معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ بلند اقبال

میرزا سید رضی مستوفی یا میرزا سید رضی حمزوی شیرازی متخلص به «بلند اقبال» (زادهٔ ۱۲۴۵ قمری در شیراز، درگذشتهٔ ۱۳۱۸ یا ۱۳۱۹ قمری در شیراز، مدفون در نجف) از شاعران قرن سیزدهم قمری است. پدرش میرزا محمدعلی از سادات و مستوفیان معتبر فارس بود. برادر بزرگترش هم مستوفی بود و خودش را هم مستخدم دولت نوشته‌اند. به گواهی تذکره‌ها «از اعیان محلهٔ سنگ سیاه بوده، تحصیل مراتب کمالیه نموده و مقدمات علمیه را آموخته» و بر متفرعات علوم و ریاضی و رمل و اعداد احاطهٔ کامل داشته، نوشته‌های یونانی، عبری و سریانی را هم می‌شناخته و خطوط نستعلیق و شکسته و نسخ را به زیبایی رقم زده است. دیوان اشعار وی شامل حدود هجده‌هزار بیت است. به نقل از شعاع‌الملک از معاصران وی «رباعی را از انواع شعر شیرین‌تر می‌گفت». آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : نمی‌دانم چه شور است این ز عشق دوست در دل‌ها

شمارهٔ ۲ : کس نخوابد تا به صبح از ناله من هر شبا

شمارهٔ ۳ : نگار من چو پی رقص از میان جهدا

شمارهٔ ۴ : افزوده غم عشق تو درد وتب ما را

شمارهٔ ۵ : توبرانی اگر ز درما را

شمارهٔ ۶ : پریشان در ازل کردی تو از گیسوی خود ما را

شمارهٔ ۷ : دیده در آینه گویا خط وخال خود را

شمارهٔ ۸ : طرز دیگر بنگرم امسال یار پار را

شمارهٔ ۹ : کنی تا کی پریشان چون دل من زلف پر چین را

شمارهٔ ۱۰ : از پریشانی من گر خبری بود تو را

شمارهٔ ۱۱ : به سویت از چه ز محراب می کند رو را

شمارهٔ ۱۲ : ز بو به چین شکنی قدر ناف آهو را

شمارهٔ ۱۳ : زیر سرو و پای گل بنگر صفای لاله را

شمارهٔ ۱۴ : به ما روز آور ای مه امشبی را

شمارهٔ ۱۵ : در بر از زلف زره سان کرده ای جوشن چرا

شمارهٔ ۱۶ : وه که از این زندگانی دل به تنگ آید مرا

شمارهٔ ۱۷ : سودای عشق کرده زخود بی خبر مرا

شمارهٔ ۱۸ : در جوانی نه همی کرده غمت پیر مرا

شمارهٔ ۱۹ : دردا که هیچکس نبود دادرس مرا

شمارهٔ ۲۰ : نامه ای قاصد اگر آورد از دلبر ما

شمارهٔ ۲۱ : گمانم اینکه دل دوست نیست مایل ما

شمارهٔ ۲۲ : چون به غم خو کرده دل شادی نمی خواهیم ما

شمارهٔ ۲۳ : نه چوبالای توسروی بود اندر چمنا

شمارهٔ ۲۴ : با سر زلف تودارم کارها

شمارهٔ ۲۵ : دل مرا خون گشت در بر ساقیا

شمارهٔ ۲۶ : جز رخ یار آتشی سوزنده باشد کی در آب

شمارهٔ ۲۷ : ماهی صفت فرو شده ماهی به زیر آب

شمارهٔ ۲۸ : ماه من را هر که بیند گوید این است آفتاب

شمارهٔ ۲۹ : روشن چراغ کس نکند پیش آفتاب

شمارهٔ ۳۰ : برده ای خوابم ز چشم نیمخواب

شمارهٔ ۳۱ : می دهی درد سرم چند ای طبیب

شمارهٔ ۳۲ : دل گشته در برم خون از طبع زودرنجت

شمارهٔ ۳۳ : نگفتم دل مکن اینقدر غارت

شمارهٔ ۳۴ : بی رخ وزلف تو روز ما سیه تر از شب است

شمارهٔ ۳۵ : با طلعتت به گلشن وصحرا چه حاجت است

شمارهٔ ۳۶ : بسکه مشکین مو ز بس نیکورخ است

شمارهٔ ۳۷ : اسیر بند تو در روزگار آزاد است

شمارهٔ ۳۸ : این کیست که آفت زن و مرداست

شمارهٔ ۳۹ : عشق حیران درجمال احمداست

شمارهٔ ۴۰ : دلم به زلف خم اندر خم تو در بنداست

شمارهٔ ۴۱ : به پیش آتش چهر توزلف تو دود است

شمارهٔ ۴۲ : چشم من خواب ندارد به شب وخونبار است

شمارهٔ ۴۳ : چشم از باری دیدن رخسار دلبر است

شمارهٔ ۴۴ : هر کس که باشدش خط و خالی نه دلبر است

شمارهٔ ۴۵ : دلبر من نه ز جنس بشر است

شمارهٔ ۴۶ : ماه رویت ز بسکه پر نوراست

شمارهٔ ۴۷ : رخت چو مهر درخشان ز بسکه پر نور است

شمارهٔ ۴۸ : دل در آن طره ی گره گیر است

شمارهٔ ۴۹ : علی الصباح نظر بر رخ توفیروز است

شمارهٔ ۵۰ : زلف تو سرکش است و دل من مشوش است

شمارهٔ ۵۱ : گفتم چه علاج است مرا گفت وصال است

شمارهٔ ۵۲ : بارم اندر کوی یارم درگل است

شمارهٔ ۵۳ : ما گنهکار وتوغفار گناهی چه غم است

شمارهٔ ۵۴ : آتشی کز توگلستان من است

شمارهٔ ۵۵ : این صنم کیست که غارتگر ایمان من است

شمارهٔ ۵۶ : لب لعل تویاقوت روان است

شمارهٔ ۵۷ : هرچه را می‌نگرم عکس رخ یار من است

شمارهٔ ۵۸ : بها را چکنم من که چون خزان به من است

شمارهٔ ۵۹ : تیر مژگان تو ما را برجگر بنشسته است

شمارهٔ ۶۰ : از پریشانی ندام زلف مشتق گشته است

شمارهٔ ۶۱ : مشکل دل گفتم اززلفت یقین حل گشته است

شمارهٔ ۶۲ : شمع این نوری که می بینی به سر بگرفته است

شمارهٔ ۶۳ : تا صبا را تاری از زلفت به دست افتاده است

شمارهٔ ۶۴ : زلف بر رخسار آن والاگهر افتاده است

شمارهٔ ۶۵ : تا به زلفت پیچ وخم افتاده است

شمارهٔ ۶۶ : از دوجا آسان ما را شیخ مشکل کرده است

شمارهٔ ۶۷ : امشب اسماعیل شب را عیدقربان کرده است

شمارهٔ ۶۸ : توچه خوردی که لبت این همه شیرین شده است

شمارهٔ ۶۹ : از سیه چشم توروزم سیه است

شمارهٔ ۷۰ : دهر ومافیها که شد موجود از بهر علی است

شمارهٔ ۷۱ : گفتمش از غم توجانم خست

شمارهٔ ۷۲ : شدآن پری به جلوه و ناگاه روببست

شمارهٔ ۷۳ : چنانم ساقی ازمی کرده سرمست

شمارهٔ ۷۴ : هیچ دانی چه به من کرده غمت

شمارهٔ ۷۵ : دلبر ما نه همی طره پر خم با اوست

شمارهٔ ۷۶ : چشم ما را نور از دیدار توست

شمارهٔ ۷۷ : قدمن کاین سان خمیده است از خم ابروی توست

شمارهٔ ۷۸ : آیه والشمس وصف روی توست

شمارهٔ ۷۹ : باشد دلم ز روی روی جناب دوست

شمارهٔ ۸۰ : نه همی حسن چهره دارددوست

شمارهٔ ۸۱ : کس نگوید ختن وتبت وتاتاری هست

شمارهٔ ۸۲ : گفتم که تو را نیست وفاگفت کمی هست

شمارهٔ ۸۳ : ای دل ار یار منی با دگران کارت چیست

شمارهٔ ۸۴ : گر تو دلدار منی با دیگرانت کار چیست

شمارهٔ ۸۵ : سالکی کوبی خبر از خویش نیست

شمارهٔ ۸۶ : روزگاری است که هیچم خبری از دل نیست

شمارهٔ ۸۷ : بی وفایی چو تو درعالم نیست

شمارهٔ ۸۸ : عاشق روی تو صاحب نظری نیست که نیست

شمارهٔ ۸۹ : به پیش یار مرا هیچ اعتباری نیست

شمارهٔ ۹۰ : غمین مباش که چیزی ز عمر باقی نیست

شمارهٔ ۹۱ : مشکی عجب ز گیسو آن ترک ماه رو داشت

شمارهٔ ۹۲ : چنگم از زلف به دل آن بت دلبر زد ورفت

شمارهٔ ۹۳ : دوشم آن ترک پریچهره به بر آمد ورفت

شمارهٔ ۹۴ : گرد رویتخط سیاه گرفت

شمارهٔ ۹۵ : ذکری که تا سحر دوش صوفی به های وهو گفت

شمارهٔ ۹۶ : زقامت کرده ای بر پا قیامت

شمارهٔ ۹۷ : گفتم که درد دارم گفتا دوا دهیمت

شمارهٔ ۹۸ : ز من بخت سیه برگشته چون برگشته مژگانت

شمارهٔ ۹۹ : رشک می آیدم ز پیرهنت

شمارهٔ ۱۰۰ : چه سان از رخ دهم نسبت به ماهت

شمارهٔ ۱۰۱ : از بی وفایی یار دارم بسی شکایت

شمارهٔ ۱۰۲ : دلا تا چند ابجد تا کی ابتث

شمارهٔ ۱۰۳ : تو شاه حسنی وداری ز مشک بر سر تاج

شمارهٔ ۱۰۴ : داده شه فرمان که عطاران معافند از خراج

شمارهٔ ۱۰۵ : سر زلف تومی گردد به رخسار توگاهی کج

شمارهٔ ۱۰۶ : زده است زلف توچنبر به رخ چومار به گنج

شمارهٔ ۱۰۷ : دمیدگل به چمن ساقیا بیاور راح

شمارهٔ ۱۰۸ : اگر که تیغ کشی وکنی مرا مذبوح

شمارهٔ ۱۰۹ : گوید ار کس زمعجزات مسیح

شمارهٔ ۱۱۰ : چه خوردی که گشتی چنین ارغوان رخ

شمارهٔ ۱۱۱ : دل برد و گشت پنهان از چشمم آن پری رخ

شمارهٔ ۱۱۲ : تو را به است ز به غبغب وز سیب زنخ

شمارهٔ ۱۱۳ : مدار باک ز تکفیر و بیم از توبیخ

شمارهٔ ۱۱۴ : آن نگار از گریه طفل دل مرا آرام کرد

شمارهٔ ۱۱۵ : دوش از بی مهری آن مه غمین بودم زیاد

شمارهٔ ۱۱۶ : هر قطره خونی که ز چشم ترم افتد

شمارهٔ ۱۱۷ : ز غم هر دم دل خون دیده ام خونبارتر گردد

شمارهٔ ۱۱۸ : تا رز آرد غوره وآن غوره تا انگورگردد

شمارهٔ ۱۱۹ : زاهدا کم کن بلنداقبال را تکفیر و رد

شمارهٔ ۱۲۰ : منجم گفتامشب مه قران با آفتاب دارد

شمارهٔ ۱۲۱ : خون به دل از بوی مویت نافه تاتار دارد

شمارهٔ ۱۲۲ : دل من نه عزم باغ و نه هوای راغ دارد

شمارهٔ ۱۲۳ : کسی که عشق ندارد چه درجهان دارد

شمارهٔ ۱۲۴ : نه مشک ختا بوی موی تو دارد

شمارهٔ ۱۲۵ : چو لاله دل ز داغم لکه دارد

شمارهٔ ۱۲۶ : نه ماهی چورویت زخط هاله دارد

شمارهٔ ۱۲۷ : دلبر آن نیستکه رخسار چوماهی دارد

شمارهٔ ۱۲۸ : هیچ مرغی در قفس چون منگرفتاری ندارد

شمارهٔ ۱۲۹ : شب از خیال روی توخوابم نمی برد

شمارهٔ ۱۳۰ : آنکه شد عاشق ومردازغم ودرد

شمارهٔ ۱۳۱ : از غم تو بهدل ما گذرد

شمارهٔ ۱۳۲ : دانی ای مه که ز هجرت چه به من می‌گذرد

شمارهٔ ۱۳۳ : ز روی ناز با من ترک من گاهی که بستیزد

شمارهٔ ۱۳۴ : درخواب بسی آن پری آزارمرا کرد

شمارهٔ ۱۳۵ : هجر یار از بس دل زار مرا پردرد کرد

شمارهٔ ۱۳۶ : به فصل گل می گلگون به جام باید کرد

شمارهٔ ۱۳۷ : جان و دل گفتند جانان قیمت یک بوس کرد

شمارهٔ ۱۳۸ : آن پری دیوانه ام اول ز روی خویش کرد

شمارهٔ ۱۳۹ : آشفتگی زلف تو آشفته ترم کرد

شمارهٔ ۱۴۰ : رخنه ها از مژه آن ترک در ایمانم کرد

شمارهٔ ۱۴۱ : شیری است عشق کز بر او کس گذر نکرد

شمارهٔ ۱۴۲ : در بر دلدار کی رفتم که دلداری نکرد

شمارهٔ ۱۴۳ : پرسیدم از منجم کی آفتاب گیرد

شمارهٔ ۱۴۴ : دلم ازدیدن آن طره طرار می ترسد

شمارهٔ ۱۴۵ : دلبری از زلفوخط وخال نباشد

شمارهٔ ۱۴۶ : عاشق رویتو راکاری به کفر ودین نباشد

شمارهٔ ۱۴۷ : شراب عاشقان از نور باشد

شمارهٔ ۱۴۸ : سزد بلبل به گل گر در گلستان هم نفس باشد

شمارهٔ ۱۴۹ : زلف از آنرو به رخ یار مشوش باشد

شمارهٔ ۱۵۰ : کجا طلعت مه چو روی توباشد

شمارهٔ ۱۵۱ : گر عاشق تو بی دل وجان شد شده باشد

شمارهٔ ۱۵۲ : چهر توچون آتش آمد زلف توچون دودشد

شمارهٔ ۱۵۳ : قدم از ابرویت آخر چو کمان خواهدشد

شمارهٔ ۱۵۴ : عمر رفت و روزگار اندر فراقت صرف شد

شمارهٔ ۱۵۵ : تا به زلف تو دلم ملحق شد

شمارهٔ ۱۵۶ : امروز عمر هم به فراق توشام شد

شمارهٔ ۱۵۷ : دلم آشفته ز آن آشفته موشد

شمارهٔ ۱۵۸ : چون به پیش پای دلبر زلف سرافکنده شد

شمارهٔ ۱۵۹ : ز ازل چو دلبر ما به خیال دلبری شد

شمارهٔ ۱۶۰ : خبر گر از دل آشفته ما یار ما می شد

شمارهٔ ۱۶۱ : چه نعمتی است اگر یار یار ما می شد

شمارهٔ ۱۶۲ : به وطن یار سفرکرده ما خوب آمد

شمارهٔ ۱۶۳ : دلبران از هرطرف ره بر دل ودین بسته اند

شمارهٔ ۱۶۴ : نور وظلمت را زروی وموی جانان ساختند

شمارهٔ ۱۶۵ : چوزلف مه رخان ای آسمان چند

شمارهٔ ۱۶۶ : ساقیا خیز و ده از باده به من جامی چند

شمارهٔ ۱۶۷ : ساقیا کن کرم از باده به من جامی چند

شمارهٔ ۱۶۸ : عاقلان گویند کس خودرا به دریا کی زند

شمارهٔ ۱۶۹ : دست بر گیسو چودلبر می زند

شمارهٔ ۱۷۰ : ترک من مست چوشد طرف کله بر شکند

شمارهٔ ۱۷۱ : از خدا خواهم که چو من عاشق زارت کند

شمارهٔ ۱۷۲ : کس نظر بررخ جانان نکند

شمارهٔ ۱۷۳ : با زلفت از بوهمسری چون مشک تاتاری کند

شمارهٔ ۱۷۴ : بسکه درزلفت دل من ذکر یا رب میکند

شمارهٔ ۱۷۵ : هر ناله ای که بربط وطنبور می کند

شمارهٔ ۱۷۶ : دل را اسیر زلف گروه گیر می کند

شمارهٔ ۱۷۷ : هیچ می‌دانی که هجرانت چه با من می‌کند

شمارهٔ ۱۷۸ : زلف توگه سرکشی و گاه پستی می کند

شمارهٔ ۱۷۹ : با سر زلف تو بربط گفتگوئی می کند

شمارهٔ ۱۸۰ : جلوه به پیش قامتت سرو چمن نمی کند

شمارهٔ ۱۸۱ : ای دو زلفت پر خم وچین چون کمند

شمارهٔ ۱۸۲ : غم ندارم در ره یار آنچه آزارم کنند

شمارهٔ ۱۸۳ : بدبخت هر که بی هنر وبی ادب بود

شمارهٔ ۱۸۴ : آتشی کز هجر یوسف در دل یعقوب بود

شمارهٔ ۱۸۵ : اگر از نقطه موهوم نشان خواهدبود

شمارهٔ ۱۸۶ : هرکه را دیدم به دیدار رخت مشتاق بود

شمارهٔ ۱۸۷ : من پی دلبر واو را بر دل منزل بود

شمارهٔ ۱۸۸ : از غم رویش مبین کز گریه چشمم نم بود

شمارهٔ ۱۸۹ : من نه آن مستم که باک از شحنه وشاهم بود

شمارهٔ ۱۹۰ : گفتم که دلا دلبر ما از چه غمین بود

شمارهٔ ۱۹۱ : دل زخمدار و طره او مشکبو بود

شمارهٔ ۱۹۲ : روشنی کف موسی همه ازروی تو بود

شمارهٔ ۱۹۳ : دلم از موی توآشفته چنان است که بود

شمارهٔ ۱۹۴ : دوش از برما یار نهان گشت وبری بود

شمارهٔ ۱۹۵ : پرده را بردار از رخسار بود

شمارهٔ ۱۹۶ : چهر تو آتش است وزلفت دود

شمارهٔ ۱۹۷ : گهی که طره طرار او به تاب رود

شمارهٔ ۱۹۸ : مردمان بینند کز چشمم همی خون می رود

شمارهٔ ۱۹۹ : آن سرو قد به سیر گل و لاله میرود

شمارهٔ ۲۰۰ : ای بلبل بی دل منال آخر گلت پیدا شود

شمارهٔ ۲۰۱ : سر بزن از زلف اگر خواهی که دلبرتر شود

شمارهٔ ۲۰۲ : نگاه بر رخ خوبان اگر گناه شود

شمارهٔ ۲۰۳ : جای من وتوزهدا کی به بهشت می شود

شمارهٔ ۲۰۴ : گلگون چو روی یار من از غازه می شود

شمارهٔ ۲۰۵ : ای باعث ایجاد جهان احمد محمود

شمارهٔ ۲۰۶ : بی سبب نبود که یار ازچشم خود دورم نمود

شمارهٔ ۲۰۷ : آن پری پابست گیسوی گره گیرم نمود

شمارهٔ ۲۰۸ : دردعشق یار را تدبیر نتوانم نمود

شمارهٔ ۲۰۹ : دیشب خیال چشم تومستم چنان نمود

شمارهٔ ۲۱۰ : وه که رم کرده غزالت را دل از من رام خواهد

شمارهٔ ۲۱۱ : دوش ساقی پیشم آمد تاکه جام می دهد

شمارهٔ ۲۱۲ : در ودیوار دل از عشق جانان چون خراب آید

شمارهٔ ۲۱۳ : دل ازتو بر نگیرم تا جان ز تن برآید

شمارهٔ ۲۱۴ : نخواهد آمد آن دلبر دگر در بر اگر آید

شمارهٔ ۲۱۵ : گفتم که چرا طبع تو ازمن بری آید

شمارهٔ ۲۱۶ : در دلم از تو پریچهره شکی می آید

شمارهٔ ۲۱۷ : از آن زمان که تو را شیوه دلبری گردید

شمارهٔ ۲۱۸ : شب شد وشمس منزوی گردید

شمارهٔ ۲۱۹ : پیش شیرین لب او وصف ز شکر نکنید

شمارهٔ ۲۲۰ : قاصد برسان به یار کاغذ

شمارهٔ ۲۲۱ : جز قد دلبر که داردطره های مشکبار

شمارهٔ ۲۲۲ : عاشق روی توام با کفر وایمانم چه کار

شمارهٔ ۲۲۳ : با لب لعلت مرا با چشمه حیوان چه کار

شمارهٔ ۲۲۴ : ریزم از بس خون زچشم اندرکنار

شمارهٔ ۲۲۵ : پرده را از روی خود انداخت یار

شمارهٔ ۲۲۶ : التفاتی به ما ندارد یار

شمارهٔ ۲۲۷ : زد سر زلف خود آن دلبر که اکنون دل ببر

شمارهٔ ۲۲۸ : ای دلمناز دهانت تنگ تر

شمارهٔ ۲۲۹ : تا به کی از دوری روی تو باید کرد صبر

شمارهٔ ۲۳۰ : هر زمان بر دل ما می کنی آزار دگر

شمارهٔ ۲۳۱ : از سر کوی تو حاشا که روم جای دگر

شمارهٔ ۲۳۲ : یادگار از جم به جا نبود به غیر ازجام دیگر

شمارهٔ ۲۳۳ : ای گیسوی تو واللیل ای رویت آیه نور

شمارهٔ ۲۳۴ : گفتمش بوسی ز لب ده گفت بر کف جان بگیر

شمارهٔ ۲۳۵ : نصیب جان ودلم شد بلای هجرت باز

شمارهٔ ۲۳۶ : بس دل مرده زنده گردد باز

شمارهٔ ۲۳۷ : چنگ این همه در طره طرار مینداز

شمارهٔ ۲۳۸ : ای مژه خونریز توچون ناوک دل دوز

شمارهٔ ۲۳۹ : داد آن هفته ز بس یار شرابم دو سه روز

شمارهٔ ۲۴۰ : دل تومایل جفا است هنوز

شمارهٔ ۲۴۱ : ساقی دگر شراب به جام از سبو مریز

شمارهٔ ۲۴۲ : دلبری دارد آن قمر که مپرس

شمارهٔ ۲۴۳ : دلبری می کند آن شوخ پری رو که مپرس

شمارهٔ ۲۴۴ : خواست از دولب او یک بوس

شمارهٔ ۲۴۵ : دلا غلام در دوست باش و سلطان باش

شمارهٔ ۲۴۶ : خواه اندر کعبه باش وخواه در بتخانه باش

شمارهٔ ۲۴۷ : زلف تو چو دودآمد وچهر تو چوآتش

شمارهٔ ۲۴۸ : عقل را چندی زمن بیگانه می کردند کاش

شمارهٔ ۲۴۹ : غم هجران به جان من زد آتش

شمارهٔ ۲۵۰ : دلبر سیمین تن من دل ز آهن باشدش

شمارهٔ ۲۵۱ : لعلی ازکان بدخش آورده لب می خواندش

شمارهٔ ۲۵۲ : چون دلم شد عاشقت دانی که من چون کردمش

شمارهٔ ۲۵۳ : بر دلم خورده تیر مژگانش

شمارهٔ ۲۵۴ : سیاووش است گردیده زره پوش

شمارهٔ ۲۵۵ : شنیده ام سخنی خوش که گفت باده فروش

شمارهٔ ۲۵۶ : خیز ای نگار باده بیاور پیش

شمارهٔ ۲۵۷ : شده است دل بر ما خون ز دست دلبر خویش

شمارهٔ ۲۵۸ : زهی جمال تو دیباچه کتاب ریاض

شمارهٔ ۲۵۹ : نوشته حاشیه صفحه جمال توخط

شمارهٔ ۲۶۰ : خنجر به دست ترک تو دارد سر نزاع

شمارهٔ ۲۶۱ : پروانه را که داده تعلق به نور شمع

شمارهٔ ۲۶۲ : ای تیر مژگان تورا جان ودل مسکین هدف

شمارهٔ ۲۶۳ : رخ یک طرف دو طره جانانه یک طرف

شمارهٔ ۲۶۴ : هرکه را گم گشته دل پیدا کنش در زیر زلف

شمارهٔ ۲۶۵ : برده ای رونق زمشک تر ز زلف

شمارهٔ ۲۶۶ : دامن آن ماهم ار افتد به کف

شمارهٔ ۲۶۷ : ندیده روی دلبر را شدم از جان و دل عاشق

شمارهٔ ۲۶۸ : کس نگردد مبتلای درد وآزار فراق

شمارهٔ ۲۶۹ : بر سر ما آن نگار آورده کاری از فراق

شمارهٔ ۲۷۰ : فغان که دل به برم خون شد ازجفای فراق

شمارهٔ ۲۷۱ : ای رخت آئینه انوار حق

شمارهٔ ۲۷۲ : عقل است همچوشمع بر آفتاب عشق

شمارهٔ ۲۷۳ : عقل حیران گشته اندرکار عشق

شمارهٔ ۲۷۴ : الامان از عشق و از آزار عشق

شمارهٔ ۲۷۵ : گفتم ازهجر توخونین جگرم گفت چه باک

شمارهٔ ۲۷۶ : دشمنی دارنددرکار آب وآتش باد وخاک

شمارهٔ ۲۷۷ : زلفت شب قدر است ورخت ماه مبارک

شمارهٔ ۲۷۸ : ای ترک من ای آفت دین ودل وفرهنگ

شمارهٔ ۲۷۹ : گر ببیند رخ تو را بلبل

شمارهٔ ۲۸۰ : گفتم که عاشقم من وز این گفته ام خجل

شمارهٔ ۲۸۱ : ای نگار سیم تن ای بی وفای سنگدل

شمارهٔ ۲۸۲ : به جمال توگشته دل مایل

شمارهٔ ۲۸۳ : شب فراق تو بیرون نمی روم زخیال

شمارهٔ ۲۸۴ : مرا به جز غم وحسرت ز عشق یار چه حاصل

شمارهٔ ۲۸۵ : یا مشو ازدردعشق ای دل علیل

شمارهٔ ۲۸۶ : قسم به موی تو یعنی به سوره واللیل

شمارهٔ ۲۸۷ : کشدم بی تو بر بهشت ار میل

شمارهٔ ۲۸۸ : داده شه فرمان که مستان را نمایند احترام

شمارهٔ ۲۸۹ : ندیده برده دل و دین ز کف جمال توام

شمارهٔ ۲۹۰ : من شاهبازم کاین چنین اندر قفس افتاده ام

شمارهٔ ۲۹۱ : در رخ دلبر لبی شیرین چو شکر دیده ام

شمارهٔ ۲۹۲ : از غم عشق تو رسوای جهان گردیده ام

شمارهٔ ۲۹۳ : من اگر دور از توام پیش توام

شمارهٔ ۲۹۴ : فاش گویم عاشق رخسار دلبر گشته ام

شمارهٔ ۲۹۵ : عشق چون شمع است ومن پروانه ام

شمارهٔ ۲۹۶ : برآنند خلقی که من می پرستم

شمارهٔ ۲۹۷ : همه از باده من از گردش چشمت مستم

شمارهٔ ۲۹۸ : من نه مستم از شراب از چشم یار مستم

شمارهٔ ۲۹۹ : دوش با خونین دل خود گفتگوئی داشتم

شمارهٔ ۳۰۰ : به چین زلفت ار مشک ختا گفتم خطا گفتم

شمارهٔ ۳۰۱ : لب لعل تو یاقوت است مرجان راست یاقوتم

شمارهٔ ۳۰۲ : خراب کرد فراق رخ تو بنیادم

شمارهٔ ۳۰۳ : دست درحلقه آن زلف پریشان کردم

شمارهٔ ۳۰۴ : دوش در مستی به زلف یار چنگی می زدم

شمارهٔ ۳۰۵ : کافرم خوانند چون عاشق بدان دلبر شدم

شمارهٔ ۳۰۶ : پای بند خم آن زلف گره گیر شدم

شمارهٔ ۳۰۷ : از چهر آتشین تو آتش به جان شدم

شمارهٔ ۳۰۸ : گر چون دهان دوست ز غم بی نشان شدم

شمارهٔ ۳۰۹ : ای دل اگر یار منی در عشق شو ثابت قدم

شمارهٔ ۳۱۰ : نیارد سروهرگز میوه من چیزی عجب دیدم

شمارهٔ ۳۱۱ : یک آه اگر از دل صد چاک برآرم

شمارهٔ ۳۱۲ : چنان اندر کمند طره جانان گرفتارم

شمارهٔ ۳۱۳ : ز بسکه روز وشب اندر خیال دلدارم

شمارهٔ ۳۱۴ : تو راگمان که مناز دوری تو جان دارم

شمارهٔ ۳۱۵ : نه میل سیر گلشن نه تقاضای چمن دارم

شمارهٔ ۳۱۶ : تعالی الله زجانانی که دارم

شمارهٔ ۳۱۷ : نه من به عشق تو امروز خسته وزارم

شمارهٔ ۳۱۸ : من نه از زلف بتان این سان پریشان روزگارم

شمارهٔ ۳۱۹ : من همی گویم که عاشق بر رخ آن دلبرم

شمارهٔ ۳۲۰ : من از فراق توتاچندسوزم وسازم

شمارهٔ ۳۲۱ : خرم آندم که از این بزم جهان برخیزم

شمارهٔ ۳۲۲ : دل من هست چو عمان دهان شد صدفم

شمارهٔ ۳۲۳ : گفتم این شور من ازچیست بگفت از نمکم

شمارهٔ ۳۲۴ : در خم زلف توتا گشته گرفتار دلم

شمارهٔ ۳۲۵ : ای دل آزار مباش از پی آزار دلم

شمارهٔ ۳۲۶ : خیمه زدسلطان عشق اندر دلم

شمارهٔ ۳۲۷ : خیال رویتوبیرون نمی رودزدلم

شمارهٔ ۳۲۸ : از فراقت نه چنان تنگ دلم

شمارهٔ ۳۲۹ : گفتم که مهی گفت که ماهست غلامم

شمارهٔ ۳۳۰ : اگر بداگر خوبم از دوستانم

شمارهٔ ۳۳۱ : زنده دور از روی آن سیمین تنم

شمارهٔ ۳۳۲ : گفتمش دیوانه ام گفتا که زنجیرت کنم

شمارهٔ ۳۳۳ : ز آب چشم از بسکه روز و شب زمین را تر کنم

شمارهٔ ۳۳۴ : تونوبهار منی نوبهار را چکنم

شمارهٔ ۳۳۵ : شد وقت آنکز بی خودی وصفی ز دلداری کنم

شمارهٔ ۳۳۶ : گر توگوئی بت پرستم بت پرستی میکنم

شمارهٔ ۳۳۷ : همچو چشم آن صنم بی باده مستی می کنم

شمارهٔ ۳۳۸ : ز حال من خبرت نیست کز فراق تو چونم

شمارهٔ ۳۳۹ : تا که خود را ز بر دوست جدا می‌بینم

شمارهٔ ۳۴۰ : نه از وصل تو دلشادم نه درهجر توغمگینم

شمارهٔ ۳۴۱ : تا گدای درتوام شاهم

شمارهٔ ۳۴۲ : توگرماه منی من ماه تابان را نمی خواهم

شمارهٔ ۳۴۳ : توسلیمانی وما مورتوایم

شمارهٔ ۳۴۴ : ما اگر خاریم اگر گل از گلستان توایم

شمارهٔ ۳۴۵ : توصاحب کرمی ما گدای کوی توایم

شمارهٔ ۳۴۶ : ما کجا کی عاشق دلخسته ایم

شمارهٔ ۳۴۷ : ما عاشقان مست دل از دست داده ایم

شمارهٔ ۳۴۸ : دین ودل درعشق یار از گفتگوئی داده ایم

شمارهٔ ۳۴۹ : گوئیم عاشقیم وز هجرت نمرده ایم

شمارهٔ ۳۵۰ : ما به یاد آن پری دیوانه ایم

شمارهٔ ۳۵۱ : در تصور ما که ما بینای روی دوستیم

شمارهٔ ۳۵۲ : یک یار وفادار دراین شهر ندیدیم

شمارهٔ ۳۵۳ : ما روز ازل عاشق رخسار توبودیم

شمارهٔ ۳۵۴ : ما ز گیسوی پریشانی تو آشفته تریم

شمارهٔ ۳۵۵ : ز سوز عشق تودرسینه آتشی داریم

شمارهٔ ۳۵۶ : ساقی به یاد چشم وی برخیز و ده جام مِیَم

شمارهٔ ۳۵۷ : آگه نیی که بیتو شب و روز چون کنیم

شمارهٔ ۳۵۸ : کسی نشدخبر از حال ما که ما چونیم

شمارهٔ ۳۵۹ : دل به من گوید ز غم کز شهر در هامون رویم

شمارهٔ ۳۶۰ : به که ما دیوانه از عشق پری روئی شویم

شمارهٔ ۳۶۱ : روز است وآفتاب است شمع و چراغ جوئیم

شمارهٔ ۳۶۲ : یا رب آن عمر ز من رفته به من بازرسان

شمارهٔ ۳۶۳ : نیست غم پروانه را از سوختن

شمارهٔ ۳۶۴ : پیش شمع عارضش پروانه می باید شدن

شمارهٔ ۳۶۵ : چه بد آغاز وسرانجام چه خواهدبودن

شمارهٔ ۳۶۶ : ای دل نیی عاشق برو بر خویشتن بهتان مزن

شمارهٔ ۳۶۷ : ای پادشاه خوبان رحمی بر این گدا کن

شمارهٔ ۳۶۸ : در آئینه بر عارض خود نظر کن

شمارهٔ ۳۶۹ : ساقی ار باده دهی ساغر ما را خم کن

شمارهٔ ۳۷۰ : گفت یار ار عاشقی از سوختن پروانکن

شمارهٔ ۳۷۱ : خود را به شمع او دلا در سوختن پروانه کن

شمارهٔ ۳۷۲ : شد ز آب چشمه چشم جویم روان به دامن

شمارهٔ ۳۷۳ : ساقی امشب می دهی گر می به من

شمارهٔ ۳۷۴ : فراق یار چه دانی چه می کندبا من

شمارهٔ ۳۷۵ : بیدار شد ز خواب بخت به خواب من

شمارهٔ ۳۷۶ : خرم آن دم که نشنید بت من در بر من

شمارهٔ ۳۷۷ : هر که را بدخو است یار آگه بود از حال من

شمارهٔ ۳۷۸ : باز افتاده به یاد رخ جانان دل من

شمارهٔ ۳۷۹ : چشمه حیوان من شد لب جانان من

شمارهٔ ۳۸۰ : آتشی عشق زد به خرمن من

شمارهٔ ۳۸۱ : ای ترک مشک طره کافور روی من

شمارهٔ ۳۸۲ : این صنم کیست که نبود بشری بهتر از این

شمارهٔ ۳۸۳ : من پیرم و دل مرده تو داری به جبین چین

شمارهٔ ۳۸۴ : روی ننموده ربودی دل ودین

شمارهٔ ۳۸۵ : تو از فرهاد دل بری نه شیرین

شمارهٔ ۳۸۶ : گفتمش چون بینمت ای نازنین

شمارهٔ ۳۸۷ : در نافه از خطا مشک می زدبسی دم از بو

شمارهٔ ۳۸۸ : هر صفائی که دارد آن مه رو

شمارهٔ ۳۸۹ : دیشب من و دل تا سحر کردیم از بس گفتگو

شمارهٔ ۳۹۰ : ای بت ماه روی مشکین مو

شمارهٔ ۳۹۱ : چومریخی ز خون چون ماهی از رو

شمارهٔ ۳۹۲ : ای دل چنین بازی مکن با طره طرار او

شمارهٔ ۳۹۳ : گر کنی پیدا رهی ای شانه درگیسوی او

شمارهٔ ۳۹۴ : اگر به حکم قضا می شود رضا دل تو

شمارهٔ ۳۹۵ : چشمم فتد در آینه گر برجمال تو

شمارهٔ ۳۹۶ : هر کس افتد به خیال من وتو

شمارهٔ ۳۹۷ : ای قدم خم گشته تر ز ابروی تو

شمارهٔ ۳۹۸ : من چیستم که دم زنم از عشق روی تو

شمارهٔ ۳۹۹ : بسته دلم را به بند حلقه گیسوی تو

شمارهٔ ۴۰۰ : مرا ترکی است غارتگر سنان‌مژگان کمان‌ابرو

شمارهٔ ۴۰۱ : بر درد دل خسته ام دوست دوا شو

شمارهٔ ۴۰۲ : دل در برم دیوانه شد زنجیر زلف یار کو

شمارهٔ ۴۰۳ : دیوانه شد دل در برم زنجیر زلف یار کو

شمارهٔ ۴۰۴ : گفتم بده بوسی ز لب گفتا زر وسیم توکو

شمارهٔ ۴۰۵ : آری اگر ای بادز دلبر خبری کو

شمارهٔ ۴۰۶ : از مژه سنان داری وجوشن به بر ازمو

شمارهٔ ۴۰۷ : آینه در پیش خود بگرفت وگفتا کن نگاه

شمارهٔ ۴۰۸ : به حسن چون تو نه آید کسی نه آمده بالله

شمارهٔ ۴۰۹ : عکس رخ آن ماه در جام شراب انداخته

شمارهٔ ۴۱۰ : در دلم عشق آتشی افروخته

شمارهٔ ۴۱۱ : عاشق روی نگارم کفر چه ایمان چه

شمارهٔ ۴۱۲ : در شاه نشین دل من یار نشسته

شمارهٔ ۴۱۳ : ز مو قیمت مشک وعنبر شکسته

شمارهٔ ۴۱۴ : دل جای در آن طره طرار گرفته

شمارهٔ ۴۱۵ : مگومرا ز چه دلبر ز برجدا کرده

شمارهٔ ۴۱۶ : سلطان عشق ما را سرباز خویش کرده

شمارهٔ ۴۱۷ : گردش چشم تو مستم کرده

شمارهٔ ۴۱۸ : بر آتش دلم آن مه ز مهر آب زده

شمارهٔ ۴۱۹ : خیز ای بت من باده گلگون کهن ده

شمارهٔ ۴۲۰ : تا ز دلم خبر شوی آینه پیش روی نه

شمارهٔ ۴۲۱ : عجب از روح مجسم بدنی ساخته ای

شمارهٔ ۴۲۲ : روبروی آفتاب آئینه بر رو بسته ای

شمارهٔ ۴۲۳ : از چه همچون زلف یار ای دل پریشان گشته ای

شمارهٔ ۴۲۴ : دل از بت و از بت‌پرست اندر کلیسا برده‌ای

شمارهٔ ۴۲۵ : نه همی دین و دل از ما برده ای

شمارهٔ ۴۲۶ : باز بر رخ مشکین را پریشان کرده ای

شمارهٔ ۴۲۷ : چرا تواینهمه ای ماه بی وفا شده ای

شمارهٔ ۴۲۸ : چرا تو این همه ای ماه بی وفا شده ای

شمارهٔ ۴۲۹ : چه خورده ای که ز رخ همچوارغوان شده ای

شمارهٔ ۴۳۰ : توچرا اینهمه بدخو شده ای

شمارهٔ ۴۳۱ : تیر مژگان وسنان قد و زره موشده ای

شمارهٔ ۴۳۲ : روی تو را ندیده دلم را ربوده ای

شمارهٔ ۴۳۳ : گفتم بهای بوسه ای گویند جان فرموده ای

شمارهٔ ۴۳۴ : دارد آن مه نه همی چشم سیاه عجبی

شمارهٔ ۴۳۵ : دور ازتو فارغ نیستم از درد و تب روز و شبی

شمارهٔ ۴۳۶ : دلبر ما را به حال ما اگر بود التفاتی

شمارهٔ ۴۳۷ : ای دل بیا برای تو دارم بشارتی

شمارهٔ ۴۳۸ : تعالی الله چه دولت بر سر استی

شمارهٔ ۴۳۹ : کند زلف تو گاهی سرکشی گه می کند پستی

شمارهٔ ۴۴۰ : چه شد که مه بریدی وعهد بشکستی

شمارهٔ ۴۴۱ : نه چون چشم تو دیدم چشم مستی

شمارهٔ ۴۴۲ : گفتم به لاله داغ به دل بهر کیستی

شمارهٔ ۴۴۳ : ای دل چنین درتاب وتب از عشق روی کیستی

شمارهٔ ۴۴۴ : چه اول مهربان بودی چه آخر کینه جو گشتی

شمارهٔ ۴۴۵ : بتا دیر آمدی وزودرفتی

شمارهٔ ۴۴۶ : گر طالعم کند به وصالت حمایتی

شمارهٔ ۴۴۷ : گفتی دهمت بوسی ودیدی که ندادی

شمارهٔ ۴۴۸ : ای دوست که ترک دوستان کردی

شمارهٔ ۴۴۹ : گشودی زلف مشک افشان جهان رامشکبو کردی

شمارهٔ ۴۵۰ : دیوانه ام ای شوخ پری وار توکردی

شمارهٔ ۴۵۱ : تاکس نبیندت ز نظرها نهان شدی

شمارهٔ ۴۵۲ : خواستم بینم رخت را لن ترانی گوشدی

شمارهٔ ۴۵۳ : گفتم ای عشق ده مرا پندی

شمارهٔ ۴۵۴ : زنی از غمزه ای شوخ ار به نیشکر شکرخندی

شمارهٔ ۴۵۵ : عجب ای ترک بی وفا بودی

شمارهٔ ۴۵۶ : برقع ز رخ گشودی دل ازکفم ربودی

شمارهٔ ۴۵۷ : اگر زآن زلف مشک افشان به چنگ افتدا مرا تاری

شمارهٔ ۴۵۸ : اگر از زلف تودر دست من افتد تاری

شمارهٔ ۴۵۹ : بینم ای ترک عجب خونخواری

شمارهٔ ۴۶۰ : نگرددماه نوطالع گر از رخ پرده برداری

شمارهٔ ۴۶۱ : از طلعت اگر ماهی گفتار چرا داری

شمارهٔ ۴۶۲ : چرا با دیگران مهر و وفا با من ستم داری

شمارهٔ ۴۶۳ : دل ز آهن تو سیم تن داری

شمارهٔ ۴۶۴ : وفا گر بگوئیم داری نداری

شمارهٔ ۴۶۵ : مرا ای آسمان تا کی دمی آسوده نگذاری

شمارهٔ ۴۶۶ : میان دلبران باشد مرا یک یار عیاری

شمارهٔ ۴۶۷ : فغان که یار ندارد به ما سر یاری

شمارهٔ ۴۶۸ : چون تونبودآدمی در دلبری

شمارهٔ ۴۶۹ : نه همی تنها دل ودین از کف من می بری

شمارهٔ ۴۷۰ : جام می در دست بگرفت وبه من گفت آن پری

شمارهٔ ۴۷۱ : تا ز عشق روی خوددیوانه ام کرد آن پری

شمارهٔ ۴۷۲ : مگر گشتی اسیر سروقدی چون من ای قمری

شمارهٔ ۴۷۳ : دلا منال گراز یار خویشتن دوری

شمارهٔ ۴۷۴ : مگرنه جان منی پس چرا ز من دوری

شمارهٔ ۴۷۵ : چرا به کار جهان روز و شب به تدبیری

شمارهٔ ۴۷۶ : اگر آن مهربان یارم شود مهمان شب و روزی

شمارهٔ ۴۷۷ : گمان مکن که اگر بد کند کسی به کسی

شمارهٔ ۴۷۸ : نه مایلی به چه رنجش که یار ما باشی

شمارهٔ ۴۷۹ : تو راکه گفته ندانم که این چنین باشی

شمارهٔ ۴۸۰ : چون شانه را به طره طرار می کشی

شمارهٔ ۴۸۱ : توبه زلف از پی آزار دلم شانه کشی

شمارهٔ ۴۸۲ : ای نازنین شمایل آشوب عقل وهوشی

شمارهٔ ۴۸۳ : بتا به کشتن ما عاشقان چه می کوشی

شمارهٔ ۴۸۴ : همچو چهرت کی بود آتش چوزلفت دودکی

شمارهٔ ۴۸۵ : زدستم بر نمی آید که در زلفت زنم چنگی

شمارهٔ ۴۸۶ : توعجب سست عهد وسخت دلی

شمارهٔ ۴۸۷ : بیاد ابروی تو شد قدم به شکل هلالی

شمارهٔ ۴۸۸ : نه همچوعارض تو به گلشن بود گلی

شمارهٔ ۴۸۹ : چون پریشانی به زلف یار دارد عالمی

شمارهٔ ۴۹۰ : دین ودل برده ازکفم صنمی

شمارهٔ ۴۹۱ : بوسه دل از لعل جان بخشت هوس داردهمی

شمارهٔ ۴۹۲ : بوی یار مهربان آیدهمی

شمارهٔ ۴۹۳ : آن مه فکنده از زلف بررخ حجاب نیمی

شمارهٔ ۴۹۴ : آشوب شهری شورجهانی

شمارهٔ ۴۹۵ : نمی شنیدم اگرگاهی از لبت سخنی

شمارهٔ ۴۹۶ : گفتی از چیست که شیرین سخنی

شمارهٔ ۴۹۷ : سروقد غنچه دهن گل بدنی

شمارهٔ ۴۹۸ : عجب از چشم سیه راهزنی

شمارهٔ ۴۹۹ : ز آتشین رخ آتشم تا کی به خرمن می زنی

شمارهٔ ۵۰۰ : تو آتشین رخ اگر سر به زیر آب کنی

شمارهٔ ۵۰۱ : بت پرستی می کنم جا در کلیسا گر کنی

شمارهٔ ۵۰۲ : چنگی به زلف اوزدم گفتا جسارت می کنی

شمارهٔ ۵۰۳ : درکجائی شب وروز ای دل اگر یار منی

شمارهٔ ۵۰۴ : سروها دیده ام به هر چمنی

شمارهٔ ۵۰۵ : نظر در آینه کن تا جمال خویش ببینی

شمارهٔ ۵۰۶ : اگر در آینه روزی جمال خویش ببینی

شمارهٔ ۵۰۷ : چشمت خدای داده که صاحب نظر شوی

شمارهٔ ۵۰۸ : ای دل به جان بکوش که اهل نظر شوی

شمارهٔ ۵۰۹ : ای وجودت مظهر لطف الهی

شمارهٔ ۵۱۰ : ای گدای در توهر شاهی

شمارهٔ ۵۱۱ : به ماه وسرو تو رانسبتی نبودگهی

شمارهٔ ۵۱۲ : سزد کز حسن در عالم کنی دعوی به یکتائی

شمارهٔ ۵۱۳ : با سنگ بت سنگدلم گفت ز مائی

شمارهٔ ۵۱۴ : تنها همی نه با من با هر کس آشنائی

شمارهٔ ۵۱۵ : من به پیش خویش می پنداشتم یارم توئی

شمارهٔ ۵۱۶ : از چیست ترشرویی؟ بهر چه تلخ گویی؟

شمارهٔ ۵۱۷ : روا نباشد اگر گویمت که مه روئی

شمارهٔ ۱

نمی‌دانم چه شور است این ز عشق دوست در دل‌ها

که شیرین‌کام از او هستند مجنون‌ها و عاقل‌ها

به خود گفتم زعشق آسان شود هر مشکلی دارم

ولی دیدم که هر آسانم از او گشت مشکل‌ها

کس اندر کشتی عشق ار نشیند هست طوفانی

نباید چشم امید افکند دیگر به ساحل‌ها

گمان کردم که راه عشق راهی بی‌خطر باشد

بدیدم پشته‌ها از کشته‌ها در راه و منزل‌ها

پی تاراج دین و دل به هر وادی به هر منزل

همی غارتگران دیدم ز خارج‌ها و داخل‌ها

گروهی واله و حیران گروهی گشته سرگردان

چه عارف‌ها چه عامل‌ها چه عالم‌ها چه جاهل‌ها

در آن وادی که بود از سیل اشکم ره پر آب و گل

همی دیدم خر و بار است کافتاده است در گل‌ها

در آخر دیدم آن دلبر که می‌جستیمش از هر در

چو جان دائم بر ما هست و ما هستیم غافل‌ها

اگر خواهی ببینی چون بلند اقبال جانان را

بباید دور کرد از خود علایق‌ها و حائل‌ها

شمارهٔ ۲

کس نخوابد تا به صبح از ناله من هر شبا

هر شب از بس تا به صبح از درد گویم یا ربا

زلف بر روی تو بینم عقرب است اندر قمر

پس منجم از چه گوید شد قمر در عقربا

همچو من کوکب شناس امروز در عالم مجو

بسکه هر شب تا سحرگه می شمارم کوکبا

ناصح از عشق تو منع ما کندآگاه نیست

ز اینکه غیر از عشق رویت نیست ما را مذهبا

پادشاه هفت اقلیم ار شود نبود چنانک

پاسبانی بر سر کوی تو گیرم منصبا

غیر حرف عشق دلبر نیست بر لوح دلم

از معلم یاد نگرفتم جز این درمکتبا

با وجود اینکه سیل اشک بگذشت از سرم

گوئی اندر آتشم از عشق آن بت از تبا

ز آن بلند اقبال در شیرین کلامی شهره شد

بسکه می گوید حکایت زآن بت شکرلبا

شمارهٔ ۳

نگار من چو پی رقص از میان جهدا

چنان جهد که زعشقش دلم ز جان جهدا

جهد ز ابرو ومژگانش غمزه ها به دلم

چو تیر رستم دستان که ازکمان جهدا

ز دل به دیده مرا خون ز دیده بر رخ من

چنان که آب ز فواره ناگهان جهدا

دلم ز طره اومی جهد به عارض او

چوبلبلی که ز سنبل به ارغوان جهدا

شب فراق وی آهی که می کشم از دل

شراره آه دل من بر آسمان جهدا

عجب نه کز غم آن ترک آتشین رخسار

شرار آتشم از مغز استخوان جهدا

به حسن کی چو رخش ماه آسمان شود!

به رقص کی چو قدش سرو بستان جهدا

شرار آه جهد از دل بلند اقبال

مثال تیر شهابی که هر زمان جهدا

سزد که دعوی پیغمبری کنم در شعر

براق فکرت من چون به لامکان جهدا

شمارهٔ ۴

افزوده غم عشق تو درد وتب ما را

کرده است سیه هجر توروز وشب ما را

ما عاشق ومستیم و به جز یار ندانیم

زاهد ز چه جویاست همی مذهب ما را

آگه نشد از طالع ما هیچ منجم

می سوختی ای کاش فلک کوکب ما را

تا بوسه زدم بر لب شیرین وی ازشهد

تب خاله زد از فرط حرارت لب ما را

ای ترک بکن ترک جفا در دل شبها

گوشت نشنیده است مگر یا رب ما را

روی سوی که آریم به غیر از تو که جز تو

کس نیست برآورده کند مطلب ما را

ما را بسی اقبال بلند است که دلدار

دربانی خود کرده یقین منصب ما را

شمارهٔ ۵

توبرانی اگر ز درما را

نیست ره بر در دگر ما را

شکری کز تونیست باشد زهر

زهر تو هست چون شکرما را

ازگدایان خاکسار توایم

پادشاهی دهی اگر ما را

«گر توانی دلی به دست آور»

مکن اینقدر خون جگر ما را

چاره ای کن که تیر مژگانت

شده در سینه کارگر ما را

یادی ازما نمی کند گاهی

کرده محو از نظر مگر ما را

حاجتی نیستش به سردابه

آنکه گاهی ندیده گرما را

هر که را داده درد دل دلدار

درد دل داده دادگر ما را

بسکه افغان کشد بلند اقبال

از غم هجر کرده کر ما را

شمارهٔ ۶

پریشان در ازل کردی تو از گیسوی خود ما را

خم ازغم چون کمان کردی تو از ابروی خود ما را

به فردوس برین ما را دگر خواهش نمی آید

کنی همچون سگان گر پاسبان در کوی خود ما را

به مشک عنبر سارا دگر حاجت نمی افتد

معطر گر کنی از بوی مشکین موی خود ما را

دگر ما را نمی باشد تمنا هیچ بر کوثر

به جامی گر کنی سیراب از آب جوی خود ما را

نداریم آرزو دیگر به وصل حور و غلمانی

شبی سازی اگر همراز وهم زانوی خودما را

دل ما را زجا کندی به زور و قدرت بازو

تعالی الله چه ممنون کردی ازبازوی خود ما را

بلند اقبال از آن گشتم بحمدالله والمنه

که ره دادی ز روی فضل و احسان سوی خود مارا

شمارهٔ ۷

دیده در آینه گویا خط وخال خود را

که نداند چومن دلشده حال خود را

زآن مرا کردچنین عاشق ورسوای جهان

خواست تا جلوه دهد حسن جمال خودرا

شمع رخسار به هر جا که فروزد مه من

دل چو پروانه بسوزد پر وبال خود را

سزد از حسن اگر دعوی یکتائیکرد

جز درآیینه ندیده است مثال خود را

نشودتا که هلال اول هر ماه پدید

به مه یک شبه بنمای هلال خود را

عمر بگذشت وبه دل ماند تمنای وصال

صرف کردیم به هجران مه وسال خود را

بی قراری چو بلنداقبال امشب ای دل

بازگو با من آشفته خیال خود را

شمارهٔ ۸

طرز دیگر بنگرم امسال یار پار را

بینم اندر جلوه هر دم در لباسی یار را

دیده ای یا رب عطا فرما که باشد حق شناس

تا شناسد هر لباسی پوشد آن عیار را

گه شود آدم که هر کس تا بدو نارد سجود

مرتد وملعون بود ابلیس سان کردار را

گاه گردد خضر هر گمگشته در ظلمات دهر

تا به سر منزل رساندگمرهان بسیار را

گه شودنوح نبی الله کز گرداب غم

سوی ساحل آورد طوفانیان زار را

گاه یونس گردد ومنزل کند در بطن حوت

تا به وحدت قعر دریا هم کنداقرار را

گه سلیمان زمان گردد در اقلیم وجود

حکم فرماید به حکمت مور را ومار را

گه شودیعقوب و گیرد گوشه بیت الحزن

گاه یوسف گردد و رونق دهد بازار را

گه خلیل الله گرددجای در آذر کند

باز از رخسار خودگلزار سازد نار را

گه شود موسی و آرد از عصائی اژدری

تا هراس اندازد اندر جان ودل کفار را

گه شودعیسی روح الله وچون چندی گذشت

میل فرماید که زینت بخش گردد دار را

گاه اژدر درگهی مرحب کش آمد گه به حلم

از ره حکمت فضولیها دهد اغیار را

گاه چون شمس الضحی بی پرده گرددجلوه گر

تا کنداز نور خود روشن در و دیوار را

گاه چون بیند که کس راه طاقت دیدار نیست

لن ترانی می رساند سائل دیدار را

خلق میترسم که چون منصور بر دارت زنند

ای بلنداقبال کمتر فاش کن اسرار را

هر سر موئی تو رابر تن زبانی گر شود

وصف نتوانی یک از صد حیدر کرار را

شمارهٔ ۹

کنی تا کی پریشان چون دل من زلف پر چین را

نمائی چند بی سامان همی دلهای مسکین را

به هر سوکامدی از مشک تاتار آبرو بردی

به هم کمتر زن ای باد صبا آن زلف پرچین را

بت شیرازی ما گر نقاب از چهره بردارد

ز آب و رنگ بی رونق کند صورتگر چین را

بدو گفتم الف ما را بشد چون دال از لامت

به بالا برد نون بر چشم میم آورد پس سین را

نموده چشم مست تو ز هر سر فتنه ای برپا

گناهی نیستش از بند بگشا زلف مشکین را

شنیدم گفته بودی نرخ بوسی کرده ای جانی

من آن دادم ندانستم به مستی گفته ای این را

نیامد چون روا کام دلش ز آن خسرو خوبان

بلنداقبال داد آخر به تلخی جان شیرین را

شمارهٔ ۱۰

از پریشانی من گر خبری بود تو را

به من و حال دل من نظری بود تو را

زنده گردم زِلحد رقص کنان برخیزم

بعد مرگ ار به مزارم گذری بود تو را

به شبیه قد و رخسار بت من بودی

به سرای سروچمن گر قمری بود تو را

یا که چون طره او مشک ترت بود ثمر

یاخرامیدن و پای دگری بود تو را

دل چون آهن آن سیم بدن نرم شدی

اگر ای آه دل من اثری بود تو را

بخت خوابیده من چشم گشودی از خواب

ای شب هجر گر از پی سحری بود تو را

چون من خون شده دل بود بلند اقبالت

گر به دل عشق بت سیم بری بود تو را

شمارهٔ ۱۱

به سویت از چه ز محراب می کند رو را

مگر به شیخ نمودی تو طاق ابرو را

چونیشکر ز قدم تا به فرق شیرینی

بگوئی ار همه تلخ وترش کنی رو را

مه است منخسف است آفتاب منکسف است

ویا حجاب به رخسار کرده ای مورا

کنی اسیر دل خسته را به چنگل زلف

چنانکه صید کند شاهباز تیهو را

مگر نه دوزخ از آن گناهکاران است

به من ز چیست ندانم نیفکنی خو را

مگر نه خال تو جا کرده برلب کوثر

که گفت ره نبود در بهشت هندو را

کسان که پند من از عشق دوست میگویند

چومن به چشم حقیقت ندیده اند او را

گرفته ز ابرو ومژگان ز چیست تیر وکمان

خود او اسیر کند از نگاهی آهو را

بدین روش که سراید غزل بلند اقبال

روا بود که بشویند شعر خواجو را

شمارهٔ ۱۲

ز بو به چین شکنی قدر ناف آهو را

کنی ز شانه پریشان چو عنبرین مو را

به چهره یافتم از چیست خال مشکینت

بلی درآتش سوزان نهند هندو را

جهان چودکه عطارها معطر شد

مگر توشانه زدی زلف عنبرین بو را

به صید خسته دل من چه می کنی کوشش

تو شیر گیری اشارت کنی گر آهو را

چو روزعید کنند عاشقانمبارکباد

مگر که دوش نمودی هلال ابرو را

زمین ببوسد وبنهد به پیش پای تو سر

نمائی ار که به خورشید آسمان رورا

ز آب شور گهر در زمانه می خیزد

در آب شیرین پرورده ای تو لؤلؤ را

ز بار مهر توخالی نمی کنم پهلو

به تیغ کینه شکافندم ار که پهلو را

در آید از در دیگر برت بلند اقبال

هزار بار برانی گر از درت او را

شمارهٔ ۱۳

زیر سرو و پای گل بنگر صفای لاله را

زن دوجام می که تا گیرد غم صد ساله را

نوعروس باغ را با این سه بخشیده است زیب

آفرین ها کرد باید صنعت دلاله را

با وجود اینکه خود رویش چو روی دلبر است

داغ عشق کیست کافتاده است بر دل لاله را

ز آنچه داری در میان جام ساقی ده که من

دیدم اندر روی لاله قطره های ژاله را

گل همی گوید بس است ای بلبل بی دل منال

او ز شور عاشقی سر داده آه وناله را

می برد از من حواس خمسه خط روی دوست

یادم آید در فلک بینم چوماه وهاله را

ای بلند اقبال حیرانم که بااوج کلیم

سامری بهر چه می گیرد پی گوساله را

شمارهٔ ۱۴

به ما روز آور ای مه امشبی را

که سازیم از تو حاصل مطلبی را

چه جای زر دهم جان گر فروشند

وصال چون تو سیمین غبغبی را

سپاس ومنت ایزد را که فرمود

نصیب ما چوتوخوش مشربی را

نه کس روزی چو رویت دیده روشن

نه چون زلفت به تاریکی شبی را

چو تو فرزندی البته نیارند

گر آرند از بهشت ام وابی را

چو رویت ماه بود ار داشت زلفی

چو زلفت کس ندیده عقربی را

گرم خوانند کافر یا مسلمان

که جز عشقت نگیرم مذهبی را

بلند اقبال از سعدی ندیدم

چو اقبال بلندت کوکبی را

شمارهٔ ۱۵

در بر از زلف زره سان کرده ای جوشن چرا

داری ار آهنگ قتل ای دوست با دشمن چرا

چشم فتانت به هر دم فتنه بر پا می کند

طره افکند سر را می زنی گردن چرا

نقطه موهوم می خواند دهانت راحکیم

بر دهانت این چنین بهتان ز روی ظن چرا

خرمن عمر مرا از آتش غم سوختی

می زنی بر آتشم هر دم دیگر دامن چرا

گرنمی باشد ز رشک غنچه لعل لبت

غنچه را هر صبحدم چاک است پیراهن چرا

با وجود اینکه بیند قامتت را باغبان

می نشاند نونهال سرو درگلشن چرا

از تماشائی چه کم گردد ز باغ حسن تو

خوشه چین را رد کنی ای صاحب خرمن چرا

بر ندارد بخیه چاک زخم تیغ ابرویت

می زنی از مژه دیگر بر دلم سوزن چرا

چون بلنداقبال اگر آگه ز اسراری مگو

خاتم جم افتد اندر دست اهریمن چرا

شمارهٔ ۱۶

وه که از این زندگانی دل به تنگ آید مرا

شیشه عمر از خدا خواهم به سنگ آید مرا

دارم از بس دل غمین هستم ز بس اندوهگین

این فراخی جهان در چشم تنگ آید مرا

برندارم دست از او تا زونگیرم کام دل

گر که دامان اجل روزی به چنگ آید مرا

یونسم نه یوسفم نه پس چرا چون این وآن

گه به چه گه جای درکام نهنگ آید مرا

چون بلنداقبال از بس تلخ کامم در جهان

گر بنوشم شهد وشکر چون شرنگ آیدمرا

شمارهٔ ۱۷

سودای عشق کرده زخود بی خبر مرا

آسوده دل نموده زهر خیر وشر مرا

بر هر چه بنگرم همه بینم جمال تو

عشق رخ تو کرده چه صاحب نظر مرا

هر گه ک نوک مژه ات آید به یاد من

هر موی من زند به بدن نیشتر مرا

شیرین لبان لعل تو الحق ز بوسه ای

کردند بی نیازز شهد و شکر مرا

درد مرا مگر تو شفا بخشی ای حبیب

گو با طبیب تا ندهد دردسر مرا

کی کامران شود به وصال توسیمتن

با اینکه درجهان نبود سیم وزر مرا

اقبال من مگر نه بلند از تو شد چه شد

کردی زخاک راه چنین پست تر مرا

شمارهٔ ۱۸

در جوانی نه همی کرده غمت پیر مرا

کرده عشق رخ تو صورت تصویر مرا

ز ابرو ومژه گرفته است چرا تیر وکمان

گر نخواهد که کندترک تو نخجیر مرا

وصل دلبر دل من خواهد وبیند همه هجر

پیش تقدیر خداوند چه تدبیر مرا

غم ندارم ز بدونیک وکم و بیش که نیست

غیر تسلیم ورضا چاره ز تقدیر مرا

دامن آلوده نیم من ز ریا و ز ربا

گو به زاهد نکند این هم تکفیر مرا

گفتم ای دل ز چه دیوانه شدی گفت از آن

که دهی جای در آن زلف چو زنجیر مرا

با همه زیرکی وهوش و بلنداقبالی

آخر آن ترک درآورد به تسخیر مرا

شمارهٔ ۱۹

دردا که هیچکس نبود دادرس مرا

آوخ که یاوری نکند هیچکس مرا

دست قضا شکسته مرا بال و پر دگر

جا داده اند از چه به کنج قفس مرا

خون شددلم که جای هوس بود اندر او

جای هوس نمانده چه جای هوس مرا

چشمم ز خون دل چو لب یار گشته سرخ

تهمت مزن به مستی ومی ای عسس مرا

بس کن که خویش خسته تر از من شدی بسی

ای روزگار جور تو گر نیست بس مرا

هستم بلند اقبال اما چو بنگری

گردون نموده پست تر از خار وخس مرا

من شعر ز این سپس نتوانم رقم زدن

زحمت رسد ز بسکه همی از مگس مرا

شمارهٔ ۲۰

نامه ای قاصد اگر آورد از دلبر ما

زر چه باشد به نثار قدم او سر ما

روزگاری است که هیچم خبری ازخود نیست

که نه دلبر بر ما باشد و نه دل بر ما

من که عاجز شدم از نامه نوشتن بر دوست

شسته شد بسکه خط از گریه چشم تر ما

هر شب از بس ز غم زلف سیاهش گریم

سرخ اطلس شده از خون جگر بستر ما

روز و شب با غم عشق رخ اوخرسندم

پرورش کرده به غم چون دل غم پرور ما

ناامید این قدر از بختم و مأیوس از یار

که گر آید به برم می نشود باور ما

سوزم از آتش هجران و بلنداقبالم

گر به سویش ببرد باد ز خاکستر ما

شمارهٔ ۲۱

گمانم اینکه دل دوست نیست مایل ما

که روزگار نگردد به خواهش دل ما

به غیر حسرت و اندوه ودرد ورنج وتعب

ز زندگانی دنیا چه بوده حاصل ما

ملک به تربت ما سجده گر برد نه عجب

که عشق دوست عجین گشته است درگل ما

هم از پیام توآسوده گشته خاطر ما

هم ازکلام تو آسان شده است مشکل ما

همی ز ما طلبد وصل یار و عیش و نشاط

فغان از این دل پر آرزوی غافل ما

دگر چه حاجت شمع وچراغ ومهتاب است

ز نور روی تو روشن شود چومنزل ما

شویم فارغ وآسوده وبلنداقبال

اگر شود به جهان لطف یار شامل ما

شمارهٔ ۲۲

چون به غم خو کرده دل شادی نمی خواهیم ما

دل چودر بند است آزادی نمی خواهیم ما

گشته ام از بخت بد در وادی هجران اسیر

غیر جانبازی در این وادی نمی خواهیم ما

ما که خوداز تیشه غم این چنین ویرانه ایم

تا جهان برپاست آبادی نمی خواهیم ما

هر که می بینی امید فیض دارد از کسی

جز فیوضات خدادادی نمی خواهیم ما

ز آنکلام شکرین داریم شیرین بسکه کام

قندو حلوائی ز قنادی نمی خواهیم ما

بیستون سینه را با تیشه ناخن کنیم

وصف صنعتهای فرهادی نمی خواهیم ما

نام جانان را بخوان تا جان و سر پیشت نهیم

خنجر و شمشیر فولادی نمی خواهیم ما

گر قوافی چون بلند اقبال شد آشفته حال

شعرم ازمستی است استادی نمی خواهیم ما

شمارهٔ ۲۳

نه چوبالای توسروی بود اندر چمنا

نه کشدفاخته اندر چمن افغان چومنا

به سراغ قدچون سرو توگر نیست زچیست

فاخته اینهمه کوکو زند اندر چمنا

غنچه لعل تو را دیده همانا که زند

چاک هر صبحدم از عشق تو گل پیرهنا

منکر نقطه موهوم نمی گشت حکیم

گر که می آمد ومی دید که داری دهنا

همه خوانند تو را ماه ونیابند که ماه

نه سخن گوست نه زلفینش بود پرشکنا

همه دانند تو را سرو و ندانند که سرو

نه چمیدن چو تو دارد نه بودسیمتنا

خواستم عشق تو را فاش نسازم دیدم

داستانی است که گویند به هر انجمنا

زلف طرار تو دزد دلم ار نیست ز چیست

شده لرزان و پریشان و اسیر رسنا

من اگر دل به سر زلف تو دادم چه عجب

تو بری دین و دل از دست اویس قرنا

جامه مهر تو حاشا که زتن دور کنم

مگر آن روز که پوشند به جسمم کفنا

چون میانت ز میان رفت بلند اقبالت

از میان تو بیامد به میان چون سخنا

شمارهٔ ۲۴

با سر زلف تودارم کارها

با دلم از بس کندازارها

من سر زلف تو گیرم تا شود

بر دلم آسان همه دشوارها

بوئی از زلف تو باد آورد و ریخت

خاک حسرت بر سر عطارها

چشم و بینی تو و ابروی تو

فاش بر من کرده اند اسرارها

آنچه من بینم به زیر زلف تو

چشم کس کی دیده در گلزارها

سر بزن از زلف رهزن دلبرا

وز دلم بردار درد وبارها

نیست جز حرف بلند اقبال تو

صحبتی در کوچه وبازارها

شمارهٔ ۲۵

دل مرا خون گشت در بر ساقیا

کوشراب روح پرور ساقیا

کز دلم اندوه دوران طی کنی

هی پیاپی می بیاور ساقیا

دور من باید تسلسل بایدش

ور نه میگردم مکدر ساقیا

دل کشد کی دست از می چون کشد

دست طفل از شیر مادر ساقیا

شکرم از دست غیر آید چو زهر

زهرم از دست توشکر ساقیا

پرده از صورت برافکن تا کنی

مجلس ما را منور ساقیا

شد بلند اقبال از لعل تو مست

می نخواهد از تودیگر ساقیا

شمارهٔ ۲۶

جز رخ یار آتشی سوزنده باشد کی در آب

ماهیان را کرد بریان عکس روی وی درآب

در دل وچشم من از یاد میان وقد او

کرده موئی جا در آتش رسته گوئی نی در آب

در دهانم آب شد لعل لب دلبر بلی

آب می گردد چکد گر قطره ای از می در آب

جان سپارم یکدم ار اشک از سر من نگذرد

همچو آن ماهی که دارد خویشتن را حی در آب

بر شتر ای ساربان، یار مرا محمل مبند

ورنه اشکم ناقه ات را می کند تا پی در آب

از دوچشمم گر بریزد اشک چون طوفان نوح

عالم وآدم همه کردند یکسر طی در آب

جز بلنداقبال کز غم سوزد ودراشک چشم

جای دارد جای می گیرد سمندر کی در آب

شمارهٔ ۲۷

ماهی صفت فرو شده ماهی به زیر آب

ماهی نگشته طالع گاهی به زیر آب

اخترشناس گفت به چرخ است ماه کاش

می بود و می نمود نگاهی به زیر آب

گیسوی یار در نظرم جلوه میکند

یا درشنا است مار سیاهی به زیر آب

گردند اندر آب همه ماهیان کباب

گر بر کشم ز سوز دل آهی به زیر آب

آب است زیر چاه وعجب اینکه لعل دوست

هست آب خضر و دارد چاهی به زیر آب

جز جسم من که ساکن وآب از سرم گذشت

گاهی ندیده کس پر کاهی به زیر آب

باشد بلنداقبال از آه واشک خویش

گاهی به روی آتش وگاهی به زیر آب

شمارهٔ ۲۸

ماه من را هر که بیند گوید این است آفتاب

در فلک هم خود همی گویدچنین است آفتاب

گرمنجم گفت بر چرخ برین است آفتاب

من بر این هستم که طالع بر زمین است آفتاب

خود گرفتم آفتاب از روشنی چون روی توست

کی به چهرش طره پرپیچ وچین است آفتاب

حاش لله نیست او را نسبتی با روی دوست

عکسی از رخسار یار نازنین است آفتاب

آفتاب اشیاء عالم را مربی شد ولی

پیش توپیوسته ذکرش نستعین است آفتاب

سروناز از رشک قدت پا به گل اندر چمن

در غمت آسیمه سر صبح و پسین است آفتاب

آتش آسا ز آتش دل بر تل خاکستری

ز آتشین چهر توخاکستر نشین است آفتاب

تیر مژگان وکمان ابرو زره مو همچوتو

یا پی تاراج دل کی در کمین است آفتاب

تا خبر شد ز اینکه در دل جای دادم مهر تو

همچو مریخ و زحل بامن به کین است آفتاب

گاهگاهی با بلند اقبال هم شوهمنشین

زآنکه گاهی با عطارد هم قرین است آفتاب

شمارهٔ ۲۹

روشن چراغ کس نکند پیش آفتاب

ای آفتاب پیش رخ ماه من متاب

گفتار نگار من که به خواب آیمت شبی

آخر شبی چوبخت من ای چشم من بخواب

چشمم چو لاله گشته فشاند ز بسکه اشک

نگرفته کس ز لاله چو من تاکنون گلاب

زاهد مبند تهمت مستی ز می به من

من مست چشم مست نگارم نه از شراب

چون پیچ وتاب زلف توبینم گمان کنم

ماری است زخمدار که باشد به پیچ وتاب

ویرانه شو که قابل تعمیر می شوی

آباد کی شوی نشوی ای دل ار خراب

تا چندمحو نحو وکنی عمر صرف صرف

برخیز ای مدرس وبرهم بنه کتاب

اقبال هر کسی شده است از رهی بلند

اقبال من بلند شد از عشق بوتراب

ندارم سیری از آن لعل سیراب

که مستسقی ندارد سیری از آب

لبت سودای ما را کرده افزون

که گوید رفع سودا کرده عناب

دلم طاقت به دیدارت نیارد

که کتان را نباشد تاب مهتاب

به پهلو بی توگوئی خار دارم

کنم گر بستر وبالین ز سنجاب

بلند اقبال کن صبر از غم هجر

که آخر غوره می گردد می ناب

شمارهٔ ۳۰

برده ای خوابم ز چشم نیمخواب

برده ای تابم ز زلف پر ز تاب

زلف مشکین بر رخت باشد نقاب

یا نهان است آفتاب اندر سحاب

کی کندصورتگری نقاش چین

گر تو از عارض براندازی نقاب

مرغ دل در چنگ زلفت شد اسیر

همچو گنجشکی به چنگال عقاب

برمه رویت هلال ابرویت

هست شمشیری به دست آفتاب

زلف بر روی تو یا برمه عبیر

خوی به رخسار تویا بر گل گلاب

گاه رفتن دل بری از مرد وزن

وقت گفتن جان دهی بر شیخ وشاب

همچوماهی وسمندر ز آه واشک

بی تو گه در آتشم گاهی در آب

خوبرویان گر همه گردند جمع

کس نخواهم جز توکردن انتخاب

از برای بزم وصلت ای صنم

شد دلم از آتش هجران کباب

خانه صبر بلند اقبال را

بی توسیل اشک کرد آخر خراب

شمارهٔ ۳۱

می دهی درد سرم چند ای طبیب

دردما را چاره باید ازحبیب

دستم از دامان وصلش کوته است

ای خدا یا وصل یا مرگ رقیب

روز و شب نالم ز عشق روی او

چون به گلشن در بهاران عندلیب

نی عجب چشمش گر از من برد دل

چشم مست اوبودعابد فریب

حیف کو دور از لب ودندان ماست

گو که به باشد زنخدانش ز سیب

یک نگه کرد وزمن شش چیز بود

دین ودل تاب وتوان صبر وشکیب

می سزد از پی فراقش را وصال

چون فرازی دارد از پی هر نشیب

همچو من نبود بلنداقبال کس

گر وصال او مرا گردد نصیب

شمارهٔ ۳۲

دل گشته در برم خون از طبع زودرنجت

افتاده درشکنجم از زلف پر شکنجت

از خالت اوفتادم در ششدر غم و رنج

تا بر سرم چه آید از نقش چار وپنجت

روی تو گنج حسن است مویت سیاه ماری

کان مار پاسبان است دایم به روی گنجت

با خویش گفته بودم ندهم دگر به کس دل

چون ضبط دل توان کرد با عشوه ها و غنجت

موی بلند اقبال از غم سفید گردید

دور از خط چو زنگار وز نقطه سرنجت

شمارهٔ ۳۳

نگفتم دل مکن اینقدر غارت

که ترسم آخر افتی در مرارت

شه آگه گشته و داده است فرمان

به گیر و دار هر کس کرده غارت

دل ما راچرا ویرانه کردی

نمی بودت اگر عزم عمارت

لب لعل تو از بس هست شیرین

خیالش در مزاج آرد حرارت

همی بینم به روی دوشت افتد

چرا دارد چنین زلفت جسارت

بشارت می دهم خود جان ودل را

به قتلم گر بفرمایی اشارت

ندارد عشق و زاهد گشته عابد

چه حاصل از نماز بی طهارت

بهای بوسه ات دادم دل وجان

نکرده بهتر از این کس تجارت

بلند اقبال گردیدم هماندم

که از وصل تو دادنم بشارت

شمارهٔ ۳۴

بی رخ وزلف تو روز ما سیه تر از شب است

یار ما وهمدم ما روز و شب درد وتب است

کرده شب ها خواب بر همسایگان ما حرام

بس که در هجرت دلم در ذکر یا رب یا رب است

کی منجم در زمین دارد خبر از آسمان

از رخ وزلف تو می گوید قمر در عقرب است

کاروان شکر از هندوستان نامد به فارس

اینکه ارزان وفراوان گشته شکر ز آن لب است

گشته اشک دیده ما زینت رخسار ما

آسمان را هم که بینی زینتش از کوکب است

زآن بلند اقبال گشتم در میان عاشقان

کز توام در آستانت پاسبانی منصب است

شمارهٔ ۳۵

با طلعتت به گلشن وصحرا چه حاجت است

درخدمتت به سیر وتماشا چه حاجت است

خود با خیال روی تومشغول صحبتم

گلزار و صوت بلبل شیدا چه حاجت است

از لعل روح بخش توگشتیم زنده دل

دل را به معجزات مسیحا چه حاجت است

مست ار کسی به یک دو سه مینای می شود

او را به هفت گنبد مینا چه حاجت است

مستی چنین خوش است که بی می کند کسی

مستم زچشم مست تو صهبا چه حاجت است

فرمان ز شه رسید که ما فاش می خوریم

از شیخ وشحنه خواهش امضا چه حاجت است

خود آگهی ز حال دل وآرزوی دل

بر درگه تو عرض تقاضا چه حاجت است

وامق اگر شوم همه عاشق شوم تو را

بنمایی ار عذار به عذرا چه حاجت است

صنعان اگر شوم همه مقصود من توئی

ورنه مرا به آن بت ترسا چه حاجت است

او هست وهیچ نیست جز او هرچه هست از اوست

زاهد تو را ز لا وز الا چه حاجت است

ز ایمان وکفر بگذر ودلبر پرست شو

رفتن به کعبه یا به کلیسا چه حاجت است

تو عندلیب گلشن جانی نه بوم شوم

ماندن در این خرابه دنیا چه حاجت است

از خاک وخشت بستر وبالین نهاده اند

بر فرش های اطلس ودیبا چه حاجت است

شعر بلند اقبال ار آیدت به دست

دیگر تورا به گوهر دریا چه حاجت است

شمارهٔ ۳۶

بسکه مشکین مو ز بس نیکورخ است

ترک من آشوب چین و خلخ است

نیست با گلشن سرو کارم که او

سرو قامت یاسمن بو گل رخ است

چون شه شطرنج هر جا روکند

پیش پای پیلتن اسبش رخ است

تند خو ترکی مرا باشد کز او

هر چه خواهم گرچه یخ باشد یخ است

می کنم هر گه تمنای وصال

لن ترانی بر زبانش پاسخ است

هاله خط ماه رویش را گرفت

ای دل آوخ گو که جای آوخ است

چون بلند اقبال رویش هر که دید

طالعش مسعود و بختش فرخ است

شمارهٔ ۳۷

اسیر بند تو در روزگار آزاد است

نصیب هر که شود نعمت خداداداست

دلم نمی شود اندر فراق تو غمگین

که در فراق هم از یادوصل توشاد است

به خاک کشور عشق تو تا نهادم پا

نصیحت همه عالم به گوش من باد است

به باغ جانکنم جز به سایه شمشاد

چرا که قامت دلدار من چو شمشاد است

من آدمی نشنیدم به آن لطافت وحسن

ز ما بری است دلیل اینکه او پریزاد است

دلا به نیک وبد روزگار صابر باش

نصیحی است نکو کز پدر مرا یاد است

ز عهد سست بتان غم مخور بلند اقبال

که دهر وهر چه در اوهست سست بنیاد است

شمارهٔ ۳۸

این کیست که آفت زن و مرداست

نازک اندام وناز پرورد است

از زلف چو سنبل وبه خط ریحان

از قد چوصنوبر وبه رخ ورد است

بی روی سپید وبی خط سبزش

روزم سیه است وچهره ام زرد است

مرهم ننهم کزومرا زخم است

درمان نکنم کزو مرا درد است

منع دل من نمودن از عشقش

افسانه پتک وآهن سرد است

همچون من اگر کشد هزاران را

بر گوشه دامنش کجا گرداست

ز آن ماه به روز و شب بلند اقبال

جفت غم ومحنت است تا فرداست

شمارهٔ ۳۹

عشق حیران درجمال احمداست

عقل مجنون از جلال احمد است

جنگ هفتاد ودوملت سر به سر

بر سر میم کمال احمد است

اینکه می گویند روح از دم بود

سر آن در میم ودال احمد است

آن بهشتی را که وصفش می کنند

شرحی از بزم وصال احمد است

هر چه گویی هر چه جویی هر چه هست

در وجود بی مثال احمد است

جبرئیل ار پر وبالی می زند

قدرتش از پر وبال احمد است

جان به ظلمات تنم مانند خضر

تشنه آب زلال احمد است

صورتی بی جسم گشتم چون خیال

در دلم از بس خیال احمد است

مهر ومه چون قنبرند اورا غلام

هر که همچون من بلال احمد است

معنی ایمان بگویم بندگی

هم به احمد هم به آل احمداست

شمارهٔ ۴۰

دلم به زلف خم اندر خم تو در بنداست

چو پای بند به بند تو است خرسنداست

ز چشم مست تو افتاده فتنه در عالم

گناه زلف تو را نیست از چه در بنداست

مگر تو شانه زدی زلف مشک افشان را

که هر کجا نگرم مشک چین پراکند است

هزار درد مرا در دل است وچاره آن

از آن دو لعل شکر بار یک شکرخند است

نه چون لب تویکی لعل در بدخشان است

نه چون رخ تو یکی روی درسمرقند است

ز چشم زخم حسودان مدار باک به دل

بر آتش رخت از خال چونکه اسپنداست

علاج ضعف دلماست شکرین لب تو

طبیب گوید اگر چاره ای است گلقنداست

گرم تونیش خورانی به خاصیت نوش است

ورم تو زهر چشانی به چاشنی قند است

اگر که رشته عمرم چومهر خود گسلی

به ماه روی تو بازم خیال پیوند است

به سینه بار غمت را کشد بلند اقبال

چو برگ کاهی اگر چه چو کوه الونداست

شمارهٔ ۴۱

به پیش آتش چهر توزلف تو دود است

ز دود توست مرا دیده گریه آلود است

تو رابه معرکه حاجت به خود وجوشن نیست

که موی بر سر ودوش تو جوشن وخود است

رسم به وصل توهر چند زودتر دیر است

رهم ز هجر تو هر چند دیرتر زود است

اگر مرض ز تو باشد مراست به ز علاج

وگر زیان ز توآید مرا به از سود است

ز دردهجر عجب خشک گشته کام ولبم

عجب تر اینکه کنارم ز اشک چون روداست

مرا به عشق توجشنی است باده خون جگر

پیاله کاسه چشمم دل از فغان رود است

علاج درد فراق تورا به صبر کنند

ولی به پیش فراق تو صبر نابود است

اگر چه عهد شکستی ولی بلند اقبال

هنوز از تورضامند وبازخشنود است

شمارهٔ ۴۲

چشم من خواب ندارد به شب وخونبار است

بلکه همسایه هم از ناله من بیدار است

جز به دیوار نگویم غم دل پیش کسی

کسی ار باز بود محرم دل دیوار است

گفته بودم که بگویم به تو درد دل خویش

نتوان گفت که درد دل من بسیار است

گر ز دلدار رسد درد به از درمان است

وگر از یار بود نار به از گلزار است

ماه را چون توکجا قامت همچون سرواست

سرو را همچو توکی طره عنبر بار است

نه چوچشم تودراین شهر دگر قصاب است

نه ز زلف تودراین ملک دگر عطار است

سروی الحق نه چوبالای تو در کشمیر است

مشکی انصاف نه چون زلف تودر تاتار است

نیست بر دل حرج از دست تو گرناله کند

که هم ازعشق تو دیوانه وهم بیمار است

گرچه از دولت عشق است بلنداقبالم

لیک این منصب وعزت همه از دلدار است

شمارهٔ ۴۳

چشم از باری دیدن رخسار دلبر است

گوش از پی شنیدن گفتار دلبر است

دست از برای چنگ به گیسوی اوزدن

پا بهر رفتن سوی دریا دلبر است

این دردها که در دل مجروح ما بود

اورا علاج لعل شکربار دلبر است

ناصح مگونصیحت ودم درکش وبرو

منع دلی مکن که گرفتار دلبر است

باور مکن که هست رهائی نصیب او

هر کس اسیر طره طرار دلبر است

صد ساله مرده زنده شد ار از دم مسیح

یک معجز این ز لعل شکر بار دلبر است

رفتم بر طبیب که بیماریم ز چیست

گفتا زعشق نرگس بیمار دلبر است

اشکم چوسیم از آن شدورخساره ام چو زر

کاین زر وسیم رایج بازار دلبر است

اقبال من چو قامت یار ار بلند شد

سروی بود که رسته به گلزار دلبر است

شمارهٔ ۴۴

هر کس که باشدش خط و خالی نه دلبر است

دلبر کسی بود که دل او را مسخر است

حال دل شکسته من را ز من مپرس

آگه نیم ز دل که دلم پیش دلبر است

درد ار ز عشق یار بود بهتر از دوا

زهر ار ز دست دوست رسد به ز شکر است

آن کس که در دلش نبودعشق دلبری

درمذهب و طریقت عشاق کافر است

جز سروقد دوست که بر داده مشک تر

سرو آنچه دیده ایم به گلزار بی بر است

تاری ز زلف یار توگفتی به از تتار

یک تار موی او به دو عالم برابر است

گفتی لبان لعل نگار است شکرین

شیرین ترش بگوی که قندمکرر است

چون تونباشد آدمی از حسن ودلبری

غلمان مگر تو را پدر و حور و مادر است

چون قامت ولب تو میسر بودمرا

دیگر چه احتیاج به طوبی وکوثر است

از عشق تو به سیم و زرم نیست احتیاج

زیرا که اشک من همه سیم و رخم زر است

هر کس چومن زعشق شد اقبال او بلند

از خاک راه پست تر از ذره کمتر است

شمارهٔ ۴۵

دلبر من نه ز جنس بشر است

مادرش حوری وغلمان پدر است

قمری است ار به سر سروچمن

به سر سرو قد او قمر است

خال جا کرده به شیرین لب او

یاکه پرویز به پیش شکر است

مشک خیر است عجب طره او

بی ختا تبت و چین وتتر است

نیست جز قامت وزلف مه من

ثمر سرو اگر مشک تر است

ای که پرسی ز من وحال دلم

دلم از زلف تو آشفته تر است

می توان گفت بلنداقبال است

هر که از عشق ز خود بی خبر است

شمارهٔ ۴۶

ماه رویت ز بسکه پر نوراست

شد یقینم که مادرت حور است

شرح موی توسوره واللیل

وصف روی تو آیه نور است

موی تو نافه نافه ازمشک است

روی تو طبله طبله کافور است

شهد شیرین لبت بود چو عسل

مژه ات گرچه نیش زنبور است

زلف تو رهزن است اگر چشمت

نیز رهزن شده است مجبور است

بگذر از جرم چشم خود هم نیز

زآنکه بیمار هست ومعذور است

خانه صبر از تو ویران است

کشور حسن از تومعموراست

آنکه در شهر نیست عاشق تو

یا رخت را ندیده یا کوراست

نشود همچو من بلنداقبال

آنکه از فیض خدمتت دور است

شمارهٔ ۴۷

رخت چو مهر درخشان ز بسکه پر نور است

اگر غلط نکنم مادر تواز حور است

قسم به موی تو یعنی به سوره واللیل

که وصف روی تو والشمس وآیه نور است

لبت چوحب نبات است بسکه شیرین است

ولی ز بس نمکین زو دلم پر از شوراست

دگر به مشک و به کافورم احتیاجی نیست

که طره تو چومشک و رخت چو کافور است

کسی که روی تورا دید ودل نداد به تو

گمان نکن که بود ور بود یقین کور است

نباشدش به دهن انگبین چنین حقا

چو مژه تو گرفتم که نیش زنبور است

به چین وحلقه ی زلفت دل بلند اقبال

اسیر همچو به چنگال باز عصفوراست

شمارهٔ ۴۸

دل در آن طره ی گره گیر است

جای دیوانه زیر زنجیر است

چشم او گر بود غزال اما

مژه اش همچوچنگل شیر است

تیره شد آینه رخش از خط

آه ما را ببین چه تأثیر است

بکش ای شوخ اگرکشی ما را

زآنکه آفت بسی به تأخیر است

روی ار دیر از برم زود است

آیی ار زود بر سرم دیر است

دل من گر خراب شدغم نیست

که کنون مستحق تعمیر است

عاشقی کار هر سری نبود

امر یزدان و حکم تقدیر است

مرنه گویند هست کج منقار

مرغکی کش خوراک انجیر است

همچومن هر که شد بلنداقبال

پیش تیر نگار نخجیر است

شمارهٔ ۴۹

علی الصباح نظر بر رخ توفیروز است

شب وصال توخوشتر ز روز نوروز است

عجب مدار که سوزم چوشمع سر تا پای

که آتش غم عشق رخ توجان سوز است

کمان و تیر چه حاجت تو را به روزشکار

کمانت ابرو ومژگانت تیر دلدوز است

به پیش روی تو ماه چهارده از نور

چو پیش تابش مهر منیر یلدوز است

مگوحکایت فردای محشر ای زاهد

که روز محشرم از هجر یار امروز است

ستاره را به فلک سوزد ار بلند اقبال

عجب مکن که بسی آهش آتش افروز است

شمارهٔ ۵۰

زلف تو سرکش است و دل من مشوش است

ز آنرو که شه برد سر هر کس که سرکش است

گفتم فراق را به صبوری دوا کنم

دیدم که صبر خار و فراق توآتش است

از بهر بردن دل من چشم مست تو

دایم به زلف پرشکنت در کشاکش است

بر بوده چهره تو دل از دست شیخ وشاب

باد آفرین به جان توچهرت چه دلکش است

تیر و کمان چو از مژه و ابروی تو داشت

هر کس که دید چشم تو را گفت آرش است

حاجت کجا بودبه می کوثرش دگر

هر کس ز باده لب لعل تو سرخوش است

اقبال من که گشته به عالم چنین بلند

از فیض عشق آن بت عیار مهوش است

شمارهٔ ۵۱

گفتم چه علاج است مرا گفت وصال است

گفتم به وصال تو رسم گفت خیال است

در هجر رخ دوست مرا عمرفزون شد

روزیش چوماهی شده ماهیش چو سال است

گفتم که صبوری کنم از هجر دلم گفت

از من مطلب صبر که این امر محال است

لب تشنه چنانم به وصالش که توگوئی

مستسقیم و او به مثل آب زلال است

از کوکب بختم نشد آگاه منجم

کورا چه بود نام که دایم به وبال است

از زهره جبینی است که چشمم چو سهیل است

ز ابروی هلالی است که قدم چوهلال است

آشفته دلی های من آمدهمه زان زلف

گر حال و حظی هست مرا ز آن خط وخال است

گیرد خبر ازحال من ار یار بگوئید

کز مویه چو موئی شده از ناله چو نال است

اقبال من از عشق رخ دوست بلند است

نه از زر و سیم است نه ازمنصب و مال است

شمارهٔ ۵۲

بارم اندر کوی یارم درگل است

درگل است ار بارم اندر منزل است

دادن جان باشد آسان درغمش

زندگانی بی وجودش مشکل است

شمع را می بینم امشب بر سر است

از غم یار آنچه ما را در دل است

در خیال زلف چون زنجیر او

هر که مجنون کرده خود را عاقل است

نیست خاکی کز غمش بر سر کنم

هر کجا خاکی است از اشکم گل است

کس نپردازد به عقل از عشق دوست

آب تا باشد تیمم باطل است

ای بت سیمین بدن سنگین دلت

تا کی از حال دل ما غافل است

جورکم کن با بلنداقبال کو

مدح گوی پادشاه عادل است

شمارهٔ ۵۳

ما گنهکار وتوغفار گناهی چه غم است

ما خطا پیشه توما را چوپناهی چه غم است

ز این غمینم که به من هیچ نداری سر لطف

شادم ار لطف کنی گر به نگاهی چه غم است

تن چونکاه من از آتش هجر تو بسوخت

سوزد از شعله برق ار پر کاهی چه غم است

من سیه بخت نبودم به جهان بخت مرا

گر سیه کرده چوشب چشم سیاهی چه غم است

چشم تو دل ز کفم برد وتوانکار کنی

گر در این باب مرا نیست گواهی چه غم است

آنکه جان داده ودندان دهداو روزی و نان

گر گدائی نبرد بهره ز شاهی چه غم است

گر هلاک ازغم عشق تو بلند اقبال است

گو که از باغ تو کم باد گیاهی چه غم است

شمارهٔ ۵۴

آتشی کز توگلستان من است

چاه و زندان تو بستان من است

زخم کز تیغ توباشد مرهم است

درد کزعشق تودر مان من است

هر چه آید ز تو ای دوست نکوست

اجل گرگ تو چوپان من است

من ندارم خبر از مذهب ودین

عشق رخسار تو ایمان من است

از غمت بس که فشانم اختر

آسمان درغم دامان من است

سزد ار طعنه زنم بر مه ومهر

بس که مهرت به دل وجان من است

هر که داراست بلند اقبال است

ز این گهرها که به عمان من است

شمارهٔ ۵۵

این صنم کیست که غارتگر ایمان من است

دل ودین از کف من برده پی جان من است

چندبیمم دهی ازمحنت محشر زاهد

به خدا روز قیامت شب هجران من است

گلرخا غنچه لباسرو قداکچ کلها

راستی روی تو غارتگر ایمان من است

لب لعل شکرین توچوجان شیرین است

لیک افسوس که دور از لب ودندان مناست

زرد از آن مهر چو رخسار بلند اقبال است

کش به دل حسرت روی مه جانان من است

شمارهٔ ۵۶

لب لعل تویاقوت روان است

کزواشکم چو یاقوت روان است

نبینم چون دهانت درمیان هیچ

مگر وصف دهانت درمیان است

به شکر خنده دندانت عیان شد

وجودی درعدم دیدم نهان است

چو دیدم چشم وابروی توگفتم

که ترکی مست در دستش کمان است

چه باک ار زرد رخ چون زعفرانم

که اشکم سرخ همچون ارغوان است

چه پرسی حال دل ازمهر رویت

که این چون ماهتاب آن چون کتان است

بلنداقبال جانش بر لب آمد

چو دورش از بر آن آرام جان است

شمارهٔ ۵۷

هرچه را می‌نگرم عکس رخ یار من است

هرکجا می‌گذرم قصه دلدار من است

هر که دریافت که من عاشق دلدار شدم

می بردرشک ودمادم پی آزار من است

دل ودین از کف من برد و مرا کافر کرد

کافرم تا رخ وزلفش بت وزنار من است

عجبی نیست که بیمار بود نرگس دوست

عجب این است که بیمار پرستار من است

غم دلدار نخواهم ز برم دور شود

زآنکه در خلوت دل محرم اسرار من است

حاجت شمع وچراغم نبود در شب تار

تا که مهتاب رخش شمع شب تار من است

گفتمش باعث دیوانه دلی چیست مرا

گفت از جلوه رخسار پری وار من است

گفتم آید به چه کار این دل خون گشته بگفت

این متاعی است که شایسته بازار من است

گفتمش ده خبر از شعر بلنداقبالم

گفت شیرین چو لب لعل شکر بار من است

شمارهٔ ۵۸

بها را چکنم من که چون خزان به من است

خزان به برگ رزان چون کندچنان به من است

به جز وفا چه بدی دیده است از من زار

که اوبه گفته بدگوی بدگمان به من است

چه حاجت است به حور وجنان مرا ای شیخ

که یار حور من وکوی او جنان به من است

بهای بوسی اگر صد هزار جان گیری

بگو هنوز که مغبونم وزیان به من است

خطا چه سر زده از من که آن پری پیکر

ز من بری شده اینگونه سر گران به من است

به حیرتم که چه کوکب به طالع است مرا

که هر چه جور وجفا دارد آسمان به من است

روا بودکه بخوانی مرا بلند اقبال

دمی که آن مه بی مهر مهربان به من است

شمارهٔ ۵۹

تیر مژگان تو ما را برجگر بنشسته است

مرحبا ز ایندست وبازو تا به پر بنشسته است

هرکجا سروی بودقمری نشیند بر سرش

بر سر سرو قدت بینم قمر بنشسته است

بر لب لعل توهرکس دید خالت را بگفت

کاین مگس باشد که بر شیرین شکر بنشسته است

لیک من گویم که بر شیرین لب توخال تو

خسرو پرویز گویا با شکر بنشسته است

زلف رقاصت مسلم گشته در بازیگری

پای چنبر کرده بر دوشت به سر بنشسته است

شمع هم چون من مگر عاشق به رخسار توشد

کز غمت می سوزد و شب تا سحر بنشسته است

چون من او را هم بلند اقبال اگر خوانی رواست

هرکه را همچون تو دلداری به بر بنشسته است

شمارهٔ ۶۰

از پریشانی ندام زلف مشتق گشته است

یا پریشانی به زلف یار ملحق گشته است

بینی دلدار را بین جای انگشت نبی است

کاین چنین ز اعجاز او قرص قمری شق گشته است

زلف دلبر را نگر بر قامتش منصور وار

ترک سرکرده است وذکر او اناالحق گشته است

این همه آشفتگی کاندر دل ما کرده جا

باشد از آن رو که با آن زلف ملصق گشته است

ساقیا بنشین ز جا برخیز وجامی با ده ده

زاهد ارما را کند تکفیر احمق گشته است

ما گذشتیم از نماز اودر الی ومن هنوز

مانده در گل گرم بحث حد مرفق گشته است

گوبه او او روعلم عشق آموز وکم شو محو نحو

ای خوشا آنکوبه تحصیلش موفق گشته است

در عجم هم چون بلنداقبال می باشد کسی

گر فصیحی در عرب نامش فرزدق گشته است

شمارهٔ ۶۱

مشکل دل گفتم اززلفت یقین حل گشته است

با سر زلفت حدیث اومطول گشته است

دروجود جوهر فرد اشتباهی داشتم

از دهانت پیش من اکنون مدلل گشته است

چشمت ار دارد مژگان لشکر افراسیاب

هم دل من از دلیری رستم یل گشته است

ای بت شکر لب شیرین سخن کز هجر تو

انگبین در کامم از تلخی چو حنظل گشته است

بی رخ چون مشعلت دنیا به چشمم تیره شد

گرچه این دل در برم سوزان چومشعل گشته است

ساقیا می ده که مفتاحش بوددر دست دوست

دراگر میخانه را دید مقفل گشته است

یار باشدما وما اومنعم از عشقش کند

زاهد بیچاره را بنگر که احول گشته است

تیغ خونریزی که دارد یار از ابرو هر کجا

این بلنداقبال اوبنشسته مقتل گشته است

شمارهٔ ۶۲

شمع این نوری که می بینی به سر بگرفته است

پرتوی از روی یار ما به بر بگرفته است

زآن به گرداو پرد پروانه تا سوزد همی

او ندانم از که این سر راخبر بگرفته است

دوش دیدم در برش معشوق ما بنشسته بود

وز رخ اودر بر این نور اثر بگرفته است

هر که را برند سر از تن دهدجان در زمان

شمع را نازم ز سر رسم دیگر بگرفته است

از تنش هر گه بری سر فورا آرد جان پدید

در تن خون جان عالم رامگر بگرفته است

می توان او را به بزم قرب جانان جای داد

هر که همچون شمع نوری درجگر بگرفته است

زهره خواند در فلک شعر بلنداقبال را

نسخه گویا از عطارد وز قمر بگرفته است

شمارهٔ ۶۳

تا صبا را تاری از زلفت به دست افتاده است

دررواج کار عطاران شکست افتاده است

خال در دنبال چشمت گر نباشم در غلط

شحنه ای باشد که دردنبال مست افتاده است

باشد از حال دل من درکمند زلف تو

آگه آن ماهی که در خشکی ز شست افتاده است

از دل من در شکنج طره ات دارد خبر

هر کجا مرغی به دامی پای بست افتاده است

چشم تومخمور وزلفت می کندمستی همی

با وجود اینکه لعلت می پرست افتاده است

مهر ورزی با تونبودکار امروزی مرا

عاشق ومعشوق را عشق از الست افتاده است

تا بلنداقبال را از وصل کردی سرافراز

پیش قدر اوبلندافلاک پست افتاده است

شمارهٔ ۶۴

زلف بر رخسار آن والاگهر افتاده است

یا که هندوئی است در آتش به سر افتاده است

بر خلاف اینکه می گویند در چین است مشک

زلف او را بین که چین در مشک ترافتاده است

تا منجم دیده افتاده است در عقرب قمر

من کنون بینم که عقرب در قمر افتاده است

در میان مژه هر کس چشم اورا دید گفت

آهویی باشد بهچنگ شیر نر افتاده است

نیست بر شکر مگش آن خال بر شیرین لبش

خسرو پرویز بر روی شکر افتاده است

در سرین ودرمیانش لغزدم پای نظر

زآنکه او را راه درکوه وکمر افتاده است

پیش یاقوت لبش کوقوت مرجان شدمرا

لعل ومرجان وعقیقم از نظر افتاده است

ز آتشین رخسار وآب لعل آتش رنگ او

آتشی سوزنده ما را بر جگر افتاده است

از دل زار بلنداقبال دارد آگهی

طایری کاندر قفس بشکسته پر افتاده است

شمارهٔ ۶۵

تا به زلفت پیچ وخم افتاده است

در دلم اندوه وغم افتاده است

بینم اندر بینی و ابروی تو

معنی نون والقلم افتاده است

دل مرا درچنگ زلفت همچوچنگ

در فغان زیر وبم افتاده است

خال بر رخسار تو یا هندوئی

در گلستان ارم افتاده است

دل به تصویر دهانت مدتی است

درخیالات عدم افتاده است

خوی به رخسارت بود ازتاب می

یا به گل از ژاله نم افتاده است

تا نمودی زلف چون چنگال باز

مرغ دل ما را به رم افتاده است

حور و غلمانی فرشته یا پری

کادمی همچون توکم افتاده است

تا برهمن دیده رخسار تو را

از دلش مهر صنم افتاده است

با همه مهر ووفا داری همی

با منتکین وستم افتاده است

بر سر کویت بلنداقبال زار

کشته چون صید حرم افتاده است

شمارهٔ ۶۶

از دوجا آسان ما را شیخ مشکل کرده است

قول شاهد را قبول و ثبت در دل کرده است

گفتمش بین این سند را پا به مهر ومعتبر

شاهد بی دین تو را از کار غافل کرده است

حکماگر خواهی کنی از روی حق کز بین به حق

حق تو راخلق از برای حق و باطل کرده است

گفت نتوان گفت بی پا این سنددر دست توست

لیک شاهد کار را بسیار مشکل کرده است

گفتمش بنگر ز شاهد مهر بر روی سند

گفت شاید بوده غافل مهر را ول کرده است

گشت شاهد شاد چون حرفی زد ومقبول شد

چون کنم من حرف شاهدکار عادل کرده است

پا برم از شیخ تا دیگر نبینم روی او

دل به کفر و کبر ونخوت بسکه مایل کرده است

بر سر آن شیخ رو حرفی بزن کن جستجو

حق پرستی را ببین بهر چه زایل کرده است

هم به شاهد گو که یزدان آیه نار جحیم

غافلی گویا که در شأن تونازل کرده است

چون بلدناقبال رویش با خدا شد با خدا

جان زطوفان برد واکنون جا به ساحل کرده است

شمارهٔ ۶۷

امشب اسماعیل شب را عیدقربان کرده است

هر کسش از بسکه قربانی دل وجان کرده است

روی اوباشد کف موسی وزلف او عصاست

کز ره اعجاز او را شکل ثعبان کرده است

گر نباشد زلف او عیسی ابن مریم از چه رو

خویش راهمخانه را با خورشید رخشانکرده است

گر زلیخا بود یک یوسف به زندانش اسیر

یوسفی هست این که صد یوسف به زندان کرده است

با دل وجان من آنکاری که اینکافر کند

کافرم گاهی به کافر گر مسلمان کرده است

نیستش ایمان و دین با اینکه از پیر وجوان

سال وماه عمر یغما دین وایمان کرده است

قد چوسرووموچو سنبل لب چوغنچه روچوگل

بی نیازم امشب از سیر گلستان کرده است

مر مرا دست وگریبان کرده است از زلف ورخ

روز وشب را چون به هم دست وگریبان کرده است

با رگ آسایشم کاری که مژگانش کند

نشتر فولاد حاشاکی به شریان کرده است

در ره جانان بلند اقبال قربان ساز جان

کامشب اسماعیل شب را عیدقربان کرده است

شمارهٔ ۶۸

توچه خوردی که لبت این همه شیرین شده است

گوئی اشعار مرا خوانده ای از این شده است

همسری کرده مگر با لب تو چشم خروس

کز گنه تاج به فرقش چوتبرزین شده است

از برمندل من پیش رخ وزلف وبرت

بی نیاز از گل واز سنبل ونسرین شده است

از حنا کرده ای امروز سر انگشت خضاب

یا به خون دل ما دست تورنگین شده است

زیر هر پیچ و خم زلف توچینی است ز مشک

به دو معنی شکن زلف تو پرچین شده است

چوکبوتر دلم ار صید توگردد نه عجب

زآنکه مژگان تو چون چنگل شاهین شده است

همه وصف تو دراشعار بلنداقبال است

که چنین گفته اوقابل تحسین شده است

شمارهٔ ۶۹

از سیه چشم توروزم سیه است

آفت جان ودل از یک نگه است

گردچشمت ز پی غارت دل

مژه صف بسته چو شاه و سپه است

نه چو بالای توسرو است به باغ

نه چو رخسار تو تابنده مه است

در بر سرو نه کس دیده قبا

بر سر ماه نه گاهی کله است

بر سر سرونه ماهی است تمام

بر رخ ماه نه زلف سیه است

کی دهی ره به گدای چومنی

که گدای در توپادشه است

این گنه به ز ثواب است مرا

گر نگه بر رخ خوبان گنه است

گفتم ای دل به ره عشق مرو

زآنکه در هر قدمی چه به ره است

گفت دیدم به زنخدانش چهی

که همی میل دلم سوی چه است

گرچه از عشق بلند اقبالم

لیکن از چشم تو روزم سیه است

شمارهٔ ۷۰

دهر ومافیها که شد موجود از بهر علی است

دهر تا بوده است ومی باشد همه دهر علی است

این همه عالم که یزدان خلق فرمود و کند

در همه عالم به هر جا بگذری شهر علی است

دوزخ و جنت که می گویند درعقبی بود

جنت آن مهر علی ودوزخ آن قهر علی است

سلسبیل وکوثروجنت که بشنیدی ز خلق

خوب اگر خواهی بدانی جوئی از نهر علی است

فاش گویم زاهدان هر چند تکفیرم کنند

معصیت به از ثواب آید اگر بهر علی است

هست شیرین تر ز نوش غیر نیش از دست دوست

خوشتر از تریاق می باشد اگر زهر علی است

نی بلنداقبال را با کی ز زهر معصیت

از محبت در دل اوچون که پازهر علی است

شمارهٔ ۷۱

گفتمش از غم توجانم خست

گفت طرفی ز عشق رویم بست

گفتمش بردی ازکفم دل ودین

گفت تقدیر شد ز روز الست

گفتمش چون کند به چشم تودل

گفت باید حذر نمود از مست

گفتمش چیست نرخ یک بوست

گفت هر چیز در دوعالم هست

گفتمش گشته ام پریشان دل

گفت گفتم مزن به زلفم دست

گفتم آن عهد بسته توچه شد

گفت من بستم وزمانه شکست

گفتمش ده مرا نجات از غم

گفت می نوش وباش باده پرست

گفتم آسوده دل که شد به جهان

گفت آن کس که دل به زلفم بست

گفتمش کن مرا بلند اقبال

گفت مانند خاک ره شو پست

شمارهٔ ۷۲

شدآن پری به جلوه و ناگاه روببست

دیوانه ام نمودوبه زنجیر موببست

بس گفتگوز نقطه موهوم داشتیم

بر ما به یک کلام ره گفتگو ببست

از زلف وچشم وخال وخط آنشوخ دلفریب

را دل مرا زد وازچارسو ببست

دور از توخواستم خورم از می پیاله ای

چون یخ فسرده گشت ومرا درگلو ببست

دل از خدا همی طلب افتتاح کرد

دی می فروش چون سر خم وسبو ببست

گفتا که یامفتح الابواب افتتح

بر روی ما گشای دری را که او ببست

شد چون بلنداقبال اقبال او بلند

بر روی دل هر آنکه در آرزو ببست

شمارهٔ ۷۳

چنانم ساقی ازمی کرده سرمست

که می نشناسم از پا سر، سر از دست

نمی دانم چه می در ساغرش بود

که هشیاران شدنداز بوی او مست

مگر جانان ما درفکر ما نیست

که می بینم درتن جان ما هست

ز من تنها نه دل بشکست آن شوخ

که عهدخویش را هم نیز بشکست

چنان زد چشم او از مژه تیری

که ما را تا به پر بر سینه بنشست

بده می ساقیا کم خور غم عمر

که ناید باز چون تیر ازکمان جست

دلم دیوانگی ها کرد تا شد

به زنجیر سر زلف توپا بست

مکن بار دلم ز این بیش ترسم

خبر گردی که بار افتاد وخرخست

بلنداقبال شدهرکس که چون من

به راه عشق اوچون خاک شدپست

شمارهٔ ۷۴

هیچ دانی چه به من کرده غمت

در برم دل شده خون از ستمت

هم پریشان دلم ازطره تو

هم قدم خم شده از ابروی خمت

برده اند از تن من تاب وتوان

قهر بسیار توولطف کمت

نه مگر با من دل خسته بسی

رام بودی دگر از چیست رمت

نیش کز دست تو نوش است مرا

می خورم گر که به جام است سمت

الغرض رفتهام از پای مگر

دستگیری بنماید کرمت

گفته بودی که بیایی به برم

سر وجانم به فدای قدمت

گفتم از عشق هلاکم گفتا

چه تفاوت به وجود وعدمت

گفتم از چیست بلند اقبالم

گفت ازخشک لب وچشم نمت

شمارهٔ ۷۵

دلبر ما نه همی طره پر خم با اوست

هر چه حسن است در آفاق مسلم با اوست

مشمر ای دل صفت حسن که دارد همه را

مهربانی بود وبس که همی کم با اوست

همه بیمار از آنیم که یار است طبیب

همه مجروح دلانیم که مرهم با اوست

چشمت از مژه اگر لشکر توران دارد

دل ما فتح کندشوکت رستم با اوست

یک محرم به همه سال بود با دو ربیع

چهر و زلف تو ربیعی دو محرم با اوست

می چونوشی وشوی مست عذارت ز عرق

به نظر تازه گلی هست که شبنم با اوست

دلم ازعشق رخ دوست بلنداقبال است

با وجودی که غم ومحنت عالم با اوست

شمارهٔ ۷۶

چشم ما را نور از دیدار توست

جان ما را شور از گفتار توست

هر که منظور تو شد منصور شد

وآنکه منصور توشد بردار توست

شهرت حسن تو شد از عشق ما

عشق ما راگرمی از دیدار توست

مغز ما پیوسته سال وماه عمر

درزکام از زلف عنبر بار توست

یوسف مصری بدان حسن جمال

درحقیقت بنده سر کار توست

بسکه احسان کرده ازمرحمت

هر که را بینم به زیر بار توست

اینکه باشد سرو بستان پا به گل

گوئیا از حسرت رفتار توست

اینکه عالمتاب آمد آفتاب

پرتوی از جلوه رخسار توست

اینکه شیرین گشته است اشعار من

ز التفات لعل شکر بار توست

اینکه شد قند وشکر ارزان به فارس

ای بلند اقبال از اشعار توست

شمارهٔ ۷۷

قدمن کاین سان خمیده است از خم ابروی توست

و این پریشان حالی من از غم گیسوی توست

این سیه بختی که دارم باشد از چشمان تو

واین گره هایی که درکار من است از موی توست

اینکه مغزم دائما دارد مرارت از زکام

ازحرارت نیست ازتأثیر عطر بوی توست

تو چو خورشیددرخشانی ومنحربا صفت

رو به هر سوئی که آری روی من هم سوی توست

کس نگیرد شیر را با چنگ هرگز اینکه تو

می زنی چنگم به دل از قوت بازوی توست

اینکه نور آمد سفید و اینکه ظلمت شد سیاه

این سیاه از موی تو گشت آن سفید از روی توست

کوثر و طوبی بود اسمی ز لعل و قدتو

و آن بهشتی را که می گویند گویا کوی توست

گشت رخسار تو ماه وشد دل من چون قصب

هست گیسوی تو چوگان و سر من گوی توست

می سزد خلق ار بلند اقبال خوانندش چو من

آنکه را هر همچوگیسوی تو بر زانوی توست

شمارهٔ ۷۸

آیه والشمس وصف روی توست

سوره واللیل شرح موی توست

وصف طوبی را که زاهد می کند

شمه ای از قامت دلجوی توست

جنت از کوی تو باشد قصه ای

حصه ای دوزخ ز سوزان خوی توست

تو چوخورشید ودل حربا صفت

روی دل هر جا تو باشی سوی توست

اینکه بینی گشته خم قد هلال

بهر تعظیم خم ابروی توست

گر هوای گوی وچوگان باشدت

زلف توچوگان دل من گوی توست

دم ز خوشبوئی زد از بس مشک چین

روسیه از خجلت گیسوی توست

هم منور چشم من از روی تو

هم معطر مغز من از بوی توست

گربلند اقبال وفرخ طالعم

از تووعشق رخ نیکوی توست

شمارهٔ ۷۹

باشد دلم ز روی روی جناب دوست

آشفته تر ز طره پرپیچ وتاب دوست

دادیم نقد هستی خود را که داشتیم

اما نرفته هیچ به خرج حساب دوست

غیر از طریق جور و رسوم ستمگری

کاتب نکرده ثبت مگر درکتاب دوست

دیدیم دوست را دل مشکل پسند داشت

ای دل چه کرده ای که شدی انتخاب دوست

با دوست عشق هیچ ندارد تفاوتی

با عاشقان پس از چه بوداجتناب دوست

از قحط آب مزرع امید ما بسوخت

تا زاین سپس چه فیض رسد از سحاب دوست

او آفتاب از رخ وما مشتری به دل

نی نی چوذره ایم بر آفتاب دوست

گویند از ملازمت اوملامتم

من درخیال دادن جان در رکاب دوست

از دیده غائب ار شده حاضر بود به دل

عین حضور در نظرم شد غیاب دوست

حکم کسوف کرد منجم چوشدخبر

کامروز دور می شود از رخ نقاب دوست

آن کس که گفت سروندیدم چمان شود

غافل بود مگر ز ذهاب و ایاب دوست

اقبال من بلندتر از این شوداگر

آید به دست طره چون مشک ناب دوست

شمارهٔ ۸۰

نه همی حسن چهره دارددوست

کآنچه حسن است درجهان با اوست

حسن دلبر نباشد از خط و خال

چه بری لذت از گل ار بی بوست

بد گر از اورسد نباشد بد

خوب رو بدهم ار کند نیکوست

قامت من که گشته خم چوهلال

نه ز پیری است بلکه ز آن ابروست

اینکه بینی چنینم آشفته

نه ز سودا بود کز آن گیسوست

زخم کز دوست خوشتر از مرهم

درد کز اوست بهتر از داروست

زلف اورا به شکل چوگان دید

که دل من به پیش اوچون گوست

چه غم از مویه گر چومو شده ام

هم میان نگار من چون موست

دل ز عشق رخش بلند اقبال

نکند گر کنندش از تن پوست

شمارهٔ ۸۱

کس نگوید ختن وتبت وتاتاری هست

به کف صبحدم از زلف تو تا تاری هست

نه بجز ذکر تو در روز وشبم کاری هست

نه به جز فکر تو در سال و مهم کاری هست

می توان گفت که دارد ز دل من خبری

هر کجا درقفسی مرغ گرفتاری هست

نتوانم که تو راهمدم غیری بینم

گرچه هر جاست گلی همره او خاری هست

مگر ازگیسوی تو شانه گشاده است گره

که دکان بسته به هر دکه که عطاری هست

چشم مست تو بدین سان که ببرد ازمن هوش

نتوان گفت که درعهد تو هشیاری هست

ای دل اندر بر آنچشم سیه ناله مکن

که ننالد کس اگر در بر بیماری هست

مردم ازبسکه بزد از مژه خنجر به دلم

چشم مست تو عجب کافر خونخواری هست

حال آشفته دلم در شکن طره ی تو

داندآن صعوه که اندر دهن ماری هست

نه عجب بر سر مشک ار بنهی پا کز مشک

زیر هر چین وخم زلف تو خرواری هست

نیست درعهد شه روی زمین ناصر دین

به جز از طره ات ار رهزن و طراری هست

وصف روی تو و اشعار بلنداقبال است

صحبتی گر سر هر کوچه وبازاری هست

شمارهٔ ۸۲

گفتم که تو را نیست وفاگفت کمی هست

گفتم به منت هست نظر گفت دمی هست

گفتم صنما از غم عشق توهلاکم

گفتا ز هلاک چوتوما را چه غمی هست

گفتم که بود بینی وابروی تو رامثل

گفتا که بلی سوره نون والقلمی هست

گفتم صنما چون توبه بتخانه چین نیست

گفتا شمن ما است به هرجا صنمی هست

گفتم منم از راهروان ره عشقت

گفت الحذر از چاه که در هر قدمی هست

گفتم مکن اینقدر ستم بر من بی دل

گفتا که ز معشوق به عاشق ستمی هست

گفتم که چوزلف توام اقبال بلند است

گفتا که بلی لیک در او پیچ وخمی هست

شمارهٔ ۸۳

ای دل ار یار منی با دگران کارت چیست

مرو از خانه برون کوچه وبازارت چیست

همنشینی به سر زلف بتان تا کی وچند

به پریشانی خود این همه اصرارت چیست

جا چو اندر خم آن طره مشکین داری

وصف چین و ختن وتبت وتاتارت چیست

عشق آن دلبر ترسا اگرت نیست به سر

سوی بتخانه روی بهر چه زنارت چیست

چون بهزخم من از احسان نگذاری مرهم

نمک ازبهر چه می پاشی وآزارت چیست

می نهی بر سر دوشم غمی از نوهر دم

بس گران آمده بارم ز توسربارت چیست

دردها داری وپوشیده ز من می داری

ور نه شب تا به سحر یا رب هموارت چیست

زعفران را نه مگر خاصیت خنده بود

چو به چهرم نگری گریه بسیارت چیست

اگر از وصل رخ دوست بلند اقبالی

می کنی ناله چرا شکوه ز دلدارت چیست

شمارهٔ ۸۴

گر تو دلدار منی با دیگرانت کار چیست

روز و شب کار تواندرمجلس اغیار چیست

گفتمت ماهی ولی دیدم خطا گفتم خطا

گر توماهی بر رخت گیسوی عنبر بار چیست

گفتمت سروی ولی دیدم غلط کردم غلط

گر تو سروی با قدت این جلوه و رفتار چیست

گفتمت ضحاک عهد مائی از جور وستم

گر نه ای ضحاک بر دوشت ز گیسو مار چیست

با دو چهر نازنینت رونق گلزار چه

با دو زلف عنبرینت نافه تاتار چیست

بارها گفتی چو گردم مست بوسی بدهمت

از پس اقرار بد عهدی مکن انکار چیست

گفته بودی سیم و زرده وصل اگر خواهی ز ما

گوبلند اقبال جان ده درهم ودینار چیست

شمارهٔ ۸۵

سالکی کوبی خبر از خویش نیست

در طریقت پیش ما درویش نیست

هیچ مستی نیست بی رنج خمار

هیچ نوشی در جهان بی نیش نیست

من که از می خوردنم شه آگه است

پس ز شیخ وشحنه ام تشویش نیست

احولی کم کن صنم را باصمد

درمیان موئی تفاوت بیش نیست

نیست جز دلبر پرستی کار عشق

عاشقان راکفر ودین درکیش نیست

درد اگر آید ز دلبر درد نیست

ریش اگر باشد ز جانان ریش نیست

کی بلنداقبال گردد کس چومن

گر به چنگ گرگ غم چون میش نیست

شمارهٔ ۸۶

روزگاری است که هیچم خبری از دل نیست

به کسی کار دل اینگونه چو من مشکل نیست

باشد از حال من آنغرقه به دریا آگه

که امیدی دگر اندر دلش از ساحل نیست

گفتم ای دوست کیم وصل میسر گردد

گفت آن لحظه که جانهم به میان حائل نیست

گفتم از عشق تو دادم سر وجان و دل ودین

گفت آسوده نشین رنج تو بی حاصل نیست

به فدای سر دلبر دل ودین لایق نه

به نثار ره جانان سرو جان قابل نیست

خلق گویند که درعشق تو من مجنونم

خود بر آنم که به عهد تو کسی عاقل نیست

گرچه در مجمع عشاق بلند اقبالم

لیک چون من کسی از عشق پریشان دل نیست

شمارهٔ ۸۷

بی وفایی چو تو درعالم نیست

حاصل از عشق توام جز غم نیست

غمی از مردن ما نیست تو را

زآنکه در خیل توچون ما کم نیست

به ز درد تو مرا درمان نی

به ز زخم تو مرا مرهم نیست

غم دل با تو بگویم نه به غیر

که به غیر از تو مرا محرم نیست

نیست چون عارض توماه که ماه

به رخش زلف خم اندر خم نیست

هست چشم تواگر پور پشنگ

دل من نیز کم از رستم نیست

هر که را عشق تو بر سر نبود

هست نسناس بنی آدم نیست

همه شب تا به سحر بی تو مرا

به جز از ناله کسی همدم نیست

دلم ازعشق بلنداقبال است

لیک یکدم به جهان خرم نیست

شمارهٔ ۸۸

عاشق روی تو صاحب نظری نیست که نیست

خاک درگاه توکحل بصری نیست که نیست

نه همی جلوه کند حسن تو در دیده من

جلوه گر حسن تو درخشک وتری نیست که نیست

نه من دل شده تنها ز غمت خون جگرم

خون ز عشق رخت اندر جگری نیست که نیست

نه همی من به رهت خاک نشین هستم وبس

صد چومن خسته به هر رهگذری نیست که نیست

دل آشفته رنجور من از زلف ورخت

شام در آه و فغان تا سحری نیست که نیست

خود ندانم ملکی یا پری و حور ولی

هستم آگه که غلامت بشری نیست که نیست

کاروان مشک ز چین از چه به شیراز آرد

درخم طره تومشک تری نیست که نیست

گاهی از حال من خون شده دل گیر سراغ

ناگه آگه شوی از من اثری نیست که نیست

با رقیبان منشین باده مخور بوسه مده

که برما ز تودایم خبری نیست که نیست

پیش تو بی هنر و پست بلند اقبال است

ورنه اورا به حقیقت هنری نیست که نیست

پادشه کرده مگر طبع مرا مخزن خود

که در او هر چه بخوانی گهر نیست که نیست

شمارهٔ ۸۹

به پیش یار مرا هیچ اعتباری نیست

ز هیچ راه به کویش مرا گذاری نیست

فدای دوست نکردم چرا دل و جان را

چو من به جان و دل خود ستم شعاری نیست

دلم بگفت که برخیز وفکر کاری کن

جز اینکه خاک بریزم به فرق کاری نیست

کسی نمی دهدم باده بهر دفع خمار

ویا چومن همه مستند وهوشیاری نیست

به خیبر تن من الامان ز مرحب نفس

فغان که حیدر کرار و ذوالفقاری نیست

از آن زمان که شنیدم غفور وغفار است

چومن به این همه عصیان امیدواری نیست

مخوان حدیث ز دوزخ بر بلنداقبال

که پیش هجر رخ دوست چون شراری نیست

شمارهٔ ۹۰

غمین مباش که چیزی ز عمر باقی نیست

روا بود خوری ار غم که جام وساقی نیست

مرا به زاهد این شهر دوستی نبود

که درزمانه چواوکس به بدسیاقی نیست

خلاف ساقی ومطرب که درهمه عالم

یکی چواین دوبه خوبی وخوش مذاقی نیست

تمام نائی از آن دلبر حجازی گفت

حکایتی به لبش زآن بت عراقی نیست

دمی نمی شود از پیش چشم دل غایب

وصال عاشق ومعشوق بالتلافی نیست

ز جوروکینه اهل جهان بلنداقبال

غمین مباش که چیزی ز عمر باقی نیست

شمارهٔ ۹۱

مشکی عجب ز گیسو آن ترک ماه رو داشت

من درختن ندیدم مشکی که چین اوداشت

نه پا شناسم از سر نه خیر دانم از شر

درحیرتم که ساقی امشب چه درسبوداشت

دیوانه کرد وبنمود دل را به زلف زنجیر

دل هم به دل همین را پیوسته آرزو داشت

دیشب ز عشق آن ماه خوابم نبرد تا روز

دل با من از فراقش از بس که گفتگو داشت

گفتا شدم اسیرش گفتم چگونه گفتا

از خال دانه واز زلف دامی زچار سوداشت

گفتم که زخمت ای دل کرده است از چه ناسور

گفتا ز بوی مشکی کان زلف مشکبوداشت

گفتم که زلف جانان بود از چه رو پریشان

گفتا خبر ز حالت از بسکه موبه مو داشت

گفتم کهطره یار مانند صولجان بود

گفتا بلی مرا هم درپیش اوچوگوداشت

اقبال هر که درعشق چون من بلندگردید

در پیش زلف دلبر او نیز آبرو داشت

شمارهٔ ۹۲

چنگم از زلف به دل آن بت دلبر زد ورفت

بود شهبازی وخود رابه کبوتر زد و رفت

آن مه چارده آیا ز کجا کردطلوع

که ز رخ طعنه به خورشیدمنور زد ورفت

که بدآن ترک وچه کین داشت که ناگه ز کمین

جست و برخسته دلم ازمژه خنجر زد ورفت

این همان کافر خونخوار بود کز ابرو

به دل پیر و جوان تیغ مکرر زد ورفت

به برم آمد و بنشست ومیش دادم وخورد

مست گردید ومرا سنگ به ساغر زد و رفت

گفتم ای مه بنشین باده بنوش از سر ناز

دست بر زلف وهمی پای به عنبر زد و رفت

آب برد از شکر و ریخت به روز شکر آب

از شکر خنده ز بس طعنه به شکر زد ورفت

گر نبرده است لب او زشکر شیرینی

مگس از پیش شکر پس ز چه بر سر زد و رفت

رفت تا از برم آن قوت روان قوت جان

مرغ روح از قفس تنگ تنم پر زد ورفت

گفتم ای دوست ز عشقت که بلنداقبال است

گفت آن کس که زدست غم من در زد ورفت

شمارهٔ ۹۳

دوشم آن ترک پریچهره به بر آمد ورفت

تندوآهسته تر از باد سحر آمد ورفت

زیست نمود دمی تاکه ببینم رخ او

چون خیالی که درآید به نظر آمد ورفت

رفت واز رفتنش از دیده خون افشانم

سیل خوناب جگر تا به کمر آمد ورفت

وه که خوب آمد وبد رفت چه خون ها که مرا

از غم دوری رویش به جگر آمد ورفت

وعده می داد که ماند به برم تا به سحر

چه خطا دید که چون راهگذار آمدورفت

بت من همچو قمر بود ولی کلبه من

نه فلک بود که مانند قمر آمد ورفت

گفتم او رابنشین پیش بلند اقبالت

گفت منعمر توام عمر به سر آمدو رفت

شمارهٔ ۹۴

گرد رویتخط سیاه گرفت

یا خسوف است وقرص ماه گرفت

هاله درچرخ گرد ماه گرفت

یا به آیینه زنگ آه گرفت

ترک چشمت برای غارت دل

فوج فوج از مژه سپاه گرفت

مست چشم توام نه از باده

شحنه دوشم به اشتباه گرفت

چشم مستت به جادویی وفسون

دل ز دست گدا وشاه گرفت

ز آتش عشق تو بسوخت تنم

یا که برقی به مشت کاه گرفت

شده آسوده دل بلند اقبال

تا به زلفت دلش پناه گرفت

شمارهٔ ۹۵

ذکری که تا سحر دوش صوفی به های وهو گفت

من می شنیدم امشب می از دل سبوگفت

گفتم بهشت روزی خواهد شد ازچه طاعت

شیخی بگفت روزه مستی به حسن خو گفت

عنبر ز بوی مویت بنگر شده نصیری

کافتاده زیر زلفت گوید هر آنچه اوگفت

گفتا دلم به زلفت کاشفته ای چرا گفت

از همنشینی توگفت وعجب نکوگفت

گفتم دل ازکفم رفت گفتی خبر ندارم

ز آشفته حالی اوزلف توموبه موگفت

کر کردگوش ها را دل در سراغ دلبر

کوکو ز بس چوقمری پیوسته کو به کو گفت

گفتا شنیده ام یار دادی به غیر دل را

بر ماچه تهمتی بودکان شوخ روبرو گفت

آخر بلنداقبال مغزش زکام بگرفت

از بس همی حکایت زآن زلف مشکبو گفت

شمارهٔ ۹۶

زقامت کرده ای بر پا قیامت

قیامت قامتی ای سروقامت

به پایت کس نکرد ار جانفشانی

گران جانی نموده است از لئامت

چوازحسن تو زاهد با خبر نیست

ز عشقت می کندما را ملامت

تورامأموم گردد شیخ وزاهد

کنی از روی مستی گر امامت

به پیغامی دهی جان مردگان را

تعالی الله از این فضل وکرامت

گذشته ز اشک سرخ و چهره زرد

بود با عاشقانت صد علامت

بلند اقبال اگر عاشق نمی بود

ز جان و زندگی بودش ندامت

شمارهٔ ۹۷

گفتم که درد دارم گفتا دوا دهیمت

گفتم علیل و زارم گفتا شفا دهیمت

گفتم که شدجدایی سر بار بینوایی

گفتا مدار اندوه برگ ونوا دهیمت

گفتم که چون دهانت هیچم نمانده دیگر

گفتا که هر چه خواهی در هر کجا دهیمت

گفتم ز جان به تنگم با بخت خود به جنگم

گفت ار صلاح دانی صلح وصفا دهیمت

گفتم به چشم مردم خوارم ز عشق رویت

گفتا ببین چگونه قدر و بها دهیمت

گفتم که داده عشقت آسودگی به دهرم

گفتا که رستگاری هم نیز ما دهیمت

گفتم گدای کویت آمد بلنداقبال

گفتاکه تاج و تختی چون پادشا دهیمت

شمارهٔ ۹۸

ز من بخت سیه برگشته چون برگشته مژگانت

دلم آشفته تر گردیده از زلف پریشانت

الا ای شوخ سنگین دل سلامت جان برم مشکل

از این شمشیر ابرویت وز آن پیکان مژگانت

کنارم پر در و مرجان شداز بس گشته ام گریان

ز مهر روی چون ماهت به عشق لعل خندانت

دلم پیوسته می موید به بختم فتنه می جوید

به یادموی مشکینت زهجر چشم فتانت

دهد شیخ ریا پیشه مرا از محشر اندیشه

نمی داند که صبح محشرم شد شام هجرانت

به دامانم کی از این پس رسد از کبر دست کس

مرا گر پای بوست دست بدهد همچودامانت

سر سودایی ما را نباشد چاره ای یارا

به جز عناب لبهایت مگر لیموی پستانت

بیا ای باغبان بگشا در بستان به روی ما

که چیزی از تماشایی نگردد کم ز بستانت

بهر دم کاش در دوران مرا بد صد هزاران جان

که تا همچون بلنداقبال می کردم به قربانت

شمارهٔ ۹۹

رشک می آیدم ز پیرهنت

که زندبوسه هر زمان به تنت

مده از پیرهن به تن آزار

نکنم چاک دل چو پیرهنت

می درد پیرهن ز غنچه صبا

دیده بی پرده تاگل بدنت

مرغ دل را کنی ز دانه خال

بسته دام زلف پر شکنت

بر لب چشمه بقا خضر است

یا که خال است گوشه دهنت

جان به رنج از ترنج غبغب تو

دل پر آسیب سیب بر ذقنت

می کندصید صد هزاران شیر

به یکی جلوه آهوی ختنت

ز آب وگل نیستی سرشت تو چیست

ای فدا صد هزار همچو منت

نبود هرگز ای بلنداقبال

قندرا طعم شکر سخنت

شمارهٔ ۱۰۰

چه سان از رخ دهم نسبت به ماهت

توهستی گل چرا خوانم گیاهت

به عالم چون تو نبود خوبرویی

خدا از چشم بد دارد نگاهت

توشاه کشور حسنی و باشد

صف برگشته مژگانت سپاهت

اگر سروی چه می باشد قبایت

وگر ماهی چه می باشد کلاهت

سیه کردند آخر روزما را

خط وخال و دوچشمان سیاهت

مرانم بی گناه از در گنه نیست

اگر گویی که این باشد گناهت

غبار راه او کحل البصر شد

بلند اقبال تا شدخاک راهت

شمارهٔ ۱۰۱

از بی وفایی یار دارم بسی شکایت

کومحرمی که گویم در پیش او حکایت

ای یار بر من زار رحم ورعایتی کن

کز شاه بر رعیت لازم بود رعایت

گفتم به دل میسر گردد وصال دلبر

گفتا بلی نماید طالع اگر حمایت

گمراه وخوار وزاریم حیران و بی قراریم

یا هادی المضلین ما را بکن هدایت

ای ساقی ار دهی می خم رانمای ساغر

کاین باده ها به مستی ندهد به ما کفایت

از یار ناامیدیم از عارفی شنیدیم

« یارب مباد کس رامخدوم بی عنایت»

گفتی که تا چه حد است عشق بلنداقبال

چون حسن یار نبود در عشق او نهایت

شمارهٔ ۱۰۲

دلا تا چند ابجد تا کی ابتث

کتاب عشق را خوان یک دومبحث

نشد حاصل ز لعل او جوابی

به وضع ابجد و قانون ابتث

نمی گردم به وصل اوموفق

چو بدوح از عدد اندر مثلث

چرا نامهربانی با من ای ما ه

چه می باشد سبب دارد چه باعث

بلنداقبال را دان پاک دامن

اگر چه خرقه ای داردملوث

شمارهٔ ۱۰۳

تو شاه حسنی وداری ز مشک بر سر تاج

بگیر ازهمه دلبران عالم باج

دلم پی طلب بوسی از لبت خون شد

خدا کندکه نگردد کسی به کس محتاج

سوادطره تو برده ز آبنوس گرو

بیاض گردن تو طعنه می زند بر عاج

خبر ز حال دل من بهزلف تو گردد

اسیر چنگل شهباز اگر شوددراج

به بوسه حجر الاسود آرزو نکند

به خال کعبه رویت نظر کندگر حاج

چه پرسی از دل من کز غم تو چون گردید

که تا خبر شوی از خشم سنگ زن به زجاج

زعشق روی تو از شیخ شهر می بینم

بتر از آنچه ببیند حلیچ از حلاج

اگر تو تیغ کشی افکنم سپر از سر

وگر تونیز زنی سینه راکنم آماج

ز فر بندگی تو بلنداقبالم

مکن ز سلک غلامان خود مرا از اخراج

شمارهٔ ۱۰۴

داده شه فرمان که عطاران معافند از خراج

برده است از مشک وعنبر بسکه گیسویت رواج

راستی دانی که زلفت راستگردن از چه کج

از پریشانی به سیمت کرده پیدا احتیاج

خواب می دیدم شبی بازی به زلفت می کنم

روزها رفته است وآید بوی مشکم از دواج

بازی چوگان وگوخواهم که از پستان وزلف

ز آبنوس آورده ای چوگان و داری گوی عاج

خواهی ار دانی که از دست دلت چون شددلم

سنگی اند رچنگ آور بر زن او را بر زجاج

از تودارم زخم از آن مرهم نمی خواهم ز کس

از تو دارم درد از آن هرگز نمی جویم علاج

بارک الله بس که شیرین است شهد لعل دوست

شد بلند اقبال از یک بوسه محروری مزاج

شمارهٔ ۱۰۵

سر زلف تومی گردد به رخسار توگاهی کج

و یا بهر گزیدن می شود مار سیاهی کج

چو طفل اندر گه تعلیم پیش اوستاد خود

همی زلفت شود ازبادگاهی راست گاهی کج

بفگتم راستی نسبت دهم بامشک زلفت را

به پیچ وتاب رفت وکردبررویم نگاهی کج

به زلفت مشک چین گفتم غلط کردم خطا گفتم

پریشان بودم وآشفته افتادم به راهی کج

چو قدت راست بالا شداگر سرو چمن لیکن

چوتو بر دوش وسردارد کجا زلف وکلاهی کج

بجز ابروی توبر روی توهرگز ندیدم من

که محرابی بود درمسجدی یا خانقاهی کج

صف برگشته مژگانت پی تاراج جان ودل

بدان ماند که کرده بهر غارت قد سیاهی کج

چه باکت گر بلند اقبال قدش از غمت کج شد

ندارد باغبان غم گر شود شاخ گیاهی کج

شمارهٔ ۱۰۶

زده است زلف توچنبر به رخ چومار به گنج

به گنج راه نبرده است هیچ کس بی رنج

به رنج و دردمرا صرف گشت عمر عزیز

نشدنصیب که آید به چنگ من این گنج

مرا قرار ودل و دین وعقل وهوشی بود

به یک نگه به دو چشمت از کفم هر پنج

منم ز گردش چشم تومست ومردم را

گمان که مستیم از باده است و بذر البنج

دلم از آن شده پر خون تر از انار که نیست

به دستم از ذقن وغبغب تو سیب وترنج

شود شکفته تر از گل دل چوغنچه من

ز غنچه لبت اندر دلم فتد گر خنج

وفا ز جور تودارد فزون بلنداقبال

ز زلف خویش ترازو به کف بگیر و بسنج

شمارهٔ ۱۰۷

دمیدگل به چمن ساقیا بیاور راح

صلاح من بود این تا تو را بود چه صلاح

زمانه بر دل های ما زغم زده قفل

بگیر بهر گشایش ز جام می مفتاح

قسم به جان توفیضی که من ز می بردم

نبرده زاهد از اعمال روز استفتاح

فلاح اگر طلبی شو به عین هستی نیست

به مستی این هنر آید به کف بجوی فلاح

دلی که گشته به چشمش جهان ز غم تاریک

به روشنی مگر از می بری برش مصباح

گمانم اینکه اگر می به مردگان بدهند

ز شوق باز پس آید به جسمشان ارواح

به روی ما درمیخانه بسته گر زاهد

نه آگه است که ما را است ذکر یا فتاح

چه بود بودی اگر جای آب می در یم

که من به عمر همی می شدم در اوملاح

ز بس صلاح ومسا می خوردبلنداقبال

نمانده است که مستی کندمسا وصباح

شمارهٔ ۱۰۸

اگر که تیغ کشی وکنی مرا مذبوح

هنوز قوت جان و دلی و راحت روح

وصال روی تومشکل تر آمده است از این

که وفق کس طلبد از مثلث بدوح

تنم بخست وشدازچشم جادویت بیمار

دلم شکست و شداز تیغ ابرویت مجروح

چو عهد تو شکندتوبه چون رخت بیند

کسی که توبه ز عشق تو کرده همچونصوح

دل مناست که در صبر همچو ایوب است

وگر نه اشک به طوفان مرا فکنده چونوح

چه غم زمانه به روی دلم دری گر بست

به رویش از ره دیگر دری شود مفتوح

ز لعل خویش بده بوسه بربلنداقبال

که تا بلندی اقبال او رسد به وضوح

شمارهٔ ۱۰۹

گوید ار کس زمعجزات مسیح

پیش لعل لب تو هست قبیح

همه عضو تودل برد از دست

کل شی من الملیح ملیح

من به وصف رخ توام اخرص

درهمه قول هایم ار چه فصیح

می کند عمر جاودان به جهان

پیش پایت کسی که گشته ذبیح

بسته ام من ز زلف تو زنار

کرده زاهد ز تربت ار تسبیح

همه اعمال من خطا وغلط

همه افعال توبه جا وصحیح

بسکه کاهیده شدتنم از غم

شده ام پای تا به سر تشریح

نیست حاجت به سیر گلشن وگل

خاک کویت ز بس دهد تفریح

شدم از آن چنین بلند اقبال

که به اغیار دادیم ترجیح

شمارهٔ ۱۱۰

چه خوردی که گشتی چنین ارغوان رخ

بگوتا کنیم ارغوانی از آن رخ

چو قد و رخت سرو ومه بود بودی

گر این را چنین زلف و آنرا چنان رخ

شفق لاله گون گشته از عکس رویت

مگر دوش کردی سوی آسمان رخ

شود باغ خرم تر از نوبهاران

به باغ ار گشانی به فصل خزان رخ

ز دیدار خود تا دهی قوت جان ها

چو یوسف نشان ده به پیر وجوان رخ

به شطرنج عشق تو شه مات گردد

برش باز کن از پی امتحان رخ

کنی دلبری چون پری زآنکه هر دم

بری هی دل از ما کنی هی نهان رخ

شد اقبال اوهمچو من از بلندی

تورا هر که سائیده بر آستان رخ

شمارهٔ ۱۱۱

دل برد و گشت پنهان از چشمم آن پری رخ

از بردن دل افسوس وز رفتن وی آوخ

هر کس که افتدش راه روزی به کوی آن ماه

هم سال اوست فیروز هم فال اوست فرخ

از شکل آدمی غم در شکل دیگرم کرد

قد صانی دلیل فی مذهب التناسخ

کی جان من پیاده سالم کنم ز دستش

صد شاه را به یک کش فرموده مات از رخ

چون من طلب نمایم ازکیمیای وصلش

کز سوز دل اگر یخ خواهم بگویدم یخ

اندیشه ای ندارم با سر قدم گذارم

روید به راه عشقش گر جای سبزه ناچخ

نازم به دست ساقی کز ما نهشت باقی

از آنچه داد از خم برد آنچه بود در مخ

از تو بلنداقبال چون مسئلت نماید

او را مساز محروم حرفی بگو به پاسخ

شمارهٔ ۱۱۲

تو را به است ز به غبغب وز سیب زنخ

به دستم آید اگر این دو یک زمان بخ بخ

ز کشته‌ها همی از بس که پشته‌ها سازی

به هرکجا که گذر می‌کنی شود مسلخ

رفو به چاک دل ما نمی‌شود جز این

که گیری از مژه سوزن ز تار گیسو نخ

به پیش چهر تو آتش بدان همه گرمی

روا بود شود افسرده‌تر اگر از یخ

نثار بزم حضورت اگر کنم سر و جان

همان حدیث سلیمان شده است و ران ملخ

مرا به جان تو نزدیک‌تر ز جان و دلی

کنند دورم اگر از برت دو صد فرسخ

چه فخرها که به خاقان کند بلنداقبال

چو زنگی‌اش دهی ار جا به گوشهٔ مطبخ

شمارهٔ ۱۱۳

مدار باک ز تکفیر و بیم از توبیخ

بکن به شیشه می ریشه غم از بن و بیخ

مگر نه چشم تومست است و کرده میل کباب

دل مرا به کف آور بگیر از مژه سیخ

منجم ابرو وچشم تو را بدیدوبداد

خبر ز فتنه که درقوس کرده جا مریخ

چو حلقه باز به روی تو دیده دارم باز

به جای مژه بکوبند گر به چشمم میخ

شراب و شهد خورد بی تو گر بلنداقبال

شود به خاصیت این همچو آهک آن زرنیخ

شمارهٔ ۱۱۴

آن نگار از گریه طفل دل مرا آرام کرد

بس که از چشم ولب اورا شکر وبادام داد

یادم از گم گشته دل امد ز بس زلفش همی

گاه یاد از شکل دالم گه از شکل لام داد

در ازل کاشیاء را از هم نمی بودامتیاز

روی ومویش روز وشب را نورو ظلمت وام کرد

گفتگوئی از لب لعلش نمودم آرزو

خود نمی دانم نوازش کرد یا دشنام داد

ای خوش آن مستی که منظورش ز ساقی می بود

چشم او بر این نباشد کز سبو یا جام داد

از نگاهی صبر وتاب از دست شیخ وشاب برد

وز کلامی جان ودل انعام خاص وعام داد

عیسی ازاسماء اعظم مرده را می داد جان

آن بت ترسا مرا صد جان به یک پیغام داد

مصریان را چهر یوسف قوت جان شد سال قحط

یار هم ما را ز روی ومو نهار وشام داد

با بلنداقبال می دانی چه کرد از زلف وخال

مرغ دل را دانه ای افشاند و جا در دام داد

شمارهٔ ۱۱۵

دوش از بی مهری آن مه غمین بودم زیاد

ناگهم تدبیری آمد بهر دیدارش به یاد

سوی اوگفتم نویسم شرح حالی تا مگر

از غم هجرم رهاند سازدم از وصل شاد

زآنکه صراف سخن اندر ترازوی بیان

وزن مکتوبات را یک نیمه از دیدار داد

از بیاض چشم کاغذ وز مژه کردم قلم

سوخته خونی مداد آسا دلم در بر نهاد

شرح شوقش را به هر حرفی که میکردم رقم

مردم چشمم به جای نقطه ای می اوفتاد

نامه ام را الفرض دادند چون در دست دوست

دیده بر رویش گشادم نامه ام را تا گشاد

وصل یار آن راکه روزی چون بلنداقبال شد

بی نیاز از آب وآتش آمدو از خاک وباد

شمارهٔ ۱۱۶

هر قطره خونی که ز چشم ترم افتد

نقشی است که از لعل لب دلبرم افتد

گر دست دهد روی و لب دوست تمنا

دیگر نه به فردوس و نه به کوثرم افتد

مأیوسیم از بخت چنان است که گر یار

باشد به برم کافرم ار باورم افتد

پیراهن صبری که به تن دوخته دارم

خواهم که چنان چاک زنم کز برم افتد

از تیغ جفای تو گر افتد سرم از تن

عشق تو و سودای تو کی از سرم افتد

کاهد دل من همچو کتان در بر مهتاب

رویت چو به یاد دل غم پرورم افتد

نیشی که ز شست تو مرا به بود از نوش

زهری که ز دست تو به از شکرم افتد

تحسین ملک العرش کند بر من و طبعم

هر گه که ثنائی به لب از حیدرم افتد

شمارهٔ ۱۱۷

ز غم هر دم دل خون دیده ام خونبارتر گردد

چوخونم کم شود از دل غمم بسیار تر گردد

دلم چون چشم بیمار تو بیمار است و هر ساعت

که بیندچشم بیمار تو رابیمارتر گردد

مگر خورشید رخشانی که چشمم چون جمالت را

ببیندتار گردد چون نبیند تارتر گردد

می آرد مستی اندر بردن دلچشم مست تو

ز می چندانکه گردد مست تر هشیار تر گردد

دلا در عشق اگر پرمایه ای افتادگی بگزین

درخت افکنده سرتر گردد ار پربارتر گردد

ز من دلجوئی افزون تر کند چشم تو در مستی

بلی چون ترک مست ازمی شود خونخوارتر گردد

به دیدار جمال خودعزیز وسرفرازش کن

بلند اقبال رامپسند کز این خوارتر گردد

شمارهٔ ۱۱۸

تا رز آرد غوره وآن غوره تا انگورگردد

چشم ها باید به راه انتظارش کورگردد

خودگرفتم غوره شد انگور ناگردیده صهبا

ترسم از این کو خوراک مور یا زنبور گردد

خودگرفتم رفت آن انگور در خم تا شود می

باز ترسم کو نگردد تلخ وناگه شور گردد

خود گرفتم باده گردد تلخ وشیرین نشئه گردد

لعل گون گردد به بو چون عنبر وکافور گردد

کوامید اینکه گردد اونصیب ما به عالم

ور شود شاید نه با مه طلعتی چون حور گردد

ساقی امشب کوبه ما روزی است خم را ساز ساغر

تا سبورا پر کنی از خم زمانی دور گردد

ده بلنداقبال را می هی دمادم هی پیاپی

تا ز دل ظلمت برد وز پای تا سر نور گردد

شمارهٔ ۱۱۹

زاهدا کم کن بلنداقبال را تکفیر و رد

نام او راحرز کن چون قل هوالله احد

با گلی ومی اگر گوئی که ما دل بسته ایم

توچرا دل بسته ای بر کبر وتزویر وحسد

گر خدا جوئی کندکس چه به کعبه چه به دیر

نیست جز موئی تفاوت مر صنم را با صمد

چون تو را بینم که بر گردن بودتحت الحنک

یادم آید آیه فی جید حبل من مسد

ما ز معبود احدجوئیم توفیق وصفا

تو همی از خلق می خواهی شود ومستند

تومدد جوئی به کارخود ز علم نحووفقه

ما به علم عشق می جوییم از یزدان مدد

تو اسد گوئی که حیوانی چنین است وچنان

ما چه قدرت های یزدانی که بینیم از اسد

احوالی را دور کن از دیده تا بینی درست

کن جواهر سرمه ای در چشم اگر داری رمد

حد جامی چیستگو بامن زعلم ار آگهی

حد می گر میزنی بر باده خواران زن به حد

منکر قول بلنداقبال اگر گردد کسی

نام منکر گردد او را از حروف واز عدد

شمارهٔ ۱۲۰

منجم گفتامشب مه قران با آفتاب دارد

بگفتم یارم ار ساقی شود جام شراب آرد

توگوئی آتش عشق بتان آب حیاتستی

که در پیری زلیخا را ز نوعهدشباب آرد

دل مردوزن یک شهر از و در پیچ و تاب افتد

دومشکین طره را بر چهره چون درپیچ وتاب آرد

به هر صورت نقاب چهره دل گشته غم ما را

اگر گیرد نقاب از رخ ویا بر رخ نقاب آرد

بدوگفتم ز چشم مست خودعیار تر دیدی

بگفت‌آری کسی کاندر برش از دل کباب آرد

بگفتم خواب را درچشم من منزل گزین گفتا

که چشمت چشمه سار آسا همی ترسم که آب آرد

دوچشم نیمخوابت برده اند از دیده خوابم را

ز لعل لب مرا ده نوشداروئی که خواب آرد

بدین گیسوی مشک آمیز مشک افشان مشک آگین

خطا باشد کس از چین و ختنگر مشک ناب آرد

بلند اقبال هم رستم دل است ای ترک دررزمش

اگر چشمت ز مژگان لشکر افراسیاب آرد

شمارهٔ ۱۲۱

خون به دل از بوی مویت نافه تاتار دارد

نافه تاتار کی مشکی چومویت بار دارد

خال رخسار تورا خوانم خلیل الله زیرا

کاندر آتش رفته وآتش را به خودگلزار دارد

ترک چشم مستت از مژگان به کف بگرفته خنجر

نه همی با ما که جنگ او با در و دیوار دارد

نسبتی نبودبه سرو وماهت از رخسار وقامت

سروکی چالش نماید مه کجا گفتار دارد

فرق ننهددوست را چشم تو از مستی ز دشمن

لیکن اندر دلبری هوش دو صد هشیار دارد

چشم یار منبود بیمار ای دل ناله کم کن

کس ننالد اینچنین در بر اگر بیمار دارد

نیست از جور و جفا گر ترک من ضحاک دوران

از دوگیسو بر دو دوش خودچرا دومار دارد

یار ما هست ار چه هر جائی ولیکن لن ترانی

می دهد پاسخ به هر کس خواهش دیدار دارد

آن قیامت قامت ازقامت قیامت کرده برپا

با بلنداقبال گوئی تا قیامت کار دارد

شمارهٔ ۱۲۲

دل من نه عزم باغ و نه هوای راغ دارد

به خیال توهم از آن هم از این فراغ دارد

بلی آنکه راست در بر چوتودلبری سمنبر

نه به فکر باغ باشد نه خیال راغ دارد

چوخط توسبزه هرگز به کدام راغ روید

چو لب توغنچه گلبن به کدام باغ دارد

ز غمت نگشته گر لاله ز گریه کور از چه

رخ او شده است خونین وهمیشه داغ دارد

ندهد به پیش رخسار تو آفتاب پرتو

بر آفتاب آری چه ضیاء چراغ دارد

نه فتد به سرخمارش نشود ز نشئه فارغ

ز شراب عشقت آنکس که بهکف ایاغ دارد

شده زلف توپریشان چو دل بلنداقبال

مگر از دل پریشان من او سراغ دارد

شمارهٔ ۱۲۳

کسی که عشق ندارد چه درجهان دارد

تنی که یار ندارد مگوکه جان دارد

هر آن که گلرخی او را به بر بود شب وروز

چه حاجتی به گل و سیر بوستان دارد

اگر زعاشق صادق نشانه می طلبی

قدی ز محنت وغم خم تر ازکمان دارد

علامتدگرش اینکه داغها بر دل

ز درد دوری دلدار لاله سان دارد

چوزلف یار بود درهم وپریشان حال

چوچنگ وتار همی ناله وفغان دارد

نشان آنکه گرفتار درد عشق بود

مگو که چهره به زردی چو زعفران دارد

به درد عشق گرفتار شد بلنداقبال

ز خون دیده رخی همچو ارغوان دارد

شمارهٔ ۱۲۴

نه مشک ختا بوی موی تو دارد

نه ماه سما حسن روی تودارد

نسیم سحر زنده ساز دلم را

از آن روکه بوئی ز موی تو دارد

ز شیرین زبانی بسی ناله چون نی

شکر هر دم از گفتگوی تو دارد

به دل هر که را آرزوئی است اما

دل من همین آرزوی تودارد

کجا ماه تابان ومهر درخشان

فروغی چوروی نکوی تو دارد

تو خورشید رو هر کجا رخ نمایی

چو حربا دلم رو به سوی تو دارد

کسی رابلند است اقبال چون من

که در روز وشب جا به کوی تو دارد

شمارهٔ ۱۲۵

چو لاله دل ز داغم لکه دارد

بت من چون هوای مکه دارد

رخش از بوسه ام گر پر کلف شد

به رخ ماه فلک هم لکه دارد

منقش شد رخم از اشک چشمم

به مانند زری کوسکه دارد

به عمرم در سراغ یار و غافل

که دائم در دل من دکه دارد

نصیحت گوی را باما چکار است

زما ناید علاج ار حکه دارد

دوبینی از بلنداقبال دوراست

که دل با نازنینی یکه دارد

از آن روگشته هجر یار مهلک

که میزان حروف عکه دارد

شمارهٔ ۱۲۶

نه ماهی چورویت زخط هاله دارد

نه قندی چولعل تو بنگاله دارد

که از رنگ ورویت خبر داده اورا

که داغی ز عشقت به دل لاله دارد

نه همسایگان خواب دارند ونه من

دلم هر شب از غم ز بس ناله دارد

به ساقی بگو درددل را که درکف

دوای غم و درد صد ساله دارد

بلند است اقبال آن کس که دلبر

ز عشق خود اوچو من واله دارد

شمارهٔ ۱۲۷

دلبر آن نیستکه رخسار چوماهی دارد

یا به رخسار چومه زلف سیاهی دارد

نیز عاشق نبود هر که بودخونین دل

یا به رخ اشک و ز سوز جگر آهی دارد

صاف وشفاف نه هر دانه که شد باشد در

نیست غواص هر آنکس که شناهی دارد

نتوان گفت که مرد است و یا عالم علم

هر که عمامه به سر یا که کلاهی دارد

می شود پادشه آنکس که بود رای خدای

پادشاهی نکند هرکه سپاهی دارد

دلبر آن است که دل در بر اودارد جای

و او به دل های همه لطفی وراهی دارد

می توان گفت چومن نیز بلنداقبال است

بر در دوست هر آنکس که پناهی دارد

شمارهٔ ۱۲۸

هیچ مرغی در قفس چون منگرفتاری ندارد

بختی مستی چومن هرگز گرانباری ندارد

دلبری دارم تعالی الله که در حسن است یکتا

دلبری دارد ولیکن رسم دلداری ندارد

تا پرستارم شودبیمار گشتم همچوچشمش

چون نکو دیدم به حال من پرستاری ندارد

سرخ روئی نیست او را در بر عشاق بی دل

هرکه خون از دیده بر رخسار خود جاری ندارد

دل ندارم من که گردد خون وریزد از دوچشم

نیست عیب چشمم ار بینی که خونباری دارد

چشم مستت دل ز هشیاران برد اما به عهدت

هیچکس از دست چشمان تو هشیاری ندارد

کی بلند اقبال گردد همچو من در روزگاران

آنکه درعشق بتان از خویش بیزاری ندارد

شمارهٔ ۱۲۹

شب از خیال روی توخوابم نمی برد

در حیرتم ز گریه که آبم نمی برد

دارم دلی کباب ولی چشمش از غرور

مست است ودست سوی کبابم نمی برد

گفتی شبی به خواب توآیم خبر شدی

گویا که شب ز هجر تو خوابم نمی برد

شب ها به کوی اوبه گدایی روم چنانک

کس بوئی از ذهاب وایابم نمی برد

حسن توجمع من شد وعشق تو خرج من

کس ره به جمع وخرج حسابم نمی برد

گفتم به لب چوشکر نابی بگفت لیک

لذت کسی ز شکر نابم نمی برد

در بندگی خیانتی ار کرده ام چرا

دلبر ز زلف زیر طنابم نمی برد

عاشق به یار وشاکیم از جور او ولی

هیچ اسمی از گناه وثوابم نمی برد

هر کس ز عشق دوست شداقبال او بلند

گوید که عقل ره به جنابم نمی برد

شمارهٔ ۱۳۰

آنکه شد عاشق ومردازغم ودرد

با خبر شد که به من عشق چه کرد

عقل انداخت سپر دربر عشق

گفت من با تونیم مرد نبرد

ای که گفتی چه هنر داردعشق

اشک را سرخ کندرخ را زرد

چشم را تر کند ولب را خشک

جسم را گرم کنددم را سرد

می کندبا دل و با جان کاری

که مثالش نتوانم آورد

شاه رامات کند در شطرنج

مهر ومه را بکشد مهره به نرد

برباید ز سر چرخ کلاه

بر فشاند ز کف دریا گرد

همه درخدمت اویکسانند

پیر وبرنا شه ومسکین زن ومرد

همچومن هر که بلنداقبال است

عشق ورزید ونترسید ز درد

شمارهٔ ۱۳۱

از غم تو بهدل ما گذرد

آنچه از سنگ به مینا گذرد

گذرد مژه ات از پرده دل

همچو سوزن که ز دیبا گذرد

شربتی هر که چشد از لب تو

از سر نعمت دنیا گذرد

به لبت سر زده خط آری مور

نیست ممکن که زحلوا گذرد

کافرم با تو گر امروز مرا

در دل اندیشه فردا گذرد

سجده آرد به برش بت چوشمن

بت منگر به کلیسا گذرد

ساقیا باده بده کز غم یار

نیی آگه که چه بر ما گذرد

گذرم من اگر از دل دل من

حاش لله که ز صهبا گذرد

همچو من هر که بلنداقبال است

هم ز دل هم زتمنا گذرد

شمارهٔ ۱۳۲

دانی ای مه که ز هجرت چه به من می‌گذرد

گذرد آنچه ز دی مه به چمن می‌گذرد

آنچه بر زیبق و زر می‌گذرد از آتش

به دلم از غم تو سیم‌بدن می‌گذرد

به یمن گر گذر آری ز عقیق لب تو

خون حسرت به دل کان یمن می‌گذرد

گذر آرد به سر زلف تو چون باد صبا

می‌ندانی که چه بر مشک ختن می‌گذرد

باغبان قدّ تو گر بیند و بویت شنود

در پِیَت افتد و از سرو و سمن می‌گذرد

به کلیسای نصارا اگر آری گذری

از بت و بتکده بالله شمن می‌گذرد

چشد از شربت لعل تو اگر طفل رضیع

لب به پستان نگذارد ز لبن می‌گذرد

به زیارت گذری گر به سر اهل قبور

از پِیَت مرده همی پاره‌کفن می‌گذرد

شکر و شهد و یا شعر بلند اقبال است

وصف لعل تو چو او را به دهن می‌گذرد

شمارهٔ ۱۳۳

ز روی ناز با من ترک من گاهی که بستیزد

چو بیند می شوم آزرده طرح آشتی ریزد

بود هوش از سرم صبر از دلم تاب از تن وجانم

به می دادن چو بنشیند به رقصیدن چو برخیزد

نمی دانم که در زلفش چه آید بر سر دل ها

به هنگام معلق چون معلق زلفش آویزد

ز لب شعری که میخواند به مجلس شکر افشاند

چو گیسورا بجنباند توگوئی مشک می بیزد

شود صد باره دلبر توچوچادر می کشد بر سر

قرار و طاقت وهوش وخرد از دست بگریزد

بلند اقبال را گفتم دلت چون است از عشقش

بگفتا دیدمش دست از غم عشقش به سر میزد

شمارهٔ ۱۳۴

درخواب بسی آن پری آزارمرا کرد

بخت بد من آه که بیدار مرا کرد

گفتم که دلم هست بسی طالب دیدار

بنمود رخ وصورت دیوار مرا کرد

آسیمه سر ازچهره چون نار مرا ساخت

آشفته دل از طره طرار مرا کرد

دین و دل وهوش وخرد از دست مرا برد

از یک نگه آسوده زهر چار مرا کرد

گلقند از آن لعل شکر بار مرا داد

ز آن نرگس بیمار چو بیمار مرا کرد

این می ز کجا بودکه ساقی به یکی جام

برد از سر من مستی و هشیار مرا کرد

فرموده مگر خواجه قبولم به غلامی

کامروز همی جانب بازار مرا کرد

آزار مکن بر دلم ای ترک دل آزار

کز جان وجهان جور تو بیزار مرا کرد

الحمد چه اقبال بلندی است که دارم

منصور صفت عشق تو بردار مرا کرد

شمارهٔ ۱۳۵

هجر یار از بس دل زار مرا پردرد کرد

اشک چشمم را چنین سرخ ورخم را زردکرد

مرد را پروای مردن نیست اندر راه عشق

مرد می باید به درد عشق و خود رامرد کرد

سودمندم نیست گلقندم دهی چند ای طبیب

باید از لعل لب دلبر علاج درد کرد

کن علاج از نوشداروی لب لعلت مرا

کانچه با من تیغ ابرویت نباید کردکرد

غمگسار من نشد کس در زمان هجر تو

غیر اشک دیده کز رخساره پاکم گرد کرد

آتشین رخسارت اندر عشق دلگرمم نمود

لیک لعل آبدارت کام من را سرد کرد

از دل زار بلند اقبال گردد با خبر

مهره هر کس که جا در ششدر اندر نرد کرد

شمارهٔ ۱۳۶

به فصل گل می گلگون به جام باید کرد

علاج غم به می لعل فام باید کرد

مدام چون یکی از نام های باده بود

به جام پس میگلگون مدام باید کرد

شراب خواره اگر خون اومباح بود

بگوبه شیخ که پس قتل عام باید کرد

اگر حلال شود خون ما ز حرمت می

پس اجتناب چرا ز این حرام باید کرد

وگر ز باده رود نام و ننگ ما بر باد

به باده ترک چنین ننگ ونام باید کرد

ز تنگدستی اگر نیست وجه می ممکن

ز پیر میکده ناچار وام باید کرد

ز ما رمیده دل آن غزال وحشی را

به جام باده گلرنگ رام باید کرد

به باده نفس شقی را اسیر باید ساخت

به می هوی وهوس را لجام باید کرد

همی به یاد لب دوست چون بلنداقبال

به فصل گل می گلگون به جام باید کرد

شمارهٔ ۱۳۷

جان و دل گفتند جانان قیمت یک بوس کرد

من دل وجان دادمش آخر مرا مأیوس کرد

هرکه بر رخسار دلبر زلفمشکین دید گفت

پادشاه زنگ کی تسخیر ملک روس کرد

خونش روش تر خویشتن را در روش از کبک ساخت

جلوه گر خود را به خوبی خوشتر از طاووس کرد

گر دلم در عاشقی دیوانه شد شادم که یار

برد در زنجیر زلف پرخمش محبوس کرد

آفرین ها بر دل من باد و بر تدبیر او

شد پریشان تا به زلفش خویش را مأنوس کرد

گفتمش روزی شود وصل توروزی یا شبی

گفت می باید سؤال از جفر غافیطوس کرد

چون به دوش آن صنم زنار گیسو دید دوش

تا سحر دل در بر من ناله چون ناقوس کرد

از لب دلبر مگر گرددعلاج درد ما

ورنه هرگز کی تواند چاره جالینوس کرد

چون بلنداقبال تا محرم شوی در بزم قدس

بایدت شب تا سحرگه ذکر یا قدوس کرد

شمارهٔ ۱۳۸

آن پری دیوانه ام اول ز روی خویش کرد

آخرم آورد و زنجیرم به موی خویش کرد

حاجتم بر مشک وعنبر نیست دیگر ز آنکه او

بی نیاز از عنبر ومشکم ز بوی خویش کرد

در وجود جوهر فرد اشتباهی داشتم

ثابتش یار از دهان و گفتگوی خویش کرد

واعظ از خلد برین کم گو حکایت ز آنکه دوست

بی نیازم از بهشت از خاک کوی خویش کرد

زاهدا از اتش سوزان مترسانم که یار

عمریم پرورده سوزنده خوی خویش کرد

جام می دیگر مده ساقی که پیر می فروش

تا قیامت مستم از خم وسبوی خویش کرد

گفت بر حال بلند اقبال یا رب رحم کن

چون در آئینه نگاه آن مه به روی خویش کرد

شمارهٔ ۱۳۹

آشفتگی زلف تو آشفته ترم کرد

لعل لب میگون تو خونین جگرم کرد

از روز ازل دهر به شور و شرم انداخت

تا از عدم آورد وز جنس بشرم کرد

من از همه اوضاع جهان آگهیم بود

عشق تو بدین گونه ز خود بی خبرم کرد

من مشرق ومغرب همه در زیر پرم بود

بی مهری تو بسمل پرکنده پرم کرد

از درد دلم هیچ کس آگاه نمی بود

رسوا به بر خلق جهان چشم ترم کرد

سر رشته تدبیر به در رفت ز دستم

تا دهر گرفتار قضا و قدرم کرد

اقبال بلندی که خداوند به منداد

عاشق به تو درعشق تو صاحب نظرم کرد

شمارهٔ ۱۴۰

رخنه ها از مژه آن ترک در ایمانم کرد

چه بگویم که چه کاری به دل و جانم کرد

عزم کرده است همانا که کندتعمیرم

ورنه از ریشه سبب چیست که ویرانم کرد

نه من از گردش ایام پریشان شده ام

که پریشانی زلف تو پریشانم کرد

یوسف از دست تومیکرد شکایت که مرا

گاه در چاه و گهی خسته زندانم کرد

هستم ازعشق تو سرباز ولی همت عشق

یاور حال دل من شد وسلطانم کرد

بهجهان نام ونشان هیچ نبود از من زار

التفات تو چنین میر جهانبانم کرد

گفتی ازچیست چنین شهره بلنداقبال است

عشق روی تو چنین شهره دورانم کرد

شمارهٔ ۱۴۱

شیری است عشق کز بر او کس گذر نکرد

تا شیر دل نیامد وتا ترک سر نکرد

دلبر مرا ز حسرت لعل لبان خویش

خونی دگر نمانده که اندر جگر نکرد

مژگانی آن نگار چو چنگال شیر داشت

دل شیر گیر بود که از او حذر نکرد

یا بید بود یا که نه بختم سعید بود

کاخر درخت آرزوی من ثمر نکرد

آهن مگر نه آب ز آتش همی شود

پس آه ما چرا به دل او اثر نکرد

چشمت ز مژه با دل من آنچه میکند

فصاد با رگ کسی از نیشتر نکرد

دیدی که شمع چون پر پروانه را بسوخت

خود همچنان بسوخت که شب را سحر نکرد

زاهد نگر که گفت چنین وچنانم کنم

هیچ اعتنا به حکم قضا وقدر نکرد

در عاشقی چو من نشد اقبال کس بلند

تا تن به پیش بار ملامت سپر نکرد

شمارهٔ ۱۴۲

در بر دلدار کی رفتم که دلداری نکرد

کی غم دل پیش او گفتم که غمخواری نکرد

کی به اوگفتم که بیمارم چو چشمت از غمت

کو به بالینم نشدحاضر پرستاری نکرد

کی به اوگفتم که از هجرت دلی دارم خراب

کو به تعمیرش به وصل خویش معماری نکرد

کی به گلزار دل خود راه داد او را کسی

کو نشدخود باغبان آنجا وگلکاری نکرد

کی به عمر از ما خطاکاران خطایی دید دوست

کونشد ستار عیب ما وغفاری نکرد

با کسی گر داوری می بود ما را در جهان

یاوری کی خواستیم از او که او یاری نکرد

با دلم کرد آنچه دلبر از لب شنگرف گون

با همه کینی که دارد چرخ زنگاری نکرد

بر دل من صد هزاران آفرین از کردگار

کانچه دید آزار صابر آمد وزاری نکرد

عطر زلفش آنچه با مغز بلند اقبال کرد

عنبر سارا نکرد ومشک تاتاری نکرد

شمارهٔ ۱۴۳

پرسیدم از منجم کی آفتاب گیرد

گفت آن زمان که از رخ آن مه نقاب گیرد

گفتم به خواب کز چیست نائی به چشم من گفت

این خانه سیل گیر است ترسم که آب گیرد

گریان ترم نموده است پستان یار آری

باران شود فزون تر آب ار حباب گیرد

گفتم زچشم مستت عیارتر ندیدم

گفت آن کسی که پیشش از دل کباب گیرد

غیر از تو کز دل من پیوسته باج خواهی

نشنیده ام که شاهی باج ازخراب گیرد

اسرار حاصل جفر آمد دهانت اما

کو آن کسی که از وی حرفی جواب گیرد

حنا چه سود دارد آور به کف دلم را

می خواهی ار که دستت نیکو خضاب گیرد

غیر از بلنداقبال کز گریه لاله چشم است

از لاله کس ندیدم گاهی گلاب گیرد

شمارهٔ ۱۴۴

دلم ازدیدن آن طره طرار می ترسد

بلی هرکس ندارد دل چو بیندمار می ترسد

مکن زاری دلا اندر بر چشم سیاه او

که گر آواز زاری بشنود بیمار می ترسد

ز بیم آن زلف لرزد پیش چشم وابروی جانان

بلی هر کس که باشدرهزن وطرار می ترسد

مگر زلفش زره پوش است واز خنجر نیندیشد

که هر کس بنگری از مست خنجر دار می ترسد

نیم عاشق از آن گل گر کنم دست طلب کوته

مخوان گلچین هر آنکس را که دست از خار می ترسد

مرا درسوختن از عشق پروانه چوپروانه

نمی باشد خلیل الله کسی کز نار می ترسد

بلنداقبال حرف حق زن ار ریزند خونت را

نه منصور انا الحق گواست آن کز دار می ترسد

شمارهٔ ۱۴۵

دلبری از زلفوخط وخال نباشد

سلطنت از تاج وتخت ومال نباشد

دلبری از چیز دیگر است بتان را

سلطنت الا ز ذوالجلال نباشد

زهد فروشی که داغ ناصیه دارد

زومطلب فیض که اهل حال نباشد

محرم بزم وصال دوست نگردد

چشم وزبانی که کور ولاله نباشد

بار گرانیاست سر به دوش کشیدن

گر به ره دوست پایمال نباشد

جز سپر انداختن ز دست چه چاره

با قدرم قدرت جدال نباشد

خون به دلم هر چه می کنی بکن ای دوست

کز توبه خاطر مرا ملال نباشد

وصل توکی گرددم نصیب که گاهی

با توسخن گفتنم مجال نباشد

حسن تووعشق من زوال ندارد

ورنه چه باشد که بی زوال نباشد

عکس رخ دوست اندر آینه پیداست

ورنه کسش درجهان مثال نباشد

کی شود اقبال کس بلند به عالم

تا دل او خالی از خیال نباشد

شمارهٔ ۱۴۶

عاشق رویتو راکاری به کفر ودین نباشد

رهرو کوی تو را راهی به آن واین نباشد

گو بهخسرو شکر ار شیرین نباشد نیست شکر

گرچه شکر هست شکر لب ولی شیرین نباشد

همچوقدنازنینت سروی اندر باغ نبود

همچوزلف پر زچینت مشکی اندرچین نباشد

خود گرفتم سرو دارد همچو بالای توقدی

لیکن اورا زلف مشکین وبر سیمین نباشد

گر کسی بیند لب وقد ورخت را دیگر اورا

حاجتی برکوثر وطوبی وحور العین نباشد

چند می گوئی صبوری پیشه کن غمگین مکن دل

نیست دل آن دل که عاشق باشد و غمگین نباشد

گر کسی درعاشقی خواهدبلند اقبال گردد

بایدش در پیش جانان شیوه جز تمکین نباشد

شمارهٔ ۱۴۷

شراب عاشقان از نور باشد

نه اندر خم نه از انگورباشد

ز مشرق تا به مغرب هست گامی

اگر چه درنظرها دور باشد

بباید کرد خدمت آن شهی را

که در پیشش سلیمان مورباشد

بت شیرین لبی دارم که ازاو

زمین وآسمان پر شور باشد

به هرسو بنگرم می بینم او را

نمی بیند هر آنکس کور باشد

نمی خواهد که از هر کس برد دل

زچشم خلق از آن مستور باشد

ورگرنه روز و شب رخ می نماید

به چشمی کز رخش پرنور باشد

بلند اقبال گویا مستی امشب

ویا طبعت به خودمغرور باشد

مکن بازی به آن گیسوی مشکین

که بر زخم دلت ناسور باشد

شمارهٔ ۱۴۸

سزد بلبل به گل گر در گلستان هم نفس باشد

چرا پس جان من در تن گرفتار قفس باشد

چومرغی کز قفس باشد هوای گلشنش بر سر

به سیر عالم علوی مرا در دل هوس باشد

ز جان منچه سزد کاین چنین شد پای بست تن

به مستی فی المثل ماند که در قیدعسس باشد

ز جسمانی علایق دمبدم کاهد همی جانم

چو حلوایی که گردش روز وشب مور ومگس باشد

دلا آسایش ار خواهی بیفکن پیرهن از تن

که بار پیرهن برتن تو را از پوست بس باشد

بلند اقبال جسمش آن چنان کاهیده شد از غم

که هر گه دلبر او را دید گوید این چه کس باشد

شمارهٔ ۱۴۹

زلف از آنرو به رخ یار مشوش باشد

که مشوش بود آنکس که درآتش باشد

بر دلم نقش گرفته است خیال رخ دوست

منزل اوست دلم خواست منقش باشد

شاه شطرنج غم عشق تو تا شد دل من

مات در پیش رخت آمده درکش باشد

مبتلا شد به بلا گر دل ما خوشحالیم

عاشق روی تو باید که بلاکش باشد

چشمت از راست کشد طره ات از چپ به میان

بر سر خته دلم این چه کشاکش باشد

ترسم از اینکه ببرند سر زلف تورا

بسکه در کشور شه رهزن وسرکش باشد

خواستم چاره درد دل خود را ز طبیب

گفت بوس از لب یار و می بی غش باشد

خویش راخودکشم و خوشدلم از کشتن خویش

دلت از قتل بلنداقبال ار خوش باشد

شمارهٔ ۱۵۰

کجا طلعت مه چو روی توباشد

کجا نکهت گل چوبوی توباشد

نه کان بدخشان چو لعل تو دارد

نه خورشیدرخشان چوروی توباشد

چو دیدم که زلف تو شد همچو چوگان

همی خواهدم دل که گوی تو باشد

زند فاخته برسر سروکو کو

هم او در پی و جستجوی توباشد

به یک جرعه از پا در انداخت ما را

چه صهباست کاندر سبوی تو باشد

به شیرین کلامی شدم شهره از آن

که حرفم همه گفتگوی تو باشد

بلند این چنین گشته اقبالم از آن

که روی دل من به سوی تو باشد

شمارهٔ ۱۵۱

گر عاشق تو بی دل وجان شد شده باشد

وز عشق تو رسوای جهان شد شده باشد

چون می شود آتش که بیفتد به نیستان

گر جسم من از عشق چنان شد شده باشد

ای موی میانگر تن من از غم عشقت

باریک چو آن موی میان شدشده باشد

چون ابرو ومژگان تو چون تیر و کمان است

گر قدچوتیرم چو کمان شد شده باشد

رفتی ز برم زودتر از آب که از رود

از چشم من ار رودروان شد شده باشد

گویند که امسال بهار آمد ودی رفت

ما ناشده آگاه خزان شد شده باشد

اقبال بلندی که مرا بود گراز هجر

پست وسیه وخوار و نوان شدشده باشد

شمارهٔ ۱۵۲

چهر توچون آتش آمد زلف توچون دودشد

چشم من از آتش ودود تواشک آلود شد

نیستی داوود وزلفت جوشن داوود گشت

نیستی نمرود وچهرت آتش نمرود شد

خورده ای خون دل ما را وحاشا می کنی

پس چرا لعل لبت اینگونه خون آلود شد

حاجت خود وزره نبود ترا درروز رزم

بر سر دوش تو زلفت هم زره هم خود شد

یافتم کز چیست نایددر کنارم آن نگار

زانکه می بیند کنارم ز اشک چشمم رودشد

اشک چشم ما چوسیم وچهر ما شد همچوزر

هر چه درعشقش زیان کردیم آخر سودشد

گفت در هجرم بلنداقبال آخر جان دهد

جان به هجرش دادم آخر آنچه می فرمود شد

شمارهٔ ۱۵۳

قدم از ابرویت آخر چو کمان خواهدشد

در ازل هرچه مقدر شده آن خواهد شد

به سر کوی خود ای دوست مرا راهی ده

که هر آنکس رسد آنجا به امان خواهد شد

کشی ار شانه به گیسو به ره باد صبا

خاک شیراز همه عنبر وبان خواهد شد

از دولب قیمت یک بوسه کنی گر صدجان

برتو زاین داد وستد باز زیان خواهد شد

گر دهی گوش که تا با توبگویم غم دل

برتن من سر هر موی زبان خواهد شد

دلم ازعشق تو پر درد وبه من گفت طبیب

که دوائی بخور ار نه خفقان خواهدشد

رخم از درد تو شد زرد و مرا گفت که زود

روعلاجی بکن ار نه یرقان خواهد شد

چشمم از بس به رخم ریخت همی خون دلم

راز پنهان من زار عیان خواهدشد

ساقیا می بخور امروز ومخور غم که کسی

با خبر نیست ز فردا که چه سان خواهدشد

باده گر این بود ومستی اگر این که مراست

شیخ هم بین که به میخانه روان خواهد شد

چون من از عشق هر آنکس که بلنداقبال است

چوبه پیری برسد باز جوان خواهد شد

شمارهٔ ۱۵۴

عمر رفت و روزگار اندر فراقت صرف شد

از غم روی تو موی قیرگونم برف شد

باز عمر ما که صرف دوری دلدار گشت

عمر زاهدبین که محونحو وصرف صرف شد

خون به چشمم می دهد هر دم که ریزد برکنار

در غم عشقت عجب خونین دلم کم ظرف شد

خط مشکینت به رخ تا سبز چون زنگار گشت

اشک چشم من زحسرت سرخ چونشنگرف شد

بردهر عضو من از دیدار رویت بهره ای

جز لبم کز بوسه لعل لبت بی طرف شد

نقطه موهوم ثابت بر بلنداقبال گشت

تا دهانت آشکار اندر ادای حرف شد

شمارهٔ ۱۵۵

تا به زلف تو دلم ملحق شد

این پریشانی از او مشتق شد

تومگر روی به مه بنمودی

که مه از نورجمالت شق شد

بت ما رفت به بتخانه مگر

که چنین بتکده بی رونق شد

دود آه دل ما شد به فلک

که چنین روی فلک ازرق شد

آنکه با عشق تواش نیست سری

درهمان روز ازل احمق شد

درمیان حق وباطل چه کند

آنکه جاهل به حد مرفق شد

ما نگیریم قرار اندر نار

زآنکه ما را دل وجان زیبق شد

کسی از عشق بلند اقبال است

که شب وروز دلش با حق شد

شمارهٔ ۱۵۶

امروز عمر هم به فراق توشام شد

درانتظار زندگی ما حرام شد

ای ماه تا ز دیده من لایری شدی

دل لامکان ودیده مرا لاینام شد

مهر تو را ز خلق نهان داشتم ولی

افشا ز دردهجر به خاط وبه عام شد

چشمم گر از غم تونگرید عجب مدار

کز بس گریست خون دل من تمام شد

دید آن زمان که مرغ دلم زلف وخال تو

رفت از برای دانه گرفتار دام شد

جستم بهزلف تو دل گم گشته را زبس

گاهی مثال دال وگهی شکل لام شد

عنبر چودید زلف توفیروزه خط تو

فیروزه ات کنیزک وعنبر غلام شد

آخر بلنداقبال از وصل لعل تو

اندر غزل سرائی شیرین کلام شد

شمارهٔ ۱۵۷

دلم آشفته ز آن آشفته موشد

قدم خم از غم ابروی اوشد

مگر آن سرو قد درگلشن آمد

که پای سرو اندر گل فرو شد

چه باک آن خوبرو گر گشته بدخو

که بدخو گشته هر کس خوبرو شد

دل وعشق وصبوری از غم هجر

همان افسانه سنگ و سبو شد

سر زلف تو تا چون صولجان گشت

دل مسکین من پیشش چوگو شد

بلند اقبال وصافی دل از آنم

که فکر وذکر من پیوسته هو شد

شمارهٔ ۱۵۸

چون به پیش پای دلبر زلف سرافکنده شد

دل هم انر پای اوفتاد واز جان بنده شد

دل سر زلف تو را بگرفت و از عالم گذشت

نه به فکر رفته ونه در غم آینده شد

زد سر زلف خود آن دلدار و دلبرتر شد او

شمع را هم دیده ام چون سر زدندش زنده شد

دامن آن نازنین آخر به چنگ آمد مرا

راست می گفتند هر جوینده ای یابنده شد

شد دلم خرم ز بس چشمم ز غم افشاند اشک

ابر چون درگریه آمد گلستان درخنده شد

هرکه را در گلستان قرب جانان راه نیست

مبتلای دام غم چون طایر پرکنده شد

چون بلنداقبال یار آنرا که جامی باده داد

تا جهان پاینده می باشد هم اوپاینده شد

شمارهٔ ۱۵۹

ز ازل چو دلبر ما به خیال دلبری شد

دل ما هم ازخیال قد اوصنوبری شد

همه ما مگر نبودیم به هم انیس وهمدم

چه شداینکه او پری گشت وچنین ز ما بری شد

دل ودین قرار و صبر وخردی که داشتم من

همه ازکفم برون زآن بت بهتر از پری شد

مه من تبارک الله نشده دو هفت سال

که چو ماه نخشبی گشته چو سرو کشمری شد

نه چه گفتمش که از قد شده خوبتر ز طوبی

نه چه خواندش که ازچهره چومهر خاوری شد

ز دو لعل شکر افشان تو چه نرخ بوسه کردی

که ستاره در ششم چرخ شنید و مشتری شد

دل شیخ و واعظ از بس که گرفته جای در او

سبب این بود که زلف تو به شکل منبری شد

چه بلندباشد اقبال کسی که ازوصالت

به امید دل رسید ودل او ز غم بری شد

شمارهٔ ۱۶۰

خبر گر از دل آشفته ما یار ما می شد

دلش راضی به آزار دل ما کی کجا می شد

دگر ما را چه دردی در جهان می بودی آن دلبر

به زخم ما اگر مرهم به درد ما دوا می شد

به ساحل کشتی ما را خدا آورد از دریا

وگرنه این هنر هرگز کجا از ناخدا می شد

به ما چندی است بی مهر است آن مه رو چه خوش بودی

اگر اندر میانمان باز هم صلح و صفا می شد

نخواهد شد خبر ازحال ما دلدار ما هرگز

بلی آگه شود گر عاشق و بی دل چو ما می شد

کجا شهزاده را باشد به دل غم از گدا زاده

خبر خوش از گدا می شد گدا گر پادشا می شد

نماندی آرزوئی در دلش دیگر در این عالم

بلند اقبال را ازوصلت ار حاجت روا می شد

شمارهٔ ۱۶۱

چه نعمتی است اگر یار یار ما می شد

قرار بخش دل بیقرار ما می شد

شدی خلاص دل ما ز ششدر غم و درد

اگر که خال رخ اودوچار مامی شد

به حال ما دلش ار سنگ بودمی شدآب

اگر کسی خبر ازروزگار ما می شد

به یاد عارض او سوی گلستان رفتیم

به هر گلی که رسیدیم خار ما می شد

زآه وناله نمودیم آن چنان کاری

که رعد وبرق به حیرت زکار ما می شد

به هر چمن که رسیدیم بسکه گرییدیم

ز خون دیده چمن لاله زار ما می شد

گرآن نگار برد نامی از بلند اقبال

همین بسی سبب افتخار ما می شد

شمارهٔ ۱۶۲

به وطن یار سفرکرده ما خوب آمد

یوسفی بودکه اندر بر یعقوب آمد

عاشقان درطرب آئید که معشوق رسید

طالبان در طلب آئید که مطلوب آمد

بس که دل بر سر دل ریخت همی در قدمش

در سرگشته ما سخت لگدکوب آمد

هجر تونوح صفت کرد به پا طوفانی

دل ما بود که درصبر چو ایوب آمد

سرو را با قد تو می نتوان نسبت داد

سیم ساقی چو تو و ساق وی از چوب آمد

می توان خواند ز شاهان بلند اقبالش

هر که درخیل گدایان تومحسوب آمد

شمارهٔ ۱۶۳

دلبران از هرطرف ره بر دل ودین بسته اند

عاشقان هم چشم از آن وهم از این بسته اند

هر کجا مرغ دلی باشد اسیر زلف یار

بر سر زلفش مگر چنگال شاهین بسته اند

نافه چین گشته درعالم به خوشبوئی مثل

تاری از زلفش مگر بر نافه چین بسته اند

همسری چون کرد با لعل لبش چشم خروس

ز اینخطا بر فرق اوخونین تبرزین بسته اند

خودندانم بر دل خونین ما دستی زده است

یا خضابی یار را سر پنجه رنگین بسته اند

عزم گردش گوئیا امروز داردترک ما

شهر را از هر طرف می بینم آئین بسته اند

ساقیا می ده که تا تسلیم سازم عقل وهوش

نوعروس دختر رز را چه کابین بسته اند

از بلنداقبال دل بردندچشم وزلف دوست

تهمت او را به خال وخط مشکین بسته اند

شمارهٔ ۱۶۴

نور وظلمت را زروی وموی جانان ساختند

کفر وایمان را به هم دست وگریبان ساختند

هفت دوزخ هشت جنت را که می گویند خلق

گوییا از روح وصل وسوز هجران ساختند

تاکه ما را موبه مو آگه کنندازعاشقی

در ازل ما را ز زلف اوپریشان ساختند

کرده اند از بهر هر دردی دوایی برقرار

درد ما را از لب لعل تو درمان سوختند

تاکه سرو از رشک اوبرجا بماند پا به گل

قامت آن شوخ را سروخرامان ساختند

تاکه یوسف را زعشق خویشتن سازی اسیر

بر زنخدان تو چاه از بهر زندان ساختند

تا رباید گوی دلهای خلایق را ز دست

زلف چوگان باز اورا همچو چوگان ساختند

هر بلا کز دوست آید بر سرما خوشدلیم

زیر پتک درد وغم ما راچو سندان ساختند

تا بری ازساحری دل ازبلنداقبال زار

سحر عالم را به چشمان تو پنهان ساختند

شمارهٔ ۱۶۵

چوزلف مه رخان ای آسمان چند

مرا داری پریشان حال ودربند

نشدوقتی که گردم از تو خشنود

نشد گاهی که باشم از تو خرسند

به کام من تو از کینی که داری

کنی زهر هلاهل گر خورم قند

مرا از ریش غم دل ریش منمای

مرا خوار وزبون زاین بیش مپسند

به محنت سر برم ایام تاکی

به حسرت بگذرانم روز تا چند

نیارم ازتو هیچ اندیشه دردل

به یکتا کردگار پاک سوگند

ندارم ازتوهرگز چشم یاری

اگر درفارس باشم یا سمرقند

نپندارم پر کاهی است یا کوه

کنی بار دلم گر کوه الوند

تونتوانی کنی پستم که هستم

بلند اقبال از امر خداوند

شمارهٔ ۱۶۶

ساقیا خیز و ده از باده به من جامی چند

کن مرا هست و ز خود بی‌خبر ایامی چند

زاهدان منع من از عشق رخ دوست کنند

من دل‌سوخته در آتشم از خامی چند

به من دلشده‌ای پادشه کشور حسن

بده از لعل شکربار خود انعامی چند

دلم از دیدن چشم و لبت آرام گرفت

همچو اطفال که از شکّر و بادامی چنند

مرحمت کن لب شیرین به تبسم بگشای

سخنی گو همه گر هست به دشنامی چند

مرغ دل رفت پی دانهٔ خال لب تو

ناگه افتاد ز گیسوی تو در دامی چند

می‌توان گفت نکوبخت و بلنداقبال است

در ره عشق هر آن کس که زند گامی چند

شمارهٔ ۱۶۷

ساقیا کن کرم از باده به من جامی چند

تا به مستی گذردعمر من ایامی چند

ناصحان منع کنندم که مده دل به کسی

چه بگویم من دلسوخته با خامی چند

به سؤالم لب شیرین به تبسم بگشای

گوجوابی همه گرهست به دشنامی چند

مرغ دل رفت پی دانه خال رخ تو

شد گرفتار به گیسوی تو در دامی چند

هر طرف دلبری افتاده پی صید دلم

چه کند یک دل مجروح ودلارامی چند

به نثار قدمش جان ودلم آریم نه سیم

گر نسیم سحر آرد ز تو پیغامی چند

گفتم ازدولت و حشمت که بلند اقبال است

گفت هر کس به ره عشق زندگامی چند

شمارهٔ ۱۶۸

عاقلان گویند کس خودرا به دریا کی زند

عاشقان گویند ما را آب اوتا پی زند

مطرب اندرمجلس امشب هوش می خواران ببرد

پا منه ساقی به حق کز روی معنی نی زند

می زندراه دل ودین ترک چشم یار ما

الحذر از آن زمان کویک دوجام می زند

زاهدان شهر می گویند می باشد حرام

من دهم فتوی حلال است ار کسی با وی زند

گوییا پروانه را هم علم عشق آموختند

ورنه بی پروا چنین خودرا بر آتش کی زند

نعل را وارونه بندد هر چه آن چابک سوار

هم بلنداقبال تا در چنگش آرد پی زند

شمارهٔ ۱۶۹

دست بر گیسو چودلبر می زند

هر که بینی پا به عنبر می زند

چنگ بر دل می زند زلفش چنانک

پنجه شاهین بر کبوتر می زند

ترک چشم مست خونریزش مدام

بر دلم از مژه خنجر می زند

نام مژگانش چوآرم برزبان

هر سوموئیم نشتر می زند

از لب و دندان تعالی ماه من

طعنه بر یاقوت وگوهر می زند

چشم وچهر من هم اندر عشق او

این فشاند سیم وآن زر می زند

گر بت من پرده برگیرد ز رخ

آزر اندر جان آذر می زند

بلکه بنویسد بلنداقبال اگر

وصف او آتش به دفتر می زند

شمارهٔ ۱۷۰

ترک من مست چوشد طرف کله بر شکند

ساقیا کن حذر آن وقت که ساغر شکند

ساتکین وقدح وبلبله وشیشه وجام

همه را بر سر هم ریزد ویکسر شکند

دلبران دل شکنندآن بت کافر گه دل

گاه پهلو وگهی سینه وگه سر شکند

چنگ در زلف خودازخشم زند از پی جنگ

رونق از مشک برد قیمت عنبر شکند

خنجر از قهر کشد بر در و دیوار زند

بارها کشته چنان کرده که خنجر شکند

همه بر پای وی افتید که این هم سر ما

بر سر مطرب اگر بربط ومزمر شکند

به بلنداقبال آن شوخ شکر لب آموخت

که ز شیرین سخنی رونق شکر شکند

شمارهٔ ۱۷۱

از خدا خواهم که چو من عاشق زارت کند

درکمند زلف دلداری گرفتارت کند

یوسف آسا سازدت گاهی به چاه غم اسیر

گه ز چه بیرونت آرد سوی بازارت کند

چشم مستی خواهم ازدستت رباید عقل وهوش

تا از این مستی که بر سر هست هشیارت کند

دلربائی از برت یا رب برد دل بی خبر

وز منوحال دل زارم خبر دارت کند

گه حجاب روکندموسازدت آشفته حال

گاه گیرد پرده ازرخ محو دیدارت کند

هر چه او گوید زراه عجز تصدیقش کنی

وآنچه توگوئی ز روی شوخی انکارت کند

تاب از جسمت رباید وافکند در زلف تو

خواب از چشمت برد وزخواب بیدارت کند

همچوزلفت در پریشانی مثل سازد تورا

موبه مو درعاشقی آگه ز اسرارت کند

نیستم راضی که بیمارت کند از چشم خویش

بلکه می خواهم که تا بر من پرستارت کند

آنچه کردی بر بلنداقبال آزار از فراق

گاهگاهی از فراق خویش آزارت کند

شمارهٔ ۱۷۲

کس نظر بررخ جانان نکند

که زدل ترک سر وجان نکند

با دلم آنچه کندمژه تو

نیشتر با رگ شریان نکند

آنچه روی تو کند با تن من

ماه تابنده به کتان نکند

آنچه با من سرو زلف تونمود

با مریضی شب هجران نکند

آنچه کرد است به من هجر رخت

برق سوزان به نیستان نکند

بسته بند تو آزادبود

خسته درد تو تو درمان نکند

همچو من هرکه بلند اقبال است

جای جز بر درجانان نکند

شمارهٔ ۱۷۳

با زلفت از بوهمسری چون مشک تاتاری کند

رخساره تاری زاین گنه در نافه اش تاری کند

گفتی به چشم مست خودتا دل ز هشیاران برد

چشم تونگذارد که کس یک لحظه هشیاری کند

من پارسایم ای پسر شوم ترسا ز بس

کز راست و ز چپ زلف تو بر دوش زناری کند

در پیش چشمت کی کند قصاب قصابی دگر

یا با وجود زلف تو عطار عطاری کند

نشنیده ای کاندر جهان باشد مکافاتی مگر

خویت چرا با ما چنین دایم دل آزاری کند

در زیر بار غم دلم چون بختی مست آمده

بختی چومست آیدکجا باک از گرانباری کند

ز آن چهر شنگرفی بود اشکم به رخ شنگرف گون

روزمرا نیلی صفت آن خط زنگاری کند

دریا شود روی زمین طوفان نوح آید پدید

ار چشم را رخصت دهم تا اشک را جاری کند

افغان بلند اقبال چندازهجر داری روز و شب

آخر شود روزی وصال اقبالت ار یاری کند

شمارهٔ ۱۷۴

بسکه درزلفت دل من ذکر یا رب میکند

خواب خلقی راحرام از دیده هر شب می کند

چون رخت بینم به زلفت میشوم گریان بلی

بارش آید مه چو جا در برج عقرب می کند

می سزدزلف تورا خواند اگر کس لف و نشر

زآنکه خود را گه مشوش گه مرتب می کند

دل پر ازخون گرددم از درد وحسرت چون انار

هرکه پیشم وصفی از آن سیب غبغب می کند

زلفش از بس کافر آمد ز ابروی چون ذوالفقار

حیدر آسا ز آن دو نیمش همچو مرحب میکند

آسمان را رشک ها هر شب ز من آید به دل

دامنم را دیده از بس پر ز کوکب می کند

ز آن بلنداقبال در شیرین کلامی شهره شد

بسکه وصف لعل آن شوخ شکر لب می کند

شمارهٔ ۱۷۵

هر ناله ای که بربط وطنبور می کند

پیغام دلبری است که مذکور می کند

گوید که گر شوی توچوبهرام گورگیر

ناگه شکار عاقبت گور میکند

مستان بر اینکه باده دهد نشئه هوشیار

داندکه هر چه می کندانگور می کند

عاشق مگر چه دیده که اسرار عشق را

چون اسم اعظم از همه مستور می کند

شاهی که صد هزار سلیمان گدای اوست

بنگر چه لطف ها که به هر مورمی کند

نزدیکتر هر آنچه شود یار ما به ما

ما را هوی پرستی از اودور میکند

دلبر چوآفتاب عیان ونهان ز چشم

کی ماه جلوه در نظر کور میکند

ای نور پاک باک نه گر ما چوظلمتیم

ظلمت همه معرفی از نور می کند

ای ترک مشک طره کافور روی من

موی مرا غم تو چوکافور می کند

دل زخم دار وقصه زلف تو بر زبان

آخر ز بوی مشک تو ناسور می کند

پنهان به زیر طشت نخواهد شد آفتاب

عشقت مرا چوحسن تومشهور می کند

اقبال هر که را که بلنداست روزگار

او رازجام عشق تو مخمور می کند

شمارهٔ ۱۷۶

دل را اسیر زلف گروه گیر می کند

دیوانه را علاج به زنجیر می کند

باید ز چشم و ابروی دلبر حذر نمود

ترک است ومست دست به شمشیر می کند

چشمش چه چنگ ها که زداز مژه بر دلم

آهوی دوست عربده با شیر می کند

از خط شد اینه رخ اوتیره گون ببین

کآه دل شکسته چه تأثیر می کند

ای دل خراب شوکه شنیدم نگار من

هر جا خراب آمده تعمیر می کند

این دردها که در دل ما باشد آن طبیب

دانم کند علاج ولی دیر می کند

چندان ز عمر من نگذشته است در شباب

درد فراق یار مرا پیر می کند

انگشت من شکسته تر از آن قلم شود

کز شرح هجر روی تو تحریر می کند

کافر بود به کیش من آن را که عشق نیست

زاهدمرا ز عشق تو تکفیر می کند

اقبال هر که را که بلنداست همچون من

یارش به تیر مژگان نخجیر می کند

شمارهٔ ۱۷۷

هیچ می‌دانی که هجرانت چه با من می‌کند

می‌کند با من همان کآتش به خرمن می‌کند

سرو آزاد ار ببیند قامت دلجوی تو

بندگی را طوق چون قمری به گردن می‌کند

افتد ار چشم مسافر بر جمالت عمر را

در همان جایی که می‌باشی تو مسکن می‌کند

حاجت تیر و زره نبود تو را در روز رزم

زلف و مژگان تو کار تیر و جوشن می‌کند

خویشتن را زلف تو چون زاهد وسواس دار

پیش چشم مست تو برچیده دامن می‌کند

در کلیسا گر گذار آرد بت ترسای من

کافرم گر سجده پیش بت برهمن می‌کند

از رخ و زلف و خط و چشم و دهان و قد خویش

هر کجا بنشیند آنجا را چو گلشن می‌کند

می‌نجنبد از لب چون شکرش خال مگس

هر چه زلفش خویشتن را بادبیزن می‌کند

می‌کند یغما دل و دین از کف پیر و جوان

نه هراس از مرد و نه اندیشه از زن می‌کند

دلبر ما بر خلاف رسم اهل روزگار

دوست را محروم و احسان‌ها به دشمن می‌کند

رستگار آن کس بود ای دل که اندر هر مقام

نه نعم گوید نه لا نه ما و نه من می‌کند

تیشه و بازوی فرهاد ارچه در کار است لیک

بیستون را بیستون شیرینِ ارمن می‌کند

چون بنفشه روسیاهی عاقبت بار آورد

هر که خود را ده‌زبان مانند سوسن می‌کند

بر بلنداقبال دنیا همچو چشم سوزن است

بس که خود را تنگدل چون چشم سوزن می‌کند

شمارهٔ ۱۷۸

زلف توگه سرکشی و گاه پستی می کند

چشم تو می خورده وزلف تو مستی می کند

عارفان را شد دهان تو دلیل نیستی

لیک هنگام سخن دعوی هستی می کند

می پرستان را پرستش می کنم از جان و دل

چون که لعل باده نوشت می پرستی می کند

دل به چشمت خواستم بدهم ز من زلفت ربود

جرم برمن نیست زلفت پیشدستی میکند

می طپد دل در برم مانند ماهی دور از آب

زلف پرچین و خمت هر گه که شستی می کند

تا بلنداقبال گردید از وصالت سرفراز

پیش قدر اوبلندافلاک پستی می کند

شمارهٔ ۱۷۹

با سر زلف تو بربط گفتگوئی می کند

صوفی آسا هی مکررهای های وهوئی می کند

از دل آشفته ما گوئیا با زلف تو

با زبان بی زبان بی زبانی گفتگویی می کند

گوید آن دل را که بردی چون شد آخر زلف تو

هر دم از بی اعتنائی رو به سوئی می کند

گاه می گوید که او یک جا نمی گیرد قرار

دایم از این سو وآن سو جستجوئی می کند

هرگلی درهر گلستانی که باشدچون نسیم

می رساند خویش را آنجا و بویی میکند

گه سوی میخانه اندر خدمت پیر مغان

گه سبو را بو و گه می در سبوئی می کند

کند آید در نظر اما به چالاکی گهی

ترک سر در عشق ترک تندخوئی می کند

گاه گردد سینه چاک از ابروی چون خنجری

می شود بی حال تا خود را رفوئی می کند

چون بلند اقبال گاهی خویش را شوریده حال

از برای دلبر زنجیر موئی می کند

شمارهٔ ۱۸۰

جلوه به پیش قامتت سرو چمن نمی کند

وزغم سروفاخته ناله چومن نمی کند

بینداگر رخ تورا بلبل بینوا اگر

یاد ز گل نیاورد جابه چمن نمی کند

طفل سه روزه گر چشد از دو لب توشربتی

ناله دگر نمی کشد میل لبن نمی کند

گر به یتیم بنگری یاد نیارد از پدر

ور به غریب بگذری عزم وطن نمی کند

زلف تورهزنی کند عاقبتش برند سر

انچه نصیحتش کنم گوش به من نمی کند

با صبا است مشکبو شانه زدی مگر به مو

زلف توآنچه می کند مشک ختن نمی کند

شدز عقیق لعل تو دامن من پر از گهر

آنچه لب تو میکند کان یمن نمی کند

شمارهٔ ۱۸۱

ای دو زلفت پر خم وچین چون کمند

درکمندت صد هزاران دل به بند

دل شد آرام از لب وچشمت بلی

رام گردد طفل از بادام وقند

از گزند چشم بد پروا مدار

چون رخت آتش بود خالت سپند

چهره و زلف تو برکافور و مشک

این تمسخر می کند آن ریشخند

چون تنت هرگز به نرمی کس ندید

پرنیانی یا حریری یا پرند

نیست دزدی همچو زلفت معتبر

نیست مستی همچوچشمت هوشمند

کان به گنج عارضت شد پاسبان

واین کشد هر لحظه صیدی درکمند

نالم از هجر تو چون نی تا به کی

جوشم از عشق توچون می تا به چند

با بلنداقبال جور و کین مکن

کز خداوند است اقبالش بلند

شمارهٔ ۱۸۲

غم ندارم در ره یار آنچه آزارم کنند

گر همه از جان خود ز آزار بیزارم کنند

شکر لله بختی مستم من اندر عشق دوست

نیست باکم هر چه می خواهند گوبارم کنند

دل همی گوید مرا دارم سر دیوانگی

تا که در زنجیر زلف او گرفتارم کنند

دلبران بر آتشین رخ نعل ابرو هشته اند

تا به پیش خویشتن پیوسته احضارم کنند

چشم بینائی عطا کن ای خداوند ازکرم

تا به هر جا بنگرم حیران ز دیدارم کنند

هم بده نوری دلم را تا در اینظملات دهر

رو به هر سوکاووم آگه از اسرارم کنند

هم بده سوی و گدازی بر دلم هم روشنی

تا به بزم دلبران شمع شب تارم کنند

بیخود وشوریده ومستم کن اندر عاشقی

تا رسد جائی که چون منصور بردارم کنند

چون بلند اقبال بی اندیشه می گویم سخن

گر همه خلق جهان تکفیر و انکارم کنند

شمارهٔ ۱۸۳

بدبخت هر که بی هنر وبی ادب بود

گر برگ و بر درخت نیارد حطب بود

روز است وآفتاب بلند است وهر کسی

روشن چراغ کرده که تاریک شب بود

ما رسته از جهان وبه دلدار بسته دل

نفرت زخلق جستن ما زاین سبب بود

شهد است چون شرنگ به کامم ز دست غیر

وز دست دوست زهر هلاهل رطب بود

دیوانگی ز عشق که مکروه عالمی است

واجب به ما شد ار به کسی مسحتب بود

ترکی ربوده دل ز کف من که همچو او

شوخی نه درعجم نه بتی درعرب بود

آتش به جانم از بت خویش وبه من طبیب

گوید که گرمی تنت آثار تب بود

من رندو مست وعاشق وبدنام و شیخ خام

کنعم کند ز عشق تو این بوالعجب بود

اقبال هر که را که بلنداست در جهان

پیوسته گفتگوی تواش ورد لب بود

شمارهٔ ۱۸۴

آتشی کز هجر یوسف در دل یعقوب بود

در دل خونین من دوش از غم محبوب بود

همچو نوح از اشک چشمم کردطوفانی به پا

بر دل من آفرین کز صبر چون ایوب بود

بهر موسی جلوه گر نوری که شددرکوه طور

پرتوی از عارض آن شوخ شهر آشوب بود

سرو را کردم شبیه قامت رعنای دوست

منفعل گشتم چو دیدم ساق سرو از چوب بود

ماه راگفتم به روی یار دارد نسبتی

خوب چون دیدم رخ ماه از کلف معیوب بود

ترک من خوب است سر تا پا همین خویش بداست

کاش چون پا تا سر اوخوی اوهم خوب بود

کردم اندر مقدم جانان سرو جان را نثار

گفت چیزی دیگر آر این تحفه نامرغوب بود

بود بس شاعر ولی چون منکسی از عشق دوست

نه بلنداقبال ونه شعرش بدین اسلوب بود

شمارهٔ ۱۸۵

اگر از نقطه موهوم نشان خواهدبود

به گمانم رسد آن تنگ دهان خواهدبود

رفت دل در بر دلدار و شداسوده زغم

آری آن کو رسد آنجا به امان خواهد بود

تاکند سرو قدی جا به کنارم شب وروز

دامنم جوی و در او اشک روان خواهد بود

باغبان زود به رویم درگلشن بگشا

که چو بر هم بزنی مژه خزان خواهدبود

بوئی آرد ز سر زلف توگر بادصبا

به نثار رهش از ما دل وجان خواهدبود

سوزداز پرتو رخسار تو دل در بر من

حال دل ریش رخت ماه وکتان خواهد بود

گر نوازی بنواز ار بگدازی بگداز

کانچه میل تو بودمیل من آن خواهد بود

تو به من عهد ببستی و شکستی لیکن

عهدمن با توهمان است و همان خواهدبود

شب شعبان چوخوری باده چنان خور که به صبح

همه گویند که عید رمضان خواهد بود

از چه باشد حسدت ای که به فردا جسدت

خاک زیر لگد کوزه گران خواهد بود

یار درپرده واز دیده نهان است ولی

چشم بینا اگرت هست عیان خواهد بود

بخت بیدار اگر یار بلنداقبال است

هجر دلدار نصیب دگران خواهدبود

شمارهٔ ۱۸۶

هرکه را دیدم به دیدار رخت مشتاق بود

حسن رخسار تو از بس شهره آفاق بود

ماه چون روی تو بود ار ماه مشکین زلف داشت

سروچون قدتوبود ار سرو سیمین ساق بود

صفحه روی تو نیکومستندی شد به حسن

گرچه دیدم خطی ازعنبر بر او الحاق بود

طاق یا جفت آنچه داری دل زما بردی گرو

جفت ابروی توچون در دلربائی طاق بود

نیش کز شست توخوردم خوشترم ازنوش گشت

زهر کز دست تو آمد بهتر از تریاق بود

گر نمی بست آن بت شیرازیم شیرازه اش

دفتر حسن نکویان تاکنون اوراق بود

آن دهانی را که میگفتند داری دیدمش

تنگ تر از چشم مور واز دل عشاق بود

در برمن از غم آن آتشین رخ سوخت دل

چون غمش سوزنده تر ز آتش دلم حراق بود

از بلند اقبال تا جان خواستی ایثار کرد

تا نفرمائی که جان دادن به پیشش شاق بود

شمارهٔ ۱۸۷

من پی دلبر واو را بر دل منزل بود

دل بیهوش مرا بین چه عجب غافل بود

تحفه ای از دل وجان در برجانان بردم

لیک مقبول نیفتاد که ناقابل بود

«شربتی از لب لعلش نچشیدیم آخر»

کوشش ما ودل ما همه بیحاصل بود

آخر اندر خم زلف توبه زنجیر افتاد

دل که دیوانه شد از عشق رخت عاقل بود

بی گنه طره طرار تواندر بند است

ترک مستت دل مسکین مرا قاتل بود

دل به دل دارد اگر راه چرا پس دل من

مایل مهر ودل تو به جفا مایل بود

زاهد شهر که می داد ز می توبه به ما

کار او بود ریا وعلمش باطل بود

دوش دیدیم به میخانه به پای خم می

مست افتاده چه لایشعر ولایعقل بود

می شدم شهره عالم به بلنداقبالی

التفات تو به حال دلم ار شامل بود

شمارهٔ ۱۸۸

از غم رویش مبین کز گریه چشمم نم بود

دامنم را بین که اندر هر کنارش یم بود

در دل هر آدمی باشد در این عالم غمی

من غمی دارم به دل کاندر دل عالم بود

قدچون تیرم کمان آسا چه غم گر گشته خم

آن هلال ابروان را هم که دیدم خم بود

زهر اگر باشد به دست وی شودخوشتر ز نوش

زخم اگر آید ز تیغ او بهاز مرهم بود

چشمت از افراسیاب است وشدش مژگان سپاه

نیست پروائی مرا هم چون دل رستم بود

از پری زادی یقین گر نیستی حوری نژاد

کاینچنین صورت نه از نسل بنی آدم بود

چون بلند اقبال گردیدم ز عشق آن نگار

می سزد گر از وصالش هم دلم خرم بود

شمارهٔ ۱۸۹

من نه آن مستم که باک از شحنه وشاهم بود

داده شه فرمان به هر کاری که دلخواهم بود

من به بزم شاه خوردم می خود آگاه است شاه

اسم شب دانم چه غم گر شحنه در راهم بود

من به راه عشق خواهم رفت تا در کوی دوست

گر به هر گامی که بردارم دو صدچاهم بود

نیست غم هست ار شب تاریک وراه سنگلاخ

چون خیال زلف وروی او شب ماهم بود

زاهد از می خوردنم اندیشه از دوزخ مده

هفت دوزخ یک شرار از شعله آهم بود

بسکه شیرین است عشقش از غم شیرویه سان

همچودارا زخم خنجر برجگر گاهم بود

در فلک گویدملک با زهره گر خوانی دگر

غیر اشعار بلند اقبال اکراهم بود

شمارهٔ ۱۹۰

گفتم که دلا دلبر ما از چه غمین بود

گفتا نه مگر با من غمدیده قرین بود

گفتم که چرا گشته ای این گونه پریشان

گفتا نه مگر طره دلدار چنین بود

گفتم به برش طره طرار چه می کرد

گفتا پی تاراج دل وغارت دین بود

گفتم که چرا بر سر تو این همه شور است

گفتا که ز بس خنده لعلش نمکین بود

گفتم که ز تیر که چنین غرقه به خوئی

گفتا به ره ابروی کمانی به کمین بود

گفتم به من خون جگر از چیست به کینی

گفتا به تو چون آن مه بی مهر به کین بود

گفتم چه تفاوت مه من داشت به خورشید

گفتا که تفاوت ز فلک تا به زمین بود

گفتم که زعشقش بشد ازکف دل و دینم

گفتا که قل الحمد چه نعمت به از این بود

گفتم که به جز غم نبود هیچ نصیبم

گفتا ثمر عشق در آفاق همین بود

گفتم که بلنداقبال امروز نه پیداست

گفتا به سر کوی بتی خاک نشین بود

شمارهٔ ۱۹۱

دل زخمدار و طره او مشکبو بود

ناسور اگر دلم کند از بوی او بود

تا درکنار من بنشیند سهی قدی

از چشمه های چشم کنارم چو جو بود

شیرین تر است در برم از شکر ار چه یار

هم تلخ گوی باشد وهم تندخو بود

دل آرزو کند که زندبوسه ها بر او

در هر لبی که از لب او گفتگو بود

دیدیم بود چین وختن تبت وتتار

ما را گمان که زلف تویک مشت موبود

دلبر نشسته در بر دل روز و شب چرا

دل غافل است واین همه در جستجو بود

گفتی که درجهان چه به دل داری آرزو

وصل تو است اگر به دلم آرزو بود

اقبال هر که را که بلنداست همچومن

بی پرده دلبرش به برش روبرو بود

شمارهٔ ۱۹۲

روشنی کف موسی همه ازروی تو بود

تیرگی دل فرعون هم ازموی تو بود

دم عیسی که از او عظم رمیم احیا شد

رمزی از معجزه لعل سخنگوی تو بود

از بهشت آن همه تعریف که زاهد می کرد

چو رسیدیم همه وصف سر کوی تو شد

آن همه وصف که از کوثر وطوبی می گفت

چون بدیدیم لب وقامت دلجوی توبود

آن هلالی که عیان گشت و شدانگشت نما

قد خمیده چوکمان از خم گیسوی تو بود

ره نبردیم به سوی توزهر سوگر چه

شاهراهی به دوراهی همه را سوی توبود

کوه را کس نتواندکند ازجا دل من

که زجا کنده شد از قوت بازوی تو بود

این پریشانی حال دلم امروزی نیست

کز ازل بود پریشان وز گیسوی تو بود

نام کردند از آن روی بلند اقبالم

که چوزلفت سر من دوش به زانوی تو بود

شمارهٔ ۱۹۳

دلم از موی توآشفته چنان است که بود

عشق روی توهمان آفت جان است که بود

گر سراغ از دل گم گشته من میجوئی

همچنان گمشده بی نام ونشان است که بود

از قدخم شده ام گر خبری می خواهی

ز ابروان توهمان طور کمان است که بود

وگر ازچشم من وگریه اومی پرسی

همچنان رودی از این چشمه روان است که بود

گر توآن عهد که بستی بشکستی چودلم

عهد من با تودرست است و همان است که بود

عجب از آه دل ما که ندارد اثری

زآنکه میل دل دلدار بر آن است که بود

خر چوشد خسته و وامانده سبکبار شود

همچنان بار من خسته گران است که بود

می کشد زحمت بیهوده طبیبم به علاج

که مرا درد همان دردنهان است که بود

منگر بر دل زارم که بلند اقبال است

این همان خون جگر پست نوان است که بود

شمارهٔ ۱۹۴

دوش از برما یار نهان گشت وبری بود

دل بردن و پنهان شدن آئین پری بود

دیدیم به صید دل ما هست چو شهباز

شوخی که به هنگام روش کبک دری بود

می شدکه شبیهش به رخ یار نمائیم

بر روی مه ار زلف چومشک تتری بود

ز اعجاز زد ار پیش لب دلبر ما دم

عیسی مکنش عیب که از بی پدری بود

یار است برما وهمی ما به سراغش

چون فاخته کوکو گو از بی بصری بود

هر بی سروپائی چومن از عشق زنددم

کی عشق رخ یار بدین مختصری بود

ز آه دل ما نرم نگردید دل دوست

کی آتش سوزنده بدین بی اثری بود

هر کس که بلند اقبال او را شده چون من

از وصل رخ دوست ز آه سحری بود

شمارهٔ ۱۹۵

پرده را بردار از رخسار بود

مات وحیرانم کن از دیدار خود

بنگر اندر آینه بر روی خویش

تا بگردی عاشق رخسار خود

بشکند تا نرخ عنبر قدر مشک

شانه کش بر زلف عنبر بار خود

لاله سان خونین دلم را داغدار

کرده ای از نرگس بیمار خود

ای بت ترسا چو صنعان عاقبت

بت پرستم کردی از زنار خود

ای شده ضحاک عهد ما ز ما

تا به کی گیری دمار از مار خود

شد کنارم گلشن از بس ریختم

بی توخون از دیده خونبار خود

بربلنداقبال خویش انعام کن

بوسه ای از لعل شکر بار خود

شمارهٔ ۱۹۶

چهر تو آتش است وزلفت دود

چشمم از دود توست اشک آلود

سر رزم که باشدت کز زلف

به بر وسر توراست جوشن وخود

ز آمد و رفتن تودلگیرم

کامدی دیر و رفتی از بر زود

جستم از عقل چاره ای به غمش

عشق ناگه به گوش من فرمود

عقل در کار خویش حیران است

کس بدین درد چاره ای ننمود

بارک الله ز عشق کز همت

در دولت به روی من بگشود

داد منصب مرا بلند اقبال

کرد از لطف خود مرا خشنود

شمارهٔ ۱۹۷

گهی که طره طرار او به تاب رود

ز دست من دل واز دل قرار و تاب رود

بگفت کز ره مهر آیمت شبی درخواب

بگفتمش که کجا چشم من به خواب رود

بگفتمی به منجم کی است وقت خسوف

بگفت آن بت مه رو چودرنقاب رود

شبیه زلف ورخ یار آیدم به نظر

به برج عقرب ومیزان چوآفتاب رود

مگر که گردش چشم توام دهد مستی

وگرنه پیش لبت نشئه از شراب رود

عجب مدار شود شهر اگر خراب از سیل

همی ز چشمه چشمم ز بسکه آب رود

رواست نالد اگر روز وشب بلند اقبال

ز بس که از تو به او جور بی حساب رود

شمارهٔ ۱۹۸

مردمان بینند کز چشمم همی خون می رود

کس نداند از کجا می آید وچون می رود

پر شود دامانم از یاقوت و مرجان و عقیق

چون حدیثی بر لبم ز آن لعل میگون می رود

روی مه زآن پر کلف شد وآسمان زآن نیلگون

دود آهم روز وشب از بس به گردون می رود

عاقبت جانم ز تن ناچار خواهد شد برون

وز دلم مهر تونتوان گفت بیرون رود

هرچه را بینی به عالم هست قانونی ولی

جور تو با ما است کو بیرون ز قانون میرود

سوختم از آتش غم وین عجب کز آب چشم

از کنار هر کنارم رود جیحون می رود

چون بلنداقبال حیران گشته عقل از کار خویش

رگ چولیلی می گشاید خون ز مجنون می رود

شمارهٔ ۱۹۹

آن سرو قد به سیر گل و لاله میرود

وز تاب می ز نسترنش ژاله می رود

تا گل ز نسبت رخ تورنگ و بو گرفت

زاین رشک داغ ها به دل لاله می رود

حسن رخت فزون شده ازخط اگر چه ماه

ناقص شود زنور چو در هاله می رود

کس ترک می به پیروی زاهد ار کند

چون سامری است کز پی گوساله می رود

از باده دو ساله خوری گر سه چار جام

یکباره از دلت غم صد ساله می رود

ای دل وصال اگر طلبی روز وشب بنال

کاری به پیش اگر رود از ناله می رود

گر پیش شاهزاده رود این غزل ز من

همچون شکر بود که به بنگاله می رود

خوشتر بود ار عمر رود هر چه به سر زود

عمری که به تلخی گذرد گوبگذر زود

گر شب شب وصل است بگو روز نگردد

دیر است شب هجر شود هر چه سحر زود

جان کرده بتم قیمت بوسی ز لب ای دل

جانی بده و بوسه ای از یار بخر زود

جان کیست پیامی برد از من بر دلدار

وآرد سوی من از بر دلدار خبر زود

گفتی به نگاهی برم ازدست تودل را

تا خون نشده است از غم هجر تو ببر زود

نزدیک شد از هجر که جانم رود از تن

جانی ز نو آید به تنم آئی اگر زود

ای دل اگر اقبال بلند است تو را باز

آن ترک سفر کرده بیاید ز سفر زود

شمارهٔ ۲۰۰

ای بلبل بی دل منال آخر گلت پیدا شود

اردیبهشت آید ز نو وز سر جهان برنا شود

من هم دلی دارم غمین از هجر یار نازنین

امید دارم کز کمین چون فروردین پیدا شود

من هرچه می گویم به من بوسی دهی گوئی که لا

زآن لاله رو خواهددلم آسوده از الا شود

جنی که من دارم به تن گورو بر جانان من

کآب روان از هر کجا لابد سوی دریا شود

بگذار جان و دل به کف شو پیش تیر اوهدف

باران رود چون در صدف ز آن لوء لوء لا لا شود

تا کی زدنیا غم خوری به باشد ار غم کم خوری

زیرا که دنیا را غنی ناید اگر بی ما شود

گفتم بلند اقبال را آشفته گوئی تا به کی

گفتاکه در زنجیر آن گیسو مرا تا جا شود

شمارهٔ ۲۰۱

سر بزن از زلف اگر خواهی که دلبرتر شود

شمع هم روشن تر آید هر زمان بی سر شود

دلبری چیز دیگر داردنه هر خوش منظری

چشم وابروئی نکو دارد توان دلبر شود

ای بت عابد فریب ای آفت صبر وشکیب

چهره بنما تا هر آنکس بیندت کافر شود

گشته ام از همت عشق رخت رشک فلک

بسکه هر شب دامنم ازاشک پراختر شود

هر شبی درخواب بینم زلف مشکین تو را

بسترم خوشبوی تر از طبله عنبر شود

یا بده صبری که دیگر طاقت دوری نماند

یا بفرما تا که جان زارم از تن در شود

بیش ازین مپسند درهجرت بلند اقبال را

در قفس افتاده همچون طایر بی پر شود

شمارهٔ ۲۰۲

نگاه بر رخ خوبان اگر گناه شود

مرا بهل که به رویت همی نگاه شود

اگر که پر هما نیست زلف تو از چیست

به فرق هر که زندسایه پادشاه شود

تو را چو طره سیاه است وچشم ومژه سیاه

غمی ندارم اگر بخت من سیاه شود

نه همچو موی توخوشبوی گشته عنبر ومشک

نه همچو روی تو تابنده مهر وماه شود

به مهر وماه نمودم شبیه روی تو را

ز من مرنج اگر بر من اشتباه شود

کند شبیه کس ار مهر و ماه را به رخت

به پیش روی تو باید که عذر خواه شود

غبار خط به رخت ز آه من نشست آری

مگر نه تیره رخ آئینه را زآه شود

تو آن گلی که چواندر چمن شوی پیدا

به پیش روی تو گل خوار چون گیاه شود

به دهر خواهد اگر کس شودبلند اقبال

بیایدش که به پستی چوخاک راه شود

شمارهٔ ۲۰۳

جای من وتوزهدا کی به بهشت می شود

خاک من وتو عاقبت کوزه وخشت می شود

قهر خدا ولطف اوهست که جلوه میکند

آن بهتودورخ این به من باغ بهشت می شود

گر بخوریم ما وتو باده ز یک قدح به تو

آتش خرمن و به من شبنم کشت می شود

ورنه دو طفل از چه رو از پدری و مادری

خوب یکی شود یکی همچو تو زشت می شود

آگهی ار تو ز این سبب شرم مکن به من بگو

بهر چه این پلید و آن پاک سرشت می شود

شمارهٔ ۲۰۴

گلگون چو روی یار من از غازه می شود

داغ دل من از غم اوتازه می شود

از یادچشم وچهره او اشک وبخت من

سرخ وسیه چو سرمه وچون غازه می شود

اوجا به شهر دارد ودارم عجب از آنک

بیرون به سیر باغ ز دروازه می شود

هر گه به یاد آیدم آن چشم نیمخواب

اعضای من زشوق به خمیازه می شود

بی پرده دید هر که رخ دوست را چومن

داندکه حسن تا به چه اندازه می شود

ای دل نگفتمت که مگو وصف روی دوست

دیدی نگفته شهر پر آوازه می شود

شمارهٔ ۲۰۵

ای باعث ایجاد جهان احمد محمود

ای گشته جهان وآنچه در او بهر تو موجود

لعل تو روانبخش تر از عیسی مریم

زلف تو زره سازتر از حضرت داود

پیش که برم حاجت وآرم به کجا روی

گردم اگر از درگه تو رانده ومردود

همچون دگران بود وصال تو نصیبم

می بود مرا نیز اگر طالع مسعود

اندر تن من نیست به جز عشق تومدغم

اندر دل من نیست مگر وصل تومقصود

کوراه که روی سوی توآریم به زاری

کزچار جهت بر رخ ما ره شده مسدود

اقبال بلندی که مرا بود ز عشقت

شد از بر منز انده هجران تو مفقود

شمارهٔ ۲۰۶

بی سبب نبود که یار ازچشم خود دورم نمود

دیدچون مستاست وخنجر دار منظورم نمود

خواستم کز شهد لبهایش دهان شیرین کنم

تلخکام از مژه چون نیش زنبورم نمود

من نبویم مشک و نه کافور جویم ز آنکه یار

بی نیاز از روی و مواز مشک وکافورم نمود

چون لبش آمدعقیق آسا خطش فیروزه فام

گه مقیم اندر یمنگاه درنشابورم نمود

عاشقی را بعد مردن زنده دیدم گفتمش

چون شدی گفتا گذر یار از سر گورم نمود

زاهدا من می نخوردم چند تکفیرم کنی

از نگاهی چشم دلبر مست ومخمورم نمود

بودم اندر پستی وظلمت بسی از هجر دوست

وصل رخسارش بلند اقبال وپر نورم نمود

شمارهٔ ۲۰۷

آن پری پابست گیسوی گره گیرم نمود

عاقبت دیوانه ام کرد وبه زنجیرم نمود

من نمی دادم بدودل نعلی از ابروی خویش

اندرآتش بردوسحری کردوتسخیری نمود

اینهمه چنین برجبین و چهرم از پیری مبین

درجوانی عشق روی اوچنین پیرم نمود

نیست از بسیاری عمر اینکه پشتم گشته خم

قد خمیده چون کمان آن قدچو تیرم نمود

اندر اول سر به سر هجرش مرا دیوانه کرد

واندر آخر وصل او آباد وتعمیرم نمود

گفتم آهوئی است چشم او چو دیدم مژه اش

مات گشتم درنظر چون چنگل شیرم نمود

چون بلند اقبال بودم درهمه قولی فصیح

وصف رویش اخرس وعاجز ز تقریرم نمود

شمارهٔ ۲۰۸

دردعشق یار را تدبیر نتوانم نمود

پنجه اندر پنجه تقدیر نتوانم نمود

در ره سیلاب اشک چشم بنیان دلم

شد چنان ویرانه کش تعمیر نتوانم نمود

چاره دیوانه این باشدکه زنجیرش کنند

من دل دیوانه را زنجیر نتوانم نمود

از ازل دلبر پرست وباده نوش امد دلم

این چنینم تا ابد تزویر نتوانم نمود

شیخ را گفتم بیا با عشق او دمساز شو

گفت بازی با دم این شیر نتوانم نمود

ترک مستش دارد از ابروبهکف شمشیر ومن

جان یقین سالم از این شمشیر نتوانم نمود

سوره والشمس را و آیه واللیل را

جز ز روی وموی اوتفسیر نتوانم نمود

بامعبر گفتم اندر خواب دیدم زلف دوست

گفت من آشفته ام تعبیر نتوانم نمود

برتن من هر سر مویم شودگر صد زبان

صدیک از حسن رخش تقریر نتوانم نمود

سوزد انگشتم چوانگشت آتش افتددرقلم

شرح دردهجر را تحریر نتوانم نمود

گر دلش مایل شود بر کشتنم گردن نهم

ز آنکه آن دلدار را دلگیر نتوانم نمود

با بلنداقبال گفتم ترک می کن تا به کی

گفت شد حکم از ازل تغییر نتوانم نمود

شمارهٔ ۲۰۹

دیشب خیال چشم تومستم چنان نمود

کز من قرار وطاقت وهوش و خرد ربود

سر تا به پا ز آتش عشق تو تا به صبح

می سوختم چوشمعی وپیدا نبود دود

چشمم هر آنچه خون ز دلم می نمودکم

عشق رخ تو خون به دلم باز می فزود

می بود خون دیده روان ازکنار من

مانند آب سیل که گرددروان به رود

مستحکم است رشته الفت هزار شکر

گر بگسلانم غم هجر تو تار وپود

چون من به عاشقی چو تو درحسن و دلبری

نه چشم کس بدیده ونه گوش کس شنود

شاید که همچو من شود اقبال او بلند

هر کس که زنگ آرزو از لوح دل زدود

شمارهٔ ۲۱۰

وه که رم کرده غزالت را دل از من رام خواهد

رام گردد گر دلم را رام دام آرام خواهد

طفل دل ما را به تنگ آوره از بس گاه وبیگه

از لب وچشم تو از ما شکر و بادام خواهد

کامهایی کز لب شیرین وشکر جست خسرو

از طمع خامی ز لعلت این دل ناکام خواهد

از دم عیسی هر آن معجز که سر زد از دولعلت

صد هزاران برتر از آن دل به یک دشنام خواهد

الله الله عقل حیران شد به کار چشمت از بس

دل ز شیخ وشاب دزدد جان ز خاص وعام خواهد

هم تو راخال است هم زلف از برای صید دلها

صید هر مرغی بلی هم دانه وهم دام خواهد

آخر اندر زلف توگم گشته دل در چنگم آمد

قدم ازغم خم چودال است وزلفت لام خواهد

این پریشانی نه امروزی مرا باشدکه زلفت

خواست زآغازم پریشان تا چه درانجام خواهد

زلف توپیش لب لعل تو کج کرده است گردن

راستی از بس پریشان گشته گویا وام خواهد

زاشک ورخ از گوهر وزر حبیب ودامن بایدش پر

هر که اندر عاشقی وصل توسیم اندام خواهد

با بلنداقبال فرمودی زلطف ازما چه خواهی

بوسی ازلعل لب جان پرورت انعام خواهد

شمارهٔ ۲۱۱

دوش ساقی پیشم آمد تاکه جام می دهد

گفتم ار خواهی که من نوشم بگو تا وی دهد

می حرام آمد ولی درکیش من گردد حلال

جام می گیردچووی من هی خورم او هی دهد

نائی امشب وه چه خوش از روی معنی نی زند

هی بگو تا نی زندهم گوبه ساقی می دهد

محو مطرب گشته ام الحق چه نیکوعارفی است

می به نی ریزد که تا بر مرده جان از نی دهد

گو به ساقی چون به دور ما رسد جام شراب

بایدش باشدتسلسل تاکه پی در پی دهد

یار را گفتم مرا بوسی ز لب انعام ده

نوش خندی زدکه خواهم دادیا رب کی دهد

می سزدانعام این شیرین غزل را پادشاه

بر بلنداقبال شیراز وعراق و ری دهد

شمارهٔ ۲۱۲

در ودیوار دل از عشق جانان چون خراب آید

فضای دل هماندم پر زنور آفتاب آید

دلم ازآتش عشق پریروئی بود بریان

که چون ازدل کشم هوئی زمن بوی کباب آید

شبی در خواب دیدم می کنم با زلف اوبازی

چه شب ها رفته وز من باز بوی مشک ناب آید

به شمع روشنم دیگر چه حاجت امشب ای خادم

اگر در بزم من آن ماه طلعت بی نقاب آید

نه نالان هستم از قهرش نه بالان گردم از لطفش

اگر آید گناه از من وگر از من ثواب آید

نمی دانم چه می بود این که ساقی ریخت درساغر

که این مستی که من دارم کجا کی از شراب آید

به دلگفتم بلند اقبال گرددکس چو من گفتا

بلی هر کس بر دلبر دعایش مستجاب آید

شمارهٔ ۲۱۳

دل ازتو بر نگیرم تا جان ز تن برآید

دست از تو بر ندارم تا عمر من سر آید

بودی چو ماه اگر ماه چون توشدی زره پوش

بودی چو سرواگر سروچون توسمن برآید

هر چین زلف تو چین هر تار اوست تاتار

باشد خطا به شیراز مشک از ختن گر آید

دیشب ز طره ات گفت دل قصه درازی

چشمت ولی به چشمم زو راهزن تر آید

سرو چمن چو من سر بنهد به پیش پایت

گر سروقامت تو اندر چمن درآید

برچهر آتشینت آن دل که نیست عاشق

درسوختن بباید همچون سمندر آید

شاید بلند اقبال گرددکسی زعشقت

لیکن گمان مفرما چون من سخنور آید

شمارهٔ ۲۱۴

نخواهد آمد آن دلبر دگر در بر اگر آید

مرا روحی به روح وقوتی اندر جگر آید

نه عمر رفته باز آید نه تیر از کمان جسته

بودشق القمر یا ردشمس آن ماه اگر آید

ز آب چشمه حیوان چه حاصل بی لب جانان

چوشیرین نیست خسروا چه لذت از شکر آید

اگر مانندروئین تن شوم در آهنین جوشن

که نوک تیز مژگانت به جانم کارگر آید

هر آن دردی که ازعشق تودارم هست درمانی

هر آن زهری که ازدست تونوشم چون شکر آید

گمان نارم ز نوک تیر مژگانت شوم سالم

مرا جوشن به تن زلف زره سانت مگر آید

بلند اقبال شور انگیزی از شیرین سخن تا کی

هزارت آفرین برجان از این طبع وفکر آید

از آن ترسم که از بس شورانگیزی کنی آخر

گران روزی به طبع پادشاه دادگر آید

شمارهٔ ۲۱۵

گفتم که چرا طبع تو ازمن بری آید

گفتا به نظر عشق تو چون سرسری آید

گفتم که کنی قیمت یک بوسه به جانی

گفت ار کنم از چرخ ششم مشتری آید

گفتم به جفا چشم توچون طره تو نیست

گفتا نه زهر تیره دلی کافری آید

گفتم که در آفاق ندیدم چون تودلبر

گفتا نه زهر سیم بری دلبری آید

گفتم که دگر همچو تو فرزندکس آرد

گفتا پدر ومادر او گر پری آید

گفتم چو توهرگز نبود جلوه طاووس

گفتا روشم هم نه ز کبک دری آید

گفتم که به عشق توام اقبال بلند است

گفتا که به زلفم هوسش همسری آید

شمارهٔ ۲۱۶

در دلم از تو پریچهره شکی می آید

که پری می گذرد یا ملکی می آید

اشک من سیم شد وچهره مرا زر گردید

زآنکه زلفت به نظر چون محکی می آید

شکرین لعل توقنداست ز شیرینی لیک

بر دل خسته من چون نمکی می آید

مشتری طلعت وخورشید لقازهره جبین

به نظرماه رخ من فلکی می آید

وه که نازک بدنش بسکه بود نرم ولطیف

پرنیان در بر او چوقدکی می آید

احولانند دو بین خلق بلنداقبال است

که به چشمش همه آفاق یکی می آید

شمارهٔ ۲۱۷

از آن زمان که تو را شیوه دلبری گردید

قسم به جان تودل از برم بری گردید

مگر به قد تودل داشت الفتی زازل

که همچو قدتوشکلش صنوبری گردید

چه حکمت است که هر کس بدید چشم تورا

ز دردعشق تو بیمار بستری گردید

اگر که زلف تو داود نیست پس از چیست

که شغل اوگه و بیگه زره گری گردید

هزار شکر که ما راستم کشی است شعار

شعار تو به جهان چون ستمگری گردید

تو آن مهی که چوبرداشتی ز چهره نقاب

خجل به پیش رخت مهر خاوری گردید

نه مشتری به رختشد همی بلنداقبال

ستاره روی تورا دید ومشتری گردید

شمارهٔ ۲۱۸

شب شد وشمس منزوی گردید

شبروان وقت شبروی گردید

ای خوش آن چاکری که ازخدمت

مورد لطف خسروی گردید

روخیانت مکن که می ترسم

رانده در گهش شوی گردید

ای ذلیل آنکه اندر این عالم

عزتش مال دنیوی گردید

ای علیل آن کسی که ازدل وجان

دور از اعجاز عیسوی گردید

خوشدل آن مقبلی کز این صورت

رفت بیرون ومعنوی گردید

ژنده پوشی که رفت وباز آمد

از کجا او بدین نوی گردید

گفتم این خار را ز ریشه کنم

من ضعیف اوهمی قوی گردید

گوبه دهقان که هر چه کاشته ای

موقع آن که بدروی گردید

بس که آشفته ام مپرس ازمن

که چه این شعر را روی گردید

مگذر ازگفته بلند اقبال

گز غزل یاکه مثنوی گردید

شمارهٔ ۲۱۹

پیش شیرین لب او وصف ز شکر نکنید

وصف شکر به بر قند مکرر نکنید

دسترس هست اگر بر سر گیسوی نگار

هوس مشک تر وخواهش عنبر نکنید

رخ دلدار من ازحسن نداردهمتا

دیگر اورا به خدا بیهده زیور نکنید

تا دراوجلوه کند روی دلارای نگار

دل چون آینه را هیچ مکدر نکنید

دل که خلوتگه عیش است به دیوار ودرش

به جز از نقش رخ دوست مصورنکنید

ندهد یار سما را به بر خویش قرار

تاکه اشک ورخ خود را زر وگوهر نکنید

بردر دوست نشینید ونماییدطلب

طلب حاجت خود از در دیگر نکنید

دلبر آن است که دایم بردل دارد جای

نام هر کس که ره دل زده دلبر نکنید

با ملائک به فلک زهره شنیدم می گفت

به جز اشعار بلنداقبال از بر نکنید

شمارهٔ ۲۲۰

قاصد برسان به یار کاغذ

وز یار به ما بیار کاغذ

گر گفت ز کیست گوکه باشد

از خسته دلی فکار کاغذ

گوازچه سویم نمی فرستی

ای یار ستم شمار کاغذ

از لوح دل تو محوگشتم

یا نیست در آن دیار کاغذ

بوئی اگر آوری ز زلفش

بهتر بود از هزار کاغذ

اقبالم اگر بلند باشد

آید سویم ازنگار کاغذ

شمارهٔ ۲۲۱

جز قد دلبر که داردطره های مشکبار

کس درخت سرونشنیده است کآرد مشک بار

سروجا گیرد کنار جوکنارم زآب چشم

شد چو جوکان سرو بالایم نشنید درکنار

خواهش سیر گلستانش کجا باشد دگر

آنکه اندر خانه دارد سروقدی گل عذار

تا دمار آرد برون از روزگار عاشقان

بر دو دوش افکنده چون ضحاک از گیسو دومار

خورد وخوابم راگرفته است از دوچشم نیخواب

صبر وتابم را ربوده است از دوزلف بیقرار

غم مخور ای دل که باشد یار همدم با رقیب

نوش با نیش است وگل با خار وصهبا با خمار

گوبلنداقبال را بر وعده اودل مبند

عهدوپیمان نکو رویان ندارد اعتبار

شمارهٔ ۲۲۲

عاشق روی توام با کفر وایمانم چه کار

می پرستم من تو را با این و با آنم چه کار

گشته ام از دولت عشقت زعالم بی نیاز

با گدائی سرکویت به سلطانم چه کار

روی توتاریک شب را روز روشن میکند

پیش رخسارت به شمع وماه تابانم چه کار

با زمردگون خطت فیروزه را باشد چه قدر

پیش یاقوت لبت با لعل ومرجانم چه کار

سروقدی لاله خدی گل عذاری غنچه لب

چون تورا دارم دگر با باغ و بستانم چه کار

از توام رنج است در جان از طبیبانم چه سود

ازتوام درداست اندردل به درمانم چه کار

یوسف آسا گشت می باید عزیز مصر جان

چون بلنداقبال اندر چاه وزندانم چه کار

شمارهٔ ۲۲۳

با لب لعلت مرا با چشمه حیوان چه کار

با خط و خالت مرا با سنبل وریحان چه کار

سروقدی لاله خدی گلرخی نسرین بری

چون تورا دارم مرا با باغ وبا بستان چه کار

چون توئی دلبر مرا گر دل برفت ازکف چه غم

گرتوئی دربر مرا دیگر به این وآن چه کار

گر به خلوتگاه قرب خود مرا منزل دهی

دیگرم با حور وقصر وروضه رضوان چه کار

دیدی ای دل جز پریشانی نبستی هیچ طرف

بارها گفتم تو را با طره جانان چه کار

من نمی گویم که زلف رهزنت با من چه کرد

خود تو می دانی کند با آدمی شیطان چه کار

اتشی اندر نیستان زن ببین چون می کند

رومپرس از من که با من می کندهجران چه کار

من گدای عشقم اشکم سیم ورخسارم زر است

دیگرم با زر و سیم ومنصب سلطان چه کار

ای منجم گر سخن گوئی ز مهر وماه گو

ورنه ما داریم بابهرام وبا کیوان چه کار

من همی دانم پرستش می کنم از دلبری

باشدم با کفر ودین ومذهب وایمان چه کار

گر بلند اقبال را دل بی سروسامان بود

نیست غم شوریدگان را با سروسامان چه کار

شمارهٔ ۲۲۴

ریزم از بس خون زچشم اندرکنار

لاله زاری سازم اندر هر کنار

شدکنارم چشمه ساری زاشک چشم

تا زمن بگرفت آن دلبر کنار

از پی وصل نگاری سیمتن

رخ چو زردارم پر ازگوهر کنار

من دگر آسوده دل خواهم نشست

با دلم آید نگارم گر کنار

شانه کش بر زلف مشکین تا همی

پرکنم از مشک واز عنبر کنار

زاهدا با ما نشین پیمانه کش

خرقه وسجاده را نه برکنار

دولت عشقم بلنداقبال کرد

ریخت از اشکم بسکه لؤلؤ درکنار

شمارهٔ ۲۲۵

پرده را از روی خود انداخت یار

وزنگاهی کار ما را ساخت یار

بود شب تاریک ومن گم کرده راه

دستگیرم شد مرا بشناخت یار

دل چو سیم و خودچو زر بیغش شدم

بسکه درکوره غمم بگداخت یار

نیست دل را غیر تسلیم و رضا

بر سر دل هر چه آرد تاخت یار

خواست دلگرمم به سر بازی کند

ورنه کی این نرد را می باخت یار

ساقیا بردار و در پیمانه کن

این بهی کاندر قدح انداخت یار

با همه پستی بلند اقبال شد

چون به حال زار دل پرداخت یار

شمارهٔ ۲۲۶

التفاتی به ما ندارد یار

که زما یاد می نیارد یار

یار ما ابرر حمت است ودریغ

هیچ برکشت ما نبارد یار

اینکه دایم ز دیده خونبارم

دل ما را همی فشارد یار

مگر از بندگان درگه خویش

بنده اش را نمی شمارد یار

نه چه گفتم ز بیخودی که به خود

مر مرا وانمی گذارد یار

دمبدم فیض بخش روح من است

نکند از عطا مرا رد یار

نبود کس چومن بلنداقبال

کام من را اگر برآرد یار

شمارهٔ ۲۲۷

زد سر زلف خود آن دلبر که اکنون دل ببر

هر که جان دارد به تن از دست اوچون دل ببر

دلبری آموخت لیلی از نگار من که گفت

پرده را از روی بردار وز مجنون دل ببر

از غم زلفت دلم در قید حسرت شد اسیر

چهره بنما قید حسرت را ز پر خون دل ببر

گفت اسرار الهی در لبم باشدنهان

گفتمش ز آن گفتمت کز لعل میگون دل ببر

گفت درایران وتوران دل دگر نگذاشتم

گفتمش کز کوه قاف ور بع مسکون دل ببر

مست چون گردی ز می از ماه گردون دل بری

ناز کم کن باده زن ازماه گردون دل ببر

گفتم ازوصل قدت طبع بلند اقبال تو

کوتهی دارد بگفت از طبع موزون دل ببر

شمارهٔ ۲۲۸

ای دلمناز دهانت تنگ تر

وی ز زلف قامت من چنگ تر

چشم مستت آمداندر دلبری

از دوصد هشیار با فرهنگ تر

پیش مرجان لبت یاقوت و لعل

گشته اند از پشت گل کم رنگ تر

ترک شوخ وشنگ درعالم بسی است

کس ندیدم از تو شوخ وشنگ تر

گشته است از ساحران بابلی

چشم تودر سحر پرنیرنگ تر

پایم اندر راه وصلت لنگ بود

خار هجران توکردش لنگ تر

از گل رخسارت از بلبل بسی

شد بلنداقبال خوش آهنگ تر

شمارهٔ ۲۲۹

تا به کی از دوری روی تو باید کرد صبر

شد فغانم رعد وآهم برق وچشمم ز اشک ابر

نیست جز مردن مرا دیگر علاجی از طبیب

چاره درد دلم را رو مده داروی صبر

زنده گردم خیزم از جا وکفن درم ز شوق

گر کسی نام تو را تلقین من گوید بهقبر

اینقدر دانم که هستم عاشق رخسار تو

خواه خوانندم مسلمان خواه ترسا خواه گبر

از مکافات عمل غافل مشوبیمار شد

بر دل من چشم خونخوار تو از بس کردجبر

گفتی ار خواهی وصالم در فراقم صبر کن

در دل تنگ بلند اقبال نبود جای صبر

شمارهٔ ۲۳۰

هر زمان بر دل ما می کنی آزار دگر

جز دل آزاری ما نیست توراکار دگر

نتوان داد زآزار تودل را تسکین

نتوانم که دهم دل به دل آزار دگر

گلرخی غنچه لبی سروقدی سنبل موی

با وجود تو ندارم سر گلزار دگر

هست درشهر چو من عاشق دلداده بسی

نیست در دهر ولی همچو تو دلدار دگر

نظری کردی و دین ودلم از کف بردی

کن به حال من بی دین نظری بار دگر

بده از لعل لبت بوسی وبستان دل وجان

مده این گوهر خود را به خریدار دگر

شد ز بیماری چشم تو دل من بیمار

به جز از چشم توام نیست پرستاردگر

مرحمت بین که پرستار دلم شد چشمش

گشته بیمار پرستار به بیمار دگر

تا رود از دلم اندوه به یاد رخ دوست

ساقی از باده بده ساغر سرشار دگر

چومن آنکس که وفا دار و بلنداقبال است

نکند روز ز در یار به دربار دگر

شمارهٔ ۲۳۱

از سر کوی تو حاشا که روم جای دگر

که نباشد به دلم عشق دلارای دگر

می توان کرد به بالای تو تشبیه او را

بود اگر سرو سهی را به چمن پای دگر

مستی من بود از باده چشم و لب تو

دهد این باده به من نشئه وصهبای دگر

چاک ها بر دلم از مژه به ایمائی زد

چشم توکاش به سویم کندایمای دگر

گر مسیحا ز دمش عظم رمیم احیا شد

توئی ازلعل لب امروز مسیحای دگر

گرچه تنگ است دلم لیک صفایی دارد

مرو ای دوست مزن خیمه به صحرای دگر

تومگر بهر تماشا به گلستان رفتی

که زمرغان چمن برشده غوغای دگر

با من امشب بنشین باده بخور بوسه بده

ندهد شاید اجل مهلت فردای دگر

کسی از دولت عشق تو بلنداقبال است

که ندارد ز توغیر از توتمنای دگر

شمارهٔ ۲۳۲

یادگار از جم به جا نبود به غیر ازجام دیگر

گر نبودی جام هم از جم نبودی نام دیگر

از رخ وزلف تودیگرنور وظملت وام ندهی

ظلمت ونوری نبیندکس ز صبح و شام دیگر

درخم زلفت مده هر لحظه رم مرغ دلم را

مرغ اگر رم کرد مشکل آید اندردام دیگر

دیده تاچشم ولبت را از پی بادام وشکر

در برم یکدم ندارد طفل دل آرام دیگر

بیندار خسرو لب شیرین آن شکردهان را

بر زبان گاهی ز شکر می نیارد نام دیگر

نه ربا نه رشوه نه مال یتیم ووقف خوردم

زاهد از می بیش از این ما را مکن بدنام دیگر

گر کسی خواه که درعالم بلنداقبال گردد

روی حاجت باید او نارد به خاص وعام دیگر

شمارهٔ ۲۳۳

ای گیسوی تو واللیل ای رویت آیه نور

از وصف روی و مویت ما را بدار معذور

ما را چه حد که گوییم وصفی ز روی مویت

کی از سیه شناسد رنگ سفید را کور

گویندحور و کوثر اندر بهشت باشد

دارم تو، ندارم حاجت به کوثر و حور

ما گر تو را نبینیم نقصان ز دیده ما است

ماییم همچو خفاش تو آفتاب پرنور

گویند اسم اعظم مستور باشد از خلق

ای اسم اعظم از ما خود را مدار مستور

هم دل برفت و هم برد چشم تو از کفم دل

در حیرتم که دل بود مختار یا که مجبور

غم نیست دارد ار می رنج خماری از پی

هر جا که باشد انگور ناچار هست زنبور

من هم دل خرابی دارم ز دست عشقت

ای آنکه هر خرابی بود از تو گشت معمور

اقبالم از بلندی گر شد چو زلف دلبر

نام سیاه را هم گاهی نهندکافور

شمارهٔ ۲۳۴

گفتمش بوسی ز لب ده گفت بر کف جان بگیر

گفتمش دارم به کف هم جان وهم دل هان بگیر

لب نهادم بر لبش تا بوسمش خندیدوگفت

شکر افشان است لعلم زیر او دامان بگیر

گفتمش زلفت چو چوگان درنظرآید مرا

گفت پس گوئی ز دل در پیش این چوگان بگیر

گفتمش لعل تو یاقوت است یا قوت روان

گفت مرجان است از بوسیدش مرجان بگیر

گفتم آن دل را که زلفت برد بشکستش چرا

گفت از بس بودنازک از لبم تاوان بگیر

گفتم از عشقت بلند اقبال کارش مشکل است

گفت هر مشکل که پیش آید تورا آسان بگیر

گفتمش آخر تو را در زیر فرمان آورم

گفت پس از احتشام الدوله رو فرمان بگیر

شمارهٔ ۲۳۵

نصیب جان ودلم شد بلای هجرت باز

به وصل خود در دولت به رویمن کن باز

نه روز رفته نه عمر گذشته باز آید

توباز آکه ببینم هر دوآمد باز

کلیم سان ید بیضا عیان نما از رخ

مسیح وش به تن مرده جان ده از اعجاز

به چنگ زلف تو دارد خبر ز حال دلم

کبوتری که شودصید چنگل شهباز

هر آنچه عشق تورا میکنم به دل پنهان

سرشک سرخ و رخ زرد می شودغماز

به راه عشق توپویم مرا بودتا جان

چه غم زراهزن ودوری ونشیب وفراز

برفت عمر ونیامد به چنگ طره دوست

توعمر کوته ما بین وآرزوی دراز

فغان که درتن من مرغ روح گشته اسیر

خوشا دمی که دهندش از این قفس پرواز

بکن نوازشی از لطف بر بلند اقبال

به شکر آنکه ز خوبان عالمی ممتاز

شمارهٔ ۲۳۶

بس دل مرده زنده گردد باز

گر دهانت به خنده گردد باز

زلف تو سر کشی کند تا کی

گو که تا سرفکنده گردد باز

بنده ای کوگرفته آزادی

پیش روی تو بنده گردد باز

مرغ دل بال وپر زند خواهد

که پر وبال کنده گردد باز

کس نخواهد شدن کم از مردن

کرم پشه پرنده گردد با ز

هر چه گند نمک زنند بر او

گر نمک رفت گنده گردد باز

به سر تربت بلند اقبال

کن گذر تا که زنده گردد باز

شمارهٔ ۲۳۷

چنگ این همه در طره طرار مینداز

در چنبر این مار سیه چنگ مینداز

بردی دلم از بر ز برم نیز ببر جان

جانا به میان دل وجان جنگ مینداز

درمجلس ما شیشه وجام و می ناب است

ای چرخ ستم پیشه دگر سنگ مینداز

رانی چو زایوان بدهم جا بر دربان

دورم ز بر خویش به فرسنگ مینداز

سرباز توهستم من وسلطان منی تو

با تواست مرا کار به سرهنگ مینداز

چون چنگ تورا ناله زاری چودل ما است

از چنگ خودای مطرب ما چنگ مینداز

آنرا که بلنداقبال آمد زوصالت

برگو که دگر چشم به اورنگ مینداز

شمارهٔ ۲۳۸

ای مژه خونریز توچون ناوک دل دوز

از چشم سیاه تو سیه گشته مرا روز

برخیز وبیاور می وبنشین وبده جام

وآتش به دلم ز آتش رخساره برافروز

از روی توام خرم واز موی تودرهم

موی تو محرم شده وروی تونوروز

الحمد که آمد به کفم دامن وصلت

ممنون شدم از طالع فرخنده فیروز

در کار توام چون وچرا لا و نعم نیست

خواهی تونوازش کن وخواهی تو مرا سوز

داری هوس سوختن ای دل اگر ازعشق

پروانه مشو سوختن از شمع بیاموز

اقبال من از عشق رخ دوست بلند است

نه ازمدد چرخ ونه از گردش یلدوز

شمارهٔ ۲۳۹

داد آن هفته ز بس یار شرابم دو سه روز

کرد چون نرگس بیمار خرابم دوسه روز

باز آن ماه گراید به وثاقم دو سه شب

سر بباید که زهر کار بتابم دو سه روز

دور از آن ماه دوهفته که زدآتش به دلم

غرقه ازگریه بسیار درآبم دوسه روز

تا مگر او به عیادت گذر آرد به سرم

به که چون مردم بیمار بخوابم دو سه روز

هفته ای رفته کز آن ماه ندارم خبری

روم اندر پی دلدار شتابم دوسه روز

می توان گفت جوان بخت وبلنداقبالم

بر در یار اگر بار بیابم دو سه روز

شمارهٔ ۲۴۰

دل تومایل جفا است هنوز

دل من بر سر وفا است هنوز

ای به بالا بلا مرا دل وجان

به بلای تومبتلا است هنوز

ای که پرسی خبر ز حال دلم

از فراق تو در بلا است هنوز

جان به راه تودادم ودل تو

از من خسته نارضا است هنوز

با رقیبی همی به عیش وطرب

کینه وجور تو به ما است هنوز

کشتی وناخدای شکست وبخست

دل تو غافل از خدا است هنوز

نشوی همچو من بلنداقبال

زآنکه قلب تو بی صفا است هنوز

شمارهٔ ۲۴۱

ساقی دگر شراب به جام از سبو مریز

مستم ز چشم تو میم اندر گلومریز

ناسورکرد زخم دل من ز بوی تو

با شانه مشک این همه از چین مومریز

رحمی به بلبل آور ودرگلستان مرو

از رنگ وبوی خویش ز گل رنگ وبو مریز

از زلف دل ز پیر وجوان بیش از این مبر

چوگان خویش را ببر این قدر گو مریز

خواهم که جان به پای تو ریزم به أذن تو

قابل نی وقبول کن از من مگو مریز

همچون مگس به سر زند از غم شکرفروش

شیرین لبا دگر شکر ازگفتگو مریز

هست ار رقیب با تو مشوتندوترش رو

ای دوست پیش خصم مرا آبرو مریز

حیف است کز نظر برود رنگ لعل دوست

ای دیده خون دل دگر از هجر او مریز

شمارهٔ ۲۴۲

دلبری دارد آن قمر که مپرس

عشقش آرد چنان به سر که مپرس

نه همی برده دل زمن که مرا

خون چنانکرده درجگر که مپرس

تیر از مژه چون زندپیشش

سینه سازم چنان سپر که مپرس

هر زمان کو زند شکرخندی

ریزد ازلب چنان شکر که مپرس

شانه بر زلف چون کشد آنقدر

ریزد از زلف مشک تر که مپرس

بی خبر از خودم ولی زجهان

باشدم آن چنان خبر که مپرس

شدم ازعاشقی بلند اقبال

عشق دارد چنان اثر که مپرس

شمارهٔ ۲۴۳

دلبری می کند آن شوخ پری رو که مپرس

ساحری می کند از نرگس جادو که مپرس

رخنه در دین کنداز ناوک مژگان که مگو

زخم بر دل زند از خنجر ابرو که مپرس

آن پری رو نه دلم را همی آشفته نمود

بسته اش کرده به زنجیر زگیسوکه مپرس

بت من خوب نگاری است ولی با دل من

بد چنان میکند از گفته بدگو که مپرس

دوش از زلف تودرحلقه ما تا دل شب

گفتگوبود پریشان تر از آن موکه مپرس

چشم من چشمه کنارم شده جوئی ز غمت

آب از آن چشمه روان است در این جو که مپرس

به گمانت که نهان است زچشمم رخ تو

آفتاب است وعیان است ز هر سوکه مپرس

خواهد ار کس خرد از لعل تو بوسی باید

اینقدر سیم بریزد به ترازو که مپرس

گرچه خوانند همه خلق بلند اقبالم

پستم از هجر توای ترک جفا جوکه مپرس

شمارهٔ ۲۴۴

خواست از دولب او یک بوس

زیر لب خنده زد و گفت افسوس

ای بسا جان که رودبر کف دست

می کنی جانی اگر قیمت بوس

ای سیه زلف توچون پر غراب

وی لب سرخ توچون چشم خروس

هست پیدا ونهان عشق رخت

دل دلم شعله صفت در فانوس

زلف بر روی توهندوئی است

کایستاده است به پیش شه روس

تا سر زلف چوزنار تو دید

گشت نالان دل من چون ناقوس

آخر از هجر بلنداقبالت

مردوگردید ز وصلت مأیوس

شمارهٔ ۲۴۵

دلا غلام در دوست باش و سلطان باش

هر آنچه حکم نماید مطیع فرمان باش

تورا چوخاتم فرماندهی به کف دادند

به پشت باد بزن تخت را سلیمان باش

نصیحتی کنمت ترک آرزوها کن

زکار خویش وزکردار خود پشیمان باش

چو صبح عید رسد از پی تقرب خویش

به پیش دلبر خود گوسفند قربان باش

تو را ز یوسف گمگشته چون به دل داغ است

به کنج بیت حزن همچو پیر کنعان باش

چگونه جمع شود عاشقی وخاطر جمع

چو زلف یا راگر عاشقی پریشان باش

غمین مباش غم عالم ار شود یارت

چوبختیان قوی پشت سخت کوهان باش

به یاد آن صنم سروقد گل رخسار

چه حاجتت به گلستان تو خود گلستان باش

گرت هوا است که چون من شوی بلنداقبال

ز جان ودل بگذر محو روی جانان باش

شمارهٔ ۲۴۶

خواه اندر کعبه باش وخواه در بتخانه باش

هرکجا باشی به یاد آن بت جانانه باش

گفتمش شمع رخت چون برفروزد چون کنم

گفت بهر سوختن آماده چون پروانه باش

گفتمش رخ چون پری داری وچون زنجیر زلف

گفت اگر دانسته ای هست این چنین دیوانه باش

گفتمش خواهم که در زلفت رهی پیدا کنم

گفت دردست غمم دل ریش تر از شانه باش

گفتمش جا در کجا داری که آیم پیش تو

گفت گاهی درحرم روگاه درمیخانه باش

گفتمش نام تو را خواهم کنم ورد زبان

گفت یادم کن به دل بی منت از صد دانه باش

چون بلند اقبال گفتم بلبل باغ توام

گفتم نه دربندآب و نه به فکر دانه باش

شمارهٔ ۲۴۷

زلف تو چو دودآمد وچهر تو چوآتش

و از آتش ودود تو دلم گشته مشوش

جان ودلوهوش وخرد وصبر وتوانم

می بود وربود از کف من خال توهر شش

ماهی به رخ اما نبود ماه زره پوش

سروی به قد اما نشود سروکمان کش

بینی ودو ابرو ودوچشم تو برددل

اسمی بود اعظم ز چپ وراست منقش

زلف تومرا چون شده زنجیر غمی نیست

دیوانه ام ار کرده ای از روی پریوش

بر پیلتن اسب تو ببینم چو رخت را

همچون شه شطرنج شوم کش به کشی کش

مانند بلنداقبال الحق نتوان گفت

در وصف رخ دوست کسی شعر چنین خوش

شمارهٔ ۲۴۸

عقل را چندی زمن بیگانه می کردند کاش

ساکنم در گوشه میخانه می کردند کاش

زندگی جاودان تا گیرم از سر بعد مرگ

کاسه فرق مرا پیمانه می کردند کاش

بر فروزد هر کجا شمع عذار آن نازنین

اندر آن محفل مرا پروانه می کردندکاش

تا مگر بر گردنم از زلف زنجیری نهند

این پریرویان مرا دیوانه می کردندکاش

تا به دست آید دل جمعی پریشان همچومن

طره طرار او را شانه می کردند کاش

خال جانان دانه است وطره اودام دل

مبتلای دامم از آن دانه می کردند کاش

زلف اورا مار کردندورخش را گنج حسن

هم بلنداقبال را ویرانه می کردندکاش

شمارهٔ ۲۴۹

غم هجران به جان من زد آتش

به مغز استخوان من زدآتش

سراپا سوختم از دوری یار

چرا بر نیستان من زد آتش

حدیثی گفتم از هجران که ناگه

بیانش بر زبان من زدآتش

دهد بر باد تا خاکسترم را

به جان ناتوان من زدآتش

چه خصمی داشت با من دوست کز هجر

چنین برخانمان من زدآتش

به شاخی آشیان کردم چومرغی

فلک بر آشیان من زد آتش

بلند اقبال را دیدم که میگفت

غم هجران به جان من زدآتش

شمارهٔ ۲۵۰

دلبر سیمین تن من دل ز آهن باشدش

با همه مهر آنچه داردکینه با من باشدش

با دل من جنگ داردگویی آن مژگان سنان

کابروی چون تیغ و زلف همچوجوشن باشدش

دارد از لب غنچه از روگل زموسنبل کجا

ز بر او کس هوای سیر گلشن باشدش

دل به در بردم ز چنگ زلف او چمشش ربود

چون توان جان بردن از دستش که صدفن باشدش

مژه اش هم میکند کار سر سوزن به دل

نه همی تنها دهان چون چشم سوزن باشدش

آنکه ثابت از دهانش نقطه موهوم کرد

خودنمی دانم یقین یا حرفی از ظن باشدش

زلف او را زآن همی گویم که خونعاشق است

هم به پیش پای ریزد هم به گردن باشدش

خوشه چین خرمن حسن رخ یاریم ما

خوشه چین لابد بود آن را که خرمن باشدش

زاهدم گفتا که دل را حفظ کن از رهزنان

ای خوشا آن دل که ترک دوست رهزن باشدش

چشم ما را اشک ما درهجر روشن داشته

هر چراغی نوروضوء اوز روغن باشدش

باغبانا گل بلنداقبال از باغت نچید

گل نباشد پاره های دل به دامن باشدش

دیدی ای دل شد به ما آخر کمال ما وبال

همچو طاووسی که پر بی شبهه دشمن باشدش

شمارهٔ ۲۵۱

لعلی ازکان بدخش آورده لب می خواندش

شور عالم در لبش شیرین رطب می خواندش

شد ترشح قطره خونی زچشمم بر رخش

از دل من قطره خونی است لب می خواندش

روشنی روی او وتیرگی موی اوست

اینکه درعالم منجم روز وشب می خواندش

پا به دوشش سر به گوشش می نهد زلف کجش

راست می گوید کسی گر بی ادب می خواندش

زلفش از توقیع فرمان گشته بس پیچیده تر

طفل دل ناخوانده خط از بر عجب می خواندش

من همی گویم که زلفش چینی است از چین و بو

از سیاهی گر کسی زنگی نسب می خواندش

پای تا سرگشته چون آتش تنم از تاب عشق

بی وقوفی بین طبیب آزار تب می خواندش

روز و شب از بس دلم نالد گمانش چنگی است

گر بلنداقبال در بزمطرب می خواندش

شمارهٔ ۲۵۲

چون دلم شد عاشقت دانی که من چون کردمش

کردمش خون و ز راه دیده بیرون کردمش

چون تو را دیدم که داری طره زنجیرسان

داشتم من هم دلی شوریده مجنون کردمش

گفتم چشمم سیل اشکم شهر را سازد خراب

گفتمش گو شوخراب از گریه مأذون کردمش

چهره زردی داشتم ز اندوه هجر ودرد وعشق

چون رخ دبر زخون دیده گلگون کردمش

ریختم از بس در وگوهر ز چشم اشکبار

در بر هر بینوائی همچو قارون کردمش

گفتم ای دل کن حذر از زلف همچون مار یار

گفت اگر او هست ماری من هم افسون کردمش

گفتمش جان نرخ بوسی از بلند اقبال گیر

گفت می ترسم بگوید خوب مغبون کردمش

شمارهٔ ۲۵۳

بر دلم خورده تیر مژگانش

نبرم جان ز زخم پیکانش

خویش را یوسف افکند در چاه

گر ببیند چه زنخدانش

خوار گردد به چشم بلبل گل

گذر افتد اگر به بستانش

کرده ثابت که هست جوهر فرد

وز دهانش شده است برهانش

چه عجب گر ببرده از من دل

رخ مانند ماه تابانش

که رخش را ببیند ار سلمان

رود از دست دین و ایمانش

نرسد دست کس به دامانم

دست من گر رسد به دامانش

لب گشودی به پیش غنچه مگر

کز غمت خاک شد گریبانش

با وجود توام تمنا نیست

به بهشت وبه حور و غلمانش

آنکه باشد اسیر عشق بتی

همه عالم بود چو زندانش

خون دل بسکه ریزم از دیده

کهربایم بشد چومرجانش

آنکه چون من بود بلند اقبال

سر چوگو برده پیش چوگانش

شمارهٔ ۲۵۴

سیاووش است گردیده زره پوش

ویا زلف است بردوش سیاووش

تعالی الله از آن زلف وبناگوش

که بردند از دلم صبر از سرم هوش

نمی باشد اگر ضحاک از چیست

دو مار از زلف دارد بر سر دوش

شد از آندم که دیدم روی او را

غم گیتی مرا از دل فراموش

ز دیدارش ز سر تا پا شدم چشم

زگفتارش ز پا تا سرشدم گوش

اگر آن خوبرو بدخو است غم نیست

که باشد خار با گل نیش با نوش

بلنداقبال اقبالت بلند است

که با آن ماهرو گشتی هم آغوش

شمارهٔ ۲۵۵

شنیده ام سخنی خوش که گفت باده فروش

ز دست دوست می ار چه به ماه روزه بنوش

می حرام شود ازکف نگار حلال

چنانکه نیش گر از او بود به است از نوش

دهد به خلوت خود یار اگر تو را راه ی

ببایدت که شوی کور وکر ز دیده وگوش

گرت چو دف بنوازد بکش خروش از دل

وگر تو را ننوازد صبور باش وخموش

مگر نه پوست کشیدند روی هرمغزی

تو هم بدآنچه ببینی بنه بر او سرپوش

چه باده بود که ساقی بریخت اندرجام

که برد از دل ما تاب واز سر ما هوش

ز سر عشق سخن گوید اربلند اقبال

نشسته بر سر آتش از آن برآرد جوش

شمارهٔ ۲۵۶

خیز ای نگار باده بیاور پیش

از شاه وشیخ وشحنه مکن تشویش

دردمرا به باده بکن درمان

مرهم مرا ز باده بنه بر ریش

شهد است اگر زجام تو نوشم سم

نوش است گر زدست تو بینم نیش

تریاق آید ار توچشانی زهر

جدوار آید ار تو خورانی بیش

بگذشته ام ز عشق رخت از جان

دل کنده ام ز دردغمت از خویش

هر کس ز عشق گشته بلند اقبال

یکسان به پیش اوست شه ودرویش

ا زعدل شاهزاده بترس ای شوخ

با ما جفا وجور مکن ز این بیش

شهزاده ای که آمده در عهدش

ا زکوه و دشت گرگ شبان برمیش

شمارهٔ ۲۵۷

شده است دل بر ما خون ز دست دلبر خویش

ز دست دل که چه ناورده ایم بر سر خویش

نمانده خاک بریزم چه خاک بر سر خویش

به تنگ آمدم از اشک دیده تر خویش

دلا زلعل لب اومخواه بوسه مزن

به پیش دوست و دشمن به سنگ گوهر خویش

مدام از غم لعل لبان میگونش

به جای باده کنم خون دل به ساغر خویش

هوا عبیر فشان گشت وباد عنبر بوی

گشودتا گره از طره معنبر خویش

مکن که همچو پری دیدگان شوی مجنون

همی چه می نهی آئینه در برابر خویش

نه از فرشته و حوری نه زآدمی وپری

تو را پدر که بود باز جو ز مادر خویش

نه دل گذارد و نه دین به مسلم وکافر

به رهزنی دهی اذن ار به چشم کافر خویش

نوشت وصف رخت را ز بس بلند اقبال

نمانده است که آتش زند به دفتر خویش

شمارهٔ ۲۵۸

زهی جمال تو دیباچه کتاب ریاض

طراوت از رخ تو گل نموده استقراض

نشسته خال سیاهی به کنج ابرویت

چنانکه گوشه محراب هندوئی مرتاض

فغان که با دل من می کندسر زلفت

هر آنچه با سر زلف تومی کند مقراض

بهای بوسه ای از لب اگر کنی سروجان

به خاکپای توسوگند اگر کنم اغماض

به یاد روی نکوی تو هر چه قرعه زنم

همی چو می نگرم شکل حمره است وبیاض

دوا نخواهم اگر از توآیدم علت

شفا نجویم اگر از توباشدم امراض

مگر چه جرم وخطا سر زد از بلند اقبال

که سرگران شده و کرده ای از اواعراض

شمارهٔ ۲۵۹

نوشته حاشیه صفحه جمال توخط

که هر که پیش تودم زد زحسن کرده غلط

خط عذار تو داردخواص مهر گیاه

فزوده عشق ولی بررخت دمیده چوخط

به هر زمین که نشینم ز گریه دور از تو

به هر کنار روان گردد ازکنارم شط

چه حاجتش به می کوثر است وحور بهشت

ز دست دلبر بت روکس ار بگیرد بط

شنیده ام درمیخانه بسته گشته زنو

هنوز زاهد خود بین مگر نگشته سقط

چونی ز دردکشد بندبند من افغان

دمی که هجر تو را شرح می دهد بربط

ز آب وآتش چشم وجگر بلند اقبال

گهی بود چوسمندر گهی شود چون نط

شمارهٔ ۲۶۰

خنجر به دست ترک تو دارد سر نزاع

باید کنیم جان و دل خویش را وداع

از حمره و بیاض رخت آورم فرح

از این و آن اگرچه شود حاصل اجتماع

هم محو گشته پیش کلام تو صرف و نحو

هم نسخ گشته از خط مشکین تو رقاع

دادیم ملک دل به دو زلف و دو چشم تو

هر یک در او تصرفی آورده بالمشاع

کس کرده در معاملهٔ عشق کی زیان

از اشک و چهره سیم و زر آورده انتفاع

پرسیدم از کسی چه بود عقل پیش عشق

گفتا چه بوسه‌ای است پس از لذّتِ جماع

زاهد بلنداقبال از عاشقی شدم

پندم مده ز عقل و میفزا مرا صداع

شمارهٔ ۲۶۱

پروانه را که داده تعلق به نور شمع

او را که رهنما است به بزم حضور شمع

در حیرتم بدوکه بیاموخت درس عشق

کز جان ودل چنین شده عاشق به نور شمع

هوش وخرد مرا پرد از سر زکار عشق

پروانه پر زند چوبه نزدیک ودور شمع

پروانه را مگر ارنی بر زبان گذشت

کاین سان بسوخت بال و پر او به طور شمع

آخر که شمع هم به مکافات او بسوخت

پروانه گر بسوخت ز خوی غیور شمع

معشوق را مگو که به دل درد عشق نیست

بنگر به سوز گریه شام وسحور شمع

رو ای بلنداقبال آموز عاشقی

از چشم اشکبار وز جسم صبور شمع

شمارهٔ ۲۶۲

ای تیر مژگان تورا جان ودل مسکین هدف

جان ودل ما عاقبت خواهدشد از عشقت تلف

هر کس که مژگان تو را بیند به گردچشم تو

گوید که چنگیز است این گردش سپاهی بسته صف

می گفتمت سروی اگر می بود سیمین ساق او

می خواندمت ماهی نبود ار ماه بر رویش کلف

هر کس که بیند روی تو انگشت گیرد بردهان

وآنکس که بیند چهر من هی ساید از غم کف به کف

جانا به جانت آفرین بادا ز رب العالمین

همچون تویکتای گوهری پرورده هرگز کی صدف

از پوست پوشان توام وز حلقه گوشان توام

گه درخروشم گه خموشافتاده درچنگت چودف

ما را وجود از هست تو آشفته ایم ومست تو

ای ماچو ذره توچومهر ای توچوقلزم ما چوکف

اندر برآید دلبرم و آسوده گردد خاطرم

گر کوکب اقبال من از نکبت آید درشرف

از چشم وگیسویت رها گردد بلند اقبال کی

اینش کشد از یک جهت آنش کشد از یک طرف

شمارهٔ ۲۶۳

رخ یک طرف دو طره جانانه یک طرف

بردند دل ز هرطرف از ما نه یک طرف

از خال وزلفت از دوطرف دانه است ودام

دام تونیست یک طرف ودانه یک طرف

مجروح تر دلم شده در چین زلف تو

از بوی مشک یک طرفاز شانه یک طرف

زلفت از آنخمیده دراوبسکه ریخته

زنجیر یک طرف دل دیوانه یک طرف

آن زاهدی که چون دلم از دست اوشکست

خم یک طرف به میکده پیمانه یک طرف

دیشب بدیدمش که زبس بودمست می

خود یک طرف فتاده وصددانه یک طرف

مجنون عشق یارم و سنگم نمی زنند

طفلان به کوچه یک طرف از خانه یک طرف

هر شب ز نور شمع و زنار فراق یار

من یک طرف بسوزم و پروانه یک طرف

اقبالم ار بلند شود در برم شبی

دل یک طرف نشنید وجانانه یک طرف

شمارهٔ ۲۶۴

هرکه را گم گشته دل پیدا کنش در زیر زلف

مختصر گویم مطول آمده تفسیر زلف

چهر وزلفت را هر آنکس دیدرفت از کف دلش

هم دل وهم جان فدای آنچه داری زیر زلف

سر بزن از زلف خود اما دگر دستش مزن

ز یور رخ را اگر خواهی کنی تعمیر زلف

هم قلم سر بشکند خود را وهم انگشت من

چون قلم گیرم به انگشت از پی تحریر زلف

با معبر گفتم اندرخواب دیدم زلف دوست

گفت روکآشفته گردی گر کنم تعبیر زلف

نه به رخ زلف امشب این دلبر پریشان کرده است

کاین پریشانی شد از روزازل تقدیر زلف

موبه مو شرح پریشانی ما را ثبت کرد

خواست نقاش ازل چون برکشد تصویر زلف

با بلنداقبال گفتم تا به کی دیوانگی

گفت تا دلبر نهد بر گردنم زنجیر زلف

شمارهٔ ۲۶۵

برده ای رونق زمشک تر ز زلف

نرخ را بشکستی از عنبر زلف

داده ای یک شهر را مستی ز چشم

کرده ای یک خلق راکافر ززلف

آبرو بردی زسیسنبر زخط

رنگ وبوبردی ز مشک تر ز زلف

نسبتی با روی نیکوی توداشت

داشت گر مه بالش وبستر ز زلف

سرونارد بار وسروقد تو

مشک تر پیوسته آرد بر زلف

شورشی خواهی در اندازی به خلق

فتنه ای داری به زیر سر زلف

ورنه از مژگان کشی خنجر زچه

کرده ای جوشن چرا در بر ز زلف

پادشاه ملک حسنی وکشی

از پی تاراج دل لشکر ززلف

شد بلنداقبال از آشفتگی

شهره هر شهر چون دلبر ز زلف

شمارهٔ ۲۶۶

دامن آن ماهم ار افتد به کف

آفتاب بختم آید در شرف

گر خدا زلف تو را ثعبان نمود

شد به من هم امر از او خدلاتخف

سروی از قد لیک سرو سیم ساق

ماهی از رخ لیک ماه بی کلف

زیر تیغت افکنم از سر سپر

پیش تیرت آورم ازجان هدف

ز اشک چشمم گر جهان دریا نشد

دامنم گردیده پر در چون صدف

تا دل شب دوش همچون زلف یار

داشتم آشفته حالی وا اسف

گفتم ای ساقی مخسب از جای خیز

کز غم دل روزگارم شد تلف

هر چه داری در میان جام ریز

ای جم تا دلم آرد شعف

می به من من من ده وبنگر به من

تا شوی آگه ز سر من عرف

گفت ساقی عشرت دنیا و دین

جوی از او در میان جام ودف

تا بلنداقبال گردی درجهان

هم مدد خواه از شهنشاه نجف

شمارهٔ ۲۶۷

ندیده روی دلبر را شدم از جان و دل عاشق

بلی عاشق چنین گردد اگر باشد کسی لایق

ز هر جانب که آن خورشید تابد آیمش حربا

به هر صورت که گرددجلوه گر گردم بدو عاشق

اگر در کسوت لیلی در آید می شوم مجنون

وگر بر هیئت عذرا برآید گردمش وامق

به حسن ودلبری دیگر چو آن ماه پری پیکر

نه دیده نه ببیند کس چه از سابق چه در لاحق

نمی گنجد دلم در بر طپد چون طایر بی سر

همی در روز وشب از بس به دیدارش بود شایق

به چهر و اشک من بنگر که قولم را کنی باور

چو اشک و چهر خونین شد گواه عاشق صادق

ببین بر هر تنی باشد سری در هر سری سری

اگر عاقل وگر جاهل اگر عادل وگر فاسق

خبرازنیت کس کس ندارد جز خداوندی

که کردش از عدم موجود وهستش خالق ورازق

مکن باکس دل آزاری اگر راهی به حق داری

بلنداقبال آسا کار را بگذار با خالق

شمارهٔ ۲۶۸

کس نگردد مبتلای درد وآزار فراق

کس مبادا در جهان یا رب فراق

نوح از طوفان ویعقوب از غم یوسف ندید

آنچه من می بینم اندر دهر ز آزار فراق

دیده ای آتش چوافتد در نیستان چون کند

همچنان در جسم و جانم می کند نار فراق

در علاج من طبیبا رنج بی حاصل مبر

زآنکه مرگ آید دوای درد بیمار فراق

دارم از ابروی یار خود قدی خم گشته تر

بسکه بنهاده است بر دوشم همی بار فراق

پیش از آن کز ما فراق آثار نگذارد به دهر

ازخدا خواهم به جا نگذارد آثار فراق

گفت از دوزخ بلند اقبال کم کن گفتگو

در بر هر کس که گفتم شرحی از کار فراق

شمارهٔ ۲۶۹

بر سر ما آن نگار آورده کاری از فراق

کآتش دوزخ بود بی شک شراری از فراق

هوشم ازسر تابم از دل جانم ازتن رفته است

رفته در پیراهنم گوئی که ماری از فراق

اینکه می بینی قدم خم گشته چون ابروی دوست

نیست از پیری که هستم زیر باری از فراق

از برم تا رفت دلبر اشک چشمم می رود

از کنارم رودها از هر کناری از فراق

دود آهم گر ز گردون بگذرد نبودعجب

کآتشی دارم به جان و دل ز یاری از فراق

وصل وی بامی مگر شوید غبارش را زرخ

بر رخ هر دل که بیشیند غباری از فراق

جز بلند اقبال کوهست از تو بی آرام تر

همچو توای دل ندیدم بی قراری از فراق

شمارهٔ ۲۷۰

فغان که دل به برم خون شد ازجفای فراق

خدا به داد دل من دهد سزای فراق

روای طبیب مده درد سر مرا وبه خویش

که غیر مرگ نباشد دگر دوای فراق

فراق را نمک ما دودیده کور کند

که تا یکی کشد از هر طرف عصای فراق

اگر فراق بمیرد ز دیده خون باریم

من از برای دل خود دل از برای فراق

بقای هیچ کسی نیست در فنای کسی

ولی بقای دل ما است در فنای فراق

نوای نی عجب امشب به گوش جانسوز است

مگر که نائی ما می زند نوای فراق

فراق یار چو آید ز پیش یار سزد

که درز اشک نمایم نثار پای فراق

قلم بسوخت چوانگشت اندر انگشتم

چوخواستم بنویسم زماجرای فراق

مدام ذکر دلش این بود بلنداقبال

که دور ساز خدایا زما قضای فراق

شمارهٔ ۲۷۱

ای رخت آئینه انوار حق

ای دلت گنجینه اسرار حق

نیست درعالم به غیر از مهر تو

هیچ نقدی رایج بازار حق

حق بنای خلق عالم چون نمود

در بر خالق بدی معمار حق

مختصر گویم کسی غیر ازتو نیست

پیشکار ومحرم دربار حق

کن نظر درکار من ای آنکه نیست

جز تو کس مختار اندر کار حق

منکر حق تو شد کافر بلی

گشت کافر هر که کرد انکار حق

کی بلنداقبال گرددکس چو من

تا نگردد قابل دیدار حق

شمارهٔ ۲۷۲

عقل است همچوشمع بر آفتاب عشق

ساقی بیا بده قدحی از شراب عشق

با اینکه عقل پادشه هفت کشور است

دیدم پیاده بود دوان دررکاب عشق

چون جای گنج گشته به ویرانه نیست غم

گر گشته است جان ودل من خراب عشق

خواهم که خون شود دل و بیرون رود ز چشم

چون گشته در میانه دل من حجاب عشق

هر کس نشسته بر دل وجانش غبار غم

آن به که شستشو کندش با گلاب عشق

عشق است عین دوست بود دوست عین عشق

دانی چه گویم آگهی ار از حساب عشق

اقبال من چونخل قد دوست شد بلند

ز الطاف بی نهایت عالیجناب عشق

شمارهٔ ۲۷۳

عقل حیران گشته اندرکار عشق

کس نگردید آگه از اسرار عشق

در علاج من مکش رنج ای طبیب

زآنکه می باشد دلم بیمار عشق

جز دل بریان و خوناب جگر

هیچ رایت نیست در بازار عشق

نیست از پیری که خم شد پشت من

پشت من خم گشته است از بار عشق

از وجود ما اثر نگذاشت هیچ

آفرین ها باد برکردار عشق

زاهدا از کف بنه تسبیح را

کن حمایل همچومن زنار عشق

از ازل نامم بلند اقبال شد

ثبت کردندش چودرطومار عشق

شمارهٔ ۲۷۴

الامان از عشق و از آزار عشق

سوختم سر تا بهپا از نار عشق

شددلم خون وز چشمم شد برون

آفرین برعشق و بر کردار عشق

رگ زند لیلی ز مجنون خون رود

عقل حیران گشته اندر کار عشق

نیست جز مردن دوای درداو

هرکه در عالم شود بیمار عشق

عقل را تنبیه می باید نمود

لیکن ازتنبیهش آید عار عشق

عشق ما داد اشتهار از حسن او

حسن او شد گرمی بازار عشق

دل زمن خواهد همی منصور وار

پرده بردارد ز سر بردار عشق

نیش عشقم بهتر است از نوش عقل

از گل عقل است خوشتر خار عشق

چون بلنداقبال گردد بت پرست

هرکه بر دوش افکند زنار عشق

شمارهٔ ۲۷۵

گفتم ازهجر توخونین جگرم گفت چه باک

گفتم از زلف تو آشفته ترم گفت چه باک

گفتم آن دل که ز دستم به اسیری بردی

روزگاری است کز او بی خبرم گفت چه باک

گفتمش دل زغمت خون شدو پیوسته همی

ریخت بر چهره ام از چشم ترم گفت چه باک

گفتم ای مه تو ز بس جابری ومن صابر

در برتیر ملامت سپرم گفت چه باک

گفتم از شوخ شکر لب ز فراقت به مذاق

تلخ تر گشته ز حنظل شکرم گفت چه باک

گفتم افتاده ز بیدادتو درکنج قفس

همچو آن طایر بشکسته پرم گفت چه باک

گفتمش در شب هجران تو از آتش غم

سوخت چون شمع ز پا تا به سرم گفت چه باک

گفتم از عشق تو هر چند بلند اقبالم

بی دل وخون جگر و در به درم گفت چه باک

شمارهٔ ۲۷۶

دشمنی دارنددرکار آب وآتش باد وخاک

با دلم شد پس غم یار آب و آتش باد وخاک

یار ما هم شاید ار با ما دم از یاری زند

یار اگر گردند ناچار آب و آتش بادو خاک

دلبر ما را هم افتد با دل ما الفتی

الفت ار گیرند این چار آب وآتش باد وخاک

یار ما از ما بود بیزار وماازجان خود

تا زهم هستندبیزار آب وآتش باد وخاک

جز دل آزاری نبیند هیچکس کاری ز یار

تا ز هم بینند آزار آب و آتش باد وخاک

پرورد تا همچو او شوخی وچون من عاشقی

روز وشب هستند درکار آب وآتش باد وخاک

شد بلنداقبال درگیتی خداوندسخن

بارهاکردند اقرار آب و‌آتش باد وخاک

شمارهٔ ۲۷۷

زلفت شب قدر است ورخت ماه مبارک

از این شب واین ماه تعالی وتبارک

درماه مبارک شب قدراست نهان لیک

پنهان به شب قدر تو شدماه مبارک

پسته شده خندان برچشم تو زبادام

خوار آمده پیش رطب لعل تو خارک

زآن گشته ای ازموی زره پوش کز ابروی

چشم تو به روی تو کشیده است بلارک

دانی ز چه اقبال من اینگونه بلنداست

چون خاک رهت گشته مرا زینت تارک

شمارهٔ ۲۷۸

ای ترک من ای آفت دین ودل وفرهنگ

برخیز وبده باده و بیشین وبزن چنگ

چون زلف پریشان توافتم زچه در تاب

چون تنگ دهان تونشینم ز چه دلتنگ

از مژه سنان داری وشمشیر ز ابرو

آرم سپر از سینه تو داری به من ار جنگ

در زلف تو چین دیدم ودارم عجب از این

چون شد که چنین چین شده با پادشه زنگ

معشوق منی از چه نشینی بر اغیار

سیمین بدنی حیف که داری دلی از سنگ

زلف تو چرا بی ادبی می کنداین سان

پیوسته همی بر سر و روی تو زندچنگ

اقبال بلند است کسی را که به عشقت

نه درپی نام است ونه پروا کند از ننگ

شمارهٔ ۲۷۹

گر ببیند رخ تو را بلبل

خار گردد به پیش چشمش گل

چشم تو برده خواب از نرگس

زلف توبرده تاب از سنبل

همه گویند مه نموده خسوف

گر پریشان کنی به رخ کاکل

زلفت افتاده بر زنخدانت

همچوهاروت در چه بابل

بر سر قد تو بودخورشید

بر سر سرو اگر بود صلصل

هم ز رخ طعنه می زنی بر ماه

هم به لب نشئه می بری از مل

گر مرا کرده ای بلنداقبال

مددی کن که بگذرم از پل

شمارهٔ ۲۸۰

گفتم که عاشقم من وز این گفته ام خجل

زیرا که عاشقی نبود کار آب وگل

عاشق تنی بود که نه دل خواهدو نه جان

عاشق کسی بود که نه جان دارد ونه دل

ای ترک مه جبین من ای لعبت ختا

وی شوخ نازنین من ای دلبر چگل

باشد مرا ز عشق توداغی به دل دگر

داغی به روی داغ من ازهجر خودمهل

گر درجفای ما شده رای تو مستبد

ما نیز در وفای توهستیم مستقل

دوری مرا زتوبه مثال دومصرع است

کر هم اگر جدا شده هستند متصل

درعاشقی بلند شد اقبال من بلی

یهدیه من یشاء ومن شانه یضل

شمارهٔ ۲۸۱

ای نگار سیم تن ای بی وفای سنگدل

چون دهان خود مرا تا چند داری تنگدل

ای می لعل لبت زنگ دل ما را ببر

زآنکه افتاده است از هجرت مرا در زنگ دل

از نگاهی آهوی چشم تو از چنگش برد

گر ببیند شیر گردون را بود در چنگ دل

من بر آن بودم که دیگر دل به کس ندهم ولی

بردناگه از کفم آن ترک شوخ و شنگ دل

چون بلنداقبال گردد درجهان آسوده حال

هر که را آسوده گشت از فکرنام وننگ دل

شمارهٔ ۲۸۲

به جمال توگشته دل مایل

صد هزار آفرین به دیده ودل

دل وجان هر دورا دهد آسان

عاشقت را است دوریت مشکل

نه به بر حاضری ونه ظاهر

نه ز ما غائبی ونه غافل

باولای توهرگنه طاعت

بی رضای توهر عمل باطل

هر چه غالی به پیش توبی قدر

هرچه عالی به نزدتو سافل

پیش عقل تو عاقلان حیران

پیش علم تو عالمان جاهل

چشم امید هر کس است به تو

گر که مجنون بود وگر عاقل

وای بر حال وزندگانی او

نشودلطفت ار به کس شامل

ای که هستی تو ساقی کوثر

کن مرا نیز مست ولایعقل

من هنوزم میان کشتی وبحر

هر کسی رفت و خفت در ساحل

در دولتسرای خاصت کو

تا در آنجا طلب کند سائل

چه شود کم زجاه و حشمت تو

به جوارت گرم دهی منزل

کن نظر بر دل بلنداقبال

تا که غمهای او شود زائل

شمارهٔ ۲۸۳

شب فراق تو بیرون نمی روم زخیال

خیال روی توام کرده است همچو هلال

به وصل تو مشتاقم آن چنان ای دوست

که تشنگان وگدایان به سیم وآب زلال

مرا به عمر اگر حظ بود بود زآن خط

مرا به زندگی ار حال هست از آن خال

نظر در آئینه کن تا مثال خود بینی

چنان مدان که تو را نیست درزمانه مثال

زچشم می مفروش این قدر نیی خمار

به پشت مشک مکش این همه نیی حمال

بود به چهر تو آثار جلوه مهدی

بود دو چشم تو آشوب و فتنه دجال

نه در فراق تو ماند قرار در دل من

نه باددرخم چنبر نه آب در غربال

چرا ز هجر خود این قدر می کنی خوارم

اگر زلطف مرا خوانده ای بلند اقبال

به عهدمعتمد الدوله نیست اندر فارس

به غیر زلف تو ومن کسی پریشان حال

شمارهٔ ۲۸۴

مرا به جز غم وحسرت ز عشق یار چه حاصل

به غیر حیرت و غفلت به روزگار چه حاصل

تو رابه نشئه هستی به غیر مرگ چه صرفه

بود ز باده و مستی به جز خمار چه حاصل

گرفتم این که سپردم به دست لاله رخان دل

سوای خون دل و چشم اشکبار چه حاصل

در این دیار ندیدیم دلبری که برد دل

دگر توقف ما اندر این دیار چه حاصل

کسی که سال و مه عمر اوست بهمن ودی مه

چو فرودین رسد وفصل نوبهار چه حاصل

خزان هوا وتماشای باغ داده چه لذت

چو رفت گل ز گلستان ز سیر خار چه حاصل

هر آنکه آمده اقبال او بلندبه عالم

نباشد ارچومن خسته خاکسار چه حاصل

شمارهٔ ۲۸۵

یا مشو ازدردعشق ای دل علیل

یاکه در پیش طبیبی برد دخیل

یا مده خود را به دست دلبران

یا فنا کن خویش را بی قال وقیل

روبه حرف من مگو چون وچرا

پندمن بشنو مجو از من دلیل

هر کهرا باشد میانی همچو مو

یا بوداو را جمالی بس جمیل

نیست دلبر دلبر آن باشد که او

بر دلت کافی بودبرجان کفیل

خصم را منگر حقیر وخوار وزار

هان مپندار او ضعیف است وذلیل

هان مگو او کوچک است ومن بزرگ

خویش رامشمر کثیر او را قلیل

شیر سیر از جان شود از دست مور

می شود عاجز ز نیش پشه پیل

چون بلنداقبال کودرهر مقام

حسبنا الله انه نعم الوکیل

شمارهٔ ۲۸۶

قسم به موی تو یعنی به سوره واللیل

که جز تو با کس دیگر دلم ندارد میل

حکایتی است ز روی توسوره والشمس

کنایتی است زموی تو آیه واللیل

نه آگه است که من مبتلا به هجر توام

که گوید اینهمه زاهد حدیث دوزخ وویل

گهی که چشم من اندر فراق با رد اشک

عجب مدار کند شهر را اگر از جا سیل

بیا وچهره نما تا شبم شود چون روز

گره ز زلف گشا تا شود نهارم لیل

تو رابود مه وخورشید اگر جمال از نور

مرا هم اشک چوپروین شده است چشم سهیل

وفای من ز جفای تو باشد افزون تر

بنه به کفه میزان زلف و بنما کیل

منم میان همه عاشقان بلند اقبال

چنانکه درهمه دلبران توئی سرخیل

شمارهٔ ۲۸۷

کشدم بی تو بر بهشت ار میل

جای بادا به دوزخم در ویل

وصف روی تو سوره والشمس

شرح موی تو آیه واللیل

راه دارد دلار به دل ز چه رو

هیچ با ما دلت نداردمیل

بسکه گریم زدوریت نه عجب

شهر ویران شود اگر از سیل

دور ازرویت ای مه بی مهر

شده چشمم زخون دل چو سهیل

آه مستان ز سینه وقت سحر

بهتر اززاهد ودعای کمیل

عاشقان را منم بلند اقبال

دلبران را اگر توئی سرخیل

شمارهٔ ۲۸۸

داده شه فرمان که مستان را نمایند احترام

شد خبر گویا ز چشم مست آن ماه تمام

روز نوروز و شب یلداست چهر و زلف او

کس ندارد یاد با هم هیچ سال این صبح وشام

هر سیه بختی زندتهتمت به چرخ نیلگون

نیلگون بخت من است از آن خط فیروزه فام

ماه بودی چون رخت گر ماه را بودی دو زلف

سرو گشتی چون قدت گر سرورا بودی خرام

ماه تابان است اگر آرد رخت نایب مناب

سروبستان است اگر دارد قدت قائم مقام

از خط وخال ورخ وزلف ولب وابرو وچشم

بردی ازمن دل ندانم بردی اما باکدام

کرده ام پیدا دل گم گشته را درزلف تو

زآنکه گاهی بینمش چون دال وگاهی شکل لام

سازگار اندرمزاج ناخوش او نیست عشق

گر کسی از شوق عشق دوست باشدتلخ کام

ساقیا از باده مستم کن چوچشم مست دوست

خم خم آور می کفایت می دهد کی جام جام

زاهدان گویند می باشدحرام و می منوش

می اگر باشد به دست وی حلال است این حرام

بختم ازمویت سیه تر بود وروزم تیره تر

شد بلنداقبال نامم تا تو راگشتم غلام

شمارهٔ ۲۸۹

ندیده برده دل و دین ز کف جمال توام

نموده شکل هلالی به قدخیال توام

مرا توروزوشب اندر برابر نظری

میان هجر تودرنعمت وصال توام

قسم به احمد مختار و حیدر کرار

بلال قنبر تو قنبر بلال توام

توگلستانی ومن بلبل خوش الحانت

تو آسمانی و من لایری هلال توام

اگر که آب حیاتی است از لبت سخنی است

چوخضر تشنه جامی از آن زلال توام

تو را به حسن سزد دم زنی به یکتائی

که کس نداده و ندهد نشان مثال توام

توانیم که کشی یا کنی ز بندآزاد

اسیر بسته و مرغ شکسته بال توام

فصاحت ار چه مسلم بود مرا به جهان

ولی به وصف توفخرم بس این که لال توام

شنیده ام که مرا خوانده ای بلند اقبال

بودبلندی اقبال از جلال توام

شمارهٔ ۲۹۰

من شاهبازم کاین چنین اندر قفس افتاده ام

خود دادرس بودم کنون بی دادرس افتاده ام

پنهان نمایم تا به کی بر لب نبردم جام می

من مستم از چشمان وی چنگ عسس افتاده ام

نه چون مگس افتاده ام اندر کمندعنکبوت

ار نیک بینی چون شکر پیش مگس افتاده ام

دانی چرا خوارم چنین زار ودل افکارم چنین

چون طایر پرکنده پر اندر قفس افتاده ام

بلبل نیم زاغ توام گر زاغم از باغ توام

گر گل نیم درگلشنت چون خار وخس افتاده ام

گشتم بلند اقبال از آن کاندر میان عاشقان

درعشق روی دلبران دور از هوس افتاده ام

شمارهٔ ۲۹۱

در رخ دلبر لبی شیرین چو شکر دیده ام

وندر آن شکر عجب قندی مکرر دیده ام

از شکر قند مکرر می شود پیدا بلی

هم درآن هم زقنادان کشمر دیده ام

چشم زاهد هم ز دیدن شکر لله گشته کور

گوش او رااز شنیدن نه همی کر دیده ام

دلبران زیوربه عارض می کنند از بهر حسن

من به حسن از عارض دلدار زیور دیده ام

خسرو از رخسار شیرین وامق از عذرا ندید

چشم وابروئی که من در روی دلبر دیده ام

زهره هر دم دف زنان گوید به بزم قدسیان

همچواشعار بلنداقبال کمتر دیده ام

شمارهٔ ۲۹۲

از غم عشق تو رسوای جهان گردیده ام

بی دل و آشفته وآتش به جان گردیده ام

نه خبر دارم ز دین ونه به دل پروای کفر

فارغ از عشقت هم از این هم از آن گردیده ام

نه خبر دارم ز دین ونه به دل پروای کفر

فارغ از عشقت هم از این هم از آن گردیده ام

دامنم از بسکه پر اختر شده است از اشک چشم

می سزد دعوی نمایم آسمان گردیده ام

در برم دل خون نشد یکبارگی از عشق تو

ز این تکاهل از دل خود بدگمان گردیده ام

چون شود روی گلستان چون رسد فصل خزان

من هم از درد فراقت آن چنان گردیده ام

صبح کردم شام هجرت را به امید وصال

درغمت روئین تن وصاحبقران گردیده ام

چون بلند اقبال اندر نظم ونثر از عشق تو

شور شهر وفتنه آخر زمان گردیده ام

شمارهٔ ۲۹۳

من اگر دور از توام پیش توام

با همه بیگانه و خویش توام

بی خبر از کفر ودینم کرده عشق

این قدر دانم که درکیش توام

پادشاهی را نیارم درنظر

فخر من این بس که درویش توام

خواهم ای ساقی ز می مستم کنی

من نه دربند کم وبیش توام

خوشتر است از نوشدارو درد تو

بهتر است از انگبین نیش توام

زهر کز دست تو از تریاق به

به زجدوار آمده بیش توام

چون بلنداقبال دل ریشم مدام

تا توگفتی مرهم ریش توام

شمارهٔ ۲۹۴

فاش گویم عاشق رخسار دلبر گشته ام

هرکجا بنشسته زاهدگفتا کافر گشته ام

حاجت شمع وچراغم نیست در تاریک شب

زآنکه من همسایه با ماه منور گشته ام

مژه دلدار را گفتم که چون بخت منی

گفت آری ز آن سیه گردیده و برگشته ام

مهر عالمتاب را گفتم چوچهر دلبری

گفت چون اورخ نمود از ذره کمتر گشته ام

دلبر ما هر زمان گردد به شکلی جلوه گر

مر مرا هم بین که آندم شکل دیگر گشته ام

گر ببینی احمدش بینی که من هستم بلال

ور ببینی حیدرش بینی که قنبر گشته ام

مهدی آخر زمان گر بینی اورا بنگری

چون بلنداقبال با افلاک همسر گشته ام

شمارهٔ ۲۹۵

عشق چون شمع است ومن پروانه ام

عشق زنجیر است ومن دیوانه ام

عشق دریا ومنم کشتی در او

عشق صهبا ومنش پیمانه ام

عشق چون طوفان کند گردم چو نوح

در بلایش صابر ومردانه ام

دوست در شطرنج عشقم کرده شاه

تا کند مات ازکش شاهانه ام

طایر آسا خواست تا صیدم کند

عشق را دامم نمود ودانه ام

تا دلم شدآشنا با عشق دوست

از همه اهل جهان بیگانه ام

عشق نامم رابلند اقبال کرد

از فغان وناله مستانه ام

شمارهٔ ۲۹۶

برآنند خلقی که من می پرستم

نه از می من از چشم مست تو مستم

تو آن عهدو پیمان خود را شکستی

من آن عهدخودرا کجا کی شکستم

نه هرکس دهدباده من باده نوشم

توگر می فروشی کنی می پرستم

برم رونق از مشک تاتار وتبت

اگر تاری از زلفت افتد به دستم

نه عشقم به روی تو امروزی استی

که عاشق به رویت ز روز الستم

توگفتی گشایم در دیگری را

به روی تو هر گه دری را ببستم

بلند است اقبال آن کس که گوید

به پیش ره دوست چون خاک پستم

شمارهٔ ۲۹۷

همه از باده من از گردش چشمت مستم

حاجتم نیست به می جام بگیر از دستم

دل ز مهر چوتوماهی نتوان کردرها

در خم زلف توماهی صف اندر شستم

تا که هستم به جهان عشق تودارم در دل

نیستم پیش وجود تو چه گفتم هستم

گوئی انر پی خوبان جهان چندروی

به خدا در شکن طره تو پا بستم

دل ما را چو سرزلف به عارض مشکن

نه تو گفتی که من آن عهد وفا نشکستم

گفتی از رویادب دررهم از جا برخیز

خبرت نیست که من از سر جان برجستم

گرچه ازدولت عشق توبلنداقبالم

پیش پایت بنگر بین که چو خاک پستم

شمارهٔ ۲۹۸

من نه مستم از شراب از چشم یار مستم

از نگاهی کرده است آن دلبر عیار مستم

شاه وشیخ وشحنه شهر آگهند از مستی من

من به بزم شاه وهم درکوچه وبازار مستم

گرحریفان جمله مستنداز شراب می فروشان

من ز صهبائی که خود پرورده آن دلدار مستم

نهی فرموه است شاه از مستی وآزار مردم

من اگر مستم ولی بنگر که بی آزار مستم

من نه کورم پای تا سر چشم وچشم پر زنورم

گر به رفتن دست دارم بر در ودیوار مستم

مطربا نی زن دمی شاید برم از دل غمی را

ساقیا می ده کمی زیرا که من بسیار مستم

چشم مست او ربود از دست هوش ودانشم را

چون بلند اقبال اگر گویم چنین اشعار مستم

شمارهٔ ۲۹۹

دوش با خونین دل خود گفتگوئی داشتم

صوفی آسا تا سحرگه های و هوئی داشتم

گفتم ای آشفته دل دیشب نمی دیدم ترا

گفت جا در طره ی زنجیر موئی داشتم

گفتمش چون بود در آن طره احوالت بگفت

با همه آشفتگی حال نکوئی داشتم

گفتمش آن طره چوگان بود گوئی درنظر

گفت من هم پیش اوخود را چه گوئی داشتم

گفتمش هم سرکش وهم تند وهم بدخو شدی

گفت چندی خو به ترک تندخوئی داشتم

گفتمش آن آتشین خوهیچ لطفی با توداشت

گفت آری در بر او آبروئی داشتم

گفتم ای دل چون بلنداقبال اقبالت نشد

گفت چون هر لحظه در دل آرزوئی داشتم

شمارهٔ ۳۰۰

به چین زلفت ار مشک ختا گفتم خطا گفتم

تورا مه گفتم ار مه را سها گفتم خطا گفتم

اگر قد تورا سرو سهی خواندم غلط خواندم

وگر خد تو را ماه سما گفتم خطا گفتم

تو را گر سست عهد وسخت دل گفتم مرنج از من

ندانستم غلط کردم خطا گفتم خطا گفتم

نگویدجز به جانان شرح حال خویشتن عاشق

من ار راز دل خود با صبا گفتم خطا گفتم

بلند اقبال مشک افشان کجا باشد هما را پر

اگر آن زلف را پر هما گفتم خطا گفتم

شمارهٔ ۳۰۱

لب لعل تو یاقوت است مرجان راست یاقوتم

که ازاوچهرمن شد کهربا گون اشک یاقوتم

تو از گیسو اگر مانی به برج عقرب ومیزان

مراهم منزل است از اشک چشمان دلو وخود حوتم

شوم زنده کفن درم ز جا خیزم پس از مردن

کسی ذکر ار کند نام تورا در پیش تابوتم

ز غم سوزم چنان کز من نماندهیچ خاکستر

که پیش آتش رویت به حراقی چو باروتم

نکردم درجوانی چارده درددل خود را

چه بر میآید از دستم که اکنون پیر فرتوتم

به دل گفتم که پیدا نیستی هستی کجا گفتا

که درچاه زنخدانش معلق همچو هاروتم

بلند اقبال را گفتم که چونی از غمش گفتا

که در دریای اشک دیده جا گردیده چون حوتم

شمارهٔ ۳۰۲

خراب کرد فراق رخ تو بنیادم

روا بود که کنی از وصالت آبادم

به هر لباس کنی جلوه هستمت عاشق

که دل به عشق تو درعالم ازل دادم

اگر به صورت لیلی شوی چو مجنونم

وگر به جلوه شیرین شوی چوفرهادم

وصال وهجر تودرپیش من بود یکسان

به دوستی که نه از این غمین نه ز آن شادم

مرا توروز وشب اندر برابر نظری

ز قیدنیک وبد و وصل وهجرت آزادم

دلم ز عشق توپر آتش است و دیده پر آب

شوم چوخاک پس از مرگ وچون بردبادم

دل ار که راه به دل دار از چه روعمری است

نه یاد کرده ای از من نه رفتی از یادم

فراز شاخه طوبی بدم بلند اقبال

چه شد که در قفس این جهان درافتادم

شمارهٔ ۳۰۳

دست درحلقه آن زلف پریشان کردم

هر چه دل بود در آنبی سروسامان کردم

گرچه هر حلقه آن زلف چو ثعبانی بود

پنجه بی واهمه در پنجه ثعبان کردم

دامن من به مثل کان بدخشان گردید

بسکه خون جگر از دیده به دامان کردم

دست من خسته شد از بس به گریبان زد چاک

یادهرگه که از آنچاک گریبان کردم

همه گفتند که درد تو ندارد درمان

درد خود را ز لب لعل تودرمان کردم

گشته ثابت به حکیمان که بود جوهر فرد

در وجودش ز دهان توچو برهان کردم

قدسیان نام نهادند بلنداقبالم

در ره عشق تو تا ترک دل و جان کردم

شمارهٔ ۳۰۴

دوش در مستی به زلف یار چنگی می زدم

مست بودم پنجه در چنگ پلنگی می زدم

می زدم بر سینه گاهی خنجر از ابروی او

گاهی از مژگان وی بر دل خدنگی می زدم

دیدم آن سیمین بدن دل سخت تر دارد ز سنگ

من هم از حسرت همی بر سینه سنگی می زدم

من در اول گر زکار عشق بودم باخبر

کی دم اندر پیش خلق از نام و ننگی می زدم

در اطاعت گر اشارت می شد ازجانان به من

یونس آسا گام در کام نهنگی می زدم

من همان رستم دلی هستم که دیدی بارها

خویش را در جنگ بر پور پشنگی می زدم

دوش مانند بلند اقبال بی دل تا به صبح

هی به سر از دست ترک شوخ وشنگی می زدم

شمارهٔ ۳۰۵

کافرم خوانند چون عاشق بدان دلبر شدم

کفر اگر این است دلشادم که من کافر شدم

نیست غم زاهد اگر گوید که من درظلمتم

کو چنان چشمی که تا بیند مه انور شدم

دلبر من دل نبرد از من چو دیدم روی او

خود گرفتم دل به دست وخود برش دل بر شدم

کی شود ممکن مرا پروا ز گلزار وصال

من که در هجرش بتر از طایر بی پر شدم

گر خلیل الله اندر آتش افتاد و نسوخت

من به هجران عمر را پرورده آذر شدم

فاش گویم مر مرا دلبر پرستی مذهب است

گرمسلمان خوانیم یا گوئی از دین در شدم

داشت روئی حیدر آسا ابروئی چون ذوالفقار

شد بلنداقبال یارم بر درش قنبر شدم

شمارهٔ ۳۰۶

پای بند خم آن زلف گره گیر شدم

از جنون عاقبت الامر به زنجیر شدم

این همه چین نه ز پیری است که دارم به جبین

در جوانی ز غم یار چنین پیر شدم

نه ز بسیاری عمر است که پشتم شده خم

قدخمیده چو کمان ز آن قد چون تیر شدم

شد زتاراج غمش ملک وجودم ویران

شکر لله که کنون قابل تعمیر شدم

جان به در بردم از آن خنجر مژگان اول

آخر از ابروی او کشته به شمشیر شدم

دست تدبیر من ازچاره گری کوته شد

تا گرفتار به سرپنجه تقدیر شدم

چون بلنداقبال از بس که خورم خون جگر

بر سر خوان حیات از دل وجان سیر شدم

شمارهٔ ۳۰۷

از چهر آتشین تو آتش به جان شدم

آتش کند چه سان به نیستان چنان شدم

آوخ که اشتم قدی از راستی چو تیر

ز ابروی چون هلال تو خم چون کمان شدم

گفتم که نور روی تو گردد چراغ من

در پیش ماهتاب تو تارکتان شدم

چون حالت دهان تو گشتم خوشم ازین

کز بی نشان دهان تو من بی نشان شدم

کردم شب فراق تو را صبح وزنده ام

در ملک عشق خسرو صاحبقران شدم

دیگر مرا به دل نبود هیچ آرزو

از دولت وصال تو چون کامران شدم

بودم زهجر خسته و پیر و نزار و زار

نبود عجب ز وصل تو کز سر جوان شدم

هیچ اطلاعی از الف و با نداشتم

کردی تو تربیت که ادیب جهان شدم

در روزگار نام ونشانی ز من نبود

از عشق یار صاحب نام ونشان شدم

بی جان ترم ز سایه و بی سایه تر ز جان

از بس چو سایه در پی جانان روان شدم

تا بت پرستیم شده مذهب به عشق دوست

فارغ ز کفر و دین وز سود و زیان شدم

پرسیدم از زحل ز چه رفعت گرفته ای

گفتا به کوی یار تو چون پاسبان شدم

اقبال من ز عشق تو اول بلند بود

آخر ز هجر روی تو پست و نوان شدم

شمارهٔ ۳۰۸

گر چون دهان دوست ز غم بی نشان شدم

در پیش تیر غمزه چشمش نشان شدم

بودم به قد چو تیر وز غم چون کمان شدم

بودم به عمر پیر وز عشقش جوان شم

ز آن ترک تندخوست که دارم به سینه سوز

ز آن آتشین رخ است که آتش به جان شدم

جز دل خبر نداشت ز اسرار من کسی

چون فاش گشته از دل خود بد گمان شدم

بردم به کوی دوست پناه از گناه خویش

آسوده دل شدم که به دار الامان شدم

عفوش چو بود بی حد و فضلش چو بی حساب

کردم گناه و در صدد امتحان شدم

با من مگو که از چه شدی رندوباده خوار

از دوست حکم شد که چنان شو چنان شدم

بودم بتا به وصل توخرم چونوبهار

از صرصر حوادث هجرت خزان شدم

شد صبح شام هجر ونمردم زهی توان

درملک عشق خسرو صاحبقران شدم

نمرود غم فکنده به نارم خلیل وار

دیدم به یاد روی تو درگلستان شدم

در روزگار از آن شده اقبال من بلند

کافتاده پیش پای بتان خاک سان شدم

شمارهٔ ۳۰۹

ای دل اگر یار منی در عشق شو ثابت قدم

ور تو پرستار منی خو کن به درد ورنج وغم

از درد وغم گر خون شوی وز دیده ام بیرون شوی

افزون تر از اکنون شوی در نزدجانان محترم

رو درپی آن نازنین درهر صباح وهر پسین

درهر زمان وهر زمین گر دیر باشد یا حرم

گر آن نگار تندخو شد ترش روی و تلخ گو

باید که اندر پیش او نه لا بگوئی نه نعم

هستی اگر پابست وی یا مست چشم مست وی

ساغر بنوش از دست وی هست ار به جای باده سم

باید ز توصدق وصفا یار ار کند جور وجفا

کزتونشاید جز وفا وزاونباید جز ستم

از دل ز اهل حال شو چون من بلند اقبال شو

ساکت ز قیل وقال شو غمگین مباش از بیش وکم

شمارهٔ ۳۱۰

نیارد سروهرگز میوه من چیزی عجب دیدم

به سروقامت دلبر ز شیرین لب رطب دیدم

ندیدم در رطب نه در شکر نه درعسل هرگز

من این شیرین وشهدی که درآن لعل لب دیدم

چنین حسنی که دارد پارسی گوترک شوخ من

نه از شهر عجم خیزد نه درملک عرب دیدم

سزد از وصل رخسارت گرم در راحت اندازی

که از درد وغم هجرت بسی رنج وتعب دیدم

زند گه چنگ در گوشت کندگه جای بر دوشت

مگر زلف توبدمست است کو را بی ادب دیدم

به رویت ماه اگر از روشنی گفتم مرنج از من

ندیدم خوب رویت را چو درتاریک شب دیدم

مگر دوش از شراب وصل جانان جرعه نوش آمد

بلنداقبال را امروز در وجد وطرب دیدم

شمارهٔ ۳۱۱

یک آه اگر از دل صد چاک برآرم

دود ازشرر دل ز نه افلاک برآرم

چون دامن گلچین شده دامان من از بس

خوناب دل ازدیده نمناک برآرم

روزی به سر تربتم از پای گذارم

درم کفن خویش وسر از خاک برآرم

صد سوز مرا بر جگر از غصه فزاید

گر تیر تو را از دل صد چاک برآرم

ترسم فتد آتش به من وهر چه به عالم

هرگه نفسی از دل غمناک برآرم

گفتم که چه خواهی کنی از زلف بگفتا

ماری به سر دوش چو ضحاک برآرم

گردد چو بلند اقبال ار بخت مرا یار

کام دل از آن دلبر بی باک برآرم

شمارهٔ ۳۱۲

چنان اندر کمند طره جانان گرفتارم

که امید رهائی ره ندارد در دل زارم

ز عشق مورخط یار ومار زلف دلدارم

تو پنداری به گوشم رفته مور و در بغل مارم

اگر زاهد کند از عشق روی دوست انکارم

چه غم کو را نه انسان از دواب الارض پندارم

کند یارم گر آزارم که دست از عشق بردارم

سرم را گر برد از تن نخواهد بود آزارم

چه باک اندر ره عشقش اگر سر رفت ودستارم

ندارم دست تا دامان وصلش را به دست آرم

چو زلف یار تا در گردن او دست در نارم

ز غم درخون دل آغشته همچون دانه درنارم

ز عشق روی وموی یار صبح وشام درنارم

ز غم می سوزم ومی سازم ودم هیچ درنارم

چه غم عشق ار نهد بر دل غمی هر دم دگر بارم

دل من بختی مست است وپروا نیست از بارم

نباشد چون بلند اقبال سال ومه جز این کارم

که تخم عشق جانان را به مهر آباد دل کارم

شمارهٔ ۳۱۳

ز بسکه روز وشب اندر خیال دلدارم

به هر کجا که نشینم چو نقش دیوارم

برو طبیب مکن در علاج من کوشش

که من ز نرگس بیمار دوست بیمارم

ز عشق روی تومنعم کندهمی زاهد

نه آگه است همانا که من گرفتارم

خرابی دل خود را طلب کنم ز خدا

شنیده ام چوتورا کرده اند معمارم

مپرس حال دل ازمن که گفتنی نبود

ببین درآینه آگه شو از دل زارم

به کشتنم همه عالم شونداگر همدست

گمان مکن که ز عشق تو دست بردارم

برای بندگیت گو چو یوسف اندازند

گهی به چاه و فروشند گه به بازارم

وگر مرا چو خلیل افکنند در آتش

به یاد روی تو آن آتش است گلزارم

جز آنکه از مدد عشق شد بلند اقبال

کسی نگشت و نگردد خبر ز اسرارم

شمارهٔ ۳۱۴

تو راگمان که مناز دوری تو جان دارم

کجا ز هجر تو جان یا به تن توان دارم

مگر نه نی کندافغان وجسم بی جان است

چوآن نیم اگر از دوریت فغان دارم

به اشک سرخ ورخ زرد خویشتن چه کنم

چگونه عشق رخت را به دل نهان دارم

چوتیر قامت وابرو کمان تو را دیدم

از آن بودکه قدی خم تر ازکمان دارم

نه شکوه می کنم از بخت ونه ز جوررقیب

که دارم آنچه به دل درداز آسمان دارم

چگونه روی چمن می شود به موسم دی

ز هجر روی تو من روئی آنچنان دارم

ز پیر میکده دارم لقب بلند اقبال

ببین ز خاک رهش هم به سر نشان دارم

شمارهٔ ۳۱۵

نه میل سیر گلشن نه تقاضای چمن دارم

که در بر سر و قدی لاله رخ نسرین بدن دارم

قمر دارد به سر سرو من وسروچمن قمری

چمندارد کجا کی این چنین سروی که من دارم

مشامم رامعطر کرده است از طره مشکین

دگر حاجت نه بر عنبر نه بر مشک ختن دارم

دل این آشفته حالی را از آن آشفته مو دارد

من این شیرین کلامی را از آن شیرین دهن دارم

ز هندستان دگر در فارس نارد کاروان شکر

ز بس از آن لب شکرفشان بر لب سخن دارم

بدو گفتم که همچون یوسفی از حسن رخ گفت او

به چاه افتاد ومن آنچاه را اندر ذقن دارم

بگفتم طره را در پیچ وتاب افکنده ای گفتا

به تدبیر دل دیوانه ات مشکین رسن دارم

وجودم آن چنان پرگشته ازمهرت که پنداری

نه من هستم بجای خودتورا در پیرهن دارم

شنیدم قیمت یک بوسه از لب جان ودل کردی

بده بستان ز منکاین هر دو را بر کف ثمن دارم

بیا ساقی بیاور می به بانگ رود وچنگ ونی

چه بیم ازعارف وعامی چه باک از مردوزن دارم

بلند اقبال اگر گوید که اولباده بر من ده

بده کزشوق شعر اوست گر جانی به تن دارم

شمارهٔ ۳۱۶

تعالی الله زجانانی که دارم

ز جانان است این جانی که دارم

به سیر سرو بستانم چه حاجت

از این سرو خرامانی که دارم

به نور ماه وخورشیدم چه خواهش

از این شمع شبستانی که دارم

از آن ترسم که شهری را برد سیل

از این چشمان گریانی که دارم

عجب نی گر بسوزد خشک وتر را

زهجرت آه سوزانی که دارم

به من گفتی که چون بخت تو‌آمد

من این برگشته مژگانی که دارم

بلند اقبال هم گوید ز زلفت

بود حال پریشانی که دارم

شمارهٔ ۳۱۷

نه من به عشق تو امروز خسته وزارم

که کرده اندبه روز ازل گرفتارم

بگفتم از پی خوبان دلا مروگفتا

گمانم اینکه یقین کرده ای که مختارم

مگر به دست من است اختیار من بگذار

که تا بسوزم و سازم کنی چه آزارم

به دست هیچ کسی اختیار کاری نیست

توگرخبر نیی از کار من خبر دارم

به گردن است مرا رشته ای ز طره دوست

به هر طرف که کشد می روم چو ناچارم

گهی مرا به یمین می بردگهی به یسار

گهی عزیز نماید گهی کند خوارم

کسی که آمده اقبال اوبلند از عشق

چرا خبر نبود از من و ز اسرارم

شمارهٔ ۳۱۸

من نه از زلف بتان این سان پریشان روزگارم

باشد از کج گردی چرخ این پریشانی که دارم

چارسوی وشش جهت را هفتخوان کرده است بر من

کرده پنداری گمان روئینه تن اسفندیارم

نیستم اشتر ولی دارم گران باری چو اشتر

بارها با من کشد تا می دد یک مشت خارم

چرخ گویا دردل از من کینه دیرینه دارد

ور نه روز وشب چرا خواهدچنین زار و فکارم

آنچنانم تلخکام از گردش گردنده گردون

کز کف شیرین شکر تلخی دهدچون کوکنارم

از غم روی نگاری شد کنارم لاله زاری

بسکه خون لد همی از دیده ریزد بر کنارم

می کنم دیوانگی تا کس به من الفت نگیرد

باز طفلان راخبر سازد نماید سنگ سارم

من ندانم بعد مردن فارغم از دست گردون

یا که باز از جور او آشفته خاطر درمزارم

بر مرادم گر فلک می کرد گردش چندروزی

چون بلنداقبال می گردید روزی وصل یارم

شمارهٔ ۳۱۹

من همی گویم که عاشق بر رخ آن دلبرم

آبرو بردم زعشق ای خاک عالم بر سرم

آن سمندر بود کاندر آتش سوزان بسوخت

من ندارم تاب این کز پیش اتش بگذرم

یاد دارم اینکه با شمعی شبی پروانه گفت

عاشقم بر روی تو نبود غم ار سوزد پرم

شمع با پروانه گفت از عشقم ار سوزی تو پر

من ز عشق انگبین می سوزد از پا تا سرم

عشق را با دوست چون بینم که باشدمتفق

دوست را بینم به چشم سر چو برخود بنگرم

عشق دلبر نیست امروزی که من دارم به دل

پرورش می داد با شیرین به پستان مادرم

هستم از عشق رخ جانان بلند اقبال لیک

پست تر از خاک ره ووز ذره پیشش کمترم

وصلت امشب کرده روزی کرکرم

ده ز لب یک بوسه داری گر کرم

رخ نمی تابم از اوحربا صفت

آفتاب عارضت را کرگرم

آهوی چشم توباشد شیر گیر

نی عجب از اوکند گر گرگ رم

نشنوم تا پند ناصح را زعشق

شکر گویم کرده گر کرک کرم

چون بلند اقبال اقبالم بلند

گردد از لعلت دهی بوسی گرم

شمارهٔ ۳۲۰

من از فراق توتاچندسوزم وسازم

بکن به وصل خود آخر دمی سرافرازم

گهی چوباد صبا گر به سوی من گذری

نثار پای تو راجای زر سراندازم

مرا به بزم حضور توره دهندکجا

مگر که باد به گوشت رساندآوازم

کجا وصال توروزی شود مرا که به هجر

چوپرشکسته کبوتر به چنگ شهبازم

نمی کشد دل من از قمار عشق تودست

مگر که هستی خود هر چه هست دربازم

ز راه دیده دلم ریخت خون بسی به کنار

دلم هم از غم تو نیست محرم رازم

تو چون بهفوج نکویان دهر سرهنگی

به پایت ار همه سلطان شوم که سربازم

اسیر عالم جسمم شوم سراپا جان

دمی که از قفس تن دهند پروازم

روا بود که ز عشق توچون بلنداقبال

به مهر وماه زنم طعنه بر فلک نازم

شمارهٔ ۳۲۱

خرم آندم که از این بزم جهان برخیزم

همه جانان شوم و از سر جان برخیزم

سر به زانو همه رندان به عزا بنشینند

من چو درحلقه ایشان ز میان برخیزم

خوش ندارند که من دور شوم از برشان

همه را پایم وناگاه نهان برخیزم

دلبر من به درآید ز درم گر روزی

پی تعظیم چو معنی ز بیان برخیزم

نه چه گفتم که ز بس محو شوم در رخ او

مات خواهم شد واز جا نتوان برخیزم

چون اشارت شود از دوست که ازجا برخیز

گر به دوش است مرا کوه گران برخیزم

خواهد ار یار مرا جای به دوزخ باشد

من به میل دلش از قصر جنان برخیزم

خیزد ازجای چه سان بر سر آتش زیبق

هر دم از هجر رخ دوست چنان برخیزم

گر گذار توبیفتد به مزار من زار

بدرانم کفن و رقص کنان برخیزم

پیر ودلخسته ز غم همچو بلنداقبالم

بنشین در برمن تا که جوان برخیزم

شمارهٔ ۳۲۲

دل من هست چو عمان دهان شد صدفم

صدفم پر بود از گوهر وریزد به کفم

دارم از کار خود وکرده خود یأس ولی

باشد امید نجاتی به دل از لاتخفم

یوسف دین ودلم تا شده دور از بر من

همچو یعقوب رودتا به فلک وا اسفم

قوه ناطقه ام بخت به انسانی داد

خودچوحیوان شده دایم پی آب وعلفم

طلعتی بود مرا روشن وصافی چوماه

تارتر از شبم از بس به رخ آمد کلفم

هم مگر فضل خداوند شود شامل حال

ورنه هر کس نگرم بسته کمر بر تلفم

هرکه تیغی به کف آورده بسازد سپرم

هر که تیری به کمان هشته نماید هدفم

چوبلنداقبالم اندیشه ندارم ز جزا

زآنکه مداح وگدای در شاه نجفم

شمارهٔ ۳۲۳

گفتم این شور من ازچیست بگفت از نمکم

گفتمش پیشتر آ تا نمکت را بمکم

زهره ای در بر من یا قمری یا خورشید

دانم این قدر که از روی تورشک فلکم

ز اشک ورخ ساخته ام سیم و زیر پاک عیار

امتحانی بکن ای دوست بزن بر محکم

نه توگفتی دهی ار جان دهمت یک دوسه بوس

دادمت جان نه سه دادی نه دو دادی نه یکم

بی تو ای دوست اگر جای دهندم به بهشت

همچنان است که منزل بود اندر درکم

دامن وصل بتم را به کف آرم روزی

روزگار ار مدد وبخت نماید کمکم

مگر از ره بردم طره طرار بتی

ورنه زاهد نزندراه زتحت الحنکم

تا ز عشق رخت ای دوست بلنداقبالم

نه عجب گر به فلک وصف بگوید ملکم

شمارهٔ ۳۲۴

در خم زلف توتا گشته گرفتار دلم

از پریشانی خودنیست خبردار دلم

تا به عشق تو سروکار دل افتادمرا

شست یکباره دل ودست ز هر کار دلم

بلکه از شربت لعل توشفائی یابد

شده از چشم توچون چشم تو بیمار دلم

دیده تا دیده من طره ورخسار تو را

نیست آسوده دمی از غم و آزار دلم

بی توخارند به چشمم همه گل های چمن

نکند بی رخ تومیل به گلزار دلم

دل سنگین توتا چند نگردد راضی

که شوداز غم هجر تو سبکبار دلم

دلم از بسکه ز هرکس طلبد وصل تو را

درنظرهای خلایق شده بس خوار دلم

خون چرا دادبه چشمم که بریزد به کنار

هم به عشقت نبودمحرم اسرار دلم

تاخبر شد که ز عشق تو بلنداقبالم

شد منادی به همه کوچه وبازار دلم

شمارهٔ ۳۲۵

ای دل آزار مباش از پی آزار دلم

که نباشد به کسی جز تو سروکار دلم

باشد از ابروو مژگان به کفش تیر وکمان

چشم توهستم گر بر سر پیکار دلم

ترک خونخوار توگردیده عدوی دل من

که خدا باد ازین فتنه نگهدار دلم

دل من بختی مست است وندارد پروا

هر چه خواهی بکن ای دوست ز غم بار دلم

چشم بیمار توکرده است دلم را بیمار

جز غم عشق توکس نیست پرستار دلم

دل من خون شد و از دیده من بیرون شد

آفرین بر دل من باد وبه کردار دلم

ز غم از دل نکشم آه که ترسم سوزد

نه فلک از تف یک آه شرر بار دلم

دست حاشا که ز عشق تودل آزار کشم

هر چه ناصح به نصیحت کندآزار دلم

هر که شدخوار دل او رانبود بهره زعیش

من دل داده از آن رو است چنین خوار دلم

ای که پرسی ز دلم مر نه سپردم به تودل

دل بر توست نیی ازچه خبر دار دلم

به گرفتاری دل چاره گری کن ورنه

همه دانندطبیبا که گرفتار دلم

تاچوجان در دل من جای گرفتی ای دوست

شده اند اهل جهان دشمن خونخوار دلم

با رگ وریشه برون آرمش از پیکر خویش

تا نگردد کسی آگاه ز اسرار دلم

دیده دل شده روشن چوبلنداقبالم

شده تا عارض توشمع شب تار دلم

شمارهٔ ۳۲۶

خیمه زدسلطان عشق اندر دلم

کار بس گردیده مشکل بر دلم

گشت خون وز دیده ام آمد برون

از غم شوخی پری پیکر دلم

آرمش با ریشه از پیکر به در

جز توخواهد گر کس دیگ ردلم

بندی ازگیسو بنه بر پای او

تاجنون را در کند از سر دلم

بر ندارد دست از ابروی دوست

گر به خون غلطد از آن خنجر دلم

زاهدا کفر چه وایمان چه

من اسیر آن بت کافر دلم

در برم دل چون بلنداقبال نیست

زآنکه باشد دربر دلبر دلم

شمارهٔ ۳۲۷

خیال رویتوبیرون نمی رودزدلم

بلی به عشق تو آمیخته است آب وگلم

اگر که رشته عمر مرا ز هم گسلی

گمان مدار که پیوند دوستی گسلم

غیاب روی تو بامن چه می تواند کرد

که درحضور تو گوئی نشسته متصلم

بهای بوسه زمن جان ودل چه می طلبی

نه جان ز عشق تو دارم نه دل مکن خجلم

مرا کسالت پیری ز پا نیفکنده است

ز درد عشق توپیمان گسل چنین کسلم

دهدچوشعر توشعرم همه پریشانی

ز بس چوزلف تو آشفته گشته است دلم

اگر چه گشته ام از عاشقی بلنداقبال

گرم نه لطف توشامل شود به حال ولم

شمارهٔ ۳۲۸

از فراقت نه چنان تنگ دلم

که توان گفت چه سان تنگ دلم

به چه سان تنگ بود دیده مور

تنگ گردیده چنان تنگ دلم

گر به محشر ببرندم به بهشت

بی تو درقصر جنان تنگ دلم

با همه تنگ دلی کوه غمی

جای بگرفته در آن تنگ دلم

هر کسی تنگدل است از جهتی

من از آن تنگ دهان تنگ دلم

شکوه ها از غم هجران میگفت

داشت گر نطق وبیان تنگ دلم

اگرم نام بلندا قبال است

از چه این سان به جهان تنگ دلم

نیست ای دل چوتو صاحب نظری درعالم

که جز از دوست نبینی دگری درعالم

پی کاری مروار اهل دلی عاشق شو

که به از عشق نباشد هنری درعالم

بت به بتخانه بسی هست ولی نیست چوتو

آهنین دل صنم سیم بری در عالم

دل سخت تو نشدنرم ونشد گرم به ما

نیست آه دل ما را اثری در عالم

درجان پرتوحسنت چو تجلی فرمود

به جز از عشق نباشدخبری در عالم

دیده ام بس سحر وشام ندیدم گاهی

چون رخ وزلف تو شام وسحری در عالم

همچوقند لبت ای شوخ نداردهرگز

شهدوشیرینی و لذت شکری درعالم

به جز از سروقد و طلعت همچون قمرت

برسر سرو ندیدم قمری درعالم

همچوگیسوی خم اندر خم مشک افشانت

سر زد از نافه کجا مشک تری درعالم

می توان گفت نکوبخت وبلنداقبالم

دهد ار نخل امیدم ثمری درعالم

شمارهٔ ۳۲۹

گفتم که مهی گفت که ماهست غلامم

گفتم که شهی گفت بزن سکه به نامم

گفتم که چه شد مرغ دل از دانه خالت

گفت از پی آن دانه اسیر است به دامم

گفتم ز چه صبحم شده از شام سیه تر

گفتاز رخ چون صبح وز گیسوی چوشامم

گفتم خم ابروی تو مانند هلال است

گفتا بهرخ بین وبخوان ماه تمامم

گفتم قد من ازچه چنین خم شده چون دال

گفت از الف قامت واز زلف چولامم

گفتم که ز جا خیز وبده جام شرابی

گفتا نخورد کس به جز از زهر ز جامم

گفتم که بلنداز چه شداقبل من این سان

گفتا به توقاصد چورسانید پیامم

من اگر خارم اگر گل جا بوددرگلستانم

من اگر نیکم اگر بد بنده این‌ آستانم

خودنمی دانم چه هستم هوشیارم یاکه مستم

گر چنین دانی چنینم ور چنان خوانی چنانم

بشنوم تا خود صدایت را ز سر تا پای گوشم

تا همی گویم ثنایت را ز سر تا پا زبانم

بهتر از داروست جانا از تو آید گر که دردم

خوشتر از سوداست یارا از توباشد گر زیانم

سوزم از عشق تواما هیچ پیدا نیست دودی

کاتشین رخسارت آتش زد به مغز استخوانم

پیش از اینت بیش از این می بود با من مهربانی

توا گر با من نه آنی با تومن بالله همانم

آسمان پیش بلند اقبال من پستی نماید

بشمری در آستان خود اگر از چاکرانم

شمارهٔ ۳۳۰

اگر بداگر خوبم از دوستانم

اگر گل اگر خارم از بوستانم

دلش خواست باشم چنین این چنینم

اگر گفت گردم چنان آنچنانم

به هرجا که بدهدنشانم نشینم

به هر سو که گوید روان شو روانم

اگر گفت شوگوشوم در برش گو

وگر گفت شوصولجان صولجانم

از آن عنبرین طره در پیچ وتابم

وز آن آتشین چهره آتش به جانم

چوگردد وصالش میسر بهارم

چو گردم گرفتار هجرش خزانم

از آنتار وپودم بپاشیده از هم

که در پیش مهتاب رویش کتانم

جلال مرا گر که خواهی ببینی

ببین چون که بیرون برند از جهانم

بلنداست اقبال من شکر لله

که شیر خدا را سگ آستانم

شمارهٔ ۳۳۱

زنده دور از روی آن سیمین تنم

من عجب آهن دل وروئین تنم

حال دل از من چه می پرسی زهجر

کن به رخسارم نگاه وبین تنم

از غم هجران وبار عشق دوست

خسته شد جانم از آن از این تنم

گشت خون از آن لب میگون دلم

شدچومو زآن موی مشک آگین تنم

ده زیاقوتی شراب لعل خویش

روح روح وراحت مسکین تنم

نگذرم از مهرت از ابروی خویش

خنجر آجین گر کنی از کین تنم

چون بلنداقبال از امید وصال

زنده دور از روی آن سیمین تنم

شمارهٔ ۳۳۲

گفتمش دیوانه ام گفتا که زنجیرت کنم

گفتمش ویرانه ام گفتا که تعمیرت کنم

گفتم ازعشق توچون زلف توپرچین شد رخم

گفت درعهدجوانی خواستم پیرت کنم

گفتمش تا چندباشم تشنه دیدار تو

گفت زآب کوثر لب غم مخور سیرت کنم

گفتم ازخیل سگان درگهت خواهم شوم

گفت اگرگردی سگ این آستان شیرت کنم

گفتمش داری ز مژگان تیر وا ز ابروکمان

گفت هستم درخیال اینکه نخجیرت کنم

گفتم اندر پای تو خواهم کهتا میرم ز عشق

گفت تا میری در اقلیم بقا میرت کنم

چون بلنداقبال گفتم هر زمانم حالتی است

گفت میخواهم که تا آگه زتقدیرت کنم

شمارهٔ ۳۳۳

ز آب چشم از بسکه روز و شب زمین را تر کنم

مشت خاکی دست ندهد کز غمت بر سر کنم

کاسه چشم است وافغان دل وخون جگر

بی تو گر مطرب طلب یا باده در ساغر کنم

گشته ام درانتظار از بس ز وصلت ناامید

کافرم گر چون دل آئی در برم باور کنم

خون شودبی شک چو اول روز کاندر نافه بود

وصف زلفت را اگر در پیش مشک تر کنم

از سیاهی چون محک زلفت چو آید در نظر

تا بدوسایم رخی رخ را به زردی زرکنم

شعر من آشفته دیوانم پریشان شد زبس

شرح مشکین طره ات را ثبت دردفتر کنم

پیش سرو قامتت نه نامی از طوبی برم

با می لعل لبت نه یادی از کوثر کنم

آسمان را رشکها از دامنم باشد به دل

دامنم را شب ز اشک از بسکه پراختر کنم

زهره اندر چرخ با یاران خود می گفت دوش

از بلنداقبال کوشعری که تا از برکنم

شمارهٔ ۳۳۴

تونوبهار منی نوبهار را چکنم

به پیش عارض تو لاله زار را چکنم

توسروقد به کنارم نشسته ای شب وروز

صفای سرو ولب جویبار راچکنم

به باغ رفتم وشیدا شدم ز صوت هزار

توچون به صوت درآئی هزار راچکنم

قرار از دل من زلف بیقرار توبرد

به بی قراری زلفت قرار راچکنم

ز چین زلف تو دامان من پر است از مشک

عبیر وعنبر و مشک تتار را چکنم

شنیده ام که تو را بر سر است عزم سفر

توگر روی به سفر من دیار را چکنم

به ناله ها که زدل می کشد بلند اقبال

دگر نوای نی وچنگ وتار را چکنم

شمارهٔ ۳۳۵

شد وقت آنکز بی خودی وصفی ز دلداری کنم

وز طور و طرز دلبری کو دارد اظهاری کنم

دورافکنم هم خرقه را از کف نهم هم سبحه را

در برنمایم طیلسان بر دوش زناری کنم

منصور سازم خویش را وز دل برم تشویش را

گویم اناالحق تا مگر جا بر سر داری کنم

کس نیست با من هم زبان تا گویم از راز نهان

آن به که بنشینم بیان در پیش دیواری کنم

فصل گل است ووقت می درخانه خوابم تا به کی

از شهر باید شد برون تاسیر گلزاری کنم

دیوانه وش درهر گذر گردم برهنه پا و سر

کافتندم از پی کودکان خود را چوسرداری کنم

آسوده سازم حال را بینم بلنداقبال را

جان چون بلنداقبال اگر قربانی یاری کنم

شمارهٔ ۳۳۶

گر توگوئی بت پرستم بت پرستی میکنم

ور توسازی نیستم دعوی هستی می کنم

می کشان مستی اگر از نشئه می کنند

من به عشق روی تو بی باده مستی می کنم

دل همی خواهد تو راگرد فدای خاک راه

بخت اگر یاری کند من پیشدستی می کنم

نیست امروزی گرت هستم غلام ازجان ودل

پیروی از عهدو پیمان الستی می کنم

برتری گر از فلک جست این بلنداقبال من

باز پیش پای توافتاده پستی می کنم

شمارهٔ ۳۳۷

همچو چشم آن صنم بی باده مستی می کنم

چون دهانش نیستم دعوی هستی می کنم

نیستم آگه که کافر یا مسلمانم ولی

این قدر دانم که من دلبرپرستی می کنم

خواست ترک چشم مست اوبرد دل از کفم

زلفش از من بردوگفتا پیشدستی می کنم

گر شوم ماهی روم درقعر دریاها فرو

گویدم زلفش کجا جستی که شستی می کنم

گرچه از عشق رخش هستم بلند اقبال لیک

در رهش افتاده ام چون خاک پستی می کنم

شمارهٔ ۳۳۸

ز حال من خبرت نیست کز فراق تو چونم

همی ز بسکه کنم گریه غرق لجه خونم

که تا به زلف چو زنجیر توکنند به قیدم

همیشه با دل پرخون به درس ومشق جنونم

علاج درد دل از غم سکون وصبر شد اما

کنم چه چاره که از دست رفته صبر وسکونم

ز قید مهر توهرگز برون نمی رودم دل

ز قیدعالم امکان اگر کنند برونم

مرا زعشق تواقبال شدبلند ولیکن

بسی ز درد فراقت شکسته بال وزبونم

شمارهٔ ۳۳۹

تا که خود را ز بر دوست جدا می‌بینم

مبتلای غم و در بند بلا می‌بینم

دل و جانم اگر از عشق فنا شد، غم نیست

که بقای همه را من به فنا می‌بینم

می‌ندانم به حقیقت که چه باشد در عشق

که از او رابطهٔ شاه و گدا می‌بینم

سر مویی ز طبیبان نکشم منت از آنک

درد خود را به لب یار دوا می‌بینم

پادشاهی کنم ار سایه به سر افکندم

زلف او را به صفت پرّ هما می‌بینم

به خدا ذره‌ای از پرتو روی مه ماست

این همه نور که با مهر سما می‌بینم

هر کجا می‌نگرم پرتو نور رخ اوست

از چراغ دل و دیده چه ضیا می‌بینم

کی کجا کس ز دم عیسی روح الله دید

فیض‌هایی که من از باد صبا می‌بینم

دوش وقت سحر آورد مرا مژده و گفت

دلبرت را به سر صلح و صفا می‌بینم

گفتمش یار کجا بود و چه فرمود مگر

که تو را این همه با فرّ و بها می‌بینم

گفت می‌گفت مرا هست بلنداقبالی

که نوازم گرش از وصل روا می‌بینم

شمارهٔ ۳۴۰

نه از وصل تو دلشادم نه درهجر توغمگینم

خیال عشق رویت کرده از بس عاقبت بینم

به امید وصالت در فراقت شاد ومسرورم

ز تشویش فراقت در وصالت زار وغمگینم

مرا تا بت پرستی گشته از عشق رخت آئین

نه پروا دیگر از کفر است ونه اندیشه از دینم

شبی درخواب دیدم می کنم با طره ات بازی

شدم بیدار و بوی مشک می آمد ز بالینم

کفن درم به تن خیزم ز جا گیرم حیات از سر

چودر قبرم گذارندار شود نام توتلقینم

توراخورشید ومه گر سر زده است از چاک پیراهن

مرا بنگر که اندر دامن افتاده است پروینم

ز عکس عارضت چشمم گلستانی بود پرگل

که گرداگرد اوآمد زخار مژه پرچینم

تورادر بندگی هستم چوقمری طوق درگردن

زنی همچون خروس از تاج اگر بر سر تبر زینم

سزدگر چون بلنداقبال مدحت گویم از خسرو

چولعل شکرافشانت ز بس شعر است شیرینم

شمارهٔ ۳۴۱

تا گدای درتوام شاهم

شاه را رشک آید از جاهم

مهر وماهم مطیع فرمانند

حرکتشان بود به دلخواهم

بی خبر گرچه از خودم لیکن

از بدونیک دهر آگاهم

من خلیل نشسته درآذر

یوسف اوفتاده درچاهم

تن چوکاه است وجان چو دانه خوش است

که جدا دانه گردد از کاهم

بر رخم پرده از غبار تن است

پرده چون از رخ افکنم ماهم

گفتم ای دل ز رازهای نهان

سخنی بازگو ز هر راهم

گفت خامش مگر نمی دانی

محرم خاص خلوت شاهم

ای خوش آندم که چون بلنداقبال

بنشینیم ما و اوباهم

شمارهٔ ۳۴۲

توگرماه منی من ماه تابان را نمی خواهم

توگر سرو منی من سروبستان را نمی خواهم

تمنا می کند هر کس ز یزدان حور وغلمان را

توگر یار منی من حور وغلمان را نمی خواهم

به کویت پاسبانم گر کنی بالله که درعالم

خراج ملک قیصر تاج خاقان رانمی خواهم

نه درهجرت دلم خون گشت ونه جانم ز تن بیرون

من از این دل بری هستم من این جان را نمی خواهم

اطاعت لازم است از دوست اگر گوئی که کافر شو

همان کفرم شود ایمان به جز آن را نمی خواهم

شنیدم دخت ترسائی به صنعان گفت ترسا شو

چو عاشق بود براوگفت ایمان را نمی خواهم

بت من درکلیسا رفت وبتها را شکست از هم

برهمن گفت بشکن کز تو تاوان را نمی خواهم

رضا گر بر قضا گردی عزیز مصر خواهی شد

نیی یوسف اگر گوئی که زندان رانمی خواهم

بلند اقبال را گفتم به دردخود علاجی کن

بگفتا دردم از عشق است و درمان رانمی خواهم

شمارهٔ ۳۴۳

توسلیمانی وما مورتوایم

لیک شیریم چومنظور توایم

غائب از چشمی و حاضر به خیال

تو مپندار که ما دور توایم

چه غم از فتنه چشمت شب وروز

که گرفتار شر و شور توایم

توگر از تندی خو زنبوری

ما به پیش تو چو انگورتوایم

هر خطائی که بکردیم وکنیم

همه زآنروست که مغرور توایم

گر بجنگیم به شاه توران

همه رستم جگر از زور توایم

گر کلیم تو بلند اقبال است

همه گویند که ما طور توایم

شمارهٔ ۳۴۴

ما اگر خاریم اگر گل از گلستان توایم

ما اگر نیکیم اگر بد در شبستان توایم

نه زجور چرخ می نالیم ونه از دست بخت

زآنکه آشفته دل از زلف پریشان توایم

دل پریشان تر ز مشکین طره طرار تو

بخت برگشته تر ازبرگشته مژگان توایم

تیر اگر آری به کف گردیم تیرت را هدف

پتک اگر گیری به زیر پتک سندان توایم

جنگ اگر داری سپر از چنگ اندازیم ما

حاش لله ما کجا کی مرد میان توایم

از دل وجان شاد وآزاریم از قیدجهان

تا اسیر عشق وتا دربندوزندان توایم

هرچه فرمائی اطاعت پیشه ایم از جان ودل

تامطیع امر تو محکوم فرمان توایم

چون بلنداقبال بایدجان به قربانت کنیم

تا بدانی گوسفند عید قربان توایم

شمارهٔ ۳۴۵

توصاحب کرمی ما گدای کوی توایم

تمام تشنه یک قطره ز آب جوی توایم

نمی شود دل ما خالی ازخیال رخت

همی به روز وشب از بس درآرزوی توایم

ز دیده غائب واندر دلی چنان حاضر

که روبه هر طرف آریم رو به سوی توایم

نشسته ای به بر ما چو جان ودل شب وروز

ز غفلت است که دایم به جستجوی توایم

تو آفتاب درخشنده ای وما حربا

به هرکجا که کنی روی ربروی توایم

مران زگفته بدگو ز آستان ما را

چرا که عاشق رخساره نکوی توایم

همه شکسته دلیم وهمه پریشان حال

ز عشق روی تو آشفته تر ز موی توایم

گرت به بازی چوگان وگوهراس افتد

بگیر چوگان از زلف خود که گوی توایم

دگر به باده چه حاجت که چون بلنداقبال

مدام سر خوش وبیخود ز گفتگوی توایم

شمارهٔ ۳۴۶

ما کجا کی عاشق دلخسته ایم

عشق را برخود به تهمت بسته ایم

از غم بی آلتی افسرده ایم

حاش لله کی کجا وارسته ایم

اینکه پروازی نمی بینی زما

همچو مرغ بال وپر بشکسته ایم

اینکه جولائی نمی آریم ما

زیر بار محنت وغم خسته ایم

چون بلنداقبال بی دل روز وشب

بر سر راه طلب بنشسته ایم

شمارهٔ ۳۴۷

ما عاشقان مست دل از دست داده ایم

از دست رفته ایم وز پا اوفتاده ایم

چشم ازجهان وهرچه در اوهست بسته ایم

بر روی خویشتن در دولت گشاده ایم

هر جا که عاشقی است به پیشش نشسته ایم

هر جا که دلبری به برش ایستاده ایم

با درد وغم اگر چه دچاریم خرمیم

هر چندپر ز نقش ونگاریم ساده ایم

گه ساکت وخموش چورندان خرقه پوش

گه درخروش وجوش چوخم های باده ایم

ما را مبین به روزکه درویش مسلکیم

شبها به صدر میکده بین شاهزاده ایم

زاهدکند ز رفتن میخانه منع ما

گویا نه آگهست کز این خانواده ایم

امروز ما به میکده ساکن نگشته ایم

روز الست پا و سر آنجا نهاده ایم

آن شه چورخ نمودبه شطرنج عشق او

ما مات مانده در شط رنج و پیاده ایم

درجمع وخرج عشق رخ خود نگار ما

ما را نوشته باقی اگر چه زیاده ایم

هرگه پی شکار شود شاه ما سوار

اندر رکاب اوسگ سر در قلاده ایم

اقبال ما ز عشق بلنداست وارجمند

ما را مبین که پست تر از خاک جاده ایم

شمارهٔ ۳۴۸

دین ودل درعشق یار از گفتگوئی داده ایم

قوت روح وقوت جان را ز بوئی داده ایم

عاقلان دیوانه می خوانندما ز آنکه ما

دل به دست دلبر زنجیر موئی داده ایم

خاک ما را آتش سودای او بر باد داد

نه همی اندر هوایش آبروئی داده ایم

حال دل ازما چه می جوئی که در میدان عشق

دل به چوگان سر زلفش چوگوئی داده ایم

بالله از دوزخ اگر اندیشه ای داریم ما

زآنکه دل را خو به ترک تندخوئی داده ایم

تاابد سبز است وخرم نونهال بخت ما

چونکه جای او را کنار آب جوئی داده ایم

ما دراین میخانه می خواهیم از پیر مغان

کی کجا دل بر خمی یا بر سبوئی داده ایم

برمچین زاهد ز ما دامن چوبر ما بگذری

ما به دریا خویشتن را شستشوئی داده ایم

گفتم او را کی مرا کردی بلنداقبال گفت

از دلت آنم که ترک آرزوئی داده ایم

شمارهٔ ۳۴۹

گوئیم عاشقیم وز هجرت نمرده ایم

گویا هنوز بهره ز عشقت نبرده ایم

امروز در زمانه منجم چوما مجو

شب تا سحر ز بس همی اختر شمرده ایم

شرحی ز شوق وصل تونتوان بیان نمود

از دردهجر بسکه غمین وفسرده ایم

عشق تو نقش بست چوما را به لوح دل

از لوح دل علایق هستی سترده ایم

دامان ما چوچهر توگردیده لال گون

از راه دیده خون دل از بس فشرده ایم

مستیم آنچنان که ندانیم پا ز سر

هستیم در خیال تو صهبا نخورده ایم

شد چون بلنداقبال اقبال ما بلند

تا دل به دست عشق تودلبر سپرده ایم

شمارهٔ ۳۵۰

ما به یاد آن پری دیوانه ایم

خلق پندارند ما فرزانه ایم

تا به جانان آشنا گردیم ما

از همه اهل جهان بیگانه ایم

مرد و زن ما را نصیح گوولی

ما به کار عاشقی مردانه ایم

طایر آسا پیش زلف وخال دوست

مبتلای دام بهر دانه ایم

حور وکوثر گر طلب زاهدکند

ما طلبکار وی ومیخانه ایم

شمع رخ هر جا فروزد دیار ما

سوختن را پر زنان پروانه ایم

تا مگر چنگی به زلف او زنیم

از غمش دل ریش تر از شانه ایم

میل می خوردن گر آن دلبر کند

تا نهیمش لب به لب پیمانه ایم

چون بلنداقبال ای گنج مراد

تا دهیمت جا به دل ویرانه ایم

شمارهٔ ۳۵۱

در تصور ما که ما بینای روی دوستیم

دوست پیش ما وما درجستجوی دوستیم

از پریشان حالی است این حالت ونبود شگفت

و این چنین آشفته دل وآشفته موی دوستیم

برمشام ما نگردد بوی گلها کارگر

زآنکه دایم در زکام از عطر بوی دوستیم

دوست چون خورشید رخشان است وما حربا صفت

رو به هر سو کونماید روبه سوی دوستیم

ترک دل کردیم وترک جان وترک آرزو

زآنکه هر گام وهرره کامجوی دوستیم

گر چمن زنگاری از باران شود چون خط یار

ما چنین سرسبز وخرم زآب جوی دوستیم

صبح وظهر ومغربی زاهد کند ذکری وما

سال وماه وروز و شب درگفتگوی دوستیم

زآتش دوزخ حکایت کم کن ای واعظ که ما

عمر را پرورده سوزندخوی دوستیم

چون گدا برمال وهمچون تشنه بر آب زلال

در خیال یار واندر آرزوی دوستیم

باده ای ساقی مکن درجام بهر ما که ما

مست وبیخوداز می خم وسبوی دوستیم

چون بلنداقبال برافلاکشد هیهای ما

بسکه روز وشب همی درهای وهوی دوستیم

شمارهٔ ۳۵۲

یک یار وفادار دراین شهر ندیدیم

وز گلشن این دهر به جز خار نچیدیم

از سفره این بزم به جز زهر نخوردیم

وز ساغر این عیش به جز غم نچشیدیم

دل کندزما یار ودل از یار نکندیم

برید زما مهر وازاوما نبردیم

هرکس که ستم کرد به ما ناله نکردیم

دیدیم بدو پرده کس را ندردیدیم

تا دیده ما دید ندیدیم به جز دوست

جز قصه حسن رخش از کس نشنیدیم

ای یار چه کردیم که کندی پرما را

از بامتوبربام دگر کس نپریدیم

ز اقبال بلندی که به ما داده خداوند

جز بار بتان بار کسی را نکشیدیم

شمارهٔ ۳۵۳

ما روز ازل عاشق رخسار توبودیم

آشفته تر از طره طرار تو بودیم

زآن پیش که زلف تو شوددام دل ما

از دانه خال توگرفتار تو بودیم

هستیم خبردار ز هر کار تو ای یار

شب تا به سحر در پس دیوار توبودیم

دانی به وجودآمده ایم ازعدم از چه

از بسکه همی طالب دیدار تو بودیم

حسن رخ تو شهره آفاق شد ازعشق

ما گرمی ورونق ده بازار توبودیم

منصور شد از عشق تو سردار سر دار

ای کاش که سردار سر دار تو بودیم

زآن پیش که روید نی وخیزد شکر از نی

شکر شکن از لعل شکربار تو بودیم

ما رانه تنی بود ونه جانی نه مزاجی

کز نرگس بیمار تو بیمار توبودیم

ما را که بهدهر این همه اقبال بلنداست

ز آنروست که گنجینه اسرار توبودیم

شمارهٔ ۳۵۴

ما ز گیسوی پریشانی تو آشفته تریم

زخیال لب چون لعل تو خونین جگریم

نه ز خاکیم ونه از آب ونه از آتش وباد

آدمی شکل ولیکن نه ز جنس بشریم

آگه از عالم اسرار وخبر ازهمه کار

لیک افتاده چومستان وز خودبی خبریم

گنج قارون بر ما هست تلی خاکستر

که ز اشک ورخ خودمعدن زروگهریم

تلخ کامیم به کام همه هستیم چو زهر

پای تا سر همه شوریم ولی نیشکریم

دل ما دیده بسی دلبر وآمد برتو

لوحش الله که چه صافی دل وصاحب نظریم

همه گفتیم ولی ذکر بلند اقبال است

ما چه نیکی طلبیم از توکه از بد بتریم

شمارهٔ ۳۵۵

ز سوز عشق تودرسینه آتشی داریم

در آتشیم وعجب حالت خوشی داریم

شودنصیب دل ما هر آن بلا که رسد

دل شکسته زار بلاکشی داریم

ز چشمهای توما را دلی بود بیمار

ز طره های توحال مشوشی داریم

گرفته نقش خیال رخ تو دردل ما

بیا که منزل خاص منقشی داریم

به ما مگو زچه شوریده ایم و دیوانه

مگر نه چون تو نگار پریوشی داریم

توراست سیم ز ساق ومراست زر از چهر

عجب من وتوزر وسیم بی غشی داریم

بگفتمش چه رخت کرده با بلند اقبال

بگفت بر شه شطرنج اوکشی داریم

شمارهٔ ۳۵۶

ساقی به یاد چشم وی برخیز و ده جام مِیَم

مطرب دلم دارد فغان حاجت نباشد بر نیم

می خوش بود از دست وی بی وی نبخشد نشئه می

می می‌شود بر من حلال آندم که می بدهد ویم

گویند اندر فصل گل نوشید باید جام مُل

کو تا بهاران ساقیا برخیز ومیده در دیم

بنشسته پیشم دخت تاک از شحنه و شیخم چه باک

از کس ندارم هیچ بیم ار خلقی افتند از پیم

جم گو بیاور جام می تا کی سخن گویی ز کی

در عهد رکن‌الدوله من امروز هم جم هم کیم

در عصر رکن الدوله من باید کنم ساغر زدن

عشرت نه امروز ار کنم، مستی بباید پس کیم

همچون بلنداقبال شه فخر آورم برمهر و مه

انعام این شیرین غزل شه بخشد ار ملک ریم

شمارهٔ ۳۵۷

آگه نیی که بیتو شب و روز چون کنیم

دل را کنیم خون وز چشمان برون کنیم

جور وجفا هر آنچه توافزون کنی به ما

ما با توطور مهر ووفا را فزون کنیم

دیوانه راست جای به زنجیر زلف تو

زنجیر گشته به که خیال جنون کنیم

گفتی کنیم صبر وسکون در فراق تو

طاقت دگر نمانده که صبر و سکون کنیم

عشاق چهره از غم دل زرد کرده اند

ما رخ ز خون دیده همی لاله گون کنیم

ای دل به حیرتم که شکایت به هجر دوست

از جورچرخ یاکه ز بخت زبون کنیم

اقبال ما چوگشته بلنداز وصال دوست

هر عشرتی که هست بیا تاکنون کنیم

شمارهٔ ۳۵۸

کسی نشدخبر از حال ما که ما چونیم

خبرشدند همین قدر را که دلخونیم

ز شور شکر شیرین لبی چوفرهادیم

ز عشق طلعت لیلی رخی چومجنونیم

اگر چه زرد رخانیم از غم دلدار

به صدرمیکده بنگر که چهر گلگونیم

ز شورعشق ندانیم پای را از سر

به حکمت ار چه معلم تر از فلاطونیم

مبین که خرقه ما رفته رهن باده ناب

ز سیم اشک وزر چهره گنج قارونیم

مبین که بی خبرانیم این چنین از خود

که آگه از همه اوضاع ربع مسکونیم

به مهر یار سرشتند عنصر ما را

بیا زحق مگذر بین که طرفه معجونیم

به عشق طلعت دلبر هر آن چه وصف کنیم

که ما چنین وچنانیم صد ره افزونیم

به نطق شکر وشهدیم چون بلنداقبال

به کام اگر چه بسی تلخ تر ز افیونیم

شمارهٔ ۳۵۹

دل به من گوید ز غم کز شهر در هامون رویم

من بدوگویم بیا تا زاینجهان بیرون رویم

هر دوحیرانیم وسرگران به کارخویشتن

راه دور و پای لنگ وتوشه ای نه چون رویم

نیست چون پائی به زانو ره رویم وخون دل

قوت جان سازیم وزاینجا با دل پرخون رویم

بوی لیلی برمشام ما نیامد ز این دیار

تا به هر جائی که لیلی هست چون مجنون رویم

اهل میخانه همه گویند گلگون چهره اند

ما هم آنجا ز اشک خونین با رخ گلگون رویم

بر دردولت سرای یار اگر ندهند بار

صد دلیل آریم ودر پیشش به صدافسون رویم

چون بلند اقبال داردعزم کوی آن صنم

خیز ای دل تاکه ما هم همرهش اکنون رویم

شمارهٔ ۳۶۰

به که ما دیوانه از عشق پری روئی شویم

تا مگر زنجیری زنجیر گیسوئی شویم

دوزخ سوزان چو از بهر گنهکاران بود

همنشین باید به ترک آتشین خوئی شویم

ما که نتوانیم جان در بردن از چنگال مرگ

کشته آن خوشتر که ازشمشیر ابروئی شویم

چاک زد بر پهلوی ما خنجر مژگان یار

چاره جو ز آن لعل لب از نوشداروئی شویم

یارمیل بازی چوگان وگودارد دلا

پیش چوگان سر زلفش بیا گوئی شویم

گر شود دریا پر از می کی دهدما را کفاف

لیک مست از باده عشق تواز بوئی شویم

شاید از آشفتگی ما را شود حاصل نجات

چون بلنداقبال اگر آشفته از موئی شویم

شمارهٔ ۳۶۱

روز است وآفتاب است شمع و چراغ جوئیم

دلبر بر دل ماست واز اوسراغ جوئیم

غافل که خضر بر خلق از حق دلیل راه است

ما گمرهان دلیل راه از کلاغ جوئیم

نرگس بنفشه سنبل نسرین ولاله وگل

در پیش دلبر وما از صحن باغ جوئیم

باشدعلاج هر درد از شربت لب دوست

ما دردخویشتن را درمان ز داغ جوئیم

درروزگار نبودجز نامی از فراغت

ما رانگر که دایم از وی فراغ جوئیم

شمارهٔ ۳۶۲

یا رب آن عمر ز من رفته به من بازرسان

آن گرانمایه درم را به عدن بازرسان

نه دل اندربر من باشد ونه دلبر من

دلبرم را به بر ودل بر من بازرسان

تا که گل شد زچمن روی چمن گشت چومن

صوت بلبل به گل وگل به چمن بازرسان

روز وشبناله کشددل به برم چون ناقوس

بت کافر دل ما را به شمن بازرسان

عهدکردم که کنم جان به نثار قدمش

به منش تا رمقی هست به من بازرسان

نشکنم عهد به زلفش قسم انشاء الله

یا ربم زود به آن عهد شکن بازرسان

گشت چون نافه دل تنگ من از غم پرخون

آهوی وحشی ما را به ختن بازرسان

بکن از وصل رخ یار بلنداقبالم

آن سفرکرده ما را به وطن بازرسان

شمارهٔ ۳۶۳

نیست غم پروانه را از سوختن

بایداز اوعلم عشق آموختن

خواهی ار روشندلی مانند شمع

آتشی باید به جان افروختن

ریخت چشمم در دلم خون هر چه بود

ز آن تلف آمد وز این اندوختن

جامه صبرم که شددر هجر چاک

جز ز دست وصل نایددوختن

خویش را پروانه کن پروا نکن

ای بلند اقبال اندرسوختن

شمارهٔ ۳۶۴

پیش شمع عارضش پروانه می باید شدن

سوختن را ز آتشش مردانه می بایدشدن

خال جانان دانه است و زلف او دام بلا

مبتلای دام از آن دانه می باید شدن

در نظر آیدچوزنجیری مرا گیسوی دوست

هستی ار عاقل دلا دیوانه می باید شدن

تا مگر راهی به زلف آن صنم پیدا کنیم

لاجرم دلریش تر از شانه می بایدشدن

بعد مردن چون زخاک ما کندگل کوزه گر

تا نهیمش لب به لب پیمانه می بایدشدن

باده درجام وقدح ما راکفایت کی دهد

بر سر خم جانب میخانه می باید شدن

چون بلنداقبال تا تعمیر را قابل شویم

از دل و جان سر به سر ویرانه می باید شدن

شمارهٔ ۳۶۵

چه بد آغاز وسرانجام چه خواهدبودن

ثمر صبح اثر شام چه خواهد بودن

بودم اول به کجا میروم آخر به کجا

ماحصل از من گمنام چه خواهدبودن

جان به تن نالدم آری به جز از این کاری

مرغ را در قفس و دام چه خواهد بودن

ساقیا خیز وبده باده گلگون که به غم

چاره غیر از می گلفام چه خواهد بودن

جام می آر به گردش که ندانست کسی

غرض از گردش ایام چه خواهد بودن

بر معشوق چو کاری نرود پیش به عجز

کار عاشق به جز ابرام چه خواهد بودن

باده پیش آر ومکش رنج که داند پس از این

حالت زهره وبهرام چه خواهدبودن

می بکن نوش و مده گوش به پند زاهد

معنی گفته هر عام چه خواهد بودن

چون من از دولت عشق آنکه بلنداقبال است

فکر او غیر می وجام چه خواهد بودن

شمارهٔ ۳۶۶

ای دل نیی عاشق برو بر خویشتن بهتان مزن

خود را سمندر نیستی بر آتش سوزان مزن

آتش زدی برخرمنم ز آن سوختی جان وتنم

بس کن به جا بنشین دمی بر آتشم دامن مزن

تو مرد این میدان نیی تو رستم دستان نیی

غازی مشوبازی مکن منداز گوچوگان مزن

بنگر به روی وموی اوجا گیرد درگیسوی او

اما نصیحت گوش کن خود را بدان مژگان مزن

گر زخمت از جانان رسد بر زخم خودمرهم منه

ور دردت از دلبر بود پس حرفی از درمان مزن

خواهی وصال یار را آسان مدان این کار را

پولاد بازو نیستی هی مشت بر سندان مزن

ای دل بلنداقبال شو بی فکروفارغ بال شو

بهر دونان دست طلب بردامن دونان مزن

شمارهٔ ۳۶۷

ای پادشاه خوبان رحمی بر این گدا کن

از مکرمت دلم را از قید غم رها کن

من خسته وغریبم شد درد و غم نصیبم

گفتی که من طبیبم درد مرا دوا کن

ما را نبود گاهی جز درگهت پناهی

از مرحمت نگاهی گاهی به سوی ما کن

با مهر وبا وفائی با هر دل آشنایی

از ما چرا جدائی دوری مکن صفا کن

تاج سر شهانی سطان انس وجانی

از ما چرا نهانی چشمی به ما عطا کن

در راهت از دل وجان باید نمود قربان

از من بیا وبستان این هر دو را فدا کن

اقبال ما بلند است فیروز وارجمند است

این جمله ریشخنداست او را تو با بها کن

شمارهٔ ۳۶۸

در آئینه بر عارض خود نظر کن

دلت را ز حال دل ما خبر کن

بزن شانه بر چین گیسوی مشکین

چوچین فارس را هم پر ازمشک تر کن

کندتیره دودش رخ مهر و مه را

ز آه دل دردمندان حذر کن

کس ار پای درحلقه عشق بنهد

بگوئید اول بدوترک سرکن

بودمنزل دلبر این دل که داری

مده جا در اوآرزو را به درکن

دلا چند می نالی از دردهجران

بسوز وبساز وشبی را سحر کن

سخن مختصر گویم ار وصل خواهی

مدد از خداجو سخن مختصر کن

به زاهد بگو پندم از عشق کم ده

نصیحت بروبا قضا و قدر کن

بلنداست اقبالت ای دل ولیکن

رواز خاک ره خویش را پست تر کن

شمارهٔ ۳۶۹

ساقی ار باده دهی ساغر ما را خم کن

از دل ما غم واندوه جهان راگم کن

شاه آگاه ز می خوردن ما می باشد

هیچ اندیشه نه از شحنه نه از مردم کن

دیدی آخر که به جان تو چه کرد آن سر زلف

بارها گفتمت ای دل حذر از کژدم کن

هر بلائی رسد از دوست رسیده است دلا

نه شکایت دگر از چرخ ونه از انجم کن

پشت گرمی طلب از عشق اگر اهل دلی

نه بکش منت از آتش نه طلب هیزم کن

چند گندم بنمائی ودهی جو به کسان

جو نمائی کن وآنگاه کرم گندم کن

گر که درویش طبیعت چو بلنداقبالی

خرقه پوشی ز نمد نه ز خز وقاقم کن

شمارهٔ ۳۷۰

گفت یار ار عاشقی از سوختن پروانکن

گفتمش در پیش شمع رخ مرا پروانه کن

گفت دارم زلف چون زنجیر و روی چون پری

گفتمش پس چهره بنما ومرا دیوانه کن

گفت خالم دانه است وطره ام دام بلا

گفتم اورامبتلای دامم از آن دانه کن

گفت می نوشی که تا بدهم تو را گفتم بلی

گردش چشمت خمارم کرده در پیمانه کن

گفت چون شد دل تورا گفتم ندارم زوخبر

گفت شد آشفته در زلفم سراغ از شانه کن

چون بلنداقبال گفتا قابل تعمیر شو

گفتمش چون او مرا هم سر به سر ویرانه کن

شمارهٔ ۳۷۱

خود را به شمع او دلا در سوختن پروانه کن

گفتم برو پروا نکن کردی کنون پروانه کن

تا بت پرست و بت شکن هر دو پرستندت چو من

یک ره تماشاگاه را درکعبه وبتخانه کن

دارم دلی ویرانه من گنجی توهم از سیم تن

ویرانه را گنج است جا پس جا در این ویرانه کن

تا کاروان مشک چین ناید دگر در این زمین

در راه باد صبحدم زلف دو تا را شانه کن

در حلقه زلف بتان تا بلکه زنجیرت کنند

ار عاقلی چندی دلا خود را بیا دیوانه کن

این باده ها ساقی کجا ما را کفایت می دهد

گرباده پیمائی کنی خم بهر ما پیمانه کن

باشد بلنداقبال را وحشی دل رم کرده ای

در دام زلف خویشتن صیدش ز خال دانه کن

شمارهٔ ۳۷۲

شد ز آب چشمه چشم جویم روان به دامن

کان سرو قد کند جا شاید به دامن من

از خلق می شنیدم ز آهن پری گریزد

دیدم بتی پری رو کو راست دل ز آهن

ز ابروکشیده شمشیر چون چشم او به رویش

ز آنرو ز زلف پرچین برتن نموده جوشن

گفتی ز من چه خواهی یک بوسه از دولعلت

کور از خدا نخواهد غیر از دوچشم روشن

زلفت ز بس پریشان گردیده پیش لعلت

از بهر وام گویا کج کرده است گردون

کم کن به میل اغیار آزارم ای دل آزار

بشنونصیحت دوست کم رو به حرف دشمن

گرچه بلنداقبال شد شهره در فصاحت

لیکن به وصف رویت گردیده است الکن

شمارهٔ ۳۷۳

ساقی امشب می دهی گر می به من

ساغر از کف نه به من می ده به من

گو به خادم تا رود در پیش یار

گوید او راتا بیاید پیش من

آمدی در پیش من خوش آمدی

ای نگار گلرخ نسرین بدن

نه چورخسارت بود ماه فلک

نه چو بالایت بود سروچمن

ماه راکی بوده زلف عنبرین

سرو را کی بوده بر مشک ختن

خیز وجامی ده بلنداقبال را

تا بگوید وصف میرمؤتمن

شمارهٔ ۳۷۴

فراق یار چه دانی چه می کندبا من

به جان من زند آتش بر آتشم دامن

چنان شود که نماند دگر نم اندر یم

ز سوز دل کشم آهی اگر به دریا من

چنان وود مرا پر نموده عشق از دوست

که خودبه حیرتم از اینکه من توام یا من

تو دستگیری افتادگان چه فرمائی

چه باک از غم عشقت گر افتم ازپا من

گناه بخش وخطا پوش نیست الا تو

چه غم ندارد اگر کس گناه الا من

تو راندیده شدم عاشق تو ازدل وجان

بیا ودور کن از رخ نقاب را تامن

شوم ز حسن رخت مات چون شه شطرنج

ز عشق در شط رنج ومحن کنم مأمن

نصیحتت کنم ای دل شوی بلنداقبال

به عشق دوست اگر همرهی کنی با من

شمارهٔ ۳۷۵

بیدار شد ز خواب بخت به خواب من

طالع چوشد به صبح آن آفتاب من

مستم چوچشم دوست مستی چنین نکوست

زانگور تاک نیست اما شراب من

از چشم پرخمار خوابم ربوده یار

ترسد مگر شبی آید به خواب من

خون شد دلم ز غم نیمیش بیش و کم

خون شد شراب او باقی کباب من

ز آن دلبر چگل گر خونبهای دل

خواهم چه می دهد فردا جواب من

کن هر چه می کنی جور ار چه می کنی

با تو حساب تو است با من حساب من

وصف عذار دوست از بسکه اندر اوست

خوشتر ز گلستان آمد کتاب من

شد هر که در جهان اقبال او بلند

از فیض عشق یار شد انتخاب من

شمارهٔ ۳۷۶

خرم آن دم که نشنید بت من در بر من

شاد بی او نشوداین دل غم پرور من

زلف دلدار مرا خاصیت پر هماست

پادشاهی کنم ار سایه زند بر سر من

ای صبا حال دلم را بر دلدار بگوی

جز توکس راه ندارد چو بر دلبر من

زآتش عشق تو ز آنروی چنین سوخته ام

کاورد باد مگر سوی توخاکستر من

نیست یک تن که ز جور تواش آگاهی نیست

که دهد شرح لب خشک ودو چشم تر من

از غم مورخط وطره چون عقرب تو

شده چون خانه زنبور دل اندر بر من

رقم از بس که زدم وصف گل روی تورا

طعنه بر گلشن فردوس زند دفتر من

بس که از مرحمت دوست بلنداقبالم

نه عجب سر نهد ار چرخ به خاک در من

شمارهٔ ۳۷۷

هر که را بدخو است یار آگه بود از حال من

دوزخی در قعر نار آگه بود ازحال من

کس نداند چون بود حال دلم در زلف تو

صعوه در کام مار آگه بود از حال من

بی می لعل لبت افتاده ام چون چشم تو

هر که افتد درخمار آگه بود از حال من

نه به غیر من تنی دارد خبر از جور تو

نه کسی جز کردگار آگه بود از حال من

شب زهجرانت نداند کس چه سانم تا به روز

مرده شاید درمزار آگه بود از حال من

دور ازگلزار رویت ای به رخ چون نوبهار

در خزان باید هزار آگه بود از حال من

از بلند اقبال از حالم چه می جوئی سراغ

او کجا یک از هزار آگه بود ازحال من

شمارهٔ ۳۷۸

باز افتاده به یاد رخ جانان دل من

که چو نی می کشد امشب همی افغان دل من

دگر اندیشه ز دوزخ ننماید دل من

گوید ار قصه ای از غصه هجران دل من

شد چودور از لب و دندان من آن تنگ دهان

تنگ چون دیده موری شده از آن دل من

پیش محراب دوابروی وی آوردنماز

شد ز کافر بچه ای تازه مسلمان دل من

دل من زلف تو را کرده پریشان ای دوست

یا که از زلف تو گردیده پریشان دل من

سرو بالائی وگل چهره و سنبل گیسو

با وجود تو ندارد سر بستان دل من

چشم مست تو شنیدم بودش میل کباب

کاین چنین ز آتش عشقت شده بریان دل من

خسته گشتم ز سراغ دل گمگشته خود

شده از عشق توچون بی سروسامان دل من

یوسف آسا به زنخدان وخم طره تو

گاه درچاه وگه افتاده به زندان دل من

کرد بدبختی وسختی که نشد خون زغمت

اینک ازکرده خودگشته پشیمان دل من

هرکه بشنید مرا گفت بلنداقبال است

چون رسید از لب لعب تو به درمان دل من

شمارهٔ ۳۷۹

چشمه حیوان من شد لب جانان من

شد لب جانان من چشمه حیوان من

شد رخ جانان من شمع شبستان من

شمع شبستان من شد رخ جانان من

برد دل وجان من از نگهی چشم تو

از نگهی چشم تو برد دل و جان من

سنبل وریحان من گشت خط وزلف تو

گشت خط وزلف تو سنبل و ریحان من

گوهر ومرجان من شد لب ودندان تو

شد لب ودندان توگوهر ومرجان من

شد مه تابان من روی تو در چرخ حسن

روی تو درچرخ حسن شد مه تابان من

پر شده دامان من بی تو ز خون جگر

بی تو ز خون جگر پر شده دامان من

شمارهٔ ۳۸۰

آتشی عشق زد به خرمن من

که دل وجان بسوخت درتن من

خون دل بسکه ریختم از چشم

لاله زاری شده است دامن من

غم عالم گرفته جا گوئی

دردل همچو چشم سوزن من

نیست اندیشه ام ز تیر قضا

شود از زلف یار جوشن من

بگذرم از بهشت وحور وقصور

گر به کویش دهند مسکن من

بار یار است ویار اغیار است

دوست با دشمن است ودشمن من

خط به گرد رخش امید آوخ

که خزان برد ره به گلشن من

زلف را حلقه حلقه چون زنجیر

کرده گویا برای گردن من

برد دل از کف بلند اقبال

آن ستم پیشه ترک رهزن من

شمارهٔ ۳۸۱

ای ترک مشک طره کافور روی من

دور از رخ توگشته چو کافور موی من

سازی مس وجود مرا زره ده دهی

گرافکنی نظر ز کرامت به سوی من

زد آتشی به خرمن عمرم هوای او

عشق رخش بریخت به خاک آبروی من

گفتم ندانم از چه دلم مست وبی خود است

گفتا که خورده باده ناب از سبوی من

گفتم که مبتلای زکامم به سال ومه

گفتا مگر رسیده به مغز تو بوی من

گفتم که ره مرا به بهشت برین بود

گفتا بلی گرت گذر افتد به کوی من

اقبال من بلنداز آن شد که روز وشب

از سروقامت تو بود گفتگوی من

شمارهٔ ۳۸۲

این صنم کیست که نبود بشری بهتر از این

کس ندیده است ونبیند دگر بهتر از این

گر که غلمان پدری گردد وحوری مادر

که نیارند به عالم بشری بهتر از این

گفتمش از نظری دین ودلم بردی گفت

می کنم باز به حالت نظری بهتر از این

گفتمش طلعت و زلفت به چه ماندگفتا

کی به عقرب شده طالع قمری بهتر از این

گفتمش زلف تو دیگر به چه می ماند گفت

با هما بوده کجا بال وپری بهتر از این

گفتمش باز بگو باز بخندید وبگفت

ناید از نافه برون مشک تری بهتر از این

گفتم او را که چه شد آن لب شیرینت گفت

هرگز از هند نخیزد شکری بهتر از این

گفتمش شهد لبت را چو رطب دیدم گفت

نخل فردوس نیارد ثمری بهتر ازاین

گفتم ابروی تو راسینه سپر کردم گفت

پیش شمشیر من آور سپری بهتر از این

گفتم آئینه روی تو غباری دارد

گفت آه تو ندارد اثری بهتر از این

گفتم از عشق تو دارم رخ و اشکی گفتا

یابی از همت ما سیم وزری بهتر از این

گفتمش در کفت اشعار بلند اقبال است

گفت کی بوده به عمان گهری بهتر از این

شمارهٔ ۳۸۳

من پیرم و دل مرده تو داری به جبین چین

من خون جگر خورده بود لعل تو رنگین

دامان من از اشک چو چرخ است پر اختر

بینم ز برماه تو طالع شده پروین

از لب به رخ تو است چرا خون کبوتر

زد مژه تو بردل من چنگل شاهین

عاشق دل من زلف توگردیده پریشان

مژگان به جفون تومنم خسته زوبین

گفتند که چین است پر ازمشک وخطا بود

دیدیم چو زلف تو که مشک است پر ازچین

ابروی تو کجا گشته ومن راست کمان قد

لعل تو شکر شعر من است این همه شیرین

بالای تو موزون بود وشعر تو دلکش

گویند به طبع من وشعرم همه تحسین

در آینه گر عکس رخ دوست نماید

بی شبهه که آن هم بود این هم نبود این

از چیست به من انس نمی گیری وداری

ز ابروقد ودندان نون و الف وسین

اندر ره وصلت همه هستندسبکبار

آوخ که همی بار خر من شده سنگین

اقبال بلند است کسی را که ز عشقت

شد همچو بلند اقبال افتاده ومسکین

شمارهٔ ۳۸۴

روی ننموده ربودی دل ودین

ای به قربان توهم آن وهم این

هم فلک از غم توخاک به سر

هم ملک بر در تو خاک نشین

نه عجب باشد اگر از قدرت

چرخ را پست تر آری ز زمین

یا که این پست زمین را ز شرف

مرتفع تر کنی از چرخ برین

نشود باور من کز در تو

ناامیدی برده ابلیس لعین

هر کجا می نگرم جلوه تو است

بارک اله شده چشمم حق بین

هرکه از یادتوگرددغافل

همه اعضاش کنندش نفرین

وآنکه بیخود شد وپرداخت به تو

همه اشیاء کنندش تحسین

شد به عشق توبلنداقبالم

باد پیوسته الهی آمین

شمارهٔ ۳۸۵

تو از فرهاد دل بری نه شیرین

توبودی ویس پیش چشم رامین

توکردی وکنی نه اختر و بخت

شکایت نه از آن دارم نه از این

نبیند هر چه بیند جز رخ دوست

اگر باشدکسی را چشم حق بین

مرا دلبر پرستی گشته مذهب

نه از کفرم خبر باشد نه از دین

بود تحسین ز لبهای تودشنام

دعا باشد بگوئی گر تو نفرین

دلم دانی به زلفت در چه حال است

چو گنجشکی است در چنگال شاهین

بلند اقبال از عشق تو شاد است

نباشد عاشق آنکو هست غمگین

شمارهٔ ۳۸۶

گفتمش چون بینمت ای نازنین

گفت رودر آینه خود در ببین

گفتمش اندر کجا جویم تو را

گفت در دلهای محزون غمین

گفتمش گویند هستی لامکان

گفت اندر هر مکان هستم مکین

گفتمش ره کو که آیم سوی تو

گفت راه است از یسار واز یمین

گفتمش دادم به عشقت جان ودل

گفت شرط دوستی باشد همین

گفتمش خواهم پرستیدن تو را

گفت بیرون رو ز فکر کفر ودین

گفتمش چون شد بلند اقبال من

گفتم لطف ما به حالت شد قرین

شمارهٔ ۳۸۷

در نافه از خطا مشک می زدبسی دم از بو

بو برد چون ز زلفت از شرم شد سیه رو

پیدا رخت به زلفت در سنبله است زهره

یا مه به برج عقرب یا شمس در ترازو

در آتش عذارت زلفت بود سمندر

از سوختن سیه شدهمچون پر پرستو

جنگ ار به مانداری داری ندانم از چیست

تیر وکمان و جوشن از ابرو ومژه ومو

جز چشم تو که کرده است صید دلم که دیده

در روزگار شیری گردد شکار آهو

دیدی که فتنه وشر بر پا شد ز هر سو

دادی به دست مستی خنجر ز چشم ابرو

تا درکنار گیرم شاید سهی قدت را

از آب چشمه چشم گردیده دامنم جو

گنج وصالت از رنج ما را به دست ناید

کاری مگر کند بخت ورنه نه زور وبازو

دوزخ مگر نباشد زآن گناهکاران

ای روبهشتی از چیست برمن نیفکنی خو

گوید که خواجه ماست الحق بلنداقبال

شعر مرا بخوانند گر بر مزار خواجو

شمارهٔ ۳۸۸

هر صفائی که دارد آن مه رو

هست من را چون هستیم هست او

هرکه همرنگ یار نیست بلی

نیست عشقش به غیر رنگ وبو

من وآن شوخ هردو خم داریم

من قد از غم و آن صنم ابرو

هر دو آشفته و پریشانیم

من زمسکین دل او زمشکین مو

من ودلدار هر دو می شکنیم

من ز می تو به او رخ گیسو

من و یاریم هر دو آتش باز

من ز آه دل او زسوزان خو

من واو هر دو دلبری داریم

من زطبع روان واو از رو

دلبر از چشم و من ز شیرین شعر

هر دوهستیم فتنه وجادو

هر دو هستیم بس بلند اقبال

یار ازحسن ومن ز عشق او

وه که اوبا من است ومن به سراغ

قمری آسا همی زنم کوکو

من پی جستجوی وغافل از این

که بودجلوه گری وی از هر سو

زندگانی به ذکر دوست بود

ها به هر دم از آن زنم هی هو

شمارهٔ ۳۸۹

دیشب من و دل تا سحر کردیم از بس گفتگو

پژمرده گردید او ز من آزرده گشتم من از او

گفتم بیا شو منزوی تاکی پی خوبان روی

گفتا برو پندم مده عقل وخرد ازمن مجو

گفتم به زلف آن صنم کم همنشینی کن دلا

گفتا تورابا من چه کار از این نصیحت ها مگو

گفتم به پیش زلف او بشنو پریشان گو مشو

گفت از پریشانی من گردیده آگه مو به مو

گفتم که زلفش در نظر آمد چوچوگانی مرا

گفتا که پس باید شوم در پیش چوگانش چوگو

گفتم که چاک زخم تو به گشت آخر گفت یار

از تار زلف وسوزن مژگان نمود او را رفو

گفتم شودکان سرو قد اندر کنار آید مرا

گفتا کنارت گر شود از اشک چشمانت چو جو

گفتم شنیدم پیش یار از من شکایت کرده ای

گفت آنکه گفته است این سخن او را به من کن روبرو

گفتم بلند اقبال کی گردد کسی درعاشقی

گفت آن زمان کز چهر دل شوید غبار آرزو

شمارهٔ ۳۹۰

ای بت ماه روی مشکین مو

دل به چوگان زلف توچون گو

ای سنان قامت ای زره گیسو

تیر مژگانی وکمان ابرو

رستم داستان حسنی تو

نه خدایا که گشته ای بر زو

تا که روزی نشینیم به کنار

شه کنارم از اشک چشم چوجو

روز وشب در سراغ سروقدت

قمری آسا همی زنم کوکو

زدم از غم ز بس به زانو دست

پیل پا گشتم وشتر زانو

تا به وصلت شدم بلنداقبال

شهره شهر گشتم ازهر سو

شمارهٔ ۳۹۱

چومریخی ز خون چون ماهی از رو

چوتیر از قامتی چون قوس از ابرو

منجم چهر و ززلفت را مگر دید

که گوید ماه باشد در ترازو

نیارد ازختن کس مشک در فارس

که داری صد ختن در چین گیسو

دلم درچنگ زلفت شد گرفتار

چو اندرچنگل شهباز تیهو

نشینی تا چو سرو اندر کنارم

کنارم گشته ز آب چشم چون جو

سراغ از قد موزون تو گیرد

که قمری می زند بر سرو کوکو

دل چون کوه ما راکندی از جای

تعالی الله از این زور بازو

به صورت گرچه پنهان گشتی از چشم

به معنی جلوه گر هستی ز هر سو

نه چون زلف تو خیزدمشک ازچین

نه از بابل چو چشمان تو جادو

چو قدت نیست سروی ماه رخسار

چو رویت نیست ماهی عنبرین مو

زعشقش نیست کس دلداده چون من

به عالم هست اگر دلبر بود او

دلم خواهد همی زلف و لبش را

که این را بوسم وآن را کنم بو

بلند اقبال گردم همچو زلفش

شبی گیرد سرم راگر به زانو

شمارهٔ ۳۹۲

ای دل چنین بازی مکن با طره طرار او

ماری است پیچان طره اش اندیشه کن از مار او

عنبر فراوان گشته است از زلف عنبر ریز وی

شکر چه ارزان گشته است از لعل شکر بار او

گفتم دهی بوسی به من گفتا دهم ندهم به مفت

آسوده دل گردیده ام ز اقرار واز انکار او

از راست و ز چپ زلف او بردوش زناری کند

ترسم مرا ترسا کند آن زلف چون زنار او

از نرگس بیمار او بیماری از صحت به است

ای دل توهم بیمار شو چون نرگس بیمار او

در کوچه دلبر دلا هر گه گذارت اوفتد

آهسته روکز هر طرف سر بشکند دیوار او

آمد بلنداقبال من چون گل شکفت احوال من

آورد باد صبحدم چون بوئی از گلزار او

شمارهٔ ۳۹۳

گر کنی پیدا رهی ای شانه درگیسوی او

از زبان من بگو با عنبر افشان موی او

سرکشی را ترک فرما رهزنی را توبه کن

با ادب شو چنگ کمتر زن همی بر روی او

گه بگوشش سر به نجوی می نهی از شیطنت

گه شوی هر جا که بنشسته است همزانوی او

احتشام الدوله از کردارت ار گردد خبر

امر فرماید که بندندت کشندت سوی او

الحذر ز آندم که از کار تو وکردار تو

از غضب پرچین شودمانند توابروی او

زآن همی ترسم به حکمش از برای نظم ملک

سربرندت ناگهان اندیشه کن از خوی او

خودتو می دانی بلند اقبال دولتخواه توست

کم پریشان شو از این طبع پریشان گوی او

شمارهٔ ۳۹۴

اگر به حکم قضا می شود رضا دل تو

یقین بدان شودآسان تمام مشکل تو

دلا به عمر ندیدم تو را دمی بی غم

سرشته گشته مگر آب عشق در گل تو

نثار خاک رهت خواستم کنم دل وجان

خجل شدم چو بدیدم که نیست قابل تو

که گفته است که دل را بود ره اندر دل

گر این صحیح بود چون نگشته شامل تو

دل توهیچ نباشد ز چیست مایل من

مگر نه این دل زار من است مایل تو

خیال وصل تو پیوسته می کنددل من

دلا چه چاره کنم با خیال باطل تو

گمان مکن چو تو از حسن نیست درعالم

بیاکه تا نهم آئینه درمقابل تو

خدا دوباره به ما داده عمری از سر نو

شکسته کشتی ما گررسد به ساحل تو

نمی شوی چومن از عاشقی بلند اقبال

میان یار وتوتاجان شده است حایل تو

شمارهٔ ۳۹۵

چشمم فتد در آینه گر برجمال تو

شاید که درزمانه ببینم مثال تو

بختم سیاه گشته و آشفته خاطرم

این یک ز طره تو وآن یک زخال تو

گفتی که قامتت چو کمان از چه گشته خم

خم گشته است ز ابروی همچون هلال تو

بیرون نمی رودز سر من هوای تو

خالی نمی شود دل من از خیال تو

برحال زار خسته دلان هیچ ننگری

حیرانم از تکبر و جاه وجلال تو

ای خواجه گر مرا به غلامی کنی قبول

گه قنبر توگردم وگاهی بلال تو

اقبال من ز بسکه بلنداست و ارجمند

آخر شود نصیب دل من وصال تو

شمارهٔ ۳۹۶

هر کس افتد به خیال من وتو

خون کندگریه به حال من وتو

چون من از عشق توو چون تو به حسن

نیست در شهر مثال من وتو

به تو خون من ومی از کف تو

باد این هر دو حلال من وتو

فرودین تو و دیماه من است

شب و روز ومه و سال من وتو

قصه دوزخ و فردوس بود

شرحی از هجر و وصال من وتو

صبر خواهی تو ز من من زتو وصل

آه از این فکر محال من و تو

همه خوانندبلنداقبالم

زجواب وز سؤال من وتو

شمارهٔ ۳۹۷

ای قدم خم گشته تر ز ابروی تو

وی دلم آشفته تر از موی تو

معنی ز والقلم را یافتم

چون بدیدم بینی وابروی تو

آیه واللیل باشد بخت من

سوره والشمس آمد روی تو

خون به دل ماه از رخ نیکوی تو است

یا به گل سرو از قد دلجوی تو

چشم بندی می کنی یا ساحری

چنگل شیر است با آهوی تو

صولجان هر گه به کف گیری ز زلف

دل همی خواهد که گردگوی تو

عارفان در فکر نار ونورتو

صوفیان در ذکرهای و هوی تو

عاشقان را از سر شب تا به صبح

قصه ها از طلعت وگیسوی تو

درکلامم نیست الا وصف تو

درمشامم نیست غیر از بوی تو

ابرو باران خواست هر کس تخم کشت

کشت من شد سبز ز آب جویتو

صدهزاران منزل ار ره طی کنم

باز بینم هستم اندر کوی تو

مرحبا بر عشق وبرکردار عشق

چون منی راکرده هم زانوی تو

بردی از دست بلنداقبال دل

آفرین بر قوت بازوی تو

شمارهٔ ۳۹۸

من چیستم که دم زنم از عشق روی تو

من کیستم که راه دهندم به کوی تو

از هر طرف به سوی تو راه است واین عجب

کز هیچ سوی کس نبرد ره به سوی تو

گر غائبی ز دیده مرا حاضری به دل

ز آنروهمی مراست به دل گفتگوی تو

غفلت نگر که روز وشب اندربر منی

من هر طرف فتاده پی جستجوی تو

هر صبح وشام در نظری زآنکه صبح وشام

نوری بود ز روی تو عکسی ز موی تو

خفاش تاب دیدن خورشید نیستش

نقصان ز ما بود که نبینیم روی تو

چیزی نمانده تا که ز مستی شوم هلاک

ساقی چه باده بود مگر در سبوی تو

عمر ابد ز آب حیات ار گرفت خضر

ما راست نیز عمر ابد ز آب جوی تو

اقبال من بلنداست از آنکه چون قدت

آمد دلم صنوبری از آرزوی تو

شمارهٔ ۳۹۹

بسته دلم را به بند حلقه گیسوی تو

کرده قدم را کمان حالت ابروی تو

سرورود دررکوع گر تو درآئی به باغ

مه ننماید طلوع پیش مه روی تو

عاریه بگرفته رنگ سرخ گل از عارضت

وام نموده است بوی مشک تر از بوی تو

بوی گلی کارگر نیست مرا بر مشام

زآنکه بود در زکام مغز من از بوی تو

ای تو چوخورشید ومن پیش توحر با صفت

جلوه به هر سو کنی روی کنم سوی تو

کوه گران را زجای کس نتواند کند

کنده دلم را زجای قوت بازوی تو

ز آتش دوزخ مرا نیست دگر هیچ باک

زآنکه به عمری مراست پرورش از خوی تو

حور و بهشتی دگر هیچ نمی خواستم

بود مرا گر به دهر جا به سر کوی تو

بودگر اقبال من چون سر زلفت بلند

چون سر زلفت سرم بود به زانوی تو

شمارهٔ ۴۰۰

مرا ترکی است غارتگر سنان‌مژگان کمان‌ابرو

که غارت کرده دل‌ها را از آن مژگان وز آن ابرو

نروید سرو در بستان دهد گر جلوه او قامت

نگردد ماه نو طالع گر او سازد عیان ابرو

برد دین و دل از هر سو هم از مُسلِم هم از کافر

ز مژگان آن سنان‌مژگان ز ابرو آن کمان‌ابرو

رخ چون ارغوان دارد گر ابرو آنچنان دارد

یقینم شد که نیکوتر شود از ارغوان ابرو

تعالی الله از این صنعت که صانِع کرده از رحمت

به رویش سایه‌بان گیسو به چشمش پاسبان ابرو

نمی‌گویم مه و مهری که دارند ار چو تو چهری

نه آن را آنچنان چشم است نه آن را چنان ابرو

به از سرو و به از ماهی کجا کی دیده کس گاهی

ز سرو بوستان چالش به ماه آسمان ابرو

ز احوال بلنداقبال اگر گردد کسی جویا

بگو شد کشته و او را بُوَد قاتل فلان ابرو

شمارهٔ ۴۰۱

بر درد دل خسته ام دوست دوا شو

بنما رخ و غارتگر دین ودل ما شو

پنهان مشو از ما بنما گوشه ابرو

مانند مه یک شبه انگشت نما شو

تاچند جفا میکنی ای شوخ دل آزار

کن ترک جفا با من بی دل به صفا شو

ای طره دلدار که چون پر غرابی

کن همتکی بر سر ما بال هما شو

ای پیر خرابات همه گمره ومستیم

ما را به خدا راهبر وراهنما شو

اقبال بلند ار طلبی ای دل غمگین

روخاک نشین بر در دلبر چوگدا شو

تاچند روی بهر دو نان از پی دونان

حاجت مطلب از کس ومحتاج خدا شو

شمارهٔ ۴۰۲

دل در برم دیوانه شد زنجیر زلف یار کو

کرد آن صنم ترسا مرا زنار کو زنار کو

گویند کز افغان من شب کس نخوابد ای عجب

کاندم که من از سوز دل زاری کنم بیدار کو

بیگاه وگه خونین دلم خواهد ز من دلدار را

دلدار کودلدار کودلدار کودلدار کو

گفتی به چشم مست خود تا دل ز هشیاران برد

در عهد چشم مست توهشیار کو هشیار کو

تا کی مرا در وصل خودامروز وفردا می کنی

تا بنگری از ما به هجر آثار کو آثار کو

زاهد زعشق روی توتا کی کندمنع دلم

تا بندمش برجای خود پابند کوافسار کو

ازحق بلنداقبال را پیوسته می باشدسخن

منصوری از نودر جهان گردیده پیدا دار کو

شمارهٔ ۴۰۳

دیوانه شد دل در برم زنجیر زلف یار کو

تسبیح افتاد ازکفم آن زلف چون زنار کو

زآشفته حالی هر زمان رو سوی دیوار آورم

گویم غم دل گر به کس محرم به از دیوار کو

فارغ شوداز درد وغم دل بیندار دلدار را

دلدار کودلدار کودلدار کودلدار کو

گفتم که چشمت دین ودل از دست هشیاران برد

گفتا ز چشم مست من آنکو بودهشیار کو

رفتم که قدترا دهم نسبت به سروبوستان

کی سرو سیمین ساق شد یاچون تواش رفتار کو

گفتم که رویت را کنم تشبیه ماه چارده

کیماه مشکین موی شد یا چون تواش گفتار کو

گردد بلنداقبال را روزی اگردیدار تو

نازد به اقبال بلند آن بخت وآن دیدار کو

شمارهٔ ۴۰۴

گفتم بده بوسی ز لب گفتا زر وسیم توکو

گفتم که جان دارم به کف گفتا که تسلیم توکو

گفتم به رویت عاشقم کم جور کن بر عاشقان

گفتا به ما گر عاشقی تعظیم وتکریم توکو

گفتم ز فر عاشقی اندر جهان شاهنشهم

گفتا اگر شاهنشهی ملک تواقلیم توکو

گفتم که مژگان توچون چنگال شیر نر بود

گفت ارتوخوددانی چنین باشد از اوبیم توکو

گفتم قمر درعقرب است از زلف بررخسار تو

گفت ارمنجم گشتی استخراج تقویم توکو

گفتم که زاهدمی کند منع دلم از عشق تو

گفتا ز من با اوبگو علم توتعلیم توکو

گفتم بلنداقبال را کن سرفراز از وصل خود

گفتا کنیمت سرفراز از وصل تقدیم تو کو

شمارهٔ ۴۰۵

آری اگر ای بادز دلبر خبری کو

داری اگر این تیره شب از پی سحری کو

جانم به لب از حسرت وعمرم به سرآمد

ای نخل امید ار دهی آخر ثمری کو

تا زر کنداز گوشه چشمی مس ما را

جویا ز که گردیم که صاحب نظری کو

گویند که چون سروبودقامت جانان

طالع به سر سرو فروزان قمری کو

ماه تو پری باشد و باب تو فرشته

ور نیست چنین چون تو به عالم بشری کو

من چون برم ازدست سر زلف تو دل را

چون زلف تو تیره دلی تیره دلی وخیره سری کو

در خیل بتان چون تو جفاجوئی اگر هست

در حلقه عشاق چومن خون جگری کو

اقبال بلنداست ز عشق تو مرا لیک

درحلقه زلفت ز من آشفته تری کو

شمارهٔ ۴۰۶

از مژه سنان داری وجوشن به بر ازمو

ز ابرو بودت خنجر ومغفر بسر از مو

در فارس همه خاک زمین نافه چین شد

از بسکه همی ریخته ای مشک تر از مو

ده مستیم از چشم و ببر هستیم از دست

بنشین به برم چون دل ودل را ببر ازمو

از چین پس ازاین مشک نیارند که در فارس

توچین دگر داری ومشک دگر از مو

ز ابروی کشد چشم تو بر روی تو شمشیر

ز آنروست که داری به سر خود سپر از مو

حاجت نه به صبح ونه به شام است که داری

صبح دگر از طلعت وشام دگر از مو

دیدم به تو گویند که زنبور میانی

زنبور کمر داشته گاهی مگر ازمو

هرگز چو تو شهدی به دهان نیست مر او را

زنبور میان همچو تو دارد اگر از مو

مویش نه همی آمده تاریکتر از شب

بنگر که میانش شده باریکتر از مو

مو ریخته است از سر دوشش به میانش

آن موی میان بسته به قتلم کمر ازمو

اقبال بلندی که مرا هست از آن است

کاشفته نموده است مرا آن قمر از مو

شمارهٔ ۴۰۷

آینه در پیش خود بگرفت وگفتا کن نگاه

گفت دیدی گفتم آری گفت چه گفتم دوماه

گفت ماهی چون رخ من دیده ای گفتم بلی

گفت کو کی گفتم اندر آینه خود کن نگاه

گفت کاندر آینه عکس رخم هست او منم

گفتم الحق راست فرمودی نمودم اشتباه

گفت با رخسار من گویدچه ماه آسمان

گفتمش در پیش رخسار تو باشد عذر خواه

گفت مه را از چه رو نسبت به رویم می دهند

گفتم آنکو داده این نسبت نترسید ازگناه

گفت دانی از چه بر رویش کلف افتاده مه

گفتم آری بسکه رخ می سایدت برخاک راه

گفت مه را راستی با من شباهت هیچ هست

گفتمش بالله نه مه دارد کجا زلف سیاه

گفت مه راهیچ دانی با رخ من فرق چیست

گفتم آری از زمین تا آسمان گل تا گیاه

گفت دانی کیستم گفتم بلی دلدار من

گفت پس بنگر بمن بین مظهر لطف اله

گفت دال دل به قدم داده ای لامش چه شد

گفتم اورا هم به زلفت داده ام از اوبخواه

گفت میدانی بلند اقبال گشتی از چه رو

گفتم آری چون به من داری نظر بیگاه وگاه

شمارهٔ ۴۰۸

به حسن چون تو نه آید کسی نه آمده بالله

نگه در آینه کن تا شوی ز حسن خودآگه

کنم چگونه رخ ماه را شبیه به رویت

که کس ندیده دو زلف سیه گهی به رخ مه

زمن تو یاد نیاری به سال و ماه ولیکن

به خاطری تو مرا صبح و شام درگه وبیگه

به راه عشق تودر هر قدم چهی است به راهم

ندانم عاقبت آید چه بر سر من از این ره

اگر چه دلبر من نخل قامت است و رطب لب

ولی چه سود که دست طلب از او شده کوته

شنیده اید که یوسف اسیر ماند به چاهی

نگر به یوسف من کاوفتاده درزنخش چه

بلند اگر شده اقبال کس به عالم معنی

ز سر عشق دل او یقین بدان شده آگه

شمارهٔ ۴۰۹

عکس رخ آن ماه در جام شراب انداخته

کرده نیکوئی ولیکن اندر آب انداخته

چهره را افروخته است از تاب می چون آتشی

اتشی از غم به جان شیخ وشاب انداخته

جوشن طوس است یا پرچین کمند اشکبوس

یا زره سان موی را در پیچ و تاب انداخته

بر نمی دارد دلم از ترک چشم دوست دست

رستمانه جنگ با افراسیاب انداخته

زلف او چون سایه است وچهر او چون آفتاب

سایه ها از مو به فرق آفتاب انداخته

حیرتی دارم که می باشد تن وپستان او

یا به روی آب از باران حباب انداخته

نسبتی با روی نیکوی تو شاید داشت ماه

ماه بر رو گاهی از موگر نقاب انداخته

تا پریشان گشته بر چهر تو مشکین زلف تو

مرد وزن را جان و دل در اضطراب انداخته

نه همی افشرده زلفت حلق خلق دهر را

گیسویت بر گردن حوران طناب انداخته

از دل زار بلند اقبال دارد آگهی

گر کسی کتان به پیش ماهتاب انداخته

شمارهٔ ۴۱۰

در دلم عشق آتشی افروخته

کارزوهای دلم را سوخته

گوئی استاد ازل جز جور و کین

یار را درس دگر ناموخته

چشم من آخر تلف کرد از غمش

در دلم خون هر چه بود اندوخته

کم ملامت کن که پیر می فروش

می خرد جان ها می ار بفروخته

گربلند اقبال بر کس ننگرد

چشم دل از ما سوی الله دوخته

شمارهٔ ۴۱۱

عاشق روی نگارم کفر چه ایمان چه

خاکسار کوی یارم باغ چه بستان چه

هر که را یوسف رخی گردد عزیز مصر دل

دهر او را محبس آید چاه چه زندان چه

شد بت هر جائی ما لایری و لامکان

خانه چه جای چه آباد چه ویران چه

هر کجا بینم به مویدوست بینم روی اوست

وصل چه هجران چه پیدای چه پنهان چه

با وصال وهجر تو با دوری ودیدار تو

جنت چه دوزخ چه نور چه نیران چه

پیش لب های تو وچشمان من ای نوبهار

غنچه چه ابر چه گریان چه خندان چه

شد بلند اقبال اقبالش بلند از عشق تو

با بلند اقبال او فغفور چه خاقان چه

شمارهٔ ۴۱۲

در شاه نشین دل من یار نشسته

نوری است فروزنده که در نار نشسته

آن تازه گل آمد به کفم عاقبت الامر

غم نیست به دست من اگر خار نشسته

گفتا چو شوم مست دهم یکدو سه بوست

شب و رفت وسحر آمد وهشیار نشسته

مسکین دلم امروز چه دیده است که امشب

چون غمزدگان روی به دیوار نشسته

نالان برچشمش مشو ای دل که ننالد

هر کس به عیادت بر بیمار نشسته

زاهدکه ز می توبه همی داد بدیدم

می خورده ودرخانه خمار نشسته

حیران گلاب وگلم از بهر چه گردید

آن پرده نشین این سر بازار نشسته

در عاشقی اقبال بلند است کسی را

کو داده دل و در بر دلدار نشسته

شمارهٔ ۴۱۳

ز مو قیمت مشک وعنبر شکسته

به لب نرخ قند مکرر شکسته

چه پرسی دلم ازچه بشکسته در بر

دلم در بر از دست دلبر شکسته

بت من به هنگام مستی مکرر

سر ساقیان را به ساغر شکسته

به هر جا که بنشسته وخوره صهبا

بسی دست وپا سینه وسرشکسته

به دیوار ودرگاهی از شورمستی

زده خنجر آن سان که خنجر شکسته

بکن شادش آزادی ار خواهی از غم

دلا بینی از غم دلی گر شکسته

مرا گر بلند است اقبال از چه

چنین از غم دلبرم پرشکسته

شمارهٔ ۴۱۴

دل جای در آن طره طرار گرفته

گنجشک مگر جا به بر مار گرفته

اشکم شده شنگرفی و روزم شده نیلی

تا آینه روی تو زنگار گرفته

گیسوی تواش راهزنی کرده که زاهد

تسبیح ز کف داده وزنار گرفته

در عاشقی آنکس که زیان کرده که باشد

کس دانه ای ار ریخته خروار گرفته

کس سیم و زر ار کرده تلف باده خریده

کس جان ودل ار داده ز کف یار گرفته

خرم دل آنکس که بهیک دست صراحی

با دست دگر طره دلدار گرفته

اقبال بلند است کسی را که چومنصور

از عشق تو جا بر زبر دار گرفته

شمارهٔ ۴۱۵

مگومرا ز چه دلبر ز برجدا کرده

که هرچه کرده و زاین پس کندخدا کرده

رسد به ساحل اگر کشتیت وگر شکند

خدای کرده مفرما که ناخدا کرده

به شکل شاه وگدا را بود چه فرق خداست

که شاه را شه و درویش را گدا کرده

فدای خاک رهش بادجان و دل ما را

کسی که در ره او جان و دل فدا کرده

ز خوبرو بد اگر سر زند نکوست مگو

که جور و کین به من آن ترک بی وفا کرده

برو طبیب ومده درد سر به من زاین بیش

که دردهای مرا لعل او دوا کرده

روا بود که چو من خوانیش بلند اقبال

کس ار به حکم قضا خویش را رضاکرده

شمارهٔ ۴۱۶

سلطان عشق ما را سرباز خویش کرده

همدم به خود نموده دمساز خویش کرده

با ما چرا نگوئید راز خود ای حریفان

ما را چو یار محرم بر راز خویش کرده

جوید پری ز آهن دوری پریوش من

تفتیده آهنان را درگاز خویش کرده

هر جا که بود شیری با آن همه دلیری

صیدش چو کبکی آن شه با باز خویش کرده

این نائی از چه شهر است کز نغمه شوردهر است

ما راچه مست و بی خود ز آواز خویش کرده

پروانه را چه پروا از این که سوزدش شمع

عاشق نباشد آنکو پروا ز خویش کرده

آن نازنین شمایل همچون بلنداقبال

بی دین ودل چنینم از ناز خویش کرده

شمارهٔ ۴۱۷

گردش چشم تو مستم کرده

لعل تو باده پرستم کرده

سرگرانی به من از بسکه رقیب

پیش تو شکوه ز دستم کرده

چه کنم من که چو ماهی ماهی

صید در زلف چوشستم کرده

نیستم عاشق امروزی یار

عاشق از روز الستم کرده

دوریت کرد مرا نیست ولی

باز دیدار تو هستم کرده

ترک چشم تو ز مژگان سپهی

تربیت بهر شکستم کرده

داشت از تو بلنداقبالی

لیک هجران تو پستم کرده

شمارهٔ ۴۱۸

بر آتش دلم آن مه ز مهر آب زده

ویا به عارض گلرنگ خودگلاب زده

چه تیغ ها که ز مژگان کشیده بر مریخ

چه طعنه ها که زطلعت برآفتاب زده

منجم آمد وگفتا نبودوقت خسوف

بگفتمش که مه من به رخ نقاب زده

عجب نگر که به رخ ساخته است زلف از مشک

عجب تر اینکه گره ها به مشک ناب زده

ز شیخ وشاب مجو دین ودل در این کشور

ز بسکه راه دل ودین ز شیخ وشاب زده

ز ما زمانه هر آن عقده ای که در دل داشت

گرفته است ودرآن زلف پر ز تاب زده

خرابه دل خود را به عالمی ندهم

که شاه خیمه در این منزل خراب زده

به من مگو ز چه باشد دلت چنین پرشور

بت ز بس نمکم بر دل کباب زده

عجب مدار به شهر ار به خواب کس نرود

که ترک چشم توبر خلق راه خواب زده

دونیمه زلف تو افتاده از یمین ویسار

چو مرحبی که بدوتیغ بو تراب زده

ز چشم مست تو مستی کندبلنداقبال

گمان عارف وعامی که اوشراب زده

ز بس بودطرب انگیز شعر او گوئی

نشسته در بر او زهره ورباب زده

شمارهٔ ۴۱۹

خیز ای بت من باده گلگون کهن ده

گر باده به من می دهی امروز به من ده

امروز بسی تنگدلم از غم ایام

ده باده و بوسی مزه از تنگ دهن ده

از بهر تفرج گذری کن به گلستان

خجلت ز رخ و قد به گل وسروو چمن ده

از بهر تماشا قدمی نه به کلیسا

حسنی به جمال بت و عشقی به شمن ده

در نافه زلفت ز دل خون شده تعلیم

در پرورش مشک به آهوی ختن ده

رنجور فراقیم یک امروز ز وصلت

آسودگیم از غم و اندوه ومحن ده

از هجر دلم را مشکن داری اگر میل

بر دل شکنی بر به سر زلف شکن ده

خواهی اگر اقبال بلندی چون من ای دل

بر هر چه مقدر شده راضی شو و تن ده

شمارهٔ ۴۲۰

تا ز دلم خبر شوی آینه پیش روی نه

رونق مشک تا بری شانه به چین موی نه

خواهی اگر که بگذرد از سر سرو فاخته

سوی چمن چو بگذری پا به کنار جوی نه

سرو چمن کنار جو بر سر پا بایستد

سر به کنار من تو ای سرو کناره جوی نه

درقدح وپیاله کی باده کفاف ما دهد

ساقی اگر کرم کنی در بر خم سبوی نه

غنچه لبا سمنبرا از در گلستان درآ

بر دل گل چولاله ها داغ ز رنگ و بوی نه

یاد که دادت این چنین کز پی صید مرغ دل

دانه ز خال ودام از زلف ز چارسوی نه

زلف تو را چو خانه زاد آمده نافه ختن

داغ نشان به رانش از طره مشکبوی نه

شمارهٔ ۴۲۱

عجب از روح مجسم بدنی ساخته ای

کس نداند به چه تدبیر و فنی ساخته ای

آزر از سنگ بت ار ساخت تو خود ای بت من

دلی از آهن واز سیم تنی ساخته ای

هیچ ازنقطه موهوم نشان نیست پدید

دل گمان برده که از اودهنی ساخته ای

تا گرفتار کنی مرغ دلم را در دام

دانه از خال وز گیسو رسنی ساخته ای

یوسف از عشق تو خود را به چه اندازد وباز

گر ببیند که چه چاه ذقنی ساخته ای

گر نخواهی دل ما را شکنی از چه به رخ

خم به خم زلف شکن در شکنی ساخته ای

دگر از تبت وچین مشک نیارند به فارس

که تو از زلف ختا وختنی ساخته ای

گل رخی غنچه لبی سرو قدی نسرین بر

بزم ما را به حقیقت چمنی ساخته ای

دارم ازخون جگر باده کباب از دل ریش

شرمسارم که به حال چومنی ساخته ای

کرده از وصل خود ار یار بلنداقبالت

ای دل ازچیست که بیت الحزنی ساخته ای

شمارهٔ ۴۲۲

روبروی آفتاب آئینه بر رو بسته ای

یاگرو رخشندگی را با رخ او بسته ای

نیست کس را تاب کاندازد نظر بر آفتاب

برقع از گیسوی خود بیهوده بر روبسته ای

گر ز حنا دلبران سر پنجه رنگین می کنند

تو خضاب از خون دلها تا به بازو بسته ای

رهزنان از یک طرف بندند ره بر کاروان

تو پی تاراج دلها ره ز هر سو بسته ای

از سر کویت به دیگر جای نتوانیم رفت

همچو اشتر بندها ما را به زانو بسته ای

هیچ می دانی پریشان گشته گیسویت چرا

بسکه دلهای پریشان را به گیسو بسته ای

گفتمش اندر برم بنشین بگفتاجای کو

در کنار از اشک چشم از هر طرف جو بسته ای

ز آتش غم ای بلند اقبال اگر سوزی سزد

زآنکه دل بر عشق ترکی آتشین خو بسته ای

شمارهٔ ۴۲۳

از چه همچون زلف یار ای دل پریشان گشته ای

همچو من گویا اسیر عشق جانان گشته ای

گوشه گیری داشتی از خلق می بینم کنون

سخت عاشق بر رخ آن سست پیمان گشته ای

بینمت افسرده وپژمرده وزار ونزار

گوئی از کردار وکار خود پشیمان گشته ای

پیش چشم مست دلبر گر نگردیدی کباب

زآتش حسرت چرا اینگونه بریان گشته ای

چشم او دارد ز مژگان لشکر افراسیاب

مرحبا بک هم توگرد زابلستان گشته ای

جان اگر بهر فدای او نمی خواهی چرا

پیش جانان گوسفند عید قربان گشته ای

چون بلنداقبالی ار آسوده دل از درد عشق

پس چرا از هر طرف جویای درمان گشته ای

شمارهٔ ۴۲۴

دل از بت و از بت‌پرست اندر کلیسا برده‌ای

ما را هم از چشمان مست از دست و از پا برده‌ای

خم شد به تعظیمم فلک وآمد به رشک از من ملک

تا در میان عاشقان نامی هم از ما برده‌ای

با تو نشد ای ماهرو ما را مجال گفتگو

تاب و توان صبر و قرار از ما به ایما برده‌ای

از شیخ و شاب و مرد و زن هم دل بری هم جان ز تن

بردی ز تن‌ها جان و دل از من نه تنها برده‌ای

صدباره از حور و پری چابک‌تری در دلبری

هم برده‌ای دل هم ز دل یکسر تمنا برده‌ای

گفتی شکیبایی کنم چشم آنچه فرمایی کنم

اما شکیبایی تو خود از ما به یغما برده‌ای

ای دل دگر افغان مکن اندیشه از طوفان مکن

همچون بلند اقبال اگر راهی به دریا برده‌ای

شمارهٔ ۴۲۵

نه همی دین و دل از ما برده ای

دین ودل از پیر وبرنا برده ای

نه همی دل برده ای از بت پرست

دل ز بت های کلیسا برده ای

نه همی دل برده ای از دست من

کز دلم جان و تمنا برده ای

من زچشمان تو مستم نه ز می

نشئه از چشمان صهبا برده ای

هم زعنبر نرخ وهم قیمت ز مشک

با دوزلف عنبرآسا برده ای

نه همی تاب وتوان از جان من

در فراق خود به یغما برده ای

از بلند اقبال بی دل هم ز عشق

طاقت وصبر و شکیبا برده ای

شمارهٔ ۴۲۶

باز بر رخ مشکین را پریشان کرده ای

مشک را ارزان وعنبر را فراوان کرده ای

روی تو باشد کف موسی وزلف توعصا

از ره اعجاز اورا شکل ثعبان کرده ای

گاه مار وگاه عقرب گاه اژدر می شود

عقل را درکار زلف خویش حیران کرده ای

نقطه موهوم را ثابت نمودی بر حکیم

وزدهان بی نشان خویش برهان کرده ای

سرو قد وگل رخ و نسرین بدن گردیده ای

خویش را پا تا به سر رشک گلستان کرده ای

تیر رستم کرد آن کاری که با جان شغاد

با دل خونین من بانوک مژگان کرده ای

جامه نیلی به بر فیروزه را از رشک خط

خون زلعل اندر دل یاقوت ومرجان کرده ای

ای عزیز مصر دل ای یوسف کنعان جان

دهر را بر ما ز هجر خویش زندان کرده ای

آتش سوزان چو افتد در نیستان چون کند

با بلنداقبال از درد فراق آن کرده ای

شمارهٔ ۴۲۷

چرا تواینهمه ای ماه بی وفا شده ای

به دوستان همه بی مهر یا به ما شده ای

جفاکشی شده ما را شعار ودلشادیم

از آن زمان که به ما مایل جفا شده ای

جدا شود چو نی از غصه بنداز بندم

ببینم ازبر من گر دمی جدا شده ای

به ملک حسن تو شاهنشهی زهی احسان

که همنشین به من خسته گدا شده ای

به من به حالت بیگانگان کنی رفتار

ولیک با همه می بینم آشنا شده ای

هزار درد تو را بی دوا شفا بخشد

اگر به درد دل خسته ای دوا شده ای

دلا چه شد که چو من گشته ای بلنداقبال

مگر به حکم قضا و قدر رضا شده ای

شمارهٔ ۴۲۸

چرا تو این همه ای ماه بی وفا شده ای

به دوستان همه بی مهر یا به ما شده ای

هزار درد اگر عشق کرده بار دلم

مرا چه غم که تو بر درد ما دوا شده ای

شدیم ازهمه اهل زمانه بیگانه

از آن زمان که به ما یار و آشنا شده ای

به شاهی توچه نقصان رسد اگر گویند

که یار با من بی مایه گدا شده ای

اگر به حرف رقیبان نرفته ای خود گو

ز چیست کز بر من همچو دل جدا شده ای

جدا ز رویتو دانی که روز مرگ من است

رضا به مرگ من از هجر خود چرا شده ای

به روزگار شوی همچو من بلنداقبال

اگر به حکم قضا و قدر رضا شده ای

شمارهٔ ۴۲۹

چه خورده ای که ز رخ همچوارغوان شده ای

کجا بدی و به بزم که میهمان شده ای

به مو چوسنبلی از رو چو گل ز قدچون سرو

زفرق تا به قدم رشک گلستان شده ای

کنون فزون هوس صحبت است با تومرا

که شعر خوان ولغز سنج و نکته دان شده ای

سراغی از تو و ازمنزلت نداد کسم

که لایری ز نظرها ولامکان شده ای

هنوز بر سر قهری و باز در پی جنگ

مرا گمان که به من یار ومهربان شده ای

مگر نه دامن من بود متکای سرت

چه روی داده ندانم که سرگران شده ای

گناه بخت بد من بود وگرنه چرا

زمن به گفته اغیار بدگمان شده ای

چه غم ندارد اگر جان ودل بلنداقبال

که آفت دل خلق و بلای جان شده ای

شمارهٔ ۴۳۰

توچرا اینهمه بدخو شده ای

تلخ گوگشته ترش روشده ای

همچو شیری به نظر درگه خشم

اگر ازچشم چوآهو شده ای

بی سبب از من دلداده چرا

رنجه از گفتم بدگوشده ای

برده ای دل ز دو صد پیر وجوان

به یکی غمزه چو جادوشده ای

دل طلبکار تو وغافل از این

که تو درجلوه زهر سو شده ای

تا بنفشه خط وسنبل گیسو

تا سهی قد وسمن بو شده ای

همچومن هر که بلنداقبال است

آفت جان و دل او شده ای

شمارهٔ ۴۳۱

تیر مژگان وسنان قد و زره موشده ای

رستم مملکت حسن نه بر زو شده ای

ماه رخساری وخورشید لقا زهره جبین

چشم بد دور چه فرخ رخ و نیکوشده ای

طره ات عقرب وچنگال اسد مژگانت

هم به قد تیری و همقوسز ابرو شده ای

هر که رخسار تو را دید ودوگیسوی تو را

گفت خورشیدی ودربرج ترازو شده ای

با وجود تو به گلزار ندارم سروکار

که سهی قامت وگلچهر وسمن بو شده ای

چشمت از بس دل وجان وزدل وجان صبر وتوان

می بردخلق بر آنند که جادو شده ای

تندکم تلخ بگوای بت شیرین حرکات

ترش رو بی سبب از گفته بدگوشده ای

هر چه حسن است به عالم همه را دارائی

عیب این است که بدعهد و جفا جوشده ای

هست بدخوی هر آنک که نکو دارد روی

تونکو رو پس از آن روست که بدخو شده ای

خلقی از چار جهت ناظر وجویای تولیک

کس نبیند که تو درجلوه ز شش سو شده ای

اگر این طرفه غزل شعر بلند اقبال است

پس بگوئید به اوخواجه خواجو شده ای

شمارهٔ ۴۳۲

روی تو را ندیده دلم را ربوده ای

در دلبری چه چابک و چالاک بوده ای

دین ودلی سراغ ندارم دگر به کس

غارت همی ز بسکه دل ودین نموده ای

داری کجا ز حالت شب های ما خبر

بیدار ما ز درد وتوفارغ غنوده ای

آزادی از غم دوجهان داده ای مرا

زنگ علایق از دل من تا زدوده ای

اقبال من بلند شد از اینکه درجهان

از عشق بر رخم در دولت گشوده ای

شمارهٔ ۴۳۳

گفتم بهای بوسه ای گویند جان فرموده ای

گفتا بلی گفتم چرا ارزان چنان فرموده ای

گفتا بده بستان زمن گفتم به کف دارم ثمن

گفتا در این داد وستد گفتم زیان فرموده ای

گفتا اگر دانشوری تفسیر کن واللیل را

گفتم تو خود از موی خود شرح و بیان فرموده ای

گفتا که از والشمس گومعنی چه فهمیدی از او

گفتم زروی خویشتن او را عیان فرموده ای

گفتا لب لعلم دهد بر مرده جان عیسی صفت

گفتم چه حاصل چون ز من او رانهان فرموده ای

گفتا چرا پیر و جوان هستند درشورو فغان

گفتم ز بس تاراج دل از این وآن فرموده ای

گفت ای بلنداقبال من چون شدبلنداقبال تو

گفتم به وصل خود مرا چون میهمان فرموده ای

شمارهٔ ۴۳۴

دارد آن مه نه همی چشم سیاه عجبی

به سر از نافه چین هشته کلاه عجبی

گفتمش چشم تو آهوی ختا را ماند

کرد بر روی من از خشم نگاه عجبی

نه عجب یوسف یعقوب گر افتاد به چاه

به زنخ یوسف ما راست چه چاه عجبی

از پی غارت دین ودل ما از مژگان

ترک چشم تو کشیده است سپاه عجبی

خط چو سر زد به رختمهر من افزون تر شد

عنبرین خط تو شد مهر گیاه عجبی

قد ورخسار تو راهر که ببیندگوید

شده طالع به سر سرو چه ماه عجبی

دلم از دولت عشق تو بلنداقبال است

کشد از درد ولی متصل آه عجبی

شمارهٔ ۴۳۵

دور ازتو فارغ نیستم از درد و تب روز و شبی

از عشق روی ومویتو دارم عجب روز و شبی

خورشید چون آید بودروز و شود شب چون رود

داری ز چهر و طره تو در روز و شب روز وشبی

چون ظلمت ونورجهان باشد ز موی و روی تو

پیدا به عالمگشته است از این سبب روز و شبی

ساغر مرا چشم است ومی خون دل است وناله نی

گر چیده ام درهجر توبزم طرب روز وشبی

گفت ای بلنداقبال من چونی زهجرم گفتمش

دور از تو فارغ نیستم از درد وتب روز و شبی

شمارهٔ ۴۳۶

دلبر ما را به حال ما اگر بود التفاتی

می شدی حاصل ز بندغم دل ما را نجاتی

معنی این را بگویم تا بدانی هجر و وصل است

اینکه می گویند می باشد مماتی وحیاتی

شاه شطرنج ار بشد پیش رخت مات این عجب تر

بی رخش من در شط رنج و غمم چون شاه ماتی

در برم خون گشته دل زآنرو عزیز آمد که دارد

از دهان و لعل یار از رنگ و از تنگی صفاتی

نه کسی درچین چوزلفت دیده مشکی عنبرین بو

نه کسی درمصر چون لعل توروح افزا نباتی

آینه قدرت نمای کیست این جسم چو روحت

چون تودر عالم ندیدم خوش سرشت وپاک ذاتی

چشم مستت درخمار افکنده ما را جامی از می

بر سرلعلت بده از عنبرین خطت براتی

چون توئی دارد بلنداقبال تا حالش چه گردد

داشت حافظ هم به عهد خویشتن شاخ نباتی

شمارهٔ ۴۳۷

ای دل بیا برای تو دارم بشارتی

ابروی یار کرده به قتلت اشارتی

گفتم که بوسه ای ز لبت نذرما نما

دشنام داد لیک به شیرین عبارتی

دادیم جان بهیار و خریدیم بوسه ای

بی مایه کس نکرده بدین سان تجارتی

من ضبط دل چگونه توانم که چشم او

داردعجب به بردن دلها مهارتی

دین ودلی نمانده که چشمت نبرده است

غارتگری نکرده بدین گونه غارتی

شیرین بود ز بسکه لب شکرین دوست

یادش فزون نموده به طبعم حرارتی

هر کس که خانه اش شده ویران ز سیل عشق

مشکل که تا به حشر پذیرد عمارتی

شاید که همچو من شوداقبال او بلند

هرکس که عشق افکندش درمرارتی

شمارهٔ ۴۳۸

تعالی الله چه دولت بر سر استی

که می در جام وساقی دلبر استی

دلا با غم چهکارت دیگر استی

که بختت یار ویارت در بر استی

چو دیدم چشم وابروی توگفتم

به دست ترک مستی خنجر استی

دلم در بندزلفت شد گرفتار

مسلمانی اسیر کافر استی

عجب دارم که با لعل تو زاهد

به دل چونش خیال کوثر استی

به گردمهر رویت خط مشکین

ویا بر مه خطی از عنبر استی

چو در هجران امید وصل باشد

ز وصلت هجر بر من خوشتر استی

چو عشقت شعله ورگردد به جانم

کجا پروایش از خشک و تر استی

بلند اقبال ساید سر بر افلاک

که خاک پای آل حیدر استی

شمارهٔ ۴۳۹

کند زلف تو گاهی سرکشی گه می کند پستی

بودچشم تومست ومی کند زلف تو بدمستی

دل ازدست چو توماهی کجا کی جان برد سالم

کهگرماهی شود زلف تو او رامی کند شستی

عجب بد عهد و بی مهری چومریخی ومه چهری

به من عهدی که بستی بی سبب بهر چه بشکستی

ز اشک وچهره دارم سیم و زر افزون تر از قارون

دهم گر خرقه رهن باده نبود از تهی دستی

به دل گفتم چه شد کاینسان بلند اقبال گردیدی

بگفتا نیست کردم خویش را بگذشتم از هستی

شمارهٔ ۴۴۰

چه شد که مه بریدی وعهد بشکستی

مرا به بند ببستی خود از میان جستی

زنی به ساغر ما سنگ و بر رخ ما چنگ

تو را به ما سر جنگ است یا که بدمستی

گناه سستی بخت من است بسکه چنین

توسخت دل دل آزرده مرا خستی

من آنچه گفتم وگویم خلاف نیست در آن

تو هر چه عهد ببستی نبسته بشکستی

توچون به چشم ودلت نیست بخشش وهمت

اگر به دولت قارون رسی تهی دستی

مگر نه ما و تو را راه مرگ در پیش است

بگیر توشه ای از بهر راه تا هستی

دلا که گفته نهی نام خود بلند اقبال

تو کاین چنین ز غم هجر آن صنم پستی

شمارهٔ ۴۴۱

نه چون چشم تو دیدم چشم مستی

نه همچون پشت دستت پشت دستی

سوی بتخانه گر افتد گذارت

کندکی بت پرستی بت پرستی

کند درعشقت ار کس نیست خود را

نپندارد به عالم هست هستی

به بحر عشقت افتادم چوماهی

که تا زلفت مرا گیرد چو شستی

غمت کی شد قبول اندر الستم

خبر کی دارم از عهد الستی

به غیر از باده و ساغر ندیدم

که بدهد لشکر غم را شکستی

بلند اقبالم اما نیست چون من

به عالم پست پست پستی

شمارهٔ ۴۴۲

گفتم به لاله داغ به دل بهر کیستی

گفت از برای دوست مگر خود تو نیستی

گفتم مگر که دوست چه کرده است با دلت

گفتا که مطلبت چه وجویای چیستی

گفتم که سرخ چهره ای از خون دل چرا

گفتا توزرد چهره ز اندوه کیستی

گفتم که از چمن ز چه ناگه روی برون

گفتا مگر تو در چمن خود بزیستی

گفتم به حال بنده بباید گریستن

گفتا به میل خواجه مگر ننگریستی

گفتم چو غنچه خنده نصیب دل که شد

گفتا نصیب آنکه دمادم گریستی

گفتم چگونه می شود اقبال من بلند

گفتا به پای سعی وطلب گر بایستی

شمارهٔ ۴۴۳

ای دل چنین درتاب وتب از عشق روی کیستی

آشفته خاطر روز وشب ز‌آشفته موی کیستی

گفتم خلیل الله وشی چون دیدم اندر آتشی

می سوزی اما سرخوشی سوزان ز خوی کیستی

ای گشته از غم تلخ کام ای بر تو لذت ها حرام

افتاده در رنج زکام از عطر بوی کیستی

وادی به وادی کو بهکو صوفی صفت درهای و هو

چون فاخته کوکوی گو در جستجوی کیستی

شب ها نخوابی تا سحر هی نالی از سوز جگر

هر دم به آهنگ دگر درگفتگوی کیستی

دیدم تو را همچون شراب اول شدی شرآخر آب

ای آب خضر دیریاب اندر سبوی کیستی

می بینمت با ذره بین مانند فردوس برین

سرسبز وخرم اینچنین از آب جوی کیستی

بودی سیه گشتی سفید از تو نبودم این امید

الحمد لله المجید از شست و شوی کیستی

همچون بلنداقبال اگر از عشق هستی خون جگر

باید نگردد کس خبر درهای و هوی کیستی

شمارهٔ ۴۴۴

چه اول مهربان بودی چه آخر کینه جو گشتی

بسی شیرین زبان بودی چه تندوتلخ گو گشتی

ز شرم عارضت خورشید تابان منکسف آمد

مگر امروز با خورشید رخشان روبرو گشتی

چرا ای شانه از حال دل زارم نیی آگه

تو کاندر حلقه های زلف دلبر موبه مو گشتی

دلا در هرزه گردی گشتی آخر شهره در عالم

ز بس کاندر سراغ ماهرویان کو به کو گشتی

شدی گه معتکف درچین گیسوی پریرویان

به پیش زلف چون چوگانشان گاهی چو گوگشتی

نگفتم با پریشان زلف جانان همنشین کو شو

کنون دیدی که همچون من پریشان تر از او گشتی

بلنداقبال از آن گشتی بلند اقبال درعالم

که از قید علایق رستی و بی آرزو گشتی

شمارهٔ ۴۴۵

بتا دیر آمدی وزودرفتی

چوآتش آمدی چون دودرفتی

مگر بخت من وعمر منی تو

که هم دیر آمدی هم زودرفتی

رود چون آب رود اشک از کنارم

ز چشمم تا چو آب رود رفتی

مگر گل بودی ای ماه دوهفته

که یک هفته نکرده بود رفتی

توئی ماه تمام ومن سیه شب

چرا ای ماه تا شب بود رفتی

نکو کردی که ازمهر آمدی باز

چه بد دیدی که خشم آلود رفتی

بلند اقبال جز اندوه و حسرت

ز دیدارت ندیده سودرفتی

شمارهٔ ۴۴۶

گر طالعم کند به وصالت حمایتی

نبود دگر ز طالع خویشم شکایتی

رشک آیدم از اینکه مگر دیده روی تو

گر بشنوم زحسن تو از کس حکایتی

آمد به وصف روی تو والشمس سوره ای

باشد ز شرح موی و واللیل آیتی

دوزخ ز خوی تند تو آمد اشارتی

جنت ز حسن روی تو باشد کنایتی

مانند آفتاب که مشهورعالم است

مشهور گشته حسن تودر هر ولایتی

آنرا که نیست طاقت و صبر از فراق تو

در عاشقی بدان که ندارد کفایتی

هر کس به عاشقی شده اقبال او بلند

اوصاف او به دهر ندارد نهایتی

شمارهٔ ۴۴۷

گفتی دهمت بوسی ودیدی که ندادی

داغی به دل زارم از این درد نهادی

بگشودهر آن عقده که اندر دل ما بود

بستی چو به ما عهد وز رخ پرده گشادی

دل را به دل ار ره بود از چیست که گاهی

از ما نکنی یاد وشب وروز به یادی

من آدمی این سان به جهان هیچ ندیدم

در حسن ولطافت به یقین حور نژادی

با مادر آن شوخ بگوئید که خود گو

گر حور نیی بچه حور از چه بزادی

من قند به شیرینی آن لعل ندیدم

پستان مگر از شهد به لعلش بنهادی

من هر چه زیاد از توکنم وصف چو بینم

از وصف من وصد چومن از حسن زیادی

با درد وغم عشق رخت خرم وشادم

گر از غم و درددل من خرم و شادی

اقبال بلنداست کسی را که تو با او

بنشستی ومی خوردی وهی بوسه بدادی

شمارهٔ ۴۴۸

ای دوست که ترک دوستان کردی

تاچندبه کام دشمنان گردی

ازما ز چه بی گنه برنجیدی

آخر ز چه بی سبب بیازردی

هرگز لطفی به ما نفرمودی

گاهی یادی ز ما نیاوردی

از طره وخال خودپی صیدم

افشاندی دانه دام گستردی

گفتم دهن تو کونگفتی هیچ

گفتا که مرا به هیچ بشمردی

تو مونس جسم وراحت جانی

تومرهم زخم و داروی دردی

مهرت رود از دلم رود هر گاه

شوری ز نمک ز زعفران زردی

انکار مکن که از لب لعلت

پیداست که خون عاشقان خوردی

پیوسته به عشق تو دلم من چون

آتش با گرمی آب با سردی

برجور نگار ای بلند اقبال

کردی غلط ار به جز وفا کردی

کس در قدم نگار دلبندش

گر جان ندهد بوی ز نامردی

شمارهٔ ۴۴۹

گشودی زلف مشک افشان جهان رامشکبو کردی

نمودی چهر مهر آسا خجل مه را ازاوکردی

ندانم کاروان مشک تاتاری رسید از ره

ویا چنگی به چین گیسوان مشکبوکردی

ز کشمر سرو را آوردی او را اسم قد هشتی

زنخشب ماه را دزدیدی اونام رو کردی

دلم را چاکها با خنجر ابرو زدی اول

در آخر آمدی با سوزن مژگان رفو کردی

ز رو دیوانه ام کردی واز گیسو به زنجیرم

جزاک الله خیرا هر چه بدکردی نکو کردی

به یک پیمانه از فکر دوعالم رفتم ای ساقی

نمی دانم چه می بود اینکه در جام از سبو کردی

بلند اقبال کردی فارس را رشک ختا وچین

ز بس از چین مشکین زلف جانان گفتگوکردی

شمارهٔ ۴۵۰

دیوانه ام ای شوخ پری وار توکردی

آشفته ام از طره طرار توکردی

من نقطه قطب وسط دایره بودم

سرگشته ام از عشق چو پرکار تو کردی

غارتگر دل ای مه طرار توگشتی

تاراج خرد ای بت عیار توکردی

و آن مصحف وتسبیح مرا ای بت ترسا

از زلف ورخ خودبت وزنار تو کردی

طالع چه خطا کرد وکواکب چه گنه داشت

تهمت به که بندیم همه کار توکردی

چون خواستی آزار دهدخار به گلچین

گل ساختی وهمدم اوخار تو کردی

نمرود که می بود که آتش کندودود

از بهر خلیل آتش وگلزار توکردی

از حق مگذر خود بده انصاف مگر نه

منصورکه شد بر زبر دار توکردی

اقبال من از عشق بلند است هم این را

از عشق رخ خویشتن ای یار توکردی

شمارهٔ ۴۵۱

تاکس نبیندت ز نظرها نهان شدی

تا پی کسی سویت نبرد لامکان شدی

نبود تو را مکان و گرفتی به دل قرار

گشتی زما نهان وبه هر سوعیان شدی

هر کس که داشت جان ودلی بردی از کفش

از بس همی بلای دل وخصم جان شدی

ما درددل به جز تونگوئیم پیش کس

زیرا که محرم دل پیر وجوان شدی

ناگفته دادی آنچه دلم داشت آرزو

ای غائب از نظر چه عجب غیب دان شدی

بودی هر آنچه بودی وهستی وجز تو نیست

گفتم بسی غلط که چنین یا چنان شدی

اقبال ما که گشته چنین در جهان بلند

زآنروبود که بادل ما مهربان شدی

شمارهٔ ۴۵۲

خواستم بینم رخت را لن ترانی گوشدی

آبرو بر باد دادم بسکه آتش خوشدی

ماهمه کوریم وبی نوریم آنکوچشم داشت

دیدودانست اینکه اندر جلوه از هر سو شدی

تیغ بر رویت ز ابرویت کشیده چشم تو

یافتم اکنون که از بهر چه جوشن موشدی

صید دل را شاهبازی گر به رفتاری چو کبک

چنگل شیری ز مژگان گر به چشم آهوشدی

لوحش الله گلستانی گشته ای پا تا به سر

سروقامت غنچه لب گلچهره نسرین بو شدی

رستم ایران و حسن و دلبری می گفتمت

چشم بددور از رخت می بینمت بر زوشدی

جز گنه ازما نمی آید ز بس هستیم بد

وز تو جز بخشش نمی شاید ز بس نیکوشدی

شانه می گفتا به زلفش ره ندارد کس چومن

خوب ای دل در بر چوگان زلفش گوشدی

یاد داری گفتمت خواهی بلنداقبال شد

درهمان روزی که با دلدار همزانو شدی

شمارهٔ ۴۵۳

گفتم ای عشق ده مرا پندی

گفت ازعقل شوبری چندی

گفتمش با شکسته دل چکنم

گفت او را بده به دلبندی

شد تنم همچو کاه و یار از غم

بار من کرده کوه الوندی

نبرد نام کس دگر ز نبات

زند آن شوخ اگر شکر خندی

«گر به تیغم برند بنداز بند»

به کسم نیست جز تو پیوندی

مادر ار حورشد پدر غلمان

که نیارند چون تو فرزندی

گر که خواهی شوی بلنداقبال

گوش کن پند هر خردمندی

شمارهٔ ۴۵۴

زنی از غمزه ای شوخ ار به نیشکر شکرخندی

کشدمانند نی افغان به آهنگی زهر بندی

مگر کردی اسیر سرو قد خویش قمری را

که چون من بردل او را هم به گردن هشته ای بندی

نکورویا گرت بیم ازگزند چشم بد نبود

چرا برآتش رخ هشته ای از خال اسپندی

من از آندم که دیدم زلف چون زنار بر دوشت

کشیدم ناله چون ناقوس وترسا گشته ام چندی

سزدای نوجوان از حسن خود گر بر جهان نازی

که دهر پیرمانندت نزائیده است فرزندی

کشم بار غمت را همچوکاهی با تن لاغر

بلی مشتاق را چون کاهی آید کوه الوندی

کسی همچون بلنداقبال اندر عاشقی نبود

تورا از حسن اگرباشد به عالم مثل ومانندی

شمارهٔ ۴۵۵

عجب ای ترک بی وفا بودی

چه شد آن عهدها که بنمودی

چه شد آن لطفها که می بودت

چه شد آن وعده ها که فرمودی

به وفاهر چه ما بیفزودیم

توبه جور و جفا بیفزودی

به توهرگز نمی سپردم دل

گر بدانستم این چنین بودی

دل ودین داشتیم و صبروقرار

ازکف ما به غمزه بربودی

عقده ها می گشودی از دل ما

گره از زلف اگر که بگشودی

اگر ای دل شدی بلند اقبال

یک نفس از چه رونیاسودی

شمارهٔ ۴۵۶

برقع ز رخ گشودی دل ازکفم ربودی

چون دل ربودی ازمن خود رو نهان نمودی

ای سرو قد مه رورفتی به حرف بدگو

هر کس هر آنچه بد گفت در حق من شنودی

از بردباری من جور توبیشتر شد

برمهرم آنچه افزود بر قهر خود فزودی

بامن جفایت ار هست از بهر آزمایش

اندر وفا مگر نه صدبارم آزمودی

یک دم نشد که چون دل اندر برم نشینی

اما به پیش اغیار شب تا سحر غنودی

روز ازل که دادم در عاشقی دل ازکف

هم عاشقم تو کردی هم دلبرم تو بودی

گشتم بلنداقبال فرخنده فال وخوشحال

ز آئینه دلم چون زنگ هوس زودی

شمارهٔ ۴۵۷

اگر زآن زلف مشک افشان به چنگ افتدا مرا تاری

نپندارم که باشد ملک چینی یا که تاتاری

دلم را برده از کف سنگدل شوخ دل آزاری

که با ما نیست او را جز دل آزاری دگرکاری

کنی یار اگر آزارم که دست از عشق بردارم

به جانتگر بری از تن سرم را نیست آزاری

بیا بگشا نقاب از چهر وبنما روی چون مه را

که دارد ناصح من با من از عشق توانکاری

ببالد مشک تاتاری اگر از بوخطا باشد

به کف باد صبا را باشد از زلف توتا تاری

رخت گنجی بود از حسن زلفت بی سبب نبود

که چنبر گشته وخوابیده رویش چون سیه ماری

دو چشم مست توکاین سان بردهوش وخرد از سر

نپندارم که دیگر باشد اندر شهر هشیاری

اگر از دردهجرت گشته ام بیمار غم نبود

که باشد یاد وصلت مر مرا نیکو پرستاری

نباشد از وفا کس چون بلنداقبال درعالم

اگرهمچون تو باشند از جفا وجوربسیاری

شمارهٔ ۴۵۸

اگر از زلف تودر دست من افتد تاری

پا به هر جا نهم از مشک شودتاتاری

ماه بودی چورخت داشت اگر گیسوئی

سروگشتی چو قدت بودش اگر رفتاری

چشم مست تو ز بس هوش وخرد برده زدست

نیست درعهد تودیگر به جهان هشیاری

تومگر شانه زدی گیسوی مشکل افشان را

که دراین شهر نمانده است دگر عطاری

گفتی ازناله من خلق نخوابند به شب

من در آن وقت که نالم نبود بیداری

چون من از عشق تودلداده اگر بسیار است

چون تودرحسن نباشد به جهان دلداری

ترسم آنگه شوی آگه ز بلنداقبالت

که نباشد زمن سوخته دل آثاری

شمارهٔ ۴۵۹

بینم ای ترک عجب خونخواری

خود بگو بار منی یا یاری

دلم ازدست توخون شد به برم

بسکه بد عهد وجفا کرداری

مشک نارند زتاتار به فارس

که تواز طره دوصدتاتاری

بردی ازیک نگه ازمن دل ودین

بوالعجب حیله گر وسحاری

نیستی از چه نگهدار دلم

آخر ای سنگدل ار دلداری

عهدکردی که به مستی دهمت

بوسه ای هر چه کنم هشیاری

پرسی از حال دلم دل ز کفم

تو ربودی چه عجب عیاری

شمارهٔ ۴۶۰

نگرددماه نوطالع گر از رخ پرده برداری

نروید سرو در بستان به بستان گر گذار آری

توئی آن بت که دین بت پرستی را دهند از کف

اگر بینند رویت را برهمن های فرخاری

دگر از هند سوی فارس نارد کاروان شکر

تعالی الله ز شیرین لب ز بس قندوشکرباری

چه حاجت آنکه مشک آرنداز چین وختن دیگر

تو اندر چین زلف خویش از بس مشک تر داری

غم عشق تومی باشد گران باری به دوش من

مکن وامانده ام از درد هجر خودز سربازی

به دامان وصالت کی رسد دست من مسکین

به حال من کند رحمی ز فضل خود مگر باری

بلند اقبال شاید گردد آزاد از غم هجرت

کند گردون اگر شفقت کند طالع اگر یاری

شمارهٔ ۴۶۱

از طلعت اگر ماهی گفتار چرا داری

وز قامت اگر سروی رفتار چرا داری

خون دل ما خوردی از لعل لبت پیداست

حاشا نتوان کردن انکار چرا داری

صنعان صفت از دستم بردی دل و دین اززلف

ای بت نیی ار ترسا زنار چرا داری

با اینکه به لب داری اعجاز مسیحائی

از چشم نمی دانم بیمار چرا داری

ای ترک اگر از لب ضحاک نمی باشی

بر دوش ز دو گیسو دومار چرا داری

ای زلف نگار من هندوئی وکافر دل

جا ورنه چوهندویان درنار چرا داری

چون وصل نشدحاصل از یار بلنداقبال

از چراغ شکایت کن از یار چرا داری

شمارهٔ ۴۶۲

چرا با دیگران مهر و وفا با من ستم داری

مرا پیوسته خوار و این و آن محترم داری

هر آن حسنی که خوبان راست داری بلکه افزونتر

همی مهر است و بس در دلبری چیزی که کم داری

فریبم می دهی تا کی گهی از نقل و گه از می

بده بوسی اگر با من سر لطف وکرم داری

ز درمان باشدم خوشتر هر آن دردی که هست از تو

ز تریاق آیدم بهتر اگر در دست سم داری

ز سیر باغ وبستان بی نیازی داده یزدانت

که ازرخ هر کجا باشی گلستان ارم داری

همی زآن سوره ن والقلم می خوانم از قرآن

که درابرو و بینی معنی ن و القلم داری

بلند اقبال اگر هستی بلنداقبال از وصلش

چو ابرویش ز بارغم قد از بهرچه خم داری

شمارهٔ ۴۶۳

دل ز آهن تو سیم تن داری

یا به من کینه کهن داری

کینه هائی که داری اندر دل

همه را از برای من داری

نه همی چین به زلف خم درخم

که دراو تبت و ختن داری

خودتوئی گلعذار وغنچه دهان

چه هوای گل و چمن داری

چه به گلشن روی که از قد وبر

خود سهی سرو ونسترن داری

رشک می آیدم که می بینم

به بر خویش پیرهن داری

دلم از چشم مورتنگ تر است

تنگ تر از دلم دهن داری

نبری دل چرا ز دشمن ودوست

که تو ترکان راهزن داری

توئی آن بت که چون بلنداقبال

در کلیسا بسی شمن داری

شمارهٔ ۴۶۴

وفا گر بگوئیم داری نداری

صفا گر بگوئیم داری نداری

به ما بوسه ای از لب شکرینت

روا گر بگوئیم داری نداری

به هر کس تو را التفات است اما

به ما گر بگوئیم داری نداری

به قتل من بینوای ستم کش

ابا گر بگوئیم داری نداری

طبیبا به درمان دردی که دارم

دوا گر بگوئیم داری نداری

دلا چون شدی عاشق روی دلبر

فنا گر بگوئیم داری نداری

دلبری داری ودلداری نداری

یار من هستی ولی یاری نداری

در نکوروئی نداری نقصی اما

رسم وقانون وفاداری نداری

گر وفا داری به دیگر کس ندانم

لیک با من جز ستمکاری نداری

داری ار دلداری ودلجوئی اما

با دل من جز دل آزاری نداری

تاکی ای زاهد کنی از عشق منعم

همچو من گویا گرفتاری نداری

عاقبت گردی بلند اقبال ای دل

زآنکه با کی از گرانباری نداری

شمارهٔ ۴۶۵

مرا ای آسمان تا کی دمی آسوده نگذاری

نمی دانم چه کین است این که اندر دل ز من داری

زنی بر خرمن جان دوستان را دائما آتش

به جز بر کشتزار دشمنان جائی نمی باری

غلط می باشدار من از تو درعالم وفا جویم

که جز تخم جفا در مزرع خاطر نمی کاری

مرا هر کس که باشد دوست داری دشمنی با او

کس ار دشمن بود با من ز جان ودل بدو یاری

ز زهر قهر توهرگز نخواهد شد کسی ایمن

چو اندر آستین حضرت خیر البشر ماری

عجب دون پرور و ناکس نوازی الحذر از تو

گلی از بهر هر خار وبرای هر گلی خاری

بلند اقبال را نبودهوای همسری با تو

چرا پیوسته با او از دل و جان خصم خونخواری

شمارهٔ ۴۶۶

میان دلبران باشد مرا یک یار عیاری

که جز او با کس دیگر مرا نبودسرو کاری

کس ازتاتار وتبت مشک اگر آرد خطا باشد

که اندر چین هر تاری ز زلفش هست تاتاری

که گوید چشم مستش دل برد از دست هشیاران

به عهد چشم مستش کس مگردیده است هشیاری

به هرجا هست بیماری پرستارش شود مردم

دل من را پرستاری نماید چشم بیماری

رخت راماه می خوانم قدت را سرو می گفتم

گر آن را بود گفتاری گر این می داشت رفتاری

ز زلف مشک افشانت گره بگشود چون شانه

دکان را بست در هر جا که دکان داشت عطاری

به حسن ار نیست اندر خیل خوبان چون تو یک دلبر

ز عشقت چون بلنداقبال بی دل هست بسیاری

شمارهٔ ۴۶۷

فغان که یار ندارد به ما سر یاری

مگر کندمددی فضل حضرت باری

سفیدگشت مرا موی در سیه بختی

امان ز گردش گردون و چرخ ز نگاری

از آن زمان که ز من گشته یار من بیزار

ز زندگی دل و جانم گرفته بیزاری

به روز وشب نبود مونسم به جز افغان

به سال ومه نشودهمدمم مگر زاری

شنیده ام که بودچشم یار من بیمار

برو طبیب که خوش صحبتی است بیماری

مگو بگفته ناصح چرا ندادم دل

ربوده دل ز کفم طره اش به طراری

از آن زمان که گرفتار عشق گشته دلم

ندیده ام به برگلرخان مگر خواری

بتا بیا وخلاصم کن از غم هجران

چه باک اگر گذری بر سرم به غمخواری

چو لاله زار بود دامن بلند اقبال

ز بسکه خون دل ازدیده می کند جاری

شمارهٔ ۴۶۸

چون تونبودآدمی در دلبری

حور وغلمانی ندانم یا پری

گر نمی باشی پری ازما چرا

می بری دل را و می گردی بری

مژه ات گر نیست نشتر پس ز چیست

بر رگ دلها نماید نشتری

کردی الحق از می لعل لبت

بی نیازم از شراب کوثری

گفتمی مانند رویت ماه را

ماه را بود ار دوزلف عنبری

دادمی نسبت به قدت سرورا

سرو را بود ار دوچشم عبهری

زلفت ار گردیده چون عقرب چه باک

چون به رخ داری خط سیسنبری

شاهبازی در شکار مرغ دل

از روش هستی اگر کبک دری

با بلنداقبال کن اظهار لطف

تا زمهر وماه جوید برتری

شمارهٔ ۴۶۹

نه همی تنها دل ودین از کف من می بری

دین ودل از دست هر شیخ وبرهمن می بری

دین ودل تنها نه از تن ها بری از هر که هست

هوشش از سر صبرش از دل جانش از تن می بری

ازکف خسرو اگر شیرین ارمن برد دل

دل به شیرینی تواز شیرین ار من می بری

گفته بودم دل به کس ندهم ندانستم که تو

با دوچشم از یک نگه دل را به صد فن می بری

گشته درعهدت حرام آسودگی بر مردوزن

بسکه آرام وقرار از مرد واز زن می بری

دشمنی با دوستان یا دوستی با دشمنان

کآبروی دوست را در پیش دشمن می بری

جا به قصر گلشن فردوس گویا کرده است

گربلنداقبال را باخودبه گلخن می بری

شمارهٔ ۴۷۰

جام می در دست بگرفت وبه من گفت آن پری

نور حق در دست من طالع شده است ار بنگری

گفتم از اکسیر خودیک ذره زن بر قلب من

تا ز زر ده دهی گیرد مس من برتری

گفت پیش آی و بنوش ومحرم اسرار باش

بی نیازم کرد الحق از شراب کوثری

گفت بدمستی اگر داری ز بزم ما برو

گفتمش دانم که بدمستی بودازکافری

کیمیا جورا شنیدم گفتمستی می پرست

روی او دست پری هست از چه زحمت می بری

راست میگفت وبه حق می گفت وکس باورنداشت

من همان اکسیر را بگرفتم از دست پری

گفت چونی گفتمش یک جام دیگر ده به من

تا به نه افلاک وهفتاختر بجویم سروری

جام دیگر داد و نوشیدم که دیدم هر چه هست

پیش چشم من ز جا برخاست در چالشگری

گفتمش جام دگر ده گفت می خواهی مگر

جسم خاکی را گذاری وز گردون بگذری

گفتمش من مستحقم گفت بستان و بنوش

لیک می سوزد پرت ز اینجا اگر برتر پری

از می دست پری چون شد بلنداقبال مست

در فلک اشعار اورا زهره آمد مشتری

شمارهٔ ۴۷۱

تا ز عشق روی خوددیوانه ام کرد آن پری

هم ز کفر آسوده ام فرمود وهم از دین بری

حاش لله آدمیزاد این چنین کی دیده کس

گشته ام حیران که حورت بوده مادر یا پری

خود بر آن بودم که مهر خاوری خوانم تو را

چون نکودیدم ندارد زلف مهر خاوری

بارها رفتم که قدت را دهم نسبت به سرو

خوب چون دیدم ندارم سروچشم عبهری

مهربانی هم دخیل است ای نگار ماه رو

خال وخط وزلف ورخ تنها ندارد دلبری

بی تو هم خون شددلم هم دیدهام خونبار گشت

در غمت دل یاریم بنمود و چشمم یاوری

ای جبینت زهره رویت مه جمالت آفتاب

چون بلنداقبال داری صدهزاران مشتری

شمارهٔ ۴۷۲

مگر گشتی اسیر سروقدی چون من ای قمری

که بندی چون دل خودبینمت بر گردن ای قمری

به چوب از باغ سروت را نماید باغبان بیرون

خرامان سوی باغ آید اگر سرو من ای قمری

مگو درروزگار ار هست همچون سرو من کوکو

که سرو تو ندارد چشم وزلف رهزن ای قمری

گرفتم سروتودارد قدی رعنا چو سرومن

ولی کس سیم ساق است وکجا سیمین تن ای قمری

کس ار سرومرا بیندمن از این رشک می میرم

تو سروت جلوه گر باشد به هر مردوزن ای قمری

نشستن بر سر سرو این نه شرط دوستی باشد

به دشمن چون توگستاخی کندکی دشمن ای قمری

بلند اقبال را دائم بود این آرزو در دل

که باشد چون تو با سرو خود اندر گلشن ای قمری

شمارهٔ ۴۷۳

دلا منال گراز یار خویشتن دوری

که اختیار به دست تونیست مجبوری

ندیده چشم کسی ای نگار روی تو را

چه شد که درهمه عالم به حسن مشهوری

مدام سوره واللیل ونور می خوانم

به چهر وطره چوواللیل و سوره نوری

اگر چه آب دهان تو بهتر است از شهد

چه سود کز مژه مانند نیش زنبوری

دگر به مشک وبه کافورم احتیاجی نیست

توچون زموی چو مشک وز رو چوکافوری

نمی شوی گهی آگه ز طعم شیرینی

ز بسکه از نمکین لعل خویش پرشوری

دل مرا که چوکوه است کنده ای از جای

به بازوی توهزار آفرین چه پر زوری

به حسن روی توکس نیست در بنی آدم

ندانمت که پری یا فرشته یا حوری

ز دست چشم تو گر گشته شد بلنداقبال

به او بگو که چو بیمار هست معذوری

شمارهٔ ۴۷۴

مگرنه جان منی پس چرا ز من دوری

بیا که راحت روحی ومایه سوری

ز آدمی چو توحاشا که دروجود آید

فرشته ای وز نوری پری ویا حوری

چنانکه جان به تن و دل به بر بود مستور

میان جان ودل من مدام مستوری

تورا چه حاجت کافور و مشک ازعطار

که خودبهزلف چومشک وبه رخ چو کافوری

رسد اگر به لبت شهد شورخواهد شد

به شهد آن نمکین لب ز بسکه پرشوری

عجب نه کآب دهان توانگبین باشد

چرا که ازمژه مانند نیش زنبوری

محال عقل بودجمع نور با ظلمت

ز زلف وچهره توچون جمع ظلمت ونوری

کنم ز مرمر وبلور بستر وبالین

به سینه ز آنکه چومرمر به ساق بلوری

دل ار بگفت تورا تا مرا کشی از هجر

بکن فدای توگردم بدآنچه مأموری

مرا هلاک کن از درد هجر وباک مدار

به حکمآنکه چومأمور بوده معذوری

شدم به عشق تومشهور چون بلنداقبال

بدان صفت که تودر حسن روی مشهوری

شمارهٔ ۴۷۵

چرا به کار جهان روز و شب به تدبیری

مکن تلاش مگر بی خبر ز تقدیری

ز بار پیری وغم خم شود قدت چون نخل

کنون اگر چه به قامت چو سرو کشمیری

تو ای جوان دل پیر شکسته را مشکن

که خودبهم چوزنی مژه بنگری پیری

تو را چه حد که بگیری به این وآن تقصیر

مگر خبر نیی ازخود که غرق تقصیری

اگر زمانه خرابت کند مشوغمگین

که چون خراب شوی مستحق تعمیری

توخودبمیر از آن پیش کت بمیرانند

چنین چومیری در عالم بقا میری

مثال زیبق صافی فنا شواندر خد

فنا اگر شوی اینگونه اصل اکسیری

بگوبه یار نگفتم جفا مکن بنگر

که خودز زلف به کیفر اسیر زنجیری

بگوبه چشم وی از من مزن ز مژگان تیر

توخودمگر نه زابرو به زیر شمشیری

کمان کج است وبه دشمن از اوزیان نرسد

بلای خصم شوی گر به راستی تیری

گرت هواست که چون من شوی بلند اقبال

چو مورباش ضعیف ار به صولت شیری

شمارهٔ ۴۷۶

اگر آن مهربان یارم شود مهمان شب و روزی

نیارد خوشتر از آن روز وشب دوران شب وروزی

به فیروزی شبم چون روز وروزم عید نوروز است

اگر چون جان کندجا در برم جانان شب وروزی

ز بیخوابی وبی تابی کس از شب روز نشناسد

ز عشقت پیش خلقی گرکشم افغان شب وروزی

قیامت را ودوزخ را کسی انکار اگر دارد

گرفتارش کن اندر زحمت هجران شب وروزی

نبندد باغ را در باغبان دیگر به روز و شب

تفرج را کنی گر جای در بستان شب وروزی

شب وروزی مه وخورشید اگر بینند رخسارت

نخواهد شد دگر خورشید ومه تابان شب وروزی

بلند اقبال را پرسیدم از زلف ورخ آن مه

بگفتا نیست در عالم چواین وآن شب وروزی

شمارهٔ ۴۷۷

گمان مکن که اگر بد کند کسی به کسی

به روزگار نصیبش خوشی شود نفسی

ز این و آن چو بری مال باش واقف حال

که در ره تو به هر کوچه‌ای بود عسسی

ببین به آتش سوزان چه کرد آب روان

سزای آنکه بزد شعله‌ای به خار و خسی

کند مثال مگس عنکبوتی او را صید

چو عنکبوت کند صید اگر کسی مگسی

یقین بدان که دهندش برات آزادی

اگر کسی کند آزاد مرغی از قفسی

بدون لا و نعم مقضی المرامش کن

گر آورد به تو حاجت فقیر ملتمسی

به هیچ کار تو را نیست دسترس پس از این

برس به کار تو را تا که هست دسترسی

خوشا به حالت آن کس که چون بلنداقبال

کشد جفا و ندارد به جور کس هوسی

شمارهٔ ۴۷۸

نه مایلی به چه رنجش که یار ما باشی

چرا به زخم دل ماهمی نمک پاشی

به دهر چون تونشددلبری بهعیاری

به شهر چونتوندیدم بتی به قلاشی

شبان هجر مرا کرده ای به غم همدم

توخود نشسته به می خوردنی وعیاشی

زچشم مست تو می خوردن توفاش بود

تو را گمان همه خلقند غافل وناشی

تفاوتی نگذاری میان دشمن ودوست

هزار فرق زفیروزه است تاکاشی

خیال رویتو خوش نقش بسته در دل ما

به منزل تو نکوکرده ایم نقاشی

بلندتر شود از هر شهی مرا اقبال

به کوی خویش گماری گرم به فراشی

شمارهٔ ۴۷۹

تو راکه گفته ندانم که این چنین باشی

به خصم دوست وبا دوستان به کین باشی

تورا چه غم اگرم کشته بینی اما من

بمیرم از غمت ار بینمت غمین باشی

به حورعین وبه جنت چه حاجت است مرا

که کوی توست بهشت وتوحور عین باشی

بود به ماه دوهفته تو را چه فرق جز اینک

در آسمان بود آن وتو در زمین باشی

من آن زمان که بدیدم رخ تو را گفتم

که آفت دل وجان خصم عقل ودین باشی

به سیر باغ چه حاجت بود تورا که توخود

گل وبنفشه وشمشاد ویاسمین باشی

به قصد صید دل خسته بلنداقبال

کمان کشیده ز ابروی و در کمین باشی

شمارهٔ ۴۸۰

چون شانه را به طره طرار می کشی

خط خطا به صفحه تاتار می کشی

بر دوش من گذار چه حمال گشته ای

کز مشک تر ز زلف همی بار می کشی

هر گه به راه بادگشائی گره ز زلف

گویا که روح از تن عطار می کشی

من چون کنم که زاهد شب زنده دار را

از یک نگه به خانه خمار می کشی

مختاری ار کشی به توام نیست سرکشی

خط نشان دگر چه به دیوار می کشی

ای دل اگر نه اشتر مستی به راه عشق

تا چندخار می خوری وبار می کشی

از سخت جانیت عجب آید مرا دلا

ز این جورها کز آن بت عیار می کشی

اقبال ما بلندتر آمد ز زلف دوست

ما را ز بس به جانب دلدارمی کشی

شمارهٔ ۴۸۱

توبه زلف از پی آزار دلم شانه کشی

من از این شاد که دل را به سر شانه کشی

ور زنی شانه به زلف از پی آرایش او

دل ما هست چه منت دگر از شانه کشی

دانه از خال به رخ داری واز گیسودام

مرغ دل را به سوی دام خوداز دانه کشی

چشم مخمور تو از کف دل هشیاران برد

الحذر از می اگر یک دوسه پیمانه کشی

بت پرستان به خدا بت نپرستنددگر

نقش رخسار خود ار بر دربتخانه کشی

هرکه بر پیل تن اسب توببیند رخ تو

مات خواهدشد واو را کش شاهانه کشی

دانی ای شمع که سوزانی وگریان ز چه رو

انتقامی است که ازکشتن پروانه کشی

ای دل از عشق اگر یار بلنداقبالی

باید ار بار تو کوه است که مردانه کشی

شمارهٔ ۴۸۲

ای نازنین شمایل آشوب عقل وهوشی

از مشک زلف عطار از لب شکرفروشی

هنگام رزم ای ترک مژگان وزلف داری

خنجر به کف چه گیری بر تن زره چه پوشی

از شوق دیدنت ما سر تا به پا چوچشمیم

اما تودر خموشی پا تا به سر چو گوشی

با دوستان پیرو بنشین بگو وبشنو

دلتنگ از چه روئی آخر چرا خموشی

مژگان چونیش زنبور داری وجای دارد

زیرا که درحلاوت ز آب دهان چونوشی

رویت ندیده دادیم از دست دین ودل را

وا حسرتا گر از ما رخساره را نپوشی

وز صبر غوره می شد وزمی غم توطی شد

چندای بلنداقبال از هجر درخروشی

شمارهٔ ۴۸۳

بتا به کشتن ما عاشقان چه می کوشی

چوآب بر سر آتش ز کین چه می جوشی

مگر نه زلف توافتاده چون زره به برت

چه حاجت است که دیگر به تن زره پوشی

من شکسته دل افراسیاب شاه نیم

اگر تودر پی خونخواهی سیاووشی

نخورده باده که داری بما چنین سر جنگ

نعوذ بالله اگر یک دوجام می نوشی

هر آنچه دردنهی بر دلم پرستاری

هر آنچه دور شوی از برم درآغوشی

من از غلامیت ای خواجه بر ندارم دست

هزار بارم اگر بنه وار بفروشی

رواست یار نوازد گرت بلنداقبال

که همچو دایره ز اخلاص حلقه درگوشی

شمارهٔ ۴۸۴

همچو چهرت کی بود آتش چوزلفت دودکی

ز آتش ودودت جز آب چشم دیده سودکی

گه زره سازی در آتش گه به گل بازی کند

گشت زلف تو خلیل الله کی داوودکی

با دل من آنچه چشم کافرت کرده است کرد

درجهان فرعون کی شداد کی نمرود کی

چشم تو خونریزی پیر وجوان راکرده فرض

داد پیغمبر کجا فتوی خدا فرمودکی

ازمکافات جزا غافل مشو بدچون دلم

آینه رویت ز رنگ خط غبارآلود کی

همچو تو دردلبری کی بودشیرین کی ایاز

همچو من در عاشقی فرهاد کی محمود کی

بی رخ توچون کنار من بود از اشک چشم

دجله ها کی بحرها کی چشمه ها کی رود کی

همچو من گاهی به بزم ومجمر توسوخته

شمع کی پروانه کی مشک وعبیر وعودکی

شدبلنداقبال از زلفت پریشان گفتگو

دود با داوود ور نه قافیه می بودکی

شمارهٔ ۴۸۵

زدستم بر نمی آید که در زلفت زنم چنگی

همان بهتر که در پایت نهم سر را به نیرنگی

چومن نی هم همانا درد عشقت را به دل دارد

که هر دم می کشد افغان ز هر بندی به آهنگی

بجز زلفت نمی بینم پریشان حالتی چون خود

دهانت باشد ار باشد چومن پرشور ودلتنگی

نگفتم ازمکافات عمل غافل مشو آخر

ز خط بنشست برآئینه رخساره ات زنگی

خلاف اینکه مه راجا به خرچنگ است می بینم

گرفته است از رخ وزلف تو جا درماه خرچنگی

به وصف زلفت ار گشتم پریشان گوعجب نبود

که چشم مستت از دستم ربودار بود فرهنگی

به امیدی که وقت صلح بوسی از تو بستانم

همی خواهم که باشد با منت گه صلح وگه جنگی

به شیرینی شکر باشد به کامم ریزی ار زهری

به ازتاجم به سر باشد به فرقم گر زنی سنگی

شهان همچون بلنداقبال می گشتندسربازش

تو را سلطان اگر در فوج خود می کرد سرهنگی

شمارهٔ ۴۸۶

توعجب سست عهد وسخت دلی

گاه دلبند وگاه دل گسلی

غیرت دلبران چین وتتار

رشک خوبان خلخ وچگلی

من به هجر تو مبتلا نشوم

به دل وجان من چومتصلی

توکجا وقدنگار ای سرو

او چمان آید وتو پا به گلی

ز آن لب و زلف ای بلنداقبال

تا کی آشفته ای وتنگدلی

شمارهٔ ۴۸۷

بیاد ابروی تو شد قدم به شکل هلالی

نمی شود دل من گاهی از خیال تو خالی

مگر که دیده منجم قد و رخ تو که داده

خبر زغارت وغوغا به تیر ماه جلالی

چه جوئی از دل زارم چه پرسی از من وکارم

برو درآینه بنگر که تا شود به تو حالی

مرا به بندگی خود قبول کن دو سه روزی

ببین به روزچهارم به شهر حاکم ووالی

حلال نیست می اما به من حرام نباشد

چوهست ازکف وجام تو نوشمش به حلالی

در آب شورگهر پرورش نماید ودلبر

در آب شیرین داده است پرورش به لألی

کس ار بلند شد اقبال او ز منصب و دولت

بلند آمده اقبال من ز حضرتعالی

شمارهٔ ۴۸۸

نه همچوعارض تو به گلشن بود گلی

نه همچوطره تو به باغ است سنبلی

نه چون قد تورسته سهی سروی از چمن

نه صلصلی فکنده چو من شور وغلغلی

گلهای بوستان شودش خار در نظر

بنمائی ار گل رخ خود را به بلبلی

این رنگ ونشئه ای که تو داری به لعل لب

نشنیده و ندیده کسی درگل وملی

از باده لب تو چو مستی بود مرا

در ده ز بوسه شکرینم تنقلی

گفتی به هجر صبر کن ار وصلت آرزوست

من چون کنم که نیست دلم راتأملی

اقبال من بلندشد وشهره در جهان

بر دامن تو تا زده دست توسلی

شمارهٔ ۴۸۹

چون پریشانی به زلف یار دارد عالمی

در پریشانی دل ما زآن نمی آرد غمی

گر کسی بر هر چه یزدان داده روزی قانع است

کی کجا منت کشد هرگز ز جود حاتمی

من به دل گفتم سخن شد شهره در هر انجمن

ای دریغا نیست در عالم رفیق محرمی

چشم گریانست کس باشد به روز ار مونسی

شمع سوزان است و بس دارم به شب گر همدمی

جز تو نبود کس اگر ظاهر شود یوسف رخی

آن توئی وبس بود در دهر اگر عیسی دمی

پادشاهانند در عالم بسی با تاج وتخت

آن سلیمان زمان باشد که داردخاتمی

چشمت ار دارد ز مژگان لشکر افراسیاب

هم مرا باشد بحمدالله دل چون رستمی

می کند ناسور زخم ار بشنود بوئی ز مشک

مشک زلفت زخم دل را گشته نیکومرهمی

ابر چون چشم بلنداقبال گرید کی کجا

چون نماید خودنمایی پیش دریا شبنمی

شمارهٔ ۴۹۰

دین ودل برده ازکفم صنمی

که به بزمش رهم نداده دمی

گفتمش هیچ نیست در تو وفا

گشت خندان وگفت هست کمی

گفتم از دوریت هلاکم گفت

از هلاک توباشدم چه غمی

گفتم از رهروان عشق توام

گفت چه باشدت به هر قدمی

گفتم او را ستم مکن گفتا

نیست عاشق که ترسد از ستمی

شکوه ها گفتم از قضا وقدر

گفت کم گو سخن ز بیش وکمی

نه عجب گر شوم بلند اقبال

التفاتش اگر کندکرمی

شمارهٔ ۴۹۱

بوسه دل از لعل جان بخشت هوس داردهمی

فرصت ار یابد ببوسد تا نفس دارد همی

گرچه مستان از عسس دارند بیم جان ولی

بیم جان ازچشم مست تو عسس دارد همی

از قفس باشند مرغان درگریز اما مرا

مرغ دل در کوی تومیل قفس دارد همی

بی سبب نی خالهای دلفریبت کنج لب

هر کجا حلوا بود آنجا مگس دارد همی

از غم عشقت بلنداقبال اندر روز و شب

ناله های زار مانندجرس داردهمی

شمارهٔ ۴۹۲

بوی یار مهربان آیدهمی

بر مشامم بوی جان آید همی

خانه را ای دل ز آلایش بروب

زآنکه سویت میهمان آید همی

من نمی خواهم بگویم راز دل

بیخود از دل بر زبان آیدهمی

آن پری کز چشم مردم شد نهان

بینمش هر سوعیان آید همی

دوش گفتم شرحی از گیسوی او

بوی مشکم از دهان آید همی

چون سخن گویم ز اوصافش ملک

بر زمین از آسمان آید همی

ثابت ای دل در محبت شو که دوست

درمقام امتحان آید همی

خار وخارا در برم از عشق تو

چون پرند وپرنیان آید همی

با تو درگلخن اگر منزل کنم

پیش چشمم گلستان آید همی

ناید ار یک ذره لطفت در میان

سود دو عالم زیان آید همی

ای بلنداقبال از این گفتارها

از تو هر کس بدگمان آید همی

شمارهٔ ۴۹۳

آن مه فکنده از زلف بررخ حجاب نیمی

یا قرص آفتاب است زیر سحاب نیمی

یا رفته درخسوف است یا مانده درکسوف است

نیمی ز ماهتابان وز آفتاب نیمی

دل دور از جمالش وز وعده وصالش

نیمی شده است آباد مانده خراب نیمی

ز ابرو وطره جانان بگرفت از تنم جان

نیمی به ضرب شمشیر زیر طناب نیمی

دل کی ز زلف دلبر گرددرها که هر سو

نیمی شکنج وچین است پرپیچ وتاب نیمی

در خواب رخ نماید یا از درم درآید

بیدار مانده چشمم نیمی به خواب نیمی

سرمایه وجودم از آه واشک دیده

نیمی بسوخت ز آتش شد غرق آب نیمی

ز آنچشم مست میگون بریان دلم شد وخون

نیمی شراب او شد او راکباب نیمی

غارتگری نمودند دین و دلم ربودند

نیمی شراب و ساقی چنگ ورباب نیمی

دردوغم دوعالم خواهی اگر بدانی

نیمی شب فراق است روز حساب نیمی

کن ساقیا خرابم اما نه ز آن شرابم

کو چون حروفش آمد نیمی شر آب نیمی

ز‌آن باده کن مرا مست کز مستیش شوم هست

نیمی ز جام احمد وز بوتراب نیمی

اقبال من بلند است فیروز وارجمند است

نیمی از آن شهنشاه وز اینجناب نیمی

شمارهٔ ۴۹۴

آشوب شهری شورجهانی

ماه زمینی شاه زمانی

از رخ عدوی اسلام وکفری

وز قد بلای پیر وجوانی

هم سست عهدی هم سخت روئی

درتلخ گوئی شیرین زبانی

چون تو به دوران نبودولیکن

این است کای ماه نامهربانی

هم سروقدی هم ماه روئی

هم دل فریبی هم جان ستانی

سروت ندانم ماهت نخواهم

کز قامت و رخ به زاین وآنی

ای دل مگو هیچ وصف از دهانش

کی هیچ از هیچ گفتن توانی

شمارهٔ ۴۹۵

نمی شنیدم اگرگاهی از لبت سخنی

نبودهیچ گمانم که باشدت دهنی

به حسن مادر گیتی نزاده همچو توئی

به عشق دیده دوران ندیده همچومنی

نه کس چوخد تو دیده است ماه در فلکی

نه همچو قد تو رسته است سرودرچمنی

به غیر از این که تو را تن عیان به پیرهن است

که دیده روح مجسم میان پیرهنی

به چاه یوسف یعقوب اگر اسیر افتاد

تویوسف منی وباشدت چه ذقنی

منم تووتومنی هیچکس به جز من وتو

ندیده است که باشد دو روح در بدنی

هر آنکه از می لعل توقطره ای بچشد

به کام اوندهد لذتی شراب دنی

از آن به زلف توافتاده پیچ وتاب وشکنج

دل شکسته ز بس بسته ای به هر شکنی

کسی ندیده به بتخانه ها بتی چون تو

که باشدش دلی از آهن وز سیم تنی

چو آنغزال ز صیادکرده رم هرگز

به دام کس نتوان آردت به هیچ فنی

دمید عاقبت الامر خط به گرد لبت

ببین که خاتم جم شد نصیب اهرمنی

به زلف خویش بگو رهزنی دگر نکند

که سر برند به هر جا که هست راهزنی

ز عشق دوست کشد دست کی بلنداقبال

اگر بمیرد و پوشند برتنش کفنی

شمارهٔ ۴۹۶

گفتی از چیست که شیرین سخنی

ای صنم بسکه توشیرین دهنی

وصف لعل شکرین تو مرا

شهره کرده است به شیرین سخنی

پیش زلفت ندهد بوبه مشام

عنبر اشهب ومشک ختنی

گوبه چشمت نکند فتنه بپا

گوبه زلفت نکند راهزنی

که شوداگه اگر شهزاده

که چنین فتنه هر انجمنی

گردن زلف تو راخواهد زد

بهتر است اینکه خوداورا بزنی

تا ببنیم به چشمت چه کند

مختصر گویمت اندر محنی

نه چه گفتم که اگر شهزاده

بیندت با همه صاحب فطنی

می کند چشم تو را تیر انداز

دهدت منصب ضیغم فکنی

با همه اهرمنی زلف تو را

می دهد قرب اویس قرنی

با همه راهزنی می دهدش

در سپه داری خودمؤتمنی

پیشت آید چو بلنداقبالت

مکن آن روز به او ما ومنی

شمارهٔ ۴۹۷

سروقد غنچه دهن گل بدنی

پای تا سر به حقیقت چمنی

گفتمت سروقد ومنفعلم

که تو نسرین بر وسیمین بدنی

گفتمت غنچه دهن در غلطم

که تو شیرین لب و شکر شکنی

گفتمت گل بدنی معذورم

روح پاکی به تن پیرهنی

هر چه حسن است تو داری همه را

عیب این است که پیمان شکنی

یار اغیاری وبار دل یار

دوست با دشمن ودشمن به منی

فتنه دهری و آشوب جهان

شور شهری وعجب راهزنی

خصم هوش وخرد پیر وجوان

آفت جان و دل مرد وزنی

بوسه ای ده به بلنداقبالت

پس بگویش که چه شیرین سخنی

شمارهٔ ۴۹۸

عجب از چشم سیه راهزنی

آفت جان ودل مرد و زنی

هم به خد عبرت ماه فلکی

هم به قد غیرت سروچمنی

نه چه گفتم توکجا ومه وسرو

که تو هم گلرخ وهم سیم تنی

گو نیارند دگر مشک به فارس

که تو از زلف ختا وختنی

جان به در کی برد ازدست تو دل

بسکه جادوگر وپرمکر و فنی

شکر از هند نیارند دگر

بسکه شکر لب وشیرین دهندی

اگر ای دل تو بلنداقبالی

دایم ازچیست که اندر حزنی

شمارهٔ ۴۹۹

ز آتشین رخ آتشم تا کی به خرمن می زنی

خرمنم را سوختی تا چند دامن می زنی

پادشاه کشور حسنی برای نظم وملک

زلف را تا سرکشی کرده است گردن می زنی

دل دهانت را دلیل نقطه موهوم گفت

گفتمش داری یقین یا حرفی از ظن می زنی

چاک زخم تیغ ابرویت پذیرد کی رفو

بر دل از مژگان مرا بیهوده سوزن می زنی

از ملاحت سفره بر لیلا وعذرا می کنی

وز لطافت طعنه بر شیرین ار من می زنی

در بیابان دزد اگر ره می زند در تیره شب

تو میان انجمن در روز روشن می زنی

غازیان حفظ تن از پیکان به جوشن می کنند

توبه دل پیکانم از زلف چو جوشن می زنی

ای بلنداقبال گردد نرم کی آن سخت دل

مشت را بیهوده بر سندان آهن می زنی

شمارهٔ ۵۰۰

تو آتشین رخ اگر سر به زیر آب کنی

در آب ماهیَکان را همه کباب کنی

دلم چو چشم تو از دست چشم توست خراب

که گفت خانه خود را چنین خراب کنی؟

نقاب چهرهٔ دل گشته غم به هر صورت

ز رخ نقاب کنی یا به رخ نقاب کنی

نخورده باده دو چشمت بود چنین بدمست

نعوذ بالله اگر مستش از شراب کنی

ز بس به زلف تو دلها کنند ناله به شب

نه کس به خواب گذاری رود نه خواب کنی

حنا چو خون دل من چگونه رنگ دهد؟

به دست آر دلم خواهی ار خضاب کنی

به روزگار چو من نیست کس بلنداقبال

اگر ز خیل سگانت مرا حساب کنی

شمارهٔ ۵۰۱

بت پرستی می کنم جا در کلیسا گر کنی

کعبه خواهد شد کلیسا منزل آنجا گر کنی

از رخ زیبا ید بیضای موسی باشدت

نی عجب از لب هم اعجزا مسیحا گر کنی

زاهد از روز قیامت کی دیگر گوید سخن

از قد وقامت قیامت را تو بر پا گر کنی

غارت دل میکنی ناخورده می از چهر خویش

چون کنی رخساره را گلگون ز صهبا گر کنی

از طبیبان کی دگر منت کشم در روزگار

از لبان خویش دردم را مداوا گر کنی

خوی را ای دل به شمع عارضش پروانه کن

نیستی در عاشقی مردان پروا گر کنی

همچومن شاید بلند اقبال گردی در جهان

ازجهان واله آن ترک تمنا گر کنی

شمارهٔ ۵۰۲

چنگی به زلف اوزدم گفتا جسارت می کنی

گفتم بده بوسی ز لب گفتا حرارت می کنی

گفتم که جان ودل زمن بستان بهای بوسه ات

گفت از که است این مایه ات کاکنون تجارت می کنی

برکف گرفتم غبغبش هی بوسه کردم بر لبش

گفتا که چون غارتگران تا چند غارت می کنی

من هم زدست جور تو دارم دل ویرانه ای

ویرانه دل ها را اگر میل عمارت می کنی

خنجر ز مژگان می کشد هر کس که بیندمی کشد

با چشم مست خود بگو تا کی شرارت می کنی

من خود به قتل خویشتن خود را بشارت می دهم

وقتی به قتل من اگر بینم اشارت می کنی

گفتی که ترک عاشقی تا جان به تن داری مکن

ای دل بلنداقبال را نیکو وزارت می کنی

شمارهٔ ۵۰۳

درکجائی شب وروز ای دل اگر یار منی

نیستی در بر من بی خبر ازکار منی

شادمان بودم و آسوده به خودمی گفتم

گر نه ای در بر من در بر دلدار منی

جا نگیری بر من نه به بر دلبر من

هرزه گردی کنی اندر پی آزار منی

به گمانم که مرا غم چو بگیرد به میان

تو به قتلش کمری بندی و غمخوار منی

به خیالم که چوتاریک شب هجر رسد

روشنی بخش من و شمع شب تار منی

به امیدم که اگر دست دهد روز وصال

می لذت چو خورم ساغر سرشار منی

آنچنان یافته بودم که به بیماری من

نوشدارو به من آری وپرستار منی

بی خبر بودم از این ای دل هر جائی من

که نیی دوست به من دشمن غدار منی

وصف حال سخنی خوش ز بلنداقبال است

نیستی یار من ای دل به خدا بار منی

شمارهٔ ۵۰۴

سروها دیده ام به هر چمنی

نیست همچون تو سرو سیم تنی

همچو زلف ورخ وبرت نبود

سنبل وارغوان ونسترنی

با وجود تو نیست در دل من

خواشه سیر گلشن وچمنی

بود دردلبری اگر چو توئی

نیز در عشق بود همچو منی

چاک دل همچو پیرهن شده ام

دیده ام تا که چاک پیرهنی

دلم ازچشم مور تنگتر است

از غم شکرین لب و دهنی

برده دل ازکف بلند اقبال

چشم مخمور وزلف راهزنی

شمارهٔ ۵۰۵

نظر در آینه کن تا جمال خویش ببینی

ز حسن خود شوی آگه به روز من بنشینی

عدوی پیر وجوانی بلای تاب وتوانی

به جلوه دشمن جانی به عشوه آفت دینی

میان ماه وفلک با تو هیچ فرق ندیدم

جز اینکه اوست مه اسمان تو ماه زمینی

بگوکه مشک ازین پس کسی به فارس نیارد

که تو به هر خم گیسو هزار تبت و چینی

بدادمت دل وگفتم نگاهداری از او کن

زدی شکستیش آخر مرا گمان که امینی

دگر به حور و به غلمان نگاه می نکند کس

تو را هر آنکه ببیند که در بهشت برینی

دلا اگر شده اقبال تو بلند به عالم

پس از برای چه دایم شکسته بال و غمینی

شمارهٔ ۵۰۶

اگر در آینه روزی جمال خویش ببینی

زحال من شوی آگه به روز من بنشینی

زهی به صنعت باری زماه فرق نداری

جز این که اومه گردون بودتوماه زمینی

نه آفتاب ونه نوری و نه پری و نه حوری

نه آدمی نه فرشته هم آن تمام وهم اینی

ندانمت به چه مانی که جان وجان جهانی

نگیری ار به خطایم نگارخانه چینی

چو پا به عشق نهادم دلی به دست تودادم

بگوکجاست چه شد کو تو را که گفت امینی

اگر که ناصر دین شه شود ز حال تو آگه

که خصم دولت وجانی وشورملت ودینی

کند سیاست وگوید که فتنه ای توبه ملکم

بگو جواب چه گویی چو گویدت که چنینی

شمارهٔ ۵۰۷

چشمت خدای داده که صاحب نظر شوی

هم گوش و هوش تا که ز عالم خبر شوی

از دل اگر نبینی وگر نشنوی ز جان

از چشم وگوش به بود ار کور وکر شوی

دست وترنج را همه بری به روی هم

در بزم ما گر آئی ویوسف نگر شوی

خواهی اگر که یار عمارت کندتو را

باید چنان خراب که زیر وزبر شوی

خواهی اگر که خوش گذرد بر توروزگار

بایدمطیع امر قضا وقدر شوی

کن سعی که تا خاک رهت کیمیا شود

تا چند در به در ز پی سیم وزر شوی

گویند شاه طالب در وگهر بود

کوشش نما که معدن در وگهر شوی

آدم ملک شد وملک ابلیس نیز تو

از خوب خوبتر شوی از بد بتر شوی

مویت سیاه بود وبه پیری سفید شد

هر روز بین در آئینه رنگ دگر شوی

باور مکن که چون تو بمیری شوی چوخاک

خاک تورا چوباد برد بی اثر شوی

بازت کنند زنده وجانی دگر دهند

جان را چو بسپری وز عالم به درشوی

روزی به کاو مدرسه رندی چه خوب گفت

بیرون برو ز مدرسه ترسم که خرشوی

خواهی اگر چومن شود اقبال توبلند

باید به ده رخسته دل وخون جگر شوی

شمارهٔ ۵۰۸

ای دل به جان بکوش که اهل نظر شوی

یعنی که خون شوی وز چشمم به در شوی

فرموده دوست نیست به دیوانگان حرج

کن سعی تا ز زلف وی آشفته تر شوی

گر عاشقی بعارض دلدار همچومن

باید به پیش تیر ملامت سپر شوی

هیچ از دهان دوست حکایت نمی کنم

ترسم ازرازهای نهانی خبر شوی

خون گشته ای دلا ونیی کامل العیار

جا کن به زلف یار که تا مشک تر شوی

چون وچرا مکن که چنین شد چنان نشد

حکم است تامطیع قضا وقدر شوی

نه تند شو نه ترش نما رو نه تلخ گو

شیرین به کام تا که چو شهد وشکر شوی

اقبال تو بلندشود همچو من اگر

از خاک راه خوارتر وپست تر شوی

شمارهٔ ۵۰۹

ای وجودت مظهر لطف الهی

در رخت پیدا شکوه پادشاهی

نیست دست هیچکس بالای دستت

حاکمی و مقتدر کن هر چه خواهی

ملک ملک توست مشرق تا بهمغرب

بنده فرمانت از مه تا به ماهی

گر نبودی باعث ایجاد عالم

بود اندر پرده آثار الهی

چهره وزلفی نمودی در زمانه

زآن سپیدی گشت پیدا زآن سیاهی

بت پرستم گر مرا گردی توآمر

دین دهم از کف گرم باش توناهی

کن بلنداقبال را رخ ارغوانی

کز غمت گردیده چهرش رنگ کاهی

شمارهٔ ۵۱۰

ای گدای در توهر شاهی

نیست غیر از در توام راهی

نه چمنراست چون قدت سروی

نه فلک راست چون رخت ماهی

نیست الا چه زنخدانت

هست اگردر ره دلم چاهی

نه عجب چون سمندر ار سوزم

بیتواز دل اگر کشم آهی

دل وجان گر طلب کنی دهمت

به خدا نیست هیچم اکراهی

تا ز سوز دلم شوی آگاه

بزن آتش به خرمن کاهی

از تو دارد اگر بلنداقبال

باشدش قدر وعزت وجاهی

شمارهٔ ۵۱۱

به ماه وسرو تو رانسبتی نبودگهی

نه سرو راست قبائی نه ماه را کلهی

مگر که چشم تو دارد به عاشقان سرجنگ

که صف کشیده ز مژگان به گرد اوسپهی

بیا معافر بدار این دل خراب مرا

که از خراب نخواهد خراج هیچ شهی

به یک نگاه دوچشمت دل ازکفم بردند

نکرده آهوی وحشی گهی چنین نگهی

اگر به روی نکویان نگاه هست گناه

تمام عمر به هر لحظه گوکنم گنهی

تویوسفی وبود چاه بر زنخدانت

اگر که یوسف مصری اسیر شد به چهی

چو من نبود کسی درجهان بلنداقبال

گرم به بزم وصال نگار بود رهی

شمارهٔ ۵۱۲

سزد کز حسن در عالم کنی دعوی به یکتائی

که از آدم نیامد چون توفرزندی به زیبائی

دهانت عارفان را شد دلیل نیستی اما

ز هستی دم زندگاه سخن تا خود چه فرمائی

روا باشد که عطاران همه بندند دکان را

به آرایش اگر تاب وگره از زلف بگشائی

پریشان حال جمعی منتظر بنشسته در راهت

بیا از پرده بیرون کن تماشای تماشائی

چو رفتی از برم رفت از سرم هوش از دلم طاقت

بیاید آنچه از من رفته باز ار در برم آئی

چه پروائی دگر از روز محشر دارد ای زاهد

کسی کودیده باشد محنت شبهای تنهائی

چو چنگ از بار غم افسوس نخل قامتم خم شد

نیامد چون به چنگم تاری از آن زلف خرمائی

بلند اقبال وصف از آن لب شیرین مگر گوید

که می بینم دکان رابسته هر جا هست حلوائی

شمارهٔ ۵۱۳

با سنگ بت سنگدلم گفت ز مائی

گفتم عجمی گوی ز آبی نه زمانی

هر سو که نظر می فکنم روی تو بینم

پیدائی وپنهان و ندانیم کجائی

گویندخدائی وخود آئی به حقیقت

ناخواسته اندر بر دلها چوخود آئی

دیدم گهی اندر حرمی گه به کلیسا

هر خانه که رفتیم در اوخانه خدائی

خواهی که نگردد کسی آگه ز تو اما

چون ماه نو از هر طرف انگشت نمائی

شوری ز نمک دور نگشته است ونگردد

شوری ز تو درماست زما از چه جدائی

اقبال بلنداست مرا از تو چه گردد

گر بر رخ بختم در دولت بگشائی

شمارهٔ ۵۱۴

تنها همی نه با من با هر کس آشنائی

با دشمن خود ای دوست گومهربان چرائی

کس نیست اندرین شهر کز او نبرده ای دل

از بسکه دلفریبی از بسکه دلربائی

گفتم برت نشینم دیدم که لامکانی

گفتم تو را ببینم دیدم که لایرائی

از آدمی پری رخ پنهان همی نماید

هستی توچون پری رخ پنهان همی نمائی

گفتی که قهر دارم دیدم تمام لطفی

گفتی که درد بارم دیدم همه شفائی

گفتی که زود رنجم دیدم نه رنج گنجی

گفتی که گنج بخشم دیدم که با وفائی

گر چون بلنداقبال مائیم از توغافل

لیکن توگاه و بیگاه چون جان به پیش مائی

شمارهٔ ۵۱۵

من به پیش خویش می پنداشتم یارم توئی

آزمایش کردمت یارم نیی بارم توئی

کرده ای روز مرا صد باره از شب تیره تر

خود غلط می گفتمت شمع شب تارم توئی

هر چه می خواهی به آزار دل من سعی کن

نیستم آزرده خاطر چون دل آزارم توئی

غم ندارم ز اینکه چشمانت مرا بیمار کرد

شادم از بیماری خود چون پرستارم توئی

من نپندارم که هجران چیست در وصلم مدام

کآنچه روز و شب همی اندر نظر دارم توئی

از خدا خواهم همی شبها که گردد زودصبح

زآنکه چون طالع شودخورشید پندارم توئی

هیچ می دانی بلنداقبال گشتم در چه روز

در همان روزی که گفتی عاشق زارم توئی

شمارهٔ ۵۱۶

از چیست ترشرویی؟ بهر چه تلخ گویی؟

اندر شکستن عهد تا کی بهانه جویی

کردی سیاه روزم از بس سیاه چشمی

کردی سیاه بختم از بس سیاه مویی

گر درد داری از من درمان چرا نخواهی؟

ور غم تو راست در دل با من چرا نگویی؟

هرچند تندخویی در عهد و مهر کندی

مریخی از طبیعت با اینکه ماهرویی

حورت اگر بگویم هستی نکوتر از وی

غلمانت ار بخوانم صد باره به از اویی

عمری بود که با من باشد بدی شعارت

بد هم نکوست از تو از بس همی نکویی

مشکل که کردی ای دل چون من بلنداقبال

زیرا که گاه بیگاه در قید آرزویی

شمارهٔ ۵۱۷

روا نباشد اگر گویمت که مه روئی

تو آفتابی وپرتو دهنده اوئی

به سیر باغ وگلستان چه حاجت است تو را

که سروقامت وگلچهر ویاسمین بوئی

پی شکستن دلها چوشیر غژمانی

اگر چه گاه نگه چون رمیده آهوئی

به خاک پای تودادیم آبر بر باد

ز بسکه تندمزاجی وآتشی خوئی

مگر نه سروکند جا کنار جوی چرا

توسروقد زکنارم کناره میجوئی

پی سراغ توخلقی زچار جانب ومن

همی چومی نگرم جلوه گر ز شش سوئی

کسی که ازکف اودل نبرده ای نبود

زچشم مست عجب دلفریب جادوئی

به روزمعرکه ای دوست در بردشمن

تو را چه حاجت جوشن که خود زره موئی

لب تو زآن شده شیرین که چون بلنداقبال

مدام معتمدالدوله را ثناگوئی

قصاید

شمارهٔ ۱ : قدم زد باز در برج حمل مهر جهان پیما

شمارهٔ ۲ : سلطان چرخ دوش چوشد سوی خاورا

شمارهٔ ۳ : دوش طبع من ملال از بس ز هجر یار داشت

شمارهٔ ۴ : ای سیه زلف نگار از بس پریشان بینمت

شمارهٔ ۵ : روز وشب پیدا ز چهر و طره دلدار شد

شمارهٔ ۶ - شکایت به میرزا تقی خان امیرکبیر : باز شد از فر فرودین جهان چون روی یار

شمارهٔ ۷ : در شب غره ماه رمضانم دلبر

شمارهٔ ۸ - در شکایت از بهرام میرزا : بهرام میرزا شده تا حکمران به فارس

شمارهٔ ۹ : تنم از روزه ماه رمضان شد چو هلال

شمارهٔ ۱۰ : زمانه ای است که شادی به خلق گشته حرام

شمارهٔ ۱۱ : سال پارم بود یاری ماهروی ومهربان

شمارهٔ ۱۲ : نیست به جز ظلم کار صاحب دیوان

شمارهٔ ۱

قدم زد باز در برج حمل مهر جهان پیما

مثال عاشقی کاندر بر معشوق گیردجا

سراسر روی صحرا سبز وخرم گشته پنداری

که فراش صبا گسترده فرش از اطلس ودیبا

ز یک سو بر اشک افشان به سان دیده وامق

به یک جا لاله در بستان مثال عارض عذرا

خمیده شاخ بید از بادهمچون قامت مجنون

دمیده نرگس وسنبل چو چشم و طره لیلا

به کهساران شقایق بسکه رخشنده است پنداری

که باشد جلوه گر نور حق اندر دادی سینا

ز یک سو بر سر سروچمن کوکو زنان قمری

به یک جا خارکن خوانان به شاخ گل هزار آوا

خجل گردد ز اوصافی که گفت از روضه رضوان

فتد ازخانه زاهد را گذر گر جانب صحرا

شده خاک زمین از باد نوروزی چنان خوشبو

که پنداری تومشک اذفر است وعنبر سارا

شب دوشین به کنج حجره بودم با خیالی خوش

نه در دل فکری از امروز ونه اندیشه از فردا

طراقی ناگه از سندان در برخاست کاوازش

چنان بر شد که کر شد گوش اهل عالم بالا

غلامی رفت وگفتا کیستی نامت که کارت چه

که درکوبی چنین گفتا منم پیش آی ودربگشا

صدائی آشنا آمد به گوش من که از شادی

نه سر را از کله دانستمی نه موزه را از پا

دویدم بر رخش در باز کردم ناگهان دیدم

درآمد از درم ماهی چه ماهی ماه مهر آرا

گشودم چشم ودیدم چه سراپا مظهر قدرت

چه قدرت قدرت خالق چه خالق خالق یکتا

به دوشش خم به خم افتاده گیسو وه چه گیسوئی

«عبیر آمیزو عنبر ریز وعنبر بیز وعنبرسا»

نمی گویم که بود از قد وبالا سرو بستانی

کجا کی بوستانی را بودسروی چنان رعنا

دلم در بر طپید از چشم ومژگانش گمان کردم

که خون آشام ترکانند برگردیده از یغما

تعالی الله چه گویم از رخ و زلفش که بودندی

یکی چون روز نوروزی یکی همچون شب یلدا

دوچشم نیمخواب او ربود از دست شش چیزم

قرار و صبر وعقل وهوش وجان ودل به یک ایما

به روی چون مهش پا تا به سر محو آنچنان گشتم

که گفتی او بود خورشید رخشان ومنم حربا

نمی فهمیدم از کیفیت رخسار او سیری

چو از آب زلال آن کس که دارد رنج استسقا

نشست وکردم از رخ گرد ره با آستین پاکش

ز لعل شکرین ناگه به شیرین بذله شد گویا

به دلجوئی بگفتا چون کنی حالت چه سان باشد

شبان هجر را تا صبح چون سر می بری بی ما

بگفتم کانچه با جان وتن من کرده هجرانت

نکرده شعله با خرمن نکرده خاره با مینا

چودیدم گربگویم شرح حال افسرده می گردد

بگفتم هیچ داری میل می گفتا بیاور ها

ز جا برجستم و آوردم وبنهادمش در بر

از آن صهبا که گر پیری خورد از سر شودبرنا

پیاپی چند ساغر خودر از آن می از سر مستی

گریبانم گرفت وگفت میخور گفتمش حاشا

چه لذت برده ای از تلخی می با لب شیرین

نمی ترسی مگر از روز محشر ای بت ترسا

نمی دانی مگر کز می سرای دین شود ویران

نیی آگه مگر کز وی به ملک دل فتد غوغا

گذشته ز این همه فرداست روز عید سلطانی

بر آن عزمم که امشب را نمایم چند شعر انشا

به مدح ساقی کوثر شهنشاه غضنفر فر

امیر فاتح خیبر شه یثرب مه بطحا

گره بر ابروان افکند وبامن گفت ویل لک

نشستن با تو می باشد حرام و راست شداز جا

بدوگفتم که بنشین سرکه مفروش این چنین با من

که از این سرکه هیچم کم نگردد شدت صفرا

مگو تلخ وترش منشین مشو تندای بت شیرین

شدی در پیچ وتاب از چیست همچون طره وحورا

به پاسخ گفت مدح حیدرت کار وننوشی می

ز دست چون منی کز روز محشر باشدم پروا

چه پروا دارداز محشر چه بیمش باشد از آذر

کسی کوراست در دل ذره ای از مهر آن مولا

امیر المؤمنین حیدر وصی نفس پیغمبر

ولی خالق اکبر علی عالی اعلا

عیار سکه ایمان قسیم جنت ونیران

ز بودش هر چه درامکان وجودش علت اشیا

هوالاول هوالاخر هوالباطن هوالظاهر

هوالغایب هوالحاضر هوالمقطع هوالمبدا

زهی رفعت که آخر شافعی مردونشدآگه

که می باشد علی او را خدا یا فرد بی همتا

از آن تیغی که در خیبر بزد بر مرحب کافر

چه می کرد ار سپر از پر نکردی جبرئیل اورا

کسی از اوطلب ننمود چیزی را که گویدنه

نمی بودار تشهد بر زبان جاری نکردی لا

به یک انگشت طرح نه فلک را برکشد قنبر

چه وصف است اینکه تا گویم نمود اورا علی برپا

شنیدستم که برخی راست جا در دوزخ از مهرش

چگونه کی معاذ الله کجا حاشا چه سان کلا

شهنشاها نمی آید کسی از عهده وصفت

سبوئی را کجا باشد همی گنجایش دریا

وجودتوغرض از خلقت اشیا بود ار نه

نه عالم بودودر عالم نه آدم بودو نه حوا

نجی الله از طوفان چه سان می کرد جان سالم

نبودش دستگیر ارجودی جود تودردریا

اگر دلگرم از مهرت نمی بودی خلیل الله

بر او سوزنده آتش می شدی کی لاله حمرا

نمی بودی اگر یعقوب را چشم امید از تو

نصیب اوکجا می شد دوباره دیده بینا

نبودار زیور رخسار یوسف خاک پای تو

زلیخا را چنین میکردکی آشفته وشیدا

نمی کردی اگر همدست خود را با کلیم الله

به خاک پایت عاجز بود زاعجاز ید بیضا

گر ازمهر وتولای توروح الله نمی زددم

کجا کی ازدم وی می شدی عظم رمیم احیا

شها ازحالم آگاهی که عمری می شود اکنون

که درخواب است بخت من چو سارینوس وتملیخا

مخواه آشفته ز این بیشم مر آن از درگه خویشم

که نبود مرمرا دیگر به غیر از درگهت ملجا

بلنداقبال کی از عهده وصفت توان آید

که حیرانند در وصفت هزاران عاقل دانا

بدان می ماند اشعار من وبزم حضور تو

که درکرمان بردکس زیره اندر بصره یا خرما

همیشه ثور و میزان تاکه باشد خانه زهره

هماره تا عطارد راست منزل خوشه جوزا

زخون دیده دایم سرخ بادا روی بدخواهت

چودست وپنجه یارت به روزعید از حنا

شمارهٔ ۲

سلطان چرخ دوش چوشد سوی خاورا

روی سپهر شد ز ثریا مجدرا

چشمم زهجر ان بت بی مهر ماه چهر

اختر گهی شمرد وگهی ریخت اخترا

گاهی ز گریه بودم چون ابر نوبهار

گاهی ز ناله گشتم مانندتندرا

از خون دیده گشت کنارم چولاله سرخ

کردم چو یاد از آن خط سبز چو سعترا

گفتی ز ناله دارم نسبت به ققنا

گفتی ز گریه دارم خویشی به کودرا

از بسکه گریه کردم خود گفتمی مگر

صدچشمه گشته تعبیه درچشم مرمرا

ناگاه خادم آمدوگفتا نگفتمت

مسپار دل به لاله رخان سمنبرا

کز مهر دم زنند وزمردم برنددل

آنگه کنندجور چو بر قحبه شوهرا

یاری که سال پار بدت روز و شب به بر

ماند یک روان که بود در دوپیکرا

امسال کوکجاست که می نایدت به بر

واندر نظر نیاردت از شوکت وفرا

با عاشقی چه کار تو را هان بگویمت

بشنوزمن که عشق تو رانیست در خورا

نشنیده ای مگر ز بزرگان که گفته اند

نبود هر آنکه سر بتراشد قلندرا

ز این گفته شد ز یده مرا خون دل روان

با صدهزار ناله بگفتم به زاورا

دنیا به یک قرار نمانده است غم مخور

تنها همی نه یار من استی ستمگرا

«ناچار هر که صاحب روی نکو بود»

سنگین دل است اگر همه باشد پیمبرا

یک چند صبرکن به غم دل که کردگار

خوش دارد از کسی که به غم هست صابرا

بنازد ار به وصل وگدازد گرم زهجر

هست اختیار من همه دردست اهورا

بودیم ما وخادم گرم سخنوری

ناگه طراق سندان برخاست از درا

جستم زجا ورفتم وگفتم که کیستی

گفتا منم شناختمش کوست دلبرا

در بر رخش گشودم وگفتم چگونه شد

کت یادازمن آمد بخ بخ ز در درا

ترکی ز دردرآمد خوی کرده می زده

چهرش زتاب باده فروزان چواخگرا

رویش به روشنائی چون ماه نخشبا

قدش به دلربائی چون سرو کشمرا

نی نی خطا سرودم چون قدوروی او

نی سرو کشمر ومه نخشب برابرا

کی داشت ماه نخشب زلفی چو سنبلا

کی داشت سروکشمر چشمی چوعبهرا

نه سرو کشمری را بدجامه بر تنا

نه ماه نخشبی را بدتاج بر سرا

هم جامه داشت او به تن از اطلس وحریر

هم تاج داشت او به سر از مشک اذفرا

افتاده زلف او به سر دوش اوچنانک

زاغی نشسته باشد برشاخ عرعرا

با شام بود موی سیاهش پسر عما

با ماه بود روی سپیدش برادرا

هی هی تنش به نرمی خلاق قاقما

بخ بخ رخش به خوبی سلطان نسترا

زلفش دو صد لطیمه از مشک تبتا

چشمش دوصدقنینه از خمر خولرا

دیدم چوزلف اوست پریشان وبیقرار

کردم یقین که هست جهان دار کیفرا

گوهر به یک تکلم لعلش شود حجر

گیرم دگر ز عمان نارندگوهرا

عنبر به یک تحرک زلفش شودگیاه

گیرم دگر نیارند از بحر عنبرا

بنشاندمش به صدر وفشاندم به آستین

گرد رهش ز روی چوماه منورا

وز روی شادمانی در پیش اوزدم

سر بر زمین کله را بر چرخ اخضرا

چون زلف خویش گشت پریشان مرا چودید

گفت ای افغان مگر که به خوابستم اندرا

چونی چه می کنی چه شدت کاینچنین شدی

زرد وضعیف وخسته و رنجور ومضطرا

میباشدت مگربه میانم میانه ای

کاینسان شده است جسم توچون موی لاغرا

چشمان من مگر به توفرمود کاینچنین

بیمار و زار گردی و بی خواب و بی خورا

خواهی کتاب عشق نویسی مگر که هست

رگها عیان به جسم توچون خط مسطرا

گفتم بدو که برخی جان توجان من

شبهای هجر کرده بدین روزم اکثرا

گفتا ز دردهجر نمردی زهی توان

گفتم درآتش است حیات سمندرا

القصه چون که پاسی از شب گذشت گفت

خیز ومی آر می شودت گر میسرا

زآن می که گر بنوشد یک قطره دیو از او

گردد فرشته طینت وهم حورمنظرا

زآن می که گربنوشد بی دانشی از او

درگل فروبماند تا حشر چون خرا

زآن می که قطره ای خورد ار تیره زاغ از او

گردد خجل ز جلوه او طاوس نرا

زآن می که بوی او رسد ار بر مشام مور

گویدغلام درگه ما بد سکندرا

گفتم تو ساده روئیبا با باده ات چه کار

ساقی مخواه وزومطلب باده دیگرا

با ساده روئی آور باکی ز مردما

وز باده خواری آخر شرمی ز داورا

ترسم خدا نکرده به یغما رود زتو

تو بار سیم داری و رندان به معبرا

شهزاده گوش هرکه خورد باده می برد

ترسم خبر شوندت از این سر مضمرا

گفتا به خنده پاسخم از لعل شکرین

کای آسمان دانش از انصاف مگذرا

خوردن شراب بهتر یا درزمین مدح

تخم امید کشتن وبردن جفا برا

خوردن شراب بهتر یا همچون این وآن

هر صبح و شام روی نمودن به هر درا

خوردن شراب بهتر یا هر زمان شدن

در کاخ شاهزاده به صد غرچه همسرا

خوردن شراب بهتر یا همچواهل فارس

کردن نفاق وگشتن از ذره کمترا

خوردن شراب بهتر یا همچون غرچگان

ثلث از وظیفه کسر نهادن ز مضطرا

«از هر چه بگذری سخن دوست خوشتر است»

برخیز ویک دوساغر صهبا بیاورا

جستم ز جا ورفتم درکوی می فروش

گفتم بدوبه لابه مرا ای تو سروا

مهمانکی عزیز مرا کرده سرفراز

از من شراب ناب طلب کرده ایدرا

بستان به رهن خرقه ودستار را ز من

کاین نیمشب نه سیم مرا هست ونه زرا

اما نه چون شراب شرآبی که می دهی

نیمیش آب باشدو نیم دیگر شرا

از من گرفت خرقه ودستار را به رهن

آورد یک دومینا صهبای احمرا

آهسته زوگرفتم وهر جا دمان دمان

تا آمدم به خدمت آن نیک مخبرا

گفتم می است هین بستان گفت هان وچنین

نقلی بیار و ز گل فرشی بگسترا

مشکی بسای چون سر زلفم به هاونا

عودی بسوز چون خم جعدم به مجمرا

آراستم پس آنگه بزمی چنانکه بود

رشک بهشت وحسرت خاقان وقیصرا

شمع وشمامه شاهد و شیرین وشراب

چنگ وچغانه بربط وطنبور ومزمرا

هم کردمش به جام شراب مروقا

هم بردمش به پیش گلاب مقطرا

پنداشتی که کلبه من دشت چین بود

گر دیده بد به هر جهت از بس معطرا

کر گشت گوش زهره چنگی در آسمان

بنواخت بسکه مطرب مزمار ومزمرا

ساغر به نای بلبله ناگه دهان گشود

چون طفل شیرخواره به پستان مادرا

او هی ز من شراب طلب کرد ومن همی

دادم به دست او ز می صاف ساغرا

او مست گشت از می ومن از دوچشم او

مستی من ز مستی او بود برترا

گفت آلت قمار اگرت هست پیش آر

شطرنج و نرد را بنهادمش در برا

گفت ار بری تو من ز لبت می دهم دو بوس

ور من برم بخوان تو یکی قطعه از برا

اما نه همچو شعرم شعری بود کز او

دلها پریش گردد و جانها مکدرا

گفتم مرا تو هر چه کنی شرط حرف نی

اما منم پیاده تو شاه مظفرا

گر تو بری ز من بستانی به زور حسن

ور من برم نمی شودم بخت یاورا

زاین گفته شد چو زلف خود آشفته در غضب

گفت ار بری دهم به خداوند اکبرا

سویم وزیر و بیدق آن شه روان چو کرد

هشتم به پای پیل تن اسبش رخ و سرا

آورد رخ چو پیش من آن شاه حسن شد

شاهش ز غصه مات وفکند از سر افسرا

برجستم وز شادی در پیش روی او

برداشتم سه چار معلق چو کوترا

تنگش به بر کشیدم چون جان نازنین

وز لعل او گرفتم هی بوسه بی مرا

گفتا مگر که آگهیت از حساب نیست

گفتم حساب چیست در این مرز وکشورا

گفتا دو بوسه شرط بکردم چه می کنی

گفتم مگر نه دو بهعدد ده شد ایدرا

گفتا گرفتم اینکه دو ده در عدد شود

بوسیده ای تو اینکم از صد فزون ترا

گفتم سه چار بوسه فزونتر نکردمت

گر نیست باورت بشماریم از سرا

گفتا بیار نرد کز این شاه واین وزیر

یک لخت خون شده است مرا دل به پیکرا

از کعبتین حاصل من بود چار و سه

کوکرد پنج خانه خود را مسخرا

عشقش چار من شد وحیران که چون کنم

کافتادم از دو خالش ناگه به ششدرا

خندان بروی من نظر افکند وگفت هان

چونی کنون بخوان غزلی روح پرورا

چون این بگفت ناگه از فیض سرمدی

این مطلبم بدیهه بیامد به خاطرا

تا لعل شکرین تو را دید شکرا

همچون مگس ز حسرت زد دست بر سرا

دیگر نبات را نخرد مشتری کنی

یکبار اگر تبسم شیرین چو شکرا

امشب که با منی بودم به ز روز عید

شامی که بی توام گذرد صبح محشرا

یکدم وصال روی تو خوشتر بود از آنک

از باختر دهند مرا تا به خاورا

آئین کند به زیور هر کس که خوبروست

توخوب رو ز رخ کنی آئین به زیورا

برخیز تا نشانم بر چشم روشنت

گر حجره چون دلم شده تار ومحقرا

زلفت اگر نه قنبر حیدر بود ز چیست

کز ماه کرده بالین وز مهر بسترا

چون این غزل زمن بشنید آن غزال چین

گفتا که این غزل را گو کیست شاعرا

گفتم که خود بدیهه کنون گفتمی بگفت

بالله نایدم ز تو این گفته باورا

تو مر نه می نکردی از قافیه ردیف

ت مر نه می نکردی سعتر از سغبرا

چون شد که ناگهان شدی اینگونه فاضلا

چندی نرفته چون شدی این سان سخنورا

گفتم بتا من آنچه بدم هستمی ولیک

این قدر وپایه یافتم از مدح حیدرا

شاهی که یافت هستی از هستیش ز نیست

در دهر ما سوی الله از حکمم داورا

شاهی که کمترین خدمش راست ننگ وعار

از فر ز تخت سلجق و ازتاج سنجرا

شاهی که می توان به یک انگشت برکشد

بر هیئتی دگر دو نه افلاک دیگرا

آنکو بر وقارش کوه است چون کها

آنکو بر سخاویش بحر است فرغرا

اسماء‌هست هر چه بود اوست معنیا

اعراض هست هر چه بود اوست جوهرا

پوشیده ام ز مهرش برجسم جوشنا

بنهاده ام ز عشقش بر فرق مغفرا

در روز کین ز سم ستور و صدای کوس

هم کور گردد ار ملک وهم فلک کرا

کاری کند به اعدا کآرند هر زمان

یاد از عذاب ومحنت واندوه محشرا

هم طبل الرحیل غریود ز ایمنا

هم بانگ الفرار برآید ز ایسرا

آنرا که نیست بهره ای از مهر او به عمر

خیرش همه شر آمد و نفعش همه ضرا

برخی به نار گوینداز مهر او روند

بالله من نمی کنم این قصه باورا

طلق ار به تن بمالی آتش نسوزدت

مهر علی مگر بود از طلق کمترا

آنرا کهذره ای بود از مهر او به دل

یاقوت سان نسوزد جسمش ز آذرا

ای شاه دین پناه که در وصف تو نبی

فرمود شهر علمم و باشد علی درا

یک حرف از صفات تو نتوان نوشت اگر

دریا شود مداد ونه افلاک دفترا

هم با اعانت تو شود مور ضعیفا

هم با اهانت تو شود باز کوترا

خشم تو است مرگ شود گر مجسما

لطف تو است عمر شود گر مصورا

شاخ شجر به مدح تو گردیده ناطقا

قطره مطر به وصف تو گردیده جانورا

لطف تو گرنه شامل حال مسیح بود

هرگز نمی شدی ز دمش زنه عاذرا

پهلو زمهر تو خالی نمی کنم

پهلویم ار چودارا گردد به جمدرا

تازم به دشت عشق تو کو بار ناچخا

پویم به راه مهر توکو روی کلمرا

آن راکه نیست مهر تو در دل به روزگار

هر مو که باشدش به تن آید چو نشترا

بر پا چگونه گشتی طاق سپهر اگر

در کشور وجود نبودی غلیگرا

تا داردم ز مهر تو فانوس شمع دل

غم نی وزد هر آنچه ز آفات صرصرا

من مست جام عشق توام نیست حاجتم

روز جزا به چشمه تسنیم و کوثرا

دارم امید از کرمت اینکه روز حشر

از آتش جحیم نگردم محررا

دارم امید دیگر کز لطف بی شمر

آنکو مراست خواجه تو را هست چاکرا

آنکو تو را سمی شد و زاین فخر می سزد

بر نه فلک اگر کند از رتبه تسخرا

آنکو بود به حکمت ارسط و فلاطنا

آنکو بود به طاعت سلمان وبوذرا

هم داریش نگاه ز هر رنج و محنتا

هم باشیش پناه به هر فتنه وشرا

مدح تو خوانده است به هر روز و هر شبا

وصف تو گفته است به محراب ومنبرا

شعرم هزار طعنه زند بر به گوهرا

طبعم به بحر مدح تو تا شد شناورا

ای آنکه پیش قدر تو الوند شدکها

وی آنکه نزد فضل تو اروند شد لرا

بس قرنها گذشتن باید به روزگار

تا آورد دگر چو تو فرزند مادرا

تو یونسی وحوت است این خاکدان ریو

تو یوسفی وچاه است این دار ششدرا

خصم تو را چه حاجت خنجر زدن بود

کاندر تن است هر سر مویش چو خنجرا

وصف تو را چنانکه توئی چون کنم خیال

کز هر چه آیدم به خیالی فزونترا

آرند آب وآتش اگر داوری به تو

خصمی دگر بهم نکنند آب و آذرا

زاین پس ز بیم تو نشود طالع آفتاب

از ابر تا به سر نکشد تیره چادرا

صدرا سپهر قدرا ای آنکه شخص تو

در ملک فضل و دانش آمد خدیورا

غمهای روزگار مرا در دل ای فغان

ستخوان شده است همچو در انگور تکترا

جز تو کسی نبینم دانا که در جهان

از درد خود شوم بر او خویش کیورا

در ذلت است هر کس به آهنگ وهش بود

با عزت است هر کس باشد لتنبرا

عاجز بود ز چاره این دردها مسیح

هم چاره ای کند مگر الطاف کرکرا

آمد بلنداقبال اخرس به وصف تو

هم اخرس است هر که ازو هست اشعرا

شعرم چو شعر یار چه غم گر بود پریش

کاشفته دل نگشته جز آشفته دیگرا

آن به که بر دعای تو ختم سخن کنم

تا کس نگویدم که فلانی است مهمرا

تا مشک آورند ز چین و در از عدن

تا عنبر از تتار و دیبه هم از ملک ششترا

تا هست چار عنصر ونه چرخ و هشت خلد

تا هست تیر ومشتری و زهره وخورا

باشد سپید تا تن دلدار همچو سیم

زرد است تا که چهره عشاق چون زرا

یار تو رامباد به جز عیش همدما

خصم تو را مباد به جز دردغمخورا

غم نیست گر که قافیه بعضی مکرر است

نیکوتر است آری قند مکررا

شمارهٔ ۳

دوش طبع من ملال از بس ز هجر یار داشت

با دل من تاسحرگه گفتگو بسیار داشت

گفتم ای دل در کجائی هرزه گردی تا به کی

کی دلی غیر از تو هرگز صاحبش را خوار داشت

این بلند اقبال من سوزد که در دور زمان

غیر من هر کس دلی آسوده و غمخوار داشت

در بر من نیستی یک دم کجائی روز وشب

کی کسی در هزره گردی اینهمه اصرار داشت

دل بگفت ای بی خبر از خود ز سوز وشور عشق

هر که عاشق بود دل دایم به پیش یار داشت

من بر یار تو می باشم شب و روز ای عجب

کی کجا دل داشت در بر گر کسی دلدار داشت

گفتمش شب ها مه من درچه کاری بود گفت

داشت بر کف گاه ساغر گاه چنگ وتار داشت

گفتم اندر ساغرش بد خون دلها یا شراب

گفت گه بیرون به رندی گه می خلار داشت

گفتمش گهگاه و کم کم یا دمادم خورد می

گفت نی بر لب پیاپی ساغر سرشار داشت

گفتم ای دل راست گو چون بود رفتارش به تو

گفت می دیدم به من مهری برادر وار داشت

گفتمش چون بودخوی آن نگار خوبروی

گفت درامسال بدخوئی نه همچون پار داشت

گفتمش از مهر او طرفی که بستی چیست گفت

طرفم این کز وصل خویشم بی غم وآزار داشت

گفتم از می مست چون می شد چه می کرد او بگفت

خنجر اندر کف جدلها با درو دیوار داشت

گفتم از حسنش بگو گفتا که اندر چرخ حسن

بود تابان ماهی اما ز لف عنبربار داشت

گفتم از رویش بگو گفتا بیاض عارضش

نقطه شنگرف گون وخطی از زنگار داشت

گفتمش گواز جبینش گفت پیش آفتاب

گوئیا آئینه ای می داشت این آثار داشت

گفتم از نور رخش گو گفت بر کف گوئیا

سوره نور و کتاب مجمع الانوار داشت

گفتم از زلفش بگو شرحی بگفت از زلف او

من چگویم زلف او شرح وبیان بسیار داشت

گفتم از آن طره طرار برگوقصه ای

گفت طولانی است آن شرحی که درطومار داشت

گفتمش چون بود تار طره طرار او

گفت درهر تار چندین تبت وتاتار داشت

گفتم از باریکیش گو گفت می پنداشتی

کزریاضت همسری با خواجه عطار داشت

گفتم از تاریکیش گوگفت گویا نسبتی

با شب هجران یار و با دل کفار داشت

گفتم از بویش بگو گفتا گمانم می رسید

بارها ازمشک وعنبر بسته بر هر تار داشت

گفتم از عطرش بگوگفتا ز عطر بوی او

خویش را عنبر ز عطر بوی خود بیزار داشت

گفتمش گو از درازایش بگفتا یک دوشبر

کوتهی تخمین زدم از شام هجر یار داشت

گفتم ازشکلش بگوگفت از یمین واز یسار

آن بت فرخار می پنداشتی زنار داشت

گفتم از چینش بگوگفتا دو صد چین وختن

زیر هر چین و شکن آن طره طرار داشت

گفتم از زلفش حکایت گو به پیشم موبه مو

گفت پیچ وتاب زلفش مو به مو چون تار داشت

گفتم از حالش بگوگفتا پریشان حال بود

گوئی آن هم همچو ما عشقی بدان رخسار داشت

گفتمش ز آن سیمتن در آن پریشانی چه خواست

گفت گردن کج چو مسکین خواهش دینار داشت

گفتم از نوشین لب لعلش حکایت کن بگفت

نوشداروئی عجب در لعل شکربار داشت

گفتمش گو از دهانش گفت هیچ ازاو مگو

جوهر فردی که می گویند کی آثار داشت

گفتم از دندان او گوگفت از یاقوت سرخ

حقه ای دیدم دو رشته لؤلؤ شهوار داشت

گفتمش گواز زبان درفشان او بگفت

«بلبلی برگ گلی خوش رنگ در منقار داشت»

گفتم از سیمین زنخدانش به پیشم گو سخن

گفت چاهی از زنخدان آن بت عیار داشت

گفتم از آن چاه گوگفتا چوا فتادم در او

دل همی دیدم در آن جا ناله های زار داشت

گفتمش چون شد که بیرون آمدی ز آن چاه گفت

طره اش این ستگیری را به من اظهار داشت

گفتم از سرو قدش گوگفت قدش را به سرو

چون دهی نسبت چو قدش سرو کی رفتار داشت

گفتم از چشمش بگو گفت ار چه خود بیمار بود

چون طبیبان در برش دیدم همی بیمار داشت

گفتم از مژگان اوگوگفت آن ابرو نبود

ذوالفقاری بد که درکف حیدر کرار داشت

آن شهی کز باده عشقش هر آنکو مست شد

هم بلند اقبال گشت وهم دلی هشیار داشت

مه راو را در ازل هر کس که در دل جا نداد

دل پر ازحسرت ز بدبختی چوبو تیمار داشت

من چگویم مدح ووصف از این چنین شاهی که او

شبهه در پیش کسان باخالق جبار داشت

گر نصیر او راخدایش خواند چون خورد شد بصیر

احولی را دور از چشم اولوالابصار داشت

شبروی گه در فلک می کرد بر خیل ملک

رهروی گه در زمین با بوذر و عمار داشت

بود شبها پیرزنها را معین و توشه کش

روزها با شیرزنها جنگ وگیر و دار داشت

مرحبا مرحب کش آمد صد هزاران آفرین

دشمنی از امر حق با فرقه کفار داشت

دوستان را نه ز فتح آسوه دل می کرد وبس

دشمنان را هم ز رحم آسوده از زنهار داشت

عالمی گر می شدند از بهر رزمش متفق

نه ملالی خاطرش نه با کی از پیکار داشت

جن وانس ار می شدند اعدای او روز نبرد

کی کجا اندیشه از اعدای بد کردار داشت

هر چه اسرار الهی بود اندر روزگار

اطلاع از کم و کیف آن همه اسرار داشت

بی رضای پاک یزدان هیچ کاری را نکرد

کار یزدان بود در روی زمین گر کار داشت

دل بر این دنیا نبست واف بر این دنیا نمود

روی دل دایم به سوی داور دادار داشت

منکر ملعون او درحقش اقرار ار نکرد

بود از آنرو کو مرجح نار را بر عار داشت

منکرش را گوئیا پروا نبود از سوختن

سوختن را چون سمندر آرزوی نار داشت

او یدالله است وعین الله و وجه الله چرا

منکر او در حق او این همه انکار داشت

بود او صاف وثنای آن امام راستین

آن نواهائی که درمنقار موسیقار داشت

آفرین بر رتبه وجاه وجلال احمدی

کو گه رزم این چنین شاهی سپهسالار داشت

دید از آن سالار درمان گرتنی را درد بود

شد از او هر کار آسان گر کسی دشوار داشت

هر که مهر تو نشد او را عجین در آب و گل

کوکب اقبالش از روز ازل ادبار داشت

د رزمین دل به امید تو تخمی هر که کشت

چون بدیدم صد هزاران خرمن وانبار داشت

هم خدا خشنود از او شد هم پیمبر زو رضا

بر ولی اللهیت هر کس چو من اقرار داشت

رتبه و جاه تو راکس نیست دانا جز خدا

قدردانی از تو شاها احمد مختار داشت

چشم یارت باد روشن روز خصمت باد تار

روز را تا روشن و شب را خدا تا تار داشت

درمذاق مردمان قندمکرر خوشتر است

عیب نبود گر قوافی چند جا تکرار داشت

شمارهٔ ۴

ای سیه زلف نگار از بس پریشان بینمت

همچو خود سرگشته بر رخسار جانان بینمت

با وفائی چون ز مرگ من ترا هست آگهی

ز آن سیه پوشیده ای زآنرو پریشان بینمت

روی گندم گون یار من بود باغ بهشت

راه آدم تا زنی مانند شیطان بینمت

آتشین روی نگارم هست نمرود از جفا

اندر آذر چون خلیل الله از آن بینمت

روی یار من کف موسی تو هستی چون عصا

کرده از اعجاز افسونت که ثعبان بینمت

عیسی روح اله ای زلف ار نیی پس از چه رو

روز وشب همخانه با خورشید تابان بینمت

روی او بیت الله وابروی او محراب اوست

گاه راکع گاه ساجد همچو سلمان بینمت

درد دل را چون تونتواند کسی کردن علاج

ای سیه چرده به دانش همچولقمان بینمت

سر به جام لعل یارم برده ای وخورده ای

باده و ز مستی بود کافتان وخیزان بینمت

ای سیه زلف این چنین کافتاده ای برچهر یار

دشمن دین آفت دل غارت جان بینمت

از زنخ دارد تون گوئی یار من گوئی ز سیم

پیش سیمین گوی او دایم چوچوگان بینمت

گر نه تو دزدی وچهر یارم ار نبود عسس

از چه رو در بندی و از چیست لرزان بینمت

چهره سیمین دلدارم بود گنجی ز حسن

بر سر آن گنج چون افعی پیچان بینمت

همچو مهتاب است روی یار مهر افروز من

در بر مهتاب چون عقرب بهجولان بینمت

ماه من هر جا کند رخ رونمائی سوی او

همچو حربا عاشق خورشید رخشان بینمت

خواهد آن مه روکه جور خویش را با مهر من

چونهمی سنجد از آنرو همچو میزان بینمت

حمل داری پاک گوهر ز آن ره ای زلف سیاه

تیره وتاریک همچون ابر نیسان بینمت

بوسه از بس می زنی هر دم به سیمین چهریار

در برم خون گشته دل از رشک نتوان بینمت

در تو از بس باربد سان دل نوا دارد عجب

نیست چون چنگ نکیسا گر درافغان بینمت

ای سیه زلف ار نیی زاهد چرا چون زاهدان

پیش چشم مست او برچیده دامان بینمت

روی یارم را به یزدان عابد ار داند دلیل

نیز من بر اهرمن ای زلف برهان بینمت

گه زنی چون اهرمن ره گه به یزدان رو کنی

گاه کافر یابمت گاهی مسلمان بینمت

نه مسلمانی نیی کافر الا ای زلف یار

زآنکه پیوسته مقیم باغ رضوان بینمت

گه چو هندوئی که دور افتاده باشد از وطن

وز غریبی گشته باشد زار وعریان بینمت

می کشد بر چهره هندو شکل لام ای زلف تو

هندوئی و شکل لام خط فرقان بینمت

گه به هم پیچیده چون خط ترسل یابمت

گاه درهم رفته چون توقیع فرمان بینمت

بس که گردی گاه کج گه راست پیش اوستاد

درگه تعلیم چون طفل سبق خوان بینمت

گه اسیر بندی وگاهی اسیر توست دل

گاه چون بیژن گهی سام نریمان بینمت

در به هر چینت دو صد خاقان چین باشد اسیر

چون کمند پر شکنج پور دستان بینمت

ای سیه زلف نگار از بس دراز وتیره ای

چون شب یلدای در فصل زمستان بینمت

روی یارم نوشکفته بوستانی پر گل است

بر درآن بوستان چون بوستان بان بینمت

گاه همچون سلسله بر دوش دلدار اوفتی

گاه همچون حلقه اندرگوش جانان بینمت

گه به درد بی دوای خویش درمان یابمت

گه به روی نازنین یار دربان بینمت

گر نیی شام محرم از چه چون گردی عیان

باعث افغان خلق از انس واز جان بینمت

تار تارت گه به جنبش باشد وگه در سکون

گاه همچون آورده گاهی چو شریان بینمت

روز وشب پیراهن لعل لب یاری مگر

دشت ظلماتی که گرد آب حیوان بینمت

چون بلنداقبال گاهی سرفراز از وصل دوست

همچو اهل حال گه سر در گریبان بینمت

بالش از مه بستر از خورشید رخشان باشدت

چون غلام درگه شاه خراسان بینمت

شمارهٔ ۵

روز وشب پیدا ز چهر و طره دلدار شد

آن یک از بس گشت روشن این یک از بس تار شد

بود یوسف دلبر مارا غلام از جان ودل

خواست چون بفروشدش ناچار در بازار شد

قوت جانها چهر او درقحط شدنبودعجب

گر نهار وش ام ماهم روی وموی یار شد

آن صنم را درکلیسا چون گذاری اوفتاد

بت پرستان را رخش بت طره اش زنار شد

شد چو پیدا وصل اوجنت شد وپرنور گشت

شد چو پنهان هجر او دوزخ شد وپرنار شد

حکمتی داردکه دورم کرده یار از پیش چشم

چون حذر می باید از مستی که خنجر دار شد

خواست تا رونق دهد بازار حسن خویش را

تا بداند کیست بازاری که بی آزار شد

ابرویش سیاف آمد چشم او قصاب گشت

شد لبش حلوا فروش و زلف او عطار شد

یار ما هر لحظه گردد در لباسی جلوه گر

جلوه گر امسال نیکوتر به ما از پار شد

چشم حق بینی بده یارب که تا بشناسدش

هر زمان در هر لباسی کان بت عیار شد

گاه آدم گشت وهرکس سجده پیش اونکرد

همچو شیطان مرتد وملعون و بدکردار شد

گه شد ایوب واندر هر بلائی صبرکرد

تا بدانند آنکه صابر گشت برخوردار شد

گاه شد ادریس و اندر مدرس دانشوری

درس گو از لطف وقهر حضرت جبار شد

گاه یونس گشت واندر بطن ماهی جای کرد

تا بداننداینکه جای در به دریا بار شد

گاه خضر راه مردم گشت در ظلمات دهر

گمرهان را رهنما و رهبر و رهدار شد

گاه شد داوودهمچون حلقه های زلف خویش

هم زره گر گشت وهم خوش صوت وخوش گفتار شد

حشمت الله گشت گاه وتخت را بر باد زد

میهمان مور گه گه میزبان مار شد

گه خلیل الله گشت ورفت ودر آتش نشست

تا همه بینن کآتش از رخش گلزار شد

گاه شد یعقوب و اندر گوشه بیت الحزن

چشم پوشید از جهان چشمش ز بس خونبار شد

گاه شدیوسف مکان فرمود اندر قعر چاه

گه برون آمد ز چه رونق ده بازار شد

گاه شد موسی در آورد از عصائی اژدری

آفت فرعون کافر پیشه غدار شد

گاه شدعیسی روح الله وچون چندی گذشت

کردخود داری به پا و بر سر آن دار شد

در ظهور آمد چو در دوران وجود احمدی

شد پسر عم با محمد (ص) حیدر کرار شد

مرحبا مرحب کش آمد گاه وگاهی صف شکن

گاه خیبر گیر وگه اژدر در از گهوار شد

از عطا دمساز گه با قنبر و مقداد گشت

از کرم همراز گه با بوذر وعمار شد

خواست چون ایزد بنای عالمی بر پا کند

گاهی از امر خدا بنا گهی معمار شد

گه نجات آمد به سلمان تا مسلمانش کند

چون ز بیم شرزه شیر دشت ارژن زار شد

پیرزن ها راکه از هر گوشه آمد توشه کش

شیر زن ها را گهی قاتل به گیرودار شد

احولی راکرد گاهی دور از چشم نصیر

تا ببیند درحقیقت صاحب دیدار شد

زاهد ار خواند مرا کافر که می گویم بگفت

از نصیر افزون هر آنکس با خبر ازکار شد

گر نصیر او را خدایش خوانداین نبود شگفت

داشت حلاجی انا الحق ذکر او بردار شد

سوختند او را و از خاکسترش بر روی آب

هم انا الله آشکارا بر اولوالابصار شد

آینه یزدان نما آمد چو ذات پاک او

یار پس در آینه هم یار وهم نه یار شد

ای ولی الله مطلق چشم یزدان دست حق

دست بیرون ز آستین کن دهر پر کفار شد

هرکه شدمنکر تو راخود آگهی منکر که گشت

مورد لعن عباد وخالق جبار شد

چون ثنا گفت از تو موسیقار موسیقار گشت

منکرت آمد چو بوتیمار بوتیمار شد

دانه ای هر کس به امید تو درعالم بکشت

سبز گشت وخوشه کرد وحاصلش خروار شد

نه چه گفتم من که خرواری شد از آنحاصلش

کز طفیلش خوشه چینی صاحب انبار شد

زالتفاتت اسم ورسم من بلنداقبال گشت

لیک درهجرت بلند اقبال من ادبار شد

هم ز تو درمان به من هر درد و هر آزار گشت

هم زتو آسان به من هر صعب وهر دشوار شد

هم خدا بیزار از او شد هم رسول الله بری

رتبه وجاه ترا آنکس که درانکار شد

والی ملک کرامت شد در اقلیم وجود

بر ولی اللهیت هر کس که دراقرار شد

از لب شیرین یار از بس سخن گویدهمی

این چنین شعر بلند اقبال شکربار شد

شمارهٔ ۶ - شکایت به میرزا تقی خان امیرکبیر

باز شد از فر فرودین جهان چون روی یار

باز ایام خزان بگذشت وآمد نوبهار

هم چمن از سبزه وه وه گشت همچون خط دوست

هم دمن از لاله به به گشت همچون خد یار

یک طرف کوکوزنان بر سرو خوش الحان تذرو

یک جهت چه چه کنان بر شاخ گل مسکین هزار

گوشه ای آواز بلبل حدی آهنگ کلنگ

جانبی آوای سلسل سمتی افغان چکار

سنبل از یک سوی بنگر نرگس از یک جای بین

این مثال چشم جانان وآن چوگیسوی نگار

یک طرف از بوی سنبل یکجهت از عطر گل

صحن گلشن گشته گوئی صفحه چین وتتار

اندر این موسم که باشد رشک انکلیون زمین

غم ندارم گر ندارم جانب بستان گذار

خود مرا باشد به بر از لخت دل بس سرخ گل

خود مرا باشد ز خون دیده دامن لاله زار

شعله آتش به پیش چشمم آید شاخ گل

ناله بلبل به گوشم هست چون صوت حمار

دوش با حالی پریشان تر ز زلف مه رخان

بودم اندر کنج حجره از خیالی دل فکار

کز درم ناگه درآمد آن بت عابد فریب

با رخی چونماه با قدی چو سرو جویبار

بارک الله مژه اش گیرنده چون چنگال شیر

لوحش الله طره اش پیچیده چون اندام مار

جان فدای ابروی وگیسوی او بادا که بود

آن یکی مانند قنبر و آن یکی چون ذوالفقار

گفت چونی چون کنی هستی چرا این سان غمین

روز وشب بی چهر وزلفم با شدت چون کار وبار

گفتم ای مه پنج شش سال است کاندرملک فارس

زحمتی بینم که دید ازهفتخوان اسفندیار

گاه من گویم به دل گه دل به من گوید که زود

بی خبر از این وآن زاین سرزمین بندیم بار

گفت از این اندیشه بگذر رو مکن سوی سفر

خاصه فصل نوبهاران خاصه حال اختیار

خاصه از شیراز و خاصه از برشوخی چومن

خاصه عهد دولت شهزاده با اقتدار

خاصه درعهد وزیری چون فلانی بی نظیر

که کند یکتا خدایش سرفراز و پایدار

گفتم ای شوخ آنچه فرمایش کنی باشد درست

لیکن از حق مگذر انصاف ومروت کن شعار

از چه رو مانم به ملک فارس کاندر فارس نیست

یک تنی کز وی شود آسوده جانی بیقرار

نه جفای اره می دیدند ونه جور تبر

گر نمی بودی درختان را به جای خود قرار

خودگرفتم فارس باشد رشک فردوس برین

خودگرفتم دارد از هر سو هزاران چشمه سار

خود گرفتم کآب رکن آباد باشد سلسبیل

خود گرفتم سلسبیل این سان نباشد خوشگوار

خود گرفتم جعفرآباد ومصلی را بهشت

خود نسیمش را گرفتم مشکبوی ومشکبار

راست است آری که از ایمان بود حب وطن

راست است آری که می باشد سفر قطعه ز نار

لیک درجائی که جز خواری نبخشد حاصلی

گرچه فردوس است آنجا زیستکردن هست بار

نه مناز دل خوشدلم در این بلد نه دل ز کس

بخت اگر یاری کند ز این مملکت بندیم بار

سالها باشد که خون دل خورم در این بلند

هم زضعف طالع خودهم ز جور روزگار

دهر پنداری مرا کرده است ابابیل گمان

کز هوا قوتم دهد سال ومه لیل ونهار

تا به کی مانم به ملک فارس در رنج وتعب

چند باشم خوار وزار وبینوا وسوگوار

تا به کی باشم ذلیل خواجه ارزق سپهر

تا به کی مانم اسیر شحنه پنجم حصار

آنچنان حیران و سرگردانم اندر کار خویش

کاید اندر پیش چشمم روز روشن شام تار

نه مرا دستی که تا بر سر زنم از جورچرخ

نه مرا پائی که تاجائی روم از این دیار

نه چنان همت که از عالم کنم یکسر گذشت

نه چنین طاقت که با هر وضع باشم سازگار

نه چنان قوت که با افلاک آیم در نبرد

نه چنین نیرو که با گردون نمایم کارزار

نه زبانی تا زمانی بازگویم راز دل

نه توانی تا که آنی اشک ریزم ابروار

نه دگر هوشی بسر کز حال دل جویم خبر

نه دگر خونی به دل کز دیده ریزم بر کنار

ترسم اندر فارس آید جانم از سختی بلب

وز درخت آرزوی خود نچینم هیچ بار

بخت اگر یاری کندکز این بلند بندیم رخت

می روم آنسوتر از روم و فرنگ و زنگبار

پای رفتارم ندارم ورنه چرخ کینه جو

داده بودم تاکنون از صفحه گیتی فرار

اف به رفتار تو ای نیلی سپهر کج روش

تف به کردار تو ای گردنده چرخ کج مدار

هرکه با من دوست است او را کنی خوار و ذلیل

وآنکه با من دشمن است او را ببخشی اعتبار

قلب سختت سخت تر صدباره از پولاد وسنگ

عهد سستت سست تر صدباره از بند ازار

افکنیش ازچار سو در ششدر رنج ومحن

با توگر خواهد حریفی درجهان بازد قمار

مر مرا بنگر که از گردون دون دارم امید

از بخیل ای دل کجا گردد کسی امیدوار

نیست غم گر آسمان دارد به من کین کهن

کاسمان تا بوده با هر کس همنیش بوده کار

دردها دارم به دل پنهان که درمانیش نیست

هم مگر درمان کند از لطف میر کامکار

کنز احسان مجمع اوصاف قاموس کرم

کان بخشش منبع انصاف برهان وقار

میرزا تقی که هنگام عطا دست ودلش

هست چون بحر محیط وهست چون ابر بهار

خامه ای در وصف خلق اوست اینسان عنبرین

نامه ام از نقش جود اوست این سان زنگار

نوک کلکش باشد اندر چشم امیدکسان

چون سر پستان مام وکام طفل شیرخوار

از سخایش دوش آوردم حدیثی بر زبان

چون بدیدم دامنم پر شد ز در شاهوار

کرده هم چشمی بدودریا که باشدمضطرب

سرکشی بنموده کوه از او که گشته سنگسار

رشحی از ابر کف رادش چکد گر بر زمین

تا قیامت کس نبیند درجهان رنگ غبار

هرکه می بینی به دوران میکند فخر از هنر

جز وجود وی کز او باشد هنر را افتخار

سرورا میرا وزیرا بی نظیرا ایکه هست

بردرت چون آصف بن برخیا صددستیار

شرح حال خویشتن راخواهم از من بشنوی

گرچه باشد هر نهانی بر ضمیرت آشکار

یک دوسال اکنون رود کز کین چرخ کج روش

گشته نقد خواهش ما بی رواج و کم عیار

آنچنان جوری که مادیدیم از دست فلان

دیده از دندان اره کی کجا پای چنار

اینهمه تخفیف کز شاه جهان شد مرحمت

غیر ما بردند هرکس از صغار و ازکبار

زاین گذشته جمع ارباب مرا کردند بیش

شکر یزدان راکه گردیدند آخر شرمسار

راست گویم باورت گر نیست زاین وآن بپرس

آنکه جمعش صد نبد تخفیف دادندش هزار

ای مسلمانان مسلمانی کجا واین روش

ای خداترسان خداترسی کجا واین قرار

زاین تعدی ها روم ناقوس بوسم در فرنگ

وافکنم زنار بر دوش از یمین و از یسار

الغرض دفتر ز نظم من بود بی نظم تر

زانکه جمعی بی سواد وخط شدندی خط گذر

فاضل از باقی نمی دانند وبارز را ز حشو

جمع را از خرج نشناسند و گوش از گوشوار

دفتر توجیهشان را بین وطرحش را نگر

حاش لله بود اگر این طرح تا پیرا وپار

من نمی گویم چه کن خوددانی وتدبیر خویش

هوشیاری وتو را مزدور باشد کوشیار

پایه خود را ببین منگر به استعداد من

من چو جوئی هستم و باشی تو بحری بی کنار

بهتر آن باشد که کوشم بردعایت زآنکه هست

حسن نیکوئی هر گفتاری اندر اختصار

تا حواس خمسه پنج وتا موالید است سه

تا جهات سته شش تا آخشیجان است چار

از هیولا وصوراجسام تا گرددعیان

در بدن تا عقل ونفس شخص باشد مستعار

جوهر اجسام را تا در جهان باشد وجود

باد در دوران وجودت در پناه کردگار

هم حسودت باد غمگین هم حبیبت باد شاد

این همیشه پایدار و آن هماره پای دار

شمارهٔ ۷

در شب غره ماه رمضانم دلبر

سرکش وتندودژآهنج درآمد از در

گیسویش چین چین از فرق فتاده به میان

طره اش خم خم از دوش رسیده به کمر

زلفش افتاده به دوشش ز یمین وز یسار

چون دو زاغی که نشینند به شاخ عرعر

یا نه گفتی که دو زنگی بر میری رومی

خم به تعظیم شدندی ز یمین وز یسر

گفتمش ای بت شنگول چرائی توملول

کز ملامت زدی اندر دل وجانم آذر

گفت دانی به من شیفته دل دیگر بار

از ره کینه چه کرد این فلک بداختر

ساعتی پیش هلالی ز افق کرد پدید

شرمی از ابروی من هیچ نکرد آن کافر

دلبران گفتند افراخته قامت عاشق

عاشقان گفتند ابروی نموده دلبر

و آن نبد ابروی یار ونه قد عاشق زار

بد هلال همه روزه که چنین بد لاغر

من تو دانی که دمی زیست نتانم گر نیست

ساقی وساغر و می مطرب وچنگ و مزمر

مصلحت چیست ندانم چه کنم چون سازم

به توگفتم غم دل تا تو کنی چاره مگر

گفتم ای شوخ چه گوئی رمضان آمد باز

خیز از جا که کنیم الآن آهنگ سفر

در حدیث است اگر چه زرسول مختار

که سفر نزد خرد قطعه ای آمد ز سقر

لیک صد ره ز حضر هست سفر کردن به

خارسان خوار شوی چون به نظرها به حضر

باز فردا است که درمیکده پیر خمار

معتکف گردد و بندد به رخ از انده در

باز فردا است کز اندیشه زاهد نبود

به در دیر مغان کس را یارای گذر

باز فردا است که بندند در میخانه

وز غمش رند قدح نوش خورد خون جگر

باز فردا است که بر منبر واعظ گوید

کایها القوم بترسید ز روز محشر

در حدیث است که باشد به سقر مارانی

که بسی دندانشان تیز تر است از خنجر

عقربی هست چنان کو را نیشی است چنین

که به کوه ار گذرد کوه شود خاکستر

هرکه میخواره شنیدستم در روز جزا

بهره اش هیچ نباشد ز شراب کوثر

همه دانید که غیبت بتر آمد ز زنا

پس هم از این هم از آن جمله نمائید حذر

زن ومرد از گنه پیش کنید استغفار

پس از این هیچ معاصی ننمائید دگر

شرمی از ابروی و زلف تو ندارد واعظ

که نهد روی به محراب وپا بر منبر

هان در این شهر در این شهر که نتوان می خورد

از چه سازیم مکان بهر چه گیریم مقر

روزه تا شرعا هر روزه خوریم وگوئیم

بر مسافر نبود روزه به حکم داور

ز این بلد ما وتو تجار صفت روآریم

به حبش یا به ختن یا به ختا یا کشمر

غرض این است کز اینجا چو بدان ملک رسیم

همه گویند که ماه رمضان آمد سر

بهر سرمایه تو از سینه وساق آور سیم

من هم از چهره گذارم به بر سیم توزر

هر چه سود از زر وسیم من وتو پیدا شد

من هم از چهره گذارم به بر سیم تو زر

هر چه سودا از زر وسیم من وتو پیدا شد

من برم ده دوتوده یک ببری حصه اگر

زآنکه سرمایه زر از من بود و سیم از تو

همه دانند که زر هست ز سیم افزونتر

نی خطا گفتم هرگز نخرد زر مرا

شوشه سیم تو را گر که ببیند زرگر

وگر از رنج سفر هست تو را اندیشه

نیست غم دارم تدبیر دگر ز این بهتر

روزها روزه بگیرم ولیکن شب ها

هی بریزیم می از بلبله اندر ساغر

لیک بیش از دو سه ساغر نتوان خورد که زود

بویش از کام رود رنج خمارش از سر

یا چنین خورد که ازمستی افتاد چنان

که بهوش آمد اندر سحر شام دگر

روز چون گردد ازخانه به مسجد آئیم

جای گیریم بر زاهدکی افسونگر

گوید از حالت ما دوش به احیا بودند

چه خبر آری کس راست ز سر مضمر

سخن از هیچ نگوئیم جز از صوم و صلوة

مدحت از کس نسرائیم جز از فخر بشر

گه بپرسیم ازو مسئله در باب وضو

که چه سان گشته مقرر به طریق جعفر

گاه گوئیم که در شک میان سه وچار

بازگو آنچه رسیده است ز شرع انور

باز چون شب شود از مسجد درخانه رویم

باز گیریم به کفجام شراب احمر

من ننوشم به شب قدر ولی هیچ شراب

تا مگر قدرم قدری شود افزون ز قدر

همه اعمال شب قدر به جا آرم از آنچ

درحدیث است وخبر داده از آن پیغمبر

نیم شب نیز بخوانم به خشوع و به خضوع

آن دعائی که ابو حمزه همی خواندسحر

چون که فارغ شوم از خواندن قرآن ونماز

هم پدر را به دعا شاد کنم هم مادر

پس کنم سجده وجز وصل تو ومرگ رقیب

مطلبی دیگر خواهش نکنم از کرکر

به شب عید بیارایم لیکن جشنی

که بود حسرت سلجوق شه و شه سنجر

کاسه در خوان نهم ازکاسه فرق فغفور

پرده بردر کشم از دیبه روی قیصر

مشک سایم چو سر زلف تو اندر هاون

عود سوزم چوخم جعد تو اندر مجمر

ساقی از یک جا با بانگ دف و بربط و نی

هی بریزد زگلوی بط خون کوثر

مطرب از یک سوبا نشئه صهبا به فلک

زهره را گوش کند کر ز نوای مزمر

فکند آن یک بیهوشش اندر دهلیز

غنود این یک سرخوش ز می اندر منظر

صبح چون گشت بشوئیم رخ وروآریم

به درفخر جهان قدوه ارباب هنر

تهنیت گویم وبنشینم وزآن پس خوانم

مدح شاهنشه دین فاتح خیبر حیدر

شمارهٔ ۸ - در شکایت از بهرام میرزا

بهرام میرزا شده تا حکمران به فارس

پیدا شده است فتنه آخر زمان به فارس

زاین پس روا بود که نیاید به فارس مرگ

زیرا که نیست کس را در تن روان به فارس

انصاف وراستی و مروت شده نهان

گردیده ظلم وجور وتعدی عیان به فارس

از دهشت وز وحشت بی حس وبیقرار

هست استخوان چو نبض وبه نبض استخوان به فارس

جز ظلم و جور وفتنه و آشوب هیچ نیست

دارد وجود عنقا امن وامان به فارس

از فتنه جان نماید سالم اگر کسی

باید که خواند او راصاحبقران به فارس

از بسکه ظلم و فتنه بدیدند نی عجب

زاین پس طیور اگر نکنند آشیان به فارس

وز بس جفا و جور کشیده است نی شگفت

گر زاین سپس نسازد زنبور خان به فارس

خواهی شوی گر آگه ز اوضاع فارس هست

بیداد وبی حساب وجفا بیکران به فارس

کس گفته مرا بشمارد گر از غرض

با او بگو بیا ز پی امتحان به فارس

آید به ملک فارس کسی شادمان اگر

هم جان نژند گرددوهم دل نوان به فارس

غیر از فریب و فریه وبهتان دگر مجوی

کس راستی ندیده جز از خیزران به فارس

باید کز او نداشت دگر آرزوی هوش

امن وامان کندکسی ار آرمان به فارس

غیر از دکان کینه به بازار ظلم وجور

کس باز می نبیند ازین پس دکان به فارس

مطبوع طبع عارف و عامی شده است شر

شر گشته همچوعلم معانی بیان به فارس

حاشا که کس ازین پس بیندنشان ز عدل

گرحکمران بگردد نوشیروان به فارس

شیراز می نگیرد رونق چون شعر من

گر بهر رونق آید شاه اختسان به فارس

رو ای صبا به ناصر الدین شاه عرضه دار

کز شور و فتنه داری صدگنج وکان به فارس

از تیر حادثات زمان جان نمی برد

پوشنداگر دوصد زره وگستوان به فارس

نبود نشان نصرت وفیروزی وظفر

بر پا کنند اگر علم کاویان به فارس

شاید کنند چون من برخی اطاعتش

آید اگر که مهدی آخر زمان به فارس

درهفتخوان جفایی که اسفندیار دید

هر هفته من ببینم بدتر از آن به فارس

یاقوت را شنیده ام آتش نسوزدا

پس از چه سوخته است مرا جسم وجان به فارس

ترجیح می دهم به جنان من جحیم را

خلق ار کناد خالق بیچون جنان به فارس

کرباس اگر لباس شود مرمرا به ری

خوشتر از اینکه جامه کنم پرنیان به فارس

جز قلتبانی آوخ درملک فارس نیست

از بسکه جمع گشته همی قلتبان به فارس

رفتن ز فارس ممکن اگر می شدی مرا

امکان نداشت اینکه بگیرم مکان به فارس

تنها همی نه من شده ام زار و ناتوان

زارندو ناتوان همه پیر و جوان به فارس

آنکس که بود قامتش از راستی چوتیر

از بار رنج و غم شده خم چون کمان به فارس

آنکس که میرمید ازو شیر خشمگین

می بینمش که گشته زانده ژکان به فارس

زندان شده است فارس از این غصه مرمرا

کانکس که نان نبودش گردیده خان به فارس

آنکو ز ضعف می نتوانست گام زد

حالی نگر که گشته چه سان کامران به فارس

آنکو ز میهمانی امرش همی گذشت

گسترده خوان و گشته کنون میزبان به فارس

دونان که از برای دو نان سینه می زدند

گسترده اند ایدون صد گونه خوان به فارس

وآنان که قرص خور نشدی نان خوانشان

در عهد شاهزاده ندارند نان به فارس

آواره از وطن همه گردند تا وطن

حاجی قوام دارد وتا ایلخان به فارس

عاجز شود ز چاره این درد بی دوا

عیسی فرود آید اگر ز آسمان به فارس

روز سیم چو گاو به پشتش نهند خویش

مانداگر دو روز یل سیستان به فارس

چون پشه پیش چشم حقیر آید و زبون

پیلی بیاید ار که ز هندوستان به فارس

گامی دو بر نداشته دیزه خری شود

کس رخش را اگر بکشد زیر ران به فارس

از بسکه کارها شده وارون شگفت نیست

از پرتو ار بسوزد مه را کتان به فارس

یکدم ز عقل وهوش کس ار گوش بدهدا

می نشنود صدائی غیر از فغان به فارس

کس را به کس ز غم سرگفت وشنید نیست

شهزاده کرده مانا عقد اللسان به فارس

روزی دونگذرد اگر این گونه بگذرد

کز کس دگر نجوئی نان ونشان به فارس

با خویش دوش گفتم درمان درد چیست

آمد سروشی از دل وگفتا ممان به فارس

چون نی ز کینه بند ز بندش جدا کنند

کس فی المثل اگر که بود مهربان به فارس

ای دل بیا ز کس مطلب استعانتی

زیرا که هیچکس نبود مستعان به فارس

گر کس بگوید از چه چنین فارس شد خراب

برگو خراب گشت چو آمد فلان به فارس

آب وهوای فارس عجب سفله پرور است

کانکس که دید ماند از آن جاودان به فارس

فضل الله آنکه فضله شیطان به ریش اوست

بی رونقی نگر که بود کاردان به فارس

این بس به هجو فارس که بهرام میرزا

آورده پیشکار ز مازندران به فارس

ای آنکه گوئیم که ز بیهوده لب ببند

مانند من وراست دو صدمدح خوان به فارس

زان گفتم این قصیده به وصفش که تا به حشر

از اوهمی بخوانند این داستان به فارس

تاکار او نباشد جز دادن دعا

جز فحش او ندارم ورد زبان به فارس

شمارهٔ ۹

تنم از روزه ماه رمضان شد چو هلال

شکر لله که عیان گشت هلال شوال

دل خونین من از طعنه زاهد می دید

آنچه از نشتر فصاد بیند قیفال

رندی ار گفت حرام است می او را بزنند

کاسم می برده ای توخون تو گردیده حلال

روزی از بهر عبادت شدم اندر مسجد

زاهدی دیدم بنشسته به صد جاه وجلال

رفتمش پیش سلامی به ادب کردم وگفت

از ره طعنه که چونی چه کنی کیف الحال

هان چه گردیده که کاهیده چنینت تن و جان

هان چه گردیده که لاغر شدت این سان پرو بال

گفتم از روزه چنین گشته تنم زار ای شیخ

کافتم از ضعف به خاک ار بوزد بادشمال

تن رنجور من از روزه به جان تو قسم

گشته از مویه چو موئی شده از ناله چو نال

طرفه شوخی بگذشت از بر زاهدناگه

که ز رشک رخ او بود تن مه چو هلال

جلوه هی هی چو خرامیدن طاووس بهشت

غمزه وه وه چو نگه کردن رم کرده غزال

روی نیکوی وی انوار جمال مهدی

چشم جادوی وی آشوب زمان دجال

دیدمش هست به دنباله چشمش خالی

که دوچشم خود او نیز بدش از دنبال

شیخ سرگشته چو این دید دل از دستش رفت

واندر افتاد به پا تا به سر وی زلزال

گفتم ای شیخ چه رو داد وتو را حال چه شد

که چنین کرد تو رانفس ستمگر پامال

گفت دل از کف من رفته ملامت چه کنی

به مکافات من ای کاش زبانم بد لال

ندهم طول سخن مختصری عرض کنم

زآنکه گفته اند ز تفضیل بود به اجمال

زاهد خون جگر بی دل ودین از مسجد

رفته در خانه خودچون به بر اهل وعیال

جمع گشتند همه گردوی و دیدندش

که چوگیسوی بتان گشته پریشان احوال

زن او گفت که رنجوری وی سرسام است

که جوایب ندهد هر چه نمائیم سؤال

خواهرش گفت که صدبار فزونتر گفتم

کاخر از بسکه کند منع کشندش جهال

دخترش گفت که باشد زعطش این حالت

روزه است ار نه علاجش کنم از آب زلال

پسرش گفت به دل امشب اگر جان بدهد

کس به فردا به جهان نیست چومنفارغ بال

وجه یک جرعه میم حال نگردد ممکن

گر بمیرد بشوم صاحب صد الف اموال

اول آن سیم تنی را که بود منظورم

به وثاق آرم وبخشم بسی او را زر ومال

پشت پا بر همه آفاق ز نیم و شب و روز

هی بگیریم بکف جام ز صهبای وصال

هر زمان کز دو لبش خواهش یک بوسه کنم

هم سر بدره گشایم به کرم هم خرطال

پس از آن آیم و صد خروار انگور خرم

خود کنم دانه بدست وکنمش خود پامال

پس بریزم همه را در خم قیر اندوده

گاه و بیگه زنمش لطمه رسد تا به کمال

آورد کف چو خمی بر لب چون بختی مست

پس بنوشیم هی از وی قدح مالامال

گر کسی گوید گردیده فلانی نااهل

سهل باشد نکنم هیچ به او جنگ و جدال

روزکی چند روم مسجد و برجای پدر

پیش استم به نماز و کندار بخت اقبال

مجتهد گردم ومن جازله الحکم شوم

مبتدا را چو بدانم ز خبر وصل از حال

تا نگویند که گردیده فلانی بی دین

رشوه یک پول نگیرم ز کسی تا دو سه سال

ز آن سپس هر که ز من خواهد گیرد حکمی

زر و سیم ار ندهد گیرم از او با تیتال

الغرض افتاد آن زاهد ونزدیک رسید

که کنداختر عمرش همه سر روبه وبال

آن یکی رفت وبه بالینش طبیبی آورد

نبض او دید و بدو داددوای اسهال

آن یکی رفت که مستقبل احوالش را

از کم وکیف دهد شرح به پیشش رمال

شخص رمال بگفتش ز مریضی است ضمیر

زآنکه در خانه شش آمده انگیس به فال

نتوان گفت کز این رنج بردجان سالم

ساحری کرده بدوسحر وندارد ابطال

مختصر روز دگر زاهد دلداده چومرد

مالکانش همه کردند بروح استقبال

شب بخوابیدم و درخواب بدیدم که بود

زار ورنجور و پریشان واسیر اغلال

رخ او گشته ملون به مثال قطران

تن وی گشته مشبک به شبیه غربال

عقل و دانش ز سرم کردند آهنگ گریز

میزدندی به سرش بسکه دمادم کوپال

رفتمش پیش وبگفتم بخدا با من گوی

کاین عذاب از چه کنندت چه تو را بوداعمال

گفت منزاهدم وخود تو مرا بشناسی

کز عبادت بجهان کس نبدم مثل وهمال

روزها روزه بدم تا شب وشب ها تا صبح

کار من بود مناجات به رب متعال

سال ها بسته بدم لب پی ذکرش چون میم

روز وشب بود قدم خم به رکوعش چون دال

ذره ای لیک بد اندر من خود بینی وکبر

کس به خود بینی یا رب نشود هرگز ضال

ساقیا باده بده تا شوم از خود بی خود

عمر بگذشت به تعجیل مفرما اهمال

خیز و زآن آب چو آتش دو سه پیمانه بیار

مگر از لوح دل خویش بشویم بلبال

مطلعی گویم وفردا که بود عید سعید

چوب بر طبل بشارت چوبگویدطبال

خیزم از جا و پی دفع خمار می دوش

صندلی سایم وبر جبهه کنم استعمال

روی آرم به در حضرت نواب آنکو

کس به دوران نبود همچو وی از فضل نوال

ای که داده است خداوندترا جاه وجلال

به تو شدختم بزرگی و جوانی و جمال

بخل در ذات شریف توچو مو در کف دست

نه کسی دیده نه بشنیده که امری است محال

رود اروند بود پیش سخایت قطره

کوه الوند بود نزدعطایت مثقال

دهر دارد به تو زینت چوتن شخص به روح

شهر دارد به تو زیور چورخ دوست به خال

پشه ای گردداهانت ز تو بیند چون پیل

ضیغمی گردد اعانت ز تو یابد چو شغال

تیره حال است ز همت به برت حاتم طی

پیره زال است ز شوکت به برت رستم زال

بسکه دارند پی خدمت توحرص آیند

سرنگون از رحم مادر از آنرو اطفال

سوی دریا گذرد گر که سموم قهرت

زیر آب اندر بریان بشود ماهی وال

هر چه در وصف تو آید به خیال افزونی

آنچنانی که تویی وصف توناید به خیال

نبود بار دوصد خدمت تو بر یک دل

یک عطای تو بودبار هزاران حمال

به دعا ختم کنم تا که ملامت نرسد

ورنه از قافیه بر من نبود تنگ مجال

تا که از هجر شود دلبر طناز عزیز

تا که از وصل بود در دل عشاق آمال

تا همی نیمه هر ماه هلال آید بدر

تا همی آخر هر ماه شود بدر هلال

بادهرساعتی از عمر تو صد روز و شود

هر یکی روز دوصدماه ومهی سیصد سال

شمارهٔ ۱۰

زمانه ای است که شادی به خلق گشته حرام

حرام گشته ز غم زندگی به خاص و به عام

زهر لبی شنوم زیر لب کشد افغان

به هر دلی نگرم کرده رم از او آرام

همی نه خلق جهان میخورند خون جگر

خورندخون ز غم اطفال نیز در ارحام

عجب نباشد از آنکس که باشدش تب ولرز

که خون بهوقت عرق آمدش برون ز مشام

ز بسکه گشته دل مرد وزن زغم پرخون

شبیه آمده دل ها به شیشه حجام

به باغها گل خیری هم اردمد بی بوست

که بوی خیری کس را نمی رسد به مشام

کسی نه فیض برد از اعاظم واشراف

کسی نه رحم کند بر ارامل وایتام

شنیده اند که اطعام را ثواب دهند

ولی ز خون جگر خلق را کننداطعام

به هر که می نگرم گشته صورتی بی جان

به هر تنی که رسم مات مانده از اسقام

گذشته اند ز هستی همه صغیر وکبیر

پریده ایر ارواح خلق از اجسام

ولی به این همه احوال روز وشب زن ومرد

نموده اندبه هم جور وکینه را الزام

چه کینه ها که بوددر دل پدر ز پسر

چه جورها که همی می کشد ز دختر مام

چه بارها که بودمرد را به دوش از زن

چه شکوه ها که بود خواجه را به لب زغلام

چه کم کسی که شناسد سعید را ز شقی

چه کم کسی که نهد فرق در حلال وحرام

یکی زخون کسان می خوردنهار به صبح

یکی زخون رزان شام می کند در شام

به حیرتم منخون گشته دل به من گوئید

کدام یک شده از این دو شخص خون آشام

دعا کندچوبه این آن اثر کندنفرین

ثنا کند چو از آن این ثمر دهد دشنام

اگر غلط نکنم خلقی این چنین هستند

ز نسل تفرقه مردمان کوفه وشام

مگو به شهر چرا انس نبودم با انس

به کوه ودشت چرا خوش تر است با دد ودام

کجا شود ز ستم دست آدمی کوته

نموده دست تعدی دراز کی انعام

مگو به من که چرا جسته ام به شهر وطن

به من بگو که چرا کرده ام به دهر مقام

چنان ز غصه وغم گشته ام پریشان دل

که هیچ می نشناسم مکرر از ایهام

هزار درد مرا در دل است وحیرانم

که با که گویم وپیشش بیان کنم ز کدام

دلم یکی شده با غم بلی یکی گردد

دوحرف را چونمائی به یکدگر ادغام

دلت بخواهد اگر کز دلم خبر گردی

بگیر شیشه وچون تیشه اش بزن برجام

خوش آن کسی که زغم دارد آتشی در دل

که آتش ار نبود پخته می نگردد خام

ننالم از غم ونه شادمانم از شادی

که نیست شادی وغم را به روزگار دوام

شب گذشته سروشی بگوش هوشم گفت

غمین مشو که هر آغاز را بود انجام

شداز چه مسجد ومیخانه باز بتخانه

مگر نه بت شکن آمد شکسته شد اصنام

گمانم آنکه نبیند دگر کسی راحت

وگر ببیند شاید ببیندش به منام

میان خلق ز بس حشر و نشر می بینم

گمان کنم که قیامت نموده است قیام

جناب صاحب دیوان هم ار نبود به فارس

نبودمملکت فارس را نظام وقوام

کرم نموده به هرکس مواجب وتخفیف

عطا نموده به هر کس وظیفه وانعام

مواجبی که ز حکام مرمرا میبود

نداد کاین بود از بهر خدمت احشام

به سال پار هم ار داد پس گرفت امسال

به من زدادن وبگرفتش رسید الهام

که آنچه داده خداوند نیز پس گیرد

گمان مکن که دلی درجهان رسد به مرام

مگر نه حسن ولطافت بداد و پس بگرفت

ز گلرخان سهی قامتان سیم اندام

مگر ندیدی شد مشک اوهمه کافور

همان بتی که به رخ داشت زلف عنبر فام

به ظالم دگری داد ظالمی با عجز

گرفته بود ز مظلوم هر چه با ابرام

شکست و بست همی میکنند درعالم

الشت وکشت همی می شود بقول عوام

حیات را نه بدادند وپس گرفت اجل

شباب را نه بدادند و پس گرفت ایام

هر آنچه بودیم اول همان شویم آخر

رود حروف به تکسیر تا رسد به زمام

تمام عمر ولی صرف شد به لهو و لعب

خبر شویم در آن دم که عمر گشت تمام

شمارهٔ ۱۱

سال پارم بود یاری ماهروی ومهربان

دشمن دین آفت دل شور تن آشوب جان

با لب ومژگان وچشم وزلف وروی وقد او

دل مرا آسوده بود از سیر باغ وبوستان

پهن تر روش از سپر پر چین ترش زلف ازکمند

راست تر قدش ز تیر ابروش خم تر از کمان

آفت یک نخشب از رخسار چونماه منیر

غارت یک کشمر از بالای چون سرو روان

قد دلبندش چو طوبی لعل نوشش سلسبیل

خوی سوزانش چو دوزخ روی نیکویش جنان

می نمود از زلف پرچین رخنه اندر دل مرا

پهلوانی بین که می کرد از زهر کار سنان

بر رخم هر گه نظر می کرد می خندید و من

باورم می شد که بخشد خنده حاصل زعفران

در قصب می هشت گاهی کوه کانیستم سرین

بر کمر می بست گاهی موی کانیستم میان

گاه می گفتا که گر دور از تومانم یک نفس

هم بگردم جان نژند وهم بمانم دل نوان

چون نمی بینم تو را گریم ز انده ابروار

چون تو را بینم شوم خندان زشادی برق رسان

گر کسی شعری ز من در پیش اوخواندهمی

آفرین گفتی وگردیدی ز حیرت لب گزان

ور کسی از اسم ورسم من زوی جویا شدی

گفت کاین شاهی است در اقلیم دانش حکمران

وصف او نتوان که وصف اوست افزون از حدیث

مدح او نتوان که مدح اوست بیرون از بیان

دارد از اشعار بس اعجاز گردعوی کند

کز سخن سنجی منم پیغمبر آخر زمان

روز روشن گفتم ارحالی بود تاریک شب

کرد تصدیق ار چه بد خورشید اندر آسمان

گفتمش روزی بشوخی کای نگار سنگدل

بی وفائی تا به کی با ما کنی فرمود هان

بی وفا خوانی مرا بالله نباشم این چنین

سنگدل دانی مرا هرگز نبودم آنچنان

با منش پیوسته بودی در نهان وآشکار

مهرهای بی حساب ولطف های بیکران

گاه و بیگه الغرض اندر بر من داشت جای

بودمی پنداشتی اندر دو تن مان یک روان

کاسه ام از می چوخالی گشت و از زر کیسه ام

هفته ای نگذشته دیدم دارد آن مه سرگران

حال اگر از اسم ورسم من ز وی جویا شوند

گوید این باشد فضولی ناقبولی قلتبان

شاعری دارد اشعار وشعر اوچون شعر من

جز پریشانی نبخشد هیچ حاصل درجهان

هر کجا بنشسته میری باشد آنجا پیشکار

هر کجا گسترده خوانی باشد آنجا میزبان

هفته باشد کنون کز هجر آن بی مهر ماه

زحمتی بینم که دید اسفندیار از هفت خوان

روزی از بس شوق دیدار رخش را داشتم

جستم از جا وبرفتم تاش بوسم آستان

چون بدیدم روی اوکردم سلام وگفتمش

دارد از آفات دوران کردگارت درامان

لحظه ای ننشسته دیدم گشت با انده قرین

لمحه ای نگذشته دیدم گشت با غم توأمان

روی درهم کرد یعنی آمدی پیشم چرا

برجبین افکندچین یعنی برو اینجا ممان

چهره ام از بس ز خجلت زرد شد ترسیدمی

کم بساید هندوئی برجبهه جای زعفران

گفتم ای شوخ از چه با اندوه وغم گشتی قرین

مشتری را با زحل افتاده پنداری قران

گفت با انده قرینم با توام چون همنشین

گفت با غم توأمانم با توام تا همعنان

تومرا باشی چو مرگ ومن تو را هستم چوعمر

مرگ می دانی توخود از عمر نگذارد نشان

تویکی راغی که وصل من تو را شد فرودین

من یکی باغم که روی تو مرا شد مهرگان

مر مرا ننگ است وعار از همنشینی با چوتو

من امیری کامرانم توفقیری ناتوان

تو ثوابت چه که با چون من بگردی مقترن

من گناهم چه که با چون توبجویم اقتران

چیست عصیان من آخر تا ز روی چون توئی

کردگارم گویداندر نار دوزخ کن مکان

توکجا ومن کجا روزاز محبت دم مزن

ماکجا و توکجا خیز اینقدر افسون مخوان

طالب یوسف اگر هستی عزیز مصر شو

ورنه نتوانی خریدش با کلاف ریسمان

گفتم ای ترک ستمگر اینهمه توسن متاز

گفتم ای شوخ دل آزار اینقدر مرکب مران

محوت از خاطر مگرگردیده گفتار نبی

کش گرامی دار کافر باشدت گر میهمان

دلبرا شوخا جفا کارا دل آزارا بتا

ای که در اقلیم حسنی دلبران را قهرمان

چون سپند از جا نمی جستم به عزم دیدنت

گر که دانستم زنی آتش مرا در دودمان

ناصم گفتا عنان دل مده در دست کس

پند او نشنیده به دست توعنان

خوب کردی هر چه بد کردی ز بی مهری به من

خود به خود کردم سزای من نبود آری جز آن

ز آتش خود سوخت جسم وجان من آری چنار

برفروزد آتشی از خویش و سوزد ناگهان

منکه رو رزم چون بر رخش می گشتم سوار

کس دگر از رستم دستان نگفتی داستان

آنچنان از دردعشقت گشته ام زار ونزار

کاوفتم بر ره شود باد صبا هرگه وزان

بند از بندم چونی با تیغ اگر سازی جدا

از توحاشا کز دل خونین من خیزد فغان

با بلنداقبال لیکن کم جفا کن زآن بترس

کز توآرد شکوه بر درگاه شاه راستان

شمارهٔ ۱۲

نیست به جز ظلم کار صاحب دیوان

لعنت حق بر شعار صاحب دیوان

صاحب دیوان وحکمرانی در فارس

بخت عجب گشته یار صاحب دیوان

زیر وزبر فارس گر شود عجبی نیست

از ستم بی شمار صاحب دیوان

گر بشود کس دچار گرگ بیابان

به که بگردد دچار صاحب دیوان

هیچ به جز غل وغش به دست نیارد

هرکه بسنجد عیار صاحب دیوان

هرکه گدا شد به فارس سیم وزرش را

باخته اندر قمار صاحب دیوان

آن درکی را که وصف اوست به قرآن

هست بلاشک مزار صاحب دیوان

کس فتد ار در جوار شمر به دوزخ

به که بود در جوار صاحب دیوان

کس فتد ار درجوار شمر به دوزخ

به که بود در جوار صاحب دیوان

هرکه دل افکار بود گفتمش از کیست

گفت که هستم فکار صاحب دیوان

هیچ قراریش برقرار نباشد

دل ندهی برقرار صاحب دیوان

خورده خوانین ز بسکه حکم نمایند

رفته ز کف اختیار صاحب دیوان

گر بخورد خون حیض مادر خود را

به که خورد کس نهار صاحب دیوان

ظلم بدین سان به اهل فارس نمی کرد

فارس نبود ار دیار صاحب دیوان

گمره از آن شد کشند خورده خوانین

بسکه ز هر سو مهار صاحب دیوان

تیره شب خلق را ز پی سحر آید

شام شود گر نهار صاحب دیوان

چشم بپوشیده شه ز مملکت فارس

رفته پی اعتبار صاحب دیوان

صاحب دکان وملک نیست دگر کس

گشت جمیعا نثار صاحب دیوان

تا ز می مرگ اجل به اونچشاند

کی رود از سر خمار صاحب دیوان

فارس ندانم چرا نسوخت سراسر

از تف سوزنده نار صاحب دیوان

فارس سراسر اگر خراب بگردد

نیست غمی بر زهار صاحب دیوان

اینکه گذارند بدعتی همه دم هست

صدچوعمر دستیار صاحب دیوان

خیر نبیندبه عمر خویش الهی

هرکه بود دوستدار صاحب دیوان

حاجتم این است از خدا که به زودی

تیره شود روزگار صاحب دیوان

امن وامان است ملک فارس ولیکن

این نبود ز اقتدار صاحب دیوان

معتمدالدوله نظم داده که سالم

آمده و رفته بار صاحب دیوان

هرکه چو منصور حرف حق زده بنگر

کالبدش را به دار صاحب دیوان

ترجیعات

شمارهٔ ۱ : ای ز عشق تو در بلا دل من

شمارهٔ ۲ - در شرح احوال خود حضرت والا میرزا جعفر خان حقایق نگار رامخاطب کرده گوید

شمارهٔ ۳ : بار الها صاحب دیوان کند تا کی ستم

شمارهٔ ۱

ای ز عشق تو در بلا دل من

به بلا گشته مبتلا دل من

دل به دل راه دارد از چه سبب

ره ندارد دل توبا دل من

شده بیگانه از همه عالم

با توتا گشته آشنا دل من

زآنچه با من جفا کنددل تو

با تو دارد فزون وفا دل من

مگر از نوشداروی لب تو

درد خودرا کند دوا دل من

دل من را نبود دردوغمی

می رسید ار به مدعا دل من

نگذارد که شب به خواب روم

بس که گوید خدا خدا دل من

بکن از زلف خود به زنجیرش

شود آسوده حال تا دل من

شکر لله شدم بلنداقبال

تا به پای تو شد فدا دل من

به نواهای زیر وبم شب و روز

ذکرش این است برملا دل من

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

غافل است از دلم مگر دل تو

یا نشد از دلم خبر دل تو

کرده خونها دل تودردل من

آفرین خدای بر دل تو

ز آه دلخستگان حذر باید

نکند از دلم حذر دل تو

می کندآه من اثر درکوه

اثر اما نکرد در دل تو

یا ز آه دلم اثر رفته

یا ز سنگ است سخت تر دل تو

شده مسکین و در به در دل من

تا مرا خواست در به در دل تو

ای ز دست توگشته خون دل من

نکند گوجفا دگر دل تو

پس چرا گشته خون جگر دل من

به دلم مهر دارد ار دل تو

قلب من را کندتمام عیار

به دلم گر کندنظر دل تو

قلب من را کندتمام عیار

به دلم گر کندنظر دل تو

خواستم ذکری از خرد فرمود

که بگوید بهر سحر دل تو

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

شد دلم خون از آن لب میگون

چون کند چشمم ار نبارد خون

کرده شیرین لبی مرا فرهاد

خواست لیلی وشی مرا مجنون

دهنش تنگ تر ز حلقه میم

خم ابروی او به حالت نون

منم از میم او بسی مأیوس

هستم از نون او عجب مقبون

دردهائی که من به دل دارم

عاجز است از علاجش افلاطون

تا به زلفش کندبه زنجیرم

می کنم صبح وشام مشق جنون

از زر وچهر وسیم اشک مرا

دولتی داده بهتر از قارون

غمش از دل برون نخواهد رفت

جانم از تن اگر رود بیرون

چاره غم را به صبر نتوانم

که مرا صبر کم غم است فزون

گفتم ای دل بگوی رمزی گفت

به خداوند خالق بیچون

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

گر کشی تیغ و گر کشی زارم

کی ز عشق تو دست بردارم

ترسم ازعشقت ای بت ترسا

سبحه گردد بدل به زنارم

با خیال تودرگلستانم

نیست حاجت به سیر گلزارم

نقش رویت چو آیدم به نظر

به نظر همچو نقش دیوارم

منه از غم به دوش من سربار

که ز عشقت بسی گران بارم

از من احوال دل چه می پرسی

من کجا از غم تو دل دارم

بس که غفلت نموده ای از من

از خودوجان خویش بیزارم

گفتی آیم شبی تو رادر خواب

من که شب تا به صبح بیدارم

ترسم از من خبری شوی وقتی

که نباشد به دهر آثارم

تا ز سر جهان شوی آگاه

گوش ای دل بده به گفتارم

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

همه والشمس وصف روی علی است

همه واللیل شرح موی علی است

گرعلی صولجان به کف گیرد

کره نه سپهر گوی علی است

زآن بهشتی که وصف می گویند

گر بجوئی سراغ کوی علی است

فرودین مه که می شود همه سال

بوی اردیبهشت خوی علی است

خون که در نافه مشک می گردد

آن هم ازالتفات بوی علی است

گشت کشت همه زباران سبز

کشت من سبز ز آب جوی علی است

از چه قمری همی زند کوکو

گوئی آنهم به جستجوی علی است

هر که را در دل آرزوئی هست

در دل من هم آرزوی علی است

دل اوحق شناس وحق بین است

هر که را روی دل به سوی علی است

ز آتش دوزخ ار نجاتی هست

بی شک از فضل و آبروی علی است

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

ای دل و جان من فدای علی

به سرم نیست جز هوای علی

ای چه اسرار را که در عالم

دیدم از عین ولام ویای علی

پادشاهی به کس نداد خدا

تا نشد در ازل گدای علی

نیستش ز آفتاب محشر باک

هر که جا کرده در لوای علی

دارم امید کزغم دو جهان

وارهاند مرا ولای علی

هر چه موجود شد در این عالم

همه موجود شد برای علی

آنچه کرد و کندقضا وقدر

همه باشد به حکم و رای علی

هیچ کاری ز این و آن ناید

گر نباشد در او رضای علی

آسمان گشته خم از آن که زند

بوسه شاید به خاک پای علی

به خدای احد پس از احمد

نیست کس درجهان سوای علی

نیست غیر از علی کسی در کار

لیس فی الدار غیره دیار

یا علی عاشقم به دیدارت

ناامیدم مکن ز دربارت

نه خردگشته آگه از قدرت

نه خبر گشته کس ز اسرارت

نه خزان کرده رو به بستانت

نه صبا برده بوز گلزارت

به کلافی نمی خرنداو را

یوسف آید اگر به بازارت

دل پریشان شده است از عشقت

عقل حیران شده است درکارت

توئی وجز تو نیست درعالم

اف بر آن کس که کرده انکارت

هر چه در دهر نقش هستی بست

همه هستند نقش دیوارت

تو نه معمار آسمان بودی

بود معمار چرخ عمارت

خوب یا بد ز گلستان توام

گل اگر نیستم شوم خارت

همچو منصور حق بگو ای دل

غم مدار ار زنندبر دارت

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

یا علی ای فدای تو دل وجان

ای به قربان تو هم این وهم آن

ای ز عشق تو عاشقان واله

ای به کار تو عاقلان حیران

ای که از بینات نام تو شد

آشکارا حقیقت ایمان

نبود خیری اندر آن نامه

که به نام تونبودش عنوان

با توگلخن بودمرا گلشن

بی تو گلشن شودمرا زندان

زخم تو باشدم به از مرهم

درد تو آیدم به از درمان

هر که مهر تو دارد اندر دل

نیست باکش ز آتش نیران

از گناهان او خدا گذرد

به تو گر ملتجی شود شیطان

آب و آتش شوند با هم یار

از تو صادرشود اگر فرمان

نام تو بود ورد نوح نبی

که به ساحل رسید از طوفان

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

با رخت مه برابری نکند

با قدت سرو همسری نکند

دلبران دلبری کنند ولی

دلبری چون تو دلبری نکند

دل اگر قامت تو را بیند

شکل خود را صنوبری نکند

بکن ای دوست هر چه میخواهی

که کسی باتو داوری نکند

به خدا آنچه میکنی تو به دل

به دل آدمی پری نکند

اگر ای آفتاب عالمتاب

مهر تو ذره پروری نکند

روشنی ماه آسمان ندهد

انوری مهر خاوری نکند

به وصال تو دست کس نرسد

تا که خود را ز خود بری نکند

نشود هیچکس بلند اقبال

کرمت گر که یاوری نکند

لال بادا زبان به کام کسی

که به وصفت سخنوری نکند

نیست غیر از علی کسی در کار

لیس فی الدار غیره دیار

ای دل از چیست زار ونالانی

از چه در کار خویش حیرانی

از چه چون چشم دلبران بیمار

همچو زلف بتان پریشانی

از غم کیست کاین چنین شب ور وز

همچو ابر بهار گریانی

چه خطا از تو سرزده است مگر

که ز کردار خود پشیمانی

مانده ای دور از برجانان

فی الحقیقت عجب گران جانی

پیش تیر قضای دهر هدف

زیر پتک بلا چو سندانی

تو مگر یوسفی که می بینم

گاه در چاه وگه به زندانی

ملک عالم مسخر است تو را

نکنم گر غلط سلیمانی

گرچه دانم تو راست نامه سیاه

گرچه بینم که غرق عصیانی

مکن اندیشه ز آتش دوزخ

شاد بنشین مگر نمی دانی

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

از طفیل توخلق عالم شد

خاک پای تو بود کآدم شد

قطره آبی از کفت بچکید

به طلاطم درآمد ویم شد

خواست آشفته دل کند ما را

طره ات پرشکنج و درهم شد

دل من ز آن چنین پریشان گشت

که به زلف تورفت وهمدم شد

تا به پای تو سر نهد به زمین

در ازل پشت آسمان خم شد

دردتو بهترم ز درمان گشت

زخم توخوشترم ز مرهم شد

تا زحسنت جهان مزین گشت

عشق رویت مرا مسلم شد

در دلم درد وغم چوافزون بود

صبر و‌آرام وطاقتم کم شد

قصه دیو با سلیمان گشت

تاکه دور از بر توخاتم شد

جز علی کیست اندر این عالم

که به درگاه قدس محرم شد

نیست غیر از علی کسی در کار

لیس فی الدار غیره دیار

ای به ملک وجود شاهنشاه

ای ز سر جهانیان آگاه

شد دلم ز آرزوی روی تو خون

اشک خونین من مراست گواه

خاک را کیمیا کنی به نظر

کن به من هم ز روی لطف نگاه

در امان است ز آفت دو جهان

هر که آرد به درگه تو پناه

سنگ بارد گر از فلک بسرم

نیست از عشق در دلم اکراه

هر که مولای اوتو می باشی

دگر او را چه غم بود زگناه

رو به هر سو رود به چاه افتد

آنکه را نیست سوی کوی تو راه

دوش پرسیدم از خرد که بگو

کیست کز او دل اوفتد به رفاه

به تعجب نگاه و کرد وبگفت

کز همه بهتری تو خودآگاه

اگر از من به امتحان پرسی

به حق لا اله الا الله

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

به تماشا شدم به سوی چمن

تادلم واردهد دمی ز حزن

لاله دیدم نهاده بردل داغ

غنچه بر تن دریده پیراهن

بود گل در شکفتگی رخ دوست

غنچه می بود تنگدل چون من

گل نرگس به دست زرین جام

داشت چون ساقیان سیمین تن

چادری بر سر از حریر سفید

کرده چون نوعروس نسترون

تا ز پستان ابر نوشد شیر

کرده طفل شکوفه باز دهن

چه سرایم ز بوستان افروز

که از او بود بوستان روشن

بود قمری به سروکوکوگو

بود بلبل به غنچه چه چه زن

سرو بر پا ستاده بر لب جوی

تاشود بر بنفشه سایه فکن

شکوه میکرد پیش گل بلبل

بودگویا به صد زبان سوسن

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

راهم افتاد در کلیسائی

دیدم آنجا نشسته ترسایی

گفتم اینجا پی چه معتکفی

گفت در سر مراست سودائی

گفتم از بت چه مطلب است تو را

گفت دارم به دل تمنایی

گفتم اندر دلت تمنا چیست

گفت حالی وچشم بینائی

گفتم ار داد چون کنی گفتا

به جمالش کنم تماشائی

گفتم این کی شودمیسر گفت

گر نباشد میان من ومائی

گفتمش حاجت از کسی بطلب

که جز او نیست حکم فرمائی

گفت ما راگمان که همچون تو

درجهان نیست هیچ دانائی

در کلیسا بتی که ما داریم

نامی او را بود به هرجائی

ورنه دانیم ماهمه امروز

که چو بر پا کنندفردائی

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

توخدا را ولی و والائی

قادر وقاهر وتوانائی

هر چه عالم که خلق کرده خدا

تو دراوشاه وحکمفرمائی

هر صفاتی که هست یزدان را

همه را باالتمام دارائی

تو نه خلاق عالمی اما

باعث خلق و عالم آرائی

به تولای تو جهان شد خلق

تو جهان را ولی ومولائی

هر چه موجود شد در این عالم

چو یکی قطره وتودریائی

به وجود تو زنده اند همه

مالک روح جمله اشیائی

بت پرستان که بت پرستیدند

به گمانشان که درکلیسائی

اشهد ان لا اله الا الله

هم تودر بندگیش یکتائی

بشنو از من دلا حقیقت حال

زاین وآن تا به چند جویائی

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

دوش دیدم به خواب شیطان را

گفتم از روی امتحان آن را

چاره ای کن بهکار خود که خدا

بهر تو خلق کرده نیران را

گفت بس کارها که من کردم

کس نداند یک از هزاران را

من شدم راهزن به امت توح

که کشیدند رنج طوفان را

من بدادم به اهرمن فرمان

که ببر خاتم سلیمان را

من فکندم به چاه یوسف را

ز آن زدم صدمه پیر کنعان را

جلوه دادم به دختر ترسا

که کندواله شیخ صنعان را

کنم وکرده ام ز ره بیرون

سال ومه کافر ومسلمان را

برم و برده ام همی شب وروز

از کف خلق دین وایمان را

بازچشم شفاعتم به علی است

زآنکه دارم خبر که یزدان را

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

تا گرفتار عشق یار شدم

فارغ از رنج روزگار شدم

هم دلم را ببرد وهم دادم

آگه از جبر واختیارشدم

صفت چشم ولعل دلدار است

من اگر مست و باده خوار شدم

طرز طرار طره یار است

که پریشان وبیقرار شدم

تا مرا کودکان فتند از پی

همچو طفلان نی سوار شدم

شدم از عشق تا بلند اقبال

کامران گشته کامکار شدم

دارم از عشق پنج نقطه به بر

یک بدم حال صد هزار شدم

فاش گویم چرا کنم پنهان

همه از التفات یار شدم

خاکسارم شدند تا جوران

به رهش تا که خاکسار شدم

گشته ورد زبان من شب وروز

تاکه آگه ز سر کار شدم

نیست غیر از علی کسی در کار

لیس فی الدار غیره دیار

دوش با شمع گفت پروانه

کای تو ما را نگار جانانه

کس نداند کجائی اندر روز

چوشودشب روی به ه رخانه

هر کجا حاضری شوم ناظر

چه به صحن حرم چه میخانه

با همه داری آشنائی لیک

با منی خصم جان وبیگانه

مختصر اینکه کرده است مرا

عشق نورخ تو دیوانه

آتش عشق چون مرا سوزد

سوزدت دل بهحال من یا نه

شمع گفتش به سوختن گرچه

دیدمت خوب چست ومردانه

عشق راکرده ای ولی بدنام

شوخموش ای ضعیف پروانه

از جنون است عشق تو با من

گوش کن پند وباش فرزانه

عشق عشق علی وآل علی است

به جز این قصه است وافسانه

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

بلبلی گفت با گل از غم ودرد

عشق دانی چه بر سرم آورد

کرد اشک مرا چوچهرت سرخ

کرد رنگ مرا ز هجرت زرد

گل به بلبل بگفت اندرعشق

مرد باید ز درد تا شدمرد

گر کسی عاشق است نشناسد

راحت از رنج وگرم را از سرد

فرق ننهد میان درد از صاف

ندهد امتیاز برد از برد

تواگر عاشقی به من باید

بکشی درد و ورد سازی ورد

گفت بلبل که شد چمن پیرا

که چمن را بدین صفا پرورد

بسته است این چنین به باغ آئین

شسته است از رخ ریاحین گرد

گل تبسم کنان بگفت بیا

تا برم از دل تو غصه ودرد

گویم این راز را به تو گرچه

فاش اسرار را نباید کرد

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

دوش خالی نشددلم ز خیال

کردم آخر ز پیر عقل سؤال

که چرا عالم است در تغییر

نیست گیتی چرا به یک منوال

گه بهار است وگه خزان از چه

گاه روز است وگاه شب درسال

آفتاب از چه گه رودبه کسوف

می شود بدر گاهی از چه هلال

مشتری رو کند گهی به شرف

زهره می اوفتد گهی به وبال

آب جاری چرا بودمأکول

خاک تاری چرا شوداکال

عاشقان را که کرده واله زعشق

دلبران را که داده حسن وجمال

کآفت جان شونداز رخ وزلف

غارت دل کننداز خط وخال

ناگهان عشق گفت درگوشم

که دراین راه عقل شد پامال

تاکه آگه شوی زمن بشنو

شعری ازگفته بلند اقبال

نیست غیر از علی کسی در کار

لیس فی الدار غیره دیار

ای سنان مژه زره گیسو

ای به قد تیر و چون کمان ابرو

رستم داستان حسنی تو

نه چه گفتم که گشته ای بر زو

زدم از بس غم به زانو دست

پیل پا گشتم و شتر زانو

ساخت داود اگر زره ز آهن

تو زره ساز گشته ای از مو

بر سر سرو بوستان قمری

به سراغ تو می زندکوکو

لایرائی و از نظر غائب

جلوه گر گرچه هستی از هر سو

ای بت خوبروی از من زار

دل مکن بد زگفته بدگو

تا چو سروی نشینیم به کنار

شدکنارم ز اشک چشم چوجو

نه چو زلف تو دیده ام رهزن

نه چو چشم تودیده ام جادو

دوش بودم به فکر راه نجات

عشق گفتا مگر ندانی تو

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

دیده از بهر دیدن یار است

دوش بهر کشیدن بار است

چشم وابرو و بینی اربینی

اسم اعظم در او پدیدار است

بهر این است گوش تا شنوی

سخنی کز زبان دلدار است

سر بود جای عشق اگرت به سرت

عشق نی مستحق افسار است

دست از بهر این بود که کنی

دستگیری به هر که بیمار است

ناخن از بهر این بود که کشی

گر به پای ستمکشی خار است

جای مهر است سینه نه کینه

کینه در سینه رنج وآزار است

دل بود بهر اینکه اندر وی

جا دهی هر چه رمز واسرار است

با شکم پرور از شکم هم گو

که شکم هم مثال انبار است

پای از بهر این بودکه روی

پی فرمان آن که درکار است

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

درد ودرمان که دادبر ایوب

کور و روشن شد از چه رو یعقوب

ز امر که آفتاب عالمتاب

صبح دارد طلوع وشام غروب

که شهان را به حکمرانی ملک

می کند عزل ومی کند منصوب

سرخ گل را که بر دمد از خار

که رطب را ثمر دهد از چوب

که دهدد جای نور را درچشم

که دهد راه مهر را به قلوب

که چنین کرده نار را محرور

که چنین کرده آب را مرطوب

که چنین شوق داده بر طالب

که چنین ناز داده بر مطلوب

که چنین کرده عشق را ممتاز

که چنین کرده حسن رامرغوب

که ز چشم بتان سیمین بر

کرده بر پای فتنه وآشوب

من تفکر کنان که پیر خرد

گفت بشنو که تا بدانی خوب

نیست غیر ازعلی کسی در کار

لیس فی الدار غیره دیار

بر خلیل آتش از توگلشن شد

چشم یعقوب از تو روشن شد

به امید تو هر که تخمی کشت

سبز شد خوشه کرد وخرمن شد

با کم از تیغ عالمی نبود

برتنم مهر توچوجوشن شد

دگر او را چه خواهشی به بهشت

هرکه را بر در تومسکن شد

به یقین آنکه با تو خصمی کرد

دوزخ از بهر اومعین شد

هر که را با تو دوستی نبود

با دل وجان خویش دشمن شد

هر که دور ازبر تو شد عالم

پیش چشمش چو چشم سوزن شد

پیش حلم توکوه کاهی گشت

نزرد جود تو بحر فرغن شد

کی سزاوار او شوددوزخ

مدح گوی توهر که چون من شد

من به مدحت شوم هزار آوا

گر کسی ده زبان چو سوسن شد

نیست غیر از علی کسی در کار

لیس فی الدار غیره دیار

دوش درچشم من نیامد خواب

همه بودم به خویشتن به خطاب

کان خطا پیشه سیه نامه

مانده مأیوس از خود از هر باب

شده مشهور درجهان به گنه

گشته مهجور وناتوان ز ثواب

خرمن عمر را زده آتش

خانه بگرفته در ره سیلاب

در زمان شباب بد کرده

عهد پیری بتر شده ز شباب

از سپیدی سرت شده چون برف

وز سیاهی دلت چو پر غراب

مکن اندر گنه شتاب دگر

عمر را چون به رفتن است شتاب

هیچ پروا نداری از دوزخ

از چه ترسی نباشدت ز عذاب

من دراین گفتگو که درگوشم

هاتفی ناگهان بگفت جواب

که مخور غم خدا بودغفار

مگر آگه نیی که روز حساب

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدا غیره دیار

عشق زد آتشی به خرمن من

بود روئینه تن عجب تن من

نیشترها ز مژه زددلدار

به دل همچو چشم سوزن من

چشمم از بس که خون فشان گردید

لاله زاری شده است دامن من

چه غم ار تیر بارد از افلاک

عشق جانان چوگشته جوشن من

بی نیاز از بهشت وحور شوم

گر به کویش دهند مسکن من

می ندانم که شکوه باکه کنم

که خزان برده به گلشن من

لاله اندر بیان شرح فراق

چه کند این زبان الکن من

گر بود خانه تنگ وتار ای یار

قدمی نه به چشم روشن من

در بر من گر آید آن دلبر

خوشتر ازگلشن است گلخن من

فاش می گویم ونمی ترسم

زاهدان گر شوند دشمن من

نیست غیر از علی کسی درکار

لیس فی الدار غیره دیار

شمارهٔ ۲ - در شرح احوال خود حضرت والا میرزا جعفر خان حقایق نگار رامخاطب کرده گوید

دلم ز بسکه پریشان و بی قرار بود

روا بود که بگوئیش زلف یار بود

مرا غمی که به دل باشد از جفای فلک

نه یک نه ده نه صد افزون تر از هزار بود

بود زدهر چنان تلخ کامیم حاصل

که انگبین به مذاقم چوکوکنار بود

زغم رخم شده زرد وز گریه چشمم سرخ

گمان برن خلایق که از خمار بود

درست گفته کسی گوید ار بلنداقبال

به عشرت است وشب و روز باده خوار بود

پیاله کاسه چشمم شراب خون دلم

دلست مطربم افغان وناله تار بود

شد از دو دیده ام از بسکه رود اشک روان

کنار من چو یکی بحر بی کنار بود

فغان که خسته دل من به چنگ غصه وغم

چو صعوه ای است که اندر دهان مار بود

به روزگار نبردم حسد به هیچ کسی

جز آنکه مرده وآسوده درمزار بود

به سیر باغ وگلستان چه حاجتم که مدام

ز خون دیده کنارم چولاله زار بود

چوهفتخوان شده یکسر مرا سرای سپنج

ز شش جهت به من از بسکه غم دچار بود

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چونگارین رخ نگار شود

بیا که شمه ای از حال خویش گویم باز

به عزم مکه ز شیراز چون شدی به حجاز

خدایگان جهان حضرت مشیر الملک

که کرده است خدایش به بندگان ممتاز

چنان به گفته بدگو بکند بال وپرم

که نیست حالت اینم که برکشم آواز

زحالت دل خونین من خبر دارد

کبوتری که شودصیدچنگل شهباز

مرا به مظهر قهرش که هست لطف الله

سپرد وگفت که با درد وغم بسوز وبساز

دوماه بیش ویا کم به چنگ اوبودم

مثال شوشه سیمی که افتد اندرگاز

هر آنچه حکم به اوشدکه تا ز من گیرد

رواج دادم ودادم ز روی عجز ونیاز

گمان من که به پاداش آنهمه خدمت

دهد مرا به بر همسران بسی اعزاز

چه نقص داشت گر از او نوازشی شده بود

خدای عز وجل نیز گشته بنده نواز

بود حدیث که خیر الکلام قل ودل

سخن چه طول دهم قصه را کنم چه دراز

رسیده کار به جائی مرا که در شب وروز

میسرم نشود بهر قوت نان وپیاز

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چو نگارین رخ نگار شود

مگوی مال مرا جان و سر فدای مشیر

نه آنکس است که از اوکسی شود دلگیر

خدایگان جهان است و بنده ایم او را

ز پیر وبرنا ازمردو زن صغیر وکبیر

اگر که بر درد از هم مرا مشیر الملک

همین بسم که بگویند بردریدش شیر

هزار مرتبه بهتر ز تاج زر از غیر

مشیر ملک به فرقم اگر زند شمشیر

وگر که کرد خرابم ز روی حکمت کرد

خراب تا نشود خانه کی شود تعمیر

مگر نه گندم نه نان شود نه زینت خوان

نگردد آرد اگر ز آسیا وآرد خمیر

کجا روم چکنم حال دل که را گویم

ز بی محبتی زاده برادر میر

مرا به عهد جوانی نموده پیر از غم

که برخورد ز جوانی خداش سازد پیر

به خاک خفرک یوسف بگی است سنجر لو

که گرگ ما شده ز لطف خواجه گشته دلیر

چهل نفر که به سی سال رعیتند مرا

ببرد و کشته نگشته است بذر من یک سیر

مبالغی طلب از هر کدامشان دارم

که خورده اند وکنون منکرند بلکه نکیر

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چونگارین رخ نگار شود

به اوبگو که به ما زخمها زده است فلک

مزن تو بر دل مجروح ما دگر گزلک

تو احمدی ونباید شوی به این راضی

زیوسفی چوعمر ملک من شودچوفدک

نمک به هر چه دهد بوی بد شده است علاج

علاج چیست ندانم کنم چو بوی نمک

مرا گمان که ز غیر ار رسد به ما ستمی

مدد زلطف توجوئیم واز در تو کمک

کنون که خودتوبه ما کرده ای ستم خودگو

رواست یا نه اگر از تودر دل آرم شک

منم یکی تو دهی نه صدی نه بلکه هزار

هزار مرتبه برتر بود هزار از یک

تو باید آیدت از پرنیان وکمخا عار

نه اینکه از بر من بر کنی قبای قدک

محک اگر زنی از بهر امتحان ما را

بدان که گشته به ما روز و روزگار محک

بیا وبگذر از آزار من که می ترسم

صدای زاری من در فلک رسد به ملک

تو نیز راه چنان روکه رهروان رفتند

ز لوح سینه مکن نقش دوستی را حک

ز بی محبتیت آه و اشک من شب و روز

کشیده تا به سما ورسیده تا به سمک

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چو نگارین رخ نگار شود

بیا که با تو بگویم ز کارها سخنی

که تا خبر شوی از چیست در دلم محنی

در این مقدمه کاری که کرده اند به من

نکرده باد خزانی به صفحه چمنی

سه ماده گاو مرا بود با دو و ده بز

برای قوت یتیمی به دست بیوه زنی

از آن گذشت نکردند وجمله را بردند

گمانشان که نباشد خدای ذوالمننی

کجا رواست که انگشتری سلیمان را

چنان کنند که افتد به دست اهرمنی

کسان که جور و تعدی کنند بیخبرند

که هیچ کس نبرد ازجهان به جز کفنی

نه نوبهار به جا مانده ونه فصل خزان

نه باده ماند ونه ساقی نه رود ورودزنی

نه آگهست یقین حضرت مشیر الملک

وگرنه بهر سخن هم نداشت کسی دهنی

فغان که نیست مرا یاوری که در بر او

بگوید از من وجوری که دیده ام سخنی

دلم بگفت که شو چاره جوی در این کار

بگفتمش نکند چاره هیچ فکر و فنی

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چو نگارین رخ نگار شود

بگویمت چه کن آندم که بینیش خوشحال

نشسته خرم وخندان وشاد وفارغ بال

به او ز روی ادب عرض کن که رنجوری

ز بندگان تو باشد بسی پریشان حال

ز بسکه ضعف به اوگشته است مستولی

فتد به خاک وزد برتنش چوبادشمال

چنان شده است ز بی لطفی تو افسرده

که فصد ار کنیش خون نیاید از قیفال

دگر به خدمت او نه سیه بودنه سفید

دگر به قامت اونه کلاه مانده نه شال

به سال دیگر اگر زنده است چون گردد

کسی که حالت اواین چنین بودامسال

مرا ازین عجب آید که با چنین حالت

به هر که می نگرم خواندش بلنداقبال

روا بود دهی او را ز لطف اگر تسکین

که اوست تشنه لب ولطف توست آب زلال

رسد ز مهر تویکذهر گر به او پرتو

دوباره اختر بختش برون رود ز وبال

نشسته ازغم دل صبح وشام صم بکم

جوابش این بود از او اگر کنندسؤال

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چونگارین رخ نگار شود

اگر که گفت مگر نه بدادمش نیریز

به سال پیش ندادم مگر فسا را نیز

جواب گوکه بلی التقات فرمودی

به خاکپای تو عاید نگشت او را چیز

اگر بگفت فلان قدر بودمأخوذش

که پا به مهر نوشتند مردم نیریز

جواب گو که فدایت شوم توخود دانی

که دشمنی نتوان کرد جز به دست آویز

چه فتنه ها که ز نیریز برنخاست به دهر

ز بسکهیاغی خونخواره دار وخونریز

اگر نه لطف تو می بود شامل حالش

گمانم اینکه نمی برد جان ز خنجر تیز

بود به مردم نیریز حاکم ار کسری

که عاقبت شودش نام درجهان چنگیز

ز عهده خدماتت نکوبرآمد وشد

ز عرض حاسد بدگو ولی همه ناچیز

مگر ز رشک وعداوت همه نمی گفتند

که کرده است به پا شورروز رستاخیز

به خاکپای توسوگند جمله بوددروغ

توخویش معدن هوشی وکان عقل وتمیز

خلاصه بسکه ترا مرحمت بودبا من

درآخر همه اشعار خودزده است گریز

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چونگارین رخ نگار شود

اگر که گفت مرا با وی التفات بود

بگواگر بود اورا ز غم نجات بود

اگرکه گفت کنیمش ز لطف شیرین کام

بگوکه لطف تو شیرین تر از نبات بود

اگر که گفت خیالی براش باید کرد

بگوی تا که نمرده است ودرحیات بود

اگر که گفت ندانیم ازو چه کار آید

بگوبه لطف توداری هر صفات بود

اگر که گفت چه ذات آدمست با او گو

مگر صفات نه مرآت عکس ذات بود

اگر که گفت به خدمت ندیدمش ثابت

بگوکه کار جهان سخت بی ثبات بود

اگر که گفت نباشد به سلک اهل قلم

بگوکه طالع اوچون دل دوات بود

اگر که گفت کجا می سزد فرستیمش

بگوسزدهمه گر کشمر وهرات بود

اگر که گفت کجا به بگو به کرببلا

چرا که چشمه چشمش شط فرات بود

اگر که گفت چه سان است حال اوبرگو

چوشاه عرصه شطرنج محو ومات بود

اگر که گفت چه می گوید اوبگووردش

به روز وشب بدل سیفی وسمات بود

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چونگارین رخ نگار شود

به هر طریق که دانی بگیر حکمی از او

که ای مخرب خفرک فلان سنجرلو

ترا چه کار که مغوی شوی به رعیت غیر

ترا که گفت که شو کدخدا به هر ده وکو

ترا چه کار به ساروئیان خرخسته

ترا چه کار به ناخن زنان بهتان گو

شنیده ام که ببردی ز شول گاو و بزی

ندیده ای مگر افتاده تر ز صاحب او

تراکه گفت که ازنقش رستم آی بریز

که گرز وبرز ترا داده گفت شوبرزو

که گفته است به مقراض کینه مردم را

زنید چاک به دل گر نمی کنید رفو

مگر نه باشدم از بندگان بلند اقبال

نکردی از چه مراعات حال او نیکو

مگر نه آمده حسان عهد ما وبه مدح

بود اما امامی وخواجه خواجو

نموده ای اگر اغماض از این نوشته شود

حکایت مه وکتان حدیث سنگ وسبو

اگر غبار نشوئی ز لوح خاطر وی

بدادمت خبر از زندگیت دست بشو

ولی ز طالع خودهستم آنچنان نومید

که دوزخم شود ار رو کنم سوی مینو

مگر که خان حقایق نگار یار شود

که کار من چونگارین رخ نگار شود

شمارهٔ ۳

بار الها صاحب دیوان کند تا کی ستم

تا به کی از ظلم اوباشیم در رنج و سقم

حلم خود را رفع کن زو ای خداوند حلیم

رحم خود را قطع کن زو ای رحیم پرکرم

علتی افکن به جسمش تا بنالد صبح وشام

آتشی در زن به جانش تا بسوزد دمبدم

یا بده رحمی به او تاظلم ننماید چنین

یا بده مرگی به ما کاسوده گردیم از ستم

خود توفرمودی که من راضی نمی باشم بظلم

ظالمان را پس چرا داری عزیز ومحترم

پادشاه از حال اهل فارس تا کی غافل است

نه به ویرانی ملک فارس گویا مایل است

صاحب دیوان به ملک فارس تا شدحکمران

نه دگر کس صاحب نان است و نه دارای جان

الحذر از جور آن غدار پر کین الحذر

الامان از ظلم آن بی رحم مکار الامان

این چنین بد اصل بد ذاتی مجو در روی دهر

باور ار از من نداری خود بروکن امتحان

گر جوابی می دهد نبود مطابق با سؤال

ز آسمان عارض سخن می گوید او از ریسمان

ای خدا او را بده مرگی وخلقی را زغم

ده نجات وز این بلای ناگهانی وارهان

پادشاه از حال اهل فارس تا کی غافل است

نه به ویرانی ملک فارس گویا مایل است

صاحب دیوان به کس نگذاشت دیگر ملک ومال

بی نصیبش زاین وآن کن ای کریم ذوالجلال

هر حلالی بود اندرعهد اوآمد حرام

هر حرامی بود اندر عصر او آمدحلال

کوکب جاهش همی خواهم که آید درحضیض

اختر بختش همی خواهم که افتد در وبال

پایمال از دست ظلمش گشته خلقی کاشکی

پنجه های مرگ می دادی مر او را گوشمال

پیش او حسن جمال آمد گران قیمت ولی

بی بها شد آبروی مردم صاحب کمال

پادشاه از حال اهل فارس تا کی غافل است

نه به ویرانی ملک فارس گویا مایل است

بار الها رحم کن برما که کار از دست رفت

باز ناید تیر رفته تیر ما از شست رفت

روزگار ما سیه گردید وموی ما سفید

عمر رفت وروز رفت وروزگار از دست رفت

هرکه را دیدم به عمر خویش بختش شدبلند

غیر بخت من که دایم خواب بود وپست رفت

در خیال صیدماهی شست افکندیم ما

بخت ما را بین که ماهی رفت وبا او شست رفت

صاحب دیوان ازین ظلمی که برما می کند

هر چه ما را بود اندردست واکنون هسترفت

پادشاه از حال اهل فارس تا کی غافل است

نه به ویرانی ملک فارس گویا مایل است

بار الها بس ذلیل صاحب دیوان شدیم

از جفای بی حساب او بری از جان شدیم

ما نمی بودیم اندر فارس ویران اینچنین

در زمان او چنین از بیخ وبن ویران شدیم

فارس نه کنعان ونه مصر است و نه ما یوسفیم

کز ستم گاهی به چاه وگاه درزندان شدیم

داده ای یا رب تو دندان وتو بدهی نیز نان

نیست غم اندر زمان او اگر بی نان شدیم

احمقی را بین که اندر فارس خوش کردیم جای

تا چنین عبد وذلیل وبنده فرمان شدیم

پادشاه از حال اهل فارس تا کی غافل است

نه به ویرانی ملک فارس گویا مایل است

صاحب دیوان مرا آتش به خرمن می زند

خرمنم را سوخت یارب باز دامن می زند

خویش را در تیره شب دزد ار زند بر کاروان

او نمی ترسد ز کس در روز روشن می زند

گر برهمن آدمی را می زند ره نی عجب

صاحب دیوان نگر راه برهمن می زند

نان مردم را همی برد بتر کرد از کسی

کواسیری را به تیغ کینه گردن می زند

تیغی اندر دست دارد از ستم بر اهل فارس

برهمه تن ها زندتنها نه برمن می زند

پادشاه از حال اهل فارس تا کی غافل است

نه به ویرانی ملک فارس گویا مایل است

ای خدای لایزال ای رازق هر شیخ وشاب

صاحب دیوان ما گویا نمی داند حساب

من خراب از جور گردون بودم اما جور او

کردم ناگاهم خراب اندر خراب اندر خراب

خلق گوینم بروکن عرض حال اندر برش

عرض ها کردم به پیشش هیچ نشنیدم جواب

چشم من درعهد او از خون دل چون لاله شد

وین عجب تر اینکه من از لاله می گیرم گلاب

درد دل با هر که می گویم نباشد چاره گر

رو به هر سوئی که می آرم نبینم فتح باب

پادشاه از حال اهل فارس تا کی غافل است

نه به ویرانی ملک فارس گویا مایل است

مردمان فارس از بس زار ومضطر گشته اند

همچودرچنگال شاهینی کبوتر گشته اند

در زمان صاحب دیوان خوانین زادگان

صاحب اصطبل واسب واستر وخر گشته اند

موسیی یا رب رسان کاین گمرهان ناکسان

کوس فرعونی زنندوجمله کافر گشته اند

خاصه خواهر زادگان صاحب دیوان که او

داده منصبشان وایشان میر لشکر گشته اند

العجب ثم العجب ثم العجب ثم العجب

حاکم استخر و مستوفی دفتر گشته اند

پادشاه از حال اهل فارس تا کی غافل است

نه به ویرانی ملک فارس گویا مایل است

ترکیبات

شمارهٔ ۱ : ای زلف کاوفتاده به رخسار دلبری

شمارهٔ ۲ : ای پریشان زلف تو طومار جمع ملک چین

شمارهٔ ۳ : از چه رو ای زلف پرچین وشکن گردیده ای

شمارهٔ ۴ - دراحوال خود گوید : سوزد این طالعی که من دارم

شمارهٔ ۵ : فتد آتش به آب وخاک شیراز

شمارهٔ ۶ : یا رب از ظلم مشیرالملک خواری تا به کی

شمارهٔ ۷ - در وصف حال افراسیاب بیگ فراشباشی مشیر الملک

شمارهٔ ۸ - تضمین با غزل خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی (رحمه الله علیه)

شمارهٔ ۱

ای زلف کاوفتاده به رخسار دلبری

همرنگ مشک از فر وهمسنگ عنبری

کافر شنیده ام که ندارد به خلد راه

جا کرده ای به خلد تو با اینکه کافری

در آتشی و بر توگلستان شده است نار

این بس دلیل اینکه خلیل پیمبری

عیسی ابن مریم ار نیی از زلف مشکبوی

همخانه روز شب ز چه با مهر خاوری

گویندکاندر آذر جای سمندر است

مر توسمندری که مدام اندر آذری

محراب باشد ابروی آن ترک شوخ چشم

توپایه پایه در براوهمچو منبری

آشفته ای ودرهم وبی تاب وبیقرار

چون من مگر که عاشق رخسار دلبری

گویندمشک چینی والحق خطا بود

اوهست ناف آهو وتوچیز دیگری

یک مشت موفزون نیی ای زلف وا ین عجب

کز بوهزار بار به از مشک اذفری

آشفته دل نموده ای از بس که خلق را

می بینمت هماره گرفتار کیفری

بالین ز ماه داری وبستر ز آفتاب

مانا غلام درگه مولای قنبری

شیر خدا ولی به حق مظهر وجود

سلطان شرق وغرب علی جوهر وجود

ای زلف یار من که پریشان و درهمی

گه مایه نشاطی وگه دایه غمی

مشک تتار را به حقیقت برادری

عودقمار را به درستی پسرعمی

ناسور اگر چه میکند از بوی مشک زخم

تو مشکی وبه ریش دل خسته مرهمی

بار دل شکسته ما را کشی به دوش

پیوسته ز آن ره است که حمال سان خمی

در دلبری وچابکی انصاف کاملی

در سرکشی و رهزنی الحق مسلمی

این بس دلیل مهر توکاندر هلاک من

پوشیده ای سیاه و گرفتار ماتمی

درتوفغان کنددل یک خلق مرد وزن

گویا که شام عاشر ماه محرمی

سر برده ای به گوش نگار از پی سخن

چون شد که این چنین بردلدار محرمی

رخسار یار باغ بهشت است واندر او

شیطان صفت تو رهزن ایمان آدمی

یک خلق راست حلق به هرحلقه ات به بند

همچون کمندپر خم سهراب ورستمی

در زیر سایه تو نشسته است آفتاب

گویا غلام شاهی از آنرو مکرمی

شاهی که هست باعث ایجادکائنات

یعنی که مرتضی علی آن مایه نجات

ای زلف عنبرین که بر آن روز چون گلی

در باغ حسن لاله رخان همچو سنبلی

دل بسته ای به گل ز چه رو گرنه بلبلی

بنشسته ای به سرو چرا گر نه صلصلی

طفل دل است حیران کآیا چه خواندت

درهم فتاده بسکه چوخط ترسلی

دیدم تو را چو بر زنخ یار گفتمت

هاروتی ونگون شده در چاه بابلی

دانم که ترک من ز چه روسر بردتورا

می بیندت ز بسکه همی در تطاولی

یک شهر را اگر تو نیی دزد دین ودل

پس چیستت گناه که پیوسته در غلی

سر برده می زجام لب یار خورده ای

اینگونه مست وسرخوش وشوریده ز آن ملی

با اینکه روز وشب به بر یاری ای عجب

دایم به حیرتم که چرا در تزلزلی

ای زلف بی ازین مکن آشفته دل مرا

از کیفر زمانه مگر در تغافلی

بر روی آن صنم تو اگر عاشقی چرا

آشفته و پریشان چون این تغزلی

زینت فزای چهره خوبان شدی مگر

مشکین غبار راه خداوند دلدلی

شاهنشهی که هستی عالم ز هست اوست

واین قدر وجاه مرتبه پست پست اوست

ای زلف یار آفت جان ودل منی

با دوستان خود ز دل وجان چه دشمنی

داری ز بسکه حلقه وچین وخم وشکن

بر دوش یار من چوکمند تهمتنی

توخود اسیر بندودل من اسیر توست

دل فی المثل منیژه تومانند بیژنی

طفل دلم نمی کشد از بازی تو دست

پنداردت دوبافته بند فلاخنی

از جنبش تو آتش دل شعله ور شود

مانا بر آتش دل ما باد بیزنی

دریافتم که ازچه سرت را بریده یار

از بسکه سرکشی کنی از بسکه رهزنی

د رطوروطرز دلبری الحق که چابکی

در راه ورسم رهزنی انصاف پر فنی

گه سربلندداری وگه افکنی به زیر

گه سرکشی کنی تو وگاهی فروتنی

ای تیره زلف هر که به روی سپید یار

دیدت بگفت هندوی در روم مسکنی

چشمان یار مست ولبش می پرست وتو

وسواس دار زاهد برچیده دامنی

گر نیستی غلام ولی به حق علی

بر فرق مهر وماه چه سان سایه افکنی

شاهی که خلق کون و مکان از طفیل اوست

بود و وجودعالم وآدم به میل اوست

ای تیره زلف یار شبه یا سیه شبی

افعی واژدری تونه مادری نه عقربی

گفتم کنم شبیه به نال قلم تو را

دیدم خطا بود که سیه چون مرکبی

لعل لب نگار بود راح روح بخش

شوریده حال ومست گمانم از آن لبی

او را بده ز حال پریشان ما خبر

پاداش اینکه در بر دلبر مقربی

گر لف و نشر خوانمت ای زلف می سزد

زیرا که گه مشوش وگاهی مرتبی

گه راهزن چواهرمنی گه خدا پرست

درحیرتم به کار تو کاندر چه مذهبی

مانی به هندوئی که بوددر کفش ترنج

هر گه که بینمت بر آن سیب غبغبی

در روزگار حسن توئی واجب الوجود

واجب به روی ساده رخان بلکه اوجبی

زانو به سینه دست برد پیش آفتاب

ز آنروز نشسته ای توکه در لرز و در تبی

روی نگار من به صفا حیدر است وتو

درخیرگی وتیره دلی همچو مرحبی

کافکنده است زابروی مانندذوالفقار

یک نیمت از یمین ودگر نیمت از یسار

ای زلف یار من که پریشان تری ز من

یغمای عقل وهوشی آشوب جان وتن

ای خسته شکنج توجانهای شیخ وشاب

وی بسته کمند تو دلهای مرد وزن

جز چهر یار من که بود درشکنج تو

یزدان کسی ندیده گرفتار اهرمن

تا محشر از ختن ز چه خیزد هماره مشک

تاری مگر صبا زتوافکنده درختن

بردی قرار وصبر ودل و دین وعقل وهوش

از پیچ وتاب و عقده وچین وخم وشکن

هر جا تنی است کرده ای او را به غم اسیر

هر جا دلی است برده ای او را به مکر و فن

من درد دارم ازتوچو عقرب گزیدگان

چون مار زخم دار تو پیچی به خویشتن

ترسم سرت برند بیا سرکشی مکن

گردی اسیر بند دگرراه دل مزن

با آفتاب ومه کنی ای زلف همسری

هستی مگر چو من ز غلامان بوالحسن

شاهنشهی که باعث ایجاد عالم است

پشت فلک برای زمین بوس اوخم است

شمارهٔ ۲

ای پریشان زلف تو طومار جمع ملک چین

جمع چین راهیچ مستوفی نبسته است این چنین

جمع چین هم گر به بسیاری چین زلف توست

پس بود خاقان چین شاهنشه روی زمین

ناصر الدین شه از این معنی اگر آگه شود

عنقریب از ری کشد لشکر پی تسخیر چین

می شنیدم من ز عطاران که درچین است مشک

چون بدیدم زلف تودیدم که درمشک است چین

من دلی دارم تو زلفی هیچ کس آگه نشد

کاین شدآشفته از آن یا آن پریشان شد از این

خود بگویم دل مرا آشفته شد از زلف تو

با پریشان زلفت از بس شد دل من همنشین

از دل وجان باورم شد اینکه می گویندخلق

کسب خو از هم کنندار کس به کس گردد قرین

زلف تو چون قنبر است وابرویت چون ذوالفقار

پس به رویت هم توان گفتن امیر المؤمنین

شد بلنداقبال چون زلف بلندت سرفراز

تاچو زلفت شد غلامی از علی مولای دین

مظهر لطف الهی باعث خلق جهان

پادشاه هر دو عالم خواجه کون ومکان

ای به رفعت بارگاهت قبه کرده ز آفتاب

بر سرا پرده جلالت طره حوران طناب

گر نمی سائید رخ دائم به خاک درگهت

کی جهان آرا وعالمتاب می شدآفتاب

از توگرفرمان شودصادر که صلح آرندپیش

خاک بنشیند بر باد آتش افروزد ز آب

این قمر واین چرخ اطلس را خدا فرمود خلق

تا به رخش وزین خود از این کنی جل ز آن رکاب

کس نباشدجز تو یزدان دارد ار قائم مقام

کس ندارد جز تو ایزد خواهد ار نایب مناب

بوترابت نام وتا شد مدفنت خاک نجف

ذکر عرش و فرش شد یا لیتنی کنت تراب

سرکه شدهر کس شراب آورد در خاک درت

پس گنه هم می شودالبته در آنجا ثواب

از حساب محشرم پروا نباشد چون توئی

منشی دیوان حق مستوفی روزحساب

از توفتح باب خواهم زآنکه فرموده نبی

شهر علمم من پسر عمم علی او راست باب

سرفرازی ده به دیدارت بلنداقبال را

کن مبارک بر بلنداقبال ماه وسال را

ای به خوان نعمت رزاق عالم صبح وشام

قاسم الارزاق حق بر بندگان ازخاص وعام

ذات پاکت آفرینش را سبب شد ورنه کی

عالمی می بود وآدم یا که صبحی بود وشام

نیست اندر عالم وآدم به غیر از ذات تو

ابتدا وا نتها وافتتاح و اختتام

گر نبودی رهنمای خضر در ظلمات دهر

بودتا روز قیامت ز آب حیوان تشنه کام

جز به توشاها به دیگر کس نگردم ملتجی

کانکه آوردالتجا سوی تو شد مقضی المرام

جز به مهر تودل من خونیندازد به کس

همچو آن طفلی که نشناسد به عالم غیر مام

سجده گاه مرد وزن شد قبله پیر وجوان

مولدذات شریفت گشت چون بیت الحرام

هر مصلی بی تولای توباطل باشدش

هم رکوع و هم سجود وهم قعود وهم قیام

هفت دریا گر مرکب هفت اقلیم ارقلم

هفت گردون گر ورق مدحت نخواهد شدتمام

کی بلند اقبال بتواند که مدحت را سرود

بر تو باداز پاک یزدان صد تحیت صد درود

ای که آمد سوره والشمس وصف روی تو

وی که باشد آیه واللیل شرح موی تو

این همه وصفی که در دینا ز طوبی می کنند

کی به زیبائی بود چون قامت دلجوی تو

حاش لله خون نگردد هرگز اندرنافه مشک

برمشام جان اوعطر ار نبخشد بوی تو

اینکه می گوینددرعالم بهشت ودوزخی است

دوزخ از قهر تو شد پیدا بهشت از خوی تو

درهمان روزی که یزدان چرخ را فرمود خلق

کرد قامت را دوتا تا بوسد اوزانوی تو

اول هر ماه هرگز بدر کی گردد هلال

گر بدوناید اشارت ازخم ابروی تو

توچو خورشید درخشانی ومن حربا صفت

توبه هر سو کاوری رو روی آرم سوی تو

فی المثل میل ار به لعب صولجان وگوکنی

آسمان را آرزواید که گردد گوی تو

همچویعقوب از غم یوسف شم از گریه کور

کی شودیارب که افتد چشم من بر روی تو

گر بلنداقبال را از وصل سازی سرفراز

فخر برگردون کندبر آفتاب وماه ناز

کافرم خوانند اگر گویم خدا باشد علی

نه خدا باشد علی نه زو جدا باشدعلی

هیچ کاری را نکرده بی علی گویا خدا

خودخدا فرموده چون دست خدا باشد علی

هر که را رنجی رسد او راعلی گرددشفا

هر که را دردی بوداورا دوا باشد علی

ای دل از زندان تنگ گوردروحشت مباش

زآنکه درهر جا به هردل آشنا باشد علی

نیست پروا ز این که طومار عمل دارم سیاه

چون که دانم شافع روز جزا باشد علی

پاک یزدان هر چه عالم خلق فرمود وکند

روبه هر عالم که آری پادشا باشد علی

عالم وآدم سراسر چون همه فانی شوند

من ندارم شک به دل کاندم به جا باشد علی

تاخداگوید که ملک از کیست اوگوید ز تو

تا خدا باقی است گویا در بقا باشد علی

دو بیند از از علی کو را به حق نبود دوئی

پس به چشم سر ببینحق را که تا باشد علی

حرف حق از بس بلنداقبال گویدآشکار

عاقبت ترسم کشندش همچو منصوری به دار

بس پریشان روزگارم یا امیر المؤمنین

چاره ای فرما به کارم یا امیر المؤمنین

همچو فراری که او را نیست در آتش قرار

از غم دل بی قرارم یا امیر المؤمنین

دامنم شد چشمه ساری بسکه از شوقت ز چشم

اشک ریز و اشکبارم یا امیر المؤمنین

غیر جرم الا گنه جز معصیت دون از خطا

روز و شب کاری ندارم یا امیر المؤمنین

دارم امید اینکه یزدانم ببخشد چون توئی

شافع روز شمارم یا امیر المؤمنین

وای بر حالم نباشی گر مرا فریاد رس

چون شودجا در مزارم یا امیر المؤمنین

چون به دل مهر تودارم نه دگر باک از گنه

نه بود پروا زنارم یا امیر المؤمنین

گر بگیرم آتش اندر کف نمی سوزدمرا

طلق بر دست ار گذارم یا امیر المؤمنین

مهر تو درخاصیت از طلق کی کمتر بود

تن به مهرت می سپارم یا امیر المؤمنین

چون بلنداقبال رامهر تو شدشامل به حال

آتش او راکی بسوزد این بود امری محال

خسته جانم یا امیر المؤمنین سندن مدد

ناتوانم یا امیر المؤمنین سن دن مدد

سال وماه و روز وشب ز اندوه ورنج و درد وغم

در فغانم یا امیر المؤمنین سن دن مدد

از غم ودرد ومحن گردیده چون سوهان به تن

استخوانم یا امیر المؤمنین سن دن مدد

دامنم چوننافه پر خون گشته است از بس ز چشم

خون فشانم یا امیر المؤمنین سن دن مدد

در زمستان چون شود روی گلستان در جهان

آن چنانم یا امیر المؤمنین سن دن مدد

چون پرکاهی که آتش سوزدش از غم بسوخت

جسم وجانم یا امیر المؤمنین سن دن مدد

دهر روئین تن مرا پنداشته است وگشته است

هفت خوانم یا امیر المؤمنین سن دن مدد

روز محشر در سؤال ودرجواب اخرس شود

چون زبانم یا امیرالمؤمنین سن دن مدد

در جزای جرمم اندر آتش دوزخ شود

چون مکانم یا امیرالمؤمنین سن دن مدد

در صف محشر که کس را نیست در دل فکر کس

یا علی آن دم به فریاد بلنداقبال رس

شمارهٔ ۳

از چه رو ای زلف پرچین وشکن گردیده ای

پای تا سر چین چو پیشانی من گردیده ای

دل کمندرستم وسام نریمان خواندت

بسکه پرپیچ وخم وچین وشکن گردیده ای

با وجوداینکه اندر بنددلداری اسیر

شور شهر وفتنه هر انجمن گردیده ای

دشمن جان وتن خورد ودرشت وشیخ وشاب

آفت دین ودل هر مردوزن گردیده ای

زآن همی ترسم که روزی سر برندت عاقبت

بسکه هستی سرکش از بس راهزن گردیده ای

سجده آری هر دم از بس پیش رخسار بتم

هر که می بیند تو راگوید شمن گردیده ای

چهره جانان اگر برهان یزدان آمده

هم تو درعالم دیل اهرمن گردیده ای

آتش دل شعله ورتر می شود هر دم مرا

بسکه درجنبش همی چون بادزن گردیده ای

مشک خیز ومشک بیز و مشک سای ومشک زای

رشک تبت حسرت چین وختن گردیده ای

تاکه بنمائی عیار حسن روی او به خلق

چون محک اندر بر آن سیم تن گردیده ای

پاسبان گنج حسن روی خویشت کرده یار

با همه دزدی امین ومؤتمن گردیده ای

گفتم ای زلف از مکافات عمل غافل مشو

دیدی آخر دل پریشان تر ز من گردیده ای

چون بلنداقبال برخورشید ومه نازی دگر

بنده ای از بندگان بوالحسن گردیده ای

شیریزدان شاه اژدر در امیر المؤمنین

خواجه هفتم سپهر ومالک هفتم زمین

معتقد ای زلف دلبر بر چه مذهب بینمت

گاه کافر گاه در دل ذکر یارب بینمت

درتودلها بسکه می گویند یا رب تا به روز

معبد عباد یا رب گوی هر شب بینمت

نوروظلمت روز وشب را می نماید صبح وشام

زآن به روشن روز رویش تیره چون شب بینمت

گه به گنج حسن دلبر مار ارقم یابمت

گه به مهتاب رخش جراره عقرب بینمت

لف و نشر ار خوانمت ای زلف می بینم به جاست

گه مشوش می شوی گاهی مرتب بینمت

خواستم نال قلم خوانم تو را دیدم خطاست

در سیاهی زآنکه مانندمرکب بینمت

از پی تعلیم گاهی راست گردی گاه کج

در بر استاد چون طفلان مکتب بینمت

همچو مستان درخرام افتی گه از چپ گه ز راست

مست وسرخوش از شراب ناب آن لب بینمت

سر به زانو هشته می لرزی به پیش آفتاب

هندوی عریان لرز آورده از تب بینمت

ای وجودت واجب اندر روزگار دلبری

واجب اندر روی دلبر بلکه اوجب بینمت

مانی آن هندوی را کاندر کفش باشد ترنج

هر زمان کاندر بر آن سیب غبغب بینمت

از پریشان حالی ما بازگو درگوش یار

ای که در درگاه روی اومقرب بینمت

با وجود اینکه داری در بر دلدار جای

چون بلنداقبال دایم تیره کوکب بینمت

روی دلبر حیدر است و ابروی او ذوالفقار

خیره سرای زلف تیره دل چو مرحب بینمت

کرده دو نیمت زبس می بیندت کافر شعار

دریمین یک نیمه ات افکنده نیمی دریسار

همچو من ای زلف دلبر از چه درهم گشته ای

عاشق یاری همانا درهم از غم گشته ای

راستی از بس پریشانی برآن سیم تن

کرده گردن کج ز وی خواهان درهم گشته ای

می کشی بار دل پرحسرت ما را به دوش

زآن ره ای زلف این چنین حمال سان خم گشته ای

گاه بودی لام وگاهی لام الف لا گاه دال

حال زیر خال دلبر ذال معجم گشته ای

چهره دلدار راخوانند اگر روز ربیع

می توان گفتن شب قتل محرم گشته ای

جای داری گه به دوش وگه در آغوش نگار

باشد از افتادگی کاین سان مکرم گشته ای

می کندناسور می گویند زخم از بوی مشک

زخم دلها را تو خود مشکی ومرهم گشته ای

ای مجعد زلف یار از بسکه هستی مشکبار

فتنه چین وختن آشوب دیلم گشته ای

تادل ما را دهی راهی به قصر روی یار

پایه پایه تا سر همچو سلم گشته ای

در بهشت روی گندم گون دلدار از ازل

همچوشیطان رهزن حوا و آدم گشته ای

دلبر ما کرده از قامت قیامت چون به پا

مو به مو اعمال کفاری مجسم گشته ای

چون بلنداقبال اندر طور وطرز شاعری

هم تو اندر دلبری الحق مسلم گشته ای

جا به زیر سایه ات خورشید ومه دارد مگر

قنبر درگاه مولای دو عالم گشته ای

خواجه رکن و مقام وصاحب خیل وحرم

معنی طه و یس مظهر نون والقلم

شافع فردای محشر حیدر صفدر علی

باب شبیر وشبر داماد پیغمبر علی

درنظر ای زلف چون افعی ارقم گشته ای

از پی بلعیدن دل اژدها دم گشته ای

داری از بس پیچ وتاب وحلقه و چین وشکن

چون کمند پرخم سهراب ورستم گشته ای

ترک ما شد موی جوشن درع خط صورت سپر

رمح بالا و سنان مژگان تو پرچم گشته ای

صید چنگ شیر از حال دلم دارد خبر

بینمت هر گه که چون چنگال ضیغم گشته ای

خنجر ابروی دلبر را همی گیری به کف

بیگنه خونریزی ما را مصمم گشته ای

بینمت همخانه با خورشید رخشان روز و شب

می سزد گر گویمت عیسی ابن مریم گشته ای

از رکوع و از سجود واز قیام واز قعود

هر که دیدت گفت ابراهیم ادهم گشته ای

نیستی پیر از چه بر رویت چنین افتاده چین

غم نداری از چه بی آرام ودرهم گشته ای

پاسبان گنج حسن روی دلبر بینمت

با همه دزدی چه شدکاین گونه محرم گشته ای

گه به دوشش گه به گوشش می نهی سر بی ادب

با پری بنشسته ای با آدمی کم گشته ای

خود بلنداقبال را کشتی وخود از قتل او

کرده ای در بر سیه وز اهل ماتم گشته ای

بوی مشک ونکهت عنبر تو را باشد مگر

مشک را داماد وعنبر را پسر عم گشته ای

چون علی کو بن عم و داماد پیغمبر بود

روز محشر تشنگان را ساقی کوثر بود

دانم ای زلف از چه رودائم پریشان می شوی

در تو جا دارد دل آشفته ام ز آن می شوی

همنشینی با پریشان دل تو را گفتم مکن

کآخر از حال پریشانش پریشان می شوی

هستی از بس مشک خیز ومشک بیز ومشک ریز

مشک ارزان می شود هر گه که لرزان می شوی

چون تو را دلبر به روی خود پریشان می کند

دشمن هوش و خردخصم دل وجان می شوی

نیستی گر زاهدو وسواست ار نبود چرا

پیش چشم مست او برچیده دامن می شوی

گه زره پوشی وچون داودد گه سازی زره

گاه دیگر پای تا سر خود زره سان می شوی

گر نیی افراسیاب ورستم دستان چرا

فتنه ایران زمین آشوب توران می شوی

چون که بینی ابروی جانان کمان آرش است

چون کمند پر خم سام نریمان می شوی

ای سیه زلف نگار ار نیستی ابر از چه رو

بینمت گاهی حجاب مهر رخشان می شوی

گاه می بینم که چون عقرب به جولان می روی

گاه می بینم که همچون مار پیچان می شوی

گاه درهم رفته چون خط ترسل بینمت

گه به هم پیچیده چون توقیع فرمان می شوی

یار چون بینیم که سیمین گوی دارد از زنخ

پیش سیمین گوی اومانند چوگان می شوی

طره حوا بردرشک از تو چون جاروب سان

خاک روب درگه مولای سلمان می شوی

فخر عالم ذخر آدم پادشاه هر دو کون

ملجاء هر مسلم وکافر پناده هر دوکون

شمارهٔ ۴ - دراحوال خود گوید

سوزد این طالعی که من دارم

نفرت از عمر خویشتن دارم

کاش تا روز حشر شب می بود

روز اگر این بود که من دارم

فلک از بسکه کین به من دارد

عجبا از این که پیرهن دارم

خودندانم که پیرهن در بر

یا به تن مرده سان کفن دارم

تیر وتیغ بلای دوران را

هدف ازجان سپر ز تن دارم

زندگی را به جای چارارکان

درد ورنج وغم و محن دارم

فی المثل زلف دلبران شده ام

بسکه پیچ وخم وشکن دارم

ز آتش غم بسوختم وز اشک

جای در سیل موج زن دارم

من سلیمانم وز گردش دهر

چشم بر دست اهرمن دارم

آصفی کوکه چاره جو گردد

چاره درد من از اوگردد

سوز درمغز استخوان دارم

چه عجب آتشی به جان دارم

من نه روئین تنم نه رستم زال

از چه هر هفته هفتخوان دارم

چه شکایت کنم ز دشمن وبخت

نه غم از این نه باک از آن دارم

سستی از بخت وسختی از دشمن

هر چه دارم ز آسمان دارم

زعفران خنده آورد گویند

لانسلم که امتحان دارم

من نه تصدیق این کلام کنم

من نه باور به این بیان دارم

پس چرا چشم من همی گرید

من که رخ همچوزعفران دارم

لاله گویند نیز بی ثمر است

هم ازاین گفته سرگران دارم

پس چرا من ثمر ز لاله چشم

اشک مانند ارغوان دارم

شد کنارم چو جویبار از اشک

دامنم رشک لاله زار از اشک

دوش پروانه ای رسید از در

پیشتر زآنکه شب رسد به سحر

خویشتن را بهشعله بی پروا

آنچنان زد که باد بر آذر

سوخت او را پر وطپان گردید

چون دل دزد شحنه دیده به بر

می شنیدم به گوش هوش از او

که مرا سوختن بود در خور

شمع در حیرتم چرا سوزد

اوکجا شد ز عشق دوست خبر

اوجماد است و بی خبر از عشق

عشق را جا بود برجانور

شمع بشنید و ریخت اشک وبگفت

تو ندانی رموز عشق مگر

هر چه موجود گشت گشت ازعشق

عشق دارد به هر وجودمقر

آتش عشق اگر تو را پر سوخت

مرمرا بین که سوخت پا تا سر

شمع سر تا به پا بسوزد تن

بی خبر زاین که چون بسوزم من

همه شب از غروب تا به سحر

منم وشمع واشک وخون جگر

شمع هی اشک ریزد ومن خون

اوبهرخن من به حجره سرتاسر

ز آتش عشق یار وهجر نگار

من همی سوزم از دل اواز سر

منم وشمع وشمع ومن لاغیر

اوبه من یار ومن بدویاور

او نشنید به پهلویم چو طبیب

من چو بیماری افتمش دربر

اومرا نورچشم باشد ومن

هستم او را رفیق جان پرور

من زرخ اشک اونمایم پاک

تا نیارد کمی به نور بصر

او هم از پرتو تجلی دوست

روشنی می دهد مرا به نظر

هر دوگریان وهر دوسوزانیم

تا کندخنده صبحدم به سحر

شمع ومن هر دو زآن همی سوزیم

تا مگر عاشقی بیاموزیم

گر فریدون به فر وجاه شوی

باید آخر به دخمه گاه شوی

سازی آئینه گر چو اسکندر

که چو آئینه پیش آه شوی

مات گردی وزرد رخ آخر

گر به شطرنج عمر شاه شوی

درخسوف ممات خواهی شد

گر به چرخ حیات ماه شوی

گر به قد همچو تیری از پیری

چون کمان بی گمان دو تاه شوی

داری از فربهی تن ار چون کوه

آخر از لاغری چو کاه شوی

چون کفن پیرهن شود ناچار

چه پی شال یا کلاه شوی

آبروی دوکون اگر جوئی

بایدت کم ز خاک راه شوی

کی چو یوسف شوی عزیز به مصر

تا نه شاکر به قعر چاه شوی

صبر کن پیشه چون بلنداقبال

شکر باید نمود درهمه حال

شمارهٔ ۵

فتد آتش به آب وخاک شیراز

رود بر باد خاک پاک شیراز

نه نشئه در می ونه می در انگور

نه انگور است اندر تاک شیراز

شرنگی می کند درکام شهدم

مرا زهری دهد تریاک شیراز

تفاوت مشک را از پشک ننهند

چه شد آن خلق با ادراک شیراز

فریدونی رسان یا رب که گردد

زوال دولت ضحاک شیراز

نه خواهم نه بمانم گردد از شه

تیولم گر همه املاک شیراز

اگر مردی است نواب است ورنه

ندیدم مردی اندر خاک شیراز

شود هر ماهی از عمرش چو سالی

نبیند کوکب بختش وبالی

قلم آندم که اندر دست گیرم

حظ از خط می برددرویش ومیرم

اگر از منشیان پرسی در انشا

همه دانند بی مثل و نظیرم

گر از مستوفیان خواهی حسابم

جوان وپیر آنها را امیرم

مجو از شاعران انصاف خود ده

به طرز شعر سعدی یا ظهیرم

برو ز اخترشناسان جو که خوانند

یکایک خواجه خواجه نصیرم

اگر دررمل پرسی دانیالم

جنایا و ضمائر را خبیرم

وگر جوئی ز جفر از حرف حاصل

جواب هر سؤالی را بصیرم

مگو ز اعداد کادریس زمانم

طلسم قاف را از بر بخوانم

مگر کاری کند الطاف نواب

که بخت ما شود بیدار از خواب

وگرنه راه امید است مسدود

ز هرکوی وزهر سوی وزهر باب

نه یاری خواهم ار برنا نه از پیر

نه کاری آید از شیخ و نه از شاب

علاج درد ما را کی تواند

طبیبی کو نکرد از شهد جلاب

مگر از ابر لطف وهمت او

شودکشت امیدم سبز و سیراب

مگردرمان دردم اوکندکو

دهدالفت میان آتش وآب

بود پیوسته خصمش درتب ولرز

چو روی آتش اندر بوته سیماب

دل او خرم ومسرور بادا

زجانش رنج ومحنت دور بادا

فلک قدرا نظر فرما به حالم

که از دست زمانه پایمالم

کشیده تر مرا بود از الف قد

کنون از بارغم خم تر ز دالم

ز بس مویم همه خوانندمویم

ز بس نالم همه دانند نالم

چنان گردیده جسمم از غم ورنج

که نتواند کس آرد درخیالم

بردهمچون غباری تا جنوبم

اگر بر تن وزد باد شمالم

به بخت خود زنم هر چند قرعه

نقی وانگیس می آید به فالم

مگر از التفات ویاری تو

در آید کوکب بخت از وبالم

بیا از مرحمت یاری به من کن

کرم فرما مددکاری به من کن

مشیر الملک اندرسال پارم

بسی عزت نمود واعتبارم

پی خدمت به نیریزم فرستاد

چو محرم دید وبس خدمتگذارم

چو درخدمت مرا دیدندقابل

حسودان رشک بردندی ز کارم

ز من بدها به پیش خواجه گفتند

که تا خائن کنندو خوار وزارم

مشیر الملک هم بشنید از ایشان

سیه ز آنرو چنین شد روزگارم

به زیر بار خوددرمانده بودم

ز نوباری گران کردندبارم

چنان گردیده ام اکنون که دردل

نمی باشد خیالی جز فرارم

دوحاجت دارم از سرکار نواب

که آسان تر بو از خوردن آب

یکی هر قسم دانی وتوانی

مفاصای حسابم را ستانی

دوم اذنی بگیری تا ز شیراز

روم جائی که نامش را ندانی

چه گردد گر دل ویرانه ام را

شوی بانی ز لطف ومهربانی

به منزل بی خطر خواهم رسیدن

کندلطف توام گر همعنانی

مشیر الملک را از این دو مطلب

اگر دیدی که دارد سرگرانی

مگو دیگر سخن خاموش بنشین

مبادا در دل آرد بدگمانی

وگر افکند دیدی چین درابرو

بخوان اخلاص یا سبع المثانی

زجا برخیز و می کن قصه کوتاه

سخن دیگر مگو الحکم لله

ز شیراز ار روم نایم دگر باز

نخواهم برد دیگر نام شیراز

حساب ما به محشر اوفتاده

به مستوفی بگو دفتر مکن باز

شوم چون صعوه تاکی صید هر کس

روم صیاد گردم همچو شهباز

کنم از فارس تا بر هم زنی چشم

ز قید تن چو مرغ روح پرواز

وطن در کشوری گیرم که خلقم

کنند از جان ودل اکرام و اعزاز

روم جائی که باشد قدردانی

دهندم رتبه سازندم سرافراز

شوم از مرتبت درخلق مخصوص

شوم از منزلت در دهرممتاز

چرا درفارس خوار وزار باشم

روم جائی که تا سالار باشم

شمارهٔ ۶

یا رب از ظلم مشیرالملک خواری تا به کی

از تعدی های او افغان و زاری تا به کی

روز رفت و هفته رفت و ماه رفت و سال رفت

صبر تاکی تاب تا کی بردباری تا به کی

کافری باشد اگر گویم که مأیوسم ولی

رحمتت را صبر در امیدواری تا به کی

من نه ایوبم نه یعقوبم که آرم صبر وتاب

بیقراری تا به چند و اشکباری تا به کی

بر درگاه او ای ذوالجلال بی زوال

خاکبوسی تا به چند و خاکساری تا به کی

سوخت ما را ز آتش کین خرمن وبرباد داد

مزرع امید او را آبیاری تا به کی

هر چه دانی مصلحت خوبست لیک ای کردگار

اینهمه در کار او احسان و یاری تا به کی

گر ندانی مصلحت کو را در اندازی ز پای

گو بدو با بندگانم کین شعاری تا به کی

ساختی از کشته ها بس پشته ها ای پهلوان

تیغ بازی تا به چند و نیزه داری تا به کی

ما تو را عبد ذلیلیم ای خداوند جلیل

این و آن راضی مشو ما را کنند از کین ذلیل

سیر از ظلم مشیر الملک از جان گشته ایم

یا رب از حلم تو و صبر تو حیران گشته ایم

ز آن ستم پرور نه من تنها چنین آشفته ام

از جفا وجور اوجمعی پریشان گشته ایم

ای بسا مردم که می خوردند نان از خوان ما

پیش دونان خود کنون محتاج یک نان گشته ایم

بر سر ما کوبد از بس پتک ظلم آن کینه جو

معتقد خلقی که ما پولاد سندان گشته ایم

حال ما در عهد او از جور و کین او به فارس

عمر را گوئی اسیر بند و زندان گشته ایم

شد غذای ما دل بریان وخوناب جگر

گاه گاهی بر سر خوانش چومهمان گشته ایم

شدکمال ما وبال ما کند خصمی به ما

زآنکه می بیند سخن گوی وسخندان گشته ایم

آمدیم از فضل و لطفت از عدم سوی وجود

بار الها با چنین حالت پشیمان گشته ایم

نه رهین منت کس در جهان گردیده ایم

نه کسی را تاکنون ممنون احسان گشته ایم

پاک یزدانا مینداز احتیاج ما به کس

هم مکن ما را رهین منت کس ز این سپس

ای خدای بی شریک ای کردگار بی نظیر

از مشیر الملک ظالم داد مظلومان بگیر

حلم را بردار از او فرصتش دیگر مده

دست ظلمش را بکن کوته ز دارا و فقیر

جز ستمکاری نیارد آن جفا جو درخیال

غیر غداری ندارد آن بد آئین در ضمیر

موی دارد چون سپید وقلب دارد چونسیاه

هم ز رنج ودرد رویش زرد بادا چون زریر

نیست زو آرام یک دل ای خدا از شیخ وشاب

نیست زو آسوده یک تن یارب از برنا و پیر

خود تو آگاهی که ازجور مشیر الملک ما

از حیات خویش بیزاریم وازجانیم سیر

یارب ار ما مستحق ظلم می باشیم وجور

ارحم اللهم یا ذوالجود والفضل الکثیر

رحم فرما عفو فرما بگذر از تقصیر ما

رفته ایم از پای ما را از کرم شو دستگیر

آگهی از حاجت ما ای خدای غیب دان

حاجت اظهار نبود هم سمیعی هم بصیر

رحم کن بر حال ما درکار ما فرما نظر

ور گنهکاریم یا رب از گنه مان درگذر

چشم امید از مشیر الملک یارب کور شد

آرزوها ازجفای او زدلها دور شد

آفتاب مکرمت در آسمان عهد او

زیر ابر کینه و بغض وحسد مستور شد

هر کجا صاحبدلی ز اعمال او مغموم گشت

هر کجا لایعقلی از مال او مسرور شد

هر کجا دیوی به عهد او سلیمانی نمود

هر کجا بودی سلیمانی ز ظلمش مور شد

این چنین دون پروری هرگز ندارد کس به یاد

با سپهر کج روش درجور طبعش جور شد

بس دل معمور کاندر عصر او ویرانه گشت

بس کل ویرانه کاندر عهد او معمور شد

حیف کز بیداد آن بیدادگر در ملک فارس

شد قلمدان ها قشو شمشیر ها ساطور شد

کامها شور این قدر گردیده است از شور او

کز نمک گر حال پرسی گوید از حد شور شد

ای خوشا آنکس که پیش از عهد ودوران مشیر

عمر را سر کرد وجای او بقعر گور شد

بی خبر باشد شهنشه گوئی از کردار او

ورنه در دنیا نبودی تاکنون آثار او

یارب از ظلم مشیر الملک ما را ده نجات

گشته ایم از زندگانی سیر وبیزار از حیات

یا بده او را به دل رحمی که رحمی آورد

یا پی آسودگی ما راکرم فرما ممات

تلخکامی داده است از بس مرا ازجور خویش

درمذاقم تلخ تر می آید از حنظل نبات

قرعه هر چند از برای خود زنم درعهداو

عقله وانگیس وحمره بینم اندر امهات

کرده ما را پیش خلقی سرشکسته چون قلم

دارد از بس دل زجور وکین سیه تر از دوات

بی خیال وبی مجال وبی سؤال ای ذوالجلال

قادری کز دست ظلم اودهی ما را نجات

از صفات او دلم عارف بذاتش گشته است

پی بسوی ذات باید برد آری از صفات

کی شود آندم خداوندا که از غیبم سروش

سرنهد در گوش دل گوید مشیر الملک مات

پیش ظلم وجور او از ما نخواهد ماند اثر

پشه پیش تندباد آری کجا آرد ثبات

ای کریم بی مثال ای ذوالجلال بی زوال

دستگیری کن مرا مگذار گردم پایمال

شمارهٔ ۷ - در وصف حال افراسیاب بیگ فراشباشی مشیر الملک

کیست کز من رود بر باشی

گوید از همه هنر ناشی

تو نداری تمیز اینکه به رنگ

نخودی را شناسی از ماشی

نه تفاوت نهی به مشک ازپشک

نه به فیروزه فرقی ازکاشی

تو مپندار اینکه با هر کس

می توانی نمود او باشی

تو کجا ما کجا هزاران فرق

دادر انشا ز شغل فراشی

چه فروزی چراغ بر دم باد

چه نمائی بر آب نقاشی

اف به کیش تو ای سگ نانی

تف به ریش تو ای کل آشی

چه عجب گر که آسمانت کرد

نایب اندر فسا ز نباشی

چرخ دون پرور از تودون تر را

کرده برتر ز میرنجاشی

مشو از بازی فلک مغرور

که گهی ظلمت آور گه نور

آسمان این کند که می بینی

کس ندیدم بدین بد آئینی

می کندکه گدای را سلطان

می دهدگه به شاه مسکینی

چون توئی را گهی دهد منصب

چون منی را بر توتا بینی

گر به بالا نشینیت فخر است

من ندارم غمی ز پائینی

تو به بالا نشستی از خفت

من به پائین شدم ز سنگینی

خواهی ار صدق مدعای مرا

به ترازو نگر که تا بینی

ورنه آنجا که من نشینم صدر

نیست یارا ترا که بنشینی

من بدآنجا که پشت پا زده ام

تو بسائی به خاک ره بینی

کی تواند که دم زند از حسن

زنگی مطبخی بر چینی

اگر از نه سپهر درگذری

که دنی زاده ای و بی پدری

زیر این آسمان پر انجم

در طمع چون تو دیده کم مردم

به نظر هر چه آیدت بلعی

اژدهائی نه افعی وکژدم

چون تو سگ کس ندیده روباهی

کهکشد پشت خود خز وقائم

گاه آری قیاس مروارید

گاه پوشی لباس ابریشم

همه دانند جو فروشی تو

چه نمائی به این وآن گندم

توهمانی که درب دروازده

بود کارت کشیدن هیزم

به خرت خواستم دهم نسبت

دیدم از خر توراست کمتر دم

تا نبینی مرا به بد یا خوب

تا نبینم ترا زسر تا سم

جسم و چشم توکاش می گردید

این یکی کور وآن دگر یک گم

خاک گورت مگر که سیر کند

کی ترا سیر لطف میر کند

گر چو ماهی در آب خواهی شد

زآتش من کباب خواهی شد

بهر دام تو شست خواهم گشت

گر چو ماهی در آب خواهی شد

من چو سلیم توچون گلین خانه

آخر از منخراب خواهی شد

من چو تفتیده کوره ام کز من

آهن ار باشی آب خواهی شد

رستمی میکنم بعون الله

گرتو افراسیاب خواهی شد

از تو بی شک شه ارشود آگه

زیر تیغ وطناب خواهی شد

آید ار پای گفتگو به میان

عاجز اندر جواب خواهی شد

گشته ای رفته رفته عالیجاه

بین که عالی جناب خواهی شد

نه توچون مبرزی اگر جوئی

برتری منجلاب خواهی شد

پا مکن از گلیم خویش دراز

صعوه با باز کی کند پرواز

بدمکن در جهان که گاه درو

نبردگندم آن که کارد جو

این نصیحت مراست از استاد

به توگفتم به گوش جان بشنو

گر سلیمان شوی ور اسکندر

ور شوی کیقباد وکیخسرو

روزی از اندک است اگر بسیار

کاسه گر خالی است اگر مملو

شیر و شکر بنوی ار یا خون

کهنه در بر بپوشی ار یا نو

مسکن ار روم سازی ار بلغار

وطن ار هند گیری ار جوجو

عاقبت مرد بایدت ناچار

ناگهت صبح عمر گردد شو

نفعت آندم چه نفی لن یا لا

سودت آنگه چه شرط آن یا لو

همره خویشتن به جز کفنی

نبری پس به نکوئی بگرو

گفتمت لیک گفته دانشمند

بر سیه دل چه سود خواندن پند

شمارهٔ ۸ - تضمین با غزل خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی (رحمه الله علیه)

شورش حشر به هر راهگذر می‌بینم

سیل خوناب جگر تا به کمر می‌بینم

تلخی زهر هلاهل ز شکر می‌بینم

این چه شوری‌ست که در دور قمر می‌بینم

همه آفاق پر از فتنه و شر می‌بینم

ساقی دهر به دوران من دردآشام

جام می خون دل و دیده همی ریخت به جام

صبح امید مرا کرده فلک تیره چو شام

هر کسی روزبهی می‌طلبد از ایام

علت آن است که هر روز بتر می‌بینم

ای فلک جور تو تا کی ستمت تا چند است؟

هر کجا بی سر و پایی‌ست به دولت بالان

هر کجا یوسفی او راست مکان در زندان

اسب تازی شده مجروح به زیر پالان

طوق زرین همه بر گردن خر می‌بینم

الله الله که جهان پر شده از فتنه و شر

عاشقان را بنگر تشنه به خون دلبر

اختران را حسد آید که بینند قمر

دختران را همه جنگ است و جدل با مادر

پسران را همه بدخواه پدر می‌بینم

دل ما را غم آفاق مکدر دارد

نیست یک تن که ز دل بار غمی بردارد

هیچ رأفت نه مسلمان و نه کافر دارد

هیچ رحمی نه برادر به برادر دارد

هیچ شفقت نه پدر را به پسر می‌بینم

به جهان غم مخور از کهنه و نو نیکی کن

گر گذاری سر و جان را به گرو نیکی کن

گندمت می‌ندهد کشته جو نیکی کن

پند حافظ بشنو خواجه برو نیکی کن

که من این پند به از در و گهر می‌بینم

بخش اول - گزیده‌ای از کرامات و فضایل حضرت امیرالمؤمنین علی ابن ابیطالب (ع)

بخش ۱ - در توحید : «ای همه هستی ز تو پیدا شده»

بخش ۲ - در نعت رسول اکرم : احمد مرسل که از او زنده‌ایم

بخش ۳ - در مدح حضرت علی ابن ابی طالب : محرم اسرار حق آمد علی

بخش ۴ - داستان مادر و فرزندی که مادرش فرزندی او را انکار می‌نمود

بخش ۵ - آمدن هارون الرشید به شکارگاه و پناه بردن آهوان به تربت پاک حیدر صفدر

بخش ۶ - حکایت از اعمش درباره زنی اعمی وچگونگی آن : گویداعمش مکه میرفتیم ما

بخش ۷ - حدیث از زید نساج درباره پیرمردی که زخمی عمیق داشت

بخش ۸ - آمدن مردی برای کشتن مولای متقیان وچگونگی آن

بخش ۱ - در توحید

«ای همه هستی ز تو پیدا شده»

چشم ودل از تور تو بینا شده

آوری از خار گل از نی شکر

پروری اندر دل خارا گهر

جانور از نطفه تو آری نه کس

بخشش وانصاف تو داری وبس

هستی عالم همه از فضل توست

قوت و قوت همه از بذل توست

ای شده یکتا که دوبین کورباد

چشم ودل از روی تو پرنور باد

نام تو شد زینت دیوان من

لطف تو شد خرمی جان من

جود تو بس رحم تو بی منتهاست

اینهمه الحمد که از بهر ماست

شکر تو واجب شده برما بلی

کی کسی از عهده اش آید ولی

هست دونعمت زتو دریک نفس

گفتن شکر تو کی آید ز کس

بخش ۲ - در نعت رسول اکرم

احمد مرسل که از او زنده‌ایم

از دل و جان بر در او بنده‌ایم

مظهر الطاف حق احمد بود

معنی اوصاف حق احمد بود

از احد احمد شده یک میم فرق

عقل در آن میم شد از فکر غرق

عاجز از اوصاف وی آمد زبان

دشمن او را همه آید زیان

فعل حق آمد همه افعال او

در صف محشر نگر اجلال او

بر سر خلق آمد و شد چون طبیب

در بر حق نام وی آمد حبیب

گر کند او گوشهٔ چشمی به ما

می‌شود از ما همه راضی خدا

حاجت از او گیر و از او جو مجال

همت از او خواه و شو آسوده حال

دولت وین را بود از او نظام

باد بر او هر دم از ایزد سلام

بخش ۳ - در مدح حضرت علی ابن ابی طالب

محرم اسرار حق آمد علی

حاجب در بار حق آمد علی

در بر یزدان بود او را بها

در همه عالم بود او پادشا

خلقت عالم شده از بهر او

آمده دریا نمی از نهر او

چشم حق ودست حق آمد علی

عاشق سرمست حق آمد علی

صحبت او دولت جان پرور است

منکر او دوزخی وکافر است

خواجه قنبر شه دلدل سوار

ساقی کوثر ولی کردگار

ابن عم حضرت پیغمبر است

قصه او از دل و جان غم بر است

خادم درگاه وی آمد ملک

مادح او شد ملک اندر فلک

نیست کس از پیش و پس الا علی

نیست دراین خانه کس الا علی

بخش ۴ - داستان مادر و فرزندی که مادرش فرزندی او را انکار می‌نمود

در زمان حکمرانی عمر

نوجوانی آمدش روزی به بر

گفت کز بهر خدای ذوالمنن

حکم کن اندر میان مام و من

زو عمر پرسید آیا چون شده

کاین چنین اندر برت دل خون شده

گفت دارم مادری کاندر شکم

نه مهم پرورده روزی چندکم

چون شدم پیدا به امر ذوالجلال

شیر پستان داد قوتم تا دو سال

بد نگهدارم ز آفات و ضرر

کرد تعلیمم رموز خیر و شر

حال کز طفلی جوانی گشته‌ام

صاحب تاب و توانی گشته‌ام

مادرم کرده است از خانه درم

راهم اندر خانه ندهد مادرم

گویدم نامحرمی نایم برت

نه تو فرزندی و نه من مادرت

نه تو را بشناسم و نه دیده‌ام

این چنین دلخون از او گردیده‌ام

ای خلیفه چاره‌ای در کار کن

وز دل من رفع این آزار کن

گفت اکنون مادرت باشد کجا

گفت او را در ثقیفه هست جا

آدمی را گفت رو او را بیار

رفت و آوردش بر آن نابکار

دو برادر داشت زن همراه خویش

با دو از همسایگان کفرکیش

تا کنند آن چار مردش یاوری

با پسر چون افتد او را داوری

با عمر گفتند این زن دختر است

نشهد الله عمر را بی‌شوهر است

مریم این زن نیست کز او این پسر

همچو عیسی گشته پیدا بی‌پدر

وان زن کذابه بگشوده زبان

عجز و لابه دارد و آه و فغان

کای خلیقه از قریشم دخترم

تا خبر دارم ز خود بی‌شوهرم

آبرویی دارم و هستم کسی

خوارتر کرد این جوانم از خسی

این پسر دشمن تر از هر دشمن است

در پی بدنامی و زجر من است

حاش لله من کجا زائیدمش

او مرا کی دیده من کی دیدمش

با پسر گفتا خدای دادگر

دارد از حال من و این زن خبر

ای خلیفه مادر من باشد این

در کنارش خفته‌ام صبح و پسین

داده قوت از شیر پستانش مرا

دوست تر می دارد از جانش مرا

گر نشیند مر مرا در پایْ خار

خون ز چشم او بریزد در کنار

شوهر او باب من چون در سفر

مرده است و دارد افزون مال و زر

خواهد از مال پدر ندهد به من

عرض‌های او همه مکر است و فن

پس به زن گفتا عمر حرف پسر

هست با حرف تو دور از یکدیگر

گفت آن زن کای خلیفه هوشمند

عاقلش کن یا به پند و یا به بند

این پسر نامحرم و بیگانه است

مست اگر نبود یقین دیوانه است

تهمت و بهتان بود گفتار او

پاک یزدان آگه است از کار او

من به خلاق زمین و آسمان

گر شناسم این پسر را در جهان

این پسر بر جان من دشمن شده

در پی رسوائی من آمده

همره آوردم شهود معتبر

تا ز دختر بودنم گردی خبر

برکشید آن زن فغان و زار زار

گریه کرد آن سان که ابر نوبهار

کای مسلمانان بترسید از خدا

این پسر خواهد کند رسوا مرا

دختری هستم شهود آورده‌ام

نه پسر دارم نه شوهر کرده‌ام

آن جوان و چار شاهد را عمر

گفت تا دادند در محبس مقر

گفت اگر دیدم پسر شد راستگو

حد بر آنها می‌زنم ورنه بدو

چند روزی بود در زندان جوان

ناگهان روزی امام انس و جان

از در زندان عبورش اوفتاد

آن پسر از دل کشید افغان و داد

گفت ای حلال سر مشکلات

مر مرا زین بند و زندان ده نجات

خواند آن شه را سوی زندان به فرض

وین حکایت را به پیشش کرد عرض

هم عمر آن ماجرا را ز ابتدا

عرض کرد از بهر شه تا انتها

گفت میگفتا رسول حق‌پرست

که علی داناتر است از هر که هست

حکم فرما در میانشان یا علی

تا شود این سر پنهانی جلی

حکم شد از شاه بر احضار زن

آمد آن زن در بر شاه زمن

زن بگفتا یا علی گوید دروغ

کی چراغ کذب را باشد فروغ

شاه گفتا در سؤال این جوان

گر جوابی داری ای زن کن بیان

این پسر باشد کجا فرزند من

کی منش پستان نهادم در دهن

نیستم او را شناسا در جهان

زین شهودم صادق القولم بدان

عرض کردند آن شهود از کافری

دختر این زن باشد از بی‌شوهری

گفت شه حکمی کنم در این میان

که رضای کردگار است اندر آن

پس به زن فرمود مختار و ولی

کیست در امر تو گفتا یا علی

این دو شاهد چون برادر با منند

در وکالت راضیم آنچه کنند

گفت شه مختار کار خواهرید

گر بهم دوزید یا از هم درید

عرض کردند ای شه از روز نخست

اختیار او و ما در دست توست

گفت این همشیره‌تان را این زمان

عقد کردم از برای این جوان

مهر پانصد درهمش دادم قرار

زود ای قنبر برو درهم بیار

درهم آورد و بفرمود ای جوان

مهر زن را ریز در دامان آن

ای پسر امشب شب دامادی است

غم مخور کامروز روز شادی است

باید امشب را بخوابی پیش زن

چون شود فردا بیایی نزد من

پس پسر گفت ای شه کون و مکان

چون کنم با مادر خود آنچنان

گفت چون انکار کرد از مادری

بی‌گنه باشی کنی گر شوهری

آن دراهم را گرفت از بهر مهر

ریخت در دامان زن از روی قهر

گفت خیز ای زن که تا همره رویم

جانب حجله به حکم شه شویم

زن نمی‌جنبید هیچ از جای خویش

آن پسر چون گرگ گشت آن زن چو میش

ناگه آن زن از دل افغان برکشید

چونکی کو جام زهری سرکشید

کاین پسر والله فرزند من است

مادری فرزند خود را کی زن است

من اگر فرزند خود را زن شوم

خود به خود زین کافری دشمن شوم

یا علی فرزند من هست این پسر

وز بنی زهره بود او را پدر

در سفر رفته است و اکنون مرده است

رخت از دنیا به عقبی برده است

این برادرها فریبم داده‌اند

بهر مالش در طمع افتاده‌اند

بود تزویری به کار این پسر

تا شود محروم از مال پدر

این پسر هست از برادر بهترم

زین گنه خاک دو عالم بر سرم

برد پس آن زن پسر را شادکام

دادش اموال پدر را بالتمام

و آن دراهم را که آن شه داده بود

برد از بهر پسر مایه نمود

هرکه حاضر بود بر سلطان دین

کرد تحسین  وهمی گفت آفرین

پس عمر پیشانی‌اش را بوسه داد

گفت یکدم بی تو عمر من مباد

مادر دهر ای امام دین پناه

می‌کند انکار و می‌آرد گواه

کاین بلند اقبال نی فرزند من

زانکه هرگز نیست اندر بند من

هم تو فرمائی مگر چاره‌گری

کآورد مهر و نماید مادری

بخش ۵ - آمدن هارون الرشید به شکارگاه و پناه بردن آهوان به تربت پاک حیدر صفدر

روزی از بغداد از بهر شکار

سوی صحرا شد رشید نابکار

بهر صید افتاد اندر جستجو

رفته رفته تا به کوفه آمد او

ره فتاد او را به صحرای نجف

آهوی بسیار دید از هر طرف

آهوان کردند آهنگ گریز

تازیان رفتند اندر جست وخیز

از عقب تازی وآهو درجلو

این از آن اندر تک آن از این به دو

در زمینی مرتفع آن آهوان

رفته ایستادند آسوده در آن

تازیان از دور ایستادند نیز

اوفتادند از تک واز جست و خیز

تازیان را گویی آنجا پی برید

در تعجب شد رشید این را چو دید

گفتآیا این چه حال است این چه کار

شدعجب سری در اینجا آشکار

این زمین پاک باشد چه مکان

که محل امن گشته است وامان

وحش صحرا آورنداینجا پناه

می شود حیوان در اینجا دادخواه

می رود از یوز آهو درجلو

اندر اینجا قدرت رفتار و دو

این مکانی بس شریف است ای عجب

می کند حیوان نجات اینجا طلب

پیرمردی بس کهن از سن وسال

داشت منزل اندر آنجا با عیال

کس فرستاد وطلب کردش رشید

تا شودجویا ز سر آنچه دید

پیرمرد آمد بپرسیدند از او

کاین چه سر است از خبرداری بگو

شمه ای از این زمین واین مکان

بهر ما هستی گر آگه کن بیان

پیر گفتا باشد اندر این زمین

مرقد پاک امیر المؤمنین

شیر یزدان ابن عم مصطفی

شافع محشر علی مرتضی

دیه ام بس آشکارا معجزات

کز شنیدن عقل گردد محو ومات

زآن یکی گویم به من بدهید گوش

تا رود از سر شما را عقل وهوش

روزی اندر این زمین پر زنور

بودمی موسی صفت درکوه طور

گه زیارت می نمودم گه نماز

درکمال عجز از روی نیاز

ناگهان شیری شد از صحرا پدید

رعد آسا ناله از دل می کشید

رو به سوی مرقد آمد شیر و من

دست شستم از حیات خویشتن

دور از مرقد شدم از بیم جان

رفتم وگشتم به گودالی نهان

من بدودزدیده میکردم نظر

دیدمش زخمی بود بر فرق سر

شیر آمد تا که بر مرقد رسید

نعره ها از درد از دل می کشید

هم ز درد سر هم از اندوه دل

ناله کرد ونعره زد هی متصل

فرق می مالید بر مرقدهمی

پس طوافی کرد همچون آدمی

من بدو پیوسته میکردم نظر

زخم او دیدم به هم آورد سر

چون رشید از پیرمرد این را شنید

در برش چون مرغ بسمل دل طپید

شد پیاده ز اسب و کرد آبی طلب

پس وضو بگرفت و از روی ادب

رفت در آن بقعه با عجز ونیاز

هم زیارت کرد شه را هم نماز

گفت حاضر گلکش وبنا کنند

مسجدی بردور آن برپا کنند

مسجدی کردنند بردورش بنا

واین بنا در آن مکان شد ابتدا

چون به بغداد آمد آن بیدادگر

حبسش از سادات بد دو صد نفر

جمله را از قیدوبند آزاد کرد

خاطر غمگینشان را شاد کرد

خوف آن رو دلش راکرده آب

و این عمل از بیم شد نه ثواب

چون عضدالدوله آمد حکمران

ز آن بنا نه نام ماند ونه نشان

آن بنا را سر به سر ویران نمود

خازن از امرش خزائن را گشود

از پی تعمیر آنجا بی شمر

ریخت هی سیم وزر و در وگهر

هر کجا معمار وبنائی که بود

گفت آنها را بیاوردند زود

پس رواق وصحن وایوان ساختند

بارگاه و قبه آن ساختند

از عضدالدوله این آثار ماند

رخش طاعت را ز هر کس پیش راند

یا علی من هم ز پی دارم عدو

مرمرا هم وارهان از چنگ او

نیز بر دل هست زخمی هم مرا

هم بنه بر زخم دل مرهم مرا

ده بلنداقبال راهم ای امیر

از غم آزادی چو آن آهو و شیر

بخش ۶ - حکایت از اعمش درباره زنی اعمی وچگونگی آن

گویداعمش مکه میرفتیم ما

منزلی را در دهی کردیم جا

اندر آن ده میل گردش کردمی

پس گذر در کوچه ای آوردمی

درب خانه میگذشتم ناگهان

یک زنی دیدم بهصد آه و فغان

زار و رنجور وعلیل وکور بود

کور ازچشم ودش پرنور بو

بود یا رب یا رب او را بر دو لب

چشم می کرد از خدای خود طلب

گفت زامرت ای خدای بی نیاز

آفتاب از سمت مغرب گشت باز

از برای حیدر صفدر علی

بن عم ودامادپیغمبر علی

قرب وجاهش بود پیشت بیشمار

باودهم سوگندت ای پروردگار

بازگردان چشم من را هم به رو

همچو قرص آفتاب از بهر او

دور فرما کوری از من یا غفور

ده مرا چشم وبه چشمم بخش نور

گویداعمش اینکه از آن زن به دل

آتش حیرت مرا شد مشتعل

بس تعجب کردم از گفتار او

شد بهگل پایم از اخلاصش فرو

پس دو دینار زرش هشتم به دست

تا دهم لله غم او راشکست

دست مالید و بدور انداخت زر

گفت ای صاحب زر ظاهر نگر

مر مرا دیدی ذلیل وخوار و زار

کور و رنجور وعلیل و سوگوار

زربه من کردی عطا اف بر تو باد

من نخواهم شد از احسان تو شاد

این تصدق را به مسکینی بده

زاهل شهرم من مبین هستم به ده

دوستداران امیر المؤمنین

بی نیازند از همه روی زمین

نیستند ایشان ذلیل وخوار کس

دور هستند از هوی و از هوس

گنج اعمالشان نیاید درنظر

زر به دیگر کس بده از من گذر

پس به کیسه کردم آن زر را و زود

رفتم آنجائیکه منزلگاه بود

لیک درهر منزل وهر رهگذر

از خیال اونمی رفتم به در

چون به مکه رفتم وباز آمدم

بار دیگر وارد آن ده شدم

رفته تا ز آن زن خبرگیرم چه شد

شد بهاو یا هست کور آن سان که بد

اعتقاد اوثمر آخر چه داد

همچنان غمگین بود یا گشته شاد

چشم او روشن و یاکور است باز

کردچون با اوخدای کارساز

دیدم آن زن را دوچشم روشن است

از غم آزاد او چو سرو گلشن است

پیش رفتم حال پرسیدم ز وی

گفتمش چشم تو روشن گشت کی

گاه و بیگه یادمی کردم زتو

غصه ها پیوسته میخوردم ز تو

شک یزدان را که روشن گشته ای

نوربخش دیده من گشته ای

گفت زن ای مرد بر گوکیستی

مردم این کوی واین ده نیستی

کی مرا دیدی کجا بشناختی

نردیاری را به من کی باختی

گفتمش روزی گذشتم ز این مکان

دیدمت کوری و در آه وفغان

چشم از مهر علی می خواستی

خوب کار خویش را آراستی

یاد اگر داری زری بخشیدمت

خوار وزار و بینوا چون دیدمت

ریختی زر را به دور از روی قهر

شهد درکامم نمودی همچو زهر

اف به من کردی وگشتی تلخکام

حال بهر من به حق آن امام

سرگذشت خویشتن را بازگو

پیش من بنشین زمانی راز گو

چون شدی روشن بکن روشن دلم

خواهم آسان از توگردد مشکلم

گفت زن شش شب همی نالیدمی

روی برخاک زمین مالیدمی

گه خفی دادم قسم گاهی جلی

پاک یزدان را به شاه دین علی

در شب هفتم شب آدینه بود

کایزد از لوح دلم غمها زدود

شخصی آمد پیش وگفت ای زن یقین

دوست هستی با امیر المؤمنین

گفتمش آری علی را دوستم

نیست جز مهرش به مغز و پوستم

با امید مهر او در روز و شب

می کنم حاجت ز رب خود طلب

گفت آن شخص ای کریم ذوالجلال

ای خدای بی مثال بی زوا ل

این زن ار صادق بود از جان و دل

روشنش کن در دلش حسرت مهل

چشم بینائی به او فرما کرم

وارهان او را ز درد ورنج وغم

ناگهان برچشم من مالید دست

گشت روشن چشم من این سان که هست

روشن و بینا ز دست او شدم

داد صهبائی ومست اوشدم

دیدم او راهست مردی سبزپوش

نور ریزد از سر و رویش به دوش

گفتم او را کیستی نام توچیست

بازگو گر در دلت مهر علی است

کز تو روشن گشت چشم کور من

من شدم موی ودستت طور من

از تو منت ها بود برجان من

پر شداز احسان تو دامان من

گفت آن مرد ای زن نیکو سیر

من علی را چاکرم در بحر و بر

نه که من قابل با این منصب کیم

من ز خدام محبان ویم

دان که نامم خضر پیغمبر بود

زندگانی من از حیدر بود

نه ز آب زندگانی زنده ام

زنده ام من چون علی را بنده ام

وز علی جویم مدد در بحر و بر

این بگفت و گشت غایب از نظر

یا امیر المؤمنین ای نور پاک

ای ولی کبریا روحی فداک

خضرا را فرما که فرماید مدد

وارهاند مرمرا هم از رمد

تا ببینم معجزاتت را نکو

چون بلنداقبال گردم مدح گو

بخش ۷ - حدیث از زید نساج درباره پیرمردی که زخمی عمیق داشت

اینحدیث از زید نساج آمده

بر سر اهل خرد تاج آمده

گفت کاندر کوفه پیری ز اهل دین

بد مرا همسایه وعزلت گزین

نه بدش شغلی نه باکس داشت کار

کار بودش طاعت پروردگار

جز به جمعه اندر ایام دگر

هیچ از خانه نمی آمد به در

قدر روزجمعه چون آمد رفیع

روز جمعه بود رفتم در بقیع

بهر پا بوس امام چارمین

سید السجاد زین العابدین

دیدم آنجا چاهی و آن مرد پیر

آب از آن چه می کشد بالا ز زیر

بهر غسل جمعه خود را عور کرد

چون لباس خویش از تن دور کرد

دیدمش در پشت سر زخمی عظیم

کز نگاهی در برم دل شددو نیم

چرک وخون از اوهمی آید برون

خورد بر هم دل مرا ز آن چرک وخون

چون مرا آن پیرمرد از پشت سر

دیدحال او زخجلت شد بتر

گفت ای فرزند من زید این توئی

گفتمش آری ولی نبود دوئی

گفت کاندر غسل من یاری نما

ده مرا آب و مددکاری نما

گفتمش نه میدهم آبت نه آب

می کشم از چاه تا ندهی جواب

هست بر پشتت جراحت از چه رو

باعث این زخم را با منبگو

گفت یاری کن که گویم با تو راز

لیک می باید نگوئی هیچ باز

راز خود را با تو گویم سر به سر

در حیات من مده کس راخبر

دادمش عهدی که سر پوشی کنم

تاحیات اوست خاموشی کنم

الغرض در غسل یار او شدم

آبیار وآبدار او شدم

چون زغسل خویشتن فارغ شد او

کرد در بر رخت خود گفتم بگو

گفت درعهدجوانی ده رفیق

متفق بودیم ودزد هر طریق

هم قسم بودیم وهم پیمان وعهد

تا به هم نوشیم چه زهر و چه شهد

در میانمان این قرار و نوبه بود

هر شبی یک تن ضیافت می نمود

از شراب واز طعام وازکباب

جمله می بودیم هر شب کامیاب

نه نفر را میهمان نه شب شدم

چون نهم شب سوی خانه آمدم

مست بودم از می و رفتم به خواب

خواب و مستی برد ازمن صبر وتاب

زن مرا از خواب خوش بیدار کرد

مست می بودم مرا هشیار کرد

گفت نه شب گشته مهمان دوست

دوستان را گر کنی مهمان نکوست

هست فردا شب دهم شب ای عزیز

هم تو مهمانی کنی بایست نیز

میهمان گشتی کنون شو میزبان

تا نگردی منفعل از این وآن

نه توان از مرگ ومهمان زدگریز

نه تو را درخانه باشد هیچ چیز

چون به فردا شب تو را مهمان رسد

بر لبت از شرمساری جان رسد

زاین خبر مستی مرا از سر پرید

دست غم پیراهن صبرم درید

گفتم ای زن راست گفتی چاره چیست

خود خبردارم که ما را هیچ نیست

گفت زن گرچه شب آدینه است

لیک مرغ آنجا رود که چینه است

امشب از کوفه بسی مردم روند

در نجف تا زائر حیدر شوند

خیز واز دروازه رو بیرون ببند

راه بر زوار خسبی تا به چند

هر که را دیدی بکن ازتن لباس

مگذر از او مشنو از وی التماس

هر چه در امشب خدا روزی نمود

چون شود فردا ببر بفروش زود

خرج مهمانی نما از جان ودل

تا به فردا شب نگردی منفعل

زاین سخن ای زیدخوش آمد مرا

گفتم ای بخت از دریا ری درآ

جستم از جا زود در آن نیمه شب

تا کنم خرج ضیافت را طلب

بستمی شمشیر خود را برکمر

بهر دزدی رفتم از کوفه به در

ایستادم در ره وادی السلام

بود شب چون بخت من تار وظلام

در هوا ابر سیاه ورعد وبرق

گاه می آمد ز غرب و گه ز شرق

گشت ظاهر تندبرقی ناگهان

شد از او روشن زمین و آسمان

دو نفر دیدم همی از راه دور

در دلم جا کرد صدوجدو سرور

چون به نزدیکی رسیدند آن دو تن

برق دیگر جست ومن دیدم دو زن

پیش آیند و گرفته کف به کف

می روند از کوفه روسوی نجف

این دو زن هستند در این نیمه شب

زایر قبر شهنشاه عرب

گفتم اندر دل عجب روزی رسید

صبح عید و رو نوروزی رسید

جستم و آن هر دو راکردم اسیر

همچو آهوئی که گردد صید شیر

گفتم از تن جامه بیرون آورید

تا سلامت جان ز دست من برید

از لباس وزینت خود آن دو زن

چشم پوشیدند و دادندش به من

ناگهان برقی دیگری جستن نمود

پیش چشم من جهان روشن نمود

دیدم آن دوزن یکی پیراست وعور

دختری هست آن دگر یک همچو حور

مژه اش گیرنده چون چنگال شیر

طره اش دام دل برنا و پیر

بر سر سرو است قمری را مقر

من به سرو قامتش دیدم قمر

گر بگویم داشت رخساری چوماه

ماه دارد کی کجا زلف سیاه

قد چو طوبی داشت لب چون سلسبیل

سلسبیلش کرده جان ودل سبیل

مادر ار حور وپدر غلمان شود

شاید ار فرزندشان چون آن شود

از نگاهی دل ربود از دست من

رهزنی را همچومن شد راهزن

کرد شیطان آندم از شهوت پرم

خواستم جامی می از وصلش خورم

پس گرفتم تنگش اندر بر چو جان

تا زنا با او کنم کرد او فغان

پیرزن زاری نمود و التماس

گفت زآن تو زر و سیم و لباس

رحم کن بر ما واز پروردگار

شرمی آور دست از این دختر بدار

در یتیمی کرده ام او را بزرگ

هست میش اما مشو او را تو گرگ

ز آتش شهوت مبر زو آبرو

آب رو از او مبر چون آب جو

نه پدر او را بود ونه مادری

شوهری کرده است و باشد دختری

می بردفردا شب او را شوهرش

در بر شوهر مکن بدگوهرش

روسیاهش در بر شوهر مکن

از برای دین پیغمبر مکن

من بدین دختر به نسبت خاله ام

نه به شوهر دادنش دلاله ام

شوهر این دختر او را بن عم است

عیششان فردا شب از تو ماتم است

کرد با من التماس امشب که چون

می روم فردا شب ازخانه برون

شوهرم شاید که نگذارد دگر

پای را از خانه بگذارم به در

شوهرم شاید به راه کج فتاد

بر زیارت هم مرا رخصت نداد

باید او رامن مطیع از جان شوم

هر چه گوید بنده فرمان شوم

حکم یزدان است و فرمان رسول

از دل و از جان کنم باید قبول

تا نیم مجبور و دارم اختیار

پیش از آن کز ما نیاید هیچ کار

خیز تا گردیم از صدق ویقین

زائر قبر امیر المؤمنین

تا وداع از جان ودل با او کنم

زیور از خاک درش بر رو کنم

شرم کن از حیدر دلدل سوار

رحمی آور دست ازین دختر بدار

پشت شمشیری زدم بر پیره زن

گفتمش خاموش بنشین دم مزن

هیچ عجزش بر دلم ننمود اثر

دل مرا از سنگ آمد سخت تر

قصد آن دختر نمودم الغرض

تا علاج خود نمایم از مرض

غیر شلواری که می بودش به پا

جامه ای ننهشته بودم زو به جا

تنگ اندر برکشیدش خاله اش

اوچو ماهی بود وخاله هاله اش

نه مرا طاقت به دل ماند ونه صبر

دور کردم خاله را از او به جبر

پس بخوابانیدمش از بهر کار

خواستم بگشایمش بند ازار

داشت آن دختر به دستم اضطراب

همچو ماهی کو به خاک افتد ز آب

هر دودستش بود در یک دست من

خویشتن را دید چون پابست من

دید چون بیچاره در دست من است

همچو ماهی صید در شست من است

برکشید از سوز دل ناگه فغان

گفت وا غوثاه ای شاه جهان

وا امیر المؤمنینا یا علی

وا امام المتقینا یا علی

یا امیر المؤمنین فریاد رس

نی مرا فریاد رس غیر از تو کس

وارهان از دست این ظالم مرا

کن ز ظلمش از کرم سالم مرا

بآن خداوندی که ما را‌‌آفرید

تا فغان آن دختر از دل بر کشید

کز عقب آمد صدای سم اسب

زآن صدا کوته نشد دستم ز کسب

با خودم گفتم که چاره یک سوار

آید از دستم غم اندر دل مدار

برنجستم من زجای خویشتن

خود زدم سنگی به پای خویشتن

داشتم بر روی آن دختر قرار

ناگهان نزد من آمد آن سوار

بود اسبش چون لباس او سفید

بوی مشک عود و عنبر شد پدید

از غضب فرمود بر من آن سوار

وای بر تو دست ازین دختر بدار

گفتم او را ای سوار دادگر

رو به راه خود وز اینجا درگذر

خود خلاصی یافتی از دست من

تا دهی او را نجات از شست من

پس به من فرمود از روی غضب

دور شو از روی او ای بی ادب

نیش شمشیری بزد بر پشت من

شد به منچون آتش زردشت من

خویش را دیدم چنان کز آسمان

بر زمین افتادم وکردم فغان

بیهش افتادم زبانم لال شد

نطق من خامش ز قیل وقال شد

پرده ای بر روی چشمم شد پدید

لیک گوشم هر چه گفت او می شنید

گفت رخت خویش را در برکنید

خوف و اندوه از دل خود درکنید

وآنچه از اسباب و زیور داشتید

جمله را ناداشته پنداشتید

باز پس گیرید از این ظالم تمام

باز پس گردید هر دوشادکام

رو به سوی کوفه درخانه روید

شاد بنشینید وآسوده شوید

هم به بر کردند رخت خویش را

هم به در از دل غم وتشویش را

جمع کردند آنچه زیور داشتند

مرده وبی جان مرا پنداشتند

پس زن ودختر نمودند التماس

کای سوار با وقار حق شناس

لطف واحسان را به ما کردی تمام

بهتر از این ساز ما را شادکام

پس رسان ما را به روضه شاه دین

خواجه قنبر امیر المؤمنین

ما به امید زیارت آمدیم

نه پی سود وتجارت آمدیم

گر بری ما را به روضه شاه دین

خیر بینی از خدا صبح و پسین

آنکه درهای معانی را بسفت

هم بفرما از کرم نام تو چیست

پس تبسم کرد وفرمود آن سوار

من علی هستم ولی کردگار

آن علی ابن ابیطالب منم

غالب برهر که شد غالب منم

حیدر صفدر که بشنیدی منم

فاتح خیبر که بشنیدی منم

شافع محشر که گویند آن منم

ساقی کوثر که گویندآن منم

بن عم وداماد پیغمبر منم

بنده او خواجه قنبر منم

از زن واز مرد واز برنا و پیر

می شوم افتادگان را دستگیر

دوستان را دوستداری میکنم

هر که بی یار است یاری می کنم

در گرفتاری هر کس یاورم

هیچ رازی نیست پنهان در برم

نیستم غافل ز یاد دوستان

جای دارم در نهاد دوستان

گر کسی خواند مرا درکوه قاف

حاضرم با ذوالفقار بی غلاف

ور ز من جوید مدد در بطن نون

همچو یونس آرمش زآنجا برون

گر در آتش کس به یاد من شود

چون خلیل آتش بدوگلشن شود

ور به چه گردد به من کس دادخواه

یوسف آسا آرمش بیرون ز چاه

ملتجی شد کس چو یعقوب ار به من

شد بر او بیت الشعف بیت الحزن

کس به ظلماتم کند گر بندگی

همچو خضر او را ببخشم زندگی

ور زیاد من کسی غافل شود

کار آسان در برش مشکل شود

ای زن ودختر زیارتتان قبول

خیر بینید از خدا و از رسول

در رهم امشب بسی دیدید زجر

از خداوند جهان گیرید اجر

باز پس گردید سوی خانه تان

خوش بیاسائید در کاشانه تان

دختر و زن چون زکار آگه شدند

بوسه زن هی بر رکاب شه شدند

رخ بسائیدند بر خاک زمین

سر رسانیدند برچرخ برین

آن دوزن گشتند حاجی مکه طور

دور بیت الله زدنداز بس که دور

رو به کوفه بازگردیدند شاد

شادشان کرد آن شه با عدل وداد

من چو بشنیدم که فرمود آن امیر

می شوم افتادگان را دستگیر

عرض کردم توبه کردم یا علی

چاره ای فرما به دردم یا علی

از معاصی توبه کردم کن قبول

بگذر از جرمم به انصاف رسول

چون پشیمانم از این کردار خود

بس پریشانم مکن در کار خود

از گناهان توبه کردم زاین سپس

یا امیر المؤمنین فریاد رس

پس به من گفتا که با حب رسول

گر کنی توبه کند یزدان قبول

این بگفت و راند مرکب شد روان

من زدم فریاد وگفتم بافغان

یا امیر المؤمنین روحی فداک

چاره ای کن ورنه خواهم شد هلاک

توبه بالله کردم از کردار بد

زاین سپس از من نیاید کار بد

سوی من برگشت آن شاه زمن

مشت خاکی زد به زخم پشت من

سر به هم آورد زخمم ناگهان

گشت آن سرور ز چشم من نهان

زار ونالان وپشیمان آمدم

تابه کوفه وارد منزل شدم

بود این زخم از دوشبر من فزون

سر به هم آورد لیکن تاکنون

باز باقی مانده از زخمم چنان

معجزی باشد به پشتم این نشان

تا هر آنکس بیند از کردار بد

بگذرد دوری کند از کار بد

یا علی ما را هم از غم وارهان

نفس ما دزد است ورهزن الامان

نیش شمشیری به پشت اوبزن

تا که او هم دست برداردزمن

بر بلنداقبال هم بنما رخی

عرض او را هم بفرما پاسخی

بخش ۸ - آمدن مردی برای کشتن مولای متقیان وچگونگی آن

گویداصبغ شافع روزشمار

حیدر صفدر شه دلدل سوار

داشت اندرمسجدکوفه مکان

در برش بنشسته جمعی دوستان

کز درمسجد درآمد بی خبر

مردی و او را به بر رخت سفر

آمد وشه را برابر ایستاد

گفت با او آن شه با عدل وداد

از کجا می آئی وداری چه نام

گفت وارد می شوم از شهر شام

گفت شه بهر چه مقصود آمدی

چیست مطلب کاین چنین وارد شدی

عرض کرد از بهر کاری آمدم

با دل امیدواری آمدم

شاه گفتا کار خود را بازگو

ورنه می گویم سراسر موبه مو

عرض کرد ای شه بفرما کار چیست

در بر تو حاجت اظهار نیست

شاه دین گفتا معاویه به شام

با منادی گفت بهر خاص وعام

رو ندا کن از زبان من بگو

در فلان روز از فلان مه هر که او

شد علی را قاتل وکردش فکار

بدهمش انعام ودرهم ده هزار

پس فلان ابن فلان اول قبول

کرد ودر شب شد پشیمان و ملول

روز دویم خود معاویه ندا

بر سر منبر نمود از قتل ما

پس فلان ابن فلان از جای جست

بهر قتل ما کمر را تنگ بست

گفتش ار از تو شد این کار آشکار

درهمت بخشش کنم دوده هزار

باز آن مرد دویم اول قبول

کرد و در شب شد قبول او نکول

روز سیم زد ندا باز آن فضول

می کند این امر را هر کس قبول

درهم او را سی هزار انعام هست

این چنین صهبائی اندر جام هست

هرکه می نوشد بنوشد نوش او

مست وسرخوش تو شدی زاین گفتگو

کشتن من را به دل کردی قبول

نز خدا اندیشه کردی نز رسول

در فلان روز از فلان مه پس ز شام

آمدی بیرون فلانت هست نام

چند روز است اینکه می بودی به راه

گم مکن ره را که می افتی به چاه

از برای کشتن من آمدی

کاین چنین با تیغ و جوشن آمدی

گفت آن مردای امام خاص وعام

برتو ازمن باد هر دم صد سلام

آنچه فرمودی بود صدق و یقین

راست گوئی یا امیر المؤمنین

گفت با اوحال منظورت چه هست

می کشی یا می کشی ز اینکار دست

عرض کرد ای من فدای جان تو

این تن وجانم بلا گردان تو

من نخواهم کردهرگز این عمل

تیغ من بشکست ودستم گشت شل

شرمسار آن مرد از کردار خود

شد ملامت گوبه خود از کارخود

پس به قنبر گفت شاه غیب گو

توشه ومرکب بیاور بهر او

هم ز قنبر توشه ومرکب گرفت

هم ز حیرت زیر دندان لب گرفت

پس برون آمد ز کوفه شادکام

رو به ره بنهاد سوی شهر شام

گشت حیران هر که دید اندر حضور

شد خبردار آنکه غائب بودودور

جز رسول الله بالله یا علی

کس نشد از قدرت آگه یا علی

توشه و مرکب به دشمن می دهی

خود نمی دانم چه بر من می دهی

مهر خود را بر بلند اقبال ده

کوز دنیا وز ما فیهاست به

بخش دوم - داستان گل و بلبل

بخش ۱ : این نسخه ز گفته بلند اقبال است

بخش ۲ - در نعت حضرت محمد صلی الله علیه و آله : هزارن سلام وهزاران درود

بخش ۳ - در وصف مولای متقیان علی (ع) : زبان ها به وصف علی الکن است

بخش ۴ - بهاریه : بهار آمد و رفت فصل خزان

بخش ۵ - شگفتن گل در گلشن : پس از فرودین آمد اردیبهشت

بخش ۶ - مژده زاغ به بلبل از آمدن گل : چوگل خیمه زن گشت در صحن باغ

بخش ۷ - شکرگذاری بلبل از آمدن گل : دل بلبل از وصل گل شاد شد

بخش ۸ - رفتن بلبل به گلشن برای دیدن گل : چو آشفته بلبل شد از گل خبر

بخش ۹ - احوال پرسی گل از بلبل : به بلبل بیفتاد چون چشم گل

بخش ۱۰ - گفتگوی گل با بلبل : گل از بلبل از بس که در خنده شد

بخش ۱۱ - تعریف کردن گل از صفت عشاق : اگر درحقیقت کسی عاشق است

بخش ۱۲ - شکایت بلبل از گل به فاخته : چنان بلبل ازحرف گل رنجه شد

بخش ۱۳ - غیبت کردن فاخته از گل پیش بلبل : به بلبل چنین گفت پس فاخته

بخش ۱۴ - توصیف کردن فاخته از سرو پیش بلبل : اگر دلبری هست سرومن است

بخش ۱۵ - گله کردن بلبل به گل : چو بشنید از فاخته این سخن

بخش ۱۶ - جواب گل به بلبل : به بلبل چنین گفت گل درجواب

بخش ۱۷ - پشیمان شدن بلبل از گله خود : چوبشنید بلبل زگل این سخن

بخش ۱۸ - ناله کردن بلبل و پرسیدن تاک شرح حال او را : ز گل بلبل این بی وفائی چو دید

بخش ۱۹ - شرح حال گفتن بلبل به تاک : چو بلبل ز تاک این تفقد بدید

بخش ۲۰ - نصیحت کردن تاک به بلبل : به بلبل نصیحت کنان گفت تاک

بخش ۲۱ - شفیع کردن بلبل تاک را نزد گل : به آه و فغان گفت بلبل به تاک

بخش ۲۲ - دلداری دادن تاک بلبل را : به بلبل چنین پاسخ آمد ز تاک

بخش ۲۳ - گفتگوی تاک با گل : به گل گفت تاک ای گل تازه رو

بخش ۲۴ - جواب گل به تاک و شکایت از بلبل : به تاک این چنین گفت گل در جواب

بخش ۲۵ - اظهار ارادت و اخلاص تاک به گل : به گل گفت تاک ای تو اندر چمن

بخش ۲۶ - جواب گل به تاک : بگفتا گل ای تاک نیکو سرشت

بخش ۲۷ - استدعای تاک از گل برای بخشیدن جرم بلبل : به گل گفت تاک ای گل نازنین

بخش ۲۸ - جواب گل به تاک : بگفتا گل ای تاک روی چمن

بخش ۲۹ - پند دادن تاک گل را : بگفتا به گل تاک از روی مهر

بخش ۳۰ - حکایت : شبی یاد دارم که پروانه ای

بخش ۳۱ - حکایت : جوانی که بود از می جهل مست

بخش ۳۲ - مناجات کردن گل : ز بس گل ز بلبل بد اندوهناک

بخش ۳۳ - آمدن گلچین به باغ و چیدن گل و بردن او را : سحر پیشتر ز انکه از کوهسار

بخش ۳۴ - رفتن گل از باغ واندوه ریاحین : چو گل رفت از باغ گل های باغ

بخش ۳۵ - هلاک شدن بلبل از رفتن گل : چوگل رفت از صحن گلشن برون

بخش ۳۶ - در صفت باری تعالی جل جلاله : مرا حیرت از عشق بلبل بود

بخش ۳۷ - در صیدشدن فاخته : به مظلوم ظلمی که ظالم کند

بخش ۳۸ - درمکافات : یکی خواست کز گل بگیرد گلاب

بخش ۳۹ - مناجات : خدایا بزرگی تو داری و بس

بخش ۴۰ - طلب آمرزش از درگاه الهی : الهی به حق نبی و ولی

بخش ۱

این نسخه ز گفته بلند اقبال است

مطبوع وپسندیده اهل حال است

گرچه سخن از بلبل وگل گفته ولی

عیبش منما که احسن الاقوال است

بسم الله الرحمن الرحیم

بنام خداوند عرش عظیم

که بر بندگانست لطفش عمیم

به هر کار دانا و بیننده اوست

سخن در دهان آفریننده اوست

نباشد به جز او خدای دگر

به جز درگهش نیست جای دگر

برون آرد از سنگ فیروزه را

مهیا کند رزق هر روزه را

رطب ارد از خار و از نی شکر

پر از نعمت او بود بحر وبر

نگردیده کس آگه از ذات او

شه است او ولیکن همه مات او

بود او خداوند بالا وپست

شد از امر او هستی از نیست هست

رحیم است و رحمان رئوف و رشید

ولی است و والی ودود و وحید

معین است و معطی مبین ومجیر

قدیم است و قادر قوی وقدیر

به فضل وکرم ای خداوند پاک

بیا بگذر از جرم این مشت خاک

بلند از تو گشته است اقبال من

نظر کن ز رحمت بر احوال من

بخش ۲ - در نعت حضرت محمد صلی الله علیه و آله

هزارن سلام وهزاران درود

ز ما بر رسول خدای ودود

امین خداوند رب جلیل

که بدخادم درگهش جبرئیل

گر او باعث خلق عالم نبود

کجا هستی از نیست رخ می نمود

قضا وقدر زو دو فرمانبرند

ملایک به درگاه او چاکرند

به روز جزا در حضور اله

کسی نیست جز او شفیع گناه

دلیلی است والشمس از روی وی

حدیثی است واللیل از موی وی

کسی را که ایزد بود مدح گو

کجا می توان دم زد از مدح او

الا ای رسول خداوندگار

ز لطفت چنان هستم امیدوار

که روز جزا در حضور اله

همه جرم من را شوی عذرخواه

الهی به احمد که هستت حبیب

ز فضلت مفرما مرا بی نصیب

بکن آن چه شایسته ذوالمن است

مکن بامن آنکو سزای من است

بخش ۳ - در وصف مولای متقیان علی (ع)

زبان ها به وصف علی الکن است

نه الکن همی این زبان من است

کس ار بحر گنجاند اندر سبو

تواند که مدحی بگوید از او

کس آگه نگردید از اسرار او

که آگه نشد کس ز اسرار هو

کسان شخص او را خدا خوانده اید

کسان ازخدایش جدا خوانده اند

کسی خواندش از خدا گرجدا

یقین دان نیامرزد او را خدا

بجز اینکه یک نقطه زیر وبم است

خدا وجدا را چه فرق از هم است

شودنقطه ها محو اگر زاین و آن

چه می خواند او را دگر نکته دان

ندانم کجا هست ازین رتبه به

که شدناخدا با خدا مشتبه

الا ای ولی خدای غفور

ز مهر تو از بس که دارم سرور

مرا گر که مسکن به دوزخ شود

برآنم که آتش به من یخ شود

الهی به جاه وجلال علی

ببخشای ما را به آل علی

بخش ۴ - بهاریه

بهار آمد و رفت فصل خزان

جهان بازگردید از سر جوان

چمن گشت از سبزه چون خط یار

همه دامن کوه شدلاله زار

زمین گشت خاکش ز بس عنبرین

تو گوئی زمین شدبهشت برین

نسیم سحر شد ز بس مشکبار

سراسر جهان گشت دشت تتار

به امر اللهی شکوفه شکفت

شنیدم که با بی زبانی بگفت

که درخانه منشین چو فصل گل است

گلستان بهشت از گل و بلبل است

دگر جا به کنج شبستان مگیر

مکان جز به باغ و گلستان مگیر

که شاید نبینی دگر نوبهار

مجو یکدم از عمر خود اعتبار

غنیمت شمر عمر را یک نفس

به کاری برس تا بود دسترس

بسی روز و شب هفته وماه و سال

بیاید که باشد گل ما سفال

بیاید گل اندر گلستان بسی

که آثاری از ما نبیند کسی

بخش ۵ - شگفتن گل در گلشن

پس از فرودین آمد اردیبهشت

گلستان ز گل گشت رشک بهشت

به امر خدا گل به گلشن شکفت

چوگل در چمن روح در تن شکفت

به تخت زمرد شه گل نشست

در باغ را باغبان سخت بست

که هر کس نباید بر شه رود

کز اسرار شه شاید آگاه شود

بلی کس اگر محرم شاه شد

چه باک ار ز راز شه آگاه شد

چو در پیش گل گشت سوسن کنیز

کنیزش بنفشه شد از شوق نیز

چو بر سرو حکم غلامی بداد

به یک پا برش چون غلام ایستاد

به نرگس که از درد بیمار بود

به دردش دمادم پرستار بود

به گلزار زن خیمه در نوبهار

در آنجا مکان گیر همچون هزار

مشودرشبستان دگر منزوی

بباید که سوی گلستان روی

بهار وگلستان شراب ونگار

خوش است ار میسر شود این چهار

بخش ۶ - مژده زاغ به بلبل از آمدن گل

چوگل خیمه زن گشت در صحن باغ

بر بلبل آمد پی مژده زاغ

بگفتمش بده مژده گل آمده

گه عشرت وعیش ومل آمده

نگفتم چنین بی قراری مکن

نگفتم شب و روز زاری مکن

نگفتم شود بدر روزی هلال

نگفتم پس از هجر باشد وصال

نگفتم که درد تو درمان شود

نگفتم که گل زیب بستان شود

نگفتم شب هجر گردد سحر

مکش آه و افغان چنین از جگر

نگفتم که با غم بسوز و بساز

که گردد به رویت در عیش باز

کنون دیدی آمد گل اندر چمن

کن اینک برون از دل وجان محن

بیا در چمن در بر گل نشین

بیا دلبر نازنین را ببین

بر گل نشین و به عشرت بکوش

ز جام طرب باده عیش نوش

خوش آن دم که یاری به یاری رسد

به مقصود امیدواری رسد

بخش ۷ - شکرگذاری بلبل از آمدن گل

دل بلبل از وصل گل شاد شد

زقید غم وغصه آزاد شد

همی گفت پیوسته با قلب شاد

که الحمد لله رب العباد

ز دیدار روی گلم شاد کرد

شدم لله الحمد فارغ ز درد

ندانم چه سان شکر یزدان کنم

چه سان شکر این فضل و احسان کنم

من از هجر گل گشته بودم هلاک

مرا زنده فرمود یزدان پاک

دو چشمم شد از انتظارش سفید

نمی بود در دل مرا این امید

که افتد نگاهم به رخسار گل

نصیبم شود باز دیدار گل

خدا رحم فرمود بر جان من

که آمد به بر باز جانان من

دو صد شکر ایزد که بار دگر

ز دیدار گل آمدم بهره ور

لک الحمد یا ارحم الراحمین

لک الشکر یا اکرم الاکرمین

خوشا حال آن عاشق خسته حال

که افتد ز هجران به بزم وصال

بخش ۸ - رفتن بلبل به گلشن برای دیدن گل

چو آشفته بلبل شد از گل خبر

که در باغ بنشسته با کر و فر

روان بی تأمل سوی باغ شد

ولی با دلی پرغم و داغ شد

که از روی گل سخت شرمنده بود

چو درهجر اوتا کنون زنده بود

نظر کرد بلبل چو بر روی گل

چو شدسرخوش ومست از بوی گل

دلش ز آتش عشق درجوش شد

به پای گل افتاد وبیهوش شد

چو بعد از زمانی بهوش آمداو

به گل گفت ای یار پاکیزه رو

مرا دیده روشن به دیدار توست

صفای گلستان ز رخسار توست

کجا بودی ای مرهم ریش من

قرار دل پر ز تشویش من

کجا بودی ای راحت جان من

که گلزار شد بی تو زندان من

بلی همچو زندان بود گلستان

اگر گلعذاری نباشد در آن

خوشا آنکه فارغ شد از درد هجر

ز رخسار او پاک شد گرد هجر

بخش ۹ - احوال پرسی گل از بلبل

به بلبل بیفتاد چون چشم گل

همی ریخت برچهر خون چشم گل

ز غیرت چنان آتشی برفروخت

دلش سخت برحال بلبل بسوخت

بدو گفت کای عاشق دلفکار

که هستی چنین واله و بیقرار

چسان بود درهجر من حال تو

چه بگذشت برتو مه وسال تو

بگو دور گشتم چو من از برت

چه آمد زهجران من بر سرت

که یار تو می بود شبهای تار

به گلشن بدی یا که درکوهسار

تو را با که می بودگفت وشنود

تو را در شب وروز مونس که بود

گهی آمدی سوی گلزار وباغ

گهی می گرفتی ز حالم سراغ

ویا در دلت یادی ازمن نبود

ز یادمنت دهر غافل نمود

ازین چرخ کج گردش کج مدار

قراری نماند گهی برقرار

همه پیشه وعادش کین بود

عجب بد نهاد و بد آیین بود

به گل گفت بلبل که ای یار من

فرح بخش حال دل زار من

دلم ز آتش دوریت بد کباب

نه خور داشتم در فراقت نه خواب

ز بس برجمالت دلم واله بود

همه کار من روز و شب ناله بود

به سال ومه و هفته لیل ونهار

طلب مرگ می کردم از کردگار

نمردم زهجر تو روئین تنم

گر اسفندیاری شنیدی منم

تو راچون ندیدم دگر در چمن

چمن را سپردم به زاغ و زغن

ز دیدار تو چون شدم ناامید

دگردر گلستان مرا کس ندید

شب وروز جز ناله کارم نبود

کسی جز غم و غصه یارم نبود

کجا می شدی درجهان باورم

که بار دیگر آئی اندر برم

چو باز آمدی شکر یزدان کنم

به پای تو قربان سرو جان کنم

بود جان و سر بهر قربان دوست

سر و جانی ار هست از بهر اوست

بخش ۱۰ - گفتگوی گل با بلبل

گل از بلبل از بس که در خنده شد

ز خود بلبل زار شرمنده شد

به بلبل بگفت ار به من عاشقی

اگر من چو عذار تو چون وامقی

نمردی چرا در فراق از غمم

که تا زنده گردی کنون از دمم

مگر عاشقی کاری آسان بود

بلای دل و آفت جان بود

بسا کس که در عاشقی مرده اند

بسی آرزوها به گل برده اند

توکی همچو عشاق دلخسته ای

به تهمت به خود عشق را بسته ای

اگر عاشقی کو ادب های تو

چه شد یا رب نیم شب های تو

بودعاشق اندر بر دوست لال

شود محو جانان به بزم وصال

تو بس گفتگو پیش من می کنی

تو آشوب ها در چمن می کنی

رو از عاشقی دم مزن پیش من

نمک پاش کم باش بر ریش من

بشو ساکت اندر برمن دمی

که تا گویم از وصف عاشق کمی

بخش ۱۱ - تعریف کردن گل از صفت عشاق

اگر درحقیقت کسی عاشق است

به عذرا عذاری دلش وامق است

نیاید به جز دلبرش در نظر

نه سر داند از پا نه پا را ز سر

به دنیا نه خور باشد او را نه خواب

به عالم نداند گناه از ثواب

لبی باشدش خشک و چشم تری

رجوعش نباشد بخیر و شری

ظلام آورد چشمش از روی یار

زکام آورد مغزش از بویی یار

شودکور ازچشم واز گوش کر

به تیر ار زنندش نگردد خبر

دهد طالعش جا اگر پیش دوست

شودنقش دیوار در پیش دوست

به دیدار جانان همه جان شود

ز سر تا به پا محو جانان شود

به جائی رسد آخر از عشق یار

که گوید چو منصور اناالحق به دار

مگر عشق کاری بود سرسری

نه خبازی است ونه آهنگری

کس از بیشه عشق نتوان گذر

که هست اندرین بیشه بس شیر نر

بخش ۱۲ - شکایت بلبل از گل به فاخته

چنان بلبل ازحرف گل رنجه شد

که گفتی گرفتار اشکنجه شد

گمان کرد کو راتمسخر نمود

دمادم به افغان وغوغا فزود

بپرسید از حال اوفاخته

چودیدش چنین زار و دلباخته

شکایت زگل کرد در پیش او

بیان کرداز حال خود موبه مو

بگفتا به من گل کند ریشخند

بر آتش گدازد مرا چون سپند

نسوزد دلش هیچ بر حال من

بگوسوزد این بخت واقبال من

تمسخر به گفتار من می کند

همی قصد آزار من می کند

چواین بی وفائی بدیدم ز یار

شدم پیش مرغان همه شرمسار

دلم غرق خونگشته از دست او

که ننهاده از بهر من آبرو

مرا ضایع اندرچمن کرده است

خزان کی چمن را چومن کرده است

چویار منند ار همه دلبران

بگو تا بنندد کسی دل برآن

بخش ۱۳ - غیبت کردن فاخته از گل پیش بلبل

به بلبل چنین گفت پس فاخته

که ای پیش گل جان ودل باخته

اگر چه حدیث از رسول خداست

که غیبت گناهش بتر از زناست

ولی با تو گویم زکردار گل

نمایم خبردارت ازکار گل

گل آن دلبر تو بسی بیوفاست

دلش نیست صاف ار رخش باصفاست

بسی هرزه گرد است وهر جائی است

نه تشویش او را ز رسوائی است

نمی باشد اندر پی ننگ ونام

کندهمنشینی به هر خاص وعام

برون میرو چون زگلزارها

رود بهر گردش به بازارها

به مستان ورندان شود همنشین

نه پروا از آن باشدش نه از این

یکی بوسدش دیگری بویدش

ندانی که هر کس چه می گویدش

گهی مجلس آرای رندان شود

گهی هم گرفتار زندان شود

غرض اینکه در خانه گر کس بود

ز گوینده یک حرف هم بس بود

بخش ۱۴ - توصیف کردن فاخته از سرو پیش بلبل

اگر دلبری هست سرومن است

که با من شب وروز در گلشن است

ندارد به جز من نظر سوی کس

نمی گردد از من جدا یک نفس

شب وروز بنشسته در پیش من

بود سال ومه مرهم ریش من

به یک جا گرفته است جا از وقار

نگردد خزان چون رودنوبهار

نه بیرون رودگه ز گلزارها

نه گاهی رود سوی بازارها

چه فصل خزان وچه فصل بهار

گرفته است درصحن گلشن قرار

نرفته است گاهی ز گلشن برون

دلم رانکرده است یک لحظه خون

وفاداری ار هست سرو است وبس

به وصلش نداردکسی دسترس

چو گل دلبری بی وفا نیست او

اگر منکری دارداوکیست گو

مه وسال سرسبز وخرم بود

که از اودلم خالی ازغم بود

جهان تا بود خرم وشاد باد

ز قید غم دهر آزاد باد

بخش ۱۵ - گله کردن بلبل به گل

چو بشنید از فاخته این سخن

سیه گشت در چشم بلبل چمن

شدآشفته احوال وبشکسته بال

برگل شد وگفت با صدملال

که ای نازنین چهر نازک بدن

چرا گشته ای این چنین ننگ من

چرا بی وفایی چرا هرزه گرد

ز دست تودارم دلی پر ز درد

دلم را ز غم غرق خون کرده ای

مرا مبتلای جنون کرده ای

ندانی چه گوید ز توفاخته

در آتش مرا از غم انداخته

دلم شد ز گفتار او بسکه ریش

شدم راضی از درد بر مرگ خویش

چو بیرون ز صحن گلستان روی

شنیدم که در بزم مستان روی

یکی بوسدت وآن دیگر بویدت

کس ار بد بگویدنیاید بدت

چو پاکیزه روپاک دامن بود

بدوچشم عشاق روشن بود

شود گر که هر جائی وهرزه گرد

دمادم کشد عاشقش را ز درد

بخش ۱۶ - جواب گل به بلبل

به بلبل چنین گفت گل درجواب

که ای واله از ناله ات شیخ وشاب

من از گفت بدگوندارم غمی

تو اینسان چرا نالی از غم همی

چه کار توبامن اگر من بدم

بدازگفت بدگو نمی آیدم

نکوبد نگردد ز بدگوبگو

به بدگوکه بدهم نگردد نکو

کس ار بد اگر خوب از آن خود است

گرفتار سود وزیان خود است

اگر من بدم از برای خودم

من امیدوار از خدای خودم

توای بلبل زار عاشق نیی

به این گفتگو ها تو لایق نیی

توگر راستی عاشقی مرمرا

به من حد تونیست چون وچرا

بودعاشق ار خویشتن بی خبر

چه داند ز نیک وبد وخیر وشر

اگر فاخته گفته هر جائیم

بگوهم نگه کن به یکتائیم

اگر داری اندردل ازما ملال

نیی عاشق ما مکن قیل وقال

بخش ۱۷ - پشیمان شدن بلبل از گله خود

چوبشنید بلبل زگل این سخن

توگوئی که روحش برون شد زتن

بسی شد پشیمان ز گفتار خویش

خجل گشت بیحد ز رفتار خویش

همی گفت ای وای برحال من

نسوزدچرا بخت واقبال من

کنم گفتگو از چه با فاخته

به من دوست باشد کجا فاخته

به من همدم ومحرم راز شد

عجب دشمنی کرد وغماز شد

بزد تیشه از کینه بر ریشه ام

زجا کنده شد ریشه زآن تیشه ام

کبابم نمود او که گردد کباب

نصیبش نگردد دمی فتح باب

شود یا رب آتش به جان فاخته

که آتش به جان من انداخته

به من خصمی آن سنگدل کرده است

که گل را زمن تنگ دل کرده است

نباید به حرف کسی گوش داد

که پندی است ز استاد نیکونهاد

نباید به دست همه داد دست

که همصورت آدم ابلیس هست

بخش ۱۸ - ناله کردن بلبل و پرسیدن تاک شرح حال او را

ز گل بلبل این بی وفائی چو دید

برفت از بر گل به کنجی خزید

کشید ازجگر ناله های حزین

که بیچاره عاشق بود کارش این

ز آه وفغان آتشی برفروخت

که از شعله اش سنگ را دل بسوخت

بیفتاد چون ماهی دور از آب

به حالش دل مرغها شد کباب

نوه تاک بنت العنب از قدیم

به گل بود چون خویش و او را ندیم

به بلبل بگفت از سرمهر تاک

که ای بلبل ازناله گشتی هلاک

چه رو داده کز دل فغان می کشی

چنین ناله از سوز جان می کشی

گل امروز در گلستان آمده

تو را در تن مرده جان آمده

بود روز شادی و عیش و نشاط

مکن ناله برخیز بر چین بساط

مکش این قدر از دل وجان خروش

برو در بر گل به عشرت بکوش

بکن شکر تا نعمت افزون شود

وگر نه ز دست تو بیرون شود

بخش ۱۹ - شرح حال گفتن بلبل به تاک

چو بلبل ز تاک این تفقد بدید

یکی آه سرد از جگر برکشید

بگفتا که ای تاک والا تبار

که هستی ز جم در جهان یادگار

تو از دست پروردگان جمی

مرا زنده فرما که عیسی دمی

گل ازمن دلش سخت رنجیده است

که حق دارد و بد ز من دیده است

مرا فاخته داد ازکین فریب

شود تیری از غیب او را نصیب

هلاکم ز نادانی خویشتن

مبادا کسی درجهالت چومن

پشیمانم از گفتگوهای خود

بده دشنه تا خود برم نای خود

کن ای تاک فکری که گشتم هلاک

شوی چاره جو گر به دردم چه باک

دل گل ز گفتار من رنجه است

دل من هم ازغم در اشکنجه است

به درد من از مهر شو چاره جو

که تا بر سر التفات آید او

نخواهد کس ار درد وآزار خود

دلی را نرنجاند از کار خود

بخش ۲۰ - نصیحت کردن تاک به بلبل

به بلبل نصیحت کنان گفت تاک

که گشتم ز کار تو اندوهناک

صفای گلستان ما ازگل است

گلستان ما را بها از گل است

گل امروز زیب گلستان بود

گل ار نیست عیب گلستان بود

چرا فاخته زد چنین گول تو

چرا اندر این راه شد غول تو

بود فاخته از دل ودیده کور

نمی باشد او را شعیری شعور

نمی بیند او سرو خود را به باغ

که کو کو همی می زند در سراغ

تو گر عاشقی کور شو ازنظر

توگرعاشقی لال می باش و کر

تو گرعاشقی محو دیدار باش

توگر عاشقی نقش دیوار باش

ندانسته ای این که هر بی ادب

رسد هر دم از درد جانش به لب

چرا بی ادب باشی و یاوه گو

فضولی نمائی چرا پیش او

توکردی به گل از چه چون وچرا

کنون من چه گویم در این ماجرا

بخش ۲۱ - شفیع کردن بلبل تاک را نزد گل

به آه و فغان گفت بلبل به تاک

مشوازمن وکارم اندوهناک

به دردمن از لطف شو چاره جو

خود از غم هلاکم ملامت مگو

بر احوال من زار باید گریست

که دردمرا چاره جز مرگ نیست

مگو از چه گفتی چنین و چنان

کنون بین که می باشم آتش به جان

به تن گشته نشتر پرو بال من

دل سنگ سوزد براحوال من

چومی نی کس امروز برگشته بخت

به من کار گردیده بسیار سخت

بزرگی تو امروز در بوستان

بپرداز برحالت دوستان

بکن درد من را دوا از کرم

بکن حاجتم را روا از کرم

من ازجهل اگر کرده ام ابلهی

به اصلاح کارم مکن کوتهی

توباید شفیع گناهم شوی

به عفو گنه عذرخواهم شوی

گنه باشد از بنده عفو از اله

الهی بیامرز ازما گناه

بخش ۲۲ - دلداری دادن تاک بلبل را

به بلبل چنین پاسخ آمد ز تاک

که خود را مکن از غم دل هلاک

گلت را فرود آورم از غضب

کنم بخشش جرمت از او طلب

ولی گل دلش هست نازک بسی

ندارد بدان نازکی دل کسی

کنون چاره کار باید نمود

که گل آید ازخشم شاید فرود

چومی بینم این سان اسیر غمی

به حال توسوزد دل من همی

مکش آه وافغان از این بیشتر

که آهت زند بر رگم نیشتر

مخور غم شفیع گناهت شوم

به درماندگی ها پناهت شوم

چرا کس کند کاری از جاهلی

که باز آرد آخر پشیمان دلی

اگر کس کند حاجتی را روا

روا حاجتش را نماید خدا

وگر کس دلی را به دست آورد

به دست آنچه در دهر هست آورد

دل آزار کم شو گر اهل دلی

دلی را مرنجان اگر عاقلی

بخش ۲۳ - گفتگوی تاک با گل

به گل گفت تاک ای گل تازه رو

که شرمنده است از تو عنبر ز بو

چه رو داده است از چه ای در غضب

بفرما ز کار که ای در غضب

لباس غضب درتنت بهر چیست

کسی کو تو را خشمگین کرده کیست

بگوتا سرش را زتن برکنم

غلامی که داری به گلشن منم

تو امروز درنیکوئی شهره ای

به برج صفا خوشتر از زهره ای

بنفشه یکی از کنیزان توست

چه گویم ز سوسن که نیز آن توست

گل سنبل از توست در پیچ و تاب

مگر عرض او را ندادی جواب

گل آتشین آتش افروز توست

زآتش کنان شب و روز توست

به مسکینی افتاده نرگس از آن

که می خواست گردد تو را همعنان

ز رشک تو دارد به دل لاله داغ

تو را منکری نیست در راغ و باغ

تو سلطان گلهائی اندر چمن

اگر خدمتی هست فرما به من

بخش ۲۴ - جواب گل به تاک و شکایت از بلبل

به تاک این چنین گفت گل در جواب

که ای از تو غمگین دلان کامیاب

مرا خشمگین کرده بلبل چنین

چنین کرده بلبل مرا خشمگین

ندانی ز دستش دلم چون بود

ز دستش دل من پر از خون بود

ندیدم چو او درجهان بی ادب

ز رفتار وی ای عجب ای عجب

سخن های اوجمله چون و چراست

ز گفتار او بس تعجب مراست

بود جثه اش خورد وحرفش درشت

مرا حرف های درشتش بکشت

چو دیوانگان چون کند گفتگو

خود او می نداند چه می گوید او

عجب هرزه و یاوه گو گشته است

نگردد کس اینسان که او گشته است

من از دست اوتنگدل گشته ام

بسی ز آتشش مشتعل گشته ام

بهل تا رود در پی کار خود

کشد شرمساری ز کردار خود

کسی را ادب گر نکرد ام و اب

بهل تا کند روزگارش ادب

بخش ۲۵ - اظهار ارادت و اخلاص تاک به گل

به گل گفت تاک ای تو اندر چمن

چو شیرین وما جملگی کوهکن

من وسرو و شمشاد و بید و چنار

همه بندگانیم وخدمتگذار

همه ما غلامان کوی توایم

همه گوش بر گفتگوی توایم

همه عاشقانیم و سرمست تو

همه ماهیانیم در شست تو

همه مست جام شراب توایم

پیاده دوان دررکاب توایم

تو امروز در باغ شاهی به ما

بفرما ز رحمت نگاهی به ما

ز ما گه خطائی اگر سرزند

نباید به ما قهرت آذر زند

بباید که از جرم ما بگذری

دگر یادی از رفته ها ناوری

گناهی اگر کرده بلبل ببخش

بدون خیال وتأمل ببخش

گنه شیوه بنده عفو از خداست

کرم کن ببخش آنچه او راخطاست

به حال ضعیفان ترحم خوش است

کس ار می خورد باده خم خم خوش است

بخش ۲۶ - جواب گل به تاک

بگفتا گل ای تاک نیکو سرشت

که هرجا توئی باشد آنجا بهشت

توئی مصلح وخیرخواه همه

به درماندگی ها پناه همه

شفاعت زبلبل کنی پیش من

نداری خبر از دل ریش من

به زخم دلم ار نهی مرهمی

چرا بر غمم می گذاری غمی

دلم تنگ تر گشته از چشم مور

عجب کاندرو خفته یک شهر شور

توگوئی که بلبل بود یاوه گو

گرفتم که بگذشتم از جرم او

ولی با غم دل بگو چون کنم

پس آن به که رو سوی هامون کنم

به جان تو بیرون روم از چمن

چمن را چه باک ار ندارد چومن

به فرمایش بلبل وقول او

روم پیش مستان پر هادی وهو

که تا آن مرا بوسد این بویدم

به بلبل بگو آید و جویدم

به حرف بد از دل گریزد قرار

پس از حرف بدگو بباید فرار

بخش ۲۷ - استدعای تاک از گل برای بخشیدن جرم بلبل

به گل گفت تاک ای گل نازنین

که وام از تو بگرفته بو مشک چین

توگفتی که بیرون روم ازچمن

چمن راچه باک ار ندارد چو من

ز روی تو نور گلستان بود

چمن بی تو بدتر ز زندان بود

روی گر به در از گلستان ما

برون رفت خواهد زتن جان ما

مرا آتش ای گل به خرمن مزن

چو آتش زدی باز دامن مزن

ز بلبل مباش اینهمه تنگدل

که او خود پشیمان شده است وخجل

اگر جرم او را ببخشی به من

ببخشد تو را خالق ذوالمنن

گر ازالتفات توممنون شوم

بگویم که چون گردم وچون شوم

سرتاک از افلاک خواهد گذشت

پر از تاک گردد همه کوه ودشت

کن آمرزش از حق طلب کاین نکوست

که بخشنده جرم ها ای دل اوست

به هر دم کنی گر هزاران گناه

ببخشد کشی از ندامت چو آه

بخش ۲۸ - جواب گل به تاک

بگفتا گل ای تاک روی چمن

سیه گشته در پیش چشمان من

دلم بسکه سیر از گلستان شده است

گلستان به پیشم چو زندان شده است

برآنم که بیرون روم از چمن

خوش است ار نباشم در این انجمن

ز سیاره بدهد منجم خبر

نه از ثابت آن اختران دیگر

شنیدم که فرموده پندی حکیم

که شادان بود روح او در نعیم

به هر جا که گشتی بر خلق خوار

به عزم سفر خیز وبربندبار

درخت ار نمی داشت یک جا مقر

کی ازاره وتیشه بودش خطر

وگر آب می بود جاری به جو

نمی شد بدوگنده از رنگ و بو

چرا رنگ وبو راکنم گند و زشت

شوم از چه دوزخ که هستم بهشت

بهل تا ز گلزار بیرون روم

ازین بیشتر از چه دل خون شوم

بلی در دیاری که کس گشت خوار

همان به که بیرون رود زآن دیار

بخش ۲۹ - پند دادن تاک گل را

بگفتا به گل تاک از روی مهر

که ای عنبرین بوی پاکیزه چهر

صحیح است فرمایشاتت تمام

ولی چند پندی شنو از غلام

سفر قطعه ای گشته است از سقر

سقر هست یک نقطه بیش از سفر

براه سفر هر طرف رهزنی است

به هر گوشه در راه اهریمنی است

سفر زحمت و رنجها آورد

اگر چه ثمر گنجها آورد

خوش آن کس که درکنج عزلت خزید

دل از گنج عزت ز همت برید

خطرهای بسیار دارد سفر

بباید نمودن حذر ازخطر

دگر اینکه بلبل بمیرد ز غم

خدا نیست راضی به ظلم و ستم

خدا دیر گیر است وبس سخت گیر

ز هر نیک وبدعالم است و خبیر

کن اندیشه ای گل ز پروردگار

مشوغافل از کیفر روزگار

بگوچون کنی این مکافات را

کنی رو چه سان ازخود آفات را

بخش ۳۰ - حکایت

شبی یاد دارم که پروانه ای

درآمد ز درهمچو دیوانه ای

تو گفتی سمندر نه پروانه بود

که از آتشش هیچ پروا نبود

ز بس مست بود وزخود بی خبر

همی شمع را گشت بر دور سر

نظر بود پیوسته من را به شمع

که ناگه زد او خویشتن را به شمع

پرش سوخت از عشق وسودای شمع

ز بالا بیفتاد بر پای شمع

پرو بال ویسوخت از نور او

مرا نیز دل سوخت از دور او

همی پرزنان بود تا جان بداد

خوش آن کس که جان پیش جانان بداد

سرآورد پس شمع وهی ریخت اشک

من از اشک او اوفتادم به رشک

بگفتم به چشم خود ای ذره بین

اگر اشک ریزی بریز این چنین

اگر شمع پروانه را پر بسوخت

خود او دیدم از پای تا سر بسوخت

برای توگویم ز سر قصه ای

که شاید ز دانش بری حصه ای

بخش ۳۱ - حکایت

جوانی که بود از می جهل مست

بزد سنگ وپای سگی را شکست

که ناگه سواری بیامد ز راه

ز حیرت مرا بود براونگاه

چنان زدلگد اسب بر آن جوان

که آویخت ازپای اواستخوان

ز حیرت پرید از سرم عقل وهوش

که رفت اسب پایش به سوراخ موش

هم آن اسب را پا به کیفر شکست

ز بد هر که بد کرد طرفی نبست

گر افتد کسی از کسی در بلا

هم او بر بلائی شود مبتلا

بروی جهان گر کسی ظالم است

من باور از کس که او سالم است

شود شاه را شیوه گر ظلم وکین

نماند به اوتخت وتاج ونگین

بود هر که راضی به ظلم وستم

همان به که گردد وجودش عدم

به عالم بزرگی است نامش خدا

که بر ظلم هرگز نگردد رضا

مکافات گیرد ز پیر وجوان

حذر کرد می باید از قهر آن

بخش ۳۲ - مناجات کردن گل

ز بس گل ز بلبل بد اندوهناک

طلب کرد حاجت ز یزدان پاک

به درگاه ایزد همی رو نمود

طلب ارزوی دل از او نمود

همی گفت ای کردگار قدیر

که از حاجت بندگانی خبیر

تو دانی چه با جان من کرده اند

نه خوارم همی درچمن کرده اند

مرا ز این گلستان نجاتی بده

به آزادی من براتی بده

ترحم به حال من خسته کن

ز قیدگلستان مرا رسته کن

وسیع است ملک تو ای دادگر

ده ازگلشنم جا به جای دگر

به جای دیگر ساز آبشخورم

چرا درچمن مانم وغم خورم

مرا از چمن یارب آواره کن

به درد دل خسته ام چاره کن

توای کردگار خبیر بصیر

هم از فاخته داد من را بگیر

بکن تیری از غیب او را نصیب

اجب سؤلنا یا اله المجیب

بخش ۳۳ - آمدن گلچین به باغ و چیدن گل و بردن او را

سحر پیشتر ز انکه از کوهسار

شود چهر مهر منیر آشکار

به تخت زمرد گل اندرفراغ

که ناگاه گلچین درآمد به باغ

به گل چیدن افتاد از هر کنار

نپرداخت بر حال زار هزار

که بیچاره خواهد شد اندوهناک

شود آخر از غصه وغم هلاک

همی پر زگل کرد جیب وکنار

همی آفت گل شد از هر کنار

سرانگشت هر دم که بر گل زدی

تو گفتی که تیری به بلبل زدی

نه اوزخم می زد همی بر هزار

که خودزخمها خوردی از نوک خار

نمی بودش از حال بلبل خبر

نمی کرد ز آه دل او حذر

چو غارتگران غارت گل نمود

نه رحمی به گل نه به بلبل نمود

بدانگونه خالی شد ازگل چمن

که ازعشق جانان تن من زمن

غرض گل ز رفتن به مطلب رسید

کس از درگه حق نشد ناامید

بخش ۳۴ - رفتن گل از باغ واندوه ریاحین

چو گل رفت از باغ گل های باغ

به دلها نهادند چون لاله داغ

ز غم سنبل افتاد درپیچ وتاب

برفت از رخش رنگ وازچشمش آب

بشد نرگس از دردبیمارتر

در آزار بدشد در آزار تر

بنفشته به بر جامه نیلی نمود

سیه چهر خود را ز سیلی نمود

گل آتشین اندر آتش نشست

شد از دین برون و شدآتش پرست

سپر غم زغم خود بر سر نهاد

به دهر انچه غم بود بر سر نهاد

گل مریم آبستن از درد شد

گل زرد ازین غم رخش زرد شد

ز انده خزان شد همیشه بهار

نگردد به اندوه وغم کس دچار

دو رویه دودستی همی زد به سر

چو از رفتن گل بشدباخبر

بیفتاد سوری به سوز وگداز

همی نوحه گر شد به صورت حجاز

ز سوسن چه گویم که با ده زبان

ز غم عاجز آمد ز شرح وبیان

بخش ۳۵ - هلاک شدن بلبل از رفتن گل

چوگل رفت از صحن گلشن برون

دل بلبل از درد شد غرق خون

چنان ازجگر آه وافغان کشید

که گفتی اجل ازتنش جان کشید

همی خارکن خوان شد از هجر گل

همی اندر افغان شد از هجر گل

گهی پرزنانگشت بر گرد خار

چو اوپاسبان بوددر کوی یار

گهی چون خم باده در جوش شد

گه ازشدت درد بیهوش شد

چو بعد از زمانی بهوش آمد او

چو نی در فغان وخروش آمد او

چنان شورش انداخت اندر چمن

که یعقوب در کنج بیت الحزن

همی گفت خالی بود جای گل

عمل آمد آخر تمنای گل

گل آخر به در رفت از دست من

زد آتش بر این طالع پست من

ز بس کرد افغان ز سودای گل

بیفتاد و جان داد در پای گل

بمیرد بلی عاشق از عشق دوست

ولی در بر دوست مردن نکوست

بخش ۳۶ - در صفت باری تعالی جل جلاله

مرا حیرت از عشق بلبل بود

که حیوان چنین عاشق گل بود

که این حسن را در رخ گل نهاد

که این عاشقی را به بلبل بداد

که این آسمان را به پا کرده است

که این نه طبق را بنا کرده است

که از غره مه را کشاند به سلخ

که این حنظل وصبر راکرده تلخ

که شادی وغم را دهد ره به دل

که گل را برویاند از زیر گل

که زنبور را داده حکمت چنین

که سازد چنین خانه وا نگبین

که پروانه راکرده عاشق به شمع

که در خلق افکنده تفریق وجمع

که درتن دهد جان وگیرد که جان

که نطق و تکلم نهد بر زبان

همه صنعت پاک یزدان بود

که بودو وجود همه زآن بود

بهجز او قلم نیست در دست کس

همه نقش ها کار اوهست وبس

ز صانع به هر صنعتی پی ببر

به تاک و عنب هم پی از می ببر

بخش ۳۷ - در صیدشدن فاخته

به مظلوم ظلمی که ظالم کند

کجا خودبردجان وسالم کند

چو بلبل هلاک ازغم یار گشت

ببین تا که بر فاخته چون گذشت

به ناگاه صیادی آمد به باغ

زهرسو پی صیدی اندر سراغ

بیفتاد چشمش چو برفاخته

که بر سرو بنشسته خود ساخته

کمین کرد و او را بشد روبرو

بینداخت از دور تیری بر او

چو آن تیر آمد برفاخته

سپر شد به پیشش سرفاخته

نگون گشت ناگه ز بالای سرو

بیفتاد و جان داد بر پای سرو

ببین فاخته ز آه بلبل چه دید

ز بس آتشین آه از دل کشید

ز آه دلخسته باید حذر

که بر آسمان می رساند شرر

کس از راه دل آتش افروزدا

دل سنگ خارا از او سوزدا

به در می رود تیر آه از فلک

چون سوزن که بیرون رود از قدک

بخش ۳۸ - درمکافات

یکی خواست کز گل بگیرد گلاب

گل افکنددر دیگ وبر رویش آب

به زیرش همی آتش تیزکرد

به گرمی چوآتش شد آن آب سرد

چو آن آب در دیگ آمد به جوش

صدائی از آن دیگم آمد به گوش

که می گفت آن آب با گل سخن

که ای نازنین چهر نازک بدن

چه کردی که افتاده ای در عذاب

نمی بینم از بهر تو فتح باب

بگفتاگل ای آب آتش مزاج

که ارند عالم به تواحتیاج

من ازخودگناهی ندارم سراغ

ولی چند روزی که بودم به باغ

مرا عاشقی بود بلبل به نام

که او را به من بودعشقی تمام

دمی می شدم گر زچشمش نهان

همی بر فلک می شد از او فغان

نمی گشت یکدم ز پیشم جدا

دل وجان همی کرد بهرم فدا

به شوخی بپایش زدم بسکه خار

مکافاتم این است در روزگار

بخش ۳۹ - مناجات

خدایا بزرگی تو داری و بس

نباشد به غیر از تو کس دادرس

شریکی تو را نیست درکارها

به یکتائیت دارم اقرارها

کنی ابر را بر چمن آبیار

دوباره خزان را کنی نوبهار

برآری ز گل گل ز گل رنگ و بو

به بلبل دهی عشق از حسن او

دهی پشه را بر سرپیل زور

کنی شیر را عاجز از دست مور

ز یک قطره آب منی پروری

بتی گلرخ وبدهیش دلبری

توئی درهمه جا به هر کس عیان

ولی لایرائی ولی لامکان

چه قدرت بودبا خیال وخرد

که آن یا که این ره بسویت برد

توئی آفریننده این وآن

شتر را توئی صاحب وساربان

توگفتی بگوآنچه من گفته ام

ندانم چه میگویم آشفته ام

غرض اینکه درجمع وخرج جهان

تویی باقی و بس نه این و نه آن

بخش ۴۰ - طلب آمرزش از درگاه الهی

الهی به حق نبی و ولی

به جاه محمد (ص) به قرب علی

به حق حسن آن شه غم نصیب

به حقحسین آنشهید غریب

به زین العباد آن شه بی همال

به باقر خداوندجاه وجلال

به صادق کز و گشت نشر علوم

به موسی کاظم شه پاک بوم

به شاه خراسان رضای غریب

به تقی خداوند صبر وشکیب

به حق نقی وحسن کزصفا

شدندی به حق خلق را رهنما

به مهدی هادی امام امم

خداوند جود وسخا وکرم

که شرمندگان را ببخش ومپرس

گنه بندگان را ببخش ومپرس

خصوصا مرا ز آنکه دلخسته ام

به امید لطف تو دلبسته ام

کسی جز تو بخشنده جرم نیست

اگر هست اودرکجا هست وکیست

به غیر ازتو ما را که بخشدگناه

که نبود به غیر از تودیگر آله

بخش سوم

بخش ۱ - لک الحمد یا ذالعلا والکرم : لک الحمد یا ذالعلا والکرم

بخش ۲ - در نعت نبی اکرم صلوات الله علیه : هزارن درودوهزاران سلام

بخش ۳ - درمدح مولای متقیان علی علیه السلام : صفات خدائی همه باعلی است

بخش ۴ - مناجات : کریما غفورا تو دانی که ما

بخش ۵ - مرحبا ای ساقی فرخنده پی : مرحبا ای ساقی فرخنده پی

بخش ۶ - توسل به حضرت اباعبدالله الحسین (ع) : اگر که هیچ به دوران نه طاعت است مرا

بخش ۷ - مناجات : الهی سزاوار ناریم ما

بخش ۸ - درشرح حال خودگوید : اسیر دل کسی چون من مبادا

بخش ۹ - غزل مثنوی : یا خجسته قاصد ای باد صبا

بخش ۱۰ - مناجات : الهی بزرگی بزرگی نما

بخش ۱۱ - در مرثیه حضرت شاهزاده علی اکبر : روایت است که چون ماند سیدالشهدا

بخش ۱۲ - دلبر من با رخ چون آفتاب : دلبر من با رخ چون آفتاب

بخش ۱۳ - در صفت عشق : عشق دانی چیست ترک آرزوست

بخش ۱۴ - مناجات : الهی گناهانم از حد گذشت

بخش ۱۵ - حکایت : یکی چاکر خویش را زد به سر

بخش ۱۶ - تذکر : شبی یاد دارم که جمعی به دشت

بخش ۱۷ - درشرح حال خود گوید : چوعمرم نه وه شد از هفت وهشت

بخش ۱۸ - فی التنبیه : برون رفت از شهر موشی به دشت

بخش ۱۹ - در شرح حال خود گوید : به فردوس استاد منشاد باد

بخش ۲۰ - حکایت : خواست موری تا ز وحدت دم زند

بخش ۲۱ - فی التنبیه : ببین صنع صانع دراعضای خود

بخش ۲۲ - نکته : گر رمد چشمت ندارد در عدد

بخش ۲۳ - حکایت : شنیدم که شیخی به بغداد بود

بخش ۲۴ - مناجات : اگر مست هستم وگر هوشیار

بخش ۲۵ - حکایت : چنان قحط سالی به شیراز شد

بخش ۲۶ - در شکایت از یکی از شاهزادگان : ز شهزاده دارم دلی پر ز درد

بخش ۲۷ - فی التنبیه : نه هر تاجداری بود شهریار

بخش ۲۸ - حکایت : خری باخری گفت در زیر بار

بخش ۲۹ - در پریشان دلی خود گوید : دلی دارم به تنگی چون دل مور

بخش ۳۰ - در اسرار : هر آن نعمتی را که بینی به دهر

بخش ۳۱ - در سر حروف واسماء : سرها اندر حروف است ای پسر

بخش ۳۲ - در تنگدلی خودگوید : دلی تنگ تر دارم از چشم مور

بخش ۳۳ - در زراعت وشرح حال خود : به دهقانی افتدتو را کار اگر

بخش ۳۴ - درباره ریاکاران زاهدنما : گذارند داغی به ران ستور

بخش ۳۵ - مناجات : خدایا توئی خالق کارساز

بخش ۳۶ - فی التنبیه : گرت سیم وزر هست هستی عزیز

بخش ۳۷ - در اسرار حکایت شمع و پروانه : شمع این نوری که بر سر باشدش

بخش ۳۸ - فی التنبیه : به پیری مجوچون جوانی نشاط

بخش ۳۹ - خطاب به ریاکاران زاهد نما : مده زاهدا بیش ازاینم صداع

بخش ۴۰ - فی التنبیه : رفیقان که هستند پیش توجمع

بخش ۴۱ - شکایت از دوستانی ریائی : رفیقی ندیدم که باشد شفیق

بخش ۴۲ - رقعه وعده گیری : ای به خویب یگانه ی آفاق

بخش ۴۳ - در عزای شهیدکرببلا شاه لب تشنه سیدالشهدا : زنگ عصیان ز گریه بزدائید

بخش ۴۴ - حکایت : یکی روز و شب مست بود ازمدام

بخش ۴۵ - یا علی ای محرم یزدان پاک : یا علی ای محرم یزدان پاک

بخش ۴۶ - ای بت مه طلعت پیمان گسل : ای بت مه طلعت پیمان گسل

بخش ۴۷ - در فرق کمال ومال : مرا با کمالی بگفت ازملال

بخش ۴۸ - درجفر : بکن هرچه داری ز یزدان سؤال

بخش ۴۹ - درشکایت : فلک راچه کین باشداز من به دل

بخش ۵۰ - علامت مردخدا : هر کس که نهاده داغ بر دل

بخش ۵۱ - مناجات : الهی ترحم به عبدالذلیل

بخش ۵۲ - حکایت : همان طایری را که خوانند بوم

بخش ۵۳ - مناجات : الهی تو آگاهی از حال من

بخش ۵۴ - در اشکال رمل : یکی فرد وسه زوج لحیان بخوان

بخش ۵۵ - نکته : یکی ریخت گندم به خاک زمین

بخش ۵۶ - حکایت بر سبیل تمثیل : مرد دهقان ریخت تخمی بر زمین

بخش ۵۷ - فی التنبیه : شبی یاددارم که شمع و لگن

بخش ۵۸ - باده عارفانه : ساقی از آن باده گلرنگ ده

بخش ۵۹ - مناجات : خدایا چو بر لب رسد جان من

بخش ۶۰ - حکایت : یکی را که گفتند دارد گناه

بخش ۶۱ - حکایت : شبی رفت دزدی سوی خانه ای

بخش ۶۲ - تذکر : من از زهدان گشته ام گر بری

بخش ۱ - لک الحمد یا ذالعلا والکرم

لک الحمد یا ذالعلا والکرم

لک الشکر یا ذالعطا والنعم

به امر تو بر پا بود نه فلک

ثنا درفلک از تو گوید ملک

ز خاک وز آب وز باد وزنار

که هستند اضداد هم این چهار

چه خوش نقشها آشکارا کنی

عیان لعل از سنگ خارا کنی

دهی در دل سنگ جا شیشه را

به دلها دهی راه اندیشه را

کنی مشک درناف آهو ز خون

ز بحر عنبر اشهب آری برون

رطب اری از نخل واز نحل عسل

عجب بی مثالی عجب بی بدل

شکر آوری از نی و می زتاک

به دست تو بشاد حیات وهلاک

به گوهر دهی پرورش در صدف

یکی را دهی غم یکی را شعف

«ز یک قطره آب منی پروری

بتی گلرخ وبدهیش دلبری»

نشدهیچکس آگه از ذات تو

توشاهی ولیکن همه مات تو

بخش ۲ - در نعت نبی اکرم صلوات الله علیه

هزارن درودوهزاران سلام

ز ما بر رسول ذوی الاحترام

محمد (ص) شهنشاه کون و مکان

که موجود شد از طفیلش جهان

اگر از طفیل محمد نبود

خدا خلق عالم کجا می نمود

طبیب عباد وحبیب خداست

که هر درد را درکف اودواست

دهی هست فردوس از شهر او

بشدخلقت دوزخ از قهر او

قضا وقدر زوزو فرمانبرن

ملایک به درگاه اوچاکرند

همه وصف والشمس از روی اوست

همه شرح واللیل از موی اوست

کسی را که یزدان بود مدح گو

چه قدرت که کس زوکندگفتگو

وی آئینه ای بود یزدان نما

که درخود خدا را نماید به ما

شناسای قدرش علی بود وبس

نه بشناخت اورا دگر هیچ کس

علی را هم اوقدر دانست وبس

ندارد بدین رتبه کس دسترس

بخش ۳ - درمدح مولای متقیان علی علیه السلام

صفات خدائی همه باعلی است

به جز کبریائی همه با علی است

علی هست آئینه حق نما

نمایان شد از روی اوحق به ما

کس آگه نگردید ز اسرار او

که آگه نشدکس ز اسرار هو

علی را نصیری بخواندار خدا

نباشد خدا ونباشد جدا

به جز اینکه یک نقطه زیر وبم است

خدا و جدا را چه فرق از هم است

چه وصف است اگر فاتح خیبر است

ویا آنکه درنده اژدر است

علی چشم یزدان و روی خداست

علی شاهراهی به سوی خداست

خدا را اگر هست نایب مناب

چنان دان که کس نیست جز بوتراب

گر الله را هست قائم مقام

یقین دان که کس نیست جز آن امام

کلید بهشت است در مشت او

چه گفتم کلید است انگشت او

به محشر جلال علی را نگر

هنرهای آل علی را نگر

بخش ۴ - مناجات

کریما غفورا تو دانی که ما

صد ابلیس هستیم در یک عبا

ز ابلیس تلبیس ما برتر است

ز بس نفس ما ملحد وکافر است

گر اوکرد اندر جهان یک خطا

خطا هست در روز وشب کار ما

تو بخشنده هرگناهی وبس

نباشد در این خانه غیر از توکس

کجا روکنم رانیم گر ز در

مگر جز درت هست جای دگر

چو شد عین عفو تو عاصی طلب

مرا کار عصیان بود روز وشب

توانی به من هر چه خواهی کنی

مرا روسفید از سیاهی کنی

مبین برگناهم ضعیفم نگر

به داد ضعیفان رس ای دادگر

چه کم گردد از رحمتت ای رحیم

اگر جا دهی مرمر را در نعیم

سزاوار نارم ولی نارواست

گنه چون ز عبد است وعفوازخداست

به هر جا که ما را دهی جا خوش است

اگر در گلستان وگر آتش است

بخش ۵ - مرحبا ای ساقی فرخنده پی

مرحبا ای ساقی فرخنده پی

خیز واز مینا به ساغر ریز می

ساغری ده تا دماغی تر کنیم

پیش از آن کز چشمه کوثرکنیم

ساقیا ز اندازه بیرون تشنه ایم

ساغری در ده که افزون تشنه ایم

مر مرا در ده می ناب آنقدر

که نه سر دانم ز پا نه پا زسر

خیزو از آن راح روح افزا بیار

تا بریم انده ز دل صهبا بیار

ساقیا خیز و می نابم بده

تا نگشتم خاک از آن آبم بده

زآن شرابم ده که بی خود سازدم

بی خود اندر گوشه ای اندازدم

خودستانی را فراموشم کند

چون غلامان حلقه درگوشم کند

سوی کوی بیخودی راهم دهد

بیخودم سازد وز‌آن جاهم دهد

بی خبر ازجسم وجان سازد مرا

فارغ از رنج جهان سازد مرا

مر مرا بیهوش و لایعقل کند

یک نفس از خود مرا غافل کند

غم برد شادی دهدجان پرورد

آنچنان جانی که ایمان پرورد

ساقی این خود بینی آخر تا به کی

یک زمان کن مر مرا بیخود ز می

نه می پرورده پیرمغان

دختر رز مادر شر باشد آن

ز آن میم ده کز پسش نبود خمار

یعنی از صهبای حب هشت وچار

این چنین می خوش بود در کام من

باد از این می لبالب جام من

بخش ۶ - توسل به حضرت اباعبدالله الحسین (ع)

اگر که هیچ به دوران نه طاعت است مرا

ولیک از توا مید شفاعت است مرا

به روز حشر توئی شافع صغیر وکبیر

ز لطف محو مفرما مرا ز لوح ضمیر

به حق قاسم وعباس وا صغر واکبر

مرا مساز فراموش در صف محشر

به گیر ودار قیامت برس به فریادم

بکن ز آتش دوزخ ز لطف آزادم

مرا به دل نه غمی از گناه خویشتن است

چرا که رحمت حق بیشتر ز جرم من است

نباشد ار چه شب و روز جز گنه کارم

ولی چه غم که خداوندگفته غفارم

بخش ۷ - مناجات

الهی سزاوار ناریم ما

ولی از تو امیدواریم ما

دو چشمی که بینای انوار توست

کجا کی سزوار او نار توست

زبانی که از تو شده شکر گو

کجا باشد آتش سزاوار او

جبینی نباشد سزوار نار

که بس سجده ات کرده لیل ونهار

به سوی تو دستی که گردد دراز

روا نیست کافتد به سوز وگداز

به راه تو پائی که رفته است راه

نشاید به دوزخ کند جایگاه

کسی کو به یاد تو باشد دلش

روا نیست دوزخ کند جایگاه

کسی کو به یاد تو باشد دلش

روا نیست دوزخ شود منزلش

تنی کو به عشقت کند سرکشی

روا نیست او را در آذر کشی

الهی همه ما اسیر توایم

ز پا رفته ودست گیر توایم

همه بندگان و ذلیل توایم

ذلیل وعلیل ودخیل توایم

به ما رحم کن ما ضعیفیم وزار

بزرگی بزرگی کن ای کردگار

بخش ۸ - درشرح حال خودگوید

اسیر دل کسی چون من مبادا

به کس این دل چنین دشمن مبادا

ندانم خود چه کرده ام با دل خویش

که دارد قصد جانم از پس وپیش

کند پیوسته از من گوشه گیری

به روز عاشقی آرد دلیری

رود بر دوش دلدار نهد پای

کند در زلف مشک افشان او جای

پس از چندی که گردد شامه آگه

که غیری را بود درخانه اش ره

نماید رو به درگاه خداوند

دهد او را به حق خویش سوگند

که یارب جز تو کس نبود پناهم

بهدرگاهت اگر چه روسیاهم

ولی مپسند کز بی مهری یار

سیه روئی کشم در پیش دلدار

صبا ناگه به امر پاک یزدان

کند آن زلف مشکین را پریشان

کند دلدار آرایش بهانه

زند ناگه به چین زلف شانه

شود مسکین دلم ناگه نشانه

به پیش ناوک دندان شانه

رود از جان توان هم ازتنش تاب

چنان گردد که ماهی دور از آب

که جا دارم میان مشکو کافور

مرا زخم است و میترسم ز ناسور

فغان کزبخت بد جان وتنم خست

کنون وقت است اگر گیری مرا دست

چنان می دان که گر رستم از این بند

به یکتا کردگار پاک سوگند

که گر جز در برت باشد قرارم

ویا باکس بود غیر از تو کارم

به هر امری که آید از تو فرمان

به هرکاری که رأی توست در آن

اگر کندی کنم با خنجر تیز

مبخشا برمن وخون مرا ریز

به صد نیرنگ آیم پیش دلدار

بگویم با هزاران لابه با یار

که هر جائی دلی گم کرده ام من

به زلف رهزنت پی برده ام من

تو را همچون دلم صددستگیر است

که هر یک درخم زلفت اسیر است

اگر چه بسته زلف دو تایی

نباید داشت امید رهایی

ولی غمگین دلم راشاد فرما

مر و او را ز بند آزاد فرما

ز خاک پای خود ناگاه برکف

دلم راگیرد وگویدمشرف

بخش ۹ - غزل مثنوی

یا خجسته قاصد ای باد صبا

ای توپیک عاشقان با وفا

یک زمان با من وفاداری نمای

عاشقان خسته رایاری نمای

از تو دردعشقبازان را دواست

از تو عاشق را زجانان مژده هاست

مونس شبهای بیداران توئی

محرم اسرار دلداران توئی

ای همای اوج یاری ای صبا

ای تو ما را هدهد شهر سبا

ای صبا ای رازدار عاشقان

ای صبا ای پیک یار عاشقان

ای ز تو جان ها به قالبها روان

ای دمت هر ناتوانی را توان

ای صبوری بخش دلهای فگار

ای شکیب آموز جان بی قرار

ای نشاط انگیز گلهای چمن

ای صفای سرو و روح نسترن

ای صبا ای از تو آسان کارها

مشکلم آسان نمودی بارها

بازگردیده است مشکل کار من

بازافتاده است درگل بار من

ای صبا ای محرم راز نهان

از تومی بینم وفاداری عیان

مشکلی چون پیشم افتاده است پیش

مشکلم آسان نما از لطف خویش

ای صبا ای محرم اسرار من

از کرم بگشا گره از کار من

شوهوادار از وفا در کوی یار

عزم کن سوی دیار آن نگار

هرکجا کاندر یسارت وز یمین

تاجدارانند خاکستر نشین

اشک چشم وآه جان دردناک

آن رسیده تا سمک این تا سماک

ریخته در بر سر دل هر کجا

کار بردل گشته مشکل هر کجا

هر کجا در هر زمین ودرهر مکان

ب رمشام آید زخاکش بویجان

جور وبیداد است هر جا پیشکار

عهد وپیمان است هر جا پرده دار

هر کجا جز جور و بیداد و ستم

چشم مسکین دادخواهان دیده کم

هر کجا پرورگان آن دیار

جز ستم نی با کسیشان هیچ کار

هر کجا بینی به ره در هر قدم

بی دلی افتاده برخاک از ستم

هست هر جا ساکن آن آب وگل

بیوفا و سست عهدوسخت دل

ای صبا آنجاست جای یار من

باشد آن سر منزل دلدارمن

خوبرویانند در آنجا بسی

کافت دین ودلن از هر کسی

دلبرانی چند بینی بی بدل

در جهان هر یک به زیبایی مثل

خوبرویان یمانی خیل خیل

بنگری هر یک چو شعر او سهیل

دلبرانند از یسار و از یمین

هر یک ازخوبی بلای عقل ودین

چشمشان رشک غزالان ختن

زلفشان بر پای مرغ دل رسن

نازنین رویان چو مهر خاوری

نازک اندامان چوگلبرگ تری

هر یک از بالا بلای مرد وزن

سست عهد وسخت دل پیمان شکن

چشمهای مستشان سحر آفرین

پشت های دستشان چون یاسمین

هر یک از رخ رشک خوبان چگل

آفت ایمان بلای جان ودل

لعل جان افزایشان مانندمل

قامت ورخسارشان چون سرو وگل

هر یک از خوبی مه اوج کمال

وه چه ماهی خالی از نقص ووبال

عالمی دیوانه سودایشان

محو پا تا سر ز سر تا پایشان

چشم هر یک بهتر از بادام تر

لعل هر یک خوشتر از قندوشکر

رویشان نیکوتر از گل در بهار

مویشان خوشبوتر از مشک تتار

ماهرویانی پری پیکر همه

پای تا سر رشک نیشکر همه

روی هر یکغیرت باغ ارم

چشم هر یک رشک آهوی حرم

گر نظر گاهی به سوی ما کنند

از نگاهی چاره غمها کنند

در میان آن پریرویان نغز

گوئیا باشد میان پوست مغز

ای صبا ز آن دلربایان برتری است

سرو قدی گلرخی نسرین بری است

گرچه بی رحمند ایشان سر به سر

لیک می باشد یکی بی رحم تر

جفت ابروئی است کز سر تا به ساق

گشته اندر دلبری دردهر طاق

از روش نیکوتر ازکبک دری است

جلوه گر چون طاووس اندر دلبری است

بر رخش افتاده زلف تابدار

گوئیا بر گنج حسنی خفته مار

کی جمالش را دهم نسبت به ماه

مه کجا داردچو او زلف سیاه

مه چو او زلفی ندارد مشکبار

سرو چون قدش ندارد مشک بار

زلف مشکین بر رخش باشد نقاب

گوئیا کاندر سحاب است آفتاب

گر ز رخ گیرد نقاب از دلبری

دل برد از آدم وحور وپری

گر زصورت پرده بر گیرد برد

عقل وهوش وطاقت وصبر وخرد

شانه چون آرد به زلف پر زچین

میبرد قدر و رواج از مشک چین

دارد اندر آسمان دلبری

ماه رویش صدهزاران مشتری

بیندش خورشید اگر روی چو ماه

گردد از وی تا قیامت عذر خواه

آفتاب رویش اندرمو نهان

گشته سنبل نسترن را سایه بان

از رخ زیبا عدوی عقل و دین

از قد وبالا بلای آن واین

طلعتش از حور زیباتر بود

قامتش طوبی لبش کوثر بود

یک نظر گر بیندش نقاش چین

چهره نیکو و زلف پر زچین

توبه از صورتگری دیگر کند

خیر باد عقلو هوش از سر کند

بیندار گلچین رخ همچون گلش

یا که مشکین طره چون سنبلش

پای نگذارد دگر در بوستان

بدهد ازکف دامن صبروتوان

برده چشمش رونق از بادام تر

طعنه از قامت زند بر نیشکر

زلف او دام غزالان ختن

گیسویش بر پای مرغ دل رسن

دین ودل از گیسوان عنبرین

میرباید از یسار و از یمین

گردن دل را بود زلفش کمند

از شکر خندی برد رونق زقند

زلف مشکین را بدوش انداخته

از نگاهی کار دل را ساخته

چشمش اندر دلربائی سحر ساز

قصه زلفش به نیکوئی دراز

جادوی او از فسون ساحری

برده دین ودل ز دست سامری

خنجری باشد ز مژگانش به دست

میکندتاراج دل ازچشم مست

چشم مستش دل ز هشیاران برد

طاقت وصبر ودل و ایمان برد

باشدش برگشته مژگانی سیاه

کش به بخت خویش دارم اشتباه

قامتش در باغ رعنائی چوسرو

کز غمش دارم فغان ها چون تذرو

همچو سرو از قد وچون گل ازعذار

چین زلفش نافه مشک تتار

گل ز رنگ عارضش باشد خجل

سرو ناز از رشک قدش پا به گل

باشدش از خار بر عارض سپند

تاکهازچشم بدش ناید گزند

میکندیکدم ز لعل آبدار

صد چواعجاز مسیحا آشکار

ازلب اعجاز مسیحا میکند

از دمی صدمرده احیا میکند

تنگتر دارد دهان از چشم مور

لب چوکوثر دارد وطلعت چوحور

دست او رنگین ولی نه از حناست

بلکه ازخون دل مسکین ماست

دستش از خون دلستم لاله گون

لاله را از دست اودل گشته خون

دست بسیار است اگر بالای دست

زیر دست اوست دست هر که هست

حیرتی دارم از او گاه سخن

در دهانش زآنکه نی راه سخن

خاک ودل در پیش او یکسان بود

آفت ایمان بلای جان بود

هیچش از دل خستگان نبود خبر

نیستش برحال مشتاقان نظر

جز جفاکاریش نبودهیچ کار

عهد وپیمان ندارد اعتبار

گوش او نشنیده از حرف وفا

هیچ کارش نیست جز جور و جفا

گرچه باشد صد هزارش دستگیر

در کمند گیسویش هر یک اسیر

لیک نی غیر از منش یاری دگر

نیست دکانش به بازاری دگر

گرچه باشد عاشق اوصدهزار

با یکی چون من نباشد لیک یار

خلقی او راهمچو من گر مایلند

چون من ار شهری به دلبر مایلند

با کسی جز من سرو کاریش نیست

غیر من اندر جهان یاریش نیست

گرچه دارد عالمی چون من اسیر

از زن واز مرد و از برنا وپیر

با کسش لیکن نباشد التفات

باشدش با من نیش اما ثبات

دامن از گلبرگ دارد پاک تر

هر دمم ازهجر اوغمناک تر

ای صبا ای پیک مشتاقان زار

از وفا یکدم به حرفم گوشدار

آن مه نامهربان یار من است

کاینچنین در دلربائی پر فن است

اوست کزعشقش نیم درجانقرار

عشق ازین افزون کندبا جان زار

از تبسم های همچون قند خویش

وزحلاوت های شکر خندخویش

در مذاقم کرده شکر را چوزهر

کرده عشق اومرا رسوای دهر

اوست کز هجرش نه خور دارم نه خواب

از دل وجانم ربوده صبرو تاب

صرصر غم آه افسردم چراغ

آتش هجرم به دل بنهاده داغ

از می غم شد مرا لبریز جام

وز شرنگ هجر گشتم تلخ کام

اوست کاندر دل غمش بنهفته ام

همچومویش روز و شب آشفته ام

برده خوابم با دو چشم نیمخواب

برده تابم با دوزلف پر زتاب

از فراق طلعت دلجوی خویش

کرده روزم را سیه چون موی خویش

با دلم کرد آنچه رویش درجهان

کرده کی مهتاب تابان با کتان

اوست کزعشقش چنینم خوار وزار

وز غمش گریان چو ابرم دربهار

با دوچشم نیخواب از یکنظر

برده صبرم از دل وهوشم ز سر

او بود کز عشق رویچون گلش

وز پریشان طره چون سنبلش

همچوگل هر دم کنم عزم خزان

سنبل آسا تیره بختم در جهان

از هلال ابروان وزلف وخال

قامتم راکرده خم همچون هلال

اوست کزمن برده آرام وتوان

کرده پیش تیر هجرانم نشان

برده صبرم از دل و از کف دلم

ز آن بود دستم به سر پا در گلم

اوست کز هجران رویش ماه وسال

نیستم کاری به غیر از آه ونال

گشته رویم کاهی از رنگ گلش

در شکنجم ار شکنج سنبلش

اوست کز کف دامن صبرم ربود

بر رخم عشقش در حسرت گشود

برده از آندم که عقل وهوش من

پند کس را نیست ره درگوش من

بسکه نامد لطفی از جانان پدید

عشق کارم را به رسوائی کشید

اوبودکز چشم مخمور سیاه

او بود کز نرگس جادونگاه

هر زمان با شیوه های دلفریب

می برداز کف دل واز دل شکیب

اوست کز کف برده آرام مرا

جای می پر کرده خون جام مرا

با نگاهی برده است از کفدلم

عشق او آمیخته است اندرگلم

سر پر از سودایم از گیسوی او

روز وشب آشفته ام چون موی او

بسکه سودا باشدم اندر دماغ

نیست هیچم شوق سوی راغ و باغ

از غم آن دلبر پر ناز وخشم

جوی خوندارم روان از بحر چشم

گه مرا بیگانه گاهی آشناست

گه جفا کار است گاهی با وفاست

آری آری رسم جانان این بود

گاهی اورا مهر وگاهی کین بود

ای صبا ای قاصد دلدار من

ای زتو آسان همه دشوار من

چون که دلدار مرا بشناختی

نرد یاری را چو بااو باختی

با ادب نه رخ به خاک پای او

ده چو جان در سینه خود جای او

کن زمن اورا سلامی بی ریا

از من مسکین رسان او را دعا

گردچون پروانه بر گرد سرش

چون غلامان است پس اندر برش

بر تو ندهد تا که اذن اندر سخن

ای صبا با ومگو حرفی زمن

زآنکه این رفتار دور است از ادب

بی ادب را جان رسد هر دم به لب

از تو چون پرسد بگو نام توچیست

چیست کارت گو به من کارت ز کیست

عرض کن پس با زبان عجز ونال

کی ز نیکوئی به دوران بی مثال

باشدم پیغامی از دلداده ای

رفته از دستی ز پا افتاده ای

بر سر راه طلب بنشسته ای

در ز شادی بررخ خودبسته ای

همچوزلف مهوشان آشفته ای

بخت بد هر روز وهر شب خفته ای

بیکسی بی مونسی خونین دلی

کار دل را کرده برخود مشکلی

جان ز هجر روی جانان داده ای

در زغم بر روی خود بگشاده ای

دامن دین ودل از کف رفته ای

از فراق یک مه دو هفته ای

در بیابان وفا گم گشته ای

در به خون خویشتن آغشته ای

دل فکاری بی کسی از جان به جان

داغدار از گل عذاری لاله سان

ز آشنایان در جهان بیگانه ای

از شراب عاشقی دیوانه ای

پادشاهی لیک در ملک جنون

در علوم عشقبازی ذوالفنون

از می عشق بتان لایعقلی

داده از کف دامن دین ودلی

سر خوشی از جام عشق دلبری

بسته ای در دام عشق دلبری

ای صبا آن دلبر شیرین کلام

گر بپرسد از تو کو دارد چه نام

با ادب بگشا زبان اندر سخن

با زبانی پر ز لابه عرض کن

نام او باشد (بلند اقبال) و هست

از غم عشق تو لیکن خوار و پست

نقد جان در پای جانان باخته

خویش را از عشق رسوا ساخته

آنکه بر دل داغ دارد لاله رسان

از فراق گلعذاری در جهان

داده از عشق لبی خوشتر ز نوش

جان ودل صبر وتوان وعقل وهوش

از جهان یکبارگی پوشیده چشم

بسته دل بر دلبری پر ناز وخشم

آنکه بی جانان به جان باشد ز جان

از غم هجران به جان باشد زجان

سال و مه سازد به اندوه فراق

روز و شب سوزد ز درد اشتیاق

در دل مسکین شکسته خارها

از غم هجران گل رخسارها

صد هزارش شکوه از جانان بود

صد هزارش درد بی درمان بود

روز و شب جز غصه یاری نیستش

با کسی جز یار کسی نیستش

بخت از او برگشته چون مژگان یار

تیره روز اوست چون زلف نگار

آنکه جز غم روز وشب یاریش نیست

غیر زاری سال و مه کاریش نیست

کس به روز او مبادا درجهان

خون جگر آشفته دل بی خانمان

از تو چون پرسد تو را پیغام چیست

سوی من پیغام آن ناکام چیست

ای صبا از من بگو با آن نگار

از زبان من به زاری عرضه دار

کای بت دیر آشنای زود رنج

از ذقن چون سیب و از غبغب ترنج

ای مه نامهربان عهد سست

گرچه نی حسن ووفا با هم درست

گرچه رسم دلبران جور وجفاست

مذهب ایشان ز مذهبها جداست

لیک بالله طاقتم گردیده طاق

از غم هجران و اندوه فراق

طاقت هجران نیم دیگر بتا

من مسلمانم نیم کافر بتا

بیش از این از هجر خود زارم مخواه

زار وافگار ودل آزارم مخواه

زرد شد رویم چو زر اندر فراق

رحمی آخر ای نگار سیم ساق

چند باشد تیره روزم همچو شب

چند باشم هر شب اندر تاب و تب

آخر ای بی رحم یار سنگدل

ای ز رخسارت مه تابان خجل

من مسلمانم نه گبر وبت پرست

رحمی آخر از جفا بردار دست

خوردوخوابم نیست دور از دوری تو

صبر وتابم نی زهجر موی تو

نیست جز ذکر توام کاری دگر

نیست جز فکر توام یاری دگر

آنچه هجرت میکند با جانم آه

برق سوزان کی کند با مشک کاه

دل مسوزانم ز هجران بیش ازین

خانه خود را مسوزان بیش از این

برده هجران تو از من صبر وتاب

صبر وتابم نه همی بل خورد وخواب

هجرت از من برد آرام وتوان

آشکارا و نهان برد این وآن

آنچه هجران توام با جان کند

کی به خرمن آتش سوزان کند

الامان از درد هجران الامان

الامان از هجر جانان الامان

زآتش غم چون سمندر سوختم

شمع سان از پای تا سر سوختم

زهر غم پر کرد جامم را فراق

تلخ کردافسوس کامم را فراق

همچو من کامش الهی تلخ باد

غره عمرش به دوران سلخ باد

هجر رویت آتشی افروخته

جسم وجانم را سراسر سوخته

ای ستمگر یا ربی پروای من

از فنون دلبری دانای من

گشته ام از دوریت زار و نزار

نیستم جز استخوان تشریح وار

از فراق روی ومویت ای صنم

از غم روی نکویت ای صنم

جز فغان نی هیچ کارم روز و شب

غیر غم کس نیست یارم روز وشب

گر مسلمان کس وگر کافر بود

هر جفا را آخری آخر بود

آخر ای بی رحم دلبر چون شود

ای نگار ماه پیکر چون شود

گر کنی رحمی به حال زار من

رحمی آری بر دل افگار من

از کمند غم خلاصی بخشیم

از غم عالم خلاصی بخشیم

درد بی درمان مرا درمان کنی

فارغم از محنت هجران کنی

من از آن روزی که دل را دادمت

د رکمند بندگی افتادمت

از تو صد امید بود اندر دلم

وه یکی ز آن صد نیامد حاصلم

تخم مهرت را چو در دل کاشم

از تو صد امید یاری داشتم

در جهان هر چند ناکامم ز تو

پر ز زهر غم بود جامم ز تو

از تو باز امید من یاری بود

از توام امید دلداری بود

گر ز ناکامی چو فرهادم ز تو

همچو فرهاد ار چه ناشادم ز تو

باز ای شیرین شمایل یار من

ای ستمگر دلبر عیار من

از توام امید یاریهاستی

از توام امیدواریهاستی

از توام امیدها در دل بود

گرچه می دانم که بیحاصل بود

گرچه کامم بی تو تلخ آمد زغم

غره عمرم به سلخ آمد ز غم

هجر رویت گرچه برد از من توان

کردپیش تیر اندوهم نشان

باز دارم لیک امید و صال

گرچه می دانم بود امری محال

سخت دل ای دلربای عهد سست

عهدها با من نمودی از نخست

لافها با من زدی از دوستی

خود بده انصاف این نیکوستی

کز فراقت نالم اندر روز وشب

روز و شب باشم ز غم در تاب و تب

می نگفتی از وفا کامت دهم

از شراب وصل خود جامت دهم

خوب کام دل مرا کردی روا

بارک الله بارک الله مرحبا

آنهمه یار لاف توچه شد

آنهمه لاف گزاف توچه شد

گفتی از وصلت نمایم کامران

سازمت از کامرانی شادمان

چون شد آن عهد وفاداری تو

چون شد آن آئین دلداری تو

مهر تو با من چه شد کاینسان کنون

از غمت گردد دلم هر لحظه خون

چون شد آن عهد وفا ای بی وفا

کت کنون نی جز جفا ای بی وفا

بسکه سودا دارم از گیسوی تو

بسکه دارم شوق وصل روی تو

گاه میگویم چو قیس عامری

آن ز جان از دوری لیلی بری

از غمت ای دلبر پرناز و خشم

پوشم از بیگانه وازخویش چشم

جویم از اهل جهان بیگانگی

شیوه خود را کنم دیوانگی

از غم دل روی در صحرا کنم

رفته در ویرانه ای مأوا کنم

برکنم دل از جهان واهل آن

چندی از اهل جهان گردم نهان

جای در ویرانه ای سازم چو بوم

سوزم وسازم ز بخت تار شوم

با دد ودام و سباع ووحش و طیر

خو کنم چندی در این ویرانه دیر

از غم دوران مگر فارغ شوم

خوش بود از غم اگر فارغ شوم

باز گویم این طریق عقل نیست

این حکایت ها ندانم بهر چیست

این نه راه و رسم دانائی بود

باعث صد گونه رسوائی بود

کی چنین کاری نماید عاقلی

غیر بدنامی ندارد حاصلی

هر که در دل عشق جانان باشدش

صبر می باید به هجران باشدش

لازم عاشق غم جانان بود

گاه وصل است و گهی هجران بود

خون دل باید خورد عاشق مدام

عاشقان را خون دل باید به جام

صبر باید عاشق از هجران کند

جان نثار حضرت جانان کند

گاه میگویم که من گر عاشقم

گر به آن یار ستمگر عاشقم

شیوه ام باید که شیدائی بود

از چه پروایم ز رسوائی بود

عاشق از رسوائیش پروای نیست

آنکه عاشق هست ورسوا نیست کیست

نیست کس عاشق نی ار از ننگ دور

ننگ از عشق است صد فرسنگ دور

عاشقان را نیست غم از ننگ ونام

هستشان صهبای رسوائی به جام

بازگویم گو که خود شیدا شوم

نیست غم تنها اگر رسوا شوم

همچو وامق شهره اندر روزگار

گر شوم از عشق آن عذرا عذار

زاین سبب در دل جوی غم نیستم

یک جوی غم در دوعالم نیستم

لیک ترسم کآن مه نامهربان

گردد از این کار رسوای جهان

یار میترسم شود رسوا چو من

نامش افتد بر زبان مردوزن

شهره آفاق گردد زآن سبب

ز این سبب هر دم رسد جانم به لب

خوشتر آن باشد که باغم سر کنم

خو بههجر آن پری پیکر کنم

باز هم چندی کنم خوبا فراق

سوزم وسازم به درداشتیاق

باز گویم نی دلم از سنگ وروست

دیگرم کو طاقت هجران دوست

نی ز سنگ ورو بود از خون دلم

نیست از یک قطره خون افزون دلم

چون کند اندرجهان یک قطره دم

با دو صد محنت هزار اندوه وغم

طاقت از هجران نیارم بیش از این

صبر بی جانان ندارم بیش از این

ای صبا ای از توام آرام جان

ای توام آرام جان ناتوان

آیدش ز این گفته ها گردرد سر

قصه کوته کن سخن را مختصر

همچو دل در پهلویش بنشین دمی

مر اگر ز این گفته ها دارد غمی

یار را با خویشتن دمساز کن

لب سوی او بر نصیحت باز کن

کای ستمگر تا به کی جور وجفا

میکنی با عاشقان با وفا

کین عشاق از چه باشد در دلت

خود بگو از این چه آید حاصلت

جور بر عشاق خونین دل مکن

کار بر ایشان دگر مشکل مکن

بیش از این بر عاشقان مپسند کین

جور و کین کم کن بهایشان بعد از این

از جفا کاری بکش دست ای نگار

رحمی اور بر دل از عشاق زار

خون مکن دل عاشقان زار را

زآن مکن خرم دل اغیار را

بیش از این جور ای بت شیرین مکن

بعد از این شبدیز کین را زین مکن

عاشقان را گرچه دل خونکرده ای

زآنچه بتوان کرد افزون کرده ای

لیک دیگر از جفاکش دست خویش

جور با ایشان مکن ز این پس چو پیش

زآنکه ترسم ای بت بیدادگر

بی دلی آهی کشد از دل سحر

از ستمکاری وبیدادت شبی

بر زبان آرد غریبی یا ربی

روکندبیچاره ای بر آسمان

راز گوید با خدای خود نهان

از جفا وجور تو ای سنگدل

بی کسی آهی کشد ازتنگدل

آه ناکرده خدای آسمان

گلشن حسن تورا آید خزان

صرصر غم خامشت سازد چراغ

از می حسمنت تهی گرددایاغ

ای صبا با صد هزاران عجز ونال

از برای او بیاور این مثال

شد زملکخود چو درکرمانشهان

منزل شیرین شه شیرین لبان

گشت خسروز این حکایت باخبر

پای را نشناخت از شادی ز سر

کرد آهنگ مقام یار خویش

شد به طوف کعبه دلدار خویش

چون عنان بگشاد سوی دشت شاه

خاک ره آمد حجاب مهر وماه

روز وشب صحرا به صحرا تاختی

گاه صیدی درکمند انداختی

تا که شد نزدیک قصر آن نگار

با دلی خورسن از دیدار یار

پس خبر دادندشیرین را ازآن

کاینکت پرویز آمد میهمان

دولتی بی محنت امد در برت

سایه افکن شدهمائی بر سرت

گفت تا از بهر شه خرگه زنند

در برون قصر جای شه کنند

پس بپا کردند ز اطلس خرگهی

وه ه خرگه چون فلک شه چون مه ی

اندر آن خرگاه اطلس جای کرد

مه در این طاق مقرنس جای کرد

گفت تا بر روی شه بندنددر

شاه را سازند ازین غم خون جگر

قصر را شیرین چومحکم در به بست

دل بر خسروچوعهداو شکست

در برشه گشت دل زاین غصه خون

خون دل از دیده اش آمدبرون

رود خون از چشم خود جاری نمود

رخ ز خون دیده گلناری نمود

روی خودرا جانب شاپور کرد

با دلی پر ناله جانی پر زدرد

گفت روز هر که عاشق هست تار

یا همین روز من مسکین زار

آنچه با من از جفا شیرین کند

هر که عاشق یار با اواین کند

یا همین یار من استی بی وفا

یا همین یار مرا نی جز جفا

هرکه را بیدادگر یاری بود

در دلش اندوه دلداری بود

از جفای یار زار است این چنین

صبح او چون شام تار است این چنین

یا ز جور یار من زارم همین

روزتاری همچو شب دارم همین

هر که عاشق هست دایم تلخ کام

زهر غم جای میش باشد به جام

یا همین تلخ است از غم کام من

یا همین زهر است اندرجام من

هر که دارد دلبری پرخشم وکین

همچوشیرین ترش روئی نازنین

روز و شب چون زلف یار آشفته است

خانه دل را ز شادی رفته است

یا همین آشفته ام من روز وشب

دل به رنج افکنده ام جان در تعب

گفت شاپور ای شه فرخنده فر

ای مرا خاک رهت کحل بصر

ای شهنشاه ملایک پاسبان

ای غلام درگهت شاهنشهان

خون جگر از یار بودن تا به کی

وز غمش خونبار بودن تا به کی

تلخ کامیت ز شیرین بهر چیست

گرچه شیرین است اما به ز کیست

باشد اندر ملک اصفاهان مهی

حور پیکر دلبری تابان مهی

نام نیکویش همین نی شکر است

پای تا سر خوشتر از نیشکر است

خوشتر از این نیست تدبیر دگر

کت کنی یاری به شکر لب شکر

تا مگر شیرین کشد دست از جفا

پا نهد در حلقه مهر ووفا

چاره غیر از تیشه بهر خاره نیست

جور شیرین را به جز این چاره نیست

بسکه وصف شکر از خوبی نمود

صبر وطاقت از دل خسروربود

داد فرمان تا عنان داران خویش

راه ملک اصفهان گیرند پیش

از جفا وجوریار آن شهریار

با دلی نومید از دیدار یار

شد به عزم ملک اصفاهان سوار

گشت برکوهی مه تابان سوار

رو به سوی ملک اصفاهان نهاد

لیک دل را در بر جانان نهاد

رهنما شد سوی شکر گر دلش

عشق شیرین باز بوداندر دلش

روز و شب طی منازل کرد ورفت

غصه دوری دلبر خورد ورفت

قصه کوته چون به اصفاهان رسید

چون به طرف کعبه جانان رسید

از لب لعل شکرخای شکر

سیر شد آن شه زحلوای شکر

از شراب وصل او کردی بهجام

از مدام لعل اوخوردی مدام

می نبودیشاه را در روزوشب

هیچ کاری غیر شادی و طرب

پر بدش از باده مینای وصال

روز وشب سرخوش زصهبای وصال

فارغ از درد وغم ورنج ومحن

با شکر لب شیرین سخن

صبح تا شام آن شه فرخنده فر

غیر شادی می نبدکارش دگر

لیک دلرخصت به خسرو می نداد

کوبردیکباره شیرین را زیاد

گرچه شکر بودشیرینش نبود

چون به بردلدار شیرینش نبود

آری آنکو پا نهد دردام عشق

تر کندلب گه گهی از جام عشق

کی زکف دامان دلبر را دهد

مشکل از دامش به آسانی رهد

شد چو ز این کردارها شیرین خبر

زآتش غم سوخت از پا تا بسر

در برش زاین ماجرا دل گشت خون

شدزخون دیده رویش لاله گون

گشت کاهی روی خوشتر از گلش

نشئه رفت از لعل مانند ملش

از دلش صبر وسکون محمل ببست

دامن تاب و توانش شد زدست

سنبل مشکینش افتادی ز تاب

هم لب چون لعل اواز رنگ وآب

دیگرش پروای خودداری نماند

عشق کارش را به رسوائی رساند

کرد دور از تن پرندوپرنیان

آمد از غیرت زجان خودبه جان

جامه های نیلگون دربرکشید

معجر نیلی ز غم بر سرکشید

آری آری آنکه باشد سوگوار

با پرند وپرنیان دارد چه کار

جامه نیلی به بر بایدکند

خاک غم هر دم بهسر باید کند

ریخت خوناب جگر از چشم تر

با دلی پر خون وجانی پر شرر

گفت آوخ روزگارم تا رشد

از کفم چون دامن دلدار شد

بسکه ازهجرش نمودم خون جگر

رفت وخوافکند خسروبا شکر

در دلش آه مرا تأثیر نیست

چون کنم خود کرده را تدبیر نیست

کاش آنروزی که شد مهمان من

غیر زهر غم نخورداز خوان من

باده حسرت به جامش ریختم

زهر جان فرسا به کامش ریختم

در به روی اونمی بستم دگر

خاطر او رانمی خستم دگر

آنهمه با او نکردم کاش کین

نیست‌آری حاصل آن غیر از این

در برش ز اندوه وغم دل گشت ریش

شد پشیمان از جفا و جور خویش

ترسم ای شیرین شمایل یار من

هم شکر لب هم شکر گفتار من

هم تو از بس جورو کین داری روا

روز وشب با عاشقان با وفا

عاقبت روزی پشیمانت کند

وز پشیمانی پریشانت کند

ای صبا رحمی نیاورد ار ز پند

پندهایت گر نیامد سودمند

تا که شاید بر سر رحم آید او

زنگ جورو کین ز دل بزداید او

پس بده سوگندی آن یار مرا

آن ستمگر یار عیار مرا

کای مه بی مهر از جور و جفای

دست کوته کن به حق آن خدای

کانس وجن خوانند او را کردگار

صبح روشن آفریدو شام تار

هم منزه ذات پاکش از ازل

هم مبرا از نقایص وازخلل

نی شریکش درجهان وواحد است

لایزال و لم یلد لم یولداست

آنکه از بسیاری لطف وکرم

چون توئی موجود آورد از عدم

قامتت را به ز نیشکر نمود

گیسویت را رشک مشک تر نمود

لاله را کرد از جمالت منفعل

سرو را از رشک قدت پا به گل

دادت از خوبی لبی خوشت ز قند

گیسوئی پر پیچ وخم همچون کمند

صدهزاران دل به هر مویت اسیر

کردازمردوزن وبرنا وپیر

کردت از قد سروی و از رخ مهی

ساختت در کشور خوبی شهی

کاینقدر با ما مکن جور و جفا

شیوه خود را نما مهر ووفا

برجفای اهل دل مایل مشو

باعث خون من بی دل مشو

درشکست عاشق بی دل مکوش

بیش از این در امر بی حاصل مکوش

هم نیامد گر که سوگندت به کار

باز نارود ار به دل رحم آن نگار

خوان ز سعدی آن به دوران بی بدل

ای صبا از بهرش این شیرین غزل

ای که رحمت می نیاید برمنت

آفرین بر جان ورحمت برتنت

قامتت گویم که دلبند است وخوب

یا سخن یا آمدن یا رفتنت

شرمش از روی تو آید آفتاب

کاندر آید بامداد از روزنت

حسن واندامت نمیگویم بشرح

خود حکایت میکند پیراهنت

ای که سر تا پایت از گل خرمنی است

رحمتی کن برگدای خرمنت

ماه رویا مهربانی پیشه کن

سیرتی چون صورت مستحسنت

ای جمال کعبه روئی باز کن

تا طوافی میکنم پیرامنت

دست گیر این پنج روزم در حیات

تا نگیرم درقیامت دامنت

عزم دارم کز دلت بیرون کنم

واندرون جان بسازم مسکنت

گربه تیغ ای دلبر فرخنده پی

بند از بندم خدا سازی چونی

از توحاشا ناله از دل بر کشم

یا لباس مهرت از تن درکشم

من نگویم آن مکن یا این بکن

هر چه خود خواهی ز مهر وکین بکن

شهرتی داردمیان مرد و زن

کآورد اندوه وغم طول سخن

نیست چون این قصه را هیچ انتها

پس سخن را ختم کردم بر دعا

بخش ۱۰ - مناجات

الهی بزرگی بزرگی نما

همی رحم و رأفت بفرما به ما

نداریم چیزی جز اعمال زشت

چه زشتیم وخواهیم حور وبهشت

چو نام توغفار شد ز آن سبب

همه کار ما شد گنه روز و شب

شودلطفت ار شامل حال ما

بلندی کندبخت واقبال ما

خدایا گنه بخش غیر از توکیست

مرا اعتقاد اینکه کس جز تو نیست

سزای عمل های ما آتش است

در آتش خوشیم ار تو را زآن خوش است

خدایا تو نیکی کن ار ما بدیم

زرحمت بفرما قبول ار ردیم

ضعیفیم وزار ای خدای قوی

چه باک از معین ضعیفان شوی

تو خودگفتی ای کردگار مجید

که ازما نگردد کسی ناامید

به فرمان توهستم امیدوار

چه باک ار گناهم بود بی شمار

به محشر مده شرمساری به ما

بده مژده رستگاری به ما

بخش ۱۱ - در مرثیه حضرت شاهزاده علی اکبر

روایت است که چون ماند سیدالشهدا

میان قوم ستم پیشه بی کس وتنها

به جا نماند ز یاران او کس دیگر

به جز جوان دو نه ساله اش علی اکبر

بخواست تا که به میدان کارزار رود

به جنگ قوم جفا جوی نابکار رود

چو دید شبه رسول خدا علی اکبر

که عزم رفتن میدان نموده است پدر

ز اشک دیده بسی در ز نوک مژگان سفت

بشاه تشنه لبان با دو چشم گریان گفت

که اف به غیرت من باد و بر جوانی من

مباد بی تو دمی عمر و زندگانی من

کجا رواست که من زنده تو شهید شوی

شهید تشنه لب از کینه یزید شوی

بگوی اذن که در خدمت تو سربازم

بخاک پای عزیز تو سر فدا سازم

ز سوز این سخنان شد به گریه شاه شهید

به گوش پرده نشینان صدای گریه رسید

سکینه خواهر مظلومه اش دوید برون

ز دیده کرد روان صد هزار دجله خون

بگریه گفت که این شور و اضطراب از چیست؟!

تو هم به مطلب خود می رسی شتاب از چیست؟!

برادرم ز فراق تو طاقتم طاق است

بروزگار دمی بی تو زیستن شاق است

ندانم از غم هجرت به دل چه چاره کنم

چو غنچه بی گل روی تو جامه پاره کنم

قسم بجان تو کز جان خود بجانم من

مرو که بی تو صبوری نمی توانم من

چو اهل بیت طهارت به گریه و شیون

یکان یکان بنمودند منعش از رفتن

که نوجوانی و کامی ندیده ای به جهان

خدای را بگذر ز این سفر مرو میدان

بیا و رحم به احوال ما غریبان کن

ترحمی به دل زار غم نصیبان کن

فتاد با دل پر خون به دست و پای پدر

زبان گشود و چنین گفت با دو دیده تر

که از چه منع کنند اهل بیتم از رفتن

مگر که قابل قربانیت نباشم من

نگه به روی تو آخر نفس چرا نکنم

به خاک پای توام از چه ره فدا نکنم

مگر نه قابل دامان تو بود سر من

ز صدر زین بزمین اوفتد چو پیکر من

خدای را بدم اذن رفتن میدان

که تا به راه تو سربازم و سپارم جان

پدر چو دید پسر عزم آخرت دارد

به شوق دیدن جدش ز دیده خون بارد

به آه و ناله شهنشاه تشنه لب ناچار

بداد رخصت حربش به لشکر کفار

به اهل بیت بفرمود دست از او دارید

سلاح بهر تن ناز پرورش آرید

که برده شوق شهادت ورا قرار از دل

کنم چه چاره که بر آخرت بود مایل

یکی به گریه سلاح از برایش آوردی

یکی بسر زد و حیف از جوانیش خوردی

یکی به خاطر محزون و با دل پر درد

برای گیسوی او عطر و شانه می آورد

یکی بر آتش غم سوخت خویش را چو سپند

که تا ز چشم بد او در امان بود ز گزند

روایت است که با دست خویش شاه شهید

سلاح بر تن فرزند خویش پوشانید

سوار شد چو به اسب عقاب آن سرور

رکابش مادر گرفت پس عنان خواهر

چو شاهزاده بمیدان رزم گشت پدید

شد از فروغ رخش تیره طلعت خورشید

سپاه کفر بدیدند نوجوانی را

به قد صنوبری از چهره ارغوانی را

به رو فتاده دو گیسویش از یسار و یمین

چو سنبلی که زند سایه بر سر نسرین

نرسته سبزه خط گرد چشمه نوشش

کشیده ابروی پیوسته تا بنا گوشش

هنوز هاله ندیده است ماه تابانش

گذر نموده ز جوشن سیاه مژگانش

چو عابدین ستم کش دو چشم او بیمار

چو بخت زینب غمدیده گیسوانش تار

خمیده ابروی او همچو قامت بابش

ز قحط آب بخشکیده شکر نابش

ز دیدن رخ نورانیش ز قوم شریر

بلند گشت بر افلاک ناله تکبیر

ز پای تا سر او جمله محو پا تا سر

تبارک الله گویان ز صنعت داور

چو روزگار خود آن کافران بر آشفتند

به ابن سعد ستم پیشه با فغان گفتند

که این جوان که به میدان رزم آمده کیست؟!

که کس بطلعت و شوکت چو او مصور نیست؟! 

فرشته ای است همانا به صورت آدم

که آدمی نه چنین آمده است در عالم

به رزم این گل بستان کیست آمده است؟!

سرور بخش دل و جان کیست کامده است؟!

که باشد او که فرستی بجنگ او ما را

رضا مشو که شود کشته ای دل از خارا

چو ابن سعد ستم پیشه نیک درنگریست

ز غم به آن همه سنگین دلی که داشت گریست

صدا بلند نمود و بگفت با لشکر

که هست شبه رسول خدا علی اکبر

یقین که کار بسی بر حسین آمده تنگ

که نور دیده خود را روانه کرده بجنگ

چو شیر بچه یزدان میان میدان شد

عنان کشید و به آن قوم دون رجز خوان شد

طلب نمود مبارز هر آنچه از ایشان

کسی ز لشکر کفار نامدش میدان

ببرد دست و کشید از نیام خود شمشیر

نمود حمله ز هر سو به آن گروه شریر

به هر طرف که توجه نمود از کفار

ز کشته پشته همی ساخت از یمین و یسار

از آن گروه جفا جوی کافر ناپاک

فکنده بود صد و بیست تن به خاک هلاک

که تشنه کامی شهزاده گشت آه شدید

هم از محاربه هم از حرارت خورشید

چه گویم آه که با کام خشک و دیده تر

نمود جهد و رسانید خویش را به پدر

فتاد با مژه خاک از ره پدر می رُفت

به آه و ناله به آن شاه تشنه لب می گفت

که ای پدر ز تف تشنگی هلاکم وای

ز تشنگی جگرم سوخت چاره ای فرمای

بدان رسیده که از تشنگی نمایم غش

کنون هلاک شوم ای پدر ز سوز عطش

شنید شاه شهید از پسر چو این سخنان

چنان گریست که گویی سحاب در نیسان

به برکشید چو جان پس سرور جانش را

گذاشت در دهن خشک خود زبانش را

که ای سرور دل و جان و پاره جگرم

کنم چه چاره، تو از من، من از تو تشنه ترم

گذاشت در دهن خشک وی بدیده تر

ز لطف داده بدش خاتمی که پیغمبر

به ناله گفت: که ای روشنی دیده من

تسلی دل زار ستم رسیده من

برو به جنگ که اینک شراب از کوثر

بنوشی از کف جدت کَنَنده خیبر

زخدمت پدر خود به چشم خون آلود

دوباره جانب میدان معاودت فرمود

طلب نمود مبارز از آن سپاه شریر

بسی بیامد و شد کشته از دم شمشیر

هر انکه را به کمر تیغ زد دو نیمش کرد

ز پشت مرکب خود واصل جحیمش کرد

چو حمله کرد به آن قوم کافر گمراه

فکند شصت نفر را به روی خاک سیاه

ز کشته بس که از آن قوم پشته ها افتاد

بلند گشت به هفتم سپهرشان فریاد

چو این مشاهده بنمود ابن سعد لعین

چنین بگفت به آن قوم کافر بی دین

که ای جماعت این بیشتر ز طفلی نیست

دهید زحمت بی جا به خویشتن از چیست

دو ده هزار شمایید و او بود تنها

ز کینه نخل قدش را در آورید از پا

بر او تمام به یکباره حمله آوردند

هر آنچه جور برآمد ز دستشان کردند

یکی به خنجر بران و دیگری با تیر

یکی به نیزه یکی آه با دم شمشیر

چنان ز کینه نمودند پاره پاره تنش

که شد چو سرخ مشبک سلاح بر بدنش

ز بس که تیر همی خورده بود اسب عقاب

عقاب بال و پر آورده بود همچو عقاب

ولی به آن بدن چاک چاک با ایشان

هنوز جنگ همی کرد همچو شیر ژیان

که منقذ پسر مره آن سگ کافر

فکند تیغ به فرق شریف آن سرور

چنان شکافت سرش را به تیغ آن بی دین

که اوفتاد به روی و سرش رسید زمین

چو دید مرکب طاقت ز کینه گشتش پی

گرفت یال عقاب و عنان گذاشت به وی

عقاب دید چو گردید صاحبش بی جان

نهاد روی به صحرا و بردش از میدان

چو دید شاه شهیدان که نوجوان پسرش

زکین شهید شد و گشت غائب از نظرش

ز جای اسب برانگیخت با دو صد افغان

رسید جانب میدان و یا علی گویان

به هر طرف که نظر می فکند از چپ و راست

نیامدش به نظر آنچه او دلش می خواست

که ناگه از طرفی مرکب علی اکبر

گذشت از بر آن پادشاه تشنه جگر

امام از پس و زین واژگون عقاب از پیش

ببرد تا به مکانی که بود صاحب خویش

چگویم آه که آن دم چو دید شاه شهید

بریده باد زبانم چو پیش آمد و دید

که کشته گشته زکین آه نوجوان پسرش

سرور جان ودل روشنی چشم ترش

ز باد فتنه ز پا اوفتاده شمشادش

ز دست رفته سهی قد جوان ناشادش

به سان طایر بسمل طپان به خون شده است

ز خون رخ چو مهش آه لاله گون شده است

ولی هنوز به صد پاره جسم جانش بود

چرا که منتظر باب مهربانش بود

به چهره خاک ره از مقدم پدر می رُفت

به صد هزار فغان گوئی اینچنین می گفت

که ای پدر ستم قوم بابکارم کشت

نیامدی به سرم درد انتظارم گشت

بیا بیا که ز اندوه دوریت مردم

به خاک حسرت محرومی از رخت بردم

اگر نکشته مرا زخم نیزه و شمشیر

کنونه غم تو به کشتن نمی کند تقصیر

چو این مشاهده فرمود آن امام شهید

پیاده گشت و سرش را به سینه چسبانید

ز روی چون مه او خاک و خون چو پاک نمود

بگفت این سخن و رودخون ز دیده گشود

که از فراق تو ای نوجوان چه چاره کنم

به جز که جامه جان را چو غنچه پاره کنم

به حیرتم که زداغ تو چون کنم به جهان

تو چون روی ز جهان خاک باد بر سر آن

ز بار غصه چرا نخل قامتت شده خم

تو نوجوانی و اندر جهان چه داری غم

پریده رنگ ز رخسار چون گلت از چیست

برفته تاب ز گیسوی سنبل از چیست

فتاده سرو قدت از چه سایه سان به زمین

چرا ز لعل لبت رفته آب و رنگ چنین

که پاره پاره ز کین کرده است پیکر تو

نخورده غصه به حال سکینه خواهر تو

کدام سنگدل این گونه کرده آزارت

نکرده رحم به احوال عمه زارت

چنین شکافت که از کین به تیغ تیز سرت

ترحمی نه به مادر نمود نه پدرت

چو از پدر بشنید این سخن علی اکبر

گشود چشم و چنین گفت با دو دیده تر

که ای پدر ز چه این گونه زار و غمگینی

ستاده است پیمبر مگر نمی بینی

دوجام باشدش اندر کف از می کوثر

یکی سپرده به من خواهم آن یک دیگر

بگویمش که مرا تشنه کامی است شدید

بگویدم که بود این یک از حسین شهید

روم کنون به سفر ای پدر خداحافظ

اگر رخ تو ندیدم دگر خداحافظ

اگر که رفته خطائی ز من حلالم کن

بیا نیامده اندر جهان خیالم کن

به تن به هر نفسم کاش بدهزاران جان

که هر نفس به رهت می نمودمی قربان

بگفت این سخن و جان به راه جانان داد

چگویم آه که آن نوجوان چه سان جان داد

بریده باد زبانم چو دید شاه شهید

که مرغ روح عزیزش ز کالبد بپرید

چو جان به سینه کشید و به خیمه گاهش برد

ولی به زاری و افغان و دود آهش برد

رسید چون به سراپرده شاه تشنه لبان

به ناله گفت علی اکبر آمد از میدان

روایت است که بی پرده عمه اش زینب

ز پرده گشت برون با هزار رنج و تعب

به آه و ناله همی گفت نور عینم وای

فروغ شمع دل و دیده حسینم وای

سکینه خواهر از سرفکند معجر را

چو کشته دید ز تیغ جفا برادر را

به گریه گفت که ای نوجوان برادر من

تو رفتی از بر من خاک باد بر سر من

ز تشنگی جگرم سوخت خیز و آبم ده

خجل مشو اگرت آب نی جوابم ده

بدند اهل حرم موکنان و مویه کنان

به حالتی که نه ممکن بود حکایت آن

یکی به سر زد وا فغان و وا اخا میکرد

یکی لباس صبوری به تن قبا می کرد

یکی ز چهره او خاک و خون نمودی پاک

یکی به ماتم او می فشاند بر سر خاک

در ان میانه ستمدیده مادرش به فغان

کشید پیکر وی را به سینه همچون جان

به داغ رود دو صد رود خون ز دیده گشود

به روی نعش وی افتاده بود و می فرمود

که ای ز پای در افتاده تازه شمشادم

ندیده کام به دوران جوان ناشادم

ز کین قوم دغ کشته گشته رودم وای

به خون خویشتن آغشته گشته رودم وای

رخت ز خون گلو گشته لاله گون از چیست

ز پای تا به سرت گشته غرق خون از چیست

ندیده کام علی اکبر ای جوانم رود

سرور جان و دل مادر ای جوانم رود

ز چیست چون دل من کاکلت پریشان است

به خاک و خون بدنت از چه رو است غلطان است

ز چیست لعل لبت این چنین شده است کبود

شهید قوم یزید ای ندیده کامم رود

چرا به مادر زارت سخن نمی گویی

چرا غم دل خود را به من نمیگوئی

سکینه تشنه آب است خیز و آبش ده

سؤال از تو کند عمه ات جوابش ده

چه خفته ای نبود هیچ آگهی مگرت

که گشته بی کس و بی یار و اقربا پدرت

کجا رواست که تو کشته من صبور شوم

که تا بینمت این سان ز دیده کور شدم

روایت است که طفلی به چهره چونخ ورشید

ز خیمه گشت برون و چو بید می لرزید

که هانی ابن بعیث آن لعین بی ایمان

جدا ز لشکر کفار شد بکشتن آن

چنان به تیغ زدش آن نکرده از حق بیم

که اوفتاد به روی و نمود جان تسلیم

شهید تشنه لبان با دو چشم خون آلود

از این مشاهده با آه و ناله می فرمود

که ای فلک ز جفای تو صد هزاران داد

ز جور کینه دیرینه ات دو صد فریاد

چه کینه ای است که با آل مصطفی داری

ندیده ام چو تو کس درجهان به غداری

بخش ۱۲ - دلبر من با رخ چون آفتاب

دلبر من با رخ چون آفتاب

نیمشب آمد بر من بی نقاب

طره او ریخته بر دوش او

شد دل وجان واله و مدهوش او

قامت او طوبی وکوثر لبش

برتنم افتاد تب از غبغبش

چهره او سوره والشمس بود

از کف خلقی دل وجان می ربود

طره اومعنی واللیل کرد

پرسش او را دل ما میل کرد

بر رخ حالم در عشرت گشاد

مرهمی او بر دلم ریشم نهاد

گفت که با جان تو هجرم چه کرد

گفتمش از هجر تومردم زدرد

نامده رفت از بر من آن نگار

گفتمش ای آفت صبر وقرار

بینمت آیا دگر آمد جواب

در برت آیم شبی اما به خواب

بخش ۱۳ - در صفت عشق

عشق دانی چیست ترک آرزوست

بلکه ترک دل که منزلگاه اوست

عقل اگر داری مشو از عشق دور

انه مفتاح ابواب السرور

ترک مال وجان، به عشق دوست کن

دوستی کن هر چه رای اوست کن

از شراب عشق اگر لب تر کنی

چون زلیخا زندگی از سر کنی

پیر اگر باشی جوان گردی ز عشق

در جوانی کامران گردی زعشق

بی نیاز از انس و ازجان سازدت

هر ه مشکل داری آسان سازدت

پای تا سر جوهر جانت کند

تا رسد جانی که جانانت کند

وآنکه نبود عشق جانان در دلش

جز پشیمانی نباشد حاصلش

گر دلت خالی بود از عشق یار

خون کنش وز دیده ریزش درکنار

از دم عشق آنکه را دل زنده است

تا خدا پاینده او پاینده است

وصف عشق از گفتگو بیرون بود

هر چه افزون گویم او افزون بود

بخش ۱۴ - مناجات

الهی گناهانم از حد گذشت

چوکوه گران گشت وچون ریگ دشت

همی بر گناهم دمادم فزود

گناهی که ازمن نیامد نبود

مرا چشم امیدبر عفو توست

چه غم از گناهم اگر عفو توست

اگر بندگان را گناهی نبود

کجا رحم وعفو تورخ می نمود

گنه باشد از بنده عفو از خدا

بیا درگذر از گناهان ما

که ما بندگان ضعیف توایم

همه میهمان در مضیف توایم

زخوان کرم سیر کن جمله را

به بذل وعطا میرکن جمله را

تو بر هر چه خواهی کنی قادری

براحوال ما ناظر وحاضری

به حکم تو حنظل چنین گشته تلخ

مه ازامر توغره گردید وسلخ

نباشد گنه بخش غیر از تو کس

تو بخشنده هر گناهی و بس

اگر خوب اگر بد تو را بنده ایم

به ما رحم فرما که شرمنده ایم

بخش ۱۵ - حکایت

یکی چاکر خویش را زد به سر

که فرمان نبردی چرا زودتر

تو رانعمت از بهر خدمت دهم

بدین گونه خدمت چه نعمت دهم

که تا من نبینم ترا دور شو

تو هم تا نبینی مرا کورشو

دل من که میبود چشمش به خواب

زجا جست چون ماهی دور از آب

بمن گفت ای وای برحال ما

ازین قرعه نیکو نشد فال ما

که این چاکری دیر فرمانبر است

نه اوبنده نه خواجه اش داور است

ببین خواجه چون تیر به بر سرش

چه سان راند او را به خشم از درش

بزرگی سزاوار یزدان بود

که هم نعمت از او هم احسان بود

نه فرمان بریم ونه خدمت گذار

دهد رزق بر ما به لیل ونهار

نه ازخشم راند کسی را ز در

نه کس را زند از گناهی به سر

چو ما بندگان را چنان او خداست

به فرمان او کاهلی کی رواست

بخش ۱۶ - تذکر

شبی یاد دارم که جمعی به دشت

نشستیم تا نیمی از شب گذشت

یکی بهر رفتن ز جا شده بلند

رفیقان بگفتندش ای هوشمند

کسی را ز ما همره خود ببر

که در راه باشد بسی خیر وشر

بگو تا که را همره خود بری

که درره نماید تو را یاوری

مرا زاین سخن مردن آمد به یاد

گران باری از غم به دوشم نهاد

به دل گفتم آندم که بایست مرد

که را باید ای دل به همراه برد

بود پای ما لنگ و راه است دور

رفیقی در این راه باشد ضرور

که شاید مرا دستگیری کند

چو بیحالتم ضعف پیری کند

ندارم به جز عشق حیدر سراغ

کسی را کهمرهم گذارد به داغ

مگر مهر او را به همره بریم

که از این پل پر خطر بگذریم

الهی به جاه نبی و ولی

که جا ده مرا در لوای علی

بخش ۱۷ - درشرح حال خود گوید

چوعمرم نه وه شد از هفت وهشت

به لهو ولعب روز وشب صرف گشت

چو از سال ده عمرم آمد به بیست

نگشتم خبر زاین که تکلیف چیست

چو از بیست عمر من آمد به سی

نکردم به احوال خود وارسی

ز سی گشت چون سال عمرم چهل

ز خودگشتم از جهل وغفلت خجل

چو سال چهل رو به پنجه نمود

به آن غفلت وجهل من هی فزود

ز پنجاه عمرم چو آمد به شصت

همه عضو من خورد گشت وشکست

به هفتاد افتاد اگر عمر کس

بگو زندگانی ترا گشت بس

رسد عمر کس گر به هشتاد سال

مکن دیگر از روزگارش سؤال

رود گر ز هشتاد سوی نود

بگو زودتر جانش از تن رود

رسد عمر کس از نودگر به صد

مگو دارد از زندگانی رسد

تو را هست اگر عقل و هوش وتمیز

به باطل مکن صرف عمر عزیز

بخش ۱۸ - فی التنبیه

برون رفت از شهر موشی به دشت

برای تفرج پی سیر و گشت

به صحرا به سوراخ موشی رسید

در آنجا یکی موش دشتی بدید

چو همجنس بودند وهم کیش هم

به شادی نشستند در پیش هم

بدوموش دشتی بگفتا ز چیست

که هیچ آب و رنگت به رخسار نیست

چرا این چنینی ضعیف و نزار

چرا ناتوانی چرا دل فگار

تو داری به هر نعمتی دسترس

نه چون من که باید خورم خاک وبس

بگفت ار تو در دشتی از ما بهی

از آن ما نزاریم وتو فربهی

به گوشم چو از گریه آید صدا

شود بندبند من از هم جدا

به سوراخ گوئی که من مرده ام

شود زهر من گر شکر خورده ام

تو می دیدی ار گربه را همچوما

نمیگفتی اینگون چون وچرا

چو همسایه پیوسته با دشمنم

ز اندیشه هر لحظه کاهد تنم

بخش ۱۹ - در شرح حال خود گوید

به فردوس استاد منشاد باد

ز ابجد الی ضظغم داد یار

پس از آن مرا فارسی خان نمود

کلام عرب پس به درسم فزود

چو از صرف و ازنحو گشتم خبر

بدیدم بهحالم ندارد ثمر

چواز فقه ومنطق شدم مستفیض

ندیدم شفائی به حال مریض

ز اعداد ورمل ونجوم وحساب

ندیدم به احوال خودفتح باب

بنستم از این علم ها هیچ طرف

به باطل همه عمر من گشت صرف

چو از علم عشق آگهم کرد دوست

بدیدم که علمی اگر هست اوست

در آنجا همه بحث از وحدت است

نه از ارث اموات و از قسمت است

چوآگاه گردیدم از علم عشق

بس اسرار را دیدم ازعلم عشق

غرض اینکه علم ار بود عاشقی است

کسیرا که این علم نبود شقی است

اگر علم خواهی بخوان علم عشق

بیا تا نمایم بیان علم عشق

در آنجا همه مبحث از دلبر است

که غائب زچشم و چو جان در بر است

در او وصفها باشد از روی دوست

پریشان سخنها ز گیسوی دوست

حکایت ز وصل است واز اشتیاق

شکایت ز بخت است ودرد فراق

در آنجا سخن نیست از کفر ودین

نه از دوزخ ونه زخلد برین

نه از نیک وزشت وحلال وحرام

نه ازدیر و کعبه نه از ننگ ونام

همه باب و فصل وی از وحدت است

عدد یک بودهر چه درکثرت است

کسی دارد ار روی دل با یکی

شده است آگه از علم عشق اندکی

شود بیخود از علم عشق آنچنان

که خود را نبیند دیگر درمیان

کنداحوالی دور از چشم او

رود علت کوری از چشم او

به عالم نبیند به جز روی دوست

به هر سوکند روهمی بیند اوست

ولی هر که دم زد ز اسرار عشق

شود همچو منصور بردار عشق

بخش ۲۰ - حکایت

خواست موری تا ز وحدت دم زند

دم به وصف خالق عالم زند

از صفات وذات حق گویا شود

در طریق معرفت پویا شود

از صفات الله کند برخی بیان

هم ز ذاتش شرحی آرد بر زبان

گفت رب ما چنان است وچنین

دارد اندر سر دوشاخ نازنین

عارفی گفتش خموشی پیشه کن

از خدا ای بی خبر اندیشه کن

اینکه تو گفتی نه وصف کبریاست

حاش لله این نه تعریف خداست

کیخدا را چون تو باشدشاخ و سر

یا چوما دارد دل ودست وجگر

از من وتوناید اوصاف خدا

کی بردکس ره به ذات کبریا

مورگفت ای عارف اسرار حق

ره ندارم بیش از این دربار حق

ز این ندارد پایه فهم بیشتر

بر رگ جانم بزن کم نیشتر

می نگنجد بیش از این در ظرف من

ظرف من را بین وبشنو حرف من

شاخ را چون دیدم اندر خود کمال

گفتم این را نیز دارد ذوالجلال

من به فهم خویشتن گفتم سخن

ورنه کی تعریف حق آید زمن

چیست آخر جرم من عقل آفرین

دانش وعقلم نداده بیش از این

منهم ار گفتم خطائی همچومور

فاعف منی سیئآتی یا غفور

بخش ۲۱ - فی التنبیه

ببین صنع صانع دراعضای خود

به حیرت شواز فرق تا پای خود

به یکپاره پیه بنهاده نور

که چشم تو بیند ز نزدیک ودور

به رفتن تو را پای رفتار داد

به گفتن تو رانطق وگفتا رداد

مرا حیرت آید که یک چشمه آب

گهی سرکه بیرون دهد گه گلاب

به سر پنجه های توناخن نهاد

که آسان توانی گره را گشاد

چه رگها به جسم تو انداخته

به کشت وجود توجو ساخته

تو را یک زبان داده است ودو گوش

که دوبشنو وگو یک از روی هوش

به عالم چه چیز است کاندر تونیست

تو خودمی ندانی سرشتت زچیست

زحکمت به اعضا نهاد استخوان

که تا سخت گرددبدنها از آن

تو را داددندان که تا نان خوری

همت داده نان تا به دندان خوری

خدائی که دندان دهد نان دهد

چرا آرد پس کس به انبان نهد

بخش ۲۲ - نکته

گر رمد چشمت ندارد در عدد

عشق را با دوست بینی متحد

دوست با عشق ار چه دانی شدیکی

بشنو از من تا بگویم اندکی

یعنی ار جز دوست داری در ضمیر

نیستی ازعشق در عالم خیبر

ای خوش آن عاشق که جز جانان دگر

در ضمیرش کس نگردد جلوه گر

هر چه بیند دوست را بیند در او

هر چه گوید زونماید گفتگو

چشم او بر خم نباشد یا سبو

می بود از این وآن مقصود او

وحدت آرددم از کثرت کم زند

پشت پا بر هر چه درعالم زند

مرحبا ای عشق جانان مرحبا

مرحبا ای راحت جان مرحبا

ای تو در هر روز و هر شب یار من

ای ز توآسان همه دشوار من

از بر من جا به دیگر جا مگیر

سایه خویش از سر من وامگیر

بخش ۲۳ - حکایت

شنیدم که شیخی به بغداد بود

زمستان به راهی گذر مینمود

به کنجی یکی بچه گربه دید

که لرزد ز سرما چواز باد بید

دل شیخ بر حال اوسخت سوخت

ز رحمت به بالای اورخت دوخت

بشد خم گرفت از زمین گربه را

نهان کرد در پوستین گربه را

پس او را چومهمان سویخانه برد

غذائی که خود خوردداداش بخورد

همش سیر فرمود وهم کردگرم

هم او را مکان داد درجای نرم

شنیدم که چون شیخ رفت از جهان

به خوابش یکی دید بس شادمان

بپرسید از اوضاع واحوال او

بگفتا مرا هست حالی نکو

نشد هیچ طاعت چوازمن قبول

ز مأیوسی خویش گشتم ملول

که ناگه بگفتند دل دار شاد

مگر بچه گربه رفتت ز یاد

چو لله کردی به اوالتفات

خدا داد ازاین گیر ودارت نجات

بخش ۲۴ - مناجات

اگر مست هستم وگر هوشیار

به یاد توام دائم ای کردگار

تو را غافر المذنبین نام شد

مرا هم از آن باده درجام شد

عطا شیوه ی تو خطا کار ماست

چه باک ازخطا عفوت ار یار ماست

شنیدم که نام توباشد غفور

از ان اینچنین در گناهم جسور

به فضل تو امیدواریم ما

به عفو تو امید داریم ما

توئی خالق وکس به غیر از تو نیست

بدیندعوی ار منکری هست کیست

که با تیغ غیرت زبان برمش

اگر بینمش بین چه سان برمش

یکی را به سر تاج شاهی نه ی

یکی را غم بی کلاهی دهی

مرا نیست آن قدرت وآن لسان

که گویم چنین کن و یا کن چنان

تو راهم بهشت است وهم آتش است

به هر یک خوشی ز آن مرا هم خوش است

الهی به حق رسول مجید

مرا از درخود مکن ناامید

بخش ۲۵ - حکایت

چنان قحط سالی به شیراز شد

که روح از بدن ها به پرواز شد

ملخ کرد منزل به بستان و کشت

اثر از تر وخشک برجا نهشت

همه خلق برکنده دل ازحیات

شده شاه شطرنج وگردیده مات

از آن خلق بی حال ناخوش مزاج

طلب کرد مأمور والی خراج

چنان تنگ شد عرصه بر مردمان

که از زندگانی گذشته و جان

نمانداز برای کسی در دیار

نه پای فرار ونه جای قرار

یکی را به زنجیر بستند سخت

یکی را به بر جامه شد لخت لخت

فقیری دل آشفته چون زلف یار

بشد پیش والی به اصلاح کار

که ازحال این خلق خود آگهی

مفرما به احسانشان کوتهی

بفرمود والی چه احسان کنم

تمنا چه دارند کان سان کنم

بگفتش نخواهد کسی از تو چیز

توچیزی مخواه از کسی ای عزیز

بخش ۲۶ - در شکایت از یکی از شاهزادگان

ز شهزاده دارم دلی پر ز درد

ندانی که بامن ز همت چه کرد

گمانم که او پور شاهنشه است

ز رسم بزرگی دلش آگه است

ندانستم او مرد سوداگر است

همی در پی اخذ سیم وزر است

ز شاهان اگر بهره ای داشتی

زر و سیم را خاک پنداشتی

به مدحش همی شعرها گفتمی

چه درها که در وصف او سفتمی

به انعام من آفرین هم نگفت

چه دروگهرها که دادم به مفت

سزاوار هر بیت من خانه ای است

که هر شعر من به ز دردانه ای است

ز بی مایگی در کجا کس خرد

به بازار کس در چرا پس برد

نه من شعر گفتم که گیرم زری

نرفتم پی زر گهی بر دری

از اوخواستم بهر خلقی علاج

که از ملک ویران نگیرد خراج

ملخ کشت مخلوق را جمله خورد

چه خواهد کس از آنکه جان داد و مرد

بخش ۲۷ - فی التنبیه

نه هر تاجداری بود شهریار

خروسان بسی دیده ام تاجدار

نه هر خسروی صاحب افسر است

نه هر چیز شیرین شود شکر است

نه هر کس بود زابلی رستم است

نه هر کس که طائی بود حاتم است

نه مرد است دارای ریش وذکر

که هستند دارا بز و نره خر

هر آئینه سازی نه اسکندر است

سزاوار هر سر کجا افسر است

نه هر کس که مه طلعت ومشک مواست

توان گفت دلبر که گویند اوست

که باچیز دیگر بود دلبری

بود شیوه او به دست پری

نه هر جنگجوئی است پور پشنگ

نه پور پشنگ است هر کس به جنگ

نه اندر قرن هر که بد شد اویس

نه هر عامری را توان گفت قیس

نه هرکس که خوانند اورا بزرگ

توان میش را گیرد از چنگ گرگ

بزرگی سزاوار یزدان بود

که بود و وجود همه ز آن بود

بخش ۲۸ - حکایت

خری باخری گفت در زیر بار

که آسودگی نیست در روزگار

به ما صاحب ار می دهدکاه وجو

ببین جان زما می ستاند گرو

گر ازخسته حالی به کندی رویم

زندمان همی تا به تندی رویم

چنین پشت ما ریش از بار اوست

اگر ما بمیریم از آزار اوست

مرا وتو را عاقبت می کشد

ز بس آب و هیزم به ما می کشد

جوابش بگفتا بروتا رویم

من وتو کی از رنج فارغ شویم

بباید همی رنج و زحمت کشید

خدا بهر این کارمان آفرید

کسی را چه قدرت به چون وچرا

بخواه از خدا سبزه زار چرا

بکن شکر کانسان نگردیده ایم

به بیرحمی آن سان نگردیده ایم

اگر پشت ریشیم از بار خلق

نداریم دستی به آزار خلق

نداریم خوف از سؤال وجواب

نداریم پروای روز حساب

یکی را خوش آید ز صوت هزار

یکی را سرو آرد بانگ سار

نه از آن خوش اید مرا نه از این

که دارم دلی زار و اندوهگین

مرا ناله نی خوش آید به گوش

که یکباره از سر برد عقل وهوش

حکایت ز یاران همدم کند

مرا بی خبر از دوعالم کند

بخش ۲۹ - در پریشان دلی خود گوید

دلی دارم به تنگی چون دل مور

غمین وخسته خوار و زار ورنجور

دو صد خروار غم جاکرده در او

ندارد گرچه جای یکسر مو

پریشان تر ز مشکین طره یار

ز غم بیمارتر از چشم دلدار

دلی دارم چو زلف یار بی تاب

چو ماهی غرقه در دریای خوناب

دلی آشفته دارم سخت پژمان

چومشکین طره جانان پریشان

دلی دارم در آتش چون سمندر

غم عالم دراوگردیده مضمر

دل است این یا گران کوهی ز فولاد

نصیبم از ازل یارب چه افتاد

نه یابم خود که دلیا لخت خون است

همی دانم که بی صبر وسکون است

مبادا هیچکس را اینچنین دل

مباداکار کس ز اینگونه مشکل

مبادا کس به درد دل گرفتار

ندانم چون کنم با این دل زار

می هستی چو اندرجام کردند

مرا یکلخت خون دلنام کردند

چه بودی گر نمیبودی به دنیا

نشانی از من بی دل چو عنقا

زحالمن خبر آن مرغ دارد

که دردام از چمن خود پا گذارد

نصیحت گوی را از من که گوید

کز این پس دفتر از پندم بشوید

چه داند آنکه در ساحل به خواب است

که چون است آنکه مستغرق در آب است

به عمر ویش روز خوش ندیدم

گلی از گلشن شادی نچیدم

بدم من صعوه ای بی بال و بی پر

بیاوردم برون از بیضه چون سر

دلم فارغ ز آسیب زمان بود

که بر شاخی بلندم آشیان بود

به سر می بردم اندر آشیانه

مهیا از برایم آب ودانه

پس ازچندی که آوردم پر وبال

اسیرم کرد شهبازی به چنگال

به باغ دل به امید وخیالی

نشاندم نوبتی تازه نهالی

به آب دیده او را پروریدم

به سالی چند رنجش را کشیدم

گهی میکردم از خاشاک پاکش

گهی با آب می شستم ز خاکش

نگاهش داشتم از باد وباران

که تا دی رفت و‌آمد نوبهاران

پس از آن صدمه ها ورنج بسیار

گه آن شد که آرد میوه ای بار

سمومی از قضا ناگه وزان شد

وز آن یکسر بهار اوخزان شد

عجب نقشی فلک ناگه برانگیخت

که شاخش خشک شد برگش فروریخت

بخش ۳۰ - در اسرار

هر آن نعمتی را که بینی به دهر

چه تلخ وچه شیرین چه شکر چه زهر

ز آب وزمین جمله پیدا شده

که آسایش خلق دنیا شده

ز آب وزمین نعمت آماده شد

برای تو پیش توبنهاده شد

به عالم نمی بوداگر سبزه زار

چه می خورد حیوان دراین روزگار

زمینی که بر روی آن نیست آب

نمی گردد از آن کسی کامیاب

اگر آب باران بدوگشت بار

شود آن زمین تازه وسبزه زار

زمینی که آبش نگردد معین

چو آبی است کو را نباشد زمین

زمینی اگر آب باشد بر او

دهد حاصل وفیض یابی از او

به چشم سروسر نگه کن ببین

که سری است پنهان در آب وزمین

توگوئی در اواسم اعظم بود

کز او راحت خلق عالم نبود

بیابی از این سر اگر آگهی

نگردد نصیب دلت گمرهی

بخش ۳۱ - در سر حروف واسماء

سرها اندر حروف است ای پسر

گردی آگه چون شوی صاحب نظر

گر شوی آگه ز اسرار حروف

محوو حیران گردی ازکار حروف

گر شوی عالم به جفر جعفری

پی به سر هر حروفی می بری

این حروف اندر اسامی وکلام

همچو سر پوشند بر روی طعام

هر چه بینی پوست باشد روی مغز

مغز را میجو که آن مغز است نغز

تا بدانی معنی اسماء‌ چیست

تا شوی آگه به دهر از هست ونیست

پای تا سر چشم باش و گوش شو

لیک سرپوشی کن وسرپوش شو

آشکار است اینکه خلاق مجید

پوستی بر روی هر مغز آفرید

ای بسا مغزی که داردچندپوست

پوست بهر حفظ آن مغز در اوست

کمتر از بادام کی باشد کلام

پخته داند کاین سخنها نیست خام

تو ببین بادام دارد چند پوست

لذت وقوت همه درمغز اوست

گشته معنی ها نهان در اسم ها

همچوجان در دل دل اندر جسم ها

گر کسی گوید سخن بنگر چه گفت

بستری انداخت در اوبین که خفت

وصف هر چیزی نهان دراسم اوست

اسم اوگویاست گوبد یا نکوست

پنبه کن از گوش هوش خود به در

تا شوی از سر اسماء با خبر

گشته است اسماء نازل از سما

وضع اسما نیست اندر دست ما

بخش ۳۲ - در تنگدلی خودگوید

دلی تنگ تر دارم از چشم مور

ولی تا بخواهی در اوخفته شور

به قد خم تر از ابروی دلبرم

ز گیسوی دلبر پریشان ترم

به من هفتخوان گشته این روزگار

نه من پور زالم نه اسفندیار

شبم تا سحرگه زچشمان تر

ستاره فشان وستاره شمر

بهروزوشب وهفته وماه وسال

بود اختر طالعم در وبال

ندانم چه زائیده مادر مرا

به طالع چه می بوداختر مرا

سیه روزوبدحالم از درددل

همی روز وشب نالم از درد دل

دلم گشته از نیش اندوه ریش

پشیمانم از زندگانی خویش

به جز اینکه خون کرده در دل ما

از این زندگانی چه حاصل مرا

گر این زندگانی است مردن به است

سوی آن جهان رخت بردن به است

دلی نیست بی غم در این روزگار

تفوباد بر این چنین روزگار

بخش ۳۳ - در زراعت وشرح حال خود

به دهقانی افتدتو را کار اگر

وگر خواهی از کشته خودثمر

بکن سعی تا نگذرد وقت کار

هم ازوقت رو زودتر تخم کار

اگر کشت خواهی کنی سال نو

به تدبیر آن کشت امسال رو

نما زود کاری به قانون خویش

بکن کار از وعده خویش پیش

بکن با رعیت رعایت که او

کند کار را زود وبی گفتگو

ولی مالک ملک کس گرشود

خصوصا به شیراز ما خر شود

ز بس بار وصادر به اومی کشند

دو هفته نرفته است کش می کشند

شود شوشه ای از زر ار خوشه ای

نمی ماند از بهر اوتوشه ای

خصوصا دراستخر وخاصه به شول

که ملک من است وکسان را تیول

یکی می برد آب اورا به جبر

یکی غارتش میکندچون هژبر

ز من مالیاتش طلب می کنند

از این عدل عالم عجب می کنند

بخش ۳۴ - درباره ریاکاران زاهدنما

گذارند داغی به ران ستور

که بشناسدش صاحب از راه دور

چرا داغ زاهدنهد بر جبین

جبین را ندانسته از ران یقین

پی صیدخلق است در صبح وشام

گرفته است تسبیح بر کف چودام

ز طول نمازش مخور هیچ گول

که در رهزنی هست بدتر ز غول

چوخواند قنوت اوخر ونره خر

بهگاه رکوعش دهد سیم وزر

به وقت سجود آید اوخر سوار

که تا پس دهد نیست گر راهوار

نماز ار کند کس به عمر دراز

بدین سان چه حاصل برد از نماز

گنه را چه فرق از عبادات ماست

عبادات ما کی پسندخداست

کسانی که بر دل نهادند داغ

از ایشان مگر شخص یابد فراغ

وگرنه در این زاهدان هیچ نیست

به گفتارشان غیر سر گیج نیست

به زاهدبگوبدمکن دل زمن

خود انصاف ده گفتم از حق سخن

بخش ۳۵ - مناجات

خدایا توئی خالق کارساز

دری بررخ ما کن از لطف باز

توبردرد هر کس دوا میدهی

توبر بینوایان نوا می دهی

بکن دردما را زرحمت علاج

که بیمار هستیم وناخوش مزاج

براحوال ما بندگان ضعیف

تفضل کن ای کردگار لطیف

به ما عدل توجان گدازی دهد

بکن فضل تا سرفرازی دهد

عزیز آنکه شد عزت او ز توست

ذلیل آنکه شد ذلت او زتوست

گهی دشمنان را کنی پایدار

گهی دوستان را بری پای دار

ببخشی بهکوه و بگیری به کاه

نجوئی ثواب و بشوئی گناه

یکی را به دولت کنی شادمان

یکی را به نکبت کنی توأمان

یکی را دهی تختی وتاج و گنج

یکی را سیه بختی ودردورنج

به عالم بود حد وقدرت که را

که گوید به کار توچون وچرا

بخش ۳۶ - فی التنبیه

گرت سیم وزر هست هستی عزیز

توئی صاحب فهم وفضل وتمیز

اطاعت کند از تومیر وفقیر

شوی حکمران بر صغیرو کبیر

همه کارهای تودارد رواج

نبینی گهی ذلت واحتیاج

به روز وشب وهفته وماه وسال

زهر درد وغم باشی آسوده حال

گرت سیم وزر نیست پس روبمیر

که عیش است مردن به حال فقیر

نمیباشد او را دل ودین به جا

مگر رحمی آرد به حالش خدا

هر آنکس که اورا زر وسیم نیست

دلش خالی از انده وبیم نیست

به حکمت اگر همچو لقمان بود

چو بی سیم وزرهست نادان بود

ور ازهوش ودانش فلاطون بود

چوبی سیم وزر هست مجنون بود

خصوص آنکه باشد به قید عیال

که یکدم نمیباشد آسوده حال

وبال عیال و غم نیستی

توئی کوه آهن اگر ایستی

بخش ۳۷ - در اسرار حکایت شمع و پروانه

شمع این نوری که بر سر باشدش

پرتوی از روی دلبر باشدش

هست شاهان را به نورش احتیاج

چهره دارد سندروسی تن چوعاج

جان دهد هر کس از او برند سر

شمع را نازم بود رسم دگر

زنده تر می گردد از گردن زن

جان عالم را مگر دارد به تن

در تن شمع است این نور تمام

بر سرش بگرفته است از احترام

محرم میر وفقیر از آن شده

همدم برنا وپیر از آن شده

بزم آرای گدا و شه بود

خضر ظلمات ودلیل ره بود

هرکه را نوری به بر باشدچو شمع

سوزی اورا در جگر باشد چوشمع

پرتوی از نور چهر دلبران

جلوه گر گردیده گویا اندر آن

ظلمتی از شب چوبر پا کرده اند

شمع هم بهرت مهیا کرده اند

تا شودظلمت ز نو راو هلاک

شمع چون هست از شب تارت چه باک

آنچه بینی شمع را باشد بسر

عاشقان رانیز باشد در جگر

اشک ریزی میکند از ان همی

کو جدا گردد ز وصل همدمی

حیرت از پروانه دارم درجهان

کو کی آگه شد ازین سر نهان

شمع در هرجا که گردد جلوه گر

آید و سوزد به پیشش بال وپر

هیچ پروا نیستش از سوختن

باید از اوعلم عشق آموختن

یک شبی بودیم با هم چار تن

غصه با من بود وشمعی با لکن

نور بخشی شمع چون آغاز کرد

گرد او پروانه ای پرواز کرد

گفتگوئی شمع با پروانه کرد

کزجواب اومرا دیوانه کرد

گفت با پروانه رو پروا نکن

ورکنی پروا بکن پروانه کن

آتشی سوزنده باشد نورما

دورش ار گردی بگرد از دور ما

توکجا وعاشقی با نورما

نیستی موسی میا درطور ما

عاشقی بسیار کاری مشکل است

آنکه عاشق می شود دریا دل است

پنجه میریزد در این ره شیر نر

مرد این مدیان نیی رو در گذر

سوزمت از نرو سربازی مکن

گفتمت با شیر نر بازی مکن

عشق بازی نیست کار هر کسی

کشته گردیدند در این ره بسی

عاشقی با چون خودی کن گرکنی

کایدازدستت که با او سر کنی

عشق تو با ما بسی دور از هم است

فی المثل چون آفتاب وشبنم است

در دلخود عشق پروردن چرا

دشمنی با جان خود کردن چرا

توکجا کی عاشق دل خسته ای

عشق را بر خود به تهمت بسته ای

عاشق ار هستی ادبهای توکو

ناله های نیم شبهای توکو

من به هر جا می نشینم حاضری

هرکجا بزمی است آنجا ناظری

پیش ما ناخواسته آئی همی

خود بگو با ما که دادت محرمی

از که داری اذن کاینجا آمدی

وندر این مجلس چرا داخل شدی

گفت پروانه چه میجوئی ادب

من کجا دارم خبر از روز و شب

منتو را جویم کنم گردش بسی

تا تو را پیدا کنم درمجلسی

چون تو رابینم به خود هم ننگرم

پر زنان آیم که تا سوزد پرم

مست وبیخود میشوم از دیدنت

پیشت ایم تا بگیرم دامنت

تاخلاصم سازی از دردفراق

تا کنی پاک از رخم گرد فراق

عاشقی سوزد زهجران ماه وسال

عاشقی از آتش شوق وصال

خوب اگر خواهی ندانم عشق چیست

من همی دانم که کس غیر از تونیست

حاضرم یا ناظرم از بهر توست

هر کجا پا میگذارم شهر توست

محرمم یامجرمم ز آن تو ام

گوسفند عید قربان توام

کیست غیر از توکه گیرم اذن از او

نور رخسار توفرمود ادخلو

شمع گر سر گیرداورا اف مکن

درگه خاموشی او راپف مکن

بخش ۳۸ - فی التنبیه

به پیری مجوچون جوانی نشاط

شب آمد دکان بند وبرچین بساط

هوی وهوس را کن از سر به در

دیگر نامی از عیش وعشرت مبر

برون کن ز دل هر چه هست آرزو

دگر آب رفته نیاید بهجو

به باغ وگلستان تو را راه نیست

رفیقی تو راجز غم وآه نیست

به کنجی نشین و غم از کرده خور

که پیمانه عمر گردیده پر

به جز شمع همدم نداری به شب

بتی ناید اندر برت غیر تب

مرو در پی دولت و مال خود

بپرداز یکدم به احوال خود

تو را دیگر از زندگی بهره نیست

دگر جد وجهد تو از بهر چیست

بهناچار باید روی در سفر

به همراه خودتوشه ای هم ببر

رهی پرخطر هست ومنزل دراز

نیامد کس از این سفر هیچ باز

خوشا آنکه اندر جوانی بمرد

غم وحسرت از زندگانی نخورد

بخش ۳۹ - خطاب به ریاکاران زاهد نما

مده زاهدا بیش ازاینم صداع

برومختصر کن سخن گووداع

نصیحت نگو کم بده دردسر

که پندت نگردد به منکارگر

پی کار خود روچه کارت بمن

مگوازحدیث قیامت سخن

من ار ظلمتم تو برو نور باش

بهخلد برین همدم حور باش

ز دوزخ دهی تا کی اندیشه ام

مزن اینقدر سنگ بر شیشه ام

مکن ناامیدم ز درگاه حق

چرا میکنی دورم ازراه حق

تومغرور کار ثواب خودی

تو مخمورجام شراب خودی

کجا آتش عشق درجان توست

کجا بهتر از کفر ایمان توست

نه نان تو بیغش تر از آب ماست

نه بیداری تو به از خواب ماست

به حشر ار مرا جا به دوزخ شود

به جان تو آتش به من یخ شود

من ار خوبم ار بد برای خود م

من امیدوار از خدای خودم

بخش ۴۰ - فی التنبیه

رفیقان که هستند پیش توجمع

چو پروانه هائی که بر دور شمع

همه در پی اخذ مال تواند

پی کندن پرو بال تواند

تو راکاسه بینند تا پر می است

بگویندت این از نژاد کی است

تو راکیسه دانند تا پر زر است

بگویندت این زاده قیصر است

گرت کاسه وکیسه خالی شود

به توحالت جمله حالی شود

به تو آنکه میگفت هستم غلام

تو را چون ببیند نگوید سلام

ندیده است گوئی تو را تاکنون

دلت را نماید ز غم غرق خون

گر از درد وغم جان سلامت کنی

نشینی و برخود ملامت کنی

پشیمان شوی بس ز کردار خود

ببینی چو بی مهری از یار خود

رفیقی اگر هست سیم وزر است

بجز سیم وزر جمله دردسر است

رهاند تو را از غم احتیاج

که بدهد به کارت زهر سر رواج

بخش ۴۱ - شکایت از دوستانی ریائی

رفیقی ندیدم که باشد شفیق

ز اکسیر نایاب تر شد رفیق

تو راکیسه وکاسه تا پر بود

سخن های تو خوشتر از در بود

رفیقان همه یار غار تواند

همه بنده خاکسار تواند

چو گرددتهی این ز می آن ز زر

نگیرنددیگر ز حالت خبر

رفیقان خود را شناسی عیار

بدانی که بوند بهر چه کار

اگر خوار گردی وبی اعتبار

همه یارهای تو گردند مار

رفیقی که میگفت روحی فداک

گزد آنچنانک که گردی هلاک

مرا شب رفیقند شمع ولگن

رفیقم به روزند رنج ومحن

از اینخلق دوری خوش است ای عزیز

همی تا توانی از ایشان گریز

خوش آنکس که از مردم روزگار

چو فرار از آتش نماید فرار

رفیقی شفیق ار به دست آیدت

به دست آنچه در دهر هست آیدت

بخش ۴۲ - رقعه وعده گیری

ای به خویب یگانه ی آفاق

نبود برملازمان گر شاق

لیله الجمعه را زروی کرم

رنجه فرما به بنده خانه قدم

لیله السبت را ز روی کرم

رنجه فرما به بنده خانه قدم

شب دوشنبه را ز روی کرم

رنجه فرما به بنده خانه قدم

شب سه شنبه را ز روی کرم

رنجه فرما به بنده خانه قدم

لیله الاربعا ز روی کرم

رنجه فرما به بنده خانه قدم

مر شب پنجشنبه را ز کرم

رنجه فرما به بنه خانه قدم

بخش ۴۳ - در عزای شهیدکرببلا شاه لب تشنه سیدالشهدا

زنگ عصیان ز گریه بزدائید

قهوه تلخ صرف فرمائید

ساعتی گر کشید زحمت وزجر

نیست بهر ملازمان بی اجر

بخش ۴۴ - حکایت

یکی روز و شب مست بود ازمدام

چنین بود تا عمر او شدتمام

رفیقان نهادند اورا به قبر

بر احوال اوجمله گریان چو ابر

کز اعمال اوچون شودکار او

که درگور گردد مددکار او

یکی از رفیقان به بالین وی

سویقبر شد بهر تلقین وی

بگفتش کنند آنچه از توسؤال

مبادا شوی مضطرب حال ولال

به پاسخ بگو با دو صد خوشدلی

علی علی علی علی

همان شب بیامد به خواب رفیق

ز شادی رخش سرخ تر از عقیق

بگفتش چه شدکار و بارت بگو

بگفتا که شد کار وبادم نکو

چوگفتم علی جای من شد بهشت

عذابی ندیدم ز اعمالی زشت

به هر کس به هر حال وهر جا بلی

کس ار دادرس هست باشد علی

شها دادرس نیست غیر از تو کس

به داد من بینوا هم برس

بخش ۴۵ - یا علی ای محرم یزدان پاک

یا علی ای محرم یزدان پاک

ازغم هجران توگشتم هلاک

ای شه با کر وفر دادگر

بر من آشفته دل آور نظر

علت ایجاد دو عالم توئی

در بر حق خازن محرم توئی

چون شود ای شه صف محشر به پا

دادرس الا توکه باشد به ما

با دل پر حسرت وحال تباه

بر درت آورده ام ای شه پناه

گل نیم اما خس باغ توام

بلبل باغ تونه زاغ توام

از می عشقت همه مستی کنیم

هم ز توما دعوی هستی کنیم

نام توشد در دل وجان ذکر من

مدح تو شد بیگه وگه فکر من

رحم کن از لطف بر احوال من

تا زتوبرتر شود اقبال من

بخش ۴۶ - ای بت مه طلعت پیمان گسل

ای بت مه طلعت پیمان گسل

ای مه تابان بررویت خجل

آتش عشق رخ توبرفروخت

هستی ما را همه یکسر بسوخت

شعله عشقت بزدآتش به جان

سوختم از آتش دل الامان

نیستی آگه غم عشقت چه کرد

در دلم از حسرت واندوه ودرد

از غم عشق رخ نیکوی تو

شددلم آشفته تر از موی تو

تا شدی از پیش من ای یار دور

تنگتر آمددلم از چشم مور

هجر تو زد بر دل من آتشی

من خوشم از سوختن ار تو خوشی

وصل تو روزی شود ار روزیم

به بود از روزی هر روزیم

بخش ۴۷ - در فرق کمال ومال

مرا با کمالی بگفت ازملال

بود حرف تشبیه کاف کمال

بگفتم دهدنشئه چون می کمال

کم از می بود مستیش کی کمال

به کسب کمال آنکه کوشد خوش است

شراب حلال ار بنوشد خوش است

ز شه حکمآید چودر ضبط مال

شودضبط مال تو بی قیل و قال

کمال تو هر جا تو را همره است

نه دزدش بردضابطش نه شه است

نخواهدگماری به اوپاسبان

نه حاجت که اورا نمائی نهان

کمالی کز آفات باشد بری

نگرددکس او را چرا مشتری

چوالماس باشد به قیمت کمال

بودمال مانند ظرف سفال

خریدند صدکوزه از کوزه گر

نگردید پیدا یک الماس خر

جواهر شناس است الماس خواه

که تا سازدش زینت تاج شاه

خریدار الماس بسیار نیست

نپندار کورا خریدار نیست

بخش ۴۸ - درجفر

بکن هرچه داری ز یزدان سؤال

بتاریخ روز وشب وماه وسال

پس آنگه حروفات اوراشمار

شماری هم از نقطه هایش بر آر

برابر کن این دو عدد را به هم

که یک نقطه نه بیش گردد نه کم

پس از هر یک از آن عددها که هست

بیاور حروفاتشان را به دست

به روشندلی چون رخ آینه

بگیر آن حروفات را بینه

برون کن زچشم ودل خود رمد

بگیر ازحروفات آنها عدد

پس ازآن عددها حروفات گیر

وز‌آنها عددها وسیط و صغیر

صغیر آنکه از یک الی نه بود

وسیط آنکه صددر شمرده شود

کن این دوعدد را یکی درشمار

که مقصود ازین میشود آشکار

شمار حروف وعدد وآن عدد

خبر از جواب سؤات دهد

نظیره حروفی که پیدا شود

جواب تورا صاف گویا شود

بخش ۴۹ - درشکایت

فلک راچه کین باشداز من به دل

که جوروجفا میکند متصل

به روزوشب وهفته وماه وسال

نه بگذاردم یکدم آسوده حال

زند بر رگ جان من نیشتر

رساندبلایم به جان بی شمر

دو جو در دلش رحم وانصاف نیست

ندانم چنین کینه جوبهر چیست

بوددشمن هرکه یار من است

شود یار آنکه به من دشمن است

چه خونها که از او بود در دلم

نشدگاهی آسان از اومشکلم

جفایش بهتنها نه تنها به ماست

دلی کونشد خون زدستش کجاست

شعاری ندارد به جز کین فلک

حذر کرد میباید از این فلک

به شطرنج دوران به رفتار پیل

کندشاه را مات وخود را ذلیل

همه کار گردون بود کج روی

مکن کج روی گر همه حج روی

بخش ۵۰ - علامت مردخدا

هر کس که نهاده داغ بر دل

آسان کند او زخلق مشکل

او مردخداست فیض از اوخواه

زوپرس خبر که هست آگاه

تعظیم بدونما که میر اوست

زوجوی مددکه دستگیر اوست

هرکس نشناسدش که ناچار

از خانه گهی رود به بازار

گویم به نشانه تا چو بینی

چون سایه روی برش نشینی

جان ودل خود کنی فدایش

هی بوسه زنی به دست وپایش

آشفته چو طره نگار است

مخمور چوچشم مست یار است

روی دل اوبه سوی کس نیست

اندر دل پاک او هوس نیست

نهمیل چمن نه باغ دارد

از سیر جهان فراغ دارد

کوتاه نموده گفتگورا

عالم به نظر نیاید اورا

با خلق ندارداتصالی

نه جاه طلب کند نه مالی

از نیک وبد زمانه رسته

قیدهمه چیز را شکسته

خنده به لبش نجسته راهی

از دل کشد آه گاه گاهی

بر حال کسی نمی بردرشک

دایم مژه اش تر است از اشک

از مردم شهر در فرار است

چون طره یار بی قرار است

او را به زمانه نیست قیدی

منت نکشد زعمر و زیدی

از بس که غنی است در بر آن

سیم وزر وخاک گشته یکسان

کاریش به خیر وشر نباشد

درکار کسش نظر نباشد

دنیا شود ار خراب چون من

گردی ننشیندش به دامن

کارش مه وسال آه زاری است

خون بر رخ او ز دیده جاری است

شب تا به سحر به چشم گریان

اختر شمر است واختر افشان

از سوز جگر لبانش خشک است

بوی نفسش چوبیدمشک است

واین حال به هر که گشت مقرون

گویندکه عاشق است ومجنون

درچاره گری دهند پندش

گرچاره نشد نهند بندش

ناگه ز قضا وحکم تقدیر

بر گردن اونهند زنجیر

زوجوی به درد خوددوائی

خاک ره اوست کیمیائی

بخش ۵۱ - مناجات

الهی ترحم به عبدالذلیل

ذلیلم ما ای خدای جلیل

لنا لیس فی الدار زادالثواب

مگرفضل توگیرد از رخ نقاب

همه رهروان وهمه گمرهیم

نه گر رهنمائی کنی درجحیم

نه عصیان اگر عادت ما شود

کجا عین عفو توپیدا شود

خدایا بکن آنچه زیبنده است

مکن آنچه شایسته بنده است

اگر تو برانی کجا روکنیم

کسی نیست تا رو سوی اوکنیم

خدایا خدائی به غیر از تونیست

اگر هست ملکش کجا هست وکیست

به هر جا که ملکی بود ملک توست

به دریای وحدت روان فلک توست

الهی به حق نبی و ولی

به جاه محمد (ص) به قرب علی

بیامرز ما را که شرمنده ایم

همه عاصی اما تو را بنده ایم

به این مشت خاک ای خداوند پاک

بفرمائی ار رحم و بخشش چه باک

بخش ۵۲ - حکایت

همان طایری را که خوانند بوم

برآنندجمعی که مرغی است شوم

شنیدم که مرغی است سعد ونکو

که میبود درخانه ها جای او

بسی انس با آدمیزاد داشت

دل از وحشت مردم آزاد داشت

به هرخانه گسترده میشد چوخوان

سر سفره بنشسته میخوردنان

بدین سان که سنور باشد کنون

نمیرفت از پیش مردم برون

چنین بود تا قتل شاه شهید

که لعنت ز ایزد به شمر ویزید

چوآوازه قتل شه شد بلند

شد اندر بر بوم بس ناپسند

دلش سخت رنجیده شد زآدمی

نکرد اوبه مردم دیگر همدمی

تفوکرد بر مردم روزگار

کز ایشان شد این ظلم وکین آشکار

به ویرانه ها رفت منزل گرفت

ز بس نفرت از خلق در دل گرفت

دلم نفرت از خلق دارد چوبوم

همی روبه ویرانه آردچوبوم

بخش ۵۳ - مناجات

الهی تو آگاهی از حال من

به باطل تلف شد مه وسال من

گر ازمن نیامد ثوابی به دهر

به دوزخ مسوزانم از روی قهر

غفوری وغفاری ای دادگر

ز رحم ازگناهان من درگذر

الهی مکن آنچه ما را سزاست

بکن آنچه شایسته کبریاست

توئی معنی هست وغیر از تونیست

اگرهست اندرکجا هست وکیست

توئی بی مثال و توئی بی زوا ل

توئی آفریننده ماه وسال

مکن ناامیدم ز درگاه خود

که آتش به عالم زنم ز آه خود

مپرس از من وشیوه وکیش من

بنه مرحم ازعفو بر ریش من

توئی خالق خلق ورزاق خلق

تو بیرون کشی خلق را جان ز حلق

طبیب دل دردمندان توئی

خلاصی ده از بندوزندان توئی

بفرما بدل ظلمتم را به نور

غفوری غفوری غفور ای غفور

بخش ۵۴ - در اشکال رمل

یکی فرد وسه زوج لحیان بخوان

چوشد عکس شد عتبه الداخل آن

ز یک زوج وفردودو زوج دگر

شود حمره عکسش نقی ای پسر

شودنصره خارج دو فرد و دوزوج

بودداخل آن زوج گیرد چو اوج

ز دو زوج ویک فرد وزوجی بدان

بیاض است وعکسش فرح ای جوان

ز یک فرد ویک زوج باز اینچنین

هویدا شود قبض خارج از این

ز یک زوج ودوفرد وزوج دگر

هویدا شود اجتماع ای پسر

سه فرد و یکی زوج وعکسش بدان

شد انگیس این عتبه الخارج آن

ز یک فرد ودو زوج و فرددگر

شودشکل عقله عیان در نظر

ز یک زوج ویک فرد باز آنچنان

هویدا شود قبض داخل از آن

طریق است اگر فرد گردد چهار

جماعت شود چار زوج آشکار

شداین شانزده شکل اشکال رمل

بدان تا شوی آگه از حال رمل

بخش ۵۵ - نکته

یکی ریخت گندم به خاک زمین

بشدآبیارش به صبح و پسین

خویدی بشد سبز وپس خوشه کرد

خزان ناگهان آمد وگشت زرد

گرفتند داس از برای حصاد

بشدجمع و زوخرمنی اوفتاد

چوکوبنده خرمن آمد به کشت

نکوبیده یک خوشه بر جا نهشت

همی باد آمد به امر خدا

بشدکاه وگندم پس ازهم جدا

پس آن گندم افتاد در آسیا

شد از گردش سنگ چون توتیا

عجین گشت با آب وپس شد خمیر

شد ازمشت از بسکه بالا وزیر

از آن پس بشدجای او درتنور

بشد پخته ز آتش ز نزدیک ودور

برون از تنور آمد وگشت نان

غدای کسان گشت وگردید جان

عوالم که طی کرده گندم نگر

ز اسرار روی جهان شوخبر

بشد دانه گندم آخر چو جان

یقین برتر انسان بگردد از آن

بخش ۵۶ - حکایت بر سبیل تمثیل

مرد دهقان ریخت تخمی بر زمین

آب رویش هشت در صبح و پسین

چند روزی چون چنینکرد وگذشت

کشت او روئید وناگه سبز گشت

سبز گشت و خوشه کرد ودانه کرد

شد زیاد وخرمن از هر سو فتاد

خرمنش کوبیده گشت و پاک شد

دانه ها چون دور از خاشاک شد

کرد دهقان پر از او انبارها

اینکه گفتم دیده هر کس بارها

بی سبب نبودکه می گردد چنین

اندر این سری بود پنهان ببین

بر زمینی آب اگر افضل بود

مشکل صاحب زمین پس حل بود

بر زمینی آب اگر باشد سوار

هرچه خواهی زوبروید دربهار

قیمت وقدر زمین از آب شد

مر زمین را آب فتح باب شد

هر زمین را که نبودهیچ آب

نیستش قدر وبها باشدخراب

آمده در هر سری سری قرین

برزگر هم آب جوید با زمین

بخش ۵۷ - فی التنبیه

شبی یاددارم که شمع و لگن

بگفتندبا بی زبانی سخن

من افتاده در پیش ایشان خموش

بداده بگفتارشان گوش هوش

لکنگفت با شمع روشن ضمیر

که ای مجلس آرای میر وفقیر

چرا سوزی اینسان به هر انجمن

بگوشرح احوال خود را به من

چرا اشک ریزی شبان تا سحر

چرا تن گدازی ز پا تا به سر

گناهت چه کافتاده ای درعذاب

به اوشمع سوزان بگفتا جواب

که ای مونس هر شب و روز من

که سوزددلت بر من وسوز من

مرا عاشقی بود پروانه نام

که او را بهمن بود عشقی تمام

شبی پیشم آمد به کاشانه ای

ز خود بی خبر همچو دیوانه ای

همی پرزنان گشت بر دور من

نترسید هیچ ازمن و جور من

چو اوسوخت از آتش من پرش

ز پا تا به سر سوزم از کیفرش

ساقی از آن باده یاقوت گون

یک دوسه مینا زخم آور برون

پس بکن اندر قدح از آن به جام

ده به من از صبح از آن تا به شام

تا غم دیرینه ام از دل رود

کشتی من بر لب ساحل رود

خیز و می آور مکن آهستگی

کن به در از خاطر من خستگی

در پی این کار سر از پا مکن

کوتهی از دادن صهبا مکن

از کرم ار می ز خم آرم شوی

داروی اندوه وخمارم شوی

می بده ای ساقی نیکو سیر

زودتر آر وغمم از دل ببر

باده ده ای ساقی فرخنده خو

بر دل صد چاک من آور رفو

هوش من از سر بر ومستیم ده

مستیم از می ده وهستیم ده

بخش ۵۸ - باده عارفانه

ساقی از آن باده گلرنگ ده

بر سر من دانش و فرهنگ ده

در بر من از در یاری درا

مست کن از باده گلگون مرا

باده هی از ساغر خود ده به من

میدهی ار باده ده اما به من

چیست من ازمی به من اریم دهی

کم دهی وکم دهی وکم دهی

خوش بودانده گرم از دل بری

خیز و کن از غم دل ما را بری

از دل ما ریشه غم را بکن

در دل ما عشرتی از سر فکن

می ده وهی ده که دل افسرده ام

زنده ام اما به مثل مرده ای

می بده ای ساقی فرخنده پی

نور کن این ظلمت ما را زمی

تا همی از طبع در افشان شوم

مادح آن خواجه ذیشان شوم

اول وآخر علی آمد علی

باطن وظاهر علی آمد علی

غایب وحاضر علی آمد علی

قادر وقاهر علی آمدعلی

لحمک لحمی شده با مصطفوی

جسمک جسمی شده او را صفا

قدرت او قدرت یزدان بود

هر چه از اونیست به او آن بود

شد اگر اوقاتل هر شیرزن

توشه کش آمد بر هر پیرزن

طرح نه افلاک کی اوبرکشید

حکم از او آمد وقنبر کشید

ذات وی آئینه یزدان نماست

نی گنه ار گفت کس او راخداست

ای علی اقبال من آمد بلند

طالع من آمد از اوارجمند

مختصر او در بر یکتا آله

آمده مختار که روحی فداه

بخش ۵۹ - مناجات

خدایا چو بر لب رسد جان من

شو آندم نگهدار ایمان من

مرا بر پرد چون ز تن مرغ روح

ز رحمت ده آندم به حالم فتوح

برندم ز تابوت چون درمزار

نظرکن به حال منخوار زار

ترحم به حال من خسته کن

ز قیددوعالم مرا رسته کن

در آندم که منزل دهندم به گور

به من رحم کن ای رحیم غفور

چو بر من گذارند سنگ لحد

بشو مونسم ای خدای احد

نکیرینت آیند چون بر سرم

خدایا در آن لحظه شویاورم

چو از من نمایند ایشان سؤال

مددکن که تا گویم ای ذوالجلال

مرا پاک یزدان یکتا خداست

رسولش محمد(ص) مرا پیشواست

ولیش علی هست مولای من

بودخواجه دین ودنیای من

نگویم چنین کن به من یا چنان

بکن آنچه شأن خدائی است آن

بخش ۶۰ - حکایت

یکی را که گفتند دارد گناه

گرفتندناگه غلامان شاه

نهادند زنجیر بر گردنش

که شدخسته در زیر آهن تنش

ندیدم به رخسار اوگردغم

نه بشنیدم او نالد از درد وغم

به خوشروئی وخرمی هر زمان

همی گفتگو داشت با این وآن

من اورا بگفتم چه سان است حال

که هیچت به دل نیست بیم وملال

بگفتا ندارم غم گیر و دار

که دانم نجاتم دهدکردگار

به طفلی به بازی بدم صبح و شام

یکی صعوه روزی گرفتم بدام

دل اندر بر او ز بس میطپید

منش کردم آزاد واز کف پرید

نکشتم من او را رها کردمش

رها از باری خدا کردمش

به قدری که کردم به منکرده اند

فزونتر مکافات ناورده اند

شه اورا ببخشید وانعام داد

به رویش در عفو و رحمت گشاد

بخش ۶۱ - حکایت

شبی رفت دزدی سوی خانه ای

که چون مرغ پیدا کند دانه ای

بسی جستجوکرد چیزی ندید

ز بدبختی خویش شد ناامید

ز گرما بر اوگشت غالب عطش

که نزدیک آن شد که افتد به غش

بیامد پی آب نزدیک چاه

به چاهش بیفتاد ناگه نگاه

که نه چرخ دارد نه دلوونه بند

مؤذن صفت شد صدایش بلند

که ای صاحب خانه بیدار شو

ز حال خود ومن خبردار شو

برفتیم لب تشنه از خانه ات

ندیدیم بومی به ویرانه ات

برون آ در خانه ات را ببند

مبادا که غیری رساندگزند

ببین تا چه خوش گفت او درجواب

که داده است ما را خدا فتح باب

کسی راکه جاه است بی بند ودول

چه باکش ز دزد وچه ترسش ز غول

مرا نیست مالی کهترسم ز کس

نه دزدم که خوف آورم از عسس

بخش ۶۲ - تذکر

من از زهدان گشته ام گر بری

مبادا که ظن بد از من بری

به من زاهدی گشته بی التفات

مرا کرده چون شاه شطرنج مات

یکی روز از من طلب کرد پول

چوممکن نشد بدهمش شد ملول

نه کم خواست تا ممکن آندم شود

چه نیکو بود گرطمع کم شود

چومأیوس گردیده رنجیده است

چرا بدنگوید که بد دیده است

هم اندرغیابم شده تلخ گو

هم اندرحضورم شود ترش رو

شنیدم که بدگوید از من همی

ز بدگوئی اوندارم غمی

به گفتش مرا نیست چون وچرا

که پاک از گناهان نمایدمرا

من ار خوبم ار بد سروکار من

بود با خداوندغفار من

کس ار بد ویا خوب کس را چه کار

که باشد بد وخوب با کردگار

چه باک ار بدم من که روز جزا

بدان را به نیکان ببخشد خدا

بخش چهارم

بخش ۱ - نصایح : حمد بی حد و ثنای بی عدد

بخش ۲ - نصایح : چونکه گفتی او خداوند است و بس

بخش ۳ - در مقاومت با امیران ومصاحبت با فقیران : اگر پهلوانی ومرددغا

بخش ۴ - در شفقت با همسایگان : به همسایگان بذل وا حسان نما

بخش ۵ - ضبط کن سه عضوخود را در سه جا : ضبط کن سه عضوخود را در سه جا

بخش ۶ - در نهی از غیبت : مگرنه حدیث از رسول خداست

بخش ۷ - در شفقت با همسایه : اگر خانه می خواهی از بهر زیست

بخش ۸ - در نصیحت اهل غرور و عاقبت امور : ای که مغروری به جاه ومال خود

بخش ۹ - در قناعت : کسانی که قانع به نان جو اند

بخش ۱۰ - دراحسان به خلق : کن احسان که انسان عبیدت شود

بخش ۱۱ - فی التنبیه : مپندار جسم تو چون خاک شد

بخش ۱۲ - در نصیحت : دلا حاجت خود بردوست بر

بخش ۱۳ - درترک طمع : بتر ازطمع نیست در روزگار

بخش ۱۴ - فی التنبیه : کسی را که ایزد نماید امیر

بخش ۱۵ - در شاعری : مکن شاعری را شعار ای پسر

بخش ۱۶ - در پیری وبینوائی : به پیری تو را نیست گر سیم و زر

بخش ۱۷ - در سواری و صفت اسب : چو خواهی که براسب گردی سوار

بخش ۱۸ - در اطاعت پروردگار : شدی چون ز یزدان خبردار پس

بخش ۱۹ - در صفت خاموشی : با دلی پرجوش وجانی پرخروش

بخش ۲۰ - در نهی از حرص : سروشی مرا گفت روزی به گوش

بخش ۲۱ - در نهی از خوردن شراب : مخور می وگر میخوری کم بنوش

بخش ۲۲ - درمذمت دروغ : دروغ ای برادر ندارد فروغ

بخش ۲۳ - در نترسیدن از مرگ : مشو هرگز از مردن اندیشناک

بخش ۲۴ - نصیحت : با کسی بد مکن مشو غافل

بخش ۲۵ - در ترک خواستن چیزی از بخیل : اگر کس خورد زخم خار نخیل

بخش ۲۶ - در رنجش از اهل زمانه : ز خلق جهان سخت رنجیده ام

بخش ۲۷ - در ترک علایق جسمانی : پیرهن باری گران باشد به تن

بخش ۲۸ - فی النصیحت والتنبیه : بنام خدا رو به هر کار کن

بخش ۲۹ - درشکرگذاری ورضا از خدای تعالی : نظرکن به هر صبح بر کهتران

بخش ۳۰ - در امر به نیکی ونهی از بدی : هم تخم نیکی نشان درجهان

بخش ۳۱ - در تسلیم و رضا درمصائب روزگار : چونیک وبد آید برت درجهان

بخش ۳۲ - در صبر وصابری : به غم صبر کن بیقراری مکن

بخش ۳۳ - در پندو اندرز : ز سرتا به پا خویش را هوش کن

بخش ۳۴ - درنماز و روزه : به کار نماز آی و سستی مکن

بخش ۳۵ - درگرامی داشتن میهمان : بود تحفه ای از خدا میهمان

بخش ۳۶ - در اطاعت از پدر ومادر : بشو با پدر مادرت آنچنان

بخش ۳۷ - درمذمت نسوان : وفا و صفائی مجو از زنان

بخش ۳۸ - در ادای سخن گوید : نپرسند تا از تو چیزی مگو

بخش ۳۹ - درپنهان داشتن راز : تو با دوست هم راز خود را مگو

بخش ۴۰ - دراسرار : هر آنکس که دارای سیم آمده

بخش ۴۱ - درموافقت با هر گروه : موافق شو و یار با هر گروه

بخش ۱ - نصایح

حمد بی حد و ثنای بی عدد

هست شایان خداوند احد

آنکه از امر کن ازجود وکرم

عالمی را کردموجو از عدم

آنکه می باشد به هر شیئی قدیر

نه شریکی هست او را نه نظیر

آسمان را بی ستون بر پای داشت

کس نمی داند که چون برجای داشت

خاک وباد وآب وآتش آفرید

نقشها زاین چار بس خوش آفرید

از ضمیر موری آگاه است او

زیر سنگ ار در بن چاه است او

در هوا مرغی هویدا می کند

روزی ماهی به دریا می کند

برگ تر از چوب خشک آرد پدید

وز پی شام سیه صبح سفید

جانور از نطفه از نی شکر دهد

ز ابر باران ازصدف گوهر دهد

لطف او خاص است و بر هر بنده ای

می دهد روزی به هر جنبده ای

آسمان را و زمین را مالک است

هر چه باشد غیر وجهش هالک است

عقل حیران است در ذاتش که چیست

هر چه هست او هست جز او هیچ نیست

او بودخلاق هر بالا و پست

بود وهست از پیش و بعد هر چه هست

هر سر مویم شودگر صد زبان

عاجزم از شکر یک احسان آن

بخش ۲ - نصایح

چونکه گفتی او خداوند است و بس

پیرو احکام او می باش وبس

چونکه گفتی بنده ام کن بندگی

تا نبینی خجلت و شرمندگی

در نماز و روزه کوتاهی مکن

کاین دو می باشند دین را بیخ و بن

این نماز و روزه مخصوص خداست

کار از بهر خداکردن رواست

درنماز خویشتن سستی مکن

در عبادت تندی و چستی مکن

در نماز و روزه گر کاهل شوی

رفته رفته از خدا غافل شوی

هرگز استهزاء میاور بر نماز

با کسی شوخی مکن اندر نماز

کوهلاک دین وهم دنیا بود

آفتی بر جان ز سر تا پا بود

با پدر مادر چنان باش ای پسر

که زفرزندان خود داری نظر

صبح ها بنگر به حال کهتران

تا ببینی خویش را از مهتران

تا که آید از خدا خشنودیت

وز خدا هر دم رسد بهبودیت

تا نپرسندت سخن چیزی مگو

تا به جا ماند برایت آبرو

هر که پنت نشنود پندش مده

رنجش از صفرا است گلقندش مده

تو ندانم بشنوی یا نشنوی

داری انشاء الله از دل پیروی

بر ملاکس را مه پند ای عزیز

آبرویش را به پیش کس مریز

تا توانی تخم نیکوئی فشان

تا که نیکوئی بری حاصل از آن

نیکوئی روزی ثمر نیکودهد

هر چه بدهی بر تو بهتر او هد

از غم و شادی مگوبا یار هیچ

خاصه ازغم زومکن اظهار هیچ

نیک و بد چون پیشت آید درجهان

نه غمین ز این زود شونه شاد از آن

کاین صفت باشد به حال کودکان

از برای نقل و مغز گردکان

گر ستیزد با تو کس خاموش شو

هر چه او گردد زبان تو گوش شو

باش خامش تا که خاموشش کنی

گوششو تا حلقه در گوشش کنی

احمقان را هست خاموشی جواب

ز احمق واز صحبتش کن اجتناب

حرمت از اقوام پیر خویش کن

ز آه پیران ای جوان تشویش کن

حرمت از اقوام پیر خویش کن

ز آه پیران ای جوان تشویش کن

خاصه ز آه پیر زن های فقیر

خاصه در آن نیم شب های چو قیر

آهشان سوزنده تر باشد ز برق

شعله ور از غرب گردد تا به شرق

کرد می باید حذر از آهشان

نیست پروائی به دل از شاهشان

گر به شیر آسمان تیر افکنند

شیر را از‌آسمان زیر افکنند

نوک تیر آهشان از نه فلک

بگذرد چونانکه سوزن از قدک

از فساد تن برآید کاهلی

دور از خود کرد باید کاهلی

تن گر از فرمان تو بیرون رود

بنده فرمان تو جان چون شود

تن ندارد بر توچون فرمانبری

بایدش در زیر فرمان آوری

کن ستم بر تن که فرمانت برد

خسته اش کن تا اطاعت آورد

چون کلام با صلاحی باشدت

شرم ازگفتار باید نایدت

ای بسا شخصی که آمد شرم کیش

باز ماند از عرضهای حال خویش

تیزی وتندی مکن با هیچکس

هم مباش از حلم خالی یک نفس

نرم باش اما نه آن شدت که خلق

چون به حلوا بر تو بگشایند حلق

هر گروهی را موافق باش و یار

تا تو را مرغ مراد آید شکار

مشکلی هر گه تو را آید به پیش

گرچه حلش می توانی کرد خویش

مستبد بر رأی خود هرگز مباش

کان پشیمانت نماید زود فاش

مشورت را عیب وعار خود مدان

شور از پیران کن و از دوستان

راستگو شو راستجو شوراستکار

تا بگردی در دو دنیا رستگار

از دل وجان و زبان گرراستی

غم مخور دیگر که کار آراستی

خود خبر داده است رب العالمین

زاینکه ان الله یحب الصادقین

نیز فرمود آن رسول کائنات

ایها القوم ان فی الصدق النجات

راست آمد تیر وکج باشد کمان

دشمن از پا افتد از این یا از آن

شهره کن در راستگوئی خویش را

راست گو وزدل ببر تشویش را

کن حذر از مکر وبهتان ودروغ

گرهمی خواهی تو را باشد فروغ

راستی هم گر دروغ آسا بود

کس نمی باید بدوگویا شود

آن دروغ راست سان با فروغ

بهتر است از راست همچون دروغ

گر ز شخص محتشم با دوستان

عیب می بینی میاور بر زبان

چیزی ار بینی که با دین عوام

متفق نبودمگواز آن کلام

در عوان الناس غوغا می شود

زحمت از بهر تو پیدا می شود

رازی ار نیک وبدش هست ازتو دور

سعی در دانستنش نبود ضرور

راز پیش مردم ناکس مگو

زشت پندارد اگر گوئی نکو

سرد گفتاری مکن با این وآن

دشمنی ز این تخم روید در جهان

هر چه گوئی فکرناکرده مگو

تا پشیمانی نبینی بعد ازاو

باش هم کم گوهم بسیار دان

نه که نادان باشی وهی قصه خوان

گر خردمندی شود بسیار گو

مردمان بیزار می گردنداز او

چون سخن گوئی بباید بنگری

گوهرت را جوئی اول مشتری

مشتری گر هست شوگوهر فروش

ورنه بگذارش به جا بنشین خموش

دشمن هرکس که باشد دوستت

دوستت نبودکه دشمن اوستت

خویش را نادان چو دانا بشمرد

زوحذر میکن که باشد بی خرد

راز خود با دوست خودهم مگو

تا نگردد دشمنت آگه از او

هرکه زشتی از توگوید در غیاب

کز شنیدن افتی اندر پیچ وتاب

باید او را داشتن معذور تر

زآنکه ازبهر تو آرد این خبر

خواهی ار مردم بگویندت نکو

هم تو از مردم نکودایم بگو

خواهی ار زخمی نیفتد بر دلت

کزعلاجش کار گرددمشکلت

هیچ با نادان مشو پرخاشجو

زآنکه چاک دل نمی گردد رفو

بس زیان دارد به شب خوردن طعام

بر خلاف رأی خلق از خاص وعام

گر کسی رامیهمان خود کنی

حاضر او را چون به خوان خودکنی

خوردنی ها را مگو از خوب و بد

کاین خوش ونیکوست یا معیوب ورد

هی مگوز آن خور که نغز ودلکش است

یا چرا از این نخوردی این خوش است

یا نمی باشد تو را اینها سزا

یا نشد ممکن که خوب آرم بجا

عذر خواهی زومکن در خوردنی

تا نپندارند طبعت را دنی

این شعار مردم بازاری است

طبع عالی ز این سخنها عاری است

چاکران میهمان راکن نظر

تا برنداز تو نکونامی به در

چاکران تو خطایی گر کنند

که تو را از حوصله خوددر کنند

پیش مهمان جنگ با ایشان مکن

تلخکامی در بر مهمان مکن

هر کسی راهم مشوخود میهمان

کاین به حال حشمتت دارد زیان

هم مکن با چاکران میزبان

حکمرانی که فلان کن یا فلان

این طبق را درفلان جا جای ده

یا بیار آن کاسه را اینجا بنه

می شونداز میهمان هست ار فضول

میزبان وچاکران اوملول

هست نان وکاسه چون از دیگران

دیگران راتومکن مهمان بر آن

از مزاح ناخوش واز فحش دار

شرم تا هرگز نگردی خوار و زار

با کسی کوکمتر است از تومزاح

الحذر هرگز مکن نبود صلاح

تا بماندحشمت تو برقرار

ورنه از دستت رود بی اختیار

قدرها را خوار میسازد مزاح

نورها را نار میسازد مزاح

دوست ها را میکنددشمن مزاح

دشمن جان است وخصم تن مزاح

آنچه گوئی لابد آن را بشنوی

خوارتر گردی کنی چون پیروی

با کسی هرگز مکن جنگ ای جوان

کاین بود شغل زنان و کودکان

نیمروز فصل تابستان بخواب

خوابت ار ناید بخلوت کن شتاب

تا که گرما سستی از شدت کند

با توهر کس هست ناراحت کند

هر زمان بر اسب میگردی سوار

اسب کوچک زیر ران خودمیار

اسب کوچک مرد را سازد حقیر

گرچه میباشد سوار او امیر

بر بزرگ اسبی نشیند گر حقیر

مینماید از شکوه اوچون امیر

هرگز از مردن مشواندیشناک

زندگانی را ز پی باشد هلاک

هرکه شد زاییده روزی میرد او

آن که جان را داده جان را گیرد او

کن نگهداری نکوازمال خو

باش اندر فکر ماه وسال خود

گرچه کم باشد نگهدارش نکو

تا نگهداری فزون را همچواو

مال اگر ماند از اودشمن خورد

به که پیش دوست کس حاجت برد

از امانت داری خلق الحذر

هست این کاری عبث زو درگذر

گر کنی رد مال او را داده ای

مرحمی بر زخم اوننهاده ای

صاحبش ممنون نگردد ازتو هیچ

هست این بندی به پای خود مپیچ

ورنکردی مال اورا رد به او

خائنی وتیره روز وزرد رو

ورتلف کردی شوی بدنام شهر

زندگانیت شود ضایع به دهر

هیچگه سوگند درعالم مخور

گر رودمالت در این ره غم مخور

درخرید و در فروش اندر بها

تا توانی دقت وکوشش نما

زآنکه نیمی از تجارت باشداین

کس نگوید کز حقارت باشد این

صابری کن پیشه اندر کارها

صابران را دوست می دارد خدا

صابری گردیده دوم عاقلی

از صبوری گشته پیدا کاملی

در صبوری حاصل آید کام دل

صبرکن خواهی اگر آرام دل

شاخهای خشک تاک از صبر وتاب

غوره داد انگور شد آمد شراب

خانه گر خواهی خریدن بهر زیست

باید اول بنگری همسایه کیست

خانه جایی خر که از همسایگان

تو غنی تر باشی وبا عز وشان

یا تو را باشد از آنها کمتری

گرمساوی بشد مشقت میبری

ده طعام وهدیه بر همسایگان

محتشم تر تا شوی از این وآن

طفلهاشان را نوازش کن همی

از دل ایشان ببر هست ار غمی

بام را برتر کن از دیوارشان

تا نباشد سوی تو دیدارشان

چون زن از تومحتشم تر شد مگیر

تا که نشمارد توراخوار وحقیر

گرچه میری پیر باشد یا سیاه

زنگرش بیندمده درخانه راه

با برادرها وفرزندان خویش

باش با هیبت که ترسند از تو بیش

پیشه ای گر یاد فرزندان دهی

به که او را گنج در دامان نهی

عیب نبود پیشه میباشد هنر

یک هنر بهتر ز صد گنج گهر

گنج را گفتند از آن شه بود

و آن هنر هر جا روی همره بود

هر چه داری خرج کن بر دختران

کارشان را بین وده بر شوهران

تا که از اندوه ایشان وارهی

لیک دوشیزه به دوشیزه دهی

از تو دامادت بیاید ای پسر

هم به نعمت هم به حشمت پست تر

تا که فخر او به تو باشد همی

نهکه فخر تو به او آیددمی

دوستی بیحجت از تو گر گله

کرد میباید نمایی حوصله

دوستی او نباشد معتبر

باش ممنونش که خود دادت خبر

دوست شوبا نیکوان وبا بدان

لیک آن را با دل این را با زبان

گر کسی با دشمن تو دوست است

دوستیش مغز نبود پوست است

زنهار وصد هزاران زینهار

زومشو غافل ندارد اعتبار

گر تو را دشمن بود غمگین مشو

تنگدل آشفته حال از این مشو

هر که را دشمن نباشد قدر نیست

گر خسوف او رانگیرد بدر نیست

هرکه را دشمن دارد او شد با بها

فادخلوا الجنات من ابوابها

پیش دشمن باش با فر وشکوه

کاه اگر هستی نما خود را چوکوه

کن جسارت گرچه بس افتاده ای

نقش انگلیون شو ار چه ساده ای

دشمن ار همسایه یا خویشت بود

کن حذر دایم چودر پیشت بود

الحذر از دشمنان خانگی

ماندن آنجا بود دیوانگی

خویش را در دوستی یکدل مساز

دوستی کن لیک از روی اعجاز

از سفیهان و ز اوباش شریر

بردباری کن بر ایشان ره مگیر

گردن ار داری به گردنکش بکش

بر شه شطرنج اوهی کش بکش

چرب وآهسته سخن گو با کسان

دوست یا دشمن سخن را خوش رسان

هر چه گوئی با کسان از نیک وبد

چشم دار آن را که می خواهی رسد

بد نخواهی بشنوی هم مشنوآن

هم شوی خود چون کنی کس را نوان

هر چه نتوانی بگویی پیش کس

هم نمی شاید که تا گوئی ز پس

لاف بر ناکرده کار خودمزن

از کنم یا کرده ام کم گوسخن

آنکه بتواند زبان بر توگشاد

پس زبان تو به رویش بسته باد

از سخن چینان تو را اندیشه باد

خانه آنها خراب از ریشه باد

کم ستایش کن به بی قدران که گر

وقتی آیدنشمرندت بی خبر

هرکه می دانی به کارت آید او

همچوخر در زیر بارت آید او

ترسش از اعراض وخشم خودمده

گر گناهی کرده پا بر آن بنه

گر شنیدی از کسی حرفی توهیچ

اندر آن انگشت خود دیگرمپیچ

خشمگین کم شو ترش منمای رو

ور شدی پس خشم خود را بر فرو

جائی ار باید که عفو و عذر خواست

ننگ نبود خواه اگر بینی به جاست

گر شوی واعظ چو برمنبر روی

بایدت بی باک درگفتن شوی

حاضرین را همچو طفلان دان که تا

هر سخن را خوب بتوانی ادا

در سخن گر دربمانی زودتر

زاین سخن رودر سخن های دگر

بر سر منبر تروشروئی مکن

باک از هر چیز می گوئی مکن

ای پسر گر قاضی ومفتی شوی

بایدت حق گوئی وحق بشنوی

ترشرو بی خنده میباش وهیوب

استعانت جو زعلام الغیوب

گر شوی تاجر چه بالا وچه پست

بایدت داد وستدبا زیر دست

طالب بیع و شری گر می شوی

با کسی کز رتبه هست از توقوی

با دیانت رحمش ار در دل بود

باک نبود ورنه بی حاصل بود

نسیه کاری تا که بتوانی مکن

خانه ها را نسیه کند از بیخ وبن

قیمت ار نقد است و نفع کم نمود

بهتر است از نسیه وبسیار سود

آنچه را تاجر به سنگ و من خرد

زوبه مثقال و درم هر کس برد

درتجارت بهترین چیزهاست

اینچنین چیزی تجارت را رواست

آنچه میرد یا بود بشکستنی

نیستتاجرا را به اودل بستنی

تاجر اینها را نمی باید خرد

ور خرد آخر پشمانی برد

تاجران باید چودر شهری روند

از اراجیف جهان ساکت شوند

از خبرهای نکو گویندو بس

هیچ ندهند اطلاع از موت کس

در سفر تا راحتت گرددزیاد

کنمکاری را زخودخشنود وشاد

تاجر از شهری چودرشهری رود

با سه صنف او آشنا باید شود

با توانگریهای صاحب اعتبار

با جوانمردان عیار بکار

هم به رهبان وشناسایان یوم

صرفه دارد دوستی این سه قوم

نسیه کاری را اگر کردی هوس

الحذر نسیه مده بر چندکس

لاف زنها وکسان بی درم

قاضی ومفتی وشخص محترم

کودک ونوکیسه ونواب وصدر

الحذر نسیه مده شان هیچ قدر

هیچ خطی را به خودحجت مساز

از برای خویشتن زحمت مساز

معنی اواینکه بنویسی چوخط

برتواز آن خط نگیردکس غلط

با کسی کاندر میان داری حساب

زودتر می کن حساب ورخ متاب

دوست بسیار ار تو را باشد کم است

دوست بهتر ز آنچه اندر عالم است

دوستی از نو همی در دست آر

دوستان کهنه را هم دوست دار

گر شوی دهقان به عالم ای پسر

زآنچه می کاری اگر خواهی ثمر

سعی کن تا نگذرد از وقتکار

آنچه باید کاشت پیش از وقت کار

خواهی ار کشتی کنی در سال نو

در پی تدبیر آن امسال رو

زودکاری را شعار خویش کن

کار را از وعده خود پیش کن

کاسب ار گردی واز اهل هنر

کن بهمزد کم قناعت ای پسر

تا کنی ده یازده یکبار کار

در دوباره پس به کف ده نیم آر

از لجاجت درگذر در روزگار

ورنهمردم را دهی ازخودفرار

پادشاهی را مقرب گر شوی

رأی شه را کرد باید پیروی

برخلاف رأی شه حرفی مگو

بی ضرورت جز رضای اومجو

پادشاهان صاحب تختند وتاج

غایت جهل است با شاهان لجاج

عیب کس را در حضورشه مگو

تا کهبدنفست نخواند کینه جو

غیر نیکوئی مکن از بیم شاه

هم مکن جز نیکوئی تعلیم شاه

نان از آن سفره که خوردی بد مکن

بلکه بد تا خوب میباشد مکن

کن جوانمردی که تا مردم شوی

بلکه وقتی داروی دردی شوی

آنچه مذکور است از اهل تمیز

آمده است اصل جوانمردی سه چیز

هر چه را گوئی کنم کن بی خلاف

راست گوخامش شو از لاف وگزاف

کن شعار خویشتن صبرو شکیب

ای خوشا آنکس که دارد این نصیب

مال خود را هیچگه ضایع مدار

گرچه باشد پوست نارنج ونار

درنظر چیزی که خوار آید تورا

شاید آن روزی به کار آید تورا

گر بود برگ درختان یا که سنگ

کار می آید تو را در روز تنگ

کن قناعت پیشه که اصل پندهاست

هر که قانع شد رها از بندهاست

بی طمع شو ورنه خواهی شد ذلیل

شوقناعت پیشه تا گردی جلیل

طامعان مردند دل پر آرزو

قانعان راکم نگردید آبرو

بخش ۳ - در مقاومت با امیران ومصاحبت با فقیران

اگر پهلوانی ومرددغا

به کشتی بر پهلوانان درآ

به فولاد باز برو پنجه کن

قوی پنجه گان را برورنجه کن

وگرنه به هر ناتوانی توان

زدن خنجر وتیر و تیغ و سنان

بزن گر زنی تیر بر تیر زن

زنی گر که شمشیر بر شیرزن

هر افتاده ای را بشو دستگیر

خصوص آن که باشد مریض و فقیر

مکن پهلوانی به افتادگان

که هستند افتادگان درامان

خودافتاده بیچاره افتاده است

دل وجان به مردن خود او داده است

چه حاجت که بر او زنی تیغ تیز

چه حاجت که با اونمائی ستیز

بگیر این صفت یاد از بوتراب

علی ولی شاه مالک رقاب

که در روز پیکار بد شیر زن

به شب توشه کش بد بر پیرزن

فقیری شود با توگر جنگ جو

سرانداز چون گوی در پیش او

بخش ۴ - در شفقت با همسایگان

به همسایگان بذل وا حسان نما

کز احسان بر آنها شوی کدخدا

بده گاه گاهی بر ایشان طعام

که تا خواجه گردی توایشان غلام

کسی گر به ایشان کند داوری

به ایشان حمایت کن و یاوری

مددکار ایشان به هر کار باش

ز احوال ایشان خبر دار باش

اگر از خواصند اگر از عوام

به هر یک تواضع کن و احترام

به ایشان اگر رخ دهد ماتمی

و یا ره نماید به ایشان غمی

درآن ماتم وغم بکن همرهی

مبادا کنی غفلت وکوتهی

برون کن ز دلهایشان درد وغم

پرستارشان باش چون خال وعم

به طفلانشان مهربانی نما

به پیرانشان میهمانی نما

اگر صاحب علم وفضل است وجاه

سزد حرمت ار داری از اونگاه

وگر بینوایند وبی مایه اند

به سر سایه شان شو که همسایه اند

بخش ۵ - ضبط کن سه عضوخود را در سه جا

ضبط کن سه عضوخود را در سه جا

تا به رنج وغم نگردی مبتلا

ضبط کن دل را چو هستی در نماز

تا نیفتد درخیالات دراز

در بر مردم به هنگام سخن

هم زبان را ضبط کن اندر دهن

چشم راکن ضبط در خانه کسان

هر طرف منگر نظر هر سو مران

یاد ناور هیچگاهی از دوچیز

هم مبر از یاد خود دوچیز نیز

از بد کس یا تو احسانی اگر

کرده ای با کس مکن یاد ای پسر

پاک یزدان را ومردن را زیاد

محو منما گاهی ای نیکونهاد

در ترک قرض دادن

مده قرض وآسوده کن خویش ار

کن ازخویشتن دور تشویش را

بدهکارت ار مفلس وبینواست

طلبکاری از اونمودن خطاست

به پیش کس او را مکن شرمسار

مشو غافل از کیفر روزگار

چه حاصل که با اوکنی گفتگو

بری ازخود و اوچرا آبرو

اگر آبور بردی از اودگر

نخواهد شدن عایدت سیم وزر

ببخش آن طلب را به او از کرم

ویا صبر کن تا شود محتشم

به دادن بدی مست وآشفته حال

به هشیاری از او بکن اخذ مال

بگیر آنچه بدهد مگوکم بود

که یک نقطه نم کمتر ازیم بود

غم قرض از هر غمی بدتر است

مگو غم که سوزنده تر ز آذر است

اگر میدهی چشم از اوبپوش

وگر می ستانی به ردش بکوش

غرض بشنو از من کنم هر چه عرض

نه بستان ز کس قرض و نه ده به قرض

در خواستگاری وزن گرفتن

زنی راکه خواهی بباید نجیب

که بر دردهای توگردد طبیب

همی تا توانی بکن جستجو

زهر سوی و هرکو که میباشد او

بسی خوب روی وبسی خوب موی

بسی خوب خوی و بسی خوب جوی

ندارد اگر خوب رو هیچ چیز

به از زشت روئی که دارد جهیز

تو بایدکه عمری به او سرکنی

وگر بدشد ازخانه اش درکنی

رعایت کن از زن که باشد ضعیف

بدار احترامش مسازش خفیف

بکن سر پرستی از او صبح وشام

بده سرفرازیش در هرمقام

مکن اعتنائی به اموال زن

مشوهیچ غافل از احوال زن

چوچشم از پی دولت زن بود

از آن چشم به چشم سوزن بود

زنی شوهرش گر اجیرش شود

بگوهمرهش روبه هر جا رود

به هر خانه جایت به دالان بود

توهمچون خر وزن چوپالان بود

بخش ۶ - در نهی از غیبت

مگرنه حدیث از رسول خداست

که غیبت گناهش بتر از زناست

کس ار بد و یا خوب خودداند او

چه حاجت که از اوشود گفتگو

به سیم ار بگوید کس این است مس

ویا طاهری را بخواند نجس

نه آنسیم بی غش چومس می شود

نه آن طاهر خوش نجس می شود

کس ار نیک باشد ز بدگوی خود

چرا افکند چین درابروی خود

تفاوت میان بدوخوب هست

ز هم فرق دارند هشیا رو مست

بدو خوب افتاده در هم بسی

ولی چشم بینا ندارد کسی

کس از باطن کس ندارد خبر

نباید بودشخص ظاهر نگر

خدا از دل هر کس آگه بود

که داندکه کار که لله بود

مگوازکسی بدکه بدمی شوی

مکن جای در ده که دد می شوی

نه غیبت کن از کس که عیبت کنند

نه شو یار آنان که غیبت کنند

بخش ۷ - در شفقت با همسایه

اگر خانه می خواهی از بهر زیست

در اول نگه کن که همسایه کیست

بخر خانه ای که ز همسایگان

غنی تر توباشی فزونتر ز شان

ویا آنکه ز آنها کنی کمتری

چو باشی مساوی مشقت بری

بکن بام برتر ز دیوارشان

که آسوده باشی ز دیدارشان

اگر از تو میباشدش برتری

کنی باید او را و فرمانبری

وگر از تو همسایه شد پست تر

بباید به حالش نمائی نظر

کنی سرپرستی از او صبح و شام

مر او را به احسان کنی شادکام

به هر حال گردی مددکار او

کشی بار او را شوی یار او

اجیرش نمائی مجیرش شوی

چوافتد ز پا دستگیرش شوی

ده انعام وهدیه به همسایگان

که تا محتشم تر شوی ز این وآن

نوازش به طفلانشان کن همی

ز دلشان ببر گر ببینی غمی

بخش ۸ - در نصیحت اهل غرور و عاقبت امور

ای که مغروری به جاه ومال خود

دل نسوزانی چرا بر حال خود

هست جاه ومال همچون چاه ومار

گفتمت از این الحذر ز آن الفرار

بر سرت این حد غرور از بهر چیست

در دلت این سان سرور از بهر چیست

کن برون از سر غرور خویش را

وزسرای دل سرور خویش را

روز وشب خو کن به درد ورنج و غم

همچو من میباش خاک هر قدم

خود گرفتم کآسمان شاهت کند

حکمران تا ماهی از ماهت کند

قیروان تا قیروان بخشدتورا

وآنچه می باشددر آن بخشد تورا

مشرق ومغرب تو را آرندباج

خاوران تا خاوران گیری خراج

خود زح لگیرم بود دهقان تو

مشتری گردد کمین دربان تو

بر درت مریخ باشد پاسبان

شمس در خوان توگرددقرص نان

زهره باشد مطرب ایوان تو

هم عطارد منشی دیوان تو

شب روی گردد قمر درکشورت

رخ بساید چرخ بر خاک درت

عاقبت بیرون رود جانت ز تن

عاقبت بر تن بپوشندت کفن

عاقبت مرگت کند ناگه هلاک

عاقبت دهرت عجین سازد به خاک

عاقبت پنهان نمایندت به گور

عاقبت گردی غذای مار ومور

ای بسا سال ومه وشام وسحر

بگذرد کز ما به جا نبوداثر

ای بسا تیر ودی وادیبهشت

درجهان آید که ما باشیم خشت

ای که ناچار آخر کارت فناست

این همه بر سرغرورت کی رواست

بخش ۹ - در قناعت

کسانی که قانع به نان جو اند

به تخت قناعت چوکیخسرواند

چو قیداست گندم مده دل به قید

بخورجو مکش منت از عمر وزید

نداری اگر قید گندم به دل

نخواهی شد از کس به دوران خجل

هنر چون به رنج است شورنج جو

عطا چون ز گنج است شوگنج جو

مشو غافل از لذت نان جو

که هر دم دهد نان جو جان نو

کسی را که نان جو اندر کف است

چنان دان که اندر کفش مصحف است

به نان جو ار کس قناعت کند

چنان دان که پیوسته طاعت کند

اگر در کف آید مرا نان جو

وگر جامه کهنه گر نیست نو

نباشد دگر در دلم آرزو

نه دیگر کنم جستجو کوبه کو

نیرزد دوجو این جهان پیش من

که شدنان جو مرهم ریش من

ندارم به عالم دگر احتیاج

که هست از قناعت مرا تخت وتاج

بخش ۱۰ - دراحسان به خلق

کن احسان که انسان عبیدت شود

اگر روز قتل است عیدت شود

به احسان توان خلق رابنده کرد

به احسان توان مرده را زنده کرد

که بی جان بود آنکه را نیست نان

بلی مرده است آنکه رانیست جان

بده نان که البته از نان دهی

رسد روزگارت به فرماندهی

خوشا حال آنان که نان ده شدند

به هر ناتوانی توان ده شدند

شدندی به افتادگان دستگیر

نمودندی احسان به برنا و پیر

ترش رو نگشتند از سائلی

به تلخی نکردند خون در دلی

به شیرین زبانی وجود و کرم

نمودند فارغ دلی را زغم

بدادند آسودگی خلق را

رهاندند ز آلودگی خلق را

کس ار هست نان ده علی ولی است

که تقسیم روزی به دست علی است

نه تنها همی نان ده آمد علی

به امر خدا جان ده آمد علی

بخش ۱۱ - فی التنبیه

مپندار جسم تو چون خاک شد

زلوح جهان اسم تو پاک شد

مپندار چون رفتی از اینجهان

نمانددگر از تونام ونشان

تو را پایه هر جاست برتر شود

توراجا به گلگشت دیگر شود

نگوئی چومردی فنا میشوی

که لابودی و باز لا میشوی

خدا را بسی عالم است ای پسر

که هریک زهر یک بود خوبتر

در آنها دهد سیر بر بندگان

چو ازرفتگان وچوز آیندگان

نه بشنیده گوشم دوچشمم بدید

که شدکرمکی پشه از جا پرید

چو آنکرم شد پشه زامر خدا

شد از عالم آب سوی هوا

مخواه اندرین گفته از من دلیل

که بسیار میباشد از این قبیل

توهم عالمی داشتی در شکم

که میبود قوت توآن دم زدم

کنون اندرین عالمت گشته جا

ببین تا برندت از اینجا کجا

بخش ۱۲ - در نصیحت

دلا حاجت خود بردوست بر

که مأیوسی آرد زجای دگر

روا نیست حاجت به کس بردنت

که باشد نکوتر از او مردنت

طمع را چه خوش باشدار سر بری

اگر نان نباشد به خوان خون خوری

بکن فرش از خاک اگر فرش نیست

کسی کو نشد فرشش از خاک کیست

نباشد اگر مرکب تندرو

که پا هست بی زحمتکاه وجو

نداری اگر سیم وزر نیست بیم

ز رخ ساز زر اشک خود گیر سیم

پی خوردن آبت ار کاسه نیست

تو را داده یزدان دوکف بهر چیست

گرت شانه نبود چه اندوه از آن

که انگشت از شانه دارد نشان

چراغ ار نباشد به شبهای تار

مخورغم که باشد چنین درمزار

نداری اگر خانه زر نگار

توانی به ویرانه گیری قرار

به بر گر نداری بتی مه جبین

برو با غم و درد شو همنشین

بخش ۱۳ - درترک طمع

بتر ازطمع نیست در روزگار

طمع مردرا میکند خوا روزار

کسی را که نبود طمع در جهان

بگو رخش عزت به گردون جهان

مکن پیش کس دست حاجت دراز

ز مردم بکن خویش را بی نیاز

کسی را که نبود طمع در مزاج

یکی پادشاه است بی تخت وتاج

طمع سازدت خوا رو زار و ذلیل

شود از طمع کمتر از پشه پیل

بهشت ار طمع میکنی ای عزیز

مخواه از کسی درجهان هیچ چیز

عطا گر به کس کرده چیزی خدا

تواند تو را هم نماید عطا

دهد چیزی ار بنده منت نهد

نهد کی کجا منت ار حق دهد

نه منت کش از کس نه چیزی بخواه

بروهر چه خواهی بخواه از اله

طمع را ببر سر به حق رونما

تمنای هر چیز از اونما

بخش ۱۴ - فی التنبیه

کسی را که ایزد نماید امیر

بباید شود دستگیر فقیر

نگردد دلش بد ز کردار بد

به داد ضعیفان مسکین رسد

خبر دار باشد ز احوال خلق

از او باشد اندر امان مال خلق

بباید به احسان همی کوشداو

زمال کسان چشم را پوشد او

هر آنکس که خواهد بزرگی کند

نباید که بر میش گرگی کند

به مظلوم باید حمایت کند

به حال رعیت رعایت کند

به خلق خدا مهربانی کند

که تا هر کسش مدح خوانی کند

به هرجا فقیری است بنوازدش

به احسان و بخشش غنی سازدش

کند دست کوته ز ظلم وستم

کند پیشه خود سخا وکرم

نگرددکسی را اگر دستگیر

تفاوت چه دارد امیر و فقیر

بزرگی که او را نباشد کرم

همان به که گردد وجودش عدم

بخش ۱۵ - در شاعری

مکن شاعری را شعار ای پسر

که ترسم شوی ز این هنر دربه در

به شعر آنچه افزون بگردد دروغ

دهد شعرت افزون صفا وفروغ

به مدح کسان از چه زحمت کشی

کنی زنده او را وخود را کشی

اگر گشتی از شاعری بهره ور

بگو شعر اما نه از بهر زر

مگومدحی از کس برای صله

که گردد ترا تنگ از آن حوصله

بر کس چوشعر از پی زر بری

چه فرق از گدائی کند شاعری

نه مداحی از آن نه از این نما

خود از شعر خود کام شیرین نما

به تجنیس شد شعر چون شعر دوست

پس این دلبریها که دارد از اوست

از آن شعر از هر هنر بهتر است

که درنشئه همچون می وشکر است

می وشکرت را دهی گر به کس

چه بهتر از آن داری از وی هوس

اگر شعر گوئی غزل گوهمی

که شاید برد گاهی از دل غمی

بخش ۱۶ - در پیری وبینوائی

به پیری تو را نیست گر سیم و زر

به جز مردنت چاره نبود دگر

بود مردن از ذلت فقر به

چو باشد چنین دل به مردن بنه

خصوصا کهرنجور باشد تنت

شود قسمت این هر سه بر دشمنت

ز تونفرت آرند فرزندوزن

بود مردنت بهتر از زیستن

به توجمله ترک ادب میکنند

ز حق مردنت را طلب می کنند

چو ناچار آخر ببایست مرد

خوشا درجوانی کس ار جان سپرد

بدا حال پیران زار وعلیل

خصوص آنکه از فقر باشد ذلیل

تهیدستی وپیری وناخوشی

خوش است ار خوری زهر وخود را کشی

کسی رامکن یا رب اینگونه خوار

وگر میکنی رحم بر حالش آر

چو هستی جوان کار پیری بساز

که شاید تو را عمر گردد دراز

ذخیره کن از سیم وزر در شباب

که گردد به پیری تو را فتح باب

بخش ۱۷ - در سواری و صفت اسب

چو خواهی که براسب گردی سوار

ابر زیر ران اسب کوچک میار

شود مرد از اسب کوچک حقیر

بود راکبش گر امیرکبیر

بزرگ اسب کن سعی و آور به چنگ

که غالب به دشمن شوی روز جنگ

چو شد اسب در دو علم زن ز دم

چوخرمای رنگ و سیه ساق و سم

چو شد تیز از گوش واز هوش ودو

چو شد نرم موسختگوصاف رو

چو شد موی باریک وشدخوبرو

که نه چشم اوخرد شد نه فرو

چو پیشانی وسینه دارد فراخ

نخواهد شدن خسته درسنگلاخ

بده هر چه داری واو را بخر

کز این اسب مرکب نشدخوبتر

اگر بدلجام است اگر بدرکاب

وگر همچو جامیش خوابد در آب

به چشمان و دندان چو پیل و شت

اگر گشته دل از خریدش ببر

حذر کن ز اسبی که باشدچموش

مخر مفت اگر یابی او را فروش

بخش ۱۸ - در اطاعت پروردگار

شدی چون ز یزدان خبردار پس

اطاعت کن احکام او را و بس

ز یاد خدا هیچ غافل مشو

به جز راه حق هیچ راهی مرو

اعانت از اوجوی در کار خود

به هرکاری او رابکن یار خود

مددجو از اوکومددکار ماست

به هر حال درکارها یار ماست

بود اوخداوند وما بنده ایم

گنه کار ودرمانده شرمنده ایم

ولیکن زما گر گنهکاری است

از او بخشش وفضل و غفاری است

چو او را شدی بنده کن بندگی

که آسوده گردی ز شرمندگی

کند ازخدا هر که فرمانبری

بجوید زخیل ملک برتری

به فرمانبرش داده فرماندهی

بدو داده جان گیری وجان دهی

شد ایزد زتو گر زطاعت رضا

مطیعت شود هم قدر هم قضا

چو ابلیس ننمود فرمانبری

ملک بود وشدرانده از کافری

بخش ۱۹ - در صفت خاموشی

با دلی پرجوش وجانی پرخروش

دوش رفتم تا به کوی می فروش

محفلی دیدم سراسر پر زنور

به کف موسی ندانم یا که طور

باده خواران صف زده در پیش وی

چون بنات النعش بر گردجدی

کردم او را پس سلامی با ادب

پیر گفت ای بی ادب بر بندلب

نیست در اینجا مجا لگفتگو

هشت شودرکوی ما از چار سو

نه بگوی ونه ببین ونه شنو

یا سرا پا محو ما شو یا برو

خم نمی بینی که چون آرد خروش

لط ز نیمش تا فرود آید ز جوش

طوطی ار گاهی نمیگفتی سخن

می فتادی کی ز هند اندر ختن

ور نمی گردید بلبل خوش نوا

در قفس هرگز نمی شدمبتلا

کی شدی آواره هرگز از وطن

کی شدی دور ازرفیقان چمن

دشمنی دارد به سر بی شک زبان

سر ندیده است از زبان الا زیان

بخش ۲۰ - در نهی از حرص

سروشی مرا گفت روزی به گوش

که ازبهر روزی مخورغم مکوش

بکن شکر یزدان قوی دار دل

که رزق ترا میدهد متصل

شب وروز روزیت آید به بر

اگر هست خون جگر یا شکر

چرامنت از این ویا آن کشی

همان به که پا را به دامان کشی

به دست خدا رزق هر بنده است

دهد روزی هر که را زنده است

ز فضل خدا بنده نعمت چشد

چرا دیگر از بنده منت کشد

چو دونان چرا از برای دو نان

گهی منت این کشی گه از آن

خوی روز و شب رزق یزدان پاک

منه در بر بندگان سر به خاک

خوری رزق وگویا نداری خبر

که روزی که داده است شام وسحر

گدایان وشاهان همه بنده اند

ز روی یزدان همه زنده اند

بخواه آنچه خواهی ز رب جلیل

چه می آید از بندگان ذلیل

بخش ۲۱ - در نهی از خوردن شراب

مخور می وگر میخوری کم بنوش

که ماندبرایت به جا عقل وهوش

بط باده رو با بت ساده خور

اگر میخوری این چنین باده خور

اگر چه ندارند مستان ادب

ولی با ادب باش وخاموش لب

دوتن راکه جنگ افتداندر میان

بدر رو از آنجا چو تیر از کمان

به مستی نه شوخی کن ونه ستیز

وگر کس ستیزد تو از وی گریز

بیفکن نظر در حروف شراب

که نیمش بودشر دگر نیمش آب

مخور آن چنان می که مستی کنی

به مستی همانا که پستی کنی

اگر میخوری باده مستی مکن

مشومست ودعوی هستی مکن

حرام است آن می کز انگور شد

خوش است آن شرابی که ازنور شد

شرابی که از اوگریزد خرد

چرا کس خوردیا چرا کس خرد

شرابی که ازتاک حب علی است

از آن خور کز آن جان و دل منجلی است

بخش ۲۲ - درمذمت دروغ

دروغ ای برادر ندارد فروغ

بکن تا توانی حذر از دروغ

چوگفتی دروغی شوی بیقرار

که شاید دروغت شودآشکار

دروغ تو چون فاش گرددبه خلق

خجالت طنابیت گردد به حلق

بسی شرمساری کشی از دروغ

بخود میزنی آتشی از دروغ

دروغ ای برادر مگوبا کسی

که درچه فتادند از این ره بسی

دروغ ار شنیدی مرودرپیش

کس ار هست بد مست کم ده میش

دروغ ار بگوئی دروغی بگو

که نتوان نماید کسش روبرو

دروغی که تحقیق اومیتوان

مکن تا توانی بر کس بیان

دروغی که دور است منزل گهش

که بتوانی آئی برون از رهش

نگویم بگولیکن از راه دور

نبیندکس آنجا که دارد عبور

چرا تا بود راست گوئی دروغ

چه لذت دهد در بر باده دروغ

بخش ۲۳ - در نترسیدن از مرگ

مشو هرگز از مردن اندیشناک

که هست از پی زندگانی هلاک

کسی جان نبرده است ازچنگ مرگ

نکرده است کس فتح در جنگ مرگ

هر آنکس که زائیده شد میرد او

خدا هم دهد جان وهم گیرد او

بود مردنی زندگی را ز پی

ولی کس نداند چه وقت است وکی

شود زنده لابد به خواری هلاک

عجین جسم اوگردد آخر به خاک

به مردن همه خلق آماده اند

بر مرگ جان در کف استاده اند

رود هر دم از عمر آدم دمی

که جا گردد او را دگر عالمی

بمیریم در هر دم وغافلیم

همه غرق وگوئیم در ساحلیم

بسی فتنه بود ار نبد مردنی

نبدهیچ درد ار نبد خوردنی

چو شد اختر بخت کس در وبال

به اوگو بمیر و شوآسوده حال

بودمردن اولیتر از زندگی

که کردن بر بندگان بندگی

بخش ۲۴ - نصیحت

با کسی بد مکن مشو غافل

از مکافات هستی ارعاقل

در زمینی کس ار بکارد جو

نبرد گندم او به وقت درو

شاد بادا روان او به بهشت

کز برای نصیحت تو نوشت

رو نکوئی کن و در آب انداز

که دهد ایزدت به صحرا باز

بخش ۲۵ - در ترک خواستن چیزی از بخیل

اگر کس خورد زخم خار نخیل

به است ار خورد نان زخوان بخیل

خور از سفره خویش نان وبصل

که به باشد از خوان مردم عسل

اگر بر لبت آید از گرس جان

به از آن که خواهی ز دونان دو نان

گرت نیست یک نان بسوز و بساز

مکن دست در پیش دونان دراز

بخیلی تو را گر دهد شهد وشیر

ز گرس ار بمیری ز دستش مگیر

مخواه آب خوردن ز مرد بخیل

اگر باشد او مالک رود نیل

که آب وی آتش به کامت شود

دگر زندگانی حرامت شود

به خیل بخیلان اگر بگذری

شو ازچشم آنها نهان چون پری

بشارت بده بر بخیلان خام

که وارث برد مالتان را تمام

نه ز آن مال باشند شاد از شما

نه گاهی نمایند یاد از شما

خورند و خورانند وعشرت کنند

ندارند چشمی که عبرت کنند

بخش ۲۶ - در رنجش از اهل زمانه

ز خلق جهان سخت رنجیده ام

بدی ها از ایشان ز بس دیده ام

پدر هیچ نبود به فکر پسر

پسر ناورد هیچ یاد از پدر

اطاعت به شوهر ندارد زنی

ز شوهر بتر نیستش دشمنی

در این خلق یک ذره انصاف نیست

اگر هست با من بگوئید کیست

همه خلق هستند چون گرگ هار

کسی گرگ هارش نگردد دچار

از این خلق وافعالشان الحذر

حذر کر می باید از شور وشر

نه ظالم کند رحم بر کور و شل

نه عالم نماید به علمش عمل

شعار همه رشوه خوردن بود

دل جمله غافل ز مردن بود

فسادی که نبود به عالم کم است

ز عالم فساد همه عالم است

بخش ۲۷ - در ترک علایق جسمانی

پیرهن باری گران باشد به تن

«بگذر از تن تا نخواهی پیرهن»

بگذر از تن تا سراپا جان شوی

بلکه از جان هم که تا جانان شوی

چیست تن تا کس شود پابست وی

چشم اگر داری گریز از دست وی

وای وای ار کس اسیر وی شود

گر شود مستخلص از وی کی شود

بهتر تن محتاج آب ونان شوی

ز آن رهین منت دونان شوی

بگذر ار تن تا نخواهی آب ونان

نه شوی محتاج دونان بهر آن

تن تو را محروم از جانان کند

و زغم اینت بری از جان کند

تن حجاب جان وجانان آمده است

فی الحقیقت آفت جان آمده است

چون پری از آهن از تن شو بری

جان من تا کی کنی تن پروری

این تنی کامروز از اوداری سرور

می شودفردا غذای مار و مور

تن به صد دردت نمایدمبتلا

بگذر ازتن تا نیفتی در بلا

ای که در عالم گرفتار تنی

آه من همچون تو تو همچون منی

ترسم آخر پایمال تن شویم

شرمسار از دوست زاین دشمن شویم

سعی کن تا وارهیم از قید تن

جان بریم از دست کین وکید تن

غافل است آن کس که تن می پرورد

زآنکه آخر مار ومورش می خورد

بخش ۲۸ - فی النصیحت والتنبیه

بنام خدا رو به هر کار کن

خدا را به یکتائی اقرار کن

به سال ومه وهفته لیل ونهار

مشوغافل از یاد پروردگار

کن ازاوبسی حمد و شکر وسپاس

ببر پیش اوحاجت والتماس

اگر درد داری دوا جو از او

وگر راز داری به او بازگو

اگر مطلبی داری از او طلب

کز اوتار و روشن شود روز وشب

گناهان خود را از او عفو خواه

که از اوبود بخشش هر گناه

جز او غافر المذنبین نیست کس

از اوخواه عفو گناهان و بس

رضا جوئی از او بباید ز تو

که او هم رضا شاید آید ز تو

صفاتش بود بی حد وبی شمر

کس ازذات پاکش ندارد خبر

نهان از نظر باشد وحاضر است

به حال خلایق همه ناظر است

بزرگی سزاوار او هست وبس

مددخواه از او کو بود دادرس

بخش ۲۹ - درشکرگذاری ورضا از خدای تعالی

نظرکن به هر صبح بر کهتران

که تا خویش را بینی از مهتران

چو دیدی چنین ازخدا شکر گو

مکن کوتهی یکدم از شکر او

گر افتدنگاه تو بر شخص کور

بگو شک کت در دوچشم است نور

ببنی کس ار لنگ باشد به راه

توبخرام وشو شکر گواز اله

چو بینی کسی خسته از علت است

همی شکر گوچون تورا صحت است

چوسوی توآرد کسی احتیاج

بگوشکر کو ازتوخواهد علاج

چو بینی نداردکسی سیم وزر

بگوشکر داری توچون بی شمر

کسی را ببینی چو بدبخت وعور

بگوشکر پوشی چوخز وسمور

کسی از تو خواهد چو چیز ای عزیز

بگوشکر کز او نخواهی توچیز

خری را ببینی چو در زیر بار

بگومتصل شکر پروردگار

که در روی دنیا تو را خر نکرد

چو خر زیر بارت ز هر سر نکرد

بخش ۳۰ - در امر به نیکی ونهی از بدی

هم تخم نیکی نشان درجهان

که نیکی تو را حاصل آید از آن

نکوئی ثمرهای نیکودهد

به توهر چه خواهی به از اودهد

چرا تا بود خوب کس بد کند

چرا از بدی خویش را ددکند

مکن بدبه کس گر که دانشوری

که لابد بود کار را کیفری

ثمر میدهد بد بد وخوب خوب

ز خوبی بود نیزستر عیوب

کنی نیکی از کشت بدکی درو

نبرده است گندم کس از کشت جو

هر آنکس که بدگو وبدخو کند

پی فتنه است وبلاجو بود

به دنیا کس ارتخم نیکی بکاشت

وی از بهر خود نام نیکی گذاشت

کس ار کرده بدکم از او یاد کن

ز بد کردنش نیز کم گوسخن

بکن نیک بد گرچه بینی سزا

که یزدان دهد نیک و بد را جزا

بخش ۳۱ - در تسلیم و رضا درمصائب روزگار

چونیک وبد آید برت درجهان

نه زاین شو غمین ونه دلشاد از آن

که میباشد این حالت کودکان

پی مشتی از خارک وگردکان

به عالم چه شادی چه غم بگذرد

بدونیک و عدل وستم بگذرد

نباشد به کار جهان اعتبار

ندیدم قراری بودبرقرار

بودهر فرازی نشیبش ز پی

گه اردیبهشت آید وگاه دی

نه یکسان بودگردش روزگار

که گاهی خزان است وگاهی بهار

گهی شب گهی روز روشن شود

گهی فرودین گاه بهمن شود

گهی ماه بدر است وگاهی هلال

کندگه شرف کوکب و گه وبال

گهی شمس می افتداندر کسوف

گهی میشود تیره ماه از خسوف

عروسی بود گاه وگه ماتم است

گهی هست شادی وگاهی غم است

ز تقدیر یزدان همه کارهاست

خوش آنکو به تقدیر یزدان رضاست

بخش ۳۲ - در صبر وصابری

به غم صبر کن بیقراری مکن

به رخ اشک از دیده جاری مکن

صبوری کن از درد دوری منال

به روزو شب وهفته وماه وسال

مگوصبر تلخ است گوشکر است

ز شهد و شکر بلکه شیرین تر است

به بستان شد از صبر بر پا شجر

شجر هم ز صبر است کآورده بر

بشد تاک از صبر بر پا ز خاک

بشد غوره از صبر پیدا زتاک

شد آن غوره انگور شیرین ز صبر

شد انگور صهبای رنگین ز صبر

همه درد از صبر درمان شود

همه مشکل از صبر آسان شود

ز صبر است هر کار آراسته

ز صبر آمد آن را که دل خواسته

خدا صابران را بوددوستدار

بکن صبر وشو دوست با کردگار

کسی کوخدا دوستدارش بود

چه باک از غم روزگارش بود

نه هرکس تواند برداجر صبر

که جای اندرین بیشه دارد هژبر

بخش ۳۳ - در پندو اندرز

ز سرتا به پا خویش را هوش کن

منت آنچه گویم چو در گوش کن

دهم چند پندت ز منگفتن است

ز من گفتن است از تو بشنفتن است

اگر بشنوی پندم از جان ودل

نخواهی شدن هرگز از کس خجل

ز من این نصایح اگر بشنوی

بود بهتر از دولت خسروی

دراول بود تلخ اگر طعم پند

در آخر لذیذ است و شیرین چو قند

نصیحت به منکرد استاد من

که کمتر ز در نیست قدر سخن

مده پند آنکس که دربندنیست

که صفرا علاجش زگلقندنیست

گهر پندو گوینده گوهر فروش

اگر مشتری نیست بنشین خموش

نه هرکس خریدار گوهر بود

خریدار گوهر نه هر سر بود

بود شهریار آنکه گوهر خرد

که دهقان بز وگاو یا خر خرد

نگردد به کس پند اگر سودمند

کشدکارش آخر به زنجیر وبند

بخش ۳۴ - درنماز و روزه

به کار نماز آی و سستی مکن

به طاعات تندی وچستی مکن

به کار عبادت چوکاهل شوی

ز یادخدا زودغافل شوی

حذر کن ستهزا مکن بر نماز

مکن باکسی شوخی اندرنماز

که گردد ز تو دین ودنیا هلاک

پشمان شوی گردی اندوهناک

چوصوم وصلوة از برای خداست

برای خدا کار کردن رواست

نمیباشد اندردلت هیچ نور

دلت درنماز ار ندارد حضور

اگر نیست حاضر دلت درنماز

نمازت نیرزد به سیری پیاز

اگر روزه تن کاهد آگاه شد

ز اسرار کس هر که تن کاه شد

اگر چه ازین روزه و این نماز

خداوند عالم بود بی نیاز

چوحکم از خدا هست وامر رسول

بباید نمود از دل وجان قبول

گرت میل طاعت بودساعتی

از این دونکوتر نشد طاعتی

بخش ۳۵ - درگرامی داشتن میهمان

بود تحفه ای از خدا میهمان

چودر پیشت آید بشوشادمان

گرامیش دار ار چه کافر بود

که این گفته گفت پیمبر بود

تو را باشد از خرج مهمان چه بیم

که رزقش بود با خدای کریم

مهیا نما از برایش طعام

ز لطف خود او را بکن شادکام

ز هر نعمت تازه در پیش آر

به پیشش شواز مهر خدمتگذار

چو جان میهمان را بده جا به دل

به خدمت کن او را زخود منفعل

بر میهمان تندخوئی مکن

مشوترش رو تلخ گوئی مکن

به پهلوی وی شاد وخرم نشین

نه غمگین که اورا نمائی غمین

به خشروئی او را ز خودشاد کن

به شیرینی او را چو فرهاد کن

ز کس میهمان گر شود تنگدل

سزد خوانی او را اگر سنگدل

مگوپیش مهمان سخنهای زشت

که زشتان ندارند ره در بهشت

بخش ۳۶ - در اطاعت از پدر ومادر

بشو با پدر مادرت آنچنان

که خواهی ز فرزند خود درجهان

شوددر جهان هر که عاق پدر

چوزهر آید اندرمذاقش شکر

تفو باد بر حال واقبال او

مبارک مبادا مه وسال او

مکانش چو جان داد در دوزخ است

شود آتش اندر کفش گر یخ است

به جان آنچنان آتش افروزدا

که در ظاهر وباطن او سوزدا

به امر خدایت چوموجود کرد

تواند تو را نیز مردودکرد

اطاعت نما کز تو گردندشاد

به رویت در فتح گرددگشاد

شودوالدین از کسی گر رضا

رضا گردد از او بلاشک خدا

بودعاق مادر بتر از پدر

که زحمت کشیده است او بیشتر

به ایشان بشو بنده از جان ودل

که تا روز محشر نگردی خجل

سوی آن جهان زود تا زنده اند

از آنها بدان قدر تا زنده اند

بخش ۳۷ - درمذمت نسوان

وفا و صفائی مجو از زنان

که هستند رهزن تر از رهزنان

مکن باخبرشان زاسرار خود

مده آگهیشان ز کردار خود

زنان را مپندار یار تواند

که بار تونار تو مار تواند

توتا مرده ای شوی دیگر کنند

به طفلی همی مشق شوهر کنند

همه فتنه روزگار از زن است

شودگلشن ار جای زن گلخن است

به حرف زنان گر کنی پیروی

پریشانی آری پشیمان شوی

مکن اعتمادی بر اقوالشان

که باطل بود جمله اعمالشان

چه خوش گفته فردوسی نامدار

که رحمت بر او باد از کردگار

«زن واژدها هر دو درخاک به

جهان پاک از این هر دو ناپاک به»

بخش ۳۸ - در ادای سخن گوید

نپرسند تا از تو چیزی مگو

که ماند برایت به جا آبرو

چو گوئی سخن کن تأمل در آن

که تا نکته ای کس نگیرد بر آن

مگو پر سخن خواهی ار آبرو

که پر گو بود واعظ و قصه گو

چو گوئی سخن گوی آهسته تر

که تا کس نگردد خبر پشت در

سخن تا نگوئی تومعلوم نیست

که از فضل ودانش تو را بهره چیست

چوگوید سخن کس نظر کن چه گفت

نباید نظر کرد کورا که گفت

بزرگی که درمعانی بسفت

نه منقال انظر بما قال گفت

به خورشید دانش فلکشد سخن

زرمعرفت را محک شد سخن

سلامت طلب باش وخاموش باش

سخن هم چوگوئی نه چاووش باش

بخش ۳۹ - درپنهان داشتن راز

تو با دوست هم راز خود را مگو

که تا دشمن آگه نگردد از او

رسانی اگر راز دل را به لب

شود از عجم فاش تا درعرب

شنو تا که پندیت بدهم نکو

به دلهم بیا راز خود را مگو

که منچون شدم عاشق روی یار

زمن رفت آرام و صبر وقرار

چوتاب وتوان از تنم بست رخت

شد از عشق بر من بسی کار سخت

دل من خبر گشت از راز من

بدوگفتم ای یار دمساز من

بر اسرارم از مهر سرپوش نه

که هرکس فزون گشت سر پوش به

دو روزی نشد دل برم گشت خون

بشد خون و از دیده ام شد برون

رخم را زخون سرخ چون آل کرد

برمردوزن شرح احوال کرد

شدند آگه از حال من مردوزن

بشد قصه مرد وزن راز من

غرض اینکه اسرار دل بارها

بشدداستان ها به بازارها

بخش ۴۰ - دراسرار

هر آنکس که دارای سیم آمده

دلش فارغ از رنج و بیم آمده

اگر سیم داری نداری غمی

عزیز جهان سرور عالمی

رواج همه کارها گشته سیم

شفابخش بیمارها گشته سیم

نداردکس ار سیم باشد گدا

شود روحش از تن دمادم جدا

به سیم احتیاج همه عالم است

فزون هر چه گویم به وصفش کم است

ز سیم است درکار عالم رواج

به اومردوزن را بوداحتیاج

ز سیم است آسایش هر دلی

بود سیم حلال هر مشکلی

ز سیم است هر کاری آراسته

ز سیم آید آنرا که دل خواسته

کسی کو نه محتاج سیم است کو

بگوتا ببینم که میباشد او

ملامت مکن گر کسی سیم جوست

همانا که آگه ز اسرار اوست

نهان است در سیم سری عظیم

از آن رو چنین محترم گشته سیم

بخش ۴۱ - درموافقت با هر گروه

موافق شو و یار با هر گروه

که گردد شکوه توبرتر ز کوه

چه عاقل چه دیوانه شوهمدمش

چه خویش وچه بیگانه شومحرمش

مصاحب به هر خوب وبد باش و یار

بشو پیش گل گل بر خار خار

بر زاهدی گل مأموم شو

هم از آتشش نرم چون موم شو

به هر دل بشو آشنا ای پسر

که تا عمرت آید به عشرت به سر

نکوکن به مخلوق گفت وشنود

بود گرچه ترسا وگبر ویهود

معین کسان باش درکارها

پرستار شو پیش بیمارها

کسی گر غریب است کن جوششی

به اصلاح کارش نما کوششی

بگومختصر با بزرگان سخن

دم از ما ومن در بر کس مزن

ببر جای ده مرد درویش را

نثارش نما هستی خویش را

رفاقت به هر کس کنی صاف باش

وفا پیشه با رحم وانصاف باش

مثنویات

بخش اول - گزیده‌ای از کرامات و فضایل حضرت امیرالمؤمنین علی ابن ابیطالب (ع)

بخش دوم - داستان گل و بلبل

بخش سوم

بخش چهارم

قطعات

شمارهٔ ۱ - قطعه : انبار دار صاحب دیوان کشیده تیغ

شمارهٔ ۲ - قطعه : خدا به ظلم نه راضی و بنده ظلم کند

شمارهٔ ۳ - قطعه : نصیر الملک چون از این جهان رفت

شمارهٔ ۴ - قطعه : تو ببین کآسمان کج گردش

شمارهٔ ۵ - قطعه : صاحب دیوان وحکمرانی در فارس

شمارهٔ ۶ - قطعه : دور کن از خویشتن حرص و طمع

شمارهٔ ۷ - درجواب جناح حاج «شوریده شیرازی» فصیح الملک

شمارهٔ ۸ - قطعه : ز اقربا ومالها ای دل مشو شادان که هست

شمارهٔ ۹ - قطعه : به خداوند آسمان وزمین

شمارهٔ ۱۰ - قطعه : مرده ای را به راه می بردند

شمارهٔ ۱۱ - قطعه : یکی مور برد از ملخ تحفه رانی

شمارهٔ ۱۲ - قطعه : قوام هیچ ندارد به دلمروت ورحم

شمارهٔ ۱۳ - قطعه : آن یکی گیرد زنی از بهر مال

شمارهٔ ۱۴ - قطعه : درحیرتم زحال قوام وز کار چرخ

شمارهٔ ۱۵ - قطعه : دید روباهی که روباهی دگر

شمارهٔ ۱۶ - قطعه : حقایق نگار آمد از کربلا

شمارهٔ ۱۷ - قطعه : تا نبینم تا به من ثابت نگردد چیزها

شمارهٔ ۱۸ - قطعه : سینه باشد صد در لفظ عرب

شمارهٔ ۱۹ - قطعه : نه کسی رحم دیده در دل تو

شمارهٔ ۲۰ - قطعه : تا بهدست دوست دادم اختیار خویش ار

شمارهٔ ۲۱ - قطعه : بگو به صاحب دیوان که صاحب ایمان شو

شمارهٔ ۲۲ - قطعه : خدای داده ولی بنده سد راه شده

شمارهٔ ۲۳ - قطعه : آنکه منکر گشت در حق علی منگر بدو

شمارهٔ ۲۴ - قطعه : کومشیر الملک تا بیندچه سان

شمارهٔ ۲۵ - معما : چار حرف است نام دلبر من

شمارهٔ ۲۶ - قطعه : آخر کار چون بود مردن

شمارهٔ ۲۷ - قطعه : ببین که معتمدالدوله میرود از فارس

شمارهٔ ۲۸ - قطعه : مشورت کردم از خرد که نهم

شمارهٔ ۲۹ - قطعه : ای امیری که چون تو در بخشش

شمارهٔ ۳۰ - قطعه : آنچنان تنگ گشته دل به برم

شمارهٔ ۳۱ - قطعه : سه رسدکرده پریشانی عالم را چرخ

شمارهٔ ۳۲ - قطعه : رفیق خوب به است از برادر وفرزند

شمارهٔ ۳۳ - قطعه : ای برادر مجوی از دونان

شمارهٔ ۳۴ - معما : نام دلبر چهار حرف بود

شمارهٔ ۳۵ - قطعه : اسم اعظم که خلق می گویند

شمارهٔ ۳۶ - قطعه : رحم وانصاف درمیانه خلق

شمارهٔ ۳۷ - قطعه : صاحب دیوان به فارس آمده حاکم

شمارهٔ ۳۸ - قطعه : هر که را روزی فراخ آید به دهر

شمارهٔ ۳۹ - قطعه : سیم خالص عیار هم گاهی

شمارهٔ ۴۰ - قطعه : خونین جگرم ز گردش چرخ

شمارهٔ ۴۱ - قطعه : دلکی دارم وزهر طرفش

شمارهٔ ۴۲ - قطعه : آوخ آوخ که قدردانی نیست

شمارهٔ ۴۳ - قطعه : گرچه به ملک سخنوری شهم اما

شمارهٔ ۴۴ - قطعه : نبود درهمه رویزمین چو کشورفارس

شمارهٔ ۴۵ - قطعه : کاش با تو آسمان میکرد یک کار از دو صورت

شمارهٔ ۴۶ - قطعه : هر صفاتی که هست ایزد را

شمارهٔ ۴۷ - قطعه : نیست ازجان ودل عزیزتری

شمارهٔ ۴۸ - قطعه : ای رخت چون گل از لطافت ولون

شمارهٔ ۴۹ - قطعه : پی سواری خود مردمان خرندخری

شمارهٔ ۵۰ - قطعه : خری با خری گفت منت ز کس

شمارهٔ ۵۱ - قطعه : مباش از این سپس در بندتحصیل کمال ای دل

شمارهٔ ۱ - قطعه

انبار دار صاحب دیوان کشیده تیغ

خون ریزد از خلایق وباکش نه از خدا

یا رب نجات ده به خلایق ز مرگ او

یا رحم ده به صاحب دیوان به حال ما

شمارهٔ ۲ - قطعه

خدا به ظلم نه راضی و بنده ظلم کند

رضای بنده چرا برده از رضای خدا

دلا خموش شو ودم مزن از این اسرار

بدان که نیست کسی مقتدر سوای خدا

شمارهٔ ۳ - قطعه

نصیر الملک چون از این جهان رفت

نصیر الملک دیگر گشت پیدا

چو پنهان گشت خورشید درخشان

بشد خفاش نابینا هویدا

شمارهٔ ۴ - قطعه

تو ببین کآسمان کج گردش

به که محتاج می کندما را

هر کجا تیری از بلا بیند

پیشش آماج می کند ما را

هر کجا باز چنگلی باشد

همچو دراج می کندما را

حرف حق تا زنیم بر سر دار

همچوحلاج می کندما را

شمارهٔ ۵ - قطعه

صاحب دیوان وحکمرانی در فارس

شاه غضب کرده است کشورجم را

نیست سزاوار حکمرانی آنکو

فرق نکرده است فربهی و ورم را

شمارهٔ ۶ - قطعه

دور کن از خویشتن حرص و طمع

گر بخواهی آبروی خویش را

در دوعالم خواهی ار آسودگی

درکن از دل آرزوی خویش را

خواهی ار عزت تو را گردد فزون

خوبتر کن خلق وخوی خویش را

گر همی خواهی که گردد خصم نرم

نرمتر کن گفتگوی خویش را

شمارهٔ ۷ - درجواب جناح حاج «شوریده شیرازی» فصیح الملک

ای صبا رو ز من اندر برمجد الشعرا

گوکه ای ازهمه صاحب نظران بهترکا

چند شعری که فرستادی وپرسیدی حال

بود از دلبرکان الحق دلبرترکا

نر خری خواسته بودی که فرستم به برت

بفرستادم وشو بهرش مدحت گرکا

گرد سم گرد کفل پهن جبین پهن بغل

هیچ نقصی به تنش نیست ز پا تا سرکا

باشدش از سپری پهن ترک پیشانی

گوش او هست بسی تیزتر از خنجرکا

در سیه شب کسی از دور گر او را بیند

از سفیدی به گمانش که بود اخترکا

خرگو این است وچنین است یقین است یقین

که خر ار خوب بد به بود از اشقرکا

خر شاهان نبود لیک بودشاه خران

می سزدگر بنهی بر به سرش افسرکا

نیست بحرانی از اولیک نسب گردانی

هست بحرانی اورا پدر ومادرکا

بو به سرگین کنداما نزندهی کچکا

پس ماده دود اما نکشدعرعرکا

لیک گاهی که کشدعرعر از عرعر او

می شودگوش ملک ها به فلک ها کرکا

اگر آید بدت از عرعر او عیبش نیست

خر چنین است به چشم بدیش منگرکا

مر نه خلاق جهان گفته در اوصاف خران

که زهر صوت بود صورت خران انکرکا

تاکنون هیچ به پشتش نرسیده است قشو

خاردار پشت به دندان نشمارش گرکا

نعل بر پای ندارد قدمی گر لنگد

شده سائیده سمش نیست ز درد ورکا

عاشق کاه وجو است وبه وصالش نرسد

از غم هجر بوده باشداگر لاغرکا

یک دوماه دگر ار بود دراینجا می شد

ز استخوان تن او شخص کند مسطرکا

از جو وکاه نباشد دلش آگاه ولی

گاهی از راه نیارد کمی از صرصرکا

گر خوردکاه وجوی یا علف وبرگ موی

رود آنگونه که گوئی بوداو را پرکا

می تواند کهدمی سیر کندگردجهان

گرد آن نقطه در دایره چون پرگرکا

خواهی ار خوب بدانی به چه اندازه دود

با خیال است به تک نیک به یک لمبرکا

راهها راکه نرفته چنان است بلد

که توگوئی ز پی دزد رود پی برکا

گفته بودی که ز اشعار مرا معجزه است

می سزدگویم اگر هستم پیغمبرکا

پس ده از کاه کشان کاهش وجو از جوزا

چون براقت چو برد بر فلک اخضرکا

تا شود زود ترک فربه ونیکودم ویال

کن سفارش متوجه شودش مهترکا

هان نصیحت کنمت محترمش دار وعزیز

نه که سرگین کنیش بالین یا بسترکا

چندروزی که در اصطبل توماندنه عجب

که شود شاعرکی همچو فلان سرورکا

گرکند سرکشی وگرزند از پای لگد

گو به گوشش خرکا ای خرکا ای خرکا

یاد از ان روز بیاور که دراحشام بدی

خسته ومانده تر ازهر شتر و استرکا

گر بخواهی بفروشیش به قیمت بفروش

هم برش کن به ترازوی به سیم و زرکا

نه چه گفتم که فزون است بسی قیمت او

با زر وسیم نمائیش اگر همبرکا

هست شعر من ومجدالشعرا در شیراز

گوکه از هند نیارنددگر شکرکا

بسکه از دولت دلدار بلنداقبالم

هی بریزد ز دهان قلمم گوهرکا

شمارهٔ ۸ - قطعه

ز اقربا ومالها ای دل مشو شادان که هست

اقربایت عقربان ومالهایت مارها

کاسه ات تا پر می است وکیسه ات تا پر ز زر

چون به گرد شهد موران هست گردت یارها

لیکن آن گردد تهی چون ازمی این خالی ز زر

مر تورا آن یارها یکسر شوند اغیارها

شمارهٔ ۹ - قطعه

به خداوند آسمان وزمین

که دلم سیر گشته از دنیا

کاش یکباره نیست می گردید

آسمان و زمین ومافیها

شمارهٔ ۱۰ - قطعه

مرده ای را به راه می بردند

یادم آمد که مردنی هم هست

گفتم ای دل به فکر رفتن باش

تا کی از باده غروری مست

گفت یادت اگر بود دیدیم

مردن خویش را به روز الست

ما به هر دم که می رود میریم

تا به کلی رود حیات از دست

شمارهٔ ۱۱ - قطعه

یکی مور برد از ملخ تحفه رانی

به پیش سلیمان به آن جاه و حشمت

مبادا که آن مور شرمنده گردد

از و شد قبول وبه اوکرد رأفت

شمارهٔ ۱۲ - قطعه

قوام هیچ ندارد به دلمروت ورحم

گمانش اینکه خداوندگار درخواب است

نه آگه است و ندارد خبر ز کبر وغرور

که روزگار چو روداست وعمر چون آب است

شمارهٔ ۱۳ - قطعه

آن یکی گیرد زنی از بهر مال

و آن دگر کس زآنکه صاحب عزت است

زن مگیر از بهر مال وعزتش

کاین دو را گه فقر وگاهی ذلت است

ای خوش آنکس کو دم از وحدت زند

زن نگیرد مرد گر با همت است

شمارهٔ ۱۴ - قطعه

درحیرتم زحال قوام وز کار چرخ

روباه لنگ بین که چه سان شیر گشته است

تنها قشو نگشته قلمدان همی به فارس

ساطورها نگر که چو شمشیر گشته است

شمارهٔ ۱۵ - قطعه

دید روباهی که روباهی دگر

می دود گفت ای برادر حال چیست

گفت باشد خر بگیری گفت تو

نیستی خر روبهی بر جا بایست

گفت تا ثابت کنم خر نیستم

دیگر از من درجهان آثار نیست

شمارهٔ ۱۶ - قطعه

حقایق نگار آمد از کربلا

به کوری چشم هر آنکس عدوست

نه درفارس تنها درایران زمین

اگر مرد باغیرتی هست اوست

شمارهٔ ۱۷ - قطعه

تا نبینم تا به من ثابت نگردد چیزها

با کسم ز اقرار و وزانکار صلح وجنگ نیست

کرد رنگ لاجوردی فلک مورا سفید

پس چه میگویند بالای سیاهی رنگ نیست

شمارهٔ ۱۸ - قطعه

سینه باشد صد در لفظ عرب

صدر دیوانخانه ماهست پشت

صد هزاران حکم ناحق می دهد

گر گذاری یک قران او را به مشت

شمارهٔ ۱۹ - قطعه

نه کسی رحم دیده در دل تو

نه زدست تو بخشش وبرکت

دل ودستی چنین همانبهتر

که شودخون وافتد از حرکت

شمارهٔ ۲۰ - قطعه

تا بهدست دوست دادم اختیار خویش ار

دل مراغمگین نه از هجر است ونه از وصل شاد

اومگر دور است از من تا شوم غمگین زهجر

من مگر هستم جدا زو تا کنم از وصل یاد

هر چه بینم نقش روی دوست می بینم در اوست

وه چه نور است این که حق درچشم حق بینم نهاد

شمارهٔ ۲۱ - قطعه

بگو به صاحب دیوان که صاحب ایمان شو

گمان مکن که برد گندم آنکه جوکارد

خبر زحالت انباردار خود داری

که او چه بر سر بیچاره خلق می آرد

تو رحم کن اگر او را به دل نباشد رحم

ولیک در دل تو رحم ره کجا دارد

شمارهٔ ۲۲ - قطعه

خدای داده ولی بنده سد راه شده

که آنچه داده خداوند ما به ما نرسد

زمانه ای است که کس دادرس به کس نبود

به دادما نرسد کس اگر خدا نرسد

شمارهٔ ۲۳ - قطعه

آنکه منکر گشت در حق علی منگر بدو

منکر ومنگر چو در تجنیس تام افتاده اند

فاش تر گویم که تا دانی نگه کن درعدد

با عمر بنگر که منکر هم مقام افتاده اند

شمارهٔ ۲۴ - قطعه

کومشیر الملک تا بیندچه سان

مردمان از ارث او عشرت کنند

چشم بینائی بده یا رب به خلق

تا که درکار جهان عبرت کنند

شمارهٔ ۲۵ - معما

چار حرف است نام دلبر من

کاول و سیمش چهار بود

عشراتش شمر که تا بر تو

سر این نکته آشکار بود

دیم او دو همچو چارم اوست

چارمش آنچه درشمار بود

جواب محمد (ص)

شمارهٔ ۲۶ - قطعه

آخر کار چون بود مردن

این چنینت چرا غرور بود

خانه سازی منقش از چه سبب

عاقبت منزلت چو گور بود

شمارهٔ ۲۷ - قطعه

ببین که معتمدالدوله میرود از فارس

به فارس صاحب دیوان به جای او آید

اگر نه شاه غضب کرده کشور جم را

برای چیست که اینگونه حکم فرماید

شمارهٔ ۲۸ - قطعه

مشورت کردم از خرد که نهم

با دل خسته گام در گلزار

گفت اگرچه روند در این فصل

مرد وزن خاص وعام درگلزار

گرچه فصل گل است چون بلبل

کرد باید مقام در گلزار

گرچه باید ز ساقی گلچهر

رفت و بگرفت جام در گلزار

گرچه باشد بهار و باید خورد

باده لعل فام درگلزار

لیک دلخسته را چه عیش وطرب

گر بودصبح و شام در گلزار

چه روی با کلاه بر منبر

چه روی با زکام در گلزار

شمارهٔ ۲۹ - قطعه

ای امیری که چون تو در بخشش

نیست در زیر گنبد دوار

گر بگویم کفت بود چون ابر

اب رگاهی نگشته گوهر بار

ور بگویم قدت بود چون سرو

سروگاهی نباشدش رفتار

ور بگویم رخت بود چون ماه

ماه گاهی نمی کند گفتار

نیست ما را بضاعتی که خوریم

سود ازمال خویش چون تجار

نیست ما را شقاوتی که بریم

مال کس رابه کوچه وبازار

نیست ما را مواجبی که شود

مددی بر معاش لیل و نهار

هم نداریم ایل وطایفه ای

تا که غارتگری کنیم شعار

شغل خود را نموده جو کاری

تا به نان جوی کنیم مدار

نگذارند نان جو را هم

کرد باید به آب سرد افطار

هر کس از دست ترک مینالد

ما ز بیداد رهزنان کوار

شمارهٔ ۳۰ - قطعه

آنچنان تنگ گشته دل به برم

که اگر یابد آگهی دلدار

آید و گوید این دهان من است

که تو دزدیده ای به من بسپار

شمارهٔ ۳۱ - قطعه

سه رسدکرده پریشانی عالم را چرخ

دو به من داده یکی را به خم طره یار

تنگتر گشته مرا دل به بر از دیده مور

تلختر گشته مرا کام ز زهر دم مار

زرد رخ گشته ام ار رنج والم همچو ترنج

خون جگر گشته ام از غصه وغم همچو انار

شمارهٔ ۳۲ - قطعه

رفیق خوب به است از برادر وفرزند

اگر به دست تو آید چوجان عزیزش دار

که این متاع به زور وبه زر به جد وبه جهد

به کس نصیب نگردد به هیچ شهر و دیار

شمارهٔ ۳۳ - قطعه

ای برادر مجوی از دونان

غیر بخل و طمع صفات دگر

پیش تو چینه ای نمی ریزند

گر معلق زنان شوی کوثر

نکنندت به توبره سیری جو

گر کشی بارها به دوش چو خر

شمارهٔ ۳۴ - معما

نام دلبر چهار حرف بود

که سه حرفش یکی بود به نظر

چون شودعید گوید او که بمن

عید یابد تجلی و زیور

بوی مشکم از او رسد به مشام

مشک بی شک گرفته در سر و بر

نام نامیش تا بدانی چیست

دوستش شو بنه به پایش سر

جواب محمد (ص)

شمارهٔ ۳۵ - قطعه

اسم اعظم که خلق می گویند

کس نمیداند و بودمستور

گر به چنگ آیدت به دهر شود

هر خرابی که باشدت معمور

همچو خورشید آسمان گردی

شرق تا غرب در جهان مشهور

من بیاموزمت که تا دانی

منکر اما مشو بود زر و زور

شمارهٔ ۳۶ - قطعه

رحم وانصاف درمیانه خلق

گشته چون پای مار و دیده مور

چشم امید اگر کسی دارد

از کسی جز خدا بود بی نور

شمارهٔ ۳۷ - قطعه

صاحب دیوان به فارس آمده حاکم

نام نباید برد ز فارس دگر کس

مملکت جم کجا وصاحب دیوان

ذلت وخفت برای فارس همین بس

شمارهٔ ۳۸ - قطعه

هر که را روزی فراخ آید به دهر

هیچ باکش نیست اندر تنگ سال

وآنکه آمد تنگ روزی درجهان

در فراخی هم بود آشفته حال

شمارهٔ ۳۹ - قطعه

سیم خالص عیار هم گاهی

می نهندش به امتحان در قال

ماه را هم که در فلک بینی

می شود گاه بدر وگاه هلال

هفت سیاره هم چو می نگری

گه شرف می کنندوگاه وبال

همه روز آفتاب عالمتاب

صبح دارد طلوع و شام زوال

دو سه روزی جهان به کام ار نیست

گو نباشد از این مدار ملال

شمارهٔ ۴۰ - قطعه

خونین جگرم ز گردش چرخ

افسرده دلم ز دور ایام

شام است همی که می شودصبح

صبح است همی که می شود شام

وآگاه نشد کسی به دوران

کآغاز چه بوده چیست انجام

شمارهٔ ۴۱ - قطعه

دلکی دارم وزهر طرفش

می برد دلبری و دلشادم

کاشکی داشتیم هزاران دل

تا به هر دلبری دلی دادم

شمارهٔ ۴۲ - قطعه

آوخ آوخ که قدردانی نیست

تا هنرهای خویش بشمارم

شوره زاری است من کجا نگرم

تخم امید در کجا کارم

شمارهٔ ۴۳ - قطعه

گرچه به ملک سخنوری شهم اما

غیر طلبکارها سپاه ندارم

کفش ندارم کلاه چون شودم نو

کفش چو نو گرددم کلاه ندارم

مال بود مار وجاه چاه از آنرو

مال نخواهم هوای جاه ندارم

سینه ام از بس ز درد وغصه بود تنگ

آه که در سینه جای آه ندارم

هرکه توبینی بو رهیش به جائی

من به جز از کوی دوست راه ندارم

شمارهٔ ۴۴ - قطعه

نبود درهمه رویزمین چو کشورفارس

به ملک فارس نبودند گر مشیر وقوام

بسی حرام خدا را که این نمودحلال

بسی حلال خدا را که آن نمودحرام

هم این شکست دل خلق را ز پیر وجوان

هم آن ببست در رزق را به خاص وعام

سفارشی که از این است بدتر از فحش است

نوازشی که از آن است بدتر از دشنام

خدای لم یزلی هر دو را کند نابود

به جاه قرب علی هر دورا کند گمنام

الهی آنکه رسد روز عمر این را شب

الهی آنکه شودصبح عزت او راشام

شمارهٔ ۴۵ - قطعه

کاش با تو آسمان میکرد یک کار از دو صورت

چار روزی بلکه من آسوده در کنجی نشینم

یا کند کورت که تو روی مرا دیگر نبینی

یا دهد مرگت که من روی ترا دیگر نبینم

شمارهٔ ۴۶ - قطعه

هر صفاتی که هست ایزد را

همه اندر علی بود پنهان

گر طلب میکنی دلیل از من

آیه هائی که هست درقرآن

شمارهٔ ۴۷ - قطعه

نیست ازجان ودل عزیزتری

خواستم پیشکش کنم دل وجان

عقل گفت ای بری ز هوش وخرد

مانده ام در کمال تو حیران

نبرد سوی بصره کس خرما

نبرد زیر ه کس سوی کرمان

شمارهٔ ۴۸ - قطعه

ای رخت چون گل از لطافت ولون

آرزوی دلم توئی به دوکون

نه چوزلف تو سنبل است از بو

نه چورخسار توگل است از لون

رویت از روشنی کف موسی

مویت از تیرگی دل فرعون

به وصالت رسد بلند اقبال

شودش گر خدای عالم عون

شمارهٔ ۴۹ - قطعه

پی سواری خود مردمان خرندخری

برای صرفه که جونیم من دهند به او

به اسب تازی مایل کسی نمی گردد

که خرج اوبودا فزون اگر چه هست نکو

اگر چه اسب مر او را دهد نجات ازخصم

اگر چه خر کند او را فرو به گل درجو

شمارهٔ ۵۰ - قطعه

خری با خری گفت منت ز کس

نباید کشیدن پی کاه وجو

دهد کاه وجو صاحب ما به ما

ولی جان زما می ستاند گرو

پی نفع هم آب وهیزم کشیم

کشدمان بگردیم اگر کند رو

بیا تا بمیریم وفارغ شویم

ز من ای برادر نصیحت شنو

شمارهٔ ۵۱ - قطعه

مباش از این سپس در بندتحصیل کمال ای دل

که کافش کاف تشبیه است یعنی مثل مال استی

کمال وفضل را یکسو بنه رو فکر مالی کن

که کس رامال اگر نبود کمال اووبال استی

وگر باشد تو رامالی که هرکس بیندوداند

شوی مطبوع هر طبعی نه هیچت گر کمال استی

ماده تاریخ

شمارهٔ ۱ - تاریخ فوت : مشیر الملک از کین قوام الملک مرد آخر

شمارهٔ ۲ - تاریخ فوت : نصیر الملک هم دیدی که ناگاه

شمارهٔ ۳ - تاریخ فوت : میرزا عبدالله معز الملک

شمارهٔ ۴ - تاریخ فوت مشیر وقوام : مشیری و قوامی داشت شیراز

شمارهٔ ۱ - تاریخ فوت

مشیر الملک از کین قوام الملک مرد آخر

قوام الملک از کین باعث رنج و مماتش شد

چو گفتندش سوی دوزخ بیا چون رفت از این عالم

بیا دوزخ مشیر الملک تاریخ وفاتش شد

۱۳۰۱ قمری

شمارهٔ ۲ - تاریخ فوت

نصیر الملک هم دیدی که ناگاه

جهان و زندگی را کرد بدرود

اگر چه تندخو می بود الحق

کسی را هم ز خود مأیوس ننمود

ز عشرت در به روی خود اگر بست

در آسودگی بر خلق بگشود

زیان برد ار کسی از خوی تندش

بسی بردند از انصاف او سود

به اجحاف کسی راضی نگردید

به آزار دلی دامن نیالود

پی تاریخ سال رحلت او

«بلنداقبال» اندر فکر می‌بود

دو کس دیدم که می‌گفتند با هم

نصیر الملک را حق عفو فرمود

۱۳۱۱قمری

شمارهٔ ۳ - تاریخ فوت

میرزا عبدالله معز الملک

رفت از این جهان چون سوی سفر

زد ضررها ز بسکه بر مردم

گشت تاریخ او علاج ضرر

۱۳۰۴ قمری

شمارهٔ ۴ - تاریخ فوت مشیر وقوام

مشیری و قوامی داشت شیراز

که هر دو در ستم بودند یکه

برفتند از جهان زان پس که هِشتند

ز بدعت‌ها به روی فارس لکه

بگفتم با خرد تاریخشان را

رقم زن چون به زر و سیم سکه

یکی بیرون شد و گفتا که برگو

به دوزخ هر دو را گردید دکه

۱۳۰۱ قمری

متفرقات

شمارهٔ ۱ - در مرثیه بر شهیدان کربلا : از دست ظلم شمر ستمگر به کربلا

شمارهٔ ۲ - وداع شاه شهید با اهل حرم : بر ذوالجناح شد چو شه بی‌سپه سوار

شمارهٔ ۳ : قوت اگر نیستت ز شیر وشکر

شمارهٔ ۴ : زلفکان تومگر عطارند

شمارهٔ ۵ : ز زلف بی‌قرار یار دارم دل پریشان‌تر

شمارهٔ ۶ : رود خون امسال شد جاری به فارس

شمارهٔ ۷ : به گلشن شد وزان باد خزانم

شمارهٔ ۸ : بس که ای زلف عنبرین موئی

شمارهٔ ۱ - در مرثیه بر شهیدان کربلا

از دست ظلم شمر ستمگر به کربلا

گریان شدند مؤمن و کافر به کربلا

هرگز کسی ندیده و نشنیده در جهان

جوری که شد به آل پیمبر به کربلا

پنداشتی قیامت کبری پدید گشت

کافتاده بود شورش محشر به کربلا

افغان العطش ز چه میرفت بر فلک

می‌بود اگر که ساقی کوثر به کربلا

خورشید منکسف شد و مه گشت منسخف

از شرم ظلم شمر بداختر به کربلا

بر نیزه رفت بس که سر سروران دین

طالع شد آفتاب ز هر سر به کربلا

مسدود بود راه نظر طایران تیر

از بس که می‌زدند همی پر به کربلا

مجنون شوم به حالت لیلا در آن زمان

کز کین شهید شد علی اکبر به کربلا

در بر کشید مشک خطان را ز بس همی

ز آنروی خاک گشته معطر به کربلا

یا رب به آه و نالهٔ دلهای دردناک

ما را نصیب کن که در آنجا شویم خاک

شمارهٔ ۲ - وداع شاه شهید با اهل حرم

بر ذوالجناح شد چو شه بی‌سپه سوار

گفتی که آفتاب عیان شد ز کوهسار

کلثوم در برابرش آمد علم به کف

زینب به پیش مرکب او شد رکابدار

گفتش روی و می‌رودم روح از بدن

باز آی پیش از آنکه بمیرم در انتظار

در آتش است بی‌تو دل و جان من مگر

آبی زند بر آتش من چشم اشکبار

دور از تو زندگی به چه کار آیدم دگر

بعد از تو خاک بر سر من باد و روزگار

نبود روا تو کشته ومن زنده در جهان

بادا فدایی تو من و همچو من هزار

بگذار سیر سیر گل عارضت کنم

عمر و امید کو که ببینم دگر بهار؟

پیش آر سر که بوسه زنم بر گلوی تو

زان پیشتر که سر بردت شمر نابکار

ما بی‌‌تو در میانهٔ این قوم چون کنیم

راهی نه در فرار و پناهی نه درقرار

شاه شهید چون بشنید این سخن کشید

سوزنده آهی از دل و بگریست زار زار

گفتا که نوشداروی دوری صبوری است

دل را بده رضا به قضاهای کردگار

دارم وصیتی بشنو از زبان من

آنرا به جای آر پس از من به جان من

شمارهٔ ۳

قوت اگر نیستت ز شیر وشکر

قوت روح هست خون جگر

کف بود جام آبخور گر نیست

جام بلور یا پیاله زر

در و گوهر گرت میسر نیست

اشک چشمان تو را در وگوهر

سایه وآفتاب پیرهن است

پیرهن گر نباشد اندر بر

سر ندارد کله اگر غم نیست

کله ازمویخویش دارد سر

بالش وبستر از پرندار نیست

خاک راهست بالش وبستر

گرت آتش نباشد اندر دل

آتش عشق بس تو را در بر

خرت ار نیست رو پیاده به راه

کآدمی خود نه کمتر است از خر

در غم ار یاورت کسی نشود

غم چه داری خدا بودیاور

یاور کس چو حی داور شد

زهر درکام اوچو شکر شد

شمارهٔ ۴

زلفکان تومگر عطارند

کاینهمه مشک به دامان دارند

مشت موئی نه فزونند از بو

گوئی از مشک دو صد خروارند

گر بگوئیم که مشکند خطاست

که به هر تار دوصدتاتارند

شب هجران تو یا بخت منند

که چنین تیره بدین سان تارند

شرح آشفتگی حال مرا

از ازل تا به ابد طومارند

اوفتندت ز یمین و ز یسار

گاه چون رشته گهی زنارند

نوشدارو طلبند از لب تو

مگرازعشق رخت بیمارند

از درازی چو شب یلدایند

وز سیاهی چو دل کفارند

برده اند از کف خلقی دل ودین

بوالعجب حیله گر وسحارند

گر نه طاووس چرا در خلدند

گر سمندر نه چرا در نارند

گرنه عقرب زچه در جولانند

ورنه افعی ز چه پر آزارند

گزنه دزدند چرا دربندند

از چه لرزند نه گر عیارند

گرنه مشکند چرا مشک افشان

ورنه عنبر ز چه عنبر بارند

مارکانند که در بستانند

زاغکانند که درگلزارند

زنگیانند که از زنگ به روم

ارمغان در بر قیصر آرند

یادو هندوست که در باغ ارم

گاه گلچین وگهی گلکارند

گنج حسن است رخ وزلفینت

زده چنبر به سرش چون مارند

پی تاراج دل وغارت دین

سپه حسن تو را سالارند

سر ز ایشان مبر ای یار ارچه

سرکش وراهزن و طرارند

که غلامی ز غلامان شهند

سایه افکن به سر مهر ومهند

شمارهٔ ۵

ز زلف بی‌قرار یار دارم دل پریشان‌تر

ز مار زخم دارم بر خود از اندوه پیچان‌تر

به بخت خود به روز خود به حال خود به کار خود

بسی نالان‌تر از رعدم بسی از ابر گریان‌تر

به هرسو کآورم رخ بینم از بس پیل‌رفتاری

ز شاه عرصه شطرنج هستم مات و حیران‌تر

ندارم آرزویی از تر و خشک جهان در دل

که دارم چشم و کامی خشک این از غم ز اشک آن تر

مکن ای چرخ سنگین‌دل به من کار این همه مشکل

که جان دادن برم از خوردن آب است آسان‌تر

نداند قدر کس ای دل به قدر خس چه خوش بودی

بدیم از لیلة‌القدر ار ز چشم خلق پنهان‌تر

تمیزی نیست تا دانسته گردد قدر هر چیزی

عجب نبود ز پشک ار مشک تبت گشته ارزان‌تر

دل‌آزاران ازین معنی ندارند آگهی گویا

که آه سوخته‌دل زآتش و برق است سوزان‌تر

مزن بر آتش من ای فلک ز این بیشتر دامن

که دارم دل به بر از ماهی در تابه بریان‌تر

بدل وجد از کمالم شد کمال آخر وبالم شد

«بلنداقبال» خوش بود ار ز خر بودیم نادان‌تر

امیر المؤمنین حیدر مگر سازد سبکبارم

مگر آن شیر اژدر در گره بگشاید از کارم

شمارهٔ ۶

رود خون امسال شد جاری به فارس

الفت شه نیست پنداری به فارس

چون بلا پرسد کجا نازل شوم

سوی اوحکم آید از باری به فارس

فارس دار العلم واکنون فرق نیست

پشک را از مشک تاتاری به فارس

آب رکن آباد چه گر سلسبیل

می کنددر کام دل ناری به فارس

ملک دیگر کس سر دار ار رود

خوشتر است از شغل سرداری به فارس

تامشیر الملک دراوخفته است

بخت کس را نیست بیداری به فارس

عزت ار خواهددلت با او بگو

نیست الا ذلت وخواری به فارس

فکری ای دل تا که بر بندیم رخت

زیستن در فارس چون کاری است سخت

شمارهٔ ۷

به گلشن شد وزان باد خزانم

شکست افسوس شاخ ارغوانم

مرا رخ سرخ تر از ارغوان بود

شد ازغم زردتر از زعفرانم

مگر روئینه تن اسفندیارم

که از شش سو جهان شدهفتخوانم

هنوزم زندگانی برقرار است

عجب سنگین دلم بس سخت جانم

چنان گردیده ام زار و پریشان

که سر از پا وپا از سر ندانم

چنان کاهیده جسمم از غم ودرد

که خود از هستی خود در گمانم

رسد هرلحظه از دردجدائی

به گوشچرخ بانگ الامانم

نه روز از گریه ام دارد کس آرام

نه شب کس را برد خواب از فغانم

گلستان چون شود فصل زمستان

زحالم چند پرسی آن چنانم

ز درد وغصه جانم بر لب آمد

ز پی صبح امیم را شب آمد

شمارهٔ ۸

بس که ای زلف عنبرین موئی

عنبر افشان وعنبرین بوئی

گفتمت مشک چین خطا گفتم

که تو صد مشک چین به هر موئی

درشکنجی وپیچ وتاب مگر

عاشق آن بت جفاجوئی

از درازی شب زمستانی

وز سیاهی پر پرستوئی

حلقه حلقه شکن شکن خم خم

از بر دوش تا به زانوئی

زنخ یار گوئی از سیم است

توچوچوگان به پیش او گوئی

بی قراری به روی یار چرا

گرنه آشفته رخ اوئی

تا بسنجی وفا ومهر مرا

شده آونگ چون ترازوئی

لام برچهره می کشد هندو

شکل لا می توگر چه هندوئی

با وجودی که بوی مشک تو راست

بر دل ریش نوشداروئی

روزم از تیره شب سیاه تر است

زآنکه دایم حجاب آن روئی

هرکه در بند بیندت گوید

که چودزدان بسته باروئی

کرده ای جا به دوش یار مگر

مار ضحاک دوش جادوئی

آفتاب است زیر سایه تو

مر چو منشاه را ثنا گوئی

شیریزدان امیر اژدر در

شافع حشر خواجه قنبر

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

ترجیعات

ترکیبات

مثنویات

قطعات

ماده تاریخ

متفرقات

بلند اقبال

دیوان اشعار