معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ ابن یمین

امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طُغْرایی فَریومَدی (زاده ۶۸۵ هجری قمری در فریومد از توابع سبزوار، درگذشته ۷۶۹ هجری قمری) فیلسوف، شاعر و بزرگ ترین قطعه‌سرای ایرانی است. پدرش امیر یمین‌الدین، مردی ادیب و شاعر بود که در زمان سلطان محمد خدابنده می‌زیست و در دستگاه امیران خراسان، به شغل دفتری و طُغْرانویسی اشتغال داشت و ظاهراً از همین روی به «طغرایی» شهرت یافته بود. سال‌های نخستین زندگانی ابن‌یمین در خراسان گذشت. در دوران جوانی، به تبریز رفت و به درگاه غیاث‌الدین محمد بن رشیدالدین فضل‌الله، وزیر پیوست و آن وزیر را ستایش کرد، ولی کارش در آن شهر دوام نیافت چنان که ناگزیر شد در قطعه‌ای که خطاب به غیاث‌الدین محمد سرود، از او اجازهٔ بازگشت به شهر خویش را بخواهد. قطعهٔ دیگری در دیوان او هست، که نشان از زندگی وی در عراق عجم و بازگشتش به خراسان می‌دهد. با درگذشت پدر، ابن یمین به جای او منشی امیران سربداران شد. وی در چند جنگ و سفر نیز این امیران را همراهی کرد. در رویدادی که در سیزدهم صفر سال ۷۴۳ هجری قمری، میان ملک معزالدین حسین کرت، با خواجه وجیه‌الدین مسعود سربداری، در زاوه رخ داد و به شکست و فرار خواجه وجیه‌الدین مسعود انجامید؛ دیوان ابن‌یمین در ضمن غارت بنگاه امیر به یغما رفت و بنا به گفتهٔ خواندمیر، خود شاعر نیز در این جنگ، به دست لشکر هرات گرفتار گشت، چون او را پیش ملک بردند، منظور نظر تربیت گردانید و بنا بر آن‌که دیوان ابن‌یمین در آن مصاف تلف گشته بود، قطعه‌ای در آن باب گفت. اما تلاش برای یافتن دیوان او مؤثر نیفتاد و شاعر ناگزیر شد با گردآوردن شعرهای پراکندهٔ خویش از اینجا و آنجا و افزودن اشعاری که پس از رویداد گفته‌شده ساخته بود، دیوانی تازه ترتیب دهد. او در دوران پیری از دربار فاصله گرفته و تا پایان عمر در زادگاهش، فریومد، ماند. علاوه بر دیوان اشعار، بعضی منشآت او نیز در کهن‌ترین ویرایش دیوانش که ظاهراً پیش از سال ۹۳۱ هجری قمری نوشته شده، موجود است و دو نامه از آن‌ها نیز انتشار یافته‌است.

قصاید

شمارهٔ ١ : ای کرمت نظم داده کار جهانرا

شمارهٔ ٢ - وله : ای دل ار خواهی گذر بر گلشن دارالبقا

شمارهٔ ٣ - وله در مدح علاءالدین محمد : اگر تو جلوه دهی قامت چو طوبی را

شمارهٔ ۴ - وله ایضاً در مدح حضرت مولی علی (ع) والصلوه

شمارهٔ ۵ - وله ایضاً در مدح علاءالدین محمد : مدتی گردون ز غیرت داشت سرگردان مرا

شمارهٔ ۶ - وله ایضاً در مدح امیر شیخ حسن : واجب بود از راه نیاز اهل زمن را

شمارهٔ ٧ - قصیده در مدح طغا تیمور خان : ای کرده روز را ز شب قیرگون نقاب

شمارهٔ ٨ - وله : ای بزیر سایه لطفت مدار آفتاب

شمارهٔ ٩ - وله ایضاً : حبذا قصری که دارد پای ثابت اندر آب

شمارهٔ ١٠ - ایضاً قصیده در مدح و تهنیت ورود امیر یحیی

شمارهٔ ١١ - وله ایضاً در مدح امیر ستلمش بیگ : دوش این سیمرغ زرین بال یعنی آفتاب

شمارهٔ ١٢ - ایضاً قصیده در مدح امیر تاج الدین علی سربداری

شمارهٔ ١٣ - وله ایضاً فی التوحید : ایدل گرت شناختن راه حق هواست

شمارهٔ ١۴ - وله ایضاً : ای دیده در شناختن حال کاینات

شمارهٔ ١۵ - ایضاً فی التوحید : ایدل غافل بدان کاحوال عالم هیچ نیست

شمارهٔ ١۶ - وله ایضاً در تعریف بنا و مدح حکیم الدین بانی آن

شمارهٔ ١٧ - وله ایضاً در مدح علاءالدین محمد وزیر : امروز در زمانه دلم شاد و خرم است

شمارهٔ ١٨ - قصیده ایضاً له : ای کاشف اسرار فلک رأی منیرت

شمارهٔ ١٩ - ایضاً له در مدح تاج الدین علی : آنکه دست و دل او مظهر جود و کرم است

شمارهٔ ٢٠ - ایضاً له : ای سایه خدای توئی همچو آفتاب

شمارهٔ ٢١ - قصیده : جهان پیر را دولت جوانست

شمارهٔ ٢٢ - ایضاً له قصیده : چون فلک از آفتاب مشعله ئی درگرفت

شمارهٔ ٢٣ - قصیده در تعریف بنای مسجد جامع سبزوار و مدح تاج الدین بانی آن

شمارهٔ ٢۴ - قصیده فی المنقبه : خرم دلی که مجمع سودای حیدرست

شمارهٔ ٢۵ - قصیده : دو سه روزی دگرم جان بر تن مهمانست

شمارهٔ ٢۶ - وله ایضاً قصیده در مدح علاءالدین محمد : ساقی بیا که موسم نوشیدن ملست

شمارهٔ ٢٧ - وله ایضاً ملمع در مدح وجیه الدین مسعود شاه

شمارهٔ ٢٨ - وله در تهنیت عید روزه : شهریارا ماه روزه بر تو میمون باد و هست

شمارهٔ ٢٩ - قصیده در مدح خواجه یحیی : کار ملک و دین بحمدالله نظام از سرگرفت

شمارهٔ ٣٠ - قصیده در مدح حضرت علی بن موسی الرضا علیه آلاف التحیه و الثناء و تعریف بقعه منوره او

شمارهٔ ٣١ - قصیده در مدح خاتم الانبیاءعلی مرتضی و بقیه امامان هدی

شمارهٔ ٣٢ - قصیده در مدح حضرت ولایت : نوری که هست مطلع آن هل اتی علیست

شمارهٔ ٣٣ - قصیده : هر که را توفیق ایزد یار و دولت یاورست

شمارهٔ ٣۴ - ایضاً قصیده در مدح شاه ابونصر : یا رب این نکهت جانپرور مشک ختن است

شمارهٔ ٣۵ - در تعریف شادیاخ : یا رب این باغ ارم یا شادیاخ خرم است

شمارهٔ ٣۶ - قصیده : الوداع ایدل که ما زینجا سفر خواهیم کرد

شمارهٔ ٣٧ - ایضاً قصیده در منقبت حضرت علی مرتضی(ع) والصلوه

شمارهٔ ٣٨ - قصیده فی النصیحه : ایها الناس دل از کار جهان برگیرید

شمارهٔ ٣٩ - وله قصیده در مدح امیرمعز الدین حسین کرت

شمارهٔ ۴٠ - ایضاً قصیده له در مدح علاءالدین محمد : این سعادت بین که باز اهل خراسان یافتند

شمارهٔ ۴١ - ایضاً له : آن پریچهره که صد عاشق زارش باشد

شمارهٔ ۴٢ - وله فی المدح ایضاً : این سعادت بین که باز اندر زمان آمد پدید

شمارهٔ ۴٣ - قصیده ایضاً له در مدح طغا یتمور خان و تهنیت ورود او

شمارهٔ ۴۴ - قصیده در مدح محمد بیک ارغونشاه : امیری کو سزای گاه باشد

شمارهٔ ۴۵ - قصیده : بار دگر زمانه مراد دلم بداد

شمارهٔ ۴۶ - وله : با شاه بین چه مرحمتست این که حق نمود

شمارهٔ ۴٧ - وله ایضاً : ترک من بر سطح مه خطی مدور می‌کشد

شمارهٔ ۴٨ - وله ایضاً قصیده در مدح امیر محمد بیک : چون نگارم گوی مه از غالیه چوگان کند

شمارهٔ ۴٩ - قصیده : خبری سوی نگارم بخراسان که برد

شمارهٔ ۵٠ - قصیده : دوش نسیم سحر بادم مشک وز باد

شمارهٔ ۵١ - قصیده : رسید خسرو عادل بطالع مسعود

شمارهٔ ۵٢ - قصیده در مدح خواجه علاءالدین محمد : زهی بسلسله زلف مشگبار مجعد

شمارهٔ ۵٣ - وله قصیده در مدح طغا یتمور خان : زلف تو بر دو هفته قمر چون مقر کند

شمارهٔ ۵۴ - قصیده در مدح نظام الدین یحیی کرایی : شاه عالم روز کین چون قصد دشمن می‌کند

شمارهٔ ۵۵ - قصیده در مدح طغا یتمور خان : شاه جهان چو رخش بمیدان در آورد

شمارهٔ ۵۶ - قصیده در مدح امیر تالش : شاد باش ای دل که بختت پیشوایی می‌کند

شمارهٔ ۵٧ - وله ایضاً : شاد آنک عیش برطرف بوستان کند

شمارهٔ ۵٨ - وله در مدح طغا یتمور خان : شاه جهان چو پای فرا پیش صف نهاد

شمارهٔ ۵٩ - قصیده در مدح علاءالدین محمد هندو وزیر : صبا بهر شکن از زلف او که تاب دهد

شمارهٔ ۶٠ - ایضاً له قصیده در مدح طغاتیمور خان : صبح سعادت از افق خرمی دمید

شمارهٔ ۶١ - ایضاً قصیده در مدح تاج الدین علی : صبح صادق بیرق نور از افق چون برکشید

شمارهٔ ۶٢ - قصیده در مدح معزالدین حسین کرت و تهنیت عید

شمارهٔ ۶٣ - ایضاً له مدح طغایتمورخان : فروغ صبح سعادت جهان منور کرد

شمارهٔ ۶۴ - وله قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری : گاه آن آمد که بر کف ساقیان ساغر نهند

شمارهٔ ۶۵ - ایضاً در مدح نظام الدین یحیی کرابی : گاه آن آمد که عالم جمله باغستان شود

شمارهٔ ۶۶ - قصیده در مدح طغایتمورخان : مرا خدای اگر عمر جاودان بدهد

شمارهٔ ۶٧ - ایضاً له در تهنیت قدوم ارغونشاه : مقدم میمون نوئین جهان فرخنده باد

شمارهٔ ۶٨ - قصیده : یارب این نکهت عنبر ز کجا می‌آید

شمارهٔ ۶٩ - ایضاً له : یا رب از من خبری سوی خراسان که برد

شمارهٔ ٧٠ - وله ایضاً در مدح امیر یحیی : یکچند بکام دلم ایام زمان داد

شمارهٔ ٧١ - قصیده فی مدح پادشاه عالی مقدار تاج الدین علی

شمارهٔ ٧٢ - قصیده در مدح نظام الدین یحیی : آفرین باد آفرین ای حیدر خنجر گذار

شمارهٔ ٧٣ - قصیده : باد بهار میوزد از روی مرغزار

شمارهٔ ٧۴ - وله : بعزم سفر شاه جمشید فر

شمارهٔ ٧۵ - قصیده در تعریف و تاریخ بنای قصری که نظام الدین یحیی ساخته

شمارهٔ ٧۶ - قصیده : خرم صباح آنکه او ز اول که بگشاید نظر

شمارهٔ ٧٧ - قصیده : دوش رفتم از ره فکرت بر این نیلی حصار

شمارهٔ ٧٨ - وله ایضاً در مدح و تهنیت قدوم پادشاه : دوش وقت صبحدم آمد نسیمی مشکبار

شمارهٔ ٧٩ - وله ایضاً قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری

شمارهٔ ٨٠ - وله ایضاً : دوش بادی مشک‌بو آمد به هنگام سحر

شمارهٔ ٨١ - قصیده در مدح : زهی حیران ز قد و خط و دندان و لب دلبر

شمارهٔ ٨٢ - قصیده گوهر : زهی عقیق تو افشانده بر روان گوهر

شمارهٔ ٨٣ - وله ایضاً : زهی خجسته شبی کز درم نسیم سحر

شمارهٔ ٨۴ - قصیده در مدح معزالدین حسین کرت : شکر این دولت که یارد گفت ز اهل روزگار

شمارهٔ ٨۵ - قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری : عید آمد ای نگار بده جام خوشگوار

شمارهٔ ٨۶ - قصیده در مدح امیر تالش : فصل بهارست خیز ای صنم گلعذار

شمارهٔ ٨٧ - ایضاً در تهنیت عید و مدح وجیه الدین مسعود

شمارهٔ ٨٨ - قصیده فی التوحید و الزهد و نعت الرسول صلی الله علیه و سلم

شمارهٔ ٨٩ - ایضاً قصیده در مدح معز الدین حسین کرت : منت خدایرا که بتوفیق کردگار

شمارهٔ ٩٠ - وله ایضاً قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری

شمارهٔ ٩١ - وله : مرا چو یاد خراسان گذر کند بضمیر

شمارهٔ ٩٢ - قصیده : نامد الحق اینچنین فیروز کآمد شهریار

شمارهٔ ٩٣ - قصیده در مدح طغایتمورخان : هر چند مدتی شدم از روی اضطرار

شمارهٔ ٩۴ - مطلع ثانی : دولت بود مساعد و اقبال و بخت یار

شمارهٔ ٩۵ - وله ایضاً : روز نوروز و می اندر قدح و ما هشیار

شمارهٔ ٩۶ - قصیده : بر من در سعادت و دولت کشاد باز

شمارهٔ ٩٧ - قصیده در مدح علاءالدین محمد : مرا ز جور تو ای روزگار سفله نواز

شمارهٔ ٩٨ - وله ایضاً قصیده در مدح ملک معزالدین کرت

شمارهٔ ٩٩ - وله ایضاً : جهان جود و کرم ای پناه اهل نیاز

شمارهٔ ١٠٠ - قصیده در طیبت و مدح نظام الدین یحیی : چیست آن گوهر که هست از لعل تاجی برسرش

شمارهٔ ١٠١ - قصیده : گردش گردون بکامم گر نباشد گو مباش

شمارهٔ ١٠٢ - قصیده عینیه : چگویم ازین روزگار مخادع

شمارهٔ ١٠٣ - ایضاً له : گر شود در عشق جانان جان شیرینم تلف

شمارهٔ ١٠۴ - ایضاً له : حبذا دارالحدیثی کز معالی و شرف

شمارهٔ ١٠۵ - ایضاً در مدح رضی الدین عبدالحق : زهی صدر وزارت را ز رأی روشنت رونق

شمارهٔ ١٠۶ - وله ایضاً در مدح طغایتمورخان : تا شه نهاد پای بر اوج سریر ملک

شمارهٔ ١٠٧ - ایضاً در مدح امیر مولای بیگ : ندانم آن رخ حورست یا جمال ملک

شمارهٔ ١٠٨ - وله ایضاً فی المدح خواجه نظام الدین یحیی

شمارهٔ ١٠٩ - ایضاً له : چو از نشیمن قدسی بیمن طالع و فال

شمارهٔ ١١٠ - وله ایضاً : خجسته صبحدمی کان نگار مهر گسل

شمارهٔ ١١١ - وله ایضاً در مدح مولانا غیاث الدین بحرآبادی

شمارهٔ ١١٢ - قصیده در مدح فاضل اوحد حکیم الدین : این منم یا رب که در دل شادمانی یافتم

شمارهٔ ١١٣ - ایضاً عرض اخلاص و مدح امیر ابونصر بن علی

شمارهٔ ١١۴ - وله ایضاً : این منم باز که در باغ بهشت افتادم

شمارهٔ ١١۵ - وله در مدح علاءالدین حسین : پیشتر زین چند گاهی دل پریشان داشتم

شمارهٔ ١١۶ - ایضاً له : حبذا آرامگاهی خوشتر از دار النعیم

شمارهٔ ١١٧ - قصیده فی مدح السلطان نظام الدین یحیی : خراسان بار دیگر شد بهشت آسا خوش و خرم

شمارهٔ ١١٨ - وله ایضاً در مدح خواجه علاءالدین هندو : روز جشن عربست ای مه خوبان عجم

شمارهٔ ١١٩ - وله ایضاً در مدح علاء الدین وزیر خراسان

شمارهٔ ١٢٠ - قصیده در مدح طغایتمورخان : که برد رونق کان و که داد خجلت قلزم

شمارهٔ ١٢١ - وله ایضاً : هر گه که نام مجلس مولی همی برم

شمارهٔ ١٢٢ - وله ایضاً قصیده در مدح زنگی بیک محمد برکال قتلغ

شمارهٔ ١٢٣ - قصیده در مدح نظام الدین یحیی کرابی : ای داور زمانه و فرمانده زمین

شمارهٔ ١٢۴ - وله ایضاً قصیده در مدح طغایتمورخان : ترا سزد بصفا ماه آسمان گفتن

شمارهٔ ١٢۵ - وله ایضاً در مدح تاج الدین علی سربداری

شمارهٔ ١٢۶ - ایضاً له در مدح نجم الدین عبدالعلی : دوش وقت صبحدم از لطف رب العالمین

شمارهٔ ١٢٧ - ایضاً له در مدح نظام الدین یحیی : ساقی بیار باده که چون خلد شد چمن

شمارهٔ ١٢٨ - قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری : مرا دولت بشارت داد و گفت آمد زمان آن

شمارهٔ ١٢٩ - وله ایضاً در مدح طغایتمورخان : منت خدای را که علی غفله الزمان

شمارهٔ ١٣٠ - ایضاً له در مدح علاءالدین محمد : مرا که هست زبان تیغ آبدار سخن

شمارهٔ ١٣١ - ایضاً قصیده در مدح وجیه الدین مسعود : ندانم صبغه الله است یا گلگون شرابست این

شمارهٔ ١٣٢ - ایضاً له در مدح ملک شمس الدین محمد : نوجوان شد گاه پیری دولت ابن یمین

شمارهٔ ١٣٣ - وله ایضاً در مدح علاءالدین وزیر : هوای آنرخ چون ماه و زلف غالیه گون

شمارهٔ ١٣۴ - وله ایضاً در مدح علاءالدین حسین : هزار شکر و سپاسم ز خالق ثقلین

شمارهٔ ١٣۵ - وله ایضاً : یا رب چه موجبست که دستور شه نشان

شمارهٔ ١٣۶ - وله ایضاً : میمون بود چو طلعت فرخ لقای تو

شمارهٔ ١٣٧ - قصیده ایضاً له : آیا بود که باز ببینم جمال شاه

شمارهٔ ١٣٨ - ایضاً له در مدح علاءالدین محمد : اگر بیابم از آن ترک دلستان بوسه

شمارهٔ ١٣٩ - وله در مدح تاج الدین علی سربداری : باز آمدم بحضرت سلطان دین پناه

شمارهٔ ١۴٠ - وله در مدح کرایشاه : ایصبا لطفی بود گر بگذری یک صبحگاه

شمارهٔ ١۴١ - ایضاً له در مدح نظام الدین یحیی : باد میمون نهضت رایات شاه دین پناه

شمارهٔ ١۴٢ - وله ایضاً در مدح پهلوان حسن دامغانی امیر سربداری

شمارهٔ ١۴٣ - وله ایضاً در تهنیت ورود ملک معز الدین حسین کرت

شمارهٔ ١۴۴ - وله ایضاً در مدح تاج الدین شیخ علی مؤید

شمارهٔ ١۴۵ - ایضاً : ای سپهر بیوفا با ما جفا تا کی کنی

شمارهٔ ١۴۶ - قصیده : الا ای نسیم سحر گر توانی

شمارهٔ ١۴٧ - وله ایضاً در مدح تاج الدین علی سربداری و بیان رفع نقار و کدورتی که بین سرداران بوده

شمارهٔ ١۴٨ - ایضاً در مدح مولا محمد بیگ عبدالله قهستانی و امیر ستلمش بیگ

شمارهٔ ١۴٩ - وله ایضاً در مدح علاءالدین محمد : بر آمدم صبحدم باد بهاری

شمارهٔ ١۵٠ - وله ایضاً در مدح شهاب الدین زنگی : بهارست ای پسر در ده ز بهر رفع دلتنگی

شمارهٔ ١۵١ - ایضاً له : بیا تا عشرت آبادی چو خلد جاودان بینی

شمارهٔ ١۵٢ - وله : تا زمان باشد کسی را در زمان سروری

شمارهٔ ١۵٣ - ایضاً له : چند گاهی زیر طاق گنبد نیلوفری

شمارهٔ ١۵۴ - وله در مدح تاج الدین علی سربداری : چون سعادت رهنمائی کرد و دولت یاوری

شمارهٔ ١۵۵ - وله ایضاً در مدح امیر مولای بیگ : حبذا بختی که ناگه گشت ما را رهنمای

شمارهٔ ١۵۶ - وله ایضاً در مدح علاءالدین محمد وزیر و تعریف سرائی که نوبنیاد نهاده

شمارهٔ ١۵٧ - وله ایضاً در مدح نظام الدین یحیی : عیدست در ده ایصنم گلعذار می

شمارهٔ ١۵٨ - ایضاً له در مدح خواجه نظام الدین یحیی : گر شود هر سر مویی که مرا هست زبانی

شمارهٔ ١۵٩ - وله ایضاً در مدح نظام الدین یحیی : گر نگارم برقع از رخسار برگیرد همی

شمارهٔ ١۶٠ - وله ایضاً : منت ایزد را که دولت کرد بازم رهبری

شمارهٔ ١۶١ - قصیده عیدیه : نو گشت ماه عید به یمن و مبارکی

شمارهٔ ١۶٢ - وله : از من ای باد صبا لطف بود گر سحری

شمارهٔ ١

ای کرمت نظم داده کار جهانرا

والی اقلیم جسم ساخته جانرا

داده شتاب و درنگ از ره حکمت

قدرت تو هیأت زمین و زمانرا

کرده گهر پاش و درفشان بطبیعت

از کرم ابر بهار و باد خزانرا

بهر شکار خرد ز غمزه و ابرو

داده بهر ماهروی تیر و کمانرا

در چمن گلشن وجود خلایق

کرده بسی جویبار آب روانرا

هر چه ازین پیش بود و باشد ازین پس

علم تو دانسته آشکار و نهانرا

می نرسد پا بر آستان جلالت

وقت سیاحت خیال و وهم و گمانرا

لطف تو معنی نهفته در دل آگاه

حکمت تو در زبان نهاده بیانرا

قدرت تو داده ترجمانی فکرت

ز اول فطرت سخن سرای زبانرا

مهر تو در سنگریزه های بدخشی

تعبیه کرده است داروی خفقانرا

از پی نظم امور عالم هستی

قوت اعطا و منع داده بنانرا

شهپر مرغان که از قبیل جماد است

صنع تو کرده است آلت طیرانرا

لطف تو کانرا نهایتی نه پدیدست

نظم معاش و معاد خلق جهانرا

از همه عالم گزیده بهر رسالت

راهبر ساکنان کون و مکانرا

شمع نبوت چراغ دوده آدم

احمد مرسل مثلث قمرانرا

ابن یمین است روز حشر و رکابش

تا که بتابد سوی بهشت عنانرا

شمارهٔ ٢ - وله

ای دل ار خواهی گذر بر گلشن دارالبقا

جهد کن کز پای خود بیرون کنی خار هوا

ور نمیخواهی که پای از راه حق یکسو نهی

دست زن در عروه وثقای شرع مصطفی

راه شرع مصطفی از مرتضی جوزانکه نیست

شهر علم مصطفی را در بغیر از مرتضی

مرتضی را دان ولی اهل ایمان تا ابد

چون ز دیوان ابد دارد مثال انّما

غیر او را کس نزیبد از سلونی دم زدن

زانکه او داناست ما فوق السموات العلا

خلعت با زیب و زین انت منی کس نیافت

از نبی الا علی کو داشت فر انبیا

در سخا بود از دل و دستش خجل دریا و کوه

این سخن دارد مصدق هر که خواند هل اتی

بعد ازو در راه دین گر پیشوا خواهی گرفت

بهتر از اولاد معصومش نیابی پیشوا

کیستند اولاد او اول حسن وانگه حسین

آنکه ایشان را نبی فرمود امام و مقتدا

بندهٔ این هر دو مخدومیم در دیوان شرع

میکنم ثابت به حکم مصطفی این مدعا

از نبی من کنت مولاه چو تشریف علیست

از طریق ارثشان بس بندگان باشیم ما

بعد از ایشان مقتدی سجاد وانگه باقر است

چون گذشتی جعفر و موسی و سبط او رضا

پس تقی آنگه نقی آنگه امام عسکری

بعد از آن مهدی کزو گیرد جهان نور و صفا

کردگارا جان پاک هر یکی زین جمع را

از کرم در صدر فردوس برین ده متکا

بخشش ایدل زین بزرگان چون که هر یک بوده اند

در دریای فتوت گوهر کان سخا

پیروی کن گر نجات مخلصانت آرزوست

هر که را با خاندان عصمت آمد انتما

در طریق دین به هر کس اقتدا فرهنگ نیست

گر کنی باری به معصومان کن ای دل اقتدا

گر چه من کابن یمینم کرده ام عصیان بسی

لیک میدارم توقع زانکه هستم بی ریا

دوستدار خاندان مصطفی و مرتضی

کایزد از لطف و کرم بخشد بدان پاکان مرا

شمارهٔ ٣ - وله در مدح علاءالدین محمد

اگر تو جلوه دهی قامت چو طوبی را

ز خلد باز ندانند دار دنیی را

گهی که سلسله زلف را بجنبانی

جنون شود متمنی عقول اولی را

ندید روی ترا بت پرست و گر بیند

گمان مبر که برد سجده لات و عزی را

از آنزمان که بدنیا شکفت چون تو گلی

نهاد دست قضا چار باغ عقبی را

بعهد لعل لب جانفزات طی کردست

زمانه ذکر دم روحبخش عیسی را

نموده تیرگی زلف و روشنی رخت

بچشم خلق شب پرتو تجلی را

شکسته زلف تو بازار عنبر سیراب

رخت نشانده بر آتش روان مانی را

ملامتم چه کنی ای رقیب در عشقش

ببین بدیده مجنون جمال لیلی را

لبت بخون دلم کرد مدتی دعوی

خوشا کنون که خط آورد صدق دعوی را

بخون خسته دلان رنگ کرده ئی انگشت

نهاده تهمت بیهوده برگ حنی را

اگر نه هیبت دستور شهریار بود

نهد دو زلف تو زنار اهل تقوی را

محیط مرکز همت که رای رفعت او

بسود تارک سر نه سپهر اعلی را

جهان جود که ایزد ز بهر صورت او

نهاد قاعده قابلی هیولی را

علاء دولت و دین مقتدای اهل کرم

که اعتصام بحبلش بود تمنی را

کفش نوشته ز دیوان همت عالی

ز بهر روزی خلقان برات اجری را

زمانه یافته از رشگ خاک درگه او

همیشه جفت تعب اوج طاق کسری را

ستاند قاضی عدلش برای میش ز گرگ

بحکم جزم مبرهن سجل ابری را

عقاب حادثه از بیم تیر معدلتش

بسان زاغ کمان گوشه جست مأوی را

بهر چه حکم کند امر آن قدر قدرت

زبان گشاده قضا در جوابش آری را

توئی که هر نفسی طعنها زند گردون

بدست و کلک تو دست و عصای موسی را

بیان همیکند اینک به پیش دشمن و دوست

زبان کلک تو معنی خوب و بشری را

نماند در تنق غیب هیچ سر محجوب

چو تنگ بست میان خامه توانهی را

فرو شود بزمین منشی سپهر زرشک

چو بر سپهر فرازد لوای انشی را

بهر قضیه که مفتی شرع درماند

ز لوح رأی تو گیرد جواب فتوی را

ز خاک پای تو گر توتیای دیده کنند

چو آفتاب دهد نور چشم اعمی را

نسیم لطف تو از بادیان تر سازد

ز مردی که برد نور چشم افعی را

سموم قهر تو در چشم خاکسار عدو

کند چو آتش سوزنده آب کسنی را

کسیکه فیض کف در فشانت را بیند

چگونه یاد کند جود معن و یحیی را

زرشک دست تو دریا فتاد در تب و لرز

بسست طبع و دهانش دلیل حمی را

عطای ابر فلک چون کفت بود هیهات

ز تره فرق توان کرد من و سلوی را

فلک جنابا ابن یمین بمدحت تو

زبان خامه چو بگشاد بهر املی را

بخاکپای تو از غایت بلندی شعر

بزیر پای کند پست فرق شعری را

گهی که آتش طبعم برآورد شعله

روان ز تاب بسوزد جریر واعشی را

دعای جاه تو از هر چه گویم اولیتر

کنون بصدق بپویم طریق اولی را

نظر بعین رضا باد تا جهان باشد

ببارگاه جلالت ملک تعالی را

شمارهٔ ۴ - وله ایضاً در مدح حضرت مولی علی (ع) والصلوه

مقتدای اهل عالم چون گذشت از مصطفا

ابن عم مصطفی را دان علی مرتضا

آن علی اسم و مسمی کز علو مرتبت

اوج گردون با جنابش ارض باشد با سما

آنکه از مغرب بمشرق کرد رجعت آفتاب

تا نماز با نیاز او نیفتد در قضا

آنکه نسبت خرقه را یکسر بدرگاهش برند

سالکان راه حق از اولیاء و اتقیا

وانکه می زیبد که روح الله ز بهر افتخار

نوبت صیتش زند فوق السموات العلا

اوست مولانا بفرمانی که از حق ناطق است

چون توان منکر شدن در شأن او من کنت را

بر جهان جاهش سرادق میکشد خورشید وار

و از تواضع او بزیر سایبانی از عبا

خسرو سیاره بر شیر فلک بودی سوار

چون به دلدل بر نشستی مرتضی روز وغا

جز بقوتهای روحانی کجا ممکن شدی

در ز خیبر کندن و بر هم دریدن اژدها

زان کرامتها که ایزد کرد و خواهد کرد نیز

با علی اکنون بشارت میرساند هل اتا

بهر اثبات امامت گر بود قاضی عدل

علم وجود و عفت و مردیش بس باشد گوا

گر نکردی در نبوت را نبی الله مهر

مرسلی بودی علی افضل ز کل انبیا

آنکه در حین صلوه از مال خوددادی زکوه

جز علی را کس نمیدانم بنص انما

آنچه او را از فضایل هست از اقرانش مجوی

جهل باشد جستن انسانیت از مردم کیا

کی رسیدیش ار نبودی افضلیت وصف او

از سلونی دم زدن در بارگاه مصطفا

رهنمائی جوی از وی کو شناسد راه را

چون نبرد اینره کسی هرگز بسر بی رهنما

ترک افضل بهر مفضول از فضول نفس دان

در طریق حق مکن جز نور عصمت پیشوا

و آن ندانم هیچکس را از نبی چون بگذری

جز علی مرتضا را پادشاه اولیا

تا بدو دارم تولا باتبر ایم ز غیر

چون نیابد بی تبرا از تولا دل صفا

در ولای او نمایم پایداری همچو قطب

ور بگرداند فلک بر سر بخونم آسیا

منقبت از جان و دل کابن یمین میگویدش

هست اظهار عبودیت نه انشاء ثنا

من که باشم کش ثنا گویم ولی مقصودم آنک

از شمار بندگان داند مرا روز جزا

کردگارا مجرمم اما تو آگاهی که من

بنده اویم چه باشد گر بدو بخشی مرا

شمارهٔ ۵ - وله ایضاً در مدح علاءالدین محمد

مدتی گردون ز غیرت داشت سرگردان مرا

زانک در دانش مزید یافت بر اقران مرا

منت ایزد را که باز از ظلمت حرمان چو خضر

رهنما شد بخت سوی چشمه حیوان مرا

بودم اندر تیه حیرت مدتی همچون کلیم

برد سوی طور همت پرتو یزدان مرا

گر چه بودم ساکن بیت الحزن یعقوب وار

نزد یوسف برد بخت از کلبه احزان مرا

صاحبی کانوار رای مملکت آرای او

وا رهاند از مضیق مشکلات آسان مرا

در حساب کار خود سرگشته بودم مدتی

ره نمود اقبال سوی صاحب دیوان مرا

صاحب اعظم علاء ملت و دین آنکه هست

مرهم لطفش ز بهر درد دل درمان مرا

آن محمد خلق عیسی دم که وصف ذات او

در نکو گوئی کند مشهور چون حسان مرا

در حضیض محنت ارچه پایمالم همچو خاک

سرفرازد دولتش بر ذروه کیوان مرا

گر چه کانرا سیم و زر بخشیدن آئین است لیک

پیش دریای کفش ممسک نماید کان مرا

تا همی بینم سخای دست گوهر بار او

ننگ میآید ز جود ابر در نیسان مرا

چون بمیدان اندر آید روز کین جولان کنان

حمله های رستم آید سر بسر دستان مرا

نیزه در کف چون کند آهنگ قلب دشمنان

در ید بیضا نماید پیکر ثعبان مرا

عقدهای گوهر موزون من در حضرتش

آید الحق بر مثال زیره و کرمان مرا

شعر بروی عرضه کردن مینماید راستی

همچو سحر سامری با موسی عمران مرا

با کمال فضلش الحق از فصاحت دم زدن

نطق با قل آید اندر حضرت سحبان مرا

صاحبا دانی که از یمن مدیحت مدتیست

تا عطارد مینهد سر بر خط فرمان مرا

بلبل خوشگوی طبعم در قفس فرسوده شد

وقت پرواز است و شادی بر گل و ریحان مرا

زینت و زیور روا باشد که سازد از شبه

گر نباشد دسترس بر گوهر عمان مرا

گر نبودی دور محنت چون ثوابت دیر پای

کی چنین سیاره وش کردی فلک حیران مرا

از خواص زعفران بر چهره باشد گر شود

با چنین دلتنگئی چون غنچه لب خندان مرا

پیش ازین با خود بهر وقتی تفکر کردمی

کز برای چیست دائم کار بی سامان مرا

تا که اینمعنی بپرسیدم ز پیر کاردان

کز چه میدارد فلک در حیز خذلان مرا

گفت عقل اکنون هنر عیب است الحق راست گفت

ورنه دیگر چیست چندین موجب حرمان مرا

چون همیدیدم که از روی حسد گردون دون

خواهد افکندن چو گوی اندر خم چوگان مرا

عید خود روزی همی داند سپهر بیوفا

کز جفا کاری و بد کیشی کند قربان مرا

بستم احرام همایون حضرتت کالطاف تو

در حوادث کوش دارد زافت دوران مرا

گر چه در صورت سفر باشد سقراما ولیک

اینسفر بگشاد در در روضه رضوان مرا

بنده خاص توأم باید که داند رأی تو

سهل باشد گر بداند عامه از خاصان مرا

جان نباشد در تن ابن یمین بی شکر تو

شکر تو فرض است تا باشد بتن در جان مرا

دولتت پاینده بادا تا ابد کز جود تست

هر چه میبینی ز رخت و بخت و خان و مان مرا

شمارهٔ ۶ - وله ایضاً در مدح امیر شیخ حسن

واجب بود از راه نیاز اهل زمن را

در خواستن از حق بدعا شیخ حسن را

آنسایه یزدان که چو خورشید بیاراست

رایش بصفا روی زمین را و زمن را

در رسته بازار هنر ملک خریدست

وز گوهر شمشیر ادا کرده ثمن را

گر جمله جهان صدقه کند همت رادش

اینخانه ادا را بود اثار نه من را

از دل الم فقر برد مرهم جودش

زانگونه که صابون برد از جامه درن را

چون از پی تحریر کند خامه گهر بار

قیمت برود مرسله در عدن را

بر چرح کمان وش ز پی مدحت جاهش

سوفار صفت تیر گشاد است دهن را

یکروز مصافش زتن زار اعادی

صد ساله فزون طعمه دهد زاغ و زغن را

هنگام ملاقات دو صف از تف تیغش

بدرود کند جان سپر برد یمن را

از ربقه فرمانش سر آنکس که برون برد

آماده نهاد از پی خود تیغ و کفن را

آنکس نهد از درگه او روی بغیری

کز جهل کند تره بجا سلوی و من را

ایمظهر الطاف الهی دل پاکت

بشناخته چون مردم یکفن همه فن را

پیوسته ز پروانه رأی تو برد نور

این شمع زر اندوده فیروزه لگن را

بانگهت خلق تو ز خود لاف زدن نیست

جز عین خطا نافه آهوی ختن را

از گلشن خلق تو وزد باد بهاری

در باغ که خوشبوی کند صحن چمن را

سرتا سر آفاق چو بگرفت سپاهت

ناچار عدو هاویه بگزید وطن را

شمشیر تو اندر دل چون سنگ عدویت

مانند سنانی که دهد جای مسن را

گه تیغ تو سازد دو تن از یکتن دشمن

گه تیر تو یک تن کند از خصم دو تن را

چون دست اجل گردن خصم تو همی بست

از حبل وریدش بسزا یافت رسن را

بیداری و هوشیاری بخت تو ربوده است

از چشم بد حاسد جاه تو وسن را

هست ابن یمین داعی جاه تو وبا شد

آگاهی ازین واقف هر سر و علن را

تا در نظر دیده وران حسن فزاید

تاب وشکن زلف بت سیم ذقن را

بادا دل اعدای تو از صر صر قهرت

چون زلف بتان کرده ضمان تاب و شکن را

شمارهٔ ٧ - قصیده در مدح طغا تیمور خان

ای کرده روز را ز شب قیرگون نقاب

یعنی فکنده سایه سنبل بر آفتاب

دانی عرق چگونه بود بر عذار او

چون بر صحیفه گل تر قطره گلاب

در هیچ فصل چون قد و خد تو سرو و گل

در روضه وجود نروید بهیچ باب

چون لعل آبدار تو عقد گهر نمود

جز عم فشاند بر زر تر نقره مذاب

بر تافتست دست دلم تاب زلف تو

باری تو بیگناه ز من روی بر متاب

از ترکتاز چشم تو دل میکند گله

هندوی زلفت از چه سبب میشود بتاب

عشق تو آتشیست که چون در دل اوفتاد

از چشمها گشاد مرا چشمه های آب

باشد بسعی روی تو معمور ملک حسن

کرد آب دیده کشور صبر مرا خراب

دوشم رسید خیل خیال تو میهمان

پالوده کردم اشگ و زدل ساختم کباب

یکره ببر در آرم و بنواز همچو چنگ

تا چند گوشمال کشم از تو چون رباب

تا کی جفا کنی مگر آگه نه که من

هستم کمینه بنده سلطان کامیاب

دارای دین طغا تیمور (خان) که روز رزم

میسازد از رقاب عدو تیغ او قراب

در پیش او عدوش چو گاو است پیش شیر

نی نی چو صعوه در کشش چنگل عقاب

تشویر آسمان و زمین داد و میدهد

عزم سبک عنانش و حزم گران رکاب

سرخی صبح و شام برین نیلگون فلک

داند که چیست هر که کند فکرتی صواب

اینست و بس که خنجر خورشید میکند

روی فلک بخون دل دشمنش خضاب

هر کو بعهد شاه کند بندگی غیر

بیچاره شیر پرده نداند ز شیر غاب

قارون شود بمال کسی گر بعمر خویش

بیند شبی خیال کف راد او بخواب

ای در پناه سایه رای تو آفتاب

وی درگه تو قبله آمال شیخ و شاب

چرخ اثیر از آتش خشم تو یک شرار

کوثر زچشمه سار صفای تو یک زهاب

ناید کفایت کفت از ابر تیره دل

آب حیات می نتوان یافت از سراب

زین پیشتر که دست سعادت نکرده بود

چون سرمه در دو دیده من خاک آنجناب

بودم امید واثق و هم ظن صادق آنک

دولت رساندم بجناب هنر مآب

منت خدای را که کنون در جناب تو

کردم دعات خاتمه نظم مستطاب

تا بی عمود خیمه نه پشت آسمان

باشد بیا چو بر سر می قبه حباب

بادا فرو شده بزمین دشمنت چو میخ

حبل ورید گشته بگردن درش طناب

در روز و شب ملائکه را ورد افضل است

یا رب دعای ابن یمین باد مستجاب

شمارهٔ ٨ - وله

ای بزیر سایه لطفت مدار آفتاب

وی ز خط همچو ریحانت غبار آفتاب

چون صفای آبرویت سایه برگردون فکند

آتش غیرت دمد از چشمه سار آفتاب

تا فتاد از شاخ سنبل سایه بر برگ گلت

شعر مشکین گشت پنداری شعار آفتاب

قطره های خوی ببین بر روی شهر آرای خود

گر ندیدی رشته پروین نثار آفتاب

آمدی عشاق را ابرو و مویت پاسبان

گر هلال از مشک بودی بر کنار آفتاب

بر بنا گوش چو سیمت گوهر شهوار چیست

زهره زهر است گوئی گوشوار آفتاب

نرگس چشمم چو نیلوفر بیاد روی تو

میبرد عمری بسر در انتظار آفتاب

وقت آن آمد که این تشنیف را ابن یمین

از بلندی ساخت مسکن در جوار آفتاب

سازم آغاز مدیح خسروی کز قدر او

در جهانگیریش باشد اقتدار آفتاب

تاج شاهان آنکه نفس رای ملک آرای او

باشد الحق بنده بودن افتخار آفتاب

وانکه تا افکند صیت زر فشانی در جهان

در معادن زرگری گشته شعار آفتاب

وانکه دست در نثارش از پی پاشندگی

برکشد گوهر ز تیغ زرنگار آفتاب

میبرد نسبت بشمس از بهر این در سروری

پیش خاص و عام باشد اشتهار آفتاب

در مصاف او عدو گر خود پلنگ بر بر یست

موش کور آید مرا در کارزار آفتاب

آفتابش بندد از جوزا نطاق بندگی

اینچنین باشد شهان را گیرو دار آفتاب

با علو قدر او گردون نیاید در حساب

کی خرد از ذره بر گیرد شمار آفتاب

در صف صافی دلان گنبد نیلوفری

رأی او رونق برد از کارزار آفتاب

گر هواداری نکردی آفتابش ذره وار

کتف گردون کی شدی حمال بار آفتاب

پای ننهادی برون از کنج خانه سایه وار

از وقارش گر شدی یکذره یار آفتاب

گرنه حیرانست و سرگردان زرشگ قدر او

پس چرا یکدم نگردد کم دوار آفتاب

زاتش قهرش اگر دودی بگردون بر شدی

همچو روی مه سیه گشتی عذار آفتاب

ظلمت از شب دور کردی گر ز نور رأی او

یافتی پروانه شمع تابدار آفتاب

خاطرم در وصف رایش آفتاب افروز شد

زانسبب در شعر من بینی قطار آفتاب

تا مدار کار عالم را نبینی منقطع

از بسیط خاک دور بی‌قرار آفتاب

باد کار عالم از تأثیر عدلش برقرار

بر مدار رای او بادا مدار آفتاب

شمارهٔ ٩ - وله ایضاً

حبذا قصری که دارد پای ثابت اندر آب

سر ز رفعت برکشیده تا باوج آفتاب

آفتاب از عکس جام روشنش بر روزنش

کرد خوش خوش رخ نهان حتی توارت بالحجاب

از خجالت‌ها که می‌یابد ز نقش دلکشش

روح مانی ماند خواهد تا قیامت در عذاب

آفرین بر دست استادی که نقاشیش کرد

کس تواند بست هرگز زین صفت نقشی بر آب ؟

وضع او بر طالع ثابت نهاد استاد صنع

تا بسان بیت معمورش نبیند کس خراب

چون وزیر شه نشان در صدرگاه او نشست

آستانش خلق عالم را بود حسن المآب

بر که او را چگویم راست حوض کوثرست

گر بود آبی که از کوثر همی خندد گلاب

بر کنارش خشت پخته رشگ یاقوتست و لعل

در میانش سنگریزه غیرت در خوشاب

با خرد گفتم مقامی هست با زینت چنین

گفت فردوس است و بس والله اعلم بالصواب

باز پرسیدم که دروی مسند تمکین که راست

گفت خوش گفتی زمن بشنو سؤالترا جواب

آصف ثانی علاءالملک را کز فر اوست

این گل افشان بر مثال باغ جنت مستطاب

آنکه بیداری بختش چون بگیتی سر کشد

تا ابد یأجوج فتنه دیده نگشاید ز خواب

وانکه عزم او بهر جانب که بر تابد عنان

برق نتواند که ماند پیش او پا در رکاب

دولتش پاینده بادا تا برغم دشمنان

قرنها نوشد درو با دوستان جام شراب

گه گهی هم جرعه‌ای ریزد سوی ابن یمین

تا شود چاکر بیمن دولت او کامیاب

شمارهٔ ١٠ - ایضاً قصیده در مدح و تهنیت ورود امیر یحیی

فرخنده باد مقدم دستور کامیاب

بر روزگار دولت شاه فلک جناب

سلطان مشرقین که از اوج سروری

رأیش فکند سایه رفعت بر آفتاب

آن کز صریر خامه او گوش سایلان

پیش از سؤال یافته نیکوترین جواب

یحیی تاج بخش که تا رسم خسرویست

تخت کیی نیافت چو او شاه کامیاب

از شرم رأیش آخر هر روز میشود

خورشید زرد رو پس این نیلگونحجاب

تا عدل او عمارت عالم بنا نهاد

جائی نماند جز دل اعدای او خراب

ای خسروی که گر برد از بحر همتت

فصل بهار قطره بسوی هوا سحاب

گر بر زمین شوره فشاند رشاش خویش

در سبزه هاش لاله شود لؤلؤ خوشاب

گر بگذرد به بیشه شیران ز خلق او

بوئی که میبرد گر واز کار مشک ناب

گردد چو ناف آهوی تاتار مشکبار

از بوی فایح او کام شیر غاب

ور بنگرند سوی زمین و زمان بخشم

عزم سبک عنانت و حزم گران رکاب

طبع زمان شود چو زمین طالب سکون

حزم زمین شود چو زمان باعث شتاب

شاها امیدوار چنانم که عنقریب

سر بر کند ز دولت تو بخت من ز خواب

در خشکسال مکرمت از ابر رأفتت

آرد بروی کار مرا روزگار آب

ابن یمین چو از ره اخلاص میبرد

با بندگان حضرت میمونت انتساب

هر چند منقلب کند احوال او فلک

هرگز نجوید از ره اخلاص انقلاب

حقا که با ثنات ز دیوان طبع خویش

از بهر افتخار فلک کردم انتخاب

جز بر جناب حضرت شاهی بهیچ فصل

از راه التجا نگذشتم بهیچ باب

در غیبت و حضور نیم فارغ از دو کار

فکرم نهاده قاعده هر دو بر صواب

گر حاضرم بذکر ثناهای مستطاب

ور غائبم بفکر دعاهای مستجاب

واجب بود رعایت آنکس که جز درت

نشناسد از بسیط زمین مرجع و مآب

تا روز بزم قاعده خواستن بود

از ساقیان شراب وز باورجیان کباب

هر کو نه بر مراد تو بر مینهد اساس

باد از دلش کباب و زخون جگر شراب

شمارهٔ ١١ - وله ایضاً در مدح امیر ستلمش بیگ

دوش این سیمرغ زرین بال یعنی آفتاب

گشت در مغرب نهان حتی توارت بالحجاب

از شفق شد چرخ مینا گون عقیق افشان چنانک

خنجر کیخسرو از خون دل افراسیاب

ارغوان در روضه نیلوفری آمد ببار

چون فرو رفت این گل صد برگ زرد آفتاب

بر بساط ازرق گردون پدید آمد هلال

همچو شخص ناتوان بر روی نیلی جامه خواب

اختران بر گرد او چون دوستان مهربان

رفته از بهر عیادت با هزاران اضطراب

زاغ مشکین بال شب بر سطح این سبز آشیان

کرد پیدا صد هزاران بیضه کافور ناب

سبزه زار چرخ را بود از مجره جویبار

جویباری از زبر جد آب او سیم مذاب

آسمان چون رود نیل و اختران باران ازو

همچو چشم ماهیان در تیره شب بر روی آب

عقد پروین از سپهر نیلگون تابان شده

در بناگوش سیاه زنگیان در خوشاب

اختر اندر رخ کشیده معجر زنگار فام

چون شرر کز دود بر رخسار خود بندد نقاب

چون بنات النعش را دیدم گمان بردم مگر

برگ نرگس ریخت باد نوبهاری بر سداب

هر زمانی سوی این دیو سیه یعنی که شب

از کمان چرخ میشد تیر زرین شهاب

در شبی زینسان که گفتم تا بروز از دور چرخ

آب چشمم موج میزد آتش دل التهاب

ناگهان از هاتف غیبی بگوش جان من

در میان خواب و بیداری رسید اینخوش خطاب

کی زمعمار طبیعت باغ فضل آباد شد

تا بکی در کنج غم باشی چو گنج اندر خراب

خیز و بهر کعبه ارباب فضل احرام بند

در حریم دلگشایش نام جوی و کام یاب

گفتم آیا هست ازینسان کعبه ای گفتا که هست

حضرت دارای دین والله اعلم بالصواب

خسرو عادل ستلمش بیگ نوئین جهان

کش سعادت باد و دولت دایما بی انقلاب

گفتم آخر بی وسیلت چون بدرگاهش روم

گفت کز دریای خاطر گوهری کن انتخاب

چون بفال سعد بنشیند بمسند بامداد

بر فشان در مجلس عالی آن گردون جناب

خسروا گر خاطر عاطر نمیگردد ملول

تا فرو خوانم مدیحی چون خطابت مستطاب

ای فلک در خیمه جاهت ز صبح و آفتاب

یافته سیمین عمود و بافته زرین طناب

در زمین و آسمان در حزم و عزمت شمه ای

گر نبودی کی بدی این از درنگ آندر شتاب

خشکسال مکرمت بودی و قحط مردمی

بر سپهر جود اگر دستت نکردی فتح باب

کار دست درفشانت ناید از ابر بهار

تشنگی ننشاند ار چه آب را ماند سراب

گر نسیم خلد تو بر بیشه شیران وزد

نافه آهوی چین خیزد ز کام شیر غاب

تا همای عدلت آمد سایه گستر در جهان

آشیان جست از دلیری صعوه در چشم عقاب

با وجود حزم هشیارت عجب آید مرا

گر کسی زین پس بگیتی مست گردد از شراب

نیست اندر بخت عهد نوجوانت بس عجب

گر جهان پیر دیگر ره ز سر گیرد شباب

پشت خصمت شد دو تا همچون خرک از بار فسق

شاید ار رگها بنالد برتنش همچون رباب

هر سؤالی را که مشکل ماند از اسرار غیب

منهی کلکت کند روشن ز بهر آن جواب

غائب از عالیجنابت خایبست از کام دل

گفته اند این خود بر آئین مثل من غاب خاب

صاحبا ابن یمین در عرصه میدان فضل

تیغ نطق اندر دعا گوئی کشیده از قراب

تا بتابد هر مهی خورشید از برج دگر

بادت از برج شرف خورشید دولت تیرتاب

تیر عزمت را چو بگشائی ز شست اقتدار

بر عرض بادا گذر همچون دعای مستجاب

چون روی اقبال و دولت هر دو بادت همعنان

چونکه آئی فتح و نصرت هر دو بادت در رکاب

شمارهٔ ١٢ - ایضاً قصیده در مدح امیر تاج الدین علی سربداری

منت ایزد را که دیگر باره بی هیچ انقلاب

بر سر اهل خراسان سایه گسترد آفتاب

تا ابد نتوان ادای شکر این کردن که باز

مسند عزت مشرف شد بشاه کامیاب

خسرو آفاق تاج ملک و دین کز رأی او

ذره نازلترین است آفتاب تبر تاب

آن سکندر مملکت کز لطف حق گر بایدش

چشمه آب خضر گردد ز بهر او شراب

از شب قدرست نقش فرخی بر روز عید

آنچه کلکش میکشد از مشک بر یاقوت ناب

آفتاب عدل او چون سایه بر گیتی فکند

کرد کوتاه از کتان دست تعدی ماهتاب

هم ز عدل شاملش بینم که از تأثیر چرخ

شیر میجوید ز قصد گاو شیری اجتناب

بر سپهر مردمی در خشکسال مکرمت

از کفش باشد بهر فصلی خزانرا فتح باب

گوهری شهوار گردد هر یکی از قطره هاش

گر ز بحر دست فیاضش مدد یابد سحاب

چشم حزم او چو از خواب عدم بیدار شد

فتنه بیداری نبیند در وجود الا بخواب

برفکند آئین مستی در جهان حزمش چنانک

بهر هشیاری خورند اکنون خردمندان شراب

میکند با جان خصمان رمح او در روز رزم

آنچه در شب میکند با پیکر دیوان شهاب

دشمنش چون دید بر دل با رغم نالید و گفت

وای من با اینچنین مشکل خراجی از خراب

تا بپوشد حاسدش زردی روی خویش را

میکند رخسار خود دایم بخون دل خضاب

لطف و عنف او چو دید ابن یمین در بزم و رزم

آنچنان با روح و راحت اینچنین با سوز و تاب

خاطر وقاد او از گفته های خویش کرد

حسب حالش این دو بیت از بهر تضمین انتخاب

گر نسیم لطف او بر بیشه شیران وزد

نافه آهوی چین خیزد زکام شیر غاب

ور سموم قهر او بر سطح دریا بگذرد

عیبه های جوشن ماهی بسوزد اندر آب

خسروا مهر و سپهر از بدو فطرت آمدند

زیر دستت چون عنان و پایبوست چون رکاب

نور رأی عالم آرای ترا خورشید دید

رخ نهان کرد از حیا حنی تورات بالحجاب

تا نگردد خاطر عاطر ملول این مدح را

ختم خواهم کرد ازین پس با دعای مستجاب

تا نماید صبح سیمین پیکر از مشرق جمال

تا کند خورشید زرین تن سوی مغرب شتاب

از برای بارگاه جاه تو آماده باد

زان یکی سیمین عمود و زین دگر زرین طناب

شمارهٔ ١٣ - وله ایضاً فی التوحید

ایدل گرت شناختن راه حق هواست

خود را بدان که عارف خود عارف خداست

غم ره مده بخویشتن ار وقت خوش نماند

زیرا که وقت فوت شد اما خوشی بجاست

هر دم سر از دریچه دیگر برون کند

گه آب و گاه آتش و گه خاک و گه هواست

گاهی فرشته گاه پری گاه آدمیست

گه دیو زشت پیکر و گه حور خوش لقاست

هم زوست نور و ظلمت و هم زوست کفر و دین

هم ماجرا ازوست هم او مایه صفاست

هر دم چو نو عروس کند جلوه دگر

گه بر زمین سهی و گهی بر فلک سهاست

معنی یکیست در نظر عقل دور بین

از راه صورت ار چه که بیحد و منتهاست

صد نام اگر بود بازای حقیقتی

بر اتفاق مذهب فرزانگان رواست

چیزیکه هست هست نه کم میشود نه بیش

و آن خود که نیست نیست چو سیمرغ و کیمیاست

بگذشت دورها که درین درج زرنگار

نه یک شبه فزود و نه زو یک گهر بکاست

گر شد نهان بزیر پر زاغ تیره شب

باز سفید روز مپندار کان فناست

جائی اگر ز غیبت او تیره شد جهان

جای دگر ز پرتواش آفاق با ضیاست

در دی بزیر خرقه فرو رفت زاهدی

این می پرست اوست که امروز در قباست

مقصود هر دو کون توئی از فنا مترس

چون آب زندگی تو از منبع بقاست

ایدل نمود ابن یمین راه حق بتو

گر غیر این طریق صواب آیدت خطاست

شمارهٔ ١۴ - وله ایضاً

ای دیده در شناختن حال کاینات

باید که باشدت نظری از سر انات

بنیاد کارها همه بر هفت و چار دان

نه از سر تهتک رأی از ره ثبات

زان هفت و زین چهار که مجموع یازده است

آباش هفت باشد و چارست امهات

ز آبا و امهات سه فرزند خاستند

حیوان و معدن و سوم هر سه شان نبات

محصول اینجهان همه زان هر سه زاده اند

خواهی ببحر در نگر و خواه در فلات

وانگه نظر فکن سوی دیوان اختران

مکتوب از وروان شده بی کلک و بی دوات

گاهی رسد بخیبت فرزانگان مثال

گاهی بود ببهره دیوانگان برات

گاه از رخ بساط فلک بیدقی رود

آرد شهان فیل فکن را بشاهمات

ایدل بسی رموز و اشارات در رهست

قانون عقل گیر و برو بر ره نجات

گر ظن بری که اینهمه موجود خود شدند

پس آن چرا جماد شد این گشت ذوحیات

آن کیست کو بداشت بیکجای بحر را

وز حکم کیست گشته روان دجله و فرات

هر صورتی بخویشتن ار هست میشدی

کم نامدی ز شیر گوزن و ز گور شات

هر چند هست صورت اجرام بیشمار

دارای جمله غیر یکی نیست بر ثبات

هر یک قبول فیض دگر سان همی کنند

نال ار چه نی بود نشود چون نی فتات

هستند معترف همه خلقان که خالقیست

تا آن کسان که سجده عزی کنند ولات

هر جوهر و عرض که تو بینی چو ممکنند

دانند عاقلان که بود واجبی بذات

ذاتی که در مبادی ایجاد جود او

فضل بنین ندید در افضال بر بنات

آن حی لاینام که ذات وی از ازل

دارد فراغ تا ابد از نوم و از سبات

او را پرستد آنکه خرد رهنمای اوست

خواهی ز مکه گیرش و خواهی ز سومنات

هر جا که شد کسی چو زملکش برون نشد

منزل چو مرو و بلخ و نشابور و چه هرات

چون پیروی واضع دینیت واجبست

وین هست فرض بر همه کس تا گه فوات

باری چو میروی پی سلطان شرع گیر

تا ره بری بروضه رضوان پس از ممات

دارای دین محمد مرسل که نا او

با نام ذوالجلال قرینست در صلات

هر کو شفای درد خود از مهر او نجست

نومید از نجات رود درگه وفات

گر نکته های ابن یمین را تو منکری

هات الذی عری بک یا منکری وهات

میخواستم که قافیه وحدان بود تمام

تا مختلط بهم نشود حنظل و نبات

خود دیدم آنکه طبع ضعیفم بشایگان

کردست یکدو جا ز سر غفلت التفات

آری سزد که خورده نگیرند زانکه آب

شیرین و شور هر دو همی خیزد از قنات

یا رب بنور پاک محمد که عفو کن

ز ابن یمین گناه که طاعت نکرد و فات

طاعت ز مفلسان گنهکار خود مجوی

کز مفلسان بشرع نخواهد کسی زکات

شمارهٔ ١۵ - ایضاً فی التوحید

ایدل غافل بدان کاحوال عالم هیچ نیست

پیش زخم حادثات دهر مرهم هیچ نیست

چون ز شادی کس نیابد در همه روی زمین

زیر طاق آسمان گوئی که جز غم هیچ نیست

با خزان عمر و سردی دم باد فنا

نوبهار عمر اگر چه هست خرم هیچ نیست

سور ایام ولادت و آن نشاط و خرمی

پیش این غم کز پس او هست ماتم هیچ نیست

آدمی چون هست خاکی بر ره باد فنا

پس حقیقت دان که از وی تا بآدم هیچ نیست

کس نمیداند که بالای فلک احوال چیست

آنچ باری هست زیر چرخ اعظم هیچ نیست

از برون ماریست دنیا پر ز نقش دلفریب

وز درونش آگه نه آنجا بجز سم هیچ نیست

تا بکی گرد زمین گردی بکردار فلک

چون فلک را نیز ازین دور دمادم هیچ نیست

من گرفتم گشته ئی یم خصم از بس چون یسار

گر بدانی غیر بادی در کف یم هیچ نیست

ابر با آن سروری و گنج گوهر حاصلش

جز دلی پر آتش و چشمی پر از نم هیچ نیست

گر سلیمانرا بخاتم بود ملک جن و انس

ملک چون بر باد شد پس سعی خاتم هیچ نیست

بود دورانی که جم جام شهنشاهی گرفت

غیر نام اکنون نشان از جام و از جم هیچ نیست

نادر افتد متفق تدبیر با تقدیر حق

چون اجل آمد دم عیسی مریم هیچ نیست

حیلت اندر معضلات کار ترک حیلت است

چون بغیر از امتثال حکم مبرم هیچ نیست

پیش از این نامد ز تو کاری که ارزد هیچ چیز

وانچ اکنون کار پنداریش آنهم هیچ نیست

پیروی شرع کن اینست کار ابن یمین

و آنچه غیر از این کنی از بیش و از کم هیچ نیست

عروه وثقی که دائم باد ایمن ز انفصام

غیر شرع مصطفی در کل عالم هیچ نیست

شمارهٔ ١۶ - وله ایضاً در تعریف بنا و مدح حکیم الدین بانی آن

اینمنزل خجسته که بس روحپرورست

از فرخی و خوش نفسی خلد دیگرست

سوزد چو آتشی غم دلها هوای او

گوئی که خاکش از ارم آبش ز کوثرست

بس دلفریب خلق فتادست وضع او

سنگش مگر ز گوهر و خشت وی از زرست

در نزهت و لطافت و رفعت نظیر او

جائی نباشد ار بود این سبز منظرست

جام جهان نمای که خوانندش آفتاب

پیش صفای سایه جامش مکدرست

تا عکس جامهاش فتادست بر زمین

صحنش چو سقف منظر مینا پر از اخترست

گر چه نکرد بانی او هیچ صورتی

دروی که آن مخالف شرع پیمبرست

فخر رسل محمد مرسل که انبیا

جمله سرند و بر سر ایشان چو افسرست

آن سیدی که خادم او بود جبرئیل

اینجاه با جلالت او بس محقرست

شهرت مجوی ابن یمین جز بنعت او

زیرا ظهور ذره بخورشید انورست

رفتیم با تخلص این شعر آبدار

کانرا اگر چنان بگذاریم ابترست

نی نی چو از صفای گچ او چو آینه

صورت نمای تست تو گوئی مصورست

والا حکیم ملت و دین کاهل فضل را

ذات شریف او اثر لطف داورست

پیدا چو آفتاب بر رأی انورش

هر نکته کان نهفته این هفت دفترست

ای افصح زمانه که طوطی روح را

الفاظ جانفزای تو چون شیر و شکرست

خصم تو خاکسار چو باد است و زین سبب

چشم و دلش مدام پر از آب و آذرست

بخت تو پایدار بکردار قطب باد

آری بود چو سایه مهریت بر سرست

یعنی علاء دولت و دین آفتاب ملک

کاندر پناه سایه او هفت کشورست

بستند اختران کمر بندگی او

صدق مرا نگر که یکی زان دو پیکرست

جاوید عمر باد که تا در پناه او

مانی درین مقام بجائی که بهترست

شمارهٔ ١٧ - وله ایضاً در مدح علاءالدین محمد وزیر

امروز در زمانه دلم شاد و خرم است

وین خرمی ز مقدم دستور اعظم است

دستور جانپناه که با دولت جوان

از بدو فطرتش خرد پیر همدم است

دارای ملک و دین که ز یمن وجود او

بنیاد دین و قاعده ملک محکم است

والا علاء دولت و ملت محمد آنک

خلقش بخاصیت دم عیسی مریم است

جان و جهان مکرمت آنکس که ذات او

از روی لطف صورت روح مجسم است

تریاق جانفزای کند لطف شاملش

آن قطره را که در بن دندان ارقم است

از شعله های آتش تیغ چو برق او

پیوسته تب ملازم اعضای ضیغم است

از بیم شیر رایت عدلش همیشه گرگ

در حفظ گوسفند چو کلب معلم است

پیوسته زلف زنگی شب بهر رایتش

بر نیزه شهاب بکردار پرچم است

دائم ز غیرت کف گوهر فشانش ابر

با سینه پر آتش و با چشم پر نم است

درگاه اوست قبله آمال اهل فضل

زان چون حریم کعبه منیع و مکرم است

ایصاحبی که حکم قدر اقتدار تو

همچون قضای گنبد دوار مبرم است

رایش گشاد پرده پوشیدگان غیب

وین بس شگفت نیست جهان نیز محرم است

نرگس نشان سروری اندر جبین تو

بیند اگر چه در بصرش آفت تم است

سوسن اگر بمدح تو رطب اللسان شود

گوید بده زبان سخن ار چه که ابکم است

هنگام بخشش و گه کوشش وجود تو

رشک روان حاتم طائی و رستم است

ذات تو عالمیست که در وی فساد نیست

نی نی که ذات پاک تو اقبال عالم است

از خاک درگه تو سرشتند در ازل

آن گل که اصل خلقت حوا وآدم ا ست

ذات تو در زمان ز فلک گر مؤخر است

اما ز راه مرتبه بروی مقدم است

نعل سمند تست مه نو وزین شرف

همواره گوشواری چرخش مسلم است

از تیغ آبگون تو دیدست در جلال

دشمن دلیل قاطع ازین روی ملزم است

ای سروریکه آیت عدل است کلک تو

و آنگاه آیتی که در او ملک مدغم است

در روزگار عدل تو شاید که عاقلان

گویند بره با بچه شیر توأم است

ابن یمین چو مادح خاک جناب تست

در نظم وی نگر که بلطف آب زمزم است

با مدحت تو ضم کنم اکنون دعای خیر

آن به که با مدیح دعا نیز منضم است

پیوسته باد توسن ایام رام تو

تا اشهب زمانه مصلی ادهم است

باشی چو جم برؤیت و چون جام جم برأی

چندانک خلق را سخن از جام و از جم است

شمارهٔ ١٨ - قصیده ایضاً له

ای کاشف اسرار فلک رأی منیرت

وی مظهر انوار سعادات ضمیرت

تو یوسف مصری و عزیز همه آفاق

بر جمله خزائن بجهان کرد امیرت

ای میر محمد توئی آنکس که بمردی

مانند علی نیست در ایام نظیرت

در معرکه خصم تو که بادا بجهان گم

چون زاغ کمان گوشه نشین گشت چو تیرت

هر گه که سنان راست کنی بر دل دشمن

گر آهن و سنگست نماید چو حریرت

در پاشی انوار تو از وصف برونست

با فیض کف راد نمودست حقیرت

در بزم چو جنت بنشین شاد چو رضوان

کز غالیه حور بسوزند عبیرت

زان خوشه انگور که پروین لقب اوست

نشگفت گر آرند گه بزم عصیرت

هر پیر و جوانرا که نظر بر رخت افتد

با بخت جوان بیند و با دانش پیرت

در تربیت بنده خود ابن یمین کوش

زیرا که نباشد ز چنین بنده گزیرت

از تست جهان کرم آباد که بادا

دارای جهان تا که جهانست نصیرت

شمارهٔ ١٩ - ایضاً له در مدح تاج الدین علی

آنکه دست و دل او مظهر جود و کرم است

وانکه در داد و دهش صد چو فریدون و جم است

قدوه و قبله شاهان جهان خواجه علی

یاور ملک عرب داور ملک عجم است

و آنکه تیغش بگه رزم ز خون دل خصم

رود نیلست که سیلش همه آب بقم است

فکر صائب نظرش دیده و دانسته که چیست

هر چه بر تخته تقدیر الهی رقم است

همچو عیسی و خضر ذات محمد سیرش

فرخ آثار و مبارک دم و میمون قدم است

هر که با درگه او داد پناه از حدثان

ایمن از حادثه چون صید حریم حرم است

همتش گر نشود ضامن روزی نکند

عزم صحرای وجود آنکه بکتم عدم است

گر چه سیم و زر کان بیش ز پیش است ولیک

با در افشان کف او وقت عطا کم ز کم است

بخشش ابر چو فیض کف او نیست چنانک

گاه گاهی بود آن بخشش این دم بدم است

لابهنگام تشهد بود اندر سخنش

چون از آن در گذری صیغه لفظش نعم است

دشمنش ابر بهارست ولیکن نه بجود

ز آنجهت کز دل و از دیده همه سوز و نم است

تیر عدلش نه شگفت ار برداز راست روی

هر چه در پشت کمان از کژی و تاب و خم است

شهریارا ز درت هر که دمی دور فتاد

تا قیامت ز چنین غبن ندیم ندم است

چار پهلو شود از خوان تو چون شیره آش

آزا گر خود همه اعضاش چو کاسه شکم است

هر که با لشکر چون مور و ملخ دیدترا

گفت با خسرو سیاره ز انجم حشم است

همچو خورشید گرفتی همه آفاق به تیغ

زانکه زلف ظفرت پرچم رمح و علم است

گشت ظالم شکن از عدل تو مظلوم چنانک

طعمه مورچگان از دل شیر اجم است

هر که در بوته اخلاص تو چون زر ننشست

کنده چون سکه و سر کوفته همچون درم است

از ره تیره دلی دشمن تو هست دوات

لیک بس کلسته و بیسر و پا چون قلم است

خسروا داعی درگاه جلال تو رهی

که هوادارتر از جمله عبید و خدم است

با خرد گفت که دانی بچه عیب ابن یمین

از کمان فلک آزرده بتیر ستم است

برکشید از جگر آهی خرد و گفت بدرد

عیبش اینست که مسکین بخرد متهم است

دین پناها چو دل اهل هنر شاد بتست

مپسند آنکه نصیب از فلکش جمله غم است

گر تو اندیشه کارش نکنی پس که کند

کوشهی در همه عالم چو تو عالی همم است

با کریمی چو توأش جستن کام از دگری

چون ز عصفور طلب کردن لحم و دسم است

تا بود از سر دانش سخن اهل هنر

آنکه روزی ده خلقان کرم ذوالنعم است

کرمت ضامن ارزاق خلایق بادا

که توئی آنکه کف راد تو کان کرم است

مجلس انس تو خرم چو ارم باد و بود

زانکه از عدل تو عالم بخوشی چون ارم است

شمارهٔ ٢٠ - ایضاً له

ای سایه خدای توئی همچو آفتاب

با خاص و عام بر سر اظهار تربیت

گرد بسیط خاک فلک دورها بگشت

قادر نیافت کس چو تو برکار تربیت

مهر ترا مهندس فکر تو دوختست

بر هر دلی که هست ز مسمار تربیت

من بنده کمینه که ننواخت مدتی

لطف توأم بلفظ گهر بار تربیت

یکچند اگر بخانه چو ذره نتافتم

از آفتاب رأی تو انوار تربیت

ور شد حسود مانع آن کافتدم بدست

از بحر جود گوهر شهوار تربیت

شکر خدا که باز پس افتاد کار آنک

پیش تو کرد در حقم انکار تربیت

دی گفت فخر ملت و دین آنکه عقل او

داند نکو طریقه و هنجار تربیت

کز آصف زمانه شنیدم که بعد ازین

ابن یمین شدست سزاوار تربیت

گفتم بلی درین سخنم نیست شبهه ئی

زیرا که میرسد بمن آثار تربیت

در حق من بسیط جهان سربسر گرفت

چون صیت عدل شاملش اخبار تربیت

وقتست اگر بسایه لطفم در آورد

آن دوحه مبارک پر بار تربیت

خوشگوی بلبلی چو من آخر دریغ نیست

محروم و بی نصیب ز گلزار تربیت

تا هست عادت اهل کرم را که مینهند

بر کتف فاضلان جهان بار تربیت

بادا روان ز عامل دیوان لطف او

بر اهل فضل متصل ادرار تربیت

شمارهٔ ٢١ - قصیده

جهان پیر را دولت جوانست

که ارغونشاه نوئین جهانست

پناه ملک ارغونشاه عادل

که اندر ملک چون در تن روانست

زیمن عدل او سیمرغ فتنه

بگوشه گیری زاغ کمانست

هما آسا عقاب رایت او

ز روی خاصیت سلطان نشانست

جهان از عدل او تا یافت سدی

ز یأجوج حوادث در امانست

گر از داد و دهش پرسی چه گویم

چه جای حاتم و نوشیروانست

گه رزمش ببین وز پور دستان

مگو کان داستان باستانست

ببزمش در نگر گوئی بهارست

ولیکن چون خزانش زرفشانست

خزانست آن ندانم یا بهارست

بهار است این ندانم یا خزانست

خوشا ابن یمین گوید ببزمش

بگلرخ ساقئی کارام جانست

سبکروحا برو رطل گران ده

که بیگه شد گه رطل گرانست

شمارهٔ ٢٢ - ایضاً له قصیده

چون فلک از آفتاب مشعله ئی درگرفت

عرصه آفاق را جمله در آذر گرفت

خسرو سیاره چون تیغ ضیا برکشید

لشکر ظلمت شکست کشور اختر گرفت

زر گر فطرت بلطف صنع خود اظهار کرد

قصر زمرد اساس در ورق زر گرفت

باز سفید فلک از افق اندر پرید

بیضه زاغ سیاه در کنف پر گرفت

تاجور نیمروز با علم زرنگار

از طرف باختر آمد و خاور گرفت

صبح مزین صفت از رخ رومی روز

طره زنگی شب بهر صفا بر گرفت

خنده ز خاصیت است صبح دوم را ازانک

در دهن از آفتاب قرص مزعفر گرفت

روز چو بر زد سر از جیب شب لاجورد

منظر فیروزه را در زر و زیور گرفت

دلبر من از در حجره در آمد بناز

مجلس من صد صفا از رخ چون خور گرفت

ابن یمین را نظر بر رخ او چون فتاد

زود ره گفتن این غزل تر گرفت

ماه رخا مهر تو باز دل از سر گرفت

خرم و شادان دلی کو چو تو دلبر گرفت

از دل و دین آگهی کی بود آنرا که او

جز خم ابروی او قبله دیگر گرفت

گر مه انور زند لاف صفا با رخت

اهل خرد را رسد بر مه انورگرفت

آزر بتگر بتی چون تو نیارست ساخت

بیشک از اینسو خلیل خرده بر آزر گرفت

گر چه جفا از توأم تلخ نیاید از انک

بر لب تو چون گذشت لذت شکر گرفت

لیک مکن بیش جور بر دل آنکو بجان

راه عبودیت شاه مظفر گرفت

شاه سکندر سریر تاج ملوک جهان

آنکه جهان سربسر همچو سکندر گرفت

آنکه بروز وغا کشتن اعداش را

در کف او برگ نی نیروی خنجر گرفت

پنجه عدلش چنان دست ستم تاب داد

کز اثر آن گوزن جای غضنفر گرفت

شاه فلک رغبت بندگی حضرتت

از پی کسب شرف در دل و در سر گرفت

بر در میمون او همچو دگر بندگان

خواست که بندد کمر راه دو پیکر گرفت

کامروا خسروا از حسد رأی تو

مهره مهر ستم گونه اصفر گرفت

حزم تو گاه درنگ عزم تو گاه شتاب

خجلت کهسار داد سرعت صرصر گرفت

کلک ترا میرسد دعوی معجز از انک

زو شبه بی بها قیمت گوهر گرفت

مثل تو در هیچ دور تاجوری کس ندید

تا شه سیاره این تخت مدور گرفت

تا بتو شد دل قوی هر که ازین پیشتر

پیرو بو جهل بود راه پیمبر گرفت

بنده بفرمان تو گفت مدیحی چنانک

منشی گردون از آن فایده بیمر گرفت

باد قبول تو بر شعر چو آبم وزید

بر صفت صیت تو عرصه کشور گرفت

گرچه لطیف جهان شمس زمین و زمان

زلف عروس ثنات پیش ز چاکر گرفت

لیک تو دانی نکو حال سخن خود بگو

تا که ردیف سخن کرد و نکوتر گرفت

توبه کنم از سخن گر کند اندر جهان

بر سخن من بحق هیچ سخنور گرفت

تا بود اندر جهان فاش که خیبر علی

بیمدد خالد و یاری قنبر گرفت

باد بدنیا و دین یاور تو روح آنک

کو سر عنتر برید قلعه خیبر گرفت

شمارهٔ ٢٣ - قصیده در تعریف بنای مسجد جامع سبزوار و مدح تاج الدین بانی آن

حبذّا طاقی که جفت این رواق اخضرست

وز بلندی مر زمین را آسمانی دیگرست

منتهای اوج او را کس نداند تا کجاست

اینقدر دانند کز ایوان کیوان برترست

طارم نیلوفری زیر و زبر از رشک اوست

گر چه از روی معالی بر جهانی دیگرست

تا موذن بر سر ایوان او باشد بپای

قامتش ز آسیب چرخ چنبری چون چنبرست

بر فراز او نمی یارد پریدن جبرئیل

گاه پروازش اگر چه عرش در زیر پرست

سقف اینمقصوره کزوی باد قاصر چشم بد

با چنان رفعت چو سقف آسمان پهناورست

جفت طاقش نیست اندر ربع مسکون هیچ چیز

خود چنین باشد بنائی کو بنام داورست

گر چه طاقی زین صفت بستن بدشواری بود

لیکن آسان باشد آنکس را که دولت یاورست

ناید از سنگ و گچ و خاک اینچنین طاقی مگر

خاکش از مشکست و گچ کافور و سنگش از زرست

مسجد جامع همیخوانندش اما جنتی است

واندرو فواره ئی مانند حوض کوثر است

آب آن فواره تا سر بر زد از جیب زمین

از رشاش او هوا را دائما دامن ترست

معتکف در وی بماند جاودان همچون خضر

ز آنکه آبش همچو آب زندگی جانپرورست

جمعه گر حج مساکین است در هر جامعی

اندرین جامع ز راه رتبه حج اکبرست

اندرو یک خانه نتوان یافت کان معمور نیست

وینعجب کاو را بنای سطح گوی اغبرست

سقفهای او ز تاب شعله قندیلها

همچو سقف این رواق نیلگون پر اخترست

هر کجا بینی دری دروی ز روی احتشام

پرده ئی از اطلس گردون به پیش آن درست

هر که صاحبدل بود زان پرده های زرنگار

تا حجاب القلب سازد پرده بیش اندر خورست

هرکجا خشتی سفید و سرخ بینی اندرو

در خیال آجر نماید لیکن از سیم و زرست

نی غلط گفتم چه باشد سیم و زرکان خشتها

از صفای رأی دستور جهان ماه و خورست

آصف ایام تاج ملت و دین کز شرف

خاک پایش خسرو سیاره را تاج سرست

چون عرض قایم نباشد جز بذات جوهری

هست دولت آنعرض کاو را وجودش جوهرست

رستم دستانش هست از زیر دستان روز رزم

حاتم طائیش گاه بزم او چون چاکرست

در سخا ابر بهاری نیست چون کان کفش

وین سخن بی اشتباهی عاقلانرا باورست

عقل میداند که باشد بخشش کان سیم و زر

بخشش ابر بهاری چیست آب و آذرست

بر بیاض چهره دارد مه ز خط او جواز

در سواد شب از آن سوی منازل رهبرست

روز جنگ از چنگ او در چشم بدخواهان ملک

غنچه چون پیکان و برگ بید همچون خنجرست

تیغ تیزش چون رقاب دشمنان سازد قراب

در جهانگیری چو تیغ آفتاب خاورست

طوطی کلکش شکر خاید چو آید در سخن

ورچه در منقار او پیوسته مشک و عنبرست

روی ملک و پشت دین را سرخ و فربه میکند

کلک گوهر بار او هر چند زرد و لاغرست

شاخ امیدی که از آب دواتش چون قلم

می نیابد پرورش چون شاخ آهو بی برست

صاحبا ابن یمین از یمن مدحت مدتیست

تا بشعر و نثر با شعری و نثری همبرست

بکر فکرش میر باید هوش ارباب خرد

خاصه اکنون کش قبول دلنوازت رهبرست

گر بود طوطی طبعش در سخن شیرین زبان

ز آن بود کاندر دهان او ز شکرت شکرست

تا نگویند اهل دانش از طریق اعتقاد

سایه ظلمت نما را کافتاب انورست

با هزاران عز و دولت در جهان پاینده باد

سایه ذات شریفت کآفتاب کشورست

شمارهٔ ٢۴ - قصیده فی المنقبه

خرم دلی که مجمع سودای حیدرست

فرخ سری که خاک کف پای حیدرست

جائیکه جبرئیل بدانجا نمیرسد

برتر هزار مرتبه ز آن جای حیدرست

در دعوت ملائکه بر خوان آرزو

هر نعمتی که هست به آلای حیدرست

در خطیر معرفت سر کاینات

یک قطره حقیر ز دریای حیدرست

علمی که هست عالم افلاک را زبر

عکسی ز نور خاطر دانای حیدرست

کس حال کاینات به علم الیقین ندید

ور دید کار دیده بینای حیدرست

عقل ار چه در ممالک هستی سرآمدست

دیوانه وار واله و شیدای حیدرست

شمع جهانفروز که خوانندش آفتاب

برقی ز تاب مشعله رأی حیدرست

گر ممکن است معجزه ئی از پس نبی

الفاظ جانفزای دلارای حیدرست

دانی که عرش چیست بر اهل معرفت

اول قدم ز منبر والای حیدرست

از صبغه الله ار بیقین آگهیت نیست

هست اتفاق عقل که سیمای حیدرست

ز آنروی بر وحوش جهان شیر شد امیر

کان هم یکی ز جمله اسمای حیدرست

لطفی که در خزانه غیب است مد خر

اظهار آن بسیرت زیبای حیدرست

فرزانگان عالم غیب آنچه داشتند

از رازها نهان همه پیدای حیدرست

با جبرئیل هم ننهادند در میان

سری که در صمیم سویدای حیدرست

هر چند دارد ابن یمین جرم بیشمار

اما از آن چه باک که مولای حیدرست

بیشک بدینوسیله که دارم مقام من

روز جزا بحضرت اعلای حیدرست

نندیشم از تزلزل اقدام کاعتصام

من بنده را بحبل تولای حیدرست

فردا که اختیار دهندم که جای گیر

گیرم بخلد جای که مأوای حیدرست

شمارهٔ ٢۵ - قصیده

دو سه روزی دگرم جان بر تن مهمانست

بعد ازین وقت جدائی و وداع جانست

گه آنست که جان خو ز بدن باز کند

که میان من و جان وقت غم هجرانست

غم تن نیست که تن در وطن خویشتنست

غم جانست که او را ره بی پایانست

آه از آنروز که عزم سفرم باید کرد

اولین منزل من عرصه گورستانست

چون برندم بلب گور و نهندم در خاک

بهمان قاعده و رسم که در دورانست

تن تنها بگذارند و نماند با من

بجز اعمال اگر کفر و اگر ایمانست

دستگیری نکند مال و زن و فرزندم

مگرم آن عملی کان صفت رحمانست

راستی و کرم و لطف و کم آزاری و داد

هر چه زین نوع بود آنهمه با انسانست

سفری دور و درازست که اندر پیش است

مرکبی سست و ضعیف است که زیر رانست

بر تن زار خود ایدوست بزاری بگری

که رهی پر خطر از پیش و ز پس طوفانست

جان چو مرغیست گرفتار قفس بی پروبال

یا چو بیچاره غریبیست که در زندانست

نیست اندر عملش آنکه ورا گیرد دست

طاعتش جمله گناهست و عمل عصیانست

عمر ضایع شده و داده جوانی بر باد

هر چه کردست همه عمر بر او تاوانست

نیکبخت آنکه ز باطل سوی حق روی نهاد

مقبل آن دل که درو معرفت سبحانست

حاصل از ذکر خدایست کمال همه کس

آنچه بی ذکر خدایست همه نقصانست

یا رب از ما نظر رحمت خود باز مگیر

که درین درد مرا رحمت تو درمانست

عفو کن بار خدایا تو گناهان مرا

که مرا زاتش خجلت جگری بریانست

گر چه اندر عملم نیست کم از طاعت و بیش

لیک اندر کرمش بیش ز پیش احسانست

هست محمود یمین عاصی و مفلس شده پیر

در دو عالم بامید کرم یزدانست

شمارهٔ ٢۶ - وله ایضاً قصیده در مدح علاءالدین محمد

ساقی بیا که موسم نوشیدن ملست

هم راغ پر ز لاله و هم باغ پر گلست

منشین بخانه خیز که صحرا بخرمی

هر جا که میروی همه جای تبذلست

بگشای حلق بلبله تا قلقلی کند

کاندر چمن ز بلبل سرمست غلغلست

بی می دمی مباش که هنگام نوبهار

شاهد گلست و مطرب خوشگوی بلبلست

بلبل نوای پرده عشاق میزند

سرو از سماع دلکش او بین که مایلست

گرمست گشت نرگس مخمور از آب ابر

نشگفت از انک ابر چو با گونه ملست

یا رب ز خلد میدمد این باد خوش نفس

چون خاک راه او همه مشک و قرنفلست

مطرب بساز پرده عشاق و این غزل

بسرای خاصه همدمت امروز صلصلست

جانا رخ تو قبله خوبان کابل است

زلف تو عنبریست که لالاش سنبلست

دیگر بسرمه نرگس مستت سیه مکن

کان چشم آهوانه سیه بی تکحلست

گر خط مشکبار تو اثبات دور کرد

زلف تو نیز مثبت دور و تسلسلست

دیدم میان ظلمت شب نور روز را

کردم بسی تأمل و جای تأملست

گفتم مگر که هاله مشکست گرد ماه

یا بر جبین زهره فروغ تو کاکلست

در حیرتم ز هندوی زلفت که در سرش

در عهد عدل صاحب اعظم تطاولست

والا علاء دولت و ملت که آفتاب

چون ذره از نهیب وی اندر تخلخلست

دستور دین پناه محمد که روز رزم

گوئی مگر علیست که بر پشت دلدلست

از بانگ دلدلش بفلک بر هزاهزست

وز سم ابر شش بزمین در تزلزلست

ایصاحبی که ماه نو و اطلس حریر

از بهر بار گیر تو هم نعل و هم جلست

وی سروری که مسرع حکم تو باد را

گوید بطعنه کاین چه درنگ و تکاسلست

منشی چرخ با همه دانش ز طبع تو

دایم در استفادت شعر و ترسلست

گر پای بر سر همه سیارگان نهی

گرخواهد ارنی با تو طریق تحملست

در منزلی که سایس عدلت نزول کرد

با دل بگفت فتنه که وقت ترحلست

نتوان جهان جاه تو آورد در خیال

زیرا که آنجهان نه مجال تخیلست

در بذل صد خزانه ترا یک بهانه بس

در عفو یک گناه ترا صد تعللست

از یمن مدحت ابن یمین دارد آن یسار

کش سال و مه ز گوهر موزون تجملست

تا در بهار و دی شمر از تندی صبا

یکروز در سلاسل و یکبار در غلست

بادا چو آب خصم تو نالان و هست از آنک

در پای حادثات لگد کوب چون پلست

شمارهٔ ٢٧ - وله ایضاً ملمع در مدح وجیه الدین مسعود شاه

ساقی الاصحاب مائا بارقا کالنار هات

لا تدافعنی و سافحنی به واذکر ولات

ای برخ مانند آتش وی بلب آب حیات

کشتئی میران ز دریای غم ار خواهی نجات

راحتی لا تهجریها ساعه من راحتی

ان فی التأخیر آفات و وقت العیش فات

تلخ شورانگیز در ده تا کند ابن یمین

کام جان شیرین که هست آن تلخ را اصل از نبات

لو ترانی تارکا تدبیر امری لاتلم

و اعلمن ان الذی آت من الحالات آت

فرصت امروزست و دی خود رفت و فردا نامدست

وقت را دریاب و مگسل از مسا عیش غدات

هات ساقینا شرابا من رآه حاله

لمعه من رأی من فاز الوری بالمکرمات

خسرو عادل وجیه ملک و دین مسعود شاه

آنک گرگ از حفظ او مولع بود بر حفظ شات

مالک الاملاک یبذال یری فی دینه

بذل ما فی راحتیه و اجبا مثل الزکات

نسبت شاهی بغیر او در این دوران بود

چون الهیت که می بندند بر عزی و لات

دائم فی عز منیع ثابت ارکانه

لایح ما لاح برق الال من ظهر الفلات

هرکه سر بر خط فرمانش ندارد چون قلم

چشم بادا چشمه آب سوادش چون دوات

شمارهٔ ٢٨ - وله در تهنیت عید روزه

شهریارا ماه روزه بر تو میمون باد و هست

همچو عیدت روزها یکسر همایون باد و هست

تاج ملک و دین علی کز صبغه الله تا ابد

بخت روز افزونت را رخساره گلگون باد و هست

نو عروس ملک را همچون تو دامادی نخاست

جای آن داری بگویم بر تو مفتون باد و هست

خاک پایت کز شرف تاج سرشاهان بود

چون گل از خون دل اعدات معجون باد و هست

چون شنید از باغ ملکت بد کنش بوی بهی

چون انارش دل زغم پر قطره خون باد و هست

هر سعادت کان ازین پس بود و باشد تا ابد

از برای نظم کارت یکسر اکنون باد و هست

از فروغ گوهر شهوار تاج خسرویت

چشم حاسد چو نصدف پر در مکنون باد و هست

فتنه را دایم ز شربتخانه انصاف تو

پرورش از شیره خشخاش و افیون باد و هست

در جهان از لطف ایزد هیچ چیزت نیست کم

وز همه چیزیکه باشد عمرت افزون باد و هست

از گزند روزگار پیر بخت نو جوانت

دایم اندر عصمت دارای بیچون باد و هست

تا نباشد کار گردون را سر و پائی پدید

کار خصمت بی سر و پا همچو گردون باد و هست

تا بود سیماب و گوگرد ابتدای زر و سیم

دشمنت چو نسیم و زر در خاک مدفون باد و هست

تا کند از جان نثار حضرت میمون تو

با یسار ابن یمین از در موزون باد و هست

عمرت اندر کامرانی کم مباد از عمر نوح

مالت افزون تر بسی از مال قارون باد و هست

شمارهٔ ٢٩ - قصیده در مدح خواجه یحیی

کار ملک و دین بحمدالله نظام از سرگرفت

مصطفی بطحا گشاد و مرتضی خیبر گرفت

رایت منصور شاه از عون یزدان هر زمان

لشکری دیگر شکست و کشوری دیگر گرفت

خسرو جمشید فر سلطان نظام ملک و دین

آنکه ملک و دین از صد فرخی و فر گرفت

سرور گردنکشان یحیی که چون الیاس و خضر

از مددکاری ایزد ملک بحر و بر گرفت

سایه الطاف یزدان آنکه همچون آفتاب

ز ابتدای باختر تا غایت خاور گرفت

وانکه چون بهر شکار آورد پای اندر رکاب

شهریاری با سپاه و تخت با افسر گرفت

شاهباز همت او سر بسر آفاق را

همچو سیمرغ فلک در زیر بال و پر گرفت

خسرو سیاره زان گیرد جهان کو هر صباح

فال فرخ زان رخ همچون مه انور گرفت

یک سحر بهر تماشا رأی عالی همتش

ره سوی این منظر فیروزه پیکر بر گرفت

از برای مقدم میمونش آئین بند صنع

چارطاق هفت منظر در زر و زیور گرفت

ذره ئی از شمع رأیش کرد خورشید اقتباس

وز فروغ آن چراغ مهر انور در گرفت

منشی گردون قلم الا بمدح او نراند

زهره زهرا بیاد بزم او مزمر گرفت

از برای بزم عامش خسرو سیارگان

زرگری میکرد تا آفاق را در زر گرفت

گر نبرد از بحر طبعش ابر نیسان فضله ئی

پس چرا در دل صدف از فیض او گوهر گرفت

در صفات لفظ شیرینکار او ابن یمین

هست چون طوطی که در منقار خود شکر گرفت

عقل کار آگاه داند کز لب و چشمست بس

گر بگیتی دشمنش قسمی ز خشک و تر گرفت

حزم او وقت درنگ و عزم او گاه شتاب

رسم خاک آورد پیدا عادت صرصر گرفت

نو عروس حجله زربفت یعنی آفتاب

در سر از تشویر رأیش نیلگون چادر گرفت

از نهیب احتساب حزم او بیند خرد

کز صراحی خون چکید و در دل ساغر گرفت

سرکشید از آتش خشمش بگردون شعله ئی

وز شرارش سطح گردون سر بسر اخگر گرفت

آستانش هر که چون در بوسه جای خود نکرد

حلقه وار از دار دنیا زود راه در گرفت

از شهان کس را جز او گویند کانی کانچنانک

هر یکی یا شهریاری یا یکی صفدر گرفت

خسرو مازندران چون مرزبان طوس بود

رأی نقض عهد میزد لاجرم کیفر گرفت

تا عدوش از زخم گرزسرگران در خواب شد

هر کجا شاهی ز بیمش ترک خواب و خور گرفت

کافران جستند راه از مؤمنان سوی گریز

خود میسرشان نشد مؤمن ره کافر گرفت

گر جهانی را بهم بر زد که داند سر آن

کهتران را کی رسد بر سیرت مهتر گرفت

هر چه باشد بعد ازین گو باش خود نیکی بود

شه بکام خویش باری اینزمان کشور گرفت

کشور شاهان گرفتن باد کار شهریار

تا ردیف شعر سازد هر سخن گستر گرفت

هر که دید آن حال یا از دیگری بشنید گفت

کار ملک و دین بحمد الله نظام از سر گرفت

شمارهٔ ٣٠ - قصیده در مدح حضرت علی بن موسی الرضا علیه آلاف التحیه و الثناء و تعریف بقعه منوره او

گوهر افشان کن ز جان ایدل که میدانی چه جاست

مهبط نور الهی روضه پاک رضاست

در دریای فتوت گوهر کان کرم

آنک شرح جود آباء کرامش هل اتاست

ظلمت و نور جهان عکسی ز موی و روی اوست

موی او واللیل اذا یغشی و رویش والضحاست

قبه گردون ندارد قدر خاک درگهش

یا رب این فردوس اعلی یا مقام کبریاست

سرمه ئی از خاک پای او کشیدست آفتاب

موجب این دانم که عینش منبع نور و ضیاست

اوست بعضی از وجود آنکه در معراج قدس

گرد نعل مرکبش روح الامین را توتیاست

قلب میگردد روان از بوی خاک درگهش

خاک نتوان گفتنش کز روی عزت کیمیاست

قبه پر نورش از رفعت سپهر دیگریست

و اندرو ذات پر انوارش چو مهر اندر سماست

رفعت گردون گردان دارد آنگه بر سری

مجمع تقوی و عصمت مرکز صدق و صفاست

حاسد ار نشناسدش کز روی رفعت کیست او

پادشاه اتقیا و ازکیا و اصفیاست

قره العین نبی فرزند دلبند وصی

مظهر الطاف ایزد فخر اصحاب عباست

مقتدای شرق و غرب و پیشوای بر و بحر

خود چنین باشد کسی کو نور پاک مصطفاست

هست مخدوم بحق اهل جهان را بهر آنک

وارث آنست کو را بر جهان حق ولاست

وارث شاهی که از تشریف خاص مصطفی

کسوت من کنت مولاه بقد اوست راست

طاعت صد ساله گر باشد بوزن کوه طور

چون کند ایزد تجلی بی هوای او هباست

کوکب دری تاج شهریاران جهان

با وجود نیم ذره خاک پایش بی بهاست

هست سلطان خراسان نی چه گفتم زینهار

بر سر هر هفت اقلیم و دو عالم پادشاست

صیت اقبالش که برهاند چو آب از آتشت

در بسیط خاک پیمودن مگر باد صباست

اصل علمی را که بخشد ایمنی از مهلکات

در حقیقت با علوم منجیاتش انتماست

حاسد از درد حسد هرگز کجا یابد نجات

بی اشاراتش که کلیات قانون شفاست

شاهباز همتش بر لامکان سازد مکان

تا نپنداری که او را شاخ سدره منتهاست

سر فرو نارد بطوبی و بکوثر همتش

کی فرود آرد که آن با همتش آب و گیاست

بس عجب ناید نعیم خلد اگر خوش نایدش

چون ز مهمان خانه قدسش ابا اندر اباست

از نژندی خصم او را جایگه تحت الثری

از بلندی قدر او فوق سماوات العلاست

همت عالی او را خاک و زر یکسان بود

اینکه زر بر خاک پاشیده است بر حالش گواست

قبه گردون گردان حلقه درگاه اوست

زآنسبب چون حلقه دائم قامتش در انحناست

هر که مهرش در میان جان ندارد چون الف

قامتش روز جزا از غم چو جیم و نون دو تاست

ایجنابت قبله حاجات ارباب نیاز

حاجتی کاینجا رود معروض بی شبهت رواست

حاجت ابن یمین را هم روا کن بهر آنک

حاجت خلقان روا کردن ز اخلاق شماست

در ره اخلاص تو جز افتقارم هیح نیست

و آنکه زاد او نه فقرست اندرین ره بینواست

نیستم محتاج دنیا چون فنایش در پی است

کار عقبی دار و حالش را که در دار البقاست

جرم اینعاصی مجرم روز حشر از حق بخواه

کز تو استغفار و غفران فراوان از خداست

وین شکسته بسته بیتی چند ازین مسکین پذیر

کاین نه مدح تست بهر شهرت اخلاص ماست

من کدامین مدح گویم کان ترا لایق بود

چون صفات ذات پاکت برتر از حد ثناست

کردگارا طاق این فیروزه قصر زرنگار

تا بحکم واضع دین قبله اهل دعاست

حضرت عالیش را بر داعیان مفتوح دار

کز جنابش یافت داعی هر مراد دل که خواست

شمارهٔ ٣١ - قصیده در مدح خاتم الانبیاءعلی مرتضی و بقیه امامان هدی

مظهر نور نخستین ذات پاک مصطفاست

مصطفی کو اولین و آخرین انبیاست

آنکه هستی بر طفیلش حاصل است افلاک را

وین نه من تنها همیگویم بدین گویا خداست

در صفات ذات پاکش زحمت اطناب نیست

گفته شد او صاف او یکسر چو گفتی مصطفاست

چون نبی بگذشت امت را امامی واجبست

وین نه کاری مختصر باشد مر اینرا شرطهاست

حکمتست و عصمتست و بخشش و مردانگی

کژ نشین و راست میگو تا زیاران این کراست

اینصفات و زین هزاران بیش و عصمت بر سری

با وصی مصطفی یعنی علی المرتضاست

جز علی مرتضی در بارگاه مصطفی

هیچکس دیگر به دعوی سلونی بر نخاست

مصطفی و جمله یارانش مسلم داشتند

اینچنین دعوی چو دانستند کان رمز از کجاست

حجت اثبات علمش لو کشف باشد تمام

از فتوت خود چگویم قائل آن هل اتاست

او باستحقاق امام است و بنص مصطفی

بر سر این موجب نص نیز حکم انماست

با چنین فاضل ز مفضولی تراشیدن امام

گر صواب آید ترا باری بنزد من خطاست

چون گذشت از مرتضی اولاد او را دان امام

اولین زیشان حسن وانگه شهید کربلاست

بعد ازو سجاد و آنگه باقر و صادق بود

بعد از او موسی نجی الله و بعد از وی رضاست

چون گذشتی زو تقی را دان امام آنگه نقی

پس امام عسکری کاهل هدی را پیشواست

بعد ازو صاحب زمان کز سالهای دیر باز

دیده ها در انتظار روی آن فرخ لقاست

چون کند نور حضور او جهان را با صفا

هر کژی کاندر جهان باشد شود یکباره راست

این بزرگان هر یکی را در جناب ذوالجلال

از بزرگی رفعتی فوق سماوات العلاست

بنده خود را گر چه حد آن نمیداند ولیک

دائم از اخلاص ایشان کارش انشاء ثناست

بر امید آنکه روز حشر ازینشاهان یکی

گوید این ابن یمین از بندگان خاص ماست

این عنایت بس بود ابن یمین را بهر آنک

هر که باشد بنده شان در این دو دنیا پادشاست

روح پاک هر یکی در جنه المأوی مقیم

بود و باشد کان مقام اتقیا و اصفیاست

شمارهٔ ٣٢ - قصیده در مدح حضرت ولایت

نوری که هست مطلع آن هل اتی علیست

خلوت نشین صومعه اصطفا علیست

مهر سپهر حکمت و جان و جهان فضل

فهرست کارنامه اهل صفا علیست

آنکس که بت پرستی و میخوارگی نکرد

سلطان اولیاء و شه اصفیا علیست

آنکس که در یقینش نگنجد زیادتی

صد بار اگر ز پیش بر افتد غطا علیست

آنطفل شیردل که بتوفیق ایزدی

در عهد مهد کرد شکار اژدها علیست

آنکس که با نبی چو بخلوت دمی زدی

گرد سرادقات جلال از عبا علیست

و آنکو برای دین بسر کفر برفشاند

از میغ تیغ صاعقه روز وغا علیست

آمد ز حق ندا به نبی در مضیق حرب

کآنکس که بر کند در خیبر ز جا علیست

گر بود مستحق ز سلف یک وجود کو

باشد بحق وصی ز پی مصطفی علیست

وز حجت نبوت امامت عدالتست

با عفت و شجاعت وجود و سخا علیست

علم نبی همی طلبی از علی طلب

کاو هست شهر علم در آن شهر را علیست

نشگفت اگر ملائکه گردند مقتدی

آنرا که در مناهج حق مقتدا علیست

هرگز جهان نبود که دروی علی نبود

بی ابتدا علی بد و بی انتها علیست

بودست و هست و باشد و تصدیق واجبست

زیرا که نور ساطع ذات خدا علیست

کردن بیان رفعت قدرش چه حاجتست

دانند اهل عقل که فوق السما علیست

ما عمرو و زید را نشناسیم در جهان

ما را بس این شناخت که مولای ما علیست

ترک حسب بگیر خود این بس که در نسب

داماد و ابن عم شه انبیا علیست

از هر عطیه کابن یمین را خدای داد

فاضلترینش دوستی مرتضی علیست

دارم امید عفو گرم هست صد گناه

بر اعتماد آنکه مرا پیشوا علیست

ایدل ز تشنگی قیامت مترس از آنک

ساقی حوض کوثر دارالبقا علیست

دانم که از تو باز ندارد بهیچ حال

یک شربت آب از آنکه سر اسخیا علیست

شمارهٔ ٣٣ - قصیده

هر که را توفیق ایزد یار و دولت یاورست

خاکپای آسمانسای تواش تاج سرست

این منم یارب که از بیدای حیرت چون کلیم

سوی طور عزتم نور تجلی رهبرست

سر بشاهی گر برارم عقل را ناید شگفت

زآنکه خاک پای تاج ملک و دینم افسرست

آن خضر تدبیر کاندر دفع یأجوج ستم

باره عدلش بجای سد شاه اسکندرست

مسند فیروزه گردون سریر قدر اوست

زانسبب چون تاج شاهان جمله زو با زیورست

آفتاب از نور رأیش ذره ئی کرد اقتباس

از حصول آن سعادت بر جهانی سرور است

کوه با چندان گران سنگی بنزد حلم او

در سبکساری چو برگ کاه پیش صرصرست

آتش افروزست باد قهر او در جان خصم

خاک پایش در لطافت رشگ آب کوثر است

زهر قاتل بر مثال نوشدارو خلق را

چون ز شربتخانه خلقش بود جانپرورست

دشمنش را افسر از افسار زیبد همچو خر

ورچو عیسی جایش این اورنگ مینا پیکرست

ز آتش قهرش بگردون شعله ئی گر سر کشد

هریکی گردد شراری هر چه بروی اخترست

در دل اعدای او نوک سنان آبدار

در میان ظلمت انگشت نور اخگرست

روی او چون بارز مجموع انوار آمدست

خط ترقین بهر آن بر روی ماه انورست

ز آستان حضرتش برتر نمی یارد پرید

طایر قدسی که عرش او را بزیر شهپرست

در گشاد حصن دشمن تیغش از روی قیاس

همچو در تسخیر خیبر ذوالفقار حیدرست

زآن جهانگیرست تیغش همچو تیغ آفتاب

کز پرند فتح و نصرت پیکرش را گوهرست

از نکو خلقی و زیبا خلقی اندر چشم خلق

خوش نیکو همچو منظر منظرش چون مخبر است

شاد باش ایشاه دین پرور که حد ملک تو

ز ابتدای باختر تا انتهای خاورست

روز بزم از ترک و هندو روم بر درگاه تو

در عداد بندگان خاقان ورای و قیصرست

جان خصمت را دهد چون خاک ره تیغت بباد

تیغ تو آبست و خصمت را گرفتم آذرست

در جهانی وز جهان افزونتری گویم که چون

همچو صد معنی که در یک لفظ موجز مضمر است

طوطی طبعم چو در اوصاف الطافت فتاد

نطق او را از خواص آن مزاج شکرست

روز بار ابن یمین چون عرضه دارد مدح تو

عقل گوید انوری مداح سلطان سنجرست

راستی را هر که فر شاه و شعر بنده دید

گر خرد یارست با او گفت عقلش یاورست

شهریارا دارم از دوران شکایتها ولیک

زوچه گویم چون ترا او نیز چون من چاکرست

با تو گویم حال خود چون رأی و روی کلک تست

آنکه بر دوران بحکم لایزالی داورست

چون یقین دانی که از بیش و کم دنیا مرا

هر زمانی بیشتر خرجی و دخلی کمترست

خود بفرما تا چه باید کرد چون از لطف حق

همت عالی تو خلق جهان را غمخورست

با چو تو ممدوح و مداحی چون من انصاف ده

شاخ امیدم روا باشد کزینسان بی برست

تا بهار و مهرگان گویند ابر و باد را

کان یکی گوهر فروش و این دگر یک زرگرست

شد بهار و مهرگان و حادثات از بزم تو

دور بادا کز خوشی بزمت بهاری دیگرست

شمارهٔ ٣۴ - ایضاً قصیده در مدح شاه ابونصر

یا رب این نکهت جانپرور مشک ختن است

یا دم غالیه زلف دلارام من است

نفس روح فزا میدمد از طرف چمن

یا صبا لخلخه جنبان گل و یاسمن است

این چه باد است که برخاست بفراشی باغ

که ازو فرش چمن پر زگل و نسترن است

پیکر لاله برو قطره باران بهار

چون مرصع بگهر جام عقیق یمن است

برگ و شاخی که دمیداست زبید طبری

چون ز فیروزه سنانست وز مرجان مسن است

هر که بر سبزه و نرگس نظر افکند چه گفت

گفت کاین هر دو نمودار پرند و پرن است

تا رسید از گل و بلبل بچمن برگ و نوا

از خوشی غیرت باغ ارم اکنون چمن است

با چنین برگ و نوا هر که چمن را بیند

بگذرد بر دلش اکسون گر از اهل فطن است

گر چمن را نه همانا بود این زینت و زیب

مگر این بزمگه شاه زمین و زمن است

ناصر دولت و دین شاه ابو نصر علی

آنکه مانند علی رزمزن وصف شکن است

وآنکه بگرفت جهانرا شه سیاره به تیغ

وین نه از خیل و حشم از مدد ذوالمنن است

هر کجا ز اهل سخن انجمنی بسته شود

صفت مکرمتش زینت آن انجمن است

چون درآید بسخا با دل حاتم باشد

چون گراید به وغا با جگر تهمتن است

گر تو خواهی که بدانی صفت رزمگهش

بشنو این بیت که از گفته سید حسن است

آسمان در صف جنگش سپهی تیر انداز

آفتاب از پی فتحش سپری تیغ زن است

آنکه از فکرت الفاظ و معانیش مرا

خاطری همچو صدف معدن در عدن است

مگر از خلق تو بوئی بچمن برد صبا

که گل از غیرت آن چاک زده پیرهن است

در پی مشعله رأی تو نوری ندهد

تاب اینشمع زرافشان که زمرد لگن است

مملکت هست عروسی که ندیدست دگر

چون تو داماد از آن بر تو چنین مفتتن است

گر نه از بهر زمین بوس تو آید ز چه روی

طفل را از رحم آئین بسر آمدن است

مسند مملکت و ذات شریف تو در او

مثل روشنی دیده و جانست و تن است

خصمت ار جامه کند ز اطلس نیلی فلک

اولین کسوت او کرم قزآسا کفن است

سپر از سینه پر کینه کند تیر ترا

دشمنت ز آنکه سزاوار شهاب اهرمن است

روزگار افسر خصمت چو خر افسار کند

ورچو عیسی اش برین تخت زمرد وطن است

داستان هنر و مردی تو هر که شنید

پیش او قصه رستم همه دستان و فن است

تا بشادی رخ میمون تو دیدست رهی

وردش الحمد لمن اذهب عنا الحزن است

خسروا ابن یمین را شکر شکر تو هست

در دهن دائم از اینست که شیرین سخن است

ابد الدهر بشکر تو زبان گردان باد

هر که را در همه آفاق زبان در دهن است

شمارهٔ ٣۵ - در تعریف شادیاخ

یا رب این باغ ارم یا شادیاخ خرم است

یا رب اصطرخ است این یا چشمه سار زمزم است

عکس شاخ یاسمین بر آب اصطرخش ببین

راست گوئی اطلسی نیکو بگوهر معلم است

هر نسیمی کز ریاض راحت افزایش وزد

چون دم جانبخش روح الله مسیح مریم است

هر گلی کز آب و خاک اوش باشد پرورش

خستگان صدمت گردون دونرا مرهم است

کار دل در خاک او چون روح در تن مضمرست

چون فرح درمی در آبش راحت جان مدغم است

دیده از دیدار او روشن چو گیتی ز آفتاب

دل ز نزهتگاه او چون جان ز دانش خرم است

شاید ار بینا و گویا گردد از آب و هواش

نرگس ار چندانکه افتادست و سوسن ابکم است

چون دم عیسی نسیمش جانفزا از بهر چیست

گرنه بوی خلق تاج ملک و دینش همدم است

آنکه گردون گرچه دارد بر جهانی سروری

بر در او حلقه وش قدش بخدمت در خم است

تا ابد عشرت کنان بادا بکاخ شادیاخ

همدمش ابن یمین الحق حریفی محرم است

دور باد از ساحتش باد خزان حادثات

تا همایون بقعه در نزهت بهار عالم است

شمارهٔ ٣۶ - قصیده

الوداع ایدل که ما زینجا سفر خواهیم کرد

منزل اصلی خود جای دگر خواهیم کرد

هست دنیا در حقیقت رود عقبی را پلی

ما مسافر بیگمان زین پل گذر خواهیم کرد

تا بکی در چار میخ طبع خود بینیم رنج

نفس را زین چار میخ غم بدر خواهیم کرد

ما با کراهیم چون یوسف درین زندان اسیر

مصر عزت را عزیز آسا مقر خواهیم کرد

همچو نی در بند شکر مانده ایم اما چو سرو

تا شویم آزاد خود ترک شکر خواهیم کرد

حاصل دنیا متاعی نیست کانرا قیمتست

زو چو صاحب همتان قطع نظر خواهیم کرد

کار دنیا دیده ایم و حال او دانسته ایم

جهل باشد رغبتش منبعد اگر خواهیم کرد

ما ازینجا شاد و خرم میرویم از بهر آنک

منزل اندر بقعه ئی زین خوبتر خواهیم کرد

گوهری خواهیم کشتن شبچراغ عالمی

چون تن اندر خاک پنهان همچو زر خواهیم کرد

گر کلاه عمر بر باید قضا از سر چه باک

با فلک چون دست همت در کمر خواهیم کرد

هر کرا عزم تماشای ریاض قدس هست

گو مهیا شو که مانا گه سفر خواهیم کرد

میرویم آنجا که حق یابیم چون ابن یمین

عمر تا کی در سر یوک و مگر خواهیم کرد

قطع کردیم از همه عالم کنون آرامگاه

در جناب حضرت خیرالبشر خواهیم کرد

رهبر اولاد آدم مصطفی کز پیرویش

تارک افلاکیان را پی سپر خواهیم کرد

پیروی کردیم شرع مصطفی را تاکنون

شکر ایزد کاندرین عمری بس خواهیم کرد

شمارهٔ ٣٧ - ایضاً قصیده در منقبت حضرت علی مرتضی(ع) والصلوه

آنرا که پیشوای دو عالم علی بود

نزد خدای منزلتی بس علی بود

اقبال دارد آنکه زند دم ز دوستیش

بل بندگی قنبرش از مقبلی بود

امروز هر دلی که تهی باشد از ولاش

روز جزا ز نار سقر ممتلی بود

بر اتفاق مرشد و هادی اولیاست

از نور اوست مقتبس آنکو ولی بود

شرطست در نماز جماعت امام را

کاو را از آن میان صفت افضلی بود

فاضل بجای ماندن و مفضول را امام

کردن نه در طریقه حق مبطلی بود

هر کس که مؤمنست بفرمان مصطفی

مولاش اگر عناد ندارد علی بود

گر فیض او مدد نکند خاطر مرا

آخر مرا بگوی که این پر دلی بود

ممدوح از این قبیل که گفتم فضایلش

گفتن مدیح غیر وی از جاهلی بود

تا زنده ماند ابن یمین کار افضلش

در گلشن مدایح او بلبلی بود

شمارهٔ ٣٨ - قصیده فی النصیحه

ایها الناس دل از کار جهان برگیرید

رستگاری طلبید و ره داور گیرید

تا چو پروانه درآئید بنور از ظلمات

هر زمان شمع صفت سوز دل از سر گیرید

چهره در بوته اخلاص بکردار خلاص

از تف آتش دل یکسره در زر گیرید

بگذرید از سر شر چون ز شما خیری نیست

خیر بسیار بود آنکه کم شر گیرید

خیزد از بحر معاصی گهر عیش و لیک

تا نگردید غریقش کم گوهر گیرید

هر چه از نیک و بد امروز نهان میدارید

جمله فردا بظهور آید و کیفر گیرید

آخر کار چو این ره بدری می نرود

ترک این راه کنید و ره دیگر گیرید

دهقنت بر صفت اهل صفا پیشه کنید

تا بتدریج بر کشته خود بر گیرید

ره بمقصد نبرید ار نبود راهبری

تا رسد راه بمقصد پی رهبر گیرید

مصطفی آنک چو بر تربت یثرب گذرید

از چراغ دل او شمع صفا در گیرید

رهبری کو بود ایمن ز خطا در ره حق

جز پیمبر نبود راه پیمبر گیرید

و آنکه ذاتش بصفا هست یکی شهر علوم

تا بدان شهر در آئید ره در گیرید

مرتضی را در آن شهر شناسید که اوست

آن کز او رسم و ره شرع مطهر گیرید

رفعت منبر او گر بیقین نشناسید

اولین پایه او طارم اخضر گیرید

کثرت علم وی از لفظ سلونی دانید

زور بازوش قیاس از در خیبر گیرید

هست چندان هنر او را که چو تعداد کنید

کمترین منقبتش کشتن عنتر گیرید

ایعزیزان سخنی بیغرض از ابن یمین

بشنوید و همه بر خاطر انور گیرید

اگر از تشنگی روز قیامت ترسید

دامن مرحمت ساقی کوثر گیرید

در زمین دل و جان دانه مهرش کارید

تا بر کشته خود هر چه نکوتر گیرید

شمارهٔ ٣٩ - وله قصیده در مدح امیرمعز الدین حسین کرت

این منم یا رب که بختم پیشوایی می‌کند

دولت بیگانه طبعم آشنایی می‌کند

آنچه محبوبست می‌جوید به من پیوستگی

و آنچه دل زو می‌رمد از من جدایی می‌کند

در شب تاریک فکرت رغم انف روزگار

اختر فیروز روزم روشنایی می‌کند

بی‌گمان از شام نکبت رستگاری حاصل است

هرکرا صبح سعادت پیشوایی می‌کند

مگذر ای ابن یمین از مرکز توفیق حق

سوی شاه دین پناهم رهنمایی می‌کند

سرور عالم معز الدین که خاک پای او

از شرف در چشم اختر توتیایی می‌کند

آنکه روز رزم رمح مار پیکر در کفش

چون عصا در دست موسی اژدهایی می‌کند

دین‌پناهی کز نهیب احتساب عدل او

طبع رند زهره میل پارسایی می‌کند

دشمنش در صف چو صفر اندر حساب هندسه است

هیچ نه وز بهر کثرت خودنمایی می‌کند

رنگ روی خصم او از خون دل گشتست لعل

تیغ مینارنگش آن را کهربایی می‌کند

عنف و لطفش هر بد و هر نیک را در رزم و بزم

سر همی‌آرد به بند و دل‌گشایی می‌کند

در علاج خستگان صنعت گردون دون

لطف روح‌افزاش کار مومیایی می‌کند

از دل تاریک‌تر از شام خصمش هر سحر

آه میل آسمان از تنگ‌جایی می‌کند

با وجود جود او گر دم زند ابر از سخا

جز حیا زو گر نیاید بی‌حیایی می‌کند

ابر می‌خواهد ز ابر دست فیاضش مدد

این همه زاری و سوز از بی‌نوایی می‌کند

شهریارا تا درین فرخ جناب ابن یمین

بر گل مدحت چو بلبل خوش‌نوایی می‌کند

عقل کارآگاه نیک‌اندیش می‌گوید مگر

پیر گردون ماه را مدحت‌سرایی می‌کند

بکر فکرم گر بیابد از قبولت زیوری

عالمی گیرد چو بی‌آن دلربایی می‌کند

ور خطا رفت از بزرگی خرده بر چاکر مگیر

کو به دعوی در جنابت خودنمایی می‌کند

پیش صرافان معنی قلب روی‌اندود من

زان روان باشد که لطفت کیمیایی می‌کند

تا نسیم نوبهاری چون ز گلشن می‌رسد

همچو خلق جان‌فزایش عطرسایی می‌کند

تازه بادا گلشن خلق خوشش کانفاس او

چون نسیم نوبهاری جان‌فزایی می‌کند

شمارهٔ ۴٠ - ایضاً قصیده له در مدح علاءالدین محمد

این سعادت بین که باز اهل خراسان یافتند

وین کرامت بین که از تأیید یزدان یافتند

بودشان از آتش محنت جگرها تافته

چون خضر در ظلمت غم آب حیوان یافتند

با چنان نکبت که در وی غرقه بودند این گروه

حیرتم آمد از آن دولت که ایشان یافتند

با خرد گفتم که ای فرزانه پیر کاردان

از کجا بخت جوان این اهل حرمان یافتند

گفت از آنجا کآفتاب ملک را از لطف حق

سایه گستر بر سر اهل خراسان یافتند

سر فراز ربع مسکون آنکه با مردانگیش

داستان پور دستان جمله دستان یافتند

شاه دین پرور علاء ملت و دین کز شرف

آستان قدر او را اوج کیوان یافتند

آن مسیحا دم که اندر حل کار دین و ملک

دست او را چون کف موسی عمران یافتند

آن جهانداریکه دین و ملک را گر بیش از این

کار بی سامان و جمعیت پریشان یافتند

این زمان از یمن عدلش کار و بار این و آن

در نکوئی آنچنان کش وصف نتوان یافتند

از پی نظاره بگشادند جن و انس چشم

آصفی را والی ملک سلیمان یافتند

سالکان منهج امید یعنی حرص و آز

از دل و از دست او هم بحر و هم کان یافتند

شهسوار همتش چون عزم جولانگاه کرد

عرصه ئی از لامکان بیرون میدان یافتند

روز هیجا دست او و رمح مار آساش را

اهل معنی چون ید بیضا و ثعبان یافتند

بر سپهر مکرمت در خشکسال مردمی

فتحباب جود از آن دست درافشان یافتند

ابر نیسان را زرشگ دست گوهر بار او

با دل و با دیده سوزان و گریان یافتند

قدر او مهمان گردون گشت و او را ما حضر

قرص ماه و خور برین آراسته خوان یافتند

هر نهاری از برای خوان بزمش بره را

در تنور تفته خورشید بریان یافتند

هست چون یوسف عزیز مصر دنیا وینعجب

کش سلیمان وار لشکر جمله از جان یافتند

ذره ئی از نور رأیش عکس بر گردون فکند

از شعاع آن فروغ مهر تابان یافتند

بر چراغ دولت او کمترین پروانه ایست

شمع زرین کاندرین فیروزه ایوان یافتند

دشمنش را ز آب میغ تیغ آتشبار او

رسته در بحرین دیده در و مرجان یافتند

دشمنانش از ربقه فرمانش سر میتافتند

بر مراد دوستانش جمله فرمان یافتند

خسروا دانی که اهل عالم از احسان تو

فیض باد فرودین و ابر نیسان یافتند

هر که شد در سایه مهرت چو ذره آشکار

کار بی سامان او را بس بسامان یافتند

گنج مدحت بایداز کنج دل ابن یمین

میطلب زیرا که گنج از کنج ویران یافتند

مادح همچون تو ممدوحی رهی باید از آنک

لایق مدح محمد نظم حسان یافتند

باد گردان در خم چو گان حکمت همچو گوی

هر سری کز خط فرمان تو گردان یافتند

شمارهٔ ۴١ - ایضاً له

آن پریچهره که صد عاشق زارش باشد

همچو من بسته بهر موی هزارش باشد

آتشی در دل من قهر تو افروخت چنانک

شعله صاعقه برقی ز شرارش باشد

سرگلزار ندارم نکنم میل بگل

تا مرا پای دل آزرده خارش باشد

گنج حسن است رخ او نتوان داد ز دست

گر چه از غالیه صد حلقه مارش باشد

عالمی صید کند غمزه و ابروش اگر

با چنان تیر و کمان میل شکارش باشد

هر کجا بر گذرد جان و دل خلق جهان

بر هم افتاده همه راهگذارش باشد

روی من زردتر از برگ خزان در همه فصل

از هوای رخ چون تازه بهارش باشد

هر که در بحر غمش راند چو من کشتی عمر

ز آنمیان غایت مقصود کنارش باشد

رسد ایجان و جهان از تو بکام ابن یمین

گر ز انعام شهنشاه یسارش باشد

میکنم یاد تو و عید و عروسیست مرا

خرم آنکس که بکف چون تو نگارش باشد

گر بچین سر زلفت گذرد باد صبا

بار چون باز کند مشک تتارش باشد

عالمی مست می لعل تو وین نادره بین

چشم خود را که همه سال خمارش باشد

هر که آزاده چو سرو است چرا از ستمت

دستها مانده بسر بر چو چنارش باشد

خاصه در نوبت عدل شه شاهان جهان

آنکه هر شه که بود باجگذارش باشد

آنکه با رأی وی ار مهر مقابل گردد

چون مه از خجلت او میل فرارش باشد

شد سراسیمه فلک از حسد رتبت او

تا بحدیکه شب و روز دوارش باشد

شهریارا نشود همت تو شاد بدان

کز فلک انجم و سیاره نثارش باشد

گر بود خصم ترا آرزوی قدر بلند

پایه برتر و بهتر سردارش باشد

هرکجا روی نهد رایت خورشید و شت

فتح و نصرت ز یمین و ز یسارش باشد

خارپشتی شود از تیر تو دشمن گه کین

دشمن ار چند کشف وار کنارش باشد

گونه قرص زر مهر ز رأی تو بود

بر محک ار زخرد هیچ عیارش باشد

خسروا ابن یمین از دل و جان بنده تست

بخت فرخنده گر از لطف تو یارش باشد

آسمان گر چه بود دشمن ارباب خرد

دوستانه ز پی رونق کارش باشد

تا فلک دور پیاپی که کند از ره طبع

بود افزونتر از آن حد که شمارش باشد

بادت از دیده و دل بنده مطواع چنانک

همه بر قطب مراد تو مدارش باشد

شمارهٔ ۴٢ - وله فی المدح ایضاً

این سعادت بین که باز اندر زمان آمد پدید

وین کرامت بین که ناگه در جهان آمد پدید

شد فروزان از سپهر سروری ماه دگر

وین جهان پیر را بخت جوان آمد پدید

در دریای فتوت از صدف بنمود روی

گوهر کان کرم ناگه زکان آمد پدید

از بر سرو سهی شاخی بگردون سر کشید

میوه ئی ز آن شاخ سرکش ناگهان آمد پدید

خسرو خسرو نشانرا دان تو آنسرو روان

صاین است آن شاخ کز سرو روان آمد پدید

میوه شیرین بکام دوستان زان تازه شاخ

از پی تلخی عیش دشمنان آمد پدید

آنچنان آزاده شاخی وینچنین نوباوه ئی

هم زبخت خسرو خسرو نشان آمد پدید

خسرو عادل که در ایام او بر گوسفند

گرگ ظالم پیشه را مهر شبان آمد پدید

سرور گیتی جمال ملک و ملت نیک پی

کز وجودش در تن ایام جان آمد پدید

آنک پیش نوک پیکانش بگاه کارزار

جوشن پولاد همچون پرنیان آمد پدید

از درنگ و از شتاب حزم و عزمش شمه ایست

آنچه در طبع زمین و آسمان آمد پدید

شد نهان از ظلمت شب همچو ذره آفتاب

گفت پیش نور رایش چون توان آمد پدید

آبحیوان خاک پای لطف جان افزای اوست

ز آنسبب از وی حیات جاودان آمد پدید

سفره انعام عامش را برسم ما حضر

قرص زر پیکر برین فیروزه خوان آمد پدید

خصمش از خامی خود گر پخت سودای محال

ز آن چه سود آخر چو جانشرا زیان آمد پدید

خسروا ابن یمین را تا ثنا گوی تو شد

خاطری چون ابر نیسان درفشان آمد پدید

ختم کردم بر دعا تا کس نگوید کای فلان

از ملالت بر جبین شه نشان آمد پدید

تا زمان باشد بقا بادت که ذات پاک تو بهر

دفع فتنه آخر زمان آمد پدید

عمر تو بادا و فرزندانت بیش از هر چه هست

کانچه میخواهی ز دولت بیش از آن آمد پدید

شمارهٔ ۴٣ - قصیده ایضاً له در مدح طغا یتمور خان و تهنیت ورود او

ایدل بیار مژده که شاه جهان رسید

فرمانده ملوک زمین و زمان رسید

شاه جهان طغایتمور خان که ملک را

چون او رسید با تن آزرده جان رسید

چون عز پایبوس شهنشاه یافت تخت

پایش ز قدر بر سر هفت آسمان رسید

از خرمی بسان دل گل گل دلم

بشکفت چون شهنشه گیتی ستان رسید

جان من ضعیف ز محنت خلاص یافت

صد گونه راحتم بدل ناتوان رسید

منت خدایرا که سوی جویبار ملک

شاه جهانپناه چو سرو روان رسید

با مسند جلالت و با تخت خسروی

از رأی پیرو قوت بخت جوان رسید

از گلشن مکارم او بوی نوبهار

اهل زمانه را بگه مهرگان رسید

بودیم در کشاکش دوران روزگار

شاه آمد و بشارت امن و امان رسید

چون مه بر اوج مسند عزت نهاد پای

گفتی که گل بگلشن و گوهر بکان رسید

کو مطربی که گه گه این غزل عذب آبدار

گوید زنا ز آنکه شه کامران رسید

ای ترک می بیار که فصل خزان رسید

نی نی بهار عشرت صاحبدلان رسید

زین پس بآب رز بنشان آتش دلم

شادی اینخبر که شه شهنشان رسید

خورشید می زمشرق خم چون طلوع کرد

صد روشنی بعالم عقل و روان رسید

شیرینی نشاط شد اندر مذاق دل

چون تلخی شراب بکام و زبان رسید

گنج طرب نهاد می اندر دل خراب

گوئی که چاشنی بوی از زعفران رسید

رطل گران طلب کن ایا ترک میگسار

بزم طرب بساز که شاه جهان رسید

در ده میی که خنده زند همچو نوبهار

خاصه کنون که نوبت جشن خزان رسید

باد خزان بباغ بر اوراق شاخسار

چون دست شه ببزم درون زرفشان رسید

شاهی که بر مشارب جودش ز سایلان

بس کاروان که بر اثر کاروان رسید

شاها اگر چه ابن یمین بود پیش ازین

نالان چنانکه بر فلک از وی فغان رسید

اکنون بفر مقدم میمون شهریار

هرچ آن مراد بود دلش را بدان رسید

دانم که بعد ازین نکند سوی او بکین

گردون دون نظر چو شه مهربان رسید

عمرش دراز باد که از یمن دولتش

هر آرزو که هست بدان میتوان رسید

شمارهٔ ۴۴ - قصیده در مدح محمد بیک ارغونشاه

امیری کو سزای گاه باشد

محمد بیک ارغونشاه باشد

جهانداری که از اورنگ شاهی

چو بر گردون گردان ماه باشد

قبا گر ز اطلس گردونش دوزند

بقد همتش کوتاه باشد

عروس مملکت در عقد غیری

اگر روزی بصد اکراه باشد

ز دامادی او چون یادش آید

حدیثش جمله واشوقاه باشد

نه چون فیض کفش بخشد عطا ابر

که این پیوسته آن گه گاه باشد

بجنب حلم او کوه گران سنگ

سبکسرتر بسی از کاه باشد

چو می الطاف عذبش از لطافت

نشاط افزای و انده کاه باشد

عدو در بوته قهرش گدازان

بکردار زر اندرگاه باشد

بروز رزم اگر شیر آیدش پیش

بسی عاجز تر از روباه باشد

از آن بگرفت زنگ آئینه ماه

که آن گویا نه دولتخواه باشد

بشرق و غرب صیت مکرماتش

زبان کردار در افواه باشد

خرد هر چند میگوید محال است

که شاهی مثل او برگاه باشد

ولی آئینه شبهش می نماید

خدایست آنکه بی اشباه باشد

جوان بختا توئی آنکس که رأیت

ز راز چرخ پیر آگاه باشد

سپهر ملک را ماهی که او را

ز منزلها یکی خرگاه باشد

نه ماهی بلکه خورشید سپهری

اگر خورشید ظل الله باشد

ترا میزیبد این دیهیم و اورنگ

که کم شاهی چو تو با جاه باشد

نه هر شاهی سزای تاج و تختست

بشطرنج اندرون هم شاه باشد

محمد سیر تا ابن یمین را

بعالی درگهت گر راه باشد

ندارد آرزوی دل بجز آنک

بجان حسان این درگاه باشد

همیشه تا کنند افلاک دوری

که هر سی روز او یک ماه باشد

ز دورانت مسلم باد شاهی

که اوج ماه تا از چاه باشد

شمارهٔ ۴۵ - قصیده

بار دگر زمانه مراد دلم بداد

گردون ز کار بسته من بندها گشاد

هر چند یکدو روز ز گلزار مکرمت

دورم فکند و بر سر آن خارها نهاد

بازم بسوی مرکز عز و شرف رساند

یعنی جناب داور و دارای دین و داد

نوئین عهد خسرو عادل که وصف او

سطح بسیط خاک بپیمود همچو باد

والا جلال دولت و ملت که داد او

کام دل ستمکش آزادگان بداد

گیتی بعهد معدلت وجود او گذاشت

نام و نشان حاتم و نوشیروان زیاد

شهباز همتش چو بپرواز بر شود

با فر او همای بود بیخطر چو خاد

بر باد و بر جهان دمد از خلق او دمی

گردد ز شرم غرق بزیر عرق زباد

تا دیدم آن جلالت و رتبت کزو خجل

گردد روان خسرو جمشید و کیقباد

با عقل گفتم ار چه شود دال قافیه

میخوان و میدم از سر اخلاص ان یکاد

ایسروری که مادر ارکان بصد قران

مانند تو بسیرت و صورت پسر نزاد

با دست در فشان تو ابر بهار را

ناید پسند عقل که گویند هست راد

بر رغم دشمنان منم از جانت دوستدار

وین طشت مدتیست که از بام اوفتاد

تا کی غم زمانه بابن یمین رسد

وقتست اگر بعهد تو گردد ز بخت شاد

تا رأی پیر مونس بخت جوان بود

بخت جوانت همنفس رأی پیر باد

بادا قضای مبرم گردون بحکم تو

پیوسته مستفید چو شاگرد از او استاد

شمارهٔ ۴۶ - وله

با شاه بین چه مرحمتست این که حق نمود

دنیاش داده بود کنون دین بر آن فزود

دادش کلیم وار ز بیدای شک خلاص

نور یقین ز وادی ایمن بمن نمود

حالش بدان رسید که ناگه بگوش هوش

توبوا الی الله از لب کر و بیان شنود

مصحف گشاد و دولت و اقبال بهر فال

در خط اول آیت الصلح خیر بود

دانست شاه عهد که در کشتزار عمر

تخمی که کشت حاصل آن بایدش درود

زد آتش محبت خاصان ملک فقر

در باطنش زبانه و فی الحال همچو دود

بشتافت سوی آنکه بمیدان معرفت

از جمله اولیا قصب السبق در ربود

یعنی جناب حضرت شیخی که همتش

بر فرق فرقد از ره رفعت قدم بسود

شیخ از کرم بصیقل نور یقین خویش

زنگ شکوک ز آینه رأی شه زدود

با آنکه کس نیافت زیان زین مصالحت

آمد ز جانبین بسی رنج دل به سود

آنکس که سعی کرد درین صلح با صفا

جاوید خواهدش همه خلق جهان ستود

منبعد عقده ئی که فتد در امور ملک

روشن شدست ابن یمین را که زود زود

گردد بیمن همت این قطب اولیا

یکسر گشاده چون ره صدق و صفا گشود

بیدار باد دولت اسلام تا ابد

باشد یکی که شرک بیکبارگی غنود

شمارهٔ ۴٧ - وله ایضاً

ترک من بر سطح مه خطی مدور می‌کشد

دور بادا چشم بد الحق که در خور می‌کشد

می‌نهد بر سبزه پرچین گرد گل گویی مگر

در خم قوس قزح خورشید خاور می‌کشد

خط سبزش را توان گفتن که خضر دیگرست

گر خضر آب حیات از حوض کوثر می‌کشد

تا فذالک یافتش در جمع خوبان روزگار

خط ترقین بر عذار ماه انور می‌کشد

گر تب عشق مرا افسون نداند پس چرا

خط طوطی‌فام را بر گرد شکر می‌کشد

مصر دل را یوسف مصرست هرجا می‌رود

بر عقب از جان سلیمان‌وار لشکر می‌کشد

شام زلف پر ز چین از رخ چو یک سو می‌نهد

صبح صادق آه سرد از جان و دل بر می‌کشد

مردم چشمم به عهد حسن او نقاش‌وار

صورت حالم به آب سیم و زر بر می‌کشد

او به صد شادی و راحت روز می‌آرد بشب

بی‌غم از رنجی که شب تا روز چاکر می‌کشد

خوش بود آری هوای مجلس از انفاس عود

کس نباشد آگه از سوزی که مجمر می‌کشد

عشق او در حجره دل‌ها چو بنشیند بصدر

صبر اگر خواهد وگرنه رخت بر در می‌کشد

صورت جان می‌نماید آینه از روی تو

شانه از مویش زبان در مشک اذفر می‌کشد

جزع من در آرزوی لعل گوهربار او

بر بیاض زورق یاقوت احمر می‌کشد

تا چه شیرین دانه‌ای بودست خالش کاینچنین

مرغ دل‌ها را به کام زلف دلبر می‌کشد

چون کند جولان نثار مقدم میمونش را

مردم چشمم به دامن در و گوهر می‌کشد

نوک مژگانم ز بحر تیره‌دل بی‌لعل او

عقد در در خانه دستور کشور می‌کشد

سایه الطاف حق والا غیاث ملک و دین

آنکه رأیش رایت از خورشید برتر می‌کشد

آصف ثانی محمد کز شرف عیسی‌صفت

دامن رفعت بر این فیروزه منظر می‌کشد

آن خضر تدبیر کاندر ربع مسکون عدل او

پیش یأجوج ستم سد سکندر می‌کشد

و آن نکو سیرت که اندر دیده بدخواه او

غنچه پیکان می‌نماید بید خنجر می‌کشد

دست قدرت از برای بندگیش از ماه نو

حلقه در گوش سپهر نیل پیکر می‌کشد

عکس رأی انورش کآیینه اسکندری‌ست

بر سپهر خضروش خورشید دیگر می‌کشد

پیش باز همتش سیمرغ زرین فلک

آخر روز از شفق در خون دل پر می‌کشد

خسرو سیارگان از شرم رأی انورش

چون عروسان چهره در زربفت معجر می‌کشد

کرد چرخ چنبری بدخواه او را در جوال

وانگهش همچون رسن گردن به چنبر می‌کشد

کار بر و بحر را چون دست بر بر می‌زند

عقل می‌گوید که بحری را سوی بر می‌کشد

وانگهی مجری همی‌گردد برات رزق خلق

کو به دیوان کرم بر وی مقرر می‌کشد

رایض قدرت ز بهر شهسوار همتش

سبز خنگ آسمان را کز زمین سر می‌کشد

رام کرده زیر زین زرین تکاور ماه نو

وز مجره تنگ بسته پیش او درمی‌کشد

صاحبا آنی که مستوفی دیوان فلک

استفادت را به درگاه تو دفتر می‌کشد

در سواد مدح تو چون خامه ابن یمین

بر بیاض صفحه کافور عنبر می‌کشد

فکر او غواص‌وار از بحر طبع درفشان

بر سر بازار دانش گوهر تر می‌کشد

با چنین طبعی نمی‌یارد بیان کردن تمام

قصه آن غصه کز چرخ ستمگر می‌کشد

ای محمد خلق موسی کف تو خود انصاف ده

چون روا باشد که عیسی بار هر خر می‌کشد

هم بتست امیدا گر هرگز خلاصی ممکنست

جان ما را آنچه از دیوان اختر می‌کشد

تا عروس زر نقاب آسمان چون مادران

دختران سیم‌تن را زیر چادر می‌کشد

نوعروس فضل را داماد طبعت باد از آنک

مدتی شد کانتظار چون تو شوهر می‌کشد

شمارهٔ ۴٨ - وله ایضاً قصیده در مدح امیر محمد بیک

چون نگارم گوی مه از غالیه چوگان کند

عاشقانرا دل زغم چون گوی سرگردان کند

گر نسیم صبحدم بر خاک کویش بگذرد

قیمت مشک ختائی در جهان ارزان کند

هر کرا مار سر زلفین پر تابش بخست

لعل چون تریاق او هم در زمان درمان کند

هست خورشید ار بود خورشید را ابرو هلال

هست ماه ار مه ز پروین رسته دندان کند

خط میناگون بگرد لعل شکر بار او

خضر را ماند که قصد چشمه حیوان کند

عکس آن یاقوت شکرنوش گوهر پاش او

جزع دربار مرا هر دم عقیق افشان کند

من همیگریم چو ابر و او همی خندد چو گل

گر نگرید ابر گل رخسار کی خندان کند

دل فکندم در خم زلفین مشکینش از آنک

گاه این دیوانه را زنجیر با انسان کند

هندوی زلفین ترکم گوئیا پروانه است

زانکه دائم گرد شمع عارضش جولان کند

هر که بیند قامت و بالاش چون سیمین الف

جای او همچون الف اندر میان جان کند

ترکش تیر بلا کرد آن کمان ابرو دلم

سر ز پایش برنگیرم جانم ار قربان کند

هرسحر زین سرگرفته آشیان یعنی دلم

طوطی جانم هوای شکر جانان کند

دل ربود از من ندانم تا چه پشتی یافته است

کاین ستم در عهد عدل خسرو ایران کند

خسرو عادل محمدبیگ آن کز قدر و جاه

خاک پایش افسری بر تارک کیوان کند

گوهر معنی که دشوار آید اندر سلک نظم

خامه مشکین زبانش آن آسان کند

دشمنان باد پیما را به تیغ آبدار

آتش قهرش همی با خاک ره یکسان کند

عکس اشک لعل فام دشمنش از خاصیت

رنگ زرد کهربا را سرخ چون مرجان کند

آفتاب عدل او چون شد بگیتی آشکار

فتنه همچون ذره اندر سایه رخ پنهان کند

چون کند آهنگ جولان شهسوار همتش

عرصه ئی کز لامکان برتر بود میدان کند

دست استاد طبیعت هر بهاری بهر ابر

سازد از گلها سپر از غنچه ها پیکان کند

شاه انجم همچو بریانگر بگاه بزم او

سیخ سازد از شهاب و بره را بریان کند

دفتر یکروزه خرج همت بی انتهاش

سالها مستوفی افلاک را حیران کند

ماه نو خواهد که پایش را ببوسد چون رکاب

هر مهی خود را رکاب آسا ز بهر آن کند

خسروا از یمن مدحت خاطر ابن یمین

هست بحری خاطر ار خواهد گهر افشان کند

گر کفت پاشد برو زر همچو باد مهرگان

در فشانی بر مثال ابر در نیسان کند

با وجود اینچنین نظمی که در بازار فضل

قیمت در بشکند نرخ شکر ارزان کند

چون بدرگاه تو میآرد سخن ماند بدان

با گهر بهر تجارت رخ سوی عمان کند

بعد از آن این به که طبعم تا نیفزاید صداع

این ثنا را بر دعای دولتت پایان کند

هر یکی ز آن هفت آبا گرد اینچار امهات

بهر مولود سه تا پیوسته تا دوران کند

مقتضای دور او در خیر و شر و نفع و ضر

آنچنان بادا که رأی انورت فرمان کند

باد دایم سر نهاده در شکم چون استره

هر که موی بندگانت را ز سر نقصان کند

شمارهٔ ۴٩ - قصیده

خبری سوی نگارم بخراسان که برد

قصه ذره بدرگاه خور آسان که برد

بسوی یوسف مصری که چو جانست عزیز

خبر سوخته کوره کنعان که برد

قصه من که تواند که بر او برخواند

ور بخواند ورقی چند بپایان که برد

یا از آن مهر که در جان من از جانانست

بهمان مهر و نشانی سوی جانان که برد

از سکندر خبر آنکه جگر تشنه بماند

بخضر برطرف چشمه حیوان که برد

ز آنکه در مرکز غم نقطه صفت ماند سخن

بمحیطی که بود منزل کیوان که برد

ناله بلبل دلسوخته در بند قفس

صبحدم موسم گل سوی گلستان که برد

این نه دردیست که پنهان بتوان داشتنش

ور ازین در گذرد راه به درمان که برد

بیتو آنرا که اقالیم جهان زندانست

چون شود شیفته دیوانه بزندان که برد

غم دلبندم و سودای جگرگوشه مرا

هست جائی که در آن راه با مکان که برد

قره العین من ای جان و جهان محمود

صبر را روز جدائی ز تو فرمان که برد

ساعتی نیست که یاد تو مرا همدم نیست

از تو خود نام فراموشی و نسیان که برد

گفت گردون چو مرا بار غمت بر جان دید

جز تو ای شیفته این بار فراوان که برد

بدعای من اگر چند زغم گریانم

رقم شادی از آن چهره خندان که برد

جز من و جز تو بدستوری دستور جهان

گوی فضل و هنر از اهل خراسان که برد

شمارهٔ ۵٠ - قصیده

دوش نسیم سحر بادم مشک وز باد

نزد من آمد مرا مژده جانبخش داد

گفت که دارای ملک خسرو جمشید فر

آنکه مشید از اوست قاعده دین و داد

خسرو گردنکشان یحیی سلطان نشان

کز غم اعدای او شد دل احباب شاد

قاعده عدل را کرد ممهد چنانک

تا با بد در جهان رسم ستم بر فتاد

روی بهر سو که کرد رایتش از رأی او

لشکر دیگر شکست کشور دیگر گشاد

پرچم رایات فتح طره هرشام اوست

مطلع ارباب نصر غره هر بامداد

عقل بشاگردی رأی وی آمد از آنک

گشت بکار آمدی در همه فن اوستاد

در نظر اهل عقل با خبر عدل او

نیست جز افسانه ئی قصه پور قباد

کامروا خسروا درهمه باب از هنر

مادر دوران پسر مثل تو هرگز نزاد

دشمن اگر میزند با تو دم همسری

کیست که سیمرغ را باز نداند زخاد

دست ترا هر که داد بوسه چو انگشتری

بر سر اورنگ زر همچو نگین پا نهاد

گفته ابن یمین گر چه نیرزد بدان

کو بملامت دهد زحمت آن طبع راد

لیک ز پیرانه سر بخت جوان باید ار

آورد از وی برین گفته ضمیر تو یاد

زیر فلک تا بود هستی اشیا که هست

از مدد آتش و آب و ز خاک و ز باد

هر چه شود زین چهار منتظم اندر وجود

نیک و بد آن همه زیر نگین تو باد

شمارهٔ ۵١ - قصیده

رسید خسرو عادل بطالع مسعود

بمنتهای مراد و بغایت مقصود

سر ملوک زمان شهریار روی زمین

خدایگان سلاطین وجیه دین مسعود

چو آفتاب جهان سروری جهانگیری

که باد سایه عالیش تا ابد ممدود

جواز بر رخ ماه ار بخط او نبود

طریق منزل اول بر او بود مسدود

صحیفه ئی که نه در مدحتش نویسد تیر

چو حکم حاکم معزول میشود مردود

بیاد مجلس او زهره گر نسازدچنگ

شود ز بزم دل افروز آسمان مطرود

اگر بسایه جاهش درآمدی خورشید

گه کسوف کجا نقد او شدی مفقود

سوار عرصه میدان پنجمین بهرام

که روز رزم لجوج است و گاه بزم حقود

کمر ببندگی او بدان طمع بندد

که در عداد عبیدش مگر شود معدود

ز بهر کسب سعادت غبار مرکب او

کشد بدیده درون مشتری ام سعود

فراز کنگره قصر جاه او کیوان

یکی بود ز فرومایگان صف قعود

فلک بمهر دل از بهر وجه موهبتش

صمیم سینه کان را بیا کند بنقود

اگر روایح گلزار خلق او ندمد

نسیم خوش که نهد در مزاج صندل وعود

جهان مکرمت آباد از وجود وی است

که هست عنصر پاکش همه سخاوت وجود

ضمیر او بسر انگشت فکر بگشاید

ز کار ملک بیک لحظه صدهزار عقود

ببوسه دادن خاک درش روان بینی

چو سوی کعبه اسلامیان وفود وفود

ز بهر نصرت اسلام در متابعتش

مجوس باشد و ترسا کسیکه نیست جهود

جهان پناه امیرا توئی که طره فتح

بذیل پرچم رایات تو بود معقود

یکیست این ز همه فتحها که روز الست

شدست کوکبه کبریات را موعود

بگرد حیله بر آمد بسی عدو و نیافت

برون شدن بجز از رفتن از جهان وجود

لگد زن ار چه بود نره گور و دندان گیر

ولی نداردش آن سود در مصاف آسود

سر عدوی تو شد پایمال هیبت تو

چه جای قوت عاد است یا نبوت هود

اگر چه خصم تو را ساختست سوخته به

بآتشی که بود سنگ و آدمیش وقود

بیان عقل بوصف کمال او نرسد

بلی چگونه توان شد محیط با محدود

چنانکه مثل تو ممدوح در جهان نبود

چو من مدیح سرا نیز کم بود موجود

بپرور ابن یمین را و جاودانه بمان

که هست زنده ز گفتار عنصری محمود

همیشه تا ز ره ذوق اهل معنی را

طرب فزای بود بانگ چنگ و نغمه عود

تن عدوی ترا خشگ باد پوست چو چنگ

چو عود بر سر آتش نشسته باد حسود

شمارهٔ ۵٢ - قصیده در مدح خواجه علاءالدین محمد

زهی بسلسله زلف مشگبار مجعد

دل شکسته چون من هزار کرده مقید

ربوده گوی لطافت بصولجان سر زلف

ز دلبران سهی قد و شاهدان سمن خد

گشاده هندوی زلفت بتاب دست تطاول

کشیده غمزه ترکت ز جفن تیغ مهند

صبا ز روی تو شبگیر نسخه ئی بچمن برد

عروس گل بتماشا برون دوید ز مسند

ببرده رونق نرگس بدان دو غمزه جادو

شکسته قیمت سنبل بدان دو زلف مجعد

شگفت نیست که در پیش سرو سرکش قدت

فرو شود بگل از رشک پای سر و سهی قد

جواب تلخ ز شیرین لبت شنیدم و گفتم

ز شور بختی من شد شرنگ نار طبر زد

بغیر از آتش عشق تو کیمیا که نشان داد

که اشک دیده عاشق چو عسجدست و چو بسد

غلام آنلب لعلم که چون بخنده در آید

چو کلک صاحب اعظم نشاند در منضد

خدیو عالم رادی که کان لعل فشانرا

زغیرت کف او در دل است خون معقد

محیط مرکز رفعت سپهر جاه و جلالت

علاء دولت و ملت محمد بن محمد

وزیر شاه نشان آنکه دولت ابدی را

جناب او بود از کاینات مرجع و مقصد

ببوی جود وی آیند سایلان بجنابش

بلی که مشک بخود ره نماید از دمدش ند

خرد فتاد بحیرت زکار نامه وردش

که روی ملک بآب سیاه کرده مورد

اگر بعقد ثریا کند نگاه بغیرت

شود ز غیرت او چون بنات نعش مبدد

نسیم لطفش اگر بگذرد بر آتش دوزخ

شوند دوزخیان در ریاض خلد مخلد

زهی رفیع جنابی که زیبد ار بتفاخر

زخاک پای تو سازند تاج تارک فرقد

برات رزق خلایق از آن همیشه روانست

که میشود بعلامات همت تو مؤکد

بعهد عدل تو فتنه چنان بخواب فروشد

که بر نخیزد از این پس بهیچوقت ز مرقد

اگر شود چو الف قامت حسود تو ممدود

ز تیغ قهر تو باشد کشیده بر سر او مد

ز خوف تیغ تو نگذشته هیچ حرف ندانم

که در مطاوی آن مدغم است ملک مؤبد

حسود سر سبک ار سرکشد ز حکم روانت

نهند بر سرش اره بسان حرف مشدد

عجب مدار که از روی تست کوری خصمت

که هست کوری افعی بخاصیت ز زمرد

هزار یک نشود گفته از صفات تو هرگز

اگر بوصف تو مشحون کنم هزار مجلد

اگر چه قافیه دالست یک دو جای درینشعر

غرض ز شعر تو دانی نه قافیه است مجرد

ز فر مدح تو آرم بدست دولت باقی

که بود دولت حسان ز یمن دولت احمد

ولی چو پیشتر از من مهندسان فصاحت

بنای شعر برین شیوه کرده اند مشید

روا بود که بزرگان فضل خورده نگیرند

چو اقتداست که کردم نه مذهبی است مجدد

دعای جاه تو گفتن مهم تر ابن یمین را

ز عذر قافیه گفتن بدینطریق ممهد

همیشه تارخ خورشید همچو صورت بلقیس

جهانفروز بود بر فراز صرح ممرد

نظام کار تو ای آصف زمانه چنان باد

کزو روان سلیمان برد خجالت بیحد

شمارهٔ ۵٣ - وله قصیده در مدح طغا یتمور خان

زلف تو بر دو هفته قمر چون مقر کند

آشوبها به پشتی دور قمر کند

چون روی تست فاتحه خرمی دلم

اخلاص بندگی تو دائم زبر کند

بر حد تیغ و نوک سنان گر بسوی تو

باشد رهی قدم از فرق سر کند

دانی که من چنین ز چه دیوانه گشته ام

هر عاقلی که بر سر کویت گذر کند

آیم ز عاشقان تو بر سرکلاه وار

گر بخت بر میان تو دستم کمر کند

در بوته فراق ندانم که تا بکی

رخسار من چو زر صنم سیمبر کند

هر چند دورم از رخ آئینه پیکرت

میترس از آه دل که بوقت سحر کند

دانی که سبزه گرد گلت از چه میدمد

در آینه هر آینه آهم اثر کند

طوطی جان ابن یمین را شود سخن

شیرین چو یاد آن لب همچون شکر کند

زر خواهد از من آن بت سیمین و بنده را

جز چهره هیچ نیست کزان وجه زر کند

جانا روا مدار که بی هیچ موجبی

چشم سیاهکار تو خونم هدر کند

زینسان که چشم مست تو در کشور دلم

هر لحظه ترکتاز بنوع دگر کند

بیچاره من اگر نه بعین عنایتم

شاه جهان طغا یتمور خان نظر کند

در سایه رکاب وی ار خواهد آفتاب

از خاوران سفر بسوی باختر کند

شاهی که با ولی و عدو گاه لطف و عنف

خلق نبیش باشد و عدل عمر کند

هرگز بر از حیات نیابد مخالفش

عاقل کی از خلاف امید ثمر کند

صحرای کار زار ز خون دل عدو

شمشیر پیل پیکر او چون شمر کند

شاها ترا ز کثرت دشمن چه غم که شیر

هر چند گور بیش طرب بیشتر کند

نهی تو را کند بفلک امر واقعی

از بهر بندگیت قضا این قدر کند

چرخ زمین نورد نبیند نظیر تو

گرد جهان اگر چه فراوان سفر کند

بر قامت جلالت اگر بخت کسوتی

دوزد ز اطلس فلکش آستر کند

شاه از طریق آنکه خردمند و بخرد است

باید که دلنوازی اهل هنر کند

در اقتدا بسنت شاهان کامکار

در باب من عنایت بیحد و مر کند

بهر صلاح کار من و همچو من هزار

باشد تمام یکنظری شاه اگر کند

نام مرا که بنده خاص شهنشهم

از دفتر عوام بکلی بدر کند

تا اهل روزگار بدانند رتبتم

در بنده پروری که شه دادگر کند

وین بنده با فراغت خاطر ز بحر فکر

عالم بمدح شه چو صدف پر گهر کند

تصدیع بیش ازین ندهد بنده شاه را

آید سوی دعا و سخن مختصر کند

با صنعت مهندس دوران آسمان

از ماه گاه ناچخ و گاهی سپر کند

بادا عدوی شه سپر تیر حادثات

چندانکه ناچخش سر او پی سپر کند

شمارهٔ ۵۴ - قصیده در مدح نظام الدین یحیی کرایی

شاه عالم روز کین چون قصد دشمن می‌کند

تیغش از یک تن دو و تیر از دو یک تن می‌کند

شاه شاهان جهان آنکو به گرز گاوسار

شیرمردان را به گاه حمله چون زن می‌کند

سرور گردنکشان سلطان نظام ملک و دین

آنکه ملک و دین ازو فرش مزین می‌کند

آب تیغش می‌دهد چون خاک خصمش را به باد

همچو آتش گرچه حصن از سنگ و آهن می‌کند

روز رزم از بس که ریزد خون بدخواهان ملک

شاخ و برگ سبزه را چون بیخ روین می‌کند

گر سپرداری بود عادت عدو را همچو ماه

ور چو ماهی بر تن خود پوست جوشن می‌کند

روز کین با وی کند تیر از کمان سخت شاه

آنچ با برد یمانی نوک سوزن می‌کند

در دل خصمش که باشد خانه تاریک و تنگ

تیغ روشن گوهرش صد گونه روزن می‌کند

سینه دشمن چو گندم می‌شکافد خنجرش

وز وجودش هر جوی صد دانه ارزن می‌کند

هرکه با خسروپرستان می‌زید گرگین‌صفت

خشم شه بر وی جهان چون چاه بیژن می‌کند

سائلان را گاه بزم و بددلان را روز رزم

همتش قارون و دلگرمیش قارن می‌کند

می‌دهد بی‌شک عنان مرکب دولت ز دست

از رکاب عزش آنکو عزم رفتن می‌کند

با سرخود هم به دست خود همی‌آرد صداع

ابلهی کز بیخ اشتر خار چندن می‌کند

دوستدارش را ز لطفش وقت شیون هست سور

دشمن از عنفش به گاه سور شیون می‌کند

باد اگر بویی ز خلقش سوی دوزخ می‌برد

گلخنش را چون بهشت از لطف گلشن می‌کند

ای شهنشاهی که درگاه ترا از حادثات

هرکه بختش رهنمایی کرد مأمن می‌کند

شد مجره چون فلاخن آسمان از مهر و ماه

بهر زخم دشمنش سنگ فلاخن می‌کند

نکته‌ای کو بود مخفی تاکنون از سر غیب

کلک‌سا آن را به آب تیره روشن می‌کند

هرکه می‌گوید که بزمت هست چون باغ ارم

گلشن فردوس را نسبت به گلخن می‌کند

گر دهد گردون به خصمت نعمتی هیچش مگوی

از پی کشتن چو مرغ او را مسمن می‌کند

شهریارا خاطر ابن یمین از مدح تو

چون فصاحت را به صد برهان مبرهن می‌کند

گوش می‌گردد در اصغا چون بنفشه جمله تن

هرکه دائم ده زبانی همچو سوسن می‌کند

تا به گیتی منشی گردون از ارباب سخن

هر یکی را منصبی در خور معین می‌کند

منصبی بادت که مدحت را عطارد تا ابد

بر بیاض مهر و مه دائم مدون می‌کند

شمارهٔ ۵۵ - قصیده در مدح طغا یتمور خان

شاه جهان چو رخش بمیدان در آورد

مه را چو گوی درخم چوگان در آورد

آنشاه دین پناه که ارباب کفر را

تیغش بعنف از در ایمان در آورد

نوشیروان و حاتم و داد و دهش ولیک

در کینه رسم رستم دستان در آورد

شاهی که از هوای عدم باز همتش

سیمرغ را بیک لگد آسان در آورد

گردد پیاده ابلق گردون سوار چرخ

چون پا باسب بر سر میدان در آورد

اعداش را زمانه بخونابه سرشک

هر دم چو قوم نوح بطوفان در آورد

گر باشدش عنایت او کاه و دانه را

از سنبله بخرمن دهقان در آورد

نسر سپهر اگر چه که طایر بود و لیک

تیر شه از هواش به پیکان در آورد

رسمی که دین و ملک برونق از آن شود

شاه جهان طغایتمور خان در آورد

شاهی که آفتاب بود بر اسد سوار

هنگام کین چو پای بیکران در آورد

شاها نسیم گلشن خلق تو مرده را

همچون دم مسیح بتن جان در آورد

با ابر در فشان کفش طالب گهر

کشتی چرا بلجه عمان در آورد

با تاج گردد از تو چو طاوس هر که سر

قمری صفت بر بقه فرمان در آورد

خصمت چو یوسف ار چه که باشد عزیز مصر

قهر تو خوارش از در زندان در آورد

شاید که از حمل شه انجم چو مطبخی

بر سر بگاه بزم تو بریان در آورد

خورشید رأی تست که در سایه سپهر

صد روشنی بکار خراسان در آورد

چون حلقه بر درست خرد از دماغ آن

گر مثل او بحیز امکان در آورد

در بارگاه جاه تو روزی که مدحتی

ابن یمین برسم ثنا خوان در آورد

منشی چرخ اگر شنود نام عذب او

رنج دلش بناله و افغان در آورد

با اینهمه چو بر تو سخن عرضه میکند

ماند بدانکه زیره بکرمان در آورد

بپذیر نقدش ار چه که قلبست از آنکه مور

پای ملخ به پیش سلیمان در آورد

چندانک در زمانه شب و روز را فلک

در طی سال و ماه بدوران در آورد

بادا مدار روز و شب و سال و مه چنانک

اینت مراد دل ز پی آن درآورد

شمارهٔ ۵۶ - قصیده در مدح امیر تالش

شاد باش ای دل که بختت پیشوایی می‌کند

سوی نویین جهانت رهنمایی می‌کند

خسرو خسرو نشان تالش که از بهر خدای

اهل دانش را به مردی کدخدایی می‌کند

آن سرافرازی که خاک پای گردون‌سای او

از شرف در چشم اختر توتیایی می‌کند

و آنک شمع خاوری از رأی او پروانه‌ای‌ست

کاندرین منظر همیشه روشنایی می‌کند

آفتاب از بندگان رأی ملک‌آرای اوست

زان برین تخت زمرد پادشایی می‌کند

با درون آزردگان صدمت گردون دون

لطف روح‌افزاش کار مومیایی می‌کند

از نسیم لطف او باد بهاری شمه‌ای‌ست

زان سبب در صحن بستان عطرسایی می‌کند

نفحه اخلاق او در چین ز خون سوخته

در میان نافه‌ها مشک ختایی می‌کند

خسرو سیارگان را ملک حسن اندر زوال

زان همی‌افتد که با وی خودنمایی می‌کند

چون ید بیضا نماید از هنر در روز رزم

رنگ لعل دشمنان را کهربایی می‌کند

روز کین چون تیغ او بیگانگی دید از غلاف

با رقاب دشمنانش آشنایی می‌کند

گردد اندر روز رزمش شیر شرزه پایمال

زانک گُرزِ گاوسارش سرگرایی می‌کند

تیغ میناگون گوهردار او هنگام رزم

نیزهٔ بی‌جان به دستش اژدهایی می‌کند

گر سموم عنف او بر آب حیوان بگذرد

آب حیوان همچو آتش جان‌گزایی می‌کند

ور نسیمی از ریاض لطفش آید در جهان

چون دم عیسی مریم جان‌فزایی میکند

ابر می‌خواهد ز دریای کفش دایم عطا

آن همه شور و فغان از بی‌نوایی می‌کند

گرچه ناید از مسام ابر جز آب حیات

با کفش گر در چکاند بی‌حیایی می‌کند

با وجود خاک پایش مر فلک را مشتری

مشتری گر می‌شود از بی‌بهایی می‌کند

خواست دشمن تا شود چون او به کام دوستان

خود نمی‌داند که آن لطف خدایی می‌کند

خسروا ابن یمین بر گلبن اوصاف تو

همچو بلبل روز و شب مدحت‌سرایی می‌کند

از قبولت زیوری گر یافت فکر بکر من

شد به خوبی شُهره و اکنون دلربایی می‌کند

تیر گردون در کمان باشد ز رشک خاطرم

گرچه با من گه‌گهی لطفی ریایی می‌کند

هرکه را آیینهٔ دل زنگ محنت یافتست

صیقل الطاف او محنت‌زدایی می‌کند

بر درت گردون کمر بسته غلام ازرقست

حمله زن بر وی که با من بی‌وفایی می‌کند

خسروا عمرت مخلد باد و کارت بر مراد

خود چنین باشد چو بختت پیشوایی می‌کند

شمارهٔ ۵٧ - وله ایضاً

شاد آنک عیش برطرف بوستان کند

وین موسم بهار بفصل خزان کند

فصل بهار موسم گلها و لاله هاست

فصل خزان حقیقت آنرا بیان کند

اطفال باغ فصل خزان گر شوند پیر

باد بهار باز ز سرشان جوان کند

سرمایه نشاط درین هر دو موسم است

شاد آنک او موافقت هر دوشان کند

رنگ بهار رنگرزان را مدد دهد

برگ خزان معاونت زرگران کند

چون کار روزگار بیک حال کس ندید

غافل کسی که فکرت دور زمان کند

داند که بس بهار و خزان آید و رود

کایام نام او ز جهان بی نشان کند

شادی و غم چو بر گذرست آن صوابتر

کآزاده شاد باشد و از غم کران کند

راحست آنکه راحت روح از نسیم اوست

خون در عروق خلق روان چون روان کند

بنگ است آنکه فطرت گردون نورد اوست

بر خاطرت سرایر انجم عیان کند

بنگ و شراب هر دو بهم میخورند از آنک

تا بنگ لوت خواهد و می هضم آن کند

هرکس که سود خویش یکی زین دورا شناخت

سرمایه حیات ز سودا زیان کند

ای دل حدیث ابن یمین محض حکمتست

تحقیق آن شنو که برمز آن بیان کند

بیتی که بر تخلص شعرم مقدم است

آنرا بیاد گیرد وزان حرز جان کند

شمارهٔ ۵٨ - وله در مدح طغا یتمور خان

شاه جهان چو پای فرا پیش صف نهاد

دشمن برای تیر وی از جان هدف نهاد

دارای دین طغایتمور خان که بر دلش

ایزد بروز کین رقم لاتخف نهاد

از زخم تیر کرد عدو را چو خارپشت

وانگه سرش بسینه درون چون کشف نهاد

در عهدش آنکه داشت بیکجو ستم روا

در زیر چوب معدلتش تن چو کف نهاد

بر روی ماه شحنه انصاف و عدل او

از شبروی شناس که داغ کلف نهاد

قصر جلال اوست مگر حصن آسمان

کاستاد صنعش از مه و از خور شرف نهاد

هر روز رتبتی زبر رتبتیش داد

آنکس که در بهشت غرف بر غرف نهاد

طبع جواد اوست که بر خود فریضه کرد

احیاء سنت کرمی کش سلف نهاد

تشبیه ابر چون بکف او کنم که ابر

یکسر بنای بخشش خود بر صلف نهاد

در یکزمان بداد کفش هر ذخیره ئی

کآنرا بصد قران فلک اندرکنف نهاد

از بیهشی مگر فلک عاق مدتی

تیغ مراد در کف هر ناخلف نهاد

امروز با هش آمد و بر دل ز مهر او

صد مهر دوستداری و داغ شعف نهاد

گر خواست ورنه خاک کف پاش بوسه داد

آن کش زمانه سرور و صاحب طرف نهاد

شاها کف تو وقت سخا بر سر آمدست

از بحر بهر آن خردش نام کف نهاد

دریا شنید قصه در پاشی کفت

بر روی خود ز خجلت جود تو کف نهاد

در آرزوی تاج تو شد گوهری نفیس

هر قطره ئی که ابر درون صدف نهاد

تشبیه آفتاب برأیت کسی که کرد

پهلوی جام جم قدحی از خزف نهاد

نالان چو نای خصم تو شد ز آنکه نامراد

گردن به پیش سیلی دوران چو دف نهاد

ماهی فزون نیافت فلک مدت حیات

خصم ترا از آنش میان منتصف نهاد

برجان بنده ابن یمین گر چه مدتی

ایام درد فرقت و داغ اسف نهاد

اما سپاس حق که قضا باز بر سرش

افسر ز خاک پای تو بهر شرف نهاد

بهر نثار گر چه نبودش زری از آنک

زین پیش رندوش همه را در تلف نهاد

اما ز بحر خاطر خود دانه های در

در بندگی شاه برسم تحف نهاد

طبعش چو داد زینت بزم مدایحت

بر هر طرف ز صنعت خود صد طرف نهاد

تا در میان خلق بود آنکه مصطفی

احکام انبیا همه برطرف رف نهاد

پیش خدای عرش ترا دستگیر باد

شاهی که پای بر سر خاک نجف نهاد

شمارهٔ ۵٩ - قصیده در مدح علاءالدین محمد هندو وزیر

صبا بهر شکن از زلف او که تاب دهد

شکست عنبر سارا و مشک ناب دهد

نگار من چو بعزم صبوح برخیزد

زمانه چهره بمهر سپهر تاب دهد

چو می بنوشد و خوی بر رخش پدید آید

چنان بود که سمن را بشبنم آب دهد

عرق بگرد رخش چونگلاب بر گل تر

بلی شگفت نباشد که گل گلاب دهد

ز شرم تاب رخش چون نقاب بربندد

رخش اگر چه که تاب از پس نقاب دهد

مشام جان شود از زلف دوست مشک آگین

علی الخصوص که باد صباش تاب دهد

منم که ساقی عشقش مرا بهر مجلس

زخون دیده شراب از جگر کباب دهد

خمار آن لب شیرین هنوز در سر ماست

از آن خمار خلاصم مگر شراب دهد

شگفتم آید از آن آب زندگانی خویش

که وعده ها همه بر شیوه سراب دهد

جز آب و آتش چشم و دلم ندید کسی

که هیچ آب بهیچ آتش التهاب دهد

عتاب میکند آن سیمبر چو میداند

که گوشمال دل عاشقان عتاب دهد

خراج صبر مجوی از دلم که در عالم

کسی خراج ندیدم که از خراب دهد

پری رخا ز تو خورشید چشم آن دارد

که روی تو بخودش راه انتساب دهد

ولی روی تو آنگاه نسبتی گیرد

که بوسه بر قدم آن فلک جناب دهد

وزیر شاه نشان آصف سلیمان فر

که آسمانش لقب مالک الرقاب دهد

علاء دولت و دین هندوی مبارک رأی

که تیغ او ز رقاب عدو قراب دهد

بعین عدل اگر بنگرد بسوی فلک

فلک رعایت کتان بماهتاب دهد

همای رایت عدلش چو بال بگشاید

غراب را خورش از سینه عقاب دهد

کنون شبانی عدلش بدان مثابه رسید

که شیر بره ز پستان شیر غاب دهد

سموم هیبت او گرگذر کند بر آب

صدف ز سورت او گوهر مذاب دهد

زمانه در صف هیجا بآب شیرینش

ز کاسه سر بدخواه او حباب دهد

سزای دشمن او نیزه میتواند داد

از آنکه مالش دیو لعین شهاب دهد

چو میخ سرزنش از بسکه یافت دشمن او

سزد که گردن ازین پس فرا طناب دهد

جهان پناه وزیرا توئی که همت تو

ببحر و کان ز دل و دست خود نصاب دهد

عرق شناس ز شرم سخات فیضی را

که از مسام بهر موسمی سحاب دهد

خدایگانا دانی که بحر خاطر من

چو فکر موج زند لؤلؤ خوشاب دهد

اگر چه گفت بخیل از سر غرور که نیست

بجز صدا که مرا در سخن جواب دهد

ولیک تربیت ار یابد از تو ابن یمین

جواب را چو خطاب تو مستطاب دهد

همیشه تا ز پی زینت جهان خورشید

جمال چهره ازین نیلگون حجاب دهد

صفای رأی تو در زینت جهان بادا

چنانک ذره او تاب آفتاب دهد

شمارهٔ ۶٠ - ایضاً له قصیده در مدح طغاتیمور خان

صبح سعادت از افق خرمی دمید

ساقی بیار باده که وقت طرب رسید

خیز آتش گداخته در آب بسته ریز

یعنی که آبگینه ملون کن از نبید

بهر گشاد کار بده جام خوشگوار

قفل مراد را نبود همچو می کلید

دانی که برد سود ز بازار روزگار

آنکو فروخت انده و شادی دل خرید

برنه بدست ابن یمین جام خسروی

کزوی شود چو لاله رخ همچو شنبلید

تا درکشد بدولت شاهنشه جهان

کآنرا کسی دگر نتواند چو او کشید

شاه جهان طغایتمورخان که آسمان

هر چند گشت گرد زمین مثل او ندید

مانند خضر زنده جاوید ماند آنک

ز آبحیات رأفت او شربتی چشید

گر خصم او ز اطلس گردون لباس کرد

مانند کرم قز کفن خویشتن تنید

در باغ ملک چون گل اقبال او شکفت

پشت عدو بنفشه وش از بار غم خمید

هر کو بساط حضرت میمونش بوسه داد

و آن پرسش و نوازش دلجوی او شنید

از شوق شکر سخن دلگشای او

طوطی جانش از قفس تن برون پرید

نرد مراد باختن آغاز کرد خصم

چون کم زد او اول ازو مهره باز چید

پرواز باز رایت او دشمنی که دید

در گوشه همچو زاغ کمان بایدش خزید

چون از صفای رأی وی آگاه گشت صبح

زد آه سرد از حسد و پیرهن درید

آمد بجوش خون عدوش و بسر نرفت

گفتی که موی او چو زرو خونش برمکید

شاها ز یمن عدل تو امروز در جهان

آن شد که گرگ از نظر میش می رمید

تا در پناه دولت بیدار تست ملک

در خواب رفت فتنه و آشوب آرمید

چندان ز بحر دست تو شد ابر شرمسار

کزوی بجای خوی همه آب حیا چکید

از باغ ملک بوی بهی خاست لاجرم

همچون انار خصم ترا دل ز غم کفید

زلف عروس ملک تو کش نام پرچم است

حبل الله است کش نتواند کسی برید

ز آواز کوس و طبل تو بدخواه را برزم

دیدم که دل چو رایت خفاق میطپید

شاها کمینه بنده میمون جناب تو

کز کاینات حضرت عالیت را گزید

شیرین نکرد از عسل روزگار کام

تا کی زمانه منج صفت خواهدش گزید

وقتست اگر برین دل رنجور ناتوان

خواهد نسیم گلشن الطاف او وزید

تا ماه و آفتاب برین کاخ زر نگار

خواهند روز و شب ز پی یکدگر دوید

عمر تو همچو ماه نو ای آفتاب ملک

بادا اگر چه قافیه دالست بر مزید

شمارهٔ ۶١ - ایضاً قصیده در مدح تاج الدین علی

صبح صادق بیرق نور از افق چون برکشید

خسرو سیارگان از باختر لشکر کشید

شاه ترک از باختر با تیغ زرین حمله کرد

رای هند از رأی او رایت سوی خاور کشید

شد روان کشتی برود نیل چون ملاح غیب

بادبان از پرنیان زرنگارش در کشید

نو عروس گلعذار طارم نیلوفری

از حریر زرکش اندر فرق سر معجر کشید

دختران سبز پوش حجله زربفت را

بر مثال مادران در سیمگون چادر کشید

هر زمان صورتگر فکرت بنوک کلک صنع

بر حریر نیل پیکر صورتی دیگر کشید

با خرد گفتم چه حالست اینکه آئین بند لطف

چارطاق آسمانرا در زر و زیور کشید

گفت کاین بهر تفرج همت دارای ملک

دامن رفعت مگر خواهد بر این منظر کشید

همت او چون قدم در عالم مینا نهد

خواهد اندر پای او دیبای زرد زر کشید

باز گفتم کیست بر روی زمین امروز آنک

همت او پا تواند ز آسمان برتر کشید

گفت ملک آرای عالم آنکه رایش خط نسخ

بی قلم بر لوح سیمین مه انور کشید

بحر جود و کان احسان تاج ملک و دین علی

آنکه در مردی و رادی نام چون حیدر کشید

آنک اعدا میکشند از رمح او در روز کین

آنکه شب دیو از مسیر پیلک اختر کشید

غنچه و بید از برای قتل بدخواهان او

آن بطوع طبع پیکان ساخت وین خنجر کشید

زو عدو ور خود بود در حصن هفت او رای چرخ

آن کشد کز دست حیدر مالک خیبر کشید

هر کجا نمرود فعلی میکشد در عهد او

آن خلاقت کز خلیل الله بت آزر کشید

سرکشی ناید ز خصمش ز آنکه چرخ چنبری

گردنش را چون رسن در حلقه چنبر کشید

از طریق خاصیت گشتست حرز ملک و دین

هر رقم کو بر رخ کافور از عنبر کشید

بره را همچون سگ چوپان نگهبان گشت گرگ

عدل او تا خط بطلان ظلم را بر سرکشید

خصمش از بحرین چشم خویشتن غواص وار

تا نثار خاک پای او کند گوهر کشید

سعی باطل کرد آن کز مصر سوی سبزوار

با وجود لفظ شیرینکار او شکر کشید

خسروا منشی گردون استفادت میکند

زین رقم کابن یمین بهر تو در دفتر کشید

گر چه میگوید خرد کاین نیست یکسر بار دل

کو بعالی درگه دارای بحر و بر کشید

لیک باید ز او تحمل کردنت از بهر آنک

رنج ارباب هنر دائم هنر پرور کشید

بر دعا خواهم ثنا را ختم کردن بعد ازین

ز آنکه ابرامم ز حد بگذشت و دور اندرکشید

تا کسی در دار دنیا هرچه کرد از خیر و شر

در سرابستان عقبی بایدش کیفر کشید

در سرا بستان دنیا شاد باش و دوستکام

ز آنکه دشمن رخت هستی زین سرا بر در کشید

شمارهٔ ۶٢ - قصیده در مدح معزالدین حسین کرت و تهنیت عید

عید نو بر خسرو خسرو نشان فرخنده باد

رأی ملک آرای او را شاه انجم بنده باد

خسرو جمشید رتبت سایه یزدان حسین

کآفتاب قدرش از برج شرف تابنده باد

قصر جاه او که کیوان میسزد چوبک زنش

چون بنای طارم نیلوفری پاینده باد

هر سعادت کز وجود سعد اکبر فایض است

سوی ذات او چو جان سوی خرد یازنده باد

زهره زهرا که بزم آسمان خرم ازوست

عود را در بزم او سوزنده و سازنده باد

هر خطا و هر عطا کاندر خیال آرد خرد

همتش بر دوستان پوشنده و پاشنده باد

کسوت اقبال را بر قد چون سرو سهیش

تا ابد خیاط لطف ایزدی دوزنده باد

در مزاج بدسگال جاهش آب زندگی

همچو آتش از طریق خاصیت سوزنده باد

دایم اندر جویبار دیده بد خواه او

نیزه های جانستان بر سان نی روینده باد

حاسد چون گل دو رویش از ره تر دامنی

همچو نیلوفر سپر بر روی آب افکنده باد

در ریاض ملک خصم او که شاخ بی بر است

از هبوب صرصر نکبت زبن برکنده باد

شهسوار همتش در زیر ران اسب مراد

بر سر میدان رفعت تا ابد زنده باد

در نقاب خط مشکین روی فکر بکر او

همچو آب زندگی در تیرگی رخشنده باد

تا بخندد گل ز لطف گریه مژگان ابر

از دل خرم دهانش غنچه وش پر خنده باد

تا بود نام از مکارم زنده اهل جود را

در جهان از جود او نام مکارم زنده باد

هر دعا را کز میان جان و دل ابن یمین

گویدش روح الامین آمین ز پی گوینده باد

شمارهٔ ۶٣ - ایضاً له مدح طغایتمورخان

فروغ صبح سعادت جهان منور کرد

نسیم نصرت حق ملک جان معطر کرد

فتاد نیک و بد کار خلق با شاهی

که در امور جهان ایزدش مخیر کرد

شهی که خنجر او کرد در مساکن خصم

که ذوالفقار علی در حصار خیبر کرد

محیط مرکز شاهنشهی طغایتمور

که مشکلات جهان ایزدش میسر کرد

خدیو مشرق و مغرب که ملک هفت اقلیم

برأی و دولت پیر و جوان مسخر کرد

بکارخانه تقدیر نقشبند قضا

طراز رایت او در ازل مظفر کرد

دوات وار شود پر ز تیرگی شکمش

که بندگی نه چو کلکش بتارک سر کرد

خدای عزوجل ذات او ز نور سرشت

بدست خود چو گل بوالبشر مخمر کرد

بوقت قسمت اعمال ایزد متعال

برو خلافت خود در جهان مقرر کرد

زهی خجسته جنابی که خاک درگه او

فلک بدیده چو کحل الجواهر اندر کرد

ز شرم رأی تو پیوسته آفتاب فلک

حریر ازرق گوهر نگار در بر کرد

بروز معرکه اندر دماغ دشمن ملک

خیال تیغ تو نقش اجل مصور کرد

کسیکه بوسه نه بر خاک آستان تو داد

فلک چو حلقه ز دار البقاش بر در کرد

بموسمی که فلک زازدحام حادثه ها

صفای مشرب اهل هنر مکدر کرد

رسید زهره بجائیکه طیلسان بربود

ز مشتری و بسر برفکند و چادر کرد

حکیم رأی تو در بوته هوان جهان

بکیمیای خرد کار جمله چون زرکرد

خلیل وار بت اهل شرک را بشکست

بقدر مرتبه مقدارها مقرر کرد

نظیر بعین عنایت بسوی اهل هنر

فکند و تربیت هر کسی فراخور کرد

گزید ابن یمین را و بر هنرمندان

بدین قصیده غرای عذب سرور کرد

جهان بکام دلت باد و خود چنین باشد

که هر چه خواست برایش خدای داور کرد

شمارهٔ ۶۴ - وله قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری

گاه آن آمد که بر کف ساقیان ساغر نهند

رخت اندوه دل آزادگان بر در نهند

مجلس عشرت کنند از خرمی همچون بهشت

واندر او ساغر بجای چشمه کوثر نهند

مطربان خوش نوا بنیاد عیش و خرمی

بر ثنای حضرت شاه فریدون فر نهند

شاه شرق و غرب تاج دولت و ملت علی

آنکه پای تخت او بر تارک اختر نهند

و آن خضر تدبیر کاندر پیش یأجوج فتن

فکرهای صائب او سد اسکندر نهند

و آن فلک رفعت که دائم از برای افتخار

خسروان بر سر ز خاک پای او افسر نهند

پیل سطوت خسروی کاختاجیان قدرتش

زین چو شاه اختران بر پشت شیر نر نهند

هر شبی بهر نثار پای گردون سای او

صد هزاران در بدین صحن زمرد بر نهند

صبح چون از رأی او روشن نشانی میدهد

آفتابش در دهن زینرو درست زر نهند

آفتاب از رقص همچون ذره ننشیند گرش

در صفا با رأی ملک آرای او همبر نهند

دارد از رفعت محل آنکه فراشان صنع

مسند جاهش بر این سیمابگون منظر نهند

ملک او را بین که مساحان گردون حد آن

ز ابتدای باختر تا غایت خاور نهند

می نیارد گاه بخشش هیچ وزنی بر کفش

هر چه اندر بر و بحرش نام خشگ و تر نهند

کلک و تیغش را ز بهر دشمنان و دوستان

اهل دانش مظهر آثار نفع و ضر نهند

کلک او نقشی که بر کاغذ کشد دانی که چیست

چون نگارست آنکه از کافور بر عنبر نهند

گر بمیدان روز هیجا برگ میگیرد بدست

در وی از نیروی دستش تیزی خنجر نهند

ور بمهمانی گردون سر بر آرد قدر او

ما حضر بر گرد خوانش قرص ماه و خور نهند

گاه کوشش چون دلیران با عنانهای سبک

در رکاب سر گرانش پا بمیدان در نهند

گر نهنگانند خصمان از نهیبش هر زمان

پای را خرچنگ وار از پیش صف پستر نهند

ای هنرمندیکه باشد مستفاد از طبع تو

در هنر وضعی که شاهان هنر پرور نهند

در هنر بازی بود هر چو ژه ئی کآرد برون

گر بنامت ماکیان را بیضه زیر پر نهند

خسروا چون وصف الطافت کند ابن یمین

نظم او را در لطافت بهتر از گوهر نهند

ور بیاد خلق تو طوطی نطقش دم زند

اهل ذوق الفاظ او را خوشتر از شکر نهند

با دعا آیم ز مدح اکنون که در کشتی نظم

بادبان از مدح گیرند از دعا لنگر نهند

تا بنای ملک و دین را ابتدا شاهان عصر

بر قلم سازند و بر تیغ پرند آور نهند

نظم کارت آنچنان بادا که شاهان چون قلم

بر خط فرمانبری از بیم تیغت سر نهند

کار دین و ملک بادا برقرار از تو چو قطب

تا مدار چرخ را بنیاد بر محور نهند

شمارهٔ ۶۵ - ایضاً در مدح نظام الدین یحیی کرابی

گاه آن آمد که عالم جمله باغستان شود

صحن بستان از خوشی چون روضه رضوان شود

نرگس رعنا زمستی سر نهد بر پای سرو

غنچه را لب از خواص زعفران خندان شود

زلف سنبل را بیفشاند صبا مشاطه وار

و از دم عنبر نسیمش سایه بخش جان شود

ابر نیسانی برسم دایگی طفل باغ

از برای شیر دادن جمله تن پستان شود

آتش رخسار گل گردد فروزان ز آب ابر

طبع باد از امتزاج خاک مشک افشان شود

گر صبا زین دست خیزد زود باشد کز خوشی

عرصه گلشن چو بزم خسرو ایران شود

خسرو جمشید فر والا نظام ملک و دین

آنکه دین و ملک ازو با رونق و سامان شود

و آنکه ساز لشکر منصور او را هر بهار

تیغها روید ز بید و غنچه ها پیکان شود

و آنکه در هیجا چو گردد غرق تیرش در کمان

جان و تن اعدای او را ترکش و قربان شود

هر که بیند روز کین در رزمگه جولان او

داستان پور دستان پیش او دستان شود

وقت زر پاشی و گاه درفشانی دست او

رشک باد اندر خزان و ابر در نیسان شود

گر کفش را ابر گویم این سخن من بنده را

پیش هر صاحب کمالی موجب نقصان شود

فیض دست اوست این کزوی حیات عالمیست

رشحه ابر است آن کو مایه طوفان شود

تیغ گوهر دار او ترسد که بخشد گوهرش

در دل تاریک دشمن بهر آن پنهان شود

از سبک سنگی عزمش گر زمین یابد اثر

آسمان وش با گرانی باعث دوران شود

روز حزمش آسمان با آن سبکروحی که هست

حمل یابد از گرانی با زمین یکسان شود

در مکارم هر بنا کان همت رادش نهد

چار رکن آن مشید زین چهار ارکان شود

گر جهانگیری تواند کرد شاه اختران

آن بود روزیکه او را بنده فرمان شود

شهریارا کمترین بندگان ابن یمین

چون بدرگاه تو روز بار مدحت خوان شود

گر نسیم شعر او بر خاک حسان بگذرد

جان حسان تا قیامت واله و حیران شود

تیر گردون گر تواند گفت شعرش را جواب

از ترفع مسند او ذروه کیوان شود

گر چه اینرا شعر میخوانند لیکن گوهریست

کز لطافت خجلت صد گوهر عمان شود

اینچنین گوهر خصوصا در مدیح چون توئی

عقل نپسندد گر اینسان کاسد و ارزان شود

تا ز دور آسمان و قرب و بعد آفتاب

گاهگاهی همچو گوی و گاه چون چوگان شود

باد گردان در خم چوگان حکمت همچو گوی

هر سری کز بالش فرمان تو گردان شود

شمارهٔ ۶۶ - قصیده در مدح طغایتمورخان

مرا خدای اگر عمر جاودان بدهد

بجای هر سر مویم دو صد زبان بدهد

بصد هزار لغت هر زبان سخن گوید

چنانک داد فصاحت گه بیان بدهد

بدان لغات درینمدت ار دلم خواهد

که داد شرح شهنشاه کامران بدهد

بصد هزار صفت گر چه بیش نتواند

که شرح عشر عشیر یکی از آن بدهد

پناه اهل زمین و زمان طغایتمور

که نقد هفت زمین را بیک زمان بدهد

بنزد همت رادش قراضه ئی چند است

زری که شاخ رزان درگه خزان بدهد

سنان او شود اندر دل عدوش نهان

ز بیم آنکه کفش گوهر سنان بدهد

ز بهر پرورش بره گرگ را ایام

بعهد معدلتش شفقت شبان بدهد

ز بهر خاتم او تا نگین حکم کند

عدو زدیده یواقیت و بهرمان بدهد

قضیم مرکب او را فلک شگفت مدار

که جو ز سنبله راه کهکشان بدهد

از آنکه خسرو سیاره مفرد و راداست

فلک ز باخترش تا بخاوران بدهد

شهنشها توئی آن زرفشان که همت تو

نریزد آب رخ آنکه وجه نان بدهد

بعهد عدل تو گنجشگ را عجب نبود

درون چشم خود اربازش آشیان بدهد

ز نور رأی تو هر ذره بر بسیط زمین

خواص پیکر خورشید آسمان بدهد

کنونک عدل تو والی ربع مسکونست

سزد اهالی آنرا خط امان بدهد

ز عدل تو بره و گرگ بچه را با هم

زمانه شاید اگر مهر توأمان بدهد

ز ترک رهزن بهرام نام از پی حزم

سپهر بدرقه راه کاروان بدهد

در آنزمان که ز صفرای خامه تو فلک

رخ عدوی ترا آب زعفران بدهد

عدو ز دیده برای نشاندن صفرا

ز ثقبه عنبی آب ناردان بدهد

گهی که ابن یمین در سواد مدحت تو

ز کلک ژرده صفت مرکب بنان بدهد

عجب مدار اگر تیر چرخ را دوران

ز رشک آن وطن از خانه کمان بدهد

همیشه تا بود آئین روزگار چنان

که جان از این بستاند بدان جهان بدهد

جهان بکام دل دوستان همی گذران

که خود ز غصه این دشمن تو جان بدهد

شمارهٔ ۶٧ - ایضاً له در تهنیت قدوم ارغونشاه

مقدم میمون نوئین جهان فرخنده باد

عمر او درکامرانی تا ابد پاینده باد

خسرو آفاق ارغونشاه کز تأیید حق

همچو شاه اختران بر در هزارش بنده باد

زهره زهرا بیاد بزم چون فردوس او

عود را بر خسروانی نغمه ها سازنده باد

اختر برج سعادت با هزاران روشنی

از شرف بر طالع میمون او تابنده باد

رایت فتح و ظفر در لشکر منصور او

همچو گوهر در دل تیغ و سنان رخشنده باد

تیغ بران قضا در ضبط کار ملک و دین

بر خط فرمان او همچون قلم پوینده باد

دوحه اقبال خصم او که بی برگ است و بار

از هبوب صرصر نکبت ز بن بر کنده باد

دایم اندر جویبار چشم بد خواهان او

نیزه های جانستان مانند نی روینده باد

خانه ویران عمر دشمنانش را اجل

همچو فراشان بجاروب فنا روبنده باد

روز کین در قلب دشمن تیغ چون الماس او

همچو شمشیر اجل بیخ امل برنده باد

شهسوار همتش در زیر ران اسب مراد

بر سر میدان دولت تا ابد تا زنده باد

ماه ره پیمای دائم همچو پیک خوش خبر

نامه فتحش بکف گرد جهان گردنده باد

خاک پایش را سکندر از برای تاج سر

چون خضر مر آبحیوان را بجان جوینده باد

دشمنش کز آتش دل زرد شد چون شنبلید

لاله وش عارض بخوناب جگر شوینده باد

خسروا از شرم تو یکسر حیا گشتست ابر

تا که گفت او را که از بحر کفت شرمنده باد

باد نرگس چون دلت خرم ز گنج سیم و زر

وز دل خرم دهانت غنچه وش پر خنده باد

از پی تفریح طبعت باز زرین فلک

چون کبوتر در هوای مملکت پرنده باد

سلکهای گوهر موزون که طبعم نظم داد

زیوری بر نو عروس مدح تو زیبنده باد

تا بماند از مکارم زنده نام اهل جود

از وجودت در جهان نام مکارم زنده باد

تا مثل باشد که هر جوینده ئی یابنده است

هر چه خواهد خاطرت هم در زمان یابنده باد

هر دعا کابن یمینت گوید از اخلاص دل

بر پِیَش روح‌الامین آمین به جان گوینده باد

شمارهٔ ۶٨ - قصیده

یارب این نکهت عنبر ز کجا می‌آید

گر نه از صحن چمن باد صبا می‌آید

معتدل گشت هوا وز اثرش عالم پیر

خوش‌تر و تازه‌تر از عهد صبیٰ می‌آید

گل به صد غَنج رخ از غنچه برون می‌آرد

وز طرب بلبل خوشگو به نوا می‌آید

بر درختان چمن بس که در افشاند سحاب

شاخ را بین که چه با برگ و نوا می‌آید

لاله سرخی ز تف آتش خور می‌گیرد

خاک را آب رخ از لطف هوا می‌آید

چون نسیم سمن آید گه شبگیر ز باغ

مرغ جان را به سمنزار هوا می‌آید

دست فراش صبامسند فیروزه‌نهاد

ز آنک سلطان گل از پرده‌سرا می‌آید

غنچه بسیار زر ساو ز دل بیرون کرد

به هر مرغی که بر او مدح‌سرا می‌آید

نرگس بی‌بصر از جا به عصا می‌خیزد

وز سر ار همچو شهان تاج‌نما می‌آید

ابر بر طفل چمن دایه‌صفت شیر فشاند

لاجرم بین که در او نشو و نما می‌آید

از سر سرو سهی نافه بیفتاد مگر

کز چمن باز دم مشک ختا می‌آید

زندگی بی‌مِی و معشوق در ایام بهار

گر صوابست مرا عین خطا می‌آید

ساقیا در قدح افکن می گلرنگ کزو

صورت رأی شه کامروا می‌آید

صاحب اعظم عادل که زآب کرمش

در رخ مکرمت وجود روا می‌آید

سرور شرق علاء دول و دین که جهان

پیش جود و کرمش خاک بها می‌آید

و آنک رخساره ملک از خط او چون رخ یار

از خط سبز به صد حسن و بها می‌آید

عقل را پنجه راد و قلم در بارش

راست همچون ید بیضا و عصا می‌آید

ز آنک آدم بزمان جست بر او تقدیمی

لاجرم در حقش آیات عصی می‌آید

صاحبا تیغ تو تا قاعده عدل نهاد

غرم در بیشه ضِیغَم به چرا می‌آید

آنچه گویی نه بر آن منع بود غیر ترا

و آنچه سازی نه بر آن چون و چرا می‌آید

تا به زیر قدم همت آن چرخ بلند

پست و سر کوفته چون خاک فنا می‌آید

می‌رود آب رخ خصم تو بر خاک ز رشک

شمع جانش به ره باد صبا می‌آید

گرچه بر صفحه دنیا ز ستم گرد نشست

عدل دین‌پرورت از بهر جلا می‌آید

مسرع حکم تو چون سر به سر آفاق گرفت

زین جهان خصم ترا راه جلا می‌آید

چون همای کرمت سایه بر آفاق فکند

باز با کبک خرامان به صفا می‌آید

خاک درگاه تو در دیده ارباب هنر

بهتر از مَروه و خوش‌تر ز صفا می‌آید

ابر با این همه بخشش که کند فصل بهار

با وجود تواَش از جود حیا می‌آید

تا به حدی ز تو برابر حیا غالب شد

کز مسامش چو عرق آب حیا می‌آید

هرچه خورشید به صد قرن نهد در دل کان

با کف راد تو یک‌روزه فدا می‌آید

هر نهالی که نشاند امل ابن یمین

به روی از ابر نثار تو ندا می‌آید

بر دعا ختم کنم مدحت جاه تو از آن

که دعای چو تویی سنت ما می‌آید

باد از اقبال تو آباد همه روی زمین

تا هوا در وسط آتش و ما می‌آید

شمارهٔ ۶٩ - ایضاً له

یا رب از من خبری سوی خراسان که برد

قصه درد دل من سوی درمان که برد

سخن ذره که گوید بر خورشید فلک

ناله بلبل شیدا بگلستان که برد

کس ندانم که رساند بر جانان سخنم

از گدائی سخنی بر در سلطان که برد

زلف او را چو پریشانی خود هست تمام

پیش او نام دل زار پریشان که برد

جان من تشنه و لعل لب او آب حیات

تشنه ئی را بلب چشمه حیوان که برد

یوسف است او و من اندرغم او یعقوبم

سوز یعقوب سوی یوسف کنعان که برد

جان فرستاد می ایکاش کسی میبردی

تحفه ئی سخت حقیر ست بجانان که برد

گیرم احوال دلم دوست رساند بر دوست

وصف شوقم بر آن منبع حیوان که برد

آنگه از روح قدس عقل بخلوت پرسید

کز شرف ره بسوی ذروه کیوان که برد

روح قدسی زسر حیرت و دانش گفتش

آصف عهد یمین دول است آن که برد

آنکه جز دست و دل او بگه جودو کرم

می ندانم بجهان آب یم وکان که برد

بارز دفتر دیوان وجود است ار نی

یاد دفتر که کند راه بدیوان که برد

خاطر او بگه فکر برد راه بغیب

راه دشوار بجز خاطرش آسان که برد

صاحبا چون صفت قصر معا لیت رود

نام این طارم فیروزه گردان که برد

شعر نزد تو فرستادم وعقلم میگفت

رشحه کوزه سوی لجه عمان که برد

این ثنا رفع همیکردم و عقلم میگفت

شرم بادت پسرا زیره بکرمان که برد

با همه نضرت و سیرابی گلهای بهشت

شاخ خضرای دمن تحفه برضوان که برد

تو سلیمانی ومن مورم و جز مور ضعیف

نزل پای ملخی نزد سلیمان که برد

بیتو زندان بودم گر همه باغ ارم است

بهر گل گر نبود راه ببستان که برد

خود گرفتم من اگر در خور زندان بودم

مفلسی را چو من ای خواجه بزندان که برد

گر مرا جان و دل اندر سر کار تو رود

با تو ایجان و دلم نام دل و جان که برد

بر دعا ختم کن ای ابن یمین بیش مگوی

نطق باقل بفصاحت بر سبحان که برد

خود گرفتم سخنت هست همه سحر حلال

سحر آخر بسوی موسی عمران که برد

بادت از دور فلک عمر در اقبال فزون

خود بیندیش که تا راه بدوران که برد

شمارهٔ ٧٠ - وله ایضاً در مدح امیر یحیی

یکچند بکام دلم ایام زمان داد

تا عاقبتم قبله اقبال نشان داد

المنه لله که مرا درگه پیری

لطف ازلی بار دگر بخت جوان داد

اینست جوانبختی من کین فلک پیر

توفیق زمین بوس سرافراز جهان داد

سلطان فلک مرتبه یحیی که نشانی

از رفعت حالش بحقیقت نتوان داد

برتر ز فلک وهم بسی سال سفر کرد

آخر خبر از پایه قدرش نتوان داد

طبعش بکرم ابر بهار است ولیکن

زر وقت سخا بر صفت باد خزان داد

عدلش به دل کینه ور گرگ ستمگر

در پرورش بره نر مهر شبان داد

سیمرغ فلک را ملک از سکه عدلش

در گوشه وطن بر صفت زاغ کمان داد

بدخواه وی از آتش غم تشنه جگر بود

آبش فلک از چشمه شمشیر و سنان داد

ای سرور عالم ز معالی و جلالت

آن رتبه که جستی ز خدا بیش از آن داد

رازی که پس پرده زنگاری چرخ است

آئینه رأیت خبر از جمله عیان داد

دایم ز خطای فلک ایمن بود آنکس

کورا زحوادث کرمت خط امان داد

با تربیت عدل تو نشگفت که گویند

مهتاب بکتان و قصب تاب و توان داد

شمشیر تو برندگی تیغ اجل کرد

گوئی که طبیعت گهرش از دبران داد

برنده چنین تیغ تو زانست که چرخش

از سنگ سیاه دل اعدات فسان داد

در معرکه از غرش کوست بدل خصم

چون رایت خفاق تو هیبت خفقان داد

خصم تو در آتشکده یعنی جگر خویش

سیاف صفت تیغ ترا آب روان داد

ای سایه حق یکدمه انعام تو نبود

هر نقد که خورشید همه عمر بکان داد

هر کس که ترا دست ببوسید چو خاتم

بر تخت زرش بخت نگین وار مکان داد

امروز در آفاق بسی خلق که خود را

شهرت بثنا گوئی تو شاهنشان داد

اما تو بانصاف نگه کن که از آنها

جز ابن یمین کیست که او داد بیان داد

توهم بدهش داد که فهرست سعادات

اینست که گویند فلان داد فلان داد

از داد تو جان تازه شدست اهل جهانرا

زان دم که بتو خالق جان ملک جهان داد

تا هست جهان جان تو بادا و بود ز آنک

از بهر به افتاد جهان حق بتو جان داد

شمارهٔ ٧١ - قصیده فی مدح پادشاه عالی مقدار تاج الدین علی

یارب این خرم نسیم از عالم جان می‌رسد

یا ز بستان ارم یا باغ رضوان می‌رسد

یا دم پیراهن یوسف شده همراه او

از برای نور چشم پیر کنعان می‌رسد

یا مشام جان پاک مصطفی را از یمن

همدم آه اویس انفاس رحمان می‌رسد

یا ز بهر شادی دل‌های غم فرسودگان

از خم زلفین مشک‌افشان جانان می‌رسد

یا برای راحت ارواح محنت‌دیدگان

چون دم روح القدس با روح و ریحان می‌رسد

یا بشارت می‌دهد کز قتلگاه دشمنان

بر مراد دوستان رایات سلطان می‌رسد

تاج ملک و دین علی کآنچ از مطالب آرزوست

بودش اکنون با حصول و بیشتر زان می‌رسد

جان فدای این بشارت کاهل دل را خوش‌ترست

زان بشارت کز صبا نزد سلیمان می‌رسد

بر مبشر دوستان او زرافشان می‌کنند

از نشاط آنک شاهنشاه ایران می‌رسد

مردم چشم عدو هم می‌کند گوهر نثار

وین عجب نبود ازو کز بحر عمان می‌رسد

در صف هیجا ز بهر قهر بدخواهان او

لشکرش را دم‌به‌دم تأیید یزدان می‌رسد

روی خصم از تیغ سبزش گر چه زرد آمد چو زر

لیک در سرخی سرشک او به مرجان می‌رسد

سعد و نحس آسمان چون خیر و شر قسمت کند

قسم او و خصم او هر یک دگرسان می‌رسد

از سعادت افسر و اورنگ می‌افتد بدو

وز شقاوت خصم او را بند و زندان می‌رسد

از سنان آبدار او به دشمن آن رسد

کز شهاب آتشین‌پیکر به شیطان می‌رسد

حاسدش را آرزوی رتبتش باشد ولی

کی زهاب پارگین در آب حیوان می‌رسد

عدل او گشتست شامل خلق عالم را ولیک

از دل و دستش ستم بر بحر و برکان می‌رسد

با عطای بحر دست درفشانش قطره‌ای‌ست

آنچه عالم را ز فیض ابر نیسان می‌رسد

رتبتی میجست خصمش عقل گفت آهسته باش

آهت آخر بس که بر گردون گردان می‌رسد

تا همی‌رانم سخن در ارتفاع قدر او

از بلندی شعر من بر اوج کیوان می‌رسد

گرچه اهل فضل را از صدمت گردون دون

زخم بی‌اندازه و رنج فراوان می‌رسد

آفتاب لطف او چون سایه دارد بر سرم

دم‌به‌دم درد مرا دارو و درمان می‌رسد

با چنین الطاف بی‌غایت که بادا بر مزید

بر تواتر بنده را از شاه شاهان می‌رسد

زود گویند اهل فریومد به هم کابن‌یمین

اینک از تکلیف دیوان گشته تر خان می‌رسد

شهریارا خاطر وقاد من در مدح تو

بر سر معنی مشکل گر چه آسان می‌رسد

لیک خواهم از ثنا سوی دعا آمد و لیک

هست ناممکن که آن دفتر به پایان می‌رسد

تا فلک دایر بود باد اقتضای دور تو

آنچنان کت هر زمان ملکی ز دوران می‌رسد

شمارهٔ ٧٢ - قصیده در مدح نظام الدین یحیی

آفرین باد آفرین ای حیدر خنجر گذار

کامد از تیغ تو آبی ملک را بر روی کار

مدتی بر خویشتن خندید خصمت همچو گل

دست تقدیرش نهاد از خنجرت ناگاه خار

دشمنانرا کار زار از خوبی کردار تست

وینچنین آمد ز مردان کار وقت کارزار

منتظر بودند خلقان مدتی این فتح را

جمله را دادی بیکساعت خلاص از انتظار

دشمنت چون حرص و آزی داشت غالب همچو مور

پایمال دهر شد از بهر فتحش همچو مار

تند باد قهر تو چون آتش کین برفروخت

شد بجوش آب روان از چشم خصم خاکسار

دوستانرا گشت خندان غنچه دلها چه باک

دشمنانرا دیده شد چون ابر نیسان در بهار

تا جهان بودست و باشد نامد و ناید دگر

بر سر میدان مردی چون تو مردی شهسوار

آسمان در سایه خود جز تو هرگز کس ندید

کو جهانگیری به تنهائی کند خورشید وار

دور بادا چشم بد از بال و برز پهلوی

کاهل عالم را چو رستم هست گوئی یادگار

ترک رزم آرای گردون گرد دار یابد مجال

کمترین هندوت را چاکر ز بهر افتخار

چون عنان عزم تا بی سوی میدان روز رزم

با تو آندم جز رکابت کس نباشد پایدار

گر چه هست آبی تنک تیغت ولی در پیش او

کوه آتش گر بود ناچیز گردد چون شرار

بر فکند آئین مستی حزم هشیارت چنانک

می نخواهد رست نرگس تا قیامت از خمار

در زمان بخت بیدارت ز بهر خواب خوش

فتنه را دادست دهر از باغ عدلت کو کنار

با تو همراه آمده ز آغاز فطرت چار چیز

هم سعادت هم سخاوت هم شجاعت هم وقار

در درافشانی و زرپاشی خجالتها برند

از کفت باد خزان و از دمت باد بهار

دوستانرا دلنوازی کن که جانبازی کنند

آشنا کن باز را کو خود همیداند شکار

غم نصیب دشمنان افتاد زین پس شاد باش

تا ابد با دوستان عمری بعشرت میگذار

آنزمان کآری بیاد از بندگان خویشتن

چاکرت ابن یمین را هم از ایشان میشمار

شاخ امیدی که بیخش تازه ز آب لطف تست

ز آفتاب ملک و ملت سایه پروردگار

صاحب اعظم نظام الدین که کرده تربیت

رأی او را شاه انجم بهر صیت و اشتهار

شهریار ملک و دین یحیی که دین و ملک را

تا بقا باشد مبادا غیر او کس شهریار

شمارهٔ ٧٣ - قصیده

باد بهار میوزد از روی مرغزار

جان تازه میکند نفس باد نو بهار

چون بوی عنبرست بدم خاک بوستان

چون آب صندلست برنگ آب جویبار

گر عکس آسمان نفتادست بر زمین

چون آسمان زمین ز چه رو گشت مرغزار

زینسان که ابر میرود اندر هوای گل

دانم که در زدیده کند بر سرش نثار

باد بهار بین که چو فراش چست خاست

بر دشت و کوه شد بگه صبح پی سپار

افکنده فرش دشت ز دیبای هفت رنگ

واندر کشیده اطلس خارا بکوهسار

لاله بزیر قطره شبنم چو ساغریست

از لعل آبدار پر از در شاهوار

سرو سهی برقص و تمایل در آمدست

تا دست میزند ز سر خرمی چنار

چون گل شکفت اهل خرد را رسد که زود

گلشن کند چو بلبل سرمست اختیار

وقت نشاط و موسم عیش است ساقیا

در ده شراب ناب علی رغم روزگار

تا در جناب حضرت شاهنشه جهان

کالطاف او برون بود از حیز شمار

بوسم زمین بعزت و نوشم بکام دل

و آنگه بخوانم اینغزل عذب آبدار

ای در دلم ز عارض گلگونت خار خار

هستم زنور روی تو چون ذره بیقرار

جز قد خوشخرام تو سرو سهی که دید

کاورا بود ز سنبل و نسرین و لاله زار

سر تا قدم ز باده خوبیت هست مست

جز نرگست که می نرهد یکدم از خمار

بر چین زلف شام وشت باد صبحدم

گوئی گذار کرده که گشتست مشکبار

بر کف بوقت گل بجز از جام می منه

در دل ز روزگار بجز خرمی مدار

در دور گل قیام مکن جز کنار آب

کز کار آب صاف صفا گیرد آب کار

هنگام آن رسیده که ماهردوسرخوشان

در پای گل نشسته نه مست و نه هوشیار

گویم بگیر ساغر می گوئیم بده

گوئی بگیر شکر لب گویمت بیار

منشین نهان بخانه که صحرا چنان شدست

کز شرم نزهتش نشود جنت آشکار

در حیرتم ز صحن چمن تا چه گویمش

فردوس یا جمال تو یا بزم شهریار

شاه جهان طغایتمورخان که آفتاب

اندر پناه سایه چترش کند مدار

فخر شهان بافسر و اورنگ خسرویست

وین هر دو را بود بسرو پاش افتخار

بگذشت توسنش سوی میدان آسمان

نعلی فکنده بر سر راه از زر عیار

کردند نام آن مه نو کز پی شرف

گوش سپهر ساخت از آن نعل گوشوار

بحر محیط با همه آبی که اندروست

یکبار اگر بر او سپه شه کند گذار

این قبه زبرجدی از نه بده رسد

از بس که از محیط رود بر فلک غبار

گر ظلم را ز باغ جهان آرزو دهد

از دست عدل شه نخورد غیر کو کنار

گر بنگرد بخشم سوی هشتم آسمان

بیرون جهد ثوابت ازو چون شرر ز نار

هر گه میان ببست بزنار دشمنش

و آن کز ردای دوستی او کند شعار

گردد ز فر شاه جهان دوست تاجدار

و آنکس که دشمنی کندش گشت تاج دار

شاها توئی که جنبش دوران بصد قران

نارد یکی نظیر تو از هفت و از چهار

از یمن مدح تست که ابن یمین مدام

باشد ز عقد گوهر شهوار با یسار

بنده است روزگار ترا و بغیر او

هستند بندگان تو افزون ز صد هزار

تا کی بروزگار ستمگر سپاری ام

زینجمله بندگان بیکی دیگرم سپار

بادا بنای قصر کمال هنروریت

ایمن ز نقص و عیب جو این نیلگون حصار

شمارهٔ ٧۴ - وله

بعزم سفر شاه جمشید فر

بر افراخت رایت بخورشید بر

بهر سو که روی آورد رایتش

قوی پشت باد او بفتح و ظفر

شنیدم ز گفتار کار آگهی

که فرمود شاهنشه بحر و بر

که ابن یمین نیز اقبال وار

درین ره ببندد بخدمت کمر

همانا که رأی همایون شاه

ندارد ز حالم کماهی خبر

ز مستان و پیری و بیحاصلی

برین صورت ار کرد باید سفر

ببینم بچشم آنچه گوشم شنید

که باشد سفر قطعه ئی از سقر

کمال کرم را چه نقصان رسد

اگر شهریار فریدون سیر

ز داد و دهش کار چاکر نخست

بسیم فراوان کند همچو زر

پس آنگه اجازت دهد تا بجان

دعا گوی میباشمش در حضر

ز درگاه عالم پناهش رهی

ندارد جز این التماس دگر

جهاندار شاها بسمع رضا

زمن بشنو این نکته مختصر

بده داد بیچاره گر بایدت

که دادت دهد داور دادگر

شمارهٔ ٧۵ - قصیده در تعریف و تاریخ بنای قصری که نظام الدین یحیی ساخته

حبذا این قصر جانپرور که تا گشت آشکار

کرد پنهان رخ ز شرم او بهشت کردگار

از لطافت هست تا حدی که جفتش در جهان

کس نبیند غیر ازین فیروزه طاق زرنگار

در خوشی آن منزلت دارد که دی مه را در او

عقل کارآگاه نشناسد ز فصل نوبهار

از هوای جانفزای او عجب نآید مرا

گر سخن گوید درو صورت که باشد بر جدار

کی کمال نور مه نقصان گرفتی در خسوف

گر ز عکس جام وی بودی فروغش مستعار

هست بحری پر عجائب کز میان موج او

گوهر شهوار شادی دل افتد بر کنار

باشد از رفعت سپهری زو فروزان گشته مهر

چون بود خسرو در او مسند نشین هنگام بار

خسرو جمشید رتبت داور دارا صفت

آفتاب ملک و ملت سایه پروردگار

شاه یحیی کاندرین شش طاق ایوان سپنج

مثل او ناید پدید از اجتماع هفت و چار

در چنین خرم سرا از گفته ابن یمین

زهره کو تا خوش نوائی برکشد عشاق وار

شرط آداب عبودیت بجا آرد نخست

پس بگوید بی تحاشی پیش تخت شهریار

کای جنابت قبله اقبال اهل روزگار

حمله رستم همه دستانت آید روز کار

تا زمین و آسمان منقاد عزم و حزم تست

آن گرفت آرام دایم وین نمیگیرد قرار

ور نسیم لطف تو بر بیشه شیران وزد

ور سموم قهر تو یابد سوی دریا گذار

در صدف از تاب قهرت در شود دیگر بی آب

کام شیر شرزه گردد ناف آهوی تتار

فتنه را در باغ عدلت ز آرزوی خواب خوش

ناید اندر دیده چیزی جز خیال کو کنار

نفس نامی را ز ابر دستت ار باشد مدد

تا ابد یابد رهائی از تهی دستی چنار

آفتاب و آسمانت خواندمی گر دیدمی

آفتابی بیزوال و آسمانی با وقار

باد عمرت جاودان تا در پناه جاه تو

صاحب اینقصر سازد از خوشی زین صد هزار

صاحب اعظم غیاث ملک و دین دستور شرق

آنکه با بخت جوانش هست رأی پیر یار

و آنکه چون گیرد هوای دل غبار آرزو

هیچکس ننشاند الا ابر دستش آن غبار

حزم هشیارش چنان آئین مستی بر فکند

کز سر نرگس نخواهد شد برون هرگز خمار

سال هجرت چون قدم در ذال و نون و ها نهاد

وز مه شوال عشر اوسط آمد در شمار

بر در و دیوار این خرم سرا ابن یمین

زر نبودش تا فشاند کرد عقد در نثار

صاحبا این قصر عالی تا ابد پاینده باد

تا بعز و دولت و اقبال شاه کامکار

قرنها در مسند عزت بکام دوستان

بگذراند اندرین فرخنده کاخ زرنگار

شمارهٔ ٧۶ - قصیده

خرم صباح آنکه او ز اول که بگشاید نظر

بیند همایون طلعت کشور گشای بحر و بر

صاحبقران بیقرین شاه زمان ماه زمین

سلطان نظام ملک و دین فرخ رخ فرخنده فر

آنکو ز عدل بیکران کردست عالمرا چنان

کافتاده خلقی در گمان کآمد امام منتظر

بگشاد شرم رأی وی از پیکر خورشید خوی

آورد صیتش زیر پی از خاوران تا باختر

تا گشت دولت یار او رفت از جهان اغیار او

پیوسته باشد کار او ایصال خیر و دفع شر

افکند دور روزگار بدخواه او را در کنار

ناید چنین شایسته کار الا ز صنع دادگر

آئینه رخسار ماه از زنگ شد ز آنسان سیاه

بس کز دل اعداش آه بر آسمان دارد گذر

هر گاه کآن سلطان نشان از بهر کار دوستان

بر سر زند دست آنزمان بینی بیکجا بر و بحر

باشد قضای آسمان بر وفق رأی او چنان

کردن خلافش چون توان داند قضا خود این قدر

بابوی خلق او صبا گر بگذرد سوی خطا

آهو زرشکش نافه را پرخون کند بار دگر

چون تیغ کین پیدا کند گر حمله بر خارا کند

ماننده جوزا کند پیکر دو نیمش تا کمر

با رفعت جاهش فلک چون باسماک اندر سمک

زین غصه شد بی هیچ شک کار فلک زیر و زبر

از روی مهر آن بر خورد گر سوی گردون بنگرد

زنگ کلف بیرون برد رأیش ز مرآت قمر

گیرد سپاهش روز کین ز آنسان همه روی زمین

کاعدای او را بعد ازین جائی نماند جز سقر

با رأی او خورشید را چون ذره بینی در ضیا

با دست او وقت سخا دریا نماید چون شمر

تا رام کرد انعام را بگرفت خاص و عام را

کردند شاهان نام را از خاک پایش تاج سر

از خسروان نامجو چون مکرمت او راست خو

ابن یمین را کس جز او نرهاند از بوک و مگر

ایخسرو خسرو نشان کردی جهانرا آنچنان

کز آشتی باز آشیان گردد کبوتر مستقر

زین پیش میش اندر جهان از گرگ بودی بر کران

اکنون ز عدلت هر دوان یکچشمه سازند آبخور

خصمت که خون بادا دلش افتاد کار مشکلش

از دل نگردد زایلش سهم تو چون نقش از حجر

بر دستبوست یکنفس چون خاتم آنکو دسترس

یابد نگین وش زان سپس دایم بود با سیم و زر

طوطی طبع را دمن زان شد چنین شیرین سخن

کش هست دائم در دهن از شکر الطافش شکر

تا روز و شب را در جهان با هم نبیند کس قران

بادت یکایک این و آن از یکدگر فرخنده تر

شمارهٔ ٧٧ - قصیده

دوش رفتم از ره فکرت بر این نیلی حصار

دیدمش فیروزه گون صرحی زمرد زرنگار

منزل اول به پیشم چست پیکی باز جست

آنچنان کش بادگاه سیر بشکافد غبار

در دوم ایوان دبیری بود کافشاندی ز کلک

گوهر شهوار بر اوراق سیم از بحر قار

در سیم منزل نشسته حور منظر مطربی

در میان اهل عشرت ارغنونی بر کنار

در چهارم تخت دیدم خسروی فیروز بخت

پادشاهی کامران و شهریاری کامکار

در صف پنجم رسیدم پیش ترکی آنچنانک

ز آب دریا آتش تیغش بر آوردی شرار

در ششم مسند چه دیدم قاضی نیک اختری

قد او شاخی که هستش بخت و دولت بیخ و بار

چون بهفتم پایه بر رفتم به پیش آمد مرا

پیر دهقانی باصل از حد هندو زنگبار

چون شدم در خانقاه هشتم آنجا یافتم

صوفیان با صفا و سالکان با وقار

با خرد گفتم که دانی این جماعت کیستند

گفت دانم مستفید از آن مفید روزگار

شیخ عالم قطب ملت کآسمان فضل را

محور رأی منیر او بود دائم مدار

قطب دین یحیی که علمش مردگان جهل را

همچو مه کز مهر باشد نور رأیش مستعار

و آنکه او باشد فذلک جمع آن اصحاب را

کز هوای حق بپردازند با دار القرار

بلبل طبعش چو در گلزار دانش دم زند

در دل روح القدس افتد ز ذوقش خار خار

تیغ بران زبانش چون گهر پیدا کند

ناطقه فریاد بر دارد که یا رب زینهار

تیغ گوهر بارش ار بر سطح دریا خط کشد

در صدف گردد ز خجلت آب در شاهوار

آسمان چون کرد قدرش را تصور در ازل

تا ابد باشد ز بس حیرت که دارد در دوار

ز آه سرد اندر دل خصمش بامید بهی

قطره های خون افسرد است دایم چون انار

ز آنکه میباید مساس پای گردونسای او

میرسد بر آسمان خاک زمین را افتخار

از سم یکران او نعلی فتادش آسمان

زو کند بهر شرف چون از مه نو گوشوار

گر نسیم لطف او بر عرصه بستان وزد

با کف خالی نخیزد از چمن دیگر چنار

از مسام ابرهم ناید بجز آب حیا

بسکه میگردد ز بحر دست رادش شرمسار

اقتباس ماه اگر باشد ز مهر رأی او

تا قیامت گردد ایمن از محاق و از شرار

چون نهد بر پایه منبر ز بهر وعظ پای

آنکه چون کروبیان دارد بعصمت اشتهار

باز ماند صوفیان خانقاه قدس را

گوش بهر استماع و چشم بهر انتظار

ربع مسکون فی المثل گر مجلس وعظش بود

چون اجیبوا داعی الله دردمند اندر دیار

طول و عرضش با همه وسعت ز انبوهی خلق

آنچنان گردد که در وی باد را نبود گذار

مجلسی را کو بر افرازد ز بهر صالحان

رحمت یزدان بود بر اهل آن مجلس نثار

نور پاکست از صفای دل ز بهر آن بود

راز پنهان فلک در پیش رأیش آشکار

خاک پایش نه فلک را بر سر افسر از چه شد

ز آنکه بگشادست هفت اعضا به بند پنج و چار

نفس نامی گر ز بیداریش یابد آگهی

پرورد از بهر دفع خواب کودک کوکنار

خرقه نیلی که یابد فخر میمون کتف او

آیدش از حله های سبز اهل خلد عار

حاسدانش را هوس باشد که همچون او شوند

لیک مشکل مهره گردد قطره های زهر مار

ایکه اندر کارگاه کن فکان گشتست راست

برد اخلاص ترا از زهد و تقوی پود و تار

در جنابت نفثه المصدور خواهم عرضه داشت

از ره چاکر نوازی گوش سوی بنده دار

آسمان زان سان که با اهل هنر آئین اوست

دیده و دانسته ئی با من دگرگون کرد کار

چون همیدیدم ازین بس بر محک امتحانش

نقد اصحاب سخن خواهد نمودن کم عیار

جز توجه سوی دار الامن یعنی حضرتت

می ندیدم هیچ راهی از یمین و از یسار

از حوادث میگریزم در پناهت بهر آنک

عقل را دستور بینم در حدیث الفرار

عروه وثقی که ذیل کسوت طاعات تست

و اعتصام عاصیان و مذنبان روز شمار

چون بچنگ آورده ام از دست مگذارم دگر

تا بخواهی عذر عصیانم بنزد کردگار

از تو استمداد همت میکنم از غیر نی

ز آنکه لطف گل نجوید هوشیار از نوک خار

مفلسم از نقد طاعت یکنظر کن سوی من

تا بیمن همتت ابن یمین یابد یسار

تا بود ابر بهار و تا وزد باد خزان

درفشان بر مرغزار و زرفشان بر شاخسار

باد چون باد خزان زر پاش دست دوستت

باد چشم دشمنت در بار چون ابر بهار

شمارهٔ ٧٨ - وله ایضاً در مدح و تهنیت قدوم پادشاه

دوش وقت صبحدم آمد نسیمی مشکبار

مژده جانپرورم داد از قدوم شهریار

گفت کآمد رایت منصور شاه شرق و غرب

بخت و دولت بر یمین و فتح و نصرت بر یسار

شاه شاهان جهان کو را توان گفتن بحق

آفتاب ملک و ملت سایه پروردگار

چون رسانید این بشارت باد صبح آنگاه گفت

خیز کآمد قبله حاجات حاجت عرضه دار

گفتمش ابن یمین را چون بوجه یک شبه

گر چه طبعی در فشان دارد نمیبینم یسار

چون رود دست تهی جائیکه شاهان جهان

جان بجای زر کنند از بهر فخر آنجا نثار

گفت کز دریای موج آمیز طبع درفشان

رو بغواصی فکرت گوهر موزون برآر

پس بتأیید سعادت پیش رو بی دهشتی

بر جنابش گوهر افشانی کن اندر روز بار

خسروا بنگر که چاکر چون بآئین میکند

در مدیحت مجلس آرائی بدر شاهوار

ایفلک قدری که رایت را زروی اقتدار

شد مسلم سروری اندر جهان خورشید وار

ماه نو با نعل یکران تو ماند زین شرف

آسمان بهر تفاخر سازد از وی گوشوار

تا بزیر سایه رأیت درآمد آفتاب

در جهانگیری بشرق و غرب دارد اشتهار

برق تیغ آبدارت روز کین مانند باد

میفروزد آتش اندر جان خصم خاکسار

لاله و بید از پی قتل عدوت از راغ و باغ

با سنان آتشین آیند و تیغ آبدار

گر سپاهت بگذرد بر هفت دریا روز عرض

هشت گردد آسمان از بس که بر خیزد غبار

رسم مستی حزم هشیارت بر افکند آنچنانک

تا ابد نرگس نخواهد رست از رنج خمار

گر نسیم صبح را با نفحه اخلاق تو

اتفاق افتد بسوی بیشه شیران گذار

عقل را ناید شگفت ارزانکه مشک افشان شود

کام شیر شرزه همچون ناف آهوی تتار

غصه ها دارد ز دریای کفت ورنه چراست

ابر نیسان با دل سوزان و چشم اشکبار

کو ببین در روز هیجا تیغ بران در کفت

هر که در دست علی خواهد که بیند ذوالفقار

گر نسیم لطف او بر مار زهر افشان وزد

مهره گردد از طریق خاصیت دندان مار

ور سموم قهر او بر سطح دریا بگذرد

زو جهد بیرون کواکب همچو از آتش شرار

بهر افزونی رتبت گرچه خود را دشمنت

در صف آرد لیک همچون صفر باشد در شمار

خسرو گر جاودان گویم صفات ذات تو

ذره ئی و قطره ئی دان از جبال و از بحار

مدح تو غایت ندارد لیکن از بیم ملال

بعد ازین خواهم ثنا را بر دعا کرد اختصار

تا بهار و مهرگان از عدل شاه اختران

راستی پیدا شود در پله لیل و نهار

در صفا و خرمی بادا برین آئین که هست

لیک تو همچون نهار و مهرگانت چون بهار

شمارهٔ ٧٩ - وله ایضاً قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری

دوش بی هیچ خبر کوکبه باد سحر

بر در حجره من کرد بصدلطف گذر

حلقه بر در زد و چون باز گشادند درش

اندر آمد ز در و غم ز دلم رفت بدر

دم بر افتاده و سر تا قدمش گرد آلود

مست و بیچاره ز سختی ره و رنج سفر

چون بر آسود زمانی پس از آنش گفتم

خیر مقدم ز کجا پرسمت ای باد سحر

لطف کردی بچنین وقت که بازم جستی

هان بگو تا زکجا میرسی و چیست خبر

گفت من پیشروام میرسد اینک ز پیم

رایت نقش طرازش همه با فتح و ظفر

رایت شاه جهان داور و دارای زمین

آنکه شد کشور اعداش همه زیر و زبر

تاج شاهان جهان آنکه ز پا و سر اوست

زینت تخت شهنشاهی و زیب افسر

آفتاب فلک جود و کرم خواجه علی

آن بحشمت چو سلیمان چو محمد بسیر

آنکه غیر از لب و از دیده نماند و نگذاشت

ترکتاز سپه قهر وی از خشگ و ز تر

و آن سخی طبع که با بخشش او هیچ بود

هر تر و خشگ که حاصل شود از بحر و ز بر

من نگویم که کفش ابر بهارست بجود

هیچکس بحر خضم گفت که ماند بشمر

نچکد ز ابر بهاری بجز از قطره آب

میفشاند کف او وقت سخا بدره زر

با دم خلق وی ار باد سوی چین گذرد

کند آهو ز حسد نافه پر از خون جگر

ور بکین تیغ زند مهر صفت بر سر کوه

چون دو پیکر بدو نیمه کندش تا بکمر

سرو را خیر تو گر مانع و دافع نبود

از بشر یاد نیارد ملک الا که بشر

با ستیزه گری خاصیت ار حکم کنی

کهربا تا بقیامت کند از کاه حذر

ور بداغ تو نشان دار شود ران گوزن

نبود تا ابد از شیر نرش بیم ضرر

ور بدریا رسد از آتش قهرت شرری

همچو سیماب شود در صدف از تاب گهر

ور بشیرین سخنی نامیه را نام بری

هر نباتی که بروید بودش طعم شکر

اندرون پر شود از تیر تنش همچو دوات

هر که ننهد چو قلم بر خط فرمان تو سر

در شب تیره شود روشنی روز پدید

گر شعاعی فتد از رای تو بر روی قمر

شود از تیر جگر دوز تو مانند زره

تن خصم ار چه کند ز آهن و پولاد گذر

کار امسال برونق ز تو هم پار شدست

ز آنکه مکتوب قضا رأی تو کردست زبر

خسروا ابن یمین کز همه عالم نگزید

همچو اقبال بجز درگه تو جای دگر

گر چه کردش فلک بد کنش امروز چنانک

که امید همه نیکیش ببو کست و مگر

با چو تو دادگری چون ستم دهر کشد

آنکه عیبش نبود غیر هنر هیچ دگر

آفتابی بهنر سایه فکن بر سر او

کز هنرمند رسد تربیت اهل هنر

تا بود از مه و خور روشنی روی زمین

روشن از رأی تو بادا بفلک بر مه و خور

سعد اکبر ز شرف جز بمحبت مکناد

تا قیامت بسوی طالع میمونت نظر

شمارهٔ ٨٠ - وله ایضاً

دوش بادی مشک‌بو آمد به هنگام سحر

گفتم ای خرم نسیم از خلد می‌آیی مگر

کز عبیر تست عطر مجلس اصحاب دل

وز غبار تست نور چشم ارباب نظر

گفت نی کز خلد زینسان خوش نفس نآید نسیم

بر جناب سرور گردنکشان کردم گذر

صفدر مازندران افراسیاب گرد گیر

آن بمردی در جهان چون رستم دستان سمر

خیر مقدم گفتمش چون از جنابت میرسید

ای بتو شوقم چو الطاف تو بیش از حد و مر

نامه نامی از آنعالیجناب آورده بود

روح را معنی آن در خور چو طوطی را شکر

نامه بود از راه معنی چون بدو در بنگری

هست در جی پر لطایف هست در جی پر درر

چون بقعر بحر آن در غوص کردم بارها

یافتم در کسوت وعظ اندر و چندین گهر

مشتمل بر قسر و قهر اهل طغیان دیدمش

صورت و معنیش را چون ضبط کردم سر بسر

حق همیداند که تا من روی دوران دیده ام

نامدست از من بجز دین پروری کاردگر

من نیم در بند آسایش تو هم دانسته ئی

کز برای نصرت دین بسته ام دائم کمر

نصرت اسلام و قهر کفر از آنسان کرده ام

کافرین گوید اگر بیند امام منتظر

صلح در بسته ام بگشاده ام در جنگ را

ز آنک از کافر نیاید هیچ صلحی معتبر

اعتماد جمله بر توفیق یزدانست و بس

ز آنکه توفیق است سوی فتح و نصرت راهبر

از مدد و از عدد بسیار ناید هیچ کار

گر معاون می نگردد کردگار دادگر

بس که گردد لشکر بسیار از اندک منهزم

در صف هیجا چو بخشد ایزد قادر ظفر

شمارهٔ ٨١ - قصیده در مدح

زهی حیران ز قد و خط و دندان و لب دلبر

بباغ و راغ سرو و گل ببحر و کان در و گوهر

شود خادم لب و دندان و روی و موی آن مه را

گهی یاقوت و گه گوهر گهی کافور و گه عنبر

نباشد چون بر و بالا و موی و روی او هرگز

بر نسرین قد طوبی شب مظلم مه انور

مدام از ساعد و انگشت و گوش و گردنش باشد

فروغ یاره و خاتم بهاء حلقه و زیور

کند یاقوت و در و دود و اخگر در جهان پیدا

لبش یاقوت و در دندان خطش دود و رخش اخگر

لب و دندان معشوق و سرشک و چهره عاشق

یکی لعل و دگر گوهر سیم سیماب و چارم زر

از آنزلف و لب نوشین وز آن رخسار و چشم خوش

بنفشه تیره می در خوی سمن حیران خجل عنبر

ز عکس چشم و دندان و رخ و میگون لبش خیزد

زبر و بحر جزع و در زخار و نی گل و شکر

دهد رخسار و چشم و قامت و میگون لب جانان

نشان از جنت واز حور و از طوبی و از کوثر

ز موی و روی و بالا و بر او گر نشان خواهی

سمن مویست و سنبل روی و سرو آسا و نسرین بر

تو گوئی طوطی و کبک و همایست او و طاووس است

شکر گفتار و خوش رفتار فرخ فال و خوش منظر

بنا گوش و سر زلفش رخ خوب و خط سبزش

بصورت شمع و پروانه بمعنی آب و نیلوفر

بسان لفظ و معنی و دوات و کلک دستورست

لبش شیرین رخش روشن خطش مشکین میان لاغر

نظام الدین که قدر و ذات و کلک و تیغ او باشد

فلک رتبت ملک سیرت قدر قدرت قضا پیکر

سلیمان وار و احمد سان و موسی شکل و عیسی دم

خدیور خلق و نیکو خلق و کافی کف و جان پرور

ز حزم و عزم او بینم ز لطف و عنف او یابم

نشان از خاک و از آب و اثر از باد و از آذر

بسان ابرو خورشید و بشکل رعد و گردونست

گهر بخش و جهانگیر و بلند آوازه و سرور

بصدق و عدل آن سرور بعلم و حلم آن رهبر

نه بوبکر و عمر بوده است و نه عثمان بجز حیدر

نیاید کار حلم و خشم و لطف وصیت او هرگز

نه از خاک و نه از آتش نه از آب و نه از صرصر

ز گنجشک وز کبک و پشه و از مور با عدلش

بترسد باشه و شاهین گریزد پیل و شیر نر

ز شرم لطف و عنف و فهم و رأیش تیره رخ گردد

گهی ناهید و گاهی تیر و گه بهرام و گاهی خور

مدام اندر دل و طبع و دماغ و دست او باشد

وفا ثابت کرم بیحد خرد راسخ سخا بی مر

ز بهر دست و پای و گوش و فرق دولتش زیبد

مه نویاره گردون تخت و پروین قرص و مه افسر

سزد گر زهر و خون و آب و شاخ آهو از طبعش

شود تریاق و گردد مشک و بندد در و آرد بر

زمین و ذره و صحرا و دریا را اگر خواهد

از آن هر دو سپهر و مهر سازد زین دو بحر و بر

ز عکس تیغ و خون خصم و گر دو حمله در رزمش

هوا نیلی زمین گلگون کواکب کور و گردون کر

اگر رمح و سپر خواهد و گر خیل و حشم جوید

بیابد از شهاب و ماه و از گردون و از اختر

ز بید و لاله و از غنچه و نی چشم خصمش را

بروید تیغ و پیکان و بر آید نیزه و خنجر

بفرمان و بتمکین و بقدر و خوی خوش باشد

قضا فرمان قدر مکنت فلک رفعت ملک مخبر

وجود پاک و قدرش را دماغ صاف و طبعش را

ملک داعی فلک چاکر خرد هادی کرم رهبر

جهاندارا ببزم و رزم و داد و مملکت گیری

توئی چون رستم و حاتم چو نوشروان و اسکندر

ترا در کار مهر و کین و در تزیین ملک و دین

خرد باعث کرم نافع سعادت یار و حق یاور

ترا ابن یمین دائم بنطق و عقل و چشم و دل

دعا گوی و رضا جوی و هنر بین و وفا گستر

ز برجیس و ز تیرو زهره و بهرام تا باشد

فلک قاضی ملک منشی و بزم آرای و رزم آور

ز هند و ترک و چین و روم بادت بنده بیش از حد

همه چون رای و چون خاقان و چون فغفور و چون قیصر

شمارهٔ ٨٢ - قصیده گوهر

زهی عقیق تو افشانده بر روان گوهر

ز شرم روی تو آبیست ناروان گوهر

گهر فشانی لعلت چو آیدم در چشم

فتد ز چشم من زار ناتوان گوهر

سرشگ بر مژه من ز عکس دندانت

چنان نشست که بر پیکر سنان گوهر

چو لب بخنده گشائی ز در دندانت

نشست در صدف جان عاشقان گوهر

بیا تفرج این جزع در فشانم کن

کزو شدست پراکنده در جهان گوهر

سخن مگوی که تا هر نفس در آویزد

ز رشک لفظ تو خود را ز ریسمان گوهر

تو بوسه ئی نفروشی بمن بنقد روان

ببر ز جزع من اینک برایگان گوهر

ز عکس رسته دندان تو عجب نبود

گرم چو مغز بروید در استخوان گوهر

هوای لعل تو کردم فلک بطنزم گفت

که رایگان نتوان یافت ایفلان گوهر

ترا که در همه عالم وجوه یکشبه نیست

کجا رسد بچنان مفلسی چنان گوهر

بگفتم آن گهر و صد چنان بدست آرم

چو یابم از گهر شاه کامران گوهر

علاء دولت و ملت که فیض بخشش او

درون قلعه خارا بود نهان گوهر

اگر چه کان زره طبع سخت ممسک بود

چو دید همتش آورد با میان گوهر

هنر پناه شها کلک تو بغواصی

ز بحر چون شبه آورد بر کران گوهر

نیام خود ز دل دشمنش کند تیغش

بلی بسنگ درون میکند مکان گوهر

اگر پناه بدریا و گر بکوه برد

نیابد از کف در پاش تو امان گوهر

ز بیم تیغ تو گر بر فراز کوه کشی

چو کهربا شود اندر صمیم کان گوهر

ز طیب خلق تو گوئی که غنچه زد نفسی

که کرد ابر بهاریش در دهان گوهر

دهان ابن یمین زان گهر نمای شدست

که هست مدح تو بر خنجر زبان گوهر

همیشه تا دهد اندر جهان ز خامه و تیغ

که آگهی خط چون در گهی نشان گوهر

شمارهٔ ٨٣ - وله ایضاً

زهی خجسته شبی کز درم نسیم سحر

بفرخی و سعادت بمن رسید خبر

که تاج دولت و دین سرور زمان و زمین

که بر زمین و زمان باد تا ابد سرور

خدایگان جهان آنکه با جلالت و قدر

نزاد مثل وی از مادر زمانه پسر

ستوده تاجوری خسروی شهنشاهی

که زیب و زینت گاهست و زیور افسر

بیمن طالع فیروز و فال سعد رسید

بمستقر سعادت قرین فتح و ظفر

ز فر مقدم میمونش گشت دار الملک

چو روضه ئی که بود چشمه ساراوکوثر

چو حال رجعت و کیفیت قدوم بگفت

بشارت دگرم داد باد جان پرور

چه گفت گفت که دارای ملک و داور دین

که دین و ملک بدو فرخ اندو نیک اختر

محیط مرکز جاه و جلال خواجه علی

که چون علی ابوطالب است نام آور

جهان جود که با طبعش آشنائی یافت

کرم چنانکه بود امتزاج شیر و شکر

بیافت از کرم کردگار عزوجل

هزارگونه فتوح اندرین ستوده سفر

ز هر چه داد خدایش ستوده تر آنست

که با هزار شکوه و جلال و زینت و فر

خجسته مسند بلقیس عهد را افتاد

بتختگاه سلیمان روزگار گذر

گذر مگوی که خورشید برج عصمت را

فلک بسایه ماه دو هفته داد مقر

چو یافت ابن یمین آگهی ز صورت حال

بر آن مبشر میمون بجای نقره و زر

ز بحر خاطر خویش آنچنان کزو آید

نثار کرد چو ابر بهار در و گهر

بقرنها نه همانا که اتفاق افتد

بدین سعادت و بهجت طراز شمس و قمر

بلطف خویش خدا تا ابد جدا مکناد

مر این دو اختر فرخنده راز یکدیگر

بحسن عشرت و بزم و نشاطشان همه وقت

زمانه باد ندیم وز زهره خنیاگر

هر آنچه خاطر ایشان ملول باشد از آن

چو حلقه باد ز خلوتسرایشان بر در

شمارهٔ ٨۴ - قصیده در مدح معزالدین حسین کرت

شکر این دولت که یارد گفت ز اهل روزگار

کز کمینه بنده یاد آورد شاه کامکار

شهریار ملک پرور پادشاه دین پناه

آنکه دین و ملک را باشد بذاتش افتخار

و آنکه با دست گهر بارش نبینی در جهان

هیچ دستی بی زر و بی سیم جز دست چنار

و آنکه در عالم نیابی با نسیم خلق او

هیچ تن بیمار الا نرگس آن هم از خمار

خسرو گیتی ستان سلطان معز الدین که اوست

از سلاطین هنر پرور جهانرا یادگار

کرد اشارت تا بغواصی فکر ابن یمین

از میان بحر خاطر گوهر آرد بر کنار

پس بدست موصل اخلاص گرداند روان

تا کند بر حضرت گردون جناب او نثار

در جنابی کز افاضل باشد ادنی آنچنانک

منشی گردونش زیبد گاه انشا پیشکار

گر چه گستاخی بود کردن دلیری در سخن

لیکن ار یابم مددکاری ز لطف شهریار

بر جناب فرخش پاشم ز بحر طبع خویش

امتثال حکم او را سلک در شاهوار

بر سر گلزار مدحش در خزان عمر خویش

گوهر افشانی کنم مانند ابر نوبهار

شهریارا آستان تست کهف اهل فضل

گر چه من چاکر ندارم نزد ایشان اعتبار

لیک نقدی میزنم از دار ضرب فکر خویش

بر محک امتحان تا چون همی آرد عیار

از طریق بندگی مدحی مرتب کرده ام

عرضه دارم خاطر عاطر بسوی بنده دار

ایجنابت قبله اقبال اهل روزگار

کرد ایزد بهر شاهی از جهانت اختیار

آب کوثر باشد از دریای لطفت قطره ئی

و آتش دوزخ بود از تاب قهرت یک شرار

چون مناسب یافتم در مدح شاه آورده ام

هم ز شعر خویشتن بیتی در اینجا مستعار

گر نسیم لطف تو بر مار زهر افشان وزد

مهره گردد از طریق خاصیت دندان مار

ور سموم قهر تو بر سطح دریا بگذرد

ز آب دریا تا قیامت آتشین خیزد غبار

ابر نیسان غرقه آب حیا باشد مدام

بس که میگردد ز بحر دست رادت شرمسار

خسروا ابن یمین در حضرت کیوان محل

بر بساط انبساطت شد ز شوخی پی سپار

مجرمانرا از سلاطین چون امید عفو هست

جرم گستاخی بلطف از بنده خود در گذار

وز کرم اکنون که از هشتاد عمرم در گذشت

عذر بپذیر ار فرومانم گه انشا زکار

وانگهی کز بندگان خود برای تربیت

آوری یاد از عداد بندگانم می شمار

باعثم بر شاعری جز فخر اطرای تو نیست

ورنه دارد همتم از زیور اشعار عار

تا ملامت ره نیابد سوی رأی انورت

زین سپس خواهم گرفتن پیش راه اختصار

ختم خواهم بر دعا کرد این ثنا کز یمن اوست

چاکرت ابن یمین از در موزون با یسار

تا ز تاج و دار گیرد کار ملک و دین نظام

وز پی هریک کند تعیین شخصی کردگار

باد و باشد دوستان و دشمنان حضرتت

جمع اول تاجدار و قوم آخر تاج دار

شمارهٔ ٨۵ - قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری

عید آمد ای نگار بده جام خوشگوار

کز جام خوشگوار شود کار چون نگار

بگذشت ماه روزه غنیمت شمار عید

زیرا که هست نوبت این نیز برگذار

برخیز و عزم میکده کن ز آنکه بعد ازین

نبود هوای صومعه با طبع سازگار

گر زر نداری آنک بدان آب رز خری

سهلست خیز جامه ببر جام می بیار

نی نی نعوذ بالله ازین کار فارغم

ساغر مده بدست من ای ترک میگسار

تشبیب این قصیده بآئین شاعران

کردم بمی و گرنه گواهست کردگار

کین بنده مدتیست کزین جرم تایبست

از راه اختیار نه از روی اضطرار

خاصه کنون که امر شهنشاه عهد شد

با نهی کردگار درین کار دستیار

شاه جهان که عالم کون و فساد را

آمد بیمن معدلتش باصلاح کار

جان و جهان فضل و کرم تاج ملک و دین

آن همچو تاج سرور شاهان روزگار

تضمین کنم ز گفته استاد انوری

یک بیت آبدارتر از در شاهوار

نی از برای آنکه مرا نیست دسترس

بر مثل آن و بهتر از آن هم هزار بار

اما چو عادتیست که تضمین همی کنند

اشعار یکدگر شعرای سخن گذار

من نیز استعارت بیتی همیکنم

کان هست حسب حال در اطرای شهریار

ای کاینات را بوجود تو افتخار

ای بیش از آفرینش و کم زآفریدگار

همچون بنان و کلک تو دربار و درفشان

باد خزان ندید کس و ابر نوبهار

آن هم بسعی دست تو باشد که روزم رزم

بر فرق خصم تیغ تو گوهر کند نثار

جوشن شود بسان زره بر تن عدوت

از زخم تیر و نیزه تو گاه کارزار

زهر آبگون حسام تو چون باد وقت کین

آتش فروخت در جگر خصم خاکسار

گردد اسیر مخلب شهباز همتت

سیمرغ زر نگار فلک درگه شکار

باد سموم قهر تو گر بگذرد ببحر

خیزد چو موج زو شر رو چون دخان بخار

نسبت بشمس اگر ببری گاه انتساب

کی شمس را بود بجهانگیری اشتهار

چون خاک اگر چه پست بود حاسدت ولی

گردد بلند مرتبه چون بر شود بدار

از رنج حرص می نرهد حاسدت چو مور

تا شربتی بدو ندهد از لعاب مار

در کار خصم جاه تو چرخ ار شود جهود

با کتفش آفتاب شود پاره غبار

خود را عدوت اگر چه محلی نهد چو صفر

هرگز بهیچ روش نیارند در شمار

بیتی دگر چو آب زر از گفته کمال

چون بود بس مناسب من کردم اختیار

غرق بحار جود تواند عالمی چنانک

جز بنده ز آنمیانه نماندست بر کنار

کردیم با زبان کمال آنچه داشتیم

در دل نهان بحضرت عالیت آشکار

چون دست زرفشان توأم هست پایمرد

دانم که بعد ازین نکشم بار انتظار

با ضعف از آن شد ابن یمین کش یسار نیست

می گیرد از یسار یکی قوت هزار

تا در جهان ز روی طبیعت علی الدوام

گل جفت خار باشد و با مل بود خمار

بادا عدوت را بگه عشرت و نشاط

از مل خمار بهره و از گل نصیب خار

شمارهٔ ٨۶ - قصیده در مدح امیر تالش

فصل بهارست خیز ای صنم گلعذار

کوکبه گل رسید باده گلگون بیار

حیف نباشد که چون سوی چمن بگذری

نرگس رعنا بود مست و تو اندر خمار

غرقه بحر غمم زود ترک ساقیا

کشتی می کن روان تا کنم از وی گذار

پیکر نرگس نگر هست تو گوئی مگر

برکف سیمین یار ساغر زرین عیار

بر ورق لاله بین لطف سرشک سحاب

چون عرق مشکبوی بر رخ گلرنگ یار

در دهن غنچه شد تعبیه زعفران

بس که زند خنده بر گریه ابر بهار

از سر سرو سهی نافه ربودست باد

ز آن سبب اندر چمن میگذرد مشکبار

جنبش باد صبا گر همه زینسان بود

زود بر آید بهم رونق مشک تتار

تازه شود هر نفس جان ز نسیم صبا

خاصه که می بگذرد بر طرف جویبار

عکس فلک بر زمین گر نفتاد از چه یافت

روی زمین چون فلک کسوت گوهر نگار

خیز و چمن را ببین کز خوشی و دلکشی

راست تو گوئی که هست بزمگه شهریار

خسرو خسرو نشان تالش جمشید فر

مهر سپهر کرم سایه پروردگار

آنک شه اختران از پی کسب شرف

بست چو جوزا کمر بر در او بنده وار

و آنک چو نعل سم باره او شد هلال

بهر تفاخر فلک ساخت ازو گوشوار

لطف سواریش بین هست تو گوئی مگر

خسرو سیاره بر توسن گردون سوار

گر بود ابر بهار رشحه بحر کفش

پر گهر آید برون دست تهی چنار

ای دم جان ترا عیسی مریم غلام

وی دل پاک ترا روح قدس پیشکار

هر چه فلک دورها داشت نهان در ضمیر

منهی رأی تو کرد بر همه کس آشکار

ابر بهاری کجا چون کف رادت بود

هست کفت در فشان ابر بود اشکبار

هم ز کف راد تست آنکه بهنگام رزم

بر سر دشمن کند تیغ تو گوهر نثار

گر ز مسام سحاب آب حیا میچکد

نیست عجب ز آنکه هست از کرمت شرمسار

چون تو بری روز رزم دست بسوی عنان

کس نبود جز رکاب با تو دمی پایدار

هر که بآورد گه تیغ بدست تو دید

گفت که اینک علی در کف او ذوالفقار

سرعت عزم تو گر حمله برد بر زمین

بیش نبیند کسی همچو سپهرش قرار

دولت بیدار تو چون نهد آئین حزم

خواب ربائی شود خاصیت کوکنار

خاطرم از بهر فکر گوهر مدح تو جست

هر چه بدست آمدش بود همه شاهوار

ای همه آیات عدل آمده در شأن تو

در کنف معدلت ابن یمین را بدار

حیف بود راستی خاصه بدوران تو

با چو منی گر کند کژ نظری روزگار

تا بود این آبگون بار گه هفت پشت

خیمه جاه تو باد بر سر نیلی حصار

بهر نظام جهان از مدد لطف حق

باد فلک را مدام گرد مرادت مدار

شمارهٔ ٨٧ - ایضاً در تهنیت عید و مدح وجیه الدین مسعود

فرخنده باد مقدم عید خجسته فر

بر روزگار دولت دارای بحر و بر

فرمانده بسیط زمین سرور زمان

سلطان وجیه دولت و دین شاه دادگر

آن صفدر زمانه که در شأن رایتش

نازل شد از سپهر برین آیت ظفر

تاراج حادثات به بدخواه ملک او

نگذاشت غیر دیده و لب هیچ خشگ و تر

ای صد هزار بنده چو محمود بر درت

بسته ایاز وار بفرمانبری کمر

بهر نثار حضرت میمونت روز عید

ابن یمین اگر چه ندارد بدست زر

لیکن ز بحر خاطر در بار در ثنات

اینک نثار میکند از جان و دل گهر

تا حکم آب بر سر آتش بود روان

تا بر بساط خاک بود باد را گذر

از تیغ همچو آتش و آبت گه مصاف

بادا عدوی تو از خاک پست تر

شمارهٔ ٨٨ - قصیده فی التوحید و الزهد و نعت الرسول صلی الله علیه و سلم

موسم پیری رسید ایدل جوانی ترک گیر

ز آنکه نالایق بود کار جوان از مرد پیر

هر چه آن در تیرگی شام دستت میدهد

می نشاید کرد چون روشن شود صبح منیر

بگذر از کار جهان اکنون که داری اختیار

پیشتر کآن اضطرارت بگذراند ناگزیر

بیش چون بلبل هوای گلشن دنیا مکن

چون ترا بر سر سمن بشکفت و بر عارض زریر

پای مرغ جان ز دام زلف جانان برگشای

تا زند بر شاخسار سدره و طوبی صفیر

دل چه بندی اندرین فانی سرای مستعار

چون کس دیگر بود هر ساعت او را مستعیر

نقد عمر خویش را از غش عصیان پاک دار

ز آنکه ره داری به پیش و زادت اینست ایفقیر

ورنه بی برگ و نوا مانی تو در بازار حشر

قلب روی اندود داری وانگهی ناقد بصیر

گر چه ریزی از هوا بر خاک آبروی خویش

چون شرر بیرون جهی از آتش چرخ اثیر

ای دل از چاه ضلالت گر خلاصی بایدت

عروه وثقای شرع احمد مختار گیر

تاج بخش انبیا کاندر شب معراج قدس

بر گذشت از عرش و کرسی زد فراز آن سریر

آن سپهر شفقت و رحمت که مهرش تافتست

بر وضیع و بر شریف و بر صغیر و بر کبیر

و آنکه رغم دشمنانرا ساخت از سیمین سپر

یکدو قوس اندر خور سدره بانگشت چو تیر

کرد بر دعویش اظهار شهادت سوسمار

با عزیز و با ذلیل و با عظیم و با حقیر

سایه او کس ندیدی ز آنکه بودی نور پاک

سایه ظلمانی بود باشد محال از مستنیر

گوش او در خواب و بیداری و چشم از پیش و پس

بود بر سمع و بصر قادر بفرمان قدیر

تا نشاند آتش اشراک عالم سوز را

از پی اظهار معجز دست او شد آبگیر

یکزمان کز متکا مهر نبوت وا گرفت

چوب خشگ مسجد آمد از تأسف در نفیر

قطره ئی چند از مساس پای گردون سای او

کرد شیرین آب شور و تلخ را در قعر بیر

ز اطلس گردون ببالای رفیع قدر او

کسوتی میدوخت خیاط ازل آمد قصیر

در جهان ز اهل فصاحت چون کتابش سورتی

کس نیاورد ارچه بعضی بود بعضی را ظهیر

نسخ آیاتش بدین غیر او نا ممکن است

ز آنکه نی بهتر از آن باشد نه نیز آنرا نظیر

هر که سر برتابد از درگاه جنت رتبتش

ز آسمانش آید ندا سحقا لا صحاب السعیر

تا زبانم میسر اید نعت آن صاحب کمال

از اثیرم گر مروتر گشت در فکرت ضمیر

گر چه نعتش را چو آرد بر زبان ابن یمین

با زبانی پر زه افتد در کمان از غصه تیر

میشود در وصف او حیران بلکنت این زبان

گر همه منشی دیوان فلک باشد دبیر

ور درختان باشد او را کلک و دریاها مداد

ور پی انشا ز اوراق فلک سازد حریر

پس کند تحریر وصف ذات پاکش تا بحشر

در خیالم نیست کآرد در قلم عشر عشیر

یا رسول الله اگر چه مجرمم تائب شدم

دستگیری کن مرا در روز سر مستتیر

نیستم نومید اگر چه مسرفم زیرا که هست

آیه لا تقنطوا من رحمه الله دلپذیر

در طریق اهل عرفان نا امیدی شرط نیست

مصطفی گر چه نذیر آمد هم او آمد بشیر

شمارهٔ ٨٩ - ایضاً قصیده در مدح معز الدین حسین کرت

منت خدایرا که بتوفیق کردگار

نامی که جست یافت جهانگیر نامدار

نوئین عهد خسرو خسرو نشان حسین

آنکس که روزگار بدو دارد افتخار

هر آرزو که داشت نهان در میان دل

بخت جوان نهاد بشادیش در کنار

از یمن بخت و طالع سعد و نفاذ حکم

هر کام دل که خواست بدان گشت کامکار

ای آفتاب عالم و ای سایه خدای

بشنو حکایتی ز من زار دلفکار

دی بامداد چون شه سیاره بر فراخت

رایات نور از بر این نیلگون حصار

بودم نشسته با غم دل در فراق یار

ناگه در آمد از درم آن یار غمگسار

رخ چون گل شکفته و خندان چو غنچه لب

و اندر دلم از آن گل بیخار خار خار

جستم ز جای خویش که بودم شبانه مست

تا بشکنم ز جام می لعل او خمار

لب را گزید و گفت که خاموش وقت نیست

حالی بیار مژده که از لطف کردگار

بندی ببست خسرو خسرو نشان حسین

همچون بنای معدلت خویش استوار

بندی که نوبهار بر آبش ز بیم موج

کشتی نوح را نبود قوت گذار

بندی کزو گشاده شود کار عالمی

زین بستگی نگر چه گشایش گرفت کار

بندی که پیش حمله طوفان سیلها

بیند زمانه چون که جودیش پایدار

هر ماهیی که یابد ازین آب پرورش

نشگفت اگر دهد چو صدف در شاهوار

هر شاخ شوره گر بنشانند بر لبش

آرد چو نیشکر همه شیرینئی ببار

ور سبزه دمن بدمد از زمین او

سر بر فلک کشد چو سهی سرو جویبار

خندان لب زمانه ازین بند دلگشای

خاصه گهی که گریه کند ابر نوبهار

درست سنگریزه در او ز آنک بر سرش

پیوسته ابر دامن در می کند نثار

میگفتم از سکندر و بندش حکایتی

با عقل کار دیده مرا گفت زینهار

با خسرو زمانه و این بند محکمش

خاطر سوی سکندر و آن بند او مدار

ای خسروی که ابر بهاری زرشک تست

با سینه پر آتش و با چشم اشکبار

آب حیا همی چکدش دایم از مسام

از بس که از سخای تو گشتست شرمسار

همچون زبان مار شکافد سر عدو

تیغت که هست پیکر او چون زبان مار

بگذشت توسن تو بمیدان آسمان

نعلی فکند و زو مه نو گشت آشکار

نعل سم سمند تو گر نیست ماه نو

گردون چراش بهر شرف کرد گوشوار

ای آفتاب عاطفت از بیم عدل تو

فتنه چو سایه خانه نشین شد بهر دیار

اکنون که دور گنبد گردون بکام تست

یا رب که باد تا ابد این دور برقرار

دور مدام خواه چو گردون و خوش برآی

با دلبران مهوش و خوبان گلعذار

بی جام خوشگوار زمانی بسر مبر

ای جام عیش اهل هنر از تو خوشگوار

یکبار نیز سایه بر ابن یمین فکن

تا همچو آفتاب شود شمع روزگار

ابن یمین چو مادح خاک جناب تست

دائم ز گنج گوهر موزونت با یسار

هر کس که لاف گوهر منظوم میزند

گوهر شناستر ز توئی نیست گو بیار

تا در جهان ز هفت و چهار آگهی بود

در گرد این چهار بود هفت را مدار

ذات تو باد منبع احسان و خود توئی

مقصود از آفرینش این هفت و این چهار

شمارهٔ ٩٠ - وله ایضاً قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری

منت ایزد را که بخت نوجوان پیرانه سر

رهنمایم گشت سوی شهریار بحر و بر

سرور و سردار شرق و غرب تاج ملک و دین

داور و دارای گیتی خسرو جمشید فر

آنک می بینند خلقان جهان او را کنون

آنچه زین پس دید خواهند از امام منتظر

و آنکه روز کین بهیبت گر بگردون بنگرد

اختر از گردون جهد بیرون چو از آتش شرر

دست چون بهر کار عالمی بر سر زند

آن زمان بینی بیکجا جمع کشته بحر و بر

نا پسند آید مرا تشبیه دست او به ابر

هیچکس گوید که ماند بحر اخضر با شمر

گاه بخشش قطره آبست فیض ابر و بس

دست او وقت سخا هم زر فشاند هم گهر

هر که چون انگشتری بر دست رادش بوسه داد

چون نگینش غرقه بینی در میان سیم و زر

مادر ارکان سترون گر شود اکنون رواست

چون محالست اینکه زاید مثل او دیگر پسر

آسمانش را زمین دانی که کی بیند نظیر

آنزمان کآرد بچشم احول او را در نظر

شاهباز فتنه چون زاغ کمان شد گوشه گیر

چون عقاب تیر عدلش بر جهان گسترد پر

شد جهان از بیم او از راهزن خالی چنانک

نرگس ایمن میرود با طشت زر بر فرق سر

هر چه فرماید برد فرمان قضا از بهر آنک

کفر باشد نقض آن داند قضا خود این قدر

حاسدش در مدت عمر از سحر تا وقت شام

با دلی پر تیر و آهی سرد چون شام و سحر

دشمنش را بخت بد تجرید فرمود آنچنانک

کش نه بینم جز لب و جز دیده هیچ از خشک و تر

گر غبار خاک پایش سرمه کردی آسمان

می نگشتی ناخنه از ماه او را در بصر

ور ز دیوانش نبودی ماه را بر رخ جواز

کی توانستی که بودی گاه و بیگه در سفر

آفتاب اجرای نور از رأی او گر یافتی

می نگشتی چون گدایان روز تا شب در بدر

جز جناب او حوالتگه نمی بیند خرد

اهل عالم را ز بهر کسب خیر و دفع شر

خسرو سیارگان از بندگان رأی اوست

بنده وار از بهر آن می بندد از جوزا کمر

گر بمهمانی گردون سر در آرد قدر او

آرد از ماه و خورش قرصی دو حالی ما حضر

گر فرستادی بگردون رأی او یکذره را

از خسوف و از کسوف ایمن شدندی ماه و خور

گر دلش خواهد بیکدم رنگ بزداید زدود

صیقل رأی منیر او ز مرآت قمر

آفتاب از تاب رایش در تب و لرز اوفتد

در چنین رنجی شبا روزی بود بیخواب و خور

خاطرم چون فکرت معنی و لفظ او کند

در ضمیرم نقش نبدد صورت شمع و شکر

گر کسی گوید که در ذاتش هنر اینست و آن

عیب آنکس باشد این او هست سر تا پا هنر

شهریارا کامکارا گر اجازت میدهی

عرضه دارم در جنابت یک حدیث مختصر

دور دور تست آمد گاه آن کابن یمین

نگذراند عمر خود زین بیش در بوک و مگر

یا ز دیوان کرم اطلاق کن روزی من

یا نشانم ده جز این گر هست دیوانی دگر

آسمان حکم ترا بادا مسخر چون زمین

تا زمین باشد بزیر و آسمان باشد زبر

شمارهٔ ٩١ - وله

مرا چو یاد خراسان گذر کند بضمیر

ز خون دیده کنم همچو لاله برگ زریر

چنانم آتش دل بر فلک زبانه زند

که یک شرر بود از شعله هاش چرخ اثیر

اگر چه بیرخ احبابم وز چرخ نفور

وگرچه با غم اصحابم و هزار نفیر

ولی شراب و ربابم مرتبست مدام

شراب خون دلست و رباب ناله زیر

مرا که یکنفس از دوستان نبود شکیب

مرا که بیرخ جانان دمی نبود گزیر

بصورتی فلک افکند دور ازیشانم

که عقل خیره بماند در آن گه تصویر

بصد حیل طلب وصل دوستان کردم

ولی بحیله دگرگون نمیشود تقدیر

پیام ابن یمین ای نسیم باد صبا

بگوی بر سر بالین یاریک شبگیر

که گر حیات بماند بوصل با ز رسیم

ور از تو دور بمیریم عذر ما بپذیر

شمارهٔ ٩٢ - قصیده

نامد الحق اینچنین فیروز کآمد شهریار

رستم از مازندران وز هفت خوان اسفندیار

آتش قهرش چو خاک راه کرده پایمال

دشمنان باد پیما را به تیغ آبدار

اینچنین باشد بلی شاهی که باشد رایتش

بخت و نصرت بر یمین و فتح و دولت بر یسار

قهرمان دین و دولت شهریار شرق و غرب

آفتاب ملک و ملت سایه پروردگار

خسرو گیتی ستان سلطان نظام ملک و دین

آنکه دین و ملک را باشد بذاتش افتخار

و آنکه زر مغربی از آفتاب رأی او

گر نگیرد گو نه آید بر محکها کم عیار

و آنکه مهر و کین او یارند کرد از خاصیت

دوستانرا تاجدار و دشمنانرا تاج دار

روز رزم ار شیر بیند تیغ آتشبار او

ناخن از بیمش کند در پنجه پنهان گربه وار

همچو شاه اختران بگرفت عالم را چنانک

همچو شاه اختران آمد بخود خنجر گذار

روزگار پیر ازین پس خواهد آسودن ز خود

ز آنکه با بخت جوان او حوالت کرد کار

شاد باش ای شهریار تاجبخش تخت گیر

کاولین فتحست این ز آنها که داری در شمار

چشم حاسد دور باد از روزگار دولتت

کین چنین دولت نبیند تا قیامت روزگار

دولت بوسیدن میمون رکابت را بسی

بر سر راه امید ابن یمین کرد انتظار

چون رسید آنوقت کان دولت بیابد خود نبود

از پریشانی طالع بر مرادش اقتدار

عرضه دارم کز چنان دولت چرا محروم ماند

ز آنکه خود لنگست و اسبی هم ندارد راهوار

تا ز ماه نو بود بر سبز خنگ چرخ زین

تا شتروش روزهای هفته باشد بر قطار

سبز خنگ چرخ بادت زیر زین دوستان

دشمنانت را چو اشتر کرده در بینی مهار

شمارهٔ ٩٣ - قصیده در مدح طغایتمورخان

هر چند مدتی شدم از روی اضطرار

دور از جناب حضرت میمون شهریار

شاه جهان پناه که بر تخت خسروی

یک تا جور ندید چو او چشم روزگار

شاه جهان طغایتمور خان که ملک را

آورده ز ابر معدلت آبی بروی کار

اما امید هست که بار دگر کشم

در دیده خاک درگه عالیش سرمه وار

من بنده را امید بدین گونه دولتی

دانی که از کجاست پس از فضل کردگار

ز آنجا که رأی سرور گردنکشان عهد

کرد التفات سوی من زار دلفکار

آن سروریکه مملکت شاه را بدو

لابل که ملک جمله جهانراست افتخار

پشت و پناه ملت و دارای مملکت

سر دفتر نتایج این هفت و آن چهار

والا نظام ملت و دین آنکه در جهان

تا گرد این مدر بود افلاک را مدار

ممکن نباشد آنکه چو او هیچ صفدری

پیش سپاه شاه کند رایت آشکار

من بنده را بدر گه عالی خویش خواند

با لطف بی نهایت و با بر بی شمار

تا در رکاب موکب کشور گشای او

بوسم جناب حضرت سلطان کامکار

سلطان تاج بخش و شهنشاه تخت گیر

کزوی گرفت افسر و اورنگ اشتهار

ای شاه کامیاب توئی آنکه یافتی

هر آرزو که خواست دلت ز آفریدگار

اینک سعادتی که ندارد نهایتی

کامروز بندگی ترا کرد اختیار

آن شهسوار عرصه مردی که در نبرد

بر اسب پیلتن چو شود روز کین سوار

رمحش سواد دیده رباید ز چشم مور

تیغش سر عدوت کند چون زبان مار

اخلاص من نهفته همانا نمانده است

بر رأی دوست پرور شاه عدو شکار

زین مخلصی بدست نیاید بقرنها

کو ملک را بتیغ کند کار چون نگار

ای آفتاب عالم ازو سایه بر مگیر

کز تیغ او برآید از اعدای تو دمار

و آنگه نظر بابن یمین کن که تا شود

قلبش ز کیمیای تو همچون زر عیار

تا اهل عقل را بود اجماع و اتفاق

کاندر فصول سال خزان آید و بهار

بادا بهار دولت خصم تو چون خزان

بادا خزان عیش تو خرمتر از بهار

شمارهٔ ٩۴ - مطلع ثانی

دولت بود مساعد و اقبال و بخت یار

آنرا که کرد بندگی شاه اختیار

آن شاه داد بخش که دوران دولتش

آرد بمهرگان ستم عهد نو بهار

سلطان شرق و غرب شهنشاه بحر و بر

خورشید ملک سایه الطاف کردگار

شاه جهان طغایتمور خان که آفتاب

دایم بزیر سایه چترش کند مدار

رأیش فکند در دل خورشید آتشی

کانرا ز ثابتات فروزنده شد شرار

بر اسب پیلتن خرد او را چو دید گفت

بر شیر آسمان شه سیاره شد سوار

در عرض اگر بلجه دریا گذر کنند

خیل و سپاه او که برونند از شمار

گردد شمار چرخ فلک یکعدد فزون

از روی آب بس که رود بر هوا غبار

از رأی پیرو قوت بخت جوان شدست

تا حد قیروانش مسخر ز قندهار

شهباز همتش چو بپرواز برشود

سیمرغ زرنگار فلک را کند شکار

میپرورد بمهر دل اندر صمیم کان

گردون ز بهر بخشش عامش زر عیار

در روزگار معدلت او گوزن و میش

با شیر گشته همبر و با گرگ همکنار

گر منجنیق قهر بگردون روان کند

گردد ز خاک پست تر این نیلگون حصار

شاها توئی که خسرو سیاره هر بگاه

بوسد جناب جاه تو از بهر افتخار

حزم تو رسم مستی از آن گونه برفکند

کز چشم دلبران نرود تا ابد خمار

در مصر هر دلی شده مانند زر عزیز

ز آنرو که زر بود بر تو همچو خاک خوار

گر ذره ئی ز رأی تو عکسی بر آسمان

اندازد آفتاب دگر گردد آشکار

باد ار فشاند از تف قهرت شراره ئی

بر آب بحر خیزد ازو دود چون بخار

جولان کنان بعرصه میدان آسمان

روزی فتاد باره قدر تو را گذار

نعلی فتاد از سم گردون نورد تو

زودش فلک ز بهر شرف کرد گوشوار

ای خسروی که بر درت از سروران عهد

صفها بود کشیده ز هر سو بروز بار

هر یک بصفدری و بگردی و پهلوی

از پور زال برده سبق روز کار زار

ز آنجمله سروران سر گردنکشان ملک

چون کرد شاه بنده نوازش بزرگوار

برباید از جلالت رتبت بفر شاه

از فرق آفتاب فلک تاج زرنگار

والا نظام دولت و ملت که در جهان

دارد چو آفتاب جهانگیر اشتهار

فرخنده طالعی که شهنشاه عهد راست

کو را چنین خجسته مطیع است و دوستدار

شاها نظام ملت و دین چون بجان کمر

در پای تخت فرخ تو بست بنده وار

گردونش دید پیش تو بر رسم تهنیت

گفت ای ستوده شاه ز شاهان روزگار

غیر از تو بنده ئی که بود شه نشان که داشت

چشم بد از تو دور وزان گرد نامدار

او را نواز و تربیت از وی مدار باز

تا مملکت بملک در افزایدت هزار

ختم ثنا کنم پس از این بر دعای خیر

نی بهر آنک بر سخنم نیست اقتدار

اما چو بنده ابن یمین نیک واقف است

بر نازکی طبع تو ای شاه کامکار

آن به که تا ملالت خاطر نباشدت

اطناب را بدل کند اکنون باقتصار

تا ز آب و خاک و آتش و با دست در جهان

ترکیب هر چه زیر فلک باشدش قرار

بادا قرار در کنف عدل رأفتت

هر چیز را که هست مرکب ازین چهار

شمارهٔ ٩۵ - وله ایضاً

روز نوروز و می اندر قدح و ما هشیار

راستی هست برینکار خرد را انکار

باز در بزم چمن نرگس سرمست نهاد

بر سر تبسی ء سیمین قدح زر عیار

بار دیگر بتماشا شه خوبان چمن

آمد از حجره خلوت بسوی صفه بار

از بر تخت زمرد چو سلاطین بنشست

بر سرش ابر هوادار گهر کرد نثار

باز بر عارض زیبای عروسان چمن

کرد مشاطه تقدیر ز صد گونه نگار

سبزه از قطره شبنم بگه صبح نمود

راست چون خنجر نوئین جهان گوهر دار

از سر سرو سهی نافه چو بگشاد صبا

شد سیه رو ز حسد نافه آهوی تتار

بسکه با طفل چمن باد صبا لطف نمود

بدعا گوئی او دست بر آورد چنار

در چنین موسم خرم ز درم باز آمد

از پی تهنیت آن سرو قد لاله عذار

آن پریوش که اگر پرده ز رخ بردارد

بقصور آورد اندر نظرش حور اقرار

گفتمش بوسه بیار از لب خود گفت بگیر

گفتمش باده بگیر از کف من گفت بیار

ز آن پس از بهر تماشا سوی گلزار شدیم

من و آنگل که مبیناد گلش زحمت خار

غنچه را یافتم از تیغ خور آغشته بخون

همچو پیکان امیر الامرا روز شکار

خسرو عهد و زمان داور دارای جهان

تالش آن وقت عطا ابر صفت گوهر بار

آنک در دور وی از غایت لطفی که در اوست

بجز از چنگ نیاید ز کسی ناله زار

بگه بزم چو جمشید بود جام بکف

بگه رزم چو خورشید بود تیغ گذار

نیم نعلی که بیفتد ز سم توسن او

سازد از بهر شرف ساعد گردونش سوار

نامد از کتم عدم خلق بصحرای وجود

تا نشد ضامن روزی کرمش در هر کار

ناید از محتسب عدل ویم هیچ شگفت

از میان نی اگر باز گشاید زنار

ای ترا مرتبه جائی که دبیر فلکی

بهمه عمر نیارد که بیارد بشمار

سالها موج بر آرد ز میان بحر وجود

چون تو یک گوهر شهوار نیفتد بکنار

ذات پاک تو درین عالم خاکی بمثل

هست مانند گهر از صدف و مهره مار

عاشق روی تو شد بخت جوان از پی آنک

نیست جز بر در عالی تو جائیش قرار

هر که سر از خط حکم تو ز خر طبعی تافت

بر سرش دست قضا کرد ز افسر افسار

چون کشیدی بگه کینه کمان در رخ خصم

پر شد از زه دهن ترک فلک چون سوفار

شد زمین شش طبق و هشت شد اجرام فلک

روز کین بسکه سپاه تو بر انگیخت غبار

خسروا ابن یمین چون دم مدح تو زند

دهد اقبال تو از گوهر موزونش یسار

گر چه سوسن شود اجزاء تنش جمله زبان

از هنرهات یکی گفته نیاید ز هزار

تا شود فصل بهار از مدد گریه ابر

گل خندان بطراوت چو رخ فرخ یار

باد خندان گل اقبال تو از آب حیات

باد گریان ز حسد خصم تو چون ابر بهار

شمارهٔ ٩۶ - قصیده

بر من در سعادت و دولت کشاد باز

گردون پس از مشقت و اندوه دیرباز

بگشاد دیده باز همای سعادتم

ز آندم که چشم بسته همی دیدمش چو باز

از سعی دور اختر و توفیق لطف حق

بخت رمیده روی سوی من نهاد باز

بستم بسوی قبله اقبال عالمی

احرام تا بصدق دلش آورم نماز

یعنی جناب داور و دارای ملک و دین

خورشید دادگستر و جمشید دلنواز

قطب ملوک قدوه شاهان روزگار

فرزانه شمس دولت و دین شاه سرفراز

مهدی نشان محمد حیدر توان که اوست

محمود عهد و بنده جهانیش چون ایاز

شاید که شهسوار سپهر آنکه روز کین

کاریلان ازو بود اندر جهان بساز

پای و رکاب و دست و عنان بوسدش از آنک

از دیر باز میکند این فرصت انتهاز

بر تارک عدو ز کفش گر ز گاو سار

کوپال بیژنست روان بر سر گراز

چون رام اوست توسن افلاک بعد ازین

اسب مراد بر شه سیاره گو بتاز

ایخسروی که گر نه ز انوار رأی تو

پروانه ضیا برد این شمع نا گداز

جرم وی از دو عقده رأس و ذنب مدام

همچون زبان شمع بود در دهان گاز

بخت جوان بس است که با رأی پیر او

پنهان نماند در صدف غیب هیچ راز

نشگفت اگر ز تیغ تو دشمن سپر فکند

چون روز کین بود اجل از وی در احتراز

رمح ترا اگر چه ز کوشش در استخوان

رمزی نماند کم نکند هیچ از اهتزاز

دائم مدار چرخ بگرد مراد تست

وین بر حقیقت است که گفتم نه بر مجاز

چندین هزار مهره ز بهر تفرجت

هر شب بجلوه آورد این چرخ حقه باز

ای سروری که قاعده رأی انورت

باشد میان باطل و حق کردن امتیاز

چون همت تو مفتی شرع مکارم است

دانم که نزد تو نبود رخصت جواز

کآنکس که بود برهنه تن مدتی چو سیر

جود تو کرد جمله تنش جامه چون پیاز

و آنکس که بر کنار هنر مدتی مدید

در ناز پروریده کنون میکشد نیاز

گر بکر فکر ابن یمین را بجلوه گاه

از گوهر قبول تو حاصل شود جهاز

دارم امید آنک ز اقبال تو رسد

بر شاهدان حجله قدسش هزار ناز

کوته کنم سخن همه کامیت حاصل است

آن خواهم از خدای که عمرت بود دراز

شمارهٔ ٩٧ - قصیده در مدح علاءالدین محمد

مرا ز جور تو ای روزگار سفله نواز

بسیست غصه چگویم که قصه ایست دراز

بناز میگذرانند عمر بیهنران

هنروران ز تو افتاده اند در تک و تاز

زدون نوازی تو هر که بد برهنه چو سیر

لباس گشت وجودش تمام همچو پیاز

مرا که همچو صراحی مدام خون گریم

روا بود که کنم چون پیاله دل پرداز

شکایتی که مرا از جفا و جور تو هست

چو سود نیست ز اطناب میکنم ایجاز

ز راز دل نتوان پیش کس گشاد نفس

کجا کسی که زمانی نگاه دارد راز

من ار چه ز آتش دل شمع وار بگدازم

ز من چنانکه ز پروانه نشنوند آواز

بکنج عزلت از آنم نشسته چون عنقا

که هیچ فضل ندانی تو باز را بر غاز

بسعی تو چو بد و نیک را ثباتی نیست

تو خواه کار دلم را بساز و خواه مساز

ترا بس است خود این سرزنش که از خرفی

بنزد عقل تو یکسان بود نشیب و فراز

گهی نشمین شهباز میدهی بزغن

گهی شکارگه شیر شرزه را بگراز

ندانمت که سرانجام تا ثمر چه دهد

خلاف سرور گیتی چو کرده ئی آغاز

وزیر مشرق و مغرب علاء دولت و دین

که در فضایل از اعیان دهر شد ممتاز

اگر نه چون زغنی بی ثبات پس ز چه روی

بهر هواش چو شهباز میدهی پرواز

گهی دیار خراسان و گه ممالک روم

گهی ممالک کرمان و کشور شیراز

کز و غرض ز بدی قصد نیک مردانست

چه باک پاکتر آید زر طلا ز گداز

دگر ز جور تو دانم که باز می نشود

بر وی اهل خراسان در تنعم و ناز

مگر که سایه یزدان عنان مرکب عزم

چو آفتاب بتابد سوی خراسان باز

علاء دولت و دین کز شرف جنابش را

جهانیان همه چون کعبه میبرند نماز

سخی دلی که جهانی بخشگسال کرم

بفتح باب در او همی برند نیاز

زنان مرحمتش سیر خورده معده حرص

ز آب مکرمتش پر شده دو دیده آز

مثال حکم وی و امتثال گردون هست

مثال شاهی محمود و بندگی ایاز

مه دو هفته منازل از آن برد تنها

که بر صحیفه رویش ز خط اوست جواز

اگر چه کار بد اندیش او کنون چو زرست

ولی سبک چو زرش سر جدا کنند بگاز

بگرد او نرسد خصم در هنر هرگز

نسیم عود کی آید ز بیخ اشتر غاز

زروی کسوت اگر چند امتیازی نیست

ولیک اطلس و اکسون توان شناخت ز خاز

معانیی که ز لفظ وزیر مفهوم است

بنام اوست حقیقت بنام غیر مجاز

جهانپناه وزیرا توئی که باز کنی

دری که هست ز رحمت بروی خلق فراز

مرا ببخت تو ایام وعده ها دادست

وصول کوکبه تست موسم انجاز

ز شوق خدمت تو میل خاطرم بعراق

از آن سرست که اعراب کعبه را بحجاز

بگیر ملک خراسان ولی باستقلال

ممان که کوف شود همنشین با شهباز

توئی که همت تو سر بدان فرو نارد

که در امور جهان با فلک بود همباز

زیمن مدح تو اندر زمانه ابن یمین

نمود در صحف نظم آیت اعجاز

کنند گوهر کان مهر بکر فکرم را

گر از قبول تو یابد گه زفاف جهاز

همیشه تا که بود بر قبای اطلس چرخ

ز صبح و شام علم ز آفتاب و ماه طراز

بعنف گوش بد اندیش چون رباب بمال

بلطف جان نکوخواه همچو چنگ نواز

شمارهٔ ٩٨ - وله ایضاً قصیده در مدح ملک معزالدین کرت

منت خدیرا که پس از هجر دیر باز

بخت رمیده روی بوصلم نهاد باز

اقبال بهر رونق کارم میان ببست

دولت در مراد برویم گشاد باز

چشم مرا چو چشمه خورشید نور داد

خاک جناب حضرت شاه رهی نواز

سلطان معز دولت و دین آنکه صد هزار

محمود زیبدش که بود بنده چون ایاز

آنشاه شه نشان که بود نام سروری

بر ذات او حقیقت و بر دیگران مجاز

شاهنشه زمانه که از خاک پای او

سازند تاج سر همه شاهان سرفراز

درگاه اوست قبله حاجات وزین قبل

مانند قبله می بردش عالمی نماز

با عدل او شبان عجب ارز آنکه گرگ را

در حفظ گوسفند کند از سگ امتیاز

در عهد او بقهقهه خندد ز خوشدلی

کبک دری چو بشنود آواز طبل باز

از بیم تیغ هندی او در جهان کسی

جز چشم دلبران نکند عزم ترکتاز

از بوته هوان ندهد خصم را خلاص

تا سر بسان زر نبرد از تنش بگاز

از رغبتی که هست دل شاه را برزم

خندان لبست تیغش و رمحش در اهتزاز

با اهتزاز و خنده که در تیغ و رمح اوست

باشد اجل ز حیرت ایشان در احتراز

شاها چه گوید ابن یمین از جفای چرخ

دوران عمر کوته و شرح غمم دراز

با اینهمه بدیش چه غم زو که کار من

آخر نکو شدست بتوفیق کار ساز

شد خسروی مربی من کآفتاب وار

در سایه عنایت خود داردم بساز

یعنی معز دولت و ملت که ملک را

باشد بخسرویش چو تن را بجان نیاز

تا وقت سور و شیون از آواز ساز و سوز

دلرا رسد نوازش و جانرا بود گداز

بنگاه دشمنان وی و بزم دوستان

خالی مباد یکدم از آواز سوز و ساز

شمارهٔ ٩٩ - وله ایضاً

جهان جود و کرم ای پناه اهل نیاز

بروی خلق در خرمی ز لطف تو باز

شکوه و حشمت و اورنگ تاج دولت و دین

که دین ز دولت تو یافت صد سعادت باز

توئی بمرتبه شاهی که بندد از پی نام

کمر به پیش تو محمود بنده وش چو ایاز

ترا نظیر بگیتی ندید گر چه بسی

بگشت گرد زمین آسمان بعمر دراز

صفای آینه رأی تو کند پیدا

برین صحیفه زنگار فام صورت راز

بهر چه رأی تو روی آورد رضا ندهد

بدین قدر که قضا باشدش در آن همباز

بعهد عدل تو گر کبک را رسد ستمی

بمأمنی نپناهد بجز نشیمن باز

شود بقوت عدل تو پشه پیل افکن

سعادت ار دهدش در هوای تو پرواز

فلک چو صدمت گرز تو دید بر سر خصم

چه گفت گفت که کوپال بیژنست و گراز

ز بهر نصرت و فیروزی کتابه تست

که وقت جنگ بدشمن چو میرسند فراز

اگر بروز بود آفتاب تیغ گذار

و گر بوقت شبیخون سپهر تیرانداز

ز مهر رأی تو پروانه ئی رسد بسها

فتد ز تابش او شمع آسمان بگداز

جهانپناه شها بنده تو ابن یمین

که هست در هنر از جنس خویشتن ممتاز

امید تربیتش هست و دست آن داری

که یابد از کرمت صد هزار نعمت و ناز

کسی که بود بدوران تو برهنه چو سیر

ز خلعتت همه تن جامه شد بسان پیاز

شکم ز خوان عطای تو چار پهلو کرد

اگر چه بود گرفتار جوع کلبی آز

فضایل تو ز اندازه بیش و نقد سخن

مرا کمست و روا باشد ار کنم ایجاز

بمن رسید ز غیری لطیفه ئی که در اوست

عروس فکر مرا درگه زفاف جهاز

کنم بصورت تضمین ادا که آن سخن است

ز بهر بنده حقیقت ز بهر غیر مجاز

هنر مگیر و فصاحت مگیر و فضل مگیر

نه من غریبم و شاه جهان غریب نواز

بحق نعمت عامت که من بدولت تو

که غیر او نکند اهل فضل را اعزاز

بحاتم ار بجهان آید التجا نکنم

باستخوان رسد ار کاردم ز دست نیاز

همیشه تا بگه شیون و بموسم سور

ز ساز و سوز درآید بکوهسار آواز

بگوش تو مرساد از دیار دشمن و دوست

بهیچ حال جز آواز سوز و ناله ساز

شمارهٔ ١٠٠ - قصیده در طیبت و مدح نظام الدین یحیی

چیست آن گوهر که هست از لعل تاجی برسرش

وز پرند آل دائم گرته ئی اندر برش

هست سرخی باد سار و تنگ چشم و سخت دل

وز لباس آل عباس است اکثر بسترش

همچو بیماریست مزمن لیک گر میلش بود

جستن آسانست همچون عادیان از چنبرش

غیر کناسی نداند هیچ حرفت وین عجب

گاهش اندر سیم میگیرند و گاهی در زرش

همچو خون آلود تیغی آبدار آمد و لیک

در سرین مهر خان باشد نیام اندر خورش

خون طفل بیگنه در خاک ریزد وانگهی

اشک چون آب زلال آید ز چشم اعورش

در پس هر بیگناه افتاده گوهی میخورد

تا سر انجام از چنین کاری چه آید کیفرش

گاه سختی دیو اگر بگریزد از زخمش رواست

ز آنکه بر شکل شهاب آمد سراسر پیکرش

راستی مانند تیری قامت و بالای اوست

کز عقیق و غالیه سازند پیکان و پرش

سوزنی یاقوت پیکر را همی ماند ولیک

جز دریدن نیست چون مقراض کار دیگرش

چون بپا استد تو گوئی هست شمعی لعل فام

لیک پیوسته لگن باشد ز مشک و عنبرش

هست چون شخص محاسب وین عجب کز عقدها

یا نود یا بیست باشد عقد و بیش و کمترش

خانه یاری که در وی یکزمان مهمان شود

گیرد اندر قی بعمدا جمله دیوار و درش

بس که میارد منی در سر بگاه کارزار

لاجرم چون خصم خسرو میبرند از تن سرش

خسرو عادل نظام ملک و ملت کآفتاب

هست دائم مقتبس از نور رأی انورش

ابر دست راد او بر آز اگر فائض شود

همچو دریا پرکند دامن ز در و گوهرش

مینماید بدسگال ملک را وقت جدال

حجتی بس روشن و قاطع زبان خنجرش

مملکت را سرخ رو میدارد و فربه مدام

از نم آب سیاه آن کلک زرد و لاغرش

آسمان گر خون نمیگرید زرشک قدر او

آخر روز از چه رو شد ارغوان نیلوفرش

حاسد جاهش سر افکندست دائم بهر آنک

سرزنش مییاید او دائم ز گرز سرورش

جاودان رطب اللسان یابم بمدحش کلک را

گر چه دائم سر همی برم چو زلف دلبرش

دشمن او گر شکر خاید که بادش زهر مار

چون شرنگ آید ز تلخی در مذاق آن شکرش

و آنک یابد بهره ئی از پادزهر لطف او

زهر گردد همچو آب زندگی جان پرورش

زهره و بهرام می زیبند گاه رزم و بزم

این یکی خنجر گذار و آن دگر خنیاگرش

صاحبا چون هست رامت توسن چرخ فلک

شد مهیا گوی و طاسک دائم از ماه و خورش

ایکه تا مستوفی دیوان اعلی جمع کرد

نام دیوان کرم بارز توئی سر دفترش

تا ز باغ عدل تو خورده است فتنه کو کنار

کس نمیبنددگربیدار اندر کشورش

نیشکر با دشمنت گوئی که شیرینی نمود

کین چنین دربند کرده میکشد از عسکرش

جاودان جوزا صفت بندد کمر در بندگیت

آفتاب ار رأی تو یکبار خواند چاکرش

تا عرض قائم نباشد جز بذات جوهری

باد دولت چون عرض ذات شریفت جوهرش

هر که دل در خدمتت صافی ندارد همچو آب

زندگی در خاک خوردن باد همچون آذرش

شمارهٔ ١٠١ - قصیده

گردش گردون بکامم گر نباشد گو مباش

ورز مهرش بر سرم افسر نباشد گومباش

گر هنرمند از کسی یاری نیابد گو میاب

چون هنر یارست اگر یاور نباشد گو مباش

پرتو نور تجلی چون ز شب ظلمت زدود

بر سپهر ار تابش اختر نباشد گو مباش

چون ندارم داوری با هیچکس در خیر و شر

گر مرا دلگرمی داور نباشد گو مباش

در جهان از خلق اگر یاری نیابم باک نیست

با علی در رزم اگر قنبر نباشد گو مباش

با چنین قحط هنر کابناء دهر از جهل خویش

جمله گویند ار هنر پرور نباشد گو مباش

گر هنر پرور زمین آسا نگردد پایمال

گر بسان آسمان سرور نباشد گو مباش

چون کمر هرگز نخواهم بودن اندر بند زر

گر قبای زر کشم در بر نباشد گو مباش

چون همای همتم برتر ز نسر طایر است

تاجش ار هدهد صفت بر سر نباشد گو مباش

آبروی از بهر نان بر خاک نتوان ریختن

گر نهال رزق ما را بر نباشد گو مباش

کی توان در بند بودن بهر شکر همچو نی

سرو آزادی گرش شکر نباشد گو مباش

خواری منت ز بهر آرزو نتوان کشید

ما و عزت هیچ دیگر گر نباشد گو مباش

منت رضوان ز بهر کوثر ار باید کشید

فارغم ز آن هرگز ار کوثر نباشد گو مباش

هستم از همت چو موسی رهرو وادی قدس

گر بپایم پای پوش اندر نباشد گو مباش

مرد باید کز ره معنی بود آراسته

گر بظاهر صورتش در خور نباشد گو مباش

رأی باید کز صفا چون آب و چون آذر بود

روی اگر چون آب و چون آذر نباشد گو مباش

آب رز باید که باشد در صفا چون آب زر

گر ز زر مغربی ساغر نباشد گو مباش

منت ایزد را که تر دامن نیم مانند ابر

گر چو ابرم جیب پر گوهر نباشد گو مباش

چون بود ابن یمین از در موزون با یسار

گر چو کانش گنج سیم و زر نباشد گو مباش

حاصل عاقل ز دنیا چون نکو نامی بود

این بست گر حاصل دیگر نباشد گو مباش

شمارهٔ ١٠٢ - قصیده عینیه

چگویم ازین روزگار مخادع

چه آمد رهی را بروی از وقایع

بصد قرن یک شمه نتوان بیان کرد

که از دور گردون چها گشت واقع

چنان کوکب سعد من گشت غارب

که گفتی نخواهد شدن نیز طالع

گشاده شد و بسته در پیش عزمم

طریق مضار و سبیل منافع

بشرح و بیان راست ناید که ما را

سپهر از مرادات چون گشت مانع

مرا شربتی داد چون زهر قاتل

ز جام غرور این جهان مخادع

ولی شکر اگر شربت او مضر بود

ز الطاف مخدوم خود گشت نافع

کنم نفع آن جام پیدا یکایک

بتضمین بیتی دو مشهور شایع

اگر چه کشیدیم رنج فراوان

وگر چند بودیم عطشان و جایع

رسیدیم الحمد لله بجائی

که رنج فراوان ما نیست ضایع

بعالیجنابی سلیمان محلی

که آصف سزد رأی او را متابع

بدرگاه برهان دین آنکه تیغش

در اثبات حق هست برهان قاطع

سپهر کرم آنکه چون آفتابست

مضیی ء عوارف مضی ء صنایع

چو دریا بود طبع او پر عجائب

بود همچو کان خاطرش پر بدایع

عدو را بعنف جگر سوز خافض

ولی را بلطف دلفروز رافع

چو نصر من الله طراز علم کرد

برغبت شدند انس و جنش متابع

فلک با همه کبریا قدر او را

گرش هست رغبت ورش نیست خاضع

زهی گشت قانون فضل و هنر را

اشارات کلی رأی تو جامع

به پیش جنابت چو در پیش قبله

مصلی صفت آسمان گشت راکع

به بیدای فاقه جگر خستگان را

ینابیع جود تو باشد مشارع

چو آهنگ مدحت کند طبع قائل

چو مینو شود وعظ و مدح تو سامع

چو سوسن زبان گرددش جمله اعضا

شود چون بنفشه همه تن مسامع

هنر پرورا نیست ابن یمین را

بجز مکرماتت بدین درد راتع

بجز لطف جان پرورت در حوادث

ندارد ز قهرت فلک هیچ شافع

الا تا ز آغاز و انجام دوران

نباشد کس آگه بجز ذات صانع

چو دوران گردون گردان مبیناد

مبادی دور ترا کس مقاطع

مباد اختری مستقیم از سعادت

ز سمتی که باشد مراد تو راجع

شمارهٔ ١٠٣ - ایضاً له

گر شود در عشق جانان جان شیرینم تلف

هر زمان افزون بود دل را بمهر او شعف

چشم من گر رسته دندانش را بیند بخواب

از خیال روی او گوهر شود همچون صدف

همچو چنگ از پیش بر نارم سر اندر بندگیش

ور ز چنگ او خورم دائم قفا مانند دف

باشدم دل سوی او و دیده سوی دیگران

از نهیب آنکه میبیند رقیب از هر طرف

با خیالش در جحیم ار جای من باشد درک

خوشترم آید که در فردوس بی او بر غرف

چشم من از چشمه نوش و خط سرسبز او

صنع یزدان بیند و شهوت پرست آب و علف

تا کمان مشک پیکر ز ابروان دارد بزه

ناوک دلدوز او را گشته ام از جان هدف

تا شدم شیدای او مسکین پدر با دوستان

گفت من وین یک پسر وینهم بدینسان ناخلف

وای بر ابن یمین از غمزه بیداد او

ور نگیرد عدل شاهنشاه عهدش در کنف

آنکه از تشویر ابر دست گوهر بار او

ابر با چندین مواهب رخ همی پوشد بکف

شد سیه رو پیش ابر بحر دربارش سحاب

بسکه راند بر زبان رعد بی بخشش صلف

میرسد ز اجرام سعد و تا ابد خواهد رسید

از سعاداتش هدایا و ز کراماتش تحف

از زبان عفو او ناید بگوش مجرمان

غیر آنک ان ینتبه یغفر لکم ما قد سلف

عدلش آنرا کو برد کاهی بظلم از خرمنی

سینه بشکافد چو گندم سر فرو کوبد چو کف

در جهانگیری ز کس یاری نخواهد همچو مهر

کی مدد خواهد ز قنبر گاه کین شاه نجف

هست سیمرغ ستم از بیم باز رایتش

همچو بوتیمار دائم با دلی و صد اسف

چون بمیدان اندر آید گر بود خصمش نهنگ

زود پا وا پس نهد خرچنگ وار از پیش صف

دشمنش گردد ز زخم تیر او چون خارپشت

ورچه در جوشن کند خود را نهان همچون کشف

در شب تاریک برباید سواد از چشم مور

گاه جولان مار پیکر نیزه گر گیرد بکف

در جهان جز تیغ آتش فعل او هرگز که دید

آب نیلی کو نهنگانرا همی سوزد بتف

تا برین ایوان مینا پیکر گوهر نگار

ز آفتاب و مه شرف سازند از بهر شرف

قصر جاهش را کز این فیروزه طارم برترست

ز آفتاب و ماه باد ابر سر ایوان شرف

شمارهٔ ١٠۴ - ایضاً له

حبذا دارالحدیثی کز معالی و شرف

زیبد ار دارد بمهر و مه شرف

بسکه در شاهوار از بحر طبع مصطفی

جمع شد دروی ز گوهر پر بر آمد چون صدف

چون امام جمله اصحابش حدیثی پی فکند

شد ز لطف طبع گوهربار اوکان لطف

افضل عالم حکیم الدین که از مرآت ماه

صیقل رأیش زداید در زمان زنگ کلف

آنکه باشد تا قیامت زو سلف را اشتهار

و آنکه نبود جز بذات او مباهات خلف

اینچنین خیری جمیل و اینچنین اجری جزیل

آمد از اقبال دستور جهان او را بکف

صاحب اعظم علاء ملک و دین کز حادثات

رأی ملک آرایش آرد عالمی را در کنف

آن کریمی کز حیای ابر نیسان کفش

کان بدل بر سنگ دارد بحر پوشد رخ بکف

از شکوه شاهباز همتش سیمرغ چرخ

همچو بوتیمار باشد دائما اندر اسف

کلک دربارش چو بربندد میان در ضبط ملک

جان اعدا افکند چون مال غارت در تلف

چون ز رأی اوست نظم ملک و دین تا حشر باد

سروران ملک و دین بر پای پیشش صف به صف

ذال و لام و با ز هجرت وز رجب بود آنکه داشت

خاطر ابن یمین بر نظم این گوهر شعف

شمارهٔ ١٠۵ - ایضاً در مدح رضی الدین عبدالحق

زهی صدر وزارت را ز رأی روشنت رونق

کمینه منظر قدرت رواق طارم ازرق

عمود صبح را از شب ببندد آسمان پرچم

ز بهر آنکه تا باشد به پیش موکبت بیرق

سماک رامح ار نیزه نه برخصمت کشد دائم

ببرد تیغ مریخش چو حربا دست از مرفق

ز دیوان قضا وقتی مثالی ممتثل گردد

که باشد نقش توقیعش رضی ملک عبدالحق

کسی بر حرف من انگشت ننهد صدره ار گویم

که اسمی کان نکو باشد بود از فعل او مشتق

گهر چندان بدست آورد آز از بحر احسانش

که نتواند بساحل بردبار خود بصد زورق

شه سیاره هر روزی ببوسد آستانش را

مگر فیضی ز رأی او کند همچون گدایان دق

همای عدل او عالم چنان در زیر پر دارد

که گنجشک آشیان سازد درون دیده باشق

تمنا هست خصمش را که گیرد راه او لیکن

خرامان کی تواند گشت چون کبک دری عقعق

اگر دیوی طمع دارد کز او آید سلیمانی

به تعبیرش فلک گوید: زهی نادان زهی احمق

بر اسب پیلتن روزی که رخ سوی مصاف آرد

بفرزین بند تدبیرش بگیرد شاهرا بیدق

زهی حصن جلالت را بر اوج آسمان ارکان

بجز بحر محیط آنرا ندیده دیده ئی خندق

مجره تنگ زربفت و مه نو نعل سیمین شد

چو زیر زین فرمانت درآمد توسن ابلق

چو رأی عالم آرایت فرازد بر فلک رایت

کند تا دامن از پایش گریبان صبح صادق شق

جنین وقتی قبول جان کند کو را یقین گردد

که جودت میکند رزقش ز دیوان کرم مطلق

گه کوشش اگر خصمت شود چون آهنین کوهی

شود ز الماسگون تیغت تنش لرزنده چون زیبق

خداوندا چو هست از جان ترا ابن یمین بنده

چرا باید که کار او چنین دارد فلک مغلق

بقدرت گر زکار من گشاید دولتت بندی

کنم این لطف شامل را بالطاف دگر ملحق

همیشه تا بود پیدا بباغ حسن خوبانرا

دهان چون پسته خندان سرانگشت چون فندق

بباغ آرزو خصمت سیه رو باد چون فندق

دلش چون پسته پیوسته به دست قهر تو منشق

شمارهٔ ١٠۶ - وله ایضاً در مدح طغایتمورخان

تا شه نهاد پای بر اوج سریر ملک

دولت ز بهر نصرت او شد نصیر ملک

شاه جهان طغایتمورخان که فر اوست

درحادثات دور فلک دستگیر ملک

هرگز مشام جان نشنیدست در جهان

خوشتر ز بوی روضه خلقش عبیر ملک

ز آنسان که ناگزیر بود جسم راز جان

ذات شریف شاه بود ناگزیر ملک

ز آنست دین و ملک برونق که رأی شاه

قطمیر دین شناسد و داند نقیر ملک

شاه جهان کمان کمین چون بزه کند

دادش بدست مالک املاک تیر ملک

خورشید ملک را نبود بعد ازین زوال

چون گشت لطف سایه یزدان ظهیر ملک

دودی کز آتش دل خصمت کند صعود

گردد ز سوز و تاب سپهر اثیر ملک

شاها توئی که تا بجهان رسم خسرویست

ننشست بر سریر چو تو دلپذیر ملک

تخت از وجود تو بفلک آفتاب شد

برجیس میسزد پس از اینت وزیر ملک

ملک آنچنان بماند که یا رد شدن محیط

هر کم بضاعتی بقلیل و کثیر ملک

آمد کنون مداد ز کیوان ورق ز ماه

دیوان ز آسمان و عطارد دبیر ملک

یکچند بی تو ملک جهان بود با نفیر

منت خدایرا که نشاندی نفیر ملک

چشم بد از تو دور که زیبنده کسوتیست

بر قد خسروی تو برد حریر ملک

شاهی جدا چگونه شود از تو چون ترا

پرورد دایه کرم حق به شیر ملک

غیر از دعای دولت شاهنشه جهان

کس نشنود سخن ز جوان و ز پیر ملک

در ملک شه نماند جز ابن یمین فقیر

شاها نظر دریغ مدار از فقیر ملک

تا احترام و عزت تاج و سریر هست

از جمله واجبات صغیر و کبیر ملک

بادا همیشه بر سر شه تاج خسروی

بی پای شه مباد بگیتی سریر ملک

شمارهٔ ١٠٧ - ایضاً در مدح امیر مولای بیگ

ندانم آن رخ حورست یا جمال ملک

که رشک میبرد از حسنش آفتاب فلک

بسان دائره کارم شدست بی سر و پای

ز عشق آن دهن همچو نقطه کوچک

زهی جمال تو بر هم شکسته رونق حور

خهی ز شرم تو اندر حجاب رفته ملک

کمان ابروی مشکین کشیده تا بن گوش

گشاده بر هدف جان عاشقان ناوک

شدست پسته شرینت شور هفت اقلیم

شگفت نیست چو دروی مرکبست نمک

خرد چو زلف ترا دید بر رخت میگفت

که هندوئیست بسی نیکبخت و بس زیرک

رخ چو ماه تو از زیر زلف میتابد

چنانک نور یقین در میان ظلمت شک

دلم چو ماهی بر خاک میطپد ز آندم

که گرد آب کشیدی ز مشک ناب شبک

مکن ستم صنما بر دلم که ناگاهی

رسد بسرور آفاق این سخن یکیک

امیر شاهنشان سرور جهان مولای

که صیت عدل ویست از سماک تا بسمک

محیط مرکز رفعت که تیغ معدلتش

کند ز صفحه گیتی نشان حادثه حک

چو کلکش از پی ضبط جهان میان دربست

فکند مهر شبان گرگ بر سر شیشک

ز بیقراری کلکش جهان گرفت قرار

چنان کز آب نیابد دگر گزند آهک

بظل رأفتش ار فی المثل رود گنجشک

شود موافق طبعش چو دانه سنگ تفک

ز رشک نفحه گلزار خلق فایح او

مژه بدیده دشمن درون شدست خسک

بگاه کوشش و بخشش بر او حسد دارد

روان رستم دستان و یحیی برمک

ز بیم خنجر او خصم مأمنی میجست

قضا بگوشه چشمش نمود هفت درک

توئی که خصم تو در عرضگاه نقد هنر

دو روی همچو زر آمد سیاه دل چو محک

نوشت قاضی تقدیر بر صحیفه دهر

امارت همه روی زمین بنام تو چک

چو گشت مرکب قدر تو ابلق گردون

شدند ماه و خورش گوی گردن و طاسک

قضا چو تیغ قدر پیکر تو در گه رزم

ز حرف تیغ تو خواند این که العد و هلک

سزد که خصم تو نالد رباب وار از آنک

خمید قامتش از بار فسق همچو خرک

حیات حاسد جاهت بیکنفس گروست

رسید نوبت آن کان ازو شود منفک

چو گشت ابن یمین مادحت مسلم شد

له ولایه فضل کما الاماره لک

سپاه فکر من آفاق را گرفت چنانک

دعای جاه تو لشکر کش است و فتح یزک

منم بتربیت اولی ولیک پیش از ما

وجود فاطمه بودست و غیر برده فدک

همیشه تا بتموز و به دی خلایق را

دهد بگرمی و سردی خلاص جنبش و تک

جهان بحکم تو بادا چنانک گر خواهی

کند اشارت تو بسته بر قضا مسلک

چو قمری آنکه بگردنش طوق حکمت نیست

خروس وار مبادش جز اره بر تارک

شمارهٔ ١٠٨ - وله ایضاً فی المدح خواجه نظام الدین یحیی

از افق ماه نو عید بفیروز فال

چهره بنمود و جهان کرد منور بجمال

تا ابد طلعت میمونش مبارک بادا

بر سر افراز نکو سیرت پاکیزه خصال

خسرو روی زمین داور و دارای زمان

تاج شاهان جهان سرور بیمثل و همال

شاه یحیی جهانبخش که بحرست کفش

که جنابش بگه موج بود بر نوال

آنکه از بخشش او رشک برد حاتم طی

و آنکه از کوشش او غصه خورد رستم زال

گر بگردی همه آفاق جهان میلامیل

یابی از موهبتش وقت سخا مالامال

شهریارا توئی آنکس که جهانرا بسزا

کدخدائی بتو فرمود خدای متعال

سائلانرا کرم عام تو گفتست جواب

پیشتر از آنکه بگوش تو رسد صیت سؤال

نافذ آنگاه شد احکام قضای فلکی

که ز دیوان تو دادند بامضاش مثال

تا برون شد عسس حزم ترا خواب ز چشم

شبروی می نکند کس بجز از خیل خیال

مرکب عزم ترا توسن گردون گه سیر

راست چون مهره فیروزه بود در دنبال

گر خرد نسبت خورشید برأی تو کند

گردد از ذوق و طرب رقص کنان ذره مثال

تا ببوسد سم یکران ترا بهر شرف

نعل زرین کند از پیکر خود جرم هلال

بحر طبع گهر افشان تو چون موج زند

عرصه فضل و هنر پر شود از عقد لئال

شاه انجم اگر از جمع و شاقانت بود

ملک حسنش ننهد تا بابد رو بزوال

با همه لطف که در طبع هوا فصل بهار

باشد اما چو تو با خصم کنی عزم جدال

تا زند دست قضا بر جگر دشمن تو

خنجر از بید مرتب کند از غنچه نصال

خسروا یک سخن مختصر از بنده شنو

تا کنم عرض که چونست مرا صورت حال

گر قبول تو فتد گوهر بکر فکرم

در صف حور بدین فخر کشد ذیل دلال

شد مطول سخن و مدح تو باقیست هنوز

بعد ازین تا نکشد خاطر عاطر بملال

بر دعا ختم کند ابن یمین مدح ترا

بر دعا ختم ثنا به که کنند اهل مقال

تا بود ناقص و کامل بر دانا بد و نیک

هیچ نقصان مرساناد بتو عین کمال

تا مه و سال مرکب ز شب و روز بود

باد بر ملک تو میمون شب و روز و مه و سال

شمارهٔ ١٠٩ - ایضاً له

چو از نشیمن قدسی بیمن طالع و فال

گشاد باز سفیده سفیده دم پر و بال

بتی بچهره چو آتش بلب چو آب حیات

درآمد از در من با هزار غنج و دلال

شکار مرغ دلم را فراز خرمن گل

کشیده دام ز زلف و نهاده دانه ز خال

شکر ز پسته خندان فشانده میلا میل

ز گریه دیده عشاق کرده مالامال

مرا چو دید سبک از پی بشارت خوش

گشاد پسته شکر شکن بحسن مقال

چه گفت گفت که اینک باوج برج شرف

رسید خسرو سیارگان بفرخ فال

بلطف گفتمش ای دلبر این چنین خبری

چنان بگوی که دانم که چیست صورتحال

جواب داد که خورشید را چه حاجت آنک

که دیده رنج کشد بهر دیدنش چو هلال

چو آفتاب یقین سایه بر جهان فکند

بقاء ظلمت شب صورتی بود ز محال

بلا به بار دگر گفتمش که رمز مگوی

نگر حقیقت احوال بی کلال و ملال

بناز گفت که دستور دین پناه رسید

بمستقر شرف با هزار جاه و جلال

سپهر مهر فتوت محیط مرکز جود

علاء دولت و دین سرور ستوده خصال

محمد بن محمد که در فنون هنر

کمال یافت کزو دور باد عین کمال

هنر پناه وزیری که هیچ باقی نیست

که نیست جمع در او از فضایل و افضال

چو نصب رایت رای منیر او کردند

رسید مملکت شاه اختران بزوال

گهی که موکب عزمش شتاب در گیرد

قضا چو مهره دود بی درنگ در دنبال

چو زین صفات بپرداخت گفت هین برخیز

کمر ببند چو دولت بعزم استقبال

نیاز و حاجت خود عرضه دار بی دهشت

که هست روی تو اکنون بقبله اقبال

چرا بخویشتن آخر روا همی داری

نشسته تشنه و عالم گرفته آب زلال

جواب دادم و گفتم ز رأی انور او

که سر غیب شناسد چه حاجتست سؤال

دوای ناله ابن یمین ز جور فلک

همین بس است که فرمایدش بلطف منال

جهان پناه وزیرا دعای دولت تو

مهم تر است ز تقریر کردن احوال

توئی خلاصه سال و مه ای جهان کرم

جهان بکام دلت باد تا بود مه و سال

شمارهٔ ١١٠ - وله ایضاً

خجسته صبحدمی کان نگار مهر گسل

بفال سعد نماید ز حبیب ماه چگل

ز طرف جاه ذقن خال عنبرینش بسحر

کند حکایت هاروت در چه بابل

ز عشق سلسله زلف مشک پیکر او

خرد بجانب دیوانگی شود مایل

دلم بسلسله زلفش از جنون افتاد

وگرنه مار نگیرد برای خود عاقل

زمانه بر رخ او وقف کرد خوبی را

کنون همیکند آن خط مشکبار سجل

زبانحال و رخ و برقعش همیگوید

که قلب عقرب ازین روست ماه را منزل

فروغ چهره خورشید زرد فام چراست

اگر نه ز آنرخ چون ماه آسمانست خجل

نهال قامت او را رسد سرافرازی

که پای سرو ز رشکش فرو شدست بگل

دلش ز ناله نی هیچ نرم می نشود

چه سخت دل صنم است آن نگار مهر گسل

بلی ز ناله زار جرس چه رنج رسد

بکاروانی خفته نباز در محمل

جفا ز جمله جهان تلخ و وز لبت شیرین

ز جان بریدنم آسان و از لبش مشگل

امیدوار چنانم که باز از سر شوق

اگر رقیب نگردد میان ما حائل

چو نرگسی که درافتد بپای سرو سهی

بپای دوست در افتیم مست و لایقعل

بگفتم آنمه تابان توئی که غمزه تو

بریخت خون دلم بیگناه و تو غافل

بگفت اگر چه گناهیست بس بزرگ ولیک

مگیر خرده که مستی بر آن شدش حامل

پیام دادم و گفتم دلم تو داری گفت

کدام دل چه دل آخر دل از کجا تو و دل

ستم همیکند آن بت مگر که آگه نیست

که هست ابن یمین بنده شه عادل

محیط مرکز رفعت سپهر حشمت و جاه

علاء دولت و اقبال هندوی مقبل

جهان لطف محمد که خلق او بدمی

هزار معجز عیسی بحق کند باطل

جهان ز کتم عدم سوی بارگاه وجود

ز شوق خدمتش آمد بفرق مستعجل

بیک زمان کف گوهر فشانش بذل کند

ذخیره ئی که کند کان بصد قران حاصل

جهان پناه وزیرا توئیکه خامه تست

میان خیر و شر و نفع و ضر بحق فاصل

توئی فذلک جمع حساب اهل هنر

توئی باصل زباقی سروران فاضل

چو ذکر جود ترا روزگار نشر کند

حدیث حاتم طی طی کند کطی سجل

ز مهر رأی تو گر ماه مقتبس بودی

کجا بصف نعال فلک شدی نازل

وزارت از همه عالم وصال با تو گزید

زهی سعادت طالع که شد بحق واصل

خدایگانا دانی که نیست ابن یمین

بیمن مدح تو از مرکب هنر راجل

چو بحر خاطر من موج فکرت انگیزد

زمانه گوهر موزون بچیند از ساحل

عروس طبع مرا هیچ در نمی باید

بجز ز زیور لطفت که هست از آن عاطل

ولی گهی که بود شهره در هنر چو توئی

شگفت نیست اگر چون منی بود خامل

هنر بحضرت تو عرضه داشتن چونست

چنانکه بار بهندوستان بری پلپل

سخن به پیش تو آراستن چنان باشد

که تحفه بر در سحبان سخن برد باقل

کمال و فضل تو از حد و شرح بیرون است

توئی که جمله کمالات را شدی شامل

ز ذات پاک تو عین الکمال قاصر باد

که نیست همچو تو امروز فاضل کامل

شمارهٔ ١١١ - وله ایضاً در مدح مولانا غیاث الدین بحرآبادی

صبحدم بر خاک کویش بگذاری باد شمال

بیتو گو هستم در آتش ای بلطف آب زلال

جان مهجور از تن رنجور دور از روی تو

کرد خواهد تا جوار حضرت حق انتقال

میکند بر چشم عشاق تو خواب خوش حرام

غمزه جادوی پر نیرنگت از سحر حلال

هیچ تیری از کمان ابروی مشکین تو

بر نخیزد تا نگیرد طایر روحم ببال

مردم چشمم خیالت را شبی در خواب دید

تا بروز حشر خواهد کرد تحریر خیال

گرنه دریا شد ز عشقت چشم موج انگیز من

پس چرا دروی نماید مردم آبی جمال

از سواد چشم عالم بین من عکسی فتاد

بر بیاض روی چون ماه تو نامش کرد خال

در جهان جز روی و ابروی تو هرگز کس ندید

غره ماهی که در وی منخسف گردد هلال

وصف آن شیرین دهن کردن بغایت مشکل است

ز آنکه اندر وی سخن را تنگ میبینم مجال

سرو را نامی به آزادی بر آمد بهر آنک

کسب کرد از بندگی قامت تو اعتدال

هرگز اندر باغ هستی بر لب آبحیات

می نروید همچو سرو خوش خرامت یک نهال

بر سپهر حسن ماه روی بزم آرای تست

همچو مهر رأی دارای هنر فرخنده فال

عالم عامل غیاث الدین و الدنیا که نیست

مثل او صاحب کمالی دور ازو عین الکمال

آن ملک سیرت که باشد از طریق ارث و کسب

قبله ارباب قال و زبده اصحاب حال

هر یکی از ذره های نور رأی انورش

بر سپهر فضل باشد آفتابی بیزوال

هر مثالی کاندران توقیع امر و نهی اوست

همچو منشور قضا عقلش نماید امتثال

صد هزاران دیده بگشاید سپهر دیده ور

می نه بیند جز بچشم احولش هرگز همال

از برای خاک پایش روز و شب چشم و دلم

دارد اندر موج آبی آتشی در اشتعال

در بیان شرح اشواقم زبان ناطقه

گر جو سوسن ده بود باشد بگاه نطق لال

ایصبا بر خاک بحر آباد اگر یابی گذر

حضرتی بینی برفعت با سپهر اندر جدال

عرضه دار آنجا زمین بوسی بتعظیمی تمام

بس بگو کابن یمین میگوید ای نیکو خصال

جان مهجور از تن رنجور دور از روی تو

کرد خواهد تاجوار رحمت حق انتقال

نو عروس بکر فکرت حسن خود را جلوه داد

دلبری زیباش دیدم در لباس ارتجال

ان یکادی از سر اخلاص بر وی خوانده ام

تا نیابد چشم زخم از روزگار بد سگال

هم برینمنوال پیچیدم شعار شعر خویش

بر سر اطلس کشیدم بر سر بازار شال

عرضه کردم سنگریزه پیش در شاهوار

کاسه ئی پهلوی جام جم نهادم از سفال

لطف کن زین خرده از راه بزرگی در گذر

ای ترا از محض لطف آورده پیدا ذوالجلال

تا نگردد خاطر عاطر ز اطنابم ملول

کرد خواهم بر دعای دولتت ختم مقال

ای تولای هنرمندان بخاکپای تو

بر سر اهل هنر پاینده باشی دیر سال

دوستانت چون سپهر از قدر و عزت سر فراز

دشمنانت چون زمین از عجز و ذلت پایمال

شمارهٔ ١١٢ - قصیده در مدح فاضل اوحد حکیم الدین

این منم یا رب که در دل شادمانی یافتم

و آنچه جستم از قضای آسمانی یافتم

با من این الطاف چرخ کینه ورزان میکند

کز خدیو ملک دانش مهربانی یافتم

اوحد الدنیا حکیم الدین که نپسندد خرد

گر فلک گوید که در دنیاش ثانی یافتم

آنکه چون انشای عذب او عطارد دید گفت

گاه پیری لذت عمر جوانی یافتم

مهربانی با منش این بود کز ارشاد او

بر اقالیم فضایل کامرانی یافتم

سوی دار الکتب خود راهیم داد از مکرمت

تا درو درجی پر از در معانی یافتم

شاید ار چون خضر مانم زنده آب حیات

ساغری تا لب پر آب زندگانی یافتم

ما و عشرت بعد از این بر رغم دشمن تا ابد

کز کف ساقی لطفش دوستکانی یافتم

کی توانم گفت شکر آنکه از کنج نیاز

ناگهان ره سوی گنج شایگانی یافتم

از کتابت بگذر ای ابن یمین تصریح کن

کو ز تصویرات جان افزاش مانی یافتم

جاودان بادا مفید و اهل فیضش مستفید

کز بیان او حیات جاودانی یافتم

شمارهٔ ١١٣ - ایضاً عرض اخلاص و مدح امیر ابونصر بن علی

ای پیک پی خجسته نسیم سپیده دم

وی چون مسیح و خضر مبارک دم و قدم

از راه لطف عرضه کن اخلاص بنده وار

جائی که همچو کعبه منیع است و محترم

یعنی جناب آنکه فلک بهر بندگی

قامت زداست بر در او حلقه وار خم

فهرست کارنامه شاهان روزگار

آن مقصد طوایف و آن مرجع امم

سلطان نشان امیر ابو نصر بن علی

آن مظهر فتوت و آن مظهر کرم

گر طبع راد او نکند رزق را ضمان

کی تار و پود معده شود متصل بهم

از خشگسال مکرمت و قحط مردمی

با فتح باب همت او خلق را چه غم

بر منظر وجود ز شوق لقای او

آیند ساکنان سرا پرده عدم

بر مار ارقم ار وزد از لطف او نسیم

گردد چو نوش در دهنش قطره های سم

ور بگذرد بر آب یم از قهر او سموم

خیزد چو موج شعله آتش ز آب یم

باشد میان لشکر منصور خویشتن

چون شاه اختران که ز انجم کند حشم

بهر شکوه موکب میمون او بود

رمح شهاب و طره شب پرچم و علم

یک ترکتاز خنجر هندوی او کند

ملک عرب مسخر فرمانش چون عجم

ای صفدری که رزمگهت روز کارزار

از خون دشمنان تو چندان کشیدنم

از خاکش ار دمد گیهی تا بروز حشر

جز بیخ و شاخ او نبود روین و تنم

در وقت آنکه زد قلم حکم کردگار

بر لوح کاینات به بیش و کم رقم

فرمان چنان شدست که از کل کاینات

ذات تو بیش باشد و از روزگار کم

تا شمه ئی ز خاک کف پات ار وزد

بر نرگس و بنفشه نسیم سپیده دم

از روی خاصیت چو مسیحا بیکنفس

از چشم او عمی برد از گوش او صمم

ابن یمین اگر چه که از بوته هوان

دور از تو بد گداخته از آتش ستم

با اینهمه گداز نشد زایل از دلش

یک لحظه مهر مهر تو چون سکه از درم

تا در زمانه وقت کتابت دبیر را

سرچشمه دوات بود مورد قلم

بدخواه تو چو قلم باد و چون دوات

تا سینه سر شکافته پر تیر نی شکم

شمارهٔ ١١۴ - وله ایضاً

این منم باز که در باغ بهشت افتادم

وز سفر کآن بحقیقت سقرست آزادم

این نه خوابیست که می بینم اگر پنداری

کز پس آنهمه اندوه چنین دلشادم

گر چه بیداد فلک بود ولی شکربرآنک

داد لطف و کرم والی سلطان دادم

دستگیر ار نشدی حق که توانستی خاست

آنچنان سخت که ناگاه ز پا افتادم

گرنه فریاد رسی همچو خرد داشتمی

زود بودی که رسیدی بفلک فریادم

خردم راه قناعت بنمود از ره لطف

جز بدان راه که او گفت قدم ننهادم

منم آن آب قناعت زده بر آتش حرص

که سراسر کره خاک نماید بادم

شد چو طفلان دلم از مکتب شاگردی سیر

ز آن زمان باز که پیر خرد است استادم

خالقم را شده ام خادم از اخلاص چنانک

که ز مخدومی مخلوق نیاید یادم

چه کنم ملک خراسان چه کشم محنت جان

وقت آنست که پرسی خبر از بغدادم

گرنه زین مولد و منشاست ولی سعدی گفت

نتوان مرد بسختی که من اینجا زادم

زین وطن گر بروم هست خریدار بسی

گوهری را که بود زاده طبع رادم

می نخواهم شدن از کوی قناعت بیرون

سیل افلاس گر از بن بکند بنیادم

پیرو ابن یمینم ره خرسندی پیش

دو سه روزی که درین دیر خراب افتادم

نبود صحبت شیرین پسران بی شوری

ز آنسبب کوه نشین بر صفت فرهادم

شمارهٔ ١١۵ - وله در مدح علاءالدین حسین

پیشتر زین چند گاهی دل پریشان داشتم

خود چه میگویم ز دل صد رنج بر جان داشتم

یوسف مصر کرم را از تکسر شکوه ئی

بود و من یعقوب وش دل بیت احزان داشتم

آن علی نام حسن سیرت علاءالدین حسین

کز غم او چشم و دل گریان و بریان داشتم

بس که بر خاطر ملالت بود مستولی مرا

همچو گنج آرامگه در کنج ویران داشتم

گر چه بر من ز آن تکسر گشت رمزی آشکار

لیک چون خوش نامدم از خویش پنهان داشتم

ورچه یکساعت نبودم دور ازو بی درد دل

لیکن از دیدار او امید درمان داشتم

منت ایزد را که دیدم در زمان صحتش

گشته آمن آنچه دل از وی هراسان داشتم

بعد ازین شکرست چون ابن یمین کارم از آنک

حاصلم شد هر چه چشم آن ز یزدان داشتم

گر بماضی شرح دادم اختصاص خود بدان

ظن مبر آنحال ماضی شد که من آن داشتم

داشتم دل در هوای او و خواهم داشتن

تا ابد چون دائم او را رکن ایمان داشتم

شمارهٔ ١١۶ - ایضاً له

حبذا آرامگاهی خوشتر از دار النعیم

وز پری رویان صدف کردار پر در یتیم

همچو چشم و چون دل عاشق پر آب و آتش است

لیک با حر جحیمش هست هم روح و نسیم

معتدل در وی هوا و متسع در وی فضا

محدثست از روی معموری ولی باشد قدیم

از فروغ جامهای روشنش چون جام می

بر زمین او هزاران مهر و مه بینی مقیم

آهک کافوروش اندوده بر آجر همی

خشت زرین را مطلا کرده ئی گوئی بسیم

خسته از بس روح و راحت کاندر و یابد همی

گوئیا در منزل عیسی فرود آمد کلیم

چون درو امراض با صحت مبدل میشود

نیست جز دارالشفائی کرده بنیادش حکیم

از نوادر باشد اینمنزل که در وی حاصلست

هم ثواب اندر عذاب و هم نعیم اندر جحیم

گر چه میگویند در حمام باشد دیو لیک

اندرو ار یار من با من پری باشد ندیم

خیز با ابن یمین ای مه بدین منزل خرام

تا بیابد در جحیم از حسن رخسارت نعیم

شمارهٔ ١١٧ - قصیده فی مدح السلطان نظام الدین یحیی

خراسان بار دیگر شد بهشت آسا خوش و خرم

ز فر خسرو عادل خدیو خطه عالم

سر گردنکشان شاهی که رأی عالم آرایش

نموداری بود خرم خلایق را ز جام جم

نظام ملک و دین یحیی که او را میتوان گفتن

سلیمان قدر و آصف رأی و موسی دست و عیسی دم

جوانبختی که از پوشیدگان غیب رأی او

گشاید پرده ز آنمعنی که هم پیرست و هم محرم

بدستت گر کند نسبت کسی ابر بهاری را

خرد باور کجا دارد که چون دریا بود شبنم

نشاید قد قدرش را قبا جز اطلس گردون

ازین استاد صنع او بمهر و مه کند معلم

فلک در موکب جاهش علمداریست ز آن بندد

فراز صبح زرین شهاب از زلف شب پرچم

کند رد قضا حکمش فلک خود اینقدر داند

که با حکم مطاع او نخواهد شد قضا مبرم

چوچنگش گوش دشمن را فرو مالد رباب آسا

ز نایش ناله ها خیزد زمانی زیر و گاهی بم

چنین کو دیو مردم را پری وش کرد در شیشه

سلیمان گر شود زنده در انگشتش کند خاتم

نسیم لطفش ار خواهد کند تریاق جانپرور

ز زهری کز سر دندان فشاند وقت کین ارقم

سموم قهر او روزی گذر کردست پنداری

بسوی بیشه شیران که میسوزد ز تب ضیغم

اگر فرمان دهد گردد به بینائی و گویائی

بسان چشم یعقوب و زبان عیسی مریم

زبان سوسن گویا و چشم نرگس رعنا

اگر چه هست آن ابکم وگرچه هست این بی نم

مجرب شد خلایق را که آمد مایه بخش حان

ز شربتخانه لطفش بسان نوشدارو سم

صفات خلق و خلق او گهی کاندر میان آرم

شوند از بهر تصدیقم جهانی متفق با هم

فلک چو نحلقه میخواهد که دائم بر درش باشد

از آن رو پشت خود دارد بسان حلقه اندر خم

جهاندارا توئی آنکس که هست از رای و روی تو

فروغ شمع گردون و چراغ دوده آدم

بود در نوک کلک تو رموز مهر و کین مضمر

چو اندر ضرب شمشیرت صلاح ملک و دین مدغم

حسودت گر همیخواهد که یابد رتبتی چون تو

ولیکن پارگین هرگز نگردد چشمه زمزم

بمیدان هنر با تو چو خصم اندر جدال آید

زبان قاطع تیغت بیک حرفش کند ملزم

از آندم کاشهب روزست زیر زین فرمانت

ز بخت بد همی آرد حسودت پای در ادهم

عدو چون شعرم ار خواهد که اندروزن نام آید

چو تقطیعش کند تیغت بود رکنی ولی اخرم

فلک قدرا تو میدانی نیم ز آنها که در مدحت

ز بی سرمایگی طبعم کند با در شبه منضم

کس از ابن یمین بهتر نداند گفت اوصافت

اگر چه زو نماید خویشتن را هرکسی اعلم

گر او را تربیت باشد ز رأی عالم آرایت

زند کوس فصاحت را ببام گنبد اعظم

چه باک از صدمت گردون اگر یابد جراحتها

چو از دارالشفاء لطفت امیدش بود مرهم

همیشه تا غم و شادی و سور و ماتم گیتی

یکی چون بگذرد گیرد دگر یک جای او محکم

بکام دوستانت باد دائم دشمنان تو

بگاه سور در ماتم بوقت شادی اندر غم

جهان شاد و خوش و خرم ز داد تست و تا باشد

ترا نیز از جهان بادا دلی شاد و خوش و خرم

شمارهٔ ١١٨ - وله ایضاً در مدح خواجه علاءالدین هندو

روز جشن عربست ای مه خوبان عجم

وقت شادیست مباش از غم ایام دژم

می خور اندوه و غم گیتی بد عهد مخور

که کرا می نکند گیتی بد عهد بغم

بعد ازین رایت عیش و طرب افراخته دار

کز افق ماه نو عید برافراخت علم

روز عیدست بخور باده گلگون و بده

کآرزو میکندم باده ولی با تو بهم

باده از دست تو در مجلس دستور جهان

آب حیوان بود اندر چمن باغ ارم

جان فزاید می گلگون ز کف همچو توئی

خاصه در مجلس دارای عرب شاه عجم

آصف عهد علاء دول و دین هندو

که بود تارک ترک فلکش زیر قدم

آن جوانبخت که دائم فلک پیر بود

بر درش حلقه صفت پشت بخدمت زده خم

آنکه از غیرت بحر کف او ابر بهار

دارد اندر دل و در دیده مدام آتش و نم

کان ممسک بسخا چون کف رادت نبود

رشحه کوزه شناسد خرد از بحر خضم

دشمن از وی شود انجم صفت از مهر نهان

گر چه ز انجم بودش بر صفت مهر حشم

تیغ برانش گه رزم تو گوئی که مگر

رود نیل است روان گشته دراو آب بقم

خسروا چون سخن از رتبت و جاه تو رود

آسمانرا نرسد دم زدن از ملکت جم

کسوت ملک ببالای تو خیاط ازل

آن چنان دوخت که یکحبه نه بیش است و نه کم

تا در حضرت میمون تو اقبال گشاد

دولت احرام درش بست چو زوار حرم

صیقل رأی تو چون آینه از زنگ زدود

هر چه بر صفحه اوراق بد از ظلم و ظلم

شد سیاه آینه جان بد اندیش ز زنگ

بس که دادش فلک آینه گون عشوه و دم

گر بر آهو بره از نام تو حرزی بندند

از دلیری نخورد شیر جز از شیر اجم

خاکپای تو اگر باد رساند بچمن

گردش از دیده نرگس ببرد آفت نم

خلق را گر نزدی داعی جود تو صلا

کی بصحرای وجود آمدی از کتم عدم

حرص را گر چه بود علت جوع کلبی

چار پهلو کند از خوان نوال تو شکم

خرد ار رأی تو بیند که ببازار فلک

از زر مغربی مهر روانست درم

بر دعا ختم کند ابن یمین مدح ترا

ز آنکه بر کسوت مدح تو دعائیست علم

تا ز نوک قلم کاتب تقدیر بود

بر رخ تخته گردون به بد و نیک رقم

بادش از آب سیه دیده بکردار دوات

هر که سر بر خط فرمانت ندارد چو قلم

شمارهٔ ١١٩ - وله ایضاً در مدح علاء الدین وزیر خراسان

زهی جمال تو خورشید آسمان کرم

وجود پاک تو سر خیل دودمان کرم

علاء دولت و ملت توئی که یافت خرد

خجسته حضرت والات را مکان کرم

دعای دولت تو ورد خویشتن کردی

گر اقتدا بسخن داشتی زبان کرم

بصد قران فلک اندر زمانه ننماید

بسان همت تو گوهری ز کان کرم

نیافت پرورش از چشمه سار آب حیات

براستی چو تو سروی ببوستان کرم

هزار بار اگر خامه را زبان ببری

نه ممکن است که باز استد از بیان کرم

گهی که نام کرم بر زبان من رفتی

فلک بنام تو دادی مرا نشان کرم

چه واجبست که شد با کریم طبعی تو

ببخت ابن یمین منقطع زمان کرم

سپهر سفله سیه کاسگی چو پیشه گرفت

نداد بی جگرم لقمه ئی ز خوان کرم

مرا ز گفته غیری لطیفه ئی یاد است

که آیتیست فرو آمده بشأن کرم

ببوی فضل و کرم خان و مان رها کردم

که روی فضل سیه باد و خان و مان کرم

نه نیک باشد اگر پایمال دهر شود

سری که پیش تو باشد بر آستان کرم

همیشه تا ز کریمان بیادگار بود

نوشته بر ورق دهر داستان کرم

وجود پاک تو اندر زمانه باقی باد

که از وجود تو دارد حیات جان کرم

شمارهٔ ١٢٠ - قصیده در مدح طغایتمورخان

که برد رونق کان و که داد خجلت قلزم

بجز طغایتمور خان جم دوم بتعظم

شهی که پای بر اورنگ خسروی چو رسیدش

سپهر افسر منت نهاد بر سر مردم

زفرط حکمت و رفعت چو آصف است و سلیمان

بوقت کوشش و بخشش چو حاتم است و چو رستم

جهان ز معدلت او چنان شدست که روزی

رعیتی نرود پیش حاکمی بتظلم

بروزگار وی ار زحمتی رسد بکبوتر

سوی نشیمن باز آید از برای تنغم

عجب مدار اگر نفحه زگلشن خلقش

گذر کند بسر گرزه مار کژدم کژدم

که همچو قطره دهد مارمهره از بن دندان

ز نیش نوش چکد بر مکان ضربت کژدم

بنفس ناطقه گر شمه ئی رسد ز بیانش

زبان سوسن از آن یابد اقتدار تکلم

دقیقه ئی که ز طبع لطیف رأی وی آید

محال دید عطارد در آن مجال تفهم

عطارد ار چه بتعلیم هست شهره و لیکن

رود بمدرسه رأی انورش بتعلم

بچشم عقل چو خورشید بر سپهر نماید

گهی که شاه نشیند بصدر صفه طارم

عدوش اگر چه نهد تاج پادشاه نگردد

که زهره می نشود همچو مشتری به تعمم

یسار آن بود آنرا که از زمرد چرخی

نگین خاتم زرین کند بگاه تختم

بر غم دشمن او باشد آنکه در صف هیجا

ز طبل و کوس ندا آیدش بگوش که دم دم

شهنشها توئی آنک اتفاق خلق بر آنست

که جز تو کس ننهد در جهان اساس تکرم

توئیکه مرکب عزم تو چون بپویه درآید

بگرد او نرسد تیز تک براق توهم

بذات پاک تو باشد قوام رتبت شاهی

بدان سبب که عرض را بگوهرست تقوم

بعهد تو نسزد بندگی غیر تو کردن

نکرد بر لب دریا کسی بخاک تیمم

میان خلق جهان ذات با صفای تو باشد

چنانکه خسرو سیاره در میانه انجم

بهر چه رأی تو فرمان دهد چه حق و چه باطل

باضطرار فرا گیردش نه راه تسلم

چنین که بخت جوان یاورست در همه کارت

پذیرد از تو برغبت سپهر نیز تحکم

هلال صورت خود را بشکل نعل بر آرد

که تا سمند ترا بوسد از برای شرف سم

برای مصلحت کار دوستان تو هر دم

زمانه برکشد از پشت دشمنان تو سیرم

ز ریش گاوی خود غره شد بحلم تو دشمن

نداند آنکه کند شیرگاه خشم تبسم

نظر بعین عنایت بسوی ابن یمین کن

که تو رحیم جهانی و او سزای ترحم

گهی که را وی اشعار من مدیح تو خواند

برد ز جذر اصم شوق استماع تصامم

سزد که ناطقه هوش از دماغ عقل رباید

چو در ثنای تو شعرم ادا کند بترنم

چو بلبلان همه عالم ثنا سرای تو زآنند

که بوی گلشن جود تو میکنند تنسم

عروس مدح تو بکر آید از سرا چه فکرم

نه همچو زان شعر ای دگر عجوزه وکالم

بدین قصیده غرا سزد که ابن یمین را

ز یمن مدح تو باشد بر اهل فضل تقدم

همیشه تا بر اهل خرد محال نماید

که خارپشت نماید گه مساس چو قاقم

بسان قاقم و برشکل خارپشت حسودت

کشیده پوست ز سر باد و سر درون شکم گم

شمارهٔ ١٢١ - وله ایضاً

هر گه که نام مجلس مولی همی برم

قدر سخن بپایه اعلی همی برم

مولی ملوک مملکه الفضل و العلی

کاندر ثناش شعر بشعری همی برم

ای رکن حصن شرع مشید برای تو

در مدحتت چو دست با نشی همی برم

حقا که از میامن اوصاف ذات تو

از لطف نظم آب ثریا همی برم

نی هوش دار ابن یمین اینچنین مگوی

گو خوشه ئی ز خرمن مولی همی برم

گیرم که هست خود سخنم سحر سامری

جهلم نگر که زی ید بیضا همی برم

میآورم سخن بتو کرمان و بصره را

بر رسم تحفه زیره و خرما همی برم

غواص بحر شعر توام هست سالها

کز قطره هاش لولو لالا همی برم

از بندگان خویشتنم دان که مدتیست

کین دولت از زمانه تمنا همی برم

میگویم اینسخن که بنو عرض میکنم

شوخی نگر که قطره بدریا همی برم

شمارهٔ ١٢٢ - وله ایضاً قصیده در مدح زنگی بیک محمد برکال قتلغ

ای چشم مست دلربای تو مست از شراب حسن

وی لعل جانفزای تو سیراب از آب حسن

خرم دمی که بر رخت از شعله های می

بینم عرق نشسته چو بر گل گلاب حسن

چون لب بخنده گشائی گمان برم

کآب حیات هست روان از زهاب حسن

جز زلف همچو سنبل و رخسار چون گلت

برگل کسی ندید ز سنبل نقاب حسن

چون حسنت از نصاب فزونست پس چرا

ما را زکوه می ندهی از نصاب حسن

چون حسن دلبران بحساب اندر آورند

باشد رخت فذلک جمع حساب حسن

جیب تو مشرقیست که از وی بفال سعد

هر صبحدم طلوع کند آفتاب حسن

گوئی ز رأی خسرو عادل فتاد عکس

بر روی تو که گشت منور بتاب حسن

زنگی بیگ محمد بر کال قتلغ آنک

از رشک کلک اوست مزین کتاب حسن

معنی بکر در تتق خط دلکشش

چون نو عروس جلوه کنان در نقاب حسن

چون کلکش آب برکشد از بحر قیرگون

بارد چو ابر دانه در خوشاب حسن

زلفین یار بینم و بس در زمان او

در تاب و پیچ مانده و آن پیچ و تاب حسن

ای لفظ جانفزای تو صاحب نصاب لطف

وی خط دلگشای تو مالک رقاب حسن

فتنه ز خواب حسن تو خوردست کوکنار

زان شد بسان غمزه خوبان بخواب حسن

ای صاحبی که زهره برین کاخ زرنگار

بر یاد مجلس تو نوازد رباب حسن

ابن یمین بمدح تو اندر ردیف شعر

اول بقصد طبع نکرد انتخاب حسن

لیکن زبان بمدح جنابت چو برگشاد

از بحر این قصیده برآمد حباب حسن

تا مهر خان سیم ذقن را ز برگ گل

چون بردمد بنفشه بود انقلاب حسن

بی انقلاب باد ترا دولت جوان

با رأی سالخورد تو باد انتساب حسن

هم ذات بیهمال تو بادا مآل لطف

هم سیرت و خصال تو بادا مآب حسن

شمارهٔ ١٢٣ - قصیده در مدح نظام الدین یحیی کرابی

ای داور زمانه و فرمانده زمین

سلطان نظام ملت و دین شاه راستین

هستی تو تاج سرور شاهان روزگار

و اورنگ خسروی ز تو شد باز شه نشین

هر بامداد بهر شرف بنده وش نهند

برخاک در گهت شه سیارگان جبین

از حیز عدم بسوی عرصه وجود

از شوق بندگیت بسر میدود جنین

شاهان نهاده بر در تو سر بر آستان

تا دولت تو کرده برون دست از آستین

لاف برابری نزند با تو خصم از آنک

طعم شرنگ را نبود ذوق انگبین

شادند عالمی ز تو ز آنسان که کس نیافت

در کاینات غیر عدوی تو یک حزین

از خجلت روایح خلقت سیاهروی

گشتست نافه در بدن آهوان چین

در عالم از مکارم اخلاق تو نماند

چین در جبین هیچکس الا که در قسین

از کام شیر با نفس خلق تو شوند

همچون ز ناف آهوی چین خلق نافه چین

نوشین روان و حاتم اگر در زمان تو

بار دگر نهند قدم بر سر زمین

چون بر سخا و عدل تو یابند اطلاع

ورد زبان هر دو نباشد جز آفرین

زر را امان ز دست سخای تو کی بود

از سنگ خاره گر چه که حصنی کند حصین

چون خاتم آنکه دست تو یکبار بوسه داد

بر تخت زر نشست همه عمر چون نگین

گرگان دزد پیشه بدوران عدل تو

در حفظ گوسفند چو سگ گشته اند امین

ای آنکه بارها بگه رزم یافتند

از نوک نیزه تو سران داغ بر سرین

سازد کمان ز قوس قزح وز شهاب تیر

چون بر عدوی تو بگشاید فلک کمین

صیت مکارم تو که بادا زمین نورد

در طاس زرنگار سپهر افکند طنین

چون ابلق فلک نسزد بارگیت را

غیر از مجره تنگ برو از هلال زین

شاها سپهر اگر چه که فرقی نمینهد

اندر میان اهل هنر گاه بهگزین

لیکن از آن چه باک چو دانی بوقت کار

چونست شیر پرده و چون ضیغم عرین

ابناء جنسم ار چه که هستند با یسار

اما یسار باز ندانند از یمین

گر زر ندارد ابن یمین ز آن چه غم خورد

دارد بیمن مدحت تو گوهر ثمین

ورهم بسوی زر کندش خاطر التفات

یابد بسعی جود تو آن نیز بعد ازین

تا در پناه سایه جود تو سا کنم

سهل است با من ار فلک دون بود بکین

تصدیع دادمت بکرم عفو کن زمن

تا بر دعات ختم کنم بیت آخرین

تا حور عین مقام بخلد برین کنند

بادا چو خلد بزمگهت پر ز حورعین

شمارهٔ ١٢۴ - وله ایضاً قصیده در مدح طغایتمورخان

ترا سزد بصفا ماه آسمان گفتن

ترا بحسن توان زینت جهان گفتن

اگر تو از درم ای حور چهره باز آئی

توان مقام مرا خلد جاودان گفتن

کج است در نظر قد چون صنوبر تو

سخن ز راستی سرو بوستان گفتن

اگر تو قصد بجانم کنی روا نبود

به پیش طلعت جانان مرا ز جان گفتن

بترک جان و جهان زود میتوانم گفت

بترک صحبت جانان نمیتوان گفتن

بدان هوس که ز طبعت برون کنم صفرا

توان سرشک مرا آب ناردان گفتن

ز رشک رسته در تو بس عجب نبود

تن ضعیف مرا تار ریسمان گفتن

وصال همچو توئی گر بجهد دست دهد

توان بترک تن و جان و خان و مان گفتن

نه لایقست ز لطف چو تو سبکروحی

جواب عاشق بیچاره سرگران گفتن

کنون چو داد غزل داد طبعت ابن یمین

بوصف خال و خط و زلف دلبران گفتن

میان خامه ببند و زبان او بگشای

پس از غزل بمدیح خدایگان گفتن

فروغ اختر شاهنشهی طغایتمور

که میتوانش بحق شاه شه نشان گفتن

زمین درگه او را ز بس جلالت و جاه

توان بگاه بیان سطح آسمان گفتن

جناب حضرت او را رسد ز رفعت و قدر

سخن ز منزلت اوج لا مکان گفتن

بروز معرکه گر برگ نی بکف گیرد

توان ز قوتش آن برگ را سنان گفتن

کمینه بنده که از درگهش روان گردد

توان بکشور اعداش مرزبان گفتن

ز عدل او شده با گوسفند گرگ چنان

که میتوان ز شفقت سگ شبان گفتن

جواب خصم ترا زیبد ای همایون فر

برأی پیر و باقبال نوجوان گفتن

همان زمان که نهی پای بر زمین عدو

بر آسمان رسد آوای الامان گفتن

بجز تو در همه عالم نمیرسد کس را

پناه اهل زمین خسرو زمان گفتن

عطای یکدمه بذل ترا بمجلس انس

توان ذخیره صد گنج شایگان گفتن

شنوده ام ز سخنهای سوزنی بیتی

مناسب ار چه توانم نظیر آن گفتن

ولی بصورت تضمین چرا ادا نکنم

چو میتوان سخن خوش برایگان گفتن

دروغ راست نمایست در ولایت شاه

ز عدل او بره با گرگ توأمان گفتن

جهانپناه شها بنده پرورا از آنک

که تا بود بجهان صنعت زبان گفتن

مدیح جاه تو گویم که مدح همچو توئی

زبان بنده تواند بصد بیان گفتن

تو یوسفی و سلیمان صفت فریضه شدست

دعات بر همه ابنای انس و جان گفتن

همیشه تا بود اندر حضور اهل خرد

ز ارغوان صفت طبع زعفران گفتن

ز دیده بر رخ چون زعفران خصم تو باد

چنانکه می نتوان آب ارغوان گفتن

شمارهٔ ١٢۵ - وله ایضاً در مدح تاج الدین علی سربداری

چون شد سعادت ابدی یار ملک و دین

رونق گرفت بار دگر کار ملک و دین

در دین و ملک آتش فتنه فرو نشاند

مانند آب خنجر سردار ملک و دین

تاج ملوک خواجه علی آنکه زیب و زین

در دین و ملک ازوست باقر ار ملک و دین

سبزست و تازه روضه دین و بهار ملک

تا کلکش آمد ابر گهر بار ملک و دین

زار و نزار ژرده کلکش ز بهر چیست

پیوسته گر بسر نکشد بار ملک و دین

وجه بها چو گوهر تیغست در کفش

نشگفت اگر شدست خریدار ملک و دین

گرم است مشتری و گهر میدهد بها

به ز این مخواه گوهر بازار ملک و دین

دایم ز فیض ابر کف درفشان او

کلکش همی کند گهر ایثار ملک و دین

ای دین پناه ملک ستان گر چه در جهان

بیحد و بیمرند طلبکار ملک و دین

جز دولت جوان ترا زان میان نیافت

گردون پیر محرم اسرار ملک و دین

اصحاب ملک و دین همه شاداب و خرمند

ز آندم که هست رأی تو غمخوار ملک و دین

از یمن عدل شامل تو چشم فتنه را

در خواب کرد دولت بیدار ملک و دین

در دین و ملک جز دل خصمت خراب نیست

ز آندم که هست عدل تو معمار ملک و دین

تیغ تو سر بربقه اقرار در کشید

آنرا که بود در دلش انکار ملک و دین

نبود گر اختیار بود دین و ملک را

در به گزین بغیر تو مختار ملک و دین

در نظم دین و ملک شد آثار تیغ تو

فهرست روزنامه اخبار ملک و دین

ای سایه خدای توئی آنک بر تو بست

از آفتاب رأی تو انوار ملک و دین

در ظل رأفت ابن یمین را بدار از آنک

تا بود و هست و تا بود آثار ملک و دین

سلطان ستای چون من و سلطان نشان چو تو

نامد پدید و ناید از اقطار ملک و دین

از دین و ملک تا بود آثار در جهان

باری بنام نیک نگهدار ملک و دین

شمارهٔ ١٢۶ - ایضاً له در مدح نجم الدین عبدالعلی

دوش وقت صبحدم از لطف رب العالمین

هاتفی در گوش هوشم گفت کای ابن یمین

تا بکی محنت کشی زین پس زمان راحتست

سر بر آر از خواب و خیز ایندولت بیدار بین

خطه فریومدا کنون شد ز نزهت آنچنانک

از خجالت کرد پنهان روی ازو خلد برین

گفتمش این بقعه ویران عمارت از چه یافت

بازگو با من گر این معنی همیدانی یقین

گفت میدانم ز یمن مقدم سردار عهد

صاحب صاحبقران کش نیست در عالم قرین

سرور آفاق نجم ملک و دین عبدالعلی

آن کزو با زیب و زینت گشت کار ملک و دین

آن چو سرو آزاد طبعی همچو گل خوش منظری

خوش زبانی همچو سوسن خوش دمی چون یاسمین

هر که چون انگشتری بوسید دست راد او

گشت از انعامش غریق سیم و زر همچون نگین

حاتم طائی درین دوران گر آید با جهان

می نیارد کرد با او دست بیرون ز آستین

هست با حزمش زمین و هست با عزمش زمان

آن سبک همچون زمان و این گران همچون زمین

در ید بیضای موسی آنچه دی کردی عصا

میکند امروز رمحش با دل اعدای کین

روز هیجا بر نگردد چون سپهر از تیر خصم

خصمش ار باشد هزاران با کمان اندر کمین

سرورا ابن یمین گر تربیت یابد ز تو

در خلأ و در ملأ کارش نباشد غیر این

کت بهنگام خلأ گوید دعای مستجاب

در ملأ خواند ثناهای سزای آفرین

در دعای دولتت هر گه که بگشاید زبان

چون بود ز اخلاص آمین گویدش روح الامین

تا جوان و پیر در عالم تواند بود باد

عقل پیرت رایزن بخت جوانت همنشین

رایتت هر جا که روی آرد بفضل کردگار

باد فتحش بر یسار و باد نصرت بر یمین

شمارهٔ ١٢٧ - ایضاً له در مدح نظام الدین یحیی

ساقی بیار باده که چون خلد شد چمن

شد باغ روشن از گهر ابر تیره تن

آهوی سرو نافه بیفکند وزین قبل

باد صبا گرفت دم نافه ختن

زد بر نوای بلبل شیدا چنار دست

وز ذوق آن برقص در استاد نارون

شد روی آبگیر چو سوهان آژده

تا از صبا فتاد بر اندام او شکن

لاله ز بس که قطره شبنم برو نشست

شد ساغر عقیق پر از لولو عدن

از روشنی انجم گلهای بوستان

گوئی مگر مجره کشیدند بر چمن

جز برگ بید و سرخ گل اندر جهان که دید

تیغ از زمرد و سپر از گوهر یمن

گر غنچه در فریب دل عندلیب نیست

بهر چه زر ساو گرفتست در دهن

با شنبلید و نرگس تر نسبتی گرفت

زلف سیاه دلبر و رخسار زرد من

آن دلبری که عارض و زلف مسلسلش

بشکست نرخ سنبل و بازار یاسمن

در حیرتم ز طلعت او تا چه خوانمش

ماه شب چهارده یا شمع انجمن

ماه است اگر نه ماه بود خسته محاق

شمع است اگر نه شمع بود بسته لگن

جز خط مشکبوی و رخ جانفزای او

هرگز بنفشه دید کسی رسته بر سمن

جز قد خوش خرام و تن چون حریر او

سرو روان که دید برش برگ نسترن

میزیبدش که پای نهد بر دو چشم من

زیرا که جویبار سزد سرو را وطن

زلفش بکافری دل زارم اسیر کرد

وانگه فکند بی سببی در چه ذقن

سهلست اگر چو خود ذقنش در چهش فکند

در چه توان شدن بامید چنان رسن

شهری اسیر فتنه و غوغای حسن او

واو بر جناب خسرو آفاق مفتتن

والا نظام دولت و ملت که ذات او

نور مجسم است ز انوار ذوالمنن

آن سروری که از حسد بوی خلق او

بر تن قبا کند گل خوشبوی پیرهن

بر خاک اگر ز فیض کفش قطره ئی چکد

طوبی حسد برد بدل از سبزه دمن

گردون شد ازرقی و مه و مهر انوری

بهر ثنا و مدحت آن سرور زمن

حاسد چو اوج جاه وی آورد در خیال

از غم بسان چاه فرو شد بخویشتن

دشمن بروز معرکه از تیغش آن کشد

کز طعنه شهاب کشد در شب اهرمن

ای نابسوده اوج جلال تو دست وهم

وی ناسپرده خاک جناب تو پای ظن

در رزم و بزم بر سر اعدا و اولیا

چون ابر درفشانی و چون مهر تیغ زن

تا عدل دین پناه تو ضبط جهان نهاد

در یک کنام میچرد آهو و کرگدن

در جنب بارگاه تو کان نسر واقع است

سیمرغ بی ثبات بود راست چون زغن

ابن یمین کمینه ثنا خوان جاه تست

بادا ثنای او بقبول تو مقترن

پیوسته باد مرجع خلقان جناب تو

در نفع و ضر و خیر و شر و شادی و حزن

دائم دل سیاه چو سنگ مخالفان

باد از برای خنجر خونخوار تو مسن

شمارهٔ ١٢٨ - قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری

مرا دولت بشارت داد و گفت آمد زمان آن

که از دوران شوی بارد گر خرم دل و شادان

صفای صبح پیروزی بفال سعد شد پیدا

ظلام شام نکبت گشت زیر نور او پنهان

چه خوش زین مژده ناگه بگوش هوش من آمد

میان شام نکبت گشت زیر نور او پنهان

چه گفتم گفتم ایدولت بمانی تا ابد باقی

که از رمز تو میگوید برسم مژده دل با جان

که اینک وقت آن آمد که بخشد از سرشفقت

ز تاب آفتاب غم نجاتم سایه یزدان

محیط مرکز دولت سپهر حشمت و رفعت

جهان رأفت و رحمت خدیو کشور ایران

سلیمان قدر آصف رأی تاج ملک و ملت آن

ببخشش هست چون حاتم ببخشایش چو نوشروان

فلک قدر و ملک سیرت بود آنشاه نام آور

که نامش بر نگین خود نگارند از شرف شاهان

بر اوج طارم جاهش که با عرش است هم زانو

فروتر پایه اش باشد بر تبت برتر از کیوان

نباشد سعد قاضی را درین فیروزه گون مسند

جز این کاری که حکمش را بامضا میدهد فرمان

سپهدار صف پنجم که بهرام است نام او

کند بد کیش خصمش را به تیغ جانستان قربان

فراز مسند شاهی صفای ذات پاکش بین

که خورشید پنداری بر اوج آسمان تابان

نوای زهره زهرا از آنرو دلپذیر آمد

که بر ساز طرب گوید مدیحش را بصد الحان

عطارد نامه فتحش بفیروزی چو بنویسد

کند نصر من الله را طراز کنیت عنوان

به پیکی بر درش گردد مه تابان شبا روزی

بمیدان فلک زین رو فرو مانند ازو اقران

نسیم روضه خلقش بر آن کورا خلیل آمد

بلطف ار بگذرد روزی شود آتش بر و ریحان

سموم آتش قهرش بدریا بگذرد بیند

ز قعرش خاک و خاکستر شود بر گنبد گردان

نگویم ابر نیسانی بود چون دست در بارش

که اصحاب کمال از من شمارند این بصد نقصان

ازین گر رشحه ئی ریزد بود اصل سعادتها

وز آن گر قطره ئی بارد شود سرمایه طوفان

جهاندارا بدرگاهت کشید ابن یمین گوهر

که در عالم کسی چون تو نمیداند بهای آن

سخن آورد و عقلم مرا گفت این متاع آنجا

چو سحر سامری باشد بنزد موسی عمران

اگر چه در موزونست شعر آبدار تو

ولیکن زیرکی نبود گهر بردن سوی عمان

بلی گر چه صوابست این که عقلم رأی زد لیکن

چنین دولت نمی افتد بنزد هرکسی آسان

کنون چون بخت یاری کرد بوسیدم رکاب تو

عنان این سعادت را زکف دادن توان نتوان

فراز مسند شاهی توئی سلطان بحمدالله

بسان عنصری بنده بر تخت تو مدحت خوان

تو آن شاهی که میدانی کماهی حال من بنده

هنرهای ایازی را که داند بهتر از سلطان

بماند جاودان نامت بشعرم زنده بهر آن

که نامت زنده میدارم بآب چشمه حیوان

بشاعر زنده میماند بگیتی نام شاهانرا

فروغ از رودکی گیرد چراغ دوده سامان

منم بستان ملکت را نوای بلبل خوشگو

نوائی ده فراکارم برای رونق بستان

همیشه تا مه تابان نماید چشم خلقانرا

گهی چون گوی و گه چوگان برین فیروزه گون میدان

به میدان شقاوت باد گوی آسا سر خصمت

به هر صورت که رأی تست گردان در خم چوگان

شمارهٔ ١٢٩ - وله ایضاً در مدح طغایتمورخان

منت خدای را که علی غفله الزمان

پیرانه سر بقوت اقبال نوجوان

بزدود سرمه وار مرا تیرگی ز چشم

خاک جناب حضرت سلطان کامران

دارای دین طغایتمورخان که عدل او

سازد ز گرگ پرورش بره را شبان

شاهی که گر خلاف طبیعت دهد مثال

گوی زمین بدور در آید چو آسمان

آرد بحکم پوست به پشت پلنگ باز

از پشت زین ارادتش ار باشد اندر آن

دشمن بگاه سورت صفرای کلک او

آرد ز ثقبه عنبی ماء ناردان

اهل خرد بتجربه اسرار غیب را

بهتر ز کلک شاه ندیدند ترجمان

گر یک شرر ز آتش خشمش بگاه کین

یابد گذر بلجه دریای بیکران

ماهی عجب مدان که دم آتشین زند

از تف قهر او چو سمندر در آبدان

از بهر ساز لشکر منصور او کند

چرخ از شهاب تیر وز قوس قزح کمان

درعی فراخ چشمه کند جوشن عدو

شاه جهان بناوک دلدوز جانستان

شهباز همتش چو بپرواز بر شود

نسرین چرخ را برباید ز آشیان

از تیغ و تیر شاه مرا روشنشست آنک

یکتن توان دو کرد و دو تن را یکی توان

عین عقاب حادثه از باز رایتش

سیمرغ وار گم شده در قاف قیروان

ای ترک میگسار بیا جام می بیار

و آنگاه مطربان خوش آواز را بخوان

تا بر کشند نغمه عشاق و این غزل

خواننند روز بار ببزم خدایگان

خیز ای لب تو مایه ده عمر جاودان

در جام لاله فام فکن آب ارغوان

در آب منجمد بفروز آتش مذاب

چون خاک ده بباد فنا انده جهان

ز آن می که از مسام ترشح گرش بود

آید بجای خون ز بدن قطره روان

جان خواهدم ببوسه بها ترک نوش لب

بادش فدا اگر ببرد هم برایگان

ای از هوای شعر سیاه تو از حریر

شد پیکرم ضعیفتر از تار پرنیان

وقت طرب رسید که با نام شهریار

از دشمنان نماند بگیتی درون نشان

در ده چنان مئی که ز تأثیر سورتش

گردد خرد سبکرو و سرها شود گران

صاف و طرب فزای که گوئی سرشته اند

در جان تاک خاصیت طبع زعفران

جان پرورد چو لعل لب روحبخش یار

جامی چو نو بهار بهنگام مهرگان

از دست ساقئی که ز عکس جمال او

شنگرف سوده گردد مغز اندر استخوان

خاصه ببزم خرم شاهی که لطف او

همچون دم مسیح بود مایه بخش جان

شاه جهان طغایتمور خان که حکم اوست

در کاینات مظهر آیات کن فکان

ابن یمین ز دیرگه ای آفتاب ملک

دارد بزیر سایه الطاف تو مکان

در سایه عنایت خود دار بنده را

از تاب آفتاب غم دهر در امان

تا برکشد باوج فلک در مدیح تو

شعری که هست شعری گردونش توأمان

مهر تو گر بتاب عنایت بپرورد

مهتاب را ظفر نبود بیش بر کتان

تا روضه سپهر ز گلهای کاینات

باشد شکفته بر صفت گلشن جهان

بادا گل مراد تو در نوبهار عمر

شاداب و نو شکفته و بی آفت خزان

شمارهٔ ١٣٠ - ایضاً له در مدح علاءالدین محمد

مرا که هست زبان تیغ آبدار سخن

گهر نما شد ازو در شاهوار سخن

رها نمیکند ایام ورنه بگشایم

بدستکاری فکرت گره ز کار سخن

مبارزان سخن چون صف جدال کنند

نخواندم خرد الا که شهسوار سخن

منم که خاطر من نو عروس معنی را

بگاه جلوه دهد زینت از نگار سخن

زمانه دست تعدی گشاد تا ز حسد

کند بر اهل هنر بسته رهگذار سخن

کراست زهره کزین پس بکارخانه فضل

طراز بر کشد از شعر بر شعار سخن

اگر نه تربیت خسرو زمان باشد

فرو شود بزمین آب خوشگوار سخن

سپهر حشمت و رفعت علاء دولت و دین

که گرد مرکز مدحش بود مدار سخن

محمد بن محمد که در ممالک فضل

ز فر مدحت او بینم اشتهار سخن

سخن که آن نه صفات کمال او باشد

سخنورانش نیارند در شمار سخن

بکارگاه طبیعت درون مهندس فکر

ببافت کسوت مدحش بپود و تار سخن

چو نای خامه مشکین زبانش نیشکری

نرست بر همه اطراف جویبار سخن

سپهر فضل شود پر کواکب دری

گهی کز آتش طبع افکند شرار سخن

بنفس نامیه گر بوی فضل او برسد

زبان سوسن ازو یابد اقتدار سخن

زهی رفیع محلی که نفس ناطقه را

گلی چو مدح تو نشکفت در بهار سخن

توئیکه زرگر فطرت زد است سکه مدح

بنام نیک تو بر زر یا عیار سخن

بدرگه تو که بازار گوهر هنر است

گشاد قافله سالار فضل بار سخن

کنون چو کلک تو معمار خطه هنر است

خراب می نشود بعد ازین دیار سخن

چو کلک تیز زبانت ادا کند سخنی

سزد که ناطقه جانها کند نثار سخن

گهی که موج زند بحر خاطر تو شود

کنار فضل پر از در شاهوار سخن

ز ابر دست تو بینم بخشگسال کرم

که میرود بقرار آب چشمه سار سخن

خدایگانا ابن یمین چو مادح تست

بیمن دولت تو دارد آن یسار سخن

که اهل فضا بدین شعر معترف گردند

که نیست همچو وی امروز کامکار سخن

همیشه تا ز لطافت عروس معنی را

بگاه جلوه نشانند در کنار سخن

عروس خوب رخ مدح در کنار تو باد

که در جهان چو توئی نیست خواستار سخن

شمارهٔ ١٣١ - ایضاً قصیده در مدح وجیه الدین مسعود

ندانم صبغه الله است یا گلگون شرابست این

چنین گلگون نباشد می مگر لعل مذابست این

ز ابریق ار سوی ساغر روان گردد می روشن

ز بهر دیو غم تیری تو پنداری شهابست این

حباب از روی جام می چو بدرخشد خرد گوید

که بر خورشید رخشنده سهیل تیز تابست این

خوشا در نصفی سیمین می صافی چو آب زر

تو پنداری هلالست آن و در وی آفتابست این

چو روی ساقی مهوش عرق گیرد ز جام می

ز رنگ و بوی او گوئی مگر برگل گلابست این

ز ساقی خواستم آبی شرابی داد گلگونم

بلطفش گفتم ایدلبر شرابست این نه آبست این

بگفت ابن یمین بستان که آبست این ولی در وی

فتاد از روی من عکسی تو پنداری شرابست این

بگفتم رویت از می شد چو مه رخشنده گفتا نه

ز تاب آفتاب رأی شاه کامیابست این

شه عادل وجیه ملک و دین مسعود شاه آنکس

که دریا را خرد گوید که با دستش سرابست این

فلک در جنب عزم او زمین در پیش حزم او

چو خاک اندر درنگست آن چو باد اندر شتابست این

عدو چون برق تیغ او ببیند گوید از حیرت

که گر آبست چون آتش چرا در التهابست این

حساب جود او با خود همیکردم فلک گفتا

مکش زحمت چو می بینی که بیرون از حسابست این

بروز بزم اگر آید کفش در گوهر افشانی

ز بسیاریش پنداری مگر فیض سحابست این

فلک قدرا چو برداری بتیغ کین سر دشمن

بصورت آب نیل است آن و بر سطحش حبابست این

بپای پیلتن اسبت چنان عاجز فتد خصمت

که هر کس بیندش گوید خری اندر خلابست این

فلک میخواست تا گردن کشد از ربقه حکمت

قضا گفتش نمیترسی شه مالک رقابست این

معاذالله خطائی گر زکلکت در وجود آید

ز بیم تیغ چون برقت فلک گوید صوابست این

خراج غم معین کرد سهمت بر دل خصمت

فغان برداشت کای خسرو خرابست این خرابست این

جهاندارا من ایندولت که بوسیدم جنابت را

به بیداری همی بینم ندانم یا بخوابست این

فلک گوید بعذر آنکه رنجانید یکچندم

بدرگاه تو راهم داد چون جنت جنابست این

بمان جاوید و میدانم بمانی زانک نزد حق

صلاح اهل عالم را دعائی مستجابست این

شمارهٔ ١٣٢ - ایضاً له در مدح ملک شمس الدین محمد

نوجوان شد گاه پیری دولت ابن یمین

سایه چون گسترد بروی آفتاب ملک و دین

خسرو عادل امیر شه نشان کز عدل او

گشت با شاهین کبوتر از محبت همنشین

شمس ملک و دین محمد آنکه روز کارزار

از روان حیدر کرارش آید آفرین

آنکه گرگ دزد پیشه گردد از انصاف او

در نگهبانی بره چون سگ چوپان امین

کبک را آواز زنگ بازت آرد در سماع

در زمان عدل تو فرماندهی روی زمین

شرزه شیر تند را بر سر کند سهمش لگام

پوست با پشت پلنگ آرد بحکم از پشت زین

چون رقم در وصف خلقش بر رخ کاغذ کشم

خامه را گردد زبان از طیب خلقش عنبرین

هر که چون انگشتری یکره ببوسد دست او

تا بود بر تخت زر باشد نشستس چون نگین

گر ز بحر دست فیاضش مدد یابد سحاب

هر یکی از قطره های او شود دری ثمین

هم ز فیض دست دربارش همی بینم که تیغ

بر سر اعداش گوهر میفشاند روز کین

برکند از دل چو ریزه خشک بیخ حزن را

ناله های زار بد خواهش بآواز حزین

از کمان چرخ روز رزم آید بانگ زه

چون گشاید شست او تیر جگر دوز از کمین

خسروا ابن یمین را تربیت کن زانک شد

در جهان خسرو ستائی ختم بر ابن یمین

گر درین دعوی کسی را در دل انکاری بود

ور همیخواهد که گردد صدق این قولش یقین

گو بسوی شعر من بنگر نه از راه عناد

تا ببیند هم فصحیش لفظ و هم معنی متین

ملک خاص من شود ملک سخن بی مانعی

لطف عامت با رهی گر یکزمان گردد قرین

تا ز نصر و فتح باشد در جهان نام و نشان

تا میسر می نگردد کارها بی آن و این

چون بقصد ملک اعدا رایتت روی آورد

فتح و نصرش هر دو بادا بر یسار و بر یمین

چون صلاح ملک و دین آمد دعای دولتت

آیدش آمین بصد اخلاص از روح الامین

شمارهٔ ١٣٣ - وله ایضاً در مدح علاءالدین وزیر

هوای آنرخ چون ماه و زلف غالیه گون

بهیچ حال نخواهد شد از سرم بیرون

غلام دلبر خویشم که بامداد پگاه

چو سر ز حبیب بر آرد بطالع میمون

روا بود که پدید آید آفتاب دگر

ز عکس چهره او بر سپهر آینه گون

پیام دادم و گفتم که بوسه ایم بده

بگیر جان بعوض گر چه هست غرقه بخون

جواب داد که از سر برون کن این سودا

که این نشان جنونست و الجنون فنون

چو شاخ سنبل تر بر سمن کشد مفتول

شود بهر سر مویش هزار دل مفتون

فراز عارض چون روز و زلف او لیلیست

که عاقلان جهانرا همی کند مجنون

صبا چو سلسله زلف او بجنباند

خرد برغبت خود سر بر آورد بجنون

ز عشق آن دهن همچو میم و زلف چو جیم

مرا شدست قد چون الف خمیده چو نون

چو یاد چشمه حیوانش بگذرد بدلم

ز موج چشمه چشمم خجل شود جیحون

سزد که درد دل من دوا پذیر شود

اگر ز حقه لعلش بمن رسد معجون

اگر چه عارض دلدار من دو هفته مهست

ولی بحسن چو ماه نو است روز افزون

ستم همیکند آن ماهروی بر دل من

سزد که عرضه کنم حال خویشتن اکنون

به پیش سرور گیتی علاء دولت و دین

که باد مهر جلال وی از زوال مصون

بگاه عزم دهد خاک را چو با دشتاب

بوقت حزم دهد باد را چو خاک سکون

بدست سایس عدلش زبون شد ابلق دهر

اگر چه سرکش و بدخوی و تند بود و حرون

طبیب حاذق دار الشفای معدلتش

بفتنه داد ز بهر نجات خلق افیون

چو نعل گشت هلال و چو جل شد اطلس چرخ

ز بهر موکب جاهش بحکم کن فیکون

ز بهر خیمه جاهش سپهر ساخته کرد

ز خیط فجر طناب از عمود صبح ستون

اگر عدوش کشد سر بماه چون نمرود

فرو برد بزمین آسمانش چون قارون

نخست کسوت خصمش چو کرم قز کفن است

تو آن مبین که بود کسوت اطلس و اکسون

بهای تره یکروزه خوان همت اوست

هر آن ذخیره که در بحر و کان بود مخزون

معالم کرمش در زمانه قانونی است

که هست مختصری فیض ابراز آن قانون

هزار یک نشود گفته از فضایل او

اگر هزار مجلد بدان کنم مشحون

گهی که حکمت تو با بیان کند تقریر

باستفادتش آید هزار افلاطون

بزرگوار وزیرا توئی که خاطر تو

نماند مشگل و صعبی که آن نکرد زبون

ضمیر روشنت از راه کشف میداند

که چیست راز پس پرده سپهر درون

زمانه خصم ترا کرد زآن بسنگ نیاز

بسنگ اگر چه که گردن فراز بد چو هیون

سخن بنزد تو آوردن آنچنان باشد

که سوی خطه کرمان کسی برد کمون

ز یمن مدح تو ابن یمین یساری یافت

که کرد جمله جهان پر ز لولو موزون

دعای جاه تو از هر چه گویم اولیتر

مباد جز باجابت دعاء من مقرون

همیشه تا که بود گوژپشت و سرگردان

زرشک رفعت جاهت سپهر انگلیون

کسی که با تو نه بر سمت مستقیم بود

خمیده قامت و سرگشته باد چون گردون

شمارهٔ ١٣۴ - وله ایضاً در مدح علاءالدین حسین

هزار شکر و سپاسم ز خالق ثقلین

که باز کرد ز لطف خودم قریرالعین

بنور طلعت میمون قدوه النقبا

ستوده سرور اولاد تارک الثقلین

سپهر مهر فتوت جهان جان کرم

علاء دولت و دین افضل زمانه حسین

بزرگوار امیری که بر قضا همه وقت

ادای واجب حکمش بود فریضه چو دین

اگر کشد بمثل تیغ بر سر کهسار

به بیقراری زیبق شود زهم لجین

بچنگ و تیغ گه جنگ میدهد خبرم

ز ذوالفقار و کف مرتضی و حرب حسین

بدفع دشمن ازو دوست گر مدد طلبد

جهد ز جای چو برق و نترسد از کم و این

جواز بر رخ ماه ار بحکم او نبود

نیارد آنک ز شرطین ره برد ببطین

و گر ز پرتو رأیش سها مدد خواهد

شود بزیر شعاعش نهفته پیکر عین

بود ز بیم کف راد گوهر افشانش

درون قلعه خارا همیشه مسکن عین

سماع دشمن او درگه طرب نبود

بغیر ناله زیر و بم غراب البین

عدوش اگر ز در بخت امید دل طلبد

بود ز ساحت او رجعتش بخف حنین

اگر ز روی نسب سیدی مشارک اوست

فضیلت حسبش بس بود تفاوت بین

بصورت ارچه که مانند عین و غین بهم

ولی بنهصد و سی زائدست غین ز عین

هنر پناه امیرا ندارد ابن یمین

بغیر نشر ثنای تو کار تا گه حین

عروس مدح تو از حجله طبیعت من

بگاه جلوه معری شود ز کسوت شین

ور از قبول تو خود زیوری بر او بندند

شکست حور دهد از بس که زیب یابد وزین

ضمیر پاک تو هم بیشک آگهست که من

درین قضیه نیم سالک مسالک هین

همیشه تا بود از عین در زمانه اثر

ز دشمنت نه اثر باد در زمانه نه عین

شمارهٔ ١٣۵ - وله ایضاً

یا رب چه موجبست که دستور شه نشان

والا جلال دولت و دین آصف زمان

مهر سپهر دانش و جان و جهان فضل

حامی ملک و ملت وراعی انس وجان

روزی نپرسد از ره اشفاق و مرحمت

مولای خویش ابن یمین را که ای فلان

چونی و در چه کار و درین موسم از چه خاست

عزم توجهت بجناب خدایگان

سلطان نظام دولت و دین شاه تاج بخش

کز قدر هست پایه تختش بر آسمان

ای پیش رأی انور تو گشته آشکار

سری که هست در حجب آسمان نهان

از راه انبساط سئوالی همیکنم

تشریف ده ز بنده نوازی جواب آن

مفتی شرع مکرمت امروز رأی تست

باشد روا که همچو منی شهره جهان

بر آستان حضرت خورشید ملک و دین

باشم بسان ذره در سایه بی نشان

خاصه کنون که چون تو هنر پروری بود

در ملک شاه داور و دارا و قهرمان

بر رأی شاه اگر نکنی حال بنده عرض

زودا که بر فلک رسدم ناله و فغان

تا از جهانیان بود اندر جهان اثر

بی تو جهان مباد مقام خدایگان

شمارهٔ ١٣۶ - وله ایضاً

میمون بود چو طلعت فرخ لقای تو

دیدن علی الصباح رخ دلگشای تو

شاهنشه زمین و زمان تاج ملک و دین

ای تاج خسروان زمان خاکپای تو

منت خدایرا که دگر پی بفال سعد

دیدم جمال صبح صفت با صفای تو

تا هست مملکت بسریر عروس ملک

داماد نامدست بفر و بهای تو

هر چند باشد اطلس گردون علم بزر

حقا که آستر نسزد بر قبای تو

معراج هفت پایه از آن ساخت تا رسد

کیوان بپاسبانی بام سرای تو

هر بامداد خسرو سیاره بنده وار

سر مینهد ز بهر شرف بر قفای تو

پیش از تو گفته قاضی افلاک را قدر

کامضای اوست مثبت حکم قضای تو

چون خلق عالم از تو بداد و دهش درند

ملک مؤبدست ز خالق سزای تو

اهل زمانه یکسره گر مرد و گر زنند

ز احسان تو شدند عبید و امای تو

حکم خدای کرد ترا حاکم جهان

حکمی چنین بجا که کند جز خدای تو

میخواست تا شود چو تو خصمت قضاش گفت

اینهم یکی دیگر ز امور خطای تو

چون در زمانه نیست کسی را مجال آنک

یارد شدن مخالف رأی و رضای تو

با آسمان بگو که بگردان قضای بد

او کیست کین قدر نکند از برای تو

خیزد ز آب شعله اگر بگذرد برو

تا بی ز آتش غضب جانگزای تو

از گوش زهره حلقه رباید بچابکی

نوک سنان نیزه دشمن ربای تو

ز آن تیغ آفتاب جهانگیر شد که هست

عکسی ز برق خنجر گوهر نمای تو

جوشن کند بسان زره بر تن عدوت

نوک سنان خنجر پولاد خای تو

چون در سخا کفت ید بیضا برآورد

قارون شود ز درگه جودت گدای تو

هر بخششی که ابر بهاری همی کند

سر جمله قطره ایست ز بحر عطای تو

شاها دلم امید ز جان برگرفته بود

از محنتی که دید ز شوق لقای تو

بازم رسید زندگی تازه چون وزید

بر من نسیم عاطفت جانفزای تو

من خود کیم چه مرتبه دارم که از کرم

کردست التفات بمن بنده رای تو

بر آفتاب اگر فکنی سایه از نشاط

گردد چو ذره رقص کنان در هوای تو

ابن یمین اگر زند این لاف زیبدش

از یمن آنکه هست مدایح سرای تو

کافتد زرشک تیر فلک در کمان چو زاغ

طوطی طبع من چو سراید ثنای تو

شاها چو من ز جان و دلت بنده گشته ام

از جان و دل چگونه نگویم دعای تو

تا در جهان بقا نبود با فنا بهم

بادا فنای خصم بهم با بقای تو

شمارهٔ ١٣٧ - قصیده ایضاً له

آیا بود که باز ببینم جمال شاه

خرم شود بطلعت فرخنده فال شاه

آن بخت کو که سرمه کشم چشم خویش را

از خاک آستانه جاه و جلال شاه

آن دولت از کجا که مشرف کند اگر

بازم بلطف و حسن جواب و سئوال شاه

تا روز حشر کم نشود شادی دلم

گر من شبی بخواب ببینم جمال شاه

آیا درین سرای کهن باز نو شود

در حق من تواتر بر و نوال شاه

نی نی چو من پیاده ز اسب مراد خویش

فرزین صفت چگونه رسد در وصال شاه

هرگز ز چشم دل نرود تا ابد مرا

لطف شمایل خوش و حسن مقال شاه

آن فضل و آن هنر که بگاه سخنوری

از ناطقه سخن ببرد ارتجال شاه

شاه جهان نظیر ندارد چو عقل کل

در هر چه آن ستوده بود از خصال شاه

گردون مگر بدیده احول کند نگاه

با صد هزار دیده که بیند همال شاه

ایزد عنان خیر و شرمملکت نهاد

در دست بخت لم یزل و لایزال شاه

دولت ندیم باشد و فتح و ظفر قرین

در حالت سکون و گه ارتحال شاه

ناورد خلق را بوجود از عدم قضا

تا وعده شان نداد بمال و منال شاه

خاک وجود خصم هوای عدم کند

از تیغ آب پیکر آتش فعال شاه

خصم حرامزاده با جماع اهل عقل

کرده است خون خویش برغبت حلال شاه

شاه نجوم با سپه تیغ زن ز دور

لرزان بود چو نیزه بگاه قتال شاه

لاف فصاحت ار بزند نفس ناطقه

گنگ است گاه گفتن وصف کمال شاه

خورشید زیر سایه چترش همی رود

ز آنجا قیاس گیر که چونست حال شاه

شاها شکایتم ز فلک هست بیشمار

لیکن نگویم ار چه ز بیم ملال شاه

هر کز سکون نیافت دمی آتش دلم

تا دورم از خطاب چو آب زلال شاه

یا رب بود که باز علی رغم روزگار

خود را بفر دولت بی انتقال شاه

بینم بروز بار که استاده میکنم

در پیش تخت مدحت بی انتحال شاه

ابن یمین اگر چه مشقت بسی کشید

دور از جناب حضرت گردون مثال شاه

لیکن غم جهان نبود غیر خرمی

آن ساعت خجسته که بیند جمال شاه

تا صبح و شام و روز و شب و سال و مه بود

کار فلک مباد بجز امتثال شاه

بادا طلوع اختر اقبال و خرمی

در صبح و شام و روز و شب و ماه و سال شاه

شمارهٔ ١٣٨ - ایضاً له در مدح علاءالدین محمد

اگر بیابم از آن ترک دلستان بوسه

ز حور یافته باشم درینجهان بوسه

بر آسمان لطافت مهی است عارض او

خوشا اگر دهد آن ماه آسمان بوسه

گر آشکار نکردی ز ناز کی رخ او

نشان بوسه برو داد می نهان بوسه

بخواب لعل لبش را نهان ببوسیدم

هنوز در سخنم هست ذوق آن بوسه

سئوال کردم ازو بوسه ئی جوابم داد

که کس نخواست ز خوبان برایگان بوسه

بجان ازو بخرم بوسه لیک میگوید

بدین بها نفروشم من ایفلان بوسه

جمال دوست چو شمع است و من چو پروانه

شگفت نیست کزو میخرم بجان بوسه

بپایبوس شدم زو چو زلف او قانع

چو بخت آن نه که یابم از آن دهان بوسه

چو چشم من دهنم گشت پر گهر ز آندم

که داد برکف دستور کامران بوسه

وزیر شاهنشان آصف سلیمان فر

که خاک در گه او داد انس و جان بوسه

علاء دولت و ملت که پیش دست و دلش

همی دهند بتعظیم بحر و کان بوسه

بسان بحر توانگر شود به در سائل

گرش بخواب دهد دست درفشان بوسه

دهد ز معدلتش شیر چشم آهو را

چو عاشقی لب معشوق مهربان بوسه

عروس مملکتش در حباله ز آن آمد

که داد بر لب تیغ و سر سنان بوسه

بدیده باز نهد خصم نوک پیکانی

که یافت در کفش از قبضه کمان بوسه

بدان امید مه نو شود رکاب آسا

که تا دهد بهوس پاش ناگهان بوسه

شدست دری اکلیل آسمان میخی

که داد بر سم اسب خدایگان بوسه

زهی جناب تو در رفعت آنچنانک فلک

ز آستانش نیابد بصد قران بوسه

ز کاینات اگر بگذرند وهم و خیال

گمان مبر که دهندت بر آستان بوسه

سپهر پیر از آن سر نهد ترا بر پای

که داد دست ترا بخت نوجوان بوسه

زبان خامه سخن گوید ار سرش ببری

بدانسبب که ترا داد بر بنان بوسه

سزد که خرده نگیری شها بر ابن یمین

که در جناب تو آورد بر زبان بوسه

دلم ببوسه خوبان نه مایلست ولیک

ردیف مدح تو کردم بامتحان بوسه

همیشه تا ندهد آهن لکام هوان

بزیر زین کسی اشهب زمان بوسه

بزیر زین تو باد ابلق سپهر چنانک

گهت رکاب دهد مهرو گه عنان بوسه

شمارهٔ ١٣٩ - وله در مدح تاج الدین علی سربداری

باز آمدم بحضرت سلطان دین پناه

خورشید خسروان جهان سایه اله

نی من بخود بچنین منزلت رسم

مشکل توان رسید ز ماهی بر اوج ماه

گر جذبه عنایت دارای کشورم

سوی جناب خود ننمودی بلطف راه

همچون منی پیاده ز اسب مراد خویش

فرزین صفت چگونه شدی همنشین شاه

شاهنشه زمین و زمان تاج ملک و دین

کافسر ازوست سرور و ثابت بدو است گاه

فرماندهی که رأی وی ار اقتضا کند

دانند اهل عقل که بی هیح اشتباه

مانند عزل اگر چه بود بر خلاف طبع

ماه از تعرض قصب و کهربا ز کاه

دعوی شهریاری عالم بانفراد

ز آنش مسلمست که عدلش بود گواه

هر صنف آدمی که بجویند بر درش

صف بر صف ایستاده بود غیر دادخواه

چون کاه سر سبک بود از باد عفو او

از کوه اگر بوزون گرانتر بود گناه

حاسد کجا بپایه قدرش همیرسد

کی سرکشی بسدره و طوبی کند گیاه

هر کس که بنده وار کمر بست بر درش

بربود از سر شه سیارگان کلاه

دانی که زنگ آینه آسمان ز چیست

ز آن کز دل عدوش بگردون رسید آه

صد ره کشید سرزنش گرز او عدو

وز بخت بد نمیشودش یکره انتباه

عین عنایت ازلی یار بس بود

از قاف تا بقاف عدو گر کشد سپاه

شاها توئی که جمله شاهان روزگار

سایند بر جناب تو بهر شرف جباه

در دین و ملک تیغ تو حصنی است آهنین

گوهر ز بیم جود تو بروی برد پناه

کلک ترا ز منشی دیوان اختران

جز عبده خطاب نمیآید و فداه

ابن یمین چو رفعت قدرت بیان کند

شعری بشعر او نرسد در علو جاه

از یمن مدح تست که شعریست بنده را

راحت فزای چون می صافی و رنج کاه

دانم نکو طریق سخن گستری ولیک

در من فلک بچشم حسادت کند نگاه

دریای خاطرم گهر افشان و من ز فقر

در آب چشم خویش چو کشتی کنم شناه

فریاد من رس ایشه عالم که دست آن

داری که داریم ز جفای فلک نگاه

تا صبح و شاه مفتتح روز و شب بود

تا شام با صفا نبود همچو صبحگاه

هر روز خصم تو که همی آورد بشب

بادا بسان شام رخ روز او سیاه

شمارهٔ ١۴٠ - وله در مدح کرایشاه

ایصبا لطفی بود گر بگذری یک صبحگاه

بر جناب خسرو خسرو نشان کر ایشاه

آنکه گردون در هنر همتا ندیدش گر چه کرد

بارها از مرکز ماهی نظر بر اوج ماه

ورچه هم ممکن بود دیدن نظیرش در هنر

گر کند از چشم احول سوی او گردون نگاه

و آن هنر پرور که اهل فضل را الطاف اوست

در حوائج پایمرد و در حوادث دستگاه

زنگ بر آئینه ماه دو هفته بهر چیست

گر نشد بر آسمان از سینه بد خواهش آه

کوه با چندان گران سنگی بجنب حلم او

باشد از روی سبکساری بسان پرکاه

حاسدش خواهد که باشد در هنر چون او ولی

آدمی را باز داند عاقل از مردم گیاه

ای صبا از طالع میمون و اقبال بلند

چون ببوسی خاک عالی درگهش را صبحگاه

گو بدرگاه تو زین پیش ار نیامد چاکرت

میکند تمهید عذر آن و میآرد گواه

کعبه صاحبدلان درگاه خلد آسای تست

هر ضعیفی کی تواند برد سوی کعبه راه

با وجود این کرم نیزت بخواهد عذر من

کو به عالم چون کرم ابن یمین را عذر خواه

شمارهٔ ١۴١ - ایضاً له در مدح نظام الدین یحیی

باد میمون نهضت رایات شاه دین پناه

آنکه بر خلقش بحق کردست ایزد پادشاه

شاه دین پرور نظام دولت و ملت کز اوست

سربلند و پای برجا در جهان دیهیم و گاه

و آنکه شاه اختران دربندگی او کمر

گر نبندد آسمان بر بایدش از سر کلاه

سرور گردنکشان کز بدو فطرت ثبت کرد

خامه منشی گردون مدح او بر فرق ماه

گر جهان پر فتنه و آشوب گردد ایمن است

هر که او را شحنه انصافش آرد در پناه

با وجود او عدو را لاف شاهی کی رسد

آفتاب از ذره بشناسد خرد بی اشتباه

ناید از مردمم گیاه آنها که آید ز آدمی

ورچه در صورت بود چون آدمی مردم گیاه

گر کند دعوی که ملک اوست ملک خافقین

مدعا ثابت بود آنرا که عدل آمد گواه

در شگفتم تا چرا آئینه مه زنگ یافت

چون بگردون بر نشد در عهد عدلش هیچ آه

گر رسد بوئی ز حزم او بکاه سر سبک

ورکند عزمش بسوی کوه پا برجا نگاه

از گرانباری حزمش کاهرا بینی چو کوه

در سبکساری عزمش کوه را یابی چو کاه

از نسیم و از سموم لطف و عنفش زهر و نوش

آن ولی را جانفزای و وین عدو را عمر کاه

هر کرا در مصر عالم کرد لطف او عزیز

روی چون یوسف نهاد از چاه خواری سوی جاه

شهریارا بر زمین هر فتنه کآید ز آسمان

ورچه باشد بهر غیری از رعیت تا سپاه

چون بجمع ساکنان ربع مسکون بگذرد

خانه ابن یمین جوید نخست از گرد راه

آسمان چون دید عدلت را که با ظالم چه کرد

باری آنهم شمه ئی کز عقل بودش انتباه

با خرد گفتم خلاصم زو که یارد داد گفت

آفتاب اوج رفعت سایه لطف اله

خسرو عادل نظام ملک و دین کز بهر فخر

بر زمین سایند پیش او سرافرزان جباه

طاعت مقبول نبود جز دعای دولتش

وانچ غیر این بود نزد خرد باشد گناه

میکنم بهر دعا تضمین دو بیت خویشتن

ز آنکه افتد میل تضمین شاعرا نرا گاه گاه

عرضه میدارم کنون بر رأی ملک آرای تو

استماعش کن بلطف شاملت زین نیکخواه

تا بهنگام کتابت هیچ کاتب در جهان

از دوات و از قلم خالی ندارد دستگاه

هر که سر بر خط فرمانت ندارد چون قلم

چون دواتش چشم بادا چشمه آب سیاه

شمارهٔ ١۴٢ - وله ایضاً در مدح پهلوان حسن دامغانی امیر سربداری

دارم ز جورت ایصنم عنبرین کله

صد گونه در صمیم سویدای دل گله

شایسته نیست از تو که با آنچنان جمال

با مات هست بسته طریق مجامله

شایسته نیست از تو که با آنچنان جمال

با مات هست بسته طریق مجامله

چون گویمت ببوسه بها دل قبول کن

گوئی که قلب نیست روا در معامله

بر زد دلم ز جیب جنون سر از آنزمان

کز بند زلف خویش نمودیش سلسله

تا روز هر شب از تف شمع جمال تو

آتشفشانم از دل سوزان چو مشعله

در پا فتاد کار دل از غم چو دامنت

تا دست برد سوی گریبانت از کله

چون ماه از آفتاب شود از تو منکسف

خورشید با تو گرفتد اندر مقابله

در عهد با من ار چه دو رنگی کنی چو گل

باشم هنوز لاله صفت با تو یکدله

آمد زمان آنکه دگر باره در چمن

گردد رسیل بلبل خوشگوی بلبله

گردان کن ای نگار می ناب تا کنیم

غمهای روزگار بیکبارگی یله

بگشای حلق بلبله تا غلغلی کند

کز بلبل اوفتاد در آفاق غلغله

نومید نیستم که نزاید بجز مراد

چون هست از قضا شب ایام حامله

بنگر که عهد کیست مکن بیش ازین جفا

بر من که بیش از این نکند کس مساهله

بر رأی شاه عرضه کنم حال خویش را

ناگاه در مواجهه یا در مراسله

شاهی که بر جناب وی از اهل احتیاج

می نگسلد ز قافله یک لحظه قافله

تاج سر ملوک جهان پهلوان حسن

کز بیم اوفتاد بر اعداش ولوله

فرمان اگر دهد فلک از بهر خوان او

از مرغ شیر دوشد و از فاخته فله

نفس نفیس او نشود خاضع فلک

سیمرغ را کسی نفکندست در تله

با حزم کار دیده او دین و ملک را

اندیشه کی بود ز ملمات هایله

از زخم سم توسن خارا شکاف اوست

پیوسته در مساکن اعداش زلزله

ای واهبی که حاصل دریا و کان بود

با جود کامل تو کم از نیم خرد له

ابرت نگویم از ره بخشش از آنکه ابر

بی ناله نیست درگه اعطای نایله

چون آورد بحرب عدو رایت تو روی

نصرت شود پذیره او چند مرحله

شاها بسان ابن یمین از سخنوران

در مدایحت نکشد کس بمرسله

اما فلک نمیکندش فرق از شبه

آری بر بهیمه چه سنبل چه سنبله

منبعد با فلک مفکن کار بنده را

زیرا کزو بکس نرسد هیچ طایله

آخر کجا رسد چو بقرصی بسر برد

روزی تمام این فلک تنگ حوصله

گر یابم از تو تربیت ای شاه بشکنم

بازار نفس ناطقه گاه مجادله

بهتر ز منشی فلکی در سخن مخواه

او هم حریف می نبود در مقاوله

تا آفتاب و ماه برین کاخ زر نگار

باشند همچو کنگره ها بر مقابله

بادا فروغ رأی صفا گستر ترا

با آفتاب و ماه برفعت مماثله

شمارهٔ ١۴٣ - وله ایضاً در تهنیت ورود ملک معز الدین حسین کرت

شاد باش ایدل که خوش آمد بشیراز گرد راه

مژده داد از مقدم میمون شاه دین پناه

خسرو عادل معزالدین و الدنیا حسین

آفتاب ملک و ملت سایه لطف اله

یوسف مصر دل اهل خراسان زینخبر

از حضیض چاه ذلت خیمه زد بر اوج ماه

منت ایزد را که باز آمد بیمن و فرخی

خسروی کز فر او با زیب شد دیهیم و گاه

آنکه پروین چون بنات النعش گردد منتشر

گر کند ناگه بچشم خشم سوی او نگاه

ور بتبدیل طبایع رأی او فرمان دهد

کاه را بینی چو کوه و کوه را بینی چو کاه

بر شه سیارگان گر بندگی دعوی کند

قاضی گردون گردانش نمیخواهد گواه

چون گشاید قفل لعل از درج گوهر در سخن

اهل دانش را فرو بندد بیان او شفاه

قبله اقبال خود دانند شاهان جهان

درگهش را زانسبب سایند بر خاکش جباه

بر رخ ماه دو هفته چیست خط مشکبار

گر عطارد وصف او ننوشت بر رخسار ماه

تا باصلاح مفاسد بست کلک او میان

کس نبیند در جهان جز حال بد خواهش تباه

روز رزم اعدا پیاده رخ چو فرزین مینهند

سوی هر گوشه ز پیش پیل پیکر اسب شاه

شاه چون گیرد عنان و بندگانش در رکاب

خسرو سیاره بینی گرد او ز انجم سپاه

گر بدست او کند دریا تشبه در سخا

اهل دانش را نیفتد گاه تمییز اشتباه

ز آنکه در صورت اگر چه مثل هم باشند لیک

آدمی را باز داند عاقل از مردم گیاه

از چه رو شاهی رسد خورشید را بر اختران

خاک در گاه ار نبوسد بنده وارش هر بگاه

هر که چون گرگین بدستان دم زند در عهد او

زال دوران بفکند چون بیژنش در قعر چاه

گر چه صد ره بیش مالش یافت زو دشمن و لیک

بخت بد نگذاردش یکره که یابد انتباه

شد نهان آئینه گردون گردان زیر زنگ

بس که حسادش بحسرت میکشند از سینه آه

کی نشیند گرد نقصان بر کمال و رتتبش

گر ز بدبختی نباشد حاسد او را نیکخواه

بسکه طبعش دوست دارد عفو جرم از هرکسی

یک شفاعت ناشنیده بگذرد از صد گناه

ای جوانبختی که گردون با علو قدر او

دید قد او ز بار غم چو پیران شد دو تاه

هر که روزی بست بهر بندگی او کمر

شاه انجم را ز سر بر باید ار خواهد کلاه

خلق نیکت شد نگهدار خلایق لاجرم

خالقت میدارد از کید بد اندیشان نگاه

خشگسال اندر زمان دولتت نبود از آنک

ابر چشم دشمنت پیوسته میریزد میاه

خسروا ابن یمین را گر نسیم لطف تو

گردد از راه کرم راحت رسان و رنج کاه

در مدیحت از بلندی شعر بر شعری برد

تا کند منشی گردون در خوی خجلت سیاه

تا بهنگام کتابت هیچ کاتب در جهان

از دوات و از قلم خالی ندارد دستگاه

هر که سر بر خط فرمانت ندارد چون قلم

چشم بادا چون دواتش چشمه آب سیاه

شمارهٔ ١۴۴ - وله ایضاً در مدح تاج الدین شیخ علی مؤید

فرخنده باد مقدم شاه جهانپناه

خورشید ملک شیخ علی سایه اله

شاهی که باشد از زبر تخت خسروی

تابان رخش چنانکه ز گردون دو هفته ماه

از فر فرق او که در آفاق سرورست

بر آفتاب سایه کند گوشه کلاه

ایخسروی که صومعه داران قدس را

اینست ورد و بس ز پی شام و صبحگاه

از لطف حق شناس که بر رغم دشمنان

با دوستان بمجلس عشرت نشست شاه

یعنی که ماه برج سعادت بکام دل

با آفتاب گشته مقارن به تختگاه

این آفتاب تا بابد بی زوال باد

داراد حق ز کاستن آن ماه را نگاه

دور از جناب جاه تو احداث روزگار

کرد اعتدال طبع مرا منحرف ز راه

نوش شرابخانه لطف تو چون رسید

در کام جان من ز کف بخت نیکخواه

از فر شاه و فرخی نوش انجمن

یابم شفا هر آینه زین رنج عمر کاه

شاها کمینه چاکرت ابن یمین منم

آنم که کرده ئی بعنایت بمن نگاه

و آنگاه مدح شاه کنم در جهان روان

شعری ربوده گوی ز شعری بقدر و جاه

شمارهٔ ١۴۵ - ایضاً

ای سپهر بیوفا با ما جفا تا کی کنی

با گروه پر جفا آخر وفا تا کی کنی

چشم ما را از غبار آستان سفلگان

تا چه مدت سرمه سازی توتیا تا کی کنی

گر شدی بیگانه با من دست از کارم بدار

هر زمانه با غمی نو آشنا تا کی کنی

عمرم اندر رنج دل آخر شد و درمانش هست

میکشم دردی بامید دوا تا کی کنی

چو نمییابم صفا از صفه نه طاق تو

با من صوفی سریرت ماجرا تا کی کنی

دون نوازی میکنی این سعی نا مشکور چیست

آدمیزادی زهر مردم گیا تا کی کنی

هر لئیمی را بروی هر کریمی بر کشی

اطلس و خارا بگو از بوریا تا کی کنی

عالمانرا بیگناه از جاهلان آزرده ئی

ابن ملجم را عدوی مرتضی تا کی کنی

بر سر بازار جمعی بی بصارت چون شبه

گوهر فضل و هنر را بی بها تا کی کنی

شد ز بی سیمی چو زر رخسار ارباب هنر

چند ازین اکسیر سازی کیمیا تا کی کنی

هر کجا فرزانه ئی را از برای دانه ئی

در جهان سرگشته همچون آسیا تا کی کنی

ای مقامر طبع کژ رو بر بساط روزگار

با حریف راست باز آخر دغا تا کی کنی

گلشن کام و مراد هر کجا نا بخردی

از گل و بلبل پر از برگ و نوا تا کی کنی

شمارهٔ ١۴۶ - قصیده

الا ای نسیم سحر گر توانی

قدم رنجه کن یک سحر بی توانی

ترا طول و عرض جهان دور ناید

چو بهر سفر چرمه بیرون دوانی

ز شهباز مشرق بیکدم چو خواهی

رسالت بعنقای مغرب رسانی

سزد گر بری هم ز موری پیامی

بعالیجناب سلیمان مکانی

اگر بی وسیلت نیاری شد آنجا

ز من بشنو ای من ترا یار جانی

ز دریای طبعم یکی عقد گوهر

ببر نزد شاه جهان ارمغانی

سلیمان محلی که بی عقد خاتم

مسخر شدش ملک انسی و جانی

جهان کرم تاج شاهان عالم

که او را سزد بر شهان قهرمانی

دل و دست او را توان گفتن الحق

بهنگام در پاشی و زرفشانی

کز آن شرمسارست ابر بهاری

وزین خاکسارست باد خزانی

جهاندار شاها توئی آنکه کیوان

بر ایوان جاهت کند پاسبانی

بود چون سجلات قاضی گیتی

مثالی که بر وی قلم را برانی

سپهدار میدان پنجم نیارد

زدن روز رزمت دم پهلوانی

شه اختران همچو ذره برقصد

ز شادی گرش بنده خویش خوانی

بود زهره را بهر بزم تو دایم

سماع ارغنونی شراب ارغوانی

بکاری که کلکت میان را ببندد

کند تیر گردونش همداستانی

بس اندر صف پنجم این نجم مه را

که او را به پیکی بهرسو دوانی

ترا زیبد اندر جهان شهریاری

که هم شه نشانی و هم شهنشانی

نه هر کس که باشد بر او نام شاهی

تواند شدن چون تو در شه نشانی

نگردد جهان پهلوان همچو رستم

شغاد ار چه اصلش بود سیستانی

عدو را طمع بود کو چون تو باشد

خرد داستانی زدش باستانی

که ماند بقوس قزح راستی را

کمان کهنه کژ مژ ترکمانی

الا ای صبا چون بعالیجنابش

رسی عرضه دار اینسخن گر توانی

کزین پیش نظمی علی حسن را

بمدح شهی از نژاد کیانی

فتادست و گشتست مشهور نظمش

بخوبی الفاظ و لطف معانی

شنیدم که از پایمردی این نظم

بدست آمدش بدره ها زرکانی

بمدح تو ابن یمین نیز کردست

در آن راه با طبع او هم عنانی

علی حسن گر درین عهد بودی

چو دیدی ز من بنده این خوش بیانی

بخاک جنابت که در پیش نظمم

که گوئی مگر هست آب از روانی

بنفشه صفت سر بسر گوش گشتی

ورش همچو سوسن بدی ده زبانی

مرا با چنین طبع چون آب و آتش

کزو در شگفت اند قاصی و دانی

چرا از جهان هیچ بهره نباشد

نه جاهی نه مالی نه آبی نه نانی

منم کز منت در جهان ذکر باقی

بماند وگرچه جهان هست فانی

گرم حال ازین به توان کرد به کن

وگر زین بتر میکنی هم تو دانی

زمین چو نزمان تا نگردد سبکرو

زمان چون زمین تا نگیرد گرانی

زمان و زمین بی وجودت مبادا

که ماه زمینی و شاه زمانی

شمارهٔ ١۴٧ - وله ایضاً در مدح تاج الدین علی سربداری و بیان رفع نقار و کدورتی که بین سرداران بوده

باز دین و ملک را بر رغم چرخ چنبری

کارها خواهد نهادن روی در نیک اختری

عرضه دارم کز چه معنی این تصور کرده ام

واندر استخراج آن چون کرد فکرم ساحری

بنده را شاهنشه عادل طلب فرموده بود

تا بدرگاهش کنم تقدیم رسم چاکری

چون بتأیید سعادت و اتفاق بخت نیک

یافتم از لطف حق بر پایبوسش قادری

حضرتی دیدم درو شاهی که بروی ختم شد

سروری چون بر محمد معجز و پیغمبری

آصفی رائی سلیمان قدرتی کز حکم او

دیو مردم را کند در شیشه مانند پری

گر نداند کس که این اوصاف را شایسته کیست

وز سرافرازان کرا زیبد کلاه سروری

سرورگردنکشان ملک و ملت را که اوست

در جلالت آفتاب و در سعادت مشتری

ظل یزدان آنکه دارد رأی ملک آرای او

در جهانگیری خواص آفتاب خاوری

شهریار هفت کشور تاج ملک و دین علی

آنکه باشد چون علی در رزمش آئین صفدری

در جناب حضرتش اکنون که آوردم بجای

شرط نیکو بندگی و رسم زیبا محضری

جمع دیدم لشکری انبوه چون مور و ملخ

هر یکی همچون هژبری ازدعات لشکری

سر بسر در روز هیجا بر یلان کارزار

چیره بر آهوی دشتی چون پلنگ بربری

لشکری زینسان بسوی دامغان میبرد شاه

تا سر اعدا کشد در ربقه فرمانبری

ناگه آمد افضل آفاق شمس ملک و دین

آنکه معجز میکند ظاهر بگاه ساحری

آنکه گر سحر حلال شعر او دیدی بخواب

ز آتش غم سوختی پیش از قیامت سامری

بود همدم با امیر نامور دیلانجی

آنکه با وی شیر دستان را دلاور نشمری

قهرمان و پیشوای خطه فرزانگی

سر فراز و رزمساز کشور کند آوری

هیچ دانی کان بزرگان از کجا میآمدند

از همایون حضرتی کز چرخ دارد برتری

حضرت نوئین ملک و داور و دارای دین

آنکه اندر دین و ملک او را برازد سروری

آن سلیمان حشمتی کاورد در فرمان خویش

ملک جن و انس را بی منت انگشتری

خسرو عادل ستلمش بیگ دریا دل که هست

همتش برتر از آن کاندر تصور آوری

خسرو سیارگان پیوسته همچون زرگران

بهر بذلش میکند در کوره کان زرگری

مشتمل بر شرح اشواق و محبت یافتم

هر چه الماس زبانشان سفت از در دری

شاهرا مصدوقه احوال چون معلوم شد

کرد ز آب لطف گلزار محبت را طری

عزم اول فسخ کرد از شوق نوئین جهان

خود چنین باشد ره و رسم شهان گوهری

هر دو را با هم پدید آمد بفضل کردگار

در امور ملک و ملت اتفاق و یاوری

دوستانرا لب ز شادی گشت خندان همچو صبح

دشمن از غم چون شفق منبعد ازین گو خون گری

منت ایزد را که گشتند آفتاب و ماه ملک

آن مرا این و این مر آنرا از دل و جان مشتری

مهربانیها کند زین پس بیمن این صفا

شیر شرزه با گوزن و باز با کبک دری

آنچه دید ابن یمین در کار نظم ملک و دین

گفت رمزی هم در آغاز مدایح گستری

اینزمان پیدا همیگردد که افتاد اتفاق

اجتماع مهر و ماه از دور چرخ چنبری

گوهر شمشیر ایشان کرد خواهد بیخلاف

بر عروس ملک و دین تا روز محشر زیوری

روشنی پیدا شود در ملک و دین لابد از آنک

از جهان بردند بیرون تیرگی و کافری

هر کجا کردند با هم اتفاق این هر دو شاه

بگسلند از هم نطاق فتنه نیلوفری

تا زمحمود و ز سنجر ماند خواهد در جهان

نام نیک از گفته های عنصری و انوری

باد چون محمود و سنجر هر یکی را صد غلام

باد جانشان برده گوی از انوری و عنصری

شمارهٔ ١۴٨ - ایضاً در مدح مولا محمد بیگ عبدالله قهستانی و امیر ستلمش بیگ

به خلوت با خرد گفتم شبی کای پیر نورانی

توئی کت حل هر مشکل مسلم شد به آسانی

تو آن آئینه قدسی که شد صورت‌نمای حق

چه باشد از حقایق آن که تحقیقش نمیدانی

که رادانی درین دوران که فیض دست دربارش

بود کشت امانی را نکوتر ز ابر نیسانی

خرد گفتا که در عالم بسی چون گوی سرگردان

بگشتم تا مگر یابم به دور چرخ چوگانی

کریمی نامجوئی را که نزد همت رادش

ثناء ذکر باقی به بود از نعمت فانی

ندیدم در جهان الحق بدین زیب و بدین زینت

مزین هیچ ذاتی را ز جمع انسی و جانی

به جز دارای ملک و دین امیر عالم عادل

محمد بیگ عبدالله مولای قهستانی

جهانگیری قضا قدرت جهانداری قدر مکنت

که میتابد چو نور از مه ز ذاتش فر یزدانی

سپهر از مهر و ماه آرد و قرص ما حضر بر خوان

اگر قدرش رود روزی برین منظر بمهمانی

صبا از آتش طبعش بظلمات ار برد دودی

بخدمت آبحیوانش نهد بر خاک پیشانی

گهی کاندر حدیث آید ز رشک گوهر لفظش

عجب نبود که بگدازد دگر پی در عمانی

چو خصم از بیم جود او زر رخساره وا پوشد

بروی کهربا گون بر فشاند اشک مرجانی

جهاندارا توئی آنکس که داد ایزد ز لطف خود

ترا در مبدء فطرت همه چیزی مکر ثانی

تو آن شاهی که بخشش را چو بگشائی در از همت

همه کان گهر بخشی چه باشد گوهر کانی

ز فرط جود تست آنهم که تیغ از صحبت دستت

کند در وقت کین بر فرق دشمن گوهر افشانی

ز عدلت گشت عالم را چنان جمعیتی پیدا

که جز در زلف مهرویان نبیند کس پریشانی

اگر مسند نشین باشی چو خورشیدی بگردون بر

ورت بینند در میدان بمردی پور دستانی

ترا با اینچنین رائی که آصف زو برد خجلت

شود بیمنت خاتم بکف ملک سلیمانی

خرد را اینقدر قدرت نیامد بس شگفت از تو

که گر خواهی قضای بد زگردون باز گردانی

قدم در ملک دشمن نه که سوی تختگاه او

برسم تاختن چون تو عنان عزم جنبانی

اگر خواهد عدو ورنه نثار خاک پایت را

ز چرخ درفشان پاشد بره یاقوت رمانی

اگر صاحب کمالی هست در عالم توئی اکنون

برینمعنی که میگویم دلیلی هست و برهانی

ترا با عفت و حکمت شجاعت هست و زر پاشی

در اینها منحصر بینم کمال نفس انسانی

بظاهر گر چه محرومم ز عز پایبوس تو

ولی ابن یمین هستت ز جان داعی پنهانی

نمیگردد ز بخت بد دمی غایب ز فریومد

بمعنی گنج آبادست اندر کنج ویرانی

ندارد جز هوای آن که بوسد خاک پای تو

بود کاندر دلش آتش بآب لطف بنشانی

بر آنم من که میدانی تو هم اخلاص من زیرا

ز عنوان نامه تقدیر را مضمون همیخوانی

گرش دولت دهد یاری ازین پس تا بود زنده

بدرگاه محمد بر بپا استد بحسانی

سخن تطویل مییابد برینش میکنم کوته

که شاها تا جهان باشد ترا بادا جهانبانی

شمارهٔ ١۴٩ - وله ایضاً در مدح علاءالدین محمد

بر آمدم صبحدم باد بهاری

جهان خوشبوی گشت از مشک تاری

چه باد خوش نفس بود اینکه بشکست

بیکدم قیمت مشک تتاری

مگر هر صبحدم بر رهگذارت

همیسوزد کسی عود قماری

کنون در باغ نقاش طبیعت

بهر نقشی کند صد خرده کاری

بسازد جام لعل عنبر آلود

ز شکل لاله های نوبهاری

کند بر صحن گلزار از زمرد

برای نو عروس گل عماری

نثار مقدم میمون گل را

بدامن در کشد ابر بهاری

شبی سوسن نهان بانی همیگفت

که خود را تا بکی در بند داری

تو هم گر بندگی خواجه جوئی

چو من نامی بآزادی برآری

محیط مرکز رفعت که چون قطب

برو ختم است کار بردباری

علاء ملک و دین کز رشک خلقش

سیه گشتست کار مشکداری

خداوندا ز من یک قصه بشنو

که تا بر گویمت از لطف باری

گذشتم صبحدم بر مرغزاری

ز نزهت جایگاه میگساری

نوای این غزال آمد بگوشم

ز صوت مطربان مرغزاری

بیا تا ز اعتدال نوبهاری

چمن را جنه الماوی شماری

درین موسم هوای باغ گیرد

بنوک خامه گر مرغی نگاری

کنون گر میتوانی مست گشتن

چرا چون چشم خوبان در خماری

خوشا آنکس که چون نرگس زمستی

فتد در پای سرو جویباری

زمن یک بیت تضمین کرده بشنو

چو گل بشکفت خیز از هوشیاری

تمتع من شمیم عبر ار نجد

فما بعد العشیه من عراری

بنوش آن می که از بویش بنفشه

بیندازد لباس سوگواری

و گر سوسن خورد گردد زبانش

بمدح خسرو آفاق جاری

وزیر مشرق و مغرب کزو یافت

بنای ملک و ملت استواری

علاء دولت و ملت که حکمش

برد از طبع زیبق بیقراری

مه نو نعل اسبش گشت وزین پس

کند در گوش گردون گوشواری

بسعی بازوی او خنجر بید

کند در روز هیجا ذوالفقاری

زهی گردون جنابی کز جلالت

وزیران جهان را شهریاری

عطارد گفت با کلک تو روزی

که تا کی عمر در دریا گذاری

نمیدانی که دست خواجه دریاست

تو از دریا چنین زار و نزاری

چو بشنید اینسخن کلک تو گفتش

و قاک الله که نیکو خواه یاری

ولی گر جای من دریا نباشد

نیارم کرد این گوهر نثاری

زهی ابن یمین کز یمن مدحش

ز سلک در چو دریا با یساری

خداوندا مخلد باد عمرت

که تا همواره اندر کامکاری

ز ما دح گوهر موزون ستانی

پس آنگه زر ناموزون سپاری

شمارهٔ ١۵٠ - وله ایضاً در مدح شهاب الدین زنگی

بهارست ای پسر در ده ز بهر رفع دلتنگی

شرابی چون گل و لاله بخوشبوئی و خوشرنگی

نگه کن نقش بندی طبیعت را که در بستان

چنان بر آب میبندد هزاران نقش ارژنگی

جهان شد خرم و خندان کنون آمد زمان آن

که بهره مطربی آید ز گردون زهره چنگی

ببزم خسرو اعظم خدیو خطه عالم

چراغ دوده آدم شهاب ملک و دین زنگی

عدو بندی که روز کین اگر پیشش نهنگ آید

ز بهر باز پس گشتن کند رفتار خرچنگی

کلاه حکم تا بر سر نهاد از یمن عدل او

بجز چین قبا کس را نبینی چهره آژنگی

سپهدار صف پنجم که دارد راه سرداری

کند بر درگه جاهش ز بهر نام سرهنگی

براق عزم او را برق اگر هم تک شود روزی

بصد حیلت بر هواری برد با او برون لنگی

سعادت مسند جاهش برفعت برد بر جائی

که نتواند رسید آنجا خیال مردم بنگی

مه و برجیس گردون را گر از وی رخصتی باشد

کند از بهر شهبازش هم آن طبلی هم این زنگی

برسم نقل اگر خواهد فلک بر فرق سر آرد

ببزم او ز پروین خوشه انگور آونگی

دو توسن بود دوران را و شد آن هر دو رام او

یکی زان اشهب رومی دگر یک ادهم زنگی

سپهر آلات زین میجست بهر مرکب خاصش

جناقی کرد خورشید و مجره میکند تنگی

طبیب حاذق لطفش تواند برد اگر خواهد

ز نرگس علت کوری ز سوسن آفت گنگی

چو شیر شرزه قهرش گشاید پنجه روز کین

کند گر خواهد و گر نی پلنگ تند خورنگی

اگر گیرد بکف تیغی عدوش از برق رخشنده

کند بر صفحه تیغش ز بخت بد گهر زنگی

سرافرازا تو آن شاهی که کوه پای بر جا را

بجنب حلم تو باشد بسان کاه بی سنگی

سلیمان وش مسلم شد جهانت ز آنک چون آصف

تمامت رأی و تدبیری سراسر عقل و فرهنگی

نسیم گلشن خلقت مشام شیر اگر خواهد

شود خوشبویتر کامش ز ناف آهوی تنگی

فلک خواهد که در رفعت زند با جاه تو پهلو

ولیکن دیدمش با او ندارد حد هم تنگی

اگر خورشید رأی تو کشد بر کوه تیغ کین

رخ لعلش درون کان شود از بیم نارنگی

کشد آه از دل خصمت سوی گردون گردان سر

چو دیدش کلبه ئی موحش ز تاریکی و از تنگی

ببزم و رزمت ار بیند خرد گوید توئی اکنون

ببخشش حاتم طائی بکوشش رستم جنگی

گر افتد سایه خورشید رایت برسها روزی

عجب نبود اگر دایم کند زان پس شباهنگی

ز بیم شحنه عدلت خرد را بس عجب ناید

که گیرد زهره رعنا بترک شوخی و شنگی

کند ابن یمین کوته سخن زین پس بپیش تو

مبادا کت صداع آید ازین گفتار آهنگی

همیشه تا بود اورنگ شاه اختران گردون

ترا شاهی مسلم باد کاندر خورد اورنگی

شمارهٔ ١۵١ - ایضاً له

بیا تا عشرت آبادی چو خلد جاودان بینی

چه خلد جاودان کین را بسی خوشتر از آن بینی

خرد نپسندد ار خواند کسی خلدش ز بهر آنک

که تا گشتست این پیدا ز شرم آنرا نهان بینی

یکی هم میتوانش گفت خلد از روی اینمعنی

که چون رضوان درو عاقل فراوان باغبان بینی

نباشد در جهان چندان شگفت ار باغ بیند کس

تماشا را درین باغ آی تا دروی جهان بینی

هوای او بخاصیت چنان صحت همی بخشد

که دروی جز نسیمی را عجب گر ناتوان بینی

درخت او که از طوبی بسر سبزی فزون آمد

برو مرغ سعادت را نهاده آشیان بینی

سزد گر جنتش خوانی ز بهر آنکه چون کوثر

درون دریای ژرف او را روان اندر میان بینی

شبان تا روز قصری را گرش دریا بر آوردند

بر ایوان هندوی کیوان برسم پاسبان بینی

خوشا قصری که اندر وی ز عکس جام روزنها

زمین یکسر پر از اختر بسان آسمان بینی

قدم چون در حریم او نهی از غایت نزهت

همه شادی دل یابی همه آرام جان بینی

فضیلت بر بهشت او را تمامست اینکه گه گاهش

تماشاگاه و عشرت جای شاه کامران بینی

شهنشاهی که پیش او زهندو ترک اگر خواهی

نطاق بندگی بسته هزاران رای و خان بینی

سلیمان قدر و آصف رأی تاج دولت و ملت

که از معنی حکم او عبارت کن فکان بینی

ستم سوزی که در ملکش خرد را بس عجب ناید

ز عدلش گوسفندانرا گر از گرگان شبان بینی

بجنب جنبش و آرام و عزم و حزم او دائم

زمانرا چون مکان یابی مکانرا چون زمان بینی

جنابش قبله اقبال خلقان جهان آمد

از آن چون قبله سوی او جهانی را روان بینی

همیشه تا ز بهر صیت و ذکر نام باقی را

هوای خاطر شاهان بمدح مادحان بینی

شه عادل چنان بادا که چون ابن یمین دائم

عطارد بهر صیت خود مر او را مدح خوان بینی

شمارهٔ ١۵٢ - وله

تا زمان باشد کسی را در زمان سروری

از علاءالدین و الدنیا نزیبد برتری

آن عطا پاش خطا پوشی که از رأی صواب

در ممالک شد مسلم بر سران او را سری

آن وزیر شه نشان کالحق بجای خود بود

گر کند در مدح او محمود کار عنصری

مشتری از طالعش گوئی سعادت کسب کرد

کین چنین مشهور عالم شد به نیکو اختری

نور رأیش بشکند بازار تاب آفتاب

معجز موسی برد رونق ز سحر سامری

حاتم طائی و رستم را بگاه بزم و رزم

ایدل ار با او مشابه در تصور آوری

چون ببینی بخشش و کوشش ازو آن هر دو را

از جوانمردان ندانی وز دلیران نشمری

کشتی دریای امر و نهی و حل و عقد را

بادبانی کرده عزم و کرده حزمش لنگری

اوج کیوانرا نگویم آستان قدر اوست

کی بود با ذره تاب آفتاب خاوری

خدمت در گاه او کردن نشان مقبلیست

روی ازو بر تافتن باشد نشان مدبری

خسروا ابن یمین از بندگان خاص تست

مشتکی می بینمش از جور چرخ چنبری

چرخ چوگانی چو گویش مضطرب دارد مدام

صد خلل در کارش آید گر بحالش ننگری

کار او گوهر فروشی و بدین بازار نیست

هیچکس اینجنس را غیر از عطارد مشتری

حاصلش قلبی سیاهست ار چه باشد روز و شب

چشم او در سیم پالائی و رخ در زرگری

بر سر بازار دانش چون نهدد کان چو هست

رونق یلخی فروشان بیشتر از جوهری

در خراسان بودن عیسی دم زینسان که اوست

اینچنین بی رونقی از بی خری یا از خری

دارد از لطف تو نزد شاه امید تربیت

تربیت کن چون بحمدالله بدینها قادری

من چه گویم تربیت چون کن چو داند رأی تو

بهتر از شاهان عالم رسم چاکر پروری

تا نسیم لطف یزدان بشکفاند هر شبی

اندرین نیلوفری گلزار گلهای طری

بزمت از گل چیده ها بادا بنزهت آنچنانک

زو خجالتها برد این گلشن نیلوفری

شمارهٔ ١۵٣ - ایضاً له

چند گاهی زیر طاق گنبد نیلوفری

خار غم را جفت بودم همچو گلبرگ طری

خامه منشی دیوان سعادت مدتی

در مدد کاری من میکرد سعی سرسری

زرگر محنت شبا روزی ز چشم و رخ مرا

گاه بودی سیم پالاگاه کردی زرگری

ز اختلاف دور گردون طالع بد خواه من

منقطع میکرد امید از دولت نیک اختری

وقت صید مرغ امنیت همای همتم

گوشه گیری بود چون زاغ کمان از بی پری

گر چه بود اینها و صد چندین ولیکن باک نیست

چون ز لطف ایزدی بر رغم چرخ چنبری

بر سرم یکبار دیگر سایه رحمت فکند

مظهر نور الهی آفتاب خاوری

اختر برج سعادت آنکه زیبد از شرف

بر مقیمان زمین چون آسمانش سروری

بحر معنی آنکه سلک در الفاطش کند

نو عروس فضل را در گوش و گردن زیوری

قطب اسلام آنکه جن و انس را تسخیر کرد

چون سلیمان و آنگهی بیمنت انگشتری

آستان او که عز پایبوسش یافتست

دارد از ایوان کیوان در جلالت برتری

آنکه خاک پای گردون سایش از روی شرف

شاه انجم را کند بر تارک و سر افسری

خاک پای اوست آن کحل الجواهر کافتاب

بهر نور چشم خود باشد بجانش مشتری

عقل کل در جستجوی حق بیفتادی ز پا

گر نکردی رأی ملک آرایش او را رهبری

ور نبودی اهل دانش را مربی لطف او

معجر ناهید گشتی طلیسان مشتری

تا مدیح جاه تو گویند ماه و آفتاب

خویشتن را می نمایند ارزقی و انوری

دین پناها در مدیحت خاطر ابن یمین

میکند در کارگاه شاعری صد ساحری

گر بخاک سامری ز ینشعر بوئی بگذرد

ناله های لامساس آید ز جان سامری

تا ز بهر نزهت نظارگان اهل دل

غنچه ها خندان شود در گلشن نیلوفری

دوحه اقبال تو اهل هنر را از کرم

در پناه سایه عالی او میپروری

از نسیم لطف یزدانی و آب زندگی

شاخ او را باد سرسبزی و بیخش را تری

شمارهٔ ١۵۴ - وله در مدح تاج الدین علی سربداری

چون سعادت رهنمائی کرد و دولت یاوری

بستم احرام طواف کعبه نیک اختری

حضرت سلطان عالم سایه یزدان که هست

ذره ئی از نور رأیش آفتاب خاوری

تاج شاهان جهان کز بد و فطرت داده اند

بر مقیمان زمین چون آسمانش سروری

آن علی نام حسن سیرت که سرداری بر او

ختم شد چون بر محمد معجز پیغمبری

آن سلیمان قدر کو را جن و انس عالم اند

سخره فرمان ولی بیمنت انگشتری

سروری هست از عرض کو را بحکم لایزال

می نیارد کرد غیر ذات پاکش جوهری

از منازل مه نیارستی که سر بیرون برد

گر نکردی آفتاب رأیش او را رهبری

می نیارد شد ز چشم آدمی پنهان چو روز

گر به پیش نور رأیش بگذرد در شب پری

کار ملک و دین بسعی کلکش آید با قرار

گر چه باشد سعی کلک بیقرارش سرسری

کلک او یارد که سازد در شهوار از شبه

گر سیه سرآید آنچ اندر تصور آوری

تیغ او را با عدوی دین همان باشد که بود

ذوالفقار مرتضی را با جهود خیبری

دوستانش را ز فیض دست رادش تا ابد

داغ بی سیمی نخواهد بود و درد بی زری

دشمنش را هم نیاید سیم و زر کم ز آنکه هست

چشم در سیم پالائی و رخ در زرگری

آید از بهرام و ناهیدش بروز رزم و بزم

از یکی خنجر گذاری وز دگر خنیاگری

هست خورشید از برای توتیای چشم خویش

ذره ئی از خاک پایش را بصد جان مشتری

در جهان از یمن عدلش هم نشیمن گشته اند

باشه و شهباز با گنجشک و با کبک دری

از ثنا گویان اویند آسمان و آفتاب

ز آنسبب خود را نمایند ازرقی و انوری

خسروا دانم که داند رأی ملک آرای تو

آنچه بود از تربیت محمود را با عنصری

چون تفکر میکنم آن تربیت را موجبی

می نبینم هیچ دیگر غیر شعر و شاعری

عنصری زین پیشتر جز شاعری کاری نکرد

میکند ابن یمین در مدحت اکنون ساحری

گر بخاک سامری زین سحر بوئی بگذرد

ناله های لامساس آید ز خاک سامری

هست شعر عذب من در وصف اخلاقت چنانک

میکند طوطی جانرا از حلاوت شکری

چون تو افزونی بحمدالله ز صد محمود و من

کم نیم از عنصری در باب مدحت گستری

پس چنان زیبد ز لطف شاملت کین بنده نیز

یابد از ابنای جنس خود بر تبت برتری

میتوانی دادن از رنج دلم دائم خلاص

یکره از عین عنایت گر بحالم بنگری

در بهار حسن خوبان تا کند نقاش صنع

از خط نیلوفری تزیین گلبرگ طری

باد بزم چون بهارت با فروغ گلرخان

همچو از گلهای انجم گلشن نیلوفری

شمارهٔ ١۵۵ - وله ایضاً در مدح امیر مولای بیگ

حبذا بختی که ناگه گشت ما را رهنمای

بر در نوئین اعظم سرور فرخنده رای

خسرو عادل امیر شهنشان مولای بیگ

حارس ملک شهنشه حامی دین خدای

آنکه سیمرغ فلک از بیم تیر عدل او

دارد اندر گوشه چون زاغ کمان پیوسته جای

و آنکه اندر خیر و شر و نفع و ضر پیوسته هست

عقل پیرش رایزن بخت جوانش رهنمای

هر کجا شاهی پیاده همچو فرزین رخ نهند

در گریز ار پیلتن اسبت نهد در جنگ پای

دشمنان و دوستانرا روز رزم و گاه بزم

عنف او شد عمر کاه و لطف او شد جانفزای

ناله زیر و بم خصمش چو چنگ از بهر چیست

گر نه سر تا پای بند و زخم دارد همچو نای

کوتوال قلعه هفتم که کیوان نام اوست

هست کمتر خادمش بر درگه و پرده سرای

بر تطاولهای رمحش نرم شد دشمن و لیک

سختش آمد سرزنش از زخم گرزسر گرای

هر که در ظل عقاب رایتش آرام یافت

ز آفتاب غم شد اندر سایه فر همای

گر بچشم احول اندازد نظر بروی سپهر

شاید ار بیند نظیر او جهانرا کدخدای

ای سخی طبعی که سائل چون بدرگاهت رسد

از صریر در ندا آید بگوشش کاندر آی

از نهیب سایس عدل تو در عالم نماند

رهزن و خونخواره الا ساغر و بربط سرای

با ستیزه کاری طبع ار رسد فرمان تو

می نیارد گشت گرد کاه ازین پس کهربای

مادر گیتی سترون گر شود زین پس رواست

چون تو فرزندی چو دارد گود گر هرگز مزای

خسروا ابن یمین گر تربیت یابد ز تو

دیده گردون نبیند همچو او خسرو ستای

تا بود گلزار حسن دلبرانرا رنگ و بوی

از گل سیراب عارض و زدو زلف مشکسای

غیرت باغ ارم یعنی جنابت باد و هست

از بتان حور پیکر چون بهشت دلگشای

مهر و قهرت دوستان و دشمنانرا تا ابد

باد نوشی روحپرور باد زهری جانگزای

شمارهٔ ١۵۶ - وله ایضاً در مدح علاءالدین محمد وزیر و تعریف سرائی که نوبنیاد نهاده

دلا گر میل آن داری که خلد جاودان بینی

و گر باغ ارم خواهی که در عالم عیان بینی

نظر بهر تماشا را بر این عالی سرا افکن

که تا از غایت نزهت همین بینی همان بینی

سراها در جهان سازند و خود عادت چنین باشد

سرائی ساخت کس هرگز که اندر وی جهان بینی

از آنساعت که شد باز این در میمون بفیروزی

در او اقبال را بسته بفراشی میان بینی

فراز سطح ایوانش که با چرخست هم زانو

شبان تا روز کیوان را مسیر پاسبان بینی

همای اوج گردونرا که خورشیدست نام او

بزیر سایه سقفش نهاده آشیان بینی

ز عکس خشتهای صحن و صورتهای سقف او

فلک پر ماه و خوریابی زمین پر انس و جان بینی

هوایش معتدل زا نسان که در وی صورت بیجان

سخنگو وز گفتارش صدا را ترجمان بینی

ز روی خاصیت طبعش چنان صحت همی بخشد

که در وی جز نسیمی را عجب گر ناتوان بینی

مگر جنات عدنست این که چشم اندر فضای او

بهر جانب که بگشائی دری در بوستان بینی

چو خلقان جهانرا شد جنابش قبله حاجت

روان چون قبله سوی او هزاران کاروان بینی

زمینش را چو بسپارد وزیر عالم عادل

ز عز پایبوس او سر اندر آسمان بینی

وزیر عالم عادل علاءالدین محمد آن

که دائم رأی پیرش را قرین بخت جوان بینی

زعدل عالم آرایش نشاید گر عجب داری

که اندر حفظ بره گرگ را همچون شبان بینی

سرای کون را معمار چون عدلش بود زین پس

بسان بیت معمور از فساد اندر امان بینی

درین خرم سرا دائم بشادی باد تا جائی

که چون ابن یمین پیر سپهرش مدح خوان بینی

شمارهٔ ١۵٧ - وله ایضاً در مدح نظام الدین یحیی

عیدست در ده ایصنم گلعذار می

بنمای صورت طرب اندر صفای وی

شد کار عیش ساخته از عید همچو چنگ

زین پس میان ببند ز بهر طرب چو نی

مطرب بگوی نغمه خوش-زهد تا بچند

ساقی بیار ساغر می توبه تا بکی

با جام می نشین که درین دور بی ثبات

صافی دل بدست نیاید چو جام می

در ده میی که عرصه بزم از فروغ او

خوشتر ز نوبهار نماید بماه دی

ز آن می که گفتمش بصفا هست آفتاب

عقلم شنید گفت چه گفتی خموش هی

از نورش آفتاب اگر مقتبس شود

منشور حسن او نشود در کسوف طی

گفتم پس آفتاب نگویم چه گویمش

گفتا که عکس خاطر دستور نیک پی

والا نظام دولت و ملت که رأی او

بر روی آفتاب نشاند ز شرم خوی

آن سروریکه در طلب فرخی همای

آید عقاب رایت او را بزیر پی

گیرد بیک سوار و ببخشد بیک سؤال

در رزم و بزم کشور آفاق و ملک ری

چون همتش بعالم علوی سفر کند

آرد بزیر پای ز رفعت سر جدی

هرگز برزم و بزم درون هیچ بخردی

یک پی نبیندش که نگوید هزار پی

کآمد بفال سعد دگر باره در جهان

رستم ز سمت زابل و حاتم ز راه طی

ننهاد پا ز کتم عدم خلق در وجود

تا جود او نگفت که ارزاقکم علی

نشگفت اگر رود بسر و پای غرم باز

در عهد عدل او زکمان جمله شاخ و پی

گردون پیر گفته بشفقت هزار بار

با بخت او که انبتک الله یا صبی

ایخسروی که رأی تو اندر ضمیر خصم

نور هدایتست نهان در میان غی

سوء المزاج خصم تو چون دیر در کشید

آن به که شربتش بدهند از لعاب حی

قدر ترا ز اطلس گردون کند قبا

ای در کلاه گوشه قدرت شکوه کی

نعل سم سمند تو هر ماه مینهد

بر داغگاه ابلق گردون بجای کی

ارباب فضل را بجناب رفیع تو

چندان تفاخرست که اعراب را بحی

عدل تو گر نه دافع ظلم فلک شدی

بر صفحه وجود نماندی نشان شیی

کار جهانیان بنظام از وجود تست

بادت وجود تا بود اندر زمانه حی

شمارهٔ ١۵٨ - ایضاً له در مدح خواجه نظام الدین یحیی

گر شود هر سر مویی که مرا هست زبانی

وز ازل تا به ابد یابم از ایام زمانی

هر زبانی که ز گفتار به صد گونه عبارت

دهد از مکرمت شاه فلک قدر نشانی

در چنان مدت بی‌‎حد به‌‎چنین ساز فصاحت

نکنم عشیر عشیر از کرم شاه بیانی

شاه یحیی جهانبخش که چون یحیی برمک

همتش کرد روان در بدن جود روانی

آنکه از معدلتش در همه آفاق نه بینند

از پی پرورش بره به از گرگ شبانی

شهریارا توئی آنشاه جوانبخت که هرگز

فلک پیر ندیدست چو تو شاه نشانی

در جهان گر طلبند اهل بصیرت ابد الدهر

کاردانی که بود ناظم احوال جهانی

کس نبیند بصفا بر صفت رأی تو پیری

بکفایت نتوان یافت چو بخت تو جوانی

سایس حکم تو سازد ز هلال وز مجره

از پی مرکب خاص تو رکابی و عنانی

عقل کار آگه اگر فکر کند تا بقیامت

از جلالت ندهد هیچ نشان جز بگمانی

دورها دور کنند انجم و سازند قرانها

می نخیزد بهنر مثل تو در هیچ قرانی

هر چه فایض شود از ابر بهر فصل بهاری

و آنچه باشد بچمن باد بهر وقت خزانی

با عطای دل چون بحر تو و دست چو کانت

کمترین قطره بحری و غباریست زکانی

قسم دشمن ز تو جز پشت سپرهیچ نباشد

نبود بهر تو زو نیز بجز روی کمانی

چون عدو را نظر افتد بسوی تیغ و سنانت

شودش هر مژه در دیده چو تیغی و سنانی

گر جهان پر شود از فتنه چه باک اهل جهانرا

گر دهد شحنه انصاف تواش خط امانی

از فلانی غرض روح قدس ابن یمین است

آن کزو هر سخنی را بخرد عقل بجانی

گر بجانی بخرد عقل ازو هر سخنی را

می نبیند ز چنین بیع و شری هیچ زیانی

طوطی طبعش از آن شهره بشیرین سخنی شد

که لبالب شکر شکر تواش هست زبانی

ختم کردم بدعای تو سبکروح ثنا را

تا نگویند ز هر سو که فلان گشت گرانی

زیور تیغ زبانها گهر مدح تو باشد

تا سخن باشد و بس گوهر هر تیغ و زبانی

شمارهٔ ١۵٩ - وله ایضاً در مدح نظام الدین یحیی

گر نگارم برقع از رخسار برگیرد همی

عالم جانرا بسحر یکنظر گیرد همی

هر که بیند خط مینا گون بگرد لعل او

در گمان افتد مگر طوطی شکر گیرد همی

در توهم بوسه بر رویش نیارم زد از آنک

عارضش از نازکی ترسم اثر گیرد همی

گر خبر بودی ز خود دلرا اسیرش کی شدی

مشکلم اینست کو دل بیخبر گیرد همی

هر که پا در راه عشق آن پری پیکر نهد

شرطش آن باشد که اول ترک سر گیرد همی

گفتمش آتش زنم از سوز عشقت در جهان

گفت پنداری مگر در مات در گیرد همی

زو نیارم شد جدا روز وداع از بهر آنک

از سرشکم سیل خونین رهگذر گیرد همی

میکند چندانکه میخواهد ستم بر عاشقان

وز شگرفی این گنه را مختصر گیرد همی

گر ستم زینسان بود زودا که چاکر بهر داد

راه درگاه شه جمشید فر گیرد همی

شاه یحیی آنکه رأی او چو تیغ آفتاب

دارد آن قدرت که ملک بحر و بر گیرد همی

و آنکه هر جا تاجداری پیش تختش بنده وار

دست بهر کسب عزت بر کمر گیرد همی

و آنکه چون آرد عطارد مدحت او در قلم

خامه ورق از شهاب و از قمر گیرد همی

هر یکی از بندگانش را بود هنگام کار

آن توانائی که شاه تاجور گیرد همی

رایتش هر سو که رو آرد بفضل کردگار

لشکری دیگر زند ملک دگر گیرد همی

روبهی کز بارگاه او روان گردد بصید

چون بدو موسوم باشد شیر نر گیرد همی

روز کین پنهان شود زو خصم چون اختر ز مهر

ور چو مهر از اختران بی مر حشر گیرد همی

چون کند پرواز باز رایتش آفاق را

همچو سیمرغ فلک در زیر پر گیرد همی

وقت جود و گاه بخشش همچو ماه و آفتاب

عالمی را همتش در سیم و زر گیرد همی

ابر نیسانی مگر از بحر دستش برد آب

کز رشاش او صدف در و گهر گیرد همی

گر نسیم خلق او یابد گذر بر خاک چین

از غم آهو نافه در خون جگر گیرد همی

شهریارا کمترین بندگان ابن یمین

از برای مدح تو چون خامه برگیرد همی

منشی دیوان گردون بس که گردد شرمسار

بفکند دیوان و دفتر راه در گیرد همی

با چنین شعری که همچون صیت عالمگیر تو

تا بخاور از حدود باختر گیرد همی

گر کنم دعوی که مدحی لایقت انشا کنم

خرده ها بر من خرد بیحد و مر گیرد همی

تا نگردد بعد ازینت خاطر عاطر ملول

چاکر آن به کین سخن را مختصر گیرد همی

خوبتر باشد ثنا کآنرا دعا آید ز پی

بنده آن بهتر که راه خوبتر گیرد همی

تا خبر باشد که میآید امام منتظر

سر بسر آفاق را از خشگ و تر گیرد همی

بادت آن قدرت ز حکم نافذت آفاق را

سر بسر همچون امام منتظر گیرد همی

شمارهٔ ١۶٠ - وله ایضاً

منت ایزد را که دولت کرد بازم رهبری

سوی عالی در گهی کز چرخ دارد برتری

درگه والا جلال ملک و دین سردار عهد

یونس طاهر نسب کورا برازد سروری

آن همایون فر که تا آرد سعادتها بدست

یکزمان از طالعش غائب نگردد مشتری

و آنکه بهر رفع یأجوج فتن اندر جهان

رأی ملک آرای او سدی کشد اسکندری

هست خورشید از برای روشنی کار خویش

ذره ئی از نور رأیش را بصد جان مشتری

کار نظم ملک و دین از کلک گوهر بارتست

با وجود آنکه باشد کار کلکت سرسری

زیر طاق آسمانش جفت نتوان یافتن

هم بزیبا منظری و هم به نیکو مخبری

آخر هر روز میریزد زرشک رأی او

خون دل در طشت نیلی آفتاب خاوری

تا بدید ابر بهاری زر فشانی کفش

شکوه پیش چرخ بر دو پیشش افتادی گری

ایهمایون طالعی کآمد ز دیوان قضا

وقف ذات بیهمالت مایه نیک اختری

از برای بخششت پیوسته ماه و مهر را

هست صنعت سیم پالائی و عادت زرگری

شعرت آوردم بسوغات و بطنزم عقل گفت

نزد موسی تحفه آور دست دست سامری

عقل خوش میگوید اما عذر بنده واضح است

قیمت جوهر نداند کس بغیر از جوهری

راستی از شوق مدحت شعر میگوید رهی

ورنه کو ز احداث دهرم برگ شعر و شاعری

دارد اخلاص تو در جان بیغرض ابن یمین

چون نداری با چنین الطاف چاکر پروری

گر چه بر نامد ز الطافت یکی شکرانه ئی

میکنم اخلاص خود ظاهر بمدحت گستری

چون سخن در وصف اخلاق تو رانم بر زبان

طوطی جانرا کند الفاظ عذبم شکری

موسم عیدست و هر کس تهنیت میگویدت

هیچ دانی من چه میگویم ز راه چاکری

تهنیت گفتن بنزدت نیست حاجت بهر آنک

خلق را از فرخی هر روز عید دیگری

تا ز راه اقتضای طبع دور آسمان

بیشتر باشد از آن کاندر شمارش آوری

باد چون دوران گردون بینهایت عمر تو

تا ز ملک و ملک و از جان و جوانی برخوری

شمارهٔ ١۶١ - قصیده عیدیه

نو گشت ماه عید به یمن و مبارکی

ساقی بیار باده گلرنگ رادکی

در بزم خسروی که گه نشر مکرمات

طی کرد ذکر حاتم و یحیی برمکی

سلطان وجیه دولت و دین آنکه در کفش

آید ز برگ بید گه کین بلا رکی

در روز رزم در رخ زرنیخ فام خصم

کرده غبار موکب میمونش آهکی

در گوش صفدرانش بهیجا خروش کوس

با ذوقتر بود ز نوای چکاوکی

گلگون بخون دیده خود میکند عدوش

رخسار خویش را که شد از بیم سپرکی

با عدل شاملش نتوان یافت در جهان

یکتن که باشد از ستم دهر مشتکی

جائیکه رأی پیر زند بخت نوجوانش

آنجا سپهر پیر نهد سر بکودکی

بادا عدوش را ز گشاد کمان چرخ

مژگان به چشم شوخ درون کرده ناوکی

شمارهٔ ١۶٢ - وله

از من ای باد صبا لطف بود گر سحری

ببر خسرو آفاق رسانی خبری

قدوه اهل کرم یونس طاهر نسب آنک

بحر و کان را نبود با دل و دستش خطری

آن عطا پاش که همتاش بصحرای وجود

نارد از کتم عدم مادر ارکان پسری

و آنکه طوطی طبیعت نشود نطق سرای

تا ز شکرش نبود در دهن او شکری

چون بدان حضرت با رفعت میمون برسی

عرضه دار از من و از حال من آنجا قدری

که مرا هست یقین آنکه سوی ابن یمین

بودت از عین عنایت گه و بیگه نظری

چه خطا رفت که امسال نبینم چون پار

نکند بر در او موکب لطفت گذری

راستی را نپسندد خرد از همچو منی

با وجود چو توئی جستن جود از دگری

آفتاب کرمی سایه ازو باز مگیر

تا بدانند که کردست عنایت اثری

غزلیات

شمارهٔ ۱ : آمدم بار دگر بر سر پیمان شما

شمارهٔ ۲ : ای تو از حسن در جهان سمرا

شمارهٔ ۳ : ایها العشاق از آن نامهربان بس شد مرا

شمارهٔ ۴ : الا ایدل اگر خواهی تماشاگاه علوی را

شمارهٔ ۵ : باشد از من باز کمتر غم جدا

شمارهٔ ۶ : بیا ماهرویا شکر لب نگارا

شمارهٔ ۷ : بر وصالش یک نفس گر دسترس باشد مرا

شمارهٔ ۸ : تا بر آنقامت و بالا نظر افتاد مرا

شمارهٔ ۹ : توئی که مهر تو دلبند و دلگشاست مرا

شمارهٔ ۱۰ : خرم آن کوی که منزلگه یارست آنجا

شمارهٔ ۱۱ : زلف مشکین تو سرمایه سوداست مرا

شمارهٔ ۱۲ : شمع رخسار تو شیرین پسرا سوخت مرا

شمارهٔ ۱۳ : هر که بیند رخ آندلبر یغمائی را

شمارهٔ ۱۴ : ای گشته از صفای رخت شرمسار آب

شمارهٔ ۱۵ : بر من گذشت آن پسر شنگ نوش لب

شمارهٔ ۱۶ : بیاض غمزه روی و سواد طره شب

شمارهٔ ۱۷ : بر گل سیراب او بین سنبلی پر پیچ و تاب

شمارهٔ ۱۸ : تا کرد زیر سایه نهان زلفت آفتاب

شمارهٔ ۱۹ : روی شهر آر ای یارم گر نبودی آفتاب

شمارهٔ ۲۰ : گر چه با ترکانه چشم مست او دارم عتاب

شمارهٔ ۲۱ : گر از روی تو افتد عکس بر آب

شمارهٔ ۲۲ : اگر معشوق سیم اندام اهلست

شمارهٔ ۲۳ : ای ترک بده باده گلفام که عیدست

شمارهٔ ۲۴ : ای قبله صاحبنظران روی چو ماهت

شمارهٔ ۲۵ : آن کزو داریم درد دل دوای جان ماست

شمارهٔ ۲۶ : ای مرا خاک کف پای تو چون آبحیات

شمارهٔ ۲۷ : ایدل مده ببند سر زلف یار دست

شمارهٔ ۲۸ : بفروغ مهر رویش که مهست از آن عبارت

شمارهٔ ۲۹ : بیتو ایجان و جهان کار من از دست برفت

شمارهٔ ۳۰ : بحسن روی تو خورشید عالم آرانیست

شمارهٔ ۳۱ : با من آن مهروی من نامهربان از بهر چیست

شمارهٔ ۳۲ : باد صبا چون نقاب از رخ گل برگرفت

شمارهٔ ۳۳ : بر ماه و سرو آید هر لحظه صد قیامت

شمارهٔ ۳۴ : بر دلم از جور او امبار بار دیگرست

شمارهٔ ۳۵ : بر سپهر حسن رویش آفتابی دیگرست

شمارهٔ ۳۶ : بنده سروم بآزادی که چون بالای تست

شمارهٔ ۳۷ : پرتو روی تو بر کسوت خوبی علم است

شمارهٔ ۳۸ : تا بر گل سیراب تو از غالیه خالیست

شمارهٔ ۳۹ : ترا ز شکر شیرین از آن دمید نبات

شمارهٔ ۴۰ : توئی که سایه زلفت شعار خورشیدست

شمارهٔ ۴۱ : جبیب یار پاکدامن مطلع روز منست

شمارهٔ ۴۲ : جانا دلم آمد بهوای سر زلفت

شمارهٔ ۴۳ : چون بت من بر سمن زلف معنبر شکست

شمارهٔ ۴۴ : خرامان میرود دلبر تعالی الله چه رفتارست

شمارهٔ ۴۵ : خوشست آن پسته خندان و خوش آن گفتارت

شمارهٔ ۴۶ : دلا بدست گرفتی می این چه دستانست

شمارهٔ ۴۷ : در عشق هیچ درد چو درد حبیب نیست

شمارهٔ ۴۸ : دهن غنچه وشت پسته خندان منست

شمارهٔ ۴۹ : دوش چه دانی مرا بیتو چه بر سر گذشت

شمارهٔ ۵۰ : روی شهر آرای یارم آفتابی دیگرست

شمارهٔ ۵۱ : روی زیبای تو آرایش هر انجمن است

شمارهٔ ۵۲ : رخسار لاله رنگ خوشت آتش ترست

شمارهٔ ۵۳ : رویت که ازو عالم خوبی بنظام است

شمارهٔ ۵۴ : زلف دلبر گیرم امشب آن شبست

شمارهٔ ۵۵ : زلف عنبر شکنت مایه ده مشک خطاست

شمارهٔ ۵۶ : زین پیش داشتم صنمی سیمبر بدست

شمارهٔ ۵۷ : ساقی بیا که موسم آب چو آتش است

شمارهٔ ۵۸ : سحرگه چون برانگیزد ز خواب آهنگ میدانت

شمارهٔ ۵۹ : سبزه و آب روان باده گلگون بدست

شمارهٔ ۶۰ : ساقیا برخیز کاکنون وقت می نوشیدنست

شمارهٔ ۶۱ : ساقی قدحی در ده گر هیچ می ات باقیست

شمارهٔ ۶۲ : ساقیا چون گل شکفت از می‌ْپرستی چاره نیست

شمارهٔ ۶۳ : شبی خیال تو بر من بصد دلال گذشت

شمارهٔ ۶۴ : شکرست آن لب میگون تو یاقوت روانست

شمارهٔ ۶۵ : شهره شهر شد از غایت خوبی رویت

شمارهٔ ۶۶ : شکن زلف یار پر شکن است

شمارهٔ ۶۷ : عالم از حسن تو یکسر حسن آباد شدست

شمارهٔ ۶۸ : عشقبازی با چو تو معشوق کاری بس خوشست

شمارهٔ ۶۹ : قبله جان طاق ابروی شماست

شمارهٔ ۷۰ : کشور حسن تو امروز بکام دل ماست

شمارهٔ ۷۱ : گل جمال تو چون بر فراز سرو شکفت

شمارهٔ ۷۲ : گر چه هر دم ز غمت بر دلم آزاری هست

شمارهٔ ۷۳ : گر دلم بردی به غارت قصد جان باری چراست

شمارهٔ ۷۴ : گلهای نوشکفته بهر بوستان که هست

شمارهٔ ۷۵ : گر مرا جان رود اندر پی جانان از دست

شمارهٔ ۷۶ : لعل شیرین تو پیرایه در عدن است

شمارهٔ ۷۷ : مشکین سر زلف تو که در پای کشانست

شمارهٔ ۷۸ : ما چو زلف و چشمت ای مهوش پریشانیم و مست

شمارهٔ ۷۹ : مرا تُرکانه چشم او به مستی گر جفاها گفت

شمارهٔ ۸۰ : ماه عیدست این ندانم یا خم ابروی دوست

شمارهٔ ۸۱ : نه هر گیاه که در باغ رست شمشادست

شمارهٔ ۸۲ : هرگز از یاد نخواهد شدنم صحبت دوست

شمارهٔ ۸۳ : هنگام نو بهار و لب جویبار و کشت

شمارهٔ ۸۴ : هر کجا صاحبدلی آزاده و فرزانه ایست

شمارهٔ ۸۵ : هر سحر بی شام زلفین تو ای حورا صفت

شمارهٔ ۸۶ : هرکه با زلف تو اندر دام نیست

شمارهٔ ۸۷ : یا رب این پسته شیرین چه شکر گفتارست

شمارهٔ ۸۸ : یا رب این بوی خوش از روضه رضوان برخاست

شمارهٔ ۸۹ : یا رب این بوی خوش از زلف دلارام منست

شمارهٔ ۹۰ : زهی من وفای تو نا دیده هیچ

شمارهٔ ۹۱ : ای لعل درفشان تو کرده بیان روح

شمارهٔ ۹۲ : از روی تو ایمهوش گر پرده بر اندازند

شمارهٔ ۹۳ : امیدوارم از آنمه که مهربان گردد

شمارهٔ ۹۴ : آن ترک یغمائی نگر دلها بیغما میبرد

شمارهٔ ۹۵ : آندم که مرا فرقت آن لعبت چین بود

شمارهٔ ۹۶ : آنها که درین دوران صاحبنظران باشند

شمارهٔ ۹۷ : باز آمد آن نگار که از ما بریده بود

شمارهٔ ۹۸ : بنده ئی کز چو تو شاهی بوی اعزاز رسد

شمارهٔ ۹۹ : بر برگ گلش سنبل سیراب ببینید

شمارهٔ ۱۰۰ : با من و دلدار من جز بخت در مجلس مباد

شمارهٔ ۱۰۱ : بوئی که ز چین سر زلفت بمن آید

شمارهٔ ۱۰۲ : با ما غم هجران تو ای دوست نه آن کرد

شمارهٔ ۱۰۳ : بازم از دیده در بار گهر می‌آید

شمارهٔ ۱۰۴ : بر گل سیراب سنبل را چو جولان میدهد

شمارهٔ ۱۰۵ : تا سنبل سیراب تو بر لاله گره شد

شمارهٔ ۱۰۶ : تا سنبل تر بر سمنت جلوه گری کرد

شمارهٔ ۱۰۷ : تا ز پیشم نازنین دلدار شد

شمارهٔ ۱۰۸ : جز زلف یار غالیه بر روی مه که کرد

شمارهٔ ۱۰۹ : جز رخ یار من بهار که دید

شمارهٔ ۱۱۰ : جانا ز لبت ما را گر کام نخواهد بود

شمارهٔ ۱۱۱ : چون نبات از شکر میگونش سر بر میزند

شمارهٔ ۱۱۲ : چو روی آن پری پیکر گلی بیخارکی باشد

شمارهٔ ۱۱۳ : چون پسته خندان توأم در نظر آید

شمارهٔ ۱۱۴ : خطش از ریحان طرازی بر گل سوری کشید

شمارهٔ ۱۱۵ : دل دیوانه سار من چو از زلفش در آویزد

شمارهٔ ۱۱۶ : در خواب اگر خیال تو بر من گذر کند

شمارهٔ ۱۱۷ : روز و شب از دو چشم من گر همه سیل خون شود

شمارهٔ ۱۱۸ : روزگاریکه بهجران توأم میگذرد

شمارهٔ ۱۱۹ : زلفت از سنبل تر گرد سمن پرچین کرد

شمارهٔ ۱۲۰ : ز آنروی طره پر رخ دلدار کج نهند

شمارهٔ ۱۲۱ : ز تاب می چو خوی از روی دلستان بچکد

شمارهٔ ۱۲۲ : زمانه رونق کارم بکام می نکند

شمارهٔ ۱۲۳ : سنبل زلف تو چون از گل تر بردارند

شمارهٔ ۱۲۴ : سنبل غالیه گون بر گل تر میشکند

شمارهٔ ۱۲۵ : شادباش ای دل که حالت پیش جانان گفته اند

شمارهٔ ۱۲۶ : شراب عشق چون در جام کردند

شمارهٔ ۱۲۷ : صبحدم بادی که از سوی خراسان می‌دمد

شمارهٔ ۱۲۸ : صبا ز برگ گلش چون کلاله بر گیرد

شمارهٔ ۱۲۹ : طالع سعد دلم زان رخ گلگون گیرد

شمارهٔ ۱۳۰ : عاشق اول ز سر جان و جهان برخیزد

شمارهٔ ۱۳۱ : عاشقان تا ز کمند غم عشقت نرهند

شمارهٔ ۱۳۲ : عشق تو گر ضلال دل ماست گر رشاد

شمارهٔ ۱۳۳ : عاشقان چون عزم رفتن سوی دلبر کرده اند

شمارهٔ ۱۳۴ : گرد گلت سبزه تر میدمد

شمارهٔ ۱۳۵ : گر بوصل خودم آنماه زمانی بدهد

شمارهٔ ۱۳۶ : گر چشم من ایجان جهان روی تو بیند

شمارهٔ ۱۳۷ : لب و دندان تو با لعل و گهر می‌ماند

شمارهٔ ۱۳۸ : ماهروی من اگر پرده ز رخ بگشاید

شمارهٔ ۱۳۹ : مرا بمجلس انس تو بار چون نبود

شمارهٔ ۱۴۰ : مرا ز عشق تو گر شادیی به جان نرسد

شمارهٔ ۱۴۱ : مردم چشمم که در غرقاب بازی میکند

شمارهٔ ۱۴۲ : نرگس مست تو گر دست بدستان نبرد

شمارهٔ ۱۴۳ : نرگس مست تو این فتنه که بنیاد نهاد

شمارهٔ ۱۴۴ : نگار ماه رخم چون نقاب بگشاید

شمارهٔ ۱۴۵ : هست وقت عیش ساغر در دهید

شمارهٔ ۱۴۶ : هر که ما را در هوای او ملامت میکند

شمارهٔ ۱۴۷ : هر نسیمی که ز خاک در جانان باشد

شمارهٔ ۱۴۸ : هر کس که بکام از سر کوی تو گذر کرد

شمارهٔ ۱۴۹ : هر که را در سر هوای چون تو دلداری بود

شمارهٔ ۱۵۰ : یک قدح می دوبدره زر ارزد

شمارهٔ ۱۵۱ : آمد بهار و وقت نشاطست می بیار

شمارهٔ ۱۵۲ : ای رخ خوب تو چون گل چمن آرای دگر

شمارهٔ ۱۵۳ : ای ماه مهربان مه مهرست می بیار

شمارهٔ ۱۵۴ : ایچشم آهوانه تو مست شیرگیر

شمارهٔ ۱۵۵ : ای برده نرد حسن ز خوبان روزگار

شمارهٔ ۱۵۶ : بدان ای محتسب یکبار دگر

شمارهٔ ۱۵۷ : باد بهاری وزید از طرف جویبار

شمارهٔ ۱۵۸ : تعالی الله چه رویست آن که دارد ترک سیمین بر

شمارهٔ ۱۵۹ : حبذا نزهت ایام بهار

شمارهٔ ۱۶۰ : دل بدست غم جانان دهم و جان بر سر

شمارهٔ ۱۶۱ : دلبرا سلسله غالیه گونست مگر

شمارهٔ ۱۶۲ : روی زیبای ترا نیست در آفاق نظیر

شمارهٔ ۱۶۳ : کوکبه گل رسید ای صنم گلعذار

شمارهٔ ۱۶۴ : گل بصد ناز در آمد بچمن بار دگر

شمارهٔ ۱۶۵ : گر کسی چشم و لبی خواست چو بادام و شکر

شمارهٔ ۱۶۶ : صنما حال زار من بنگر

شمارهٔ ۱۶۷ : صبحدم باد صبا آمد و آورد خبر

شمارهٔ ۱۶۸ : از توأم آرزوی بوس و کنارست هنوز

شمارهٔ ۱۶۹ : ای خم ابروی تو قبله اصحاب نیاز

شمارهٔ ۱۷۰ : نرگس مست تو دارد هوس خواب هنوز

شمارهٔ ۱۷۱ : ساقیا خیز که گل عزم چمن دارد باز

شمارهٔ ۱۷۲ : صبر دل آورد روی از عشق جانان در گریز

شمارهٔ ۱۷۳ : خلیلم گو نقاب از رخ برانداز

شمارهٔ ۱۷۴ : دل بزنجیر سر زلف تو در بستم باز

شمارهٔ ۱۷۵ : تا سپهر حسن را رخسار تو ماهست و بس

شمارهٔ ۱۷۶ : منم از محنت ایام بدانسان که مپرس

شمارهٔ ۱۷۷ : آمد آنسرو سهی بر گل نشان سنبلش

شمارهٔ ۱۷۸ : ای ز جام می عشق تو خرد رفته ز هوش

شمارهٔ ۱۷۹ : رنگ یاقوت آبدارت خوش

شمارهٔ ۱۸۰ : گر کند ماه فلک زهره زهرا در گوش

شمارهٔ ۱۸۱ : در دلم کم زن ای پسر آتش

شمارهٔ ۱۸۲ : خوش آنشعر سیه بر پرنیانش

شمارهٔ ۱۸۳ : باد صبا صبحدم بوی تو آورد دوش

شمارهٔ ۱۸۴ : باد صبا صبحدم بوی تو آورد دوش

شمارهٔ ۱۸۵ : چو شمع روی تو افروخت در جهان آتش

شمارهٔ ۱۸۶ : گرم ز عشق تو جان در بلاست گو میباش

شمارهٔ ۱۸۷ : تا بر حریر ساده کشیدی علم ز صوف

شمارهٔ ۱۸۸ : تا دبدبه حسن تو افتاد در آفاق

شمارهٔ ۱۸۹ : روی چو صبح تو کرد اشک مرا چون شفق

شمارهٔ ۱۹۰ : ای بعمد از ده بر لاله تر خال ز مشک

شمارهٔ ۱۹۱ : ای ز چشمم شده پنهان و بدل در زده چنگ

شمارهٔ ۱۹۲ : ای شمع رخسار ترا پروانه خورشید فلک

شمارهٔ ۱۹۳ : ای در زمانه حسن تو چون در بهار گل

شمارهٔ ۱۹۴ : ای بخوبی عارضت ماه چکل

شمارهٔ ۱۹۵ : بیا که شد چمن از آب ابرو آتش گل

شمارهٔ ۱۹۶ : ای لعل آبدارت آتش فکنده در مل

شمارهٔ ۱۹۷ : ای قاعده زلف دلاویز تو مشکل

شمارهٔ ۱۹۸ : گر بصبوحی کنی عزم تماشای گل

شمارهٔ ۱۹۹ : ایجان و جهان بیتو سر خویش ندارم

شمارهٔ ۲۰۰ : این منم باز که روی چو مهت می‌بینم

شمارهٔ ۲۰۱ : ای خم زلف تو چون حلقه جیم

شمارهٔ ۲۰۲ : ای روی دلربای تو خورشید انورم

شمارهٔ ۲۰۳ : باز منزل بسر کوی نگار آوردیم

شمارهٔ ۲۰۴ : تا فتادست نظر بر رخ رخشان توام

شمارهٔ ۲۰۵ : تا من زبان چو بلبل خوشگو گشوده ام

شمارهٔ ۲۰۶ : خیال روی تو هر شب بخواب میجویم

شمارهٔ ۲۰۷ : خوش بهاریست بیا تا طرب از سر گیریم

شمارهٔ ۲۰۸ : دل به بند سر زلفین تو دادیم و شدیم

شمارهٔ ۲۰۹ : در آی از درم ای آرزوی دل که بر آنم

شمارهٔ ۲۱۰ : روز آنست که با یار بمیخانه رویم

شمارهٔ ۲۱۱ : روی بنمای ای صنم کز شوق جان می‌سوزدم

شمارهٔ ۲۱۲ : زلف مشکین تو بر طرف بنا گوش چو میم

شمارهٔ ۲۱۳ : ساقیا باده گلفام هوس میکندم

شمارهٔ ۲۱۴ : ساقیا موسم آنست که می نوش کنیم

شمارهٔ ۲۱۵ : صبح از سر صفا بجهان در دمید دم

شمارهٔ ۲۱۶ : گاه آنست که در آب سر افشان گردیم

شمارهٔ ۲۱۷ : کج نظر باشم اگر با تو بدل راست نیم

شمارهٔ ۲۱۸ : من اندر حلقه زلفش دلی دارم خراب از غم

شمارهٔ ۲۱۹ : مرا در سر همیگردد که سر در پایت افشانم

شمارهٔ ۲۲۰ : من دوش بیخود یکنفس در کوی جانان آمدم

شمارهٔ ۲۲۱ : من از هوای تو ایسرور راستین چکنم

شمارهٔ ۲۲۲ : من عاشق و رند و می پرستم

شمارهٔ ۲۲۳ : نگارینا بهار آمد بیا تا جام می گیریم

شمارهٔ ۲۲۴ : ای روی دلربای تو باغ و بهار حسن

شمارهٔ ۲۲۵ : ای قاعده زلفت آشوب جهان بودن

شمارهٔ ۲۲۶ : ایدل ره عاشقی طلب کن

شمارهٔ ۲۲۷ : ای رخ زیبای تو رشک سمن

شمارهٔ ۲۲۸ : ایصنم گلعذار ای بت سیمین ذقن

شمارهٔ ۲۲۹ : ای عارض گلگونت عکسی زده بر گردون

شمارهٔ ۲۳۰ : ایام گل ار بی مل خواهی بسر آوردن

شمارهٔ ۲۳۱ : ای نرگس مست تو برده دل هشیاران

شمارهٔ ۲۳۲ : بر بیاض مه سواد خط عنبر ساش بین

شمارهٔ ۲۳۳ : تا دلم شد در خم آن طره مشکین نهان

شمارهٔ ۲۳۴ : تا بود در شکن طره جانان دل من

شمارهٔ ۲۳۵ : تا بر کنار حسن نشست ابرویت چو نون

شمارهٔ ۲۳۶ : تا شدم آگاه از آن زنجیر زلف قیرگون

شمارهٔ ۲۳۷ : جانا بچشم رحمت بنگر به بینوایان

شمارهٔ ۲۳۸ : چنان بخون دلم در زد آن پسر ناخن

شمارهٔ ۲۳۹ : زلف و رخسار تو دانی بچه مانند بخون

شمارهٔ ۲۴۰ : شکر میریزد از پسته نگارم در سخن گفتن

شمارهٔ ۲۴۱ : صبح دمید ساقیا بزم صبوح ساز کن

شمارهٔ ۲۴۲ : عارضست آن یا گل سیراب بر برگ سمن

شمارهٔ ۲۴۳ : کار عشاق است جان در عشق جانان باختن

شمارهٔ ۲۴۴ : گر دلی بودی مرا در طالع و فرمان من

شمارهٔ ۲۴۵ : ندانم صبغه الله است یا گلگون شرابست این

شمارهٔ ۲۴۶ : نگارا عزم آن دارم که گر بر رغم اغیاران

شمارهٔ ۲۴۷ : یا رب رخ دلدارست یا ماه تمامست این

شمارهٔ ۲۴۸ : یا رب گلست عارض زیبات یاسمن

شمارهٔ ۲۴۹ : آبحیات میچکد از لب جانفزای تو

شمارهٔ ۲۵۰ : ای بخوبی رخ تو برده ز خورشید گرو

شمارهٔ ۲۵۱ : ای مرا از لب تو شهد و شکر نو بر نو

شمارهٔ ۲۵۲ : ای ماه آسمان لطافت جمال تو

شمارهٔ ۲۵۳ : بکمند تابدارت که مهست در خم او

شمارهٔ ۲۵۴ : چون ذره هوا میکند ای ماه ز هر سو

شمارهٔ ۲۵۵ : سنبل است آن بنا‌گوش سمن‌سیمای تو

شمارهٔ ۲۵۶ : مرحبا ایچشم جان روشن بنور رای تو

شمارهٔ ۲۵۷ : نگارم ار بگذارد ز رخ نقاب فرو

شمارهٔ ۲۵۸ : هستم بجستجوی تو پوینده کو بکو

شمارهٔ ۲۵۹ : آمد آن سرو سهی بر رخ نقاب انداخته

شمارهٔ ۲۶۰ : ای ترک پریچهره از آن جام شبانه

شمارهٔ ۲۶۱ : ایفروغ رخت آتش زده بر خرمن ماه

شمارهٔ ۲۶۲ : این منم بار دگر عزم خراسان کرده

شمارهٔ ۲۶۳ : پری رخا نکنی هیچ سوی بنده نگاه

شمارهٔ ۲۶۴ : تا در آمد خط شبرنگ تو پیرامن ماه

شمارهٔ ۲۶۵ : تا تو ایدلبر چو ماه انوری آراسته

شمارهٔ ۲۶۶ : روی میتابد ز من آن سیمبر یعنی که چه

شمارهٔ ۲۶۷ : سحرگه آن صنم سرو قد شتاب زده

شمارهٔ ۲۶۸ : شیرین بتم ایخسرو خوبان زمانه

شمارهٔ ۲۶۹ : فرخنده طالعی بود آنرا که هر پگاه

شمارهٔ ۲۷۰ : گر نور روی روشنت افتد بر آینه

شمارهٔ ۲۷۱ : گفتم ایدوست شدم عاشق آن روی چو ماه

شمارهٔ ۲۷۲ : مرا زنجیر زلف او بدان سان کرد دیوانه

شمارهٔ ۲۷۳ : ایعارض مه پیکر تو صورت جانی

شمارهٔ ۲۷۴ : ایزلف تو سر تا قدم آشوب جهانی

شمارهٔ ۲۷۵ : ایصبا گر بودت سوی خراسان گذری

شمارهٔ ۲۷۶ : ای از تو هزار فتنه بر پای

شمارهٔ ۲۷۷ : ای جان و جهانرا ز رخت نور و نوائی

شمارهٔ ۲۷۸ : ای روی تو آئینه الطاف الهی

شمارهٔ ۲۷۹ : آنچه با من میکند از دوستی سیمین تنی

شمارهٔ ۲۸۰ : ایماه دل افروز بگردان قدح می

شمارهٔ ۲۸۱ : آبحیاتست یا لبان که تو داری

شمارهٔ ۲۸۲ : ای باد صبا بگذر ز آنجا که تو میدانی

شمارهٔ ۲۸۳ : ای داده دل بمهر تو تا بر تو نوگلی

شمارهٔ ۲۸۴ : ای زلف دلاویزت در گردن جان بندی

شمارهٔ ۲۸۵ : ای آنکه بخوبی بمه چارده مانی

شمارهٔ ۲۸۶ : آن غالیه گون نقش نگر بر گل سوری

شمارهٔ ۲۸۷ : بیا ساقی بدور دو ستکانی

شمارهٔ ۲۸۸ : بگرد مه ز عنبر خط کشیدی

شمارهٔ ۲۸۹ : بگوش جان من آید دمادم آوازی

شمارهٔ ۲۹۰ : بحسن روی تو ای آفتاب خرگاهی

شمارهٔ ۲۹۱ : بتا از نازکی گوئی ز سر تا پا همه جانی

شمارهٔ ۲۹۲ : بمراد دل من گر بودم دسترسی

شمارهٔ ۲۹۳ : بنمای رخ ببنده که شمس و قمر توئی

شمارهٔ ۲۹۴ : تا بر سریر حسن تویی ماه‌چهره‌ای

شمارهٔ ۲۹۵ : تا شد درست بر تو که پیمان شکسته‌ای

شمارهٔ ۲۹۶ : تا ساخته ئی بر قمر از غالیه خالی

شمارهٔ ۲۹۷ : تنگ شکرست این دهن ایجان که تو داری

شمارهٔ ۲۹۸ : تا خط مشکبار به رخ برکشیده‌ای

شمارهٔ ۲۹۹ : تا نقاب از روی شهر آرای خود برداشتی

شمارهٔ ۳۰۰ : تو آن نئی که ندانی طریق دلداری

شمارهٔ ۳۰۱ : بگو ای ماه تابان تا کجائی

شمارهٔ ۳۰۲ : جانا رخ چون بهار بنمای

شمارهٔ ۳۰۳ : جان بچشمم در نیاید ور نه جانت خواندمی

شمارهٔ ۳۰۴ : جانا چه کرده‌ایم که از ما بریده‌ای

شمارهٔ ۳۰۵ : چوگان ز مشک بر مه تابان کشیده‌ای

شمارهٔ ۳۰۶ : چو بلبل از سر مستی گذشتم سوی گلزاری

شمارهٔ ۳۰۷ : چو رخسار سمن سیما بشوئی

شمارهٔ ۳۰۸ : در باغ حسن سرو روانی براستی

شمارهٔ ۳۰۹ : دی بر در دلدار نشستیم زمانی

شمارهٔ ۳۱۰ : دلا امید آن دارم که روی دلستان بینی

شمارهٔ ۳۱۱ : دلدار گفت لوح دل از نقش من بشوی

شمارهٔ ۳۱۲ : زهی بوقت سخن لعلت از در افشانی

شمارهٔ ۳۱۳ : زلف مشکین بر بناگوش چو سیم افکنده‌ای

شمارهٔ ۳۱۴ : زهی ملک لطافت را وجودت نازنین شاهی

شمارهٔ ۳۱۵ : ساقیا موسم عیدست بده ساغر می

شمارهٔ ۳۱۶ : ساقی قدح می که درو هست صفائی

شمارهٔ ۳۱۷ : صبا چو با سر زلف تو کرد همرازی

شمارهٔ ۳۱۸ : گر من ز بند عشقت تو یکروز رستمی

شمارهٔ ۳۱۹ : گر نشینم با تو در خلوت به شادی یک دمی

شمارهٔ ۳۲۰ : لعل لبش کزو بچکد آب زندگی

شمارهٔ ۳۲۱ : من ندیدم نشنیدم که بود در چمنی

شمارهٔ ۳۲۲ : ماهرویا گه آنست که رخ بنمائی

شمارهٔ ۳۲۳ : نگارینا نمیشاید ترا گفتن برخ ماهی

شمارهٔ ۳۲۴ : یا رب کراست چون تو نگاری شکرلبی

شمارهٔ ۱

آمدم بار دگر بر سر پیمان شما

که ندارم پس ازین طاقت هجران شما

بر سرم افسر شاهی نبود خوشتر از آنک

دست و پا بسته بزنجیر بزندان شما

چون دوات ار چکد از دیده من خون سیاه

سر نه پیچم چو قلم از خط فرمان شما

سرمه روشنی دیده غمدید کنم

گرد خاک کف پای سگ دربان شما

صدف گوهر شهوار کند جزع مرا

چون شود خنده زنان لعل درافشان شما

گر ز سودا نبود پس ز چه روی ابن یمین

می‌کشد این همه صفرا ز رقیبان شما

شمارهٔ ۲

ای تو از حسن در جهان سمرا

دور باد از تو چشم بد پسرا

بر بنا گوش و زلف مشکینت

رقمی دان ز شام تا سحرا

عمر مائی ولی نمیپائی

چون کنم عمر هست بر گذرا

ز آن لب لعل و خط مینا فام

شد بر آن گونه عقل بیخبرا

گر زخار غمت همی نالم

مزن ایگلعذار طعنه مرا

که تو هم گر شوی چو من عاشق

ما رأت منک صحتا اثرا

گر بشاهی برآید ابن یمین

میکند خاک پات تاج سرا

شمارهٔ ۳

ایها العشاق از آن نامهربان بس شد مرا

ورچه با جانست پیوندش ز جان بس شد مرا

عارض چون یاسمین و طره چون سنبلش

گرید بیضا و ثعبانست از آن بس شد مرا

گر بلعل درفشان سازد دوای درد دل

ترک دل گیرم ز لعل درفشان بس شد مرا

گر زیان شد نقد عمرم بر سر بازار عشق

سود بینم چون ز سودای فلان بس شد مرا

گر ز تاب آفتاب غم بسوزد جان من

گو بسوز او سایه سرو روان بس شد مرا

در گلستان وصالش بلبلی بودم فصیح

خارم اندر پا شکست از گلستان بس شد مرا

شمارهٔ ۴

الا ایدل اگر خواهی تماشاگاه علوی را

بسان قدسیان بر شو ببام گنبد مینا

نظر بگشای تا بینی جهانی جان همه شادان

ولیکن این کسی بیند که دارد دیده بینا

درین بیدای بی پایان که شد عقل اندرو حیران

دلیلت عشق میباید نه علم بوعلی سینا

بکوش ایدل که سالک را نشاید یکدم آسودن

زهی دولت اگر باشی ز جمع جاهدوا فینا

تو باری جهد خود میکن چه دانی حال چون باشد

کسی واقف نخواهد گشت بر اسرار لو شئنا

شمارهٔ ۵

باشد از من باز کمتر غم جدا

غم نشد زین خسته دل یکدم جدا

آب چشمم را نیارد کرد عقل

در هوای عارضش از دم جدا

بی رخ جانپرورش دارم دلی

همچو ریشی مانده از مرهم جدا

تا غریق بحر هجران گشته ام

چشمه چشمم نشد از نم جدا

بسکه امواج پیا پی میزند

کس نیارد کردنش از یم جدا

گفتمش جانا نپنداری مگر

من بکام از درگهت گشتم جدا

گفت کای ابن یمین پیش از تو نیز

گشت ناکام از بهشت آدم جدا

روزگار احبابرا چون روز و شب

در پی هم دارد و از هم جدا

شمارهٔ ۶

بیا ماهرویا شکر لب نگارا

گشایش ده از بند غم جان ما را

صبا گر رساند بما بوی وصلت

دهم جان بشکرانه باد صبا را

گرم سرمه از خاک پای تو باشد

نیارم بچشم اندرون توتیا را

نمائی بخونم خط و هر دو چشمت

گواهی دهند ای پسر صد بلا را

بگفتار ایشان مکن کار با من

لانی اراهم شهودا سکارا

من و گریه و آه ازین پس چو دلبر

نخواهد جزین آب و جز این هوا را

وفا جستم از وی زهی سعی باطل

چه دانند خوبان طریق وفا را

ز کوی خود ابن یمین را چه رانی

نرانند شاهان ز درگه گدا را

شمارهٔ ۷

بر وصالش یک نفس گر دسترس باشد مرا

حاصل عمر عزیز آن یکنفس باشد مرا

خواهم افکندن ز دست دل سراندر پای دوست

گر زمن بپذیردش این فخر بس باشد مرا

عاشقم بر روی جانان هر که خواهی گو بدان

عشق او بر من حرام ار بیم کس باشد مرا

بنده خاص ملک ز آنم که تا در روز و شب

نی ز شحنه بیم و نی ترس از عسس باشد مرا

جان فدای شکر شیرین شور انگیز او

کز فراقش دست بر سر چون مگس باشد مرا

با رخ او ننگرم در هر که کج طبعی بود

با گل ار خاطر بسوی خار و خس باشد مرا

تا نبیند بلبل طبعم گل رخسار او

گر جهان باغ ارم گردد قفس باشد مرا

در سر من نیست الا وصل آن دلبر هوس

تا سرم بر جای باشد این هوس باشد مرا

در میان ما حجاب ابن یمین افتاد و بس

گر شود یکسر به جانان دسترس باشد مرا

شمارهٔ ۸

تا بر آنقامت و بالا نظر افتاد مرا

بس ملولست دل از سرو و زشمشاد مرا

در هوای لب شیرین تو ایخسرو حسن

شد بتلخی ز بدن روح چو فرهاد مرا

تا رقم بربقم از نیل صبوحی زده ئی

دیده شد در هوسش دجله بغداد مرا

هرگزم شاد مبادا دل اگر میل کنم

که کند عشق تو از بند غم آزاد مرا

عشق تو همدم من بود مرا پیوسته

هست با جان صنما عشق تو همزاد مرا

دل سختت بسرشکم نشود نرم بلی

کی شود نرم بآب آهن و پولاد مرا

آتش و آب دل و دیده دلیل اند بر آنک

زود چون خاک دهد عشق تو بر باد مرا

من نه آنم که کنم میل بداد دگری

تا بدل میرسد از عشق تو بیداد مرا

با غم هجر تو چون ابن یمین میسازم

تا سعادت کند از وصل تو دلشاد مرا

شمارهٔ ۹

توئی که مهر تو دلبند و دلگشاست مرا

منم که عشق تو هم درد و هم دواست مرا

من و توئیم نگارا که مه بصورت و شکل

چو شد تمام ترا ماند و چو کاست مرا

نظیر قد تو جستم بسی نداد کسی

بغیر سرو سهی زو نشان راست مرا

گل جمال ترا تا حسن یک برگست

چو بلبلان ز طرب کار با نواست مرا

چو شمع جمع توئی پس بگو همیشه چو شمع

بروز کشتن و شب سوختن چراست مرا

بروز وصل دلم همچو بید لرزانست

ز بیم آنکه شب هجر در قفاست مرا

کنون چه سود که گویند دل بدوست مده

چه دل کدام دل آخر دل از کجاست مرا

اگر چه با تو بسی ماجرای عشقم هست

ولی چو روی تو بینم همه صفاست مرا

تو خواه ابن یمین را بخوان و خواه بران

بهر چه رأی تو فرمان دهد رضاست مرا

شمارهٔ ۱۰

خرم آن کوی که منزلگه یارست آنجا

روز پیروز کسیراست که بارست آنجا

عارضش لاله سیراب و قدش سرو سهی است

بر سر سرو سهی لاله ببارست آنجا

هر خم از چین سر زلف گره بر گرهش

که زهم باز کنی مشک تتارست آنجا

گنج حسن رخ جانان نتوان داد ز دست

گر چه از غالیه صد حلقه مارست آنجا

حبذا منزل جانان که در ایام خزان

از فروغ گل خندانش بهارست آنجا

از خیال رخ دلبر خبرش پرسیدم

گفت خوش باش که او عاشق زارست آنجا

گر چه در بحر غم او بکنار افتادیم

لیک شادیم که امید کنارست آنجا

هر کجا پای نهد هست سر ابن یمین

و ز دو چشم گهر افشانش نثارست آنجا

شمارهٔ ۱۱

زلف مشکین تو سرمایه سوداست مرا

لعل شیرین تو شور دل شیداست مرا

بی تو با خود نیم ای دوست ولیکن چه کنم

هست دشمن ز پس و پیش و چپ و راست مرا

دست من کوته و بالای تو سرویست بلند

کی رسد دست بدو این چه تمناست مرا

سرو آزاد ترا بنده شدم از دل پاک

لیک گفتن سخن راست چه یار است مرا

تا چه حالست مرا با تو که در دیده و دل

خال مشکینت سوادست و سویداست مرا

صفت رسته دندانت به صد لطف کنم

خود سخن در صفتش لؤلؤ لالاست مرا

شد روان صرف به بازار غمت عمر و نشد

در سر از عشق تو بنگر که چه سوداست مرا

جان و دل بودی و گفت ابن یمین بهر دلت

کین ستم بر همه تن هاست نه تنهاست مرا

از دلم خود اثری نیست ولی صورت جان

در رخ آینه سیمای تو پیداست مرا

شمارهٔ ۱۲

شمع رخسار تو شیرین پسرا سوخت مرا

جرم ناکرده چو پروانه چرا سوخت مرا

دل خرید از لب شیرینت بجانی شکری

شاکرم گر چه درین بیع و شرا سوخت مرا

با تو گفتم ز تف عشق بنرمی سخنی

سخت گفتی که کرا سوخت کرا سوخت مرا

گفتمت سایه لطف ز سرم دور مدار

آفتاب رخ تو خوش پسرا سوخت مرا

بارها ابن یمین گفت و دلت نرم نشد

که تب و تاب غمت سوخت مرا سوخت مرا

شمارهٔ ۱۳

هر که بیند رخ آندلبر یغمائی را

نکند هیچ ملامت من شیدائی را

جان زیان کرد دلم بر سر بازار غمش

وینزمان سود بود این دل سودائی را

دلبرا زلف تو عیسی دم و زنار و شست

بو که احیا نکند ملت ترسائی را

تا نیابد ز رخت شمع فلک پروانه

روشنائی ندهد گنبد مینائی را

ز آنکه آن خط مسلسل چو محقق گردد

بیگمان نسخ کند آیت موسائی را

کاش بینم نفسی خیل خیال تو بخواب

تا بدو باز برم محنت تنهائی را

گفته بودم که بگویم غم دل پیش رخت

خود گشادی رخ و بستی در گویائی را

عشق آمد ز در ابن یمین رفت شکیب

کی بود طاقت عشق تو شکیبائی را

شمارهٔ ۱۴

ای گشته از صفای رخت شرمسار آب

از تشنگان لعل لبت وا مدار آب

جانم میان آتش هجران بباد رفت

گر چه ز دیده هست مرا در کنار آب

لعل تو آتشیست که چون شعله برکشد

بگشایدم ز دیده یاقوتبار آب

از نو بهار روی تو اشکم فزون شدست

آری فزون شود همی از نوبهار آب

از لطف تست جانم و جانم همه توئی

خیزد بخار از آب و شود هم بخار آب

ابن یمین چو دید که بی هیچ موجبی

بردش ز روی کار غم غمگسار آب

گفتم کنون بمردم چشمم امیددار

آرد ز لطف روی تو بازم به کار آب

شمارهٔ ۱۵

بر من گذشت آن پسر شنگ نوش لب

رخ در میان زلف چو مه در سواد شب

پیش خط هلال وش و روی چون مهش

خورشید را ندید کسی عنبرین سلب

با وی رقیب همره و آری چنین بود

دائم خمار با می و خار است با رطب

میرفت و پای تا سرم از تاب مهر او

میسوخت آنچنانکه بسوزد زمه قصب

با چشم آهوانه او تاب در دلم

افکند و همچو شیر همی سوزدم ز تب

دست از دو کون شسته ام ای دوست بهر تو

ور ز آنکه دشمنان شمرند اینسخن عجب

آتش بیار و خرمن عشاق را بسوز

کآتش کند پدید که عود است یا حطب

هر فتنه را بود سببی شکر حق در آن

بهر هلاک ابن یمین هم توئی سبب

شمارهٔ ۱۶

بیاض غمزه روی و سواد طره شب

ز روی و موی نمود آن نگار شیرین لب

رخش سایه زلف اندرون بدان ماند

که آفتاب درخشان شود میانه شب

کنم تحمل جور رقیبش از پی آنک

ز مار مهره بدست آید و ز خار رطب

پیام دادم و گفتم که سوخت پیکر من

ز مهر روی تو چون از فروغ ماه قصب

جواب داد که من ماهم و تنت قصب است

قصب ز پرتو مه گر بسوخت نیست عجب

اگر چه آن صنم آذری خلیل منست

مرا عذاب چو نمرود میکند بلهب

بیا و بر لبم آبی زن ایمسیح نفس

که تاب مهر تو میسوزدم در آتش تب

ز سر برون نکنم جستجوت در همه عمر

اگر چه در تک و پویم شکست پای طلب

سفر ز کوی تو ابن یمین چگونه کند

که باشد از رخ و زلف تو ماه در عقرب

شمارهٔ ۱۷

بر گل سیراب او بین سنبلی پر پیچ و تاب

شام اگر هرگز ندیدی صبح صادق را نقاب

گرد مشک سوده بر کافور می بیزد بلطف

تا بیکجا می نماید سایه را با آفتاب

سبزه خطش بگرد پسته شکر فشان

همچو عکس شهپر طوطی است برگلگون شراب

مردم چشمم ز عکس روی چون گلنار تو

همچو نیلوفر سپر میافکند بر روی آب

هر رگی چون ارغنونم ناله دیگر کند

گوشمال از بس که مییابم ز چنگش چون رباب

هم توان از وعده وصلش امیدی داشتن

گر کسی خوردست هرگز آبحیوان از سر آب

یک شبی مست خراب از شام تا وقت سحر

در بر خود دیده ام آنماه را اما بخواب

ناله ابن یمین از ترکتاز چشم اوست

از چه معنی میرود هندوی زلف او بتاب

شمارهٔ ۱۸

تا کرد زیر سایه نهان زلفت آفتاب

افتاد همچو ذره مرا دل در اضطراب

هر کس که چین زلف ترا گاه وصف گفت

مشک خطا نراند سخن بر ره صواب

زلف تو سنبلیست که لالاش عنبرست

جز خون سوخته نبود هیچ مشک ناب

از نازکی برون تنت دل بود پدید

ز انسان که سنگریزه پدیدست اندر آب

خواهم که همچو جان کشم اندر برت و لیک

بی زر ز سیمبر نتوان گشت کامیاب

چون چنگ سر فکنده به پیشم بغم مدام

کز جور دور کیسه تهی کرد چون رباب

دل میل جام لعل تو کردست چون کنم

زین نا خلف که باز فتادست در شراب

گفتم مگر بخواب ببینم خیال تو

لیکن مرا خیال محالست بیتو خواب

مهر تو باز در دل ابن یمین نشست

یعنی که جای گنج بکنجی بود خراب

شمارهٔ ۱۹

روی شهر آر ای یارم گر نبودی آفتاب

کی شدی از دیدن او دیده مشتاق آب

چون گشاید از کمین ترک کمان ابرو خدنگ

بر غرض دارد گذر همچون دعای مستجاب

تاب رخسار چو ماه او همی سوزد مرا

سوزد آری تار کتانرا فروغ ماهتاب

شاد میگردم چو دلبر میکند با من عتاب

ز آنکه باشد دوستی بر جای تا باشد عتاب

دلگشای و غم زدا آمد هوای یار من

چون صبوح اندر بهار و همچو عمر اندر شباب

ای خط شیرین تو چون سبزه بر آب روان

زلف مشکینت میانش سایبان بر آفتاب

سر بپایت درفکند ابن یمین از شوق و گفت

این که میبینم به بیداریست یا رب یا بخواب

شمارهٔ ۲۰

گر چه با ترکانه چشم مست او دارم عتاب

هست بیحاصل چو خط هندوئی بر سطح آب

در خم چوگان زلف او دل سرگشته را

همچو گوی افتاده بینم دائم اندر تاب تاب

با وجود عقل اگر پیدا بود عشقش رواست

کی بگل پنهان توان کردن فروغ آفتاب

گر ندارم روی دیدن روی او را ز احتشام

میتوان دیدن خیالش را دریغا نیست خواب

چشم او را من بگفتم ترکتازی تا بکی

زینسخن کردست خود را هندوی زلفش بتاب

گر بعمری در رهی با من درنگی افتدش

همچو عمر اندر زمان گیرد سوی رفتن شتاب

آن مه تابان ندارد آگهی کابن یمین

شد ز تاب مهر او همچون کتان از ماهتاب

شمارهٔ ۲۱

گر از روی تو افتد عکس بر آب

شود جانرا مصور چهره در آب

ترا تا دیدم از جمع لطیفان

نیاید هیچ در چشمم مگر آب

ز مهر عارضت چشمم پر آبست

بلی خورشید آرد در نظر آب

شد آب از شرم رویت شمع از آنسان

که تا پایش گرفت از فرق سر آب

مگر وصف لبت در مصر گفتند

که در نی شد ز شرم آن شکر آب

مشو از چشم من دور ار چه باشد

مرا در چشم دائم بر گذر آب

بعهد ترکتاز چشمت ار چه

نماند ابن یمین را در جگر آب

ولی دارد ز فیض هندوی چشم

هنوز از جمله اشیا بیشتر آب

شمارهٔ ۲۲

اگر معشوق سیم اندام اهلست

کشیدن از رقیبان جور سهلست

نخواهم جز که با جانان گذارم

اگر یکساعتم از عمر مهلست

مرا این نکته ز اهل علم یاد است

که عاشق زنده بیمعشوق جهلست

نهم ناگاه سر بر پاش و گویم

که باشد کار سهل ار یار اهلست

بیا کابن یمین را هست در سر

جنونی گر جوان وگرچه کهلست

شمارهٔ ۲۳

ای ترک بده باده گلفام که عیدست

وز دست مده جام غم انجام که عیدست

از رنج مه روزه چو جستی بسلامت

بزم طرب آرای بهنگام که عیدست

اعلام طرب عاقل اگر می نفرازد

او را ز سر علم کن اعلام که عیدست

می رونق ایام نشاط و طرب آمد

دریاب کنون رونق ایام که عید است

از تلخی می شاید اگر ترک شکر لب

شین ین کندم بار دگر کام که عیدست

ابروی تو چون ماه نوام دوش گه شام

فرمود که می نوش هم از بام که عیدست

ای ابن یمین چند نشینی بدر زهد

برخیز سوی میکده بخرام که عیدست

شمارهٔ ۲۴

ای قبله صاحبنظران روی چو ماهت

وی فتنه دوران قمر چشم سیاهت

صد خار نهد حسن تو خورشید فلک را

چون از گل سیراب دمد مهر گیاهت

ترسم که نشان بر رخ زیبات بماند

از غایت لطف ار کنم از دور نگاهت

عذر گنه شیفتگان روز قیامت

روشن شود ایحوروش از روی چو ماهت

بر درد دل ابن یمین ناله گواهست

خود بر دل من بنده چه حاجت بگواهت

درد دل ما را بلب لعل دوا کن

در گردنم ار باشد ازین هیچ گناهت

ایدل مکن آه ستم از وی که ندارد

آئینه حسن بت من طاقت آهت

گر میطلبی از ستمش روی خلاصی

جز حضرت نوئین جهان نیست پناهت

نوئین فلک مرتبه تالش که بدارد

اندر کنف معدلت خویش نگاهت

شمارهٔ ۲۵

آن کزو داریم درد دل دوای جان ماست

درد کز جانان بود سرمایه درمان ماست

یوسف مصر دلست و همچو جان ما را عزیز

بی رخش فردوس اعلی کلبه احزان ماست

آبروئی نیست ما را پیش آن سلطان حسن

ور بود آنهم ز سیل چشم اشک افشان ماست

عاقلان گویند در زنجیر زلفش دل مبند

این دل دیوانه پندارند در فرمان ماست

گفت نزد ما ز حرمت کس نمی یارد رسید

گر چه حرمت هست لیکن این خود از حرمان ماست

ما چو ترک جان گرفتیم از پی جانان خویش

اندرین ره هر چه آن دشوار هست آسان ماست

جان فدا کردیم و سر در پایش افکند و نگفت

هرگز او کابن یمین سرگشته و حیران ماست

شمارهٔ ۲۶

ای مرا خاک کف پای تو چون آبحیات

در هوای توام از آتش غم نیست نجات

بر رخ همچو مهت نیل صبوحی که کشید

که مرا دیده شد از حسرت او عین فرات

دایه حسن لب لعل شکر بار ترا

راستی نیک بپرورد بدان تازه نبات

در نبات از لب شیرینت مگر چاشنی ایست

که بنزد همه کس تحفه شیرینست نبات

سبزه خط تو داند صفت لعل لبت

خضر داند بحقیقت صفت آبحیات

از چنان عارض اگر پرده ز رخ برداری

بت پرستان دگر اقرار نیارند بلات

آخر ایخسرو خوبان چه گنه کرد دلم

که بخونش لب شیرین تو آورد برات

تا کمان ستم ابروی تو آورد بزه

پیش تیر تو هدف وار نمودیم ثبات

گر پس از ابن یمین بر سر خاکش گذری

به مشام تو رسد بوی محبت ز رفات

شمارهٔ ۲۷

ایدل مده ببند سر زلف یار دست

مارست زلف یار مبر سوی مار دست

بر عهد دلبران نتوان استوار بود

ایدل بعهدشان ندهی زینهار دست

دارم بدست بوس وی امیدها و لیک

بی زر نمیدهد بت سیمین عذار دست

در نرد دلبری رخ او مهر و ماه را

ده خصل طرح داده و بر ده هزار دست

در آرزوی آنکه ز گلزار عارضش

چینم گلی گرفت مرا خار خار دست

گر عاشقی حذر مکن از طعنه رقیب

بی گل نشیند آنکه بپوشد ز خار دست

مائیم در هوای سهی سرو قامتت

بر سر زنان همیشه بسان چنار دست

در تاب آفتاب غم از پا در آمدم

ایسرو سایه ور ز سرم بر مدار دست

جان در میان بحر غم افتاد و باک نیست

گر خواهدم رسید بلب یا کنار دست

برد است در هوای گلستان عارضت

چشمم بگاه گریه ز ابر بهار دست

از خون دل نگار کنم چشم خویش را

باشد که گیرد ابن یمین را نگار دست

شمارهٔ ۲۸

بفروغ مهر رویش که مهست از آن عبارت

بفریب چشم مستش که دهد جهان بغارت

بنسیم جانفزایش که مسیح وار آرد

سوی کشتگان هجران بوصال جان بشارت

که دمد بجای خار از سرخاک ما گل تر

چون کند مزار ما را مه مهربان زیارت

اگر از بهار حسنش بچمن رسد نسیمی

عجب ار نگیرد از سر بگه خزان نضارت

بخط و عبارت او مر ساد چشم زخمی

که ندید کس چنان خط نشنید از آن عبارت

ز سر شک تر خرابست بنای صبر و شاید

که کسی میان طوفان ندهد نشان عمارت

پسر یمین ز پایش بچه روی سر بتابد

چو بآشکار دورش کند و نهان اشارت

شمارهٔ ۲۹

بیتو ایجان و جهان کار من از دست برفت

دل شیدا ز برم تا بتو پیوست برفت

عقلم آمد که بصبرم کند ارشاد و لیک

چون مرا دید چنین شیفته ننشست برفت

سنبل زلف تو چون سلسله جنباند ز دور

بیخود از جا دل سودا زده برجست برفت

دل اسیر خم ابروی کمان پیکر تست

چاره ئی نیست کنون تیر چو از دست برفت

تا تو رفتی رمقی در تن من داشت مقام

او هم اندر عقبت بار سفر بست برفت

گفتم از عشق تو بی خویشتنم گفت بلی

هر که هشیار در آمد بر ما مست برفت

دسترس داشت بدان طرفه نگار ابن یمین

چشم بد تا که رسانید کش از دست برفت

شمارهٔ ۳۰

بحسن روی تو خورشید عالم آرانیست

بلطف رسته دندان تو ثریا نیست

توئی چو سرو ولی سرو ماهرخ نبود

توئی چو ماه ولی ماه سرو بالا نیست

ز جان غلام قد همچو سرو آزادت

شدم ولی سخن راست با تو یارا نیست

ز دست غم بر هم گر ترا بجانب من

نظر بعین عنایت بود فاما نیست

از اینطرف که منم نیست در میان میلی

میان تست اگر هست لیک پیدا نیست

بزلف کافرت ایمان ندارد ابن یمین

اگر چو زلف تو شوریده وش ز سودا نیست

ز چین زلف تو هر حلقه ئی بدست دلیست

عجب که مملکت زنگبار یغما نیست

شمارهٔ ۳۱

با من آن مهروی من نامهربان از بهر چیست

با دلم دایم بکین آن دلستان از بهر چیست

آن نگار بی وفا را بی سبب چندین جفا

بر مراد دشمنان با دوستان از بهر چیست

هیچم اندر و هم ناید کان سبکروح جهان

بی سبب با دوستداران سرگران از بهر چیست

گر ندارد قصد صید جان مشتاقان خویش

غمزه و ابروی او تیر و کمان از بهر چیست

میکنم جان و جهان ایثار آن آرام دل

ور نباشد بهر اینجان و جهان از بهر چیست

در دهان دارد مدام ابن یمین وصف لبش

ور ندارد پس چنین شیرین زبان از بهر چیست

شمارهٔ ۳۲

باد صبا چون نقاب از رخ گل برگرفت

بلبل مست از نشاط زمزمه از سر گرفت

مدحت گل میکند بلبل خوشگو ادا

گل صفتش میدهد بر کف از آن در گرفت

لاله بصورت شدست مجمره آتشین

ز آنسببش اندرون دود معنبر گرفت

مشک فشان میوزد باد بهاری مگر

آهوی سرو سهی نافه ازو برگرفت

فاخته شد واعظ و سرو سهی منبرش

بر صفت واعظان چون سر منبر گرفت

گفت بدوران گل با صنمی گلعذار

شاد کسی کو بکف باده احمر گرفت

ابن یمین چون شنید وعظ وی از جای جست

دست نگار سهی قد سمنبر گرفت

روی بگلشن نهاد رغم جهانرا و جای

بهر طرب کنج باغ چشمه ساغر گرفت

شمارهٔ ۳۳

بر ماه و سرو آید هر لحظه صد قیامت

ز آن سرو ماه طلعت و آنماه سرو قامت

گفتم کنم ز کویت عزم سفر ولیکن

چون دیدمت نکردم جز نیت اقامت

در ماجرای عشقت جان در میانه دل

دل نیست نو ارادت کاندیشد از غرامت

ور ترسی از ملامت از عاشقی حذر کن

زیرا که راست ناید این کار بی ملامت

دل بر جفات کردم خوش ز آنکه چون منی را

از چون توئی تمامست این لطف و این کرامت

از منزل سلامت آنلحظه رخت بر بست

مسکین دلم چو بشنید از زیر لب سلامت

تعییر میکنندم در عشق و می ندانند

کابن یمین ندارد بر عاشقی ندامت

گر مست عشق گردد آنکو امام شهرست

دانم که ننگش آید از منصب امامت

شمارهٔ ۳۴

بر دلم از جور او امبار بار دیگرست

باش کو صد بار بود این نیز بار دیگرست

بنده آن سرو آزادم که دایم بهر او

هر دمی از هر دو چشمم جویبار دیگرست

در هوای عارض همچون گل بیخار او

چشم من چون ابر نیسان اشکبار دیگرست

با خرد گفتم که سرو راستی بالای اوست

گفت نی خپ باش کآنجا کار و بار دیگرست

بر سر سرو سهی نسرین و سنبل کی شکفت

تا چه شاخست آنکه او را برگ و بار دیگرست

گر چه با من دوستم دی بود بر نوعی که بود

رغم دشمن آن گذشت امروز بار دیگرست

گر دهد سلطان حسنم در دمی صد بار بار

همچنان ابن یمین در عشق بار دیگرست

شمارهٔ ۳۵

بر سپهر حسن رویش آفتابی دیگرست

لیکن از شعر سیاهش سایبانی دیگرست

زینت خوبان بگاه جلوه از زیور بود

روی شهر آرای تو زیب و بهای زیورست

گفتم آرم در دهن ناگه لبت خندید و گفت

ز آن نمیترسی که بگدازد نه آخر شکرست

با خرد گفتم که زیر سایه زلفش رخ است

گفت میگویند اما آفتابی دیگرست

درد عشقش چون نهان دارم که بر رویم ز اشک

شرح آنرا خوش خطی از سیم بر سطح زرست

بس که هست ابن یمین را آرزوی وصل او

یک سخن کز روی معنی گنجهای گوهرست

استعارت کرد از درگاه شاهنشاه و گفت

باز اندر دل تمنای وصال دلبرست

شمارهٔ ۳۶

بنده سروم بآزادی که چون بالای تست

عاشقم بر گل که همچون روی شهر آرای تست

گر ندارد هندوی زلفت چو من سودای تو

پس چرا همچون منش پیوسته سر بر پای تست

کس نمیبینم که بر بالای چون سروت رسد

جز کمند زلف چین بر چین که همبالای تست

خط مشکین ترا از هر که پرسیدم که چیست

گفت کآن دود دل و سرمایه سودای تست

زرگران صنع گوئی سیم سوزی کرده اند

ز آن خط مشکین که گرد روی مه سیمای تست

دل که بودی جای تو سیلاب غم کردش خراب

چون توانم گفت اکنون کاین خرابه جای تست

جا بگیر اندر میان جان شیرین چون الف

کز قدیم العهد باز این مسکن و مأوای تست

من نمیدانم که حوری یا پری کاندر جهان

ز آدمی باری نمیدانم که کس همتای تست

دل رمید از من چنان کزوی نبودم آگهی

دیدمش اکنون بچین زلف سوسن سای تست

گفتم ای از من رمیده هیچ یادم میکنی

گفت کز عشقش کجا آخر مرا پروای تست

گر کند ابن یمین جان در سرکارت چه باک

جاودان زنده است آنکو کشته غوغای تست

شمارهٔ ۳۷

پرتو روی تو بر کسوت خوبی علم است

زلفت از غالیه بر ماه دو هفته رقم است

چون خم ابروی مشکین تو مانند هلال

شود انگشت نما سوره نون والقلم است

دهن تنگ تو چون لب بسخن بگشاید

سخنت حجت اثبات وجود و عدم است

یوسف مصر وجودی و ز بس محتشمی

چون سلیمانت روان بر عقب از جان حشم است

کشتگان غم خود را چو درآری بشمار

گر از ایشان بشمارد غمت اینهم کرم است

گر بکشتن برسد در قدمت ابن یمین

اینچنین راه بسر گر نرود بی قدم است

شمارهٔ ۳۸

تا بر گل سیراب تو از غالیه خالیست

حقا که مرا تیره تر از خال تو حالیست

طغرای خم ابروی مشکینت ندارد

مه گر چه از آن روی چو خورشید مثالیست

در باغ لطافت قد چون سرو روانت

چشم بد ازو دور برومند نهالیست

محراب دلست آن خم ابروت که گوئی

از غالیه بر پیکر خورشید هلالیست

بر دیده ره خواب فرو بست خیالت

نی نی غلطم بیتو مرا خواب خیالیست

گر تن شودم خاک ز هجرانت چه باکست

چون جان مرا هر نفسی با تو وصالیست

سودای وصال تو ز سر ابن یمین را

بیرون نرود گر چه که سودای محالیست

شمارهٔ ۳۹

ترا ز شکر شیرین از آن دمید نبات

که یافت پرورش از آب چشمه سار حیات

اگر نه چشمه حیوان دهان تنگ تو بود

بگوی تا ز چه پوشیده گشت در ظلمات

چو بر کشید قضا نیل حسن بر بقمت

مرا ز حسرت آن دیده گشت عین فرات

بیا که بیتو مرا لذت حیات نماند

حیات بیتو چگویم که هست عین ممات

شفای درد دلم لعل روحپرور تست

بیا که بیتو نیابد دلم ز درد نجات

دلی که بسته زلفین مشکبار تو شد

چو زلف پر شکنت کس نبیندش به ثبات

گشادم از پی وصل تو مصحف تقدیر

ز بهر فال بر آمد خط نخست برات

گرم چو خامه سر از تن به تیغ بر دارند

نگردم از خط فرمانت تا بروز وفات

بخاک ابن یمین گر گذرکنی روزی

هنوز بوی وفای تو آیدش ز رفات

شمارهٔ ۴۰

توئی که سایه زلفت شعار خورشیدست

غبار خط تو نقش و نگار خورشیدست

فروغ روی تو کز لطف آب ازو بچکد

چو آتش است که در چشمه سار خورشیدست

بگرد عارض تو خط عنبرین گوئی

هلال غالیه گون بر کنار خورشیدست

بسان ذره دلم بیقرار گشت چو دید

که زیر سایه زلفت قرار خورشیدست

کسیکه دید بناگوش و در شهوارت

سهیل گفت مگر گوشوار خورشیدست

ز نور روی تو یکذره تافت بر خورشید

بحسن طلعت از آن اشتهار خورشیدست

بنور چهره خود ظلمت از دلم بزدای

از آنکه تربیت ذره کار خورشیدست

بسان دیده حربا همیشه ابن یمین

ز شوق روی تو در انتظار خورشیدست

شمارهٔ ۴۱

جبیب یار پاکدامن مطلع روز منست

دیدن رویش نشان بخت فیروز منست

فال فرخ از رخ و زلفش همی گیرم از آنک

این شب قدر من و آن روز نوروز منست

خط مخوان نقشی که بر سطح مهش بینی از آنک

آینه است آن روی و زنگش آه دلسوز منست

گر فشانم جان بر او پروانه وش عیبم مکن

روی شهر آرای او شمع دلفروز منست

هر بدی کابن یمین را آید از جانان بسر

گوید اصل شادی جان غم اندوز منست

شمارهٔ ۴۲

جانا دلم آمد بهوای سر زلفت

در پای تو افتاد بجای سر زلفت

جان تازه کند چون دم عیسی به نسیمی

بادیکه بود غالیه سای سر زلفت

یکموی سر زلف تو خوشتر ز جهانی

ای هر دو جهان نیم بهای سر زلفت

آشفته و سودا زده شد زلف تو زین پس

بند است و دگر هیچ دوای سر زلفت

اندر جگر آتش فکند آهوی چین را

بادی که بود نافه گشای سر زلفت

گر زلف تو خون دل من ریخته خواهد

چشمم کند اینکار برای سر زلفت

هر عهد که با زلف سیهکار تو بستم

بشکست زهی عهد و وفای سر زلفت

جز لطف لب روح فزایت نرهاند

کس ابن یمین را ز بلای سر زلفت

شمارهٔ ۴۳

چون بت من بر سمن زلف معنبر شکست

رونق کافور شد قیمت گوهر شکست

بر مه تابان او ابروی همچون هلال

پرده مانی درید خامه آذر شکست

تا بشکر خنده کرد لعل لبش درفشان

رسته پروین گسست رشته گوهر شکست

باد صبا صبحدم بر گل رویش وزید

نازکی او چو دید بر سمن تر شکست

خواست برابر شود با رخ زیباش ماه

مهر رخ او فکند بر مه انور شکست

ماه چو با آفتاب روی در آرد بروی

از پی آن اوفتد کار وی اندر شکست

گر دل ابن یمین بشکند آن نازنین

جانش فدا باد و هست ار شکند ور شکست

شمارهٔ ۴۴

خرامان میرود دلبر تعالی الله چه رفتارست

شکر میبارد از پسته بنا میزد چه گفتارست

بگرد چشمه نوشین چه خرم سبزه ئی دارد

خضر بر آبحیوانست و بر شنگرف زنگارست

نگارا از دلم یکدم غمت غائب نمیگردد

ندارم در جهان جز غم که دلجویست و دلدارست

من از جام می عشقت اگر مستم عجب نبود

عجب ز آنکس همی دارم که در دور تو هشیارست

سر اندر پایت افکندم گرفتی خرده‌ای بر من

منه آئین بیزاری که اندک مایه آزارست

ز چشم فتنه انگیزت بدی کردن چه آموزی

بیاموز از رخت آخر که او بس نیک کردارست

اگر ابن یمین گوید که از جانت نیم بنده

ازو مشنو که این دعوی پس اقرار انکارست

شمارهٔ ۴۵

خوشست آن پسته خندان و خوش آن گفتارت

خوشست آن سرو خرامان و خوش آن رفتارت

یاد صحت ببرد از دل صاحبنظران

چشم شیرافکن آهو شکن بیمارت

بتوهم ز رخت گر بربایم بوسی

بنماید اثرش نازکی رخسارت

دهنت نیست بتحقیق و کس ار گفت که هست

هیچ دانی ز چه گفت از شکرین گفتارت

چون دل لاله سیه شد دلم از غم که مباد

ناگهان سبزه نشیند ز بر گلنارت

کم بود بنده دلسوز ترت ز ابن یمین

گر چه به ز ابن یمین بنده بود بسیارت

شمارهٔ ۴۶

دلا بدست گرفتی می این چه دستانست

نه می گلست و نه طبعت هزار دستانست

ز خوی دختر رز عفت و صلاح مجوی

که رو شناس خرابات و یار مستانست

بدستکاری فعلش در اوفتد از پای

هر آنکه سرکش و پر دل چو پور دستانست

کجا بخانه نشیند مگر بود محبوس

کسی که پرورش او بباغ و بستانست

گرت قراضه زر بر کفست همچون گل

ز نور عارض او مجلست گلستانست

و گر چو سرو تهیدست میروی بر او

مرو که او متنفر ز تنگدستانست

شگفتم آید از آنکس که داد گوهر عقل

بمهر آنکه نه اندر خور شبستانست

ز جام عشق طلب کن شراب جانپرور

که خون دختر رز بهر می پرستانست

بشوی دست ز خویش و بس آنگه از می عشق

بسان ابن یمین مست شو که مستانست

شمارهٔ ۴۷

در عشق هیچ درد چو درد حبیب نیست

درمان درد عشق بدست طبیب نیست

ای زلف پر ز چین تو شام دل غریب

دانی که هیچ شام چو شام غریب نیست

دریاب کز فراق تو یک لحظه نگذرد

کز خون دیده چهره زردم خضیب نیست

در شرع واجبست زکاتی زهر نصاب

لیک از نصاب حسن تو ما را نصیب نیست

گر من زعشق روی تو افغان کنم رواست

گل بی فغان و مشغله عندلیب نیست

درد دلم ز لعل تو درمان پذیر شد

آری ز لعل منفعت دل عجیب نیست

ساقی بیار باده که بر رغم دشمنان

با دوست همنشینم و ترس از رقیب نیست

ابن یمین بپات در افکند سر ز مهر

گفتش خرد که در خور پای حبیب نیست

شمارهٔ ۴۸

دهن غنچه وشت پسته خندان منست

لب شکر شکنت نیک بدندان منست

پای بند سر زلفین چو زنجیر تو شد

دل دیوانه وشم چون نه بفرمان منست

هست دلبستگی جان بسر زلف تو زان

که نمودار سرو کار پریشان منست

مردم از فرقت جانان و عجب نیست از آنک

زنده بیجان نتوان بودن و او جان منست

کشته عشق وی از زنده جاوید به است

درد کز وی رسدم مایه درمان منست

گفتمش یوسف مصری تو ز بس غنج و دلال

گفت کاین منقصت حسن فراوان منست

از سر زلف من اینک دل صد یوسف عهد

بند بر پا زده در چاه ز نخدان منست

گفتمش آیتی از مصحف خوبی رخ تست

گفت خود مصحف خوبی همه در شان منست

شیر گردون نگرد ابن یمین گر شنود

زو که خاک کف پای سگ دربان منست

شمارهٔ ۴۹

دوش چه دانی مرا بیتو چه بر سر گذشت

لشکر غم بر سرم بیحد و بیمر گذشت

در هوس لعل تو در شب همچون شبه

سیم روانم ز جزع بر رخ چون زر گذشت

آب گذشت از سرم بسکه بباریدم اشگ

در غم عشقت ببین چیست مرا سر گذشت

درد غم عشق او می نپذیرد دوا

رنج مبر ایصبا کار از آن در گذشت

چون دل دیوانگان بسته بزنجیر شد

باد صبا چون بر آن زلف معنبر گذشت

دوش دلم چون خلیل تا سحر و وقت شام

ز آن صنم آزری بر سر آذر گذشت

بر دل ابن یمین گر چه گران بود هجر

لیک بامید وصل دوش سبکتر گذشت

شمارهٔ ۵۰

روی شهر آرای یارم آفتابی دیگرست

هر زمانی زلف او در پیچ و تابی دگرست

بر رخ او قطره های خوی چو شبنم بر گلست

هر زمانی چون گلی و چون گلابی دیگرست

گفتم از روی خودم روشن نشانی باز ده

گفت آخر روشنست این آفتابی دیگرست

ز آتش سودای عشقش در جهان هر جا دلیست

بر سر خوان هوس هر دم کبابی دیگرست

تا بهار حسن رویش تازه ماند هر زمان

ز ابر چشم اشکبارم فتح با بی دیگرست

بر روانم درد عشق و بر دلم بار فراق

هر یکی ز اینها خرابی بر خرابی دیگرست

وعده وصلش اگر چه دلفریب آمد ولیک

دل بر آن نتوان نهادن کان سرابی دیگرست

جز رضای او نجوید در جهان ابن یمین

و آن صنم را هر زمان با او عتابی دیگرست

شمارهٔ ۵۱

روی زیبای تو آرایش هر انجمن است

لعل شیرین تو شور دل هر مرد و زن است

خال مشکین تو بر عارض خورشیدوشت

نقطه عنبر نو بر ورق نسترن است

بر بیاض رخ تو خط سیه باقی باد

کان سوادی‌ست کزو روشنی چشم من است

یا رب آن در خوشاب است و بناگوش چو سیم

یا سهیل یمن اندر بر ماه ختن است

هست در وصف دهانت سخنم تنگ مجال

آن دهن خود که تو داری چه مجال سخن است

نیش زنبور عسل بر گل سیراب رسید

نوش بنهاد در او و عسل اکنون دهن است

همچو سایه پی خورشید رخت چون نرود

دل که در گردنش از زلف تو مشکین رسن است

بشکست دل بیچاره کجا در نگرد

زلف مشکینت که سر تا به قدم پرشکن است

یوسف حسنی و یعقوب صفت ابن یمین

در فراق رخ تو ساکن بیت الحزن است

شمارهٔ ۵۲

رخسار لاله رنگ خوشت آتش ترست

آبحیات در لب میگونت مضمرست

صبحست و شام هر دو بهم روی و موی تو

و آن صبح و شام هر دو چو کافور و عنبرست

چون ذره در هوای تو دلرا قرار نیست

تا روی دلربای تو خورشید انورست

بگداخت چون شکر دل من در میان شیر

تا عارضت چو شیر و لبت همچو شکرست

دایم در آن امید که باز آئی از درم

چشمم در انتظار تو چون حلقه بر درست

گفتم برای زیورت ایسرو سیمبر

پیوسته چشم و چهره من گوهر و زرست

لعلت بخون ابن یمین گر چه خط نمود

نا حق مریز خونش که آن خط مزورست

شمارهٔ ۵۳

رویت که ازو عالم خوبی بنظام است

چشم بد از و دور یکی ماه تمام است

نی نی غلطم مه که و خورشید چه باشد

خورشید کنیز است ترا ماه غلام است

یک بنده روی رخت غره صبح است

یک چاکر هندوی خطت طره شام است

خرم نفسی کز درم آئی بسلامی

باز آی که منزل ز تو خود دار سلام است

ناکامی من زین فلک بیسرو پای است

از دوری آن هیچ مرا کار بکام است

خون ریختن من بچه فتویت حلال است

دیدار تو دیدن بچه تقویم حرام است

گشتم ز غم عشق تو ایدوست بحالی

کز هستی من نیست نشانی همه نام است

گر ز آنکه مرا در نظر آری و خیالم

پرسی ز یکی کابن یمین زین دو کدام است

شمارهٔ ۵۴

زلف دلبر گیرم امشب آن شبست

کام دل بر گیرم امشب آن شبست

هر دم از دست تو ایماه چگل

جام دیگر گیرم امشب آن شبست

ماه تابانرا بعمری گر شبی

تنگ در برگیرم امشب آن شبست

مهرت آتش در دلم زد شمع وار

سوزش از سرگیرم امشب آن شبست

همچو موسی از تجلی رخت

آتشی در گیرم امشب آن شبست

گر شبی خواهم که بی ابن یمین

زلف دلبر گیرم امشب آن شبست

شمارهٔ ۵۵

زلف عنبر شکنت مایه ده مشک خطاست

پیش چین سر زلفت سخن مشک خطاست

لعل نوشین تو دارد صفت آبحیات

خط مشکین ترا خاصیت مهر گیاست

چشم بد دور از آنروی چو ماه و خط سبز

که بر آئینه تو گوئی مگر آه دل ماست

آفتاب فلک ار روی بروی تو کند

از حسد همچو مه نوفتد اندر کم و کاست

در غم عارض خورشیدوشت جان و دلم

گر چه از زلف تو آویخته دام بلاست

گر نجات دل اینخسته ز غم میطلبی

نظری کن که اشارات تو قانون شفاست

طمع از دانه خالت نبرد مرغ دلم

گر چه از زلف تو آویخته دام بلاست

هست بر حال دلم ناله شبگیر گواه

خود ترا بر دل من بنده چه حاجت بگو است

تا بقصد دلم آنماه کلهدار کمر

بست بر هیچ مرا پیرهن صبر قباست

من نه تنها نگران رخ چونماه ویم

جمله صاحبنظران مینگرند از چپ و راست

نظر ابن یمین نیست بر آنعارض و خال

نظر او همه بر نازکی صنع خداست

شمارهٔ ۵۶

زین پیش داشتم صنمی سیمبر بدست

اکنون نه عین دارم ازو نه اثر بدست

گوئی که چشم غیرت ایام خفته بود

کان گنجم اوفتاد چنان بیخبر بدست

بازش ربود از کفم ایام و چشم من

دارد به یادگار وی اکنون گهر بدست

ایجان برگزیده کجائی که بیتو دل

دارد همیشه ناله و آه سحر بدست

جان در خطر همی فکنم از برای تو

آری نیامدست گهر بیخطر بدست

از چهره در هوای تو زر میدهم ولیک

جانی که رفت باز نیاید بزر بدست

گوید بطعنه با دل من هر شبی فلک

بیهوده پر مجه که نیاید قمر بدست

صد بار اگر نبات برآید ز خاک من

یکره نیایدم چو تو شاخ شکر بدست

جان بذل کرد ابن یمین در هوای تو

عیبش مکن نداشت جز این مختصر بدست

شمارهٔ ۵۷

ساقی بیا که موسم آب چو آتش است

سرد است و می بموسم سرما درون خوش است

بی آب آتشین منشین خاصه موسمی

کز باد تند عالم خاکی مشوش است

می ده بآن نگار که در نرد دلبری

بر کعبتین حسن همه نقش او شش است

هر ناوکی که غمزه خونریز او زند

بر جان عاشقانش گذر تیر آرش است

تیر و کمان و غمزه جادوی او نگر

بس جان و دل بکوش که قربان ترکش است

یا رب چه موسمیست که از تیرگی ابر

صبحش چو شام طره خوبان مهوش است

روی هوا ز کوکبه ابر تیره تن

گوئی مگر گذرگه سیلاب سرکش است

ابن یمین چو عرصه میدان خاک دید

کز ژاله چون سپهر نگون بر منقش است

شاید اگر بصورت تضمین ادا کند

کامروز روز باده و خرگاه و آتش است

شمارهٔ ۵۸

سحرگه چون برانگیزد ز خواب آهنگ میدانت

بفال سعد بنماید قمر روی از گریبانت

دهان غنچه از شادی بماند باز اگر گویم

که با وی نسبتی دارد لب چون غنچه خندانت

بهر مجلس که بنشینی هزاران فتنه برخیزد

ز بس کاندر جهان شورست از آنشیرین نمکدانت

خیال زلف تو دیدم شبی در خواب و دل میگفت

ندانم تا چها بینم از این خواب پریشانت

اگر بختم دهد یاری که یابم از لبت کامی

بمانم چون خضر زنده ز ذوق آبحیوانت

بخاک پایت ای دلبر که سربازم چو پروانه

گرم در خواب بنمائی رخ چون شعله رخشانت

دل ابن یمین در بر کبوتر وش طپد از غم

که عکس شهپر طوطی فتد در شکر ستانت

شمارهٔ ۵۹

سبزه و آب روان باده گلگون بدست

سرو قدی میگسار خوشتر ازین عیش هست

مستم و امید نیست ز آنکه شوم هوشیار

هوش نیاید بلی مست صبوح الست

همچو رخت اختری دیده گردون ندید

گر چه بگرد سرت گشت ز بالا و پست

مهر دلت برده بس رونق خوبی ماه

کیست بغیر از خلیل کوبت آذر شکست

خیز دل عاشقم مصلحتی را بجوی

بت چکند حسن خویش گر نبود بت پرست

دل بخم زلف او دست زد و خویش را

با همه دیوانگی بر تو بزنجیر بست

غمزه سر مست تو تیر بلا در کمان

بر دل ابن یمین باز گشادست شست

شمارهٔ ۶۰

ساقیا برخیز کاکنون وقت می نوشیدنست

موسم بستان و هنگام گلستان دیدنست

ابر نیسانی ز بهر گریه بگشادست چشم

غنچه لب بسته را زین پس گه خندیدنست

گلشن حسن ترا گل هست و رنج خار نیست

رخصتم ده تا بچینم ز آنکه وقت چیدنست

ما همی کوشیم و جمعی هم ولیکن ملک وصل

تا کرا بخشد سعادت کاین نه از کوشیدنست

عیش من در بزم جانان از جگر خوردن کباب

وز دل پر خون شراب عاشقی نوشیدنست

تا زمین را از فلک تابد ز رویت آفتاب

در پی اش چون سایه کار عاشقان گردیدنست

گر گناهست اینکه گشت ابن یمینت دوستدار

ذیل عفوی بر گناه او گه پوشیدنست

شمارهٔ ۶۱

ساقی قدحی در ده گر هیچ می ات باقیست

کز سوختگی جانم در غایت مشتاقیست

گر خادم مسجد را قندیل بکف بینم

از شوق دلم گوید کاین ساغر و آن ساقیست

معنی طلب از باطن بگذر زره ظاهر

کار استن صورت سالوسی و زراقیست

شنگرف لب لعلت زنگار خط سبزت

از صمغ سرشک من در غایت براقیست

مستوفی عشق تو در دفتر خرج من

جز صبر نمیراند مجموع غمت باقیست

گر ابن یمین بوسی از لعل تو برباید

معذور همیدارش کان از ره ذواقیست

شمارهٔ ۶۲

ساقیا چون گل شکفت از می‌ْپرستی چاره نیست

صورتی بی‌جان بود کو وقت گل میخواره نیست

نوعروس گل ز مهد غنچه می‌آید برون

بالغ است آری ازین پس جای او گهواره نیست

این زمان کز خرمی صحرا بهشت‌آسا شدست

خانه دوزخ گشت بر دل گر دلی از خاره نیست

بر جهان افکن نظر پس کج نشین و راست گو

از خوشی و خرمی اندر خور نظاره نیست

عزم ثابت دار بر عیش و میی خواه آنچنانک

چون حبابش بر سپهر آبگون سیاره نیست

وقت آن آمد که گوید چون کمال ابن یمین

با پری‌رویی که چون او دلبری عیّاره نیست

در میان سرو و سوسن در ده آن رطل گران

مجلس آزادگان را از گرانی چاره نیست

شمارهٔ ۶۳

شبی خیال تو بر من بصد دلال گذشت

غلام خوابم از آنشب که آنخیال گذشت

بر آمد از تتق غیب چون غزاله ز میغ

بمن نمود رخ از دور و چون غزال گذشت

چنان نمود مرا در نظر ز غایت لطف

که پیش تشنه تو گوئی مگر زلال گذشت

بخاک پای تو کاندر صفت نمیآید

که بر سرم زغم هجر تو چه حال گذشت

شب فراق تو با روز حشر می مانست

کز امتداد ز پنجه هزار سال گذشت

امید هست که نقصان پذیردم غم دل

بدان دلیل که از غایت کمال گذشت

پیام دادم و گفتم ز رنج فرقت تو

به لاغری تن زار من از هلال گذشت

ازین سپس نتواند کشید ابن یمن

بلای عشق تو کز حد اعتدال گذشت

جواب داد که بانگ نماز در باقی

نرفت اگر چه که دیریست تا بلال گذشت

شمارهٔ ۶۴

شکرست آن لب میگون تو یاقوت روانست

که ازو چشم رهی چشمه یاقوت روانست

بشکر خنده اگر پسته شیرین نگشائی

عقل باور نکند آنکه ترا هیچ دهانست

آب عناب روان گشت ز بادام دو چشمم

بسکه آن پسته شکر شکنت چرب زبانست

حیرت آرند ز رخسار تو صاحبنظران

تا چه چیزست بجز حسن که آنحیرت از آنست

چشم بد دور از آنقامت چون سرو روانت

که ز سر تا بقدم راست تو گوئی همه جانست

هر زمان بر سر آتش نهدم آب دو دیده

بس که پیدا کند اسرار که در سینه نهانست

کامم امروز بده از لب شرینت که فردا

کس چه داند چه شود حال که گیتی گذرانست

گر دل خسته زارم هدف تیر تو گردد

دولت من بود آخر نه که ز آن تیرو کمانست

دارد آشفته و سرگشته چو خود ابن یمین را

زلف مشکینت که سر تا قدم آشوب جهانست

شمارهٔ ۶۵

شهره شهر شد از غایت خوبی رویت

ای شده ترک فلک از دل و جان هندویت

هست رخسار تو یک ماه که در غره او

جلوه دادست دو عنبر ز هلال ابرویت

چشم بد دور که بستان ارم را گه حسن

خار اندوه نهادست گل خود رویت

فتنه دور قمر نیست در آفاق کنون

بجز آن غمزه غمازوش جادویت

خوان عشقت چو نهادند وصلادر دادند

میخورد دل جگر خویشتن از پهلویت

چه کند این دل دیوانه که در پی نرود

چون بزنجیر کشان میبردش گیسویت

من چنین شیفته ز آنم که رگی از سودا

هست پیوسته مرا با دل زار از مویت

عابدان روی سوی قبله اسلام کنند

عارفانرا نبود قبله جان جز کویت

بستم احرام طواف سر کوی تو ز شوق

که ببوسم حجرالاسود خال رویت

خواب خرگوش بچشم خرد ابن یمین

میدهد غمزه شیرافکن چون آهویت

شمارهٔ ۶۶

شکن زلف یار پر شکن است

ای بسا دل که زیر هر شکن است

تا دلم را شکست طره او

آهم از پای تا بسر شکن است

سبزه خط بگرد عارض او

بصفت طوطی شکر شکن است

کس نیارد نظر برویش کرد

ز آنکه خورشیدوش نظر شکن است

تا دل خسته کرد ابن یمین

بسته زلف یار در شکن است

شمارهٔ ۶۷

عالم از حسن تو یکسر حسن آباد شدست

بنده عارض تو سوسن آزاد شدست

پیش صاحبنظران معجزه روح الله

با وجود لب جان پرور تو باد شدست

هندوی چشم ترا ترک فلک شاگردی

کرد گوئی که چنین رهزن و استاد شدست

تا شدی یوسف مصر دلم ایجان عزیز

دیده یعقوب وشم دجله بغداد شدست

هیچ شادی مرسادم بدل غمکش اگر

هرگزم جز بغم عشق تو دل شاد شدست

تا شدی خسرو خوبان جهان ابن یمین

در هوای لب شیرین تو فرهاد شدست

بستان جان بده ام بوسه مکن هیچ مکاس

تاجرانرا نه که آئین ستد و داد شدست

شمارهٔ ۶۸

عشقبازی با چو تو معشوق کاری بس خوشست

روزگار عشقت الحق روزگاری بس خوشست

نوبهار شادمانی روزگار عاشقیست

تازه بادا تا ابد کاین نوبهاری بس خوشست

گر ملامتگو نظر در وی بچشم من کند

داردم معذور چون بیند که یاری بس خوشست

خواهم افکندن سر اندرپای آن زیبا نگار

بو که گیرد دست من الحق نگاری بس خوشست

گر چه ز آن سیمین سرین بارگرانم بر دلست

در زیادت باد تا باشد که باری بس خوشست

نرگس جادوت را مخمور می بینم ولیک

تا چه می خوردست کش در سرخماری بس خوشست

گر چه کشت ابن یمین را انتظار وصل دوست

گر میسر گردد آخر انتظاری بس خوشست

شمارهٔ ۶۹

قبله جان طاق ابروی شماست

ماه مهر افزای ما روی شماست

از چه ره گیرد جهان قوس قزح

گر نه جفت طاق ابروی شماست

دیده صاحبنظر را بهترین

سرمه ئی خاک سر کوی شماست

فتنه دور قمر دانی که چیست

غمزه غماز جادوی شماست

گفته با چشمان تو ترک فلک

بنده خونریز هندوی شماست

میخورم خون جگر از بیدلی

وین جگر خواری ز پهلوی شماست

گر بمسجد در نماز استاده ام

روی در محراب و دل سوی شماست

هیچکس دیدست مستی شیرگر

کو بخشم و لطف آهوی شماست

میبرد جمعیت از ابن یمین

آن پریشانی که در موی شماست

شمارهٔ ۷۰

کشور حسن تو امروز بکام دل ماست

خطبه در مملکت عشق بنام دل ماست

صد چو لیلی بگه حسن کنیز رخ تست

صد چو مجنون بگه عشق غلام دل ماست

بر سر آتش سودای توأم سوخت جگر

وینهم از کار بشولیده خام دل ماست

چین زلف از چه سبب باز بهم برزده ئی

گشت معلوم تو گوئی که مقام دل ماست

طمع از دانه خالت نبرد مرغ دلم

که ز زنجیر سر زلف تو دام دل ماست

جان بشکرانه فدا میکنم اندر قدمت

گر رسد از لبت آنچیز که کام دل ماست

نیست در عشق تو ما را خبر از صبح و ز شام

صبح جان روی تو و موی تو شام دل ماست

نشود ابن یمین از تو بغیری نگران

روی تو قبله و عشق تو امام دل ماست

شمارهٔ ۷۱

گل جمال تو چون بر فراز سرو شکفت

بر او چو سنبل زلفت هزار دل آشفت

فروغ روی ترا خانه کی حجاب شود

بگل چگونه توان نور آفتاب نهفت

دهان تنگ تو یاقوت سفته را ماند

در او دو رشته نهفته جواهر ناسفت

هوای سرو روان تو هست در دل من

چه سود چون سخن راست با تو نتوان گفت

مرا که قبله جان طاق ابروی تو بود

روا مدار که باشم همیشه با غم جفت

امیدم از همه عالم بتوست رد مکنم

که گر توام نپذیری که خواهدم پذرفت

نشست در دل من مهر عارض چو مهت

چنانکه بر تن آزادگان نشیند زفت

ز شام تا بسحر در غم تو ابن یمین

چو بخت صاحب صاحبقران عهد نخفت

علاء دولت و ملت محمد زنگی

که گرد حادثه از ساحت زمانه برفت

شمارهٔ ۷۲

گر چه هر دم ز غمت بر دلم آزاری هست

باشم اغیار اگر جز تو مرا یاری هست

نشود دور ز تیغ تو که هرگز نکند

بلبل اندیشه که اندر پی گل خاری هست

گر خطت هست مزور سزد ایدوست از آنک

خفته در سایه ابروی تو بیماری هست

گنج حسنت بطلب آورم ایدوست بدست

گر چه از هر طرفش غاشیه گون ماری هست

شادی وصل تو گر بهره دل نیست مرا

چه توان کرد غم هجر توأم باری هست

بر خود میندهی بارم و این خوش که مرا

بر دل از سیم سرین تو گرانباری هست

زین پس از ابن یمین گشت دلم فارغ از آنک

شب و روزش ز غم عشق تو دلداری هست

شمارهٔ ۷۳

گر دلم بردی به غارت قصد جان باری چراست

ور نخواهی کرد خیری شور و شر باری چراست

بر خراب آباد دل بار فراغ عشق بس

از فراقت بر سر بارم دگر باری چراست

با تو خورشید ار ز بی آبی کند دعوی حسن

پیش رویت خود نمائی چون قمر باری چراست

هر که با قد تو بر سرو سهی چشم افکند

عقل و هوش ار نیستش کوته نظر باری چراست

گر زگرمی دل آهم سرد شد آری رواست

با دماغ خشگم آخر دیده تر باری چراست

چون اثر نگذاشت از من ترکتاز چشم او

اینچنین از حال زارم بیخبر باری چراست

چون نکرد ابن یمین در گردنش طوقی ز دست

بر میان از ساعد غیرش کمر باری چراست

شمارهٔ ۷۴

گلهای نوشکفته بهر بوستان که هست

پیش رخ تو خار نماید چنانکه هست

با دود و آتش جگر و دل ز رشک تست

هر لاله ئی که باشد و هر ارغوان که هست

گر بهر سرو سرکش تو نیست پس چراست

در جویبار چشم من آب روان که هست

از دست دیده کار دل من بجان رسید

کو آشکار میکندش هر نهان که هست

گر چه یقینست آنکه دهن نیستت ولی

میافکند حدیث توأم در گمان که هست

باریکتر ز موی میانت دقیقه ایست

کز وی بجز کمر ندهد کس نشان که هست

تا دستگیر بنده شوی همچو آستین

باشد سرم همیشه بر این آستان که هست

بازار دل چو ز آتش سودای تست گرم

کمتر ز سود نیست مرا هر زیان که هست

ابن یمین مخواه دل از دلستان که نیست

گر بایدت بیا ببر این نیم جان که هست

شمارهٔ ۷۵

گر مرا جان رود اندر پی جانان از دست

وصل جانان نتوان داد بصد جان از دست

مهر روی چو مهت رونق ایمان منست

بدهم جان ندهم رونق ایمان از دست

یک دل اهل نظر در همه آفاق نماند

که نبردی تو پریچهره بدستان از دست

چون توانی که دهی داد دل شیفتگان

بده ایدوست مده فرصت امکان از دست

جان بگیر از من و بوسی بده و باک مدار

گر دهد لعل تو یکبوسه ارزان از دست

تا بدیدم من سودا زده لطفی که تراست

شد بیکباره دلم در هوس آن از دست

یکدمه وصل ترا من بجهانی ندهم

بهر دیوی که دهد ملک سلیمان از دست

چون خضر گر برهم از ظلمات شب هجر

ندهم تا بزیم چشمه حیوان از دست

شمارهٔ ۷۶

لعل شیرین تو پیرایه در عدن است

زلف پر چین تو سرمایه مشک ختن است

سرو تا بنده بالای تو شد از دل پاک

بر زبان همه آزادی سرو چمن است

بر زنخدان تو چاهیست که دل یوسف اوست

جانم اندر غم او ساکن بیت الحزن است

گر نبندد کمر آن ماه سرافراز بناز

ور نگوید سخن آن پسته که شور زمن است

بچه دانند که دلدار مرا هست میان

بچه معلوم توان کرد که او را دهن است

لطف آنخال سیاه و رخ چون ماهش بین

نقطه عنبر تر بر ورق نسترن است

نیست ممکن که ازو صبر کنم ز آنک مرا

نور در چشم و فرح در دل و جان در بدن است

حاصل از زلف وی این دارد و بس ابن یمین

که دل آشفته و سرگشته و با صد شکن است

شمارهٔ ۷۷

مشکین سر زلف تو که در پای کشانست

در دل رگ سود است که پیوسته بجانست

لعل تو ندا کرد که یکبوسه بجانی

ز آندم دل سودائی من در پی آنست

گر ز آنکه دلم را بود این بیع مسلم

سودیست که سرمایه اقبال جهانست

طاق خم ابروت که پیوسته بماناد

محراب دل خسته صاحبنظرانست

یاقوت لبت تا بشکر خنده در آمد

خون دل لعلش ز حسد در خفقانست

بیمار شد از چشم سیهکار تو نرگس

زردی جهان بینش دلیل یرقانست

جان و دل من شد سپر تیغ ملامت

ز آنغمزه و ابروت که چون تیر و کمانست

گفتم که ببادام سیاهت ندهم دل

لیکن چکنم پسته تو چرب زبانست

در عشق تو بر دل رقم صبر کشیدن

چون خشت زدن بر زبر آب روانست

رفتی وز پس مینگرد ابن یمینت

چون کشته که چشمش ز پی جان نگرانست

شمارهٔ ۷۸

ما چو زلف و چشمت ای مهوش پریشانیم و مست

جام نام و ننگ را بر سنگ قلاشی شکست

گو مکن دیوانه را عاقل نصیحت بهر آنک

هوشیاری ناید از مست صبوحی الست

بر صَوامِع از صفای رویت ار عکسی فتد

ای بسا غوغا که خیزد از صف اهل نشست

آرزو دارم به تریاق لب جان‌پرورت

رحم کن چون مار زلف تابدارت دل بخست

مهر آن ماه کمان‌ابرو نه کار تست لیک

از پشیمانی چه سود اکنون چو تیر از شست جست

دل به سان ماهی بر خاک از آنم می‌تپد

کآید از یک بند زلف پر خمش پنجاه شست

دل به مهر دیگری ابن یمین دادی ز دست

در جهان گر دیگری همتاش دانستی که هست

شمارهٔ ۷۹

مرا تُرکانه چشم او به مستی گر جفاها گفت

چرا در تاب شد زلفش جفا گر گفت ما را گفت

بت شیرین‌سخن گرچه جوابم تلخ گفت اما

ز جان خوش‌تر همی‌آید دلم را ز آنکه زیبا گفت

لب و دندانش را هرکس چو دید از لطف و دلجویی

مر این را سِلکِ مروارید و آن را لعل گویا گفت

چو دیدم روی او گفتم که این هم دل بر دهم دین

همین گفت آنکه دید او را نه این بیچاره تنها گفت

کسی کز سینه نرم و دل سخت وی آگه شد

خلاف رسم سیمین کان مکان سنگ خارا گفت

از اول چشمه می‌پنداشت چشمم را ولی آخر

چو در وی مردم آبی شناور دید دریا گفت

گرش ابن یمین گوید کز آن مایی ای مهوش

چرا رنجد چو پیش از ما نبی سَلمانُ مِنّا گفت

شمارهٔ ۸۰

ماه عیدست این ندانم یا خم ابروی دوست

روز نوروزست تابان در جهان یا روی دوست

آفتاب از روی چون مهرش مثالی روشنست

لیک طغرائی ندارد چون خم ابروی دوست

صبحدم نرگس چو چشم از خواب مستی برگشاد

نسخه ئی دیدم سقیم از غمزه جادوی دوست

آتش دلرا دهد تسکین چو آب زندگی

هر غباری کآورد باد صبا از کوی دوست

هر کسی را هست میلی سوی مطلوبی دگر

عابدانرا سوی خلد و عاشقانرا سوی دوست

عقل ناصح پیشه را در حلقه دیوانگان

میکشد پیوسته زنجیر و شکنج موی دوست

گشت سرگردان دلم چون گوی در میدان عشق

بسکه در چوگان کشیدش حلقه گیسوی دوست

قد چون تیرم ز بار غم کمان آسا شدست

بی گمان خواهد شکست از قوت بازوی دوست

ترکتاز غمزه گر ابن یمین را بس نبود

در فزود اکنون تطاول طره هندوی دوست

شمارهٔ ۸۱

نه هر گیاه که در باغ رست شمشادست

نه هر درخت که پیر است سرو آزادست

نه هر که را لب چون شکرست شیرینست

نه هر که کوه تواند برید فرهادست

هزار فکر دقیقست فکر بکر اینجا

نه هر که لوح تواند نبشت استادست

نه هر که صومعه دارد شقیق بلخی شد

نه هر که صوف بپوشد جنید بغدادست

رقیب ابن یمین را چه میکنی انکار

جزالت سخن عذب او خدا دادست

شمارهٔ ۸۲

هرگز از یاد نخواهد شدنم صحبت دوست

کی فراموش شود چون همه هستی من اوست

بی سهی سرو و سمن سای تو ایجان جهان

همچو اوراق دلم خون جگر تو بر توست

تا برفتی ز برم در نظرم قامت تو

راست مانند سهی سرو روان بر لب جوست

نفسی وصل ترا من بجهانی ندهم

که قناعت نکنند اهل دل از مغز بپوست

گر کشد مهر رخت بر دل من تیغ رواست

هر بدی کز طرف دوست رسد جمله نکوست

جان بکام دل دشمن ندهد پس چکند

آنجگر سوخته ئی کش نرسد دست بدوست

نه بکام از تو چنین دور فتاد ابن یمین

چه کند دور فلک را چو ستم عادت و خوست

شمارهٔ ۸۳

هنگام نو بهار و لب جویبار و کشت

دریاب ساقیا که تو حوری و این بهشت

بر بند همچو نی کمر اندر هوای عشق

از خاک جم بزن بسر خم کلاه خشت

گر جام زر کشم ز کف یار سیمتن

عیبم مکن که از ازل اینست سرنوشت

جام ار ز دست دوست بود زهر و می یکیست

آنجا که وصل اوست چه محراب و چه کنشت

جانها فدای دوست که رضوان بباغ خلد

طوبی براستی چو سهی سرو او نکشت

در کین مشو زمهر من ایمه که کردگار

از مهر مه رخان گل ابن یمین سرشت

شمارهٔ ۸۴

هر کجا صاحبدلی آزاده و فرزانه ایست

در هوای زلف چون زنجیر او دیوانه ایست

تا نپنداری که آن خال است بر رخسار او

از سویدای دلم بر خرمن مه دانه ایست

آبحیوان پیش لعلش خاکساری بیش نیست

در هوای عارضش شمع فلک پروانه ایست

در هوای حسن او و عشق شورانگیز من

قصه فرهاد و شیرین مختصر افسانه ایست

گر کنم سر در سر سودای زلف پر خمش

سهل باشد جان فدای او که خوش جانانه ایست

عاقلان تدبیر کار ایندل شیدا کنید

کو برای آشنائی با خرد بیگانه ایست

روی سوی کعبه کردن کی روا باشد مرا

با دلی کز یاد آن بت دائما بتخانه ایست

هوشیاری ناید از ابن یمین در دور او

زانکه اینمستی نه از جام است نز پیمانه ایست

شمارهٔ ۸۵

هر سحر بی شام زلفین تو ای حورا صفت

چشمه چشمم پر از گوهر شود دریا صفت

روضه رضوان فروغی از شعاع روی تست

من نمیدانم جز اینت ای بت زیبا صفت

لؤلؤ کافور وش چون سر فرا گوش تو بود

غیرتم بگداختش از نیستی لالا صفت

من در مهرت گشاده بر دل شیدا و تو

بسته ئی بر هیچ در کینم کمر جوزا صفت

نقش تو چون ماند بر آب روان چشم من

مهر مهر من چرا شد ز آندل خارا صفت

من توام ور تو منی اینست وصف ما و بس

گر چه بر نوع دگر گویندمان هر جا صفت

گر تو جان تن نه ئی ابن یمین را پس چرا

می نبیند جز ترا و اینست خود جانرا صفت

شمارهٔ ۸۶

هرکه با زلف تو اندر دام نیست

همچو من پیوسته بی آرام نیست

گر چه باشد سرو همبالای تو

راستی را چون تو با اندام نیست

چشم نرگس دل نیارد کرد صید

زآنکه چون چشم خوشت بادام نیست

با تو جز خوبی نشان دیگرست

تا چه چیزست آنکه او را نام نیست

بیتو صبحی نگذرد بر عاشقان

کز فراقت تیره تر از شام نیست

این سر بیمغز من سودای وصل

میپزد دائم ولی جز خام نیست

خویشتن خواهم که گویم با تو راز

ز آنکه قاصد محرم پیغام نیست

با تو در خلوت مدامم آرزوست

بیش از اینم منتهای کام نیست

ساقیا می ده که رند خاص را

سهل باشد گر قبول عام نیست

می پرستی کن چو جم از بهر آنک

در جهان روشندلی چون جام نیست

در ازل آغاز کرد ابن یمین

مستیی کش تا ابد انجام نیست

شمارهٔ ۸۷

یا رب این پسته شیرین چه شکر گفتارست

و آن چه شکل است و شمایل چه قد و رفتارست

زهره شد ماه شب چارده را حلقه بگوش

یا بنا گوش چو سیم و گهر شهوارست

بسکه در پای گل از حسرت او خار شکست

تا بدید آنکه گل عارض او بی خارست

اوست کز زلف و رخش گلشن جانرا همه سال

سنبل غالیه بوی و ورق گلنارست

پسته را از حسد غنچه خندانش دلیست

نیمه ئی خون و دگر نیمه ازو زنگارست

نرگسش خون دلم خورد و ازو نیست دریغ

شربتش چون ندهم خاصه چنین بیمارست

دل نیارم که نگهدارم از آن جان جهان

ز آنکه پیوسته دلم در پی آن دلدار است

هر که در صورت او بنگرد و جان ندهد

آدمی نیست یقین صورت بر دیوارست

در جهان ز ابن یمین وصف لبش هر که شنید

آفرین کرد بر او گفت شکر گفتار است

شمارهٔ ۸۸

یا رب این بوی خوش از روضه رضوان برخاست

یا نسیم سحر از ساحت بستان برخاست

یا ز چین سر زلفین چو شام بت من

صبحدم باد صبا غالیه افشان برخاست

بوی پیراهن یوسف مگر از جانب مصر

از پی راحت یعقوب بکنعان برخاست

سرمه روشنی چشم جهان بین من است

هر غباری که ز خاک در جانان برخاست

جان فدای خط مشکینت که چون مهر گیاه

سبز و خرم ز لب چشمه حیوان برخاست

یافت طوطی خطت خضر صفت آبحیات

گر چه اول بهوای شکرستان برخاست

خال مشکین تو بر آتش رخ همچو سپند

سوخت در آتشت این دود سیه زان برخاست

غمزه مست تو در خون دلم دارد دست

زودم از پای در آرد چو بدستان برخاست

سر بپای تو در افکندم و عقلم میگفت

مور با پای ملخ پیش سلیمان برخاست

سخن زلف تو ناگه بزبان آوردم

از دهانم صفتش سخت پریشان برخاست

گر نشیند سخن ابن یمین در دل خلق

چه عجب آن نه چو سوزیست که از جان برخاست

شمارهٔ ۸۹

یا رب این بوی خوش از زلف دلارام منست

یا صبا همنفس نافه مشک ختن است

آفتاب رخ او در شکن زلف سیاه

همچو در سایه سنبل ورق نسترن است

گر شکر خنده آن پسته شیرین نبود

بچه معلوم توان کرد که او را دهن است

ماه رویا دهن غنچه وش خوش سخنت

چون شود خنده زنان پسته شکر شکن است

در ته چاه زنخدان تو افتاد دلم

دستگیرم خم آنزلف چو مشکین رسن است

تا بدید ابن یمین رسته دندان ترا

چون صدف جزع وی آکنده به در عدن است

آب رویش مده از آتش محنت بر باد

ز آنکه او خاک کف پای سر انجمن است

سرور ملک علاء دول و دین که درش

همچو درگاه حرم قبله هر مرد و زن است

آنکه تا بخت به درگاه ویم راه نمود

وردم الحمد لمن اذهب عنا الحزن است

شمارهٔ ۹۰

زهی من وفای تو نا دیده هیچ

بغیر از جفای تو نشنیده هیچ

مرا دست هجرانت خاری نهاد

گل دلگشای تو ناچیده هیچ

ز مهرت تنم گشت همچون هلال

مه دلربای تو نادیده هیچ

تو خورشید حسنی و من ذره وار

برون از هوای تو نگزیده هیچ

نکردست ابن یمین سرمه ئی

به از خاک پای تو در دیده هیچ

شمارهٔ ۹۱

ای لعل درفشان تو کرده بیان روح

نام تو داده خلق جهانرا نشان روح

از بسکه روحم از شکرت یافت تربیت

جز شکر شکرت نسراید زبان روح

جسم ترا بعالم خاکی چه نسبت است

روحست جان عالم و جسم تو جان روح

از من مکن کناره که عمریست تا بمهر

میپرورم وفای تو را در میان روح

روح مجسم است وجود تو ز آنسبب

باشد نهان ز دیده خلقان بسان روح

گویند روح را نبود در جهان مکان

یاقوت آبدار تو اینک مکان روح

گشتی ز جور عشق تو ابن یمین هلاک

میگون لب تو گر نشدی در ضمان روح

شمارهٔ ۹۲

از روی تو ایمهوش گر پرده بر اندازند

خلقی بهوای دل درپات سر اندازند

تا دامن پاکت را گردی نرسد زیبد

گر پرده دلها را برر رهگذر اندازند

آنها که به پیش دل از عقل سپر سازند

چون حمله برد عشقت جمله سپر اندازند

ترکان کمان ابرو از تیر نظر هر دم

در صید گه جانها صید دگر اندازند

جانرا نرسد چیزی جز آنکه سپر باشد

جائیکه پریرویان تیر نظر اندازند

گر سلسله مشکین از ماه بر اندازی

جانها بهوای تو عشاق براندازند

در حجره دل عشقت چون صدر نشین گردد

رخت خرد ار خواهد ورنی بدر اندازند

شمارهٔ ۹۳

امیدوارم از آنمه که مهربان گردد

اگر حقیقت حال منش عیان گردد

چو بگذرد بدلم یاد رشته گهرش

ز شوق آن تن زارم چو ریسمان گردد

ز تاب لاله سیراب آتش افروزش

گلاب دیده من آب ارغوان گردد

گهی که شعر سیه در حریر ساده کشد

تنم ضعیفتر از تار پرنیان گردد

بآستینش چو دستم نمیرسد آن به

بزیر پاش سرم خاک آستان گردد

ز کوی وی نه گزیری مرا که بلبل مست

نیارد آنکه نه بر طرف گلستان گردد

بسوزم از غم و پروانه وار دم نزنم

بسان شمع گرم جمله سر زبان گردد

بیا که خط تو منشور حسن را طغراست

مثال فائده مند از پی نشان گردد

بگاه وصف لبت از دهان ابن یمین

ز بس لطیف که آید سخن روان گردد

شمارهٔ ۹۴

آن ترک یغمائی نگر دلها بیغما میبرد

آن زلف بی آرام بین کآرام جانها میبرد

هر صبحدم باد صبا از زلف مشک افشان او

آرد نسیمی سوی ما هوش از دل ما میبرد

بادی که وقت صبحدم از خاک کویش میوزد

حقا که در جانپروری آب مسیحا میبرد

از خواب مستی صبحدم چون سر بر آرد ماه من

خورشید تابان از رخش نور مصفا میبرد

معشوق سیم اندام من در دل ندارد جز جفا

لیکن دل عشاق را اندیشه صد جا میبرد

چشم وی از هر گوشه ئی صد دل بردرد لحظه ئی

چشم بد از وی دور باد الحق که زیبا میبرد

تا کی ببازار غمش نقد روان گردد زیان

زینسان که با زلفش دلم دستی بسودا میبرد

گفتی مرو اندر پی اش کو هست بس نامهربان

ای بیخبر آخر ببین من میروم یا میبرد

گفتم بدو کابن یمین جان تحفه میارد بتو

خندید و گفت از بیخودی قطره بدریا میبرد

شمارهٔ ۹۵

آندم که مرا فرقت آن لعبت چین بود

از غایت تلخی چو دم بازپسین بود

یاد لب و دندان چو لعل و گهر او

میکردم و جز عم صدف در ثمین بود

آن عهد کجا رفت که از زلف چو شامش

زنجیرکشان این دل دیوانه بچین بود

گر ز آنکه فراموش شد آنسرو سهی را

کش ابن یمین از همه عشاق کمین بود

از یاد نرفت ابن یمین را که چو سایه

اندر پی آن شمسه خوبان زمین بود

خرم شب وصلش که مرا تا سحر از شام

مهتاب بنظاره آن روی و جبین بود

امروز چنان گشت که گوئی همه عمر

با سوخته مهر خود آن ماه بکین بود

رفتیم بنظاره رخسار چو ماهش

کز هر دو جهان حاصل عشاق همین بود

ابروی کمان پیکرش از غمزه خدنگی

زد بر جگر خسته که آن را ابن یمین بود

شمارهٔ ۹۶

آنها که درین دوران صاحبنظران باشند

چون بر سر کوی او با هم گذران باشند

در مستی عشق او گر باخبرند از خود

نزدیک خبرداران از بیخبران باشند

در بحر غمش غرقم آنها چه خبر دارند

کز لجه این دریا مانده بکران باشند

گر خسرو پرویز است فرهاد زمان گردد

جائیکه درو یکسر شیرین پسران باشند

ای باد بگو با او کز سوختگان خود

بشنو سخنی کایشان صاحبنظران باشند

بر ابن یمین عشقت گر عیب همی دانند

آنها که کنند اینعیب از بیهنران باشند

از طعنه بدگویان ناچار گذر نبود

عیسی چه محل دارد جائی که خران باشند

شمارهٔ ۹۷

باز آمد آن نگار که از ما بریده بود

و ز هجر او قرار ز دلها رمیده بود

بر صورتیکه دیده رضوان بباغ خلد

حوری نظیر آن بت زیبا ندیده بود

زنجیر عنبرین ز سر زلف ساخته

گوئی که شور این دل شیدا شنیده بود

بر روی همچو ماه چو منشور شهریار

بهر فریب خلق دو طغرا کشیده بود

گل را بپای و پیرهن لعل را ز سر

از رشک روی آن بت رعنا دریده بود

سرو سهی که بر چمن آزاد می زید

در بندگیش قامت والا خمیده بود

عشق من و حکایت حسنش بهر مقام

همچون حدیث وامق و عذرا رسیده بود

دل بیقرار بود ز سودای زلف او

گوئی که تاب طره حورا ندیده بود

ابن یمین گناه چه بر دل همی نهی

اول بنای فتنه و غوغا ز دیده بود

شمارهٔ ۹۸

بنده ئی کز چو تو شاهی بوی اعزاز رسد

بر مه و مهرش ازینمرتبه صد ناز رسد

آسمان کرد بسی جهد و بجاهت نرسید

کی بدان مسند والا بتک و تاز رسد

دشمنی کز ره کین با تو در آید بمصاف

از تنش طایر جانرا گه پرواز رسد

عهدها کرد فلک با تو بهر وعده که داد

واندر آنست که آن وعده بانجاز رسد

بود در کوره تب پیکرم از شوشه زر

که بدو ضربت پتک و برش گاز رسد

کرمت پرسش من کرد و گر نه چه محل

چون منی را که بگوشم ز تو آواز رسد

نرسد تا به ابد صدمت انده بدلی

که ز الطاف توأش مونس و دمساز رسد

تو بمانی که بر اورنگ شهی تا گه حشر

نه همانا که نظیر تو سرافراز رسد

مرغ جانم چه شود گر بپرد چون کرمت

هست ضامن که دگر باره بمن باز رسد

شمارهٔ ۹۹

بر برگ گلش سنبل سیراب ببینید

در حقه لعلش گهر ناب ببینید

چون خفته بود نرگس جادوش بیائید

در دور قمر فتنه در خواب ببینید

شرط ادب آنست که آرید سجودش

چون بر قمر از غالیه محراب ببینید

خون دلم از عکس لبش جوش برآورد

خونی که بجوشست ز عناب ببینید

از پرتو خورشید رخ او تن زارم

چون تار قصب سوخت ز مهتاب ببینید

در آرزوی لعل لبش ابن یمین را

بر روی چو زر اشک چو سیماب ببینید

شمارهٔ ۱۰۰

با من و دلدار من جز بخت در مجلس مباد

مجلس ما را بغیر دخت رز مونس مباد

چشم من بادا و بس روشن بنور روی او

ور بود چشم دگر باری بجز نرگس مباد

مجلسی کز پرتو شمع رخش رخشان بود

غیر من پروانه جانسوز آن مجلس مباد

قلب من در بوته هجران گدازان چو شد مس

یکزمان بی کیمیای وصل او این مس مباد

وصل آن سیمین ذقن ناید بکف الا بزر

چون کند ابن یمین کس همچو او مفلس مباد

شمارهٔ ۱۰۱

بوئی که ز چین سر زلفت بمن آید

خوشتر ز دم نافه مشک ختن آید

جز قامت رعنای تو بالا ننماید

سروی که ازو بوی گل و یاسمن آید

میگون لب شیرین تو چون در نظرآرم

در دیده غمدیده عقیق یمن آید

با کوثر اگر وصف لب لعل تو گویم

آبش ز خوشی سخنم در دهن آید

در تاب و سرافکنده بود سرو چو نرگس

گر قد چو شمشاد تو سوی چمن آید

آمد بلب از چاه زنخدان تو جانم

گر در کفش از زلف تو مشکین رسن آید

بر آتش اندوه دلم آب فشاند

بادی که ز خاک سر کویت بمن آید

آمد بدل ابن یمین دوش خیالت

چون یوسف مصری که به بیت الحزن آید

شمارهٔ ۱۰۲

با ما غم هجران تو ای دوست نه آن کرد

کان قصه توانیم بصد سال بیان کرد

از خانه دل رخت صبوری بدر انداخت

چه جای صبوری که از اینخانه روان کرد

با باغ و بهار طربم آتش شوقت

آن کرد که با برگ رزان باد خزان کرد

پیدا شد ازین اشک روان خلق جهانرا

رازیکه دل غمزده در پرده نهان کرد

دریاب مرا بار دگر زنده کزین پس

هجران تو ای سرو روان قصد روان کرد

چوگان قضا باز چو گوی ابن یمین را

سرگشته و برگشته در آفاق دوان کرد

با ما سرگردون جفا پیشه چو خوش نیست

با خصم و بوی غیر مدارا چه توان کرد

شمارهٔ ۱۰۳

بازم از دیده در بار گهر می‌آید

لعل‌فام است مگر خون جگر می‌آید

تیر مژگان که زند ترک کمان ابروی من

پیش پیکان وِیَم سینه سپر می‌آید

هر زمانی که تصور کنم آن روی چو مه

جانم از بهر تماشاش به در می‌آید

منتظر بر سر راهم شب و روز و مه و سال

تا از آن سو که تویی هیچ خبر می‌آید

پای‌بوسی ز تو می‌خواهم اگر دست دهد

سهل باشد اگرم عمر به سر می‌آید

طوطی جان من خسته هوای تو کند

سوی آن پسته خندان به شکر می‌آید

کر قمر آن رخ زیباست نگویی که چرا

در کم و کاست تنم همچو قمر می‌آید

کیمیا عشق ترا دانم و بس کز اثرش

سیمم از دیده بر این روی چو زر می‌آید

کوش در آینه روی چو ماهت از زنگ

کز دل ابن یمین آه سحر می‌آید

شمارهٔ ۱۰۴

بر گل سیراب سنبل را چو جولان میدهد

بلبل طبع مرا یاد از گلستان میدهد

چون نبات از شکر میگونش سر بر میزند

خضر پنداری نشان از آبحیوان میدهد

مشک بر کافور میبیزد صبا از زلف او

زان چو انفاس مسیحا راحت جان میدهد

تا بماند تازه گلبرگ رخش در باغ حسن

چشمم آبش از هوا چون ابر نیسان میدهد

گر بجانی میفروشد یکنظر جانان من

شاهد حال است روی او که ارزان میدهد

در سر ابن یمین هست آنکه جان پا شد بر او

زنده دل آنکس که جان در پای جا نان میدهد

سهل باشد جان بتلخی دادنم فرهاد وار

گر لب شیرین او بختم بدندان میدهد

شمارهٔ ۱۰۵

تا سنبل سیراب تو بر لاله گره شد

خورشید تو گفتی که مگر زیر زره شد

مسکین دل زارم هدف تیر بلا گشت

آندم که کمان خم ابروت بزه شد

احرام طواف سر کوی تو گرفتیم

چون ابروی تو قبله جان که و مه شد

چشمت ز کمان خم ابروی تو تیری

بگشاد ز سر گوشه بر آورده زه شد

گفتم صفت زلف چو جیم تو توان کرد

خود زای زبانها صفت از عجز گره شد

با حسن تو دل نرد هوس باخت ولیکن

جان در گرو حسن تو بسیار فره شد

سلطان غمت دست چو بگشاد به بیداد

عقلم که رئیس ده دل بود ز ده شد

در آرزوی سیب زنخدان تو اشکم

چون آب انار آمد و رخساره چو به شد

با گریه و با آه دل ابن یمین باش

زین آب و هوا نرگس بیمار تو به شد

شمارهٔ ۱۰۶

تا سنبل تر بر سمنت جلوه گری کرد

بس غالیه سائی که نسیم سحری کرد

در معرض بالای بلندت بسوی سرو

هر کس که نظر کرد ز کوته نظری کرد

زد با دهنت غنچه ز خود لاف و از اینروی

در پیش ریاحینش صبا پرده دری کرد

ایدل مرو اندر پی آن ترک پریوش

کایام بغم مدت عمرم سپری کرد

دیوانگیی باشد اگر مردم عاقل

گویند که سر در سر سودای پری کرد

واجب بود آواره شدن از وطن خویش

آنرا که طلبکاری یاری سفری کرد

شد شهره بشیرین سخنی ابن یمین زان

کش طوطی جانرا لب لعلت شکری کرد

شمارهٔ ۱۰۷

تا ز پیشم نازنین دلدار شد

بی رخش نور و نوام از کار شد

پوستم بر استخوان مانند چنگ

چنگ گشتم ناله زیر و زار شد

تا هوای چشم و زلف پر خمش

در دماغ این دل افکار شد

خسته آنغمزه غماز گشت

بسته آن طره طرار شد

عکس دندانش چو بر چشمم فتاد

چشم من چون ابر گوهر بار شد

بسکه چشمش خلق را بیمار کرد

عاقبت او نیز هم بیمار شد

کی بود یارب که گویند آن صنم

همچو روی خود نکو کردار شد

از لبش ابن یمین گوید سخن

همچو طوطی زان شکر گفتار شد

شمارهٔ ۱۰۸

جز زلف یار غالیه بر روی مه که کرد

یا سایبان مهر ز شعر سیه که کرد

گر می مدد ز لب لعل او نیافت

بر عقل کار دانش نگوئی که شه که کرد

خوبان صفا ز پرتو روی تو میبرند

جز آفتاب تصفیه روی مه که کرد

گر حسن دلفریب توام پیشوا نگشت

در کوی عاشقیت ترا سر بره که کرد

جز زلف مشکبار تو تشویش من که داد

جز خال عنبرین تو حالم تبه که کرد

از من بتهمت گنهی رخ بتافتی

گشتی زمن ملول و گرنه گنه که کرد

گفتم نیاز ابن یمین بین و رحم کن

از نار سوی ابن یمین خود نگه که کرد

شمارهٔ ۱۰۹

جز رخ یار من بهار که دید

چون قدش سرو جویبار که دید

چشمه آب خضر جز دهنش

معدن در شاهوار که دید

طرب افزای تر ز یاقوتش

باده لعل خوشگوار که دید

غیر دردانه بر بناگوشش

ماهرا زهره گوشوار که دید

شاخ سنبل بلطف طره او

کشته بر چین لاله زار که دید

چون من از عاشقانش گرم روی

گر چه هستند صد هزار که دید

دستش از پا فکند ابن یمین

دست کس را چنین نگار که دید

شمارهٔ ۱۱۰

جانا ز لبت ما را گر کام نخواهد بود

از ما بجهان باقی جز نام نخواهد بود

شادی وصالت را اغیار نمی بیند

گوئی غم هجرانرا انجام نخواهد بود

با طوطی جان گفتم گرد شکرش کم گرد

کان سلسله مشکین جز دام نخواهد بود

آرام نمیگیرد بر روی تو زلف آری

کس را ببر آتش آرام نخواهد بود

ما را شکری باید از پسته خندانت

گیرم که سلامی نه دشنام نخواهد بود

هست ابن یمین از تو خشنود بدشنامی

از تو طمعش زین بیش اکرام نخواهد بود

شمارهٔ ۱۱۱

چون نبات از شکر میگونش سر بر میزند

عقل پندارد که طوطی بر شکر پر میزند

چون رقم پیدا شود از مشک بر کافور او

شام پنداری سر از حبیب سحر بر میزند

عارض او زیر خوی از تاب می گوئی مگر

قطره شبنم هوا بر لاله تر میزند

همچو رویش آذر بتگر نیاراید بتی

طعنه هازین رو خلیل الله بر آذر میزند

دلبر سیمین ذقن بی زر زگوش خود سخن

گر همه در است همچون حلقه بر در میزند

میکند دلرا نصیحت در هوای او خرد

رای دیگر گیرد آن وین راه دیگر میزند

سرفتد در پای او خوشتر که بر دوشم بود

گردن اینک پیش تیغش مینهم گر میزند

وقت آن آمد که شادی روی بنماید از آنک

مدتی شد تا دلم با غم سرو بر میزند

عاقبت ابن یمین یابد گشایش از درش

چون بجای حلقه بر در روز و شب سر میزند

شمارهٔ ۱۱۲

چو روی آن پری پیکر گلی بیخارکی باشد

چو قدش سر و سیم اندام خوش رفتار کی باشد

کجا یاقوت رمانی بمیگون لعل او ماند

و گر ماند بلعل او چنان دربار کی باشد

دهانش از لب کوثر بسی خوشتر که از کوثر

نخیزد در و گر خیزد همه شهوار کی باشد

غم عشقش بدلداری برد هرگز کسی چون من

مرا همچون غم عشقش کسی دلدار کی باشد

گرم جان در سر مهرش رود زو بر نگیرم دل

ز جان باشد شکیبائی ولی از یار کی باشد

مرا مستی عشق او ز سر بیرون نخواهد شد

چو عشقش در دهد ساغر کسی هشیار کی باشد

گروهی را شگفت آمد که جان در کار او کردم

ولی ز ابن یمین آخر شگفت اینکار کی باشد

شمارهٔ ۱۱۳

چون پسته خندان توأم در نظر آید

در دیده غمدیده عقیق و گهر آید

چون بر گذری بهر تماشای جمالت

از حجره دلگیر تنم روح بر آید

گر قصه پر غصه خود باز نمایم

هر گوش که باشد بوی این دردسر آید

گر جان طلبی بر سر دل پیش تو آرم

دانی که مرا قلب و روان مختصر آید

از سیم روان صورت حال دل زارم

هر لحظه کماهی همه بر لوح زر آید

در پای میفکن دل ما را چو سر زلف

به ز اینت همانا که بکار دگر آید

در زیر قبا چون که سیمینت به ببینم

خونابم از آن بار گران تا کمر آید

از عارض گلگون وی اینخسته دلانرا

شایسته و بایسته بسی گلشکر آید

بالای تو سرویست ولی ابن یمین را

امید چنانست که روزی ببر آید

شمارهٔ ۱۱۴

خطش از ریحان طرازی بر گل سوری کشید

نرگس از مستی چشمش رنج مخموری کشید

از می عشقش برندی و بقلاشی فتاد

هر که روزی در جهان نامی بمستوری کشید

بر سر سرو سهی تا گل ببار آمد ترا

غنچه دلها چو نرگس از تو رنجوری کشید

پسته شکر فشانت بسکه شیرینکار شد

رخ ز شرمش انگبین در ستر مسروری کشید

تا خراب آباد دل را عشق تو معمار شد

عقل کاستادی نمودی بار مزدوری کشید

از دلم شاکر نگشتی تا نشد خون در غمت

شکر ایزد را که سعی دل بمشکوری کشید

کو شب وصلی که تا ابن یمین در بندگیت

عرضه دارد آنچه دل از درد مهجوری کشید

شمارهٔ ۱۱۵

دل دیوانه سار من چو از زلفش در آویزد

ز طاق ابرویش خود را بزنجیر اندر آویزد

کسی در کوی عشق او بپایان میبرد پیمان

که چون پا در نهد اول بدست خود سر آویزد

بیاد رسته دندان همچون در شهوارش

ز تار هر مژه چشمم هزاران گوهر آویزد

بناگوش چو سیم او و بروی دانه های در

مه است ار نه بگرد رخ نگر این زیور آویزد

دلم در بر کبوتر وش نباشد بی تپش یکدم

ز بیم آنکه طوطی خطش در شکر آویزد

بنفشه بر گل سوری بگرد چشمه نوشش

چو دود عنبر افشانست کاندر اخگر آویزد

نیاید در تن عاشق بزنجیر آندل شیدا

که یکره دست در زلف بت سیمین بر آویزد

دل ابن یمین گر شد اسیر عشق او شاید

بلی بلبل بدام گل عجب نبود در آویزد

کجا بازوی تقوی را بود آن دسترس هیهات

که با سر پنجه عشق پریرویان در آویزد

شمارهٔ ۱۱۶

در خواب اگر خیال تو بر من گذر کند

دلرا ز ذوق مملکت جان خبر کند

باد سحر گهی ز توأم میدهد خبر

یا رب چه لطفهاست که باد سحر کند

بر طرف غنچه سبزه سیراب خط تو

مانند طوطی ایست که قصد شکر کند

اکسیر عشق تست که در بوته فراق

سیم روان ز اشکم و وز چهره زر کند

تا کی طبیب هجر تو بیمار عشق را

شربت ز خون چشم و غذا از جگر کند

کو آنکه بوی وصل تو بر خستگان هجر

همچون دم مسیح برحمت گذر کند

ز ابن یمین سزد که دم عاشقی زند

گر باشد آنکه در قدمت ترک سر کند

باشد کمان ابروی خوبان ببازوئی

کز سینه تیر حادثه ها را سپر کند

شمارهٔ ۱۱۷

روز و شب از دو چشم من گر همه سیل خون شود

نیست گمان من کزو نقش رخت برون شود

در هوس خیال تو بنده خواب گشته ام

لیک دو چشم پر غمم بیتو بخواب چون شود

میدمدم لبت دمی تا بنشاند آتشم

آتش غم خود از دمش هر نفسی فزون شود

در خم زلف کافرت هر که چو من اسیر شد

دست کش زمانه سفله نواز دون شود

باد ز چین زلف تو گر خبری بچین برد

در تن آهوان ز غم نافه مشک خون شود

سلسه ایست زلف تو کز هوس وصال او

جوهر پاک عقل را دل همه پر جنون شود

ابن یمین محب تو در سحر الست شد

گر چه که فاش در جهان سر دلش کنون شود

شمارهٔ ۱۱۸

روزگاریکه بهجران توأم میگذرد

فلک آنروز مبادا که ز عمرم شمرد

هر چه بر خاطر من بگذرد از شرح نیاز

مردم چشم من از اشک بنم میسترد

من همانروز که دیدم رخ زیبای ترا

گفتم اینست که دل از غم او جان نبرد

بکرشمه نظری می بکند چشم خوشت

همچو آهوی رمیده که ز پس مینگرد

گل بدوران تو از حسن خود ار لاف زند

به نسیمی ز توأش باد صبا پرده درد

بسته زلف تو شد دل مزنش ناوک چشم

مرغ در دام چو افتاد برون می نپرد

چون بمیرم ز غمت زنده شوم بار دگر

گر بخاکم ز سر کوی تو بادی گذرد

نتوان تافت رخ از دوست که دشمن ز پی است

دل بدو گر نبرد راه طمع هم نبرد

گر نخورد ابن یمین بر ز وصالت چه عجب

تو سهی سروی و از سرو کسی بر نخورد

شمارهٔ ۱۱۹

زلفت از سنبل تر گرد سمن پرچین کرد

گل رخ از پرتو خورشید رخت پرچین کرد

آمد از کوی تو باد سحری مشک افشان

مگر از شام دو زلفت گذری بر چین کرد

با سر کوی تو صاحبنظرش نتوان گفت

هر که رغبت بتماشا گه حور عین کرد

شمه ئی از صفت حسن تو میگفت صبا

گل چو بشنید رخ از شرم رخت رنگین کرد

در هوای لب تو جان بدهم تا گویند

بود فرهاد که جان پیشکش شیرین کرد

بشکر خنده چو بنمود گهر لعل لبت

روی خورشید پر از کوکبه پروین کرد

چون سخن از قد چون سرو تو گفت ابن یمین

راستی را همه کس از دل و جان تحسین کرد

شمارهٔ ۱۲۰

ز آنروی طره پر رخ دلدار کج نهند

کاهل خرد طریقه طرار کج نهند

گیرد مناسبت برخ و زلف یار من

گر شاخ سنبل از بر گلنار کج نهند

حقا که لاف راستی از سرو بوستان

در پیش قامتش گه رفتار کج نهند

از سر کلاه حسن نهد شاه اختران

خوبان ز راه ناز چو دستار کج نهند

در کوی عشق راست نهادند جمله روی

آنها که پای بر سر بازار کج نهند

گفتی که با تو راست دلم بر مگرد از آن

انکار کردن از پس اقرار کج نهند

پرگار عاشقان خم ابروی جفت تست

در طاقش ار چه قاعده کار کج نهند

گر جان طلب کنی بدهم ز انکه اهل دل

کردن بجان مضایقه با یار کج نهند

ابن یمین بعشق تو جان داد و دم نزد

زیرا که عاشقان همه گفتار کج نهند

شمارهٔ ۱۲۱

ز تاب می چو خوی از روی دلستان بچکد

مرا ز نرگس تر آب ارغوان بچکد

ز غنچه لب یاقوت رنگ او چه عجب

که خون شود دل لعل از عروق کان بچکد

زرنگ و بوی ندانم گلاب یا عرق است

خویی که از رخ آنماه مهربان بچکد

ز شرم عارض چون ماه او شگفت مدار

گر آب از آتش خورشید آسمان بچکد

بدان امید که صفرای او شود کمتر

ز ثقبه عنبیم آب ناردان بچکد

تن نزار من از عشق او چنان زرد است

کزو بجای عرق آب زعفران بچکد

ز لطف خود بسرم دست اگر فرود آرد

چو خوی زهر بن مویم هزار جان بچکد

گهی که ابن یمین وصف آن نگار کند

ز نازکی سخن آید که آب از آن بچکد

شمارهٔ ۱۲۲

زمانه رونق کارم بکام می نکند

ره مراد مرا زیر گام می نکند

کرشمه ئی نکند دلبرم بسحر حلال

که صبر بر دل عاشق حرام می نکند

نظام رشته دندان ز لعل بنماید

که کار خسته دلان بی نظام می نکند

بگرد عارض او خط قیرفام چراست

زمانه پرده صبح ارز شام می نکند

مهندس خرد من بنای خانه صبر

نهاد اول و آخر تمام می نکند

بنزد ابن یمینش خلیل نتوان گفت

که با هواش در آتش مقام می نکند

گشاده باد صراحی صفت ز جانش خون

که از صفاش دل خود چو جام می نکند

شمارهٔ ۱۲۳

سنبل زلف تو چون از گل تر بردارند

برقع شام ز رخسار سحر بردارند

آفتاب رخ تو چون کند از جیب طلوع

عاشقان دیده ز دیدار قمر بردارند

با کله گوشه حسن تو روا باشد اگر

افسر خسرو سیاره ز سر بردارند

طاق ابروی تو چون در نظر آید پس از این

شاید ار اهل دل از قبله نظر بردارند

عاشقانرا هوس عارض و چشم و لب تست

تا مراد از گل و بادام و شکر بردارند

چشم دریا صفتم چون ز غمت موج زند

بس که از ساحل او عقد گهر بردارند

هر کجا پای نهی اهل نظر از سر شوق

بمژه خاک همه راهگذر بردارند

نکنند ابن یمین را زتو ایدوست جدا

دشمنان گر همه شمشیر و سپر بردارند

هرگز آنروز مبادا که غم عشق ترا

از دل زار من خسته جگر بردارند

شمارهٔ ۱۲۴

سنبل غالیه گون بر گل تر میشکند

ظلمت شام بر انوار سحر میشکند

هر زمان پسته شیرینش که شور شهر است

خنده ئی میزند و نرخ شکر میشکند

هر دمی حسن جهانگیر وی از ابرو و چشم

ساخته تیر و کمان قلب دگر میشکند

تا من از رشته دندانش سخن میگویم

از لطافت سخنم قدر گهر میشکند

میکند بر دل من پیرهن صبر قبا

از سر ناز کله گوشه چو بر میشکند

ناصوابست که آن ترک خطا بی سببی

دل بیمار من خسته جگر میشکند

از می عشق چنان مست شدست ابن یمین

که در خانه معشوق بسر میشکند

شمارهٔ ۱۲۵

شادباش ای دل که حالت پیش جانان گفته اند

ماجرای درد تو یکیک بدرمان گفته اند

شوق بلبل پیش گل یکسر حکایت کرده اند

حالت پروانه را با شمع رخشان گفته اند

این چه دولت بود یارب کز چنین مور ضعیف

قصه او را به درگاه سلیمان گفته اند

در دماغ عقل من سودای زلفش دیده اند

هر سر موئی رگی پیوسته با جان گفته اند

روی چون کافور او و زلف مشکین را بهم

اهل معنی چون ید بیضا و ثعبان گفته اند

از چه روی افکند دردی در دلم میگون لبش

گرد و ای درد دل لعل بدخشان گفته اند

گفته اند ابن یمین در دل نهان دارد غمش

آشکار است این ندانم کز چه پنهان گفته اند

شمارهٔ ۱۲۶

شراب عشق چون در جام کردند

خرد را مست و بی آرام کردند

چه با لذت میی بود آنکه گوئی

ز میگون لعل جانان وام کردند

چو نام دلبر از مطرب شنیدند

بکلی ترک ننگ و نام کردند

ز عشقش دست بر دنیا فشاندند

دو عالم را بزیر گام کردند

بماند از رشک دست سرو بر سر

چو یاد سرو سیم اندام کردند

غلام آن رخ و زلفم که گوئی

سحر را همنشین با شام کردند

سرشک همچو لعل و روی چون زر

ز حالم خلق را اعلام کردند

کشید ابن یمین بر یاد لعلش

نخستین باده کاندر جام کردند

شمارهٔ ۱۲۷

صبحدم بادی که از سوی خراسان می‌دمد

چون دم روح‌القدس در پیکرم جان می‌دمد

باد صبح است این ندانم یا نسیم پیرهن

کز برای نور چشم پیر کنعان می‌دمد

چون گذر کرد است بر خاک خراسان لاجرم

روح‌پرور چون نسیم باغ رضوان می‌دمد

می‌نشاند آتش اندوه دل چون آب رز

باد روح‌افزای کز خاک خراسان می‌دمد

باد را خاصیت جان‌پروری دانی که چیست

زآن سبب کز کوی چون فردوس جانان می‌دمد

آن مسیحادم که انفاسش بود جان‌بخش از آنک

از میان چشمه‌سار آب حیوان می‌دمد

چین زلفش می‌کند یغما نسیم صبحدم

خوش نفس چون نکهت مشک ختن زان می‌دمد

بلبل طبع مرا آمد نسیم کوی او

همچو باد صبحگاهی کز گلستان می‌دمد

می‌برد جمعیت از ابن یمین یکبارگی

نفحه‌ای کز چین آن زلف پریشان می‌دمد

شمارهٔ ۱۲۸

صبا ز برگ گلش چون کلاله بر گیرد

دلم چو سنبلش آشفتگی ز سر گیرد

چو یوسف است بخوبی ولی سلیمان وار

هزار کشور جانرا بیک نظر گیرد

دمید سبزه تر بر کنار سرخ گلش

چو هاله ئی که ز قوس قزح قمر گیرد

بغیر غالیه گون خط بگرد سطح مهش

که دید شام که او دامن سحر گیرد

بسوزم از تف دل گفتمش چنان زغمت

جواب داد که با من کجات در گیرد

باختیار سفر از جناب حضرت او

کسی کند که دل از جان خویش بر گیرد

از او جدا نتوانم شدن که روز وداع

رود ز دیده من سیل و رهگذر گیرد

نه آن بود دل من گر هزار جور کشد

که جز طریقه عشقش ره دگر گیرد

نباید ابن یمین را جفاش تلخ از آنک

چو بگذرد بلبش لذت شکر گیرد

شمارهٔ ۱۲۹

طالع سعد دلم زان رخ گلگون گیرد

خرم آندل که چنین طالع میمون گیرد

عاشق از دور فلک کام دل آنگه یابد

که بدندان لب میگون تو در خون گیرد

بی گل عارضت از خون جگر هر سحری

شبه آید رخ من رنگ طبر خون گیرد

ای بسا فتنه که آن غمزه فتانت کند

و آنگهی بر من آشفته مفتون گیرد

بجز آن رسته دندان و رخ خوب که دید

عقد پروین که وطن در مه گردون گیرد

زلف مشکین تو لیلی است کزو مجنونم

ای خوش آنروز که دست من مجنون گیرد

گفتم ایدل کم آن زلف سیه کارش گیر

کان نه ماریست که در وی دم افسون گیرد

دل مرا گفت چو زلفش مگر آشفته شدی

عاقل آخر کم آن حبل متین چون گیرد

سخن ابن یمین گوش کن ایعشوه فروش

تا همه گوش تو در گوهر موزون گیرد

شمارهٔ ۱۳۰

عاشق اول ز سر جان و جهان برخیزد

آنگه اندر پی آن راحت جان بر خیزد

جان و جانان نشود هر دو میسر با هم

هر که این میطلبد از سر آن بر خیزد

در ره عشق کسی گرم روی داند کرد

که باول قدم از هر دو جهان برخیزد

مرد سودا نبود بر سر بازار غمش

جز کسی کو ز سر سود و زیان برخیزد

زرفشانی چه بود در نظر سیمبران

مرد باید ز سر نقد روان بر خیزد

دایم از بیم دلم بید صفت میلرزد

که مباد از برم آنسرو روان بر خیزد

دارد آنرشک پری خاصیت حور بهشت

گر نشیند بر او پیر جوان برخیزد

غمزه و ابروی تو تیر و کمان ستم است

آه از آنلحظه که تیرش ز کمان برخیزد

در میان من و او ابن یمین است حجاب

خرم آنروز که اینهم ز میان بر خیزد

شمارهٔ ۱۳۱

عاشقان تا ز کمند غم عشقت نرهند

دل محنت زده بر جان بلاکش ننهند

بیدلانی که گرفتار خم زلف تو اند

تا قیامت ز پریشانی و سودا نرهند

بندگانی که کنند ار کرمت آزادی

هر یک از راه شرف غیرت صد پادشهند

نظرم بر مه و مهرست شب و روز و لیک

مه و مهر تو که در سایه زیر کلهند

من چو یعقوبم و جان و دل من یوسف وار

در چه سیب زنخدان تو دائم به چهند

لعل دربار ترا خاصیت کاهرباست

ورنه عشاق چرا در طلبش همچو کهند

نرم و آهسته بما بر گذرای سرو روان

که بزیر قدمت شیفتگان خاک رهند

من از آنچشمه حیوان و خط سبز وشت

صنع حق بینم و قومی ز پی آب و کهند

گفتمش از تو مرا بوس و کناری هوس است

گفت نشنیده ئی آخر دو بیک کس ندهند

هوشدار ابن یمین فتنه دور قمر اند

آندو جادو که بعینه دو بلای سیهند

شمارهٔ ۱۳۲

عشق تو گر ضلال دل ماست گر رشاد

ما را توئی ز هر دو جهان غایت مراد

ما عشق تو بمبدء فطرت گزیده ایم

و ز بهر روح ساخته زو توشه معاد

گر مکر دشمن از تو جدا میکند مرا

لاتنقص المحبه بالهجر و البعاد

دور از جمالت آتش هجر ار بسوزدم

گیرد هوای کوی تو هر ذره از رماد

محسوب در شمار ولیکن نه آشکار

نقش دهان تنگ تو چون فارد و ز باد

چون نو عروس فکر تو آید بجلوه گاه

آنلحظه یا ز غایت اخلاص یا ز داد

رحمی کن ای نگار که در کشتزار عمر

جز کشت خویش ندروی اندر گه حصاد

ای دل رضای دوست گرت دست میدهد

از دشمنان چه باک که باشند با عناد

ابن یمین بپای تو خواهد فکند سر

کر ذال کرد قافیه و هر چه باد باد

شمارهٔ ۱۳۳

عاشقان چون عزم رفتن سوی دلبر کرده اند

در طریق عشق پا از تارک سر کرده اند

بر رخ چون آتش جانان سپند جان خویش

تا بسوزد از دل پر درد مجمر کرده اند

بی بصارت بوده اند آنها که رویش دیده اند

پس بخوبی ماهرا با او برابر کرده اند

نور محض است او و دانی چیست مه ظلمانیی

کز فروغ آفتابش رخ منور کرده اند

صبح صادق جامه از غم تا بدامن چاک زد

زانکه حسنش مطلع خورشید خاور کرده اند

از دو زلف مشکبارش یک گره بگشاده اند

چار سوی و شش جهه از وی معطر کرده اند

غنچه خود را با دهانش عبده گفت و فداه

از خوشی آن دهان او پر از زر کرده اند

ناصحان گویند ازو دوری کن اما چون کنم

چون بدیوان قضا کارم مقرر کرده اند

صحبت جانان گزین ابن یمین نه جان خویش

گر میان جان و جانانت مخیر کرده اند

شمارهٔ ۱۳۴

گرد گلت سبزه تر میدمد

تازه نباتت ز شکر میدمد

خط تو بر آب رقم می زند

دود سیه ز آتش تر میدمد

بوی بهشتست چنین خوش نفس

یا ز درت باد سحر میدمد

عنبر سوده است خطت یا زگل

برگ بنفشه است که بر میدمد

هر دمی از چین دو زلفت صبا

مشک بر اطراف قمر میدمد

بوی خوشت دل ز بر من ببرد

جان برد امبار اگر میدمد

آتش غم ابن یمین را بسوخت

بسکه دم گرم تو در میدمد

شمارهٔ ۱۳۵

گر بوصل خودم آنماه زمانی بدهد

دل من روح بشکرانه روانی بدهد

آشکارا ندهد بوسه ام از بیم رقیب

کاش باری نکند بوسه روانی بدهد

بتماشای قدش دل بچمن رفت مگر

سروش از قامت او راست نشانی بدهد

ندهم صحبت جانان بهمه ملک جهان

نا سپاس است که جانی بجهانی بدهد

سپر ماه کنم چون زره ارزانکه مرا

غمزه و ابروی او تیر و کمانی بدهد

یکزمان غیبت دل از بر آنماه چکل

نیست ممکن مگر از جانش ضمانی بدهد

حاجب ابروست میان دل و روی چو مهش

یک زمانی ز غمش بو که امانی بدهد

روی او وجه زری میطلبد از عشاق

خواست تا مالش هر یک بقلانی بدهد

کرد اشارت بسوی ابن یمین غمزه او

گفت خوش باش که این وجه فلانی بدهد

شمارهٔ ۱۳۶

گر چشم من ایجان جهان روی تو بیند

هم صورت و هم معنی جان روی تو بیند

باد سحری چون گذرد بر ورق گل

هر صفحه که روشنتر از آن روی تو بیند

تو روی مپوش از من شیدا که نیم من

آنکس که بصد وهم و گمان روی تو بیند

خورشید صفت روی تو پیداست بر آنکو

در جمله ذرات همان روی تو بیند

از غایت شوقی که بود ابن یمین را

تا دیده او اشک فشان روی تو بیند

شمارهٔ ۱۳۷

لب و دندان تو با لعل و گهر می‌ماند

زلف و رخسار تو با شام و سحر می‌ماند

حسن رخسار قمر گر نبدی عاریتی

گفتمی پرتو رویت به قمر می‌ماند

جزع در بار من از آرزوی لعل لبت

روز و شب با صدفی پر ز گهر می‌ماند

چهره منمای به دشمن که ز زخم نظرش

بر رخ نازکت ای دوست اثر می‌ماند

چشم من در غم تو چون سپر افکند بر آب

نرگسی بین که به نیلوفر تر می‌ماند

گفته بودی که ز دست غم من جان نبری

نبرم جان ببرم هیچ دگر می‌ماند

هر که پا در ره عشقت چو من از صدق نهاد

نه همانا که دلش در غم سر می‌ماند

شور فرهاد کجا کم شود از پاسخ تلخ

رو تُرُش کردن شیرین به شکر می‌ماند

سخن ابن یمین گرچه سراسر گهر است

لیکن از گوش تو چون حلقه به در می‌ماند

شمارهٔ ۱۳۸

ماهروی من اگر پرده ز رخ بگشاید

فلک از عکس ویم ماه دگر بنماید

گر ببیند رخ چون آتش رخشنده در آب

دل خود را چو دل خلق جهان برباید

چون رقم بر بقم از نیل صبوحیش زنند

دیده بر نیل رخم آب بقم بگشاید

عشق را طعنه دشمن نکند دور ز دل

هیچکس پیکر خورشید بگل ننداید

از غم رسته دندانش چو لولو است مرا

جزع مانند صدف گوهر تر میزاید

میکند میل رسن بازی زلفش دل من

این چه سودای محالست که می پیماید

چون بر آرد بزبان ابن یمین وصف لبش

هست ماننده طوطی که شکر میخاید

شمارهٔ ۱۳۹

مرا بمجلس انس تو بار چون نبود

دل شکسته من زیر بار چون نبود

چنین کز آتش دل شعله میرود بسرم

چو شمع دیده من اشکبار چون نبود

مرا که رفته بود آنچنان نگار از دست

رخم بخون دل آخر نگار چون نبود

وصال سیمبران چون بزر میسر نیست

چه سازد ابن یمین با یسار چون نبود

بدینصفت که منم چون رباب کیسه تهی

بسان نای مرا ناله زار چون نبود

شمارهٔ ۱۴۰

مرا ز عشق تو گر شادیی به جان نرسد

تو شاد باش که جز غم به عاشقان نرسد

روا مدار که بیمار لعل چون شکرت

ز پا در آید و دستش بناردان نرسد

بیان طره تو کردمی و لیک دلم

ز بس بشول که دارد بکنه آن نرسد

مه ارچه ابلق گردون بزیر ران دارد

بگرد آنرخ جانبخش دلستان نرسد

نشان قد خود ارزانکه راست میپرسی

بسالها چو تو سروی ببوستان نرسد

بیادگار ز من جان بگیر و خورده مگیر

که دست عاشق بیچاره جز بجان نرسد

لب تو مایه ده عمر جاودانست و لیک

چه سود چون بکسی عمر جاودان نرسد

کجا رسم زلبت من بکام چون هرگز

بکام زان دهن تنگ جز زبان نرسد

چگونه ابن یمین آستین بدست آرد

ترا که پای ز عصمت بر آستان نرسد

شمارهٔ ۱۴۱

مردم چشمم که در غرقاب بازی میکند

گر نشد آبی چرا در آب بازی میکند

چون نهد انگشت بر لب ماه من یعنی خموش

قند میبینی که با عناب بازی میکند

چشم پر خوابش ببازی بازی از من دل ببرد

بنگر آن جادو که اندر خواب بازی میکند

چون زند بر جان سنان غمزه پنداری مگر

تیغ رستم با دل سهراب بازی میکند

گر دل دیوانه در زنجیر زلفت دست زد

سهل باشد کو مشو در تاب بازی میکند

چشم جانبازش که از جام لطافت مست شد

زانچنین گستاخ در محراب بازی میکند

نرگس مستت بخونریز دل ابن یمین

گر دهد فرمان بتا مشتاب بازی میکند

شمارهٔ ۱۴۲

نرگس مست تو گر دست بدستان نبرد

دل چنین از من سودا زده آسان نبرد

راه عشقت نه بپای دل ما بود و لیک

چکنم با دل سر گشته چو فرمان نبرد

نزند بیغم جانان نفسی شاد دلم

گر چه داند که ز دست غم او جان نبرد

عاشق ار پای باول قدم اندر ره عشق

بر سر جان ننهد راه بجانان نبرد

هر که سر در ره سودا ننهد بر کف دست

گو مشو رنجه که این راه بپایان نبرد

هر کرا خار غم عشق تو دامن بگرفت

نکند یاد گل و نام گلستان نبرد

جان بنزد تو فرستاد می از عشق ولیک

هیچکس زیره سوی خطه کرمان نبرد

ای طبیب از سر من در گذر و رنج مبر

کاین چنین درد بداروی تو درمان نبرد

ندهد دامن مهر تو ز دست ابن یمین

تا اجل دست تغلب بگریبان نبرد

شمارهٔ ۱۴۳

نرگس مست تو این فتنه که بنیاد نهاد

دل و دین را همه بر آتش و بر باد نهاد

حبذا باد بهاری که ز روی و مویت

بر گل تازه و تر طره شمشاد نهاد

بنده قد تو شد سرو سهی از دل پاک

گر چه ز آغاز جهان نام خود آزاد نهاد

عاشقم کردی و گفتی که نکردم هیهات

شور شیرین که چنین در دل فرهاد نهاد

من بخود سوخته او نشدم سوخت مرا

آنکه در سینه سیمین دل فولاد نهاد

خوردن خون جگر سوختگان فرض شناخت

آنکه چشم سیهش سنت بیداد نهاد

گفت هست ابن یمین در طلبم بی غم عشق

تهمتی بر من ازینسان ز دل شاد نهاد

شمارهٔ ۱۴۴

نگار ماه رخم چون نقاب بگشاید

ز خجلتش عرق از آفتاب بگشاید

شوم بنفشه وش از فرق تا قدم همه گوش

گهی که غنچه ز بهر خطاب بگشاید

رخش ببینم و اشکم شود روان آری

ز دیده پرتو خورشید آب بگشاید

بچار میخ بلا در کشد چو خیمه دلم

بیک گره که ز مشکین طناب بگشاید

چو لعل او به تبسم گهر فشان گردد

ز جزع بنده عقیق مذاب بگشاید

توان رسید بکام از لبش بوعده او

گهی که آبحیات از سراب بگشاید

مرا هوای لب می پرست او چه عجب

ز ثقبه عنبی گر شراب بگشاید

دری بر ابن یمین از بهشت باز شود

نگار حور وشم گر نقاب بگشاید

شمارهٔ ۱۴۵

هست وقت عیش ساغر در دهید

آتشین آبی معطر در دهید

ساقیان گلعذار غنچه لب

آب لعل از ساغر زر در دهید

ای حریف مجلس آزادگان

ساقیانرا گو که ساغر در دهید

مطربان زهره آسارا بخوان

گو نوای نیک و در خور در دهید

کهربای چهره را سازیم لعل

آب چون یاقوت احمر در دهید

گر چه هست ابن یمین مست خراب

بی تعلل جام دیگر در دهید

شمارهٔ ۱۴۶

هر که ما را در هوای او ملامت میکند

راستی خود را سزاوار غرامت می کند

شرم ناید سرو و گل را پیش بالا و رخش

کین همی لافد بقد او یاد قامت می کند

گر دلم شد بسته زنجیر زلفش باک نیست

دل خود این آشفته کاری بی ندامت می کند

من سر آشوب دارم میل زلفش چون کنم

نیست عاشق هر که او یاد از سلامت می کند

گر نماید رجعتی آنماه شب در منزلم

اختر سر گشته میل استقامت می کند

از دلم بار سفر بر بست صبر بی ثبات

چون همی بنید که غم در وی اقامت می کند

من بمهر و او بکین مایل و زین مشگلتر آنک

سر گرانی آن سبکروح از سئآمت می کند

گو بچشم پر نم ابن یمین رویش ببین

هر که ما را در هوای او ملامت میکند

شمارهٔ ۱۴۷

هر نسیمی که ز خاک در جانان باشد

چون دم روح قدس مایه ده جان باشد

تا بمیدان لطافت ذقنش گوی زند

قامت اهل دل از عشق چو چوگان باشد

جان بدو دادم و دل از سر تحسین میگفت

جان همان به که چو باشد بر جانان باشد

از بزرگی نپذیرفت دمی جان عزیز

گفت در بارم ازین خرده فراوان باشد

راستی جان من خسته متاعیست حقیر

تحفه ئی سازم ازو لابد ازینسان باشد

هر گدائی که شود شبفته بر عارض شاه

دائم از حرمت او بر در حرمان باشد

جان بتحفه بر جانان مفرست ابن یمین

کاین تکلف مثل زیره و کرمان باشد

شمارهٔ ۱۴۸

هر کس که بکام از سر کوی تو گذر کرد

از ساده دلی روی ز جنت بسقر کرد

و آنکو بکمان گوشه ابروی تو دل داد

بر رهگذر تیر بلا سینه سپر کرد

گفتم که ز دست غم تو جان نبرد دل

آنروز که چشمم بجمال تو نظر کرد

هر فتنه که چشم خوشت افکند در آفاق

شد روشنم از روی تو کان دور قمر کرد

گل از رخ زیبای تو میداد نشانی

زین مژده صبا در دهنش خرده زر کرد

باد از شکن زلف تو بوئی بختا برد

آهو ز حسد نافه پر از خون جگر کرد

در یاب کنون ابن یمین را که به ناگاه

پرسی که کجا رفت بگویند سفر کرد

شمارهٔ ۱۴۹

هر که را در سر هوای چون تو دلداری بود

جان فدا کردن درین ره کمترین کاری بود

گر رود سر در سر سودای وصلت باک نیست

زین زیانها اندرین بازار بسیاری بود

دیدن روی تو میخواهد دلم ای کاشکی

طاقت نور تجلی توأش باری بود

با تو چون پیوستم از دنیا بریدم بهر آنک

زشت باشد گر بزیر خرقه زناری بود

چون دل دیوانه را زنجیر زلفت بند کرد

عاقل ار پندش دهد بیهوده گفتاری بود

گر ببینم شمع رویش جان دهم پروانه وار

کمتر از پروانه بودن کمترین کاری بود

جان فشانی باید از ابن یمین آموختن

هر کرا در سر هوای چون تو دلداری بود

شمارهٔ ۱۵۰

یک قدح می دوبدره زر ارزد

بزر مغربی خور ارزد

رنگ صباغ اگر بسیم خرند

صبغه الله نیز زر ارزد

طایر روح را بساز از راح

پر و بالی که بال و پر ارزد

باده نوش از کف پریروئی

که بصد جانش یکنظر ارزد

آنکه بوسی ز پسته تنگش

به ز خروارها شکر ارزد

و آنکه آبحیات با لب او

کمتر از خاک رهگذر ارزد

بذله گوئی که گفتمش بوسی

از عقیقت بصد گهر ارزد

گفت بوسی و جان ابن یمین

گفتم ایا بدینقدر ارزد

شمارهٔ ۱۵۱

آمد بهار و وقت نشاطست می بیار

می مایه نشاط بود خاصه در بهار

طبع هوا چو میل سوی اعتدال کرد

یک وزن شد دو کفه میزان روزگار

هم بوی عود یافت ز خاک چمن صبا

هم آب صندل است روان سوی جویبار

چون گل شکفت باده گلگون ز کف منه

کز خاک تو نه دیر که خواهد دمید خار

در کش چو خارپشت ز نا جنس خویش سر

می نوش تا شوی چو کشف در کلوخ زار

می نوش اگر چه شرع برین طعن میکند

کاین یک مضرتش بود و منفعت هزار

می نوش و نا امید ز غفران حق مباش

کافزون ز جرم بنده بود عفو کردگار

ابن یمین بکوش که هنگام کار تست

جائی همی روی که درو نیست هیچکار

شمارهٔ ۱۵۲

ای رخ خوب تو چون گل چمن آرای دگر

وی لب لعل تو چون مل طرب افزای دگر

خوشتر از روی چو گلنار تو بر سرو سهی

نشکفد هیچ گلی بر سر و بالای دگر

هر کجا دل رود آید بسر کوی تو باز

ز آنکه از کوی تو بهتر نبود جای دگر

بنشین یکنفس و بند دو تائی بگشای

که نیابی چو من شیفته یک تای دگر

گر تو بر چشم رهی از سر کین پای نهی

چشم دیگر بنهم تا تو نهی پای دگر

در سر زلف چو زنجیر تو آویخت دلم

عقل گفتا که زدی دست بسودای دگر

دشمنم گفت که از دوست غمی یابی و بس

گفتم این نیز نهم بر سر غمهای دگر

چون سخن از لب شیرین تو گفت ابن یمین

عقل گفتش نبود چون تو شکر خای دگر

شمارهٔ ۱۵۳

ای ماه مهربان مه مهرست می بیار

بزمی بساز فصل خزان خوشتر از بهار

زود آتش گداخته در آب بسته ریز

یعنی در آبگینه فکن لعل آبدار

بر دست من بنه که بجان آمدم ز غم

تا یکنفس بشادی دل رغم روزگار

بوسم زمین بعزت و آنگه ز خرمی

نوشم بیاد بزم چو فردوس شهریار

شهباز همتش چو بپرواز بر شود

سیمرغ زرنگار فلک را کند شکار

شاه جهان طغای تمرخان که آفتاب

دایم بزیر سایه چترش کند مدار

ابراز خجالت کف دریا عطای او

با سوز دل همی رود و چشم اشکبار

از یمن مدحش ابن یمین را علی الدوام

رغم عدو ز گوهر موزون بود یسار

تا ز آفتاب و سایه بود در جهان نشان

باداش سایه بر سر خلق آفتاب وار

شمارهٔ ۱۵۴

ایچشم آهوانه تو مست شیرگیر

وی سرو نوجوان تو آشوب عقل پیر

گلرا صبا بحسن تو میکرد سرزنش

گل چاک زد ز دست تو آن گر ته حریر

با من مگوی جز صفت سرو قامتت

زیرا که نیست جز سخن راست دلپذیر

دارم زعارض و لب چون شیر و شکرت

تن در گداز همچو شکر در میان شیر

تا زلف قیرگون تو بگشاد دست جور

پای دل شکسته من بسته شد بقیر

در زیر بار عشق تو از پا در آمدم

آخر بر غم دشمنم ایدوست دست گیر

دائم ز عکس عارض مه پیکرت مرا

جانی مصور است در آئینه ضمیر

ایدوست بشنو آه دل سوزناک من

آری ز عود سوخته خوش میدمد عبیر

گر غمزه تو ز ابروی مشکین کمان کشد

ابن یمین چو صید در آید به پیش تیر

شمارهٔ ۱۵۵

ای برده نرد حسن ز خوبان روزگار

قدت براستی چو سهی سرو جویبار

الحق بسان نقش زیاد آن دهان تو

موهوم نقطه ایست به پنهان نه آشکار

داریم دل بدست خط و زلف و خال تو

از دست هر سه تا چه کشد این دل فکار

باده هزار دشمن اگر دوست با منست

دارم مصاف و روی نپیچم ز کار زار

عشقت چو در سراچه دل خانه گیر شد

زین پس برون شود خرد از وی باضطرار

گر سرو بیش قد تو سر میکشد مرنج

عقل طویل را نبود هیچ اعتبار

منصوبه هوای تو ابن یمین چو باخت

در ششدر غمت دلش افتاد مهره وار

شمارهٔ ۱۵۶

بدان ای محتسب یکبار دگر

که من رندی گرفتم باز از سر

ز دست ماهروئی جام باده

تو خود دانی که چونم هست در خور

ز وصل دلبرم دوری میفکن

گزیرم نیست تا دانی ز دلبر

هر آنجانی که جانانی ندارد

بود آبحیات او مکدر

ولی اندر صفا صادق چو صبح است

که دارد نور مهر او را منور

تو خواهی کفر گیر و خواه اسلام

نخواهم جز رخش محراب دیگر

چه خوش باشد ز سیمین دست ساقی

می رنگین تر از یاقوت احمر

پریروئی که نقد ابن یمین را

ز چشم و لب دهد بادام و شکر

شمارهٔ ۱۵۷

باد بهاری وزید از طرف جویبار

بر سر میخوارگان کرد بدامن نثار

از بن شاخ سمن بیضه کافور ناب

وز سر سرو سهی نافه مشک تتار

بهر صبوحی زنان قمری مقری صفت

کرد ندا صبحدم بر سر بید و چنار

کایدل اگر آگهی چون گل خیری شکفت

پای ز گلشن مکش دست ز ساغر مدار

باد در آمد بدشت لاله بر آمد بکوه

هر که شد آگه ازین هر دو بفصل بهار

گفت که عیسی بلطف دم بجهان در دمید

و آتش موسی بتافت از طرف کوهسار

فصل بهار ار بود طبع هوا معتدل

پس بچمن از چه روی نوع دگر گشت کار

غمزه نرگس چرا یافت ز صفرا اثر

طره سنبل چرا ساخت ز سودا شعار

ابن یمین صبحدم باده گلگون بکف

شد بتماشای گل با صنم گلعذار

از سر گلبن شنید غلغل بلبل که گفت

عیش و طرب کن که نیست خوشتر از این روزگار

شمارهٔ ۱۵۸

تعالی الله چه رویست آن که دارد ترک سیمین بر

ندیده چون خیال او بتی هرگز بخواب اندر

تماشاگاه جانها را بباغ حسن او صانع

بگرد چشمه حیوان نبات انگیخت چون شکر

پی مور است بر شکر خطش یا دود بر آتش

و یا بر آینه زنگست و یا بر آب نیلوفر

زهی دریای حسن او که چون موجی بر انگیزد

شود بر ساحتش پیدا زهر سو توده عنبر

دمادم چشم بیمارش ز خونم میخورد شربت

از آن هر لحظه بیماریش آید در نظر خوشتر

گدای کوی آن مهوش بشاهی گردن افرازد

اگر بختش نهد بر سر ز خاک پای او افسر

خلاف دوستان کردی نگارینا چه بر بردی

خلاف آخر تو خود دانی که هرگز می نیارد بر

بیا بر چشم من بنشین که تا هر لحظه در پایت

فشاند مردم چشمم هزاران دانه گوهر

اگر ابن یمین روزی بخلوت با تو بنشیند

نسیم زلف تو گردد جهانی را بدو رهبر

شمارهٔ ۱۵۹

حبذا نزهت ایام بهار

که برد ز اهل خرد صبر و قرار

سجع گویان شده از ذوق و طرب

قمری و فاخته بر سرو و چنار

وقت آنست که از خانه کنند

بتماشا سوی گلزار گذار

دشت از سبزه چو دریا در موج

ریخته گوهر عشرت بکنار

گوهر عشرت اگر میطلبی

گذری کن سوی آن دریا بار

ساقیا سبحه و سجاده بگیر

بر خمار برو باده بیار

نقد را دان که نبینم اثری

با تو امسال ز آینده و پار

اینجهان مزرعه آخرتست

هر چه خواهد دلت ایدوست بکار

دهقنت پیشه گرفت ابن یمین

تا هم از کشت خودش آرد بار

شمارهٔ ۱۶۰

دل بدست غم جانان دهم و جان بر سر

گر چه زین کار فتد رنج فراوان بر سر

روی او شاهد حالست که در بردن دل

آمد آن طره طرار پریشان بر سر

دستگیر ار نشود زلف چو مشکین رسنش

کی دلم آید از آنچاه زنخدان بر سر

گفتم ای دل مرو اندر پی او نشنیدی

تا قضا چیستت از گنبد گردان بر سر

گر بکفر شکن زلف ویم دست رسد

جان بشکرانه بر افشانم و ایمان بر سر

در جهان جز قد و بالای خوشش دید کسی

هیچ سروی که شکفتش گل و ریحان بر سر

گر بریزد بهوس خون دل ابن یمین

حکم او هست روان بر سرو فرمان بر سر

شمارهٔ ۱۶۱

دلبرا سلسله غالیه گونست مگر

بر رخ نازک تو یا شکن آب شمر

گر شب تیره به نیلوفر تر بر گذری

آفتابت شمرد سر کند از آب بدر

نیست رنگی ز توام لیک بمن بوی خوشت

دوش باد سحر آورد خنک وقت سحر

به نصیحت پدرم منع همیکرد ز عشق

گفتم ای پیر نبودی تو جوان هیچ مگر

بملامت نشوم به برو ایخواجه مرا

هم درین درد که دارم بگذار و بگذر

قبله راست تر از ابروی کج کردارش

بنما تا شود آن قبله اصحاب نظر

هر که دودی نرسیدست بدوز آتش عشق

از تب و تاب جگر سوختگانش چه خبر

من چو از رسته دندان تو گویم خبری

افتدم سلک درر بر زبر عقد گهر

گر چو طوطی شکرت را نستود ابن یمین

در جهان از چه بشیرین سخنی گشت سمر

شمارهٔ ۱۶۲

روی زیبای ترا نیست در آفاق نظیر

چشم بد دور ز رخسار تو ای بدر منیر

از غم عارض چون شیر و لب چون شکرت

در گدازست تنم همچو شکر اندر شیر

ناوک غمزه خونریز مزن بر دل من

نیست محتاج کمان گوشه ابروت بتیر

هست رخسار من از عشق تو در خون جگر

همچو در آب بقم غرق شده برگ زریر

گفتم ایدوست دلم بسته زلفین تو شد

گفت دیوانه همان به که بود در زنجیر

دلم از حلقه زلفت نرود جای دگر

کی تواند که رود پای فرو رفته بقیر

جان فدا میکنم اما بفدا باز نرست

هر که در بند سر زلف بتان گشت اسیر

خواهم ایدوست که جان بر تو فشانم روزی

لیک ترسم نپذیری که متاعیست حقیر

گر گنه کرد که شد ابن یمین بنده تو

تو بزرگی کن و بر بنده خود خرده مگیر

شمارهٔ ۱۶۳

کوکبه گل رسید ای صنم گلعذار

جام طرب وقت گل بی می گلگون مدار

عیش صبوح آرزو میکندم مدتیست

با چو تو شیرین لبی خاصه بوقت بهار

چون ز می حسن تو مست خرابند خلق

از چه سبب نرگست می نرهد از خمار

بر ره دیوانگی نعره زنان شد دلم

تا تو بهم بر زدی سلسله مشکبار

درد دل ریش را من ز که جویم دوا

هم تو قراریش ده چون ز تو شد بیقرار

من ز لبت بوسه ئی خواهم و خواهی تو جان

زود بگیر و بیار تا کی ازین انتظار

دوش نسیم صبا ز ابن یمین یک غزل

تازه چو سلک گهر برد بنزدیک یار

گفت که در گوش گیر اینسخن دلپذیر

تا بودت گوشوار از گهر شاهوار

شمارهٔ ۱۶۴

گل بصد ناز در آمد بچمن بار دگر

مست شد بلبل شوریده چو من بار دگر

پیش ازین گر چمن از برگ و نوا هیچ نداشت

درم افشاند برو شاخ سمن بار دگر

از سر سرو سهی نافه بیفتاد مگر

کز چمن خاست دم مشک ختن بار دگر

زعفران کرد مگر تعبیه در غنچه صبا

زآنکه در خنده فتادست دمن بار دگر

از هوا داری طفل چمن است آنکه سحاب

دایه وش کرد لبش تر به دهن بار دگر

در سرم هست که در موسم نوروز کنم

با دل افروز بتی عزم چمن بار دگر

ره بچین سر زلف وی اگر چند خطاست

دل بدو می کشدم حب وطن بار دگر

عزم دارم که درین موسم خرم بصبوح

باده خواهم ز بت سیم ذقن بار دگر

گر چه دانم که بزرگان همه بر ابن یمین

خرده گیرند که شد توبه شکن بار دگر

شمارهٔ ۱۶۵

گر کسی چشم و لبی خواست چو بادام و شکر

گو ببین چشم و لبش راست چو بادام و شکر

نه لب و چشم همه شکر و بادام بود

چشم و لب دلبر ما راست چو بادام و شکر

بهر چشم و لبش ار جان بدهم شاید از آنک

آرزوی دل شیداست چو بادام و شکر

گر چه از چشم و لبش دید زیانها دل من

لیک آنرا بهوس خواست چو بادام و شکر

بوسه ئی خواستم از وی ز پی منع سئوال

چرب و شیرین سخن آراست چو بادام و شکر

سخن ابن یمین در صفت چشم و لبش

چرب و شیرین ز همه خاست چو بادام و شکر

شمارهٔ ۱۶۶

صنما حال زار من بنگر

با غمت کارزار من بنگر

در غم لعل گوهر افشانت

جزع یاقوتبار من بنگر

برگ من در غم تو بار دلست

برگ من بین و بار من بنگر

در هوای گلت چو بلبل مست

ناله زیر و زار من بنگر

اختیار من از جهان رخ تست

خوبی اختیار من بنگر

لاله زارست رویم از چشمم

نزهت لاله زار من بنگر

منم ابن یمین و کار چنین

چیست تدبیر کار من بنگر

شمارهٔ ۱۶۷

صبحدم باد صبا آمد و آورد خبر

که بصد ناز رسد آن مه تابان ز سفر

چون صبا مژده رسانید که دلدار رسید

مرده بودم ز غمش زنده شدم بار دگر

در جهان عشق من و حسن بتم پیدا شد

هیچ پیدا نبود بر دل اصحاب نظر

بر میانش کمر از ساعد من میباید

ای دریغا چو کمر دسترسم نیست بزر

گر بتیرم بزند ترک کمان ابروی من

چاره ئی نیست جز اینم که کنم سینه سپر

گر تب عشق مرا دوست فسون می نکند

خط چون شهپر طوطی چه کند گردشگر

مردم از آتش سودای خط مشکینش

می رود ابن یمین را چو قلم دود بسر

شمارهٔ ۱۶۸

از توأم آرزوی بوس و کنارست هنوز

که گلستان تو بی زحمت خارست هنوز

بسرشک آب زنم خاک سر کوی ترا

بر دل نازکت از بنده غبارست هنوز

در خزان غمت افتاد دل اما چشمم

در هوای گل تو ابر بهارست هنوز

دارم از خون جگر چهره پر از نقش و نگار

وین عجب میل دلم سوی نگارست هنوز

دست شستیم ز جان و سر کویت بسرشک

تا بآخر چه کشم اول کارست هنوز

چون جهانی ز می حسن تو مستند چرا

در سر نرگس جادوت خمارست هنوز

با بناگوش مکش ابروی مشکین چو کمان

که دل از ناوک چشم تو فکارست هنوز

از نسیم سحری دوش خبر پرسیدم

از دل گم شده گفتا بر یارست هنوز

گفت خو باز کن از صحبت دل ابن یمین

کو بر آن جان و جهان عاشق زارست هنوز

شمارهٔ ۱۶۹

ای خم ابروی تو قبله اصحاب نیاز

جز ترا می نبرند اهل دل از صدق نماز

عشق و خوبی بمن و تست سزا کز من و تو

نوشد از عهد کهن قصه محمود و ایاز

مه ز بس حسرت حسنت بمنازل نرسد

بر رخش گر نبود عکس رخت خط جواز

زلف خم در خم زنجیر وشت دانی چیست

حلقه شهپر بط در شکن چنگل باز

با تو بنشینم و زلفت ز بس آشفته دلی

پیش خلقان جهان قصه من گوید باز

کی بزنجیر سر زلف توأم دست رسد

عمر بس کوته و این آرزوی سخت دراز

بامیدیکه بیابم ز تو پروانه وصل

تنم از آتش دل شمع صفت یافت گداز

گر در آئی بسلامی ز در ابن یمین

در فردوس برویش شود از لطف تو باز

شمارهٔ ۱۷۰

نرگس مست تو دارد هوس خواب هنوز

سنبل زلف ترا هست سر تاب هنوز

ساخت اکسیر غم عشق تو ز راز رخ من

هست چشم من از آنچشمه سیماب هنوز

سوخت از مهر رخت همچو قصب زار تنم

بر من از روی تو ناتافته مهتاب هنوز

گر چه هر خون که مرا بود بپالود ز چشم

دارم از شوق لبت رغبت عناب هنوز

روی پنهان مکن از مردم چشم من از آنک

هست طفلی که ندیدست اثر خواب هنوز

چون دل ابن یمین همچو کبوتر بطپید

حلقش از زلف تو در حلقه مضراب هنوز

شمارهٔ ۱۷۱

ساقیا خیز که گل عزم چمن دارد باز

گوهر کام دل اندر صدف جان انداز

مرغ جانرا بده از می پر و بالی که کند

در هوای گل سیراب چو بلبل پرواز

صبحدم نعره بلبل شنو از طرف چمن

بتماشای گلت میدهد از جان آواز

وقت آنست که بر گل دو سه روزی بزنیم

چار تکبیر روان در عقب پنج نماز

زاهدا طعنه مزن بر من ورندی که از آنک

مسجد و میکده یکسانست بر اهل نیاز

من و سودای غم عشق بس این مایه مرا

تو سخن خواه حقیقت شنو و خواه مجاز

آرزو میکندم با تو بخلوت نفسی

کار من جمله نیاز و تو همه بر در ناز

هنرم نیست بجز عشق تو ای بیخبران

پیش محمود مگوئید دگر عیب ایاز

شمارهٔ ۱۷۲

صبر دل آورد روی از عشق جانان در گریز

جان هم از تن دارد از بیداد او سر در گریز

ای دل دیوانه افتادی به بند زلف او

صد رهت گفت از آن آشوب و شور و شر گریز

هر کرا با خصم بالا دست کاری اوفتاد

گر ندارد تاب کوشش باشدش بهتر گریز

جان من از وصل جانان بود با من آشنا

اینزمان بیگانه شد از هجر و کرد از سر گریز

بر نگیرم سر ز پایش گر شود چون خاک پست

من ز بیم سر نجویم هرگز از دلبر گریز

چون ز اشک و چهره با من دید سیم و زر گریخت

کس نجوید غیر او هرگز ز سیم و زر گریز

کام دل در عشقش از کام نهنگ ار ممکن است

در نهد ابن یمین تا ناورد سر در گریز

شمارهٔ ۱۷۳

خلیلم گو نقاب از رخ برانداز

شکستی بر بتان آذر انداز

بسنبل شورها در عالم افکن

بنرگس فتنه ها در کشور انداز

ز زلف عنبرین بگشای بندی

گره بر کار مشکین اذفر انداز

از آن مشکین رسن یعنی که زلفت

مرا در گردن جان چنبر انداز

بخنده پسته شیرینت بگشای

بسوی طوطی جان شکر انداز

دلم سلطان عشقت را وفا بست

ازو رخت صبوری بر در انداز

ز بهر درد دل ابن یمین را

دوای جان ازو رمزی در انداز

شمارهٔ ۱۷۴

دل بزنجیر سر زلف تو در بستم باز

من دیوانه و از بند خرد رستم باز

مطلب هوش زمن کز می عشقت قدحی

بهوس خوردم و چون چشم خوشت مستم باز

مستی و عاشقی من همه امروزی نیست

من درین کوی بسی بوده ام و هستم باز

من و تو به ز کجا تا بکجا دورم باد

توبه گر بود ترا مژده که بشکستم باز

دل و جان هر دو گرفتار غمت بود بجهد

دل رها کردم وزو با رمقی رستم باز

من چو چشمان تو بیمار ز آنم که بدل

رگ سودای سر زلف تو پیوستم باز

بارها مار سر زلف تو خستست مرا

وقت تریاق لب تست کزو جستم باز

تا شدی در دلم ایجان جهان صدر نشین

در دل بر همه خوبان جهان بستم باز

در هوای رخ زیبای تو چون ابن یمین

بر سر آتش سودای تو بنشستم باز

شمارهٔ ۱۷۵

تا سپهر حسن را رخسار تو ماهست و بس

هر سحر در عشق تو کار دلم آهست و بس

بیتو زارم آنچنان کز زندگیم اصحاب را

هیچ اگر هست آگهی ز آه سحر گاهست و بس

چشم مخمورت ز بیماری من دارد خبر

وز پریشانی حالم زلفت آگاهست و بس

باد ره گم میکند در تیرگی زلف تو

تا نپنداری دل بیچاره گمراهست و بس

بر سر بازار عشقت عقل سودائی من

سود خود داند زیان گر مال و گر جاهست و بس

هر کسیرا در عبادت روی سوی قبله ایست

قبله اقبال من آنروی چون ماهست و بس

رخ چه پنهان میکنی ز ابن یمین کاندر جهان

خود همیدانی که از جانت نکو خواهست و بس

شمارهٔ ۱۷۶

منم از محنت ایام بدانسان که مپرس

و آن بدل میرسدم ز آفت دوران که مپرس

وان که از شست قضا زد ز کمان چرخم

بیگمان تیر بلا بر هدف جان که مپرس

من نیم یوسف و از مکر زلیخای جهان

تا بحدی شده ام بسته زندان که مپرس

من نه روئین تنم و رستم دستان زندم

از کمان ستم آن ناوک پران که مپرس

هر چه ایام بروی آردم از چون و چراش

زهره دارم که بپرسم شده فرمان که مپرس

عیب جویان منند ز آنهمه رو و دل من

از هنر هست بد آنگونه گریزان که مپرس

دوش گفتم خردا هیچ خبر داری از آنک

داد چندان فلکم بهره ز حرمان که مپرس

گفت کای ابن یمین خسته دل از دور فلک

هست در وادی حرمان چو تو چندانکه مپرس

هیچ دانی چه کنی قطع نظر کن ز جهان

تا شود بر تو چنان مشکلش آسان که مپرس

شمارهٔ ۱۷۷

آمد آنسرو سهی بر گل نشان سنبلش

شد دلم آشفته تر از سنبل او بر گلش

روز روشن بود گوئی همنشین تیره شب

بر فراز تخته کافور مشکین کاکلش

گر نه شوریدست و سودائی چرا میافکند

همچو نیلوفر سپر بر آب شاخ سنبلش

میزد آب خرمی بر آتش اندوه من

بر هوا لعلی که میافشاند نعل دلدلش

در خمار عشق چشمش ز آن بود دایم دلم

کآنچنان سرمست بیند گاه و بیگه بی ملش

مردم چشمم چو خون افشان شود در عشق تو

هندوئی بینی که دندان سرخ کرد از تنبلش

در شکنج زلف مشکینش دل مسکین من

هست چون کبکی که شهبازی کشد در چنگلش

تا خیال او ز رو و چشم من کردی گذر

کاشکی از خواب بستی مردم چشمم پلش

آنچنان گلشن که او بر سرو سیمین ساخته است

در جهان جز من کسی دیگر نزیبد بلبلش

بلبل گلزار حسن ار هستیش ابن یمین

پس چرا در عالم افتادست ازینسان غلغلش

شمارهٔ ۱۷۸

ای ز جام می عشق تو خرد رفته ز هوش

لب و دندان ترا لعل و گهر حلقه بگوش

عکس یاقوت لبت سوی بدخشان بردند

آمد اندر رگ کان خون دل لعل بجوش

پاسخ تلخ تو و خنده شیرین با هم

نوش در نیش نهان گشته و نیش اندر نوش

روی زیبای تو از زلف گره کردارت

گشته چون آب ز باد سحری جوشن پوش

دوش سیلاب غمم تا بسر زانو بود

امشب ایدوست چه تدبیر که بگذشت ز دوش

دل من بسته زنجیر سر زلف تو شد

با گرفتار خود ای سست وفا سخت مکوش

عهد بستی که در وصل گشائی بر من

چو وفا نیستت ای دلبر بد عهد خموش

بخت با ابن یمین دست در آغوش کند

گر شود با تو شبی تا بسحر دست آغوش

شمارهٔ ۱۷۹

رنگ یاقوت آبدارت خوش

بوی زلفین مشکبارت خوش

در میان دو لعل گوهر بار

رشته در شاهوارت خوش

بیقرارست زلف پرتابت

تاب زلفین بیقرارت خوش

گر چه شد روزگارم از تو تباه

باد پیوسته روزگارت خوش

بوی زلف تو وقت ما خوش کرد

وقت زلف سیاه کارت خوش

جان بشکرانه در میان آرم

گر کشم باز در کنارت خوش

در دل و جان من وطن داری

باد دائم در این دیارت خوش

بی تو بیزارم از جهان که جهان

نیست بی روی چون بهارت خوش

از تو ابن یمین غمی دارد

دارد آنرا بیادگارت خوش

شمارهٔ ۱۸۰

گر کند ماه فلک زهره زهرا در گوش

آن تو باشی صنما لؤلؤ لالا در گوش

سخنم گر چه که دریست گرانمایه ولیک

بستیزه نکند آن بت رعنا در گوش

ترک من سرو سهی قامت و ماه چکل است

بشنو و جای ده این نکته غرا در گوش

گوهری کز صدف دیده پراکند رهی

گشت مجموع ترا جمله بیکجا در گوش

داد عشاق بده وقت خود از دست مده

وقت آنست که گیری سخن ما در گوش

هیچ دانی که زند گوی بچوگان مراد

آنکه گیرد سخن مردم دانا در گوش

سخن ابن یمین گوش کن ایدوست از آنک

در شهوار خوشت آید و زیبا در گوش

شمارهٔ ۱۸۱

در دلم کم زن ای پسر آتش

بیش از اینم مدار در آتش

دارم از آب و آتش رخ تو

آب در چشم و در جگر آتش

عشق تو چون گذشت بر دل من

کرد بر سوخته گذر آتش

چون رخت مشعله بر افروزد

شمع وارم رود بسر آتش

خون چکانید بر رخت دل من

خون چکد از کباب بر آتش

در جهان جز رخ چو گلنارت

کس ندید آبدار و تر آتش

دل ابن یمین چو مسکن تست

مزن اندر دلش دگر آتش

شمارهٔ ۱۸۲

خوش آنشعر سیه بر پرنیانش

بنفشه رسته گوئی ز ارغوانش

چو قدش گر بود سروی ببستان

نتابد رخ چو ماه آسمانش

و گر تابد چو رویش ز آسمان ماه

نباشد قد چو سرو بوستانش

بچوگان گوی مه بر بود زلفش

درین دعوی نه بس شاهد رخانش

ز عشقش گر چه خون شد دل ولیکن

نمیگویم بجز آرام جانش

چه سود ابن یمین را پند چون شد

درین سودا زیان نقد روانش

شمارهٔ ۱۸۳

باد صبا صبحدم بوی تو آورد دوش

بلبل شیدا فتاد بار دگر در خروش

تا که سمن مرسله ساخت ز در عدن

باز کشید ارغوان لعل بدخشی بگوش

بس که ریاحین شکفت بر چمن از رنگ رنگ

گشت چمن غیرت کلبه گوهر فروش

وقت طرب مغتنم دان که زمان تا زمان

فوت شود وینسخن از سر دانش نیوش

ساقی گلچهره را گو بده آن جام می

کز حسدش لاله را خون دل آمد بجوش

پای سهی سرو گیر مست چنان شو که سر

بر صفت نرگست بیش در افتد بدوش

هر که چو ابن یمین وقت صبوح الست

مست شد از هیچ روی باز نیاید بهوش

شمارهٔ ۱۸۴

باد صبا صبحدم بوی تو آورد دوش

داد پیامت بمن برد ز من صبر و هوش

دل ببر آمد بجوش ز آتش سودای تو

وز گذر دیدگان خون دلم شد بجوش

شمع رخت گر زند آتشم اندر جگر

همچو ز پروانه کس نشنود از من خروش

ناله کنان من ز تو پیش که خیزم بپای

ظلم چو شه میکند چون بنشینم خموش

هر چه تو گوئی بگوی کز لب شیرین تو

گر چه بود تلخ و تیز یابم از آن ذوق نوش

گر بسرایت رسم پست چو در گشته ام

معتکف آستان حلقه خدمت بگوش

از سر کویت سوی خلد برین نگذرم

ور بطلب آیدم از بر رضوان سروش

ایدل اگر بایدت مرتبه عاشقی

ز ابن یمین یک سخن از سردانش نیوش

خیز چو سودائیان بر سر بازار عشق

آنده دل میخر و شادی جان میفروش

شمارهٔ ۱۸۵

چو شمع روی تو افروخت در جهان آتش

کدام جان که نه پروانه شد بر آن آتش

ز عکس روی تو در باغ و راغ شعله زند

ز نوک لاله و از شاخ ارغوان آتش

چو بگذرد بدلم یاد شمع طلعت تو

بسان شمع شود در تنم روان آتش

ز رشک لاله سیراب تست و هیچ دگر

که نیست بی تب و بی تاب یکزمان آتش

حدیث شوق تو با خامه در میان ننهم

که زیر نی نکند هیچکس نهان آتش

بیاد مهر رخت گر بر آورم نفسی

شود ز تاب ویم شمع وش زبان آتش

مرا چو شعله آتش دلی بود نه چو شمع

که بسته باشد بر خود بریسمان آتش

بترس ز آه دلم کان چو خط تو دودی است

که زیر دامن آن هست بیگمان آتش

تو سوز ابن یمین خوار و مختصر مشمار

که گیرد از شررش عرصه جهان آتش

شمارهٔ ۱۸۶

گرم ز عشق تو جان در بلاست گو میباش

وگرچه با منت آئین جفاست گو میباش

بیا که گر گذرت بر دو چشم من باشد

چو خاک پای توأم توتیاست گو میباش

اگر چه در بر کافور عارضت افعی است

ترا چو لعل زمرد نماست گو میباش

بچین زلف چو شام تو مایلست دلم

شدن بجانب چین گر خطاست گو میباش

اگر چه از من مسکین رقیب در خشم است

ترا نظر چو بعین رضاست گو میباش

میان لیلی و مجنون مودتست و صفا

اگر میان عرب ماجراست گو میباش

ز بهر دانه خالت همیشه مرغ دلم

بدام زلف تو گر مبتلاست گو میباش

اگر چه ابن یمین را دل از تو پر درد است

چو لطف صاحبدیوان دواست گو میباش

علاء دولت و دین صاحبی که از عدلش

ستم ز سیمبران گر رواست گو میباش

شمارهٔ ۱۸۷

تا بر حریر ساده کشیدی علم ز صوف

شد شکل یک هلال ز خورشید در کسوف

حسن رخت بسبزه خطت تمام شد

نادر مهی که هست تمامیش در خسوف

سطح سپهر پر شود از ماه و آفتاب

چون نور عارضت رود از روزن سقوف

گر جان چو سایه در پی مهرت روان بود

ز آن خوشتر آیدم گه کند در برم وقوف

باشد بدور حسن تو یکسر نصیب ما

در روزگار هر چه شود واقع از صروف

در حسن یوسفی و عجب آنکه نزد تو

باشد چنانکه نزد سلیمان ز جان صفوف

ابن یمین سپر کند از جان چو بر کشید

از جفن خویش غمزه جادوی تو سیوف

شمارهٔ ۱۸۸

تا دبدبه حسن تو افتاد در آفاق

نآمد نفسی بیغم دل بر لب عشاق

مشتاق توأم جفت غمم بهر چه داری

دریاب که شد طاق زغم طاقت مشتاق

درد دل ما را بلب لعل دوا کن

در جان چو رسد زهر چه سو دست ز تریاق

در سر هوسم هست که با چون تو نگاری

کز غایت لطفت بدلی نیست در آفاق

نوشم دوسه می جز می و جز تو دگری نه

می نوش بدینسان و میندیش ز انفاق

با دختر رز جفت تمتع نتوان شد

تا عصمت و تقوی ننهی بر طرف طاق

من ابن یمینم شده مشهور برندی

نه زاهد سالوسم و نه صوفی زراق

شمارهٔ ۱۸۹

روی چو صبح تو کرد اشک مرا چون شفق

ریخت ز جز عم گهر لعل تو بر زرورق

تا دلت آتش فکند بر دل پر درد من

شد بترشح برون جان ز تنم چون عرق

گر رمقی داشتم زنده ببوی تو بود

چون تو برفتی ز پیش بس بچه ماند رمق

عاشق قد توأم ای تو مسیحا نفس

لیک چو مریم زراست می نتوان زد نطق

داد صبا را مدد زلف و خط و خال تو

تا ز مثلت دهد عالم جانرا عتق

گفتم و از مهر تو سوخت بباطل دلم

گفت که پروانه را شمع بسوزد بحق

گر کند آنشوخ چشم دعوی خون بر دلم

ابن یمین گوید از بهر خوشآمد صدق

شمارهٔ ۱۹۰

ای بعمد از ده بر لاله تر خال ز مشک

وی نگاریده بر اطراف قمر دال ز مشک

بوی خوش میدمد از زلف گره بر گرهت

نفس خوش دمد آری بهمه حال ز مشک

طوطی خط تو بر گرد لب چون شکرت

همچو زاغیست بر آورده پر و بال ز مشک

بنده خط سیاهم که بر آن روی چو ماه

بر کشیدی ز پی فرخی فال ز مشک

من نگویم که رخت ماه دو هفته است از آنک

بر رخ مه نتوان دید خط و خال ز مشک

با وجود رخ و زلف سیهت ابن یمین

مه نبیند نکند یاد بصد سال ز مشک

شمارهٔ ۱۹۱

ای ز چشمم شده پنهان و بدل در زده چنگ

چون بسر میبری ایام درین کلبه تنگ

گشت ز آئینه جان عکس رخت ظاهر از آنک

صیقل نور تو بزدود ازو ظلمت زنگ

چشم بد دور چه زیباست بر آن روی چو ماه

پیکر سنبل عنبر نفس غالیه رنگ

تا ز زنجیر سر زلف تو دیوانه شدم

شادم ایجان که مرا نه غم نامست نه ننگ

تو اگر صلح و گر جنگ کنی محبوبی

خوشتر از صلح کس دیگرم آید ز تو جنگ

از سر کوی تو گفتم بسلامت بروم

خود در آمد ز قضا پای دل زار بسنگ

گوهر وصل تو در کام نهنگست ولیک

در نهم گام و برون آورم از کام نهنگ

بس که خوارم چو نی از قول مخالف دم تو

هر رگی ناله دیگر کندم راست چو چنگ

دم عصمت مزن و تازه برون آی ز پوست

روشنست ابن یمین را که تو بس شوخی و شنگ

شمارهٔ ۱۹۲

ای شمع رخسار ترا پروانه خورشید فلک

زینسان ندیدم آدمی حوری ندانم یا ملک

چون قد یار نازنین چون خد آن سیمین سرین

سروی نروید بر زمین ماهی نتابد بر فلک

ز آنچهره شام زلف اگر یکسو کند باد سحر

نور یقین آید بدر از تیرگی و هم و شک

دل شد بدست غم زبون و زدل بر آمد موج خون

دل را غم او هست چون گنجشک را سنگ تفک

گر خاص خواهی ایفلان در کش عنان از دیگران

زیرا که تو جانی و جان با کس نخواهم مشترک

در بوته شوره ستم هستم چو زر ثابت قدم

دانی عیار این درم چون عرضه داری بر محک

گر ره سوی گلروی ما باشد پر از خار بلا

ابن یمین را زیر پا چون پرنیان باشد خسک

شمارهٔ ۱۹۳

ای در زمانه حسن تو چون در بهار گل

ناید به پیش روی تو اندر شمار گل

تا انتساب گل بتو کردند آمدست

خندان و سرخ روی سوی جویبار گل

گل را چه نسبت است برویت چو ایمنست

در گلشن جمال تو ز آسیب خار گل

از بس که سرخ و زرد بر آمد از آنکه شد

از روی لاله رنگ رخت شرمسار گل

باد صبا حکایت حسنت بگل رساند

از رشک شد چو سنبل تر بیقرار گل

و آن زر ساو بر طبق لعل فام کرد

تا بر سرت کند بتواضع نثار گل

ای باغبان بیا و قد و خد او نگر

منشان بباغ سرو سهی و مکار گل

آب روان و سبزه و جام شراب و رود

گر چه خوشند خوشتر ازین هر چهار گل

اما بسان ابن یمین هم که عاشق است

با روی دلستانش نیاید بکار گل

شمارهٔ ۱۹۴

ای بخوبی عارضت ماه چکل

مه چه باشد آفتاب از تو خجل

رسته دندانت در چشم منست

قطره های اشک از آن شد متصل

دفع نتوان کرد عشقت را بعقل

هیچکس خورشید ننداید بگل

روز محشر کس نپرداز بکس

من در آنساعت بحسنت مشتغل

جز هوای وصل آن دلبر مخواه

ایدل ار خواهی هوای معتدل

خیز چون ابن یمین پروانه وار

آتش شوقت چو گردد مشتعل

در پی دلدار دست از دل بدار

وصل جانان جوی دست از جان گسل

شمارهٔ ۱۹۵

بیا که شد چمن از آب ابرو آتش گل

بلطف عارض ترکان عنبرین کاکل

عروس گل بچمن باز چهره برگی ساخت

نوای پرده عشاق میزند بلبل

بباغ بلبل خوشگوی چون غزلخوان شد

ز ذوق بلبله را قول شد همه قلقل

پری رخی که خط و زلف مشکبارش را

ز خادمان سیاهند عنبر و سنبل

چمن خوشست ولی با بت سمن بوئی

که پیش عارض او همچو خار باشد گل

شکر لبی که چو آهنگ جام باده کند

ز شرم شکر میگونش آب گردد مل

مراست چشمه چشم از غمش چنانکه خیال

ازو گذر نتواند مگر بزورق و پل

بدام حلقه زلفین او گرفتارم

کبوتریست که بازش کشیده در چنگل

بخاک درگهش ابن یمین تولا کرد

عزیز اگر نشود خوش بود ز جانان ذل

شمارهٔ ۱۹۶

ای لعل آبدارت آتش فکنده در مل

بر باد داده حسنت چون خاک خرمن گل

هم خط مشکبارت اثبات دور کرده

هم زلف تو دلایل آورده بر تسلسل

خطیست گرد لعلت یا طوطی شکر چین

یا زاغ شد شناور بر روی چشمه مل

تا چند چشم مستت بندد بسحر خوابم

تا کی خیال زلفت با من کند تطاول

بوسی ز لعل میگون گر میدهد بجانی

سودای تست ایدل بشتاب بی تأمل

گوئی که روز روشن از تیره شب بر آمد

باد صبا چو یکسو کرد از جبینت کاکل

هر چند کاکل تو دل بر دو قصد جان کرد

نشگفت اگر عذارت پوشد زره ز سنبل

ابن یمین نگیرد آرام جز بکویت

گلزار زیبد الحق آرامگاه بلبل

شمارهٔ ۱۹۷

ای قاعده زلف دلاویز تو مشکل

ز آنغالیه گون سلسله آسان تو مشکل

گفتم که لبت خون دلم ریخت خطا بود

با چشمه حیوان نتوان گفت که قاتل

زینسان که زند دیده دریا صفتم موج

ناگاه فتد مردم آبیش بساحل

زلف تو بتخویف دلم سلسله جنباند

خرم دل دیوانه گر اینست سلاسل

یا این لب شیرین دلم از چشمه حیوان

هرگز نخورد آب که شورست مناهل

چون سایه اگر در پی اویم مکنم عیب

ای بیخبر اندر نگر آن شکل و شمایل

مشغول بتست ابن یمین لیک چه مقصود

پروای ویت نیست زمانی ز مشاغل

شمارهٔ ۱۹۸

گر بصبوحی کنی عزم تماشای گل

بر قدمت سر نهد شاهد رعنای گل

عکس سر زلف تو شاید اگر لاله وار

نیل صبوحی کشد بر رخ زیبای گل

وصف رخت پیش گل بلبل سرمست گفت

سرخ بر آمد ز شرم روی دلارای گل

عشق تو و غیر تو چون گل و خار آیدم

خار که باشد که او بر دمد از جای گل

پیش رخت گل بسی سجده و تعظیم کرد

هست اثر آن سجود پاکی سیمای گل

گر بچمن بگذری بهر نثارت فلک

پر کند از زر ساو جمله طبقهای گل

سرکشد از خرمی رایت عیشم بماه

طوق من ار باشد از دست تو پروای گل

ابن یمین همچو گل همنفس خار باد

بیتو اگر باشدش میل تماشای گل

شمارهٔ ۱۹۹

ایجان و جهان بیتو سر خویش ندارم

جز وصل تو درمان دل ریش ندارم

تا غمزه و ابروی تو چون تیر و کمانست

قربان تو گر نیست دلم کیش ندارم

دادم دل و دین را بهوای لب لعلت

و زنوش لبت بهره بجز نیش ندارم

بیگانه شدم با خرد خویش ز عشقت

و اندیشه ز بیگانه و از خویش ندارم

جز صبر که هر لحظه کم و عشق که بیش است

در عهد تو چیزی ز کم و بیش ندارم

جان بر تو فشانم مکنش رد که ازین بیش

حقا که من مفلس درویش ندارم

بر رغم رقیبان تو بس کابن یمین گفت

دارم سر معشوق و سر خویش ندارم

شمارهٔ ۲۰۰

این منم باز که روی چو مهت می‌بینم

هر دم از پسته شور تو شکر می‌چینم

این که باز از تو رسیدم من دل‌خسته به کام

گر نه خوابیست ز هی بخت که من می‌بینم

در شکر خنده چو آن رسته دندان ترا

بینم از چشم گهربار فتد پروینم

هرچه خواهی تو به جای من دل‌خسته رواست

از تو نفرین به از آن کز دگری تحسینم

گر چه شد ز آتش عشقت دل من نرم چو موم

لیک هرگز بجز از نقش رخت نگزینم

بده ای خسرو خوبان ز لبت کام دلم

که چو فرهاد ستمکش ز غم شیرینم

رحم کن بر دلم ای جان و جهان ابن یمین

که چنین عاجز و درمانده و بس مسکینم

که اگر حکم کنی از سر جان برخیزم

ور نشانیم بر آتش به وفا بنشینم

شمارهٔ ۲۰۱

ای خم زلف تو چون حلقه جیم

دهن تنگ تو چون حلقه میم

جیم زلف آمده بر حسن تو دال

دل شده نفطه آن حلقه جیم

شکل ابروی تو نو نیست ز مشک

حرف دندان تو سینی است ز سیم

من و تو هر دو چو لام و الفیم

زوتر آ لام الفی بو که شویم

از دلم هوش و ز تن توش ببرد

آنکه چشمان ترا کرد سقیم

دلم از مار سر زلف تو باز

خست و در پای تو افتاد سلیم

روح بخشد چو مسیحا سحری

کآید از خاک در دوست نسیم

ایرفیقان چه تدارک که مرا

بر ره افتاد یکی بند عظیم

بسفر رفت دلارام و غمش

در دل ابن یمین مانده مقیم

شمارهٔ ۲۰۲

ای روی دلربای تو خورشید انورم

پیوسته باد سایه سرو تو بر سرم

بادی که صبحدم بمن آید ز کوی تو

همچون دم مسیح بدو روح پرورم

تا می بیاد چشم و لبت نوش میکنم

نقلی مرتبست ز بادام و شکرم

تر آتشیست لعل لبت ز آب زندگی

من غرق آب دیده از آن آتش ترم

فریاد از آن نگار که چون چشم پر خمار

بیمار وزار کرد بخط مزورم

عمریست تا خیال ترا جسته ام بخواب

تا یکنفس بیاد تو با او بسر برم

اکنون که دید از پس چندین شب فراق

روزیکه گشت دولت وصلت میسرم

ابن یمین حجاب شد اندر میان ما

آیا بود که بی ویت اندر بر آورم

شمارهٔ ۲۰۳

باز منزل بسر کوی نگار آوردیم

بهر خاک درش از دیده نثار آوردیم

شکر کردیم چو دیدیم گل عارض او

که زمستان غمش را ببهار آوردیم

برکنارست ز ما آن بت و ما خود دل زار

در میان با غمش از بهر کنار آوردیم

گفتم آورده ام از عشق تو دیوانه دلی

گفت با سلسله آن مشک تتار آوردیم

جان زیان گشت ز سود او جوی سود نداشت

در جهان لطف و حیل با تو بکار آوردیم

عاشقانی که بخاک در تو بگذشتند

همه گفتند کز آنجا دل زار آوردیم

مکن ای دوست که چون ابن یمینت گویند

که ز خاک در آن یار غبار آوردیم

شمارهٔ ۲۰۴

تا فتادست نظر بر رخ رخشان توام

بر تو آشفته تر از زلف پریشان توام

صفت حسن تو آئینه کند با تو بیان

نه دل خسته که من واله و حیران توام

گر مرا جان و جهان در سر سودات شود

از تو تاوان نتوان خواست که من ز آن توام

ورکنی دیده پر از خون سیاهم چو دوات

سر بود همچو قلم بر خط فرمان توام

ملک وصلت که بعشاق سیه دل برسید

حیف آمد برقیبان گرانجان توام

ننهم روی ز بیماری عشقت به بهی

تا بدندان نرسد سیب زنخدان توام

جزع من همچو صدف پر شود از گوهر تر

گر در آید بنظر رشته دندان توام

منت امروز چنان سست وفا می بینم

که یقین شد ز دل سخت چون سندان توام

گر بفردا برسد ابن یمینت گوید

عهد بشکستی و من بر سر پیمان توام

شمارهٔ ۲۰۵

تا من زبان چو بلبل خوشگو گشوده ام

گلزار فضل را بصد الحان ستوده ام

در کسب هر هنر که ز مردی و مردمیست

کوشیده ام چو منقلب آن شنوده ام

هر نیمشب بآه دل سوزناک خویش

زنگ هوا ز آینه دل زدوده ام

از بهر رنگ و بوی چو زلف سمنبران

آشفته روزگار و پریشان نبوده ام

وقت جدال در خم چوکان آسمان

گوی هنر ز جمله اقران ربوده ام

در باغ فضل ز آتش طبع چو آب خویش

همچون خلیل سنبل و ریحان نموده ام

داند خرد که پایه تخت سخنوری

بر اوج تاج تارک کیوان بسوده ام

داماد نو عروس سخن بوده ام و لیک

رخسار او بناخن حرمان شخوده ام

ابن یمین مکار بجز تخم نیک از آنک

من آنچه کشته ام بر از آنسان دروده ام

شمارهٔ ۲۰۶

خیال روی تو هر شب بخواب میجویم

خیال بین که بشب آفتاب میجویم

فروغ روی تو جستم در آب دیده خویش

چه بیخودیست که آتش در آب میجویم

ز تاب زلف تو جانم فتاد در تب و تاب

هنوز در سر زلف تو تاب میجویم

زکوه حسن بده چون نصاب آن داری

بحکم شرع زکوه از نصاب میجویم

بیا و بر لب من نه لبت که جان منست

بلب رسیدن جانرا شتاب میجویم

بچین زلف چو شامت نمیرسد دستم

نسیم زلف تو از مشک ناب میجویم

بوعده تو امید وصال میدارم

منم که آبحیات از سراب میجویم

بعهد حسن تو دل را بصبر فرمودم

منم مگر که خراج از خراب میجویم

منم که ابن یمینم چو نیست دولت وصل

در آرزوی خیال تو خواب میجویم

شمارهٔ ۲۰۷

خوش بهاریست بیا تا طرب از سر گیریم

جای در سایه شمشاد و صنوبر گیریم

چون نسیم سحری هر نفسی از سر لطف

طره سنبل و هم جیب سمنبر گیریم

دست در گردن سیمین صراحی آریم

وز سر ذوق بدندان لب ساغر گیریم

زردی رخ بنم چشم صراحی شوئیم

صبغه الله ز می ساغر احمر گیریم

پیش جام می اگر لاله ز خود لاف زند

خرده بر کودک نو خاسته کمتر گیریم

حالیا در ره رندی قدمی چند زنیم

اینره ار نیک نباشد ره دیگر گیریم

کار دل بیرخ دلبر نتوان یافت ز می

باده بر دست نهیم و پی دلبر گیریم

هرکجا دلبر من هست دل من بر اوست

در پی دلبر ازین پس پی دل برگیریم

عقل را بر شکن ای ابن یمین تا نفسی

یکدو جام از کف آنسرو سمنبر گیریم

شمارهٔ ۲۰۸

دل به بند سر زلفین تو دادیم و شدیم

دجله بر عارض چون نیل گشادیم و شدیم

نشود حجره دل منزل کس جز تو از آنک

بر در از مهر تواش مهر نهادیم و شدیم

چون نبد زهره بوسیدن دستت ما را

بزمین بوس تو در خاک فتادیم و شدیم

ما بر آنیم که در پای تو چون ابن یمین

سر فشانیم که آزاده و رادیم و شدیم

بگشادی ز در خویش روانم کن از آنک

دل به بند سر زلفین تو دادیم و شدیم

شمارهٔ ۲۰۹

در آی از درم ای آرزوی دل که بر آنم

که بر دو دیده روشن بمردمیت نشانم

دمی که بیتو نشینم حدیث عشق تو گویم

همان دمست اگر هست حاصلی ز جهانم

حدیث شکر میگونت از آن نفس که شنیدم

در آرزوش هوا کرد و رفت طوطی جانم

غلام آنرخ خوبم که چون نقاب گشاید

بهار روی نماید میان فصل خزانم

ز تیر غمزه خونریز و ابروی چو کمانت

چو تیر خاک نشینم خمیده قد چو کمانم

برفت نقد روانم ز دست و سود غم آمد

نگاه کن که ز سودات بر چه مایه زیانم

تو شاه جمله بتانی و من گدای کمینت

گرم بلطف نخوانی بعنف نیز مرانم

بترس ز آه دل من که زود زنگ بر آرد

سپهر آینه گون گر برویش آه رسانم

ز بند عشق تو دلرا چو نیست روی گشایش

بسان ابن یمین جمله بر عزیمت آنم

که در هوای لب شکرینت طوطی جانرا

ز بند این قفس سر گرفته باز رهانم

شمارهٔ ۲۱۰

روز آنست که با یار بمیخانه رویم

بهر پروردن جان از پی جانانه رویم

خرم آن مجلس و کاشانه که ما هر دو بهم

شمع و پروانه آن مجلس و کاشانه رویم

مستی ما ز می عشق دلارام بود

حاش لله که پی ساغر و پیمانه رویم

عارض چون مه و آنسلسله مشکینش

چون ببینیم ز دل واله و دیوانه رویم

نه چنان شیفته زلف چو زنجیر و ییم

که توان داشت طمع باز که فرزانه رویم

جان فشانیم بر آنخسرو شیرین حرکات

تا چو فرهاد بجان باختن افسانه رویم

یاد آن روز که یارم بحریفان میگفت

که بجمع از پی عشرت سوی میخانه رویم

باز میگفت که چون ابن یمین حاضر نیست

میکده گر همه خلدست بیا تا نه رویم

شمارهٔ ۲۱۱

روی بنمای ای صنم کز شوق جان می‌سوزدم

وآتش غم تا به مغز استخوان می‌سوزدم

می‌زند پروانه سلطان عشقت آتشی

در دلم کز پای تا سر شمع‌سان می‌سوزدم

چون نویسم شرح شوقت ز آب چشم و دود دل

کاغذم تر می‌شود کلک و بیان می‌سوزدم

گر نشد چون تار کتان از نزاری پیکرم

پس چرا مهرت چو ماه آسمان می‌سوزدم

پیش خلقان کرد پیدا آه دودآسای من

کآتش هجران جانان در نهان می‌سوزدم

تا دلم در رسته حسنت به سودا در فتاد

گرمی بازار او سود و زیان می‌سوزدم

هر زمانم شعله‌ای از دل فروزان می‌شود

آنچنان کز تاب آن آب روان می‌سوزدم

ز آه من گردد معطر مجلس روحانیان

همچو عودم خوش نفس گردون از آن می‌سوزدم

گوید اغیارم به من کابن یمین چندین منال

چون ننالم کز فراق یار جان می‌سوزدم

شمارهٔ ۲۱۲

زلف مشکین تو بر طرف بنا گوش چو میم

هست چون بر سمن از سنبل تر حلقه جیم

من بجز جوهر فرد تو که نامش دهن است

درج یاقوت ندیدم صدف در یتیم

در جهان نیست کسی را بجز از نرگس مست

نسخه غمزه جادوی تو آن نیز سقیم

تا چه فرخنده وجودی که چو موجود شدی

ما در دهر شد از مثل تو فرزند عقیم

ز آن حلاوت که لب لعل شکر بار تر است

نبود بهره جز آنرا که بود ذوق سلیم

ای نسیم سر زلفت دم جانبخش مسیح

وی بنا گوش چو سیمت ید بیضای کلیم

تا اشارات غم عشق تو بربود دلم

هست قانون فلک راست چو تقویم قدیم

چون ز خاک سر کوی تو صفا بینم و بس

چه کنم روی به مروه چه کنم رکن حطیم

زنده گردد بنوی بار دگر ابن یمین

گر به خاکش گذرد ز آن دم جان بخش نسیم

شمارهٔ ۲۱۳

ساقیا باده گلفام هوس میکندم

گردش جام غم انجام هوس میکندم

آتش غم ز دلم دود بر افلاک زند

چشمه نوش و لب جام هوس میکندم

شب نشین با تو ولی بی شغب و شور رقیب

تا بوقت سحر از شام هوس میکندم

دام زلف تو چو با دانه خالت بهم است

تا بدان دانه رسم دام هوس میکندم

سوخت از پرتو خورشید محبت دل من

سایه سرو گل اندام هوس میکندم

همچو من سوخته ئی لایق تو نیست ولیک

وصل تو از طمع خام هوس میکندم

جان فشانی چو ز آشفتگی و سر مستی

بر تو ایماه دلارام هوس میکندم

باز چون ابن یمین نعره زنان خواهم گفت

ساقیا باده گلفام هوس میکندم

شمارهٔ ۲۱۴

ساقیا موسم آنست که می نوش کنیم

محنت گردش ایام فراموش کنیم

خیز چون در چمن افتاد ز بلبل غلغل

قلقل بلبله را یک نفسی گوش کنیم

دوستکامی همه با یار کلهدار خوریم

عیش در سایه آن سرو قبا پوش کنیم

در ده آن رطل گران تا سبک از قوت می

عقل را واله و سرگشته و مدهوش کنیم

از سر ما نرود تا بقیامت مستی

گر می از ساغر لعل لب تو نوش کنیم

تا بکی دیگ هوس از پی مهمان خیال

بر سر آتش سودای تو پر جوش کنیم

روزها دست زدیم از غم عشقت بر سر

بامیدی که شبی با تو در آغوش کنیم

کسوت حسن چو بر قد تو آراسته اند

تا قیامت علم عشق تو بر دوش کنیم

خیز با ابن یمین شاد بعشرت بنشین

تا نشاط و طرب امروز به از دوش کنیم

شمارهٔ ۲۱۵

صبح از سر صفا بجهان در دمید دم

عیش صبوح گر نکنی وای ازین ندم

ساقی در آب بسته فکن آتش مذاب

وز صحن دل بباد فنا ده غبار غم

بر دست گیر ساغر و انگار روزگار

از سر گرفت بار دگر دور جام جم

دستم بزلفت ار رسد ای جان نازنین

مشکین کمند سازم از آن زلف شست خم

مست خراب گردم و اندازم آن کمند

در گردن و کشم سوی هستیش از عدم

ابن یمین اگر بکمندت خورد بساط

باید کشید و داشت چنین کار مغتنم

فرصت مده ز دست اگر آگهی ز کار

میدار چشم گردش احوال دمبدم

شمارهٔ ۲۱۶

گاه آنست که در آب سر افشان گردیم

تا بکی بیتو چو زلف تو پریشان گردیم

گر فتد سایه خورشید رخت بر سرما

از صفای رخ خوبت همه تن جان گردیم

چون خضر در ظلمات شب هجران توئیم

وقت نامد که بر آن چشمه حیوان گردیم

غمزه و ابروی چون تیر و کمان آفت ماست

لیک ترکش نکنم گر همه قربان گردیم

زر و گوهر ز رخ و دیده چو داریم تمام

بر عقیق یمن و لعل بدخشان گردیم

آفتاب فلک فضل و کرم شیخ علی

که چو در سایه ایوانش باخوان گردیم

دانم ای ابن یمین کز کف دریا صفتش

زود با کام دل و با سوی سامان گردیم

سایه عالی او تا بابد باقی باد

تا ز احسانش چو خورشید زر افشان گردیم

شمارهٔ ۲۱۷

کج نظر باشم اگر با تو بدل راست نیم

یا بجان در پی کاری که دلت خواست نیم

آنکه بر آتش سودای تو بنشست منم

آنکه از خاک ره عشق تو برخاست نیم

خار خار گل سیراب تو گر نیست مرا

بنده آنکه سهی سرو تو پیراست نیم

نیست صاحبنظر آن کز تو شکیبش باشد

شکر ایزد که من آن کز تو شکیباست نیم

من و تو هر دو چو ماهیم و عجب نیست مرا

تو در افزونی و من بی کم و بی کاست نیم

طاق ابروی تو محراب کنم گر چه کج است

تا نگویند مگر با تو بدل راست نیم

گفته ئی ابن یمین نیست بدل عاشق من

گر نیم بنده آنکو رخت آراست نیم

شمارهٔ ۲۱۸

من اندر حلقه زلفش دلی دارم خراب از غم

مرا در عشق او چشمیست دائم غرق آب از غم

خیالش را توان دیدن بخواب اما کجا بینم

چو اندر دیده می ناید مرا ایدوست خواب از غم

دل غمگین من دارد هوای لعل میگونت

چو میداند که نرهاند کس او را جز شراب از غم

جگر خوارست معشوق و جگر خونست عاشق را

ولی گر سر فرود آرد دلی دارم خراب از غم

نگارین من از سنبل چو چو کان میکشد بر گل

بسان گوی میافتد دلم در اضطراب از غم

صبا از چین زلف او نسیمی گر بچین آرد

درون نافه خون گردد دگر ره مشک ناب از غم

بحنا چون کند دلبر خضاب آندست سیمین را

کند ابن یمین چهره بخون دل خضاب از غم

شمارهٔ ۲۱۹

مرا در سر همیگردد که سر در پایت افشانم

نثار چون تو دلداری نشاید کمتر از جانم

خیال زلف مشکینت بسی در خواب می بینم

ندانم تا چه پیش آید پس از خواب پریشانم

ز چوگان سر زلفت شدم چون گوی سر گردان

ز عشق گوی سیمینت خمیده قد چو چوگانم

خرد را وهم آن باشد که طوطی شکر خایم

گهی کز لعل در بارت حدیثی در میان رانم

مرا دردیکه در دل هست چون از هجر روی تست

بجز وصل تو در عالم نباشد هیچ درمانم

نخواهم دل اگر خالی بود از مهر دلدارم

نجویم جان اگر یک دم زند بی یاد جانانم

چو طوطی خطت دایم بگرد شکرت گردم

که شیرینتر ازین کاری من بیدل نمیدانم

نخواهم دامن مهرت ز دست دل رها کردن

مگر روزی که دور از تو اجل گیرد گریبانم

سر ابن یمین روزی که خواهد رفت از دستش

همان بهتر بدی روزیکه در پای تو افشانم

شمارهٔ ۲۲۰

من دوش بیخود یکنفس در کوی جانان آمدم

بی زحمت تن ساعتی در عالم جان آمدم

هرچ آن حجاب راه بود از پیش دور انداختم

ز آن پس مجرد همچو جان در پیش جانان آمدم

ترسم که نبود پاسبان از حال من آگه شود

آگه کجا گردد که من از خویش پنهان آمدم

در هجر جانان مدتی با درد دل در ساختم

دردم رسید اکنون بجان نزدیک درمان آمدم

شبها بروز آورده ام در آرزوی روی تو

تا عاقبت روزی بکام اندر شبستان آمدم

همچون سکندر مدتی در ظلمت آوردم بسر

تا ناگهان همچون خضر نزد آب حیوان آمدم

زین پیشتر با دوستان من پاک سیرت آمدم

رفتم سوی آن دوستان کز پیش ایشان آمدم

بودم عزیز ملک جان در مصر عزت کامران

مانند یوسف ناگهان در بیت احزان آمدم

در عشرت آباد جهان مجموع خاطر چون نیم

عیبم مکن ابن یمین کاول پریشان آمدم

شمارهٔ ۲۲۱

من از هوای تو ایسرور راستین چکنم

من از جفای تو ایجان نازنین چکنم

مرا چو چین سر زلف تو بدام آورد

نظر بدانه خال بتان چین چکنم

من از هوای تو بیخواب و بی خورم شب و روز

بگو مسیح بما تا دوای این چکنم

چو نیست قدرت آنم کت آستان بوسم

بخون دل نکنم رنگ آستین چکنم

بروز حشر گرم بی تو در بهشت آرند

چه جای حور بود جنت برین چکنم

گشاده ابروی مشکین تو کمان ستم

گشاد بر دل من ناوک از کمین چکنم

کرشمه ئی سوی ابن یمین نهان کردی

اگر رقیب بدیدست گو ببین چکنم

شمارهٔ ۲۲۲

من عاشق و رند و می پرستم

سر مست صبوحی الستم

ای غره بهوشیاری خویش

بگذار نصیحتم که مستم

از بند جهان بگشتم آزاد

از منت این و آن برستم

دل از سر نام و ننگ برخاست

تا من بمراد دل نشستم

بس حیله و بس بهانه جستم

تا از در ننگ توبه جستم

چون ابن یمین بسا که گویم

زینگونه که رند و می پرستم

از پای در آمدم ز مستی

ایدوست بیا بگیر دستم

شمارهٔ ۲۲۳

نگارینا بهار آمد بیا تا جام می گیریم

طرب را طالع ثابت ز جرم طبع وی گیریم

قبای رندی و مستی کجا بر قد ما زیبد

اگر خشت سر خم را کم از دیهیم کی گیریم

ز دستت کی دهم ایجان چنان یاد آر هم آخر

که پای از دست نگذاریم وزآن پس راه پی گیریم

بده ساقی می گلگون خصوصا در زمان گل

بروی گل که میداند ازین پس جام می گیریم

بزن مطرب ره عشاق کاندر سر همیگردد

که با ابن یمین ساغر ببانگ چنگ و نی گیریم

شمارهٔ ۲۲۴

ای روی دلربای تو باغ و بهار حسن

وی خط مشکبار تو نقش و نگار حسن

در باغ حسن تا گل خود روی تو شکفت

از دل برون نمیرودم خار خار حسن

در کارگاه صنع که تعیین کارها

کردند و شد حواله بروی تو کار حسن

هستند بیقرار چو زلف تو عالمی

تا دیده دید در خم زلفت قرار حسن

گر ماه عارضت بگشاید ز رخ نقاب

دیار کس نشان ندهد در دیار حسن

یوسف برفت و حسن ازین کهنه دیر برد

تو آمدی و شد ز تو نو روزگار حسن

ابن یمین و چشم تو هرگز نمیشوند

خالی دمی ز مستی عشق و خمار حسن

شمارهٔ ۲۲۵

ای قاعده زلفت آشوب جهان بودن

وی رسم لب لعلت آسایش جان بودن

در باغ چو بخرامی جانم بهوس خواهد

در پای سهی سروت چون آب روان بودن

از بهر شکار لد گشتست ترا آئین

از غمزه و از ابرو با تیرو کمان بودن

چو کان چو بود زلفت کار دل من باشد

در عرصه میدانت چون گوی روان بودن

ایجان و جهان من جز لطف تو نفزاید

در غایت پیدائی از خلق نهان بودن

خون دل مشتاقان خوردست لب لعلت

سرخست لبت اینک منکر نتوان بودن

با ما نه چنین بودی زین پیش مکن جانا

کز تو نبود لایق با ما نه چنان بودن

شمارهٔ ۲۲۶

ایدل ره عاشقی طلب کن

اندیشه یار نوش لب کن

با خار نخست آشنا شو

پس قصد ربودن رطب کن

امشب که وصال اوست تا روز

می نوش و بکام دل طرب کن

از طره او بگیر شاخی

پیوند دراز نای شب کن

جان در تب عشق او فتادست

عیسی نفسا دوای تب کن

گر ابن یمین گناهکارست

مگذار بکس توأش ادب کن

کاندر ره عاشقی نیابی

زین گرم روی تو خود طلب کن

شمارهٔ ۲۲۷

ای رخ زیبای تو رشک سمن

بنده بالای تو سرو چمن

طره مشکین تو عنبر فشان

پسته شیرین تو شکر شکن

بر رخ زیبای تو خال سیاه

نقطه عنبر زده بر نسترن

طیره شد از گیسو و بالای تو

طره شمشاد و قد نارون

خنده شیرین تو گر نیستی

کس بچه داند که تو داری دهن

جز خط و رخسار تو هرگز که دید

نافه چین هاله مشک ختن

در تن سیمین تو سنگیست دل

ای بت سنگین دل سیمین بدن

تا دل شوریده ابن یمین

در خم زلفین تو دارد وطن

عاشق رخسار تو گشت آنچنانک

نیستش از عشق تو پروای تن

شمارهٔ ۲۲۸

ایصنم گلعذار ای بت سیمین ذقن

ای شه خوبان چین ای مه هر انجمن

غمزه تو جان شکار طره تو دل شکن

فتنه ملکی و دین آفت جانی و تن

حسن تو رشک بهار قد تو سرو چمن

خال خوشت عنبرین زلف تو مشکین رسن

لعل تو گوهر نثار لفظ تو در عدن

زلف تو پر تاب و چین جزع تو پر مکر و فن

موی تو رشک تتار روی تو ماه ختن

در لب تو جان دفین بر تو جهان مفتتن

گل ز رخت شرمسار از تو خجل نسترن

تیره ز تو یاسمین خیره ز تو یاسمن

روی تو چون لاله زار قد تو چون نارون

دل ز فراقت حزین جان ز غمت ممتحن

کوی تو دارالقرار دل ز تو بیت الحزن

عاشقت ابن یمین ای تو و ثن من شمن

شمارهٔ ۲۲۹

ای عارض گلگونت عکسی زده بر گردون

خورشید شده پیدا ز آن عکس رخ گلگون

چون لعل تو سلک در در خنده کند پیدا

با لطف وی از جز عم افتد گهر موزون

بیرون نرود یکدم مهرت ز دل تنگم

صد سال اگر باشم در خاک لحد مدفون

زلفت بسیه کاری مسند ز قمر سازد

هندو نبود چون او هم مقبل و هم میمون

ز آندم که سفیده دم زد بر رخ گلگونت

دل میکشدم دامن مانند شفق در خون

دریاب کنون دلرا کز وی رمقی ماندست

چون زهر بجان آمد تریاق چه سودا کنون

از ابن یمین جانا یکره سخنی بشنو

در گوش کشند آخر خوبان گهر موزون

شمارهٔ ۲۳۰

ایام گل ار بی مل خواهی بسر آوردن

رسمی بود این محدث از خود بدر آوردن

آئین چمن زین پس دانی چه بود هر روز

صد بوی بر افشاندن صد رنگ بر آوردن

در موسم گل توبه از جمله بدعتهاست

می ده که نمی یارم رسم دگر آوردن

گل گر چه دل افروزست اما بر اهل دل

بی روی ویش نتوان اندر نظر آوردن

گفتم که سهی سروانا گه ببرت گیرم

گفتا نتواند کس سروی ببر آوردن

ای ترک کمان ابرو از ابن یمین زیبد

تیر غم عشقت را از جان سپر آوردن

در دائره عشقت باشد عمل جز عم

از سیم روان خطی بر سطح زر آوردن

شمارهٔ ۲۳۱

ای نرگس مست تو برده دل هشیاران

با عقل خود اغیارند از عشق رخت یاران

زلف تو کند پیدا احوال پریشانم

چشم تو برد دل را با خانه بیماران

گر نیست ترا رحمت بر حالت من شاید

خفته چه خبر دارد از حالت بیداران

بر خاک سر کویت بادی که گذر یابد

آتش زند از غیرت بر کلبه عطاران

تا باده فروش آمد لعل لب میگونت

افتاد بسی نقصان در مکسب خماران

پر مکر و فریبست آن چشم خوش مستانه

زنهار بترس ای دل از فتنه مکاران

تا ابن یمین دارد مهر رخ تو در دل

دیوانگئی هستش مانند پری داران

شمارهٔ ۲۳۲

بر بیاض مه سواد خط عنبر ساش بین

برگل سوری طراز سنبل رعناش بین

خسرو ملک ملاحت آن بت شیرین لبست

بر سر منشور حسن ابروی چون طغراش بین

کج نظر گر نیستی بگشای چشم دور بین

کسوت لطف الهی راست بر بالاش بین

ایدل از تلخی جور او مکن ابرو ترش

چون الف اندر میان جان شیرین جاش بین

ور ندیدی شاخ سنبل سر فشان در پای سرو

قد چون سرو روان و زلف سر تا پاش بین

خضر را خواهی که بینی بر لب آبحیات

شهپر طوطی بگرد شکر گویاش بین

ایکه پندم میدهی یکره بکویش بر گذر

تا مرا معذور داری خنده زیباش بین

گفتمش جانرا ببوسی با تو سودا میکنم

خنده زد بر من بطعنه گفت آن سوداش بین

میخورد خون دل ابن یمین میگون لبش

ور ز من باور نداری سرخی لبهاش بین

شمارهٔ ۲۳۳

تا دلم شد در خم آن طره مشکین نهان

گشت شادی از دل غمگین این مسکین نهان

بر بنا گوش چو صبحش زلف همچون شام من

گوئیا کافور دارد زیر مشک چین نهان

کفر زلف اوست دینم هر که خواهی گو بدان

کفر باشد گر زبیم خلق دارم دین نهان

دارم اندر چین زلف کژ نهاد او دلی

راست چون صاع ملک دربار بن یامین نهان

میکند در خنده پیدا عقد پرویین ز آفتاب

ز آفتاب ار چند گردد رسته پروین نهان

روز من شد تیره شب با آفتاب عارضت

گشت زیر سایه زلفین چین بر چین نهان

ماهرویا سیم اگر درسنگ باشد پس چرا

کرده ئی در سینه سیمین دل سنگین نهان

با تو مهر ما و با ما کین تو پیدا شدست

خود کجا ماند بگیتی بیش مهر و کین نهان

گر شود سوز دل ابن یمین پیدا رواست

کی بماند آتش اندر سوخته چندین نهان

شمارهٔ ۲۳۴

تا بود در شکن طره جانان دل من

همچو گوئی بود اندر خم چوکان دل من

ای کمان خم ابروی تو پیوسته بزه

شد ز تیر غم تو ترکش و قربان دل من

دل خیال سر زلفین تو دیدست بخواب

تا چها بیند ازین خواب پریشان دل من

با تو پیمان دلم هست چنان پا برجا

که رود سر نرود از سر پیمان دل من

تا عزیزی چو تو در مصر دلم خواهد بود

نکند میل سوی یوسف کنعان دل من

خار خار گل رویت نه چنانست مرا

که بعهد تو کند میل گلستان دل من

سبزه خط ترا یافت بگرد لب تو

چون خضر برطرف چشمه حیوان دل من

یوسف مصر دلی وین عجب ایجان عزیز

که بچاه زنخت هست بزندان دل من

بمشام دل آزرده رسد بوی بهی

گر بدست آورد آن سیب زنخدان دل من

دوستانم همه گویند دل از دست مده

نیک پندست ولی نیست بفرمان دل من

زلف مشکین ترا ابن یمین دید چه گفت

گفت کز بند کمندش نبرد جان دل من

شمارهٔ ۲۳۵

تا بر کنار حسن نشست ابرویت چو نون

دارم چو واو غرقه دلی در میان خون

خون دلم ز دیده برون شد ز آرزوت

آری ز دیده هر چه شد از دل شود برون

با مشکبار سلسله زلف پر خمت

عقلی ندارد آنکه نگیرد ره جنون

گر شد زبون غمزه آهو وشت دلم

نشگفت از آنکه عشق کند شیر را زبون

آنرا که مار زلف تو بر دل ز دست زخم

تریاک آبدار لب تو دم و فسون

در پای تو فکنده سر خویش دیده ام

آندم که شد بحسن توام دیده رهنمون

ز ابن یمین اگر طلبی جان نازنین

بس لاابالی است بگوید چرا و چون

شمارهٔ ۲۳۶

تا شدم آگاه از آن زنجیر زلف قیرگون

از هوای او دلم افتاد در راه جنون

گر توئی ماه دو هفته پس نمیگوئی چرا

همچو ماه نو بود حسن تو هر ساعت فزون

گنج حسنت را که مار مشک پیکر بر سرست

چون بدست آرم که در مارت نمیگیرد فسون

شاید ار گویم که جانست آن پری پیکر که هست

زلف او چون جیم و قامت چون الف ابرو چو نون

از هوای شکر میگون او طوطی عقل

شد زبون آری خرد باشد بدست می زبون

خاک هستی مرا دادند بر باد فنا

آب چشمم از برون و آتش دل از درون

بر دل ابن یمین ترک کمان ابرو زد است

تیر غمزه زخم آن پیدا و پنهان جوی خون

شمارهٔ ۲۳۷

جانا بچشم رحمت بنگر به بینوایان

سلطان حسن آخر بخشای بر گدایان

بیگانه ایم با خود تا با تو آشنائیم

بیگانه وار مگذر بر کوی آشنایان

با هر که عهد بستی چون زلف خود شکستی

معلوم شد که هستی سر خیل بیوفایان

در ملک دلربائی سلطان با نوائی

معذوری ار نیائی نزدیک بینوایان

تا باد صبحگاهی بگشاد بند زلفت

بندی فتاد محکم بر کار عطر سایان

هر چند شرح زلفت دارد دراز نائی

آرد زبان شانه آنرا ز سر بپایان

تا در حساب رندان گشتم فذلک ایجان

کردند وضع ما را از جمله پارسایان

هرگز بقول دشمن از دوست بر نگردم

در عشق سخت کوشم بر رغم سست رایان

ابن یمین بوصلت میجست رهنمائی

خود حیرتش فزون شد در راه رهنمایان

شمارهٔ ۲۳۸

چنان بخون دلم در زد آن پسر ناخن

که هست سرخی آنش هنوز بر ناخن

مرا گشاد و کشید آنصنم بصد دستان

هزار ناخنه در چشم و در جگر ناخن

قمر کبود رخ از بهر آن بود که زد است

بدست حسن بتم در رح قمر ناخن

مرا خبر نه و افزون شدست رنج دلم

چنانکه میشود افزوده بیخبر ناخن

رباب وار سر از پاش بر نخواهم داشت

بدین گناه گرم نی کنند در ناخن

فرو برم بحیل ناخن وفا بدلش

اگر چه می نکند کار بر حجر ناخن

منم که خشگ نیارم ازین سپس که کند

بخون ابن یمین دوست دست تر ناخن

برم قضیه بشاهی که هیبتش بربود

بترکتازی چندان ز شیر نر ناخن

شکوه افسر تخت شهی طغایتمور

که ظلم رازند از عدل در بصر ناخن

شمارهٔ ۲۳۹

زلف و رخسار تو دانی بچه مانند بخون

بشنو از ابن یمین تا دهدت شرح که چون

این چو خونست ولی ناشده در نافه هنوز

و آن چو خونست ولی آمده از نافه برون

دل دیوانه من تا ز رخ و طره او

دید بر گرد سمن سلسله غالیه گون

عزم کردست که رغم خرد کار افزای

نرود تا بتواند بجز از راه جنون

هر حدیثی که درو قصه لیلی نبود

ور خود آن وحی بود جمله فسانه است و فسون

عقل کار آگه من در هوس لعل لبش

هیچ دانی بچه از پای در افتاد نگون

لعل او باده نابست و مرا عقل ضعیف

عقل باشد همه وقتی بکف باده زبون

شمارهٔ ۲۴۰

شکر میریزد از پسته نگارم در سخن گفتن

نباشد هیچ طوطی را ازین خوشتر سخن گفتن

ز یاد رسته دندان همچون در شهوارش

مرا گوهر فشان گردد زبان اندر سخن گفتن

بدور اختر چشمش کزو شد چشم جان روشن

نباشد عقل را لایق زماه و خور سخن گفتن

ز آه سرد و اشک گرم خشک و تر بود دایم

لب و چشمم ولی نتوان ز خشک و تر سخن گفتن

اگر چه عشق او بربود خواب و خور ز من لیکن

نباشد لایق عاشق ز خواب و خور سخن گفتن

نسیم صبح را گفتم بگو رمزی ز من با او

که با او جز تو نتواند کسی دیگر سخن گفتن

بگفت ابن یمین خشک آر و بگذر زین حدیث تر

که با آن سیمبر نتوان بجز از زر سخن گفتن

شمارهٔ ۲۴۱

صبح دمید ساقیا بزم صبوح ساز کن

بر دل ما ز خرمی در ز بهشت باز کن

گر چه که ناز کرده ئی ای بت نازنین من

نیک خوش آیدم ز تو باز در آی و ناز کن

ز آنچه بود زیادتی دست ز آب رز بشوی

وز خبثات آرزو پاک شو و نماز کن

صوم و صلوه نافله گر چه ستوده طاعتیست

شاید اگر نباشدت نان بده و نیاز کن

باز سپید عقل را دیده چنین چه بسته ئی

تا بهوای دل رسی دیده باز باز کن

بلبل خوشنوا چنان در قفس از زبان بود

دم مزن و نشیمن از دست شهان چو باز کن

ابن یمین اگر ترا آرزوی سلامتست

رو در آرزوی دل بر رخ خود فراز کن

شمارهٔ ۲۴۲

عارضست آن یا گل سیراب بر برگ سمن

قامتست این یا قد شمشاد یا سرو چمن

گفتم اندر وصف آنشیرین دهن رانم سخن

خود سخن در وی نمیگنجد ز تنگی دهن

در دلم مهر رخ چون ماهش امروزی مدان

سالها شد تا همی تابد سهیل اندر یمن

با رخش نوری ندارد چون چراغ نیمروز

پرتو اینشمع زرین پیکر مینا لگن

گر چه چشم مست او کشتم بکین اما مرا

تا ابد خواهد دمیدن بوی مهرش از کفن

عاشقانرا بوی زلفت ای بت یوسف جمال

هست چون یعقوب کنعانرا نسیم پیرهن

زلف چون شام ترا اگر مشک میگویم خطاست

چون زهر چین خیزدش صد نافه مشک ختن

در دل ابن یمین مهر رخ چون ماه تو

خوشترست از روشنی در چشم و روح اندر بدن

شمارهٔ ۲۴۳

کار عشاق است جان در عشق جانان باختن

عشق جانان در حقیقت نیست جز جان باختن

کر کنم جان در سر سودای وصلش باک نیست

زانکه در کوی سلامت عشق نتوان باختن

تا ز عاج و انبوسش گوی و چو کان کرده اند

هیچ ناید خوشترم از گوی و چوکان باختن

نرد خوبی در تمامی بر بساط دلبری

کس نیارد مثل او در ملک ایران باختن

آشکارا خواهم افکندن سر اندر پای تو

زانکه آمد دل بجان از عشق پنهان باختن

گر ببازم دین و دنیا بر بساط عشق او

بر تو دشوارست باشد بر من آسان باختن

جان بجانان گر دهد ابن یمین عیبش مکن

کار عشاقست جان در عشق جانان باختن

شمارهٔ ۲۴۴

گر دلی بودی مرا در طالع و فرمان من

کی زجانان آمدی چندین ستم بر جان من

از خیال لعل او یکبوسه بربودم بخواب

هست ذوق آن هنوزم در بن دندان من

یوسف جانم چو در چاه زنخدانش فتاد

گفت رضوان رشک دارد بر من و زندان من

هست در زلف پریشانش دلم مجموع از آنک

نسبتی دارد بکار بیسر و سامان من

در میان عاشقان جادوی چشم مست او

کفر پیدا کرد و پنهان میبرد ایمان من

داغ هجر آن پری پیکر مرا کشتی بدرد

گر نبودی از امید وصل او درمان من

خوشترم آید ز عیدی کان کمان ابروم گفت

تا کی ای ابن یمین خواهی شدن قربان من

شمارهٔ ۲۴۵

ندانم صبغه الله است یا گلگون شرابست این

چنین رنگین نباشد می مگر لعل مذابست این

ز ابریق ار سوی ساغر روان گردد می روشن

ز بهر دفع دیو غم تو پنداری شهابست این

حباب از روی جام می چو بدرخشد خرد گوید

که بر خورشید رخشنده سهیل تیز تابست این

خوشا در نصفی سیمین می روشن چو آب زر

تو پنداری هلالست آن و در وی آفتابست این

چو روی ساقی مهوش ز تاب می عرق گیرد

زرنگ و بوی پنداری مگر بر گل گلابست این

ز ساقی خواستم آبی شرابی داد گلگونم

بلطفش گفتم ایدلبر شرابست این نه آبست این

بگفت ابن یمین بستان که آبست این ولی در وی

فتاد از روی من عکسی تو پنداری شرابست این

شمارهٔ ۲۴۶

نگارا عزم آن دارم که گر بر رغم اغیاران

ز راه لطف و دلجوئی در آئی از در یاران

کنم دنیا و دین هر دو فدای خاک پای تو

چه وزن آرد کله جائی که سر بخشند عیاران

گر از خاک سر کویت برد باد صبا گردی

زند در مشک چین آتش بریزد آب عطاران

پریشانی زلف خود مپرس الا ز چشمانت

که احوال شب تیره نداند کس چو بیماران

ببازار غم عشقت دلم تا گشت سودائی

ز من نقد روان بردی بطیره همچو طراران

ز تاب آتش عشقت شدم با خاک ره یکسان

هوادار توام آخر مریز آب هواداران

مرا ایدوست در عشقت چه باک از طعنه دشمن

چو شد ابن یمین غرقه کجا اندیشه باران

شمارهٔ ۲۴۷

یا رب رخ دلدارست یا ماه تمامست این

طوطی شکر افشان شد یا ذوق کلامست این

خالش نگر و زلفش از بهر شکار دل

از مشک سیه دانه و ز غالیه دامست این

در دایره خطش سطح مه تابان بین

از صبح دوم نوری در ظلمت شامست این

گر راست همی پرسی کو چون قد او سروی

بر جای نماندست این طاوس خرامست این

دل مست غم عشقش از بزم الست آمد

دیگر مدهیدش می زیرا که خرابست این

در عشق تو مشتاقان پختند بسی سودا

اما نکند سودی چون نزد تو خامست این

سر ابن یمین بر تن بهر قدمت دارد

از گردن این مفلس بردار که وامست این

شمارهٔ ۲۴۸

یا رب گلست عارض زیبات یاسمن

یا بر فراز سرو شکفته است یاسمن

چشم تو آهوئیست که هنگام ترکتاز

باشد بسوی کشور جانهاش تاختن

میگفت با صبا ز رخت گل حکایتی

باد صباش خرده زر کرد در دهن

از چین زلف تو بختن نافه ئی رسید

از شرم شد سیه رخ آن نافه ختن

کی با شکست حال دل زار میرسد

زلفت که زیر هر خم او هست صد شکن

ایسرو سیمتن ز سرم سایه بر مدار

کز تاب آفتاب غمت سوخت جان من

ابن یمین ز عشق تو پروانه وار سوخت

تا روی دلربای تو شد شمع انجمن

شمارهٔ ۲۴۹

آبحیات میچکد از لب جانفزای تو

راحت روح میدهد خنده دلگشای تو

خوش بود از لبت سخن هم بجفا و هم ثنا

همچو ثنا خوش آیدم از لب تو جفای تو

مهر رخت بتیغ اگر گرد بر آرد از دلم

ذره خاک من کند میل سوی هوای تو

گر بهلاک جان بود میل تو من رضا دهم

هیچ ارادتی مرا نیست بجز رضای تو

حجره دل چو جای تست از غم خود تهی کنش

غم چه که هیچ شادیی نیست مرا بجای تو

جز لب و دیده در غمت خشگ و ترم نماند هیچ

از تر و خشگم آنچه هست نیست مگر برای تو

تا تو برخ غزاله ئی تا تو بچشم چون غزال

ابن یمین ز جان و دل هست غزلسرای تو

شمارهٔ ۲۵۰

ای بخوبی رخ تو برده ز خورشید گرو

گشته طاق خم ابروی تو جفت مه نو

که شب از روز شناسد بیقین گر نبود

طره و چهره تو مایه ده ظلمت وضو

گر چو پروانه ز غم سوخت رقیبت چه غم است

چون زمن شمع رخت باز نگیرد پرتو

گو مکن شور و مکن کوه بتلخی فرهاد

که رسیدست بکام از لب شیرین خسرو

نه سرشکی تو که در چشم من آئی و روی

مردم چشم منی از نظرم دور مرو

گفتمش سینه چو گندم ز غمت بشکافم

گفت کز ماش بگوئید که بر ما بدو جو

دانه مهر تو کشت ابن یمین در دل تنگ

و آبش از دیده همیداد غم آمد بد رو

شمارهٔ ۲۵۱

ای مرا از لب تو شهد و شکر نو بر نو

وز رخ و عکس رخت شمس و قمر نو بر نو

بر هم افتاد ز باد سحری طره تو

بر مثال شکن آب شمر نو بر نو

میروی و دل عشاق جهان در پی تو

بر هم افتاده همه راهگذر نو بر نو

تا مرا خار غمت در جگر خسته نشست

هست مانند گلم خون جگر نو بر نو

مکن ایحور که آئینه حسنست رخت

ناگهش زنگ فتد ز آه سحر نو بر نو

نشنید ابن یمین آنکه کسی جز تو کند

در همه دور قمر زیر و زبر نو بر نو

در بر ماه ختن مشک ختاچین بر چین

بر سر سرو چمن سنبل تر نو بر نو

شمارهٔ ۲۵۲

ای ماه آسمان لطافت جمال تو

ترسم همیشه بر تو ز عین الکمال تو

همچون سواد چشم و سوید ای دل مرا

نور و سرور دیده و دل داد خال تو

از بسکه با تو راست دلم گر چه کج بود

محراب سازم ابروی همچون هلال تو

جان و جهان ز بهر وصال تو بایدم

چه جان و چه جهان چو نباشد وصال تو

روزی مرا برابر سالی بشب رسد

در آرزوی طلعت فرخنده فال تو

وقت زوال اگر چه بلندست آفتاب

ای آفتاب حسن مبادا زوال تو

ابن یمین بطره و خال معنبرش

می‌ده نشان آنکه بپرسد ز حال تو

شمارهٔ ۲۵۳

بکمند تابدارت که مهست در خم او

به بنفشه عذارت که گلست همدم او

بدو چشم اهوانش که دو مست شیر گیرند

که توان گرفت و نتوان کم جان خود کم او

من و درد عشق جانان ز کسی دوا نجویم

بهزار شادمانی ندهم دمی غم او

عرق سمن نسیمش که فراز لاله بینی

ز گل چمن نگوئی و ز زلف شبنم او

بدو جزع آبدارم گهر آورند بیرون

لب چون نگین لعلش دهن چو خاتم او

دل ریش بنده ایرا بنوازشی دوا کن

که بلب رسید جانم بامید مرهم او

پسر یمین چگوید که ره جنون نپوید

چو فتاد در سلاسل ز دو زلف پر خم او

شمارهٔ ۲۵۴

چون ذره هوا میکند ای ماه ز هر سو

دلها بتو خورشید رخ غالیه گیسو

بی روی تو گل خار بود اهل خرد را

هر چند که در حسن کند جلوه بصد رو

دانی بچه رو ماه نو انگشت نمایست

ز آنروی که شد جفت چنان طاق دو ابرو

با چین سر زلف تو در بوی فروشی

دم جز بخطا می نزند نافه آهو

هر چند که لؤلؤش یکی حلقه بگوشست

چون سود بر آن باد بنا گوش تو پهلو

یکبار دگر آب شدی ز آتش آهم

لاله صفتی گر نبدی همدم لؤلؤ

هر صبح زنم کوی ترا آب ز دیده

تا زحمت گردت ندهد خاک سر کو

دریاب که بی هیچ سبب هندوی زلفت

از شوخی و غمازی آنغمزه جادو

زنجیر کشان برد دل ابن یمین را

وز طاق دو ابروش درآویخت به یک مو

شمارهٔ ۲۵۵

سنبل است آن بنا‌گوش سمن‌سیمای تو

یا کمند عنبرین یا زلفِ سوسن‌سای تو

چون تو سرو راستی را چشم کس هرگز ندید

هم تو باشی آنکه کژبین بیندش همتای تو

چشم آن دارم ز بخت خود که روزی بی‌حجاب

گر بود رای تو بینم روی شهرآرای تو

در جهان گر لاف آزادی زند سرو سهی

زیبدش چون هست کمتر بنده بالای تو

با چنان قدی که مانَد راست با سیمین الف

چون الف زیبد میانِ جانِ شیرین جای تو

گر کنم سر در سر سودای وصلت باک نیست

زنده آنرا دان که باشد کشته‌ غوغای تو

خورده‌ای خون دلم ور نیست باور از منت

شاهد حالست اینک سرخیِ لب‌های تو

سر فرازم بر فلک گر باز بینم خویش را

سرمه چشم جهان‌بین کرده خاک پای تو

گفتمش جانرا ببوسی با تو سودا می‌کنم

گفت کای ابن یمین تا چند ازین سودای تو

شمارهٔ ۲۵۶

مرحبا ایچشم جان روشن بنور رای تو

دستگیر دل گه آشفتگی گیسوی تو

هر که دید آن موی و رو در کفر و در اسلام گفت

صبح اسلام است و شام کفر روی و موی تو

پیش شمع روی تو مهر فلک پروانه ایست

جفت شد ماه نو از طاق خم ابروی تو

آفتاب نور بخشی سایه از من وامدار

تا شوم ذره صفت اندر هوای کوی تو

با دل شوریده گفتم بر سر خوان امید

جز جگر ما را نصیبی نیست از پهلوی تو

پیش تیر غمزه خوبان سپر گشتن ز عشق

و آن کمان بالاترست از قوت بازوی تو

گفت کای ابن یمین از من مبین اندوه خویش

دیده میآرد بلاهم سوی من هم سوی تو

شمارهٔ ۲۵۷

نگارم ار بگذارد ز رخ نقاب فرو

شود ز خجلت رخسارش آفتاب فرو

بطاق ابروی او ماه نو چو در نگرد

همانزمان که در آید رود ز تاب فرو

پر غراب نگویم بزلف او ماند

که دید ریخته مشک از پر غراب فرو

ز شرم غالیه گون خط او چو نیلوفر

بنفشه سر برد از خوی تر بآب فرو

فرو شدست سر عقل من ز شوق لبش

بلی شود همه کس را سر از شراب فرو

ز تاب آتش هجرش چکید خون ز دلم

چکد هر آینه خونابه از کباب فرو

مجوی از دل ابن یمین شکیب از آنک

نوشته اند خراج از ده خراب فرو

شمارهٔ ۲۵۸

هستم بجستجوی تو پوینده کو بکو

باشد که با توأم فتد از دست روبرو

عشقت درید پیرهن صبر من چنانک

نتوان بدست عقل توان کردنش رفو

گر بگذری بشهر ز غوغای عاشقان

سیلاب خون روان شود اندر چهار سو

من از تو دور و با تو رقیبست همنشین

هست این ز روزگار که بادا برو تفو

ز آبحیات خضر خطت بهره میبرد

من جان همی دهم چو سکندر در آرزو

گفتم تنم فدای میان تو گشت گفت

دیریست تا بدیده ام اینکار مو بمو

ایزد گناه ابن یمین را جو عذر او

روشن ز روی تست کند بی‌گمان عفو

شمارهٔ ۲۵۹

آمد آن سرو سهی بر رخ نقاب انداخته

سایه شعر سیه بر آفتاب انداخته

بر کشیده لاله گلبوی را نیل صبوح

سنبل سیراب را در پیچ و تاب انداخته

عارضش غرق عرق از می ولی با رنگ و بوی

بود گوئی سیب سرخ اندر گلاب انداخته

تار باید دل ز هشیاران و پنداری که هست

نرگس مست ترا در نیم خواب انداخته

کرده چوگان از کمند زلف مشک افشان خویش

گوی دلها را زغم در اضطراب انداخته

در هوای آتش رخسار چون گلنار تو

من چو نیلوفر سپر بر روی آب انداخته

از هوای خاک پایش آب چشم پر نمم

آتش اندوه را در التهاب انداخته

در دل ابن یمین مهر رخ چون ماه تو

گنج آبادست در کنج خراب انداخته

شمارهٔ ۲۶۰

ای ترک پریچهره از آن جام شبانه

در ده بصبوحی می گلرنگ مغانه

گفنی که بده جان ز پی بوسه و بستان

بستان و بده تا کی از این عذر و بهانه

جان بر طبق شوق نهم پیش تو روزی

کائی بصبوحی بر من مست شبانه

چون آینه رخ از رخ زیبات نتابم

گر اره نهد بر سرم ایام چو شانه

با حسن تو و عشق من از وامق و عذرا

هر قصه که گویند بود جمله فسانه

چون عشق تو در حجره دل صدر نشین شد

گر خواست خرد ور نه برون رفت ز خانه

هست ابن یمین از می عشق تو چنان مست

کاوازه تسبیح نداند ز ترانه

مشغول بیاد تو چنانست که گوشش

جز نام تو می نشنود از چنگ و چغانه

شمارهٔ ۲۶۱

ایفروغ رخت آتش زده بر خرمن ماه

خوشه چین لب جانپرور تو روح الله

تو سهی سروی اگر سرو سهی بست کمر

تو دو هفته مهی ار ماه بر افراخت کلاه

ترسم آئینه رخسار ترا زنگ رسد

ورنه هر دم بفلک بر کشم از جور تو آه

زاهدان عشق توام گر ز گنه میشمرند

من نه آنم که کنم توبه از اینگونه گناه

هندوی زلف تو چون دست تطاول بگشاد

جز تحمل نتوان کرد بلائیست سیاه

گیرم از آتش دل پیش کسی دم نزنم

چه کنم اشک روانرا بلغ السیل زباه

گفته ئی پیش رقیبان منگر در رخ من

که از اینکار شود حال تو ناگاه تباه

چون کنم ابن یمین کشته حسن رخ تست

دیده کشته سوی جان کند ایدوست نگاه

شمارهٔ ۲۶۲

این منم بار دگر عزم خراسان کرده

روی چون بلبل شیدا بگلستان کرده

بوده یعقوب صفت ساکن بیت الاحزان

وینزمان روی سوی یوسف کنعان کرده

بسته احرام طواف حرم حضرت دوست

قبله گاه دل و جان ابروی جانان کرده

کی بود باز که خاک کف پایش بینم

سرمه روشنی دیده گریان کرده

شکرها گویم از اینطالع برگشته خویش

که ببینم ره هجرانش به پایان کرده

خرم آنروز که درد دل سودا زده را

بینم از نوش لبش دارو و درمان کرده

اینهمه شادی آنروز که باز ابن یمین

بیندش پسته خندان شکر افشان کرده

شمارهٔ ۲۶۳

پری رخا نکنی هیچ سوی بنده نگاه

چه کرده ام چه خطا شد بگو که چیست گناه

منم که دعوی عشق تو میکنم همه عمر

بسست سرخی و زردی اشک و چهره گواه

شکر که طوطی جانرا غذا دهد لب تست

زهی حلاوت لب لا اله الا الله

بخاک پای عزیزت که خضر را ماند

بر آب چشمه حیوانت رسته مهر گیاه

سفید شد همه کس را که حال ابن یمین

ز دست جور تو مانند خال تست سیاه

ز دست جور تو مسکین دلم پناهی خواست

بر آستان خودش شاه عهد داد پناه

سر ملوک جهان پادشه طغایتمور

که در پناه خدا باد با جلالت و جاه

شمارهٔ ۲۶۴

تا در آمد خط شبرنگ تو پیرامن ماه

کسوت حسن تراشد علم از شعر سیاه

آنچنان کز شکرت سبزه دمیدست و نبات

از لب چشمه حیوان ندمد مهر گیاه

حبذا طالع فرخنده آنکس که فتد

نظرش بر رخ میمون تو هر روز پگاه

چشمم از خیل خیال تو از آن محرومست

که گذر می نتوان کرد ز دریا بشناه

گفتم ایدل چه گنه دید دلارام ز تو

کت بسیمین ذقن افکند چو یوسف در چاه

گفت کز بهر خدا تهمت بیهوده مکن

ستمی میکند او ورنه که کردست گناه

ور بخون ریختنم میل کنی بهر دلت

کند اینکار بچشم ابن یمین بی اکراه

شمارهٔ ۲۶۵

تا تو ایدلبر چو ماه انوری آراسته

از رخت گشتست ملک دلبری آراسته

هم ز روی تو ید بیضا پدیدار آمده

هم ز چشمت کارگاه ساحری آراسته

آدمی را عیب نتوان کرد بر دیوانگی

گر تو بروی بگذری همچون پری آراسته

بس که خیزد فتنه ها از گوشه خلوت نشین

گر تو روزی بر صوامع بگذری آراسته

ماهرویا با تو کار ابن یمین را تا کنون

گر نشد از بی زری و مضطری آراسته

شمارهٔ ۲۶۶

روی میتابد ز من آن سیمبر یعنی که چه

میگزیند بر سرم یار دگر یعنی که چه

من سر آمد گشته در مهرش کلاه آسا و او

بسته بر هیچ از پی کینم کمر یعنی که چه

من نمییارم زمانی زو نظر بر داشتن

و او مرا دایم فکنده از نظر یعنی که چه

از نعیم خوان وصلش بینوائی را چو من

لقمه ئی حاصل نگردد بی جگر یعنی که چه

خستگان زخم خود را هرگز از بهر ثواب

می نسازد از رخ و لب گلشکر یعنی که چه

کار من دایم بود پرسیدن از حالش خبر

و او نخواهد در جهان از من اثر یعنی که چه

ناگزیر آمد چو جان ابن یمین را و چو عمر

روی ننماید بدو جز بر گذر یعنی که چه

شمارهٔ ۲۶۷

سحرگه آن صنم سرو قد شتاب زده

درآمد از در ابن یمین شراب زده

عرق نشسته ز می بر عذار نازک او

چنانکه بر ورق یاسمین گلاب زده

شکنج طره او بر رخش فتاده چنانک

ز رأس عقده مشکین بر آفتاب زده

لبش چو دید دلم را کباب زآتش عشق

نمک بگاه شکر خنده بر کباب زده

بزیر خط رخ خوب ترا چنان دیدم

که آتشست بر او آب مشک ناب زده

بلطف گفتمش ای نازنین تو عمر منی

بدان دلیل که هستی چنین شتاب زده

منم که مردم چشم خیال پیمایم

که تا خیال تو دیده دلش ز خواب زده

در سرای ترا هر سحر چو فراشان

برفته خاک بمژگان خویش و آب زده

شمارهٔ ۲۶۸

شیرین بتم ایخسرو خوبان زمانه

در عشق تو گشتیم چو فرهاد فسانه

تا غمزه مست تو کمان ساخت ز ابرو

شد تیر بلا را دل عشاق نشانه

سوز دل من شعله زد از اشک دمادم

کس دید که آتش زند از آب زبانه

ای بس که دلم در طلب چشمه نوشت

در بادیه فکر فرو برد گمانه

در دام بلا دانه خال توام افکند

ای بس که فتد مرغ بدام از پی دانه

زان بر جگرم آب نماندست که چشمم

از گوهر شهوار بپرداخت خزانه

فرقی که میان سر زلف تو و مشکست

فرقیست که مشاطه کند راست بشانه

با عارض گلگون و قد راست چو سروت

از سرو و ز گل ابن یمین کرد کرانه

هرگز نرود بهر تماشا سوی صحرا

آن کس که تماشاگه او هست به خانه

شمارهٔ ۲۶۹

فرخنده طالعی بود آنرا که هر پگاه

کز تاب آفتاب شود با فروغ ماه

آید بگوشش از لب میگون تو سلام

چشمش کند بطلعت میمون تو نگاه

گفتم که بار عشق تو ایجان نازنین

بر کوه اگر بود شود از ضعف همچو کاه

زان بیشتر که چشمه آبحیات تو

گردد نهفته در ظلمات از خط سیاه

بگذار تا ازو چو خضر شربتی خورم

در گردن من ار بودت هیچ ازین گناه

ابن یمین ز غمزه مست تو ترکتاز

بس دوست دارد چه بناموس گاهگاه

گویند شوخیش همه ز آنست کش بناز

پیوسته حاجبان تو دارند در پناه

شمارهٔ ۲۷۰

گر نور روی روشنت افتد بر آینه

از زنگ تیره می نشود دیگر آینه

ور آینه به پیش رخ چون مه آوری

گردد مصور از رخ تو جان در آینه

در روی آینه چو تبسم کنی بلطف

گردد صدف مثال پر از گوهر آینه

میخواست تا شود بصفا همچو روی تو

صد سوز و تاب یافت ز آهنگر آینه

روی تو آینه است و خطت عنبر ترست

نگرفت هیچکس چو تو عنبر در آینه

از آب حسن سبزه دمیدست بر گلت

زنگ آورد هر آینه چون شدتر آینه

ابن یمین چو آینه دل با تو صاف کرد

آخر دلش بجو که بود در خور آینه

شمارهٔ ۲۷۱

گفتم ایدوست شدم عاشق آن روی چو ماه

گفت لاحول و لا قوه الا بالله

بار دیگر سخن عشق چه آغاز کنی

بس که افتاد حدیث من و تو در افواه

دلم از عشق تو دیوانه و شیداست از آنک

بند کردیش بزنجیر سر زلف سیاه

گر کنم دعوی عشقت صنما هست مرا

بر دلم چشم گهر بار برینحال گواه

آفتاب رخ زیبات مبنیاد زوال

که دل از سایه او ذره صفت ساخت پناه

تا دلم ز آن رخ گلگون غم چون کوه کشید

رنگ رخسار و تن زرد و نزارست چو کاه

در رخ آینه سیمای تو ایصورت جان

هست پیدا چو بسوی تو کند دیده نگاه

بجفا ابن یمین را ز در خویش مران

که گدا را ز در خویش نمیراند شاه

شمارهٔ ۲۷۲

مرا زنجیر زلف او بدان سان کرد دیوانه

که از سودای او کشتم ز عقل خویش بیگانه

رموز حسن لیلی را که دریابد بجز مجنون

بدین ده ره نیارد عقل هر فرزانه

گرم سر در سر کارش رود زو بر ندارم دل

توانم دل ز جان برکند و نتوانم ز جانانه

بمجلس گر بر اندازد نقاب از عکس رخسارش

نگارستان چین گردد درو دیوار کاشانه

من از عشقش چنان مستم که عمر جاودان دانم

فروغ شمع رخسارش گرم سوزد چو پروانه

ز روی دوست تا باشم نتابم رخ چو آئینه

باره گر کند دشمن سرم صد پاره چون شانه

ملامت مرد عاشق را چو باد اندر قفس باشد

کجا در گوش جان گیرد مرا زینگونه افسانه

کسی ابن یمین را گفت کورندست و میخواره

بتضمین گو بیا بشنو ز من این بیت مستانه

چراغ عالم علوی بهر روزن دهد نوری

تواش در صومعه بینی و من در کنج میخانه

شمارهٔ ۲۷۳

ایعارض مه پیکر تو صورت جانی

وی پسته شیرین سخنت شور جهانی

گلزار رخت هست چنان تازه بهاری

کورا خللی نیست زهر باد خزانی

تابان رخ چونماه تو از زلف چو عقرب

چون نور یقینی ز پس تیره گمانی

تا چشم خوشت تیر گشاید ز کمینی

ابروی تو پیوسته کشیدست کمانی

بالای بلند خوش تو وقت خرامش

دانی چه بود راست یکی سرو روانی

مائیم و روانی و غمت آمده بر لب

سودیست از آنمایه وزینگونه زیانی

گر سر رود اندر سر سودات چه با کست

گر حکم کنی بر تو فشانیم روانی

مسکین دلم از حسن تو تا یافت نشانی

در عالم ازو نیست کنون نام و نشانی

گر ابن یمین را ز لبت کام نبخشی

باری دل او شاد همی کن بزبانی

شمارهٔ ۲۷۴

ایزلف تو سر تا قدم آشوب جهانی

وی در چمن حسن قدت سرو روانی

یکنقطه موهوم سخنگوی نمودی

در دایره ماه که این هست دهانی

چون سایه رخسار تو خورشید ندیدست

چون داد چنین روشن از آنچهره نشانی

بوسی بروانی لب میگونت روان کرد

برخاست خریدار بهر سوی روانی

برخاسته ایم از سر جان تا بنشینیم

در پای سهی سرو خرامانت زمانی

دور از رخ زیبای تو در چشم پر آبم

مژگان شده هر یک چو گهر دار سنانی

جان در سر سودای تو کردیم و نگفتیم

در حضرت جانان که کند یاد ز جانی

بگشاد کمین ناوک مژگان چو کشیدی

از عنبر تر بر سپر ماه کمانی

چون ابن یمین دست در آرد بمیانت

آن به که شود این تن خاکی بکرانی

ز آنروی که خلوتگه یاران سبکروح

دانم که تحمل نکند بار گرانی

شمارهٔ ۲۷۵

ایصبا گر بودت سوی خراسان گذری

ببر از حال دل من سوی جانان خبری

جان بسوغات فرستاد می اما چه کنم

که کسی می نبرد تحفه بعمان گهری

نرم و آهسته ببالینش خرام از سر راه

حلقه گیسوی مشکینش بجنبان سحری

نرگس مست وی از خواب چو بیدار شود

خوش خوش آغاز کن از قصه هجران قدری

که اگر هجر بدینگونه بود زود بتو

خبر آید که نماند از من حیران اثری

چشم زخم فلکی بود و گر نه ز چه روی

در ره افتاد مرا ناگه ازینسان سفری

همچو طوفان رسد آتش بهمه روی زمین

گر بر آرم ز تنور دل سوزان شرری

جان رسید ابن یمین را بلب از فرقت تو

گر چه جانرا نبود نزد تو چندان خطری

بفرست از لب میگون شکر از چهره گلی

تا بسازم ز برای دل و جان گلشکری

شمارهٔ ۲۷۶

ای از تو هزار فتنه بر پای

بنشین و قبای بسته بگشای

از آینه دل سیاهم

زنگی که ز هجر تست بزدای

تا سبزه دمید بر گل تر

تا برگ بنفشه شد سمن سای

چون از لب تو سخن سرایم

طوطی نبود چو من شکر خای

ای دل چو هوای دلبرت هست

زین پس بر ما عفاف منمای

زیرا که بر خرد محال است

مستوری و عاشقی بیکجای

با عشق مزن دم صبوری

خورشید فلک بگل میندای

چون ابن یمین ز خود برون آی

بر تارک نام و ننگ نه پای

شمارهٔ ۲۷۷

ای جان و جهانرا ز رخت نور و نوائی

وی بر در حسنت شه سیاره گدائی

مهرت نرسد جز بدل پاک که چون صبح

آید نفس او ز سر صدق و صفائی

نقش رخت ایماه که بستست که هرگز

نگشاد بزیبائی آن چهره گشائی

بادی که ز چین سر زلفین تو خیزد

همچون دم عیسی بود اعجاز نمائی

نایافته طوطی بلب چشمه کوثر

چون سرو سهی قامت تو نشو و نمائی

با اشک من و آه دلم باش که نبود

سازنده تر و خوشتر ازین آب و هوائی

مائیم و دلی آینه کردار کزو نیست

جز صیقل الطاف خوشت زنگ ز دائی

در دیده کشم سرمه صفت خاک درت را

زیرا که نشانیست برو از کف پائی

جانی و جهان هیچ عجب نیست گرت نیست

چون جان و جهان با من دلخسته وفائی

هم بگذرداین ظلمت شبهای فراقت

هم سر زند از روز وصال تو ضیائی

تا چشم توان داشت ز اقبال تو دردی

هرگز نکند ابن یمین میل دوائی

شمارهٔ ۲۷۸

ای روی تو آئینه الطاف الهی

وی دبدبه حسن تو از ماه بماهی

نقاش ازل نقش رخ و زلف تو میبست

از روز و شب آمیخت سپیدی و سیاهی

در مصر دل هر که عزیزی چو تو بنشست

آخر بچه یاد آورد از یوسف چاهی

آنکو به نکو بندگیت نام بر آورد

ننگ آیدش از مرتبه منصب شاهی

گر غایت حسنت نتوان دید عجب نیست

اشیا نشود دیده بدین دیده کماهی

چون تار قصب سوخت تن زار و نزارم

از پرتو رخسار تو ز آنروی که ماهی

از آتش غم بر جگرم آب نماندست

خود دود دلم میدهد ایدوست گواهی

با این همه گر سر برود در سر سودات

سهلست زیانی که بود مالی و جانی

سر نیز گر از دست رود باک نباشد

آنست مراد ابن یمین را که تو خواهی

شمارهٔ ۲۷۹

آنچه با من میکند از دوستی سیمین تنی

دشمنم نپسندد آنحالت بجای چون منی

هر مژه در چشم من خاریست بی برگ گلش

طالع من بین که خاری یافتم در گلشنی

داردش در خرمن مه خوشه پروین نظام

خوشه ئی از من همی دارد دریغ از خرمنی

گر شبی بر بام او آیم ز مهر روی او

هر زمان ماهی فروزان آید از هر روزنی

سنگ بر دل میزنم از فرقت آن سیمتن

هیچکس دیدست از آن سنگین دلی سیمین تنی

زین دم گرمم که بر وی میدمم از سوز دل

نرم گردد آن دل سخت ار چه باشد آهنی

از دل ابن یمین گر مرد و زن آگه شدی

گشت بر ابن یمین دلسوز هر مرد و زنی

شمارهٔ ۲۸۰

ایماه دل افروز بگردان قدح می

چون ماه فلک دم مزن از دور پیاپی

گر با تو کسی گفت که من توبه شکستم

مشنو صنما توبه کجا کرده و که کی

ما و می و رودی و سرودی ز گه شام

تا نعره زند مؤذن شبخیز که یا حی

گر پر خردی دم زند از وعظ و نصیحت

مستان خرابش بجهانیم به هی هی

در وقت بهار ار چه بود لاله مطرا

از قطره باران چو گل روی تو از خوی

بی روی توأم میل چمن نیست که مجنون

بر عارض لیلی بود آشفته نه بر حی

یکبار ببر در کش و بنواز چو چنگم

تا کی دهدم دم لب شیرین تو چون نی

هر دل که بر و ناوک چشم تو گذر کرد

پیدا نبود زخمش و خونها چکد از وی

هر چند دل گم شده را ابن یمین جست

بیرون نشد از چین سر زلف توأش پی

شمارهٔ ۲۸۱

آبحیاتست یا لبان که تو داری

چشمه نوشست یا دهان که تو داری

در نظرم آفتاب سایه نشین است

زیر کله روی دلستان که تو داری

پسته دهن بسته زان بود که ندارد

چربی و شیرینی زبان که تو داری

مایه سودای ماست شعر سیاهت

در بر نازک چو پرنیان که تو داری

حسن تو گنجیست شایگانی و زلفت

مار سر گنج شایگان که تو داری

با تو چنانم که در میان من و تو

موی نگنجد جز آن میان که تو داری

ابن یمین را چو تیر خاک نشین کرد

از کجی ابروی چون کمان که تو داری

شمارهٔ ۲۸۲

ای باد صبا بگذر ز آنجا که تو میدانی

حال دل من بر گوی آنرا که تو میدانی

در پرده اسرارش هر گه که شوی محرم

در پرده بگو با او زیرا که تو میدانی

گر درد نهان دل هر چند ز حد بگذشت

پیدا نکنم با تو زیرا که تو میدانی

دل در شکن زلفت زنجیر کشان تا کی

دیوانه اسیر تست حقا که تو میدانی

درد دل ریشم را همچون تو نداند کس

لطفی کن و درمانش فرما که تو میدانی

چون سرمه بنیائی در دیده کشم گردی

کش باد صبا آرد ز آنجا که تو میدانی

گفتم ز لبت بوسی و ز ابن یمین جانی

هستی تو بدین راضی گفتا که تو میدانی

شمارهٔ ۲۸۳

ای داده دل بمهر تو تا بر تو نوگلی

در گلشن امید تو نالان چو بلبلی

جز عارضت که از همه خوبان سر آمدست

هرگز شکفت بر سر سرو سهی گلی

دور و تسلسل ار چه محالست نزد عقل

دوری خوشست خطت و زلفت تسلسلی

باز اشک و چهره سیم و زری میدهد عجب

هستم بفر دولت او با تجملی

جور از تو میکشیم و تحمل همیکنیم

از دست عاشقان چه بر آید تحملی

از ترکتاز چشم تو پیوسته میرسد

بر دل ز تاب هندوی زلفت تطاولی

سیلاب چشم ابن یمین در هوای تو

افکند در بلای صبوری تزلزلی

شمارهٔ ۲۸۴

ای زلف دلاویزت در گردن جان بندی

وی لعل شکر ریزت هر بوسه ازو قندی

من دل بتو میدادم جمعی ز سر غفلت

کردند نصیحتها در عشق توأم چندی

ای خسرو مهرویان فرهاد خودم کردی

مادر بجهان نارد شیرین چو تو فرزندی

جانا ز تو ببریدن ممکن نبود هرگز

دارد سر هر مویم با مهر تو پیوندی

هر چند ترا باشد بسیار چو من بنده

ما را نبود باری همچون تو خداوندی

گفت ابن یمین از چه گریان شده ئی گفتم

از عشق پریروئی شنگیست شکر خندی

شمارهٔ ۲۸۵

ای آنکه بخوبی بمه چارده مانی

از دیده چرا همچو هلالی تو نهانی

هستی صنما غایت آمال و امانی

افسوس که غارتگر ایمان و امانی

بس صافتر و پاکتر از آب روانی

هم قوت دل از تو و هم قوت روانی

گر چه همه عمر ای مه بد مهر برانی

کز پیش خودم بی سببی دور برانی

محبوب همه خلق جهان همچو جهانی

آخر چو جهان ز ابن یمین از چه جهانی

آری تو مرا کی ببر خویش نشانی

من بنده گدا پیشه و تو شاه جهانی

شمارهٔ ۲۸۶

آن غالیه گون نقش نگر بر گل سوری

بر ماه دو هفته رقم است از گل سوری

چشم بد حساد که بر کنده ز سر باد

افکند ز تو دورم و فریاد ز دوری

از ظلمت فرقت برهان ذره وشم ز آنک

چون چشمه خورشید فلک منبع نوری

زلف ار نکند بر رخت آرام عجب نیست

کس بر سر آتش ننمودست صبوری

با زلف بگو کابن یمین میخرد از تو

یکموی بجانی بچه در بند قصوری

شمارهٔ ۲۸۷

بیا ساقی بدور دو ستکانی

بده بر گل شراب ارغوانی

کنار جویبار از خرمی شد

چو دوران جوانی از جوانی

نهان کرد آب را از دل ولی آب

پدید آورد اسرار نهانی

چمن چون کلبه جوهر فروش است

ز گوهر های دریائی و کانی

سحرگاهان ز بستان سوی مستان

صبا میآرد از گل ارمغانی

خوشا آنکس که چون نرگس ز مستی

فتد در پای سرو بوستانی

طرب امروز با فردا میفکن

چه زاید اینشب حبلی چه دانی

مجوی ابن یمین جز نیکنامی

اگر خواهی که دایم زنده مانی

نمیرد هر که نام نیک ازو ماند

چنین باشد حیات جاودانی

شمارهٔ ۲۸۸

بگرد مه ز عنبر خط کشیدی

دو هفته ماه را در خط کشیدی

عطارد را مکر خواهی خط آموخت

که بر سطح قمر سر خط کشیدی

نهادی خار غم آنلحظه گلرا

که چون لاله ز عنبر خط کشیدی

گر افسون تب عشقم نکردی

چرا بر گرد شکر خط کشیدی

شدم چون ذره ئی در غم از آندم

که بر خورشید انور خط کشیدی

مرا کشتی بشوخی وین خطا را

بروی دلستان بر خط کشیدی

هم از دود دل ابن یمین بود

که گرد آتش تر خط کشیدی

شمارهٔ ۲۸۹

بگوش جان من آید دمادم آوازی

که هست طایر جانرا هوای پروازی

بلی نشیمن او شاخسار سدره بود

چه میکند قفسی و اندرو نه دمسازی

بعقل و علم اگر پرورش دهی جانرا

ز سر غیب نماید بر او نهان رازی

مجردی چو مسیحا کجا که از سر وقت

بهر نفس که بر آرد نماید اعجازی

غذای طوطی جان تو شکر خرد است

عزیز دار مر او را که ارزد اعزازی

بود ز جهل گرش آرزوی نفس دهی

کسی بطعمه نداد ارزنی بشهبازی

بنزد ابن یمین کر چو مار خاک خوری

بهست از آنکه چو موری مسخر آزی

شمارهٔ ۲۹۰

بحسن روی تو ای آفتاب خرگاهی

ندید دیده گردون ز ماه تا ماهی

توئیکه رنگ رخت را جهانیان گویند

که چشم بد مرسادت که صبغه اللهی

اگر رسائی قد تو باغبان بیند

هزار طعنه زند سرو را بکوتاهی

ز عشق سلسله زلف عنبرینت دلم

نهاد روی بدیوانگی و گمراهی

بیا که در هوس زلف شام پیکر تو

تنم چو نال شد از ناله سحرگاهی

چه حاجتست بخورشید و ماه با رخ تو

مرا بروز تو خورشیدی و بشب ماهی

بیا که روی تو میخواهد و تو میدانی

که هست عادت ابن یمین نکو خواهی

شمارهٔ ۲۹۱

بتا از نازکی گوئی ز سر تا پا همه جانی

ز جان نازکتر ار باشد تو سرو سیمبر آنی

نهم رخ بر رخ خوبت بر غم خصم تا بیند

که بشکفته گل رعنا فراز سرو بستانی

خوشا روی دلارایت ز می بروی هزاران خوی

لطیف و پاک چون بر گل سرشک ابر نیسانی

مرا چون در وفای تو کنار از دیده دریا شد

تو کشتی جفا چندین چرا بر خشگ میرانی

تو چون گردون و چون گیتی دلارائی و خوش لیکن

چو گردون سخت پیکاری چو گیتی سست پیمانی

غلام یکنفس خوابم مگر بینم جمالت را

که پنهان از توام با تو تماشائیست روحانی

ز باد صبحدم بویت دلم بشنید و گفت آمد

نسیم یوسف مصری سوی یعقوب کنعانی

نگارا بر پرویان سلیمان وار شاهی کن

که چون حسن تو ملک جان نگیرد کس بآسانی

بکوش ابن یمین چندان که امکانست در عشقش

بود دستت دهد روزی که سر در پایش افشانی

شمارهٔ ۲۹۲

بمراد دل من گر بودم دسترسی

نزنم تا بزیم بیرخ جانان نفسی

در سر من هوس زلف تو خوش سودائیست

نرود سر برود ار سر ازینسان هوسی

هر چه در مستی عشق تو کنم خرده مگیر

عاشق و مست کجا مینگرد پیش و پسی

نروم از سر کوی تو ببد گفت رقیب

شبروان باز نه ایستند ببانگ عسسی

آستین بر من بیدل مفشان از پی آنک

هر کجا هست شکر نیست گریز از مگسی

دامن اندر مکش ای تازه گل از بلبل مست

که نیارد گل تر عار زهر خار و خسی

بی گل عارض تو ابن یمین در گلزار

هست چون بلبلکی بیدلکی در قفسی

شمارهٔ ۲۹۳

بنمای رخ ببنده که شمس و قمر توئی

بگشای لب بخنده که شمس و قمر توئی

فرماندهی بمصر دلم در نیامدست

هرگز عزیزتر ز تو یوسف مگر توئی

بگرفت حسن تو همه آفاق را چنانک

بر هر چه افکنم نظر ا ندر نظر توئی

ماند سهی بقامت و خورشید با رخت

لیکن زهر دو خوشتر و هم خوبتر توئی

خورشید با کلاه و مهی با کمر که دید

خورشید با کلاه و مهی با کمر توئی

بودم گمان که خوش پسری خون بریزدم

اکنون یقین شدست که آنخوش پسر توئی

چون عاقبت بدست بتی کشته میشوم

جان در میان نهیم بشکرانه گر توئی

تیر و کمان غمزه و ابروی تو چو دید

با دل بگفت ابن یمین را سپر توئی

شمارهٔ ۲۹۴

تا بر سریر حسن تویی ماه‌چهره‌ای

هستم ز عشق تو در شهر شهره‌ای

ز آن در شاهوار و بناگوش همچو سیم

هستند در مقار نه ماهی و زهره‌ای

چون جزع دل‌فریب تو هرگز به جادویی

نامد برون ز حقه افلاک مهره‌ای

چشم بد از تو دور که مانی به عمر خویش

نقشی نبست چون تو و نگشاد چهره‌ای

کاری تراست بر دل عشاق مستمند

هر غمزه‌ای ز چشم تو از زخم دهره‌ای

ابن یمین طمع به وفای تو چون کند

او را بس ار بود ز جفای تو بهره‌ای

شمارهٔ ۲۹۵

تا شد درست بر تو که پیمان شکسته‌ای

ما را امید در دل و در جان شکسته‌ای

آن عهد نادرست که دشوار بسته شد

دستت درست باد که آسان شکسته‌ای

چون گوی بی‌قرار و چو چوگان خمیده‌ام

بر گوی ماه تا خم چوگان شکسته‌ای

تا پسته را به خنده شکرریز کرده‌ای

بر نازکی غنچه خندان شکسته‌ای

هر دل که در هوای تو عهدی درست داشت

مجموع را به زلف پریشان شکسته‌ای

تا زینت جهان ز رخ خوب داده‌ای

بازار حور و روضه رضوان شکسته‌ای

دل را که مهر روی تو پرورد بر کنار

دستی نه در میانه به دستان شکسته‌ای

تا از کمان غالیه‌گون تیر می‌زنی

در جان من نگر که چه پیکان شکسته‌ای

بر گو درست ابن یمین را که تا بر او

بی‌هیچ موجبی ز چه پیمان شکسته‌ای

شمارهٔ ۲۹۶

تا ساخته ئی بر قمر از غالیه خالی

دارد دل من تیره تر از خال تو حالی

مرغ دل من در هوس دانه خالت

دارد بهوا میل و ندارد پر و بالی

امشب که مرا تا سحر از روی چو روزت

ماهیست فروزنده شی باد چو سالی

ابروی ترا خلق بانگشت نمودند

آری بنمایند چو بینند هلالی

چون ذره دل هر که هوای تو گزیند

خورشید غمش ره نبرد سوی زوالی

وقتست غمم را که نهد روی بنقصان

زیرا که رسیدست ز هجرت بکمالی

چون شکر نگفت ابن یمین روز وصالت

شد در شب هجران تو قانع بخیالی

شمارهٔ ۲۹۷

تنگ شکرست این دهن ایجان که تو داری

رشک قمرست این رخ رخشان که تو داری

یکلحظه دل اندر بر من جمع نباشد

ز آشوب سر زلف پریشان که تو داری

در حسن توئی یوسف و این طرفه که ما را

دل بسته آنچاه زنخدان که تو داری

عناب فتادست ز بادام دو چشمم

تا دیده ام آن پسته خندان که تو داری

افسون تب عشق من ار نیست بگو چیست

بر گرد شکر آنخط خوش خوان که تو داری

تا صورت از اینسان که ترا هست بخوبی

نا خوب بود سیرت از اینسان که تو داری

گر دست دهد ابن یمین را که بجانی

بوسی خورد از لعل در افشان که تو داری

جان در سر سودا کند و باک ندارد

یکدم پی آن بوسه ارزان که تو داری

شمارهٔ ۲۹۸

تا خط مشکبار به رخ برکشیده‌ای

خورشید را به سایه شب در کشیده‌ای

گردی ز مشک بر گل سوری فشانده‌ای

خطی ز سبزه بر سمن تر کشیده‌ای

شاخ بنفشه بر ورق لاله کشته‌ای

مه را به لطف در خم چنبر کشیده‌ای

برگوی کز بنفشه چه آمد پسند تو

کو را به روی لاله تر بر کشیده‌ای

در گل بماند سرو سهی را ز رشک پای

ز آن قد که راست همچو صنوبر کشیده‌ای

زرد و نزار و بی‌خور و خوابم هلال‌وار

ز آن عنبرین هلال که بر خور کشیده‌ای

منشور حسن اگر نه لب دلربای تست

طغرای ابرویش ز چه بر سر کشیده‌ای

آورده‌ای بخون دل عاشقان برات

و آن را به خط خویش مقرر کشیده‌ای

سنگین‌دلا بر ابن یمین نیست رحمتت

آری بلای عشق تو کمتر کشیده‌ای

شمارهٔ ۲۹۹

تا نقاب از روی شهر آرای خود برداشتی

صورت جان در خیال اهل دل بنگاشتی

نوبت شاهی بزن در ملک خوبی بهر آنک

رأیت حسن از زمین بر آسمان بفراشتی

نه خدا را بنده باشی نه رعیت شاه را

دل که بردی شحنه ئی از عشق خود بگماشتی

ز آن چه سیمین ذقن آبی بدین تشنه جگر

تا نباید دادنت زودش بمشک انباشتی

غرق خونم چون گل و همچون بنفشه سوگوار

تا تو در گلزار حسن خود بنفشه کاشتی

ای سبکروح جهان این سرگرانی تا بکی

طاقت جنگت ندارم آشتی کن آشتی

گر تو باز آئی بصلح از من نبینی جز وفا

گر چه وقت جنگ جای آشتی نگذاشتی

یاد میداری که در مستی حسن از بس غرور

خون ما میریختی و جرعه می پنداشتی

عاشقان از نا امیدی همچو زلفت در هم اند

تا تو بیموجب کم ابن یمین انگاشتی

شمارهٔ ۳۰۰

تو آن نئی که ندانی طریق دلداری

ولی چه شود که با ما نمیکنی یاری

بعهد چین سر زلف شام پیکر تو

سیاهروی جهان گشت مشک تا تاری

چنان ز عشق تو مستم که دل نمیخواهد

که هیچگونه رود بر طریق هشیاری

بسان آنلب میگون همیشه ساغر چشم

لبالبست مرا از شراب گلناری

بیاد شادی وصلت که آرزوی دلست

ز دست هجر توان رست اگر تو بگذاری

کمال حسن تو نقصان پذیر می نشود

بقول دشمن اگر دوسترا نیازاری

ز درد ابن یمین هیچکس نمیپرسد

بغیر غم که نماید همیشه دلداری

شمارهٔ ۳۰۱

بگو ای ماه تابان تا کجائی

که یکدم نزد مشتاقان نیائی

چو من بهر توأم بیگانه از خویش

چرا بستی طریق آشنائی

بگو ز آن لب سخن گر نیک و گر بد

که چون طوطی بجز شکر نخائی

مرا کی ماجرا سخت آید از تو

که تو سر تا قدم عین صفائی

ز دست دوستان زهر هلاهل

کند چون نوشدارو جانفزائی

ترا بر جان ما فرمان روانست

که تو شاهی و ما مشت گدائی

اگر معشوق رند و می پرستست

نزیبد عاشقانرا پارسائی

مگر وقتی بتن ابن یمین را

ضرورت افتد از کویت جدائی

شمارهٔ ۳۰۲

جانا رخ چون بهار بنمای

عالم بجمال خود بیارای

از روی چو ماه تو صبوری

ممکن نبود مرا مفرمای

یا مهر خود از دلم برون بر

یا از در من بمهر باز آی

یا جان بستان و وارهانم

یا بر دل زار من ببخشای

با من بوفا ببند عهدی

وین بسته در امید بگشای

چون دست نمیرسد که یابم

کام دل از آنلب شکر خای

آخر چه شود که سر در آری

تا از دل و جان ببوسمت پای

پس کابن یمین ز عشق رویت

گفتست بغمز و رمز هر جای

این دل بر اوست نیک بنگر

آئینه جان ز زنگ بزدای

شمارهٔ ۳۰۳

جان بچشمم در نیاید ور نه جانت خواندمی

خوشتر از جان هم ندانم تا چسانت خواندمی

جان ندارد هیچ وزنی بی ثبات اندر جهان

ورنه ایجان و جهان جان و جهانت خواندمی

حسن خلق عالم ار گشتی مجسم پیکری

از لطافت اندران پیکر روانت خواندمی

ایچراغ جان اگر پروانه دادی حسن تو

در شبستان صفا شمع روانت خواندمی

گر نسفتی لعل در بار ترا الماس نطق

عقل باور داشتی گر بی دهانت خواندمی

پای سرو از شرم قدت گر بگل در نیستی

در سرم گشتی که سرو بوستانت خواندمی

گر نبودی حسن ماه آسمانی مستعار

روی آن داری که ماه آسمانت خواندمی

چون نمک داری جگر کردم کباب از بهر تو

سر فرو ناری و گرنه میهمانت خواندمی

جان طلب گر کرده ئی ز ابن یمین بی کین دل

کرد می تسلیم و ماه مهربانت خواندمی

شمارهٔ ۳۰۴

جانا چه کرده‌ایم که از ما بریده‌ای

برگوی تا ز غیر محبت چه دیده‌ای

این شرط دوستی بود آخر تو خود بگوی

کز ما رمیده به غیر آرمیده‌ای

دل را چو غنچه‌ای ز تو مستور داشتم

چون باد صبحدم به سر آن رسیده‌ای

اکنون که دست عشق تو بگرفت جیب جان

دامن چرا ز صحبت جان در کشیده‌ای

سوزی که هست در دلم از آتش فراق

هرگز ندیده‌ای و نه از کس شنیده‌ای

تلخست بی‌تو عیشم و دانی تو هم یقین

گر هیچ وقت شربت صبری چشیده‌ای

غایب مرو ز دیده ابن‌یمین از آنک

تو اشک نیستی که روی نور دیده‌ای

شمارهٔ ۳۰۵

چوگان ز مشک بر مه تابان کشیده‌ای

مه را چو کوی در خم چوگان کشیده‌ای

آورده‌ای ز شعر سیه سایبان حسن

بر فرق آفتاب در فشان کشیده‌ای

آن خط سبز فام که خضر است نام او

خوش بر کنار چشمه حیوان کشیده‌ای

هر جان و دل که یافته‌ای در کمند عشق

مجموع را به زلف پریشان کشیده‌ای

دارد هوای دانه خال تو مرغ روح

با آنک دام بر زبر آن کشیده‌ای

اندر میان جان چو الف جایگیر شد

قدت که راست چون الف جان کشیده‌ای

چون اشک عاشقانت لطیفست و آبدار

گوهر که زیر لعل بدخشان کشیده‌ای

چشم بد از تو دور که در مصر دلبری

خط در جمال یوسف کنعان کشیده‌ای

گفتم بر آستان تو جان کرده‌ام نثار

گفتی که باز زیره به کرمان کشیده‌ای

بی‌یاد تو نمی‌زند ابن‌یمین دمی

در نام او چرا خط نسیان کشیده‌ای

شمارهٔ ۳۰۶

چو بلبل از سر مستی گذشتم سوی گلزاری

نمود از هجر رخسارت بچشمم هر گلی خاری

دلم میگفت با چشمت که خوردی خونم از مستی

ولی لعل ترا دیدم ز خون دل نشان داری

بدل گفتم که خون ما ز لعلش خواه اگر خواهی

مخواه از چشم مخمورش چه میخواهی ز بیماری

چگویم از تطاولهای زلف ترکتاز تو

چه گوید کس ز هندوی پریشان کار طراری

دلم را در فساد افکند چشمت وین چنین باید

صلاح آخر کجا آید ز جلاد سیهکاری

گروهی را اگر رغبت به تسبیح است و سجاده

گرفت ابن یمین باری ز زلفین تو زناری

شمارهٔ ۳۰۷

چو رخسار سمن سیما بشوئی

نشان هستی از دلها بشوئی

فروزان گردد آتش اندر آبی

گر آن روی جهان ارا بشوئی

مشام جان معطر گردد از وی

بمی چون لؤلؤ لالا بشوئی

شراری کم نبینم ز آتش دل

گر این آتش بصد دریا بشوئی

بآب مغفرت جرمی که ما راست

گرت باشد بما پروا بشوئی

چو ما را بیسر و سامان تو کردی

روا داری که دست از ما بشوئی

بران ابن یمین از دیده سیلی

بود کین نامه سودا بشوئی

شمارهٔ ۳۰۸

در باغ حسن سرو روانی براستی

دور از تو چشم بد همه جانی براستی

وقت صبوح با لب خندان بسان صبح

بنمای رخ که سرو روانی براستی

بگشای لب که وقت سخن در شاهوار

از لعل آبدار نشانی براستی

آزاد سرو را نرسد با قدت عناد

گر خط بندگیش ستانی براستی

با شاخ سدره دعوی بالا اگر کنی

حالی بمنتهاش رسانی براستی

دارم گمان کز آن منی سرکشی مکن

باشد که گردد از تو گمانی براستی

بر چشم جویبار من ایسرو خوش خرام

بنشین بناز کز در آنی براستی

کرد آب چشم ابن یمین آشکار کو

دارد نظر بدوست نهانی براستی

شمارهٔ ۳۰۹

دی بر در دلدار نشستیم زمانی

گفتیم بگوئید که اینجاست فلانی

آنعاشق سرگشته که جز زلف تو کس را

ز آشفتگی حال دلش نیست نشانی

چون نام من شیفته بشنید نگارم

کاندر تن خوبی بجز او نیست روانی

برخاست روانی ز سر ناز و کرشمه

میرفت خرامان چو یکی سرو روانی

آمد برضا جوئی عشاق و چو دیدم

دیدیم بتی قوت دل قوت جانی

چون دیده موری و چو یک تاره موئی

آورد ببازار دهانی و میانی

هر چند سخن گفتن شیرینش یقین است

لیک از دهنش میشودم دل بگمانی

سازد سپر ماه زره هر که بیابد

از غمزه ابروی خوشش تیر و کمانی

گردون چو وی و ابن یمین پیش نیارد

دیگر بجهان وعده دهی عشوه ستانی

شمارهٔ ۳۱۰

دلا امید آن دارم که روی دلستان بینی

برغم دشمنان خود را بکوی دوستان بینی

خوش الحان بلبل قدسی بعنف اندر قفس مانده

قفس را بشکن ار خواهی که روی گلستان بینی

درین دوران بجز وصف سهی سروش ز کس مشنو

که با کژ طبعی گردون بگیتی راستان بینی

بجانی گر دهد بوسی بخر ایدل اگر خواهی

در این سودا بانبازی مرا همداستان بینی

حیات خود در آن دانم که بر خاک درت میرم

که تا چون پا نهی بیرون سرم بر آستان بینی

ولی ابن یمین تا کی بود در بیت احزانت

نیامد وقت آن کو را دمی در بوستان بینی

چه باشد بوستان من بکام دل رخت دیدن

که بستان خوش آن باشد که در وی دلستان بینی

شمارهٔ ۳۱۱

دلدار گفت لوح دل از نقش من بشوی

گفتم که تلخ از آنلب شکر فشان مگوی

من لوح دل نشویم از آن نقش دلفریب

دست از من آنکه میدهدم پند گو بشوی

آمد زمان آنکه صبا خیزد از چمن

همچون نسیم طره دلدار مشکبوی

از ناله های بلبل خوشگو ز عشق گل

دل نرم کرد گر چه بود سخت تر ز روی

چون گل شکفت خیز گر آزاده ئی چو سرو

جز بر کنار آب نشستنگهی مجوی

در پای سرو و سوسنت ار دست میدهد

فرصت شمر بجز ره آزادگی مپوی

گر وصل دوست دست دهد خانه گلشن است

با سرو سیم ساق چه حاجت کنار جوی

چون هست عارضش گل سیراب کو مخند

با قد چون صنوبرا و سرو گو مروی

ابن یمین ز ضربت چوگان زلف او

دارد دل شکسته و سرگشته همچو گوی

شمارهٔ ۳۱۲

زهی بوقت سخن لعلت از در افشانی

شکسته رونق بازار گوهر کانی

حدیث طره مشکینت قصه ایست دراز

بکنه آن نرسد خاطر از پریشانی

توئی که مینهد آبحیات از دل پاک

به پیش لعل تو بر خاک تیره پیشانی

دلم وصال تو میجست عقل میگفتش

بخیره کشتی بر خشگ تا بکی رانی

شکایتی ز تو گر هست با تو گویم و بس

که گر ز تست مرا درد هم تو درمانی

بجز موافق طبع تو یکنفس نزنم

گرم بر آتش سوزان چو عود بنشانی

بیا که ابن یمینت بدیده جا سازد

که جویبار سزد جای سرو بستانی

شمارهٔ ۳۱۳

زلف مشکین بر بناگوش چو سیم افکنده‌ای

از بنفشه بر سمن صد حلقه جیم افکنده‌ای

ز ابن مقله خون چکاند ابن بواب از حسد

ز آنچنان شینی که اندر عین سیم افکنده‌ای

بر گذرگاه صبا بگشاده‌ای بندی ز زلفت

در جهان از عنبر سارا نسیم افکنده‌ای

ای مسیحادم قدم آخر مدار از ما دریغ

پرسشی کن چون توام زینسان کلیم افکنده‌ای

لطف کن با وی ز تریاق لبم ده شربتی

مار مسکین چون برین قلب سلیم افکنده‌ای

تا گرفتی ای دل اندر چین زلف او قرار

خویشتن را در شر و شور عظیم افکنده‌ای

در دل ابن یمین مهر رخ چون ماه خویش

نشمری محدث که از عهد قدیم افکنده‌ای

شمارهٔ ۳۱۴

زهی ملک لطافت را وجودت نازنین شاهی

جهان عالم آرایت سپهر حسن را ماهی

ز مهر رویت ار عکسی فتد بر عالم خاکی

هزاران ماه کنعانی بر آرد سر ز هر چاهی

بگرد غنچه خندان در آمد سبزه خطت

تو گوئی مور پیدا کرده بر تنگ شکر راهی

مه دیگر شود پیدا سپهر لاجوردی را

اگر در تیره شب ناگه نمائی رخ ز خرگاهی

مکن با عاشقان جوری عزیز من از آن ترسم

که در آئینه حسنت رسد از چشم بد آهی

کمال حسن شاهی را نباشد هیچ نقصانی

اگر پرسد گدائی را ز راه لطف گه گاهی

مرا بار غمت بر دل فزون میآید از کوهی

ترا باری ز بیرحمی همی آید کم ازکاهی

شب یلدای هجرانت تسلی میدهم دلرا

که شام غم رسد روزی بشادی سحرگاهی

اگر روی ترا بینم شود اندیشه های بد

تو چون ابن یمین آخر کجا یابی نکو خواهی

شمارهٔ ۳۱۵

ساقیا موسم عیدست بده ساغر می

بر فشان صبحدم از بهر قدح گوهر می

روزه کر دست دماغ من سود از ده خشگ

که کند چاره اینواقعه طبع ترمی

شام اندوه سرآید بدمد صبح امید

چون فروزان شود از مشرق جام اختر می

بر رخ سیمبران حسن کند نقش و نگار

بسر انگشت تر ساقی و آب زرمی

بیشتر ز آنکه برد باد عدم خاک وجود

رنگ ده آب روانرا بتف اخگر می

اندرین خرگه محنت زده دانا چه کند

خیمه مانند حباب ار نزند بر سر می

از در هیچ کست کار طرب نگشاید

کار دل میطلبی باز مگرد از درمی

یار صافیدل اگر بایدت ای ابن یمین

اینصفت نیست کسی را بجز از ساغر می

شمارهٔ ۳۱۶

ساقی قدح می که درو هست صفائی

به ز آن مطلب نزد خرد راهنمائی

می در همه وقتی خوش و خوشتر بزمانی

کز بلبل و گل یافت چمن برگ و نوائی

رخساره بسرخی کند الحق چو عقیقی

در باده لعل ار فکنی کاهربائی

می چیست لطیفی بصفا راحت روحی

در مملکت عقل شهی کامروائی

در دور فلک بر صفت دختر رز نیست

از کار دل غمزدگان بند گشائی

با دختر رز تازه کنم عهد مودت

کز مادر ایام ندیدیم وفائی

گر تیره شد از زنگ غمت آینه دل

چون باده روشن نبود زنگ زدائی

از محنت ایام دل ابن یمین را

دردیست که از باده بهش نیست دوائی

شمارهٔ ۳۱۷

صبا چو با سر زلف تو کرد همرازی

زبان گشاد نسیم خوشش بغمازی

ببوی زلف تو مرغ دل از قفس بپرید

هوای کوی تو بگزید و گشت پروازی

دل از تو سیر نگردد بجور کز تو کشد

گرش بعنف برانی ورش بلطف بنوازی

دل از تو سیر نگردد بجور کز تو کشد

گرش بعنف برانی ورش بلطف بنوازی

دلم شکار تو گشت و هنوز در پی او

کمان و تیر ز ابرو و غمزه میسازی

بدینصفت که دل از دست عاشقان بردی

ترا رسد که کنی بر بتان سرافرازی

ز سر برون نکنم شور لعل شیرینت

گرم بر آتش سوزان چو شمع بگدازی

ز خط حکم تو تا حشر بر ندارم سر

گرم چو خامه بآب سیه در اندازی

چه با ک ابن یمین را از آنکه سر برود

چو نیست در سرش الا هوای سربازی

شمارهٔ ۳۱۸

گر من ز بند عشقت تو یکروز رستمی

باقی عمر با دل خرم نشستمی

ور چشم دلفریب تو داری بدی مرا

بازار سحر جادوی بابل شکستمی

مستی غمزه تو ز بس نغز کآمدم

خواهم بدانهوس که شب و روز مستمی

دستم بزلف تو نرسد ورنه خویش را

دیوانه وار بر تو بزنجیر بستمی

گر سوی پایبوس تو بر تارک سنان

بودی رهی بدیده و سر آمد ستمی

گفتی که نیستت کنم اندر هوای خویش

تا تو بکام دل رسی ایکاش هستمی

چون رنگ می گرفت لب مشکبوی تو

آن به که همچو ابن یمین می پرستمی

شمارهٔ ۳۱۹

گر نشینم با تو در خلوت به شادی یک دمی

از غبار خود نبیند چشم دل دیگر نمی

حاصل از عالم دمی دانم که گویم با تو راز

اهل دلرا زین دمی خوشتر ز ملک عالمی

ایدل از دلبر مدار امید شادی بهر آنک

عاشقانرا بهره از معشوق بس باشد غمی

گر خرد داری بگرد بهگزینی پر مگرد

کز پی این دور ماند از خلد همچون آدمی

ز آتش دل در هوایت این تن خاکی من

سوختی گر چشمه چشمم نمیدادی نمی

بر کنار چشم او نگذاشت با ابن یمین

ز آنچه بودش جز غم و صبری زهر بیش و کمی

شمارهٔ ۳۲۰

لعل لبش کزو بچکد آب زندگی

آورد خط بنام من از بهر بندگی

در جستجوی عارض چون آفتاب او

هستم چو ماه گرد جهان در دوندگی

طوطی جان همی زندم بال تا کند

اندر هوای شکر جانان پرندگی

نسبت بقامتش نتوان کرد سرو را

کو سرو را میان چمن آن چمندگی

مرغ رمیده دانه خال ار ببیندش

از دام زلف او ننماید رمندگی

تا گشت چون کمان قدم از من چو تیر جست

تیر از کمان هر آینه جوید جهندگی

بی او نخواهد ابن یمین یکنفس حیات

کز بهر وصل او بودش میل زندگی

شمارهٔ ۳۲۱

من ندیدم نشنیدم که بود در چمنی

همچو بالای تو سروی و چو رخ نسترنی

چند از رسته دندان چو عقد گهرت

صدفش جوهر فردی شده یعنی دهنی

تا گل عارضت اندر چمن حسن بود

کی خوش آید بدلم یاسمنی یاسمنی

دگر از مادر ایام نزاید پسری

چون تو یاقوت لبی سنگدلی سیمتنی

تا دلم بشکند اندر خم زلفت بطفیل

افکنی هر نفس از وی شکنی بر شکنی

مکن ایدوست بدستان مفکن در پایم

ز آنکه سر حلقه عشاق نیابی چو منی

تو شدی یوسف مصری و ولی ابن یمین

گشت یعقوب صفت ساکن بیت الحزنی

شمارهٔ ۳۲۲

ماهرویا گه آنست که رخ بنمائی

که بجان آمدم از بیکسی و تنهائی

تو پس پرده و خلقی بگمان در سر شور

تا چها خیزد اگر پرده ز رخ بگشائی

چشم ترکانه تو برد بیغما دل خلق

چه عجب باشد اگر ترک بود یغمائی

منگر ایدوست در آئینه از آن میترسم

که دل از مردمک دیده خود بربائی

مردم دیده من چون رخ زیبای تو دید

ننگرد از تو بکس تا نبود هر جائی

چون بنفشه همه گوشم چو سخن میگوئی

همچو نرگس همه چشمم چو برون میائی

دوش زلفین ترا دل بهوس می پیمود

عقل گفتاش چه سودا است که می پیمائی

خال مشکینت سوادیست که در چشم منست

ز آنسبب چشم مرا هست ازو بنیائی

چون دل ابن یمین از تو فتادست بدرد

چشم دارم که تواش باز دوا فرمائی

شمارهٔ ۳۲۳

نگارینا نمیشاید ترا گفتن برخ ماهی

که در حسنت کسی همتا ندید از ماه تا ماهی

ز نور روی تو خورشید اگر نه ذره ئی بودی

برین پیروزه او رنگش مسلم کی شدی شاهی

دلم را ز آتش اندوه بآب لطف برهاند

ز خاک پایت ار گردی کند با باد همراهی

تو قصد جان من داری و من روی تو میخواهم

ترا آئین بدی کردن مرا عادت نکو خواهی

مکن بر من ستم چندین که بر آئینه حسنت

نشاند ناگهان زنگی دلم ز آه سحرگاهی

ببازار غم عشقت کسی را میرسد سودا

که سود جان خود داند زیان مالی و جاهی

چه غم ابن یمین را ز آن که جان شد در سر کارت

غمش گر هست ز آن باشد که از حالش نه آگاهی

شمارهٔ ۳۲۴

یا رب کراست چون تو نگاری شکرلبی

سروی سمنبری صنمی سیم غبغبی

جانی بلطف و جمله خوبان چو قالبند

هرگز بلطف جان نشود هیچ قالبی

چون هست نور روی تو گو مه دگر متاب

با نور آفتاب چه حاجت بکوکبی

نسبت مکن بماه نو ابروی خویش را

کوهست پیش ابروی تو نعل مرکبی

بس روزها که در غمت آورده ام بشب

بر یاد آنکه با تو بروز آورم شبی

در آرزوی زلف چو شام تو هر سحر

مائیم و آب دیده و آهی و یا ربی

دائم در آنهوس که تو آئی بپرسشم

شکرانه جان همیدهم ار گیردم تبی

یکشب خیال تو لب بر لبم نهاد

گفتم که حاصلم ز تو جانیست بر لبی

تا در سفر چه‌ها کشد ابن یمین چو دید

روز وداع ماه تو در قلب عقربی

قطعات

شمارهٔ ١ : ای نسیم صبحدم بگذر بخاک درگهی

شمارهٔ ٢ : آن شهنشاهی که از تأثیر جود عام او

شمارهٔ ٣ : از برای دو چیز جوید و بس

شمارهٔ ۴ : ابن یمین اگر همه عالم بکام تست

شمارهٔ ۵ : ای نسیم صبحگاهی بر تو جان افشان کنیم

شمارهٔ ۶ : ای بسا دوستان که بگزیدم

شمارهٔ ٧ : بتمثیل ابن یمین نکته ئی

شمارهٔ ٨ : بیا ز ابن یمین ای دوست بشنو

شمارهٔ ٩ : باهل خطه فریومد از طریق رضا

شمارهٔ ١٠ : بر کاتبان خویشتن املای بد مکن

شمارهٔ ١١ : چشم پدر از هجر تو پوشیده چو گردید

شمارهٔ ١٢ : خداوندم مرا در علم منقول

شمارهٔ ١٣ : خرد چون کند دوستی با کسی

شمارهٔ ١۴ : خسیسی اگر لاف آن میزند

شمارهٔ ١۵ : خطابی با فلک کردم که از تیغ جفا کشتی

شمارهٔ ١۶ : دانی چه موجبست که فرزند از پدر

شمارهٔ ١٧ : ز هی فرخنده جائی خوش مقامی

شمارهٔ ١٨ : شبی در تواریخ کردم نگاه

شمارهٔ ١٩ : عزلت و انزوا و تنهائی

شمارهٔ ٢٠ : عطا میخواست از من ماهروئی

شمارهٔ ٢١ : گر خرد یار تست ابن یمین

شمارهٔ ٢٢ : گنهی میکنم کنون پنهان

شمارهٔ ٢٣ : فراخ دستی ز اندازه مگذران چندان

شمارهٔ ٢۴ : قطعه ئی نزد من رسید امروز

شمارهٔ ٢۵ : مرا فلک بمواعید میفریفت ولیک

شمارهٔ ٢۶ : مرا پیشه شعرست و در وقت‌ها

شمارهٔ ٢٧ : منم ابن یمین که نتوان کرد

شمارهٔ ٢٨ : علاء دولت و دین آصف سلیمان فر

شمارهٔ ٢٩ : منور شد به شمس دولت و دین

شمارهٔ ٣٠ : مده دل ز دست ارغمی هست و خوفی

شمارهٔ ٣١ : هر که در مال میکند ضنت

شمارهٔ ٣٢ : یکی گفت با من که خورشید تافت

شمارهٔ ٣٣ : ای جوانبختی که در خلوتسرای کاینات

شمارهٔ ٣۴ : ایخدیوی که عهد دولت تو

شمارهٔ ٣۵ : ایدل جهان بکام گرت نیست گو مباش

شمارهٔ ٣۶ : اگر نیک و گر بد چو خواهد رسید

شمارهٔ ٣٧ : چو دونان درین خاکدان دنی

شمارهٔ ٣٨ : دو مشفق اند ادیب و طبیب بر سر تو

شمارهٔ ٣٩ : دیدم برین رواق زبرجد کتابتی

شمارهٔ ۴٠ : سائلی حال جهانرا ز یکی کرد سؤال

شمارهٔ ۴١ : من ار چند باری بدل گفته ام

شمارهٔ ۴٢ : هر کس که توبه کرد بدور گل از شراب

شمارهٔ ۴٣ : مرا مهر خسرو چو تابان شود

شمارهٔ ۴۴ : هر چند که در خلاف وعده

شمارهٔ ۴۵ : یکچند روز من ز سیهکاری فلک

شمارهٔ ۴۶ : یک دو سیمین تن و یاری دو سه چاریم بهم

شمارهٔ ۴٧ : هست همچون نمونه سخنت

شمارهٔ ۴٨ : اهل هنر را کنون خطبه بنام منست

شمارهٔ ۴٩ : ایخسرو زمانه که ارکان ملک و دین

شمارهٔ ۵٠ : آرزومندی بدرگاه عبودیت مرا

شمارهٔ ۵١ : اکنون که هر کسی بمرادات واصلند

شمارهٔ ۵٢ : آفت مرد چون ز شهرت اوست

شمارهٔ ۵٣ : الهی معاصی ابن یمین

شمارهٔ ۵۴ : از کوی حیات تا در مرگ

شمارهٔ ۵۵ : استاد کارخانه دنیا بهیچ وقت

شمارهٔ ۵۶ : ای پسر در ضبط آنچت هست جهدی مینمای

شمارهٔ ۵٧ : ایدل وفا امید مدار از مدار چرخ

شمارهٔ ۵٨ : ایدل ازینجهان اگرت رای رفتنست

شمارهٔ ۵٩ : آنکس که جوینی و گلیمیش بدستست

شمارهٔ ۶٠ : آصف ملک عز دولت و دین

شمارهٔ ۶١ : ایکه در جمع مال می بینم

شمارهٔ ۶٢ : ایدل اندر جهان کریم مجوی

شمارهٔ ۶٣ : یفلک با من اگر بد کنی ار نیک رواست

شمارهٔ ۶۴ : آنکه از برق سحاب کرم شامل او

شمارهٔ ۶۵ : ای شده ظاهر پرست باطنت آباد کن

شمارهٔ ۶۶ : ایزدا مستحق عفو توأم

شمارهٔ ۶٧ : الهی ز فرط وثوقی که هست

شمارهٔ ۶٨ : ایدل اگر زمانه بصد غم نشاندت

شمارهٔ ۶٩ : ای سروریکه در ره مردی و مردمی

شمارهٔ ٧٠ : ایدل هوشیار اگر چه سپهر

شمارهٔ ٧١ : ایصاحبی که همت بی منتهای تو

شمارهٔ ٧٢ : ای روزگاز از تو بوجه معاش خویش

شمارهٔ ٧٣ : ایصبا گر پیش مولانا رسی

شمارهٔ ٧۴ : احرام بستم از پی عالیجناب شاه

شمارهٔ ٧۵ : آشنائی خلق درد سرست

شمارهٔ ٧۶ : ایدل بجستجوی هنر در جهان بگرد

شمارهٔ ٧٧ : اکسیر اعظم است در این روزگار کو

شمارهٔ ٧٨ : ایدل از احوال عالم باش دائم با خبر

شمارهٔ ٧٩ : ای خرده شناسان که بانواع فضایل

شمارهٔ ٨٠ : از مال مهتری نبود کسب فضل کن

شمارهٔ ٨١ : اگر در حوادث که پیش آیدت

شمارهٔ ٨٢ : بگاه فقر توانگر نما-ز همت باش

شمارهٔ ٨٣ : بزرگان عراقی را بگویید

شمارهٔ ٨۴ : بنام ایزد زهی خرم سرائی

شمارهٔ ٨۵ : بروز نکبت اگر برج قلعه فلکت

شمارهٔ ٨۶ : پادشاهی نزد اهل معرفت آزادگیست

شمارهٔ ٨٧ : بهر روزی بهر دری چه روی

شمارهٔ ٨٨ : با فلک دوش بخلوت گله ئی میکردم

شمارهٔ ٨٩ : بردم بنزد خواجه شکایت ز رنج فقر

شمارهٔ ٩٠ : بزرگوار امیری که زبده کرم است

شمارهٔ ٩١ : بخور بنوش بپاش و بدان که حاصل عمر

شمارهٔ ٩٢ : بگفتار اگر درفشاند کسی

شمارهٔ ٩٣ : براه راست توانی رسید در مقصود

شمارهٔ ٩۴ : تا توانی التماس از کس مکن

شمارهٔ ٩۵ : ترک و تجریدست زاد اندر طریق راه حق

شمارهٔ ٩۶ : تو ز من برتری اگر جستی

شمارهٔ ٩٧ : تعیین دال و ذال که در مفردی فتد

شمارهٔ ٩٨ : جهان لطف و کرم تاج ملک خواجه علی

شمارهٔ ٩٩ : جهان از بهر یکتن نیست تنها

شمارهٔ ١٠٠ : جمعی اقاربم طمع خام بسته اند

شمارهٔ ١٠١ : جمعی که رباعی ز غزل باز ندانند

شمارهٔ ١٠٢ : چنان سزد که ز کار جهان نفور بود

شمارهٔ ١٠٣ : چیزیکه رفت رفت مکن یاد ازو دگر

شمارهٔ ١٠۴ : چرخ دولابست دور آسمان

شمارهٔ ١٠۵ : چون سفیهی زبان دراز کند

شمارهٔ ١٠۶ : چشم مهر از فلک سفله چه داری چو ازو

شمارهٔ ١٠٧ : چیست آن برگی که شاخ دانش از وی بی برست

شمارهٔ ١٠٨ : حالت مال و علم اگر خواهی

شمارهٔ ١٠٩ : خدائی که بنیاد هستیت را

شمارهٔ ١١٠ : در جهان هر چه میکنند عوام

شمارهٔ ١١١ : دانی بزرگمهر حکیم جهان چه گفت

شمارهٔ ١١٢ : دی شنیدم که ابلهی میگفت

شمارهٔ ١١٣ : دی مرا گفت محترم یاری

شمارهٔ ١١۴ : دیدم آنکس را که باز همتش

شمارهٔ ١١۵ : در جهان هیچ به از عزلت و تنهائی نیست

شمارهٔ ١١۶ : در بهشت است هر که در وطنش

شمارهٔ ١١٧ : دی گفت دوستی که مرا موی رو سفید

شمارهٔ ١١٨ : در زبان فارسی فرقی میان دال و ذال

شمارهٔ ١١٩ : رزق مقسوم و وقت معلومست

شمارهٔ ١٢٠ : رسد ایدل بتو روزی تو بیسعی ولیک

شمارهٔ ١٢١ : روز بازار فضل کاسد شد

شمارهٔ ١٢٢ : رسید نامه نامی ببنده ابن یمین

شمارهٔ ١٢٣ : ز یاری در خماری باده جستم

شمارهٔ ١٢۴ : ز آنها که خبث باطن ایشانت ظاهرست

شمارهٔ ١٢۵ : زدم از کتم عدم خیمه بصحرای وجود

شمارهٔ ١٢۶ : زهد و عفت کز صفات عاشقان صادقست

شمارهٔ ١٢٧ : سر اکابر عالم علاء دولت و دین

شمارهٔ ١٢٨ : سود دنیا و دین اگر خواهی

شمارهٔ ١٢٩ : شاعرانی که پیش ازین بودند

شمارهٔ ١٣٠ : شنیدم صفات تو عاشق شدم

شمارهٔ ١٣١ : شهریارا کامکارا یک سخن ز ابن یمین

شمارهٔ ١٣٢ : شکر ایزد اگر نماند زرم

شمارهٔ ١٣٣ : صاحبا همت تو یکچندی

شمارهٔ ١٣۴ : صاحبا بنده را بخدمت تو

شمارهٔ ١٣۵ : صاحبا گر چه از ضعیفی تن

شمارهٔ ١٣۶ : صاحب اعظم کریم الدین سر گردنکشان

شمارهٔ ١٣٧ : صحت و امن هست و وجه معاش

شمارهٔ ١٣٨ : عالیجناب حضرت دستور شه نشان

شمارهٔ ١٣٩ : عماد دولت و دین ای وزیر زاده ملک

شمارهٔ ١۴٠ : فرزند خواجه در هنر از خواجه کمترست

شمارهٔ ١۴١ : فخر آل مصطفی سید لطیف الدین توئی

شمارهٔ ١۴٢ : فاقه را کرده باشد استقبال

شمارهٔ ١۴٣ : فرزند و نور دیده من ایکه در سخن

شمارهٔ ١۴۴ : فرهاد خویش کرد مرا ماه چهره ئی

شمارهٔ ١۴۵ : عقل با روح قدس گفت که فردوس برین

شمارهٔ ١۴۶ : گردش گردون دون آزاده ها را خسته کرد

شمارهٔ ١۴٧ : کردم ز میان همگان عزم کناری

شمارهٔ ١۴٨ : کسی گفت عزت بمال اندرست

شمارهٔ ١۴٩ : کسی کو طریق تواضع رود

شمارهٔ ١۵٠ : گر وعده ئی که داد مرا آصف زمان

شمارهٔ ١۵١ : لطفی کن وز سگ صفتان آرزو ببر

شمارهٔ ١۵٢ : گر چو سندان بود ترا دندان

شمارهٔ ١۵٣ : گفتم بدل که غم مخور اندر جهان بسی

شمارهٔ ١۵۴ : گر مرا دور فلک کرد تهیدست چو سرو

شمارهٔ ١۵۵ : گر جهانی ز دست تو برود

شمارهٔ ١۵۶ : گر آسیای چرخ ترا آرد میکند

شمارهٔ ١۵٧ : لاله را گفتم ای پری پیکر

شمارهٔ ١۵٨ : ما بدوری فتاده ایم کنون

شمارهٔ ١۵٩ : مرد آزاده در میان گروه

شمارهٔ ١۶٠ : ما را شکایتیست ز گردون دون نواز

شمارهٔ ١۶١ : مرد بیمار کاحتما نکند

شمارهٔ ١۶٢ : من نگویم که از فوائد تو

شمارهٔ ١۶٣ : مرا بدرگه دولت پناه سرور عهد

شمارهٔ ١۶۴ : مردمان با یکدیگر دائم نزاعی میکنند

شمارهٔ ١۶۵ : مرا بلبل طبع شیرین نفس

شمارهٔ ١۶۶ : مطبخی ایست ناگوار مرا

شمارهٔ ١۶٧ : منم ابن یمین ذاتی که او را

شمارهٔ ١۶٨ : مدتی در طلب مال جهان کردم سعی

شمارهٔ ١۶٩ : مرا نیمه نانی که در خور بود

شمارهٔ ١٧٠ : ما را حکایتی عجب افتاد با ملک

شمارهٔ ١٧١ : مرا صورت از لغوه گر کج شود

شمارهٔ ١٧٢ : معنی طلب که بر در و دیوار صورتست

شمارهٔ ١٧٣ : مرا مذهب اینست گیری تو نیز

شمارهٔ ١٧۴ : مخور ای ابن یمین غم چو وفاقت برسد

شمارهٔ ١٧۵ : نکند عمر خویشتن ضایع

شمارهٔ ١٧۶ : وزیر مشرق و مغرب مگر نمیداند

شمارهٔ ١٧٧ : وزیر شاه نشان ای یگانه دو جهان

شمارهٔ ١٧٨ : والاضیاء دین توئی آنکس که آفتاب

شمارهٔ ١٧٩ : هر که رنجی کشید و گنج نهاد

شمارهٔ ١٨٠ : هر یکی از شهان بوقت شکار

شمارهٔ ١٨١ : هر که در کارها مشاوره کرد

شمارهٔ ١٨٢ : هر که در صبح از بگه خیزی

شمارهٔ ١٨٣ : هر که را در جهان همی بینی

شمارهٔ ١٨۴ : هر چه داری بخور و بذل کن و باک مدار

شمارهٔ ١٨۵ : هر کس که حال دینی و عقبی شناخت او

شمارهٔ ١٨۶ : هیچ دانی کز چه باشد عزت آزادگان

شمارهٔ ١٨٧ : هر کو درین زمانه طلبکار منصبی است

شمارهٔ ١٨٨ : هنرمند باشد بسان گهر

شمارهٔ ١٨٩ : هر که موجود حقیقی را شناخت

شمارهٔ ١٩٠ : یکیست فاضل و دانا اصیل و پاک نسب

شمارهٔ ١٩١ : یک دو نوبت در جناب خسرو جمشید فر

شمارهٔ ١٩٢ : با خرد گفتم که داری در جهان جایی چنان

شمارهٔ ١٩٣ : غرمائی که داشتم زین پیش

شمارهٔ ١٩۴ : هر که دارد کفاف عیش چنان

شمارهٔ ١٩۵ : هر که را دسترس بنقره و زر

شمارهٔ ١٩۶ : منت ایزد را که هستم با قناعت همنشین

شمارهٔ ١٩٧ : ای که اندر شرب می ما را ملامت می‌کنی

شمارهٔ ١٩٨ : یکی گفت صبح مشیبت دمید

شمارهٔ ١٩٩ : هر که او بر چار مطلوب از مطالب قادرست

شمارهٔ ٢٠٠ : گرت از شهد و شکر ذوقی هست

شمارهٔ ٢٠١ : ایدوستان بکام دلم نیست روزگار

شمارهٔ ٢٠٢ : الهی مرا چون سرای سپنج

شمارهٔ ٢٠٣ : ایدل اگر روزی دو سه دنیا نباشد بر مراد

شمارهٔ ٢٠۴ : ای خردمند چو روزی ز جهان خواهی رفت

شمارهٔ ٢٠۵ : ای دل ار چند در سفر خطرست

شمارهٔ ٢٠۶ : ای دل از احداث روزگار نگردی

شمارهٔ ٢٠٧ : اتفاقم شب دوشین بوثاقی افتاد

شمارهٔ ٢٠٨ : ایدل ایام مستیت بگذشت

شمارهٔ ٢٠٩ : اصلت ایدل چو ز خاکست بلندی مطلب

شمارهٔ ٢١٠ : ایخداوند ایکه از رفعت همای همتت

شمارهٔ ٢١١ : ای شه کامران وجیه الدین

شمارهٔ ٢١٢ : آسمان قدر وزیرا چو تو بر روی زمین

شمارهٔ ٢١٣ : ایخسرویکه خسرو سیارگان سزد

شمارهٔ ٢١۴ : ایدل مدار چشم کرم ز اهل روزگار

شمارهٔ ٢١۵ : آمد مه صیام که بر آصف زمان

شمارهٔ ٢١۶ : اهل دنیا سه فرقه بیش نیند

شمارهٔ ٢١٧ : امیر و خواجه منعم کسی تواند بود

شمارهٔ ٢١٨ : اگر اقلیم قناعت شودت زیر نگین

شمارهٔ ٢١٩ : از ابن یمین سؤال کردند

شمارهٔ ٢٢٠ : انصاف فلک بین که درینمدت اندک

شمارهٔ ٢٢١ : ای دل آخر ترا که باد هوس

شمارهٔ ٢٢٢ : آنها که داشتند شدند و گذاشتند

شمارهٔ ٢٢٣ : از طبیبی شنیده ام روزی

شمارهٔ ٢٢۴ : آصف ثانی علاء دولت و دین

شمارهٔ ٢٢۵ : ای دل غم جهان مخور این نیز بگذرد

شمارهٔ ٢٢۶ : ایدل آسوده همی باش که باکی نبود

شمارهٔ ٢٢٧ : ای نسیم صبحدم بگذر بخاک درگهی

شمارهٔ ٢٢٨ : ایخرد مند اگر شراب خوری

شمارهٔ ٢٢٩ : اقبال را بقا نبود دل بر او مبند

شمارهٔ ٢٣٠ : ایدل چو ممکنست که روزی بشب بری

شمارهٔ ٢٣١ : ای وزیری که بر رای جهان آرایت

شمارهٔ ٢٣٢ : ایدل چه میکنم وطنی را که اندرو

شمارهٔ ٢٣٣ : ایدل آگه نیستی کز پیکرت باد فنا

شمارهٔ ٢٣۴ : اول نظرم کامد بر دنبه لرزانش

شمارهٔ ٢٣۵ : اگر باید ایدل که تا آبروی

شمارهٔ ٢٣۶ : بدان گروه بخندد خرد که بر بدنی

شمارهٔ ٢٣٧ : بمیدان اظهار مردانگی

شمارهٔ ٢٣٨ : بزیارت بر اصحاب مناصب کم رو

شمارهٔ ٢٣٩ : بهترین مراتب آن باشد

شمارهٔ ٢۴٠ : ببزم آصف جمشید رتبت

شمارهٔ ٢۴١ : بغربت ار چه سپهرم بدان صفت دارد

شمارهٔ ٢۴٢ : با خرد گفتم ای مدبر کار

شمارهٔ ٢۴٣ : باغبانی بنفشه می انبود

شمارهٔ ٢۴۴ : بر اوج فلک رایت سروری را

شمارهٔ ٢۴۵ : ببخش آنچه دستت بدان میرسد

شمارهٔ ٢۴۶ : برو ایدوست مپندار که اندر همه عمر

شمارهٔ ٢۴٧ : بشمس دولت و دین مفخر زمان و زمین

شمارهٔ ٢۴٨ : بوستان گل فضل و گل بستان هنر

شمارهٔ ٢۴٩ : پدر که مرقد او باد تا ابد پر نور

شمارهٔ ٢۵٠ : پنج روزیکه در کشاکش غم

شمارهٔ ٢۵١ : پیش ازین گر قدسیان با یکدیگر

شمارهٔ ٢۵٢ : پایم چو بسته نیست بجائی روم کزو

شمارهٔ ٢۵٣ : پنجروزی که حیاتست چنان باید زیست

شمارهٔ ٢۵۴ : بزر کزاده اگر چند کودکش بینی

شمارهٔ ٢۵۵ : تا شتابان بر فراز خاک خواهد بود باد

شمارهٔ ٢۵۶ : ترا فضل بر دیگران بیش از آن نیست

شمارهٔ ٢۵٧ : چون سفیهی ترا بیازارد

شمارهٔ ٢۵٨ : تا بود در سرت کلهداری

شمارهٔ ٢۵٩ : چو دولت خواهد آمد بنده ایرا

شمارهٔ ٢۶٠ : چه عادتست که انباء دهر هر قومی

شمارهٔ ٢۶١ : چند گوئی که دولت و دولت

شمارهٔ ٢۶٢ : چه گویم گردش گردون دون را

شمارهٔ ٢۶٣ : جمعی که شاعران جهانشان ستوده اند

شمارهٔ ٢۶۴ : جهان کشور دانش شه ممالک فضل

شمارهٔ ٢۶۵ : جلال دولت و دین یونس ایجهان کرم

شمارهٔ ٢۶۶ : جاهل از بهر که و هیزم و بهر علفست

شمارهٔ ٢۶٧ : حکیم ملت و دین را زمن پیام برید

شمارهٔ ٢۶٨ : حاسد بد سکال باری کیست

شمارهٔ ٢۶٩ : حبذا روزگار بیعقلان

شمارهٔ ٢٧٠ : چون جامه چرمین شمرم صحبت نادان

شمارهٔ ٢٧١ : خداوندا ز هر احسان که با ما

شمارهٔ ٢٧٢ : خدیو کشور را دی بهاء دولت و دین

شمارهٔ ٢٧٣ : خرد را دوش میگفتم بخلوت

شمارهٔ ٢٧۴ : خلق خدا که خدمت دادار میکنند

شمارهٔ ٢٧۵ : خیمه بوالعجبی زد فلک شعبده باز

شمارهٔ ٢٧۶ : خلعت شاه جهان بر شهریار شرق و غرب

شمارهٔ ٢٧٧ : دی یکی گفت که در مجلس دستور جهان

شمارهٔ ٢٧٨ : در باب من ز روی حسد یک دو نا شناس

شمارهٔ ٢٧٩ : دو دوست با هم اگر یکدلند در همه حال

شمارهٔ ٢٨٠ : دمی نمیگذرد کاین دل کباب مرا

شمارهٔ ٢٨١ : دامن مرد کاهلی چو گرفت

شمارهٔ ٢٨٢ : دشمنی دوسترویم افتادست

شمارهٔ ٢٨٣ : در قصه شنیده ام که ابلیس

شمارهٔ ٢٨۴ : دو سه روزی که زندگانی تست

شمارهٔ ٢٨۵ : در اینزمانه ندانم کسی ز اهل خرد

شمارهٔ ٢٨۶ : در اقبال و ادبار گردون دون

شمارهٔ ٢٨٧ : دوش در تنگنای عقل مرا

شمارهٔ ٢٨٨ : دلا بار گران بر گردن جان

شمارهٔ ٢٨٩ : در جهان کهن از عامه نو کیسه بسی است

شمارهٔ ٢٩٠ : در جهان با مردمان دانی که چون باید گذاشت

شمارهٔ ٢٩١ : در جهان هر جا که هست آزاده ئی

شمارهٔ ٢٩٢ : رای مخدوم که از عالم غیب آگاهست

شمارهٔ ٢٩٣ : روزگاری که ز کس هیچ گزندت نرسد

شمارهٔ ٢٩۴ : رزق مقسومست و وقت آن معین کرده اند

شمارهٔ ٢٩۵ : ز راه بیخردی گفت بوالفضولی دی

شمارهٔ ٢٩۶ : ز من بخدمت مخدوم من فتوح الله

شمارهٔ ٢٩٧ : زین پیشتر برین لب آب و کنار جوی

شمارهٔ ٢٩٨ : سالها خاطر مرا ز نشاط

شمارهٔ ٢٩٩ : سر اکابر عالم نظام ملت و دین

شمارهٔ ٣٠٠ : سفید بود مرا روی و خال و موی سیاه

شمارهٔ ٣٠١ : سکه‌ای کاندر سخن فردوسی طوسی نشاند

شمارهٔ ٣٠٢ : شکرها واجب که نفس سرکش بدخوی را

شمارهٔ ٣٠٣ : شادی هر که کدخدای شود

شمارهٔ ٣٠۴ : شبی بلطف ز پیر خرد بپرسیدم

شمارهٔ ٣٠۵ : شهریار جهان طغایتمور

شمارهٔ ٣٠۶ : شاها کمینه بنده میمون جناب تو

شمارهٔ ٣٠٧ : شهریارا بدان خدای که او

شمارهٔ ٣٠٨ : شنیده ام که در ایام بعد هر بندی

شمارهٔ ٣٠٩ : صبر در کارها چه نیک و چه بد

شمارهٔ ٣١٠ : ضیاء دولت و دین ایکه ما در ارکان

شمارهٔ ٣١١ : طالع من ببین که از پی آب

شمارهٔ ٣١٢ : طالعی بس عجبست ابن یمین را که مدام

شمارهٔ ٣١٣ : طمع مدار که راه صلاح گیرد پیش

شمارهٔ ٣١۴ : ظالمی را خانه غارت کرد روزی کافری

شمارهٔ ٣١۵ : عقل گویدم از عالم وحدت مگذر

شمارهٔ ٣١۶ : عوانرا آشنا مشمر تو روزی

شمارهٔ ٣١٧ : عید نو کائینه دلها ز زنگ غم زدود

شمارهٔ ٣١٨ : هر که را داد نعمتی ایزد

شمارهٔ ٣١٩ : کریم زاده چو مفلس شود در او پیوند

شمارهٔ ٣٢٠ : غیاث دولت و دین آنکه طوطی جانرا

شمارهٔ ٣٢١ : غلام همت آنم که همچو باد سحر

شمارهٔ ٣٢٢ : غم فرزند خوردن از جهل است

شمارهٔ ٣٢٣ : فلک آنست که یکروز بپایان نبرد

شمارهٔ ٣٢۴ : فریاد از اینجهان که خردمند را ازو

شمارهٔ ٣٢۵ : قصه پر غصه بر درگاه خاتون جهان

شمارهٔ ٣٢۶ : که داند که در وحدت و انزوا

شمارهٔ ٣٢٧ : کسی کو خموش است و پشمینه پوش

شمارهٔ ٣٢٨ : کار چون سخت گشت بر بنده

شمارهٔ ٣٢٩ : کی تواند بود بی وجه معاش

شمارهٔ ٣٣٠ : گر ز من اقران بثروت فایق اند

شمارهٔ ٣٣١ : گروهی جوانان نوخاسته

شمارهٔ ٣٣٢ : گردون دون بتهمت فضل و هنر مرا

شمارهٔ ٣٣٣ : گر چه دور فلک سفله نوازم همه عمر

شمارهٔ ٣٣۴ : گر سیم و زری بقرض یابی

شمارهٔ ٣٣۵ : گرم بدست فتد ساقی سمن ساقی

شمارهٔ ٣٣۶ : کسیکه اهل خرد باشد آن سزد از وی

شمارهٔ ٣٣٧ : کنجی که در او گنجش اغیار نباشد

شمارهٔ ٣٣٨ : گفتند که صحبت بزرگان

شمارهٔ ٣٣٩ : گر پرسدت کسی که بر آتش چه افکنند

شمارهٔ ٣۴٠ : گر نبندی کمر بخدمت خود

شمارهٔ ٣۴١ : کسی بمدح و ثنای برادران عزیز

شمارهٔ ٣۴٢ : گفتیم بکوشش بتوان یافت در آفاق

شمارهٔ ٣۴٣ : گر کریمی به دولتی برسد

شمارهٔ ٣۴۴ : گر تو یادم کنی و ور نکنی

شمارهٔ ٣۴۵ : گرم گردون گردان چند روزی

شمارهٔ ٣۴۶ : گر کم به درت آیم معذور همی دارم

شمارهٔ ٣۴٧ : گر بمثقال ذره ئی بد و نیک

شمارهٔ ٣۴٨ : گر چه فرزندان جسمانی سه چارم هست لیک

شمارهٔ ٣۴٩ : مرا دو یار جهاندیده و دو همزادند

شمارهٔ ٣۵٠ : مرد دنیا طلب از غایت نادانی خویش

شمارهٔ ٣۵١ : من ابن یمینم که چون طبع من

شمارهٔ ٣۵٢ : مرا دوستی کو که با دشمنم

شمارهٔ ٣۵٣ : منه بر جهان دل که معشوق تست

شمارهٔ ٣۵۴ : مرد باید بهر کجا باشد

شمارهٔ ٣۵۵ : مرد فرزانه کز قضا ترسد

شمارهٔ ٣۵۶ : محیط و مرکز افضال زین ملت و دین

شمارهٔ ٣۵٧ : مکن هرگز ستم بر زیر دستان

شمارهٔ ٣۵٨ : مرد باید که در جهان خود را

شمارهٔ ٣۵٩ : مرا از هر چه در عالم هنر هست

شمارهٔ ٣۶٠ : مرد آزاده بگیتی نکند میل دو چیز

شمارهٔ ٣۶١ : مراست صد هنر و نیست زر بدین عیبم

شمارهٔ ٣۶٢ : ملامتم مکنید ار نبید مینوشم

شمارهٔ ٣۶٣ : مرا که طوطی شکر فشان گلشن قدس

شمارهٔ ٣۶۴ : نسیم باد صبا کیست جز تو کز بر من

شمارهٔ ٣۶۵ : نظام دولت و دین آنکه عدل شامل او

شمارهٔ ٣۶۶ : نهال باغ وزارت علاء دولت و دین

شمارهٔ ٣۶٧ : ناصر دولت و دین شاه ابوبکر علی

شمارهٔ ٣۶٨ : نه بکوشش در است روزی خلق

شمارهٔ ٣۶٩ : نوشته یافتم امروز بر دری بیتی

شمارهٔ ٣٧٠ : وزیر کشور چارم غیاث دولت و دین

شمارهٔ ٣٧١ : هر که در اصل بد نهاد افتاد

شمارهٔ ٣٧٢ : هر که انبای جنس را خواهد

شمارهٔ ٣٧٣ : هر بلا کز قضای بد باشد

شمارهٔ ٣٧۴ : هر کرا با خود مصاحب میکنی

شمارهٔ ٣٧۵ : هر که را داد نعمتی ایزد

شمارهٔ ٣٧۶ : هر آن کش خرد رهنمایست و رهبر

شمارهٔ ٣٧٧ : هنر بباید و رادی و مردمی و خرد

شمارهٔ ٣٧٨ : هیچ رنجی بتر ز غربت نیست

شمارهٔ ٣٧٩ : هر که از بهر خود نگفت سخن

شمارهٔ ٣٨٠ : هر که دل بر اصابت خیرات

شمارهٔ ٣٨١ : همی شد رهی دی بنزد بزرگی

شمارهٔ ٣٨٢ : هر چه رزق تو باشد ای درویش

شمارهٔ ٣٨٣ : یا رب چه موجبست که روزی نگفت شاه

شمارهٔ ٣٨۴ : یا رب که میرود سوی اعیان روزگار

شمارهٔ ٣٨۵ : یسار ار چه کم گشت ابن یمین را

شمارهٔ ٣٨۶ : ای نسیم صبحدم از راه لطف

شمارهٔ ٣٨٧ : اقامت در خراسان گشت مشکل

شمارهٔ ٣٨٨ : ای سروریکه از تو عدو و ولی تو

شمارهٔ ٣٨٩ : ای باد صبحدم گذری کن ز راه لطف

شمارهٔ ٣٩٠ : ای شهنشاه بختیار که هست

شمارهٔ ٣٩١ : اهل خرد که دنیی فانی طلب کنند

شمارهٔ ٣٩٢ : ای پسر همنشین اگر خواهی

شمارهٔ ٣٩٣ : اگر پاک طبعی و پاکیزه کار

شمارهٔ ٣٩۴ : ای نسیم صبحدم از بخت نیک ار باشدت

شمارهٔ ٣٩۵ : ابن یمین دریغ یساری نیافتست

شمارهٔ ٣٩۶ : ایدل نصیحتم بشنو تا برون بری

شمارهٔ ٣٩٧ : ای همای همت عالی تو

شمارهٔ ٣٩٨ : ای نسیم صبحدم ز آنجا که لطف تست خیز

شمارهٔ ٣٩٩ : ای نسیم سپیده دم بر خیز

شمارهٔ ۴٠٠ : شهریارا آن شنیدستی که روزی در شکار

شمارهٔ ۴٠١ : ایدل ازینجهان دلازار در گذر

شمارهٔ ۴٠٢ : بنگر چه سرخ چشمی و شوخی همیکند

شمارهٔ ۴٠٣ : با خرد در حجره دل دوش صحبت داشتم

شمارهٔ ۴٠۴ : با عطارد گفتم آخر با تو دارم نسبتی

شمارهٔ ۴٠۵ : باشد لئیم در نظر عقل چون شبه

شمارهٔ ۴٠۶ : بر بساط امیر عز الدین

شمارهٔ ۴٠٧ : بتجرید در شهر من شهره ام

شمارهٔ ۴٠٨ : برهان دین و حجت اسلام خواجه نصر

شمارهٔ ۴٠٩ : چو از جهان و ز اهل جهان نداری بهر

شمارهٔ ۴١٠ : چونکه سفر جزم کرد خسرو جمشید فر

شمارهٔ ۴١١ : چهار رکن جهان را بساط نرد انگار

شمارهٔ ۴١٢ : پیر مردی زنی جوان میخواست

شمارهٔ ۴١٣ : پرهیز کن ز صحبت ارباب لوم از آنک

شمارهٔ ۴١۴ : تا شدست این قصر خرم بزمگاه شهریار

شمارهٔ ۴١۵ : چو دنیا کند با تو بخشش تو نیز

شمارهٔ ۴١۶ : چون روزگار هست بتصحیف روز کار

شمارهٔ ۴١٧ : حضرت اصحاب دنیا را مثالی گفته اند

شمارهٔ ۴١٨ : خرم آزاده ئی که نشناسد

شمارهٔ ۴١٩ : خداوند دریا دل ای آنکه یافت

شمارهٔ ۴٢٠ : خیز ای نسیم باد صبا از طریق لطف

شمارهٔ ۴٢١ : دوش با خود نفسی مصلحت دنیا را

شمارهٔ ۴٢٢ : دی مرا دوستی که مایل بود

شمارهٔ ۴٢٣ : در باب تواضع آنچه دانی

شمارهٔ ۴٢۴ : روزی که فتوحی رسد از عالم غیبت

شمارهٔ ۴٢۵ : زین همدمان فغان که همه مار ماهیند

شمارهٔ ۴٢۶ : ز حالم نیست آگه کس که چون من

شمارهٔ ۴٢٧ : ز دانای صانع مشو نا امید

شمارهٔ ۴٢٨ : زمستان و پیری و بیحاصلی

شمارهٔ ۴٢٩ : سر افاضل عالم امام عبدالحی

شمارهٔ ۴٣٠ : شکر انعام حاتم ثانی

شمارهٔ ۴٣١ : شنیدم که عیسی علیه السلام

شمارهٔ ۴٣٢ : شاه جهان طغایتمور خان تاجبخش

شمارهٔ ۴٣٣ : شرف دولت و دین مشرف دیوان هنر

شمارهٔ ۴٣۴ : شکرها میکنم در این ایام

شمارهٔ ۴٣۵ : شرف مرد بعلمست و کرامت بسجود

شمارهٔ ۴٣۶ : شکر نعمت ز کفر وا دارد

شمارهٔ ۴٣٧ : صاحبا مدتیست تا کردم

شمارهٔ ۴٣٨ : صاحبا بنده اگر جرمی کرد

شمارهٔ ۴٣٩ : صاحب اعظم جلال ملک و دین یونس که باد

شمارهٔ ۴۴٠ : صحبت نیکان بود مانند مشک

شمارهٔ ۴۴١ : صاحب اعظم غیاث ملک و دین هندو کزو

شمارهٔ ۴۴٢ : طبع انسانی بدان مفطور شد

شمارهٔ ۴۴٣ : عمر تا کی چنین بریم سر

شمارهٔ ۴۴۴ : علاء دولت و دین آن وزیر شاه نشان

شمارهٔ ۴۴۵ : فلک سرگشته کرد ابن یمین را

شمارهٔ ۴۴۶ : کسی خوش بر آید در این روزگار

شمارهٔ ۴۴٧ : کردگارا بعذاب ار چه که بس نزدیکم

شمارهٔ ۴۴٨ : کاری که لطف پای نهد در میان آن

شمارهٔ ۴۴٩ : کریم الدین تو آن پهلو نژادی

شمارهٔ ۴۵٠ : منت ایزد را که باز افکند چتر شهریار

شمارهٔ ۴۵١ : مجلس نوئین اعظم خسرو جمشید فر

شمارهٔ ۴۵٢ : مرا نام اگر نیک و گر بد بود

شمارهٔ ۴۵٣ : من نیم در بند افزونی طلب کردن ولی

شمارهٔ ۴۵۴ : کریمان گر بدست راست بخشند

شمارهٔ ۴۵۵ : هر که مدح اندرو اثر نکند

شمارهٔ ۴۵۶ : نزد اهل زمانه از که و مه

شمارهٔ ۴۵٧ : نیست مغبون نبزد عقل کسی

شمارهٔ ۴۵٨ : نا کسانیکه درین دور حریفان تواند

شمارهٔ ۴۵٩ : همانا که شاهنشه بی نظیر

شمارهٔ ۴۶٠ : ای باد صبحدم گذری کن ز راه لطف

شمارهٔ ۴۶١ : اگر کار ابن یمین را فلک

شمارهٔ ۴۶٢ : اگر تنعم و دولت دهد بپوش و بخور

شمارهٔ ۴۶٣ : بگوش هوش بشنو نکته ئی خوب

شمارهٔ ۴۶۴ : گر ترک طمع کنی نباشد

شمارهٔ ۴۶۵ : گر که سیم و زر بسیار بود نادانرا

شمارهٔ ۴۶۶ : یعلم الله که در امور معاش

شمارهٔ ۴۶٧ : آنکه کارش ز ابتدا تا انتها

شمارهٔ ۴۶٨ : بلبل گلشن قدسم شده از جور فلک

شمارهٔ ۴۶٩ : پنج روزی که درین توده خاکت وطنست

شمارهٔ ۴٧٠ : خواهی که خوار می نشوی ایعزیز من

شمارهٔ ۴٧١ : دیگر نروم بر در مخلوق ازین پس

شمارهٔ ۴٧٢ : دوش خرد گفت بروح القدس

شمارهٔ ۴٧٣ : ز اقتضای دور گردون گر پدید آید ترا

شمارهٔ ۴٧۴ : سعی در تنقیص قدر خویش کرد

شمارهٔ ۴٧۵ : صاحبا چون یمین دولت و دین

شمارهٔ ۴٧۶ : گر کسی از روزگار اکنون شکایت می‌کند

شمارهٔ ۴٧٧ : مدتی شعر بهر گونه که آمد گفتم

شمارهٔ ۴٧٨ : کسی که چشم کرم دارد از اکابر عصر

شمارهٔ ۴٧٩ : هر کرا همت بلند بود

شمارهٔ ۴٨٠ : آن دل که داشتم ز وی آزادگی طمع

شمارهٔ ۴٨١ : ای بسا فیلسوف کارآگاه

شمارهٔ ۴٨٢ : از حسد نا اهلم ار گوید بدی

شمارهٔ ۴٨٣ : آنکس که مهیا بودش وجه معاش

شمارهٔ ۴٨۴ : اول ببین مواقع اقدام خویشتن

شمارهٔ ۴٨۵ : بستم احرام آستانه شاه

شمارهٔ ۴٨۶ : بس کس که یافت خست و امساک پیشه کرد

شمارهٔ ۴٨٧ : بر تو خوانم ز دفتر اخلاق

شمارهٔ ۴٨٨ : چو با دشمنت فرصتی دست داد

شمارهٔ ۴٨٩ : چه طالع است مرا یا رب ایدل قلاش

شمارهٔ ۴٩٠ : حبذا شهر علائیه و شهرستانش

شمارهٔ ۴٩١ : خسروا بنده را اجازت ده

شمارهٔ ۴٩٢ : دشمن خُرد را حقیر مدار

شمارهٔ ۴٩٣ : دوش دیدم ماه را مانند پیکی تیز رو

شمارهٔ ۴٩۴ : دوری در آمدست که راضی نمیشود

شمارهٔ ۴٩۵ : در مجلسی که همدم آزادگان شوی

شمارهٔ ۴٩۶ : روزی بخرد ابن یمین از غم دل گفت

شمارهٔ ۴٩٧ : شب دراز بتاریکی ار نشینم به

شمارهٔ ۴٩٨ : سخن بکری بود نوزاده فکر

شمارهٔ ۴٩٩ : شهریار جهان طغایتمور

شمارهٔ ۵٠٠ : صفت کیمیا اگر خواهی

شمارهٔ ۵٠١ : قطع کن ای ابن یمین وصل آنک

شمارهٔ ۵٠٢ : کسی که لاف بزرگی همی زند بنگر

شمارهٔ ۵٠٣ : کریم دولت و دین سرور زمان و زمین

شمارهٔ ۵٠۴ : که میبرد سخنی از زبان ابن یمین

شمارهٔ ۵٠۵ : گر بعیب انقلاب روزگار بی ثبات

شمارهٔ ۵٠۶ : گر بانگورست مایل خاطر ابن یمین

شمارهٔ ۵٠٧ : مرا سپهر چو نراد مهره دزد آمد

شمارهٔ ۵٠٨ : هر که وجه معاش خود دارد

شمارهٔ ۵٠٩ : هر نکته که از گفتن آن بیم گزندست

شمارهٔ ۵١٠ : ای دل ز غم منال که از گردش زمان

شمارهٔ ۵١١ : دل بجان آمد از مضیق جهان

شمارهٔ ۵١٢ : کسی کو ز غوغای فقر و نیاز

شمارهٔ ۵١٣ : گر کسی با تو میزند لافی

شمارهٔ ۵١۴ : منم آنکس که بهر گوهر فضل

شمارهٔ ۵١۵ : رضی ملت و دین ایکه با افاضت تو

شمارهٔ ۵١۶ : یک نکته اختیار کن از عقل خرده دان

شمارهٔ ۵١٧ : بدوستی که نیاید امیدها همه راست

شمارهٔ ۵١٨ : طلب کن گوشه امن و فراغی

شمارهٔ ۵١٩ : پیشتر زینکه رند وش بودم

شمارهٔ ۵٢٠ : عزمم درست گشت که نارم دگر بکف

شمارهٔ ۵٢١ : پیشتر زین روزگاری داشتم الحق چنانک

شمارهٔ ۵٢٢ : شاعری نیست پیشه ئی که ازو

شمارهٔ ۵٢٣ : ای سپهر بیحفاظ دون نواز

شمارهٔ ۵٢۴ : حال صیغت امر و ماضی و مضارع بودنست

شمارهٔ ۵٢۵ : در وصیت از بزرگان جهان

شمارهٔ ۵٢۶ : زمن نا مناسب بود اینزمان

شمارهٔ ۵٢٧ : من از فروتر خویش ار همی کشم رنجی

شمارهٔ ۵٢٨ : آنرا که بخت یار و سعادت بود رفیق

شمارهٔ ۵٢٩ : از بخل و ز کبر بر حذر باش

شمارهٔ ۵٣٠ : دلا مکارم اخلاق اگر همی خواهی

شمارهٔ ۵٣١ : دلا تا میتوان کردن منه پیش سران گردن

شمارهٔ ۵٣٢ : سیه باد روی سپهر کبود

شمارهٔ ۵٣٣ : مدتی گردون دونم خسته و آزرده داشت

شمارهٔ ۵٣۴ : پیروی خردت روی ظفر بنماید

شمارهٔ ۵٣۵ : دختران ضمیر ابن یمین

شمارهٔ ۵٣۶ : ز دلتنگی خرد را دوش گفتم

شمارهٔ ۵٣٧ : زهی ابله کسی کز بهر مرده

شمارهٔ ۵٣٨ : رسم کرم مجو ز بخیلان روزگار

شمارهٔ ۵٣٩ : مرد ثابت قدم آنست که از جا نرود

شمارهٔ ۵۴٠ : ای پسر بشنو ز من پندی بغایت سودمند

شمارهٔ ۵۴١ : اگر چه صبر مفتاح نجاتست

شمارهٔ ۵۴٢ : ای افضل زمانه که در عرصه زمین

شمارهٔ ۵۴٣ : ای ابن یمین جهان نیرزد

شمارهٔ ۵۴۴ : ای برادر هیچ اگر داری ز حال خود خبر

شمارهٔ ۵۴۵ : آنچه ناگفتنی است در دل خود

شمارهٔ ۵۴۶ : با خبر باش که دنیا گذرانست ایدل

شمارهٔ ۵۴٧ : بتابی رخ ایدل ز مال و منال

شمارهٔ ۵۴٨ : بر من سپهر کرده نعیم جهان حرام

شمارهٔ ۵۴٩ : تهتک در سخن گفتن زیانست

شمارهٔ ۵۵٠ : تو بدی میکنی و میخواهی

شمارهٔ ۵۵١ : چه باشد ای نفس خرم نسیم شمال

شمارهٔ ۵۵٢ : دلا ز وقت بد خود جزع مکن ز نهار

شمارهٔ ۵۵٣ : دیدم پریر ساده غلام بخارئیی

شمارهٔ ۵۵۴ : دو هفته مه روزه چون رخ نمود

شمارهٔ ۵۵۵ : ز من بشنو ای خواجه پیرانه پندی

شمارهٔ ۵۵۶ : سحر گهی متفکر نشسته در کنجی

شمارهٔ ۵۵٧ : سئوال کرد ز من سائلی که ای درویش

شمارهٔ ۵۵٨ : شهریار جهان معزالدین

شمارهٔ ۵۵٩ : عزت خلق اگر نگهداری

شمارهٔ ۵۶٠ : کوته نظران ابن یمین را نتوانند

شمارهٔ ۵۶١ : گرچه میبینم پریشان ایدل آشفته کار

شمارهٔ ۵۶٢ : گر ز اسماء مقولات عشر پرسد کسی

شمارهٔ ۵۶٣ : گرت میل باشد که در پارسی

شمارهٔ ۵۶۴ : مرجع اهل حیل مجمع تزویر و نفاق

شمارهٔ ۵۶۵ : مرو ای ابن یمین گر دهد ایام ترا

شمارهٔ ۵۶۶ : میدهد دست فلک دولت اصحاب یمین

شمارهٔ ۵۶٧ : مرا زین پیش خاطر چندگاهی

شمارهٔ ۵۶٨ : نرسد هیچ بد و نیک بکس

شمارهٔ ۵۶٩ : وارث املاک اینجو سعد دین مسعود آنک

شمارهٔ ۵٧٠ : هر چه موجودست آنرا یافتند

شمارهٔ ۵٧١ : هر که در جمع مال سعی کند

شمارهٔ ۵٧٢ : هر کرا طالع مساعد نیست

شمارهٔ ۵٧٣ : هر که بندد کمر بخدمت خلق

شمارهٔ ۵٧۴ : هر چه آن آشکار نتوان کرد

شمارهٔ ۵٧۵ : هفتاد سالگی که دو چندانت عمر باد

شمارهٔ ۵٧۶ : ای دل ار گوش سوی من داری

شمارهٔ ۵٧٧ : ایهنرمند نامجوی پسر

شمارهٔ ۵٧٨ : این منم باز که در باغ بهشت افتادم

شمارهٔ ۵٧٩ : آنکسانرا که بمقدار جوی نیست هنر

شمارهٔ ۵٨٠ : بجای هیچکس اندر زمانه بد نکنم

شمارهٔ ۵٨١ : بهفته ئی که جدا گشته ام ز خدمت تو

شمارهٔ ۵٨٢ : بدانخدای که بنگاشت دست قدرت او

شمارهٔ ۵٨٣ : ببابا حیدرم باشد توقع

شمارهٔ ۵٨۴ : با خرد گفتم که ای فرزانه پیر کاردان

شمارهٔ ۵٨۵ : پامال اگرچه چرخ جفا کرد گو بکن

شمارهٔ ۵٨۶ : بحمدالله مرا هستند فرزندان روحانی

شمارهٔ ۵٨٧ : با خویشتنم هست دمی خوش که در آندم

شمارهٔ ۵٨٨ : بمن رسید که بحر علوم در گه موج

شمارهٔ ۵٨٩ : پیشتر زین بسی صدور و عظام

شمارهٔ ۵٩٠ : پیام داد به کس کیر اژدها پیکر

شمارهٔ ۵٩١ : پیشتر زین چند گاهی دل پریشان داشتم

شمارهٔ ۵٩٢ : تا شنیدم که نو فراش شدی

شمارهٔ ۵٩٣ : جمعی که در تصور اوهام نامدی

شمارهٔ ۵٩۴ : جهان بگشتم و آفاق سر بسر دیدم

شمارهٔ ۵٩۵ : چو در دنیا نخواهد ماند چیزی

شمارهٔ ۵٩۶ : چون سرانجام زینخرابه رباط

شمارهٔ ۵٩٧ : حقا که ملک شاه نیرزد بجملگی

شمارهٔ ۵٩٨ : حال خود بر جمال دین سنقر

شمارهٔ ۵٩٩ : خدیو کشور دانش یمین دولت و دین

شمارهٔ ۶٠٠ : خسروانرا دو کار میباید

شمارهٔ ۶٠١ : خردم راه قناعت بنمود از سر لطف

شمارهٔ ۶٠٢ : در پی آنکه کار به گردد

شمارهٔ ۶٠٣ : دی یکی آمد بنزدم از ندیمان امیر

شمارهٔ ۶٠۴ : روزی گذر فتاد مرا از قضای چرخ

شمارهٔ ۶٠۵ : روزگاریست که بر خاطر ارباب هنر

شمارهٔ ۶٠۶ : زینسان که دور مانده ز یاران جانی ام

شمارهٔ ۶٠٧ : ز دیوانه ئی کرد روزی سؤال

شمارهٔ ۶٠٨ : سپهر مهر جلالت جلال دولت و دین

شمارهٔ ۶٠٩ : سرگشته بهر دانه چه باشم چو آسیا

شمارهٔ ۶١٠ : سلطان تاجبخش مرا پیش تخت خواند

شمارهٔ ۶١١ : سالها در چار سوی خطه کون و فساد

شمارهٔ ۶١٢ : شنیدم از سر منبر مذکری میگفت

شمارهٔ ۶١٣ : شهریارا من از این حضرت چون خلد برین

شمارهٔ ۶١۴ : شرح جوری که من از دور قمر می‌بینم

شمارهٔ ۶١۵ : شرح شوق و نیازمندی خویش

شمارهٔ ۶١۶ : صحبت جمغی که ما را دوستان میزیستند

شمارهٔ ۶١٧ : صاحبا گر چنین همی شاید

شمارهٔ ۶١٨ : ظفر نیافت خردمند در جهان روزی

شمارهٔ ۶١٩ : فیلسوفی که من در اسرارش

شمارهٔ ۶٢٠ : فراق حضرت گردونجناب سرور عهد

شمارهٔ ۶٢١ : قدوه اهل کرم ای زبده آزادگان

شمارهٔ ۶٢٢ : گر بدست آید مرا در تیه حیرت یک جوین

شمارهٔ ۶٢٣ : گاه آن باشد که باشم پای بر جا همچو قطب

شمارهٔ ۶٢۴ : گر ترا هست خرد یاز بیا ز ابن یمین

شمارهٔ ۶٢۵ : گر نگردد فلک بکام دلم

شمارهٔ ۶٢۶ : گر بگویم خون شود در کوه سنگ

شمارهٔ ۶٢٧ : مرا هست در خم می خوشگوار

شمارهٔ ۶٢٨ : منم ابن یمین که مرکب نطق

شمارهٔ ۶٢٩ : مدتی در پی هوی و هوس

شمارهٔ ۶٣٠ : من نیم چون مرد سالوس و فریب

شمارهٔ ۶٣١ : هر بلائی که میشود واقع

شمارهٔ ۶٣٢ : هر که بر حضرت دادار توکل دارد

شمارهٔ ۶٣٣ : هر دشمنی که با همه کس در ره افتدم

شمارهٔ ۶٣۴ : هر کرا با خویشتن حالی بود

شمارهٔ ۶٣۵ : هوس مسکن مألوف و دیار معهود

شمارهٔ ۶٣۶ : یعلم الله که چون شباب گذشت

شمارهٔ ۶٣٧ : یمین دولت و دین ای یگانه دو جهان

شمارهٔ ۶٣٨ : ای صبا با صاحب صاحبقران

شمارهٔ ۶٣٩ : ایدل ار ننگ داری از نقصان

شمارهٔ ۶۴٠ : ای نسیم صبحدم زانجا که لطف طبع تست

شمارهٔ ۶۴١ : ای بس که بر طریق مناجات گفته ام

شمارهٔ ۶۴٢ : ایکه حصن حصین همی سازی

شمارهٔ ۶۴٣ : از کریمان خواه حاجت ز آنکه نبود هیچ عیب

شمارهٔ ۶۴۴ : آنچه ندیدست دو چشم زمان

شمارهٔ ۶۴۵ : الا ایصبا خدمتم عرضه دار

شمارهٔ ۶۴۶ : ای باد صبحدم گذری کن ز روی لطف

شمارهٔ ۶۴٧ : آصف ثانی علاء ملک و دین کو را خطاب

شمارهٔ ۶۴٨ : امیر حیدری ایسالک مسالک حق

شمارهٔ ۶۴٩ : آنم که بندگی نکنم حرص و آزار

شمارهٔ ۶۵٠ : اگر تو در کلام الله نون ساکن و تنوین

شمارهٔ ۶۵١ : اگر مجال بود بندگی ابن یمین

شمارهٔ ۶۵٢ : ای عزیز ار نصیحتی کنمت

شمارهٔ ۶۵٣ : ای خداوندی که اندر دفع فاقه جود تو

شمارهٔ ۶۵۴ : بتعییر دی گفت با من یکی

شمارهٔ ۶۵۵ : با گوی گفت چو کان کای در هوای وصلت

شمارهٔ ۶۵۶ : بنزد زبده ایام قدوه الحکما

شمارهٔ ۶۵٧ : بحق چار محمد بعز چار علی

شمارهٔ ۶۵٨ : بدرگاه عماد دولت و دین

شمارهٔ ۶۵٩ : بر تو پاشم ز بحر دانش خویش

شمارهٔ ۶۶٠ : بنظم با تو بگویم بنای مصدر را

شمارهٔ ۶۶١ : بچنگ شیر تن خویش را رها کردن

شمارهٔ ۶۶٢ : پیام من که رساند چنانکه میگویم

شمارهٔ ۶۶٣ : پریشان باد هر کو خاطری را

شمارهٔ ۶۶۴ : پیش اهل کمال نقصانست

شمارهٔ ۶۶۵ : تاج فرق اهل دانش ای عروس فضل را

شمارهٔ ۶۶۶ : تریاق و ارقمست مرا بر سر زبان

شمارهٔ ۶۶٧ : جهان نزد عاقل نیرزد بدان

شمارهٔ ۶۶٨ : چون به سخن دم زند طوطی طبع خوشم

شمارهٔ ۶۶٩ : چهار چیز دهد آبروی مرد بباد

شمارهٔ ۶٧٠ : خرم آنکس که بقعه ئی دارد

شمارهٔ ۶٧١ : خرم اینقصر دلفروز که بر روی زمین

شمارهٔ ۶٧٢ : دلا در نیک و بد بی اختیاری

شمارهٔ ۶٧٣ : ز آستانه جاه و جلال خسرو عهد

شمارهٔ ۶٧۴ : ز ابن یمین پیام برای باد صبحدم

شمارهٔ ۶٧۵ : ز هی سعادت من گر نسیم باد شمال

شمارهٔ ۶٧۶ : زندگانی بکنج عافیتی

شمارهٔ ۶٧٧ : سخن فرزند جان و بکر فکرست

شمارهٔ ۶٧٨ : سفر نیکست بهر آنکه هر روز

شمارهٔ ۶٧٩ : شبی بحجره خلوتسرای عقل گذشت

شمارهٔ ۶٨٠ : غیر این اصطرخ پر ماء معین

شمارهٔ ۶٨١ : قلم را بر تبت فزون دان ز تیغ

شمارهٔ ۶٨٢ : که میبرد سخنی از زبان ابن یمین

شمارهٔ ۶٨٣ : که باشد آنکه رساند ز راه لطف و کرم

شمارهٔ ۶٨۴ : کسی که نیک نهاد آمد از بدایت کار

شمارهٔ ۶٨۵ : گفتم روم زیارت پیشینیان کنم

شمارهٔ ۶٨۶ : گشتست طبیعت گروهی

شمارهٔ ۶٨٧ : گفتند چو هست رزق مقسوم

شمارهٔ ۶٨٨ : گر ثواب و عقاب خواهد بود

شمارهٔ ۶٨٩ : مهر سپهر رفعت و دارای مملکت

شمارهٔ ۶٩٠ : مرا هفتاد و پنج از عمر بگذشت

شمارهٔ ۶٩١ : می نوش و شادباش و طرب کن که دمبدم

شمارهٔ ۶٩٢ : مرد نا آزموده را زنهار

شمارهٔ ۶٩٣ : مجلس دستور ایرانست یا خلد برین

شمارهٔ ۶٩۴ : منت ایزد را که گردون گر که یکچندی مرا

شمارهٔ ۶٩۵ : منم ابن یمین کالماس فکر من

شمارهٔ ۶٩۶ : مقصود کاخ و صفه و ایوان نگاشتن

شمارهٔ ۶٩٧ : میندیش در حق مردم بدی

شمارهٔ ۶٩٨ : ندانم از چه بکینم میان ببست سپهر

شمارهٔ ۶٩٩ : نبود مهتری بروز و بشب

شمارهٔ ٧٠٠ : وزیر شاه نشان حالم ار بدانستی

شمارهٔ ٧٠١ : هر چند روزگار کند پست مرد را

شمارهٔ ٧٠٢ : هر کسی را چنانکه هست بدان

شمارهٔ ٧٠٣ : هدهد ار افسر به سر بر می‌نهد

شمارهٔ ٧٠۴ : هر کرا یاد بنده میآید

شمارهٔ ٧٠۵ : هیچ دانی که مردمی چه بود

شمارهٔ ٧٠۶ : هر که آزردی بکینش زو مدار امید مهر

شمارهٔ ٧٠٧ : هر که او را تواضعی کردی

شمارهٔ ٧٠٨ : هست کار سعادت دنیا

شمارهٔ ٧٠٩ : هر که نه بر دین تست کالعدمش فرض کن

شمارهٔ ٧١٠ : یکچند شد که بر هدف دل کمان چرخ

شمارهٔ ٧١١ : یک نصیحت بشنو از من کاندران نبود غرض

شمارهٔ ٧١٢ : یکروز بپرسید منوچهر ز سالار

شمارهٔ ٧١٣ : مرا گفتند ابوبکر و عمر را

شمارهٔ ٧١۴ : ای شهنشاهی که هر جا در جهان آزاده ایست

شمارهٔ ٧١۵ : ای شهنشاهی که ترک آسمان بندد کمر

شمارهٔ ٧١۶ : آصف ایام تاج ملک و دین عبدالکریم

شمارهٔ ٧١٧ : ایدل صبور باش بر احداث روزگار

شمارهٔ ٧١٨ : بر فلک دل منه ار بوی خرد یافته‌ای

شمارهٔ ٧١٩ : پدری با پسر بشفقت گفت

شمارهٔ ٧٢٠ : چه کنی با فلک عتاب که من

شمارهٔ ٧٢١ : چرخ دولابیست پنداری جهان

شمارهٔ ٧٢٢ : حبذا باغ و راغ علیا باد

شمارهٔ ٧٢٣ : دو قرص نان اگر از گندم است اگر از جو

شمارهٔ ٧٢۴ : ز آتش مجمر ار کشم دودی

شمارهٔ ٧٢۵ : سحرگه که در گوش گردون فتاد

شمارهٔ ٧٢۶ : کردم سئوال از کرم خواجه حاجتی

شمارهٔ ٧٢٧ : که میرود بجناب رفیع آصف عهد

شمارهٔ ٧٢٨ : گر به منت بر کفت لعلی نهد فیروز شاه

شمارهٔ ٧٢٩ : گر بدانی فریب دنیی دون

شمارهٔ ٧٣٠ : مجلسی داریم الحق جامع هر کام دل

شمارهٔ ٧٣١ : مرا چون خار غم در دل شکست از مهر گلرویان

شمارهٔ ٧٣٢ : مرد عاقل نرود در پی کاری که در آن

شمارهٔ ٧٣٣ : ملک عزت گرت همی باید

شمارهٔ ٧٣۴ : ندیدم من از آدمی هیچکس

شمارهٔ ٧٣۵ : هر که از طاعت بسیار در افتاد بعجب

شمارهٔ ٧٣۶ : الهی بهنگام پیری مرا

شمارهٔ ٧٣٧ : اندرین ایام هر کو همچو فرزین کژ رواست

شمارهٔ ٧٣٨ : ای کریمی که مادر ارکان

شمارهٔ ٧٣٩ : ای نسیمی ز لبت معجزه روح الله

شمارهٔ ٧۴٠ : ای صبا از بخت نیک ار اتفاق افتد ترا

شمارهٔ ٧۴١ : ای فلکقدری که دایم بر بساط حضرتت

شمارهٔ ٧۴٢ : ای تو هر نقش که با خویش مصور کرده

شمارهٔ ٧۴٣ : ای نسیم سپیده دم بگذر

شمارهٔ ٧۴۴ : افتخار آل یاسین سید سادات عصر

شمارهٔ ٧۴۵ : بینوائی و حفظ ناموسم

شمارهٔ ٧۴۶ : بمال حاجت مردم بر آرای سره مرد

شمارهٔ ٧۴٧ : بحر دانش عماد دولت و دین

شمارهٔ ٧۴٨ : پدر که رحمت حق بر روان پاکش باد

شمارهٔ ٧۴٩ : جلال دولت و دین یونس ایکه جاه تر است

شمارهٔ ٧۵٠ : جفت گاوی را اگر خدمت کنی سالی سه ماه

شمارهٔ ٧۵١ : خدایگان فصیحان دهر ابن یمین

شمارهٔ ٧۵٢ : خواجه را بین کز برای حرص و بخل

شمارهٔ ٧۵٣ : دلا ز حال بد خود مکن جزع زنهار

شمارهٔ ٧۵۴ : دل ابن یمین گرچه ز غصه خون همی گردد

شمارهٔ ٧۵۵ : دی یکی گفت کابن یمین

شمارهٔ ٧۵۶ : دی معرف به پیش آصف عهد

شمارهٔ ٧۵٧ : روزی ز بهر تجربه بگرفتم آینه

شمارهٔ ٧۵٨ : ز آستانه جاه و جلال خسرو عهد

شمارهٔ ٧۵٩ : اینقطعه را ابن یمین در جواب قطعه ئی که شاعری ایرج ...

شمارهٔ ٧۶٠ : شرف دولت و دین زبده اصحاب کرم

شمارهٔ ٧۶١ : صاحب عادل جلال ملک و دین دستور شرق

شمارهٔ ٧۶٢ : صاحب صاحبقران والا علاء ملک و دین

شمارهٔ ٧۶٣ : طمع ابن یمین چیست ز کرم کرمت

شمارهٔ ٧۶۴ : طلب کردن همیشه کهتران را

شمارهٔ ٧۶۵ : فریومد آنمقام کزین پیش خسروان

شمارهٔ ٧۶۶ : فخر دین و ملک معنی ای ز نور رای تو

شمارهٔ ٧۶٧ : کاتب اینحروف ابن یمین

شمارهٔ ٧۶٨ : گفتم دلا توئیکه همه عمر بوده ئی

شمارهٔ ٧۶٩ : گر حال نیک خواهی فرزند را همیشه

شمارهٔ ٧٧٠ : منت خدایرا که مرا داد خاطری

شمارهٔ ٧٧١ : میدهد گردون بهر نا مستحقی بهره ها

شمارهٔ ٧٧٢ : مکروه طبعت آنچه شود واقع ایحکیم

شمارهٔ ٧٧٣ : میار فخر باستاد و شیخ و جد و پدر

شمارهٔ ٧٧۴ : مرا دو بال بکردار مرغ اگر بودی

شمارهٔ ٧٧۵ : من نخواهم خرید کبر کسی

شمارهٔ ٧٧۶ - القطعه فی المشعله : ای زده صد طعنه شمع روی تو بر مشعله

شمارهٔ ٧٧٧ : ابن یمین منم که بآیات بینات

شمارهٔ ٧٧٨ : اگر من پنج روزی بالضروره

شمارهٔ ٧٧٩ : الا ای نسیم صبا از ره لطف

شمارهٔ ٧٨٠ : الهی زبان مرا در سخن

شمارهٔ ٧٨١ : ای دل برو مقلد احکام شرع باش

شمارهٔ ٧٨٢ : ایدل ز پی جهان چه پوئی

شمارهٔ ٧٨٣ : اگرچه رزق مقسوم است می‌جوی

شمارهٔ ٧٨۴ : آخر کری کند که ز بهر دو روزه عمر

شمارهٔ ٧٨۵ : ای خردمند اگر همی خواهی

شمارهٔ ٧٨۶ : اگر خاطرت میل کاری کند

شمارهٔ ٧٨٧ : ای پیک پی خجسته نسیم سحرگهی

شمارهٔ ٧٨٨ : ای باد خوش نفس گذری کن ز راه لطف

شمارهٔ ٧٨٩ : ایدل ار داری هوای سروری پاشنده باش

شمارهٔ ٧٩٠ : از من که میبرد سوی دستور خافقین

شمارهٔ ٧٩١ : اوستاد شعر ابن یمینست امروز

شمارهٔ ٧٩٢ : انقدر از متاع دنیاوی

شمارهٔ ٧٩٣ : اگر چه ابر بلای سپهر زنگاری

شمارهٔ ٧٩۴ : آسمان زیر پای خود آرد

شمارهٔ ٧٩۵ : آنکس که بود بعلم و حکمت عالی

شمارهٔ ٧٩۶ : اگر بروی ترش کار فقر راست شدی

شمارهٔ ٧٩٧ : ایدل ار چشم عقل بگشائی

شمارهٔ ٧٩٨ : ایدل نصیحتی کنم ار زانکه بشنوی

شمارهٔ ٧٩٩ : اگر به جستن کار شگرف می‌خواهی

شمارهٔ ٨٠٠ : این بزرگان که بنوخاستگان مشهورند

شمارهٔ ٨٠١ : افضل عالم حکیم ای آنکه رای روشنت

شمارهٔ ٨٠٢ : ای صاحبی که یابد از لطف دلگشایت

شمارهٔ ٨٠٣ : ای نفس سپیده دم جان دهمت بخدمتی

شمارهٔ ٨٠۴ : بحر جود و کرم جمال الدین

شمارهٔ ٨٠۵ : با حریفان بر بساط دهر ای نیکوخصال

شمارهٔ ٨٠۶ : بوالفضولی مرا بکنجی دید

شمارهٔ ٨٠٧ : بیادگار من ای یار اگر نگهداری

شمارهٔ ٨٠٨ : با من پدر که مرقد او باد پر ز نور

شمارهٔ ٨٠٩ : بشنو ای فرزانه حبری کز لغت‌های فصیح

شمارهٔ ٨١٠ : با آنکه بی نصیبم از مال و جاه دنیا

شمارهٔ ٨١١ : با خرد همره و دو لب بادب باز مکن

شمارهٔ ٨١٢ : بزرگوار وزیرا نصیحتی بشنو

شمارهٔ ٨١٣ : بقطع راه دراز امل غنی نشوی

شمارهٔ ٨١۴ : بر میوه های نوبر بستانسرای طبع

شمارهٔ ٨١۵ : با تو ابن یمین بخواهد گفت

شمارهٔ ٨١۶ : با خرد از سر ضجرت سخنی میگفتم

شمارهٔ ٨١٧ : برای نعمت دنیا مکش مذلت خلق

شمارهٔ ٨١٨ : پیشتر زین علی شمس الدین

شمارهٔ ٨١٩ : پدر کردی نصیحت مر پسر را

شمارهٔ ٨٢٠ : تا توانی ضمان مشو کس را

شمارهٔ ٨٢١ : ترک شراب کردم از آنرو که دیدمش

شمارهٔ ٨٢٢ : جهد کردیم بسی تا دو سه روزی ز حیات

شمارهٔ ٨٢٣ : جلال دولت و دین آصف سلیمان فر

شمارهٔ ٨٢۴ : چو روزگار بکام تو گشت و دولت یار

شمارهٔ ٨٢۵ : چه خوش بودی ایدل درین دیر فانی

شمارهٔ ٨٢۶ : چهار چیز بچار دگر بود محتاج

شمارهٔ ٨٢٧ : چهار چیزست آئین مردم هنری

شمارهٔ ٨٢٨ : چون رسد روزی به وقت خویشتن

شمارهٔ ٨٢٩ : چنان زندگانی کن ای نیک رای

شمارهٔ ٨٣٠ : خداوندا همیشه بود ما را

شمارهٔ ٨٣١ : خسروا قدرت آن بینمت از لطف خدای

شمارهٔ ٨٣٢ : خداوندا بر این عالیجنابت

شمارهٔ ٨٣٣ : خداوندا بحق آن کرامت

شمارهٔ ٨٣۴ : دیده ام اکثر ممالک را

شمارهٔ ٨٣۵ : دلا تفرج فردوس اگر همی طلبی

شمارهٔ ٨٣۶ : در قصه شنیدیم کزین پیش بزرگی

شمارهٔ ٨٣٧ : دلا پاس این یکسخن گوش دار

شمارهٔ ٨٣٨ : دست اگر در دهان شیر کنی

شمارهٔ ٨٣٩ : ز بهر خوشدلی خویش درون دنیا را

شمارهٔ ٨۴٠ : ز مستی عشق ار خرد یار تست

شمارهٔ ٨۴١ : ز مخلوق کاری گشایش نگیرد

شمارهٔ ٨۴٢ : زر بسیار چه حاجت که کنی صرف بر آنک

شمارهٔ ٨۴٣ : زنهار قصد کندن بیخ کسان مکن

شمارهٔ ٨۴۴ : سیرت آزادگان از سفلگان هرگز مجوی

شمارهٔ ٨۴۵ : سرا فاضل آفاق رکن ملت و دین

شمارهٔ ٨۴۶ : سپهرا من از گردشت فارغم

شمارهٔ ٨۴٧ : شهاب‌الدین علی را گفت یاری

شمارهٔ ٨۴٨ : صاحبا بنده را بخدمت تو

شمارهٔ ٨۴٩ : صحبت صاحبنظر باید که باشد با دو کس

شمارهٔ ٨۵٠ : عمری بغفلت ایدل نادان گذاشتی

شمارهٔ ٨۵١ : عزیزی مرا گفت بر گو چه حالست

شمارهٔ ٨۵٢ : عاقل نکند بهیچ روئی

شمارهٔ ٨۵٣ : عماد الدین محمد را بگوئید

شمارهٔ ٨۵۴ : فیلسوف زمانه قطب الدین

شمارهٔ ٨۵۵ : فرزند هنرمند من ای نور دو چشمم

شمارهٔ ٨۵۶ : فیلسوفی گفتم اندر خطه هندوستان

شمارهٔ ٨۵٧ : قطب سپهر مکرمت ای یافته دلم

شمارهٔ ٨۵٨ : کاشکی با اینهمه محنت که من دارم ز غم

شمارهٔ ٨۵٩ : کریما وعده‌ای دادی چنانم

شمارهٔ ٨۶٠ : کسیکه سفله و ادنای خلق بوده بود

شمارهٔ ٨۶١ : گر کسی با تو بد کند زنهار

شمارهٔ ٨۶٢ : گر ستم میرسد از غیر ترا باک مدار

شمارهٔ ٨۶٣ : گر تمتع ترا ز نقره و زر

شمارهٔ ٨۶۴ : گر تو بر سهل و ممتنع خواهی

شمارهٔ ٨۶۵ : گذر کن از ره لطف ای نسیم باد شمال

شمارهٔ ٨۶۶ : مرا در خفیه دی میگفت یاری

شمارهٔ ٨۶٧ : مکافات بدی کردن حلالست

شمارهٔ ٨۶٨ : منم آنکه در مدحتت طبع من

شمارهٔ ٨۶٩ : من شنیدم که از ره شفقت

شمارهٔ ٨٧٠ : منم آنکس که در اشعار عذبم

شمارهٔ ٨٧١ : من اندر کسب اسباب فضائل

شمارهٔ ٨٧٢ : من و نفس نفیس و فقر و فاقه

شمارهٔ ٨٧٣ : مرا گفتند جمعی مهربانان

شمارهٔ ٨٧۴ : مزن دم در آنچت گزیرست ازان

شمارهٔ ٨٧۵ : مرا مبشر فرخنده فال خوش خبری

شمارهٔ ٨٧۶ : مرا ز خدمت عالیجناب آصف عهد

شمارهٔ ٨٧٧ : مربی چو محمود باشد گرم

شمارهٔ ٨٧٨ : ندیده نان تو اندر جهان کسی هرگز

شمارهٔ ٨٧٩ - القطعه فی الشعر : نگار ما هر خم چون گره زند بر موی

شمارهٔ ٨٨٠ : والا شهاب دولت و دین ایکه در کرم

شمارهٔ ٨٨١ : همی گفتم از راه ضجرت شبی

شمارهٔ ٨٨٢ : هرگز این آسمان سرگردان

شمارهٔ ٨٨٣ : هر که در عالم رندی قدمی رفته بود

شمارهٔ ٨٨۴ : هر چه در دولت تو ساخته اند

شمارهٔ ٨٨۵ : هزار اهل مروت در آمدند از پای

شمارهٔ ٨٨۶ : یکی پرسید ز افلاطون بگاه نزع کای دانا

شمارهٔ ٨٨٧ : یاد ایامی که دروی صاحب صاحبقران

شمارهٔ ٨٨٨ : یعلم الله که در وفا داری

شمارهٔ ١

ای نسیم صبحدم بگذر بخاک درگهی

کز غبارش چشم جان گشتست نورانی مرا

درگه آنکس که تصدیقش کند قاضی عقل

گر کند دعوی که میزیبد جهانبانی مرا

آصف ثانی علاء ملک و دین کز احتشام

یاد داد ایامش ایام سلیمانی مرا

آفتاب ملک و ملت آسمان داد و دین

آنکه آید ذات پاکش ظل یزدانی مرا

چون زمین بوسیده باشی قصه ابن یمین

عرضه کن تا از تو باشد منت جانی مرا

کو بهجرت استجازت کردم از درگاه تو

تا بلطف از تنگنای عیش برهانی مرا

اینسخن دیدم که نامد رأی انور را پسند

وز جبینش گشت پیدا خشم پنهانی مرا

یعلم الله کین از آن کردم که گفتم من کیم

تا بپیش خویش خوانی یا ز پس رانی مرا

ورنه آندم یابم آزادی ز بند روزگار

کز عداد بندگان خویش گردانی مرا

حاش لله کز گدائی درت تا زنده ام

دور گردم ور بود امید سلطانی مرا

هم درینمعنی ز درج غیر دری یافتم

بر فشانم چون بدست آمد بآسانی مرا

خاک درگاه تو نفروشم بملک هر دو کون

آنچنان نادان نیم آخر تو میدانی مرا

جاودان اقبال بادت تا بفضل کردگار

از سپهر ظلم پرور داد بستانی مرا

شمارهٔ ٢

آن شهنشاهی که از تأثیر جود عام او

هر چه باشد آرزوی دل بچنگ آید مرا

کسوت امید را در دستگاه او زدم

بر خم نیل فلک تا خود چه رنگ آید مرا

دی یکی میگفت تو زیعیت هست اندر حساب

گفتمش در سر ازین کبر پلنگ آید مرا

تا مرا هست آگهی از همت عالی شاه

از زر توزیع اگر گنجی است ننگ آید مرا

شمارهٔ ٣

از برای دو چیز جوید و بس

مرد عاقل جهان پر فن را

یا از آن سر بلند گردد دوست

یا کند پایمال دشمن را

و آنکه میجوید و نمیداند

که غرض چیست کار جستن را

چیده باشد بمسکنت خوشه

داده باشد بباد خرمن را

غیر جان کندن او خیالش چیست

حاصل آن شناس مردن را

شمارهٔ ۴

ابن یمین اگر همه عالم بکام تست

باید کزان فرح نفزاید دل ترا

ور ملک کاینات ز دستت برون شود

هان تا غمش ز جان رباید دل ترا

چون هست و نیست نماند بیک قرار

آن به کزان بیاد نیاید دل ترا

قانع شو و متابعت عقل پیر کن

کز بند غم جز او نگشاید دل ترا

جز صیقل قناعت و استادی خرد

از زنگ حرص کس نزداید دل ترا

شمارهٔ ۵

ای نسیم صبحگاهی بر تو جان افشان کنیم

گر کنی آگه ز حالم خواجه نصرالله را

آن سرافرازیکه دائم دارد اندر شکر خویش

فیض ابر دست او رطب اللسان افواه را

و آنکه با تدبیر رأی او توان گفتن کنون

کز کتان دست تعدی هست کوته ماه را

چون ببوسی خاک درگاهش اگر فرصت بود

عرضه دار احوال این داعی دولتخواه را

گو بسا ابن یمین را آرزو بودست آنک

توتیای دیده سازد خاک آن درگاه را

این زمان چون گشت ممکن یافتن مطلوب خویش

لطف کن بهر رهی بگشا بدرگه راه را

شمارهٔ ۶

ای بسا دوستان که بگزیدم

تا بدیشان بمالم اعد را

راستی را بسعیشان ایام

داد مالش ولی بسی ما را

شمارهٔ ٧

بتمثیل ابن یمین نکته ئی

کند عرضه بر شاه فرمانروا

هنرمند مانند بازی بود

که او را بدام آوری از هوا

بتعلیم صیدش مشو رنجه هیچ

که نیک آرد او این صفت را بجا

همان به که آن باز بیگانه را

کنی با خود از راه لطف آشنا

چو وحشت بکلی ز طبعش رود

دهد زان پست از هنر بهره ها

وگر عنف بیند چو یابد مجال

کند خویشتن را ز دامت رها

بلطفش نگهدار گر بایدت

که باشد چنین شاهبازی ترا

شمارهٔ ٨

بیا ز ابن یمین ای دوست بشنو

مر این شایسته پند رایگان را

یکی و سی و پنج است آن کز آن‌ها

نباید بود غافل مؤمنان را

ز ده عشری وز آن پس منزلی چند

اگر ممکن بود پیمودن آن را

نبی را پیروی کردن در این‌ها

کز این‌ها پرورش باشد روان را

بوی مفزای و هم چیزی مکن کم

منت ضامن بهشت جاودان را

شمارهٔ ٩

باهل خطه فریومد از طریق رضا

مگر بعین عنایت نظر فکند خدا

که آفتاب سپهر کرم بطالع سعد

فکند سایه الطاف خود برین ضعفا

ستوده آصف ایام عز دولت و دین

که زیبدش که کند پادشاهی وزرا

زهی کریم نهادی که بر بسیط زمین

سپهر با همه دیده ندید مثل ترا

توئی که بر چمن جان هر که زنده دلست

ز فیض ابر سخای تو رست مهر گیا

توئی چنان که اگر ذره ئی شود موجود

ز عزم و حزم تو در پیکر زمین و سما

زمین شود چو سما بیقرار و سرگردان

سما شود چو زمین با وقار و پا بر جا

گذشت بر دل من یکسخن بخواهم گفت

خدایگان ز ره لطف اگر کند اصغا

سعادت ازلی با عماد دولت و دین

جهان رادی و مردی سپهر جود و سخا

ز بدو فطرت و آغاز آفرینش او

مقارنست و برینحال واقفست و گوا

سعادتی نه همانا که به تواند بود

ز اتفاق ملاقاتت ای خجسته لقا

بکام دل ز جهان داد عیش بستانید

که هست بر گذر این سخت کوش سست وفا

زمان دولت و اقبال مغتنم شمرید

میفکنید از امروز کار بر فردا

مگر ز بخت شما نیز باید ابن یمین

فراغتی که نواند گزارد فرض دعا

چو روزگار که تفریق و جمع شیوه اوست

نمیزند نفسی بی رضای رأی شما

شمارهٔ ١٠

بر کاتبان خویشتن املای بد مکن

چون سر زدند از پی تحریر خامه را

املا نگر که بر چه نویسندگان کنی

و ایشان بحضرت که نویسند نامه را

شمارهٔ ١١

چشم پدر از هجر تو پوشیده چو گردید

فرزند دل افروز من ای بدر منیرا

پیراهن خود تحفه فرست ای پسر و گوی

القره علی وجه ابی یات بصیرا

شمارهٔ ١٢

خداوندم مرا در علم منقول

زبان و دیده گویا کرد و بینا

بمعقولات نیزم دسترس هست

اگر چه نیستم چون ابن سینا

ترا گر مال بسیارست شاید

رضینا قسمه الجبار فینا

شمارهٔ ١٣

خرد چون کند دوستی با کسی

که با دشمنان باشد او را صفا

مدار از بدان چشم نیکی از آنک

شکر کس نخورد از نی بوریا

شبان بره آن به که دارد نگاه

از آن سگ که با گرگ گشت آشنا

شمارهٔ ١۴

خسیسی اگر لاف آن میزند

که باشد یکی در نسب اصل ما

نیم منکر این ولی در حسب

میان من و او بود فرقها

اگر چه از آهو بود پشگ و مشک

ولی پشگ چون مشک نارد بها

شمارهٔ ١۵

خطابی با فلک کردم که از تیغ جفا کشتی

شهان عالم آرا و جوانمردان برمک را

زمام حل و عقد خود نهادی در کف قومی

که از روی خرد باشد بر ایشان صد شرف سگ را

نهان در گوش جانم گفت فارغ باش و خوش بنشین

که سبلت بر کند ایام هر ده روز یکیک را

شمارهٔ ١۶

دانی چه موجبست که فرزند از پدر

منت نگیرد ار چه فراوان دهد عطا

یعنی درین جهان که محل حوادثست

در محنت وجود تو افکنده ئی مرا

شمارهٔ ١٧

ز هی فرخنده جائی خوش مقامی

که خجلت میدهد خلد برین را

نقوش دلفریب جانفزایش

ببرد آب نگارستان چین را

ندانم کین ارم یا باغ مینوست

که حیرت بینم از وی آن و این را

صفای سلسبیل و نزهت خلد

بخاطر نگذرد روح الامین را

ز منظرگاه بالا چون ببینید

روان در زیر او ماء معین را

از آنساعت که می بر کف نهادی

در او صاحبقران بیقرین را

خرد با روح میگوید که بشتاب

ببین بزم بزرگ خرده بین را

چو می بینی بکف جام مروق

بنزهتگه بهاء ملک و دین را

وزیر شه نشان کز رشح کلکش

سواد عین زیبد حور عین را

دل اندر وی بعشرت شاد بادا

سرافراز زمان فخر زمین را

ولی باید که نگذارد بدل در

که بگذارد بذل ابن یمین را

شمارهٔ ١٨

شبی در تواریخ کردم نگاه

شعار بزرگان پیشینه را

درم را بدانگونه افشانده اند

که در پیش مرغان کسی چینه را

ولیکن بزرگان این عصر ما

که صیقل زنند از دل آئینه را

چنانند کز بهر توفیر خویش

ز هفته بدزدند آدینه را

هر آنکس که مدح چنینها کند

نهد در بر گاو لوزینه را

شمارهٔ ١٩

عزلت و انزوا و تنهائی

برهانندت از هزار بلا

رسته از دام هر زبون گیری

زینچنین حالها بود عنقا

گوشه ئی و جریده ئی که در او

جمع باشد لطایف شعرا

هر که دارد بسان ابن یمین

نیست تنها که هست با تنها

شمارهٔ ٢٠

عطا میخواست از من ماهروئی

بگفتم جان ز بهر تست ما را

ولی باید ز فرمان سر نتابی

که این معنی بود قلب عطا را

شمارهٔ ٢١

گر خرد یار تست ابن یمین

بر طرب نه بنای کارت را

زانکه چندان تفاوتی نکند

بد و نیک تو کردگارت را

شمارهٔ ٢٢

گنهی میکنم کنون پنهان

ایزد آنرا نمیکند پیدا

کرم ذوالجلال ازین بیش است

که کند یاد آن بروز جزا

شمارهٔ ٢٣

فراخ دستی ز اندازه مگذران چندان

که آفتاب معاشت بدل شود بسها

نه نیز پیرو امساک را زبونی کن

چنانکه دامن همت دهی ز دست رها

وسط گزین که گزیدست سید عربی

بدین حدیث که خیر الامور اوسطها

شمارهٔ ٢۴

قطعه ئی نزد من رسید امروز

از سخنهای قدوه الشعرا

مرتضی افضل و یگانه دهر

فخر سادات و زبده النقبا

آن سخن پرور هنر گستر

و آن نکو سیرت خجسته لقا

و آنکه با صد هزار دیده فلک

جز به احول نبیندش همتا

تیر گردون ز رشگ خامه او

در کمان اوفتد گه انشا

گلبن فضل را بآب سخن

کس چو طبعش نداد نشو و نما

راستی قطعه ئی ز غایت لطف

همچو آبحیات روح افزا

قطعه ئی نی که بود دریائی

موج او جمله لؤلؤ لالا

از لطافت که هست کارگرست

در مزاج عقول چون صهبا

سخنش چون شنید ابن یمین

گفت از اخلاص نه ز روی ریا

کاین سخن گر بسنگ خاره رسد

دم احیا زند زمان صدا

باد باقی که بلبل طبعش

کرد گلزار طبع را بنوا

شمارهٔ ٢۵

مرا فلک بمواعید میفریفت ولیک

از آن هزار یکی با رهی نکرد وفا

زمانه چند گهی در هوای بوک و مگر

غرور داده بامید ثم خیر مرا

چو زان غرور بجز رنج دل نشد حاصل

ملول گشت ز اصحاب منصب والا

بحسب حال خود اینک بصورت تضمین

بر اهل معرفت این بیت میکنم املا

مرا سخن ز مفاعیل و فاعلات بود

من از کجا سخن سر مملکت ز کجا

شمارهٔ ٢۶

مرا پیشه شعرست و در وقت‌ها

اثرها پدید آید از پیشه‌ها

چو تیغ زبان اندر آرم ز کام

کنم از هِژَبْران تهی بیشه‌ها

ز تیغ زبان من آن کس که او

نیارد به خاطر در اندیشه‌ها

سرانجام داند که بر پای خود

ز نابخردی می‌زند تیشه‌ها

شمارهٔ ٢٧

منم ابن یمین که نتوان کرد

جز بمن انتساب شعر مرا

در میان سخنوران باشد

فضل فصل الخطاب شعر مرا

نتوان کرد نسخ تا به ابد

همچو ام الکتاب شعر مرا

نبود فرق در جهانگیری

ذره آفتاب و شعر مرا

ز اهل دل هوش بردن آئینست

بر مثال شراب شعر مرا

از حسد آتش اندر آب افتد

گر نویسی بر آب شعر مرا

عقد گوهر کنند تعبیرش

هر که بیند بخواب شعر مرا

بیت معمور یافتست فلک

در جهان خراب شعر مرا

کس معارض نمیتواند شد

بجواب صواب شعر مرا

ز آنکه خود در فضیحت آرد و بس

هر که گوید جواب شعر مرا

شمارهٔ ٢٨

علاء دولت و دین آصف سلیمان فر

زهی جناب تو ارباب فضل را مأوا

ز حادثات کسی کالتجا بجاه تو کرد

درآمد از تف دوزخ بسایه طوبی

توئیکه گوهر مدحت بنظم ابن یمین

ز راه مرتبه گشتست زیور دنیا

منم که نام تو در هر هنر که نام برند

کناره کرد بتابید شعرم از شعرا

مرا بپرور و نام نکو بدست آور

که نام نیک ز هرچ آوری بود اولی

سخن جدا کند اندر زمانه نیک از بد

نگاه کن که چه خوش گفت صابر اینمعنی

چه پایه ذکر که از شعر منتشر گشتست

کریم را بمدیح ولئیم را بهجا

ترا خدای بحمدالله آن کرم دادست

که منشی فلکی مدح تو کند انشا

بقای عمر تو بادا که خود مدایح تو

همیکند کرمت بر سخنوران املا

شمارهٔ ٢٩

منور شد به شمس دولت و دین

دو گیتی چون هم این دارد هم آن را

خرد در جنب ذات پاک اصلش

فروتر از هجین دارد هجان را

شکست تیر را در عهد کلکش

سپهر اندر کمین دارد کمان را

به قصد جان بدخواهانش مریخ

کشیده در سنین دارد سنان را

عدو بهر هزیمت در جدالش

قوی حصنی حصین دارد حصان را

اگر نحسین را افتد قرانی

دوا آن بی‌قرین دارد قران را

به عون دولت ار باشد مرادش

شجاع و با حنین دارد حنان را

اگر خواهد عجب نبود ز حزمش

که ثابت چون زمین دارد زمان را

مکان سرفرازی را مکین است

بحمدالله مکین دارد مکان را

نشان مکرمت جستم فلک گفت

کنون مسندنشین دارد نشان را

سزد کابن یمین در مجلس او

که از جای چنین دارد چنان را

شمارهٔ ٣٠

مده دل ز دست ارغمی هست و خوفی

که آید دو چندانت شادی و یسرا

نه ایزد چنین گفت در وحی منزل

مع العسر یسرا مع الیسر عسرا

شمارهٔ ٣١

هر که در مال میکند ضنت

سعی در جمعش ار بود تنها

غلطست آنکه میکند نادان

ناپسند آید آن بر دانا

جمع تنها نه ضنتی باشد

گر که تفریق باشدش ز قفا

جمع و تفریق هر دو میباید

تا نکو صنعتی شود پیدا

آنچه دانست گفت ابن یمین

کس چه داند که چیست میل شما

شمارهٔ ٣٢

یکی گفت با من که خورشید تافت

ترا سر پر از خواب مستی چرا ؟

بدو گفتم ای مهربان یار من

ترا چیست با من در این ماجرا ؟

بسی بی من و تو درین مرغزار

غزاله کند چون غزالان چرا

شمارهٔ ٣٣

ای جوانبختی که در خلوتسرای کاینات

رأی پیرت میگشاید پرده از ابکار غیب

در جهان عدلت چو موسی تا ید بیضا نمود

گوسفند از گرگ بیند مهربانی شعیب

تا نشستی چون محمد بر سریر سروری

من بپا استاده ام در بندگی همچون صهیب

در جنابت ظلمت از روز شبابم محو گشت

زین خوشم چون تیره شب روشن شد از انوار شیب

پیش ازین با من عنایت بیش ازین بودی ترا

لیس فیما یدعیه العبد یا مولای ریب

پای در دامن کشیدم مدتی چون خار پشت

وز تفکر سر فرو بردم کشف‌آسا به جیب

موجب حرمان ندیدم در وجود خویشتن

هیچ چیز الا هنر کان هست نزدیک تو عیب

شمارهٔ ٣۴

ایخدیوی که عهد دولت تو

هست چون در زمان عمر شباب

در زمین حزم تو سرشته درنگ

در فلک عزم تو نهاده شتاب

روز ظالم ز تیغ معدلتت

چون شب دیو شد ز تیر شهاب

هست آگاه رأی انور تو

ز آنچه دارد فلک و رای حجاب

شد بمعماری عنایت تو

بیت معمور اینسرای خراب

حال ابن یمین چو میدانی

نتوان داد زحمت اطناب

لیک فرصت ز دست نادادن

نبود دور از طریق صواب

گر عنایت کنی هم اکنون کن

که فتد در زمانه امر عجاب

نوشدارو چه سود خواهد داشت

چون شد از ملک زندگی سهراب

شمارهٔ ٣۵

ایدل جهان بکام گرت نیست گو مباش

منت خدایرا که جهان هست منقلب

ور دور روزگار نه بر وفق رأی تست

خود را مدار از غم این کار مضطرب

خوش باش اگر چه روز بشب شد بناخوشی

آخر نه شام را سحری هست در عقب

شمارهٔ ٣۶

اگر نیک و گر بد چو خواهد رسید

ز ایام عمر تو روزی بشب

ببین روز را تا صلاح تو چیست

بغم به که آری بشب یا طرب

شمارهٔ ٣٧

چو دونان درین خاکدان دنی

مباش از برای دو نان مضطرب

یقین دان که روزی دهنده قویست

مدار از طمع طبع را منقلب

و من یتق الله یجعل له

و یرزقه من حیث لا یحتسب

شمارهٔ ٣٨

دو مشفق اند ادیب و طبیب بر سر تو

نگاه دار بعزت دل ادیب و طبیب

ز درد خسته شوی گر بنالد از تو طبیب

بجهل بسته شوی گر برنجد از تو ادیب

شمارهٔ ٣٩

دیدم برین رواق زبرجد کتابتی

بر لوح لاجورد نوشته بزر ناب

هر خانه ئیکه داخل این طاق ازرقست

گر صد هزار سال بپاید شود خراب

بیرون ازین رواق بنا کن تو خانه ئی

کو آفت خراب نیابد بهیچ باب

شمارهٔ ۴٠

سائلی حال جهانرا ز یکی کرد سؤال

آن شنیدی که چه فرمود حکیمش بجواب

گفت دنیا و نعیمش چو بیابان و سراب

یا خیالیست که صاحبنظرش دید بخواب

خواب را مردم بیدار دل اصلی ننهند

نشوند اهل خرد غره بتمویج سراب

شمارهٔ ۴١

من ار چند باری بدل گفته ام

که چون هست کار جهان منقلب

جهان جهانرا بشادی گذار

مکن خویشتن را بغم مضطرب

ولیکن دل خسته هم روز غم

بشب چون رساند بلهو و لعب

چو چرخ کهن هر دم از نو غمی

نهد پیش من حیث لا یحتسب

شمارهٔ ۴٢

هر کس که توبه کرد بدور گل از شراب

کی توبه اش قبول کند غافر الذنوب

تائب شدن بدور گل از لطف طبع نیست

ساقی بیار باده علی رغم من یتوب

قطع تعلق از همه لذات کرده ام

الا ز جام باده صافی و روی خوب

شمارهٔ ۴٣

مرا مهر خسرو چو تابان شود

چه باک ار بود خصم با کین و تاب

چو رخشان کند رخ ز شرق آفتاب

زحل خواه گوتاب و خواهی متاب

شمارهٔ ۴۴

هر چند که در خلاف وعده

مشهور جهان شدی چو عرقوب

با اینهمه نزد من عزیزی

چون یوسف مصر نزد یعقوب

شمارهٔ ۴۵

یکچند روز من ز سیهکاری فلک

بودی چنانکه فرق نمیکردمش ز شب

و اکنون چنان شدست که در چشم من چو روز

کافور فام گشت شب عنبرین سلب

بر رغم روزگار بتوفیق کردگار

با سعد گشت نحسم و اندوه با طرب

جور و جفای چرخ سر آمد بفضل حق

اکنون ز خار میدهد از بهر من رطب

با من سپهر دور وفا گر ز سر گرفت

آنرا سبب نه کس ز عجم بود و نه عرب

تا بار منتیم نباید ز کس کشید

منت خدایرا که نشد هیچکس سبب

ایزد نظر بعین عنایت بمن فکند

وینها کی از عنایت ایزد بود عجب

گر حاسدی بمن نظر نحس میکند

ور میدهد صداع من از سوز و از شغب

با تاب ماه چهارده شب تاب نا ورد

در تار و پود اگر چه که تاب آورد قصب

الحمدلله این نه نهانست در جهان

پیداست در صفای حسب صحت نسب

شعری ز نثره رشک بر شعر و نثر من

پاک آن نسب که زیور او باشد از حسب

ابن یمین گشایش کارت ز خلق نیست

گر حاجتیت هست ز درگاه حق طلب

بر آتش جگر نزنی آب زندگی

از دست سفلکان و گرت جان رسد بلب

شمارهٔ ۴۶

یک دو سیمین تن و یاری دو سه چاریم بهم

خورده هر روز منی پنج شش از باده ناب

هفته ئی مجلس ما طعنه زن هشت بهشت

بود و امروز تهی گشت صراحی ز شراب

ای تو در طاق نه ابروی فلک جفت کرم

وقت ما را بمنی ده می گلگون دریاب

شمارهٔ ۴٧

هست همچون نمونه سخنت

ز آنچه داری تو در بدن محجوب

کر درونت بد است گفتت بد

ور درون تو خوب گفتت خوب

شمارهٔ ۴٨

اهل هنر را کنون خطبه بنام منست

ملک سخن گستری جمله بکام منست

نقد سخن چون روان بر سر بازار فضل

چون نشود چون بر او سکه بنام منست

روز و شب من یکیست بر ره ظلمت ز نور

صبح دوم از ضمیر همدم شام منست

بر سر میدان صبر رفته بجولان منم

توسن نفس حرون سخره ورام منست

مذهب حق دارم و ملت خیرالبشر

در بدو نیک جهان عقل امام منست

رغبت باغ کسم نیست و گر هست ارم

روضه اخلاق نیک دار سلام منست

منت رضوان چرا از پی کوثر کشم

جوی می و انگبین جرعه جام منست

بر در هر سفله ئی پیش نباشم بپای

صدر هنر پروری چونکه مقام منست

چند چو کرکس توان در پی مردار بود

باز سفید فلک صید حمام منست

چونکه ز دو نان دهر نیست دو نانم طمع

غره شوالشان ماه صیام منست

طفل نیم چون خورم شیر ز پستان آز

مادر طبع مرا وقت فطام منست

گر چه چو یوسف شدم بسته بزندان غم

گرد جهان چون مسیح صیت کلام منست

هر سخن پاک را کاهل خرد پخته اند

اینهمه بگذاشتیم آنهمه خام منست

کیست که گوید زمن پیش بزرگان فضل

کابن یمین کاینسخن گفت بنام منست

کز پی صید هنر دانه دل ریختم

مرغ فضایل از آن بسته دام منست

شمارهٔ ۴٩

ایخسرو زمانه که ارکان ملک و دین

الا بیمن عدل تو محکم اساس نیست

بر بام قصر جاه تو کان چرخ هفتم است

کیوان چو هندوان بجز از بهر پاس نیست

جام جهان نمای که خوانندش آفتاب

در بزم تو بغیر زر اندوده طاس نیست

نسبت نمیکنم کف راد ترا بکان

کان ممسک است و در کف تو احتباس نیست

هر چند آفتاب کفت عین عالم است

الا زنور رای تواش اقتباس نیست

خواهد چو خوشه خصم ترا سر برید چرخ

زان در کفش هلال بجز شکل داس نیست

دشمن شکوه شیر ببیند ز صولتت

گر ز انکه چشم بسته چو گاو خراس نیست

ایسروریکه نور در آئینه سپهر

الا ز رأی تو بره انعکاس نیست

ابن یمین که بنده خاک جناب تست

دارد حکایتی که در آن التباس نیست

هر کس که یافت صدمت سحر بیان من

چون سامریش ناله بجز لامساس نیست

بیت مرا که رکن و اساسش مدیح تست

مگذار مندرس که گه اندراس نیست

بس عقدهای گوهر موزون نثار تو

کردم از انکه مثل تو گوهر شناس نیست

اکنون که در پناه حریم حمایتت

از چنگ باز کبک دری را هراس نیست

از دور روزگار ستمها کشیده ام

کانرا بسان عدل تو حد و قیاس نیست

از تند باد حادثه سرما گرفته ام

وز بیم روزگار مجال عطاس نیست

بستان ز روزگار ستمکاره داد من

سهلست اینقدر بجز این التماس نیست

بادا همیشه طالع سعد تو در صعود

چندانکه در صعود ذنب همچو راس نیست

شمارهٔ ۵٠

آرزومندی بدرگاه عبودیت مرا

همچو الطاف خداوندی ز غایت در گذشت

چشم آن دارم ز لطف حق که بینم روی تو

زانکه حرمان مرادم از نهایت در گذشت

شمارهٔ ۵١

اکنون که هر کسی بمرادات واصلند

حرمان نگر که بنده بمهجوری اندرست

اینهم یکی ز جمله شوریده طالعیست

کین بنده ضعیف،برنجوری اندرست

شمارهٔ ۵٢

آفت مرد چون ز شهرت اوست

خنک آنکس که خامل الذکرست

زانکه در مجلس اکابر عصر

ناقص القول کامل الذکرست

شمارهٔ ۵٣

الهی معاصی ابن یمین

اگر چه ز غایت بسی در گذشت

نماند و گر هست در آب و خاک

اگر باد عفوت بدو برگذشت

شمارهٔ ۵۴

از کوی حیات تا در مرگ

جز نیم نفس مسافتی نیست

وین طرفه که اندرین مسافت

گامی ننهی که آفتی نیست

شمارهٔ ۵۵

استاد کارخانه دنیا بهیچ وقت

از بهر کس بنقش بقا جامه ئی نبافت

چون رستم زمانه بدستان گشاد دست

اسفندیار رویتن از وی امان نیافت

افتاد در کشاکش ایام چون کمان

آنکو بتیر فکرت خود موی میشکافت

از بهر درکشیدن آزادگان به بند

گردون ز خیط ابیض و اسود کمند تافت

نا نی نیافت عاقل ازینچرخ سفله طبع

تا چون تنور سینه بسوز جگر نتافت

دنیا بجای دین مطلب کابلهست آنک

با دشمنان نشست و رخ از دوستان بتافت

بگریز از اینجهان ز غرورش که پیش از این

عنقا نه بر گزاف سوی انزوا شتافت

شمارهٔ ۵۶

ای پسر در ضبط آنچت هست جهدی مینمای

تا زهر چ آن نیست اندوهی نباید خوردنت

لیکن ار ضبط از ره امساک خواهی کردنش

خون نام و ننگ تو زانپس بود در گردنت

بشنو از من تا نمایم در معاشت راه راست

سنت ابن یمین باید بجای آوردنت

از در افراط و ازتفریط بودن محترز

بر طریق اقتصاد آهنگ باید کردنت

شمارهٔ ۵٧

ایدل وفا امید مدار از مدار چرخ

کین هرزه گرد مالک ادوار خویش نیست

گر چون سپهر گرد جهان دورها کنی

یکدل به تیر می نتوان زد که ریش نیست

لطف ملک ز سگ صفتان آرزو مبر

کاندر نهاد گرگ شبانی میش نیست

هر جا که صیت مکرمت آنجا قویترست

آواز طبل و حیله روباه بیش نیست

شمارهٔ ۵٨

ایدل ازینجهان اگرت رای رفتنست

در نه قدم کنون که ترا پای رفتنست

از ما سوی الله ار نشوی منقطع بکل

معلوم کی بود که ترا رای رفتنست

قطع علایق است نخستین بسیج راه

آنرا کزین مقام تمنای رفتنست

دنیا پلی است بر گذر رود آخرت

دروی مکن مقام که پل جای رفتنست

هر کو نشد چو ابن یمین از جهان جهان

او را گه رحیل چه پروای رفتنست

شمارهٔ ۵٩

آنکس که جوینی و گلیمیش بدستست

گرزیند و فزون میطلبد آز پرستست

بیشی مطلب زانکه درستست یقینم

کان خامه که این نقش نگارید شکستست

در وجه معاش تو براتی که نوشتند

تغییر نیابد که ز دیوان الستست

باید بقضا داد رضا اهل خرد را

کان دست بلندست که مالنده پستست

ایدل سپر حزم کنون سود ندارد

دیریست که از شست قضا تیر بجستست

چون زاغ کمان گوشه نشین باش بدشتی

سیمرغ بدین حیله زهر دام برستست

ماهی که ز دریا ننهد روی بساحل

هرگز نشنیدم که در افتاده بشستست

قواده لقب هدهد از آمد و شد خود یافت

عنقا شه مرغان ز چه از بهر نشستست

کنجی و کتابی و جوینی و گلیمی

هست ابن یمین را خوش اگر پیش تو زشتست

شمارهٔ ۶٠

آصف ملک عز دولت و دین

داد یزدانت چون سلیمان بخت

پیش پیرانه رای انور تو

نوجوانی است بنده فرمان بخت

مشکلات زمانه حل کردی

زانکه آمد بدستت آسان بخت

دشمنت گر شود چو رستم زال

می نیابد بمکر و دستان بخت

از شقاوت که حاسدت دارد

باشد از صحبتش گریزان بخت

با خرد گفتم ای بهر کاری

با تو پیوسته بسته پیمان بخت

کیست آنکس که او بدست آورد

بی مشقت ز لطف یزدان بخت

گفت دستور مشرق و مغرب

عز دولت امیر سلطان بخت

ای وزیریکه کس نیافت چو تو

ز اقتضای سپهر گردان بخت

گر چه ز ابن یمین نپرسیدی

که چسانست آن پریشان بخت

لیک تا دامن ابد بادت

سر بر آورده از گریبان بخت

شمارهٔ ۶١

ایکه در جمع مال می بینم

از همه چیزها فزون هوست

گر نگردی ز مال بر خوردار

در زمانی که هست دسترست

پیش من همچو روز معلوم است

که عدو خورد خواهدش ز پست

گر درائی ز پا مدار طمع

که شود دستگیر هیچ کست

بشنو اینسخن ز ابن یمین

که بود در صلاح کار بست

شمارهٔ ۶٢

ایدل اندر جهان کریم مجوی

کاندرین عهد آن نخواهی یافت

جز کرم کیمیا و عنقا را

ثالثی در جهان نخواهی یافت

چون مسمی ندارد این اسما

پس یقین دان که شان نخواهی یافت

مطلب آنچه در زمانه ازو

غیر نامی نشان نخواهی یافت

با تو ابن یمین بیان کردم

گفت ازین به بیان نخواهی یافت

شمارهٔ ۶٣

یفلک با من اگر بد کنی ار نیک رواست

نه مرا از تو هراس و نه بتو امیدست

ور دلم محنت دور تو کشد باکی نیست

رسم محنت کشی اهل هنر جاویدست

تیر گردون همه انواع فضایل دارد

لیک در ملک طرب کامروا ناهیدست

هر کمالی که مرا هست تو نقصان بینی

چه کنم عود ز جهل تو چو شاخ بیدست

ور سفالی بود اندر نظرت جام جمی

گنه از خفت عقل است نه از جمشیدست

چشم خفاش اگر پرتو خورشید ندید

جرم بر دیده خفاش نه بر خورشیدست

شمارهٔ ۶۴

آنکه از برق سحاب کرم شامل او

تا ابد طی را دل و جان در تابست

و آنکه خصمش بمثل گر بود از آهن و روی

درگه معرکه لرزنده تر از سیمابست

تیغ چون آب وی و سینه پر آتش خصم

دشنه رستم دستان و دل سهرابست

اتفاق همه خلقان جهان هست بر آنک

پهلوانی که بدین زور وتوان و تابست

حارس و حامی اقلیم هنر شیخ علیست

که به بیداری او چشم فلک در خوابست

بجز این ورد ندارند گروهی که مدام

رویشان از پی طاعت بسوی محرابست

که سرافراز جهان شیخ علی باقی باد

کز نم ابر کفش کشت امل شادابست

شمارهٔ ۶۵

ای شده ظاهر پرست باطنت آباد کن

خرقه پاکت چه سود چون بدنت پاک نیست

مرد ره عشق را گر قدمی همدم است

صاحب سجاده و شانه و مسواک نیست

گر بفلک بر کشی دامن رفعت چو مهر

صبح صفت گر ز صدق جیب دلت چاک نیست

روی براه آر چست ترک گرانی بگیر

هر که سبکبار نیست چابک و چالاک نیست

چون بکسی از زرت می نرسد بهره ئی

آنچه تو خوانی زرش ایعجب ار خاک نیست

هر که رسد نزد تو روزی خود میخورد

چون نخورد رزق تو ز آمدنش باک نیست

نیک و بد دهر چون میگذرد لاجرم

ابن یمین زین دو حال خرم و غمناک نیست

شمارهٔ ۶۶

ایزدا مستحق عفو توأم

ز آنکه من بنده را گناه بسیست

نه تو خود را عفو همیدانی

پس برین قول بیخلاف بایست

عفو کردن پس از گناه بود

بیگنه را بعفو حاجت نیست

شمارهٔ ۶٧

الهی ز فرط وثوقی که هست

من پر گنه را بغفاریت

فراوان گناه نهان کرده ام

ولی بنده چون هست زنهاریت

مکن آشکارا بروز جزا

نگهدار با بنده ستاریت

شمارهٔ ۶٨

ایدل اگر زمانه بصد غم نشاندت

بنشین و صبر کن که صبوری دوای اوست

با دور روزگار نشاید ستیزه کرد

و آنکس که کرد اینمثل خوش برای اوست

با ژنده پیل پشه چو پهلو همی زند

گر جان بباد بر دهد الحق سزای اوست

ورکار عاقلی نرود بر ره صواب

از وی مبین که آن نه ز فکر خطای اوست

ور جاهلی بمنصب و جاهی رسد مگوی

کان جاه و منصب از مدد عقل و رای اوست

چون کارها بجهد میسر نمیشود

آن زیبد از کسی که خرد رهنمای اوست

کز کار نیک و بد نشود شاد و نی دژم

داند که هر چه هست بحکم خدای اوست

شمارهٔ ۶٩

ای سروریکه در ره مردی و مردمی

رستم ترا مقابل و حاتم نظیر نیست

گر زخم تیغ دست ترا خستگی رساند

بشنو که هیچ عذر جز این دلپذیر نیست

دست گهر فشان تو ابرست و تیغ برق

هر جا که ابر خاست ز برقی گزیر نیست

شمارهٔ ٧٠

ایدل هوشیار اگر چه سپهر

با تو در شیوه مواسا نیست

مخور انده که با همه تنها

هستش اینحال با تو تنها نیست

کیست باری سپهر هرزه روی

کایستادن دمیش یارا نیست

بی ثباتیست بیسر و پائی

در جهان با کسش مدارا نیست

سر فرو ناوری بوعده او

می نبینی که پای بر جا نیست

گر تو خواهی که بر خوری از عمر

خلق را خود جز این تمنا نیست

نقد امروز را مده از دست

دی برفت و امید فردا نیست

شمارهٔ ٧١

ایصاحبی که همت بی منتهای تو

آئین جود می ندهد یکزمان ز دست

بگشاد کار خلق جهان کلک لاغرت

ز آندم که بر مصالح خلقان میان ببست

رأی منیرت آب رخ آفتاب ریخت

دست و دل تو رونق دریا و کان شکست

معلوم تست ز آنکه ز دستان بهمنی

بیچاره چاکر تو چو دستان بجان بجست

باران چو تیر گشت روان از گشاد ابر

ز آندم که مهر تیغ زن اندر کمان نشست

هر کس که داشت مهر تواش پشت گرمئی

از باد سرد حادثه ها جاودان برست

تابنده را ز زحمت باران دهی خلاص

بارانی لطیف بدو بخش از آنکه هست

شمارهٔ ٧٢

ای روزگاز از تو بوجه معاش خویش

قانع شدیم ترک بگیر این مضایقت

یا رب چه موجبست که با عاقلی اگر

نانی طلب کند نکند کس موافقت

کون خری گر از پی آب خضر شود

با او کند دو اسبه سعادت مرافقت

آری میان فکرت ما و قضای حق

نادر شود گشاده طریق مصادقت

ابن یمین ز سفله مجوی آب زندگی

گر جان ز تشنکی کند از تن مفارقت

شمارهٔ ٧٣

ایصبا گر پیش مولانا رسی

گو فرامش کردن از ما شرط نیست

گر بمخدومان تولا واجبست

جستن از یاران تبرا شرط نیست

ورچه دریای عمل پر گوهرست

غوطه تا این حد همانا شرط نیست

در طریق مردمی ان الکرام

در ضمیر آوردن الا شرط نیست

خود درینمذهب توبه دانی مگر

یاد کردن دوستانرا شرط نیست

شمارهٔ ٧۴

احرام بستم از پی عالیجناب شاه

کز کائنات قبله بگزیده منست

گفتم که خاک درگه او در کشم بچشم

کان توتیای روشنی دیده منست

نوشم شراب تربیت از جام لطف او

کان اصل شادی دل غمدیده منست

دربان مرا ز مقصد امید باز داشت

این نیز هم ز طالع شوریده منست

شمارهٔ ٧۵

آشنائی خلق درد سرست

معتکف باش تا ندانندت

گرد هر در مگرد بهر طمع

ورنه چون سگ ز در برانندت

گر شوی گوشه گیر چون ابرو

بر سر دیده ها نشانندت

اینهمه جد و جهد حاجت نیست

آنچه روزی است میرسانندت

شمارهٔ ٧۶

ایدل بجستجوی هنر در جهان بگرد

باشد که آوریش بهر حیلتی بدست

مرد آن بود که درگه و بیگه نشان علم

جوید بهر دیار ز هر هوشیار و مست

گر علم یافت سرور اقران خویش گشت

ور مرد عذر او بر اصحاب روشنست

شمارهٔ ٧٧

اکسیر اعظم است در این روزگار کو

حلقه بگوش دنیی نا پایدار نیست

یکدل در اینزمانه نیابی که روز و شب

بر مرکب هوای طبیعت سوار نیست

با هر که ساعتی بنشینی هوای او

جز در فضایل زر کامل عیار نیست

میر و وزیر و مفتی و شیخ و مرید را

مانند باد هرزه رو و خاکسار نیست

آنکس فراز مسند شاهی نهد قدم

کاو را بتخت و افسر و زر افتخار نیست

فردا کسی شراب سعادت خورد مدام

کامروز از شراب هوا در خمار نیست

شمارهٔ ٧٨

ایدل از احوال عالم باش دائم با خبر

طمطراق خواجگی روزی سه چاری بیش نیست

گه گهی گر سوی دنیا التفاتی میکنند

اهل دل آن از برای اعتباری بیش نیست

نقد عمر آنکس که در تحصیل فانی صرف کرد

بر سر بازار باقی هرزه کاری بیش نیست

بگذر از دوزخ نظر بر جنه المأوی مدار

ز آنکه حاصل زین دو منزل انتظاری بیش نیست

عمر باقی جوی یعنی نام نیک ابن یمین

کاین دو روزه عمر فانی مستعاری بیش نیست

گر نداری گوهر و زر ز آن دژم باشی چرا

این یکی آب روان و آن خاکساری بیش نیست

شهره عالم شدی در خوش کلامی اینت بس

غایت قصوای همت اشتهاری بیش نیست

شمارهٔ ٧٩

ای خرده شناسان که بانواع فضایل

ارباب شرف را چو شما راهبری نیست

حیف است که با این هنر و فضل شما را

از حال دل مردم دانا خبری نیست

سرمایه سودش چه کنی محنت و رنج است

گنجی که از او دولت صاحبنظری نیست

باوی سخن خوش بتوان گفت که او را

گر در کف احسان شما سیم و زری نیست

محرومی ما هم زگدا همتی ماست

ما را لگد از بخت خودست از دگری نیست

شمارهٔ ٨٠

از مال مهتری نبود کسب فضل کن

کانکس که فاضلست بگیتی مسو دست

گر جهل با غناست همه عاران کس است

با فقر ساختیم که فخر محمدست

باز آمدم از آنچه هوا بود رهنماش

عقلم نمود راه که این عود احمدست

چون با قضا مرام موافق نهاده اند

زندان مرا مقابل صرح ممرد است

شمارهٔ ٨١

اگر در حوادث که پیش آیدت

بدرگاه ایزد پناهد دلت

ور از امر و نهیی که فرمود حق

نه افزاید ایچ و نه کاهد دلت

چنان خاص درگاه یزدان شوی

که یابی ازو هر چه خواهد دلت

شمارهٔ ٨٢

بگاه فقر توانگر نما-ز همت باش

که گر چه هیچ نداری بزرگ دارندت

نه آنکه با همه هستی شوی خسیس مزاج

شوی اگر تو چو قارون گدا شمارندت

شمارهٔ ٨٣

بزرگان عراقی را بگویید

که چاکر بس که اینجا بینوا زیست

از اینجا رجعتش سوی خراسان

درین ده روزه باشد غایتش بیست

گر اصحاب خراسانش بپرسند

که در ملک عراق اهل کرم کیست

چو اینجا از کرم نشنید بویی

جواب آن چه گوید مصلحت چیست ؟

شمارهٔ ٨۴

بنام ایزد زهی خرم سرائی

که چون فردوس اعلی دلگشایست

هواش از اعتدال طبع دائم

چو انفاس مسیحا جان فزایست

غبار آستانش از خوش نسیمی

بسان ناف آهو مشک زایست

درو گر سوز باشد مشک و عودست

و گر نالد کسی آن چنگ و نایست

ز نور جام چون ماه تمامست

که چون مهر از جان ظلمت زدایست

بر اسرار فلک واقف توان شد

که همچون جام جم گیتی نمایست

چو بخشد سایه سقفش سعادت

چه جای سایه فر همایست

لطیف آمد عمارتهاش یکسر

بلی معمار او لطف خدایست

فلک حیران شود زین بیت معمور

چو بیند کش زمین آرام جایست

سرای است این ندانم یا بهشتست

بهشتست این ندانم یا سرایست

ز خلق خوش نسیم صاحب او

هوا دروی همیشه عطر سایست

صفا دروی چو رای صاحبش باد

که الحق با صفا و نیک رایست

شمارهٔ ٨۵

بروز نکبت اگر برج قلعه فلکت

چو شاه کوکبه چرخ منزل و مأواست

یقین بدان و برو ظن مبر بهیچ طریق

که برج و باروی او همچو دامن صحراست

ولی چو لشکر دولت رخ آورد بمصاف

سواد دامن صحرا چو قلعه میناست

بدان قدر که تو جدی نمائی و جهدی

گمان مبر که دگرگون شود هر آنچه قضاست

تو کار خویش بفضل خدای کن تفویض

بروز دولت و نکبت که کار کار خداست

شمارهٔ ٨۶

پادشاهی نزد اهل معرفت آزادگیست

هر که بند آرزو بگشاد از دل پادشاست

گرد و خاک آستان کلبه آزادگی

گر خرد دارد کسی چشم خرد را توتیاست

ره بمعنی بر که در صورت بهم ماند دونی

از یکی خیزد شکر و ان یک ز بهر بوریاست

گر صفا خواهی ره وحدت سپر زیرا که آب

ز امتزاج خاک باشد که گهی گر بی صفاست

میرسد خواری ز آمیزش بمرغ خانگی

عزتی گر هست عنقا را ز بهر انزواست

کنج عزلت گیر و دهقانی کن ای ابن یمین

تا بدانی کانچه میکاریش در نشو و نماست

جستن گوگرد احمر عمر ضایع کردنست

روی بر خاک سیه آور که یکسر کیمیاست

شمارهٔ ٨٧

بهر روزی بهر دری چه روی

ای ز ضعف دل اعتقاد تو سست

چه بری آبروی چون نانی

نخورد کس از آنچه روزی تست

گر نیوشی و گر نه من گفتم

گفتنی ها تمام راست و درست

شمارهٔ ٨٨

با فلک دوش بخلوت گله ئی میکردم

که مرا از کرم تو سبب حرمان چیست

اینهمه جور تو با مردم فاضل ز چه خاست

وینهمه فضل تو با جاهل و با نادان چیست

فلکم گفت که ایخسرو اقلیم هنر

هست معهود چو این مشغله و افغان چیست

در زوایای فلک چشم بصیرت بگشای

با همه فضل برون آر که بی نقصان چیست

گر کنی دعوی همت بجهان ابن یمین

همچو دو نان سخن جامه و ذکر نان چیست

شمارهٔ ٨٩

بردم بنزد خواجه شکایت ز رنج فقر

گفتم دوای این بکف همت شماست

بر حال من چو یافت وقوف تمام گفت

زین رنج غم مخور که دوایش بدست ماست

از من گرفت باز طعام و شراب و گفت

اول علاج مردم بیمار احتماست

شمارهٔ ٩٠

بزرگوار امیری که زبده کرم است

در انتساب حسینی و سیرتش حسن است

سر اکابر سادات مشرق و مغرب

عماد دولت و ملت علی بن حسن است

ملک صفات بزرگی که نطق فایح او

شکست رونق بازار نافه ختن است

ز نور مشعله رای انورش برقی

فروغ شمع زر اندود نیلگون لگن است

بزیر سایه عالی نهال همت او

درخت سدره و طوبی چو سبزه دمن است

جریده ئی برهی داد و عقل گفت اینست

سفینه ئی که در او بحر لؤلؤ عدن است

مثال داد که اثبات کن بر او ابیات

که طبع راست به بیت لطیف مفتتن است

ز امتثال ندیدم گزیر بیتی چند

اگر چه سخت رکیک و عظیم دلشکن است

نوشت خادم و گفتش خرد که لایق نیست

ولی اشارت مخدوم عذر خواه من است

شمارهٔ ٩١

بخور بنوش بپاش و بدان که حاصل عمر

خرد نداشت کسی کو بدیگری بگذاشت

منه ذخیره که بسیار کس ز غایت حرص

نهاد گنج بصد رنج و دیگری برداشت

شمارهٔ ٩٢

بگفتار اگر درفشاند کسی

خموشی به بسیار از آن بهترست

خردمند خامش بود چون صدف

اگر خود درونش پر از گوهرست

شمارهٔ ٩٣

براه راست توانی رسید در مقصود

تو راست باش که هر دولتی که هست تراست

تو چوب راست بر آتش دریغ میداری

کجا بآتش دوزخ برند مردم راست

شمارهٔ ٩۴

تا توانی التماس از کس مکن

خاصه از ناکس که آن عین خطاست

گر دهد ، مانی بزیر منتش

ور ندادت آبرویت را بکاست

گر کشد نفست بلاها صبر کن

زانکه عز صبر به از ذل خواست

شمارهٔ ٩۵

ترک و تجریدست زاد اندر طریق راه حق

هر که دارد توشه ئی او را امید مخرجست

نردبان سازی ز همت روح را گاه عروج

در طریق حق براق رهنوردت مسر جست

هر که جان دارد تو آزادیش را هرگز مجوی

تا در آنصورت که او دارد چه معنی مدرجست

شر اندک خوار مشمر زانکه اصل فتنه ها

کاندر ایران بود و در توران ز خون ایر جست

هر چه میبینی که هست آن بود و خواهد بود نیز

در صدف دری که پروردند یکسر مخرجست

دی گذشت و کس نمیداند که فردا چون بود

روز امروزست و صبح صادق از وی ابلجست

آنکه وجه نسیه هر کو سازد از نقد روان

هست سودائی چه میگوئی بغایت اهو جست

راستی خواهی مرو جز بر صراط مستقیم

بر یمین و بر یسار ار رفت خواهی معوجست

بی نیازی بایدت با فقر خو کن بهر آنک

التفات خاطر آن کو بیش دارد احوجست

کار دنیا سر بسر باطل شناسد از خرد

هر که چون ابن یمین او را ره حق منهجست

شمارهٔ ٩۶

تو ز من برتری اگر جستی

گفت آنکو ز حالت آگاهست

گر چه فخرست ظن مبرکه بدین

دست عارت ز عرض کوتاهست

نه که تبت یدا ابی لهب است

جاش بالای قل هواللهست

شمارهٔ ٩٧

تعیین دال و ذال که در مفردی فتد

ز الفاظ فارسی بشنو زانکه مبهمست

حرف صحیح ساکن اگر پیش ازو بود

دالست ورنه هر چه جز این ذال معجمست

شمارهٔ ٩٨

جهان لطف و کرم تاج ملک خواجه علی

توئی که کس ز تو شد هر که در زمانه کس است

طبیعتی است در احیای مکرمات ترا

که هست خاصیتش آنکه عیسوی نفس است

بجز خیال کسی شبروی نیارد کرد

در آن دیار که سر پاس پاس تو عسس است

بهر مهم که نهد رای تو قدم در پیش

هزار منزل ازو آفتاب باز پس است

سخن سرای که وردش ثنای تو نبود

میان اهل سخن هرزه لای چون جرس است

مرا تو آنچه بتشریف داده ئی همه عمر

ز بهر فخر بر ابنای روزگار بس است

ولیک طوطی طبعم که طوطی ملکوت

بجنب او چو بنزد همای خرمگس است

از آنکه بال و پری نیستش مناسب حال

فتاده اکثر اوقات دربن قفس است

ببخش بال و پری از مثال ترخانیش

که در هوای تو پرواز کردنش هوس است

کنون که دسترست هست دستگیرش باش

مده ز دست مر اینوقت را که دسترس است

شمارهٔ ٩٩

جهان از بهر یکتن نیست تنها

یقین میدان درینمعنی شکی نیست

مپنداری که هر جا هست تاجی

ز بهر آن مهیا تارکی نیست

سلامت با قناعت توأمانند

چو آز اندر زمانه مهلکی نیست

اگر صد اسب داری در طویله

ترا مرکب از آنها جز یکی نیست

اگر رنجه نباشی بهر بیشی

توان گفتن که چون تو زیرکی نیست

کفافی از قضات ار میدهد دست

تمام است اینقدر وین اندکی نیست

شمارهٔ ١٠٠

جمعی اقاربم طمع خام بسته اند

در ملک ریزه ئی که بدانم تعیش است

زینگونه ناپسند کجا مرتکب شود

هرگز کسی که با خرد و رای وباهش است

اندوهناک و خشمگن است از طمع مدام

هر یک ازین گروه که گویا و خامش است

من قانعم هر آنچه مرا میدهد خدای

کارم از آن مدام نشاط است و رامش است

قانع همیشه خرم و طامع دژم بود

بار طمع مکش که گران سنگ و خرکش است

شمارهٔ ١٠١

جمعی که رباعی ز غزل باز ندانند

گفتار چنانهاست که شایسته و زیباست

اینست هنرشان که بیان کردم و آنگاه

اسباب معاش همه از شعر مهیاست

وانکو بهنر همچو صدف زیور دل بست

خاموش چو ماهی ز چنان شاعر گویاست

از ملک فصاحت بکناری شدن اولیست

اکنون ز میان فرق بیکبار چو برخاست

نزدیک بزرگان جهان گر هنری نیست

آری چه توان کرد جهان صورت دریاست

گوهر که نفیس است ز خاشاک بزیرست

خاشاک خسیس از گهرش مرتبه بالاست

اوصاف بزرگان بسخن راست نیاید

از تربیت اهل سخن آنهمه والاست

شمارهٔ ١٠٢

چنان سزد که ز کار جهان نفور بود

کسیکه پیرو گفتار مردم داناست

ز بیوفائی گیتی اگر نئی آگاه

بقصر خواجه نگه کن که اندرو پیداست

درین سرا و درین صفه و درین مسند

بسی امیر نشست و وزیر ازو برخاست

توهم روی و نمانی درین سرا جاوید

گرت خوش آید و ورنه منت بگفتم راست

چو اختیار نداری بسان ابن یمین

نکوتر از همه کارت رضای دل بقضاست

شمارهٔ ١٠٣

چیزیکه رفت رفت مکن یاد ازو دگر

زیرا که تازه کردن غم کار عقل نیست

تا نقد روزگار تو را کم زیان شود

بگذر از آن متاع که دربار عقل نیست

خار عقال عقل بیفکن زبار دل

غم یار آن کسی است که او یار عقل نیست

مانند بلبلان همه بی برگ و بینواست

هر دل که خستگی وی از بار عقل نیست

خوش روزگار ابن یمین کش خدای داد

آزادگی از آن که گرفتار عقل نیست

شمارهٔ ١٠۴

چرخ دولابست دور آسمان

زانکه هرکس را که اندروی گریخت

برکشیده کوزه دولاب وار

سرنگونش کرد و آب وی بریخت

شمارهٔ ١٠۵

چون سفیهی زبان دراز کند

که فلانکس بفسق ممتازست

فسق او زین بیان یقین نشود

واین باقرار خویش غمازست

شمارهٔ ١٠۶

چشم مهر از فلک سفله چه داری چو ازو

جز جفا و ستم و حیله عیانست که نیست

از جفا کاری و بد مهری و بد کرداری

چرخ بد عهد دنی را چه نشانست که نیست

نیک مردان جهانرا بقضایای امور

از جفای فلک دون چه زیانست که نیست

فلک از بیهنری دشمن اهل هنر است

مهر اهل هنرش در دل از آنست که نیست

اهل دانش همه در رنج و عذابند ز دهر

و آنکس از دائره بیهنرانست که نیست

شمارهٔ ١٠٧

چیست آن برگی که شاخ دانش از وی بی برست

مهره عقل از وجودش دائم اندر ششدرست

کیمیا خوانندش آنها کز خرد بیگانه اند

راست میگویند ز آنکه چهره هاشان چون زرست

قاصد خون دل است و ناقض نور بصر

سبزه باغ حماقت مایه درد سرست

قصد جان خود مکن و ز بنگ سرسبزی مجوی

آخر ای کودن نه قحط باده جانپرورست

در نصیحت داد معنی میدهم لیکن خرد

چون خیال بنگ بنگی را جهان دیگرست

شمارهٔ ١٠٨

حالت مال و علم اگر خواهی

تا بدانی که هر یکی چونست

مال دارد چو بدر روی به کاست

علم چون ماه نو در افزونست

رفع را بین که حق ادریس است

کسر را بین که مال قارونست

طلب مال بهر علم بود

هر که را طلعت همایونست

شمارهٔ ١٠٩

خدائی که بنیاد هستیت را

بروز ازل اندر افکند خشت

گل پیکرت را چهل بامداد

بدست خود از راه حکمت سرشت

قلم را بفرمود تا بر سرت

همه بودنیها یکایک نوشت

نزیبد که گوید ترا روز حشر

که این کار خوبست و آن کار زشت

ندارد طمع رستن شاخ عود

هر آنکس که بیخ شتر خار کشت

چو از خط فرمانش بیرون نه اند

چه اصحاب مسجد چه اهل کنشت

خرد را شگفت آید از عدل او

که اینرا دهد دوزخ انرا بهشت

شمارهٔ ١١٠

در جهان هر چه میکنند عوام

نزد خاصان رسوم و عاداتست

انقطاع از رسوم این حضرات

اتصال همه سعاداتست

راه تقلید محض را بستن

افتتاح در مراداتست

شمارهٔ ١١١

دانی بزرگمهر حکیم جهان چه گفت

بشنو که بشنود سخن هر که عاقلست

گر مرگ در پی است املت ابلهی بود

ور حق بود قضا و قدر سعی باطلست

ور مکر سیرتست که در نفس آدمی است

کآنرا شناختن بیقین کار مشکلست

پس بودن ایمن از همه کس نفس خویشرا

کشتن بدست خویش چو زهر هلاهل ست

شمارهٔ ١١٢

دی شنیدم که ابلهی میگفت

پدر من وزیر خان بودست

با وجودیکه نیست معلومم

خود گرفتم که آنچنان بودست

هیچکس دیده ئی که گه خورده است

کاین بعهد قدیم نان بودست

شمارهٔ ١١٣

دی مرا گفت محترم یاری

که دلم هیچ راز ازو ننهفت

که بگلزار طبع وقادت

در بهار سخن چه غنچه شکفت

نوک الماس فکر ثاقب تو

گوهر نظم در مدیح که سفت

گفتم اکنون بمدح و هجو کسی

نشود فکر با ضمیرم جفت

ز آنکه مرد دروغ نیست رهی

وندرین عهد راست نتوان گفت

شمارهٔ ١١۴

دیدم آنکس را که باز همتش

گاه صید باز سیمین طبل ساخت

کمترین بندگان درگهش

در تماشاگاه او اصطبل ساخت

شمارهٔ ١١۵

در جهان هیچ به از عزلت و تنهائی نیست

وین سعادت ز در مردم هرجائی نیست

اینچنین دولت فرخنده کسی یابد و بس

که وی امروز در اندیشه فردائی نیست

گوشه خلوت و در وی سخن اهل هنر

گر بود در نظر اندیشه تنهائی نیست

گنج عزلت که فراغی و رفاغی است در او

بخوشی کمتر ازین منظر مینائی نیست

گر بدست آید از نیکو نه مباد ابن یمین

بفروشد بجهانیش که سودائی نیست

شمارهٔ ١١۶

در بهشت است هر که در وطنش

نعمتی هست و جیق و واقی نیست

کنج عزلت گزید و در عالم

در پی طارم و رواقی نیست

هر دم از ناگوار ناجنسیش

همنشینی و هم وثاقی نیست

هر که جفت چنین مراد بود

همچو او در زمانه طاقی نیست

خوش کسی کین سعادتش باشد

هست شاهی و طمطراقی نیست

شمارهٔ ١١٧

دی گفت دوستی که مرا موی رو سفید

بس زود گشت گر چه که آنهم تباه نیست

لیکن هنوز موسم آن نیستت برو

مور اخضاب کن که بشرع این گناه نیست

دادم جواب و گفتمش ای آنکه در جهان

از دوستان یکی چو توام نیکخواه نیست

دانی سر خضاب چرا نیستم از آنک

باز سفید کم ز کلاغ سیاه نیست

هر چند شام موسم آرام و راحتست

میدان یقین که خوبتر از صبحگاه نیست

شمارهٔ ١١٨

در زبان فارسی فرقی میان دال و ذال

یاد گیر از من که این نزد افاضل مبهم است

پیش ازو در لفظ مفرد گر صحیحی ساکن است

دال خوان آن را و باقی که ذال معجم است

شمارهٔ ١١٩

رزق مقسوم و وقت معلومست

ساعتی بیش و لحظه ئی پس نیست

هر یکی را مقررست که چیست

چه توان کرد اگر ترا بس نیست

وانکه جفت مراد خود باشد

زیر طاق سپهر اطلس نیست

گر قناعت کنی بخانه تنگ

کمتر از طارم مقرنس نیست

لذتی کز شراب خرسندیست

در شفا خانه مسدس نیست

بقدم کوش تا بکام رسی

مرد وامانده کاروان رس نیست

هم ز خود جوی هر چه میجوئی

که بغیر از تو در جهان کس نیست

شمارهٔ ١٢٠

رسد ایدل بتو روزی تو بیسعی ولیک

از گدا طبعی خویشت هوس خواستن است

چه نشینی بهوس مار صفت بر سر گنج

از سر جمله سرانجام چو برخاستن است

رو قناعت کن و در تربیت حرص مکوش

که مغیلان نه چو سرو از پی پیراستن است

رنج بر جان چه نهی بهر جان آرائی

این خود آراسته بیزحمت آراستن است

در جهان پوشش و خوردست کزان نیست گزیر

زین فزون خواستنت عمر بغم کاستن است

شمارهٔ ١٢١

روز بازار فضل کاسد شد

وین ز جور سپهر طیاش است

از جفای سپهر در قفس است

هر که طوطی صفت شکر پاش است

کار اهل صلاح یافت فساد

روزگار رنود و اوباش است

شمارهٔ ١٢٢

رسید نامه نامی ببنده ابن یمین

بتازگی جگر مرده زو حیاتی یافت

دلم که بود گرفتار غم اشاراتش

چو کشف گشت حقایق بر او نجاتی یافت

شمارهٔ ١٢٣

ز یاری در خماری باده جستم

گمانم بود کاورا بنگ نیکست

میم کم داد لیکن بد نباشد

ز چشم کور اشک لنگ نیکست

شمارهٔ ١٢۴

ز آنها که خبث باطن ایشانت ظاهرست

ابن یمین مرنج که بدشان سرشت و خوست

گر طعنه ئی زنند بر اشعار عذب تو

اینفرقه عوام که بعضی نه خاص اوست

درهم مشو که بیهنر از غایت حسد

بر اهل فضل در همه ابواب عیبجوست

خواهند تا چو طوطی طبعت شکر فشان

گردند لیک مغز شناسد خرد ز پوست

هر چند هست تازه و تر سبزه دمن

هرگز کجا چو سرو سهی بر کنار جوست

گو یکتن از تمامت حساد بد گهر

کاو راز صد سخن که بگوید یکی نکوست

خاقانی فصیح درین یکدو بیت نغز

گفتست بشنوید که او بس لطیف گوست

خاقانی آنکسان که طریق تو میروند

زاغند و زاغ را روش کبک آرزوست

گیرم که مار چوبه کند تن بشکل مار

کو زهر بهر دشمن و کو مهره بهر دوست

شمارهٔ ١٢۵

زدم از کتم عدم خیمه بصحرای وجود

وز جمادی به نباتی سفری کردم و رفت

بعد ازینم کشش طبع بحیوانی بود

چون رسیدم بوی از وی گذری کردم و رفت

با ملایک پس از آن صومعه قدسی را

گرد برگشتم و نیکو نظری کردم و رفت

بعد از آن در صدف سینه ایشان بصفا

فطرت هستی خود را گهری کردم و رفت

بعد از آن ره سوی او بردم و چون ابن یمین

در امان گشتم و ترک دگری کردم و رفت

شمارهٔ ١٢۶

زهد و عفت کز صفات عاشقان صادقست

با فقیری خوش بود با شهریاری خوشتر ست

خوبتر بر چهره قدرت نماید خال زهد

کسوت عفت بقد کامکاری خوشترست

بوی دانش در مشام جان اهل معرفت

نزد عاقل از نسیم مشک تاری خوشترست

خوی نیک ار دادت ایزد هیچ دیگر گو مباش

خوی نیک ار عاقلی از هر چه داری خوشترست

سر سبک چون باد و عالمسوز چون آتش مباش

همچو آب و خاک لطف و بردباری خوشترست

سازشی کز وی نباشد هیچ خوشتر در جهان

گر خرد نپسنددش ناسازگاری خوشترست

از غنا و عزتی حاصل ز آزار دلی

راستی ابن یمین را فقر و خواری خوشترست

شمارهٔ ١٢٧

سر اکابر عالم علاء دولت و دین

توئیکه رأی تو بر آفتاب طعنه زن است

ز عکس مشعله رأی عالم آرایت

هزار تاب درین شمع نیلگون لگن است

حکایتیست مرا بر تو عرضه خواهم داشت

چگونه عرضه ندارم چه جای تن زدن است

جهانیان همه را اعتقاد بود چنان

که خواجه منبع رایست و مجمع فطن است

چو بر سرایر احوالشان وقوف افتاد

که نزد او شبه برتر ز لؤلؤ عدن است

ازین سبب همه را اعتقاد باطل شد

شود هر آینه باطل چو اندرین سخن است

گمان برند که جنسیت است علت ضم

از آنکه جنس طلبکار جنس خویشتن است

بزرگوار وزیرا چه لطف طبع است این

که سرو پیش تو کمتر ز سبزه دمن است

ولی ز روی حقیقت تو نیز معذوری

شکایت از تو ندارم گناه بخت من است

شمارهٔ ١٢٨

سود دنیا و دین اگر خواهی

مایه هر دوشان نکو کاریست

راحت بندگان حق جستن

عین تقوی و زهد و دینداریست

گر در خلد را کلیدی هست

بیش بخشیدن و کم آزاریست

شمارهٔ ١٢٩

شاعرانی که پیش ازین بودند

گر ز منشان بجاه برتری است

این نه تنها ز شعر دان که مرا

با یکایک درین برابری است

اینزمان نیز شاعران هستند

که تو گوئی که هر یک انوری است

لیک پیوسته با هنرمندان

رسم گردون دون ستمگری است

من گرفتم عطاردم بهنر

کو هنر را کسی که مشتری است

تا بنزدیک اهل عصر کنون

مرد بلجی فروش جوهری است

زین پس ابن یمین تو از گل و مل

گر مسیحی طلب کنی خری است

پی کن اسب فصاحت از پی آنک

رسم ابناء دهر خرخری است

بیتکی حسب حال من بشنو

که ترا زان عظیم یاوری است

نیست اندر زمانه محمودی

ورنه هر گوشه صد چو عنصری است

شمارهٔ ١٣٠

شنیدم صفات تو عاشق شدم

ندیده بدیده رخ فرخت

بیاد تو برخاست صبر از دلم

چها خیزد آیا چو بیند رخت

شمارهٔ ١٣١

شهریارا کامکارا یک سخن ز ابن یمین

بشنو و پاسخ بگو ای جان فدای پاسخت

قبله جان از جهان ز آن کرد درگاه ترا

تا همی بیند بفال سعد روی فرخت

نیکخواه تست و خواهد بود چون داری روا

کو بود بیموجیی چون چشم بد دور از رخت

شمارهٔ ١٣٢

شکر ایزد اگر نماند زرم

بحر طبعم هنوز پر گهرست

نزد جوهر شناس بینا دل

عقد در چون بود چه جای زرست

ماه را در منازل علوی

فکر من پیشوا و راهبرست

ز آتش خاطر اثیر وشم

شعله آفتاب یک شررست

ذهن صافیم لوح محفوظ است

کز رموز فلک بر او صورست

نکته های لطیف من چون می

در مزاج عقول کارگرست

طوطی طبع عقل اول را

سخن خوشگوار من شکرست

چه سخن گویم از هنر با کس

سخن من معرف هنرست

سخن اینست گو بگوی جواب

هر کرا اندرین سخن نظرست

کج نشین راست گو بده انصاف

با جزالت نگر چگونه ترست

با چنین حالها که من دارم

بهتر از جمله حالتی دگرست

که اگر تاج منتی با آن

بر سر من نهند درد سرست

فارغم از جهان و هر چه دروست

چون سر انجام جمله بر گذرست

لیکن این روزگار سفله نواز

نیک بد مهر و سخت کینه ورست

ناوکی کز کمان چرخ جهد

سینه من به پیش آن سپرست

میکشم جور چرخ حادثه زای

وز همه حادثاتم این بترست

کافتاب جهان غیاث الدین

از من دلشکسته بیخبرست

آن هنر پروری که ابن یمین

در ره او کمینه خاک درست

شمارهٔ ١٣٣

صاحبا همت تو یکچندی

بمواعید شادمانم داشت

و آرزوی محال چون سایه

بر پی مهر تو دوانم داشت

وعده را چون ندیدم انجازی

راستی را خرد برانم داشت

که بگویم که من بدولت تو

چون تو صدها چنین توانم داشت

شمارهٔ ١٣۴

صاحبا بنده را بخدمت تو

سخنی هست عرضه خواهم داشت

مهر مهر تو بر نگین دلش

چند سال است تا زمانه نگاشت

هرگز از شیوه هوا داری

یکسر موی در خلل نگذاشت

بدگمانش که سر بدولت تو

خواهد از خاک بر فلک افراشت

راستی صد امید داشت بتو

خود کج آمد هر آنچ می پنداشت

چون ندید از تو هیچ تربیتی

فکر بر حال روزگار گماشت

شد یقینش که خدمت مخلوق

نرساند بشام قوت ز چاشت

هر که داند که خالقی دارد

کم مخلوق بایدش انگاشت

شمارهٔ ١٣۵

صاحبا گر چه از ضعیفی تن

می نیارم ببندگیت شتافت

لیک طبع چو آب و آتش من

میتواند بفکر موی شکافت

رشته در بازوی هنرمندان

ذهن وقاد من تواند تافت

لایق کسوت مدایح تو

دیبه خسروی توانم بافت

تربیت کن مرا که چرخ کهن

کم چو من نو سخن تواند یافت

شمارهٔ ١٣۶

صاحب اعظم کریم الدین سر گردنکشان

ایکه در مردی و رادی چون تو سر داری نخاست

رأی پیرت گر چه باشد یاور اندر کارها

لیک چون بخت جوانت در جهان یاری نخاست

فتنه را در خواب مستی سر فروشد تا بدید

در جهان چون حزم هشیار تو بیداری نخاست

هر چه کرد از بهر نظم ملک و ملت رأی تو

در ضمیر آسمان بر کارش انکاری نخاست

فتنه تا در پیش عدلت سر صراحی وش نهاد

در جهان غیر از پیاله هیچ خونخواری نخاست

آز را در خشگسال مکرمت یکدم که دید

کش ز ابر دست گوهر بارت ادراری نخاست

صاحبا گوهر فروشی میکنم از من بخر

کاینچنین جنس نفیس از هیچ بازاری نخاست

پیش ازین گر شاعران بودند چون ابن یمین

شاعری قادرتر از وی اینزمان باری نخاست

بانوا دارش که در گلزار مدحت بلبلی است

بلبلی چون او به دورانها ز گلزاری نخاست

شمارهٔ ١٣٧

صحت و امن هست و وجه معاش

گر نباشی شکور کفرانست

شکر انعام منعم ار نکنی

آن نه کفران که عین کفرآنست

هست کفران فزون ز کفر از آن

که مثنی کفر کفرانست

شمارهٔ ١٣٨

عالیجناب حضرت دستور شه نشان

کز وی بجاه گنبد گردون فروتر است

ایوان او کجاست ندانم که بر ثری

کز آستانش گنبد گردان فروتر است

در نزهت از مکانت آن بزم دلگشای

صد پا به پیش روضه رضوان فروتر است

در وی که هیچ دیده ندیدست ناپسند

آخر چرا فرشته ز شیطان فروتر است

فرعون برترست ز موسی بمرتبت

هارون بقدر و جاه ز هامان فروتر است

مپسند صاحبا که در آنمجلس رفیع

دانا کسی بود که ز نادان فروتر است

شمارهٔ ١٣٩

عماد دولت و دین ای وزیر زاده ملک

چه جای زاده که این کار پیشه و فن تست

دلیل صحت نفس و طهارت نسبت

غرارت شرف نفس و خلق احسن تست

عطارد ار چه که باشد به زیرکی مشهور

ولی چو با تو کنندش قیاس کودن تست

اگر چه سوسن آزاد ده زبان باشد

ولی چو بنده بوقت ثنات الکن تست

بدان که تا کمر بندگیت می بندد

سعادت دو جهانی مقیم مسکن تست

کمینه بنده دیرینه ابن یمین

که در فنون هنر خوشه چین خرمن تست

بر اینجریده گر اثبات کرد بیتی چند

چو حکم تست بد و نیک آن بگردن تست

شمارهٔ ١۴٠

فرزند خواجه در هنر از خواجه کمترست

گر چه بشکل و صورت و هیئت بسان اوست

منگر بدانکه این پدرست آن پسر و لیک

بس مغز کز بدی نرسد در بهای پوست

خاقانی بلند سخن خود مثال این

گفتست نکته ئی بشنو ز انکه بس نکوست

گیرم که مار چو به کند تن بشکل مار

کو زهر بهر دشمن و کو مهره بهر دوست

شمارهٔ ١۴١

فخر آل مصطفی سید لطیف الدین توئی

آنکه پیش رأی پیرت عقل اول کودکیست

با صفا از کوکب دری نعلین تو شد

هر کجا تاجی فروزان بر فراز تار کیست

صیقل رایت بانوار یقین روشن کند

هر کرا آئینه دل تیره از زنگ شکیست

هر غباری کان ز نعل سم یکران تو خاست

بر رخ زرنیخ فام دشمنانت آهکیست

هر که دارد چون کمان در سر کژی با خدمتت

هر مژه بر چشم شوخش راست همچون ناوکیست

بنده میمون جناب تست چون ابن یمین

هر کجا پیروز روزی بختیاری زیر کیست

از ره چاکر نوازی یکزمان با بنده باش

بنده را با مجلس عالیت اندک کار کیست

بر من از وجه شریعت هست دینی واجبت

گر چه نزد همتت بسیار چیزاند کیست

ملک طلق از من ستان در وجه آن تا گویمت

لوحش الله زو که خاک و زر بنزد او یکیست

شمارهٔ ١۴٢

فاقه را کرده باشد استقبال

هر که ممسک بود بوقت حیات

در جهان میزید چو درویشان

بینوا تا رسد زمان وفات

زو حساب توانگران خواهند

چون در آید بعرصه عرصات

شمارهٔ ١۴٣

فرزند و نور دیده من ایکه در سخن

داند خرد که مرتبه مهتری توراست

خورشید در نظم تو در گوش میکشد

چون آفتاب ملک سخن گستری توراست

میدان نظم و نثر مرا بود پیش ازین

پا نه درین بساط کنون سروری تو راست

آنکس که از مبانی اشعار واقفست

داند یقین که مرتبه شاعری تو راست

ابن یمین تو را چو نظر میکند بمهر

محمود باش عاقبت عنصری تو راست

شمارهٔ ١۴۴

فرهاد خویش کرد مرا ماه چهره ئی

شیرین لبی که خسرو خوبان برزنست

مثلش ز آدمی نتوان یافت بهر آنک

با حور و با پری بگه حسن برزنست

بس نازک و لطیف زنی خواستست لیک

او را هزار فخر بهر شیوه برزنست

شمارهٔ ١۴۵

عقل با روح قدس گفت که فردوس برین

هیچ دانی بخوشی بر چه مثال افتادست

روح قدسی ز سر حیرت و دانش گفتش

بخوشی راست چو گرمابه علیا با دست

شمارهٔ ١۴۶

گردش گردون دون آزاده ها را خسته کرد

کو دل ازاده ئی کز دست او مجروح نیست

در عنا تا کی توان بودن بامید بهی

گر کسی را صبر ایوبست عمر نوح نیست

شمارهٔ ١۴٧

کردم ز میان همگان عزم کناری

تایب شده یکباره ز چیزیکه حرام است

گفتند که اسرار نهان داشتنت چیست

بر گو که حلالست حرامست کدام است

گفتم که بلی هست نهان نزد من اسرار

کاسرار نهان داشتن آئین کرام است

شمارهٔ ١۴٨

کسی گفت عزت بمال اندرست

که دنیا و دین را درم یاورست

چه مردی کند زور بازوی جاه

که بی مال سلطان بی لشکرست

تهیدست با هیبت و نام نیک

زن زشتروئی که بیچادرست

بدان مرغ ماند که بر شخص او

پرو پوش بسیار و بس لاغرست

دگر کس نگر تا جوابش چه داد

بجاهست اگر آدمی سرورست

بذلت بود مرد مجهول نام

وگر خود ز مال آستانش زرست

خردمند را جاه باید نه مال

وگر مال خواهی بجاه اندرست

وگر راست خواهی ز سعدی شنو

قناعت ازین هر دو نیکوترست

شمارهٔ ١۴٩

کسی کو طریق تواضع رود

کند بر سریر شرف سلطنت

ولیکن تو جایش بدان و مکن

ملک سیرتی درگه شیطنت

تواضع بود با بزرگان ادب

بود با فرومایگان مسکنت

شمارهٔ ١۵٠

گر وعده ئی که داد مرا آصف زمان

یکبارگی مرا ز خاطر عاطر گذاشتست

بروی گرفت نیست گر اینسان که چاکرست

بس خلق را که بر در امید داشتست

وانگاه دین وعده یکیک گزارده

چون رایت کرم بفلک برفراشتست

وزیاد بنده گر نرود وعده های او

نشگفت از آنکه بنده بر آن دل گماشتست

مانند او چو نیست کس اندر جهان بجود

دل نقش وعده هاش بجان برنگاشتست

شمارهٔ ١۵١

لطفی کن وز سگ صفتان آرزو ببر

کاندر نهاد گرگ شبانی میش نیست

هر جا که صیت مکرمت آنجا قویترست

آواز طبل و حسرت روباه بیش نیست

شمارهٔ ١۵٢

گر چو سندان بود ترا دندان

چون کهن شد ز دردمندانست

در جوانی مرا چو سندان بود

آنچه دندان و وزن دندانست

وین زمانم که نوبت پیری است

ضعف دندان و وهن حمدانست

گر یکی ناتوان شود چه عجب

چند کارم کند نه سندانست

شمارهٔ ١۵٣

گفتم بدل که غم مخور اندر جهان بسی

هر چند نظم حال تو بی اختلال نیست

از فیض لطف او مکن امید منقطع

گر دولتی قرین تو گردد محال نیست

کز کارگاه غیب بسی میشود پدید

نقشی که در خزانه وهم و خیال نیست

شمارهٔ ١۵۴

گر مرا دور فلک کرد تهیدست چو سرو

نیم آزاده گرم بر دل از آن باری هست

چکنم گنج زر و رنج نگهداشتنش

هر کجا تازه گلی در پی آن خاری هست

روز و شب منتظر حارث و وارث باشد

هر کجا آز وری ضابط وزر داری هست

شکرها میکنم ارسیم و زری نیست مرا

که فراغت ز نگهداشتنش باری هست

نشوم شاد به تنگی زر و سیم از پی آنک

وز نگهداشتنش غائله بسیاری هست

شمارهٔ ١۵۵

گر جهانی ز دست تو برود

مخور اندوه آن که چیزی نیست

عالمی نیز ار بدست افتد

هم مشو شادمان که چیزی نیست

بدو نیک جهان چو برگذر است

در گذر از جهان که چیزی نیست

شمارهٔ ١۵۶

گر آسیای چرخ ترا آرد میکند

باید که همچو قطب نمائی در آن ثبات

روزی دو گر شود ایام بد کنش

هم عاقبت نکو شود ار باشدت حیات

تا زنده ئی مدار ز احداث دهر باک

بیرون ز مرگ سهل بود جمله حادثات

گر نوازد فلکت غره مباش از پی آن

کش صعودی نبود کونه هبوطی ز پی است

ور بلندی دهدت بخت بدان نیز مناز

کارتفاعی نبود کش نه سقوطی ز پی است

شمارهٔ ١۵٧

لاله را گفتم ای پری پیکر

صورتت خوب و سیرتت نیکوست

بازگو این سیه دلی از چیست

مگرت زحمتی رسید از دوست

گفت نی نی که زر ندارم زر

زر که اسباب کامرانی از اوست

غنچه را بین که خرده ئی دارد

می نگنجد ز شادی اندر پوست

شمارهٔ ١۵٨

ما بدوری فتاده ایم کنون

که عجائب درو فراوانست

زان عجائب یکی بخواهم گفت

که نمودار اکثر انست

بسلامت نمیزید اکنون

جز کسی کو مطیع فرمانست

من ندارم منازعت با کس

بر من این مشکلات آسانست

هر که با زنده از پی مرده

میکند جنگ سخت نادانست

شمارهٔ ١۵٩

مرد آزاده در میان گروه

گر چه خوشگوی و عاقل و داناست

محترم آنگهی تواند بود

که از ایشان بمالش استغناست

وانکه محتاج خلق شد خوارست

ورچه باعلم بوعلی سیناست

شمارهٔ ١۶٠

ما را شکایتیست ز گردون دون نواز

کانرا چو دور او سرو پائی پدید نیست

بس ماجری که خاسته بینم زهر کنار

واندر میان جمله صفائی پدید نیست

کردم نگاه در گل و بلبل بباغ فضل

در هیچ فصل برگ و نوائی پدید نیست

شد کارگاه فضل بدستان روزگار

وین غم بتر که عقده گشائی پدید نیست

گفتم بعقل جان نبرم از ره مخوف

زیرا چو عقل راهنمائی پدید نیست

دیدیم و آزموده بکرات حال عقل

زو نیز هم اصابت رائی پدید نیست

از خود طلب مراد خود ایدل که غیر تو

در خانه هیچ خانه خدائی پدید نیست

گردون بمهرت ار چه که دل گرمئی دهد

مغرور آن مشو که وفائی پدید نیست

ایدل علاج تو گر ازاینسان کند فلک

دمساز درد شو که دوائی پدید نیست

در شام غم بظلمت دلگیر خوش برای

کز صبح خرمیت ضیائی پدید نیست

از خشکسال مکرمت اغصان فضل را

در هیچ فصل نشو و نمائی پدید نیست

ابن یمین کرم مطلب در جهان که آن

عنقای مغربست که جائی پدید نیست

شمارهٔ ١۶١

مرد بیمار کاحتما نکند

هیچ دانی که حال او چونست

میدهد تیغ تیز از سر جهل

بعدوئی که طالب خونست

شمارهٔ ١۶٢

من نگویم که از فوائد تو

هر زمانی دو صد فتوحم نیست

یا که لطف مسیح خاصیتت

مدد زندگی و روحم نیست

وعده تو وفا شود لیکن

صبر ایوب و عمر نوحم نیست

شمارهٔ ١۶٣

مرا بدرگه دولت پناه سرور عهد

که با جلالت قدرش سپهر اعلا نیست

امید عاطفت آورد ز آنکه میگفتند

که در جهان بفتوت کسیش همتا نیست

بلی ز هر چه شنیدم هزار چندانست

ولی چه سود کز آن هیچ بهره ما نیست

نمیکند نظر مرحمت بابن یمین

ز حال ابن یمینش خبر همانا نیست

جناب حضرت والاش هست دریائی

که چون محیط سپهرش کرانه پیدا نیست

بغیر بنده نبینی بر آن لب دریا

کسیکه مشرب عذبش ازو مهنا نیست

من ار ز ساحل آن تشنه باز میگردم

گناه بخت منست این گناه دریا نیست

شمارهٔ ١۶۴

مردمان با یکدیگر دائم نزاعی میکنند

از برای آنک دارند از دگر کس عاریت

من ندارم با کسی در سر نزاع از بهر آنک

بی گمان داند که باید داد وا پس عاریت

گر پلاسی باشدم بیزحمت و تشویش خلق

عارم آید ز آنکه پوشم در بر اطلس عاریت

شمارهٔ ١۶۵

مرا بلبل طبع شیرین نفس

کز آواز او عقل مدهوش گشت

زبانی که وقت نوا میگشاد

فرو بست و یکسر از آن گوش گشت

که اندر خزان مشیب اوفتاد

بهار شبابش فراموش گشت

نبیند گل خرمی ز آنسبب

زبانرا فرو بست و خاموش گشت

شمارهٔ ١۶۶

مطبخی ایست ناگوار مرا

شهره گشته بآش پختن کست

تا بشام از سحر بود بنگی

وز سحر تا بشام باشد مست

هر چه از مایعات یافت بریخت

و آنچه از جامدات جست شکست

گر بقبض آورد عصای کلیم

ور بود سوی ذوالفقارش دست

دایم آنش بود تنور آشاب

اکره الجیش این بود پیوست

بنگر تا بغیر ابن یمین

اینچنین مطبخی کسی را هست

شمارهٔ ١۶٧

منم ابن یمین ذاتی که او را

هزار و یک چو بشماری صفاتست

چه میگویم صفت گر باز خواهی

صفات حضرت من عین ذاتست

منم آن چشمه کزوی می تراود

نمی کان نم بنام آبحیاتست

توهم این وصف داری گر بدانی

مپنداری که آن از ترهاتست

شمارهٔ ١۶٨

مدتی در طلب مال جهان کردم سعی

تا بآخر خبرم شد که ز نفعش ضررست

عوض هر چه بمن داد فلک عمر ستد

نکند فایده فریاد که اینش هدرست

عمر ضایع شده و مال نماندست بجا

انده عمر کنون از همه غمها بترست

اینزمان یکنفس عمر بملک دو جهان

نفروشم که بچشمم دو جهان مختصرست

گنجها یافته ام در دل ویران ز هنر

زانکه بحریست ضمیرم که سراسر گهر ست

مایل ملک قناعت چو شدم دانستم

که هنر هر چه زیادت شود ان دردسرست

از بدو نیک جهان هر چه ترا پیش آید

غم مخور شاد بزی زانکه جهان در گذرست

شمارهٔ ١۶٩

مرا نیمه نانی که در خور بود

بدست آورم از ره دهقنت

چو دو نان نخواهم نمودن دگر

برای دو نان پیش کس مسکنت

من و گنج آزادگی بعد از این

زهی پادشاهی زهی سلطنت

شمارهٔ ١٧٠

ما را حکایتی عجب افتاد با ملک

ناید بیان حالت آنهم بشرح راست

در عمرها بکلی آن کس نمیرسد

اما چه گویمت که زجز وی آن چه خاست

خاطر بسوخت زاتش فکرم که هر صباح

وجه معاش را جهتی روشن از کجاست

جستم ز پیر عقل درین باب اشارتی

تا چیست آنکه درد مرا موجب دواست

گفتا که اهل فضل چو پیل اند و جای نیک

گر نیست بیشه درگه میمون پادشاست

اکنون ز بیشه قطع نظر کرده ام بکل

ورچه نیاز من سوی درگاه کبریاست

درگاه شاه مشرق و مغرب نظام دین

خورشید آسمان جهان سایه خداست

شاها بحال من نظری کن ز راه لطف

قلب مرا ز تو نظر لطف کیمیاست

شد مدتی مدید که خاک جناب تو

در چشم رنج دیده من بنده توتیاست

تو خود بگو که با چو تو شاهی هنر پناه

بی بهره از کفاف چو من بنده کی رواست

ابن یمین که بلبل گلزار مدح تست

از لطف طبع تو نسزد این که بینواست

شمارهٔ ١٧١

مرا صورت از لغوه گر کج شود

چه نقصان رسد زان بمعنی راست

اگر چه فتد تیر در احتراق

و گر چند گیرد تن ماه کاست

همان سروری ماه را ثابتست

همان دانش تیر گردون بجاست

ز معنی ندارد کسی آگهی

که مانند آئینه صورت نماست

نه انسان همین شکل و این صورت است

که این صورت و شکل مردم گیاست

جز این نیست پیدا که انسان دلیست

که او هست باقی و باقی فناست

چو معنی آن یافت ابن یمین

اگر صورتش نیک و ور بد رواست

شمارهٔ ١٧٢

معنی طلب که بر در و دیوار صورتست

مغزست نزد مردم دانا هنر نه پوست

همچون پیاز جمله تن ار پوست گشته ئی

گند دماغ از تو نه دشمن خرد نه دوست

معنی نو طلب منگر جامه کهن

بگذر ز صورت بد اگر سیرتش نکوست

شمارهٔ ١٧٣

مرا مذهب اینست گیری تو نیز

همین ره گرت مردی و مردمیست

که بعد از نبی مقتدای بحق

علی ابن بوطالب هاشمیست

شمارهٔ ١٧۴

مخور ای ابن یمین غم چو وفاقت برسد

بحضور عم و خال و پدر و مادر نیست

هر وفاتی که بسلطانیه واقع گردد

تو یقین دان که بفریومد از آن خوشتر نیست

شمارهٔ ١٧۵

نکند عمر خویشتن ضایع

هر که در عقل او قصوری نیست

هر چه او را جماد میشمرند

هیچش از نیک و بد شعوری نیست

آدمی نیز اگر بهرزه زید

همچنان از جماد دوری نیست

خواه گو باش او و خواه مباش

چون ازو ظلمتی و نوری نیست

سور باید شمرد شیون او

چون ازو شیونی و سوری نیست

شمارهٔ ١٧۶

وزیر مشرق و مغرب مگر نمیداند

که منصبی که مرا هست هیچکس را نیست

بر آستانه جاه و جلال و قدرت تو

ثری بتربیت او کم از ثریا نیست

مشیر مملکتش راستی نمیشاید

کسی که در همه عالم کسیش همتا نیست

نه ز آن قبل که ز افراد روزگار بود

ازین قبیل که گفتن صریح یارا نیست

بزرگوار وزیرا خدیو خلق توئی

بحال بنده چرا یکزمانت پروا نیست

بحضرت تو که دریا نمونه ایست ازو

بغیر بنده کرا آرزو مهیا نیست

بلی جناب تو دریا و موج پر گهرست

ولی چه سود کز آن هیچ بهره ما نیست

من ار ز گوهر دریای جود محرومم

گناه بخت منست این گناه دریا نیست

شمارهٔ ١٧٧

وزیر شاه نشان ای یگانه دو جهان

توئی که ذات تو مقصود از سه مولودست

چهار ماه بود تا به پنجگانه حواس

ز شش جهه به دل خسته ام که موعودست

ز هفتمین درک انتطار برهانم

امید هشت بهشت ار تراز معبودست

که زیر نه فلک ده دله بصد اخلاص

امیدوار بجان بنده تو محمودست

شمارهٔ ١٧٨

والاضیاء دین توئی آنکس که آفتاب

در پیش رای انورت از ذره کمترست

الفاظ دلگشای ترا نزد علاقان

اندر مذاق طوطی جان ذوق شکرست

دی قطعه ئی بدست من افتاد ناگهان

از گفته های تو که بلطف آب کوثرست

چون نور یافت چشم رهی از سواد آن

دیدم که قطعه نیست یکی بحر گوهرست

نی نی صواب نیست یکی بحر خوانمش

هر بیت آن که در نگری بحر دیگرست

عمرت دراز باد که ملک سخنوری

طبع ترا بقوت فکرت مسخرست

شمارهٔ ١٧٩

هر که رنجی کشید و گنج نهاد

بضرورت به دیگران بگذاشت

چون نظر میکنی در آخر کار

حاصل گنج غیر رنج نداشت

خرم آنکس که همچو ابن یمین

نخورد وقت شام انده چاشت

شمارهٔ ١٨٠

هر یکی از شهان بوقت شکار

صید دیگر کند بقوت بخت

شاه یحیی چو عزم صید کند

شهریاران رباید از سر تخت

باد پاینده تا جهان گیرد

بمساعی بخت و بازوی سخت

شمارهٔ ١٨١

هر که در کارها مشاوره کرد

گلبن باغ دولتش بشکفت

هر مهمی که باشد از بدو نیک

در جهان با دو شخص باید گفت

اولا آنکه او بحق گوئی

همچو الماس در تواند سفت

ثانیا با کسی که صورت صدق

با تو بیرون بیاورد ز نهفت

تا بینی که هر یکی ز ایشان

گرد غم از دلت چگونه برفت

سخن دوست در جهان طاق است

با دل خویش کرد باید جفت

ور قبول آیدت نصیحت خصم

غم خود خور که روزگار آشفت

شمارهٔ ١٨٢

هر که در صبح از بگه خیزی

در دل از مهر حق چراع افروخت

هر چه خاشاک راه او میشد

بر سر آتش فناش بسوخت

آدمی زاد را طریق معاش

باید از آدم صفی آموخت

آدم از ما بدانش افزون بود

او بهشتی بحبه ئی بفروخت

نقد را داد ز ابلهی بعضی

نسیه را کیسه طمع بر دوخت

نزد عاقل سزای بند بود

هر که مال از برای غیر اندوخت

شمارهٔ ١٨٣

هر که را در جهان همی بینی

گر گدائی و گر شهناهیست

طالب لقمه ایست و ز پی آن

در تک چاه یا سر چاهیست

مقصد خلق جمله یکچیز است

لیک هر یک فتاده در راهیست

اهل عالم بنان چو محتاج اند

پس بنزدیک هر که آگاهیست

شاهرا بر گدا چه ناز رسد

چون گدا شاه نیز نان خواهیست

اختلافی که هست در نام است

ور نه سی روز بیگمان ماهیست

شمارهٔ ١٨۴

هر چه داری بخور و بذل کن و باک مدار

که ترا طعنه زند کس که فلان متلافست

نبود هر چه کنند اهل کرم بی توجیه

چه توان کرد که آن نزد بخیل اسرافست

حاسدم مسرف اگر گفت چه غم کابن یمین

نشمرد جود ز اسراف گرش انصافست

شمارهٔ ١٨۵

هر کس که حال دینی و عقبی شناخت او

زین بس ملول حال بدان سخت مایل است

چیزیکه هست مرتبه اولش هلاک

ترسان بود ز آخر او کو نه غافل است

و آنچیز کآخرش بجز از مرگ هیچ نیست

دانی که رغبتش نکند هر که عاقل است

شمارهٔ ١٨۶

هیچ دانی کز چه باشد عزت آزادگان

از سر خوان لئیمان دست کوته کردنست

هر که را این قحبه دنیا زبون خویش کرد

گر بصورت مرد باشد لیک در معنی زنست

بر سر کوی قناعت گوشه ئی باید گرفت

نیم نانی میرسد تا نیم جانی در تنست

شمارهٔ ١٨٧

هر کو درین زمانه طلبکار منصبی است

هیچ از نصاب عقل مر او را نصیب نیست

گیتی بجز فریب ندارد طریقه ئی

از وی خلاف وعده نمودن غریب نیست

سرور کند بلطف وز پا افکند بعنف

اینست عادتش زوی اینها عجیب نیست

گردون نسب نپرسد و هست از حسب ملول

پیروز روز آنکه حسیب و نسیب نیست

ابن یمین گرت به عمل میل خاطرست

اول بدانکه آخر آن جز مهیب نیست

حال نجیب و آن عمل عزل او نگر

یک واعظت چو حال تباه نجیب نیست

چون عزل مرد هست بجای طلاق زن

خرم کسیکه قاضی و شیخ و خطیب نیست

شمارهٔ ١٨٨

هنرمند باشد بسان گهر

که هر کس مر او را خریدار نیست

ز بیحاصلی گر نخواهد بطبع

هنرمند را بیهنر عار نیست

ز بیمایگی دان اگر عاقلی

بدل مایل در شهسوار نیست

چو با من ندارند جنسیتی

عوام از پی این کسم یار نیست

چه خوش نکته گفتند اهل خرد

کزین خوبتر هیچ گفتار نیست

هنرمند باید که باشد چو فیل

کزین نوع هر جای بسیار نیست

به بیشه درون یا بدرگاه شاه

که او در خور اهل بازار نیست

شمارهٔ ١٨٩

هر که موجود حقیقی را شناخت

ذات ایزد را بلا اشباه گفت

ره به یزدان هیچ میدانی که برد

آنکه لا موجود الا الله گفت

شمارهٔ ١٩٠

یکیست فاضل و دانا اصیل و پاک نسب

ولیک هیچ کسش در جهان ندارد دوست

یکیست ناکس و بد اصل و بد رگ و مردود

بهر کجا که رود صدهزارش نیکو گوست

سئوال کردم ازین سر ز پیر دانائی

که این تفاوت فاحش در اینجهان ز چه روست

زمانکی به تأمل شد و پس آنگه گفت

که میکشم ز برای تو مغز را از پوست

بدان که اصل سعادت درینجهان مالست

هر انکه مال ندارد چو نافه بی بوست

و گر بداست چو درد دست سیم و زر دارد

به نزد خلق همه قول و فعل او نیکوست

و گر هزار هنر دارد و ندارد مال

بجای هر هنری صد هزار عیب در اوست

شمارهٔ ١٩١

یک دو نوبت در جناب خسرو جمشید فر

آنکه یابد ملک ازو همچون تن از جان تربیت

وانکه بهر بخشش او سیم و زر را میرسد

در صمیم کان ز لطف مهر تابان تربیت

وانکه زیر سایه مهرش عجب ناید مرا

گر ز نور ماه یابد تار کتان تربیت

من بعون رأی پیر و قوت بخت جوان

عرضه کردم شعر و زو دیدم فراوان تربیت

خود بتحسین تربیت فرمود و پس نواب را

کرد اشارت تا کند از راه احسان تربیت

در عمل نواب را پروای من گوئی نبود

زانکه تا اکنون اثر پیدا نشد زان تربیت

نقثه المصدور کردم عرضه تا داند امیر

آنکه اندر شأن منشان بود از اینسان تربیت

تربیت گر میکند خسرو بدوست خود کند

ز آنکه این چاکر نخواهد یافت زیشان تربیت

تا بود عادت که دائم غنچه دلتنگ را

لب شود خندان چو باید ز ابر نیسان تربیت

ابر نیسان کفش فیاض بادا آنچنانک

یابد از وی غنچه لب‌های خندان تربیت

شمارهٔ ١٩٢

با خرد گفتم که داری در جهان جایی چنان

کاندر او دلخسته‌ای یک دم برآساید ز رنج

گفت بگذر ز آن و این ساده‌دلی‌ها ترک گیر

زان که نتوان یافتن بی‌خار گل، بی‌مار گنج

هست راحت در جهان مانند عنقا در زمان

غیر نامی نیست از وی اندرین دار سپنج

کس در این ایوان ششدر چون دمی بی‌رنج زیست

راحت جانت همی‌باید گذر زین چار و پنج

منزلت دور است و ره دشوار و تو نازک‌مزاج

بار بیش از حد طاقت بر تن مسکین مسنج

شمارهٔ ١٩٣

غرمائی که داشتم زین پیش

که از ایشان بمن رسیدی رنج

همچو قارون فرو شدند بخاک

جمله و باز ماند ز ایشان گنج

هر یکی را بغیر مظلمه نیست

هیچ حاصل درین سرای سپنج

شمارهٔ ١٩۴

هر که دارد کفاف عیش چنان

که نباشد بدیگری محتاج

کلبه ئی نیز باشدش که ازان

نکند هر دمش کسی اخراج

در جهان پادشاه وقت خود است

وینچنین شاه ننگرد سوی تاج

بیشتر زین مجوی ابن یمین

تا نمانی مگر ازین منهاج

کانچه افزون ازین کنی حاصل

بهره وارثست یا تاراج

شمارهٔ ١٩۵

هر که را دسترس بنقره و زر

باشد و بهره بر ندارد هیچ

وانکه بر آب زندگانی خویش

تخم خیرات می نکارد هیچ

ابر او بر زمین تشنه دلان

خشکسال کرم نبارد هیچ

صفر باشد بپیش ابن یمین

صفر را کس چه میشمارد هیچ

نقد او بر محک صرافان

بپشیزی عیار نارد هیچ

شمارهٔ ١٩۶

منت ایزد را که هستم با قناعت همنشین

نیستم با کس رجوعی گر سقیمم گر صحیح

نگذرم بر صدر مخلوق ار کریمست ار لئیم

ننگرم بر روی معشوق ار قبیح است ار صبیح

با یساری کاملست ابن یمین از در نظم

در نسیب و در مراثی در هجا و در مدیح

وین نه پنهانست خوان شعر گستردم چنانک

در مذاق عقل باشد با حلاوتها ملیح

ختم شد بر من سخن همچونکه معجز بر نبی

وینسخن در روی اهل نطق میگویم فصیح

ور نداری باورم شعری ز دیوانم بخوان

تا ازو آیات معجز در نظر آید صریح

کو مرا ممدوح تا مدحیش گویم آنچنانک

لفظ آن باشد فصیح و عرصه معنی فسیح

من در این ایام بیقیمت بسان گوهرم

رحلتم فرماید از بهر بها عقل نصیح

گویدم چون هست در گیتی جنابی آنچنانک

در پناه آن بیابد راحت جان مستریح

با چنان دار الشفائی در گشاده خلق را

دل چرا داری چنین از صدمت گردون جریح

سوی درگاهش سفر کن کز سفر شد آنچنان

طارم پیروزه گردون وطنگاه مسیح

رو بظل و سایه جاهش رها کن این و آن

سرکشی ناید تو خود دانی چو سرو از سایه سیح

نطق سحبانرا ز باقل کی توان امید داشت

وز محالات خرد باشد سخاوت از شحیح

کهف خویش الا غیاث ملت و دینرا مدان

آنکه همچون عقل کل نامد در افعالش قبیح

در جهان بادا ریاح دولت او را هبوب

تا ریاح اندر کلام الله بود خوش‌تر ز ریح

شمارهٔ ١٩٧

ای که اندر شرب می ما را ملامت می‌کنی

شرب می از رشد باشد زان کزو گیرد سماح

می نگه دارد نفوس خلق را از عیب بخل

وان کزو آید سخاوت باشد از اهل فلاح

شمارهٔ ١٩٨

یکی گفت صبح مشیبت دمید

تو در خواب غفلت زهی بی فلاح

بدو گفتم آخر ندانسته ئی

که خوشتر بود خواب وقت صباح

شمارهٔ ١٩٩

هر که او بر چار مطلوب از مطالب قادرست

دستگاهش در شرف باشد به هر جایی فسیح

اولا عقلی صحیح و ثانیا اصلی صریح

ثالثا یاری نصیح و رابعا نطقی فصیح

شمارهٔ ٢٠٠

گرت از شهد و شکر ذوقی هست

چیست بی چاشنی معنی هیچ

کاغذ خام شکر پیچ بود

کاغذ پخته بود معنی پیچ

شمارهٔ ٢٠١

ایدوستان بکام دلم نیست روزگار

آری زمانه دشمن اهل هنر بود

رسمیست در زمانه که هر کم بضاعتی

رتبت بسیش ز اهل هنر بیشتر بود

دریا صفت که منصب خاشاک اندرو

بالای سلک گوهر و عقد درر بود

سهلست اگر جفا کشم از دور روزگار

زحمت نصیب مردم والاگهر بود

در آسمان ستاره بود بیشمار لیک

رنج کسوف بر دل شمس و قمر بود

شمارهٔ ٢٠٢

الهی مرا چون سرای سپنج

سرانجام باید بغیری سپرد

ازین منزلم اندک اندک مبر

که خوش مرد آنکو بیکبار مرد

نخواهم حیاتی که مر شخص را

گر انسان بود زنده نتوان شمرد

سعادت رفیق کسی کرد حق

که او را ز گیتی بیکبار برد

شمارهٔ ٢٠٣

ایدل اگر روزی دو سه دنیا نباشد بر مراد

خوش باش کاحوال جهان زانسانکه آید بگذرد

کار جهان برقی بود بر تیرگی رخشان شده

خوش در نظر آید مرا چون رخ نماید بگذرد

بگذار گیتی را و زو بگذر چو دانی این قدر

کز ما در آنکو در جهان روزی بزاید بگذرد

مائیم در دست غمش با نیم جانی غرق خون

ایکاشکی بار غمش چون جان رباید بگذرد

بر ما چو دور خرمی بگذشت و آمد وقت غم

دل شاد باید داشتن کان هم نپاید بگذرد

سیرت بگردان از بدی وز رنج دهر آسوده شو

کز مردم نیکو سیر هر چ آن نشاید بگذرد

از تنگنای آرزو مسکین دل ابن یمین

گر حق بخرسندی دری بر وی گشاید بگذرد

شمارهٔ ٢٠۴

ای خردمند چو روزی ز جهان خواهی رفت

مدت عمر تو گر پنجه و گر صد باشد

بگمانی که مگر زان شودت حال نکو

نکنی آنچه بر اهل خرد بد باشد

کز همه خلق جهان سیرت بد نا خوبست

لیک نا خوبتر از مردم بخرد باشد

بگذر از صورت و سیرت بصفا دار از آنک

آدمی شکل بود کو بتر از دد باشد

مکش از ربقه فرمان سر تسلیم و رضا

که شرنگ از لب محبوب طبر زد باشد

در تصاریف زمان پای بیفشار چو کوه

تا ترا طرف کمر لعل و زمرد باشد

در حسب کوش چه نازی به نسب ابن یمین

رو حسب جو که گهر را نسب از خود باشد

شمارهٔ ٢٠۵

ای دل ار چند در سفر خطرست

کس سفر بیخطر کجا یابد

آنچه اندر سفر بدست آید

مرد آن در حضر کجا یابد

هر که در سایه گشت گوشه نشین

تابش ماه و خور کجا یابد

وانکه در بحر غوطه می نخورد

سلک در و گهر کجا یابد

وانکه پهلو تهی کند ازکان

صره سیم و زر کجا یابد

باز کز آشیان برون نپرد

بر شکاری ظفر کجا یابد

گر هنرمند گوشه ئی گیرد

کام دل از هنر کجا یابد

شمارهٔ ٢٠۶

ای دل از احداث روزگار نگردی

بد کنش و زشتخو که نیک نباشد

مست خرابات عشق را بملامت

سنگ مزن بر سبو که نیک نباشد

در پس آزادگان بهیچ طریقی

پیش کسان بد مگو که نیک نباشد

گر بدیئی بیند از تو کس که مبیناد

زود دلش را بجو که نیک نباشد

یار کهن را بهیچ رو مده از دست

بهر حریفان نو که نیک نباشد

با همگان باش یکزبان و مگردان

رشته وحدت دو تو که نیک نباشد

هر که بداند که بد چگونه قبیح است

هیچ نیاید ازو که نیک نباشد

شمارهٔ ٢٠٧

اتفاقم شب دوشین بوثاقی افتاد

کاندرو بود حریفی صنمی حور نژاد

من و او بر صفت وامق و عذرا با هم

کرده از اول شب خلوت و عشرت بنیاد

ناگه آن چارده شب ماه بتم را در سر

هوس باختن یک ندبی نرد افتاد

مهره از کیسه برون کرد و بگسترد بساط

پنج تا خصل باوستادی خود طرحم داد

کعبتین را چو بمالید بسیمین کف دست

از دل طاسک پولاد برآمد فریاد

وه که در بازی فارد چه ظرافتها کرد

ذوق آنم نرود در همه عمر از یاد

من چو نقد دل و جانرا بنهادم پیشش

او زلب یکدو سه تا بوسه گروگان بنهاد

ده هزارش حیل و مکر بهر باختنی

بیشمارش نکت و غمز بهر نطق گشاد

گفتمش گر تو اشارت کنی امشب فردا

خانه گیرم بسر کوی تو ایحور نژاد

گفت سهل است ترا بر سر و چشمم جایست

گفتم ایماه خدا عمر طویلت بدهاد

در سبکباری منصوبه ندیدم مثلش

در همه عرصه آفاق ندیم و استاد

تا بدان دم که بزد داو و تمامی وا برد

کافرین بر هنر و بازو و بر دستش باد

مدتی بود که تا ابن یمین بود ملول

شب دوشین گره بسته ز کارش بگشاد

شمارهٔ ٢٠٨

ایدل ایام مستیت بگذشت

بعد از اینت بهوش باید بود

از کدورات شیطنت رستی

با صفای سروش باید بود

سوی شیبت چو روی تاختن است

خیر را سخت کوش باید بود

سرفکنده چو نرگس اندر پیش

همچو سوسن خموش باید بود

بر سر آتش بلا چون دیگ

با دلی پر ز جوش باید بود

سینه گر گنج درهمی خواهی

چون صدف جمله گوش باید بود

اندرین دور تن زن ابن یمین

ورنه زو با خروش باید بود

که گرت باید این نه آن دوریست

کاندرو زهر نوش باید بود

گر نگوئی خوش آمد همه کس

نا خوش آمد نیوش باید بود

شمارهٔ ٢٠٩

اصلت ایدل چو ز خاکست بلندی مطلب

عنصر خاک نه مایل سوی پستی باشد

بخرد آنست که از حال خود آگاه بود

آنقدر عمر که در ربقه هستی باشد

مسکنی باید و مقدار کفافی ز معاش

زین فزون خواستنت آز پرستی باشد

باده دور باندازه دهند ای هشیار

بیشتر خواستن از غایت مستی باشد

بشنو ز ابن یمین یک سخن ایجان عزیز

اعتقاد تو بحق گر بدرستی باشد

بیشک اندر طلب بیشتر از قدر کفاف

سخت کوشی تو از غایت سستی باشد

شمارهٔ ٢١٠

ایخداوند ایکه از رفعت همای همتت

بر فراز گنبد گردون نشیمن ساز کرد

هر کجا میزان عدل شاملت شاهین نمود

از سر گنجشگ عاجز ظلم باشه باز کرد

دشمن از تیر تو چون زاغ کمان شد گوشه گیر

روز کوشش چون عقاب رایتت پرواز کرد

می نیارد کرد ظاهر روز روشن همچو بوم

هر که با تو بی ثباتی چون زغن آغاز کرد

تا چو قمری طوق انعام تو دارد چاکرت

همچو بلبل بر گل مدحت هزار آواز کرد

گر چه بود ابن یمین عنقا صفت عزلت گزین

چون بدین عالیجناب آمد هوای باز کرد

شمارهٔ ٢١١

ای شه کامران وجیه الدین

ای چو نام تو طالعت مسعود

رخ نهاده به بندگی چو ایاز

بر بساطت هزار چون محمود

چاکرت لاشه اسبکی دارد

همچو فرزینش کژ روی معهود

هر که گردد برو سوار بود

در عداد پیادگان معدود

گر بچاکر دهی چنان اسبی

که شوم نزد حاسدان محسود

سیل آسا فشانم از دل پاک

در مدیح تو گوهر منضود

شمارهٔ ٢١٢

آسمان قدر وزیرا چو تو بر روی زمین

تا زمان هست نبودست و بزرگی نبود

شاه ملک کرمی در بر خود فرزین وار

جای دادی و پسندد ز تو هرکس شنود

بنده بر رقعه اخلاص چو رخ راست رواست

نه چو فرزین که از اینگوشه بدان گوشه دود

من چو پیلم که فرا پیش تو از بیشه خویش

نه چو پشه که دل من بهمه کس گرود

مفتی شرع مکارم چو توئی هست روا

کز بساط کرمت بنده پیاده برود

شمارهٔ ٢١٣

ایخسرویکه خسرو سیارگان سزد

در پیش رای انورت از جمله عبید

در خانقاه عالم امر و جهان نهی

رای تو هست شیخ و قضا و قدر مرید

یاجوج ظلم راه نیابد بسوی خلق

تا در جهان ز عدل تو سدی بود سدید

در کار دهر پیر تصرف روا بود

بخت ترا از آنکه جوانیست بس رشید

حاسد ز بوی فضل تو گر جان دهد رواست

یابد جعل ز نفحه گل زحمتی شدید

خصمت برنج سکته حیرت اسیر شد

خونش بریز چون بود این سکته را مفید

بشکاف آهنین دل دشمن بنوک تیغ

قد یقطع الحدید کما قیل بالحدید

هر لحظه میرسان المی نو بجان خصم

زیرا که لذتی بدل آید زهر جدید

هر دم ز تاب حادثه تازه دشمنت

بادا چو بایزید گه زندگی قدید

آن بایزید نام ولیکن یزید فعل

فعل یزید نیست مناسب ز با یزید

شیعی زید بظاهر و از خبث باطنش

بهتر ز خونش خون سگ درگه یزید

کج خلقتی است علت ضم ورنه از چه کرد

ترک رضای من ز پی تاج دین حمید

هان تا بقول او نشوی غره زانکه او

ظاهر شود مرید و بباطن بود مرید

از گفته مجیر یکی بیت آبدار

بشنو زمن که نیست خرد را بر آن مزید

شاها روا مدار که مفعول من اراد

گردد بروزگار تو فعال ما یرید

هر چند کشتنی است ولی خون او مریز

کافسوس باشد آنکه بود ناصبی شهید

ای خسرویکه فائده لطف و عنف تست

هر نیک و بد که میرسد از وعد و از وعید

خورشید رای تو نظر دوستی نکرد

بر دشمن شقی که نشد تا ابد سعید

دریاب بنده را که گروهی دو روی چهر

یکدل شدند با هم و من در میان وحید

گر یابم از تو تربیت از دشمنان چه باک

آمد فزون ز صد شبه یک گوهر فرید

تا در جهان ز عید و ز نوروز خرمی است

روزت بخرمی همه نوروز بادوعید

بادا حسود تو چون خیمه چار میخ

در گردنش طناب شده رشته ورید

شمارهٔ ٢١۴

ایدل مدار چشم کرم ز اهل روزگار

کانها که بوده اند کریمان نمانده اند

و اینها که بر زدند سر از حبیب خواجگی

بر مکرمات دامن همت فشانده اند

از جویبار دهر نسیم خوشی مجوی

زیرا که ناخوشیش بغایت رسانده اند

بر کنده اند سرو سهی را ز جویبار

بر جای سرو بقله حمقا نشانده اند

آری چه چاره ابن یمین رو صبور باش

کاندر ازل بهر چه رود خامه رانده اند

شمارهٔ ٢١۵

آمد مه صیام که بر آصف زمان

این و چنین هزار دگر هم خجسته باد

والا علاء دولت و ملت که جاودان

دست فنا ز دامن جاهش گسسته باد

در بندگیش صف زده آزادگان دهر

زینسان که هست تا به ابد رسته رسته باد

هر کام دل که حاسد او آرزو برد

دستش بآب دیده از آنجمله شسته باد

بهر نشاط خاطر او شیر آسمان

بوزینه وش ز چنبر افلاک جسته باد

زنگار و خون گرفته و سر با سر آژده

چشم و دل عدوش چو بادام و پسته باد

از بیم لشگرش که چو موراند بیشمار

دشمن ملخ صفت پس زانو نشسته باد

دائم ز گوشه جگر خصم جغد فال

بهر عقاب رایتش آماده مسته باد

نیهای نیزه های سپاه مظفرش

در جویبار دیده اعداش رسته باد

ای سرور زمانه ز زلف عروس فتح

پرچم فراز رایت عالیش بسته باد

تیغ ترا چو آهنش از کان نصرتست

دندان ماهی فلکش نیز دسته باد

شیر سپهر اگر ننهد سر برو بهیت

از تیغ آفتاب دلش ریش و خسته باد

چون شمع آسمان بجهان نور در دهد

پروانه از ضمیر منیر تو جسته باد

پیوسته در زمانه ز خیل سخای تو

پشت سپاه فاقه چو اکنون شکسته باد

ابن یمین بیمن مساعی دولتت

از محنت نوایب ایام رسته باد

شمارهٔ ٢١۶

اهل دنیا سه فرقه بیش نیند

چون طعام اند و همچو دارو و درد

فرقه ئی چون طعام در خورند

که از ایشان گزیر نتوان کرد

باز جمعی چو داروی دردند

که بدان گه گهست حاجت مرد

باز جمعی چو درد با ضررند

تا توانی بگرد درد مگرد

شمارهٔ ٢١٧

امیر و خواجه منعم کسی تواند بود

که پای همت بر فرق فرقدان دارد

ز راه لطف و کرم بر سر وضیع و شریف

دو دست خویش همه ساله زرفشان دارد

نه آنکه از زر و یاقوت او کله سازد

نه آنکه او کمر لعل بر میان دارد

کسی که نیست در او لطف و مردمی و کرم

مرا از آن چه که صد گنج شایگان دارد

کس آن بود که بنزدیک اهل علم و خرد

که جود بیحد و الطاف بیکران دارد

شمارهٔ ٢١٨

اگر اقلیم قناعت شودت زیر نگین

پادشاهان جهان جمله گدای تو شوند

دست نفس تو چو کوته شود از شاخ مراد

عارفان طالب خاک کف پای تو شوند

از طمع روی بگردان و قناعت بگزین

تا بزرگان جهان طالب رای تو شوند

پیشه کن جود و تواضع که بتحقیق و یقین

عالم معتقد صدق و صفای تو شوند

شمارهٔ ٢١٩

از ابن یمین سؤال کردند

آنها که ره نجات جویند

زین چار خلیفه کیست اول

کاندر ره حق بصدق پویند

گفتم که مرا چکار با آن

کاندر حق هرکسی چه گویند

من پیرو آنکسم باخلاص

کایشان همه پیروان اویند

شمارهٔ ٢٢٠

انصاف فلک بین که درینمدت اندک

چه شور برانگیخت ز بیداد و چه شر کرد

اسباب مرا داد بتاراج و پس آنگه

سد رمق قوت حواله بجگر کرد

گردون چه بود چیست ستاره چه بود چرخ

تقدیر خدا بود حواله بقدر کرد

شمارهٔ ٢٢١

ای دل آخر ترا که باد هوس

بر تن زار ناتوان باشد

کی توانی نهاد روی براه

چون گه کوچ کاروان باشد

خود گرفتم سبک روان گشتی

بارت ایدل چو بس گران باشد

چون کنی کی رسی بمقصد خویش

خاصه کاین راه بیکران باشد

لیکن ار خوی نیک همره تست

قطع این ره بیک زمان باشد

هر که میزان گران رکاب کند

اندرین ره سبک عنان باشد

هر فطیری که پخته ئی همه عمر

توشه راه توهم آن باشد

شمارهٔ ٢٢٢

آنها که داشتند شدند و گذاشتند

زانسان گذاشتند که گوئی نداشتند

باد فنا ز خاک اثرشان ربود از آنک

نقشی بر آب از آتش شهرت نگاشتند

نیک اختر آنگروه که بر کار روزگار

فکری سزای اهل بصیرت گماشتند

اندر جهان چو کفه میزان ز راستی

کردند دل تهی ز زر و سر فراشتند

زان پیشتر که باز ستانندشان بزور

چیزی که داشتند برغبت گذاشتند

ابن یمین ز نعمت دنیا بروزه باش

چون زان نه ئی که در پی شامند و چاشتند

زحمت مکش که دانه مرغ حیات تو

بر چشمه سار کوثر و تسنیم کاشتند

شمارهٔ ٢٢٣

از طبیبی شنیده ام روزی

کاوستاد بزرگ بود آن مرد

گفت آنرا که در شکم ناگاه

از غذای غلیظ پیچد درد

کر طبیبش معالجی نیکست

چشم او را علاح باید کرد

زانکه چشم وی آن غذای غلیظ

گر همی دید پس چرا میخورد

شمارهٔ ٢٢۴

آصف ثانی علاء دولت و دین

چون سلیمان جهان بکام تو باد

تا بود عمر جاودانت چو خضر

چشمه آبحیات جام تو باد

زهره ازهر کنیز مجلس تست

خسرو سیارگان غلام تو باد

زینت و زیب و بهای سکه ملک

از لقب فرخ و ز نام تو باد

گفته قضا تیغ آبدار ترا

جفن عدو کمترین نیام تو باد

خصم جگر تشنه را در آتش غم

آبخور از چشمه حسام تو باد

هر شفق و صبح کز افق بدمد

فرخی فال صبح و شام تو باد

تا که بود سبز خنک چرخ شموس

ابلق تند زمانه رام تو باد

وز کرمت زیر پای ابن یمین

باره رهوار خوش لکام تو باد

شمارهٔ ٢٢۵

ای دل غم جهان مخور این نیز بگذرد

دنیا چو هست بر گذر این نیز بگذرد

گر بد کند زمانه تو نیکو خصال باش

بگذشت ازین بسی بسر این نیز بگذرد

ور دور روزگار نه بر وفق رای تست

انده مخور که بیخبر این نیز بگذرد

یک حمله پای دار که مردان مرد را

بگذشت ازین بسی بتر این نیز بگذرد

منت خدایرا که شب دیر پای غم

افتاد بادم سحر این نیز بگذرد

ابن یمین ز موج حوادث مترس از انک

هر چند هست با خطر این نیز بگذرد

تشویش خاطرست ولی شکر چون نکرد

ایزد قضا جز این قدر این نیز بگذرد

شمارهٔ ٢٢۶

ایدل آسوده همی باش که باکی نبود

گر بروی تو حسودی بحسد می نگرد

صبر کن بر حسد و حاسد و دلشاد بزی

کان بد اندیش خود از رنج حسد جان نبرد

غم مخور کز حسد آتشکده ئی شد دل او

که گهی برق زند صاعقه اندر گذرد

آتش ار هیچ نیابد که خورش سازد از آن

کارش اینست که خون دل خود را بخورد

شمارهٔ ٢٢٧

ای نسیم صبحدم بگذر بخاک درگهی

کز جلالت با سپهر هفتمین پهلو زند

پیش بلقیس سلیمان مرتبت کز خلق او

هر نسیمی طعنه ئی بر نافه اهو زند

عرضه دار اول زمین بوس رهی زانو زده

چون رهی را نیست راه آنکه خود زانو زند

پس بگو ای آنکه عدلت هست تا حدیکه نیست

شاهباز تند را یارا که بر تیهو زند

چون روا داری که چوپان تو اندر ملک من

ترکتازی آرد و صد چوب بر هندو زند

خوش نگردد خاطر ابن یمین از عدل تو

تا نگوئی چوب یا ساقش پس از یرغوزند

شمارهٔ ٢٢٨

ایخرد مند اگر شراب خوری

با تو گویم که چونش باید خورد

تا بخواهد طبیعت می خور

چون نخواهد دگر نشاید خورد

شمارهٔ ٢٢٩

اقبال را بقا نبود دل بر او مبند

عمری که در غرور گذاری هبا بود

ور نیست باورت ز من اینک تو خود ببین

اقبال را چو قلب کنی لابقا بود

شمارهٔ ٢٣٠

ایدل چو ممکنست که روزی بشب بری

کایام جز بکام تو یک گام نسپرد

نومید بس مباش بشادی گذار عمر

شاید که عمر تو هم از آنگونه بگذرد

شمارهٔ ٢٣١

ای وزیری که بر رای جهان آرایت

هیچ رازی پس این پرده پیروزه نماند

با چنان رای و رویت عجب ار بیخبری

زانکه در مزو دمن توشه یکروزه نماند

وانگهی طعنه زنندم که فلان میخواراست

چون خورم می که مرا وجه منی بوزه نماند

بسکه دریوزه کنان وام زهر در جستم

بسر خواجه که در پای رهی موزه نماند

قوت یکروزه ازین در چو بکف می ناید

چراه دیگرم امبار بجز روزه نماند

چند بر خاک درت باد هوس پیمایم

ز آتش فقر مرا آب چو در کوزه نماند

لطف کن خواجه و تشریف اجازت فرمای

کاین گدا را پس ازین طاقت دریوزه نماند

شمارهٔ ٢٣٢

ایدل چه میکنم وطنی را که اندرو

هر دم هزار غصه ز هر سو بمن رسد

در تیه آرزو دهن آز بسته ام

نگشایم ار بمن همه سلوی و من رسد

دنیا کرای آن نکند کز برای آن

بر دامن ضمیر غبار زمن رسد

حقا که از دو کون ملالت بود مرا

گر حکم او بمن بسپاس و بمن رسد

بر جویبار دهر سهی سرو بیش نیست

آزاده ئی چو من که بطرف چمن رسد

گردد سهیل همچو سها مختفی ز شرم

گر برق خاطرم سوی ملک یمن رسد

گر حاسدان بمن نظر شر همی کنند

سهل است کی بقدر ملک اهرمن رسد

با من حسود را نرسد لاف همسری

در منزلت کجا بموحد شمن رسد

کی سرکشی رسد چو سهی سرو جویبار

آن سبزه را که پای بخاک دمن رسد

خواری چرا کشم نخرم عزت خسان

ور جان دهم ثمن چو بوقت ثمن رسد

گلخن چه میکنم بریاضی روم کزو

هر دم بمن نسیم گل و یاسمن رسد

یعنی سوی عزیز جهان کرم شوم

کز جو روی بمن زر مصری بمن رسد

دارای ملک شیخ علی آنکه هر دمم

از گلشن سخاش نسیم سمن رسد

شمارهٔ ٢٣٣

ایدل آگه نیستی کز پیکرت باد فنا

ناگه انگیزد غباری چون ز میدان گرد گرد

ز ابر خذلان ز مهریر قهر چون ریزان شود

هر که دار برد طاعت جان ز دست برد برد

وانکه دارد اقتدار خیر و فرصت فوت کرد

چون بمرد آن ناسپاس بیخرد نا مرد مرد

مرد آن باشد که بخشد سیم و زر در زندگی

سیم و زر سودی ندارد آنزمان کو مرد مرد

در مصائب ناله کم کن کین مثل ماند بدان

بره را میبرد گرگ و اشتلم میکرد کرد

عاقبت خواهد فتادان بره در چنگال گرگ

گر چه بسیاری نگهبانیش خواهد کرد کرد

ساقیا درمان ندارد خشک‌ریش روزگار

باده در ده تا فرو ریزم به پای درد درد

غم مخور ابن یمین کین دور چرخ نیلگون

بس امیر و پهلوان را استخوان‌ها خورد خورد

شمارهٔ ٢٣۴

اول نظرم کامد بر دنبه لرزانش

گفتم که ازو هرگز یک موی کجا روید

چون پشم دمید از وی گفتم که چه شد گفتا

هر جا که رود آبی ناچار گیا روید

شمارهٔ ٢٣۵

اگر باید ایدل که تا آبروی

میان بزرگانت باقی بود

مجو نان اگر حاتمت نان دهد

مخور آب اگر خضر ساقی بود

شمارهٔ ٢٣۶

بدان گروه بخندد خرد که بر بدنی

که روح دامن ازو درکشید میگریند

همه مسافر و آنگه ز جهل خویش مقیم

بر آنکه پیش بمنزل رسید میگریند

شمارهٔ ٢٣٧

بمیدان اظهار مردانگی

بنزد خردمند مرد آن بود

که نارد بیاد آنچه ناید بکار

خود از حسن اسلام مرد آن بود

شمارهٔ ٢٣٨

بزیارت بر اصحاب مناصب کم رو

گر نخواهی که ز اعزاز تو چیزی کاهند

همچو باران که نخواهند که بسیار شود

ور نیاید ز خدایش بتضرع خواهند

شمارهٔ ٢٣٩

بهترین مراتب آن باشد

کان بفضل و هنر بدست آید

رتبتی کان نباشد استحقاق

زودش اندر بنا شکست آید

شمارهٔ ٢۴٠

ببزم آصف جمشید رتبت

گهی کابن یمین از پا نشیند

ندارد خویشتن را در مضیقی

ز نا اهلی اگر ادنا نشیند

فروتر پایه دارد مرد نادان

اگر چه برتر از دانا نشیند

ندارد قدر گوهر هیچ خاشاک

بدریا گر چه او بالا نشیند

زحل هرگز نگردد سعد اکبر

بجای ار چند ازو اعلی نشیند

شمارهٔ ٢۴١

بغربت ار چه سپهرم بدان صفت دارد

که سوی حضرت شاهم همیشه راه بود

ز دل برون نکنم همچنان هوای وطن

درین حدیث کسی را چه اشتباه بود

که شیر بیشه خود دوست تر از آن دارد

که در ملازمت پایتخت شاه بود

شمارهٔ ٢۴٢

با خرد گفتم ای مدبر کار

که بدانش چو تو نشان ندهند

چیست حکمت که از خزانه غیب

برگ کاهی به راستان ندهند

بخسیسان دهند نعمت و ناز

اهل دلرا بجان امان ندهند

آنچه با جاهلان سفله دهند

با بزرگان نکته دان ندهند

گنج و دولت دهند نادانرا

با هنر پیشه نیم نان ندهند

سفله بر صدر و اهل دانش را

بغلط ره بر آستان ندهند

گجروان را دهند خرمن ها

قوت یکشب به نیکوان ندهند

مگسان را دهند شکر و قند

با همایان جز استخوان ندهند

عقل گفت اینحدیث نشنیدی

هر که را این دهند آن ندهند

شمارهٔ ٢۴٣

باغبانی بنفشه می انبود

گفتم ای گوژ پشت جامه کبود

این چه رسمیست در جهان که توراست

پیر نا گشته بر شکستی زود

گفت پیران شکسته دهرند

در جوانی شکسته باید بود

شمارهٔ ٢۴۴

بر اوج فلک رایت سروری را

ز جمع بزرگان کسی میرساند

که داد و ستد باشدش با سخنور

زری میدهد گوهری میستاند

چنین گر نباشد چرا مرد فاضل

باستد بپا پیش او مدح خواند

چه خوش نکته ئی گفت شیرین زبانی

کز او تا جهان باشد این نکته ماند

طمع چون بریدم من از مال خواجه

زنش غر که خود را کم از خواجه داند

شمارهٔ ٢۴۵

ببخش آنچه دستت بدان میرسد

گرت دست بخشش بجان میرسد

که هر نیک و بد کز تو آید بتو

مکافات آن بیگمان میرسد

سرانجام چون حکم میر اجل

بطفل و به پیر و جوان میرسد

خردمند را باید آماده بود

که حکم اجل ناگهان میرسد

ره مردمی گیر ابن یمین

گرت دست قدرت بدان میرسد

که اینست راهی که پایان او

به بستانسرای جنان میرسد

شمارهٔ ٢۴۶

برو ایدوست مپندار که اندر همه عمر

از خط و شعر ترا هیچ گره بگشاید

شعر و خط نیست متاعی که بهائی آرد

با تو گویم که چرا تا عجبت ننماید

مصطفی از همه کس بود بدان قادرتر

کین و آنرا به بنان و به بیان آراید

لیک آن هر دو پسندیده رایش چو نبود

ننگش آمد که بدان دست و دهن آلاید

گر تو از امت اوئی چه روی راه خلاف

بر مگرد از رهش ار ملک دو کونت باید

شمارهٔ ٢۴٧

بشمس دولت و دین مفخر زمان و زمین

سلام من که رساندم پیام من که برد

لطیف طبع جهان آنکه گر رسد سوی گل

نسیم لطف وی از رشک پیرهن بدرد

روان ز نفحه اخلاق او بیاساید

چو از نسیم بهاری که بر چمن گذرد

بگویدش که بساطی بتو نشان دادند

که دل بجانب او همچون جان ز تن بپرد

بسیط خاک بجست و چنان بساط نیافت

رهی که تا ز پی نرد خویشتن بخرد

گرش بابن یمین از ره کرم بخشی

تر از فرط سخا حاتم ز من شمرد

شمارهٔ ٢۴٨

بوستان گل فضل و گل بستان هنر

سیف دین ای ز وجود تو هنرها موجود

بکر فکرت دل صاحبنظران برباید

چون زکتم عدم آید سوی صحرای وجود

مهر رایت چو بر اقلیم هنر سایه فکند

طالع اهل هنر شد متوجه بسعود

ذهن وقاد تو از سلک معانی گه نظم

بسرانگشت بیان باز گشادست عقود

تا در اقلیم هنر نوبت شادیت زدند

بنده گشت از دل و جان همچو ایازت محمود

گر زند تیر فلک با تو دم از شعر بلند

خرد از بانگ دهل فرق کند نغمه عود

ور حسد میبرد از رای تو خورشید رواست

بی هنر آنکه در آفاق کسش نیست حسود

پیش صاحبنظران بر سر بازار هنر

گوهری کو نبود نظم تو باشد مردود

قطعه ئی نزد من آوردی و از غایت لطف

روی بر خاک نهاد آبحیاتش بسجود

گر چه یک قافیه ذالست ولی گوهر خود

سیف از آنقطعه غرا بهمه خلق نمود

التماس فرجی کرده و دستار زمن

بخدائی که جز او نیست خرد را معبود

بحکیمی که درین خیمه نه پشت فلک

قرص خورشید کماجش بود و صبح عمود

کز تو جان باز ندارم ز مروت لیکن

چکنم نیست مرا دسترسی در خود جود

شمارهٔ ٢۴٩

پدر که مرقد او باد تا ابد پر نور

خیال خود شب دوشین مرا بخواب نمود

چو دید زاتش محنت کباب گشته دلم

نهاد روی سوی من بصد شتاب چو دود

ز راه شفقت و از روی مرحمت در حال

ز درج گوهر شهوار قفل لعل کشود

سؤال کرد که ابن یمین چه عیبت بود

که روی بخت ترا ناخن زمانه شخود

جواب دادم و گفتم که جز هنر عیبی

اگر چه قافیه ذالست نیست در محمود

ولیکن این فلک بیهنر بدین عیبم

ز دل قرار ببرد وز دیده خواب ربود

خرد بطعنه همیگویدم که خوش میباش

اگر بکاست ز شادیت در غمت بفزود

شکایتی که مرا بود از فلک گفتم

شنود یکسر و نیکو نصیحتی فرمود

چه گفت گفت ز مهر سپهر دل بردار

که هست اطلس نیلی چرخ جامه کبود

مباش رنجه ز بهر جهان که سکه شناس

نداد نقد روا را بقلب روی اندود

مدار امید ز اهل زمانه از که و مه

و گر ز راه شرف فرق فرقدین فرسود

ندیده ئی که چه گفتست شاعری که دمش

غبار زنک ز آئینه روان بزدود

هزار سال تنعم کنی بدان نرسد

که یکزمان بمراد کسیت باید بود

تو نیک باش بهر حال از بدان مندیش

که تخم نیک هر آنکس که کشت بد ندرود

شمارهٔ ٢۵٠

پنج روزیکه در کشاکش غم

در سرای سپنج خواهی بود

گر فزون از کفاف میطلبی

طالب درد و رنج خواهی بود

مال کز وی تمتعت نبود

چه کنی مار گنج خواهی بود

شمارهٔ ٢۵١

پیش ازین گر قدسیان با یکدیگر

راز میگفتند گوشم میشنید

وینزمان ننیوشم اسرافیل اگر

صور خود در گوش من خواهد دمید

وای بر ابن یمین زین بستگی

گر نگردد لطف یزدانی کلید

شمارهٔ ٢۵٢

پایم چو بسته نیست بجائی روم کزو

هر دم نسیم باد بهاری بمن رسد

ساکن چرا شوم بمقامی و خطه ئی

کز اهل وی مذلت و خواری بمن رسد

در بیشه ئی شکار کنم کز فوایدش

هر دم هزار صید شکاری بمن رسد

شمارهٔ ٢۵٣

پنجروزی که حیاتست چنان باید زیست

با خلایق که کم و بیش ثنائی ارزد

وقت رفتن چو رسد نیز چنان باید رفت

که ز بیگانه و از خویش دعائی ارزد

شمارهٔ ٢۵۴

بزر کزاده اگر چند کودکش بینی

گرش جفا کنی از کارهای هرزه بود

ندانی اینقدر آخر که شیر بچه خرد

بزرگ گردد و او نیز شیر شرزه بود

شمارهٔ ٢۵۵

تا شتابان بر فراز خاک خواهد بود باد

تا ز آب آتش نخواهد هیچ وقتی دید داد

داور هر چیز کین زینچار میاید پدید

خسرو عادل محمد بیگ ارغونشاه باد

آنکه تا شد صیت عدل او بگیتی منتشر

منطوی شد نامه اعمال کسری و قباد

وانکه تا ذاتش برادی در جهان مشهور گشت

شد جهانرا ذکر جود حاتم طائی زیاد

ما در ارکان نزاید تا ابد چون او پسر

زانکه تا اکنون ز اغاز و ازل باری نزاد

در هنر با او عدو گر لاف همرنگی زند

هر که را عقلی بود شهباز بشناسد ز خاد

شاد باش از لطف ایزد تا ابد لابد بود

زانکه چون ابن یمین خلقی ازو هستند شاد

شمارهٔ ٢۵۶

ترا فضل بر دیگران بیش از آن نیست

که تو می‌دهی چیز و او می‌ستاند

چو ندهی و نستاند آن فضل بر خاست

چو اویی و بر او چه رجحان بماند

طمع چون بریدم من از مال خواجه

زنش غر که خود را کم از خواجه داند

شمارهٔ ٢۵٧

چون سفیهی ترا بیازارد

آن دمش گر ادب نیاری کرد

باید آبی زدن بر آتش خشم

تا بتدریج ازو بر آری گرد

شمارهٔ ٢۵٨

تا بود در سرت کلهداری

یکدمت بی صداع نگذارند

پای در دامن قناعت کش

تا ز جیب تو دست وادارند

شمارهٔ ٢۵٩

چو دولت خواهد آمد بنده ایرا

همه بیگانگانش خویش گردند

چو برگردید روز نیکبختی

در و دیوار با او نیش گردند

شمارهٔ ٢۶٠

چه عادتست که انباء دهر هر قومی

کرم به لاف ز عهد گذشته وا گویند

بر آن گروه بباید گریست کز پس ما

حکایت کرم از روزگار ما گویند

شمارهٔ ٢۶١

چند گوئی که دولت و دولت

زینهوس تو هلاک خواهی شد

من گرفتم که خود ز دولت و مال

از سمک بر سماک خواهی شد

نه از اینخاکدان آدمخوار

عاقبت زیر خاک خواهی شد

شمارهٔ ٢۶٢

چه گویم گردش گردون دون را

که خس را بر سر اوج آسمان برد

جوانمردان و آدم زادگان را

ز بهر نانشان آب از رخان برد

کسان را داد مال و جاه دنیا

که ننگ آید مرا خود نامشان برد

شمارهٔ ٢۶٣

جمعی که شاعران جهانشان ستوده اند

کز قدر پای بر سر افلاک سوده اند

آئینه وار خاطر اصحاب فضل را

از زنگ غم بصیقل احسان زدوده اند

روزی ز مردمی بسر انگشت مکرمت

بندی ز کار خسته دلی بر گشوده اند

گوئی نبوده اند و گر نیز بوده اند

با فضل و باهنر ز جهانشان ربوده اند

یا جمله خادمان بده اند ار نه پس کجاست

فرزندشان اگر همه خادم نبوده اند

ممسک بنام نیک شده ضابط جهان

آری بخیل را لقبی در فزوده اند

هر یک بمال هم تک قارون ولی بجمع

در بیمروتی ید بیضا نموده اند

طامات شاعران مشنو کان گروه را

ایشان برای منفعت خود ستوده اند

شمارهٔ ٢۶۴

جهان کشور دانش شه ممالک فضل

جمال دولت و دین صاحب کریم نژاد

توئی که منشی گردون بسان شاگردان

خطابت از ره تعظیم میکند استاد

چو کلکت از پی نظم جهان میان دربست

چه عقده بود که از کار مملکت نگشاد

بهیچ دور بجز ذات پر فضائل تو

نشان نداد کسی آدم فرشته نهاد

بپیش نفحه اخلاق روحپرور تو

بیان معجز عیسی بود سراسر باد

به بندگیت کسی کو چو نی میان بربست

بسان سرو شد از بند بندگی آزاد

کمینه بنده داعی جاهت ابن یمین

که هست مهر تو از بدو فطرتش همزاد

بحضرت تو فرستاد یک سفینه چنانک

ازو شود دل غمناک اهل دانش شاد

بدان امید که چون بگذرد برو نظرت

ز حال بنده درگاه خویشت آید یاد

چو بحر فضل توئی زان سفینه داد بتو

که کس سفینه بجز سوی بحر نفرستاد

همیشه تا اثر فضل در جهان باشد

بجز جناب تو مأوی اهل فضل مباد

شمارهٔ ٢۶۵

جلال دولت و دین یونس ایجهان کرم

توئی که چون تو جوانمرد چرخ پیر ندید

فلک بگرد زمین با هزار دیده بگشت

بجز بدیده احوال ترا نظیر ندید

سپاه مکرمت و فضل را مناسب حال

بغیر ذات شریفت خرد امیر ندید

زرشک بحر کفت هیچ دیده ز ابر بهار

برون ز گریه و سوز دل و نفیر ندید

بقحط سال مروت امید ابن یمین

چو ذیل همت تو هیچ دستگیر ندند

بر استان تو چون عرض کرد حاجت خویش

مکارم تو ز انجاح آن گزیر ندید

هزار سال بمانی که در جهان کرم

بجز شمایل تو عقل دلپذیر ندید

شمارهٔ ٢۶۶

جاهل از بهر که و هیزم و بهر علفست

نه بدان پایه که بر صدر بزرگیش برند

عالم ار لنگ و کر و کور بود محترم است

جاهلانرا چو فرو مرد جوارح بمرند

پای گاو است نگهبان سر گاو به کار

پا چو بشکست بناچار سرش را ببرند

شمارهٔ ٢۶٧

حکیم ملت و دین را زمن پیام برید

که دوستان حق صحبت نگاه داشته اند

ز بی عنایتی تو شکایتی است مرا

که بر ضمیرم از آن فکرها گماشته اند

بمن رسید ز گفت رضی دین سخنی

که رایتش ز علو بر فلک فراشته اند

کنون بصورت تضمین ادا کنم سخنش

که عاقلان رقمش بر روان نگاشته اند

تو نیز کشته خود بدروی که در حق من

دروده اند بزرگان هر آنچه کاشته اند

شمارهٔ ٢۶٨

حاسد بد سکال باری کیست

او بمیزان من چه می سنجد

زود باشد که ماهی کلکم

چون زرو خونش از جگر هنجد

پوست اندر کشم بناخن هجو

از سرش همچو پوست از سنجد

شمارهٔ ٢۶٩

حبذا روزگار بیعقلان

کز خرابی عقل آبادند

عقل و غم را بهم گذاشته اند

وز حماقت همیشه دلشادند

هر کجا عقل هست شادی نیست

عقل و غم هر دو توامان زادند

شمارهٔ ٢٧٠

چون جامه چرمین شمرم صحبت نادان

زیرا که گران باشد و تن گرم ندارد

از صحبت نادان بترت نیز بگویم

خویشی که توانگر شد و آزرم ندارد

زین هر دو بتر دان تو شهی را که در اقلیم

با خنجر خونریز دل نرم ندارد

زین هر سه بتر نیز بگویم که چه باشد

پیری که جوانی کند و شرم ندارد

شمارهٔ ٢٧١

خداوندا ز هر احسان که با ما

نمودی در ضیافتخانه جود

یکی را از هزار ار شکر گوید

نیارد گفت هر کس هست موجود

بحق آن کرم کاول نمودی

که گردان آخر هر کار محمود

شمارهٔ ٢٧٢

خدیو کشور را دی بهاء دولت و دین

توئی که ابر کفت لؤلؤ خوشاب دهد

اگر نه فیض تو باشد محیط با همه آب

به تشنگان امل وعده سراب دهد

چو نیست ساقی ما را ز بیم طعنه خلق

مجال آنکه بما جرعه شراب دهد

چه باشد از کرم شاملت که چون دریا

بهر نفس که زند مایه سحاب دهد

بلفظ خویش ز معجون دلگشای بدین

گرفته دل قدری از پی ثواب دهد

شمارهٔ ٢٧٣

خرد را دوش میگفتم بخلوت

که ای بیدار دل پیر مجرد

که باشد کز می جود وی امروز

رخ اهل هنر گردد مورد

زبان بگشاد پیرکار و گفتا

علاء الدین و الدنیا محمد

سپهر حشمت و رفعت که دارد

بزیر پای همت فرق فرقد

شمارهٔ ٢٧۴

خلق خدا که خدمت دادار میکنند

هستند بر سه قسم که این کار میکنند

قسمی شدند از پی جنت خدا پرست

و آن رسم و عادتیست که تجار میکنند

قوم دگر کنند پرستش ز بیم او

و اینکار بندگانست که احرار میکنند

جمعی نظر ازین دو جهت قطع کرده اند

بر کار هر دو طایفه انکار میکنند

چون غیر خویش مرکز هستی نیافتند

بر گرد خویش دور چو پرگار میکند

اینست راه حق که سوم فرقه میروند

سیر و سلوک راه بهنجار میکنند

شمارهٔ ٢٧۵

خیمه بوالعجبی زد فلک شعبده باز

هر دم از پرده برون نقش دگر گون آرد

صبحدم از سر کین تیغ ز خورشید کشید

وز شفق شام مبادا که شبیخون آرد

شد دلم خون و ندانست کسی کاخر کار

تا ازینحقه سر بسته چه بیرون آرد

شمارهٔ ٢٧۶

خلعت شاه جهان بر شهریار شرق و غرب

تا قیامت بر مراد دوستان فرخنده باد

تاج ملک و دین علی آن سایه پروردگار

کافتاب بختش از برج شرف تابنده باد

رونق عالم ز فر دولت میمون اوست

تا بود عالم برونق دولتش پاینده باد

شمارهٔ ٢٧٧

دی یکی گفت که در مجلس دستور جهان

هر چه خواهد دلت آن نیست که حاصل نشود

لیک یک شیوه در او دیدم و نپسندیدم

وانچنان شیوه پسندیده عاقل نبود

هر که در صف نعال است کنون روز دگر

بجز از صدر گهش مسکن ومنزل نبود

مجلسش از ره تعظیم چو کعبه است و در او

هر کجا فرض کنی منزل نازل نبود

گفتم ای ساده دل اندیشه بخود ره مده

که بنزد خرد اینمسئله مشکل نبود

کعبه را خاصیتی هست که در حضرت او

قدر مفضول کم از رتبت فاضل نبود

شمارهٔ ٢٧٨

در باب من ز روی حسد یک دو نا شناس

دمها زدند و کوره تزویر تافتند

بر کارگاه خبث طبیعت که هستشان

یکچند سال حلیت تلبیس بافتند

تا در شب ضلال بسعی کمان چرخ

موی غرض بناوک حیلت شکافتند

ظنشان چنان فتاد که غمها به من رسد

از بسکه بهر غمز بهر سو شتافتند

رغما لا نفهم همه نیکی بمن رسید

و ایشان جزای فعل بد خویش یافتند

شمارهٔ ٢٧٩

دو دوست با هم اگر یکدلند در همه حال

هزار طعنه دشمن به نیم جو نخرند

ور اتفاق نمایند و عزم جزم کنند

سزد که قلعه افلاک را زهم بدرند

مثال این بنمایم ترا ز مهره نرد

یکان یکان بسوی خانه راه می نبرند

ولی دو مهره چو هم پشت هم یکدگر گردند

دگر تپانچه دشمن بهیچ رو نخورند

بکوش ابن یمین دوستی بدست آور

که دشمنان سوی یک کس بصد کژی نگرند

شمارهٔ ٢٨٠

دمی نمیگذرد کاین دل کباب مرا

زمانه زاتش هجران کبابتر نکند

همیشه ساغر چشمم پر آب باشد لیک

نمیرود نفسی تا پر آبتر نکند

خراب شد دل و جانم ز محنت ایام

هنوز نیکم اگر ز این خرابتر نکند

شمارهٔ ٢٨١

دامن مرد کاهلی چو گرفت

گله از گردش زمانه کند

مطرب از کار چون فروماند

خشم بر گوشه چغانه کند

شمارهٔ ٢٨٢

دشمنی دوسترویم افتادست

که ز هسیتش نیست خواهم شد

هر رهی کان گرفتم اندر پیش

گشت خر سنگ و بند راهم شد

بسکه زد رای ناصواب مرا

عرض عرض و مال و جاهم شد

بو که باری ز دست او برهم

بسلامت سر ار کلاهم شد

شمارهٔ ٢٨٣

در قصه شنیده ام که ابلیس

روزی سه هزار تیز میداد

پرسید ازو کسی که این چیست

وز بهر که میفرستی این باد

گفتا که هزار از این به ریشش

کاو ملک دهد به پور و داماد

پس وجه معاش خویشتن را

خواهد بتضرع و بفریاد

ثلث دگرش به ریش آنکس

کاو رنج کشید و گنج بنهاد

نه خود بخورید و نه خورانید

واو گشت خراب و وارث باد

یک ثلث دگر که ماند باقی

آن نیز به ریش هر دوشان باد

شمارهٔ ٢٨۴

دو سه روزی که زندگانی تست

هیچ دانی که چون همی گذرد

گر بکسب فضیلتی مشغول

عاقلت ز اهل معرفت شمرد

وانکه او کسب مال خواهد کرد

هست غافل بنزد اهل خرد

با همه کسب مال هم بد نیست

گر خوراند بدوستان و خورد

وانکه بهر نهادنش طلبد

از جهان غیر حسرتی نبرد

خوبتر آنکه همچو ابن یمین

رقم آرزو ز دل سترد

بسوی رفتگان و آمدگان

چشم عبرت گشاده مینگرد

شمارهٔ ٢٨۵

در اینزمانه ندانم کسی ز اهل خرد

نظر بدوزد و بهر طمع زبون نشود

مجردی چو الف در جهان کجا باشد

که پیش میم طمع قامتش چو نون نشود

غلام همت آنم که خاطر عالیش

مطیع همت انباء دهر دون نشود

چو خاک پای لئیمان شوی ز آتش حرص

شود بباد همه آبروت و چون نشود

شمارهٔ ٢٨۶

در اقبال و ادبار گردون دون

رگ جان تدبیرها بگسلد

چو آید بموئی توانش کشید

چو برگشت زنجیرها بگسلد

شمارهٔ ٢٨٧

دوش در تنگنای عقل مرا

با خرد صحبت اتفاق افتاد

گفتم از راه لطف نوعی کن

تا شوم از غمان دهر آزاد

گفت یاری طلب که در عالم

شهر بند وفا کند بنیاد

در جهان هیچکس ندیدم کو

عاقبت دوستی بباد نداد

چون چنین است هر که در عالم

فرد گردد خداش خیر دهاد

شمارهٔ ٢٨٨

دلا بار گران بر گردن جان

منه چندان که چندانی نیرزد

به سیم و زر مشو بسیار مایل

که آنها کندن کانی نیرزد

طعام چرب و شیرین سلاطین

جواب تلخ دربانی نیرزد

به کنج بندگی آزاد بنشین

که ملک مصر زندانی نیرزد

مرا خیزد ز بحر دل گهرها

که هر یک زان کم از جانی نیرزد

ولی با همت اصحاب دولت

به قیمت گوهری نانی نیرزد

دریغ ابن یمین جائیکه آنجا

دو صد دانا بنادانی نیرزد

شمارهٔ ٢٨٩

در جهان کهن از عامه نو کیسه بسی است

که یکی ز آنهمه بر خوان پدر کاسه ندید

دست کفچه مکن ایدل که ترا خوان ننهد

آنکه خود را بجز از کاسه سر کاسه ندید

مطلب جود از انکس که همه عمر ز بخل

دست همکاسه جز از صورت بر کاسه ندید

شمارهٔ ٢٩٠

در جهان با مردمان دانی که چون باید گذاشت

آنقدر عمری که دارد مردم آزادمرد

کآستین‌ها در غم او تر کنند از آب گرم

فی المثل گر بگذرد بر دامن او آب سرد

شمارهٔ ٢٩١

در جهان هر جا که هست آزاده ئی

بار غم از تنگدستی میکشد

و آن مشقت هم چو نیکو بنگری

اکثرش از می پرستی میکشد

گر حکیمانه است و گر رندانه می

آخر کارش بمستی میکشد

نرگس اندر مجلس گلها نگر

سر ز مستی سوی پستی میکشد

شمارهٔ ٢٩٢

رای مخدوم که از عالم غیب آگاهست

حال من بنده کماهی بیقین میداند

من نه آنم که بجز شعر ندارم هنری

عیب من همت والام خود این میداند

منم آنکس که با کسیر هنر خامه من

از شبه ساختن در ثمین میداند

لیک ازینگونه مضیق که منم کس نبود

وینسخن بی سخن آن داور دین میداند

چه کنم عرضه بر او قصه پر غصه چو او

به ز من حال من زار حزین میداند

دولتش باد که او مصحلت ابن یمین

در همه کار به از ابن یمین میداند

شمارهٔ ٢٩٣

روزگاری که ز کس هیچ گزندت نرسد

و اندرو وجه معاشی بنظامت باشد

دیو را طبع تو مزدوری بیمزد کند

گر زیادت طلبی زانچه تمامت باشد

صحت و وجه معاشی و ز کس بیمی نه

اینسعادت بس اگر زانکه مدامت باشد

زهد راهی بود و شیوه رندی راهی

زین دو بنگر که بدل میل کدامت باشد

مرسان غم بدل هیچکس و شاد بزی

عقل باید که همه جای امامت باشد

آب انگور نکو خور که مباحست و حلال

آب زمزم نخوری بد که حرامت باشد

اگرت سیرت از اینسان بود ای ابن یمین

چشمه آب خضر جرعه جامت باشد

شمارهٔ ٢٩۴

رزق مقسومست و وقت آن معین کرده اند

بیش از آن و پیش ازین واصل نمیگردد بجهد

هر چه میاید ز نیک و بد بدان خرسند باش

کانچه خواهی ز آسمان حاصل نمیگردد بجهد

هر که با ادبار آمد توام از آغاز کار

گو مرنجان خویش را مقبل نمیگردد بجهد

سوسن آزاد چون از قول محروم آمدست

گر چه دارد ده زبان قائل نمیگردد بجهد

هر که چون ابن یمین مجنون لیلی منظریست

ترک او گیرید کو عاقل نمیگردد بجهد

شمارهٔ ٢٩۵

ز راه بیخردی گفت بوالفضولی دی

مرا چو دید که جز میل انزوا نبود

چه گفت گفت که چون روزگار میگذرد

ترا که وجه معاشی ز هیچ جا نبود

جواب دادم و گفتم که این مپرس از من

ازو بپرس که او بندهٔ خدا نبود

ترا که خدمت مخلوق میکنی نان هست

مرا که خدمت خالق کنم چرا نبود

شمارهٔ ٢٩۶

ز من بخدمت مخدوم من فتوح الله

که باد سایه عالیش تا ابد ممدود

که باشد آنکه ز روی نیاز عرض کند

که از طریق کرم گر بطالع مسعود

عنان عزم سوی مخلصان خود تابی

شود ایاز تو از راه بندگی محمود

شمارهٔ ٢٩٧

زین پیشتر برین لب آب و کنار جوی

آزادگان چو سوسن و چون سرو بوده اند

هر یک ز روی نخوت و از راه افتخار

بر فرق فرقدین قدمها بسوده اند

زینگلستان چو باد صبا در گذشته اند

آثار خلق خویش بخلقان نموده اند

بگشای چشم عبرت و هشدار کان گروه

رفتند اگر ستوده و گر ناستوده اند

در کشتزار دهر بر آب حیات خویش

تخمی که کشته اند بر آن دروده اند

شمارهٔ ٢٩٨

سالها خاطر مرا ز نشاط

هیچ پروای قیل و قال نبود

ماه طبعم همیشه خرم بود

مهر جان را سر زوال نبود

چرخ میخواست تا کند خطری

لیکنش قدرت و مجال نبود

آخر الامر آنچه خواست بکرد

بطریقی که در خیال نبود

شمارهٔ ٢٩٩

سر اکابر عالم نظام ملت و دین

توئیکه چون تو پسر مادر زمانه نزاد

هزار سال فلک گر بگرد مرکز خاک

کند طواف نیابد چو تو کریم نژاد

پس از هزار زبانم که داد وعده تو

بیا بگوی چه بندی ز کار بنده گشاد

نه لایقست که گویند طاعنان که ملک

جواب رای تو بر موجب سؤال نداد

بقول چون تو فصیحی اگر چنان گنگی

نکرد گوش مکن کو بقای جاه تو باد

کنون بر آتش شهرت زنیم آب کرم

ز خاک درگه عالیت بگذریم چو باد

شمارهٔ ٣٠٠

سفید بود مرا روی و خال و موی سیاه

زمانه بین بدل هر یکی چگونه نهاد

سفید روئی حالم شدست بهره موی

سیاهرنگی مویم نصیب حال افتاد

شمارهٔ ٣٠١

سکه‌ای کاندر سخن فردوسی طوسی نشاند

تا نپنداری که کس از زمره فرسی نشاند

اول از بالای کرسی بر زمین آمد سخن

او دگربارش به بالا برد و بر کرسی نشاند

شمارهٔ ٣٠٢

شکرها واجب که نفس سرکش بدخوی را

رایض عقلم بزیر زین همت رام کرد

بود در آغاز کارم-دل چو گردون بیقرار

چون بدید انجام آن نیکو چو قطب آرام کرد

عمر ضایع میشد اندر پختن سودای خام

پخته نبود هر که زینسان کارهای خام کرد

عقل پیر از راه شفقت گفت با من کای جوان

هر که کرد آغاز کاری فکرت انجام کرد

مرغ جانرا کاشیان برسد ره و طوبی سزد

از برای دانه نتوان پای بند دام کرد

چون شنید ابن یمین فرمان سلطان خرد

نفس سرکش امتثال از کام و از ناکام کرد

کنج عزلت با فراغ خاطریرا همتش

بارگاه هر امیری و وزیری نام کرد

شمارهٔ ٣٠٣

شادی هر که کدخدای شود

چند روزی چو عهد گل باشد

بعد از آن آنعزیز آزاده

بنده وش در مضیق ذل باشد

نتواند بهیچ سوی گریخت

گر چه داننده سبل باشد

ز آنکه بر پای و گردنش دائم

از زن و مهر بنده و غل باشد

شمارهٔ ٣٠۴

شبی بلطف ز پیر خرد بپرسیدم

بدانخیال که در خاطرم مصور شد

که رنج محنت ایام و حادثات زمان

همه برای من اندر جهان مقرر شد

بعمر خویش ندیدم که یک مراد مرا

ز سعی گردش گردون دون میسر شد

جواب داد که از گردش زمانه مرنج

که در مبادی فطرت چنین مقدر شد

شمارهٔ ٣٠۵

شهریار جهان طغایتمور

شاه سیارگان غلام تو باد

جام گیتی نما که خورشید است

دور او تا ابد بکام تو باد

هست بزم تو رشک خلد برین

حور عین ساقی مدام تو باد

تا بمانی خضر صفت جاوید

آبحیوان شراب جام تو باد

شمارهٔ ٣٠۶

شاها کمینه بنده میمون جناب تو

کز کائنات حضرت عالیت را گزید

شیرین نکرده از عسل روزگار کام

تا کی زمانه منج صفت خواهدش گزید

وقتست اگر بر این دل رنجور ناتوان

خواهد نسیم گلشن انصاف تو وزید

شمارهٔ ٣٠٧

شهریارا بدان خدای که او

از جهانت گزید و شاهی داد

روز و شب را زخم نیل فلک

هم سفیدی و هم سیاهی داد

ز بر آسمان و زیر زمین

گاه قسمت بماه و ماهی داد

که مرا مر کبیست کز سستی

تن بیکباره در تباهی داد

کرده بر خویشتن خری ثابت

هر که بر اسبیش گواهی داد

باز ماند رهی ز راه گرش

باره باد پا نخواهی داد

نظری کن که بنده ابن یمین

شرح احوال خود کماهی داد

شمارهٔ ٣٠٨

شنیده ام که در ایام بعد هر بندی

دری گشاید و مردم از آن رسد بمراد

حکایتیست و گر نه در مراد مرا

چگونه بسته که هرگز دری دگر نگشاد

شمارهٔ ٣٠٩

صبر در کارها چه نیک و چه بد

از علامات بخردی باشد

بشتاب از تو رد نخواهد شد

هر قضائی که ایزدی باشد

بقضا دادنت رضا اولی

گر نکوئی و گر بدی باشد

شمارهٔ ٣١٠

ضیاء دولت و دین ایکه ما در ارکان

بصد قران چو تو فرزند نامور نارد

بخشکسال کرم بر سر نهال امید

ز ابر دست تو باران جود میبارد

کمینه چاکرت امروز با سه چاریار لطیف

بباغ عمر گل خرمی همیکارد

بیمن دولت تو هست جمله اسبابش

جز آب رز ز تو آنهم امید میدارد

شمارهٔ ٣١١

طالع من ببین که از پی آب

گر روم سوی بحر بر گردد

ور بدوزخ طلب کنم آتش

آتش از یخ فسرده تر گردد

گر برم حاجتی بنزد کسی

در زمان گوشهاش کر گردد

ور ز راهی طلب کنم کف خاک

خاک حالی بنرخ رز گردد

گر بکوهی طلب کنم سنگی

سنگ نایاب چون گهر گردد

ور بنزد کسی سلام برم

هر دو گوشش چو گوش خر گردد

اینچنین حالهاش پیش آید

هر که را روزگار بر گردد

بر همه حال شکر ابن یمین

که مبادا ازین بتر گردد

شمارهٔ ٣١٢

طالعی بس عجبست ابن یمین را که مدام

با وی اولاد زمان بی سببی بد باشند

گاو در خرمنم از کون خری گر چه کنند

هر چه گویند چو تحقیق کنی خود باشند

فی المثل در همه کس گر چو فرشته نگرند

چون رسد نوبت من بر صفت دد باشند

سهل باشد که بآسان شکند شیر ژیان

گردن گورخران گرده و گر صد باشند

منم و تیغ هجا و سر ایشان پس ازین

ور همه با کمر لعل و زمرد باشند

شمارهٔ ٣١٣

طمع مدار که راه صلاح گیرد پیش

هر آنکه عادت بد با گلش سرشته شود

مرا زنا کس و بد اصل نیست چشم وفا

چگونه دیو لعین پاک چون فرشته شود

شمارهٔ ٣١۴

ظالمی را خانه غارت کرد روزی کافری

خلق را دیدم که مالش را بغارت میبرند

گفتم ایظالم چه حال افتاده است اکنون ترا

گفت آنچ از غارت آوردم بغارت میبرند

شمارهٔ ٣١۵

عقل گویدم از عالم وحدت مگذر

که بسی دوست نما دشمن بد خواه بود

گوشه ئی گیر و کناری ز همه خلق جهان

تا میان تو و غیری نبود داد و ستد

زانکه با هر که ترا داد و ستد پیدا شد

گفته آید همه نوعی سخن از نیک و ز بد

یکتن از انجمن ار نیک ز بد بشناسد

باشد آنکس که ممیز نبود بیش از صد

شخص بیهوده درا گوهر مغناطیس است

که کشد تیغ بلا را بطبیعت سوی خود

تن زن ای ابن یمین زین پس و تنها میباش

گر چه تنها نبود هر که بود ز اهل خرد

بگذر از صحبت همدم که ترا هست دلی

همچو آئینه و آئینه ز دم تیره شود

شمارهٔ ٣١۶

عوانرا آشنا مشمر تو روزی

بتخصیصی ز تو بیگانه گردد

اگر در مهر او چون موی گردی

ز بهر کندنت چون شانه گردد

عوانرا سگ نشاید گفت زیراک

که گر سگ بشنود دیوانه گردد

سگی را گر دهی نانی تو گاهی

همیشه او در آن خانه گردد

شمارهٔ ٣١٧

عید نو کائینه دلها ز زنگ غم زدود

بر وزیر شهنشان فرخنده و پیروز باد

چون برات و قدر بادا هر شب از شبهای او

روزهاش از خرمی چون عید و چون نوروز باد

شمارهٔ ٣١٨

هر که را داد نعمتی ایزد

او ازو نی چشاند و نه چشد

ملک الموت را بقا بادا

تا ز قهرش بیکنفس باشد

وانکه آنرا بسان جان دارد

بستاند بدیگری بخشد

شمارهٔ ٣١٩

کریم زاده چو مفلس شود در او پیوند

که شاخ گل چو تهی گشت بارور گردد

لئیم زاده چو منعم شود ازو بگریز

که مستراح چو پر گشت گنده تر گردد

شمارهٔ ٣٢٠

غیاث دولت و دین آنکه طوطی جانرا

ز شکر سخن خوش اداش چینه بود

جهان فضل که پیر خرد به نسبت او

تهی ز جمله فضائل چو طفل دینه بود

نهال مهر و یم در میان جان همه عمر

بسان دانه دل در صمیم سینه بود

سفینه ئی برهی داد پر ز بحر گهر

سفینه ئی که در او روح را سکینه بود

سفینه ئی که در الفاظ عذب او معنی

بلطف همچو می صاف در قنینه بود

چه گفت گفت که دیباچه ئی نویس بر او

که گنجهای گهر اندر او دفینه بود

جواب دادم و گفتم مگر نئی آگاه

ز من که با من از آنسان فلک بکینه بود

که پیش صدمت دورش بنای هستی من

چنانکه بر گذر سنگ آبگینه بود

مرا که با من از اینسان ستم کند گردون

چه جای کتبت دیباچه سفینه بود

اگر قبول کند عذر من خداوندم

ز جانش ابن یمین بنده کمینه بود

ور اعتذار منش دلپذیر می ناید

روا نباشد و شرط کرم چنین نه بود

شمارهٔ ٣٢١

غلام همت آنم که همچو باد سحر

ز بار معصیت خود چو بید میلرزد

بگوی زاهد مغرور را که مدت عمر

برسم اهل ریا طاعتی همی ورزد

که بیش رنجه مدار و مرنج بهر جنان

که دیده ئی پس مردن ز خاک سر بر زد

بخاکپای قناعت که نزد ابن یمین

جهان به رنجش آزاده ئی نمیارزد

شمارهٔ ٣٢٢

غم فرزند خوردن از جهل است

که خدا این و آنش می ندهد

کردگاری که آفرید او را

میتواند که جانش می ندهد

از کمال و کرم چو جانش داد

نکند آنکه نانش می ندهد

شمارهٔ ٣٢٣

فلک آنست که یکروز بپایان نبرد

تا دلم را ببلای چو شبی نسپارد

روز روشن ز شب تیره سیه تر گردد

گر ز حالم رقمی عقل بر او بنگارد

کرده روزم چو شب تیره ولی صبح دلم

گر همه خود شب یلداست بروزش آرد

طمعم هست که روزی بدمد صبح امید

وز شب تیره حرمان اثری نگذارد

روز روشن چو بر آرد ز افق رایت نور

پرچم شب ز سر جمله جهان بر دارد

شمارهٔ ٣٢۴

فریاد از اینجهان که خردمند را ازو

بهره بجز نوایب و حرمان نمیرسد

دانا بمانده در غم تدبیر روزیش

یکذره غم بخاطر نادان نمیرسد

جاهل بمسند اندرو عالم برون در

جوید کلید و راه بدربان نمیرسد

جاهل بمسند اندر و عالم برون در

جوید کلید و راه بدربان نمیرسد

جهال در تنعم و ارباب فضل را

با صد هزار غصه یکی نان نمیرسد

اینکارها بحکمت یزدان مقدرست

کس در رموز حکمت یزدان نمیرسد

شمارهٔ ٣٢۵

قصه پر غصه بر درگاه خاتون جهان

عرضه دارم گر ز راه مکرمت اصغا کند

میکند گردون دون با من ستم بیموجبی

عدلت آخر چون روا دارد که او اینها کند

هر زمان آرد محصل نسخه ئی کابن یمین

مبلغی چندین ادا در وجه مولانا کند

وجه جستن چون بر اینمنوال دید ابن یمین

گشت واجب آنکه بر رأی منیر آنها کند

کاین رهی وجه معیشت چون نمی‌یابد بجهد

وجه این نوع حوالت از کجا پیدا کند

شمارهٔ ٣٢۶

که داند که در وحدت و انزوا

چه آسایش جان بمن میرسد

گشاد است بر من ریاضی کز آن

خرد را نسیم سمن میرسد

دمادم لطیفی دگر نزد من

ز آزادگان ز من میرسد

رسد هر زمانم بدل دلبری

چو سروی که سوی چمن میرسد

بر او زیور عقده ای گران

ز عمان و ملک یمن میرسد

بقیمت بر اهل دانش چنان

که نقد روانش ثمن میرسد

معاشی بمن ز آسیای زبر

بلا زحمت کیل و من میرسد

نه من بر کسی منتی مینهم

نه بر من مشقت بمن میرسد

شد ابن یمین فارغ از خلق از آن

که رزقش چو سلوی و من میرسد

شمارهٔ ٣٢٧

کسی کو خموش است و پشمینه پوش

میان خلایق سروشی کند

نبینی که از جمله میوه ها

به است آنکه پشمینه پوشی کند

از آن سوسن آزادگی یافتست

که باده زبان در خموشی کند

بر این هر دو گر نرم خوئی چرا

بقصد کسی سخت کوشی کند

حکیمانه میگوید ابن یمین

کسی کو که حکمت نیوشی کند

شمارهٔ ٣٢٨

کار چون سخت گشت بر بنده

فضل حق زود دستگیر شود

چون ببرد طمع ز نصرت خلق

ایزدش بیگمان نصیر شود

چون کمان گر چه کج نماید کار

هم ز لطف خدا چو تیر شود

هر که گردد اسیر گو خوش باش

عاقبت همچو ما امیر شود

شمارهٔ ٣٢٩

کی تواند بود بی وجه معاش

هر که اندر عالم هستی بود

لیکن از ساقی می افزون خواستن

نزد هشیاران ز بد مستی بود

با کفاف روزگار ایدل بساز

کز خوشی گر بگذری کستی بود

کفه میزان تهی باشد بلند

وانکه پر بارست در پستی بود

نی شکر دارد از آن در بند ماند

سرو آزاد از تهی دستی بود

شمارهٔ ٣٣٠

گر ز من اقران بثروت فایق اند

گو همی باشید و بادا بر زیاد

من هنر میجستم ایشان سیم و زر

شکر ایزد داد هر یک را مراد

من گرفتم سر بسر کان زراند

پیش من هستند همچون کان جماد

نیست با ایشان عنادی در دلم

خود مسیحا کی کند با خر عناد

قافیه هر چند خواهد گشت ذال

سهل باشد تیزشان بر ریش باد

شمارهٔ ٣٣١

گروهی جوانان نوخاسته

در کینه کهنه‌ای می‌زنند

چو یأجوج در سد اسکندری

به دستان بسد رخنه‌ای می‌زنند

بر انشا چون من مسیحا دمی

ز کون خری طعنه‌ای می‌زنند

همانه نیند آگه از بس غرور

که پا بر سر دشنه‌ای می‌زنند

شمارهٔ ٣٣٢

گردون دون بتهمت فضل و هنر مرا

هر لحظه بیگناه عذابی دگر کند

گاهم چو عود پوست کند بازوگه چو عود

سوزد مرا و گاه چو عودم همی زند

هر شاخ شادیم که بود در زمین دل

آنرا بباد حادثه از بیخ بر کند

بر گرد دانه ئی که بر او نام رزق ماست

چون عنکبوت گرد مگس دامها تند

من نیز دشمنی کنم امبار با هنر

باشد بدوستی نظری بر من افکند

شمارهٔ ٣٣٣

گر چه دور فلک سفله نوازم همه عمر

بگمان هنر و فضل مشوش دارد

وز کمان ستم چرخ اگر سوی دلم

ناوک غم گذرد بیلک آرش دارد

ور بدان قصد که قربان کندم ترک فلک

گاه و بیگاه میان بسته بترکش دارد

نکنم میل بدان کس که مرا دیده و دل

از سر جهل پر از آب وز آتش دارد

نشود رام فلک و رچه بسی رنج کشد

هر که نفسی چو رهی توسن و سرکش دارد

سرمه دیده کنم خاک کف پای کسی

که نسیم کرمش وقت مرا خوش دارد

شمارهٔ ٣٣۴

گر سیم و زری بقرض یابی

بستان منگر گرانی سود

زیرا که چو دین حال گردد

حال از دو برون نخواهدت بود

گر هست ترا حیات باقی

ایزد در بسته بس که بگشود

ور تاج بقا قضای مبرم

از تارک هستی تو بربود

ز آتش که تو کرده ئی فروزان

بعد از تو به وارثان رسد دود

وارث چو تو در میان نباشی

خواه از تو بخشم و خواه خوشنود

فی الجمله بهر جهت که باشد

آنکس که ربود زر بیاسود

شمارهٔ ٣٣۵

گرم بدست فتد ساقی سمن ساقی

که بر لطافت طبعش وثوق من باشد

ز شام تا بسحر می خورم که خود زرخش

نماز شام زمان شروق من باشد

صبوح کان نبود پیشتر ز بانگ نماز

بجان دختر رز کان غبوق من باشد

نخواهم آنکه شود ثالثی مزاحم ما

وگرچه محرم صدق و صدوق من باشد

بگاه مستی اگر بوسه ئی ازو خواهم

چنانکه عادت فسق و فسوق من باشد

شگفتم آید ازو در کنارم ار نکند

ز تندی آنچه سزاوار بوق من باشد

شمارهٔ ٣٣۶

کسیکه اهل خرد باشد آن سزد از وی

که همچو روغن از آب از شراب بگریزد

ور اتفاق فتد ساعتیش با احباب

که بی حجاب به بنت العنب در آویزد

اگر ضعیف شرابست اندکی نوشد

و گر نه مزج کند ورنه زود برخیزد

ز نیکنامی و مردی فتاده باشد دور

بر اینکه ابن یمین گفت چون که بستیزد

شمارهٔ ٣٣٧

کنجی که در او گنجش اغیار نباشد

کس از تو و بر تو ز کس آزار نباشد

رودی و سرودی و حریفی دو سه یکدل

باید که عدد بیشتر از چار نباشد

نردی و کتابی و شرابی و ربابی

شرطست که ساقی بجز از یار نباشد

عقلست که تمییز کند نیک و بد از هم

او نیز در این کار بانکار نباشد

وانکس که بود منکر اینکار که گفتم

از عالم ارواح خبر دار نباشد

این دولت اگر دست دهد ابن یمین را

با هیچکسش در دو جهان کار نباشد

شمارهٔ ٣٣٨

گفتند که صحبت بزرگان

از رنج نیاز وا رهاند

روزی دو بخدمت ایستادن

عمری بمراد دل رساند

سرمایه عمر میدهد نقد

پس وعده نسیه میستاند

اول همه زحمتست باری

تا چون بود آخرش که داند

چون نیک و بد سپهر گردان

پیوسته بیک صفت نماند

به زان نبود که مرد عاقل

چون ابن یمین اگر تواند

گرد هوس جهان فانی

از دامن دل فرو نشاند

پیوسته ز مصحف ارادت

جز آیت عافیت نخواند

تا هست بهوش می کند نوش

جامی که قضاش میچشاند

شمارهٔ ٣٣٩

گر پرسدت کسی که بر آتش چه افکنند

از بهر چشم زخم بهر جا بگو سپند

ور پرسدت کسیکه چه خوشتر که بشنوند

از لفظ دوستان به اندیش گو سه پند

گر پرسدت کسیکه چه بهتر که بر نهند

بر دست و پای و گردن دشمن بگو سه بند

ور پرسدت کسیکه چه به کدخدایرا

گو گندم سفید و می لعل و گوسپند

شمارهٔ ٣۴٠

گر نبندی کمر بخدمت خود

خدمت دیگرانت باید کرد

در همه کارها چه نیک و چه بد

فکر سود و زیانت باید کرد

در همه جا و در همه مورد

نفس خود امتحانت باید کرد

شمارهٔ ٣۴١

کسی بمدح و ثنای برادران عزیز

ز عیب خویش نباید که بیخبر باشد

ز دشمنان شنو ایدوست تا چه میگویند

که عیب در نظر دوستان هنر باشد

شمارهٔ ٣۴٢

گفتیم بکوشش بتوان یافت در آفاق

یاری که توانیم همه عمر بهم بود

سر تا سر آفاق بگشتیم و ندیدیم

یاری که توان گفت که از اهل کرم بود

دیدیم سه یار از همه عالم که در ایشان

آئین صفا بود و دم صدق و قدم بود

یاری که بدست آمد و سر باخت شب و روز

واندر همه حالی بقدم بود قلم بود

و آن یار که بد همدم و دم زد ز سر صدق

صبح است که با ما همه دم در سر دم بود

و آن یار که با ما بوفا بود یکی دم

غیبت ننمود از دل سودا زده غم بود

گر معرفتت هست برون زین مطلب یار

تا عاقبت کار نباید به ندم بود

شمارهٔ ٣۴٣

گر کریمی به دولتی برسد

دشمنان را همیشه بنوازد

ور لئیمی سعادتی یابد

دوستان را به کل براندازد

شمارهٔ ٣۴۴

گر تو یادم کنی و ور نکنی

من ز اخلاص کم نخواهم کرد

دسترس نیستم ببد عهدی

ور بود نیز هم نخواهد کرد

شمارهٔ ٣۴۵

گرم گردون گردان چند روزی

بسر ز آنسان که میباید نگردد

طمع زو نگسلم یکبارگی هم

برینسان بعد ازین شاید نگردد

شمارهٔ ٣۴۶

گر کم به درت آیم معذور همی دارم

کان را که بسی بینند هجرش ز خدا خواهند

باران چو پیاپی شد گردند ملول از وی

وانگه که نبارد هیچ وصلش به دعا خواهند

شمارهٔ ٣۴٧

گر بمثقال ذره ئی بد و نیک

آورد فعلت از عدم بوجود

در قیامت جزاش خواهی یافت

پس ببین تا چه میکنی محمود

شمارهٔ ٣۴٨

گر چه فرزندان جسمانی سه چارم هست لیک

از حیات و موتشان هرگز نه غمگینم نه شاد

منت ایزد را که فرزندان روحانیم هست

تا قیامت عمر فرزندان روحانیم باد

شمارهٔ ٣۴٩

مرا دو یار جهاندیده و دو همزادند

که یکزمان نتوانم گزیر ازایشان کرد

دو طفل کز پی ایشان بلطف دایه صنع

دو مهد ساخت ز جزع و بنازشان پرورد

دو توأمند که هرگز بیکدگر نرسند

بخانه کرده وطن هر یکی مجرد و فرد

دو نرگس اندتر و تازه وقت صحت نفس

شوند گاه مرض هر دو چون شکوفه ورد

دو خادم اند نه از روی قطع آلتشان

از آنجهت که نه خنثی و نه زن اندو نه مرد

باختیار ز من لحظه ئی جدا نشوند

نه گاه شیون و سور و نه وقت صلح و نبرد

بهیچوجه ز من جامه ئی طلب نکند

هوا اگر چه بود گرم یا که باشد سرد

ز خانه پای برون نا نهاده می پویند

بگرد جمله آفاق بی مشقت و درد

هزار میل مساحت بلحظه ئی بروند

نیاورند تعلل بهیچ حر و ببرد

معرف ار نشوند این دو یار نشناسم

سیاهرا ز کبود و کبود را از زرد

شود بسان شب تیره روز من روشن

اگر بدامن آن هر دو برنشیند گرد

گذشت مدت یک هفته تا همی بینم

که کند رو شده اند این دو پیک راهنورد

اگر چه روشنئی آورند در کارم

بسا غما که ازین تیرگی بباید خورد

مگر بر ابن یمین رحمتی کند ایزد

که کاهلی برود زین دو پیک عالم گرد

شمارهٔ ٣۵٠

مرد دنیا طلب از غایت نادانی خویش

ببرد با خود از اینجا چو رود سوزی چند

من از آن رندم و قلاش که ناخوش بروم

از مقامی که در او دم زده ام روزی چند

هر که میراث مرا بیند ازین پس گوید

داد بر وارث خود ابن یمین گوزی چند

شمارهٔ ٣۵١

من ابن یمینم که چون طبع من

سخن را بدانش اساسی کند

نرانم سخن آنچنان گر کسی

که خواند دلم زو هراسی کند

اگر سامری بیند این ساحری

سخن وقف بر لا مساسی کند

ندارد ز شعرم کسی آگهی

که بر شعر غیرش قیاسی کند

من آنلحظه رنجم ز اشعار خویش

که تحسین آن ناشناسی کند

شمارهٔ ٣۵٢

مرا دوستی کو که با دشمنم

بگوید که این نکته میدار یاد

که گر دادت اقبال دور فلک

ور ادبار ازو بهره ما فتاد

سپاس از خدای جهان آفرین

که هر شام آمد پس از بامداد

از ادباد و اقبال ما و شما

سپهر برین داد روزی بباد

چو خواهد گذشتن همان و همین

چرا غم خورم من چه باشی تو شاد

شمارهٔ ٣۵٣

منه بر جهان دل که معشوق تست

که او چون تو عاشق فراوان کشد

ببر تا توانی ازین گرگ پیر

که او دائما شیر مردان کشد

ندارد غم از چشم گریان کس

که بسیار با روی خندان کشد

توقع مکن هیچ بهبود از او

که بیمار خود را بدرمان کشد

حذر کن ازو همچو سیمرغ زال

که این زال رستم فراوان کشد

شمارهٔ ٣۵۴

مرد باید بهر کجا باشد

عزت خویشتن نگهدارد

خود پسندی و ابلهی نکند

هر چه کبر و منی است بگذارد

بطریقی رود که مردم را

سر موئی ز خود نیازارد

همه کس را ز خویش به داند

هیچکس را حقیر نشمارد

سر و زر در طلب نهد آنگه

تا مگر دوستی بدست آرد

شمارهٔ ٣۵۵

مرد فرزانه کز قضا ترسد

عجب ار فکر او خطا نبود

زانکه اینحال از دو بیرون نیست

یا قضا هست یا قضا نبود

گر قضا هست جهد نیست مفید

ور قضا نیست خود بلا نبود

شمارهٔ ٣۵۶

محیط و مرکز افضال زین ملت و دین

توئیکه چون تو جوانبخت چرخ پیر ندید

سپهر اگر چه بهر سو هزار دیده گشاد

بجز بدیده احول ترا نظیر ندید

خیال در همه عالم بگشت و همچو توئی

بچار بالش امکان درون امیر ندید

قیاس کلک تو با تیر میگرفت سپهر

شکوه کلک ترا هیچ کم ز تیر ندید

ز راه بنده نوازی اشارتی کردی

به بنده ئی که ز فرمانبری گزیر ندید

خلاف رأی تو چندانکه عقل صورت بست

بهیچ روی در آئینه ضمیر ندید

شکسته بسته مدیحی چنین که میبینی

بر این جریده نبشت ار چه دلپذیر ندید

مگیر خرده بر آن بنده ئی که طاعت خویش

بجز متابعت خاطر خطیر ندید

شمارهٔ ٣۵٧

مکن هرگز ستم بر زیر دستان

که ایشان چون تو حق را بندگانند

حیات دائم از داد و دهش جوی

که نوشروان و حاتم زندگانند

شمارهٔ ٣۵٨

مرد باید که در جهان خود را

همچو شطرنج باز پندارد

هر چه بیند از آن خصم برد

و آنچه دارد نگاه میدارد

شمارهٔ ٣۵٩

مرا از هر چه در عالم هنر هست

مر او را از ندامت میشمارد

طریق دهقنت آمد گزیده

که دهقان ندرود جز آنکه کارد

شمارهٔ ٣۶٠

مرد آزاده بگیتی نکند میل دو چیز

تا همه عمر وجودش بسلامت باشد

زن نخواهد اگرش دختر قیصر بدهند

وام نستاند اگر وعده قیامت باشد

شمارهٔ ٣۶١

مراست صد هنر و نیست زر بدین عیبم

اگر تو طعنه زنی بیهنر نخواهم شد

اگر نصیب خرانست در جهان زر و مال

من از برای زر و مال خر نخواهم شد

شمارهٔ ٣۶٢

ملامتم مکنید ار نبید مینوشم

که رستگاری آزادگان بود ز نبید

کسی که بخل نورزید رستگاری یافت

بحکم ایزد کس مست را بخیل ندید

شمارهٔ ٣۶٣

مرا که طوطی شکر فشان گلشن قدس

چو پیش بلبل نطق اوفتد پر اندازد

عروس این تتق سبز زرنگار ز شرم

چو بکر فکر مرا دید زیور اندازد

فریب و ریو ز سودائیان بیمایه

بدان رسید که سود و زیان بر اندازد

ولی مهابت ان افضل زمین و زمان

که منشی فلکش زیر پا سر اندازد

غیاث دولت و ملت که بحر خاطر او

گه تلاطم امواج گوهر اندازد

فلک شود همه تن آفتاب اگر رایش

بلطف سایه بر این سبز منظر اندازد

چنان ببست زبانشان که پیش کس پس ازین

که راست زهره که رمزی از آن در اندازد

همیشه تا دم باد خزان چو اهل کرم

بروی خاک پر از شاخها زر اندازد

مباد حاسد جاهت جز آنچنان که ز جزع

فراز صفحه زر گوهر تر اندازد

شمارهٔ ٣۶۴

نسیم باد صبا کیست جز تو کز بر من

بنزد خواجه رسالت گذار خواهد بود

بگویدش که گرم بر قرار کار نماند

کدام کار که آن برقرار خواهد بود

مرا که فخر نبودست تا کنون بعمل

قیاس کن که زعزلم چه عار خواهد بود

دو چیز موجب شکرست بنده را گه غزل

که نزد زنده دلانش اعتبار خواهد بود

یکی که هیچ نکردست در زمان عمل

که وقت عزل از آن شرمسار خواهد بود

دوم کتابت ارکان دولتت پس از آن

شد آن فسانه که در هر دیار خواهد بود

چه میکنم عملی را که عزل در پی آن

ز بی ثباتی این روزگار خواهد بود

مرا ثنای تو گفتن نکوترین کاریست

همین بسم به از اینم چه کار خواهد بود

من و رسالت صیتت بشش جهات جهان

علی الدوام که این پنج و چار خواهد بود

شمارهٔ ٣۶۵

نظام دولت و دین آنکه عدل شامل او

زمانه را بخوشی همچو باغ رضوان کرد

عمارت کرم اندر جهان اساس نهاد

بنای بخل بکلی خراب و ویران کرد

مگر بدرگه عالیش آگهی نرسید

از آنچ در حق من پیشوای دیوان کرد

چه کرده بود ز خست علی شمس الدین

بجز نزاع که با اهل فضل در نان کرد

همان مضایقه درنان که با من او کردی

وزیر نایب دیوان بعینه آن کرد

گر آن پسند نبود از علی شمس الدین

پس اقتدا بچنان کار زشت نتوان کرد

اگر تو ابن یمین را وظیفه‌ای ندهی

ضرورتش سفری باید از خراسان کرد

شمارهٔ ٣۶۶

نهال باغ وزارت علاء دولت و دین

چو سرو بر چمن ملک سر فراز افتاد

عروس فضل که بودی اسیر فاقه و فقر

بروزگار وی اندر نعیم و ناز افتاد

سپهرش ار چه ز عین الکمال نقصی جست

وگرچه پایه قدرش در اهتزاز افتاد

وگرچه ماه معالیش در محاق نشست

وگرچه شمع بزرگیش در گداز افتاد

چو آفتاب ز جاهش نکاست یکذره

نه ماه نیز بصف النعال باز افتاد

شمارهٔ ٣۶٧

ناصر دولت و دین شاه ابوبکر علی

که بحال دل محنت کش ما باز رسد

شک ندارم که بمن از پس این مکرمتش

چون ازین پیش صد اکرام و صد اعزاز رسد

دل دریا صفت او چو زند موج سخا

ای بسا در که بدست أمل و آز رسد

نرسد ابر بهاری بکفش وقت عطا

بوم را همت آن کو که بشهباز رسد

وعده ئی ابن یمین را ز کرم فرمودست

وقت اینست که آن وعده بانجاز رسد

شمارهٔ ٣۶٨

نه بکوشش در است روزی خلق

نه بجد و بجهد داد ستند

از تکاپوی رزق نگشاید

گر چه مردم در آن فتادستند

بی بر و بار ماند برگ چنار

گر چه صد دست بر گشادستند

باز نرگس فکنده سر در پیش

تاج زر بر سرش نهادستند

تا بدانی که طالعست همه

هر کسی را هر آنچه دادستند

شمارهٔ ٣۶٩

نوشته یافتم امروز بر دری بیتی

کزو دلم همه خون گشت و دیده ام پر درد

خوشست قصر حیات نگارخانه عمر

ولی چه سود که مرگش خراب خواهد کرد

شمارهٔ ٣٧٠

وزیر کشور چارم غیاث دولت و دین

توئی که رای تو صد ملک را بیاراید

بهر چه بخت جوان تو حکم جزم کند

سپهر پیر بر آن نکته ئی نیفزاید

فضایل تو گر از خود نهان کند حاسد

چنان بود که بگل آفتاب انداید

هزار عقده اگر بر امور ملک افتد

ضمیر تو بسر انگشت فکر بگشاید

روا بود که در ایام دولت چو توئی

زمانه همچو منی را بغم بفرساید

ز گوسفند و جو و کاه و از دقیق و حطب

گزیر نیست که این پنجگانه میباید

ضمیر پاک تو چون حال بنده میداند

سزد که بنده بذکرش صداع ننماید

کنون چو کار مرا هیچ استقامت نیست

گرم اجازت رجعت دهی همی شاید

شمارهٔ ٣٧١

هر که در اصل بد نهاد افتاد

هیچ نیکی ازو مدار امید

ز آنکه هرگز بجهد نتوان کرد

از کلاغ سیاه باز سفید

دون پرستی مکن که می نشود

در صفا هیچ ذره چون خورشید

هر کرا دور چرخ جامی داد

بابصارت نکشت چون جمشید

بید را گر بپرورند چو عود

بر نیاید نسیم عود از بید

شمارهٔ ٣٧٢

هر که انبای جنس را خواهد

که سر و سرور خودش دانند

در فتوت گرش بود قدمی

همه تاج سر خودش دانند

گر نباشد ز کهتران بهتر

پس چرا مهتر خودش دانند

شمارهٔ ٣٧٣

هر بلا کز قضای بد باشد

ببزرگان روزگار رسد

می نبینی که صرصر ار بورزد

چون بر اطراف جویبار رسد

سروهای کهن ز جا بکند

کی ازو سبزه را غبار رسد

شمارهٔ ٣٧۴

هر کرا با خود مصاحب میکنی

بنگرش تا خویشتن چون میزید

گر بقدر حال سامانیش هست

میل او کن کو بقانون میزید

ور نباشد رونقی در کار او

ز آنکه حد-اوست افزون میزید

سالها گر تربیت خواهیش کرد

همچنان باشد که اکنون میزید

شمارهٔ ٣٧۵

هر که را داد نعمتی ایزد

و او از و نی چشاند و نه چشد

ملک الموت را بقا بادا

تا ز قهرش بیک نفس بکشد

و آنگه آنرا بسان جان از وی

بستاند بدیگری بخشد

شمارهٔ ٣٧۶

هر آن کش خرد رهنمایست و رهبر

بگیتی ره و رسم صحبت نورزد

که صحبت نفاقیست یا اتفاقی

وزین دو دل مرد دانا بلرزد

اگر خود نفاقیست جانرا بکاهد

وگر اتفاقیست هجران نیرزد

شمارهٔ ٣٧٧

هنر بباید و رادی و مردمی و خرد

بزرگزاده نه آنست کو درم دارد

ز مال و جاه ندارد تمتعی هرگز

کسیکه بازوی ظلم و سر ستم دارد

خوشا کسیکه ازو بد بهیچکس نرسد

غلام همت آنم که این قدم دارد

شمارهٔ ٣٧٨

هیچ رنجی بتر ز غربت نیست

گرچه کامل شود به غربت مرد

خاصه آن ساعتی که بر سر راه

دوستانرا وداع باید کرد

شمارهٔ ٣٧٩

هر که از بهر خود نگفت سخن

بهر غیرش سخن بجان شنوند

اهل عالم همه کشاورزند

هر چ کارند هم چنان دروند

شمارهٔ ٣٨٠

هر که دل بر اصابت خیرات

ببد و نیک مطمئن نکند

و آنکه در طبع خویشتن چو ضمیر

مهر اصحاب مستکن نکند

گر نمیرد ببایدش کشتن

تا هوای جهان عفن نکند

شمارهٔ ٣٨١

همی شد رهی دی بنزد بزرگی

بدان تا دمی حق صحبت گذارد

یکی گفت ضایع چرا میکنی عمر

چگونه کسی تخم در شوره کارد

برو ترک او گیرو بنشین بکنجی

که این صحبت الا ندامت نیارد

نه او خود رساند بتو هیچ خیری

نه شر کسی از تو هم باز دارد

خردمند ازینگونه کس را که او هست

وجود و عدم هر دو یکسان شمارد

شمارهٔ ٣٨٢

هر چه رزق تو باشد ای درویش

بیقین دان کسی نخواهد خورد

و آنچه روزی دیگران باشد

نتوانی بجهد حاصل کرد

چون چنین است پس نداشت خرد

هر که بیهوده آز را پرورد

شمارهٔ ٣٨٣

یا رب چه موجبست که روزی نگفت شاه

کابن یمین بیدل شیدا چه میخورد

چون هر چه داشت رفت بتاراج حادثات

اکنون بغیر حسرت و سرما چه میخورد

باشد ملازم در ما همچو آستان

جز خاک این جناب معلا چه میخورد

دانم که نوکری دو سه و اسبکیش هست

ور نیز نیست اینهمه تنها چه میخورد

چون خود نداشت ثروت و از هیچکس نیافت

دانم که بینوا بود اما چه میخورد

شمارهٔ ٣٨۴

یا رب که میرود سوی اعیان روزگار

آنها که راه فضل فراوان سپرده اند

وز روی عرض خویش غبار نبهر کی

از مکرمت بحیله احسان سترده اند

در عالم وجود بدست سخا وجود

در چشم بخل غوره خذلان فشرده اند

در نرد جود حاتم طی را هزار دست

ده خصل طرح داده و آسان ببرده اند

وز بحر شعر بنده خضروار در جهان

الا زلال چشمه حیوان نخورده اند

گوید که گفت ابن یمین را طریق آنک

او را ز فاضلان خراسان شمرده اند

دلگرمی کرم ز لئیمان نمیرسد

منت خدایرا که کریمان نمرده اند

شمارهٔ ٣٨۵

یسار ار چه کم گشت ابن یمین را

بمقدار خود از مروت نکاهد

چو دونان ز بهر دونان حیف باشد

اگر جز بدرگاه ایزد پناهد

رسد رزق او خود بد و بیکم و کاست

ز رزاق اگر خواهد و گر نخواهد

شمارهٔ ٣٨۶

ای نسیم صبحدم از راه لطف

خواجه یوسف را ز من پیغام بر

گو به درگاه تو آمد پیش ازین

بکر فکرم با هزارن زیب و فر

دولتی گوئی نبودش ز آن نشد

از کرامات قبولت بهره ور

بعد از آن بکری دگر پرورده ام

در شبستان هنر ز آن خوبتر

در بلاغت چون کمالی یافتست

وقت آن آمد که گردد جلوه گر

گر برون آید ز پرده خیزدش

خاطب از هر سو فزون از حد و مر

ز آن همی ترسم که ز آن خواهندگان

افتدش ناگاه ناجنسی بسر

من نیم در عهده آن بعد ازین

گر بزاید زو هزاران شور و شر

هان چه فرمائی چه می بینی صواب

کز شبستان آید آن دلبر بدر

عرضه کردم ز آنچه رویم مینمود

مصلحت زین پس توبه دانی دگر

شمارهٔ ٣٨٧

اقامت در خراسان گشت مشکل

شد اینجا مشرب عشرت مکدر

مرا در رشته دانش نباشد

بجز گوهر فروشی کار دیگر

درین اقلیم صاحب همتانند

که هریک ز آن بزرگان هنرور

بهمت آنچنان باشد که او را

نیرزد نیم نان صد دانه گوهر

مرا گوهر فروشی با چنین قوم

نمیگوئی که چون باشد میسر

ضرورت از خراسان رفت باید

اگر زینسان بدست آید هنر خر

شمارهٔ ٣٨٨

ای سروریکه از تو عدو و ولی تو

این تاج دار آمد و آن گشت تاجدار

گر چشم بد بدست درافشان تو رسید

از بنده نیک قصه اینرا تو گوش دار

چون ذوالفقار سرور نام آوران علی

بشکست و پاره پاره شد از دور روزگار

ز آن پاره بدست عدوت اوفتاده بود

چون دیده دستبرد تو در روز کار زار

گفتا مگر علی توئی از دست او بجست

و آمد بفرق و دست تو بوسید ذوالفقار

شمارهٔ ٣٨٩

ای باد صبحدم گذری کن ز راه لطف

بر خاک آستانه سحبان روزگار

آن افصح زمانه که نفس نفیس اوست

سر دفتر اماثل و اعیان روزگار

حاجی شاعر آنکه بصد قرن گوهری

ناید برون نظیر وی از کان روزگار

با ذوقتر ز گفته او هیچ ذقه ئی

هرگز نگشت حاصلم از خوان روزگار

گو گرچه دورم از تو بدین جثه ضعیف

نزدیک تست جان من ایجان روزگار

دانم که آگهی تو هم از شوق من از آنک

پیداست بر ضمیر تو پنهان روزگار

دارد توقع ابن یمین آنکه گه گهی

یادش دهی بحضرت سلطان روزگار

دارای ملک امیر ابوبکر بن علی

کامروز اوست قدوه شاهان روزگار

تا دور روزگار بود باد دور او

کاینست و بس خلاصه دوران روزگار

شمارهٔ ٣٩٠

ای شهنشاه بختیار که هست

در همه کار دولتت یاور

هرکجا رایت تو روی آرد

نصرت ایزدش بود رهبر

شهریاران نهند بهر شرف

بر سر از خاک پای تو افسر

از ره بنده پروری بشنو

قصه پر ز غصه چاکر

لاشه اسبی فتاد مرکب من

بروش از همه خران کمتر

هست آن گاو گوش اشتر دل

اسب صورت ولی بمعنی خر

من بر آنم که داند این معنی

شاه گیتی پناه دین پرور

که چو من شهسوار معنی را

نبود خر مناسب و در خور

برهان بنده را ازین غم و رنج

تا نگهداردت ز غم داور

مرکبی باد پای بخش مرا

بسرین فربه و میان لاغر

راهواری بخوشروی چون آب

رهنوردی بتیزی صرصر

تا نباشد گمان که با بنده

بی عنایت شدست شاه مگر

این یک اسبم ببخش و عمرت باد

تا ببخشی چنین هزار دگر

شمارهٔ ٣٩١

اهل خرد که دنیی فانی طلب کنند

جز بر سه چیز نیست در آن حالشان نظر

یا بر کمال عزت و یا اکتساب مال

یا بر حصول راحت این نفس خیره سر

خواهی که دسترس بودت بر مراد دل

بشنو بگوش هوش ز من پند معتبر

گر آرزوی عزت جاوید بایدت

بر کن دل از جهان که متاعیست مختصر

وز بهر سیم و زر پی دنیا همی دوی

باری بکوش تا بودت عقل راهبر

پایت مگر بگنج قناعت فرو شود

یا در کفت چو خاک شود بیعیار زر

ور میل خاطرت سوی آسایش دل است

پس جان خود مکن سپر ناوک خطر

زحمت مکش که روزی خلقان مقدرست

آنرا بجهد می نتوان کرد بیشتر

شمارهٔ ٣٩٢

ای پسر همنشین اگر خواهی

همنشینی طلب ز خود بهتر

ز آنکه در نفس همدم از همدم

نقش پیدا شود بخیر و بشر

مثل اخکر که با همه گرمی

سرد گردد بوصل خاکستر

ورچه باشد فسرده طبع انگشت

چون بآتش رسد شود اخگر

گر تو خواهی که نیکنام شوی

دور باش از بدان عزیز پدر

وینسخن را که گفت ابن یمین

در صلاح و فساد آن بنگر

گر پسندیده نایدت مشنو

ور پسند آیدت از آن مگذر

شمارهٔ ٣٩٣

اگر پاک طبعی و پاکیزه کار

توقع بدرگاه دو نان مبر

لت نان خشک از سر خوان خویش

خوری به که با دیگران گلشکر

بیک استخوان صلح کن چون همای

مگس وار بر گرد حلوا مپر

شمارهٔ ٣٩۴

ای نسیم صبحدم از بخت نیک ار باشدت

بر در گیتی پناه خسرو عادل گذار

خسرو جمشید فر کز رشک دریای کفش

ابر باشد با دلی سوزان و چشمی اشکبار

شمس ملک و دین که خورشید از لقب پاشی او

در جهانگیری بشرق و غرب دارد اشتهار

آنکه تا بر شکل نعل مرکبش آمد هلال

آسمان بهر شرف میسازد از وی گوشوار

خاک درگاهش ببوسیدی بتعظیم تمام

ز آن پس ایجانبخش باد صبحگاهی زینهار

در بیان شوقم از اطناب چون فارغ شوی

عرضه دار این یک دو معنی بر سبیل اختصار

گو ندیدم هیچ سودا در سر ابن یمین

جز بچشم اندر کشیدن خاکپایت سرمه وار

لیکن از راه حسد گردون نمیخواهد که او

در جناب حضرت میمونت گردد بختیار

یعلم الله کز درت غایب نبودی یکزمان

هیچ اگر بودیش بر ادراک مأمول اقتدار

بعد از آن گر فرصت گفتن بود از راه لطف

تربیت فرما و بر گو کای امیر نامدار

شد غریق بحر احسانت جهانی آنچنانک

ز آن میان جزوی نبینم هیچکس را بر کنار

آفتاب ذره پرور ای ملک آراء تست

سایه الطاف بر ابن یمین گسترده دار

شمارهٔ ٣٩۵

ابن یمین دریغ یساری نیافتست

بر قدر همتی که بدو داد کردگار

ور یافتی ز پاشش زر در ره صواب

دشمنش تاج دار شدی دوست تاجدار

زر بهر دشمنان طلب و بهر دوستان

چون بگذری ازین دو نیاید بهیچ کار

آنرا عزیز مصر جهان دان که بهر عرض

از پاک جوهری عرضش آمدست خوار

نرگس فکنده سر چو ززر چشم او پر است

دست کشاده دارد از آن سر کشد چنار

شمارهٔ ٣٩۶

ایدل نصیحتم بشنو تا برون بری

گوی مراد از خم چو کان روزگار

خواری مکش ز حرص چو مرغان خانگی

سیمرغ وار قاف قناعت کن اختیار

چون شیر شرزه یکتنه میباش در جهان

مانند گاو چشم بکنجاره پر مدار

شادان مشو ز نیک و ز بد هم غمین مباش

میدار ممکنات جهان جمله در شمار

میدان که بودنی بوجود آید از عدم

تا چرخ را بود زبر این مدر مدار

تخمی که کشته ئی بر آن بدروی بصبر

من بعد هر چه بایدت ایدل برو بکار

شمارهٔ ٣٩٧

ای همای همت عالی تو

کر کسان چرخ را کرده شکار

از هوای مجلست باز آمدم

انزوا کردم چو سیمرغ اختیار

همچو صعوه دم زدم بر رنگ از آن

شد حریفت عندلیب آسا هزار

یک بطی می هست چون چشم خروس

جلوه ئی کن سوی من طاووس وار

تا بشادی هردو چون زاغ کمان

گوشه ئی گیریم رغم روزگار

شمارهٔ ٣٩٨

ای نسیم صبحدم ز آنجا که لطف تست خیز

رنجه شو بگذر بدر گاه شه گردون سریر

تاج ملک و دین علی کز بدو فطرت آمدست

همدمش بخت جوان و رهنمایش رأی پیر

خسرو جمشید فر شاهی که از آغاز کار

دادش ایزد هر چه آید در تصور جز نظیر

گو منم آن کز بلندی در مدیحت شعر من

بر بیاض مه بمشک سوده بنوشته است تیر

نام نیکت چون ز شعری بگذرانیدم بشعر

چون روا داری که فکرم وقف باشد بر شعیر

چون نیم در بند افزونی طلب کردن ولیک

رأی شه دادند که باشد از کفافی نا گزیر

چون ترا بر هر چه خواهی داد ایزد دسترس

پایمردی کن بلطف ابن یمین را دست گیر

شمارهٔ ٣٩٩

ای نسیم سپیده دم بر خیز

وز سر لطف یک قدم بردار

رو بدرگاه قدوه النقبا

فخر آل محمد مختار

بحر دانش علاء دولت و دین

آن بحق اهل فضل را سردار

اولا بوسه ده جنابش را

پس پیامم یکان یکان بگذار

گو بجان آمدست ابن یمین

از جفای سپهر ناهموار

وز نیاز نهفته بر چشمش

روز روشن شدست چون شب تار

از ره بنده پروری بر خیز

یک دو گام از ره کرم بردار

رو بعالیجناب خسرو عهد

آن ببخشش فزون ز ابر بهار

و آنکه باشد نهال همت او

چون درخت بهشت گوهر بار

وصف حالم بجملگی بر گوی

مکن اهمال در بیان زنهار

گو مثال جهان مطاع فرست

سوی نواب این خجسته دیار

تا بلطف عمیم خود گیرند

بر یکی زین سه کار سهل قرار

یا دهندم سه ماه غله بقرض

هر مهی کمترینش یک خروار

تا من ادراک غله را عوضش

برسانم بقابض انبار

یا بر آئین سایر فقرا

بدهندم وظیفه وادرار

یا اجازت دهند تا بروم

زین وطن کاندر و شدستم خوار

بمقامی که قوت یومی خود

نبود ساختن چنین دشوار

کز یکی ساخته توانی کرد

ای کریم جهان ازین دو سه کار

هم دعا گوی باشمت همه عمر

هم رهینت بمنت بسیار

شمارهٔ ۴٠٠

شهریارا آن شنیدستی که روزی در شکار

شاه کسری کرد سوی پیر دهقانی گذر

پیر دهقان جوزبن میکشت با او گفت شاه

نیستی گوئی بتحقیق از فلاحت با خبر

جوزبن گویند نارد کمتر از سی سال بار

تو کجا یابی از و بر، روزگار خود مبر

گفت ما خوردیم بر از کشته های دیگران

هر که آید گو بری از کشته های ما بخور

شاهرا از وی خوش آمد اینسخن گفتا که زه

یکهزار از بهر وی گنجور شه بشمرد زر

پیر گفت ار کشت غیری بر بسی سال آورد

کشت من باری بیکروز آمد ایخسرو ببر

شاه کسری بهر تحسین بار دیگر گفت زه

خازنش چون بار اول داد زر بار دگر

من کنون ز آن پیر دهقان هیچ کمتر نیستم

صد ره از کسری تو خود هستی برتبت بیشتر

کرده‌ای شعر مرا صد بار تحسین و نشد

یک ره احسان همره تحسینت ای جمشید فر

کی توانم کرد حمل اینحال بر تقصیر شاه

طالع بد حال من شد موجب حرمان مگر

شمارهٔ ۴٠١

ایدل ازینجهان دلازار در گذر

وز تنگنای گنبد دوار در گذر

کار جهان نه لایق اهل بصیرتست

فرزانه وار از سر اینکار در گذر

در بحر غم ز حرص چو غواص شوخ چشم

غوطه مخور ز گوهر شهوار در گذر

گر زخم خار از پی گل بایدت کشید

منگر برنگ و بوی وز گلزار در گذر

بر طور همت ار ندهندت جواب خوش

ترک سؤال گیر و ز دیدار در گذر

گر طاق نه رواق زر اندودت آرزوست

زین طاق پا برون نه وزین چار در گذر

دار غرور نیست مقام قرار تو

منصور وار از سر این دار در گذر

با مار بهر مهره کسی دوستی نکرد

بر کن طمع ز مهره و از مار در گذر

چون میتوان بگلشن روحانیون رسید

سعیی نما وزین ره پر خار در گذر

صد بار گفتمت که نئی مرد اینمقام

چون صدق من یقینت شد این بار در گذر

ابن یمین نشیمن قدس است جای تو

ز این آشیان چو جعفر طیار در گذر

ایخداوندا رسیدت دختری دل شاد دار

ای بسا دختر که باشد در هنر چون صد پسر

ماده گر خوانند خورشید فلک را عیب نیست

ور زحل را نر نویسندان نباشد از هنر

شمارهٔ ۴٠٢

بنگر چه سرخ چشمی و شوخی همیکند

با من کبود روی سپهر سیاه کار

بر خوان روزگار نگردم بصبر سیر

اینست کار بنده بتر زین مخواه کار

کارم تباه میکند این چرخ دون پرست

ز آن غصه کم نیافت چو دونان تباه کار

با من همی کند ز بدی هر چه میکند

با دیگریش نیست بدین رسم و راه کار

مهمان اگر رسد برم-از شرم نیستی

ماند سرم بپیش درون چون گناهکار

هست اینزمان مباشر کار آنکه نیستش

از راه طبع جز غم آب و گیاه کار

ابن یمین گشایش کارت ز حق طلب

نگشایدت ز هیچ امیر و ز شاه کار

شمارهٔ ۴٠٣

با خرد در حجره دل دوش صحبت داشتم

شکوه ها میکردم از دوران این نیلی حصار

گه زحل و عقد او با هم سخن میراندیم

گاه میکردیم سر نحس و سعدش آشکار

گفتم آخر چیست موجب کاین سپهر دون نواز

با هنرمندان ندارد غیر خصمی هیچکار

داشت قصد آن که از پایم در آرد بیگناه

گر نمیشد دستگیر من مسیح روزگار

عالم عادل علاءالدین که از انفاس او

بر سپهر چارمین گردد مسیحا شرمسار

آنکه در قلب طبایع آن تصرف باشدش

کآرد اندر طبع دی پیدا مزاج نو بهار

و آندگر فرزند وی مولی شهاب الدین که نیست

در جهان امروز مثل او حکیمی هوشیار

آنکه لطف جانفزای او ز روی خاصیت

نوشدارو سازد از آب بن دندان مار

جان من بخشیده احسان ایشان هر دو شد

باد جان هر دو تا روز قیامت پایدار

شمارهٔ ۴٠۴

با عطارد گفتم آخر با تو دارم نسبتی

چند بد مهری کنی به زین غم کارم بخور

گفت کای ابن یمین گر قدرتی بودی مرا

کی بدینسان گشتمی گشتمی گرد جهان آسیمه سر

اکثر اوقات باشد درو بال و احتراق

بر سر تیرم همیدارد فلک زیر و زبر

رونق کارت ز دستم بر نیمآید ولیک

خواهمت گفت از سر اشفاق پندی معتبر

از کریمان چون جهان خالی همی بینی مکن

بعد از این عمر گرامی در سر بوک و مگر

در جگر خوردن بسر بر عمر و بهر یک دو نان

در پی دو نان مپوی و آبروی خود مبر

هر که میخواهد که باشد از هنر با آبروی

سهل باشد گر نباشد در کف او سیم و زر

آهن و فولاد را بنگر که چون شد آبدار

سهل باشد گر نباشد در کف او سیم و زر

آهن و فولاد را بنگر که چون شد آبدار

بر چسان هنگام ضربت میکند پیدا گهر

از کدورات حوادث چونکه ماند با صفا

آبروی کوه باشد چشمه ساران هنر

شمارهٔ ۴٠۵

باشد لئیم در نظر عقل چون شبه

بیقیمت و کریم بود پر بها چو در

چون قدر هر یکی بر دانا مقررست

بشنو نصیحتی ز من ای نامدار حر

با مردم کریم بپیوند و دوست باش

وز مردم لئیم چو از دشمنان ببر

شمارهٔ ۴٠۶

بر بساط امیر عز الدین

قصه ئی راست میکنم تقریر

بنده مانند مهره یکتا

مانده در ششدر خمار اسیر

بزیادت نمیدهم زحمت

بسه تائی بیا و دستم گیر

ده هزارت غلام باد چو من

خانه گیر مساکن تسخیر

حل منصوبه خمارم کن

سخن اینست از طویل و قصیر

شمارهٔ ۴٠٧

بتجرید در شهر من شهره ام

چه گفتم خود از من بود شهره شهر

چو عیسی نخواهم زن ار فی المثل

بخواهد ز من نیم خرمهره مهر

گرم زهره بوسی بمنت دهد

مرا آید آن از لب زهره زهر

نجویم بکس التجا جز بحق

ورم خون بریزد بصد دهره دهر

پدر که جان عزیزش بلب رسید چه گفت

یکی نصیحت من گوش کن تو جان پدر

اگر چه دوست عزیزست راز خود مگشای

که دوست نیز بگوید بدوستان دگر

شمارهٔ ۴٠٨

برهان دین و حجت اسلام خواجه نصر

ای منظر تو مظهر الطاف کردگار

وی آنکه خاکپای ترا شاه اختران

زیبد که تاج سر کند از بهر افتخار

من بنده در مدایح سلطان معز دین

گفتم قصیده ئی خوش و مطبوع و آبدار

اول بر آستان تواش عرضه داشتم

بردی بر آسمانش ز تحسین بیشمار

و آخر نگشت خاطر تو ملتفت بد آنک

شعرم بفر مدحت شه یابد اشتهار

زینرو چو زر ناسره در دست من بماند

هر چند بود پاکتر از در شاهوار

آری بهر کجا که روم حرفه الادب

باشد مرا ملازم و همراه و یار غار

ور نیست حرفه الادب آخر ز بهر چیست

کین بنده را ز صدمت احداث روزگار

پیوسته با عنایت چون تو مر بیئی

چون خال و زلف سیمبرانست حال و کار

شعر مرا که عرصه عالم فرو گرفت

مانند صیت معدلت شاه کامکار

حقا که در جناب افاضل مآب تو

دارم طمع که بهتر ازین باشد اعتبار

شمارهٔ ۴٠٩

چو از جهان و ز اهل جهان نداری بهر

جهان و هر چه در او هست جمله بادا نگار

بدور دولت این خواجگان سفله نواز

امید لذت و عیش از جهان و چرخ مدار

غم زمانه مخور چشم عقل بر هم نه

که در دیار کرم نیست ز آدمی دیار

شمارهٔ ۴١٠

چونکه سفر جزم کرد خسرو جمشید فر

باد نگهبان خدا در سفرش از خطر

تاج ملوک جهان شاه بسیط زمین

آنکه فلک بنده وار بست به پیشش کمر

و آنکه سپهر از پی مرکبش آرد پدید

هر سر ماهی هلال نعل مطلا بزر

و آنکه سراسیمه شد از حسد قدر او

چرخ فلک آنچنانک پای نداند ز سر

رایت او چون نهاد روی بجنگ عدو

گشت روان همدمش لشکر فتح و ظفر

با سپه بیشمار چون خردش دید گفت

خسرو سیارگان ساخت ز انجم حشر

از خبر جنبش لشکر منصور او

هست عدو آنچنانک نیستش از خود خبر

بهر سپاهش فلک ساخت سپر ز آفتاب

وز اثر دولتش تیغزن آمد سپر

حاجت آن نیستش کو بشکد خصم را

خود کند از بهر او دست قضا این قدر

کامروا خسروا زود بود آنکه باز

بیندت ابن یمین آمده شاد از سفر

واو ز پی تهنیت هر نفسی ابر وار

در قدمت میکشد مرسله های دگر

شمارهٔ ۴١١

چهار رکن جهان را بساط نرد انگار

خلایقش چو حریفان مشتغل به قمار

شمار خانه که در چار سوی او بینی

دوره دوازده ساعات لیل دان و نهار

شمار مهره او سی عدد به سان مه است

که سی عدد بود ایام مه به وقت شمار

بیا و زیر و زبر نقش کعبتین ببین

که هست صورت این هفت کوکب سیار

روان به طاس درون کعبتین غلتانش

چو اختران که بر افلاک می‌کنند دوار

به احتیاط رو ای دل که دست خون است این

که روح در گرو است و حریف بس طرار

چو با حریف درافتاده‌ای به بهبازی

خصال نیک به دست آر در مبادی کار

به راستی پس از این در زمانه فارد باش

که تا زیاد کنی داو رتبت و مقدار

اگر فره به هنر زین سه تا موالیدی

ز ده هزار حریف شگرف باک مدار

به کوی صبر درون خانه گیر و ششدر کن

امل طویل مدار و ره طمع مسپار

بگفت ابن یمین کار اگر کنی نبود

ترا گشادن منصوبه فلک دشوار

شمارهٔ ۴١٢

پیر مردی زنی جوان میخواست

گفتمش ترک این هوس خوشتر

زآنکه از عمر جاودان با پیر

با جوانیش یکنفس خوشتر

گرچه مرغند جمله مرغان لیک

جنس با جنس همقفس خوشتر

شمارهٔ ۴١٣

پرهیز کن ز صحبت ارباب لوم از آنک

گردند از لئام کریمان اثر پذیر

همصحبت کریم شو ار بایدت کرم

زیرا که طبع میشود از طبع خوی گیر

گیرد صبا ز هر چه برو بگذرد نصیب

از جیفه گند گیرد و بوی خوش از عبیر

شمارهٔ ۴١۴

تا شدست این قصر خرم بزمگاه شهریار

ای بسا خجلت که دارد زو بهشت کردگار

جنه المأوی که بودی پیش ازین پنهان ز خلق

در میان آب کوثر گشت اکنون آشکار

تا فروغ جام گوناگون بصحنش اوفتاد

شد زمین او چو سقف آسمان گوهر نگار

فرق نتوان کرد او را ز آسمان الابد آنک

باشد آن پیوسته سرگردان و هست این برقرار

از تفاخر زیبدش گر سرفرازد بر فلک

چون نهد بر آستانش پای شاه کامکار

شهریار جمله آفاق تاج ملک و دین

آنکه دین و ملک را باشد بذاتش افتخار

صدهزاران نوبهار و مهرگان با کام دل

اینهمایون قصر بادا جشنگاه شهریار

شمارهٔ ۴١۵

چو دنیا کند با تو بخشش تو نیز

ببخشش که گردان بود روزگار

نه از جود یابد چو آمد کمی

نه بخلش بود چون شود گوشدار

شمارهٔ ۴١۶

چون روزگار هست بتصحیف روز کار

پس روز کار خواندنش به که روزگار

یعنی که روز کار کنونست کار کن

کین روز چون گذشت دیگر نیست روز کار

شمارهٔ ۴١٧

حضرت اصحاب دنیا را مثالی گفته اند

عرضه دارم گرچه بعضی را نیاید دلپذیر

نسبتش با مستراحی کرده اند از بهر آنک

باشد از بهر قضای حاجت از وی ناگزیر

لیک چون حاجت برآمد زود از آنجا در روند

ز آنک عاقل نبود اندر وی زمانی جایگیر

گر بگوش دل نیوشی پند ارباب خرد

انیت حالی بس شگرف و انیت کاری بی نظیر

شمارهٔ ۴١٨

خرم آزاده ئی که نشناسد

کسش اندر جهان ز جمع بشر

ز آنکه آنرا که مردمان دانند

یاد نارند ازو مگر که بشر

شمارهٔ ۴١٩

خداوند دریا دل ای آنکه یافت

ز جود تو جان خلایق سرور

عطای کفت گوهر افشانت هست

بمن بنده نزدیک و من از تو دور

تو چون آفتابی که گاه طلوع

رساند بدور و به نزدیک نور

شمارهٔ ۴٢٠

خیز ای نسیم باد صبا از طریق لطف

بر درگه سپهبد ما ز ندران گذر

اول سلام من برسان بعد از آن بگو

کای سرور زمانه و سردار نامور

کارت که شد گشاده بتوفیق روزگار

ما را همه خیال چنانست کان مگر

بعد از قضای ایزد و تأیید بخت نیک

بود اتفاق صحبت ما را در آن اثر

نوع دگر سپهبد اگر میبرد گمان

ور ناورد حقیقت اینحال در نظر

آری اگر بکام تو یکره نرفت کار

دارم توقع از کرم و لطف دادگر

کاحوال تو چنانکه تو خواهی چنان شود

بر موجب اراده ما صد ره دگر

شمارهٔ ۴٢١

دوش با خود نفسی مصلحت دنیا را

میزدم هندسه ئی در بدو در نیک امور

گاه میساختمی بر که و حوضی که در او

جز بکشتی نکند خیل خیالات عبور

گه بصحرای هوس از پی نظار گیان

باغها ساختمی متصل دور و قصور

گاهشان کردمی از حور چو فردوس برین

ز آنکه فردوس برین خوش نبود بی رخ حور

ناگهان گفت بگوش دل من هاتف غیب

کز جهان بیخبری بس که شدی مست غرور

رخت بر بند ازین خانه ظلمانی خاک

نور پاکی وطنت نیست بجز عالم نور

بود پیش از تو فراوان چه صدور و چه عظام

وین زمان نیست بجا غیر عظامی ز صدور

خانه ئی بر گذر سیل درین کهنه رباط

بچه کار آید ازو خانه خدا گشته نفور

خانه در عالم وحدت طلب ای ابن یمین

تا بار کانش ز دوران نرسد هیچ فتور

شمارهٔ ۴٢٢

دی مرا دوستی که مایل بود

دائمش خاطر خطیر بشعر

گفت از اشعار خود بخوان غزلی

ای تو بر شاعران امیر بشعر

گفتم از شعر کرده ام اعراض

گرچه هستم بلا نظیر به شعر

زان کز ابناء دهر نیست کسی

نه جوان راغب و نه پیر بشعر

وین بتر تر که طبع وقادم

می نپردازد از شعیر بشعر

شمارهٔ ۴٢٣

در باب تواضع آنچه دانی

با خلق جهان بجای می آر

کافزوده کند ترا تواضع

نزدیک کریم طبع مقدار

اما چو لئیم طبع باشد

افتد ز تواضعت به پندار

بروی نظر از تکبر افکن

و آن جزء ادب تمام بشمار

شمارهٔ ۴٢۴

روزی که فتوحی رسد از عالم غیبت

آن روز مبارک شمر و فال نکو گیر

ور به طلبی عمر گرانمایه مفرسای

از کهنه گرت کار بر آید کم نو گیر

در مسکن خویش ار نه بکامست معاشت

بار سفر آنجا که دلت خواست فرو گیر

ز آنکس که دل غمزده ات شاد نگردد

گر خود بمثل جان تو باشد کم او گیر

و از ابن یمین اینسخن از لطف معانی

بر لوح دلت ثبت کن و عادت و خو گیر

شمارهٔ ۴٢۵

زین همدمان فغان که همه مار ماهیند

صورت بسان ماهی و سیرت بسان مار

از بهر سیم خام بماهی طمع مکن

پخته ز بهر مهره نبوسد لبان مار

محبوب اهل دل نشود بد کنش بمال

آخر نه گنج سیم و زر آمد مکان مار

هر کس چو مور کرد بنان پاره شان کشش

بر ساخت پاد زهر ز آب دهان مار

این مار سیرتان بره آیند وقت مرگ

آید بلی بره چو سرآید زمان مار

چون مار هر یکی دو زبانند زهر پاش

با داد و نیمه سر همه را چون زبان مار

شمارهٔ ۴٢۶

ز حالم نیست آگه کس که چون من

برنجم زین سپهر سخت پیکار

بتلخی میکشد در تنگ و بندم

چو شیرین دید طبعم نیشکر وار

اگر زین پس بر این سیرت بماند

نماند در دیار فضل دیار

دلا زو هم مبین شادی و غم را

که او را اختیاری نیست در کار

مقرر در ازل شد هر دو و اینک

نخواهد گشت اینصورت دگر بار

مرنج از بهر دنیا و مرنجان

مباش آزرده و کس را میازار

که هست و نیست یکسر بر گذار است

هر آنچت نیست آنرا هست پندار

بر ابن یمین گیتی نیرزد

بدان کز بهر او گیرند تیمار

شمارهٔ ۴٢٧

ز دانای صانع مشو نا امید

که گردد مبدل غمت با سرور

نبینی که خورشید بعد از کسوف

بپوشد رخش دیده ها را ز نور

شمارهٔ ۴٢٨

زمستان و پیری و بیحاصلی

بدینصورت ار کرد باید سفر

ببینم بچشم آنچه گوشم شنید

که باشد سفر قطعه ئی از سقر

شمارهٔ ۴٢٩

سر افاضل عالم امام عبدالحی

ز هی بخامه گهر پاشتر ز ابر مطیر

ز اهل فضل توئی آنکه در مراتب شعر

رسیده ئی بکمال و گذشته ئی ز اثیر

توئی که خامه زر پیکرت بغواصی

میان ببست و برآورد در ز لجه قیر

سپهر اگر چه هزاران هزار دیده گشاد

بجز بدیده احوال ترا ندید نظیر

ز غیرت سخن خوشترت ز شیر و شکر

شود گداخته حاسد چو شکر اندر شیر

هنرورا بادای حقوق و مدحت تو

ضمیر ابن یمین گر همی کند تقصیر

به بیش ازین نرسد خاطر مشوش او

تو از بزرگی خود در گذار و خورده مگیر

شمارهٔ ۴٣٠

شکر انعام حاتم ثانی

مخلص الملک یونس طاهر

آنکه کس را خلاف نیست که هست

نسبتش طاهر و حسب ظاهر

بکدامین زبان توانم گفت

ای زبانها ز شکر تو قاصر

چون یساری ندارد ابن یمین

که شود بر جزای آن قادر

هست سودای آنش اندر سر

که برارد ز لجه خاطر

دانه ئی چند گوهر شهوار

هر یکی همچو کوکبی زاهر

بر جناب جلالت افشاند

کسر تقصیر را شده جابر

گر سر استماع آن داری

لطف کن سوی بنده شو ناظر

ای جهانی ز جود تو شاکر

بکرم اهل عالمت ذاکر

از صریر درت همی شنود

مرحبا گوش سائل و زائر

کلک تو درگه رضا و سخط

عالمی را مبشر و منذر

صیت احسان و ذکر انعامت

مثلی گشته در جهان سایر

وصف کردار و نعت گفتارت

هم بدیع آمدست و هم نادر

تا تو معمار خطه کرمی

شد خرابی غامرش عامر

در فنون هنر طبیعت تو

گشته مانند یک فنان ماهر

فتح باب کفت همی دارد

روضه مکرمات را ناضر

بر قضا و قدر بود رایت

در بد و نیک ناهی و آمر

صاحبا از جفای چرخ شدست

طبع من کند و خاطرم فاتر

لیکن از دهر داد بستانم

گر بود همتت مرا ناصر

تا در ایام نام اهل کرم

زنده ماند ز گفته شاعر

باد مداح تو چو ابن یمین

هرکجا شاعری بود فاخر

شمارهٔ ۴٣١

شنیدم که عیسی علیه السلام

تضرع کنان گفت کای کردگار

جمال جهان فریبنده را

چنانک آفریدی بچشمم در آر

برین آرزو چند گاهی گذشت

همی کرد روزی بدشتی گذار

زنی را در آن دشت از دور دید

نه اغیار با او رفیق و نه یار

بدو گفت عیسی که تو کیستی

چنین دور مانده ز یار و دیار

چنین داد پاسخ که من آن زنم

که بردی مرا مدتی انتظار

چو بشنید عیسی شگفت آمدش

مرا گفت با صحبت زن چکار

بپوزش در آمد زن آنگاه گفت

جهانست نام من ای نامدار

مسیحا بدو گفت بنمای روی

که تا بر چه دلها ترا شد شکار

بزد دست و برقع ز رخ بر فکند

برو کرد راز نهان آشکار

یکی گنده پیری سیه روی دید

ملوث بصد گونه عیب و عوار

بخون غرقه گشتست یکدست او

دگر دست کرده بحنا نگار

مسیحش بپرسید کین حال چیست

بگو با من ای قحبه نابکار

چنین گفت کین لحظه یک شوی را

بدین دست کشتم بزاری زار

دگر دست حنا از آن بسته ام

که شوئی دگر شد مرا خواستگار

چو بردارم این را بقهر از میان

بلطف آن دگر گیردم در کنار

شگفت آنکه با اینهمه شوهران

هنوزم بکارت بود بر قرار

ز راه تعجب مسیحاش گفت

که ای زشت رو قحبه خاکسار

چگونه بکارت نشد زایلت

چو داری فزون شوهران از هزار

بپاسخ چنین گفت آن گنده پیر

که ای زبده و قدوه روزگار

گروهی که کردند رغبت بمن

از ایشان ندیدم یکی مرد کار

کسانی که بودند مردان مرد

نگشتند گرد من از ننگ و عار

چو حالم چنین است با شوهران

اگر بکر باشم شگفتی مدار

تو نیز ای برادر مرین قصه را

همی دار ز ابن یمین یادگار

ز مردیت هیچ ار نصیبی بود

بدین قحبه رغبت مکن زینهار

شمارهٔ ۴٣٢

شاه جهان طغایتمور خان تاجبخش

کز قدر و جاه بر سر کیوان نهد سریر

شاهی که از جلالت جاه و علو قدر

تیرش دبیر میسزد و مشتری وزیر

از گلشن مکارم اخلاق او برد

باد صبا بعرصه عالم دم عبیر

از یمن کردگار بتأیید بخت یافت

چیزی که گنج داشت در امکان بجز نظیر

بیرون کشد ز عرصه عالم عدوش را

احداث دهر بر صفت موی از خمیر

پیکان آب داده او روزکار زار

بیرون جهد ز جوشن و خفتان که از حریر

حکمی که بر سپهر کند بخت نوجوانش

جز امتثال آن نکند این سپهر پیر

گشت بد سگال وی از زندگی نفور

زانش همی رسد بفلک هر زمان نفیر

در تیره شب بدیده موران فرو کند

شست وی از کمان کیانی هزار تیر

از بیقرار خامه او ملک را قرار

ای چشم دین و ملک بنور رخش قریر

شاها توئی که بر فلک اجرام سعد را

در نیک و بد موافق رایت بود مسیر

از عکس تیغ سبز تو شد کور دشمنت

افعی بلی ز عکس زمرد شود ضریر

خصم تو گر شود همه تن جامه چون پیاز

زودش فلک برهنه بسازد بسان سیر

بهر وجود جود تو پیدا کند فلک

مالی که هست گر ز قلیل و اگر کثیر

تا دست درفشانت ببخش در آمدست

در کاینات می نتوان یافت یک فقیر

در روزگار عدل تو از یمن رافتت

نوشد بره دلیر ز پستان شیر شیر

دوران بعهد عدل تو در حفظ کاروان

از ترک رهزن فلکی میدهد سفیر

شاها منم که بلبل خوشگوی طبع من

در گلشن مدایح تو میزند صفیر

شعر مرا تو قدر شناسی که در جهان

چون رای روشنت نبود ناقدی بصیر

دارم طمع که ابن یمین را عنایتت

گردد زجور حادثه دهر دستگیر

تا من قصایدی کنم انشا بمدح تو

کاندر کمان فتد ز حسد بر سپهر تیر

تا از امیر و بنده بگیتی نشان بود

تابنده چون امیر بندرت بود خطیر

بادا کمینه بنده میمون جناب تو

بر هر که در زمانه امارت کند امیر

شمارهٔ ۴٣٣

شرف دولت و دین مشرف دیوان هنر

آن منوچهر که خجلت ده مینوست بچهر

گفت جزوی دو سه از گفته تو یافته ام

آورم نزد تو روزی ز سر شفقت و مهر

روز ها رفت و نیاورد مگر مهر برید

اوهم از بنده خود ابن یمین همچو سپهر

نه همانا که تقاضاش بود حاجت از آنک

من اگر خواهم و گر نه رسدم نور بمهر

شمارهٔ ۴٣۴

شکرها میکنم در این ایام

که تهیدست گشته ام چو چنار

ز آنکه چون گل اگر زرم بودی

دست گیتی مرا نهادی خار

بستدندی بصد شکنجه و چوب

بقیاس جماعت زر دار

من چنین گشتمی که اکنونم

مفلس و با هزار عیب و عوار

شکر ایزد بر آن همیگویم

که درین فترت و تغلب کار

گرچه اندک بضاعتم باری

سودم آمد شکنجه بسیار

شمارهٔ ۴٣۵

شرف مرد بعلمست و کرامت بسجود

نیست بیعلم و عمل هیچکسی را مقدار

هر کراهست حسب گر نسبی نیست چه باک

بیهنر را چه شرف از نسب خویش و تبار

شمارهٔ ۴٣۶

شکر نعمت ز کفر وا دارد

اینچنین خوانده ایم در اخبار

گر فزونی نعمتت باید

شکر منعم ز واجبات شمار

شمارهٔ ۴٣٧

صاحبا مدتیست تا کردم

خدمتت آنچنانک بد مقدور

هر چه فرموده ئی ز باطل و حق

بوده امر ترا بجان مأمور

نه مرا هست عز و منصب و جاه

نه شراب و کباب و نه منظور

هر که از بهر خدمت مخلوق

گردد از وصل دوستان مهجور

چون ز جنس هنروران باشد

بر سه نوعست حالتش مقصور

راحتش گر فزون بود از رنج

اندکی سعی او بود مشکور

ور بود رنج و راحتش یکسان

این هم از کار نیست چندان دور

ور فزونست رنجش از راحت

هست بیمزد دیو را مزدور

چون من از فرقه سوم گشتم

که بهر عشوه ئی شوم مغرور

عقل داند کزین سلیم دلی

مرد گردد با حممقی مشهور

زین پس ار سر بتابم از خدمت

شاید ار خواجه داردم معذور

شمارهٔ ۴٣٨

صاحبا بنده اگر جرمی کرد

ناوک قهر تو در شست مگیر

ور بمستی ادبی کوش نداشت

خرده زو نیست و گر هست مگیر

بشنو از شعر امیر الشعراء

یکدو بیت و سخنش پست مگیر

مست گوید همه بیهوده سخن

سخن مست تو بر مست مگیر

هر که او گیرد بر دست شراب

هر چه او گیرد بر دست مگیر

شمارهٔ ۴٣٩

صاحب اعظم جلال ملک و دین یونس که باد

انجم و افلاک را گرد مدار او مدار

پنجه زرپاش و کلک در فشانش میدهد

خجلت باد خزان ورشک ابر نوبهار

عالمی در بحر احسانش غریقند آنچنانک

ز آن میان ابن یمین را بینم و بس بر کنار

ای کریمی کز نهیب جودت استادان صنع

ساخته از سنگ خارا بهر سیم و زر حصار

چون ز بهر عرض بخشیدن غرض ذاتی تست

تا کرم ماند بگیتی از کریمان یادگار

دوستانرا دلنوازی کن برغم دشمنان

و ز رهی این بیت تضمین را بدل تو گوش دار

باد رنگینست شعر و خاک رنگین است زر

باد رنگین میستان و خاک زرین می سپار

شمارهٔ ۴۴٠

صحبت نیکان بود مانند مشک

کز نسیمش مغز جان یابد اثر

هرکه از ناکس طمع دارد وفا

از درخت خشک میجوید ثمر

از هنرمندان طلب کن دوستی

ز آنکه یاری را نشاید بیهنر

در زمین دل نشان بیخ ادب

تا درخت عزتت آید ببر

تا نپرسندت مکو از هیچ باب

تا نخواهندت مرو بر هیچ در

شمارهٔ ۴۴١

صاحب اعظم غیاث ملک و دین هندو کزو

وعده شیرین بگیتی ماند خواهد یادگار

در جوابم گفت پیر کاردان یعنی خرد

کایجوان آخر چه میگوئی ز پیران شرم دار

خود همی دانی که در کتم عدم بودی که داد

نیک و بد را با وجودت داور گیتی قرار

هر چه امید دلت باشد بدان خواهی رسید

گر بود تقدیر یزدانیت با تدبیر یار

ور خلاف آرزو رفتست فرمان در ازل

رنجه کم شو کز تمنا بر نیاید هیچ کار

چون بد و نیک جهان یکسر بحکم خالق است

پس بمخلوق ار خرد داری مباش امیدوار

شمارهٔ ۴۴٢

طبع انسانی بدان مفطور شد

کو ز دنیا وی نخواهد گشت سیر

کی توان کردن سبوئی پر ز آب

کآنچه از بالا در آمد شد ز زیر

در ره مردی ز مردن غم مخور

مرد بیدل هم بمیرد هم دلیر

دل منه بر کار دنیا بهر آنک

زود بینی انقلاب او نه دیر

از کمان چرخ و تیر حادثات

می نخواهد جست نه آهو نه شیر

شمارهٔ ۴۴٣

عمر تا کی چنین بریم سر

حاصل روزگار بوک و مگر

همچو بلبل گه خزان خاموش

ز آن شدم کز بهار نیست اثر

کز نسیم بهار شاخ امید

دهد از لطف جانفزایش بر

کو ببازار فضل جوهریئی

که شبه باز داند از گوهر

گرچه روزی درین بار نجست

دل ما را بجز غم دلبر

بر سر خستگان مسیح دمی

از برای شفا نکرد گذر

هیچ آزاده غیر سرو نزد

دست از بهر کار ما بکمر

شکر ایزد که همتی دارم

که بکونین در نیارد سر

با چنین همتی قناعت نیز

دارم از هرچه دادم افزونتر

گر جهانرا بمن دهند اقطاع

آنکه او هست بر جهان سرور

منتی گر کشید باید از آن

بر شکستیم و کرده قطع نظر

شمارهٔ ۴۴۴

علاء دولت و دین آن وزیر شاه نشان

که میدهد دل و دستش چو بحر و کان گوهر

اگر ز بحر کف او سحاب رشحه برد

کند چو قطره پراکنده در جهان گوهر

بخواند ابن یمین را و گفت ساخته اند

ردیف شعر ازین پیش شاعران گوهر

ترا که ابن یمینی چو هست آن قدرت

ردیف مدحت من کن بامتحان گوهر

نثار حضرت او کردم امتثالش را

ز گنج خاطر خود گنج شایکان گوهر

یکی قصیده بگفتم که مطلعش اینست

ز هی عقیق تو افشانده بر روان گوهر

بسمع خواجه رسانیدم از کرم فرمود

که هست قیمت شعر تو بیکران گوهر

ز بسکه تربیتم کرد امیدوار شدم

که یابم از کف راد خدایگان گوهر

گذشت عمر و کسی در کنار من ننهاد

بغیر مردمک چشم در فشان گوهر

چو دید مردم چشم از کنار فاقه من

ز روی مردمی آورد در میان گوهر

چو ریسمان شدم از بار انتظار نزار

که جمع کی کنم ایا چو ریسمان گوهر

اگر چه وعده احسانش امتدادی یافت

هنوز هست امیدم که ناگهان گوهر

بیابم از کرمش ز آنکه گوهرش پاکست

خلاف وعده نیاید از آنچنان گوهر

شمارهٔ ۴۴۵

فلک سرگشته کرد ابن یمین را

فکندش در ره ایوار و شبگیر

وگر نه او که و شبگیر و ایوار

ضعیفی ناتوانی مرد کی پیر

سفر کردن نه کار اوست چون او

گرفت اکنون بسان کودکان شیر

شمارهٔ ۴۴۶

کسی خوش بر آید در این روزگار

که باشد بدستش یکی از سه کار

نخستین حکومت که آن منصبی است

کز آنجا گشاید بسی کار و بار

دوم کار سرهنگ تندست و تیز

که یکسان بود نزد او مور و مار

دگر کار از آن هر سه خواهند گیست

که خواهنده نندیشد از ننگ و عار

ز هر سو بدست آورد لوت و بوت

بشادی بر آرد زانده دمار

چو ابن یمین زین سه فرقه نبود

نشد لاجرم حاصل او را یسار

ز سستی اصحاب دولت کنون

بسختی بسر میبرد روزگار

سپهرا کفافی نخواهیش داد

ز هی بیحیائی ز خود شرم دار

شمارهٔ ۴۴٧

کردگارا بعذاب ار چه که بس نزدیکم

از در مغفرت خویش مگردانم دور

ظلمت معصیتم نور و نوا برد ز کار

بکرم باز رسان از ظلماتم سوی نور

عفو و غفران چو هم از جمع صفاتست ترا

که بهنگام خود آیند یکایک بظهور

گر نبخشی گنه ما که ظلومیم و جهول

بچه دانند خلایق که عفوی و غفور

شمارهٔ ۴۴٨

کاری که لطف پای نهد در میان آن

آید بسان زر طلا پاک و بی عیار

و آنجا که عنف دست تغلب بر آورد

بینی گسسته اشتر دیوانه را مهار

از عنف با کناره و با لطف همعنان

تا جهد ممکنست همی باش زینهار

وین پند یاد گیر کز ابن یمین بماند

در روزگار اهل خرد را بیادگار

شمارهٔ ۴۴٩

کریم الدین تو آن پهلو نژادی

که گردانرا بتو باشد تفاخر

فرستادم بخدمت رقعه ئی دی

بدست پهلوی همکتف لمتر

یکی رقعه چو آب زندگانی

سراسر پر ز نظم و نثر چون در

بخدمت گر رسانید از چه معنی

تهی ماندست مان از باده منقر

ز هی عشرت اگر حالی فرستی

سبوئی از می چون ارغوان پر

شمارهٔ ۴۵٠

منت ایزد را که باز افکند چتر شهریار

بر سر اهل خراسان سایه خورشید وار

شهریار شه نشان الجایتو خان کآفتاب

میکند اندر پناه سایه چترش مدار

آفتابی سایه پرور در جهان دانی که چیست

چتر شاهنشه که بادا تا قیامت بر قرار

شمارهٔ ۴۵١

مجلس نوئین اعظم خسرو جمشید فر

سرور گیتی ایسن قتلغ امیر بحر و بر

هست چون باغ ارم از گلرخان سرو قد

هست چون خلد برین از دلبران سیمبر

مجلسی زینسان و صاحب مجلسی زآنسان که اوست

هر که بیند روضه رضوانش آید در نظر

شمارهٔ ۴۵٢

مرا نام اگر نیک و گر بد بود

چو رفتم از آنم چه فخر و چه عار

کسی را سزد فخر و ار عار بود

که ماند ز من در جهان یادگار

پس از من اگر هر چه باشد رواست

چو من دامن افشانده ام زین غبار

شمارهٔ ۴۵٣

من نیم در بند افزونی طلب کردن ولی

رأی شه داند که باشد از کفافی ناگزیر

چون ترا بر مرد خواهد داد ایزد دسترس

پایمردی کن بلطف ابن یمین را دستگیر

شمارهٔ ۴۵۴

کریمان گر بدست راست بخشند

گه بخشش یکی از زر و دینار

ولی نعمت خداوندم چو بخشد

بدست چپ کند جودش چنین کار

شمارهٔ ۴۵۵

هر که مدح اندرو اثر نکند

فکرت هجو او مکن زنهار

اثر مدح با تو گویم چیست

یادگار منش بخاطر دار

آنکه چون در شاهوار خرید

بدهد در بهاش زر عیار

هر که را سیرت اینچنین نبود

آدمی جز بصورتش مشمار

اینچنین ناسپاس نادانرا

خواه افسر فرست و خواه افسار

شمارهٔ ۴۵۶

نزد اهل زمانه از که و مه

گر عبیدند جمله گر احرار

هست عقل معاش آن بکمال

که زید در جمله منافق وار

و آنکه امساک غالبست برو

اوست اکفی اکفاه در همه کار

زین دو فرقه چو نیست ابن یمین

زان بر خواجگان دنیی دار

هست عقل معاش او اندک

هست اتلاف مال او بسیار

من و اتلاف مال و بیعقلی

وین فضیحت کزوست فخر تبار

و آن گروه و تجمل دنیا

و آن رویت که اوست مایه عار

شمارهٔ ۴۵٧

نیست مغبون نبزد عقل کسی

که بزرگی خرد بسیم و بزر

مال بهر بقای جاه نهند

ور نه ناید بهیچ کار دگر

گر تمتع نباشد از زر و سیم

چه زر و سیم و چه سفال و حجر

شمارهٔ ۴۵٨

نا کسانیکه درین دور حریفان تواند

هر یکی را چو صراحی سوی جامست نظر

خرده ئی گر ز تو بینند چه هشیار و چه مست

سرزنش را ببزرگانش رسانند خبر

در خمار ار شودت جان و جهان جمله بباد

نکند بر تو یکی با قدحی باده گذر

رو مسیحا نفسا زین خرکان روی بتاب

هم طویله نسزد عیسی مریم با خر

ابلق چرخ سزد مرکب تو همچو مسیح

خر خری لایق تو نیست خرا مبار مخر

شمارهٔ ۴۵٩

همانا که شاهنشه بی نظیر

کزو تازه شد رسم تاج و سریر

تمور خان شهنشاه جمشید فر

که هم تاج بخش است و هم تختگیر

گر اخلاص من بنده یاد آورد

ببخت جوان بیند و رأی پیر

که ابن یمین بر گل مدح کس

جز او گر زند بلبل آسا نفیر

اگر چه بظاهر بود نام غیر

ولیکن مراد او بود در ضمیر

شمارهٔ ۴۶٠

ای باد صبحدم گذری کن ز راه لطف

بر حضرتی چو کعبه اسلامیان عزیز

یعنی جناب سرور گردنکشان عهد

آنکو بنزد خلق جهان چون روان عزیز

خاک درش ببوس بتعظیم و پس بگوی

گر باشدت مجال سخن پیش آن عزیز

کابن یمین فروخت بوجه معاش خویش

املاک و هر چه بودش در خان و مان عزیز

اکنون نه ملک ماند و نه یکجو بهای ملک

وین خوش که برقرا بماندست نان عزیز

نانی در ایندیار بخواری همی خورد

ای کرده کردگار ترا در جهان عزیز

لطفی کن و جواز دهش تا از اینمقام

جائی رود که نان نبود همچو جان عزیز

شمارهٔ ۴۶١

اگر کار ابن یمین را فلک

بکام دل او نسازد بساز

و گر حاسدش را کند روزگار

چنان کش نباشد بچیزی نیاز

چو او را ازین بر دل اندوه نیست

حسودش بدین نیز گو هم مناز

اگر تاج اگر بند سازد فلک

ز بهر سر هدهد و پای باز

نه هدهد ز خواری از آن وا رهد

نه ماند ز عزت ازین باز باز

شمارهٔ ۴۶٢

اگر تنعم و دولت دهد بپوش و بخور

بدوستانت بده آنچه از تو ماند باز

وگر مخالف طبع تو نغمه ئی سازد

مرنج و نیز مرنجان و جان و دل مگداز

که روزگار حرونست و ناگهان بر مد

نه مال ماند و منصب نه جاه ماند و ناز

چنانکه گفته درآنقطعه آنحکیم خرد

زمانه با تو نسازد تو با زمانه بساز

شمارهٔ ۴۶٣

بگوش هوش بشنو نکته ئی خوب

و گر داری خرد دستور خود ساز

همیشه تا توانی ای برادر

مشو با هشت کس همراز و دمساز

حسود و بیوفا نادان و کاذب

بخیل و ناکس و بدخوی و غماز

با مردم نادان منشین ور بنشینی

زنهار بدو تا بتوان هیچ میاموز

زیرا که بیاموزد و در دشمنی آرد

کاری چو شب تیره برویت بهمین روز

شمارهٔ ۴۶۴

گر ترک طمع کنی نباشد

ایدل زکست هراس هرگز

روزی ز خزانه کسی خواه

کو را نبود مکاس هرگز

چیزیکه دهد که شد مقرر

بر سر ننهد سپاس هرگز

از سفله مخواه هیچ زنهار

کاطلس نشود پلاس هرگز

شمارهٔ ۴۶۵

گر که سیم و زر بسیار بود نادانرا

مرد داناش بمردم نشمارد هرگز

ابله ار چند پر از زور بود لیک به رأی

گرچه بیزور بود بشکند او را گربز

آب اگر چند عفن گشته بود در شمرش

می نخواهد شدن از کشتن آتش عاجز

شمارهٔ ۴۶۶

یعلم الله که در امور معاش

نرود خاطر من از پی آز

لیکن ار کوششی نخواهم کرد

بیشک افتد بناسزام نیاز

و آن نیاز ار کسی خرد دارد

نزد آن کو بر آمدست بناز

بحقیقت ز راه معنی چیست

مرگ در صورت حیات مجاز

بس ملامت نمیسزد بر من

گر کنم بالضروه کار بساز

شمارهٔ ۴۶٧

آنکه کارش ز ابتدا تا انتها

یاوگی و هرزه گوئی بود و بس

وانکه از عهد شبابش تا بشیب

میل سوی فتنه جوئی بود و بس

در جهان زد آتشی از طلم و زان

حاصلش بی آبروئی بود و بس

خواست تا گردد وزیر اما نشد

ز آنکه کارش زشتخوئی بود و بس

گر باستحقاق بودی کارها

کار آن دون مرده شوئی بود و بس

با عقل کار دیده بخلوت حکایتی

میکردم از شکایت گردون پر فسوس

گفتم ز جور اوست که اصحاب فضل را

عمر عزیز میرود اندر سر یئوس

از قرص آفتاب نهد خوان جاهلان

و ارباب علم را ندهد ذره ئی سبوس

زالیست سالخورده بدستان گشاده دست

و او بر مثال رستم و دانا چو اشکبوس

دانا فرود وار درین سر گرفته حصن

بیجرم و چرخ در طلبش کینه ور چو طوس

گفت از برای عزت ارباب جهل نیست

کاورنگشان نهد فلک از عاج و آبنوس

بر پای باز بند نه بهر مذلتست

تاج از پی شرف نبود بر سر خروس

مردان که از علائق دنیا مجردند

هرگز نظر کنند بزینت چو نو عروس

این فخر بس که چهره دانا گه جدال

باشد چو لعل و گونه نادان چو سندروس

عقلم چو پای بر سر افلاک مینهد

گو جاهلش مکن بهمه عمر دستبوس

چون همت تو نوبت شاهی همیزند

گو از درت مرو بفلک بر غریو کوس

شمارهٔ ۴۶٨

بلبل گلشن قدسم شده از جور فلک

بیگنه بسته زندان و گرفتار قفس

آمده روضه فردوس برین مانده بجای

گل سیراب و سمن ساخته از خار و ز خس

نه چو بلبل منم آن سدره نشیمن شهباز

کز هوای ملکوت آمدم اینجا بهوس

باز خواهم بسوی مسکن عقبی رفتن

چکنم گلخن دنیا پس ازینم بس و بس

گر پیاپی شود احداث فلک بر سر من

تا بحدی که مرا روز بود بیم عسس

نیست اندیشه ز ارعاد و ز ارعاب ویم

کاروانی بود آمیخته بر بانگ جرس

از کمان فلک ار تیر حوادث بارد

التجای دل من غیر خدا نیست بکس

نکنم رغبت دنیا که متاعیست قلیل

شاهبازان بگه صید نگیرند مگس

چه دهد ابن یمین دل بجهانی که ازو

رفت اگر باز نیاید بتن این رفته نفس

شمارهٔ ۴۶٩

پنج روزی که درین توده خاکت وطنست

بتف آتش سودا چه پزی دیک هوس

طوطی روح ترا سدره نشیمن زیبد

بهر شکر مکنش بسته درین تیره قفس

تا بصد سال دگر زین همه خلقان جهان

از نوادر بود ارزنده بماند یک کس

چون ترا رحلت ازین دار فنا در پیش است

جهد کن تا همه نیکی تو گویند ز پس

گر ترا هست هنر عیب کسان باز مجوی

کاندرین ملک چو طاوس بکارست مگس

بشنو از ابن یمین یک سخن نغز مفید

از بدی دور شو اینست ره جنت و بس

شمارهٔ ۴٧٠

خواهی که خوار می نشوی ایعزیز من

هرگز به دم کسی نزنی پیش کس نفس

زیرا که با تو کس نکند ماجرا از آنک

بهر چه یاد می نکنی پیش من ز کس

و آنکس که شهره گشت ببد گفت دیگران

کس را بصحبتش نبود در جهان هوس

شمارهٔ ۴٧١

دیگر نروم بر در مخلوق ازین پس

آسیمه سری تا بکی امبارم ازین پس

جمعیت خاطر چو بود کنج خرابم

خرمتر ازین قبه مینای مقرنس

زین پس من و یاری که قدر است چو تیرم

از بار غمش گشت چو ابروی مقوس

منشور لطافت رخ آن کبک خرامست

طغرای وی از غالیه خطیست مطوس

سوگند بدان صانع قادر که بحکمت

کردست شفاخانه زنبور مسدس

کز نیک و بد کار جهان فارغ و فردم

المنته لله تعالی و تقدس

شمارهٔ ۴٧٢

دوش خرد گفت بروح القدس

کز تو سؤالم همه اینست و بس

کاهل سخن را چو تو دانی بحق

راست بگو تا که گزین است و بس

گفت کنون قدوه اهل سخن

طبع خوش ابن یمین است و بس

اوست که در مجلس روحانیان

گفته او صدر نشین است و بس

عذب مبین نیست بجز شعر او

شعر همین عذب مبین است و بس

عیب وی اینست که در باب او

دور فلک بر سر کین است و بس

آنکه خلاصش دهد از کین او

مهر شه روی زمین است و بس

شمارهٔ ۴٧٣

ز اقتضای دور گردون گر پدید آید ترا

چند روزی در جهان بر قول و فعلی دسترس

بشنو از ابن یمین پندی بغایت سودمند

با سلامت عمر اگر داری بسر بردن هوس

بدمگوی و بدمکن با هیچکس در هیچ حال

تا نه بدگوید کست نی باشدت بیمی ز کس

شمارهٔ ۴٧۴

سعی در تنقیص قدر خویش کرد

هر که کرد اهمال در تکمیل نفس

بارها ای نفس نافرمان ترا

گفته ام کز حرص بر دنیا مچفس

آبرو خواهی چو خاک افتاده باش

نی چو آتش از هوا در تاب و تفس

شمارهٔ ۴٧۵

صاحبا چون یمین دولت و دین

کرد خالی ز مرغ روح قفس

زو یتیم و یتیمه ئی دیدم

در سرای سپنج مانده و بس

چون برفت او ز هر طرف برخاست

خاطبانرا بر آن یتیمه هوس

خاطبان کفو آن یتیمه نیند

تو بفریاد این یتیم برس

زانکه تا این یتیم زنده بود

ننماید یتیمه روی بکس

شمارهٔ ۴٧۶

گر کسی از روزگار اکنون شکایت می‌کند

بنده باری زو ندارد غیر شکر بی‌قیاس

دوستان جمعند و جمع دشمنان در تفرقه

هست صحت حاصل و وجه معاشی بی‌هراس

من نمی‌دانم کزین خوش‌تر چه باشد روزگار

گر تو نپسندی مر این را اینت مردی ناسپاس

شمارهٔ ۴٧٧

مدتی شعر بهر گونه که آمد گفتم

لفظ و معنیش بدانسان که پسندد همه کس

غزل از روی هوس بود و قصائد ز طمع

نه طمع ماند کنون در دل تنگم نه هوس

بر مراثی و هجا نیز گرایش نکند

بر دل افشاندنم از فکرت تاریک قبس

زین پس ای ابن یمین دام طمع باز مکن

عنکبوتی ز تو لایق نبود بهر مگس

صحت و وجه معاش و همه اسباب بکام

ناسپاسی مکن انصاف بده اینت نه بس

بنشین فارغ و تیمار منه بر دل از آن

که چو شاهان نبود موکبت از پیش وز پس

شکر شکر ز طوطی روان باز مدار

دو سه روزی که بماندست درین تیره قفس

شمارهٔ ۴٧٨

کسی که چشم کرم دارد از اکابر عصر

نظر بحالت او میکنم ز روی قیاس

بعینه مثل آن حریص محروم است

که باز می نشناسد ز فربهی آماس

شمارهٔ ۴٧٩

هر کرا همت بلند بود

راه یابد بمنتهای بیوس

و آنکه در کسب نیکنامی نیست

عمر بر باد میدهد بفسوس

از کرم میتوان رسید بکام

تاجدار از کرم شدست خروس

کرمست آنکه در میان آرد

ور بود کم ز نیم ذره سبوس

شمارهٔ ۴٨٠

آن دل که داشتم ز وی آزادگی طمع

در چار میخ طبع گرفتار دیدمش

چون نقطه تا نهاد قدم در میان کار

سرگشته گرد خویش چو پرگار دیدمش

وقتست اگر چو سایه نشیند بگوشه ئی

ز آنک آفتاب بر سر دیوار دیدمش

حاجت بگلشنش نبود چون ز روی و موی

بشکفته شنبلید و سمنزار دیدمش

با اینهمه چو ابن یمین گرچه مجرم است

واثق بعفو شامل دادار دیدمش

شمارهٔ ۴٨١

ای بسا فیلسوف کارآگاه

که بمردی ببرد کار از پیش

چون رسیدش زمان آنکه خورد

نوش دولت زدش نحوست نیش

وی بسا غافل زمانه که یافت

حظ وافر ز بخت بیش از پیش

نیست نکبت ز غفلت مردم

نیست دولت ز فکر دور اندیش

چون چنین است عاقلان دانند

که کسی را نخواسته است بخویش

تیرها را غرض بود قربان

تا که را راست میرود از کیش

نرهد کس بعقل ازین دریا

سر کشتی نزد کسی به سریش

شمارهٔ ۴٨٢

از حسد نا اهلم ار گوید بدی

زان بود کز من بدل دردیستش

حاسدان هستند و ما را باک نیست

بیهنر آنکس که حاسد نیستش

شمارهٔ ۴٨٣

آنکس که مهیا بودش وجه معاش

وز دور فلک نباشدش هیچ خراش

دانم بکمالش نرسد نقصانی

بر خاطر اگر بگذرد اندیشه ماش

شمارهٔ ۴٨۴

اول ببین مواقع اقدام خویشتن

در نه قدم از آن پس و با احتیاط باش

خواهی که بی درنگ بمقصود خود رسی

پیوسته مستقیم رو بر صراط باش

شمارهٔ ۴٨۵

بستم احرام آستانه شاه

بامید سخاوت عامش

ز آنکه مشهور بود در عالم

صیت انعام و ذکر اکرامش

خود نهادند پیش من کاری

که بود نام بد سرانجامش

من گرفتم ز فقر بپذیرم

آنچه در ننگ افکند نامش

همت شه رضا چگونه دهد

که ز توزیع باشد انعامش

شمارهٔ ۴٨۶

بس کس که یافت خست و امساک پیشه کرد

بر نفس ناستوده و اهل و عیال خویش

عذرش بر آن دنائت و خست همین بود

دائم ز بیم فقر نگهداشت مال خویش

عمری بفقر میگذراند ز بیم فقر

مسکین نگر چه بیخبر آمد ز حال خویش

شمارهٔ ۴٨٧

بر تو خوانم ز دفتر اخلاق

آیتی در وفا و در بخشش

با تو گویم که چیست غایت حلم

هر که زهرت دهد شکر بخشش

هر که بخراشدت جگر بجفا

همچو کان کریم زر بخشش

کم مباش از درخت سایه فکن

هر که سنگت زند ثمر بخشش

از صدف یادگیر نکته حلم

هر که سر ببردت گهر بخشش

شمارهٔ ۴٨٨

چو با دشمنت فرصتی دست داد

مکن چز بدان ابتکار کار خویش

که گر در نیائی از آن در بجهد

عدوت از همان در درآید به پیش

مبادا کز آن پس پشیمان شوی

چنان فرصتت کم دهد دست بیش

شمارهٔ ۴٨٩

چه طالع است مرا یا رب ایدل قلاش

که هیچ می نکند روزگار جز پرخاش

چه روزها بشب آورده ام درین فکرت

که سر حکمت این نکته کرد ما را فاش

که نوک خامه تقدیر بر بیاض وجود

چه نقشهاست که آورد قدرت نقاش

یکی ز اهل هنر در رمانه نتوان یافت

که از زمانه ندارد بدل هزار خراش

مرا چنین بسر آید که نقد مدت عمر

تمام صرف کنم در بهای وجه معاش

من از زمانه کفافی فزون نخواهم از آن

که زله بند نباشند مردم قلاش

بساط حرص و طمع را چو نشر می نکنم

جهان ز حاتم طی گر پرست گو میباش

نه همچو دیک سیه رو شوم ز بهر شکم

نه دست کفچه کنم از برای کاسه آش

کجاست حضرت شاه جهان طغایتمور

که یابد ابن یمین ساعتی مگر تنهاش

کند شکایت ایام یکبیک معروض

بر آستانه آن زر فشان گوهر باش

جهان لطف که در جنت نعیمست آن

که هست معتکف آستانش منهم کاش

شمارهٔ ۴٩٠

حبذا شهر علائیه و شهرستانش

خرما نزهت باغ خوش و باغستانش

این نه شهریست بهشتیست پر از ناز و نعیم

خازنی نیست سزاوارتر از رضوانش

قهرمان وی اگر سوی فلک حکم کند

از پی کسب شرف ممتثل فرمانش

در زمان ترک فلک پای نهد اندر گل

همچو هندو بکشد ناوه بسر کیوانش

طاق قوس قزح ار چند بلندی دارد

هست چون خاک زمین پست بر ایوانش

چون به بنیانش نظر بر فکنی خود دانی

همت عالی بانی وی از بنیانش

کیست بانیش علاء دول و دین که بود

نآورد مثل بصد قرن و بصد دورانش

آنکه بر خط وی ار سر ننهد کاتب چرخ

شاه انجم ندهد راه سوی دیوانش

هر کرا بخت مساعد بود و دولت یار

کار دشوار برین گونه بود آسانش

شمارهٔ ۴٩١

خسروا بنده را اجازت ده

تا بگویم حکایت دل ریش

مدتی شد که در ره اخلاص

کرده ام بندگیت از کم و بیش

جان ز بهر تو میکنم قربان

ور نباشد چنین ندارم کیش

حال اخلاص بنده را مخدوم

میشناسد برای دور اندیش

این زمان کآسمان ز بد مهری

میچشاند بجای نوشم نیش

فاقه تا جان من کند قربان

تیر محنت همی کشد از کیش

روز آنست کآفتاب کرم

سایه ئی افکند برین درویش

مال کز دیگری حواله بدوست

چه شود گر دهد به بنده خویش

شمارهٔ ۴٩٢

دشمن خُرد را حقیر مدار

خواه بیگانه باش و خواهی خویش

زانکه چون آفتاب مشهورست

آنچه گفتند زیرکان زین پیش

که ز رمح بلند قد ناید

آنچه سوزن کند به خوردی خویش

شمارهٔ ۴٩٣

دوش دیدم ماه را مانند پیکی تیز رو

زهره با بر بط خرامان از پس و قاصد ز پیش

گفتم این تعجیل بهر چیست گفتا فرصت است

کین زمان بهرام و کیوانرا ز ما کندست نیش

سعد قاضی را ز بهر خطبه خواندن میبرم

تا عطارد آورد خورشید را در عقد خویش

شمارهٔ ۴٩۴

دوری در آمدست که راضی نمیشود

کمتر کسی که صدر معظم نویسمش

آخر وزیر را چه نویسم که هر فقیر

دارد طمع که صاحب اعظم نویسمش

منصب بدان رسیده که اکنون گدای کوی

نپسند دار ز شاه جهان کم نویسمش

شمارهٔ ۴٩۵

در مجلسی که همدم آزادگان شوی

صافی و دلگشای بکردار باده باش

مهمان خویش را بنواز و بجای نیک

بنشان و بهر خدمت او ایستاده باش

صد بند اگر زمانه بکارت در افکند

ضجرت مکن بخدمت و ابرو گشاده باش

مانند خوشه گر هوس سرکشیت هست

چون دانه از طریق تواضع فتاده باش

خواهی که شاه خطه آزادگان شوی

ز اسب مراد خویش برغبت پیاده باش

ور بایدت چو ابن یمین کنج عافیت

زنهار دور از طلب نا نهاده باش

شمارهٔ ۴٩۶

روزی بخرد ابن یمین از غم دل گفت

آندم که فلک بستد ازو هر کم و بیشش

پرسید که آیا بجهان هیچ کریمی

باشد که کند چاره درد دل ریشش

گفتا که بلی شاه ابوبکر علی کوست

شاهی که بود جود و کرم عادت و کیشش

خورشید صفت ذره نوازست از آنست

چون سایه دوان خلق جهان از پس و پیشش

چون مرحمت او همه را شامل حالست

بیگانه همان لطف ازو دید که خویشش

بر ظلم فلک داد ازو خواه که امروز

نوش کرم او شکند تلخی نیشش

رو معتکف درگه او باش که آنست

جائیکه کنند اهل جهان قبله خویشش

شمارهٔ ۴٩٧

شب دراز بتاریکی ار نشینم به

که از چراغ لئیمان بمن رسد تابش

جگر ز آتش حرمان کباب اولی تر

که از سقایه دونان کنند سیرابش

شمارهٔ ۴٩٨

سخن بکری بود نوزاده فکر

گرامی دار همچون جان پاکش

چو سروش هست میل سربلندی

اگر بر هر خس آویزی چو تاکش

برسم جاهلیت کرده باشی

بگاه زندگی در زیر خاکش

شمارهٔ ۴٩٩

شهریار جهان طغایتمور

ای چو حاتم بمکرمت شده فاش

وی چو باد خزان و ابر بهار

دست تو زرفشان و گوهر پاش

بنده را بسته بود بر آخور

لاشه اسبی مناسب اوباش

چند روزست تا فروخته ام

کرده وجه معاش خود ز بپاش

وجهکی مختصر چه بر دارد

خاصه در دست رندکی قلاش

شاه از آن پس به بنده اسبی داد

چست و رهوار و چابک و جماش

صورتی آنچنانک بر نکشید

مثل آن نوک خامه نقاش

گرچه سمش چو تیشه فرهاد

هست در کوهسار سنگتراش

بگسلد از سبکروی باری

فرش میدانش اگر کنند رشاش

خسروا چون برای اسب نماند

زر بمقدار دانه خشخاش

مرکب شهریار هم نتوان

بهر خرجی خود فروخت بلاش

عیش ممکن نباشدم بی شک

گر نخواهم ز شاه وجه معاش

شمارهٔ ۵٠٠

صفت کیمیا اگر خواهی

با تو گویم که چیست اکسیرش

کیمیا میکشد بقلابی

نیست توفیر او چو تقصیرش

گر ترا گنج سیم و زر باید

من بگویم که چیست تدبیرش

دهقنت پیشه گیر و قانع باش

تا ببینی که چیست تأثیرش

آن فوائد که اندرین کارست

عقل عاجز شود ز تقریرش

از یکی هفتصد شود حاصل

نیک بنگر باصل و توفیرش

بیش ازین نیز هست رحمت حق

هم ز تقصیر تست تأخیرش

شمارهٔ ۵٠١

قطع کن ای ابن یمین وصل آنک

هیچ بجز بوالعجبی نیستش

اهل ادب را نکند التفات

آنک بجز بی ادبی نیستش

آن چه بزرگیست که یکجو کرم

در نسب و در حسبی نیستش

هستی او را عدم انگار از آنک

آنچه ازو میطلبی نیستش

شمارهٔ ۵٠٢

کسی که لاف بزرگی همی زند بنگر

که تا چگونه کند پیش عقل اثباتش

گرش مروت و مردی بود ازو بپذیر

و گرنه روی بگردان ز حشو و طاماتش

کسی که با تو نکوئی کند چو بتوانی

در استمالت او کوش و در مراعاتش

و گر بدی کند او را بروزگار سپار

که روزگار دهد بهر تو مکافاتش

شمارهٔ ۵٠٣

کریم دولت و دین سرور زمان و زمین

توئی که مثل تو گیتی ندید داور خویش

سزد که خسرو سیارگان ز بهر شرف

ز خاکپای شریف تو سازد افسر خویش

عروس مملکت اندر زمان جلوه گری

کند ز گوهر تیغ و سنانت زیور خویش

منم که در گه مدحت زبان خوش سخنم

کند ز تیغ بلارک پدید گوهر خویش

پناه اهل هنر چون جناب تست چه شد

که یادمی نکنی از غلام کمتر خویش

من ار نیایم و لطفت نخواندم باشم

چنانکه آیم ورانی بعنفم از در خویش

کجاست آن کرم طبع و آن سخاوت نفس

که ذات پاک ترا ساختند مظهر خویش

ز وصلشان چو خلایق مراد یافت چه شد

که چهره شان بنمائی بچشم چاکر خویش

چرا بسیم و زرم تربیت نفرمائی

چرام خلعت فاخر نپوشی از بر خویش

که هر که بنده او زر بود بازادی

همی دهد ز سر علم گونه زر خویش

جهان بکام تو بادا و باشد از پی آنک

جها ندید جهاندار جز تو درخور خویش

شمارهٔ ۵٠۴

که میبرد سخنی از زبان ابن یمین

بدانجناب که اقبال زیبدش فراش

خجسته در گه شاهنشه زمین و زمان

که هست بر در او شاه انجم از او باش

ستوده خسرو افاق تاج دولت و دین

که بادتا بابدبر سریر ملک بقاش

بروز رزم بود تیغش آب آتشبار

بگاه بزم بود کلکش ابر گوهر باش

بگوید ار چه که دور فلک بکامم نیست

ولی چه باکم ازو هر چه هست گومیباش

بدولت تو برین آستان همیشه مرا

مرتبست و مهیا همیشه وجه معاش

سپهر نیز تفاوت نمیکند چندان

اگر بصلح بود با من ار کند پرخاش

ولی بخانه رها کرده ام یتیمی چند

ضعیف و بیحد و بیمر چو دانه خشخاش

اگر چه اهل صلاح اند جمله لیک ز فقر

شدند بی سرو سامان چو مردم قلاش

فتاده اند کلحم علی و صم جایع

نه هیچ صامت و ناطق نه هیچ نقد و قماش

منم حواله گه رزق انضعیفی چند

که کاش نیستمی و چه سود گفتن کاش

ز بینوائی ایشان چو یاد میارم

همی رسد بدل من هزار گونه خراش

بلطف شاملت ای شاه بنده را در یاب

که تا نهفته نیازی من نگردد فاش

شمارهٔ ۵٠۵

گر بعیب انقلاب روزگار بی ثبات

میکشد ابن یمین از آشنائی سرزنش

مشفقی فرزانه ئی باید زهر تهمت بری

تا بگوش جان فرو خواند به پیغام از منش

کز صروف روزگار ایمن بود هر سفله طبع

رنج دل باشد نصیب مردم والامنش

عقل کاراگاه داند کز خطر خیزد خطر

وین قضا بر لوح دلها از قلم شد منقش

شهره افاق گردد هر شجاع مفتخم

در خمول ذکر ماند هر جبان مرتعش

درجهان وقتی رواج زر همی آید پدید

کاندراتش بارها پالایدش زرگر زغش

سکه نتواند تصرف کردن اندر سیم و زر

تا ز پولادش نگردد چهره اول منخدش

کر که باور می ندارد بی ثباتی جهان

از برای او بائین مثل گویند غش

و انکه چون ابن یمین از کار دهر آگاه نیست

گو ببین احوال خوارزم از پی سلطان تکش

شمارهٔ ۵٠۶

گر بانگورست مایل خاطر ابن یمین

عرضه دارم شمه ئی گر زانکه داری باورش

پیش ازین معشوقه بودی دختر رز بنده را

گشت پیدا حالتی کاندر گذشتم از سرش

اینزمان چون شد ز ترشی دختر رز منزوی

هر زمان بریاد دختر میزنم بر مادرش

شمارهٔ ۵٠٧

مرا سپهر چو نراد مهره دزد آمد

که دانه دل ازادگان بود خصلش

هر آن خدنگ بلا کز کمان چرخ جهد

درون سینه فرزانگان بود نصلش

گرش عنایت و گر بیعنایتی رواست

که این بنا چه فتادست بی ثبات اصلش

جهان و هر چه درو هست فارغیم ازان

که داغ هجر نیرزد تنعم وصلش

نبود حبل مودت میان ما و جهان

و کر که بود بهمت همی کنم فصلش

شمارهٔ ۵٠٨

هر که وجه معاش خود دارد

وز کسی هم نمیرسد ستمش

در جهان پادشاه وقت خودست

چیست از پادشاه وقت کمش

شمارهٔ ۵٠٩

هر نکته که از گفتن آن بیم گزندست

از دشمن و از دوست نهان دار چو جانش

هر گاه که خواهی بتوان گفت و چو گفتی

هر وقت که خواهی نتون کرد نهانش

شمارهٔ ۵١٠

ای دل ز غم منال که از گردش زمان

تنها تو نیستی به جفای زمانه خاص

خاصیتی است مردم این روزگار را

نتوان به هیچ روی شدن منکر خواص

گر فی‌المثل هزار نکویی کنی به خلق

زیشان به جز بدی نتوان یافتن قصاص

شمارهٔ ۵١١

دل بجان آمد از مضیق جهان

وین بتر کم امید نیست خلاص

از گزند سپهر ناهموار

چون گزیدم ولات حین مناص

بخت را گفتم ای رمیده ز من

با زمانه مزن دم اخلاص

که ندارد معاویه در مکر

حاجت یاری سلاله عاص

ساز او با نوا و دستانست

تو بدستان او مشو رقاص

ای بسا کاوفتد بکام نهنگ

گرچه بهر صدف رود غواص

تا صروف زمانه صرافست

سیم کس را نمیخرد برصاص

پیش این سفله طبع دون پرور

نیست فرق از عوام تا بخواص

شاخ کسنی بذوق نیشکرست

سیب شیرین ترش تر از اجاص

گر لبی نان ز خوان او شکنی

بشکند سر همان دمت بقصاص

گر کند منشی فلک جوری

جز بابن یمین نباشد خاص

شاید آری که در زبانها هست

ذکر القاص لایحب القاص

شمارهٔ ۵١٢

کسی کو ز غوغای فقر و نیاز

بغیر از جنابت نجوید مناص

گرش حاجت از تو نگردد روا

وز آن بینوائی نگردد خلاص

یقین دان که رونق ز بازار او

تو بردی و سیمش تو کردی رصاص

به بی آبی او را چو خون ریختی

براینند یکسر عوام و خواص

همی شاید او هم بتیغ زبان

ترا خون بریزد به رسم قصاص

شمارهٔ ۵١٣

گر کسی با تو میزند لافی

که ترا دوستم بصد اخلاص

نقد او بر محک تجربه زن

تا کنی فرق سیم او زر صاص

گوشه ئی نان دوست گر شکنی

که بجوئی از آن ز ضعف خلاص

فی المثل گر برادر و پدرست

بشکند در زمان سرت بقصاص

بعد از آن گر بعذر پیش آید

روبرو خوان و لات حین مناص

شمارهٔ ۵١۴

منم آنکس که بهر گوهر فضل

گشته در بحر فکرتم غواص

مدحت گفته های من گویند

اهل تمییز از عوام و خواص

گر عطارد نکوهدم شاید

ز آنکه القاص لایحب القاص

گر نه از طبع جوهریم بدی

سیم گشتی بقدر کم ز رصاص

آنکه زین پیش بود اهل نفاق

اینزمان میزند دم از اخلاص

لیک ممکن نگرددش بحیل

رستن از من و لات حین مناص

شمارهٔ ۵١۵

رضی ملت و دین ایکه با افاضت تو

برسم طعنه توان گفت ابر را فیاض

توئیکه لازم ذاتی بود جواهر را

بعهد بخشش عامت زوال چون اعراض

ز همت تو که قانون جود اساس نهاد

محصل است همه وقت امید را اغراض

جهان فضل و هنر را ز فتحباب کفت

بخشگسال کرم تازه و ترست ریاض

قضیه ایست مرا با تو عرض خواهم کرد

سزد کزان نکند طبع نازکت اعراض

در آنجریده که مدحت سواد میکردم

بسان نامه اعمال من نمانده بیاض

ز خازن کرمت بر سبیل گستاخی

همیکنم ورقی چند کاغذ استقراض

اگر چه از مرض احتیاج ابن یمین

شدست با همه رندی چو زاهدی مرتاض

ولی معالج دارالشفای مکرمتت

برد بداروی احسان هزار ازین امراض

شمارهٔ ۵١۶

یک نکته اختیار کن از عقل خرده دان

دانسته ئی که عقل مصون باشد از غلط

چون مشک گیسوی تو بکافور شد بدل

دیگر مگیر دامن خوبان مشک خط

شمارهٔ ۵١٧

بدوستی که نیاید امیدها همه راست

نه نیز هر چه بترسند از آن شود واقع

چو در میانه هر دو بلا شبی باشد

چه داند آنکه چه سازد بصبحدم صانع

شمارهٔ ۵١٨

طلب کن گوشه امن و فراغی

که عالم نیست خالی از وقایع

خلاف طبع دونان زی که باشد

سلیقتها مخالف چون طبایع

ز دونان نیز صحبت را فرو کش

مکن با هر لئیمی عمر ضایع

شمارهٔ ۵١٩

پیشتر زینکه رند وش بودم

کار من داشتی هزار فروغ

وینزمان کز برای مصلحتی

دم زهدی همی زنم بدروغ

کارم از فقر و فاقه گشته چنانک

نرسد نان بتره تره بدوغ

وز برای رعایت ناموس

میزنم در گرسنگی آروغ

شمارهٔ ۵٢٠

عزمم درست گشت که نارم دگر بکف

مدح کسی که هست بدو هجو هم دریغ

میغند این خسان به نپاشیدن عطا

ز آنرو که جمله صاعقه بارند همچو میغ

ابن یمین ز همت دونان کرم مجوی

کی کار ذوالفقار کند زنگ خورده تیغ

شمارهٔ ۵٢١

پیشتر زین روزگاری داشتم الحق چنانک

بود حالم و بالم از وی با رفاغ و با فراغ

از پی عشرت براغ اندر مزارع داشتم

وز برای عیش بودم کاخها در صحن باغ

با حریفان موافق عمر میبردم بسر

در تماشا و تفرج گه بباغ و گه براغ

ز انقلاب روزگار چون زغن نر ماده طبع

این زمانم بر کلوخ ملک بنشیند کلاغ

بود چون باز سفیدم پیش از اینکسوت حریر

در سیه پیکر گلیمی میروم اکنون چو زاغ

از برای قوت دل گر بخواری بایدم

صندل و سندل نیابم غیر چوب ارس و تاغ

پیش از این یارستمی در روز شمع افروختن

اینزمان شب می نیارم کرد روغن در چراغ

بودم امیدی که روزی اینشب حبلی من

دولتی زاید خود او هم شد ببخت من ستاغ

بر مثال اسب دزدیده که تا نتوان شناخت

روزگارم هر زمان داغی نهد بالای داغ

از دل پر سوز و چشم اشگبار خویشتن

گه در آتش چون سمندر گه در آبم همچو ماغ

منکه چون عیسی نیارم بی خری رفتن براه

هر زمانی دیگرم گیرد چو اسب یام الاغ

رشته صبرم که بودش قوت حبل المتین

اختلاف روزگار از ضعف کردش چون کماغ

ای نسیم صبحدم ابن یمین آمد بجان

لطف کن احوال او را در گه خلوت بلاغ

عرضه کن بر شاه گیتی و تدارک بر تو نیست

خود نباشد هیچ واجب بر رسول الا بلاغ

سایه حق آنکه اسبش را چو خنک آسمان

از مه نو زین و از خورشید میزیبد جناغ

در دماغ من نگنجد جز باو بردن نیاز

تا بود در سر دماغم باشد اینم در دماغ

شمارهٔ ۵٢٢

شاعری نیست پیشه ئی که ازو

رسدت نان بتره تره بدوغ

زان بود کار شاعران بی نور

که ندارد چراغ کذب فروغ

راستی سخت زشت و بیمعنی است

اجرتی خواستن برای دروغ

شمارهٔ ۵٢٣

ای سپهر بیحفاظ دون نواز

صرفه میکن گاهگاهی در صروف

کارهائی کز تو میآید برون

اهل دانش را نمیباشد وقوف

تربیتها میکنی نا اهل را

چشم شهبازی همیداری ز کوف

سگ نخواهد کرد شیری در شکار

گر کنی ز اطلس جل او را یا ز صوف

از تو گر یابند زخم اهل هنر

عیب نبود ماه تابان را خسوف

گر تو با ابن یمین باشی بکین

ز آن چه باک او را چو هست ایزد رئوف

شمارهٔ ۵٢۴

حال صیغت امر و ماضی و مضارع بودنست

اسم فاعل اسم مفعول و مشبه جمع و وقف

مصدر و ا سم زمان اسم مکان ادغام و مد

التقاء ساکنین اعلال و قصر ابدال و حذف

افعل التفضیل اماله نسبت تخفیف همز

ابتدا و آلت و اسماء آلت اینت صرف

شمارهٔ ۵٢۵

در وصیت از بزرگان جهان

گفت دانائی بفرزند خلف

با کسی کن دوستی کو در دو حال

با تو باشد همچو گوهر در صدف

بر نگردد از تو چون گردی فقیر

صحبتت داند در آنحالت شرف

هم نخواهد چون ترا بیند غنی

تا شود مالت بآسانی تلف

ور کند گردون ترا در جاه ماه

با تو دارد چهره خود بی کلف

اینت کار خوب اگر گردد تمام

اینت یار نیک اگر آید به کف

شمارهٔ ۵٢۶

زمن نا مناسب بود اینزمان

نشستن ببزم طرب با حریف

ولیک ار بود خلوتی دلپذیر

می از دست سیمین عذاری ظریف

به پیری اگر باشدم آرزو

نیاید شگفتم ز طبع لطیف

شمارهٔ ۵٢٧

من از فروتر خویش ار همی کشم رنجی

عجب مدار که خواهم برینت داد وقوف

نه آفتاب فلک نور بخش ماه بود

همیشه ماه رساند به آفتاب کسوف

شمارهٔ ۵٢٨

آنرا که بخت یار و سعادت بود رفیق

باشد گشاده سوی مراد دلش طریق

منت خدایرا که مرا کرد کامکار

بر چشمه سار کوثر و برهاند از حریق

ناخوانده همچو روزی نیک اختران رسید

با طلعتی چو روز شب قیرگون غسیق

برجستم از نشاط و صراحی گرفته پیش

بر دست او نهاده یکی ساغر رحیق

می خورد و مست گشت و بخفت و بخواب رفت

ذکر اللتی و ما فعلت به بعد لا یلیق

هنگام صبحدم چو سر از خواب برگرفت

بگشاد لب بخنده و پس گفت ای صدیق

در حیرتم ز ابن یمین و شطارتش

تا ره چگونه برد شب تیره در مضیق

شمارهٔ ۵٢٩

از بخل و ز کبر بر حذر باش

کین هر دو کنند جمع تفریق

زین هر دو بجز فساد ناید

دلرا نکنی بدین دو تعلیق

در بخشش و در تواضع افزای

شاید که دهد خدای توفیق

شمارهٔ ۵٣٠

دلا مکارم اخلاق اگر همی خواهی

دو کار پیشه کن اینت مکارم اخلاق

مشو مخالف امر خدای عز و جل

بکوش تا بود اندر میان خلق وفاق

شمارهٔ ۵٣١

دلا تا میتوان کردن منه پیش سران گردن

ترا خود وجه نان خوردن رساند قادر مطلق

ببر شاخ طمع از پی که باشد بار آن لاشی

طمع اسمی بود کزوی شود صدر شور و شر مشتق

بمجلس پسته خندان کن زبانرا شکر افشان کن

چو گل برگت پریشان کن که تا جذرت شود منطق

کسی کو شد بزر شهره و ز او اصحاب بی بهره

از آنسان بیدل و زهره چه خواند عاقلش احمق

مجوی ابن یمین زین پس نظام کار خود از کس

ترا در سازگاری بس توکل کردنت بر حق

شمارهٔ ۵٣٢

سیه باد روی سپهر کبود

که با کینه جفت است و با مهر طاق

به عیسی مریم خری می‌دهد

به کون خری می‌دهد صد یراق

شمارهٔ ۵٣٣

مدتی گردون دونم خسته و آزرده داشت

از فراق افضل آفاق و یار اشتیاق

آفتاب ملک و ملت آنکه تا باشد جهان

جفت او ننشیند اندر سایه این سبز طاق

فخر آل مصطفی سید علاء الملک آنک

درگهش چون خلد باشد اهل عرفانرا مساق

وانکه از جوزا کمر بندد ز بهر بندگی

پیش رای انور اوشاه این چارم رواق

ناگهان بختم بشارت داد و گفت آمد برون

ماه تابان از محاق و مشتری از احتراق

ای بسا شبها که در زاری بروز آورده ام

تا مبدل شود بحال اتصال این افتراق

چون گذارم شکر این دولت که بر درگاه او

باز چون گردون ز بهر بندگی بندم نطاق

سرو را چون در فراقت کار دل آمد بجان

شد تنم از رنج نالان چون درخت واق واق

با خرد گفتم که زان ترسم که نوش وصل را

ناچشیده جان برآرد از تنم نیش فراق

چون خرد معلوم کرد از حال زارم شمه ئی

قال لاتیأس و ثق بالله فی نیل التلاق

زان مشقت چون بجستم دارم امید از خدا

کم نیارد کرد ازین پس احتمال آن مشاق

منت ایزد را که دیگر پی برغم روزگار

بخت با ابن یمین آورد روی اندر وفاق

جاودان پاینده بادی تا بیمن دولتت

باشدم پیوسته زین پس با سعادت اعتناق

شمارهٔ ۵٣۴

پیروی خردت روی ظفر بنماید

که خرد بر سپه هستی تو هست یزک

بخرد راه توان برد بسوی درجات

که خدا گفت که عاقل نبود زاهل درک

رو هنر جمع کن از تفرق مال منال

مرتضی را چه تفاوت که برد غیر فدک

مال مایل بود ای ابن یمین علم طلب

کز تو یکدم نشود در غم و شادی منفک

علم دادند به ادریس و به قارون زر و سیم

شد یکی فوق سماک و دگری زیر سمک

شمارهٔ ۵٣۵

دختران ضمیر ابن یمین

همه چستند و چابک و چالاک

در پس پرده طبیعت خویش

آنچنانشان بپروریدم پاک

که اگر هم بدست نامحرم

افکندشان فلک ندارم باک

ببلاغت رسیده اند و کفو

نیست شوئی و من ازین غمناک

ور بدین خواجگان که کفو نیند

میدهمشان ز شومی افلاک

بره و رسم جاهلیتشان

کرده باشم بزندکی در خاک

حال ابناء روزگار اینست

نیتم نیست بعد ازین الاک

نزنم دم بشعر تا بزیم

جز باطرای خواجه لولاک

شمارهٔ ۵٣۶

ز دلتنگی خرد را دوش گفتم

که ای بر ملک دانش گشته مالک

بسا کاندر پی کسب فضائل

کشیدم رنج در قطع مسالک

چو حاصل کردمش گفتم بیابم

بسعی او خلاصی از مهالک

بدیدم از هنر عیبی بتر نیست

بنزدیک بزرگان ممالک

خرد گفتا مشو یکباره نومید

لعل الله یحدث بعد ذلک

شمارهٔ ۵٣٧

زهی ابله کسی کز بهر مرده

کند با زندگان عهد خود جنگ

کسی کو باز نشناسد بد از نیک

بود واجب گریز از وی به فرسنگ

به تاج خسروی کی نازد آن کس

که از تابوت یاد آرد به اورنگ

مرایی زیستن در پیش خلقان

بود تزویر نزد اهل فرهنگ

تو تا در بند نام و ننگ باشی

نخواهی بازرست از محبس تنگ

گرت آسایش کونین باید

بباید شست دست از نام و از ننگ

نظر ابن یمین گویی برین داشت

که بر زد شیشه تزویر با سنگ

شمارهٔ ۵٣٨

رسم کرم مجو ز بخیلان روزگار

نشنیده ئی که میوه نروید ز چوب خشک

از ناکسان دهر امید وفا مدار

ناید ز جیفه سگ مردار بوی مشک

شمارهٔ ۵٣٩

مرد ثابت قدم آنست که از جا نرود

ورچه سرگشته بود گرد زمین همچو فلک

همچو سیمرغ که از جا نبرد طوفانش

نی چو گنجشک که افتد ز دم باد تفک

بهره ئی از ملکت هست و نصیبی از دیو

ترک دیوی کن و بگذر بفضیلت ز ملک

نقد امروز مده نسیه فردا مستان

که یقین را ندهد مردم فرزانه به شک

شمارهٔ ۵۴٠

ای پسر بشنو ز من پندی بغایت سودمند

نیکبخت آنکس که چون بنیوشد آرد در عمل

چون مدام اهل غنا را بیم فقر اندر دلست

کی سر همت فرود آرد بدان صاحب دول

عزت صاحب نسب را هم نبینم اعتبار

زآنکه لرزان خمول آرد به بنیادش خلل

من گرفتم خود رسیدی از همه دنیا بکام

نی ز تو خواهد جدا کردن بناکامش اجل

عزت از حکمت طلب کان هست دری شاهوار

کاندر ایامش نیابد هیچ صاحبدل بدل

چون بنای کار بر حکمت نهی نارد فلک

گر تو باشی زنده ور نی در رسوم آن خلل

شمارهٔ ۵۴١

اگر چه صبر مفتاح نجاتست

ولیکن صابری کاریست مشکل

باول عمر در وی صرف کردن

بآخر داشتن زو غصه بر دل

بتلخی صبر همچون نام خویشست

بود دور از صبوری مرد غافل

شمارهٔ ۵۴٢

ای افضل زمانه که در عرصه زمین

افراشته ز رای تو شد رایت کمال

مشنو حکایت دو سه آحاد از آنکه هست

نقصان عقل یکسره در غایت کمال

دانم که نشنوی ز چه رو ز آنکه منزلست

در شأن عقل وافر تو آیت کمال

شمارهٔ ۵۴٣

ای ابن یمین جهان نیرزد

آنرا که غمش نهند بر دل

شادان گذران که ابلهست آنک

انده کند از حیات حاصل

دارد هنری جهان که در وی

باشد حرج و فرج مقابل

آسان گذرد اگر تو او را

بر خود نکنی ز جهل مشکل

شمارهٔ ۵۴۴

ای برادر هیچ اگر داری ز حال خود خبر

پس چرا باید که باشد یکدمت پروای قال

در تو حد کوش و وقت خویشرا ضایع مکن

ا ز تکثر می نیاید هیچ حاصل جز ملال

آنچه داری گر بر آن افزون کنی نقصان تست

و آنچه دانی گر بیفزائی بر آن یابی کمال

عقل کارآگاه کو را میبرازد سروری

حیف باشد گر کنی از بهر مالش پایمال

مال اگر ز ابن یمین مایل بغیری شد چه شد

گفته ام با دل که از بهر منال ایدل منال

مال را زآغاز فطرت در طبیعت هست میل

واضع اسماش گوئی بهر این گفتست مال

کی بمعشوقی که هر دم عاشق او دیگریست

ملتفت گردند از عین بصیرت اهل حال

شمارهٔ ۵۴۵

آنچه ناگفتنی است در دل خود

دار پنهان بدانمثابه که دل

اگرش مدتی زمان طلبد

نتواند که آردش حاصل

شمارهٔ ۵۴۶

با خبر باش که دنیا گذرانست ایدل

خیز کاین خوابگه بیخبرانست ایدل

هر یک از برگ بنفشه که دمد از دل خاک

خال مشکین رخ سیمبرانست ایدل

شاخ سنبل که سر از جیب زمین بر دارد

جعد عنبر شکن خوش پسرانست ایدل

وقت دریاب که بس کاسه سرهای ملوک

تفته در کارگه کوزه گرانست ایدل

بتکبر مرو و شوخی و شنگی مفروش

کین سر کوچه صاحبنظرانست ایدل

در همه کار پس و پیش نگهدار از آنک

خویش و بیگانه ز هر سو نگرانست ایدل

بهمه خلق جهان خلق پسندیده نمای

که سوی خلد برین راهبرانست ایدل

گر نه بر وفق مراد تو بود کار جهان

از جهان نیست ز دور قمرانست ایدل

مادران نقش بیک رنگ ببستند ولیک

اختلاف از حرکات پدرانست ایدل

ای بسا کابن یمین درگه و بیگه گفتست

که سعادت همه با بیهنرانست ایدل

من گرفتم که نمودی ید بیضا بسخن

نطق عیسی چه کنی دور خرانست ایدل

شمارهٔ ۵۴٧

بتابی رخ ایدل ز مال و منال

گر آگاه گردی ز حال مآل

کسیرا که بیش از کفاف آرزوست

خرد پایمالست در پایمال

ز بهر نهادن اگر بخردی

چه یاقوت و لعل و چه سنگ و سفال

تو شهباز قدسی ولیکن چه سود

که شهوت ترا می کند پر و بال

نشیمن تو در سایه عقل جوی

که عقل آفتابی بود بیزوال

تو محکوم هر باطلی کی شوی

اگر حکم حق را کنی امتثال

چه سازی ز تقلید تحقیق جوی

بحال آی بگذر ز قیل و ز قال

مکن ذره کردار میل هوا

که خورشید رأیت فتد در و بال

چه گردی بگرد نم پارگین

چو شربت توان خورد ز آب زلال

اگر در سرت هست سودای آن

که خواند ترا عقل صاحب کمال

برو اقتدا کن بابن یمین

توکل علی الله فی کل حال

شمارهٔ ۵۴٨

بر من سپهر کرده نعیم جهان حرام

از رشک گفته هام که سحری بود حلال

آبم نه در سبو و مرا دست نام و ننگ

دامن گرفته از پی نان دادن عیال

زینحالتی که دید عجبتر که تشنه لب

جان میدهیم بر طرف چشمه زلال

آنچشمه چیست حضرت شاهی که در جهان

بحریست همتش که بود موج آن نوال

سلطان نطام دولت و ملت که جود او

گوید جواب پیشتر از گفتن سئوال

منبعد نظم کار مفوض برای اوست

ز ابن یمین بس این که بیان کرد وصف حال

شمارهٔ ۵۴٩

تهتک در سخن گفتن زیانست

تأمل کن تامل کن تامل

بکار بد چه کوشی تا توانی

تعلل کن تعلل کن تعلل

بهر کاریکه خواهی کردن اول

تعقل کن تعقل کن تعقل

مکن ایجان من از کس شکایت

توکل کن توکل کن توکل

شمارهٔ ۵۵٠

تو بدی میکنی و میخواهی

کآیدت نیک پیش در همه حال

نیک پاداش بد نخواهد شد

بگذر ایخواجه از خیال محال

شمارهٔ ۵۵١

چه باشد ای نفس خرم نسیم شمال

که بگذری سوی آن اختر سپهر جلال

خدیو کشور دانش نظام ملت و دین

که هست در همه فن همچو یک فنان بکمال

بجز لطایف انفاس روحپرور تو

نشان نداد کس اندر زمانه سحر حلال

زبان بنطق چو بگشاید از سلامت لفظ

گمان بری که ز کوثر روان شدست زلال

نظر بطلعت میمون او چو بگشائی

چنانکه شرط ادب باشد ای نسیم شمال

بگوی قصه هجران ولی چنان بمگوی

که طبع نازک او را فزاید از تو ملال

چه حاجتست بتطویل شرح هجرانرا

بس است یک سخن مختصر بحسب الحال

سلام من برسان پس بصورت تضمین

بگوی کابن یمین گفت کای ستوده خصال

جزای آنکه نگفتیم شکر روز وصال

شب فراق نخفتیم تا سحر ز خیال

شمارهٔ ۵۵٢

دلا ز وقت بد خود جزع مکن ز نهار

صبور باش چه دانی نکو شود ایدل

مجوی صحبت نادان از آن همی ترسم

که همچو صحبت سنگ و سبو شود ایدل

بترک صحبت او گیر کز فضیحت او

بسیط خاک پر از گفتگو شود ایدل

فروغ شهوت و سوزش مده بباد امل

که آبروی تو چون آب جو شود ایدل

بگرم مهری دوران مباش غره ازانک

که بیگناه ترا کینه جو شود ایدل

هنر طلب که هنرمند را سعادت و بخت

بروزگار کهن ماه نو شود ایدل

هنر چو مشک بود مشک کی نهان ماند

جهان ز نفحه او پر ز بو شود ایدل

کنون چو ابن یمین را هنر پناهی نیست

که لطف بیند اگر سوی او شود ایدل

بکنج عافیت ارام یافت تا پایش

مگر بگنج قناعت فرو شود ایدل

شمارهٔ ۵۵٣

دیدم پریر ساده غلام بخارئیی

زیبا و دلفریب و نکو فعل و خوب قول

چشمم بر اوفتاد طمع کردم اندرو

سرپوش بردم از سر خوان بی هراس و هول

گفتم بغیر بوسه دهی هیچ دیگرم

بشنید و خوش برآمد و خندید و گفت هول

شمارهٔ ۵۵۴

دو هفته مه روزه چون رخ نمود

بدو گفتم از من مبادی بحل

من از فربهی تو لاغر شدم

که بادی بزودی گرفتار سل

شمارهٔ ۵۵۵

ز من بشنو ای خواجه پیرانه پندی

گرت در نصیحت مزاجیست قابل

اگر جاه جوئی بجمع اعاظم

و گر جای خواهی بجرگ افاضل

مکن بخل را پیشه در هیچ حالی

که آن هست نقصان بچندین دلایل

اگر یوسفی از جمال و لطافت

وگر بوعلی در کمال و فضایل

گرت هست رائی بهرحال صائب

ورت هست عقلی ز هر حال کامل

قدم گر نداری همه هست ضایع

کرم گر نداری همه هست باطل

شمارهٔ ۵۵۶

سحر گهی متفکر نشسته در کنجی

بفکر آنکه چرا حال من بد است امسال

ز دیده آب روان و ز سینه آه کشان

ز بهر نعمت دنیا و بهر مال و منال

درین میانه اندیشه ها بدل گفتم

بود که نیک شود خاطر پریشانحال

جواب داد و بگفتا بعهد این مخدوم

ز هی تصور باطل زهی خیال محال

شمارهٔ ۵۵٧

سئوال کرد ز من سائلی که ای درویش

ترا عیال همی بینم و نبینم مال

بگو که وجه معاش از کجا همی سازی

کنون بصورت ماضیت چون نبینم حال

جواب دادم و گفتم که ای سلیم القلب

چه حاجت اهل خرد را در اینقضیه سئوال

یقین شناس که نان باز می نخواهد داشت

کریم بار خدائی که داد جان بعیال

شمارهٔ ۵۵٨

شهریار جهان معزالدین

ای کرم پرور کریم خصال

بر مرادات کرده پیروزی

بسعادت بمستقر جلال

کرد عزم رجوع و دولت گفت

عزمه ضمنت بایمن فال

هرکجا رایتش رود آید

فتح صد منزلش باستقبال

بهر سم سمند او گردون

نعل سیمین کند ز جرم هلال

با کمالست ازو مدارج ملک

که ازو دور باد عین کمال

هر که در سایه عنایت او

یابد از اتفاق بخت مجال

تا ابد آفتاب اقبالش

نکشد زحمت کسوف و وبال

در هوای تصور جاهش

طایر وهم بفکند پر و بال

رتبت جاه و رفعت قدرش

هست برتر ز پایگاه مقال

چه دهم شرح آن چو رور الست

زد برین طبل روزگار دوال

قلب اقبال یافت دشمن او

تا برو کرد بخت نیک اقبال

تیر دلدوزش از کمان چو بجست

سوی اعدا رسالت احوال

از تن دشمنان فشاند خون

همچو شنگرف سوده از غربال

شهریارا توئی که از تو شکست

بگه عشرت و زمان مقال

قدر بخشندگی حاتم طی

نام کوشندگی رستم زال

مرکب عزم تو چو بشکافد

گردن میغ از نسیم شمال

رهنورد قضاش وقت مسیر

میرود همچو مهره بر دنبال

سرفرازا اگر چه ابن یمین

دید محنت بسی زگردش حال

پیکر او چو مویه گشت ضعیف

شخص او شد ز ناله همچون نال

نکند بیش ناله ها ز احداث

گر ز شاهش رسد ندا به منال

تا مه وسال را کند ترکیب

از شب و روز ایزد متعال

باد برسمت حکم تو گذران

روز و شب بر تعاقب مه و سال

شمارهٔ ۵۵٩

عزت خلق اگر نگهداری

نکشی درد سر ز قال و ز قیل

ور نداری ز کبر عزت کس

ناکسی گشت ثابتت بدلیل

مشکل است آنکه او عزیز شود

هر که او را زمانه کرد ذلیل

هر چه نقصان کند ازو چیزی

چیز کی ماند از کثیر و قلیل

غیر عزت که نیم ذره ازو

نتوان کاستن بهیچ سبیل

شمارهٔ ۵۶٠

کوته نظران ابن یمین را نتوانند

از راه برون برد باقوال مقول

افزون زد و قرنست که تا خلق برآنند

کو بر فضلا هست در آفاق مفضل

پس فائده فضل نگوئی که چه باشد

گر زو نشود اکثر اغراض محصل

نامی که بدو تا بکنون شهره شهرم

و آن ثابت و راسخ شده در عهد مطول

هر چند که کوته نظران جهد نمایند

از نیک ببد می نتوان کرد مبدل

شمارهٔ ۵۶١

گرچه میبینم پریشان ایدل آشفته کار

روزگارت را ولیکن غم مخور در هیچ حال

در حوادث پایداری میکن و میدار امید

ای که یابی پای بوسان از پی نقص کمال

پیش بینی آنکه در اطوار هستی از ثبات

اطلسی آید ز برگ توت و بدری از هلال

بارها بر وجه پند مشفقانه گفته ام

گر ز دستت شد برون مال و منال ایدل منال

راستی غبنی بود فاحش بر ابن یمین

گر عزیزی پایمال ذل شود از بهر مال

شمارهٔ ۵۶٢

گر ز اسماء مقولات عشر پرسد کسی

یک بیک بروی شمارم در جواب آنسؤال

جوهر و کیف و کم و این و متی آورده اند

وضع و ملک و نسبت است آنگاه فعل و انفعال

شمارهٔ ۵۶٣

گرت میل باشد که در پارسی

همی دال را باز دانی ز ذال

بگویم یکی ضابطه یاد گیر

که آن را نیابی به گیتی همال

اگر پیش ازو حرف عله بود

به جز ذال معجم ندارد مجال

ور آن حرف جز حرف عله بود

نگه کن که آن حرف را چیست حال

اگر هست ساکن تواش دال دان

وگر نه همان ذال معجم نه دال

شمارهٔ ۵۶۴

مرجع اهل حیل مجمع تزویر و نفاق

شرف دولت و دین قدوه اصحاب ضلال

آن بدنیا شده مغرور چنان پندارد

که بزرگی جهان جمله بمال است و منال

با بزرگی کرم و خوی خوش ار حاجت نیست

او بزرگیست که گردونش ندیدست همال

زو ندیدست کرم هیچکس الا در خواب

و آن کرم نیست که دیدست خیالست خیال

ملکات وی اگر چه همه با نقصانست

لیک بخلش بود و خبث طبیعت بکمال

اعتقادش چه توان گفت عفی الله ملحد

نکند یاد سلف جز ببدی در همه حال

سخنی کش نبود فایده گوید همه وقت

که در آن طبع غلیظش نتوان یافت کلال

لیک یک نکته لطفش مدد روح دهد

گر بگوشش برسد جای کلالست و ملال

با چنین کس بسوی روضه رضوان نرود

هر که بر پای دل او بود از عقل عقال

شمارهٔ ۵۶۵

مرو ای ابن یمین گر دهد ایام ترا

دو سه روزی دگر اندر وطن خاکی مهل

هیچ اگر ز آمدن و رفتن خود با خبری

جهد کن تا ندهی عمر بباد از سر جهل

وقت را دار غنیمت که برفت آنچه برفت

نخورد انده نا آمده خود مردم اهل

صعب گردد بتو آنکار گرش گیری صعب

بگذرد سهل گرش نیز فرو کیری سهل

شمارهٔ ۵۶۶

میدهد دست فلک دولت اصحاب یمین

بکسانی که ندانند یمین را ز شمال

و آنکه او را چو خری توبره باید بر سر

فلکش لعل به دامن دهد و زر بجوال

شمارهٔ ۵۶٧

مرا زین پیش خاطر چندگاهی

بانواع سخن میبود مایل

غزل میگفتم و مدح و مرائی

هجا گفتن نبودم نیز مشکل

کنون از جور گردون بسته بینم

در گوهر فشانی بر افاضل

غزل را عشق باید عشق را یار

ندارم من یکی زین هر دو حاصل

بمدحت هم نیابم اهتزازی

ز صاحب منصبان بی فضایل

هجا را نیز اثر چندان نبینم

درین مشتی خسیس دون جاهل

کنون چون زنده را فهم سخن نیست

مدیح مرده باشد سعی باطل

چو حال شعر از اینسان شد که گفتم

همان بهتر کزین پس مرد فاضل

مراثی و غزل دیگر نگوید

شود از زیور اشعار عاطل

ندارد رنجه خاطر تا تواند

بمدح و هجو این مشتی اراذل

شمارهٔ ۵۶٨

نرسد هیچ بد و نیک بکس

جز بتقدیر خدا عزوجل

ز آنگه از رزق تو فارغ شده اند

و ز حیات تو و تو وقت اجل

شمارهٔ ۵۶٩

وارث املاک اینجو سعد دین مسعود آنک

عرضه خواهم داشتن در خدمت او شرح حال

از خراسان چون نهادم پای در ملک عراق

بود اول کس که کردم بر درش حط رحال

راستی را نیک توجیهی بترحیبم بگفت

آنچنان کآید ز ذات پاک هر نیکو خصال

چون بخرجی احتیاجم دید دیناری هزار

از کرم ده شانزده انعام کرد اما عوال

بعد از آن آنرا حوالت کرد با فرزانه ئی

گر بزی روشندلی صاحب کمال

راستی را آنچه من دیدم ز نا اهلی او

شرح آن نتوان که بیرونست از حد مقال

با چنان نیکی که اول خواجه سعد الدین نمود

حیف بود آخر زدن بر طبل بدنامی دوال

گوئیا کز من گناهی بس بزرگ آمد پدید

کو چنین ناگه مرا افکند با سگ در جوال

شمارهٔ ۵٧٠

هر چه موجودست آنرا یافتند

اهل حکمت منحصر در ده مقال

جوهر و کیف و کم و این و متی

وضع و ملک و نسبت و فعل و انفعال

و آنچه خارج زینمقولات اوفتد

تنک بینم عقل را در وی مجال

پس هر آن موجود کاندر وی خرد

هست حیران نیست الا ذوالجلال

شمارهٔ ۵٧١

هر که در جمع مال سعی کند

تا بدست آرد از حرام و حلال

کرد باید بکام دل صرفش

که بود زنده را منافع مال

ور بماند برای وارث خویش

او برد وزر و ارثش اموال

شمارهٔ ۵٧٢

هر کرا طالع مساعد نیست

هر چه او کرد و گفت نا مقبول

مردی وجود او جنون و تلف

زهد و فضلش همه فساد و فضول

و آنکه اقبال رهنمای ویست

میرود تا به پیشگاه قبول

مختصر تر بگویم ابن یمین

تا نگردند اهل عقل ملول

هر چه مدبر کند همه مردود

و آنچه مقبل کند همه مقبول

شمارهٔ ۵٧٣

هر که بندد کمر بخدمت خلق

چون خردمند باشد و فاضل

نظرش بر دو چیز اگر نبود

پس بود سعی او از آن باطل

گر نگردد ز خدمت مخلوق

هیچ از آن هر دو آرزو حاصل

اولا حرمت و دوم نعمت

که از آن حاصلست شادی دل

کز پی بیخودی شبانروزی

عمر ضایع چرا کند عاقل

شمارهٔ ۵٧۴

هر چه آن آشکار نتوان کرد

مکن اندر نهان بهیچ سبیل

ز آنکه بی شک نهان نخواهد ماند

بد و نیک جهان بهیچ سبیل

سخنی کت گزیر باشد از آن

مگذران بر زمان بهیچ سبیل

که سخن چون روان روان برود

باز نآید روان بهیچ سبیل

هر بلائی که از تو بر تو رسد

نتوان رست از آن بهیچ سبیل

پند پیرانه را ز ابن یمین

رد مکن ایجوان بهیچ سبیل

سودمندست پندش ار شنوی

ز آن نبینی زیان بهیچ سبیل

شمارهٔ ۵٧۵

هفتاد سالگی که دو چندانت عمر باد

کردست رنجش ابن یمین را ز جان ملول

پیری مخواه ز آنکه ندیدم که سوی پیر

آید ز هیچ روی نسیم خوشی قبول

سودای پیر گشتن اگر میپزد جوان

باشد از آنسبب که ظلوم آمد و جهول

شمارهٔ ۵٧۶

ای دل ار گوش سوی من داری

کنم از حال عالمت اعلام

نفس اماره تو صیادیست

دام گسترده بهر صید مدام

طمع خام دام او باشد

حبته القلب کرده دانه دام

و آن کزین پایدام رسته شود

بر سر اختران سپارد گام

گر بچشم خرد نگاه کنی

کز چه زاید حوادث ایام

خود بدانی که جز طمع نبود

مایه فتنه خواص و عوام

هر که در دام او اسیر شود

برنیارد دمی ز خلق بکام

من بر آنم که واضع اسماء

چون بر ایشان همی کشید ارقام

هر چه آنرا ز جنس فتنه شمرد

جمع کرد و طمع نهادش نام

شمارهٔ ۵٧٧

ایهنرمند نامجوی پسر

هر که در کارها چه بیش و چه کم

قدم از سر کند قلم کردار

بر خطش سر نهند همچو قلم

پادشاه وحوش از آن باشد

که بخودکار خود کنم ضیغم

شمارهٔ ۵٧٨

این منم باز که در باغ بهشت افتادم

وز سفر کان بحقیقت سقرست آزادم

این بخوابست که میبینم اگر بیداری

که پس آنهمه اندوه چنین دلشادم

دستگیر ار نشدی حق که توانستی خاست

آنچنان سخت که ناگاه ز پای افتادم

چه کنم ملک خراسان چه کشم محنت جان

وقت آنست که پرسی خبر از بغدادم

گرچه این مولد و منشاست ولی سعدی گفت

نتوان مرد به سختی که من اینجا زادم

زین وطن گر بروم هست خریدار بسی

گوهری را که بود زاده طبع رادم

شمارهٔ ۵٧٩

آنکسانرا که بمقدار جوی نیست هنر

بیشتر با زر و سیم و با درم میبینم

عاقلانی که شکافند بتاریکی موی

از پی تو شه یکروزه دژم میبینم

شمارهٔ ۵٨٠

بجای هیچکس اندر زمانه بد نکنم

اگر هزار بد آید ازو فرا پیشم

روم بحضرت داد ار خود نیاز برم

بجز دعا نرود هیچ تیر از کیشم

دعا کنم که مرا از بدیش ایمن دار

نه آن کنم که بجای بدی بد اندیشم

خدای هست گواه من اندرین حالت

غرض دعای ویم نیست داعی خویشم

شمارهٔ ۵٨١

بهفته ئی که جدا گشته ام ز خدمت تو

مپرس کز غم تو حال بر چه سان دارم

منم که بر رخ چون شنبلید دور از تو

ز نرگس آب بقم روز و شب روان دارم

شمارهٔ ۵٨٢

بدانخدای که بنگاشت دست قدرت او

درون پرده ارحام صورت اجسام

که بنده عیش نخواهم مدام جز با تو

از آنکه با تو دلم را خوشست عیش مدام

شمارهٔ ۵٨٣

ببابا حیدرم باشد توقع

که چون واقف شود از حال زارم

فرستد ناخنی سوده زمرد

که تا افعی غم را کور دارم

شمارهٔ ۵٨۴

با خرد گفتم که ای فرزانه پیر کاردان

کیست آن کو را توان از خسروان گفتن کریم

گفت اکنون شاه ابوبکر علی باشد که هست

خسروی کو را توان ز اهل جهان گفتن کریم

از برای نظم کار ملک و دین پاینده باد

عمر او در کامرانی تا توان گفتن کریم

شمارهٔ ۵٨۵

پامال اگرچه چرخ جفا کرد گو بکن

ما از جفای چرخ و غم دهر فارغیم

ساقی طبیب و ما طمع از جان بریده ایم

گر نوش میچشاند و گر زهر فارغیم

محتاج کس نه ایم و نداریم غم ز کس

گر لطف میکند و گرم قهر فارغیم

ما را چو ملک و مال خرید و فروخت نیست

گر محتسب برون کند از شهر فارغیم

شمارهٔ ۵٨۶

بحمدالله مرا هستند فرزندان روحانی

که حوراشان بپروردست در آغوش و رضوان هم

سراسر بر جهانگیری چو شاه اختران قادر

عراق آورده زیر حکم اقلیم خراسان هم

دمی با هر که بنشینند بگشایند بر طبعش

ز صورت‌های پر معنی در صد باغ و بستان هم

به هر مجلس که بگشاید یکی زیشان در حکمت

دمادم اهل مجلس را کند خندان و گریان هم

ز لطف هر یکی گشته است غرق اندر خوی خخلت

نم سرچشمه زمزم چه زمزم آب حیوان هم

سه چارم نیز می‌باشند فرزندان جسمانی

ولی من فارغم زیشان و از من نیز ایشان هم

ز فرزندان جسمانی ندارم چشم جمعیت

کزیشان روز و شب هستم دل‌افکار و پریشان هم

بقای جان فرزندان روحانی من بادا

که من زیشان شدم شهره به ایران و به توران هم

کر ای آن کنند الحق که چون ابن یمین سازم

یکایک را وطن در دل نه در دل بلکه در جان هم

شمارهٔ ۵٨٧

با خویشتنم هست دمی خوش که در آندم

گنجای نبی نی ولی نی و ملک هم

در عالم وحدت بمقامیست مرا جای

کآنجا نه سما کست پدید و نه سمک هم

در خانه شش گوشه مربع چو نشینم

ز آنسوی مکان پویم و زین دور ترک هم

آگه نشود عقل زاسرار من و او

کانها نه پدیدار یقین است و نه شک هم

ای ابن یمین زنده برانم که بمانم

چندانک بماند کره خاک و فلک هم

شیرینی گفتار تو افکند در آفاق

شوری ز چه زآنروی که شهدست و نمک هم

شمارهٔ ۵٨٨

بمن رسید که بحر علوم در گه موج

گهر فشاند بساحل برای تربیتم

سر افاضل ایام فخر ملت و دین

که اوست بلبل دستانسرای تربیتم

هوای تربیتم کرد و میل خاطر او

بحال بنده بود منتهای تربیتم

ضمیر روشن او شد بچشم سرور عهد

بسان آینه صورت نمای تربیتم

بر آستانه جاه وزیر شاه نشان

بلطف شامل خود داد جای تربیتم

محل تربیتم مینهد ور او نبود

مرا چه قدر بود من کهای تربیتم

همین که صنعت خیاط رسته کرمش

چگونه ساخت بآسان قبای تربیتم

اگر چه عذر کرمهای او نیارم خواست

که کرد بیجهتی ابتدای تربیتم

ولی زابن یمین یک خزانه گوهر نظم

ستانم و دهمش در بهای تربیتم

تهی ز ببل طبعش مباد گلشن فضل

که خوش همی زند الحق نوای تربیتم

شمارهٔ ۵٨٩

پیشتر زین بسی صدور و عظام

داشتندی درین سرای آرام

جز عظام صدور باقی نیست

اینزمان زآنهمه صدور و عظام

چون سرانجام ازینخرابه رباط

رخت بربست بایدت ناکام

پس همان به بود که واو وداع

متصل باشدت بمیم سلام

ز آنکه دنیا پلیست و اهل خرد

بر سر پل نکرده اند مقام

شمارهٔ ۵٩٠

پیام داد به کس کیر اژدها پیکر

که ای کشیده به عمر دراز آزارم

تویی که جز در تو کهف خود نمی‌دانم

در آن زمان که به سختی همی‌رسد کارم

جواب دادش و گفتا چه سخت‌دل یاری

بیا که جز تو کسی نیست مونس غارم

ولی تمامت عضوم خدای سنگ کناد

به غیر باد گر از عشق تو به کف دارم

فرو چکد سبکت آب شرم از دیده

گر آنچه در پس من کرده‌ای به پیش آرم

هوای من به پس پشت اگر چه افکندی

هنوز من حق صحبت ز یاد نگذارم

ز روزگار وصالت چو یاد می‌آرم

هزار قطرهٔ خونین ز دیده می‌بارم

شمارهٔ ۵٩١

پیشتر زین چند گاهی دل پریشان داشتم

خود چه می‌گویم ز دل صد رنج بر جان داشتم

یوسف مصر کرم را از تکسر شکوه‌ای

بود و من یعقوب وش دل بیت احزان داشتم

آن علی علم حسن سیرت علاءالدین حسین

کز غم او چشم و دل گریان و بریان داشتم

بسکه بر خاطر ملالت بود مستولی مرا

همچو گنج آرامگه در کنج ویران داشتم

از جفای چرخ چوکانی دل آزرده را

بر سر میدان غم چون گوی گردان داشتم

گرچه بر من ز آن تکسر گشت رمزی آشکار

لیک چون خوش نامدم از خویش پنهان داشتم

ورچه یکساعت نبودم دور ازو بی درد دل

لیکن از دیدار او امید درمان داشتم

منت ایزد را که دیدم در زمان صحتش

گشته ایمن ز آنچه دل از وی هراسان داشتم

بعد ازین شکرست چون ابن یمین کارم از آنک

حاصلم شد هر چه چشم آن ز یزدان داشتم

گر به ماضی شرح دادم اختصاص خود بدو

ظن مبر کانحال ماضی بد که من آن داشتم

داشتم در دل هوای او و خواهم داشتن

تا ابد چون دائم او را رکن ایمان داشتم

شمارهٔ ۵٩٢

تا شنیدم که نو فراش شدی

بالرفا و البنین همی گویم

روزگارت همه عروسی باد

بدعا از حق این همی جویم

شمارهٔ ۵٩٣

جمعی که در تصور اوهام نامدی

پروین صفت بریدن پیوندشان ز هم

دیدم بچشم خویش که دستان روزگار

همچون بنات نعش پراکندشان ز هم

شمارهٔ ۵٩۴

جهان بگشتم و آفاق سر بسر دیدم

نه مردمم اگر از مردمی اثر دیدم

برین صحیفه مینا بخامه خورشید

نگاشته سخنی خوش بآب زر دیدم

که ای بدولت ده روزه گشته مستظهر

مباش غره که از تو بزرگتر دیدم

کسیکه تاج بسر داشت بامداد پگاه

نماز شام ورا خشت زیر سر دیدم

ز روزگار و جهانم همین پسند آمد

که زشت و خوب و بد و نیک بر گذر دیدم

شمارهٔ ۵٩۵

چو در دنیا نخواهد ماند چیزی

ز بد کردار و نیکوکار جز نام

بکسب نیکنامی کوش و نیکی

که نیکو را نکو باشد سرانجام

شمارهٔ ۵٩۶

چون سرانجام زینخرابه رباط

رخت بربست بایدت ناکام

پس همان به بود که واو وداع

متصل باشدت بسین سلام

شمارهٔ ۵٩٧

حقا که ملک شاه نیرزد بجملگی

گفتار سرد حاجب و دربان شنیدنم

عنقا صفت بگوشه عزلت روم که نیست

چون مرغ خانگی سرخواری کشیدنم

شمارهٔ ۵٩٨

حال خود بر جمال دین سنقر

یک رهی عرض کردم و رفتم

چون امیدم روا نشد غرضش

هم ز خود قرض کردم و رفتم

در وجودش نبود فایده ئی

عدمش فرض کردم و رفتم

شمارهٔ ۵٩٩

خدیو کشور دانش یمین دولت و دین

توئی ز راه حقیقت خلاصه ایام

ترا جلال و کرامت بدانمثابه رسید

که نافرید چو تو ذوالجلال و الاکرام

مدام باد ترا عیش بر مراد دلت

از آنکه نیست گوارنده تر ز عیش مدام

شنیده ام که رسیدست سهل عارضه ئی

بدان کریم که نسبت بدو برند کرام

همان نفس که خبر یافتم دلم میخواست

که آیمش بعیادت بسر نه با اقدام

ولیکن افضل ایام اگر خبر یابد

که من چگونه اسیرم بدرد بی آرام

گمان برم که گنه را بعذر عفو کند

بر اعتذار سخن کرد بنده تو تمام

شمارهٔ ۶٠٠

خسروانرا دو کار میباید

تا شود کار خسروی بنظام

اولا همتی چو ابر بهار

که دهد بهره خواص و عوام

ثانیا هیبتی که دشمن را

خون چکاند بجای خوی زمسام

گر یکی زین دو خصله پامال است

خسرویرا مدار چشم دوام

این دو چیزست و هیچ دیگر نیست

خسرویرا همین دو هست قوام

شمارهٔ ۶٠١

خردم راه قناعت بنمود از سر لطف

جز بر آنراه که او گفت قدم ننهادم

منم آن آب قناعت زده بر آتش حرص

که سراسر کره خاک نماید بادم

شد چو طفلان دلم از محنت شاگردی سیر

ز آنزمان باز که پیر خردست استادم

خالقم را شده ام خادم از اخلاص چنان

که ز مخدومی مخلوق نیاید یادم

می نخواهم شدن از کوی قناعت بیرون

سیل افلاس گر از بن بکند بنیادم

میبرد ابن یمینم ره خرسندی پیش

دو سه روزیکه درین دیر خراب آبادم

نبود صحبت شیرین پسران بی شوری

زینسبب کوه نشین بر صفت فرهادم

شمارهٔ ۶٠٢

در پی آنکه کار به گردد

در تکاپوی هر طرف جستیم

بطمع تا مگر شویم کسی

پیش هر ناکسی کمر بستیم

عاقبت کار بر مراد نشد

هرزه ناموس خویش بشکستیم

دست و پائی زدیم در نگرفت

پشت پائی زدیم وارستیم

شمارهٔ ۶٠٣

دی یکی آمد بنزدم از ندیمان امیر

آنکه در مدحش همیخواهم که فردوسی شوم

گفت مخدومت همیخواند بگفتم این مگوی

او نخواند هرگزم گر آیه الکرسی شوم

شمارهٔ ۶٠۴

روزی گذر فتاد مرا از قضای چرخ

برمنزلی که بار بوددر او یار همدمم

یاد آمدم ز عهد و وفای قدیم او

جائیکه او نهاد بصدق و صفا قدم

باریدم آب دیده و گفتم بسوز دل

کایام خرمی شد و آن زمان غم

بیتو چو تون و تنجه نماید بچشم من

گر بگذرم بروضه رضوان و برارم

گر بیتو زندگی بودم مدتی دراز

دانم که در ریاض طرب کمترک چرم

حقا که بنده ابن یمین را در آرزوت

بر عمر مانده از پس تو هست صدندم

اما همی دهد دل خود را تسلیی

کان چون گذشت بگذرد این روز نیز هم

شمارهٔ ۶٠۵

روزگاریست که بر خاطر ارباب هنر

از جفای فلک سفله ستم میبینم

و آنکسانرا که بمقدار جوی نیست هنر

بیشتر با زر و با سیم و درم میبینم

عاقلانی که شکافند بتاریکی موی

از پی توشه یکروزه دژم میبینم

اقتضای فلک سفله چنین است ولیک

هم ز نا یافتن اهل کرم میبینم

شمارهٔ ۶٠۶

زینسان که دور مانده ز یاران جانی ام

مردن هزار بار به از زندگانی ام

ایچرخ بیوفا چه شود گر ز روی مهر

بار دکر بآن مه تابان رسانی ام

ای بخت اگر بخاک درش جادهی مرا

بر مسند سعادت و دولت نشانی ام

شمارهٔ ۶٠٧

ز دیوانه ئی کرد روزی سؤال

سلیمان مرسل علیه السلام

که چون بینی این سلطنت کز پدر

مرا ماند با اینهمه احتشام

چه خوش گفت دیوانه او را جواب

که چون نیست این سلطنت مستدام

پدر مدتی آهن سرد کوفت

تو در باد پیمودنی صبح و شام

شمارهٔ ۶٠٨

سپهر مهر جلالت جلال دولت و دین

توئی که رأی ترا شاه انجم است غلام

کسیکه سر ننهد پیش تو صراحی وار

مدام در دل او باد خون ناب چو جام

بمن رسید بشارت که رأی آن داری

که حال بنده رسانی ز تفرقه بنظام

بدان مبشر فرخنده من چنین گفتم

که عرضه دار بدان مقتدای جمله کرام

که بس عجب نبود کز هزار فرسنگی

نسیم جود تو من بنده را رسد بمشام

علی الخصوص که قرنی زیادتست که من

که بر جناب تو دارم چو آستانه مقام

اساس تربیتم کرده ئی و خوش کاریست

تمام کن که بود نظم کار در اتمام

هلال اگر چه خوش آید بچشم خلق ولی

ز روی حسن کجا میرسد بماه تمام

بکوش ابن یمین را بکام دل برسان

ز لطف خویش که بادت جهان همیشه بکام

شمارهٔ ۶٠٩

سرگشته بهر دانه چه باشم چو آسیا

آمد بسان قطب گه آرمیدنم

تا چند باشم ایفلک دون ز جور تو

بهر دو نان بخدمت دونان دویدنم

خاک ار خورم بهست زمانی هزار بار

کانرا باب روی بباید خریدنم

گر لحم طیر میخورم از دست سفلگان

چون شحم حنظلست بگاه چشیدنم

خاطر ملول گشت مرا ز انتظار انک

تا کی بود بحضرت سلطان رسیدنم

حقا که ملک شاه نیرزد بجملگی

گفتار سرد حاجب و دربان شنیدنم

عنقا صفت بگوشه عزلت شدم که نیست

چون مرغ خانگی سرخواری کشیدنم

شمارهٔ ۶١٠

سلطان تاجبخش مرا پیش تخت خواند

بر امتثال حکم بناچار تافتم

تا زر زنم بمدحت او بوته ضمیر

صد ره بتاب آتش اندیشه تافتم

وز بهر ارمغانی او دیبه ثنا

از تار و پود لفظ و معانی ببافتم

چون گشت روشنش که من اندر گه بیان

موی سخن بناوک فکرت شکافتم

در بازوی فصاحت گردنکشان نظم

از قوت طبیعت خود رشته بافتم

تشریف خاص خویشتنم داد و عقل گفت

کز برکت برامکه بود آنچه یافتم

شمارهٔ ۶١١

سالها در چار سوی خطه کون و فساد

همچو باد از هر طرف بی پا و سر بشتافتم

وز پی یار موافق تا مگر پیدا شود

موی گشتم بلکه موی اندر طلب بشکافتم

بعد چندین گفتگو و جستجوی از هر طرف

نیستم مرد ار کسی را مرد صحبت یافتم

شمارهٔ ۶١٢

شنیدم از سر منبر مذکری میگفت

رضای حق طلبی باش بر سر تسلیم

بطاعت آنکه تف آتش هوا ننشاند

کجا رسد بلب آب کوثر و تسنیم

خدای عزوجل از فرائضی که نهاد

غریم ماست که باید گذاشت حق غریم

اگر چه موعظتش عین حکمتست و لیک

همیدهد کرم ایزدی مرا تعلیم

که گویم ار کنم اندر ادای حق تقصیر

بود به پشتی آن کم غریم هست کریم

کدام معصیت ابن یمین تواند کرد

که بیش از آن نبود رحمت خدای رحیم

شمارهٔ ۶١٣

شهریارا من از این حضرت چون خلد برین

میروم وز سر حسرت بفضا مینگرم

هستم از بیم جدائیت سر آسیمه چنانک

خبر از پای ندارم که زمین میسپرم

اگرم دست اجل از سر ما نفشاند

خاک پای تو شود بار دگر تاج سرم

ور اجل دور ز رویت ندهد مهل مرا

بهمین مهر و نشان مهر تو با خاک برم

شمارهٔ ۶١۴

شرح جوری که من از دور قمر می‌بینم

با که گویم که جهان زیر و زبر می‌بینم

هر کجا می‌نگرم ناله و غم می‌بینم

هر که را می‌نگرم دیدهٔ تر می‌بینم

هر کجا بدگهری بود کنون همچو نگین

متمکن شده در خانه زر می‌بینم

اسب تازی شده مجروح به زیر پالان

طوق زرّین همه در گردنِ خر می‌بینم

شمارهٔ ۶١۵

شرح شوق و نیازمندی خویش

می نیارم که در بیان آرم

با کنار ار رسم ز بحر فراق

جان بشکرانه در میان آرم

شمارهٔ ۶١۶

صحبت جمغی که ما را دوستان میزیستند

بر مثال صحبت اصحاب کشتی یافتم

نیکشان سهل انقیاد و نرمخو دیدم نخست

و آخر الامر از طبیعتشان درشتی یافتم

خوب سیرت زیستم با جمله شان و زهر یکی

سر بسر گفتار چون کردار زشتی یافتم

با وجود این برایشان هم نگیرم بهر آنک

دوزخی فعلند و اکثر را بهشتی یافتم

شمارهٔ ۶١٧

صاحبا گر چنین همی شاید

که بهر یک مهت سلام کنیم

ما چه حاضر چه غائب از در تو

هم برین قصه را تمام کنیم

کز تو پرسیم و تو جواب دهی

که ازین هر دوان کدام کنیم

در سفر آریم عمر بسر

یا به بنگاه خود مقام کنیم

چند ازین دیگ آرزو پختن

تا کی این آرزوی خام کنیم

پس همان به که نفس سرکش را

گوشمالی دهیم و رام کنیم

گوشه عزلت و قناعت را

بارگاه امیر نام کنیم

شمارهٔ ۶١٨

ظفر نیافت خردمند در جهان روزی

بهیچ فائده دیگر از حضور کرام

زمانه هیچ تعدی نکرد با خاصان

بتر ز صحبت مشتی عوام کالانعام

عهد کردم که بعد ازین همه عمر

غصه روز و رنج شب نکشم

نفس خود را ادب کنم بهنر

رنج و الام بی ادب نکشم

قصه خود بنزد کس نبرم

منت هیچ زن جلب نکشم

لقمه و گوشه ئی کفاف منست

گوشه ئی گیرم و تعب نکشم

شمارهٔ ۶١٩

فیلسوفی که من در اسرارش

ببد و نیک بود می محرم

گفت پندی سه چار فرمودست

شاه کسری سر ملوک عجم

اولین پند آنکه مالش نیست

هیچ کامی نیابد از عالم

دومین پند آنکه جفتش نیست

نیستش دل بهیچ رو خرم

سومین آنکه نیست فرزندش

نیست تا هست پشت او محکم

چارمین آنکه هر که این هر سه

نیستش نیستش بگیتی غم

گر تو خواهی که خوش گذاری عمر

آنچه یابی بده ز بیش و ز کم

پند چارم گزین که آخر حرفیست

کاندرو هست بیغمی مدغم

شمارهٔ ۶٢٠

فراق حضرت گردونجناب سرور عهد

مرا چو فرقت روح از تنست و نور از چشم

گرم ز چشم رود نور و جان ز تن شاید

چو گشت طلعت جان پرور تو دور از چشم

شمارهٔ ۶٢١

قدوه اهل کرم ای زبده آزادگان

اکرم الاخوان شهاب الدین که بادی دوستکام

از ره چاکر نوازی قصه ئی اصغا نمای

کرده از بیم ملالت در وی ایجازی تمام

بنده با جمعی خواص مجلس روحانیان

خلوتی دارد مصفا از کدورات عوام

موضعی از خرمی زیباتر از باغ ارم

وز ره امن و فراغت غیرت دار السلام

لیک در وی پای بند صحبت اصحاب نیست

این کنایت هیچ دانی از چه باشد از مدام

همتت گر ضامن اسباب جمعیت شود

چون ثریا منخرط کردند در سلک نظام

ورنه ابناء الکرام اندر پی بنت الکروم

چون بنات النعش بگریزند از هم و السلام

شمارهٔ ۶٢٢

گر بدست آید مرا در تیه حیرت یک جوین

قانعم منت پذیر از من و از سلوی نیم

ور پلاسی باشدم از نقش منت بی علم

طالب دیبای چین و اطلس و خارا نیم

دم فرو بستم بکلی از مدیح و از غزل

بشنو از من کز چه معنی در پی اینها نیم

از کسی لطفی نمی بینم که گویم مدح او

بر جمال دلبری هم عاشق و شیدا نیم

نوبهار شادمانی و گل عشرت نماند

بلبلم اندر خزان غم از آن گویا نیم

چون بود در کنج خلوت فکر بکرم همنشین

راست گو ابن یمین در جنت المأوا نیم

شمارهٔ ۶٢٣

گاه آن باشد که باشم پای بر جا همچو قطب

آسمان آخر چو خود سرگشته تا کی داردم

گرچه گردون اینزمان یکسر سخن با من گذاشت

زان چه حاصل چون زمانی بیسخن نگذاردم

در کفم روزی نبیند کس وجوه یک شبه

با همه گو هر که ابر دیدگان میباردم

نه چرا از فقر نالم چون خرد فلاح وار

تخم صبر اندر زمین پاک دل میکاردم

تلخ تخمی کشت و دادم آب شور از دیده اش

لیک می‌دانم که شیرین میوه‌ای بار آردم

بس که گردون را خوش آمد شربت گفتار من

در گلاب دیده هردم چون شکر آغاردم

دائم از روباه بازی خواب خرگوشم دهد

لیک در رخ شیروش در کین دل بگذاردم

هیچ دانی کز چه عیبم گشت گردون کینه ور

زانکه چون ابن یمین ز اهل هنر پنداردم

گرچه دارم نطق عیسی لیک بهر مصلحت

گشته‌ام راضی کزین کون خران انگاردم

شمارهٔ ۶٢۴

گر ترا هست خرد یاز بیا ز ابن یمین

یک نصیحت بشنو این ز بزرگان قدیم

هر چه در دست تو باشد بفشان باک مدار

زان میندیش که از دست برون شد زر و سیم

چون بهر نوع که باشد به شب آری روزی

بخورید و بخوریم و بخرید و بخریم

شمارهٔ ۶٢۵

گر نگردد فلک بکام دلم

خلق را اضطراب ننمایم

زنک اندوه را بصیقل عقل

از دل آئینه وار بزدایم

همچو ابن یمین شوم قانع

خویشتن را صداع نفزایم

شمارهٔ ۶٢۶

گر بگویم خون شود در کوه سنگ

آنچه من از دور گردون می‌کشم

کس نداند چون منی دیوانه‌ای

جور این گردون دون چون می‌کشم

گرده‌ام خون می‌شود تا گرده‌ای

از تنور رزق بیرون می‌کشم

شمارهٔ ۶٢٧

مرا هست در خم می خوشگوار

نهاده ز بهر ندیم کریم

حریفم چو من باید اندر هنر

خردمند و آزاده خوی و حلیم

خورده باده تنها گر از دور چرخ

بدستم نیفتد ازاینسان ندیم

اگر با حریفان نا اهل می

ننوشم ملامت مکن ای حکیم

من از می پرستم نیاید دریغ

ولی صحبت آید دریغ از لئیم

شمارهٔ ۶٢٨

منم ابن یمین که مرکب نطق

چون بقصد کسی برانگیزم

بزبان چو آب و آتش خویش

آتش از آب کوثر انگیزم

داورانرا برآورم بر داو

وز سر داو داور انگیزم

چون زند موج بحر طبعم ازو

بصدف در و گوهر انگیزم

وز برای غذای طوطی جان

از نی خامه شکر انگیزم

گربدی بینم از کس ار نیکی

زودش از طبع کیفر انگیزم

وز پی شهسوار هر صیتی

مرکب از باد صرصر انگیزم

شمارهٔ ۶٢٩

مدتی در پی هوی و هوس

عرصه بر و بحر پیمودم

روز ننشستم از طلب نفسی

شب زمانی ز فکر نغنودم

چون برین مدت مدید گذشت

که ز اندیشه مغز پالودم

گشت مرآت دل چنان روشن

که یکی نقش راست بنمودم

صیقلی ساخت ز جوهر عقل

پس ز زنگ هواش بزدودم

صورت خیر و شر در آن دیدم

چشم عبرت بر او چو بگشودم

شد یقین ز انقلاب احوالم

که نه من بودم آنکه من بودم

کارم از کارخانه دگرست

نه بخود کاستم نه افزودم

بر بدو نیک چون نیم قادر

پس دل از غم بهرزه فرسودم

بعد ازین اقتدا بابن یمین

کردم و داشت راستی سودم

غایت آرزو چو دست نداد

پشت پائی زدم بیاسودم

شمارهٔ ۶٣٠

من نیم چون مرد سالوس و فریب

پرده ناموس خود خود میدرم

قلب خود را سکه رندی زده

پیش صرافان عالم میبرم

گر ز دخت رز بریدم زهد نیست

مصلحت را راه او می نسپرم

بوی خون آید ز وصل دخت رز

تا بمانم سوی او می ننگرم

لیک هر وقت از زمرد گون کنب

کوری افعی غم را میخورم

تا بر اینقانونم ای ابن یمین

کس نبینی ز اهل معنی منکرم

شمارهٔ ۶٣١

هر بلائی که میشود واقع

درمیان خلایق عالم

چون نکو بنگری طمع باشد

منشأ آن بلا ز بیش و زکم

گر نبودی طمع نیفتادی

از بهشت برین برون آدم

هر که نقش طمع ز لوح ضمیر

بسترد وارهد ز محنت و غم

از طمع دور باش ابن یمین

گر دلی بایدت خوش و خرم

شمارهٔ ۶٣٢

هر که بر حضرت دادار توکل دارد

مخلصی زود پدید آیدش از قید هموم

وانکه با طاعت و پرهیز رود بر در او

شافعش بود و بود گرچه جهولست و ظلوم

مکن اندیشه بیهوده ز نیک و بد کار

که بد و نیک جهان هست یکایک محتوم

طالع ار سعد و گر نحس بفرمان ویست

نبرد ره بقضا معتقد رمل و نجوم

بودنی عاقبت الامر بباشد لیکن

هر یکی را اجلی باشد و وقتی معلوم

هر کسی را ز پی کار دگر ساخته اند

دست داود کند آهن و پولاد چو موم

راه تسلیم و رضا گیر که نگشود کسی

گرچه کوشید بسی پرده سر مکتوم

سخن ابن یمین گوش تو گر بنیوشد

شود آکنده صدف وار بدر منظوم

شمارهٔ ۶٣٣

هر دشمنی که با همه کس در ره افتدم

او را برای صاحب خود دوستی کنم

جز دشمنی مردم حاسد که دفع آن

ممکن نباشد ار چه که صد دوستی کنم

شمارهٔ ۶٣۴

هر کرا با خویشتن حالی بود

کی شود خاطر ز تنهائی دژم

با خود اندر کنج عزلت سرخوشست

گر بشادی میگذارد و ر بغم

همدمی کز وی برآساید دلی

گوئیا نامد بهستی از عدم

چون نیم در بنده جاه و منصبی

سهل باشد گر نباشم محتشم

در طلبکاری مالی هم نیم

خود کفافی میرسد از بیش و کم

کنده ئی باید چو سکه تا فلک

در کف او نرم گرداند درم

بر بد و نیک جهان ابن یمین

دل منه چون هست گردان دمبدم

شمارهٔ ۶٣۵

هوس مسکن مألوف و دیار معهود

دمبدم میپزم و باز همی گردد خام

زانکه در غربت اگر شخص بمیرد به از آن

کز سفر با وطن خویش رود دشمن کام

شمارهٔ ۶٣۶

یعلم الله که چون شباب گذشت

ذات خود را مسن نمیخواهم

عاقلان از من وز من گفتند

خویشتن را ز من نمیخواهم

بهوای لطیف خواهم رفت

کین هوای عفن نمیخواهم

میل استبرقست و اکسونم

این پلاس خشن نمیخواهم

شمارهٔ ۶٣٧

یمین دولت و دین ای یگانه دو جهان

سه چار یار بکنجی فتاده مخموریم

ز بهر پنج منی می بشش جهه گشتیم

نیافتیم از آن دردمند و رنجوریم

شدست تفته دل ما چو هفت دوزخ از آن

گز آستانه چون هشت جنتت دوریم

ز مجلس تو که از نه فلک فزونست بجاه

امیدوار بده من شراب انگوریم

شمارهٔ ۶٣٨

ای صبا با صاحب صاحبقران

اصف ثانی جلال ملک و دین

یوسف طاهر نسب کز رای پیر

هست با بخت جوانش همنشین

آنکه بهر بخشش اش می پرورند

کان و دریا گوهر و در ثمین

وانکه بار حملش ار گردون کشد

در زمانه آرام گیرد چون زمین

گر بود فرصت بگو این یک سخن

در بیان وصف حال این حزین

گو بکمتر بنده درگاه خود

پیش ازین بود التفاتت بیش ازین

چون نیامد تا با کنون بر زبان

چاکرت را جز ثنا و آفرین

بازگو تا منقطع بهر چه شد

التفات خاطرت زابن یمین

هر چه خواهی کن که خواهم بودنت

تا بحشر از بندگان کمترین

شمارهٔ ۶٣٩

ایدل ار ننگ داری از نقصان

جز سلوک ره کمال مکن

هر چه عقلت بدان دهد دستور

جز بدان کار اشتغال مکن

شرف نفس اگر همی خواهی

با فرومایه قیل و قال مکن

بامیدی که شم خیر بود

از در راحت ارتحال مکن

غم که فردا رسد مخور امروز

ترک شادی بنقد حال مکن

عرض نفس نفیس را هرگز

در پی مال پایمال مکن

منت از دوست بهر دنیائی

ور بود حاتم احتمال مکن

عجز و بیچارگی بهیچ سبیل

دشمن ار هست پور زال مکن

بشنو این پندها ز ابن یمین

ور مفید است از آن ملال مکن

شمارهٔ ۶۴٠

ای نسیم صبحدم زانجا که لطف طبع تست

گرچه میدانم که هستی سخت سست و ناتوان

یک سحر بگذر ز بهر خاطر ابن یمین

بر جناب خسرو عادل امیر شه نشان

سرور گیتی شهاب دولت و دین بوالفتوح

آنکه زیبد خاک پایش تاج فرق فرقدان

آنکه باز همت او چون کند عزم شکار

کرکس گردون رباید چون کبوتر ز آشیان

چون بدانعالیجناب جنت آسا بگذری

عرضه دار اول زمین بوسم بعزت بعد از آن

گو رهی ز انعام عامت داشتی اسبی پیلتن

گفته ئی بودند او و رخش رستم توأمان

نرم رو بودی چو آب و تیزتک مانند باد

سم چون پولاد او بر خاک ره آتش فشان

گه شدی سوی بلندی چون دعای مستجاب

گه به پستی آمدی همچون قضای آسمان

بر مثال اسب شطرنج از بساط روزگار

طرح کردش چرخ بازیگر بحیلت ناگهان

وینزمان در پیش دارد بنده راهی آنچنانک

کش سر و پائی نمی بیند چو راه کهکشان

خاصه در فصلی که مرغابی ز سرما روز و شب

در هوای بابزن باشد بر آتش پر زنان

آنچنان راهی درینموسم که گفتم وصف آن

با دلی ازغم سبکسار و زمحنت سرگران

ای سوار عرصه مردی و رادی ذات تو

خود بگو آخر پیاده قطع کردن میتوان

تا ز دور چرخ گردان اشهب روز سپید

ادهم شب را بود پیوسته اندر پی دوان

ابلق توسن نهاد آسمان رام تو باد

بخت و دولت در رکاب و فتح و نصرت همعنان

شمارهٔ ۶۴١

ای بس که بر طریق مناجات گفته ام

وقت سحر بدرگه رزاق ذوالمنن

ای آنکه رزق تفرقه بر ابلهان کنی

من هم نیم چنان بخرد کو نصیب من

شمارهٔ ۶۴٢

ایکه حصن حصین همی سازی

پس بکیوانش میکشی ایوان

تا بدانی که چیست حاصل آن

آیت اینما تکونوا خوان

شمارهٔ ۶۴٣

از کریمان خواه حاجت ز آنکه نبود هیچ عیب

ز ابر باران در ز دریا و زر از کان خواستن

وز لئیمان دم مزن زیرا که بیمعنی بود

استخوان از سگ ز گربه نان که از خر خواستن

شمارهٔ ۶۴۴

آنچه ندیدست دو چشم زمان

و آنچ بنشیند دو گوش زمین

در گل ما آنک نبودست آن

خیز و بیا در گل ما این ببین

شمارهٔ ۶۴۵

الا ایصبا خدمتم عرضه دار

بدرگاه دستور با زیب و زین

سرسرکشان کز بلندی قدر

همی بسپرد تارک فرقدین

اگر بگذرد برق تیغش بکوه

بلرزد چو سیماب در کان لجین

ز بیم سخای در افشان کفش

شود زرد رخ همچو بیجاده عین

بگویش که سوی خراسان خرام

که در دین ز حب وطن نیست شین

همان تا نهد خصم بر سر کلاه

ز ایران برانش بخف حنین

اگر خصم گوید که من چون تو ام

خرد صدق را باز داند ز بین

بصورت بود عین چون غین لیک

بود نهصد و سی کم از غین عین

حسن نیست با عدل تو چون منی

بتیغ ستم خسته همچون حسین

بیا کام ابن یمین را برآر

که در ذمت همتت هست دین

تو در نیکنامی بمان جاودان

که آمد بد اندیش را حین حین

شمارهٔ ۶۴۶

ای باد صبحدم گذری کن ز روی لطف

بهر من شکسته محزون ممتحن

سوی جناب آصف ثانی علاء دین

کز راه رتبت اوست سلیمان این زمن

دستور دین پناه محمد که رأی اوست

در ضبط ملک بر صفت روح در بدن

آنصاحبی که با نفس خلق فایحش

باشد سیاهروی جهان نافه ختن

گر باشدت مجال که گوئی حکایتی

این یکسخن بعرض رسان از زبان من

کای مفتی شرایع احسان روا بود

کابن یمین ز بهر تو ببرید از وطن

کشتی بخشگ راند و خدام آنجناب

غرق بحار جود تو یکسر زمرد و زن

آری اگر رواست تو مخدوم و حاکمی

ور نارواست پس نظری سوی او فکن

شمارهٔ ۶۴٧

آصف ثانی علاء ملک و دین کو را خطاب

مینویسد منشی گردون وزیر خافقین

صاحب صاحبقران آنحاکم فرمانروا

کامتثال حکم او باشد فلک را فرض عین

آن سرافرازیکه در راه معالی قدر او

از بلندی زیر پای آورد فرق فرقدین

کار ساز ملک و دین و قهرمان کلک و تیغ

آنکه گشت از کلک و تیغش ملک دین با زیب و زین

گاه بخشش از نهیب دست گوهر بار او

سیم را در حصن کار رخ زرد گردد همچو عین

هیبت او بر فراز کوه اگر تیغی کشد

همچو سیماب از نهیب او شود لرزان لجین

گرچه گویند ابر نیسان با کفش ماند بجود

لیکن این الغیم من کفیه مذ طالا و این

مدتی از وی امید تربیت میداشتم

ور بدو دارم امیدی زو ندارم هیچ شین

گفتم از انعام عامش بر فلک سایم کلاه

بازگشتم خود بسعی چرخ با خف حنین

وعده کرد اما نکرد ایجازو ترک سنت است

ز آنکه باشد وعده اندر ذمه آزاده دین

گرچه رنج انتظارم داد یکچندی و لیک

هم بسعی لطف او حاصل شد احدی الراحتین

عقل را ناید حسن کزنان خوان رافتش

مانده ام محروم چون از آب جان پرور حسین

راستی را نامد آن نقصان که من دیدم ازو

بلکه از عین الکمال آمد بلی حق است عین

گرفتاد ایطا درین ابیات معذورم از آنک

هست چشم عقلم از جور فلک ماوای این

شمارهٔ ۶۴٨

امیر حیدری ایسالک مسالک حق

توئی مجرد و مفرد بسان روح الامین

چو عقل کل شده دانند حقیقتها

توئیکه علم یقین تو هست عین یقین

کنند صومعه داران عالم علوی

برین روش که تو داری بصد زبان تحسین

سپهر گرم رو شوق را چو تو قطبی

نشان نداد کس از ساکنان روی زمین

مرا چو زاغ کمان چند روز دور از تو

عقاب حادثه دهر داشت گوشه نشین

بخدمت ار نرسیدم تو از بزرگی خویش

مگیر خرده برین بنده ضعیف حزین

که در فضایل ذات تو کم نخواهد شد

ببعد و قرب مکان اعتقاد ابن یمین

شمارهٔ ۶۴٩

آنم که بندگی نکنم حرص و آزار

آزادگیست رسمم و این خود سزد ز من

حقا که بر سر افسر شاهی نبایدم

گر بیم آن بود که صداعی رسد ز من

شادی نمای هستم و از دولت زمان

غم نیز هم نمیخورم از محنت ز من

اکنون زمانه گرچه شمار از کسی نیافت

کز جهل فرق می نکند کیل را ز من

غمگین مباش ابن یمین ز آنکه پیش ازین

جمعی گرفته اند بدل تیره را ز من

شمارهٔ ۶۵٠

اگر تو در کلام الله نون ساکن و تنوین

بدشواری همی گوئی کند ابن یمین آسان

شود پیدا بحرف حلق و اندریر ملون مدغم

بود مقلوب بایا و شود در مابقی پنهان

شمارهٔ ۶۵١

اگر مجال بود بندگی ابن یمین

ببارگاه جلال خدایگان برسان

نیاز من بزمین بوس او چو شرح دهی

سخن چنانکه تو دانی بآسمان برسان

شمارهٔ ۶۵٢

ای عزیز ار نصیحتی کنمت

در بدو نیک آن تفکر کن

گر پسند آیدت ز من بشنو

ور نه نشنوده اش تصور کن

اولا صدر شو باستحقاق

پس بمجلس درون تصدر کن

ردف را از ردیف بازشناس

بعد از آن دعوی تشعر کن

با بزرگان ره تواضع گیر

با فرو مایگان تکبر کن

وسط کارها نگه میدار

نه زبونی و نه تهور کن

نی چو طاوس خود نما میباش

نه بویران وطن چو کنگر کن

یا نه با نیک و بد بساز و برو

شبه را هم طویله در کن

با مسیحا بمصلحت خر را

در طویله کش و هم آخور کن

دمبدم روزگار میگذرد

تو تماشای این تغیر کن

چون تباشیر صبحدم بدمد

عزم تبسی و میل و متقر کن

همچو ابن یمین بساقی گوی

دور بگذشت ساغری پر کن

شمارهٔ ۶۵٣

ای خداوندی که اندر دفع فاقه جود تو

آن اثر دارد که اندر دفع صرصر پوستین

بنده‌ای کز مهر تو بودست دائم پشت گرم

چون روا داری که سرما افتدش در پوستین

باد دی‌ماهی به صد سختیش خواهد کند پوست

زآن سبب کش نیست الا پوست در بر پوستین

گر نپوشی پوستینش می‌نگردد پشت گرم

تا بپوشد از بره خورشید خاور پوستین

پوستینی هست از اقبالت ولی با بنده نیست

چون من اینجایم چو سودم جای دیگر پوستین

گرچه شیر بیشه فضلم ولی از باد دی

این زمانم هست چون روباه در خور پوستین

بنده را دریاب تا عمری بپایی در خوشی

ماه‌های آن فزون از موی‌ها بر پوستین

شمارهٔ ۶۵۴

بتعییر دی گفت با من یکی

که میزیستی از نصیحت گران

که پیری ترا در میان چون گرفت

چرا از جوانی نیی بر کران

شدت سر سپید و نشد از دلت

سیاهی خال و خط دلبران

بدو گفتم ای ساده دل اینقدر

ندانی ز گفتار دانشوران

که با سیم اگر خیر و شرت بود

چو زر گشت کارت ز سیمین بران

شمارهٔ ۶۵۵

با گوی گفت چو کان کای در هوای وصلت

پیوسته کار قدم از بار غم خمیدن

داری دمی سر آن کآئی برم اگر چه

با من ترا نباشد آئین آرمیدن

گویش چه گفت گفتا گر خوانی ار برانی

از دوست یک اشارت از ما به سر دویدن

شمارهٔ ۶۵۶

بنزد زبده ایام قدوه الحکما

سر افاضل عالم غیاث ملت و دین

محیط مرکز علم و سپهر اختر حلم

جهان لطف و کرم پیشوای اهل یقین

که باشد آنکه پس از عرض صد هزار اخلاص

بگوید این دو سه حرف از زبان ابن یمین

که از مجالس قرب تو گه گهم دوری

بجز وساوس شیطان نکرد کس تلقین

کنون کز آینه خاطرم صفای دلت

زدود زنگ توهم بصیقل تمکین

به پیشوائی شوق و برهنمائی عقل

شدم بدولت فرخنده باز با تو قرین

چو دیدمت همه آزادگی چو سرو سهی

بشکر جمله زبانم چو سوسن سیمین

چو گویم از قدم و از وفا و از کرمت

که اینصفات ترا هست و صد هزار چنین

صفای آینه رأی تو کند پیدا

سرایری که در استار غیب هست دفین

هنر پناه کریما توئی که چون تو دگر

نداد دور زمان و ندید چشم زمین

چو شاه رقعه دانش توئی نکو دانی

که در روش که بود چون رخ و که چون فرزین

اگر چه معتقد و مخلصت زیند بسی

ولی نساخت کس از خار و خس گل و نسرین

بقول حاسد و صاحب غرض دریغ بود

گرم ز دست دهی بی تفحص وتبیین

امید واثق و ظن صادقست زین سپسم

چو پیش خاطر تو هست سر غیب مبین

که کارگر نشود بی بیان سعایت خصم

علی الخصوص که لطفت بدین شدست ضمین

سعادت ابدی باد قسم ایامت

همیشه تا متعاقب بود شهور و سنین

شمارهٔ ۶۵٧

بحق چار محمد بعز چار علی

بحرمت دو حسن مقتدای جمله جهان

بیک حسین و بیک جعفر و بیک موسی

که بنده ابن یمین را ز بند غم برهان

شمارهٔ ۶۵٨

بدرگاه عماد دولت و دین

که هست ابن یمینش بنده از جان

دو سه فصل از مهمات ضروری

کنم معروض اگر داری سر آن

بدان امید کاندر وقت فرصت

کند معلوم رأی شاه ایران

نظام ملک و ملت شاه یحیی

که باد از شرق تا غربش بفرمان

نخستین آنکه بی وجه معاشم

وزین دارم دلی دائم پریشان

امیدم هست کز دیوان خسرو

کفافی گرددم مجری ز دیوان

دوم بر دل ز قرضم هست دردی

که غیر از لطف شاهش نیست درمان

خلاصم گر دهد لطفش ازین درد

کمال شهریاری را چه نقصان

بگویم راست کین قرض از چه دارم

ز دخل اندک و خرج فراوان

سوم تشریف سر تا پای دارم

امید از جود شاهنشاه کیهان

از آن گویا محمد سیرت آمد

منش حسان صفت هستم ثنا خوان

اگر شاهم دهد خلعت چه باشد

محمد داد هم خلعت بحسان

چهارم آنکه گستاخی نمودم

امید عفو میدارم ز سلطان

جهانی در پناه جاه اویند

که بادا در پناه لطف یزدان

شمارهٔ ۶۵٩

بر تو پاشم ز بحر دانش خویش

سخنی همچو لؤلؤ و مرجان

بخت اگر یار و عقل رهبر تست

بنگاریش چون الف در جان

دشمنت را بهیچ رو منمای

گرچه او دوست کام گردد از آن

تشنه میباش از خضر میپذیر

منت آب چشمه حیوان

هر چه در آشکار باید خواست

عذر بر کردنش مکن پنهان

ور نیاید پسندت این گفتار

بر تو کس را نمیرسد تاوان

گر بدی از تو آید ار نیکی

نزد ابن یمین بود یکسان

زآنکه او را بهیچ کس طمعی

نیست الا برحمت یزدان

شمارهٔ ۶۶٠

بنظم با تو بگویم بنای مصدر را

که چند و چیست ذهاب و صهو بتست و لبان

صراف و مدخل دگری خنق صفر بشری

بغایه و سرقه فسق و کدره و حرمان

سؤال و نشده و دعوی و رایه و مسغاه

دخول و محمدت و شغل و رحمت و غفران

هدی و مرجع و قتل و دهادت و غلبه

طلب قبول و جیف و کراهیت نزوان

شمارهٔ ۶۶١

بچنگ شیر تن خویش را رها کردن

ز مار و افعی در بادیه عصا کردن

شراب ساختن از زهر قاتل و ز حمیم

ز تف تیره و آب سیه غذا کردن

بنوک هر مژه آتش کشیدن از دوزخ

میان خون دل خویشتن شنا کردن

کشیدن همه آسانترست بر عاقل

از آنکه خدمت بد اصل ناسزا کردن

شمارهٔ ۶۶٢

پیام من که رساند چنانکه میگویم

بسمع خواجه دنیا شهاب دولت و دین

سپهر مهر فتوت جهان و جان کرم

نظام دنیی و دین مفخر زمان و زمین

بلند پایه بزرگی که نقشبند قضا

نگاشت صورت قدرش بر اوج علیین

بگوید ار چه ز نا سازگاری گردون

ببندگیت مشرف نگشت ابن یمین

و لیک درگه و بیگه بهر مقام که هست

بجز مدایح جاه تو نیستش آئین

همیشه اهل کرم را مثل بجود تو باد

که در مکان کرم جودتست با تمکین

شمارهٔ ۶۶٣

پریشان باد هر کو خاطری را

ز فعل خویشتن دارد پریشان

اگر بازی ز صیدی برکند پر

پدید آرد قضا در هر پریش آن

گروهی را که ایذا گشت عادت

هزاران لعنت ایزد بر ایشان

شمارهٔ ۶۶۴

پیش اهل کمال نقصانست

شاد و غمگین ز بیش و کم بودن

وز پی حاصل امور جهان

روز و شب در غم و الم بودن

نزد دانا جمیع ملک جهان

می نیرزد دمی بغم بودن

شمارهٔ ۶۶۵

تاج فرق اهل دانش ای عروس فضل را

حلقه گوهر کش طبعت نکوتر پیرهن

وی ز رشک نفحه گلزار خلق فایحت

گل دریده هر سحری تا پای از سر پیرهن

آفتاب رأی تو چون سایه بر گیتی فکند

کرد نیلی از غم او ماه انور پیرهن

قطعه ئی نزد من آوردند کاندر لفظ او

بود معنی خوش نفس چون غنچه اندر پیرهن

قطعه ئی چون آب و دروی پیرهن کرده ردیف

می نترسیدی که گردد ناگهان تر پیرهن

پیرهن جستی ز من ایکاش بودی دسترس

تا چو شاخ اندر خزان پوشمت از زر پیرهن

کوشمالم باد بهره چون رباب از چنگ دهر

گر چو چنگم نیست الا پوست در بر پیرهن

نی مزاحست اینکه گفتم با یکی اندر زمان

بی توقف رو بسوی خدمتش بر پیرهن

پیرهن آورد و من در آب خجلت غرق از آن

چون فرستم پیش تو بی هیچ دیگر پیرهن

شمارهٔ ۶۶۶

تریاق و ارقمست مرا بر سر زبان

این قسم دشمنان بود آن حظ دوستان

کمتر ز نحل می نتوان بود کان ضعیف

هم نوش را محل شد و هم نیش را مکان

بحریست خاطرم که چو برخاست موج او

گاهی نهنگ و گه صدف افکند بر کران

طبع من ار نه ابر بهارست پس چرا

کردند با هم آتش و آب اندرو قران

ابرست در حقیقت ازان رو که ابر وار

هم در فشانش بینم و هم صاعقه جهان

در باغ عمر خویش کسی کو بنام من

تخمی فشاند ز آب سخن دادمش روان

گر تخم بد فشاند همه خار و خس درود

ور تخم نیک بود گلش رست و ضیمران

دارم زبان سنان وش و بر کس نمیزنم

خود را مزن گرت خردی هست بر سنان

من خود گرفتم ابن یمین گشت در ثبات

کوهی کش از مکان نبرد صدمت زمان

آخر نه هر ندا که بکهسار در دهی

آید بگوش تو هم از آنسان صدای آن

شمارهٔ ۶۶٧

جهان نزد عاقل نیرزد بدان

که بارش نهی بر دل خویشتن

توانی اگر دور باشی از آن

که آسان کنی منزل خویشتن

بجز یکنفس حاصل عمر نیست

غنیمت شمر حاصل خویشتن

ز نا جنس اگر نیستی بر کران

بدست خودی قاتل خویشتن

توئی شهره شهر در زیرکی

اگر گشته ئی مقبل خویشتن

بهمت خلاص ار دهی روح را

ازین منزل نازل خویشتن

گرت آگهی هست ابن یمین

ز آب خود و از گل خویشتن

سفرهای علوی کنی آنچنانک

نهی بر فلک محمل خویشتن

هوا کن ازین خاکدان تا کنی

بر آب خضر منزل خویشتن

شمارهٔ ۶۶٨

چون به سخن دم زند طوطی طبع خوشم

کز شکر آرد به بار شاخ نبات سخن

مرده صد ساله را زنده کند گر زند

آتش طبعم بر او آب حیات سخن

ز ابن یمین خیره شد چشم خرد کو چسان

کرد چو عیسی به دم زنده رفات سخن

خواست دلم تا سخن پیش بزرگی برد

گفت خرد کامدت وقت وفات سخن

من ز مدیح کسی اجر ندارم طمع

مدحت اینها مرا هست زکات سخن

گرچه ز دیوان کس تا به کنون نامده‌ست

هیچ براتی مرا بهر صلات سخن

بنده ز دیوان خود از پی هر کس که خواست

در همه عالم روان کرد برات سخن

شمارهٔ ۶۶٩

چهار چیز دهد آبروی مرد بباد

باختیار مباش ای پسر مباشر آن

یکی دروغ و دوم صحبت عوام الناس

سوم مزاح و چهارم شراب برادمان

شمارهٔ ۶٧٠

خرم آنکس که بقعه ئی دارد

و او نه مأمور و نه امیر کسان

کنج عزلت گرفته از عالم

گشته فارغ ز دار و گیر کسان

ز آتش آرزو نتافته دل

چون تنور از پی فطیر کسان

گشته راضی بحکم کن فیکون

رسته از زحمت و ز خیر کسان

داند آزاده ئی که یکچندی

بوده باشد بعنف اسیر کسان

که فراز کلوخپاره خویش

بهتر از مسند و سریر کسان

پشته خار خار پشتک را

نرمتر آید از حریر کسان

رو قناعت گزین که نتوان پخت

قرص امبد از خمیر کسان

پایمزد تو در زمانه بسست

آنکه او هست دستگیر کسان

شمارهٔ ۶٧١

خرم اینقصر دلفروز که بر روی زمین

ارم و خلد برین نیست اگر هست جز این

نی چه جای ارم و خلد برینست کز او

هم ارم تیره همی گردد و هم خلد برین

خاصه آندم که در او پادشه تاجوران

باشد از بهر تماشا و طرب تخت نشین

شاه یحیی جوانبخت که در هیچ هنر

خرد پیر ندیدش بجهان هیچ قرین

آنکه خاک در این کاخ ز عکس رایش

آمد از روی صفا رشک ده ماء معین

وانکه از تربیتش بانی اینقصر مشید

سر ز شعری گذرانید چو اینشعر متین

فخر عالم هبه الله که در دولت شاه

بهزارش به ازین بخت جوان هست ضمین

شمارهٔ ۶٧٢

دلا در نیک و بد بی اختیاری

چنین آمد ز بدو فطرت آئین

بهر نیکی سزای آفرینی

بهنگام بدی در خورد نفرین

اگر خود فی المثل مقدار کاهیست

که بر احسان همی یابند تحسین

محاسب روز محشر چون کریمست

میندیش از حساب تیره چندین

شمارهٔ ۶٧٣

ز آستانه جاه و جلال خسرو عهد

که هست پایه قدرش بر اوج علیین

خجسته حضرت شاهنشه زمین و زمان

که تا زمان بود او باد شهریار زمین

سپهر مهر فتوت جهان و جان کرم

چراغ دوده آدم نظام دولت و دین

پناه ملت حق سایه اله که هست

چو آفتاب سپهرش جهان بزیر نگین

بچشم خشم نظر بر زمانه گر فکند

شود گسسته ز هم رشته شهور و سنین

منم که تا کمر بندگی او بستم

کلاه جاه بر افراشتم بچرخ برین

بالتفات چنین خسرو جوانبختی

که چرخ پیر ندیدش بهیچ قرن قرین

مرا اگرچه امور معاش منتظم است

ولی زبان سعادت همی کند تلقین

که آرزوی دل از بندگی شاه بخواه

که گرچه حال تو نیکست هم شود به ازین

ولیک با کرم او سؤال حاجت نیست

ز آفتاب نخواهند نور اهل یقین

همیشه بر سر میدان کامرانی باد

ز بهر مرکب او سرخ خنگ چرخ بزین

شمارهٔ ۶٧۴

ز ابن یمین پیام برای باد صبحدم

نزد علاء دولت و دین آصف زمان

دستور دین پناه محمد که خلق را

بخشد بهر دمی چو مسیحا هزار جان

خلق جهان بطاعت او سر نهاده اند

هرگز کرا شدست مسلم چنین جهان

گو حق خدمت منت از یاد اگر شدست

ما را حقوق بر تو یادست همچنان

یکبارگی ز بنده فراموش کرده ئی

دانی که آید از تو سبکروحم این گران

ز آشفتگی طالعم این نیز هم یکیست

کافتاده ام ز حضرت عالیت بر کران

نارد کمال جاه تو نقصان بهیچ روی

گر یادت آید از من مهجور ناتوان

شمارهٔ ۶٧۵

ز هی سعادت من گر نسیم باد شمال

که در ادای رسالت بود چو روح الامین

رساند از من دلخسته مختصر سخنی

بسمع اشرف دارای ملک و داور دین

محیط و مرکز جود آن کریم دریا دل

که در مکان کرم ذات اوست با تمکین

سپهر حشمت و رفعت جهان فضل و هنر

نظام دولت و دین سرور زمان و زمین

بگوید ار چه بود قدرتم بدولت تو

که سبز خنگ فلک را درآورم در زین

ولی زگردش گردون قوی ضعیف تنم

چنانکه می نتوانم که گردم اسب نشین

وگرچه پیر مسیحا دمم ولی نبود

مسیح وار بخر بر نشستنم آئین

پیاده نیز نیارم که در سفر باشم

بهر کجا که روی همچو بخت با تو قرین

چو از ملازمت و بندگی گزیرم نیست

مرا الاغ مگر استری دهی پس ازین

شمارهٔ ۶٧۶

زندگانی بکنج عافیتی

بیمشقت چو میتوان کردن

پس چرا بر و بحر پیمائی

ای سلیم از برای نان خوردن

شمارهٔ ۶٧٧

سخن فرزند جان و بکر فکرست

بهر نا اهل و دون نتوانش دادن

چنین فرزند دشوارت دهد دست

بود عیبی ز دست آسانش دادن

سخن بکری بود پرورده فکر

که بر جان میتوان فرمانش دادن

چنین بکری ز عاقل نیست لایق

بدست این و دست آنش دادن

خصوصا آنکه چون کابینش خواهند

بود دشوار تر از جانش دادن

شمارهٔ ۶٧٨

سفر نیکست بهر آنکه هر روز

چه خوش باشد بنو جائی رسیدن

مشرف گشتن از دیدار اصحاب

رخ صاحبدلان هر جای دیدن

ولی تلخست آن شربت که هر روز

ز دست دیگری باید چشیدن

شمارهٔ ۶٧٩

شبی بحجره خلوتسرای عقل گذشت

ملول گشته ز اغیار و یار ابن یمین

چو شد بحجره درون تازه تر ز بخت جوان

نشسته دید یکی پیر کار ابن یمین

چو یافت محرمش از پر دلی اساس نهاد

شکایتی دو سه از روزگار ابن یمین

سؤال کرد در اثنای آنکه چند بود

بسان سرو سهی بی یسار ابن یمین

جواب داد که آزادگان چنین باشند

تو در زمانه نظر برگمار ابن یمین

نگاه کن که ز ابنای دهر یک کس هست

که نیستش گله زو صد هزار ابن یمین

غم جهان چه خوری چون جهان نیرزد غم

دمی که هست بشادی گذار ابن یمین

شمارهٔ ۶٨٠

غیر این اصطرخ پر ماء معین

کس نشان داد آسمانی بر زمین

میوزد از روی آبش باد صبح

میفشاند روح قدسی آستین

میدهد از سدره و طوبی نشان

بر کنار او درخت صف نشین

مطربانش بر درختان میزنند

شادی دلرا نواهای حزین

همچو جنت زیر اشجارش روان

جویهای شیر و خمر و انگبین

گر هوای خلد و کوثر بایدت

خیز و علیا باد و اصطرخش ببین

در هوا و در صفا هر چند نیست

خلد و کوثر آنچنان و اینچنین

ای بسا ایام کاین خرم مقام

بود و خواهد بود بی ابن یمین

ز اقتضای دور گردون چون شدیم

چند روزی در مکان او مکین

اینکه گویم آفرین بر اولین

باد بر ما آفرین هم ز آخرین

شمارهٔ ۶٨١

قلم را بر تبت فزون دان ز تیغ

بود گرچه کم زو به نیروی تن

قلم کار فرمای گر بایدت

که باشی سر افراز هر انجمن

نبینی که از بهر وجه معاش

بمحتاج اویند هر مرد و زن

فرا بیش یکمرد صاحب قلم

بیایند صد پهلوان تیغ زن

شمارهٔ ۶٨٢

که میبرد سخنی از زبان ابن یمین

بسیف دولت و دین مفخر زمان و زمین

سر اکابر آفاق عمده الوزراء

کزوست زینت ملک و بدوست رونق دین

بگویدش که ز بهر نثار مقدم تو

مرا دلیست صدف وار پر ز در ثمین

بگوی تا چه سبب را بمن نسیم قبول

نمیرسد ز مهب عنایتت به ازین

منم که زنده جاوید ماند از دم من

کسی که اسم ویم فعل او کند تلقین

منم ز جمع محبان تو فذلک و تو

کشیده بر سر من بی سبب خط ترقین

مکن که نیک نباشد بگفت بد گویان

اگر ز دست دهی دوستی چو ابن یمین

شمارهٔ ۶٨٣

که باشد آنکه رساند ز راه لطف و کرم

رسالتی بجناب خدایگان از من

کراست قدرت آن کین سخن فرو خواند

بسمع اشرف سردار شه نشان از من

امیر عالم عادل که به ز مدحت او

کسی سخن نشنیدست در جهان از من

جهان رافت و رحمت امیر شیخ علی

که ذکر خیر کند دائمش زبان از من

بگویدش که ز شه داشتم توقع آنک

هم آشکار کند یاد و هم نهان از من

اگر ز طالع شوریده نیست بهر چرا

نکرد یاد شهنشاه کامران از من

روا بود که جهان کرم ستلمش بیک

مدیح خود بستاند برایگان از من

کسی که با من از اینسان کند تو خود دانی

که واجبش چه بود لیک ناید آن از من

منم که جز بمدیحش سخن روا نکنم

علاقه تا نکند منقطع روان از من

شمارهٔ ۶٨۴

کسی که نیک نهاد آمد از بدایت کار

ز خود چگونه پسند آیدش بدی کردن

چو سیرت ملکی میتوان گرفت بجهد

نشان همت قاصر بود ددی کردن

بکوش در ره احسان که آن بود با حق

تجارتی ز پی سود ده صدی کردن

بهوش باش که پیری رسید ابن یمین

گذشت وقت جوانی و بیخودی کردن

شباب فرع جنونست و شیب اصل خرد

جنون قبیح بود وقت بخردی کردن

شمارهٔ ۶٨۵

گفتم روم زیارت پیشینیان کنم

باشد که راحتی رسد از روحشان بمن

عقلم شنید و گفت که بنشین بجای خویش

واندر خطر بهرزه مینداز جان و تن

آخر زندگان بچه خلعت رسیده ئی

تا گسترند در قدمت مردگان کفن

شمارهٔ ۶٨۶

گشتست طبیعت گروهی

دائم دو زبان چو مار بودن

در شیوه مکر و رسم تلبیس

امسال بتر ز پار بودن

چون زلف بتان ز فتنه جوئی

آشفته و بیقرار بودن

دائم ز منی بسان حمدان

برجستن و باد سار بودن

زینجمع که وصفشان میانست

دوری به و برکنار بودن

با اهل خرد بکنج خلوت

با باده خوشگوار بودن

شمارهٔ ۶٨٧

گفتند چو هست رزق مقسوم

زحمت چه کشی ز بهر جستن

گفتم که بلی ولی ازین پیش

گشتست حواله گه معین

روزی یکی بمصر و شامست

و آن دگری بروم و ارمن

از بنده مبین تو این تکاپوی

کین حکم خدای راند بر من

بی هیچ شکی نفاذ یابد

حکمی که کند خدای ذوالمن

شمارهٔ ۶٨٨

گر ثواب و عقاب خواهد بود

نیک و بد را مخیری پس ازین

ور بد و نیک را جزائی هست

زین دو هریک که بایدت بگزین

یا نکوئی کن و جزاش بیاب

یا بدی کن سزای خویش ببین

شمارهٔ ۶٨٩

مهر سپهر رفعت و دارای مملکت

والا علاء دولت و دین آصف زمان

دستور شرق و غرب محمد که خلق او

همچون دم مسیح بود مایه‌بخش جان

آنک از فروغ مشعلهٔ رای انورش

پروانهٔ ضیا طلبد شمع آسمان

با عدل او به نزد خرد بس شگفت نیست

گر هست به ره با بچهٔ گرگ توأمان

شهباز همتش چو به پرواز بر شود

نسرین چرخ را برباید ز آشیان

من بنده را به مجلس خاص اختصاص داد

و آورد در میان ز کرم لطف بیکران

در مدح او مدیحه بگفتم رباعی‌ای

چون آب زندگی مدد عمر جاودان

اصغا نمود شعرم و از راه تربیت

بر دست من نهاد سبک ساغر گران

گفتا بنوش باده گلگون به بیلکا

دانی به پارسی چه بود بیلکا نشان

یعنی بدین نشان سبک از جود من شوی

مانند صیت مکرمتم شهره جهان

من تشنه‌لب نشسته به امّید قطره‌ای

از ابر درفشان کف دستور شه نشان

گفتم صداع بیش به پیشش نیاورم

لیکن صبور بودن ازین پس نمی‌توان

دریاب صاحبا که به ابن یمین نماند

الا حشاشه‌ای که تو هم واقفی بر آن

چون خاک ماهیان شود از تشنگی به باد

زان پس چه سود که آب درآید به آبدان

شمارهٔ ۶٩٠

مرا هفتاد و پنج از عمر بگذشت

ندیدم آدمی از هیچ انسان

نه از تحسین امیری گشت خرم

نه از تهجین وزیری شد هراسان

کرمشان گرچه باشد سخت دشوار

ولی خست بودشان نیک آسان

ستودمشان یکایک را بکرات

نه تحسین یافتم زیشان نه احسان

نمیدانم که دارند این خساست

همه آفاق یا اهل خراسان

هزاران تیز بر پیشینیان نیز

اگر بودند ایشان هم بدینسان

شمارهٔ ۶٩١

می نوش و شادباش و طرب کن که دمبدم

نو مهره ئی برآید ازین حقه کهن

چیزیکه هست و بود و بود نیست غیر این

این لوح اگر هزار پی آری ز سر به بن

زای زبان عجز گره میشود چو ها

در شرح آنکه هست بر آن دال کاف کن

ابن یمین نصیحت پیرانه میکند

تا بخت نو جوان شودت گوش کن سخن

گر رنج دل همی طلبی از برای رزق

فکرت بجمع بیشتر و پیشتر مکن

شمارهٔ ۶٩٢

مرد نا آزموده را زنهار

نه ثنا گوی و نه نکوهش کن

گر برو اعتماد خواهی کرد

اول احوال او پژوهش کن

شمارهٔ ۶٩٣

مجلس دستور ایرانست یا خلد برین

کاندرو بر هر طرف بینی صفی از حور عین

شاید ار فردوس اعلی خوانمش از بهر آنک

از لب ساقی میش ممزوج شد با انگبین

صاحب مجلس چو رضوان ساقیان مانند حور

جام می دروی روان چون چشمه ماء معین

آفتاب اهل مجلس هیچ میدانی که کیست

روشنست این سایه یزدان علاء ملک و دین

صاحب صاحبقران کز همدمی رای پیر

هست با بخت جوان درگاه و بیگاه همنشین

رای او را گفته اندر حل و عقد کارها

روح آصف کافرین باد آفرین

تا ابد در عیش و عشرت باد تا در بزم او

در کشد از جام لعلش جرعه ئی ابن یمین

شمارهٔ ۶٩۴

منت ایزد را که گردون گر که یکچندی مرا

در جهان میداشت سر گردان بسان خویشتن

از جهان بیرون نرفتم تا ندیدم عاقبت

دشمنانم را بکام دوستان خویشتن

من نه چون دونان برای نان چنین سر گشته ام

بهر آب افتاده ام دور از مکان خویشتن

از مکان خود اگر بیرون فتادم عیب نیست

از هنر بیرون فتد گوهر ز کان خویشتن

بس که در بیدای حیرت عقل سرگردان شود

گر بگویم شمه ئی از داستان خویشتن

ز احتمال بار غم چو کان صفت شد قامتم

گرچه بردم گوی ز اقران در زمان خویشتن

من ز طبع همچو آب خویشتن در آتشم

در قفص از چیست بلبل از زبان خویشتن

خویشتن را هر که بر تیغ زبان من زند

خونش در گردن که دارد قصد جان خویشتن

تا من از خوان قناعت سیر کردم آز را

بسته ام از لقمه دونان دهان خویشتن

منت رضوان نیرزد کوثر و باغ بهشت

ما و آب روی خویش و بوستان خویشتن

بهترست از توتیائی کان بمنت پرورند

چشم ما را گرد و خاک آستان خویشتن

آشکارا کرد پیش از آفرینش رزق تو

آنکه نتوانی نهفت از وی نهان خویشتن

هر کرا بینی بگیتی روزی خود میخورد

گر ز آن تست نانش یا ز آن خویشتن

پس ترا منت ز مهمان داشت باید بهر آنک

میخورد بر خوان احسان تو نان خویشتن

از طمع خواری همی خیزد بترک آن بگیر

تا شوی در ملک عزت کامران خویشتن

ور همی خواهی که یابی نام آزادی چو سرو

راستی کن با همه خلقان بسان خویشتن

بشنو از ابن یمین این پندهای سودمند

ور خلاف این کنی بینی زیان خویشتن

شمارهٔ ۶٩۵

منم ابن یمین کالماس فکر من

نکو داند ز هر نوعی گهر سفتن

ز شوق و ذوق خواهد طوطی قدس

غبار از گوهر نطقم بپر رفتن

مهارت در سخن دارم ولی نتوان

ز تاب آتش فکرت جگر تفتن

بمدح آنکه باشد حاصل عمرش

بسان گاو خوردن یا چو خر خفتن

شمارهٔ ۶٩۶

مقصود کاخ و صفه و ایوان نگاشتن

کاشانه های سر بفلک برفراشتن

گلهای دلفریب و درختان میوه دار

در باغ و بوستان زره عیش کاشتن

دانی چراست تا بمراد دل اندر او

یک لحظه دوستی بتوان شاد داشتن

ورنه کدام مردم عاقل بنا کند

هرگز عمارتی که بباید گذاشتن

شمارهٔ ۶٩٧

میندیش در حق مردم بدی

که آری بلا بر سر خویشتن

نبینی که رنج فراوان کشد

که چاهی کند بهر من چاه کن

بآخر چو چه را بپایان برد

وی اندر تک چاه بینی نه من

شمارهٔ ۶٩٨

ندانم از چه بکینم میان ببست سپهر

چو هست بر همه آفاق مهر او روشن

کدام مهر که از تیغ کین او نرهی

و گر ز پوست بپوشی چو ماهیان جوشن

گلی بگلشن نیلوفری چو من نشکفت

بکام اهل دلی در جهان در این گلشن

شمارهٔ ۶٩٩

نبود مهتری بروز و بشب

باده خوشگوار نوشیدن

یا طعام لذیذ را خوردن

یا لباس لطیف پوشیدن

من بگویم که مهتری چه بود

گر بخواهی ز من نیوشیدن

همگنان را ز غم رهانیدن

در رعایات خلق کوشیدن

شمارهٔ ٧٠٠

وزیر شاه نشان حالم ار بدانستی

براستی که نیم کج طریق چون فرزین

بپای پیل حوادث سرم نگشتی پست

زیادتی نرسیدیم از سپهر برین

ز بهر یکدو سه من می که آنجوان خوردست

بر اسب کینش سواری نمیرسد چندین

بده هزار حیل حاسدان چنان کردند

که نور بازگرفت از من آفتاب زمین

طویل باد حیاتت که تا بدولت تو

بیک پیاده فکرت که راند ابن یمین

هزار بند که منصوبه اعادی بست

ز هم گشاید و یابد ز دوستان تحسین

شمارهٔ ٧٠١

هر چند روزگار کند پست مرد را

از همت بلند نشاید بکاستن

رزقت چو از خزانه خالق مقدرست

دون همتی بود ز در خلق خواستن

بنشین بعزت از پی کاریکه کار تست

تا پیش کس بپای نباید بخاستن

شمارهٔ ٧٠٢

هر کسی را چنانکه هست بدان

پس بدانقدر دوستی میکن

با وفا باش و وصل و فصل مکن

بهر یاران نو ز یار کهن

در عمل کوش و ترک قول بگو

کارکرده نمیشود بسخن

شمارهٔ ٧٠٣

هدهد ار افسر به سر بر می‌نهد

پای زشت او و گنداییش بین

ور بود شهباز را بر پای بند

آن مبین چستی و زیباییش بین

ور شدست ابن یمین در کار سست

در هنر زور و تواناییش بین

شمارهٔ ٧٠۴

هر کرا یاد بنده میآید

بکرم بندگی من برسان

زان بمفرد نمیدهم زحمت

که همی ترسم از ملالتشان

شمارهٔ ٧٠۵

هیچ دانی که مردمی چه بود

روز قوت فروتنی کردن

سیم و زر بیقیاس بخشیدن

گاه قدرت غضب فرو خوردن

شمارهٔ ٧٠۶

هر که آزردی بکینش زو مدار امید مهر

مار را چون دم زدی هم بایدش سر کوفتن

از خرد دورست فرصت با عدو دادن ز دست

بعد از آن از راه حسرت دست بر سر کوفتن

پای را از دست نتوان دادن آنگه پی زدن

خصم چون در حصن شد حاصل چه از در کوفتن

هر که اندر خر گه حزمست دستش میدهد

میخهای خیمه را بر فرق اختر کوفتن

چرب و نرمی با عدو ناید گه شدت بکار

آهن سرد است نتوانی بگوهر کوفتن

از تعصب کارها در گردن افتد مرد را

بر علی واجب از آن شد باب خیبر کوفتن

شمارهٔ ٧٠٧

هر که او را تواضعی کردی

قدر آن گر شناخت افزون کن

وانکه قدرش ز نا کسی نشناخت

چون سگش از سرای بیرون کن

تا از آن دیو بد سیر برهی

انگژه از هجاش در کون کن

شمارهٔ ٧٠٨

هست کار سعادت دنیا

راست همچون مناره برفین

آفتاب تموز حادثه ها

برگشاده برو- ز تاب کمین

در تزلزل بنای ارکانش

دل برو کی نهند اهل یقین

ناگهانی ز هم فرو ریزد

که امید ثبات دارد ازین

هر کرا آز پیشوائی کرد

باز نشناخت مهر چرخ از کین

هر زمانش زبان حرص کند

آیتی دیگر از هوا تلقین

ما و یاری و کنج عافیتی

که همینست و بس بهشت برین

اینسخن باور از نمیداری

خیز و رنجه شو و بیا و ببین

زانگروهی که سخره شهرند

تا بدانی که نیست ابن یمین

شمارهٔ ٧٠٩

هر که نه بر دین تست کالعدمش فرض کن

وانکه زید با تو کم کم ز کمش فرض کن

وانکه درم دارد و وز درم او بکس

می نرسد بهره ئی بی درمش فرض کن

وانکه ز لوح دلش نقش کرم کس نخواند

تیره رخ از سرزنش چون قلمش فرض کن

شمارهٔ ٧١٠

یکچند شد که بر هدف دل کمان چرخ

تیر از کمین گشاد و فروبست کار من

وز دور نا موافق و ایام مختلف

آشفته شد چو زلف بتان روزگار من

وز اختلاف گردش گردون دون نواز

اغیار من شدند کنون یار غار من

وز صرصر هموم و دم سرد حاسدان

بی برگ و بینوا چو خزان شد بهار من

با عقل کار دیده که در حل مشکلات

رای ویست مؤنمن و مستشار من

گفتم از آنچه میکشم از دهر شمه ئی

زان پس که در گذشت ز حد اضطرار من

گفتا که مسپر ابن یمین جز طریق صبر

کاینست در حوادث دهر اختیار من

شمارهٔ ٧١١

یک نصیحت بشنو از من کاندران نبود غرض

چون کنی رای مهمی تجربت از پیش کن

طاعت فرمان ایزد شفقتی بر خلق او

در همه حال این دو معنی را شعار خویش کن

کارت ار دائم تواضع بود با خورد و بزرگ

منصبت گر بیشتر گشتست اکنون بیش کن

آب در حلق ضعیفان از کرم چون نوش ساز

موی بر اندام خصم از بیم همچون نیش کن

گر تکبر میکنی با خواجگان سفله کن

ور تواضع میکنی با مردم درویش کن

چون کسی درد دلی گوید ترا از حال خویش

گوش بر درد دل آنعاجز دلریش کن

مصلحت از شخص دینداران کامل عقل جوی

مشورت با رای نزدیکان دور اندیش کن

شمارهٔ ٧١٢

یکروز بپرسید منوچهر ز سالار

کاندر همه عالم چه به ای سام نریمان

او داد جوابش که درینعالم فانی

گفتار حکیمان به و رفتار فهیمان

شمارهٔ ٧١٣

مرا گفتند ابوبکر و عمر را

اگر یاری دهی مانند عثمان

به محشر چون خلایق جمع گردند

بود آرامگاهت باغ رضوان

همی‌گویم از آن دم کان شنودم

که بادا آفرین بی‌حد بر ایشان

شمارهٔ ٧١۴

ای شهنشاهی که هر جا در جهان آزاده ایست

از میان جان و دل شد بنده احسان تو

بسکه با خلقان عالم همتت اکرام کرد

گشت تاریخ مکارم در جهان دوران تو

عرضه دارد کمترین بندگان ابن یمین

یک سخن در بندگی گر باشدش فرمان تو

بر جنابت هر که باشند از عوام و از خواص

هر یکی شغلی معین دارد از دیوان تو

لیک از آنها گر یکی کاری بدشواری کند

هست غیری نصب کردن بهر آن آسان تو

وانکه من چاکر بدان موسوم کردم خویش را

در همایون حضرت چون روضه رضوان تو

وانگهر پاشی بود زین بنده بر رسم نثار

در میان بزم و رزم و مجلس و میدان تو

ای تو در مردی علی آئین و من قنبر ترا

وی تو در سیرت محمد سان و من حسان تو

در خراسان و عراق اکنون کجا داری نشان

شاعری کو همچو من باشد مدایح خوان تو

چون روا باشد کز اینسان بنده بیمثل را

لقمه ئی روزی نباشد بی جگر بر خوان تو

گرچه نانت گندم است و آستانت جنت است

من نیم آدم چرا بی بهره ام از نان تو

گوهرم صد جای دیگر گرچه میآرد بها

لیکن این سودا ندارد سود با هجران تو

در فراغت گر شود فردوس اعلی جای من

یعلم الله کآیدم خوشتر ازان زندان تو

شمارهٔ ٧١۵

ای شهنشاهی که ترک آسمان بندد کمر

از برای بندگی کمترین هندوی تو

بر مثال استره سر در شکم پنهان کند

روزگار آنرا که جوید نقص یکتا موی تو

کمترین بندگان ابن یمین کز اعتقاد

هست و خواهد بود دایم معتکف در کوی تو

چون بامیدی که بیند طلعت میمونت را

هر صباحی می‌شتابد همچو دولت سوی تو

کی روا باشد که دربان نیکخواهی را چو او

دور دارد بر مثال چشم بد از روی تو

شمارهٔ ٧١۶

آصف ایام تاج ملک و دین عبدالکریم

ای برونق کار دین از رای ملک آرای تو

عقل باور دارد ار جان مصور خوانمت

زانکه همچون جان همه لطف است سر تا پای تو

در ازل خیاط صنع لایزالی دوختست

کسوت لطف الهی راست بر بالای تو

آز را کز بد و فطرت جوع کلبی همدم است

چار پهلو شد شکم از سفره نعمای تو

صاحبا گویا نئی آگه که روز عیش خویش

چون بشب میآورد ابن یمین مولای تو

بیصفا گشتست روز عیش او وقتست اگر

با صفا گرداندش یک التفات رای تو

شمارهٔ ٧١٧

ایدل صبور باش بر احداث روزگار

نیکو شود بصبر سرانجام کار تو

با هیچکس ز خلق خدا دشمنی مکن

تا بر مراد دوست بود روزگار تو

با حلم و با تواضع اگر همنشین شوی

اغیار تو شود بصفا یار غار تو

بر هرچه کردگار ترا داد شکر کن

تا بیش از ان جزات دهد کردگار تو

همت بلند دار که نزد خدا و خلق

باشد بقدر همت تو اعتبار تو

شمارهٔ ٧١٨

بر فلک دل منه ار بوی خرد یافته‌ای

که نبینی به وجود آمده ناحق‌تر از او

عاقل امروز کسی را نهد این دون‌پرور

که نباشد به جهان هیچکس احمق‌تر از او

لاجرم هرکه بود رونق عقلش کمتر

هیچکس را نبود کار به‌رونق‌تر از او

شمارهٔ ٧١٩

پدری با پسر بشفقت گفت

که پسندیده دار عادت و خو

راحت نفس اگر همیخواهی

بیشتر از نصیب خویش مجو

تا نپرسند دم مزن بسخن

و آنچه گوئی بجز صواب مگو

کر رسیدن بمقصدت هوس است

راه کان مستقیم نیست مپو

بطمع در خطر میفت و مکن

رشته غم بدست آز دو تو

که نخواهد همیشه باز آید

بسلامت ز چشمه سار سبو

شمارهٔ ٧٢٠

چه کنی با فلک عتاب که من

نیک بد حال گشتم از فن تو

گر خموشی چو باز پیشه کنی

دست شاهان بود نشیمن تو

ور بر آری خروش چون بلبل

هست زندان تنگ مسکن تو

رو که گردون فراغتی دارد

از بلند و ز پست کردن تو

هم ز خود بین اگر فتد روزی

طوق یا غل ذل بگردن تو

شمارهٔ ٧٢١

چرخ دولابیست پنداری جهان

بر مثال کوزه ها خلقان او

فرقه ئی سر سوی بالا میروند

دامنی پر نعمت از احسان او

باز جمعی را ز بالا بر نشیب

کف تهی میآورد دوران او

زو مدار ابن یمین چشم وفا

کاعتمادی نیست بر دوران او

زو طمع بر کن که هرگز کس نیافت

لقمه ئی بی استخوان بر خوان او

شمارهٔ ٧٢٢

حبذا باغ و راغ علیا باد

و آن ریاض چو اطلس و خز او

ز اعتدال هوا عجب نبود

همچو نی گر شکر دهد گز او

کرم قز برگ توتش ار بخورد

حلقه سیم و زر شود قز او

سردی آب او کند احساس

تشنه بالای چاه صد گز او

هوش ارباب عقل برباید

چون کند جلوه دختر رز او

چون نقاب بلور بر بندد

آن عقیق تر زبان گز او

گوئیا آتشی گداخته اند

کرده از آب بسته مرکز او

شمارهٔ ٧٢٣

دو قرص نان اگر از گندم است اگر از جو

دو تای جامه اگر کهنه است اگر از نو

بچار گوشه ایوان خود بخاطر جمع

که کس نگوید از اینجای خیز و آنجا رو

هزار بار نکو تر بنزد ابن یمین

ز فر مملکت کیقباد و کیخسرو

شمارهٔ ٧٢۴

ز آتش مجمر ار کشم دودی

بی نیازم ز عود سوزی او

ور بدستم رسد ز گل خاری

فارغم از چمن فروزی او

نرود عاقل ار پی روزی

خود رساند خدای روزی او

شمارهٔ ٧٢۵

سحرگه که در گوش گردون فتاد

خروش خروس و نوای چکاو

روان شد چو زر موکب شیخ عهد

رهی نا روا ماند مانند چاو

گذشتم بناکام از آن بحر جود

روان بر دو رخ از دو چشمم دو ناو

من از ابر جودش طمع داشتم

که چون گل کنم کیسه پر زر ساو

ولی در قمار هوا داریش

مرا گشت الحق درین دور داو

ببختش مسیح و فریدون شدم

بخر رفتم و باز گشتم بگاو

شمارهٔ ٧٢۶

کردم سئوال از کرم خواجه حاجتی

بیرون ز وعده ئی نشنیدم جواب او

طبعش بگاه وعده بود راست چون سحاب

با رعد و برق لیک نبارد سحاب او

نی ابر باز میشود از روی آسمان

تا بر کنم دل از اثر فتح باب او

نی قطره ئی همی چکد از ابر تیره دل

تا آتش جگر بنشانم بآب او

فقر و غنای خواجه بنسبت یکی بود

آنرا که نیست هیچ نصیب از نصاب او

شمارهٔ ٧٢٧

که میرود بجناب رفیع آصف عهد

که با فلک ز علو بر زد آستانه او

غیاث دولت و دین هندوی مبارک رای

که مثل او بهنر نیست در زمانه او

ستوده ئی که بود با نسیم الطافش

دم مسیح خجل از هوای خانه او

نپرسدش که چرا وعده را وفا نکند

نداند آنچه بباشد درین بهانه او

اگر ز بنده برافروخت آتش غضبش

بآب دیده نشاند رهی زبانه او

و گر زقلت مال است دور باد ازو

که اینقدر نتوان یافت در خزانه او

ز دام غم نرهد تا بحشر مرغ دلم

اگر وظیفه نیابد دمی ز دانه او

چگونه باز کند خو ز دانه کرمش

دلی که نیست بجز مرغ آشیانه او

شمارهٔ ٧٢٨

گر به منت بر کفت لعلی نهد فیروز شاه

گر خراج ملک هندوستان بود مستان از او

ور محبی از محبت بر کفت کاهی نهد

منت کوه احد برگیر و خوش بِستان از او

شمارهٔ ٧٢٩

گر بدانی فریب دنیی دون

دل بجان آیدت ز صحبت او

دشمنی در لباس دوست بود

که کند تکیه بر محبت ا و

شمارهٔ ٧٣٠

مجلسی داریم الحق جامع هر کام دل

ای دریغا نیست در وی منظر چالاک تو

راستی را جمله اسباب عشرت حاصل است

هیچ دیگر در نمی‌باید در او الاک تو

شمارهٔ ٧٣١

مرا چون خار غم در دل شکست از مهر گلرویان

نهادم سر ازین حسرت بنفشه وار بر زانو

ولی نیک و بد گردون چو گردانست می‌گویم

عسی الایام ان یرجعن یوما کالذی کانوا

شمارهٔ ٧٣٢

مرد عاقل نرود در پی کاری که در آن

هر کسی تهمت دیگر نهد اندر حق او

عاقل آنست که فکرش بمقامی برسد

که بگویند پس از وی همه کس منطق او

زیر زین رام کند توسن ایام چنان

کز لگامش نکشد سر پس ازین ابلق او

گر ز دریای فلک میل گذارش باشد

شود از قوت رایش مه نو زورق او

چون بدین پایه رسد مرد زند هر سو دست

دست احداث مقید نکند مطلق او

هر که بر اسب مراد دل خود گشت سوار

شاه گیری نکند پس چه کند بیدق او

میکند ابن یمین نیز در احوال جهان

فکر تا حل شودش مسئله مغلق او

شمارهٔ ٧٣٣

ملک عزت گرت همی باید

از من این پند مشفقانه شنو

دل منه بر سرای عرصه فریب

که فراوان گذشت ازو کی و کو

روز دولت مباش غافل از آنک

هست ترکیب دولت ازلت و دو

چون همای خجسته قانع باش

نه چو گنجشک جان بدانه گرو

در زمین قناعت افکن تخم

تا مراد دل آوری بدرو

با کنار آمد از بحار غم آنک

شد برون از میان چو کیخسرو

به گزینی مکن که آدم را

بیشتر از وجود ظلمت وضو

ایزد از بهر گزینی گفت

که فلان خیز از بهشت و برو

چون شود معده پر تفاوت چیست

که ز گندم پرست یا از جو

تن چو پوشیده شد چه فرق بود

نزد عاقل میان کهنه و نو

راه تسلیم گیر ابن یمین

تا خلاصت دهد زلیت و زلو

شمارهٔ ٧٣۴

ندیدم من از آدمی هیچکس

که اخلاق او جمله باشد نکو

هنرمند را اینقدر بس بود

که گویند اینست و بس عیب او

شمارهٔ ٧٣۵

هر که از طاعت بسیار در افتاد بعجب

چون عزازیل شود مستحق لعن و تفو

گر ته طاعت ما را که گنه چاک ز دست

سهل باشد کندش تو بیک لحظه رفو

هر گناهی که کند بنده خداوندش اگر

نکند عفو مر او را نتوان گفت عفو

شمارهٔ ٧٣۶

الهی بهنگام پیری مرا

تمنای نفس جوانان مده

میفکن بسختی و دشواریم

گشاده کن آسان ز کارم گره

جهانی سراسر پر از دون شدست

چه آن مه که هستند از ایشان چه که

ندارم سر کدیه زین سفلگان

بگردن درم بارشان بر منه

شمارهٔ ٧٣٧

اندرین ایام هر کو همچو فرزین کژ رواست

دارد از منصب چو فرزین خانه در پهلوی شاه

آنکه تا بودست چون رخ راست رو بودست و هست

دائما در گوشه ئی محروم و دور از روی شاه

شمارهٔ ٧٣٨

ای کریمی که مادر ارکان

چون تو فرزند راد نازاده

دست گوهر فشانت درگه جود

از کرم داد مکرمت داده

کی توان گفت ابر چون کف تست

عقل داند گهر ز بیجاده

حال خود عرضه میکنم بر تو

ای کریم جواد آزاده

باده من بنده را بقرض انداخت

کز جهان باد منقرض باده

گر خلاصم دهی ز دست غریم

گردد اسباب عیشم آماده

قافیه گرچه دال خواهد شد

بعد ازین ما و روی سجاده

شمارهٔ ٧٣٩

ای نسیمی ز لبت معجزه روح الله

صفت حسن تو گردان چو زبان در افواه

یوسف حسنی و این طرفه که در موکب تو

چون سلیمان بود از لشکر جان خیل و سپاه

بلطافت خط چون خضر وشت کمتر نیست

کز لب چشمه حیوان بدمد مهر گیاه

بجز از سبزه خط و گل رخسار ترا

من ندیدم که بود قوس قزح هاله ماه

تا کی آخر دل عشاق ربائی بستم

چون نداری دل یک کس بهمه عمر نگاه

لیک در وصف نیاید که چه شکرست مرا

از خیال تو که بر چشم رهی دارد راه

هیچ دانی ز چه آئینه مه زنگ گرفت

ز آنکه هر شب بفلک میبرم از هجر تو آه

امشب از دوش گذشتست مرا اشک روان

بصفت راست نیاید بلغ السیل ذباه

گرچه از عین عنایت به سوی ابن یمین

نکنی ای مه تابان همه عمر نگاه

دوش پنهان ز تو همخانه من بود خیال

چون برآورد سر از خوابش امروز بگاه

گفتمش خیز صبوحی کن و اندیشه مکن

که کند عفو خداوند جهان غرق گناه

گفت با طاعت قطب ملک افضل را

بر چنین معصیتی می نتوان کرد اکراه

در دریای حقیقت گهر کان یقین

سر اخوان صفا شیخ جهان فضل الله

شمارهٔ ٧۴٠

ای صبا از بخت نیک ار اتفاق افتد ترا

چونکه یابی راه سوی شهریار دین پناه

آنکه باشد لطف و عنفش از طریق خاصیت

دوستانرا جانفزای و دشمنانرا عمر کاه

خسرو عادل نظام ملک و دین کز عدل او

بر کتان زین پس تعدی می نیارد کرد ماه

کس نگوید ابر نیسان با کفش ماند از آنک

فیض این باشد دمادم بخشش آن گاهگاه

چون بدانعالیجناب آسمان رفعت رسی

گر دهد حاجب ترا بار ایصبا از گرد راه

خاک درگاهش ببوس اول بتعظیم تمام

بعد از آن این یکسخن را عرضه کن بر رای شاه

گو منم آنکس که تابستم کمر در بندگیت

آمدم در شیوه اخلاص بر سر چون کلاه

چون جهانی را همی بینم ز جودت بهره ور

پس چرا زینگونه محروم است چاکر بیگناه

چاکرت را نیز ازین حرمان خلاص آید پدید

لطف عامت گر کند یکره بحال او نگاه

شمارهٔ ٧۴١

ای فلکقدری که دایم بر بساط حضرتت

خسروان عهد را چون بندگان ساید جباه

باد زیر پای پیل حادثات افکنده سر

هر که طبعش با تو کژ دارد چو فرزین رسم و راه

بنده را در وجه خرجی اسب و استر صرف شد

اینزمان چون وقت رفتن آمدش زین بارگاه

خودتو انصافم بده آخر روا باشد که من

رخ براه آرم پیاده میروم از پیش شاه

شمارهٔ ٧۴٢

ای تو هر نقش که با خویش مصور کرده

نقشبند قدرش صورت دیگر کرده

دی تو در مدرسه آز بر استاد امل

درسها خوانده و دانسته و از بر کرده

مگسی کرده قی آنرا تو لقب کرده عسل

وز تنعم خورشی زان خوش و در خور کرده

کفن کرم قز آورده و پوشیده بناز

نام آن برد یمن دیبه ششتر کرده

عقدهای صدف آویخته از گردن و گوش

زان گهر ساخته و مایه زیور کرده

شمارهٔ ٧۴٣

ای نسیم سپیده دم بگذر

از سر لطف بامداد پگاه

بجناب رفیع افضل دهر

قطب اقطاب شیخ فضل الله

آنکه درشان او بود منزل

آیت رفعت و جلالت جاه

وانگه باشد بخدمتش بر در

پشت گردون بسان حلقه دو تاه

وانکه خورشید رای روشن او

ببرد تیرگی ز چهره ماه

وانکه در حادثات اهل هنر

باجنابش همی برند پناه

برسان بندگی بصد اخلاص

از من دوستدار دولتخواه

پس بگویش چو رای ا نور تو

هست از سر کانیات اگاه

چیست موجب که نیست آگه از انک

هست حال رهی عظیم تباه

زین بتر هم شود اگر نکند

همت خواجه سوی بنده نگاه

شمارهٔ ٧۴۴

افتخار آل یاسین سید سادات عصر

ایکه جاهت را خرد برتر ز گردون یافته

عقل کل در مجلس روحانیان بخت ترا

از شراب لایزالی چهره گلگون یافته

هر چه بخت نوجوانت جسته از گردون پیر

بیش از آن از بخشش وهاب بیچون یافته

گرچه نامطبوع می‌بینم حسودت را ولیک

روزگارش در گه تقطیع موزون یافته

با تو چون اخلاص خود را چاکرت ابن یمین

ز آنچه اندر حیز حصر آید افزون یافته

بر دعای دولتت مصروف کرده عمر خویش

و آنچه گفته جمله با ایجاب مقرون یافته

عمر نوحت جسته از یزدان نکرده ذکر مال

زانکه مالت را فزون از مال قارون یافته

شمارهٔ ٧۴۵

بینوائی و حفظ ناموسم

کرد فرد از جماعتی انبوه

نکشم همچو ماکیان خواری

از پی دانه در میان گروه

جای گیرم چو کبک در کهسار

ریک چینم بجای دانه ز کوه

زان گزیده است انزوا عنقا

که شد از ناپسند خلق ستوه

شمارهٔ ٧۴۶

بمال حاجت مردم بر آرای سره مرد

برو دراهم معدوده جوی نو سکه

اگر تو راه ندانی منت نشان بدهم

بسوی گنج دوره میرود ازین سکه

یکی ز عرصه نسل و دوم ز غایت حرص

یکی ازین دو گزین کن بتاج یا سکه

دو اصل معتبرند انگهی نتیجه دهد

که کشن یافته باشد فضیله با سکه

شمارهٔ ٧۴٧

بحر دانش عماد دولت و دین

ای همه کار هات شایسته

غرقه بحر غم شدم بفرست

یک سفینه که هست بایسته

شمارهٔ ٧۴٨

پدر که رحمت حق بر روان پاکش باد

ز من دریغ نمیداشت پند پیرانه

چه گفت گفت که جان پدر نصیحت من

اگر قبول کنی اینت پند فرزانه

تو باز سدره نشینی فلک نشیمن تست

چرا چوکوف کنی آشیان بویرانه

مکن مقام درینخانه ایعزیز پدر

گرت که یوسف مصری شدست همخانه

مباش غره بمهر سپهر دون پرور

که پای دام کشیدست بر سر دانه

هر آن طلسم که بستند عاقلان بر هم

بسنگ تفرقه بشکست چرخ دیوانه

در آن نفس که طریق حیات بسته شود

گشایشیت نباشد ز خویش و بیگانه

پس از تو ابن یمین چون فسانه خواهد ماند

به گوش تاز تو نیکی بماند افسانه

شمارهٔ ٧۴٩

جلال دولت و دین یونس ایکه جاه تر است

مقام برتر کیوان فروترین پایه

بر آفتاب بچربدسها بتابش اگر

ز نور رای تواش ذره‌ای بود مایه

ز عقد گوهر لفظت عروس معنی را

ببسته کلک تو مشاطه وار پیرایه

بخشگسال کرم آز تشنه لب دیده

ز ابر خامه تو آنچه کودک از دایه

تو آفتاب جهانی و بنده ابن یمین

ترا شدست بامید نور همسایه

اگر ز طالع شوریده نیست این از چیست

جهانیان ز تو در نور و بنده در سایه

تو خود بگو که بدوران چون توئی چو منی

شکسته حال چو این قافیه همی شایه

شمارهٔ ٧۵٠

جفت گاوی را اگر خدمت کنی سالی سه ماه

روزگارت زو شود هر هفته و هر ماه به

ورکنی شاه جهانرا هفته ئی هفتاد مدح

سخره گوئی را بود در پیش او مقدار به

گر تأمل‌ها کنی در نفع گاو و مدح شاه

خدمت یکتای گاو از مدحت صد شاه به

شمارهٔ ٧۵١

خدایگان فصیحان دهر ابن یمین

توئی که هست فضایل ترا و همتانه

بریخت خون بسی ملحد این مه روزه

ازو ملول جهانیست بنده تنها نه

بروز زحمت دق باشد و شب استسقا

عوارضی که دوایش بجز مدارا نه

برای دفع مضرت برای هضم طعام

بشرط آنکه به پنهان بود به پیدا نه

بجای آب دو سه کاسه می پس از افطار

اگر کنیم تناول روا بود یا نه

شمارهٔ ٧۵٢

خواجه را بین کز برای حرص و بخل

سیم حاصل میکند بیفائده

وز پی نانی همی گوید زنش

ربنا انزل علینا مائده

شمارهٔ ٧۵٣

دلا ز حال بد خود مکن جزع زنهار

صبور باش چه دانی نکو شود ناگاه

مجوی صحبت دنیا کز آن همیترسم

که همچو صحبت سنگ و سبو شود ناگاه

بترک وصلت او گیر کز فضیحت او

بسیط خاک پر از گفتگو شود ناگاه

فروغ آتش شهوت مده بباد امل

که آبروی تو چون آب جو شود ناگاه

بگرم مهری گردون مباش غره از آن

که بیگناه ترا کینه جو شود ناگاه

هنر طلب که هنرمند را سعادت و بخت

بروزگار کهن باز نو شود ناگاه

هنر چو مشک بود مشک کی نهان ماند

جهان ز نفحه او پر ز بو شود ناگاه

کنون چو ابن یمین را هنر پناهی نیست

که لطف بیند اگر سوی او شود ناگاه

بکنج عافیت آرام جست تا پایش

مگر بگنج قناعت فرو شود ناگاه

شمارهٔ ٧۵۴

دل ابن یمین گرچه ز غصه خون همی گردد

ازین بخت سیه روز و ازین گردون پیروزه

ولیکن زین خرف گشته سپهر ناسپاس ایدل

چه گویم ز نادانی کله میسازد از موزه

معاذ الله اگر روزی بغیری احتیاج افتد

بدینمعنی که در دستم نماند قوت یکروزه

و گر آتش زند فاقه چنان در خانمان من

که نگذارد ز دنیا وی مرا تا آب در کوزه

بهائم وار چون دیده بر آب و بر علف نارم

شوم همچون ملک سازم شعار خویشتن روزه

دلا در آتش محنت گرت جان می‌رسد بر لب

بمیر از تشنگی و آبی مکن از بحر دریوزه

ز دونان چون طمع داری کرمهای جوانمردان

خرد داند که در عشرت شرابی ناید از بوزه

شمارهٔ ٧۵۵

دی یکی گفت کابن یمین

با کناری شد از میان گروه

گفتمش بنده را دلی باشد

بس لجوج و ملول و بس نستوه

صحبت خلق بی نفاقی نیست

دل نستوهم از نفاق ستوه

جنس من چون نیند تنها ام

در میان جماعت انبوه

گاه با آهوانم اندر دشت

گه قرین پلنگم اندر کوه

ور نداری مصدق این دعوی

خود ببین وز خلق باز پژوه

چون ندارم طمع بر دو قبول

خواه ما راستای و خواه نکوه

شمارهٔ ٧۵۶

دی معرف به پیش آصف عهد

خواند فصلی ستوده که و مه

طمع خام او بر آنش داشت

که مگر پخته کرد نان فره

خواجه را خود دهن بتحسینش

همچو سوفار بود پر از زه

گفت ناگه معرف ای خواجه

سبحه آفرین ز دست بنه

گه گهی نیز میکن احسانی

گرچه تحسینت هست ز احسان به

ز آنکه دیریست تا مثل زده اند

نشود بز بگدگدی فربه

شمارهٔ ٧۵٧

روزی ز بهر تجربه بگرفتم آینه

دیدم نشان مرگ در آنجا معاینه

بگریستم بزاری زار از نهیب مرگ

در حال بر زمین زدم از درد آینه

گفت آینه مرا چه زنی خیره بر زمین

هرکس که زاد نیز بمیرد هر آینه

شمارهٔ ٧۵٨

ز آستانه جاه و جلال خسرو عهد

سپهر کشور داد و دهش سپاهانشاه

ستوده سرور عالم که صیت مکرمتش

علم فراخت ز ماهی بر اوج قبه ماه

مثال ممتثل آمده به بنده ابن یمین

که شعر خویش روان کن بسوی این درگاه

اگر چه گوهر نظمم کرای آن نکند

که من نثار کنم بر جناب حضرت شاه

ولی چو داد مثال امتثال واجب شد

از آنکه هست برین عقل کار دیده گواه

که شاه تاجور تخت چارمین بر بست

کمر به بندگی او بطوع بی اکراه

سه چار جزو ز اشعار خود فرستادم

بسان نامه اعمال خویش کرده سیاه

گر از مهب عنایت وزد نسیم قبول

وگر بعین عنایت کند ببنده نگاه

بزیر پای کنم پست فرق فرقد را

ز بس بلندی قدر و ز بس جلالت جاه

پناه دین الهست تا بماند دین

بعز و ناز بما ناد در پناه اله

شمارهٔ ٧۵٩

اینقطعه را ابن یمین در جواب قطعه ئی که شاعری ایرج نام فرستاده و فتوای او را در می خوردن پس از افطار در ماه رمضان پرسیده بهمان وزن و قافیه سروده مصرع اول قطعه ایرج اینست:خدایگان فصیحان دهر ابن یمین

سرا فاضل دهر ایرج ایکه در همه فن

بسان مردم یکی فن کسیت همتانه

بنزد بنده رسید از تو قطعه ئی که بلطف

ندانم آبحیات آنچنان بود یا نه

سئوال کرده لطیفانه نکته ئی که مرا

جواب راست نوشتن ز عامه یارانه

اگر چه زحمت دق است و رنج استسقا

ولیک بر همه تنهاست بر تو تنها نه

ز بیم عامه درین مه چو باده نتوان خورد

دوای این دو مرض هیچ جز مدارا نه

شمارهٔ ٧۶٠

شرف دولت و دین زبده اصحاب کرم

ای بذاتت هنر و فضل تولا کرده

ابر کلک گهر افشان تو مانند صدف

دهن آز پر از لؤلؤ لالا کرده

چشم بد دور ز خط تو که هر نقطه او

سطح کافور پر از عنبر سارا کرده

دی ز یاران که چو بختند مقیم در تو

بتولای تو از غیر تبرا کرده

ورقی چند بمن داد عزیزی و برآن

رأی عالیت اشاره بسوی ما کرده

که ز اشعار خود اینچند ورق بیضا را

دارم امید بتو نامه سودا کرده

کردم اثبات بفرمان تو ابیات برو

ز آنچه زین پیشترک داشتم انشا کرده

بجناب تو فرستادم و عقلم میگفت

کای تو بسیار از این ساده دلیها کرده

مثلت هست چو تاجر که رود از پی سود

بسوی بصره و سرمایه ز خرما کرده

تو فرشته صفتی ز ابن یمین در گذران

کلماتی که بر او دیو وی املا کرده

شمارهٔ ٧۶١

صاحب عادل جلال ملک و دین دستور شرق

ای ز رفعت خاک پایت افسر خورشید و ماه

نفثه المصدور خواهم عرضه کردن پیش تو

گرچه داند رای صاحب حال من بی اشتباه

بر بساط حضرتت چون رخ نهاد ابن یمین

داد بختش همچو فرزین جای در پهلوی شاه

از قضا اسبش چو خر اندر خلاب عجز ماند

ای گرفته قدرتت درماندگانرا در پناه

راه تا مقصد بپای پیل صد فرسنگ هست

چون کند اکنون پیاده در رکابت قطع راه

شمارهٔ ٧۶٢

صاحب صاحبقران والا علاء ملک و دین

مهترانرا داد دادی داد این کهتر بده

مانده ام چون مهره اندر ششدر رنج خمار

بنده خود را خلاص از رنج این ششدر بده

چون بیایم در پی اینقطعه سوی بزم تو

ساقی خود را بفرما کش یکی ساغر بده

خاطرم در مدح تو پرورد گوهر چون صدف

چون توئی گوهر شناس انصاف این گوهر بده

شکر شکرت غذای طوطی طبع منست

طوطی طبع مرا دائم ازین شکر بده

بکر فکرم نو عروس آمد بخدمت لطف کن

از قبول خود برای زینتش زیور بده

بارها ابن یمین را داده‌ای سوگندها

تا کی از سوگند آخر چیزکی دیگر بده

شمارهٔ ٧۶٣

طمع ابن یمین چیست ز کرم کرمت

خود بدانی چو در آن صرف کنی اندیشه

هست آن میوه که از لطف بود چهره نمای

دانه از باطن او همچو پری از شیشه

با همه لطف که دارد نخورم خون دلش

خرم آنکس که کند خوردن خونش پیشه

قوت خونش اگر در تن روباه رود

شیر گیری کند ار روی نهد در بیشه

ندهد این بجز آن راد که چون رنده بود

دور باد آنکه ترا شد سوی خود چون تیشه

شمارهٔ ٧۶۴

طلب کردن همیشه کهتران را

بود مر مهتران را کار و پیشه

ز مرغان گرچه کمتر بود هدهد

سلیمانش طلب کردی همیشه

شمارهٔ ٧۶۵

فریومد آنمقام کزین پیش خسروان

بودند با هم از پی آن در مطاعنه

مصری چو خلد جامع اهل صفا ولیک

بودی عزیز او شده مشتی فراعنه

هریک بدانمثابه که با مادرش پدر

کردی برای صحت اصلش ملاعنه

رفتند آنگروه که در هیچ دعوئی

معنی نداشتند چو لفظ جغاعنه

زین پس دمی بر آر بکام دل اندرو

وارسته از خباثت مشتی ملاعنه

شمارهٔ ٧۶۶

فخر دین و ملک معنی ای ز نور رای تو

رهروان عالم علوی هدایت یافته

عقل اول دست تدبیر ترا در کار ملک

چون ید بیضای موسی با کفایت یافته

مفتی رأی جهان آرای تو در مشکلات

هر جوابی را که گفته صد روایت یافته

صاحبا گویا نئی آگه که هست ابن یمین

هر دم از دوران گردون صد نکایت یافته

بر دل پر درد خویش از حادثات روزگار

دور غم را چون تسلسل بی نهایت یافته

چون زتاب آفتاب حادثات ایمن شدست

آنکه هست از سایه لطفت حمایت یافته

پس چرا باید که باشد با نکو ذاتی تو

بنده بد حالی خود بیحد و غایت یافته

از سرم دست عنایت در حوادث بر مدار

ای ز تو اهل هنر دائم عنایت یافته

شمارهٔ ٧۶٧

کاتب اینحروف ابن یمین

بر خط و قول خود گرفت گواه

که بتاریخ بیستم ز رجب

تا بنوغان که باشد آن شش ماه

ده من ابریشم گزیده نیک

برساند بشیخ عبدالله

بود تاریخ سال هفتصد و چار

که نوشت اینحروف بی اکراه

شمارهٔ ٧۶٨

گفتم دلا توئیکه همه عمر بوده ئی

بر مطلب و مقاصد خود کامران شده

رای تو در تفحص اسرار کاینات

بگذشته از مکان زبر لامکان شده

هنگام نظم گوهر شهوار خاطرت

چون ابر نوبهار جواهر فشان شده

گردون پیر بر تو اگر جست برتری

غالب بر او بقوت بخت جوان شده

هر گه که رای انور تو گشته آشکار

خورشید همچو ذره بسایه نهان شده

اکنون بگوی کز چه سبب در میان خلق

مردی بسان لطف و کرم بر کران شده

عقل از زبان دل نفسی زد براستی

سرمایه حیات چو آب روان شده

گفت آنهمه فضایل و آداب و علم و حلم

کم نیست بلکه بیشترک هم ازان شده

لیکن چه سود مایه من نیست جز هنر

وان نیز نفص اکثر اهل زمان شده

دارم مفرحی که ز ترکیب گوهرش

زو دل گرفته قوت و او قوت جان شده

ابن یمین بساغر تضمین چشاندت

کان حسب حال اوست بگیتی عیان شده

بازار فضل کاسد و سرمایه در تلف

نرخ متاع فاتر و سودش زیان شده

ما را هنر متاع و خریدار عیبجوی

ز آنست نام ما بجهان بی نشان شده

شمارهٔ ٧۶٩

گر حال نیک خواهی فرزند را همیشه

آموزش ای برادر قرآن و خط و پیشه

زیرا که پیشش آید روزیکه کارش افتد

چون پیشه ئی نداند بیل و کلنگ و تیشه

هر کو خطی نخواند یا پیشه ئی نداند

بس گاو و خر چراند در کوه و دشت و بیشه

شمارهٔ ٧٧٠

منت خدایرا که مرا داد خاطری

بر اختراع بکر معانی گماشته

اینهم ز لطف اوست که دارم طبیعتی

رایات علم را بفلک بر فراشته

زین پیش بوده اند فراوان سخنوران

یکسر گذشته اند و سخنها گذاشته

کو اینزمان کسیکه کند شعرشان قیاس

با آنچه کلک ابن یمینش نگاشته

وانگه بدانش از ره انصاف بنگرد

تا کیست آنکه او خبر از شعر داشته

با اینهمه بدانه رزقم چو بنگری

بینی هنوز برزگر آنرا نکاشته

شمارهٔ ٧٧١

میدهد گردون بهر نا مستحقی بهره ها

ز آنچه دریا پرورش دادست و کان اندوخته

روز و شب نا اهل را با سیم و زر دارد چو شمع

زانسبب خندان چو شمع آمد روان افروخته

هدهد قواده را با تاج میدارد نگاه

باز را بین پایها در بند و چشمان دوخته

عیبش آخر این نه بس کابن یمین از دور اوست

با زلال شعر خود در تیه حرمان سوخته

هین مکن با عیب گردون ساز ایدل بهر آنک

با هنرمندان بود بر قصد جان آموخته

شمارهٔ ٧٧٢

مکروه طبعت آنچه شود واقع ایحکیم

خوردن غمش یکیست ز غمهای زایده

یا میشود بکام تو یا خود نمیشود

در هر دو حال خوردن غم را چه فایده

شمارهٔ ٧٧٣

میار فخر باستاد و شیخ و جد و پدر

که بوده علم و عملشان همه پسندیده

قراضه ئی بتو گرزان رسید بیرون آر

و گرنه جمله جهان گنج گیر پوشیده

شمارهٔ ٧٧۴

مرا دو بال بکردار مرغ اگر بودی

گشادمی بجنابت طریق بسته شده

ولی چه سود ندارد رهی بجز پائی

بسنگ حادثه آن نیز سخت خسته شده

شمارهٔ ٧٧۵

من نخواهم خرید کبر کسی

کاولش نطفه ئی بود مذره

و آخرش جیفه ئی شود قذره

و او همه عمر حاصل عذره

شمارهٔ ٧٧۶ - القطعه فی المشعله

ای زده صد طعنه شمع روی تو بر مشعله

آتش افتاده ز تاب عارضت در مشعله

تا نمییابد فلک پروانه از شمع رخت

بر نمیافروزد از خورشید خاور مشعله

از فروغ شمع رویت بزم میگیرد صفا

افتد اندر سوز و تاب از رشک در بر مشعله

پرتوی از شمع رویت گر نگشتی آفتاب

کی توانستی که بودی نورگستر مشعله

با رخ چون روز و زلف چون شبت نسبت کنم

گر بتابد از میان دود عنبر مشعله

نسبتی روشن برویت گر ندارد پس چرا

تیره شب دارد رخی ز آنسان منور مشعله

رخ نهد بر خاک پیش لعلت آب زندگی

دل کند از رشک رویت پر ز آذر مشعله

تا خیالت شبروی آسان کند در پیش او

میفروزد آسمان از ماه انور مشعله

گر کنی دور از رخ چون روز روشن پرده را

در شبستان نیز نیفروزند دیگر مشعله

آمد اندر راه عشقت گرم از آنشب تا بروز

بر درت باشد بتا مانند چاکر مشعله

هر شبی ابن یمین بیند رخ چون روز تو

در نظر دارد چراغ از ماه و از خور مشعله

شمع روی تست آن کآتش ز دست جور او

می‌کند در بارگاه شاه بر سر مشعله

شاه عالم آنکه تا دم می‌زند در بندگیش

خسروآسا می‌رود با افسر زر مشعله

شمارهٔ ٧٧٧

ابن یمین منم که بآیات بینات

در ملک نظم کرده ام اثبات داوری

در سخن برسته فضل ار بها کنم

گردد عطاردم بدل و دیده مشتری

گر آمدی نبی ز پس مصطفی بخلق

من بودمی بمعجزه شعر و شاعری

اما چو مصطفی در اعجاز مهر کرد

این را کنون چه نام کنم جز که ساحری

لیکن چه سود ازین چو مسیحای وقت را

اکنون نمیخرند بیکجو ز خر خری

شمارهٔ ٧٧٨

اگر من پنج روزی بالضروره

براه ناسزائی میزدم پی

مپندارید کان بود اختیاری

که هست اندر مثل آخر دوا کی

مرا خورشید دولت چون فروشد

چراغی ساختم ناچار از وی

شمارهٔ ٧٧٩

الا ای نسیم صبا از ره لطف

گذر کن بخاک در شهریاری

که بوسد ز بهر شرف پای تختش

کجا باشد اندر جهان تاجداری

زمن عرضه کن اینسخن گر توانی

از آن پس که خواهی ازو زینهاری

که گر من برین در بنانی نیرزم

برین آستان پس چه باشم غباری

اجازت دهد تا نهم رو بملکی

که ارزم بنانی در آنملک باری

گواهی نه بر حال من بنده آنکس

که نتوان نهفتن ازو هیچ کاری

که چاکر درین اختیاری ندارد

رسانید کارش بجان اضطراری

رهی در جنابت گلی گر نباشد

نه آخر بگلشن بود نیز خاری

سحاب کرم را چه نقصان در آید

که آبی زند بر لب خاکساری

شمارهٔ ٧٨٠

الهی زبان مرا در سخن

روان دار پیوسته بر راستی

بمعنی بیارای چون ز اولم

به نیکوترین صورت آراستی

نگهدار اعمال ما را از آن

که افتد در آن کژی و کاستی

بیکدم مسوز آنسهی سرو را

که قدش بچل روز پیراستی

چنان دار ابن یمین را کز او

نیاید بجز آنک تو خواستی

شمارهٔ ٧٨١

ای دل برو مقلد احکام شرع باش

کز یمن آن به عالم تحقیق وارسی

تقلید شرع نیز به تحقیق می‌کشد

این را مثال با تو بگویم به پارسی

معنی یکی‌ست گرچه به صورت دو انداز آنک

جز سی هزار نیست شمار هزار سی

شمارهٔ ٧٨٢

ایدل ز پی جهان چه پوئی

وز زحمت جسم و جان چه جوئی

گر خار بگیردت سر دست

بگذر ز گل ایفلان چه بوئی

رو دست تهی چو گربه می لیس

چون سگ پی استخوان چه پوئی

چون بر تو نفس همی شمارند

بی فکر مگو هر آنچه گوئی

رو پرده دل بشوی ایشیخ

این خرقه و طیلسان چه شوئی

شمارهٔ ٧٨٣

اگرچه رزق مقسوم است می‌جوی

که خوش فرمود این معنی معزی

که یزدان رزق اگر بی‌سعی دادی

به مریم کی ندا کردی که هزی

شمارهٔ ٧٨۴

آخر کری کند که ز بهر دو روزه عمر

مغرور جاه و نعمت دنیا شود کسی

یا از برای یک شکم نان نیم سیر

گردد غریق منت احسان هر خسی

آزاد باش و قانع و راضی بحکم حق

دل در خدای بند و مبر آرزو بسی

شمارهٔ ٧٨۵

ای خردمند اگر همی خواهی

که شوی شهره در نکو کاری

جهد کن تا غلام و خدمتکار

بیش از ابناء جنس خود داری

زانکه روزی یک بیک ایزد

میدهد در کمی و بسیاری

نان ز دیوان غیرشان مجراست

وز تو مشهور آدمی ساری

میدهندت بنان و جامه خویش

در مهمات این جهان یاری

شمارهٔ ٧٨۶

اگر خاطرت میل کاری کند

کزان کار داری امید بهی

ازین پیشتر عاقلان گفته اند

فارسل حکیما و لا توصهی

شمارهٔ ٧٨٧

ای پیک پی خجسته نسیم سحرگهی

لطفی کن از برای دل خسته رهی

بگذر بدانجناب که از لطف صاحبش

یا بی نشان خلد چو در وی قدم نهی

یعنی جناب حضرت شاهی که می نهد

شیر فلک ز هیبت او سر بر و بهی

فرخنده تاج دولت و دین کاهل فضل را

دوران اوست موسم آسایش و بهی

اول ببوس خاک درش وانگه اینسخن

بر گوی و مگذر از سر ایجاز و کوتهی

گو با وجود جود تو آن کو مراد دل

بر آستان غیر تو جوید ز ابلهی

از دنب لاشه سگ طلب دنبه میکند

و آماس باز می نشناسد ز فربهی

اکنونکه روزگار برآشفت و فتنه گشت

و آفاق شد ز مردی و وز مردمی تهی

مردی بسان رستم دستان تو میکنی

داد کرم چو حاتم طائی تو میدهی

چون در زمانه ز اهل هنر با خبر توئی

بادا ز حال ابن یمین نیزت آگهی

تا خرگه سپهر منور بود بماه

بادت معاشرت همه با ماه خر گهی

رایت بهر طریق که تابد عنان عزم

اقبال در رکاب تو بادا بهمرهی

شمارهٔ ٧٨٨

ای باد خوش نفس گذری کن ز راه لطف

بر خاک در گهی ز فلک جسته برتری

یعنی جناب حضرت شاهی که زیبدش

بر سروران عرصه آفاق سروری

سلطان نظام دولت و دین آنکه چون خلیل

آورد زیر پا سر بتهای آذری

موسی صفت بمعجز آیات بینات

بر هم شکست قاعده سحر سامری

آن سایه خدای که بگرفت دولتش

عالم بزخم تیغ چو خورشید خاوری

هنگام کارزار گرش برگ نی بدست

باشد کند بقوت بازوش خنجری

تدبیر مملکت چو خضر کرد از آن شدست

یأجوج فتنه بسته سد سکندری

ای باد خوش نفس چو کند بخت فرخت

سوی جناب حضرت میمونش رهبری

اول ببوس خاک همایون جناب او

تقدیم کرده واجب آداب چاکری

وانگاه عرضه دار که ابن یمین کنون

از محنتی که میکشد از چرخ چنبری

شعر از هوای مدح تواش گفته میشود

ورنه کجاستش سر سودای شاعری

حالش فقیر گشته و وقتش قلندرست

بار عیال میکشد و وام بر سری

از تاب آفتاب غم از پا در آمدست

وقتست اگر بسایه لطفش در آوری

خواهی که حال تیره او با صفا شود

محمود را شنو که چه گفتست عنصری

یکروز روزه دار و بمن بخش قوت خویش

تا تو بهشت یابی و چاکر توانگری

مقصود گفتم ار چه که دانم نهفته نیست

بر رای شاه قاعده بند پروری

شمارهٔ ٧٨٩

ایدل ار داری هوای سروری پاشنده باش

بر جهان ابراز چه سرور باشد از پاشندگی

بر زبر دستان چو خوشه سرکشیت ار آرزوست

پیشه کن با زیردستان دانه وار افکندگی

گر ز سوز تشنگی جانت بلب خواهد رسید

از خضر مپذیر منت بهر آب زندگی

دانه را بگذار وا رستی ز دام چار تیر

آرزو میافکند آزاد را در بندگی

گر ز دیوان قضا مجری نباشد رزق تو

سعی بی حاصل بود از هر دری خواهندگی

آنچه داری چون ز خود و زدوستان داری دریغ

پس بگو تا چیست حاصل زینهمه دارندگی

بر سر گنجست پایت لیک چون آگه نیی

کرده‌ای عادت ز لوم طبع خود جویندگی

خوش برآی ابن یمین چون هست گیتی بر گذر

هم بود روزی که آید نوبت فرخندگی

گرچه گردون خاتم دولت بدان کسی می‌دهد

کش بود همچون نگین یا سادگی یا کندگی

شمارهٔ ٧٩٠

از من که میبرد سوی دستور خافقین

رمزی در آن شکایت ایام منطوی

والا علاء دولت و ملت محمد آنک

لطفش شکست رونق اعجاز عیسوی

خورشید چون بسایه رای وی اندرست

دارند اخترانش مسلم بخسروی

کلک ضعیف اوست که محکم میان ببست

تا رسم ملک و قاعده دین کند قوی

هستند گاه بخشش و کوشش غلام او

حاتم بزرفشانی و رستم بپهلوی

پیکان او ز جوشن پولاد بگذرد

چون سوزن فسان زده از لابلا جوی

گوید بدو که ابن یمین را شکایتی است

در بندگیت عرضه کنم بو که بشنوی

آخر روا بود چو منی را که گاه نطق

روح الامین سزد بر سیلی و پیروی

نظمی چو آب ز آتش طبعم روان شده

خواهی قصیده خواه غزل خواه مثنوی

در کام من دمی بصفت سحر سامری

در دست من خطی بخوشی نقش مانوی

در زیر طاق گنبد فیروزه هر که دید

لب برگشاد و گفت چرا بسته چون خوی

اکنون که شد شکفته ز فیض سحاب لطف

صد گونه گل بگلشن اقبالت از نوی

از دور چرخ هست پریشان دلم چنانک

افتاد یکدو جای مرا نا روا روی

خوشگوی بلبلی چو من آخر دریغ نیست

در گوشه قفص شده ناکام منزوی

کیوان مهابتی چو تو برجیس منظری

بهرام صولتی تو و خورشید پرتوی

یکره نظر بابن یمین کن که گفته اند

از هیچ تخم نیک بر بدبند روی

بادا بقای عمر تو تا جاه اخروی

حاصل کنی بواسطه مال دنیوی

شمارهٔ ٧٩١

اوستاد شعر ابن یمینست امروز

که بشاگردی او گشته عطارد راضی

حال را همچوویی نیست بشیرین سخنی

به ازو نیز نبودست بعهد ماضی

صدق دعویش چه محتاج گواهست آخر

از خرد پرس کزو به نبود کس قاضی

شمارهٔ ٧٩٢

انقدر از متاع دنیاوی

که کفاف تو باشد ار طلبی

هم بفتوای عقل معذوری

هم بقول محمد عربی

زین فزون گر طلب کنی چه بود

روسبی خواهری و زن جلبی

شمارهٔ ٧٩٣

اگر چه ابر بلای سپهر زنگاری

فشاند بر گل زردم سرشک گلناری

هنوز همت ما سر بدان فرو نارد

کزو برم بر کس قصه ستمکاری

دلا نصیحت ابن یمین بجان بپذیر

که تا چو عقل شوی شهره در نکو کاری

چو زلف ماهرخان با همه پریشانی

مباش غافل و فارغ دمی ز دلداری

که عالمی بر دانا بدان نمیارزد

که بهر آن دل آزاده ئی بیازاری

شمارهٔ ٧٩۴

آسمان زیر پای خود آرد

هر کرا هست همت عالی

وانکه باشد خسیس طبع و لئیم

سر فرو آورد بحمالی

شمارهٔ ٧٩۵

آنکس که بود بعلم و حکمت عالی

بر گفته او نقیض آرم حالی

گوید که خلاء نزد خرد هست محال

کندوله من هست زگندم خالی

شمارهٔ ٧٩۶

اگر بروی ترش کار فقر راست شدی

کدوی سرکه بدی با یزید بسطامی

و گر بخرقه ازرق تمام گشتی کار

تغار نیل بدی شیخ احمد جامی

و گر برقص کسی شهره و علم بودی

امام شهر شدی خرس در نکو نامی

شمارهٔ ٧٩٧

ایدل ار چشم عقل بگشائی

و آنچه نیکست و آنچه بد بینی

شودت روشن آنکه هر که کند

مایه عمر نقد خود بینی

همچو حمال برف با همه رنج

حاصلش آب در سبد بینی

شمارهٔ ٧٩٨

ایدل نصیحتی کنم ار زانکه بشنوی

نا داده آب کشت سعادات ندروی

ز نهار در نهان نکنی آن معاملت

کانگه که آشکار شود زان خجل شوی

شمارهٔ ٧٩٩

اگر به جستن کار شگرف می‌خواهی

که قاصدی بفرستی و حال بنمائی

بجوی همنفسی کار ساز و راد و درست

بدو فرست که تا بند بسته بگشائی

شمارهٔ ٨٠٠

این بزرگان که بنوخاستگان مشهورند

نرسیدست بر ایشان ز کرم جز نامی

چون ندانند که انعام چه باشد بمثل

نتوان داشت ازیشان طمع انعامی

هر یکی را که تو پاشنده قومش دانی

بر سر دانه کشیدست بدستان دامی

تا نگویند که داد-ار شنود صد دشنام

بمکافات یکی را ندهد دشنامی

دی یکی گفت که ای ابن یمین تا کی ازین

عمر کردن تلف و وجه معاش از وامی

عرضه کن حال دل سوخته پیش همه شان

گفتم این دیگ هوس را نپزد جز خامی

شمارهٔ ٨٠١

افضل عالم حکیم ای آنکه رای روشنت

در شب تاریک فکرت موی بشکافد همی

فرقه‌ای بر گفته ابن حسام آشفته‌اند

باز جمعی را زبان از اوحدی لافد همی

چون تویی در شعر و نقد شاعری استاد وقت

نیک بنگر تا درین شانه که به بافد همی

شمارهٔ ٨٠٢

ای صاحبی که یابد از لطف دلگشایت

محبوس چاه محنت از بند غم رهائی

گر پرتوی ز رایت بر خاک تیره افتد

هر ذره آفتابی گردد بروشنائی

آنم که فکر بکرم با زیور مدیحت

مشهور عالمی شد در حسن و دلربائی

پیوسته ام بمهرت وز دیگران گسسته

در دیده خاک پایت کرده بتوتیائی

گفتم بصیقل لطف آئینه دلم را

روزی بشادکامی از زنگ غم زدائی

زان پس که چند گاهی بودم بر تو گفتی

در حضرتت بخوانم اصغا اگر نمائی

گر هرگزم نبینی در خاطرت نیایم

وانگه که پیشت آیم گوئی فلان کجائی

هرگز مباد بندی بر کارت اوفتاده

از کارم ار چه بندی هرگز نمیگشائی

شمارهٔ ٨٠٣

ای نفس سپیده دم جان دهمت بخدمتی

گر بجناب حضرت آصف عهد بگذری

بحر سحائب کرم کان مواهب نعم

مهر سپر مهتری اختر برج سروری

خواجه عماد ملک و دین آنکه بکلک درفشان

کرد سپهر فضل پر کوکب دری دری

آنکه ز رای او بجان لمعه نیم ذره را

از پی اقتباس شد مهر سپهر مشتری

چون برسی بحضرتش جان و جهان فدای تو

ز ابن یمین رسالتی گر بجناب او بری

گو شرف قبول تو یافته ام ز مقبلی

ورچه که دور بوده ام از در تو ز مدبری

وین شرف دگر که تو از ره بنده پروری

بر سر جمع برده ئی نام رهی بچاکری

ورد منست ازین طرب شعر تر سخنوری

کآب حیات میچکد از سخنش ز بس تری

بنده غریب شهر تو ای تو غریب در جهان

از تو غریب کی بود رسم غریب پروری

عمر تو باد تا ابد تا ز تو اهل فضل را

تا برسد بسروری مایه بود ببرتری

شمارهٔ ٨٠۴

بحر جود و کرم جمال الدین

ای برخ فرخ و مبارک پی

نشر صیت سخاوتت بجهان

کرد منسوخ جود حاتم و طی

با جوادی تو عجب نبود

گر نماید بخیل حاتم طی

در بیان علو تو سخنم

بسپرد زیر پای فرق جدی

التماسی همیکنم از تو

بشنو و گوی و الضمان علی

نوبهار حیات من گشتست

بی نم آب رز چو موسم دی

ز آب رز باشدم حیات بلی

و من الماء کل شیء حی

سخن اینست آن همیخواهم

که یکی باشد از قوافی وی

شمارهٔ ٨٠۵

با حریفان بر بساط دهر ای نیکوخصال

راستی کن پیشه همچون سرو اگر آزاده‌ای

گر بکوشی در شرف ز آبا زیادت می‌شوی

از موالید سه تا چون بهترین افتاده‌ای

ده‌هزارت خصم اگر باشد چو اندر حصن صبر

خانه گیری خوش نشین کان جمله را استاده‌ای

تکیه کمتر کن بر آمال طویل ابن یمین

جز برین عمر قصیرش چون بنا ننهاده‌ای

در مضیق ششدر حرص ار نیفتی مهره‌وار

بند هر منصوبه را کآرد فلک بگشاده‌ای

شمارهٔ ٨٠۶

بوالفضولی مرا بکنجی دید

همچو جنی نهان ز هر انسی

گفت دانم ملول میگردی

گفتم آری ز چون تو نا جنسی

شمارهٔ ٨٠٧

بیادگار من ای یار اگر نگهداری

یکی لطیفه نویسم ز غایت یاری

زمانه در گذرست و اجل ز پی تازان

بهوش باش که فرصت ز دست نگذاری

شمارهٔ ٨٠٨

با من پدر که مرقد او باد پر ز نور

گفتا شنوده ئی که چه گفتست عاقلی

هر گه که از حوادث گردون دون نواز

پیش آیدت ز نیک و بد کار مشکلی

یا در پناه همت صاحبدلی گریز

یا التجا نمای باقبال مقبلی

شمارهٔ ٨٠٩

بشنو ای فرزانه حبری کز لغت‌های فصیح

دائما چون بحر عمان با صحاح جوهری

چون ز بحر طبع تو هر دم برآید صد حباب

در نظر ناید ترا هرگز صحاح جوهری

شمارهٔ ٨١٠

با آنکه بی نصیبم از مال و جاه دنیا

هرگز حسد نبردم بر منصبی و مالی

بر هیچکس دلم را حسرت نبود هرگز

الا بر آنکه دارد با دلبری وصالی

شمارهٔ ٨١١

با خرد همره و دو لب بادب باز مکن

هیچ کاری که از آن غیر تو یابد ضرری

زانکه نیک و بد ایام نماند هرگز

وز تو ماند ببدی در همه عالم اثری

بد اندک مشمر خوار که بسیار شود

هست سرمایه احراق جهانی شرری

درد سر کم ده و کم کش ز پی کار جهان

که نیرزد کلهی نزد خرد درد سری

از جهان قطع نظر کن برو ای ابن یمین

تا نباشد بجهان همچو تو صاحبنظری

شمارهٔ ٨١٢

بزرگوار وزیرا نصیحتی بشنو

ز بنده ئی که ترا هست مشفق جانی

یقین شناس که تو نیستی بشغل اولی

ز هر که هست بگیتی ز انسی و جانی

کسی بنزد تو گر حاجتی کند عرضه

بر آر حاجت او را چنانکه بتوانی

مکن بشغل تعلل که وقت معزولی

کس از تو یاد نیارد بهیچ تاوانی

شمارهٔ ٨١٣

بقطع راه دراز امل غنی نشوی

بر آستان قناعت مگر مقام کنی

مرو بعجب و تکبر بر آستانه خلق

که زندگانی و عیشت همه حرام کنی

دو تای گاو بدست آوری و مزرعه ئی

یکی امیر و دگر را وزیر نام کنی

بنان خشک و حلالی کزو شود حاصل

قناعت از شکرین لقمه حرام کنی

و گر کفاف معاشت نمیشود حاصل

روی و شام شبی از جهود وام کنی

هزار بار از آن به که بامداد پگاه

کمر ببندی و بر چون خود سلام کنی

شمارهٔ ٨١۴

بر میوه های نوبر بستانسرای طبع

کردم بسان ماه بآئین صباغتی

دیوان من بخواه و بتدقیق در نگر

نا کرده هیچ زرگر ازینسان صیاغتی

اکنون گذشت انکه کسی گاه نظم و نثر

از من فصاحتی طلبد یا بلاغتی

صد شکر و صد سپاس کز اشغال روزگار

داد ایزدم فراغت و نیکو فراغتی

منبعد ننگرم بجهان و جهانیان

با این فراغت ار بودم هم رفاغتی

شمارهٔ ٨١۵

با تو ابن یمین بخواهد گفت

سخنی از ره نکو خواهی

پادشاهی که بندگان وی اند

خلق عالم ز ماه تا ماهی

راه رشد و ضلال پیدا کرد

بر یکایک ز ابله و داهی

وز برای بیان باطل و حق

کرد ارسال آمر و ناهی

رهروانرا بدان و پیرو باش

گر ز جویندگان این راهی

لاف عرفان حق چگونه زنی

تو که از خویشتن نه آگاهی

همه او باش تا توانی گفت

لیس فی جبتی سوی اللهی

شمارهٔ ٨١۶

با خرد از سر ضجرت سخنی میگفتم

کای ز نور تو ز ظلمت دل و جانم ناجی

هیچ حضرت بود امروز که صاحب هنری

گردد از گردش گردون بجنابش لاجی

گفت باشد در دستور جهان آصف عهد

آنکه خائب ز درش باز نگردد راجی

در دریای فتوت گهر کان کرم

مردم دیده دولت شرف الدین حاجی

آنکه بر سیخ زر ا ندود شهاب از پی خوانش

نسر طایر بگه بزم کند دراجی

وانکه حکمش بزمین و زمن ار برگذرد

گویدش خیز چرا بسته این افلاجی

ور بزیبق رسد از حلم و وقارش اثری

جرم زیبق کند از طبع برون رجراجی

ای جوانبخت که هردم خرد پیر ترا

گوید اندر خور تاج زر و تخت عاجی

راستی را خرد پیر نکو میگوید

آنجوانی تو که آرایش تخت و تاجی

شاه انجم دهد از زر کواکب باجت

گر تو از مملکتش طالب ساو و باجی

گر نه پروانه ز رای تو برد شمع فلک

کی درین گنبد پیروزه کند وهاجی

روز برتر شدن از ذروه افلاک هنر

گرم رو همچو محمد بشب معراجی

تا ثناگوی توام نیست چو من در ره نظم

خود تو دانی چو تو هم سالک این منهاجی

نشود ابن یمین هر که دم از شعر زند

کی چو منصور بود هر که کند حلاجی

تا کند غمزه جادوی بتان از سر حسن

گاه تاراج دل شیفتگان غناجی

باد تاراج قضا جان حسود تو چنان

که قدر گویدش اندر خور این تاراجی

شمارهٔ ٨١٧

برای نعمت دنیا مکش مذلت خلق

که نزد اهل خرد زین سبب خسی باشی

ز خون دیده غذا گر کنی از آن خوشتر

که زیر منت احسان ناکسی باشی

اگر قبول کنی پند من از آن خوشتر

و گر نه همچو سگان در بدر بسی باشی

شمارهٔ ٨١٨

پیشتر زین علی شمس الدین

که سر از کبر بر فلک سودی

گرچه در جمع مال و در ضبطش

ید بیضا و سحر بنمودی

لیکن از شاعران خوش گفتار

گر کس او را بشعر بستودی

هم در او هزتی شدی پیدا

هم عطائی بقدر فرمودی

این دم از دسته اکابر عصر

غیر سودا نمیرسد سودی

صد از آنرا بآتش ار فکنی

بر نیاید ز هیچیک دودی

کاش باری چو اینچنین میبود

گر بد ار نیک هم همو بودی

شمارهٔ ٨١٩

پدر کردی نصیحت مر پسر را

که زنهار از کسی چیزی نخواهی

و گر روزی چنان افتد که خواهی

ز مردی خواه اگر چیزی بخواهی

شمارهٔ ٨٢٠

تا توانی ضمان مشو کس را

کاولش بر دهد پشیمانی

و اوسط آن بود ملامت خلق

و آخر اندر غرامتش مانی

شمارهٔ ٨٢١

ترک شراب کردم از آنرو که دیدمش

کز وی نماند در دل اصحاب طاعتی

یک کار نیک ازو ندهد هیچکس نشان

الا بهم کشیدن احباب ساعتی

شمارهٔ ٨٢٢

جهد کردیم بسی تا دو سه روزی ز حیات

دم بر آریم بکام دل خود با یاری

عمر شد در سر این آرزو و دست نداد

آنکه آید بکفم تازه گل بی خاری

من تهیدستم و آزاده چو سرو از پی آن

ندهد سرو صفت شاخ امیدم باری

ای بسا یار که دارد ز پی کار جهان

هر که دارد خردی بنده ندارد باری

چون نصیحت گر من دید مه در رسته آن

من نه آنم که بدم گرم کنم بازاری

گفت ازین بهترک آخر غم کاری میخور

گفتم الحق چه توان گفت بگو غمخواری

ز آن شد آشفته چنین ابن یمین تا نبود

همچو اهل خردش بهر جهان تیماری

شمارهٔ ٨٢٣

جلال دولت و دین آصف سلیمان فر

خدیو کشور اهل هنر امیر علی

فلک چو یاد وزیران کند توئی که بود

یکیش صاحب کافی دگر امیر علی

جهان پیر دگر باره نوجوان گردد

ز ناز آنکه فتادش پسر امیر علی

کمینه بنده عالی جنابش ابن یمین

که دارد از بد و نیکش خبر امیر علی

شبی نشسته بامید روز بهروزی

بر آستانه جمشید فر امیر علی

شکایتی دو سه از روزگار گفت و شنود

کسی بدرگه والا گهر امیر علی

چه گفت گفت که این بنده محکم از کارت

کس دگر نگشاید مگر امیر علی

همین بسست که یکره بحال تو زکرم

کند بعین عنایت نظر امیر علی

شمارهٔ ٨٢۴

چو روزگار بکام تو گشت و دولت یار

بکوش تا دل آزرده ئی بدست آری

مباش یکنفس از کار خویشتن غافل

مگر که فرصت امکان ز دست بگذاری

که آنکسیکه ز تو جست یاریی امروز

روا بود که تو فردا طلب کنی یاری

شمارهٔ ٨٢۵

چه خوش بودی ایدل درین دیر فانی

که کس را بکس آشنائی نبودی

و گر بودی آنگه بیاران یکدل

فلک را سر بیوفائی نبودی

خوشست آشنائی بهم اهل دلرا

چه بودی که رسم جدائی نبودی

شمارهٔ ٨٢۶

چهار چیز بچار دگر بود محتاج

بیان کنم اگر آنرا تو مستمع باشی

خرد بتجربه خویشی بدوستی با هم

نسب بفخر حسب سروری بزر پاشی

شمارهٔ ٨٢٧

چهار چیزست آئین مردم هنری

که مردم هنری زین چهار نیست بری

یکی سخاوت طبعی چو دستگاه بود

به نیکنامی دائم ببخشی و بخوری

دو دیگر آنکه دل دوستان نیازاری

که دوست آینه باشد چو اندرو نگری

سه دیگر آنکه زبان را بوقت گفتن بد

نگاهداری تا وقت عذر غم نخوری

چهارم آنکه کسی گر بجای تو بد کرد

چو عذر خواهد نام گناه او نبری

شمارهٔ ٨٢٨

چون رسد روزی به وقت خویشتن

زحمت جستن چه بر خود می‌نهی

بی‌اجل چون کس نخواهد مُرد نیز

پس چرا بر عجز و سستی تن دهی

رزق مقسومست لا ترحل به

موت محتوم است لا تغفل بهی

شمارهٔ ٨٢٩

چنان زندگانی کن ای نیک رای

بوقتی که اقبال دادت خدای

که خایند از حسرت انگشت دست

گرت بر زمین آید انگشت پای

شمارهٔ ٨٣٠

خداوندا همیشه بود ما را

کتان و صوف و کمخاو عتابی

زر و اجناس و غله اسب و استر

ز پالانی و زینی و رکابی

کنون از جور چرخ ناسزاگار

چنان گشتست حالم از خرابی

اگر سالی بجوئی در سرایم

بجز غم هیچ مالی را نیابی

ازینسان خانه در عالم که دیدست

عفا الله خانه بوبکر ربابی

شمارهٔ ٨٣١

خسروا قدرت آن بینمت از لطف خدای

که بکتان مدد از پرتو مهتاب دهی

بدل دشمن اگر خود بود از آهن و روی

چون بهیبت نگری لرزش سیماب دهی

مده از دست کنون فرصت امکان چو ترا

دست آن هست که داد دل احباب دهی

حسب حالم سخنی بس خوش و موجز یا دست

عرضه دارم اگرم رخصت اطناب دهی

وقت هر کار نگهدار که نافع نبود

نوشدارو که پس از مرگ بسهراب دهی

چون شود تشنه جگر زاتش حسرت برهان

خاکبیزی بسر از کوثرش ار آب دهی

تا ابد عمر تو خواهد بمراد ابن یمین

تا مراد دل او و دگر اصحاب دهی

شمارهٔ ٨٣٢

خداوندا بر این عالیجنابت

کزو دارد فلک صد شرمساری

فراوان رنج بی راحت کشیدم

کنون سیر آمدم زین هرزه کاری

نخواهم کرد ازین پس عمر ضایع

کرم باشد گرم معذور داری

بحمدالله ندارم مال و جاهی

که بستانی بغیر من سپاری

چو من بر بینوائی دل نهادم

چرا باید تحمل کرد خواری

شمارهٔ ٨٣٣

خداوندا بحق آن کرامت

که ما را در ازل کردی گرامی

بنزدیک ملایک نفس ما شد

بتعلیم اسامی از تو سامی

ز ما نادیده استحقاق احسان

لقد اعطیتها فوق المرامی

مرا کافتاد عقد صحت ذات

ز دستان فلک در بی نظامی

ز لطف خود بدین معنی نگه کن

و بدل حال سقمی بالسلامی

اذا ابدات بالاحسان تمم

فما الاحسان الا بالتمامی

بنام نیک نیزم هم بمیران

بود عمر مخلد نیکنامی

شمارهٔ ٨٣۴

دیده ام اکثر ممالک را

به ندیدم ز ملک تنهائی

سایه همسایه گیر اگر خواهی

تا چو ابن یمین برآسائی

شمارهٔ ٨٣۵

دلا تفرج فردوس اگر همی طلبی

بیا و نزهت فردوس بین در این طنبی

ببین زپر تو جام پر از عجایب او

بچرخ آنیه گون بر هزار بوالعجبی

چو گفتمش طنبی عقل رهنمایم گفت

که عاقلان شمرند اینسخن ز بی ادبی

دگر مگو طنبی خلد گویش از پی انک

چو اهل خلد درو سال و ماه در طربی

بگوی کین وطن جانفزای همچو بهشت

بیابی آنچه در او آرزوی دل طلبی

همیشه باد مزین بدان وزیر که اوست

پناه ملک چه موروثی و چه مکتسبی

علاء دولت و ملت محمد آنکه ازوست

رواج دولت و دین محمد عربی

شمارهٔ ٨٣۶

در قصه شنیدیم کزین پیش بزرگی

یک بدره زر داد بیک بیت فلانی

ما هم بطمع پیش بزرگان زمانه

بستیم میانی و گشادیم زبانی

بردیم بسی رنج و نشد حاصل از اینکار

جز خوردن خونی و بجز کندن جانی

گر تربیت اینست بسا کاهل سخن را

دل تافته گردد چو تنور از پی نانی

عنقا و کرم هر دو یکی اند کزیشان

جز نام نیابند بتحقیق نشانی

ای اهل هنر قصه همینست که گفتم

هان تا نفروشید یقینی بگمانی

شمارهٔ ٨٣٧

دلا پاس این یکسخن گوش دار

که دارد خواص دم عیسوی

چو دانی که انجام دولت بچیست

بآغازش ار عاقلی نگروی

که از تو بکوه ار رسد نطق خوش

جواب از صدا جز همان نشنوی

اگر بد کنی چشم نیکی مدار

که گر خار کاری سمن ندروی

چنین است رسم سرای کهن

بنائی دگر کس نکرد از نوی

شمارهٔ ٨٣٨

دست اگر در دهان شیر کنی

وز پی قوت لقمه برداری

نزد ابن یمین ستوده ترست

زانکه حاجت بسفلگان آری

شمارهٔ ٨٣٩

ز بهر خوشدلی خویش درون دنیا را

نگاه کن که چه کفت از طریق استادی

نسب چه میطلبی صورت تو بس باشد

دلیل انکه بدانند کآدمی زادی

فریب خلق مخور زانکه از لئام الناس

نیاید انکه کریمان کنند از رادی

ببین که حال چه داری مبین که اصلت چیست

بنقد روز نگه کن به دی چه افتادی

شمارهٔ ٨۴٠

ز مستی عشق ار خرد یار تست

مشو هشیار ار توانی دمی

مده یکدمه وقت خود را ز دست

دمی نزد دانا به از عالمی

شمارهٔ ٨۴١

ز مخلوق کاری گشایش نگیرد

دل اندر خدا بند اگر کار خواهی

مرو گرد هر در بامید عزت

چه فخری بود کز ره عار خواهی

جناب امیر و وزیران نیرزد

که از حاجب بارشان بار خواهی

چو مرکز درین دائره پای بفشار

چه سرگشتگی همچو پر گار خواهی

ز ناجنس بگریز اگر آفتابست

ترا سایه خود بس ار یار خواهی

بوحدت بسر بر که راحت در آنست

اگر گلشن عیش بیخار خواهی

کزین خلق امید مهر آنچنانست

که آبحیات از لب مار خواهی

شمارهٔ ٨۴٢

زر بسیار چه حاجت که کنی صرف بر آنک

خانقاهی بگچ و سنگ بعیوق بری

زر که بر خشت و گلت صرف شود ساده دلا

شرم دار از خرد خود که ز خیرش شمری

سفره گردان کن اگر نام نکو میطلبی

که باین نام ز اعیان جهان در گذری

شمارهٔ ٨۴٣

زنهار قصد کندن بیخ کسان مکن

زیرا که بیخ خویشتن است اینکه میکنی

تا کی من و جمال من و ملک و مال من

چندین هزار من شدی ایقطره منی

شمارهٔ ٨۴۴

سیرت آزادگان از سفلگان هرگز مجوی

کی بود چون سرو سوسن هر کجا خار و خسی

آبروی از آتش شهوت چرا ریزی بخاک

از هوا چون بگذری زان پس صفا بینی بسی

شوربای چشم خود خوردن بر ابن یمین

به که باید خورد سکبای رخ هر ناکسی

شمارهٔ ٨۴۵

سرا فاضل آفاق رکن ملت و دین

توئی که زبده اسلاف و فخر اخلافی

هر آن رموز کز آن عین عقل قاصر ماند

کند حقایق آن را بیانت کشافی

چگونه گوهر و صفت بسلک نظم آرم

که شرح فضل تو مشکل توان بوصافی

ز دیده همچو صراحی مدام خون بارد

کسی که با تو ندارد مدام دل صافی

کمینه بنده عالیجناب ابن یمین

که هست از ره اخلاص در وفا وافی

ز بندگی تو دور اوفتاده در تب و لرز

چو خاشه بر سر دریای خوی شده طافی

شفای خسته دلان چون ز تست لطف بود

بیک دو جرعه گلابش اگر شوی شافی

شمارهٔ ٨۴۶

سپهرا من از گردشت فارغم

مرا کی توانی که غمگین کنی

نه نایم که بر بسته باشم کمر

بدان تا مرا کام شیرین کنی

نه نرگس که سر پیشت آرم فرود

گرم افسر و تاج زرین کنی

گرفتم که ایوان قصر مرا

ز خشت زر و نقره پر چین کنی

نمیارزدم این تنعم بدان

که در آخرم خشت بالین کنی

شمارهٔ ٨۴٧

شهاب‌الدین علی را گفت یاری

که ما را از مِیَت چون نیست بهری

تو خود باری همی‌نوش و میفکن

نشاط باده از شهری به شهری

جوابش داد کان نوشیدنی نیست

کزان خواهم گرفتم پادزهری

شمارهٔ ٨۴٨

صاحبا بنده را بخدمت تو

پیش ازین بیش ازین محل بودی

بعنایت که داشتی با او

پیش آزادگان مثل بودی

از شرف در پناه سایه تو

همچو خورشید در حمل بودی

از تو تحسینش بود و احسان هم

که گهی نیز در عمل بودی

بنده را هم قواعد اخلاص

داند ایزد که بی خلل بودی

آنچه رایت بدان نظر کردی

ورچه بر تارک زحل بودی

رفتمی از پی ارچه رهگذرش

بر سر کوچه اجل بودی

وینزمان همچو عهد پیشین است

حاش لله که بر بدل بودی

چشم آن دارم از مکارم تو

که بصد نوعم ار زلل بودی

نقد من یافتی رواج از تو

ورچه یکبارگی دغل بودی

شمارهٔ ٨۴٩

صحبت صاحبنظر باید که باشد با دو کس

یا کریمی نامجوی و یا حکیمی راستگوی

تا ز جود آن درین دنیا بیابد بکام دل

یا ز علم این بدان دنیا بیابد آبروی

گر خرد داری مشو یکدم جدا زین هر دو تن

ور نیابی هر دو را باری یکی زینها بجوی

ور یکی را هم نیابی این خود اندر عهد ماست

کنج عزلت گیر و دیگر در پی دنیا مپوی

خویشتن را در خطر مفکن بامید بهی

کز کنار چشمه ناید تا ابد سالم سبوی

عزت ار خواهی که یابی خیز چون ابن یمین

آب خورسندی بجوی و دست ازین دو نان بشوی

شمارهٔ ٨۵٠

عمری بغفلت ایدل نادان گذاشتی

بر عقل خود وساوس شیطان گماشتی

مغرور خود مباش که من فرض کرده ام

کایوان و قصر خویش بکیوان فراشتی

آخر نه روزکی دو سه چون بگذرد برین

رفتی و کار خویش بیاران گذاشتی

در کشتزار آخرت اندر حیات خویش

تخمی که حاصل دهد آنرا نکاشتی

آنها که با تو جنگ سکالند در جهان

رو باز گرد از در ایشان بآشتی

احوال دهر چون گذرانست پس چرا

دشوار روزگار خود اینسان بداشتی

گردی چو ابن یمین فارغ از جهان

بر لوح دل گر آیت حرمان نگاشتی

شمارهٔ ٨۵١

عزیزی مرا گفت بر گو چه حالست

که تنها بسر میبری روزگاری

نه روزت بمجلس در آید حریفی

نه شب در شبستان بود غمگساری

بدو گفتم ای نازنین یار مشفق

ازین ره منه بر دل خویش باری

مصاحب نباید مگر بهر راحت

چو زو رنج یابی نیاید بکاری

گرفتم گل و مل شدند اهل عالم

ز من بشنو اوصاف این هر دو باری

مجرب شدست این که باری سرانجام

ز گل زخم خاری و از مل خماری

مرا سایه همسایه الحق تمام است

گرم در جهان ناگزیرست یاری

که از من بشادی و غم بر نگردد

نخیزد میان من و او غباری

جهانرا کسی گر بغربال بیزد

بسر بر نیاید چو او راز داری

چو ابن یمین ذوق اینحال دانست

گرفت از میان خلایق کناری

شمارهٔ ٨۵٢

عاقل نکند بهیچ روئی

بیمنفعتی زیارت حی

نزدیک خرد پسند ناید

هر قول که فعل نیست با وی

هر کو نشود بوصل تو شاد

گر گویم ازو ببر مگو کی

شمارهٔ ٨۵٣

عماد الدین محمد را بگوئید

ز من رمزی بآئین عتابی

که باشد هفته ئی یا بیش یا کم

که تصدیعت نمودم در خطابی

نیامد تا باکنون از جنابت

به نیک و بد بر چاکر جوابی

بلی آنرا که نان در حلق کیرد

نباید از تو جستن قطره آبی

مفرمای انتظارم بیشتر زین

کرم کن یا جوابی یا ثوابی

شمارهٔ ٨۵۴

فیلسوف زمانه قطب الدین

کرده کاری عجب چه نادانی

بر لب شیخ زاده بسطام

از طمع تیز کرده دندانی

خواست تا گاو لیس بر دهدش

خورد گوساله بازگردانی

شمارهٔ ٨۵۵

فرزند هنرمند من ای نور دو چشمم

حقا که مرا بیتو ز جان هست ملالی

در هجر تو خون شد دل از اندیشه آنم

کایا بودم با تو دگر باره وصالی

روزیکه بصد حسرت و محنت بشب آید

بی روی چو ماه تو مرا هست بسالی

رفتی بهوای تو روان مرغ روانم

زین تیره قفس گر نبدی سوخته بالی

جاوید بمانم اگرت بینم و این حکم

اثبات محالست بتدبیر محالی

آورد دلم یکسخن خویش بتضمین

چون داشت در این قطعه دلسوز مجالی

چون شکر نگفت ابن یمین روز وصالت

شد در شب هجران تو قانع بخیالی

شمارهٔ ٨۵۶

فیلسوفی گفتم اندر خطه هندوستان

حکمتی دیدم نوشته بر در بتخانه‌ای

گفتمش برگو چه حکمت هست گفتا آنکه بود

آدمی چون بار شیشه چرخ چون دیوانه‌ای

شمارهٔ ٨۵٧

قطب سپهر مکرمت ای یافته دلم

از جود تو چو ذره ز خور تاب زندگی

بر من که مرده بودم از احداث روزگار

مهرت گشاد بار دگر باب زندگی

در خشکسال مکرمت ابر سخات زد

بر تاب آتش جگرم آب زندگی

باز آر از آنشراب کهن شربتی بجام

کآنست رکن اعظم اسباب زندگی

گر اهتمام لطف تو نبود گسسته دان

از خیمه وجود من اطناب زندگی

شمارهٔ ٨۵٨

کاشکی با اینهمه محنت که من دارم ز غم

روز آخر خود نکردی با من این بد گوهری

محنت دوران و رنجوری و درد بیکسی

فرقت احباب و تنهائی و غربت بر سری

شمارهٔ ٨۵٩

کریما وعده‌ای دادی چنانم

که خادم گشت از آن مخدوم راضی

تقاضا میکنم هر چند دانم

که بر رأی تو نسیان نیست قاضی

ولی محتاج باشد تیغ بران

به تحریک ار چه باشد سخت ماضی

شمارهٔ ٨۶٠

کسیکه سفله و ادنای خلق بوده بود

اگر بگیرد امروز ماه تا ماهی

چنان بود که کدو همسر چنار بود

ولیک ناید ازو مسند شهنشاهی

مریز آب رخ از بهر نان تو ایدرویش

که خاک بر سر این خواجگان ناگاهی

برو بملک قناعت در آو ایمن باش

ز کردگار جهان خواه هر چه میخواهی

شمارهٔ ٨۶١

گر کسی با تو بد کند زنهار

جز بنیکی جزای آن نکنی

از بدی گر کسی کند سودی

از نکوئی تو هم زیان نکنی

شمارهٔ ٨۶٢

گر ستم میرسد از غیر ترا باک مدار

که مرا تجربه افتاد درین کار بسی

او نماند ابدا ظالم و تو مظلومش

که بد و نیک بیک حال ندیدست کسی

چون بد و نیک سر انجام فنا خواهد شد

جز نکوئی مکن ار هست ترا دسترسی

شمارهٔ ٨۶٣

گر تمتع ترا ز نقره و زر

اینقدر بس که قابض آنی

یک سخن بیغرض ز من بشنو

غم خود خور که سخت نادانی

چه نهی سیم و زر بدشواری

تا خورد دشمنت بآسانی

گر مراد از زرت وجود زرست

فرض کردم که سر بسر کانی

چون ز گنج خودت نصیبی نیست

تو مر آن گنج را نگهبانی

بشنو این نکته را ز ابن یمین

که ترا هست مشفق جانی

سیم آن به که رغم دشمن را

در ره دوستان بر افشانی

مال تو داد دشمنت بدهد

گر تو زو داد دوست نستانی

شمع جمع انگهی توانی شد

کافکنی سیم در پریشانی

شمارهٔ ٨۶۴

گر تو بر سهل و ممتنع خواهی

خویشتن را که مطلع یابی

شعر ابن یمین بدست آور

کان همه سهل و ممتنع یابی

از لطائف هر آنچه نام بری

در مطاویش مجتمع یابی

لفظها موجز و معانی را

عرصه ئی نیک متسع یابی

قصه کوته کنم گرش خوانی

بر کسانی که مستمع یابی

از خجالت در طبایع را

در محاجات منطبع یابی

خاطر جمله را ز ادراکش

نیک مهجور و منقطع یابی

شمارهٔ ٨۶۵

گذر کن از ره لطف ای نسیم باد شمال

بخاک درگه نوئین شهنشان کرتای

امیر عالم عادل که غیر او نرسید

ز خسروان جهان کس درین سپنج سرای

به بی نظیری عنقا و همت شهباز

بدلفریبی طاوس و فرخی همای

ز رهبری سعادت همانزمان که رسی

بدان خجسته جناب ای نسیم روح افزای

نخست بوسه ده آن آستان عالی را

بس آنکه از در تقریر اشتیاق درای

نیاز ابن یمین عرضه کن بشرط ادب

بگوی کای مه و مهرت خجل ز روی و زرای

تو آفتابی و من ذره هوا دارت

چو آفتاب سوی ذره التفات نمای

شمارهٔ ٨۶۶

مرا در خفیه دی میگفت یاری

که بینم شاه را از تو غباری

چه گفتی باز گو تا هست باقی

در آن حضرت مجال اعتذاری

بدو گفتم که تا اکنون جز اخلاص

بحمدالله نکردم هیچ کاری

ولی گفتم ازو لایق نباشد

پس از پیری شدن توزیع خواری

خصوصا در زمان شهریاری

کریمی نامجوئی کامکاری

چو باد مهرگانی زر فشانی

چو ابر نوبهاری در نثاری

چه نقصانست در مالش و گر هست

کجا شد همت عالیش باری

شمارهٔ ٨۶٧

مکافات بدی کردن حلالست

چو بی جرم از کسی بد دیده باشی

بدی با او بجای خویش باشد

نکوئی کن که نیکو کرده باشی

شمارهٔ ٨۶٨

منم آنکه در مدحتت طبع من

سپهر ازرقی گشت و مهر انوری

عطارد شود نکته های مرا

ببازار دانش بجان مشتری

بهر سو که روی آورم اهل فضل

گذارند با من سخن گستری

ز ناسازگاری گردون دون

بگردن در آمد مرا شاعری

و گر نه ز محمود نه لایقست

بمدحت سرائی شدن عنصری

شمارهٔ ٨۶٩

من شنیدم که از ره شفقت

پدر پیر گفت با پسری

که ترا ناگه ار بدست فتد

ز اقتضای زمانه سیم و زری

بشنو از طوطی شکر گفتار

روح را در مذاق چون شکری

هم بخور هم بدوستان بخوران

از نهال سعادتت ثمری

حیفم آمد که حاصل همه عمر

بگذاری که تا برد دگری

شمارهٔ ٨٧٠

منم آنکس که در اشعار عذبم

نیابد هیچ طاعن جای طعنی

اگر ممدوح یابم مدح گویم

سزای آفرین از لفظ و معنی

همانا داستان باستانست

که وقتی حاتمی بودست و معنی

درین ایام باری این بزرگان

نیند الا سزای طعن و لعنی

فلک را دوش میگفتم که ما را

بجز آسایشی از تو طمع نی

فلک چون اینسخن بشنید گفتا

برو ابن یمین خب باش یعنی

شمارهٔ ٨٧١

من اندر کسب اسباب فضائل

نکردم هیچ تقصیر و توانی

هنر پروده ام زینسان که بینی

بیا انکار کن گر میتوانی

سخنهائی بنظم آرم روانبخش

که گوید روح قدسش از روانی

که تو آب روانی از سلاست

ندانم یا ز محبوبی روانی

فلک در حق من تقصیرها کرد

تو تکذیبم کنی هر چند دانی

ولی بر صدق دعوی پیش خصمم

گواهی میدهد قاصی و دانی

منال ابن یمین از جور گردون

که این از بدو فطرت هست جانی

تو را این بس که حاسد از کسافت

تنست و تو ز روی لطف جانی

شمارهٔ ٨٧٢

من و نفس نفیس و فقر و فاقه

نمیخواهم غنی گشتن بخواری

بود جان دادنم در آب خوشتر

از آن کز غوک خواهم جست یاری

بمیرد گرسنه شهباز از آن به

که جغد او را کند سیر از شکاری

شمارهٔ ٨٧٣

مرا گفتند جمعی مهربانان

چو دیدندم ز غم در اضطرابی

که خوش میباش کز دوران گیتی

عمارت باز یابد هر خرابی

کشیدم از جگر آهی و گفتم

بدان صاحبدلان نیکو جوابی

چه سود آنگه که ماهی مرده باشد

که باز آید به جوی رفته آبی

شمارهٔ ٨٧۴

مزن دم در آنچت گزیرست ازان

که حمل افتد این شیوه بر بیهشی

گر ایدون بمقدار گوئی سخن

ز خوی خوش خویش در رامشی

ور از حد برون میبری گفت را

بتیغ زبان خویش را میکشی

ز گفتن پشیمان بسی دیده ام

ندیدم پشیمان کسی از خامشی

شمارهٔ ٨٧۵

مرا مبشر فرخنده فال خوش خبری

بگوش هوش رسانید موسم سحری

چه گفت گفت که پیدا شد از سپهر کرم

طلوع کوکب صبح نجاح را اثری

بیمن طالع میمون و فال سعد رسید

وزیر شاهنشانرا ز لطف حق پسری

پسر مگوی که از شاخ مکرمت ثمریست

عزیز ملک جهانی و مصر جان شکری

نه در زمان پدر دهر را چو او پسری

نه بر زمین پسری یافت همچو او پدری

چو نیست ابن یمین را نثار زر پاشی

نثار مقدم میمونش میکند گهری

بقای دولت این هر دو باد تا گه حشر

که ملک و ملت ازین هر دو یافت زیب و فری

شمارهٔ ٨٧۶

مرا ز خدمت عالیجناب آصف عهد

علاء دولت و دین هندوی مبارک رای

ملامت آن نفس افزود و نفرت آندم خاست

که عزم ثابت او را برفت پای از جای

نشاند بیهنرانرا بجای اهل هنر

ندید هیچ تفاوت ز کوف تا بهمای

بر آستان چنوئی اقامت چو منی

برای منصب و مالست یا برای خدای

چو این دو نیست مهیا چرا بمدحت او

زبان بهر زه درائی گشوده ام چو درای

عجب که خواجه ندانست و داند اینمعنی

کسیکه باز تواند شناخت سر از پای

که هجو نیز توان گفت و هیچ مشکل نیست

بدان زبان که بود خواجه را مدیح سرای

شمارهٔ ٨٧٧

مربی چو محمود باشد گرم

چه سنجد بمیزان من عنصری

چو سنجر هنر پروری کو مرا

که تا بشکنم رونق انوری

بزرگی این هر دو شاعر ز چیست

ز اکرام محمودی و سنجری

و گر نه نه اینست ابن یمین

چه دارند ایشان ازو برتری

ز دوران چنانم من اکنون که نیست

ز فکر شعیرم سر شاعری

شمارهٔ ٨٧٨

ندیده نان تو اندر جهان کسی هرگز

بسان خاک چنین خوار از پی آنی

چو آدمی نخورد نان فرشته را ماند

تو قلتبان نخوری نان و دیو را مانی

شمارهٔ ٨٧٩ - القطعه فی الشعر

نگار ما هر خم چون گره زند بر موی

دل هزار در آرد بعقده هر موی

ز روی لطف چو نیلوفرست بر سر آب

فراز عارض آنسرو یاسمنبر موی

بغیر زلف و رخ همچو سنبل و گل او

بر آفتاب که دیدست سایه گستر موی

نسیم غالیه زلف از چه داد بر رخ او

چو بوی خوش ندهد بر فراز آذر موی

ندانم از چه بر آن گونه تیره دل گردد

نگشته دور دمی ز آنرخ منور موی

شد آفتاب فلک زیر ابر غالیه فام

چو بر عذار پراکنده کرد دلبر موی

بعینه مژه اشکبار من بودی

گر آن نگار بیاراستی بگوهر موی

بسان پیکر زار و نزار من باشد

گه خضاب کند گر کسی مزعفر موی

زهر که بر رخ زیبای اوست آشفته

بسان ابن یمین آمدست بر سر موی

نمیکند صنما بعد ازین طبیعت من

مسامحت که نشاند ردیف دیگر موی

از آنکه افضل عالم غیاث ملت و دین

که گاه نظم شکافد برأی انور موی

ز راه بنده نوازی بجملگی کردست

ردیف گفته خود در مدیح چاکر موی

چو موی بر سر اصحاب با دو هست که نیست

کسیکه در سخن آرد چو آن سخنور موی

شمارهٔ ٨٨٠

والا شهاب دولت و دین ایکه در کرم

صد همچو معن زایده و آل بر مکی

دارم طمع ز جود تو یک گبر کی شراب

بفرست و بنده را مکن از خویش مشتکی

ور نیست گبر کی بفرست آنچه هست از آنک

هر چ آید از تو خود نبود غیر گبرکی

شمارهٔ ٨٨١

همی گفتم از راه ضجرت شبی

نسیم صبا را بخواهشگری

که لطفی بود بی نهایت اگر

پیامی ز من سوی خسرو بری

کریم جهان انک گر حاتمش

بدیدی نکردی بجز چاکری

بهنگام فرصت بگو اینقدر

از آن پس که خدمت بجای آوری

که سمع شریفت همانا شنید

بفرخنده فالی و نیک اختری

که محمود با عنصری از کرم

چها کرد و موجب همین شاعری

تو بیشی و من بنده هم کم نیم

ز محمود غازی و از عنصری

اگر حرفه الفضل مانع نشد

چرا سوی ابن یمین ننگری

شمارهٔ ٨٨٢

هرگز این آسمان سرگردان

بمرادم نمیکند دوری

هر سعادت که جست فی الحالم

او ز طوری فکند با طوری

و آن شقاوت که بود طالب غیر

بمنش ره نمود بر فوری

بارها بودم اندرین فکرت

که چرا میکند چنین جوری

عقل گفتا منال از جورش

ورچه در دل همیکند غوری

زانکه گرداند اهل تمییزی

هر دمی بشکفاندت شوری

شمارهٔ ٨٨٣

هر که در عالم رندی قدمی رفته بود

هیچ زاهد نتواند که بنازد بروی

زو فره می نتوان برد ولی وقت سپرد

دنبه بگذارد و به نیز گدازد بروی

گر بزرگی کند اندر نظرش حاتم طی

سر بپاشندگی خرده فرازد بروی

سکه داری که چنین است سترک و روشن

خرقه رندوشی نیک برازد بروی

شمارهٔ ٨٨۴

هر چه در دولت تو ساخته اند

و آنچه با کس کنی ز نیکوئی

نزد اهل کرم نه‌ای معذور

گر از آن هیچگونه وا گوئی

شمارهٔ ٨٨۵

هزار اهل مروت در آمدند از پای

که هیچ سست قدم را نرفت پای از جای

گذر زگنبد گردان که نیست منزل عیش

حذر ز مادر گیتی که هست حادثه زای

شمارهٔ ٨٨۶

یکی پرسید ز افلاطون بگاه نزع کای دانا

کجا دفنت کنم وقتی که روی از خلق برتابی

برآورد از جگر آهی حکیم زنده دل وانگه

بگفتش دفن کن هر جا که خواهی گر مرا یابی

مدار ابن یمین زین پس نظر بر تن چو دانستی

نه این خاکی نه این بادی نه این آتش نه این آبی

ز خود گر آگهی خواهی بکوی نیستی در شو

که تو در عالم هستی نه بیداری که در خوابی

شمارهٔ ٨٨٧

یاد ایامی که دروی صاحب صاحبقران

گاهگاهی التفاتی سوی چاکر داشتی

حاتم ثانی جلال ملک و دین کان کرم

آنکه هر روزم ز روز رفته بهتر داشتی

گر هزاران غم رسیدی بر دل ابن یمین

از دلش یکیک بدست مکرمت برداشتی

بیگنه با من ندانم تا شرنگ افشان چراست

آنکه گفتاری بشیرینی چو شکر داشتی

از رهی بد خدمتیی چون نیامد در وجود

تا ز طبع نازک او چشم کیفر داشتی

پس چرا از سایه لطف خودم محروم داشت

آنکه با من صفوت خورشید خاور داشتی

کی چو من عیسی دمی کردی درینمنزل مقام

گر ببودی اش خری یا اجره خر داشتی

شمارهٔ ٨٨٨

یعلم الله که در وفا داری

زان فزونم که در گمان آری

چشم آن دارم از فراست تو

که مرا بی روش نپنداری

خود مبادا و گر بود جرمی

هم تو گیری بغیر نگذاری

ترکیبات

شمارهٔ ١ - در تعریف بهار و مدح تاج الدین علی سربداری

شمارهٔ ٢ - ترکیب بند خزانیه در مدح علاءالدین محمد وزیر

شمارهٔ ٣ - ترجیع بند تهنیت عید و مدح امیر توکال قتلغ

شمارهٔ ۴ - وله ایضاً مخمس : در عشق تو ای صنم چنانم

شمارهٔ ۵ - ایضاً له : تا ابروی تو بدلربائی

شمارهٔ ۶ - ایضاً له مخمس در مدح علاءالدین محمد : در حضرت با نصرت مخدوم حقیقی

شمارهٔ ٧ - ایضاً له در مدح شمس الدین علی : دلبری دارم به رخ چون آفتاب خاوری

شمارهٔ ٨ - وله مستزاد در مدح یمین الدوله عمده الملک حسن

شمارهٔ ٩ - مستزاد : بر آینه سرمه سیه ریخته بین

شمارهٔ ١٠ - مستزاد : با جمع بتان صحبت سنگین چه خوش آید

شمارهٔ ١١ - مخمس : تا چند عمر خود بجوانان بسر کنیم

شمارهٔ ١٢ - وله ترکیب در مرثیه فوت مولانا بهاءالدین و تاریخ فوت او

شمارهٔ ١ - در تعریف بهار و مدح تاج الدین علی سربداری

باز فراش چمن یعنی نسیم نوبهار

بر چمن گسترده فرشی از پرند هفتکار

بر زمین گوئی که عکس آسمان افتاد باز

شد زمین چون آسمان در کسوت گوهر نگار

ز امتزاج خاک یابی باد را مشکین نفس

در مزاج لاله بینی آب را آتش شعار

گل سلیمانست پنداری بدار الملک باغ

ز آنکه تختش را بهر سو میبرد باد بهار

لاله گوئی مجمری لعلست کاندر وی صبا

نافه های مشک میریزد ز سرو جویبار

سر بر آرد از کمینگه گربه بید از بهر صید

چون همی بیند که پای بط بر آمد از چنار

طبع استاد طبیعت بین که از تأثیر او

غنچه شد پیکان نما و بید شد خنجر گذار

بار دیگر در زمین از صنع رب العالمین

همچو بزم خسرو آفاق تاج ملک و دین

بر چمن چون کرد باد نوبهاری گلفشان

شد چمن در باغ چون بر چرخ راه کهکشان

حبذا فصلی که نرگس بی می از تأثیر او

میکند مستی و مخموری چو چشم مهوشان

صبحدم باد سحر سرمست در بستان جهد

طره شمشاد گیرد میبرد هر سو کشان

چون صبا عنبر نسیم و خاک مشک آمیز شد

خیز و تاب آتش غم را بآب رز نشان

اندرین موسم که آید چون نسیم نو بهار

اهل عالم را دهد از روضه طوبی نشان

عشرت ار خواهی که رانی همچو بلبل با نوا

بر مثال تازه گل برگی که داری برفشان

ور همیخواهی که دائم خوش بر آئی همچو سرو

عقل ناصح پیشه را در بزم صاحب بینشان

خسروی کاندر کفش باشد بروز رزم و کین

لاله چون بر رمح مینا گون سنان بسدین

چون دم عیسی عهد آمد نسیم صبحگاه

شاید ار جان یابد از لطفش تن مردم گیاه

ز آنکه باد صبحگاهی از طریق خاصیت

شد چو آب زندگی راحت فزای و رنج کاه

در شگفتم از بنفشه تا چرا شد قد او

در جوانی بر مثال قامت پیران دو تاه

شکل نرگس بین که چون از سیم میتا بدزرش

گوئیا خورشید تابانست بر رخسار ماه

گوئیا جرمی ازین ازرق لباس آمد پدید

شد دو تا چون صوفیان تا عذر خواهد از گناه

ابر نیسانی چو جام سرخ گل پر مل کند

توبه پرهیزکاران شاید ار گردد تباه

ای بت گلرخ بیا و بیدق عشرت بران

تا شوم فرزین صفت از باده دستور شاه

آنکه از بحر کفش گه ابر گردد خوشه چین

پر گهر آید کنون دست چنار از آستین

آنکه بهر نصرتش دائم بصد گرمی و تاب

خنجر زرین کشد بر روی خصمش آفتاب

طره هندوی شب را از برای رایتش

آسمان پرچم کند بر رمح زرین شهاب

در جهان ازیمن عدلش بر نمیگیرد کسی

تیغ بران جز خطیب و هست آنهم در قراب

تا ز باغ عدل او خوردست فتنه کو کنار

بر نمیگیرد چو بخت حاسدانش سر ز خواب

از سموم خشم ظالم سوز او بیند خرد

آنکه شیر شرزه میافتد ز تب در سوز و تاب

گر شراری ز آتش قهرش بدریا بگذرد

عیبه های جوشن ماهی بسوزد اندر آب

ور نسیم لطف او یکره وزد بر گرزه مار

مهره گردد در بن دندان او یکسر لعاب

گر ارادت یکزمان با قدرتش گردد قرین

پوست با پشت پلنگ آرد بحکم از پشت زین

گر گذر یابد ز خلق او نسیمی بر چمن

گل زغیرت تا بپای از سر بدرد پیرهن

روز رزم و گاه بزم آید ز لطف و عنف او

زندگانرا تن بجان و مردگان را جان بتن

ذره ئی از نور رایش کرد خورشید اقتباس

تا جهان افروز شد شمعی برین نیلی لگن

فی المثل گر اطلس گردون بپوشد دشمنش

همچو کرم قز نخستین کسوتش باشد کفن

گر نرفتی در ضمان روزی خلقانرا کفش

کی شدندی منتظم ارکان بهم در یک قرن

قرنها باید که آید همچو او صاحبقران

بشنو اندر صورت تضمین مثال او زمن

سالها باید که تا یک سنگ اصلی ز آفتاب

لعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن

خون لعل اندر عروق کان همی گردد نگین

تا شود با خاتم گیتی ستانش همنشین

ای شده بر ذات پاکت ختم کار سروری

همچو بر ذات محمد کسوت پیغمبری

آسمان سرگشته و حیران ز رشک رأی تست

ور نه پا بر جا روا بودی سپهر چنبری

پیش قدت گر فلک لاف سرافرازی زند

عقل داند معجز موسی ز سحر سامری

شاید ار ناهید و بهرامت بگاه رزم و بزم

آن شود خنجر گذار و این کند خنیا گری

خسرو عالیجنابت را جهان گفتی خرد

گر نبودی بر جهان گردون دون را سروری

خاکپایت را فلک گر تاج سر خواند مرنج

نرخ گوهر نشکند هرگز بنقص مشتری

چون توئی را کی تواند گفت مدحت چون منی

تا کجا باشد توان دانست حد شاعری

انوری شد آفتاب و ازرقی چرخ برین

تا ثنای حضرتت گویند چون ابن یمین

خسروا چون ابر دستت رسم زر پاشی نهاد

در کف دریا بماند حسرتش پیوسته باد

آفتاب جود تو چون سایه بر گیتی فکند

شد جهانرا ذکر جود حاتم طائی زیاد

زر بحصن کان درون بندی گران بر پای داشت

کلک دربارت میان بر بست و بندش را گشاد

یافتند انعام عامت اهل عالم جز دو کس

من بگویم کز چه حرمان بهره ایشان فتاد

آن یک از گیتی برون شد پیشتر از عهد تو

وین دگر در نوبت دورانت از ما در نزاد

تا بخندد نوبهار از گریه مژگان ابر

تا نگردد شام هرگز همنشین بامداد

باد خندان نوبهارت تازه از آبحیات

بامداد عشرتت را شام غم در پی مباد

بر ثنای حضرتت گوید سپهرم آفرین

در دعای دولتت آمین کند چرخ برین

شمارهٔ ٢ - ترکیب بند خزانیه در مدح علاءالدین محمد وزیر

تا نسیم مهرگانرا زرگری آئین شدست

لعبتان باغ را زیور همه زرین شدست

نارون از برف همچون قبه کافور گشت

ابر از باران بسان گنج در آگین شدست

ابر چون کافور سوده میفشاند بر چمن

عقل داند کز چه نفس نامیه عنین شدست

گر نه مردی میکند باد خزان با هرکسی

پس چرا از آمد شدش روی شمر پر چین شدست

شعر زنگاری صبا از فرق بستان در کشید

با عروسان چمن گوئی که اندر کین شدست

قطره باران ز بس کافسرده شد بر شاخسار

هر کجا شاخی تو گوئی مطلع پروین شدست

گشت بهمن همچو نمرود و خلایق چون خلیل

زانکه آتش هر یکی را چون گل و نسرین شدست

بعد از این با لشکر بهمن نکو شد آفتاب

تا ز بره پوستین در تن نپوشد آفتاب

چون سپاه بهمنی را بیم جان از آتش است

پشت گرمی خلایق اینزمان از آتش است

گوئیا آتشکدست اندر مه دی سینه ها

وین نفسها کزوی آید چون دخان از آتش است

در زمستان تا بخانه چون گلستانست لیک

جویبار از ساغر می و ارغوان از آتش است

گر نبودی آتش اندر تن بیفسردی روان

بس توان گفتن روان در تن روان از آتش است

گرچه از سرما ز سر تا پای شمع افسرده شد

شمع از آن زنده است کاندر تنش جان از آتش است

آتش آوردست آبی هم بروی کار شمع

بنگر اکنون چشمه ئی کابش روان از آتش است

گرچه باد دی بسان تیر میآید و لیک

اهل عالم را سپر از بهران از آتش است

اینزمان کز آسمان تابنده ماه بهمن است

زال زرگر نیست آتش از چه تیغش زاهن است

از نم دائم زمین دریای بی پایاب شد

بار دیگر بر فلک یارب چه فتح باب شد

گر نه مهر اندر کمان چون تیر مییابد و بال

پس چرا آن تاب گرمش سرد چون مهتاب شد

همچو سیماب معقد ژاله میبارد ز ابر

در زمستان ابر گوئی معدن سیماب شد

اینزمان چون ماه بهمن بر جهانی سرورست

خلق را همچون مغان آتشکده محراب شد

آب هم ز آتش نمییارد شکیبائی گزید

اینزمان در طبع او آتش قرین آب شد

چون ز فیض آسمان قاقم زمین را فرش گشت

از زمین بر آسمان هم کسوت سنجاب شد

نفس نامی بر چمن چون یافت از قاقم فراش

همچو بخت حاسد صدر جهان در خواب شد

بحر جود و معدن احسان علاء ملک و دین

صاحب سیف و قلم مشگل گشای ملک و دین

آنکه خورشید درخشان ذره رای ویست

اسمانرا چون زمین سر کوفته زیر پی است

آنکه حکمش عدل را بر میکند فرمانروا

گرچه عدل از بدو فطرت سخره طبع وی است

وانکه از رشک کف تشویر طبع راد او

بحر دائم در تب لرز و سحاب اندر خوی است

با سخای او کسی را هم نمیدانم از انک

کمترینه سایلش صد چون جوانمرد طی است

با سرو پای گوزن آید بعهد عدل او

گر دهد فرمان هر آنچ اندر کمان شاخ و پی است

حاسدش را چون رباب آسمان توان مالید گوش

زانکه تن پر زخم و اندر بند مانند نی است

با تطاولهای رمحش کرد خون دشمن و لیک

گفت گرزگران این سرزنشها تا کی است

دشمنش چون جان بدو داد از غم ایام رست

اژدها چون سر نهاد از زخم گرز سام رست

از دل و دست کسی گر بحر و کان گردد خجل

از دل و دست وزیر شاه نشان گردد خجل

انکه خاک پای گرد و نسایش از بحر شرف

گر برفعت سرفرازد آسمان گردد خجل

تیر گردون گر بدعوی دم زند با کلک او

عقل میداند که پیش اختران گردد خجل

ذره ئی از روی و رای مملکت آرای او

گر بتابد بر جهان خورشید از آن گردد خجل

با وجودش گشت ذکر جود حاتم طی ازان

صد چو حاتم را ز جود او روان گردد خجل

از مسام ابر اگر آبحیات آید رواست

چون ز بحر طبع رادش هر زمان گردد خجل

گر ببیند زرفشانی کفش باد صبا

از چنان زر پاشی خود بیگمان گردد خجل

سائل از بحر کف رادش بیکدم کرد جمع

هر چه کان از خون دل در صد قران آورد جمع

صاحبا عمر تو در دولت مخلد باد و هست

پیش یاجوج ستم عدل تو چون سد باد و هست

مسند صدر وزارت از وجودت یافتست

با چنین فری مدام این صدر و مسند باد و هست

سائلان چون بازگردند از درت با کام دل

ذکر ایشان روز و شب العود احمد باد و هست

هر سبکساری که سر بر تابد از فرمان تو

اره بر فرقش چو بر حرف مشدد باد و هست

آن سنان آبدار برگ نی کردار تو

دائم از خون دل دشمن مورد باد و هست

دشمنانت را بجز تحت الثری منزل مباد

دوستانت را مکان بر فرق فرقد باد و هست

چون دعای دولتت گویم ملک آمین کند

چون مدیحت گسترم پیر فلک تحسین کند

شمارهٔ ٣ - ترجیع بند تهنیت عید و مدح امیر توکال قتلغ

مه عید از افق چون گشت طالع

مکن اوقات خویش ای دوست ضایع

بنقد امروز عشرت کن که فردا

که داند تا چه خواهد گشت واقع

یقین میدان که سعد و نحس گیتی

نخواهد شد بتدبیر تو راجع

مده نقد از برای نسیه از دست

که دیگر گون نگردد حکم صانع

زمانی بی شراب ناب منشین

اگر چه حکم شرعت هست مانع

که بهر یک مضرت هیچ عاقل

نگیرد ترک بسیاری منافع

بخواه از ترک شیرین لب شرابی

چو پند نیکخواهان تلخ و نافع

می روشن که بر گردون ز عکسش

شود در تیره شب خورشید طالع

می گلرنگ گلبوی گل افشان

چو رأی خسرو آفاق لامع

امیر شهنشان تو کال قتلغ

سر گردنکشان توکال قتلغ

بیار ای ساقی گلرخ شرابی

بزن بر آتش اندوه آبی

بآبی گرد غم از دل بشوئی

که دار همچو آتش التهابی

شراب لعل را بین گر ندیدی

که بندد آب از آتش نفابی

مده وقت صبوحی هرگز از دست

که باشد صبح خیزانرا ثوابی

مکن چندین درنگ آخر چو دانی

که دارد عمر در رفتن شتابی

سبکتر در ده آن رطل گرانرا

ببزم خسروی گردون جنابی

جهان مکرمت را قهرمانی

سپهر معدلت را آفتابی

سرافرازی که گردون سر نتابد

ز خط حکم او در هیچ بابی

جوانبختی که در مسند ندیدست

سپهر پیر چون او کامیابی

امیر شهنشان توکال قلتغ

سر گردنکشان تو کال قتلغ

جهانداری که از لطف الهی

مسخر گشتش از مه تا بماهی

نبیند کنه قدرش دیده عقل

که یارد دید اشیا را کماهی

سزد گر خیمه نه پشت گردون

کند در روز بارش بارگاهی

سپهدار سپهر پنجمینش

یکی باشد ز ترکان سپاهی

نسازد زهره جز بر یاد بزمش

بهنگام طرب ساز ملاهی

ز شرم کهربا گون خامه او

بر آرد تیر گردون رنگ کاهی

بود معنی روشن زیر خطش

چو آب زندگانی در سیاهی

جهان شد امن و آبادان بدورش

که بادا با تسلسل بی تناهی

شد انجم چاکر او ور نباشد

کند معزول فی الحالش ز شاهی

امیر شهنشان توکال قتلغ

سر گردنکشان توکال قتلغ

سرافراز جهان دارای عالم

بهمت کار ساز آل آدم

سپهر گوی پیکر پیش قدرش

بخدمت قد زده چو کان صفت خم

بنزد خلق روح افزاش با دست

دم جان پرور عیسی مریم

جهان زیر نگین حکم دارد

سلیمان وش ولی بیسعی خاتم

بیا ابن یمین چون عالم او را

بتأیید الهی شد مسلم

بخلوت چشم بد را ان یکادی

همی خوان از ره اخلاص هر دم

تعالی الله زهی میمون جنابی

که روی اوست عید اهل عالم

بعید ار تهنیت گوید کس او را

نگویم من جز این از بیش و از کم

که ماه عید را فرخنده بادا

همایون طلعت نوئین اعظم

امیر شهنشان توکال قتلغ

سرگردنکشان توکال قتلغ

شمارهٔ ۴ - وله ایضاً مخمس

در عشق تو ای صنم چنانم

کز هستی خویش در گمانم

هر چند که زار و ناتوانم

گر دست دهد هزار جانم

در پای مبارکت فشانم

کو بخت که از سر نیازی

در حضرت چون تو دلنوازی

معروض کنم نهفته رازی

هیهات که چون تو شاهبازی

تشریف دهد بآشیانم

هر چند ستمگری ترا خوست

کم کن ز بدی که آن نه نیکوست

گر آنکه دلت ز آهن و روست

آخر بسرم گذر کن ایدوست

انگار که خاک آستانم

گفتم که چو کشتیم بزاری

زین پس ره مرحمت سپاری

بر دل رقم وفا نگاری

تو خود سر وصل ما نداری

من عادت بخت خویش دانم

ای بسته کمر ز دور و نزدیک

بر هیچ بخون ترک و تازیک

وز مسکن اخلص الممالیک

کر خانه محقرست و تاریک

بر دیده روشنت نشانم

من از تو بجز وفا نجویم

بیرون ز گلی وفا نبویم

الا ره بندگی نپویم

اسرار تو پیش کس نگویم

اوصاف تو پیش کس نخوانم

نه مهر بمهر تو فزودیم

گیرم نه در وفا گشودیم

نه بود هر آنچه مینمودیم

آخر نه من و تو دوست بودیم

عهد تو شکست و من همانم

گر سر ببری بتیغ تیزم

از کوی وفات بر نخیزم

ور زانکه کنند ریز ریزم

من مهره مهر تو نریزم

الا که بریزد استخوانم

آنها که نشان عشق جویند

جز راه رضای حق نپویند

خاک من زار چون ببویند

گر نام تو بر سرم بگویند

فریاد بر آید از روانم

گر غمزه تو زند به تیرم

ور زلف تو در کشد بقیرم

یکدم نبود ز تو گزیرم

من ترک وصال تو نگیرم

الا بفراق جسم و جانم

گر بگذردم به پیش خیلی

هر یک بصفا به از سهیلی

از تو نکنم بغیر میلی

مجنونم اگر بهای لیلی

ملک عرب و عجم ستانم

گفتم صنما در آرزویت

آشفته و تیره دل چو مویت

هر چند نمیرسد بکویت

شب نیست که در فراق رویت

زاری بفلک نمیرسانم

ای وصل تو اصل شادمانی

دامن بفراق جاودانی

بر ابن یمین چه میفشانی

هر حکم که بر سرم برانی

سهلست ز خویشتن مرانم

شمارهٔ ۵ - ایضاً له

تا ابروی تو بدلربائی

انگشت نمای چون هلال است

دارد ز جمال تو خجالت

خورشید که مظهر جمالست

ای از تو جهان حسن آباد

ایزد همه حسنها ترا داد

از عین کمال در امان باد

حسنت که بغایت کمال است

یک صبحدم ای نسیم خوشبوی

بگذر بسوی نگار و بر گوی

کز مویه تنم شدست چون موی

وز ناله زار همچو نال است

مائیم ز عشقت ای پریوش

با چشم و دلی پر آب و آتش

از هجر تو نیست زندگی خوش

باز آی که نوبت وصال است

دل کز تو صبور گشت یارا

دل نیست که هست سنگ خارا

گر هست ترا شکیب ما را

باری ز تو صابری محال است

گفتیم خیال چون تو ماهی

بینیم بخواب گاهگاهی

لیک از غم چون تو دلپناهی

خواب آیدم این هوس خیال است

گر ابن یمین ز عشق رویت

بر باد شود چو خاک کویت

بیرون نپرد ز دام مویت

مرغ دل او که بسته بال است

شمارهٔ ۶ - ایضاً له مخمس در مدح علاءالدین محمد

در حضرت با نصرت مخدوم حقیقی

مستجمع انواع هنر بحر فضایل

دستور فلک رتبه علاء دول و دین

آنکس که بود درگه او کهف افاضل

زمین بوس من عرضه دار ایصبا

در حیز تقریر نگنجد که چسانست

شوق من دلخسته بدان شکل و شمایل

از حضرت عزت شهدالله که شب و روز

خواهم بتضرع که بود کام تو حاصل

مبادا بجز مستجاب این دعا

من بنده که دارم رقم مهر تو بر جان

کردم بهوا داری تو قطع منازل

احرام در قبله اقبال گرفتم

و آیند بدین قبلگه اعیان قبایل

بامید الطاف بی منتها

شک نیست که دلسوختگان شور برآرند

جائیکه بدانند که عذبست مناهل

من بنده هم امید کرم دارم و خود هست

پیوسته بر احوال رهی لطف تو شامل

برین لطف واجب بود شکرها

تصدیع گذشت از حد و ابرام ز غایت

دانم که ندارد سر این صاحب عادل

تا نام و نشان باشد از اقبال و زادبار

تا هست بدو نیک اثر مدبر و مقبل

مباد از تو اقبال هرگز جدا

شمارهٔ ٧ - ایضاً له در مدح شمس الدین علی

دلبری دارم به رخ چون آفتاب خاوری

خیره گردد دیده از رویش چو در وی بنگری

از رخ زیبا و چشم مست گاه دلبری

می نماید معجز عیسی و سحر سامری

هست پیدا بر رخ عاشق که وقت ساحری

میکند چشمش بصد دستان و صنعت زرگری

از پی چوکان زدن چون رخ سوی میدان کند

عالمی را دل بسان گوی سرگردان کند

چو بمیدان از برای گوزدن جولان کند

ای بسا قامت که زیر بار غم چوکان کند

در شهوار از بنا گوش خود ار تابان کند

در قران بینی بفال سعد ماه و مشتری

ماه مهر افزایم ار بنوازدم ور نه رواست

دل نخواهد جز مرادی کان بت دلدار خواست

بنده آن سرو آزادم که گر پرسند راست

گویم اندر روضه رضوان چو او طوبی نخاست

ذره وارم میل دل سوی هوا دانی چراست

زانکه دارم دلبری چون آفتاب خاوری

کو کسی کز من بگوید ماه بی اشباه را

دلبر شادی فزای و مهوش غمکاه را

باز پوش آئینه رخسار همچون ماه را

کین دل پر درد نتواند نهفتن آه را

میرسد در سایه حسن آن بت دلخواه را

همچو خورشید فلک بر خیل خوبان سروری

هم لب گوهر فشانت رونق یاقوت برد

هم خجالتها مه نوزان خم ابروت برد

نرگس جادوت آب صنعت هاروت برد

من چه گویم کز چه سان آسایش ماروت برد

از برم دل ترکتاز طره هندوت برد

آن سیاه از پر دلی آغاز کرد این کافری

همچو طوطی در هوای آن بت همچون شکر

تا بکی خواهی زد ایدل نغمه بوک و مگر

با چنین طالع چنین سروی کیم آید ببر

من بدینسان بی زر وو آن سرو بستان سیمبر

با همه بی برگی از وی بر توان خوردن اگر

آدمی هرگز تواند گشت همراز پری

هین مشو نومید از اقبال خود ابن یمین

سایه بر سر چون فکندت آفتاب ملک و دین

شاه دریا دل که هرکس بوسه دادش بر یمین

نامور شد بر سریر سیم و زر همچون نگین

با تو چون دارد عنایت خسرو روی زمین

گرچه شیرین جهان باشد به چنگش آوری

شمارهٔ ٨ - وله مستزاد در مدح یمین الدوله عمده الملک حسن

یا رب از من که برد سوی خراسان خبری

ایصبا گر بودت هیچ مجال گذری

بسوی حضرت دستور ز من

عمده الملک یمین دول و دین که بود

اتفاق همه کور است خصال و سیری

همچو نامش بهمه حال حسن

گر ز بار غمت از پای در آمد دل من

دستگیری کن و از عین عنایت نظری

بکرم سوی من زار فکن

بگریبان دلم چنگ غم اندر زده ئی

ترسم ای شادی جان زانکه بگیرد سحری

بی منت آه دل من دامن

از تو محرومم و این شیوه فضل و هنر است

دور بادا ز من این فضل و نباشد هنری

گر مرا دور کند ز اهل وطن

طوطی جان بهوای شکر الفاظت

عزم دارد که گرش باز شود بال و پری

بر پرد زین قفس تیره تن

ای ز لفظ تو سخن یافته آن نظم و نسق

که بود نزد خرد در بر او مختصری

سلک در عدن و عقد پرن

ز آتش طبع گهر بار تو باد سحری

بعدن گر برد از خاک خراسان خبری

در صدف آب شود در عدن

پرتو مشعله رای جهان آرایت

گر کشد شعله بر افلاک شود زو شرری

شمع زر پیکر فیروزه لگن

هر کبوتر که بود برج جلالت وطنش

گر کند سوی وطن از سوی گردون سفری

ز انجم ثابته چیند ارزن

لطف جان و دل تو هست بحدی که صبا

بختن گر بود از نفحه لطفت اثری

خون شود از حسدش مشک ختن

خشمت ار تیغ کشد بر مه و ماهی گه کین

جوشنی گرچه گرفت این یک و آن یک سپری

بفکند این سپر و آن جوشن

صاحبا تا سخن ابن یمین مدحت تست

نیست همچون سخن او بحلاوت شکری

در مذاق خرد اهل فطن

بر دعا ختم کند مدحت جاهت پس ازین

زانکه بر اوج مدیح تو خورشید فری

می نیارد که رسد تیر سخن

دشمن تو بمثل اطلس گردون پوشد

همچو کرم قز اگر چند بگیرد خطری

کسوت اول او باد کفن

شمارهٔ ٩ - مستزاد

بر آینه سرمه سیه ریخته بین

طوطی روان بحلق آویخته بین

زان سنبل تر

ز انشاخ شکر

چون نرگس مست را برانگیخت ز خواب

سبحان الله فتنه انگیخته بین

میگفت دلم

در دور قمر

افسوس که عمر رفت بر بوک و مکر

از رفته دگر چه سود امبار دگر

توفیق خدا باشد

یابیم مراد دل

گرهست دلم شاد غمم نیست ازین

کاصحاب خرد را بهمه حال نظر

بر حکم قضا باشد

در غی و رشاد دل

ای آنک دل از تو بر نگیرم هرگز

زان یاد همی دار که با من بستی

میدان

پیمان

دریاب که جان رسیدست بلب

لب بر لب من نه ایصنم تا بینند

بشتاب

اصحاب

وه وه که دلم ز آتش عشق تو بسوخت

ای آب روان بلطف مانند میی

آری و الله

بی اکراه

کفتم ز سر لطف که ای طرف پسر

زان پیش که مور صف کشد گردشکر

خواهم نفسی ز صحبتت آسودن

دانم که رضا داری

از شام شراب دادنت تا بسحر

وانگه که فرو شد از سر مستی سر

گویم که میان ما چه خواهد بودن

آئین وفا داری

ای روی تو بر سپهر خوبی ماهی

از بند غمت بر غم هر بد خواهی

آزادم کن

دانم غم عشقت دل من شاد کند

تا کی ز غم عشق تو هم گه گاهی

دلشادم کن

ای چشم سیاه تو بلای دل من

مشتاق تو شد دلم برای دل من

برخیز و بیا

گر خواجه ترا روزها رها می نکند

آخر شبکی بهر رضای دل من

بگریز و بیا

شمارهٔ ١٠ - مستزاد

با جمع بتان صحبت سنگین چه خوش آید

در گلشن زیبا

در کاسه زر باده رنگین چه خوش آید

همچون گل رعنا

گر یار ز رخ پرده بر انداخته باشد

از غایت لطفش

جان باختن از عاشق مسکین چه خوش آید

در وقت تماشا

دیدن بجمالی که بهست از گل صد برگ

از روی لطافت

با لاله و نسرین و ریاحین چه خوش آید

در جانب صحرا

لعل لب دلدار شرابیست فرحبخش

در میکده عشق

بیهوش از آن شربت شیرین چه خوش آید

بی ساغر صهبا

چون مردمک دیده من خال رخ یار

آن نقطه جانم

در حلقه آنطره مشکین چه خوش آید

و آن مایه سودا

قطرات سرشکی که سحر دیده ما ریخت

از عین ندامت

پرتو زده بر چرخ چو پروین چه خوش آید

در عالم بالا

گر یار کند ناز کشد ابن یمین را

از تندی خوی اش

و آنهم چه نکو باشد اینهم چه خوش آید

زان شوخ دلارا

شمارهٔ ١١ - مخمس

تا چند عمر خود بجوانان بسر کنیم

من بعد ما ز عشق مجازی حذر کنیم

در سینه هر چه هست ز غیرش بدر کنیم

ایدل بیا ز دنیی و عقبی گذر کنیم

با یاد دوست از همه قطع نظر کنیم

آن قادریکه خیل ملک از جلال اوست

چندین هزار گوی و مگوی از سئوال اوست

ارض و سما و عرش ز وصف کمال اوست

ذرات کاینات حجاب جمال اوست

آهی کشیم و آنهمه زیر و زبر کنیم

آن پیر پاک در صدف اینچنین بسفت

ذکر حدیث لعل ترا در دلش نهفت

هجر ترا کشید بهر کس سخن نگفت

گفتم که چیست حال منت تا ابد بگفت

با وعده وصال ترا در بدر کنیم

با ما ز لطف خویش سفر وعده کرد یار

نقد صفا ز نخل ثمر وعده کرد یار

یکحرف ازان دو لعل شکر وعده کرد یار

دیدار خود بملک دگر وعده کرد یار

خیزید عاشقان همه عزم سفر کنیم

در راه دوست اینهمه سوز و گداز چیست

مستغرق جمال ترا از نماز چیست

اندر نماز عشق مجازی نیاز چیست

ابن یمین حکایت دور و دراز چیست

عشقست هر چه هست سخن مختصر کنیم

شمارهٔ ١٢ - وله ترکیب در مرثیه فوت مولانا بهاءالدین و تاریخ فوت او

ایدوستان ز صبر قبائی ببر کنید

دنیا پلیست از سر این پل گذر کنید

از تنگنای حبس طریق نجات نیست

یکره بسوی عالم باقی سفر کنید

پرواز در ریاض جنانتان گر آرزوست

از حلم و علم بال بسازید و پر کنید

بینید روی دوست در آئینه روان

گر صیقلش بناله و آه سحر کنید

تیر قضا خطا نرود از کمان چرخ

هر چند کز لطایف حیلت سپر کنید

چون میتوان نزول بجنات عدن کرد

حیف آیدم که راه بسوی سقر کنید

خلق نکوست موجب رضوان و اندر این

دارید شبهتی بتعجب نظر کنید

در رفعت و مراتب سلطان اولیا

والا بهاء ملت و دین قطب اصفیا

آن عارف زمانه که دوران معرفت

نارد نظیر او گهر از کان معرفت

جان و جهان معرفت او بود در جهان

چون او برفت رفت ز تن جان معرفت

نالان چو بلبل از غم آنم که پژمرید

از صرصر فنا گل بستان معرفت

تا میزبان جان تن خاکی است مثل او

مهمان ندید کس بلب خوان معرفت

پیوسته عقل کل ز پی زاد آخرت

بردی ز خوان نعمت او نان معرفت

آنرا که بود منکر عرفانش مینمود

سیر و سلوک همت و برهان معرفت

رفت از زمانه معرفت و مکرمت چو رفت

فرمانده کرامت و سلطان معرفت

یعنی بهاء ملت و دین مقتدای حق

برهان صدق و جان صفا رهنمای حق

...ار نیست

...چون پایدار نیست

بر بند رخت ازو که سپنجی است این سرا

دارالفرار منزل و دارالقرار نیست

امروز کار سازی خود کن که میروی

فردا بمنزلی که در او هیچ کار نیست

از دست ساقیان هوا ساغر هوس

مستان دلا که مستی او بیخمار نیست

چون ناوک قضا بجهد از کمان چرخ

جانها کند فرار و مجال قرار نیست

رفتند همرهان و تو در خواب غفلتی

گوئی خیال رفتنت اندر شمار نیست

در حال قطب عالم و شیخ جهان نگر

در هیچ حال دیگرت ار اعتبار نیست

بنگر بهاء ملت و دین را که چون برفت

کز رفتنش ز دیده اصحاب خون برفت

گر حبیب جان ز فرقت او شق همیکنیم

ای دل گمان مبر که نه بر حق همی کنیم

چون در هواش تابع او بوده ایم ازو

کار معاد خویش برونق همی کنیم

بی آفتاب طلعت آن سایه خدای

روی از تپانچه هچومه ازرق همی کنیم

تا از سرشک دیده بدریای خون دریم

زانسان از آن گذار بزورق همی کنیم

خون جگر چو باده بپالونه مژه

در ساغر دو دیده مروق همی کنیم

کوس رحیل میزند ایام و ماز جهل

نصب لوا و رایت و سنجق همی کنیم

واحسرتا

افسوس

...

...

دردا

گردون

بودم بدو گمان و کنونم شد این یقین

...

باد اجل نشاند بسردی چراغ شرع

خاک فنا بتاب فرو خورد آب دین

ابن یمین کز آب حیات علوم او

زنده است و مرده به که نبینندش بعد ازین

تاریخ سال هفتصد و سی و سه چون بشد

از هجرت رسول بحق فخر مرسلین

هنگام شام رفته و از ماه نوزده

ماهی که نام اوست جمادی اولین

مولا بهاء ملت و دین مردوار خاست

با حور در قصور جنان گشت همنشین

دارالسلام مسکن و مأواش باد و هست

و اندر پناه حضرت حق جاش باد و هست

مثنویات

شمارهٔ ١ - کارنامه : نسیم صبح جانم تازه کردی

شمارهٔ ٢ - غزل : فلک با ما سر یاری ندارد

شمارهٔ ٣ : وز آنجا سوی اطفالم گذر کن

شمارهٔ ۴ - چهار پند نوشیروان : شنیدم که کسری یکی فرش داشت

شمارهٔ ۵ - حکایت : شنیدم ز گفتار کار آگهان

شمارهٔ ۶ - فی التوحید و المعرفه : پیش از آندم که بود کون و مکان

شمارهٔ ٧ - انوشیروان و موبدان : بنام خدائی که هستی ازوست

شمارهٔ ٨ - در پند و اندرز : شرط و آداب خدمت سلطان

شمارهٔ ٩ - مثنوی مجلس افروز : یا الهی مرا زمن بستان

شمارهٔ ١٠ - مثنوی دیگر : طلب تا محرم اسرار کردی

شمارهٔ ١ - کارنامه

نسیم صبح جانم تازه کردی

رسیدی لطف بی اندازه کردی

رسانیدی پیام از دلستانم

از آن درد دل و درمان جانم

از اینجا نیز یک شبگیر در ده

وزان منت بسی بر جان من نه

اگر چه سخت سست و ناتوانی

مکن در ره توانی تا توانی

ز بهر خاطرش بردار گامی

بفریومد رسان از من پیامی

نشانش در حقیقت گر ندانی

کنم ظاهر من این راز نهانی

نشان خطه فریومد آنست

که پنداری بهشت جاودان است

بهر سو جویباری همچو کوثر

درختش را چو طوبی بر فلک سر

نشاط افزا هوا و آب در وی

چو بوی میگسار و ساغر می

بهارش راغها پر لاله و گل

خزانش باغها پر میوه و مل

نسیمش در خوشی چون بوی دلبر

چو انفاس مسیحا روح پرور

سراسر کوه او پر کبک و تیهو

تمامت دشت او پر گور و آهو

چو پای اندر فضای وی نهادی

بصد شادی که دائم شاد بادی

برو اول بشهرستان خرم

که بادند اهل وی پیوسته بیغم

چو رفتی اندران فرخنده مسکن

بکام دوستان و رغم دشمن

گذر کن سوی درگاه وزیری

که باشد بنده او هر امیری

سر گردنکشان ملک ایران

گذشته صیت عدل او ز توران

بحکمت همچو آصف بلکه بهتر

بحشمت چون سلیمان نی پیمبر

علاء دولت و ملت محمد

که زیر پای دارد فرق فرقد

ببوس اول جنابش را بتعظیم

که تا یابی ز خاکش لطف تسنیم

پس آنگه بندگیهای فراوان

ازین سرگشته مدهوش حیران

رسان آنجا بعرض ای باد شبگیر

مکن زنهار در تبلیغ تقصیر

وزان پس عرضه کن کابن یمین گفت

بالماس مژه چون در همی سفت

که جان در تاب و دل در موج خونست

گر آری رحمتی وقتش کنونست

وز اینجا چون گذشتی شاد و خرم

مزن جز بر جناب خواجگان دم

بزرگانی که فرزندان اویند

چو انجم جمله در فرمان اویند

بگو میگفت چاکر بندگیتان

که بادا در سعادت زندگیتان

سپاهانشاه نام آور که بهرام

کمر شمشیر او بندد پی نام

بدرگاهش دعای بنده برسان

بسمع او ثنای بنده برسان

وز آنجا در گذر ایخوش نفس باد

که بادا عالم از لطف تو آباد

برو بر صاحب اعطم گذر کن

شرف را خاکپایش تاج سر کن

وزیر شرق عز الدین محمد

که بادش عمر در عزت مخلد

هزاران بندگی تبلیغ او کن

ثنا بر حضرت آن نامجو کن

بگو کابن یمین با دیده تر

همی گفت ای وزیر داد پرور

حرامت باد و نوشت باد بیما

دگر مصراع یاد آید شما را

و ز آنجا سوی فخر ملک و دین شو

بنزد قدوه اهل یقین شو

اگر نام وی و نسبت ندانی

کنم پیدا من این راز نهانی

جهان فضل فضل الله نامست

بحق اهل حقایق را امامست

بگاه نسبت او را ناصحی خوان

طریقش زاهدی و صالحی دان

بپی گر بسپری سر تا سر آفاق

نیابی مثل او پاکیزه اخلاق

بشرق و غرب چون او پرهنر نیست

چه علمست آنکه اوزان بهره ور نیست

در آن ساعت که میبوسی جنابش

رسان خدمت ز من بیش از حسابش

پس آنگه سوی مولاناء اعظم

بدانش سرور اولاد آدم

حکیم ملک استاد زمانه

چو یک فن در همه فنی یگانه

گذر کن با هزاران لطف جانبخش

زهی لطفت ز رنج دل امانبخش

رسان از من بدو اخلاص بیحد

که قصر فضل او بینم مشید

بگوی انگه که خدمت کرده باشی

ادبها را بجا آورده باشی

که گفت ابن یمین ای افضل دهر

بمعنی در زمانه اکمل دهر

سخن بر آستانت میفشانم

اگر چه نیک میدانی که دانم

ولی از راه اخلاص این جسارت

نمودم ای مشیر اندر وزارت

اگر ضعفی بود در لفظ و معنا

قوی گردان که هستی بحر انشا

هم آنجا تاج و ملک و دین علی را

که داند حق عدو را و ولی را

برتبت پیشوای اهل دانش

بدانش مقتدای اهل دانش

هزاران شوق این مخلص رسانی

سلامی از ریا خالص رسانی

وز آنجا سوی زین ملت و دین

که باشد در هنر با قدر و تمکین

گذر کن ای نسیم صبحگاهی

کزو یابی هر آنچ از فضل خواهی

طبیبی نیست همچون او جهانرا

عجب ناید ازو فرزانگانرا

اگر سردی برد از طبع کافور

کند زردی ز روی کهربا دور

بدو تبلیغ کن اخلاص بسیار

وز آنجا بی تهاون گام بردار

برو با آستان حافظ الدین

که شرع مصطفی را داده تزیین

سر افراز قضای هر مکانی

ز عدل او بهر جا داستانی

شریح ارزنده بودی در زمانش

خجل گشتی ز عدل بیکرانش

نیازی عرضه دارو شرح اشواق

بگو در پیش آن پاکیزه اخلاق

وز آنجا رو بسوی فخر کشور

نطام ملک سیف الدین مظفر

هنرمندی که اندر صدر اشراف

سر اسلاف گشت و فخر اخلاف

زمن شوقی که دیدی عرضه دارش

رقوم مهر من بر دل نگارش

و گر باشد ملازم فخر ایام

شهاب ملک و دین زنگی بهرام

ز هر بد کوش دار اهل دیوان

شهاب آسا ملایک را ز دیوان

دگر کان معانی بحر انشی

غیاث دولت و دین معیر یحیی

که تا کلک جوادش در بنانست

وطن تیر فلک را در کمانست

مران هر دو بزرگ نامور را

سر آزادگان بحرو بر را

چو تبلیغ ثنا ها کرده باشی

عقیب آن دعا ها کرده باشی

بگوی ارشد ز چاکر تان فراموش

منم باری شما را حلقه در گوش

مرا زین مشتکی مقصودم آنست

فراموشی نه شرط دوستانست

پس آنگه قدوه نواب را جوی

مقام زبده اصحاب را جوی

بهاء ملک و دین کز برد باری

چو همنامش بود در راستکاری

همان هر دو جگر گوشه که او راست

که گردد صد کژی از هر یکی راست

بدیشان خدمتم ارسال فرمای

وز ایشان در گذر ابرام منمای

بسوی شمس ملک و ملت و دین

محمد رهنوردی باد مشکین

که تا یابی بزرگی با کرامت

که از وصلش نبیند کس سئامت

بدو خدمت رسان و شرح اشواق

بگو زین مخلص محزون مشتاق

وزانپس خواجه باد و دین را

وجیه الدین علی بن تکین را

تحیات از زبان من ادا کن

ثناگوی و فراوانش دعا کن

پس آنگه آن دو میر معتبر را

دو دانای هنر ور نامور را

نخستین میر میران با یبوغا

که باشد بر سر اصحاب آقا

دگر یک سیف دین و ملک گر زانک

بهنگام سواری چست و چالاک

بگاه بزم همچون ابر نیسان

بروز رزم همچون بور دستان

ز من خدمت رسان بیحد و بیمر

پس از تبلیغ خدمت زود بگذر

وز آنجا رو بسوی آن دو پهلو

دو نام آور سپهداران خسرو

دو گرد نامدار آنان که در جنگ

چو روئین تن دلیر اندر گه جنگ

نخستین تاج ملک و دین علی را

پناه اندر حوادث هر ولی را

سپهداریکه گاه حمله بی قیل

بود چون پشه عاجز پیش او پیل

دگر آنکو بگردی هست مذکور

بشمس الدین محمد شاه مشهور

سر آزادگان آن یک که بیچون

نهنگ آرد بدم از نیل بیرون

ز شوقم آنچه دانی بیش از آنهم

بدیشان عرضه کن دلشاد و خرم

پس آنگه با هزاران لطف و دلجوی

بجوی انخوش نفس دلشاد میگوی

جمال الدین حسین ساربان را

که روبه بشمرد شیر ژیان را

هژبر روز هیجا گرد پر دل

که باشد پیل پیش او شتر دل

بمردی شیر گردون را بپبکار

مهار آرد به بینی در شتر وار

سلامی همچو خلقش روحپرور

بر آن پهلو رسان ای باد بگذر

برو نزدیک دارای خزانه

مساز ای باد سستی را بهانه

بهاء دین عمر آن در وفا سست

چو یوسف در علوم خازنی چست

بدو تبلیغ کن شوقی که دیدی

بگوشکری کزین مخلص شنیدی

هم انجا در جوارش خواجه ئی هست

که کارش جمله خیراتست پیوست

فقیه الدین همی خوانند او را

بپرس از من صبا آن نیکخو را

پس آنگه جمله یارانرا که هستند

بشهرستان در وخسرو پرستند

ز من خدمت رسان و راه برگیر

بفریومد خرام ای باد شبگیر

وز آنجا چون بدروازه رسیدی

همایون بقعه ئی چون خلد دیدی

ز دروازه برون باشد مزاری

ز لطف ساکنانش مرغزاری

درو آسوده ساداتی مکرم

یکایک مقتدای اهل عالم

تبرک را جناب آن ببوسی

باخلاص از دل و از جان بیوسی

مجاور اندرو پیری خردمند

شدستی رسته از تکلیف و هر بند

امیر حیدری خوانند او را

همه مردان حق دانند او را

مجرد مفردی آزاد مردی

ز شهوت دامنش نادیده گردی

بکلی کرده اعراض از مناهی

وجود پاک او دور از تباهی

بدو خدمت رسان از من فراوان

پس آنگه این سخن معروض گردان

که تا از صحبت تو دور گشتم

بکل از کام دل مهجور گشتم

ندیدم بیش روی شادمانی

همان بودست گوئی زندگانی

ز لطف او کن استمداد همت

که او را باشد استعداد همت

دگر با او موافق چند یارند

که در تجرید هر یک مرد کارند

مقدمشان علی حیدری دان

ز حرص و شهوتش دور و بری دان

سلامم چون به آن یاران رسانی

بفریومد رسان این ارمغانی

بفریومد چو پای اندر نهادی

درخلد برین بر خود گشادی

وز آنپس ای صبا زانجا روان شو

بسوی مشهد فضل جهان شو

سر گردنکشان کشور فضل

که طبعش بود کان گوهر فضل

بزرگی در امور دین بحسبت

که با وی میبرم من بنده نسبت

در اجناس فضایل بوده ماهر

بر انواع مکارم گشته قادر

بفضل و دانش و افضال مذکور

بنام نیک در آفاق مشهور

یمین ملک و دین کان فضایل

سر افرازان کان جان فضایل

بزرگی کاتفاق مرد و زن بود

که خلق او چو نام او حسن بود

نخستین آستان مشهدش را

ببوس آنگه نگه کن مرقدش را

چو استادی فرا پیش ضریحش

تو خود بینی کرامات صریحش

بآب دیده خاکش را همی شوی

بصد اخلاص تکبیرش همی گوی

در آنحضرت ز سوز سینه من

همی نو کن غم دیرینه من

هزاران آفرین بر خاک او کن

دعاها بر روان پاک او کن

ز روح پاک او ما را مدد خواه

مگر آرد دلم را بر سر راه

بگو از من که تا تو زنده بودی

بهر کاری معین بنده بودی

کنون گردون دون ناسازگاری

نهاد آغاز و چاکر را بخواری

بغربت او فکند از منزل خویش

چنانک آگه نیم زاب و گل خویش

نه شب دارم قرار و روز آرام

ندانم چون شود کارم سرانجام

کنون باری نیم شاکر ز دوران

الهی عاقبت محمود گردان

وز آنجا بازگردای باد خوشبوی

بسوی آن بزرگ محتشم پوی

امین ملک و دین فخر اکابر

اکابر باو جودش چون اصاغر

زمن خدمت رسانش آنچ دانی

ز شوقم باز گو تا میتوانی

سمی پهلو ایران علی را

که رونق برد گرد زابلی را

بزور پنجه اش عاجز شده شیر

بکشتی پیل را میاورد زیر

رسان از من سلام و باز پرسش

بصد اکرام و صد اعزاز پرسش

بس انگه از طریق دلنوازی

قدم در نه ز بهر کار سازی

گذر کن سوی بدر الدین معرف

سر اهل حقایق پیر عارف

چو بلبل نازک الحان و خوش آواز

چو طوطی شکر افشان و سخن ساز

چو بهر وغط بر منبر نهد پای

شود الفاظ عذبش مجلس آرای

امید از یمن الفاظش همیدار

که چوب خشگ منبر آورد بار

ز من خدمت رسان بیش از قیاسش

وزین خدمت منه بر سر سپاسش

چو زانجا در گذشتی گامکی چند

که در راهت نیفتد ایصبا بند

مقام پهلوان آلتون پی انجاست

که در ابواب مردی نیک داناست

چشیده گرم و سرد روزگاران

مقدم بوده بر مجموع یاران

بگردی در جوانی زورگریها

نموده کرده هر جا سروریها

بدو خدمت رسان از من پس آنگاه

سوی بازار بردار ایصبا راه

بره اندر یکی حصن قدیمست

که ساکن اندرو صدری کریمست

کشد ترسیم کلکش در مکنون

فضایل باشدش ز اندازه بیرون

ستوده شمس ملک و دین محمد

مکارم را قواعد زو ممهد

کریم و نامجوی و راد وعالم

برتبت شمع جمع آل قاسم

بیاو افتقار من برویش

بیان کن بعد از آن بگذر بکویش

از آنجا میرو آسان تا ببازار

که راهی نیست چندان تا ببازار

زمانی خواهمت کانجا نشینی

سر تمغاچیانرا بو که بینی

محمد دایه یار مجلس آرای

بخدمت گاه عزت بر سر پای

بلطف و چرب نرمی و مدارا

گشاید سیم و زر از سنگ خارا

چو پرسیدیش ای باد سحر خیز

بعزم کوی تشتنداب برخیز

ز طرف جویبارش زود مگذر

دمی در چار سوی او بسر بر

نظر دروی بهر سو تیز بگمار

بهشتی بینی از انواع ازهار

ز نزهت همچو مینو روح پرور

روان در پای طوبی آب کوثر

نسیمش چون دم عود و قر نفل

نوا و برگ او از سنبل و گل

فغان برداشته قمری بعیوق

بسان عاشق اندر هجر معشوق

گذرکن ایصبا بی هیچ تأخیر

مکن در وقت رفتن هیچ تأخیر

بر اولاد کرام خواجه اسحاق

بزرگانی همه پاکیزه اعراق

برایشان بهر من بی وهن و تقصیر

تحیات فراوان خوان بشبگیر

وزینجا سوی شمس ملت و دین

سزاوار هزار احسان و تحسین

که در طب باشد انفاسش مسیحی

گه تنجیم بو سهل مسیحی

بدو خدمت رسان و آنگه سفر کن

سوی بابا علی یکدم گذرکن

جوانی باشد او بس با تواضع

بصنعت ماهر اما بی تصنع

بحرفت از مسیحا پیش برده

ازو حواریان تشویر برده

دو فرزانه که دور چرخ دوار

سیمشان ناورد هرگز پدیدار

بنسبت از وزیران بهره مندند

برفعت برتر از چرخ بلندند

وجیه الدین محمد نام مهتر

نظام الدین حسن مخدوم دیگر

فراوان بندگیها زین دعا گوی

بدیشان عرضه دارای باد خوشبوی

پس آنگه سر بسر یاران دیگر

مقیم آستان آن دو سرور

خصوصا شمس دین و ملک سراج

سراج انجمن و انگاه وهاج

سلامی همچو انفاس خوش خویش

بلطف جانفزای دلکش خویش

رسان از من بدان اصحاب و بگذر

ثناها گو بر آن احباب و بگذر

از انجا رو بسوی فخر سادات

کریم اعراق و خوش خلق و نکو ذات

بهاء ملک و دین زید محمد

چراغ دو ده اولاد احمد

بدو ارسال کن زین بنده اخلاص

که هستش معتقد هم عام و هم خاص

وز انجا ره بمحمود امام است

که اندر علم طب مردی تمام است

لقب اصحاب نورالدینش خوانند

بطبش بهتر از بقراط دانند

چو بفشاند ز شاخ علم خود بار

رباید رعشه از برگ سپیدار

رسانش خدمتم ایخوش نفس باد

بگو مگذار حق صحبت از یاد

وز آنجا ای نسیم عنبر افشان

بسوی پهلوان محمود بدران

گذر کن تا ببینی پهلوانی

که یکدم صحبتش ارزد جهانی

بذات او مباهی گشته ابرار

عبید خلق او سر تا سر احرار

سلام من بدان آزاده راد

رسان ای روحبخش خوش نفس باد

وز آنجا چون دعا تبلیغ کردی

چنان خواهم که با بازار گردی

بپیش آید ترا پیری مکرم

سر افراز همه کتاب عالم

نجیب ملک و دین خوانندش اصحاب

بکتبت اوستاد جمله کتاب

سیاقت را حقیقی نه مجازی

چنان داند که در بغداد تازی

ز من بسیار پرسش کن مر او را

...

دو آزاده دو دانای خردمند

...

نخستین تاج ملک و دین علی دان

اکابر سر بسر او را ولی دان

کریمی نامداری بینظیرست

ز پا افتادگانرا دستگیرست

بتدبیر صواب و رای روشن

اگر خواهد برد چربی ز روغن

دگر یک زان شهاب دین و دولت

بدات او مباهی ملک و ملت

هنرمندیکه گر صورت نگارد

بلطف خویش جانش در تن آرد

گهی کآید ز کلکش خط چون آب

خجل گردد روان ابن بواب

چو اینخدمت بجای آری سفر کن

بسوی صاحبان زانپس گذر کن

شرف محمود و فرزندش محمد

که بادا هر دو را دولت موبد

بزرگانی بترتیب و بآئین

برفعت قدرشان برتر ز پروین

ز منشان چون دعا گوئی سفر کن

سوی مخدوم نام آور گذر کن

علاء الدین محمد دین پناهی

سپهر ملک را تابنده ماهی

چنان پاکیزه روی و نیک رایست

که گوئی خواجه عبدالحق بجایست

هزاران بندگی از من رسانش

که دارد از بلا حق در امانش

وز انجا ای نسیم عنبر آگین

گذر کن سوی قطب ملت و دین

که تا بینی بزرگی نامداری

کریمی تازه روئی بردباری

ز اقران در فضایل دست برده

بغیر از مکرمت کاری نکرده

بدو خدمت رسان زین بنده بسیار

که بادا در پناه لطف دادار

پس آنگه ای نسیم عنبر افشان

سفر را ساز کن دامن بر افشان

مبادا چون بود آهنگ راهت

بغیر از مدرسه آرامگاهت

درو درگاه او را چون ببینی

بدو گوئی مگر خلد برینی

بر اطرافش چو کوثر جویباری

چو طوبی بر لب او هر چناری

گذشته اوج ایوانش ز کیوان

نپرد بر فرازش مرغ پران

موذن چون بر ایوانش بپا خاست

تو گوئی کز فرشته این دعا خواست

قدم در استانش چون نهادی

بروی خود درجنت گشادی

بدل گوئی چه جای مدرسه است این

بهشتست این چه جا و هندسه است این

درو یابی مدرس شمس دین را

بدانش مقتدا اهل یقین را

گه تقریر پرسی در محافل

شده سحبان بنزد او چو باقل

بود در وقت املا و گه درس

بباغ فضل نیک استاد در غرس

بدو ای باد صبح اخلاص خالص

رسان زین چاکر مشتاق مخلص

پس آنها را که از وی مستفیدند

که هریک در هنر صد جا مشیدند

یکایک را بصد اکرام و اعزاز

ببر گیر و بلطف خویش بنواز

وز انجا رو سوی اصحاب سرباز

که یکسر بهر دین باشند سرباز

در اول پایه صدری نامدارست

که گیتی را بذاتش افتخارست

شهاب ملک و دین مسعود کافی

که گیتی را بذاتش افتخارست

اگر مبهم بود القاب و نامش

بگوید با تو اینمخلص تمامش

بزرگی بس بنام و ننگ باشد

ستوده سیرت و یکرنگ باشد

پیامی خوش نفس چون بوی عنبر

بدو تبلیغ کن وانگاه بگذر

هم آنجا تاج دین حق حسین است

کز و شرع نبی با زیب و زین است

چو در فتوی نهد بر خامه انگشت

شود دین قویم حق قوی پشت

هزار اخلاص ازینمحزون مشتاق

مبلغ شو بدانمشهور آفاق

چو زانجا بگذری صدریست عالی

بر اقلیم مکارم گشته والی

رشید ملک قاسم نام دارد

بر اوج مهتری آرام دارد

ره و رسم فلاحت نیک داند

بر آرد شاخ آهوگر نشاند

تحیات فراوانش ز چاکر

رسان وانگاه ازانجا نیز بگذر

هم آنجا اکرم الاخوان ما را

که رونق بود اخوان صفا را

شهاب الدین علی سرخیل اقران

که نآید در هنر چون او بدوران

رسان از من درود محض از اخلاص

بدان بگزیده هر عام و هر خاص

وز انجا عزم کن عزمی مصمم

خرامان قطع ره کن شاد و خرم

بسوی آن کریم اخلاق بگذر

که ما را هست عم زاد و برادر

گزین دوستان من محمد

عزیز مصر جان من محمد

بدانش در میان خلق مذکور

بعزالدین محمد کشته مشهور

ز من چندانکه بتوانی ثنا گوی

بر آنفرخ نهاد راد خوشخوی

وزانجا رجعتی کن سوی بازار

در آن رجعت مکن تاخیر زنهار

خرامان رو بسوی کوی ساباط

که آنجا نشو مییابند اسباط

بزرگان محلت را سراسر

ز من خدمت رسان و زود بگذر

قدم نه در سرای مادر من

عزیز و مهربان و غمخور من

سلامی با صفا از من بدو بر

دعائی بیریا از من بدو بر

بگو چو نی تو ای گمکرده فرزند

که من باری فلک با دورم افکند

از آنمیمون جناب عفت آباد

که بادا تا ابد از هر بد آزاد

بشفقت یکنطر در کار ما کن

دمی وقت سحر در کار ما کن

بخواه از حضرت دادار ما را

بهمت زین سفر باز آر ما را

پس آنگه ایصبا این بیتکی چند

بخوان در پیش آن پیر خردمند

شمارهٔ ٢ - غزل

فلک با ما سر یاری ندارد

بجز میل دلا زاری ندارد

ز پهلوی من این گردون بیمهر

جز آهنگ جگر خواری ندارد

چه بیدادست یا رب چرخ گردان

که کاری جز ستمکاری ندارد

دلم از وی چو زلف و چشم خوبان

بجز تشویش و بیماری ندارد

بود در نظم کارم بس گرانجان

اگر چه جز سبکساری ندارد

ازان چون ابر گریانم که چون رعد

دلم جز ناله و زاری ندارد

گرانجانی بختم بین که از وی

خرد امید بیداری ندارد

دلا آخر ز گردون چند پرسی

که بر دردم دوا داری ندارد

فلک را هیچ اگر آزرم باشد

عزیزانرا بدین خواری ندارد

ز هجر دوستان ابن یمین را

بدشمنکامی و زاری ندارد

بدشمنکامی و زاری ندارد

شمارهٔ ٣

وز آنجا سوی اطفالم گذر کن

عزیزانرا ز حال من خبرکن

محمد را بپرس از من فراوان

حسن را هم ببر در گیر چون جان

بگو با هر دو نور دیده من

که هستند از عزیزی روح در تن

که روزی بی شما سالیست ما را

چو خال دلبران حالیست ما را

دگر خورد و بزرگی را که بینی

که باشد نسبت ایشانرا به بینی

یکایک را بصد اشفاق و صد ناز

ببر در گیر تنگ و نیک بنواز

پس آنگه جمله را بنشان و برگوی

ز بهر خاطرم ای باد خوشبوی

که در غربت مرا تا چند مانید

بهمت با خراسانم رسانید

خدایا جمله را در عصمت خود

نگهدار از بلای مردم بد

ز هجرت هفتصد بود و چل و یک

که اندر روزگار نیک اندک

من این نامه رسانیدم به آخر

بتوفیق خدای فرد قادر

بدینسان کار نامه کس نگفتست

در این بحر چون من کس نسفتست

بگفتم تا ازین پس روزگاری

ز من ماند بدوران یادگاری

گمان دارم که هرک این نامه خواند

نفس را بر دعای خیر راند

من ار باقی نباشم سهل باشد

بماند آنک چون من اهل باشد

در ایندم کین دعا ابن یمین گفت

بصدق آمین ز پی روح الامین گفت

شمارهٔ ۴ - چهار پند نوشیروان

شنیدم که کسری یکی فرش داشت

بر آن فرش هر گونه پندی نگاشت

نخست آنکه دنیا نجوید کسی

که داند بدو در نماند بسی

دوم آنکه سودی ندارد حذر

زکاریکه رفتست اندر قدر

سوم آنک دانای خالق شناس

ز مخلوق بر سر نگیرد سپاس

چهارم چو روزی مقدر شدست

چرا مرد آزاده چاکر شدست

اگر بگذری زینسخن راه نیست

روان تو از دانش آگاه نیست

شنیدم که روزی منوچهر شاه

بپرسید از مهتری نیکخواه

که در عالم از هر چه هست ارجمند

چه چیزست شایسته و دلپسند

ز گفتار گفت حکیمان بهست

ز کردار کرد کریمان بهست

ازین گفت وزین کرد اگر بگذری

نیابی خرد را جز این داوری

شمارهٔ ۵ - حکایت

شنیدم ز گفتار کار آگهان

بزرگان گیتی کهان و مهان

که پیغمبر پاک و الا نسب

محمد سر سروران عرب

چنین گفت روزی باصحاب خود

بخاصان درگاه و احباب خود

که چون روز محشر در آید همی

خلایق سوی محشر آید همی

منادی بر آید بهفت آسمان

که ای اهل محشر کران تا کران

زن و مرد چشمان بهم بر نهید

دل از رنج گیتی بهم بر نهید

که خاتون محشر گذر میکند

ز آب مژه خاک تر می کند

یکی گفت کای پاک بی کین و خشم

زنان از که پوشند باری دو چشم

جوابش چنین داد دارای دین

که بر جان پاکش هزار آفرین

که فردا که چون بگذرد فاطمه

ز غم حیب جان بر درد فاطمه

ندارد کسی طاقت دیدنش

ز بس گریه و سوز و نالیدنش

بیک دوش او بر یکی پیرهن

بزهر آب آلوده بهر حسن

ز خون حسینش بدوش دگر

فرو هشته آغشته دستار سر

بدینسان رود خسته تا پای عرش

بنالد بدرگاه دارای عرش

بگوید که خون دو والاگهر

ازین ظالمان هم تو خواهی مگر

ستم کس ندیدست از این بیشتر

بده داد من چون توئی دادگر

کند یاد سوگند یزدان چنان

بدوزخ کنم بندشان جاودان

چه بد طالع آنظالم زشتخوی

که خصمان شوندش شفیعان او

الا ای خردمند پاکیزه رای

بنفرین ایشان زبان برگشای

وزان تو ز یزدان جان آفرین

بیابی جزایش بهشت برین

جز این پند منیوش اگر مؤمنی

بدین راه رو گرنه تر دامنی

خردمندان که راه عقل رفتند

ز دنیا در پناه علم رفتند

نظرشان بر حیات آنسری بود

متاع اینسریشان سرسری بود

ز علم آنها که دامی بر بسازند

بحق عالم دگر ها بر مجازند

کسی کو علم جوید بهر دنیا

بماند زین و وا ماند ز عقبی

نظر باید که بر عقبیت باشد

چو عقبی باشدت دنییت باشد

کسی گر سوی کعبه راه بر داشت

گر از مقصود سعی خود خبر داشث

چو یأجوج حوادث تاخت بر سر

ز سد علم کو حصنی حصین تر

حیات جمله حیوانست از جان

حیات جان ز نور معرفت دان

بدانش عالمی گر بود عامل

ز جمع مفردان او بود کامل

عوام الناس را دیدن چه خواهی

چه حاصل زان ترا جز عمر کاهی

مجو پشم از کلاه فرقه کل

که آمد از پی نقسچسان مل

خرد خواهی بگرد بخردان گرد

که از دریا گهر حاصل توان کرد

باندک خرده از راه بزرگی

مکن با مردم دانا سترکی

گر از اهل هنر باشی ز هی کار

و گر نه دوستشان باری همی دار

برو روشن بدان راه یقین را

که اینست اعتقاد ابن یمین را

که گر فرزانه هست اینست لا غیر

نه ز شر ببریده و پیوسته با خیر

شمارهٔ ۶ - فی التوحید و المعرفه

پیش از آندم که بود کون و مکان

بود آن گنج گرانمایه نهان

خود بخود بود پس پرده غیب

فی التجلی بجمال لاریب

همه او بود جز او هیچ نبود

لم یکن قط هبوط و صعود

در کشیده ز همه دامن ناز

فارغست او ز دل اهل نیاز

هیچکس در حرمش راه نداشت

حال واقف دل آگاه نداشت

مظهر حسن جمالش بجلال

مظهر وصف جلالش بکمال

بی می و مطرب همگی در سرور

بی رخ شاهد همه دم در حضور

تا بقیامت سرشان در سجود

تا بابد دیده شان در شهود

غیر تماشای تو کاریش نی

جز بتماشای تو باریش نی

آتش سودای تو بر ما زده

ما همه از بهر تو سودا زده

رحم اگر نیست ترا با منت

ایمه من دست من و دامنت

بر سر کوی تو غریبم بسی

غیر تو کس نیست که پرسد کسی

رحم بجان من دلخسته کن

هر چه بود غیر تو وارسته کن

از همه نومید-امیدم بتست

تکیه گه بخت سعیدم بتست

دیده بجز روی تو وا کی کنم

چشم از آن چهره غطا کی کنم

خود برخ خود نگران اینهمه

خود ز پی خویش دوان اینهمه

هر دو جهان را همه یکسو کنم

روی از آنپس بسوی او کنم

رویتو از عین عیان دیده ام

سویتو بیشرح و بیان دیده ام

منتظر ماه جمال توام

در طلب بزم وصال توام

هر که برد بر در تو انتظار

نیست عجب گر بنشیند بیار

در طلبش بسکه دویدیم ما

لیک بگردش نرسیدیم ما

باد صبا را بدرش راه نی

هیچکس از ذات وی آگاه نی

بهر تو در ملک وجود آمدیم

از غم این بود و نبود آمدیم

در دو جهان جز تو مرادم نبود

غیر توام بند و گشادم نبود

روی من و خاک سر کوی تو

چشم من و گوشه ابروی تو

در نظرم غیر جمال تو نیست

میل دلم جز بوصال تو نیست

تو بمن و من شده بیخود بتو

نیست کسی محرم این گفتگو

خاک در یار هوائی شدم

جز در او نیست در دیگرم

گرچه سرم لایق این در نبود

لیک مرا تحفه بجز سر نبود

ابن یمین چاره اینکار چیست

آنکه دوا میکند این درد کیست

ختم سخن اینکه خراب توایم

مست ز یکجرعه شراب توایم

از سر مستی همه ایهوشیار

گر سخنی رفت تو معذور دار

شمارهٔ ٧ - انوشیروان و موبدان

بنام خدائی که هستی ازوست

ز بر دستی و زیر دستی ازوست

فروزنده شمع کیوان وهور

رساننده روزی مار و مور

نگارنده چهره ماه و مهر

برارنده سقف گردان سپهر

وز آن پس درودی که جان پرورد

بکردار دانش روان پرورد

از انکس که جانها بفرمان اوست

بدانکس که لولاک درشان اوست

محمد رسولی که یزدان پاک

بمهر وی آراست این تخت خاک

رسولی که از فره ایزدی

نپوید بجز بر ره بخردی

درود فراوان ز یزدان پاک

بر آن نازنین پیکر تابناک

پس آنگه بدانها که جان باختند

سر داد و دین را برافراختند

نخستین بر اولاد و اعقاب او

وز انپس بر اصحاب و احباب او

که بودند هریک بفرهنگ و رای

جهانرا بنویی یکی کدخدای

گذشتند وزان هر یکی یادگار

سخن ماند چون گوهر شاهوار

الا ایهنرمند پاکیزه رای

ز من بشنو ار هوش داری بجای

چو خواهی شدن زینسرای سپنج

بمان یادگار از پس خویش گنج

نه گنجی که باشد پر از خواسته

بزر و بگو هر بیاراسته

یکی گنج نو باید افکند بن

که باشد زر و گوهر آن سخن

کنون باز گویم یکی داستان

سخن جمله از گفته راستان

شنیدم که کسری شه دادگر

که دیهیم از و بود با زیب و فر

زهر کشوری موبدی را بخواند

فراوان سخنها ز حکمت براند

چنین گفت با موبدان شهریار

که تا من بگیتی شدم کامکار

نگشتم دمی از ره بخردی

نجستم بجز فره ایزدی

ببیچارگان بر نکردم ستم

جهان شد ز دادم چو باغ ارم

بداد و دهش عالم آراستم

همه نام نیک از جهان خواستم

کنون چون زمانم سرآید همی

بتلخی روانم بر آید همی

بخواهم که ماند ز من یادگار

یکی گنج پر گوهر شاهوار

که تا هر که بر خاک من بگذرد

از انگنج حکمت گهرها برد

بر او موبدان آفرین خواندند

مر او را شه پاکدین خواندند

چو شد گنج نوشیروان ساخته

ز خاکش بگردون برافراخته

وزانپس به دیوار آن دخمه بر

سخنها نوشت آنشه دادگر

بدان تا کسی کو شتابد براه

بدان دخمه آید ببالین شاه

از آن پندها بهره گیرد همی

ز داد و دهش توشه گیرد همی

کنون در دل ای نامور هوش دار

سخنهای نوشیروان گوش دار

نخست آنکه تا روز و شب را مدار

بود از حوادث شگفتی مدار

دگر آنک زنده مخوان خویش را

چو مرهم نیابی دل ریش را

ترا زنده گفتن نیاید درست

اگر زندگانی نه بر کام تست

دگر آنک بینا دل هوشیار

ز کاری پشیمان نگردد دو بار

دگر آنک باش از کسی بر کران

که شادی کند از غم دیگران

بزرگی بآزار جوید همی

گل راحت ار خار بوید همی

دگر آنک با مردم بیهنر

مکن دوستی رنج در وی مبر

که هرگز نیابی ازو ایمنی

نه در دوستی و نه در دشمنی

دگر آنک چون دادت ایزد خرد

که تا نیک را باز دانی ز بد

چرا با کسی دوستی میکنی

که با دوستانت کند دشمنی

دگر آنک حق گوی با هر کسی

وگرچه بتلخی گراید بسی

میندیش و حق گوی ابن یمین

قل الحق بفرمود دارای دین

دگر انک گر هوش دادت خدای

حذر کن ز نادان دانش نمای

بپرهیز ازو عمر ضایع مکن

ز من یاد دار این گرامی سخن

دگر انک هر کو ز خود داد داد

ازو پیش داور میارید داد

دگر آنک گر راز خواهی نهفت

ز دشمن-نبایدش با دوست گفت

دگر آنک از خویش کمتر زخویش

مجوی ای پسر نوش از درد نیش

که در آب مردن بر هوشیار

از آن به که غوکت دهد زینهار

دگر آنک هر کس که او خرده دید

زیانی بزرگش بباید کشید

دگر آنک باشد توانکر کسی

که بر اندکی شکر گوید بسی

دگر آنکه گر کهتری مه شود

ز همتای خود در هنر به شود

بخردیش دانی که داند کسی

که بهره ندارد ز دانش بسی

دگر آنک شرمنده ترانکس است

که گلهای دعویش خار و خس است

نگیردد گر شمع جانش فروغ

چو در انجمن گفته باشد دروغ

دگر آنک گر باز جوئی بسی

نیابی فرو مایه تر زان کسی

که دارد توانائی و دستگاه

نگردد دلش نرم بر داد خواه

دگر آنک مغرور تر آنکس است

که داد از پی نسیه نقدی ز دست

دگر آنک بی جرم اگر در پسی

سخنهای زشت از تو گوید کسی

چنان دشمن کز تو آن راز گفت

به از دوستی کان سخن باز گفت

دگر آنک هر کس که دارد خرد

نباید که چیزی گزافی خرد

که هر کس که چیزی خرد بر گزاف

فروشد بحکم خرد بر گزاف

دگر بنده ئی کش خریدی بزر

بود از شکم بنده آزاد تر

دگر آنک گر مرد دانا بود

بمیدان دانش توانا بود

چو با دانشی بخردی یار نیست

گل دانش او جز از خار نیست

دگر آنک از دور گردان سپهر

کسی گر نشد آگه از کین و مهر

بآموختن رنج در وی مبر

که این شاخ هرگز نیاید ببر

دگر گر نخواهی توای نامجو

که بد گویدت کس بدکس مگوی

دگر آنک هر کس که بر نام تو

نهد یک دو گام از پی کام تو

بده پایمزدوی از گنج خویش

که تا کام دل یابد از رنج خویش

دگر آنک هر کو بود کینه دار

نباشد بر او مهربان هیچ یار

دگر آنک رنج فراوان کشی

چو کشتی براه بیابان کشی

دگر آنک دیوانه خوانند و بس

کسی را که نابوده جوید ز پس

دگر آنک پیکار با کس مجوی

سخن جز باندازه خود مگوی

دگر آنک سرگشته مانی همی

چو ناکرده را کرده دانی همی

دگر آنک آزرم مردم بجوی

کز آزرم ماند بجای آبروی

دگر آنک با زیر دستان خود

بکار آورد مکر و دستان خود

ز بر دست او دارد او را فسوس

رخش گردد از شرم چون سندروس

دگر آنک چون پرده کس دری

کند با تو گیتی همان داوری

دگر آنک هرگز پشیمان نشد

کسی کو هوا را بفرمان نشد

دگر آنک آئینه کار خویش

همی دار در پیش دیدار خویش

که چون دیده باشی بدو نیک کار

ز فرزانگان خواندت روزگار

دگر آنک نه بیم دارد کسی

که آزار مردم نجوید بسی

دگر آنک بر گفت خود کار کن

که تا از تو دارند باور سخن

دگر آنک قدر بزرگان بدان

سخن پیش ایشان باندازه ران

چو قدر بزرگان نگهداشتی

سر سر وری بر مه افراشتی

دگر آنک نان دادن آئین اوست

کند دشمن او را ستایش چه دوست

دگر آنک از بیخرد راز خود

نهان دار تا دور باشی ز بد

دگر آنک از مردم بیخرد

چه ترسی که نامت بزشتی برد

اثرهای خود را نکوهش مکن

بدیهای او را پژوهش مکن

بکام دل هر که گفتی سخن

دلش دوستی با تو افکند بن

دگر آنک عادلتر اندر جهان

کسی را شناس از کهان و مهان

که رنجی که او را نباشد پسند

نخواهد که یابد کسی ز آن گزند

دگر آنک بر زیر دستان خویش

بنوش کرم کوش میدار بیش

که هرکس که این شیوه بنیاد کرد

چو نوشین روان در جهان یاد کرد

باهش و بیدار دل و راد باش

از غم ایام دل آزاد باش

گر رسدت سال ازین پس بسی

در همه کامی و مرادی رسی

پس بچهل گر برسد سال تو

شیب دیگر سان کند احوال تو

ضعف نهد روی به بنیاد تو

میل خرابی کند آباد تو

پنجه اگر پنجه بتو در زند

وقت خوشت جمله بهم بر زند

گر برسد مدت عمرت بشست

شخص تو ماهی بود و سال شست

ور برسانید بهفتاد هم

مرگ توان یافت به افتاد هم

مرگ بهشتاد و نود در بسیست

و آنکه نمردست گرانجان کسیست

وانکه بود میل دلش سوی صد

هست ز خود بیخبر آن بی خرد

زنده نباشد بر بینندگان

لیک بود رنج دل زندگان

ابن یمین دل ننهد بر حیات

ز آنکه بود در عقب او ممات

وقت سحر چابک و چالاک و چست

قطع کند راه بعزم درست

چو خوش گفت فرزانه یی هوشمند

چو از درج یاقوت بگشاد بند

که بخشایش آئین مردان بود

کرا این هنر هست مرد آن بود

ولی جای بخشایش اول ببین

بدان حال او را بعلم الیقین

گرش نکبت از چرخ والا رسد

نه این نکبت او را به تنها رسد

درین اهل دانش همه عاجزند

گرفتار این بر کشیده درند

سبل در نه از بهر یاری قدم

بسر پوی در کار او چون قلم

بمانش در آنرنج تا جان کند

که این درد را مرگ درمان کند

اگر بشنوی قول ابن یمین

بود فعل تو از در آفرین

چو خوش گفت فرزانه ئی دور بین

که با هیچ نادان مشو همنشین

مکن دوستی با وی از هیچ روی

وز او چون ز دشمن همی پیچ روی

که دانا گرت دشمن جان بود

از آن دوست بهتر که نادان بود

شمارهٔ ٨ - در پند و اندرز

شرط و آداب خدمت سلطان

بر شمارم مگر رسی تو بدان

کارش آراستن بصدق و صفا

بر پی او شدن بچشم رضا

آنکه از خود برد خداوندش

تا توانی بخود مپیوندش

بی نصیحت مباش دمسازش

با کس اندر میان منه رازش

هر که خشنود گشت شاه از او

بر نگردی بهیچ راه از او

راز خود را نهان مدار از شاه

برعطای کمش مزید مخواه

با تو ابن یمین شرایط گفت

در شهوار جمله بود که سفت

بندگی شهت اگر هوسست

این شرایط در این طریق بسست

خوشا آنکس که در راه توکل

تواند کرد محنتها تحمل

توکل آن بود کاندر ره حج

نهی بی ترس پای اندر ره حج

نباشد بیمت از دزد و حرامی

بعون حق بدان حضرت خرامی

بود نوع دگر نیز ای خردمند

بگویم کان توکل چون نمایند

ز بهر دین سلاح جنگ پوشی

بهنگام غزا با جان بکوشی

نترسی از فنای زندگانی

که آن باشد بقای زندگانی

دگر نوع از توکل با تو گویم

که تا هستم جز این ره را نپویم

فشانی دست بر مالی و جاهی

باستظهار الطاف الهی

یقین دانی که دارای حیاتت

رساند رزق تا وقت وفاتت

توکل آن نباشد ای برادر

که در کنجی نشینی زار و مضطر

نهاده چشم تا نانی که آرد

که آید از درو با خود چه دارد

بود زینگونه نان خوردن حرامت

وزین بد نامیی باشد تمامت

بود راه توکل سخت دشوار

مپندار ایعزیز این راه را خوار

برین ره جز دلیری می نپوید

فنای مال و جان هر کس نجوید

ز راه ابن یمینت کرد آگاه

ز هی دولت اگر پوئی بدین راه

هر که در محنتی گرفتارست

صبر او را نکوترین کارست

ز انتظار ار چه باشدش سوزی

سهل باشد که عاقبت روزی

یا قدم در ره مراد نهد

یا از آن انتظار باز رهد

امتحان کرده ایم و دانسته

بصبوری گشاده شد بسته

تو هم ابن یمین برین میباش

مگذران عمر خود ببوک و بکاش

شمارهٔ ٩ - مثنوی مجلس افروز

یا الهی مرا زمن بستان

تا نباشم حجاب چهره جان

هستیم را بخود حجاب مکن

پرتو خود بخود نقاب مکن

منما نیست را بصورت هست

مبر از یاد ما عهود الست

در ازل چون حجاب تو دیدیم

سخنی از لب تو بشنیدیم

در رخ تو هنوز حیرانیم

بهمان عهد خویش و پیمانیم

انچنان مست آن جمال شویم

محو و مستغرق وصال شویم

می ندانم که من کیم یا دوست

من نیم هر چه هست جمله هم اوست

باز ابن یمین چه میجوئی

ره بیدای عشق میپوئی

گوش کن ایخرد دمی سویم

چند حرفی ز عشق میگویم

حاصل کار و بار من عشقست

مونس و غمگسار من عشقست

عشق آتش بجان ما زده است

شعله بر خانمان ما زده است

عشق سودای خانه سوز بود

آتش عشق دلفروز بود

عشق در هر دلی که خانه کند

آتش شوق او زبانه کند

عشق هر خانه ئی که در بزند

از سر خانه دود سر بزند

آتش عشق مغز جان سوزد

شعله عشق استخوان سوزد

عشق در هر که شوق انگیزد

خون دل از دو دیده اش ریزد

عشق خود آتشیست سودائی

تا نسوزی در او نیاسائی

عشق هر جا که آتش انگیزد

بیگنه خون عاشقان ریزد

از بیابان عشق آن جانان

میرسد بوی خون ای یاران

صد هزاران ز عشق کشته شده

هر طرف صد هزار پشته شده

کوچه عشق بس خطر دارد

گو میا هر که فکر سر دارد

عاشقی موجب سرافرازیست

عشقبازی بدوست سربازیست

مرد را عشق بی وطن سازد

بلکه رسوای مرد و زن سازد

ذره را عشق آفتاب کند

قطره را چون در خوشاب کند

عشق جانرا به لامکان بکشد

عشق تن را بملک جان بکشد

عشقبازی بلند پروازیست

هر کجا هست او سرافرازیست

عشق چون باز لامکان باشد

آشیانش نه اینجهان باشد

عشق از پرده ها درون آید

وز دو عالم شده برون آید

عشق از ما دل شکسته خرد

عشق ما را ز عقل ما ببرد

در جهان بهر عشق آمده ایم

همه از شهر عشق آمده ایم

عشق ما راز ما و من برهاند

عشق ما را شراب شوق چشاند

عشق ما را چو شمع بگدازد

همچو پروانه بیخبر سازد

عشق ما را ز غم خلاص کند

عشق محرم ببزم خاص کند

گرچه مجنون طریق عشق سپرد

آخر از درد عشق لیلی مرد

گرچه فرهاد خانه سنگین داشت

تلخکامی ز عشق شیرین داشت

عشق ما را شراب خاص دهد

عشق ما را ز غم خلاص دهد

عشق ما را کشد بسوی و دود

عشق ما را برد بملک شهود

عشق پیرایه جمال بود

عشق سرمایه وصال بود

عشق ما را ز خون شراب دهد

عشق ما را ز دل کباب دهد

عشق ما را بشکل آدم ساخت

عشق ما را هزار عالم ساخت

عشق ما خون ما گواهی داد

خبر ما بماه و ماهی داد

عشق ما را درینجهان آورد

عشق ما را بخانمان آورد

در چمن جلوه گل از عشق است

ناله زار بلبل از عشق است

عشق در فرش میکشد کس را

عشق در عرش میکشد کس را

عشق در دل سرورها بخشد

عشق در دیده نورها بخشد

عشق با یار متحد سازد

عشق از غیر منفرد سازد

عشق در شور میکند کس را

عشق مشهور میکند کس را

عشق دیدار یار بنماید

عشق گلرا زخار بنماید

عشق باشد حیات جاویدان

عشق باشد خلاصه دل وجان

عشق افشای سر یار کند

عشق منصور را بدار کند

عشق بیخانمان کند کس را

عشق ز او ارگان کند کس را

عشق مستیست جام باده کجاست

عاشق دل ز دست داده کجاست

عشق ما را برد بمیخانه

عشق ما را کند چو دیوانه

عشق ما را بکوی یار برد

عشق ما را بسوی دار برد

عشق جامی بدست مست دهد

زلف معشوق را بدست دهد

گر نشد راز عشق بنهفته

از هزاران یکی نشد گفته

گر بگویم هزار سال مدام

نشود خود حدیث عشق تمام

سالها گر درین سخن رانم

شمه ئی در بیاض نتوانم

پس همان به که ما خموش کنیم

بنهان جام عشق نوش کنیم

ای که از حال عاشقان گوئی

گر توانی ز بی نشان گوئی

ما کجائیم تا نشان گوئیم

گر بگوئیم بی زبان گوئیم

بی زبانیم گنگ و لال همه

در ره عشق پایمال همه

بی زبانیست حال ما دیگر

عین حالیست قال ما دیگر

میگذشتیم ازین سرای غرور

بگروهی عجب فتاد عبور

گفتم از حال این کسان پرسم

زینجماعت یکی نشان پرسم

هم لب خشک و دیده پر نم

دل پر از درد و سینه ها پر غم

نی در ایشان قرار و نی آرام

همه مست شراب از یک جام

نعره ها میزدند مستانه

همه بیهوش و مست و دیوانه

گه گریبان خویش چاک زنند

گه گهی آه درد ناک زنند

هیچ از ایشان نشان و نام نماند

هم سخن هم زبان و کام نماند

گفتم ای زار و دلفکاری چند

مضطرب حال و بیقراری چند

دلتان را بتیره غمزه که دوخت

جانتانرا بنار عشق که سوخت

سینه ها تان زغم فکار که کرد

چهره هاتان بخون نگار که کرد

که شما را مه جمال نمود

هوش و آرام و صبرتان بربود

دیده بهر چه خون فشان شده است

سر چرا خاک و آستان شده است

آه و زاری و بیقراری چیست

این همه عجز و خاکساری چیست

که شما را در این بلا انداخت

که درین محنت و جفا انداخت

گریه زار زار بهر چه بود

ناله بیشمار بهر چه بود

همه گفتند عاشقان یکیم

سر نهاده بر آستان یکیم

جمع مدهوش بیسر و پائیم

شام یکجا و صبح یکجائیم

همه سر مست و رند و قلاشیم

بر سر کوی عشق اوباشیم

ما در این کوی دلبری داریم

که بسودای او سری داریم

روی او آرزوی دیده ماست

مهر او یار برگزیده ماست

آرزوی وصال او داریم

اشتیاق جمال او داریم

یارب آن ماه را که دیده بود

بر سر کوی او رسیده بود

چه شود گر بما خبر گوید

زانمه خانگی اثر گوید

مست از چشم پر خمار وییم

بیخود از زلف تابدار وییم

یکنفس آن جمال را بینیم

لحظه ئی در وصال بنشیینم

در دل از وی چه داغهاست که نیست

وه چه گلزار و باغهاست که نیست

سالها در فراق او گریان

عمرها ز اشتیاق او نالان

حال ما را خراب او دارد

دل ما را کباب او دارد

بهر او این چنین غریب شدیم

بهر او این چنین مصیب شدیم

در سر کوی او غریبانیم

همه در دست او اسیرانیم

چهره ما ببین و حال مپرس

ز خم هجران نگر وصال مپرس

آخر ای همنشین چه می پرسی

حال زار حزین چه می پرسی

خوار گشته عجب ذلیل شده

بهر او این چنین سبیل شده

در بدر از برای او شده ایم

کو بکو در هوای او شده ایم

سالها انتظار او بردیم

جان درین انتظار بسپر دیم

چشم خود حلقه درش کردیم

روی خود سوی منظرش کردیم

در رهش مست بی خبر رفتیم

گه بپاو گهی بسر رفتیم

بر امیدی که روی بنماید

پرده از روی خویش بگشاید

بعد ازین عجز و بیقراری ها

آمده در مقام زاریها

گفتم ای چاره ساز کار همه

بشنو این فغان زار همه

ای شفای قلوب بیماران

مرهم سینه دل افکاران

درد ما را دوا دهی چه شود

رنج ما را شفا دهی چه شود

چند بر درگه تو در بزنیم

تا بکی بر در تو سر بزنیم

گذری جانب غریبان کن

نظری سوی این اسیران کن

همه در دست غم اسیرانیم

بر سر کوی تو غریبانیم

بعد از این طاقت فراق تو نیست

تاب دوری و اشتیاق تو نیست

دید ناگه بخاکساری ما

رحمش آمد بآه و زاری ما

ناگه آن برقع از جمال گشود

صبر و آرام و هوش و عقل ربود

در نظر همچو آفتاب نشست

پرده بر داشت بیحجاب نشست

مست از دیدن عذار وییم

بیخود از زلف تابدار وییم

در شهود جمال او مستیم

می ندانیم نیست یا هستیم

از می عشق دوش بیهوشیم

تا ابد والهیم و مدهوشیم

گشته اندر وصال او فانی

او فتاده ببحر حیرانی

دل بسودای او نهاده همه

دو جهانرا ز دست داده همه

همه همچون جمال او گشتیم

غرق بحر وصال او گشتیم

قطره در بحر رفت و پنهان شد

ذره هم آفتاب تابان شد

در نظر غیر دوست هیچ نماند

همه شد مغز و پوست هیچ نماند

همه ما صورتیم و معنی اوست

بلکه ما هیچ و هر چه هست هموست

گه شده بیخود از تجلی ذات

گه فرو رفته در شهود صفات

باده ما تجلی یار است

ساغر ما جمال دلدار است

ما همه مست می همه از ازلیم

همه مست از شراب لم یزلیم

باده ما خمارکی دارد

کس چو ما یار غارکی دارد

از نظر صورت دوئی رفته

معنی مائی و توئی رفته

گشته محو از مؤثر این آثار

و هوالفرد واحد القهار

همه آفاق عکس طلعت اوست

دو جهان پر ز نور وحدت اوست

لمعه حسن او هویدا شد

هر دو عالم ز غیب پیدا شد

آفتاب جمال دوست نمود

مغز اندر میان پوست نمود

حسن معنی شد از صور تابان

عقل ما شد در این صور حیران

ذره خود آفتاب خود باشد

روی خود را نقاب خود باشد

چهره با خط و خال خود پوشد

بجلالش جمال خود پوشد

هر دو عالم فروغ روی ویست

کعبه ما هوای کوی ویست

از نظر کعبه رفت و دیر نماند

همه شد یار و نقش غیر نماند

بی رخ او بهشت وا ویلاه

دوزخ ار با ویست واشوقاه

خار بی گل یکی بود آنجا

گل و بلبل یکی بود آنجا

همه جا روی یار جلوه نمود

گل هم از جان خار جلوه نمود

غیر او نیست تا بپردازد

خود بخود نرد عشق می بازد

در بساط وصال خود بخودست

دیگریرا در آن میان چه حداست

سالها خود بخویش عشق بباخت

تا نماید جمال بیرون تاخت

هر که در آرزوی دیدارست

خوش بیا گو که وقت اظهارست

هر که او عاشق نظر بازست

چشم وی بر جمال او بازست

هیچ بر غیر او نمینگرد

جانب ماسوا نمیگذرد

گر ترا میل صحبت لیلی است

مست و دیوانه بودنت اولی است

آنکه مجنون نبود و دیوانه

کی بلیلی بگشت همخانه

تا تو پروانه سان نمیسوزی

وصل شمعت کجا بود روزی

شمع حسن جمال جانانه

تا بر افروخت سوخت پروانه

دیده ئی کان جمالش در نظرست

غیر این دیده دیده دگرست

تو باین دیده کی توانی دید

همچو خفاش جلوه خورشید

دیده پیدا بکن که جان بیند

نه که اینعرصه جهان بیند

دیده در روی دوست بینا کن

روی او را به تماشا کن

چشم جان بین چو چشم دل باشد

نه که این نقش آب و گل باشد

بگذر از نقش جانب نقاش

مست و مغرور حسن خویش مباش

گر هوای وصال او داری

آرزوی جمال او داری

نقش خود را ز لوح وجود

تا تو بینی جمال او بشهود

تا تو هستی جمال کی بینی

کی ببزم وصال بنشینی

تو نباشی نقاب بگشاید

بیتو با تو جمال بنماید

گر تو از خویشتن برون نائی

بسرا پرده درون نائی

رخت هستی چو از جهان نبری

پی بدان ملک جاودان نبری

بتماشا چو سوی صحرا شد

در جهان محو آن تماشا شد

باغ و گلزار و سرو رعنا اوست

هم تماشا گه و تماشا اوست

آفتابی بتافت بر جانها

عاقبت سر زد از گریبانها

بر خود آن هم کرشمه ئی کردست

لیک ما را بهانه آوردست

تا گریبان هستیت ندری

پی بدان ملک جاودان نبری

او همه ماه و جمله ما اوئیم

لیک بشنو که ما چه میگوئیم

کرده است آنجمال خود پیدا

کرده ما را ز یک نظر شیدا

تا ز اندیشه ها جدا گشتیم

همه اندیشه خدا گشتیم

ما همه هوش و جان ما هوش است

آنچه باقیست جمله روپوش است

گشته با هوش خود ز خود بیخود

همه را کرده او ز خود بیخود

یک زمانی ز هم جدا نشویم

با کس دیگر آشنا نشویم

او زما لحظه ئی جدا نشود

بجفا هیچ بیوفا نشود

همره و همنشین بهر جا اوست

همدم و همنفس چو با ما اوست

هر کجائی رویم همدم ماست

در همه رازها چو محرم ماست

چه عجب دلبری وفا دارست

چه نکو خوی و مهربان یارست

پس چرا خود وفای او نشویم

خاک راه و فنای او نشویم

عمر خود صرف آن نگار کنیم

نقد جانرا به او نثار کنیم

جان خود را فدای او سازیم

سر خود را بپای او بازیم

او چو خورشید و ما همه سایه

سایه با آفتاب همسایه

سایه را چون بخود و جودی نیست

هستی او بجز نمودی نیست

تابش خور چو بیشتر گردد

سایه با آفتاب بر گردد

همه از نور خود فرو گیرد

برود سایه رنگ او گیرد

هر که با آن نگار جان بدهد

جای جان عمر جاودان بدهد

غیر او اشتیاق او چو نداشت

درد و سوز فراق او چون داشت

از حرم سوی ما برون نرود

بسرا پرده ئی درون نرود

تا که بر ما جمال دوست نمود

مغز اندر میان پوست نمود

گر بوحدت رسی ز عین شهود

پوست هم عین مغز خواهد بود

چون بوحدت دوئی نمیشاید

فکر ما و توئی نمیباید

همه جا رخ نموده از یارست

صد هزاران اگر بتکرارست

صورت هر دو کون پرتو اوست

گرچه این هر دو پرتو آن روست

پرده ئی در کشید آن دلدار

آمده مست بر سر بازار

یار ما خود امیر بازارست

زیر پرده بخود خریدارست

هرکه از جان بود خریدارش

یابد او را بروی بازارش

با یکی دست در کمر کرده

وان دگر را نهان نظر کرده

سر ز جیب یکی بر آورده

واندگر را ز در بدر کرده

یار را در کنار خود دیدیم

مونس و غمگسار خود دیدیم

همدم و همنشین بود آن یار

همره و همنفس بود دلدار

در کنار آن نگار می بینیم

خویش را بر کنار می بینیم

گفتگوی جمال او همه جاست

جستجوی وصال او همه جاست

هر کجائیم بی قرار وییم

مست آن چشم پر خمار وییم

غیر او نیست در نظر ما را

نیست جز وی کس دگر ما را

دایم از ساکنان کوی وییم

روز و شب منتظر بروی وییم

گاه در صومعه ازو گریان

گاه در میکده ازو نالان

گاه در مدرسه ببحث و جدل

گاه در خانقه بشعر و غزل

گاه چون نی ز درد او نالان

گاه چون می ز شوق او جوشان

هر زمان حال ما دگر گونست

کس چه داند که حال ما چونست

کل یوم هو بود فی شان

هست او را قرار در قرآن

خلق را زندگی گر از جانست

عاشقانرا حیات جانانست

مردمان زنده اند با دل و جان

ما باو زنده ایم جاویدان

میرود عقل و هوش از سر ما

که کند جلوه حسن دلبر ما

عاشق جلوه های آن یاریم

کشته عشوه های بسیاریم

سوی ما هر زمان نظر دارد

دمبدم جلوه ئی دگر دارد

تا بآن یار آشنا شده ایم

ساکن عالم بقا شده ایم

جان خود را اگر که بسپاریم

دامن او ز دست نگذاریم

جان خود را اگر نثار کنیم

نیست چیز دگر چکار کنیم

هیچ جائی نه ایم و با اوییم

نگران دائما بآن روییم

فانی از خود شده باو باقی

شد یکی گوئیا می و ساقی

هر گه آن یار در کنار آید

جان و دل گو دگر چکار آید

یار ما خوی بوالعجب دارد

که دل عاشقان بیازارد

هرگز او را ز ما جدائی نیست

با کس دیگر آشنائی نیست

گرچه از ما بسی جفا آید

لیکن از وی همه وفا آید

گرچه آن آفتاب بیرون شد

لیکن اندر نقاب بیرون شد

بی نقاب ار جمال افروزد

هر دو عالم بیکنفس سوزد

ما ز راه وفا بدر نرویم

از درش بر در دگر نرویم

روز و شب سر بر آستان وییم

کمتر از کمترین سگان وییم

سنگها گر خوریم ما بر سر

هم در آئیم از در دگر

باش با ما بکوی او شب و روز

تو طریق وفا ز ما آموز

پرده هم او و پردگی هم او

دل عشاق بردگی هم او

دیده ما از آن دیار آمد

بتماشای آن نگار آمد

ما ازان شهر و زان سر کوئیم

گشته بی خانمان ازان روییم

فارغ از یاد او زمانی نی

در غم سودی و زیانی نی

روز و شب منتظر بدیدارش

در برابر همیشه رخسارش

در خودان چهره نکو بینیم

ور بخود بنگریم او بینیم

ما دگر از میان برون رفتیم

نیک با آتش درون رفتیم

تو مپندار ما زبان داریم

پاره آتش درین دهان داریم

گر بگوئیم جان خود سوزیم

آتشی در جگر برافروزیم

دیگر اندر پی سخن پوئیم

شمه ئی حال خویشتن گوئیم

گر نشد راز عشق بنهفته

از هزاران یکی نشد گفته

نیک آتش که در درون بزنیم

شعله بیرون زند چه حیله کنیم

اشک خونین ز چشم تر برود

کاسه چون پر شدست سر برود

عاشق ار درد خود نهان سازد

چهره زرد خود عیان سازد

نسخه ئی دلفریب و جانسوزست

نام این نسخه مجلس افروزست

شمارهٔ ١٠ - مثنوی دیگر

طلب تا محرم اسرار کردی

بآن مطلوب یار غار کردی

طلب کن تا خبر از دوست یابی

وجود دوست را بی پوست یابی

طلب کن تا خبر از گنج یابی

تو کی این گنج را بی رنج یابی

طلب چون رخت هستی میرهاند

طلب کس را بمنزل میرساند

طلب باشد براق عشق جانان

طلب باشد سواد اعظم جان

طلب سرمایه گنج وجودست

طلب پیرایه اصل شهود است

تو آن مطلوب را در خود طلب کن

چو در خود یافتی دیگر طرب کن

عجب گنجیست در ویرانه تو

همیشه همدم و همخانه تو

اگر در جستجوی او شتابی

تو او را عاقبت در خود بیابی

که هر کس طالب آن رو بگردد

چو پروانه بگرد او بگردد

زمانی از تو او هرگز جدا نیست

بجز تو با کسی هم آشنا نیست

برون از خود تو آنمطلب نجوئی

ره بیهوده در عالم نپوئی

چو کردی عاشقی با دوست آغاز

دگر با عشق او میسوز و میساز

بدنیا از تف هجران نسوزد

بعقبی ز آتش نیران نسوزد

بگفتا عاشقانرا میکشم من

پس از کشتن دیت هم میکشم من

برای یک دیت صد بار کشتن

مرا خوشتر بود از زنده گشتن

اگر صد بار عاشق کشته گردد

بخون خویشتن آغشته گردد

ز خون من اگر گلها بروید

بخونش خونبها هرگز نجوید

نه در کعبه نه در دیر مغانست

ولیکن در میان جان نهانست

همه در تست این مطلوب حاصل

چه حاصل چون علایق گشت فاصل

مرا بس آن نگاه گاهگاهت

هزاران جان فدای یک نگاهت

مرا جز کشتنت راحت نباشد

بدیت ماه من حاجت نباشد

چو او را یافتی عاشق شو اکنون

بوصف دلبری لایق شو اکنون

نترسی زانکه خواهی کشته گشتن

بخون خویشتن آغشته گشتن

چه کشتن باشد این خود زندگانیست

بقاهای حیات جاودانیست

مرا جز کشتنت افنا ضروریست

که عاشق را فنا کشتن ضروریست

منم پیدا و هم سر نهانت

منم هم مغز تو هم استخوانت

دلارامی نکو خوئی چه رادی

چه میورزی بعاشق اتحادی

همی گویم منم گوش و زبانت

منم جان و تن و روح و روانت

ز سر تا پای تو من گشتم ایدوست

همه اعضای تو من گشتم ایدوست

مرا از تو گزیر و چاره ئی نیست

مرا همچون تو یک غمخواره ئی نیست

بیا بار دگر همراه باشیم

همیشه همدم دلخواه باشیم

مرا با تو چکار آید تن و جان

مرا بی تو نباید باغ و بستان

توئی باغ بهار و لاله زارم

به آئینهای تو کاری ندارم

توئی آئینه حسن جمالم

توئی نوشنده بزم وصالم

تجلی رخت با من عیانست

ولی از دیده هرکس نهانست

اگر چه اهل عالم خیل خیلست

توئی مقصود و دیگرها طفیلست

درین عالم اگر آدم نبودی

تجلی در همه عالم نبودی

چه قربست اینکه در عالم چه قربست

که عارف مست از میدان قربست

کشیده باده و صهبا ندیده

خدا را دیده و خود را ندیده

جز از وی در نهاد او دگر نیست

سر موئی ز خود او را خبر نیست

چه خوش بزمی که جز جانان نباشد

درین محرم بغیر از جان نباشد

جمال یار اگر برقع گشاید

بتو بیتو جمال خود نماید

همه عالم جمال یار بینی

جهانرا خالی از اغیار بینی

بساط قرب سلطان آتشین است

بسوزد هر که با او همنشین است

الهی آتش قربی بر افروز

تمام هستی ما را در او سوز

مرا بیتو چو این هستی نپاید

چو هستی تو مرا هستی نباید

کسی داند که او معشوقبازست

و بی یسمع و بی یبصر چه رازست

چو شد آن گنج پنهان آشکارا

ازو پر شد همه دریا و صحرا

چگویم شرح این دور و درازست

مگر اینها از آن معشوقبازست

وجود خویش را زانگنج پر ساز

همه انبان خود را لعل و در ساز

جهان پر گنج و این افلاس از چیست

نمیدانم چرا این گنج مخفیست

که هر کس قیمت گوهر نداند

سفه چون قدر مال و زر نداند

نهان در تست این گنج گرانسنگ

تو خود را نیک کاو ایمرد دلتنگ

عجب گنجیست در ویرانه تو

عجب جانی بود جانانه تو

فرو رفته همه در عین آن گنج

ولی کس را وقوفی نیست بی رنج

اگر چه کرد با خود بس مدارا

ولیکن گشت آخر بس مدا را

حدیث کنت کنزا را شنیدی

ازین گنج نهان بر گو چه دیدی

عجب گنجیست گنج جاودانه

که او را نه میان و نی کرانه

درین کان هر که افتد کان شود او

اگر جسمیست آخر جان شود او

فتاده تا ابد سر مست و قانع

چشیده زین می پر شور و نافع

ازین می گر تو هم خواهی چشیدن

تو هم خواهی بیکجائی رسیدن

رباعیات

شمارهٔ ۱ : ایدل همه حاجتی روا باد ترا

شمارهٔ ۲ : ای تازه تر از برگ سمن روی ترا

شمارهٔ ۳ : آئینه جان تیره اگر نیست ترا

شمارهٔ ۴ : از خرد و بزرگ هر که دیدست مرا

شمارهٔ ۵ : ای حاصل عمرم از تو بدنامی‌ها

شمارهٔ ۶ : ایزد بوجود از عدم آباد مرا

شمارهٔ ۷ : آنخواجه که سروریست بر خلق او را

شمارهٔ ۸ : ایساقی گلرخ بیار آن آب آتش فام را

شمارهٔ ۹ : گر کار بکام آرزو نیست مرا

شمارهٔ ۱۰ : دل باز بسوداش در انداخت مرا

شمارهٔ ۱۱ : خوش نیست دل خسته ریش از تو جدا

شمارهٔ ۱۲ : گل را بسحر نظر ربا کرد صبا

شمارهٔ ۱۳ : تا بر تن آزرده تب افتاد مرا

شمارهٔ ۱۴ : یا رب ز خرد مدار محروم مرا

شمارهٔ ۱۵ : در وی زده ایم دست او داند و ما

شمارهٔ ۱۶ : نائی که جمال دلستانست او را

شمارهٔ ۱۷ : گفتم صنما غم رهی نیست ترا

شمارهٔ ۱۸ : حسنت که بر او روح نظر داشت مرا

شمارهٔ ۱۹ : گل دید صفای آنرخ نیکو را

شمارهٔ ۲۰ : دلدار همیگفت من محزون را

شمارهٔ ۲۱ : خاتون جهان جهانملک خاتون را

شمارهٔ ۲۲ : برخیز اگر دسترسی هست ترا

شمارهٔ ۲۳ : در فتنه این و آن میفکن خود را

شمارهٔ ۲۴ : دل شد سیه از سپیدی برف مرا

شمارهٔ ۲۵ : گر قصد کند بصد ضرر روی مرا

شمارهٔ ۲۶ : من بنده نکو شناسم احوال ترا

شمارهٔ ۲۷ : دارم هوس لعل تو ایدر خوشاب

شمارهٔ ۲۸ : کردی دلم ایماه دل افروز کباب

شمارهٔ ۲۹ : بر خاک فتاده رند کی مست و خراب

شمارهٔ ۳۰ : معشوقه چو بامداد برخاست ز خواب

شمارهٔ ۳۱ : گر میطلبی گوهر اسرار طلب

شمارهٔ ۳۲ : دی ترک پری پیکر من مست خراب

شمارهٔ ۳۳ : دل ز آتش هجرانت کبابست کباب

شمارهٔ ۳۴ : هر گه که ببینیم رخ سیراب شهاب

شمارهٔ ۳۵ : ما از می نابیم چنین گشته خراب

شمارهٔ ۳۶ : ای باد سحر گهی بصد جهد و شتاب

شمارهٔ ۳۷ : ای گشته دلم ز آتش هجر تو کباب

شمارهٔ ۳۸ : ای ز آتش سودات دل اندر تب و تاب

شمارهٔ ۳۹ : ای طاهر اسحق بیا و در یاب

شمارهٔ ۴۰ : ای دل ز جهان بجز حقایق مطلب

شمارهٔ ۴۱ : اسبی که قضا در پی او وقت شتاب

شمارهٔ ۴۲ : آمد ز خرابات بتم مست و خراب

شمارهٔ ۴۳ : جان برخی آنروز که آن در خوشاب

شمارهٔ ۴۴ : بگذار که تا بوسمت ای جانان لب

شمارهٔ ۴۵ : سیمین ز نخست آن تویا شیرین سیب

شمارهٔ ۴۶ : گفتم که شنیدم که ترا زحمت تب

شمارهٔ ۴۷ : در هجر بسی مکوش ای در خوشاب

شمارهٔ ۴۸ : ای بس که دلم در پی تحقیق شتافت

شمارهٔ ۴۹ : افسوس که عمر من ز هفتاد گذشت

شمارهٔ ۵۰ : ایدل اگر اعتقاد تو هست درست

شمارهٔ ۵۱ : افسوس که موسم جوانی بگذشت

شمارهٔ ۵۲ : ای کرده هوای مال نا پروایت

شمارهٔ ۵۳ : ایدل غم این عالم فانی هیچست

شمارهٔ ۵۴ : ای دل چو نعیم این جهانی شدنی است

شمارهٔ ۵۵ : ایدل همه عمرت این تبهکاری چیست

شمارهٔ ۵۶ : ایدل اگر آسایش جانت هوس است

شمارهٔ ۵۷ : افسوس که رفت عمر و حاصل هیچ است

شمارهٔ ۵۸ : آنکس که دلم بدو تولا کردست

شمارهٔ ۵۹ : ایعشوه دهان ترک شما کردم و رفت

شمارهٔ ۶۰ : از حکم ازل بهیچ رو مهرب نیست

شمارهٔ ۶۱ : ایدل بدو نیک اینجهانی هیچست

شمارهٔ ۶۲ : از تاب جگر دوش روانم میسوخت

شمارهٔ ۶۳ : امروز کسی که شهره در شیر دلیست

شمارهٔ ۶۴ : آن سرو سهی که جاش در چشم منست

شمارهٔ ۶۵ : از کوی تو با دل حزین باید رفت

شمارهٔ ۶۶ : انسبزه که گرد چشمه نوش تو خاست

شمارهٔ ۶۷ : آن بت که حدیث دلبری قصه اوست

شمارهٔ ۶۸ : آن زخم که بر چهره جانان منست

شمارهٔ ۶۹ : ایمظهر الطاف لطیفیت خوشست

شمارهٔ ۷۰ : ان روی چو افتاب در چشم منست

شمارهٔ ۷۱ : ای سرور عهد هرکه شمشیر تو بست

شمارهٔ ۷۲ : از راحت روزگار جز نامی نیست

شمارهٔ ۷۳ : این برشده دولاب که گردد پیوست

شمارهٔ ۷۴ : از روی تو با برگ سمن فرقی نیست

شمارهٔ ۷۵ : ای آمده از جهان گزینم رویت

شمارهٔ ۷۶ : ای کرده در آفاق روان جود توصیت

شمارهٔ ۷۷ : آویختم ایجان دلکی در کویت

شمارهٔ ۷۸ : انسان نه بدینصورت و شکل انسانست

شمارهٔ ۷۹ : آن بت که سروردل و نور بصرست

شمارهٔ ۸۰ : آنکس که جهان زوست جهان خود همه اوست

شمارهٔ ۸۱ : انکس که ازوست نیش نوشم هم ازوست

شمارهٔ ۸۲ : ایدل طلب دوست گرت عادت و خوست

شمارهٔ ۸۳ : ایدل طلب کار جهان چیزی نیست

شمارهٔ ۸۴ : آنم که فلک بنده مطواع منست

شمارهٔ ۸۵ : ایخواجه اگر سپهر دون برکشدت

شمارهٔ ۸۶ : آنمه سوی ما چون نظر سعد نداشت

شمارهٔ ۸۷ : ای لعل لبت مایه‌دهِ آب حیات

شمارهٔ ۸۸ : از لاله تر روی تو خوش رنگترست

شمارهٔ ۸۹ : ایدوست سر و پای فلک پیدا نیست

شمارهٔ ۹۰ : آنرا که دل از عشق تو کور و کر نیست

شمارهٔ ۹۱ : ایگل خجل از عارض چون نسترنت

شمارهٔ ۹۲ : ای رنگرز این خوی بدت ننگی نیست

شمارهٔ ۹۳ : ای سرمه چشم بنده خاک کویت

شمارهٔ ۹۴ : از بس که دلم با سر زلف تو نشست

شمارهٔ ۹۵ : رخسار تو آئینه دیرینه ماست

شمارهٔ ۹۶ : بیروی تو دل صبور گردد هیهات

شمارهٔ ۹۷ : بر عارض آن بت که توان تن ازوست

شمارهٔ ۹۸ : بر اوج فلک دوش چو خورشید بگشت

شمارهٔ ۹۹ : بیزحمت مشاطه رخت همچو مهست

شمارهٔ ۱۰۰ : بیوصل تو کار دل قوی با خلل است

شمارهٔ ۱۰۱ : بی خنده آن پسته شکر شکنت

شمارهٔ ۱۰۲ : با روی چو روزت بقمر حاجت نیست

شمارهٔ ۱۰۳ : بر من صنما جور تو امروزی نیست

شمارهٔ ۱۰۴ : گر حرص زیر دست و طمع زیر پای تست

شمارهٔ ۱۰۵ : دردا که گل و موسم گلزار گذشت

شمارهٔ ۱۰۶ : بیچاره دلم چو محرم راز نیافت

شمارهٔ ۱۰۷ : بگذشت حیات آنکه دلشاد بزیست

شمارهٔ ۱۰۸ : باشه که بخوبی رخش افزون ز مهست

شمارهٔ ۱۰۹ : بر چشم و دلم زغم نمی نیست که نیست

شمارهٔ ۱۱۰ : تا از چمن آن سرو خرامان بگذشت

شمارهٔ ۱۱۱ : تا سقف سپهر نیل پیکر بر پاست

شمارهٔ ۱۱۲ : تا یار بحج رفت ز ما ببریدست

شمارهٔ ۱۱۳ : تا بر مه تابانش ز عنبر قوس است

شمارهٔ ۱۱۴ : تن در غمش از هلال باریکترست

شمارهٔ ۱۱۵ : تا دیده من دید زهر خوبترت

شمارهٔ ۱۱۶ : تا آبله رخ بر رخ دلدار ز دست

شمارهٔ ۱۱۷ : تا چند کشم صد ضرر از چشم خوشت

شمارهٔ ۱۱۸ : تا رست بگرد شکرت شاخ نبات

شمارهٔ ۱۱۹ : تا روی ترا بدیدم ایعشوه پرست

شمارهٔ ۱۲۰ : تا بسته نگردد بکل ابواب حیات

شمارهٔ ۱۲۱ : برخیز سحرگه ای صبا چابک و چست

شمارهٔ ۱۲۲ : چون آکهیی نبینم از توحیدت

شمارهٔ ۱۲۳ : چون تعبیه جهانیان بسیارست

شمارهٔ ۱۲۴ : پیوسته نشان عاشقان بد نامیست

شمارهٔ ۱۲۵ : در روضه توحید اگر بارت نیست

شمارهٔ ۱۲۶ : گر دور فلک تابع فرمان تو نیست

شمارهٔ ۱۲۷ : سردار جهان خواجه که آئینش سخاست

شمارهٔ ۱۲۸ : شاها ز تو کار عالمی سامان یافت

شمارهٔ ۱۲۹ : دل شد ز پی وصل دلارام ز دست

شمارهٔ ۱۳۰ : رنگ تو بتازگی ز گلنار بهست

شمارهٔ ۱۳۱ : شیرین پسرا عزم حجازت ز چه خاست

شمارهٔ ۱۳۲ : نقش عیادت ار چه بصورت عبادتست

شمارهٔ ۱۳۳ : در کارگه وجود هر نقش که هست

شمارهٔ ۱۳۴ : گفتم نخورم باده که کاری نه نکوست

شمارهٔ ۱۳۵ : در وحدت کاینات آنرا که شکیست

شمارهٔ ۱۳۶ : هر کو بسعادتی رسد روزی بیست

شمارهٔ ۱۳۷ : گر هر چه کند بنده بتقدیر خداست

شمارهٔ ۱۳۸ : در راه یقین مرد درنگی هیچست

شمارهٔ ۱۳۹ : مائیم و می ناب و بتی خوب سرشت

شمارهٔ ۱۴۰ : هر کو دهنت ای بت جانی دیدست

شمارهٔ ۱۴۱ : حاصل چه از این که صورت خواجه نکوست

شمارهٔ ۱۴۲ : می از شر و شور و عربده خالی نیست

شمارهٔ ۱۴۳ : سید پسرا روی تو ماه ختن است

شمارهٔ ۱۴۴ : دیوانه دلم که میل طبعش بهواست

شمارهٔ ۱۴۵ : چون باد صبا غنچه گلرا بشکافت

شمارهٔ ۱۴۶ : در خاطرم این لطیف مصراع گذشت

شمارهٔ ۱۴۷ : صاحب نظری خوش سخنی فرمودست

شمارهٔ ۱۴۸ : هر چیز که در ازل بدان فرمان نیست

شمارهٔ ۱۴۹ : دی گفت یکی که داشت با من دل راست

شمارهٔ ۱۵۰ : گردون که سوی سفله و دونش نظرست

شمارهٔ ۱۵۱ : هر روز ترا بمن گمانی دگرست

شمارهٔ ۱۵۲ : گفتم دل من گرچه که غرق خونست

شمارهٔ ۱۵۳ : در عهد تو گلزار ثنا مدروس است

شمارهٔ ۱۵۴ : سلطان گل ار چه با بسی برگ و نواست

شمارهٔ ۱۵۵ : گیرم که بصد رسید عمریکه تر است

شمارهٔ ۱۵۶ : خوش باش دمی که زندگانی باقیست

شمارهٔ ۱۵۷ : در روضه جان تاره نباتی خضرست

شمارهٔ ۱۵۸ : دی ابن یمین صبحدمی جام بدست

شمارهٔ ۱۵۹ : دل شاد بروی دلستان خضرست

شمارهٔ ۱۶۰ : زلف تو که سرگشته بکردار منست

شمارهٔ ۱۶۱ : رفتی و شکیب از دل عشاق برفت

شمارهٔ ۱۶۲ : هر حادثه ئی که آمد از نرم و درشت

شمارهٔ ۱۶۳ : یک غم نبود کز تو نصیب ما نیست

شمارهٔ ۱۶۴ : عشاق ترا امید بهر وزی نیست

شمارهٔ ۱۶۵ : نیلوفر تر بر سر آبت چه خوشست

شمارهٔ ۱۶۶ : گل کز زرسا و خرده ئی چند اندوخت

شمارهٔ ۱۶۷ : روی تو و ماه آسمان هر دو یکیست

شمارهٔ ۱۶۸ : عشق لب و دندان چو لعل و گهرت

شمارهٔ ۱۶۹ : گر کار تو نیکست بتدبیر تو نیست

شمارهٔ ۱۷۰ : چون چشم خوشت نرگس اگر رنجورست

شمارهٔ ۱۷۱ : لعلت صدفی پر گهر مخزونست

شمارهٔ ۱۷۲ : در باغ جمالت ای بت عشوه پرست

شمارهٔ ۱۷۳ : جانا لب میگون تو روح ما نیست

شمارهٔ ۱۷۴ : راحت ز طبیعت جهان مهجورست

شمارهٔ ۱۷۵ : هر کس که ره و رسم جهان نیک شناخت

شمارهٔ ۱۷۶ : جانرا بزر ارنگه توانستی داشت

شمارهٔ ۱۷۷ : کس تیغ چو پهلوان ایران نزدست

شمارهٔ ۱۷۸ : معنیت چو آنجا بگذارد صورت

شمارهٔ ۱۷۹ : در پای دلت گر ز هوس خاری نیست

شمارهٔ ۱۸۰ : هر ذره که موجود شد از مغز و ز پوست

شمارهٔ ۱۸۱ : وقت طرب و مستی هشیارانست

شمارهٔ ۱۸۲ : هر کس که از این عالم فانی بگذشت

شمارهٔ ۱۸۳ : خرم دل آنک بر صبوحی آموخت

شمارهٔ ۱۸۴ : چون از نظرم سرو سمنبر بگذشت

شمارهٔ ۱۸۵ : جانا رخ تو ماه زر افشان منست

شمارهٔ ۱۸۶ : چشم تو بساحری ز هاروت بهست

شمارهٔ ۱۸۷ : در عشق تو گر سر بنهم باکی نیست

شمارهٔ ۱۸۸ : زلفت صنما مایه ده مشک خطاست

شمارهٔ ۱۸۹ : من رفتم و یادگار جانم بر تست

شمارهٔ ۱۹۰ : هستم صنما ز مهر روی چو مهت

شمارهٔ ۱۹۱ : جان برخی آن پسته شکر شکنت

شمارهٔ ۱۹۲ : وصف قدوخد گر طلبد کس ز منت

شمارهٔ ۱۹۳ : دل بسته آن طره عنبر شکنست

شمارهٔ ۱۹۴ : ما انفس و افاق بدیدیم و گذشت

شمارهٔ ۱۹۵ : دل در سر زلفین بتان نتوان بست

شمارهٔ ۱۹۶ : دی خسرو سیاره چو با شام نشست

شمارهٔ ۱۹۷ : گفتم صنما گرچه رخت همچو مهست

شمارهٔ ۱۹۸ : با ما غضب حیدری از حد بگذشت

شمارهٔ ۱۹۹ : قدت ز صنوبری که برخاست بهست

شمارهٔ ۲۰۰ : خطی که ز رویت ای پریوش برخاست

شمارهٔ ۲۰۱ : گفتم که چرا از شکرت رست نبات

شمارهٔ ۲۰۲ : زلف تو که بس تعبیه ساز افتادست

شمارهٔ ۲۰۳ : من کز سر جان بسوی تو خواهم خاست

شمارهٔ ۲۰۴ : نی دیده به از تو هیچ یاری دیدست

شمارهٔ ۲۰۵ : خطی که ز روی آن سمنبر برخاست

شمارهٔ ۲۰۶ : کس همچو من ار گهر توانستی سفت

شمارهٔ ۲۰۷ : شاه عادل چون بکام دل ببزم می نشست

شمارهٔ ۲۰۸ : ای بخت جوان بیاو در ساغر پیچ

شمارهٔ ۲۰۹ : ای دیده دلم از تو زیان‌ها بر هیچ

شمارهٔ ۲۱۰ : هر زن که ز عشقبازی آری بنکاح

شمارهٔ ۲۱۱ : ای شکر گفتار تو سرمایه روح

شمارهٔ ۲۱۲ : جان تازه کند لعل در افشان ز قدح

شمارهٔ ۲۱۳ : ای گشته خجل ز انرخ گلگون گل سرخ

شمارهٔ ۲۱۴ : ای بنده بالای تو سرو آزاد

شمارهٔ ۲۱۵ : این چرخ سراسیمه بیفایده گرد

شمارهٔ ۲۱۶ : آن بت که بر او غیرت مه می باشد

شمارهٔ ۲۱۷ : آن بت که دمی جفا فراموش نکرد

شمارهٔ ۲۱۸ : آنرا که دماغ و عقل باهش باشد

شمارهٔ ۲۱۹ : اسباب سعادات مرا مجتمع اند

شمارهٔ ۲۲۰ : آنها که چو شانه بر سران میتازند

شمارهٔ ۲۲۱ : آن سبزه که گرد لعل کانی گردد

شمارهٔ ۲۲۲ : آن دل که بر او مهر تو تابان باشد

شمارهٔ ۲۲۳ : اسبی که مرا میر شرفشه بخشید

شمارهٔ ۲۲۴ : اجرام فلک دور بکام تو کنند

شمارهٔ ۲۲۵ : از بهر جهان غم مخور ای نادان مرد

شمارهٔ ۲۲۶ : الچی ز من ار نرد پیاپی ببرد

شمارهٔ ۲۲۷ : آنرا که زر و سیم بد ار زیز نماند

شمارهٔ ۲۲۸ : ایدل چه کنی طرب که فانی باشد

شمارهٔ ۲۲۹ : آنکس که همای همتش پر دارد

شمارهٔ ۲۳۰ : ایدل ز کست گرچه نوائی نرسید

شمارهٔ ۲۳۱ : آن بت که بحسن بیمثالش گفتند

شمارهٔ ۲۳۲ : آنها که درین رباط بی بنیادند

شمارهٔ ۲۳۳ : از سبزه چو گل خورد گکی چند نمود

شمارهٔ ۲۳۴ : آورد خط آن نگار تا بنماید

شمارهٔ ۲۳۵ : ایخواجه علی توئی جهان همه جود

شمارهٔ ۲۳۶ : از دست تو گر زهر خورم نوش شود

شمارهٔ ۲۳۷ : ایدل اگرت کار موافق نبود

شمارهٔ ۲۳۸ : ایدل فلکت گرچه زبون میدارد

شمارهٔ ۲۳۹ : بر آتش غم بکام دل روزی چند

شمارهٔ ۲۴۰ : باد از رخ گل چو برقع نازکشاد

شمارهٔ ۲۴۱ : بودند جهاندار بسی خسرو و گرد

شمارهٔ ۲۴۲ : بنگر که صبا باز چه نیرنگ آورد

شمارهٔ ۲۴۳ : بر خوان خود ار زهر گیا باید خورد

شمارهٔ ۲۴۴ : تا در دل من مهر تو مهوش باشد

شمارهٔ ۲۴۵ : تا جیب تو بهر ماه مطلع کردند

شمارهٔ ۲۴۶ : تا در سرم ای رشک پری چشم بود

شمارهٔ ۲۴۷ : تا در تن من هیچ رگ و پی باشد

شمارهٔ ۲۴۸ : تا مرغ روانت در قفس خواهد بود

شمارهٔ ۲۴۹ : تا دست من از وصل تو کوتاه بود

شمارهٔ ۲۵۰ : تا دل غم آنجان جهان خواهد خورد

شمارهٔ ۲۵۱ : تا یوسف عهد را بچاه افکندند

شمارهٔ ۲۵۲ : تا بسته صحبت کسی خواهی بود

شمارهٔ ۲۵۳ : تا ماتم فرزند علی گشت پدید

شمارهٔ ۲۵۴ : تا قدر بلند آسمان پست شود

شمارهٔ ۲۵۵ : تا ابن یمین از این جهان می نرود

شمارهٔ ۲۵۶ : تا خوی بد یار دگر سان نشود

شمارهٔ ۲۵۷ : تا چرخ و فلک مدار بنیاد نهاد

شمارهٔ ۲۵۸ : چون شب رقم از غالیه بر روز کشید

شمارهٔ ۲۵۹ : انکس که ز عاشقان نشانی دارد

شمارهٔ ۲۶۰ : چون اشکم ازینچشم چو جیحون بچکد

شمارهٔ ۲۶۱ : چون نرکس تو غمزه جادو بگشود

شمارهٔ ۲۶۲ : چون جیش حبش گرد رخش صف میزد

شمارهٔ ۲۶۳ : چون گشت زمین از سپه برف سفید

شمارهٔ ۲۶۴ : چون نرگست آغازه بدمستی کرد

شمارهٔ ۲۶۵ : آن دم که خم عشق بجوش آمده بود

شمارهٔ ۲۶۶ : چشمم چو بر آن رسته دندان افتاد

شمارهٔ ۲۶۷ : چون سرو سهی قد تو پیراسته شد

شمارهٔ ۲۶۸ : خورشید نماز شام چون روی تو دید

شمارهٔ ۲۶۹ : خوش باش که جز تو دگری نیست پدید

شمارهٔ ۲۷۰ : خطش رقم غالیه بر ماه کشید

شمارهٔ ۲۷۱ : خصمت که عناد با تو آغاز کند

شمارهٔ ۲۷۲ : خوشتر ز لب آن بت چین نوش که دید

شمارهٔ ۲۷۳ : دل خون شد و فریادرسی راست نکرد

شمارهٔ ۲۷۴ : در هجر تو از من اثر وعین نماند

شمارهٔ ۲۷۵ : در حال که جانان برم آید برود

شمارهٔ ۲۷۶ : دلبر شب دوش چون ز رخ پرده گشود

شمارهٔ ۲۷۷ : دلبر بجفا ممتحنم میدارد

شمارهٔ ۲۷۸ : روشن شود آنرا که هدایت باشد

شمارهٔ ۲۷۹ : پندم بشنو که هر که این پند شنود

شمارهٔ ۲۸۰ : ز اندیشه هر چه وصف مالی دارد

شمارهٔ ۲۸۱ : شاها ز منت گرچه نمیآید یاد

شمارهٔ ۲۸۲ : گردون نفسی بکار من دور نکرد

شمارهٔ ۲۸۳ : گر دلبر ما غمخور ما خواهد بود

شمارهٔ ۲۸۴ : گر دوست بکام در کنارم باشد

شمارهٔ ۲۸۵ : عاقل سخن ار چه پیش محرم گوید

شمارهٔ ۲۸۶ : مردم نکند روزی خود بیش بجهد

شمارهٔ ۲۸۷ : هر چند که فرزند بسامان باشد

شمارهٔ ۲۸۸ : ما را فلک از دوست اگر دور افکند

شمارهٔ ۲۸۹ : هر کو بجهان بجز خوشی نگزیند

شمارهٔ ۲۹۰ : وقتیکه یلان برند بر کنده حسد

شمارهٔ ۲۹۱ : در کان کرم فضه وارزیز نماند

شمارهٔ ۲۹۲ : گفتند که خرمی در افاق نماند

شمارهٔ ۲۹۳ : هرگز فلکم زیاد می نگذارد

شمارهٔ ۲۹۴ : رویت که در او دیده صفای جان دید

شمارهٔ ۲۹۵ : هرگز بمراد من فلک دور نکرد

شمارهٔ ۲۹۶ : نفسیست مرا که تشنگیش ار بکشد

شمارهٔ ۲۹۷ : یارم چو بباغ وصل خود بار نداد

شمارهٔ ۲۹۸ : شب نیست که دور از تو دلم خون نشود

شمارهٔ ۲۹۹ : هر کو ز هوا در آتش می افتاد

شمارهٔ ۳۰۰ : محمود طبیب چون بطب دست گشود

شمارهٔ ۳۰۱ : گفتند که از برگ گلش خار دمید

شمارهٔ ۳۰۲ : در ابر فنا ماه چگل پنهان شد

شمارهٔ ۳۰۳ : هر فتنه که بر سرم کنون می‌آید

شمارهٔ ۳۰۴ : گفت آنکه مرا دید ز طاعات بعید

شمارهٔ ۳۰۵ : ملهم چو نعیم این جهان فانی دید

شمارهٔ ۳۰۶ : هر کس که نصیحت بر او خوار بود

شمارهٔ ۳۰۷ : هر کو در جود و مکرمت بسته بود

شمارهٔ ۳۰۸ : شادانکه دلش بغور کاری بیناد

شمارهٔ ۳۰۹ : دانی بچه ماند ای بت حور نژاد

شمارهٔ ۳۱۰ : گفتم بتو هیچ آگهی میاید

شمارهٔ ۳۱۱ : زلفت که دلم بسته بموئی دارد

شمارهٔ ۳۱۲ : گفتم بدل ار چه وقت گفتار نبود

شمارهٔ ۳۱۳ : گل از پی خرده ئی که از خرقه نمود

شمارهٔ ۳۱۴ : رفتند و رویم و هر که آید برود

شمارهٔ ۳۱۵ : نیک و بد این جهان فانی گذرد

شمارهٔ ۳۱۶ : زان پیش که این گنبد دوار نبود

شمارهٔ ۳۱۷ : شادانکه غم زمانه بر دل ننهاد

شمارهٔ ۳۱۸ : آن دم که خم عشق بجوش آمده بود

شمارهٔ ۳۱۹ : هر کو بخرد نیک ز بد بشناسند

شمارهٔ ۳۲۰ : زیور همه بر سرو سمنبر زیبد

شمارهٔ ۳۲۱ : شب نیست که اشک من بقلزم نرسد

شمارهٔ ۳۲۲ : یا رب چو رهی در تو و خود مینگرد

شمارهٔ ۳۲۳ : روزی که ز تن قطع کند جان پیوند

شمارهٔ ۳۲۴ : هر نقش که از پرده فلک بنماید

شمارهٔ ۳۲۵ : هر دل که هوای آشنائی دارد

شمارهٔ ۳۲۶ : در خانه اگر متاع دنیا باشد

شمارهٔ ۳۲۷ : روی چو مهت رشک پری میگردد

شمارهٔ ۳۲۸ : زلف تو که بازی مجازی نکند

شمارهٔ ۳۲۹ : دل باز هوای آشنائی دارد

شمارهٔ ۳۳۰ : گویند هنر مایه اقبال بود

شمارهٔ ۳۳۱ : یاری بگزین کز تو جدائی نکند

شمارهٔ ۳۳۲ : صد ره دلم ار مهر از و برگیرد

شمارهٔ ۳۳۳ : فریاد مرا ز خامه قیر اندود

شمارهٔ ۳۳۴ : در عالم توحید کسی راه برد

شمارهٔ ۳۳۵ : نو مذهبگان که بی یقینی چندند

شمارهٔ ۳۳۶ : هر چند که دخت رز طرب افزاید

شمارهٔ ۳۳۷ : هر شاه و گدا که رخ نماید برود

شمارهٔ ۳۳۸ : ز آوردن خلق سوی صحرای وجود

شمارهٔ ۳۳۹ : رویت که ازو ماه خجل سار شود

شمارهٔ ۳۴۰ : هر کو ز طریقه ددی دور بود

شمارهٔ ۳۴۱ : گر جان من اندر سر او خواهد شد

شمارهٔ ۳۴۲ : هر تن که خدای را بجانی ارزد

شمارهٔ ۳۴۳ : هرچ آن هنر جمله بزرگان باشد

شمارهٔ ۳۴۴ : شبها دل من بسا که عیاری کرد

شمارهٔ ۳۴۵ : هر چند که عمرم نه بسامان گذرد

شمارهٔ ۳۴۶ : هم سهم سعادت بهدف باز رسید

شمارهٔ ۳۴۷ : هر چیز کزو هستی تو پیدا شد

شمارهٔ ۳۴۸ : غریب اگر چه وزیر شه جهان باشد

شمارهٔ ۳۴۹ : خواهی که خدا کار نکو با تو کند

شمارهٔ ۳۵۰ : ای از گل تر روی تو آراسته تر

شمارهٔ ۳۵۱ : ای گردنم از ساعد تو طوق پذیر

شمارهٔ ۳۵۲ : آمد سخنم بلطف چون جانش دار

شمارهٔ ۳۵۳ : از بس که رسید از رخ و از غمزه یار

شمارهٔ ۳۵۴ : از حق بود انچ هست بر مومن و گبر

شمارهٔ ۳۵۵ : ایدل غم نا آمده زنهار مخور

شمارهٔ ۳۵۶ : ای دل اگرت مال شد از دست بدر

شمارهٔ ۳۵۷ : ای از فلکت سهم سعادت شده تیر

شمارهٔ ۳۵۸ : از خنده رعد و گریه ابر بهار

شمارهٔ ۳۵۹ : ایساقی شکر لب طوطی گفتار

شمارهٔ ۳۶۰ : انکس که لبت کرد بشنگرف نگار

شمارهٔ ۳۶۱ : بنگر بفروغ شمع وانطلعت و چهر

شمارهٔ ۳۶۲ : من برکشم این پیرهن زهد ز سر

شمارهٔ ۳۶۳ : چون چشم گشاد نرگس از خواب خمار

شمارهٔ ۳۶۴ : هنگام سپیده دم گل سیب نگر

شمارهٔ ۳۶۵ : چون یافت تن از خلعت شه زینت و فر

شمارهٔ ۳۶۶ : هنگام بهارست بتا باده بیار

شمارهٔ ۳۶۷ : جز لعل لبت که در سخن سفت گهر

شمارهٔ ۳۶۸ : هر چند که پیریم و ضعیفیم و نزار

شمارهٔ ۳۶۹ : تدبیر تو چون باز ندارد تقدیر

شمارهٔ ۳۷۰ : اینهم بشنو ای پسر نیک اختر

شمارهٔ ۳۷۱ : ما تشنه لبانیم می ناب بیار

شمارهٔ ۳۷۲ : در هجر تو از آه من و خون جگر

شمارهٔ ۳۷۳ : گلدسته برخسار تو چون کرد نظر

شمارهٔ ۳۷۴ : داود نبی چو برگشادی اسرار

شمارهٔ ۳۷۵ : روزی بخوشی اگر توان برد بسر

شمارهٔ ۳۷۶ : دلرا سر شعر و شاعری نیست دگر

شمارهٔ ۳۷۷ : گفتتد مرا که بر ابوبکر و عمر

شمارهٔ ۳۷۸ : سردار جهان امیر حاجی دلیر

شمارهٔ ۳۷۹ : فرزند اعز محمد ای کان هنر

شمارهٔ ۳۸۰ : فرزند اعز محمد ای جان پدر

شمارهٔ ۳۸۱ : هر کو ز فریب اهرمن باشد دور

شمارهٔ ۳۸۲ : هم بیخوشی خمر توان برد بسر

شمارهٔ ۳۸۳ : از دل غم روزگار بر دارد زر

شمارهٔ ۳۸۴ : ای زلف و رخت هر دو بهم چون شب و روز

شمارهٔ ۳۸۵ : آن بت که نکرده ام غمش فاش هنوز

شمارهٔ ۳۸۶ : در عشق من و تو هر دو ایمایه ناز

شمارهٔ ۳۸۷ : تا کرد در جود کف راد تو باز

شمارهٔ ۳۸۸ : گفتیم بدانماه کلهدوز امروز

شمارهٔ ۳۸۹ : در جستن دوستی که باشد دمساز

شمارهٔ ۳۹۰ : پروانه صفت در آتشم زاندم باز

شمارهٔ ۳۹۱ : رفتند و ز رفتگان یکی نامد باز

شمارهٔ ۳۹۲ : دادم بتو دل بوی تو نشنیده هنوز

شمارهٔ ۳۹۳ : یا رب تو جمال آن مه مهر انگیز

شمارهٔ ۳۹۴ : با خوش پسری بحسن چونشمع طراز

شمارهٔ ۳۹۵ : ای یاد تو مونس روان همه کس

شمارهٔ ۳۹۶ : بگرفتمش آن زلف پر از تاب به ترس

شمارهٔ ۳۹۷ : لعل تو که آفرینش گوید همه کس

شمارهٔ ۳۹۸ : دارم هوس وصل تو چندانکه مپرس

شمارهٔ ۳۹۹ : خواهی که شوی ای بصفت خیر الناس

شمارهٔ ۴۰۰ : ما با رخ و زلفین تو بی ترس و هراس

شمارهٔ ۴۰۱ : ناکس نشود بدون نوازی تو کس

شمارهٔ ۴۰۲ : ای مونس غم قصه غمخواران پرس

شمارهٔ ۴۰۳ : ای پیک چو نامه ام نهی در دستش

شمارهٔ ۴۰۴ : خصم تو که بر سنان باد سرش

شمارهٔ ۴۰۵ : ای پسته شیرینت شکر خائی خوش

شمارهٔ ۴۰۶ : ای همچو شکر پسته شیرین تو خوش

شمارهٔ ۴۰۷ : هان ابن یمین ز کار آگه میباش

شمارهٔ ۴۰۸ : خواهی که ترا هیچ بدی ناید پیش

شمارهٔ ۴۰۹ : ایدل اگرت هست سر دلبر خویش

شمارهٔ ۴۱۰ : آن بت که رخی بود ز مه خوبترش

شمارهٔ ۴۱۱ : زهریست فراقت که دلم میچشدش

شمارهٔ ۴۱۲ : ای زلف دلاویز تو بر روی تو خوش

شمارهٔ ۴۱۳ : پیوسته از آن مصحف قرآن در پیش

شمارهٔ ۴۱۴ : دهقان بچه ئی داد می نابم دوش

شمارهٔ ۴۱۵ : آن بت که دلم شیفته شد بر چشمش

شمارهٔ ۴۱۶ : تا از گل سیراب تو بر رست حشیش

شمارهٔ ۴۱۷ : بیا ای ساقی مهوش بیار آن آب چون آتش

شمارهٔ ۴۱۸ : استاد حسین ای بصفا همچو سروش

شمارهٔ ۴۱۹ : گر خوش گذرانی گذرد عمر تو خوش

شمارهٔ ۴۲۰ : آنکس که مهیا بودش وجه معاش

شمارهٔ ۴۲۱ : روزیکه بود صحت و اسباب معاش

شمارهٔ ۴۲۲ : اینخطه اگر چه هست با نزهت و روض

شمارهٔ ۴۲۳ : ایروی دلارای تو رخشنده چو شمع

شمارهٔ ۴۲۴ : آنخواجه که دارد کف دربار چو میغ

شمارهٔ ۴۲۵ : چون آتش و آب گر نشستی در میغ

شمارهٔ ۴۲۶ : از کوی تو دلفکار رفتیم دریغ

شمارهٔ ۴۲۷ : ای حکم ترا مطیع از قاف بقاف

شمارهٔ ۴۲۸ : بگذر به چمن موسم گل جام به کف

شمارهٔ ۴۲۹ : روی تو فروغ آفتابست بلطف

شمارهٔ ۴۳۰ : کنجی ورفاغی و فراغی از خلق

شمارهٔ ۴۳۱ : فریاد ز ناوک جگر دوز فراق

شمارهٔ ۴۳۲ : شب تیره و صبح گشته روشن زافق

شمارهٔ ۴۳۳ : ای در سر تو فتاده سودای عراق

شمارهٔ ۴۳۴ : ای ریخته از شرم کفت ابر عرق

شمارهٔ ۴۳۵ : این گنبد سبز از شفق مرجان رنگ

شمارهٔ ۴۳۶ : با جمله هنروران بکین است فلک

شمارهٔ ۴۳۷ : چون خواجه بشد چه نام باقی و چه ننگ

شمارهٔ ۴۳۸ : دلدار من ار سر بفرازد چون چنگ

شمارهٔ ۴۳۹ : مائیم و می روح فزا چون دم مشک

شمارهٔ ۴۴۰ : ای پیکر تو گنج روان همه فضل

شمارهٔ ۴۴۱ : دی شاه بتان سوار اسبی چون پیل

شمارهٔ ۴۴۲ : با نیک و بد زمانه در ساز ایدل

شمارهٔ ۴۴۳ : ز ابروی تو و روی تو در ملک جمال

شمارهٔ ۴۴۴ : تا غالیه گون خال مه مهر گسل

شمارهٔ ۴۴۵ : امروز بگرما به بت مهر گسل

شمارهٔ ۴۴۶ : گفتم بجهم ز زلف جانانه بعقل

شمارهٔ ۴۴۷ : کس خلد و حجیم را ندیدست ایدل

شمارهٔ ۴۴۸ : هر غم که گذشت شد بدلها همه سهل

شمارهٔ ۴۴۹ : خواهد شدن از تن نظر جان زایل

شمارهٔ ۴۵۰ : افسوس که آفتاب عمرم بزوال

شمارهٔ ۴۵۱ : تا مردم چشم پر نمم روز وصال

شمارهٔ ۴۵۲ : هم عاشق آنروی چو مه دارم دل

شمارهٔ ۴۵۳ : در حال حیاتم ای بت مشکین خال

شمارهٔ ۴۵۴ : در پای گل از دست منه ساغر مل

شمارهٔ ۴۵۵ : در حیرتم از روی تو ایماه چکل

شمارهٔ ۴۵۶ : زیبا صنمی بناز کی آب زلال

شمارهٔ ۴۵۷ : پیوسته ز رویت ایمه مهر گسل

شمارهٔ ۴۵۸ : دریای وجود را یکی دان به مثال

شمارهٔ ۴۵۹ : علمی که ترا می نرساند به کمال

شمارهٔ ۴۶۰ : در چشم تو باشد سخنم سحر حلال

شمارهٔ ۴۶۱ : دارد صنم ماهوش زهره جمال

شمارهٔ ۴۶۲ : در خطه سبزوار دیدم امسال

شمارهٔ ۴۶۳ : روزی که دلم شدی بخوبان مایل

شمارهٔ ۴۶۴ : هر کو بحسد بسته همی دارد دل

شمارهٔ ۴۶۵ : ما بر در شکریم و قناعت همه سال

شمارهٔ ۴۶۶ : ایدل طلب گذشته امریست محال

شمارهٔ ۴۶۷ : آن بت که بقد سرو روانش گفتیم

شمارهٔ ۴۶۸ : آن سرو بلند کز غمش پست شدم

شمارهٔ ۴۶۹ : ایدل اگرت کار جهان نیست بکام

شمارهٔ ۴۷۰ : ای سرو روان بر چمن و باغ دلم

شمارهٔ ۴۷۱ : ایشاه بتان در دل و جان جات کنیم

شمارهٔ ۴۷۲ : ایدل چو نمی شکیبی از روی بتم

شمارهٔ ۴۷۳ : ایقد تو سرو جویبار چشمم

شمارهٔ ۴۷۴ : ایدوست بیا تا نفسی شاد شویم

شمارهٔ ۴۷۵ : ای بس که درینمقام دمها زده ایم

شمارهٔ ۴۷۶ : آنها که حلال زادگانند و کرام

شمارهٔ ۴۷۷ : آن کز پی وصل او بجان میپویم

شمارهٔ ۴۷۸ : ای سرو سهی قامت خوش رفتارم

شمارهٔ ۴۷۹ : ای برده سر زلف تو از جای دلم

شمارهٔ ۴۸۰ : آهو چشمی که میرباید هوشم

شمارهٔ ۴۸۱ : افتاد گره بر تن مجروح سقیم

شمارهٔ ۴۸۲ : گر عشق تو چون آب براند خونم

شمارهٔ ۴۸۳ : دلدار بیامد دو سه گامی ز پیم

شمارهٔ ۴۸۴ : هر دم غم جانان المی میدهدم

شمارهٔ ۴۸۵ : هر چند بر نهال دانش رفتم

شمارهٔ ۴۸۶ : در لهو و لعب عمر بسر برد دلم

شمارهٔ ۴۸۷ : گر دل بهوای گوهر و در ندهم

شمارهٔ ۴۸۸ : فرزند گرامی حسن ایجان و دلم

شمارهٔ ۴۸۹ : منزلگه خویش و دوستان جمله بکام

شمارهٔ ۴۹۰ : لقمان که حکیمان جهانراست امام

شمارهٔ ۴۹۱ : در هر دو جهان عاشق آن رومائیم

شمارهٔ ۴۹۲ : شطرنج هوس با صنم طنازم

شمارهٔ ۴۹۳ : تا دست در آنزلف مشوش زده ام

شمارهٔ ۴۹۴ : هر چند بود عارض تو در نظرم

شمارهٔ ۴۹۵ : عمری بهوای جاه گمراه شدیم

شمارهٔ ۴۹۶ : گر با تو بکام دل وصالی یابم

شمارهٔ ۴۹۷ : یکجرعه ز جام لبش ار نوش کنیم

شمارهٔ ۴۹۸ : فرزند اعز محمد ایجان و دلم

شمارهٔ ۴۹۹ : گر من نظری کنم بدان ماه تمام

شمارهٔ ۵۰۰ : گر سر طلبی ز من روانی بدهم

شمارهٔ ۵۰۱ : سید بود آن تن چو سیمت بینم

شمارهٔ ۵۰۲ : چندانکه درین کهنه رباطیم بهم

شمارهٔ ۵۰۳ : پیوسته اگر با می و با معشوقیم

شمارهٔ ۵۰۴ : من صحبت جانانه از ان میخواهم

شمارهٔ ۵۰۵ : با دلبر خود همیشه همدم مائیم

شمارهٔ ۵۰۶ : گفتم که من شیفته بیمار توام

شمارهٔ ۵۰۷ : گفتم که شراب ارغوانی نخورم

شمارهٔ ۵۰۸ : من سوخته دل نزد تو از خامانم

شمارهٔ ۵۰۹ : رخسار ترا ماه ختن میگویم

شمارهٔ ۵۱۰ : درد دل زار و زردی رخ دارم

شمارهٔ ۵۱۱ : ما با همه کس بر در استیناسیم

شمارهٔ ۵۱۲ : تا چند نهد برگ گلت خار دلم

شمارهٔ ۵۱۳ : دارد هوس وصل دلارام دلم

شمارهٔ ۵۱۴ : کردند بجای من بدی جمع لئام

شمارهٔ ۵۱۵ : زین پیش که سودای جنون داشت سرم

شمارهٔ ۵۱۶ : هر چند که در هستی خود مینگرم

شمارهٔ ۵۱۷ : بربود مرا پسته تو خواب از چشم

شمارهٔ ۵۱۸ : نه روح درین زمانه نی تن مائیم

شمارهٔ ۵۱۹ : در صورت اگر چه غیر اغیار نه ایم

شمارهٔ ۵۲۰ : از اهل زمانه مرد بیغم مائیم

شمارهٔ ۵۲۱ : عاشق که باو دوست بنازد مائیم

شمارهٔ ۵۲۲ : گه رنگ رخت ز عارض گل طلبیم

شمارهٔ ۵۲۳ : شد دعوی دوستی در ایام حرام

شمارهٔ ۵۲۴ : ایگل مشو از بلبل خوشگوی نهان

شمارهٔ ۵۲۵ : ایدل طلب وصل دلارام مکن

شمارهٔ ۵۲۶ : آنکس که بدو بود دلم نازستان

شمارهٔ ۵۲۷ : ای از تو جهان برون تو بیرون ز جهان

شمارهٔ ۵۲۸ : ای ابن یمین چند ز می پیمودن

شمارهٔ ۵۲۹ : ای گشته جهان ز نور رایت روشن

شمارهٔ ۵۳۰ : ای زاده خاطر من از تاب و توان

شمارهٔ ۵۳۱ : از بهر نشاط و طرب ای ابن یمین

شمارهٔ ۵۳۲ : ای عاجز از ادراک کمال تو گمان

شمارهٔ ۵۳۳ : اسبی که بمن داد امیر میران

شمارهٔ ۵۳۴ : ای گردش چرخ نیلگون تا کی ازین

شمارهٔ ۵۳۵ : آورد بر من آن نگار من از بستان

شمارهٔ ۵۳۶ : ای ترک بیار باده و در گردان

شمارهٔ ۵۳۷ : آمد خبریکه جان برون رفت ز تن

شمارهٔ ۵۳۸ : ای عادت من مهر رخت ورزیدن

شمارهٔ ۵۳۹ : ای ابن یمین مشقت کلک ببین

شمارهٔ ۵۴۰ : از عشق ویم منع نکو نیست مکن

شمارهٔ ۵۴۱ : یک لحظه خیال رویت ایدلبر من

شمارهٔ ۵۴۲ : باشد بتو دیده رهنمون دل من

شمارهٔ ۵۴۳ : چون بهر نشاط و خرمی شاه جهان

شمارهٔ ۵۴۴ : در حیرتم از قاضی احکام کهن

شمارهٔ ۵۴۵ : خوشباش که روزی رسد ای ابن یمین

شمارهٔ ۵۴۶ : هرگز دهنت ایصنم سیم سرین

شمارهٔ ۵۴۷ : یا رب بچه موجب بمن بیسر و بن

شمارهٔ ۵۴۸ : دی گفت مرا یکی که ای عهد شکن

شمارهٔ ۵۴۹ : دوری ز من ای یار پسندیده من

شمارهٔ ۵۵۰ : خواهی که شوی با طرب و عیش قرین

شمارهٔ ۵۵۱ : هستم ز خیالت ای بت سیم سرین

شمارهٔ ۵۵۲ : در وصف تو هر چند زبان گفت سخن

شمارهٔ ۵۵۳ : باد سحری دوش من و یک دو سه تن

شمارهٔ ۵۵۴ : دی بر سر خاک دوستی دلبر من

شمارهٔ ۵۵۵ : نتوان سخن از دهان تنکت گفتن

شمارهٔ ۵۵۶ : با نرگس جادوی تو گفت ابن یمین

شمارهٔ ۵۵۷ : رفتم بشما هنوز مایل دل من

شمارهٔ ۵۵۸ : گه آتش غم شعله زند در دل من

شمارهٔ ۵۵۹ : شاها چو نمیتوان گرفتن کم نان

شمارهٔ ۵۶۰ : چون زلف بنفشه را صبا داد شکن

شمارهٔ ۵۶۱ : هر چند بود کعبه اسلام کنون

شمارهٔ ۵۶۲ : گر هست کسیکه حکم او هست روان

شمارهٔ ۵۶۳ : در دیده دریا وشم آنجان جهان

شمارهٔ ۵۶۴ : خواهم در زهد را ازین پس بستن

شمارهٔ ۵۶۵ : مائیم ز جور فلک آینه گون

شمارهٔ ۵۶۶ : جان باید و نان و نان نباید بیجان

شمارهٔ ۵۶۷ : لعلت بشکر خنده همیبارد جان

شمارهٔ ۵۶۸ : چون عاقبت الامر بباید مردن

شمارهٔ ۵۶۹ : تا رفت ببرج آتشی کوکب من

شمارهٔ ۵۷۰ : یکچند چراغ آرزوها پف کن

شمارهٔ ۵۷۱ : ای مونس چشم من خیال رخ تو

شمارهٔ ۵۷۲ : ای قبله عشاق جهان ابروی تو

شمارهٔ ۵۷۳ : هم کار دلم بجان رسید از غم تو

شمارهٔ ۵۷۴ : ای صبح امید من چو شام از غم تو

شمارهٔ ۵۷۵ : نائی که سخن بود روان از لب او

شمارهٔ ۵۷۶ : ای گشته خجل زهره ز چنگ خوش تو

شمارهٔ ۵۷۷ : از دولت مخدوم جهان و فر او

شمارهٔ ۵۷۸ : دانی صنما که بر چه سانم بیتو

شمارهٔ ۵۷۹ : ای زلف ترا حلقه و خم تو بر تو

شمارهٔ ۵۸۰ : فرزند حسن ایدل و جانم با تو

شمارهٔ ۵۸۱ : ای نور دو دیده آن سزد مذهب تو

شمارهٔ ۵۸۲ : ای داده گلابرا خجالت خوی تو

شمارهٔ ۵۸۳ : تا حسن رخ تو گشت پیرایه تو

شمارهٔ ۵۸۴ : ایخنده زنان بر مه انور رخ تو

شمارهٔ ۵۸۵ : تا بر در آرزو بود منزل تو

شمارهٔ ۵۸۶ : ایدل کم این دیر کهن گیر و برو

شمارهٔ ۵۸۷ : ای مفتی شرع مکرمت خامه تو

شمارهٔ ۵۸۸ : روزیکه نبد هیچ نشان من و تو

شمارهٔ ۵۸۹ : ایدل ز سخن آنچه مرادست آن گو

شمارهٔ ۵۹۰ : ای چرخ فلک هزار فریاد از تو

شمارهٔ ۵۹۱ : ای بس که جهان باشد و ما خاک شده

شمارهٔ ۵۹۲ : ایدل تو مپندار بجانی زنده

شمارهٔ ۵۹۳ : ایمهر رخ تو جای در دل کرده

شمارهٔ ۵۹۴ : آمد بر من زلف مشوش کرده

شمارهٔ ۵۹۵ : با عشق تو عقل را پریشانی به

شمارهٔ ۵۹۶ : دائم سخن از صدق و صفا گفتن به

شمارهٔ ۵۹۷ : ای ابروی چون کمان تو پیوسته

شمارهٔ ۵۹۸ : دلدار من آنحوروش امروز بگاه

شمارهٔ ۵۹۹ : از مال تو سائلان نکاهند بده

شمارهٔ ۶۰۰ : دلدار مرا دید پریشان گشته

شمارهٔ ۶۰۱ : هر کو نظر افکند بر آن روی چو ماه

شمارهٔ ۶۰۲ : زنهار در سرای خود پیوسته

شمارهٔ ۶۰۳ : او شاه منست و من مرا ورا بنده

شمارهٔ ۶۰۴ : کو بخت که از جهان بیابم بهره

شمارهٔ ۶۰۵ : شاهی که بود نرم دل و آهسته

شمارهٔ ۶۰۶ : شاها علم عفو تو افراشته به

شمارهٔ ۶۰۷ : تا داد بکدخدای دادار بچه

شمارهٔ ۶۰۸ : در عالم تحقیق کسی یابد راه

شمارهٔ ۶۰۹ : رویت که بر اوست مظهر لطف اله

شمارهٔ ۶۱۰ : ای خجلت ماه ختنی جان منی

شمارهٔ ۶۱۱ : ای دور شب فراق آخر بسر آی

شمارهٔ ۶۱۲ : ایدل ز جهان جان بسلامت بردی

شمارهٔ ۶۱۳ : ای بر چمن باغ هنر سرو سهی

شمارهٔ ۶۱۴ : آمد بعیادت برم آن سرو سهی

شمارهٔ ۶۱۵ : ایخواجه توئی انک چو تو گرم روی

شمارهٔ ۶۱۶ : ای جود ترا حاتم طی گشته رهی

شمارهٔ ۶۱۷ : آن بت که بود رخش بهارو باغی

شمارهٔ ۶۱۸ : ای جسته دوا از در هر بیماری

شمارهٔ ۶۱۹ : ایدل ز پی حطام دنیای دنی

شمارهٔ ۶۲۰ : از عمر ترا امید بر خور داری

شمارهٔ ۶۲۱ : ایگوهر پاک از کدامین کانی

شمارهٔ ۶۲۲ : در صورت ما جمال خود می‌بینی

شمارهٔ ۶۲۳ : از حال من آگهی تو ای بار خدای

شمارهٔ ۶۲۴ : آن نور که کونین بیاراست توئی

شمارهٔ ۶۲۵ : از درد دلم اگر خبر داشته‌ای

شمارهٔ ۶۲۶ : آمد ز چمن باد صبا مشکین بوی

شمارهٔ ۶۲۷ : ایدل اگر آشفته یک یار شدی

شمارهٔ ۶۲۸ : از آب حیات سبزه انگیخته‌ای

شمارهٔ ۶۲۹ : ای بلبل گلشن فصاحت که توئی

شمارهٔ ۱

ایدل همه حاجتی روا باد ترا

لیکن ز من اینمژده ترا باد ترا

کز هر که نشان بخت تو پرسیدم

گریان شد و بس گفت بقا باد ترا

شمارهٔ ۲

ای تازه تر از برگ سمن روی ترا

صد عاشق شیداست بهر کوی ترا

مویت بمیان میرسد و طرفه تر آنک

هرگز نرسد میان بیک سر موی ترا

شمارهٔ ۳

آئینه جان تیره اگر نیست ترا

پس بهر چه بر دوست نظر نیست ترا

در آینه از وی اثری میطلبی

آئینه همه اوست خبر نیست ترا

شمارهٔ ۴

از خرد و بزرگ هر که دیدست مرا

بر مردم چشم خود گزیدست مرا

گر بد منم آنها ز چه با من نیک اند

بس بد که توئی کز تو رسیدست مرا

شمارهٔ ۵

ای حاصل عمرم از تو بدنامی‌ها

در کام دل من از تو ناکامی‌ها

من سوختم از عشق و تو باور نکنی

از سر بنه ای نگار این خامی‌ها

شمارهٔ ۶

ایزد بوجود از عدم آباد مرا

آورد و هر آنچ بایدم داد مرا

چون جمله بنای کار او بر دادست

دانم نکند شمار بیداد مرا

شمارهٔ ۷

آنخواجه که سروریست بر خلق او را

هست اطلس آسمان کم از دلق او را

پیشش چو دوات هر که سر باز نشد

بر زد چو قلم دوده سر از حلق او را

شمارهٔ ۸

ایساقی گلرخ بیار آن آب آتش فام را

غائب مدار از دست می در بزم خسرو جام را

آنخسرو خسرو نشان توکال قتلغ کز فلک

ناهید بهر مطربی آید ببزمش نام را

شمارهٔ ۹

گر کار بکام آرزو نیست مرا

میل طلبش بهیچ رو نیست مرا

در عرصه میدان سخن مردی مرد

زانم که چو زن رغبت شو نیست مرا

شمارهٔ ۱۰

دل باز بسوداش در انداخت مرا

و اندر کف صد شور و شر انداخت مرا

سودی نکند غم زیان خوردن من

من بعد که خانمان برانداخت مرا

شمارهٔ ۱۱

خوش نیست دل خسته ریش از تو جدا

هستیم نه بر مراد خویش از تو جدا

زین پس اگرم بخت رساند بر تو

دیگر نشوم بتیغ و نیش از تو جدا

شمارهٔ ۱۲

گل را بسحر نظر ربا کرد صبا

واراست و سوی چمن آورد صبا

گل هست عروس پاکدامن کو را

اندر تتق چمن بپرورد صبا

شمارهٔ ۱۳

تا بر تن آزرده تب افتاد مرا

یکروز نکرد هیچکس یاد مرا

تا من بزیم ثناء تب گویم از آنک

تب بود که پشت گرمیی داد مرا

شمارهٔ ۱۴

یا رب ز خرد مدار محروم مرا

میدار بنام نیک موسوم مرا

پیرایه تو داده ئی مرا گوهر نظم

عاطل مکن از گوهر منظوم مرا

شمارهٔ ۱۵

در وی زده ایم دست او داند و ما

وز جام وییم مست او داند و ما

گر زاهد و عابدیم و گر فاسق و رند

هستیم چنانک هست او داند و ما

شمارهٔ ۱۶

نائی که جمال دلستانست او را

لبها چو عقیق در فشانست او را

در چنگ وی ار ناله کند نای رواست

دم در دهدش ناله از آنست او را

شمارهٔ ۱۷

گفتم صنما غم رهی نیست ترا

وز درد درونم آگهی نیست ترا

هرگز نکنی دوا بسیب ز نخم

گفتا که کنون به از بهی نیست ترا

شمارهٔ ۱۸

حسنت که بر او روح نظر داشت مرا

دائم لب و دیده خشک و تر داشت مرا

هم ز اول کار چون سرماش نبود

در پای غمت ز دست برداشت مرا

شمارهٔ ۱۹

گل دید صفای آنرخ نیکو را

از غصه درید گر ته صد تو را

با شکر تو نبات لافی میزد

در چوب ز بهر آن گرفتند او را

شمارهٔ ۲۰

دلدار همیگفت من محزون را

کآخر چه دواکنی دل پرخون را

از وی چو شنیدم اینسخن بگشادم

قفل از سر درج گوهر موزون را

شمارهٔ ۲۱

خاتون جهان جهانملک خاتون را

آن کیسه فشان سیم و زر قانون را

جاوید بقا باد که تا دفع کند

عدلش ز سر من ستم گردون را

شمارهٔ ۲۲

برخیز اگر دسترسی هست ترا

میدان بیقین که نیست پیوست ترا

در یاب و مده فرصت امکان از دست

شاید که دگر می نرسد دست ترا

شمارهٔ ۲۳

در فتنه این و آن میفکن خود را

در بیم و بلای جان میفکن خود را

کاریکه در آن بسعی تو حاجت نیست

ز نهار در آن میان میفکن خود را

شمارهٔ ۲۴

دل شد سیه از سپیدی برف مرا

در ده می لعل ساغری ژرف مرا

کو مطبخی پاک و مسمن مرغی

تا قلیه کند بقاتق ترف مرا

شمارهٔ ۲۵

گر قصد کند بصد ضرر روی مرا

ور بسته بر آرد بسر کوی مرا

تا حاکم بر کمال فرمان ندهد

نقصان نکند بیکسر موی مرا

شمارهٔ ۲۶

من بنده نکو شناسم احوال ترا

جودی نبود ترا و امثال ترا

گوئی سبب حرص لزوم جمعست

کز صرف کنند منع اموال ترا

شمارهٔ ۲۷

دارم هوس لعل تو ایدر خوشاب

بشتاب تو هم که میکند عمر شتاب

تا کی دل بریان من از خون جگر

بر آتش سودای تو گرید چو کباب

شمارهٔ ۲۸

کردی دلم ایماه دل افروز کباب

خواهی ز دل سوخته هر روز کباب

از سوز غم تو خون چکانید دلم

شک نیست که خون چکاند از سوز کباب

شمارهٔ ۲۹

بر خاک فتاده رند کی مست و خراب

خونابه فشان ز آتش غم همچو کباب

کم نیست ز زاهدی که دارد بادی

در سر چو حباب ار چه رود بر سر آب

شمارهٔ ۳۰

معشوقه چو بامداد برخاست ز خواب

یک نیمه نمود رح ز پیروزه نفاب

گفتی که طلوع آفتاب از آبست

طالع شده یک نیم و دگر نیم در آب

شمارهٔ ۳۱

گر میطلبی گوهر اسرار طلب

واندر صدف ایندل بیدار طلب

از کوی تو چون راه بدر می نرود

دلدار توئی و هم تو دلدار طلب

شمارهٔ ۳۲

دی ترک پری پیکر من مست خراب

با تیر و کمان کرد سوی دشت شتاب

تیرش ز کمان میشد و میگفت خرد

خورشید زماه نو روان کرد شهاب

شمارهٔ ۳۳

دل ز آتش هجرانت کبابست کباب

جان هم ز خراج و غم خرابست خراب

با هر که شراب وعده وصل دهی

چون در نگری جمله سرابست سراب

شمارهٔ ۳۴

هر گه که ببینیم رخ سیراب شهاب

وانغالیه گون سنبل پرتاب شهاب

دیو غم من بسوزد از تاب رخش

شک نیست که دیو سوزد از تاب شهاب

شمارهٔ ۳۵

ما از می نابیم چنین گشته خراب

بس خانه که آن زمی خرابست و بیاب

هر کس که چو دف حلقه بگوش طربست

بس زود شود کیسه تهی همچو رباب

شمارهٔ ۳۶

ای باد سحر گهی بصد جهد و شتاب

برخیز و جلال ملک و دین را دریاب

گو ابن یمین گفت که تو بخت منی

زانرو که نمی بینمت الا که بخواب

شمارهٔ ۳۷

ای گشته دلم ز آتش هجر تو کباب

باز آی من سوخته دلرا دریاب

چون چنگ مرا تو در بغل بودی از آن

گر کیسه تهی نبود می همچو رباب

شمارهٔ ۳۸

ای ز آتش سودات دل اندر تب و تاب

وی عالم خاکیم ز عشق تو خراب

دارم ز غمت مردم چشمی چو حباب

دائم ز هوا خیمه زده بر سر آب

شمارهٔ ۳۹

ای طاهر اسحق بیا و در یاب

کز آتش هجران تو دل گشت کباب

ما با تو در این رهیم و وامانده تریم

مردانه تو از پیش برفتی بشتاب

شمارهٔ ۴۰

ای دل ز جهان بجز حقایق مطلب

آسان گذران ره مضایق مطلب

بیرون ز دهان و از میان صنمی

جز خرده مگیر و جز دقایق مطلب

شمارهٔ ۴۱

اسبی که قضا در پی او وقت شتاب

باشد چو خر لاشه که افتد بخلاب

چون آصف مملکت نشیند بروی

گوئی که ملک نشست بر تیر شهاب

شمارهٔ ۴۲

آمد ز خرابات بتم مست و خراب

بر گرد گل از کلاله صد حلقه و تاب

یک پاره جگر گرفته در دست خضاب

در دست دگر ز خون عشاق شراب

شمارهٔ ۴۳

جان برخی آنروز که آن در خوشاب

با بنده بصد ناز همی کرد عتاب

بس شب که در این هوس بروز آوردم

کانروز مگر شبی ببینم در خواب

شمارهٔ ۴۴

بگذار که تا بوسمت ای جانان لب

کاندر خور صد هزار بوسست آن لب

تا میدهدم حسن تو پروانه عشق

بی گریه چو شمعم نبود خندان لب

شمارهٔ ۴۵

سیمین ز نخست آن تویا شیرین سیب

یا رب چه خوش آمدم بدندان این سیب

آن خال نگر بر زنخ ساده او

چون نقطه عنبر زده بر سیمین سیب

شمارهٔ ۴۶

گفتم که شنیدم که ترا زحمت تب

افتاد و مرا شد ز غمت روز چو شب

چون در دل سوزان منش هست مقام

نازک تنش ار گرم بود نیست عجب

شمارهٔ ۴۷

در هجر بسی مکوش ای در خوشاب

کایام میان ما بصد جهد و شتاب

دوری فکند چنانک اندر همه عمر

خواهی که ببینی و نبینی جز خواب

شمارهٔ ۴۸

ای بس که دلم در پی تحقیق شتافت

بس موی که در فکرت باریک شکافت

تا عاقبت الامر بدانست که اوست

آنذره کزو هزار خورشید بتافت

شمارهٔ ۴۹

افسوس که عمر من ز هفتاد گذشت

بگذشت چنانکه بگذرد باد بدشت

چون آخر کارها فنا خواهد بود

پس مدت عمر ما چه هشتاد و چه هشت

شمارهٔ ۵۰

ایدل اگر اعتقاد تو هست درست

می دان که ترا روزی تو خواهد جست

خوشباش که دیگری نتاند خوردن

رزقی که بنام تست مجرا ز نخست

شمارهٔ ۵۱

افسوس که موسم جوانی بگذشت

و ایام نشاط و شادمانی بگذشت

زین پس همه عالم ار مسلم شودم

خاکش بر سر چو زندگانی بگذشت

شمارهٔ ۵۲

ای کرده هوای مال نا پروایت

بشنو سخنی عرضه کنم بر رایت

وارث پسرینه چون نداری باری

بیگار مکن برای دختر گایت

شمارهٔ ۵۳

ایدل غم این عالم فانی هیچست

وین یکدوسه روزه زندگانی هیچست

بگذار جهانرا و مپندار کسیست

کاحوال وی ار نیک بدانی هیچست

شمارهٔ ۵۴

ای دل چو نعیم این جهانی شدنی است

وین مملکت حیات فانی شدنی است

غمگین مشو ار هست و گر نیست از انک

بر وفق قضای آسمانی شدنی است

شمارهٔ ۵۵

ایدل همه عمرت این تبهکاری چیست

وندر سرت آهنگ گنهکاری چیست

گردون کبود سرخ چشمی نخرد

با موی سفیدت این سیهکاری چیست

شمارهٔ ۵۶

ایدل اگر آسایش جانت هوس است

ور مملکت هر دو جهانت هوس است

بشنو سخنی ریخته در قالب حق

بر کن طمع از هر چه بدانت هوس است

شمارهٔ ۵۷

افسوس که رفت عمر و حاصل هیچ است

حق داده ز دست و کار باطل هیچ است

گر هست جز ابر عمل نیک و بهست

پس حاصل امید تو ایدل هیچ است

شمارهٔ ۵۸

آنکس که دلم بدو تولا کردست

وز طاعت غیر او تبرا کردست

خوش داشت مرا تا بکنون و اکنون هم

اسباب سعادتم مهیا کردست

شمارهٔ ۵۹

ایعشوه دهان ترک شما کردم و رفت

رخ سوی در سخا کردم و رفت

چون بوی وفاتان نشنیدم همه را

در لعنت ایزدی رها کردم و رفت

شمارهٔ ۶۰

از حکم ازل بهیچ رو مهرب نیست

در عالم جان تفاوت مذهب نیست

سر جمله یکی بود گراز حق نگری

چون مورد جمله غیر یک مشرب نیست

شمارهٔ ۶۱

ایدل بدو نیک اینجهانی هیچست

وینعالم بی ثبات فانی هیچست

سر تا سر نقشها خیالیست بخواب

از خواب در آی تا بدانی هیچست

شمارهٔ ۶۲

از تاب جگر دوش روانم میسوخت

خون دل و مغز استخوانم میسوخت

میسوختم و اشک همی ریخت چو شمع

و آن اشکم ازان بود که جانم میسوخت

شمارهٔ ۶۳

امروز کسی که شهره در شیر دلیست

در ملک علی والی و در فقر ولیست

از جمله خلایق ار بپرسند که کیست

کویند سپهدار جهان عبدالعلیست

شمارهٔ ۶۴

آن سرو سهی که جاش در چشم منست

بی لعل لبش بحر گهر چشم منست

دیدم برهش بتازگی آب روان

و آن آب روان هنوز در چشم منست

شمارهٔ ۶۵

از کوی تو با دل حزین باید رفت

با غصه و قهر همنشین باید رفت

رفتیم ز پیش تو بجائی که مپرس

از خدمت مخدوم چنین باید رفت

شمارهٔ ۶۶

انسبزه که گرد چشمه نوش تو خاست

در صورت اگر چه طوطی شکر خاست

لیکن چو بزیرد امن آتش دارد

گه گه بگمان فتم که دود دل ماست

شمارهٔ ۶۷

آن بت که حدیث دلبری قصه اوست

مه در غم کاس از غم و از غصه اوست

آورد و نهاد بیضه ئی چندم پیش

دل گفت سپیده را که اینحصه اوست

شمارهٔ ۶۸

آن زخم که بر چهره جانان منست

دردیست که پیوسته بدامان منست

نی نی غلطم بر رخ او زخمی نیست

آن زخم که دیده ایش بر جان منست

شمارهٔ ۶۹

ایمظهر الطاف لطیفیت خوشست

با همنفسان ذوق و ظریفیت خوشست

برخیز و بیا و یک صراحی می ناب

با خویش بیاور که حریفیت خوشست

شمارهٔ ۷۰

ان روی چو افتاب در چشم منست

وانموی چو مشک ناب در چشم منست

دیدم بگه زوال خورشید رخش

زانلحظه هنوزم آب در چشم منست

شمارهٔ ۷۱

ای سرور عهد هرکه شمشیر تو بست

شیر فلکش به زیر پالان چو خرست

بدخواه تو خشک‌مغز و گندا چو کماست

وز عمر چو باد بیزنش باد به دست

شمارهٔ ۷۲

از راحت روزگار جز نامی نیست

بی رنج دلی یافتن کامی نیست

صبحی ننماید از افق روشنیی

کاندر پی آن تیرگی شامی نیست

شمارهٔ ۷۳

این برشده دولاب که گردد پیوست

گاهیش بلند بینی و گاهی پست

هرچیز که هست نیست هرگز نشود

و آن نیز که نیست هم نخواهد شد هست

شمارهٔ ۷۴

از روی تو با برگ سمن فرقی نیست

وز قد تو تا سرو چمن فرقی نیست

هر چند بشانه میکنی فرق دو نیم

از موی تو تا مشک ختن فرقی نیست

شمارهٔ ۷۵

ای آمده از جهان گزینم رویت

وی برده بغارت دل و دینم رویت

ترسم نبود که پیش رویت میرم

ترسم که بمیرم و نبینم رویت

شمارهٔ ۷۶

ای کرده در آفاق روان جود توصیت

وافکنده در افاق جهان جود توصیت

در عهد تو هر کجا جهد برق امید

چون رعد بر آرد پی آن جود توصیت

شمارهٔ ۷۷

آویختم ایجان دلکی در کویت

از طاق دو ابروت بیکتا مویت

تو جان منی و روشنست این همه را

کز تست حیاتم و نبینم رویت

شمارهٔ ۷۸

انسان نه بدینصورت و شکل انسانست

کین شکل ز آمیزش جسم و جانست

آنی تو که جسم وجان من میگویند

و آنچیز که هر چه هست آنست آنست

شمارهٔ ۷۹

آن بت که سروردل و نور بصرست

معنیش یکی و در هزاران صورست

از وی چه نشان دهم که از غایت لطف

چون آب بهر جاش نشان دگرست

شمارهٔ ۸۰

آنکس که جهان زوست جهان خود همه اوست

جانانش همیخوانم و جان خود همه اوست

خیزد شرر از آتش و چون در نگری

روشن شودت ازین که آن خود همه اوست

شمارهٔ ۸۱

انکس که ازوست نیش نوشم هم ازوست

زانکس که سکون ازوست جوشم هم ازوست

وانکس که ز دست اوست خاموشی من

چون نیک نگه کنی خروشم هم ازوست

شمارهٔ ۸۲

ایدل طلب دوست گرت عادت و خوست

بیرون مبر از خویش پی اندر پی دوست

او جز من و من جز او نه ورحق طلبی

من من نیم انکس که منم اوست که اوست

شمارهٔ ۸۳

ایدل طلب کار جهان چیزی نیست

خوشباش که بسیار جهان چیزی نیست

هر سود و زیان کز اوست شادی و غمت

در رسته بازار جهان چیزی نیست

شمارهٔ ۸۴

آنم که فلک بنده مطواع منست

دیو از حشم و پری ز اتباع منست

من فخر بدینعالم خاکی نکنم

چون عالم قدس جمله اقطاع منست

شمارهٔ ۸۵

ایخواجه اگر سپهر دون برکشدت

چندان بود آنکه خوش خوش اندر کشدت

زآن پس بتن ار چو کوه خارا باشی

ماننده کوه تیغ بر سر کشدت

شمارهٔ ۸۶

آنمه سوی ما چون نظر سعد نداشت

با ما ز تحملات چیزی نگذاشت

خوشوقت دلم که گفتم انگار نبود

بر لوح ضمیر نقش انگاشت نگاشت

شمارهٔ ۸۷

ای لعل لبت مایه‌دهِ آب حیات

بوسی بده از نصاب حُسنت به زکات

دامن ز من اندر مکش ای جان و جهان

کز صحبت چوب بید نگریخت نبات

شمارهٔ ۸۸

از لاله تر روی تو خوش رنگترست

وز سرو سهی قد تو خوش هنگترست

چون لاله نگین تست میگون لب تو

از حلقه جانم دهنت تنگترست

شمارهٔ ۸۹

ایدوست سر و پای فلک پیدا نیست

نیکی و بدیش هیچ پا بر جا نیست

گر با تو کند دشمنی ایدوست مرنج

کین با همه هست با تو این تنها نیست

شمارهٔ ۹۰

آنرا که دل از عشق تو کور و کر نیست

همچون دل من در پی شور و شر نیست

وصل تو بزور یا بزر دست دهد

زین پس من و هجر تو چو زور و زر نیست

شمارهٔ ۹۱

ایگل خجل از عارض چون نسترنت

دل بسته آن پسته شکر شکنت

گفتی که نماز شام آیم بر تو

دیدیکه چو صبح اول آمد سخنت

شمارهٔ ۹۲

ای رنگرز این خوی بدت ننگی نیست

با من سخن تو هیچ بی جنگی نیست

در حیرتم از طالع شوریده خویش

کز رنگرزان نیز مرا رنگی نیست

شمارهٔ ۹۳

ای سرمه چشم بنده خاک کویت

دور از تو تنم گشت چو تار مویت

از دادن جان باک ندارم لیکن

ترسم که بمیرم و نبینم رویت

شمارهٔ ۹۴

از بس که دلم با سر زلف تو نشست

چون زلف تواش فتاد صد گونه شکست

رخسار توام کرد چنین شوریده

آری ز گلست شورش بلبل مست

شمارهٔ ۹۵

رخسار تو آئینه دیرینه ماست

ما شاهد و دیدار تو آئینه ماست

آن جامه شاهی که باطلس ندهیم

در صومعه آن خرقه پشمینه ماست

شمارهٔ ۹۶

بیروی تو دل صبور گردد هیهات

یا از غم تو نفور گردد هیهات

چون زلف خودار سرش ببری صد بار

یکدم ز رخ تو دور گردد هیهات

شمارهٔ ۹۷

بر عارض آن بت که توان تن ازوست

خالیست که بدحالی مرد و زن ازوست

گوئی که مگر سیاهی چشم منست

ز آنروی که روشنی چشم من ازوست

شمارهٔ ۹۸

بر اوج فلک دوش چو خورشید بگشت

بر من ز فراق یار دانی چه گذشت

گردون ستمکاره بتیغ خورشید

خون دل من ریخت درین نیلی طشت

شمارهٔ ۹۹

بیزحمت مشاطه رخت همچو مهست

بیمنت سرمه چشم مستت سهیست

از دانه دل تراست بر خرمن ماه

خالی که از و حال جهانی سهیست

شمارهٔ ۱۰۰

بیوصل تو کار دل قوی با خلل است

هجران تو رهزن بقا چون اجل است

رویت بصفا میان خوبان جهان

چون ملت اسلام میان ملل است

شمارهٔ ۱۰۱

بی خنده آن پسته شکر شکنت

کس را چه خبر که هست یا نی دهنت

چون خط مسلسل است بررق حریر

از سنبل تر سلسله ها بر سمنت

شمارهٔ ۱۰۲

با روی چو روزت بقمر حاجت نیست

با پسته شورت بشکر حاجت نیست

می روشن و شب تیره و مجلس خلوت

گفتن که چها گشت دگر حاجت نیست

شمارهٔ ۱۰۳

بر من صنما جور تو امروزی نیست

یکذره ترا رحمت و دلسوزی نیست

تو شاد بزی که با چنین خو که تراست

جز غم ز تو ام هیچ دگر روزی نیست

شمارهٔ ۱۰۴

گر حرص زیر دست و طمع زیر پای تست

سلطان وقت خویشی و سلطان گدای تست

ایصاحب اجل که روی در قفای دل

رخش امل مران که اجل در قفای تست

شمارهٔ ۱۰۵

دردا که گل و موسم گلزار گذشت

بلبل ز گلستان بسوی خار گذشت

خوشوقت کسی که از همه فار غبال

عمرش بتماشای رخ یار گذشت

شمارهٔ ۱۰۶

بیچاره دلم چو محرم راز نیافت

واندر قفس جهان هم آواز نیافت

در زلف سیاه ماهروئی گم شد

تاریک شبی بود کسش باز نیافت

شمارهٔ ۱۰۷

بگذشت حیات آنکه دلشاد بزیست

و آن نیز بخاک رفت کز باد بزیست

چون میگذرد عمر بشادی و بغم

من بنده آنک از غم آزاد بزیست

شمارهٔ ۱۰۸

باشه که بخوبی رخش افزون ز مهست

گر نرد ندیمانه نبازیم بهست

با شاه نیارم بگرو برد از آنک

هر چیز که هست بنده را زان شهست

شمارهٔ ۱۰۹

بر چشم و دلم زغم نمی نیست که نیست

بر جان ز حوادث المی نیست که نیست

خوش باش و مده فرصت شادی از دست

کز دور فلک هیچ غمی نیست که نیست

شمارهٔ ۱۱۰

تا از چمن آن سرو خرامان بگذشت

درد دل آزرده ز درمان بگذشت

چون ابر بهار از آنسبب گریانم

کز گلشن ملک آن بت خندان بگذشت

شمارهٔ ۱۱۱

تا سقف سپهر نیل پیکر بر پاست

از جمله شهان اگر همیپرسی راست

شاهی بکرم چو ناصر ملت و دین

دارای جهان امیر ابوبکر نخاست

شمارهٔ ۱۱۲

تا یار بحج رفت ز ما ببریدست

جرمی چو نکردیم چرا ببریدست

از مروه و مروت اینقدر آوردست

کز صحبت اخوان صفا ببریدست

شمارهٔ ۱۱۳

تا بر مه تابانش ز عنبر قوس است

ما را چو سپاهیان نظر برقوس است

وقتی که بتم کمان کشد تا بن قوس

بینی که مه چهارده در قوس است

شمارهٔ ۱۱۴

تن در غمش از هلال باریکترست

و آنماه شب چارده ز من بیخبرست

او خنده زنان چون گل و چون ابر مرا

با گریه بهم ناله و سوز جگرست

شمارهٔ ۱۱۵

تا دیده من دید زهر خوبترت

بیخوابم از اندیشه روی چو خورت

اقبال بر آتش دلم آب زند

گر باد قبول آید از خاک درت

شمارهٔ ۱۱۶

تا آبله رخ بر رخ دلدار ز دست

بر حسن هزار مهر پرگار ز دست

گوئی که مگر بلبل شیدا بصبوح

بر گل ز سر نشاط منقار ز دست

شمارهٔ ۱۱۷

تا چند کشم صد ضرر از چشم خوشت

هرگز نشوم بر حذر از چشم خوشت

چون نرگس و زر کنم من از دیده برون

تا دل بخرد یک شرر از چشم خوشت

شمارهٔ ۱۱۸

تا رست بگرد شکرت شاخ نبات

عشاق تو کردند صفتهاش اثبات

گفتند که دود لاله در غنچه رسید

یا آبحیات شد نهان در ظلمات

شمارهٔ ۱۱۹

تا روی ترا بدیدم ایعشوه پرست

در دیده من نقش خیال تو نشست

جز مردم دیده ستمدیده من

بر آب روان کس دگر نقش نبست

شمارهٔ ۱۲۰

تا بسته نگردد بکل ابواب حیات

وز تن نشود منقطع اسباب حیات

امید توان داشت که آید بصفا

از تیرگی محنت و غم آبحیات

شمارهٔ ۱۲۱

برخیز سحرگه ای صبا چابک و چست

با خواجه شهاب دین بگورست و درست

کز ابن یمین شفقت خود باز مگیر

کو از دل دیده بنده مخلص تست

شمارهٔ ۱۲۲

چون آکهیی نبینم از توحیدت

سودی نکند بکثرت و تفریدت

هر چیز که آن بنزد ما ایمانست

کفرست بنزدیک تو از تقلیدت

شمارهٔ ۱۲۳

چون تعبیه جهانیان بسیارست

احوال کسی شناختن دشوارست

جامست که اندرون صافی دارد

و آن نیز چو نیک بنگری خونخوارست

شمارهٔ ۱۲۴

پیوسته نشان عاشقان بد نامیست

کام دل این شیفتگان ناکامیست

گر سوختگانرا طمع وصل تو خاست

چون در نگری بنای آن بر خامیست

شمارهٔ ۱۲۵

در روضه توحید اگر بارت نیست

بر شاخ مراد خویشتن بارت نیست

با خود غم دل گوی مگو با کس از آنک

بیرون ز تو کس محرم اسرارت نیست

شمارهٔ ۱۲۶

گر دور فلک تابع فرمان تو نیست

جز صبر درینواقعه درمان تو نیست

گر ملک جهان از تو ستاند دشمن

غمگین مشو ایدوست که آن آن تو نیست

شمارهٔ ۱۲۷

سردار جهان خواجه که آئینش سخاست

بحریست کفش که موج آن جمله عطاست

من تشنه لب از ساحل آن گشتم باز

این نیز هم از طالع شوریده ماست

شمارهٔ ۱۲۸

شاها ز تو کار عالمی سامان یافت

وز لطف تو درد همکنان درمان یافت

چون بهره بندگان زشه احسانست

پس ابن یمین از چه سبب حرمان یافت

شمارهٔ ۱۲۹

دل شد ز پی وصل دلارام ز دست

جان نیز بران عزیمت از جای بجست

در نافه تاتار زدند آتش غم

تاتار خطش پشت لب یار نشست

شمارهٔ ۱۳۰

رنگ تو بتازگی ز گلنار بهست

بویت زدم نافه تاتار بهست

چشم تو عجب نادره ئی افتادست

چونست که بی صحت و بیمار بهست

شمارهٔ ۱۳۱

شیرین پسرا عزم حجازت ز چه خاست

و اندیشه این راه درازت ز چه خاست

چون کعبه صاحبنظران کوی تو بود

آخر بسوی کعبه نیازت ز چه خاست

شمارهٔ ۱۳۲

نقش عیادت ار چه بصورت عبادتست

لیکن بنقطه ئی ز عبادت زیادتست

پرسیدن شکسته دلان اهل فضل را

نقصان فضل نیست کمال سعادتست

شمارهٔ ۱۳۳

در کارگه وجود هر نقش که هست

نقاش الست بیتو آن نقش ببست

در حیرتم از حال تو تا خود تو که ئی

نی بیتو بود کار و نه کاریت به دست

شمارهٔ ۱۳۴

گفتم نخورم باده که کاری نه نکوست

تا باز رهم ز طعنه دشمن و دوست

بشنید خرد گفت که هی چون نخوری

طاعت بود آن گنه که فرموده اوست

شمارهٔ ۱۳۵

در وحدت کاینات آنرا که شکیست

در بادیه شرک اسیر شرکیست

در آینه گر نگه کنی صورت خویش

ظاهر دو نمایدت ولی هر دو یکیست

شمارهٔ ۱۳۶

هر کو بسعادتی رسد روزی بیست

زانپس بشقاوتش بسی باید زیست

بنگر بگل تازه و زوگیر قیاس

کاندر پی یک خنده که زد چند گریست

شمارهٔ ۱۳۷

گر هر چه کند بنده بتقدیر خداست

گفتن که بداست کار میخواره خطاست

گیرم که برآنچه کرد مأجور نگشت

باری چو مطیع بود مأخوذ چراست

شمارهٔ ۱۳۸

در راه یقین مرد درنگی هیچست

در عالم توحید دورنگی هیچست

تو لعبتکی بیش نئی ای سره مرد

با اهل نظر شوخی و شنگی هیچست

شمارهٔ ۱۳۹

مائیم و می ناب و بتی خوب سرشت

نه بیم ز دوزخ و نه امید بهشت

گر دوست بدستست فراغت دارم

از کعبه و بتخانه و محراب و کنشت

شمارهٔ ۱۴۰

هر کو دهنت ای بت جانی دیدست

سر چشمه آب زندگانی دیدست

زنگار گرفت و خون دل بسته ز غم

تا از دهنت شکر فشانی دیدست

شمارهٔ ۱۴۱

حاصل چه از این که صورت خواجه نکوست

چون مغز نبیندش خرد در خور پوست

گفتند رسیدی بر او گفتم نی

لاخل و لاخمر خرد هر که خور اوست

شمارهٔ ۱۴۲

می از شر و شور و عربده خالی نیست

خوشتر ز خوشیش ذوقکی حالی نیست

من بر سر این ذوقم و با جمله صفا

با کس غرضیم جاهی و مالی نیست

شمارهٔ ۱۴۳

سید پسرا روی تو ماه ختن است

بالات براستی چو سرو چمن است

گر پسته شیرین تو خندان نشدی

معلوم کجا شدی که هیچت دهن است

شمارهٔ ۱۴۴

دیوانه دلم که میل طبعش بهواست

در کوی بتان کارگهی میآراست

بر کار چنان شیفته سودائی

زنجیر سر زلف کژت آمد راست

شمارهٔ ۱۴۵

چون باد صبا غنچه گلرا بشکافت

وز نکهتش آفاق دم غالیه یافت

خرم دل آنکه از پی عیش صبوح

چون بلبل مست سوی گلزار شتافت

شمارهٔ ۱۴۶

در خاطرم این لطیف مصراع گذشت

کاحوال جهان بسکه بانواع گذشت

ای بس شه با تیغ که بر اسب غرور

چون باد بدست ماند و اتباع گذشت

شمارهٔ ۱۴۷

صاحب نظری خوش سخنی فرمودست

بشنو که از آن مغز خرد آسودست

گفتست که زشت و نیک چون بر گذر است

نابوده چو بوده-بوده چون نابودست

شمارهٔ ۱۴۸

هر چیز که در ازل بدان فرمان نیست

کردن طلبش کار خردمندان نیست

وانچیز که بهر تو مقدر گشتست

گر میطلبی ورنه از آن حرمان نیست

شمارهٔ ۱۴۹

دی گفت یکی که داشت با من دل راست

کای ابن یمین وجه معاشت ز کجاست

گفتم که ز انبار کسی روزی ماست

کانرا نبود بهیچوجهی کم و کاست

شمارهٔ ۱۵۰

گردون که سوی سفله و دونش نظرست

منگر تو بدو که سخت بی پا و سرست

آخر فلکا چه دور داری که در او

هر جام تو ناگوار تر از دگرست

شمارهٔ ۱۵۱

هر روز ترا بمن گمانی دگرست

هر لحظه مرا ز تو زیانی دگر است

هر چند ترا جهان بکامست ولیک

بیشک پس ازینجهان جهانی دگر است

شمارهٔ ۱۵۲

گفتم دل من گرچه که غرق خونست

وین محنت و غم از ستم گردونست

در خاطر من رباعیی می گذرد

وینست رباعی بشنو تا چونست

شمارهٔ ۱۵۳

در عهد تو گلزار ثنا مدروس است

الا ز تو آز از همه کس مأیوس است

کان با کف چون بحر تو میزد لافی

از گفتن بیهوده چنان محبوس است

شمارهٔ ۱۵۴

سلطان گل ار چه با بسی برگ و نواست

هر چند که زر دوخته بر چین قباست

دیدم که گشاده کف بپیش بلبل

با آنهمه برگ زو نوائی میخواست

شمارهٔ ۱۵۵

گیرم که بصد رسید عمریکه تر است

آخر نه که اندر پی آن روز فناست

خاک آب حیاتت چه فرو خواهد خورد

آخر بهوا چو آتشت میل چراست

شمارهٔ ۱۵۶

خوش باش دمی که زندگانی باقیست

در ملک حیات کامرانی باقیست

ور نعمت این جهانیت وا برسد

غم نیست نعیم آن جهانی باقیست

شمارهٔ ۱۵۷

در روضه جان تاره نباتی خضرست

شیرین پسری خوش حرکاتی خضرست

گو خضر مجو آب حیات از ظلمات

در مطلع نور آبحیاتی خضرست

شمارهٔ ۱۵۸

دی ابن یمین صبحدمی جام بدست

با سر و قدی بر سر گلزار نشست

او خورد می و غنچه لبان گلگون کرد

وینطرفه که نرگس بچمن آمد مست

شمارهٔ ۱۵۹

دل شاد بروی دلستان خضرست

جان زنده بلعل در فشان خضرست

گو خضر مرو بسختی آب حیات

چون آبحیات در دهان خضرست

شمارهٔ ۱۶۰

زلف تو که سرگشته بکردار منست

آشفته تر از حال من و کار منست

سودای وی از دماغ بیرون نکنم

هر چند کزو شکست بازار منست

شمارهٔ ۱۶۱

رفتی و شکیب از دل عشاق برفت

نقش هنر از صفحه آفاق برفت

فضل وکرم از زمانه رفتند برون

آن روز که طاهر بن اسحاق برفت

شمارهٔ ۱۶۲

هر حادثه ئی که آمد از نرم و درشت

از ابن یمین ندید در معرکه پشت

با جمله بقدر وسع کوشید ولیک

اکنون غم طاهر بن اسحاقش کشت

شمارهٔ ۱۶۳

یک غم نبود کز تو نصیب ما نیست

وز حسن خودت بحال ما پروا نیست

من واله لبهای توام لیک چه سود

سامان سخن گفتن از آن لبها نیست

شمارهٔ ۱۶۴

عشاق ترا امید بهر وزی نیست

جز درد دل از حسن رخت روزی نیست

بس کس که چو زلفین تو آشفته تست

چون ابن یمین یکی بدلسوزی نیست

شمارهٔ ۱۶۵

نیلوفر تر بر سر آبت چه خوشست

یعنی رخ و زلف پر بتابت چه خوشست

مانند سیه دانه سویدای دلم

تابنده ز قرص آفتابت چه خوشست

شمارهٔ ۱۶۶

گل کز زرسا و خرده ئی چند اندوخت

در ملک چمن بخسروی رخ افروخت

زر را چو به پیکان دو سر جمع آورد

زان بر سر دست خود بمسمارش دوخت

شمارهٔ ۱۶۷

روی تو و ماه آسمان هر دو یکیست

قد تو و سرو بوستان هر دو یکیست

دل برده و جان میبری ایدوست مگر

بازار تو را قلب و روان هر دو یکیست

شمارهٔ ۱۶۸

عشق لب و دندان چو لعل و گهرت

کر دست مرا معتکف خاک درت

من شهره بشیرین سخنی چون نشوم

کاندر دهنم بود لب چون شکرت

شمارهٔ ۱۶۹

گر کار تو نیکست بتدبیر تو نیست

ور نیز بدست هم بتقصیر تو نیست

تسلیم و رضا پیشه کن و شاد بزی

چون نیک و بد قضا بتقدیر تو نیست

شمارهٔ ۱۷۰

چون چشم خوشت نرگس اگر رنجورست

داند همه کس که این ازان بس دورست

بیماری چشم تو و نرگس هیهات

نرگس یرقان دارد و او مخمورست

شمارهٔ ۱۷۱

لعلت صدفی پر گهر مخزونست

زلفین تو زنجیر دل محزونست

گر عکس خم ابروی تو نیست هلال

خوبی وی از بهر چه روز افزونست

شمارهٔ ۱۷۲

در باغ جمالت ای بت عشوه پرست

سیب ز نخ ساده و شفتالو هست

گر زانک بسیب زنخت دست بریم

میدان که نهاده ایم جان بر کف دست

شمارهٔ ۱۷۳

جانا لب میگون تو روح ما نیست

دارم نظری با تو ولی تنها نیست

تو یوسف حسنی و چهی در زنخت

دیدم که هزار جان در او زندانیست

شمارهٔ ۱۷۴

راحت ز طبیعت جهان مهجورست

ره سوی مراد عاقلان بس دورست

خوشتر ز عسل مخواه و شیرینتر از او

او نیز چو بنگری قی زنبورست

شمارهٔ ۱۷۵

هر کس که ره و رسم جهان نیک شناخت

از بهر اقامت اندرو خانه نساخت

این کهنه رباط را عمارت چه کنی

آخر چو بدیگرانش باید پرداخت

شمارهٔ ۱۷۶

جانرا بزر ارنگه توانستی داشت

قارونش بزر نگه توانستی داشت

ور تیر اجل کسی توانستی دید

خود را بسپر نگه توانستی داشت

شمارهٔ ۱۷۷

کس تیغ چو پهلوان ایران نزدست

خنجر به ازو رستم دستان نزدست

زخمی که سپهبد جهان حیدر زد

حقا که ابو لولوئه به زان نزدست

شمارهٔ ۱۷۸

معنیت چو آنجا بگذارد صورت

در حال دگر جانت برارد صورت

وای از عدمی که صورتش پیدا شد

وانگه ز خودی که خود ندارد صورت

شمارهٔ ۱۷۹

در پای دلت گر ز هوس خاری نیست

با نیک و بد جهان ترا کاری نیست

تا چند در سرای معشوق زنی

غیر از تو درین دیار دیاری نیست

شمارهٔ ۱۸۰

هر ذره که موجود شد از مغز و ز پوست

چون در نگری بجملگی پرتو اوست

در آینه عکس لب دلدار ببوس

یا بر لب تست بوسه یا بر لب اوست

شمارهٔ ۱۸۱

وقت طرب و مستی هشیارانست

کاطراف چمن کلبه عطارانست

از هر طرفی شکوفه پران گشته

چون نامه اعمال نکو کارانست

شمارهٔ ۱۸۲

هر کس که از این عالم فانی بگذشت

وز عادت و رسم این جهانی بگذشت

آن دم بحیات جاودانی پیوست

تا ظن نبری که زندگانی بگذشت

شمارهٔ ۱۸۳

خرم دل آنک بر صبوحی آموخت

بر آتش می خرمن اندوه بسوخت

تا چند خری عشوه گلزار بهشت

آنست که آدمش بیک حبه فروخت

شمارهٔ ۱۸۴

چون از نظرم سرو سمنبر بگذشت

این مردم دیده اشکش از سر بگذشت

در چشمه آفتاب میجست رخش

نا دیده تمام آبش از سر بگذشت

شمارهٔ ۱۸۵

جانا رخ تو ماه زر افشان منست

میگون لب تو لعل درخشان منست

عمریست که تا خون دلم لعل تو دید

شکرانه آن هنوز بر جان منست

شمارهٔ ۱۸۶

چشم تو بساحری ز هاروت بهست

وز هرچه بود پسند ماروت بهست

عشق تو کنار من ز یاقوت روان

پر کرد و کنار پر ز یاقوت بهست

شمارهٔ ۱۸۷

در عشق تو گر سر بنهم باکی نیست

با مهر تو گر جان بدهم باکی نیست

جز عشق رخت هیچ گنه نیست مرا

ور هست چنین صد گنهم باکی نیست

شمارهٔ ۱۸۸

زلفت صنما مایه ده مشک خطاست

با چین دو زلفت سخن از مشک خطاست

پیرامن شکرت نبات خود روی

چون بر لب آب زندگی مهر گیاست

شمارهٔ ۱۸۹

من رفتم و یادگار جانم بر تست

پیدا ز تو دورم و نهانم بر تست

دلشادم از انکه گر روانم زبرت

هر جا که همی روم روانم بر تست

شمارهٔ ۱۹۰

هستم صنما ز مهر روی چو مهت

سرگشته و آشفته چو زلف سیهت

چون ذره دلم میل هوا کرد چو یافت

خورشید رخ از سایه طرف کلهت

شمارهٔ ۱۹۱

جان برخی آن پسته شکر شکنت

وان قامت چون سرو و رخ چون شمنت

در وصف دهانت نتوان گفت سخن

زیراک نگنجد سخن اندر دهنت

شمارهٔ ۱۹۲

وصف قدوخد گر طلبد کس ز منت

تشبیه کنم زود بسر و وسمنت

لیک از دهنت دم نتوانم زد از انک

تنگست مجال سخن اندر دهنت

شمارهٔ ۱۹۳

دل بسته آن طره عنبر شکنست

جان فتنه آن پسته شکر شکنست

دل چون نشود شکسته در طره او

کین خم ز بر خم و شکن بر شکنست

شمارهٔ ۱۹۴

ما انفس و افاق بدیدیم و گذشت

واندر سر هر دو خط کشیدیم و گذشت

کردیم توجه بمقام معلوم

وز گر مروی بدو رسیدیم و گذشت

شمارهٔ ۱۹۵

دل در سر زلفین بتان نتوان بست

وز دست فراقشان به جان نتوان جست

چندین متپ ای دل که سر زلف بتان

دامیست که تا ابد از ان نتوان رست

شمارهٔ ۱۹۶

دی خسرو سیاره چو با شام نشست

از جیش حبش فتاد بر روم شکست

آمد بر من آنصنم باده پرست

چون نرگس پر خمار خود کردم مست

شمارهٔ ۱۹۷

گفتم صنما گرچه رخت همچو مهست

لیکن رقم سیاه بروی نه بهست

گفتا که چنین مگوی من لاله رخم

آخر نه که پاره ئی ز لاله سیهست

شمارهٔ ۱۹۸

با ما غضب حیدری از حد بگذشت

پیکار وی و داوری از حد بکذشت

وقتست کزین پس بصفا آید باز

کین دلشده را صابری از حد بگذشت

شمارهٔ ۱۹۹

قدت ز صنوبری که برخاست بهست

وز سرو که دهقانش بپیراست بهست

دائم سخن از قد چو سروت گویم

آری سخن راست بهر وقت بهست

شمارهٔ ۲۰۰

خطی که ز رویت ای پریوش برخاست

دودیست کز آتش ترت خوش برخاست

چون عارض خوبت آتشی سیرابست

نشگفت اگر دود ز اتش برخاست

شمارهٔ ۲۰۱

گفتم که چرا از شکرت رست نبات

واندر ظلمات چون شد آن آبحیات

خندید و بلطف گفت کای ابن یمین

نی آب حیات باشد اندر ظلمات

شمارهٔ ۲۰۲

زلف تو که بس تعبیه ساز افتادست

هندوست و لیک ترکتاز افتادست

تا بر دل دیوانه من بند نهاد

آسوده و خوش نیست بآز افتادست

شمارهٔ ۲۰۳

من کز سر جان بسوی تو خواهم خاست

کی از سر تو چو موی بر خواهم خاست

تا دست بدامنت زنم روز جزا

چون گرد ز کوی بر خواهم خاست

شمارهٔ ۲۰۴

نی دیده به از تو هیچ یاری دیدست

نی همچو رخت تازه بهاری دیدست

دل دست بزنجیر سر زلف تو زد

دیوانه در انچ کرد کاری دیدست

شمارهٔ ۲۰۵

خطی که ز روی آن سمنبر برخاست

گفتی که ز گل بنفشه تر برخاست

چشمم چو بر اوفتاد از غایت لطف

گفتم که ز آب موج عنبر برخاست

شمارهٔ ۲۰۶

کس همچو من ار گهر توانستی سفت

بر اوج فلک زناز میبودی جفت

گر حرمت مصطفی نبودی مانع

گفتار مرا وحی توانستی گفت

شمارهٔ ۲۰۷

شاه عادل چون بکام دل ببزم می نشست

بر جبین آفتاب از شرم رویش خوی نشست

تا جهان بودست شاهی بر سریر سلطنت

همچو سلطان جهان الجایتو خان کی نشست

شمارهٔ ۲۰۸

ای بخت جوان بیاو در ساغر پیچ

دست خرد پیر بساغر بر پیچ

شاغوله دستار تو اینجا نخرند

دستار نگهدار و برو در سر پیچ

شمارهٔ ۲۰۹

ای دیده دلم از تو زیان‌ها بر هیچ

وی لعل تو داده‌ام زبان‌ها بر هیچ

دل‌ها همه بگشاده به فرمان تو گوش

تو بسته کمر به قصد جان‌ها بر هیچ

شمارهٔ ۲۱۰

هر زن که ز عشقبازی آری بنکاح

باشد ز فساد عقل ازو چشم صلاح

چون با تو حرام کرد و پنداشت فلاح

با غیر تو آخر آیدش وصل مباح

شمارهٔ ۲۱۱

ای شکر گفتار تو سرمایه روح

وی لعل گهر بار تو پیرایه روح

بیسایه بود روح ولیکن رخ تو

هم سایه روح امد و همسایه روح

شمارهٔ ۲۱۲

جان تازه کند لعل در افشان ز قدح

با دل دهد از زمرد سوده فرح

یک ساغر از انلعل و زمرد با هم

بر نه بکفم تا بکشم قوس قزح

شمارهٔ ۲۱۳

ای گشته خجل ز انرخ گلگون گل سرخ

غرقه شده از رشک تو در خون گل سرخ

همچون جگر لاله دلم سوخته شد

تا چهره بر افروخته ئی چون گل سرخ

شمارهٔ ۲۱۴

ای بنده بالای تو سرو آزاد

همچون تو بتی مادر ایام نزاد

روزی دلم دهان و چشم خوش تست

بیچاره نگر چه تنگ روزی افتاد

شمارهٔ ۲۱۵

این چرخ سراسیمه بیفایده گرد

چون قسمت ارزاق خلایق میکرد

پروانه چنین داد که بر خوان جهان

چون تیغ ز پهلوی خودم باید خورد

شمارهٔ ۲۱۶

آن بت که بر او غیرت مه می باشد

دائم ز ویم حال تبه می باشد

گفتم که سیه دلی برخ لاله تر

گفتا که نه لاله دل سیه می باشد

شمارهٔ ۲۱۷

آن بت که دمی جفا فراموش نکرد

با ما نفسی دست در آغوش نکرد

هر نکته که سر بسر بدو میگفتم

در بود ولی نگار در گوش نکرد

شمارهٔ ۲۱۸

آنرا که دماغ و عقل باهش باشد

با بزم تو از بهشت خامش باشد

گر خلد برین باید و باغ ارمت

آن بزم که میر او سیاوش باشد

شمارهٔ ۲۱۹

اسباب سعادات مرا مجتمع اند

گفتار مرا اهل خرد مستمع اند

آهم نه گواهست بر استحقاقم

ارباب هنر از که و مه مطلع اند

شمارهٔ ۲۲۰

آنها که چو شانه بر سران میتازند

چون شانه بدستبوس تو مینازند

گر خصم کند با تو چو شانه دو سری

تن چون سر شانه شاخ شاخش سازند

شمارهٔ ۲۲۱

آن سبزه که گرد لعل کانی گردد

پیوسته برای دلستانی گردد

خضریست نشسته بر لب چشمه نوش

تا شارب آب زندگانی گردد

شمارهٔ ۲۲۲

آن دل که بر او مهر تو تابان باشد

میسوزد و شمعوار خندان باشد

تو جان منی و تا ابد خواهد بود

از تو نبرم تا ببرم جان باشد

شمارهٔ ۲۲۳

اسبی که مرا میر شرفشه بخشید

هرگز نه جوانش دید و پیری بشنید

جز باره گاو گوش اشتر دل او

کس لاشه خری بصورت اسب ندید

شمارهٔ ۲۲۴

اجرام فلک دور بکام تو کنند

فهرست سعادات بنام تو کنند

شاهان جهان از دل و جان همچو رهی

آیند و غلامی غلام تو کنند

شمارهٔ ۲۲۵

از بهر جهان غم مخور ای نادان مرد

کانکس که نخورد غم جهان آسان کرد

عاقل ز در گران فروشان متاع

برگشت و بنا خریدنش ارزان کرد

شمارهٔ ۲۲۶

الچی ز من ار نرد پیاپی ببرد

عیبم مکنید کان نه الچی ببرد

چون بر طرف بساط باشد پسرش

داند هممه کس که نرد راوی ببرد

شمارهٔ ۲۲۷

آنرا که زر و سیم بد ار زیز نماند

سهلست دلا گر بتو هم چیز نماند

نا آمده نامدست و رفته بگذشت

هان یکدمه را باش که این نیز نماند

شمارهٔ ۲۲۸

ایدل چه کنی طرب که فانی باشد

با غم بنشین که جاودانی باشد

اسرار غمش پیش کسی باز مگوی

هش دار که این سخن نشانی باشد

شمارهٔ ۲۲۹

آنکس که همای همتش پر دارد

هر روز هوای جای دیگر دارد

چون بر در خانه ها مقیم است خروس

بنگر که همیشه اره بر سر دارد

شمارهٔ ۲۳۰

ایدل ز کست گرچه نوائی نرسید

لیکن اگر آنکس که ترا کرد پدید

سر بر خط او نهی همچو قلم

با برهنگی ملک توانی بخشید

شمارهٔ ۲۳۱

آن بت که بحسن بیمثالش گفتند

وز غایت لطف آب زلالش گفتند

عکسی ز سواد دیده ابن یمین

بر عارض او فتاده خالش گفتند

شمارهٔ ۲۳۲

آنها که درین رباط بی بنیادند

در رهگذری بیکدیگر افتادند

دارند دل و دیده پر از آتش و آب

وز مرکز خاکی گذران چون بادند

شمارهٔ ۲۳۳

از سبزه چو گل خورد گکی چند نمود

بلبل بهزار صوت و الحانش ستود

زان پس که بباد رفت و برگیش نبود

کس نام گل از زبان بلبل نشنود

شمارهٔ ۲۳۴

آورد خط آن نگار تا بنماید

ما را که شب و روز بهم می شاید

با عارضش آفتاب ماننده بود

گر وقت کسوف نور او بفزاید

شمارهٔ ۲۳۵

ایخواجه علی توئی جهان همه جود

نامد بدلیری تو هرگز بوجود

کو رستم زابلی و کو حاتم طی

تا پیش دل و دست تو آرند سجود

شمارهٔ ۲۳۶

از دست تو گر زهر خورم نوش شود

افیون ز کفت مایه ده هوش شود

شاه فلکم غاشیه بر دوش کشد

گر با تو مرا دست درآغوش شود

شمارهٔ ۲۳۷

ایدل اگرت کار موافق نبود

میدان که جهان بکام عاشق نبود

صدق آر فرا پیش که نوری ندهد

چون صبح دوم دلی که صادق نبود

شمارهٔ ۲۳۸

ایدل فلکت گرچه زبون میدارد

وز غصه او چشم تو خون میبارد

با این همه خوش باش که هر لحظه فلک

نقشی دگر از پرده برون میآرد

شمارهٔ ۲۳۹

بر آتش غم بکام دل روزی چند

خواهیم زد آب با دل افروزی چند

زان پیش که بر باد دهد دست اجل

گرد از سر خاک ما جگر سوزی چند

شمارهٔ ۲۴۰

باد از رخ گل چو برقع نازکشاد

بلبل بغزل خواندنش آواز گشاد

خرم دل آنک در هوای گل و مل

پرواز کنان بال طرب باز گشاد

شمارهٔ ۲۴۱

بودند جهاندار بسی خسرو و گرد

رفتند و بدیگرانش ناچار سپرد

اکنون که تو داری چه در او دل بندی

میدان که نخواهیش تو هم با خود برد

شمارهٔ ۲۴۲

بنگر که صبا باز چه نیرنگ آورد

در باغ چه لعبتان خوشرنگ آورد

ز آنها همه با گل صفت روی تو گفت

مسکین گل نازک از حیا رنگ آورد

شمارهٔ ۲۴۳

بر خوان خود ار زهر گیا باید خورد

خوشتر که بر ناکس ابا باید خورد

از دیده بشور با چو قانع گشتم

سکبای رخ سفله چرا باید خورد

شمارهٔ ۲۴۴

تا در دل من مهر تو مهوش باشد

روزم چو رخ فرخ تو خوش باشد

چون زلف تو هر دل که کند میل رخت

سودا زده ئی بر سر آتش باشد

شمارهٔ ۲۴۵

تا جیب تو بهر ماه مطلع کردند

ترک صفت ماه مقنع کردند

آن حقه لعل بین که از بهر بهار

چون خوش بزمردش مرصع کردند

شمارهٔ ۲۴۶

تا در سرم ای رشک پری چشم بود

از چشم توام ستمگری چشم بود

با این همه بهر دیدنت چون نرگس

از هر طرفی که بنگری چشم بود

شمارهٔ ۲۴۷

تا در تن من هیچ رگ و پی باشد

اندر رگ من بجای خون می باشد

مستی نتوان زد ز می نسیه خلد

بر نقد زنم که داند آن کی باشد

شمارهٔ ۲۴۸

تا مرغ روانت در قفس خواهد بود

رزقت رسد آن قدر که بس خواهد بود

چون راه نفس بسته شد اندیشه مکن

زانحال که وارثی ز پس خواهد بود

شمارهٔ ۲۴۹

تا دست من از وصل تو کوتاه بود

تا بر دل من بیاد یار آه بود

در جان منی و من نه آگاه بلی

آئینه کجا ز صورت آگاه بود

شمارهٔ ۲۵۰

تا دل غم آنجان جهان خواهد خورد

سر نشتر غم بر رگ جان خواهد خورد

پیکان خدنک غمزه خونریزش

در آتش دل آب روان خواهد خورد

شمارهٔ ۲۵۱

تا یوسف عهد را بچاه افکندند

از اوج سپهر حسن ماه افکندند

گو منطقه سپهر بگسل پس از این

چون از سر خورشید کلاه افکندند

شمارهٔ ۲۵۲

تا بسته صحبت کسی خواهی بود

چون مرغ اسیر قفسی خواهی بود

امروز باختیار تنها شو از آنک

تنهای ضرورتی بسی خواهی بود

شمارهٔ ۲۵۳

تا ماتم فرزند علی گشت پدید

خون گشت دل کسیکه این قصه شنید

ناهید شکست چنگ و گیسو ببرید

خون شفق از دیده خورشید چکید

شمارهٔ ۲۵۴

تا قدر بلند آسمان پست شود

با جود تو هر چه نیست آن هست شود

کان گرچه زر و سیم فراوان دارد

از دست و کف تو چون کف دست شود

شمارهٔ ۲۵۵

تا ابن یمین از این جهان می نرود

اندوه تواش از دل و جان می نرود

ممکن نبود آنکه رود از سر او

سودای تو تا در سر آن می نرود

شمارهٔ ۲۵۶

تا خوی بد یار دگر سان نشود

احوال دل یار بسامان نشود

او جان طلبد از من و من بوسه ازو

او را شود این کار مرا آن نشود

شمارهٔ ۲۵۷

تا چرخ و فلک مدار بنیاد نهاد

از مادر ارکان پسری چون تو نزاد

اوراد جهانیان کنون نیست جز آنک

سردار جهان نظام دین یحیی باد

شمارهٔ ۲۵۸

چون شب رقم از غالیه بر روز کشید

آمد بت من در پی او ماه رسید

شب چون شبه بود و دل همیگفت که هست

یا مه زرخش یا رخش از ماه پدید

شمارهٔ ۲۵۹

انکس که ز عاشقان نشانی دارد

افسرده دلی و گرم جانی دارد

او را نه لبی و نه دهانی پیداست

وز مشک و زر و سیم زبانی دارد

شمارهٔ ۲۶۰

چون اشکم ازینچشم چو جیحون بچکد

بر برگ زریر آب طبر خون بچکد

هر شام که یاد آرم از انروی چو صبح

همچون شفق از دیده من خون بچکد

شمارهٔ ۲۶۱

چون نرکس تو غمزه جادو بگشود

از جمله گلها قصب السبق ربود

سحرش بنگر که با همه مستی خویش

در صبحدم آفتاب زردی بنمود

شمارهٔ ۲۶۲

چون جیش حبش گرد رخش صف میزد

چشمم ز غضب موج و دلم تف میزد

دندان صفت از لبش ندیدم کامی

و احوال دلم رقیب بر دف میزد

شمارهٔ ۲۶۳

چون گشت زمین از سپه برف سفید

از پرتو خورشید بریدیم امید

بیم است که ار غایت سردی هوا

افسرده شود چشمه گرم خورشید

شمارهٔ ۲۶۴

چون نرگست آغازه بدمستی کرد

جان عزم سفر ز عالم هستی کرد

تا نزد من آورد صبا بوی ترا

گل شرح همی داد صبا سستی کرد

شمارهٔ ۲۶۵

آن دم که خم عشق بجوش آمده بود

جان از سر مستی بخروش آمده بود

روزیکه بما کاسه می میدادند

از هر طرفی صدای نوش آمده بود

شمارهٔ ۲۶۶

چشمم چو بر آن رسته دندان افتاد

از دیده من گوهر غلطان افتاد

دندانش بقطره های شبنم ماند

کاندر دهن غنچه خندان افتاد

شمارهٔ ۲۶۷

چون سرو سهی قد تو پیراسته شد

چون لاله بعنبر رخت آراسته شد

از بس که دلم فکر میانت میکرد

از فکرت باریک دلم کاسته شد

شمارهٔ ۲۶۸

خورشید نماز شام چون روی تو دید

کرد از تو حجاب و روی در پرده کشید

او را چو برانگونه شفق دید که رفت

از چشم شفق در غم او خون بچکید

شمارهٔ ۲۶۹

خوش باش که جز تو دگری نیست پدید

وز آخرت الا خبری نیست پدید

امروز تمتعی ز دنیا بردار

کز حالت فردا اثری نیست پدید

شمارهٔ ۲۷۰

خطش رقم غالیه بر ماه کشید

چشم بد از و دور که دلخواه کشید

نی نی غلطم زنک بر آئینه نشست

از بس که دل خسته من آه کشید

شمارهٔ ۲۷۱

خصمت که عناد با تو آغاز کند

چون کوف بود که قصد شهباز کند

آندم که بلندی طلبد دانی چیست

مورست که جان در سر پرواز کند

شمارهٔ ۲۷۲

خوشتر ز لب آن بت چین نوش که دید

نازکتر از انحلقه آن گوش که دید

پوشد کله اطلس و خوبش آید

زیباتر از آن ماه کله پوش که دید

شمارهٔ ۲۷۳

دل خون شد و فریادرسی راست نکرد

خوشتر ز غمت همنفسی راست نکرد

انزلف تو بر فرق سر ایمشک تتار

فرقیست که جز شانه کسی راست نکرد

شمارهٔ ۲۷۴

در هجر تو از من اثر وعین نماند

کی وصل تو بینم چو مرا عین نماند

زین بیش ببود عین ما را دمعی

اکنون ز غم تو دمع را عین نماند

شمارهٔ ۲۷۵

در حال که جانان برم آید برود

و اندر پی آن رخ نماید برود

زان گریه کنم چو ابر کانماه چو برق

حالی که نقاب وا گشاید برود

شمارهٔ ۲۷۶

دلبر شب دوش چون ز رخ پرده گشود

مه کرد طلوع و نور بر نور فزود

ماهش برهی نمود تا حاضر بود

چون ماه برفت او برهی ماه نمود

شمارهٔ ۲۷۷

دلبر بجفا ممتحنم میدارد

آزرده دل و خسته تنم میدارد

بیخویشتنی من بگویم کز چیست

زانست که بیخویشتنم میدارد

شمارهٔ ۲۷۸

روشن شود آنرا که هدایت باشد

کین دور وجود بینهایت باشد

در دایره هر نقطه که غایت گیری

شاید که همان نقطه بدایت باشد

شمارهٔ ۲۷۹

پندم بشنو که هر که این پند شنود

شد حاصل عمر او بگیتی همه سود

هم زنگ غم از آینه دل بزدود

هم گوی مراد از همه اقران بربود

شمارهٔ ۲۸۰

ز اندیشه هر چه وصف مالی دارد

دل ابن یمین همیشه خالی دارد

خود رفت هر آنچه رفت و نا امده است

خرم دل انکه ذوق و حالی دارد

شمارهٔ ۲۸۱

شاها ز منت گرچه نمیآید یاد

روزی کرمت هم دهدم آخر یاد

تا عالم فانی بود از آتش و آب

وز خاک وز باد دولتت باقی باد

شمارهٔ ۲۸۲

گردون نفسی بکار من دور نکرد

یکدم نگذشت تا دو صد جور نکرد

ان سعی که در هلاک من کرد بظلم

حقا که اسد بکشتن ثور نکرد

شمارهٔ ۲۸۳

گر دلبر ما غمخور ما خواهد بود

درد دل ما عین دوا خواهد بود

جانان بعیادت ار قدم رنجه کند

بیماری ما به ز شفا خواهد بود

شمارهٔ ۲۸۴

گر دوست بکام در کنارم باشد

با نیک و بد جهان چکارم باشد

در عشق وی آبروی من هیچ نماند

ور ماند ز چشم اشکبارم باشد

شمارهٔ ۲۸۵

عاقل سخن ار چه پیش محرم گوید

باید همه نیک گوید و کم گوید

و اندر پس هیچکس نگوید بد از انک

دیوار سخن هم شنود هم گوید

شمارهٔ ۲۸۶

مردم نکند روزی خود بیش بجهد

وز غایت خود کس نرود پیش بجهد

کاریکه در آن بسعی تو حاجت نیست

زنهار مینداز در آن خویش بجهد

شمارهٔ ۲۸۷

هر چند که فرزند بسامان باشد

دردیست که بی مایه درمان باشد

از زیستنش رنج فراوان باشد

وز مردن او خرابی جان باشد

شمارهٔ ۲۸۸

ما را فلک از دوست اگر دور افکند

ور همچو بنات نعشمان ز هم بپراکند

صد شکر که بر رغم فلک بار دگر

گشتیم بهم چو عقد پروین پیوند

شمارهٔ ۲۸۹

هر کو بجهان بجز خوشی نگزیند

باید که دمی بی صنمی ننشیند

دانم که ز دیده بهگزینتر نبود

او نیز جهان بمردمی میبیند

شمارهٔ ۲۹۰

وقتیکه یلان برند بر کنده حسد

وازاد بدل بر نهد از بنده حسد

حقا که پسندیده بود نزد خرد

بر دولت مرده گر برد زنده حسد

شمارهٔ ۲۹۱

در کان کرم فضه وارزیز نماند

وز جمله جواهر بجز ازریز نماند

در نوبت ما نخاست یک مرد کریم

جز طاهر اسحاق که آن نیز نماند

شمارهٔ ۲۹۲

گفتند که خرمی در افاق نماند

کس جفت طرب در خم این طاق نماند

گفتم سبب اینغم بی پایان چیست

گفتند که طاهر بن اسحاق نماند

شمارهٔ ۲۹۳

هرگز فلکم زیاد می نگذارد

هر دم بغمی تازه ترم بسپارد

نزد فلک ستمگرم عیبی نیست

جز آنکه مرا اهل هنر پندارد

شمارهٔ ۲۹۴

رویت که در او دیده صفای جان دید

جانست از انش نتوان آسان دید

حقا که چو عمر ناکزیرست ولیک

چون عمر بجز بر گذرش نتوان دید

شمارهٔ ۲۹۵

هرگز بمراد من فلک دور نکرد

یکروز بشب نشد که صد جور نکرد

خون مژه بر چهره روان چیست مرا

گر خسته دلم ز صدمتش غور نکرد

شمارهٔ ۲۹۶

نفسیست مرا که تشنگیش ار بکشد

شربت ز کف حور بمنت نچشد

من چشم سیه دوست ازان دارم کو

بهر سیهی ز سرمه منت نکشد

شمارهٔ ۲۹۷

یارم چو بباغ وصل خود بار نداد

زان شاخ امید دل من بار نداد

امسال همان کلاته خوش هست ز چیست

یک شکر ازان لعل شکر بار نداد

شمارهٔ ۲۹۸

شب نیست که دور از تو دلم خون نشود

وندر طلبت ز دیده بیرون نشود

تو جان منی رفته جدا از بر من

چون جان برود دل چکند چون نشود

شمارهٔ ۲۹۹

هر کو ز هوا در آتش می افتاد

بر پیکر خاکی در ادبار گشاد

از دختر رزمجوی آب رخ خویش

کو همچو تو صد هزار دا دست بباد

شمارهٔ ۳۰۰

محمود طبیب چون بطب دست گشود

در معجز عیسی ید بیضا بنمود

ثابت قدمست چون چنار از دم او

آن کو چو سپیدار که بی رعشه نبود

شمارهٔ ۳۰۱

گفتند که از برگ گلش خار دمید

وان حسن که دیده ئی بانجام رسید

گفتم که رخش چو نوبهارست بحسن

کس نزهت نوبهار بی سبزه ندید

شمارهٔ ۳۰۲

در ابر فنا ماه چگل پنهان شد

در پرده غم شادی دل پنهان شد

از عین کمال بلبل گلشن جود

در موسم گل بزیر گل پنهان شد

شمارهٔ ۳۰۳

هر فتنه که بر سرم کنون می‌آید

از فعل بد باده برون می‌آید

هان ای دل آشفته دگر ننشینی

با دختر رز که بوی خون می‌آید

شمارهٔ ۳۰۴

گفت آنکه مرا دید ز طاعات بعید

کاندیشه نمیکنی تو از وعد و وعید

گفتم که ز بهر من در استغفارند

آنها که شدند حامل عرش مجید

شمارهٔ ۳۰۵

ملهم چو نعیم این جهان فانی دید

بفروخت جهان را و بدان فقر خرید

با هر که در افتاد بدعوی داری

هر روسپیی بدید صد بار درید

شمارهٔ ۳۰۶

هر کس که نصیحت بر او خوار بود

وانکو ببدی خود گرفتار بود

پندش مده ار چند بود فرزندت

یاری مکنش ورچه ترا یار بود

شمارهٔ ۳۰۷

هر کو در جود و مکرمت بسته بود

جز خار مدانش ار چه گلدسته بود

هیزم بود آنشاخ که بر می نهد

ورچه ز درخت بارور رسته بود

شمارهٔ ۳۰۸

شادانکه دلش بغور کاری بیناد

وین قاعده غیر بختیاری ننهاد

بر گلبن آرزو چو نشکفت گلی

تا در پی آن زمانه خاری ننهاد

شمارهٔ ۳۰۹

دانی بچه ماند ای بت حور نژاد

خالی که میانه دو ابروت فتاد

گوئی که مگر کاتب تقدیر ز مشک

بر ماه دو نون کشید و یکنقطه نهاد

شمارهٔ ۳۱۰

گفتم بتو هیچ آگهی میاید

زین درد که بر دل رهی میآید

خندید و بطعنه گفت خوش باش فلان

کز رنگ توام بوی بهی میاید

شمارهٔ ۳۱۱

زلفت که دلم بسته بموئی دارد

صد شیفته بر هر سر کوئی دارد

جز مردم چشم من از آن شیفتگان

کس نیست بر تو کآبروئی دارد

شمارهٔ ۳۱۲

گفتم بدل ار چه وقت گفتار نبود

در پاش فکندی سرو او یار نبود

دل گفت که گر جان رود اندر سر او

غم نیست هر آنچه رفته انگار نبود

شمارهٔ ۳۱۳

گل از پی خرده ئی که از خرقه نمود

بنگر که چه تشنیع ز بلبل بشنود

وانگاه صبا آمد و با صد خنکی

هر خرده و خرقه ئی که بودش بربود

شمارهٔ ۳۱۴

رفتند و رویم و هر که آید برود

هر چیز که شاید و نشاید برود

دانم چو نباید آنچ با تو نبود

آنهم که ببایدت نپاید برود

شمارهٔ ۳۱۵

نیک و بد این جهان فانی گذرد

و اندوه و نشاط و شادمانی گذرد

المنه لله که جهان هست چنانک

هر گونه که او را گذرانی گذرد

شمارهٔ ۳۱۶

زان پیش که این گنبد دوار نبود

و اندر دو سرا ز خلق دیار نبود

بر نقد تو سکه بدو نیک زدند

خوشباش هر آنچه رفت انگار نبود

شمارهٔ ۳۱۷

شادانکه غم زمانه بر دل ننهاد

و اندیشه آب و محنت گل ننهاد

در تربیت عمارت دل کوشید

وین قاعده جز مردم مقبل ننهاد

شمارهٔ ۳۱۸

آن دم که خم عشق بجوش آمده بود

جان از سر مستی بخروش آمده بود

روزی که بما کاسه می میدادند

از هر طرفی صدای نوش آمده بود

شمارهٔ ۳۱۹

هر کو بخرد نیک ز بد بشناسند

خار از گل و اطلس ز نمد بشناسد

باید که بکونین فرو نارد سر

واینش رسد ار قیمت خود بشناسد

شمارهٔ ۳۲۰

زیور همه بر سرو سمنبر زیبد

هر یک زد گر یکی نکو تر زیبد

چون غنچه قبایش از زمرد زیبد

چون نرگس تر کلاهش از زر زیبد

شمارهٔ ۳۲۱

شب نیست که اشک من بقلزم نرسد

آهم ز بر طارم هفتم نرسد

زینقوم که گر نیزه کنی در کو نشان

سر بر زند از حلق و بمردم نرسد

شمارهٔ ۳۲۲

یا رب چو رهی در تو و خود مینگرد

معلوم همیگرددش از روی خرد

کز نیک و بدانچ میکند کرده تست

او کیست نکوئی بکند بد بخرد

شمارهٔ ۳۲۳

روزی که ز تن قطع کند جان پیوند

یا رب مکن این زبان جاری در بند

تا شکر کرم گویمت آندم که بری

از بستر خاکم سوی این کاخ بلند

شمارهٔ ۳۲۴

هر نقش که از پرده فلک بنماید

شب جمله مرا شعبده بر میآید

فرقی که میان او و لعبت باز است

آنستکه این دیر ترک میپاید

شمارهٔ ۳۲۵

هر دل که هوای آشنائی دارد

همچون رخ فرخش صفائی دارد

سودای من از طره مشکین ویست

کو ته چکنم دراز نائی دارد

شمارهٔ ۳۲۶

در خانه اگر متاع دنیا باشد

در باز گذاشتن چه معنی باشد

چون باز نهادنش بدشواری هست

پس بستن و باز رستن اولی باشد

شمارهٔ ۳۲۷

روی چو مهت رشک پری میگردد

زلف سیهت بدلبری میگردد

برگرد رخت جلوه کند طره تو

در دور قمر بسروری میگردد

شمارهٔ ۳۲۸

زلف تو که بازی مجازی نکند

جز با دل عشاق تو بازی نکند

ایخسرو شیرین لب خوبان جهان

فرمای که تا دست درازی نکند

شمارهٔ ۳۲۹

دل باز هوای آشنائی دارد

انصاف بده که خوش هوائی دارد

از فکر رخش ز شام تا وقت سحر

همچون رخ فرخش صفائی دارد

شمارهٔ ۳۳۰

گویند هنر مایه اقبال بود

دانش سبب حل هر اشکال بود

من تجربه کردم از هنر نان خوردن

برداشتن آب بغربال بود

شمارهٔ ۳۳۱

یاری بگزین کز تو جدائی نکند

از غیر تو با کس آشنائی نکند

از اهل جهان بیوفا ایدل من

یاری بگزین که بیوفائی نکند

شمارهٔ ۳۳۲

صد ره دلم ار مهر از و برگیرد

بازش چو ببیند هوس از سر گیرد

مانند چراغیست که بنشانندش

آتش چو بدود او رسد در گیرد

شمارهٔ ۳۳۳

فریاد مرا ز خامه قیر اندود

کو راز دلم بدشمن و دوست نمود

گفتم که زبانش ببرم گنگ شود

ببریدم از آن فصیحتر گشت که بود

شمارهٔ ۳۳۴

در عالم توحید کسی راه برد

کو راه بنور دل آگاه برد

از خویش برون آید و گوید همه اوست

گر کرد چنین راه بالله برد

شمارهٔ ۳۳۵

نو مذهبگان که بی یقینی چندند

سرگشته و برگشته ز دینی چندند

سنت شده از دست و امامی نشده

نه این و نه آن مذبذ بینی چندند

شمارهٔ ۳۳۶

هر چند که دخت رز طرب افزاید

و ابواب فتوح روح را بگشاید

من عزم طلاق او مصمم کردم

کز وی همه فرزند خبائث زاید

شمارهٔ ۳۳۷

هر شاه و گدا که رخ نماید برود

هر نیک و بدی که پیشت آید برود

چون شادی وقت پایداری ننمود

گر هست غم آن نیز نپاید برود

شمارهٔ ۳۳۸

ز آوردن خلق سوی صحرای وجود

گر عاشق و معشوق نبودی مقصود

خسرو بچه رو هوای شیرین کردی

کی شیفته ایاز گشتی محمود

شمارهٔ ۳۳۹

رویت که ازو ماه خجل سار شود

زلفت که در او باد گرفتار شود

از ظلمت این و نور آن در شب و روز

شب روز شود روز شب تار شود

شمارهٔ ۳۴۰

هر کو ز طریقه ددی دور بود

باید که همیشه از بدی دور بود

هر چیز که بی سؤال خواهی دانست

پرسیدن آن ز بخردی دور بود

شمارهٔ ۳۴۱

گر جان من اندر سر او خواهد شد

سهلست که در وجه نکو خواهد شد

خورشید از آن زرد بود آخر روز

کز غصه روی او فرو خواهد شد

شمارهٔ ۳۴۲

هر تن که خدای را بجانی ارزد

باید که ترا نیز بنانی ارزد

از لطف تو گر غمزده ئی شاد شود

نزد خرد این ملک جهانی ارزد

شمارهٔ ۳۴۳

هرچ آن هنر جمله بزرگان باشد

و اسباب سیادت سترکان باشد

کردم طلب و یافتم اما چه کنم

چون بره نر بهره گرگان باشد

شمارهٔ ۳۴۴

شبها دل من بسا که عیاری کرد

در کوی هوس رندی و شطاری کرد

اکنون که بروز روشن افتاد هنوز

بس می نکند زانچ شب تاری کرد

شمارهٔ ۳۴۵

هر چند که عمرم نه بسامان گذرد

سهلست که عاقبت بهر سان گذرد

چون در دل من شادی و غم هر دو یکیست

دشوار زما نه بر من آسان گذرد

شمارهٔ ۳۴۶

هم سهم سعادت بهدف باز رسید

هم لؤلؤ لالا بصدف باز رسید

دل جست و ز جان مژده نوروزی خواست

چون شمس بخانه شرف باز رسید

شمارهٔ ۳۴۷

هر چیز کزو هستی تو پیدا شد

هم اوست که گه خامش و گه گویا شد

چون آب که شد ابر و ز دریا برخاست

شد قطره و قطره باز با دریا شد

شمارهٔ ۳۴۸

غریب اگر چه وزیر شه جهان باشد

همیشه میل دلش سوی خانمان باشد

اگر چه ساعد شاهان بود نشیمن باز

ولی بکام دل باز آشیان باشد

شمارهٔ ۳۴۹

خواهی که خدا کار نکو با تو کند

ارواح ملایک همه رو با تو کند

یا هر چه رضای او در آن نیست مکن

یا راضی شو بهر چه او با تو کند

شمارهٔ ۳۵۰

ای از گل تر روی تو آراسته تر

وز سرو سهی قد تو پیراسته تر

گر ماه دو هفته رو بروی تو کنند

از رشک تو هر روز شود کاسته تر

شمارهٔ ۳۵۱

ای گردنم از ساعد تو طوق پذیر

بر دست من از زلف تو بادا زنجیر

با سکه حیدری توئی خوش پسرا

وز طوق و ززنجیر مرا نیست گزیر

شمارهٔ ۳۵۲

آمد سخنم بلطف چون جانش دار

ور خود همه کفرست چو ایمانش دار

در خلوت خاص خود بپرورده امش

زنهار که از عوام پنهانش دار

شمارهٔ ۳۵۳

از بس که رسید از رخ و از غمزه یار

بر لاله و نرگس ستم ایام بهار

هم دود دل لاله رخش را بگرفت

هم غمزه او گشت چو نرگس بیمار

شمارهٔ ۳۵۴

از حق بود انچ هست بر مومن و گبر

روشن شود این نکته ترا نیز بصبر

از ابر جدا همی شود قطره ولیک

چون در نگری یکی بود قطره و ابر

شمارهٔ ۳۵۵

ایدل غم نا آمده زنهار مخور

وانغم که گذشت از تو هم زو بگذر

سر رشته وقت خویش از دست مده

کینست و جزین نیست جهان هیچ دگر

شمارهٔ ۳۵۶

ای دل اگرت مال شد از دست بدر

باکی نبود چو می‌رود عمر به سر

گیرم به زر و نقره چو قارون شده‌ای

چون عمر نباشد چه کنی نقره و زر

شمارهٔ ۳۵۷

ای از فلکت سهم سعادت شده تیر

وی از قلمت فایده ها یافته تیر

از حکم تو هر که سرکشد خوشه صفت

هر موی که روید از تنش باشد تیر

شمارهٔ ۳۵۸

از خنده رعد و گریه ابر بهار

وقتست جهانرا که شود چون رخ یار

سردی مکن ایباد بهاری بگذار

تا لاله و کل بشکفد از خاره و خار

شمارهٔ ۳۵۹

ایساقی شکر لب طوطی گفتار

گرمی نبود گرد ز شهدانه برار

تا حکم فان لم تجدوا مائا را

باشی بطریق عقل فرمانبردار

شمارهٔ ۳۶۰

انکس که لبت کرد بشنگرف نگار

بر سطح مهت خطی نوشت از زنگار

بهر دهن چو نقطه موهومت

گشتیم بسی بگرد سر چون پرگار

شمارهٔ ۳۶۱

بنگر بفروغ شمع وانطلعت و چهر

اندوده بدود آتشین روی سپهر

در سیم وزرش نیک نگه میکردم

ماننده ماه بود و در سایه مهر

شمارهٔ ۳۶۲

من برکشم این پیرهن زهد ز سر

پس در کشمت همچو قبا تنگ ببر

آیم چو کلاه بر سر اندر ره عشق

گر دست در ارم بمیانت چو کمر

شمارهٔ ۳۶۳

چون چشم گشاد نرگس از خواب خمار

مستانه همیگفت که رو باده بیار

تا سینی سیمین مسدس بینی

بروی قدحی مدور از زر عیار

شمارهٔ ۳۶۴

هنگام سپیده دم گل سیب نگر

ز آب بقمش نقطه ز ده باد سحر

گوئی رخ نازک دلارام منست

افشانده بر او دیده من خون جگر

شمارهٔ ۳۶۵

چون یافت تن از خلعت شه زینت و فر

نیکو سخنی گفت درینمعنی سر

گفتا که زبان مدح چون من دارم

پس خلعت سر ز تن بود واجبتر

شمارهٔ ۳۶۶

هنگام بهارست بتا باده بیار

کاراسته شد بزم طرب همچو نگار

گلها چو طبقهای عقیق یمنی

بر خوان زمردست در بزم بهار

شمارهٔ ۳۶۷

جز لعل لبت که در سخن سفت گهر

هرگز نشنیدم که سخن گفت گهر

از بس که بجاروب مژه مردم چشم

در عشق تو از دیده من رفت گهر

شمارهٔ ۳۶۸

هر چند که پیریم و ضعیفیم و نزار

والات وادات کار افتاده ز کار

با اینهمه گر سمنبری لاله عذار

گوید که بگیر بوسه گویم که بیار

شمارهٔ ۳۶۹

تدبیر تو چون باز ندارد تقدیر

میرو ره تقدیر نه راه تدبیر

خواهی که رهی بدین و دنیات زبد

در شرع گریز و گوشه مسجد گیر

شمارهٔ ۳۷۰

اینهم بشنو ای پسر نیک اختر

از زر مطلب همین زر و هیچ دگر

دانی چه بود معنی برخورداری

یعنی بخور و بدار و با خویش ببر

شمارهٔ ۳۷۱

ما تشنه لبانیم می ناب بیار

سرمایه پای بند اصحاب بیار

نی نی بتکلف نتوان برد بسر

گر دسترست نیست بمی آب بیار

شمارهٔ ۳۷۲

در هجر تو از آه من و خون جگر

هم صبح اثر دارد و هم شام خبر

آن یک نفسی دارد و این یک شفقی

این خون جگر باشد و آن آه سحر

شمارهٔ ۳۷۳

گلدسته برخسار تو چون کرد نظر

گفتا که نیم از تو بخوبی کمتر

رخسار تو گفت ار چه چنینست ولیک

بر بسته دگر باشد و بر رسته دگر

شمارهٔ ۳۷۴

داود نبی چو برگشادی اسرار

گفتی بپسر پند من از دل مگذار

اندک شمر ار هست ترا دوست هزار

ور دشمن تو یکیست بسیار شمار

شمارهٔ ۳۷۵

روزی بخوشی اگر توان برد بسر

زنهار پسر انده بیهوده مخور

کان نقش که یکبار بر آورد فلک

ممکن نبود که آورد بار دگر

شمارهٔ ۳۷۶

دلرا سر شعر و شاعری نیست دگر

نی ز آنک برانش قادری نیست دگر

محمود همیباید ، گرنه بجهان

آن نیست که همچو عنصری نیست دگر

شمارهٔ ۳۷۷

گفتتد مرا که بر ابوبکر و عمر

مدحت گوی رستی بقیامت ز سقر

من بعد بدین عشوه که دادند مرا

جز مدحت ایشان نبود کار دگر

شمارهٔ ۳۷۸

سردار جهان امیر حاجی دلیر

کز جنگ چو از جود نمیگردد سیر

وقتیکه شود سوار بر زر ده سمند

چون رستم دستان بود و رخش بزیر

شمارهٔ ۳۷۹

فرزند اعز محمد ای کان هنر

وی تازه ز آب سخنت جان هنر

در خوش نمکی چون تو جگر گوشه نیافت

جز ابن یمین هیچکس از کان هنر

شمارهٔ ۳۸۰

فرزند اعز محمد ای جان پدر

آیا بود اینکه بینمت بار دگر

غرقم ز غمت چو لاله در خون جگر

وز فکر بنفشه وار زانو بر سر

شمارهٔ ۳۸۱

هر کو ز فریب اهرمن باشد دور

باید که بود معتقد بعث و نشور

آخر نه که دانه گشت در خاک نهان

یکچند برو گذشت آمد بظهور

شمارهٔ ۳۸۲

هم بیخوشی خمر توان برد بسر

هم بیطرب ز مر توان برد بسر

خوشباش گرت حال بد است ار نیکست

هم عاقبت الامر توان برد بسر

شمارهٔ ۳۸۳

از دل غم روزگار بر دارد زر

بی زر منشین که کار زر دارد زر

نرگس که بصاحبنظری مشهورست

از چیست از آنکه در نظر دارد زر

شمارهٔ ۳۸۴

ای زلف و رخت هر دو بهم چون شب و روز

سرمایه انوار و ظلم چون شب و روز

یکدم نزدیم با هم ارچند زدیم

اندر پی یکدگر قدم چون شب و روز

شمارهٔ ۳۸۵

آن بت که نکرده ام غمش فاش هنوز

چون دید مرا بسته غمهاش هنوز

خندید و بطعنه گفت ای ابن یمین

عشق تو پرو بال زند فاش هنوز

شمارهٔ ۳۸۶

در عشق من و تو هر دو ایمایه ناز

نو شد بجهان قصه محمود و ایاز

دل در خم زلفین تو چونم نطپد

بیچاره کبوتریست در چنگل باز

شمارهٔ ۳۸۷

تا کرد در جود کف راد تو باز

در ناز و نعیم غرقه اند آز و نیاز

جود تو جهانیست که در خطه او

دائم بقناعت کرم اموزد آز

شمارهٔ ۳۸۸

گفتیم بدانماه کلهدوز امروز

کی طالع دلبری ز حسنت پیروز

بستان زر و آنچنانک آید از تو

از بهر کل ما کلهی سیمین دوز

شمارهٔ ۳۸۹

در جستن دوستی که باشد دمساز

عمری چپ و راست گشتم و شیب و فراز

پیدا و نهان بیازمودم همه را

جز سایه خود نیافتم محرم راز

شمارهٔ ۳۹۰

پروانه صفت در آتشم زاندم باز

کز باد اجل فروشد آنشمع طراز

در آب دو دیده گر شوم غرقه رواست

چون رفت بخاک آن بت پرورده بناز

شمارهٔ ۳۹۱

رفتند و ز رفتگان یکی نامد باز

تا با تو بگوید سخن از پرده راز

کارت ز نیاز میگشاید نه نماز

بازیچه بود نماز بی صدق و نیاز

شمارهٔ ۳۹۲

دادم بتو دل بوی تو نشنیده هنوز

نا دیده تمام رنگ تو دیده هنوز

در پرده مشو ز مردم دیده من

کو طفل وشیست خواب نادیده هنوز

شمارهٔ ۳۹۳

یا رب تو جمال آن مه مهر انگیز

آراسته ئی بسنبل عنبر بیز

پس حکم همی کنی که در وی منگر

اینحکم چنان بود که کژ دار و مریز

شمارهٔ ۳۹۴

با خوش پسری بحسن چونشمع طراز

گشتم نفسی بنرد بازی دمساز

شش ضربه چو از ماه فزون بود بحسن

او برد اگر چه من شدم شاهد باز

شمارهٔ ۳۹۵

ای یاد تو مونس روان همه کس

وی نام تو صیقل زبان همه کس

جانم بهوای تست شادان همه عمر

جان من تنها نه که جان همه کس

شمارهٔ ۳۹۶

بگرفتمش آن زلف پر از تاب به ترس

بوسیدمش آن لب چو عناب به ترس

بودم به گَهِ بوسه زدن بر لبِ او

مانندهٔ مرغی که خورد آب به ترس

شمارهٔ ۳۹۷

لعل تو که آفرینش گوید همه کس

درج گهر ثمینش گوید همه کس

تا مردم چشم من دهان تو بدید

دریا دل قطره پینش گوید همه کس

شمارهٔ ۳۹۸

دارم هوس وصل تو چندانکه مپرس

وان میکشم از هجر تو بر جان که مپرس

دل نزد تو میآید و من میگفتم

چندانش بپرس از من حیران که مپرس

شمارهٔ ۳۹۹

خواهی که شوی ای بصفت خیر الناس

سر چشمه نور همچو این زرین طاس

ماننده راووق شو از روی قیاس

صد خار درون دل و پوشیده پلاس

شمارهٔ ۴۰۰

ما با رخ و زلفین تو بی ترس و هراس

یک بار دگر عشق نهادیم اساس

با آنک رخ تو هست در سایه زلف

ماننده آفتاب در عقده رأس

شمارهٔ ۴۰۱

ناکس نشود بدون نوازی تو کس

ناید بگه کار چناری از خس

شهباز طلب تا بط و غازت گیرد

گز صعوه نیاید بجز از صید مگس

شمارهٔ ۴۰۲

ای مونس غم قصه غمخواران پرس

یاری کن و احوال دل یاران پرس

از نرگس خود پرس نشان سر زلف

احوال شب تیره ز بیماران پرس

شمارهٔ ۴۰۳

ای پیک چو نامه ام نهی در دستش

صد بوسه نهی ازین رهی بر دستش

وی نامه حسدهاست مرا بر تو از آنک

تو پیش ز من بوسه دهی بر دستش

شمارهٔ ۴۰۴

خصم تو که بر سنان باد سرش

در دست اجل موی کشان باد سرش

گر یکسر موی از سرتو کم خواهد

چون استره در شکم نهان باد سرش

شمارهٔ ۴۰۵

ای پسته شیرینت شکر خائی خوش

وی در سرم از زلف تو سودائی خوش

در بتکده ها چون تو بتی نتوان یافت

شنگی خوش و شوخی خوش و رعنائی خوش

شمارهٔ ۴۰۶

ای همچو شکر پسته شیرین تو خوش

وی همچو قمر عارض رنگین تو خوش

دردی که ز عشق تو کشم درمانست

هم مهر توام خوشست و هم کین تو خوش

شمارهٔ ۴۰۷

هان ابن یمین ز کار آگه میباش

چون عقل ز کژ ر وی منزه میباش

چون سوسن و نرگس ار همه چشم و زبان

گشتی دو سه روزا بکم و ابکه میباش

شمارهٔ ۴۰۸

خواهی که ترا هیچ بدی ناید پیش

تا بتوانی سخن مگوی از کم و بیش

زیرا که ز ناگفته پشیمان نشوی

وی بس که پشیمان شوی از گفته خویش

شمارهٔ ۴۰۹

ایدل اگرت هست سر دلبر خویش

موئی ز سر نگار سیمینبر خویش

با مشک سیه گلیم نسبت نکنی

کامد بخطا از شکم مادر خویش

شمارهٔ ۴۱۰

آن بت که رخی بود ز مه خوبترش

از دور فلک ببین چه آمد بسرش

دی طوطی جان بود مگس بر شکرش

امروز مگس کشند در زیر سرش

شمارهٔ ۴۱۱

زهریست فراقت که دلم میچشدش

پا زهر وصال ار نبود میکشدش

خون شد دل زار من بیکروزه فراق

دانی چه شود اگر بماهی کشدش

شمارهٔ ۴۱۲

ای زلف دلاویز تو بر روی تو خوش

وی شعبده نرگس جادوی تو خوش

آیا بود آنکه با تو بینم خود را

سر سوی سر آورده چو ابروی تو خوش

شمارهٔ ۴۱۳

پیوسته از آن مصحف قرآن در پیش

دارم که چو هست رحلت جان در پیش

تا درگه رفتن بسوی دار بقا

این از پس و آن میرود از پیشاپیش

شمارهٔ ۴۱۴

دهقان بچه ئی داد می نابم دوش

گفتم که حرام باشد این گفت خموش

من از رز خویش چیده ام انگورش

تشویش مکن می حلالست بنوش

شمارهٔ ۴۱۵

آن بت که دلم شیفته شد بر چشمش

مستست بسان نرگس تر چشمش

گه گه بکرشمه میزند چشم بهم

یارب مرساد چشم بد در چشمش

شمارهٔ ۴۱۶

تا از گل سیراب تو بر رست حشیش

بی بهره شدم از تو چو از خلد کشیش

ریشت بدمید و مرغ حسنت بپرید

شک نیست که باشد پرش مرغ بریش

شمارهٔ ۴۱۷

بیا ای ساقی مهوش بیار آن آب چون آتش

بگو ایمطرب خوشگو نواهای خوش دلکش

ببزم سرور گیتی علاء ملک و دین هندو

که ترک آسمان بندد بخدمت بردرش ترکش

شمارهٔ ۴۱۸

استاد حسین ای بصفا همچو سروش

با نطق تو سحبان شود از عجز خموش

در بیشه مردمی و مردی و هنر

تو شیر نری که نام کردت خرگوش

شمارهٔ ۴۱۹

گر خوش گذرانی گذرد عمر تو خوش

ور کم بزنی نقش تو آید همه شش

چون میگذرد عمر بهر حال که هست

خوش میگذران و بار اندوه مکش

شمارهٔ ۴۲۰

آنکس که مهیا بودش وجه معاش

وز دور فلک نباشدش هیچ خراش

دانم بکمالش نرسد نقصانی

بر خاطر اگر بگذرد اندیشه ماش

شمارهٔ ۴۲۱

روزیکه بود صحت و اسباب معاش

زنهار غنیمت شمر و خوش میباش

زیراک چو وقت فرصت از دست رود

زانپس نکند سود ترا گفتن کاش

شمارهٔ ۴۲۲

اینخطه اگر چه هست با نزهت و روض

در وی نه باختیار خود کردم خوض

گشتست در او طبیعت نازک من

چون آب که بسیار بماند در حوض

شمارهٔ ۴۲۳

ایروی دلارای تو رخشنده چو شمع

بفروز شبی کلبه من بنده چو شمع

گر خنده زنم بیتو بر آن خنده گری

کز گریه خویش میزنم خنده چو شمع

شمارهٔ ۴۲۴

آنخواجه که دارد کف دربار چو میغ

و آن گرد که خون چکانداز میغ بتیغ

دارد خبر از من که زمن لاشه خرم

جو خواهد و که گرچه بدو هست دریغ

شمارهٔ ۴۲۵

چون آتش و آب گر نشستی در میغ

هم دست اجل بر تو کشد ناگه تیغ

رو چاره کار خویشتن کن امروز

ز آن پیش که گویند که بیچاره دریغ

شمارهٔ ۴۲۶

از کوی تو دلفکار رفتیم دریغ

با ناله زار زار رفتیم دریغ

نادیده جمال یار رفتیم دریغ

نومید ازین دیار رفتیم دریغ

شمارهٔ ۴۲۷

ای حکم ترا مطیع از قاف بقاف

وی جمله شهانرا سر کوی تو مطاف

با همچو توئی روا بود همچو منی

پیوسته دوان در طلب قدر کفاف

شمارهٔ ۴۲۸

بگذر به چمن موسم گل جام به کف

تا رخ نهد آفتاب عیشت به شرف

بنگر تو به نرگس ار ندیدی که بود

پیرامن آفتاب پروین زده صف

شمارهٔ ۴۲۹

روی تو فروغ آفتابست بلطف

یا عکس گل تازه در آبست بلطف

برگرد بناگوش تو خوشبو عرقت

چون بر سمن افشانده گلابست بلطف

شمارهٔ ۴۳۰

کنجی ورفاغی و فراغی از خلق

حاصل کن و بگذر ز سر اطلس و دلق

از آب قناعت ار برای غسلی

آتش کند از تو دفع چون روغن طلق

شمارهٔ ۴۳۱

فریاد ز ناوک جگر دوز فراق

و ز آتش جانگداز دلسوز فراق

چون زلف تو کو شبی دراز ایدلبر

تا با تو کنم شکایت روز فراق

شمارهٔ ۴۳۲

شب تیره و صبح گشته روشن زافق

چون عارض دلدار ز پیروزه تتق

دریاب صبوح را و نومید مباش

کافزون ز شمارست بدادار طرق

شمارهٔ ۴۳۳

ای در سر تو فتاده سودای عراق

بد بود که افتاد تو را رای عراق

تو تا ز خراسان شده ای بر دم تو

کس می نزند دم به جز از نای عراق

شمارهٔ ۴۳۴

ای ریخته از شرم کفت ابر عرق

بر جمله جهان جسته بهر کار سبق

در مسند سروری و صدری ننشست

هرگز چو تو سرور گهر بخش بحق

شمارهٔ ۴۳۵

این گنبد سبز از شفق مرجان رنگ

دانی بچه ماند ایدل با فرهنگ

طاسیست زمردین مرصع بعقیق

جامیست جهان نما پر از باده و بنگ

شمارهٔ ۴۳۶

با جمله هنروران بکین است فلک

وز خلق زمانه بهگزینست فلک

من زاهل هنروین بر او عیب تمام

آری چه توان کرد چنین است فلک

شمارهٔ ۴۳۷

چون خواجه بشد چه نام باقی و چه ننگ

چون ماند بوارثان چه یاقوت و چه سنگ

باز آمدنت نیست بمقصود شتاب

روزی دو که در جهانت افتاد درنگ

شمارهٔ ۴۳۸

دلدار من ار سر بفرازد چون چنگ

کار من دلخسته بسازد چون چنگ

هر چند همی زند قضا همچو دفم

روزی باشد که مینوازد چون چنگ

شمارهٔ ۴۳۹

مائیم و می روح فزا چون دم مشک

لیکن بر اهل عصر چه مشک و چه پشک

در پای عوام کشته گشتند خواص

آتش چو در افتاد نه تر ماند و نه خشک

شمارهٔ ۴۴۰

ای پیکر تو گنج روان همه فضل

عقل تو مرا داده نشان همه فضل

هر نکته ز تو عالم جانی همه لطف

هر یکسر موی تو جهان همه فضل

شمارهٔ ۴۴۱

دی شاه بتان سوار اسبی چون پیل

می‌کرد به هر گوشه چو فرزین تحویل

خورشید پیاده در رکابش می‌رفت

می‌کرد رخ خاک به خدمت تقبیل

شمارهٔ ۴۴۲

با نیک و بد زمانه در ساز ایدل

وز دشمن خویش دوست بر ساز ایدل

خواهی که شود منظر تو روضه قدس

از خار مغیلان گل تر ساز ایدل

شمارهٔ ۴۴۳

ز ابروی تو و روی تو در ملک جمال

حالی عجب افتاد و چگویم که چه حال

دیدند ز روی و ابرویت خلق جهان

یک غره مه که باشد او را دو هلال

شمارهٔ ۴۴۴

تا غالیه گون خال مه مهر گسل

پروانه صفت فتاد بر شمع چگل

در دیده و دل جای گرفتست چنانک

در دیده سوادست و سویدا در دل

شمارهٔ ۴۴۵

امروز بگرما به بت مهر گسل

آلود بگل عارض چون ماه چگل

خلقی بتعجب نگران میگفتند

بیرون ز تو خورشید که اندوده بگل

شمارهٔ ۴۴۶

گفتم بجهم ز زلف جانانه بعقل

گویند رهد مردم فرزانه بعقل

عشقش ز درم آمد و گفتا با طنز

مشهور بود مردم فرزانه بعقل

شمارهٔ ۴۴۷

کس خلد و حجیم را ندیدست ایدل

کو کس که از آنجهان رسیدست ایدل

امید و هراس ما بچیزیست کزان

جز نام نشانی نه پدیدست ایدل

شمارهٔ ۴۴۸

هر غم که گذشت شد بدلها همه سهل

ناآمده را غم نخورد مردم اهل

غافل مشو از یکدمه حالی که تراست

کین یکدمه را هم نبود چندان مهل

شمارهٔ ۴۴۹

خواهد شدن از تن نظر جان زایل

ناگشته بجز حسرت و ارمان حاصل

یا رب ز جهان مرا چنان بر که هنوز

باشند بصحبتم عزیزان مایل

شمارهٔ ۴۵۰

افسوس که آفتاب عمرم بزوال

نزدیک رسید و دیده در خواب و خیال

بشناس دلا قیمت اینعمر که هست

باز آمدن عمر دگر باره محال

شمارهٔ ۴۵۱

تا مردم چشم پر نمم روز وصال

دیدست رخ انصنم زهره جمال

با سوزن مژگان همه شب مشغولست

بر کار گه دیده بتحریر خیال

شمارهٔ ۴۵۲

هم عاشق آنروی چو مه دارم دل

هم بسته آنزلف سیه دارم دل

گفتم که تو داری دل من گفتا نه

من نیستم آنکس که نگهدارم دل

شمارهٔ ۴۵۳

در حال حیاتم ای بت مشکین خال

هرگز نکنی یاد من مسکین حال

ز آنپس که شود سوخته پروانه چه سود

گر شمع بر او اشک فشاند همه سال

شمارهٔ ۴۵۴

در پای گل از دست منه ساغر مل

بیمل نتوان برد بسر موسم گل

اکنون نکنی نشاط کی خواهی کرد

شاهد گل و گردان مل و مطرب بلبل

شمارهٔ ۴۵۵

در حیرتم از روی تو ایماه چکل

کآن صورت زیبا ز چه آبست وز گل

تا داد مرا حسن تو پروانه عشق

چون شمع بسر میرودم دود ز دل

شمارهٔ ۴۵۶

زیبا صنمی بناز کی آب زلال

تذکیر همیگفت بصد غنج و دلال

در مجلس او شد بره رشد و ضلال

یکقوم بوعظ او و یکقوم بحال

شمارهٔ ۴۵۷

پیوسته ز رویت ایمه مهر گسل

پروانه نور میبرد شمع چکل

گر خون دلم خوری حلالت کردم

لیکن نکنم هجر دلازار بحل

شمارهٔ ۴۵۸

دریای وجود را یکی دان به مثال

زو رفته بهر سوی هزاران جدوال

تو راست نگر کانهمه در اصل یکیست

از کژ نظری یکی دو بیند احوال

شمارهٔ ۴۵۹

علمی که ترا می نرساند به کمال

مالی که ترا می نکند نیکو حال

بگریز از آن علم و از آن مال ببر

کآن علم ضلال آمد و آن مال وبال

شمارهٔ ۴۶۰

در چشم تو باشد سخنم سحر حلال

و اندر دهنت سخن بود تنگ مجال

و آنگه که سخن زان تن نازک رانم

باشد سخنم لطیف تر ز آب زلال

شمارهٔ ۴۶۱

دارد صنم ماهوش زهره جمال

خالی بمیانه دو ابرو و چه خال

گوئی که مگر ستاره ئی منکسف است

افتاده میان مشک پیکر دو هلال

شمارهٔ ۴۶۲

در خطه سبزوار دیدم امسال

حالی که نماند بر فرزانه مجال

در رسته بازار کلهدوزانش

برجیست درو جمع بهم بدر و هلال

شمارهٔ ۴۶۳

روزی که دلم شدی بخوبان مایل

بودی ز وصالشان مرادم حاصل

آنروز چنان شد که نمیاید باز

و آن میل که داشت همچنان دارد دل

شمارهٔ ۴۶۴

هر کو بحسد بسته همی دارد دل

از صدمت غم خسته همی دارد دل

خرم دل آنکه تا حیاتش باشد

از بند حسد رسته همی دارد دل

شمارهٔ ۴۶۵

ما بر در شکریم و قناعت همه سال

فارغ شده از نیک و بد اهل جدال

نی دل سوی ماضی و نه بر مستقبل چشم

در کلبه عزلتیم مشغول بحال

شمارهٔ ۴۶۶

ایدل طلب گذشته امریست محال

امید بنا آمده باشد ز خیال

چون زین دو بدست نیست الا بادی

من خاک توام اگر نگردی از حال

شمارهٔ ۴۶۷

آن بت که بقد سرو روانش گفتیم

وز غایت نازکی روانش گفتیم

سفتیم بالماس تفکر لعلش

در حال که سفته شد دهانش گفتیم

شمارهٔ ۴۶۸

آن سرو بلند کز غمش پست شدم

جامی ز کفش خوردم و از دست شدم

از غایت لطف می ندیدم در جام

گفتی که من از جام تهی مست شدم

شمارهٔ ۴۶۹

ایدل اگرت کار جهان نیست بکام

خوشباش که ناخوش نبود محنت عام

جامست که اصل خوشدلیهاست ببین

کاندر دل او نیز چه خونهاست مدام

شمارهٔ ۴۷۰

ای سرو روان بر چمن و باغ دلم

وی لاله نو شکفته در داغ دلم

رفتی و نماند یادگار ایدل و جان

از آتش رخسار تو جز داغ دلم

شمارهٔ ۴۷۱

ایشاه بتان در دل و جان جات کنیم

تا بو که رخی با رخ زیبات کنیم

شطرنج هوس با تو از آن میبازم

تا اسب در افکنیم و شهمات کنیم

شمارهٔ ۴۷۲

ایدل چو نمی شکیبی از روی بتم

زنهار وبهش تانروی سوی بتم

کز فتنه آن دو چشم جادوی بتم

صد جان بجوی است در سر کوی بتم

شمارهٔ ۴۷۳

ایقد تو سرو جویبار چشمم

دندان تو در آبدار چشمم

گر با تو کنم بیخودیی خرده مگیر

من مست خراب آن خمار چشمم

شمارهٔ ۴۷۴

ایدوست بیا تا نفسی شاد شویم

وز بند غم زمانه ازاد شویم

بر آتش اندوه زنیم آب طرب

ز آن پیش که همچو خاک بر باد شویم

شمارهٔ ۴۷۵

ای بس که درینمقام دمها زده ایم

واندر پی کام دل قدمها زده ایم

در وی ببد و نیک بسی شام و سحر

بر دفتر اعمال ورقها زده ایم

شمارهٔ ۴۷۶

آنها که حلال زادگانند و کرام

کردند نکاح دختر کرم حرام

از عیش مدام نام در ننگ مزن

زیرا که حرامست هم این عیش مدام

شمارهٔ ۴۷۷

آن کز پی وصل او بجان میپویم

او با من و من جمله جهان میجویم

نی نی که من اویم او من اما- من و او

از تنگ مجالی سخن میگویم

شمارهٔ ۴۷۸

ای سرو سهی قامت خوش رفتارم

دریاب که شد گرچه نهان میدارم

از زلف لفیف تو مضاعف دل من

وز وعده اجوف تو ناقص کارم

شمارهٔ ۴۷۹

ای برده سر زلف تو از جای دلم

و افکنده سر زلف تو بر پای دلم

درمان دلم لعل لبت گر نکند

پس وای دلم وای دلم وای دلم

شمارهٔ ۴۸۰

آهو چشمی که میرباید هوشم

چون شیر بصید کردنش میکوشم

بر کار کنم حیله رو به چندانک

در دیده گرگ آورد خرگوشم

شمارهٔ ۴۸۱

افتاد گره بر تن مجروح سقیم

چون قطره اشک بر رخ زرد یتیم

زینسان که منم مرا مسیحی باید

تا به کند از رنج تن زار الیم

شمارهٔ ۴۸۲

گر عشق تو چون آب براند خونم

وز دیده چو اشک اگر فشاند خونم

از کشتن خود نترسم و ترسم از آنک

در گردن نازکت مگر بماند خونم

شمارهٔ ۴۸۳

دلدار بیامد دو سه گامی ز پیم

پنداشت مگر که هست در جام میم

چون دید مرا کیسه تهی همچو رباب

برگشت و دمی داد بکردار نیم

شمارهٔ ۴۸۴

هر دم غم جانان المی میدهدم

عشق کهنش ز نو غمی میدهدم

بر دف زند دشمن و اینطرفه که دوست

پیوسته بسان نی دمی میدمدم

شمارهٔ ۴۸۵

هر چند بر نهال دانش رفتم

طاقم ز نشاط دل و با غم جفتم

عیبم بجز این نیست که من در هنر

بسیار بالماس تفکر سفتم

شمارهٔ ۴۸۶

در لهو و لعب عمر بسر برد دلم

گوی از همه شاطران بدر برد دلم

یکچند نظاره جهان کرد ولیک

زو کافرم ار حظ نظر برد دلم

شمارهٔ ۴۸۷

گر دل بهوای گوهر و در ندهم

بر جان غم غرق و زحمت پرندهم

تا مرغ دل از دانه شهوت نپرد

از دام چهار تیر عنصر نرهم

شمارهٔ ۴۸۸

فرزند گرامی حسن ایجان و دلم

ایحاصل عمر و زبده آب و گلم

با دل رگ سودای تو خواهم پیوست

روزیکه ز جان علاقه تن گسلم

شمارهٔ ۴۸۹

منزلگه خویش و دوستان جمله بکام

وز دشمن و حاسد نه نشان باد و نه نام

انرا که خرد یار بود دار سلام

اینست و جزین نیست اگر هست مدام

شمارهٔ ۴۹۰

لقمان که حکیمان جهانراست امام

فرمود بحفظ چار در چار مقام

دل در گه طاعت و زبان وقت کلام

دیده گه دیدن و شکم وقت طعام

شمارهٔ ۴۹۱

در هر دو جهان عاشق آن رومائیم

در راه طلب روان بهر سو مائیم

ای انک سر سگان آن کوداری

با ما بنشین مقیم ان کومائیم

شمارهٔ ۴۹۲

شطرنج هوس با صنم طنازم

میبازم و با او بخوشی میسازم

رخ بر رخ او همی نهم بوک مگر

قائم کنم و کنم که شاهد بازم

شمارهٔ ۴۹۳

تا دست در آنزلف مشوش زده ام

عاشق نیم ارانک دمی خوش زده ام

برخیز و قدم رنجه کن ایدوست ببین

کز دست تو در خویشتن اتش زده ام

شمارهٔ ۴۹۴

هر چند بود عارض تو در نظرم

هر لحظه بود شوق رخت بیشترم

خواهم که شود هر سر مویم چشمی

تا بهر تماشا بتو در مینگرم

شمارهٔ ۴۹۵

عمری بهوای جاه گمراه شدیم

هم شکر خدایرا که اگاه شدیم

از خواری بندگی چو یوسف رستیم

در مصر عزیزان بنوی شاه شدیم

شمارهٔ ۴۹۶

گر با تو بکام دل وصالی یابم

تشنه جگرم آب زلالی یابم

نالیدن شبها شودم در باقی

روزیکه بلطف از و مثالی یابم

شمارهٔ ۴۹۷

یکجرعه ز جام لبش ار نوش کنیم

غمهای جهان جمله فراموش کنیم

گر جنگ کند باز خوشم آید ازو

تا وقت صفا دست در اغوش کنیم

شمارهٔ ۴۹۸

فرزند اعز محمد ایجان و دلم

مقصود توئی ز هستی آب و گلم

در جان زده ئی چنگ و گر نه ز غمت

بیم است که هر دمش ز تن بر گسلم

شمارهٔ ۴۹۹

گر من نظری کنم بدان ماه تمام

باید که ملامت نکند شیخ و امام

معشوقه دلربای چون هست بکام

خواهی بحلال باش خواهی بحرام

شمارهٔ ۵۰۰

گر سر طلبی ز من روانی بدهم

یک بوس ترابها روانی بدهم

گر غمزه تو بخون من تشنه شود

از چشم خودش خون روانی بدهم

شمارهٔ ۵۰۱

سید بود آن تن چو سیمت بینم

خود را بمراد دل ندیمت بینم

در صدف لطافت و حسن توئی

باشد که بسان در یتیمت بینم

شمارهٔ ۵۰۲

چندانکه درین کهنه رباطیم بهم

بو تا نشویم از غم ایام دژم

چون میگذرد عمر بهر حال که هست

تو خواه بشادی گذران خواه بغم

شمارهٔ ۵۰۳

پیوسته اگر با می و با معشوقیم

بر ما چه ملامت چو برآن مرزوقیم

کار می معشوق میسر ما را

زانست که ما ز بهر آن مخلوقیم

شمارهٔ ۵۰۴

من صحبت جانانه از ان میخواهم

کارام دل و راحت جان میخواهم

با دوست گرم خلوتکی دست دهد

از مردم دیده هم نهان میخواهم

شمارهٔ ۵۰۵

با دلبر خود همیشه همدم مائیم

در بزم وصال یار محرم مائیم

انکس که بیکنظر دو عالم بفروخت

میدان بیقین که در دو عالم مائیم

شمارهٔ ۵۰۶

گفتم که من شیفته بیمار توام

درمان دلم کن که دل افکار توام

خون دلم از دیده روان کرد و بطنز

گفتا بنگر چگونه در کار توام

شمارهٔ ۵۰۷

گفتم که شراب ارغوانی نخورم

می گر شود آب زندگانی نخورم

گفتند که آشکارکردی توبه

گفتم نه چنان که هم نهانی نخورم

شمارهٔ ۵۰۸

من سوخته دل نزد تو از خامانم

وز خوی بدت بیسرو بی سامانم

نزد همه کس به نیکنامی فاشم

جز نزد تو که از جمله بد نامانم

شمارهٔ ۵۰۹

رخسار ترا ماه ختن میگویم

بالای ترا سرو سمن میکویم

هر کس که ترا دید همین میگوید

اول سخنی نیست که من میگویم

شمارهٔ ۵۱۰

درد دل زار و زردی رخ دارم

صد موکبه غم بر پی صد موکب غم

لطف صنم شنگ کند بیخ غمم

نیکو شکند بسعی صهبا تب غم

شمارهٔ ۵۱۱

ما با همه کس بر در استیناسیم

مشهور جهان چون خضر و الیاسیم

ما را همه کس شناسد اما کس را

تا شهره نباشد بیقین نشناسیم

شمارهٔ ۵۱۲

تا چند نهد برگ گلت خار دلم

تا کی طلبد نرگست آزار دلم

عیسی نفسا سبحه و سجاده مگیر

وز طره بده صلیب و زنار دلم

شمارهٔ ۵۱۳

دارد هوس وصل دلارام دلم

بی او نفسی ندارد آرام دلم

آخر چه دل و کدام دل بیچاره

یکقطره خونست ولی نام دلم

شمارهٔ ۵۱۴

کردند بجای من بدی جمع لئام

گفتم که نمایم بمکافات قیام

عقلم بشنید گفت ای ابن یمین

از تو نسزد خلاف آئین کرام

شمارهٔ ۵۱۵

زین پیش که سودای جنون داشت سرم

بودی هوس مشغله و شور و شرم

با عامه از این پس آبحیوان نخورم

گر ز آتش تشنگی بسوزد جگرم

شمارهٔ ۵۱۶

هر چند که در هستی خود مینگرم

معنیم یکی و در هزاران صورم

جز خاک نیم ولیکن از غایت لطف

آبم که بهر جام برنگی دگرم

شمارهٔ ۵۱۷

بربود مرا پسته تو خواب از چشم

وافشاند سرشک همچو عناب از چشم

ماننده شمعم از هوای رخ تو

کز آتش دل میچکدم آب از چشم

شمارهٔ ۵۱۸

نه روح درین زمانه نی تن مائیم

نی تیره در این زمانه نه روشن مائیم

رفتم من و جملگی دگر دوست شدم

کارم بگذشت زانکه آن من مائیم

شمارهٔ ۵۱۹

در صورت اگر چه غیر اغیار نه ایم

از روی حقیقت بجز ازیار نه ایم

مستم ز می تجلی یار مدام

یک لحظه درین میکده هشیار نه ایم

شمارهٔ ۵۲۰

از اهل زمانه مرد بیغم مائیم

با یار همیشه شاد و خرم مائیم

تا کی پی او بهر طرف میگردیم

بر ما نگر و ببین که او هم مائیم

شمارهٔ ۵۲۱

عاشق که باو دوست بنازد مائیم

آن نی که گهی یار نوازد مائیم

آن رند قمار خانه یا میر بساط

کو در یک داو خود ببازد مائیم

شمارهٔ ۵۲۲

گه رنگ رخت ز عارض گل طلبیم

گه بوی خوشت ز برگ سنبل طلبیم

گه نغمه دلفریب روح افزایت

از ناله جان فزای بلبل طلبیم

شمارهٔ ۵۲۳

شد دعوی دوستی در ایام حرام

الفت ز که مردمی کجا دوست کدام

دامن ز همه کشیده میباید داشت

وز دور بهر کسی سلامی و تمام

شمارهٔ ۵۲۴

ایگل مشو از بلبل خوشگوی نهان

آخر چه کنی از گل خود روی نهان

شمعی تو و پروانه جانسوز منم

کی شمع ز پروانه کند روی نهان

شمارهٔ ۵۲۵

ایدل طلب وصل دلارام مکن

خو را و مرا سخره ایام مکن

سودای وصال یار تا چند پزی

ایسوخته آخر طمع خام مکن

شمارهٔ ۵۲۶

آنکس که بدو بود دلم نازستان

میکرد ازو کلاغ پرواز ستان

داد از کرم خود زر و سیمم بسیار

گر تو بکرم ازو کمی باز ستان

شمارهٔ ۵۲۷

ای از تو جهان برون تو بیرون ز جهان

پروانه شمع رخ تو طوطی جان

هم لطف تو دیده نرگس نابینا

هم شکر تو گفته سوسن بسته زبان

شمارهٔ ۵۲۸

ای ابن یمین چند ز می پیمودن

جانرا بغم بیخردی فرسودن

می رانه همین عیب که چون مست شوی

نتوان نفسی از هنرت آسودن

شمارهٔ ۵۲۹

ای گشته جهان ز نور رایت روشن

گلخن شود از نسیم خلقت گلشن

با عدل تو نشگفت اگر ماهی و ماه

آن یک سپر اندر آرد این یک جوشن

شمارهٔ ۵۳۰

ای زاده خاطر من از تاب و توان

بگرفته چو خورشید فلک جمله جهان

چون شمع بهر انجمن از زخم زبان

آتش کنم افروخته از آب روان

شمارهٔ ۵۳۱

از بهر نشاط و طرب ای ابن یمین

با دختر رز تا بتوانی منشین

کوام خبائث است و از خاطب خویش

جز گوهر عقل می نخواهد کاوین

شمارهٔ ۵۳۲

ای عاجز از ادراک کمال تو گمان

هرچ آن نه ره تست گرفتم کم آن

جز قدرت دست تو در آفاق که کرد

از یک سر ماه تیر و از سری هم دو کمان

شمارهٔ ۵۳۳

اسبی که بمن داد امیر میران

کس یاد نداردش چوان از پیران

شهباز هنر نشیمن خود نکند

اسبی که بود لایق گرگین گیران

شمارهٔ ۵۳۴

ای گردش چرخ نیلگون تا کی ازین

کردی جگرم ز غصه خون تا کی ازین

یک لحظه بکار کس نمی پردازی

از تربیت ناکس و دون تا کی ازین

شمارهٔ ۵۳۵

آورد بر من آن نگار من از بستان

شفتالو و به کز دو یکیرا بستان

گفتم که به از تو خواستن بی لطفیست

شفتالو اگر همی دهی لطفست آن

شمارهٔ ۵۳۶

ای ترک بیار باده و در گردان

وز خطه دل عنان غم بر گردان

ز آنروز که گردنامه ئی بنوشتی

بر ماه بخط خود شدم سرگردان

شمارهٔ ۵۳۷

آمد خبریکه جان برون رفت ز تن

از واقعه زبده دوران و زمن

یعنی که نظام دولت و دین کش بود

هم صورت و هم سیرت و هم نام حسن

شمارهٔ ۵۳۸

ای عادت من مهر رخت ورزیدن

واندر طلبت گرد جهان گردیدن

تو نور دو چشم منی ایجان جهان

پس بیتو جهان چگونه یارم دیدن

شمارهٔ ۵۳۹

ای ابن یمین مشقت کلک ببین

بگریز از او و راحت ملک ببین

گر در نشانده در زمرد خواهی

در غنچه بیا شکوفه بلک ببین

شمارهٔ ۵۴۰

از عشق ویم منع نکو نیست مکن

تکلیف مرا بر آن که خونیست مکن

مائیم و دل فرو گرفته غم عشق

گنجای نصیحت اندرو نیست مکن

شمارهٔ ۵۴۱

یک لحظه خیال رویت ایدلبر من

بیرون نرود بهیچ رو از سر من

در سایه خورشید رخت خواهد خاست

از خال لحد گر گذری پیکر من

شمارهٔ ۵۴۲

باشد بتو دیده رهنمون دل من

جز مرکز غم نیست درون دل من

مسکین دلم از دیده بجان آمد از آنک

جز دیده کسی نریخت خون دل من

شمارهٔ ۵۴۳

چون بهر نشاط و خرمی شاه جهان

بگرفت بدست خسروی تیر و کمان

تیرش ز کمان میشد و میگفت خرد

خورشید شهاب از مه نو کرد روان

شمارهٔ ۵۴۴

در حیرتم از قاضی احکام کهن

کز حکم ویند اهل جهان بی سر و بن

محکم سجلی بسته که اینکار تو نیست

پس حکم همی کند که اینکار بکن

شمارهٔ ۵۴۵

خوشباش که روزی رسد ای ابن یمین

حاجت نبود مگر بکوشش چندین

از دست طمع محنت و خواری چه کشی

قانع شو و با راحت و عزت بنشین

شمارهٔ ۵۴۶

هرگز دهنت ایصنم سیم سرین

با پسته برابر نکند ابن یمین

زیراک میان هر دو فرقیست تمام

اینرا لب نوشین بود آنرا شکرین

شمارهٔ ۵۴۷

یا رب بچه موجب بمن بیسر و بن

هر لحظه غمی نو دهد اینچرخ کهن

دارم بقضا رضا ولی میگویم

دردم چو تو داده ئی دوا نیز تو کن

شمارهٔ ۵۴۸

دی گفت مرا یکی که ای عهد شکن

نه گفته بدی که می نخواهم خوردن

دل گفت بدین رسن فرو چه نشوی

گر کون خری ز نخ زند گو میزن

شمارهٔ ۵۴۹

دوری ز من ای یار پسندیده من

وی روشنی دیده غمدیده من

آنروز که جان من شدی دانستم

کز روی تو محروم بود دیده من

شمارهٔ ۵۵۰

خواهی که شوی با طرب و عیش قرین

زنهار که بر حضر سفر را مگزین

از خانه بگلزار سفر میکن و بس

مرد سفر دور نئی ابن یمین

شمارهٔ ۵۵۱

هستم ز خیالت ای بت سیم سرین

پیوسته قرین حور در خلد برین

با عشق من و حسن رخت بلبل و گل

این طعنه زند بران و آن خنده برین

شمارهٔ ۵۵۲

در وصف تو هر چند زبان گفت سخن

از حالت من گه بیان گفت سخن

چون من تو و تو منی چگویم من و تو

آری چکنم چنین توان گفت سخن

شمارهٔ ۵۵۳

باد سحری دوش من و یک دو سه تن

بودیم در آرزوی آنسرو چمن

گفتیم که آرد بر ما خاک درش

باد سحر از میانه برخواست که من

شمارهٔ ۵۵۴

دی بر سر خاک دوستی دلبر من

از دیده گلاب ریخت بر برگ سمن

گفتم مگری ندا کن آنرا که ترا

آورد بگریه تا زند چاک کفن

شمارهٔ ۵۵۵

نتوان سخن از دهان تنکت گفتن

زیراک نگنجد اندرو هیچ سخن

گر با دهنت پسته کند هم تنگی

بر در دهن و زبانش از بیخ بکن

شمارهٔ ۵۵۶

با نرگس جادوی تو گفت ابن یمین

کز تست دل خسته چنین زار و حزین

ناگاه بگوش او فرو گفت خرد

برخیز و مده صداع مستان چندین

شمارهٔ ۵۵۷

رفتم بشما هنوز مایل دل من

با آنکه ز کس نگشت حل مشکل من

از خاک در شما چو بادم گذران

بر آتش و آب چشم و دل منزل من

شمارهٔ ۵۵۸

گه آتش غم شعله زند در دل من

گه آب دو دیده تر کند منزل من

ایچرخ فلک که باد خاکت بر سر

از دور تو باد است همه حاصل من

شمارهٔ ۵۵۹

شاها چو نمیتوان گرفتن کم نان

خوشوقت کسی دان که بود همدم نان

مپسند که بر کنار خوان کرمت

خلقان همه نان خورند و چاکر غم نان

شمارهٔ ۵۶۰

چون زلف بنفشه را صبا داد شکن

دم بی می لاله رنگ گلبوی مزن

خاصه بمضاحک اندر آمد بلبل

وز خنده بماند غنچه را باز دهن

شمارهٔ ۵۶۱

هر چند بود کعبه اسلام کنون

در مرتبه از کنشت صد پایه فزون

زنهار بدین نیز بخواری منگر

کین هست هم از دائره کن فیکون

شمارهٔ ۵۶۲

گر هست کسیکه حکم او هست روان

پس هر چه کند بنده تو از بنده مدان

فارغ شده اند از بدو از نیک جهان

ممکن نبود وقوع تغییر در آن

شمارهٔ ۵۶۳

در دیده دریا وشم آنجان جهان

تا رسته دندان گهر کرد عیان

رفت از پی گوهر طلبیدن دل من

با قافله ئی بسوی بحرین روان

شمارهٔ ۵۶۴

خواهم در زهد را ازین پس بستن

بر تو به شکستن و بمی پیوستن

ای دختر رز مادر عیسی شده ئی

بکری و بفرزند طرب آبستن

شمارهٔ ۵۶۵

مائیم ز جور فلک آینه گون

با آه دلی که سنگ ازو گردد خون

روزی بهزار شب بغم میاریم

تا خود فلک از پرده چه آرد بیرون

شمارهٔ ۵۶۶

جان باید و نان و نان نباید بیجان

آن باید و این وزین چه آید بی آن

یا رب چو بفضل خویش جانم دادی

نان نیز بده که جان نپاید بی نان

شمارهٔ ۵۶۷

لعلت بشکر خنده همیبارد جان

عکس رخ تو بدیده بنگارد جان

جان ابن یمین بهر نثار قدمت

دارد صنما ورنه چرا دارد جان

شمارهٔ ۵۶۸

چون عاقبت الامر بباید مردن

جز یکدمه را نگه نباید کردن

گر تو غم نا آمده و رفته خوری

ای بس غم بیهوده که باید خوردن

شمارهٔ ۵۶۹

تا رفت ببرج آتشی کوکب من

از لرزه بهم نیاید لب من

خوشوقت تبم که درگه رنج مرا

دلگرمی من نکرد الا تب من

شمارهٔ ۵۷۰

یکچند چراغ آرزوها پف کن

قطع نظر از جمال هر یوسف کن

زین شهد یک انگشت بکامت در کش

از لذت اگر محو نگردی تف کن

شمارهٔ ۵۷۱

ای مونس چشم من خیال رخ تو

وی دانه مرغ روحم خال رخ تو

چون عاشق مهجور پریشان از چیست

زلفین تو چون یافت وصال رخ تو

شمارهٔ ۵۷۲

ای قبله عشاق جهان ابروی تو

بردی دل خلق و دارد آن ابروی تو

گر طالب صید دل مشتاقان نیست

از چیست که افتاده چنین بر روی تو

شمارهٔ ۵۷۳

هم کار دلم بجان رسید از غم تو

هم آه بآسمان رسید از غم تو

زین بیش مکن بریدن از من صنما

چون کارد باستخوان رسید از غم تو

شمارهٔ ۵۷۴

ای صبح امید من چو شام از غم تو

هرگز نزدم دمی بکام از غم تو

گر بیتو میی میخورم از دلتنگی

خونیست که میخورم مدام از غم تو

شمارهٔ ۵۷۵

نائی که سخن بود روان از لب او

در نی شکر آمد بفغان از لب او

لب بر لب نی نهاد و دم داد دمش

تا گفت که آمدم بجان از لب او

شمارهٔ ۵۷۶

ای گشته خجل زهره ز چنگ خوش تو

صلح همه کس فدای جنگ خوش تو

کو دسترسی فراخ تا بر دارم

کام دل خویشتن ز تنگ خوش تو

شمارهٔ ۵۷۷

از دولت مخدوم جهان و فر او

با کام دلند مادر و دختر او

مقنع بسر آن پسران برفکند

مادر که جهان ملک بود دختر او

شمارهٔ ۵۷۸

دانی صنما که بر چه سانم بیتو

خونابه ز دیده می فشانم بیتو

گر با تو بگیرندم و بردار کنند

به زان بودم که زنده مانم بیتو

شمارهٔ ۵۷۹

ای زلف ترا حلقه و خم تو بر تو

وز خط برخت نیل و بقم تو بر تو

باد سحری گفت بگل وصف رخت

خون بر دلش افتاد ز غم تو بر تو

شمارهٔ ۵۸۰

فرزند حسن ایدل و جانم با تو

گردون نگذاشت تا بمانم با تو

هر چند که غائبی دلم حاضر تست

هر جا که همی روم روانم با تو

شمارهٔ ۵۸۱

ای نور دو دیده آن سزد مذهب تو

گر منبع تحقیق بود مشرب تو

آبستنی شب جهان میبینی

خوشباش چه دانی که چه زاید شب تو

شمارهٔ ۵۸۲

ای داده گلابرا خجالت خوی تو

مستم ز هوای لب همچون می تو

حقا که گرم دست دهد پی کنمش

جز سایه کسی را که بود در پی تو

شمارهٔ ۵۸۳

تا حسن رخ تو گشت پیرایه تو

خورشید پناه داده با سایه تو

برسایه بالای تو رشکم باشد

من دور ز تو و سایه همسایه تو

شمارهٔ ۵۸۴

ایخنده زنان بر مه انور رخ تو

وی غیرت آفتاب خاور رخ تو

در حشر که مشغولی هرکس بخودست

دزدیده مرا نظر بود بر رخ تو

شمارهٔ ۵۸۵

تا بر در آرزو بود منزل تو

حل می نشود مسئله مشکل تو

دلرا بهوس کاسه هر آش مکن

تا جام جهان نمای گردد دل تو

شمارهٔ ۵۸۶

ایدل کم این دیر کهن گیر و برو

ترک فلک بیسرو بن گیرو برو

نیک و بد تو پیشرو و رهبر تست

زینپس پی معنی سخن گیرو برو

شمارهٔ ۵۸۷

ای مفتی شرع مکرمت خامه تو

افلاک مطیع رای خود کامه تو

در شرع کرم رواست کاندر دو سه ماه

یکبار ندید ابن یمین نامه تو

شمارهٔ ۵۸۸

روزیکه نبد هیچ نشان من و تو

دادند بهم قرار جان من و تو

کامروز بجز میان تو با تن من

یکموی نگنجد بمیان من تو

شمارهٔ ۵۸۹

ایدل ز سخن آنچه مرادست آن گو

جان تربیت است اهل سخن را جان کو

از هر طرفی عنصریی خیزد اگر

سلطان بنوازدش ولی سلطان کو

شمارهٔ ۵۹۰

ای چرخ فلک هزار فریاد از تو

آن به که نیاورد کسی یاد از تو

سرگشته و با لباس محنت زدگان

پیوسته از آنی که نیم شاد از تو

شمارهٔ ۵۹۱

ای بس که جهان باشد و ما خاک شده

ز آلایش تن روان ما پاک شده

تن طوطی جانرا قفسی دلگیرست

طوطی ز قفس جسته بر افلاک شده

شمارهٔ ۵۹۲

ایدل تو مپندار بجانی زنده

لطفیست الهی که بدانی زنده

گر با تو بود جان بکجا دارد جای

ور بیتو بود پس بچه مانی زنده

شمارهٔ ۵۹۳

ایمهر رخ تو جای در دل کرده

چشمت مدد جادوی بابل کرده

آن رسته دندان چو درت گوئی

پروینست در آفتاب منزل کرده

شمارهٔ ۵۹۴

آمد بر من زلف مشوش کرده

وز سنبل تر لاله منقش کرده

من بر سر آشتی و او بر سر جنگ

خود را ز شراب حسن سرخوش کرده

شمارهٔ ۵۹۵

با عشق تو عقل را پریشانی به

بی وصل تو از عمر پشیمانی به

واندر عجبی ز حیرت ابن یمین

حیرت چو ز روی تست حیرانی به

شمارهٔ ۵۹۶

دائم سخن از صدق و صفا گفتن به

وز دامن دل گرد هوا رفتن به

از هر چه خردمند گزیند بجهان

کم خوردن و کم خفتن و کم گفتن به

شمارهٔ ۵۹۷

ای ابروی چون کمان تو پیوسته

جان و دل من بتیر محنت خسته

در چشم من ار نه عکس خالت بودی

گشتی بسرشک از او سیاهی شسته

شمارهٔ ۵۹۸

دلدار من آنحوروش امروز بگاه

آورد بگرمابه در آنروی چو ماه

نازک تن خود را که حریریست سفید

پوشید ز دیده ها بدانموی سیاه

شمارهٔ ۵۹۹

از مال تو سائلان نکاهند بده

شکرانه آن که از تو خواهند بده

کردست دهد داد دل غمزدگان

کز خلق جهان با تو پناهنده بده

شمارهٔ ۶۰۰

دلدار مرا دید پریشان گشته

واله شده و بیسر و سامان گشته

با همنفسان خویش میگفت بطنز

کین ابن یمینست بدینسان گشته

شمارهٔ ۶۰۱

هر کو نظر افکند بر آن روی چو ماه

حیران  شد و میگفت که سبحان الله

جز عارض و روی دلفروز تو که دید

خورشید بزیر سایه طرف کلاه

شمارهٔ ۶۰۲

زنهار در سرای خود پیوسته

میدار بهر حال که باشی بسته

دراز پی بستن است وینخوش سخنیست

در بسته خداوند دراز غم رسته

شمارهٔ ۶۰۳

او شاه منست و من مرا ورا بنده

من خود همه اویم و بدو ماننده

چون از لبش آب زندگانی خوردم

مانند خضر همیشه باشم زنده

شمارهٔ ۶۰۴

کو بخت که از جهان بیابم بهره

وز گردش آسمان بیابم بهره

نی نی همه کارها بکامم شده گیر

کو عمر که تا از آن بیابم بهره

شمارهٔ ۶۰۵

شاهی که بود نرم دل و آهسته

باشد همه کارهای ملکش بسته

گر خسرو سیاره جهانگیر شدست

ز آنست که تیغ میزند پیوسته

شمارهٔ ۶۰۶

شاها علم عفو تو افراشته به

زینرو رمضانرا عدم انگاشته به

آن گاو پرست سامری مذهب را

با ناله لامساس بگذاشته به

شمارهٔ ۶۰۷

تا داد بکدخدای دادار بچه

چون من عزبی کجاست بسیار بچه

لولی نیم اما بود اندر وطنم

چون بنگه لولیان بخروار بچه

شمارهٔ ۶۰۸

در عالم تحقیق کسی یابد راه

کز وحدت کاینات باشد آگاه

سرگشته مباش و گرد هر کوی مگرد

معبود تو هر چه هست آنست اله

شمارهٔ ۶۰۹

رویت که بر اوست مظهر لطف اله

زیباست بر او سه نقطه خال سیاه

کوبی من و توسه بوسه مشاطه حسن

از عنبر تر نهاده بر صفحه ماه

شمارهٔ ۶۱۰

ای خجلت ماه ختنی جان منی

وی غیرت سرو چمنی جان منی

خود را وتر اقیاس کردم با هم

نه دور ز من نه با منی جان منی

شمارهٔ ۶۱۱

ای دور شب فراق آخر بسر آی

وی نوبت روز وصل یکبار در آی

گر عمر منی ایشب هجران بگذر

ور جان منی ای نفس صبح بر آی

شمارهٔ ۶۱۲

ایدل ز جهان جان بسلامت بردی

از لوح ضمیر اگر طمع بستردی

در دور فلک که کاسه صافی گردد

هم ز اول خم همی دهندت دردی

شمارهٔ ۶۱۳

ای بر چمن باغ هنر سرو سهی

افسوس که کرد از تو قضا جای تهی

پر قطره خونست مرا دل چو انار

تا از تو بمن نمیرسد بوی بهی

شمارهٔ ۶۱۴

آمد بعیادت برم آن سرو سهی

چون یافت خبر که بس سقیمست رهی

پرسید که آرزوی تو چیست بگوی

گفتم که ندارم آرزو جز ببهی

شمارهٔ ۶۱۵

ایخواجه توئی انک چو تو گرم روی

در مردی ورادی نبود هیچ گوی

دارم خرکی و هر شب از کاه دریغ

جو خواهد اگر چه می نیرزد بجوی

شمارهٔ ۶۱۶

ای جود ترا حاتم طی گشته رهی

وی روی نموده از توام روز بهی

هر چند که نان یافتم از دولت تو

اما نتوانم که خورم نان تهی

شمارهٔ ۶۱۷

آن بت که بود رخش بهارو باغی

بر چهره نهاد چشم زخمش داغی

آن داغ سیاه بر سپیدی رخش

چون بر گل تر نشسته دیدم زاغی

شمارهٔ ۶۱۸

ای جسته دوا از در هر بیماری

تا چند ز تقلید تو در هر کاری

گر صاحب افسری نیاری گشتن

جهدی کن و سرمده فرا افساری

شمارهٔ ۶۱۹

ایدل ز پی حطام دنیای دنی

در خرمن عمر خویش آتش چه زنی

بگذار بکام خود که خواهیش گذاشت

ناکام از انکه هست بگذاشتنی

شمارهٔ ۶۲۰

از عمر ترا امید بر خور داری

گر هست غم فقر بدل در ناری

روزیکه دهد دست بشادی گذران

شاید که دگر عمر چنان نکذاری

شمارهٔ ۶۲۱

ایگوهر پاک از کدامین کانی

کز غایت روشنی ز ما پنهانی

حرمان ز وصال تو هم از غفلت ماست

ما در طلب و تو در میان جانی

شمارهٔ ۶۲۲

در صورت ما جمال خود می‌بینی

در دیده ما خیال خود می‌بینی

در سینه ما سرور خود می‌یابی

در کسوت ما وصال خود می‌بینی

شمارهٔ ۶۲۳

از حال من آگهی تو ای بار خدای

و آن نیز توانی که ترا باشد رای

گر جز تو کسی هست بدو راه نمای

ور نیست پس این گره ز کارم بگشای

شمارهٔ ۶۲۴

آن نور که کونین بیاراست توئی

و آنشمع که پروانه از و خاست توئی

پیدا ز تو شد هستی هر هست که هست

وان هست که هستیش نه پیداست توئی

شمارهٔ ۶۲۵

از درد دلم اگر خبر داشته‌ای

زین به سوی حالم نظری داشته‌ای

از بوی تو باز زندگی یافتمی

گر بر سر خاکم گذری داشته‌ای

شمارهٔ ۶۲۶

آمد ز چمن باد صبا مشکین بوی

و آورد بمن از سمن و نسرین بوی

نی نی غلطم بچین زلف تو گذشت

ورنی ز کجاست در چمن چندین بوی

شمارهٔ ۶۲۷

ایدل اگر آشفته یک یار شدی

فارغ ز دو و از سه و از چار شدی

از پنج و شش ار پای نهادی بیرون

از هفت و هشت و نه خبردار شدی

شمارهٔ ۶۲۸

از آب حیات سبزه انگیخته‌ای

تا گرد بنفشه بر سمن بیخته‌ای

همچون سرشانه شد دلم شاخ به شاخ

تا سرمه بر آیینه چرا ریخته‌ای

شمارهٔ ۶۲۹

ای بلبل گلشن فصاحت که توئی

وی گوهر معدن صباحت که توئی

طوطی شکر خای بود بسیاری

لیکن نبود بدین ملاحت که توئی

ماده تاریخ‌ها

شمارهٔ ۱ - تاریخ منظوم و فیات و بعضی حوادث وفات نظام الدین یحیی

شمارهٔ ۲ - تاریخ وفات غازان : بسال هفتصد و سه ز هجرت از شوال

شمارهٔ ۳ - وفات بهاءالدین علی خواجه : بهاء ملک علی خواجه آن جهان کرم

شمارهٔ ۴ - تاریخ زیارت مزار یکی از بزرگان : ز هجرت نبوی رفته بود هفتصد و هشت

شمارهٔ ۵ - تاریخ وفات امیر یمین الدوله والدین : سال بر هفتصد و بیست و دو بود از هجرت

شمارهٔ ۶ - وفات شیخ صدرالدین : بسال هفتصد و بیست و دو بود از هجرت

شمارهٔ ۷ - وفات وجیه الدین زنگی : وفات صاحب اعظم وجیه دین زنگی

شمارهٔ ۸ - وفات خواجه علاءالدین : هفتصد سال و سه و بیست ز هجرت رفته

شمارهٔ ۹ - وفات سلطان ابوسعید و جلوس ارپه خان : چون گذشت از سال هجرت هفتصد با سی وشش

شمارهٔ ۱۰ - وفات جلال الدین منصور علی : رفته بود از سال هجرت هفتصد با سی و هشت

شمارهٔ ۱۱ - وفات عز الدین محمد : به سال هفتصد و سی و هشت از هجرت

شمارهٔ ۱۲ - تاریخ وفات و کشته شدن علاء الدین محمد وزیر در سر بیشه استر آباد

شمارهٔ ۱۳ - تاریخ جنگ امیر مسعود سربداری با ملک معزالدین حسین کرت و شکست مسعود

شمارهٔ ۱۴ - تاریخ فوت عزالدین : چون فلک هفتصد ز سال شمرد

شمارهٔ ۱۵ - تاریخ فوت جلال الدین حاجی شاعر : هفتصد از سال هجرت رفته و پنجاه و یک

شمارهٔ ۱۶ - تاریخ فوت طاهر بن اسحق بن یحیی از بزرگان فریومد

شمارهٔ ۱۷ - مرثیه فوت طاهر بن اسحق : در دیار کرم افسوس که دیار نماند

شمارهٔ ۱۸ - تاریخ کشته شدن تاج الدین علی شمس الدین بدست پهلوان حیدر

شمارهٔ ۱۹ - تاریخ تولد جلال الدین منصور : بود تاریخ عرب هفتصد و پنجاه و یک

شمارهٔ ۲۰ - تاریخ فوت پهلوان علی خواجه : دهم شب از مه ذوالحجه بود اول شام

شمارهٔ ۱ - تاریخ منظوم و فیات و بعضی حوادث وفات نظام الدین یحیی

سال هفتصد و پنجاه و نه ز هجرت نبوی

دهم ز ماه محرم سه شنبه از هفته

بپور آغاج نظام خجسته پی یحیی

ز تیغ قهر اجل تا بحشر شد خفته

شمارهٔ ۲ - تاریخ وفات غازان

بسال هفتصد و سه ز هجرت از شوال

بروز یازدهم وقت عصر از شنبه

شد از نواحی غزنین شه جهان غازان

بسوی خلد که باد انجهان ازینش به

شمارهٔ ۳ - وفات بهاءالدین علی خواجه

بهاء ملک علی خواجه آن جهان کرم

که بر سپهر کرم همچو آفتاب بتافت

بسال هفتصد و هفده بد از هجرت

شب دهم ز محرم که سوی خلد شتافت

شمارهٔ ۴ - تاریخ زیارت مزار یکی از بزرگان

ز هجرت نبوی رفته بود هفتصد و هشت

دوشنبه از مه شعبان گذشته پانزده روز

که بنده ابن یمین چشم جان مکحل کرد

بگرد خاک در این مزار جان افروز

شمارهٔ ۵ - تاریخ وفات امیر یمین الدوله والدین

سال بر هفتصد و بیست و دو بود از هجرت

شب شنبه ز جمادی دوم بیست و چهار

که یمین دول و دین شه اقلیم هنر

رفت زینمنزل فانی بسوی دار قرار

شمارهٔ ۶ - وفات شیخ صدرالدین

بسال هفتصد و بیست و دو بود از هجرت

شب یکشنبه و از ماه محرم شده چار

کز قضای ازلی شیخ جهان صدرالدین

از سر خاک بدر رفت سوی دار قرار

شمارهٔ ۷ - وفات وجیه الدین زنگی

وفات صاحب اعظم وجیه دین زنگی

که چرخ پیر نبیند چو او جوان دگر

بسال هفتصد و نوزده بد از هجرت

شب دو شنبه و بیست و سوم ز ماه صفر

شمارهٔ ۸ - وفات خواجه علاءالدین

هفتصد سال و سه و بیست ز هجرت رفته

با چهار آمده ایام جمادی الاولی

چار شنبه بگه چاشت ز حد کهور

بدش علاء دول و دین بجوار مولی

شمارهٔ ۹ - وفات سلطان ابوسعید و جلوس ارپه خان

چون گذشت از سال هجرت هفتصد با سی وشش

از ربیع آخرین هم سیزده بگذشته بود

در قرا باغ از سر سلطان عالم بوسعید

دست تقدیر الهی افسر شاهی ربود

بر سریر شهریاری بعد ازو در ملک و دین

شاه عادل ارپه خان صد زیب و صد زینت فزود

باد پای ارپه خان اندر رکاب سروری

دیر سال اربوسعید از وی عنان بر تافت زود

شمارهٔ ۱۰ - وفات جلال الدین منصور علی

رفته بود از سال هجرت هفتصد با سی و هشت

در شب شنبه سه و ده از ربیع آخرین

کز قضای حق جلال ملک منصور علی

شد ز شهرستان بسوی روضه خلد برین

شمارهٔ ۱۱ - وفات عز الدین محمد

به سال هفتصد و سی و هشت از هجرت

به روز جمعه گه چاشت از صفر شده بیست

گذشت سرور آفاق عز دولت و دین

محمد آنکه فلک در عزاش خون بگریست

شمارهٔ ۱۲ - تاریخ وفات و کشته شدن علاء الدین محمد وزیر در سر بیشه استر آباد

ز هجرت هفتصد بود و چل و دو

سه بر عشرین فزوده ماه شعبان

بروز چار شنبه در گه چاشت

ز بد فعلی این گردون گردان

علاء الدین و الدنیا محمد

وزیر شه نشان ملک ایران

ز سر بیشه سوی جنت روان شد

که جانش تازه باد از ابر غفران

جلال ملک و دین زان گلشن آمد

گلی خرم دل و شاداب و خندان

مبادا بی چنین گل گلشن ملک

که هست این یادگاری در گلستان

شمارهٔ ۱۳ - تاریخ جنگ امیر مسعود سربداری با ملک معزالدین حسین کرت و شکست مسعود

در هفتصد و چل و سه از سال

افزوده صفر سه بر دهم روز

مسعود و ملک قتال کردند

گردان ملک شدند پیروز

در خطه خواف گشت واقع

این فتنه جانگداز دلسوز

شمارهٔ ۱۴ - تاریخ فوت عزالدین

چون فلک هفتصد ز سال شمرد

پس چل و هشت بر شمار افزود

نوزدهم از جمادی الاولی

روز شنبه نماز پیشین بود

بر رخ عز ملک و دین ناگاه

دست رضوان در بهشت گشود

شمارهٔ ۱۵ - تاریخ فوت جلال الدین حاجی شاعر

هفتصد از سال هجرت رفته و پنجاه و یک

وز رجب نه بر دو ده افزوده دور آسمان

در شب شنبه بسوی جنت از جاجرم شد

صاحب فاضل جلال ملک و دین حاجی روان

شمارهٔ ۱۶ - تاریخ فوت طاهر بن اسحق بن یحیی از بزرگان فریومد

هفتصد از سال هجرت رفته و پنجاه ویک

وز رجب نه بر دو ده افزوده دور آسمان

صبحگاه روز یکشنبه ز علیا باد کرد

طاهر بن اسحق بن یحیی سوی جنت سفر

شمارهٔ ۱۷ - مرثیه فوت طاهر بن اسحق

در دیار کرم افسوس که دیار نماند

نرهد دل ز غم امبار چو غمخوار نماند

صرصر حادثه بر گلشن افضال گذشت

سرو آزاده شکست و گل بیخار نماند

سخن اهل هنر جمله دریغست برانک

مظهر مرحمت و رأفت دادار نماند

عز دین طاهر اسحق که تا شد ز جهان

در جهان کرم از مکرمت آثار نماند

آنکه تا مشتریی همچو وی از رشته فضل

شد برون رونق آن رشته و بازار نماند

...شود آخر پس ازین

...ـار نماند

....ک ز بار

.....ـار نماند

....ز جهان

....ـار نماند

....و از دیده برفت

...برد دل چه متاعست چو دلدار نماند

روضه خلد برینت ز خدا میخواهم

بیتو زین پس همه عمرم به جز این کار نماند

شمارهٔ ۱۸ - تاریخ کشته شدن تاج الدین علی شمس الدین بدست پهلوان حیدر

چون هفتصد و پنجاه و دو رفت ز سال

بیش از دو نمانده بد ز ماه شوال

خورشید لقای شمس الدین را

از خنجر حیدر اندر آمد بزوال

شمارهٔ ۱۹ - تاریخ تولد جلال الدین منصور

بود تاریخ عرب هفتصد و پنجاه و یک

وسط روز دو شنبه سوم از ماه رجب

که زد از کتم عدم خیمه بصحرای وجود

قدوه و قبله ملک عجم و دین عرب

آصف عهد جلال دول و دین منصور

آن فریدون منش جم حسب پاک نسب

شمارهٔ ۲۰ - تاریخ فوت پهلوان علی خواجه

دهم شب از مه ذوالحجه بود اول شام

گذشته هفتصد و پنجاه و چهار ز سال

که نامدار جهان پهلوان علی خواجه

نهاد روی بدرگاه ایزد متعال

معمیات

شمارهٔ ۱ - چیستان : چار حرفست نام آن دلبر

شمارهٔ ۲ - ایضاً : سه عیار قهار غارتگر اند

شمارهٔ ۳ - ایضاً : از تو پرسم لغزی فکرت اخراجش کن

شمارهٔ ۴ - ایضاً : چار حرفست نام انک سپهر

شمارهٔ ۵ - ایضاً : چیست آن گوهر شهوار میان پر زر و سیم

شمارهٔ ۶ - ایضاً : پیکری بیگناه را دیدم

شمارهٔ ۷ - ایضاً : چیست آن آسیا که گردش او

شمارهٔ ۸ - ایضاً : مشکلی آمدست در پیشم

شمارهٔ ۹ - ایضاً : آن چیست که چون ابروی جانان باشد

شمارهٔ ۱۰ - ایضاً : چیست نامی که مستوی خوانیش

شمارهٔ ۱۱ - ایضاً : پرسم لغزی ای شده فاش از تو هنر

شمارهٔ ۱۲ - چیستان : چیست آن دریا که دارد بر سر آتش قرار

شمارهٔ ۱۳ - ایضاً : آمد بر من خادمکی همچو دو پیکر

شمارهٔ ۱۴ - ایضاً : چیست آنجنس کو بجنبش طبع

شمارهٔ ۱۵ - ایضاً له : چیست آن پیکر پری کردار

شمارهٔ ۱ - چیستان

چار حرفست نام آن دلبر

که درش قبله ایست مردم را

اول نام و ثانی و ثالث

خمس نصف است و ربع چارم را

شمارهٔ ۲ - ایضاً

سه عیار قهار غارتگر اند

کند میلشان هر کجا زیرکی است

سر و کارشان شش و پنج و چار

پس آنگه سه و پس دو و پس یکیست

شمارهٔ ۳ - ایضاً

از تو پرسم لغزی فکرت اخراجش کن

ایکه در مسند دانش چو تو دیگر ننشست

چیست هفتاد که اجزاش ز سی افزونست

چیست پنجاه که آخر شودش عمر بشست

شمارهٔ ۴ - ایضاً

چار حرفست نام انک سپهر

رای او را بجان متابع گشت

اول نام باز ثالث او

ربع ثانی و خمس رابع گشت

شمارهٔ ۵ - ایضاً

چیست آن گوهر شهوار میان پر زر و سیم

سیم و زر هر دو درو آب و بهم ناممزوج

هست چون صبح دوم غرقه زر اندر سیمش

لیک صبحی که نباشد به بلندیش عروج

گه بود حقه سیماب و درو مهره زر

گاه از آن حقه کند موذن شبخیز خروج

اجتماع مه و مهرست بدو در همه وقت

چه عجب صورت او هست چه برجی ز بروج

این لغز بر تو اگر حل نکند ابن یمین

نتوانی بدر آوردن الی یوم خروج

شمارهٔ ۶ - ایضاً

پیکری بیگناه را دیدم

چو گنهکار در جحیم افتاد

پخته کردش چو خام طبعش یافت

مالک دوزخش که بود استاد

زان پس از دوزخش برون آورد

تا کند موضع خراب آباد

بر لبش چون بلطف آب فشاند

سوز و تا بیش در نهاد نهاد

در جهان کآب آتش افروزد

جز در آن طبع کس ندارد یاد

شمارهٔ ۷ - ایضاً

چیست آن آسیا که گردش او

نه ز آبست و نه ز جنبش باد

سنگ زیرین او همی گردد

کس چنین آسیا ندارد یاد

شمارهٔ ۸ - ایضاً

مشکلی آمدست در پیشم

عالمی کو که حل تواند کرد

باز گوید که چیست انسانی

که نه خنثی و نه زنست و نه مرد

همچو سایه نشسته در خانه

گشته چون آفتاب عالم گرد

شمارهٔ ۹ - ایضاً

آن چیست که چون ابروی جانان باشد

قلب وی و مستویش یکسان باشد

در بحر ضمیر خویشتن شست انداز

کانچیز که در شست فتد آن باشد

شمارهٔ ۱۰ - ایضاً

چیست نامی که مستوی خوانیش

از عبارات تازیان باشد

پارسی گردد ار کنی مقلوب

لیک معنیش هم همان باشد

شمارهٔ ۱۱ - ایضاً

پرسم لغزی ای شده فاش از تو هنر

فکری کن و جهدی کن و بیرون آور

آنچیست که چون بر شمری مجموعش

نصفش نبود ز عشر او افزونتر

شمارهٔ ۱۲ - چیستان

چیست آن دریا که دارد بر سر آتش قرار

آتش اندر زیر و آبش تیز تاب و شعله وار

موج دریاها ز آب و موج او از آتش است

آب او چون آب دریاها نباشد خاکسار

آب او جوشان و در وی ماهیان بوالعجب

جوشن هر یک ز سیم خام یا زر عیار

ماهیان در وی بسان صوفیان خرقه پوش

سر بر آورده بر قاصی ولی بی اختیار

هر یکی چون زاهدی اندر ریاضت خانه ئی

چرخ گردان میستاند خرقه ز ایشان تار تار

بیگناهی چند اندر تیره آبی غوطه ور

بسته اندر گردن هریک طنابی استوار

بر کنار آب او استاد قدرت منتظر

تا برآرد از وجود کی بیک ز ایشان دمار

مرده ئی چندند از سیفور و اطلسشان کفن

و آن کفن ز ایشان رباید چرخ دون نباش وار

ز انبیا و اولیا نشمارد ایشان را خرد

لیک دارند از نبی و از ولی هر یک شعار

گاه چون یونس گرفتارند اندر بطن حوت

گاه چون منصور شان منزل بود بالای دار

شد تن ابن یمین چون تار ابریشم ز فکر

تا ز ابریشم کشی ناگه شد این سر آشکار

شمارهٔ ۱۳ - ایضاً

آمد بر من خادمکی همچو دو پیکر

ز آهن زده بر خود گرهی سخت میانش

دارد دو سر و یک دهن اما دهنش را

نی رسته دندان بوی اندر نه زبانش

وین طرفه که بی آنکه نماید سر دندان

پاره کند آنرا که در آید بدهانش

بی روح و روانست ولی کار بری جلد

دارد ذکر اما کس و کونست عیانش

تا در نکنی در کس و کون وی انگشت

در کار نیاید تن بی روح و روانش

شمارهٔ ۱۴ - ایضاً

چیست آنجنس کو بجنبش طبع

از بلندی کشش کند بمغاک

جسم دیگر چو ضم شود با او

سالم از نقص و از معایب پاک

هر دو با یکدگر روان گردند

پای بر داشته ز مرکز خاک

همچو شعر بلند ابن یمین

از زمین سرکشیده بر افلاک

ور ز هم بگسلند هر دو فتند

بحضیض سمک ز اوج سماک

شمارهٔ ۱۵ - ایضاً له

چیست آن پیکر پری کردار

گاه مینا برنگ و گه مرجان

گوی یاقوت را همی ماند

بسته اندر زمردین چوگان

رنگ او همچو گونه معشوق

که رخش گردد از حیا رخشان

هست برجی ز خلد پنداری

از پی حور ساخته رضوان

بهر حکمت مهندس تقدیر

بر ستونی نهاده آن بنیان

خارج او همه عقیق یمن

داخل او مذهب از عقیان

بر فرازش نهاده کنگره ها

راست چون تاج بر سر شاهان

کنگره نیست افسر لعل است

بر بیا کنده زر ساو میان

نازکانی همه جدا گانه

نا بسوده نه انسشان نه جان

همچو اطفال یک بیک دارند

از زر ناب در دهن پستان

هر یک از نازکی چنانکه خرد

گویدش ناردانه ایست عیان

فرقه فرقه نشسته همزانو

در بر یکدگر خزیده چنان

که سر موی در نمیگنجد

در میان از توافق ایشان

در میانشان ز زر ورق بسته

پرده ها دست قدرت یزدان

ناز کانند لیک سخت دلند

خود چنین اند نازکان جهان

هر یک از نازکی و لطف چنانک

بلب هر که در بری دندان

بینیش همچو چشم ابن یمین

از گزند زمانه خون افشان

اشعار عربی

شمارهٔ ١ : کالصبح أتانی رسولک فانجلی

شمارهٔ ٢ - ترجمه : همچو صبح آمد رسولت پیش من پس باز شد

شمارهٔ ٣ - ایضاً : ثلاث هن فی البطیخ فضل

شمارهٔ ۴ - ترجمه : سه وصف آن ستودست در خربزه

شمارهٔ ۵ - ایضاً : و ان امرء لاقی الهوان بارضه

شمارهٔ ۶ - ترجمه : در شهر خویش هرکه مذلت همیکشد

شمارهٔ ٧ - ایضاً : یقولون فی البستان للعین لذه

شمارهٔ ٨ - ترجمه : می در میان سفره و گل بر کنار آب

شمارهٔ ٩ - ایضاً : لعمرک ما کل الرجاء لصادق

شمارهٔ ١٠ - ترجمه : بدوستی که نیاید امیدها همه راست

شمارهٔ ١١ - ایضاً : أیها الناس أفشئو السلام

شمارهٔ ١٢ - ترجمه : در بذل طعام کوش و افشای سلام

شمارهٔ ١٣ - ایضاً : و ذی سفه یواجهنی بجهل

شمارهٔ ١۴ - ترجمه : با من سفیه کرد سفاهت ز جهل خویش

شمارهٔ ١۵ - ایضاً : اذا هبت ریاحک فاغتنمها

شمارهٔ ١۶ - ترجمه : چون جست باد دولت تو مغتنم شمار

شمارهٔ ١٧ - ایضاً : اذا جادت الدنیا علیک فجد بها

شمارهٔ ١٨ - ترجمه : چو دنیا کند با تو بخشش تو نیز

شمارهٔ ١٩ - ایضاً : ولم أدخل الحمام من أجل زینه

شمارهٔ ٢٠ - ترجمه : مرا گریه چشم کافی چو نیست

شمارهٔ ٢١ - ایضاً : تقوس بعد بعد الدهر ظهری

شمارهٔ ٢٢ - ترجمه : کمان‌آسا شد این قد چو تیرم

شمارهٔ ٢٣ - ایضاً : احل العراقی النبید و شربه

شمارهٔ ٢۴ - ترجمه : حلال داشت عراقی نبید و شربش را

شمارهٔ ٢۵ - ایضاً : لا تودع السر الا عندذی کرم

شمارهٔ ٢۶ - ترجمه : نزد کریم راز ودیعت اگر نهی

شمارهٔ ٢٧ - ایضاً : شیئان یغجر ذوالرصاصه عنهما

شمارهٔ ٢٨ - ترجمه : عاجز شدست رای خردمند از دو چیز

شمارهٔ ٢٩ - ایضاً : تجاوز منی توبه کل ناصح

شمارهٔ ٣٠ - ترجمه : هر ناصحی که بود ز من خواست توبه ئی

شمارهٔ ٣١ - ایضاً : و کان الصدیق یزور صدیق

شمارهٔ ٣٢ - ترجمه : پیش ازین گر دوستی رفتی بپیش دوستی

شمارهٔ ٣٣ - ایضاً : لئن عشت و الایام اعطنی المنی

شمارهٔ ٣۴ - ترجمه : گر بمانیم زنده بر دوزیم

شمارهٔ ٣۵ - ایضاً : بنت کرم ابکارها امها

شمارهٔ ٣۶ - ترجمه : دختر رز را جدا کردند از مادر بزجر

شمارهٔ ٣٧ - ایضاً : اذا غدا ملک فی اللهو مشتغلا

شمارهٔ ٣٨ - ترجمه : هر پادشه که روی بلهو و طرب نهاد

شمارهٔ ٣٩ - ایضاً : رایت العلم یرفع فی السمو

شمارهٔ ۴٠ - ترجمه : علم را دیدم و تواضع را

شمارهٔ ۴١ - ایضاً : اذا المرء لم یعرف مصالح نفسه

شمارهٔ ۴٢ - ترجمه : مردی که صلاح خود نداند در کار

شمارهٔ ۴٣ - ایضاً : یارب ان لم یکن فی وصله طمع

شمارهٔ ۴۴ - ترجمه : کردگار اگر طمع نتوان بوصلش داشتن

شمارهٔ ۴۵ - ایضاً : تحنیت ان یحیی ولم تر حاسدا

شمارهٔ ۴۶ - ترجمه : از حسد نا اهلم ار گوید بدی

شمارهٔ ۴٧ - ایضاً : لا تصحبن لئام الناس ان لهم

شمارهٔ ۴٨ - ترجمه : پرهیز کن ز صحبت اصحاب لوم از آنک

شمارهٔ ۴٩ - ایضاً : فلا تفرح و لا تحزن بحال

شمارهٔ ۵٠ - ترجمه : بحذر از بلا مجوی خلاص

شمارهٔ ۵١ - ایضاً : اذا أمکنت فرصه فی العدو

شمارهٔ ۵٢ - ترجمه : ترا ایزد چو بر دشمن ظفر داد

شمارهٔ ۵٣ - ایضاً : قیل لی أنت أفضل الناس طرا

شمارهٔ ۵۴ - ترجمه : مرا چه گفت یکی گفت در زمانه توئی

شمارهٔ ۵۵ - ایضاً : اعز الناس نفسا من تراه

شمارهٔ ۵۶ - ترجمه : آنکس بود عزیزتر اندر جهان که او

شمارهٔ ۵٧ - ایضاً : اذا ظالم لیستحسن الظلم مذهبه

شمارهٔ ۵٨ - ترجمه : هر حاکمی که مذهب ظلم آیدش پسند

شمارهٔ ۵٩ - ایضاً : المت فحیت ثم قامت فودعت

شمارهٔ ۶٠ - ترجمه : فرود آمد درودم داد و برخاست

شمارهٔ ۶١ - ملمع : حاکم ما ز فرط بد نفسی

شمارهٔ ۶٢ - قطعه : یا ایها الرجل الذی تهوی به

شمارهٔ ۶٣ - ترجمه : ای آنکه میبرد بسفر ناقه ترا

شمارهٔ ۶۴ - قطعه : اذا عدت نحو الآل و الکیس مترع

شمارهٔ ۶۵ - ایضاً : الهی انت خلاق البرایا

شمارهٔ ۶۶ - ایضاً : تزهدت فی الدنیا الدنیه کلها

شمارهٔ ۶٧ - ملمع : اذا عانقت للتودیع سلمی

شمارهٔ ۶٨ - ایضاً : عاشقان دیدار جانان خواستند

شمارهٔ ۶٩ - ایضاً قطعه : ایا ای کریم الناس ان کنت تبتغی

شمارهٔ ٧٠ - ترجمه : قدوه اهل فضائل زبده آزادگان

شمارهٔ ٧١ - ملمع : قد اشرقت القلوب بالانوار

شمارهٔ ٧٢ - ایضاً : اذ سیلت السحب سجال المطر

شمارهٔ ٧٣ - ایضاً : لقد بعث الرسول لزجرقوم

شمارهٔ ٧۴ - ایضاً : آتیک یا مولای بالامس زایرا

شمارهٔ ٧۵ - قطعه ملمع : فدیتک صاحبی بلغ سلامی

شمارهٔ ٧۶ - قطعه : فدت نفسی و ما تهواه مالی

شمارهٔ ٧٧ - ایضاً ملمع : خداوندا به حق ان کرامت

شمارهٔ ٧٨ - ایضاً : أخلائی أنبئکم جمیعا

شمارهٔ ٧٩ - قطعه : الا ان فعل المرء فی کل حاله

شمارهٔ ١

کالصبح أتانی رسولک فانجلی

لیل الهموم و ذاک فال ناطق

فعلمت انک لا محاله زایری

أبدء رسول الشمس صبح صادق

شمارهٔ ٢ - ترجمه

همچو صبح آمد رسولت پیش من پس باز شد

ظلمت اندیشه ها، زینحال فالی ناطق است

پس بدانستم که بی‌شک نزد من آئی از آنک

پیشرو خورشید را پیوسته صبح صادق است

شمارهٔ ٣ - ایضاً

ثلاث هن فی البطیخ فضل

و فی الانسان منقصه و ذله

خشونه جلده و الثقل فیه

و صفره لونه من غیر عله

شمارهٔ ۴ - ترجمه

سه وصف آن ستودست در خربزه

که در آدمی باشد آن علتی

گرانی و دیگر درشتی پوست

سیم زردی چهره بیعلتی

شمارهٔ ۵ - ایضاً

و ان امرء لاقی الهوان بارضه

فاصبح عنها راحلا للبیب

و ان لم یکن فی الاغتراب فضیله

لما قیل للشیء النفیس غریب

شمارهٔ ۶ - ترجمه

در شهر خویش هرکه مذلت همیکشد

گر غربت اختیار کند خوانمش لبیب

اینست و بس فضیلت غربت که عاقلان

گویند مر نفیس ترین چیز را غریب

شمارهٔ ٧ - ایضاً

یقولون فی البستان للعین لذه

و فی الخمر و الماء الذی غیر آسن

اذا شئت أن تلقی المحاسن کلها

ففی و جه من تهوی جمیع المحاسن

شمارهٔ ٨ - ترجمه

می در میان سفره و گل بر کنار آب

گویند بهر دیده و دل داروئی نکوست

باشد نکو ولی همه خوبی و خرمی

جمعست اندرو که دلت دوستدار اوست

شمارهٔ ٩ - ایضاً

لعمرک ما کل الرجاء لصادق

و لا کل من یخشی الأمر لواقع

اذا کان بین المرء و الشر لیله

فما علمه فی الصبح فالله صانع

شمارهٔ ١٠ - ترجمه

بدوستی که نیاید امیدها همه راست

نه هر چه نیز بترسند از آن شود واقع

چو در میانه مرد و بلا شبی باشد

چه داند او که چه سازد بصبحدم صانع

شمارهٔ ١١ - ایضاً

أیها الناس أفشئو السلام

و أطعموا الطعام و صلوا الأرحام

و صلوا باللیل و الناس ینام

یدخل الجنه دار السلام

شمارهٔ ١٢ - ترجمه

در بذل طعام کوش و افشای سلام

شبها بنماز کوش و الناس ینام

با خویش گشاده کن ره وصلت خویش

پس رو بسلامت بسوی دار سلام

شمارهٔ ١٣ - ایضاً

و ذی سفه یواجهنی بجهل

فاکره أن أکون له مجیبا

یزید سفاهه و أزید حلما

کعود زاده الأحراق طیبا

شمارهٔ ١۴ - ترجمه

با من سفیه کرد سفاهت ز جهل خویش

مکروهم آمد آنکه مر او را شوم مجیب

او در سفه فزوده و من کرده حلم بیش

چون عود کش فزون شود از سوز تاب و طیب

شمارهٔ ١۵ - ایضاً

اذا هبت ریاحک فاغتنمها

فان لکل عاصفه سکون

فلا تغفل عن الاحسان فیها

فلا تدری السکون متی یکون

شمارهٔ ١۶ - ترجمه

چون جست باد دولت تو مغتنم شمار

زیرا که هست عاصفه را بیگمان سکون

غافل مباش نیز ز احسان در آنزمان

زیرا که آنسکون نشناسد که کی و چون

شمارهٔ ١٧ - ایضاً

اذا جادت الدنیا علیک فجد بها

علی الناس طرا أنها ینقلب

و لا الجود یفنیها اذا هی اقبلت

و لا البخل یبقیها اذا هی مذهب

شمارهٔ ١٨ - ترجمه

چو دنیا کند با تو بخشش تو نیز

ببخشش که گردان بود روزگار

نه از جود یابد چو آمد کمی

نه بخلش بود چون رود کوشدار

شمارهٔ ١٩ - ایضاً

ولم أدخل الحمام من أجل زینه

فکیف و نار الشوق بین جوارحی

واکلنی لم یکفی فیض عبرتی

دخلت لا بکی من جمیع جوارحی

شمارهٔ ٢٠ - ترجمه

مرا گریه چشم کافی چو نیست

در اندوه لعل مرصع به یشم

بگرمابه از بهر آن میروم

که تا گریدم جمله اعضا چو چشم

شمارهٔ ٢١ - ایضاً

تقوس بعد بعد الدهر ظهری

و داستنی اللیالی ای دوس

فامشی و العصا تمشی امامی

کان قوامها و تر القوسی

شمارهٔ ٢٢ - ترجمه

کمان‌آسا شد این قد چو تیرم

ز بس کز صدمت دهرم رسد کوب

کنون پشتی بخم در کف عصائی

کمانی را همی مانم زه از چوب

شمارهٔ ٢٣ - ایضاً

احل العراقی النبید و شربه

و قال الحرامان المدامه و السکر

و قال الحجازی الشرابان واحد

فحل لنا بین اختلافهما الخمر

شمارهٔ ٢۴ - ترجمه

حلال داشت عراقی نبید و شربش را

ولیک کفت حرامست باده و مستی

خلاف کرد حجازی و گفت هر دو یکیست

حلال دادن می ازین اختلاف تا هستی

شمارهٔ ٢۵ - ایضاً

لا تودع السر الا عندذی کرم

و السر عند کرام الناس مکتوم

و السر عندی فی بیت له غلق

قد ضاع مفتاحه و الباب مختوم

شمارهٔ ٢۶ - ترجمه

نزد کریم راز ودیعت اگر نهی

نزد کرام خلق بود راز سر بمهر

در خانه ایست بسته دروگم شده کلید

رازیکه نزد من بود آنخانه در بمهر

شمارهٔ ٢٧ - ایضاً

شیئان یغجر ذوالرصاصه عنهما

رأی النساء و امر الصبیان

و اما النساء فمیلهن الی الهوی

و اخسؤا الصبی یجری بغیر عنان

شمارهٔ ٢٨ - ترجمه

عاجز شدست رای خردمند از دو چیز

تدبیر کار کردن زن حکم کودکان

زن پای نگسلد زر کاب هوای نفس

کودک همی رود شده از دست او عنان

شمارهٔ ٢٩ - ایضاً

تجاوز منی توبه کل ناصح

کان هوی المرء الملاح ذنوب

مادام کان للغلمان کافور عارض

و عنبر اصداغ کیف یتوب

شمارهٔ ٣٠ - ترجمه

هر ناصحی که بود ز من خواست توبه ئی

گویا که عشق خوش پسران هست از گناه

تا در جهان ز عنبر و کافور زلف و رخ

باشد نشان چگونه کنم توبه از نکاه

شمارهٔ ٣١ - ایضاً

و کان الصدیق یزور صدیق

بشرب المدام و عذب البیان

فصار الصدیق یزور صدیق

لبث الهموم و شکوی الزمان

شمارهٔ ٣٢ - ترجمه

پیش ازین گر دوستی رفتی بپیش دوستی

بهر آن رفتی که تا از زندگانی بر خورند

وینزمان نزدیک یکدیگر برای آن روند

تا دمی با هم غم ایام دون پرور خورند

شمارهٔ ٣٣ - ایضاً

لئن عشت و الایام اعطنی المنی

لقد خطت ذیلا شقه البین و الهجر

و ان مت فاعذرنی فیارب منیه

تراها ترابا لیس یذکرها الدهر

شمارهٔ ٣۴ - ترجمه

گر بمانیم زنده بر دوزیم

دامنی کز فراق چاک شده است

ور بمردیم عذر ما بپذیر

ای بسا آرزو که خاک شده است

شمارهٔ ٣۵ - ایضاً

بنت کرم ابکارها امها

واهانو ها رؤس بالقدم

ثم عادوا حکموها بینهم

ویلهم من جور مظلوم حکم

شمارهٔ ٣۶ - ترجمه

دختر رز را جدا کردند از مادر بزجر

پس سرش کردند از خواری بزیر پای پست

بعد از انش در میان خود حکومت داده اند

وای بر قومی که مظلومی بر ایشان حاکم است

شمارهٔ ٣٧ - ایضاً

اذا غدا ملک فی اللهو مشتغلا

فاحکم علی ملکه بالویل و الخرب

اما تری الشمس فی المیزان هابطه

لما غدا برج نجم اللهو و الطرب

شمارهٔ ٣٨ - ترجمه

هر پادشه که روی بلهو و طرب نهاد

میدان که هست مرتبتش را گه سقوط

میزان که برج اختر لهو و طرب بود

در وی رسد ز خسرو سیارگان هبوط

شمارهٔ ٣٩ - ایضاً

رایت العلم یرفع فی السمو

ولم ار کالتواضع فی العلو

و من بسط اللسان علی سفیه

فقد دفع السلاح الی العدو

شمارهٔ ۴٠ - ترجمه

علم را دیدم و تواضع را

کان بزرگی و این بلندی داد

وانکه بر بیخرد زبان بگشاد

خصم را ساز جنگ پیش نهاد

شمارهٔ ۴١ - ایضاً

اذا المرء لم یعرف مصالح نفسه

و لاهوما قال الاحباء یسمع

و لا ترج منه الخیر و اترک انه

بایدی صروف الحادثات سیصنع

شمارهٔ ۴٢ - ترجمه

مردی که صلاح خود نداند در کار

وانهم ننیوشد که بدو گوید یار

او را بگذار و خیر ازو چشم مدار

کو سیلی روزگار یابد بسیار

شمارهٔ ۴٣ - ایضاً

یارب ان لم یکن فی وصله طمع

ولیس لی فرج من طول هجرته

فاشف السقام الذی فی مقلته

و استر صباحه خدیه بلحیته

شمارهٔ ۴۴ - ترجمه

کردگار اگر طمع نتوان بوصلش داشتن

وز فراق دیر باز او نباشم رستگار

غمزه جادوی او را ده ز بیماری شفا

خوبی رخسار او را زیر خط پوشیده دار

شمارهٔ ۴۵ - ایضاً

تحنیت ان یحیی ولم تر حاسدا

علیک لذیذ الطیبات تنغص

فدعه و ما یلقی من الحقد انه

یموت و یحیی اذ تزید و تنقص

شمارهٔ ۴۶ - ترجمه

از حسد نا اهلم ار گوید بدی

زان بود کز من بدل دردیستش

حاسدان هستند و ما را باک نیست

بیهنر آنکس که حاسد نیستش

شمارهٔ ۴٧ - ایضاً

لا تصحبن لئام الناس ان لهم

عدوی و ان کنت غرمنا حبیب

و اصحب اخا کرم تحظی بصحبته

فالطبع مکتسب من کل مصحوب

فالریح آخذه مما تمر به

نتنا من النتن و طیبا من الطیب

شمارهٔ ۴٨ - ترجمه

پرهیز کن ز صحبت اصحاب لوم از آنک

گردند از لئام کریمان اثر پذیر

همصحبت کریم شو ار بایدت کرم

زیرا که طبع میشود از طبع خوی گیر

گیرد صبا ز هر چه بر او بگذرد نصیب

از جیفه گند گیرد و بوی خوش از عبیر

شمارهٔ ۴٩ - ایضاً

فلا تفرح و لا تحزن بحال

بان الحال لیس له بقاء

لئن ترضی و ان تسخط سواء

بان الله یفعل ما یشاء

شمارهٔ ۵٠ - ترجمه

بحذر از بلا مجوی خلاص

که حذر در بر قدر هدرست

بخدا در بلا پناه طلب

زانکه دافع خداست نه حذرست

شمارهٔ ۵١ - ایضاً

اذا أمکنت فرصه فی العدو

فلا تبدء شغلک الا بها

فان لم تلج بابها مسرعا

أتاک عدوک من بابها

و ایاک من ندم بعدها

أتأمل اخری و اتی بها

شمارهٔ ۵٢ - ترجمه

ترا ایزد چو بر دشمن ظفر داد

بکام دوستانش سر جدا کن

و گر خواهی مرام نیک مردان

طمع از جان ببر او را رها کن

شمارهٔ ۵٣ - ایضاً

قیل لی أنت أفضل الناس طرا

فی المعانی و فی الکلام البدیه

فلماذا ترکت مدح ابن موسی

و الخصال الذی تجمّعن فیه

قلت لا استطیع مدح امام

کان جبریل خادما لابیه

شمارهٔ ۵۴ - ترجمه

مرا چه گفت یکی گفت در زمانه توئی

بدیهه گوی کلام از معانی و صورش

چرا مدیحه سرای رضا همی نشوی

که در جهان نبود کس بپاکی گهرش

بگفتمش که نیارم ستود امامی را

که جبرئیل امین بود خادم پدرش

شمارهٔ ۵۵ - ایضاً

اعز الناس نفسا من تراه

بعز النفس عن ذل السؤال

و یقنع ما کفاف و لا ابالی

بفضل ناب عن جاه و مال

فکم دقت و رقت و اخرقت

فضول العیش اعناق الرجال

شمارهٔ ۵۶ - ترجمه

آنکس بود عزیزتر اندر جهان که او

نفس عزیز را ندهد خواری سؤال

قانع شود بوجه معاش و نباشدش

باک ار کمی رسد بفزونی جاه و مال

ای بس که بنده میکند آزاده مرد را

فضل معاش و میشکند گردن رجال

شمارهٔ ۵٧ - ایضاً

اذا ظالم لیستحسن الظلم مذهبه

و لج غلوا فی وخیم اکتسابه

فکله الی صروف اللیالی فانه

سیأتی ما لم یکن فی حسابه

شمارهٔ ۵٨ - ترجمه

هر حاکمی که مذهب ظلم آیدش پسند

و آنرا بجد گرفت و بر آن اکتساب اوست

او را بروزگار رها کن که عنقریب

آرد بر او بس آنکه نه اندر حساب اوست

شمارهٔ ۵٩ - ایضاً

المت فحیت ثم قامت فودعت

فلما تولت کادت النفس ترهق

شمارهٔ ۶٠ - ترجمه

فرود آمد درودم داد و برخاست

وداعم کرد و چون شد جان شدن خواست

شمارهٔ ۶١ - ملمع

حاکم ما ز فرط بد نفسی

عنده الضر و انفع الضرب

کافری بولهب فعال کزو

من یکن مسلما ففی تعب

با خرد زو شکایتی کردم

قلت قد ضرنی بلا سبب

بولهب سیرتی زبر دستست

قال تبت یدا ابی لهب

شمارهٔ ۶٢ - قطعه

یا ایها الرجل الذی تهوی به

و جناء دامیته المناسم عرمس

اذا ما دخلت علی الرسول فقل له

حتما علیک اذا اطمأن المجلس

یا خیر من رکب المطی و من مشی

فوق التراب اذا تعد الا نفس

بک اسلم الطاغوت و اتبع الهدی

و بک انجلی عنا الظلام الخندس

شمارهٔ ۶٣ - ترجمه

ای آنکه میبرد بسفر ناقه ترا

محکم نهاد و گشته سولهاش لعل فام

چون از در سؤال در آئی بحق حق

برگوی چون شد انجمن از جمع با نظام

کای بهترین هر که سواره و پیاده رفت

بالای خاک چون بشمار آورند نام

بت را شکست از تو و از تست راه راست

وز تست منجلی شده از حال ما ظلام

از ما مگیر بار شفاعت بروز حشر

اینست و بس نهایت مطلوب و السلام

شمارهٔ ۶۴ - قطعه

اذا عدت نحو الآل و الکیس مترع

فی الفضه البیضاء فالعود احمد

و ایاک ان تلقی الاحبه معسرا

فداک بشمل العاشقین مبدد

فان کنت ذامال فقولک صادق

و فعلک محمود و انت محمد

فان صرت محتاجا ففی کل حادث

مقیم لک الهم المبرج معقد

شمارهٔ ۶۵ - ایضاً

الهی انت خلاق البرایا

و وهاب النهاب بلا امتنان

انلنی فی الدنیی عرضا مصونا

برغم الحاسدین بلا هوان

و لا تشمت عداتی و کن بی

حفیظا من تصاریف الزمان

شمارهٔ ۶۶ - ایضاً

تزهدت فی الدنیا الدنیه کلها

فمالی سوی نیل المعالی مطالب

عشقت المعالی و التکرم مذهبی

و للناس فیما یعشقون مذاهب

شمارهٔ ۶٧ - ملمع

اذا عانقت للتودیع سلمی

غدات البین بین الاصدقاء

تولت کالا جانب ثم قالت

چه بودی گر نبودی آشنائی

شمارهٔ ۶٨ - ایضاً

عاشقان دیدار جانان خواستند

قال مروا واتر کونی واتقوا

چون برآن اصرار میکردند گفت

لن تنالوا البر حتی تنفقوا

شمارهٔ ۶٩ - ایضاً قطعه

ایا ای کریم الناس ان کنت تبتغی

مداواه والهم فالخمر و الزمر

لنا مجلس کالخلد خیرا و بهجه

و رضوانه الساقی و کوثره الخمر

اذلاح من وسط الزجاجه قهوه

حسبت خلال الماء یتقد الجمر

فان کرم المولی بعد نظره

فتم نصاب العیش و انتظم الامر

شمارهٔ ٧٠ - ترجمه

قدوه اهل فضائل زبده آزادگان

اکرم الاخوان شهاب الدین که باشی شادکام

از ره چاکر نوازی قصه ئی اصغا نما

کرده از بیم ملالت دروی ایجازی تمام

بنده با جمعی خواص مجلس روحانیان

خلوتی دارم مصفا از کدورات عوام

موضعی از خرمی زیباتر از باغ ارم

وزره امن و فراغت غیرت دارالسلام

لیک در وی پای بند صحبت احباب نیست

این کنایت هیچ دانی از چه باشد از مدام

همتت گر ضامن اسباب جمعیت شود

چون ثریا منخرط گردند رد سلک نظام

ورنه ابناء الکرام اندر پی بنت الکروم

چون بنات النعش بگریرند از هم والسلام

شمارهٔ ٧١ - ملمع

قد اشرقت القلوب بالانوار

اذ نورت الریاض بالانوار

بلبل به صبوح از سر مستی می‌گفت

در موسم گل حرام شد هشیاری

شمارهٔ ٧٢ - ایضاً

اذ سیلت السحب سجال المطر

قد زینت الروض بدری الزهری

چون گل بشکفت ای بت گلروی بیا

در ده می گلگون بچه اندیشه دری

شمارهٔ ٧٣ - ایضاً

لقد بعث الرسول لزجرقوم

عن الدنیاه تعریک ولوم

فان لم یترکوها الیوم طوعا

فکیف اذا جمعناهم لیوم

شمارهٔ ٧۴ - ایضاً

آتیک یا مولای بالامس زایرا

فما انت مطلوبی و قد انا خائبا

رجعت و قلبی یعلم الله ضیق

ترکت هناک الروح عنی نائبا

شمارهٔ ٧۵ - قطعه ملمع

فدیتک صاحبی بلغ سلامی

الی غیث الندی غوث الانام

غیاث الدین که از بهر تفاخر

کند مستوفی چرخش غلامی

له فی المعضلات صفاء رای

کنور الشمس فی جنح الظلام

ز نظم کلک او گشتست آمن

عقود مملکت از بی نظامی

تزاحمت الافاضل فی ذراه

وهل عذب یکون بلا ازدحام

بگوی آن مرکب موعود گوئی

برون شد از جهان از تیز کامی

رعاک الله ان الخلف شین

فلاتر کن الی خلف الکلام

ز من یک بیت تضمین کرده بشنو

که بادی تا ابد در نیکنامی

اذا ابدئت بالاحسان تمم

فما الاحسان الا بالتمام

شمارهٔ ٧۶ - قطعه

فدت نفسی و ما تهواه مالی

همام العصر ذالهمم العوالی

جهان فضل شمس الدین که دولت

مباد از مجلس عالیت خالی

اذا مامشت الاقلام یموما

امام الا رئا بالعوالی

عروس فضل را الفاظ عذبش

به زیورهای معنی کرده حالی

سواد سجله أبدی بیاضا

کمالت من السنح اللآلی

چه گفت ابن یمین چون دیده بگشاد

بدان فرخ رخ مولی الموالی

أری بدرا ولیس له محاق

و شمسالا ینقص بالزوال

کسی کو ذات پاک بیهمالش

ببیند گوید از نیکو خصالی

اراه فی الکمال بلا نظیر

وقاه الله من عین الکمال

فلک قدر اتوئی کز خرده بینی

به سان عقل اول بی‌مثالی

انوح بنفثه المصدور حزنا

و حالی قدیحل عن اتصال

مرا از ظالمی بندیست بر کار

که حل او به دست تست حالی

علی الاقدار لایقضی قضاه

لما یطع غیر الامتثال

خلاصم ده ز دست آن حرامی

که ناحق می‌برد ملک حلالی

مثالک یقطع الاطماع منی

فشر فنی بتشریف المثال

جهان تا هست بر خلق جهان باد

قضای تو چو حکم لایزالی

شمارهٔ ٧٧ - ایضاً ملمع

خداوندا به حق ان کرامت

که ما را در ازل کردی گرامی

به نزدیک ملایک نفس ما شد

به تعلیم اسامی از تو سامی

ز ما نا دیده اسحتقاق احسان

لقد اعطیتنا فوق المرام

مرا کافتاد عقد صحت ذات

ز دستان فلک در بی نظامی

ز لطف خود بدینمعنی نگه کن

و بدل حال سقمی بالسلام

اذا أبدئت بالاحسان تمم

فما الاحسان الا بالتمام

به نام نیک نیزم هم بمیران

بود عمر مخلد نیکنامی

شمارهٔ ٧٨ - ایضاً

أخلائی أنبئکم جمیعا

بان الله فعال لماشا

چو خواهد گشت واقع امر محتوم

چه در غربت چه در مأوی و منشا

مکن شادی گرت گیتی به کامست

مخور غم گر بود کارت تراشا

چو گردانست گردون از میانه

کناری گیر و خوش میکن تماشا

مکن جز اهل معنی را تواضع

که خوش گفت آنکه کرد این بیت انشا

و لست یواضع الا الیکم

و اما غیر کم کلا و حاشا

شمارهٔ ٧٩ - قطعه

الا ان فعل المرء فی کل حاله

یدل مدی الدنیا علی حال أصله

فان تک من عرق کریم نجاده

فبا در الی نیل الامانی بوصله

و ان کان من أهل لئیم فلم ترم

من الله الا أن نفوز بفضله

دیوان اشعار

قصاید

غزلیات

قطعات

ترکیبات

مثنویات

رباعیات

ماده تاریخ‌ها

معمیات

اشعار عربی

ابن یمین

دیوان اشعار