معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ اسیری لاهیجی

شمس‌الدین‌ محمد بن‌ یحیی‌ بن‌ علی‌ گیلانی لاهیجی نوربخشی (سال تولد نامعلوم، درگذشته به سال ۹۱۲ هجری قمری) متخلص به «اسیری‌» و «فدایی» و مشهور به «اسیری لاهیجی» عارف‌، شاعر و از مشایخ‌ سلسلهٔ نوربخشیه‌ است. کتاب «اسرار الشهود» اسیری با استفادهٔ از نسخهٔ آماده شده به کوشش آقای محمد رسا و کتاب «رسائل لاهیجی» با استفاده از نسخهٔ آماده شده به کوشش خانم اکرم شفائی هر دو در دسترس از وبگاه تصوف ایرانی به گنجور افزوده شده است.

اسرار الشهود

بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم : هست بسم اللّه الرحمن الرحیم

بخش ۲ - مناجات و استدعا به متابعت امر ادعونی استجب لکم و اشارت به بعضی از احوال و اطوار صوری و معنوی سالکان راه طریقت کثرهم اللّه تعالی بین الانام

بخش ۳ - فی نعت النبی الامی العربی المحمدی الختمی صلی الله علیه واله وسلم

بخش ۴ - فی منقبت الامام الکامل المکمل السید محمد النور بخش قدس سره العزیز

بخش ۵ - در نصیحت و تحریض در سلوک و ریاضت و تهذیب اخلاق سیۀ بحسنه و مخالفت نفس و هوی و متابعت پیر کامل رهنما و بیان روش اولیا و طریق وصول به مقامات عرفا

بخش ۶ - در طریق ارادت و بیان آداب مرید نسبت با پیر کامل

بخش ۷ - وصف الحال بالنسبة الی اهل الکمال : من که بگذشتم ز نقش آب و گل

بخش ۸ - شیخ سلیمان و بیان رسوخ ارادت یکی از مریدان : این حکایت بشنو از پیر و مرید

بخش ۹ - در تحریض متابعت قطب عالم که شیخ مرشد کامل زمانه است

بخش ۱۰ - در بیان احوال جماعتی که خود را مرشد دانسته و راهبری نمایند و فی الحقیقه راهزنان راه حق‌اند و ضال و مضل‌اند

بخش ۱۱ - در بیابان شوق و عشق و احوال و اطوار عاشقان و مشتاقان جانباز با سوز و نیاز و اشارت به آنکه زاد این سفر پر خطر عجز است و بیچارگی و شکست و نیستی و منع طمطراق خودی

بخش ۱۲ - حکایت بایزید بسطامی قدس اللّه سره : والی اقلیم عرفان بایزید

بخش ۱۳ - تحریض در طلب و کیفیت حال طالب و اطوار و آداب طلب کاری و بیان وصف الحال در علامت طلب و طالب

بخش ۱۴ - حکایت : اندرین معنی بگویم قصه ای

بخش ۱۵ - حکایت شیخ سری : نقل آمد از کبار اولیا

بخش ۱۶ - در بیان تاثیر صحبت و خواص آن و فایدۀ مصاحبت فقرا و اولیا

بخش ۱۷ - در بیان آنکه سلوک و تصفیه بی ارشاد شیخ کامل راهنما ره به مطلوب نمی‌توان برد که من لا شیخ له فشیخه الشیطان و من لم یر مفلحا لا یفلح ابداً، قال: ان کنتم تحبون اللّه فاتبعونی

بخش ۱۸ - در بیان اقسام سالکان راه اله و تفاوت مراتب ایشان

بخش ۱۹ - حکایت زاهدی که به وقت بایزید در بسطام وحید التقوی بود

بخش ۲۰ - حکایت به خواب دیدن ذات گرامی حق را بایزید بسطامی

بخش ۲۱ - در بیان وصف الحال و تحریض در ریاضت و اشارت به موت اختیاری بحکم موتوا قبل ان تموتوا

بخش ۲۲ - در بیان قیامات انفسی و منازل و مراتب سیر سالکان

بخش ۲۳ - اشارت به اخلاق ذمیمه و حسنه و تهذیب اخلاق سیئه بحسنه و آثار و اسرار آن و در بیان آنکه بهشت و دوزخ نتایج اعمال و اخلاق حسنه و سیئه است و این هر دو در دار دنیا با انسان است.

بخش ۲۴ - در بیان آنکه ترقی در طور مراتب نفس به طریق تنزل است

بخش ۲۵ - عارفی که در صحرا به سردی هوا دچار شده به طلب آتش سوی ده می‌دوید

بخش ۲۶ - در جامعیت انسان و تطابق میان آفاق و انفس به مقتضای سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتی یتبین لهم انه الحق و طریق معرفت نفس و خدا بحکم: من عرف نفسه فقد عرفه ربه.

بخش ۲۷ - حکایت : سرور اقطاب عالم بایزید

بخش ۲۸ - در بیان آنکه بحکم اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک. متابعت نفس اصل همۀ بدیهاست و به مقتضای اوحی اللّه تعالی الی موسی فقال یا موسی ان اردت رضائی فخالف نفسک فانی لم اخلق خلقا ینازعنی غیرها. مخالت نفس سر همه طاعتهاست. و معرفت حقیقی که نتیجۀ وصول و قرب است، بی‌مخالفت نفس و هوی غیر ممکن است و به موجب: رجعنا من الجهاد الاصغر الی الجهاد الاکبر قیل و ما الجهاد الاکبر یا رسول اللّه قال جهاد النفس، بر خلاف نفس عمل نمودن در طریقت واجب است.

بخش ۲۹ - حکایت : وحی آمد سوی موسی از خدا

بخش ۳۰ - در بیان حقیقت قلب انسانی و جامعیت او و اشارت بدانکه در انفس، دل مظهر علم الهی است و به مثابۀ لوح محفوظ است که ما وسعنی ارضی و لاسمائی و لکن وسعنی قلب عبدی المومن النقی التقی وتفصیل سخن بایزید بسطامی که لو ان العرش و ماحواه الف الف مرة فی زاویه من زوایاء قلب العارف ما احسن بها و تنبیه بر آنکه دل مظهر حق است.

بخش ۳۱ - در بیان آنکه هر صفت که بر دل غالب می‌گردد و دل به حسب جامعیت که دارد عین آن می‌نماید. چنانچه حضرت مرتضی سلام اللّه علیه از دلهای ناقصان خبر دارد که: فکلهم اذا فکرت فیهم کلاب ام حمار ام ذباب و اشارت بر آنکه اصل انسان دل است و در صورت نشأه انسانی نظر گاه حق غیر دل نیست که ان اللّه لا ینظر الی صورکم و لا الی اعمالکم و لکن ینظر الی قلوبکم و نیاتکم و ان فی جسد ابن آدم لمضغة اذا صلحت صلح سایر الجسد و اذا فسدت فسد سایر الجسد، الاوهی قلب. زیرا که به اتفاق همه، انساینت انسان و کمال او به دل است.

بخش ۳۲ - اشارت به سخن سید الطایفه جنید بغدادی که:«المرید الصادق غنی عن علم العلما» و بیان آنکه علم اولیا لدنی است نه کسبی که کما قال اللّه تعالی: ان تتقو اللّه یجعل لکم فرقاناً بین الحق و الباطل و کما قال النبی علیه الصلوة و السلام: من رغب فی الدنیا و طالت آماله فیها اعمی اللّه قلبه و علی قدر ذلک و من زهد عن الدنیا و قصر امله فیها اعطاه اللّه علما بغیر تعلم؛ بیت:

بخش ۳۳ - در بیان آنکه اصل اعمال نیت است و اخلاص در آن چنانچه در احادیث قدسیه آمده است که: لو صلی العبد صلوة اهل السماء و الارض و صام صیام اهل السماء و الارض و طوی الطعام مثل الملائکه حتی لا تأکل شیئی و لبس لباس العاری ثم رای فی قلبه ذره من محبة الدنیا او سمعتها او محمدتها او ریاستها، لا یسکن فی جواری و لأظلمن قلبی حتی ینسانی و لا اذیقه حلاوة مناجاتی، نیت المؤمن خیر من عمله.

بخش ۳۴ - در بیان آنکه جمیع افعال به تقدیر الهی است و اشاره به مسائل مختلف فیه میان اشعری و معتزلی و سنی و شیعی و محقق و مقلد و ایماء اصطلاحات صوفیه و منع از اظهار اسرار و تحریص به اخفاء آن بحکم:

بخش ۳۵ - در بیان آنکه شرط را ه سالک صدق و اخلاص است و امتحان اهل کلام موجب خذلان دین و دنیا می‌گردد و ممتحن ملعون است.

بخش ۳۶ - جنید بغدادی : پیر بغدادی جنید آن رهنما

بخش ۳۷ - حکایت شیخ زنجانی : شیخ زنجانی ولی خاص حق

بخش ۳۸ - حکایت حسن بصری : مقتدای دین حسن خیر الانام

بخش ۳۹ - اشارت به حدیث قدسی: لو لم تذنبوا الذهبت بکم و خلقت خلقاً یذنبوا و یستغفرون فاغفر لهم، تا احکام اسمائی ظهور یابد

بخش ۴۰ - در بیان حدیث نبوی که: لو لم تذنبوا لخشیت علیکم اشد من الذنب الا و هو العجب العجب العجب، بیزارم از آن طاعتی که مرا به عجب آورد. خوشا معصیتی که مرا به عذر آورد. «انین المذنبین احب الی اللّه من زجل المسبحین» چه هر چه موجب نیستی و عجز است به حقیقت طاعت مقبول است.

بخش ۴۱ - در بیان حقیقت عشق و آثار و احکام آن : عشق چه بود قطره دریا ساختن

بخش ۴۲ - سلطان محمود و ایاز : گفت روزی شاه محمود و ایاز

بخش ۴۳ - حکایت : پادشاهی بود بس صاحب جمال

بخش ۴۴ - در بیان: ان اللّه لا یغفر ان یشرک به و یغفر ما دون ذلک لمن یشاء

بخش ۴۵ - حکایت حسن بصری : از امام عصر و شیخ تابعین

بخش ۴۶ - درویشی که از عشق عابدی را مدهوش دید : گفت درویشی که روزی از قضا

بخش ۴۷ - در بیان مراتب صحو و محو و فرق و جمع و صحو بعد المحو و فرق بعد الجمع و اشارت به مشاهدۀ کاملان و توحید حقیقی و تنبیه بر آنکه یک حقیقت که به صورت کثرت تجلی نموده و عین همه گشته

بخش ۴۸ - حکایتسائلی که از پیر بسطامی سئوال کرد : آن یکی از پیر بسطامی سئوال

بخش ۴۹ - وصف الحال آنچه در روش اهل طریقت بر این فقیر روی نموده جه تنبیه طالبان و عاشقان ذکر کرده می‌شود.

بخش ۵۰ - حکایت آن شخص که گنج یافته بود : آن یکی شخصی به ناگه گنج یافت

بخش ۵۱ - حکایت ابراهیم ادهم : شاه ملک دین و اقلیم یقین

بخش ۵۲ - حکایت بایزید بسطامی : بحر بی پایان عرفان بایزید

بخش ۵۳ - در اخلاق و اوصاف و آثار و سیرت و صورت سالکان واصل و کاملان مکمل و عارفان صاحبدل و بیان روش ارباب طریقت و منع از اخلاق ذمیمه و شیوۀ اهل دنیا و آنچه در طریق فقر و سلوک به وی روی نموده است.

بخش ۵۴ - حکایت ابراهیم ادهم : گفت چون سلطان ملک معنوی

بخش ۵۵ - حکایت : یک جوانی دلربایی ماهرو

بخش ۵۶ - حکایت : پیر بغدادی جنید نامدار

بخش ۵۷ - اشارت به سخنان عیسی علیه السلام : عیسی مریم که روح اللّه بود

بخش ۵۸ - حکایت : زاهدی بودست در ایام پیش

بخش ۵۹ - در بیان اموات : چار کون آمد ممات سالکان

بخش ۶۰ - حکایت ذوالنون مصری : شیخ ذوالنون مقتدای خاص و عام

بخش ۶۱ - تمثیل : پیر بسطامی چو در میدان شتافت

بخش ۶۲ - در بیان آنکه عمل بی اخلاص وسیلۀ قرب نمی‌گردد بلکه موجب زیادتی بعد شود

بخش ۶۳ - در بیان آنکه انسان هر چه از نیک و بد می‌کند صورت همه در عالم معنی به وی بازگشت خواهد نمود. و تحریض بر آنکه نیکی دربارۀ خلایق موجب رضای خالق است.

بخش ۶۴ - حکایت معروف کرخی : رهنمای سالکان راه هو

بخش ۶۵ - حکایت ابو تراب نخشبی : عارف حق بوتراب نخشبی

بخش ۶۶ - اشارت به مناسبت میان خلق و خالق و تحقیق آنکه هر چه هست حق است و عالم نمود وهمی بیش نیست.

بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم

هست بسم اللّه الرحمن الرحیم

مصحف آیات اسرار قدیم

نام حق سر دفتر هر دفتر است

آنچه بی نام خ دایست ابتر است

افتتاح نامها از نام او

هر دو عالم جرعه نوش از جام او

حمد بی علت خدا را لایقست

علت و معلول بروی عاشقست

آن خداوندی که در عرض وجود

هر زمان خود را به نقشی وانمود

حمد قولی چیست اقرار زبان

حمد فعلی طاعت و اعمال دان

حمد حالی اتصال جان و دل

بر صفات پاک و برتر ز آب و گل

در حقیقت حمد آن باشد که تو

بوده باشی دایماً با یاد هو

گفت پیغمبر که لا احصی ثنا

حامد تو هم تویی یا ربنا

چون به عالم نیست غیر یار کس

حامد و محمود هم خود بود و بس

جمله ذرات جهان مرآت اوست

هر چه بینی مصحف آیات اوست

جمله عالم عابد و معبود اوست

هر چه بینی ساجد و مسجود اوست

جمله موجودات بی کام و زبان

حمد او گ و ی ند پیدا و نهان

ای منزه ذاتت از فهم عقول

وز صفاتت دور عقل بوالفضول

عقل کل از جام عشقت باده نوش

نفس کل مستانه از شوقت به جوش

جرعه ای نوشیده از عشقت ملک

گشته سرگردان به گرت چون فلک

ز آتش عشقت فروزان مهر و ماه

زهره و کیوان بدین دعوی گواه

مشتری افروخته شمعی ز نور

در طلب کاریت گشته ناصبور

تیر و بهرام از طلب بر سر دوان

گشته جویای تو در گرد جهان

گرد کویت نه فلک اندر طواف

چرخ و انجم را ازین شیوه است لاف

از می عشقت عناصر سرخوشند

از هوای روی تو در آتشند

آب ا زان سو در پیت گشته روان

خاک ازین سودا فتاده در زیان

ریختی یک جرعه دردی بر جماد

مست و بیخود گشت و در را ه اوفتاد

چون نبات مرده از وی نوش کرد

سر برآورد از زمین و جوش کرد

سرو و شمشاد از نشاطش سبز و خوش

در هوایش گشته رقصان بنده وش

شد بنفشه سرنگون از درد او

جامه نیلی کرده است از گرد او

از خمارش لاله دارد داغ دل

از غمش او را فروشد پا به گل

یاسمین و گ ل زمستی جامه چاک

گاه می خندند و گاهی دردناک

مست و لایعقل فتاده رو به خاک

باده می آید به جای خون ز تاک

ورد و ریحان عاشق رویت به جان

سوسن از شوق تو گشته ده زبان

هر گیاهی که برآمد از زمین

مست عشقش دیدم از عین الیقین

جملۀ حیوان از می عشق تو مست

گشته جویای تو از بالا و پست

بلبل از شوق گل رویت به جان

دایماً در نالۀ زار و فغان

فاخته کوکو زنان در کوی تو

نالۀ قمری ز شوق روی تو

جمله وحش و طیر مست جام عشق

جان هر یک گشته درد آشام عشق

گشته انسان مست و بیخود زان شراب

ز آتش عشق تو دارد دل کباب

انبیا از جام وصلت سر خوشند

اولیا از عشق تودر آتشند

عاشقان از باد ۀ عشق تو مست

عارفان زین جام گشته نیست هست

اهل معنی مست جام و حدتند

اهل صورت درد نوش کثرتند

در شریعت عالمان در گفت و گوی

در طریقت سالکان در جست و جوی

در حقیقت جمله را دل سوی تست

جان هر یک در هوای روی تست

حاجیان در کعبه اندر طوف تو

در کلیسا راهبان در خوف تو

در مساجد مؤمنان از شوق تو

کافران در بتکده از ذوق تو

در صوامع آتش سودای تو

در خرابات مغان غوغای تو

رند درد آشام مست از عشق تو

زاهد بیچاره پست از عشق تو

در کنشت و دیر ترسا و یهود

روی دلهای همه سوی تو بود

بت پرستان را تویی مطلوب جان

هست از بت روی تو محبوب جان

گشت امرت را مسخر هر که هست

بت پرست و مؤمن و ترسا و مست

دیده ام ذرات عالم را تمام

از شراب عشق تو مست مدام

هر یکی را مستی و ذوق دگر

در دل هر یک ز تو شوق دگر

جان جمله با جمالت آشنا

هر یکی از خوان عشقت با نوا

آن یکی از جرعه ای مست و خراب

وان دگر ن وشیده دریای شراب

هر یکی سر مست جام وصل یار

وز غم هجران به جان در زینهار

غرقۀ آبند و می جویند آب

بیخود از مستی و گویان کو شراب

گشته جمله طالب دیدار تو

جان هر یک واقف اسرار تو

هر یکی نوعی ترا جویان شده

در ثنایت یک بیک گویان شده

غافل آن یک از ثنای یک دگر

وین یکی از حمد آن یک بیخبر

جمله در تسبیح ودر تهلیل تو

از نسیم وصل هر یک برده بو

کافر و ترسا همه جویای تو

در درون جان هر یک جای تو

هر یکی گشته ز اسمی مستفیض

فیض آن یک فیض دیگر را نقیض

مظهر هادی به صدق از جان و دل

شد عدوی مظهر اسم مضل

با وجود آنکه این جوها روان

شد از آن دریای بی قعر و کران

بازگشت جمله در دریا بود

گر به جویش چند روزی جا بود

گرچه آب جمله از یک بحر بود

لذت هر یک بنوعی می نمود

هر که در لذت مقید می شود

ره به مطلق گر برد رد می شود

رو نظر در بحر کن جو را م بین

تاکه باشی عارف سر یقین

هر چه از یاد خدا و طاعتش

مانعت آید مگو جز آفتش

هر چه مشغولت کند از یاد دوست

دشمنش دان فی المثل گر جان و پوست

هر چه دور انداز د ت از وصل یار

در حقیقت دشمن جانت شمار

بخش ۲ - مناجات و استدعا به متابعت امر ادعونی استجب لکم و اشارت به بعضی از احوال و اطوار صوری و معنوی سالکان راه طریقت کثرهم اللّه تعالی بین الانام

یا الهی انت منان الکریم

صاحب الاکرام و المن العظیم

تا بکی باشم ز دیدارت جدا

روی بنما تا کنم جان را فدا

باده ای ده کز خودم سازد خلاص

تا در آیم بی خبر در بزم خاص

باز کن آخر در میخانه را

در ببند این خانۀ افسانه را

ا ل صلا گو عاشقان را الصلا

وارهان از ننگ و هشیاری مرا

مست گردن از می وحدت چنان

که نماند هیچم از کثرت نشان

ساقیا م ستم کن از جام شراب

تا بکی باشم ز هشیاری خراب

باده ای ده تا رهم از نیک و بد

مست گردان تا شوم فانی ز خود

از مکان و لامکانم بگذران

بی نشانم ساز از نام و نشان

والهم کن در جمال خویشتن

تا بر آسایم دمی از ما و من

جان و دل را آشنا کن با وصال

وارهان ما را از ین وهم و خیال

لوح سرم پاک کن از نقش غیر

تا نماید کعبه بی شک عین دیر

یک دم از دیدار خود دورم مکن

از وصال خویش مهجورم مکن

محو گردان از نظر نقش دویی

تا یکی گردد من و ما و تویی

دیدۀ بینا دل دانا ببخش

تا به میدان یقین تازیم رخش

از اسیری جان ما آزاد کن

از غم عشقت دلم را شاد کن

از همه خلق جهان کن بی نیاز

کار سازا کار این بیچاره ساز

جان ما را مطلع انوار کن

سر ما را محرم اسرار کن

از شراب نیستی ده جام ما

محو کن از لوح هستی نام ما

عجز و مسکینی و دوریشیم بخش

گنج فقر و محو بیخویشیم بخش

از ریا و کبر و نخوت دور دار

در غم و شادی دلم مسرور دار

در صراط عدل دارش استوار

تا بود ز افراط و تفریطش کنار

در ره تحقیق ثابت کن قدم

تا برافر ا زد به کیوان او علم

قلب و قالب را ز عرفان نور بخش

عارفش گردان به حق نور بخش

از شراب انس او را مست کن

نیست گردانش پس آنگه هست کن

غرقه گردانش به دریای فنا

تا برون آرد سر از جیب بقا

پاک گردانش ز هر آلایشی

از غش و دردش بده پالایشی

مست جام عشق گردان جان او

خلق را با بهره کن از خوان او

دیدۀ جانش به رویت باز کن

سر او با وصل خود همراز کن

شمع انوار تجلی برفروز

ظلمت هستی ما و من بسوز

ا ست ق امت بخش در اطوار فقر

تاکه یابد لذت اسرار فقر

در دلش تابان کن انوار صفا

آشناکن جان او را با وفا

استق امت بخش در راه یقین

همرهش کن فضل خود را یا معین

صدق و اخلاص و وفا روزیش کن

جامه چاک است و قبا دوزیش کن

عشق ده کز عقل بیزار آورد

از چنین مستیش هشیار آورد

جان او محرم کن اندر بزم خاص

از غم دنیای دون سازش خلاص

واله رخسار جان افزاش کن

در مقام نیستی مأواش کن

هر زمان نوعی نما او را جمال

تاکه باشد هر دمش تازه وصال

عمر کان بی روی جانان بگذرد

از حساب عمر جانم نشمرد

آرزوی ما بجز دیدار نیست

دایۀ جانم به غیر یار نیست

بی لقای دوست ما را شوق نیست

دایۀ عاشق بجز معشوق نیست

بی جمالش مرگ بهتر از حیات

وصل او چون زندگی ، هجرش ممات

گر نماید دوست در دوزخ جمال

هست آن دوزخ بهشت اهل حال

در بهشت ار وعدۀ دیدار نیست

جان عاشق را به جنت کار نیست

گر مراد او جفای عاشقست

جان عاشق در وفایش صادقست

خود ج فا و جور و ناز دلبران

بهتر از ناز و وفای دیگران

عاشق رنجست، خان و مان فدا

در جفا خود بیند آثار صفا

هر جفا کان دلبر زیبا کند

چون وفا در جان عاشق جا کند

صلح و جنگ اوست مطلوب دلم

قهر و لطفش هست محبوب دلم

عاشق ذاتم نه عاشق بر صفات

کی شود جانم ز جورش بی ثبات

عاشقم بر وی نه بر نیک و بدش

تا که رنجم از جفای بی حدش

گر نوازد ور گدازد حاکمست

همچنان جانم به عشقش قایسمت

گر دهد دشنام و گر گوید دعا

نیست ورد جان عاشق جز ثنا

گر کشد گر زنده می گرداندم

گر براند گر به خود می خواندم

من نگردم بیش و کم در عشق یار

نی یکی گل دانم و دیگر چو خار

وصل و هجران پیش او یکسان شده است

بر دلم شادی و غم تاوان شده است

من نبینم در دو عالم غیر یار

نیست غیر یار در دار و دیار

نیک و بد آیینۀ رخسار اوست

از همه ذرات دیدم روی دوست

ای کریم و منعم و آمرزگار

از ره احسان و لطف بیشمار

دولت دیدار و گنج معرفت

روزیم گردان ز محض موهبت

داشنم را با یقین مقرون بدار

و از حجاب جهل و شک بیرونم آر

استقامت ده به شرع مصطفی

آن امین مخزن سر خدا

بخش ۳ - فی نعت النبی الامی العربی المحمدی الختمی صلی الله علیه واله وسلم

آن حبیب خاص رب العالمین

آن شفیع خلق عالم یوم دین

گشته تابان مهر و مه از روی او

منزل جانها خم گیسوی او

از جمال اوست عالم را صفا

گشته از خوانش دو گیتی بانوا

اوست ایجاد جهان را واسطه

در میان خلق و خالق ر ابطه

رهنمای خلق و هادی سبل

مقتدای انبیا ختم رسل

والضحی و الشمس وصف روی او

آیت و اللیل شرح موی او

یک پیاده در رکابش جبرئیل

لو دنوت بر کمالش شد دلیل

شاه باز لامکانی جان او

رحمة للعالمین در شأن او

قرب او ادنی شده او را مقام

ما رمیت شرح حالش را تمام

عارف اطوار سر جزو و کل

خلق اول روح اعظم نفس کل

آنکه شد عالم طفیل ذات او

لی مع اللّه کاشف حالات او

نکتۀ کنت نبیاً می شنو

گر دلی داری به عشقش کن گرو

آن ملیحی کز دو عالم ا مل ح است

در بیان سر معنی افصح است

چونکه شد از بهر معنی در فشان

کرده است الفقر فخری را عیان

علت غایی ز امر کن فکان

نیست غیر از ذات آن صاحبقران

گر به صوت هست آدم بوالبشر

او به معنی هست آدم را پدر

پادشاهی که لعمرک تاج اوست

عرش و کرسی پایۀ معراج اوست

کمترین طاقی ز ایوانش فلک

پاسبان درگهش گشته ملک

هست راه او صراط مستقیم

گفته حق او را علی خلق عظیم

گشت ما ینطق گواه قال او

فاستقم آمد نشان حال او

گفت الم نشرح ز شرح صدر او

هر دو عالم پر زنور بدر او

داد حق او را خلافت در جهان

قم فانذر آمده در شرح آن

شد فاوحی بر کمال او گواه

ماکذب آمد دلش را از اله

گفت حق لا تقربوا مال الیتیم

کی رسد کس را مقام آن کریم

بود بر خوان خدا او میهمان

گفت ابیت عند ربی در بیان

از خدا لولاک آمد در خطاب

کز دو عالم هست مقصود آن جناب

حق همی گوید ترا ما ودعک

هر کجا خواهی شد اللّه معک

شاهد دید تو مازاغ البصر

معجزت پیدا ز انشق القمر

روشن از نور تو شمع انبیا

آستانت اولیا را ملتجی

صد هزاران آفرین ذوالجلال

بر روان پاک آن نیکو خصال

بر روان آل و اصحاب گزین

بر جمیع تابعین پاکدین

بر روان پاک جمله اولیا

محرمان خاص درگاه خدا

گشته جمله خوشه چین خرمنش

دست امید همه بر دامنش

بخش ۴ - فی منقبت الامام الکامل المکمل السید محمد النور بخش قدس سره العزیز

ملک دین را آنکه حالی مقتداست

زبدۀ اولاد ختم انبیاست

آن محمد نام عیسی مرتبت

ملک معنی را سلیمان منزلت

آمده از غیب نامش نور بخش

بوده چون خورشید ذاتش نور بخش

باطن او مخزن سرّ علی است

قرة العین نبی است و ولی است

ختم شد بر ذات او فضل و کمال

در کمالش کی رسد وهم و خیال

هست او را برزخ جامع مقام

قصر معنی از وجودش شد تمام

قطب اقطاب جهان هادی الورا

مهدی دوران و فخر اولیا

آن محمد سیرت و حیدر خصال

همتش را هر دو عالم پایمال

مهبط فیض بلاغا ی ت دلش

مجمع البحرین شد زاب و گلش

غوث اعظم دین و ملت را پناه

فقر و دانش بر کمالاتش گواه

مظهر جامع امام الاصفیا

گشته بر تخت ولایت پادشا

این مدار هفت طاق بیستون

مظهر این نه رواق نیلگون

منحصر شد رهبری در ذات او

هست منشور جهان آیات او

آنکه بر اقلیم تمکین حاکم است

در طریق استق امت قایم است

هادی الخلق الی الحق است او

حجت الحق علی الخلق است او

در شریعت در طریقت پیشوا

در حقیقت رهروان را رهنما

بود ذاتش جامع اطوارها

کرده دورش فخر بر ادوارها

منبع آداب و اخلاق حسن

مجمع اوص اف رب ذوالمنن

گشت از انفاس او دایر فلک

بوده در تقدیس سابق بر ملک

وارث علم و کمال انبیا

پیشوای اولیا کهف الورا

هر چه در عالم کمالش نام بود

جمله در ذات شریف او نمود

سالکانش هر یکی اعجوبه ای

بر بساط رهبری منصوبه ای

در دریای ولایت هر یکی

دری چرخ هدایت هر یکی

بوده هر یک شهسوار ملک دین

هر یکی والی در اقلیم یقین

گشته هر یک واقف اسرار حق

جان هر یک غرقۀ انوار حق

پیشوای رهروان راه دین

محرمان قرب رب العالمین

هر یکی در دور خود گشته جنید

چون اسیری دیده آزادی ز قید

کم مبادا از سر اهل جهان

سایۀ فرخندۀ این کاملان

بخش ۵ - در نصیحت و تحریض در سلوک و ریاضت و تهذیب اخلاق سیۀ بحسنه و مخالفت نفس و هوی و متابعت پیر کامل رهنما و بیان روش اولیا و طریق وصول به مقامات عرفا

پاک شو از نخوت و حرص و حسد

تا که باشی بندۀ پاک احد

از تکبر وز رعونت دور باش

تا که گردی زاولیای خواجه تاش

هر که از اخلاق بد وارسته شد

او به اوصاف نکو پیوسته شد

لطف و احسان و کرم را پیشه کن

نیکویی کن وز بدی اندیشه کن

رو فتوت را شعار خویش ساز

عفت و حکمت دثار خویش ساز

در سخاوت کوش و در بذل و عطا

تا بیابی تو مقام اصفیا

اول از نفس و هوی بیزار شو

پس ب ه کوی عشق جانان خوار شو

خودپرستی را رها کن حق پرست

بت پرست د هر که او از خود نرست

کی ز دست نفس خود یابد خلاص

تا نگردد بندۀ خاص الخواص

از خودی بگذر خدا را بنده باش

پیش ره بینان چو خاک افکنده باش

نیستی بپذیر و هستی را بهل

خاک ره شو زیر پای اهل دل

کار ناید طمطرق و گفت و گوی

گر سلوک ره کن ی پیری بجوی

گر روی این راه را بی راهبر

کی تو در منزل رسی ای بی خبر

اندرین ره گر به تنها می روی

ریشخند و سخرۀ شیطان شوی

گر سفر خواهی بجو اول رفیق

پس برو ایمن ز رهزن در طریق

صحبت غالب طلب گر طالبی

تا به مطلوبی رساند غالبی

بخش ۶ - در طریق ارادت و بیان آداب مرید نسبت با پیر کامل

گر هوای این سفر داری دلا

دامن رهبر بگیر و برتر آ

خود ارادت ترک عادت می شمر

ترک عادت را سعادت می شمر

گر ارادت بدو راه طالب است

لیک بر دیگر منازل غالب است

چون ارادت در درون پیدا شود

راه حق را او به جان جویا شود

در ارادت باش صادق ای مرید

شد ارادت قفل این در را کلید

دامن رهبر بگیر و راه جوی

هر چه داری کن نثار راه اوی

گر روی صد سال در راه طلب

راهبر نبود چه حاصل زین تعب

بی رفیقی هر که شد در راه عشق

عمر بگذشت و نشد آگاه عشق

گر همی خواهی بدانی حرفتی

یا که استادی شوی در صنعتی

خدمت استاد کردن بایدت

پس قیاس این و آن می شایدت

پیر خود را حاکم مطلق شناس

تا به راه فقر گردی حق شناس

خاک ره شو زیر پای کاملان

تا که گردی تاج فرق رهروان

بخش ۷ - وصف الحال بالنسبة الی اهل الکمال

من که بگذشتم ز نقش آب و گل

رهروان را بنده ام از جان و دل

من که دامن از جهان بر چیده ام

عشق اهل دل به جان بگزیده ام

من که دارم از همه عالم فراغ

مهر کامل کرده ام در سینه داغ

من که از سر دو عالم آگهم

بر در اهل دلان خاک رهم

من که بر فرق سلاطین افسرم

پیش ایشان از گدایان کمترم

من که عر ش و فرش کردم زیر پا

می کنم از خاک ایشان توتیا

من که آزادم ز قید هر چه هست

پیش ایشان گشته ام چون خاک پست

من که از دنیا و عقبی فارغم

وز سپهر فضل چون مه باز غم

روی می مالم ز عجز و افتقار

دایماً بر آستان این کبار

خوشه چین خرمن اهل دلم

خاک راه رهروان کاملم

از قبول حضرت صاحب کمال

برترم از هر چه اندیشد خیال

اختیار خود به دست پیر ده

بی رضایش در جهان گامی منه

اولا تجرید شو از هر جه هست

وانگهی از خود بشو یکباره دست

باش چون مرده به دست مرده شو

تا بگرداند ترا او سو بسو

هر چه فرماید مطیع امر باش

توتیای دیده کن از خاک پاش

تا نگوید او ، مگو ، خاموش باش

او چو می گوید سخن ، تو گوش باش

هر چه او گوید همه الهام دان

گفت او را تو ز حق اعلام دان

هر چه آید در دلت از نیک و بد

می نپوشان ور نه خواهی گشت رد

گر چ ه می داند ، تو راه صدق پو

گرچه می بیند، مکن پنهان از او

تا شوی واقف ز حال نیک و بد

ایمنی یابی ز مکر دیو و دد

سر مکش از خدمت اهل دلان

رو مگردان از قفای کاملان

تا ز م ن زل وز رهت واقف کند

تا چو معروفت به حق عارف کند

خدمت اهل دلان کردن به جان

و ا صل جانان کند بی شک بدان

قهر و لطفش را به جان شو بنده ای

باش پیشش بندۀ افکنده ای

گر بگوید هر چه هستت نیست کن

یا بفرماید که ده را بیست کن

رو به صدق دل چنان می کن چنان

تاکه گردی راه بین و راهدان

با ادب می باش اندر پیش پیر

هان مشو زنهار گستاخ و دلیر

بنده شو هرگز مجو آزادگی

عزت و دولت طلب ز افتادگی

لطف بیغایت شمر بیداد شیخ

تا بیابی بهره از ارشاد شیخ

رو نثار راه او کن خویش را

گر همی خواهی دوا این ریش را

خویش را هرگز از او بهتر مخواه

بشنو آخر نکته های شرط راه

گر براند از ادارت پیش شو

ور بخواند با ادب در پیش رو

گر درشتی کرد دلتنگی مکن

ور به نرمی گویدت گنگی مکن

امر و نهیش را به جان تسلیم شو

بر هوای نفس خود این ره مرو

هستی خود نیست کن در پیش پیر

هان مکن روبا ه بازی پیش شیر

هر کرا باشد ارادت بیشتر

اوست در راه سعادت پیشتر

رهنما ش ر ط ره است ای راهرو

هان و هان از راه بین غافل مشو

هر چه گوید کن به صدق دل قبول

حجت و برهان مجو چون بوالفضول

اشتهار خلق آفات ره است

کی بجوید شهره هر کو آگه است

طالبان را نخوت وکبر و ریا

از خدا و اولیا سازد جدا

بندگی اینجا به از سلطانی است

وین خرابی بهتر از عمرانی است

خود علامات محبت ای رفیق

شد مراعات ادب اندر طریق

با ادب بتوان وصال دوست یافت

اندرین ره بی ادب نتوان شتافت

با ادب دیدن توا نی روی دوست

بی ادب نتوان شدن در کوی دوست

چون ادب بگذاشت سالک در طریق

گشت در دریای قهر حق غریق

ای خدای صاحب جود و کرم

آورش بیرون ازین چاه ظلم

از همه خلق بد او را وارهان

بانوا سازش ز خلق نیکوان

در دل او آتش شوقش فروز

هر چه دارد نقش غیریت بسوز

پیر ره دان هر چه می فرمایدت

گر خلاف او کنی کی شایدت

گر بگوید خویش در آتش فکن

اندرآ خود را به آتش خوش فکن

چون بود عشقت نخواهی سوختن

بلکه خواهی همچو زر افروختن

بخش ۸ - شیخ سلیمان و بیان رسوخ ارادت یکی از مریدان

این حکایت بشنو از پیر و مرید

تا که گردی در ار ا د ت بر مزید

شیخ دارانی که شیخ فقر بود

بو سلیمان نام و قطب عصر بود

یک مریدی داشت با صدق و صفا

بود احمد نام آن کان وفا

اتفاقاً بود روزی مجلسی

بو سلیمان حاضر و مردم بسی

شیخ گرم نکته های روحبخش

اهل مجلس را ز ذوقش نیز بخش

شیخ هر دم در معارف نکته ها

خوش همی گفتی به اخوان الصفا

آن مرید آمد به پیش شیخ دین

شیخ گرم معرفتهای یقین

گفت با شیخش تنورم سوختست

در تنور آتش عجب افروختست

آنچه می گویی بگو تا آن کنم

هر چه فرمایی مگر ز انسان کنم

شیخ مشغول سخن بود آن زمان

خود نگفت اورا چنین کن یا چنان

بار دیگر آن مر ی د دردمند

گفته را واگفت با شیخش بلند

گوییا دلتنگ شد آن شیخ دین

گفت او را رو در آن آش نشین

رفت از آنجا آن مرید با یقین

چون زمانی شد پس آنگه شیخ دین

با یکی گفتا که احمد را طلب

کو مگر اندر تنور است ای عجب

زانکه با من عهد بست آن با وفا

کو خلاف ما نجوید هیچ جا

چون نظر کردند آن مرد صبور

رفته بود و خوش نشسته در تنور

نی مر او را از چنان آتش گزند

نی یکی عضوش ز آتش دردمند

آتش ابراهیم را ریحان بود

لیک مر نمرود را سوزان بود

نی سر یک موی او شد سوخته

بلکه بد ز آتش چو شمع افروخته

اینچنین صدقی بباید مرد را

تا بیابد او دوا آ ن درد را

هر که را نبود ارادت این چنین

آن ارادت نیست مقرون با یقین

گر همی خواهی که یابی وصل یار

خویش را در راه مردان کن نثار

هر که باشد در ارادت استوار

از مریدی برخورد پایان کار

کو ارادت کو مرید اینچنین

تاکه گردد در طریقت راهبین

یک نظر منظور اهل دل شوی

به که بر بالای گنج زر شوی

گر همی خواهی که گردی کیمیا

باش مقبول دل اهل خدا

بخش ۹ - در تحریض متابعت قطب عالم که شیخ مرشد کامل زمانه است

گر وصال دوست می خواهی بیا

بنده شود این خواجۀ دل زنده را

خواجۀ دل زنده قطب عالم است

مرکز دوران چرخ اعظم است

مهدی و هادی ره آن کامل است

کز خودی وارسته با حق واصل است

ز آفرینش مقصد و مقصود اوست

اوست مغز و جمله عالم همچو پوست

رهنما آنست کو ره دیده است

گر منزلهای جان گر د ی ده است

منزل امن و خطر دانسته است

از بد و نیک جهان وارسته است

پیر می باید که داند علم دین

تا بود رهدان و رهبین از یقین

باشدش از هر مقامی صد نشان

نز شنیده بلکه از عین العیان

پیر آن باشدکه بینا شد به دوست

جملۀ عالم طفیل دید اوست

از دو عالم یار بیند او عیان

خودنبیند غیر او فاش و نهان

پیر آن باشد که از عین العیان

هر چه بیند حق در او بیند عیان

اینچنین رهبر چو بینی زینهار

دامنش را گیر و دست از او مدار

هر چه او گوید به صدق دل شنو

خاک او شو در ره غولان مرو

بخش ۱۰ - در بیان احوال جماعتی که خود را مرشد دانسته و راهبری نمایند و فی الحقیقه راهزنان راه حق‌اند و ضال و مضل‌اند

رهزنان چون رهنما پنداشتی

احمد و بوجهل چون هم داشتی

اشقیا از اولیا نشناختی

دین و دنیا را از آ ن درباختی

کرده ای اعمی تر از خود پیر راه

لاجرم هرگز ندانی ره ز چاه

غول را کردی تصور رهنما

تا که گشتی منکر اهل خدا

ساختی دجال را مهدی پیر

خر ز عیسی واندانی ای فقیر

خود نه پیرست او که شیطان رهست

از طریق رهروان کی آگهست

از کمال اهل معنی ره نبرد

بخش او از جام صورت بود درد

آنکه هرگز ره نداند ای رفیق

رهنمایی چون کند اندر طریق

اهل بدعت شیخ سنت کی بود

ره ندید او کی ترا رهبر شود

آنکه بازد عشق با روی بتان

رهنما نبود، بود از رهزنان

آن ک ه باشد دایماً صورت پرست

دامن معنی کجا گیرد به دست

هر که حیران جمال صورتست

اهل معنی نیست صاحب شهوتست

آنکه میلش سوی لهوست و سماع

وجد و حالاتش نباشد جز خداع

لاف فقر اندر جهان انداخته

رهبر و رهزن ز هم نشناخته

صد فسون و مکر دارد در درون

مخلص و صادق نماید از برون

رهزنی چون نام خود رهبین کند

عامیان را در هلاکت افکند

گوید او که من قلاووز رهم

وز منازلهای این ره آگهم

هر که با ور کرد آن مکر و دروغ

ماند از نور ولایت بیفروغ

گم شد و هرگز به منزل ره نبرد

در بیابان هلاکت زار مرد

کرده ای نفس و هوی را پیشوا

لاجرم بویی نیابی از خدا

نور عرفان در دل و جانت نتافت

تو همی گویی چو من عارف که یافت

نیستت از عارفان شرم و حیا

دعوی عرفان و تلبیس و هوی

وای آن طالب که در دامش فتاد

هر چه بودش نقد او بر باد داد

بخش ۱۱ - در بیابان شوق و عشق و احوال و اطوار عاشقان و مشتاقان جانباز با سوز و نیاز و اشارت به آنکه زاد این سفر پر خطر عجز است و بیچارگی و شکست و نیستی و منع طمطراق خودی

زاد راه او فغان و زاریست

عزت و دولت همه در خواریست

گر تو خواهی دولت دیدار یار

باش گریان همچو ابر نوبهار

گریه و زاری نشان درد بود

هر که سوز و درد دارد مرد بود

دیدۀ بی گریه خود ناید به کار

ناله و زاریست عاشق را شعار

زاد راه ع شق عجزست و نیاز

گر درین ره می روی بگذر ز ناز

وصف عاشق ذلت و بیچارگی است

نیستی و غربت و آوارگی است

روز و شب می شو به زاری و فغان

گ ر همی خواهی که یابی زو نشان

هر که بیدردست از حق غافلست

دردمند عشق با سوز دلست

سوز جان و درد و غم باید بسی

تا در ین ره بو که گردی تو کسی

من نخواهم جاه و مال و طمطراق

درد خواهم سوز عشق و اشتیاق

از عمل وز علم و زهدت سود نیست

جز شکست و نیستی بهبود نیست

بخش ۱۲ - حکایت بایزید بسطامی قدس اللّه سره

والی اقلیم عرفان بایزید

آنکه دایم بود عشقش بر مزید

گفت حق فرمود الهامی بدل

آمد آوازی و اعلامی بدل

که خزینه ما ز هر جنسی پر است

اندرین گنجینه هر نقدی دراست

طاعت مقبول خود اینجا بسی است

خدمت لایق بسی با هر کسی است

علم و اسرار و معارف بی حد است

زهد و تقوی بی حساب و بیعداست

این اشارات و ارادات و فنون

خود ز بسیاریست از احصاء فزون

گر مرا خواهی بیا چیزی بیار

کان نباشد نزد من ای مرد کار

گفتم آن چیزی که نبود مر ترا

خود چه باشد گو الهی مر مرا

گفت آن عجز است و خواری و نیاز

نیستی و درد و سوز جانگداز

فقر و مسکینی ز خود آوارگی

دلشکسته بودن و بیچارگی

عارفان را اینچنین آمد خطاب

خویشتن بین کی بود ز اهل صواب

مرد رعنا دان که از حق غافلست

در طریق اهل عرفان جاهلست

رهروانی کاندرین ره رفته اند

اینچنین هشیار و آگه رفته اند

هستی خود از میان برداشتند

خویش را معدوم محض انگاشتند

دایۀ خود را بجستند این فریق

بیخود از خود رفته اند اندر طریق

کرده اند ایشان به راه ذوالمنن

ذل و خواری را شعار خویشتن

در خور عارف نباشد ما و من

اندرین ره بی منی باید شدن

چون تو من گویی بود بی شک دو من

من کجا گنجد به راه ذوالمنن

بهر جنت زاهدان را جست و جوست

در دل عاشق نگنجد غیر دوست

عاشقانت را به جان باشد مرید

هر کسی کو لذت عشقت چشید

بخش ۱۳ - تحریض در طلب و کیفیت حال طالب و اطوار و آداب طلب کاری و بیان وصف الحال در علامت طلب و طالب

آتش درد طلب دردل فروز

هر چه یابی غیر مطلوبت بسوز

بگذر از ناموس در راه طلب

لاابالی وار رو در راه رب

هر که در راه طلب مردانه است

از خیال کفر و دین بیگانه است

تا طلب در باطنت ظاهر نشد

در بلای عشق جان صابر نشد

آن دلی کو هست خالی از طلب

دایماً بادا پر از رنج و تعب

آن سری کورا هوای دوست نیست

زو مجو مغزی که او جز پوست نیست

دیده کو بینا به روی یار نیست

کور به چون در خور دیدار نیست

آن زبان کز یاد او خالی بماند

لال بهتر چون نشاید غیر خواند

جان که جویانت نباشد کوبکو

مردۀ بیجان بود جانش مگو

عقل کو دیوانۀ عشق تو نیست

نیست بادا زآنکه جان را رهزنی است

روح کو روح خیالت را نیافت

جسم خوان چون نور جان بر وی نتافت

هر که او جویای اسرار تو نیست

سر مبادش چون طلب کار تو نیست

سینه کز عشق تو بر وی نیست داغ

ز آتش دوزخ مباد او را فراغ

گوش کو گفتار جانان نشنود

گر شود ک ر عاقبت بهتر شود

هر مشام ی کو ندارد بوی دوست

نقش بیجان است و محض رنگ و بوست

دست ک و نه بهر عقد ذکر اوست

او بریده به به تیغ قهر دوست

پا که جز در راه جست و جو نهی

آن شکسته به که یابی آگهی

جان نداردهر که جویای تو نیست

دل ندارد هر که شیدای تو نیست

خلقت عالم برای جست و جوست

هر که جویانیست چون نقش سبوست

هر ک ه طالب نیست انسانش مخوان

زانکه دارد صورت اما نیست جان

جان مبادا هر که را نبود طلب

باش در کوی غمش پست طلب

در ره عشقش گذر از گفت و گو

جستجو کن جستجو کن جستجو

در طلب می باش تا یابی کمال

از ط ل ب منشین اگر خواهی وصال

از طلب کاری مشو غافل دمی

تا بیابی درد دل را مرهمی

هر که غافل شد دمی از یاد دوست

او نه صاحب درد و مرد جستجوست

رو تو از جام طلب سر مست شو

جان و دل در راه جانان کن گرو

زاد راه عشق جانان جست و جوست

جست و جو آرد ترا تا وصل دوست

تا نیاید در دلت درد طلب

نیستی در راه او مرد طلب

هر که او برگشت از یاد خدا

مرتدی باشد درین ره بینوا

طالب آن باشد که تا روز پسین

از طلب یکدم نیاساید یقین

حظ نفس خود نجوید در طریق

دایماً با درد و غم باشد رفیق

در طریق جست و جوی وصل یار

دین و دنیا کرده باشد آن نثار

طالب آنگه ره به وصل او برد

که سوی دنیا و عقبی ننگرد

بخش ۱۴ - حکایت

اندرین معنی بگویم قصه ای

تا برد هر طالبی زو حصه ای

داشتم یاری که یار شوق بود

عارف حق بین و صاحب ذوق بود

در حضر چون جان و تن با هم بدیم

در سفر با هم مصاحب می شدیم

اتفاقاً سوی تبریز آمد ی م

قرب شش ماهی بهم آنجا بدیم

هر زمان بودیم در جای دگر

دیده هر دم در تماشای دگر

اتفاق افتاد روزی از قضا

هر دو با هم از سر ذوق و صفا

در محله صاحب آبادی برون

سیر می کردیم با ذوق درون

از عقب دیدیم میآ مد دوان

یک جوانی خوب رویی همچو جان

او ز تعجیلی که در ره می دوید

عقل حیران ماند کاین خواهد پرید

در تعجب تا که او را حال چ یست

کاین دویدن بی سبب البته نیست

یار با ما گفت باید ایستاد

تا بپرسیمش چکارت اوفتاد

زانکه خالی نیست از حکمت یقین

بی سبب او را دویدن اینچنین

چون دوان آم د به نزد ما رسید

ره ز ما گرداند و زان بهتر دوید

گفتمش بهر خدا یکدم بایست

این دویدن راست گو از بهر چیست

او جواب ما نگفت و یک نظر

هم به سوی ما نکرد اندر گذر

او دوان و ما همه حیران که چیست

او گریزان اینچنین از بهر کیست

زود همچون برق از ما درگذشت

در تعجب ما همه زین سرگذشت

در عقب ما جمله نظاره کنان

تا چه خواهد بود حال این جوان

بود آنجا چشمۀ آبی روان

چون رسید آنجا بیفتاد آن جوان

در زمان رفتیم تا پرسیم حال

تا شود معلوم کارش را مآل

چون رس ی د م دیدم او بیهوش بود

از شراب بیخودی مدهوش بود

صبر کردم تا بهوش آید مگر

گوید از احوال خود ما را خبر

لحظه ای شد یافت از خود آگهی

چشم را بگشود آن سرو سهی

وانشست و خاک از رو پاک کرد

برکشید از سوز دل او آه سرد

جمله گفتیمش که بی روی و ریا

تو بیان کن شرح حال خود به ما

زانکه ما حیران حالت گشته ایم

خود از این معنی به خون آغشته ایم

از تو چون جستیم ما در ره خبر

تو نکردی هیچ سوی ما نظر

ما نمیدانیم احوال تو چیست

بازگو این حال بی حکمت چو نیست

گفت یکدم پیش از این آنجا بدم

ساعتی اینجای آسوده شدم

پس روان گشتم به سوی خانه زود

چون به خانه آمدم کفشم نبود

یک زمان در فکر آن بودم که تا

در کجا من کفش خود کردم رها

عاقبت یاد آمدم کاین جایگاه

کفش را بگذاشتم رفتم به راه

من ز خانه سوی جست و جوی کفش

می دویدم زین قبل بر سوی کفش

در طلب ما را نبود از خود خبر

خود چه حاجت گفتگوی خیر و شر

من نبودم واقف از گفت شما

عذر من بپذیر از بهر خدا

چون بدینجا آمدم ز ینسان دوان

یافتم مطلوب خود را در زمان

چون بدیدم کفش خود را من بجا

بر سر کفش اوفتادم جابجا

من ز شادی گشتم از خود بی خبر

از خودی دیگر ندیدم من اثر

اینچنین باید طلب ای مرد کار

تو نه ای طالب برو شرمی بدار

گر تویی جویای حق ای خواجه تاش

کمر از جویای کفش آخر مباش

آن چنان از بهر کفشی می دوید

ترک جمله کرد تا مطلوب دید

جان طالب واصل مطلوب شد

دل نثار وصل آن محبوب شد

در نگر آخر که او از بهر کفش

آنچنان که گفته شد میراند رخش

می نمایی دعوی درد و طلب

چون کلوخ از جا نمی جنبی عجب

هر که در راه طلب او پا نهاد

نفس خود را یکدم آسایش نداد

تا که گردد واصل جانان خویش

می کند هر دم فدا صد جان خویش

طالبان را در دو عالم کار نیست

در دل طالب بغیر از یار نیست

هر ک ه سودای طلب در سر گرفت

دل ز فکر هر دو عالم برگرفت

بهر تفهیم است این تمثیل من

تا مگر طالب کند فهم سخن

گرچه گستاخیست این نوع مثال

لیک دیدم این مثل را شرح حال

رهروا این منزل تنبیه دان

که ز هر چیزی شوی اسرار خوان

صورتش منگر سوی معنی نگر

می طلب معنی ز صورت در گذر

ترک مال و عشرت و جا ه و جلال

کرد از بهر جمال ذوالجلال

رنگ سرخش اندرین ره زرد شد

دین و دنیا بر دل او سرد شد

گر هم عالم شود محکوم او

یا علوم جمله شد معلوم او

خنده رفت و گریه شد او را شعار

بینوایی شد نوای دوستدار

او نمی جوید به غیر از وصل دوست

زانکه مطلوب دلش دیدار اوست

از هوای خود گذشتند این گروه

در بلا گشتند ثابت همچو کوه

چون اسیر لشکر عشقش شدند

آتش اندر خرمن هستی زدند

عقل و شادی می نجوید بیش و کم

جملگی دردند و سوز و عشق و غم

از غبار هستی خود خانه را

رفته اند ایشان به جاروب فنا

چون به پیش یار دل در بند شد

پیش ایشان زهر همچون قند شد

از سر ج ان و جهان برخاستند

بزمی اندر نیستی آراستند

زهر قاتل نوش دارو ساختند

تا به عشق او علم افراختند

ملک و مال و دولت و فرزند و زن

در ره حق چیست غیر از راهزن

در تو گر درد طلب آید پدید

آنچه می گویم عیان خواهی تو دید

دشمن جان تو گردد ملک و مال

بر تو فرزند و عیال آمد و بال

خان و مان و باغ و فرزند و سرا

سازدت از وصل جانان بینوا

نیست چیزی در جهان بیفایده

تونصیب خویش جو زین مایده

هر چه بینی محض خیر و حکمت است

گر ترا زو راحت و گر زحمت است

زانکه ناید فعل باطل از حکیم

فعل حق باطل نباشد ای سلیم

من طریق راست بهر طبع کج

می گذارم نیست بر اعمی حرج

دایماً با جست و جو همراه باش

همره دل زندۀ درگاه باش

در طریق جست و جو یکروی باش

با دودل جوینده گو هرگز مباش

باش در راه طلب ثابت قدم

تا بیابی بوی اسرار قدم

هر که دارد در جهان گنج طلب

خود نبیند بینوایی و تعب

دنیی و عقبی حجاب طالبست

کفر آمد هر چه در ره حاجبست

طالبا بیرون کن از دل فکر غیر

محو کن از صفحۀ جان ذکر غیر

جز خیالش در دل خود جا مده

در دل و جان بار غیر او منه

هر چه مشغولت کند از یاد دوست

از علی بشنو که طاغوت تو اوست

هر چه مانع آیدت از وصل یار

بی شک او را در طریقت بت شمار

پاکبازی شیوۀ رندان بود

هر که را این شیو ه شد رند آن بود

هر کرا درد طلب دامان گرفت

ترک خان و مان وترک جان گرفت

ترک فرزند و زن و احباب گفت

روز و شب او ترک خورد وخواب گفت

ترک ناز و لذت وعیش و طرب

گفت و تن در داد در رنج و تعب

اطلس و زربفت و کمخاب و قصب

نیست غیر از پرده اندر راه رب

اشتران و استر و اسب بدو

چون شود رهزن نمی ارزد دو جو

آتشی از عشق جانان برفروز

چون حجاب است این همه کلی بسوز

هر چه غیر از دوست آ ید دشمن است

در ره حق سالکان را رهزن است

گر به حق خواهی که گردی آشنا

بایدت بیگانه گشتن از هوی

هر چه در راه خدا آمد حجاب

زو تبرا طالبان را شد ثواب

بخش ۱۵ - حکایت شیخ سری

نقل آمد از کبار اولیا

از سری آن سرور اهل صفا

رهنمای سالکان را ه دین

آن ولی خاص رب العالمین

داشت در بغداد روزی مجلسی

جمع گشته خاص و عام آنجا بسی

بود او مشغول وعظ و پند خلق

بهر حق نه از برای نان و دلق

از ندیمان خلیفه یک جوان

با رخ چون ماه و قد دلستان

خادمان و نایبان از پیش و پس

با تجمل او سواره بر فرس

بود احمد نام آن زیبا جوان

می گذشت از پیش آن مجلس چنان

باش گفتا تا درین مجلس رویم

پند این مرد خدا را بشنویم

ما به جایی که نمی باید شدن

خود بسی رفتیم بهر شغل تن

دل از آنجا این زمان بگرفته است

می رویم آنجا که جان آشفته است

پس فرود آمد در آن مجلس نشست

مستمع گشت و در گفتار بست

شیخ مشغول نصیحت بود و پند

جان خلقان می رهانی د از گزند

در میان آ ن سخنها شیخ گفت

کاندرین عالم هویدا و نهفت

در ضعیفی همچو انسان هیچ نیست

گرچه در معنی جهان زو در کمی است

همچو انسان با خدا از نوع خلق

کس نشد عاصی ز بهر فرج و دلق

هست انسان قابل هر نیک و بد

زان شود گاهی فرشته گاه دد

چون نکو گردد چنان گردد نکو

که ملک را رشک آید هم از او

حاش للّه چونکه بد شد آدمی

از همه دیو و دد آمد در کمی

بل اضل در شأن او نازل بود

از همه انعام او پستر شود

ننگ آید جمله را از صحبتش

می شمارد دیو و دد بی غیرتش

زانکه انسان بهر عرفان آمدست

ترک آن کرده پی شهوت شدست

چون که او مقصود خلقت را گذاشت

رایت عصیان به عالم برفراشت

او ز فطرت از هوی سر زیر شد

کار آن بیچاره بی تدبیر شد

سلطنت بگذاشت اکنون کد کند

نیک پندار د و لیکن بد کند

زین عجبتر نیست در عالم یقین

بنگر آخر گر تو داری درد دین

کز خدا با این ضعیفی آدمی

چون نمی ترسد شود عاصی همی

این سخن بر جان احمد همچو تیر

از کمان شیخ آمد دلپذیر

گریه ها کرد آنکه تا بیهوش شد

همچو مستان واله و مدهوش شد

بعد از آن برخاست زار و ناتوان

سوی خانۀ خویش شد گریه کنان

آن شب و آن روز را از سوز و درد

هم نگفت او هیچ و هم چیزی نخورد

روز دیگر خود پیاده آمد او

با دل اندوهگین و زرد رو

با دل پر درد در مجلس نشست

بود مخمور و دگر شد باز مست

چونکه مجلس گشت آخر بیقرار

شد به سوی خانه، دل پردرد یار

سرد او را شد دل از کار جهان

بود کارش در جهان ناله و فغان

آمد آن بیخود دگر روز سیم

پا و سر در راه عشقش کرده گم

با رخ چون زعفران و دیده تر

بود تنها و پیاده بیخبر

اندر آن مجلس میان خلق باز

آمد و بنشست با سوز و نیاز

داشت گوش و هوش با گفتار شیخ

تا مگر بویی برد ز اسرار شیخ

چونکه مجلس شد تمام آ مد به پیش

تا کند با شیخ عرض حال خویش

گفت ای استاد استادان دین

پیشوای جمله ارباب یقین

روز اول چونکه گفتی این سخن

گشت اندر گردنم همچون رسن

آن سخن کلی مرا بگرفته است

با دل م صد راز پنهان گفته است

کار دنیا بر دل من سرد شد

جان عشر ت جوی من پر درد شد

من همی خواهم که گیرم خلوتی

وز همه خلقان بجویم عزلتی

دیده را بر بندم از کار جهان

ترک گویم مال و ملک و خان و مان

شرح راه فقر و سیر سالکان

بازگو اطوار و درد رهروان

شیخ گفت او را چه ره جویی بجو

یا شریعت یا طریقت بازگو

یا طریق خاص گویم یا که عام

هر چه می خواهی بخواه ای نیکنام

گفت راز هر دو کن با من بیان

تا مگر گردم ز هر دو رازدان

گفت راه عام اول گویمت

در شریعت ز آب رحمت شویمت

رو نماز پنج وقت ای مرد کار

بی تعلل با جماعت می گزار

گر بود مالت زکوة مال ده

روزۀ سی روزه ای از خود بنه

استطاعت گر بود بگزار حج

ور نباشد نیست بر تو خود حرج

ور تو راه خاص جویی ای پسر

ترک دنیای دنی گو سربسر

دست از کار جهان کلی بشوی

اندک و بسیار از دنیا مجوی

ترک فرزند و زن و احباب گو

ترک مال و جملۀ اسباب گو

ترک خودبینی کن و بینام باش

بگذر از آسا ی ش و رعنا مباش

گر دهندت مال و دنیای بسی

رد کن و مپذیر چیزی از ک س ی

دایماً می باش با یاد خدا

ساز از درد و غمش جان را فدا

با تو گفتم من بیان هر دو راه

خود تو دانی این بود راه اله

چون شنید احمد ز مرشد این بیان

آمد او بیرون از آنجا در زمان

بیخودانه روی در صحرا نهاد

فارغ از غم با خیال دوست شاد

روز دیگر ناگه ان یک پیره زن

مو کنان و رو خراشان نعره زن

پیش شیخ آمد بگفتا ای امام

رهبر خلق جهان از خاص و عام

بود فرزندی مرا تازه جوان

با قد و بالای چون سرو روان

بود عالی همت و بس با حیا

خوب روی و خوب خلق و باصفا

آمد او روزی خرامان شاد بخت

یک زمان در مجلس وعظت نشست

هم از آن مجلس گدازان بازگشت

خود نگفت او هیچ با ما سرگذشت

چند روزی شد که اکنون غایب است

شوق او بر جان و بر دل غالب است

من نمی دانم چه شد احوال او

گشته ام جویای او من کوبکو

زنده و مرده نمی یابم نشان

چیست تدبیر من ای شیخ جهان

سوخت جانم در فراق او تمام

چارۀ کارم بکن ای نیکنام

کرد زن بسیار زاری و فغان

گشت آب از چشمۀ چشمش روان

رحم آمد شیخ را بر گریه اش

گفت ای مادر مشو ناخوش منش

هیچ دلتنگی مکن جز خیر نیست

حال فرزند تو من گویم که چیست

دامنش درد طلب بگرفته است

جانش از سودای عشق آشفته است

او ز کار و بار دنیا سیر شد

از وجود خود بکل دلگیر شد

ترک دنیا و اهل دنیا گفته است

سالک راه حقیقت گشته است

چونکه آید پیش ما بار دگر

کس فرستم تا ترا گوید خبر

پیره زن شد سوی خانه بیقرار

از غ م فرزند گریان زار زار

تو چه دانی حال زار عاشقان

درد بیدرمان و سوز بیدلان

قدر اهل درد داند اهل درد

هر کرا دردی نباشد نی ست مرد

هر که گردد مبتلا اندر فراق

او شناسد سوز ودرد اشتیاق

گر چنین حالی شود پیدا ترا

با تو گوید شرح درد بیدوا

درد و سوز عشق را درمان مجوی

پیش عاشق از سرو سامان مگوی

یکزمان بگذار شرح درد عشق

بازگو سوز دل آن مرد عشق

آن جوان از درد و سوز شوق حق

روز و شب در گریه و آه و قلق

در فراق آن جوان پاکباز

پیره زن پیوسته در سوز و گ د از

تو که بیدردی چه دانی درد را

عاشقان را درد بهتر از دوا

عاشق حق گشته آن یک بی سخن

عاشق عاشق شده آن پیر ه زن

هر یکی گشته ز دیگر جام مست

هر یکی را باده نوعی دیگر است

چون برآمد مدتی آمد نهان

پیش شیخ خویشتن آن نوجوان

رنگ گلنارش شده چون زعفران

از ریاضت بس ضعیف و ناتوان

گشته گردآلود روی مهوشش

درهم و ژولیده موی دلکشش

در بر افکنده پلاس کهنه ای

کرده غم دیوار عمرش رخنه ای

گشته بالای چو سرو او دوتا

چهرۀ او دوستان را غم فزا

آب حسرت از دو چشم او روان

از غمش شست ه دل از جان و جهان

گفت خادم را سری کای مرد کار

اول احمد را به پیش من بیار

پس برو آن پیره زن را گو خبر

تا بیاید بنگرد روی پسر

خادم آوردش روان در پیش پیر

ساختش از خوان احسان بهره گیر

بعد از آن آن زال را کرده خبر

آمدند اهل و عیالش سر به سر

احمد آنجا می شنید گفت و گوی

زان نفس می داد دل را شستشوی

کآمدش صو ت کسان خود به گ وش

کز فراق او همی کردند جوش

خواس ت احمد سوی صحرا بازگشت

زانکه جا بودش در آن صحرا و دشت

گفت زن او را مرا در زندگی

بیوه کردی نیستت شرمندگی

س ا ختی فرزند دلبندم یتیم

کی پسندد اینچنین کاری کریم

چون پسر خواهد ترا من چون کنم

دیده و دل تا به کی پر خون کنم

من ندارم طاقت این دردسر

گر نمی آیی پسر با خود ببر

احمدش گفتا مشو اندوهگین

می برم فرزند تو فارغ نشین

جامۀ نیکو برون کرد از پسر

پس پلاس کهنه افکندش ببر

کهنه زنبیلی به دست او نهاد

با پسر گفتا روان شو همچو باد

مادر فرزند چون آن حال دید

سخت بیطاقت شد وعقلش پرید

گفت با احمد که فرزندم گذار

من ندارم طاقت این کار و بار

در زمان فرزند خود را در ربود

بس عجایب حالت او را رخ نمود

زن چو احمد را به راه عشق حق

دید از خلق جهان برده سبق

عشق او چون دید هر دم بر مزید

کردکلی آن زمان قطع امید

درد احمد در دل زن کار کرد

شددلش زین گفت و گو یکباره سرد

گفت زن گیرم وکیلت بی سخن

تا ا گر خواهی گشاید پای من

خود جواب زن بگفت و بازگشت

روی بر صحرا نهاد و کوه و دشت

مدتی رفت و نیامد زو خبر

کس ندانست او کجا دارد مقر

بعد ماه چند در پیش سری

یک شبی آمد فقیری بر دری

گفت ای شیخ زم ا ن احمد مرا

گفت رو با شیخ گو ای پیشوا

جان به لب آمد مرا دریاب زود

گرچه نبود وقت مردن چاره سود

زنده بودم در جهان از بوی تو

جان سپارم عاقبت بر روی تو

در زمان برخاست شیخ نامدار

رفت تا بیند که او را چیست کار

اوفتاده دید احمد را به خاک

در درون گور خانه دردناک

نی به زیرش فرش و نی بالین به سر

آمده جان بر لب و تشنه جگر

شیخ آمد بر سرش بنشست زود

از غم احمد دلش پر درد بود

بود جانش بر لب و جنبان زبان

مستمع شد تا چه می گوید نهان

می شنید آهسته می گفت آن زمان

بهر روزی اینچنین کردم چنان

پس سرش ا ز خاک شیخ اوستاد

پاک کرد و بر کنار خود نهاد

چشم را بگشاد احمد شیخ دید

گفت ای استاد وقت آن رسید

کز غم دنیا بکل یابم فراغ

درکشم از بادۀ شادی ایاغ

می برم جان زین جهان پر جفا

همرهم همت کن ای کان وفا

احمد آمد پیش شیخ اوستاد

دست و پای شیخ را او بوسه داد

گفت شیخا آن چنان که جان ما

وارهانیدی از این ظلمت سرا

جان و دل از رنج در راحت فتاد

در دو عالم حق ترا راحت دهاد

شیخ و احمد هر دو مشغول سخن

ناگهان آ مد دوان آن پیره زن

بود احمد را عیال و یک پسر

بود سالش پنج و شش یا بیشتر

هر دو را آورد با خود آن زمان

هر سه با هم گریه و زاری کنان

چشم مادر چونکه بر احمد فتاد

پس عجب حالی در آندم دست داد

دید فرزندی چنان خوب و لطیف

موی ژولیده رخش زرد و نحیف

آنچنان تازه جوانی همچو جان

همچو مویی گشته زار و ناتوان

نعره زد خود را به پایش درفکند

گفت آخر جان مادر تا به چند

می بسوزی جان این بیچاره را

رحم ناری بر خود و بر ما چرا

مادر از سویی چنان گریه کنان

زن ز یک سوی دگر نعره زنان

کودک از سویی به فریاد وفغان

رفته آه هر یکی تا آسمان

کودکش افتاد در پای پدر

شد سری گریان ز حال آن پسر

اهل مجلس جمله گریان زار و زار

شد در آن ساعت قیامت آشکار

آتشی افتاد در جان همه

در خروش آمد ملک زین دمدمه

کوشش بسیار کرده تا دمی

آورند او را سوی خانه همی

خود نکرد آ ن قول ایشان را قبول

بلکه از گفتار ایشان شد ملول

هر که دارد این طلب در راه حق

می برد از طالبان بی شک سبق

این چنین در راه حق باید شدن

ترک کردن خانه و فرزند و زن

هر چه از حق دور می سازد ترا

بت شمار آنرا تو در راه خدا

هر چه گردد مانع راه خدا

گر نگویی ترک آن باشد خطا

گفت احمد شیخ دین را ای امام

مقتدا و رهنمای خاص و عام

از چه فرمودید ایشان را خبر

کار ما خواهد زیان شد سر بسر

شیخ فرمودند مادر پیش ازین

آمد و می کرد زاریها چنین

رحمم آمد پس پذیرفتم ازو

تا ترا با او نمایم روبرو

این خبر کردن کجا بی حکمت است

هر چه کامل کرد عین رحمت است

می کند تعلیم سالک پیر راه

یعنی ار تو می روی را اله

همت عالی چنین باید ترا

تا شوی لایق به توحید خدا

این بگفت و شد نفس زو منقطع

شد حجاب تن ز روحش مرتفع

پس سری نالان و گریان و حزین

رفت سوی شهر با جان غمین

تا بسازد ساز تجهیز و کفن

آن شهید عشق جانان را به فن

دید خلقی را که می آید برون

از درون شهر دل پر درد و خون

شیخ پرسید از یکی کآخر کجا

می روند این خلق برگو ماجرا

گفت او مر شیخ را کای پرهنر

نیست گویی خود شما را این خبر

دوش آمد ز آسمان شیخا ندا

هر که خواهد بر ولی خاص ما

تا گزارد او نماز ی گو برو

سوی گورستان شود ویرانه جو

جلمه خلق شهر با سوز و گداز

می روند آنجا که بگزارند نماز

اینچنین شد حال آ ن مردانه مرد

در طلب جان را به حق تسلیم کرد

چون درین ره کرد ترک آرزو

داستان شد در طریقت جست او

این چه عشق است و چه ذوق است و طلب

این چه سوز است و نیاز بوالعجب

طالبان را این سخن پیر رهست

این کسی داند که جانش آگهست

تو گمان داری که مرد طالبی

بر طلبکاران عالم غالبی

کو ترا ترک هوی ها و هوس

کو خلاف نفس در ره یکنفس

ترک عجب و کبر و خودیینیت کو

نیستی و عجز و مسکینیت کو

ترک خورد روز و خواب شب کجاست

آه سرد و نالۀ یا رب کجاست

نالۀ جانسوز و دردآلود کو

روی زرد و اشک خون پالود کو

زاری و درد و فغان و آه کو

ترک ملک و حرص مال و جاه کو

هر که غالب گشت بر نفس و هوی

اوست بی شک طالب راه خدا

هر که درد عشق سوزد دامنش

جان و دل بگرفته از ما و منش

هر کرا درد ریاضت تافته است

هر که بی شرک است ایمان یافته است

گر ز وصل دوست خواهی برگ و ساز

هر چه داری در ره جانان بباز

هستی خود ساز وقف نیستی

نیست چون گشتی بدانی کیستی

رو فدای عشق او کن جان و دل

عاشقانه خودپرستی را بهل

بخش ۱۶ - در بیان تاثیر صحبت و خواص آن و فایدۀ مصاحبت فقرا و اولیا

صحبت طالب طلب ای مرد دین

هر که طالب نیست زو دوری گزین

زهر قاتل می شمر صحبت به عام

هست صحبت را اثرهای تمام

چون مصاحب گشت مس با کیمیا

شد زر خالص ز صحبت ای کیا

بید چون گردد مصاحب با نبات

هم بهای او شود در کاینات

صحبت دانا عجایب رحمتست

صحبت نادان درین ره زحمتست

عند ذکر الصالحین ای راه بین

تنزل الرحمت شنو مرد یقین

خاصه فیض صحبت کامل که او

نیست از خود گشت هست از نور هو

طالبا اکسیر اعظم صحبت است

در حقیقت کیمیا این دولت است

صحبت کامل ترا کامل کند

خدمت مردان ترا واصل کند

صحبت اهل دلان بگزین دلا

جان فدای راه ایشان کن هلا

در دل صاحب دلان جایی بگیر

رهروان را نیست از رهبر گریز

تا نگردی خاک راه کاملان

کی شوی با بهره از اسرارشان

از روان پاک ایشان جو دعا

تا امان یابی ز هر مکر و دغا

صحبت نیکان طلب کن در جهان

با بدان منشین که گردی بد بدان

هر که کرد او صحبت نیک اختیار

در میان خلق گردد نامدار

مرد را بشناس از هم صحبتش

از مصاحب دان تو حفظ رفعتش

صحبت نیکان طلب کن مرد باش

در ره مردان چو مردان فرد باش

ن گسل ای دل از حضور اهل دل

ور نه گردی پیش حق خوار و خجل

هر که دور از صحبت اهل دلست

از خدا دور است و این بس مشکلست

طالبان را همتی باید بلند

دون همت نیست پیش حق پسند

گر همی خواهی که اهل دل شوی

در طریق کاملان کامل شوی

هر که در عالم کمالی یافتست

از حضور اهل حالی یافتست

گر همی خواهی که یابی قرب رب

صحبت اهل دلان از جان طلب

صحبت کامل به از هر طاعتست

طاعت شایسته ترک عادتست

هر که خدمت کرد او مخدوم شد

هر که عجب آورد او محروم شد

صحبت اهل دلان دریاب زود

عمر را فرصت شمر بشتاب زود

ناقص از کامل شناس ای مرد راه

تا نیفتی سرنگون در قعر چاه

بی عنایات خدا این دید کو

جز به لطف او مرا امید کو

گر هدایت ور ضلالت می دهی

هم مضل و هم تو هادی رهی

بخش ۱۷ - در بیان آنکه سلوک و تصفیه بی ارشاد شیخ کامل راهنما ره به مطلوب نمی‌توان برد که من لا شیخ له فشیخه الشیطان و من لم یر مفلحا لا یفلح ابداً، قال: ان کنتم تحبون اللّه فاتبعونی

کی ازین معنی بیابی تو نشان

تا نگردی خاک راه کاملان

اندرین ره گر نداری پیشوا

کی ز وصل دوست گردی بانوا

شرط این ره چیست پیر راهدان

الرفیق آنگه طریق آخر بخوان

در طریقت گر نداری راهبر

کی خبر یابی ز حق ای بیخبر

صد هزاران سال اگر طاعت کنی

ور تو عمری در ریاضت بر تنی

ور بروز آری تو شبهای دراز

در خشوع و ذکر و در فکر و نماز

دایماً با روزه باشی سال و ماه

در ریاضت خویشتن کاهی چو کاه

وردهای اولیا آری بجا

دایماً به گریه باشی و عنا

ور بخوانی اصطلاحات و فصوص

جمع گردانی فتوحات و نصوص

چون نباشد پیر رهدان رهبرت

کی شود مکشوف ای ن سر ها برت

کی شوی واقف تو از اسرار دین

کی شود حاصل ترا ذوق یقین

در طریقت عارف حق کی شوی

گر نکردی کاملان را پیروی

هیچ کس را نیست ره سوی وصال

تا نباشد رهبرش صاحب کمال

جز مگر مجذوب مطلق کو به حق

واصل است و نیست کس را هیچ دق

او به محض جذبه راهی یافتست

نور حق بی سعی بر وی تافتست

رهبری ن ای د ز مجذوبان یقین

اتفاق کاملان اینست این

رو ز مجذوبان مجو ای پرهنر

اندرین ره هیچ چیزی جز نظر

گرچه آن مجذوب از حق آگهست

تابع مجذوب بی شک گمرهست

او چو مست و بیخود و لا یعقل است

کردن تکلیف بر وی باطلست

وانکه دارد عقل و تابع شد بدو

هست احکام شریعت را عدو

بخش ۱۸ - در بیان اقسام سالکان راه اله و تفاوت مراتب ایشان

چار قسم اند سالکان راه دین

حال هر یک را زمن بشنو یقین

اولین مجذوب سالک آمدست

کاول از جذبه به حق واصل شدست

حق فرستادش به سوی خلق زود

تا که خلقان جهان را ره نمود

با همه قربی که دارد با خدا

از ریاضت نیست یک ساعت جدا

زانکه هر کو مقتدای راه شد

از بد و نیک مقام آگا ه شد

گر نباشد در عمل ثابت قدم

چون رهاند خلق را از دست غم

مقتدا چون در ریاضت قایمست

تابعش را میل طاعت دایمست

زانکه باشد تابع اعمال پیر

هر مرید صادق از صدق ضمیر

دیگر آنکه شأن حق بیغایت است

هر زمانش نوع دیگر آیت است

چونکه معروف است بیحد لاجرم

معرفت بیغایت آید نیز هم

عمرها گر او ریاضت می کند ‌

روز و شب را صرف طاعت می کند

دم بدم بیند جمال دیگر او

لاجرم دایم بود در جست و جو

گر دو صد سال ا ندرین ره می رود

هر دم از هر نوع حیران می شود

در نماز از بس که بر پا ایستاد

عاقبت در پاش آماس اوفتاد

حال پیغمبر نگر با آن کمال

فاستقم بودش خطاب از ذوالجلال

سورۀ طه بدان نازل شدست

غیرت خلق جهان این آمدست

رهنمایی لایق آن کاملست

کو ز خود فانی، به جانان واصلست

نیست اکمل در طریقت زو کسی

جز خدا او را نباشد مونسی

سالها باید فلک بر سر رود

تاکه پیری اینچنین پیدا شود

و آن دوم را سالک مجذوب خوان

کو سلوکی کرد و از هستی برست

در ریاضت در عبادت سالها

کرد سعی و گشت قابل جذبه را

چون دل او قاب ل انوار شد

جان پاکش قابل اسرار شد

شاهباز جذبه او را در ربود

جان او شد محرم بزم شهود

در مقام وصل جانان راه یافت

از خدا جان و دل آگاه یافت

اینچنین کامل بجو گر رهروی

تا ز وصل دوست با بهره شوی

پس سیم مجذوب مطلق می شمر

کو ز تاب نور حق شد بیخبر

دایماً حیران دیدار خداست

از خیال عقل و دانشها جداست

از خودی بگذشت و واصل شد به دوست

مست سرمد از می دیدار اوست

او ز مستی گشت از خود بیخبر

دیگران را چون شود او راهبر

محتسب انکار ایشان گر کند

غیرت حق در دمش بی سر کند

کشته اند این قوم بر خوان خدا

کی بود انکار این مستان روا

رو به صدق دل بجو ز ایشان نظر

منکر تابع مشو ای بیخبر

چارمینش سالک بی جذبه است

کو سلوکی کرد و از هستی برست

او به عقل خویش این ره می رود

چون ندارد عشق کی واصل شود

چون نشد حالش به کوی عشق پست

از می هستی است او پیوسته مست

یا ندارد پیر تا پاکش کند

یا نهان دارد از او احوال خود

در ارادت گر شدی او مستقیم

با غم هجران کجا بودی ندیم

سد راه سالکان حق پرست

در میان پرده خلق بد شدست

سالک بی جذبه چون واصل نشد

در طریقت لاجرم کامل نشد

چون نشد واصل نباشد رهنما

زو مجو چیزی که هست او بینوا

باش مهمان کر یم ان ای پسر

با لئیمان کم نشین جان پدر

هر چه جویی از محل خود بجوی

با زمستان از گل و ریحان مگوی

اینچنین کس را اگر تابع شوی

ره نیابی عاقبت گردی غوی

زین چهار آن هر دو کاول گفته شد

مرشد راهند و این در سفته شد

زین دو کآخر شرح ایشان داده ام

رهبری هرگز نیا ید بیش و کم

وین یکی از خودپرستی بینواست

وان دگر از نور حق در خود فناست

این یکی را مستی خود پرده است

وان یکی خود را در او گم کرده است

این یکی از خود ره حق بسته است

وان دگر از خود زحق وارسته است

زانکه او مجذوب مطلق ابترست

صورت او زهر و معنی شکرست

رهبر راه طریقت او بود

کو به احکام شریعت می رود

سالک بی جذبه خود آگاه نیست

واقف این منزل و این راه نیست

از ره و منزل چو واقف نیست او

رهنمایی چون کند آخر بگو

بخش ۱۹ - حکایت زاهدی که به وقت بایزید در بسطام وحید التقوی بود

زاهدی در وقت سلطان بایزید

بود در بسطام در تقوی وحید

بود بس صاحب قبول و با تبع

در میان شهر شهره در ورع

صایم الدهر و به شب قایم چو شمع

دایم از خوفش روان در دیده دمع

هرگز او از صحبت سلطان دین

بایزید آن شاه ارباب یقین

خود نبد خالی ز اخلاصی که داشت

بدملازم صبح و شام و عصر و چاشت

چون شنیدی گفته های بایزید

زان سخن ذوقش شدی دایم مزید

شیخ روزی در مقام اولیا

رمزها می گفت با اهل صفا

گفت زاهد شیخ دین را کای امام

مدت سی سال اکنون شد تمام

که به روز آخر همیشه صایمم

شب همه شب در عبادت قایمم

کرده ام پیوسته ترک خواب و خور

زانچه می گویی نمی یابم اثر

می کنم تصدیق این احوال و فن

دوست می دارم همیشه این سخن

خود نمی دانم حجاب ما ز چیست

واقفم کن چون ز تو پوشیده نیست

بایزیدش گفت صد سال دگر

روز تا شب با همه شب تا سحر

در نماز و روزه باشی دایماً

هم نخواهد بود بویی زین ترا

گفت زاهد شیخ را کآخر چرا

سد راهم چیست گو بهر خدا

شیخ گفتش زانکه محجوبی به خود

هستی تو هست در راه تو سد

گفت زاهد چیست دردم را دوا

تو طبیبی کن علاج جان ما

شیخ گفت او را که تو هرگز قبول

می نخواهی کرد و خواهی شد ملول

گفت شیخا من نیم مرد فضول

هر چه فرمایی به جان دارم قبول

شیخ گفت او را همین ساعت برو

ریش و موی سر تراش و پاک شو

جامه و دستار بر کن ای سلیم

بر میان بند یک ازاری از گلیم

توبرۀ پر جوز در گردن فکن

رو به بازار آنگهی بی ما و من

شاخ هستی را بکن از بیخ و بن

کودکان هر محلت گرد کن

گو که یک سیلی هر آن کو زد مرا

می دهم یک جوزش از بهر خدا

در تمام شهر گرد و گو چنین

از سر صدق و ز اخلاص و یقین

هر کجا که می شناس ن د مر ترا

همچنین می کن که اینستت دوا

زانکه این هستی حجاب محکم است

این سد از سد سکندر کی کم است

گفت زاهد کی توانم کرد این

گو دوای دیگر ای دانای دین

شیخ گفت او را که اول گفتمت

تو نخواهی کرد کاین کاریست سخت

غیر از این خود نیست دردت را دوا

هست این درمان دردت زاهدا

در ره مولی حجاب زین بتر

نیست رهرو را اگر داری خبر

سالها گرچه ریاضت‌ها کشید

چون نرست از خود وصال حق ندید

جان او چون واصل جانان نشد

دردمندان را از او درمان نشد

از چنین سالک نیاید رهبری

چون نشد او از حجاب خود بری

چون به وصل دوست او را ره نشد

از ره و منزل ز حق آگه نشد

سالکان را رهنمایی چون کند

در طریقت پیشوایی چون کند

چون به وصل دوست او را نیست بار

رو سر خود گیر و دست از وی بدار

ور نه سرگردان شوی سر دم کنی

در خودی بی شک خدا را گم کنی

در ره حق سالکا بیخود درآی

همچو آن زاهد مرو راه خدای

گرچه عمری در ریاضت می‌گذاشت

چونکه نگذشت از خودی سودی نداشت

چون شوی دور از خودی بر ما رسی

تا تو با خویشی بود وصلش محال

ای دل از مردان حق غافل مشو

جان به عشق این جماعت کن گرو

با تو گفتم مجملی ز احوال شان

تا بدانی زین نشانها حالشان

گر خدا جویی بجو این قوم را

زانکه ایشانند خاصان خدا

سد راه خویش دان هستی خود

نیست شو زین هستی و پستی خود

گر همی خواهی که بینی روی یار

خویش را از پردۀ هستی برآر

هر که او در ره گرفتار خودست

دایماً محجوب از یار خودست

پردۀ خود از میان بردار زود

در پس پرده ببین دیدار زود

نیستی از خویش عین وصل اوست

بگذر از هستی دلت گر وصل جوست

تا تو با خویشی بود وصلش محال

بیخود از خودشو که تا یابی وصال

خودپرستی کار محجوبان بود

نیستی این درد را درمان بود

هر که خود از خویش خالی کرده است

گوی دولت از میان او برده است

پاک کن زنگ دویی از خویشتن

تا ز خود بینی جمال ذوالمنن

پاک کن آیینه دل را ز زنگ

تا ببینی هر چه خواهی بیدرنگ

ساز جاروبی ز عشق ای مرد کار

خانۀ دل را بروب از هر غبار

از غبار خویش خود را پاک کن

پس به خود دیدار یار ادراک کن

سد خود را از ره خود دور کن

وز وصالش جان ودل پر نور کن

بخش ۲۰ - حکایت به خواب دیدن ذات گرامی حق را بایزید بسطامی

بایزید آن حجت اسلام و دین

آن خلیفه حق و قطب العارفین

گفت دیدم یک شبی حق را به خواب

گفتمش ای درگهت خیر المآب

ره به تو چون است در تو چون رسم

ره به وصل خود نما ای مونسم

من ندارم بیجمال تو قرار

رهنمایی شو به خود ای کردگار

گفت ترک خود بگو ما را بیاب

نیست جز ترک خودی راه صواب

خویش را بگذار و بیخود جوش دار

اندرون بزم جانان هوش دار

چون حجاب راه تو هستی تست

در خودی زنهار منگر سست سست

هر که از خود رست از هجران برست

از می جام وصالش گشت مست

تا تو خو د رأیی خدا را نیستی

بیخود از خود شو بدان تا کیستی

هر که او از خود خلاصی یافتست

پرتو نورش به عالم تافتست

بایزید وقت چه بود در جهان

آنکه از دست خودی یابد امان

گر ز پندار خودی آیی برون

یار بر بینی برون و اندرون

چون حجاب جان تو پندار تست

بیخود از خود شو که این دیدار تست

تا تو خود بینی نبینی دوست را

از خودی شو محو بنگر آن لقا

کی ز ما و من توان گفتن ب ه او

ما و من بگذار و وصل دوست جو

تا درین ره ما و من باقی بود

جان تو با وصل محرم کی شود

مایی و ما پردۀ دیدار اوست

پردۀ خود برفکن از روی دوست

چون فنا آیینۀ نقش بقاست

گر بقا خواهی بقا اندر فناست

تا تویی پیدا ، نهان است او ز تو

تو نهان شو تا که پیدا گردد او

نیست کن خود را به راه عشق او

بعد از آن در بزم وصلش راه جو

چون که سرت پاک شد از نقش غیر

آن زمان نه کعبه بینی و نه دیر

تا نشد خالی دلت از غیر دوست

کی نماید حسن او از مغز و پوست

از کدورت پاک شو آ یینه وار

تا توانی دید رویش آشکار

خویش را آیینه ساز و خو ش ببین

عکس روی دوست از عین الیقین

اولا بر بند چشم از خویشتن

تا به وصل او رسی از ما و من

از کدورتهای هستی پاک شو

در طریق نیستی چالاک شو

تا تو با خویشی ز هر کم کمتری

چونکه با حقی ز خلقان برتری

با خودی عین وبال آمد ترا

بیخودی محض کمال آمد ترا

نیستی از خلق عین هستی است

خویشتن بینی خمار و مستی است

شد حجاب روی جانان ما و من

جان من یکدم نقاب از رخ فکن

بی نقاب ما به ما بنما جمال

جان ما کن محرم بزم وصال

نیست گردان هستی ما را تمام

تا رسد از وصل او جانم به کام

از جمال خود فکن پردۀ جمال

وارهان ما را از این وهم و خیال

گر بر افتد پردۀ ما از میان

روی او بنماید از کون و مکان

منتهای کار مردان نیستی ست

شیوۀ رندان رهدان نیستی ست

نیستی آیینۀ هستی شدست

سد راه عش ق هستی آمدست

ره به بزم وصل یابد بیگمان

هر که شد در راه جا ن ان جانفشان

چون ز درد عشق بیدر مان شوید

در هوای نیستی رقصان شوید

بخش ۲۱ - در بیان وصف الحال و تحریض در ریاضت و اشارت به موت اختیاری بحکم موتوا قبل ان تموتوا

من درین ره چون که گشتم محو عشق

یافتم ذوق دگر از صحو عشق

چون فنا گردد من و ما و تویی

بیگمان گردد یکی نقش دویی

آن عجایبها که در راه فنا

دیده ام کی شرح آن باشد روا

شمه ای زان در بیان گر آورم

پرده های عقلها را بردرم

آتشی در خرمن هستی زنم

دل بکلی از دو عالم بر کنم

نیست دستوری که راز شاه را

محرمان گویند نزد هر گدا

عاقبت هم گفته اند از بیش و کم

گر رسد دستوری از شاه کرم

رو ریاضت کش که تا بینی عیان

آنچه کردم اندرین معنی بیان

زنگها ز آیینۀ دل دور کن

از جمال یار جان مسرور کن

گر حیات جاودان خواهی بیا

خاک ره شو پیش ارباب صفا

دامن رندان جان افشان بگیر

از هوی و از هوس کلی بمیر

گر بمیری از همه نام و نشان

زندۀ جاوید گردی در جهان

رمز موتوا از پیمبر می شنو

زندگی خواهی پی این مرگ رو

تا نگردی نیست از هستی تمام

کی به وصل او رسی ای مرد خام

هر که مرد از جان به جانان زنده شد

در حیات سرمدی پاینده شد

بخش ۲۲ - در بیان قیامات انفسی و منازل و مراتب سیر سالکان

نفس اماره چو مرد از خوی بد

دید موتوا را به دیده سر خود

شد قیامتهای نفس ظاهرش

دید من مات عیان چشم سرش

خود قیامتهای انفس هست چار

آن یکی صغری دگر وسطی شمار

بعد از آن کبری دگر عظمی بدان

تاکه گردی عارف اسرار جان

مردن نفس از هوی صغری شمار

از هوی چون مرد، دل شد آشکار

دل چو طبع روح گیرد در رشاد

خواند وسطی نام او را اوستاد

روح چون گردد خفی کبری شود

محو هستیها بکل عظمی شود

این قیامتها چو شد عین الیقین

منکشف گردد به دل حق الیقین

آن زمان مرآت وجه حق شوی

بگذری از قید حق مطلق شوی

محو گردی در تجلی جمال

راه یابی در نهایات وصال

در دلت نور خدا تابان شود

جان پاکت واصل جانان شود

مرده و زنده به امر پیر شو

تا نگردی تو به خود بینی گرو

بخش ۲۳ - اشارت به اخلاق ذمیمه و حسنه و تهذیب اخلاق سیئه بحسنه و آثار و اسرار آن و در بیان آنکه بهشت و دوزخ نتایج اعمال و اخلاق حسنه و سیئه است و این هر دو در دار دنیا با انسان است.

نیست مردم هر کرا خلق بدست

در حقیقت چون سباعست و ددست

صاحب خلق بد آمد همچو دیو

دایماً با خلق در مکرست و ریو

خلق بد ز افعال بد هم بدترست

زانکه اصل هر بدی خلق بدست

خلق بد مردود دلا سازدت

از خدا و خلق دور اندازدت

خلق بد بیعقل و بیفن می کند

دوستان را جمله دشمن می کند

سایۀ دوزخ چه باشد خلق بد

خوی بد آمد به راه دوست سد

گر ز خوی بد کنی خود را بری

ره به خلق نیک انسانی بری

چون شوی پاک از همه اخلاق بد

اسلم الشیطان ترا گردد سند

هفت دوزخ خلق بد را شد مثال

هشت جنت خلق نیکو را مآل

آتش دوزخ چه باشد ظلم و کین

دیدۀ معنی گشا یک یک ببین

حرص و شهوت مار و مورست و سگست

رهروان را کی درین معنی شک است

کبر و عجبت را پلنگ و شیر دان

ننگ و ناموس اژدهای بی امان

شد مثال مال دنیاوی حدث

زانکه دنیا جیفه ای باشد عبث

روبه و خرگوش مکرست و حیل

خودمثال بخل موشست و جعل

دان که میمون صورت تقلید بود

نیست از تقلید کس را هیچ سود

خرس در معنی یقین الحاد بود

صورت بی غیرتی خوکی نمود

یوز در معنی است خشم و بد دلی

گربه حقد و کینه و بیحاصلی

اختفا را خارپشت آمد مثال

صورت تشنیع و غیبت شد شغال

شد طمع گرگی از او می جو امان

دان که کفتار است دزدی نهان

زینهار ای جان من از وی گریز

آن زبانی چیست نفس پر ستیز

روح را از وی عذاب سرمد ست

گر ز آتش صورت فعل بدست

مانع لذات روح قدسی است

مالک دوزخ هوای نفسی است

گشت ز قوم و حمیم اندر جزا

ذکر و طاعتهای با روی و ریا

فاش گردد حسن و قبح حال تو

جنت و دوزخ بود اعمال تو

شد می ا ن هر دو منکر با نکیر

چونکه روح و عقل شد ز ایشان اسیر

یا تو از اهل رشادی یا ضلال

می کنند از چند چیز از تو سئوال

تا که باطل را جدا سازد ز حق

می کنند آن جمله را معروض حق

می رسد از حق جزای هر عمل

صدق صادق را، دغایان را دغل

صورت عدلست میزان و صراط

بر صراط حق گذر با احتیاط

انحراف از هر دو جان به دوزخست

اعتدال اندر وسط چون برزخست

راه اوسط شو که شد خیر الامور

تا رهی از دوزخ پر شر و شور

تا ن س ازی بر صراط حق عبور

کی رسی در جنت و حور و قصور

بخش ۲۴ - در بیان آنکه ترقی در طور مراتب نفس به طریق تنزل است

نفس تا اماره باشد آتش است

دایماً با سوختن او را خوش است

چونکه شد لوامه بر طبع هواست

مختلف احوال با خوف و رجاست

چونکه گردد ملهمه غالب بر او

وصف ماهیه بود ای رازجو

مطمئنه چون شود یابد قرار

گردد او چون خاک دایم با وقار

خلق آن باشد تواضع با خضوع

وصف او تمکین و عجز است و خشوع

از صفات بد چو نفست پاک شد

روح تو از خاک بر افلاک شد

می خرامد چون ملایک بر فلک

همدم و همر از باش د با ملک

خلق نیکو بهتر از هر طاعت است

بر خلاف نفس جان را راحت است

خلق نیک آمد صراط المستقیم

شد مثال خلق بد نار جحیم

جنت آن روح خلق نیک دان

جنت عارف یقین خود هست آن

چون به خلق نیک شد او متصف

بر کمالش گشت عالم معترف

خلق نیکو شد به معنی راه راست

هر که دارد خلق بد دور از خداست

قول و فعلت نیک می باید و لیک

زانهمه نیکی به است افعال نیک

خلق اصل و قول و فعلش فرع دان

فرع را چون اصل گفتن کی توان

مصدر افعال و اقوال است خلق

منبع مجموع اخلاق است خلق

خلق نیکو وصف هر انسان بود

آدمی با خلق بد حیوان شود

هر کرا اخلاق نیکو داد حق

می برد از خلق عالم او سبق

من ندیدم به ز خلق نیک هیچ

خوی بد مر آدمی را کرد گیج

دوستی با مرد نیکو خلق کن

وانکه خویش بد بود مشنو سخن

خلق نیکو شد بهشت و حور عین

خوی بد را دوزخ سوزان ببین

روضۀ رضوان همه خلق نکو ست

خلق نیکت را جزا دیدار اوست

هر که دارد در جهان خلق نکو

مخزن اسرار حق دان جان او

جملۀ اخلاق و اوصاف ای پسر

هر زمان گردد ممثل در صور

گاه نارت می نماید گاه نور

گاه دوزخ گاه جناتست و حور

گه نبات و گاه حیوان می شود

گه معادن گاه انسان می شود

ذکر تسبیحت بهر دم بیدرنگ

می نماید میوه های رنگ رنگ

سیب و زردآلو و انگور و نبات

شد نماز و ذکر و تسبیح و صلوة

لاله و گلها و ریحان و سمن

جمله طاعات است و اخلاق حسن

هر یکی را معنی خاصی دگر

زان معانی جو ز دانایان خبر

حور غلمان هر یکی اوصاف تست

مهر و مه روحست و قلب صاف تست

قصر مروارید و درهای ثمین

شد دل پر نور او ای مرد دین

جوی خمر و جوی شیر و جوی آب

جمله اوصاف تو آمد در حساب

مستی و شوق است جوهای شراب

شد مثال ذکر و فکرت جوی آب

ذوق طاعتها و لذات عمل

می نماید صورت جوی عسل

صورت علم لذنی جوی شیر

طفل را گر شیر نبود مرده گیر

سیم و زر صدق س ت و اخلاص ای پسر

لعل و مروارید حکمت می نگر

علم توحید است در معنوی

شد زمرد عفت ار دانا شوی

لاجورد آمد ورع ای متقی

گشت فیروزه عبادات سنی

کهربا باشد عبادت در مثال

هست یاقوت حقیقی اعتدال

حدس و امعان نظر الماس دان

گشت مینا دقت فهم ای جوان

شد زجاجه رقت قلب ای عزیز

جرم زهر و توبه پازهر است نیز

گشت چینی معرفتهای یقین

خود محبت سنگ مقناطیس بین

شد عبادتها و طاعات ای پسر

آن طعام و شربت همچون شکر

چون شود اوصاف و اخلاقت نکو

هشت جنت خود تویی ای نیکخو

گر گرفتار صفات بد شدی

هم تو دوزخ هم عذاب سرمدی

آتش سوزان و زقوم و عذاب

هم تو داری فهم کن نیکو بیاب

بخش ۲۵ - عارفی که در صحرا به سردی هوا دچار شده به طلب آتش سوی ده می‌دوید

عارفی می رفت یک روزی به راه

بود صحرا و نبود آنجا پناه

ابر پیدا گشت و باریدن گرفت

جامه اش تر گشت و چاهیدن گرفت

می دوید از دست باران آن چنان

که تو گویی کرد دشمن قصد جان

چون در آن صحرا از آن سرما گذشت

یک ده ویران بدید آن سوی دشت

او ز هول جان به سوی ده شتافت

تا تواند او ز سرما چاره یافت

چون رسید آنجا به گرد ده دوید

عاقبت یک خانۀ معمور دید

بر در خانه رسید آواز داد

صاحب خانه جوابش باز داد

در زمان آمد بر او کردش سلام

عارفش گفتا علیکم والسلام

پس تواضع کرد او با میهمان

اندرون خانه بردش در زمان

باز پرسید از کجاها می رسی

کرد از احوال او پرسش بسی

گفت سرما خورده ام آتش بیار

نیست پروای سخن معذور دار

گوییا در خانه اش آتش نبود

رفت تا بستاند از همسایه زود

بستد آتش را سوی خانه شتافت

خرقه دید آنجا و مهمان را نیافت

در تعجب ماند از آن حال غریب

پیش او آمد خیالات عجیب

آتشی افروخت تا بیند که چیست

آن مگر جن بود یا نه خود پری است

لحظه ای شد خرقه جنبیدن گرفت

میهمان در خرقه لرزیدن گرفت

آمد و در پیش آتش خوش نشست

صاحب خانه ز حیرت لب ببست

هر زمان نوعی خیالش آمدی

دم به دم زان حال حیران‌تر شدی

عاقبت پرسید او از میهمان

هر کجا بودی مدار از من نهان

زانکه حیرانم درین کار عجب

واقفم گردان ز اسرار عجب

گفت مهمانش که ما را سرد بود

از غم سرما دلم پر درد بود

چونکه تو دیر آمدی گفتم روم

تا که گرم از آتش دوزخ شوم

بهر آتش زود در دوزخ شدم

هر طرف جویندۀ آتش بدم

هفت دوزخ گشتم و آتش نبود

من نه آتش دیدم و نی نیز دود

در عجب ماندم که آن آتش کجاست

دوزخ سوزان ز آتش چون جداست

عاقبت با مالک دوزخ عیان

گفتم از آتش بده ما را نشان

سوی آتش بهر حق شو رهبرم

تا مگر از دست سرما جان برم

گفت مالک نیست اینجا آتشی

تو مگر دیوانه ای یا سرخوشی

گفتمش دیوانه و سرخوش نیم

گو خبر ز آتش که جویای ویم

بر نشان دوزخ اینجا آمدم

من ندیدم آتش و حیران شدم

انبیا دادند از دوزخ نشان

زآتش سوزان به خلقان جهان

آن نشان انبیا از کذب نیست

مشکلم حل کن بگو احوال چیست

گفت آری آن نشانها راست است

تو یقین میدان که شک برخاسته است

نیست اینجا آتشی بشنو ز من

هر کسی آرد خود آ ن با خویشتن

آن ی ک ی از آتش شهوت بسوخت

وان یکی از کینه آتش برفروخت

آتش هر یک بود نوعی دگر

فهم کن او را که تا یابی خبر

آتش دوزخ بود کز خشم تست

با تو گفتم من سخنهای درست

هفت دوزخ چیست اخلاق بدت

هشت جنت هست اعمال خودت

زینهار ای جان من صد زینهار

نیک کن پیوسته دست از بد بدار

زانکه هر چه اینجا کنی از نیک و بد

مونست خواهدشدن اندر لحد

آن مشقتهای جمله انبیا

وان ریاضتهای جمله اولیا

کی عبث باشد بگو ای بیخبر

دیده گر داری در آن حکمت نگر

آنچه گفتم هست از عین الیقین

نی به استدلال و تقلید است این

راست دان و راست گوی و راست بین

راستی کن کج مرو در راه دین

حشر تو بر صورت اعمال تست

هر چه دیدی نیک و بد احوال تست

هر چه می بینی هم از خود دیده ای

گر جزای نیک و گر بد دیده ای

مرغ معنی صورت همت شناس

همت آمد کار دینت را اساس

فکر دنیایی است م رغ خانگی

فکر شهوانی خروس است بی شکی

هست بلبل عشق و رندی و سماع

شد هما فکر قناعت و انقطاع

باز آمد دعوت قابل به راه

چرغ و شاهین است قرب پادشاه

فکر سرداری بود دال عقاب

هدهد ارسال رسل بهر خطاب

خودنمایی بود طاوس ای پسر

کرکس و زاغ است دنیا سربسر

قاز چبود فکرهای شست و شو

فاخته طاعات و ذکر دل بگو

بط چه باشد حرص دنیای دنی

جوجه باشد حال دنیای غنی

در قناعت گشت آن موسیچه فاش

هست تیهو حیلتی اندر معاش

خود کبوتر چیست ای دانای کل

ذکر دل گهگاه ارسال رسل

هست قمری صورت اطوار دل

گوش کن از عارفان اسرار دل

کوف آمد ذکر صهو و انزوا

ساز تعلیم علوم انبیا

بوم استبعاد شد از اولیا

صورت تقلید دان خفاش را

بعد از آن توحید بوتیماردان

مرغ لک لک را حصول مال خوان

خود شتر مرغ است تدبیر خطا

مرغ آبی چیست پاکی نفس را

صرف همت در فنا عنقا شناس

با فنا سیمرغ را میکن قیاس

رب ارباب است عنقای بقا

منطق الطیر است این اسرارها

عارف اسرار مرغان گر شوی

مرغ معنی را به جان چاکر شوی

من چه گویم شرخ عالم های دل

با کسی کو را فروشد پا بگل

محرم اسرار دل اهل دلست

هر که نبود اهل دل ناقابلست

دل چه باشد مخزن گنج یقین

اهل دل دان عارف اسرار دین

بخش ۲۶ - در جامعیت انسان و تطابق میان آفاق و انفس به مقتضای سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتی یتبین لهم انه الحق و طریق معرفت نفس و خدا بحکم: من عرف نفسه فقد عرفه ربه.

تو به معنی جان جمله عالمی

هر دو عالم خود تویی بنگر دمی

لوح محفوظ است در معنی دلت

هر چه می جویی شود زو حاصلت

در حقیقت خود تویی ام الکتاب

هم ز خود آیات حق را بازیاب

صورت نقش الهی خود تویی

عارف اشیا کماهی خود تویی

تو به معنی برتری از انس و جان

هر چه بینی خود تویی نیکو بدان

انتخاب نسخه عالم تویی

سرشناس علم الآدم تویی

از کمال قدرتش بین بی شکی

کو دو عالم را نماید در یکی

نقش آدم را رقم نوعی زند

کو دو عالم را از او پنهان کند

در سه گز قالب نماید او عیان

هر چه بود و هر چه باشد در جهان

بحر عمان آمده در کوزه ای

کرده عالم از درش دریو زه ای

هست انسان برزخ نور و ظلم

مطلع الفجرش از این گفتند هم

برزخ جامع خط موهوم اوست

چون نماید وهم تو معلوم اوست

آنچه مطلوب جهان شد در جهان

هم تو داری بازجو از خود نشان

من عرف زان گفت شاه اولیا

عارف خودشو که بشناسی خدا

دانش آفاق از انفس بخوان

تاکه گردی عارف اسراردان

گر همی خواهی که گردی حق شناس

خویش را بشناس ن ه ا ز راه قیاس

بل ز راه کشف و تحقیق و یقین

عارف خود شو که حقدانیست این

گر به سر خود بیابی تو رهی

هم ز خود هم از خدا تو آگهی

هم ملک هم نه ف ل ک بشناختی

چون به کنه خویشتن ره یافتی

چون بدانی تو کماهی خویش را

علم عالم حاصل آید مر ترا

کی شود این سر ترا علم الیقین

تا نگردی محو حق ای نازنین

چون به عشق دوست باشی جانف شان

پر ز خود بینی همه کون و مکان

شد مقید روح تو در حبس تن

کی توانی کرد فهم این سخن

تا نگردی بیخبر از خود تمام

کی خبر یابی ز حق ای نیکنام

گر بقا خواهی فن ا شو کاین فنا

چون به معنی بنگری باشد بقا

گر به کنه خود ترا باشد رهی

از خدا و خلق بی شک آگهی

آنکه سبحانی همی گفت آن زمان

این معانی گشته بود او را عیان

هم از این رو گفت آن بحر صفا

نیست اندر جبه ام غیر خدا

آن انا الحق کشف این معنی نمود

گر به صورت پیش تو دعوی نمود

لیس فی الدارین آنکو گفته است

در این معنی چه نیکو سفته است

هر کس این معنی به نوعی باز گفت

گر نهان و گر عیان این راز گفت

هر که این ره را به پایان برده است

هم از این معنی بیانی کرده است

گر ه می خواهی که یابی زو نشان

سر بنه بر خاک پای کاملان

گر به امر پیر رفتی این طریق

مست گردی عاقبت هم زین رحیق

چون نماند از تویی با تو اثر

بیگمان یابی از این معنی خبر

بخش ۲۷ - حکایت

سرور اقطاب عالم بایزید

آنکه خود را آنچنان که هست دید

راستی را او درین ره حجت است

قول او چون فعل او بی صنعت است

همچو بحرم گفت من اندر مثل

نی چو عمان بلکه دریای ازل

کو ندارد ساحل و قعر و میان

نیست او را اول و آخر نشان

زو یکی پرسید شیخا عرش چیست؟

شیخ گفت او را منم بر ظن مایست

گفت کرسی چیست؟ گفتا که منم

لوح گفتا، گفت دانا که منم

باز پرسید او که چه بود خود قلم

شیخ گفتش گر بدانی هم منم

باز پرسیدش که حق را بندگان

گفته اند و هست حال اندر زمان

که چو ابراهیم و موسی اند بدل

چون محمد همچو عیسی اند بدل

شیخ گفتا آن همه آخر منم

هم به م عنی آفتاب روشنم

گفت می گویند حق را در جهان

بندگان بودند و هستند این زمان

قل ب شان جبریل و میکائیل وار

باز عزرائیل و اسرافیل وار

گفت صدق آور که آن جمله منم

تا نپنداری من این جان و تنم

مرد سائل گشت خاموش آن زمان

چون شنید آ ن نکته های همچو جان

زین تعجب دم نزد خاموش شد

گوییا زان جرعه او می نوش شد

بایزیدش گفت هر کو در خدا

محو گردد از خدا نبود جدا

در حقیقت هر چه هست ای مرد دین

خود همه حق است و باطل نیست این

او چو فانی گشت اندر نور رب

حق همه خود را ببیند ای عجب

او چو خالی کرد خود را از خودی

دید خود را عین نور ایزدی

هر دو ع ا لم گشته است اجزای او

برتر از کون و مکان مأوای او

مندمج در حرف او جمله حروف

مندرج در تحت صنف او صنوف

صد هزاران بحر در قطره نهان

ذره ای گشته جهان اندر جهان

آن امانت کآسمانش در نیافت

وز قبول او زمین هم روی تافت

در دل یک ذره مأوا می کند

در درون جبه ای جا می کند

لامکان اندر مکان کرده مکان

بی نشان گشته مقید در نشان

کی بگنجد بحر اندر قطره ای

مهر پنهان چون شود در ذره ای

این ابد عین ازل آمد یقین

باطن اینجا عین ظاهر شد مبین

عین آبی آب می جویی عجب

نقد خود را نسیه می گویی عجب

پیش چشمت هست دریای روان

دیده را بستی از آنی در گمان

منکه آبم تشنۀ آبم چرا

وز عطش اندر تب و تابم چرا

شد به نقش موج ما دریا عیان

موج سازد بحر را فاش و نهان

خویش را از راه خو د بردار زود

کی کنی تا با خودی از خویش سود

گنج عالم داری و کد می کنی

خودکه کرده آنکه با خود می کنی

پادشاهی از چه می کردی گدا

گنجها داری چرایی بینوا

جمله عالم هست حاجتمند تو

تو گدایانه چه گردی گرد کو

از تویی دریای تو خس پوش شد

خس نماند بحر اگر در جوش شد

مانع راه تو هم هستی توست

نیست شو تا ره به خود یابی درست

گشت خورشیدت نهان در زیر میغ

قیمت خود را ندانستی دریغ

دشمن خود دوست می داری چرا

دوستان را دشمن انگاری چرا

می کنی شهباز خود را بال و پر

جغد و بوتیمار را گویی بپر

می بری سیمرغ را آ ن سوی قاف

عکه را گویی درآ اندر مصاف

طوطیان را می کنی بی آب و خور

پیش زاغان می نهی قند و شکر

پای بند دام می سازی هما

لک لکان را می پرانی در هوا

بلبل و قمری کنی بسته زبان

کرکسان آری که موسیقی بخوان

می کنی طاووس را اندر قفس

گفته بط را ران درین دریا فرس

باز سازی مرغک اوباش را

کرده ای عنقا تو این خفاش را

نفس دون را زیردستی تا بکی

شو مسلمان بت پرستی تا بکی

این چه نادانیست یکدم با خود آی

سود می خواهی در ین سودا درآی

اسب تازی را بخر، خر را مخر

تا توانی ز ین بیابان شو بدر

گر وصال دوست می داری ه و س

نفس را با روح گردان همنفس

تا نگردد نفس تابع روح را

کی دوا یابی دل مجروح را

مرغ جان از حبس تن یابد رها

گر به تیغ لا کشی این اژدها

چون نکشتی اژدهای نفس را

هان مشو ایمن ز مکر این دغا

بخش ۲۸ - در بیان آنکه بحکم اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک. متابعت نفس اصل همۀ بدیهاست و به مقتضای اوحی اللّه تعالی الی موسی فقال یا موسی ان اردت رضائی فخالف نفسک فانی لم اخلق خلقا ینازعنی غیرها. مخالت نفس سر همه طاعتهاست. و معرفت حقیقی که نتیجۀ وصول و قرب است، بی‌مخالفت نفس و هوی غیر ممکن است و به موجب: رجعنا من الجهاد الاصغر الی الجهاد الاکبر قیل و ما الجهاد الاکبر یا رسول اللّه قال جهاد النفس، بر خلاف نفس عمل نمودن در طریقت واجب است.

چون ترا نفس تو شد اعدا عدو

بر حذر می باش روز و شب از او

هر که گردد او مطیع نفس بد

روی نیکی می نبیند تا ابد

خود خلاف نفس در راه خدا

بهترین طاعت آمد مر تو را

بدترین دشمنت چون نفس تست

دوستی با وی مکن ای مرد سست

چون سر کفر جهان ای مرد دین

بردن فرمان نفس آمد یقین

بر خلافش کن هر آنچه می کنی

تا رهی از مکر آن دیو دنی

در خلاف نفس شو ثابت قدم

تا گذر یابی به اسرار قدم

بخش ۲۹ - حکایت

وحی آمد سوی موسی از خدا

گر همی خواهی رضای لطف ما

بر خلاف نفس میکن هر چه هست

دشمن این نفس سرکش کن درست

من که خلاق جهانم در جهان

هیچ مخلوقی نیاوردم عیان

کو منازع در خداوندی شود

بر خلاف حضرت ما می رود

غیر نفس آدمی کو دایما

در نزاع ماست از حرص و هوی

گر رضای حق همی خواهی دلا

پیشه خودکن خلاف نفس را

شد مطیع نفس بودن معصیت

کفر دان بی شبهه او را تقویت

اصل طاعات و عبادات سنی

شد خلاف نفس آن دیو دنی

دفع این دشمن اگر دستت دهد

جان ز قید هجر جانان وا رهد

در صف مردان میدان رهبری

گویی دولت را به کف می آوری

از غزای اصغر ای دل باز گرد

در جهاد اکبرآ اندر نبرد

جنگ با کافر غزای اصغر است

این جهاد نفس غزو اکبر است

زانکه کشته کافران باشد شهید

کشتۀ نفس است نزد حق طرید

هر کسی کو زین غزا محروم شد

این دو روزه عمر بر وی شوم شد

شرک را بگذار تا مؤمن شوی

شک رها کن تا مگر موقن شوی

نفس را بگذار سوی دل خرام

تا شوی ساکن در آن بیت الحرام

بخش ۳۰ - در بیان حقیقت قلب انسانی و جامعیت او و اشارت بدانکه در انفس، دل مظهر علم الهی است و به مثابۀ لوح محفوظ است که ما وسعنی ارضی و لاسمائی و لکن وسعنی قلب عبدی المومن النقی التقی وتفصیل سخن بایزید بسطامی که لو ان العرش و ماحواه الف الف مرة فی زاویه من زوایاء قلب العارف ما احسن بها و تنبیه بر آنکه دل مظهر حق است.

دل به معنی جوهری روحانی است

دل نه از جسم است و نه جسمانی است

دل چه باشد غیر نفس ناطقه

آنکه از حق تافت بر وی بارقه

آنکه دانا گفت عقل مستفاد

در حقیقت دان که بودش دل مراد

استفاده گر کنی زان دل بکن

تا بیابی تو علوم من لدن

چون مجرد شد دل از حرص و هوی

تافتن گیرد در آن نور خدا

معنی کلی و جزوی اندر او

چون مشاهد گشت او را دل بگو

دل چه باشد مطلع انوار حق

دل چه باشد منبع اسرار حق

دل که شد بر یاد غیر او حرام

گر بدانی او بود بیت الحرام

در حقیقت دان که دل شد جام جم

می نماید اندرش هر بیش و کم

دل بود مرآت وجه ذوالجلال

در دل صافی نماید حق جمال

پیش سالک عرش رحمانست دل

جمله عالم چون تن و جانست دل

لوح محفوظ ار بدانستی دلست

پیش دانا دل به از آب و گلست

حق نگنجد در زمین و آسمان

در دل مؤمن بنگجد این بدان

در دل صافی توان دیدن عیان

آنچه پنهان است از خلق جهان

جمله عالم جرعه نوش جام دل

از مکان تا لامکان یک گام دل

ریخت ساقی بحرها در کام دل

هم نشد سیراب درد آشام دل

مخزن اسرار را دل شد کلید

گنج مخفی هست اندر دل پدید

هفت دریا را به یکدم در کشید

می زند او نعرۀ هل من مزید

ساقی و خم خانه را یک جرعه کرد

تشنه لب هر دم برآورد آه سرد

تاب نور حق ندارد غیر دل

جای کرده مغبچه در دیر دل

صد هزاران آسمان و آفتاب

مشتری و تیر و زهره ماهتاب

صد زمین و کوه ودشت و بحر و بر

اینکه می بینی دو صد چندین دگر

هست از دریای دل یک قطره ای

در فضای دل نماید ذره ای

وسعت دل برتر است از هر چه هست

مظهر علم الهی دل شدست

ملک دل را کس ندیده غایتی

در احاطه حق دل آمد آیتی

شهرهای ملک دل را حصر نیست

پیش شهر دل دمشق و مصر چیست

قصرهای شهر دل از گوهرست

فر ش ودیوارش همه سیم و زرست

هر یکی شهری از آن صد عالمی

س ا کن هر یک دگرگون آدمی

خلق هر شهری به رنگ دیگرست

آن ی ک ی سرخ و دگر یک اصفر است

آن یکی رنگش فروزان همچو ماه

رنگ آن یک زرد گشته همچو کاه

آن یکی نیلی و دیگر گون سفید

گشته رنگ هر یکی نوعی پدید

وان دگر یک را بود رنگش سیاه

از چه از بسیاری جرم و گناه

خلق هر شهری به نوعی آمدست

هر یکی مشغول یک کاری شده است

روی خلقی گشته تابان همچو خور

زشت گشته روی آن خلق دگر

آن یکی شهری پر از غلمان و حور

گشته خلق شهر دیگر غرق نور

خلق شهری واله روی نکو

خلق شهر دیگرش در گفت وگو

خلق شهری مست دیدار خدا

خلق آن دیگر شده مست هوی

خلق شهری گشته از می جمله مست

خلق شهری محتسب دره به دست

خلق شهری غرقۀ دریا شده

از عطش در موج دریا آمده

خلق شهری جملگی سمع و بصر

گشته خلق شهر دیگر کور و کر

هر یکی را ح الت و کاری دگر

با خدای خویش دیدار دگر

عالم دل را نشانی دیگرست

بحر و بر و کار و شأنی دیگرست

خاک و باد و آتش و آبی دگر

ابر و باران، مهر و مهتابی دگر

باغها و میوه های رنگ رنگ

گلستان و دلبران شوخ و شنگ

یاسمین و نرگس و گلهای خوش

بلبلان و قمریان آهکش

هر چه می آید درین عالم عیان

هست عکس عالم دل بیگمان

چونکه عکس عالم دل شد جهان

فیض این عالم از آن عالم بدان

خلق و اطوارش همه نوعی دگر

هر یکی با صد هزاران کر و فر

عرش و کرسی آسمانش دیگر است

مهر و ماه وعقل و جانش دیگر است

زاوش و برجیس و بهرامی دگر

تیر و زهره مطرب و جامی دگر

صد هزاران آفتاب و هر یکی

در مساحت مثل عالم بی شکی

هر یکی را برج دیگر منزل است

این کسی داند که از اهل دل است

هر یکی تابنده تر از دیگری

نور هر یک در گذشته از ثری

هر یکی نوعی دگر گردان شده

ز اشتیاقش بی سر و سامان شده

گشته هر یک حامل باری دگر

دور هر یک از پی کاری دگر

هست در هر گوشه اش صد بتکده

هر طرف صد کعبه و صد معبده

هر یکی مطلوب خود ب ین د در او

هر یکی بیند مراد خویش از او

آن یکی از وی شراب ناب دید

وان دگر معشوقه و اسباب دید

آن یکی زو ملک و مال و جاه یافت

وان دگر جویندگی راه یافت

آن یکی یابد از او فقر و غنا

دارد از وی دیگری رنج و عنا

آن یکی را در جهان سازد گدا

می کند آن دیگری را پادشا

آن یکی را عشق بازی رو نمود

وان یکی از زهد و طاعت دید سود

آن یکی زو ترک دنیا یافته است

روی دل از کل عالم تافته است

وان دگر را آرزوی جنت است

دایماً خواهان حور و لذت است

وان دگر اندر طریق عشق دوست

ترک غیرش گفته دایم وصل اوست

وان دگر در بحر وصلش گشته غرق

از میان یار و او برخاست فرق

لی مع اللّه این حالت کند

تا مبادا منکری طعنه زند

اینکه گفتم وصف آن صاحبدلست

کز دو عالم برتر او را منزلست

واجب و ممکن همه در دل نمود

جان و دل بیرون ز عقل و فهم بود

آنچه از احوال دل کردم ب یا ن

قطره ای میدان ز بحر بیکران

آنچه روشن شد به من احوال دل

گر بگویم شرح آن گردد خجل

کی به تحریر و به تقریر و بیان

زان معانی شمه ای گفتن توان

گر از آن بسیار گویم اندکی

کی کجا فهمد بغیر آن یکی

کو جهان را سربسر نابود دید

بادۀ جام فنا را در کشید

محو شد در پرتو نور احد

کار او بالاست از فهم و خرد

نیست جز وی مرکز دور جهان

دایر از وی گشته پیدا و نهان

بر همه خلقان رحیم و راحم است

در بقای صرف دایم قایم است

اوست بینا جمله کورند و کبود

او سمیع ودیگران کر در شنود

متصف گشته به اوصاف خدا

اهل جود و صاحب صدق و صفا

می کند جولان به ملک لامکان

بی نشان بیند عیان اندر عیان

هر دو عالم را به نور دوست دید

دوست را مغز و جهان را پوست دید

او علیم و دیگران نسبت به او

جاهل و سرگشته با جهل دو تو

صاحب قلب سلیم از غیر حق

کس ندارد در یقین بر وی سبق

گشته عالم بهر او آیینه ای

مرغ روحش را دو عالم چینه ای

صاحب تمکین شده در قرب ذات

اهل تلوین در ظهورات صفات

در دو عالم ذات حق بیند عیان

کرده در هر مظهری وصفی بیان

دل مسمی زان سبب آمد به قلب

کو ب ه تقلیب است در شادی و کرب

گه به طوف عالم علوی رود

گه مطاف عالم سفلی شود

این تقلب عل ت از وجهی نکو

هم ز وجه بد شمر حیله مجو

گاه محض عقل گردد گاه نفس

گه ملک گردد گهی چون دیو نحس

گاه مجرد می شود گه منطبع

گاه واصل می شود گه منقطع

گه منزه از همه عیب است و نقص

گه ز غم نالان گه از شادی به رقص

هر زمان دارد ز حق شأنی دگر

هر نفس آرد سر از جایی بدر

مظهر شأن الهی گشته است

مظهر شأنش کماهی گشته است

ظاهر و باطن در این صورت بجو

نقش او را برزخ جامع بگو

گه درآمد او درون بزم خاص

گه برون در بدارندش خواص

هر دلی را کی کسی گوید که دل

ذکر آن دلهای جاهل را بهل

این چنین دل را تو از عارف طلب

دل مجو زین مشت خام بی ادب

نیست دل در اصطلاح این گروه

جز دل دانا که حق دادش شکوه

آنچه دل خوانند او را این عوام

خانۀ دیو است دیگر والسلام

کس نداند قدر دل جز اهل دل

نیست دل را نسبتی با آب و گل

دل مقام استواری کبریاست

دل نباشد آنکه با کبر و ریاست

دل بود آیینۀ وج ه خدا

در دل صافی نماید حق لقا

گر همی خواهی که بینی روی دوست

دل به دست آور که دل مرآت اوست

بخش ۳۱ - در بیان آنکه هر صفت که بر دل غالب می‌گردد و دل به حسب جامعیت که دارد عین آن می‌نماید. چنانچه حضرت مرتضی سلام اللّه علیه از دلهای ناقصان خبر دارد که: فکلهم اذا فکرت فیهم کلاب ام حمار ام ذباب و اشارت بر آنکه اصل انسان دل است و در صورت نشأه انسانی نظر گاه حق غیر دل نیست که ان اللّه لا ینظر الی صورکم و لا الی اعمالکم و لکن ینظر الی قلوبکم و نیاتکم و ان فی جسد ابن آدم لمضغة اذا صلحت صلح سایر الجسد و اذا فسدت فسد سایر الجسد، الاوهی قلب. زیرا که به اتفاق همه، انساینت انسان و کمال او به دل است.

مرتضی آن منبع صدق و صفا

آن وصی و جانشین مصطفی

گفت هر گه من تفکر می کنم

خلق عالم را تصور می کنم

آن یکی خوکست در بیغیرتی

وان دگر خود همچو سگ شد شهوتی

آن یکی گرگ است در درندگی

وان دگر پیوسته در خر بندگی

آن یکی در کبر چون شیر و پلنگ

وان دگر چون خر به قید پالهنگ

دل بهر وصفی که گردد متصف

تو همانی گر جوانی ور خرف

اصل انسان در حقیقت خود دلست

باقی اعضا همه فرعش شدست

داد پیغمبر از این معنی خبر

گفت حق را نیست بر صورت نظر

هم نظر نبود به اعمال شما

شد دل انسان نظرگاه خدا

هست منظور خدا نیات تو

آن دل پر نفی و پر اثبات تو

گر دلت نیک است شد افعال نیک

دل چو بد شد فعل بد گردد ولیک

شد صلاح دل صلاح این بدن

نیست کس را اندرین معنی سخن

دل چو فاسد گشت انسان فاسدست

گر حریف باده و گر عابدست

گر به صورت متقی و زاهدست

بد بود زیرا دلش با شاهدست

ظاهراً معمور ودر باطن خراب

او ب صورت آبی ودر معنی سراب

اهل دل از دل سعادت یافتند

خنگ دولت سوی بالا تاختند

نقش غیر از لوح دل شستند پاک

جامۀ هستی خود کردند چاک

از وصال دوست شاد و خرم اند

واصل جانان و با جان همد م اند

هر کرا دل نیست او بی بهره است

در جهان ا ز بینوایی شهره است

رو ب ه اسفل دارد او چون گاو و خر

نیستش کاری بغیر از خواب وخور

حق همی گوید که ایشان فی المثل

همچو گاوند و چو خر بل هم اضل

بی نصیب از هر کمالند آن گروه

غافل از ارباب حالند آن گروه

اهل دل شو اهل دل شو اهل دل

ورنه همچون خر فرومانی به گل

هر کرا دل نیست گوهر جانش مباد

هر که بی سر گشت سامانش مباد

هر کرا باشد دل چون آینه

حق همی بیند درون آینه

در چنین دل می توان دیدن عیان

آنچه پنهانست از خلق جهان

از غبار غیر دل را صاف کن

تا جمال یار بینی بی سخن

بر در دل باش دایم پاسبان

غیر او مگذار در دل یک زمان

مقصد و مقصود خلقت این دلست

هر چه می جویی از این دل حاصلست

هر چه عارف داند از دل خوانده است

از کتاب و در س دست افشانده است

این سخن ز استفت قلبک جو نشان

تا بدانی علم عارف را بیان

بخش ۳۲ - اشارت به سخن سید الطایفه جنید بغدادی که:«المرید الصادق غنی عن علم العلما» و بیان آنکه علم اولیا لدنی است نه کسبی که کما قال اللّه تعالی: ان تتقو اللّه یجعل لکم فرقاناً بین الحق و الباطل و کما قال النبی علیه الصلوة و السلام: من رغب فی الدنیا و طالت آماله فیها اعمی اللّه قلبه و علی قدر ذلک و من زهد عن الدنیا و قصر امله فیها اعطاه اللّه علما بغیر تعلم؛ بیت:

دفتر صوفی سواد و حرف نیست

جز دل اسفید همچون برف نیست

که مولانا رومی در بیان معنی فرموده است

پیر بغدادی جنید رازدان

این چنین فرمود هنگام نشان

گر مریدی در ارادت صادقست

بر کمال لطف ایزد واثقست

او غنی است از علوم عالمان

نیست او را احتیاج این و آن

هر کسی کو را معلم حق بود

نیست باطل هر چه گوید حق بود

هست از تعلیم استاد او غنی

عین نور است او چه حاجت روشنی

شد دلی صافی کتاب و دفترش

سرها پیدا نماید در سرش

آیت ان تتقوا اللّه باز خوان

متقی شو تا ببینی هر نهان

گفت پیغمبر مدینه علم و دین

آن حبیب خاص رب العالمین

هر که باشد طالب دنیای دون

در چه حرص و حسد شد سرنگون

هست در دنیا ورا طول امل

در پی دنیاست با دام و حیل

کور و کر داند خداوند جهان

زین سبب چشم دلش شد قدردان

هر که زاهد گشت از دنیای دون

دل بری کرد از همه مکر و فسون

کردکوته از همه امید خود

از میان یار و دل برداشت سد

بی تعلم حق دهد او را علوم

علمهای برتر از درک فهوم

این چنین دل هر کسی را چون دهند

تا نپنداری که هر کس زین دهند

سالها راه طریقت گر روی

ور ز درد عشق عمری نغنوی

ور تو گردی سالها خلوت نشین

دایما ً با ذکر حق باشی قرین

تادلت خالی ز مال و جاه نیست

جان تو محرم درین درگاه نیست

کی در عرفان گشاید جز به فکر

فکر صافی کی شود الا به ذکر

ذکر را باید دل خالی ز غیر

دل که در وی نیست جای شر و خیر

آن دلی پاکی که در وی غیر یار

هیچ دیاری نیابی وقت کار

تا نگردی از حظوظ نفس دور

کی دل و جانت شود روشن ز نور

جان طاعت چیست اخلاص و یقین

از تن بیجان چه حاصل خود ببین

بخش ۳۳ - در بیان آنکه اصل اعمال نیت است و اخلاص در آن چنانچه در احادیث قدسیه آمده است که: لو صلی العبد صلوة اهل السماء و الارض و صام صیام اهل السماء و الارض و طوی الطعام مثل الملائکه حتی لا تأکل شیئی و لبس لباس العاری ثم رای فی قلبه ذره من محبة الدنیا او سمعتها او محمدتها او ریاستها، لا یسکن فی جواری و لأظلمن قلبی حتی ینسانی و لا اذیقه حلاوة مناجاتی، نیت المؤمن خیر من عمله.

بشنواز اخبار قدسی این سخن

گفتۀ حق را چو در ّ در گوش کن

وحی فرموده است حق با اهل راز

گر گزارد بنده ای چندان نماز

گر گزارد اهل ارض و آسمان

روزه دارد نیز هم مانند آن

چون ملایک در نوردد او طعام

یا نپوشد هیچ چیزی والسلام

بودن ع ریان لباس او شود

موی جلد تن پلاس او شود

من که از سر ضمیرم با خبر

در دل او می کنم آنگه نظر

یا ستایش جوید و نام نکو

یا بزرگی را کند او آرزو

در جوار ما نیابد او مکان

ناورم نامش می ا ن دوستان

آینه جان و دلش سازیم تار

از چه این غفلت که شد زنگ و غبار

تاکند ما را فراموش آن دنی

تا نبیند او ز رویم روشنی

سازمش محروم در وقت نیاز

از حلاوت ه ای طاعات و نماز

لذت و ذوق مناجات و نیاز

وین نیابد هیچ در هنگام راز

ای خداوند کر یم کارساز

این دل بیچاره را ده برگ و ساز

یاد خود ک ن مونس جان و دلم

وارهان از قیدهای مشکلم

این چه استغنا چه بیباکیست این

با که بتوان گفت آخر چیست این

آتشی در جان عاشق می زند

عاشقان را در جهان رسوا کند

گاه گوید در نماز و روزه باش

باز گوید مست و عاشق باش فاش

گاه گوید عاقل و هشیار باش

گاه گوید این نمی ارزد به لاش

گاه گوید جمع گردان ملک ومال

باز گوید هر دو را کن پایمال

گه همی گوید بجو رزق حلال

گاه گوید رزق جویی شد وبال

گاه گوید حرفه کن نانی بجو

گاه گوید ترک خان و مان بگو

گه کند جویندۀ دنیای دون

گاه آرد میل عقبی در درون

گاه گوید عارف اسرار شو

گاه گوید از همه بیزار شو

گاه می گوید که ترک هر دو گو

جز جمال جانفزای ما مجو

گاه الکاسب حبیب اللّه گفت

گاه ترک کسب شرط راه گفت

هر زمان آرد دگر راهی به پیش

وه که بس حیرانم اندر کار خویش

گه مکانم می کند در لامکان

گه کند جانم اسیر خاکدان

گاه شیخ شهرم و گه رندمست

گه برد بالا گهی آرد به پست

گه در آرد در دلم صد دیو و دد

گاه خالی می کند از غیر خود

گه غریق بحر انوارم کند

گه اسیر قید پندارم کند

گه برون ن ُ ه فلک جایم دهد

گه درون خاک مأوایم دهد

گه چنان سازد که رشک آرد ملک

گه زنامم ننگ می آ رد فلک

گاه عاقل گاه مجنون می ک ند

گاه فارغ گاه مفتون می کند

گاه ساز همچو دود گلخنم

گاه دیگر سبز و تر چون گلشنم

گه ز طبع نفس بر ظلمت تنم

گاه از نور تجلی روشنم

گاه ملا گاه شیخ و گاه رند

گه ز روم و گه عرب گاهی ز هند

بخش ۳۴ - در بیان آنکه جمیع افعال به تقدیر الهی است و اشاره به مسائل مختلف فیه میان اشعری و معتزلی و سنی و شیعی و محقق و مقلد و ایماء اصطلاحات صوفیه و منع از اظهار اسرار و تحریص به اخفاء آن بحکم:

و رب جوهر علم لو ابوح به

لقبل لی انت ممن یعبد الوثناء

و عمل بر مقتضای کلموا الناس علی قدر عقولهم.

من ندارم اختیار خویشتن

گشته ام مجبور امر ذوالمنن

او بهر ساعت بهانه نو کند

آتشی در خرمن صبرم زند

گاه گوید نیک از من بد ز تو

گاه گوید جز ره نیکی مرو

گاه گوید هست جمله از قضا

گاه گوید گفت من بد از رضا

گاه گوید باطل آمد این رمه

گاه می گوید که حق اند این همه

گوید این یک کافر و آن مؤمن است

آن یکی در شک و دیگر موقن است

گوید این ضالست و آن هادی دگر

وان یکی رهزن، دگر شد راهبر

گوید این یک عاصی و آن عابدست

آن یکی میخواره وان یک زاهدست

باز گوید هر چه هست از من بدان

زانکه هستم خالق هر دو جهان

بلکه جمله عالم هستی منم

من به نقش هر دو عالم روشنم

در حقیقت چون به غیر دوست نیست

در میان این اختلاف آخر ز چیست

این عبث نبود که عین حکمت است

اختلاف امتی چون رحمت است

اختلاف امتان انبیا

چون ز عین حکمت آ مد ای فتی

اختلاف خلق و خالق چون بود

رحمت این بیگمان افزون بود

ره برین رحمت نبردی جاهلی

اعتراضی می ک نی بیحاصلی

گنج ایمانست زیر هر طلسم

پیش عارف شد مسمی عین اسم

او بهر جا می ن ماید وصف خاص

عین یک دیگر شمر تو عام و خاص

کرده در هر مظهری نوعی ظهور

او به ما نزدیک و ما زو دور دور

گر به صورت گشت بیگانه زما

او به معنی هست با ما آشنا

غیر دریا گر نماید موج آب

عین دریا دان تو امواج و حباب

باز دیوانه شدم ای عاقلان

در خور مجنون بود بند گران

دارم از دیوانگی صد غلغله

خواهم از زنجیر زلفش سلسله

زلف و جعد تابدار و پر گره

حلقه حلقه گشته درهم چ ون زره

هر دو عالم مست زلف مشکبوش

گشته بر حسن جمالش روی پوش

پای ما زین بند چون آزاد شد

خانۀ تقلید بی بنیاد شد

قول و فعل کاملان را کن سند

گر همی خواهی ز حق یابی مدد

توسن عرفان بود تند و حرون

هان عنانش را بکش ای ذو فنون

گر عنان او رها کردی بجست

خیره گشت و اختیارت شد ز دست

گه به دارت آورد حلاج وار

گه بر خلقان شوی مطعون و خوار

گه به زندیقی ترا نسبت کند

گه به الحادت گواهی می دهد

گه به مجنونی شوی مشهور شهر

گه اسیر آیی تو در زندان دهر

گه برونت می کند از شهر خویش

گه برون از مذهب و دین است و کیش

تا توانی رهروی هشیار باش

راز جانت را مکن با خلق فاش

سر حق را جز به اهل حق مگو

غیر راه کاملان ای دل مپو

بخش ۳۵ - در بیان آنکه شرط را ه سالک صدق و اخلاص است و امتحان اهل کلام موجب خذلان دین و دنیا می‌گردد و ممتحن ملعون است.

صدق و اخلاص است زاد رهروان

هر که مخلص گشت باشد رهرو آن

طالب بی صدق کی آید به کار

گر نه ای صادق نبینی وصل یار

امتحان اهل دل نبود صلاح

ممتحن هرگز نمی بیند فلاح

هر که او را بهره از ایمان بود

در طریق امتحان کی می رود

هر که گردد رهروان را ممتحن

گشت مردود قلوب انس و جن

هان به پای صدق رو این راه را

دور دان از امتحان این شاه را

امتحان کاملان نبود روا

هر که گردد ممتحن یابد سزا

امتحان اهل دل گر می کنی

خویشتن بیجان و بی سر می کنی

بخش ۳۶ - جنید بغدادی

پیر بغدادی جنید آن رهنما

چونکه شد اندر طریقت پیشوا

هر کسی کردند آغ ا ز حسد

گفتن او را پیشوایی کی رسد

صد کمال ار هست پوشاند حسد

بحر قلزم را بجوشاند حسد

مانع جمله کمال آم د حسد

خلق عالم را وبال آمد حسد

گفت پیغمبر حسد ایمان برد

همچو آن آتش که هیزم را خورد

از حسد بگذر درآ در راه دین

گر همی خواهی شوی آگاه دین

با خلیفه عاقب ت آ ن حاسدان

عرض کردند حال آ ن شیخ زمان

کو ه می گوید ح کایات ع ج ب

می کنند از وی روایات عجب

زین سخن در فتنه می افتند خلق

مبتلای بدع تی گردند خلق

گفت با ایشان خلیفه در جواب

منع او بی حجتی نبود صواب

زانکه بی حج ت چو کردم منع او

در میان خلق افتد گفت و گو

فتنه دیگر ا ز آن پیدا شود

کار او زین بیشتر بالا شود

می بباید آزمایش کرد زود

تا به حجت منع او بتوان نمود

آن خلیفه داشت یک زیبا کنیز

بود در پیش خلیفه بس عزیز

در جمال ودر ملاحت دلپذیر

در همه عالم به خوبی بی نظیر

بد خلیف ه عاشق روی نکوش

دایماً آشفت ۀ آن رنگ و بوش

گفت تا پوشد لباس فاخرش

زود آرایند هر گون زیورش

گرد رویش بسته درهای ثمین

دست و پایش پر ز خلخال گزین

یک کنیز دیگرش همراه کرد

تا از آن دریا برانگیزند گرد

در ف ل ان جا گفت رو ای خوبرو

روبرو شو با ج نید آخر بگو

کامدم پیش تو ای شیخ انام

از سر صدق و ز اخلاص تمام

زانکه دل بگرفتم از کار جهان

نیست ما را طاق ت بار گران

هست ما را مال بیحد و شمار

وین دلم با کس نمی گیرد قرار

پیش تو از بهر این کار آمدم

تا بگویم پیشت احوال ندم

تا بیندشی صلاح کار ما

زانکه هستی تو امام و رهنما

گر بخواهی تو م را ای پیشوا

مال خود سازم همه پیشت فدا

رو به طاعت آورم در صحبتت

چون کنیزان باشم اندر خدمتت

اندرین معنی نما سعی بلیغ

روی خود بنما چو خور در زیر میغ

رو گشاده خویش بر وی عرضه کن

تا مگر بفریبد او را این سخن

آمد آن مهرو روان پیش جنید

تا مگر ساز د ز رعنا پیش صید

آنچه تعلیمش نمود اندر نهفت

او دو صد چندان همه با شیخ گفت

یک نظر بر روی آ ن زیبا نگار

اوفتاد آن شیخ را بی اختیار

سر به پیش افکند شیخ اوستاد

گشت خاموش و جواب زن نداد

لحظه ای شد سر برآورد آن زمان

کرد آهی دردناک از سوز جان

آه را چون در رخ آن زن دمید

در خسوف افتاد و جان از وی پرید

بر نیامد زو نفس در حال مرد

بر سر یک امتحان جان را سپرد

امتحان او لیا هر کو کند

خویش را بر تیغ فولادی زند

این جماعت را که بی ما و منند

امتحان کم کن که بی جانت کنند

خادمه شد با دل اندوهگین

با خلیفه گفت حا ل ش را چنین

شد خلیفه بیقرار از درد و غم

آتشی افتاد در وی از ندم

گفت هر نادان که با اهل دلان

آن کند که می نباید کرد آن

این ببیند که نباید دیدنش

زین گلستان این بود گل چیدنش

پس خلیفه گفت مرد اینچنین

پیش خود نتوان طلب کردن یقین

در زمان برخاست شد پیش جنید

گفت کای لطف خدا را گشته صید

چون دلت می داد کآخر آن چنان

زار سوزی ماه رویی همچو جان

گفت شیخش کای امیر المؤمنین

رحم تو بر مؤمنان آمد چنین

خواستی چل ساله طاع ا ت مرا

این سلوک و این ریاضات مرا

این همه بیخوابی و جان کندنم

در طلب پیوسته خونها خوردنم

تا دهی بر باد جوجو خرمنم

من کیم تا در میان گویم منم

فعل حق دان هر چه کردند اولیا

زانکه در حق گشته اند ایشان فنا

در میا با اولیا اندر نبرد

چون چنین کردی چنین خواهند کرد

صدق پیش آور که تا بینی عیان

آنچه دادند اولیا از وی نشان

امتحان شیخ دین گر می کنی

دست حیرت بسکه بر سر می زند

در حقیقت امتحان اهل حق

امتحان حق بود بی هیچ دق

گر نداری صدق و اخلاص و یقین

در ره مردان مر و جایی نشین

گر به پیشت فعل ایشان بد نمود

آن ز جهل تست ای مرد عنود

بخش ۳۷ - حکایت شیخ زنجانی

شیخ زنجانی ولی خاص حق

بوالفرج کو برد از عالم سبق

پیشو ا ی جمله در کشف و صفا

در تجلی و فنا و در بقا

گفت هر کو گفتۀ این قوم را

نشنود در گوش وحی جانفزا

نور ایمان محو گردد از دلش

خود نباشد غیر ظلمت حاصلش

زانکه تصدیق کلام اولیا

واجب آمد پیش ارباب صفا

هر چه گوید پیر دانا کن قبول

حج ت و برهان مجو ای بوالفضول

اعتراض شیخ زهر قاتل است

معترض از هر کمالی عاطل است

آنچه باشد بر خلاف طبع تو

قصۀ موسی به یاد آورد رو

کو ز درک حکمت افعال خضر

بر قصور و عجز خود آمد مقر

با کمالاتی چنان آن پر هنر

تاب همراهی نماندش در سفر

خضر با موسی همی گوید عیان

گر تو با مایی مپرس از این و آن

آنچه کردم در برت گر بد نمود

در حقیقت دان که بی شک نیک بود

حکمت آن گر ز تو پوشید شد

خودمشو منکر که خواهد دیده شد

هر چه فرماید ترا آ ن حق شمار

هیچ انکاری به فرمانش میار

شرط راه عشق ترک عادتست

رسم و عادت در طریقت آفتست

قصه کوته می نمایم صدق آر

گر همی خواهی که گردی مرد کار

گو ز م یدان سعادت در ربود

اندرین ره هر که اخلاصی نمود

هر کرا صدقی نباشد در جهان

نیست او را بهره ای از کاملان

آنکه او را صدق و اخل ا ص و وفاست

جان پاکش منبع نور و صفاست

چاکری کن پیش آن سل ط ان دین

تا مگر گردی ز ارباب یقین

کی بیابی از غم هجران فرج

تا ز حکمش نفس خود آرد حرج

گر روی این راه بر تسلیم رو

پیش شاه رهبر خود بنده شو

کسب حق از جان و دل باید گزید

وسوسه شیطان نمی باید شنید

هر که بر میزان کامل گشت راست

راه او شد در حقیقت راه راست

وزن کن خود ر به میزان کمال

تا نبینی خویش را نقصان حال

وزن کامل گر به میزان تو شد

نقص او بی شک ز نقصان تو شد

هر چه ناقص می پسندد ناقص است

گر قبول مخلص آمد خالص است

هان به عقل خودمرو این راه را

طعنه کم زن مردم آگاه را

ناقص ار شکر دهد زهرش شمار

زهر کامل شد چو قند خوشگوار

صلح ناقص دشمنی و جنگ دان

جنگ کامل دوستی و صلح خوان

کامل ار با تو کند صد دشمنی

می فزاید زان عدوات روشنی

دشمنی شد دوستی ناقصان

هر چه ناقص کرده باشد ناقص آن

چون فلک خواهی که باشی سر بلند

خویش را بر صدق و بر اخلاص بند

اندرین ره چون نهادی پای صدق

شد مقیم و منزلت مأوای صدق

گر مقام اولیا داری هوس

رهبر تو اندرین ره صدق بس

صدق آم د مرغ جان را بال و پر

پر برآور جانب جانان بپر

صدق آ ن باشد که بنمایی عیان

آنچه پنهان کرده ای در سر جان

چیست اخلاص آنکه از غیر خدا

می کنی خالص تو قلب و روح را

بدگمانی در حق مرد خدا

موجب بعد از خدا گردد ترا

مؤمن بی صدق در دوزخ درست

کافر ار با صدق شد ز آتش برست

صدق و اخلاصت در آرد در بهشت

باش صادق گر نه ای دوزخ سرشت

چون کنی تصدیق قول کاملان

از خدا یابی عوض خلد و جنان

صدق با اهل خدا صدق خداست

مرد حق از حق مگو هرگز جداست

هر چه کامل می کند حق کرده است

صورت کامل به رویش پرده است

بخش ۳۸ - حکایت حسن بصری

مقتدای دین حسن خیر الانام

آنکه شهر بصره شد او را مقام

داشت در همسایه یک آتشپرست

نام او شمعون و چون پروانه مست

گشت او بیمار و در نزع اوفتاد

شد از آن اگاه شیخ اوستاد

شیخ عالم قطب آفاق جهان

رفت تا شمعون ببیند در زمان

چون به بالینش شد و پرسید حال

دید زار و ناتوان همچون هلال

دود آتش کرده رویش را سیاه

عمر او رفته، شده کارش تباه

رحم آمد شیخ را بر حال او

در چنین دم زانچنان احوال او

چونکه مهر شیخ جنبیدن گرفت

بحر افضالش خروشیدن گرفت

شیخ گفتا عاقبت از حق بترس

خویش را زین فعل خود فریا د رس

در میان دود آتش سالها

کرده ای ضایع تو عمر پربها

وقت آن آمد که گردی حق پرست

ز آتش سوزنده واداری تو دست

شو مسلمان و به حق ایمان بیار

تا ببخشد بر تو فضل کردگار

گفت شمعونش که ای شیخ عزیز

باز میدارد ز اسلامم سه چیز

گر نبودی این سه مؤمن می شدم

در ره حق چون تو موقن می شدم

اول آنکه ذم دنیا می کنند

روز و شب اندر پی او می دوند

وان دگر گویند حق دان مرگ را

خود نمی ساز ن د ساز و برگ را

پس سیوم گویند دیدار خدا

مؤمنان را حق بود روز جزا

هیچ کاری که رضای حق در اوست

می نسازند از برای دید دوست

کبر مقتاً را فرامش کرده اند

تا چه باطل در خیال آورده اند

رهزن راهست قول بیعمل

گفت بیکردار را نبود محل

آنچه می گویند گر باشد چنان

فعل هم باید بود در خورد آن

گر نباشد از چه باشد گفتنش

مشکلم اینست بشنو از منش

شیخ گفتا کاین نشان آشناست

این همه بیگانگی آخر چراست

مؤمنان را هست اقراری به حق

نیست باطل بیعمل گفتار حق

بوده ای هفتاد سال آتشپرست

خودنداری غیر باد این دم به دست

حق تو آتش نمی آرد به جا

گر در آیی همچو من سوزد ترا

گر بدارد حق نخواهد سوختن

آتش سوزنده یک مویم ز تن

خوش بیا تا دست بر آتش نه اد

تا یقین گردد ازین شک وارهیم

شیخ دست خویش بر آتش نه اد

شعله ای در جان شمعون اوفتاد

یکس ر مویش نشد آزرده زان

چونکه شمعون دید احوال چنان

صبح دولت در دل شمعون دمید

ذوق ایمان گشت در جانش پدید

گفت شیخا چیست تدبیرم بگو

چاره ام کن زانکه هستم چاره جو

شیخ گفتش شو مسلمان این زمان

چارۀ تو این بود تحقیق دان

گفت شمعون شیخ را حجت بده

خط خود را هم بر آن حجت بنه

که عقوبت نبودم در آخرت

حق ببخشد جمله کفر و م ع صیت

در زمان آن شیخ خطی درنوشت

که نگیرد حق ترا ز آن فعل زشت

گفت شمعونش ع د ول بصره کو

تا گواهی ها نویسندم بر او

هم بگفت شیخ بنوشتند زود

آن زمان شمعون بسی زاری نمود

ناله ها و گریه ها بسیار کرد

آمد از افغان او دلها بدرد

دین پذیرفت و به اسلام آمد او

از صفای ذوق ایمان برد بو

پس حسن را این وصیت کرد زود

وقت مردن بین چه اخلاصی نمود

چون بمیرم گفت فرما تا مرا

پاکشویی شوید ای بحر صفا

پس مرا بر دست خود در خاک نه

خط که بنوشتی به دست من بده

تا مرا حجت بود پیش خدا

تا بود این خط امان جان مرا

شیخ گفتش این وصیتها تمام

کرده ام از تو قبول ای خوش پیام

چون شنید از شیخ شمعون این جواب

دیده ها بر هم نهاد و شد به خواب

در زمان جان را به حق تسلیم کرد

شد به حضرت با دل پر سوز و درد

صدق و اخلاصش نگر ای مرد راه

قول و فعلش هست بر حالش گواه

قول کامل بین چو کرد از جان قبول

نی چرا گفت و نه چون چون بوالفضول

هر که قول اهل حق تصدیق کرد

شاد گشت و وارهید از رنج و درد

شیخ گفتش تا بشویندش بساز

کرد بر وی شیخ و اصحابش نماز

بعد از آن کاغذ به دست او بداد

پس به دست خویش در گورش نهاد

از سر اخلاص چون آمد به راه

صدق بردش کشکشان تا پیشگاه

بدگمانی کفر باشد در طریق

صدق رهرو را بود نعم الرقیق

شیخ را ز اندیشه آن شب هیچ خواب

نامد اندر چشم و بودش اضطراب

هر زمان با خویش می گفت این چه بود

بس عجب سودا که ما را رخ نمود

من که در دریای حیرت غرقه ام

می ندانم کز کدامین فرقه ام

چون بگیرم دست دیگر غرقه را

از چه کردم حکم بر ملک خدا

چونکه در ملک خودم هم دست نیست

خط به ملک حق نوشتن بهر چیست

از چه گشتم من به راه حق فضول

بار او را من چرا گشتم حمول

اندرین اندیشه خوابش در ربود

روح او در روضه جولانی نمود

دید شمعون را خرامان در بهشت

در درون مرغزاری جانسرشت

بود تاجی از مرصع بر سرش

حلۀ نیکو و تازه در برش

شیخ پرسیدش که بر گو حال چیست

آنچه می بینم ز تو احوال چیست

گفت شمعونش چه می پرسی خبر

آنچه می بینی دو صد چندان دگر

جای ما حق در جوار خویش داد

در به روی من به فضل خود گشاد

پس ز عین لطف دیدارم نمود

کی توانم شرح دادن کان چه بود

آنچه فض ل ش کرد اندر حق من

کی به شرح و وصف آید ای حسن

فضل حق بی علت و بی غایت است

از کتاب فضلش این یک آیت است

چون برآرد بحر غفران موجها

محو گرداند گناه خلق را

از کمال رحمتت ای کردگار

مؤمن و کافر همه امیدوار

پیش کو ه عفو کاه جرم را

هیچ وزنی نیست ای رب الوری

گفت شمعون با حسن باری کنون

از ضمانی آمدی کلی برون

خط خود بستان به این حاجت نبود

هست بیحد رحمت و فضل ودود

چون حسن بیدار شد زان خواب خوش

کر د شادیها بسی زان خوش منش

در مناجات آمد و گفت ای خدا

نیست نومیدی مرا از بی رهی

جز به محض لطف و فضل کردگار

کس نمی یابد درین درگاه بار

نیست کس را اندرین درگه ز ی ان

چونکه سازی گبر را از محرمان

چونکه گبر کهنه را ره می دهی

نیست نومیدی مرا از بیرهی

بحر عفوت چونکه گردد موج زن

محو گرداند گناه مرد و زن

ناامیدی کفر دان در راه دین

آیت لاتقنطوا بشنو یقین

آیت غفاریش آمد گناه

بیگنه ظاهر نشد لطف اله

شد غنای او ز فقر ما عیان

مظهر صانع یقین مصنوع دان

ما به هم محتاج و از هم ما گزیر

آینه جود کریمان شد فقیر

بخش ۳۹ - اشارت به حدیث قدسی: لو لم تذنبوا الذهبت بکم و خلقت خلقاً یذنبوا و یستغفرون فاغفر لهم، تا احکام اسمائی ظهور یابد

در حدی ث قدس حق فرموده است

سر پنهان را عیان بنموده است

گفت لو لم تذنبوا یعنی شما

گر نمی کردید این جرم و خطا

من شما را بر دمی سوی عدم

آفریدم خلق دیگر از کرم

تا که ایشان می بکردندی گناه

پس به استغفار گشتی عذر خواه

تا من ایشان را بیامرزیدمی

از رئوفی آ ن گنه بخشیدمی

تا که غفاری من ظاهر شدی

زان گناهان غافری پیدا بدی

کی شود ظاهر تجلی رحیم

گر گنه از ما نمی آمد مقیم

مقتضای اسم تواب و غفور

هست جرم از ما چه می افتی تو دور

آنچه می دانم نمی گویم تمام

زانکه می ترسم که لغزد پای عام

بحر عرفان گرچه می‌آید به جوش

حاکم شرعم همی گوید خموش

گر بگیرد قاهر است و منتقم

می کند از ما سرانجام مهم

ور همی بخشد رئوف است و رحیم

می شود پیدا تجلی کریم

گر به جنت می برد غفار دان

ور به دوزخ می برد قهار خوان

هست عاصی را به رحمت افتقار

م ج رمان را لازم آمد انکسار

بخش ۴۰ - در بیان حدیث نبوی که: لو لم تذنبوا لخشیت علیکم اشد من الذنب الا و هو العجب العجب العجب، بیزارم از آن طاعتی که مرا به عجب آورد. خوشا معصیتی که مرا به عذر آورد. «انین المذنبین احب الی اللّه من زجل المسبحین» چه هر چه موجب نیستی و عجز است به حقیقت طاعت مقبول است.

طاعتی که عجب آورد یا غرور

معصیت کو چون کند از یار دور

گفت پیغمبر که لولم تذنبوا

بر شما بودی مرا خوف دو تو

زانکه باشد در گنه عجز و نیاز

حق همی بخشد چو کردی توبه باز

لیک در طاعت ت را گر عجب هست

هر که معجب گشت از دوزخ نرست

طاعتی ک و عجب و نخوت بار داد

بدتر از هر معصیت گفت اوستاد

گفت بیزارم از آن طاعت که او

موجب عجب آمد و کبر دو تو

ای خوشا آن معصیت کو عاقبت

آورد ما را به عجز و مسکنت

هر که داد او جای نخوت را به سر

طاعتش چون معصیت آمد مضر

هر گناهی کو ندامت آورد

طاعتش خوان چون سلامت آورد

چون بنای کار بر فقر و فناست

کفر این ره هستی و کبر و ریاست

گفت پیغمبر انی ن المذنبین

پیش حق به از حنین الذاکرین

ناله های زار عاشق پیش حق

بر فغان ذاکران دارد سبق

هر چه رو بر عجز دارد طاعتست

اندرین ره عجب و نخوت آفتست

افتقار و عجز و درویشی خوشست

نیکخواهی خیراندیشی خوشست

نیست خالی هیچ شئی از حکمتی

گر شوی عارف بیابی لذتی

آیینۀ هستی چه باشد نیستی

نیستی بگزین گر ابله نیستی

بخش ۴۱ - در بیان حقیقت عشق و آثار و احکام آن

عشق چه بود قطره دریا ساختن

از دو عالم با خدا پرداختن

عشق آن باشد که باطل حق شود

قید را بگذار د و مطلق شود

عشق از هستی خود وارستن است

در مقام سرمدی پیوستن است

عشق افراط محبت گفته اند

در این معنی چه نیکو سفته اند

عشق شد ایجاد عالم را سبب

گوش کن احببت ان اعرف ز رب

عشق آمد واسطه کون و مکان

گر نبودی عشق کی بودی جهان

عشق آمد عروة الوثقای دین

عشق باشد رهبر راه یقین

عشق عاشق را بود حبل المتین

عاشقی بالاترست از کفر و دین

عشق دریایی است بی قعر و کران

عشق بیرونست از شرح و بیان

در دل عاشق چو عشق آتش فروخت

هر چه جز معشوق بود آنجا بسوخت

گر مقام عشق مأوای تو شد

بر فراز نه فلک جای تو شد

عشق مرآت جمال روی اوست

عشق آرد مر ترا تا کوی دوست

دین عاشق ، عشق و تجرید و فناست

مذهبش تفرید و ترک ما سواست

عشق را هر دم دگرگون جلوه است

گاه زاهد سازدت گه رند ومست

گاه مؤمن گه مغ و ترسا کند

گاه شیخ شهر و گه رسوا کند

عشق دارد صد هزاران شعبده

گاه بتخانه کند گه معبده

گه اسیر خط و خالت می کند

گاه مست وجد و حالت می کند

گاه زاهد گاه فاسق سازدت

گه مخالف گه موافق سازدت

عشق می آرد ملک را بر زمین

می برد خاکی به چرخ هفتمین

عشق مشرک را موحد می کند

گه محقق را مقلد می کند

عشق اسیری را کند آزاد و فرد

عشق آزادان در آرد در کمند

عشق دارد هر زمانی جلوه ای

عشق با هر کس نماید عشوه ای

عشق آدم را اسیر دانه کرد

دام او شد دانه تا افسانه کرد

نوح را ز آن عشق طوفانی کند

تا که بر دعویش برهانی کند

عشق ابراهیم در نار آورد

از مه و خورشید بیزار آورد

عشق اسمعیل را قربان کند

دیدۀ یعقوب را گریان کند

عشق یوسف را از آن سازد غلام

تا که آرد مر زلیخا را به دام

عشق یوسف را بدارند قبا

پس به زندان آورد با صد جفا

عشق در داود چون آمد پدید

موم شد در دست او سنگ و حدید

عشق چون بیند سلیمان با وفا

آورد بلقیس از تخت سبا

عشق با ایوب چون دارد حضور

در میان صد بلا باشد صبور

عشق یونس را چو از جان سیر کرد

در میان ماهیی جاگیر کرد

عشق استغنا چو با یحیی نمود

دایماً با خوف و حزن و گریه بود

عشق موسی را به کوه طور برد

بهر دید دوست سوی نور برد

عشق عیسی را به گردن می برد

نیست کس واقف که تا چون می برد

عشق احمد را برد تا وصل دوست

لی مع اللّه در بیان حال اوست

عشق احمد را بود معراج دین

تا مقام او شود حق الیقین

عشق دارد جلوه ای با هر دلی

گر جنید و بایزید و بوعلی

عشق در هر مظهری نوعی نمود

عشق را هر دم ظهور تازه بود

عشق باید تا خرد انور شود

کیمیا باید که تا مس زر شود

کیمیا ساز است عشق عقل سوز

عشق ، ظلمانی کند روشن چو روز

مو کشانت عشق پیش شه برد

عقل کی در بزم وصلش ره برد

عقل کی بیند جمال عشق را

یا چه داند او کمال عشق را

عقل در راه سلامت می رود

عشق خود راه ملامت می رود

عقل در اسباب می دارد نظر

عشق می گوید مسبب را نگر

عقل گوید دنیی و عقبی بجو

عشق می گوید بجز مولی مگو

عقل گوید علم آموز و هنر

عشق می گوید ز هستی درگذر

عقل می جوید همیشه جاه و مال

عشق گوید جمله را کن پایمال

عقل گوید روز ۀ صحو و بقا

عشق گوید کو ره محو و فنا

عقل گوید عشق ویرانی کند

عشق گوید عقل نادانی کند

عقل می گوید برو کنجی نشین

عشق گوید نی برو رنجی گزین

عشق می گوید که ترک خویش کن

عقل می گوید که خود را پیش کن

عشق می گُ وید ز خود فانی بباش

عقل گوید در بقاء مأوا تراش

عشق گوی د هان نباشی خود نما

عقل گوید هر یکی را صد نما

عشق گوید نی ستی با ید گز ید

عقل می گوید که هستی کن پدید

عشق گوید درد و سوز و غم طلب

عقل گوید شادی و مرهم طلب

عشق گوید آتشی در جاه زن

عقل گوید آبرو می جو به فن

عشق گوید پاکباز و فرد باش

عقل گوید کسب کن عقل معاش

عشق گوید از دو عالم پاک شو

عقل گوید از پی این هر دو رو

عشق می گوید که وصل یار جو

عقل گوید بر محال این ره مپو

عشق می گوید قلندر می شوم

عقل گوید شیخ با فر می شوم

عشق می گوید طلب راه خمول

عقل گوید نی تو شهرت کن قبول

عشق گوید نامرادی پیشه کن

عقل گوید عاقبت اندیشه کن

عشق گوید نوش کن جام فنا

عقل گوید کی بودمستی ر و ا

عشق گوید نی ست گردان هر چه هست

عقل گوید رو معاش آور به دست

عشق آتش می زند در کاینات

عقل گوید بر خذر زین ترهات

عشق گوید دیر و ناقوست کجاست

عقل گوید ننگ و ناموست کجاست

عشق گوید خانه ویران می کنم

عقل گوید شهر عمران می ک نم

عشق گوید در بلا منز ل کنم

عقل گوید خویش بر عشرت زنم

عشق گوید می روم سویی سفر

عقل گوید شو مقیم اندر حضر

عشق گوید جز عیان چیزی مجو

عقل گوید در بیان برهان بگو

عشق گوید عقل سرگردان کجاست

عقل گوید عشق بی سامان کجاست

عشق می گوید که رو دیوانه شو

عقل گوید عاقل و فرزانه شو

عشق گوید عقل را مجنون کنم

عقل گوید عشق را مفتون کنم

عشق گوید عاشق قلاش باش

عقل گوید زاهد قلماش باش

عشق گوید من ز تلوین بگذرم

عقل گوید رو به تمکین آورم

عشق گوید پیشه کن بیچارگی

عقل گوید چاره جو یک بارگی

عشق گوید دور کن طول امل

عقل سازد حیله های هر محل

عشق گوید فکر دنیا هیچ نیست

عقل گوید طالب دنیا بسی است

عشق می گوید که خ اموشی به است

عقل گوید قل هم از امر شه است

عشق می گوید که هان درویش باش

عقل گوید عاقبت اندیش باش

عشق سوی کفر آرد مو کشان

عقل از اسلام می جوید نشان

عشق را شد دین و ملت نیستی

مرد عشقی گر ز خود فانیستی

در میان عشق و عقل این گفت و گوست

عشق قلاش و خرد اسباب جوست

چونکه آمد عشق، عقل آو ا ره شد

وز جفای او خرد بیچاره شد

یار خواهی در طریق عشق رو

وز خرد یکبارگی بیگانه شو

دامن عشاق حق آور بدست

پیششان چون خاک ره می باش پست

در پناه عاشقان جایی بجوی

گرد هر در بیش ازین هرزه مپوی

گفتۀ ایشان چو در در گوش کن

بشنو از عشاق بی سامان سخن

ترک کن این عقل پر افسانه را

عشق ورزی پیشه کن اینجا بیا

نوش کن یک جرعه ای از جام عشق

همچو ما آزاده شو در دام عشق

قبلۀ عشاق چه بود دیر عشق

همچو ما آزاد شو از غیر عشق

رهزن راهست عقل حیله جو

جز ز شحن ۀ عشق ناید دفع او

رهنمای عاشقان عشقست و بس

عاشقان را عشق شد فریاد رس

هر که راه عشق جانان می رود

زود مست بادۀ وصلش شود

یک قدم هر ک و به عشق او نهاد

دولت عالم مر او را دست داد

حق جهان را از محبت آفرید

وز محبت هر دو عالم شد پدید

از خدا احببت ان اعرف شنو

در محبت ساز جان و دل گرو

شد محبت را ظهور از اعتدال

بی محبت کی شود پیدا کمال

از محبت چون جهان را شد نظام

کارها بی عشق کی گردد تمام

هر دلی را کز محبت شور نیست

ز آفتاب عشق او را نور نیست

هر که با عشق و محبت آشناست

محرم درگاه خاص کبریاست

در طریق عاشقان برتر مقام

از محبت نیست بشنو و السلام

گر محبت بی ن قاب آید برون

می کند افسون عالم را فسون

گر ز نور عشق تابد یک شرر

از تف او خلق را سوزد جگر

جان که از نور محبت باصفاست

او به بزم وصل جانان آشناست

هر که شد جوی ا ی وصل از خاص و عام

بی محبت نیست کار او تمام

از محبت گشت ظاهر هر چه هست

وز محبت می نماید نیست هست

گر علم بیرون نزد سلطان عشق

ملک جانها از چه شد ویران عشق

شد محبت روح و عالم همچو تن

گر نباشد جان چه کار آید بدن

چونکه دارد عشق هر جایی ظهور

میل دل هر سو اگر باشد چه دور

جان بهر سویی که مایل می شود

او به بوی دوست آن سو می رود

هیچ طالب را جز او مطلوب نیست

در دو عالم غیر او محبوب نیست

غرق دریای محبت گر شوی

از کمال عشق رمزی بشنوی

هر چه دارد در جهان بود و نمود

ا ز طفیل عشق آمد در وجود

شد علامات محبت در جهان

ترک کبر و هستی و سود و زیان

صورت معشوق و عاشق را یقین

آینه حسن و جمال عشق بین

عشق آمد رابطه اندر جهان

آینه معشوق و عاشق عشق دان

حسن او بی عشق ما نبود تمام

کی نماید بی گدا جود کرام

ناز معشوقی همی گردد عیان

از نیاز عاشقان جانفشان

گر نیاز عاشق دیوانه نیست

ناز معشوقی نمی داند که چیست

سنگ خارا از محبت نرم شد

همچو یخ افسرد و از وی گرم شد

این محبت شاه را سازد گدا

می ک ند او هر گدا را پادشا

هر کسی کو از محبت نور یافت

از غم و شادی بکلی روی تافت

اندرین ره سالها هر کو شتافت

بی محبت وصل جانان را نیافت

از محبت ذره خورشید آمده است

وز محبت قطره ای دریا شده است

از محبت مرده زنده می شود

وز محبت شاه بنده می شود

بخش ۴۲ - سلطان محمود و ایاز

گفت روزی شاه محمود و ایاز

خوش بهم بودند با ناز و نیاز

با ایاز خاص شاه پر نیاز

گفت ای جان و دل را برگ و ساز

سالها شد تا ز عشقت زنده ام

گرچه شاهم پیش تو چون بنده‌ام

مشکلم افتاد حل کن مشکلم

چیست برگو چارۀ جان و دلم

من به عشق ت هر زمان کاملترم

درد و سوزت را به جان قابلترم

لیک هر چندی که هستم زارتر

در طریق عشق تو در کار تر

تو ز من بیگانه تر گردی چرا

سر این معنی مکن پنهان ز ما

از غمم هر دم شوی دل شادتر

در جفا و جور ما استادتر

چونکه هر ساعت ت را بنده ترم

بر سر کوی تو افکنده ترم

تو ز جان زار این برگشته سر

هر زمان بهر چه ای آزاده تر

آنچه بود اندر میان ما و تو

بیشتر از عشق اکنون گو که کو

آن همه گستاخی و آن گفت و گو

آشناییها میان ما و تو

هست اکنون آن همه شکر و صواب

در میان ما حجاب اندر حجاب

سر این حالت نمی دانم ز چیست

خلق را باید به حال من گریست

زانکه چندانی که این ره می روم

هر زمان بینم که واپستر شوم

گفت با محمود ایاز ای پادشا

آن زمان تو شاه بودی من گدا

من مذلت داشتم از بندگی

تو ز اوج سلطنت تا بندگی ‌

چون درآمد پای عشق اندر میان

گشت حال ما همه بر عکس آن

بنده این ساعت شه فرخنده شد

شاه این دم بندۀ افکنده شد

ناز سلطانی بدل شد با نیاز

و این نیاز بندگی شد عین ناز

چون اسیر عشق گشتی ای امیر

عجز پیش آور ز میری گوشه گیر

عشق و شاهی کی بهم آیند راست

عشق شاه و سلطنت پیشش گداست

عاشقی آمد اسیری سر بسر

هست معشوقی امیری ای پسر

چون بود گستاخ پیش پادشا

بنده گو باشد اسیر و بینوا

با اسیری چون امیری می کنی

در میان صد پرده هر ساعت تنی

آنچه ما را بود ای شه آن زمان

آن نصیب ت کرد عشق دلستان

فر معشوقی ترا بیگانه کرد

شادمانی شد بدل با سوز ودرد

عشق ، حال بنده اکنون با تو داد

وصف شاهی در نهاد من نهاد

آفتاب عشق چون تابنده شد

بنده خواجه گشت و خواجه بنده شد

عشق و سلطانی ز هم دور است و دور

عاشقی خواهی ز شاهی شو نفور

چونکه کردی در جهان دعوی عشق

کو گواهی صدق بر معنی عشق

عجز و زاری چون نشان عاشقست

هر کرا هست این نشان او صادقست

وصف معشوقست استغنا و ناز

وصف عاشق افتقار است ونیاز

ترک هستی گو درآور راه عشق

گر همی خواهی شوی آگاه عشق

عزت شاهی به ذل بندگی

رو بدل کن در ره افکندگی

هر که در پندار ملک و جاه ماند

غیرت عشقش ز پیش خود براند

در دل تو تا که باشد غیر دوست

خانهٔ اغیار خوان نی جای اوست

ذوق عشق و عاشقی آمد حرام

هر دلی کو هست غیرش را مقام

عشق را هر دم دگر آوازه است

هر زمانش صد ظهور تازه است

می نماید هر زمان روی دگر

می رباید دل ز عاشق بی خبر

آفتاب عشق شد چون نوربخش

یافت ذرات جهان زان نوربخش

چون جمال عشق بنمود از نقاب

در کسوف آمد ز تابش آفتاب

ناز معشوقی تقاضای نیاز

کرد تا پیدا نماید جمله راز

از نیاز ماست ناز او عیان

می کند احببت زین معنی بیان

عاشق و معشوق محتاج همند

هر دو باهم همچو درد و مرهمند

طالب درد است و مرهم روز و شب

درد آمد در جهان مرهم طلب

بخش ۴۳ - حکایت

پادشاهی بود بس صاحب جمال

در ملاحت کس ندید او را مثال

گلخنی شد عاشق آن پادشا

ز اقتضای یفعل اللّه ما یشا

چون به دام عشق او پابست شد

از می دیوانگی سر مست شد

گشت شهره شهر در عشق و جنون

عشق او بودی بهر ساعت فزون

با وزیر شاه گفتند آن گدا

می کند دعوی عشق پادشا

در میان خلق فاش است این سخن

زین حکایت گشت شهری پر فتن

گفت با سلطان وزیر احوال را

کان گدا گشته است عاشق بر شما

شه ز غیرت همچو دریا شد به جوش

بیخبر شد زین خبر از عقل و هوش

گفت با سرهنگ شاه پر جفا

کز سیاست کن سرش از تن جدا

شاه را گفت آن وزیر کاردان

چونکه در عدلی تو معروف جهان

کی روا باشد بهامر عادلی

بیگنه ر یزند خون بیدلی

چون به کار عشق کس را اختیا ر

نیست شاها این سیاست را گذار

هر کجا کاین عشق خیمه می زند

عقل را از بیخ و بن بر می کند

چون سپاه عشق گیرد تاختن

می کند آفاق پر شور و فتن

اتفاقاً رهگذار پادشا

بود سوی گلخن آن بینوا

بر سر ره بد نشسته گلخنی

تا مگر تابد ز رویش روشنی

چون رسیدی شاه آنجا دایما

با کمال حسن کردی جلوه ها

بود محتاج نیاز آ ن گدا

ناز شاهی تا ن ماید خویش را

شاه روزی شد سوا ر از بهر گشت

آمد و از پیش آن گلخن گذشت

جلوه معشوقگی با ساز بود

طالب آ ن عاشق دمساز بود

از قضا آن عاشق پر انتظار

رفته بد آندم به جایی بهر کار

دمبدم می کرد شه هر سو نظر

بی زبان می جست زان عاشق خبر

ناز شاهی بود جویای نیاز

ناز معشوق از نیاز آمد به ساز

نازمعشوقی محل خودندید

لاجرم تغییر شد در وی پدید

چون تغیر دید از شه آن وزیر

خدمتی آورد بر جا دلپذیر

پس بگفت ای پادشاه ملک و دین

من به خدمت عرض کردم پیش از این

که چرا باید سیاست کردنش

هیچ نفعی نیست در آزردنش

نیست از عشقش زیانی شاه را

ناگزیر است از نیاز آن گدا

آنکه معشوق است از وجه دگر

عاشقش می خوان اگر یابی خبر

عاشق از رو ی دگر معشوق دان

هر دو را باهم چو جسم و روح خوان

از جوانمردی دمی انصاف ده

تا گشاده گردد از پایت گره

آندم ار گفتی کسی با پادشا

کز غم تو گشت فارغ آن گدا

عشق ورزی می ک ن د با دیگری

غیر شه بگزید دیگر دلبری

شاه را از کار وی بد آمدی

بیخ غیرت در درون سر بر زدی

تا نبودی هیچ سودایش از آن

راست گو انصاف آ ور در میان

آری آری غیرت و صد غیرتش

بیگمان سر بر زدی هر ساعتش

بخش ۴۴ - در بیان: ان اللّه لا یغفر ان یشرک به و یغفر ما دون ذلک لمن یشاء

حق همی گوید گناهان همه

من ب بخشم از کمال مرحمه

لیک اگر گیرند معشوق دگر

من ن بخشم زانکه هستم دادگر

زانکه بدتر از همه کفرو گناه

شرک آمد ز ا ن نمی بخشد اله

گر به گوشه چشم سوی دیگری

از کمال عشق یکدم بنگری

غیرت معشوق کی دارد روا

کان ببخشد گفت لا یغفر خدا

بخش ۴۵ - حکایت حسن بصری

از امام عصر و شیخ تابعین

پیشوای جمله ارباب یقین

پیر بصره آن که نامش بد حسن

باز پرسیدند بر وجه حسن

بهترین وقت تو کی بوده است

حالت خوش کی رخت بنموده است

شیخ گفتا پیش ازین روزی پگاه

من به بام خانه بودم دیرگاه

اندر آن همسایه زن با شوهرش

می شنیدم گفت کای ناخوش منش

من به سر بردم به تو پنجاه سال

با تو بودم یک جهت در جمله حال

در غم و شادی و در بود و نبود

در کم و در بیش و در نقصان و سود

ننگ و نامت را نگه می داشتم

تخم مهرت را به دل می کاشتم

در فراق و وصل و در شکر و گله

مننبودم با تو یار ده دله

سرد و گرمت را به جان کردم قبول

من نگشتم از جفای تو ملول

هر بلایی نیز کاید می کشم

با همه جور و جفایت دلخوشم

لیک نتوانم شنید ای بیوفا

آنکه بگزینی تو یاری را به ما

هستم امرت را به جان فرمان بری

کی توانم دیدنت با دیگری

من نخواهم تن بدین یک چیز داد

حال من اینست ای نیکو نهاد

می کشم پیوسته این جور و جفا

تا ترا بینم ترا ای بیوفا

نی برای آنکه تو یاری دگر

برگزینی هر دم ای بیدادگر

وقت من خوش گشت از گفتار او

مست گشتم بی می و جام و سبو

گشت آب از چشمۀ چشمم روان

یافتم معنی لایغفر از آن

دل به دستش د ه گرت هست آگهی

تا ز قید هر دو عالم وارهی

غیر جانان را درون جان و دل

جا مده ور نه شوی خوار و خجل

جز به عشق او مکن جان را گرو

بندۀ حق شو پی باطل مرو

پای بند عشق او کن جان و دل

جز خیال دوست اندر جان مهل

لازم ار گفتی کسی با پادشا

کز غم عشق توگشت فارغ آن گدا

طاقت عشقش ندارد هر دلی

چون کند در قطره دریا منزلی

یک دلی باید به پ هن ای جهان

تا غم عشقش کند منزل در آن

می نماید عشق از کون و مکان

آینه عشق اند ذرات جهان

وقف عشقش ساز ملک جان و دل

تختۀ دل شو ز نقش آب و گل

آفتاب عشق چون تابد به جان

جان او را در جهان ماند نهان

عشق حق چون در دلت مأوا کند

جان او را در زمان شیدا کند

چون محبت یافت در دل ذره ای

گشت عالم پیش او یک پرده ای

هر که جامی از محبت نوش کرد

عقل را دیوانه و مدهوش کرد

لذت جام محبت هر ک ه یافت

روی دل از لذت کونین تافت

کی شود هشیار مست جام عشق

عقل مجنون گشت از پیغام عشق

هر که در راه محبت قایم است

جنت و حورش حلیم و نایم است

هر که را عشق و محبت داد حق

پیش او یک سان نماید فیل و بق

جان ما از عشق چون یابد مدد

کی به هوش آید ز مستی تا ابد

از محبت آن زمان یابی اثر

کز وجود خو ی ش گردی بیخبر

چون شراب بیخودی در داد عشق

رسم مستی و جنون بنهاد عشق

غیر عاشق خود چه داند حال عشق

شمه ای بشنو تو از احوال عشق

بخش ۴۶ - درویشی که از عشق عابدی را مدهوش دید

گفت درویشی که روزی از قضا

می شدم اندر بیابان با رضا

در میان آن بیابان مهیب

ناگهان دیدم یکی شخص غریب

بر زمین استاده او بر هر دو پا

واله و حیران و سر سوی سما

چشمها وا کرده بود اندر هوا

همچو کوهی ایستاده پا به جا

نزد او رفتم که تا پرسم سخن

خود نکرد او التفاتی سوی من

دادم آوازی جواب من نگفت

در عجب ماندم از آن گفت و شنفت

دست بنهادم که تا جنبانمش

او نمی جنبید قطعاً مرده وش

من ز حال او عجب حیران شدم

سه شبانروزی تمام آنجا بدم

تا مگر آید دمی بر حال خود

واقفم گرداند او از نیک و بد

همچنان آن مست جام بیخودی

بود مخمور شراب سرمدی

او به خود نامد در آن ایام هیچ

ماندم از حالش عجب در پیچ پیچ

در مناجات آمدم کای ذوالمنن

واقف این سر پنهان بی سخن

واقفم گردان برین سر نهان

بر دل من کشف کن این داستان

اندر آ ن بودم که خوابم در ربود

مرغ جانم زین قفس طیران نمود

در زمان دیدم ک ه آمد سوی من

پیر نورانی و گفت ای ممتحن

در چه حالی وز چه حیران گشته ای

وز چه رو آش فته و سر گشته ای

گفتمش آخر بگو این مرد کیست

این چنین حیران و و اله بهر چیست

گفت این مردی ک ه اندر کار او

گشته ای حیران، شنو حالش نکو

زاهد و عابد بد او هفتاد سال

مشتغل اندر عبادت لایزال

در دل او کرد حق روزی نظر

چون ز غیر حق ندید آنجا اثر

جز محبت او نمی جست از خدا

می نبود اندر دلش جا غیر را

داد او را از محبت بهره ای

قدر ی ک عشری ز عشری ذره ای

زان محبت اینچنین حیران شدست

از کمال شوق زینسان آمدست

پایش اندر خاک و سر سوی سما

هر دو دیده باز کره در هوا

تا قیامت اینچنین استاده است

آتش عشقش به جان افتاده است

حق تنش را از سباع و از هوام

منع فرم و ده است تا یوم القیام

جن و انس و با ملک جمع ار شوند

هیچ نتوانند بیدارش کنند

مقصد و مقصود از ایجاد ما

جز محبت نیست یکدم با خدا

این جوابم داد و رفت از پیش من

من شدم بیدار و حیران زین سخن

هر کجا سلطان عشقش جاکند

صد جهان در هر نفس شیدا کند

ای کریم منعم و پرودگار

ز ین محبت شمه ای بر ما گمار

تا ازین فکر و خیالات عجب

وارهد این جان پر رنج و تعب

پردۀ ناموس را برهم درد

ننگ بگذارد ز هستی بگذرد

مست جام عشق گردد آن چنان

کز خودی هرگز نیابد او نشان

محو گردد در جمال با کمال

فارغ آید از فراق و از وصال

نیست گردد او ز هستی مجاز

بی خبر آید ز ناز و وز نیاز

از غم دنیای دون و ملک و مال

خاطرش آسوده باشد لایزال

پردۀ او باز برخیزد ز راه

یابد او بی ما و من قرب اله

از محبت گردد او محبو ب حق

گرچه طالب بود، شد مطلوب حق

قوت و قوت یابد از دیدار دوست

فانی از خودگشته و باقی به اوست

رفت از فکر و خیال و خواب خور

از غم دنیای دون شد بیخبر

پیش او یکسان نماید مدح و ذم

گشت فارغ از وجود و از عدم

آنچنان محو است در نور بقا

کو نمی داند بقا را از فنا

یا ر بیند پیش او اغیار ن ی ست

غی ر جانان در جهان دیار نیست

جز نظر بر حسن جان افزای یار

نیست او را در دو عالم هیچ کار

چون دویی برخاست ، جمله وحدتست

تا نپنداری مقام کثرتست

هر ک ه او را دیدۀ بینا بود

هر چه بیند ، حق در او پیدا بود

هر که دارد در جهان نقش وجود

جمله مرآت جمال دوست بود

گر تو هستی در جهان صاحبنظر

در جه ا ن منگر به روی او نگر

دیده بر دیدار او داریم ما

غیر حسنش در نظر ناریم ما

هر که ز انوار الهی بهره یافت

مهر نورش دید کز هر ذره تافت

اوست معنی ، جمله عالم صورتست

او کتاب ه ر چه بینی آیتست

او چو دریا و دو عالم موج دان

او می و جمله جهان را جام خوان

دیدۀ روشن بیار و نور بین

دل مصفی کن ، بهشت و حور بین

حق چو جان و جمله عالم چون تن است

همچو خور در کاینات این روشن است

صورت کثرت حجاب وحدتست

گرچه وحدت را ظهور از کثرتست

نیست غیر از یار در عالم عیان

در حقیقت اوست پیدا و نهان

بخش ۴۷ - در بیان مراتب صحو و محو و فرق و جمع و صحو بعد المحو و فرق بعد الجمع و اشارت به مشاهدۀ کاملان و توحید حقیقی و تنبیه بر آنکه یک حقیقت که به صورت کثرت تجلی نموده و عین همه گشته

محو وصحو و فرق و جمع و جمع جمع

چونکه دانستی شدی تو شمع جمع

محو چه بود خویشتن کردن فنا

صحو چه بود یا ف تن از حق بقا

از من و مایی بکلی شو فنا

گر همی خواهی که یابی آن بقا

فرق چه بود عین غیر انگاشتن

جمع غیرش را عد م پنداشتن

از همه وجهی جهان را غیر یار

هر که می بیند معطل می شمار

صاحب تعطیل اهل فرق دان

کو ندید از حق درین عالم نشان

هر که گوید نیست کلی هیچ غیر

در یقین اوست مسجد عین دیر

صاحب جمع است و پیشش نیست فرق

جان او در بحر وحدت گشته غرق

جمع جمع است اینکه خود گوید عیان

در مرایای همه فاش و نهان

عین خواند هر چه آید در نظر

باز غیرش خواند از وجه دگر

صاحب این مرتبه کامل بود

زانکه این آن هر دو را شامل بود

صحو بعد المحو و فرق بعد جمع

جمع جمع است بشنو ار داری توسمع

جمع جمع آمد مقام عارفان

نیست زین اعلی کمال کاملان

مشهد اهل کمال این مشهد است

قید هست و نیست چون بینی سدست

چشم بینا هر که دارد در جهان

از پس هر ذره حق بیند عیان

هر که او در صورت هر خیر و شر

دوست بیند او بود صاحبنظر

زانکه هر چه در جهان دارد ظهور

هست او را بهره از ظلمات و نور

هر چه دارد در جهان نقش وجود

دو جهت در وی توان پیدا نمود

آن یکی صورت دگر معنی بود

هر چه گویی غیر از این دعوی بود

از ره صورت نماید غیر دوست

چون نظر کردی به معنی جمله اوست

زان یکی ماعندکم ین ف د شنو

جز پی ما عنده باقی مرو

کوزه چون بشکست می گویی سفال

چون سفالش خاک شد بنگر تو حال

خاک می گویی ، کنون آن کوزه کو

معنی و صورت در آنجا باز جو

آن هیولا کاین همه صورت بروست

هست هر جا آن صور نقش سبوست

تا نبینی آینه رخسار دوست

هر دو عالم در حقیقت عکس اوست

گر نداری دیده از ما وام کن

از جهان بنگر به رویش بی سخن

حسن لیلی رانیابد بیگمان

دیدۀ مجنون که تا بیند عیان

روی عذرا کی براندازد نقاب

تا نبیند دیدۀ وامق پر آب

روی او هر یک به روی دیده است

هر کسی حسنت ز سویی دیده است

نیست معشوقی دگر جز روی او

جمله را دام دل آمد موی او

عاشق و معشوق غیر یار نیست

در حقیقت غیر او دیار نیست

فهم و دانش کو که تا گویم سخن

پر کنم جام و سبو از باده من

پرده بردارم ز اسرار یقین

فاش بنماید به عالم یوم دین

وانمایم هم در اینجا من عیان

آنچه موجود است در دار جهان

دیده کو تا یار بیند او عیان

گوش کو تا بشنود راز نهان

چون ندیدم هیچ محرم در جهان

لاجرم خواهم نهان اسرار جان

یار پنهانست در زیر نقاب

همچو دریا کو نهان شد در حجاب

پرد بردار و جمال یار بین

دیده وا کن چهرۀ اسرار بین

نیست گردان چهرۀ موهوم را

پرده بگشا شاهد معلوم را

خار و گ ل بنگر که از یک شاخ رست

تا شود پیش تو این معنی درست

گر به صورت گل نماید غیر خار

خار و گ ل عینند در اصل و تبار

گر بگویی خار و گل ضد همند

هم ز وجهی این سخن باشد پسند

ور همی گویی که خار و گل یکیست

عارفان را کی درین معنی شکیست

مرد عارف هر چه می گوید رواست

جاهل ار گوید صواب آ ن هم خطاست

چون نداری ذوق عرفان ای فقیه

قول رندان را شنو لاشک فیه

هر چه نبود مر تر ا منکر نگو

صدق آور تا ک ه ره یابی بدو

برتر از فهم و خیال ما و تو

هست عاشق را هزاران گفت وگو

تو نداری ذوق ار ب اب صفا

گشته از آن منکر اهل خدا

آیت لایتهدوا از حق شنو

قایل اول قدیمی هم مشو

سر عشق از فهم وعقلت برترست

ذوق عاشق از مقام دیگرست

مهر رویش بر همه ذرات تافت

هر یکی در خورد خود زو بهره یافت

دیده از قهرش جماد افتادگی

کرده از مهرش نبات استادگی

یافت حیوان بهر ه زو حسن و ثبات

گشت ز ایشان ظاهر انواع صفات

مظهر گلشن بجز انسان نبود

هر چه بود از وی از او پیدا نبود

باز هر صنفی از او نوعی دگر

یافته فیضی به حکم دادگر

گرچه این خور بر همه یکسان بتافت

لیک هر یک در خور خود نور یافت

در درون خانه نور آ فتاب

هم به قدر روزنه افکند تاب

روزن از هر سو گشا این خانه را

تا شود این خانه پر نور و ضیا

سقف و دیوارش اگر سازی خراب

پر شود خانه ز نور آفتاب

چون حجاب نور حق دیوار ماست

نیست کن خود را که این هستی خطاست

گر تو ذ وق نیستی دریا فتی

درفتاده اسب خود بشتافتی

من نمی دانم که تو در چیستی

چون ننوشیدی تو جام نیستی

گر تو برخیزی ز ما و من دمی

هر دو عالم پر ز خود بینی همی

از چه در ما و منی چسبیده ای

رمز موتوا گوییا نشنیده ای

چون تو از هستی خود برخاستی

در ص فایی صرف بزم آراستی

تا نگردد کشف این حالت به تو

کی شوی واقف ز کنه خود ب گ و

کشف در معنی بود رفع حجاب

بود تو آم د به روی تو نقاب

پردۀ خود از میان بردار زود

تا عیان بینی به روی یار زود

شد حجاب ذات ، اسما و صفات

پردۀ اسم و صفت شد کاینات

تا تعین برنخیزد از میان

حق نها ن ست و نخواهدشد عیان

چهرۀ معنی نهان در صورتست

صورت و معنی نقاب وحدتست

کیست اهل کشف و وجدان در جهان

آنک بیند روی جانان او عیان

این تعین شد حجاب روی دوست

چونکه برخیزد تعین ج مله اوست

آنچه تو جویای آنی روز و شب

وز تویی شد او نهان ای بوالعجب

چون دلت صا ف ی شود از جمله زین

پردۀ ما و تو برخیزد ز بین

نیست گردد صورت بالا و پست

حق عیان بیند به نقش هر چه هست

جمله ذرات جهان منصور وار

دایماً گویان انا الحق آشکار

پنبۀ پندار را از گوش جان

گر بر آری بشنوی گفتارشان

آینه جان را مصفا کن ز زنگ

تا نماید روی جانان بی درنگ

گر لقای یار داری آرزو

دل بود دل آینه دیدار جو

آینه دل صاف کن از هر غبار

تا عی ا ن بنمایدت رخسار یار

دل مصفا کن ز رنگ غیر دوست

تا عیان بینی که هستی جمله اوست

سد راه تو تویی آمد بدان

ورنه حق پیداست در کون و مکان

بخش ۴۸ - حکایتسائلی که از پیر بسطامی سئوال کرد

آن یکی از پیر بسطامی سئوال

کرد ره چونست سوی ذوالجلال

نیک بشنو تا چه گفت آن مقتدا

در گذر از خود رسیدی با خدا

گفت تو بر خیز ای سائل ز راه

چون تو برخیزی عیان گردد اله

نقش هستی را ز لوح دل تراش

تا نماید فاش نقش جانفزاش

نیست از خود شو که تا یابی نجات

چون تو برخیزی نشیند حق بجات

زین معما کی کنی تو فهم راز

چو ن به خود بینی گرفتاری تو باز

تا نیایی از لباس خود برون

کی به بزم وصل ره یابی درون

کی بیابی ره در این عالی مقام

تا نگردد رهبرت لطف کرام

زانکه بی ارشاد پیر رهنما

هیچ طالب ره نیابد با خدا

گر به امر پیر این ره می روی

عهده بر من عاقبت حق بین شوی

گر به خودخواهی شدن این راه دور

رهزنت سازد در ین ره عور و کور

تا نشان ره نگوید پیر راه

ره چه داند طالب راه اله

هر که او در عشق جانان می رود

پیر باید ورنه کارش بد شود

در پناه کاملی ایمنی نشین

سر مپیچ از حکم آن سلطان دین

تا به یمن دولت مردان حق

بر همه خلق جهان یابی سبق

ظاهرت باطن شود، غیبت حضور

ماتمت سور آید و غم ها سرور

درد درمان گردد و هجران وصال

بعد نزدیکی شود، نقصان کمال

نقش عالم سر بسر مبدل شود

باب تفصیل جهان مجمل شود

کل شئی هالک گردد عیان

رو نماید آن قیامت این زمان

نقد بینی وعده های نسیه را

لذت و آرام و انوار بقا

پرده بردار از رخ و اسرار بین

تا شود علم الیقین عین الیقین

رخت بر بند و بکل ظن و خیال

تا ن م اید رخ جمال با کمال

چون بنوشیدی شراب بیخودی

فارغ آیی از همه نیک و بدی

مست گردی از می جام وصال

محو باشی در جمال ذوالجلال

کفر برخیزد همه ایمان شود

مشکل عالم به حق آسان شود

رو نماید آفتاب حسن دوست

از پس هر ذره کو مغزست و پوست

بیند اینجا هر که ارباب صفاست

در قیامت آنچه موعود خداست

از خلاف نفس و از ارشاد پیر

کشف این معنی بجو ای بینظیر

رو ریاضت کش که تا یابی صفا

از خلاف طبع جو جان را جلا

از هوی و از ه وسها پاک شو

همچو روح اللّه بر افلاک شو

بخش ۴۹ - وصف الحال آنچه در روش اهل طریقت بر این فقیر روی نموده جه تنبیه طالبان و عاشقان ذکر کرده می‌شود.

چونکه درد عشق دامانم گرفت

شحنۀ عقلش گریبانم گرفت

شعله زن شد آتش عشقش چنان

کز نفس ش د سوخته کون و مکان

ز آتش سودای او می سوختم

باز همچون لاله می افروختم

ترک عشقش کرد یغما جان و دل

جان ما را دل گرفت از آب و گل

عشق او چون در دلم منزل گرفت

جان ما را از دو عالم دل گرفت

کام جانم لذت عشقش چو یافت

از غم و فکر دو عالم روی تافت

جز خیال او نبودم مونسی

جز غمش همدم نگشتم با کسی

گه ز خمش مست بودم گه خمار

گه ز زلف مشک بویش بیقرار

چارۀ این درد می نشناختم

روز و شب با سوختن می ساختم

دایماً لب خشک بودم دیدم تر

قوت جانم بود از خون جگر

درد خود با هر که می کردم بیان

از دوایش کس نمی گفتی نشان

ناگهان مردی ز ابدال خدا

پیشم آمد از ره صدق و صفا

رنگ رویم زرد دید و ت ن نزار

آمده جانم به لب از درد یار

گفت ای از درد عشقش چاره جو

چیست احوال تو شرحش بازگو

گفتم از سودای او دیوانه ام

وز غم دنیای دون بیگانه ام

طالب یارم نه جویای دلیل

نیستم پروای علم قال و قیل

گرچه کوشیدم بسی در باب علم

هیچ معلومم نشد ابواب علم

من ندانم چارۀ این کار چیست

بی وصال او چو نتوانیم زیست

گفت هر کو وصل حق را طالب است

سوز عشق اندر دل او غالب است

تا به راه عشق باشد یک جهت

پیر باید جست کامل معرفت

تا به راه عشق ارشادش کند

در وصال دوست دل شادش کند

هر کرا پیری نباشد در طریق

کی شود سر مست از جام رحیق

گفتمش پیری که باشد راهبر

از بد و نیک ره حق با خبر

کیست ایندم گو نشان او مرا

تا کنم بر امر او جان را فدا

گفت آن رهبر که ر ه را مقتداست

جملۀ اوتاد را او پیشواست

قطب اقطاب است و غوث اعظم است

وارث علم و کمال خاتم است

هست چون خور در جهان او نوربخش

زان سبب گشته است نامش نوربخش

چون شنیدم نام او بیخود شدم

لحظه ای شد باز با خود آمدم

گفتم آخر او کجا دارد مقام

گو نشان منزل آن نیکنام

تا به ارشاد تو گردم با خبر

از جمال جانفزای او مگر

گفت اودر کوره فقر است روی

گ ر خدا خواهی برو او را بجوی

مولدش از قاین است و حالیا

کوه گیلان شد مقام آن کیا

اوست ایندم مقتدای اهل دین

مقتدای ره رو ان با یقین

خادمان آستانش بیگمان

هر یکی معروف گشته در جهان

سید است و جامع جمله کمال

بی نظیر اندر علوم و کشف حال

آسمان فقر را خورشید اوست

مغز عالم اوست عالم همچو پوست

چون شنیدم این سخن زان مرد راه

گشت تابان در دلم صد مهر و ماه

موجزن شد بحر شوقش در دلم

عشق ا و سر بر زد از آب و گلم

عقل و صبر و طاقتم یکباره شد

عشق بنشست و خرد آواره شد

رفت از دستم زمام اختیار

ز اشتیاقش گشت جانم بیقرار

سال تاریخش بود بی کیف و کم

هشتصد و چل بود و نه ، نی بیش و کم

غره ماه رجب یوم الاحد

یافتم از فیض رحمانی مدد

صبحدم پنهان ز خویش و اقربا

بهر طوف کعبۀ صدق و صفا

آمدم بیرون ز شهر لاهجان

یکتنه تنها پیاده بهر آن

تا مبادا دوستا ن بیخرد

مانعم آیند و کارم بد شود

یک دو روزی می شدم تنها به راه

بعد از آ ن دیدم دو شخص نیکخواه

هر دو آن یار موافق مهربان

هر دو از اسرار معنی محرمان

هر دو طالب گش ته مطلوب مرا

در طل بکاری دو یار با صفا

هر دو گشتند اندر آن راهم رفیق

هر سه با هم همزبان یار شفیق

خوش همی رفت یم مست جام شوق

جمله با هم از کمال عشق و ذوق

هر یکی از مژد ۀ وصل حبیب

آ س ت ین افشان و فارغ از رقیب

دایماً با شادی و عیش و طرب

گشته آزاد از غم و رنج و تعب

از کمال شوق وعشق آن لقا

پا ز سر نشناختیم و سر ز پا

چونکه شد نزدیک ایام وصال

آرزویش کرد صبرم پایمال

بعد روزی چند با شوق تمام

آ مدیم آخر به درگاه امام

آستان کعبۀ عز و شر ف

گشته ما را سجده گاه از هر طرف

معتکف بر آستان عز و ناز

خوش همی بودیم با سوز و نیاز

روز دیگر آن امام اولیا

آمد و بنشست در دارالصفا

روز میعاد و لقا بود آن زمان

خادمی آمد که هان ای بیدلان

وقت دیدارست و هنگام وصال

مژده مژده تشنگان کامد زلال

آفتاب نور ب خش انس و جان

نور می بخشد به جان عاشقان

شکر ایزد را که آخر رو ی دوست

دید جانی کز فراقش چاره جوست

خادم اندر پیش و ما از پس روان

تا شدیم آنجا که بود آن شاه جان

چونکه دیدم روی آن قطب زمان

بیخبر گشتم ز جان و از جهان

اوفتادم در زمین چون خاک راه

از تجلی جمال روی شاه

چون بدیدم پرتو رخسار او

گشت تابان در دلم انوار هو

چون که با خود آمدم از بیخودی

در دلم جوشید راز سرمدی

خواستم برخیزم و افتم به پاش

جان و سر شکرانه گردانم فداش

دیدم آن سلطان دین بر پای خاست

یک بیک در بر گرفت از چپ و راست

خیر مقدم گفت و پیش خود نشاند

گر د غم از خاطر یک ی ک فشاند

از طریق فقر حرفی چند گفت

در دریای معانی خوش بسفت

روز دیگر حال مارا باز جست

گفت اندر راه باید بود چست

گر براه عشق خواهی زد قدم

ترک دنیا گوی و عقبی نیز هم

گفتمش ای رهب ر راه خدا

بهر ارشاد آمدم راهی نما

گفت اول توبه باید کردنت

از هوی و از هوسها مردنت

تا نمیری کی به حق زنده شوی

آب حیوان جو که پاینده شوی

گفتمش بر حکم تو دل بسته ام

تو طبیب حاذق و من خسته ام

هر چه فرمایی به جان فرمان برم

سر ز امرت گر بپیچم کافرم

توبه داد از هر چه در ره مانعست

وز حریم قرب جان را دافعست

امر کامل گفت امر حق شمار

گر همی خواهی که یابی وصل یار

نهی حق دان هر چه مرشد نهی کرد

قند نوشی کن چه باید زهر خورد

صیقل جانست این ترک هوی

از خلاف نفس دل را شد صفا

هر کجا باشی به یادش شاد باش

از غم دنیای دون آزاد باش

ش رط این ره سالکا دانی که چیست

آنکه در هستی حق گردی تو نیست

خانۀ دل را که هست آن جای یار

از غبار غیر دایم پاک دار

دایماً با یاد او دلشاد باش

نقش غیر از لوح ج ا نت بر تراش

هر چه آید بر تو میدان از قضا

بر قضای حق بده جان را فدا

دایماً جویای وصل یار باش

ترک خواب شب بگو بیدار باش

مست غ فلت تا بکی ، بیدار شو

در بلا و درد و غم هشیار شو

کبر و عجب و نخوت و ناموس و نام

ترک گو در راه عشق و شو تمام

جز خیال دوست در دل جا مده

غیر بار عشق او بر جان منه

اختیار خود به دست پیر ده

بر سر خود یک قدم هرگز منه

زهر اگر آید ز دست کاملان

نوش دارو خوانش و تریاک دان

عجز و مسکینی شعار خویش دان

خویش را خواجه مگو درویش دان

توتیا کن خاک پای اهل دل

نیستی بگزین و هستی را بهل

بر هوای نفس راه حق مرو

پند نیکو خواه را نیکو شنو

هر چه نپسندی تو آن بر خویشتن

بر کسی مپسند و بشنو این سخن

در طریق عش ق او یکروی باش

رو بدریا همچو آب جوی باش

از همه لذات نفسانی گذر

تا بیابی از وصال حق خبر

از خدا غیر از خدا چیزی مجوی

بحر چون داری چرا جویی تو جوی

این وصیت کردنش ذکر خفی

با شرایط کرد تلقین آن صفی

گفت این ذکر خفی را ورد ساز

در طریقت باش دایم با نیاز

شب چو برخیزی تهجد می گراز

بعد از آن ذکر خفی کن بیشمار

گر تو داری طالبا دل در طلب

ی ک زمان مگذار ذکر چار ضرب

دل چو صیق ل یافت از ذکر خدا

گشت چون آیینه روشن با صفا

هر چه باشد ا ندرو بنمایدت

دان ک ه رحمانش چو گویی شایدت

ساله ا بودم م لازم بر درش

گشته محکوم غلام کمترش

می کشیدم هیزم مطبخ به دوش

گشته بودم بندۀ حلقه بگوش

گاه خادم بودم اندر مطبخش

گه به پیش اشتران بارکش

گ ه مکاری بودم و گه گله بان

گاه فراش در آن آست ان

روز تا شب پا برهنه گرسنه

می د ویدم بهر خدمت یکتنه

شب نه فرشم بود و نه بالین سر

نه مراد نفس و نه خواب و نه خور

اکثر شبها ز روی شوق یار

گاه خندان گاه گریان زار زار

در مقام عشق و در کوی طلب

در ریاضت بود جانم روز و شب

در نماز و گریه و ذکر و نیاز

برده ام شبها بسی با سوز و ساز

اربعی ن ها ب وده ام خلوت نشین

بر امی د قرب رب الع المین

اندر ین سیر و ریاضات وسلوک

سالها بگذشت عمر ما به بوک

گه به لطفش ب ود می امی دوار

گه ز خوف قهر ، لرزان چون چنار

چون ز آلایش مزکی گشت نفس

کوکب سعد آمد و بگذشت نحس

عاقبت اندر میان کش مکش

جذبه عشقش مرا بربود خوش

گشت جانم واقف اسرار حق

در دلم تابنده شد انوار حق

سوی بالا جان من پرواز کرد

خویشتن را با ملک انباز کرد

ظلمت عالم مبدل شد به نور

گشت ظاهر معنی اللّه نور

یک جهان دی د م به معنی صد جهان

صد هزاران آفتاب و آسمان

هر یکی تابنده تر از دیگری

هر یک از دیگر به معنی برتری

حق تجلی کرد بر من بیجهت

در فنای صرف گشتم بی صفت

زان فنا چون آمدم دیگر به هوش

داد جام دیگر و گفتا بنوش

چونکه کردم نوش جام لایزال

یافتم ره در نهایات وصال

باز دیدم از کمال عشق و ذوق

جمله ذرات جهان از تحت وفوق

از کم ا ل بیخودی منصور وار

هر یکی گویان انا الحق آشکار

کرد پرواز از قفس شهباز جان

بال برهم زد گذشت از آسمان

بیگمان بشنو که من در هر فلک

سالها بودم م صاحب با ملک

ما حریفان و خدا ساقی شده

مست و بیخود از می باقی شده

جمله ذرات جهان را زین شراب

دیدم از عین الیقین مست و خراب

هر یکی را مستی نوع دگر

این یکی از مستی و آن یک بیخبر

جام ما در یاد حق سا قی شده

هر دو عالم جرعۀ باقی شده

هر زمان از تاب انو ار لقا

می شدم مستغرق جام فنا

جان از آن مستی چو می آ مد به صحو

می شد از جام تجلی باز محو

باز از آنجا جان ما طیران نمود

درگذشت از عرش و فرش و هر چه بود

آشیان مرغ جان شد لامکان

لامکان چه آنچه ناید در بیان

صد هزاران دور بی دور و زمان

در مقام لامکان بودم مکان

ذات حق بی کیف با جمله صفات

هر زمان کردی تجلی بی جهات

جملۀ ذرات می گشتی فنا

باز پیدا می شدی اندر بقا

آنچه بر جان و دلم شد منکشف

فهم و ایمان کو که گردد معترف

باز دیدم جمله عالم شد سراب

از تعطش بودم اندر اضطراب

در کشیدم جمله را در یک نفس

من ندیدم خویشتن را زان سپس

چون بکلی از خودی گشتم فنا

از حیات جاودان دیدم بقا

هستی موهوم شد یکباره نیست

کشف شد کاین جمله هستی خود یکیست

قطره در دریا فتادن خود فناست

عین دریا گشتن و قطره بقاست

چون ز خود فانی شدم باقی به حق

فارغ آمد جانم از درس و سبق

دیدم آنگه خویش بحر بیکران

جملۀ ذرات عالم موج آن

از ظهور ما جهان قایم شده

هر دو عالم مظهر ما آمده

هستی ما گشته هستی جهان

بی وجود ما همه کون ومکان

علم ما گشته محیط هر چه هست

ماضی و مستقبل و بالا و پست

دایر از ما بوده دوران زمان

بی نشان گشته مقید در نشان

شرح آن حالت نیاید در صفت

گر بگویم صد ه زاران معرفت

کی تواند قال گشتن گرد حال

در نیابد حال جز اهل کمال

خود کجا آید عیان اندر بیان

کی توان جستن نشان از بی نشان

بحر اندر کوزه کی گنجد بگو

حال کامل برتر است از گفت و گو

در نیابد جز قدم راز قدم

چیست نادیده قدم شرح قلم

آنچه می بیند قدم یکدم بحال

کی نویسد خود قلم پنجاه سال

آن معانی کی شود مکشوف دل

کی در آید در عبارات و سجل

آنچه دیدم من به چشم دل عیان

نیست ممکن صد یکش کردن بیان

زانکه نامحدود ناید در حدود

بحر مطلق چون در آید در قیود

می نیفزاید عبارت جز حجاب

سر معنی کی بگنجد در کتاب

چون حجاب ذ ا ت می گردد صفات

از صفت کی کشف خواهدگشت ذات

کشف ای معنی شنو در نیستی

چون شوی فانی بدانی کیستی

وصف حال خود از آ ن کردم که تا

بو که ره یابی به سر اولیا

تا مگر پیدا شود در تو طلب

راه یابی در مقام قرب رب

واشناسی رهنما از رهزنان

واقف آیی از طریق رهروان

تا بدانی هر که شد جویای گنج

می کشد او از برای گنج رنج

تا بدانی پیر باید راه را

گر همی جویی تو قرب شاه را

هر که این ره می رود بی رهنما

کی شود با بهره از نور لقا

هر که مقتول محبت گشت او

خون بهایش حق بود بی گفت و گو

تا بدانی طور کشف و حال را

تا نگویی فقر قیل و قال را

تا بدانی کیست کامل در میان

آنکه شد دریای بی قعر و کران

کاملان را هست حالاتی چنین

گر نداری کشف کن تصدیق این

لی مع اللّه کاشف این حالتست

من رآنی هم ازین یک آیتست

هست سبحانی درین معنی گواه

شد اناالحق نص برین بی اشتباه

نیست اندر جبه ام جز حق شنو

منکر احوال ره بینان مشو

هر که دعوی کرد او از دو گواه

گشت قاضی عاجزش بی اشتباه

چون نبی و هم ولی شاهد شدند

دعویم را هر دو مثبت آمدند

مدعی را کی رسد انکار آن

منکرش گو میکن انکار عیان

بخش ۵۰ - حکایت آن شخص که گنج یافته بود

آن یکی شخصی به ناگه گنج یافت

از نشاط و شوق هر سو می‌شتافت

هر که را یک دم مصاحب می‌شدی

یا کسی پیشش به کاری آمدی

او همی گفتی که بی رنج و به رنج

ای خوشا حال ک س ی کو یافت گنج

هر که گنجی دید دولت یار شد

او ز عمر خویش برخوردار شد

هرچه می خواهد میسر می شود

کار عالم بر مراد او رود

احتیاجی نیست او را با کسی

فارغست از منت هر ناکسی

دایماً زینسان همی گفتی سخن

بود بی پروا ز طعن مرد و زن

هرکسی گفتی بدو کاین گنج کو

خود که دید آن گنج را آخر بگو

او همی گفتی که ای ساده دلان

یافتم من گنجهای بیکران

آن یکی گفتی که ممکن نیست این

کس نیابد گنجهای اینچنین

وان دگر گفتی که ممکن گرچه هست

نیست گنجی مر ترا ای خودپرست

تو کجا و دولت گنج از کجا

نیست در خور این سعادت مر ترا

او از این انکار مضطر می شدی

نعرۀ یا لیت قومی می زدی

چشم کو تا گنج بیند در جهان

گوش کو تا بشنود آواز آن

سر بسر عالم پر از گنج روان

خلق از فقر و ز فاقه در فغان

در میان آن کس که واقف شد ز گنج

دایماً از طعنۀ خلقان به رنج

آن یکی گویان که این زر اق گیج

می کند دعوی گنج و نیست هیچ

وان دگر گوید که دارد حب جاه

افترایی می کند او بر آله

تا فریبد او عوام الناس را

می نماید فربهی آماس را

آنکه باور کرد قول راستش

او ز گنج بیکران آراستش

او همی گوید ز گنج و جمله خلق

گشته از انکار غرقه تا به خلق

او ز استعباد و از انکارشان

گاه خوشدل بوده گه خاطر گران

عاقبت با خویش ت ن اندیشه کرد

دور کرد از خاطر خود گر د درد

گفت از اقرار و از انکارشان

نیست ما را عاقبت سود و زیان

خاطر خود را چرا دارم ملول

از پی انکار این قوم فضول

رغم انف این گروه بیخرد

می خور و می ده بهر کو می برد

دزد را کی ره توان دادن به گنج

هر چه باید آنچنان باید مرنج

هر کسی را سوی گنج ار ره بدی

هر گدایی اندرین ره شه شدی

پس ولو شاء کجا بودی صواب

حق کجا کردی و لکن خطاب

اهل صورت ره به معنی کی برند

کی گدایان سلطنت را درخورند

کار حق میدان که عین حکمت است

هر بلایی کو فرستد رحمت است

کی شناسد اهل حق جز حق شناس

مرد حق را چون شناسی حق شناس

ره به حق بیواسطه اهل خدا

چون نیابد کس بجز صاحب صفا

تا بیابی در حریم وصل راه

جای کن در سایۀ خاص اله

گنج خواهی پیش صاحب گنج شو

جز پی این منعمان جایی مرو

قول کامل را به جان تصدیق کن

گفتۀ حق دان تو علم من لدن

صدق و اخلاص است رهبر در طریق

وحی حق دان گفته های آن فریق

گر به فهمت درنیاید این سخن

نقص در فهم است نی در گفت من

آنچه مکشوفست بر جان و دلم

از ره صدق و یقین شد حاصلم

گر به راه وصل جانت عشق جوست

صدق پیش آور که ره یابی به دوست

ای که می جویی ز حق گنج بقا

دست زن در دامن اهل خدا

مخزن گنج معانی جان ماست

نقد عالم را ز ما جویی رواست

سر پنهان شد ز نقش ما عیان

علم عالم از کتاب ما بخوان

صورت ما پردۀ معنی بود

عقل پندار د که این دعوی بود

نیست این دعوی بیان معنی است

گفتۀ دعوی به معنی لاشی است

مرد معنی ز اهل دعوی و اشناس

کی توان این را به او کردن قیاس

زان همی گفتند قوم بیخبر

کانبیا هستند همچون ما بشر

صورت ظاهر همی دیدند و بس

غافل از معنی بدند آن قوم خس

دوستدار اهل حق ، اهل حق است

من احب القوم حکم مطلق است

مرد معنی کی بود صورت پرست

پای معنی گیر صورت ابترست

هر که او وابستۀ صورت شود

چون به معنی بنگری کافر بود

بگذر از نقش صور معنی نگر

گر همی خواهی شوی صاحبنظر

سالکان کز یقینی وارهند

در حقیقت دان که مردان رهند

راه وحدت آن جماعت می روند

کز وجود خویش فانی می شوند

چون بماند نیستی هستی نما

هست مطلق را ببینی در بقا

در حقیقت آن زمان عارف شوی

کز خودی خود بکل بیرون شوی

چون نباشی تو ، همه باشی یقین

حاصلت آید مقام العارفین

منتهای سیر سالک شد فنا

نیستی از خود بود عین بقا

من ندانم زین فنا و زین بقا

تا چه خواهی فهم کرد ای بی صفا

تا نگردد رهبرت قطب زمان

کی شود این حال پیش تو عیان

کی به گفت و گو توان دریافت این

حال باید تا شوی ز اهل یقین

هر کرا ذوقی ندادند از ازل

کی درین منزل بیابد او محل

آنچه مکشوفست بر اهل شهود

در عبارت شمه ای نتوان نمود

علم وحدانی نشد حاصل به کسب

سر این معنی به عشق آمد فحسب

گر نباشد عشق در راهت رفیق

کی شوی واقف ز اسرار طریق

رهبر ر ا ه طریقت عشق و بس

عاشقان را عشق شد فریادرس

درد عشق آمد دوای عاشقان

از غم عشقست عاشق شادمان

عشق آمد رهبر کشف و عیان

عشق بنماید ز وصل او نشان

چون علم بیرون زند سلطان عشق

می شود ملک خرد ویران عشق

شحنۀ گوی طریقت عشق بود

والی ملک حقیقت عشق بود

راه عشق آمد صراط مستقیم

عاشقانه رو درین ره مستقیم

عشق تعلیمت کند اسرار دین

عشق بنماید ترا راه یقین

عشق بگشاید نقاب از روی دوست

عشق آرد مر ترا تا کوی دوست

عشق آمد چون می و عالم سبو

مست این می دان چه جام و چه سبو

عشق جان را جانب بالا کشد

عاشقان را آورد سوی رشد

عشق دار دل عمارت می کند

سوی ملک جان اشارت می کند

عشق چون جانست و عالم همچو تن

خانۀ عشقست عالم بی سخن

بر جمال عشق عالم پرده ایست

گر نباشد عشق عالم مرده ایست

عشق ، جان و دل به یغما می برد

پردۀ ناموس عاشق می درد

عشق سازد عاشقان را عو ر نور

می کند آفاق را پر شر و شور

قبلۀ عاشق بغیر از عشق نیست

مقصد عشاق غیر از عشق چیست

کعبۀ جان کوی جانانست و بس

نیست مطلوب دلم جز یار کس

باش عاشق یا محب عاشقان

تا درآیی در ش م ار رهروان

دوستان اهل حق ، اهل حق است

من احب قوم حکم مطلق است

بخش ۵۱ - حکایت ابراهیم ادهم

شاه ملک دین و اقلیم یقین

عارف اسرار رب العالمین

آنکه مفتاح علوم انبیاست

پیشوای جمله ارباب صفاست

آن براهیمی که ابن ادهم است

از همه شاهان عالم اعظم است

گفت اندر خواب دیدم جبرئیل

بود در دستش صحیفه بس جمیل

گفتمش برگو درین طومار چیست

گفت این طومار خودمکتوب نیست

گفتمش برگو چها خواهی نوشت

گفت نام اولیای جانسرشت

گفتمش خواهی نوشتن نام من

گفت تو زایشان نه ای کم گو سخن

گفتم ش زایشان اگر گویی نیم

نی محب این گروه خوش پیم

وای بر گمراهی و بد ب ختیم

غرقه در بحر غضب شد کشتیم

زین سخن یک ساعتی اندیشه کرد

گفت فرمان آمد از دادار فرد

کاول نامه نویسم نام تو

مست گردانم جهان از جام تو

صد امید از ناامیدی شد پدید

هر که نیکی کرد هرگز بد ندید

شاخ مهر اولیا در دل نشان

تخم عشق کاملان در جان فشان

همچو اکسیر محبت در جهان

کیمیا نبود به جان عاشقان

گر همی خواهی مقام اولیا

جان فدای عشق ایشان کی هلا

از تکبر بگذر و از طمطراق

بنده ای شو کاملان را بی نفاق

نیستی بگزین و هستی را بهل

مهر ایشان نقش کن بر جان و دل

تا به یمن همت مردان راه

راه یابی در حریم قرب شاه

چون محبت نیست در عالم خصال

شد محبت رهبر بز م وصال

بی محبت هیچ کس کامل نشد

در مقام قرب حق واصل نشد

چونکه شد ز احببت ایجاد جهان

جمله عالم را طفیل عشق دان

بی محبت ره به جانان کی بری

کی به عرفان شهره گردی چون سری

از محبت آتشی افروختم

خار و خاشاک جهان را سوختم

فرد گشتم دلبرم چون فرد بود

فرد را جز فرد کی درخورد بود

طالبی خواهد ز عالم بی نشان

عاشق آزاده جوید در جهان

بی نشان شو از همه نام و نشان

تا ببینی روی جانان را عیان

کی مقید واصل مطلق شود

عارف حق ، بی نشان چون حق شود

تا تویی با تست ، محجوبی از او

زانکه شرکست این من و مایی تو

ما و من آمد حجاب روی یار

گر خدا خواهی تو ما و من گذار

از خمار ما و من هر کو برست

از شراب وصل جانان گشت مست

هر که از قید تعین وارهید

بی من و ما خویش را مطلق ندید

در حقیقت ما و من سد رهست

من نگوید هر که از حق آگهست

گشت روشن حادث از نور قدیم

در حقیقت غیر حق باشد عدم

گر برون آیی ازین ما و منی

هست مأوایت مقام ایمنی

تا نگردی نیست از هستی تمام

خود ننوشی بادۀ وصل کرام

از خودی هر کو نمیرد زنده نیست

بی بقای حق کسی پاینده نیست

گر بقای جاودان خواهی دلا

از خودی خود به کلی شو فنا

در تجلی جمال ذوالجلال

محو مطلق شو اگر خواهی وصال

نیستی آیینۀ هستی بود

تو نهان شو تا خدا پیدا شود

در مقام محو ثابت کن قدم

تا شوی واقف ز اسرار قدم

محو کن از لوح هستی نقش غیر

تا ببینی هست کعبه عین دیر

چون بیفتد پردۀ ما و تویی

روی بنماید جمال معنوی

پردۀ ما و منی بردار زود

تا شوی از وصل برخوردار زود

چون که خورشید رخش تابان شود

بی تو جانت واصل جانان شود

پای بند حرص کردی مرغ جان

بند بگشا تا پرد بر آسمان

تا بکی باشی اسیر بند تن

دور کن این بند را از خویشتن

در هوایش درگذر از جسم و جان

یک زمان جولان نما در لامکان

از حجاب ما و من یکدم بر آی

وانگهی در بزم وصل او درآی

پردۀ تو هستی موهوم تست

وصل خواهی شو فنا از خود نخست

پای همت بر سر کونین نه

وصل جانان از دو عالم هست به

تا به کِی باشی تو محجوب خودی؟

زانکه خودبین است اصل هر بدی

بیخود از خود شو که تا حق بین شوی

ورنه از عالم ز حق غافل روی

کی کم ا لی در جهان جز نیستی

تا توهستی هست مطلق نیستی

آنگهی تو عارف مطلق شوی

کاین من و مایی گذاری ، حق شوی

هر که شد بی ما ومن در راه دوست

زآفرینش مقصد و مقصود اوست

هر که وارست از هوی و آرزو

جان او محرم شد از اسرار هو

رو ف دا کن پیش جانان جان ودل

ورنه همچون خر فرومانی به گل

پیش جانان هر ک ه جان ودل بباخت

مرکب عرفان در ین میدان بتاخت

تا نگردی سالکا در ره فنا

کی شوی از وصل جانان بانوا

راه عشقش گر فنا اندر فناست

عاشقان را زین فنا صد گون بقاست

قطره و دریا به معنی خود یکی است

غیرحق در هر دو عالم گو که کیست

قطره در دریا فتاد و شد فنا

عین دریا گشتنش آمد بقا

اعتبار عقل دان هستی غیر

در حقیقت کعبه آمد عین دیر

صحو و محو و قرب و بعد و وصل و فصل

در حقیقت خود ندارد هیچ اصل

زانکه غیر حق ندارد خود وجود

چون عدم گه دور و گه نزدیک بود

ثبت الارض عدم چون شد فنا

تا چگونه یافت تمکین و بقا

در مقام کشف گر راهت دهند

روشنت گردد گدایان چون شهند

بود عالم جز نمودی بیش نیست

شو زارباب یقین بر ظن مایست

هر که او را ذوق این اسرار نیست

با حقیقت حال او را کار نیست

من که چشم از غیر حق بردوختم

شمع جان از نور او افروختم

در دو عالم بر جمالش ناظرم

جز به رویش در جهان می ننگرم

چشم حقبینم نبیند غیر حق

گشت باطل محو از روی ورق

آنچه محروم شما مطلوب ماست

وآنچه م غ ضوب شما محبوب ماست

درد آید پیش ما درمان شود

کفر عالم پیش ما ایمان شود

آنچه آمد مر ترا در ره دلیل

شدمرا مدلول آن بی قال و قیل

بخش ۵۲ - حکایت بایزید بسطامی

بحر بی پایان عرفان بایزید

آنکه چشم دهر مثل او ندید

گفت چون از بایزیدی من برون

آمدم دیگر ندیدم چند و چون

چون نظر کردم به چشمم بیشکی

عاشق و معشوق را دیدم یکی

طالب و مطلوب عین یکدگر

گشت در هر جا به اسمی مشتهر

که دویی را هست در وحدت محال

اندرین منزل بود کثرت محال

نیست اینجا جز یکی ایمان و کفر

در بیان این زبان آمد به مهر

در پس در خویشتن را بازدار

پس درآ بیخود درون مردانه وار

تا ببینی خود به چشم دل عیان

آنچه من کردم درین معنی بیان

اوست عین جمله اشیا ای پسر

با تو گفتم راز پنهان سر بسر

هر کسی کو دیده گوید این سخن

خاک پایش توتیای دیده کن

ور به تقلید است گفتارش خطاست

نیست رهبر رهزن راه خداست

فرق کردن جز به توفیق خدا

نیست ممکن اهدنا یا ربن ا

از خدا توفیق جو اندر جهان

تا بدانی رهن ما از رهزنان

هر یکی دعوی که هان ما رهبریم

هادی ا ن راه حق را سروری م

لطف او گر نیست ما را دستگیر

دان که شیطان عقلها سازد اسیر

پس پناه آور به حق از مکر دیو

تا امان یابی مگر از مکر و ریو

ر اهرو را رهزنان بیحدند

الحذر طالب که اعدای بدند

هر یکی نوعی فریبت می دهند

هر زمان دامی دگرگون می نهند

آن یکی را دام شیخی لوت و بنگ

وان دگر را شکلهای شوخ و شنگ

وان یکی دزدی د ه حر ف کاملان

وان برد از راه مشت جاهلان

وان دگر را دام شیخی شد ریا

شید وزرقش کرده دور از کبریا

گر بپرسی گوید آن تقواست این

الحذر زین رهزنان راه دین

وان یکی تقلید دستاویز کرد

هر دم از حیلت بر آرد آه سرد

یعنی آه از آتش سودای یار

با دل سوزانم و جسم فگار

نیستش جز درد و سوز مال و جاه

با گدایی گوید او هستم چو شاه

باطنش آلودۀ حرص و حسد

او به ظاهر کرد تقوی را سند

تا فریبد عام کالانعام را

دایماً گسترده دارد دام را

مرغ اعمی چون نبیند دام او

سرنگون افتد به دامش کامجو

لیک شهبازی که از نور اله

دیده روشن گردد و آید ز چاه

دیده را بگشاد و دام و دانه دید

از جفای بند و زندان وارهید

راه کامل شد طریق اعتدال

ناقصان سرگشتۀ تیه ضلال

وصف انسانیت اخلاق حسن

نی چو حیوان بندۀ شهوت شدن

با تو گویم من صفات کاملان

تا بدانی کاملان از ناقصان

بخش ۵۳ - در اخلاق و اوصاف و آثار و سیرت و صورت سالکان واصل و کاملان مکمل و عارفان صاحبدل و بیان روش ارباب طریقت و منع از اخلاق ذمیمه و شیوۀ اهل دنیا و آنچه در طریق فقر و سلوک به وی روی نموده است.

وصف انسان دان که صدق است و صفا

باطن صافی ز کبر و از ریا

خاطر پاک و دل پاکیزه تر

سر خالی از خیال سیم و زر

جان و دل با یاد جانان داشتن

کل عالم را عدم انگاشتن

کار سالک چیست تسلیم و رضا

جز رضا تدبیر نبود با قضا

پیشه کن صبر و توکل در طریق

تا شوی ز اهل طریقت ای رفیق

بر توکل راه دین ر و ای پسر

تا بیابی منزل خیر البشر

هر که کار خود گذارد با خدا

حق بسازد کار او را از وفا

فخر در فقر است شو جویای فقر

تا توانی کرد بر کونین فخر

هان مکن در حرص عمر خود تلف

در قناعت شو که تا یابی شرف

نسبت عالی اگر خواهی بیا

متقی شو هست نیست چون بقا

راحت اندر زهد دان ای مرد کار

راغ ب دنیاست دایم خوار و زار

هر که گفتارش نه محض حکمتست

این سخن میدان که عین آفتست

هر که خاموشی او بی فکر تست

آن نه خاموشیست عین غفلتست

آنکه قانع گشت گردد بی نیاز

آدمی حیوان شود با حرص و آز

هر که کرد از خلق عزلت آشکار

او سلامت دید روز اختیار

هست در وحدت سلامت ای پسر

کثرت آمد تفرقه جان پدر

چیست وحدت آنک ه از غیر خدا

فرد آیی در خلا و در ملا

از حسد وز کینه هر کو دست داشت

از مروت او علمها بر فراشت

ذره ای در پیش عارف از ورع

بهتر از صوم و صلات با جزع

هر که او آورد شهوت زیر پا

گشت فارغ از همه رنج و عنا

هر که صبر آورد روزی در بلا

گشت برخوردار در هر دو سرا

آنکه از دنیا سبکساری گزید

او نجات از هر بلا و رنج دید

شد هلاک جاودان آن بیخرد

کو به خود راه حسد می آورد

هر که عیب دیگران پیش تو کرد

نزد ایشان زهر عیبت بیش خورد

اهل دنیا بت پرستی می کنند

دوغ خورده هرزه مستی می کنند

گر حضور دل نباشد در نماز

جز عقوبت زوچه حاصل گوی باز

دل که او پیوست ه با جانان بود

از صلات دایمون شادان بود

بر در دل باش حاضر روز و شب

تا نیابد راه دوری غیر رب

من بزرگی در تواضع یافتم

از تکبر روی دل بر تافتم

من ریاست در نصیحت دیده ام

نصح خلقان را به جان بگزیده ام

من مروت یافتم در صدق دل

جان که بیصدق است خوارست و خجل

هر که او با معرفت شد آشنا

می نبیند در دو عالم غیر را

گفت عارف من ندیدم هیچ شیئی

جز که حق دیدم عیان در نقش وی

پیش عارف جز خدا موجود نیست

غیر حق برگو که خود معبود کیست

درد عشق و محنت و اندوه و غم

شیوۀ عاشق بود بی کیف و کم

صدق آن باشد که با خلق جهان

هر چه باشد می نمایی خود همان

چیست اخلاص آنکه از غیر خدا

جان و دل سازی مبرا ای فتی

خود فتوت چیست ایثار است و عفو

حلم و نصح و خلق در مستی و صحو

هر چه داری رو فدای یار کن

با وجود احتیاج ایثار کن

چونکه قدرت یافتی شکران آن

عفو کن کآنست طرز عاشقان

حلم پیش آور به هنگام غضب

تا شوی مقبول و محرم نزد رب

با عدوات پند دادن مردمیست

هر که این هر چار دارد آدمیست

خلق نیک آمد صفات آدمی

دیو و دد دارد ز خلق بد کمی

هر که صابر در بلای یار نیست

دعوی عشقش بجز پندار نیست

در جفای دوست هر کو صابرست

از بلا جان غمینش شاکرست

نیست شاکر هر که از دیدار دوست

او به خود بردارد و لذات جوست

هر که دارد لذتی از جود یار

هست اندر کار عشقش مرد کار

هر که دارد آن جمال جانفزا

لذت عالم مهیا شد ورا

عاشقان را گر به دوزخ جا کنی

دوزخش را جنت الماوی کنی

دوزخ از خوی خوش حوری سرشت

دلکش است و تازه چون باغ بهشت

گر بهشت از جلوه ات خالی شود

عاشق دل داده را دوزخ بود

ور بود جنت به دوزخ جلوه گر

عاشقان را هست جنت در س ق ر

جنت و دوزخ کسی را در خور است

کز درخت عشق جانش بی برست

پیش ما راهست هر جا دوزخست

گر جهان جان بود گر برزخست

دوزخ و جنت یقین بشنو که چیست

جز فراق و جز وصال دوست نیست

هر که از خلق جهان عزلت گزید

از بلا و رنج و محنت وارهید

هر کرا انس است با خلق جهان

از سلامت دور باشد بیگمان

حق تعالی بنده را چون دوست داشت

درد و اندوه و بلا بر وی گماشت

هر کرا مشغول دنیا کرده اند

جان او مغضوب مولی کرده اند

هر که دنیا بر دل او سرد شد

فارغ از رنج و عنا و درد شد

ترک دنیا در طریقت اصل دان

طاعت و سیر و سلوکش فرع خوان

هر چه مشغولت کند از یاد دوست

دان که نزد عارفان دنیا هموست

هر چه گردد در طریق حق حجاب

هست آن دنیا ز من بشنو جواب

چیست دنیا مانع راه خدا

نی قماش و ملک و مال و آسیا

هر چه می گردد وسیله معرفت

بهترین طاعت آمد در صفت

هر چه از حق دور می انداز د ت

کفر راهش گر بخوانی شایدت

هر چه از راه خدا مانع شود

کفر باشد ترک آن واجب بود

غیر حق مگذار در دل ای فقیر

تا بگردی در همه عالم امیر

بخش ۵۴ - حکایت ابراهیم ادهم

گفت چون سلطان ملک معنوی

ابن ادهم مقتدای متقی

ترک ملک بلخ و جاه و سلطنت

کرد و روی آورد سوی معرفت

مدتی در کوه نیشابور بود

پس از آنجا رفت سوی مکه زود

شد مجاور در حرم آن شاه دین

تا که شد آخر امام المتقین

آن زمان کو ترک سلطانی نمود

یک پسر بودش و لیکن طفل بود

چونکه قابل گشت و با تمییز شد

حافظ قرآن و با پرهیز بود

کرد از مادر سئوالی آن پسر

که چگونه شد بگو حال پدر

این زمان او خود کجا باشد بگو

تا ز سر سازم قدم در جست و جو

در جوابش گفت مادر دیر شد

تا پدر از ملک و شاهی سیر شد

مدتی پیدا نشد از وی نشان

این زمان در مکه دارد او مکان

ترک ملک و پادشاهی و سپاه

گفت و پا بنهاد در راه اله

او ز مادر این سخن را چون شنید

مرغ روحش در هوای او پرید

آتشی در جانش از مهر پدر

اوفتاد و گشت پیدا زو شرر

درفراقش بیش ازین طاقت نماند

آیت یا حسرتی بر خویش خواند

صبر و طاقت ز اشتی اق ت طاق شد

شوق او دستان هر آفاق شد

گفت سوی مکه می باید روان

تا مگر آنجا بیابم زو نشان

پس بفرمود او که در رستا و شهر

تا کند آنجا منادی خود به جهر

رغبت حج هر که دارد این زمان

زاد و مرکب گو ب یا از من ستان

شاهزاده چون روان شد سوی حج

عالمی آمد به جست و جوی حج

خلق بیحد همره شهزاده شد

چونکه زاد و راحله آماده شد

راویان گفتند خلق ده هزار

همرهی کردند با آن شهریار

بر امید آنکه دیدار پدر

اندر آنجا بو که ب ین د آن پسر

جمله را او داد زاد و راحله

پس روان شد سوی حج آن قافله

مادر شهزاده همراه پسر

شد روانه اندر آن راه سفر

روز و شب از شوق دیدار پدر

می ندانست آ ن پسر پا را ز سر

بانشاط و عیش در ره می شدند

با خیال وصل اوشاد ا ن بدند

مایۀ شادی و غم گشته خیال

عشقبازی با خیال آمد وصال

از خیالش من عجب سوداییم

در فراق روی او شیداییم

نیست ما را بیش از این تاب فراق

طاقت و صبر م ز هجرش گشت طاق

وای بر من گر تو ننمایی جمال

زندگی بی روی تو باشد محال

یک نفس دو ر ی ز روی همچو ماه

پ یش عاشق می نماید سال و ماه

دوزخ عاشق فراق یار دان

وصل و جانان شد بهشت جاودان

من کجا و صبر در هجران کجا

یا بکش یا هر زمان رویم نما

بی جمال جانفزای روی یار

نیست عاشق را نه صبر و نی قرار

تا توانم دید هر دم روی دوست

همچو خاک افتاده ا م در کوی دوست

عشق گوید هر دمم در گوش دل

ح ال خود گو آن حکایت را بهل

من نمی گویم مرا با من گذار

شرح حال ما برونست از شمار

شمه ای از حال من در ضمن آن

گوش کن ای مونس جان و روان

آن جماعت چون به مکه آمدند

در پی و جوی ا ی آ ن سلطان شدند

دید شهزاده مرقع پوش چند

گفت ایشان مردم صوفی وشند

شاید ایشان را خبر باشد از او

حال او ز ایش ا ن کنم من جست وجو

رفت پیش صوفیان آن رشک خور

جست ز ابراهیم ادهم او خبر

صوفیان گفتند شیخ ماست او

گر نشان جویی از او از ما بجو

گفت با ایشان که این دم او کجاست

حال آ ن سلطان دین گویید راست

گفت ش این دم او به صحرا شد روان

تا بیارد هیزم و بفروشد آن

بهر درویشان خرد او نان چاشت

این ریاضت را خدا بر وی گماشت

زین سخن شهزاده را جوشید خون

با دل پر خون به صحرا شد درون

نی مجال آن که گوید حا ل خویش

نه دلی کآرد قرار و صبر پیش

گر همی خواهی که بینی حال ما

حال آن سر گشته بین در صد بلا

تو چه دانی حال زار عاشقان

وای بر جانی که نبود عاشق آن

می ب بای د ذوق عشقش را مذاق

چون مذاقت نیست رو هذا فراق

سوی صحرا رفت آن شهزاده زود

دید او از دور شکل بی نمود

نزد او رفت و نظر بر وی گماشت

دید پیری هیزمی بر پشت داشت

سوی شهر آهسته می آ مد به راه

می ن کرد او هیچ جز در ره نگاه

گری ه بر شهزاده افتاد آ ن زمان

لیک کرد او گریه را در دم نهان

در پی آن پیر آ مد سوی شهر

با دل پر خون و جان پر ز قهر

چون به بازار آم د آن پیر صفا

پادشاه ملک تمکین و فنا

بانگ زد من یشتری حطباً بطیب

زانمیانه نانوایی بس لبیب

هیزم او را خرید و نان بداد

پیش اصحاب خود آن نانها نهاد

در نماز استاد آ ن سلطان دین

نان همی خوردند اصحاب گزین

چونکه سلطان گشت فارغ از نماز

گفت با اصحاب خود آن بحر راز

دیده را از ا مر دان و ز زنان

هان نگهدارید در فاش و نهان

زان ک ه هر آفت که بر دل می رسد

چون ببینی اکثر از دیده بود

خاصه این ساعت کز اطراف جهان

آمدند از بهر حج صد کاروان

چون زلیخا دلبران بیشمار

همچو یوسف خوبرویان صد هزار

دیده بردوز ید هان ای سالکان

تا نیفتید از نظر در صد زیان

سالکان را هر چه از حق مانعست

در حقیقت دان که کفر شایعست

با مریدان گفت پیر راهبر

هان بپرهیزید ز آفات نظر

چون نبودند آن مریدان بوالفضول

پند پیر از جان ودل کردند قبول

حاجیان چون آمدند اندر طواف

از سر اخلاص نه از روی گزاف

با مریدان آن شه عالی مقام

بود اندر طوف با سعی تمام

در طواف آمد پسر سوی پدر

کرد آن شه نیک در رویش نظر

در تعجب آن مریدان زان نظر

کو چه می بیند بروی آن پسر

می د هد پند مریدن پیر ما

از نظاره مهر جان جانفزا

خود تماشا می کند روی نکو

کی بود این شیوۀ مرشد بگو

کی بود مقبول قول بی عمل

کبر مقتاً گفت حق عز و جل

از طواف کعبه چون فارغ شدند

آن مریدان جمله پیشش آمدند

پس بگفتندش که ای سلطان دین

از خدا بادا ترا صد آفرین

می کنی منع کسان از روی خوب

می بترسانی مریدان از وجوب

خود نظا ره می کنی اندر طواف

روی آن حوریوش از روی گزاف

چون ترا طاعت شد وما را گناه

حکمت این بازگو ای پیر راه

با مریدان گفت سلطان کرم

آن زمان کز بلخ بیرون آ مدم

شیرخواره طفلکی بگذاشتم

این پسر را من همان پنداشتم

من چنان دانم ک ه هست این آن پسر

زین سبب کردم به روی او نظر

روز دیگر از مریدانش یکی

رفت تا پرسد شود دفع شکی

در م یان قافله بلخ و هرات

چون درآمد گشت ناظر از جهات

خیمه ای خوش دید از دیبا زده

خلق گرداگرد او جمع آمده

دید کرسی در میان خیمه او

بر سر کرسی نشسته ماهرو

دور قرآن را زبر می خواند او

اشک گرم از دیده می افشاند او

چونک آن درویش آن حالت بدید

در دل او مهر نورش شد پدید

بار جست و رفت پیش او نشست

باز می پرسید احوالی که هست

گفت ای شهزادۀ نیکو خصال

از کجایی گو تمامی شرح حال

گفت ای درویش هستم من ز بلخ

چون چه پرسی حال عیشم هست تلخ

می کنم من ح ا ل خود را آشکار

چونکه بیصبرم مرا معذور دار

داد شهزاده جوابی با زحیر

که ندیدم من پدر را ای فقیر

شاهزاده آن زمان بگریست زار

گفت پیری دیده ام من بس نزار

می ندانم اوست یا نه آن پدر

چون کنم چون از که پرسم زوخبر

خود همی ترسم اگر گویم به کس

باز بگریزد زما اندر قف س

زانکه او از ملک و از فرزند و زن

د و ر شد کز جمله مفروشد به فن

تا تواند او جمال دوست دید

دامن از ملک دو عالم در کشید

آتشی افتاد در جان همه

زان ف غ ان و زاری و زان زمزمه

گریۀ بسیار کرد او آن زمان

گفت تا کی حال خود دارم نهان

هست آ ن سلطان دین ما را پدر

آنکه شد مر سالکان را راهبر

آنکه ابراهیم ادهم نام اوست

عرصۀ عالم پر از انعام اوست

ما به بویش عزم کعبه کرده ایم

جان غ مگین را نیاز آورده ایم

مادرم همراه شد از مرحمت

روز و شب با ماست او از عاطفت

گفت درویشش که سلطان پیر ماست

ظاهرش با باطنش تدبیر ماست

وقت دید ا رست برخیزید زو

تا برم این دم شما را سوی او

مادر و شهزاده همراهش شدند

تا به پیش شا ه دین می آ مدند

با مریدان خوش نشسته بود شاه

در بر رکن یمانی همچو ماه

چونکه زن دیدار سلطان را بدید

عقل و صبرش رفت و آه ی برکشید

ناله و زاری بر آمد تا فلک

آتشی افتاد درملک و ملک

مادر و فرزند در پای پدر

هر دو افتادندو گشته بیخبر

وه چه عیش است اینکه بعد از روزگار

عاشق بیدل ببیند روی یار

مبتلای درد هجران عاقبت

یابد از وصل نگارش عافیت

طالبی آخر به مطلوبی رسد

روح رفته باز آید در جسد

مادر و فرزند و جمله حاضران

گریۀ بسیار کردند و ف غ ان

مدتی بودند پیشش مرده وار

در تجلی جمال ان نگار

چون به هوش آمد ز بیهوشی پسر

در کنار خود گرفت او را پدر

گفت با وی در چه دینی بازگو

گفت بر دین محمد گفت او

شکر ایزد را که دادت دین حق

ره نمودت مذهب و آیین حق

گفت قرآن خوانده ای یا نی بگو

گفت آری کرده ام حفظش نکو

گفت چیزی از علوم آموختی

از کمال نفس هیچ اند و ختی

گفت آری نیستم زو بی نصیب

شاد شد سلطان ز گفتار عجیب

شکر حق گفت و بسی بنواختش

جان غم پروده بیغم ساختش

خواست آن سلطان رود از پیششان

وارهاند جان خود از پیش شان

آن پسر بگرفت دامان پدر

من ندارم گفت دست از تو دگر

مادرش آمد بزاری و فغان

کرد سلطان سر به سوی آسمان

کر اغثنی یا الهی او ز جان

شد دعایش مستجاب اندر زمان

شاهزاده در کنار شه فتاد

آه سردی برکشید و جان بداد

آن پسر چون جان به حق تسلیم کرد

گشت عالم تیره زان اندوه درد

آن مریدان با دل اندوهگین

جمله گفتند این چه بود ای شاه دین

کشف گردان سر این حالت شها

حکمت این را مکن پنهان ز ما

شاه گفتا چون مر او را در کنار

تنگ بگرفتم چو یار غمگسار

مهر او جنبید در جان و دلم

حب او بسرشت در آب و گلم

از خدا آمد ندا در جان ما

در محبت می روی راه جفا

می کنی دعوی که بر ما عاشقی

در طریق عشق ورزی صادقی

غیر ما را دوست می داری چرا

در محبت شرک کی باشد روا

یکدل و دو دوستی نبود نکو

عاشق مایی به ترک غیر گو

می نمایی منع یاران از نظر

خود تماشا می کنی روی پسر

چون شنیدم این ندا از حضرتش

در مناجات آمدم از غیرتش

کای خداوند سبب ساز کریم

صاحب الطاف و احسان عمیم

کاین دلم را دوستی این پسر

باز می دارد ز تو ای دادگر

پیش از آن کز عشق می یاب م نجات

روی آرم باز سوی ترهات

جان من بستان به حق دوستی

یا ستان جانش به من گر دوستی

مستجاب آمد دعا در حق او

جان او شد واصل دیدار هو

درنگر در غیرت اهل خدا

می کند فرزند در راهش فنا

هر که زین حالت بماند در عجب

او چه داند حال ارباب طلب

هر دو ابراهیم فرزندان نثار

کرده اند آخر به راه کردگار

تو نه ای واقف به حال عاشقان

زان عجب مانی ز حال این و آن

گر وصال دوست می خواهی دلا

جان فدا کن جان فدا کن جان فدا

در محبت گر قدم خواهی نهاد

جان و دل بر یاد جانان ده به باد

من ندارم طاقت درد فراق

بهر وصلت جان دهم از اشتیاق

چون بود در راه جانان جان حجاب

چیست فرزند و زن اینجا بازیاب

مال و ملک و خانه و فرزند و زن

در طریق عشق باشد راهزن

الحذر ز ی ن رهزنان ای راهرو

گر درین ره می روی ایمن مشو

پیش و پس میکن نظا ره در طریق

تا بدانی چیست حال آن فریق

گر همی خواهی ز هجرانش نجات

ترک خود کن تا رهی از ترهات

هر چه مشغولت کند از یاد او

کفر راهش دان تو ترک آن بگو

وارهان خود را ز پندار خودی

جمله اویی چون ز خود بیرون شدی

از مقام هستی خود شو برون

پس درآور بزم وصل او درون

هر چه غیر دوست ، دشمن می شمار

دوست خواهی در رهش جان کن نثار

پردۀ پندار تو هستی توست

از خودی بگذر که کارت شد درست

گر ز قید خود برون آیی تمام

پر ز خود بینی دو عالم والسلام

وقت آن آمد که شبهای دراز

بر پرم زین آشیان بهر فراز

در هوای وصل پروازی کنم

خویش را با یار دمسازی کنم

بلبل آسا زین قفس پران شوم

جسم بگذارم بکلی جان شوم

همچو عنقا در عدم مأوا کنم

در مقام قاف قربش جا کنم

بی نشان گردم ز هر نام و نشان

ز آفت هستی خود یابم امان

از مکان و لامکان بیرون شوم

چند و چون بگذارم و بیچون شوم

در فضای آسمان جول ا ن کنم

بر فراز نه فلک طیران کنم

وارهانم خویش را زین ما و من

تا نماید غیر من در انجمن

نیست سازم هستی موهوم را

تا کنم یکرنگ زنگ و روم را

چون برافتد از جمال او نقاب

از پس هر ذره تابد آفتاب

هستی عالم شود یکباره نیست

روی بنماید پس این پرده کیست

صاف گردد ز آینه این زنگها

صلح بینم در میان جنگها

ز آتش سوداش چون آیم به جوش

از دل سوزان بر آرم صد خروش

چون برون آیم ز نام و ننگها

پس به یکرنگی بر آید رنگها

تا بخود بینی گرفتاری چنین

کی شوی واقف ز اسرار یقین

هستی تو هست فرسنگی عجب

پاک کن راه خود از خود حق طلب

تا تو پیدایی خدا باشد نهان

تو نهان شو تا خدا آید عیان

جان ما را بی لقایش ص بر نیست

بیجمال دوست باری صبر کیست

صبر و هوش از عقل می گوید نشان

هست بیصبری نشان عاشقان

عشق هر جا آتشی افروخته است

صبر و عقل و هوش یکدم سوخته است

عاشقان را شد فرج دیدار دوست

دردمندان را دوا رخسار اوست

چونکه من دیوانه ام از عشق او

صبر مفتاح الفرج با ما مگو

بیجمال دوست صبر آمد گناه

بی تو یکدم گر زیم واحسرتاه

هست نیکو صبر در کار جهان

لیک بد باشد ز روی همچو جان

یک نفس بی دوست بودن پیش ما

کفر باشد اندرین ره عاشقا

صبر باید کرد از غیر خدا

صبر از دیدار او باشد خطا

گشت بیصبری دلیل عشق یار

صبر را با جان عاشق نیست کار

من کجا و صبر هجران از کجا

یا بکش یا ره به وصل او نما

گر بهای وصل بی شک جان نهد

جان به امید وصالش جان دهد

بی تو گر ما را بود صبر و قرار

زین گنه ای جان دمار از من برآر

صبر بی روی تو شد کفر طریق

حاش للّه گر پسندد این فریق

عشق هر ساعت گریبانم درد

کش کشانم سوی جانان می برد

بخش ۵۵ - حکایت

یک جوانی دلربایی ماهرو

مشت می زد سخت بر روی دو تو

هر زمان می زد طپانچه بر رخش

دم نمی زد پیر اندر پاسخش

منع کردندش بسی سودی نداشت

گفتن بسیار بهبودی نداشت

هر یکی گفتی جوان شرمیت نیست

باز گو کآخر گناه پیر چیست

گفت او دارد گناهی بس عظیم

نیست جای رحم ای مرد سلیم

می کند دعوی عشقم بیخرد

نیست او را هیچ سوز و هیچ درد

عاشق زارم همی گوید به ما

شد سه روزی کو ندیدستی مرا

اندرین دعوی اگر صادق بدی

یک دمش بی ما میسر کی شدی؟

عاشق دیوانه بی دیدار یار

یکنفس کی در جهان گیرد قرار

اینچنین عاشق به عالم کس شنید

کو سه روزی روی یاد خود ندید

دعوی عشقش اگر بودی صواب

جنتش بی ما شدی عین عذاب

زین بتر آخر چه باشد جرم پیر

کآنچه گوید آن نباشد در ضمیر

گفت بیکردار دان عار عظیم

چیست قول بیعمل ، فعل لئیم

هست صبر و عشق ضد یکدگر

عاشق صابر چه باشد درنگر

صبر محمودست در احکام هو

لیک مذمومست در دیدار او

لشکر عشقش چو آمد در نبرد

خوش برآرد از قرار و صبر گرد

زاشتیاقش صبر را دل خون شود

صبر با شوقش مقابل چون شود

گر دمی ننمایدم جانان جمال

کی ز صبرم ماند آثار و خیال

عاشق دیوانه ام عالم بهم

بر زنم از اشتیاقش دمبدم

عاشقان را چارۀ وصلی نما

از قرار و صبر کم گو پیش ما

کی تواند عاشق بیدین و دل

صبر از دیدار آن ماه چگل

یار بیصبری چو بیند لاجرم

رو نپوشاند ز عاشق از کرم

اندرین معنی بگویم وصف حال

تا بدانی شوق حال با کمال

در دلم چون بحر عشقش موج زد

فارغم کرد از خیال نیک و بد

شوق او از من قرار و صبر برد

گر د عشقش هوش و عقلم خورد و مرد

بی جمالش طاقت من طاق شد

جان ما را زهر چون تریاق شد

چون نظر بر حال زار من فکند

دید جانم ناتوان و مستمند

رحمش آمد پرده از رخ دور کرد

از تجلی جان و دل مسرور کرد

باز از روی کرم رویم نمود

چون بدیدم جمله عالم دوست بود

نقش عالم در میان آورده است

روی خود در پرده پنهان کرده است

مهر رخسارش ز ذرات جهان

گشته ت ا بان دیدم از عین العیان

این زمان در هر چه افکندم نظر

بینم اندر روی رخش چون ماه و خور

اینکه می گویم بیان حال ماست

گر گمان بد بری بی شک خطاست

گر درین معنی همی گویم دلیل

بهره کی یابد ز دیدار خلیل

دیدۀ بینا دلیل ره بس س ت

این بس س ت ار زانکه در خانه ک سست

چشم بینا و دل بینا طلب

تا که گردی عارف اسرار رب

هر چه گوید عارف صاحبنظر

می دهد بی شک ز دید خود خبر

مرد حق بین هر چه گفت از دیده گفت

پیش تو گر فاش گردد گر نهفت

قول عارف نیست از تقلید و ظن

محض تحقیق و یقین است این سخن

کیست عارف هر که حق بیند عیان

از درون پردۀ کون و مکان

جمله اشیا بیند او قایم به حق

گشته نقش غیر عین متفق

نقطه ای در دور چون شد سایره

می نماید پیش چشمش دایره

وهم را بگذار کاینجا غیر نیست

اندرین دوران بجز یک نقطه چیست

هر که او بگذش از وهم و خیال

نزد وی عقل وی آمد در ضلال

کثرت اشیا وجود هستی است

جز خدا موجود در عالم کی است

گر یکی صد بار بشماری یکیست

عارفان را کی د رین معنی شکیست

از هزار ار زانکه برداری یکی

پس هزار آنجا نماند بیشکی

این تعین ها نمودی بیش نیست

گر صد و گر صد هزار و گر یکی است

واحد از تکرار کی گردد کثیر

کی بگوید این سخن مرد خبیر

کشف این معنی اگر خواهی بیا

تیغ لا زن بر سر غیر خدا

بعد نفی خلق کن اثبات حق

تا که گردی غرق بحر ذات حق

از میان برخیزد این ما و منی

پس گدا گردد بحق شاه و غنی

عقل رنگ عشق گیرد در روش

پس رسد از جانب جانان کشش

رنگ بیرنگی نگیرد رنگها

دور گردد از رهت فرسنگها

زین همه آلودگی پاکت کند

آتش اندر خرمن هستی زند

پاک سوزاند همه خاشاک و خار

پس نماند غیر یار اندر دیار

عالم توحید رخ بنمایدت

هر چه گفتم جمله باور آیدت

پای در نه اندرین وادی درآ

ترک جان کن شو به جانان آشنا

گر نه ای در خورد وصل یار بین

جمله طاعاتت گناه آمد یقین

هستی تو هست جرم بس عظیم

ترک خود کن بازجو وصل کریم

خویش را ایثار راه عشق کن

گر تو مردی عاشقی بشنو سخن

دامن پیر مغان آور به دست

تا ز قید خود توانی باز رست

هر که دارد آرزوی راه راست

گو بیا کاین راه تجرید و فناست

هر کرا لطفی الهی رهبر است

نیستی هستی شد و از خود برست

چون ز خود فانی شدی باقی به حق

گر همی گویی انا الحق هست حق

بخش ۵۶ - حکایت

پیر بغدادی جنید نامدار

آن انیس حضرت پرودگار

آنکه در فضل و کمال معنوی

بی نظیری بود گر واقف شوی

گفت سی سالست تا گوید سخن

از زبان من خدا دایم به من

هستی من نیست خود اندر میان

از جنید اینجا نمی یابم نشان

نیست خلقان را از این معنی خبر

ای دریغا دیدۀ صاحبنظر

غیرت حق چشمها بردوخته

آرزویش هر دو کون افروخته

هر دو عالم غرق دریای وصال

در فراقش گشته از غم پایمال

یار در آغوش و گوید یار کو

دیده بگشا بعد از آن دیدار جو

یادم آمد قصه ماهی و آب

شرح حال تست از روی صواب

غرق آب و آب جوید روز و شب

وصل از هجران نداند ای عجب

آب می جویی ز جهل ای ناتمام

غرق در آبی ز سر تا پا مدام

شادی از غم وانمیدانی چرا

وصل را هجران همی خوانی چرا

دایۀ غیرت ترا در خواب کرد

گر شدی بیدار وارستی ز درد

گر بدانی عین حکمت هاست این

مشهد رندان بی پرواست این

علم این کم جو ز اوراق کتاب

گر ز دل جویی بود عین صواب

بخش ۵۷ - اشارت به سخنان عیسی علیه السلام

عیسی مریم که روح اللّه بود

وز همه اسرار حق آگاه بود

گفت با امت بگویید ای گروه

علم در دریاست یا در دشت و کوه

یا ز بالای فلک یا زیر خاک

تا شوی گاهی زبر گاهی مغاک

علم در جان و دلت بسرشته اند

تخم دانش در زمینت کشته اند

گنج دانش را درین کنج خراب

کرده اند پنهان تو از خود بازیاب

منبع علم است دلهای شما

چون ملک شو با ادب پیش خدا

تا بدانی علمهای انبیا

کشف گردد بر تو حال اولیا

راز پنهان پیش تو پیدا شود

علم آید جهلها رسوا شود

آفتاب علم چون تابان شود

مشکل عالم برت آسان شود

گر شوی بیدار ازین خواب گران

صد نشان یابی ز یار بی نشان

مخزن اسرار ربانی تویی

وانچه تو جویای آنی هم تویی

کی براندازد نقاب اسرار دین

تا ببیند محرمی ز اهل یقین

کشف این معنی طلب ز ارشاد پیر

تا ز مهر او شوی بدر منیر

علم معنی از کتاب و اوستاد

حاصلت ناید مکن چندین عناد

گر تو خواهی رفت راه ذوالمنن

دست در فتراک ره بینان بزن

گر امان خواهی ز شیطان لعین

رو بجو جا در پناه شیخ دین

حال من لا شیخ له را گوش کن

شیخه الشیطان ز دانا گوش کن

هر که شد در سایۀ اهل خدا

گشت جانش آینۀ نور بقا

در دل عارف هر آنکو جای کرد

وارهید از رنج و محنتها و درد

شد دل عارف به معنی چون چراغ

هست نورش را ز ظلمتها فراغ

گشت از نورش منور هر چه هست

جسم و جان عالم بالا و پست

گر بدست آری چراغی اینچنین

از تو یابد نور شمع شرع دین

هر که دارد این چراغ او را چه باک

زین همه تاریک و خوف و هلاک

جام جم غیر از دل عارف مدان

کاندرو پیداست هر فاش و نهان

آن د ل ی کو قابل دیدار اوست

مغز عالم اوست عالم همچو پوست

دل که شد آیینۀ دیدار یار

هر دو عالم را طفیل او شمار

گر تو دل خواهی خلاف نفس جوی

رو به دریا تا بکی جویی تو جوی

از ریاضت جسم تو گردد چو جان

از هوسها می رسد دل را زیان

از هوای نفس اگر رو تافتی

در مقام اهل دل ره یافتی

بر هوای خود اگر این ره روی

از وصال دوست بویی نشنوی

هر چه فرماید تر ا این نفس دون

تو خلافش کن که هستی ذوفنون

نیست غایت مکرهای نفس را

می نماید سعد عین نحس را

حرص آرد در دلت کاین است زهد

زهر قاتل را کند شیرین چو شهد

در تو آرد صد هزاران مکر و ریو

می کند جنس ملک را عین دیو

او به چشمت می نماید نار، نور

پیر زالی در نظر آرد چو حور

هر زمانت آورد سوی هلاک

می فریبد گویدت جان فداک

او به مکرت وابرد از دوستان

چون شوی تنها کند او قصد جان

هر چه گوید کذب دانش ای پسر

تا رهی از حیله و مکرش مگر

گر به طاعت خواندت ایمن مباش

زانکه او را هست مکری در قفاش

گر به سوی روزه خواند یا نماز

اندرون دارد هزاران مکر باز

ور ترا او جانب حج آورد

آبرویت از ریا خواهد برد

ور همی گوید زکات مال ده

ریسمانش نیست خالی از گره

شهرتی جوید از آن با ننگ و نام

واندرین دعوی مشو ایمن ز دام

ور همی خواند ترا سوی غزا

زو مشو غافل که دارد صد دغا

بخش ۵۸ - حکایت

زاهدی بودست در ایام پیش

از خلایق در صلاح و زهد بیش

بهر ح ق از خلق گشته منقطع

روز و شب حکم خدا را متبع

جز به یادش بر نیاوردی نفس

در گذشته از هوی و از هوس

نفس او پیوسته در رنج و تعب

بر خلاف طبع بودی در طلب

شب نیاسودی ز ذکر و طاعتش

صرف ورد و فکر روز و ساعتش

ترک دنیا گفته بهر آخرت

گشته روح محض آن عیسی صفت

حاکم آن ملک روزی از قضا

کرد لشکر جمع از بهر غزا

در دل زاهد درآمد خاطری

کز غزا خواهم که یابم هم بری

رکن اسلام است با کافر جهاد

هر که او بی بهره شد غافل فتاد

گر کشم من کافری را غازیم

ور کشندم در شهادت می زیم

گفت بل احیا خدای لایزال

در حق این کشتگان بی قیل و قال

چون درین معنی نمود او عزم جزم

پرتوی افکند بر وی نور عزم

گفت این خاطر اگر شیطانی است

بی نصیب از رحمت رحمانی است

کار شیطان نیست غیر از ره زدن

کی توان از شر نفس ایمن شدن

چون به ظاهر فرق نتوانست کرد

کاین ز شیطانست یا رحمن فرد

گشت مضطر در میان این و آن

از خدا الهام آمد در زمان

خاطر شیطانی است این خاطرات

حق همی داند نهان و ظاهرت

گفت می خواهم بدانم تا چرا

نفس شیطانی کند میل غزا

این همه محنت چرا بر خود نهد

از چه او خود را به کشتن می دهد

آمد الهامش که نفس پر دغا

زان همی خواند ترا سوی غزا

تا مگر او در غزا گردد شهید

زان شهادت شهرتی آید پدید

هر یکی گویند از خاص و عوام

کز غزا کشته شد آن خیرالانام

والذین جاهدوا در شأن اوست

بود زاهد شد شهید راه دوست

هم بماند نام نیکش در جهان

هم بیابد از ریاضت او امان

زین حکایت ماند زاهد در عجب

کو وفات خویش خواهد با طرب

تا شود مشهور نامش زین سبب

بهر شهرت جان دهد ای بوالعجب

لاتکلنی گفت خیر الانبیا

وا ن هل با نفس ما را ای خدا

هر که می گردد خلاص از نفس شوم

هست قدرش برتر از درک فهوم

گر بکشتی نفس را رستی ز غم

گو نشین فارغ ز لذات و الم

هر که او در دین و مذهب باریاست

گر بمیرد از خودی نفسش خطاست

بخش ۵۹ - در بیان اموات

چار کون آمد ممات سالکان

آن یکی ابیض دوم اسود بدان

پس سیوم اخضر چهارم احمرست

شرح هر یک گر بگویم بهترست

موت ابیض جوع آمد زان سبب

که صفا یابد دل از وی بس عجب

هر که دایم بهر حق او گرسنه است

شد منور باطنش وین روشن است

هر که عادت کرد با کم خوارگی

شد دلش چون آینه یکبارگی

رو صفای دل ز کمخواری بجو

شد ز سیری رنگ دلها توبتو

هست کمخواری شعار اولیا

گشت سر صاحب دل از صفا

بعد ابیض موت اسود را شنو

ساز جان و دل درین معنی گرو

موت اسود شد تحمل بر اذا

صبر بر ایذا بود مرگ و عنا

چون بیابد نفس بر ایذا حرج

یافت او از موت اسود صد فرج

داند او ایذای خلقان فعل حق

چون ز حق بیند ز آتش نیست دق

بلکه لذت هاست او را در جفا

زانکه جور یار خوشتر از وفا

چونکه او فانی فی اللّه آمده است

هر چه بیند عین حق دانسته است

بعد اسود موت احمر گوش کن

تا بدانی سر علم من لدن

موت احمر شد خلاف نفس بد

خود مطیع اوست کم از دیو و دد

هر که او مرد از هوای نفس خویش

در حقیقت از همه خلق است بیش

ز آرزوی نفس هر کو مرده است

از حیات جاودان دل زنده است

گر بمیری تو ز جهل و از ضلال

زنده گردی از حیات ذوالجلال

مردگی اینجا به از صد زندگی

هر که میرد یابد او پایندگی

بعد احمر موت اخضر را نمود

اندرین مجلس چو عیش تازه بود

موت اخضر خود مرقع پوشی است

باده از جام قناعت نوشی است

چون قناعت کرد با خرقه کهن

سبز گردد باغ عیشش بی سخن

از جمال مطلق ذاتی حق

تازه رو گردد به حق گیرد سبق

از لباس فاخر او مستغنی است

جای گنج اندر دل ویرانی است

نقس ایشان را چوشد حاصل کمال

از پلاس افزایدش حسن و جمال

نیست حاجت مهر خان را رنگ و بو

فارغست از رنگ و بو روی نکو

هر که او را هست حسن جانفزا

رنگ مشاطه چه کار آید ورا

وانکه او را نیست روی همچو ماه

او به رنگ و بو همی گیرد پناه

تا به دام آرد مگر یک ساده دل

کو به مکر و حیله گردد مشتغل

نیست سلطان را تفاخر در لباس

هست یکسان پیش او صوف و پلاس

جود و تقوی شد لباس عارفان

نیست از صوف و پلاس او را زیان

هر چه کامل کرد عین حکمتست

وانچه می گوید بری از صنعتست

زندگی ومردنش بهر خداست

در دلش گنجایی غیر از کجاست

گر دلت با وصل جان شد آشنا

نیست در افعال و اقوالت خطا

گر نه ای در خورد وصل دوستان

سود و سرمایه بکل گردد زیان

چون ترا در بزم وصلش بار شد

جان پاکت محرم اسرار شد

شد غرض از آفرینش معرفت

کیست انسان آنکه دارد این صفت

معرفت اینجا نتیجۀ دیدنست

از گلستان رخش گل چیدنست

تا نگویی نیست عرفان گفت و گو

بهر عارف می بود دیدار او

شد نصیب عالمان گفت و شنود

قسم عارف ذوق حالست و شهود

در میان این دو فرق بیحدست

این به معنی خیر و این دیگر بدست

آن شنیده گوید و او دیده است

لاجرم زین رو جهان گردیده است

هر عمل کو بهر رویست و ریا

در حقیقت نیست مقبول خدا

طاعتی کان خلق بهر حق کنند

بیگمان بر دولت سرمد تنند

بندگی بهر رضای حق نکوست

بند ه ک ی باشد کسی کو غیرجوست

هر چه می کاری همان خواهی درود

گر مسلمانی و گر گبر و یهود

هر عمل کان با غرض آمیخته ست

قند و زهر آمد که با هم ریخته ست

در هر آن کاری که رویت با خداست

حق همی فرماید آن مقبول ماست

نیت خیر است اصل هر عمل

باش مخلص در ره حق بی دغل

بخش ۶۰ - حکایت ذوالنون مصری

شیخ ذوالنون مقتدای خاص و عام

آن انیس حضرت رب الانام

آنکه او از جان و دل آگاه بود

رهنمای رهروان راه بود

گفت یک روزی در ایام سفر

می شدم در بادیه بی پا و سر

کوه و صحرا جملگی پر برف بود

هیچ جا روی زمین خالی نبود

دیدم آنجا در میان ابر و میغ

ارزنی می ریخت گبری بی دریغ

گفتمش ای گبر بر گو قول راست

دانۀ بی دام پاشیدن چراست

گفت مرغان در سواد ابترند

می نیابند دانه و بس مضطرند

بهر آن می پاشم این ارزن که تا

سیر گردند مرغکان بینوا

حق مگر زین رو به من رحمت کند

در قیامت این بود ما را سند

گفتمش از دین چرا بیگانه ای

کی قبول افتد که پاشی دانه ای

گفت باری گر قبول دوست نیست

داند و بیند که آخر بهر کیست

پس بود این بینوا را خود همین

کو همی گوید که بهر کیست این

گفت ذوالنون وقت من خوش شد از آن

در طواف کعبه هر سو ی ی دوان

دیدم آنجا در طواف آن گبر را

عاشق و زار و نزار و بینوا

گفت دیدی عاقبت ای شیخ دین

کانچه می کشتم بر آمد اینچنین

حق به روی من در ایمان گشاد

پس مرا در خانۀ خود بار داد

هر چه بهر او کنی باشد قبول

انما الاعمال بشنو از رسول

از در لطفش کسی نومید ن ی ست

بر همه لاتقنطوا چون حجتی است

گفت ذوالنون وقت من خوش شد از آن

گفتم ای دانندۀ فاش و نهان

گبر چل ساله به مشت ارزنی

از کمال مرحمت مؤمن کنی

از همه بیگانگی پردازیش

آشنای رحمت خود سازیش

هر کرا حق خواند بی علت بخواند

وانکه را هم راند بی علت براند

رو مکن با خود قیاس کار او

فعل او بی علت است علت مجو

پس تو ای ذوالنون برو فارغ نشین

فعل او معلول با علت مبین

لاابالی دان جناب کبریا

نیست علت لایق فعل خدا

از خیال و عقل و فهم این برترست

اندرین ره بوعلی کور و کرست

باد استغنا وزیدن چون گرفت

نیست سوزش کز پی افسون گرفت

واگذار این کار خود را با خدا

پیشۀ خود ساز تسلیم و رضا

گر تو خواهی جان بری از دست غم

غرقه کن خود را به دریای عدم

حظ نفس خود مجو در راه دوست

مرد خودبین کی شود آگاه دوست

هر که راه عشق جانان می رود

ترک جان چون گفت آسان می رود

در طریقت هست چون هستی گناه

نیست شو گر وصل خواهی وصل شاه

زاد این ره نیست جز محو و فنا

اندرین ره توشه گر داری درآ

نفی خود کن آنگهی اثبات حق

بعد لااله بین آیات حق

خویش را ایثار راه یار کن

جان خود از وصل برخوردار کن

تو برون شو تا که یار آید درون

وصل بیچون را مجو در چند و چون

از حجاب خویش خود را وارهان

جانفشان شو جانفشان شو جانفشان

برفشان از هر دو عالم آستین

در مقام وحدت آ ایمن نشین

گر روی راه خدا بیخود برو

دوست خواهی از خودی بیگانه شو

اصل طاعتهاست محو و نیستی

تا تو هستی کی شناسی نیستی

وارهان خود را ز قید خویشتن

مست وصلش کرد بر کونین تن

بخش ۶۱ - تمثیل

پیر بسطامی چو در میدان شتافت

در مقام قرب جانان راه یافت

آمد الهامش که ای خاص اله

هر چه می‌خواهد دلت از من بخواه

پیر گفتا نیست ما را هیچ خواست

عاشقان را چون تو مطلوبی کجاست

نیست بی تو صبر و آرامی مرا

من ترا خواهم ترا خواهم ترا

گفت حق تا از وجود بایزید

ذره ای ماند نخواهد بو شنید

تا تو هستی هست این خواهش محال

اولا دع نفس پس آنگه تعال

اندرین ره درنگنجد ما و تو

یا تو گنجی در میانه یا که او

زین حجاب ما و من یکدم برآ

در مقام وصل او بی من درآ

شد من و مایی حجاب راه ما

تا تو پیدایی نهان باشد خدا

در حقیقت شد دویی کفر طریق

شو مسلمان تا نباشی زان فریق

کی شود پیدا جمال وحدتش

تا بود بر جا اثر از کثرتش

چونکه گردد نور وحدت آشکار

ظلمت کثرت نماند برقرا ر

نور خورشید جهان چون شد عیان

در زمان گردد همه کوکب نهان

کی توان از قید خود گشتن خلاص

جز به عون محرم درگاه خاص

گر نباشد همت پیران راه

کی بیابد راهرو قرب اله

گر تو خواهی قرب درگاه خدا

دامن رهبر مکن یکدم رها

راه پر خوفست و رهزن بیشمار

همرهی با کاروان کن هوش دار

از رفیقان سر مکش ای راهرو

زیر پاشان همچو خاک راه شو

مغتنم دان سایۀ اهل کرم

بر هوای خود منه در ره قدم

هر که او در ظل اهل دل بود

عاقبت بی شک ز اهل دل شود

زانکه از اکسیر قرب اولیا

می شود مس وجودت کیمیا

پند مشفق را ز جان و دل پذیر

در دل اهل دلان رو جا بگیر

پیر باید اول وانگه سلوک

بی مربی هان مجو قرب ملوک

نه که هر کس کو ریاضت می‌کشد

از شراب وصل او جامی کشد

پیر رهدان گر نباشد رهبرت

از ریاضت نیست جز درد سرت

بخش ۶۲ - در بیان آنکه عمل بی اخلاص وسیلۀ قرب نمی‌گردد بلکه موجب زیادتی بعد شود

ای بسا اعمال کان باشد وبال

گفت پیغمبر ازین رو رب مال

هر عمل کان موجب کبر و ریاست

در حقیقت آن عمل جرم و خطاست

نیست بی اخلاص اعمالت قبول

چون ریا شرک ست از قول رسول

چون نداری نور تأیید خدا

کی توان کرد نیک از بد جدا

صورتش بینی ز معنی غافلی

زانکه در علم طریقت جاهلی

پیر باید صاحب علم و عیان

کو به نور کشف بیند هر نهان

تا که واقف سازدت از نیک و بد

قول او باشد ز اعمالت سند

بود ک ه ز ارشادش شوی ایمن ز دیو

وارهد جانت مگر از مکر و ریو

در مقام قرب حق سازی وطن

ایمن آبی در سفر از راهزن

با هوای نفس خود یکدم م ساز

لاتکلنی بشنو از دریای راز

گر به دست دشمنان گردی اسیر

به که باشد نفس بد بر تو امیر

با تو افعی گر درون جامه است

بهتر از نفسی که او خودکامه است

با پلنگ و شیر گر آیی به جنگ

بهتر از صلح است با نفس دو رنگ

نیش عقرب به ز نفس بد فعال

در پناه پیر سازش پایمال

پند ناصح گوش کن از جان و دل

نفس را با آرزوی خود مهل

هر که شد مستغرق دریای راز

مشکل ار آید دگر با خویش باز

مرغ جان زین دام و دانه کن خلاص

همچو روح اللّه در بزم خاص

با گدایان کم نشین شاهی طلب

غافلی بگذار و آگاهی طلب

این ده ویرانه با جغدان گذار

کن به قاف قرب چون عنقا گذار

شاهباز دست سلطانی ، چرا

در جهان باشی چو بومان بینوا

تو همای دولتی ای ممتحن

چند جویی جیفه چون زاغ و زغن

از ملک چون هست قدر تو فزون

پس چرا در دست شیطانی زبون

بلبل گلزار عالم چون تو نیست

بینوا چون صعوه بودن بهر چیست

چون شوی بیدار زین خواب گران

ز آ ه و واویلا چه سود ت آن زمان

هان و هان این دم که هستت فرصتی

جهدها کن تا بیابی دولتی

هر چه آن اینجا نیاوردی بدست

تا نپنداری دلا آنجات هست

کشتگاه آخرت دنیاست هان

هر چه کاری ، بدروی آخر همان

این دو روزه عمر را فرصت شمار

هان مشو از کار غافل زینهار

چونکه فرصت هست بنشان بیدرنگ

آن نهال میوه های رنگ رنگ

خار بن را از زمین دل بکن

در عوض بنشان ریاحین و سمن

هان درخت خار منشان در زمین

تا نگردی تو پشیمان و حزین

هر چه می کاری جو و گندم بکار

تلخ دانه چون نمی آید به کار

برکن از بیخ و ز بن خار و تلو

تاکه خار و خس نگیرد در گلو

این دمست آن وقت تخم انداختن

کارهای روز حاجت خواستن

زانکه دنیا مزرع عقبی بود

کشت کن تا بهره ات آنجا بود

هر چه کشتی جنس آن خواهی درود

نیک و بد آنجا عیان خواهدنمود

بخش ۶۳ - در بیان آنکه انسان هر چه از نیک و بد می‌کند صورت همه در عالم معنی به وی بازگشت خواهد نمود. و تحریض بر آنکه نیکی دربارۀ خلایق موجب رضای خالق است.

از خدا تبلی السر ائر می شنو

روز و شب جز در پی نیکی مرو

هر که نیکی می کند با خاص و عام

اوست از قول نبی خیر الانام

بد مباش و بد مگوی و بد مکن

چون چنین کردی تویی مقصود کن

وانکه بد کردار باشد در جهان

اوست شر الناس این نیکو بدان

فرصت نیکی غنیمت می شمر

با همه نیکی کن از بد درگذر

هر که نیکی کرد هرگز بد ندید

و ر بدی کس را ن گ ویی کی شنید

گفت الخلق عیال اللّه نبی

با عیالش کی کند بد جز غنی

بهترین خلق نزد حق پسند

آن بود کو با هم ه نیکی کند

کار مردان چیست احسان و کرم

بردباری دان و بخشیدن درم

پند گفتن بار غم برداشتن

تلخ و ترشی را شکر انگاشتن

راحت خلقان طلب در رنج خویش

تا توانی شد ز خلقان پیش و بیش

گر همی خواهی قبول خاص و عام

پیشۀ خود کن تواضع والسلام

خویشتن را از همه کمتر شمار

سر ز جیب فقر و درویشی برآر

نخوت و کبر و ریا را دور دار

جان به عجز و مسکنت مسرور دار

باش همچون خاک ره خوار و ذلیل

زیر پای هر ضعیف و هر جلیل

پاس دلها دار و آزادی بکن

شاخ بیرحمی بکن از بیخ و بن

پیشه کن عجز و نیاز و افتقار

در طریق فقر جان را کن نثار

صبر کن در محنت و رنج و بلا

جان فدای عشق جانان کن هلا

از تنعم بگذر و عیش و نشاط

هان مکن با اهل غفلت اختلاط

یاد حق کن مونس جان و روان

دل مبرا ساز از فکر جهان

کار خود یکبارگی با حق گذار

هستی خود در میان کلی میار

زاد این ره چیست قول با عمل

گفت بیکردار را نبود محل

گر تو خواهی رفت راه ذوالمنن

دست در فتراک رهبینان بزن

آن سلاطین اقالیم یقین

حاکمان کشور دنیا و دین

آن جماعت کز خودی وارسته اند

در مقام بیخودی پیوسته اند

فارغ از خود گشته و باقی به دوست

جملگی مغز آمده فارغ ز پوست

مقصد و مقصود ایجاد جهان

محرمان بزم وصل دوستان

مقتدا و رهنمای انس و جان

آمده لولاک اندر شأن آن

گر قبول خاطر ایشان شوی

شد مسلم بر تو ملک معنوی

گر نظر بر حال زارت افکنند

از بلا و محنتت ایمن کنند

در تو گر از عین رحمت بنگرند

زودت از اسفل به اعلی افکنند

بردبارند و رحیم و مشفقند

در اخوت حقشناس مطلقند

یک دعایی گر کند شیخ شفیق

بهتر از صد ساله طاعت ای رفیق

دشمنی شان هست عین دوستی

مغز گردو در گذار از پوستی

بخش ۶۴ - حکایت معروف کرخی

رهنمای سالکان راه هو

آنکه شد معروف کرخی نام او

با مریدان بود روزی درگذر

دید جمعی از جوانان خمر خور

با شراب و با کباب و با رباب

سوی دجله خوش روان مست و خراب

جمله غرق بحر غفلت آمده

سر بسر موج ضلالت آمده

همرهان گفند شیخا یک دعا

کن که تا غرقه شود مست فنا

شومی ایشان شود از خلق دور

ا ز دم پاک تو ای شیخ غیور

با مریدان گفت بردارید دست

من دعا گویم اجابت زان سرست

در تضرع آمد آن شیخ جهان

گفت ای دانندۀ راز ن هان

ای تو واقف بر ضمیر نیک و بد

پیش علمت روشنست اسرار بد

بارالها همچنان کاینجا ی شان

داده ای این عیش خوش بی امتنان

عیش خوش ده اندر آن عالم دگر

ای کریم کارساز دادگر

زین دعا گشته مریدان در عجب

کاین چه حالست ای امین سر رب

ما نمی دانیم سر این سخن

حکمت این را ز ما پنهان مکن

شیخ گفتا می گویم بدو

چون همی داند چه حاجت گفتگو

صبر پیش آرید اکنون تا خدا

سر این سازد هویدا بر شما

چونکه دیدند آن جماعت شیخ را

لرزه شان افتاد بر اندامها

ساز بشک س تند و می ها ریختند

جمله اندر دامنش آویختند

گریه و زاری کنان در پای او

اوفتادند آن گروه عیش جو

توبه کردند از مناهی جمله شان

گشته هر کی در ره حق جانفشان

با مریدان گفت شیخ رازدان

این زمان شد فاش آن سر نهان

شد همه مقصود حاصل بی تعب

نی به کس رنجی رسید و نی کرب

نی کسی را غرقه می بایست گشت

نی به دریا حاجت آمد نی به دشت

خیرخواهی شیوۀ مردان بود

هر کرا این شیوه شد مرد آن بود

هست صلح و جنگشان از بهر حق

لاجرم دارند بر عالم سبق

قهر ایشان محض لطف آمد یقین

هزل ایشان جد شمر ای مرد دین

گر ترش رویند و گر خندان شوند

بندۀ حقند و بر فرمان روند

فارغ و آزاده اند از مدح و ذم

پیش ایشان غیر حق باشد عدم

وصف ایشان برتر است از گفت ما

عاجزم یا رب لااحصی ثنا

ه ر سر مویم اگر گردد زبان

کی درآید وصف ایشان در بیان

وصف ایشان گر کنم بر قدر خود

هم نمی یابم امان از طعن بد

زین جماعت آنچه معلوم منست

آن کجا در حوصله جان و تنست

نیست واقف کس ز حال این گروه

خلق زین سو اولیا زان سوی کوه

حکمت حق از پی تعظیم شان

کرد از چشم همه خلقان نهان

مظهر حقند و پنهان چون حقند

زانکه فارغ از دو عالم مطلقند

چون به حق پیوسته دارند الفتی

صحبت خلقان نماید کلفتی

هر که او از هستی خود وارهد

پای بر فرق ه مه عالم نهد

هر که او با دوست باشد همنشین

هست فارغ از غ م دنیا و دین

آن جماعت شاه و خلقان چاکرند

جمله عالم پا و ایشان چون سرند

ذات ایشانست خلقت را سبب

هر چه می خواهی ز ایشان می طلب

حق تعال ی قل تعالوا فانظروا

خوش بیا بنگر عجایبهای هو

واجب و ممکن درین صورت نمود

گنج معنی اندرین ویران ن م ود

چون ز اسرار حقیقت غافلی

بهره از دانش نداری جاهلی

گر مشامت بوی عرفان یافتی

در طلب کی روز ما برتافتی

از خیال و وهم بگذر در طریق

تا توانی یافت بویی زان فریق

در طریقت هست عالم را نشان

شمه ای زان آورم اندر بیان

عارف آن باشد که چون گوید سخن

جمله گوید از خدای ذوالمنن

چون عبادت می کنی ی ا طاعتی

بهر حق باشد نه بهر سمعتی

هر چه جوید ، جوید او را از خدا

غیر حق در پیش او باشد فنا

هر کجا تا ب ید نور معرفت

می کند روشن جهان را خور صفت

هر که عاقلتر بود عارفتر است

از طریق معرفت واقفتر است

آنکه دارد بر قضای حق رضا

اوست عارف نزد ارباب صفا

عارفست آنکو ز ذرات جهان

نور حق بیند عیان اندر عیان

بخش ۶۵ - حکایت ابو تراب نخشبی

عارف حق بوتراب نخشبی

آنکه بود او عارف علم نبی

گفت اکنون هست بیشک هشت سال

تا که از فضل خدای ذوالجلال

خود ندادم هیچ چیزی من به کس

نی ز کس چیزی گرفتم یک نفس

آن یکی گفتش چگونه باشد این

شرح این را بازگو ای شیخ دین

فهم این معنی به غایت مشکلست

حل این از هر کسی کی حاصلست

داد پاسخ شیخ عالم بوتراب

سائلان را از ره صدق و صواب

چشم جانم چونکه می باشد به دوست

هر چه می بینم به عالم جمله اوست

نقش غیر از لوح جانم شسته شد

دل به دلبر مونس و پیوست ه شد

من ندیدم غیر جانان در جهان

در حقیقت اوست پیدا و نهان

هر چه گفتم بود با وی گفت و گو

وانچه بشنیدم ش نید م من از او

هر چه بگرفتم گرفتم هم از او

وانچه دادم هم ندادم جز بدو

اینچنین دیدند بینایان راه

حبذا چشمی که بیند روی شاه

دیده ای کو نور رخسارش ندید

او ندارد بهره زین گفت و شنی د

دیده را روشن کن از نور صفا

وانگهی بنگر جمال آن لقا

چشم بینایی بباید مر ترا

تا کنی باور سخنهای مرا

کور مادرزاد کی باور کند

گر همی گویی به الوان صد سند

دیدۀ بینا دل دانا بیار

تا ز روی حق نگردی شرمسار

آفتابت ماند پنهان زیر میغ

پرتو روشن ندیدی صد دریغ

گر ترا دیده بدی در راه دوست

هر چه می بینی عیان دیدی که اوست

گر تو خود را دور میدانی بیا

بشنو آخر نحن اقرب از خدا

از خدا انی قریب گوش کن

حق محیط جمله آمد بی سخن

دیده باید تا ببیند آفتاب

دیدۀ بینا نه زان چشم خراب

گر بدانی نسبت ما را به دوست

آن زمان بینی که هستی جمله اوست

بخش ۶۶ - اشارت به مناسبت میان خلق و خالق و تحقیق آنکه هر چه هست حق است و عالم نمود وهمی بیش نیست.

او چو خورشیدست و ما چون سایه ایم

همچو نور و سایه ما همسایه ایم

تابع نور است سایه روز و شب

نور خواهی گو بیا سایه طلب

هستی سایه یقین از نور دان

سایه را بیشک دلیل نور خوان

می نماید سایه ها از عکس نور

سایه را از نور نتوان کرد دور

سایه کی از نور می گردد جدا

مگذر از ما گر همی خواهی خدا

گر نهان گردد زمانی نور خور

نور تابان شد ز سایه در گذر

سایه در معنی ، نمود وهمی است

نور بیند هر که او از وهم رست

سایه ها چون محو نور خور شود

وصل او را در زمان در خور شود

سایه را خورشید تابان نور ساخت

ظلمت ذرات را مستور ساخت

سایه بودم نور خور بر من بتافت

زان تجلی سایه خود را نور یافت

گر به پیش تو کنون من سایه ام

خود نداری آگهی از مایه ام

مهر تابان ذره می خوانی عجب

روز روشن را نمی دانی ز شب

مصحف مجموع آیاتش منم

جامع جمله کمالاتش منم

قطره گویی بحر بی اندازه را

آفتابی را همی خوانی سها

بوی نشنیدی ز عرفان لاجرم

واندانی نور و ظلمت را ز هم

گشته ای وابستۀ وهم و خیال

وانمی داری دمی دست از محال

از خدا هر لحظه باشی دورتر

می نماید پیش تو عیبت هنر

گشته ای محکوم شیطان رجیم

نیستی آگه ز رحمن الرحیم

خودپرستی پیشه داری روز و شب

نوش دارو نیش پنداری عجب

غیرت حق دیده ها را کور کرد

نیست قسم خلق غیر از سوز و درد

دیدهٔ حق بین اگر بودی ترا

او رخ از هر ذره بنمودی ترا

ای دریغا دیدۀ حق بین کجاست

عرصۀ عالم پر از نور بقاست

و هو معکم همچو روز روشن است

او چو جان و جملۀ عالم تنست

زین معیت نیست جانت را خبر

از خدا غافل مشو در خود نگر

گر به نفس خویشتن عارف شوی

زین معیت آن زمان واقف شوی

نحن اقرب از کتاب حق بخوان

نسبت خود را به حق نیکو بدان

هست از جان ، حق به ما نزدیک تر

ما ز دوری گشته جویان دربدر

نور توفیقش اگر تابان شود

از جهان مهر رخش رخشان شود

پس نماند این فراق جانستان

حسن جانان روی بنماید عیان

درد بیدرمان همه درمان شود

شادمانی آید و غمها رود

آنچه از وی جان عاشق می رمید

روی معشوق اندر او آمد پدید

آنکه دشمن می نمودت دوست بود

آنچه نقصان می نمودت سود بود

هر چه منفی بود مثبت یافتی

وحدت آمد رو زکثرت تافتی

گر همی خواهی نشانی زین بیان

سر مپیچ از خدمت صاحبدلان

خاک ره شو پیش ارباب صفا

بو که یابی خدمت از نور خدا

گر تو مقبول دل کامل شوی

محرم دیدار جان و دل شوی

توتیا کن خاک پای آن گروه

در محبت باش ثابت همچو کوه

چون محبت بهترین خصلت است

طالب حق را محبت دولت است

هر که در بحر محبت غرقه شد

بیگمان با کاملان هم خرقه شد

از محبت نیست بالاتر مقام

بی محبت کی شود مردی تمام

از محبت گشت ایجاد جهان

بشنو از احببت ان اعرف نشان

حق همی گوید منت هستم محب

شو محبم هم ز روی اقترب

در هوای مهر من تو ذره باش

بلکه پیش نور من مطلق مباش

در محبت ترک خود بینی بگو

زانکه هستی هست جانت را عدو

وصل خواهی عجز و زاری پیشه کن

ورنه از روز فراق اندیشه کن

هر کرا باشد هوای آن پری

از خودی خود بباید شد بری

گر به عشق یار خود را گم کنی

نقد وصلش یابی و گردی غنی

این ترانه چیست کاخر می زنم

من کیم با وی که خود را گم کنم

نیست چون گم می شود اندیشه کن

هست گوید تا که گوید کن بکن

این معما کی گشاید هر کسی

فهم این از عقل دور آمد بسی

در نورد آخر تو این اوراق را

دار پنهان حالت عشاق را

ذوق این معنی برون از فهم ماست

کشف این از گفت و گوی ما جداست

گر همی خواهی بدانی این سخن

در طریق عشق شو بی ما و من

بیخودانه شود نیاز راه عشق

گر همی خواهی شوی آگاه عشق

عشق باید عشق مرد راه را

تا تواند یافت وصل شاه را

رهبر این راه غیر از عشق نیست

هر کرا عشقی نباشد مرده ایست

عاشقی رسوایی و بی پردگیست

عشق ورزی کار هر افسرده نیست

عشق می خواهد دل آزاده ای

جان غمپرود کار افتاده ای

عشق در هر دل که مأوا می کند

از دویی آن دل مبرا می کند

از غم عشقش هر آنکو شاد گشت

از همه قید جهان آزاد گشت

گر چو ماهی ما درین دریا خوشیم

لیک خود را سوی ساحل می کشیم

زانکه حال اهل دل زان برترست

کز طریق گفت و گو آری بدست

چون نیابد این بیان آن ذوق و حال

درنوردم این بساط قیل و قال

از کمال غیرت حق ، اولیا

این چنین پنهان شدند از دیده ها

گر به بحر نیستی ما غرقه ایم

کس چه داند کز کدامین فرقه ایم

پیش تو حاضر نشسته روبرو

تو خبرجویان که آخر گو و گو

دیده باید روشن از نور اله

تا درون پرده بیند روی شاه

بشنو از حق اولیاء تحت قباب

لاجرم گشتند پنهان در حجاب

هر چه حق خواهد که باشد آن نهان

کی تواند دیده ها دیدن عیان

رحمت حق هیچ تبدیلی نداشت

در قباب غیرت ایشان را گذاشت

چون نباشد رفع این بر دست کس

بس کنم یا رب توام فریاد رس

در خموشی از سخنهای حکیم

گرچه نبود هیچ نفعی بر لئیم

لیک گفت آن رهبر دین من صمت

یعنی از نا اهل ، کم گو معرفت

کم کنم این گفت و گو بهر نجات

روی آرم از صفاتش سوی ذات

از همه قیدی شوم کلی خلاص

جای سازم در مقام قرب خاص

لب ببندم دیده ها را وا کنم

در جمالش جان و دل شیدا کنم

از همه خلق جهان گیرم کنار

تا که مطلوبم درآید در کنار

چون به بزم وصل او کردم مقام

واگذارم گفت و گو را والسلام

رسائل

شرح دو بیت از مثنوی : بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمَنِ ٱلرَّحِیمِ

شرح بیتی از عطار : بسم اللّٰه الرحمن الرحیم، الحمداللّٰه الذی کانت اح ...

شرحی بر یک رباعی عرفانی‏ : بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمَنِ ٱلرَّحِیمِ

شرح بیتی از سنایی : عاشقان در دمی دو عید کنند

شرح دو بیت از مثنوی

بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمَنِ ٱلرَّحِیمِ

ربّ یسّر و لاتعسّر

حمد و سپاس بی‌حد بر حضرت احد صمد‌، و درود و ثنای بی‌عدّ بر پیغمبر ما محمد متواترا و متوالیا الی الابد؛ اما بعد، بدان ایّدک اللّٰه بنصر من عنده که معنای این بیت که:

ز دریای شهادت چون نهنگ لا برآرد هو

تیمّم فرض گردد نوح را در وقت طوفانش

به اصطلاح این طایفه جمیع اشیاء غیباً کان او شهادة، ملکاً کان او ملکوتا، نقوش اعتبارات هستی مطلق‌ند که وجود حق عبارت از اوست، و در پرده صور جمیع مظاهر ذرات کاینات‌، آفتاب ذات است که جهت اظهار صفات مختفی و مستتر گشته است.

ما فی التستر بالاکوان من عجب

بل کونها عینها ممن‌تری عجبا‌

٭ ٭ ٭

به زیر پرده هر ذره پنهان

جمال جان‌فزای روی جانان

چو برخیزد تو را این پرده از پیش

نمانَد نیز حکم مذهب و کیش

من و تو چون نمانَد در میانه

چه کعبه چه کنش چه دیرخانه

و تعینات و تشخصات اشیاء‌، جسمانیاً او روحانیا امور اعتباری‌اند و اعتباریات مطلقا معدوماتند.

وجود اندر کمال خویش ساری است

تعیّن‌ها اموری اعتباری است

امور اعتباری نیست موجود

عدد بسیار، یک چیز است معدود

و از تعینات و کثرت از جهت عدمیت تعبیر به «لا» می‌کنند؛ و «هو» اشارات است به ذات بحت من حیث الخفاء و اللاتعیّن؛ و یک حقیقت است که آن را «حقیقه الحقایق» و «هویّت غیب» می‌خوانند، که از مرتبه خفا و لا تعیّن به مراتب صور مظاهر تعینات ظاهر گشته است. اول به صورت علم اجمالی ظهور کرده که آن را «احدیّة الجمع» و «برزخ البرزخ» می‌خوانند و آن عبارت از تجلی ذات است لذاته فی ذاته بذاته، از مرتبه علم اجمالی به مرتبه علم تفصیلی که آن را «واحدیت» و «الوهیت» و «جبروت» گویند، و در این مرتبه جمیع اعیان ممکنات ازلاً و ابدا در علم حضرت حق حاضرند، که لحظه‌ای یک ذره از علم وی غایب نمی‌تواند شد و ماضی و مستقبل در این مقام همه حال است.

ازل عین ابد افتاده با هم

نزول عیسی و ایجاد آدم

و از مرتبه جبروت به مرتبه ملکوت که آن را «عالم ارواح» و «عالم امر» می‌خوانند علویّاًکان او سفلیاً، و از علم ملکوت به عالم ملک که آن را «عالم شهادت» و «عالم اجسام» می‌گویند، و از صور بسایط به صور مرکبات که عبارت از معدنیات و نباتات و حیوانات است، و سپس مرتبه انسانی که مرتبه جامعه است میان لطایف و کثایف و علوی و سفلی نهایت تنزلات است. زیرا که جمیع قوا و روحانیت که در مراتب تنزلات ظاهر گشته است، همه با وی هست و جمیع اشیا نسبت به حقیقت انسان جزئند، و جز بالطبع مقدم است بر کل، و جامعیتی که انسان راست هیچ مرتبه دیگر نیست؛ و حضرت عزت در کلام مجید از این معنا خبر می‌دهد که: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ».

امانت عبارت از جامعیت است؛ و تسمیه انسان به انسان از آن جهت است که او را با جمیع مراتب علوی و سفلی مؤانست است [از جهت جامعیت، فلهذا جبرئیل که ملک مقرب است]، نسبت به اکمل انبیا که از نوع انسان است به عجز خود اقرار کرده، می‌فرماید که: «لو دنوت انمله لاحترقت»، و از حال بعضی، کلام الهی خبر می‌دهد که: «أُوْلَئِکَ کَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ»؛

از این تا آن بسی فرق است زنهار

به نادانی مکن خود را گرفتار

بعد از تصدیق این مقدمات، بدان اوصلک اللّٰه الی کمال المعرفه، که آن کس که گفت «ز دریای شهادت چون نهنگ لا بر آرد هو»، از دریای شهادت فنای تعینات [را] مع تعین السالک ایضا می‌خواهد، و شهادت به معنای شهود است، و شهود عبارت است از ظهور حق به اسم «الماحی» و «المعید» و رفع تعینات در نظر دیده اول سالک‌، که آن دیده را قوت بصیرت می‌گویند، که نفس ناطقه انسانی به آن دیده ادراک معانی معقوله و لطایف و ارواح می‌کند. «چون نهنگ لا بر آرد هو» یعنی: ذات مطلق که «هو» عبارت از آن است نهنگ «لا» را که عبارت از تعین سالک است برآورد، یعنی سالک را از مقام فناء فی اللّٰه به مقام بقاء باللّٰه، و از سیر فی اللّٰه به سیر باللّٰه رساند، و تعیین سالک را به نهنگ تعبیر کرد، از جهت اختفاء جمیع اسماء و صفات الهی در صورت بشری، که «‌اولیا‌یی تحت قبابی‌» مصدّق این معناست؛ زیرا که فی‌الحقیقه قباب عبارت از صورت انسانی است.

در بشر روپوش گشته است آفتاب

فهم کن و اللّٰه اعلم بالصواب

و به نهنگ «لا» از جهت عدمیت تعین و تشخیص تشبیه کرده است و می‌تواند بود که از دریای شهادت کلمه «لا اله الا اللّٰه» خواسته باشد، و نهنگ «لا» عبارت از کلمه «لا»، و وجه مشابهت میان نهنگ و «لا» افنای اشیاست. یعنی هرگاه که سالک صادق عاشق به کلمه «لا» رفع تعینات کند، و ذات مطلق را که «هو» عبارت از آن است از پرده حجاب کثرت تعینات برآورد، یعنی ظاهر گرداند، تیمم فرض گردد نوح را در وقت طوفانش.

«نوح» در این محل از صاحب کمالی است که از مرتبه فنا فی اللّٰه به مقام بقاء اللّٰه رسیده، متحقق به جمیع اسماء و صفات الهی شده باشد؛ و در این مقام بود که حضرت رسالت «من رانی رای الحق» و شیخ جنید بغدادی «لیس فی جبّتی سوی اللّٰه» و سلطان بایزید بسطامی «سبحانی ما اعظم شأنی» ، و شیخ منصور «انا الحق» و حضرت نوربخش:

در آن دم که من حق مطلق شوم

نماند دویی جملگی حق شوم

بود علم من علم حیّ علیم

نباشد به جز من خدای عظیم

فرمودند.

این طایفه‌اند اهل معنا

باقی همه خویشتن پرستند

فانی ز خود و به دوست باقی

این طرفه که نیستند و هستند

و تشبیه چنین کاملی به نوح از آن جهت است که در وقت طوفان هر که متابعت نوح کرد، از موج بلا خلاصی یافت. هر طالبی که تابع چنین کاملی باشد، یقین که از مهالک جهل و معاصی رهیده، محرم سرادقات حضرت الهی خواهد بود.

ز من جان پدر این پند بپذیر

برو دامان صاحب‌دولتی گیر

که قطره تا صدف را در نیابد

نگردد گوهر و روشن نتابد

و فرض گردیدن تیمم مر نوح را عبارت از آن است که کاملی که در مقام ارشاد غیر باشد، که البته از مقام حقیقت که حال اوست و فی الحقیقه اصل است، به مرتبه شریعت که نسبت به حقیقت فرع است تنزل کند؛ و الا مرشد کامل نباشد.

کس مرد تمام تمام است کز تمامی

کند با خواجگی کار غلامی

پس آنگاهی که ببرید او مسافت

نهد حق بر سرش تاج خلافت

بقایی یابد او بعد از فنا باز

رود ز انجام ره دیگر به آغاز

شریعت را شعار خویش سازد

طریقت را دثار خویش سازد

حقیقت خود مقام ذات او دان

شده جامع میان کفر و ایمان

به اخلاق حمیده بود موصوف

به علم و زهد و تقوا بوده معروف

همه با او ولی او از همه دور

به زیر قبه‌های ستر مستور

«در وقت طوفانش» یعنی: در عین ظهور حقیقت که کمال معرفت و یقین که «وَاعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّى یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ» عبارت از آن است، از مقام اعلی که خواجگی اشارت بر آن است، به مقام أو ادنی که مقام عبودیت است و غلامی عبارت از آن است، و از مرتبه محو به مرتبه صحو به حکم «لان یهدی الله بک رجلا واحدا خیر لک من الدنیا» جهت تکمیل ناقصان بیاید و؛ تشبیه عین توحید و فنای تعینات به طوفان، از آن جهت کرده است که چنانچه آب مزیل نجاسات است، توحید نیز که عبارت از ظهور حق است، ازالت لوث کثرت نقوش از لوح وجود می‌کند: نقل است که سید الطایفه، شیخ جنید بغدادی هر گه از شراب باده وصال حضرت محبوب حقیقی مست گشتی، از سر ذوق به سماع در آمدی، و می‌فرمودی که: این ابناء الملوک من هذه اللذة!

ملک این را دان و دولت این شمر

ذره‌ای زین عالمی از دین شمر‌

هر که مست عالم عرفان بود

بر همه خلق جهان سلطان بود

گر بدانستی ملوک روزگار

ذوق یک شربت ز بحر بی کنار

جملگی در خون نشستندی نفور

روی یکدیگر ندیدندی ز دور

مرد همت باش تا راهت دهند

هر زمانی ملک صد شاهت دهند

آن ز همت بود کان شاه بلند

آتشی در خانمان خود فکند

خسروی را چون بسی خسران بدید

صد هزاران ملک صد چندان بدید

به حکم ففی کلّ شی کلّ شی، این بیت محتمل معانی بسیار است. فامّا به مقصود ناظم عارف سالک این معنا که مذکور گشت اقرب نمود؛ از این جهت بر همین اختصار رفت.

اللهم وفق القائلین لمتابعه المرشدین و مبایعه الکاملین و تحصیل کمالات ارباب الیقین بحق خاتم النبیین. یا اکرام الاکرمین و یا ارحم الراحمین، و سلم تسلیما کثیرا!

به حکم ففی کلّ شی کلّ شی، این بیت محتمل معانی بسیار است. فامّا به مقصود ناظم عارف سالک این معنا که مذکور گشت اقرب نمود؛ از این جهت بر همین اختصار رفت.

اللهم وفق القائلین لمتابعه المرشدین و مبایعه الکاملین و تحصیل کمالات ارباب الیقین بحق خاتم النبیین. یا اکرام الاکرمین و یا ارحم الراحمین، و سلم تسلیما کثیرا!

شرح بیتی از عطار

بسم اللّٰه الرحمن الرحیم، الحمداللّٰه الذی کانت احدیته الذاتیه منقطعه الاشارات فتجلی بذاته لذاته فی ذاته، فاظهر اعیان الممکنات، ثم تدلی لاظهار کمال اسمائه، فظهر بصوره الحقایق فی مراتب التنزلات، و جعل الانسان فی شهود عکوس صور کمالات ذاته کالمرآت، فشهد فی هذه صوره محاسن وجهه، فاشتاق الی المدانات، فاخذ بالرجوع فدنی حتی وصل الی البدایه من النهایات، و الصلوه و السلام علی من هو مظهر آیات الکمالات، محمد المصطفی و آله و اصحاب ما دامت الارض و السموات!

اما بعد، یکی از برادران دینی معنای این دو بیت مثنوی معنوی حضرت مولوی العزیز را که:

چون که بی‌رنگی اسیر رنگ شد

موسی‌ای با موسی‌ای در جنگ شد

چون به بی‌رنگی رسی کان داشتی

موسی و فرعون دارند آشتی

ازاین فقیر حقیر، محمد لاهیجی نور بخشی التماس نمود، که آنچه زبان وقت املا نماید، در قید کتابت در آورده شود تا رفع شبهه طالبان صادق گردد.

بدان و صلک اللّٰه الی مراتب المشاهدات العیانیه، که ذات احدیت، به اعتبار انتفای اسماء و صفات، مقدس و معرا از جمع قیود و نسبت و اضافات است و این مرتبه را احدیت صرفه می‌نامند و بی‌رنگی اشارات بدین معناست، چه در این مرتبه از قید و رنگ تقید بالکل مبرّاست؛ و چون از آن مقام احدیت به مرتبه واحدیت که منشاء اسماء و صفات و نسب است، تنزل نمود، مقید به قیود و تعینات نسب اسمائی گشت؛ و هر چند از مرتبه اسماء و صفات به مراتب افعال و آثار تنزل می‌فرماید، تقید بیشتر می‌گردد و متلبس به لباس قیود تعینات بیشتر می‌گردد، و اسیر رنگ شدن اشارات به این معناست؛ چه به رنگ جمیع مراتب تعینات و کثرات، اوست که برآمده و ظاهر شده است.

عور شد از لباس بی‌چونی

باز پوشید کسوت چه و چون

و در تجلی شهودی که عبارت از ظهور حق است به صور تعینات به حسب تنوعات استعدادات و قابلیات افراد موجودات و کثرات، چون تضاد و تخالف اسماء جمالی و جلالی بازدید گشت، آن حقیقت واحده به حسب اختلاف صفات، در مظهر هدایت که موسی اشارت بدان است، ضد و مخالف مظهر ضلالت که در مقابل موسی واقع است، شده است. زیرا که نافع و غفّار چون مخالف ضارّ و قهّار است، هر آینه مظهر هر یکی مخالف مظهر آن دیگر تواند بود. و «موسی‌ای با موسی‌ای در جنگ شد»، ایما و اشارت بدین تضاد است که در مرتبه ظهور و اظهار به ظهور پیوسته است. و چون در مراتب، نصف تنزلات مدارج قوسی نزولی آن حقیقت، به مرتبه انسانی به نهایت رسید، در نصف ترقیات، ابتدای قوس عروجی در پیوسته، از مرتبه انسانی بنیاد رجوع و عروج پیدا آمد، و سالک به سیر الی اللّٰه، از مرتبه کثرات آثار و افعال به مراتب تجلیات اسمائی وصول یافت و به سیر فی اللّٰه از مقام صفات عبور نموده، به مقام تجلی ذاتی ترقی نموده، و به تشریف فنا فی اللّٰه مشرف گشت و نقش تعینات و کثرات از لوح وجود محو و متلاشی شده، نقطه اخیره به نقطه اول پیوست و چنانچه اول عیبن آخر گشته بود، آخر نیز عین اول شد و پرده پندار از جمال وحدت حقیقی برافتاد.

حسن خود را از لباس آرد برون

باز در ذات خودش سازد وطن

کثرت کونین را در خود کشد

بحر وحدت چون که گردد موج زن

و رسیدن به مقام بی‌رنگی، اشارات به این سیر و رفع تعینات اشیاست، که حال کمل انبیا و اولیا و عرفاست.ﷷ

خیال از پیش برخیزد به یکبار

نماند غیر حق در دار دیار

و در این مقام، که ظهور اطلاق ذات و محو و انطماس تعینات است، چون تعین و قیود و نسبت و اثنینیت مرتفع است، و جمیع اشیا رنگ وحدت گرفته‌اند، هر آینه موسی و فرعون که در مرتبه ظهور، تخالف و ضدیت و جنگ داشتند، در این مقام که مرتبه محو تعینات است، چنانچه فرموده است آشتی و یگانگی و اتحاد داشته باشند.

من و تو چون نماند در میانه

چه مسجد چه کنش چه دیرخانه

نمود وهمی از هستی جدا کن

نه‌ای بیگانه خود را آشنا کن

به اصل خویش راجع گشت اشیا

همه یک چیز شد پنهان و پیدا

ظاهراً مناسب چنان می‌نمود که در مصرع ثانی بیت اول چنین گفته بودی که موسی‌ای با فرعون در جنگ شد؛ چه صورتا تضاد میان موسی و فرعون است. فامًا از جهت آنکه حقیقت هر دو، بلکه حقیقت همه در اصل یک شی است، تعبیر از هر دو به موسی فرمود، و به فرعون از جهت ضرورت شعر نفرمود. دیگر آنکه چون موسی و فرعون که مظهر جمال و جلالند، به فیض رحمت رحمانی که تجلی جمال است موجود گشته‌اند، لاجرم از هر دو تعبیر به مظهر جمال نموده، که موسی است، تا بدانند، که جلال نیز در حیطه جمال است، و به حقیقت آن جنگ که می‌نماید عین آتشی است.

آن بدی که تو کنی در خشم و جنگ

با طرب‌تر از سماع و بانگ و چنگ

عاشقم برقهر و بر لطفش به جد

ای عجب من عاشق این هر دو ضد

این عجب بلبل که بگشاید دهان

ناخورد او خار را با گلستان

این نه بلبل این نهنگ آشتی است

جمله ناخوشها به پیش او خوشی است

و آنچه در ادبیات لاحق نیز می‌فرماید که:

چون گل از خار است و خار از گل چرا

هر دو در جنگند و اندر ماجرا‌

یا نه جنگ است از برای حکمت است

همچو جنگ خرفروشان صنعت است

مقوی همین معناست که گذاشت، و می‌تواند بود که «موسی‌ای با موسی‌ای در جنگ شد» آن خواسته باشد که در مراتب ظهور و اظهار کمال صفاتی، تخالف و تضاد میان دو مظهر جمالی نیز واقع است، چه مظاهر جمالی هر یکی نیز از خصوصیت خاص مخصوصند که دیگری در آن خصوصیت و صفت با وی شریک نیست، و الا تجلی حق مکرر باشد و این خلاف واقع است، چه «لا یتجلی فی صوره مرتین و لا فی صوره لاثنین» فرموده کاملان است. حاصل المعنی آن باشد که ظهور کثرت اسماء و صفات، مقتضی تخالف مظاهر است، اگر چه همه جمالی باشند؛ و خفای صفات و نسبت و فنای تعینات، موجب اتحاد است، اگر چه در مرتبه ظهور در جمالیت و جلالیت مخالف داشته باشند؛ و توجیه اول با ابیات لاحق انسب و اولی می‌نماید، کمالا یخفی علی المتأمل.

شرحی بر یک رباعی عرفانی‏

بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمَنِ ٱلرَّحِیمِ

و به نستعین و علیه التوکل

حمد و سپاس و ثنای بی‌قیاس حضرت واجب الوجودی را که اعیان ممکنات را از عالم غیب و علم به نور تجلی شهودی، در عالم عین و شهادت منور گردانید؛ و صلوات بی‌غایت بر روان پاک راه بین راهنما باد، که سالکان مسالک طریقت و حقیقت را به ارشاد و رشد و هدایت، به اعلی مراتب وصول رسانید، علیه من الصلوه ازکیها، و من التحیات اصفیها.

اما بعد، سائل صاحب بصیرت مسعود سیرت از معنای این رباعی سوال فرموده بود که:

از پنجهٔ پنج و شش در شش به در آی

وز کشمکش سپهر سرکش به در آی

خواهی که چشمی ذوق خوشیهای عدم

از ناخوشی وجود خوش خوش به در آی

بدان ای عزیز که بر رای روشن اصحاب دانش هویدا و مبرهن است که تعلق روح انسانی بدین بدن خاکی به جهت کسب معرفت حقیقی است که: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ» ای: لیعرفون؛ و معرفت حقیقی کشفی به حصول موصول نمی‌گردد الا بعد از عروج از محابس تقیدات جسمانی و روحانی به اعلی مقامات اطلاقی، و این معنا به اتفاق کاملان میسر نمی‌گردد الا به ارشاد کامل عارف محقق، که طالب نیازمند را به طریق سلوک و مجاهده، به مقامات کشف و مشاهده تواند رسانید، که: «هم قوم لایشقی جلیسهم».

گفت پیغمبر اعلی را کای علی

شیر حقی پهلوانی پر دلی

لیک بر شیری مکن هم اعتمید

اندرآ در سایه نخل امید

اندرآ در سایه آن کاملی

کش نتاند برد از ره ناقلی‌‌

از همه طاعات اینت بهتر است

سبق یابی بر هر آن سابق که هست

چون اطلاع بر مقدمات مذکور حاصل شد، باید دانست که معنای از «پنجه پنج و شش در شش به در آی» آن است که در تحریص و تشویق می‌نماید طالب عاشقان را که در طریق طلب به موانع راه وصول به مقام وحدت ممنوع مشو، و در این مقام محسوسات مقید مگرد و قدم به ارشاد کامل در راه حقیقت نهاده، اول خود را از پنجه پنج حس ظاهری که سامعه، باصره، شامه، ذائقه و لامسه است خلاص کن؛ چه هر یکی از اینها به حقیقت پایبند شهباز روح انسانی گشته، نمی‌گذارند که طیران به عالم علوی نماید. بعد از خلاصی از حواس پنجگانه، دگر باره خود را از خانه شش در شش جهات که عبارت از فوق و تحت و یمین و یسار و قدام و راست [می‌باشد] بیرون انداز و محبوس و مقید به خانه پرآفت جهات سته مشو. چون از جهات و مراتب عناصر درگذشتی، از کشمکش و ملایم و ناملایم و بدی و نیکی سپهر سرکش که هرگز رام و منقاد کس نمی‌گردد، عبور نموده، به در آی، و به خوشی و ناخوشی افلاک تسعه نیز که فی نفس الامر مفیض و مدبر عالم سفلی حواس و جهاتند گذشته، از عالم افلاک نیز که به قید تعین جسمانی مقیدند درگذر، که تقیید حاجب و ساتر اطلاق است.

اگر مطلق شوی مطلق بینی

مقید جز مقیدبین نباشد

چون سالک راه طریقت، از عالم جسمانی بر حسب فرموده بالکل عبور نموده، باز می‌فرماید:

خواهی که چشمی ذوق خوشیهای عدم

از ناخوشی وجود خوش خوش به در آی

یعنی به حقیقت نه چنان است که هر که از عالم جسمانی گذشت، وصول حقیقی او را میسر گردد، بلکه باید بدانی که تا زمانی که تعین روحانی و علم و شعور نیز باقی است، از ذوق و لذت عموم که عبارت از فنا فی اللّٰه است، محرومی و مطلوب حقیقی که وصول تام است نداری.

گر کلاه فقر خواهی سر ببر

وز خود و جمله جهان یکسر ببر

تا بود یک ذره از هستی به جا

کفر باشد گر نهی در عشق پا

این است معنای «الفقر سواد الوجه فی الدارین».

این فقر حقیقی است الحق

اینجاست سواد وجه مطلق

طاووس تو پر بریزد اینجا

سرچشمه کفر خیزد اینجا‌

شمشیر فنا در این نیام است

آن نور سیه در این مقام است

چون به حکم بیت‌ِ

فانی شو اگر بقات باید

بگذر ز خود ار خدات باید‌

فنای جهت خلقیت، مستلزم بقای به حق است، و عروج به مراتب و مقامات تدریجی است، نه دفعی، می‌فرماید که اگر خواهی که لذت نیستی و وصول به عالم اطلاق و وحدت صرف بیابی، و به بقای حق متحقق کردی، به موجب بیت‌

هیچ کس را تا نگردد او فنا

نیست ره در بارگاه کبریا

باید که از ناخوشی و بی‌حضوری و تفرقه و کثرت وجود مجازی خود و غیر، و هستی و تعین که خیال و پنداری بیش نیست، خوش خوش یعنی به تدریج و آهستگی به در آیی و مقید به هیچ قید نگردی، خواه آفاقی و خواه جسمانی و خواه روحانی؛ چه تا زمانی که طالب وصال حقیقی، به مرتبه فنا و عدمیت اصلی ذاتی رجوع نمی‌نماید، از حضرت اطلاقی محجوب است، بلکه تا آثار علم و حیات که از صفات ذاتیه‌اند، با سالک باقی است، هنوز به حقیقت اطلاق نرسیده است. بباید به یقین دانست که اولیاء اللّٰه‌

و ارباب کمال را حالات و مقاماتی هست که فهم علمای صوری از ادراک آن قاصر است و اصلا راه بدان معنا نمی‌برند، بلکه منکرند.

خود نداند خلق اسرار مرا

ژاژ می‌دارند گفتار مرا

من چو خورشیدم درون نور غرق

می‌نتانم کرد خویش از نور فرق

ای دریغا عرصه افهام خلق

سخت تنگ آمد ندارد خلق حلق‌‌

گر نبودی خلق محجوب و کثیف

ور نبودی حلقها تنگ و ضعیف

در حقیقت داد معنا دادمی

غیر از این منطق دری بگشادمی

لیک لقمه باز آن صعوه نیست

چاره اکنون آب و روغن کردنی است‌‌

هر چند مسائل علوم حقیقی وجدانی کما ینبغی در عبارت نمی‌گنجد، «وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ»، به سبیل ایما و اشارت کلمه‌ای چند در قید الفاظ و حروف مقید گردانیده شد. امید که از علم به عین و از گوش به آغوش آید! و الله یقول الحق و هو یهدی السبیل.

شرح بیتی از سنایی

عاشقان در دمی دو عید کنند

عنکبوتان مگس قدید کنند

بدان نور اللّٰه بصیرتک بنور العیان که در نظر اهل کشف و شهود، عالم هر لحظه‌ای به حسب اقتضای ذاتی خود قطع نظر از موجد نموده، نیست می‌گردد، و به مدد وجودی که عبارت از نفس رحمانی است، هست می‌شود؛ و از سرعت انقضا و تجدد، محجوب زمان و مکان این معنا را در نمی‌یابد.

هر زمان نو می‌شود دنیا و ما

بی‌خبر از نو شدن اندر بقا

آن ز تیری مستمر شکل آمده است

چون شررکش تیز جنبانی به دست

شاخ آتش را بجنبانی به ساز

در نظر آتش نماید بس دراز

عاشق کسی است که که حجب ظلمانی و نورانی به آتش محبت و عشق سوخته، به حقایق امور وصول یافته باشد. دو عید، عبارت از نیستی و هستی است که هر لحظه در نظر عارف عاشق واقع است. چه عید در اصطلاح، مایعود علی القلب است و جماعتی که به دام تعینات و تقیدات مقید و گرفتارند، که عنکبوتان عبارت از آن جماعت است، مگس قدید کنند، یعنی وجودات موهومه عالم را باقی و ثابت و متحقق می‌شمارند و از حقیقت حال غافلند که اشیا را وجود حقیقی نیست، و موجودیت اشیا عبارت از نسبت وجود حق است به ایشان، و چون آن نسبت قطع کردده می‌شود، اشیاء معدوماتند، که: «التوحید اسقاط الاضافات».

جهان را نیست هستی جز مجازی

سراسر حال او لهو است و بازی‌‌

والسّلام - تمّ

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای عشق تو آتش زده در خرمن جان‌ها

شمارهٔ ۲ : یا غایة المقاصد یا منتهی المنی

شمارهٔ ۳ : ای ماه برون آمده از مشرق بطحا

شمارهٔ ۴ : از خود فنا نگشته نیابی بحق بقا

شمارهٔ ۵ : وقت نماز ز عشق شنیدم عجب ندا

شمارهٔ ۶ : برابر طور عشق ای دل ببین نور تجلی را

شمارهٔ ۷ : اگر از چهره ذاتش برافتد برده اسما

شمارهٔ ۸ : تا نقاب از مه رخسار تو برداشت صبا

شمارهٔ ۹ : عاشق و رند و بیخودم تن تللا تلا تلا

شمارهٔ ۱۰ : پیش از بنای دیر جهان دیر سال‌ها

شمارهٔ ۱۱ : می نماید هر زمان حسن دگر دلدار ما

شمارهٔ ۱۲ : گر وصال دوست میخواهی دلا

شمارهٔ ۱۳ : در باز شد ز میکده ناموس و نام را

شمارهٔ ۱۴ : بهوای روی جانان دل و جان ماست شیدا

شمارهٔ ۱۵ : ای دوست نقاب زلف بگشا

شمارهٔ ۱۶ : تا جان مرا شد بغم عشق تولا

شمارهٔ ۱۷ : ما می پرست یار و جهان می پرست ما

شمارهٔ ۱۸ : کونین قطره ایست ز دریای ذات ما

شمارهٔ ۱۹ : ای شاهبازکبریا زین ظلمت آباد هوا

شمارهٔ ۲۰ : جامه بیگانگی پوشید یار آشنا

شمارهٔ ۲۱ : افتخار ما به فقرست و فنا

شمارهٔ ۲۲ : هر نفس آید صدای عشق کای عاشق درآ

شمارهٔ ۲۳ : بردار ای صبا ز جمالش نقاب را

شمارهٔ ۲۴ : چون جلوه روی تو برونست ز احصا

شمارهٔ ۲۵ : تا حسن تو بنمود رخ از جمله اشیا

شمارهٔ ۲۶ : جانا ز چین زلف گشا پیچ‌وتاب‌ها

شمارهٔ ۲۷ : تا جان ما گذشت ازین قیل و قال‌ها

شمارهٔ ۲۸ : عارف اسرار پنهانیم ما

شمارهٔ ۲۹ : ز خورشید جمال عالم آرا

شمارهٔ ۳۰ : ای پرتو جمال تو نورالیقین ما

شمارهٔ ۳۱ : زد خیمه شاه عشق بصحرای جان ما

شمارهٔ ۳۲ : ای رخ چون گلشن تو روضه رضوان ما

شمارهٔ ۳۳ : ای بدیدار تو روشن دیده گریان ما

شمارهٔ ۳۴ : عاشقیم و مست صهبای لقا

شمارهٔ ۳۵ : جمال یار می بینم ز روی صورت و معنی

شمارهٔ ۳۶ : ای روی چو خورشیدت تابان ز همه اشیا

شمارهٔ ۳۷ : ای ذات تو ظاهر شده بر صورت اسما

شمارهٔ ۳۸ : ای حسن ترا عالم و آدم شده مجلا

شمارهٔ ۳۹ : دو عالم خواه زیر و خواه بالا

شمارهٔ ۴۰ : مست و خرابم ساقیا در بازکن میخانه را

شمارهٔ ۴۱ : ساقی بده می که بود مستیش فنا

شمارهٔ ۴۲ : دل بسته بزلف یار بادا

شمارهٔ ۴۳ : کاشکی رحمی بُدی آن فتنه‌گر عیّار را

شمارهٔ ۴۴ : میرسد هر دم بعاشق صد جفا

شمارهٔ ۴۵ : چه نسبت است به روی تو ماه تابان را

شمارهٔ ۴۶ : وقد کنتم و مامعکم من الا کوان ماکانا

شمارهٔ ۴۷ : فی هواکم صارقلبی هایما

شمارهٔ ۴۸ : گر وصال دوست خواهی در ره او شو فنا

شمارهٔ ۴۹ : ساقی بیا که موسم عیش آمد و طرب

شمارهٔ ۵۰ : من نخواهم شادی و عیش و طرب

شمارهٔ ۵۱ : یارم از خانه برون آمد سرمست و خراب

شمارهٔ ۵۲ : ای منکسف ز تاب جمال تو آفتاب

شمارهٔ ۵۳ : ایهاالحیران فی وجه الحبیب

شمارهٔ ۵۴ : مائیم ترا همیشه طالب

شمارهٔ ۵۵ : ریزد مدام ساقی جانها شراب ناب

شمارهٔ ۵۶ : تا بکی باشد نهان خورشید رویت در حجاب

شمارهٔ ۵۷ : عالم چو سایه، نور رخت هست آفتاب

شمارهٔ ۵۸ : ای در انوار جمالت گشته شیدا شیخ و شاب

شمارهٔ ۵۹ : هر زمان نقشی نماید حسن دوست

شمارهٔ ۶۰ : عشق توچاره ساز دل بیقرار ماست

شمارهٔ ۶۱ : هرکس که از جفای غم عشق خایفست

شمارهٔ ۶۲ : چون مظهرِ حسنِ تو رخِ ماه رُخانست

شمارهٔ ۶۳ : قبله حاجات ما کوی خرابات آمدست

شمارهٔ ۶۴ : وهومعکم زین معیت حق چه خواست

شمارهٔ ۶۵ : هرکه از درد و غم عشق تو دل افگارنیست

شمارهٔ ۶۶ : چیست عالم جلوه گاه حسن دوست

شمارهٔ ۶۷ : دلم ز شوق رخت بی سرو سامان است

شمارهٔ ۶۸ : باکوی تو از روضه رضوان نتوان گفت

شمارهٔ ۶۹ : با روی تو از جنت اعلی نتوان گفت

شمارهٔ ۷۰ : یار ماباماست از ماکی جداست

شمارهٔ ۷۱ : بنمود حسن دوست ز ما آنچنانکه هست

شمارهٔ ۷۲ : از مطرب جمال تو آفاق پر صداست

شمارهٔ ۷۳ : چه یارست و چه جان دلنوازست

شمارهٔ ۷۴ : صیت جمال روی تو عالم فروگرفت

شمارهٔ ۷۵ : (در مقام لی مع الله سیر نیست

شمارهٔ ۷۶ : جان طالب جمال دلفروز یار ماست

شمارهٔ ۷۷ : بما پیداست حسن طلعت ذات

شمارهٔ ۷۸ : معشوق باز و رندم و قلاش و می پرست

شمارهٔ ۷۹ : تعالی الله رویست و جمالست

شمارهٔ ۸۰ : عشق ورزی مذهب ودین منست

شمارهٔ ۸۱ : تا نقاب زلف از روی تو دور افتاده است

شمارهٔ ۸۲ : خواهی که دیده باز کنی بر جمال دوست

شمارهٔ ۸۳ : جهان از پرتو روی تو پیداست

شمارهٔ ۸۴ : از آفتاب روی تو عالم پر از ضیاست

شمارهٔ ۸۵ : مرادم وصل یار نازنین است

شمارهٔ ۸۶ : روز فراق اگر ز قیامت علامت است

شمارهٔ ۸۷ : هرکه از سر عشق آگاهست

شمارهٔ ۸۸ : هرگز نبود حسن ترا مبداء و غایت

شمارهٔ ۸۹ : ذرات کون پرتو خورشید مطلق است

شمارهٔ ۹۰ : چون کون مکان بتو عیانست

شمارهٔ ۹۱ : بقید زلف تا جانم اسیر است

شمارهٔ ۹۲ : آفتاب روی تو تابان شدست

شمارهٔ ۹۳ : ای جمله جهان شیفته حسن و جمالت

شمارهٔ ۹۴ : اسیر عشق تو از هردوکون آزاد است

شمارهٔ ۹۵ : ای آفتاب ذات تو تابنده از صفات

شمارهٔ ۹۶ : در حسن چون رخت بجهان آفتاب نیست

شمارهٔ ۹۷ : زمهر روی تو هر ذره ماه تابانست

شمارهٔ ۹۸ : امید من به لطف عمیم تو واثق است

شمارهٔ ۹۹ : در بزم وصل یار مرا گرچه بارنیست

شمارهٔ ۱۰۰ : مستیم تا ابد شده از بیخودی ز دست

شمارهٔ ۱۰۱ : دل ز بند غم دمی آزاد نیست

شمارهٔ ۱۰۲ : از حسن عالم گیراو کونین پرغوغاشدست

شمارهٔ ۱۰۳ : در سویدای دلم سودای عشقش جا گرفت

شمارهٔ ۱۰۴ : خورشید رخت از همه ذرات چو پیداست

شمارهٔ ۱۰۵ : دلم با دوست دایم در وصالست

شمارهٔ ۱۰۶ : جهان عکس رخ مه پیکر ماست

شمارهٔ ۱۰۷ : خیل غمت بجور و جفا ملک جان گرفت

شمارهٔ ۱۰۸ : یارب ز چه روروی تو در پرده نهانست

شمارهٔ ۱۰۹ : خورشید رخت از همه ذرات عیانست

شمارهٔ ۱۱۰ : درد تو دوای دل و هم مرهم جانست

شمارهٔ ۱۱۱ : ای جمالت گشته پیدا از نقاب کاینات

شمارهٔ ۱۱۲ : گنج اسرار یقین در کنج خلوت حاصلست

شمارهٔ ۱۱۳ : بقید زلف تو جانم عجب گرفتارست

شمارهٔ ۱۱۴ : بی جمال روی تو دل را حیاتی هست نیست

شمارهٔ ۱۱۵ : با خیال زلف تو در خلوت تارم خوشست

شمارهٔ ۱۱۶ : ازپرتو جمال تو عالم منورست

شمارهٔ ۱۱۷ : ای مصحف جمال تو اوراق کاینات

شمارهٔ ۱۱۸ : گر مهر فاحببت بذرات نه ساریست

شمارهٔ ۱۱۹ : جان ما عاشق سروقد جانانه شدست

شمارهٔ ۱۲۰ : شفای این دل بیمار جز لقای تو نیست

شمارهٔ ۱۲۱ : نیست ما را هیچ فکری جز لقای روی دوست

شمارهٔ ۱۲۲ : دایما درد تو همراه منست

شمارهٔ ۱۲۳ : بیا جانا که بی تو جان خرابست

شمارهٔ ۱۲۴ : گردیدن گردون یقین از عشق جانان بوده است

شمارهٔ ۱۲۵ : روی تو ظاهرست بعالم نهان کجاست

شمارهٔ ۱۲۶ : روی چو مهت کاینه جان و جهانست

شمارهٔ ۱۲۷ : رند و قلاشیم و مست و می پرست

شمارهٔ ۱۲۸ : میخانه از لعل لب تو پرشرو شور است

شمارهٔ ۱۲۹ : مهر روی تو که تابان ز همه ذراتست

شمارهٔ ۱۳۰ : ای نهان خورشید ذات تو در ابر کاینات

شمارهٔ ۱۳۱ : تا نقد دارضرب معارف کلام ماست

شمارهٔ ۱۳۲ : تا که خورشید جمال از برج رویت طالعست

شمارهٔ ۱۳۳ : حسن خوبان جهان عکس رخ زیبای اوست

شمارهٔ ۱۳۴ : مقبل کسی که شادی وصل تو دیده است

شمارهٔ ۱۳۵ : ای که کوی یارمیجویی دو عالم کوی اوست

شمارهٔ ۱۳۶ : جانا بیا که صحبت جانانم آرزوست

شمارهٔ ۱۳۷ : ما ز جام باده عشقیم مخمورالست

شمارهٔ ۱۳۸ : ای ز خورشید جمالت گشته روشن کاینات

شمارهٔ ۱۳۹ : تا بعشق تو جان گرفتارست

شمارهٔ ۱۴۰ : عاشقان را در طریق عشق حالی دیگرست

شمارهٔ ۱۴۱ : هرکه عاشق نیست مرد کار نیست

شمارهٔ ۱۴۲ : آنکه پنهان دل ز مردم می برد پیداست کیست

شمارهٔ ۱۴۳ : زاد راه عاشقان سوز و نیاز و زاریست

شمارهٔ ۱۴۴ : با غم معشوق ما را کارهاست

شمارهٔ ۱۴۵ : صورت یاربخواب امد و در گوشم گفت

شمارهٔ ۱۴۶ : دو عالم غرق انوار تجلی است

شمارهٔ ۱۴۷ : گشت تابان مهر ذاتش از صفات

شمارهٔ ۱۴۸ : پیش عارف که ز آفات طریق اگاهست

شمارهٔ ۱۴۹ : هرکه او پیوسته با یاد خداست

شمارهٔ ۱۵۰ : از شوق رخت در همه جا غلغله هست

شمارهٔ ۱۵۱ : جمله عالم رو بما دارند و مارا روبدوست

شمارهٔ ۱۵۲ : دل را بجمال رخ تو مهر تولاست

شمارهٔ ۱۵۳ : هر دل که از کدورت طبع و هوا برست

شمارهٔ ۱۵۴ : بختم مدد نداد که بینم وصال دوست

شمارهٔ ۱۵۵ : ای برده سبق از همه خوبان به ملاحت

شمارهٔ ۱۵۶ : دل را که داغ عشق ندارد نشان کجاست

شمارهٔ ۱۵۷ : ای بیخبر از حالت رندان خرابات

شمارهٔ ۱۵۸ : تا یار پرده از رخ چون ماه برگرفت

شمارهٔ ۱۵۹ : تا که خورشید جمالت بجهان تابان گشت

شمارهٔ ۱۶۰ : درد بی درمان بعالم دردماست

شمارهٔ ۱۶۱ : مانیستیم و هستی ما هستی خداست

شمارهٔ ۱۶۲ : ای دل دیوانه تاکی بیخودیها کردنت

شمارهٔ ۱۶۳ : ای طلعت تو مطلع انوار سعادات

شمارهٔ ۱۶۴ : عالم چو نقش موج ببحر وجود اوست

شمارهٔ ۱۶۵ : ای صنم سمن بران دست منست و دامنت

شمارهٔ ۱۶۶ : اسرار یقین را بگمانی شده باحث

شمارهٔ ۱۶۷ : دوستانم باز خواهد گشت یارم الغیاث

شمارهٔ ۱۶۸ : این حیله سازی فلک کینه دار هیچ

شمارهٔ ۱۶۹ : جان ما را در ازل دادند با عشق امتزاج

شمارهٔ ۱۷۰ : گر نداند درد عشق دوست را عاشق فلاح

شمارهٔ ۱۷۱ : با درد عشق جانان درمان چه کار دارد

شمارهٔ ۱۷۲ : از شاهد و می گر خبری هست بگوئید

شمارهٔ ۱۷۳ : دوشم از میخانه پیر میکده آواز داد

شمارهٔ ۱۷۴ : زان پیشتر که دور جهان را مدار بود

شمارهٔ ۱۷۵ : از قید غم جهان شد آزاد

شمارهٔ ۱۷۶ : ساقی چه شد که جمله جهان می پرست شد

شمارهٔ ۱۷۷ : جانم اسیر دام سر زلف یار شد

شمارهٔ ۱۷۸ : بیا که یار ز رخسار پرده را بگشود

شمارهٔ ۱۷۹ : دل ما وایه روی تو دارد

شمارهٔ ۱۸۰ : ره روانی که راه حق پویند

شمارهٔ ۱۸۱ : عاشق بکوی عشق چو خود را فدی کند

شمارهٔ ۱۸۲ : زهی جمال و ملاحت که یار ما دارد

شمارهٔ ۱۸۳ : جان ما بربست رخت و سوی جانان می‌رود

شمارهٔ ۱۸۴ : چون سوز عشقت پایان ندارد

شمارهٔ ۱۸۵ : چو حسن روی او جلوه گری کرد

شمارهٔ ۱۸۶ : از ما سخن کشف و کرامات مپرسید

شمارهٔ ۱۸۷ : چون از ازل نصیبه ما عشق یار بود

شمارهٔ ۱۸۸ : چون جمال دوست خود را جلوه داد

شمارهٔ ۱۸۹ : یارم چو ز رخ نقاب بگشود

شمارهٔ ۱۹۰ : تا نقاب از مهر رویش دور شد

شمارهٔ ۱۹۱ : هر لحظه بروئی دگر آن روی نماید

شمارهٔ ۱۹۲ : مهر رخسارت ز ذرات جهان پیدا بود

شمارهٔ ۱۹۳ : تا بکفر زلف تو جان مرا اقرار شد

شمارهٔ ۱۹۴ : چو خورشید جمالت روی بنمود

شمارهٔ ۱۹۵ : چو مهر جمال تو در جلوه بود

شمارهٔ ۱۹۶ : خوش وقت عاشقان که بمعشوق همبرند

شمارهٔ ۱۹۷ : آن دلبر طناز نگوئی که کجا شد

شمارهٔ ۱۹۸ : حُسن رخسار تو چون میل نقابی می‌کند

شمارهٔ ۱۹۹ : یارم اگر جمال نماید چه می شود

شمارهٔ ۲۰۰ : زان پیشتر که کون و مکان را ظهور بود

شمارهٔ ۲۰۱ : حسن تو جلوه کرد و بعالم عیان شد

شمارهٔ ۲۰۲ : زان روز که روی تو مرا در نظر آمد

شمارهٔ ۲۰۳ : هنوز هست جهان را به نیست مأوابود

شمارهٔ ۲۰۴ : دوش جانم در هوای آن خط و رخسار بود

شمارهٔ ۲۰۵ : عاشقان تا در میان زنار عشقت بسته‌اند

شمارهٔ ۲۰۶ : نمی دانم بقول حاسدی چند

شمارهٔ ۲۰۷ : معشوق جلوه کرد و دل از عاشقان ربود

شمارهٔ ۲۰۸ : چون نقاب زلف مشکین از جمال خود گشود

شمارهٔ ۲۰۹ : یار با ما پرتوی از نور روی خود نمود

شمارهٔ ۲۱۰ : چو الطاف الهی رهبر آمد

شمارهٔ ۲۱۱ : چو نار هجر او جان میگدازد

شمارهٔ ۲۱۲ : جان ما را میل دل جستن نشد

شمارهٔ ۲۱۳ : حالیا رفتیم یاران خیرباد

شمارهٔ ۲۱۴ : کاش آن شوخ جفا پیشه وفائی بکند

شمارهٔ ۲۱۵ : من عاشق آن جان و جهانم همه دانند

شمارهٔ ۲۱۶ : دوش یارم پرده از رخسار خود بگشاده بود

شمارهٔ ۲۱۷ : با همچو تو یاری نفسی هر که برآرد

شمارهٔ ۲۱۸ : در هوای عشق بازم دل پرواز کرد

شمارهٔ ۲۱۹ : آنها که جهان آینه روی تو دانند

شمارهٔ ۲۲۰ : زان دم که باده خم وحدت بجام شد

شمارهٔ ۲۲۱ : جمال روی تو هرگه نقاب بگشاید

شمارهٔ ۲۲۲ : ای قامت رعنای تو رشک سهی سروبلند

شمارهٔ ۲۲۳ : عاشقان در آتش عشق تو خود را سوختند

شمارهٔ ۲۲۴ : مقصود ز عمرم همه سوزست و غم و درد

شمارهٔ ۲۲۵ : دیده ام عالم نمود بود بود

شمارهٔ ۲۲۶ : ز شوقت جمله عالم بیقرارند

شمارهٔ ۲۲۷ : آنان که درد عشق تو برجان گزیده اند

شمارهٔ ۲۲۸ : جهان رانور رویت روشنی داد

شمارهٔ ۲۲۹ : ساقی جانها شراب ار زانکه زین دستان دهد

شمارهٔ ۲۳۰ : آنان که ز درد عشق مستند

شمارهٔ ۲۳۱ : عشق چو جور و ستم آغاز کرد

شمارهٔ ۲۳۲ : تا به فن دلربایی آن صنم استاد شد

شمارهٔ ۲۳۳ : هر دل که نه عشق یار دارد

شمارهٔ ۲۳۴ : چو دل در دست عشقش مبتلا شد

شمارهٔ ۲۳۵ : مرا سودای او دیوانه دارد

شمارهٔ ۲۳۶ : کسی کورا غم جانان نباشد

شمارهٔ ۲۳۷ : ساقیا می ده که هشیارم کند

شمارهٔ ۲۳۸ : تا آتش سودای تو در جان من افتاد

شمارهٔ ۲۳۹ : در سینه ما جز غم معشوق مجوئید

شمارهٔ ۲۴۰ : حاجیان حرم وصل لقا یافته اند

شمارهٔ ۲۴۱ : ای بت عشوه‌ساز من بی‌تو به سر نمی‌شود

شمارهٔ ۲۴۲ : آن هادی ره روان کجا شد

شمارهٔ ۲۴۳ : روی تو بهر شیوه شیدای دگر دارد

شمارهٔ ۲۴۴ : والله لیس غیرک فی عرصة الوجود

شمارهٔ ۲۴۵ : هر کو رخ نیاز برین آستان نهاد

شمارهٔ ۲۴۶ : جام تجلیش که بناگاه میدهند

شمارهٔ ۲۴۷ : اگر مخالف طبع و هواتوانی بود

شمارهٔ ۲۴۸ : شهباز روح قدسی از دام تن جدا شد

شمارهٔ ۲۴۹ : در آرزوی روی تو گشتیم بیقرار

شمارهٔ ۲۵۰ : مستم ز جام عشق و ندارم ز خود خبر

شمارهٔ ۲۵۱ : چون دور شد از حسن رخت پرده انوار

شمارهٔ ۲۵۲ : دیوانه عشق توام و ز عقل و دینم بی‌خبر

شمارهٔ ۲۵۳ : مثنوی عین الحیات است ای پسر

شمارهٔ ۲۵۴ : بی شادی وصال تو دل را کجا قرار

شمارهٔ ۲۵۵ : ای از جمال رویت کون و مکان منور

شمارهٔ ۲۵۶ : نهال دوستی را در بر آور

شمارهٔ ۲۵۷ : هرکسی کز لذت درد تو باشد با خبر

شمارهٔ ۲۵۸ : عاشق چشمان مست آن نگار

شمارهٔ ۲۵۹ : ای جمالت رو نموده هر زمان جائی دگر

شمارهٔ ۲۶۰ : زان کمان ابرو رسد هر دم مرا تیری دگر

شمارهٔ ۲۶۱ : ای ز خورشید جمالت هر دوعالم غرق نور

شمارهٔ ۲۶۲ : بر صورت ذرات جهان گشت پدیدار

شمارهٔ ۲۶۳ : ای دل براه عشق ز کونین در گذر

شمارهٔ ۲۶۴ : مائیم و کنج خلوت و سودای عشق یار

شمارهٔ ۲۶۵ : دل و دینم ببرد آن شوخ عیار

شمارهٔ ۲۶۶ : هان ای صبا ز لطف به شیراز کن گذر

شمارهٔ ۲۶۷ : فوحدته فی کثرة الکون ظاهر

شمارهٔ ۲۶۸ : از بحر تلخ و شور غم هجر برکنار

شمارهٔ ۲۶۹ : مائیم بعشق تو میان بسته بزنار

شمارهٔ ۲۷۰ : ای باد صبا ز روی دلدار

شمارهٔ ۲۷۱ : در خرابات آمدم دوشینه هنگام سحر

شمارهٔ ۲۷۲ : آمد برون ز خانه بصد ناز و عشوه یار

شمارهٔ ۲۷۳ : ساقی قدحی بکام ما ریز

شمارهٔ ۲۷۴ : ای عشق چاره ساز جگر سوز دلنواز

شمارهٔ ۲۷۵ : من عاشق و رندم و نظرباز

شمارهٔ ۲۷۶ : عاشق دیوانه دل کز غم همه سوزست و ساز

شمارهٔ ۲۷۷ : دلا در عاشقی می سوز و می ساز

شمارهٔ ۲۷۸ : قصد جانم کرد یار دلنواز

شمارهٔ ۲۷۹ : ای نموده شاهد حسن تو رو درهر لباس

شمارهٔ ۲۸۰ : عاشق روی توام بهر چه می ترسم زکس

شمارهٔ ۲۸۱ : در سرم سودای آن یارست و بس

شمارهٔ ۲۸۲ : محرم بزم وصالت کی شود هر بوالهوس

شمارهٔ ۲۸۳ : گر شیخ شهر بود و گر پیر می فروش

شمارهٔ ۲۸۴ : دوش یارم جام می آورد و گفت این را بنوش

شمارهٔ ۲۸۵ : اگر چه عاشقیم ورند و قلاش

شمارهٔ ۲۸۶ : تا که دریای قدم آمد بجوش

شمارهٔ ۲۸۷ : دلدار برگرفت نقاب از جمال خویش

شمارهٔ ۲۸۸ : ای مسلمانان پشیمانم من از کردار خویش

شمارهٔ ۲۸۹ : دلا در عاشقی مردانه می باش

شمارهٔ ۲۹۰ : تا شد سپر بلایش دل درویش

شمارهٔ ۲۹۱ : جفا بگذر و یار با وفا باش

شمارهٔ ۲۹۲ : ای دل بکوی نیستی چون خاک پست و خوار باش

شمارهٔ ۲۹۳ : از غم عشق تو ما را نیست یکساعت خلاص

شمارهٔ ۲۹۴ : شرح درد عشق دارد طول و عرض

شمارهٔ ۲۹۵ : از بردن بار جفا باشد وفا ما را غرض

شمارهٔ ۲۹۶ : راه عاشق نیست ای زاهد غلط

شمارهٔ ۲۹۷ : برقص آمد جهان ز آهنگ حافظ

شمارهٔ ۲۹۸ : هرکه عاشق شد بباید گفت جان را الوداع

شمارهٔ ۲۹۹ : چون گشت مه روی تو طالع ز مطالع

شمارهٔ ۳۰۰ : دارم ز درد عشق تو بر دل هزار داغ

شمارهٔ ۳۰۱ : گر بگرد کعبه کوی تو باشد یک طواف

شمارهٔ ۳۰۲ : بگرفت صیت حسن تو از قاف تا بقاف

شمارهٔ ۳۰۳ : زان غمزه ناوکی بمن آید ز هر طرف

شمارهٔ ۳۰۴ : وقت کوچ آمد نفیرالطریقست الطریق

شمارهٔ ۳۰۵ : ز جام عشق سرمستم زهی ذوق

شمارهٔ ۳۰۶ : ببحر هست مطلق تا شدم غرق

شمارهٔ ۳۰۷ : عاشقان را دین و مذهب شد وفاق

شمارهٔ ۳۰۸ : خواهی که شود کشف برت سراناالحق

شمارهٔ ۳۰۹ : شاه و گدا یکسان بود بر درگه سلطان عشق

شمارهٔ ۳۱۰ : بر جانان فشان جان را اگر هستی دلا عاشق

شمارهٔ ۳۱۱ : اگر بسعی تو فضل خدای گشت رفیق

شمارهٔ ۳۱۲ : دست و پایی میزنم در راه عشق

شمارهٔ ۳۱۳ : چونکه شهانند گدایان عشق

شمارهٔ ۳۱۴ : بسی تصنیف دیدم در حقایق

شمارهٔ ۳۱۵ : رندیم و قمارباز بی باک

شمارهٔ ۳۱۶ : تا جامه هستی ز غم عشق نشد پاک

شمارهٔ ۳۱۷ : ای در شعاع روی تو عقل خبیردنگ

شمارهٔ ۳۱۸ : آوازه حسن تو گرفتست ممالک

شمارهٔ ۳۱۹ : بریخت ساقی وحدت می محبت پاک

شمارهٔ ۳۲۰ : براه عشق چنان رفت عاشق بی باک

شمارهٔ ۳۲۱ : مائیم نقاب شاهد شنگ

شمارهٔ ۳۲۲ : گر پرده برنداری زان رخ ز جان غمناک

شمارهٔ ۳۲۳ : جان ما مست می عشقست از روز ازل

شمارهٔ ۳۲۴ : هر زمان نوعی بچشم اهل حال

شمارهٔ ۳۲۵ : درد عشق آمد دوای درد دل

شمارهٔ ۳۲۶ : در کشور جان و ملکت دل

شمارهٔ ۳۲۷ : چو عشقش از دلت گشتست زایل

شمارهٔ ۳۲۸ : زهی بزم و ساقی و حسن و جمال

شمارهٔ ۳۲۹ : ای حسن جان فزای تو خورشید بی زوال

شمارهٔ ۳۳۰ : تا کرد شاه عشق بملک دلم نزول

شمارهٔ ۳۳۱ : چون خیال وصل جانان هست سودای محال

شمارهٔ ۳۳۲ : بیاکه بی تو ز عمر خودم گرفت ملال

شمارهٔ ۳۳۳ : من که مست جام عشقم از ازل

شمارهٔ ۳۳۴ : واین الاثافی و این الطلال

شمارهٔ ۳۳۵ : همه صورت همه معنی همه حسنی و جمال

شمارهٔ ۳۳۶ : ای کنایت ز سر کوی تو جنات نعیم

شمارهٔ ۳۳۷ : ما سال‌ها به کوی ملامت دویده‌ایم

شمارهٔ ۳۳۸ : ما عاشق و رند و جان فشانیم

شمارهٔ ۳۳۹ : هنگام آن آمد که من این پرده ها را بردرم

شمارهٔ ۳۴۰ : من بحسنت ز ازل واله و شیدا بودم

شمارهٔ ۳۴۱ : ما در دو جهان غیر تو مطلوب ندیدیم

شمارهٔ ۳۴۲ : ما آینه کون و مکان روی تو دیدیم

شمارهٔ ۳۴۳ : مشرق انوار روحانی منم

شمارهٔ ۳۴۴ : ای عاشقان ای عاشقان من عاشق شوریده‌ام

شمارهٔ ۳۴۵ : ماز تاب حسن او شیدا و حیران گشته ایم

شمارهٔ ۳۴۶ : در سر همه سودای سر زلف تو دارم

شمارهٔ ۳۴۷ : ماز عشق یار دردل آتشی افروختیم

شمارهٔ ۳۴۸ : شهباز لامکانم من در مکان نگنجم

شمارهٔ ۳۴۹ : ما عاشق مست آن لقائیم

شمارهٔ ۳۵۰ : ز خود فانی و در عین بقائیم

شمارهٔ ۳۵۱ : غرق بحر وحدتیم، من، من نیم

شمارهٔ ۳۵۲ : گه مست و بیخبر ز می صاف وحدتیم

شمارهٔ ۳۵۳ : ما در دو جهان غیر تو دیار ندیدیم

شمارهٔ ۳۵۴ : ما جمله جهان مصحف رخسار تو دیدیم

شمارهٔ ۳۵۵ : من درون درد درمان یافتم

شمارهٔ ۳۵۶ : زنگ دویی ز آینه دل زدوده‌ایم

شمارهٔ ۳۵۷ : ای جمال جان فزایت وایه جان و دلم

شمارهٔ ۳۵۸ : دادیم دل بدست غم عشق آن صنم

شمارهٔ ۳۵۹ : باز از سودای زلفش بی سرو سامان شدم

شمارهٔ ۳۶۰ : ای عاشقان ای عاشقان من عاشق دیوانه‌ام

شمارهٔ ۳۶۱ : رندیم و ملامتی و بدنام

شمارهٔ ۳۶۲ : ما اختیار خویش به دست تو داده‌ایم

شمارهٔ ۳۶۳ : از عشق تو مامعتکف کوی نیازیم

شمارهٔ ۳۶۴ : ما عاشق دیوانه و سرمست لقائیم

شمارهٔ ۳۶۵ : حان الرحیل مابر دلدار میرویم

شمارهٔ ۳۶۶ : ما بر امید وصل تو خلوت نشین شدیم

شمارهٔ ۳۶۷ : حالیا در بزم وصل دوست جامی می‌زنم

شمارهٔ ۳۶۸ : ما دین و دل فدای غم یار کرده ایم

شمارهٔ ۳۶۹ : روی تو به نقشهای محکم

شمارهٔ ۳۷۰ : ما در هوای وصل تو شیدای عالمیم

شمارهٔ ۳۷۱ : تجلی جمالش را اگر آئینه شد عالم

شمارهٔ ۳۷۲ : من ز تاب آتش عشق تو ناپرواستم

شمارهٔ ۳۷۳ : ما در طریق عشق تو جانباز بوده ایم

شمارهٔ ۳۷۴ : ای ماه رو ای ماه رو من عاشق روی توام

شمارهٔ ۳۷۵ : بیا ای مرهم درد درونم

شمارهٔ ۳۷۶ : در طریقت رهروان را رهنمایی می‌کنم

شمارهٔ ۳۷۷ : بدلداری و دلجوئی درآمد عاقبت یارم

شمارهٔ ۳۷۸ : حج من سوی تو آمد طوف کویت کعبه‌ام

شمارهٔ ۳۷۹ : چون بفضل حق رهی در ملکت جان یافتم

شمارهٔ ۳۸۰ : زین دام تن گهی که چو شهباز برپرم

شمارهٔ ۳۸۱ : دو عالم پرتوی از نور ذاتم

شمارهٔ ۳۸۲ : بسویت می کشد دل هر زمانم

شمارهٔ ۳۸۳ : ما در ازل بعشق تو افسانه بوده ایم

شمارهٔ ۳۸۴ : ما رند خراباتی بی نام و نشانیم

شمارهٔ ۳۸۵ : چو از روز ازل رندی و قلاشی است آئینم

شمارهٔ ۳۸۶ : ما حسن روی یار ز هر روی دیده‌ایم

شمارهٔ ۳۸۷ : چنان حیران حسن آن نگارم

شمارهٔ ۳۸۸ : دردا که ز درد تو بدرمان نرسیدیم

شمارهٔ ۳۸۹ : ز شوق روی جانان آنچنانم

شمارهٔ ۳۹۰ : ما رند خراباتی میخواره و مستیم

شمارهٔ ۳۹۱ : ما از غم تو بی سر و سامان نشسته ایم

شمارهٔ ۳۹۲ : روشن ز ماه روی تو شد منزل دلم

شمارهٔ ۳۹۳ : غیر مهر ماه رویی نیست حالی در خورم

شمارهٔ ۳۹۴ : تا در طریق عشق تو من جان فشان شدم

شمارهٔ ۳۹۵ : چون یار برقص آید من مطربی آغازم

شمارهٔ ۳۹۶ : هر چند براه طلب دوست دویدیم

شمارهٔ ۳۹۷ : چو خراب عشق یارم همگی ز یار گویم

شمارهٔ ۳۹۸ : تا که در دل تخم عشقت کاشتیم

شمارهٔ ۳۹۹ : ای یافته ز پرتو رویت جهان نظام

شمارهٔ ۴۰۰ : ما حاوی سرکن فکانیم

شمارهٔ ۴۰۱ : من که پیوسته بروی تو چنین حیرانم

شمارهٔ ۴۰۲ : من که در کوی غم عشق تو سرگردانم

شمارهٔ ۴۰۳ : در طریقت سالها در نار محنت سوختیم

شمارهٔ ۴۰۴ : ازآن می تا بنوشیدم دو سه جام

شمارهٔ ۴۰۵ : مبداء خلقت بامر کن فکان من بوده ام

شمارهٔ ۴۰۶ : ای عاشقان، ای عاشقان، من جسمهارا جان کنم

شمارهٔ ۴۰۷ : من ذات بحت مطلقم، هم وصف و هم اسماستم

شمارهٔ ۴۰۸ : چونکه بخود نظرکنم، من نه ز جانم و تنم

شمارهٔ ۴۰۹ : جانا ز درد عشق تو چون من فغان کنم

شمارهٔ ۴۱۰ : تا بنای عاشقی در کاینات انداختیم

شمارهٔ ۴۱۱ : من مستم و میخوارم گو خلق بدانیدم

شمارهٔ ۴۱۲ : من مست عشقم،زاهدا با ما مگو از عقل و دین

شمارهٔ ۴۱۳ : پیداست حسن دوست ز ذرات کن فکان

شمارهٔ ۴۱۴ : ای صبح تجلی جمالت رخ انسان

شمارهٔ ۴۱۵ : آن یار رو ز ما بچه رو می کند نهان

شمارهٔ ۴۱۶ : ای اسیران غم عشق تو آزاد از جهان

شمارهٔ ۴۱۷ : حسن جان افزای روی او عیان

شمارهٔ ۴۱۸ : رخسار دوست بنگر و حسن و جمال بین

شمارهٔ ۴۱۹ : کردم نثار مقدم عشق تو عقل و دین

شمارهٔ ۴۲۰ : عاشقیم و رند و بی نام و نشان

شمارهٔ ۴۲۱ : آفتاب روی تو تابان شد از ذرات کون

شمارهٔ ۴۲۲ : مرآت روی دوست نظرکن جهان ببین

شمارهٔ ۴۲۳ : ای دل ار معشوق جویی باش یار عاشقان

شمارهٔ ۴۲۴ : جلوه معشوق دیدم در لقای عاشقان

شمارهٔ ۴۲۵ : بس غریب و طرفه افتادست حال عاشقان

شمارهٔ ۴۲۶ : چون روی تو بنمود جمال از رخ جانان

شمارهٔ ۴۲۷ : از جمله ذرات جهان مهر جمالت شد عیان

شمارهٔ ۴۲۸ : آئینه جمال تو شد صورت حسن

شمارهٔ ۴۲۹ : ای وصالت آرزوی جان غم پرورد من

شمارهٔ ۴۳۰ : جز دیدن دیدار تو ای سرو خرامان

شمارهٔ ۴۳۱ : تا بما دیدی جمال خویشتن

شمارهٔ ۴۳۲ : ای ز آفتاب روی تو روشن جهان جان

شمارهٔ ۴۳۳ : دل من ز ذوق دردت نکند هوای درمان

شمارهٔ ۴۳۴ : هر تار زلف سرکشت کفر دگر کرده عیان

شمارهٔ ۴۳۵ : ازمی شوق جمال روی جانان همچو من

شمارهٔ ۴۳۶ : ای ز درک کنه تو عاجز عقول عاقلان

شمارهٔ ۴۳۷ : مهر وصلت گر نتابد بر دلم ای ماه من

شمارهٔ ۴۳۸ : ز نار شوق تو ای جان جانان

شمارهٔ ۴۳۹ : الا ای ازمه رویت همه کون و مکان روشن

شمارهٔ ۴۴۰ : رب زدنی حیرة فیکم چه می خواهی بدان

شمارهٔ ۴۴۱ : در خمار هجر تا کی جان من

شمارهٔ ۴۴۲ : ز خلوتخانه وحدت چو بنهادی قدم بیرون

شمارهٔ ۴۴۳ : آتش عشق درزدی در دل و جان عاشقان

شمارهٔ ۴۴۴ : جهانرا حسن رویت داد آئین

شمارهٔ ۴۴۵ : من بسودای تو فارغ گشتم از سودای کون

شمارهٔ ۴۴۶ : از حد گذشت نوبت هجران جان ستان

شمارهٔ ۴۴۷ : ای حسن تو ظاهر شده برصورت احسن

شمارهٔ ۴۴۸ : واله رخسار جانانست جان عاشقان

شمارهٔ ۴۴۹ : همچو خاک ره بعشقش خوار می باید شدن

شمارهٔ ۴۵۰ : فی مقامی این کیف، این این

شمارهٔ ۴۵۱ : ای دل به درد عاشقی مردانه شو، مردانه شو

شمارهٔ ۴۵۲ : طالب حق را بگو هرزه مپو

شمارهٔ ۴۵۳ : قد تجلی العشق فی کل المجالی فانظروا

شمارهٔ ۴۵۴ : ما چون بعشق روی تو کردیم دل گرو

شمارهٔ ۴۵۵ : ای منور هر دو عالم ز آفتاب روی تو

شمارهٔ ۴۵۶ : ای هر دوکون لمعه از نور ذات تو

شمارهٔ ۴۵۷ : یار ما دوشینه آمد پرده افکنده ز رو

شمارهٔ ۴۵۸ : ای دل دیوانه ام حیران حسن روی تو

شمارهٔ ۴۵۹ : تا جان ماست مونس خیل خیال تو

شمارهٔ ۴۶۰ : جان ما را نیست در عالم بجز این آرزو

شمارهٔ ۴۶۱ : واله و شیداست جانم در هوای عشق تو

شمارهٔ ۴۶۲ : خوی کردم با جفای عشق تو

شمارهٔ ۴۶۳ : جمال یار برانداخت پرده از ناگاه

شمارهٔ ۴۶۴ : منم ز شوق جمال تو مست و دیوانه

شمارهٔ ۴۶۵ : ای جمال روی تو خورشید تابان آمده

شمارهٔ ۴۶۶ : ای از جمال روی تو یک ذره مهر و ماه

شمارهٔ ۴۶۷ : یک رو که درصد آینه بینی هرآینه

شمارهٔ ۴۶۸ : معشوق اگر به جانب عاشق کند نگاه

شمارهٔ ۴۶۹ : ای جمالت پرتوی برهر دو کون انداخته

شمارهٔ ۴۷۰ : رویت چو آفتابی پیدا بود همیشه

شمارهٔ ۴۷۱ : رویش ببین زلف گرفتار آمده

شمارهٔ ۴۷۲ : ساقی باقی مرا جامی بده

شمارهٔ ۴۷۳ : چون عشق سراسیمه درآمد بمیانه

شمارهٔ ۴۷۴ : من آفتاب وحدتم تابان بانسان آمده

شمارهٔ ۴۷۵ : ما را چه شک درین که بغیر از تو هیچ نیست

شمارهٔ ۴۷۶ : ای پرتو جمالت حسن بتان جانی

شمارهٔ ۴۷۷ : ای مهر آسمان ملاحت خوش آمدی

شمارهٔ ۴۷۸ : چو در بحر توئی مائی است فانی

شمارهٔ ۴۷۹ : اگر در بحر عرفان غرقه گردی

شمارهٔ ۴۸۰ : ای دل تو همیشه در وصالی

شمارهٔ ۴۸۱ : گر جلوه کنان یک نفسی پیش من آئی

شمارهٔ ۴۸۲ : دلا در عاشقی برگو چه دیدی

شمارهٔ ۴۸۳ : ببرد آخر دل و دینم بغارت ترک یغمائی

شمارهٔ ۴۸۴ : چون جهانرا پیش جانان نیست یک جو حرمتی

شمارهٔ ۴۸۵ : خدا راای صبا از من دعائی

شمارهٔ ۴۸۶ : تجلی العشق فی کل المجالی

شمارهٔ ۴۸۷ : ز تاب آتش شوقت شدم مجنون و شیدایی

شمارهٔ ۴۸۸ : عاشقم برخط و خال و رخ مه سیمائی

شمارهٔ ۴۸۹ : درآبکوی خرابات عشق اگر مردی

شمارهٔ ۴۹۰ : یاسیدی و یا سندی انت منیتی

شمارهٔ ۴۹۱ : سفری قد اخبر عن حضری

شمارهٔ ۴۹۲ : سقانی شرابا من کؤوس المحبة

شمارهٔ ۴۹۳ : تغربت عن داری فیا طول غربتی

شمارهٔ ۴۹۴ : مظهر کل ظهورش گرنه نفس ماستی

شمارهٔ ۴۹۵ : اگر زلفین تو پر خم نبودی

شمارهٔ ۱

ای عشق تو آتش زده در خرمن جان‌ها

وز سوز غمت سوخته دل‌ها و روان‌ها

خون شد دل عشاق ز دست الم عشق

شرح غم عشق تو برونست ز بیان‌ها

از شوق جمال تو دل چرخ پرآتش

بی‌صبر و قرار از غم تو دور و زمان‌ها

محرم به حریم تو نه نام و نه نشانست

بی‌نام و نشان در حرمت نام و نشان‌ها

سرگشته و حیران به بیابان تحیر

در ذات و صفات تو یقین‌ها و گمان‌ها

از بحر هویت که دو عالم به کنارست

خلقان همگی بی‌خبر از قعر و میان‌ها

از پرتو حسنت شده تابان همه عالم

وز روی تو روشن همه کون و مکان‌ها

کی حسن رخت شرح دهد نطق کماهی

در وصف جمال تو چو لال است زبان‌ها

عارف نبود هرکه نبیند چو اسیری

آیینه روی تو عیان‌ها و نهان‌ها

شمارهٔ ۲

یا غایة المقاصد یا منتهی المنی

یا اجمل المجامل یا اکمل الوری

کان المراد ذاتک من خلق عالم

لو لم تکن لما خلق الارض و السما

مقصود هر دو کون تو بودی از ابتدا

لولاک شاهدست بدین دعوی از خدا

مجموعه صفات کمالست ذات تو

معنی و صورتت شده مبدا و منتها

تشریف اصطفا ز خدا گر بآدم است

مقصود اصطفا نبود غیر مصطفی

شرح علو مرتبه ات لی مع اله است

یعنی ز خود فنا شده دیدم بحق بقا

دست تو بوددست خدا دریبایعون

منکر مگر که فهم نکرد اذ رمیت را

شیدای تاب حسن تو جان پیمبران

روشن ز مهر روی تو دل های اولیا

مرات حق نما بحقیقت تویی و بس

آئینه جمال تو باقی انبیاء

ظاهر به بی است حرف الف نزد عارفان

باقی حروف مظهر بی شد علی الولا

حرف الف بذات اشارت بود ولی

بی احمدی که نیست جز او خلق حق نما

از آفتاب روی تو روشن جهان عقل

وز پرتو جمال تو عالم پر از ضیا

در شأن زلفت آیة واللیل نازلست

آمد قسم بروی تو والشمس والضحی

آنها که ساکنان مقام ولایتند

در زاه فقر گشته بشرع تو رهنما

تا دیده دلم بجمال تو باز شد

با بحر نور جان اسیریست آشنا

بادا هزار جان گرامی فدای تو

ای بحر صدق و کوه صفا معدن وفا

شمارهٔ ۳

ای ماه برون آمده از مشرق بطحا

تابان ز رخت شعشعه نور تجلی

خورشید جهانی ز تو روشن همه عالم

انوار الهی ز جبین تو هویدا

از پرتو روی تو مه و مهر منور

وان نورسیه از خم زلفین تو پیدا

ایجاد جهان را چو غرض نور تو بودست

دارند بمهرت همه ذرات تولا

گر شرع تو رهبر نشود سالک ره را

کی در حرم وصل شود محرم مولی

هر دیده که در هر دو جهان حسن تو بیند

در صورت و معنی بود آن دیده بینا

سودا زده چون موی تو شد جان اسیری

زان دم که جمال رخ تو کرد تماشا

شمارهٔ ۴

از خود فنا نگشته نیابی بحق بقا

فانی شدن ز خویش بود حال اولیا

تا نقش غیر پاک نشویی ز لوح دل

کی در حریم وصل شود جانت آشنا

جانهای بیدلان زده آتش بهر دو کون

از شوق روی دلبر بی چون بی چرا

طی کرد راه و زود بمطلوب خود رسید

هر کو بصدق در ره عشقش نهاد پا

داری دلا هوای سلوک طریق حق

باید قدم نهی بره شاه لافتی

شاهی که از بلندی قدرش خبر دهد

ایزد به هل اتی و بتاکید انما

بر تخت ملک فقر چو او شاه مطلق است

شاهان فقر جمله بدو کرده اقتدا

آن بحر علم و فضل و کمال و حیا و خلق

آن کوه حلم و کان مروت کرم سخا

هر کو کمر نبست بحب علی و آل

بندد میان بدشمنیش جان مصطفا

وصف کمال تست سلونی ولو کشف

کس را نبوده عرصه این بعد انبیا

دست نیاز و عجز اسیر(ی) بدامنت

چون زد مدارش از قدم خویشتن جدا

شمارهٔ ۵

وقت نماز ز عشق شنیدم عجب ندا

قد اذن الموئذن حیوا علی الفنا

ای دل بذوق زهر فنا نوش و غم مخور

بعدالفناء قد تجدالعز والبقا

گوید خرد که پر خطر است این طریق عشق

والله لا اخاف من الموت فی الهوی

گر پیش ازین جمال تو پنهان ز خلق بود

الان ذکر حسنک قد شاع فی الوری

کردی بنور خویش منور بصیرتم

حتی رایت وجهک فی کل مااری

مهر رخت ز پرده هر ذره ظاهرست

یا حبذا ظهورک فی صورة الخفی

بنگر جهان بدیده حق بین اسیریا

من نوره تنورت الارض والسما

شمارهٔ ۶

برابر طور عشق ای دل ببین نور تجلی را

که تا بیخود شوی از خود بدانی طور و موسی را

مرا دعوت مکن واعظ بحوران از قصور خود

که ما دیدار میخواهیم نه دنیا(و) نه عقبی را

ترا گردیده مجنون نباشد کی توانی دید

شعاع پرتو حسن جهان افروز لیلی را

نداری دیده معنی، ندیدی زان، مه رویش

ز حسن صورت یوسف نباشد بهره اعمی را

چو گشتم عاشق صادق بمعشوق خراباتی

گرفتم جام می بر کف، فکندم زهد و تقوی را

بنزد جان مشتاقان نباشد هیچ مقداری

به پیش قدورخسارش دلا فردوس و طوبی را

دو عالم صورت و معنی جمال نوربخش او

ز صورت بگذر ار خواهی اسیری حسن معنی را

شمارهٔ ۷

اگر از چهره ذاتش برافتد برده اسما

ز تاب پرتو حسنش فنا گردد همه اشیا

ز جام باده عشقش همه ذرات سرمستند

گرفت آفاق ازین معنی سراسر فتنه و غوغا

همان یک باده با هر کس دهد ساقی ز دیگر جام

کند وامق ز عذرا مست و مجنون از رخ لیلی

تجلی میکند هر دم بعالم شاهد حسنش

اگر دیدار میخواهی بیاور دیده بینا

چو از رخ پرده بردارد جمال خود بیاراید

همه اعضای من گردد سراسر دیده سرتاپا

که تا هر جا بهر عاشق نماید شیوه دیگر

گهی مسجد کند منزل گهی میخانه را مأوی

به حسن تازه هر ساعت نماید یار دیداری

از آن رو دایما بودست اسیری واله و شیدا

شمارهٔ ۸

تا نقاب از مه رخسار تو برداشت صبا

یافت از پرتو حسن تو جهان نور و صفا

از تجلی جمال تو دل و جان جهان

مست و لایعقل و شیداست زهی حسن لقا

جز جمالی که بهر لحظه نماید رخ دوست

نیست درد دل ما را بجهان هیچ دوا

بیخود از باده عشقند چه هشیار و چه مست

همه مست می وصلند چه شاه و چه گدا

وارهید این دل دیوانه ز اندوه فراق

تا که دربزم وصال تو ز خود گشت فنا

محرم سر نهان آمد و عارف بیقین

هرکه حسن رخ تو دید عیان از همه جا

دید خورشید جمالت ز همه ذره عیان

هرکه وارست اسیری ز حجاب من و ما

شمارهٔ ۹

عاشق و رند و بیخودم تن تللا تلا تلا

مست شراب سرمدم تن تللا تلا تلا

ساقی جام وحدتم مست مدام حیرتم

نیست خبر ز کثرتم تن تللا تلا تلا

از خم اوست جوش ما،وز می او خروش ما

مست ازوست هوش ما تن تللا تلا تلا

عاشق روی دوستم واله حسن اوستم

مغز شدم نه پوستم تن تللا تلا تلا

بیخبرم ز کفر و دین، رسته‌ام از شک و یقین

تا که شدم خدای‌بین، تن تللا تلا تلا

ظلمت ما چو نور شد غیبت ما حضور شد

محنت و غم سرور شد تن تللا تلا تلا

واقف کن فکان منم عارف بی‌نشان منم

طایر لامکان منم تن تللا تلا تلا

عارف و واصل حقم، نارم و نور مطلقم

بحر محیط و زورقم تن تللا تلا تلا

درد بُدم صفا شدم، درد بُدم دوا شدم

جور بدم وفا شدم تن تللا تلا تلا

صوفی بی‌صفا نیم، زاهد بی‌وفا نیم

من ز خدا جدا نیم تن تللا تلا تلا

گفت اسیر یا بیا باده بنوش و خوش درا

گوی ز ذوق و از صفا تن تللا تلا تلا

شمارهٔ ۱۰

پیش از بنای دیر جهان دیر سال‌ها

با دوست بوده‌ایم به انواع حال‌ها

سرخوش ز جام وصل و در آغوش یار خود

بودیم بی‌جفای رقیب و ملال‌ها

معشوق را به ما نظری عاشقانه هست

ورنه چرا کند همه غنج و دلال‌ها

در هر لباس روی نماید به دلبری

گر شرح عشوه‌هاش بگویم فیال‌ها

هردم رخش به نقش دگر جلوه می‌کند

بیرون ز حصر حسن تو دارد مثال‌ها

در تاب حسن تو دل و جان مست و بی‌خودست

ناید جمال دوست به شرح و مقال‌ها

هردم ظهور خاص نماید اسیریا

او را به ماست این همه نوعی وصال‌ها

شمارهٔ ۱۱

می نماید هر زمان حسن دگر دلدار ما

تا نباشد جز طلبکاری بعالم کار ما

در حقیقت شد بهشت عاشقان دیدار دوست

جز وصال و فرقت او نیست نور و نارما

حسن او پیداست ما محجوب هستی خودیم

شد حجاب روی جانان پرده پندار ما

در لباس هر چه بینی آن پری رورو نمود

نیست عالم غیر مرآت جمال یار ما

دیده ام در پرده هر ذره مهر روی دوست

عارفی کو تا که گردد واقف اسرار ما

بی من و مایی بود اقبال بخت عاشقان

شد براه عشق او ما و منی ادبار ما

آنچه بیند جان جمله سالکان در خواب خوش

آن به بیداری عیان بیند دل بیدار ما

فخر و ناموس طریقت هست عجز و نیستی

در حقیقت کبر و هستی نیست غیر از عارما

گفتمش مطلوب جانم زین طلب دانی که چیست

گفت مطلوب اسیری نیست جز دیدار ما

شمارهٔ ۱۲

گر وصال دوست میخواهی دلا

از مقام کفر و ایمان برتر آ

تا تو بیگانه نخواهی شد ز خود

با خدای خود نگردی آشنا

پاکباز و پاک رو گر نیستی

کی تو برخوردار باشی از لقا

با می و معشوق باشد هم نفس

هرکه شد خاک ره رندان چو ما

عاشقی کو واصل معشوق شد

فاش میگوید و من اهوی انا

خوش درآ در وادی ایمن دمی

می شنو انی اناالله موسیا

وادی ایمن چه باشد طور عشق

که درو نور تجلیست از خدا

همچو عیسی چون برآیی بر فلک؟

گر نخواهی شد مجرد از هوا

گر بقای جاودان خواهی بحق

بایدت اول ز خود گشتن فنا

جز فنا اندر فنا در راه عشق

من ندیدم درد عاشق را دوا

منکر حال اسیری کی شود

هر که دارد از خدا ایمان عطا

شمارهٔ ۱۳

در باز شد ز میکده ناموس و نام را

ساقی صلای باده بگو خاص و عام را

مست و خراب و بیخودم ای پیر می فروش

بنمای راه میکده مستان جام را

دریاب ساقیا بدو جامی دگر مرا

هشیار ساز بیخود مست مدام را

دوران بکام ماست بده باده ساقیا

از من مپرس هیچ حلال و حرام را

مست شراب عشق ز هشیار عقل به

با زاهدان بگوی ز ما این پیام را

زلف چوشب حجاب رخ همچو مه چراست؟

بگشا ز رونقاب و بروز آرشام را

مفتی چو عقل ره نبرد در مقام عشق

از عاشقان بجوی نشان این مقام را

عشاق پخته در حرم وصل محرمند

کی ره بود ببزم تو زهاد خام را

در عاشقی چو شهره شهرم اسیریا

گر عاقلی ز ما مطلب ننگ و نام را

شمارهٔ ۱۴

بهوای روی جانان دل و جان ماست شیدا

ز خیال زلف مشکین بسرم هزار سودا

ز شراب عشق مستم ز خمار عقل رستم

چکنم صلاح و تقوی چو شدم بعشق رسوا

چو ز لوح دل بشستی همه نقوش اغیار

ز پس حجاب عزت رخ یار شد هویدا

ز شراب وصل جانان همه کاینات مستند

تو ز بیخودی نداری خبری ز مستی ما

چو نداشت ذوق عرفان دل بیخبر چه داند

که جمال روی جانان بچه رو نمود هرجا

نه که یار گشت پنهان تو بچشم ما نظر کن

که بنقش هر دو عالم همه روی اوست پیدا

نظری بچشم جان کن، بجمال او اسیری

که چگونه گشت پنهان بنقاب جمله اشیا

شمارهٔ ۱۵

ای دوست نقاب زلف بگشا

بی پرده بما جمال بنما

حیفست جمال ذات مطلق

مخفی شده در صفات و اسما

رخسار تو گر نقاب برداشت

هر ذره نمود مهر والا

در کسوت صورتست و معنی

پیوسته جمال دوست پیدا

در پرتو حسن اوست حیران

جان و دل عاشقان شیدا

بگشود صبا گره ز زلفت

از دام بلا رهید جانها

هر دم بلباس غیر آن یار

بر جمله جهان نمود خود را

پیداست ز روی ماه رویان

خورشید جمال دلبر ما

هر لحظه بنقش دیگر آن یار

بر دیده دل شود هویدا

گه خضر و گهی مسیح گردد

گه آدم و نوح و گاه حوا

آزاده ز قید شد اسیری

تا دید جمال دوست هر جا

شمارهٔ ۱۶

تا جان مرا شد بغم عشق تولا

کردم ز قرار و خرد و صبر تبرا

با چاشنی عشق برابر نتوان کرد

نه آرزوی دنیی و نه لذت عقبی

در هر دو جهان از هوس دیدن رویت

عاشق نکند جز بسر کوی تومأوی

ذرات دو عالم همه مست می عشقند

در بزم شهود تو نه ادناست نه اعلا

در کعبه و بتخانه طلبکار تو بودم

هرجا که شدم وصل تو بودست تمنا

بی آینه ادراک جمالت نتوان کرد

آئینه رخسار تو شد دیده بینا

هر دل که نبیند ز جهان عکس جمالت

در عالم تحقیق بود جاهل و اعمی

مست می دیدار خدا را خبری نیست

از آتش سوزان و نه از روضه و طوبی

چون ذره سرگشته دل و جان اسیری

در پرتو خورشید جمالت شده شیدا

شمارهٔ ۱۷

ما می پرست یار و جهان می پرست ما

مامست عشق و کون ومکان بوده مست ما

جنب وجودم از می توحید حق پرست

زاهد مکن بسنگ ملامت شکست ما

در ملک عشق منصب ما بین چو شد بلند

ماپست یارو جمله جهان گشته پست ما

هر ماهیی که بود درین بحر بی کران

موج کرم فکند تمامی بشست ما

ذرات کون آینه مهر روی اوست

این روی دیده بود ز بت بت پرست ما

بر وحدت خدا همه ذرات شاهدند

گر منکری شنو تو جواب الست ما

ما پشت پا زدیم اسیری بهر دو کون

تا اوفتاد دامن عشقش بدست ما

شمارهٔ ۱۸

کونین قطره ایست ز دریای ذات ما

افهام قاصرند ز کنه صفات ما

از غیر من چو نام و نشان نیست در جهان

اسم و صفات ما شده مجلای ذات ما

بیخو است روبروی من آورد بت پرست

هرگه که کرد سجده لات و منات ما

گر مرده بود زنده جاوید شد چو خضر

هرکس که خورد جرعه ز آب حیات ما

روشن جهان ز پرتو خورشید روی ماست

شد جلوه گاه حسن رخم کاینات ما

دیدیم جمله طالب دیدار ما بدند

سکان کعبه معتکف سومنات ما

چون گشت غرقه اسیری ببحر ذات

زان محو بود از همه قیدی نجات ما

شمارهٔ ۱۹

ای شاهبازکبریا زین ظلمت آباد هوا

برکش مرا سوی علا تا باز بینم آن لقا

شاید شوم دنگ و دلو در پرتو رخسار او

فارغ شوم از جست و جو خوش وارهم زین قیدها

بیرون کنم بیگانه را در واکنم میخانه را

خوش در کشم پیمانه را با آن حریف آشنا

در بزم یار ماه رو نوشم می بی رنگ و بو

با بانگ سازوهای وهو مستانه گویم تن تلا

زان می خرد بیخود شود دیوانه وش در ره رود

مستانه بانگی میزند خلق جهان را کالصلا

خوش در سماع آیم از آن گویم وداع جسم و جان

بیرون برم رخت از جهان نه خوف ماند نه رجا

فارغ ز نیک و بد شوم از خود دمی بیخود شوم

پس فانی سرمد شوم گردم سزاوار بقا

مایی ما چون شد عدم، شد موجها بحر قدم

منصور وقتم دم بدم گویم اناالحق برملا

هان ای اسیری تن بزن مستانه می گویی سخن

خط درکش اندرما و من با کس مگو سرخدا

شمارهٔ ۲۰

جامه بیگانگی پوشید یار آشنا

تا تواند عشق ورزیدن بهر شاه و گدا

گاه پوشد کسوت لیلی گهی مجنون شود

گاه معشوق و گهی عاشق نماید خویش را

گفت صوفی عاشق و معشوق جز یک ذات نیست

عارفش گفتا صواب و جاهلش گفتا خطا

یک حقیقت بر مراتب طالب و مطلوب شد

گر تو دانایی یکی دان راه و رهرو، رهنما

سرخود با خود بگوید خود کند افشای آن

تا نهد تهمت بخلق و فاش گردد ماجرا

گشته ظاهر بر ظهور خاص در هر مظهری

از پی اظهار ناز و شیوه بی منتها

با اسیری رو نمودی از پس هر ذره باز

تا نبیند هر نظر در جلوه دیگر ترا

شمارهٔ ۲۱

افتخار ما به فقرست و فنا

ما کجا و منصب و مال از کجا

با وجود ملک عشق لایزال

عارم آید زین جهان بی بقا

جان ما مستغرق نور لقاست

کی بجنت سر فرود آید مرا

برفراز نه فلک طیران کند

شاهباز همت والای ما

جان بجانان زنده جاوید گشت

تا ز قید خود بکلی شد فنا

از شراب جام منصوری بنوش

مست و بیخودگو انالحق برملا

از می عشقست جان مست الست

اینچنین مستی بود بی منتها

دلبرم در کام جان ریزد مدام

آن شراب بی خمار جانفزا

از تجلی جمال روی دوست

جمله عالم غرق نورند و ضیا

عاشقان بینند رویش بی نقاب

لیک چشم زاهدان دارد عما

گفت اسیری گر تو میجویی وصال

بی تویی در بزم وصل ما درآ

شمارهٔ ۲۲

هر نفس آید صدای عشق کای عاشق درآ

از حجاب ما و من مردانه یکساعت برآ

در هوای وصل جانان بگذر از جان و جهان

دامن دلبربدست آرو ز عالم برسرآ

عشق و هشیاری گذار و عشق ورزی پیشه کن

عاشق دیوانه باش و مست صهبای لقا

خوش حجاب هستی موهوم برگیر از میان

پس بچشم دل نظر کن آن جمال جانفزا

کفر و ایمان چون حجاب آمد زهر دو در گذر

یکدل و یکرنگ شو در عشق جانان عاشقا

پاک شو ز آلایش دنیا و عقبی جان من

گر ببزم وصل او خواهی که ره باشد ترا

ای اسیری از خود و جمله جهان بیگانه شو

گر همی خواهی که بینی روی یار آشنا

شمارهٔ ۲۳

بردار ای صبا ز جمالش نقاب را

گو بنگرید آن رخ چون آفتاب را

چون دیده تاب دیدن حسن رخش نداشت

برروی خود فکند ازین رو نقاب را

ساقی بیار باده بمخمور عشق ده

بشکن خمار عاشق مست و خراب را

ای پیر میکده در میخانه باز کن

مست مدام ساز همه شیخ و شاب را

بر بحر هستی تو جهان غیر موج نیست

عارف بغیر بحر چگوید حباب را؟

عمری بعشق روی تو نغنود دیده هیچ

با چشم عاشق تو چه کارست خواب را؟

نزد اسیری دوزخ محض و عذاب دان

بی روی دوست جنت عدن و ثواب را

شمارهٔ ۲۴

چون جلوه روی تو برونست ز احصا

هر لحظه بحسنی کنم آن روی تماشا

تا باد صبا پرده ز روی تو برافکند

شد مهر جمال تو ز هر ذره هویدا

هر بی بصری روی تو دیدن نتواند

ادراک جمال تو کند دیده بینا

در جنت اگر وعده دیدار نباشد

کس فرق ز جنت نکند دوزخ مأوا

آن نرگس جادو که شد افسانه یا فسون

هر لحظه بغمزی دل و دین می برد از ما

دلدار دل از ما چو برد چاره چه باشد

بی کوشش مجنون کششی هست ز لیلی

ذرات جهان بهر تجلی جمالش

چون جان اسیری شده اند مظهر و مجلا

شمارهٔ ۲۵

تا حسن تو بنمود رخ از جمله اشیا

حیران جهان شد دل شوریده شیدا

در آینه روی تو بنمود دو عالم

هم بود ز مرآت جهان حسن تو پیدا

چون کرد تجلی رخ زیبای تو دیدیم

مجلای جمال تو همه صورت و معنا

تا دیده جان دید بهم زلف و رخت را

با ظلمت و نورست دلم را سرو سودا

چون باد صبا پرده ز روی تو برانداخت

شد مهر جمال تو ز هر ذره هویدا

خورشید جمال رخ آن یار عیان دید

از پرده ذرات جهان دیده بینا

تا کرد اسیری برخش دیده جان باز

باشد ز همه رو بجمالش نظر او را

شمارهٔ ۲۶

جانا ز چین زلف گشا پیچ‌وتاب‌ها

تا تابد از رخت به دلم آفتاب‌ها

تا حسن جان‌فروز تو بینند عاشقان

بردار یکدم از رخ خود این نقاب‌ها

هرکس که در بهشت وصال تو ره نیافت

دایم کشد به دوزخ فرقت عذاب‌ها

دایم به دوست روی‌به‌رو خوش نشسته‌ایم

داریم در میانه سؤال و جواب‌ها

یارست در لباس دو عالم عیان شده

این نقش غیر چیست به رویش قباب‌ها

سر دو کون از دل صافی خود بخوان

جانا چه حاجتست ترا با کتاب‌ها

آزادگی مجوی اسیری ز ما که هست

از زلف او به گردن جانم طناب‌ها

شمارهٔ ۲۷

تا جان ما گذشت ازین قیل و قال‌ها

دل را به یاد روی تو ذوقست و حال‌ها

تا شسته شد ز لوح دلم نقش غیر دوست

جان مرا به اوست مدام این وصال‌ها

تا کرده‌ام به حسن تو تشبیه ماه و خور

دارم ز روی تو همه‌دم انفعال‌ها

تا آفتاب روی تو دیدم در اوج حسن

دیگر ندید کوکب بختم و بال‌ها

اهل گمان که بهره ندارند از یقین

دارند در ره تو عجایب خیال‌ها

در بزم وصل تو چو دلم شاد و خرمست

جانم رهید از غم هجر و ملال‌ها

حسنی چنین که دید، اسیری نمی‌توان

گفتن بیان شمه آن ماه و سال‌ها

شمارهٔ ۲۸

عارف اسرار پنهانیم ما

حاکم اقلیم عرفانیم ما

زاهد ار ما عقل و هشیاری مجو

کز شراب عشق مستانیم ما

ما گدایانیم لیکن تاج بخش

هم بملک فقر سلطانیم ما

بی می و شاهد چو نتوانیم بود

زان حریف بزم رندانیم ما

هم بمسجد فی صلوة دایمون

هم بدیر از باده نوشانیم ما

هم به بتخانه خدا را ساجدیم

هم بکعبه بت پرستانیم ما

ما چه میدانیم تلوین و گمان

صاحب تمکین و ایقانیم ما

هر دو عالم جان ما را لقمه ایست

تا بخوان عشق مهمانیم ما

نیست گشتم از خود و هستم بحق

در حقیقت باقی و فانیم ما

در فنا جان محو جانان شد ولی

در بقا بنگر که جانانیم ما

گاه مطلوبیم و گاهی طالبیم

گاه درد و گاه درمانیم ما

گرد خود پیوسته دوری میکنیم

مرکز و پرگار دورانیم ما

گه ملک گه جنم و گاهی پری

گاه حیوان گاه انسانیم ما

سر حال خود بگویم با تو فاش

بر سرایر پرده پوشانیم ما

تا اسیری عاشق و دیوانه شد

در جهان عشق دستانیم ما

شمارهٔ ۲۹

ز خورشید جمال عالم آرا

جهان پر شد ز انوار تجلی

جهان شیدای حسنش گشت یکسر

چه حسنست و چه رویست این تعالی

بخود از حسن یارم جلوه کرد

نقوش غیر شد زان جلوه پیدا

درون پرده هر ذره حسنش

چو خورشید جهان تابست هویدا

که تا کفار ره یابند بایمان

نقاب زلف از رخسار بگشا

بهر جا رو کند عاشق مهیاست

خرابات و می و شاهد در آنجا

ز قید خود اسیری باش آزاد

ببزم وصل مطلق بیخودی آ

شمارهٔ ۳۰

ای پرتو جمال تو نورالیقین ما

گیسوی عنبرین تو حبل المتین ما

افسون غمزه تو دلم را ز ره ببرد

چشمت برهزنی شده سحر مبین ما

ز ابرو و غمزه چشم تو چون ترک فتنه جو

تیر و کمان گرفته بود در کمین ما

جانا ز زلف سرکش خونریز بازجو

کز بهر چیست بسته میانرا به کین ما

دست قضا ز آتش شوقت کشیده بود

روز الست داغ چنین برجبین ما

با عاشقان ز مذهب و زهد و ورع مگو

رندی و عشق ورزی و مستیست دین ما

خو کن بدرد عشق و غم او اسیریا

شادی مجو و عیش ز جان حزین ما

شمارهٔ ۳۱

زد خیمه شاه عشق بصحرای جان ما

ویران شد از سپاه غمش خان و مان ما

از دست جور عشق خرابست ملک جان

برآسمان شد از ستمش الامان ما

ز آهم نگرکه خلق بفریاد آمدند

نشنود یار این همه آه و فغان ما

بی درد عشق صبر نداریم یک نفس

درد و غمست مونس هر دو جهان ما

پنهان ز خلق کرده ام اسرار عشق را

پیداست پیش تو همه سر نهان ما

شد عاقبت بدولت عشقت براه عشق

بی نام و بی نشان همه نام و نشان ما

گفتم بجان تو که دل از غم خلاص کن

گفت از تو این نبود اسیری گمان ما

شمارهٔ ۳۲

ای رخ چون گلشن تو روضه رضوان ما

چین زلف بیقرار آرامگاه جان ما

در کمان ابروان آن چشم کافر کیش تو

می نهد هر دم خدنگ غمزه در قربان ما

عشق چون معشوق آرد در لباس عاشقی

من ترا باشم همیشه تا توباشی آن ما

تا گدای کوی تو گشتم، سلاطین جهان

سر نمی پیچند یکدم از خط فرمان ما

چون حریف خاص تو در بزم می خواری منم

گشته اند ارواح قدسی زین شرف دربان ما

زاهد از عرفان ماکی بهره یابد عارفا

چون بظرفش می نگنجد بحر بی پایان ما

هادی راه هدایت هست لطف نوربخش

ای اسیری در دو عالم این بود برهان ما

شمارهٔ ۳۳

ای بدیدار تو روشن دیده گریان ما

محنت عشقت دوای درد بی درمان ما

خانه دل پاک کردم از غبار غیر یار

تا مگر نقش رخش گردد دمی مهمان ما

خاک گشتم در هوای لعل چون آب حیات

کم نشد از دل زمانی آتش سوزان ما

خون دل خواهد که ریزد غمزه تولیک شد

آب حیوان لب لعلت بلای جان ما

من ازین مستی کجا هشیار گردم تا ابد

در ازل چون بامی لعل توشد پیمان ما

میکند ایمان جانم را نهان در هر نفس

در نقاب کفر زلف عنبرین جانان ما

یار چون حیران خویشم دیدگفت از عین ناز

ای اسیری تا بکی باشی چنین حیران ما

شمارهٔ ۳۴

عاشقیم و مست صهبای لقا

از خودی بیگانه با حق آشنا

در شعاع آفتاب روی او

نیست گشته هست گشته بارها

نوش کرده باده جام فنا

یافته از هستی باقی بقا

نیست گشته از من و مایی تمام

دیده خود را عالم بی منتها

یافته از روی جان افروز دوست

هر یکی از درد دل را صد دوا

تا شدم واقف ز ناز و شیوه اش

دیده ام در هر جفایی صد وفا

از گل رویش دمادم میرسد

بلبل جان را دو صد برگ و نوا

کاشکی صد جان و دل بودی مرا

تا برایش کردمی هر دم فدا

چون اسیری از خودی خود گذشت

گشت محرم بزم وصل دوست را

شمارهٔ ۳۵

جمال یار می بینم ز روی صورت و معنی

که پیش چشم مجنونست عالم سربسر لیلی

چو شد مشهور در عالم جمال یار و عشق ما

چرا افسانه میگوید کسی از وامق و عذرا

بعالم کی بدی نام و نشان عالم و آدم

اگر از پرده هر دو نبودی حسن تو پیدا

کجا حسن دل افروز تو دیدی عاشق بیدل

اگر لطف تو نگشودی نقاب از روی جان افزا

ز بار محنت عشقش مرو ای دل ز جای خود

بدرد عاشقی می باش همچون کوه پا بر جا

اگر تو عشق می ورزی ز خود بگذر که عاشق را

حجابی بدتر از هستی نباشد در ره مولی

اسیری تا ابد نبود ز فکر زلف او خالی

چو از روز ازل آمد نصیبش مایه سودا

شمارهٔ ۳۶

ای روی چو خورشیدت تابان ز همه اشیا

ز آئینه هر ذره حسن رخ تو پیدا

از پرتو روی تو پیداست همه عالم

وز مهر جمال تو ذرات جهان شیدا

در آینه رویت شد جمله جهان ظاهر

هم مظهر حسن تست گر صورت و گر معنی

از نور رخت روشن گر کعبه و گر مسجد

وز کفر خم زلفت پیداست کلیساها

شد کون و مکان روشن ز انوار جمال تو

ای نور رخت پیدا از دنیی و از عقبی

در بحر وصال تو غرقست همه عالم

گر مؤمن و گر کافر گر جاهل و گردانا

آزاده ز هر قیدی مانند اسیری شو

تا حسن رخش بینی پیدا ز همه اشیا

شمارهٔ ۳۷

ای ذات تو ظاهر شده بر صورت اسما

اسمای تو بر صورت عالم شده پیدا

پیدا شده از مهر رخت جمله ذرات

ز آئینه هر ذره جمال تو هویدا

عالم همگی مظهر اسماء و صفاتست

ظاهر ز ظهور تو چه مسجد چه کلیسا

هرجا که نظر کرد جمال رخ تو دید

صاحب نظری دیده وری عارف بینا

در کون و مکان از همه رو روی ترا دید

آنکس که بغیر از تو ندید از همه اشیا

چون عاشق و معشوق توئی غیر تو کس نیست

مجنون شده بر حسن خودی از رخ لیلی

آزاده اسیری که ز روی همه خوبان

جز حسن و جمال تو نکردست تماشا

شمارهٔ ۳۸

ای حسن ترا عالم و آدم شده مجلا

روی تو بذرات جهان کرده تجلی

هر لحظه کنی جلوه دیگر پی نظار

زان جلوه یکی مؤمن و دیگر شده ترسا

بی نور تو عالم همه در ظلمت نابود

ای رحمت عالم تو شده محیی موتی

دیدیم عیان مهر رخت از همه ذرات

زان روی شدیم از همه رو واله و شیدا

ما آینه جمله اسما و صفاتیم

بنموده ز ما عکس همه اسم و مسمی

هم ذات قدیمیم و هم اوصاف کمالش

هم مرکز و نه دایره چرخ معلی

هم عالم و هم خالق و قیوم دوعالم

هم عالم و حی و شنوائیم و توانا

هم وحدت و هم کثرت وهم مظهرو ظاهر

هم موسی و هم عیسی و هم دیر کلیسا

هم گبر و یهودیم گه قیدو اسیری

هم مؤمن آزاده ز دنیا و ز عقبی

شمارهٔ ۳۹

دو عالم خواه زیر و خواه بالا

همه آئینه حقاست تعالی

وجود جمله موجودات از تو

تو ظاهر در همه جل و جلالا

یکی ذاتست ظاهر خواه باطن

یکی هستی است ز اسفل تا باعلا

چنان کز بحر صد موجی برآید

همان دریاست این گفتم مثالا

چو غیری نیست اندر دار دیار

همه الا بگو دیگر مگو لا

چو من از باده توحید مستم

بگو ای مطرب خوش خوان تلالا

اسیری جمله اسما بانسان

شده ظاهر جلالا او جمالا

شمارهٔ ۴۰

مست و خرابم ساقیا در بازکن میخانه را

بهر خمارم از کرم پرکن دگر پیمانه را

مستم ز جام عشق تو دیوانه ام از شوق تو

بنمارخ و دیوانه تر گردان من دیوانه را

از چشم مست جادوت صد فتنه در هر گوشه است

پندی بروی خوش بگو، آن نرگس مستانه را

گریار میخواهی بیا،می خواره و قلاش شو

بر پای مستان سربنه، بگذار این افسانه را

آن باده صاف بقا مینوش از جام فنا

بشنو بگوش جان و دل، پند خوش رندانه را

چون عقل را بیگانگی پیوسته شد با عاشقی

تو آشنای عشق شو، بگذار آن بیگانه را

زان بحرمی جویی روان سازم دگر در ملک جان

معمورتر ز اول کنم، باز این ده ویرانه را

با چنگ و عود و ارغنون آیم بمیخانه درون

آرایم از معشوق و می خوش مجلس شاهانه را

دیدیم از عین العیان،همچو(ن) اسیری در جهان

ما بزمگاه عشق او هم کعبه هم بتخانه را

شمارهٔ ۴۱

ساقی بده می که بود مستیش فنا

تا وارهاندم ز خمار منی و ما

زان باده که چون که بنوشیم جرعه

فارغ کند ز غصه دنیا و دین مرا

از جام عشق جمله جهان مست و بیخودند

رقاص و کف زنان همه گویند تن تلا

پر شد زیار عرصه کونین و همچنان

بی دیده در طلب که کجا جویمش کجا

ذرات غرق بحر محیطند و از عطش

جویای قطره شده هر یک چو بی نوا

دایم حریف شاهد و می باش و پاکباز

گر زانکه میروی ره رندان بی ریا

جامی بدست مست و خرامان رسید یار

گفتا اسیریا بکجا میروی بیا

شمارهٔ ۴۲

دل بسته بزلف یار بادا

جانم بغمش فگار بادا

هر دل که مقیم کوی او نیست

آواره هر دیار بادا

برجان و دلم ز عشق جانان

درد و غم بی شمار بادا

عاشق که فنا نگشت از خود

ز اندوه فراق زار بادا

دل را که هوای وصل یارست

از حور و بهشت عار بادا

هر سر که نگشت خاک پایت

بر باد فنا غبار بادا

هرکس که جمال روی او دید

سرها برهش نثار بادا

دل را که بعشق یار کارست

بی کار ز کاروبار بادا

جانم ز شراب لعل جانبخش

چون چشم تو پر خمار بادا

هرکس که میان بعشق در بست

از غیر تواش کنار بادا

منزلگه جان تو اسیری

دایم خم زلف یار بادا

شمارهٔ ۴۳

کاشکی رحمی بُدی آن فتنه‌گر عیّار را

تا نکردی پیشه خود این همه آزار را

کی در آرد بار دیگر حسن خوبان در نظر

هرکه روزی دیده باشد آنچنان رخسار را

کفر زلفش عروة الوثقای ایمان من است

گرچه هست از کفر ترسی مردم دیندار را

بار عشقش کآسمان تابش نیاورد و زمین

همت ما بین که بر دل می‌نهد آن بار را

مهر رویش از پس هر ذره بنماید جمال

گر ز دیده دور سازی پرده پندار را

خون مردم را به شوخی از چه ریزد بی‌گناه

عاقبت پندی بده آن غمزه خونخوار را

چون اسیری هرکه دارد نور معنی در بصر

جلوه‌گاه یار بیند صورت اغیار را

شمارهٔ ۴۴

میرسد هر دم بعاشق صد جفا

گوئیا از عشق می بارد بلا

چاره عاشق چه میداند طبیب

درد عشقش هست درد بی دوا

سرفرو نارد بوصلم آن صنم

کی کند شه هم نشینی با گدا

از بلا یک دم نمی یابم امان

تا شدم در دست عشقش مبتلا

دست ما و دامن آن سنگدل

گرکند جور و جفا و گر وفا

این صدا از عشق می آید بگوش

گر تو جویای وصالی شو فنا

هرکه شد در عاشقی بی برگ و ساز

او ز ساز وصل یابد صد نوا

شادمان گردی بدیدارش اگر

میکنی در راه جانان جان فدا

غره نازست فارغ از نیاز

زان اسیری نیست پروایش بما

شمارهٔ ۴۵

چه نسبت است به روی تو ماه تابان را

به پیش مهر توان گفت ذره کیوان را

نظر بدیده ما گر کنی عیان بینی

ز روی صورت و معنی جمال جانان را

هزار خون بیکی غمزه گر بخواهد ریخت

دهد لبش به شکرخنده جمله تاوان را

به جان کافر و مؤمن خیال زلف و رخش

رقم نگر چو کشیدست کفر و ایمان را

جمال خویش چو می‌خواست تا نظاره کند

ببین چه آینه ساخت نقش انسان را

طبیب بهر مداوای عشق کوشش کرد

ندید درخور این درد هیچ درمان را

اسیریا به جهان باز فتنه برخیزد

اگر شراب ازین سان دهند مستان را

شمارهٔ ۴۶

وقد کنتم و مامعکم من الا کوان ماکانا

تجلیتم لکم فیکم فصرتم فیه اعیانا

فاظهرتم لکم منکم و اخفیتم لکم فینا

سواکم غیر موجود و انتم عین ایانا

و انا انتم فیکم و انتم اننا فینا

وعینی عینکم فانظرتری بالحق انسانا

و کنت الیک محتاجا و کنت الی مشتاقا

ولولاکم فلم نوجد ولم تظهر ولو لا نا

و لسنا غیرکم کشفا ولستم غیرنا لبسا

وکنا قبل موتانا فانالله احیانا

وقم من مقعدالحس و سرمن منزل النفس

وقف فی موقف الطمس تکن بالله رحمانا

فلا تحجب باکوان و شاهد وجهه فیها

ولاتکفر بآیات وخذ من تلک ایمانا

فلاتسهوا بکم عنهم وخلوا دارهم عنکم

وروحوا منکم حتی تروا من ذاک ایقانا

اسیری کل مخلوق له وجه من الحق

متی شاهدت ذاالمعنی فقدلازمت عرفانا

شمارهٔ ۴۷

فی هواکم صارقلبی هایما

خذلنا عنا و جدلی باللقا

بعدنا عن قربکم من نفسنا

من فنی عن نفسه نال المنی

یا حبیبی کیف اخفی حبکم

عبرتی واش لسری فی الوری

یا عذیلی فی الهوی کن لایمی

لذتی فی الحب من لوم العدی

ما نهی العشاق عن وصل الحبیب

غیر ضد صد عن نهج الهدی

من یمت فی الحب قدنال الحیاة

تحفة العشاق موت فی الهوی

من یری حقا و خلقا مایری

قد تجلی بالفناء و البقا

نحن مرآت لرویته له

و هو مرآت لرویتنا لنا

یا اسیری ان ترد وصل الحبیب

فی طریق العشق فاسلک صادقا

شمارهٔ ۴۸

گر وصال دوست خواهی در ره او شو فنا

تا حیات جاودان یابی به جانان در بقا

تا نگردی بیخبر از خود نیابی زوخبر

نیست از هستی بباید بود تا یابی بقا

یار نزدیک و تو دور افتاده از جهل خویش

اوست پیدا در لباس جمله ما و شما

فاش گردد بر دلش اسرار معنی سربسر

هر که در راه طریقت میکند ترک هوا

تا دلت صافی نشد از ظلمت وهم و خیال

کی شود از پرتو نور تجلی با صفا

درمقام فقر و عرفان آنگهی گردی تمام

کز همه عالم عیان بینی جمال دوست را

بود عالم در حقیقت جز نمود حق نبود

از خیالات جهان بگذر اگر خواهی خدا

هرکه خالی کرد خود را از خودی گوید بحق

گه انا الحق آشکار و گه ومن اهوی انا

با تویی هرگز ترا در بزم وصلش راه نیست

از خودی بگذر اسیری بیخود آنگه خوش درآ

شمارهٔ ۴۹

ساقی بیا که موسم عیش آمد و طرب

پرکن قدح که میگذرد فرصت عجب

مستم کن آنچنان که ندانم سر از قدم

تا وار هم ز غصه دوران پر تعب

خواهی که حق شناس شوی خویشتن شناس

عارف بخود نگشته شناسا نه به رب

خود را چنانچه بود بآدم عیان نمود

انسان شدست دیده عالم ازین سبب

تا سنبل و بنفشه بگرد سمن دمید

جانم میان ظلمت و نورست روز و شب

هر کو بفقر نسبت خود را درست کرد

ننگ آیدش دگر که کند فخر برنسب

هر سو اسیریا چه طلب میکنی بیا

چون یار با منست چه حاجت بدین طلب

شمارهٔ ۵۰

من نخواهم شادی و عیش و طرب

درد و سوز عشق خواهم روز و شب

از غم و محنت گریزانند خلق

ما بجان جویای دردش ای عجب

وصل مطلوب آرزوی طالب است

من فنای خویش خواهم زین طالب

سوز دل آمد نشان عاشقی

ساز راه عشق رنجست و تعب

آتش جان سوز عشقش هر زمان

از دل عاشق برآرد صد لهب

دایما خواهم که باشد جان و دل

ز آتش سودای او در تاب تب

ز آتش عشق تو جان عاشقان

کی بسوزد، می فروزد چون ذهب

فتنه جویی جمله برچون عشق نیست

در میان ترک و تاجیک و عرب

آفتاب عشق از ذرات کون

گشت طالع عاشقان یاللعجب

در بقای عشق گشتم من فنا

عین عشقم این زمان از فضل رب

من اسیر دام عشقم لاجرم

شد اسیری در جهان ما را لقب

شمارهٔ ۵۱

یارم از خانه برون آمد سرمست و خراب

جام می برکف و می گفت خذوا یا احباب

جام جم کی بنظر آرد و لذات دو کون

هرکه یک جرعه بنوشید از آن باده ناب

هرکه از پرده پندار نیامد بیرون

روی آن یار کجا بیند و آن جام شراب

مجلسی بس عجب و عشرت و عیش است و طرب

ساقی و جام می و مطرب و آواز رباب

یار بی پرده بما روی نماید هردم

بخدا یکسر مو نیست مرا هیچ حجاب

گرچه هر ذره بود پرده خورشید رخست

شاهد حسن ترا بین که چو ما هست نقاب

ای که جوئی ز ورق دانش و اسرار یقین

بخدا در دو جهان نیست چو تو هیچ کتاب

طالع سعد کجا دولت بیدار کجاست

تا شبی طلعت چون ماه تو بینیم بخواب

گر تو جویای لقایی و طلبکار وصال

راه رندان طلب و زود اسیری دریاب

شمارهٔ ۵۲

ای منکسف ز تاب جمال تو آفتاب

وی ماه رو ز عاشق بیچاره رو متاب

عمری بآرزوی تو گشتیم در بدر

اکنون مران مرا ز درخودبهیچ باب

آئینه خدای دل صاف عارفست

زاهد مگو دل تو درآید درین حساب

مکتوب شد بدفتر دل سرهر دو کون

ای جان بکوش تا که بدست آری این کتاب

روی ترا بغیر جمال تو پرده نیست

وقت کسوف بر رخ خور مه شود نقاب

فارغ ازین شراب و کبابست مست عشق

دارد ز دل کباب و ز خون جگر شراب

تا در نقاب زلف نهان شد جمال دوست

آزاده نیست جان اسیری ز پیچ و تاب

شمارهٔ ۵۳

ایهاالحیران فی وجه الحبیب

رب زدنی حیرة گویا نصیب

جز لقای روی جان افروز دوست

درد ما را نیست درمان ای طبیب

دایما در قصد خون جان ماست

غمزه جادوی چشم دلفریب

ناصح عاقل مده پندم ز عشق

عاشقان را پند چون گوید لبیب

جان بجانان واصل مطلق بدی

گر نبودی در میان مانع رقیب

چون درون پرده جانم راه یافت

بر دلم شد کشف اسرار غریب

گر بدوزخ گر بجنت می بری

نیست بی روی تو جانم را شکیب

گفته واعظ بمنبر در اثر

بود همچو تیغ چوبین خطیب

شد اسیری بیخبر از عقل و دین

چون که تابان شد مه روی حبیب

شمارهٔ ۵۴

مائیم ترا همیشه طالب

ای وصل تو منتهی المطالب

مرغوب همه بهشت و حورست

مائیم بروی دوست راغب

در میکده با شراب و شاهد

پیوسته حریفم و مصاحب

آن یار زکس نبود محجوب

مایی و منی مراست حاجب

در مجلس وصل اوست حاضر

هرکس که ز خویش گشت غایب

در مغرب جان عاشقان شد

خورشید جمال عشق غارب

با وصل توایم شاد و خندان

داریم ز فرقتت مصایب

کردم دل و دین فدای معشوق

این بود بعشق رأی صایب

از مشرب عشق عقل دور است

زان مختلف آمد این مشارب

عشق آمد و گشت عقل مغلوب

شد عشق از آن بجمله غالب

می باش اسیریا هنربین

از خلق خدا مجو معایب

شمارهٔ ۵۵

ریزد مدام ساقی جانها شراب ناب

در کام جان که مست خرابست در خراب

گوید حریف ماشو و پیوسته باده نوش

نظاره کن جمال دلفروز بی حجاب

نوشیم جامهای پیاپی ز دست دوست

زان باده که نیست خمارش بهیچ باب

در کوی زهد جان مرا چونکه راه نیست

مائیم و بزم عشق و می و مطرب و رباب

زاهد اگر نعیم ابد میکنی طلب

دوری مجو ز شاهد و پیمانه شراب

جان مست شد چنانکه نیامد دگر بهوش

زان بحرهای می که بنوشید بیحساب

هر دو جهان کشید اسیری بجرعه

کو مست تشنه بود و دو عالم شراب ناب

شمارهٔ ۵۶

تا بکی باشد نهان خورشید رویت در حجاب

کاشکی از حسن رخسارت برافتادی نقاب

نور وحدت گر نمود از پرده کثرت جمال

در شب تاریک بینی گشته تابان آفتاب

گر بصورت می نماید موج و دریا غیر هم

در حقیقت نیست جز یک چیز دریا و حباب

از ازل مامست از میخانه عشق آمدیم

بیخبر از جام وصل دوست بودند شیخ و شاب

هرکه عاشق نیست همچون صورت بی جان بود

زاهد مازین سخن چون مار در پیچست و تاب

گر نمی خواهد که ریزد خون عاشق بی گناه

چشم شوخش از چه رو باماست در عین عذاب

مبتلا گشتم بعشق او بانواع بلا

دل ز دست عشق مدقوقست و جان در اضطراب

زاهد هجران زده رو در خرابات فنا

بگذر از هستی بنوش از ساغر وصلش شراب

شهرتی کردی ببدنامی اسیری در جهان

زانکه دایم زند و قلاشی و بدمست وخراب

شمارهٔ ۵۷

عالم چو سایه، نور رخت هست آفتاب

باشد وجود سایه ز خور زین مرو بتاب

بزدا غبار غیر ز آئینه دلت

تا عکس روی دوست ببینی توبی حجاب

عکس رخش ز آینه کون ظاهرست

در پیش عارف حق بین چو آفتاب

عاشق برای دیدن او بگذر از دو کون

عاقل سراب را بگذارد ز بهر آب

آزاده گشت جان اسیری ز قید جهل

تا روی نوربخش جهان دید بی حجاب

شمارهٔ ۵۸

ای در انوار جمالت گشته شیدا شیخ و شاب

ذره وار از مهر رویت عاشقان در اضطراب

همچو شمع از سوز دل گریان همه شب تا بروز

سالها بودم که تا رویش بدیدم بی نقاب

جان دهد دل از برای بوسه لعل لبش

چون کند تشنه است از آن، جان می دهدازبهرآب

چشم مستش تا بدام آرد دل خلق جهان

همچو صیادان جادو خویش را کرده بخواب

جان بسودای خیال آن دهان و زلف باز

دل نهد بر هیچ و آنکه میرود در پیچ و تاب

مغرب جانهاست کویش چون برآمد ماه من

زان قیامت خاست کز مغرب برآمد آفتاب

در میان ما و دلبر نیست حاجب جز رقیب

کاشکی یک لحظه میدیدیم رویش بی حجاب

مشک را گر نسبتی با زلف او کردم چه شد

نه خطا کردم که گفتم چین زلفش مشکناب

چون اسیری هر که شد در بند زلف ماه روی

از سیه بختی بود آشفته حال و بس خراب

شمارهٔ ۵۹

هر زمان نقشی نماید حسن دوست

هر دو عالم جلوه رخسار اوست

مائی ما شد حجاب راه ما

ور نه دایم یار با ما روبروست

در خمارم ساقیا جامی بیار

زان شراب مست کان بی رنگ و بوست

نقش غیر از لوح دل شویم بمی

چون درین کو، راه رندان شست و شوست

دلبر ما در میان جان ماست

جان ز غفلت هر طرف در جست و جوست

در کنشت و مسجد و میخانه ها

از حدیث عشق جانان گفت و گوست

شد اسیری مست و شیدای جهان

چون تجلی کرد حسن روی دوست

شمارهٔ ۶۰

عشق توچاره ساز دل بیقرار ماست

درد و غم تو مرهم جان فگارماست

فقر و فناست شیوه رندان جان فشان

در راه عشق هستی و ناموس عارماست

معشوقه باز و رندم و قلاش و پاکباز

جانا بدین عشق تو اینها شعار ماست

تا گشته ایم خاک کف پای عاشقان

در کاینات عشق همه گیر و دار ماست

میخانه تا سپرد بما پیر می فروش

ذرات جرعه نوش می خوشگوار ماست

تا شسته ایم دست دل از کار کاینات

در هر دو کون هر چه تو بینی بکارماست

از جور و از جفای رقیبان اسیریا

غم نیست چون به مهر و وفا یار یار ماست

شمارهٔ ۶۱

هرکس که از جفای غم عشق خایفست

با عاشقان بدین و مذهب مخالفست

در موقف محبت و عشق است لایزال

هر دل که او ز رمز فاحببت واقفست

دانی طواف کعبه وصلت که میکند؟

آن دل که در مدینه عشق تو طایفست

بعدالفنا بملک بقا هرکه راه یافت

معروف وار بر همه اسرار عارفست

آن دل که خواند آیت حسنش زهر ورق

فرقان عشق و مصحف سرمعارفست

عاشق که از امید و ز بیم جهان رهید

امیدوار بر تو و از خویش خایفست

تجرید نیستی چو اسیری براه دوست

گر خود مقاصد دو جهانت موافقست

شمارهٔ ۶۲

چون مظهرِ حسنِ تو رخِ ماه رُخانست

میلِ دلِ عاشق بِرُخِ ماه رُخانست

چون شاهدِ حُسنت همه‌جا جلوه‌گری کرد

هرکس بِجمالِ تو ز جایی نگرانست

بَر جان جهان، ز آتشِ سودای تو داغست

وز مهرِ رُخَت در دلِ هر ذره نشانست

تا دید دلم مهرِ جمالِ تو ز ذرات

زان رو همه دم واله و شیدای جهانست

از عربدهٔ غمزه‌ات ای شاهدِ رعنا

درکوی خرابات عجب شور و فُغانست

از جامِ تجلیِ الهی همه مستند

گر سالکِ اطوار و اگر پیرِ مُغانست

«مایی و تویی» بُوَد حجاب رُخِ جانان

ورنه ز همه کون و مکان یار عیانست

تا مستِ میِ عشق تو گشتند دل و جان

این بیخود و دیوانه، وآن جامه درانست

کو عاشق دیوانه ترا همچو «اسیری»

در عشقِ تو او نادره دور و زمانست

شمارهٔ ۶۳

قبله حاجات ما کوی خرابات آمدست

شاهد و می رند را عین مناجات آمدست

چون بمستی میتوان رستن ز هستی لاجرم

عاشقان را می پرستی به ز طاعات آمدست

آیت حسن تو خواند جان ما از هر ورق

حال عارف برتر از کشف و کرامات آمدست

بشنود انی اناالله چون کلیم از هر درخت

هرکه او برطور عشق از بهر میقات آمدست

از فنا چون می توان در بزم وصلش راه یافت

پس بمعنی نیستی عین کمالات آمدست

بت پرستی گر گرفتار خودی نی حق پرست

در طریقت بیخودی اصل عبادات آمدست

تا اسیری از خودی فانی و باقی شد بدوست

ساقی میخانه و پیر خرابات آمدست

شمارهٔ ۶۴

وهومعکم زین معیت حق چه خواست

یعنی واجب را ز ممکن جلوه هاست

گر نه حسنش دایما در جلوه است

این نمود و بود عالم از کجاست

از تجلی جمال وحدت است

در حقیقت این که کثرت را بقاست

هستی عالم همه هستی اوست

بی بقای حق جهان عین فناست

هرچه دارد نقش هستی در جهان

سربسر آئینه وجه خداست

حق و باطل آینه یکدیگرند

هر دو در معنی بهم الا ولاست

گر بصورت یار ما شد غیر ما

چون بمعنی بنگری او عین ماست

هر دو با هم همچو موج و بحر دان

ور تو جام و باده گویی هم رواست

کل شی ء هالک دانی چه گفت

ای اسیری دوست بی ما و شماست

شمارهٔ ۶۵

هرکه از درد و غم عشق تو دل افگارنیست

جان او را در مقام وصل جانان بار نیست

دل که از هر ذره خورشید جمال او ندید

عارف سریقین و سالک اطوار نیست

عاشقان را کی غم دنیا بود یا فکر دین

مست جام عشق را با دین و دنیا کار نیست

از شراب وصل شاهد کی شود جان تو شاد

در خراباتت اگر پیر مغان غمخوار نیست

کی ببینی کی، جمال نور بخش او عیان

گر ز خواب جهل و غفلت جان تو بیدار نیست

زاهد از انکار رندان گشت محروم از وصال

منکر عشاق از دیدار برخوردار نیست

شد سرای سینه از خاشاک و خار غیر پاک

در دل و جان اسیری جز خیال یار نیست

شمارهٔ ۶۶

چیست عالم جلوه گاه حسن دوست

جلوه در عالم چه باشد جمله اوست

ظاهرا گر زانکه عالم مظهرست

مظهر و ظاهر چو وابینی هموست

در حقیقت نیست غیر از یار کس

این نمود غیر عین وهم توست

یار خود آئینه روی خود است

در نمودن آینه گر غیر روست

می نماید غیر دریا جو، ولی

در حقیقت دان که دریا عین جوست

حسن خود را دید و شد عاشق بخود

در جهان او را بخود این گفت و گوست

مائی و اوئی بمعنی شد یکی

گر اسیری ما و او گوید که دوست

شمارهٔ ۶۷

دلم ز شوق رخت بی سرو سامان است

جان ز سودای سر زلف تو سرگردانست

عالم از پرتو حسن تو نماید روشن

همه ذرات ز مهر رخ تو تابانست

بخدا هرکه دلیلی طلبد گو بخود آ

یار پیداست چه محتاج دگر برهانست

وه چه رخسار و چه حسنست و چه ناز و شیوه

که دل و جان جهان جمله درو حیرانست

هر زمان تازه جمالی بنماید رخ دوست

زانکه حسن رخ او بیحد و بی پایانست

شاهد حسن تو از پرده ذرات جهان

چون عیان گشت نگویی که چرا پنهانست

هرکه صاحب نظر آمد چو اسیری بیند

که جهان پرتو خورشید رخ جانانست

شمارهٔ ۶۸

باکوی تو از روضه رضوان نتوان گفت

با روی تو از حور و زغلمان نتوان گفت

از عاشق دیوانه مجوئید سلامت

با بیخبران از سر و سامان نتوان گفت

با زاهد بی ذوق مگو سر اناالحق

اسرار سلاطین چو بعامان نتوان گفت

خورشید صفت ز آینه جمله ذرات

چون گشت عیان روی تو، پنهان نتوان گفت

درد دل عاشق نشود به بمداوا

با درد و غم عشق ز درمان نتوان گفت

حسن تو ندانم به چه تشبیه توان کرد

خورشید جمالت مه تابان نتوان گفت

عاشق ز غم عشق چو شد بی دل و بی دین

باوی دگر از کفر و ز ایمان نتوان گفت

دلدار که پیمان شکن و جور و جفا خوست

باوی سخن از مهر و ز پیمان نتوان گفت

جانا چه کند چاره این درد اسیری

چون حال و دل خویش بجانان نتوان گفت

شمارهٔ ۶۹

با روی تو از جنت اعلی نتوان گفت

با قد تو از قامت طوبی نتوان گفت

با کفر خم زلف تو ترسا صفتان را

جز قصه زنار و چلیپانتوان گفت

در مجلس رندان خراباتی بی باک

جز ذکر می و شاهد رعنا نتوان گفت

مرآت جمال رخ جانان بحقیقت

جز جان و دل پاک مصفا نتوان گفت

از ما و منی پاک شو و وصل طلب کن

در مجلس وصلش سخن از ما نتوان گفت

پنهان ز همه راز دل ای جان و جهانم

گوئیم به تو گرچه هویدا نتوان گفت

سردهنش هیچ نگفتیم بزاهد

با جاهل کج فهم معما نتوان گفت

با خلق مکن فاش دلا سرحقیقت

با غیر خدا سر خدا را نتوان گفت

با آن لب جانبخش اسیری که تو دانی

افسانه افسون مسیحا نتوان گفت

شمارهٔ ۷۰

یار ماباماست از ماکی جداست

مائی ما پرده ادبار ماست

هرکه از ما و منی بیگانه شد

بی حجاب ما بجانان آشناست

هست از وهم تو این پندار غیر

ورنه او عین همه ما و شماست

اوست هستی غیر او جز نیست نیست

ما و تو خود نیست هستی نماست

می نماید نیست هست و هست نیست

این نمود از وهم هرگز برنخاست

بیخود از خود شو که تایابی وصال

بیخودی از خود بود خود راه راست

در پس صد پرده پنهانست دوست

از توئی گر با تو یکمویی بجاست

گر نهان شد او بنقش ما و من

جز بما دیگر بگو پیدا کجاست

تا نگردی از خودی کلی فنا

ای اسیری کی ترا ره در بقاست

شمارهٔ ۷۱

بنمود حسن دوست ز ما آنچنانکه هست

آمد عیان بصورت ما هر نهان که هست

آئینه ساخت عالم و خود رابخود نمود

عکس جمال اوست نهان وعیان که هست

کونام و کو نشان زغیر وکجا هست غیر

یارست ظاهر از همه نام ونشان که هست

از جلوه های حسن تو بنمود نقش غیر

زین بود فتنه دو جهان در میان که هست

او بود جمله عالم و عالم بر آن که نیست

عالم نبود و خلق جهان راگمان که هست

چون حسن تو بنقش جهان کرد جلوه

ظاهر نمود این همه کون ومکان که هست

دیدم بچشم جان ز سر ذوق واز شهود

پیدا جمال روی تواز هر جهان که هست

هرجا که بود، خانه عشق تو دیده ام

بتخانه و مساجد و دیر مغان که هست

زاهد مگو که غیر اسیری است یار ما

مارا بیار خویش گذار آنچنان که هست

شمارهٔ ۷۲

از مطرب جمال تو آفاق پر صداست

عالم زساز عشق چه گویم چه بانو است

ساقی بکف پیاله و مطرب سرود گو

عالم برقص و مستی، دوران بکام ماست

کونین پر سرود و سماعست و ذوق و حال

ذرات جمله مست می عشق جانفزاست

هرکس بیار دست در آغوش و بیخبر

جوید خبر ز یار که آن یارما کجاست

دیدم که مست باده عشقند هر که هست

گر پیر و گر جوان و اگرشاه وگر گداست

در عین عشق عاشق و معشوق شد یکی

احول نه یکی دو مبین احولی چراست

آن یار در ازل باسیری چو یار شد

باماست تا ابد نه که ازما دمی جداست

شمارهٔ ۷۳

چه یارست و چه جان دلنوازست

چه حسنست و چه عشوه این چه نازست

چه معشوق و چه قدست و چه رفتار

چه رندست و چه جان عشق بازست

چه بزم است وچه عیش و جام باده

چه ساقی و چه مطرب این چه سازست

چه ذوقست و چه شوقست و چه لذت

چه حیرت این چه عشق چاره سازست

چه مستان و چه دریای شرابست

چه مستی و چه عشرت این چه سازست

چه کشف است و شهودست و تجلی

چه محوست و فنای جان گدازست

چه ابرو و چه محراب و چه قبله

چه ذکرست و چه اوراد و نمازست

چه چشم فتنه جویست و چه غمزه

چه مکرست و فریب و ترکتازست

چه اطلاق و چه قید و چه اسیری

چه اسرار و چه رازست ونیازست

شمارهٔ ۷۴

صیت جمال روی تو عالم فروگرفت

حسنت جهان گرفت و بوجه نکو گرفت

زاهد که منع عاشق دیوانه می نمود

رویت چو دید آتش عشقش درو گرفت

بی پرده تاب حسن و جمالش کسی نداشت

زان رو نقاب مائی ما را برو گرفت

غلمان و حور را بنظر کی درآورد

هر دل که با جمال رخ یار خو گرفت

(چون وایه دلم همه دم شاهد و می است

از توبه دست شستم و جام و سبو گرفت)

(تا از نقاب زلف جمالش نمود رو

سودای زلف او همه جان موبمو گرفت)

(گویند از چه جان اسیری مشوش است)

(آشفتگی ز زلف پریشان او گرفت)

شمارهٔ ۷۵

(در مقام لی مع الله سیر نیست

وحدت محض است اینجا غیر نیست)

(در قلندر خانه توحید عشق

کعبه و مسجد کنشت و دیر نیست)

(در مقام ذات بیرون از صفات

هیچ ره رو را مجال سیر نیست)

در خرابات فنا از نیک و بد

کو نشان آنجا چو شر و خیر نیست

جای سیمرغست و قاف قربتست

محرم این آشیان هر طیر نیست

ای اسیری در مقام محو غیر

کشف و سکر و صحوو سیر و طیرنیست

واقف شرب شراب شیخ جام

کی شوی گر مشرب بوالخیر نیست

شمارهٔ ۷۶

جان طالب جمال دلفروز یار ماست

غافل که یار ما همه دم در کنار ماست

ما را ز جور دهر و جفای فلک چه غم

چون یار ما بمهر و وفا غمگسار ماست

جانا مجوز ما بجهان کار عقل و دین

دیوانگی ز عشق تو پیوسته کارماست

مخمور لم یزل شده دل از دو چشم دوست

جان مست سرمدی زمی لعل یارماست

هر جا که یار ما ننماید بما جمال

گر جنت است دوزخ جانست و نارماست

بینم لقای یار و همین است فخر ما

عمری که بی جمال رخش رفت عارماست

جز زلف و روی یار ندانیم و کفر و دین

هر نیک و بد که هست همه در شمار ماست

در ملک جان و دل مطلب غیر یار ما

دیار غیر یار کجا در دیار ماست

مستی و عیش و عشرت ما از جمال اوست

بی روی او مدام اسیری خمار ماست

شمارهٔ ۷۷

بما پیداست حسن طلعت ذات

صفات و ذات را مائیم مرآت

بیا نور تجلی بین ز موسی

که موسی میرسد از طور و میقات

بتحقیق و یقین دیدم رخ دوست

گذشتم از همه تقلید و طامات

دو عالم یار و غیر او خیالست

مشو جانا گرفتار خیالات

بعالم مهر رویش گشت تابان

نماید پرتو حسنش ز ذرات

میان عاشق و معشوق وصلست

مگو زاهد ز هجران این خرافات

عصا برکف مرو این ره چو کوران

چو حق ظاهر چه محتاجی به آیات

سخن ز آفات راه عشق کم گو

که راه عاشقان را نیست آفات

چنان مست لقای اوست عاشق

که نه حالات داند نه مقامات

شدم آخر حریف شاهد و می

بیمن دولت پیر خرابات

ز ما اسرار عرفان جوی و تحقیق

مپرس از ما اسیری از کرامات

شمارهٔ ۷۸

معشوق باز و رندم و قلاش و می پرست

دارم بعشق دوست فراغت زهر چه هست

پیوند کن بوصل، دل پاره پاره را

ماخود شکسته ایم چه حاجت دگر شکست

در عاشقی بهر دو جهان گشت سربلند

عاشق که شد بعشق تو چون خاک راه پست

عمری ز بهر دیدن او دست و پا زدم

چون رو نمود حیف که کلی شدم ز دست

چون دور شد نقاب جلال از جمال یار

گردد عیان که عابد بت بود حق پرست

آن دم که در خمار عدم بود جام و می

جانم ز باده لب لعل تو بود مست

خورشید روی دوست چو بر جان و دل بتافت

گر خود پرست بود اسیری ز خود برست

شمارهٔ ۷۹

تعالی الله رویست و جمالست

چه انوار تجلی و چه حالست

به هر دم حسن او نوعی نماید

به هر عشق دگرگونش وصالست

به هر صورت که بینی اوست پیدا

بمعنی نقش عالم زو مثالست

نمود یک حقیقت شد دو عالم

چو احول گردو می بینی خیالست

بشوق و عشق رو در راه وصلش

که شوق و عشق جانرا پرو بالست

دلی کو دولت دیدار دریافت

ز خلد و حور جانش را ملالست

اسیری روی او هر دم نماید

بما حسنی که در حد کمالست

شمارهٔ ۸۰

عشق ورزی مذهب ودین منست

می پرستی رسم و آیین منست

واقف سر نهان کنت کنز

این دل دانای حق بین منست

عاشقی کز قید کفر و دین برست

او براه عشق هم دین منست

مصحف آیات اسرار وجود

گر بدانی جان غمگین منست

مسکن سلطان ملک بی زوال

این دل درویش مسکین منست

فانی از خود گشتن و باقی بدوست

اندرین ره عین تمکین منست

دیدن حسنش بهر جا نوع خاص

غایت تمکین و تلوین منست

داد داد از چشم مست فتنه جو

کو چرا پیوسته در کین منست

گفت اسیری گر شد آزاد از همه

هم بقید زلف پرچین منست

شمارهٔ ۸۱

تا نقاب زلف از روی تو دور افتاده است

جان مشتاقان از آن رودر حضور افتاده است

شاهد رویت نماید هر زمان حسنی دگر

عاشق دیوانه دل زان ناصبور افتاده است

عاشقان را وایه دیدار تو باشد در بهشت

زاهد نادان پی غلمان و حور افتاده است

راه زاهد در حقیقت بود تقلید و مجاز

زین سبب از کوچه تحقیق دور افتاده است

قسم جانم در ازل چون عشق جانان بوده است

عشق ورزی زاهدا مارا ضرور افتاده است

غیرتی بنمای جانا خانه خالی کن ز غیر

چونکه دلدارت بسی تند و غیور افتاده است

شد دلم آزاده از قید غم هجران دوست

تا بملک وصل او جانرا عبور افتاده است

زاهدا از ما مجو هشیاری و زهد و ورع

زانک مست عشق از آنها بس نفور افتاده است

تا اسیری دید خورشید جمالت بی نقاپ

غرق بحر نورو محو بی شعور افتاده است

شمارهٔ ۸۲

خواهی که دیده باز کنی بر جمال دوست

بیرون کن از درون دلت هرچه غیر اوست

شد در میانه هستی تو پرده حجاب

ورنه همیشه با تو دلارام روبروست

دریا دلی که جرعه جانش بود محیط

مستی او کجا زمی جام یا سبوست

نقش دوئی بدیده احول اگر نمود

اما بچشم اهل نظر آن یکی نه دوست

هر لحظه روی تو چو نماید جمال تو

مارا چو حسن تو همه دم عشق نو بنوست

رخسار دوست آینه صاف و روشن است

بنگر که عکس جمله عالم عیان دروست

جانا چه دیر دیر نمائی بما جمال

دیدار تو همیشه دلم را چو آرزوست

جانم چو دید حسن تو پیدا ز روی خوب

زان رو همیشه مایل رخساره نکوست

بویی ز وصل دوست نیابد اسیر یا

جانی که در جهان همه مایل برنگ و بوست

شمارهٔ ۸۳

جهان از پرتو روی تو پیداست

جمالت از همه عالم هویداست

ز مهر روی جان افروز جانان

همه ذرات عالم مست و شیداست

دریغ از چشم بینا تا نبیند

که حسن او عیان از جمله اشیاست

اگر محرم شوی بینی که آن یار

بنقش جمله اغیار پیداست

عیان دید از همه رو حسن آن یار

دلی کز نقش غیر او مبراست

چو تابان شد ز عالم مهر رویش

بذرات جهان ما را تولاست

توان دیدن جمالش در دل پاک

که دل آئینه آن روی زیباست

جهان از پرتو حسنش عیانست

که خورشید رخ او عالم آراست

خیال زلف و روی او شب و روز

اسیری مونس جان و دل ماست

شمارهٔ ۸۴

از آفتاب روی تو عالم پر از ضیاست

هر ذره را ز مهر جمال تو صد صفاست

یکدم نقاب زلف ز رخسار برفکن

با عاشقان نما که جهان از چه رو فناست

از جلوه های عشق پرآوازه شد جهان

آفاق سربسر زدم عشق پر صداست

زاهد اگر مخالف عشقی زکج رویست

گر راست میروی ره عشاق با نواست

زحمت مکش طبیب بدرمان درد عشق

زیرا که درد عشق عجب درد بی دواست

گر صد جفا و جور کند یار هر زمان

ای دل صبور باش که آخر همان وفاست

بیگانه شد ز خویش و ز شادی فراغ یافت

جانی که او بدرد و غم عشق آشناست

تا جان من قبول غم عشق یار شد

زین غم بصد بلا دل غم دیده مبتلاست

انصاف و راستی اگرت هست مدعی

قلاش ورند همچو اسیری بگو کجاست

شمارهٔ ۸۵

مرادم وصل یار نازنین است

دلم را وایه از جانان همین است

سلاسل را چو زلف یار گفتند

بود در گردن ما گر چنین است

بقصد جان ما آن چشم خونریز

چو ترک مست دایم در کمین است

براه عشق رو بی قید مذهب

که رأی عاشقان مطلق بدین است

دلا در عاشقی با درد و غم ساز

درخت عشق را چون میوه این است

کجا باشد دلم را درد دوری

چو با جانان همیشه جان قرین است

اسیری در جمالش چون فنا شد

ازآن رو بیخبر از کفر و دین است

شمارهٔ ۸۶

روز فراق اگر ز قیامت علامت است

روزی که یار روی نماید قیامت است

یکدم لقا ز دولت دنیا مرا به است

دیدن جمال دوست عجایب سعادت است

زاهد بهشت جوید و عاشق لقای یار

باهریک این نصیب ز قسمت حوالت است

خوبان ماه رو که دل از عاشقان برند

حسن همه ز مصحف روی تو آیت است

برتر ز هر دو کون دلم را مقامهاست

حالات عاشقان تو یارب چه حالت است

زاهداگر چه عاشق حور و بهشت شد

ما را بعشق روی تو زآنهافراغت است

ما جان و دل بروی تو ایثار کرده ایم

از روی تو هنوز ازینم خجالت است

واقف نگشت کس ز کماهی سر عشق

اسرار عشق را نه بدایت نه غایت است

مفتی اسیریا بفتاوای ذوق عشق

با تو اگر نزاع کند از جهالت است

شمارهٔ ۸۷

هرکه از سر عشق آگاهست

محرم عاشقان درگاهست

با جمال تو میل حور و بهشت

نکند هر که مرد آگاهست

هرکه در بحر ذات فانی شد

او غریق فناء فی الله است

هرکه فانی ز خود، بحق باقی است

بر سریر شهود او شاهست

چون برید از خود و بحق پیوست

واصل حق و سالک راهست

عشق ورزی ارادت دل ماست

عشق جانم نه کار اکراهست

جاه دنیا بنزد اهل یقین

چاه باشد بصورت ارجاهست

ره مطلوب می برد طالب

در طلب گر بعشق همراهست

هان اسیری بوصل دوست شتاب

میرود عمر و روز بیگاهست

شمارهٔ ۸۸

هرگز نبود حسن ترا مبداء و غایت

نه عشق مرا هست نهایت نه بدایت

بی هادی عشقت بخدا سالک عاشق

هرگز نتواند که رود راه هدایت

زاهد که همه در پی حوری و بهشت است

دیدار تو میجست اگر داشت درایت

عاشق نبرد جان بسلامت ز ره عشق

از جانب معشوق اگر نیست حمایت

بس دور فتادست ز معشوق و ره عشق

هرکو نکند جانب عشاق رعایت

ره سوی وصال تو برد این دل مهجور

هرگه که درآید بمیان دست ولایت

بر حال دل زار اسیری ز توای جان

از عین ترحم نظری هست کفایت

شمارهٔ ۸۹

ذرات کون پرتو خورشید مطلق است

در بحر عشق جمله جهان همچو زورق است

دارد فراغت از من و مائی و هست و نیست

اندر محیط مستی او هر که مغرق است

زاهد نبرد بهره از ذوق عارفان

بر دل فسرده زانکه در ذوق مغلق است

هرکو ندید روی تو در پرده دو کون

در پیش عارفان تو نادان احمق است

بی بهره هیچ ذره ز خورشید عشق نیست

زیرا که نور عشق بذرات ملحق است

وحدت اگر بصورت کثرت ظهور کرد

غیر خداست باطل و حق دایما حق است

زاهد ز گفت عشق مکدر شود ولی

دایم ز سرعشق اسیری مزوق است

شمارهٔ ۹۰

چون کون مکان بتو عیانست

رویت بجهان چرا نهانست

حسن همه دلبران مه رو

از حسن و جمال تو نشانست

چشم تو مدام با حریفان

با ساغر و باده در میانست

این ظلمت و نور و کفر و ایمان

اززلف و رخ تویک نشانست

جان و دل عاشقان چه گویم

تا واله حسن تو چه سانست

ازجمله جهان جمال رویت

هرکس که بدید عارف آنست

هرلحظه چرا کنار جویی

چون جای تو در میان جانست

عکس رخ جانفزای جانان

از آینه جهان عیانست

از مشرب عذب تو اسیری

یک قطره محیط بی کرانست

شمارهٔ ۹۱

بقید زلف تا جانم اسیر است

دلم در دام فتنه پای گیر است

درون پرده ذرات عالم

رخت تابان چو خورشید منیر است

گرفتاران عشقت را فراغت

ز شاه و شحنه و میر و وزیر است

هوای گلشن حسنت ازآن رو

نرفت از جان که جای دلپذیر است

نسیم زلف جانانرا چه نسبت

ببوی عنبر و مشک و عبیر است

چگویم وصف یاری کو بعالم

بخوبی و ملاحت بی نظیر است

ز فکر هر دو عالم گشت آزاد

بقید عشق او هر کو اسیر است

دلا گر میروی راه طریقت

مشو ایمن که بس راهی خطیر است

توانی بود سالک در ره عشق

ترا گر رهنما ارشاد پیر است

دلم راه هدایت زان سبب یافت

که شیخ مرشدم شیخ کبیر است

نه امروز است دل شیدای حسنش

اسیری ما چنین بودیم دیرست

شمارهٔ ۹۲

آفتاب روی تو تابان شدست

در شعاعش جان و دل حیران شدست

نور مطلق گشت ذرات جهان

تاکه خورشید رخت تابان شدست

جان که در تاب تجلی شد فنا

در حقیقت واصل جانان شدست

آنکه روز و شب گدای کوی تست

بر همه خلق جهان سلطان شدست

شد بملک عاشقی افسانه

هرکه در عشق تو جان افشان شدست

جان ما در پرتو حسن رخت

محو و شیدا بی سر و سامان شدست

عشق جانان جان بیمار مرا

بوالعجب هم درد و هم درمان شدست

جان و دل در راه عشقت باختن

عاشق دیوانه را آسان شدست

تا اسیری شد اسیر زلف یار

فارغ از کفر و هم از ایمان شدست

شمارهٔ ۹۳

ای جمله جهان شیفته حسن و جمالت

جان و دل عشاق اسیر خط و خالت

از بهر تراش دل و دین تاختن آرد

در مملکت جان همه دم خیل خیالت

ما را ز خمار غم هجران خبری نیست

چون مست مدامم ز می جام وصالت

بگرفت جمال تو بدعوی همه آفاق

در حسن و ملاحت بجهان نیست مثالت

در کشتن عشاق نمایی ید بیضا

خون همه گویی که بفتوی است حلالت

دادند بهر کس ز ازل قسمت و بخشی

زان روز دلم را غم عشق است حوالت

چون شاهد حسن تو ز رخ پرده برانداخت

شد محو فنا جان اسیری ز جمالت

شمارهٔ ۹۴

اسیر عشق تو از هردوکون آزاد است

کسی که با غم تو مونس است دلشاد است

چه منع عاشق دیوانه میکنی زاهد

بعشق دوست ندانم ترا چه واداداست

مکن ملامت عاشق بعشق ورزیدن

که کار عشق نه کسبی است بل خداداد است

بغمزه چشم تو بنیاد غارت جان کرد

ز ترک مست نپرسی که این چه بنیاد است

درون خلوت جانم هزار گلزار است

خیال روی تو آنجا چو رخت بنهادست

جهان ز تاب تجلی شدست غرقه نور

مگر که یار ز رخسار پرده بگشادست

بیک کرشمه ز عشاق جان و دل بربود

بدلبری چه توان گفت کو چه استاد است

بنوش باده عشق و بریش زهد بخند

چه اعتبار بکار جهان که برباد است

همیشه کارتو سوزست و ناله و زاری

اسیریا بخدا گو ترا چه افتادست

شمارهٔ ۹۵

ای آفتاب ذات تو تابنده از صفات

وی پرتو صفات تو روشن زکاینات

اسماست نور و جمله اکوان ظلال او

خورشید نوربخش بود ذات باصفات

شد جلوه گر جمال تو در صورت بتان

زان روی بت پرست پرستد منات و لات

هر ذره آیتی بود از مصحف رخت

مائیم در کتاب تو آیات محکمات

مهر رخت ز پرده هر ذره چون بتافت

شد روشن از جمال تو جمله مکونات

نام و نشان عاشق و معشوق شد پدید

زان دم که جلوه کرد جمالت ز ممکنات

چون در مقام محو اسیری ز خود برست

در صحو بعد محو شد او حل مشکلات

شمارهٔ ۹۶

در حسن چون رخت بجهان آفتاب نیست

از انفعال روی تو در ماه تاب نیست

بر عارض تو پرده اگر هست حسن تست

جز جلوه های حسن برویت نقاب نیست

مفتی علوم حال ز قلب سلیم جو

اسرار عشق در ورق و در کتاب نیست

واعظ حدیث جنت و دوزخ مگو بما

عشاق را خبر ز نعیم و عذاب نیست

داغی است بر دل همه عالم ز سوز عشق

کو دل کز آتش غم عشقت کباب نیست

ای محتسب بدان که مرا مستی از کجاست

از چشم اوست مستی من از شراب نیست

رندان بسی شراب وصالش اسیریا

نوشیده اند کس چو تو مست خراب نیست

شمارهٔ ۹۷

زمهر روی تو هر ذره ماه تابانست

ز تاب پرتو حسن تو عقل حیرانست

بیابیا که ز درد تو ناتوان گشتم

بجز نظر بجمالت بگو چه درمانست

اگر چه شاهد رویت ز خلق گشت نهان

عیان بدیده ماشد هرآنچه پنهانست

بیک کرشمه ربودی قرار و صبر از دل

کنون ز شوق تو مارانه سر نه سامانست

بغیر یار درین دار نیست دیاری

خیال غیر اگر هست پیش نادانست

فنا نگشته خلاصی مجوز دست فراق

بوصل دوست رسیدن نه کار آسانست

بیا و جای اقامت بملک عشق طلب

که کوی زهد اسیری نه جای رندانست

شمارهٔ ۹۸

امید من به لطف عمیم تو واثق است

برجرم ما چو رحمت عام تو سابق است

در راه عشق رو که صراطی است مستقیم

راهی که ره بدوست برد راه عاشق است

در راه عشق جان و جهان باختم از آن

کاول قدم براه تو ترک علایق است

روی زمین ز ظلمت ظلم ار چه شد چو شب

نور ولایت است که چون صبح صادق است

در ره رفیق یکدل و یکرو چو یافتی

آنست الرفیق که یار موافق است

ظلمت سرای کون ز روی تو نور یافت

یارب جمال دوست چه خورشید شارقست

از تابش رخت چو اسیری شود فنا

وه وه ببزم وصل تو آن دم چه لایق است

شمارهٔ ۹۹

در بزم وصل یار مرا گرچه بارنیست

جز جست و جوی او دگرم هیچ کارنیست

دیار در دو کون ندیدیم غیر دوست

زیرا درین دیار کسی غیر یار نیست

گوید خرد که از غم عشقش کنار جو

دریای عشق را چه کنم چون کنار نیست

مست شراب عشق نه بیند غم خمار

هر مستی دگر که بود بی خمار نیست

جز شربت لب تو اگر شهد و شکرست

در کام جان خسته دلان خوشگوار نیست

روز قیامت است مرا ای مراد جان

روزی که سرو قامت تو درکنار نیست

بر جان ماست ز آتش عشق تو داغها

دردا که سوز و درد دلم در شمار نیست

تا شد قرار گاه غمت جان بیقرار

بی درد عشق حال دلم بر قرار نیست

جز سوز جان و داغ دل و عجز و نیستی

جان مرا بعشق اسیری شعار نیست

شمارهٔ ۱۰۰

مستیم تا ابد شده از بیخودی ز دست

زان باده که داد بما ساقی الست

من مست عشقم از بر ما خیز زاهدا

بد نام می شوی که بما میکنی نشست

هرگز خمار فرقت جانان ندید جان

از باده وصال چو بودم همیشه مست

من فاش گویمت دو جهان غیر یار نیست

سر چنین بلند نخواهیم گفت پست

از مظهر جهان چو توئی ظاهر از چه شد

این اختلاف مؤمن و ترسا و بت پرست

بی بهره از جمال رخت نیست ذره

مرآت حسن روی تو بودست هرچه هست

تا مهر نوربخش بتابید بر دلم

از جمله قید جان اسیری ما برست

شمارهٔ ۱۰۱

دل ز بند غم دمی آزاد نیست

بی غم عشق تو جانم شاد نیست

طاقت تاب غم عشق از کجاست

جان و دل راگر ز توامداد نیست

آنچنانم واله حسن رخت

کز جهان و جان دلم را یاد نیست

راز عشق از عاشقان باید شنید

زانکه سر عشق بازهاد نیست

دل ز جورت میخورد خون جگر

جان ما را زهره فریاد نیست

دادما ندهد ز جور عشق یار

همچو من کس عاشق بیداد نیست

زاد راهم درد و سوز و زاریست

عاشقان را غیر ازین خود زاد نیست

زاهد از منعت کند از عاشقی

گو طریق عشق را واداد نیست

گرچه شمشاد ای اسیری دلرباست

همچو سرو قامتش آزاد نیست

شمارهٔ ۱۰۲

از حسن عالم گیراو کونین پرغوغاشدست

وز تاب زلف سرکشش عالم پراز سوداشدست

جان و دلم در حلقه مویش گرفتار آمدست

عقلم زنور روی او سرگشته و شیدا شدست

از جام عشقند از ازل، ذرات مست لم یزل

ساقی صلایی میزند میخانه رادر واشدست

نام و نشان عالم و آدم نبود اندرمیان

از جلوه حسن رخش نام جهان پیدا شدست

در صورت عالم علم بینم جمال آن صنم

مجنون عشقم لاجرم عالم برم لیلا شدست

من از غم عشقش چنین زار و نزار و ناتوان

رحمتش نمی آید بمن گوئی دلش خاراشدست

عیش و حضوری در جهان دارم که کس ندهد نشان

زیراکه شاه عشق راجان ودلم مأوا شدست

ای کاشکی آن تند خو پرده برافکندی زرو

تا هر کسی دیدی که او نور جهان آراشدست

نام اسیری در جهان قلاش ورند و مست دان

یارب چه شد کز عاشقان او در جهان رسواشدست

شمارهٔ ۱۰۳

در سویدای دلم سودای عشقش جا گرفت

در درون خانه جانم غمش مأوا گرفت

تا نقاب زلف بر روی چومه انداختی

از پریشانی دماغ جان ما سوداگرفت

گر بطور زهد دم زد زاهد از انکارما

نیست کس رادر طریق عاشقی برما گرفت

عقل سرکش راه هستی رفت و در پستی فتاد

عشق راه نیستی شد قدراوبالا گرفت

در هوایت کوه آب از چشمه ها گردد روان

ز آتش عشقت خروش و جوش در دریا گرفت

در پی صید همای وصل جانان جان ما

گرچه بسیاری دوید از هر طرف اما گرفت

ای اسیری در هوای وصل سیمرغ دلم

عاقبت در آشیان بی نشانی جا گرفت

شمارهٔ ۱۰۴

خورشید رخت از همه ذرات چو پیداست

بروحدت تو جمله جهان شاهد و گویاست

بی بهره ز دیدارتوشد دیده اعمی

بینا بجمال رخ تو دیده بیناست

بر بحر قدم نقش حبابست مراتب

ظاهر همه موجست و حقیقت همه دریاست

ذرات جهان ظاهر و باطن بحقیقت

از نور تجلی جمال تو هویداست

از باده توحید دلم مست مدامست

جانم ز فروغ رخ تو واله و شیداست

چون غیر تو در صورت و معنی نتوان یافت

پس این همه تغییر و تفاوت ز کجا خاست

حیران جمال رخ یار است اسیری

زان فارغ و آزاده ز دنیا و زعقباست

شمارهٔ ۱۰۵

دلم با دوست دایم در وصالست

فراق از وی مرا دیگر محالست

برو ای عقل رخت خویش بربند

که عشق از گفت و گویت در ملالست

سلاطین رااگر مال است مارا

گدائی درش مال و منالست

حجاب تو توئی آمد و گرنه

همه عالم جمالش را مثالست

به پیش عارف حق بین دو عالم

مر اسمای الهی را ظلالست

هرآنکو وحدت حق را ز کثرت

ببیند بی گمان صاحب کمالست

به پیش چشم تو روشن اسیری

همه عالم بنور ذوالجلالست

شمارهٔ ۱۰۶

جهان عکس رخ مه پیکر ماست

همه ذرات ازآن رو رهبر ماست

جمالش چون بخوبان گشت ظاهر

ازآن سودای خوبان در سرماست

گشا چشم بصیرت تا به بینی

که حسن دلبران از دلبرماست

دلم چون عاشق آن روی زیباست

همه زشت و نکواندر خورماست

چو رویش از همه اوراق دیدم

ازآن رو جمله عالم دفترماست

چو غیر از من بعالم نیست ظاهر

همه ذرات عالم مظهر ماست

اسیری را کجا کثرت حجابست

چو وحدت دایما در منظرماست

مرا مطلوب از آن روگشت حاصل

که قطب و غوث اعظم سرور ماست

ز فیض نوربخش هر دو عالم

همه سر جهان پیدا برماست

شمارهٔ ۱۰۷

خیل غمت بجور و جفا ملک جان گرفت

دل تن نهاد و دامن شادی روان گرفت

ای دل ره عدم چو گرفتی از آن میان

جانم ز هستی تو کناری نهان گرفت

آید همیشه اشک بدریوزه پیش تو

اوسایل است و راه نشاید برآن گرفت

دل مرکب قرار بمیدان عشق تاخت

چون شهسوار درد تو آمد عنان گرفت

تا لذت شراب غمت یافت کام جان

سرخوش شد و بمصطبه پای دنان گرفت

چون حسن تو بحور و بغلمان ظهور کرد

زاهد چنان هوای جنان از چنان گرفت

زلف تو داشت جان اسیری ببند خویش

رویت بصد لطافتش آخر ضمان گرفت

شمارهٔ ۱۰۸

یارب ز چه روروی تو در پرده نهانست

در پرده نهانست و پس پرده عیانست

از پرتو رخسار تو روشن شده دیدیم

گر کعبه و گر مسجد و گر دیر مغانست

این طرفه غریبست که خورشید جمالت

در صورت ذرات عیانست و نهانست

با آنکه توئی بود و جهان هست نمودی

باکس نتوان گفت چنین است و چنانست

گر زانکه بخوبان نظری میکنم اما

از روی همه دیده برویت نگرانست

در مسجد ومیخانه ز شوق تو چه گویم

رندان همه در شورش و زاهد بفغانست

از باده عشق است چنان مست اسیری

کز بیخبری عاشق و معشوق ندانست

شمارهٔ ۱۰۹

خورشید رخت از همه ذرات عیانست

باآنکه عیانست پس پرده نهانست

رویت زچه رو روی بهر روی نهان کرد

گوئی که مگر مصلحت کار در آنست

هر لحظه بما روی بنوعی بنماید

این جلوه همه از پی صاحب نظرانست

از آینه روی بتان حسن تو دیدیم

حیرانی ما در رخ خوبان همه زانست

بر لوح دلم نقش خیال تو مصور

بر صفحه جان از خط و خال تو نشانست

غرق است بدریای تحیر دل عاشق

دلبر بکنار و غم عشقش بمیانست

معشوق نهانست و اسیری ز پی عشق

مست است ازآن رو همه با زار و فغانست

شمارهٔ ۱۱۰

درد تو دوای دل و هم مرهم جانست

دشنام تو بهتر ز دعای دگرانست

لطف است و وفا جور و جفایت بحقیقت

جنگ تو بعاشق همه از صلح نشانست

دیدم که رضایت همه در ناله و زاری است

این ناله و افغان دلم از پی آنست

یک شمه ز حسن تو هرآنکس که به بیند

دیوانه شد و در پی او خلق دوانست

در جلوه گری حسن رخت دیدم و گفتم

این حسن نه حسن است که در حدبیانست

پیدا و نهان آینه روی تو دیدیم

گر عالم جانست و گر ملک جهانست

برآتش عشق تو دل و جان اسیری

بریان و کبابست چه گویم که چه سانست

شمارهٔ ۱۱۱

ای جمالت گشته پیدا از نقاب کاینات

حسن رخسار تو پنهان در حجاب کاینات

بهر اظهار صفات بیحد و اندازه شد

مختفی خورشید ذاتت در سحاب کاینات

تا بصحراشد پی اظهار خود سلطان عشق

کرد برپا خیمه حسن از طناب کاینات

گشت ذرات جهان تابان و روشن همچو ماه

تا نهان شد مهر رویت در نقاب کاینات

ذوق و لذت عارفی دارد که میخواند روان

جمله آیات حسنت از کتاب کاینات

چون درآید در خروش و جوش دریای قدم

کی گذارد کی،برو نقش حباب کاینات

جمله ذرات جهان همچو(ن) اسیری سایه اند

هست روی نور بخشش آفتاب کاینات

شمارهٔ ۱۱۲

گنج اسرار یقین در کنج خلوت حاصلست

واقف گنج معانی بیگمان صاحب دلست

ره بوحدت کی بری، تا در حجاب کثرتی

هرکه شد محجوب کثرت او ز وحدت غافلست

چون میان عاشق و معشوق نسبت عشق بود

میل آن با این و این یک نیز باآن مایلست

از کمالی نیست خالی هیچ نقصان در وجود

هرکه دارد این نظر می دان که مرد کاملست

هرکه غرق بحر وحدت شد خبر دارد زما

ورنه حال ما چه داند هرکه او بر ساحلست

آتش شوق جمالش در دل گردون فتاد

در هوای روی اوتنها نه پایم در گلست

زاهدا پیوسته چون در دست هجرانی اسیر

کی کنی باور که جان ما بجانان واصلست

گر نشان جوید کسی از ما بعالم گو مجو

زانکه ما را در مقام بی نشانی منزلست

قتل عاشق را بشمشیر جفا باطل مدان

گر قتیل عشق داند حق بدست قاتلست

مهر رویش از همه ذرات عالم ظاهر است

هر که این معنی نداند پیش دانا جاهلست

نیست محجوب از اسیری مهر روی نوربخش

ظلمت هستی ما اندر میانه حایل است

شمارهٔ ۱۱۳

بقید زلف تو جانم عجب گرفتارست

ز بند دام تو جستن نه سرسری کارست

ز مهر روی تو ذرات کون در رقصند

جهان ز تابش حسن تو غرق انوارست

درون پرده کثرت جمال وحدت دوست

کسی معاینه بیند که مرد اسرار است

یکیست عاشق و معشوق پیش اهل یقین

دوئی گمان کج احولی و پندار است

سپاه عشق سراسر گرفت ملک وجود

خرد ز دست تظلم بجان بزنهارست

بمکر و عربده چشم تو ریخت خون جهان

ببین که چشم معربد چه شوخ و عیارست

جهان ز باده لعل تو مست و بیخبرند

کجاست آنکه بدور لب تو هشیارست

چه غم ز سرزنش دشمن و ز طعن رقیب

بما اگر ز سر مهر یارما یارست

همه جهان چو اسیری بدور رخسارت

بگرد نقطه خال تو همچو پرگارست

شمارهٔ ۱۱۴

بی جمال روی تو دل را حیاتی هست نیست

زآب حیوان لبت جانرا مماتی هست نیست

هرکه شد دل زنده از دیدار جان افزای تو

آنچنان دل زنده را هرگز وفاتی هست نیست

شد مقید جان ما نوعی که گویی یک نفس

از کمند زلف تو او را نجاتی هست نیست

پیش مست باده توحید در هر دو جهان

جز صفات و ذات تو ذات و صفاتی هست نیست

روبهر سویی که باشد عاشق دیوانه را

جز بسوی قبله رویت صلاتی هست نیست

نیست هستی غیر واجب پیش مرد راست بین

جز خیال چشم احول ممکناتی هست نیست

ای اسیری در یقین عارفان حق پرست

همچو نفس بدبتی در سومناتی هست نیست

شمارهٔ ۱۱۵

با خیال زلف تو در خلوت تارم خوشست

از صفای روی تو باروح انوارم خوشست

خلوت تاریک وصمت وجوع و بیداری شب

با همه در بزم وصلت گر بود بارم خوشست

بی گل رخسار تو پیوسته روز و شب زغم

همچو بلبل با فغان و ناله زارم خوشست

هرکسی را در جهان باشد بچیزی میل دل

جان ما را دایمابا درد دلدارم خوشست

دل فکارست و جگر خونست و دیده خون فشان

این همه در آرزوی روی آن یارم خوشست

با وجود تابش مهر جمال نوربخش

گر بقید ظلمت زلفش گرفتارم خوشست

چون اسیری کفر و ایمان عکس زلف و روی اوست

زان سبب با کعبه و با دیر و زنارم خوشست

شمارهٔ ۱۱۶

ازپرتو جمال تو عالم منورست

وزسنبلت مشام دل و جان معطرست

این جرم خور که جمله جهان روشن ازویست

یک ذره ز پرتو آن روی انورست

سلطان حسن روی ترا ملک هر دو کون

بی لشگر و سپاه عجایب مسخرست

غایت نداشت جلوه رویت از آن سبب

هر دم بجلوه دگر و حسن دیگرست

در تاب رفت زلف تو سرها بباد داد

بازش ز پیچ و تاب چه آشوب در سرست

چشمت بقصد کشتن من غمزه تیز کرد

یارب که این چه ترکک بیرحم کافرست

عقل بلند پایه بدرگاه شاه عشق

هرگز نگشت محرم و چون حلقه بردرست

کس با خودی نیافت ببزم وصال راه

زیرا جناب وصل ازین پایه برترست

در دام فتنه جان اسیری ز چیست گفت

گفتم کزان سلاسل زلف معنبرست

شمارهٔ ۱۱۷

ای مصحف جمال تو اوراق کاینات

عالم ز نور روی تو آیات محکمات

از پرتو تجلی روی تو روشن است

گر کعبه و کنشت و گر دیر سومنات

روشن ز ذره های صفاتست مهر ذات

بود صفات تست مدام از نمود ذات

اسماء تو ظلال شئونات داتیست

اسما، عیان شده بظلال تعینات

عالم ظهور روی ترا گشته اینه

ظاهر صفات و ذات تو ز اعیان ممکنات

بحر محیط مشرب تو شد اسیریا

از فیض نوربخش توئی منبع حیات

نهصد هزار بحر شراب تجلیش

نوشیده و تشنه تری بهر باقیات

شمارهٔ ۱۱۸

گر مهر فاحببت بذرات نه ساریست

سرگشتگی عالم و آدم ز طلب چیست

از شوق تو سرگشته شد افلاک و کواکب

واندر طلبت آب بهر گوشه جاریست

از کعبه ترا گر طلبد زاهد عابد

مطلوب ز بتخانه و از دیر بگو کیست

ز آئینه دل زنگ دوئی گر بزدائی

روشن بنماید که همه، غیر یکی نیست

این طرفه که از باده وصلش همه مستند

در قید خمار غم هجران ز اسیریست

شمارهٔ ۱۱۹

جان ما عاشق سروقد جانانه شدست

غرقه بحر غمش از پی در دانه شدست

مست عشقست و کند میل شراب لب او

تا که مخمور دو چشم خوش مستانه شدست

ساخته قبله خود کویش و از دین فارغ

کعبه یک سو بنهادست و به بتخانه شدست

شمه تا خبر از عشق بتان یافته است

بیخبر از غم این بیدل دیوانه شدست

دارد از شادی وصلش ز غم هجر فراغ

عشق را تا دل او مسکن و کاشانه شدست

تا بمعشوقه پرستی بجهان مشهوری

قصه لیلی و مجنون ز تو افسانه شدست

شد گرفتار بلا جان اسیری زان دم

که نهان گنج غمش در دل ویرانه شدست

شمارهٔ ۱۲۰

شفای این دل بیمار جز لقای تو نیست

طبیب جان خرابم کسی ورای تو نیست

کسیکه پرسش خسته دلان کند دایم

بدور حسن تو جانا بجز جفای تو نیست

غریب و بی کسم و در جهان مرا باری

بحق صحبت جانان که کس بجای تو نیست

کجا ز وصل تو نومید می تواند شد

کسی که مقصد جانش بجز وفای تو نیست

اسیری در غم دوری بسوخت ای دلبر

بیاکه مرهم دردش بجز لقای تو نیست

شمارهٔ ۱۲۱

نیست ما را هیچ فکری جز لقای روی دوست

آفرین بررای درویشی که در فکر نکوست

زلف و رویت نیست تنها آرزوی ما و بس

مشتری و ماه را شبرو شدن زین آرزوست

عاشقی را باید از باد صبا آموختن

میرود بی پا و بی سر دایما در جستجوست

مستی عشاق باشد زان دو چشم پر خمار

سرخوشی بیدلان نه از باده جام و سبوست

پیش قاضی محبان مدعی عشق را

شاهد عادل بغیر از چشم گریان، رنگ روست

گو(ی)اگر پیش سر عشاق در میدان غم

میکند دعوی که من سرگشته ام بیهوده گوست

غیر سرو قامتش در باغ دل جایی مده

همت عالی اسیری چون ترا آئین و خوست

شمارهٔ ۱۲۲

دایما درد تو همراه منست

عشق تو هم حاکم و شاه منست

هرکه بیدارست شبها در جهان

از فغان و زاری و آه منست

دو گواه عدل بر سوز دلم

چشم گریان روی چون کاه منست

سرور خوبان عالم این زمان

دلبر زیبای چون ماه منست

جان فشاندن ای اسیری در غمش

در طریق عاشقان راه منست

شمارهٔ ۱۲۳

بیا جانا که بی تو جان خرابست

دلم از آتش شوقت کبابست

خورم خون جگر بی تو نگارا

بهجرانت مرا اینها شرابست

ندارم غیر عشقت در جهان کار

ترا با من چرا چندین عتابست

ز درد فرقتت ای جان جانان

تنم بیمار و دل در اضطرابست

قدت سرو و لبت قند و میان موی

جبینت ماه و رویت آفتابست

دلم را با وجود خاک کویت

نه پروای بهشت و نه ثوابست

ز دست هجر از پای اوفتادم

اگر رحمی کنی فکری صوابست

دوائی کن بوصل خود دلم را

که از درد و غم هجران خرابست

اسیری گر ز حالت پرسد آن ماه

بگو درد درونم بی حسابست

شمارهٔ ۱۲۴

گردیدن گردون یقین از عشق جانان بوده است

جانا نگر کز جست و جو یک لحظه کی آسوده است

ارواح قدسی زین سبب بیخورد و بیخواب آمده

عقل کل اندر عمرها زین غم دمی نغنوده است

بینی که باد تندخو چون آب و آتش دم بدم

افتان بخاک ره چنین آن هم ازین غم بوده است

یاقوت و لعل از مهر او افتاده در کوه و کمر

از اشک خونین لاله را دامن بخون آلوده است

حیوان و انسان از طلب گشته روان از هر طرف

این رفتن واین آمدن گوئی مگر بیهوده است

چشم بصیرت را گشا یک یک ازین ها کن نگاه

از گوش جان بشنو ز من کین نکته کس نشنوده است

خامش اسیری تا بکی افشای این سر بهر چیست

عارف کجا نااهل را رمزی ازین بنموده است

شمارهٔ ۱۲۵

روی تو ظاهرست بعالم نهان کجاست

گر او نهان بود بجهان خود عیان کجاست

عالم شدست مظهر حسن و جمال تو

ای جان بگو چه مظهر و ظاهر جهان کجاست

در هر لباس حسن تو هر لحظه رو نمود

عالم همه توئی و زمین و زمان کجاست

هرجا باسم خاص ظهوریست مرترا

غیر ترا نمای که نام و نشان کجاست

در عرصه وجود چوغیر از تو هیچ نیست

بهر خدا بگوی که کون و مکان کجاست

وصف جمال تو خواهم که با همه

گویم و لیک نطق و زبان و بیان کجاست

در پرتو جمال رخ نوربخش تو

شیدا و والهی چو اسیری بجان کجاست

شمارهٔ ۱۲۶

روی چو مهت کاینه جان و جهانست

حسنش ز همه ذره چو خورشید عیانست

عالم شده از نور رخت ظاهر و پیدا

در پرده هر ذره جمال تو نهانست

در ظاهر و باطن بیقین از همه رویی

عارف همه او بیند و جاهل بگمانست

در مذهب من نام و نشان جمله ترا بود

غیری که نباشد ز کجا نام و نشانست

خورشید حقیقی است که از کون و مکان تافت

عالم همه روشن شده از پرتو آنست

از عاشق دیوانه خبر جوی ز معشوق

کین زاهد افسرده هم از بیخبرانست

حسن رخ تو دید اسیری ز دو عالم

ای جان ز جهان او بجمالت نگرانست

شمارهٔ ۱۲۷

رند و قلاشیم و مست و می پرست

از شراب عشق تو رفته ز دست

معتکف در کعبه و مسجد بدم

در خراباتم کنون افتاده مست

تا بمعشوقی کنی اظهار ناز

از نیاز عاشقان عالم پرست

جمله عالم غرق بحر وحدتند

از زمین و آسمان بالا و پست

بود عالم جز بهستی تو نیست

دایما از فیض عامت نیست هست

نقش بند ما مثال خویش خواست

صورت آدم کشید و نقش بست

از شراب وصل تو مست مدام

چون اسیری گبر و ترسا بت پرست

شمارهٔ ۱۲۸

میخانه از لعل لب تو پرشرو شور است

مسجد ز تجلی رخت غرقه نورست

عکس رخ تو زآینه کون هویداست

لیکن چه کند عامی بیچاره که کورست

در پرده ذرات جهان گرچه نهانی

آن نیز بروی تو که از فرط ظهورست

حسن رخ تو ظاهر و پیداست ز عالم

تابان همه ذرات ز مهر تو چو هورست

در ملک دل عاشق غمدیده چه گویم

کز روح خیال تو چه شادی چه سرورست

هرکس که بجز کوی تو و روی تو جوید

گر جنت و حورست که از عین قصورست

در مانده اسیری بغم عشق چنانست

کز بود حود و دنیی و عقبیش نفورست

شمارهٔ ۱۲۹

مهر روی تو که تابان ز همه ذراتست

حسن او را همه کون و مکان مرآتست

نیستی جمله بهستی تو پیدا شده است

غیر ازین هرکه بگوید سخن طاماتست

پیش عارف که ز اوراق جهان حسن تو دید

مصحف روی ترا جمله جهان آیاتست

دیده آن دیده که بینا بود از نور یقین

که جمال تو هویدا ز همه ذراتست

گرچه عالم همگی مظهر اسما شده است

گشته ظاهر همه اسما ز صفات و ذاتست

که گهی عشق و گهی عاشق و گه معشوقی

وه شئونات الهی چه عجب حالاتست

بعد آزادگی از قید اسیری دانست

که ظهورات ترا هر دو جهان آلاتست

شمارهٔ ۱۳۰

ای نهان خورشید ذات تو در ابر کاینات

گشت ذرات جهان پیدا ز انوار صفات

مهر ذاتت بی جهات و کیف و کم باشد ولی

ز انبساط نور او شد روشن اطراف و جهات

ممکن از جود وجود واجب آمد در وجود

فیض عامش گشت شامل بر جمیع ممکنات

چون جهان، حسن رخت را هست مظهر از چه رو

نیست یکسان، کفر و ایمان، کعبه و لات و منات

مابدام زلف تو در بند مشکل مانده ایم

ای فروغ نور رویت حل جمله مشکلات

بی جمال تو دو عالم بود دایم در ممات

ز آب حیوان لب لعلت جهان را شد حیات

شد اسیری واله حسن تو از روی بتان

ای جمال نوربخش تو عیان از کاینات

شمارهٔ ۱۳۱

تا نقد دارضرب معارف کلام ماست

در ملک فقر سکه شاهی بنام ماست

چون والی ولایت کشف و ولایتیم

سلطان ملک کون کمینه غلام ماست

بیرون ز ملک اسم وصفت رتبه منست

اکنون که شهر غیب هویت مقام ماست

شهباز همتم ز دو عالم چو در گذشت

عنقای وصل یار ازآن دم بدام ماست

از جور عقل رخت باقلیم عاشقی

بردم که ملک عشق تو دارالسلام ماست

مخمورم از شراب لب لعل جانفزات

وز جام چشم مست تو شرب مدام ماست

تا مهر نوربخش ز چرخ کمال تافت

زان دم اسیریا همه کاری بکام ماست

شمارهٔ ۱۳۲

تا که خورشید جمال از برج رویت طالعست

خانه جان و دلم روشن ز نور لامعست

جمله عالم نقاب شاهد روی تو شد

این سخن پنهان نمی گویم حدیثی شایعست

می شود روشن ز حسنت هرنفس کون و مکان

زانکه از مهر رخت هر لحظه نوری ساطعست

هرزمان یابم حیاتی تازه از دیدار تو

مرده دل آنکس که عمرش بی جمالت ضایعست

هرکرا با دولت وصل تو باشد دست رس

هم زمانه چاکرست او را و گردون تابعست

قصه بوس و کنارش هست امری بس محال

دیده در عمری بدیداری از آن مه قانعست

پرتو خورشید عالم سوز روی نوربخش

قید موهوم اسیری از دو عالم رافعست

شمارهٔ ۱۳۳

حسن خوبان جهان عکس رخ زیبای اوست

لاجرم در هر سری از زلفشان سودای اوست

آفتاب عشق با هر ذره دارد نسبتی

نسبت معشوق و عاشق عین نسبت های اوست

هست روشن پیش ارباب نظر چون آفتاب

کین جهان پیدا ز نور روی مهر آرای اوست

از شراب چشم مخمورش جهان مست و خراب

فتنه و آشوب عالم نرگس شهلای اوست

جامه حسن بتان از روی او شد مستعار

کین قبای نیکوئی برقامت رعنای اوست

حسن بی اندازه را کون و مکان آئینه است

گرچه مرآت جهان روی جهان آرای اوست

میکند طیران فراز نه فلک مرغ دلم

رهبر جان اسیری همت والای اوست

شمارهٔ ۱۳۴

مقبل کسی که شادی وصل تو دیده است

خرم دلی که از غم هجران رهیده است

شادست آنکه دولت غم های عشق تو

برجان و دل بملک دو عالم خریده است

آرد بدست دامن معشوق بیگمان

هر عاشقی که محنت عشقش کشیده است

هرکو ز خود برست نه بیند غم فراق

در مسند وصال تو خوش آرمیده است

هر دم به دیده حسن دل افروز جلوه ده

مرآت حسن تو دایم چو دیده است

در ظلمت شب است نهان آفتاب روز

تا خط مشکبار تو بررخ دمیده است

تا ناظرست دیده اسیری بروی او

زان حسن نوربخش چه گویم چه دیده است

شمارهٔ ۱۳۵

ای که کوی یارمیجویی دو عالم کوی اوست

در حقیقت روی جمله خلق عالم سوی اوست

ای که می پرسی نشان از زلف جانان بیگمان

پیش ارباب یقین هر ذره یک موی اوست

نیست کس را جز بسوی قبله رویش سجود

سجده گاه جمله عالم چون خم ابروی اوست

چون ز مرآت رخ خوبان جمالش ظاهرست

عشق مجنون بررخ لیلی همه بربوی اوست

چشم مستش هر زمانی فتنه آرد پدید

شور و غوغا در جهان از نرگس جادوی اوست

هرکه بینا شد بنور معرفت بیند عیان

کین همه ذرات پیدا ز آفتاب روی اوست

ای اسیری نیستی تنها اسیر دام او

جمله عالم پای بند حلقه گیسوی اوست

شمارهٔ ۱۳۶

جانا بیا که صحبت جانانم آرزوست

جامی ز باده لب خندانم آرزوست

از زاهدی و زهد ریائی دلم گرفت

می خوارگی و مجلس رندانم آرزوست

در پای گل میان چمن جام می بکف

واندر کنار سرو خرامانم آرزوست

درخانه فراق تو دلتنگ گشته ایم

گلگشت باغ وصل تو از جانم آرزوست

در ظلمت غمیم اسیری ز شوق یار

دیدار نوربخش ز جانانم آرزوست

شمارهٔ ۱۳۷

ما ز جام باده عشقیم مخمورالست

زان سبب باشد مدامم با می و شاهد نشست

با می و معشوق چون شد عهد و پیمانم درست

عهدنام نیک و زهد و توبه را خواهم شکست

پای همت برسرزهد ریا بنهاده ایم

رندم و مست و خراباتی و جام می بدست

عشق ترسا زاده ما را برد خوش خوش برکنار

از مسلمانی و دین و برمیان زناربست

غمزه جادو دل و دینم تمامی برده بود

نیم جانی ماند و خواهد آن دو چشم نیم مست

حسن شاهد از همه ذرات چون مشهود ماست

حق پرستم دان اگر بینی که گشتم بت پرست

چون اسیری باده جام فنا را نوش کرد

مست و بیخود گشت و از قید خودی یکباره رست

شمارهٔ ۱۳۸

ای ز خورشید جمالت گشته روشن کاینات

وی ز مهر ماه رویت چرخ و انجم بی ثبات

سبعه سیاره سرگردان ز شوق روی تو

برامید بوی وصلت آرمیده ثابتات

ابر فیضت گر نمی بارید برملک عدم

کی دمیدی سبزه و گل در زمین ممکنات

آفتاب ذات تابان شد ز ذرات جهان

این کسی داند که بیند ذات را عین صفات

هرکه روی تو ز مرآت جهان بیند عیان

گشت یکسان در شهودش کعبه و لات و منات

چون مسیحای لب تو دم دمد در مرده ها

در نفس هریک برون آرد سر از جیب حیات

چون اسیری پرتو خورشید روی نوربخش

هر که بیند یابد از قید من و مائی نجات

شمارهٔ ۱۳۹

تا بعشق تو جان گرفتارست

دل از این درد و غم جگرخوارست

عمر خود هرکه بی غم عشقت

میگذارد بهر زه بیکارست

مکن انکار عشق ما زاهد

عاشقان را بعشق اقرارست

گرد کوی تو دایما عاشق

پا بجا در سفر چو پرگارست

خود محالست از تو ببریدن

با تو پیوستن ازچه دشوارست

هرکه از درد عشق بیم آرد

نیست عاشق که مرد بیمارست

دل بسودای وصل جانان باخت

جان ودل را، واز دوئی وارست

کی فرود آوریم سر به بهشت

غرض عاشقان چو دیدار است

چون اسیری بقید عشق رخش

جمله خلق جهان گرفتارست

شمارهٔ ۱۴۰

عاشقان را در طریق عشق حالی دیگرست

با غم معشوق هردم قبل و قالی دیگرست

کی بود جز شاهد و می رند را دیگر خیال

زاهد ماخول هردم در خیالی دیگرست

در بیابان فراقش زاهدان سرگشته اند

لیک عاشق هر زمانی در وصالی دیگرست

گرچه خورشید جمال مهوشان دارد زوال

لیک رویش آفتابی بی زوالی دیگرست

مثل دارد هر چه میروید بگلزار جهان

غیر سرو قامتش کو بی مثالی دیگرست

عشق او برجان و دل هر لحظه گردد تازه تر

چون رخش راهر زمان حسن و جمالی دیگرست

ای اسیری تا تو هستی وصل او باشد محال

جستن بوس و کنار او محالی دیگرست

شمارهٔ ۱۴۱

هرکه عاشق نیست مرد کار نیست

بوالهوس را بر دراو بار نیست

زآتش عشق است داغی بر دلم

نیست عاشق هرکه دل افکار نیست

هرکه شد مستغرق دیدار تو

با غم دنیا و دینش کار نیست

کی توان روی تو دیدن بی رقیب

در جهان هرگز گلی بی خار نیست

روبچشم دل نظر کن جان من

خانه پر یارست هیچ اغیار نیست

یک قدم بر فرق موهومات نه

ره بدلبر جان ما بسیار نیست

گر بسرخلق عالم ره بری

جمله اقرارست هیچ انکار نیست

در پس هر پرده سری دیگرست

دیده بگشا حاجت گفتار نیست

هست پیش عاشقان آن سر عیان

لیک زاهد محرم اسرار نیست

عشق و معشوقست و عاشق عین هم

در یقین عارفان پندار نیست

با غم هجران اسیری را چه کار

یک نفس جانش چو بی دلدار نیست

شمارهٔ ۱۴۲

آنکه پنهان دل ز مردم می برد پیداست کیست

پرده ناموس رندان میدرد پیداست کیست

انکه از ناز و تکبر سوی مشتاقان خویش

هرگز از چشم ترحم ننگرد پیداست کیست

دیدن رویش جهانی گر تمنا می کند

آنکه از نخل جمالش برخورد پیداست کیست

در بیابان فراقش عالمی سرگشته اند

زان میان آنکو بوصلش ره برد پیداست کیست

گر گرفتاران دام عشق اویند بیشمار

آنکسی کو عاشق خود بشمرد پیداست کیست

خلق قانع زو بنامی وانکه شهباز دلش

در هوای بی نشانی می پرد پیداست کیست

ای اسیری زندگی از چشمه حیوان مجو

کانکه آب لعل او جان پرورد پیداست کیست

شمارهٔ ۱۴۳

زاد راه عاشقان سوز و نیاز و زاریست

کار عالم جز غم عشقت همه بیکاریست

خواب بر چشمم حرام آمد ز شوق روی تو

ز اشتیاقت کار عاشق روز و شب بیداریست

هرچه برجان من آید از تو مهرست و وفا

گر جفایی میرود بر دل ز تو دلداریست

از غم عشق تو شادیهاست در جان و دلم

کز غم عشق تو عاشق را بسی غمخواریست

پیش دلبر جان و دل در باز گر تو عاشقی

جان نثار عشق جانان کردن از ناچاریست

زاهد بی درد هرگز مرد درد عشق نیست

لیک عاشق در غم معشوق مرد کاریست

با لقای نور بخشش عزت دنیا و دین

پیش رندان ای اسیری عین ذل و خواریست

شمارهٔ ۱۴۴

با غم معشوق ما را کارهاست

از جفای عشق بردل بارهاست

سربلندیهاست از دلبر مرا

گرچه از عشق من او را عارهاست

دایم از شوق گلستان رخش

بلبل جان را هزاران زارهاست

زاهدان را لذت عشق تو نیست

زان سبب با عاشقان انکارهاست

چون بعالم نیست بی غم شادیی

با گل وصلت ز هجران خارهاست

در جدایی جان ما را دایما

با خیال وصل خوش بازارهاست

ای اسیری عاشق و معشوق را

بی زبان با یکدیگر گفتارهاست

شمارهٔ ۱۴۵

صورت یاربخواب امد و در گوشم گفت

که بخفتن نتوان در معانی را سفت

خیز اندر پی مطلوب درآ از سر درد

در طلب روز مخور شب همه شب نیز مخفت

نقش اغیار برون کن ز درون دل خود

تا که با یار همیشه بودت گفت و شنفت

عاقبت دیده جان باز کند بررخ دوست

هر دلی کو بغم و درد مدام آمد جفت

جان و دل ساز فدا گر هوس دیدارست

زانکه اینجا بکسی رو ننمایند بمفت

توئی تست حجاب تو اگر رفت توئی

یار بینی که عیانست ز پیدا و نهفت

رودر آئینه دل گفت نماییم دگر

زین سخن جان اسیری چو گل تازه شکفت

شمارهٔ ۱۴۶

دو عالم غرق انوار تجلی است

همه ذرات بیخود همچو موسیست

چرا مجنون شدی در جست و جویش

نظر بگشا که عالم پر ز لیلیست

من از مستی خبر از خود ندارم

چه جای زهد و سالوسی و تقویست

بیا واعظ ز دیدارش سخن گو

چه جای قصه رضوان و حوریست

نظر برمهر رویش کن ز ذرات

که تابان هم ز صورت هم ز معنیست

مرا تا دیده بر روی تو بارست

فراغت از همه دنیا و عقبیست

اسیری دولت دیدار وصلش

کجا بیند چو در قید اسیریست

شمارهٔ ۱۴۷

گشت تابان مهر ذاتش از صفات

وز صفاتش گشت روشن کاینات

گر ندیدی پرتو روی حبیب

از چه کردی سجده کافر پیش لات

دیده باطن گشا ظاهر ببین

مظهر ذات و صفاتش ممکنات

بی جهت بر دل تجلی کرد یار

چون گذشتم از مکان و از جهات

لذتی کردم ز موت اختیار

چون بدیدم خوش حیاتی در ممات

چون توانم کرد وصف روی او

کی درآید کنه حسنش در صفات

چون اسیری دید نور ذات او

یافت از قید خودی کلی نجات

شمارهٔ ۱۴۸

پیش عارف که ز آفات طریق اگاهست

دیدن علم و عمل هر دو حجاب راهست

مهر رخسار تو بیند ز همه ذره عیان

هرکه او را بجهان جان ودل آگاهست

هرگدایی که بدرگاه تو یابد راهی

خاک پایش بیقین تاج سریر شاهست

دعوی حسن ترا ای صنم مه سیما

شاهد عذل یکی مهر و دگر یک ماهست

گرچه داری تو بهر گوشه گرفتار دگر

مست و دیوانه بعشقت عجب ار چون ما، هست

سالک راه بمنزل برسد آخر کار

همت پیر طریقت اگرش همراهست

دولت وصل تو چون جان اسیری دریافت

دل که فارغ ز غم منصب و مال و جاهست

شمارهٔ ۱۴۹

هرکه او پیوسته با یاد خداست

لطف حق در شان وی بی منتهاست

پرشد از نور الهی کاینات

جان مستان غرقه بحر صفاست

حق تجلی میکند برکوه طور

موسیا برخیز میقات لقاست

چون تو پنهان می شوی پیداست یار

جز تو او را پرده دیگر کجاست

هر زمان از پرده نوعی رخ نمود

دم بدم اورا دگرگون عشوه هاست

وصل معشوق است عاشق را خیال

فکر جنت زاهدان را کو جداست

ره بجانان جذبه آمد یا سلوک

ای اسیری هر دوره گو راه ماست

شمارهٔ ۱۵۰

از شوق رخت در همه جا غلغله هست

از زلف توبرجان جهان سلسله هست

از جور غم عشق تو در ملک دل و جان

بس فتنه و آشوب و عجب زلزله هست

گر شاهد جانها بخرابات نیامد

در مجلس مستان ز چه رو غلغله هست

تا مهر جمال تو بتابید بذرات

پیوسته در آفاق جهان ولوله هست

مفتی چه نشستی که از این کوچه تقلید

تا منزل تحقیق بسی مرحله هست

بی پیر مرو راه طریقت که درین راه

در هر قدمی واقعه هایله هست

تنها چه روی راه خطرناک اسیری

هر دم چو ازین راه روان قافله هست

شمارهٔ ۱۵۱

جمله عالم رو بما دارند و مارا روبدوست

وربمعنی روشناسی جمله رو خودروی اوست

نیست جانت را مشامی ورنه آفاق جهان

از نسیم طره عنبر فشانش مشکبوست

پرده رویش بعالم نیست جز وهم و خیال

چون نماند این خیالت هر چه بینی جمله اوست

شاهد حسنش ندارد در حقیقت خود حجاب

روی او پنهان چو بینی در نقاب ما و توست

آن یکی از کعبه دیدش دیگر از دیر و کنشت

هر کسی رارخ بجائی می نماید حسن دوست

مست این می هر کسی از جام دیگر گشته اند

جام زاهد حور و جام عاشقان روی نکوست

سربسر آفاق عالم گشت غرق این شراب

با اسیری گو چه جای قصه جام و سبوست

شمارهٔ ۱۵۲

دل را بجمال رخ تو مهر تولاست

جان را همه دم دولت وصل تو تمناست

یک پایه ز معراج کمال دل عارف

می دان بیقین کرسی نه چرخ معلاست

در پیش کسی کو بجهان ز اهل شهودست

لاخود همه پندار بود جمله چو الاست

خورشید صفت عکس جمال تو عیان دید

هر کس که چو آئینه دلش پاک و مصفاست

هر دیده که بیند بجهان نور لقایت

لذات نعیم ابد اینجاش مهیاست

از عقل مجو حالت ارباب مقامات

زیرا ز خیال خرد این حال معراست

جز یار نبیند بجهان همچو اسیری

هرکو دلش از دیدن اغیار مبراست

شمارهٔ ۱۵۳

هر دل که از کدورت طبع و هوا برست

بیند عیان جمال رخت هر کجا که هست

مطلوب جان جمله بهر حال جز تو نیست

گر شیخ زاهدست و گر رند می پرست

مست ترا بطعنه خلقان چه التفات

رندانه چون بسنگ ملامت سبوشکست

یابد، لباس هستی مطلق ز وصل یار

در نیستی ز غیر خودی هرکه بازرست

از ذوق عاشقان بحقیقت خبر نیافت

هشیار تا ز باده عشقش نگشت مست

هرکو بعاشقی ز سر صدق پا نهاد

هرگز نداد دامن معشوق را ز دست

زاهد بعشق عیب اسیری چه میکند

این بود چون نصیب وی از قسمت الست

شمارهٔ ۱۵۴

بختم مدد نداد که بینم وصال دوست

ای کاشکی ز دور به بینم جمال دوست

از جان و از جهان بهوایش برآمدم

بیرون نرفت از دل و جانم خیال دوست

جان و دلم همیشه لگدکوب عشق اوست

دولت نگر چگونه شدم پایمال دوست

جانهای عاشقان بغم عشق واگذاشت

بس دور می نمود چنین از کمال دوست

گاهی که یار پرسش حالم کند به لطف

صد جان فدای آن لب و حسن و سؤال دوست

هر دم اگر جمال نماید بعاشقان

کی کم شود بمرتبه جاه و جلال دوست

از ناز پادشاه و گدا گشت بی نیاز

گر زانکه یافت جان اسیری وصال دوست

شمارهٔ ۱۵۵

ای برده سبق از همه خوبان به ملاحت

در حسن ربودی زبتان گوی لطافت

هرکس که سر از دولت عشق تو به پیچد

حقا که نه بیند بجهان روی سعادت

کس را نرسد گوهر معنی به بیان سفت

در حسن بلاغت چو توای کان فصاحت

از عشق بتان گرچه ملامت رسد اما

در عشق تو دیدیم همه امن و سلامت

ره رو که بعمری نظری روی ترا دید

زان نور و صفا یافت بحق راه هدایت

دانی که که دارد بجهان دیده حق بین

صاحب نظری کو بیقین دید لقایت

سودای دو گیسوی تو ای جان اسیری

شیدائی ما راکند هر لحظه زیادت

شمارهٔ ۱۵۶

دل را که داغ عشق ندارد نشان کجاست

بی سوز و درد جان کسی در جهان کجاست

سری که پیر میکده میگفت با عقل

در خانقاه و مدرسه رمزی ازآن کجاست

اسرار عشق حل چو نگردد ز درس علم

کو راه دیر و صحبت پیر مغان کجاست

در وصل او چو کس نرسد از ره نشان

کو سالک طریق ره بی نشان کجاست

از شید و زرق و زهد ریائی شدم ملول

ای پیر می فروش می ارغوان کجاست

گر ساز وصل و دولت دیدار دوست نیست

آن سوز هجر و ناله و آه و فغان کجاست

ز اهل بیان نگفت اسیری خبر زیار

داری خبر بگوی که صاحب عیان کجاست

شمارهٔ ۱۵۷

ای بیخبر از حالت رندان خرابات

زین می نچشیدی که شدی سوی مناجات

گر نوش کنی جرعه زین جام مصفا

آنگاه شوی صوفی صافی ز کدورات

تا چند خوری غصه باغ و رز وانگور

می نوش که تاباز رهی زین همه آفات

زین باده اگر مست شوی هر دو جهان را

محکوم تو سازند زهی لطف و عنایات

در گوشه میخانه اگر جای دهندت

زنهار مشو در پی تحصیل مقامات

زان باده طلب کن که از و موسی عمران

نوشید و چنان بیخبر افتاد بمیقات

می نوش اگر میطلبی خارق عادت

تا مست نگردی چه زنی دم زکرامات

تا مست ازین می نشوی وانشناسی

اسرار دل اهل دل از شطح وز طامات

نوشیدن می از کف ساقی سقاهم

در پیش اسیری است به از جمله عبادات

شمارهٔ ۱۵۸

تا یار پرده از رخ چون ماه برگرفت

آتش بجان جمله ذرات درگرفت

بگشا نظر که نور تجلی حسن یار

تابنده گشت و کون ومکان سربسر گرفت

رخسار او بناز و کرشمه هزار بار

صد نکته روبرو برخ ماه و خور گرفت

تا یک نظر جمال تو بیند اسیر عشق

دنیا و دین فدای همان یک نظر گرفت

زاهد که توبه کرد ز اطوار عاشقی

رویت چو دید، عشق دگر ره ز سر گرفت

حسنت ز بهرجلوه همی جست آینه

هر سو نظاره کرد، سخن در بشر گرفت

شهباز وصل او که نیامد بدام کس

بنگر اسیریش چو ز روی هنر گرفت

شمارهٔ ۱۵۹

تا که خورشید جمالت بجهان تابان گشت

از شعاعش همه ذرات مه تابان گشت

دل که در کوی غم عشق تو منزل سازد

بیقین خانه عیش و طربش ویران گشت

بار دیگر سرو سامان بجهان باز نیافت

جان که در عشق تو سرگشته و بی سامان گشت

جان بیمار ز دردت بدوائی نرسید

گرچه عمری بجهان در پی این درمان گشت

پرتو نور تجلی تو بر دل چو بتافت

جان و دل بین که ازآن دم بچه رو حیران گشت

از خیال خرد و صبر و سکون بیزارست

جان که او عاشق و شیدای رخ جانان گشت

در همه شهر شود شهره بناموس و بنام

هرکه در کوی ملامت پی این رندان گشت

گو مجو زاهد ماشیوه تقوی ز کسی

کو برندی و بمستی بجهان دستان گشت

نامرادی و غم عشق و ریاضات و سلوک

بر اسیری بهوای تو همه آسان گشت

شمارهٔ ۱۶۰

درد بی درمان بعالم دردماست

کانچنان سرو روان از ما جداست

محنت ایام و غم های جهان

ز اشتیاق او نصیب جان ماست

کی علاج درد ما داند طبیب

درد و سوز عشق دردم را دواست

در هوایش رفت عمر و همچنان

جان و دل در آرزوی آن لقاست

من فدای آنکه از هستی خویش

نیست گشت و در بقای بی فناست

حیرت اندر حیرت آمد حال ما

هر دمش با ما چو نوعی عشوه هاست

واقف حال اسیری آن کسی است

کو بدرد عشق دایم مبتلاست

شمارهٔ ۱۶۱

مانیستیم و هستی ما هستی خداست

هستی به نیستی نه قرین است نه جداست

دلبر چو رو در آینه مختلف نمود

این صورت مخالف از آن اختلاف خاست

عالم چو عکس آینه و نقش سایه دان

کورا نمود و بود ز وهم و خیال ماست

بنگر چو شد عیان بلباس چرا و چون

آنکو نهان بکسوت بیچون بی چراست

مقصود آفرینش عالم کسی بود

کو از خودی فنا شد و باقی بدان بقاست

میدان یقین که در دو جهان غیر یار نیست

بشنو سخن ز عارف حق بین درست وراست

رندی که مست باده و هشیار و زاهدست

انصاف ده که همچو اسیری دگر کجاست

شمارهٔ ۱۶۲

ای دل دیوانه تاکی بیخودیها کردنت

برسرم پیوسته طعن نیک و بد آوردنت

چند خواهی دست و پا زد رو رضا ده با قضا

تا بکی باشد غم بیهوده آخر خوردنت

این چه جهل است عاقبت اندیشه کن ای بی خبر

خلق راضی کردن و حق را ز خود آزردنت

گر نرفتی بر صراط المستقیم ای بی طریق

در طریق آخر کجا شد این طریق اسپردنت

گر براه فقر خواهی رفت سوی حضرتش

زاد این ره عجز و مسکینی بباید بردنت

گر رسد نفعی بدرویشان مسلم باشدت

نیکنامی را بساطی در جهان گستردنت

گر همی خواهی وصالش ای اسیری بایدت

دل زیاد غیر او پیوسته خالی کردنت

شمارهٔ ۱۶۳

ای طلعت تو مطلع انوار سعادات

خورشید جمال تو عیان از همه ذرات

حسن همه خوبان شده آیات جمالت

ای مصحف رخسار تو مجموعه آیات

در هر چه نظر میکنم از روی حقیقت

منظور توئی غیر تو وهم است و خیالات

عارف که بود مست مدام از می توحید

شد بیخبر از تفرقه حال و مقامات

خواهی که شوی ز اهل یقین کشف طلب کن

تا چند روی در پی اخبار و روایات

چون مرتبه عشق شود منزل سالک

وارست ز قید خرد و رسم و ز عادات

میخواره و زاهد چو اسیری نتوان یافت

در صومعه و میکده و دیر و خرابات

شمارهٔ ۱۶۴

عالم چو نقش موج ببحر وجود اوست

بود همه جهان بحقیقت نمود اوست

مقصود آفرینش عالم جز او نبود

هستی هر دو کون طفیل وجود اوست

وصف جمال ماه رخان در قرون و دهر

مطرب بهر زمانه که سراید سرود اوست

تسبیح کاینات جهانرا بگوش هوش

بشنو یقین که جمله ثنا و درود اوست

این سلطنت نگر که سلاطین ملک دین

هر یک بهر زمانه ز خیل جنود اوست

فیض علوم و رحمت عام جهانیان

یک قطره ز قلزم زخار جود اوست

غافل مشو اسیری و بنگر که بیگمان

بود و نمود جمله بتحقیق بود اوست

شمارهٔ ۱۶۵

ای صنم سمن بران دست منست و دامنت

مونس جان بیدلان دست منست و دامنت

ای مه خوش لقای من دلبر جان فزای من

درد من و دوای من دست منست و دامنت

کعبه ماست کوی تو، قبله ماست روی تو

میل دلم بسوی تو، دست منست و دامنت

ای بت گلعذار من ای غم و غمگسار من

شادی جان زار من دست منست و دامنت

مرهم جان ریش من همدم و یارو خویش من

مذهب و دین و کیش من دست منست و دامنت

خوان کرم نهاده، پرده ز رخ گشاده

مژده وصل داده، دست منست و دامنت

دل ز اسیری می بری، هیچ غمش نمی خوری

تا بکی این ستمگری دست منست و دامنت

شمارهٔ ۱۶۶

اسرار یقین را بگمانی شده باحث

کی کشف شود علم لدنی بمباحث

آن واحد با لذات که شد کون صفاتش

حقا که ندارد بجهان ثانی و ثالث

آن نور که ذرات جهان سایه اویند

بحریست که موجش بود اکوان و حوادث

زان دم که ز خود فانی و باقی بخدایم

هم ناصر و منصورم و هم مهدی و حارث

میراث بر علم نبی چونکه ولی بود

مائیم بحق سرنبی را شده وارث

زاهد چو ندارد ز می عشق تو لذت

بر طعنه عشاق شود این همه باعث

حیران رخت شد ز ازل جان اسیری

عشق من و حسن تو قدیمند نه حادث

شمارهٔ ۱۶۷

دوستانم باز خواهد گشت یارم الغیاث

من ز دستش چاره جز مردن ندارم الغیاث

دامن وصلش نمی آید بدست و من چنین

در غم هجران او زار و نزارم الغیاث

جان و دل از درد عشقش خون شد و هرگز دمی

حال دل در پیش وی گفتن نیارم الغیاث

جرعه از باده لعل لبش خواهم که من

بی می لعلش مدام اندر خمارم الغیاث

می کشم بار غم عشق و جزاینم نیست کار

در غم عشقش همین است کار و بارم الغیاث

بیوفایی بین که خونم را بشمشیر جفا

دم بدم میریزد آن زیبا نگارم الغیاث

ترک چشمش رخت جان و دل به یغما می برد

از جفا و جور چشمش زار زارم الغیاث

غمزه چشمش بهر دم از کمان ابروان

میزند برجان خدنگ بی‌شمارم الغیاث

نیست هرگز ای اسیری از کمال غیرتش

در حریم خاص او یک لحظه بارم الغیاث

شمارهٔ ۱۶۸

این حیله سازی فلک کینه دار هیچ

وین مکر دور دایره بی مدار هیچ

این دشمنی نه فلک و هفت کوکبش

وین دوستی دنیی ناپایدارهیچ

این عمر بی بقا که نکرد او بکس وفا

وین دولت دو روزه بی اعتبار هیچ

این تاج و تخت و سلطنت و جاه و کوکبه

وین لشکر و خزانه و این گیرو دار هیچ

این میری و وزیری و خرگاه و طمطراق

وین اسب و اشتران و قطار و مهار هیچ

این مال و ملک و آب و زمین و سرای و باغ

وین نقد و جنس و دردسر بیشمار هیچ

این جست و جوی منصب و اسباب و حرص و جاه

این کار و بار دنیی واین دینه دار هیچ

این طاعت ریائی و این علم بی عمل

این حیله های فتوی و این حیله کار هیچ

این واعظان عشوه فروشان بی صلاح

وین زاهدان بیخبر از عشق یار هیچ

این مفتی مزور و شیخان باریا

وین قاضیان حیله گر رشوه خوار هیچ

این چار عنصر و سه موالید و شش جهت

وین قسمت طبایع و این هر چهار هیچ

این حس های ظاهر و باطن که گفته اند

وین عقل و نفس پر شر ناسازگار هیچ

جز طاعت و عبادت و اخلاص ویاد دوست

جز صدق و راستی بخدا می شمار هیچ

جز ذوق و شوق باطن و اسرار معرفت

جز دید یار و وصل خداوندگار هیچ

غیر از فنا و عجز و اسیری و نیستی

جز سوز عشق حضرت پروردگار هیچ

شمارهٔ ۱۶۹

جان ما را در ازل دادند با عشق امتزاج

دایما سودای عشق اوست زانم در مزاج

گشته ام سودایی عشق رخ و زلف حبیب

جز می لعلش ندانم درد سودا را علاج

عقل را بگذار و در بازار عشق آنگه درآ

کین متاع عقل را آنجا نمی بینم رواج

هرکه ره یابد بملک فقر و گنج نیستی

رفت بیرون از سرش سودای مال و تخت و تاج

از دماغ زاهدان فکر ریا هرگز نرفت

کی توان از چوب خشک کج برون برد اعوجاج

ذوق سرمعرفت زاهد ندارد زین سبب

از جهالت باشدش با عارفان دایم لجاج

تا مسلم شد اسیری بر تو تخت ملک عشق

می‌دهندت بی‌حرج شاهان همه باج و خراج

شمارهٔ ۱۷۰

گر نداند درد عشق دوست را عاشق فلاح

کی امید وصل او گردد مقارن با نجاح

رند و مستم بی جمال یار مخمور غمم

بی می دیدار عاشق را نباشد ارتیاح

از خمار کبر و نخوت هست زاهد در عذاب

جز شراب عشق نبود در خور اهل صلاح

ساقی مااز کرم میخانه را در باز کرد

جام می برکف گرفت و گفت رندان را صلاح

از سقیم ربهم جام پیاپی میخورم

نیستم زین عیش خالی در صباح و در رواح

جام وحدت با حریف ساده می نوشم مدام

باده توحید خوردن شد به دور ما مباح

ختم شد بر تو اسیری شرح حسن نوربخش

تا به وصف روی او کردی سخن را افتتاح

شمارهٔ ۱۷۱

با درد عشق جانان درمان چه کار دارد

با بی سران سودا سامان چه کار دارد

گر آشنای عشقی بیگانه از خرد شو

در بزم اهل دانش نادان چه کار دارد

تا از خودی نگردی فانی خدا نه بینی

در مجلس گدایان سلطان چه کار دارد

زاهد که هست خودبین هرگز نشدخدابین

باکفر بت پرستان ایمان چه کار دارد

از حکم اوست ای دل هر نیک و بد که بینی

با حکم کردگاری دوران چه کار دارد

هرگز وفا نکردند خوبان بعهد و پیمان

در پیش بیوفایان پیمان چه کار دارد

آزاده شد اسیری از قید درد دوری

با محرمان وصلش هجران چه کار دارد

شمارهٔ ۱۷۲

از شاهد و می گر خبری هست بگوئید

چون باده پرستی هنری هست بگوئید

در کوی خرابات فنا سالک ره را

جز عشق اگر راهبری هست بگوئید

معشوق مرا کز غم او بیدل و دینم

با عاشق بیدل نظری هست بگوئید

غیر از رخ جانان که شد او مطلع انوار

در دور اگر ماه و خوری هست بگوئید

جز رفتن این مرتبه قید باطلاق

درسیر و سلوک ار سفری هست بگوئید

چون غمزه فتان تو ای ماه پری رو

در دور قمر فتنه گری هست بگوئید

از بهر خمار اشکن اگر صاف اگر درد

در میکده گر ماحضری هست بگوئید

جز زاهد رعنا که بود مانع عشاق

در عشق اگر دردسری هست بگوئید

چون پیر مغان عارف اسرار کماهی

گر زانک بعالم دگری هست بگوئید

جز شادی وصل و غم هجران زخ یار

بالله که بهشت و سقری هست بگوئید

در کوی خرابات بقلاشی و رندی

گر خود ز اسیری بتری هست بگوئید

شمارهٔ ۱۷۳

دوشم از میخانه پیر میکده آواز داد

گفت ای طالب درآ، تا بهره یابی از رشاد

زانکه اینجا خانه عیش است و جای وحدتست

باده و ساقی غمخوار و حریفان جمله شاد

گفتمش مطلوب جانم را تو میدانی که چیست

من مرید و بنده فرمانم، توئی پیر مراد

در خرابات آمدم از امر پیر راه دان

او براه عشق و قلاشی مرا ارشاد داد

چون درین ره اختیار خود باو بگذاشتم

هرچه جستم یافتم ز ارشاد پیر اوستاد

آنچه دیدم من ز راه میکده هرگز ندید

زاهد خلوت نشین و سالک راه سداد

چون در میخانه از احببت وان اعرف گشود

جمله عالم ز جام عشق شد مست وداد

برمزید آمد بملک عاشقی چون بایزید

هرکه در بازار عشقش داد خود را بر مزاد

چون اسیری هرکه در اقلیم معنی حاکم است

هست اورا کمترین چاکر فریدون و قباد

شمارهٔ ۱۷۴

زان پیشتر که دور جهان را مدار بود

از شوق روی دوست دلم بیقرار بود

هرگز نگشت جان من از وصل ناامید

چون لطف دوست در حق من بیشمار بود

منصور وار گفت اناالحق بپای دار

هرکو بدار عشق چو او پایدار بود

مستی بی خمار بجز جان ما که دید؟

کو مست سرمدی ز می بی خمار بود

زان دم که شاه حسن تو زد خیمه در جهان

عالم ز شور عشق پر از گیرو دار بود

ناموس و فخر ما بجهان چیست؟عشق یار

عشاق را ز زهد ریا ننگ و عار بود

بی ما و من برفت اسیری براه دوست

چون ما و من حجاب ره وصل یار بود

شمارهٔ ۱۷۵

از قید غم جهان شد آزاد

هر کو دل و جان بعشق او داد

برجان خراب عشق بازان

تا چند کند جفا و بیداد

شد نوبت وصل و هجر بگذشت

وارستم ازین غم و شدم شاد

کی بهره بود ز عاشقانت

زاهد که کند ز عشق واداد

هرگز ز کمند زلف جانان

جان و دل ما نگشت آزاد

شد عین شراب آخر کار

آن دل که ز جرعه زدی داد

معشوقه پرست شد اسیری

از زهد دگر کجا کند یاد

شمارهٔ ۱۷۶

ساقی چه شد که جمله جهان می پرست شد

این خود چه باده بود که ذرات مست شد

این روچه روی بود که یک جلوه چونکه کرد

عالم که نیست بود از آن جلوه هست شد

هشیار کی شود بجهان تا ابد دگر

جانی که مست باده جام الست شد

چون حسن تو بدید ز بت عابد صنم

از جان و دل ببوی تو او بت پرست شد

عمری بآرزوی تو بودم ولی چه سود

جانم چو دید روی تو کلی ز دست شد

پیوند شد بیار و درست است در عیار

هرکو براه عشق تو او را شکست شد

در فقر یافت منصب عالی اسیریا

هرکو برآستان تو چون خاک پست شد

شمارهٔ ۱۷۷

جانم اسیر دام سر زلف یار شد

دل در هوای حسن رخش بیقرار شد

جانها معطرست و دو عالم پر از نسیم

تا زلف عنبرین برخت مشکبار شد

زآوازه فراق تو دلها بباد رفت

در آرزوی وصل تو جانها نثار شد

تا در میان جان و دلم عشق جای ساخت

عقل و قرار و صبر زمن برکنار شد

اسرار عشق هرکه چو منصور فاش کرد

بنگر سرش چگونه سزاوار دار شد

در ملک مصر چو یوسف عزیز گشت

هرکس که او بکوی غم عشق خوار شد

از دل هوای مسجد و محراب و زهد رفت

ما را درون میکده زان دم که بار شد

درملک وصل دوست بیک لحظه میرسد

هرکو سمند عشق درین ره سوار شد

یک رنگ شد چو جان اسیری براه عشق

هر دل که با محبت جانان دوچار شد

شمارهٔ ۱۷۸

بیا که یار ز رخسار پرده را بگشود

بیا که هر چه نهان بود آشکار نمود

بیا که مجلس ما بزمگاه مستانست

بیاکه ساقی و جام است و بانگ ساز و سرود

بیا و باده بنوش و زیان خود طلب

چو ره بدوست نبردی، ز زهد خشک چه سود

بیا که میکده در باز کرد باده فروش

که عارفانه بنوشیم می برغم حسود

چه شد که جمله ذرات مست و بیخبرند

نگر مگر در میخانه ساقیم بگشود

کنون که فرصت عمر است خوش غنیمت دان

شراب و شاهد و مطرب نوای بربط و عود

حریف ما شو و می نوش و روی ساقی بین

ببزمگاه شهود آ چه جای گفت و شنود

بیا و پیر خرابات عشق را دریاب

که رهبرست و بمعشوق میرساند زود

چه باده های پیاپی که میدهد ساقی

بجان مست اسیری درون بزم شهود

شمارهٔ ۱۷۹

دل ما وایه روی تو دارد

بجان سودای هر موی تو دارد

جمال روی تو بیند ز هر رو

دل عارف که رو سوی تو دارد

دل ما میل حسن خوب رویان

بروی تو که بر بوی تو دارد

ز شاهی عار باشد آن گدا را

که روزی راه بر کوی تو دارد

نماز کس قبول آمد که او رو

بمحراب دو ابروی تو دارد

ندارد هیچ ساحر آن فریبی

که چشم شوخ جادوی تو دارد

اسیری هیچ آزادی نجوید

چو دل دربند گیسوی تو دارد

شمارهٔ ۱۸۰

ره روانی که راه حق پویند

از خدا جز خدا نمی جویند

واله آن جمال و رخسارند

عاشق حسن آن پری رویند

صورت او بدیده بنگارند

نقش غیرش ز لوح دل شویند

راز اورا بگوش او شنوند

هرچه گویند هم بدو گویند

روز و شب بیقرار و آرامند

همه در جست و جوی دلجویند

گر بصورت ز آدمی زادند

هم ملک سیرت و خدا خویند

طیلسان فنا چو می پوشند

فارغ از دلق کهنه و نویند

قطب دور و محیط دایره اند

همچو پرگار گرد خود پویند

ای اسیری نگر بعین یقین

کین همه نقش صورت اویند

شمارهٔ ۱۸۱

عاشق بکوی عشق چو خود را فدی کند

معشوقش از خودی خود او را خودی کند

هر لحظه هست و نیست شود نفس کاینات

فیض خدا چو هرنفس آمد شدی کند

روشن شود ز پرتو رخسار او جهان

حسن رخش چو جلوه گری ابتدی کند

غافل مشو ز یار و تعالوا شنو خطاب

هر سوت چو(ن) منادی غیب این ندی کند

نیکی ندید در دو جهان از خدا و خلق

هرکو به ره روان ره حق بدی کند

یابی سعادت ابدی از وصال دوست

گر زانکه دولت ازلی آمدی کند

شد مقتدا بمملکت عشق اسیریا

هرکو بعاشقان خدااقتدی کند

شمارهٔ ۱۸۲

زهی جمال و ملاحت که یار ما دارد

هزار عشوه و ناز و کرشمه ها دارد

بنور طلعت خوبش چه دل که حیرانست

بدام زلف چه جانها که مبتلا دارد

جمال بیحد و مهر و وفای بی غایت

کمال صورت و معنی جدا جدا دارد

مراد عاشق مهجور وصل معشوق است

چه وایه که دل و جان بی نوا دارد

بغیر یار نداریم ما ز یار طلب

اگر جفا کند آن یار و گر وفا دارد

بغمزه جان و دل و دین ما بغارت برد

ندانمش که دگر دیده بر چه ها دارد

ز باده لب لعل حیات بخش حبیب

چه شور و مستی و غوغا که جان ما دارد

بیا و جان و جهان در قمار عشق بباز

که درد عاشق بیدل همین دوا دارد

نظر بهر چه کنم حسن تست منظورم

ببین که جان اسیری نظر کجا دارد

شمارهٔ ۱۸۳

جان ما بربست رخت و سوی جانان می‌رود

از می شوق جمالش مست و حیران می‌رود

طاقت دل چون ز سوز و درد عشقش طاق شد

بی‌سر و سامان سوی جان بهر درمان می‌رود

دل به کویت گر ز دست جور عشق آمد چه شد

چون گدایی داد خواهد پیش سلطان می‌رود

جان مشتاقم چو وصلش در وصال خویش دید

بر سر کوی فنا زان شاد و خندان می‌رود

گرچه عاشق ناتوان و کوی معشوق است دور

عشق چون غالب بود افتان و خیزان می‌رود

عاشق بیدل دمادم بر سر کوی حبیب

می‌کشد خواری و از بهر دل و جان می‌رود

جان شیدای اسیری در طریق عشق دوست

گرچه مست و بی‌خود آمد خوش به سامان می‌رود

شمارهٔ ۱۸۴

چون سوز عشقت پایان ندارد

زان درد عاشق درمان ندارد

هرکو نگردد در عشق کافر

در دین عاشق ایمان ندارد

گر خون عاشق بی جرم ریزد

در دین عشقش تاوان ندارد

آنرا که در سر سودای عشق است

گر سود دارد سامان ندارد

آنکو بعشقت جان در نبازد

عاشق نباشد او جان ندارد

گر دل نسازد جان را فدایش

جان گرچه دارد جانان ندارد

دلبر اسیری بسیار دیدم

گر حسن دارد احسان ندارد

شمارهٔ ۱۸۵

چو حسن روی او جلوه گری کرد

ز فکر دین و دل ما را بری کرد

دل و جان را بغارت داد عاشق

چو با سودای عشقش همسری کرد

بدین ماست مؤمن آنکه عمری

بکفر زلف او جان پروری کرد

بعالم یکدل هشیار نگذاشت

چو چشم مست او عشوه گری کرد

اسیر دام او شد جانم آخر

چو فکر زلفش اول سرسری کرد

چه داند حال زار بیدلان چیست

بت شوخی که حو با دلبری کرد

دل و جان و جهان شد فتنه او

ز بس ناز و کرشمه کان پری کرد

سرافرازی کند بر جمله شاهان

درین ره هر که ترک سروری کرد

اسیری شهره شهرست و بدنام

که او دردین عشقش کافری کرد

شمارهٔ ۱۸۶

از ما سخن کشف و کرامات مپرسید

مستان خدا را ز مقامات مپرسید

با زاهد رعنا خبر از عشق مگوئید

از صوفی بی ذوق ز حالات مپرسید

غیر از خبر شاهد و میخانه و مطرب

مطلق سخن از پیر خرابات مپرسید

جز موسی وقتی که بود کامل دوران

از طور و تجلی و ز میقات مپرسید

در قید خودی مانده بمطلق نبرد پی

محجوب صفت را خبر از ذات مپرسید

هر ذره گر از مهر رخش آیت خاص است

چون یار عیانست ز آیات مپرسید

از باده پرستان خراباتی قلاش

از مسجد و او راد و ز طاعات مپرسید

از عارف بینا که جهان مظهر حق دید

از خلوت و از نور و ز طامات مپرسید

از گم شده کوی فنا همچو اسیری

از دیر و خرابات و مناجات مپرسید

شمارهٔ ۱۸۷

چون از ازل نصیبه ما عشق یار بود

در عاشقی مگو که مرا اختیار بود

هر دم جمال تازه نماید بعاشقان

زان رو که جلوه های رخش بیشمار بود

مست مدام جام وصال حبیب را

باکار و بار دنیی و عقبی چه کار بود

تا بسته ام بعشق تو زنار بیخودی

مارانه کفر و دین ونه ناموس و عاربود

روزی که از شراب و ز ساغر نبود نام

جانم ز جام وصل تو مست و خمار بود

جایی که جمله خلق جهان غرق حیرتند

ما را بیار عشرت و بوس و کنار بود

کس را ز حالت تو اسیری خبر کجاست

ورنه بخاک پای تو سرها نثار بود

شمارهٔ ۱۸۸

چون جمال دوست خود را جلوه داد

شورشی در جان مشتاقان فتاد

پر ز غوغا گشت آفاق جهان

تا که یاراز خانه پا بیرون نهاد

صد قیامت هر زمان شد آشکار

تا جمالش پرده از رخ برگشاد

حسن او در پرده چون خود را نمود

گشت ذرات جهان مست وداد

تا نقاب زلف از رخ برگرفت

جان عاشق گشت واصل بامراد

مابزلفش سرفرازی میکنیم

سایه اواز سرما کم مباد

با غم عشق و گدائی جان ما

سر فرو نارد بتاج کیقباد

دل بیاد روی جانان خرم است

با خیال وصل او جان است شاد

دایما جان اسیری در جهان

از غم عشق رخ او شادباد

شمارهٔ ۱۸۹

یارم چو ز رخ نقاب بگشود

اسرار دو کون فاش بنمود

یار است عیان بصورت کون

این نقش جهان نمود بی بود

شد نقش دوئی خیال احول

چون غیر یکی نبود موجود

از ما نظری بوام بستان

وانگاه نگر بروی مقصود

هر ذره که در جهان هستی است

آئینه مهر روی او بود

مائی و توئی به اوست پیدا

پیوسته بهم شد آتش و دود

بگذر ز خود و بجو خدا را

زنهار مجو زیان بی سود

دارد خبری ز سوز عشقش

این ناله چنگ و بربط و عود

در بزم وصال او اسیری

از خویش فنا شد و بیاسود

شمارهٔ ۱۹۰

تا نقاب از مهر رویش دور شد

جمله ذرات غرق نور شد

حسن او در پرده ذرات کون

هم هویدا گشت و هم مستور شد

کعبه و مسجد ز رویش نور یافت

وز لب او میکده معمور شد

بود چشمش فتنه عالم ولی

غمزه او زاد فی الطنبور شد

قابل دیدار جانان کی شود

هرکه او جویای خلد و حور شد

از شراب لعل ساقی جان و دل

گه چو چشمش مست وگه مخمور شد

از غم دنیا و دین دل باز رست

تا بدیدار تو جان مسرور شد

از جفای ترک چشم فتنه جو

جمله عالم پر زشرو شور شد

دید عالم را اسیری پر زخود

از لباس بود خود چون عور شد

شمارهٔ ۱۹۱

هر لحظه بروئی دگر آن روی نماید

هر دم بمن از باب دگر یار درآید

جانا بدل پاک نظر کن رخ او بین

آئینه صافی چو همه روی نماید

اعمی نتواند که به بیند مه رویت

جز دیده بینا بجمال تو نشاید

از تاب جمال تو شود محو دو عالم

چون روی تو از پرده پندار برآید

جز غمزه جادوی تو جان و دل و(د)ینم

ای شوخ جفا پیشه نگویی که رباید

چندانکه بجانم غم عشق تو فزون است

شادی دل عاشق دیوانه فزاید

عاشق چه کند گر نکند جامه بصد چاک

مطرب چو سرود غم عشق تو سراید

راضی به قضا باش و ز غم فارغ واز او

زیرا غم و شادی جهان هیچ نپاید

از دام بلا جان اسیری شود آزاد

زان زلف معنبر چو گره باز گشاید

شمارهٔ ۱۹۲

مهر رخسارت ز ذرات جهان پیدا بود

هر دو عالم در شعاع حسن او شیدا بود

پرتو حسنت عیان بینم ز ذرات جهان

مهر رخسار تو تابان از همه اشیا بود

مرغ جان عاشقان را در هوای وصل دوست

آشیان بی نشانی منزل و مأوا بود

قرب جانان جنت جان است و بعدش دوزخ است

روضه دل روی یار و قامتش طوبی بود

ای دل ار جویی وصال او ز هستی نیست شو

در میانه مائی ما چون حجاب ما بود

هر دلی کو واله حیران حسن یار شد

از غم دنیا و دین آزاد و ناپروا بود

با خیال زلف و رویت جان مشتاق لقا

از غم و فکر دو عالم بی سرو سودا بود

از کمال حسن رخسار تو آمد بی نظیر

در ملاحت شاهد روی تو بی همتا بود

هرکه مست و بیخبر شد از شراب وصل یار

چون اسیری در جهان سرحلقه غوغا بود

شمارهٔ ۱۹۳

تا بکفر زلف تو جان مرا اقرار شد

دل ز ایمان برگرفت و در پی زنار شد

از شراب عشق جانان جان ما چون گشت مست

از خیال زهد و هشیاری دلم بیزار شد

از شراب جام عشقم از ازل مست و خراب

من ازاین مستی نخواهم تا ابد هشیار شد

می نگنجد در جهان جانم ز شادی و نشاط

تا غم عشق تو ما را مونس و غمخوار شد

تا دلم خو با جفای عشق جانان کرده است

در وفای عشق او جان و دلم ایثار شد

تاز لذات دو عالم نگذری مردانه وار

کی توان کی، از لقای دوست برخوردار شد

شد اسیری فارغ و آزاده از دنیا و دین

تا ببزم عشق جانان جان ما را بار شد

شمارهٔ ۱۹۴

چو خورشید جمالت روی بنمود

بدیدار تو جان و دل بیاسود

نمود از پرده هر ذره خورشید

چو یارم پرده از رخسار بگشود

ندارد خلق پیش ما وجودی

که جز حق در دو عالم نیست موجود

سرود شوق جانان می سراید

به آهنگ بلند این چنگ و این عود

فدای مقدمش کردم دل و دین

بعالم نقد جانم چون همین بود

براه عشق جان پاکبازم

بهیچ آلایشی دامن نیالود

اسیری هرکه شد مست می عشق

چه میداند که نقصان چیست یا سود

شمارهٔ ۱۹۵

چو مهر جمال تو در جلوه بود

ز هر ذره نوعی دگر رو نمود

ز نور تجلی جهان محو شد

صبا چون ز روی تو پرده گشود

ز خورشید تابان برافکن نقاب

نما رو بعاشق برغم حسود

عدم گشت پیدا بنقش حباب

چو موجی برآورد بحر وجود

چو ساقی به رندان می عشق داد

بیک جرعه عقل و هوشم ربود

ببازار عشق تو درباختم

همه دین و دنیا بسودای سود

اسیری ندیدم کسی غیر یار

چو ره یافتم در مقام شهود

شمارهٔ ۱۹۶

خوش وقت عاشقان که بمعشوق همبرند

در کوی عشق محرم اسرار دلبرند

دایم ببزم وصل که اغیار ره نیافت

با یار خود بعیش و طرب جام می خورند

مرغان عشق چون پرو بالی بهم زنند

دریک نفس بشوق ز نه چرخ بگذرند

اهل گمان که منکر عشاق می شوند

آنها بذوق عشق یقین ره نمی برند

در بزم وصل دوست هرآنکس که راه یافت

او پادشاه وقت و شهان جمله چاکرند

در پرتو جمال رخش عاشقان مست

بیخویش گشته جامه هستی همی درند

با حسن جانفزای رخ یار عاشقان

از جنت و ز حور کجا یاد آورند

رندان که سرخوش ازمی دیدار گشته اند

دیگر بهر دو کون چرا سردرآورند

هرکو قمار عشق ببازد اسیریا

درد او اولش زد و عالم برآورند

شمارهٔ ۱۹۷

آن دلبر طناز نگوئی که کجا شد

از پیش من بیدل دیوانه چرا شد

چون مونس و غمخوار دل خسته ما بود

از بهر چه از خسته خود یار جداشد

جان و دل غم دیده دمی شاد نبودست

تا از برمادلبر بی مهر و وفا شد

عشاق وفادار ندیدند دل خوش

تا یار ستمکاره پی جور و جفا شد

یک روز نپرسید که از جور غم عشق

بر جان و دل عاشق بیچاره چه ها شد

ما شهره شهریم میان همه عشاق

تا عشق ترا میل دلی جانب ما شد

گویند اسیری ز چه شوریده و شیداست

گو از غم ما او بجهان بی سرو پاشد

شمارهٔ ۱۹۸

حُسن رخسار تو چون میل نقابی می‌کند

جان چو زلف بی‌قرارت اضطرابی می‌کند

عاشق دیوانه چون خواهد که بیند روی یار

زلف او آشفته گشت و پیچ و تابی می‌کند

گرنه شوریده‌ای دل این پریشانیت چیست

گیسویش در گردن جان کو طنابی می‌کند

زاهدا معذور فرما گر لبش خواهم مدام

مست و مخموریم دل میل شرابی می‌کند

دردسر تخفیف کن جانا که ترک چشم مست

در خمار مستی است و میل خوابی می‌کند

در پی خون مسلمانان دو چشم کافرش

تیغ غمزه برکشیده خوش شتابی می‌کند

می‌ندانم کز چه با ما آن جفاخو بی‌وفا

بی‌خطا هر دم خطابی و عتابی می‌کند

تا جمال او عیان بینند مشتاقان اگر

پرده بردارد ز رخ فکر صوابی می‌کند

دایما جان اسیری کوری چشم رقیب

حُسن رخسارش تماشا بی‌حجابی می‌کند

شمارهٔ ۱۹۹

یارم اگر جمال نماید چه می شود

از رخ نقاب زلف گشاید چه می شود

دلبر اگر بکلبه احزان بیدلان

روزی بروی مهر درآید چه می شود

در بزم وصل گر بدهد بار عاشقان

تا روزگار هجر سرآید چه می شود

بیمار عشق را اگر آن بیوفا طبیب

یک لحظه پرسشی بنماید چه می شود

چشمش بغمزه چون دل زهاد می ربود

گر جان عاشقان برباید چه می شود

گر یار رو نهان کند از ما زمان زمان

تا جان ما بشوق فزاید چه می شود

زان یار اسیریا که بحسن است بی نظیر

صد جور اگر بجان تو آید چه میشود

شمارهٔ ۲۰۰

زان پیشتر که کون و مکان را ظهور بود

در بزم وصل دوست دلم در حضور بود

ساقی چو داد باده به رندان می پرست

هر جرعه ز مشرب ما بحر نور بود

روزی که خلق مست می مختلف شدند

مستی جان ما ز شراب طهور بود

با روی جان فروز وقد دلربای تو

میلی بحور و جنت و طوبی قصور بود

حیران حسن یار چنانم که از ازل

از هست و نیست جان و دلم را نفور بود

عاشق براه عشق به تسلیم پا نهاد

ورنه خیال عشق تو از عقل دور بود

نام و نشان غیر اسیری بهردو کون

نگذاشت زانکه یار بغایت غیور بود

شمارهٔ ۲۰۱

حسن تو جلوه کرد و بعالم عیان شد

در جلوه جمال تو رویت نهان شد

آراست یار جلوه نام و نشان بخود

ناگه فکند رخت و دگر بی نشان شد

آئینه خواست یار که بیند جمال خویش

مرآت حسن دوست تمامی جهان شد

مهر جمالش ارچه ز ذرات ظاهر است

لیکن تمام حسن بانسان عیان شد

پیش از ظهور بود منزه ز جسم و جان

ظاهر چو گشت عین همه جسم و جان شد

معشوق و عاشق آینه عشق بوده اند

جز عشق نیست این که هم این و هم آن شد

در بزم وصل دوست اسیری چو راه یافت

در ملک عشق بین که چه صاحب قران شد

شمارهٔ ۲۰۲

زان روز که روی تو مرا در نظر آمد

خورشید جهان در نظرم مختصر آمد

مشتاق لقا را چه خبر از بد و نیکست

چون مست می شوق ز خود بیخبر آمد

جان و دل سرگشته ما را بره وصل

هم عشق تو از راه کرم راهبر آمد

دوران وصال آمد و جان خرم و شادست

کایام غم فرقت جانان بسرآمد

مجروح نشد عاشق بیچاره ز وصلت

در عشق تو هر چند که بی زور و زر آمد

ذرات جهان محو شد از مهر جمالت

از پرده پندار چو روی تو برآمد

تا دید عیان حسن رخت جان اسیری

از جمله جهان عارف صاحب نظر آمد

شمارهٔ ۲۰۳

هنوز هست جهان را به نیست مأوابود

که جانم از می عشق تو مست و شیدا بود

ببزم وصل چو ساقی شراب عشقم داد

کمینه جرعه جانم هزار دریا بود

چو دیده باز گشادم جمال رخسارت

چو آفتاب ز ذرات کون پیدا بود

دمی که حسن تو پیدا نبود از عالم

جهان در آینه روی تو هویدا بود

اگر چه مظهر حسن تو گشته جمله جهان

ولی جمال تو پیدا بصورت ما بود

به ملک لم یزلی پیشتر ز کون و مکان

چه عیش ها که ز وصلت مرا مهیا بود

چو مست شوق جمال تو بود جان و دلم

ز طعنه های رقیبان مرا چه پروا بود

چه التفات بگفتار منکران لقا

مرا که دیده جانم بدوست بینا بود

ازآنکه جان اسیری سعادتی دارد

همیشه دولت وصل تواش تمنا بود

شمارهٔ ۲۰۴

دوش جانم در هوای آن خط و رخسار بود

شب همه شب در سرم سودای زلف یار بود

با وجود روی جان افروز و قددلربات

عاشقان را از بهشت و حور و طوبی عار بود

مونس دردت نه تنها این زمانم کز ازل

از غم عشق تو جان مجروح و دل افگار بود

چشم جادویت بغمزه می رباید دین و دل

در فسون و مکر این جادو عجب عیار بود

در شب تاریک هجران جان غم فرسوده را

هم خیال وصل جانان مونس و غمخوار بود

زاهد افسرده دل را نیست اقراری بعشق

زان سبب با عاشقانش دایما انکار بود

تا بتابید از جهان مهر جمال نوربخش

هرکه دیدم چون اسیری غرقه انوار بود

شمارهٔ ۲۰۵

عاشقان تا در میان زنار عشقت بسته‌اند

همچو ترسایان ز قید کفر و دین وارسته‌اند

چشم جان تا بر جمال روی تو واکرده‌اند

خانه دل را به روی غیر درها بسته‌اند

از خود و جمله جهان یکبارگی ببریده‌اند

تا به درد و سوز عشقت جان و دل پیوسته‌اند

در طلبکاری میان تا بسته‌اند اهل طریق

در مقام جست‌و‌جو یک دم ز پا ننشسته‌اند

طاقت تاب جمالت چون نیاوردند خلق

خویش را در پیچ زلف از هول جان وابسته‌اند

مردم آلوده نتوانند ره بردن به دوست

پاکبازان در حریم وصل تو شایسته‌اند

فی‌المثل در گلشن دنیا اسیری زاهدان

خار و خاشا کند و عشاق جهان گلدسته‌اند

شمارهٔ ۲۰۶

نمی دانم بقول حاسدی چند

چرا ببرید از ما یار پیوند

گرفتارم بقید زلف جانان

خلاصی نیست جانم را ازین بند

چو من در عاشقی افسانه گشتم

مده ناصح بعشق او مرا پند

دل دیوانه عاشق به هجران

به امید وصال اوست خرسند

دلا چون رند و مست جام عشقی

به زهد و پارسائی خوش همی خند

بروی عالم افروز تو ای جان

کجا باشد مه و خورشید مانند

اسیری را چه پروای دل و دین

بروی اوست جانش آرزومند

شمارهٔ ۲۰۷

معشوق جلوه کرد و دل از عاشقان ربود

اندر میانه واسطه دلال عشق بود

ذرات کون بیخبرند از شراب عشق

ساقی بمهر تا در میخانه را گشود

مستی زاهدان همه از نخوت و ریا

مستی عاشقان خدا از می شهود

حل رموز عشق نیامد ز عقل خام

کوشش بسی نمود ولی خویش آزمود

سودای عشق جان و جهانم بباد داد

هیهات عشق و عاشق و فکر زیان و سود

کشتند در زمین دلم تخم عشق دوست

دهقان هر آنچه کشت بآخر همان درود

زاهد بسعی گرچه قدم در طریق زد

کوشش چه سود چون که زیارش کشش نبود

زاهد نکرد فهم نکات دقیق عشق

از عاشقان اگر چه ازین ها بسی شنود

شادی وصل یار بجان عاقبت رسید

زنگ غم فراق ز مرآت دل ز دود

مفتی به نقل غره و هر دم مرا بدل

از پیش یار وارد غیبی کند ورود

تقلید را بمان و بتحقیق کن نظر

سر حقیقتی که اسیریت وانمود

شمارهٔ ۲۰۸

چون نقاب زلف مشکین از جمال خود گشود

صبح صادق در شب دیجور ناگه رخ نمود

هم بچشم دوست دیدم چون جمالش جلوه کرد

کافتاب از مشرق هر ذره تابان گشته بود

در تماشای رخ خوبان عالم جان ما

دیده برچشم تو دارد کوری چشم حسود

هر دو عالم جلوه گاه شاهد حسن تو دید

هرکه ره یابد دمی در مجلس اهل شهود

مهر رخسار تو می تابد ز ذرات جهان

هر دو عالم پر ز نور و دیده نابینا چه سود

حسن او هر دم ز مه رویی دگر بنمودرو

تادل هر عاشقی را او بروئی می ربود

جامه زهد اسیری در ازل چون بافتند

گوئیا از شاهد و می بود او را تاروپود

شمارهٔ ۲۰۹

یار با ما پرتوی از نور روی خود نمود

صبر و هوش و جان و دل زین عاشق بیدل ربود

چون شدم فانی ز خود در پرتو آن نور ذات

گشت روشن بر من این اسرار از فضل و دود

کین جهان چون ذره روشن ز آفتاب روی اوست

هم ز وی بوده همه ذرات را بود و نمود

در مزایای مظاهر نیست ظاهر غیر دوست

اوست عابد اوست معبود اوست ساجد هم سجود

اوست مؤمن اوست ایمان اوست کافر اوست کفر

طالب و مطلوب و شاهد اوست مشهود و شهود

جمله ذرات را از ظلمت آباد عدم

رش نورش آورد بی شک به صحرای وجود

جمله را حق موی پیشانی گرفته می کشد

بر صراط المستقیم از مؤمن و گبر و یهود

حق چو فرمودست والله بکل شی محیط

پس نباشد هیچ کس را اندرین گفت و شنود

چون اسیری هرکه شد واقف ز اسرار نهان

فارغ است از کفر و دین و رسته از جمله قیود

شمارهٔ ۲۱۰

چو الطاف الهی رهبر آمد

نهال بخت من زان در برآمد

ببر شد نخل امید من آخر

که یار سرو قدم در برآمد

چو گشتم مبتلا در دست عشقش

مرا غم های عالم غمخوار آمد

روان می پرورد بوس لبانش

که آب زندگی جان پرور آمد

ز فکر کفر و دین ما را شب و روز

خیال زلف و رویت بهتر آمد

مثال سرو قدش راستی را

بباغ خلد طوبی کمتر آمد

اسیری را دمی دیدار خوبش

ز دنیا و ز عقبی خوشتر آمد

شمارهٔ ۲۱۱

چو نار هجر او جان میگدازد

زلال وصل کو تا دل نوازد

بخط عنبرین و خال مشکین

لباس دلبری را می طرازد

قبای دلبری و خوبی امروز

بقد همچو سروش می برازد

رباید گوی محبوبی ز خوبان

چو رخش حسن در میان بتازد

به گنج وصل او کی راه یابد

طلسم هستی هر کو در نبازد

کسی کو جان خود را باخت در عشق

میان عاشقان او سر فرازد

اسیری را بغیر از درد عشقش

بجان او دگر درمان نسازد

شمارهٔ ۲۱۲

جان ما را میل دل جستن نشد

درد و غم در پیش وی گفتن نشد

وعده کرد امشب که آیم پیش تو

ز انتظارش امشبم خفتن نشد

عقل دوراندیش چندانی که کرد

جوی خون از دیده ها بستن نشد

بر امید آنکه یارم می کشد

در بدر گردیدم و کشتن نشد

خواست دل کز دام هجران بگسلد

عمر آخر گشت و زان جستن نشد

جانم ار دارد فراغ از هر دو کون

لیکن از عشق بتان رستن نشد

ای اسیری شکر کن کز عشق او

هرگزت یک لحظه برگشتن نشد

شمارهٔ ۲۱۳

حالیا رفتیم یاران خیرباد

با دل بریان و سوزان خیرباد

همچو تن کو دور ماند از روان

از تو دور افتادم ای جان خیرباد

با هزاران رنج و محنت زین دیار

میرویم اکنون عزیزان خیرباد

یادگاری می بریم از کوی تو

سینه داغ و چشم گریان خیرباد

صد هزاران ناله آید از دلم

دم بدم از سوز هجران خیرباد

چون جدا افتادم از زلف خوشت

زان سبب گشتم پریشان خیرباد

ای اسیری با شه خوبان بگو

خان و مانم گشت ویران خیرباد

شمارهٔ ۲۱۴

کاش آن شوخ جفا پیشه وفائی بکند

با من بیدل و آرام صفائی بکند

چون طبیب دل بیمار جهانست بتم

گو بیک بوسه مرا نیز دوائی بکند

چه شود گر دل بیمار مرا شاه جهان

از شراب لب جانبخش شفائی بکند

در ازل چونکه جفا لازم خوبی آمد

راضیم آن صنم ازجور و جفائی بکند

وصل دلدار اسیری بدعا خواه مدام

تا مگر حق زکرم فضل و عطائی بکند

شمارهٔ ۲۱۵

من عاشق آن جان و جهانم همه دانند

از جان ببریدن نتوانم همه دانند

جان می نتوان برد از آن غمزه و ابرو

من کشته آن تیروکمانم همه دانند

زلف سیه و چشم بلا جوی تو دیدم

آشفته و بیمار از آنم همه دانند

از دولت عشق رخ آن سرو خرامان

سرحلقه رندان جهانم همه دانند

تا گشت اسیری بغم عشق گرفتار

آزاده ازین کون و مکانم همه دانند

شمارهٔ ۲۱۶

دوش یارم پرده از رخسار خود بگشاده بود

گویی از حسنش قیامت در جهان افتاده بود

در ملاحت مثل او هرگز ندیدم در جهان

آن پری رو گوئیا در حسن حوری زاده بود

وه چه عیشی داشتم کز چشم مست و روی او

شاهد و شمع و شراب و مطرب آماده بود

مجلس همچون بهشت و یارحوری در کنار

در میان این مطرب از جام لعلش باده بود

چون حمایل ساعد سیمین او در گردنم

بر رخ زردم رخ خورشید وش بنهاده بود

دست ما بگرفته یار و در برخود میکشید

دولت عالم چگویم دوش دستم داده بود

در جمال نوربخش او اسیری والهی

بیخود از خود گشته وز قید جهان آزاده بود

شمارهٔ ۲۱۷

با همچو تو یاری نفسی هر که برآرد

از لذت فردوس برین یاد نیارد

خواهم که کنم تازه برخسار تو ایمان

کفر سرزلف تو بایمان نگذارد

جز آه و فغان کیست کزین عاشق بیدل

پیغام غم عشق بمعشوق گزارد

غوغا و فغان در فلک و در ملک افتد

آن لحظه که عاشق ز غم عشق بزارد

از کافر و مؤمن بجهان هیچ کسی نیست

کز آتش عشق تو بدل داغ ندارد

بیمار غم عشق ترا هیچ غذائی

جز شربت عناب لب تو نگوارد

کی لایق وصل تو بود جان اسیری

گر سر به کرامات و مقامات درآرد

شمارهٔ ۲۱۸

در هوای عشق بازم دل پرواز کرد

بار دیگر عاشقی جانم ز سر آغاز کرد

بر در او بس که بنشستم درآخر آن صنم

رحم کرد و آن در بسته برویم باز کرد

چون درون رفتم بخلوتخانه بزم شهود

وه چه دلداری که با من دلبر طناز کرد

چون ز نقش غیرخالی دید او لوح دلم

در سرای انس با خود جان ما دمساز کرد

هرکه از خلقان چو عنقا در جهان عزلت گزید

مرغ جانش در هوای لامکان پرواز کرد

هرکه بیند از همه عالم جمال روی او

در نهان و آشکارا با خودش همراز کرد

در جمال نوربخشش چون اسیری شد فنا

از بقای بی زوالش بانوا و ساز کرد

شمارهٔ ۲۱۹

آنها که جهان آینه روی تو دانند

از دفتر عالم رقم حسن تو خوانند

آنان که نظر برخط و خال تو ندارند

از بی بصرانند و عجب بیخبرانند

عشاق تو با آنکه اسیران بلایند

از دولت عشق تو سلاطین جهانند

گر عاشق و معشوق ز هم بازشناسی

بینی که یقین شاه و گدا هم نفسانند

بگذشت بعشاق و همی گفت بطعنه

بنگر که اسیر غم عشقم چه کسانند

بیمار غم عشق تو تا جان نسپارد

از آب حیات لب لعلت نچشانند

گفتی که اسیری بره عشق فنا شو

برهر چه بود رای تو عشاق برآنند

شمارهٔ ۲۲۰

زان دم که باده خم وحدت بجام شد

مستی و عیش در همه آفاق عام شد

نام و نشان عالم و آدم نبد پدید

از جلوه جمال تو عالم بنام شد

تا باده لب تو بکام جهان رسید

زان می جهان چو چشم تو مست مدام شد

از عشوه های حسن تو عالم نظام یافت

کار جهان ز پرتو رویت بکام شد

هر ذره ز مهر تو تابان شده چو ماه

تا ظل عالیت بسرش مستدام شد

غیرت نقاب زلف ز روی تو برگرفت

تا وایه ام ز ماه رخ تو تمام شد

گفتم ز چین زلف بخال توره برم

از بهر دانه جان اسیری بدام شد

شمارهٔ ۲۲۱

جمال روی تو هرگه نقاب بگشاید

ز زیر پرده هر ذره مهر بنماید

بعشوه جان جهانی کند اسیر بلا

بیک کرشمه دل جمله خلق برباید

فسانه گشت بعالم بحسن خال و خطت

جمال روی ترا هیچ در نمی باید

چنین که جمله اسباب حسن روی تراست

یقین که زیب جمالش جهان بیاراید

نهیم سر بارادت به پیش تیغ جفا

اگر بقتل من آن بیوفا همی آید

اگر چه جان و دلم سوخت همچو پروانه

ز تاب آتش شمع رخ تو می شاید

بوصل دوست اسیری کسی بود لایق

که دل بغیر غم عشق او نیالاید

شمارهٔ ۲۲۲

ای قامت رعنای تو رشک سهی سروبلند

وی شیوه و ناز تو در پیش نظر بازان پسند

بگشای چین زلف را، آزاده کن ما را ز ما

تاکی دل و جان مرا چون بندیان داری ببند

عالم بدام فتنه شد پا بسته قید بلا

بهر شکار صید چون انداخت گیسویت کمند

از شربت لعل لبت درد دلم را کن دوا

در تاب تب جانهای ما در نار هجران تا بچند

عشاق را سود و زیان سودای زلف سرکشت

مهر رخ چون ماه تو سرمایه هرمستمند

ای ناصح مشفق دگر پند من عاشق مده

زیرا زیان عشق را پندت نباشد سودمند

کوری چشم حاسدان سر جمال نوربخش

هر دم اسیری بیشتر میگو به آواز بلند

شمارهٔ ۲۲۳

عاشقان در آتش عشق تو خود را سوختند

تا کماهی سر عشق و عاشقی آموختند

آن زمان کز بهر هر کس خلعتی تعیین شد

برقد من جامه رندی از آن دم دوختند

سوخت یاد غیر و یادت مونس جانم بماند

در دلم تا آتش عشق ترا افروختند

چون ز زیر ابر عزت گشت تابان مهر ذات

در شعاع پرتوش ذرات عالم سوختند

چون اسیری پاکبازان برسر بازار عشق

هر دو عالم را بنقد وصل او بفروختند

شمارهٔ ۲۲۴

مقصود ز عمرم همه سوزست و غم و درد

شادم که غم عشق تو ما را بسرآورد

هر عاشق بیدل که شود کشته بعشقش

نامرد بود هرکه نگوید که توئی مرد

درمان دل از هرکه بجستیم همی گفت

دردی بطلب گر تو دوا می طلبی درد

از آتش عشق است دلا سوزش جانها

گرمی مطلب از نفس زاهد دم سرد

دی پیر خرابات چه خوش گفت بسالک

گر شاهد ما می طلبی در پی ما گرد

عمری بگلستان جهان گشتم و هرگز

در نازکی و لطف ندیدم چو رخت ورد

واله شده در پرتو انوار جمالش

دیگر بجهان نیست اسیری چوتو یک فرد

شمارهٔ ۲۲۵

دیده ام عالم نمود بود بود

ورنه عالم را کجا بودی نمود

هستی ذرات عالم بیگمان

پرتو خورشید روی دوست بود

خط حسنش را ز اوراق جهان

خوانده ام بی زحمت گفت و شنود

منکشف کی میشود اسرار عشق

برکسی، جز از ره کشف و شهود

راوی اسرار توحید خداست

ناله نای و رباب و چنگ و عود

هرکه پا در راه عشقش می نهد

دست شستن بایدش از خویش زود

هرچه از عشقش اسیری میرسد

گر زیان باشد همه دانیم سود

شمارهٔ ۲۲۶

ز شوقت جمله عالم بیقرارند

همه مشتاق دیدار نگارند

همه مست می شوق آنچنانند

که بی تو نه قرار و صبر دارند

ملایک از می دیدار مستند

زمین و آسمان حیران یارند

همه مست ازمی وصلند بیخود

ولی با خود ز هجران در خمارند

چنان در نور روی یار محواند

که خود را او و او را خود شمارند

حریم خانه دل جز خیالت

چه محرومان که محرم می گذارند

اسیری عاشقان مست دیدار

ز لذات دو عالم یاد نارند

شمارهٔ ۲۲۷

آنان که درد عشق تو برجان گزیده اند

داغی بدل ز آتش شوقت کشیده اند

یک ذره درد عشق بعالم نمی دهند

چون لذت شراب محبت چشیده اند

سودائیان عشق چه دانند زیان و سود

نقد غمت بمایه شادی خریده اند

نارند حسن ماه رخان هیچ در نظر

آنها که پرتوی ز جمال تو دیده اند

از شادی وصال و غم هجر فارغند

در مسند شهود چو خوش آرمیده اند

اهل سماع جامه بصد چاک کرده اند

تا وصف آن جمال ز مطرب شنیده اند

مستان جام شوق ز مستی و بیخودی

از قید هست و نیست اسیری رهیده اند

شمارهٔ ۲۲۸

جهان رانور رویت روشنی داد

ز قید ظلمت او را کرد آزاد

به نور روی تو بیناست چشمم

چنین بودست و تا بادا چنین باد

بجستم داد دل از وصل جانان

هزاران داد جان از داد دل داد

غم عشق است درمان دل من

مبادا جان عاشق بی غمت شاد

وجودم در ازل استاد دانا

به عشق و درد و غم بنیاد بنهاد

شراب عشق را در کام جان ریخت

خراب آباد جانم زان شد آباد

بدرد و محنت و غم رفت عمرم

همانا مادرم بهر همین زاد

ز شوقت حال من سوز است و زاری

نیاوردی دمی از حال من یاد

اسیری سوخت آخر ز آتش شوق

غم عشق تو خاکش داد برباد

شمارهٔ ۲۲۹

ساقی جانها شراب ار زانکه زین دستان دهد

منت عالم بهر جامی به مستان می نهد

زان شراب بیخودی دریاب جانم را که چون

مست گردد از خمار هستی خود وارهد

هرزمان صد جان تازه یابد از دیدار دوست

هرکه جان و دل بهای نقد وصلش می دهد

آن امانت کز زمین و آسمان آمد دریغ

جان آدم زان امینش شد کامانت وا دهد

در هوای او اسیری از خودی آمد برون

همچو آن مرغی که از بند قفس ناگه جهد

شمارهٔ ۲۳۰

آنان که ز درد عشق مستند

از درد خمار عقل رستند

در کوی قدم قدم نهادند

از حادثه حدوث جستند

بردند زکفر ره به ایمان

جانرا چو بزلف یار بستند

آئینه هرکمال و نقصند

چون برزخ نیستند و هستند

درهر دو جهان بلند قدرند

زان رو که بکوی دوست پستند

مشکل که دگر شوند هشیار

چون مست ز باده الستند

گفتند وداع ننگ و ناموس

در کوی قلندری نشستند

گفتند بزهد شهره در شهر

باآنکه همیشه می پرستند

در صومعه معتکف اسیری

در میکده جام می بدستند

شمارهٔ ۲۳۱

عشق چو جور و ستم آغاز کرد

بر رخ عاشق در غم باز کرد

شد بجهان رسم نیاز آشکار

شاهد حسنش چو بخود ناز کرد

خواست کند غارت دین و دلم

دیده سوی غمزه غماز کرد

حکم قضا روز ازل جان من

عاشق و قلاش و نظر باز کرد

بلبل جان از قفس تن بجست

بار دگر سوی تو پرواز کرد

دل که جمال رخ خوب تو دید

جان بغم عشق تو دمساز کرد

یافت نوایی ز لبش همچو نی

جان اسیری چو بغم ساز کرد

شمارهٔ ۲۳۲

تا به فن دلربایی آن صنم استاد شد

خانه صبرم ز عشقش سخت بی بنیاد شد

وه چه بی رحم است آن عیار شوخ بیوفا

کز جفا و جور او عالم پر از فریاد شد

در غم هجران او بگذشت عمر من دریغ

خود نمی دانم ز وصلش کی بخواهم شادشد

از هوای روی جانان آتشی در جان ماست

عاقبت زین سوز خواهد خاک من بربادشد

چشم شوخش خون مردم را بفتوی که ریخت؟

یارب این خونخوار کافر کیش چون جلاد شد

داد کز ما شد جدا بی جرم یار مهربان

برمن از طعن رقیبان این همه بیداد شد

ناله زار اسیری هیچ تأثیری نکرد

در دل سختش که گویی مرمر و فولاد شد

شمارهٔ ۲۳۳

هر دل که نه عشق یار دارد

آن دل برما چه کار دارد

عاشق که نگشت رند و قلاش

زو عشق همیشه عار دارد

آن نرگس مست باده خوار است

ورنه ز چه رو خمار دارد

عاشق ز غمش چرا ننالد

چون غصه بی شمار دارد

عکس رخ او کجا توان دید

مرآت دل ار غبار دارد

منصور اناالحق آشکارا

گوید چو هوای دار دارد

هر دل که بعشق او میان بست

پیوسته ز جان کنار دارد

شیدای جمال او فراغت

از جنت و نور و نار دارد

دل از دو جهان برد اسیری

این عشوه که حسن یار دارد

شمارهٔ ۲۳۴

چو دل در دست عشقش مبتلا شد

چگویم برمن از جورش چه ها شد

چو درد عشق جانم راست درمان

مرا درد تو بهتر از دوا شد

ز مسجد آمدم سوی خرابات

چو لطف دوست ما را رهنما شد

بیک دم رخ نمود و عقل و دین برد

ندانستم دگر باره کجا شد

به عاشق گرچه کرد اول جفاها

در آخر هرجفا با صد وفا شد

ندارد بهره از اسرار خلقت

کسی کو در پی چون و چرا شد

اسیری جام جم دانی چه باشد

دلی کز نور معنی با صفاشد

شمارهٔ ۲۳۵

مرا سودای او دیوانه دارد

ز فکر عقل و دین بیگانه دارد

فسون چشم جادو بین که مارا

میان شهر چون افسانه دارد

دلم مؤمن ازآن شد کو چو کافر

بتی در اندرون خانه دارد

به تقوی ورع پیمان نسازد

کسی کو عهد با پیمانه دارد

ز بهر صید مرغ جان عاشق

ز زلف و خال دام و دانه دارد

طواف کعبه سودی نیست آنرا

که دل با شاهد و میخانه دارد

اسیری زان بفقر آمد سزاوار

که رو درراه درویشانه دارد

شمارهٔ ۲۳۶

کسی کورا غم جانان نباشد

همان بهتر که اورا جان نباشد

ببزم وصل جانان ره کسی برد

که در قید جهان و جان نباشد

بعشقت کافر آمد هرکه او را

بکفر زلف تو ایمان نباشد

مجو زاهد ز من سامان درین راه

که راه عشق را سامان نباشد

نیاز عاشقان گردد همه ناز

اگر معشوق جان پنهان نباشد

فنا شو گر وصال یار خواهی

ترا تا این نباشد آن نباشد

دلی کو با غم عشق است همدم

نخوانم دل اگر شادان نباشد

نمی پرسد طبیب از حال زارم

مگر درد مرا درمان نباشد

اسیری بی می و شاهد توان بود

ولی این شیوه رندان نباشد

شمارهٔ ۲۳۷

ساقیا می ده که هشیارم کند

مستیش زین خواب بیدارم کند

زان میی کارد خمارش نیستی

فارغ از هستی و پندارم کند

در صفای او نماید روی یار

صاف و پاک از زنگ اغیارم کند

زان شرابی ده که شادی آورد

وز غم کونین بیزارم کند

شد پیاپی جام ما در دایره

تا که سرگردان چو پرگارم کند

مست و بیخود سازدم منصور وار

چون همی خواهد که بردارم کند

جرعه زان می اسیری گو بنوش

تا چو مولانا و عطارم کند

شمارهٔ ۲۳۸

تا آتش سودای تو در جان من افتاد

سیلاب غمت داد چو خاکم همه برباد

فریاد که هر دم بجفایی کشدم یار

وین طرفه که گوید که مکن ناله و فریاد

دارم ز غم و شادی کونین فراغت

تا گشت برویت دل غم دیده من شاد

داد از غم عشقت که بعشاق بلاکش

بی جرم نماید همه دم این همه بیداد

چشم توز بس خون که ز خلقان جهان ریخت

جلاد صفت گشت بمردم کشی استاد

زاهد چو گرفتار بهستی خود آمد

با عاشق جانباز نماید همه واداد

مردانه قدم هرکه نهد در ره عشقش

باید چو اسیری ز همه قید شد آزاد

شمارهٔ ۲۳۹

در سینه ما جز غم معشوق مجوئید

غیر از سخن عشق بعشاق بگوئید

ای بیخبران چون ز شمایار جدانیست

در جستن او هرزه بهر سوی مپوئید

ای بی بصران در طلبش رنجه چرائید

پیوسته چو با دوست همه روی برویید

چون قطره و جوگر چه نمائید بصورت

لیک از ره معنی همه بحرید نه جوئید

آنان که ز دیدار تو راضی بدلیلند

گوگل نگرید از چه سبب در پی بوئید

عشاق صفت جز برخش روی میارید

آخر نه شما عاشق آن روی نکوئید

بنگر که چه خوش گفت اسیری بحریفان

یارست می ناب و شما جام سبوئید

شمارهٔ ۲۴۰

حاجیان حرم وصل لقا یافته اند

ز طواف سرکوی تو صفا یافته اند

ناامید از در لطف تو نرفتست کسی

هرکسی در خور درد از تو دوا یافته اند

عشق بازان که براه طلبت گم گشتند

محرمی کو که بگویم که چه هایافته اند

دیده برروی تو دارند ز ذرات جهان

اهل بینش که بدل نور هدایافته اند

نقش کثرت چو بشستند ز لوح دل خود

رقم وحدت حق در همه جا یافته اند

ببقای ابدی باقی جاویدانند

عاشقانی که بعشق تو فنا یافته اند

فارغند از غم و اندیشه دنیا و ز دین

بیدلانی چو اسیری که ترا یافته اند

شمارهٔ ۲۴۱

ای بت عشوه‌ساز من بی‌تو به سر نمی‌شود

دلبر جان‌نواز من بی‌تو به سر نمی‌شود

حاصل روزگار من مونس و غمگسار من

همدم جان زار من بی‌تو به سر نمی‌شود

باده تویی و جام من نور تویی ظلام من

شخص تویی و نام من بی‌تو به سر نمی‌شود

گر تو بلای جان شوی، دل ببری نهان شوی

مونس دیگران شوی، بی‌تو به سر نمی‌شود

فتنه عاشقان تویی، آفت بیدلان تویی

شور جهانیان تویی، بی‌تو به سر نمی‌شود

درد دهی دعا کنم، جور کنی وفا کنم

جنگ کنی صفا کنم، بی‌تو به سر نمی‌شود

گرچه شوی تو کینه ور، ور نکنی به من نظر

یا که برانیم ز در، بی‌تو به سر نمی‌شود

گر بدهی مراد من ور ندهی تو داد من

ور نکنی تو یاد من، بی‌تو به سر نمی‌شود

گر تو اسیریم کنی، تیغ جفا به من زنی

محو کنی ز من منی، بی‌تو به سر نمی‌شود

شمارهٔ ۲۴۲

آن هادی ره روان کجا شد

وان سرور عارفان کجا شد

آن مطلب طالبان صادق

وان مونس عاشقان کجا شد

آن حجت حق و رهبر خلق

وان ملجاء سالکان کجا شد

آن مرکز دور چرخ و انجم

وان مقصد کن فکان کجا شد

آن غوث جهان و قطب آفاق

وان نادره جهان کجا شد

والی ولایت یقین کو

سلطان محققان کجا شد

عنقا صفتش نشان نیابم

آن طایر بی نشان کجا شد

او جان جهان بد و جهان تن

تن هست بگو که جان کجا شد

او بود مدار سر دایر

از دایره زمان کجا شد

سر دوجهان برش عیان بود

آن عارف غیب دان کجا شد

دامن ز غبار ما اسیری

افشاند چو جان روان کجاشد

شمارهٔ ۲۴۳

روی تو بهر شیوه شیدای دگر دارد

زلف تو بهر تاری سودای دگر دارد

آن غمزه بهر تاری خون دگری ریزد

لعل تو بهر عشوه احیای دگر دارد

در هر خم گیسویت دیوانه دل دربند

هرموی تو زنجیری در پای دگر دارد

چشم تو بهر نازی بیمار دگر خواهد

حسن تو بهر جلوه جویای دگر دارد

زان غمزه بهر جایی صد فتنه و آشوبست

چشم تو بهر گوشه غوغای دگر دارد

از درد تو در هر سو آشفته و حیرانی

عشق تو بهر کویی رسوای دگر دارد

از چشم و لب و ابرو هر لحظه بیک طوری

بنگر باسیری چون ایمای دگر دارد

شمارهٔ ۲۴۴

والله لیس غیرک فی عرصة الوجود

چون هر چه بود جمله تویی غیر تو نمود

رخسار تو بنقش جهان جلوه میکند

عالم نمود حسن تو بود و جز این نبود

عارف نظر بهر چه کند از سر یقین

بیند عیان جمال تو از دیده شهود

هر کس که روبروی تو آرد زهر چه هست

گوی سعادت از همه آفاق او ربود

دیدم که گشت جمله جهان غرق بحر نور

چون پرده از جمال تو باد صبا گشود

شد بیخبر ز عالم واز خود خبر نیافت

هرکو بگوش جان صفت حسن تو شنود

کردی نثار جان اسیری ز عین لطیف

هر در و گوهری که بدریای جود بود

شمارهٔ ۲۴۵

هر کو رخ نیاز برین آستان نهاد

ایزد در خرانه رحمت برو گشاد

زین میکده هر آنکه بتحقیق بوی برد

برخاک پای پیر خرابات سرنهاد

با اهل حق طریق ارادت کسی سپرد

کو در ازل زلطف خدا بهره ور فتاد

هر کس که زنده از دم عیسی و شی نشد

انسان مخوان که هست بمعنی کم از جماد

گر عافی بدان که گدائی بکوی فقر

بهتر بود ز سلطنت ملک کیقباد

پا در طریق اهل طریقت کسی نهد

کو آستان فقر بدنیا و دین نداد

بی شک طفیل اهل کمالند هر که هست

بشنو اسیریا که همین است اعتقاد

شمارهٔ ۲۴۶

جام تجلیش که بناگاه میدهند

می دان یقین که بر دل آگاه میدهند

صدر جنان و دولت دنیا و دین مجو

برآستان فقر گرت راه میدهند

در ملک عشق همچو گدایان در مباش

کین سلطنت همیشه چو با شاه میدهند

تا هست هستیت بوصالش کجا رسی

چون نیست می شوی رهت آنگاه میدهند

حیوان صفت ز بهر علف هر طرف مرو

تا عارفانه منزلت و جاه میدهند

هر شربتی که صحت دین تواندروست

تلخ است و ناگوار و باکراه میدهند

بیخود براه او چو اسیری اگر روی

بی شک مراد تو همه دلخواه میدهند

شمارهٔ ۲۴۷

اگر مخالف طبع و هواتوانی بود

بدل موافق اهل صفا توانی بود

اگر ز کبر و ریا بگذری چو اهل خدا

مقیم در حرم کبریا توانی بود

جفای هر کس و ناکس اگر کشی ای دل

بعشق دوست زاهل وفا توانی بود

اگر حجاب توئی از میانه برخیزد

یقین که ناظر نور لقا توانی بود

چو مست و بیخبر از باده فنا گردی

حریف شاهد و جام بقا توانی بود

اگر گردای در اهل دل بجان گردی

بملک فقر و فنا پادشا توانی بود

چو اقتداء حقیقی باهل دل کردی

اسیریا بجهان مقتدا توانی بود

شمارهٔ ۲۴۸

شهباز روح قدسی از دام تن جدا شد

طیران به لامکان کرد باقی بی فنا شد

از مجلس طبیعت یکباره چون برون رفت

در عالم الهی مستغرق لقا شد

عارف که چشم جانش بینا بنور حق شد

از عادت گدائی بگذشت و پادشا شد

هر دل که غوطه خورد در قعر بحر نابود

ازچونی چرائی بیچون و بی چرا شد

در هر زمان بنقشی باشد ظهور تامش

این دم بدان بتحقیق کان نقش نقش ما شد

از عین جمع و وحدت آمد بفرق و کثرت

در منتها بنقشم باز عین مبتدا شد

خورشید وحدت ما طالع شد از دو عالم

چون مغرب اسیری آن مشرق بقا شد

شمارهٔ ۲۴۹

در آرزوی روی تو گشتیم بیقرار

بردار پرده از رخ و مقصود ما برآر

ساقی مجو بهانه که فرصت غنیمت است

بگشا سربسو و بتعجیل می بیار

دیوانه ایم و عاشق و مست مدام عشق

با عقل و پارسائی و تقوی مرا چه کار

با عاشقان حکایت معشوق و باده گو

با زاهدان ز جنت و حوران گلعذار

تا دل ز فکر غیر مبرا نمی شود

در بزم وصل یار ترا کی دهند بار

بینی جمال عشق و زمعشوق برخوری

در راه عاشقان خدا گر شوی نثار

هرکو قدم براه طریقت نهد بحق

از دامن اسیری ما دست گو مدار

شمارهٔ ۲۵۰

مستم ز جام عشق و ندارم ز خود خبر

ساقی رهان مرا زمن از جرعه دگر

رندیم و باده نوش و بمیخانه معتکف

ز آواز نی برقص و رخ ساقی در نظر

مست مدام نرگس ساقیم آنچنان

کز دست بیخودی نشناسیم پاو سر

جویای عیش و عشرتم ای پیر میکده

با ما ز شاهد و می و میخانه گو خبر

مست شراب جام الستم نه با خودم

با ما ز عقل و زهد مگوئید و خیر وشر

عشاق سر خوشند، بزن ساز مطربا

شه بیت عاشقانه دگر باره گو ز سر

تا با خودی اسیر فراقی اسیریا

گر وصل دوست میطلبی از خودی گذر

شمارهٔ ۲۵۱

چون دور شد از حسن رخت پرده انوار

شد گنج نهان فاش و عیان شد همه اسرار

گر دیده معنی بودت باز بینی

کان یار عیانست درین صورت اغیار

تاکفر نهان گردد و پیدا شود ایمان

گو پرده آن زلف برانداز ز رخسار

چون نیست شود هستی موهوم ز معلوم

دانی به یقین هست یکی دیده و دیدار

زاهد شود از عشق رخت منکر مشاق

بردار ز رخ پرده که تا آورد اقرار

خورشید جمال تو ز رخ پرده چو برداشت

ذرات جهان محو شد از تابش انوار

جان واله و شیداست در انوار جمالش

ای دل تو کجائی که ببینی رخ دلدار

اسرار حقیقت نکنی فاش بهر کس

زنهار دلا پرده اسرار نگهدار

از دام بلا جان اسیری نشد آزاد

تا شد بکمند خم زلف تو گرفتار

شمارهٔ ۲۵۲

دیوانه عشق توام و ز عقل و دینم بی‌خبر

تا مست دیدارت شدم از خود نمی‌یابم اثر

ای همدم جان و روان جویی کنار از عاشقان

با ما چرایی سرگران رنجیده‌ای از ما مگر

در عشق تو بیچاره‌ام، از خان و مان آواره‌ام

از لطف خود کن چاره‌ام، دیدار بنما یک نظر

ای شاه عالم‌سوز من وی ماه جان‌افروز من

ای ساز من ای سوز من کی بینمت بار دگر

ای دلبر طناز من ای مونس و دمساز من

ای محرم و همراز من درد مرا شو چاره‌گر

ای آرزوی جان من ای جان و ای جانان من

ای درد و ای درمان من در حال زار من نگر

ای یار بی‌مهر و وفا داری سر جور و جفا

گر زان که ریزی خون ما کردم فدایت جان و سر

ای آفتاب خاوری ای رشک ماه و مشتری

درد دلم چون بنگری باشی ز حالم باخبر

آخر اسیری در نگر گر زان که هستی دیده‌ور

من نور حقم سر به سر روپوش گشته در بشر

شمارهٔ ۲۵۳

مثنوی عین الحیات است ای پسر

آینه ذات و صفاتست ای پسر

مثنوی بحریست پر در یقین

بی گمان آب حیاتست ای پسر

مثنوی مجموعه اسرار هوست

جامع سر و نکاتست ای پسر

مثنوی در شش مجلد همچو خور

نوربخش شش جهاتست ای پسر

مثنوی دیوان عشق و حیرتست

مصحف آیات ذاتست ای پسر

مثنوی قوت دل هر عارفست

جان ما را زو حیاتست ای پسر

مثنوی جام شراب وحدتست

زو اسیری را نجاتست ای پسر

شمارهٔ ۲۵۴

بی شادی وصال تو دل را کجا قرار

ناید غم فراق تو ای دوست در شمار

فریاد جان دلشدگان ای صبا برس

از روی دوست برفکن این زلف تابدار

صحت پذیر نیست دل خسته، ای طبیب

در هر نفس اگر نکنی سوی من گذار

بخشید جان نو بتن مرده در نفس

هر شربتی که داد لب لعل آبدار

مست مدام عشق توام ساقیا بده

پیوسته جام باده از آن چشم پر خمار

چشمم چو باز شد دو جهان پرزیار بود

نام و نشان غیر ندیدم درین دیار

خورشید روی دوست ز ذرات چون بتافت

هر ذره چو ماه شد از مهر روی یار

چون در میان جان و دلم بوده مقیم

ای سرو ناز از چه زما میکنی کنار

گر شاهد و شراب اسیری طلب کنی

سر ز آستان پیر خرابات برمدار

شمارهٔ ۲۵۵

ای از جمال رویت کون و مکان منور

وی از نسیم زلفت جان جهان معطر

مهر رخت تجلی چون کرد بهر اظهار

مجلای حسن او شد ذرات کون یکسر

از رخ نقاب زلفت بردار تا نماند

نام و نشان بعالم از مؤمن و ز کافر

از تابش جمالت جان محو مطلق آمد

چون او فتاد پرده از روی حسن انور

سلطان ملک خوبی آورد رو بعالم

بگرفت خیل حسنش آفاق را سراسر

مخمور چشم مستت گشتم بیار ساقی

زان می که نیست او را حاجت بجام و ساغر

تا جان عشقبازان گردد بشوق افزون

هر لحظه روی جانان بنمود حسن دیگر

هردم بیاد رویش جمع آورم دل و جان

بازش کند پریشان سودای زلف دلبر

مرغ دل اسیری اندر هوای وصلش

پرواز می نماید هر دم ز عرش برتر

شمارهٔ ۲۵۶

نهال دوستی را در بر آور

کنار از ما مجو سرو سمن بر

بده ساقی بسرمستان عشقت

از آن لب باده چون شهد و شکر

بایمان حقیقی جان ما را

بغیر از کفر زلفت نیست رهبر

غبار غیر برروی تو حیف است

برافشان دامن زلف معنبر

بنور دیده جان می توان دید

جمال روی آن خورشید خاور

به یغما ترک چشم مست از ما

دل و دین می برد جان نیز برسر

به سان ذره شیدا گشت جانم

ز تاب آفتاب روی دلبر

بهردم حسن روی دوست بینم

بناز و شیوه غیری مکرر

اسیری از خودی شد محو و بیخود

درآن ساعت که یار آمد برابر

شمارهٔ ۲۵۷

هرکسی کز لذت درد تو باشد با خبر

درد عشقت رابجان خواهد همیشه بیشتر

در وفای عشق تو هرکس که جان و دل نباخت

کی توانش گفت عاشق، صورت بی جان شمر

وه چه عیش است این که دلرا هست در ملک غمت

کز غم عشق تو دارد هر زمان ذوقی دگر

زاهد خود بین ندارد ای دل از دلبر خبر

رو خبر از عاشقی جو کز خودی شد بیخبر

دیده بینا نداری ورنه رویش ظاهرست

چشم معنی برگشا خوش در جمالش می نگر

در وفای عشق در هر دم دل و جان و جهان

پیش معشوقست عاشق را کمینه ماحضر

در ازل چون از می عشقت اسیری مست شد

تا ابد هرگز نیابد او ز هشیاری اثر

شمارهٔ ۲۵۸

عاشق چشمان مست آن نگار

تا ابد هرگز نباشد بی خمار

هر دلی کو پر ز درد عشق نیست

پیش عشاق جهان ناید بکار

چون نباشد دلربائی مثل او

تخم عشق او بدل دایم بکار

اهل دل جمله خریدار ویند

من که باشم تا که آیم در شمار

نیست همچون زلف عنبر بوی او

در خطا و درختن مشک تتار

چون شدم مست از شراب لعل او

دم بدم ساقی مرا زان لب می آر

ای اسیری چون گرفتارش شدی

دایما خون دل از دیده ببار

شمارهٔ ۲۵۹

ای جمالت رو نموده هر زمان جائی دگر

چون مسافر حسن تو هر دم بمأوائی دگر

من چنان حیران حسن روی یارم کز جهان

جز نظر بروی ندارم هیچ پروائی دگر

جز تماشای رخ معشوق و ناز و شیوه اش

نیست عاشق را بعالم خود تماشائی دگر

عاشقان را ذکر معشوقست مونس دایما

غیر فکرش بیدلان را از کجا رائی دگر

سود ما سودای زلف و مهر رویت بود و بس

هر زیانی زین که باشد به ز سودائی دگر

با دل پر درد عاشق چشم شوخت دم بدم

از سر لطفی و نازی کرده ایمائی دگر

کرده غارت بود عاشق را برندی و آنگهی

در برآورده ز لطف و گفته از مائی دگر

برسر بازار عشقش از ملامت هر کسی

گفته با من عاشق بیدل تو رسوائی دگر

جز تمنای لقای نوربخش هردو کون

در جهان نبود اسیری را تمنائی دگر

شمارهٔ ۲۶۰

زان کمان ابرو رسد هر دم مرا تیری دگر

از خدنگ غمزه او گشته ام زیر و زبر

آن دو ابرو مصحف آیات حسن ایزدیست

قاب قوسین اینچنین باشد برصاحب نظر

از رخ و پیشانی او گشت روشن برحکیم

کافتاب از اوج چون گردد مقارن با قمر

چشم فتانش که در افسونگری افسانه ایست

در طریق مکر هر دم می نماید صد هنر

آنچه در ملک دل و جان چشم شوخش میکند

ترک رومی کی روا دارند و کفار تتر

گر بصد مکر و حیل از دست غمزه جان برم

چون کنم با چشم او کز غمزه شد خونخوارتر

گوشه چشمان او از گوشه تقوی و زهد

سوی میخانه کشد هر دم مرا بی پاو سر

مستی ام از باده های چشم سرمست ویست

از خمارش در جهان ز آشفتگی گشتم سمر

شد اسیری مست و لایعقل بسان چشم او

ساقی چشمش مدامم میدهد جامی دگر

شمارهٔ ۲۶۱

ای ز خورشید جمالت هر دوعالم غرق نور

وی ز سبحات جلالت هرکجا شرست و شور

هرکه عکس روی تو بیند ز مرآت جهان

در حقیقت از همه عالم بود او را حضور

وای بر جانی که باشد از فراقت غمزده

خوش دلی کور است از وصل تو شادی و سرور

والهان حسن رخسار تو فارغ گشته اند

از نعیم و عزت دنیا و از فردوس و حور

در فراقت مبتلاشد هرکه نگذشت از خودی

ره بوصل تو کسی یابد که کرد از خود عبور

نیست تنها بیقرار از شوق تو جان و دلم

هست ذرات جهان از مهر رویت ناصبور

در جمال نوربخش او اسیری گشته است

آنچنان حیران که از هر دو جهان دارد نفور

شمارهٔ ۲۶۲

بر صورت ذرات جهان گشت پدیدار

آن یار نهانی

در پرده ما و تو نهان است رخ یار

در عین عیانی

چون شاهد حسن رخ او جلوه‌گری کرد

در صورت و معنی

بنمود عیان بر رخ او پردهٔ اغیار

بر شکل جهانی

در آینه رخسارهٔ خود کرد نظاره

صد نام و نشان دید

بی‌آینه شد پردهٔ آن حُسن دگر بار

بی‌نام و نشانی

در کسوت عقل آمد و صد پرده برانگیخت

از حجّت و بُرهان

شد عشق جهان‌سوز و ندارد به جهان کار

جز پرده‌درانی

بر جمله مراتب گذری کرد و درآمد

در کسوت انسان

وا یافت درین مرتبه آخر بت عیار

آن گنج نهانی

چون دید در آیینهٔ رخسارهٔ خوبان

حُسن رخ خود را

شد عاشقِ حُسن خود و می‌جست به صد زار

یاری که تو دانی

در هیأت مجنون به جهان نام برآورد

دیوانه و عاشق

در صورت لیلی کند اسمی دگر اظهار

معشوقهٔ جانی

خواهی که نماید به تو آن فتنهٔ دوران

رخسارهٔ چون ماه

بردار ز خود عاقبت این پردهٔ پندار

گر زانکه توانی

در قطره نهان بود ز بود تو اسیری

دریای حقیقت

چون بود اسیری ز میان رفت به یکبار

شد بحر معانی

شمارهٔ ۲۶۳

ای دل براه عشق ز کونین در گذر

گر زانک عاشقی ز سر جان و سرگذر

خواهی ببزمگاه وصالت دهند راه

از جان و دل ز جمله جهان پیشتر گذر

مردانه گر براه طریقت قدم نهی

ز امید باغ جنت و بیم سقرگذر

با عقل کی بمنزل وصلش توان رسید

شو مست جام عشق و ز ره بیخبر گذر

داری هوس که شاهد جان رو نمایدت

بیخود بکوی میکده کن یک سحر گذر

جانم نیاورد بنظر مهر و ماه را

تا روی جان فزای ترا دید در گذر

باید که ره بسر اسیری بری چو ما

اول قدم برو ز سرجاه و زر گذر

شمارهٔ ۲۶۴

مائیم و کنج خلوت و سودای عشق یار

ناصح تو کار خود کن و ما را باو گذار

جانها معطر و دو جهان پر نسیم شد

تا برفشاند باد صبا زلف مشکبار

بازم خیال زهد مبادا برد ز راه

ساقی مدار منتظرم جام می بیار

تا خانه کرد در دل من عشق مغ بچه

گشتم ز فکر کفر و ز اسلام برکنار

زاهد که توبه میدهد از عاشقی مرا

رویت چو دید می شود از توبه شرمسار

هربار رخ بشیوه دیگر نمایدم

هر روز اگر جمال تو بینم هزار بار

هرکو قدم نهد چو اسیری برای عشق

بازش بگو که با غم دنیا و دین چه کار

شمارهٔ ۲۶۵

دل و دینم ببرد آن شوخ عیار

چه میخواهد ندانم از من آن یار

بغیر از ناله و آه جگر سوز

ندارم در غم عشقش دگر کار

چو دید او کز غم عشقش چنینم

نمود آخر بمن بی پرده دیدار

ز یک جرعه ازآن جام تجلی

شدم سرمست و دیوانه بیکبار

اگر صد بار روزی رخ نماید

بحسن دیگرش بینم بهربار

شدم حیران میان نور و ظلمت

چو دیدم آن خط و عارض بهم یار

رخش مارا برد رو سوی مسجد

لبش گوید درآ در کوی خمار

بجان دارم نهان اسرار جانان

چو منصورم اگر آرند بردار

اسیری را چو دید او محرم راز

نهان از وی ندارد هیچ اسرار

شمارهٔ ۲۶۶

هان ای صبا ز لطف به شیراز کن گذر

زین جان بی‌نوا بر جانان پیام بر

کان مبتلای محنت غربت ز اشتیاق

دارد دلی پرآتش و پیوسته دیده تر

گوید دعا به صدق دل و از سر نیاز

دارد امید فاتحه هر شام و هر سحر

ای سالکان راه به همت مدد دهید

باشد رسیم باز به دیدار یکدگر

هستم امیدوار به لطفش که عاقبت

بینم جمال روضهٔ آن سیدالبشر

بار غم فراق عزیزان و رنج راه

بر جان کشم به بوی وصالش درین سفر

بگذر اسیریا به ره عشق او ز بیم

هر جا روی عنایت حق است راهبر

شمارهٔ ۲۶۷

فوحدته فی کثرة الکون ظاهر

وآیاته عن شبهة الشبه طاهر

وان ظن ذوجهل بانک غایب

فحققت ها انتم مع الکل حاضر

ظهورک فی کل المظاهر ماخفی

ولکن حجاب الکون وجهک ساتر

وان لم یرالمحجوب وجه حبیبنا

الی حسنه عین المحبین ناظر

ظهرنا بنور ساطع من جماله

وها وجهه شمس و نحن ذرایر

وجود جمیع الکاینات مسبح

علی ای حال شاکر لک ذاکر

ونار هواکم احرقت بقلوبنا

وارواحنا فی نور غرک حایر

فکشف جمال الوجه افنی مظاهرا

لان تجلی الذات للکل قاهر

فقد نورت عین الاسیری بنوره

لذلک لایخفی علیه السرایر

شمارهٔ ۲۶۸

از بحر تلخ و شور غم هجر برکنار

آمد غریق عشق بشادی وصل یار

شکر خدا که پرتو خورشید آن جمال

روشن نمود از پس این ابرهای تار

یارب چه عیش باشد و عشرت که طالبی

بیند ز بعد رنج طلب روی آن نگار

ساقی شراب وصل ز جام لقا بده

تا وارهم ز مستی اش از غصه خمار

در بحر شوق کشتی صبرم ز سیر ماند

کو باد شرطه تا که بمنزل کند قرار

گر خود امید وصل نه حامی ما شود

درد فراق زود برآرد ز من دمار

بربوی وصل یار اسیری اسیر ماند

دردام رنج بیحد و اندوه بیشمار

شمارهٔ ۲۶۹

مائیم بعشق تو میان بسته بزنار

ترسا صفت از غیر تو کلی شده بیزار

آزاده ز قید غم دنیا و ز دینم

در دام کمند سر زلف تو گرفتار

از جام می عشق چنان مست و خرابم

کز بیخبری می نشناسم سرود دستار

رفت از سرمن فکر و خیال خرد و صبر

تا گشت دلم از می عشق تو خبردار

جویای می و شاهدم ای پیر خرابات

بنما بمن از راه کرم خانه خمار

رندیم و خراباتی و قلاش و نظرباز

درباخته در کوی فنا هستی و پندار

هستی جهان نیست بجز وهم وخیالی

عارف شو و از جمله جهان روی بحق آر

آن یار بنقش همه اغیار برآمد

دیار درین دار مجوئید بجز یار

صدبار بهر لحظه اگر رو بنماید

برحسن دگر جلوه کند یار بهر بار

اسرار حقیقت بجهان هرکه کند فاش

منصور صفت زود برآید بسردار

از باده اطلاق اسیری چو بنوشید

آزاده ز قید دو جهان گشت بیکبار

شمارهٔ ۲۷۰

ای باد صبا ز روی دلدار

از لطف نقاب زلف بردار

بنمای بعاشقان بیدل

حسن رخ جانفزای آن یار

گر یار ز رخ نقاب بگشود

شد محو فنا نقوش اغیار

چون شاهد عشق جلوه گر شد

آمد من و تو عیان بیکبار

معشوقه و عشق و عاشق آمد

در مرتبه ظهور و اظهار

وحدت ز نسب کثیر بنمود

این کثرت وهمی است هشدار

جز یار درین میانه کس نیست

اغیار نبود غیر پندار

هر لحظه بشکل دیگر آمد

تا گشت عیان بنقش بسیار

می دان بیقین که غیر او نیست

مطلوب و مطالب و طلبکار

بنمود جمال خود بکلی

برصورت آدم آخر کار

روی چو مهش نگر اسیری

برحسن دگر نموده هربار

شمارهٔ ۲۷۱

در خرابات آمدم دوشینه هنگام سحر

جمله را دیدم ز مستی گشته از خود بیخبر

مطربان اندر سرود و ساز داده چنگ و عود

ساقی و جمله حریفان مست و بیخود سربسر

جملگی گردان بپهلو بی سرو پا در سماع

در گرفته شور و مستی در همه دیوار و در

آنچنان حالی چو دیدم در من آمد حالتی

بیخود از خود گشتم و دیگر ندیدم خیر و شر

هرکه بیند یک نظر آن بزم و ساقی و حریف

می پرستی پیشه کرد و نیستش کاری دگر

جان رندان واقف سر خراباتست و بس

دیگران نسبت بدان سر گوئیا کورند و کر

در خرابات آنچه برجان اسیری کشف شد

صوفی خلوت نشین را نیست در مسجد خبر

شمارهٔ ۲۷۲

آمد برون ز خانه بصد ناز و عشوه یار

حسن جمال خود بجهان کرد آشکار

معشوق چون بجلوه گری گشت داستان

هر عاشقی بنقش دگر کرد بیقرار

چون پرده خیال ز چشم تو دور شد

گردد عیان که هست جهان نقش آن نگار

سودای کفر و دین ز خیالم نمی رود

تا دیده ام دمیده برویش خط غیار

تابنده شد ز پرده هر ذره آفتاب

چون ظلمت منی و توئی رفت برکنار

سیر و سلوک حق کسی شد درین طریق

کوبا خداست دایم و از خود کند فرار

اسرار کشف در خور هر گوش و فهم نیست

دم درکش ای اسیری و سر را نگاه دار

شمارهٔ ۲۷۳

ساقی قدحی بکام ما ریز

فرصت چو غنیمت است برخیز

بدمستی عاشقان جان باز

صدباره به از صلاح و پرهیز

در میکده آی و با حریفان

می نوش و بشاهدان درآمیز

جان کن گرو شراب و شاهد

از زهد ریا دلا بپرهیز

خواهی که تو جان بری سلامت

در دامن زلف او درآویز

بستان دل و جان و در عوض ده

یک بوسه از آن لب شکرریز

سر در قدمش بنه اسیری

تسلیم شو و بعشق مستیز

شمارهٔ ۲۷۴

ای عشق چاره ساز جگر سوز دلنواز

بستان مرا ز دست من و کار من بساز

گر داستان زلف تو خوانم مطولست

کوته کنم بروی تو افسانه دراز

کی آورم بسجده محراب سرفرو

گر نیست طاق ابروی تو قبله در نماز

گر وصل دوست میطلبی هست و نیست را

خوش در قمار عشق بیکباره پاکباز

گر عاشقان ز محنت عشقند خوار و زار

همت نگر بعشق تو مائیم سرفراز

با هر کسی ز خوان کرم بخش و قسمتی است

معشوق و ناز و عاشق بیچاره و نیاز

در بوته مجاهده بربوی وصل یار

جانم اسیریا همه دم هست درگداز

شمارهٔ ۲۷۵

من عاشق و رندم و نظرباز

با شاهد و می حریف و دمساز

در بزمگه وصال با دوست

بودم همه دم ندیدم وهمراز

ساز ره وصل، جان سپاریست

این ره مرو ار نداری این ساز

صد بحر بیک نفس کشیدیم

هستیم هنوز ما و من باز

دادیم قرار و صبر از دست

مطرب چو بساز شد هم آواز

مائیم و نیاز و عجز و زاری

دلبر همه کبر و عشوه و ناز

تا محرم یار شد اسیری

فاش است بکاینات این راز

شمارهٔ ۲۷۶

عاشق دیوانه دل کز غم همه سوزست و ساز

نقد جان در بوته عشق تو دارد در گداز

جر نیاز و سوز نبود رهبر سالک بدوست

نیست بی رهبر کسی را ره بوصل بی نیاز

در قمار عشق جانان هم به داو اولین

دین و دنیا جان و دل در باخت رند پاکباز

نیست بی دلبر دلم را هیچ آرام و قرار

جان مشتاق لقا را صبر کو بی دلنواز

دیده از ما وام کن زاهد ببین رخسار دوست

دیده محمود باید بهر دیدار ایاز

مؤمنان در مسجد و کفار در بتخانه ها

رو به محراب دو ابروی تو دارند در نماز

طایر جان اسیری در پی عنقای وصل

در هوای لامکان طیران کند چون شاهباز

شمارهٔ ۲۷۷

دلا در عاشقی می سوز و می ساز

براه عشق او می باش جانباز

بکوی عشق شو چون خاک ره خوار

نیازی پیش گیر و بگذر از ناز

ز یاد دوست دل را بال و پر ده

که تا شهباز جان آید بپرواز

رضا کن پیشه و صبر و قناعت

مبرا ساز دل از حرص و از آز

اگر در عشق ترک سر بگویی

به پیش عاشقان گردی سرافراز

تو تا فانی نگردی در ره عشق

در وصلش برویت کی شود باز

بترک دین و دنیا بایدت گفت

اگر خواهی که گردی محرم راز

ز ساز وصل او یابی نوائی

اگر با مطرب عشقی هم آواز

اسیری از مقام عقل بگذر

بملک عاشقی آی و وطن ساز

شمارهٔ ۲۷۸

قصد جانم کرد یار دلنواز

ریخت خونم بی گنه آن سروناز

شهسوار حسن گو اسب جفا

با گدای باوفا چندین متاز

بیش ازین دل در غم دوری مسوز

جان من رحمی نما با ما بساز

عاشق آن قامت رعنا کجا

آورد در دیده سرو سرفراز

در نیاز عاشق دیوانه بین

نازکم کن تا بکی ای بی نیاز

عاشق آن باشد که باشد دایما

ز آتش عشق تو در سوز و گداز

در غم عشق است اسیری جان و دل

گر تو هستی رند و عاشق پاکباز

شمارهٔ ۲۷۹

ای نموده شاهد حسن تو رو درهر لباس

ماه و خور از مهر رویت نور کرده اقتباس

ما براه عشق ترک دین و دنیا گفته ایم

تا بنای عاشقی را گشت مستحکم اساس

مهر رخسار ترا در پرده هر ذره دید

صاحب عرفان که باشد در حقیقت حق شناس

هر زمان نوعی نماید شاهد حسنت جمال

زانکه دارد حسن رویت جلوه های بی قیاس

دیده از ادراک کنه حسن رویت قاصراست

زانکه در تاب جمالت می شود خیره حواس

عاشق و مستم ازآن روزی که دربزم الست

باده عشق ترا نوشیده ام بی جام و کاس

گر رود سردر سر عشقش اسیری گو برو

در طریق عاشقی باید که باشی بی‌هراس

شمارهٔ ۲۸۰

عاشق روی توام بهر چه می ترسم زکس

بی غم عشقت نخواهم زندگانی یک نفس

دین و دنیا باختن سهل است پیش همتم

عشق ورزی را نیم چون عاشقان بوالهوس

کی توانم جان سلامت بردن از دست فراق

گر نباشد دولت وصلت مرا فریادرس

حاجیان کعبه وصل تو محمل بسته اند

بانگ قوموالاتناموا گوید آواز جرس

مرغ جان عاشقان در عشق چون ماهی و آب

زاهدان دردام عشقش همچو زاغان در قفس

در سواد عشق عیاران شب بیدار را

نیست پروائی ز شاه و شحنه و میر و عسس

خان و مان عاشقان ویران شد از تاراج عشق

بانگ بردا برد عشقش میرسد از پیش و پس

نیست مارا همچو زاهد آرزو رضوان و حور

وایه جانم همین دیدار جانانست و بس

چون اسیری هرکه شد حیران حسن نوربخش

نیست او محتاج تا گوید روایت از انس

شمارهٔ ۲۸۱

در سرم سودای آن یارست و بس

جان من جویای دلدارست و بس

کار عاشق جز غم معشوق نیست

جز غم عشق تو بیکارست و بس

برفلک شد آه من از عشق تو

کار عاشق در جهان زارست و بس

جان عاشق گفتی افگار از چه شد

از غم عشق تو افگارست و بس

جان من رحمی نما برجان من

کز غم تو دل جگر خوارست و بس

شربت بیمار عشق از غم فرست

هرچه آید از تو تیمارست و بس

در جهان کاری اسیری را نماند

با غم عشق تواش کارست و بس

شمارهٔ ۲۸۲

محرم بزم وصالت کی شود هر بوالهوس

درخور این شیوه جان پاکبازانست و بس

جز خیال زلف و رویت جان مارا روز و شب

مونس و همدم نه بینم در همه آفاق کس

در شعاع پرتو مهر جمال روی دوست

جمله ذرات هست و نیست دیدم هر نفس

عاشقان احرام طوف کوی جانان بسته اند

پرصدا شد جمله آفاق زآواز جرس

در هوای وصل جانان برتر از کون و مکان

مرغ جانم هر زمان طیران نماید زین قفس

ذوق عرفان نیست زاهد را وگر گوید که هست

گو که بسم الله بیا اینست میدان و فرس

جذبه عشقش اسیری را بجائی ره نمود

کاندر آن عالم ندیدم زیرو بالا پیش و پس

شمارهٔ ۲۸۳

گر شیخ شهر بود و گر پیر می فروش

هریک ز جام عشق تو دیدیم باده نوش

ذرات کون مست شراب محبتند

از شوق روی تست دو عالم پر از خروش

هرکو چشید از می لعل تو جرعه

دارد چو جام باده ز مستی مدام جوش

می خوار و رندباش ولی خودنمامباش

می نوش در طریقت مابه ز خود فروش

زنهار نیک خلق و بد خود نهان مکن

عیب کسان بپوش ولی عیب خود مپوش

یکبار رو نمودی و بیهوش شد دلم

بار دگر نما مگر آیم ازین بهوش

از شوق روی یار و ز ذوق کلام او

گشتم براه عشق و طلب جمله چشم و گوش

گفتم که سر عشق کنم فاش در جهان

پیر خرد درآمد و گفتا که هی خموش

گر عاشقی بعقل و بتقلید واممان

در راه عشق همچو اسیری بجان بکوش

شمارهٔ ۲۸۴

دوش یارم جام می آورد و گفت این را بنوش

تا که گردی مست و باشی بیخبر از عقل و هوش

گفتمش من صوفیم می از کجا من از کجا

گفت افسانه چه کار آید بیا و باده نوش

از کف ساقی چو نوشیدم شراب آتشین

مست و لایعقل برآوردم چو خم باده جوش

عشق زور آورد و بودم مست و دلبر در نظر

جان بشوق وصل او مستانه آمد در خروش

گفتمش عمریست تا جویای وصلت گشته ام

گفت ای بدمست تا کی خود نمائی رو خموش

در نقاب زلف دیدم حسن او پنهان شده

گفتم ای جان از جمال خود برافکن روی پوش

در حریم انس ما با تو چو محرم بوده ایم

می نما رو بی حجاب و دیگر از ما رو مپوش

کی به بیداری نماید رو به کس در عمرها

آنچنان حسنی که ما در خواب میدیدیم دوش

از مریدی وارادت شد اسیری بهره مند

گر شود مقبول خاطر پیش پیر می فروش

شمارهٔ ۲۸۵

اگر چه عاشقیم ورند و قلاش

بنام زهد گشتم در جهان فاش

ز قید ننگ و ناموسیم آزاد

ز جام عشق سرمستیم و اوباش

سخن از عقل و هشیاری و تقوی

مگو با عاشقان مست و قلاش

اگر خواهی جمال یار بینی

ز لوح دل نقوش غیر بتراش

ز دیدار تو محروم است زاهد

که شد بی بهره از خورشید خفاش

چو دیگ بی نمک مخروش واعظ

دل دانا به خار جهل مخراش

اسیری دین و دنیا چون حجابست

بکوی عشق خوش بی این و آن باش

شمارهٔ ۲۸۶

تا که دریای قدم آمد بجوش

گشت صحرای دو عالم پرخروش

در نقاب کفر زلف بیقرار

نور ایمان رخ خوبت مپوش

تا نمودی حسن رخسار چو ماه

از دل و جانم ربودی عقل و هوش

ترک زهد و دین و دنیا در رهت

هست آسان پیش رند باده نوش

مستی و مخموری امروز ما

هست از آن می ها که یارم داد دوش

واقفم از ذوق مستی تا دلم

شد مرید پیر جام می فروش

دربدر بی پا و سرگردیده ام

چون اسیری سال ها در جست و جوش

شمارهٔ ۲۸۷

دلدار برگرفت نقاب از جمال خویش

با عاشقان نمود رخ بی مثال خویش

چون حسن خود بدید در آئینه شد چنین

آشفته کرشمه و غنج و دلال خویش

ای آفتاب حسن چو ما ذره توایم

یارب مساز کم ز سرما ظلال خویش

از نور مهر روی تو عالم منور است

اظهار کرده به دو عالم کمال خویش

عشاق را به آتش هجران بسوختی

برسوخته بریز زلال وصال خویش

بگشا نقاب زلف بروز آرشام را

دیوانه ساز خلق جهان از جمال خویش

خود را به پیش یار اسیری نثار کن

در بزم وصل او چو نداری مجال خویش

شمارهٔ ۲۸۸

ای مسلمانان پشیمانم من از کردار خویش

تا چرا دور اوفتادم از دیار و یار خویش

من ندانستم که درد هجر تو زینسان بود

ورنه هرگز کی جدا گشتی من از دلدار خویش

تا چرا زنده بماندم در غم هجران او

هر نفس زین حسرت و غم می کنم انکار خویش

دل بجان آمد ز دست هجر او ورنه کجا

فاش میکردم به پیش هر کسی اسرار خویش

ای اسیری گر بمیری در غم هجران یار

زنده جاوید گرداند بیک دیدار خویش

شمارهٔ ۲۸۹

دلا در عاشقی مردانه می باش

بلاکش عاشق فرزانه می باش

بهجرش آشنای محنت و غم

بوصل از خویشتن بیگانه می باش

بصورت گر گدای مستمندی

بملک معنوی شاهانه می باش

برغم زاهد مغرور خودبین

حریف شاهد و پیمانه می باش

به پیش شمع روی عالم افروز

دلا جانباز چون پروانه می باش

درخت کبر و هستی برکن از بیخ

بفقر و نیستی همخانه می باش

ز قید عقل و زهد و دین شو آزاد

اسیری عاشق و دیوانه می باش

شمارهٔ ۲۹۰

تا شد سپر بلایش دل درویش

هر لحظه رسد زخم دگر برجگر ریش

پیوسته بشمشیر جفا یار ستمکار

بی رحم زند بردل بیچاره من ریش

گویی که رسد بر دل و جان مرهم تازه

هر تیر که بر سینه من آید از آن کیش

با ما مگرش مهر و وفا هست ز یادت

چون جور و جفایش بمن آید ز همه بیش

بنگر که چه سانست نکو خواهی نادان

از عقل دهد توبه مرا عقل بداندیش

زین بادیه هرگز نبرد راه بمنزل

هر کس که نهد پای درین ره بسر خویش

خواهی که اسیری بودت بار بوصلش

از خود گذر و مرد صفت نه قدمی پیش

شمارهٔ ۲۹۱

جفا بگذر و یار با وفا باش

مشو بیگانه با ماآشنا باش

اگر تو عاشقی ورند مطلق

ز قید کفر و دین کلی جدا باش

دوئی شرکست یکتا شو درین راه

ببزم وصل بی ما و شما باش

بملک دل منادی میکند عشق

که بگذر از من و مائی و ما باش

زمال و ملک عالم رو بگردان

گدای کوی یار و پارسا باش

اگر خواهی که یارت رو نماید

قبول خاطر اهل صفا باش

اسیری گر وصال دوست خو(ا)هی

خودی بگذر و دایم با خدا باش

شمارهٔ ۲۹۲

ای دل بکوی نیستی چون خاک پست و خوار باش

با دشمن و با دوستان یکسر گل بی خار باش

گر عاشقی یکرنگ شو، از نام و شهرت درگذر

در عشق ثابت کن قدم، جویای ننگ و عارباش

بگذار حظ نفس را، روپاکبازی پیشه کن

شو مونس یاد خدا، فارغ ز خلد و نار باش

در راه جست و جوی او سر بر خط فرمان بنه

یکدم میاسا در طلب، سرگشته چون پرگارباش

از فکر دنیا و ز دین در راه عشقش درگذر

ز اغیار دل را پاک کن، جویای وصل یار باش

خواهی برآیی بر فلک، گردی مجرد چون ملک

ترسا صفت در دیر دین رو طالب زنار باش

هستی و پندارخودی، کن غرقه در بحر فنا

در کوی عشق و بیخودی از ما و من بیزار باش

گر عاشق دل زنده معشوق را جوینده

گفتار را یکسو فکن، اندر پی کردار باش

از دست جور رهزنان بگزین کرانه زین میان

شو چو اسیری در امان، با یار یار غار باش

شمارهٔ ۲۹۳

از غم عشق تو ما را نیست یکساعت خلاص

عامی عشق است زاهد او چه داند حال خاص

عاشقان دانند ذوق عشق او نه زاهدان

رو مجو ای دل خواص زر خالص از رصاص

عشق بازان دیده اند خاصیت صبر و رضا

جز خواص عاشقان دیگر که داند این خواص؟

خون ما می ریزد و باکی ندارد گوئیا

نیست اندر دین عشقش خون عاشق را قصاص

حسن او از روی خوبان دلربائی می کند

با جمالش هست گوئی دلبری را اختصاص

علم اوادنی ندادند عام کالانعام را

واقف سر ولایت نیست جز خاص الخواص

تا نگردد مهر روی نوربخش او عیان

کی ازین قید اسیری جان ما یابد خلاص

شمارهٔ ۲۹۴

شرح درد عشق دارد طول و عرض

فرصت ار یابم کنم با دوست عرض

عشق اگر گوید بترک سربگو

عاشقان را طاعت عشقست فرض

طاقت و تاب غم عشقت نداشت

غیر عاشق نه سماوات و نه ارض

آب حیوان گرچه می‌بخشد حیات

میکند آن را ز لعل دوست قرض

ای اسیری گر محال آمد وصال

خوش محالی میکنم هر لحظه فرض

شمارهٔ ۲۹۵

از بردن بار جفا باشد وفا ما را غرض

زین بیوفایی دوست را باشد جفای ما غرض

داغ دلم را در غمش مرهم نباشد سودمند

زین درد بی درمان ما آخر بود او را غرض

توشاد و من از دست غم چون مرغ بسمل میطپم

زین شادمانی در غمم باشد ترا جانا غرض

دانست کاندر دین عشق نبود گنه عاشق کشی

حقا نباشد جز عمل از دانش دانا غرض

روئی که عشاق جهان در آتش شوق ویند

پنهان چه داری گفتمش،گفتا شود پیدا غرض

گفتا چو جویی وصل من،برگو چه هرجایی شدی

گفتم ازآن کز وصل تو شد حاصلم هرجا غرض

از دیده ما را وایه جز دیدن روی تو نیست

بی شک اسیری دیدنست از دیده بینا غرض

شمارهٔ ۲۹۶

راه عاشق نیست ای زاهد غلط

رهبر او بس بود عشق فقط

عین لطف است هرچه بر ما می رود

گر نماید پیش تو عین سخط

هست هستی محض خیر و شر عدم

این سخن عین صوابست نه غلط

گر بود ز افراط و تفریطت کنار

یافتی بی شک دلا حد وسط

هرچه بینی نیک دان در ذات خود

بد نه بیند هرکه بیند زین نمط

راست باشد نقطه لیکن دایره

کج نماید چون بهم آمد نقط

هان اسیری در بحر طبع تو

هست بی مانند نشماری سقط

شمارهٔ ۲۹۷

برقص آمد جهان ز آهنگ حافظ

ز چشم بد خدایش باد حافظ

چو من مست مدام جام عشقم

مده بیهوده ما را پند واعظ

حدیث واعظ از تقلید و زهداست

ز عارف گوش کن در مواعظ

بیک لحظه دل غمگین شود شاد

بحال زارم ارباشی ملاحظ

براه عشق چون گشتم روانه

اسیری خوش بگو والله حافظ

شمارهٔ ۲۹۸

هرکه عاشق شد بباید گفت جان را الوداع

زانکه در بازار عشقش نیست رایج این متاع

عشق گوید پا منه اندر طریق عاشقی

با غم معشوق اگر داری بجان و دل نزاع

زاهدا با ما سخن از عاشقی و عشق گو

گر ز زهد خشک گوئی کی کنیمش استماع

واعظ نادان چه گوید از جمال روی دوست

چون بسر این سخن هرگز نبودش اطلاع

سالکا گر عاشقی زهد ریا را ترک کن

زانکه زهد و عشق را هرگز نباشد اجتماع

گر شدی عاشق دلا قطع نظر کن از دو کون

نیستی محرم بعشقش گر نداری انقطاع

هرچه میگویی ز زلف و روی آن دلدار گو

غیر از این از کفر و دین گرگوئیم باشد صداع

پرتو خورشید حسنت محو گرداند جهان

گر ز روی نوربخش خود براندازی قناع

در طریقت کی شوی متبوع پیش خاص و عام

در شریعت گر نداری چون اسیری اتباع

شمارهٔ ۲۹۹

چون گشت مه روی تو طالع ز مطالع

شد از همه سو نور تجلی تولامع

خورشید صفت پرتو حسن تو عیانست

از کعبه و بتخانه و از دیر و صوامع

عکس رخت از پرده هر ذره نماید

مرآت دل ار صاف شد از زنگ موانع

تا دل نشود مطلع انوار الهی

عارف نتوان گشت ز منهاج و طوالع

امروز به عاشق بنما روی نکو را

بروعده فردا دل و جان نیست قانع

کس ظلمت حادث بجان باز گدازد

از نور قدم چونکه بتابید لوامع

از دیده تحقیق و یقین جمله ذرات

دیدیم به پیش رخ تو ساجد و راکع

بر صفحه جان و دل هر ذره ز مصنوع

ثبت است نظر کن رقم وحدت صانع

گر هر ورقی هست کتابی نو ولیکن

جز جان اسیری نبود نسخه جامع

شمارهٔ ۳۰۰

دارم ز درد عشق تو بر دل هزار داغ

مجروح عشق را ز دو عالم بود فراغ

عارف چو راه یافت بخلوتگه شهود

شد پیش او جهان همه گلزار و باغ وراغ

با آن قد چو طوبی و رخسار چون بهشت

دارم فراغت از گل و سرو و ز کشت و باغ

مستم مدام و نیست ز هشیاریم خبر

بازم بعشوه چشم تو میگیردم ایاغ

در راه جست و جوی بدم تا که یافتم

از ترک مست خویش ز هر ذره سراغ

بشنو نوای بلبل جان از گل وصال

از گلشن دلت چو برون شد کلاغ و زاغ

با زاهدان مگوی اسیری ز سر عشق

شکر مناسب است بطوطی نه با کلاغ

شمارهٔ ۳۰۱

گر بگرد کعبه کوی تو باشد یک طواف

آن یکی بهتر ز صد حج پیاده بی گزاف

در هوای حور و جنت زاهد از دیدار ماند

با چنین جهلی ز دانش میزند بیهوده لاف

ذوق عشقت در نمی یابد مذاق زاهدان

در میان عاشق و زاهد ازین شد اختلاف

مرد حق بین را نباشد احتیاجی با دلیل

از دلیل روز مستغنی است بینا بی خلاف

نیست عالم جز نمودهست مطلق در شهود

یک اشارت اهل کشف و ذوق را باشد کفاف

عارف ذات و صفات حق شوی بی قیل و قال

گر به او صاف کمال او بیابی اتصاف

چون اسیری غرق بحر وحدت آمد زاهدا

موج را گر عین دریا گفت می‌دارش معاف

شمارهٔ ۳۰۲

بگرفت صیت حسن تو از قاف تا بقاف

تا او فتاد پرتو رویت بنون و کاف

آئینه جمال تو دیدیم هرچه بود

عارف کسی بود که بدین دارد اعتراف

یارست هرچه هست درین دار غیر نیست

برحق چرا تو نسبت باطل کنی گزاف

عشاق او بمذهب عشقند متفق

در دین عشق کفر بود گر کنی خلاف

بر فقر و نیستی است تولای عاشقان

زاهد ز کبر و هستی خود این همه ملاف

عنقای وحدتم همه جا قاف قرب ماست

مجموع کاینات مرا گشته کوه قاف

آئینه دل تو چو صافست اسیریا

دارد همیشه میل ازین روبروی صاف

شمارهٔ ۳۰۳

زان غمزه ناوکی بمن آید ز هر طرف

یارب مباد تیر بلا را دگر هدف

آمد ندا ز یار که گر مست و عاشقی

درکش بذوق جام فنا را و لاتخف

چون سوختم برآتش عشقش ملک بدوش

برعرش برد مسند عزم ازین شرف

آنان که آستین ز دو عالم فشانده اند

آورده اند دامن دلدار را بکف

هرکس ز شوق یار سراید سرود غم

زاهد به لااله و مطرب بچنگ و دف

خورشید روی یار زهر ذره ظاهرست

بگشای چشم باطن و بنگر ز هر طرف

تابد درون جان اسیری هزار مهر

من حب نوربخشک یا شحنة النجف

شمارهٔ ۳۰۴

وقت کوچ آمد نفیرالطریقست الطریق

ره خطرناکست یاران وا ممانید از رفیق

در طریق عشق جانان عاشق جانباز باش

گر همی خواهی که حاصل گرددت ذوق طریق

هیچ سالک ره نیابد در مقام وصل دوست

فی طریق العشق لولم یهده شیخ شفیق

جز نمود هست مطلق نیست نفس کاینات

کل مافی الکون موج و هوکالبحرالعمیق

ز اشتیاق جام وصلت در خمارم ساقیا

لطف فرما از لب لعلت شرابی چون عقیق

عاشق دیوانه را با عقل و هشیاری چه کار

چون ز جام عشق دایم میکشد جانش رحیق

از غم دنیا و دین پیوسته باشد در کنار

هرکه در بحر فنا همچو اسیری شد غریق

شمارهٔ ۳۰۵

ز جام عشق سرمستم زهی ذوق

ز مستی از خودی رستم زهی ذوق

همین قدر بلندم خود تمام است

که در کویت چنین پستم زهی ذوق

چه حاجت ساقیا با ساغر و می

ز حسنت بیخود و مستم زهی ذوق

چو از مستی خود کلی شدم نیست

بهستی دگر هستم زهی ذوق

چو از بند خودی خود را بریدم

بوصل دوست پیوستم زهی ذوق

چو مجنون گشت جان از شوق رویت

بقید زلف تو بستم زهی ذوق

شدم بی پا و سر از باده عشق

ز دست عقل خوش جستم زهی ذوق

همیشه با می و شاهد حریفم

چو عهد توبه بشکستم زهی دوق

چو خورشید جمالت پرده برداشت

اسیری رفت از دستم زهی ذوق

شمارهٔ ۳۰۶

ببحر هست مطلق تا شدم غرق

میان ما و دریا نیست خود فرق

چو من رند و خراباتی و مستم

چه کار آید مرا سالوسی و زرق

شدم محو فنا از تاب حسنت

چو لامع شد مه روی تو چون برق

جمالت آفتاب بی زوالست

که پیدا نیست او را غرب تا شرق

ز هر قیدی اسیری گشت آزاد

بدریای فنا زان دم که شد غرق

شمارهٔ ۳۰۷

عاشقان را دین و مذهب شد وفاق

عشق ورزی راست ناید با نفاق

تا درآمد پای عشق اندر میان

عاشق و معشوق دارند اتفاق

عاشقان در نیستی جا کرده اند

زاهد از هستی نماید طمطراق

خان و مان عقل ویران کرده ام

تا بکوی عشق بگرفتم وثاق

زاهدان را ذوق عرفان از کجا

غیر عارف را ندادند این مذاق

هست مشتاق جمالش هر دو کون

در دو عالم نیست کس بی اشتیاق

ناصحم گوید بترک عشق گو

ترک جان گفتن اسیری هست شاق

شمارهٔ ۳۰۸

خواهی که شود کشف برت سراناالحق

فانی ز خودی باش و بحق باقی مطلق

مخمور خرابیم بده ساقی باقی

از لعل لبت باده رنگین مروق

از تاب تجلی جمالش مه و خورشید

پیوسته بچرخند درین چرخ معلق

از آینه کون و مکان روی تو دیدیم

بینا نبود منکر این قول مصدق

خورشید حقیقی ز همه ذره بتابید

نزدیک محقق بود این نکته محقق

زاهد ز حسد جق جق باطل کند آغاز

عاشق ز سر سوز چو زد نعره حق حق

توفیق ازل بود رفیقم بره عشق

تا گشت اسیری بوصال تو موفق

شمارهٔ ۳۰۹

شاه و گدا یکسان بود بر درگه سلطان عشق

صدپایه از طاق فلک بالاترست ایوان عشق

برقطع سر از عاشقان گر حکم راند شاه عشق

قطعا نمی پیچند سر عشاق از فرمان عشق

پیش طبیب عاشقان بیمار درد عشق را

جز جان فشانی از غمش هرگز نشد درمان عشق

غواص دریای فناآورد بیرون عاقبت

درهای اسرار یقین زین بحر بی پایان عشق

عاشق براه عشق او در کوی خواری و فنا

تا بی سروسامان نگشت پیدا نشد سامان عشق

آن ترک چشم و غمزه اش از عاشقان بی نوا

رخت دل و جان ناگهان بردند در تالان عشق

بربود گوی عاشقی آخر اسیری از میان

تا اسب همت از کران در راند در میدان عشق

شمارهٔ ۳۱۰

بر جانان فشان جان را اگر هستی دلا عاشق

که هر کو عشق می ورزد چو جان بازد بود صادق

اگر خود را نمی بازی اسیر قید هجرانی

چو از قید خودی رستی وصالش را شدی لایق

اگر مشتاق خورشید جمال روی عذرائی

بسوز از آتش عشقش وجود خویش چون وامق

دوای درد مهجوری جمال نوربخش آمد

بحمدالله که من باری طبیبی دیده ام حاذق

جهانی گر بکوی عشق لاف عاشقی میزد

بسربازی شدی آخر اسیری برهمه فایق

شمارهٔ ۳۱۱

اگر بسعی تو فضل خدای گشت رفیق

رساند این دو رفیقت بمنزل تحقیق

اگر تو عاشقی محکم بگیرد دامن عشق

که عشق در ره معشوق رهبریست وثیق

براه عشق دلا شو رفیق درد و غمش

که نیست بهتر ازین در سفر رفیق شفیق

نخوانده است بکوی وفا کسی صادق

هرآنکه رنجه نشد از جفای یار صدیق

بکوی عشق دلا دایما ادب را باش

که هست در ره معشوق نکته های دقیق

دلا بخود نتوان برد ره بکعبه وصلش

مگر دلیل تو سازد سعادت توفیق

جهان سزد که بجویند گوهر عرفان

ز مشرب تو اسیری که هست بحر عمیق

شمارهٔ ۳۱۲

دست و پایی میزنم در راه عشق

تا مگر روزی شوم آگاه عشق

چون کواکب بی سر و پا گشته ام

تا شوم یکدم قرین ماه عشق

دامن معشوق می آرد بکف

هرکه باشد لازم درگاه عشق

از خرد بیگانه شو وز خویشتن

تا شوی از محرمان شاه عشق

زنده گشتم از حیات جاودان

چون شدم کشته بلشکرگاه عشق

فارغم از فکر زاد و راهزن

در سفر تا گشته ام همراه عشق

ای اسیری چون زمین می باش پست

تازنی برآسمان خرگاه عشق

شمارهٔ ۳۱۳

چونکه شهانند گدایان عشق

باش دلا چاکر سلطان عشق

دفتر ناموس بآتش بسوز

تا که رهی یابی بدیوان عشق

ره بسر خوان وصالش بری

گر تو شوی یکدمه مهمان عشق

زود شوی واقف اسرار غیب

گر بزنی دست بدامان عشق

موت ارادی چو شود اختیار

زود شوی زنده بجانان عشق

مملکت عشق مسلم مراست

زانکه منم خسرو و خاقان عشق

تا که مسخر شودم دیو نفس

گشت دلم تخت سلیمان عشق

عقل، تو دور از من و بیگانه باش

زانکه منم محرم خاصان عشق

خواهی اسیری بوصالش رسی

زود به پیمای بیابان عشق

شمارهٔ ۳۱۴

بسی تصنیف دیدم در حقایق

ندیدم همچو گلشن پر دقایق

اگر چه عارفان بسیار بودند

بعرفان شیخ محمودست فایق

کجا باشد چنین گلشن که در وی

ز معنی بشکفد زینسان شقایق

ازین گلها کجا یابی تو بویی

مگر گویی بکل ترک علایق

چنین درهای پرقیمت اسیری

بگوش مردم نادان چه لایق

شمارهٔ ۳۱۵

رندیم و قمارباز بی باک

از جرعه جام غم طربناک

از جام وصال دوست مستم

مدهوش فتاده برسرخاک

کردم گرو شراب و شاهد

تسبیح و عصا و خرقه مسواک

خواهم بقمار عشق بازم

نقد دل و دین و عقل و جان پاک

پیوسته ز وصل دوست شادم

کو هجر که تا شویم غمناک

مجموعه جامعش چو مائیم

او راست بما خطاب لولاک

مست می لعل یار بودیم

روزی که نه باغ بود و نی تاک

در راه مجردان جانباز

بودیم همیشه چست و چالاک

مثل تو اسیریا درین دور

گردید و ندید چشم افلاک

شمارهٔ ۳۱۶

تا جامه هستی ز غم عشق نشد پاک

در جستن معشوق نه عاشق چالاک

تا روح مجرد نشد از قید علایق

کی همچو مسیحا بتوان رفت برافلاک

کی نور تجلی جمال تو توان دید

تا لوح دل از نقش دو عالم نشود پاک

من مست می عشق توام هرچه که هستم

گر زاهد زراقم و گر عاشق بی باک

دلدار در آید بنهد رخت اقامت

چون خانه دل پاک شود از خس و خاشاک

زاهد بره عشق چو عاشق دل و جان، باز

کی راست شود کار ز تسبیح و ز مسواک

شو پست و بجو منصب عالی چو اسیری

تو مرکز دور فلکی چونکه شدی خاک

شمارهٔ ۳۱۷

ای در شعاع روی تو عقل خبیردنگ

در راه عشقت آمده پای خرد بسنگ

مست شراب عشقم و از عقل بیخبر

واعظ بما مگو سخن زهد و ریو و رنگ

ناموس اگر برفت بعشق تو گو برو

ما را بعشق دوست چه پروای نام و ننگ

صاحب دلان، دلا از من بیدل برد بزور

هر دم بعشوه دگر آن یار شوخ شنگ

جانم نبود بی می و معشوق یک نفس

زان دم که ما بدامن رندان زدیم چنگ

گوید رباب نغمه شوق تو زیر و بم

آید صدای عشق تو زآواز عود و چنگ

تا او فتاد پرده عزت ز روی یار

در تاب حسن اوست اسیری دلو و دنگ

شمارهٔ ۳۱۸

آوازه حسن تو گرفتست ممالک

در ملک ملاحت نبود غیر تو مالک

چون پرده پندار برانداخت جمالت

در پرتو حسن تو شد اشیا همه هالک

عیبم مکن ای زاهد اگر رندم و عاشق

چون حکم قضا بود چنین نحن کذلک

ما ترک سر و جان بره عشق تو گفتیم

ناصح چه شود در رهش ار هست مهالک

از دامن دل گرد دو عالم چو برافشاند

شد جان اسیری بره عشق تو سالک

شمارهٔ ۳۱۹

بریخت ساقی وحدت می محبت پاک

بجام سینه دردی کشان منزل خاک

بنور معرفت ار هست چشم دل روشن

بگوش جان شنو آخر خطاب مالولاک

جمال روی تو آخر چنانچه هست، بگو

که جز درآینه ما کجا کنی ادراک

مگر که یار درآید بخانه دل من

سزای سینه ز خاشاک غیر کردم پاک

نقاب زلف برویت چه خوب افکندی

لکنت احرق لولا فعلت ذاک کذاک

بهر چه بنگرم از غایت نظربازی

رایت وجهک فیه ولانظرت سواک

مدار و مرکز دور دایری توازآن

اسیریا بتو کردند انجم و افلاک

شمارهٔ ۳۲۰

براه عشق چنان رفت عاشق بی باک

که سوخت ز آتش عشق و نکرد فکر هلاک

دلم ز دولت وصل تو شادیی دارد

ز درد هجر اگر بود پیش ازین غمناک

اگر چه شهره شهرم بعاشقی چه غمست

مرا چو جامه ناموس شد بعشق تو چاک

نظر بروی تو داریم از همه روئی

اگر چه دیده زاهد نمی کند ادراک

کمال عشق من رند عاشق صادق

نگر که با همه جور تولا احب سواک

نقوش غیر چو از لوح دل فرو شستم

نوشت کاتب حکمت خطی که ثلث مناک

بیا و سر ازل را ز لوح دل برخوان

که هست لوح بمعنی اسیریا دل پاک

شمارهٔ ۳۲۱

مائیم نقاب شاهد شنگ

او شنگ و نقاب همچو وی ینگ

عهدیست میان ما و دلبر

کز ما نشود جدا به نیرنگ

هر کس که جمال روی او دید

شیداست چو ما و واله و دنگ

هر لحظه به تیغ غمزه چشمش

بی جرم کند بخونم آهنگ

عاشق در آشتی همیزد

معشوق نداشت جز سرجنگ

غیرت سر عاشقان بی باک

کردست بدار عشق آونگ

از دولت عشق شد اسیری

آزاده ز قید نام و ز ننگ

شمارهٔ ۳۲۲

گر پرده برنداری زان رخ ز جان غمناک

آهی کشم که آتش افتد درون افلاک

در حیرتم که با ماست آن یار هرکجا هست

من گه ز وصل شادان گه از فراق غمناک

گر نیست عشق بازی از جانب توبا ما

پس در میانه پیغام بهرچه بود لولاک

مائی حجاب ما شد اندر میانه ای کاش

عشق آتشی فروزد سوزد منی من پاک

گر نیست نقش آدم در خاک تیره پنهان

پس چرخ و انجم از چیست گردان بگرد این خاک

از حسن با کمالش واقف نشد کماهی

هر چند کرد کوشش در فکر عقل دراک

گر سالک طریقی چندان برو درین راه

کاخر رسی بمنزل بی بار فکر و ادراک

معروف و معرفت را غایب نبود زان گفت

آن عارف یگانه سبحان ما عرفناک

معشوق لاابالی عاشق نجوید الا

آنکس که چون اسیری رندست ومست وبی باک

شمارهٔ ۳۲۳

جان ما مست می عشقست از روز ازل

کی شود کی تا ابد هشیار مست لم یزل

یاد می نارد ز لذات بهشت جاودان

گر بکوی وصل جانان جان ما یابد محل

طالب آن باشد که گر مطلوب ننماید جمال

از طلبکاری ندارد دست تا روز اجل

نیست ما را زندگی بی عشق دلبر یکزمان

ما چو جسم و عشق جانان همچو جانست فی المثل

در پی سود جهانند مردم کوته نظر

تو زیان بین رفت عمر و کم نشد طول امل

گر علوم(حال)خواهی در عمل مردانه باش

کی بعلم من لدن ره میدهندت بی عمل

گر وصال دوست میجوئی ز هستی نیست شو

شیوه رندان همین باشد اسیری لااقل

شمارهٔ ۳۲۴

هر زمان نوعی بچشم اهل حال

می نماید حسن روی تو جمال

حسن رویت را ز مرآت جهان

زاهد ار دیدی نبودی در ضلال

دیده اهل بصیرت دیده است

حسن رخسار تو در حد کمال

تا رباید جان و دل از عاشقان

هر نفس نوعی کند غنج و دلال

گر هوای وصل معشوقت بود

از جفا و جور هجرانش منال

در طریق اهل عرفان ای فقیه

حال می باید چه جای قیل و قال

کرد جانم طی بیابان فراق

تا شدم آسوده در ملک وصال

حالیا رندیم و مست جام شوق

تا چه خواهد بود کارم را مآل

تا توئی با تو اسیری مانده است

کی ببزم وصل او یابی مجال

شمارهٔ ۳۲۵

درد عشق آمد دوای درد دل

نیست باری جز غمش درخورد دل

من ندیدم در گلستان وجود

هیچ گل خوشبوی تر از ورد دل

هرکه جان و دل ز یاد غیر دوست

می کند خالی بود او مرد دل

جز فغان و ناله دلسوز نیست

در فراق دوست بازآورد دل

می برد نراد جان داو از جهان

چون ببازد مهره های نرد دل

آتشی جان سوز در ملک و ملک

می زند هر لحظه آه سرد دل

رهبر جان اسیری در جهان

نیست ای جان جهان جز درد دل

شمارهٔ ۳۲۶

در کشور جان و ملکت دل

بگرفت سپاه عشق منزل

ائین و رسوم نو نهادند

تا گشت رسوم عقل زایل

از عجز سپاه عقل نامد

با لشکر عشق در مقابل

شد سکه بنام عشق مشهور

از عقل نبرد نام عاقل

هرجا که نشان عاشقی بود

از دولت عشق گشت مقبل

وآنکس که بطور عقل دم زد

در عالم عشق بود جاهل

در فتوی عشق قول عاشق

حق آمد و گفت عقل باطل

هر کس که قبول عشق گردد

در مذهب عاشقی است قابل

در مکتب عشق براسیری

شد کشف همه نکات مشکل

شمارهٔ ۳۲۷

چو عشقش از دلت گشتست زایل

بکنج عافیت کردی تو منزل

بحمدالله که رستی از نگاری

که جز خون جگر زونیست حاصل

شها حیف است بهر بی وفایان

ز غم بودن چو مرغی نیم بسمل

کنون مردانه رفتی از غیوری

که برگشتی بکل زین فکر باطل

چو دانستی که هر جاییست یارت

بسویش می نباید بود مایل

چو قدر پاکبازی می ندانست

برون کردی هوایش پاک از دل

اسیری چون ز قیدش گشت ازاد

نگویی از چه بندی بار محمل

شمارهٔ ۳۲۸

زهی بزم و ساقی و حسن و جمال

زهی مستی و ذوق و جام وصال

زهی مطرب و چنگ و آواز نی

زهی شورش و وجد ارباب حال

چه رندان می نوش پرهیزکار

چه عشاق جانباز نیکو خصال

خرابات عشق است و رندان مست

می و مطرب و شاهد بی مثال

چه نور تجلی و سکر و فنا

چه صحو و بقائی بحق لایزال

عجب سیر و طیری ز بالای عرش

چه حالست حالات اهل کمال

چه رفتار و قامت چه زیبا نگار

چه چشم است و ابرو چه غنج دلال

چه رندان عاشق چه معشوق و می

عجب عشق و حالی که ناید بقال

اسیری ز عشقست جاهت بلند

مبادا بجاهت زپستی زوال

شمارهٔ ۳۲۹

ای حسن جان فزای تو خورشید بی زوال

هرگز ندید دیده کس اینچنین جمال

خورشید در لباس همه ذره نمود

رخسار او چو پرده برافکند از جمال

باتار زلف او شب تار است همچو روز

خور در مقابل مه رویش کم از هلال

برهر که تافت پرتو انوار وحدتش

کثرت به پیش او همه وهم آمد و خیال

از قیل و قال مدرسه روشن کجا شود

حالات اهل ذوق و مقامات اهل حال

تا با تو هست هستی تو نیست جز فراق

فانی شو از خودی که بحق یافتی وصال

زان دم که نوش کرد اسیری می فنا

مخمور سرمست آمد و مستست لایزال

شمارهٔ ۳۳۰

تا کرد شاه عشق بملک دلم نزول

برخاستست از سر جان عقل بوالفضول

خورشید عمرم ار بفراقت زوال یافت

لیکن ز جان خیال وصال تو لایزول

آن یار عین ماست نه از روی اتحاد

این خانه پر ازوست ولیکن نه از حلول

بی بهره نیست ذره از مهر روی دوست

نور ترا بظلمت عالم بود شمول

کی با خودی ببزم وصالت توان رسید

فانی ز خویش شو که بحق یافتی وصول

دانش همه بمذهب من هست معرفت

در دین ما جز این نه فروعست و نه اصول

از قیل و قال هیچکس آگه نشد ز حال

مفتی ز قول راست مرنج و مشو ملول

زاهد رسد بجان تو بوئی ز عشق یار

گفتار عاشقان اگرت اوفتد قبول

کس واقف ار ز حال اسیری نشد چه شد

بهتر ز شهرت دگرانست این خمول

شمارهٔ ۳۳۱

چون خیال وصل جانان هست سودای محال

جان شیدایم ز وصلش گشت قانع با خیال

تا ز هستی هست باقی یکسر مو وصل نیست

نیست از هستی خودشو گر همی خواهی وصال

در میان جان و جانان پرده جز پندار نیست

چونکه پندارت نماند هر دو دارند اتصال

گر شود صافی ز زنگ غیر مرآت دلت

می توان دیدن عیان از دیده جان آن جمال

حال اهل دل طلب مفتی، که تا عارف شوی

راز عرفان کی شود حاصل ز راه قیل و قال

دامن صاحب کمالی گیر و میرو در رهش

گر همی خواهی که یابی حال ارباب کمال

چون بکنه حسن او کس را اسیری ره نبود

در بیان وصف او زان رو زبانها گشت لال

شمارهٔ ۳۳۲

بیاکه بی تو ز عمر خودم گرفت ملال

مگر ز روی تو گردیم شادمان ز وصال

ازآن بکنه جمالت کسی نشد واقف

که داشت شاهد حسنت هزار غنج و دلال

دلی که جلوه رویت ندید از همه رو

نبرد بو بحقیقت ز ذوق اهل کمال

مگر که عاشق دیوانه جان برافشاند

وگرنه فکر وصالش بود خیال محال

بگو بساقی جان ها کز آن شراب کهن

بساز بهر حریفان پیاله مالامال

هوای این می و شاهد گرت بود صافی

بگیر دامن رندان بنوش جام وصال

اگر تو عاشق زاری و طالب یاری

چو بلبل از هوس گل بدرد و سوز بنال

کسی که رند و حریفست و مست و خاموشست

ز بزم خاص بگوشش رسد خروش تعال

مگر که کشف اسیری شود مقام شهود

وگرنه هست فسانه حدیث خواب خیال

شمارهٔ ۳۳۳

من که مست جام عشقم از ازل

کی بهشیاری کنم مستی بدل

عشق و مستی شیوه رندی بود

رند را زین چاره نبود لااقل

سوی مسجد آمدن انصاف نیست

مست اگر در میکده یابد محل

هرکه زان می از ازل مست آمدست

هست بیخود لایزال و لم یزل

کی شود اسرار عرفان حاصلت

از طریق علم و زین بحث و جدل

روی جانان می توان دیدن عیان

گر رود از دیده جانها سبل

از اسیری می نماید روی دوست

تا که شد آئینه علم و عمل

شمارهٔ ۳۳۴

واین الاثافی و این الطلال

واین الخیام واین الظلال

واین الاثاث واین الرثاث

واین النساء واین الرجال

وفی کل حی و فی کل شئی

للیلی ظهور فجاسوا خلال

فوالله لم یبق فی دارنا

سوی واحد احد لایزال

و کل الذی فی المرایا تراه

فها هو هو انتم فی ضلال

له احتجاب بکل الظهور

فشاهد لهذا بعین الکمال

فان کان فی الکون شئی سواه

فذامنه ظل ترا او خیال

ففی کل عین بداحسنه

الا فانظروا فیه ذاک الجمال

وان خلت عنه انفصالالنا

فما فی الحقیقة الا الوصال

فبالکشف یحصل هذا المقام

وان کان عندالدلیل محال

اسیری و حالی لاعیا الفهوم

لان العقول لها کالعقال

شمارهٔ ۳۳۵

همه صورت همه معنی همه حسنی و جمال

همه حشمت همه رفعت همگی جاه و جلال

همه لطفی و ملاحت همه احسان و کرم

همه اخلاق جمیل و همه اطوار کمال

همه قربت همه وحدت همگی کشف و شهود

همه دانش همه بینش همه وجد و همه حال

همگی سکر و فنائی همه تمکین و بقا

همه انوار تجلی همگی ذوق وصال

همه عشقی همه عاشق همه معشوق و ناز

همگی عشوه و جلوه همه غنجی و دلال

همه کانی همه گوهر همه دری و صدف

همه دریای محیط و همگی آب زلال

همه قیدی و اسیری همه اطلاق و عنا

همه اسرار حقیقت نه خیالات محال

شمارهٔ ۳۳۶

ای کنایت ز سر کوی تو جنات نعیم

شد اشارت بفراق رخ تو نار جحیم

رشک فردوس برین است و نعیم ابدی

دوزخ ما که در آنجاست بما یار ندیم

هست از مهر رخت در دل هر ذره نشان

یافت جان همه از نکهت زلف تو نسیم

در دل پاک توان دید جمال تو عیان

زانکه آوینه روی تو بود قلب سلیم

فارغ از دعوی برهان حدوث و قدم است

جان عارف که بود محرم اسرار قدیم

مست و بیخود ز می و وصل تو ذرات دو کون

همه از فیض تو با بهره زهی فیض عمیم

گه تجلی جمالی کند و گاه جلال

چون کنم کین دل دیوانه نگردد بدو نیم

گر جفا می کند آن یار و اگر مهر و وفا

چاره ماچه بود غیر رضا و تسلیم

ای اسیری ز خدا غیر خدا هیچ مجو

بهر حق عابد حق شو نه ز امید و ز بیم

شمارهٔ ۳۳۷

ما سال‌ها به کوی ملامت دویده‌ایم

راه سلامت همچو ملامت ندیده‌ایم

حرص و امل چو رهزن راه طریقتند

ما رخت دل به ملک قناعت کشیده‌ایم

مفتی اگر ز راه خرد می‌رسد به جان

ما از طریق عشق به جانان رسیده‌ایم

از جام وصل مست مدامند جان و دل

تا ما به کوی میکده خلوت گزیده‌ایم

از عقل و زهد خشک بشستیم دست دل

تا جرعه ز باده عشقش چشیده‌ایم

آشفته گشته‌ایم و پریشان و بی‌قرار

تا از نسیم زلف تو بویی شنیده‌ایم

مرآت روی اوست اسیری همه جهان

ما عکس حسنش از همه ذرات دیده‌ایم

شمارهٔ ۳۳۸

ما عاشق و رند و جان فشانیم

بی نام و نشان ز هر نشانیم

در کوی قلندری و رندی

در دردکشی چه داستانیم

ما دیر و مساجد و خرابات

منزلگه شاه عشق دانیم

ما آیت حسن جانفزایش

از مصحف کاینات خوانیم

در بزم مجردان عشقش

سرحلقه جمله عاشقانیم

هم جامع صورتیم و معنی

جان دو جهان و جان جانیم

از خویش فنا شده بکلی

در عین بقای جاودانیم

عنقای مقام قاف قربیم

شهباز فضای لامکانیم

ما دور وجود رامداریم

ما مرکز گردش جهانیم

ما عارف سر کنت کنزیم

ماواقف رمز کن فکانیم

دریم گران بها اسیری

دریای محیط درفشانیم

شمارهٔ ۳۳۹

هنگام آن آمد که من این پرده ها را بردرم

شهباز و سیمرغی شوم از چرخ گردون بگذرم

ویران کنم این آشیان سازم مکان در لامکان

گردد همه کون و مکان چون بیضه زیر شهپرم

بگذارم این نام و نشان ازما ومن یابم امان

گردم فنای جاودان چون در جمالش بنگرم

چون یار بردارد نقاب آید برون مه از حجاب

هر ذره گردد آفتاب از نور مهر خاورم

در پرتو نور خدا از ما و من گشتم جدا

شد ظلمتم نور و صفا من عین نور انورم

هم صورت و معنی منم هم حجت و دعوی منم

هم دنیی و عقبی منم هم از دو عالم برترم

تا گشت جانم با نوا از گنج وصل جانفزا

کردم اسیری گم ترا دیگر چه یادت آورم

شمارهٔ ۳۴۰

من بحسنت ز ازل واله و شیدا بودم

عاشق بی دل و دیوانه و رسوا بودم

قطره بودم چو شدم غرقه دریا(ی) قدم

قطرگی رفت و دگر من همه دریا بودم

مست و قلاش ببوی تو بمیخانه مقیم

تا که بودم بهوای تو ازین ها بودم

چون که برداشت ز رخ پرده جمال مطلق

تا که دیدم ز همه قید معرا بودم

تا نماید بدلم عکس جمال ساقی

چو می صاف ز غش پاک و مصفا بودم

چون ز خود فانی و باقی ببقای تو شدم

در همه کون و مکان مطلق و بی جا بودم

تا شد آزاد ز قید تو اسیری جانم

بخدا بین که چو عین همه اشیا بودم

شمارهٔ ۳۴۱

ما در دو جهان غیر تو مطلوب ندیدیم

از روی بتان غیر تو محجوب ندیدیم

بودیم بسی ناظر رخساره خوبان

جز حسن تو هرگز ز رخ خوب ندیدیم

منظور زلیخا بجز از حسن تو کی بود

بی حسن تو مایوسف یعقوب ندیدیم

تا حسن تو ننمود رخ از پرده عالم

در ملک جهان فتنه و آشوب ندیدیم

آیات رخت را دو جهان گرچه کتابست

جز روی تو ما کاتب و مکتوب ندیدیم

جز یار که هر دم بدگر نام نشانست

ما رب و ربوبیت و مربوب ندیدیم

از جذبه عشقش چو رسیدیم بجانان

جز دوست دگر جاذب و مجذوب ندیدیم

در کعبه و بتخانه بعشق تو دویدیم

غیر از رخ زیبای تو مرغوب ندیدیم

حقا که اسیری بجز آن یار درین دار

جستیم دگر طالب و مطلوب ندیدیم

شمارهٔ ۳۴۲

ما آینه کون و مکان روی تو دیدیم

جان دو جهان بسته بیکموی تو دیدیم

شد نرگس مخمور تو سرفتنه دوران

آشوب جهان غمزه جادوی تو دیدیم

ما قبله جانها بیقین روی تو گفتیم

محراب جهان را خم ابروی تو دیدیم

زنجیر دل خلق و کمند همه جانها

از سلسله حلقه گیسوی تو دیدیم

هر سو که رخ آرند بهر مذهب و هر دین

روی همه بی روی و ریا سوی تو دیدیم

هر عاشق اگر داد بمعشوق دگر دل

ما عشق همه بررخ دلجوی تو دیدیم

مجموع کتاب و همه آیات و معانی

مکتوب شده بر ورق روی تو دیدیم

خوی خوش عشاق تو ای کان ملاحت

یک شمه بروی تو که از خوی تو دیدیم

چون مهر رخت دید ز هر ذره اسیری

شیدای جهانش همه بر بوی تو دیدیم

شمارهٔ ۳۴۳

مشرق انوار روحانی منم

مغرب اسرار ربانی منم

چون ظهور جمله اسما بماست

مظهر اوصاف رحمانی منم

هر دو عالم شد بنور ما عیان

اصل هر پیدا و پنهانی منم

شد بنقش موج ما دریا عیان

آنچه در عالم تو جویانی منم

در اسرار یقین از ما طلب

زانک بی شک بحر عمانی منم

نیست عالم در حقیقت جز طلسم

گنج بی پایان اگر دانی منم

هر دو عالم شد شکار جان ما

شاهباز دست سلطانی منم

رو بما دارند ذرات جهان

چشمه خورشید رخشانی منم

مصحف آیات جمله کاینات

چون اسیری گر همی خوانی منم

شمارهٔ ۳۴۴

ای عاشقان ای عاشقان من عاشق شوریده‌ام

سودای عشق آن صنم بر جان و دل بگزیده‌ام

شهباز سلطانم چرا باشد مکانم آشیان

چون در هوای لامکان من سال‌ها پرّیده‌ام

موقوف فردا کی شوم بهر لقایش چون که من

امروز حسن او عیان از دیده جان دیده‌ام

زان پیشتر کین جان ما پیوند با صورت کند

در ملک معنی عمرها با یار خود گردیده‌ام

در کوی فقر و نیستی تا جان ما مأوا گرفت

از هستی و وز نام و ننگ دامن به کل درچیده‌ام

تا پرده پندار ما از طلعت او دور شد

در تاب حسن روی او شیدایی و شوریده‌ام

من عاشق دیوانه در ملک عشق افسانه

همچو(ن) اسیری در جهان عمری‌ست تا نشنیده‌ام

شمارهٔ ۳۴۵

ماز تاب حسن او شیدا و حیران گشته ایم

همچو زلف بیقرار او پریشان گشته ایم

ز آتش سودای جانان تا دل و جانم بسوخت

هم بیمن درد عشقش عین درمان گشته ایم

از جمال روی ساقی مست و لایعقل شدیم

وز شراب لعل اومدهوش و حیران گشته ایم

جز لقای دوست جانم را نباشد وایه

بی دل و دین ما ز بهر وایه جان گشته ایم

گر حجاب جان سالک کفر زلف یار بود

ما بکفر زلف او واقف ز ایمان گشته ایم

گه بدیر و گه بکعبه گه بمسجد گه کنشت

در همه اطوار ما جویای جانان گشته ایم

پرتو خورشید رویش ظلمت ما محو کرد

تازتاب نور او چون ماه تابان گشته ایم

جای ما در سایه پیر خرابات آمدست

شاهد و می را چو ما پیوسته جویان گشته ایم

ای اسیری تا جمال روی جانان دیده ایم

فارغ از قید بهشت و حور و غلمان گشته ایم

شمارهٔ ۳۴۶

در سر همه سودای سر زلف تو دارم

دردل بجز از مهر رخت هیچ ندارم

از باده لعل لب تو مست مدامم

وز نرگس مخمور تو در عین خمارم

جانم نفسی از کمرت دست ندارد

تا موی میان تو نیارد بکنارم

تا دیده دل دید جمال رخ خوبت

خورشید جهانتاب کجا در نظر آرم

در کوی طلب یک نفس از پا ننشینم

وز دامن مطلوب دمی دست ندارم

گفتا که تو عاشق بچه رویی و کجایی

گفتم که بروی تو ازین گفت نیارم

گفتم که ندارم بجهان غیر تو یاری

گفتا که اسیری من ازین روبتو یارم

شمارهٔ ۳۴۷

ماز عشق یار دردل آتشی افروختیم

هرچه نقش غیر در وی بود کلی سوختیم

گر نباشد عشق ما حسنش کجا پیدا شود

شمع رویش را ز نور عشق ما افروختیم

زنده می سازد لبش هردم هزاران مرده را

ما ز لعل او هم اینجا نفخ صور آموختیم

چون رواجی داشت در بازار عشقش دین و دل

ما بسودای وصالش جمله را بفروختیم

در لباس عشق جانان ما لباس جان و تن

در فراق او دریدیم و بوصلش دوختیم

از فسون عقل نتوان عشق را از دست داد

چونکه عمری ای اسیری ما همین اندوختیم

شمارهٔ ۳۴۸

شهباز لامکانم من در مکان نگنجم

عنقای بی نشانم اندر نشان نگنجم

من بحر بیکرانم مقصود کن فکانم

من جان جان جانم اندر جهان نگنجم

من از خودی فنایم من گوهر بقایم

من در بی بهایم در بحر و کان نگنجم

بی جای و آشیانم بی نام و بی نشانم

برتر ز جسم و جانم در جسم و جان نگنجم

من عین عشق و ذوقم سرمست جام شوقم

از چرخ و عرش فوقم در آسمان نگنجم

اعجوبه جهانم بالاتر از بیانم

من گنج بس نهانم اندر عیان نگنجم

فارغ ز کفر و دینم با دوست همنشینم

من نور هر یقینم اندر گمان نگنجم

من مست ذوق و حالم حیران آن جمالم

مستغرق وصالم در خود ازآن نگنجم

هم عشق با صفایم هم عقل با وفایم

هم ارض و هم سمایم اندر بیان نگنجم

مست می جنونم در عشق ذوفنونم

از عقلها برونم در داستان نگنجم

باری اسیریا گو چونست کان پری رو

دارد کنار با تو من در میان نگنجم

شمارهٔ ۳۴۹

ما عاشق مست آن لقائیم

معشوقه پرست بی نوائیم

شیدائی عشق و بیخود از خود

مست می لعل جانفزائیم

بیگانه ز عقل و صبر و هوشیم

با عشق و جنون آشنائیم

وقت است بدر شویم از خود

در کوی قلندری درآئیم

ما رند و قمارباز و بی باک

هم گوشه نشین و پارسائیم

اوباش و حریف شاهد و می

هم صاحب ورد و با دعائیم

پیوسته شدست جان بجانان

تا ماز خودی خود جدائیم

مائی و منی حجاب ره بود

مائی چو برفت مانه مائیم

با دوست یکی شویم اسیری

از قید خودی اگر برائیم

شمارهٔ ۳۵۰

ز خود فانی و در عین بقائیم

وجود جمله موجودات مائیم

بجانان زنده جاوید گشتیم

ازآن دم کز خودی کلی فنائیم

خدا را بین عیان در صورت ما

که ما قایم بهستی خدائیم

جهان از پرتو ما گشت روشن

که ما هم نور ارضیم و سمائیم

بما پیداست نقش جمله عالم

که ماآئینه گیتی نمائیم

طلسم گنج معنی صورت ماست

حقیقت ما نقاب کبریائیم

نقاب مائی ما گر برافتد

شود پیدا که ما بی ما شمائیم

جهان مرده هر دم زنده سازیم

که بحر رحمت بی منتهائیم

نه قطره بلکه بحر بی کرانیم

ز قید مائی ما چون جدائیم

بملک فقر و معنی پادشاهیم

بصورت گر فقیریم و گدائیم

جهان را پر ز خود بینیم آن دم

که از قید اسیری ما برآئیم

شمارهٔ ۳۵۱

غرق بحر وحدتیم، من، من نیم

گوهر بی قیمتم، من، من نیم

من ز جان فانی بجانان یافتم

من به اوج رفعتم، من، من نیم

عاشقم معشوقم و عشقم چه ام

مست جام حیرتم، من، من نیم

من ندانم من منم، یا من ویم

در عجایب حالتم، من، من نیم

عین دریایم بمعنی درنگر

ننگری در صورتم، من، من نیم

نور سازم ظلمت عالم بعلم

آفتاب قدرتم، من، من نیم

گنج معنی ام درین صورت نهان

من طلسم حکمتم، من،من نیم

من چیم عنقای بی نام و نشان

من بقاف قربتم، من، من نیم

تشنه را سیراب دارم از کرم

زانکه بحر رحمتم، من، من نیم

در مقام وحدتم، بل وحدتم

کی اسیر کثرتم، من، من نیم

زیر پا آرم اسیری با دو کون

شاهباز همتم، من،من نیم

شمارهٔ ۳۵۲

گه مست و بیخبر ز می صاف وحدتیم

گه درد نوش خانه خمار کثرتیم

در پرتو جمال جهان سوز روی دوست

شیدا و والهیم و همه مست حیرتیم

ما با وجود دولت عرفان و گنج فقر

از ملک کیقباد و فریدون فراغتیم

مفتی اگر ز روی حقیقت نظر کنی

ما هر یکی کتاب و کلامیم و آیتیم

مارند و مست و عاشق و فارغ ز هست و نیست

تنها نه این زمان که هم از روز فطرتیم

پرواز ما برون ز مکانست و لامکان

ما شاهباز حضرت و عنقای قربتیم

مجموعه جمیع صفات است ذات ما

دیویم و هم فرشته و هم نور و ظلمتیم

در ظاهر ار گدا و فقیریم باطنا

سلطان تخت کشور معنی و صورتیم

ازما بجوی نور هدایت اسیریا

ما مهر نوربخش سپهر ولایتیم

شمارهٔ ۳۵۳

ما در دو جهان غیر تو دیار ندیدیم

در صورت اغیار بجز یار ندیدیم

در مسجد و میخانه و در دیر و صوامع

بیرون ز تو مطلوب و طلبکار ندیدیم

از حسن تو هرکس خبری داد ولیکن

ازکنه جمال تو خبردار ندیدیم

عمری طلبیدیم درین گلشن دوران

چون حسن رخ تو گل بیخار ندیدیم

آئینه که حسن تو کماهی بنماید

درهر دو جهان جز دل افگار ندیدیم

هر جان بجهان میل دلی سوی دگر داشت

ما در همه جا غیر تو دلدار ندیدیم

دیدیم بسی ترک ستمکاره فتان

چون چشم پرآشوب تو خونخوار ندیدیم

گر عاشق آزار و جفا در همه جا هست

معشوق کم آزار وفادار ندیدیم

ما خدمت رندان خرابات اسیری

فخر همه دیدیم ولی عار ندیدیم

شمارهٔ ۳۵۴

ما جمله جهان مصحف رخسار تو دیدیم

برهر ورقی آیت انوار تو دیدیم

در میکده و دیر و کلیسا مغ و ترسا

مشتاق تو و طالب دیدار تو دیدیم

گر کافر بی دین و گر مؤمن دین دار

ما جمله مطیع تو و درکار تو دیدیم

ما از سر تحقیق و یقین در همه ذرات

کردیم نظر جمله طلبکار تو دیدیم

هرکس بگمان بوبرد ازسر تو ولیکن

ما دل بیقین واقف اسرار تو دیدیم

حقا که سزاوار جفای غم عشقت

جان و دل عشاق وفادار تو دیدیم

جانا ز اسیری چو شدی فارغ و آزاد

اغیار جهان را همگی یار تو دیدیم

شمارهٔ ۳۵۵

من درون درد درمان یافتم

در حجاب کفر ایمان یافتم

سالها رفتم براه جست و جو

تا فراق و وصل یکسان یافتم

در نقاب جمله ذرات کون

حسن او پیدا و پنهان یافتم

آنکه بیرون از دل و جان جستمش

عاقبت هم در دل و جان یافتم

هرچه دارد نقش هستی در جهان

در لباس جمله جانان یافتم

تاکه گشتم محو مطلق در فنا

در سلوک راه پایان یافتم

در بدر گردیدم و جستم خبر

زین گدائی بوی سلطان یافتم

حق به نقش ما و تو دارد ظهور

مظهر واجب چو امکان یافتم

من اسیری در بقا بعدالفنا

مظهر کل بحر عمان یافتم

شمارهٔ ۳۵۶

زنگ دویی ز آینه دل زدوده‌ایم

تا حسن جان‌فزای تو با تو نموده‌ایم

همچو کلیم تا که به طور دل آمدیم

انی اناالله از همه عالم شنوده‌ایم

در گلشن وصال چو شاهان به عیش و ناز

دایم حریف شاهد و پیمانه بوده‌ایم

بگذار ای رقیب مرا با جفای دوست

ما یار خود به جور و وفا آزموده‌ایم

گفتم که عشق ما به تو هردم فزون چراست

گفتا از آنکه ما به ملاحت فزوده‌ایم

گفتم به دیر و کعبه چرا روی کرده‌اند

گفتا از آنکه ما همه جا رو نموده‌ایم

گفتم که پیر میکده این در چه بسته؟

گفتا اسیریا که درآ در گشوده‌ایم

شمارهٔ ۳۵۷

ای جمال جان فزایت وایه جان و دلم

مهر رخسار تو کرده خانه در آب و گلم

دعوی عقل و قرار ما هم از دیوانگیست

ورنه با سودای عشق او که گوید عاقلم

کشته شمشیر هجرانست جان بیدلان

من به تیغ وصل جانان ای عجب چون بسملم

میل عاشق باوفا و مهر معشوقست من

از کمال عشق با جور و جفایش مایلم

هر دو عالم یار می بینم ندارم فکر غیر

من همه حق دیدم و فارغ ز فکر باطلم

صد نشان در هر قدم دیدم ز یار بی نشان

تا درین ره شد مقام بی نشانی منزلم

گر کند قتل اسیری گو بدست خویش کن

خون خود کردم بحل گر یار باشد قاتلم

شمارهٔ ۳۵۸

دادیم دل بدست غم عشق آن صنم

گو دل نگاه دار و مکن بیش ازین ستم

بگذر زفکر عالم و با یاد دوست باش

چون یارمونست بود از بیش و کم چه غم

با درد و سوز عشق بساز ای دل حزین

گر زانکه میکنی بجهان کار بی ندم

گه در غم فراقم و گه در غم وصال

کو جذبه که باز رهم من ازین دو هم

با چشم ساقی و لب میگون جانفزاش

دارم بروی دوست فراغت زجام جم

ای دل بدرد خو کن و درمان ز کس مجو

شاید شوی بدولت غم شاد و محترم

گر زانکه وصل یار اسیری طلب کنی

باید که برسر خود و عالم نهی قدم

شمارهٔ ۳۵۹

باز از سودای زلفش بی سرو سامان شدم

در شعاع حسن او شیدائی و حیران شدم

تا که خورشید جمال نوربخش او بتافت

ظلمت ما نور گشت و همچو مه تابان شدم

چون بدیدم از همه ذرات مهر روی دوست

عارف اهل یقین و صاحب عرفان شدم

گرچه بودم قطره چون در بحر کل گشتم فنا

در بقا بعدالفنا دریای بی پایان شدم

دین و دنیا چون فدای عشق جانان ساختم

در طریق عاشقی سرحلقه رندان شدم

در قمار عشق جانان جان و دل درباختم

محرم بزم وصالش بی دل و بی جان شدم

عارفان گر شهره شهرند اسیری از عمل

من بمحض موهبت اعجوبه دوران شدم

شمارهٔ ۳۶۰

ای عاشقان ای عاشقان من عاشق دیوانه‌ام

در عشق و در شوریدگی در کاینات افسانه‌ام

از ساغر و پیمان مگو امروز با ما کز ازل

مست شراب عشق او بی‌ساغر و پیمانه‌ام

مست شراب وصل او دیدیم ذرات جهان

از جام وصل او نه من تنها کنون مستانه‌ام

جان و دل غم‌پرورم تا آشنای عشق شد

از عقل وز علم و عمل یکبارگی بیگانه‌ام

تا خانه دل کرده‌ام خالی ز یاد غیر او

در خلوت و در انجمن دایم به او هم‌خانه‌ام

ای محتسب در حق ما تا کی گمان بد بری

من مست چشم اوستم نه از می میخانه‌ام

تا حسن رویش دیده‌ام تابان شده چون مهر و مه

در تاب نور او چنین شیدایی و دیوانه‌ام

گر گنج اسرار یقین خواهی که یابی بی‌گمان

گو صدق پیش آر و بجو اندر دل ویرانه‌ام

تا جان به عشق مغبچه زنار ترسایی ببست

همچون اسیری دایما در کفر و دین مردانه‌ام

شمارهٔ ۳۶۱

رندیم و ملامتی و بدنام

قلاش و حریف ساغر و جام

بد مست و قمار باز و بی باک

معشوق پرست و باده آشام

او باشم و عاشق و نظرباز

آزاده ز قید ننگ و ز نام

با شاهد و می حریف و همدم

با چنگ و چغانه ایم مادام

در مستی و عاشقی و رندی

انگشت نمای خاصم و عام

حیران جمال روی جانان

سودائی زلف آن دلارام

بد مست و خراب در خرابات

بودم همه دم بکام و ناکام

مخمور دو چشم مست ساقی

در میکده بوده بی سرانجام

بی مطرب و می دمی اسیری

جان و دل ما نگیرد آرام

شمارهٔ ۳۶۲

ما اختیار خویش به دست تو داده‌ایم

امر ترا مطیع و به جان ایستاده‌ایم

تا روی جان‌فروز تو بینیم هر نفس

چون خاک ره ذلیل و به کویت فتاده‌ایم

از هست و نیست پاک بشستیم دست خویش

وآنگه قدم به راه طریقت نهاده‌ایم

تا بوده‌ایم رند و نظرباز و عاشقیم

گویی ز مادر از پی این کار زاده‌ایم

دیدیم بی‌گمان ز جهان حسن او عیان

تا دیده یقین به جمالش گشاده‌ایم

با آنکه شیخ و گوشه‌نشینیم دایما

در آرزوی جام می و روی ساده‌ایم

آزاده‌ایم از همه قیدی اسیریا

زان دم که دل به دست غم عشق داده‌ایم

شمارهٔ ۳۶۳

از عشق تو مامعتکف کوی نیازیم

وز آتش سودای تو در سوز و گدازیم

در گوشه محراب خم ابروی جانان

پیوسته با خلاص به اوراد و نمازیم

محروم نیم از حرم وصل تو یکدم

از روز ازل با تو چو ما محرم رازیم

هر لحظه دگر عشوه کند شاهد حسنت

ماواله و شیدای چنان عشوه و نازیم

ما جان و جهان و سر و زر از پی معشوق

در کوی غم عشق همه پاک ببازیم

در آتش هجران تو چون عود درین راه

بربوی وصال تو بسوزیم و بسازیم

از روی حقیقت همه یارست اسیری

ما عارف اشیا نه بتقلید و مجازیم

شمارهٔ ۳۶۴

ما عاشق دیوانه و سرمست لقائیم

نه زاهد سالوسی و نه شیخ مرائیم

نه عاقل و هشیار نه دیوانه و مستیم

حیران جمال رخ بیچون و چرائیم

مست می وصلیم و نه مخمور فراقیم

در تابش حسن رخ او محو فنائیم

نه صاحب تلوین و فنائیم بحقیقت

سلطان سرا پرده تمکین و بقائیم

در میکده با شاهد و می یارو مصاحب

در مسجد و محراب به اوراد و دعائیم

کی باز گذاریم به کس شاهد و می را

هرگه بخرابات چنین مست در آئیم

با ما سخن از کعبه و بتخانه مگوئید

مادر همه جا طالب دیدار خدائیم

در بزمگه وصل درآئیم چو رندان

آن دم که ز قید خود و کونین برآئیم

دلبر چو مرا مونس جانست اسیری

تا ظن نبری یک نفس از دوست جدائیم

شمارهٔ ۳۶۵

حان الرحیل مابر دلدار میرویم

لاخوف گو بعشق چو همراه می شویم

هرگز نظر بدنیی و عقبی نیفکنیم

ترک همه گرفته پی یار می رویم

ما طالبیم و در پی مطلوب روز و شب

دایم چو سایه از پی آن نور می دویم

مشتاق حسن روی نگاریم آنچنان

کز شوق یکنفس به شب و روز نغنویم

مطرب بنای، دم زدم عشق می دمد

تا سر عشق از نفس نای بشنویم

تا کی ز عشق و عاشق کهنه کنی حدیث

عشقم بنو ببین که کنون عاشق نویم

معشوق و عاشق ار چه بمعنی یکی بود

بنگر اسیریا که به معنی یکی دویم

شمارهٔ ۳۶۶

ما بر امید وصل تو خلوت نشین شدیم

عنقا صفت ز شوق تو عزلت گزین شدیم

در کنج خلوتی که کسی نیست محرمم

دایم بیاد روی تو ما همنشین شدیم

تا در میان بعشق تو زنار بسته ایم

فارغ ز قید و مذهب دنیا و دین شدیم

تا دیده ایم روی تو پیدا ز کاینات

در طور کشف عارف صاحب یقین شدیم

در باختیم جان و دل و دین بعشق یار

در بزم وصل تا که بجانان قرین شدیم

زاهد نه ما بخود بره عشق رفته ایم

ارشاد پیر بود که ما راه بین شدیم

در دوزخ ارلقای تو باشد، بهشت ماست

ما در پی سلوک اسیری از این شدیم

شمارهٔ ۳۶۷

حالیا در بزم وصل دوست جامی می‌زنم

با می و معشوق لاف نیکنامی می‌زنم

تا به ملک وصل جانان راه یابد جان ما

بی‌سر و سامان به راه عشق گامی می‌زنم

چون به کوی زهد کاری برنیامد زاهدا

حالیا در میکده رندانه جامی می‌زنم

من که در اقلیم تقوی خواجه بودم کنون

پیش پیر میکده دم از غلامی می‌زنم

تا نمایم ره به کوی وصل جانان خلق را

در طریق حق صلای خاص و عامی می‌زنم

چون ز خود فانی مطلق گشتم و باقی به حق

در مقام فقر گلبانگ تمامی می‌زنم

چون اسیری در طریق عشق بودم پخته

زآتش سوداش اکنون جوش خامی می‌زنم

شمارهٔ ۳۶۸

ما دین و دل فدای غم یار کرده ایم

جان را بعشق آن صنم ایثار کرده ایم

ما ترک لذت دو جهانی بعشق دل

بربوی وصل آن بت عیار کرده ایم

انکار عاشقی برما کفر و کافریست

تا ما بدین عشق تو اقرار کرده ایم

پوشیده نیست نکته ازما ز سر عشق

از بس که درس عشق تو تکرار کرده ایم

شادم ز وصل و نیست دلم را غم فراق

جان را زخواب جهل چو بیدار کرده ایم

حسن ترا ز کعبه و بتخانه دیده ایم

تسبیح را بعشق تو زنار کرده ایم

از زیر پرده رو به اسیری نمود و گفت

در پرده ما جمال خود اظهار کرده ایم

شمارهٔ ۳۶۹

روی تو به نقشهای محکم

بنمود جمال خود بعالم

آخر بکمال حسن خود را

آورد عیان به نقش آدم

هرلحظه بجلوه نماید

حسن رخ تو بچشم محرم

حسن تو گرفت جمله آفاق

شد ملک جهان ترا مسلم

خورشید رخت چو گشت تابان

شد محو فنا جهان بیکدم

چشمت بکرشمه می رباید

جان و دل عاشقان دمادم

در آینه روی خود عیان دید

آورد بخویش عشق محکم

بازد همه روزه عشق با خود

خود بود بخویش یار و همدم

آوازه ز عاشق و ز معشوق

انداخت بکاینات هر دم

کس نیست درین میان بجز یار

محبوب و محبت و محب هم

زان دم که جمال دوست دیدیم

شادیم اسیریا و بی غم

شمارهٔ ۳۷۰

ما در هوای وصل تو شیدای عالمیم

پیوسته با خیال تو شادان و خرمیم

ما در خیال زلف پریشان بیقرار

آشفته خاطریم و بسودای محکمیم

مونس کجا شویم به زهاد چونکه ما

در میکده بشاهد و می یار و همدمیم

محروم از جمال تو یک دم نبود جان

چون در حریم انس بوصل تو محرمیم

چون حسن عارض تو نیاید بشرح و وصف

ما در بیان حسن و جمال تو ابکمیم

جانرا ز درد فرقت جانان خبر کجاست

از وصل او همیشه چو دلشاد و بی غمیم

تا حسن تو نقاب اسیری ز رخ فکند

در پرتو جمال تو حیران عالمیم

شمارهٔ ۳۷۱

تجلی جمالش را اگر آئینه شد عالم

ولی مجلای حسن او کماهی نیست جز آدم

تفاوت درمرایا بدنه اندرحسن رخسارش

ازین رو در نظر حسنش گهی بیش است گاهی کم

بخلوتخانه وحدت که راهی نیست کثرت را

چه عیش و عشق ورزی ها که بداو را مرا باهم

حریف ما شو ای زاهد که نوشیم از می وصلش

که جز مستی و می خواری ندیم شادی بیغم

چو دارد شاهد رویت جمال و جلوه بیغایت

بناز و شیوه دیگر نماید خویش را هر دم

نشان از کافر و مؤمن نماندی ار برافتادی

ز خورشید جمال تو نقاب زلف خم در خم

دل ریش اسیری را بغیر از دیدن رویت

بجان تو که در عالم نه درمانست و نه مرهم

شمارهٔ ۳۷۲

من ز تاب آتش عشق تو ناپرواستم

در هوای مهر رویت ذره سان شیداستم

جان شیرین گر ز دستم میرود فرهادوار

همچو کوه بیستون در عشق پا برجاستم

در ره عشاق گشتم بانوااز وصل دوست

ای مخالف کج مبین زیرا براه راستم

من رضا دارم اگر خواهی جفا کن یا وفا

در طریق عشق تو من عاشق بیخواستم

از می وحدت حریفان مست و لایعقل شدند

تا برندی در مقام عشق بزم آراستم

مظهر او گشت جانم مظهر ما شد جهان

او بما ظاهر شد و من در جهان پیداستم

مائی ما ای اسیری بود موج بحر عشق

موج ماشد غرق دریا این زمان دریاستم

شمارهٔ ۳۷۳

ما در طریق عشق تو جانباز بوده ایم

از عاشقان خانه برانداز بوده ایم

شهباز وار در پی صید همای وصل

ما در هوای قدس به پرواز بوده ایم

درد است و سوز و ساز ره عاشقان حق

ما در طریق عشق بدین ساز بوده ایم

از زاهد فسرده نهانست راه عشق

خوش وقت ما که محرم این راز بوده ایم

ما در سماع شوق تو در نغمه و نوا

با ارغنون عشق هم آواز بوده ایم

ما در حریم حرمت جاه و جلال عشق

با سوز و ساز محرم و دمساز بوده ایم

مااز سر نیاز اسیری براه فقر

پیوسته بی تکبر و بی ناز بوده ایم

شمارهٔ ۳۷۴

ای ماه رو ای ماه رو من عاشق روی توام

دیوانه عشقم از آن دربند گیسوی توام

تا بینمت هر ساعتی در جلوه و ناز دگر

با خاک یکسان گشته و افتاده درکوی توام

زآئینه روی بتان چون عکس رویت شد عیان

عاشق بروی این و آن پیوسته بربوی توام

بیمار چشم جادوت شد رهزن جان و دلم

در مکر و افسون بنده آن چشم جادوی توام

گر یکنفس غافل شوم از یاد حسن روی تو

خیل خیالت کش کشان خوش میکشد سوی توام

معشوق گوید هر دمم رو در جفایم صبرکن

با جور عشق ار خوکنی من عاشق خوی توام

گفتی اسیری از چه شد در قید فتنه مبتلا

پابسته دام بلا ازحلقه موی توام

شمارهٔ ۳۷۵

بیا ای مرهم درد درونم

ببین تا در غم عشق تو چونم

غم عشق تو برد از من دل و دین

بدست عشق تو زینسان زبونم

چو هر دم حسن رویت می فزاید

از آن هر لحظه در عشقت زبونم

ز شوق حسن روی جانفزایت

روانست از دو دیده جوی خونم

ز مهر آن جمال عالو افروز

بسان ذره بی صبر و سکونم

غریب و بی کس و بی یار و همدم

ز بی رحمی این گردون دونم

برون پرده در پندار مانده

نکردی واقف از سر درونم

درون گنبد نه چرخ گردون

مجو ما را کزین جمله برونم

کنم حل همه مشکل اسیری

چو در اقلیم عشقش ذوفنونم

شمارهٔ ۳۷۶

در طریقت رهروان را رهنمایی می‌کنم

در حقیقت عارفان را پیشوایی می‌کنم

گر شدم بیگانه از جان و جهان در عشق او

لیک با جانان همیشه آشنایی می‌کنم

گرچه در صورت گدا و رند و قلاش آمدم

لیک در معنی به عالم پادشایی می‌کنم

پادشاه ملک فقرم تخت استغنا مراست

چون گدایان بر درِ او گر گدایی می‌کنم

تا گرفتارم به مایی در شمایی کی رسم

چون شدم آزاده از مایی شمایی می‌کنم

زاهد از تقلید منشین در پس در بیش ازین

خانه تحقیق را چون دَرگشایی می‌کنم

از دم عیسای عرفان مردگان جهل را

ای اسیری روح‌بخشی جان‌فزایی می‌کنم

شمارهٔ ۳۷۷

بدلداری و دلجوئی درآمد عاقبت یارم

بحمدالله ز دیدارش بسامان شد همه کارم

ازآن روزی که روی تو درآمد در نظر مارا

بهشت و حور عین هرگز بدیده در نمی آرم

مرا می لعل دلدارست و شاهد، ماه رخسارش

که دارد در جهان باری چنین عیشی که من دارم

نمی بینی مگر زاهد چرا در ظلمت جهلی

که عالم غرق نورآمد ز مهر روی دلدارم

کسی محرم نمی بینم که گویم رازهای دل

ز وصف حسن رخسارش ازآن گفتن نمی یارم

چه خرمن ها که جانم را شود محصول از وصلش

چو دایم تخم عشق او بملک دل همی کارم

اسیری از جفای او مکن زاری که ناگاهی

کند آن بی‌وفا رحمی به آه و ناله زارم

شمارهٔ ۳۷۸

حج من سوی تو آمد طوف کویت کعبه‌ام

دیدن دیدار تو باشد صفا و مروه‌ام

جامه احرام من باشد تجرد از هوا

لازم درگاه تو بودن همیشه وقفه‌ام

حاجیان را گرچه باشد هدیه بد نه پیش تو

در هوایت کشتن نفس و هوا شد هدیه‌ام

رو به سوی هرکسی دارند در هر ملتی

کعبه ما کوی یار و روی او شد قبله‌ام

شد نماز و ورد من ذکر جمال روی او

دل ز یاد غیر خالی کردن آمد روزه‌ام

دیدن دیدار دلبر هست عید من

جان و دل ایثار کردن پیش جانان فطره‌ام

ای اسیری جمله عشاق جانبازان بدند

جان به عشق دلبر افشان گو که من زین زمره‌ام

شمارهٔ ۳۷۹

چون بفضل حق رهی در ملکت جان یافتم

صد هزاران عالم بیحد و پایان یافتم

سال ها درهر یکی زان عالم اقلیم جان

سیر کردم جمله عالم عین جانان یافتم

جمله ذرات عالم از لطیف و از کثیف

هم زمهر روی او چون ماه تابان یافتم

چون ز لذات دو عالم در گذشتم مردوار

دردهجران را ز وصل دوست درمان یافتم

عالم آثار و افعال و صفات بی کران

جمله یک دریای نور ذات رحمان یافتم

سالهای بیحد وعد اندر آن دریای نور

غوطه ها خوردم که آخر در عرفان یافتم

خویش را با جمله اشیا بی حساب و بی شمار

در تجلی فانی اندر ذات سبحان یافتم

چون ز قید خود اسیری گشت مطلق آخرش

عین اسما و صفات ذات یزدان یافتم

گنج بی پایان کشف برکمال معرفت

هم ز لطف نوربخشش سخت آسان یافتم

شمارهٔ ۳۸۰

زین دام تن گهی که چو شهباز برپرم

بالی بهم زنم ز سماوات بگذرم

نهصد هزار دوره عظمی ورای عرش

طیران کنم که جز برخ دوست ننگرم

هر لحظه بحسن دگر صدهزار بار

بینم جمال عارض آن ماه پیکرم

در هر تجلیی ز جمالش شوم فنا

کلی حجاب هستی خود را ز هم درم

چندین هزار دور برآید در آن فنا

تا از بقای خویش کند زنده دلبرم

از خلعت منی چو مرا یار عور ساخت

آنگه لباس هستی خود کرد در برم

دیدم که هر چه هست منم، نیست هیچ غیر

هر ذره گشته پرده برروی انورم

آئینه جمال جهان سوز روی ماست

از حیز عدم بوجود آنچه آورم

حالات مابشرح نیاید اسیریا

تا لطف نوربخش جهان گشت رهبرم

شمارهٔ ۳۸۱

دو عالم پرتوی از نور ذاتم

جهان روشن ز خورشید صفاتم

منم عنقای قاف بی نشانی

که در هر جای و بی جای و جهاتم

من آن خورشید اوج لامکانم

که تابان از جمیع کایناتم

منم آن منبع رحمت که باشد

دو عالم زنده از بحر حیاتم

بود ظاهر برای چشم بینا

ز مرآت دو عالم عکس ذاتم

برون از وصف امکانم بباطن

بظاهر گرچه عین ممکناتم

ز اسما و صفات از فصل(و)وصلم

زروی ذات جمع هر شتاتم

برویم کافر و مؤمن کند روی

که من هم کعبه و هم سومناتم

بجز بینا نمی بیند اسیری

جمال نوربخش مبهماتم

شمارهٔ ۳۸۲

بسویت می کشد دل هر زمانم

ز جان من چه خواهد دل ندانم

بدان شادم که از دست غم تو

نباشد در جهان یکدم امانم

دلم بردی و رفتی و نگفتی

که من بی جان و دل کی زنده مانم

ز جور عشق او صبر و خرد را

مدارای دل طمع دیگر ز جانم

چو دیدم پرتو خورشید رویش

بسان ذره شیدای جهانم

برو ناصح مده پندم ز عشقش

نگر من عاشق و رسوا چه سانم

اسیری وصف حسن نوربخشش

چگویم چونکه ناید در بیانم

شمارهٔ ۳۸۳

ما در ازل بعشق تو افسانه بوده ایم

تا مست رند و عاشق و فرزانه بوده ایم

نام و نشان لیلی و مجنون نبد که ما

از عشق عقل سوز تو دیوانه بوده ایم

پیش از ظهور عالم و آدم ببزم انس

با تو حریف ساغر و پیمانه بوده ایم

ماآشنای عشق تو از روز فطرتیم

نه همچو مدعی ز تو بیگانه بوده ایم

زنار عشق تا که چو کفار بسته ایم

در کفر و دین عشق تو مردانه بوده ایم

(مخمور و بیخودیم ازآن چشم پرخمار

مست چنین نه از می میخانه بوده ایم)

(مادر لباس فقر اسیری ز چشم غیر)

(دایم نهان چو گنج بویرانه بوده ایم)

شمارهٔ ۳۸۴

ما رند خراباتی بی نام و نشانیم

صد خرمن ناموس بیک جو نستانیم

ما را بکتابی نبود حاجت ازآن رو

کاسرار جهان از ورق روی تو خوانیم

دیدیم ز ذرات جهان عکس جمالت

زان روی دو کون آینه روی تو دانیم

برچشم حقارت منگر صورت مارا

زیرا که بمعنی همگی جان جهانیم

پیدا بود از کون و مکان پرتو ذاتم

در پرده اسما و صفت گرچه نهانیم

در بحر وجودم دو جهان نقش حبابست

دریای محیطیم که بی قعر و کرانیم

گه مطلقم و گاه مقید ز اسیری

گاهی دگر آزاده ز هر نام و نشانیم

شمارهٔ ۳۸۵

چو از روز ازل رندی و قلاشی است آئینم

بجز عشق تو ورزیدن نباشد مذهب و دینم

ز شمع روی تو آتش فتاد اندر دل و جانم

مگر آب لب لعلت دهد زین سوز تسکینم

رخت از ظلمت زلفت اسیر قید می دانم

ز نور رویت آزادی ز هر قیدی همی بینم

ندارم خسرو خوبان ز دامان تو دست از چه

چو فرهاد از غم عشقت برآید جان شیرینم

عجب کز غمزه شوخت سلامت جان برم آخر

چنین کان چشم فتانت میان دربست برکینم

دل ریش مرا درد تو آمد مرهم ای دلبر

ز جان برخیزم ار یک لحظه بی درد تو بنشینم

زقید عشقم آزادی اسیری تا ابد نبود

چوبهر عاشقی حکم ازل کردست تعیینم

شمارهٔ ۳۸۶

ما حسن روی یار ز هر روی دیده‌ایم

رمز اناالحق از همه عالم شنیده‌ایم

پیوسته‌ایم با تو ازآن دم که خویش را

از هرچه غیرتست به کلی بریده‌ایم

سودای سود کرده به بازار عشق تو

یک دم لقا به ملک دو عالم خریده‌ایم

در عاشقی دل از دو جهان برگرفته‌ایم

جان داده‌ایم تا که به جانان رسیده‌ایم

گویند مرگ سخت بود ما فراق دوست

سخت‌تر ز مرگ خویش به صدبار دیده‌ایم

شاید که جان بریم ز دست غم فراق

عمری بجست و جوی وصالش دویده‌ایم

تا روی نوربخش تو بینیم بی‌نقاب

از قید کفر و دین چو اسیری رهیده‌ایم

شمارهٔ ۳۸۷

چنان حیران حسن آن نگارم

که پروای همه عالم ندارم

مرا از جنت و دوزخ چه پرسی

چو من محو جمال روی یارم

ز دست غمزه آن چشم خونریز

چو زلف عنبرینش بیقرارم

ازآن می ها که ساقی در ازل داد

چو چشمش تا ابد اندر خمارم

تنم در عشق او شد چون خیالی

بدرد عاشقی بنگر چه زارم

چه شادی باشد ای مطلوب جانم

که چون دولت درآئی در کنارم

هزاران حسن یوسف پیش رویش

اسیری کی درآید در شمارم؟

شمارهٔ ۳۸۸

دردا که ز درد تو بدرمان نرسیدیم

زین غم دل و جان رفت بجانان نرسیدیم

بسیار دویدیم بسر در پی مطلوب

سر در طلبش رفت و بسامان نرسیدیم

در کوچه عشق تو همه عمر برفتیم

آمد بسر این عمر و به پیشان نرسیدیم

در بادیه عشق تو سرگشته حیران

چندانکه دویدیم بپایان نرسیدیم

معروف بعرفان شده ام لیک چه حاصل

در معرفت کنه تو ای جان نرسیدیم

گفتند فنا شو که رسیدی بحقیقت

چون مائی ما رفت عجب زان نرسیدیم

از بهر دل ریش اسیری همه عالم

مرهم شد و زان نیز بدرمان نرسیدیم

شمارهٔ ۳۸۹

ز شوق روی جانان آنچنانم

که سر از پاو پا از سر ندانم

چنان مستغرقم در بحر وحدت

که از کثرت بکلی برکرانم

چو از خود فانی و باقی باویم

ازآن هم جسم و هم جان جهانم

موالید و عناصر غیر ما نیست

حقیقت هم زمین و آسمانم

نمود ما بود بود دو عالم

گهی پیدا و دیگر دم نهانم

گهی در صورت قهرم گهی لطف

گهی کافر گهی مؤمن ازآنم

گهی آزاده از هر قید و گاهی

اسیری گه چنین و گه چنانم

شمارهٔ ۳۹۰

ما رند خراباتی میخواره و مستیم

در عشق تو ازننگ و ز ناموس برستیم

بیگانه ز صبر و خرد امروز نبودیم

ما عاشق دیوانه هم از روز الستیم

از ما مطلب زهد و ورع کز پی شاهد

در کوی خرابات چو ما باده پرستیم

باآنکه ز بالای فلک مرتبه ماست

در کوی غم عشق تو بینی که چه پستیم

ما شیشه سالوس و ریا از سر اخلاص

در عشق تو برسنگ ملامت بشکستیم

ترسا بچه از دیر مغان روی نمود

ترسا شده زنار بعشق تو ببستیم

شکرانه اسیری که بتحقیق چو رندان

از ورطه شیادی و تقلید بجستیم

شمارهٔ ۳۹۱

ما از غم تو بی سر و سامان نشسته ایم

بی وصل تو بماتم هجران نشسته ایم

زان دم که خط دوست بپوشید روی او

با دود دل ز آتش پنهان نشسته ایم

اندر هوای چشم و دو زلف سیاه او

بیمار و ناتوان و پریشان نشسته ایم

چون چشم مست اوست مرا ساقی از ازل

سرمست و پرخمار بدوران نشسته ایم

عمری در انتظار که روشن شود دلم

از شمع روت با دل سوزان نشسته ایم

تا روی چون چراغ تو شد شمع مجلسم

در پرتو جمال تو حیران نشسته ایم

چون بلبلان بموسم گل با هزار درد

اندر هوای روی تو نالان نشسته ایم

فارغ ز مدعی و ز اغیار بوده ایم

بی زحمت حسود بیاران نشسته ایم

همچون اسیری در غم آن سرو سیم بر

با روی زرد و دیده گریان نشسته ایم

شمارهٔ ۳۹۲

روشن ز ماه روی تو شد منزل دلم

وز زلف سرکشت همه سوداست حاصلم

گشتم غریق بحر غم و در تعجبم

گر لطف بیکران نکشیدی بساحلم

فکر دقیق من بمیان تو ره نبرد

وز سر غیب آن دهن تنگ غافلم

حقا که ورد من بشب و روز ذکرتست

زیرا که فارغ از همه افکار باطلم

گیرم ز مصحف رخت آیات محکمات

گر ساعد چو سیم تو گردد حمایلم

دوری ز مهرروی تو مارا هلال ساخت

ای وای برمن ار تو نیائی مقابلم

آزاده شد اسیری ز قید بهشت و حور

تا گشته است کوی تو مأوا و منزلم

شمارهٔ ۳۹۳

غیر مهر ماه رویی نیست حالی در خورم

غیر سودای سر زلفش نباشد در سرم

در زمین از چشم من هر سو روان شد جوی آب

برامید آنکه از سرو بلندش برخورم

مرغ روحم از بدن اندر هوای وصل او

چون روانی میرود شاید ز هجران بگذرم

همچو غواصان فرو رفتم ببحر عشق او

جز در دردش نیامد هیچ گوهر در برم

در هوای محنت عشقش روان در هر دمی

صد هزاران در و گوهر از دو دیده بشمرم

در حساب عاشقانش کی درآیم در شمار

کز سگان کوی او پیش سکانش کمترم

پایه قدرم اسیری بگذرد از نه فلک

نوربخش ما چو باشد در دو عالم رهبرم

شمارهٔ ۳۹۴

تا در طریق عشق تو من جان فشان شدم

بی جان شدم ولیک جهان در جهان شدم

زان دم که باختم دل و جان در قمار عشق

از هر چه عقل فرض کند، بیش از آن شدم

شهباز همتم چو پر و بال برگشاد

بالاتر از زمین و زمان و مکان شدم

تا با نشان شوم مگر از یار بی نشان

نام و نشان گذاشتم و بی نشان شدم

چون در فنا ز هستی خود نیست آمدم

در عالم بقا بخدا جاودان شدم

تا گشته ام گدای گدایان کوی تو

در ملک فقر پادشه شه نشان شدم

آزاده چون که گشت اسیری ز قید خویش

مطلق بکوی عشق و جنون داستان شدم

شمارهٔ ۳۹۵

چون یار برقص آید من مطربی آغازم

ور من بسماع ایم یارست نوا سازم

از مهر رخش گردد ذرات جهان رقصان

در جلوه چو می آید آن دلبر طنازم

در حسن رخ جانان جان گشت چنان حیران

کز تاب جمال او با خویش نپردازم

از شوق جمال تو بربوی وصال تو

در انجمن و خلوت با یاد تو همرازم

اسرار غم عشقت میداشت دلم پنهان

دردا که فتاد اکنون از پرده برون رازم

سودای جهان یکسر کردیم برون از سر

تا سوز غم عشقت شد مونس و دمسازم

گر زانکه گداگشتم بی برگ و نوا گشتم

برجمله شهنشاهان از عشق تو می نازم

گر عشق جهان سوزت با ما نفسی سازد

یک لحظه ز عقل و دین بنیاد براندازم

گر جان اسیری را دادی بوصالت ره

شکرانه آن خود را پیش تو فدا سازم

شمارهٔ ۳۹۶

هر چند براه طلب دوست دویدیم

از کوشش بسیار بجائی نرسیدیم

بربوی وصال تو شدم محو درین راه

از خویش بماندیم وز هجران نرهیدیم

ماسود جهان در سر سودای تو کردیم

دادیم دل و دین و غم عشق خریدیم

بنمود رخ از پرده و دل برد و نهان شد

بی پرده دگر ماه رخش هیچ ندیدیم

کردیم وداع خرد و صبر بکلی

تا جرعه از جام می عشق چشیدیم

شاید که شود جان بتو پیوند درآخر

زان دل ز خیال دو جهان باز بریدیم

بی طاقت و سودازده و زار و نزاریم

از بس که بجان بار غم عشق کشیدیم

گر خلق مرا نیک شمارند و گر بد

از روی یقین دان که فریدیم و وحیدیم

دیوانه و مست است ز عشق تو اسیری

این وایه همیشه به دعا می‌طلبیدیم

شمارهٔ ۳۹۷

چو خراب عشق یارم همگی ز یار گویم

نه چو ز اهدم که هر دم ز بهشت و نار گویم

چو شعار عشقبازان همه رندیست و مستی

چه شود مدام اگر من ز می و خمار گویم

چو بچشم من دو عالم همه گلشنی است پرگل

چه شکایتی چو بلبل ز جفای خار گویم

همه جا بماست یارم همه دم باوست کارم

نه غریب این دیارم که از آن دیار گویم

بمیان بحر گردم همه دم چو مرغ آبی

نه چو مرغ خانگی من صفت کنارگویم

ز پی همای وصلش همه سو بجست و جویم

چو که شاهباز عشقم همه از شکار گویم

سخن صلاح و تقوی مطلب ز من اسیری

بتو من که مستم احسن ز صلاح کار گویم

شمارهٔ ۳۹۸

تا که در دل تخم عشقت کاشتیم

حاصل از دنیا و دین برداشتیم

عالم از گلبانگ شی لله پرست

تا علم در کوی عشق افراشتیم

دانش و دفتر نبود آندم که ما

مصحف اسرار ازبر داشتیم

صد جفا دیدیم در کوی وفا

دیده را نادیده می انگاشتیم

کی رود مهرش ز دل چون در ازل

نقش این بر لوح دل بنگاشتیم

تا نگردد دل دمی غافل ز دوست

شحنه عشقش برو بگماشتیم

مادرین ظلمت سرای شب مثال

ای اسیری آفتاب چاشتیم

شمارهٔ ۳۹۹

ای یافته ز پرتو رویت جهان نظام

پیوند گیسوی تو شده جان خاص و عام

ذرات حامدند و تو محمود عالمی

زان در جهان محمد و احمد شدی بنام

چون در مقام قرب تو کس را نبود راه

جبریل هم ز پیش تو آرد بتو پیام

بهر کمال نورالهی نمود دور

آخر بنقطه تو شد این دایره تمام

زان انشقاق مه بجهان گشت معجزه

کو را بانشراح دلت نسبتی است تام

عکس رخ چو ماه تو و زلف شب مثال

در آینه جهان بنمودست صبح و شام

هستی تو خواجه دو جهان و همه جهان

از جان شدند همچو اسیری ترا غلام

شمارهٔ ۴۰۰

ما حاوی سرکن فکانیم

ما نسخه جامع جهانیم

اسرار حروف دفتر کون

از خط رخ نگار خوانیم

بیرون ز احاطه جهانیم

برتر ز زمین و از مکانیم

ما مرکز دایره زمینیم

ما محور دور آسمانیم

این جمله جهان مثال جسم است

ما جان جهان جان جانیم

مائیم محیط هر دو عالم

بنگر که چه بحر بیکرانیم

در ملک فنا اگر گدائیم

سلطان جهان جاودانیم

آن گنج نهان بما عیان شد

ما خود بطلسم داستانیم

از هر دو جهان کنار داریم

با آنکه همیشه در میانیم

چون مظهر ظاهریم و باطن

هم عین عیان و هم نهانیم

از ما مطلب نشان اسیری

از نام و نشان چوبی نشانیم

شمارهٔ ۴۰۱

من که پیوسته بروی تو چنین حیرانم

صفت حسن تو چون گویم و کی بتوانم

حیرت عشق مرا بیخبر از من دارد

من بدین حال کجا حال دگر میدانم

عاشقان گر بره عشق نهادند قدم

من درین ره بهوای تو بسرگردانم

زاهدا پیش تو گر عیب نماید رندی

من بصدق دل و جان خاک ره رندانم

نیست مارا نفسی بی رخ تو صبرو قرار

من بدین شوق چه موقوف قیامت مانم

گرستانم ز لب لعل تو داد دل خود

چون خضر زنده جاوید بماند جانم

(چه شوی رنجه اسیری بمداوای دلم)

(غیر دردش چو نسازد بجهان درمانم)

شمارهٔ ۴۰۲

من که در کوی غم عشق تو سرگردانم

سخن صبر و خرد باد هوا می دانم

ناصحا عیب مکن گرچه نظر بازم ورند

چون ز تقدیر قضای ازلی زین سانم

سرو سامان مطلب از من دیوانه دگر

زانکه سرمست می عشقم و بی سامانم

هم مگر پیر خرابات نماید مددی

تا که مشکل بمی صاف شود آسانم

نظر پاک و صفا بین که نقوش دو جهان

همه از صفحه روی تو روان میخوانم

حسن رخسار تو چون گشت عیان از رخ خوب

من ز روی همه خوبان برخت حیرانم

گرچه با شاهد و می عهد اسیری است درست

آه اگر آن بت رعنا شکند پیمانم

شمارهٔ ۴۰۳

در طریقت سالها در نار محنت سوختیم

تا بنور فقر شمعی در جهان افروختیم

هر که لاف از عاشقی ز ددان که ابجد خوان ماست

تا بفن عشق ورزی نکته ها آموختیم

جامه چاکان گرچه بودند در حقیقت پرده در

ما باستادی نگر کانها چگونه دوختیم

هرکسی مالی و ملکی کرد حاصل در جهان

همت ما بین که نقد عشق او اندوختیم

گرچه در بازار عشقش هرکسی چیزی خرید

مابسودای غم او خویش را بفروختیم

چونکه غیرت پرده عزت ز رویش برگرفت

آتشی در کاینات افتاد و کلی سوختیم

چون بدست مافتاد از وصل او گنج روان

زان اسیری وام ایام فراقش توختیم

شمارهٔ ۴۰۴

ازآن می تا بنوشیدم دو سه جام

شدم در زهد و هشیاری نکونام

بده ساقی شراب آتشینم

که سازد پخته از یک جرعه صد خام

طلب کن همت از پیر خرابات

براه میکده گر می نهی گام

بجو جام مصفا و می صاف

ببین عکس رخ ساقی درآن جام

دلا می خواره باش و مست و قلاش

مگر یابی ازین وصل دلارام

ز جام لعل ساقی تا شدم مست

ز دستم رفت عقل و صبر و آرام

چو روی شاهدم صافی و بیغش

چو چشم مست ساقی درد آشام

نباشد کار من جز می پرستی

گر از لعل لبش یابم دمی کام

حریف شاهد و جام شرابم

هنر بین زین اسیری گو در ایام

شمارهٔ ۴۰۵

مبداء خلقت بامر کن فکان من بوده ام

منتهای مقصد از خلق جهان من بوده ام

پیش ازآن کاسرار غیب آید بصحرای شهود

برزخ غیب و شهادت در میان من بوده ام

گرچه در صورت نمودار دو عالم گشته ام

چون بمعنی بنگری هر دو جهان من بوده ام

هست روشن در حقیقت دیده عالم بما

دایمانور زمین و آسمان من بوده ام

تا نه پنداری که پیدادر جهانم این زمان

پیشتر از خلقت کون و مکان من بوده ام

آنزمان کز عالم و آدم نشان پیدا نبود

از مقام بی نشانی بانشان من بوده ام

ظاهر و باطن بمعنی جلوه گاه ماشمار

زانکه گر دانی عیان و هم نهان من بوده ام

کی فرود آید همای همت ما در مکان

چون که شهباز فضای لامکان من بوده ام

گفت و گوی ماست هر جا هست اندر هر زبان

چون اسیری در دو عالم داستان من بوده ام

شمارهٔ ۴۰۶

ای عاشقان، ای عاشقان، من جسمهارا جان کنم

ای عارفان، ای عارفان، جانها بحق جانان کنم

ای سالکان، ای سالکان، اندر پناه من شوید

تا جغد را سربرکنم، شهباز در جولان کنم

ای صادقان، ای صادقان، صدق آورید از جان و دل

من درد را درمان کنم، من قطره را عمان کنم

ای بیدلان، ای بیدلان، محنت شد و شادی رسید

من با شما آن شاه را هم عهد و هم پیمان کنم

ای عالمان، ای عالمان، زین علمها جاهل شوید

تا من بتعلیم خدا مشکل همه آسان کنم

ای رهروان، ای رهروان، با ما روید این راه را

تا من شما را از کرم ره بین و هم ره دان کنم

ای کافران، ای کافران، نومید بودن شرط نیست

من دیر را مسجد کنم، من کفر را ایمان کنم

ای عابدان، ای عابدان، در خوف باشید و رجا

هم عاصیان عابد کنم، طاعات را عصیان کنم

ای منعمان، ای منعمان، دل در جهان بستن چرا

من منعمان مفلس کنم، من سود را خسران کنم

ای بیکسان، ای بیکسان، هستم چو غمخوار شما

هم با شما مونس شوم، هم کار غمخواران کنم

ای غافلان، ای غافلان، خوش از اسیری غافلید

من کوه را صحرا کنم، صحرا همه بستان کنم

شمارهٔ ۴۰۷

من ذات بحت مطلقم، هم وصف و هم اسماستم

هم نقش موج و قطره ام، هم جوی و هم دریاستم

اول منم، آخر منم، باطن منم، ظاهر منم

غایب منم، حاضرمنم، یکتای بی همتاستم

وحدت منم، کثرت منم، معنی منم، صورت منم

هم نور و هم ظلمت منم، پنهان و هم پیداستم

ساکن منم، سایر منم، بی بال و پرطایر منم

در دورها دایر منم، چون قطب پابرجاستم

علوی منم، سفلی منم، دنیی منم، عقبی منم

حجت منم، دعوی منم، عین همه اشیاستم

عالم منم، آدم منم، هم شادی و هم غم منم

هم درد و هم مرهم منم، هم لا و هم الاستم

جنی منم، انسی منم، هم عرش و هم کرسی منم

هم عالم قدسی منم، نور جهان آراستم

عالم منم، عامل منم، عارف منم، واصل منم

مرشد منم، کامل منم، هم مونس دلهاستم

هم شک و هم ایقان منم، هم منع و هم احسان منم

هم کفر و هم ایمان منم، هم مؤمن و ترساستم

بی جا و در هر جا منم، در هر دلی دانا منم

در دیده ها بینا منم، در هرزبان گویاستم

هم زاهدم بی شور و شر، هم عاشقم بی پاو سر

هم از اسیری بیخبر، هم رند ناپرواستم

شمارهٔ ۴۰۸

چونکه بخود نظرکنم، من نه ز جانم و تنم

مطلق و بی تعینم، من نه منم، نه من منم

نورم ونار و ظلمتم وحدت صرف و کثرتم

بحر محیط رحمتم، من نه منم، نه من منم

طایر لامکان منم، از همه بی نشان منم

فاش منم، نهان منم، من نه منم، نه من منم

برزخ کفر و دین منم، برتر ازآن واین منم

شک چه بود یقین منم، من نه منم، نه من منم

نام منم، نشان منم، دور منم، زمان منم

جان همه جهان منم، من نه منم، نه من منم

بحر شدم، نه قطره ام، مهر شدم، نه ذره ام

دانه و کشت و بهره ام، من نه منم، نه من منم

وارث علم حیدرم، ساقی حوض کوثرم

گنج نهان و ظاهرم، من نه منم، نه من منم

دیده دل معاینه دیده که شخص و آینه

جمله منم، هر آینه من نه منم، نه من منم

پیش تو گر اسیریم، دان که ز خویش فانیم

من چو بدوست باقیم، من نه منم، نه من منم

شمارهٔ ۴۰۹

جانا ز درد عشق تو چون من فغان کنم

از چشمه های چشم جهان خون روان کنم

عهدیست در ازل بتو ما را که تا ابد

برهر چه رای عشق بود من همان کنم

ناصح چه منعم از می و معشوق میکنی

من رندم و مباد که کاری چنان کنم

سر نهان عشق که ایمان جان ماست

کفرست نزد خلق جهان گر عیان کنم

خورشید و مه ز شرم رخ آرند در کسوف

گر شمه ز تابش حسنش بیان کنم

زینسان که آفتاب رخ او عیان بود

ای بی بصر ز طعن تو من چون نهان کنم

کس با خودی ببزم وصالش چوره نیافت

در راه عشق ترک اسیری از آن کنم

شمارهٔ ۴۱۰

تا بنای عاشقی در کاینات انداختیم

چتر رفعت را بملک لامکان افراختیم

چون ظهور کل او اول بنقش ما نمود

بار دیگر ما جهان را مظهر خود ساختیم

شد نهان در پرده کثرت جمال وحدتم

تا نقاب عزت از غیرت برو انداختیم

مابسودای وصال دوست در بازار عشق

نقد هستی در قمار نیستی در باختیم

هرکه خالی کرد خود را از خودی مانند نی

از دم جانبخش او را در نفس بنواختیم

چون شعاع نور وحدت گشت تابان بر دلم

نقش کثرت را ز لوح سینه وا پرداختیم

تا تجلی کرد واجب نقش ممکن شد فنا

بی اسیری مایکی بودیم و دو نشناختیم

شمارهٔ ۴۱۱

من مستم و میخوارم گو خلق بدانیدم

مخمورم و خمارم گو خلق بدانیدم

من رند خراباتم در بتکده بالاتم

فارغ زکراماتم گو خلق بدانیدم

من بیخود و باهوشم هشیارم و می نوشم

گویایم و خاموشم گو خلق بدانیدم

من عابد اصنامم من شهره ایامم

بی ننگم و بی نامم گو خلق بدانیدم

درمسجد و میخانه هستیم حریفانه

با شاهد و پیمانه گو خلق بدانیدم

من عاشق بی شیدم در دام غمش صیدم

آزاده ز هر قیدم گو خلق بدانیدم

آزاده زمیری ام جویای فقیری ام

فارغ ز اسیری ام گو خلق بدانیدم

شمارهٔ ۴۱۲

من مست عشقم،زاهدا با ما مگو از عقل و دین

گه با خود و گه بیخودم، هذاجنون العاشقین

هشیار و مستم، چیستم، مجنون عشق کیستم

نه هستم و نه نیستم، هذاجنون العاشقین

من عاشق دیوانه ام، در عشق او افسانه ام

از خویشتن بیگانه ام، هذاجنون العاشقین

من بیخود و شیدائیم، قلاشم و رسوائیم

هرجائی و بی جائی ام،هذاجنون العاشقین

هستم ز جام بیخودی مست مدام سرمدی

نه نیک دانم نه بدی، هذاجنون العاشقین

تا روی ساقی دیده ام، جام فنا نوشیده ام

سرمستم و شوریده ام، هذاجنون العاشقین

مخمور چشم ساقیم، مست از می اطلاقیم

گه فانی و گه باقیم، هذاجنون العاشقین

من مست جام وحدتم، هم درد نوش کثرتم

هم می پرست از فطرتم، هذاجنون العاشقین

نه عالم و نه جاهلم، نه عاشق و نه عاقلم

مجنونم و لایعقلم، هذاجنون العاشقین

گه رند و گاهی زاهدم، گه مست و گاهی عابدم

گاهی بتان را ساجدم، هذاجنون العاشقین

گه زاهدم پر ریو و رنگ، گه عاشقم بی نام و ننگ

گاهی دلویم گاه دنگ، هذاجنون العاشقین

گاهی می و میخانه ام، گه ساقی و پیمانه ام

گه شمع و گه پروانه ام، هذاجنون العاشقین

گه خوب خوبم گاه زشت، گه کعبه ام گاهی کنشت

گه دوزخم گاهی بهشت، هذاجنون العاشقین

مجنون و عاشق بوده ام، عذرا و وامق بوده ام

در عشق صادق بوده ام، هذاجنون العاشقین

با عشق او پیوسته ام، وز قیدها وارسته ام

دل براسیری بسته ام، هذاجنون العاشقین

شمارهٔ ۴۱۳

پیداست حسن دوست ز ذرات کن فکان

از بس که ظاهرست نماید چنین نهان

آن یار بی نشان چو بخود کرد جلوه

در عرصه ظهور نمود این همه نشان

معشوق هر زمان چو بحسن دگر نمود

هر عاشقی نشان دگر میدهد نشان

حقا که نیست در دو جهان غیریار کس

عین العیان بجو که عیانست در عیان

یار است هرچه هست و جهان جز نمود نیست

بود و نمود هر چه بود اوست، کو جهان؟

خورشید روی دوست ز هر ذره رو نمود

مرآت حسن اوست اگر کون و گر مکان

در عاشقی چو کرد اسیری ز سرقدم

در کاینات عشق از آن گشت داستان

شمارهٔ ۴۱۴

ای صبح تجلی جمالت رخ انسان

هر ذره ز مهر رخ جانبخش تو تابان

جانا دو جهان ذره صفت واله و شیداست

در پرتو خورشید جمال رخ جانان

سودای سر زلف و خیال رخ خوبت

کردند دل و جان مرا بی سر و سامان

بنمود زمرآت جهان عکس جمالت

تا باد صبا زلف ترا کرد پریشان

بودم همه دم همدم معشوق درین راه

زان دم که شدم عاشق جانان بدل و جان

بینی رخ معشوق و بنوشی می وصلش

گر پا ز سر صدق نهی در ره جانان

دیدم همه ذرات جهان همچو اسیری

از جام وصال تو شده بیخود و حیران

شمارهٔ ۴۱۵

آن یار رو ز ما بچه رو می کند نهان

چون روی خوبش از همه رو دیده ام عیان

جان مگو نهان بجهان شد جمال او

زیرا که روی دوست عیانست از جهان

وحدت بنقش و صورت کثرت ظهور یافت

یک ذات بیش نیست چه پیدا و چه نهان

پیدا بنقش جمله عالم نمود یار

از غیر او نه نام توان یافت نه نشان

نقش دویی نمود ولی جز یکی نبود

این اختلاف صورت و معنی جسم و جان

حسنش بشکل هر دو جهان چون که جلوه کرد

عالم نمود ورنه چه کون و کجا مکان

جایی رسید جان اسیری براه عشق

کانجا نه نام کشف و عیان بود و نه نشان

شمارهٔ ۴۱۶

ای اسیران غم عشق تو آزاد از جهان

والهان حسن رویت بیخبر از جسم و جان

سالکان راه تو فارغ ز ملک کاینات

عاشقان روی تو در کوی عشقت جان فشان

جان فشانان رهت مستان جام نیستی

واصلان درگهت از هستی خود در امان

بینوایان درت بی ننگ و ناموس آمده

پاکبازان ره تو از دو عالم بی نشان

عارفان سرمعنی حاکمان تخت دین

محرمان وصل تو شاهان ملک جاودان

شاهبازان طریقت بهر صید وصل تو

هر زمان طیران نمایند در هوای لامکان

عشق بازان چون اسیری در طریق عاشقی

دست دل یکبارگی شستند از جان و جهان

شمارهٔ ۴۱۷

حسن جان افزای روی او عیان

دیده ام از روی پیدا و نهان

پرتو خورشید روی او بود

در حقیقت جمله ذرات جهان

حسن او بر نقش عالم جلوه کرد

شد جهان زان روز با نام و نشان

روی او پیداست، کو چشم یقین؟

تا جمال دوست بیند بی گمان

هر زمان از روی مه رویی دگر

حسن جان افروز او گردد عیان

هر چه گویم در بیان آن جمال

قطره باشد ز بحر بی کران

مظهر آیات اسرار خداست

هرچه ظاهر گشت در کون و مکان

نیست در عالم بجز دیدار دوست

مرهم درد درون عاشقان

شد اسیری نیست در هستی و گفت

لیس فی الدارین غیری هر زمان

شمارهٔ ۴۱۸

رخسار دوست بنگر و حسن و جمال بین

رفتار او نظر کن و غنج و دلال بین

دل در هوای وصل تو صد بال و پرگشاد

شهباز همتش نگر و پر و بال بین

حال دلم ز شوق رخت سوز و زاریست

ای نور دیده رحم نما، سوی حال بین

اول قدم بلاست بعشق و دوم فنا

عاشق بحال ما نظری کن مآل بین

تا باتو هست هستی تو ره بوصل نیست

فانی شو از خودی و پس آنگه وصال بین

جانا کمال عشق طلب گر کنی، بیا

از عقل پرعقیله گذر کن کمال بین

برحال بیقراری جان اسیریم

آشفتگی زلف چو جیم تو دال بین

شمارهٔ ۴۱۹

کردم نثار مقدم عشق تو عقل و دین

من رند مطلقم نه مقید بآن و این

برخیز زاهدا ز سر زهد و نام و ننگ

رندانه رو بمیکده با عاشقان نشین

خواهی که سرفراز و عزیز جهان شوی

برآستان فقر بنه روی برزمین

زادالمسافرین چه بود عجز و نیستی

ما را براه عشق ندادند غیر ازین

مهر و تواضع است مرا مذهب و طریق

در دین ما چو کفر حقیقی است کبر و کین

ای دل چو چشم عقل نه بیند لقای دوست

از عشق دیده وام نما حسن یاربین

گر وصل دوست میطلبی بدگمان مباش

شو خاک راه اهل خدا از سر یقین

شوخ است و فتنه جوی و ستمکار و بیوفا

در دلبری کجاست دگر یار همچنین

ما در سماع شوق جمالش اسیریا

برملک هر دو کون فشاندیم آستین

شمارهٔ ۴۲۰

عاشقیم و رند و بی نام و نشان

در فنای عشق جانان جان فشان

واله و شیدای حسن روی دوست

مست جام وصل و فارغ از جهان

با چنان رخسار و حسن جانفزا

کی مرا پروای حورست و جنان

در هوای وصل او طیران کند

شاهباز جان ما در لامکان

وه چه عیش است این که دستم داده است

در کنارم شاهد و می در میان

دولت وصلش چو فریادم رسید

از بلای هجر گشتم در امان

چون ببزم وصل او دیدم فنا

یافتم از وی بقای جاودان

در قمار عشق جانان باخته

نقد و جنس کفر و دین و جسم و جان

هم بیمن دولت وصل حبیب

شد اسیری در دو عالم کامران

شمارهٔ ۴۲۱

آفتاب روی تو تابان شد از ذرات کون

می نماید پرتو حسن تو از مرآت کون

پیش ازآن کاندر جهان این مصحف و اوراق بود

در کتاب حسن تو مکتوب شد آیات کون

عالم از نور تجلی مینماید هست نیست

حیرت عقلست در حسن رخت حالات کون

فارغم از فکر غایات و بدایات جهان

در صفای روی تو دیدم همه غایات کون

در تجلی جهان سوز جمال روی دوست

غرق دریای فنا گشته صفات و ذات کون

عاقبت از پرتو خورشید روی نوربخش

نور مطاق شد اسیری ظلمت ذرات کون

شمارهٔ ۴۲۲

مرآت روی دوست نظرکن جهان ببین

درآینه جهان نگر او را عیان ببین

خورشید حسن اوز همه ذره رونمود

تابان رخش زمشرق کون و مکان ببین

آن یار بی نشان که نهان بود از همه

آمد عیان بصورت نام و نشان ببین

کوری آن کسان که شدند منکر لقا

دیدار دوست ازهمه فاش و عیان ببین

با عقل کم نشین که بود جای ترس و بیم

همراه عشق شو همه امن و امان ببین

گر عاشقی وصال طلب کن نه حور عین

بگذر ز فکر جنت و روی جنان ببین

بگذر اسیریا بره عشق از دلیل

معشوق را برون ز یقین و گمان ببین

شمارهٔ ۴۲۳

ای دل ار معشوق جویی باش یار عاشقان

از سر صدق و صفا کن جان نثار عاشقان

دردل عاشق چه میجویی نشان غیریار

نیست نام غیر در دار و دیار عاشقان

کی بیابد ره ببزم وصل معشوق آنکسی

کو نبازد دین و دنیا در قمار عاشقان

زاهدا گر آرزوی وصل معشوقت بود

در طریق عشق شو پیوسته یار عاشقان

ازکمال عشق و استغنای معشوق چنان

هست دایم این همه افغان و زار عاشقان

در هوای دیدن دیدار جانان دایما

سوز جان و درد دل باشد شعار عاشقان

نیست غیر از قامت و زلف و رخ زیبای دوست

سنبل و سرو گل و باغ و بهار عاشقان

هرکه داغ عشق جانان نیست برجان دلش

در دو عالم کی درآید در شمار عاشقان

خیمه رفعت اسیری زد باوج نه فلک

از سراخلاص چون شد خاکسار عاشقان

شمارهٔ ۴۲۴

جلوه معشوق دیدم در لقای عاشقان

واله و شیدا ازآنم در هوای عاشقان

در تجلی رخ معشوق و تاب حسن او

گر فنا شد جان ما بادا بقای عاشقان

سرفراز کاینات آمد بملک هر دو کون

هر سری کو خاک ره شد زیر پای عاشقان

گر بکوی عاشقان گشتم نثار ره، چه شد

صد هزاران جان و دل بادا فدای عاشقان

آنکه با نام و نشان از وصل معشوق آمدست

دردو عالم کس نمی بینم ورای عاشقان

رو مگردان از جفا و جور عشق و مهر کن

در میان جان و دل مهرو وفای عاشقان

پادشاه تخت ملک عشق آمد لایزال

دل که باشد در جهان از جان گدای عاشقان

از شراب وصل جانان گشت مست و بیخبر

جان که شیدای جهان شد در ولای عاشقان

ای اسیری تا بکی داری نهان اسرار عشق

چون جهان پرگشت از صیت و صدای عاشقان

شمارهٔ ۴۲۵

بس غریب و طرفه افتادست حال عاشقان

جسم ایشان در زمین و جانشان برآسمان

در مکان ابدان ایشان پای بند آمد ولی

دایما ارواحشان طیران کند در لامکان

ظاهر ایشان بود مشغول خلق از مرحمت

لیک در باطن ز حق نبوند غافل یکزمان

در شعاع مهر ذاتش فانی مطلق شدند

پس بحق باقی شده دیدند حیات جاودان

ازمقام بی نشانی صد نشان آورده اند

در فنای عشق تا گشتند بی نام و نشان

چونکه ایشان بوده اند ایجاد عالم را سبب

برطفیل ذاتشان آمد همه کون و مکان

هست با هریک ز حق فیض و عطا بی منتها

ای اسیری حال ایشان نیست درحد و بیان

شمارهٔ ۴۲۶

چون روی تو بنمود جمال از رخ جانان

شد واله رویت ز همه رو دل حیران

در آینه جان بتوان دید کماهی

هر حسن و جمالی که نماید رخ جانان

در پرده اغیار رخ یار نهان شد

گر اهل عیانی بنماید بتو آسان

در کفر بود خلق و بایمان نبرد پی

گر دور نسازی ز رخت زلف پریشان

هرجای ز حسن تو نشان هست ولیکن

بنمود جمالت همه در صورت انسان

زاهداگرت دیده چو صاحب نظران هست

آیات جمالش ز همه صفحه روان خوان

بی پا و سر آمد بره عشق اسیری

عشاق ترانیست درین ره سروسامان

شمارهٔ ۴۲۷

از جمله ذرات جهان مهر جمالت شد عیان

ای شاهد رویت نهان در پرده کون و مکان

از پرده گر نایی برون، بنمای روی لاله گون

کی کم شود سوز درون، ای سروقد دلستان

زآئینه روی نکو، عکس رخت بنمود رو

بینم جمال روی تو تابان ز روی نیکوان

هان ای طبیب عاشقان دلخسته ایم و ناتوان

بهر دوا ای جان جان می آی پیش خستگان

چون یار بنماید جمال، جان مرا نبود مجال

تا که کند او عرض حال در پیش آن جان جهان

بهر خدا ای تندخو با چشم جادویت بگو

کای ترک مست فتنه جو کم کن جفا با عاشقان

در پیچ زلف پرشکن جان اسیری کن وطن

تا وارهانی بی سخن خود را زقید این و آن

شمارهٔ ۴۲۸

آئینه جمال تو شد صورت حسن

هر بی بصر کجاست ز معنی این سخن

در آرزوی دیدن روی تو مرغ جان

خواهد جداشد عاقبت از آشیان تن

دل با خیال روی تو هرگز نمی کند

نه میل حور و جنت و نه باغ و یاسمن

در جست و جوی دوست مراعمر شد بسر

جویم هنوز تا رمقی هست در بدن

جانم نبود بی غم عشق تو یک زمان

زیرا که عشق را دل عاشق بود وطن

دوری مجو زماکه مرابی تو صبر نیست

ای نور هر دو دیده و ای شمع انجمن

اغیار کاینات مرا یار گشته اند

زان دم که گفته که اسیری است یارمن

شمارهٔ ۴۲۹

ای وصالت آرزوی جان غم پرورد من

در فراقت شد بگردون آه دودآلود من

لذت دنیا و دین گو، هرکه می خواهد ببر

غیر دیدارت نباشد در جهان مقصود من

جان و دل در باختم تاشد وصالت حاصلم

در ره عشقت همین باشد زیان و سود من

یکدم ازما روی عالم سوز اگر سازی نهان

آتش افتد در درون چرخ ز آه و دود من

میکنم از خلق پنهان درد عشقت راولی

فاش می سازد بعالم اشک خون آلود من

چون تجلی میکند بردل جمال روی دوست

محو و نابود است در حسنش نمود و بودمن

از فنای ما چو وصل دوست حاصل میشود

ای اسیری تو فنا شو گر کنی بهبود من

شمارهٔ ۴۳۰

جز دیدن دیدار تو ای سرو خرامان

درد دل ما را نبود مرهم و درمان

از نور تجلی دو جهان گشت منور

چون پرده برانداخت جمال رخ جانان

حسن تو بیک عشوه دل و دین مرا برد

گر حسن ازینست نه دل ماند و نه جان

دل مایل خوبان شد ازآن رو که عیان دید

حسن تو درآئینه رخساره خوبان

چون مهر جمال تو ز ذرات بتابید

هر ذره ازآن روی نماید مه تابان

گر وصل نجوید دل زاهد چه توان کرد

جوینده شاهی نبود طبع گدایان

چون جان اسیری همه ذرات جهانست

در پرتو خورشید رخت واله و حیران

شمارهٔ ۴۳۱

تا بما دیدی جمال خویشتن

واقفی کلی ز حال خویشتن

عشق در آئینه روی خویش دید

گشت مفتون برجمال خوریشتن

عشق در هرجا ظهوری میکند

بهر اظهار کمال خویشتن

بود عمری مبتلای هجر خویش

تا میسر شد وصال خویشتن

حسن تو بی ما نیارامد دمی

کس چرا خواهد وبال خویشتن

جست بال و پر زما شهباز عشق

خود پرید آخر ببال خویشتن

کرد نقاش ازل نقش ترا

ای اسیری برمثال خویشتن

شمارهٔ ۴۳۲

ای ز آفتاب روی تو روشن جهان جان

وز پرتو جمال تو تابان شده جهان

اندر نقاب شاهد رویت نهان هنوز

وصف جمال او بجهان گشاه داستان

بگشای دیده زاهد و بنگر که ظاهرست

عکس جمال دوست زمرآت جسم و جان

بویی ز عاشقی نشنیدست عاشقی

کاندر طریق عشق نبودست جان فشان

ازنام وصل یافت نشانی کسی که او

از خود ببزم وصل بکل گشت بی نشان

این طرفه بین که یار در آغوش و من چنین

در جست و جوی او بجهان گشته ام دوان

لذت ببین و عیش که عمری ز جور یار

هرگز ز دست غصه نبودم دمی امان

بیرون ز شرح جلوه روی تو دیده ام

زان رو ز وصف حسن تو کوتاه شد زبان

بنگر علو مرتبه از محض موهبت

دارد مکان همیشه اسیری بلامکان

شمارهٔ ۴۳۳

دل من ز ذوق دردت نکند هوای درمان

چو بجان خرید دردت ندهد ز دست آسان

دل و جان بیدلانرا نکند قبول ورنه

همه دم در آرزویم که کنم فدای جانان

ز جفای عشق بینم سرو پای عاشقان گم

سرو کار عشق بازان عجب ار شود بسامان

بطریق عشق رفتن نتوان بپای هستی

قدمی ز نیستی نه که رسید ره بپایان

هله نیست عشق بازی، شود، ارتو پاکبازی

که رود بعشق بازی دل و جان پاکبازان

ز جفات عاشقانرا ز دو دیده خون روانست

نکنی بچشم رحمت نظری بدوستداران

بشب سیاه زلفت نکند اسیری ره گم

که ز زیر زلف بیند رخ تو چو ماه تابان

شمارهٔ ۴۳۴

هر تار زلف سرکشت کفر دگر کرده عیان

در زیر کفر زلف تو ایمان رخسارت نهان

ایمان ز وجهی کفردان و ز روی کفر ایمان شمر

کو محرمی تا بشنود از باب معنی این بیان

ایمان و کفر زلف و رو پیوسته با یکدیگرند

زین طرفه تر نشنید کس ایمان و کفر توأمان

در ظلمت زلفت دلم تنگ امدست ای کاشکی

نور رخت پیدا شدی ظلمت نماندی درمیان

رسم بت و زنار را آورد زلفت در میان

کافر اگر فرصت دهی، نگذارد از ایمان نشان

کثرت خیال است و گمان، وحدت یقین جاودان

این بس عجب کان یارما دارد یقین را در گمان

در قید دام فتنه ام از زلف خم اندر خمت

جان اسیری زین بلا هرگز مبادا در امان

شمارهٔ ۴۳۵

ازمی شوق جمال روی جانان همچو من

مست و لایعقل بعالم کم توانی یافتن

میزند برجان و دل هر دم دو صد تیر جفا

ترک چشم مست خونخوار پرآشوب فتن

رخت جان و دین و دنیا را بغارت می برد

چون سپاه عشق در ملک دل آرد تاختن

ای دل ار معشوق جوئی دین و دنیا را بباز

شرط راه عشق باشد هرچه داری باختن

نور ایمان جهان افروز خورشید رخش

گشت پنهان در نقاب کفر زلف پرشکن

پرده از رخ برفکن بنما به مشتاقان جمال

در نقاب زلف تا کی روی پنهان داشتن

تا که بیند روی معشوق از پس پرده عیان

در شکن زلف باشد جان عاشق را وطن

پاو سرگم کرد عاشق از جفای عشق یار

در ره معشوق باید بی سر و بی پا شدن

تا اسیری گشته ام حیران حسن نوربخش

فارغ از فکر جهانم بیخبراز جان و تن

شمارهٔ ۴۳۶

ای ز درک کنه تو عاجز عقول عاقلان

اعقل عالم بوصف گفته لااحصی ازآن

عارفان را نیست بهره غیر حیرت زانکه هست

درکمال کبریای تو یقین ما گمان

کی برد عقل فضولی ره بکنه معرفت؟

قطره کی دارد خبر از قعر بحر بی کران؟

اعرف دوران حدیث ما عرفناک چو گفت

در ره تو لاف عرفان کی سزد از دیگران

در صفات ذات پاک تو زبانها جمله لال

خود نیاید بحر اوصاف تو در ظرف بیان

نیستی درجا و خالی نیست از تو هیچ جا

ذات تو باشدمنزه ازکم و کیف و مکان

گرد پیرامون ذاتت کی رسد انس و ملک

در کمال وصف تو چون حیرت آرد عقل و جان

خیره گردد دیده دل در شعاع مهر ذات

چون نشان یابد کسی از نور بی نام و نشان

چون اسیری شد فنا در پرتو روی تو یافت

از جمال نوربخش تو حیات جاودان

شمارهٔ ۴۳۷

مهر وصلت گر نتابد بر دلم ای ماه من

در فراقت شمع گردون را بسوزد آه من

دوزخ سوزان شود برمن چو جنات نعیم

در قیامت گر توباشی مونس و همراه من

بی رخت شد جان بفرزین بند هجران مبتلا

گر بوصلی در نیابی مات گردد شاه من

لشکر جور و جفا بر من ره شادی گرفت

تا نباشد جز بسوی محنت و غم راه من

تا دلم آگاه شد از لذت درد و غمت

جز بسویش نیست مایل این دل آگاه من

نور مه از آفتاب آمد همیشه وین عجب

نور یابد صد هزاران آفتاب از ماه من

از اسیری گر نداری باور این درد درون

شاهد است این دیده گریان و روی کاه من

شمارهٔ ۴۳۸

ز نار شوق تو ای جان جانان

به آهی سوزم این گردون گردان

بصحرای غمت آواره گشتم

نشد هرگز بپایان این بیابان

درانوار جمال مهر رویت

شدم چون ذره سرگشته حیران

ببحر وصل تو غرق است جانم

دلم شد فارغ از هجران جانان

شدم آزاده از قید اسیری

خلاصم از گمان چون اهل ایقان

شمارهٔ ۴۳۹

الا ای ازمه رویت همه کون و مکان روشن

ز خورشید جمالت گشت منزلگاه جان روشن

الا ای آنکه در خوبی نداری هیچ همتائی

ز حسن روی تو بینم زمین و آسمان روشن

جهان در ظلمت نابود بودی مختفی دایم

گر انوار جمال تو نمی کردی جهان روشن

صفات عالم افروزت ز مرآت جهان پیدا

زعکس پرتو ذاتت همه دور و زمان روشن

بزیر پرده عالم بدیدم شاهد حسنت

بنور عارض زیبا دو چشمم شد چنان روشن

جمال نوربخشت شد زمرآت جهان ظاهر

ز نور روی تو باشد دو عالم جاودان روشن

چوشد از دیده سر اسیری نقش غیرت کم

ترا بینم ترا دانم ز پیدا و نهان روشن

شمارهٔ ۴۴۰

رب زدنی حیرة فیکم چه می خواهی بدان

یعنی هر دم جلوه دیگر نما بر عاشقان

گر نمائی با من بیدل دمی روی چو ماه

در سر اندازی بیندازم کله بر آسمان

در غم هجران تو زار و نزارم لیک اگر

یافتم وصل تو از شادی نگنجم در جهان

زآتش عشق تو جان و دل همی سوزد مرا

لطف فرما لحظه بنشین و آن آتش نشان

آه اگر گوید نگارم اشتیاقت عرضه کن

چون کنم چون شرح شوق من نیاید در بیان

زاهدا تو طالب حور و بهشتی لاجرم

ره بمطلوب حقیقی می نیابی جاودان

ای اسیری تا ز قید خود نمی یابی خلاص

کی توانی دید روی نوربخش انس و جان

شمارهٔ ۴۴۱

در خمار هجر تا کی جان من

از شراب وصل کن درمان من

برگدای مستمند بی نوا

رحمتی فرمای ای سلطان من

در میان آتش سوزان مسوز

جان ودل را بیش از این جانان من

آتش افتد در درون نه فلک

از فغان سینه سوزان من

سیل ریزد همچو ابر نوبهار

در فراقت دیده گریان من

چند ریزد خون ما تیغ فراق

رونما گر میکنی قربان من

نیست خالی یکدم از درد و غمش

در فراق او اسیری جان من

شمارهٔ ۴۴۲

ز خلوتخانه وحدت چو بنهادی قدم بیرون

دوصد موج حدوث آمد ز دریای قدم بیرون

رخت آئینه می جستی که بیند حسن خود کلی

ازآن از مخزن حرمت دل آمد محترم بیرون

زهی قدرت که انفاس لب جان پرورت دارد

که گلهای وجود آورد از باغ عدم بیرون

بحکمت از درون خانه نابود لطف تو

دو عالم با لباس بود آرد دم بدم بیرون

هوای روی جان افروز و سودای سرزلفت

رود عمر و نخواهد رفت هرگز از سرم بیرون

سپاه عقل می جوید امان برجان که بگریزد

چو شاه عشق می آرد بملک دل علم بیرون

صفات و ذات را هر دم بود یک مظهر جامع

گهی اندر عرب ظاهر گه آید از عجم بیرون

کسی کو نوربخش آمد همو شد مظهر ذاتت

که اوصاف کمال او بود از کیف و کم بیرون

اسیری دل نثار آورد جان دید از تعجب گفت

عجب دریست این کامد ز دریای کرم بیرون

شمارهٔ ۴۴۳

آتش عشق درزدی در دل و جان عاشقان

از غم عشق یک نفس نیست امان عاشقان

نیست بدور ما دلی بی غم عشق یکنفس

پرز جفای عشق شد دور و زمان عاشقان

حق وفا که رونما هر نفسی و گر نه خود

بی تو بچرخ میرود آه و فغان عاشقان

بود گمان که عاقبت سربنهم بپای تو

شکر که گشت پیش تو راست گمان عاشقان

خاک مرا بعشق تو باد فنا بباد داد

در ره عشق محو شد نام و نشان عاشقان

مرغ دلم بلامکان می پرد از هوای تو

از سه و چار و نه برون هست مکان عاشقان

رهبر ما بوصل تو هادی عشق بوده است

از غم عشق میرسد شادی جان عاشقان

عشق من و جمال تو چونکه رسید برکمال

وه که عجب فسانه گشت میان عاشقان

گفت بگو اسیریا جان تو کیست در جهان

غیر تو نیست گفتمش جان و جهان عاشقان

شمارهٔ ۴۴۴

جهانرا حسن رویت داد آئین

عدم را گنج هستی کرد خودبین

چو نور مهر عالم سوز رویت

عیان آمد، نهان شد ماه و پروین

به تعلیم غم عشق تو گشتم

بفن عاشقی مفتی در دین

چه عشق است این که در عمری ز شوقت

نیامد عاشقانرا سرببالین

چنان محوم در انوار جمالت

که نه تلوین میدانم نه تمکین

فراغت از دو عالم داد عشقم

کنون پروای آنم نیست یا این

اسیری شد چنان مست می عشق

که جز مستی ندارد هیچ آئین

شمارهٔ ۴۴۵

من بسودای تو فارغ گشتم از سودای کون

مرغ دل بی تو نخواهد یکدمی مأوای کون

با وجود لذت دیدار جان افروز تو

عاشق بیدل ندارد یک نفس پروای کون

لذت وصلت ندید و در خمار هجر ماند

هر دلی که باشد مست از صهبای کون

کی تواند باز کردن دیده بی دیدار تو

هر کسی کز حب مال و جاه شد شیدای کون

می نیابد گوهر عرفان و در سر عشق

هرکه غواصی کند از حرص در دریای کون

عاشق دیوانه را پروای ننگ و نام نیست

لاجرم در عشق دایم هست او رسوای کون

شاد باشد چون اسیری دایم از گنج لقا

هرکه از نقد غم تو دارد استغنای کون

شمارهٔ ۴۴۶

از حد گذشت نوبت هجران جان ستان

وقت است کز وصال تو گردیم شادمان

تا با خودی ز وصل نخواهی شنید بو

واصل گهی شوی که نیابی ز خود نشان

وصل تو نیست لایق زهاد خودپرست

این دولتی است در خور عشاق جان فشان

ره می نمود جانب هستی خرد ولی

عشقم بسوی فقر و فنا برد موکشان

چون در طریق عشق حجابست کبر و ناز

دارم همیشه روی نیازی برآستان

زنگ خیال و وهم زمرآت دل زدای

تا روی جانفزاش نماید درو عیان

از جام عشق جان اسیری چو مست شد

فارغ ز هست و نیست ز سود آمد و زیان

شمارهٔ ۴۴۷

ای حسن تو ظاهر شده برصورت احسن

بنموده عیان عکس رخت ز آینه من

ذرات ز مهر رخ تو چون مه تابان

عالم همه از نور تجلی تو روشن

چون حسن تو در باغ جهان جلوه گری کرد

از نور و صفا کون و مکان گشت چو گلشن

از پرتو حسن تو بباغ رخ خوبان

بشکفته دو صد گونه بهار و گل و سوسن

از گلبن وصل تو عجب برگ و نوا یافت

چون بلبل جان گشت اسیر قفس تن

صافی چو شرابیم و مرا نشوه مستی است

زان دم که شدم معتکف میکده چون دن

سرخوش زمی وصل تو چون گشت اسیری

مستانه برقص آمد و گوید که تنن تن

شمارهٔ ۴۴۸

واله رخسار جانانست جان عاشقان

نیست پیدا برکسی حال نهان عاشقان

هست برتر حالت عشاق از فهم خرد

برزبان ناید ازین معنی بیان عاشقان

عاشقی کز عشق جانان از خودی گیرد کنار

سالها نامش بماند در میان عاشقان

زاهدا گر سوز خواهی قصه ما گوش کن

کاتش اندازد بجانها داستان عاشقان

می بسوزد جان و دل یکبارگی بر حال زار

هرکه یکدم بشنود آه و فغان عاشقان

از نعیم و لذت کونین سیر آمد دلش

هرکه روزی میشود مهمان خوان عاشقان

چون اسیری سرفرازی میکند برکاینات

هرکه دارد رو بخاک آستان عاشقان

شمارهٔ ۴۴۹

همچو خاک ره بعشقش خوار می باید شدن

بلبل آسا در پی گل، زار می باید شدن

گر همی خواهی که بوی فقریابی در طریق

با همه کس چون گل بی خار می باید شدن

گر تو پا در دایره عشقش نهی چون عاشقان

بردرش سرگشته چون پرگار می باید شدن

هرکجا باشد اگر وادی بود گر کوه طور

همچو موسی از پی دیدار می باید شدن

گر وصال یار خواهی در رهش مردانه وار

از خیال کفر و دین بیزار می باید شدن

بی من از من یارمیگوید(انا)الحق پس مرا

همچو منصور از چه رو بردار می باید شدن

با حریفان گر همی خواهی کنی هم کاسگی

لاابالی بردر خمار می باید شدن

هرکه خواهد کو شود مست از شراب نیستی

از خمار هستیش هشیار می باید شدن

با همه مستی اسیری با ادب رو در طریق

راه عشق دوست برهنجار می باید شدن

شمارهٔ ۴۵۰

فی مقامی این کیف، این این

این علم، این حال، این عین

این فرق، این جمع، این بعد

این قرب، این وصل، این بین

ذاتنا عن وصف اطلاق و قید

مطلق ماعندنا زین وشین

لیس آثار لغیری فی الوجود

فی شهودی کل کشف عین زین

کل عین قلت هذا غیرنا

فهو عینی لاتقل للعین غین

قداضائت شمسنا کل الظلام

مایری الخفاش ضعفا نور عین

ان یکن اخفاء سرستة

یا اسیری قل وکشفی فرض عین

شمارهٔ ۴۵۱

ای دل به درد عاشقی مردانه شو، مردانه شو

در عشق و در شوریدگی افسانه شو، افسانه شو

چون شهره و نام نکو آمد حجاب راه او

در کوی بدنامی درآ، رندانه شو، رندانه شو

در گرد خشکی تا به کی گردی تو از وهم و خیال

در قعر بحر عشق رو، دردانه شو، دردانه شو

خالی کن این جام و سبو از دردی هستی تو

آنگه شراب عشق را پیمانه شو، پیمانه شو

گر وصل او را طالبی رندانه در میخانه آ

از باده جام فنا مستانه شو، مستانه شو

نقش دویی از لوح دل رو عارفانه محو کن

در ملک یکتایی بیا، فرزانه شو، فرزانه شو

با دلبر یکتای ما خواهی که گردی آشنا

از نقش غیر او به کل بیگانه شو، بیگانه شو

این چار طاق زهد را برکن تمام از بیخ و بن

وانگه بیا با عاشقان، همخانه شو، همخانه شو

از منزل فقر و فنا بازآ به اقلیم بقا

بر تخت ملک سرمدی شاهانه شو، شاهانه شو

در عشق جانان برفشان جان و دل و روح و روان

اندر بقای جاودان جانانه شو، جانانه شو

خواهی اسیری در امان باشی ز طعن این و آن

بگذر ز عقل حیله‌جو دیوانه شو، دیوانه شو

شمارهٔ ۴۵۲

طالب حق را بگو هرزه مپو

گر خدا جوئی بیا ما را بجو

دامن رهبر بگیرو راه رو

گر همی خواهی که یابی وصل او

در صراط المستقیم معرفت

هم به امر پیررو ای راه جو

ره نمود ارشاد پیرم عاقبت

در مقاماتی برون از گفت و گو

در پس این پرده رو با ما نمود

آنکه می جستیم عمری کوبکو

در ارادت گر قدم خواهی نهاد

دست از ما و منی اول بشو

در مقام حال کی ره میدهند

تا نگردانی ز قیل و قال رو

عاشقی را چاره صبر آمد ولی

جان مشتاق لقا را صبر کو

ای که میجوئی رفیقی در طریق

هرچه جوئی جز اسیری را مجو

شمارهٔ ۴۵۳

قد تجلی العشق فی کل المجالی فانظروا

از پس هر ذره تابان گشت مهر روی او

فی مرایا کل عین قد راینا عینه

فافتحوا عینا کم حتی تروا ماتبتغوا

یار پیشت حاضر و تو از خودی غایب ازو

با خودآ آخر چه گم کردی که می‌جویی بگو

من شراب العشق لم یشرب کشربی شارب

کاسنا بحر فمالم تشربوا لم تعلموا

ساقیا جام و سبو پرساز بهر دیگران

بحر نوشان را چه پروا با صراحی و سبو

حار قلبی صار روحی والها فی حسنه

ما نظرنا غیره لما ارنا وجهه

دم به دم بیند اسیری حسن او نوعی دگر

نوش بادش هر نفس جام تجلی نو به نو

شمارهٔ ۴۵۴

ما چون بعشق روی تو کردیم دل گرو

ای آرزوی جان و دل از ما جدامشو

بی درد عشق قیمت دل کی شود پدید

دل را که عشق نیست نیرزد به نیم جو

مطرب حدیث عشق سراید ببانگ ساز

ز آواز نی روایت سر خدا شنو

بی روی تو دمی دل ما را قرار نیست

ای دلنواز از براین بیدلان مرو

تشبیه آفتاب برویت نمود راست

کج بود نسبت خم ابرو بماه نو

با یاد دوست مونس و همراه عشق باش

اندر پی هوا و هوس بیش ازین مدو

مست است ورند جان اسیری و پاکباز

با هر که نرد عشق ببازد برد گرو

شمارهٔ ۴۵۵

ای منور هر دو عالم ز آفتاب روی تو

وی معطر ملک جان از زلف عنبر بوی تو

کفر پنهان گشت و ایمان حقیقی شد عیان

تا نقاب زلف افتاد از جمال روی تو

هر کسی را میل دل باشد بسوی این و آن

میل جان ما بعالم نیست الا سوی تو

حاجیانرا دل طواف کعبه میخواهد ولی

وایه جانم نباشد غیر طوف کوی تو

می برد از عاشقان هر دم بطراری و فن

صبر و هوش و دین و دل آن نرگس جادوی تو

تا ز دست درد هجران جان برد جویای وصل

میرود بی پا و سر در راه جست و جوی تو

چون اسیری کی کند منزل بمأوای دو کون

گر بیابد جا دل دیوانه در پهلوی تو

شمارهٔ ۴۵۶

ای هر دوکون لمعه از نور ذات تو

وی کاینات بوده نمود صفات تو

عکس جمال روی تو پیداست از جهان

مرآت حسن روی تو شد کاینات تو

دارند روبروی تو در هر مقام و حال

مؤمن ز کعبه کافر ازین سومنات تو

هر ذره گرچه مظهر خورشید ذات شد

دارد ظهور خاص بهر جای ذات تو

چون روی تو جمال نمود از منات و لات

شد بت پرست عابدلات و منات تو

مخمور و بیخودیم بده ساقی از کرم

یک جرعه از شراب لب چون نبات تو

از تاب مهر نور جمال حبیب شد

از قید هست و نیست اسیری نجات تو

شمارهٔ ۴۵۷

یار ما دوشینه آمد پرده افکنده ز رو

بانگ زد کای عاشق دیوانه حالت بازگو

تا بدرد عشق ما چون میگذاری روزگار

رهبر و مونس که داری در طریق جست و جو

چون نظر کردم برویش واله و حیران شدم

بیخبر گشتم ز خود در حسن جان افروز او

چون بهوش آمد دلم زان محو گفتم کای صنم

درد عشقت خود نمی آید بوصف گفت و گو

لیک در ره هادی عشق تو آمد رهبرم

مونسی دیگر ندارم جز خیال روی تو

گفت هی مجلس بیارائید و باده آورید

در زمان دیدم که حاضر شد می و جام و سبو

جام پر می کرد و گفت ای عاشق مستم بیا

خوش بنوش از دست ساقی باده بیرنگ و بو

چون بنوشیدم بیکدم مست لایعقل شدم

بیقراری کردم آغاز و برآمدهای و هو

پس سبو را برگرفت و ریخت در کامم تمام

تشنه گشتم زان می و گفتم که دیگر باده کو

صد هزاران خم می آورد کین را نوش کن

نقش غیر از لوح هستی زین می صافی بشو

نوش کردم جمله را و تشنه تر گشتم ازآن

گفتم ای ساقی می باقی بیاور زو بزو

صد هزاران بحر می دیدم که شد در دم عیان

جمله را یک جرعه کردم بد هنوزم آرزو

بعد ازآن دیدم دو عالم شد شراب و من ز شوق

خوش بیکدم در کشیدم جمله را از جام هو

پس درآن مستی ز هستی فانی مطلق شدم

سر عالم زان فنا شد کشف برمن موبمو

چون بقا دیدم اسیری زان فنای سرمدی

بودم، آن یاری که می جستم مدامش کوبکو

شمارهٔ ۴۵۸

ای دل دیوانه ام حیران حسن روی تو

جان شیدایم اسیر حلقه گیسوی تو

در نماز عشق هرجا روی آورند خلق

بود محراب دعا طاق خم ابروی تو

جمله جانها معطر گردد و مشکین نفس

چون برافشاند صبا زلفین عنبر بوی تو

پرده از رخ برفکن بنما بعالم آن جمال

حیف باشد بررخت چتر سیاه موی تو

مست جام عشق را با حج و کعبه کار نیست

پیش عاشق حج و عمره هست طوف کوی تو

نرگس مستت کند قصد مسلمانان مدام

داد و فریاد از جفای چشم کافر خوی تو

چون که خورشید جمال عالم افروزت بتافت

شد اسیری محو مطلق در جمال روی تو

شمارهٔ ۴۵۹

تا جان ماست مونس خیل خیال تو

بودم همیشه مست شراب وصال تو

کردیم پاک آینه دل ز زنگ غیر

تا رو در آینه بنماید جمال تو

رخسار تو بحسن و جمالست بی نظیر

در هر دو کون نیست بخوبی مثال تو

هرگز کمال حسن ترا کس بیان نکرد

زیرا بشرح و وصف نیاید کمال تو

تا جان عاشقان بفریبد بغنج و ناز

هردم بعشوه دگر آید خیال تو

تو مهر نوربخشی و ذرات سایه اند

از نورتست روشن و تابان ظلال تو

مطلوب جان تست اسیری جمال یار

این وایه بود موجب جاه و جلال تو

شمارهٔ ۴۶۰

جان ما را نیست در عالم بجز این آرزو

کو نشیند یکدمی با دلبر خود روبرو

تا بملک وصل او جان و دلم آرام یافت

سالها از دست هجرانش دویدم سوبسو

حسن روی او عیان دیدم ز مرآت جهان

دیده بینا نه بیند در دو عالم غیر او

باده نابست پیش مست صهبای شهود

ساقی و میخانه و می خواره و جام و سبو

در دل صافی توان دیدن جمال روی دوست

زاهدا آن دل نداری در پی اش هرزه مپو

زنگ غم ز آئینه دل میزداید چار چیز

آب و دیگر باده و گشت چمن، روی نکو

غیرت جان اسیری در نماز عشق بین

جز به محراب دو ابروی تو نارد سرفرو

شمارهٔ ۴۶۱

واله و شیداست جانم در هوای عشق تو

سرنهد دیوانه دل آخر بپای عشق تو

بی بلای عشق در عالم نبودم یکزمان

تا که بودم بود جانم مبتلای عشق تو

فانی عشقت شدم دیدم بقای سرمدی

زنده جاوید گشتم در فنای عشق تو

ناله و فریاد لاتلقوا گهی لاتقنطوا

میرسد برگوش عاشق از درای عشق تو

تا دل غم پرورم شد میهمان خوان عشق

میزند جانم بعالم الصلای عشق تو

گشته ام بیگانه از جان و دل و صبر و خرد

تا که شد جان غمینم آشنای عشق تو

جور عشقت براسیری کاشکی تنها بدی

جمله عالم شد گرفتار بلای عشق تو

شمارهٔ ۴۶۲

خوی کردم با جفای عشق تو

باختم جان در وفای عشق تو

جان و دل آمد کمینه ماحضر

عاشقانرا از برای عشق تو

دارد از شاهان فراغت در جهان

هرکه شد از جان گدای عشق تو

گشت پر غوغا و آشوب و فتن

هر دو عالم از صدای عشق تو

ترک عشقت جان به یغما می برد

جان و دل بادا فدای عشق تو

دارد استغنا ز هر برگ و نوا

جان که باشد بی نوای عشق تو

برزبان حال بی صوت و حروف

بوده عالم در ثنای عشق تو

درد عشقت نیست بی درمان ولی

هست جانبازی دوای عشق تو

در جهان جان اسیری را نبود

هیچ مطلوبی ورای عشق تو

شمارهٔ ۴۶۳

جمال یار برانداخت پرده از ناگاه

عیان نمود بنقش جهان رخ چون ماه

چو لااله ز رویش نقابها برداشت

نمود از همه عالم جمال الاالله

مباش منکر اگر زانکه گفتمت همه اوست

که کشف و عقل بدین دعوی اند هر دو گواه

روان ز هر ورق آیات حسن او خوانیم

بمصحف رخ خوبان چو میکنیم نگاه

اگر چه عاشق و قلاش و مست و اوباشم

بروی دوست که دارم همیشه روی براه

مرا ز قهر مترسان و ناامید مکن

به لطف دوست چو عشاق کرده اند پناه

اسیریا، سرطاعات نیستی آمد

چرا که نیست چو هستی بدین عشق گواه

شمارهٔ ۴۶۴

منم ز شوق جمال تو مست و دیوانه

بملک عشق و جنونم عجایب افسانه

شنیده ام رخ ساقی توان بمستی دید

ز کنج صومعه زین رو شدم به میخانه

بوصل دوست چو خواهی که آشنا گردی

ببایدت شدن اول ز خویش بیگانه

ز خود پرستی و هستی دلم بجان آمد

بگو که ساقی مستان بیار پیمانه

همیشه بیخود وبیمار و مست و مخمورم

ز سحر غمزه فتان و چشم مستانه

همه گدا نتوان بود وقت آن آمد

که در جهان علمی برکشیم شاهانه

چه بار عشق نهی گفتمش بجان خراب

بگفت گنج نهان میکنم بویرانه

غم فراق تو بگذشت و جان و دل وارست

رسید نوبت شادی ز وصل جانانه

ز زهد و دین و ز دنیا بشو اسیری دست

درآ بکوی خرابات عشق مستانه

شمارهٔ ۴۶۵

ای جمال روی تو خورشید تابان آمده

وی دو زلف مشکبویت عنبرافشان آمده

در شعاع روی تو دل واله و حیران شده

جان بسودای سر زلفت پریشان آمده

در خم هر موی تو پیداست زنار و صلیب

زلف و رویت جان ما را کفر و ایمان آمده

ز آتش شوقت دلم پیوسته در سوز و گداز

داغ بیحد از غم عشق تو برجان آمده

عشق ورزی بین که هر دم یارباما می کند

گه شده پیدا جمالش گاه پنهان آمده

از نقاب جمله ذرات جهان دیدم عیان

مهر حسن روی او چون ماه تابان آمده

فکر زلف یار جانرا دایما همدم شده

مونس دل ذکر حسن روی جانان آمده

جان مشتاق لقارا سوز شوقش مرهم است

عاشقانرا درد عشقش عین درمان آمده

جمله ذرات جهان درپرتو مهر رخش

چون اسیری دایما شیدا و حیران آمده

شمارهٔ ۴۶۶

ای از جمال روی تو یک ذره مهر و ماه

بر منتهای حسن تو کس را نبود راه

گفتم چه دورم از تو چو ما را گناه نیست

گفتا که مست هستی تو بدترین گناه

پیوسته گرچه با دل و جانست یار ما

هر دم ز شوق اوست مرا صد فغان و آه

زان رو مرا به صورت خوبان بود نظر

کز روی مه رخان به جمالت کنم نگاه

باشد ز نور روی تو ایمان انیس جان

گر زانکه کفر زلف تو ما را بود پناه

بینم عیان ز پرده ذرات کاینات

مهر جمال تو تابان شده چو ماه

در اشتیاق روی تو شیداست جان و دل

بنما جمال خویش به عشاق گاه گاه

بگذر ز مال و منصب اگر یار بایدت

زیرا که سد راه وصالست مال و جاه

گرچه گداست و مفلس اسیری ولی چه غم

دارد به عشق دوست فراغت ز پادشاه

شمارهٔ ۴۶۷

یک رو که درصد آینه بینی هرآینه

روی دگر نمایدت ای جان هر آینه

مهر رخش بصورت ذرات شد عیان

تا حسن خود بدید کماهی معاینه

چون شاهد جمال تو آغاز جلوه کرد

پیدا نمود صورت اکوان کاینه

روی نکوست آینه حسن جانفزاش

عکس جمال دوست نگر در هر آینه

عارف چو در مقام شهودست اسیریا

در پیش او یکیست وصال و مباینه

شمارهٔ ۴۶۸

معشوق اگر به جانب عاشق کند نگاه

زین قدر بگذرد سر عاشق ز مهر و ماه

گر ره به وصل دوست طلب میکند خرد

گو راه عشق رو که بود عشق شاه راه

حسن تو از مجالی ذرات جلوه کرد

لیکن چو ما جمال تو را نیست جلوه‌گاه

گر یک نظر ز دیده شود ابرویت نهان

از دود آه و ناله جهان را کنم سیاه

عاقل اگر به عقل کند التجا ولی

ما عاشقیم و عشق تو ما را بود پناه

با تیغ غمزه چشم تو چون ترک فتنه‌جو

دایم به قصد خون جهان بود بیگناه

با آنکه بی‌خبر ز اسیران عشق بود

هم بیش و کم به حال اسیری کند نگاه

شمارهٔ ۴۶۹

ای جمالت پرتوی برهر دو کون انداخته

همچو مه تابان دو عالم زان تجلی ساخته

تا نه بیند چشم غیری حسن جان افزای دوست

هر دو عالم را ز نام غیر واپرداخته

بهر اظهار کمال خود ز خانه شاه عشق

با سپاه حسن در میدان امکان تاخته

عاشقان از شوق روی دوست در بازار عشق

هر دو عالم را ز بهر وصل او درباخته

تا کند خالص وجود عاشق از بیگانگی

بارها در بوته محو و فنا بگداخته

در مقام صحو بعدالمحو جانبازان راه

طالب و مطلوب رااز یکدگر نشناخته

چون اسیری سالکان راه تجرید و فنا

رخت هستی را بملک نیستی انداخته

شمارهٔ ۴۷۰

رویت چو آفتابی پیدا بود همیشه

جان در شعاع حسنت شیدا بود همیشه

در کفر زلف پرچین روی ترا عیان دید

آنکس که چشم جانش بینا بود همیشه

روی تو هست پیدا از روی جمله اشیا

لیکن حجاب رویت ازما بود همیشه

دارد وجود واجب در نیستی ظهوری

زان روی ذات پاکش بی جا بود همیشه

اعیان جمله اشیا کاید ز علم یا عین

میدان یقین وسایط اسما بود همیشه

در هر دلی که باشد آثار حق شناسی

مرآت حق نمایش اشیا بود همیشه

گر وارهی اسیری از قید هستی خود

کارت بهر دو عالم زیبا بود همیشه

شمارهٔ ۴۷۱

رویش ببین زلف گرفتار آمده

سودای سود کرده ببازار آمده

بینا که عارفست بوحدت بود مقر

اعمی چو منکرست بانکار آمده

چون خانه خالی است ز اغیار از چه باز

پنهان شده ز پرده ببازار آمده

یک نقطه بیش نیست درین دور دایره

مرکز محیط دایره پرگار آمده

آن وحدتست بهر ظهور صفات خویش

ز اعیان ممکنات باطوار آمده

گاهی مسیح گشته بدم زنده میکند

گه ذوالفقار و حیدر کرار آمده

هر ذره بقید اسیری است مبتلا

از مهر نوربخش جهاندار آمده

شمارهٔ ۴۷۲

ساقی باقی مرا جامی بده

از لب لعل خودم کامی بده

چشم شوخت را ز بهر صید جان

از دو زلف عنبرین دامی بده

از رخ چون روز و زلف همچو شب

جان ما را صبحی و شامی بده

مژده وصلش اگر داری صبا

پیش این مهجور پیغامی بده

جان که شد از درد هجرت مضطرب

برامید وصل آرامی بده

من دعای جان تو گویم مدام

تو عوض یکبار دشنامی بده

بی سروسامان شدم در عشق تو

کار عاشق را سرانجامی بده

عشق مارا نیست آغازی پدید

چون نبود آغاز انجامی بده

شد اسیری مست چشم سرخوشت

از می لعلت ورا جامی بده

شمارهٔ ۴۷۳

چون عشق سراسیمه درآمد بمیانه

برد از غم دنیا و ز دینم بکرانه

دلبر چو نقاب از رخ چون ماه برانداخت

دیدم بیقین دانش عقلست فسانه

درهر چه نظر میکنم از روی حقیقت

از پرتو حسن تو در و هست نشانه

شد عرصه آفاق پراز کوکبه عشق

تا شاهد رخسار تو آمد بمیانه

عالم همه پرفتنه و غوغاست که آن یار

از خانه بصحرای جهان گشت روانه

در کسوت اغیار چو بنمود رخ آن یار

ای قصه در آفاق جهان گشت ترانه

بنمود بخود یار جمال رخ خود را

ما و تو اسیری بمیان بود بهانه

شمارهٔ ۴۷۴

من آفتاب وحدتم تابان بانسان آمده

من نور اسم اعظمم، پیش از تن و جان آمده

من شاهباز حضرتم، عنقای قاف قربتم

بی شک همای دولتم، اینجا بطیران آمده

هم نور سبحانی منم، هم گوهر کانی منم

هم بحر عمانی منم، در قطره پنهان آمده

هم چشمه حیوان منم، هم خضر جاویدان منم

هم موسی عمران منم، برطور حیران آمده

هم مصر و هم کنعان منم، یعقوب هم احزان منم

هم یوسف چون جان منم، در چاه و زندان آمده

هم کفر و هم ایمان منم، هم سود و هم خسران منم

هم طاعت و عصیان منم، در عین غفران آمده

هم صورت و معنی منم، هم دنیی و عقبی منم

هم صاحب دعوی منم از بهر برهان آمده

شمارهٔ ۴۷۵

ما را چه شک درین که بغیر از تو هیچ نیست

چون دیده ام یقین که نهان و عیان تویی

عالم ز نور روی تو پیدا و روشن است

ظاهر شده بصورت کون و مکان تویی

هم عقل و نفس و روح و عناصر ملائکه

مولود و آسمان و زمین و زمان تویی

سمع و سمیع و علم و علیم و بصر(و) بصیر

نطق و زبان و ناطق و معنی بیان تویی

معبود و عابد و بت و زنار و بت پرست

ایمان و کفر و مؤمن و کافر همان تویی

ادریس و نوح و آدم و عیسی و یوسفی

موسی و خضر و زندگی جاودان تویی

احمد، علی، حسین و حسن، جعفر و رضا

باقر، جواد و مهدی آخر زمان تویی

آزادگی و قید و اسیری و مبتلا

خورشید نوربخش جهان بیگمان تویی

شمارهٔ ۴۷۶

ای پرتو جمالت حسن بتان جانی

عکس رخ تو پیدا ز آئینه کیانی

استار نور رویت شد ظلمت من و ما

گر غیرتی نمائی او را ز ما رهانی

از پرده جمالت پیدا غبار اغیار

در پرتو جلالت پیدا شده نهانی

حسن ترا بعالم چون چشم تست ناظر

رویت نهان چرا شد در صورت عیانی

پیدا ز نور رویت گر وامق است و عذرا

معشوق و عشق و عاشق هستی چنانکه دانی

از غایت ملاحت مشهور شد بعالم

خورشید روی خوبت برنام بی نشانی

ز آثار حسن رویت در باغ روی خوبان

بشکفته صد هزاران گل های ارغوانی

از عشق روی جانان برجان و دل جهانرا

دردی است بی مداوا، داغی است جاودانی

از دیده اسیری حیران حسن خویشی

ای حسن نوربخشت بی مثل و شبه و ثانی

شمارهٔ ۴۷۷

ای مهر آسمان ملاحت خوش آمدی

وی ماه برج حسن و لطافت خوش آمدی

عمری در آرزوی لقای تو بوده ایم

ای مظهر وفا و عنایت خوش آمدی

در انتظار دیدن تو دیده شد سفید

ای نور چشم اهل بصارت خوش آمدی

بیماریم ز درد فراقت ز حد گذشت

بیمار هجر را بعیادت خوش آمدی

پرسش گدای را ز شهان رسم کهنه است

از نو برسم کهنه بعادت خوش آمدی

بی تو ولایت دل و جان را صفا نبود

ای روح روح اهل ولایت خوش آمدی

آن یار چون رسید اسیری بیا بگو

کای جان نازنین بسعادت خوش آمدی

شمارهٔ ۴۷۸

چو در بحر توئی مائی است فانی

ازآن گویم حدیث من رآنی

چو مرغ دل زند برهم پرو بال

شوم عنقای قاف لامکانی

نشان وصل تو چون بی نشانست

بود نام و نشانم بی نشانی

چو گشتم محو انوار جمالت

ازآن دیدم حیات جاودانی

مرا وقتی است با دلبر که آن دم

من و ما و تو و اوئی است فانی

بگفت و گو نیابی راز پنهان

بیانی نیست احوال عیانی

اسیری چون ز قید خود خلاصی

بعالم نوربخشی می توانی

شمارهٔ ۴۷۹

اگر در بحر عرفان غرقه گردی

بنزد عارفان مردانه مردی

چو پروانه به پیش شمع رویش

اگر جانباز باشی اهل دردی

رسی در ملک وصلش گربرآری

ز درد هجر از دل آه سردی

نشینی در بر معشوق شادان

طریق عاشقی چون در نوردی

برون آری سراز جیب بقایش

بدریای فنا چون غوطه خوردی

ز چشمش فتنه در عالم عیان شد

که در هر گوشه می بینم نبردی

ز گلزار جمال روی یارم

اسیری حسن خوبان هست وردی

شمارهٔ ۴۸۰

ای دل تو همیشه در وصالی

حیران جمال ذوالجلالی

مفتاح خزاین وجودی

گنجینه گنج بی زوالی

از عز و شرف ملک نیابد

در خلوت خاص تو مجالی

در خانه حسن ماه رویت

در اوج جمال بی وبالی

شد نور تو رهنمای نقصان

تو مهر سپهر هر کمالی

ای رند شرابخانه عشق

سرمست لقای لایزالی

ای ماه وش فرشته پیکر

در حسن و جمال بی مثالی

شد طوطی نطق با فصاحت

در وصف رخ تو گنگ و لالی

حالی است ترا بدل اسیری

برتر ز بیان هر مقالی

شمارهٔ ۴۸۱

گر جلوه کنان یک نفسی پیش من آئی

ز نگار غم از آینه دل بزدائی

جانا چه شود هر دم اگر روی چو ماهت

بی پرده بدین عاشق دیوانه نمائی

روشن شود از نور رخت ملکت جانم

از چرخ دل آندم که چو خورشید برآئی

ازآتش عشق تو نگر داغ بدلها

جانا تو چنین فارغ و بی درد چرائی

هر چند بجان تحفه غم پیش فرستی

شادی و طرب در دل عشاق فزائی

دیگر نکند میل بطوبی دل زاهد

با این قد رعنا چو بفردوس درآئی

از لذت کونین اسیری نکند یاد

گر وصل تو یابد بچنین روز جدائی

شمارهٔ ۴۸۲

دلا در عاشقی برگو چه دیدی

که درد عشق را برجان خریدی

بصحرای طلب عمری برفتی

نشان کو گر بمطلوبت رسیدی

چو دلبر دیده جانا نگوئی

ز درد دل چه گفتی و شنیدی

چنین سرمست و لایعقل چرائی

مگر از باده عشقش چشیدی

هزاران ناله چون بلبل چه داری

چو در گلزار وصلش آرمیدی

بحمدالله که دیدی راحت وصل

اگر چه محنت هجران کشیدی

براه عشق او مردانه رفتی

اسیری چون ز قید خود رهیدی

شمارهٔ ۴۸۳

ببرد آخر دل و دینم بغارت ترک یغمائی

بغمزه چشم مست او ربود از من من و مائی

گناه ما بگو تا چیست جز عشق تو ورزیدن

که مشهور جهان کردی مرا زینسان برسوائی

دو عالم محو گرداند شعاع پرتو حسنت

گراز خورشید رخسارت نقاب زلف بگشائی

میان این همه غوغا ز تو سر عجب بینم

که از چشم جهان گشتی نهان در عین پیدائی

چه باشد گفتمش گردم بدیدار تو آسوده

بگفتا عاشق مسکین ز عمر خود بیاسائی

پی سود وصال تو ببازار فنا بازد

بیکدم مایه جان و جهانرا رند سودائی

ز قید هجر تو گفتم، اسیری کی رهد گفتا

اسیری تا توئی ماند، بوصل ما نمی شائی

شمارهٔ ۴۸۴

چون جهانرا پیش جانان نیست یک جو حرمتی

جان فدا کن ای دل ار هستی تو صاحب همتی

درد عشقت عاشقانرا دولتی بی منتهاست

کز غم عشق تو می یابند هر دم لذتی

ای نسیم صبحگاهی اشتیاق جان من

پیش جانان عرضه فرماگر بیابی فرصتی

چون توانی یافت ای دل وصل دلبر باک نیست

در فراقش گرکشی هر دم هزاران محنتی

دولت عالم دلا دیدار جانانست و بس

جان من خوش باش باری چون تو داری دولتی

زاهدی و پارسائی بعد ازاین نتوان فروخت

چون تو کردی در جهان ای دل برندی شهرتی

تا اسیری دید خورشید جمال نوربخش

هر دو عالم ذره پیشش ندارد قیمتی

شمارهٔ ۴۸۵

خدا راای صبا از من دعائی

ببر پیش جفاجو بیوفائی

بگو با عاشق مهجور زارت

چنین بی رحم و ناپروا چرائی

بگفت و گوی بدگویان حاسد

چرا بیگانه گشتی ز آشنائی

ترا آرام بی ما هست، لیکن

مرا بی تو قراری نیست جائی

شدم لایعقل از حیرت که دایم

در آغوش منی و ز من جدائی

چو پیدا گشت نام عشق و عاشق

نیم یکدم بعشقت بی بلائی

اسیری او سر وصلت ندارد

ازآن در دست هجران مبتلائی

شمارهٔ ۴۸۶

تجلی العشق فی کل المجالی

بوجه جل عن وصف الجمال

نیاید شرح حسنش در عبارت

کجا در قال آید ذوق حالی

درآمد یار در کوی خرابات

قدح در دست و مست و لاابالی

بهر صورت نمود او رخ بطوری

چو ظاهر شد باوصاف کمالی

ز عالم فتنه و آشوب برخاست

چو شاه عشق شد برملک والی

ندارم جز خیال زلف و رویش

کسی مونس در ایام و لیالی

اسیری را بهشیاری چکارست

چو هست او مست جام لایزالی

شمارهٔ ۴۸۷

ز تاب آتش شوقت شدم مجنون و شیدایی

چه باشد گر بمشتاقان جمال خویش بنمایی

بیکدم شور و غوغای قیامت در جهان گیرد

چنین سرمست از خلوت بصحرا گر برون آیی

دل دیوانه از رویت نمیدانم چه می بیند

که چون زلف پریشانت ز عشقش گشت سودایی

چو هر جا حسن رخسارت دگرگون جلوه بنمودست

دل دیوانه عاشق ازآن گشتست هر جایی

دل و جان اسیران را ز دام غم کنی آزاد

بشوخی گرنقاب زلف از رخسار بگشایی

جهان آئینه عشقست اگر صورت و گر معنی

دو عالم مست این جامند چه پنهان و چه پیدایی

ز نام زهد و هشیاری اسیری ننگ میدارد

چرا کو شهره شهرست در مستی و رسوایی

شمارهٔ ۴۸۸

عاشقم برخط و خال و رخ مه سیمائی

که بیک عشوه فریبد دل صد دانائی

هست در گردن جان سلسله زلف کسی

که اسیرست بدامش دل هر شیدائی

چون توان دید جمال رخش امروز بنقد

از پی نسیه چرا منتظر فردائی

نکند بار دگر دیده بطوبی نظری

گر بجنت بخرامی بچنین بالائی

آنچنان واله حسنش شده ام از دل و جان

که ندارم بجهان هیچ بخود پروائی

هر گدائی که بکوی تو درآید روزی

گشت در مملکت هر دو جهان دارائی

مائی ما که اسیری به جهان قطره نمود

غرقه در بحر شد و هست کنون دریائی

شمارهٔ ۴۸۹

درآبکوی خرابات عشق اگر مردی

شراب بیخبری نوش تا شوی فردی

ز صحن جان و دلم سوسن و سمن روید

اگر ز گلشن رویت بما رسد وردی

بچشم اهل نظر گشت کحل بینایی

صبا ز کوی تو هرجا که می برد گردی

رسی بمنزل وصل حبیب آخر کار

چو گشت رهبر راه تو همت مردی

بکوی اهل دلان خاک راه باید بود

اگر تو طالب یاری و صاحب دردی

ز تاب آتش عشقش ندیده گرمی

ازآن سبب چو یخ افسرده و چنین سردی

اگر جمال تو میدید منکر عشاق

هزار جان چو اسیری فداهمی کردی

شمارهٔ ۴۹۰

یاسیدی و یا سندی انت منیتی

والله لیس غیرک قصدی و نیتی

ما خاب سائل لکریم من اجله

وجهت نحو ساحتکم رکب حاجتی

وردی لذکر حسنک یا املح الملاح

ما غیره بحبک فرضی و سنتی

من شوق نور وجهک فی القلب اضرمت

نار تنار کل عشاء و غدوة

انت الذی تنور من نوره الظلام

لاغرو ذاک انک شمس الهدایة

فی القرب و الکمال لقد کنت سابقا

کل الوری لانک خیر البریة

من یدعی الطریقة من غیر شرعکم

دین الهدی یکفره فی الحقیقة

ان الذی یموت علی حب آلکم

قدمات مؤمنا لکمال المحبة

لاتحرق الاسیری فی نار فرقة

و اسمح له بوصلک قبل المنیة

شمارهٔ ۴۹۱

سفری قد اخبر عن حضری

قد اخبر عن حضری سفری

سهری من شوق لقائکم

من شوق لقائکم سهری

شرری من نار محبتکم

من نار محبتکم شرری

سمری فی الخلوة ذکرکم

فی الخلوة ذکرکم سمری

سقری بعدی من قربکم

بعدی من قربکم سقری

حذری من فکر قطیعتکم

من فکر قطیعتکم حذری

اثری فی الحب لمندرس

فی الحب لمندرس اثری

خبری قد شاع بحبکم

قد شاع بحبکم خبری

نظری قد اوقد نار هوی

قد اوقد نار هوی نظری

وطری ماکان سوی انتم

ماکان سوی انتم وطری

بطری قد زاد لحسنکم

قد زاد لحسنکم بطری

خطری من سؤ خواطرنا

من سؤ خواطرنا خطری

بصری ما ابصر غیرکم

ما ابصر غیرکم بصری

شجری قداثمر نور هدی

قد اثمر نور هدی شجری

قدری قد نور الیل الدجی

قد نور لیل الدجی قمری

عثری من کون اسیریکم

من کون اسیریکم عثری

شمارهٔ ۴۹۲

سقانی شرابا من کؤوس المحبة

فاسکرنی حتی صحوت بغیبتی

فلما محی رسمی تلا تلا وجهه

عیاناکنور الشمس من کل ذرة

وجدت ظلال الکون استار نوره

و عینای فی الاکوان ناظر بغیتی

ففی کل مجلی قد تجلی جماله

تراه کمثلی ان نظرت بعبرة

بدالی حال فیه شاهدت حاله

تنزهنی عن قید جمع و فرقة

قد ارتفع الاستار بینی وبینه

تشاهده فی کل شی ء بصیرة

وان غاب عن عین الاسیری لقاؤه

زمانا فقد اکفرته فی طریقتی

شمارهٔ ۴۹۳

تغربت عن داری فیا طول غربتی

لقد ضاق قلبی من فرق الاحبة

ومن فرقة الاحباب ماکنت لاقیا

عذاب الیم عنده من عذوبة

الا یا رسولا ان بلغت دیارهم

فبلغ الیهم حال شوقی ولوعتی

فان طال هذا البون فی البین فاعلموا

بان حیاتی عین موت بغصة

وان قطع الموت الملاقات بیننا

احبای لاتنسوا عهود المحبة

الهی فیسرنی الوصول الیهم

بحق نبی مرسل للهدایة

وحال الاسیری من غرایب حالة

فکونوا ممدا للغریب بهسمة

شمارهٔ ۴۹۴

مظهر کل ظهورش گرنه نفس ماستی

صورتم بر زیب کرمنا کجا آراستی

گرنه از معشوق بودی عشق ورزی از نخست

در میانه نام عاشق ازکجا پیداستی

گرنه حسن بیحدش کردی تقاضای ظهور

از چه رو عالم چنین پرفتنه و غوغاستی

در لباس بود چیزی کی نمودی رخ عیان

گرنه آن بودی که حق با جمله اشیاستی

فیض عامش گر نمی گشتی مجدد دم بدم

نقش هستی در جهان پیوسته کی برجاستی

آن پری گر رخ نمودی هر زمان با عاشقان

جان مشتاقان ز شوقش کی چنین شیداستی

گر نمی کردی پریشان زلف مشکین غیرتش

پرده کفر از رخ ایمان کجا برخاستی

رحم بودی برفغان و زاری شبهای من

گردل سختش نه سنگ و مرمر و خاراستی

در ره عشقش اسیری گر نمی بودی نشان

هر گدا در ملک معنی چون کی وداراستی

شمارهٔ ۴۹۵

اگر زلفین تو پر خم نبودی

نشان کفر در عالم نبودی

گره از جعد گیسو گر گشودی

دل شیدا چنین درهم نبودی

نقاب از حسن رویت گر فتادی

دل عاشق اسیر غم نبودی

وگر مهر رخت تابان نگشتی

دل مجروح را مرهم نبودی

اگر آن غمزه غمازی نکردی

همه شادی بدی ماتم نبودی

جمالش کر بیک رو رو نمودی

بکلی نام کیف و کم نبودی

اسیری گر طلبکاری ازو نیست

به کوی وصل کس محرم نبودی

رباعیات

شمارهٔ ۱ : از ما نبود نشان و نامی پیدا

شمارهٔ ۲ : داری سر جور و بیوفائی با ما

شمارهٔ ۳ : جان و دل من فدای جانان بادا

شمارهٔ ۴ : ای ملک فراق جای دیرینه ما

شمارهٔ ۵ : ای ذات تو برتر از خیال من و ما

شمارهٔ ۶ : مائیم مجرد از اضافات و نسب

شمارهٔ ۷ : حال دل دیوانه عجایب حالیست

شمارهٔ ۸ : سرگشته چو گو شدم بمیدان غمت

شمارهٔ ۹ : چون سبزه دمیده شد به بستان رخت

شمارهٔ ۱۰ : تا گشت دلم ز عشق پابست غمت

شمارهٔ ۱۱ : خورشید رخ تو ماه تابان من است

شمارهٔ ۱۲ : از آتش شوق تو دلم بریانست

شمارهٔ ۱۳ : مائیم منزه از قیود ملکوت

شمارهٔ ۱۴ : هر لحظه جمال دوست دیدن چه خوش است

شمارهٔ ۱۵ : تاجی ز خیال وصل تو در سرماست

شمارهٔ ۱۶ : درد تو دوای این دل رنجورست

شمارهٔ ۱۷ : جانی که همای عالم قدس بدست

شمارهٔ ۱۸ : سرمایه عمر من بسودای تو رفت

شمارهٔ ۱۹ : از نور تجلی تو عالم پیداست

شمارهٔ ۲۰ : تا دل بجفای عشق تو خو کردست

شمارهٔ ۲۱ : پیوسته مرا از او جگر پرخونست

شمارهٔ ۲۲ : آنجا که منم نه ذات باشد نه صفات

شمارهٔ ۲۳ : ظاهر ز مظاهر جهات ذات منست

شمارهٔ ۲۴ : نور رخت از ظلمت زلفت پیداست

شمارهٔ ۲۵ : آن نقد نبی که در ولایت شاهست

شمارهٔ ۲۶ : تا مهر جمال تو هویدا شده است

شمارهٔ ۲۷ : عشق تو مرا ز عالم آزادی داد

شمارهٔ ۲۸ : از پرتو روی تو جهان روشن شد

شمارهٔ ۲۹ : آن دم که ظهور یار و اغیار نبود

شمارهٔ ۳۰ : روی تو نهان بپرده عالم شد

شمارهٔ ۳۱ : ای دلبر شوخ بیوفائی تا چند

شمارهٔ ۳۲ : یارم ز همه جهان مرا روی نمود

شمارهٔ ۳۳ : لعل لب تو از می ناب اولیتر

شمارهٔ ۳۴ : ای حسن تو از روی بتان کرده ظهور

شمارهٔ ۳۵ : ای دل بغم فراق می باش صبور

شمارهٔ ۳۶ : دادم دل خود به عشق یاری که مپرس

شمارهٔ ۳۷ : ما محرم اسرار الهیم ای دل

شمارهٔ ۳۸ : هر لحظه رخت بحسن دیگر بینم

شمارهٔ ۳۹ : ما کاشف رمز علم الاسمائیم

شمارهٔ ۴۰ : جامی که می دو کون را جاست منم

شمارهٔ ۴۱ : من عاشق و رند و لاابالی شده ام

شمارهٔ ۴۲ : در بادیه عشق تو سرگردانم

شمارهٔ ۴۳ : ما مست مدام کوی آن خماریم

شمارهٔ ۴۴ : ما چون ز ازل مست و خراب آمده ایم

شمارهٔ ۴۵ : ما بنده عشق و از خرد آزادیم

شمارهٔ ۴۶ : در عشق تو بی مذهبم و بی دینم

شمارهٔ ۴۷ : روی تو ز مرآت جهان می بینم

شمارهٔ ۴۸ : معشوقه پرست لاابالی مائیم

شمارهٔ ۴۹ : شهباز فضای لامکانی مائیم

شمارهٔ ۵۰ : واصل بجهان بی مثالی مائیم

شمارهٔ ۵۱ : بینا بحقایق معانی مائیم

شمارهٔ ۵۲ : در پرتوحسن دلبری حیرانم

شمارهٔ ۵۳ : عمری بامید وصل دلبر بودم

شمارهٔ ۵۴ : گفتی چو غمت رسد ترا غمخوارم

شمارهٔ ۵۵ : تا در رخ خوب تو نگاهی کردم

شمارهٔ ۵۶ : ناظر بکتاب روی خوبان زانیم

شمارهٔ ۵۷ : ما جمله جهان مصحف ذاتت دانیم

شمارهٔ ۵۸ : جانا ز جهان جمال تو می بینم

شمارهٔ ۵۹ : عالم ز جمال تو منور بینم

شمارهٔ ۶۰ : مشتاق جمال روی جان افروزم

شمارهٔ ۶۱ : جز عشق تو نیست در جهان حاصل من

شمارهٔ ۶۲ : دریای دلم نه قعر دارد نه کران

شمارهٔ ۶۳ : زان دم که شدیم آشنای غم تو

شمارهٔ ۶۴ : ای عشق تو مونس دل دیوانه

شمارهٔ ۶۵ : ای مونس جان من بگاه و بیگاه

شمارهٔ ۶۶ : ای روی ترا جمله جهان آئینه

شمارهٔ ۶۷ : ذاتست و صفات بیحد و اندازه

شمارهٔ ۶۸ : رندیم و حریف شاهد و پیمانه

شمارهٔ ۶۹ : ما را بجهان نیست بجز یک هوسی

شمارهٔ ۷۰ : ای دیده همیشه طالب دیداری

شمارهٔ ۷۱ : ای دل تو اگر باده عشقش نوشی

شمارهٔ ۷۲ : ای دل به غم فراق دایم خونی

شمارهٔ ۷۳ : مائیم اسیر دام گیسوی کسی

شمارهٔ ۷۴ : تا سنبل زلف تو برآشفت بروی

شمارهٔ ۷۵ : بحرست مرا جام می و حق ساقی

شمارهٔ ۷۶ : ای در دل هر ذره ز تو سودائی

شمارهٔ ۷۷ : تا مستی هستیت نگردد لاشی

شمارهٔ ۱

از ما نبود نشان و نامی پیدا

زان رو که شدم غریق دریای فنا

از هستی خود چو محو گشتم دیدم

از دست حبیب خلعت عز بقا

شمارهٔ ۲

داری سر جور و بیوفائی با ما

پیوسته ازآن کنی جدائی باما

یارب بود این که از سر مهر و وفا

رخسار چو خورشید نمائی با ما

شمارهٔ ۳

جان و دل من فدای جانان بادا

در حسن رخش دو دیده حیران بادا

تا سر بودم همیشه اندر سرمن

سودای سر زلف پریشان بادا

شمارهٔ ۴

ای ملک فراق جای دیرینه ما

مأوای غم تو خانه سینه ما

ظاهر شده عکس جمله اسما و صفات

در مظهر تام قلب بی کینه ما

شمارهٔ ۵

ای ذات تو برتر از خیال من و ما

ز آثار صفات تو جهان شد پیدا

اشیاء همه غرق نور رویت بینم

ای حسن و جمال تو هویدا ز اشیا

شمارهٔ ۶

مائیم مجرد از اضافات و نسب

آزاده ز قید وصف مربوب وز رب

در مرتبه ذات معرا ز صفات

هرگز نبود نام ز مطلوب و طلب

شمارهٔ ۷

حال دل دیوانه عجایب حالیست

کین نقطه دل بروی دلبر خالیست

در حیرت آنکه این چه خالست و چه رو

خاموش چنانم که تو گوئی لالیست

شمارهٔ ۸

سرگشته چو گو شدم بمیدان غمت

صد زخم بجان خوردم ز چوگان غمت

بی راهبری راه بپایان نبرد

جویای وصال در بیابان غمت

شمارهٔ ۹

چون سبزه دمیده شد به بستان رخت

بشکفت بنفشه در گلستان رخت

دارد همه روز و شب فغان بلبل مست

کافسوس که زاغ شد نگهبان رخت

شمارهٔ ۱۰

تا گشت دلم ز عشق پابست غمت

از پای فتاد جانم از دست غمت

از شوق گلستان رخت مرغ دلم

چون بلبل بی نوای شد مست غمت

شمارهٔ ۱۱

خورشید رخ تو ماه تابان من است

لعل لب تو چشمه حیوان من است

چون ظلمت و نور عکس زلف و رخ تست

کفر دو جهان همیشه ایمان من است

شمارهٔ ۱۲

از آتش شوق تو دلم بریانست

وز داغ فراق جان ما سوزانست

تا حسن رخ تو دیدم از هر دو جهان

کفر سرزلف تو مرا ایمانست

شمارهٔ ۱۳

مائیم منزه از قیود ملکوت

هستیم مقدس از صفات جبروت

پیدا نبود ز ما، نه اسم و نه صفت

پنهان بنقاب عزم اندر لاهوت

شمارهٔ ۱۴

هر لحظه جمال دوست دیدن چه خوش است

زان لب سخن بوسه شنیدن چه خوش است

بربوی وصال او دل و جان مرا

دامن ز همه جهان کشیدن چه خوش است

شمارهٔ ۱۵

تاجی ز خیال وصل تو در سرماست

پیراهن درد هجر تو در برماست

از لوح رخت حروف عالم خوانم

مرآت رخ توزان سبب دفتر ماست

شمارهٔ ۱۶

درد تو دوای این دل رنجورست

وصل تو شفای جان هر مهجورست

هر کو ز جهان جمال روی توندید

نزدیک محققان ز عرفان دورست

شمارهٔ ۱۷

جانی که همای عالم قدس بدست

درمانده بدام شهوت و حرص شدست

از قید صفات بد اگر گشت جدا

بالذات ورا میل بمأوای خودست

شمارهٔ ۱۸

سرمایه عمر من بسودای تو رفت

نقد دو جهان مرا بیغمای تو رفت

جان و دلم از جهان بصد حسرت و آه

با درد فراق وداغ غم های تو رفت

شمارهٔ ۱۹

از نور تجلی تو عالم پیداست

ذرات جهان ز مهر رویت شیداست

چشمی که بنور معرفت روشن شد

بیند که جمال تو بعالم پیداست

شمارهٔ ۲۰

تا دل بجفای عشق تو خو کردست

صد کوه بلا به پیش او چون گردست

درد تو شفای این دل درویش است

هرکس نه چنین بود یقین نامردست

شمارهٔ ۲۱

پیوسته مرا از او جگر پرخونست

یک لحظه نپرسید که حالت چونست

از جور و جفای او ننالم که مرا

اینها همگی ز طالع وارونست

شمارهٔ ۲۲

آنجا که منم نه ذات باشد نه صفات

نه انجم و افلاک و عناصر نه جهات

نه کشف و تجلی و نه حال و نه مقام

نه جنت و دوزخ و نه نور و ظلمات

شمارهٔ ۲۳

ظاهر ز مظاهر جهات ذات منست

گر علوی و سفلی است و گر جان و تنست

گر عالم و آدم است و گر ملک و ملک

گر کون و مکان و گر زمین وز منست

شمارهٔ ۲۴

نور رخت از ظلمت زلفت پیداست

لیکن نظر چنین نصیب داناست

عارف ز جهان بروی تو می نگرد

برکوری آنکه دیده اش ناپیداست

شمارهٔ ۲۵

آن نقد نبی که در ولایت شاهست

برچرخ هدایت آفتاب و ماه است

در خلق حسن حسین ثانی بجهان

میدان بیقین کامیر روح الله است

شمارهٔ ۲۶

تا مهر جمال تو هویدا شده است

از پرتو او دو کون پیدا شده است

تا دیده برخسار تو بینا شده است

جان و خردم ز دیده شیدا شده است

شمارهٔ ۲۷

عشق تو مرا ز عالم آزادی داد

تاباد، غم عشق تو برجانم باد

دایم دل و جان بیاد تو مشغولند

هرگز بود آیا که کنی از ما یاد

شمارهٔ ۲۸

از پرتو روی تو جهان روشن شد

جانم ز نسیم زلف تو گلشن شد

چون شاهد حسن در عدم منزل کرد

میخانه هر دو عالمش مسکن شد

شمارهٔ ۲۹

آن دم که ظهور یار و اغیار نبود

ز اسما و صفات و فعل آثار نبود

در خلوت غیب خو بخود داشت حضور

در دار بغیر یار دیار نبود

شمارهٔ ۳۰

روی تو نهان بپرده عالم شد

مجموعه حسنت از جهان آدم شد

اسمت بمراتب ظهورات صفات

گه عالم و گه آدم و گه خاتم شد

شمارهٔ ۳۱

ای دلبر شوخ بیوفائی تا چند

در هجر تو جان به بی نوائی تا چند

آخر بود این که جان بوصل تو رسد

این دل بغم و درد جدائی تا چند

شمارهٔ ۳۲

یارم ز همه جهان مرا روی نمود

دیدم که جهان جمله نمود او بود

عالم همه مرآت جمال رخ اوست

حقا که جز او نیست بعالم مشهود

شمارهٔ ۳۳

لعل لب تو از می ناب اولیتر

دندان تو از در خوشاب اولیتر

در خورد دلم بجز لب لعل تو نیست

زان رو که شراب با کباب اولیتر

شمارهٔ ۳۴

ای حسن تو از روی بتان کرده ظهور

روی تو بپرده جهان شد مستور

زهاد ز درد هجر تو رنجورند

عشاق ز باده وصالت مخمور

شمارهٔ ۳۵

ای دل بغم فراق می باش صبور

کاندر عقب فراق وصل است و سرور

باآن قدو روی چون گل و سروسهی

داریم فراغتی ز طوبی و ز حور

شمارهٔ ۳۶

دادم دل خود به عشق یاری که مپرس

کردم هوس وصل نگاری که مپرس

تا دل به بلای غم گرفتار آمد

دارم ز جفاش روزگاری که مپرس

شمارهٔ ۳۷

ما محرم اسرار الهیم ای دل

ما واقف هر چیز کماهیم ای دل

در ملک شهود و تخت تمکین و یقین

بی هیچ شکی حاکم و شاهیم ای دل

شمارهٔ ۳۸

هر لحظه رخت بحسن دیگر بینم

هر دم به لطافتش فزونتر بینم

هرجا بصفت بیش و کمش گر بینم

نتوان که جمال تو مکرر بینم

شمارهٔ ۳۹

ما کاشف رمز علم الاسمائیم

در بحر وجود در بی همتائیم

گنجی که همه جهان طلسمات ویند

گر راه بدان گنج بیابی مائیم

شمارهٔ ۴۰

جامی که می دو کون را جاست منم

وان قطره که صد هزار دریاست منم

حرفی که بکنه سراو گر برسی

در وی همه کتاب پیداست منم

شمارهٔ ۴۱

من عاشق و رند و لاابالی شده ام

دیوانه عشق لایزالی شده ام

مشتاق وصالم و وصال تو خیال

از غایت شوق من خیالی شده ام

شمارهٔ ۴۲

در بادیه عشق تو سرگردانم

بی رهبر و زاد و بی سروسامانم

از دست غم فراق ما را برهان

در بزم وصال خویشتن بنشانم

شمارهٔ ۴۳

ما مست مدام کوی آن خماریم

عالم همگی شراب و ما می خواریم

هر لحظه جهان بجرعه نوشیدیم

مست ابدیم و از ازل خماریم

شمارهٔ ۴۴

ما چون ز ازل مست و خراب آمده ایم

با ساغر و جام و باشراب آمده ایم

تقوی مطلب زما چواز حکم ازل

با شاهد و باده و رباب آمده ایم

شمارهٔ ۴۵

ما بنده عشق و از خرد آزادیم

با درد و غم عشق تو بس دلشادیم

چون حاصل عمر ما بجز عشق تو نیست

گوئی مگر از برای عشقت زادیم

شمارهٔ ۴۶

در عشق تو بی مذهبم و بی دینم

نور رخ تو ز کفر و دین می بینم

چون دل بصفای معرفت روشن شد

در مرتبه یقین بود تمکینم

شمارهٔ ۴۷

روی تو ز مرآت جهان می بینم

حسنت ز همه جهان عیان می بینم

از غیرت اگر پرده برو افکندی

در پرده کون ترا نهان می بینم

شمارهٔ ۴۸

معشوقه پرست لاابالی مائیم

مست از می وصل ذوالجلالی مائیم

فارغ ز خمار هجر در عین وصال

در بزم شهود لایزالی مائیم

شمارهٔ ۴۹

شهباز فضای لامکانی مائیم

سیمرغ هوای بی نشانی مائیم

گر ره بخزانه حقیقت طلبی

مفتاح در گنج معانی مائیم

شمارهٔ ۵۰

واصل بجهان بی مثالی مائیم

عارف بصفات لایزالی مائیم

در بحر هویتش چو فانی شده ام

باقی ببقای بی زوالی مائیم

شمارهٔ ۵۱

بینا بحقایق معانی مائیم

دانا بمعارف بیانی مائیم

آنکو بیقین بعلم و عین است بحق

از جمله جهان اگر بدانی مائیم

شمارهٔ ۵۲

در پرتوحسن دلبری حیرانم

کز مهر رخش چو ذره سرگردانم

از جور و جفای یار بی مهر و وفا

درمانده بدام درد بی درمانم

شمارهٔ ۵۳

عمری بامید وصل دلبر بودم

در آتش هجر او چو اخگر بودم

تاره بحریم حرمتش یافت دلم

دایم ز طلب چو حلقه بردر بودم

شمارهٔ ۵۴

گفتی چو غمت رسد ترا غمخوارم

شادت کنم و بغم دگر نگذارم

اکنون که ز پا فتادم از درد فراق

بردست وصال جان ما بردارم

شمارهٔ ۵۵

تا در رخ خوب تو نگاهی کردم

هر روز ز اشتیاقش آهی کردم

تا گشت دلم به بند عشقت پابند

از دست غم تو روبراهی کردم

شمارهٔ ۵۶

ناظر بکتاب روی خوبان زانیم

کز روی نکو آیت حسنت خوانیم

ما را چه خبر ز عالم و زهد وورع

ما شیوه شاهدان نکو میدانیم

شمارهٔ ۵۷

ما جمله جهان مصحف ذاتت دانیم

از هر ورقی آیت و صفت خوانیم

با آنکه مدرسیم در مکتب عشق

در معرفت کنه تو ما نادانیم

شمارهٔ ۵۸

جانا ز جهان جمال تو می بینم

از باغ جهان گل وصالت چینم

دایم ز جهان مرا چو مشهود توئی

در مرتبه شهود بی تلوینم

شمارهٔ ۵۹

عالم ز جمال تو منور بینم

برصورت آدمت مصور بینم

هرکس که بدولت لقای تو رسید

شادی جهان ورا میسر بینم

شمارهٔ ۶۰

مشتاق جمال روی جان افروزم

از آتش شوق دایما می سوزم

معشوق چو شد معلم اسرارم

در مکتب عشق عاشقی آموزم

شمارهٔ ۶۱

جز عشق تو نیست در جهان حاصل من

جز درد و غمت مباد اندر دل من

در ملک طرب خانه طلب می کردم

جز برسر کوی غم نشد منزل من

شمارهٔ ۶۲

دریای دلم نه قعر دارد نه کران

چون ذره به پیش او همه کون و مکان

دل مظهر علم حق بود ای نادان

پیدا و نهان ازآن درو گشته عیان

شمارهٔ ۶۳

زان دم که شدیم آشنای غم تو

بیگانه ز خویشم از جفای غم تو

با عشق تو عهد ماچو محکم بودست

کردیم جهان و جان فدای غم تو

شمارهٔ ۶۴

ای عشق تو مونس دل دیوانه

با درد و غم تو جان ما هم خانه

تا با غم عشق آشنا شد دل من

از صبر و خرد بکل شدم بیگانه

شمارهٔ ۶۵

ای مونس جان من بگاه و بیگاه

بی یاد تو کار دل تباهست تباه

مشتاق جمال تو چنانم که دمی

گر غایبم از خیال تو واویلاه

شمارهٔ ۶۶

ای روی ترا جمله جهان آئینه

در مملکت هستی تو مائی نه

حسن تو که از روی بتان مرئی شد

رای تو بدی و دیگری رائی نه

شمارهٔ ۶۷

ذاتست و صفات بیحد و اندازه

از وصف تو عالمی پر از آوازه

هر ذره ز تو بوصف خاصی مخصوص

برحسن تو خاص گلرخان تازه

شمارهٔ ۶۸

رندیم و حریف شاهد و پیمانه

مخمور دو چشم جادوی مستانه

از روز ازل نصیب ما عشق تو بود

زان روی شدم بعاشقی افسانه

شمارهٔ ۶۹

ما را بجهان نیست بجز یک هوسی

کایی و به پیش ما نشینی نفسی

لعل لب خود بپرسشی بگشائی

گوئی که بگو تو از کجائی چه کسی؟

شمارهٔ ۷۰

ای دیده همیشه طالب دیداری

دانم همه دم هوای وصلش داری

دلبر چو میان جان و دل گشت مقیم

او را ز چه رو تو دور می اندازی

شمارهٔ ۷۱

ای دل تو اگر باده عشقش نوشی

باید که غمش بعالمی نفروشی

هر لحظه اگر وصال او دست دهد

چون اهل فراق در رهش میکوشی

شمارهٔ ۷۲

ای دل به غم فراق دایم خونی

وی جان بامید وصل جانان چونی

شوقت همه روزه بیشتر میگردد

زان رو که بعشق هر زمان افزونی

شمارهٔ ۷۳

مائیم اسیر دام گیسوی کسی

سودائی زلف عنبرین بوی کسی

ذرات جهان شده گرفتار چو من

در قید کمند حلقه موی کسی

شمارهٔ ۷۴

تا سنبل زلف تو برآشفت بروی

خلق از پی جست وجو شده کوی بکوی

خواهی نشود واقف اسرار تو کس

عارف که ترا بدید گفتی که مگوی

شمارهٔ ۷۵

بحرست مرا جام می و حق ساقی

مستی ز شراب نور وجه باقی

هر لحظه هزار بحر می نوشیدم

سیراب نشد جان من از مشتاقی

شمارهٔ ۷۶

ای در دل هر ذره ز تو سودائی

از مهر جمال تو جهان شیدائی

مست از می وصل تو چنانم که دگر

از هستی خویش نیستم پروائی

شمارهٔ ۷۷

تا مستی هستیت نگردد لاشی

از جام وصال او کجا نوشی می

تا در نظرت نقش توئی می ماند

در کوی حقیقت نبری هرگز پی

ترجیعات

شمارهٔ ۱ : جنبش بحر عشق پیداشد

شمارهٔ ۲ : چو شاه از جای خود عزم سفر کرد

شمارهٔ ۱

جنبش بحر عشق پیداشد

موج زد نقش ما هویدا شد

گشت دریا عیان بصورت ما

مائی ما نمود دریا شد

هر دو عالم بنقش ما بنمود

اصل جمله حقیقت ما شد

قلزم عشق زد نفس در دم

جمله کاینات پیدا شد

تا نماید کمال خود پیدا

عشق از خانه سوی صحرا شد

عشق برخود لباس هر دو جهان

چون بیاراست آشکارا شد

حسن خود در لباس زیبا دید

عاشق خویش گشت و شیدا شد

نام خود کرد عاشق و معشوق

گاه مجنون و گاه لیلا شد

غیر او نیست در جهان موجود

بیند آنکو بعشق بینا شد

که جهان موجهای این دریاست

موج دریا و یکیست غیر کجاست

غیرت عشق اینچنین فرمود

که نباشد بغیر او موجود

تا نه بیند جمال او غیری

خویشتن را بنقش جمله نمود

هر زمان کسوت دگر پوشید

لحظه لحظه بحسن دیگر بود

همه او بود طالب و مطلوب

غیر او نیست شاهد و مشهود

این همه نقش های گوناگون

در حقیقت بجز نمود نبود

مهر رویش ز پرده ذرات

چونکه بنمود جان ما آسود

جمله عالم نمود در نظرم

نقش موجی بروی بحر وجود

هر دو عالم ظهور یک عشق است

گر نظر میکنی بعین شهود

دل چو دریافت ذوق حالت عشق

پرده از روی راز خویش گشود

که جهان موجهای این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

من یقین و گمان نمی دانم

علم و معنی بیان نمی دانم

من مقامات و حال و کشف و شهود

بی نشان و نشان نمی دانم

من تجلی و نور و ذوق و سماع

صحو و محو و عیان نمی دانم

عقل و نفس و ملائک و ارکان

لامکان و مکان نمی دانم

هر دو عالم بدیده در نارم

این جهان آن جهان نمی دانم

غیر یک نقطه اندرین ادوار

هیچ دور و زمان نمی دانم

غیر آن یک حقیقت مطلق

آشکار و نهان نمی دانم

غیر یک نور منبسط بجهان

من زمین آسمان نمی دانم

وصف آن واحد کثیرنما

همچو این یک بیان نمی دانم

که جهان موجهای این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

شاهد عشق حسن خود پیدا

کرد اول بصورت اسما

پس برون کرد سر ز جیب جهان

گشت پیدا بکسوت اشیا

هر زمانی جمال او ظاهر

می نماید بنقش ما و شما

عشق هر دم ظهور دیگر داشت

زان کند نقش مختلف پیدا

هر دم از کوی سربرون آرد

روی دیگر نماید او هر جا

هر زمان جلوه دگر دارد

حسن رویش بدیده بینا

عشق با حسن خویش می بازد

متهم کرده وامق و عذرا

مهر حسنش ز روی هر ذره

می توان دید هم بدیده ما

میخروشد محیط عشق دگر

میرساند بگوش جمله صدا

که جهان موجهای این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

ما خراباتیان می نوشیم

خرقه زهد را کجا پوشیم

از پی شاهد و شراب مدام

در ره جست و جو بجان کوشیم

هر دو عالم روان بیک جرعه

گر ز ما می خرند بفروشیم

ز آتش شوق شاهد و باده

همچو خنب شراب در جوشیم

در خرابات عشق مست و خراب

بی خبر از خودیم و مدهوشیم

ساقیا از شراب لعل لبت

مست و لایعقلیم و بیهوشیم

وقت آن شد که سوی بحر رویم

هفت دریا بیک نفس نوشیم

غوطه در بحر بی کرانه زنیم

عین دریا شویم و بخروشیم

پس ببانگ بلند می گوئیم

از کس این راز را نمی پوشیم

که جهان موجهای این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

عالمی پر ز شور می بینم

دلبری بس غیور می بینم

از سر کوی عشق عالم سوز

عقل را دور دور می بینم

ز آفتاب جمال او عالم

دایما غرق نور می بینم

از دم جانفزای لعل لبش

هر نفس نفخ صور می بینم

در تماشای جلوه رویش

جان و دل در حضور می بینم

شاهد حسن او بصد جلوه

دم بدم در ظهور می بینم

در تجلی حسن او هر دم

عالمی بی شعور می بینم

هرکه دارد گمان که غیری هست

در یقینش قصور می بینم

هر کسی کو نشان عشق بخواند

گفت بین السطور می بینم

که جهان موج های این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

مرحبا ترک مست یغمائی

دل ز ما می بری برعنائی

در جهان نیست کس بتو مانند

بی نظیری بحسن و زیبائی

تا جمال تو بینم از همه رو

در جهان گشته ام تماشائی

مظهر حسن با کمال تو بود

هرچه دیدم نهان و پیدائی

چون بهر جا جمال تو بنمود

عاشقانرا دلی است هر جائی

تا بتابید مهر رخسارت

ذره سان گشته ایم شیدائی

محو مطلق شود همه عالم

گر نقاب از جمال بگشائی

شاهد عشق می نماید رو

از پس پرده من و مائی

باز بینی بنور عشق عیان

چون ترا شد بعشق بینائی

که جهان موج های این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

در خرابات ما گذر نکند

هر که از خویشتن سفر نکند

آه کان دلبر خراباتی

هیچ برحال ما نظر نکند

ناله عاشقان شیدائی

در دل سنگ او اثر نکند

چنگ در زلف او تواند زد

هرکه ازکافری حذر نکند

یار با تو جمال ننماید

تا ترا از تو بی خبر نکند

هرکه محجوب کفر و دین باشد

دست با دوست در کمر نکند

این خرابات عشق دریاییست

مائی ما در او گذر نکند

عالم حیرتست و می دانم

عقل ازین جای سر بدر نکند

ما چه دانیم نقش عالم چیست

عشق ما را خبر اگر نکند

که جهان موج های این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

ما حریفان بزم رندانیم

مست جام وصال جانانیم

جرعه جام ماست بحر محیط

ما چه دریا دل و چه رندانیم

ما برندی و عشق ورزیدن

در همه کاینات دستانیم

نیست ما را خبر ز هشیاری

چون ز جام الست مستانیم

ما ز اوراق دفتر عالم

رقم حسن دوست میخوانیم

نیست حاجت مرا بظن و قیاس

ما ز اهل شهود و ایقانیم

ما بدیدار دوست پیوسته

واله و دنگ و مست و حیرانیم

بدی عاشقان مگو زاهد

همه را ما چو نیک می دانیم

کشف شد بر دلم چو این حالت

غیر ازین برزبان نمی رانیم

که جهان موج های این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

جان ما در هوای دلدارست

دل گرفتار عشق آن یارست

از شراب دو چشم مخمورش

جان گهی مست و گاه خمارست

دل ببازار عشق هر ساعت

وصل او را بجان خریدارست

جان ما را ببزمگاه شهود

دیده دایم بروی دلدارست

در خرابات عشق با شاهد

عاشقانرا چه عیش و بازارست

می نماید جمال دوست عیان

دیده بگشا که وقت دیدارست

حسن او بیند از دو کون عیان

دل که از نقش غیر بیزارست

عشق را جلوه هاست بی غایت

هر دو عالم ازو نمودارست

چون زبانم بعشق گویا شد

با تو گوید کزین خبردارست

که جهان موجهای این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

شاهد حسن او نمود عیان

خویشتن در لباس کون و مکان

در پس پرده همه ذرات

آفتاب جمال اوست نهان

دم بدم در لباس مستوری

جلوه ها میکند رخ جانان

حسن او هر زمان بروی دگر

آشکارا شود بدیده جان

جام گیتی نماست عارض دوست

که نماید ازو عکوس جهان

حسن رخسار او عیان دیدم

در مزایای جمله اعیان

هر چه بینی نشان آن یارست

غیر او را کجاست نام و نشان

یار هر دم جمال خود پیدا

می نماید بصورت اکوان

گشت روشن چو آفتاب منیر

براسیری ز عین علم و عیان

که جهان موج های این دریاست

موج و دریا یکیست غیر کجاست

الا ای دلبر شوخ جفاکار

مرا با من بلطف خویش مگذار

که ما و من حجاب راه ما شد

حجاب ما بفضل از پیش بردار

چو برخیزد خیال ما ز پیشم

مگر بینم دمی بی پرده دیدار

جهانرا مظهر حسن تو بینم

بهر جا رو نموده بهر اظهار

که تا نبود نشان و نام عالم

ز روی خود برافکن پرده ای یار

دمی معشوق خود شو عاشق خود

ترا دایم چو با خود بود بازار

چنان مست مدام چشم یارم

که تا بودم نبودم هیچ هشیار

شراب وحدتش ما را چنان ساخت

که کثرت را نه بینم غیر پندار

بگو با خاص و عام این نکته روشن

اسیری چون شدی واقف ز اسرار

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

منم در عاشقی رسوای عالم

ز عشق تو شده شیدای عالم

برویت تا سواد زلف دیدم

فتاد اندر سرم سودای عالم

جهان از شوق رویت بیقرارست

که در خوبی توئی زیبای عالم

خرد تا مست شد از باده عشق

بمجنونیست سر غوغای عالم

ببحر وحدتش غرقم ندارم

نه پروای خود و پروای عالم

چو گشتم شادمان از وصل دلبر

فراغت دارم از غم های عالم

جهان روشن ز مهر روی یارست

که شد نور رخش دارای عالم

جهان خالی ز اغیارست دایم

که از یارست پر مأوای عالم

مترس از کس اسیری فاش میگو

ترا چون هست استغنای عالم

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان است

چو پیدا شد جمال روی انور

برآمد از جهان الله اکبر

نسیم زلف عنبر بوی او ساخت

دماغ جمله عالم معطر

قد چون سرو او از عزو از ناز

لباس جان و تن راکرد دربر

جهان از حسن او برداشت حظی

رسید آخر بآدم حظ اوفر

بهر دم جلوه دیگر نماید

نشد هرگز یکی جلوه مکرر

زهی حسن جهان آرا که خود را

دمادم می نماید نوع دیگر

یکی معنی است گر صد گر هزارست

بصورتهای گوناگون مصور

چو روی نوربخشش گشت ظاهر

ز نورش جمله عالم شد منور

چو زیر پرده عالم اسیری

بدیدی روی او زین پرده بگذر

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

جهان مرآت حسن دلبرماست

رخش ز آئینه هر ذره پیداست

بود قایم بهستی نیست دایم

که قیوم جهان بودن خداراست

رخش آئینه گیتی نما شد

که اندر وی همه عالم هویداست

مرا از خط و خالش گشت روشن

که روی خوب او عالم بیاراست

نگنجد ما و من در بزم وصلش

که بزم وصل جانان بی من و ماست

بزیر پرده زلف سیاهش

رخ پر نور او یا رب چه زیباست

اگر خواهی که گردد برتو روشن

بدست آور دلی کو سرشناساست

منور کن بنور معرفت دل

که پیش عارف این آمد ره راست

درو بنگر که بینی چون اسیری

که هر ذره بدین معنی چه گویاست

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

همه عالم بچشم من سیاهست

که زلفش پرده روی چو ماهست

کسی کایات حسنش را نخواند

ز اوراق جهان، او دل سیاهست

هرآنکو منکر دیدار یارست

همه طاعات او عین گناهست

کسی را نقد عرفان گشت حاصل

که او فارغ ز فکر مال و جاهست

بمعشوق ار چه ره بسیار باشد

طریق عاشقی الحق چه راهست

بوصل او کجا ره می توان برد

بما تا ذره مائی ما هست

به پیش آنکه دارد روشناسی

جهان آئینه دار روی شاهست

اسیری آفتاب نوربخش است

که ذرات دو عالم را پناهست

مرا از هاتف غیبی دمادم

رسد این نکته چندین سال و ماهست

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

ز شور جلوه های بی نهایت

پر از آشوب و غوغا شد ولایت

همه عالم پر از روح و صفا شد

ز انوار جمال جانفزایت

توئی معشوق و عالم جمله عاشق

چنین بودست قسمت از بدایت

طلب کردم همه عمر و ندیدم

بعالم هیچ مطلوبی ورایت

چو حسنت را نهایت نیست پیدا

نباشد شوق ما را نیز غایت

اگر یک لحظه دیدارم نمائی

هزاران جان و دل سازم فدایت

ندانم از چه روی خویش پوشی

چو عالم هست مشتاق لقایت

بیا بنمابعالم روی خوبت

جهان روشن کن از نور هدایت

همه ذرات گوید چون اسیری

چو پیدا شد رخ گیتی نمایت

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

دلا گر طالبی یکدم میارام

که تا شاید بدست آری دلارام

تن اندر محنت و اندوه درده

مگر که توسن نفست شود رام

کنون عمریست کاندر راه عشقش

بناکامی مرا بگذشت ایام

درین اندیشه بودم گاه و بیگاه

که از غیبم ندا آمد که ای خام

برو در خود تفکر کن زمانی

ترا از تو شود حاصل همه کام

اگرچه حسن رویش را بعالم

ظهوری بود و خواهد بود مادام

ولی ظاهر بانسان شد حقیقت

که جز انسان نیابی مظهر تام

اسیری چون جمال نوربخشش

که ماه و مهر نور از وی کند وام

عیان از پرده هر ذره دیدی

باطراف جهان بفرست پیغام

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

شمارهٔ ۲

چو شاه از جای خود عزم سفر کرد

سپاه و لشکر خود را خبر کرد

چو دید آن شه که عالم هست ویران

ز گنج خویشتن کارش چو زر کرد

سپاه شاه را چون بود جا تنگ

بیک دم لشکر خود دربدر کرد

چو شه عادل رعیت عدل جو بود

بعدل خود جهان با زیب و فر کرد

سپاهش چون رعیت پرور آمد

گدایان را امیر معتبر کرد

بآخر آفتاب روی خوبش

ز نور خود جهان را چون قمر کرد

بروی خود فکند از عز نقابی

ز شوقش خلق را بی پا و سر کرد

بجست و جوی او بودم که ناگاه

به لطف خود دمی بر من گذر کرد

بزیر پرده چون دیدش اسیری

جهان را زین خبر صاحب نظر کرد

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

بدرد دل گرفتارم ندانم

که جان بردن ز دست غم توانم

شدم درمانده رنج فراقت

بوصل خود بکن درمان جانم

دمی بنما مرا بی پرده دیدار

ز قید هستی خود وارهانم

چنان حیران حسن خویش سازم

که از فکر دو عالم بازمانم

چو بینم بی رقیبان وصل دلبر

بعالم پادشاه کامرانم

چو دیدم حسن تو ز اوراق عالم

جهانرا مصحف روی تو خوانم

چو بنمودی جمال نوربخشت

بسان ذره سرگردان از آنم

اسیری جلوه روی چو ماهش

چو دیدی از جهان بیشک برانم

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

مدام از باده لعل تو مستم

چو چشم پرخمارت می پرستم

بمجنونی شدم سردفتر عشق

زمام عقل شد کلی ز دستم

نگردم تا ابد هشیار دیگر

چو مست از باده جام الستم

نبودم برخلاف رایت ای دوست

ازآن روزی که باتو عهد بستم

چو افکندی نقاب از روی چون ماه

ز قید کفر و دین یکباره رستم

چو دل برخاست کلی از سرجان

ببزم وصل جانان خوش نشستم

چو گشتم نیست در دریای هستی

نه موجم این زمان دریای هستم

شدم رند و خراباتی و می خوار

ز مستی توبه و تقوی شکستم

اسیری چون شدی مست از می عشق

کنم این سر عیان چون مست مستم

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

دلا کار دو عالم شد بکامت

نشان عشق چون آمد بنامت

عیان از روی جمله حسن او بین

چو اقلیم شهود آمد مقامت

ز تیغ غمزه آن چشم خونریز

نخواهم برد جان آخر سلامت

بیا بنشین و بنشان فتنه از پا

که پیدا شد قیامت از قیامت

تو شاه حسنی و عالم گدایت

توئی خواجه جهان جمله غلامت

زمال و ملک عالم بی نیازم

چو گنج معرفت کردی کرامت

چو حاصل شد مرا امروز دیدار

نیم موقوف فردای قیامت

ز زیر پرده هر ذره بینم

ز خورشید جمالت صد علامت

اسیری میرسد از جمله عالم

بگوش جان خطابی بردوامت

که عالم چون تن و جان جهان اوست

نهان در پرده کون و مکان اوست

مائیم حجاب روی دلدار

پنهان بنقاب ماست آن یار

مائی ز میان اگر برافتد

روی چو مهش شود پیدیدار

در کسوت هر چه گشت موجود

بنمود جمال دوست رخسار

آن یار جمال خود عیان کرد

برصورت و نقش جمله اغیار

هر چند ظهور بیشتر کرد

میگشت نهان تر او بهر بار

از فرط ظهور گشت مخفی

در عین خفا نمود اظهار

تا نقش دگر ظهور یابد

پیوسته نماید او باطوار

گه زاهد و گاه می پرست است

گه مست نمود گاه هشیار

چون نقش عجب برآب زد او

گشتند خلایقش طلبکار

دیوانه دلی از آن میانه

گفتش که ز رخ نقاب بردار

گفتند حجاب هستی تست

خود را ز حجاب خود برون آر

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

ساقی بشراب گیر دستم

پرکن قدحی که می پرستم

از جام و سبو گذشت کارم

بگشا سرخنب و ده بدستم

هشیاری ما دگر محالست

چون مست ز باده الستم

می خواره و رندم و نظر باز

من با تو نمودم آنچه هستم

خاک ره پیر می فروشم

کز باده عشق ساخت مستم

شد منزل ما مقام اعلا

تا بردر او چو خاک پستم

گشتیم درست تر بمعیار

هرچند که داد او شکستم

ترسا صفت آمدم مجرد

زنار بعشق او چوبستم

کی یار درین وثاق گنجد

تا من ز خودی خود پرستم

برخاستم از خودی و بیخود

در بزم وصال او نشستم

از هستی خود تو هم برون آی

زین پرده نگر چگونه رستم

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

مائیم بطور دل چو موسی

بیهوش فتاده از تجلی

جان کرده گرو بعشق جانان

مجنون بهوای روی لیلی

در کوی قلندری ورندی

آزاده ز فکر دین و دنیا

حیران جمال و قامت یار

فارغ ز بهشت و حور و طوبی

در عشق و جنون و پاکبازی

در داده صلا بکوی دعوی

کردم گرو شراب و شاهد

زهد و ورع و صلاح و تقوی

بنمود بمن جمال اینجا

آن وعده که کرده شد بعقبی

عارست مرا بدولت فقر

از تخت کی و ز تاج کسری

پیدا و نهان جمال رویش

در پرده صورت است و معنی

از صورت هرچه روی بنمود

می بین رخش ار نه تو اعمی

خواهی که حجابها نماند

شو بیخبر از خودی چو موسی

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

ما مست شراب وصل یاریم

پروای خود و جهان نداریم

در آئینه جمال خوبان

ما دیده بروی یار داریم

ما صورت غیر یار هرگز

در خانه دل نمی گذاریم

عالم که نمود هستی اوست

در عین بقا فنا شماریم

تا شاهد وصل رو نماند

در کوی فنا در انتظاریم

از دست فنا چو جامه چاکیم

از جیب بقا سری برآریم

زان دم که شدیم مست عشقش

آسوده ز محنت خماریم

عالم همه پرده دار ماشد

ما بر رخ دوست پرده داریم

گر پرده ز روی کار افتد

ما پرده و پرده دار و یاریم

زین پرده برآ که یار پیداست

تا کی پس پرده خوار و زاریم

بردار نقاب خود ز رویش

تا کشف شود که در چه کاریم

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

برخیز دلا که وقت کارست

جانرا هوس وصال یارست

جانرا بغم جهان میالا

برکار جهان چه اعتبارست

می باش همیشه طالب یار

با غیر ندانمت چه کارست

جانی که گدای کوی او شد

از سلطنتش مدام عارست

آنجا که غنای فقر بنمود

فخرش همه عجز و افتقارست

آنکس که خلاصه جهان بود

بنگر که به فقرش افتخارست

از هر دو جهان فراغتی هست

آنرا که ببزم وصل بارست

تو گشته بچاه تن گرفتار

چشم دو جهان در انتظارست

زین اسفل سافلین برون آ

جایت چو حریم آن نگارست

از خویش نقاب خود برانداز

گر یار همیشه پرده دارست

این پرده چو رفت از میانه

چون جان بتو یار در کنارست

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

از پرده چو یار روی بنمود

دیدم که عیان بنقش ما بود

مهر رخ او چو جلوه گر شد

ذرات دو کون گشت موجود

حسنی که ز خود نهان همی کرد

بنگر بجهان چو فاش بنمود

در پرده نهان شد و دگر بار

در جستن خویش راه پیمود

عاشق بجمال خویشتن شد

صد بوسه ز روی خویش بربود

در هر دو جهان کس این معما

جز عارف حق شناس نگشود

از عالم غیب شد روانه

آمد بشهود و گشت مشهود

هر لحظه نمود رخ بطوری

گه عابد و گاه بود معبود

شد پرده روی جانفزایش

مایی که بود نمود بی بود

هرکس که فکند پرده بر در

در خلوت وصل او بیاسود

اول ز خودی خود گذر کن

وآنگاه نگر بروی مقصود

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

چون عشق تو در دلم درآمد

جان در طلب تو برسر آمد

در کوی تو جان ببوی وصلت

پیوسته چو حلقه بردرآمد

دل در هوس جمال جانان

از جان و جهان بکل برآمد

از هر که دوای درد جستم

گفت این ز علاج برترآمد

در روی زمین چو کس ندیدم

کو درصدد دوا درآمد

شهباز دلم نمود پرواز

زین شوق و به آسمان برآمد

چندانکه ز بهر چاره کار

گردد فلک و ملک برآمد

کس چاره کار ما ندانست

از غیب ندای در خور آمد

کای طالب یار چاره کار

کان چاره بوصل رهبر آمد

بشنو که نه کار هر کسی هست

آن کار یکی قلندر آمد

آن چاره کار جز فنا نیست

شد محو که یار در بر آمد

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

چون یار ز خانه سوی صحرا

آمد بدر از پی تماشا

کس را چو نبود تاب دیدار

افکند برخ نقابها را

آمد بنظاره گاه عالم

در منزل عشق کرد مأوا

در گلشن عشق خانه ساخت

پیوسته بعیش بود آنجا

در زیر نقاب عشق بازی

می کرد همیشه یار با ما

نقد دل و دین و رخت جانم

ترک غم عشق کرد یغما

کلی چو اسیر عشق گشتم

از صبر و خرد شدم مبرا

گفتم بهوای مهر رویت

شد جان و دلم چو ذره شیدا

بردار ز رخ نقاب عزت

بی پرده بما جمال بنما

گفتند اگر تو مرد عشقی

بشنو سخن درست یارا

هستی تو پرده رخ ماست

از پرده خود بکل برون آ

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

عمری بهوای زلف و رویش

سودازده بودمی چو مویش

افسانه کاینات گشتم

در آرزوی رخ نکویش

با هرکه شدم دمی مصاحب

می گفت سخن زرنگ و بویش

عشقم همه دم زیاده میشد

دیوانه بدم در آرزویش

پیوسته چو چرخ در تکاپو

بودم بجهان بجست و جویش

با دشمن و دوست فاش و پنهان

همواره بدم بگفت و گویش

عمرم همه در فراق بگذشت

کی بوکه شویم روبرویش

هرجا که نشان محرمی بود

رفتم بدر سرای و کویش

جستم ره وصل یارو هر کس

گفتند ره دگر بسویش

رندی بترانه گفت آخر

گر زانکه شدی تو وصل جویش

بگذر ز توئی که شد درین راه

بود تو حجاب تو بتویش

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

خورشید بذره چون نهانست

چون ذره بنور خود عیانست

هر ذره که او بمهر پیوست

برتر ز خیال عقل و جانست

حیف است که مهر روی جانان

مستور بپرده جهانست

از بهر چه نور عالم آرا

در ظلمت این و آن نهانست

خورشید رخش بجلوه آمد

ذرات جهان نمود آنست

در کنه جمال باکمالش

پیوسته یقین ما گمانست

هر ذره که در فضای هستی است

از مهر رخش درو نشانست

شد ما و تو پرده رخ دوست

عشق است که پرده ها درانست

گشتست نقاب حسن رویش

هرچه آن بجهان کن فکانست

مشکل که رسد بمنزل عشق

زاهد که ز بار خود گرانست

گو گر تو ز خود کناگیری

او با تو همیشه در میانست

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

روی تو که هست آفتابی

برجان و دلم فکند تابی

تابنده چو گشت بردلم نور

افتاد بجانم اضطرابی

گفتم که بشب چو خور برآید

این نیست مگر که ماهتابی

کردم چو نظر جمال او بود

افکند برخ دگر نقابی

فریاد ز جان ما برآمد

افتاد دلم به پیچ و تابی

از آتش درد و سوز جانم

دل ها همه گشته چون کبابی

گفتم که دگر حجاب بردار

گفتا چه تو در پی حجابی

هرچند درآمدم ز هر در

ننمود رخ او بهیچ بابی

دلبر ز پس حجاب ناگاه

بنمود بمن عجب خطابی

گفتا که ببحر هستی ما

هستی تو هست چون حبابی

این بود تو بود پرده ما

این پرده که تو ازو بتابی

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

بنمود جمال دوست پیدا

برصورت و نقش جمله اشیا

هر لحظه بجلوه دگرگون

بنمود جمال یار هر جا

در کسوت ما و من چو آمد

مائی و منی نمود با ما

پیدا به لباس وامق آمد

شد عاشق خود ز روی عذرا

مجنون شد و در هوای لیلی

دیوانه و مست گشت و شیدا

در صورت جانفزای خوبان

میکرد جمال خود تماشا

ازکثرت وصف ذات واحد

بنمود کثیر در نظرها

چون یار نمود نقش اغیار

شد ما و تو در میان هویدا

می بود عیان باسم دیگر

در صورت هرچه گشت پیدا

هریک بخودی شدند محجوب

برخاست ز عشق شور و غوغا

گفتم که حجاب ما اسیری است

بردار ز خود تو قید خود را

از هستی خود چو نیست گشتی

از جمله حجابها گذشتی

ملحقات

شمارهٔ ۱ : ای که داری حسن جان افزای دوست

شمارهٔ ۲ : یارم چو نقاب از رخ چون ماه گشودست

شمارهٔ ۳ : جام جهان نما دل انسان کامل است

شمارهٔ ۴ : دوش دیدم یار مست و جمله اغیار مست

شمارهٔ ۵ : درد عشقش مرهم جان منست

شمارهٔ ۶ : هرکس که در حریم وصال تو محرم است

شمارهٔ ۷ : چو از عالم جمال او عیانست

شمارهٔ ۸ : مائیم و عشق و مهر و وفا هر کجا که هست

شمارهٔ ۹ : یار در جانست و جان جویان که آن جانان کجاست

شمارهٔ ۱۰ : طالب وصل ترا خانه چه کعبه چه کنشت

شمارهٔ ۱۱ : یارم چو بناز و عشوه برخاست

شمارهٔ ۱۲ : مرا با دوزخ و جنت چه کار است

شمارهٔ ۱۳ : منادی در منادی این ندایست

شمارهٔ ۱۴ : آئینه خدا بخدا مرتضی علیست

شمارهٔ ۱۵ : آن دلبر پنهانی سرمست بصحرا شد

شمارهٔ ۱۶ : دوش اندر بزم وصل یار بودم تا به روز

شمارهٔ ۱۷ : هر جا ظهور یافت کمال و صفای دل

شمارهٔ ۱۸ : من که خورشید جمال تو عیان می بینم

شمارهٔ ۱۹ : ما دل و دین در قمار عشق جانان باختیم

شمارهٔ ۲۰ : ما مست شراب لعل یاریم

شمارهٔ ۲۱ : ساقی شراب عشق ده تا از خرد یکسو شوم

شمارهٔ ۲۲ : کافر عشقم مسلمان نیستم

شمارهٔ ۲۳ : من آن رند خراباتم که هشیارانه می نوشم

شمارهٔ ۲۴ : ما دو عالم را همه لا دیده ایم

شمارهٔ ۲۵ : ای دل بیا بکوی خرابات جا کنیم

شمارهٔ ۲۶ : ای عاشقان ای عاشقان مائیم عشق دلبران

شمارهٔ ۲۷ : امام و هادی جانی علی ولی الله

شمارهٔ ۲۸ : توئی که مشرق انوار و ذات اسمائی

شمارهٔ ۲۹ : ای دل ز جفای او چو نالی هر دم

شمارهٔ ۳۰ : ای مهر تو کرده خانه در جان و دلم

شمارهٔ ۳۱ : تا عشق تو خیمه زد بصحرای دلم

شمارهٔ ۳۲ : تا عشق ترا به جان و دل بگزیدیم

شمارهٔ ۳۳ : در هر چه نظر کنم ترا می بینم

شمارهٔ ۳۴ : مخمور شراب جام وحدت مائیم

شمارهٔ ۳۵ : در دام کمند زلف تو افتادم

شمارهٔ ۳۶ : عمری بامید آنکه رویت بینم

شمارهٔ ۳۷ : می‌سوزم و می‌گدازم و می‌گویم

شمارهٔ ۳۸ : ما از غم تو روی به صحرا کردیم

شمارهٔ ۳۹ : اسیری از سگان نوربخش است

شمارهٔ ۴۰ : پیش غمم ز عشق شه بیوفای من

شمارهٔ ۴۱ : ما مست شراب وصل یاریم

شمارهٔ ۱

ای که داری حسن جان افزای دوست

دررخ خوبان نظرکن بین که ظاهر حسن اوست

گر همی خواهی عیان بینی جمال روی یار

دل ز فکر غیر خالی کن که پیدا اندروست

پرشد از نور تجلی جمالش کاینات

جمله ذرات جهان روشن ازآن روی نکوست

آفتاب از پرده هر ذره بنماید جمال

گر نقاب زلف بردارد صبا از روی دوست

تا برخسارش پریشان گشت زلف عنبرین

همچو جان ما مشام جمله عالم مشکبوست

در فراق او صبوری چون ندارم یکنفس

از پی وصلش همیشه جان ما در جستجوست

چون اسیری از شراب عشق مستم از ازل

مستی مارا چه نسبت با صراحی و سبوست

شمارهٔ ۲

یارم چو نقاب از رخ چون ماه گشودست

از پرده هر ذره بمن مهر نمودست

یک ذات بنقش دو جهان دید هویدا

هرکس که دل از زنگ دویی پاک ز دودست

تا یار ز خلوتگه خود رفت بصحرا

زان کوکبه آفاق پر از گفت و شنودست

زاهد چه شد آخر که شدی منکر عشاق

انکار تو در عشق بما گو ز چه بودست

جان و دل و دین دادم و وصل تو خریدم

در عشق مرا بین که چه سودا و چه سودست

جان من شوریده بدنام همیشه

مست می وصل تو علی رغم حسودست

یکسان برماوصل و فراقست اسیری

چون جان و دلم مست می جام شهودست

شمارهٔ ۳

جام جهان نما دل انسان کامل است

مرآت حق نما بحقیقت همین دل است

دل مخزن خزاین سرالهی است

مقصود هر دو کون ز دل جو که حاصل است

مهر جمال دوست ز هر ذره عیان

بیند دلی که با مه رویش مقابل است

محروم شد ز دولت و از عمر برنخورد

هرکس که او ز لذت دیدار غافل است

جانا مجو ز خاطر من شادی و نشاط

ما را چو پای دل بغم عشق در گل است

زهاد را بجنت و حورست میل و دل

جانهای عاشقان بجمال تو مایل است

از قید هست و نیست اسیری چو وارهید

زان دم مرا بکوی وصال تو منزلست

شمارهٔ ۴

دوش دیدم یار مست و جمله اغیار مست

جام مست و باده مست و خانه خمار مست

جان ما مست و حریفان مست و ساقی مست مست

بزم مست و شاهد و مطرب همه یکبارمست

عقل مست و عشق مست و عاشق و معشوق مست

زهد مست و توبه مست و زاهد هشیار مست

کعبه و میخانه مست و مسجد و محراب مست

سنگ و چوب و گل همه مست و در و دیوار مست

گبر و ترسا و کلیسا مست و عیسی بود مست

دیر و ناقوس و صلیب و راهب و زنار مست

بت پرستان مست بودند و بت بتخانه مست

کافر و انکار مست و مؤمن و اقرار مست

رند دردآشام مست و شیخ و مولا بودمست

خرقه پوش شهرمست و جبه و دستار مست

علم و فتوی مست و مفتی مست و عالم بودمست

شبلی و منصور مست و ریسمان و دارمست

محتسب مست و عسس هم مست و شحنه بود مست

جمله اصناف مست و کوچه و بازار مست

صوفی ما مست و خلوت مست و ذوق و حال مست

هم مرید و پیر مست و طالب دیدار مست

جهل و عرفان مست و عارف مست و جاهل بود مست

سالک اطوار مست و صاحب اسرار مست

خاک وبادو آب و آتش جملگی بودند مست

انجم و افلاک مست و کوکب سیار مست

عقل کل مست و ملایک مست و جسم و روح مست

جبرئیل و وحی مست و احمدمختار مست

هم اسیری مست بود و جمله ذرات مست

کفر وایمان مست و دین و مذهب و دیندار مست

شمارهٔ ۵

درد عشقش مرهم جان منست

کفر عشقش عین ایمان منست

بی سرو سامان شدن در عشق دوست

هم بجان او که سامان منست

آیت دیوانگی و عاشقی

گوبیا خود خاص درشان منست

در نظربازی و قلاشی کنون

در همه آفاق دستان منست

جمله ذرات جهان تابان چو ماه

ز آفتاب روی جانان مست

قسم زاهد چیست زهدست و ریا

رندی و معشوق و می زان منست

چون سمند عشق دارم در رکاب

تا ابد هر لحظه جولان منست

درد درد عشق جانانست و بس

در دو عالم آنچه درمان منست

شاهد جان با اسیری شد یکی

ساقیا می ده که دوران منست

شمارهٔ ۶

هرکس که در حریم وصال تو محرم است

اورا فراغت از غم و شادی عالم است

در مجلس شهود کسی را که بار شد

فارغ ز جست و جو همه دم شاد و بی غمست

دل را صفا و نور بود از رخت ولی

جانم ز فکر زلف پریشان چه درهم است

مونس نگشت با خرد و صبر یکنفس

جانی که او بعشق تو پیوسته همدم است

هرکو ز جهل منکر ارباب معنی است

دیو است اگر بصورت از اولاد آدم است

در راه فقر هرکه ز دنیا و دین گذشت

او بایزید وقت خود و ابن ادهم است

دارد بجان تو چو اسیری سعادتی

هر دل که او بدولت دیدار خرم است

شمارهٔ ۷

چو از عالم جمال او عیانست

بعالم ازچه رو رویش نهانست

نظر کن در مزایای دو عالم

ببین عکس رخ او چون عیانست

رخ چون آفتاب یار تابان

ز روی جمله ذرات جهانست

جهان بی جلوه رخسار جانان

بجان او که بی نام و نشانست

ز روی ماهرویان بین جمالش

که عکس او عیان از مه رخانست

بما هر دم به حسنی رخ نماید

چه یار دلفریب و وه چه جانست

جهان شد مظهر حسن رخ او

جمالش ظاهر از کون و مکانست

بسر آن دهان کی راه یابد

مگر آن کو بغایت نکته دانست

ز بحر عشق کی جوید کناری

اسیری چون بجان اندر میانست

شمارهٔ ۸

مائیم و عشق و مهر و وفا هر کجا که هست

معشوق و ناز و جور و جفا هرکجا که هست

زاهد به آرزوی بهشت است و حور عین

عاشق در اشتیاق لقا هرکجا که هست

گر معتکف بکعبه و گر ساکنم به دیر

با ماست مونس دل ما هرکجا که هست

صاحب نظر که دیده بروی تو باز کرد

بیند عیان جمال ترا هر کجا که هست

یکذره نیست کز می عشق تو مست نیست

هشیار کو بماش نما هر کجا که هست

تا پرتو جمال تو دیدم بچشم جان

هستم بیاد روی شما هرکجا که هست

ای دل چو مست باده وصلی و بیخودی

میگو بخاص و عام صلا هرکجا که هست

پرگاروار باش بره آهنین قدم

در جست وجوی اهل خدا هر کجا که هست

زاندم که دید چان اسیری جمال دوست

باشد انیس نور و صفا هر کجا که هست

شمارهٔ ۹

یار در جانست و جان جویان که آن جانان کجاست

دل بدلبر همدم و پرسان ز جان کان جان کجاست

ای دل غافل چه مینالی ز درد فرقتش

من چو در عین وصالم آخر این هجران کجاست

می نماید عکس رخسارش ز مرآت جهان

حسن او پیداست از عالم بگو پنهان کجاست

یار در دل ساکن است ای جان چرا سرگشته ای

هر طرف جویی خبر کان منزل جانان کجاست

گشت پیدا حسن جانان در لباس جان و تن

دیده بینا کجا و صاحب عرفان کجاست

یار نزدیکست و ره نزدیک و تو افتاده دور

سالک ره را بگو کان راه بی پایان کجاست

درد عاشق را دوا جز دیدن معشوق نیست

سوز عشقش را جز این مرهم دگر درمان کجاست

من که رند و عاشقم نه زاهد پرهیزگار

از لقای دوست مستم زهد سرگردان کجاست

گر نوا خواهی ز وصلش در ره عشاق رو

راه تو عشقست اسیری عقل بی سامان کجاست

شمارهٔ ۱۰

طالب وصل ترا خانه چه کعبه چه کنشت

مست دیدار ترا جای چه دوزخ چه بهشت

دست بیچون کرم طینت ما روز ازل

ز آتش عشق وز آب خم و پیمانه سرشت

هرچه در هر دو جهان صورت هستی دارد

جمله مرآت رخ اوست چه زیبا و چه زشت

روضه جنت عارف دل دانا باشد

که درو حور و قصورست و گل و لاله و کشت

خط اسرار قدم منشی دیوان قضا

پاک در دفتر دل از قلم صنع نوشت

تخم هرگونه چو دهقان فاحببت بریخت

در زمین دلم آنروز غم عشق تو کشت

خرم آن جان که جهان همچو اسیری دریافت

یکنفس دامن مطلوب دل از دست نهشت

شمارهٔ ۱۱

یارم چو بناز و عشوه برخاست

فریاد برآمد از چپ و راست

هر سو چه روی بجست و جویش

ای دل بخودآ که یار با ماست

از تابش آفتاب رویش

ذرات دو کون مست و شیداست

از عشوه او جهان پرآشوب

وز قامت او چه فتنه برپاست

چشمش بفریب سحر جانست

زلفش چه بلا و دام دلهاست

برداشت ز رخ نقاب عزت

عالم به جمال خود بیاراست

جایی که نمود وحدت ذات

چه جای صفات و فعل و اسماست

آنجا همه یار و غیر محو است

آنجا نه حدیث لا و الاست

برتر ز خیال و وهم و عقل است

آنجا که اسیریا ترا جاست

شمارهٔ ۱۲

مرا با دوزخ و جنت چه کار است

مراد عاشقان دیدار یار است

دلی کز هر دو عالم نیست یکتا

کجا در مجلس وصل تو بار است

بده ساقی ز جام بیخودی می

که از ننگ خودی جان در خمار است

فنا و نیستی در عشق فخرست

ز هستی عاشقانرا ننگ و عار است

ترا خو ناز و استغنا و ما را

نیاز و عجز و مسکینی شعار است

دگر از ما رخش پنهان ندارد

بزلفش جان ما را این قرار است

بدام زلف او جان اسیری

گرفتار بلای بی‌شمار است

شمارهٔ ۱۳

منادی در منادی این ندایست

که درد عشق را درمان فنایست

به نزد عارفان اهل بینش

جهان آئینه وجه خدایست

ز هستی هر که گردد نیست در راه

بحق او را بقای بی فنایست

نقاب زلف بر رخسار چون ماه

عجایب فتنه و محکم بلایست

همه ذرات عالم را بمعنی

اگر داند وگر نه رو بمایست

هر آن طالب که طالب رهبرش شد

یقین می دان که دردش را دوایست

دل و جان اسیری را ز دردت

بحمدالله که صد نور و صفایست

شمارهٔ ۱۴

آئینه خدا بخدا مرتضی علیست

گنج بقا و نور لقا مرتضی علیست

مشکل گشا بقول سلونی ولو کشف

معجزنما بروز وغا مرتضی علیست

صاحب لوای منزلت قربت و وصال

مسندنشین ملک دنا مرتضی علیست

خورشید آسمان ولایت ولی حق

خیرالوری و نور هدی مرتضی علیست

واقف ز سر لم یزلی از ره عیان

عارف بعلم کشف و صفا مرتضی علیست

دریای در و معرفت و گوهر یقین

کوه وقار وجود و سخا مرتضی علیست

آن نشاة که ختم ولایت بود بر او

چون گویمت قبول نما مرتضی علیست

آن سر دایری که بهر دور ظاهر است

چشم بصیرتت بگشا مرتضی علیست

آن کاملی که گفت انااللوح و القلم

هم عرش و هم زمین و سما مرتضی علیست

آن کو کلام ناطق و سری است کس مدان

برتر شده ز چون و چرا مرتضی علیست

گر شاه اولیاطلبی و امام دین

بشنو اسیریا بخدا مرتضی علیست

شمارهٔ ۱۵

آن دلبر پنهانی سرمست بصحرا شد

خود را بجهان بنمود عالم همه شیدا شد

آن کسوت بیچونی برکند لباس چون

پوشید و برون آمد سر فتنه و غوغا شد

در عشوه و ناز آمد معشوقه و عاشق گشت

گه لیلی و مجنون است گه وامق و عذرا شد

هر دم بدگر جلوه بنمود رخ خود را

از عشوه گوناگون غارتگر دلها شد

تا میل همه دل ها جز جانب او نبود

از روی نکو رویان آن حسن هویدا شد

اندر نظر عارف اغیار خیال آمد

بر نقش همه عالم یار است که پیدا شد

جان محرم وصل آمد چون نقش اسیری رفت

از قید دویی وارست با مطلق یکتا شد

شمارهٔ ۱۶

دوش اندر بزم وصل یار بودم تا به روز

شب همه شب مست آن دیدار بودم تا به روز

بی‌رقیب و مدعی در گلشن عیش و طرب

هم‌نشین با آن گل بی‌خار بودم تا به روز

گه‌گهی در خواب مستی بی‌خود و گاهی دگر

در هوای روی او بیدار بودم تا به روز

با خیال چشم مخمورش چو رند می‌پرست

یک دو دم مست و دمی هشیار بودم تا به روز

دل پی دلبر برفت و باز آمد دلبرم

دور از آن مه بی‌دل و دلدار بودم تا به روز

شب ز فکر زلف او جان بود اندر پیچ و تاب

وز رخ او غرقه در انوار بودم تا به روز

بی‌اسیری فارغ از اغیار و طعن مدعی

در تماشای جمال یار بودم تا به روز

شمارهٔ ۱۷

هر جا ظهور یافت کمال و صفای دل

عالم نبود ذره اندر فضای دل

آن مظهری که سر عیان زو عیان نمود

جستم بهر دو کون و ندیدم ورای دل

آئینه کمال حقیقت دلست و بس

هر دو جهان شدست ازین رو فدای دل

کی مرغ دل اسیر مکان بود یا زمان

در لامکان بود همه سیر مقای دل

گنج نهان چو هست هویدا بکنج دل

گشتند ازین جهت همه شاهان گدای دل

هر دل که در هوای تو جان را نثار کرد

شد رهبر کمال یقین آن هوای دل

گفتم دوای این دل بیچاره چیست گفت

جز درد عشق نیست اسیری دوای دل

شمارهٔ ۱۸

من که خورشید جمال تو عیان می بینم

عکس روی تو ز مرآت جهان می بینم

منم آن رند که دایم ز خرابات جهان

شاهد حسن ترا جلوه کنان می بینم

مهر ذاتت که ز نورش دو جهان پیدا شد

در پس پرده هر ذره نهان می بینم

تا که گشتم بره عشق تو بی نام و نشان

در همه کون و مکان از تو نشان می بینم

از تجلی جمال تو دلم پرنور است

پرتو روی تو از دیده جان می بینم

راست ناید بصفت حسن تو گر شرح دهم

جلوه روی تو بیرون ز بیان می بینم

دیده اهل نظر از رخ خوبان جهان

چون اسیری بجمالت نگران می بینم

شمارهٔ ۱۹

ما دل و دین در قمار عشق جانان باختیم

خلوت جانرا ز رخت غیر وا پرداختیم

تا نباشد قلب نقد جان و دل در عشق او

سالها در بوته درد و غمش بگداختیم

چون وصال او نشد حاصل من مشتاق را

سوختیم از آتش شوق و بهجران ساختیم

ما بچوگان رضا بودیم گوی عاشقی

تا سمند عشق در میدان محنت تاختیم

تا عیان شد مهر روی تو ز ذرات جهان

آفتاب و ذره را از یکدگر نشناختیم

در خرابات فنا تا از می وصلیم مست

شور و غوغای اناالحق در جهان انداختیم

زاهد از بهر بهشت و حور دنیا را بباخت

بهر دیدارش اسیری ما دو عالم باختیم

شمارهٔ ۲۰

ما مست شراب لعل یاریم

مخمور دو چشم پرخماریم

چون زلف خوش تو بی سکونیم

چون حسن رخ تو برقراریم

ما دیده بروی دوست داریم

از حور و بهشت یاد ناریم

دست از دو جهان اگر بشوییم

با تو نفسی اگر برآریم

از بهر نثار مقدم تو

جان و دل سروران بیاریم

از بهر تفاخر دو عالم

خود را سک کوی تو شماریم

گفتی به چه گشته مقید؟

پابسته بزلف تابداریم

چون پرتو روی یار دیدیم

از هستی خویش برکناریم

تا واله حسن جانفزاییم

پروای خود و جهان نداریم

مستیم و خراب و لاابالی

حیران جمال آن نگاریم

با درد خوشیم ای اسیری

با او چو همیشه یار غاریم

شمارهٔ ۲۱

ساقی شراب عشق ده تا از خرد یکسو شوم

مست و خرابم کن چنان کز ما برآیم هو شوم

ای شاهد مه روی ما در ده می جام فنا

تا از خمار ما و من یابم امان و او شوم

وقت است تا چون عاشقان دست از خودی کوته کنم

پا در ره عشقش نهم با دوست همزانو شوم

از گلخن طبع و هوا همچون ملک دوری کنم

در گلشن ذات و صفت مانند گل خوش بو شوم

اندر میان ما و تو مایی ما آمد حجاب

ایکاش برخیزد منی تا با تو روبررو شوم

خوی خوش عشاق تو جانبازی است و نیستی

هستی چو محو عشق شد با عاشقان همخو شوم

مایی اسیری غرق شد در موج دریای قدم

بحرم بمعنی این زمان در صورت ارچه جو شوم

شمارهٔ ۲۲

کافر عشقم مسلمان نیستم

بت پرستم اهل ایمان نیستم

رندم و آزاده از خلد و جحیم

در هوای حور و غلمان نیستم

فرد و یکتاام براه عشق یار

همچو زاهد از دورنگان نیستم

حق پرستم نه چو زاهد خودپرست

مؤمنم از بت پرستان نیستم

صوفی صافی ز اوصاف بشر

مرد سالوسی چو شیخان نیستم

بر سریر ملک عرفان و یقین

پادشاهم از گدایان نیستم

مستم و لایعقل از جام وصال

در خمار درد هجران نیستم

نور وحدت بر دل من چون بتافت

نور حقم جنس خلقان نیستم

باده عشقش مرا هشیار ساخت

عشق ورزی را زمستان نیستم

سوز عشق آمد دوای درد ما

عاشقم جویای درمان نیستم

چون اسیری از کمال نیستی

گوید از عامم ز خاصان نیستم

شمارهٔ ۲۳

من آن رند خراباتم که هشیارانه می نوشم

من آن قلاش رسوایم که دایم مست و بیهوشم

من آن دردی کشم که نام و ناموس دو عالم را

ز بیباکی و استغنا بجام باده بفروشم

منم آن بحر بی پایان که صد دریا و صحرا را

بیکدم دم کشم هر دم ز مستی باز بخروشم

منم آن عاشق بیخود که هم معشوقم و عاشق

ندانم من منم یا او عجب حیران و مدهوشم

شدم مست می توحید و از کثرت نیم آگه

که در میخانه وحدت چو خم باده در جوشم

من آن شهباز سلطانم که عالم شد مکان ما

ولی عنقا صفت اندر خفا و نیستی کوشم

چو از قید خودم مطلق اسیری نیستم الحق

مکن بر حال عاشق دق نه من با عقل و باهوشم

شمارهٔ ۲۴

ما دو عالم را همه لا دیده ایم

لا چه باشد جمله الا دیده ایم

در لباس جمله ذرات جهان

مهر روی او هویدا دیده ایم

نور خورشید جمال او عیان

از همه پنهان و پیدا دیده ایم

هر که ره یابد ببزم وصل دوست

هردمش عیدی مهنا دیده ایم

آن امانت کو نگنجد در جهان

در دل عشاق مأوا دیده ایم

زانکه مستغنی ز جایست و جهات

در دل هر ذره اش جا دیده ایم

در پس هر ذره از عین الیقین

ای اسیری ما خدا را دیده ایم

شمارهٔ ۲۵

ای دل بیا بکوی خرابات جا کنیم

با پیر میفروش بجان اقتدا کنیم

بر آستان پیر خرابات سرنهیم

بر عهد بندگی و ارادت وفا کنیم

خود را ز قید زهد و ریایی برون بریم

باشد کزان کدورت دل را صفا کنیم

با شاهد و شراب دمی همدمی شویم

خود را به بیخودی بخدا آشنا کنیم

بعدالفنا زجیب بقا سر برآوریم

درد فراق را بوصالش دوا کنیم

باشد ز هستی تو اسیری شویم مست

یکروی شو که روی بدار البقا کنیم

شمارهٔ ۲۶

ای عاشقان ای عاشقان مائیم عشق دلبران

چون عشق سودی بی زیان کاری نباشد در جهان

یاری نهانی شد عیان در صورت جان و جهان

از غیر او نام و نشان کو در همه کون و مکان

عشق آمد و در دل نشست راه برون شد راببست

گفتم بگوی ای خودپرست چون یابی از دستم امان

گفتم که ای سلطان من غایب مشو از جان من

اینست خود درمان من میباش دایم میهمان

جام شراب آتشین داد و بگفتا نوش این

مستی مکن ای بی یقین هشیار باش و کاردان

چون نوش کردم آتشی افتاد در جانم خوشی

در پیش آن عاشق کشی دیدم فنای جاودان

چون زان فنا دیدم بقا دیگر ندیدم جز خدا

ما از کجا غیر از کجا مایی در اویی شد نهان

ایمان عیان از روی او کفر آشکار از موی او

جمله بجست و جوی او در کعبه و دیر مغان

می بین اسیری روبرو حسنش ز هر روی نکو

زیرا که نبود غیر او اندر نهان و در عیان

شمارهٔ ۲۷

امام و هادی جانی علی ولی الله

طبیب درد نهانی علی ولی الله

نمی رسد بکمال تو شرح ناطقه ام

فزون ز حد بیانی علی ولی الله

شها چو ذات شریفت بعلم وجود و کمال

کسی نداد نشان جز علی ولی الله

نهایت همه کمل بدایت تو عقول

ز وصف برتر از آنی علی ولی الله

حقیقت تو محیط حقایق اشیاست

تو اصل کون و مکانی علی ولی الله

جهان ز پرتو روی تو روشن و پیداست

تو نور چشم جهانی علی ولی الله

ظهور تست بهر دور در مظاهر کل

مدار دور زمانی علی ولی الله

برون ز دانش تو نیست اول وآخر

تو مظهر همه آنی علی ولی الله

نجات جان اسیری ز فیض رحمت تست

تو شاه امن و امانی علی ولی الله

شمارهٔ ۲۸

توئی که مشرق انوار و ذات اسمائی

توئی که قطره و موج و حباب و دریائی

توئی که آدم و نوح و خلیل و داودی

توئی که احمد و موسی و خضر و عیسائی

محیط مرکز افلاک و انجم و املاک

توئی که اصل اصول نهان و پیدائی

توئی که بحر حیاتی و کوه علم و یقین

توئی که جمله جهان را چو چشم بینائی

برون ز جان و جهانی و این و کیف و مکان

از آنکه جان و جهانی همیشه بیجائی

به نقش تست نموده نقوش جان وجهان

از آن جهت که تو هم اسم و هم مسمائی

جهان شدست اسیری اسیر قید دوئی

توئی بملک حقیقت که فرد و یکتائی

شمارهٔ ۲۹

ای دل ز جفای او چو نالی هر دم

کز ناله بخاطرش نشیند گردم

در جان غم عشق او نهان باید داشت

تا بردگران عیان نگردد دردم

شمارهٔ ۳۰

ای مهر تو کرده خانه در جان و دلم

بسرشته غم عشق تو در آب و گلم

از بهر نثار تو ندارم چیزی

جز جان و دلی ازین بغایت خجلم

شمارهٔ ۳۱

تا عشق تو خیمه زد بصحرای دلم

بگرفت سپاه غم سراپای دلم

از لشکر غم چو ملک دل گشت خراب

جان نعره زند که وا دلم وای دلم

شمارهٔ ۳۲

تا عشق ترا به جان و دل بگزیدیم

مهر دو جهان ز جان و دل ببریدیم

نقد دو جهان بهای درد و غم تو

دادیم و غم ترا به جان بخریدیم

شمارهٔ ۳۳

در هر چه نظر کنم ترا می بینم

من غیر تو از جهان کجا می بینم

هر نیک و بدی که در همه عالم هست

آئینه روی جانفزا می بینم

شمارهٔ ۳۴

مخمور شراب جام وحدت مائیم

دردی کش میخانه کثرت مائیم

آزاده ز طعن دشمن و جور رقیب

با دوست حریف بزم قربت مائیم

شمارهٔ ۳۵

در دام کمند زلف تو افتادم

سودای چنین ز غم کند آزادم

جان درغم زلفت ار چه آشفته بود

از روح و صفای روی تو دلشادم

شمارهٔ ۳۶

عمری بامید آنکه رویت بینم

یا بو که گلی ز باغ وصلت چینم

از کعبه بجستم و ندیدم این دم

ترسائی و بت پرستیت آئینم

شمارهٔ ۳۷

می‌سوزم و می‌گدازم و می‌گویم

وصلت چو نمی‌شود چرا می‌بویم

باشد که به شهر وصل تو ره یابم

این بادیه فراق را می‌پویم

شمارهٔ ۳۸

ما از غم تو روی به صحرا کردیم

واندر طلبت پشت به دنیا کردیم

رندانه ز هر دو کون آزاد شدیم

وامق صفتی روی به عذرا کردیم

شمارهٔ ۳۹

اسیری از سگان نوربخش است

از آنش دردو عالم نوربخش است

شمارهٔ ۴۰

پیش غمم ز عشق شه بیوفای من

یعقوب آنچه دیده کمیته جفای من

شمارهٔ ۴۱

ما مست شراب وصل یاریم

وز هر دو جهان خبر نداریم

دیوان اشعار

غزلیات

رباعیات

ترجیعات

ملحقات

اسیری لاهیجی

اسرار الشهود

رسائل

دیوان اشعار