معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ الهامی کرمانشاهی

میرزا احمد الهامی کرمانشاهی (زادهٔ ۱۲۶۴ هجری قمری در تویسرکان- درگذشتهٔ ۱۳۲۵ در کرمانشاه) شاعر آیینی ملقب به «فردوسى حسینى» و متخلص به «الهامی»، اصالتاً بهبهانى، زادگاه وى تویسرکان و محل سکونت وى در کرمانشاه بوده است. وی پدر شاعر معروف ابوالقاسم لاهوتی است و مهمترین اثر وی منظومهٔ چهار خیابان باغ فردوس یا شاهدنامه است که در قالب مثنوی و بر وزن و طرز شاهنامهٔ فردوسی در شرح وقایع کربلا سروده شده است. سرایش این منظومه طی ۷ سال از سال ۱۲۹۵ هجری قمری تا ۱۳۰۲ هجری قمری طول کشیده است. گزیدهٔ اشعار الهامی کرمانشاهی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

خیابان اول

بخش ۱ - در توحید حضرت باری تعالی – عز اسمه و عظم سلطانه –گوید

بخش ۲ - در نیایش به درگاه پروردگار خویش عزوجل گوید : سپهر آفرینا زمین داورا

بخش ۳ - در ستایش حضرت رسالت پناهی صلی الله علیه واله گوید

بخش ۴ - در منقبت شاه ولایت امیرالمومنین علی (ع) : مرا داد یزدان از آن رو شرف

بخش ۵ - در ستایش حضرت صدیقه ی کبری فاطمه ی زهرا و ائمه هدی علیهم السلام

بخش ۶ - در شرح خواب دیدن مرحوم ناظم و سبب نظم این کتاب مستطاب

بخش ۷ - خواب دیدن ناظم دفعه ی دیگر و مامور شدنش به نظم این کتاب

بخش ۸ - در ستایش سخن و مدح استاد سخن گستران حکیم ابوالقاسم فردوسی علیه الرحمه

بخش ۹ - در خطاب به ساقی حقیقی و استدعای باده ی حقیقت گوید

بخش ۱۰ - در شرح حال خویش و ستایش امام عصر اروا حنا فداه

بخش ۱۱ - وصیت کردن معاویه به بزرگان و سفارش یزید در هنگام مرگ خود

بخش ۱۲ - اندرز نامه نوشتن معاویه از برای یزید و مردن او

بخش ۱۳ - خبردار شدن یزید از مرگ معاویه وآمدنش به شام و به تخت نشستن آن ملعون ابتر بعد از پدر

بخش ۱۴ - رسیدن نامه ی یزید به ولید : درآن بد نوشته که ای نامدار

بخش ۱۵ - گفتگوی امام علیه السلام با آن سه تن : بفرمود کای مهتران سترگ

بخش ۱۶ - برانگیختن مروان حکم ولید را در بیعت از امام و رفتن آنحضرت ازآنجا به خشم

بخش ۱۷ - برآشفتن مروان به ولید به علت دست برداشتن از امام علیه السلام

بخش ۱۸ - در نکوهش روزگار و مویه گری برسبط احمد مختار علیه صلوات الملک الجبار

بخش ۱۹ - درخطاب به ارواح مقدسه ی بزرگان دین : بنال ای مدینه بزار ای حرم

بخش ۲۰ - درمصمم شدن امام علیه السلام به مهاجرت از مدینه

بخش ۲۱ - مامورشدن امام بار دیگربه سفر عراق در روضه جدش به عالم واقعه

بخش ۲۲ - رفتن امام به بدرود قبر مادر و گفتگوی حضرت صدیقه با آن جناب

بخش ۲۳ - بدرود امام(ع)با قبر مقدس برادر : بسی مویه ها کرد و پوزش نمود

بخش ۲۴ - دربیان آمدن جناب محمد حنفیه به خدمت امام : بیامد به نزد شه راستین

بخش ۲۵ - آمدن زنان بنی هاشم : که ناگه رسیدند زار و نوان

بخش ۲۶ - نشان دادن امام زمین کربلا را : فراز زمین ها همه گشت پست

بخش ۲۷ - رفتن علیا مکرمه زینب خاتون به بدرود قبر مطهر مادر بزرگوار خود

بخش ۲۸ - در بیان مامور فرمودن امام(ع)حضرت ابوالفضل العباس را

بخش ۲۹ - درستودن ذوالجناح و سوار شدن امام برآن و بیرون رفتن از مدینه به عراق

بخش ۳۰ - آمدن گروه ملایکه به خدمت امام(ع)به یاری آن بزرگوار

بخش ۳۱ - آمدن گروه جنیان به خدمت امام علیه السلام : چو آنان برفتند ازگرد شاه

بخش ۳۲ - ورود امام علیه السلام به مکه ی معظمه : چو روزی سه ازماه شعبان گذشت

بخش ۳۳ - درذکر نامه های اهل کوفه و مضمون آنها : چنین بد گزین همه نامه ها

بخش ۳۴ - ذکر نامزد فرمودن امام(ع)پسر عم خود : که مسلم بدش نام و بودش پدر

بخش ۳۵ - رفتن جناب مسلم به مدینه ی طیبه : شدآنگه زبطحا زمین رهسپار

بخش ۳۶ - ذکر راه گم کردن جناب مسلم و مردن آن دو نفر بلدی راهش از تشنگی

بخش ۳۷ - وارد شدن جناب مسلم به کوفه درخانه ی مختار وفادار

بخش ۳۸ - نامه نوشتن جناب مسلم به حضرت : پس آنگه به بیعت گشادنددست

بخش ۳۹ - آگاه کردن دوستان یزید اورا از کار جناب مسلم

بخش ۴۰ - رسیدن نامه ی یزید به ابن زیاد دربصره : به پور زیاد آن بد اندیش دیو

بخش ۴۱ - ورود ابن زیاد به کوفه و رفتن درمسجد و خطبه خواندنش

بخش ۴۲ - شکستن اهل کوفه بیعت جناب مسلم را : گروهی که بد اهرمنشان دلیل

بخش ۴۳ - رفتن ابن زیاد به خانه ی هانی بن عروه : زن هانی اندر پس درشنید

بخش ۴۴ - جستجو نمودن معقل غلام ابن زیاد از جناب مسلم و پیدا کردن اورا

بخش ۴۵ - خواستن ابن زیاد هانی رابه دارالاماره و گرفتار شدن هانی

بخش ۴۶ - گرفتن بنی مذجح گردد دارالاماره و پراکنده شدن ایشان به گفتار شریح قاضی کوفه

بخش ۴۷ - انجمن شدن یاران جناب مسلم : برفت و بیامد فرستاده زود

بخش ۴۸ - پنان گرفتن جناب مسلم به خانه ی طوعه : چو شد تیغ خورشید زرین حسام

بخش ۴۹ - آگاهی یافتن بلال پسر طوعه ازحال جناب مسلم و خبر دادن به ابن زیاد

بخش ۵۰ - آگاه شدن جناب مسلم از آمدن دشمن و سلاح نبرد پوشیدن

بخش ۵۱ - بیرون آمدن جناب مسلم از خانه ی طوعه و حمله کردنش بر سپاه مخالف

بخش ۵۲ - تنگ شدن کار بر محمد بن اشعث و کمک خواستنش از ابن زیاد

بخش ۵۳ - مدد فرستادن ابن زیاد بد بنیاد بار دیگر برای محمد ابن اشعث کندی

بخش ۵۴ - فرستادن ابی زیاد : به ناوردگه چون فرازآمدند

بخش ۵۵ - زخم زدند بکربن حمران بر دهان و لب جناب مسلم و کشتن آن بزرگوار اورا

بخش ۵۶ - ذکر آب خواستن جناب مسلم و آب آوردن طوعه و ریختن دندانهای آن حضرت درجام آب

بخش ۵۷ - امان دادن محمد بن اشعث جناب مسلم را و نپذیرفتن آن حضرت

بخش ۵۸ - چاه کندن دشمنان در راه جناب مسلم و دستگیر شدن آن بزرگوار

بخش ۵۹ - ورود حضرت مسلم به مجلس ابن زیاد و مکالماتشان با یکدیگر

بخش ۶۰ - در بیان فرستادن ابن زیاد بکربن حمران را به کشتن جناب مسلم

بخش ۶۱ - در ذکر شهادت هانی بن عروه رحمه الله علیه به امر ابن زیاد

بخش ۶۲ - فرستادن ابن زیاد سر جناب مسلم و هانی را به شام

بخش ۶۳ - آگاهی یافتن ابن زیاد ازحال کودکان جناب مسلم «محمد » و «ابراهیم » و جستجو کردن ازآنها

بخش ۶۴ - سپردن شریح قاضی دو طفل یتیم حضرت مسلم رابه پسر خود

بخش ۶۵ - گرفتن شبگرد آن شاهزادگان را و بردن به نزد ابن زیاد

بخش ۶۶ - رها کردن مشکور کودکان را و فرستادن به طرف قادسیه

بخش ۶۷ - دیدن کنیز حارث آن دو طفل ماه رو را درنخلستان و شناختن ایشان و بردنشان به خانه

بخش ۶۸ - آگاهی یافتن ابن زیاد از فرار طفلان گرفتار و باز خواستن ازمشکور

بخش ۶۹ - به دار کشیدن ابن زیاد بد بنیاد پر فساد مشکور زندانبان را

بخش ۷۰ - در تجافی ازدار غرور وانابه به سوی دار خلود

بخش ۷۱ - آمدن حارث به خانه و پنهان نمودن زن او کودکان را از آن بدبخت

بخش ۷۲ - گریستن کودکان در نیمه شب و آگاهی حارث از حال ایشان

بخش ۷۳ - بردن حارث معلون آن دو طفل را از بهر کشتن به کنار فرات

بخش ۷۴ - مصمم شدن حارث برای کشتن شهزادگان و مویه کردن ایشان بریکدیگر

بخش ۷۵ - کشتن حارث محمد را و مویه گری ابراهیم در سوگ برادر خود

بخش ۷۶ - بردن حارث سر کودکان را در نزد ابن زیاد بد بنیاد

بخش ۷۷ - کشته شدن حارث بد نهاد به فرمان ابن زیاد بد بنیاد

بخش ۷۸ - درشکایت از آلایش به رنگ هستی و خود پرستی : تو ای قید هستی چه بندی مرا؟

بخش ۷۹ - ورود امام علیه السلام به مکه ی معظمه زاده الله شرفا

بخش ۸۰ - آمدن جناب محمد بن حنیفه به خدمت امام(ع)و منع کردنش ازسفر عراق

بخش ۸۱ - عزم رحیل فرمودن امام علیه السلام ازمکه ی معظمه

بخش ۸۲ - ذکر آمدن عبدا لله (ابن) عباس و عبدالله (ابن) زبیر و عبدالله (ابن) عمر به خدمت امام(ع)

بخش ۸۳ - حرکت فرمودن موکب همایون امام(ع)از مکه به طرف کوفه به روایت عبدالله بن سنان

بخش ۸۴ - تصرف نمودن امام علیه السلام درمنزل تنعیم : بیامد یکی کاروان گشن

بخش ۸۵ - ذکر فرستادن عبدالله به جعفر طیار دو پسر خود را با نامه به خدمت آن حضرت

بخش ۸۶ - آوردن عبدالله جعفر نامه ی امان از والی مدینه و نپذیرفتن آن حضرت

بخش ۸۷ - دربیان خواب دیدن امام علیه السلام درکنار آب عذیب

بخش ۸۸ - آمدن وهب ابن عبدالله کلبی با مادرش در منزل ثعلبیه

بخش ۸۹ - فرستادن امام عبدالله یقطر را با نامه به کوفه

بخش ۹۰ - گفتگوی پور مرجانه با بردار رضاعی امام(ع)عبدالله یقطر و شهادت آن بزرگوار

بخش ۹۱ - رسیدن امام ( ع ) به منزل قطقطا نیه و خبر دادن شیری آن حضرت را از شهادت جناب مسلم

بخش ۹۲ - دلجویی کردن امام علیه السلام ازدختر جناب مسلم و مویه گری او درمرگ پدر

بخش ۹۳ - برداشتن امام علیه السلام بیعت ازگردن اولاد عقیل و پا سخ ایشان

بخش ۹۴ - رسیدن امام علیه السلام به منزل ذباله و رسیدن خبر شهادت عبدالله بن یقطر

بخش ۹۵ - آمدن عمرو بن اودان درمنزل بطن عقبه به خدمت امام علیه السلام

بخش ۹۶ - آب برداشتن اصحاب به فرمان امام علیه السلام ازمنزل شراف و رسیدن حر ریاحی

بخش ۹۷ - در گفتگوی امام علیه السلام با حر و سیراب نمودن حضرت او و یارانش را

بخش ۹۸ - در ذکر نماز گذاردن حر و سپاهش با امام علیه السلام و خطبه خواندن آن حضرت

بخش ۹۹ - دربیان رسیدن موکب همایون امام علیه السلام به قصر بنی مقاتل

بخش ۱۰۰ - رسیدن نامه ی ابن زیاد و سرراه گرفتن حر برامام علیه السلام

بخش ۱۰۱ - رسیدن نامه ی ابن زیاد به حر و گفتگوی او با امام علیه السلام

بخش ۱۰۲ - رسیدن امام علیه السلام به زمین کربلا وایستادن اسب آن حضرت

بخش ۱۰۳ - نامه نوشتن حر به ابن زیاد وخبر دادن اورا از ورود امام علیه السلام به کربلا

بخش ۱۰۴ - شرح حال ابن سعد لعین و پدرش سعد وقاص لعنته الله علیهما

بخش ۱۰۵ - پذیرفتن عمو سعد سرداری لشگر کوفه را وملامت کردن مردم او را

بخش ۱۰۶ - مشورت کردن عمرسعد با پسران خود در جنگ نمودن با امام علیه السلام

بخش ۱۰۷ - اندرز نمودن کامل دانا عمربن سعد را از جنگ نمودن با امام علیه السلام

بخش ۱۰۸ - حکایت کردن کامل کیفیت دیر راهب رابرای ابن سعد ملعون

بخش ۱۰۹ - فرستادن ابن زیاد سپاه به سرداری عمر بن سعد به زمین کربلا

بخش ۱۱۰ - آمدن حبیت ابن مظاهر و مسلم بن عوسجه : رسید آنچه بر آل احمد – ستم

بخش ۱۱۱ - رفتن حبیب مظاهر به آوردن طایفه ای بنی اسد

بخش ۱۱۲ - ذکر رسیدن نامه ی ابن زیاد بدبنیاد به عمر بن سعد

بخش ۱۱۳ - ذکر بستن ابن سعد آب را برروی امام علیه السلام

بخش ۱۱۴ - انجمن فرمودن امام(ع)با عمر بن سعد ملعون درمیان دو لشگر و چگونگی آن حال

بخش ۱۱۵ - نامه نوشتن ابن زیاد به ابن سعد وتحریص نمودن او را در جنگ با امام(ع)

بخش ۱۱۶ - آوردن شمر ملعون نامه ی ابن زیاد را به کربلا

بخش ۱۱۷ - فرستادن امام انام حضرت عباس علیه اسلام رابرای مهلت خواستن ازمخالفین

بخش ۱۱۸ - برداشتن امام بیعت خویش را از اصحاب و رفتن گروهی از ایشان

بخش ۱۱۹ - برداشتن امام علیه السلام بیعت خویش را از بنی هاشم و پاسخ ایشان

بخش ۱۲۰ - بار دیگر برداشتن امام بیعت از انصار : پس آنگه دوباره به انصار گفت

بخش ۱۲۱ - نمودن امام اصحاب گرام مقامات و درجات هر یک را دربهشت

بخش ۱۲۲ - فرستادن امام(ع)درشب عاشورا شاهزاده علی اکبر را با جمعی دیگر به آوردن آب

بخش ۱۲۳ - آمدن سی و دو سوار از لشگر مخالف در شب عاشورا به یاری امام(ع)

بخش ۱۲۴ - خواندن امام اشعار چند در بی وفایی دنیا : درآن شب جهانداور بی قرین

بخش ۱۲۵ - ذکر روایت حضرت زینب سلام الله علیها در کیفیت شب عاشورا

بخش ۱۲۶ - دربیان روایت ابن نما منقول از هلال بن نافع

بخش ۱۲۷ - خواب دیدن امام(ع)درشب عاشورا : ز سویی به خیمه درون شهریار

بخش ۱ - در توحید حضرت باری تعالی – عز اسمه و عظم سلطانه –گوید

به نام خداوند بینش طراز

جهانداور آفرینش طراز

که نامش بود زیور نامه ها

سخن را بدو گرم هنگامه ها

فلک را فرازنده ی بارگاه

زمین را طرازنده ی کارگاه

خداوند روزی ده مهربان

که کودک به نام گشاید زبان

خدایی که بر هر زبان راز اوست

نی هر زبان نغمه پرداز اوست

ز آغازش اندیشه آگاه نیست

خرد را به انجام او راه نیست

چه درآفرینش نکو بنگری

همه زو بود وز همه او بری

حجابش زهر دیده عین ظهور

به خلق است نزدیک وز جمله دور

خود آمد به هر دیده ای پرده بند

خود از پرده رخسار یک سو فکند

زهی جلوه ی شاهد بی نیاز

که هم پرده سوزست و هم پرده ساز

دلیلت به یکتایی ایزدی

بود کرده هایش بس از بخردی

که پیوست مرکاف و نون را دو حرف

بیاراست زان نقش های شگرف

که بر زد چنین بی ستون و طناب

سرا پرده ی چرخ انجم قباب

که بنمود در پرده های فلک

به تسبیح گویا زبان ملک

که رخشده رخساره ی روز کرد

که سیاره گان را شب افروز کرد

که نه چرخ و چار آخشیج آفرید

سه فرزند آورد زآنان پدید

که از ابر بادش پدیدار کرد

که بشکفته گل ها زگلزار کرد

که آدم ز یک مشک خاک آفرید

به خاکی تنش جان پاک آفرید

که شد نقشبند جنین درشکم

که آوردش اندر وجود از عدم

برون از شکم زاده ننهاده گام

که آورد شیرش ز پستان مام

که گویا زبان سخن ساز کرد

که گوینده را نکته پرداز کرد

که شد رهنما سوی هنجارها

که شد رشته سازنده ی کارها

که تن رشته ی جان که پیوندداد

زدل ها که بر یکدگر ره گشاد

که تیغ بلا را چنین تیز کرد

که سر پنجه ی عشق خونریز کرد

که سرهای عشاق را شور داد

که دل های مشتاق را نور داد

بود اینهمه کرده ی کردگار

که جز او تواند چنین کردکار؟

مر او را شناس و مر او را ستای

ره او سپار و سوی او گرای

جز او را مدان داور دادرس

که غیر از خدا دادرس نیست کس

زتوحید بس راز نا گفته ماند

در این گنج بس در ناسفته ماند

دریغا زبان بیانی نبود

که با آن توانم خدا راستود

یکی ژرف (الهامی)اندیشه کن

بگردان از این ره عنان سخن

به درگاه حق عرض حاجات به

گشوده زبان در مناجات به

بخش ۲ - در نیایش به درگاه پروردگار خویش عزوجل گوید

سپهر آفرینا زمین داورا

تویی مهربان بنده گان پرورا

تویی آفریننده ی هر چه هست

تویی پاک دادار بالا و پست

تو یکتا خدایی و غیر از تو نیست

یگانه است ذات خدا و دو، نیست

پرستش تو را زیبد ای پاک ذات

که قائم به ذات تو شد کائنات

مرا گر زبانی ست، گویای توست

مرا گر دلی هست جویای توست

تویی روز و شب در زبان و دلم

ز یاد تو پیوند بر نگسلم

اگر جز تو را یاد کردن نکوست

همان یاد پیغمبر و آل اوست

از آن رو که یاد تو شد یادشان

عطای تو این منزلت دادشان

خدایا بدان جانفزا نام ها

که نیکانت دیدند از آن کام ها

به آن گوهر تاج آزده گان

مهین تاجبخش فرستاده گان

که بود ایزدی مهر درپشت اوی

قمر شد دونیم از سر انگشت اوی

به آن نیکراه و خوش آیین اوی

به ستواری باره ی دین اوی

به فرخنده داماد آن تاجور

شه دین خداوند جن و بشر

علی آنکه شد روح را رهنمای

جهانسوز شمشیر و شیر خدای

به بانوی پوشیده روی بهشت

که دست تو او را زعصمت سرشت

به فرخنده پور پیمبر حسن(ع)

شهنشاه روشندل پاک تن

به فرمانروای شهیدان عشق

سوار سرافراز میدان عشق

به نه تاجور حجت دین پناه

ز نوباوگان شه کم سپاه

به ویژه مهین داور داوران

جهانبان گیتی کران تا کران

خداوند دین مهدی تاجور

شه غایب از آل خیر البشر

که بر من در فیض بنمای باز

مرا ساز از غیر خود بی نیاز

تو با خود مرا آشنایی ببخش

ز بیگانه گانم رهایی ببخش

چراغ من از نور خود برفروز

به جز خود هر آنچه سراسر بسوز

مرا از می بیخودی مست ساز

پس از نیست کردن به خود هست ساز

ببخشا همه زشت هنجار من

مکن کار با من چو کردار من

بپوشان مرا دیده از غیر خویش

مرا جز ره خود مینداز پیش

زهر دامنی بگسلان دست من

به جز دامن رحمت خویشتن

زکاری که ذات تو خوشنود نیست

بگردان رخم کاندرآن سود نیست

نگویم چنین یا چنان کن به من

تو میدانی و رحمت خویشتن

بود گر ز کوهم فزون تر گناه

بر بخششت هست کم تر ز کاه

نترسم که خواهشگرم در شمار

بود پاک پیغمبر تاجدار

بخش ۳ - در ستایش حضرت رسالت پناهی صلی الله علیه واله گوید

بهین نقش کلک جهان آفرین

پرستنده ی خاص جان آفرین

به خلق اولین جلوه ی کردگار

به دین آخرین آیت استوار

شه ابطحی داور یثربی

جهان را خدیو و خدا را نبی

ملک لشگر و آسمان پیشگاه

رسولی که پیغمبران راست شاه

محمد که بر چهر دین غازه زوست

همه آفرینش پر آوازه زوست

مراو را چو پروردگار آفرید

نمود از رخش صورت خود پدید

نشان گر نبود او زهستی نبود

در آفاق یزدان پرستی نبود

به جسم جهان جان تک پاک او

جبین سوده نه چرخ بر خاک او

به چنبر درش گردن راستین

عیان دست دادارش از آستین

زهی بنده کز فر فرخنده گی

خداییش در کسوت بنده گی

رخ کبریا صورت آرا شده ست

زدیدار او آشکارا شده ست

جمالش که نور علی نور بود

فروزنده ی آتش طور بود

ز قهرش خبر داده طوفان نوح (ع)

ز مهرش تن بوالبشر(ع)دید ر وح

از او کرده داوود (ع) آهنگری

وزو دست جم برده انگشتری

ازو رفته سوی فلک با شتاب

مسیحا(ع) به مهمانی آفتاب

بنای صنم خانه درهم شکست

نمانده نشان از بت و بت پرست

به دین پروری چون فرو کوفت کوس

بمرد آتش موبدان محبوس

چو شد شعله ی نارخشمش بلند

شرر زد به زرتشت و استا وزند

شرار شکوهش برآورد دود

زقسیس و ترسا و حبر و جهود

زتیغ سر انگشت او یافت بیم

که گشت اسپر بدر رخشان دو نیم

چو او را گه زادن اندر رسید

شد از معجزش بس شگفتی پدید

به ایوان کسری درآمد شکست

شد آتشکده ی پارس با خاک پست

ز دریای ساوه نجوشید نم

ز دشت سماوه بجوشیدیم

درآن شب که فرمان معراج یافت

به سرزین شکوه ایزدی تاج یافت

گشاد از هوا طایر سدره پر

براقی بیاورد طاووس فر

براقی که چون پویه اوری شدی

ازآن سوی امکان فراتر شدی

بدان باره بنشست پیغمبرا

گشاد آن عقاب بهشتی پرا

به یکدم شد از بنگه خاکیان

بدان سوتر از کاخ افلاکیان

چو بر ذروه ی عرش حق پا نهاد

لب عرش بر پای او بوسه داد

سخن کوته آنجا رسید آن جناب

که از یار چیزی نماندش حجاب

جهان بینش دید آنچه بایست دید

به گوش آمدش هر چه باید شنید

بدین پیکر خاکی آن سرفراز

برفت و بیامد ز معراج باز

نه در خواب بود و نه در بیخودی

به بیداری و فره ی ایزدی

شد و آمد آن داور دین چنان

که لفظ شد آمد رود بر زبان

سخن گفت آن شب به صورت جلی

خدا با رسول از زبان علی(ع)

بخش ۴ - در منقبت شاه ولایت امیرالمومنین علی (ع)

مرا داد یزدان از آن رو شرف

که گردم ثناسنج شاه نجف

علی آن شهنشاه یزدان پرست

که باشد پرستنده اش هر چه هست

گزین داور شهربند وجود

که بر درگهش قدسیان را سجود

قوی دست حق پاک نفس رسول(ص)

شه دین و فرخنده شوی بتول

همین بس خدای جهان را سپاس

که او را علی بنده ی حق شناس

همین بس رسول خدا را درود

که حیدرش فرخنده داماد بود

ز پیشین رسول جهان آفرین

همی تا گه سید المرسلین(ص)

به باطن علی بودشان دستیار

برآورد از منکرانشان دمار

زقهرش درخشنده برقی جهید

زخشمش وزان بادی آمد پدید

شرر زان به قوم شعیب اوفتاد

وزین هستی عادیان شد به باد

پی غرق فرعونیان فوج فوج

عتابش به نیل اندر افکند موج

از او چوب موسی شد اژدر به دست

که جادوگران را به هم در شکست

وزو کرد جبریل فرخ به قهر

نگون امت لوط را هفت شهر

فزون از شمر سالیان پیش از آن

که در پیکر آدم آید روان

به زور یداللهی آن حقپرست

قوی دست پتیاره عفریت بست

و دیگر به فرخنده مهر اندرا

ز دم تا به دم بر درید اژدرا

چو لب شست از شیر و بالا گرفت

ره یاری شاه بطحا گرفت

اگر تیغ خونریز حیدر نبود

نشانی زدین پیمبر نبود

چو شاه حجاز آخرین حج گذاشت

وز آنجا به یثرب علم برفراشت

به جایی که آن را غدیر است نام

به فرمان دادار خیرالانام

جهاز هیونان به هم بر نهاد

به بالای آن بر شد و لب گشاد

که هرکس منم پاک پیغمبرش

امام است و مولا به دین حیدرش

علی بعد من جانشین من است

بدین تاجداری نگین من است

زنور من این شاه دین خلق شد

دو جانیم ما در یکی کالبد

به گوش اندر است این ز پیغمبرم

بدین اعتقاد از جهان بگذرم

اگر سالیان بشمرم صد هزار

ازیدون همی تا به روز شمار

اگر صد هزاران زبان باشدم

به هر یک هزاران بیان باشدم

زمدحش نیارم به جز اندکی

ز سیصد هزاران نگویم یکی

بخش ۵ - در ستایش حضرت صدیقه ی کبری فاطمه ی زهرا و ائمه هدی علیهم السلام

کنون مدحت آرم به دستور اوی

وزان همسر و یازده پور اوی

اگر پاکدخت پیمبر نبود

علی را در آفاق همسر نبود

چنین زن تنی همترازوی او

نشد آفریده مگر شوی او

زحوا و آدم جهان آفرین

یکی مرد و زن نافرید اینچنین

زنی بانوی بانوان بهشت

ز آدم نژادش زحوران سرشت

ولی برتر از این و آن در شرف

چو لؤلؤ که دارد شرف برصدف

زنی از غبار رهش غالیه

به مو برزده ساره و آسیه

زنی مریمش پرده گی کهترین

دو فرزند پاکش مسیح آفرین

زنی برتر از شیر مردان دین

به جز شرزه شیر جهان آفرین

همی نازش آن پاک جانرا سزاست

که او را پدر خاتم انبیاست

بدان پرده گی عصمت کردگار

درود از جهان آفرین بی شمار

سپس بر دو فرزند نام آورش

دو شاخ برومند فرخ برش

دو آویزه ی گوش عرش خدای

دو حجت به دین نبی رهنمای

یکی رادپور پیمبر حسن

و دیگر شهنشاه خونین کفن

که بد مهد جنبانش روح الامین

برافلاک شد مهد او از زمین

سلام فراوان ز دادار او

به نه سرور از آل اطهار او

به ویژه خداوند فرهنگ وهش

شه مرتضی تیغ دجال کش

ولی خدا قائم دودمان

ظفر بخش دارای عصر و زمان

که تیغش به دین اهرمن سوز باد

فروغ رخش عالم افروز باد

خدایا ظهورش تو نزدیک ساز

ازو روشن این دهر تاریک ساز

بخش ۶ - در شرح خواب دیدن مرحوم ناظم و سبب نظم این کتاب مستطاب

یکی راز گویم بری از دروغ

پذیرد ورا هر که دارد فروغ

چو بگذشت بر سر مرا سال سی

فراز آمدم رنج و انده بسی

شدم از سم رخش غم پایمال

گرفتار و پا بست اهل و عیال

به دهر از درم بود دستم تهی

بدانسان که از میوه سرو سهی

بدی کاش دستم تهی بود وام

کز آن وام بد خواب و خوردم حرام

بریده چو از چار سو شد امید

جز این راه چاره ندیدم پدید

که آرم به شاه شهید التجا

زنم بر به دامانش دست رجا

شبی چاره جستم از آن چاره ساز

زدم بر به دامانش دست نیاز

که ای روح پاک تن ممکنات

ازین تنگدستی مرا ده نجات

همی گفتم و ریختم آب چشم

بسی بودم از بخت وارون به خشم

خیال آن زمان بر ملالم فزود

ز غم اندر آن لحظه خوابم ربود

یکی بزم دیدم چو بزم بهشت

تو گفتی که بودش ز مینو سرشت

به جوی اندرش همچو لعل مذاب

روان شکر و شیر و شهد و شراب

چه گویم ز اوصاف آن بزم خاص

همین بس که بد بارگاه خواص

طبق‌های زرین در آنجا هزار

ز نارنج و لیمو و سیب و انار

همه میوه‌های بهشتی درخت

که بد درخور مردم نیکبخت

در آنجا جوانان فرخ جمال

همه گلبنان ریاض وصال

ابر صدر آن بزم مینو فضای

یکی تخت پیروزه پیکر به پای

بدان برنشسته یکی شهریار

که روی خدا از رخش آشکار

من استاده همچون گدایان به در

یکی ز انجمن کرد بر من نظر

چو از شه مرا خواست اذن دخول

دران بزم رفتم غمین و ملول

مرا از در مهر بنواختند

فروتر در آن بزم بشناختند

بپرسیدم این نغز بزم آن کیست

خداوند این بزم را نام چیست

بگفتند این بزمگه کربلاست

خداوند آن شاه اهل ولاست

مر این فرقه هستند یاران اوی

به دشت بلا جان نثاران اوی

درآن دم به ناگاه فرخنده شاه

فکند از ره مهر بر من نگاه

بفرمود کای مرد فرسوده غم

بسی دیده از روزگاران ستم

من از هر چه داری امید آگهم

به هرچ آرزوی تو کامت دهم

چو اینگونه دیدم به خود مهر شاه

جبین سودم از عجز در پیشگاه

سرودم که ای کارساز همه

به سوی تو روی نیاز همه

دوچیزم ز بخشایشت هست کام

یکی کم رها سازی از دست وام

دگر آنکه گویا زبانم کنی

به گفتار، نیکو بیانم کنی

که نامی به نام تو دفتر کنم

ثنای تو را روز و شب سرکنم

بگفت آنچه کام تو بد دادمت

زبان سخن‌سنج بگشادمت

درین کار باشد خدا یار تو

منم درد و گیتی مددکار تو

پس آنگاه لیمو و رمان چند

زخوان برگرفت آن شه ارجمند

به دست یکی داد زان مهتران

بدادش هم او نیز بر دیگران

همان رادمردی که بودم قرین

نهاد آن همه نزد من بر زمین

یکی خرمن اندر برم گرد کرد

ز رمان سرخ و ز لیمون زرد

همه میوه‌ها کاندر آن انجمن

بد از رأفت شاه، شد زان من

چو بر من ز شه پرتو مهر تافت

درون و برونم همه نور یافت

یکی تشنه بودم شدم سیرآب

یکی ذره بودم شدم آفتاب

تن خاکی‌ام جان دیگر گرفت

سرم افسر از فر داور گرفت

دوصد شکر کافروخت زان محفلم

به نور حسینی چراغ دلم

تعالی الله از بخت بیدار من

که آن شب در آن خواب شد یار من

بخش ۷ - خواب دیدن ناظم دفعه ی دیگر و مامور شدنش به نظم این کتاب

چو یک چند از این ماجرا درگذشت

فراز آمد از نو یکی سرگذشت

شبی جانفزاتر ز روز بهار

به فرخندگی چون شب وصل یار

درآن شب من از باده ی شوق مست

دلم برده شور محبت زدست

بدان دوست،کاندر دلم جای اوست

نبودم به جز دوست در مغز و پوست

بد از دوست گر بود گفت و شنود

که خوابم بدان حالت اندر ربود

یکی کوه دیدم چنان کوه طور

که از حق تجلی در آن کرده نور

به دامان او قلزمی آشکار

چو دریای سبز فلک بی کنار

بدم من به بالای آن سخت کوه

همی چاره جوینده وره پژوه

بدان سوی آن قلزم موجزن

ز شوریده مردان ره چند تن

از ایشان یکی کرد برمن نگاه

که از کوی زی یم بپیمای راه

شنیدم چو این راز زان بی همال

مرارست گفتی به تن پر و بال

به کردار سیل از بر کوهسار

سراشیب گشتم سوی رودبار

به یک لحظه زان کوه گردن فراز

مکان جستم اندر بر اهل راز

یکی زان میان با من ناتوان

بفرمود کای مرد روشن روان

یکی خانه ی نغز وآراسته

که از تو خدا خانه اش خواسته

یکی خانه بنیانش از جان و دل

نه چون خانه ی کعبه از آب و گل

چو بشنید گوشم ز شوریده این

سبک جستم و برزدم آستین

بنا کردم آن خانه ی پاک را

فزودم از آن، آبرو خاک را

زغیب آمد اسباب کارم پدید

که آن نغز بنیان به پایان رسید

چو بر دست من گشت کاوش تمام

پرستشگهی گشت عالیمقام

چو محراب آن خواستم ساختن

مر آن خانه را قبله پرداختن

شنو راستی، کاستی بد نماست

ندانستمی سوی قبله کجاست

همی خواستم شد پژوهشگرا

از آنان که دیدم بدانجا درا

نبودند یک تن از ایشان به جای

که گردد سوی قبله ام رهنمای

دلم شد زتنهایی خود غمین

که آمد سروشم به گوش اینچنین

که چندین چه داری به دل پرغما

مشو ایچ آشفته و در هما

یکی از غلامان شیر خدای

بدین کارگردد ترا رهنمای

چو بیدار گشتم از آن نغز خواب

زنرگس به گل برفشاندم گلاب

به گردون بیفراشتم هردو دست

سوی آفریننده ی هر چه هست

که ای پاک دادار روزی رسان

بدان رهنمایم تو روزی رسان

که آن رهبر آسان کند مشکلم

کند گنج اسرار یزدان دلم

هم او هادی آید نماید رهم

سوی قبله ی آن پرستشگهم

زهی رافت داور هور و ماه

که شد رهبرم سوی آن پاسخش

بدو سرسپردم شدم با کلاه

به ملک محبت زدم بارگاه

برستم زدام هوا و هوس

شدم با خراباتیان همنفس

منور شد از نور عرفان دلم

بشد کعبه ی عارفان منزلم

مراو را چو گشتم هم آواز عشق

زبان داد در گفتن راز عشق

که این نامور نامه را ساختم

بد انسان که او خواست پرداختم

منور شهم دستگیر و ولی است

دلیلم در این راه عبد علی است

کنون بر سخن گستران عجم

به مدحت کنم پشت تعظیم خم

بخش ۸ - در ستایش سخن و مدح استاد سخن گستران حکیم ابوالقاسم فردوسی علیه الرحمه

الا ای خردمن بیدار هوش

بدین نغز گفتار من دار گوش

زهرچ آفرید ایزد بی نیاز

به نطق آمیزاده دید امتیاز

خدایش بلند از سخن پایه داد

که تاج کرامت به سر برنهاد

سخن بهتر از هر چه آن بهتر است

خرد کهتر است و سخن مهتر است

سخن چون سخن آفرین آفرید

همه ما سوی از سخن شد پدید

سخن چون بیامد ز بالا به پست

بدو گشت بشناخته هر چه هست

فرستاده گان را به تایید دین

سخن آمد از آسمان بر زمین

سخن شد کلیم خدا را دلیل

که آسان گذر کرد از رود نیل

سخن شد به روح الامین اوستاد

که دیگر ره اندر فلک پر گشاد

بهین معجز داور انبیا

سخن بود در کرسی کبریا

سخن کرد هر راز پنهان پدید

سخن گنج اسرار را شد کلید

سخن گستران را به هر روزگار

خدای جهانست آموزگار

به هرکس زبان سخن سنج داد

مراو را کلید درگنج داد

سخن گسترانند در این جهان

خدا را نگهبان گنج نهان

به ویژه مرآنان که در پارسی

سخن ها به جا مانده زایشان بسی

به گیتی سخن گستران آمدند

که گوی سخن بر به چوگان زدند

همه شهریاران ملک سخن

بی انباز در دروره ی خویشتن

همه نامجو ویژه دانای طوس

که شاهنشهی را فرو کوفت کوس

همه اخترانند واو ماهشان

همه شهریار او شهنشاهشان

به جوی بیان همه آب از اوست

به خورشید فکر همه تاب از اوست

بدی گوهر عقل و در سخن

به زیر زبان اندرش مختزن

شود راست تا بر تو این گفتگوی

زشهنامه بهتر گواهی مجوی

فرستاده ی پارسی گرخدای

فرستادی اندر جهان رهنمای

سخن گستر طوس پیغمبری

بد، و نامه اش، ایزدی دفتری

بدش درسخن گفته ی پهلوی

به از گوهر تاج کیخسروی

ازیدون همی تا به روز شمار

زما گنج آمرزش او را نثار

به ویژه مر آن نامور بخردان

که بودند مدحت گر خاندان

روانشان به مینو درآسوده باد

گناهانشان جمله بخشوده باد

کز آنان نوآموز مردی منم

که دستانسرا مرغ این گلشنم

منم آفتاب سپهر سخن

زبان من آمد درش را کلید

بود نامه ام به زهر نامه ای

کزو در جهان گرم هنگامه ای

چو نامه ازو شاد جان رسول

بود مرهم زخم قلب بتول

مراین بنده ی آستان حسین

سروده در آن داستان حسین

چو فردوس گفتار را زان مقام

سزد کش بود باغ فردوس نام

کس کی ز فردوس یاد آورد

چو بر باغ فردوس من بگذرد

به فردوس فردوسی پاک تن

شود خرم از باغ فردوس من

ازین نامه ی نغز گیتی طراز

که ماند زمن سالیان دراز

به دنیا درون کامرانی کنم

پس از مردنم زندگانی کنم

بدین نامه خندان ز پل بگذرم

سوی باغ فردوس روی آورم

بدین نامور نامه روز نشور

کنم آتش دوزخ از خویش دور

خدایا به شاه شهیدان عشق

بدان پر بها گوهر کان عشق

زمهرم بیفکن به سر سایه ای

که بندم بدین نامه پیرایه ای

به گلزار خرم جنان زین کتاب

شکفته کنم چهره ی بوتراب

سپهر آفرینا پناهم تویی

دلیل اندرین راست را هم تو یی

هزار و دو صد با نود و بود و پنج

که در بر گشادم ازین طرفه گنج

به آغاز چون یارشد کردگار

به انجام هم خواهدم گشت یار

بخش ۹ - در خطاب به ساقی حقیقی و استدعای باده ی حقیقت گوید

بده ساقی آن جام یاقوت نام

که چونان ندیده است جمشید جام

درافکن به بلور یاقوت ناب

به جام هلالی بیار آفتاب

ازآن می غم از خاطرم ساز دور

که سرهای عشاق از آن پر زشور

خرد سوز مردان صاحب نظر

جنون بخش رندان بی پا و سر

از آن می که جان در سرود آورد

جم و جام بر وی درود آورد

بهای یکی جرعه زان سرخ می

پر از لعل دیهیم کاووس کی

ز لعل بتان چاشنی خیزتر

زوصل حبیبان دل انگیزتر

آیا میگسارنده ساقی دمی

مرا گر رها خواهی از هر غمی

به جان و سر ساقی سلسبیل

دمادم به من می تو بنما سبیل

که می خوردن هرکه او راست دوست

به طاق دو مردانه ابروی اوست

همان طاق ابرو که جان آفرین

بنا کرد از آن طاق محراب دین

بیاور مرا ساقیا جام می

دمادم به یاد وی و نام وی

چه جام؟ از خدا پر می باقیا

امیر غدیر خمش ساقیا

چه جامی؟ که خورشید از آن منجلی

پر از باده ی صاف مهر علی (ع)

از آن باده حق داده تاج رضا

به مستان میخانه ی مرتضی

به موی تو ساقی که بامهر شاه

کم از پر کاهست کوه گناه

چه جز مهر او در دل پاک نیست

گنه پیشه را از گنه باک نیست

بده می که حق راست فضل عظیم

کف ساقی حوض کوثر کریم

نخواهد که مستان او شرمسار

شوند از گناهان به روز شمار

بده ساقیا ساغری زان شراب

که تا نقش هستی بشویم به آب

سوی عالم جان و دل بگذرم

ازین کشور آب و گل برپرم

دم از مهر ساقی کوثر زنم

در آن بزم مستانه ساغر زنم

خوشا وقت رند صبوحی زده

خوشا حال مست در میکده

مرامی به جام ای بت دل بر آر

بن شاخ اندوهم از گل بی آر

دمی تا بود زندگانی مرا

بیفزا به می شادمانی مرا

که دنیا نپاید به کس پایدار

نماند کسی زنده جز کردگار

بده می که دیگر نیارم به یاد

که چون شد بساط سلیمان به باد

بیا ساقی ای کام بخش دلم

چراغ شبستان مه محفلم

چو لعل خود از طبع گوهر فشان

مرا رشته های گهر برفشان

که تا زین نهم برسمند گستری

سبک پویه رخش ستایشگری

بتازم چنان کاندر آورد من

نگردد سخن گستری مرد من

بتازم بدانگونه تیغ درود

که ترک سپهرم سرآرد فرود

مرحوم (الهامی ) توانمندانه باغ فردوس خود را چهار بخش – حرکت شهادت ح امام حسین (ع) و یاران او – اسارت اهلبیت (ع)و قیام و خونخواهی مختار تقسیم و تنظیم کرده است.

بخش ۱۰ - در شرح حال خویش و ستایش امام عصر اروا حنا فداه

به ماهی سیه بردم شب و روز رنج

به گوهر برآکندم این طرفه گنج

بدان شیوه ی نو که خود خواستم

من این نامور نامه آراستم

ازیدون همی تا گه باستان

بدینسان نپرداخت کس داستان

چو پروانه زاندیشه ها سوختم

کز اینسان چراغی برافروختم

چراغی به گیتی فکنده فروغ

ندیده رخش تیرگی از دروغ

درخشنده این اختر تابناک

شد از یاری چارده نورپاک

به ویژه خداوند شاهنشهان

گزین کار فرمان ملک جهان

طرازنده ی تختگاه وجود

در درج دین گوهر کان جود

گزیده تنی جان پاکان دراو

همه دین و داد نیاکان دراو

ثمین گوهر قلزم سرمدی

بزرگ آیت مصحف احمدی(ص)

نگهبان دین غایب دودمان

جهانبان خداوند عصر و زمان

پس از آفریننده ی هر چه هست

همه آفرینش ورا زیر دست

همه رنج و آرامش و سوک و سور

بلندی و پستی و سستی و زور

توانایی جسم و فر و خرد

همه آنچه بر ما همی بگذرد

ازوی است و او دست باز خداست

به هر کس دهد آنچه او را سزاست

هم از بخشش و فضل و احسان اوست

گر این جانفزا نامه نغز و نکوست

ازو خیزد این گفته سر تا به بن

کی ام من کز اینسان سرایم سخن

یکی ناتوان بنده ام تیره روز

تهی مغز از دانش دلفروز

روان تیره از رنج و خاطر تباه

رخ بخت، تاریک و اختر سیاه

ندیده به جز غم ز گشت سپهر

نتابیده خورشید بر من به مهر

گرفتار و پا بند مشتی عیال

زنی ناتوان کودکان خردسال

به روزی آنان فرو مانده سخت

نه نان و نه پوشش نه بستر نه رخت

نه گنج و زر و مال و نه خواسته

نه بنگه نه اسبابی آراسته

بجز لطف حقم به هر صبح و شام

نبد از جهان و جهان خواه کام

چنین طبع کی با سخن آشناست؟

ستوده سخن گفتنش کیمیاست

چنین نیرو از بخشش شه شناس

مراین شاه را باد از ما سپاس

توانایی اش رابه کار شگفت

زکار من اندازه باید گرفت

روان جهان برخی جانش باد

درود فراوان زیزدانش باد

خدامان به وی آشنایی دهاد

اگر نیست مال جهان خود مباد

جهان را و رنج ورا باد گیر

روان را زاندیشه آزاد گیر

غم و شادی این سرای سپنج

نپاید بسی خاطر خود مرنج

سپهر ار دمی برمرادت نگشت

چو می بگذرد باید از وی گذشت

بدان کوش اندر برکردگار

سبک بار آبی به روز شمار

ره پیشوایان دین پیش گیر

همی مدحشان پیشه ی خویش گیر

که هستند برنیکی آموزگار

بدی رابه نزد خدا خواستار

کنون گر بمانم فروزم چراغ

ز دوم خیابان این نغز باغ

به الهامی ای کردگار جهان

دراتمام این نامه بخشا توان

هر آنچ از تو خواهد همانش ببخش

سعادت به هر دو جهانش ببخش

به لفظ سعادت نمودم تمام

من این نامه ی نغز را والسلام

به الماس فکر ار گهر سفته ام

همه عشق گوید نه من گفته ام

بخش ۱۱ - وصیت کردن معاویه به بزرگان و سفارش یزید در هنگام مرگ خود

زهجرت به شصت اندر آمد چو سال

به ملک معاویه آمد زوال

ازآن پیش کو را زمان در رسد

برآید روانش ز ملک جسد

همه مهتران رانمود انجمن

چنین گفت زان پس به ایشان سخن

پس از مهتران رانمود انجمن

چنین گفت زان پس به ایشان سخن

پس از من پسر جانشین من است

نگهبان تخت و نگین من است

بدانید برخود و را پادشاه

که او راست پیروزی و دستگاه

بدارید او را چنان چون مرا

مپیچید از چنبر اوسرا

سگالید با دشمنانش ستیز

ابا یار او یار باشید نیز

درست آزمودستم او را که اوی

سترگ است و دانشور و نامجوی

نکو داند آیین کین خواستن

همان شیوه ی لشگر آراستن

دراین گیتی ار گفت من بشنوید

به فرزانه فرزند من بگروید

زکردارتان من به روز شمار

شوم با نیاکان خود شاد خوار

شما را به خوبی نگهداشتم

برای چنین روز بگذاشتم

که گاه مرا پاسبانی کنید

به فرزند من مهربانی کنید

بخش ۱۲ - اندرز نامه نوشتن معاویه از برای یزید و مردن او

چو این گفت یاران زجا خاستند

سراسر بدو پوزش آراستند

که ما بنده گانیم و فرمان توراست

دل جمله دربند پیمان تو راست

شه ما پس از تو گزین پور تست

که دارنده ی رسم و دستورتست

تو آسوده جان باش و آزاد دل

که گردی زکردار ما شاد دل

چو این گفته شد پورهند از سریر

به بر خواند زان انجمن یک دبیر

یکی نامه بنگاشت اندر حضور

سراسر به بدرود و اندرز پور

که بعد از من ای راد فرزند من

خرد پیشه پور هنرمند من

زتو سرکشی کس ندارد هوس

درین پادشاهی مگر چار کس

یکی پور فاروق عبداللها

دگر پور صدیق کارآگها

یکی نیز عبدالله ابن زبیر

که گوید منم قدوه ی اهل خیر

به ویژه حسین (ع) علی کش نیا

بود مهتر و بهتر انبیا

ازین چار بیعت به شاهی ستان

که در ملک باشندت از دوستان

مدارا به پور عمر پیشه ساز

به نیرو مکن سوی او ترکتاز

مر آن مرد دین را به خود واگذار

که جز پارسایی ورا نیست کار

به پور ابوبکر خصمی مکن

نگهدار اندرز و بشنو سخن

که دیناری جوی است و دنیا پرست

به زر باید آوردنش دل به دست

هر آن چیز کز شهوتش آرزوست

ببخشا بدو تا شود با تو دوست

زبیری نژاد است مردی دلیر

به حیله چو روبه به حمله چو شیر

مکن کینه ی خود بدو هیچ فاش

اگردوست باشد تو را دوست باش

اگر دشمنی با تو آغاز کرد

ز فرمانبری سرکشی سازکرد

به دست آر او را به دستان و بند

زهم بگسلان پیکرش بند بند

چو زین هر سه ایمن شدی هوشدار

زمانی به گفت پدر گوشدار

پس از من چنین دانم ای نامجوی

که اهل عراق از تو تابند روی

به فرخنده پور نبی (ص) بگروند

همه خواستارش به شاهی شوند

اگر زانکه اورا به دست آوری

مبادا که در وی شکست آوری

از آنرو که فرزند پیغمبر است

نکو یادگاری از آن سرور است

مکش تیغ بر روی او زینهار

به اکرام پیغمبرش پا سدار

مشوران به خویش اهل اسلام را

میاور به زشتی نکونام را

مشو با حسین(ع) علی (ع) بدسگال

که ترسم به ملک تو آید زوال

چو پرداخت آن نامه مهرش نهاد

به اسپهبد خویش ضحاک داد

که این نامه ی من به پورم رسان

که در بیت مقدس بود حکمران

بگفت این و از تنش مرغ روان

به دیگر جهان گشت دردم روان

دمشقی سران جمله درسوک اوی

سیه پوش کردند بازار وکوی

چو بگذشت از سوگواری سه روز

به چارم چو شد مهر گیتی فروز

یکی پیک زی بیت مقدس بتاخت

شه شامیان را خبردار ساخت

بخش ۱۳ - خبردار شدن یزید از مرگ معاویه وآمدنش به شام و به تخت نشستن آن ملعون ابتر بعد از پدر

چو آگاه شد زود بسپرد راه

به شام آمد وکرد جا بربه گاه

همه شامیانش به در تاختند

نوا سوگوارانه افراختند

مراو را به مرگ پدر تعزیت

بگفتند و برسلطنت تهنیت

چو بگذشت چندی از آن کارباز

یکی بزم دارای نو کرد ساز

نمود از بدن جامه ی سوک دور

یکی هفته می داشت برپای سور

ازآن پس به هرشهری وکشوری

امیری فرستاد با لشگری

ابر جای مروان به حکم یزید

به یثرب زمین، حکمران شد ولید

از آن پس که فرمانده ی نو چمید

سوی یثرب و در سرا آرمید

به دست یکی رهرو تیز گام

رسیدش یکی نامه از شاه شام

بخش ۱۴ - رسیدن نامه ی یزید به ولید

درآن بد نوشته که ای نامدار

ستان از بزرگان یثرب دیار

به شاهی زنو بیعت از بهر من

چنان چون سزد ویژه از چار تن

چه فرزند بوبکر و پور عمر

چه عبدالله آن کو زبیرش پدر

دگر پور دخت رسول خدای

که بابش بود شاه خیبر گشای

نشد هرکه زین چار فرمانپذیر

به خنجر سرش را زتن بازگیر

چو آنگونه منشور والی بخواند

سرانگشت حیرت به دندان رساند

به بر خواند مروان و با چشم تر

زمرگ معاویه دادش خبر

که تا آن زمان والی نو ولید

به فرمان فرمانده ی خود یزید

همی داشت این راز را در نهفت

زمرگ معاویه باکس نگفت

سپس رایزن گشت درکار خویش

وز آنچ آمدش از شه شام پیش

بدو گفت مروان که ای هوشمند

درین نامه هرچ آمدت کار بند

ولید این سخن چون زمروان شنود

فرستاد پیکی به هر چار زود

شبانگه فرستاده شد در حرم

بدید آن سه وپادشاه امم

که بنشسته با هم سرایند راز

به نزدیک قبر رسول حجاز

به ایشان رسانید بعد از اسلام

ز فرمانگذار مدینه پیام

بدان پیک فرمود فرخنده شاه

توزی خواجه ی خود بپیمای راه

که ما نیز بدرود تربت کنیم

قدم سوی بنگاه والی زنیم

چو شد رهسپر پیک با آن سه تن

شهنشاه دین گشت گرم سخن

بخش ۱۵ - گفتگوی امام علیه السلام با آن سه تن

بفرمود کای مهتران سترگ

برآنم که رو داده کاری بزرگ

معاویه بربسته زین نشئه رخت

نشسته یزیدش به بالای تخت

دراین شب گمانم که خواهد ولید

زما اخذ بیعت برای یزید

بدین کار چاره چه و چیست رای

شدن خوب تر یا که ماندن به جای

به پاسخ سرودند کای رهنما

تو داناتری کارها را زما

تو زی او روان شوکه ما هرسه تن

نخواهیم رفتن درآن انجمن

چو گفتند این شه به ایوان خویش

ره از تربت پاک بنهاد پیش

به کاخ ولیدی چو بنمود جای

زخویشان و یاران رزم آزمای

گزین کرد سی مرد خنجر گزار

همه جنگجوی و همه نامدار

شهنشه بدان پاکدینان سرود

که ای نامداران با فر وجود

از یدر بیاید همراه من

بدانجا که خواهم شدن گامزن

درآنجا به بیغوله ای درکمین

نشینید چون ضغیم خشمگین

درآنگه که آواز من بشنوید

درآنجا که من هستم اندر شوید

درآرید دست و بیازید تیغ

مدارید از جنگ جستن دریغ

چو این گفت بنمود زیب سرا

همان نغز دستار پیغمبرا

بپوشید دراعه ی مصطفی

بیفزود زان جامه تن را صفا

گرفت آن خداوند موسی غلام

به کف برعصای رسول انام

سوی والی یثرب آورد روی

شهنشاه و یاران به همراه اوی

چو خور درسرای امارت بتافت

همه برزن وکوی از او نوریافت

نگهبان یثرب شدش پیشباز

ببردش به پاس بزرگی نماز

چو آسود لختی پی گفتگوی

به شه والی یثرب آورد روی

نخستین نمود او چو گفتار سر

زمرگ معاویه دادش خبر

سپس خواند منشور دارای شام

به فرخنده فرزند خیرالانام

بدو گفت: ایدون ترا چیست رای

بیندیش ژرف و به پاسخ گرای

که در کار بیعت چه گویی همی

زمهر و زکین تا چه جویی همی

شهش گفت: نبود سزا ای ولید

که بیعت نهانی کنم با یزید

یک امشب درنگ آر تا صبحدم

کنم هرچه باید همی کردیاد

تو بنشین به گاه و بساز انجمن

بخوان مردمان را بر خویشتن

من آیم بدان انجمن بامداد

کنم هر چه باید همی کرد یاد

که مردم بدانند و آگه شوند

چو من بگروم سربسر بگروند

بدو گفت والی جز این نیست رای

همه هر چه فرمودی آرم به جای

همه کار بندم به دلخواه تو

برو باد دادار همراه تو

چو مروان دون ازولید این شنید

بزد نعره سخت وزجا بردمید

بخش ۱۶ - برانگیختن مروان حکم ولید را در بیعت از امام و رفتن آنحضرت ازآنجا به خشم

بدو گفت کاین کرده نبود پسند

به دهر اندر از بخرد هوشمند

همین شب یکی گفت من در پذیر

ازاین مرد پیمان بیعت بگیر

چو برخیزد از جایگاه نشست

تو را با حسین علی نیست دست

تودانی که او زاده ی حیدر است

چو فرخ پدر ضیغم داور است

چو از دست ما گردد امشب رها

بتابد سراز رزم او اژدها

اگر من به جای تو می بودمی

ازین گونه گفتار نشنودمی

مر او را به بیعت درآوردمی

ویا سر به تیغش جدا کردمی

برازنده ی فر پیغمبری

خداوند سر پنجه ی حیدر ی

زمروان چواین گفتش آمد به گوش

بدان مرد بی باک برزد خویش

که هان ای بد اندیش مرد پلید

تو خواهی مرا سرزپیکر برید؟

ویا این امیری که دراین دیار

به حکم یزید است فرمانگذار؟

تورا نیست یارا و این مرد را

که با من سگالید ناورد را

چو رخ زو بتابید گفت:ای ولید

نه ماییم آل رسول (ص) مجید؟

خلافت زیزدان سزاوار ماست

بزرگی و دین پروری کار ماست

علی جانشین نبی بود و بس

پس از وی نبد جز حسن هیچ کس

چو فرخ برادرم بربست رخت

منم درخلافت سزاوار تخت

نه آن زشت بدخو یزید پلید

کزو شوم تر چشم گردون ندید

که کارش نه غیر از قمار و شراب

به خونریزی اهل دین درشتاب

چنین کس که گشته ازو دین تباه

زمن پیروی کردن او مخواه

مجوی از خداوند دین بنده گی

نه زیبد زداور سرافکنده گی

بگفت این و یازنده بالا فراشت

قدم درسرای ولایت گذاشت

بخش ۱۷ - برآشفتن مروان به ولید به علت دست برداشتن از امام علیه السلام

چو شه سوی آرامگه شد چمان

برآشفت مروان به والی دمان

که ای بی خرد مرد ناهوشمند

تو را هر چه گفتم نیامد پسند

همی خوار مایه گرفتی تو کار

تفو باد برچون تو فرمانگذار

نبینی کز اینت چه آید همی

چه آشوب ازین کار زاید همی

بدو گفت والی که ای تیره بخت

همی بینمت دل چو فولاد سخت

بترس از جهاندار یزدان پاک

چه خواهی به دنیا درینم هلاک

به دارنده ی آشکار و نهان

که بخشندم ار ملک و مال جهان

نجویم ره فتنه انگیختن

به فرزند پیغمبر آویختن

تو خواهی که پور پیمبر شهید

شود تاکه خوشنود گردد یزید

هرآنکس که ریزد زکین خون او

نگردد به روز جزا سرخ رو

بدو گفت مروان پر از خشم و کین

کنون گر نگه داشتی پاس دین

نکو کردی ای میر فرمان تراست

سپس کاربند آنچه دانی سزاست

اگر آشکارا چنین کرد یاد

نهانش دگر بود آن بد نهاد

چو مروان پلیدی به گیتی نبود

به آل نبی زو چها رخ نمود

چو رفت از جهان زاده ی پور صخر

زقتل شه دین همی کرد فخر

بخش ۱۸ - در نکوهش روزگار و مویه گری برسبط احمد مختار علیه صلوات الملک الجبار

چه بد رسم بی مهری ای روزگار

که باکس نگردی دمی سازگار

سپهرا تو را کینه کارست و بس

نکردی چرا جزبه کین یک نفس

بسی مهتر ای چرخ بیدادگر

زکین تو شد کو به کو دربه در

بسی شهریار از تو ای بدسگال

شد آواره از تختگاه جلال

دمی از تو کشور خدایان دین

ندیدند آسودگی در زمین

نخست از ستیز تو ای بدنهاد

برون آدم از باغ مینو افتاد

صفی الله از جورت آسیب یافت

که از خلد جا درسراندیب یافت

شد از تو خلیل الله نیکنام

زبابل گریزان سوی مصر و شام

چمید از تو صدیق پیغمبرا

زکنعان به زندان مصر اندرا

چو از جور دروتو آشوب یافت

هم از مصرموسی به مدین شتافت

زکید تو ای چرخ آسیمه سار

زبطحا فراری شداحمد به غار

وز آنجا سوی یثرب آورد روی

ستم ها کشید از تو ای زشتخوی

چو با حیدرت سازگاری نبود

زیثرب سوی کوفه هجرت نمود

فکندی پس از یثرب ای پر نفاق

حسین علی رابه مرز عراق

تو سبط نبی ر ا ز روی جفا

برون کردی از تربت مصطفی

تو کردی ز بیداد وکین و ستم

امیر حرم را برون از حرم

زگشت تو کشو خدای جهان

شد آوراه از کشور و خانمان

همانا نترسیدی از خشم اوی

که با داور خود شدی کینه جوی

به شاهی کت اینگونه گردنده کرد

چه بد کردی ای گنبد گرد گرد

کنون اول داستان غم است

که یثرب زمین بنگه ماتم است

روان پیمبر بموید کنون

بدان تربت تابناک اندرون

کنون باید از غم کشیدن خروش

کنون باید آمد چو دریا به جوش

کنون باید از دیده ی اشکبار

فرو سیل ریزم چون ابر بهار

ازین پس من و دیده ی خونفشان

ازین پس من و ناله ی رعدشان

ازین پس من و خاک ماتم به سر

زاشک خود اندر به گل تاکمر

ازین پس من و همچو گل جامه چاک

چو بلبل نواهای اندوهناک

پس از هجرت زاده ی بوتراب

نتابد به یثرب زمین آفتاب

پس از کاروان دیار حجاز

که آهنگ هجرت نمودند ساز

نه رو در ره آرد دگر کاروان

نه هودج نهد بر شتر ساربان

بخش ۱۹ - درخطاب به ارواح مقدسه ی بزرگان دین

بنال ای مدینه بزار ای حرم

خروشان شو ای مرز بطحا زغم

سرازپاک تربت برآر – ای رسول

زپر نور مرقد برآی ای بتول

به بدرود فرزند فرخ فرا

ببارید خون از دو چشم ترا

بنال ای حسن شدزمان فراق

که دارد برادرت عزم عراق

زهجرشهنشاه آزادگان

بنالید ای هاشمی آزاده گان

کنید ازنی دل ره ناله باز

که دیدار او را نبینید باز

همی شاه خواهد زیثرب شدن

پس از این شدن نیست باز آمدن

چمان سوی بنگاه ویران او

رسند از پس او اسیران او

نه عباس همراه و نی اکبرش

نه عون سرافراز و نی جعفرش

نه قاسم نه عبدالله و اصغرا

نه یاران و خویشان فرخ فرا

بیاید زنی چند ماتمزده

یکی مرد همراهشان غمزده

پدر کشته زنجیر کین دیده ای

ستیز از یزید لعین دیده ای

بزن دست غم برسر ای جبرئیل

که سبط نبی راست وقت رحیل

چونی بند بگشا زفریاد خویش

به بدرود فرزند استاد خویش

تو نیز ای سرافیل شور نشور

بدم درجهان افکن از نفخ صور

وداع حرم کرد میر حرم

درین بزم تو – نای ماتم بدم

ایا زایران دیار نجف

غلامان شاه سریر شرف

ندارم چو خود ره بدان بارگاه

که بوسم همی تربت پاک شاه

شما چون بدان آستان رو نهید

زجان بوسه برخاک پاکش دهید

رسانید بعد از درود و سلام

زکهتر غلامی به شاهی پیام

که ای آنکه هستی خدا راتودست

خداوند دین شاه یزدان پرست

غنودن به تربت درون تا به چند

برآور سر از بارگاه بلند

که فرزند تو جسته پیوند تو

به جان و به دل آرزومند تو

چمان با دل دردناک آیدت

به پوزش سوی خاک پاک آیدت

یکی از جنان سوی دنیاگرای

به زین بهشتی تکاور برآی

پذیره شو از مهر فرزند را

همان نور چشم و جگر بند را

وراباش یک چندگه میزبان

پدر را پسر به بود میهمان

بروگشت خواهد به کین چون سپهر

نگهدار یکچند گاهش به مهر

بسا زود بروی بمویی همی

به خون از غمش رخ بشویی همی

بسا زود بینی همایون سرش

به دست سنان تا سنان اندرش

بسا زودکش سربه خاکسترا

ببینی به بنگاه خولی درا

بسا زود در بزم پور زیاد

بدان سر ستم ها ببینی زیاد

بسا زود کز چوب دست یزید

ببینی بدان سرچه خواهد رسید

تو خود دانی ای دست پروردگار

که افتاده کلک و زبانم زکار

غم اندر تن من توانی نهشت

که یارم سرود و توانم نوشت

مدد کن مگر با زبانی دگر

کنم قصه ی هجرت شاه سر

بخش ۲۰ - درمصمم شدن امام علیه السلام به مهاجرت از مدینه

شنیدم چو سبط رسول مجید

به ایوان برفت از سرای ولید

بدانست کآنقوم شیطان پرست

به آسانی از وی ندارند دست

به خود گفت آن به کزین سرزمین

روم تا بیاسایم از اهل کین

به غربت فزون گرچه دشواری است

بسی مرگ بهتر ازاین خواری است

پس آنگه شبی با دل دردناک

روان شد سوی تربت جد پاک

به پوزش درآن بارگاه بلند

خم آورد بالا و شد ارجمند

زتربت یکی نورشد آشکار

که خورشید ازشرم آن گشت تار

همه آفرینش پر ازنور شد

تو گفتی جهان وادی طور شد

شهنشه درآن نور مستور شد

ازآن جلوه نور علی نورشد

خود از تاب آن جلوه از هوش رفت

تو گفتی ز اندام او توش رفت

همان بیهشی در وی آمد پدید

که در طور بر پور عمران رسید

ولیکن نه این نور با آن یکی است

بگویم که این هردو را فرق چیست؟

بد آن نوری ازدوستان علی (ع)

که شد بر کلیم خدا منجلی

بد آن جلوه ی روی جان آفرین

که شد محو آن پور ضرغام دین

چو آن نور فرزند زهرا بدید

ازآن بارگه سوی مشکو چمید

اگر چه به دل راز بسیار داشت

نگفت ایچ و با وقت دیگر گذاشت

بلی محو معشوق گاه وصال

به گفتار دیگر ندارد مجال

بخش ۲۱ - مامورشدن امام بار دیگربه سفر عراق در روضه جدش به عالم واقعه

دگر شب به بدرود خیرالبشر (ع)

به سوی حرم رفت آن تاجور

دو تاکرد بالا زبهر نماز

همی سود رخ بردر بی نیاز

به درگاه یزدان برافراشت دست

که ای آفریننده ی هرچه هست

قدم جز به حکم تو ننهاده ام

زبان جز به امر تو نگشاده ام

نه ره در درونم کسی جز تو یافت

نه جز سوز تو در دل و دیده تافت

خدایا به این تربت تابناک

به آن شه که خفت اندرین جای پاک

گزین بهر من آنچه اندر جهان

توزان راضی و مصطفی (ص) شادمان

چنین تا سحرگاه زاری نمود

که بر تربت پاک خوابش ربود

درآن خواب خوش گشت برشهریار

درخشنده چهر رسول آشکار

سروشان خروشان به گردش ورا

رده بر رده بسته پر در پرا

بیامد به بالین آن شه فراز

جهاندار پیغمبر سر افراز

چو جان درکشیدش درآغوش تنگ

زدش بوسه برلعل یاقوت رنگ

بگفت: ای دو چشم ازتوام روشنا

حسین ای مرا نو گل گلشنا

بهین میوه ی شاخ بار آورم

جگر گوشه ی نازنین دخترم

بسا – زود کز تیغ دشمن سرت

شود دور از نازنین پیکرت

گروهی زکین سر برندت زتن

که دانند خود را زیاران من

بودشان زمن با چنین زشتکار

امید شفاعت به روز شمار

کناد این ستمگر گروه پلید

خداشان به روز جزا نا امید

به زودی ازین خاکدان خراب

سوی باب و مام و برادر شتاب

که مشتاق فرخنده روی تواند

شب و روز درآرزوی تواند

به مینو تورا هست یک پایگاه

که آنرا شهادت بود راست راه

بدان پایگاهت نباشد رهی

مگر تشنه لب جان به جانان دهی

به فرخ نیا برد آن شه نماز

درپوزش و لابه بنمود باز

که ای تاجور جد فرخنده فر

مرا زین جهان سوی فردوس بر

مرانیست حاجت به دنیا درون

همان به که آیم زدامش برون

سرودش پیمبر که ای پاک جان

کنون بایدت زیستن درجهان

که نوشی زجام شهادت رحیق

به مینو سپس با من آیی رفیق

کنون زی عراق از مدینه بچم

ببر نیز همراه اهل حرم

که خواهد همی داور بی نظیر

تورا کشته و اهلبیت ات اسیر

چو این گفته شد شه برآمد زخواب

غریوان سوی خانه شد با شتاب

چو بنشست لختی همی خواند پیش

همی پرده گی ها و خویشان خویش

به ایشان بگفت آنچه درخواب دید

وزین ره بسی کرد گفت و شنید

شنیدند چون بانوان حجاز

مر آن راز پنهان ز دانای راز

نوا گشت ازایشان بدانگونه راست

که از پرده ی چرخ فریاد خاست

پر آوای ماتم شد آن بارگاه

خروش از زمین شد به خرگاه ماه

شهنشاه گفتا ز شیون چه سود

بسیج سفر کرده بایست زود

دگر شب که هنگام بدرود مهر

سیه پوش گردید نیلی سپهر

بخش ۲۲ - رفتن امام به بدرود قبر مادر و گفتگوی حضرت صدیقه با آن جناب

درآن تیره شب سروباغ رسول

روان شد به بدرود قبر بتول

بدان تربت ازدیده بگشاد –رود

به مادر فرستاد لختی درود

که ای مام نیک اختر مهربان

مرا پرورانده به روز و شبان

منم ناز پروده ی نوش تو

که پیوسته بودم درآغوش تو

منم آنکه چون پاک زاده ی مرا

به دامان خود شیر دادی مرا

بدان ای سر بانوان بهشت

که آواره گی شد مرا سرنوشت

من اینک برفتم تو بدرود باش

دژم ازغم نازنین رود باش

به پایان رسانید چون شه پیام

بدو آمد از قبر زهرا سلام

از آن پاک تربت صدایی شنفت

همانا بدو بانوی خلد گفت

که ای بر شکفته گل باغ من

فزودی زنو داغ برداغ من

به مینو که غم را درآن نیست بار

نمودی روان مرا سوگوار

دریغا نیم زنده در روزگار

که با کاروانت شوم رهسپار

بنالم جرس وار در قافله

هیون را بپویم ز پی مرحله

به هر منزل از دیده ی اشکبار

بشویم ز مشکینه مویت غبار

زبد پاس درهر مکانت کنم

پرستاری کودکانت کنم

نمانم که دراین ره هولناک

فتند ازشتر کودکانت به خاک

درین ره تو را ای پسندیده پور

یکی مویه پرداز باشد ضرور

که چون کشته گردی به آوردگاه

زشمشیر بیداد کوفی سپاه

بنالد به مرگت همی زار زار

بگرید به سوگت چو ابر بهار

ببندد دو روشن جهان بین تو

کشد ناوک ازجسم خونین تو

کفن درتن چاک چاکت کند

چو جان جای درجسم خاکت کند

ازآن پس که بدرود مادر نمود

شه آهنگ قبر برادر نمود

بخش ۲۳ - بدرود امام(ع)با قبر مقدس برادر

بسی مویه ها کرد و پوزش نمود

چنان چون سزاوار آن شاه بود

چو ازکشور شب سوی مرز روز

بسیج سفر کرد گیتی فروز

به کاخ ولایت امام زمان

شد ازقبر فرخ برادر چمان

غلامان و یاران خود را سرود

که زی بار بستن گرایید زود

بسی اشتر راهور آورید

بسی هودج زرنگار آورید

که ناگه زدرگاه شه مویه خاست

نوانگشت از آن کوی برچرخ راست

بخش ۲۴ - دربیان آمدن جناب محمد حنفیه به خدمت امام

بیامد به نزد شه راستین

محمد گزین پور ضر غام دین

چو آمد به نزدیک فرخنده شاه

توگفتی قرین شد به خورشید ماه

دو تا کرد بالا و بوسید خاک

کشید از درون ناله ی دردناک

که ای چون پدر برتر ازهر چه هست

زبر دست شاهان تو را زیر دست

بفرما که عزم کجا می کنی؟

ازاین مرز دوری چرا می کنی؟

چنین دانم ای شه که جویی فراق

ازاین پاک تربت به سوی عراق

بدانجا مرو سوی بطحا شتاب

که انجاست کارتو با چاه و آب

درآنجا درنگ ار نبودت به کام

سبک سوی مرز یمن کن خرام

که اهل یمن دوستار تواند

به فرماندهی خواستار تواند

درآنجا درنگ ار نبودت به کام

سبک سوی مرز یمن کن خرام

که اهل یمن دوستار تواند

به فرماندهی خواستار تواند

در آنجا هم ار شد دگرگونه کار

سوی بادیه بند از آن مرز- بار

مرو زی عراق ای برادر مرو

یکی پند کهتر برادر شنو

تو دیدی که با مرتضی و حسن

چه کردند آن قوم پیمانشکن

مکن دوده را بی خداوندگار

مکن شهر دین را تو بی شهریار

چو فرخ برادرش را دید شاه

بدان پوزش و ناله و اشگ و آه

مراورا چو جان تنگ دربر گرفت

به افغان او مویه اندر گرفت

سرودش که ای پر دل نامور

به مردی مرا یادگار از پدر

همه هر چه گفتی پسندم درست

مرا دربه سوی تو و رای توست

ولی رفتنم زی عراق ازحجاز

بود حکم دانای پوشیده راز

مرا غیر فرمانبری چاره نیست

وزین پس نیارم درین ملک زیست

یکی نامه پس شاه فرخ سرشت

به اندرز فرخ برادر نوشت

بدو داد واو رفت و شه باز ماند

به رخ بر همی از مژه خون

بخش ۲۵ - آمدن زنان بنی هاشم

که ناگه رسیدند زار و نوان

برشاه دین هاشمی بانوان

همه مویه ساز و همه موی کن

همه دست غم برسر و سینه زن

شه آن بانوان را چو آنگونه دید

همان آه و فغان ایشان شنید

بفرمود کای داغدیده زنان

مباشید اینگونه برسر زنان

شکیب اندرین کار پیش آورید

همه رو به مشکوی خویش آورید

به زنهار یزدان بمانید و بس

که زنهار او به نه زنهار کس

چولختی تسلی زغم دادشان

سوی پرده ی خود فرستاد شان

رسول خدا را زاهل حرم

زنی بود در پرده بس محترم

به دوده گزین و به دانش تمام

کزو بود خوشنود خیرالانام

کجا ام سلمه ورا نام بود

ازو شاه دین شاد و پدرام بود

چو بشنید شه دارد آهنگ راه

سوی او خرامید با اشک و آه

به شه گفت:کای پاک فرزند من

امید دل آرزمند من

تو از مادر و جد خود یادگار

به نزد منی اندرین روزگار

به گیتی دراز پنج آل عبا (ع)

تو ماندستی ازخسرو دین به جا

مسوزان دل من به نار فراق

زیثرب مکن عزم مرز عراق

شنیدم ز پیغمبر دادگر

درآندم که می داد ما را خبر

که نوشد حسین آب تیغ بلا

زبد خواه دین تشنه درکربلا

درین روزم آن ساعت آمد به یاد

که آن ساعت اندر جهان خود مباد

یکی بشنو ازمادرپیر پند

ز یثرب زمین بار هجرت مبند

زقتل خود ای شاه آخر زمان

به گردون مبر دود ازاین دودمان

شهش گفت: کای مادر محترم

رسول خدا را گزین تر حرم

همی دانم آن مرز را کاندر آن

شوم کشته ازکین بد گوهران

به یزدان که چرخ و زمین آفرید

شهی چون رسول امین آفرید

که دانم ز مردان دین چند تن

شود بی سر ازتیغ کین بهر من

وگر خواهی اینک نمایم تو را

حجاب از نظر برگشایم تو را

پس آنگه به انگشت معجز نمای

اشارت نمود آن شه پاک رای

بخش ۲۶ - نشان دادن امام زمین کربلا را

فراز زمین ها همه گشت پست

به فرمان آن داور حقپرست

سپس وادی کربلا شد بلند

بدیدش عیان بانوی مستمند

زمینی به چشم آمدش پر بلا

به خاک اندرش خون اهل ولا

زهر دشت دشتش غم انگیزتر

زهر خاک خاکش بلا خیز تر

زجعد چمن چهرگان مشکبوی

زخون صنوبر قدان سرخ روی

بسی گلرخان خفته درخاک اوی

که هریک به ازجان تن پاک اوی

زمینی زخون چون گلستان شده

زبانگ عزا بلبستان شده

نمود آن شهنشاه فرخنده نام

بدو تربت خویش و یاران تمام

همان جای خرگاه عز و جلال

همان جایگاه عزیزان و آل

برآمد سپس دست شه زآستین

کفی خاک برداشت ازآن زمین

زهی قدرت شاه فرمانروا

به یثرب خود و دست درنینوا

شهنشه به بانو چو آن خاک داد

به خاک از مژه اشک خونین گشاد

بگفتش چو آن تربت ای شهریار

زجد تو دارم کفی یادگار

به رازی بدو گفت دارای دین

که ای بانوی بانوان گزین

نگه دار درشیشه این خاک را

ببو دایم این تربت پاک را

روان از همایون تن من برون

چو آید هم این خاک گردد چو خون

نگهداشت بانو مرآن خاک را

کز آن آبرو بود افلاک را

چه خاکی به از پاک جان ملک

ستایشگرش ازشما تا سمک

بخش ۲۷ - رفتن علیا مکرمه زینب خاتون به بدرود قبر مطهر مادر بزرگوار خود

شنیدم سربانوان بهشت

بهین دخت زهرای مینو سرشت

شبی رفت افسرده و دل دژم

به بدرود مادر چمان ازحرم

چو برتربت پاک زهرا چمید

خروشید ازدل چو آنجا رسید

همی ریخت مویان به زیر نقاب

به گلبرگ رخ از دو دیده گلاب

که این عصمت پاک پروردگار

گزین دخت پیغمبر تاجدار

حسین (ع) آنکه بودت گل گلشنا

ز رویش جهان بین بدت روشنا

زکین بد اندیش بیچاره گشت

زهجرتگه جدش آواره گشت

من از این سفر سخت ترسانمی

ز عزم برادر هراسانمی

سفر کش ز آغاز دل خون بود

ندانم که انجام آن چون بود؟

چو این گفت خاتون به جوش و خروش

ازآن تربت آمد چنینش به گوش

که ای دخت فرخنده دیدار من

اسیر بلا زینب زار من

شکیبا کن ازهر غمی خویش را

زدل دور کن رنج و تشویش را

هرآنچ ایزد پاک برسرنوشت

ازآن پای بیرون نبایست هشت

خدا راست حکمت بسی زین سفر

که جز اوکس از آن ندارد خبر

در این ره به همراهتان از وطن

من آیم به جان گر نیایم به تن

برو کودکان را پرستار باش

به هر رنج و تیمارشان یار باش

چو آمد به هوش از حرم شد برون

دو دیده پر از آب و دل پر ز خون

بیامد سوی خانه با داغ و درد

همی اشک گرمش بد و آه سرد

بخش ۲۸ - در بیان مامور فرمودن امام(ع)حضرت ابوالفضل العباس را

چو روز دگر بر هیون سپهر

درخشنده هودج بیاراست مهر

خداوند دین داور حق پرست

زخلوتگه آمد به جای نشست

به بر خواند فرخنده عباس را

سپهدار دین زبده ی ناس را

بدو گفت:کای از پدر یادگار

شتربان بخواه و هیونان بیار

حرم را عماری به اشتر ببند

که زی مکه باید شد ای ارجمند

یل گیتی افروز با آفرین

سپهدار نام آور شاه دین

خداوند دین را ستایش نمود

وزان پس فرستاده ای راسرود

که آرد ز هامون شتربان گله

گزیند ازآن پس هیون یله

به فرمان سالار فرخ نژاد

فرستاده ای شد به هامون چو باد

همه ساربانان به بر خواند و گفت

سخن ها کز اسپهبد شه شنفت

شتربان چوآگه شد ازسرگذشت

به شهر اندر آورد اشتر ز دشت

کشیدن اشتران رابه زرین مهار

به هر یک بزد هودجی شاهوار

ز رویین درا چون درآمد خروش

سپهبد رسید آن خروشش به گوش

زجا جست مانند پرآن تذرو

بیفراشت بالا چو یا زنده سرو

به اهل حرم گفت میر جوان

که وقت رحیل است ای بانوان

برآمد زگفتار سالار نیو

زاهل حریم شهنشه غریو

به پا خاست خاتون مریم کنیز

همه بانوانش به همراه نیز

خروشان و جوشان رده دررده

همه دل پریشان و ماتمزده

خرامید ازپرده زینب برون

چو مهر ازپس پرده ی نیلگون

جدا شد یکی زان میان با شتاب

چنان ذره از پرتو آفتاب

برفت و به عباس داد این خبر

که آمد مهین دخت خیرالبشر

شنید این چو اسپهبد ارجمند

بیفراخت بالا چو سرو بلند

کشید ازمیان دشنه ی سر درو

درآن انجمن گشت او پیشرو

بزد نعره چون ضغیم پرزخشم

که ای اهل یثرب بپوشید چشم

که چون مه برون شد زبرج سرای

بهین دخت پیغمبر پاکرای

جوانان هاشم نژاد گزین

برآهیخته ازمیان تیغ کین

زده حلقه یکسر درآن انجمن

پس و پشت عباس شمشیر زن

زگلبرگ رخ بر زمین لاله پاش

برآمد به گردون غو درو باش

ندا آمد از کردگار جلیل

به شاگرد شیر خدا جبرییل

که بردار فوجی زخیل ملک

چمان شو به سوی زمین ازفلک

چو رفتید یک سو به شیب ازفراز

غلامانه بر دخت شاه حجاز

به پوزش درود و نیاز آورید

به پاس شکوهش نماز آورید

ملایک رده بر رده صف به صف

همه اندر آن بزم بهر شرف

پر و بال سازید فرش تراب

که تا بگذرد دختر بوتراب

زگردنده گردون سروشان همه

چو رعد بهاران خروشان همه

چمیدند سوی زمین پرفشان

بدانسان که دادار فرمودشان

همه گستراندند پرهای خویش

که خاتون براو بر نهد پای خویش

سخن کوته آمد برون دخت شاه

به کوی ازحرم همچو یک چرخ ماه

به هودج درون شد چو رخشنده مهر

ابر هودج نیلفام سپهر

دگر بانوان شه راستین

ابر ناقه گشتند محمل نشین

چو گشتند آن پرده گی ها سوار

به برخواست شه باره ی راهوار

بخش ۲۹ - درستودن ذوالجناح و سوار شدن امام برآن و بیرون رفتن از مدینه به عراق

بدش یادگار آن خداوند دین

یکی باره ازسید المرسلین

جهان تنگ درپیش یک گام او

براق شهادت زحق نام او

یکی گوی زر قرص خور در دمش

یکی نعل سیمین هلال ازسمش

فتاده زیک سم آن تیز تک

مه نو گه دو به بام فلک

شدی آن همایون تک رهنمون

به یک جنبش ازهر دوگیتی برون

نمودی سوار ار برای شنا

رکاب ار به پهلوی او آشنا

به کیهان ندیدیش بی شک و ریب

مگر دربیابان و میدان غیب

همین بس که آن باره ی سرفراز

بدی اسب پیغمبر بی نیاز

ندیده گه تک ستاره خوی اش

ندیده است چشمی غبار پی اش

برآمد شهنشاه گردون براق

بدان باره چون مصطفی بربراق

نه شه گر عنانش نگه داشتی

قدم زانسوی چرخ بگذاشتی

زشوق سواری چنان ذوالجناح

برون آمدش ازجوارح جناح

چو بنشست بر پشت آن شاه دین

رسید این ندا زآسمان بر زمین

که زین تو ای باره عرش خدای

بود راکبت ایزد رهنمای

سمندی چنان را سواری چنین

سزا باشد اربر نشیند به زین

ازین به نیامد به کیهان سوار

مگر احمد و صاحب ذوالفقار

توگفتی چو آن شه به زین برنشست

که یزدان به عرش برین برنشست

سرودشان دویدندش ازچپ و راست

زنه پرده ی چرخ فریاد خاست

روان آن شهنشاه را بنده وار

قضا و قدر از یمین و یسار

نشستند زان پس یلان دلیر

براسبان آهو تک خود چو شیر

یکی کاروان شد ز یثرب روان

خداوند دین میر آن کاروان

همه دشت بانگ روارو گرفت

زماه علم چرخ پرتو گرفت

بهین معنی صورت کاف و نون

چو جان ازتن یثرب آمد برون

چه جانی که جز پاک ذات خدای

فدایش همه اهل هردوسرای

همه نوریان پیکری تابناک

درآن پیکر آن پاک تن جان پاک

چنین جان زپیکر چو بیرون شود

همه آفرینش دگرگون شود

چه آید ازآن تن که جانیش نیست

تو بیجان تنی هیچ دیدی که زیست؟

بخش ۳۰ - آمدن گروه ملایکه به خدمت امام(ع)به یاری آن بزرگوار

چو از شهر یثرب شه تاجدار

برون آمد و ناشده رهسپار

ز فرخ سروشان چرخ برین

گروهی چمیدند سوی زمین

به دست ایزدی دشنه ها استوار

به پرنده اسبان مینو سوار

درفش خدایی برافراشته

به فرمان شه دیده بگماشته

رسیدند چون نزد شاه حجاز

به پوزش ببردند لختی نماز

بگفتند کای یافته برسپهر

زسم سمندت به سر تاج مهر

پی یاری ات زآسمان آمدیم

به فرخنده موکب چمان آمدیم

نبی را به پیکار چندی درا

پرستار بودیم و یاری گرا

کنون گر پذیری تو را یاوریم

همه زانچه فرمان دهی نگذریم

به پاسخ به ایشان بفرمود شاه

که ما را بود کربلا وعده گاه

شما از زمین سوی گردون روید

همه بر به جای خود اندر شوید

به سربر مرا سایه ی زینهار

بس از بخشش پاک پروردگار

سروشان به فرمان آن تاجور

به گردون پریدند بار دگر

بخش ۳۱ - آمدن گروه جنیان به خدمت امام علیه السلام

چو آنان برفتند ازگرد شاه

گروهی بیامد زجنی سپاه

به دست اندرون جمله راتیغ تیز

مراینان چون آنان بگفتند نیز

که ما جنیان دوستدار توایم

به هر کارخدمتگزار توایم

بدین گونه فرمود فرخنده شاه

بدان نامداران جنی سپاه

که یاری نخواهم من از هیچ کس

مرایار جان آفرین است و بس

به فرمان من جمله تن دردهید

ازیدر سوی جان خود رخ نهید

دهم روز ماه محرم که من

کنم رزم با دشمن خویشتن

گرایید یکسر به دشت بلا

به نزد من آیید درکربلا

شنیدند چون جنیان این سخن

برفتند زی بنگه خویشتن

چو جنی سپه گشت زانجا روان

بپیمود زی مکه ره کاروان

بخش ۳۲ - ورود امام علیه السلام به مکه ی معظمه

چو روزی سه ازماه شعبان گذشت

زدیدار شه مکه پر نور گشت

همه مکیان پیشباز آمدند

به سوی خدیو حجاز آمدند

در پوزش ولابه کردند باز

ببردند بر موکب شه نماز

که شاد آمدی ای شه راستین

زفر تو خرم شد این سرزمین

همه شهر ما از تو پر نور شد

روان های ما جمله مسرور شد

سپس کرد آن یادگار رسول

به جایی که شایسته بودش نزول

چو آمد به سوی عراق این خبر

که شد مکه سالار دین را مقر

یکی نامور بد خزاعی نژاد

که نامش سلیمان بد آن پاکزاد

به دل دشتی مهر شیر خدای

زیاران حیدر بد آن پاکرای

بزرگان کوفی به بنگاه اوی

برفتند و کردند سر گفتگوی

نخستین حبیب آن جوانمرد پیر

و دیگر مسیب یل شیر گیر

دگر دوستان کزولای علی (ع)

بد آیینه ی قلبشان صیقلی

سخن را سلیمان زبان برگشاد

نخست آن دلاور چنین کرد یاد

که ای نامداران فرخنده بخت

زگیتی معاویه بربست رخت

به جایش نشسته بد اختر پسر

که باماست همچون پدر کینه ور

شه دین رخ از بیعتش تافته

زیثرب سوی مکه بشتافته

مراین آرزو بودمان دیر باز

که این روزگار خوش آید فراز

برآورد آن آرزو کردگار

که بد در دل ما بسی روزگار

هم ایدون یکی رای فرخ دهید

خرد گرد آرید و پاسخ دهید

اگر نیست جز راستی کارتان

زکژی به یکسوست هنجارتان

بخوانید شه راسوی مرز خویش

ره یاری او بگیرید پیش

مباد آنکه شه رابه مرز عراق

بخوانید و جویید با وی نفاق

چو این گفت یاران زجا خاستند

بدین گونه پاسخ بیاراستند

که ما هرگز از راستی نگذریم

به جز راه فرمانبری نسپریم

کسی را ندانیم فرمانروای

ابر خویش جز پور شیر خدای

هم ایدر بدینگونه پیمان کنیم

که جان درراه شه گروگان کنیم

چو کوته شد این گفتگوی دراز

سوی شه یکی نامه کردند ساز

که ای داور تختگاه شرف

گرانمایه فرزند شاه نجف

شه شامیان زین جهان دو روی

سوی دار دیگر بیاورده روی

جهان شد به کام دل دوستان

گل خرمی رست ازبوستان

کنون چشم بیدار فتنه بخفت

شد انصاف پیدا ستم رخ نهفت

تویی باور دین پیغمبری

تویی وارث مسند حیدری

تو دانی که ما را همه درجهان

به پیکر پی یاری توست جان

چو آسوده مانی به بطحا زمین

بچم زی عراق ای خداوند دین

که لشگر بسی داری آراسته

همه ازدل و جان تو را خواسته

نخواهیم بر خود روا حکم کس

تویی حکمران برهمه خلق و بس

چو آن نامه را شد به پاسخ سخن

نهادند مهرش همه انجمن

به پیکی سپردند چون تند باد

فرستاده آورد وشه را بداد

شهنشاه نگشود لب درجواب

به پاسخ نفرمود چندی شتاب

پیاپی همی آمدش بر ورا

زکوفه پیام و پیام آورا

مرآن نامه ها نزد اهل سیر

ده و دو هزار آمد اندر شمر

بخش ۳۳ - درذکر نامه های اهل کوفه و مضمون آنها

چنین بد گزین همه نامه ها

که بودی نبشته ابا خامه ها

که شاهنشها دادگر داورا

پدر تاجدارا نیا مهترا

یزید ستمکار بیدادگر

شده تا جور بر به جای پدر

دل ما ندارد بدو مهر چند

که ناپاک خوی است و ناهوشمند

تو را بد پدر پادشاه عراق

بود زآن تو تختگاه عراق

نداریم ما پیشوایی به دین

تویی پیشوای همه راستین

نیاری گر امروز رو درعراق

نماییم فردا همه اتفاق

بر پاک پیغمبر انس و جان

زتو شکوه ها سرکنیم آن زمان

که ما را نبد رهنمایی به دین

به جز پورد ای سید المرسلین

دل ازمهر و پیوند ببرید او

همه هر چه گفتیم نشنید او

شود گر خداوند پرسشگرا

چه گویی درآن دم جواب ورا؟

قدم رنج فرما به مرز عراق

که دیگر نداریم تاب فراق

دگر آنکه ای کارفرمای دین

بهار است و سبز است یکسر زمین

زانبوه گل های با آب و رنگ

همه پهندشت فراخ است تنگ

بشو چند گاهی به ما میهمان

بزرگ است مهمان بر میزبان

چو بر خواند آن نامه ها شهریار

به بر خواند عم زاده ی نامدار

بخش ۳۴ - ذکر نامزد فرمودن امام(ع)پسر عم خود

که مسلم بدش نام و بودش پدر

عقیل سرافراز فرخ گهر

چو آمد فرستاده ی شاه تفت

سوی شاه فرخ سپهدار رفت

شهنشه زمهرش بر خویش خواند

سرو رخ ببوسید و در بر نشاند

فراوان مراو را به پاکی ستود

پس آنگه در از درج گوهر گشود

که ای پور فرخنده نام عقیل

پدر بر پدر از نژاد خلیل

تویی نیروی پشت و بازوی من

به مردانی همترازوی من

تو فرخنده نایب مناب منی

برادر پسر بر به باب منی

تو شمشیر اسلام را جوهری

قریشی نسب هاشمی گوهری

به هرکار رای تو رای من است

گواهم بدین بر خدای من است

بدان کز بزرگان کوفی دیار

رسیده مرا نامه ها بی شمار

به هر نامه پوزش برآراسته

مرا تن به تن سوی خود خواسته

تورا چند روزی زمن پیش تر

سوی کوفه باید بسیج سفر

درآن مرز چون برگرفتی قرار

ببین کز بزرگان کوفی دیار

که امر مرا هست فرمانپذیر؟

که دارد خلاف من اندر ضمیر؟

چو دیدی که با من به مهر اندرند

به فرموده ام جمله فرمانبرند

به نزدم فرستاده ای تیز پای

روان کن که تا بنگرم چیست رای

وزان پس به بر خواند فرخ دبیر

به مشک وگلاب و عبیر و حریر

یکی نامه بنوشت و مهرش نهاد

به دست پسر عم فرخنده داد

ببوسید مسلم برگاه شاه

وزان پس سوی کوفه پیمود راه

بخش ۳۵ - رفتن جناب مسلم به مدینه ی طیبه

شدآنگه زبطحا زمین رهسپار

سوی تربت شاه یثرب دیار

چو روشن جهان بین آن هوشمند

بیفتاد بر بارگاه بلند

پیاده شد از اسب و خم داد یال

به پوزش بدان پیشگاه جلال

غریوان درآن تربت تابناک

بمویید زار و ببوسید خاک

که ای درگهت قبله راستین

حریم تو را کعبه درآستین

تو تا در جهان سایه گستر بدی

ابر تارک دهر افسر بدی

به گرد اندرت دوده بودند جمع

بدانسان که پروانه برگرد شمع

زگیتی چو فرتو بگسسته شد

درفرهی بر همه بسته شد

همان دو گرانمایه پور جوان

که بد یادگار تو اندر جهان

یکی را جگر پاره از زهر گشت

زدیدار او دوده بی بهر گشت

دگر یک هم اکنون به یکباره گی

سپارد همی راه آواره گی

ز مرز تو ناچارپیموده راه

خدا خانه برده به خانه پناه

زبیداد و پرخاش اهل ستم

مکان درحرم کرده صید حرم

من ایدون به فرمان آن سرفراز

روانم به سوی عراق از حجاز

به عهدی کزین پیش بر بسته ام

بدان عهد محکم کمر بسته ام

نیندیشم ازرنج و تیمار راه

دژم هستم ازآنکه دورم زشاه

چو لختی درآن پیشگه راز گفت

به مژگان همی گوهر از اشک سفت

ببوسید خاکی که روح الامین

بسودش پی سجده رخ بر زمین

پس آنگه از آن تربت پاک تفت

خروشان سوی خانه خویش رفت

همه دوده گرد آمدندی به بر

پراز آب چشم و پر از خاک بر

که شیرا دلیرا بزرگا گوا

سوارا هژبرا یلا پهلوا

بدین سان شتابان کجا می روی؟

چه پیش آمدستت چرا می روی؟

چو افغانشان دید فرزانه مرد

به ایشان چنین گفت با داغ و درد

که با من چنین رفته فرمان زشاه

کازیدر سپارم سوی کوفه راه

نمود از سران شهریاری بزرگ

مرا نامزد بهر کاری بزرگ

من اینک برفتم شما بر به جای

بمانید در زینهار خدای

چو لختی بدان بیکسان راز راند

دو پور گرانمایه را پیش خواند

بگفت ای دو فرزند فرخنده فر

بسازید بامن بسیج سفر

ازآن پس سپهدار با یال و سفت

به پیکر سلیح اندر افکندروگفت

یکی باره ی نغز فربه سرین

میان لاغر و چابک و دوربین

چو باره که چون پویه جستی دمان

بجستی زنه باره ی آسمان

چو خنگ فلک زیر زین آورند

بر آن سوار گزین آورند

به فرمان او زین زرین لگام

نهادند بر باره ی تیز گام

برآمد برآن رخش صرصر شتاب

چو بر پشت چرخ بلند آفتاب

بگفتا ستایش کنان روزگار

فری زین ستور و فری زین سوار

سپس آن سرافراز فرخ گهر

زیثرب سوی کوفه شد رهسپر

به همراه آن آزموده سوار

پیاده دو تن رهبر هوشیار

دو فرزند دلبند فرخ رخش

صنوبر قدان شکر پا سخش

بخش ۳۶ - ذکر راه گم کردن جناب مسلم و مردن آن دو نفر بلدی راهش از تشنگی

به هامون رسیدند چون ناگهان

ره کوفه ازچشمشان شد نهان

زلب تشنگی آن دو تن ره شناس

زدست اجل درکشیدند کاس

چو آن هردو را نامور مرده دید

به چشمش سیه شد جهان سفید

به دل کرد اندیشه ی بی شمار

چه چاره که بد امرپروردگار

رخ ارغوان دو فرزند دید

زلب تشنگی زرد چو شنبلید

بنالید برداور هور و ماه

که ای رهبر هرکه گم کرد راه

فرو مانده گان رابه فریاد رس

که فریاد رس نیست غیر ازتو کس

تو مپسند گردیم یکسر هلاک

زبی آبی اندر چنین گرم خاک

منه دردلم آرزوی حسین

که بینم دگر باره روی حسین

فراوان چو آسیب و تیمار دید

سبک راند و با کودکان ره برید

درآن دشت بی آب و آتش نهاد

همی رفت لختی و لختی ستاد

که تا اندر آن بی کران شوره زار

به چشم آمدش چشمه ی خوشگوار

خود و هر دو فرزند خوردند آب

به رفتن گرفتند زان پس شتاب

به کوفه دراز گرد راه آمدند

بد انجا که فرمود شاه آمدند

بخش ۳۷ - وارد شدن جناب مسلم به کوفه درخانه ی مختار وفادار

به ایوان مختار بردند رخت

که بد دوستدار شه نیکبخت

گرانمایه مختار روشن ضمیر

به جان و به دل گشت مهمان پذیر

به خاک ره مسلم سرفراز

همی سود او رخ ز روی نیاز

که ای راد، عم زاده ی شاه دین

سرافراز و از دوده ی راستین

چو مینو شد ازفر تو خانه ام

فروغ دگر یافت کاشانه ام

انوشه زیم زین شرف جاودان

که همچون تویی شد مرا میهمان

پس آنگه بیاورد هر گونه چیز

که بد در خور میهمان عزیز

بخوردند شادان و روشن روان

گشاده دل از پوزش میزبان

چوشد مسلم آسوده ازرنج راه

درایوان مختار با آب و جاه

به یاران ازین راز رفت آگهی

که آمد ز ره ماه چرخ بهی

فروغ رخ او چو بر چرخ هور

به ایوان مختار گسترده نور

به کردار دریا که آمد به موج

بزرگان شدندش به در فوج فوج

بسودند بر خاک روی نیاز

در پوزش ولابه کردند باز

که نام آورا نیک شاد آمدی

به آرایش دین و داد آمدی

خداوند دین را به جان بنده ایم

به مهرش دل و جان براکنده ایم

به پیش تو کز شاه پیغمبری

نساییم جز روی فرمانبری

کنون بازگو چیست فرمان شاه

چه آورده ای نامه زان بارگاه؟

یل هاشمی دوده ی سرافراز

عقیلی گهر مسلم رزم ساز

برآورد آن نامه ی شاهوار

که با او بد از دادگر شهریار

درآن نامه بعد ازسپاس و درود

نگارنده اینگونه بنوشته بود

که هست ازشه این نامه ی نامدار

به نزد بزرگان کوفی دیار

بدانید ای نامور بخردان

یلان و بزرگان روشن روان

فرستاده گان شما تن به تن

رساندند بس نامه ها نزد من

درآن نامه ها پوزش آراسته

به لابه مرا سوی خود خواسته

که ما را بود پیشوایی به کار

تو راییم ازجان و دل خواستار

پذیرفتم آن آرزوی شما

برآنم که آیم به سوی شما

گرانمایه عم زاده ی خویشتن

که بیدار جان است و پاکیزه تن

ازیدر فرستادمش با شتاب

زمن برشما اوست نایب مناب

بود دست من دست آن نامدار

همه گفت من پیش اواستوار

جز آن ره که فرماید او نسپرید

زپیمان و فرمان او نگذرید

نگارد گر او نامه ای سوی من

که برگرد او گشته اید انجمن

ازیدر سوی کوفه ره بسپرم

یکی ژرف درکارها بنگرم

کنم هرچه فرمان یزدان بود

دگر هرچه رای رسول آن بود

چو آن نامور نامه آمد به بن

مرآن شیر دل کرد کوته سخن

بزرگان ز شادی فرمان شاه

گرستند و گفتند با اشک و آه

که بادا درود ازجهان آفرین

فزون برشهنشاه دنیا و دین

خوشا خرما بخت بیدار ما

که افتاد با وی سر وکار ما

بخش ۳۸ - نامه نوشتن جناب مسلم به حضرت

پس آنگه به بیعت گشادنددست

به دست خدا در نهادند دست

شنیدم که افزونتر از صد هزار

نمودند بیعت بدو استوار

چو مسلم بدید آن همه اتفاق

زخرد و بزرگ دیار عراق

یکی پیک با نامه ی پر نیاز

فرستاد نزد خدیو حجاز

نوشت آن سخن ها که گفت و شنید

وزان بیعت و عهد و پیمان که دید

فرستاده آن نامور نامه برد

به فرخنده پور پیمبر (ص) سپرد

وزین سو چو مسلم به فرمان شاه

گرفت عهد و بیعت زکوفی سپاه

خبر گشت نعمان ناپاک رای

که بر کوفیان بود فرمانروای

که بر گرد مسلم ز مردان کار

شده انجمن بیش ازصد هزار

همه سر نهاده به فرمان اوی

دل و جان نموده گروگان اوی

زاندیشه نعمان وارونه بخت

بلرزید برخود چو شاخ درخت

به سوی پرستشگه آمد زکاخ

شد ازکوفیان تنگ جای فراخ

برآمد به منبر رخان پر زچین

یکی خطبه خواند و بگفت اینچنین

که ای فتنه جو مردمان عراق

ز کژی چو پویید راه نفاق

رهی جز ره راستی نسپرید

ازین فتنه انگیختن بگذرید

چو زین فتنه آگه شودشهریار

بدین مرز لشگر کشد بی شمار

همه بی سر ازتیغ بران شوید

نشان دربر تیر پران شوید

من ایدون ستادستم آراسته

همه کار پیکار پیراسته

نبندید پیمان خون ریختن

بهم کیش خویش اندر آویختن

نیوشید پند من و آن کنید

که عهد شه شام را نشکنید

وگرنه دل ازجان و مال و عیال

ببرید ای فرقه ی بد سگال

سپس سوی کاخ خود آمد دژم

گسسته شکیب و فرو بسته دم

نه با مسلمش تاب پیکار بود

نه با مغز او رای وهش یار بود

بخش ۳۹ - آگاه کردن دوستان یزید اورا از کار جناب مسلم

بزرگان که بودند درآن دیار

به پور معاویه بر دوستدار

نبشتند در نامه ی پور بند

بدان زشت کردار ناهوشمند

که مسلم به فرمان سبط رسول

زیثرب درین شهر کرده نزول

به شاهیش بیعت ستاند همی

به دل تخم کین برفشاند همی

هم ایدر به گردش دو پنجه هزار

شده انجمن مرد شمشیر دار

ندارد تن و توش پور بشیر

به پیکار این پر دل شیر گیر

گر ایدون تویی کوفه را خواستار

بدین سو روان کن یکی مردکار

که باشد بسی پر دل وریمنا

مگر چیره گردد بدین دشمنا

چو آن نامه زینسان به پایان رسید

فرستاده اش بستد وره برید

ببردش به نزد کنارنگ شام

چو بگشود و برخواند اورا تمام

برون شد ز تاری دل او شکیب

به خود گفت کامد فرازم نشیب

یکی انجمن ساخت ازبخردان

بزرگان و کار آگهان وردان

بگفت:ای بزرگان درگاه من

سرافراز یاران آگاه من

شد آغاز هنگامه ای بس شگفت

کز آن آتش فتنه بالا گرفت

پی چاره اندیشه نیکو کنید

که آبی براین آتش اندر زنید

زدرگاه فرزند خیر البشر

به کوفه شده مسلم نامور

یکی لشگر گشن چون تند سیل

شده انجمن گرد او خیل خیل

بترسم که این فتنه گردد بزرگ

شود بر رمه چیره درنده گرگ

بدو گفت سرجون پی فرهی

که بد پیشکارش به فرماندهی

که شاها بمان جاودان درجهان

ابر تخت فرماندهی کامران

بننشاند این فتنه را هیچکس

مر این کار پور زیاد است و بس

که دربصره ایدون سپهدار اوست

مرآن بوم و بر را نگهدار اوست

بدو بخش منشور فرماندهی

مگر کوفه زآشوب گردد تهی

که دارد جز آن مرد با فر و هنگ

ابا مسلم هاشمی تاب جنگ

ز سر تابن آمد سخن چون تمام

پسندید آن رای دارای شام

بفرمود تا برنگارد دبیر

یکی نامه زان سان که گوید وزیر

چو بنوشته شد با نوندی سپرد

گرفت آن وچون باد زی بصره بود

بخش ۴۰ - رسیدن نامه ی یزید به ابن زیاد دربصره

به پور زیاد آن بد اندیش دیو

رسانید فرمان شامی خدیو

عبیدالله زشت ناپاک رای

چو بر خواند آن نامه سر تابه پای

درآن دید بنوشته ای نامدار

تویی مرزبان بر به کوفه دیار

من آن مرز کردم به فرمان تو

بود لشگر وکشورش زان تو

بزرگی زیاران خود برگزین

که در بصره باشد تو را جانشین

وز آنجا سوی کوفه شو رهسپار

برآر از سر فتنه جویان دمار

دلیرانه پیکاری آغاز کن

به مسلم درجنگ را بازکن

روان کن به بند اندرش سوی من

ویا سربه تیغش جدا کن زتن

من این است تا زنده ام دردلم

که پیوند آل علی بگسلم

همه کین دیرین بجویم همی

زمین رابه خونشان بشویم همی

نمانم که نوباوه ی بو تراب

زبطحا سوی کوفه آرد شتاب

تو هم آنچه گفتم به جای آرنیز

سوی کوفه ازبصره بشتاب نیز

ز سرچشمه ی تیغ آبی فشان

وزان آتش فتنه رابر نشان

مبادا کزین عهد من بگذری

سزد آنچه گفتم به جای آوری

چو بر خواند آن نامه پور زیاد

برافروخت چون آتش آن پر فساد

بفرمود تا بصریان انجمن

نمایند بر مسجد و خویشتن

به سوی پرستشگه آمد چو باد

به منبر برآمد زبان برگشاد

که ای قوم هنگامه ای درعراق

به پا گشته ازمردم پر نفاق

من اکنون سوی کوفه ام رهسپار

به امر شه شام ازاین دیار

به عثمان سپارم من این مرز و بوم

که آهن به تدبیر سازد چوموم

که باشد برادرم و پاکیزه خوست

برادر به جای برادر نکوست

هرآنکس کشد گردن از چنبرش

به خنجر ببرم سراز پیکرش

بگفت این و از منبر آمد فرود

سوی کاخ فرماندهی رفت زود

علم برکشید و بنه برنهاد

زبصره سوی کوفه یکران براند

به همراه آن بد گهر چند کس

که از دوستدارانش بودند و بس

بخش ۴۱ - ورود ابن زیاد به کوفه و رفتن درمسجد و خطبه خواندنش

ز گرد ره آن بد نژاد پلید

به نزدیکی کوفه چون دررسید

سرو بر به دستار و برد سیاه

نهان کرد بد اختر کینه خواه

یکی استر رهسپر زیرران

به دستش یکی شاخ از خیز ران

به ره ماند تا روز گیتی فروز

نهان شد شبانگاه آدینه روز

به شهر اندر آمد ز راه نجف

چو اشتر زکین بر لب آورده کف

سر و رخ نهان کرده درطیلسان

چنان چون عرب رابود رسم و سان

همه اهل شهرش پذیره شدند

زکردار آن دیو گمره شدند

گمانشان که او پور پیغمبر است

خداوند دین زاده ی حیدر است

شنیدم به گردش ز مردان کار

شدند انجمن چار باره هزار

یکی بوسه زد بررکابش زمهر

یکی بر سم استرش سودچهر

گشودند یکسر زبان نیاز

که شاد آمدی این خدیو حجاز

همه هر چه هستیم دراین دیار

پرستنده گانیم و خدمتگزار

ز پاسخ به مردان کوفه زمین

بد آن دیو دم بسته و خشمگین

به چشم اندرش تنگ دهرفراخ

همی راند آسیمه سر سوی کاخ

چو نزدیک کاخ آمد زشت کیش

به گرد اندرش خلق ز اندازه بیش

ز یاران وی مسلم باهلی

که بد دشمن دوستان علی

خروشید کای فتنه جو مردمان

نه این است آن شه که تان زو گمان

عبیدالله است این جهان یلی

نه فرزند زهرا (ع) و پور علی (ع)

شنیدند چون نام پور زیاد

مراین بی خرد مردم پرفساد

پراکنده گشتند خرد و بزرگ

چنان چون رمد گله زآوای گرگ

به نزدیک دژ چون رسید آن پلید

خروشی ز دل بر به نعمان کشید

که از دژ فرود آی و در برگشای

من اینک رسیدم تو ایدر مپای

تهی گیتی از چون تو سالار باد

تورا پیکر از گاه بر دار باد

نگهداری مرز چونین کنند؟

هشیوار فرماندهان این کنند؟

برون رو که نفرینت باد ازسپهر

ببراد خورشید و ماه ازتو مهر

فرود آمد از باره نعمان و در

گشود و درون رفت بیدادگر

نشست ازبر گاه و آن شب نخفت

همی بود با درد و اندیشه جفت

چو سر زد ازاین گنبد لاجورد

درخشنده خورشید گردون نورد

برون آمد ازکاخ پور زیاد

به مسجد روان گشت بهر فساد

به فرمان آمد گمره تیره تن

بزرگان کوفه شدند انجمن

به منبر شد و خطبه آغاز کرد

پس از خطبه اینسان سخن ساز کرد

منم شعله ی کشت اهل فساد

عبید اللهم نام و بابم زیاد

یزید آنکه باشد جهان شهریار

مرا برشما کرده فرمانگذار

ز رای من آنکس که پیچید سر

سراندازم ازتیغ کینش زبر

هر آنکس نگهداشت پیمان من

به خود دید مهر فراوان من

بگفت این و از منبر آن زشت کیش

فرود آمد و شد به ایوان خویش

ازو مردم کوفه ترسان شدند

زگفتار او بس هراسان شدند

بخش ۴۲ - شکستن اهل کوفه بیعت جناب مسلم را

گروهی که بد اهرمنشان دلیل

شکستند پیمان پور عقیل

ازآن صد هزارش که بودند یار

جز اندک نماندند و برگشت کار

یل هاشمی رخت ازآنجا که بود

به کاشانه ی هانی افکند زود

چه هانی؟ یکی مرد پاکیزه دین

ز یاران پیغمبر راستین

سر نامداران مذجح نژاد

دلیر و خردمند و فرخ نهاد

پذیره شد آن گوهر پاک را

به مژگان برفت ازرهش خاک را

مر آن یاوران جفا جوی او

نهانی شدندی به مشکوی او

سرود آنکه دانای اسرار بود

که هانی درآن وقت بیمار بود

یکی روز با پیر پاک اعتقاد

سخن راند مسلم ز پور زیاد

ز فرجام کار خود وکار اوی

همی راند ازهر دری گفتگوی

بدو گفت هانی که آن نابکار

مرابوده زین پیشتر دوستدار

اگر بشنود رنج و تیمار من

همانا گراید به دیدار من

کنم آگه از رنج ناگاه خویش

من اورا بخوانم به بنگاه خویش

تو رخ دار پنهان به جایی درون

به دست اندرون تیغ الماس گون

سرودم چو من گفت های پریش

برافکندم از سر چو دستار خویش

تو چون شیر بیرون خرام ازکنام

بکش دشنه ی آبگون از نیام

به یک زخم بی سر نما پیکرش

بیاسای خود درازشور و شرش

گرش زنده بگذاری اندر جهان

به خون درکشد پیکرت ناگهان

بدو گفت مسلم که گر کردگار

بخواهد نخواهم جز این کرد کار

بخش ۴۳ - رفتن ابن زیاد به خانه ی هانی بن عروه

زن هانی اندر پس درشنید

مراین راز و رنگ ازرخ او پرید

نهانی زهانی به مسلم بگفت

همه گفت خود کرد بالا به جفت

که در خانه ی ما ز ابن زیاد

مکش کینه بر پا مفرما فساد

چو درخانه ی ما تو خون پلید

بریزی یکی فتنه گردد پدید

کز او تخم کینه بروید همی

پر آشوب گردد ازآن عالمی

یزید آورد برسر ما شتاب

کند خاندان کهن مان خراب

بدان زن چنین گفت فرزانه مرد

که هرگز نخواهم چنین کارکرد

چو من میهمانم به خان شما

نخواهم بد آید به جان شما

توای میزبان خاطر آسوده مان

که آشوب ناید زمن میهمان

ازآن خاندانم که در را هشان

نخواهند بر یاری آید زیان

وزین سو به نزدیک ابن زیاد

فرستاد آن شد پیر پاک اعتقاد

ز رنجوری خویش دادش خبر

چو آگه شد آن گمره بد گهر

فرستاد پاسخ به مرد کهن

که آگه نبودم زرنج تو من

وگرنه به دیدارت ای نامدار

شتابیدمی تاکنون چند بار

هم امروز بعد ازنماز پسین

به نزد تو آیم من ای پاک دین

ستمگر چو پیشین دم آمد فراز

به مسجد روان گشت بهر نماز

وزآنجا به مشکوی هانی شتافت

تن پاکش از درد رنجور یافت

زرنج تن او پژوهش گرفت

ورا پیر دانا نکوهش گرفت

که دنیا چنان هوشت ازسر ببرد

که ازخاطرت یاد یاران سترد

چون لختی سخن با وی اندر گرفت

زسر پیر دستار خود برگرفت

به پیش اندر افکند و بازش گشاد

دگر باره پیچید و بر سرنهاد

ز سوز تب آورد آوا بلند

به تازی زبان خواند اشعار چند

که تا چند سلمی برون نایدا

مگر بندم ازپای بگشایدا

همی کرد زینگونه تا چند بار

نیامد برون مسلم نامدار

چو پور زیاد از وی آن کار دید

برآشفت و چون وحشی از وی رمید

به خود گفت هانی چه جوید همی

کزین گونه بیهوده گوید همی

همانا زتن برده رنجش توان

که یاوه سراید همی هر زمان

زجا جست و شد سوی ایوان خویش

زرفتنش شد پیر خاطر پریش

چو بیدادگر رفت آن نیکنام

برون شد به کردار شیر از کنام

بدو گفت هانی که ای نامور

چرا نامدی ازکمینگه به در

نیفکندی ازپا بداندیش را

پلید سیه کار بد کیش را

چه خوش گفت دانا بینی چو مار

بکش پیش ازآن کت برآرد دمار

بدو پاسخ آورد پور عقیل

که بشنیدم ازساقی سلسبیل

که هر کس کشد مسلمی بی گناه

بوددین اوسست و ایمان تباه

بدوگفت هانی که ای نامور

به یکتا خداوند پیروزگر

نمی کردی ازکشتنش گر دریغ

یکی کافر افکنده بودی به تیغ

ولیکن ز تقدیر پرودگار

نیاید به تدبیر کس زینهار

بخش ۴۴ - جستجو نمودن معقل غلام ابن زیاد از جناب مسلم و پیدا کردن اورا

چو یکچند بگذشت وزان نامور

بجست و نیامد به دشمن خبر

پرستنده ای داشت پور زیاد

که بدنام او معقل پر فساد

یکی روز خواندش برخویش وگفت

تو را رازی از من بباید شنفت

ز کردار مسلم به خشم اندرم

به دل کینه ها باشد ازوی درم

ندانم درین مرز مهمان کیست

کجا جای دارد به ایوان کیست

بهر جا همی کن ازوجستجوی

مگر بازیابی نشانی ازوی

نهفت ازتو گر روی آن نامدار

ابا دوستدارانش شو دوستدار

بدان ها شد و آمد آغاز کن

چو بستاخ گشتی سخن سازکن

بگو باشدم بدره های درم

که خواهم به مسلم نهان بسپرم

که تا سازدش کرد پیروز جنگ

بهای سلیح دلیران جنگ

به مهر خداوند تیغ دوسر

ندارم دریغ از سرو جان و زر

چو بینند این مهربانی ز تو

درم دادن و جانفشانی زتو

شوند ازدل و جان تو را خواستار

گمانشان که هستی تو هم دوستدار

تو را نیز در نزد مسلم برند

همه نیکویی های تو بشمرند

چوآگاه گشتی ز بنگاه او ی

بدانستی اندیشه و راه اوی

ازآنجا سبک سوی من باز گرد

بگو آنچه دیدی زگفتار مرد

پس آنگاه فرمانده ی کج نهاد

به معقل زر و سیم بسیارداد

زدرگاه اوشد برون حیله گر

به افسون و نیرنگ بسته کمر

همی بود ازمسلم پاکرای

زهرکس پژوهنده درهر کجای

قضا را یکی روز آن گمرها

فتادش گذر بر پرستشگها

درآنجا یکی پیر فرزانه دید

که بودش دل شیر و دیدار شید

چه پیری خردمند و روشن ضمیر

ز یاران پیغمبر بی نظیر

که بد مسلمش نام و بس نامدار

پدر عوسجه مرد فرخ تبار

چنین دید معقل که آن سرفراز

نماز آورد بر در بی نیاز

ودیگر زکوفی سران چند تن

بدینگونه رانند با هم سخن

که این مرد با مسلم نامدار

بود ازدل و جان همی دوستدار

چو ازکوفیان بدگهر این شنید

زشادی دل اندر برش درطپید

به خود گفت بیخ امیدم برست

مرا کار ازین پیر آید درست

بر پیر رفت و دو زانو نشست

بپیچد دامان اورا به دست

به زاری مرآن دیو پر رنگ و ریو

بمویید و برداشت ازدل غریو

بگفتا که ای پیر فرخنده نام

یکی حق پرستم من از اهل شام

ندانم پس ازسید المرسلین

به غیر ازعلی پیشوایی به دین

یکی ازکهین دوستانش منم

که با دشمنانش مهین دشمنم

شنیدم کنون مسلم پاکرای

به فرمان فرزند شیر خدای

درین شهر بیعت ستاند همی

که بردشمنان تیغ راند همی

به پابوس اویم بود بس نیاز

گمانم که هستی تواش اهل راز

بسی بدره ها دارم ازسیم و زر

بگو گر توداری زمسلم خبر

که بهر بهای سلیح نبرد

سپارم به یکجا بدان راد مرد

چو بشنید روشن ضمیر آن سخن

ندانست دستان آن پر زفن

بدادش به دادار سوگند سخت

که پنهان کند راز از شور بخت

بسی راند سوگند او بر زبان

که آن راز دارد ز دشمن نهان

چو پیمان ستوار ازبد نژاد

ستد مژده ی کامکاریش داد

سپس آن سخن ها که از وی شنفت

برفت و یکایک به مسلم بگفت

وزان عهد کز وی گرفت استوار

زسوگند سختش به پروردگار

پس آنگه به فرمان آن بی عدیل

شد او را به بنگاه هانی دلیل

فسونگر چو دیدار مطلوب دید

غریوان و نالان ب ه سویش دوید

بزد بوسه بردست و پا و سرش

بغلطید بر خاک ره در برش

ز روی فسون گریه آغاز کرد

سخن های پیشین همه ساز کرد

مرآن سیم و زرها که همراه داشت

برمسلم نیک منظر گذاشت

سخن ها زهر درکه می رفت یافت

دمان سوی فرمانده ی خود شتافت

درآن روز چند آنچه بشنیده بود

به فرمانگذار بد اختر سرود

چو بشنید آن راز را بد نهاد

برافروخت چون آتش از تندباد

هیونی فرستاد زی هانیا

که دارم یکی راز پنهانیا

بخش ۴۵ - خواستن ابن زیاد هانی رابه دارالاماره و گرفتار شدن هانی

بدین سوی لختی قدم رنجه ساز

شنو آن سخن ها و برگرد باز

ازین خواند ن ناگهان درنهاد

تو را هیچ اندیشه ی بد مباد

تو را چون ندیدستم ازدیر باز

کنونم به دیدارت آمد نیاز

به ناچار آن پیر پاک اعتقاد

روان شد به دیدار ابن زیاد

پی مصلحت کرد بر وی سلام

به فرماندهی آن پسندیده نام

ازو روی بر تافت ناپاک دین

بدو پیر دانا بگفت اینچنین

که ازمن چرا روی برتافتی

مرگ خود فرو مایه ام یافتی؟

بدو خشمگین گفت کای حیله گر

مرا مشمر ازکار خود بی خبر

به مسلم درمهر بگشاده ای

به کاشانه ی خویش جا داده ای؟

ستانی زمردان کوفه دیار

همی عهد و پیمان پی کارزار؟

دگر ازچه آیین مهر آورم

همی شرمگین از تو چهر آورم

بدو گفت هانی زمن این مباد

ندارم خبر زآنچه کردی تو یاد

زکژی سراینده ای بی فروغ

سروده سخن باتو زاینسان دروغ

چو پیر این سخن ها به پاسخ براند

بداندیش جاسوس را پیش خواند

بیامد به مجلس بگفت آن پلید

همان بیعت و عهد و پیمان که دید

بدانست فرزانه کان پر فساد

فرستاده ای بوده ز ابن زیاد

دژم گشت روشندل راد مرد

نیارست زان کار انکار کرد

سرافکند درپیش و دم درکشید

برآشفت با وی بگفت آن پلید

که آن هاشمی را به من درسپار

وگرنه ز جانت برآرم دمار

بدو گفت هانی که ای زشت مام

پدر بر پدر از نژاد حرام

رها دوست کی بهر دشمن کنم

که کردست این کار تا من کنم؟

تو گویی که بسپار مهمان به من

که با تیغ بر گیری اش سر ز تن

نکرد ایچ مرد اینچنین کار زشت

چنو تخم بی دانشی کس نکشت

سپارد کسی میهمان عزیز

به دژخیم خونخواره ی پر ستیز

بزرگان تازی گر این بشنوند

سراسر نکوهشگر من شوند

که آن میزبان سیه کاسه خوان

نهد تا به کشتن دهد میهمان

به ویژه چنو میهمانی بزرگ

که دارد نژاد از مهان سترگ

مگو آنچه بخرد نگوید همی

مجوی آنچه دانا نجوید همی

مخار ای بد اندیش یال پلنگ

مبر دست و بازو به کام نهنگ

تو دانی نژاد و تبارمرا

همان دوده ی نامدار مرا

به من پنجه کردن نه کاری است خرد

گمانم تو را دیو از راه برد

بدو گفت بدخواه ناهوشمند

چه گویی سخن های دل ناپسند

دهی بیمم از دوستداران خویش

هم از دوده و دستیاران خویش

من آنم که ترسیدنم پیشه نیست

به گیتی زکس در دل اندیشه نیست

چه خون تو و چون تو بسیار کس

بریزم چو ازخویش رانم مگس

سخن های بیهوده ازکف گذار

مرآن هاشمی را به نزد من آر

وگرنه به یزدان بی چون و چند

زهم بگسلم پیکرت بند بند

بگفت این و چوبی که بودش به دست

به پیشانی پیر زد تا شکست

زن پیشانی پاک او سیل خون

فرو ریخت بر ریش کافور گون

چو این دید هانی چو شیر ژیان

برآهیخت برنده تیغ از میان

سبک حمله ور شد برآن تیره تن

یکی زخم کاری زدش بربدن

میانجی شدش معقل بد گهر

که از زخم دیگر نبیند ضرر

چنان تیغ خونریز پیر دلیر

بدو راند کز زندگی گشت سیر

چو این دید بد گوهر زشت روی

چو روبه گریزان شد ازپیش اوی

هراسان غلامان خود راسرود

که ایدر ز پایش درآرید زود

بدو بر پرستنده گان تاختند

به خونریزی اش تیغ کین آختند

ده و دو تن آن پیر بی ترس و باک

بیفکند از آن بدسگالان به خاک

درآخر گرفتار بدخواه شد

هژبر ژیان صید روباه شد

بدو برنهادند بندی گران

که پرداخته بود آهنگر، آن

بخش ۴۶ - گرفتن بنی مذجح گردد دارالاماره و پراکنده شدن ایشان به گفتار شریح قاضی کوفه

به مذحج نژادان رسید آگهی

که کاخ مهی شدز هانی تهی

بزرگان آن دوده گرد آمدند

زهر دربسی داستان ها زدند

به فرجام بستند کین را میان

بجستند ازجا همه همعنان

ز هر سو درفشی برافرا ختند

سوی کاخ بدخواه درتاختند

همه گرد دژ پر ز منجوق شد

درخش ستان ها به عیوق شد

به دارای دژ گفته ها ناپسند

بگفتند هریک به بانگ بلند

که از ما نگشته گناهی پدید

چرا مهتر ما به خون درکشید؟

هم ایدون برآریم ازین باره گرد

بریزیم خون از تن زشتمرد

چو شد باره زآوازشان پر خروش

بدان پور مرجانه بنهاد گوش

بترسید و لختی در اندیشه ماند

سپس قاضی کوفه را پیش خواند

بدو گفت کای مرد پاکیزه رای

به زندان سبک سوی هانی گرای

ببین تا که جانش بر آمد زتن

ویا زنده باشد خبر ده به من

شریح از براو به زندان شتافت

گرفتار بیداد رازنده یافت

سوی پور مرجانه آمد چو باد

بدو مژده از زندگانیش داد

چنین گفت سالار ناپاکرای

که لختی ابر بام این دژ برآی

به مذحج نژادان پر خاشجوی

بگوکز چه دارید این های و هوی؟

اگر بهر هانی است اوزنده است

پی مصلحت پیر دستش ببست

من او را بدیدم کنون تندرست

نباید شما را دگر فتنه جست

بشد قاضی وکرد گفت وشنود

چنان کز بداندیش آمخته بود

چو زانگونه مذحج نژادان سخن

شنیدند زان مرد پر مکر و فن

پارکنده گشتند و رخ تافتند

سوی خانه ی خویش بشتافتند

چو آگاه شد مسلم ارجمند

که گردید هانی گرفتار بند

زغیرت بجوشید خون درتنش

برآورد مو سرز پیراهنش

فرستاد یک تن ز یاران خویش

پژوهنده از پیر فرخنده کیش

بخش ۴۷ - انجمن شدن یاران جناب مسلم

برفت و بیامد فرستاده زود

بدو برشمرد آنچه بگذشته بود

زکردار مردان مذحج نژاد

هم ازکار فرمانده ی بد نهاد

چو آن داوری مسلم سرفراز

شنید ازفرستاده ی خویش باز

چنین داد یاران خود را پیام

که هان ای دلیران جوینده نام

سرافراز هانی به بند اندر است

گرفتار بد خوی زشت اختر است

برای من این رنج بروی رسید

مر این بار در یاری من کشید

بود گنج اندر دم اژدها

بکوشید کز بند گردد رها

بگفت این و پوشید ساز نبرد

برون شد زکاشانه فرزانه مرد

ز درگاه سالار برخواست غو

همه گرد گشتند مردان گو

بدان شیر مرد از پی کارزار

شدند انجمن چار باره هزار

دوطفل خود آن هاشمی زاد گرد

به بر خواند پنهان به قاضی سپرد

جم اهرمن سوز رزم آزمای

نشست ازبر باره ی باد پای

خروشان و جوشان چو ابر سیاه

همی سوی دژ راند با آن سپاه

علم ها به گردون برافراشتند

به دارای دژ نعره برداشتند

که ای بد گهر دیو پر رنگ و ریو

زجانت برآریم اکنون غریو

همین باره با خاک پست آوریم

تو ناپا کخو را به دست آوریم

هم ایدر بنه پا برون از سرای

که دیگر نمانیم مانی ز جای

ز کوفه یکی بانگ برشد به ابر

چنان چون زیک بیشه غژمان هژیر

زهر سو بدان دشمن کینه ساز

زبان ها به دشنام کردند باز

برآوای گردان پولاد پوش

چو دارنده ی دژ فرا داد گوش

سراسیمه دروزاه ی باره بست

پر اندیشه اندر پس در نشست

نبودش ز یاران تنی شصت بیش

ازآنان تنی چند را خواند پیش

بگفتا خرامید از ایدر به کوی

بدین فتنه جویان نمایید روی

به امید و بیم و به افسون مگر

پراکنده سازید شان سربه سر

بگویید کایدون ز شامی سپاه

بدین سو گروهی رسد کینه خواه

ندارید با آن سپه تاب جنگ

مسازید برخویشتن کار تنگ

شما را ازین فتنه جویی چه سود؟

جز این کز سر خود برآرید دود

برفتند و آن لشگر بی شمار

پراکنده کردند و برگشت کار

وزان بی وفایان نستوده رای

نماندند جز چند تن بربه جای

شبانگه که مسلم زبهر نماز

به سوی پرستشگه آمد فراز

نبد همره آن خداوندگار

به جز سی تن ازمردم نابکار

زمسجد به سوی سرا چون چمید

ازآنان یکی نیز با خود ندید

تفوباد بر روی ورای همه

به پیمان نا دیرپای همه

بخش ۴۸ - پنان گرفتن جناب مسلم به خانه ی طوعه

چو شد تیغ خورشید زرین حسام

نهان درنیام شبه گون شام

جهان یلی آسمان وفا

پسر عم فرخنده ی مصطفی (ص)

زمانی به هر سو همی بنگریست

ز تنهایی خویش لختی گریست

همی گفت با خود که گشت ای دریغ

نهان آفتاب امیدم به میغ

نکو خواه کم بد سگالان فزون

نه یک چاره ساز و نه یک رهنمون

دریغا که دور ازدیار آمدم

دراین مرز به غمگسار امدم

سپهر بلندم بیفکند پست

ز دامان شاهم جدا کرد دست

نه راه شتاب و نه جای درنگ

مبادا کسی را چو من کار تنگ

پناه ازکه جویم کجا رونهم؟

که را آگهی ازغم دل دهم؟

همی گفت گریان وره می برید

که بر وی در خانه ای شد پدید

دلش سوی آن خانه بنمود رای

بدان درشد و ماند لختی به جای

بد آن تنگ خانه زن یک پیر زال

بدو بر گذشته بسی ماه و سال

که او را بدی طو عه فرخنده نام

مهین بانوی خلد ازو شادکام

اگر چه زنی بود بس سالخورد

ولی بود بهتر زصد شیرمرد

نهان در دلش مهر آل رسول

به دین پیرو پاک شود بتول

فگار آن زمان بود بر پشت در

که از پور خود باز جوید خبر

بدان در چو فرخ سپهبد شتافت

زن آشنا مرد بیگانه یافت

جوانی غریب آمدش در نظر

ز غم درگریبان فرو برده سر

بدو طوعه با یک جهان شرم گفت

که ای مرد با رنج و تیمار جفت

ستاده بدین سان چرا ایدری؟

به گرداب غم ازچه روی اندری؟

به شب در، هشیوار فرزانه گان

نپاید درکوی بیگانه گان

بگفت اینچنین تاسه نوبت براوی

نفرمود پاسخ یل نامجوی

در آخر به نا چار با او بگفت

که ای زن چه پرسی تو راز نهفت

مرا خانه ای نیست دراین دیار

که گیرم زمانی درآنجا قرار

غریب و دل افکار و بی یاورم

بلا بارد از آسمان بر سرم

یک امشب مرا گر پناهی دهی

به کاشانه ی خویش راهی دهی

به پاداش این کار – روز شمار

جزای نکو یابی ازکردگار

بدو پاسخ آورد آن نیک زن

که ای مرد فرزانه ی تیغ زن

کدامت بود شهر و نام تو چیست

نژاد تو از گوهر پاک کیست؟

مرا سوختی دل بدین گفتگوی

میندیش و راز نهان بازگوی

سپهبد بدو گفت خوش گوهرم

ز هاشم نژادان نام آورم

بود مسلمم نام و بابم عقیل

برادر پدر ساقی سلسبیل

چو ازمرد نام آور پاک رای

شنید این سخن آن زن پارسای

بیفتاد برخاک زار و نوان

ببوسید پای دلیر جوان

به مژگان همی رفت خاک رهش

زبرزن بیاورد دربنگهش

بدو گفت صبح امیدم دمید

که خورشیدم اندر سرای آرمید

درخشنده گشت ازرخت خانه ام

فروغ جنان یافت کاشانه ام

فراوان بدینسان چو بنواختش

به گنجینه ی خانه بنشاختش

یکی خوان بیاراست اندر زمان

که بودی سزاوار آن میهمان

جز اندک نخورد آن یل بی همال

ازآن خوردنی های خوان نوال

وزان پس به آسوده گی درسرای

خداوند راشد پرستش سرای

بخش ۴۹ - آگاهی یافتن بلال پسر طوعه ازحال جناب مسلم و خبر دادن به ابن زیاد

مرآن نیک زن را یکی پور بود

که جانش بر دیو مزدور بود

بلالش بدی نام اما بلال

زهم نامی اش درجنان پر ملال

برمادر آمد شبانگاه و گفت

که رازت ز فرزند نتوان نهفت

درین شب تو داری زشب های پیش

شد آمد به گنجینه ی خانه بیش

بدین گونه آمد شدت بهر چیست

بگو راست بامن که درخانه کیست

بدان فتنه گر پور فرمود مام

کزین کار بر گو تو را چیست کام

برو زین سخن دست کوتاه کن

کزین راز با تو نرانم سخن

مگر آنکه بامن تو پیمان کنی

که ازهرکس این راز پنهان کنی

بسی خورد سوگند آن حیله ساز

که پوشیده خواهم تو را داشت راز

به مادر چو اصرار بسیار کرد

ورا نیک زن آگه ازکار کرد

چو شب رفت و آمد با آب و تاب

بر مرد فرزانه جامی پر آب

بدو گفت امشب نخفتی تو هیچ

به دل باشدت مرخیال بسیج

سپهدار – درج گهر بر گشود

که لختی درین شب چو خوابم ربود

بدیدم جمال پیمبر (ص) به خواب

دگر حیدر و باب آن کامیاب

دگر جعفر و حمزه ی تیغ زن

عقیل سرافراز و فرخ حسن(ع)

مرا زان میان شیر پروردگار

به برخواند و فرمود کای نامدار

تو مهمان مایی به خرم بهشت

چنینت به سر پاک داور نوشت

یقین دارم ای مادر مهربان

همین روز گردم به مینو روان

چو این گفته زن زان دلاور شنود

به رخ برزچشم اشک خونین گشود

وزان سو چو برداشت از خواب سر

بلال آن بداندیش بیدادگر

دمان شد سوی کاخ فرماندهی

ز مسلم به بدخواه داد آگهی

شنید این چو اهریمن کینه خواه

زشادی به پا خواست بر روی گاه

بدان مژده دادش بسی خواسته

کزان خواسته گشت آراسته

کز آن بد یکی باره از زر ناب

دگر باره ی تیز پر چون عقاب

ابا پور اشعث پس انگاه گفت

که این راز بر تو نشاید نهفت

یل هاشمی مسلم نیکنام

نهان گشته چون شیر نر در کنام

به همراه مردان کاری شتاب

به کاشانه ی طوعه او را بیاب

سر از تیغ کینش جداکن زتن

و یا زنده آرش به نزدیک من

چو گشتی مر این گفته را کار بند

سرت را فرازم به چرخ بلند

بدادش سپس از پی کارزار

دو باره هزار از سواران کار

دگر جنگجو پنجصد زشتمرد

پیاده همه با سلیح نبرد

ز درگاه سالار میشوم خویش

چو گرد اندر آمد مر آن زشت کیش

چو آن دیو ساران شمشیر زن

رسیدند بر خانه ی شیرزن

زبهر تماشا هم از دیگران

سپه گرد گشت از کران تا کران

سر جیش گردان با خود و کبر

ز پیش سرای اندر آمد به ابر

برآمد غوکوس و بانگ تبیر

خروشیدن نای و رومی نفیر

زکوفه به گردون یکی بانگ خاست

کزان بانگ مغز سر چرخ کاست

سپهدار دین چون فرا داد گوش

به آوای آن خیل بی رای و هوش

بخش ۵۰ - آگاه شدن جناب مسلم از آمدن دشمن و سلاح نبرد پوشیدن

از آن تنگ کاشانه بر پای خاست

وزان نیک زن جوشن رزم خواست

سبک زن بر مرد با دارو برد

برفت و بیاورد ساز نبرد

دلاور دل از جان روشن گرفت

وزان پس گریبان جوشن گرفت

بدو گفت کای آهنین جوشنا

حصار تن جنگجوی منا

چو شیر خدا جنگ صفین نمود

به شمشیر آرایش دین نمود

تو بودی مرا جامه ی روز جنگ

نبود ایچ بیمت ز تیغ و خدنگ

وزان پس تو در پهنه ی نهروان

بدی سرفشان تیغ شاه از گوان

تو بودی به پیکر درم پیرهن

زهر زخم کردی مرا پاس تن

از آن دم همی تا بدین روزگار

تن آسوده گی جستی از کارزار

کنون طرفه رزمی دچار آمدت

نو آیین یکی سخت کار آمدت

درین کارزارم پرستار باش

تنم را ز هر بد نگهدار باش

مهل تا سنان راست گردد به من

ممان تا خلد نوک تیرم به تن

بگفت این و پوشید بر تن زره

ببند زره زد چو ابرو گره

تو گفتی که داوود از روش خشم

نهان گشت در جوشن تنگ خشم

به سر بر یکی خود پولاد ناب

نهاد آن بلند اختر کامیاب

سر جنگجویش نهان بر به خود

کله گوشه بر تاج خورشید سود

حمایل سپس کرد سالار نو

یکی تیغ برنده ی سر درو

تو پنداشتی در میان استوار

ز نو کرد شیر خدا ذوالفقار

سپس بر به دوش همایون فکند

چو مهر از پس کوهسار بلند

چهار آیینه بست اندر زمان

بیفکند بر دوش چاچی کمان

وزان پس پی رزم آن قوم دون

ز گنجینه ی خانه آمد برون

همی طوعه بر چهر والای او

نگه کرد آن برز و بالای او

نهان زیر لب خواند بر وی درود

به مویه گشود از دو دیده دو رود

خروشان همی گفت پیر نوان

گزندت مباد ای دلیر جوان

زنان را اگر جنگ بودی روا

هم اکنون فدا کردمی جان تو را

دری بر بدان کاخ بود استوار

ز بگشادنش رنجه مردان کار

به سر پنجه بر کندش آن صفدرا

بد انسان که حیدر در خیبرا

تو گفتی شد از بیشه شیری برون

که آلایدی چنگ و دندان به خون

علی وار آن شهسوار نبرد

ابر بد سگالان دین حمله کرد

بخش ۵۱ - بیرون آمدن جناب مسلم از خانه ی طوعه و حمله کردنش بر سپاه مخالف

برآهیخت برنده تیغ ازنیام

چو تندر خروشید و برگفت نام

که مسلم منم مرگ هر بد گهر

علی ولی را برادر پسر

نبی و دوده و هاشمی گوهرم

خدا را یکی تیغ پر جوهرم

منم ناوک شست پروردگار

رها گشته از دست پروردگار

بود مرگ را دشنه ی من دلیل

برون گردن شیر و خرطوم فیل

رها سازم از شست خم کمند

بر ترک چرخ اندر آرم به بند

چو من مرد نبود درین روزگار

مرا شیر حق بوده آموزگار

بگفت این وزد بر سپاه گران

به جنگ اندر آویخت با کافران

چنان آستین برزد از روی خشم

چنان سوی دشمن بیفکند چشم

که یازنده ی ذوالفقار دوسر

به هر جنگ با خیل پرخاشگر

گرفتی کمربند هر نامدار

زبرزن فکندی به بام حصار

شدی هر کجا برق تیغش علم

چو اژدر کشیدی گروهی به دم

زدی هر که را بر میان تیغ کین

دونیمش فکندی به روی زمین

تنی را که شمشیر او سود فرق

برون جستی از تنگ اسبش چو برق

همی کوی و برزن پرازخون نمود

زمین را به رنگ طبرخون نمود

زبس تن به خون اندر آغشته کرد

زمین تا لب بام پر کشته کرد

همی گفت دادار جان آفرین

بدان دست و تیغ آفرین آفرین

سروشان بدو دیده بگماشتند

به تحسینش آوا برافراشتند

که این نامور شیر شمشیر زن

مگر باشدش زآهن و روی تن

که جوید بدین گونه تنها نبرد

درین تنگنا با یکی شهر مرد

چو بسیار آن بدسگالان بکشت

سپه تافت زو روی و بنمود پشت

هیونی دمان ابن اشعث چو باد

سوی پور مرجانه ی بدنژاد

بخش ۵۲ - تنگ شدن کار بر محمد بن اشعث و کمک خواستنش از ابن زیاد

فرستاد وزان تیره دل یار خواست

به پیکار مسلم مددکار خواست

چنین داد سالار خود را پیام

که شد شرزه شیری برون از کنام

که پولاد جان است و خارا تن است

به کین چنگ و دندانش از آهن است

نجوید گریز و نترسد ز جنگ

به ما کرده او یک تنه کارتنگ

اگر لخت دیگر نبرد آورد

تهی مرز ما را زمرد آورد

فرستاده راگفت نا پاکخوی

که با پور اشعث زمن باز گوی

فزون از شمر کرده گردان تباه

نماند ه جز اندک به جای ازسپاه

که مسلم اگر کوهی از آهن است

شما بی شمارید واو یک تن است

همه پهلوانان با خود و تیغ

زیکین چو پویید راه گریغ

نه این است آیین مردان کار

ازین گفته بر دوده آزرم دار

نوند آنچه زان کینه گستر شنفت

دمان رفت و با پور اشعث بگفت

به گوینده گفتا چنین زشت نام

به فرمانده ازمن بگو این پیام

گمان تو اینست این جنگ و جوش

بود با یکی مرد خرما فروش

دلیری که با ما نبرد آزماست

یکی دشنه از دشنه های خداست

همان تند سیل است کاندر شتاب

دهد خانه ی زندگانی برآب

چو آتش کجا بر فروزد همی

به هر کشت کافتد بسوزد همی

جهان تا جهان گر شود پر سپاه

ز شمشیر او گشت خواهد تباه

دراین جنگ بیچاره گشتیم از وی

یکی بهر یاران خود چاره جوی

بخش ۵۳ - مدد فرستادن ابن زیاد بد بنیاد بار دیگر برای محمد ابن اشعث کندی

چو آمد به بدخواه این آگهی

چنان شد کش آید تن از جان تهی

سپاهی فرستاد بیش از نخست

مگر کار بشکسته گردد درست

زهر سو رسید آن سپه خیل خیل

چنان کز بر کوه سر تند سیل

چو اندر رسیدند تیغ آختند

به سوی سپهدار دین تاختند

بدیشان یکی نعره زد نامدار

چو غرنده رعد ازبر کوهسار

بیفراشت با تیغ دست یلی

ازو شد عیان دست و تیغ علی

ز شمشیر آن شهسوار گوان

زهر سوی جویی زخون شد روان

به تیغ سرانداز و زخم درشت

از آن لشگرگشن یک نیمه کشت

هزیمت گرفتند ازو کوفیان

چنو روبهان از هژبر ژیان

چو پور زیاد آگه ازکار شد

دلش پر زاندوه تیمار شد

پی یاری پور اشعث دمان

سپاهی نو آراست آن بد گمان

بخش ۵۴ - فرستادن ابی زیاد

به ناوردگه چون فرازآمدند

زهر گوشه درترکتاز آمدند

نیاورد فرزانه یزدان شناس

زانبوه لشکر به دل برهراس

چو شیری ز زنجیر گشته رها

ویا همچو بگشاده کام اژدها

بدان بد سگالان پرخاشگر

ابا سرفشان تیغ شد حمله ور

به هر سو که افکند رخشان پرند

دونیمه بیفکند مرد و سمند

به ناگاه آن لشگر بد گمان

گشادند پیکان بدوی ازکمان

زبس تیر کامد به پیکر درش

چو مرغان پدید آمد از تن پرش

زهر حلقه ی جو شنش خون بجست

تن نامدارش ز پیکان بخست

زن و مرد کوفی به بام آمدند

ابر دسته های نی آتش زدند

فرو ریختند آنهمه نی زکین

ابر فرق شیر نیستان دین

گشادند ازهر طرف چنگ ها

زدندش به پیکر همی سنگ ها

سپهبد به دل درنیاورم بیم

همی کرد با تیغ مردان دونیم

یکی دون بکربن حمران به نام

به ناگه برآورد تیغ ازنیام

بخش ۵۵ - زخم زدند بکربن حمران بر دهان و لب جناب مسلم و کشتن آن بزرگوار اورا

چو دیو دمان ازکمینگاه جست

بیفراشت با تیغ خونریز دست

ستمگر چو آورد بازو فرود

به روی سپهبد دم تیغ سود

زالماس بر لعلی آمد زیان

که یاقوت خون خوردی از رشک آن

لبی یافت از تیغ دشمن گزند

که بد عیسی جان هر هوشمند

دلاور چو آن زخم کاری بدید

چو شیر شکاری خروشی کشید

به جانسوزی دشمن بدنشان

علم کرد شمشیر آتش فشان

به یک زخم از آن تیغ شیر افکنا

دو پیکر نمودش پدید از تنا

شد از هیکل زشت مرد پلید

به تیغ اسد شکل جوزا پدید

سپهبد همی خواست باردگر

که گردد بدان ناکسان حمله ور

مراو را یکی زشت ناهوشمند

به پیشانی پاک سنگی فکند

بدان سنگ بشکافت پیشانی اش

زخون سرخ شد چهر نورانی اش

چو این دید با مویه آن رزم ساز

سوی یثرب آورد روی نیاز

که ای نوگل باغ خیر الانام

زمن برتو بادا درود و سلام

کجایی که بینی درین کارزار

مراین تنه دشمنان بی شمار

به تن باردم ناوک ازچای سوی

زخون لاله گون پیکرو روی و موی

دل ازکین بد گوهران دردناک

براز تیغ اهریمنان چاک چاک

دریغا سرآمد مرا زنده گی

فرو رفت خورشید پاینده گی

جدا آمد از دامنت دست من

کمند اجل گشت پا بست من

دریغا به ناکام گشتم هلاک

به دل آرزوی تو بردم به خاک

خوش آندم که بد منزلم کوی تو

مرادیده بد روشن از روی تو

همی گفت و از دیده سیلاب خون

فرو ریخت بر چهره ی لاله گون

که ناگه ز سوی دگر سنگ جست

دو لعل پر از گوهرش را بخست

شدش پر ز بیجاده در خوشاب

ز لعلش فرو ریخت یاقوت ناب

ز آسیب و پیکار و زخم گران

تن پر توان آمدش نا توان

بخش ۵۶ - ذکر آب خواستن جناب مسلم و آب آوردن طوعه و ریختن دندانهای آن حضرت درجام آب

زبس خسته بدآن ستوده نژاد

دمی پشت مردی به دیوار داد

که لختی بر آساید از کارزار

وزان پس به دشمن کند کار زار

تن خویش بی توش دید ازعطش

شدش زعفرانی رخ لاله وش

از آن بدگهر دشمنان خواست آب

که بنشاند ازدل بدان التهاب

مگر طوعه دربام کاشانه بود

شنید این و آمد ز بالا فرود

یکی جام پر ز آب شیرین گوار

بیاورد نزدیک آن شهسوار

دلاور ستد آب تا نوشدا

وزان پس به رزم سپه کوشدا

چو لعل لبش سود برجام آب

زخون آب شد همچو یا قوت ناب

به لعل اندرش عقد گوهر گسیخت

درآن آب آلوده با خون بریخت

شکیبا شد و با دل دردناک

فرو ریخت آن آب خونین به خاک

همانا بدآگه که سطان دین

شود تشنه لب کشته ی تیغ کین

همی خواست چون شاه خود زین جهان

رود تشنه لب سوی باغ جنان

نخورد آب و لب تشنه ازجان گذشت

دگر باره سرگرم پیکار گشت

چو شیر یله آن یل نامدار

بزد بر صف لشگر نابکار

چو شمشیر او سرگرایی گرفت

تن از سر سراز تن جدایی گرفت

سر دشمنان شد چو برگ رزان

دم تیغ او تند باد خزان

چو بیچاره شد پور اشعث زجنگ

به رزم سپهبد شدش کار تنگ

بخش ۵۷ - امان دادن محمد بن اشعث جناب مسلم را و نپذیرفتن آن حضرت

به مسلم خروشید کای نامدار

تو را داد سالار ما زینهار

بس است اینهمه جنگ و خون ریختن

به همکیش خویش اندر آویختن

یکی از درمهربانی در آی

وزیدر به کاخ عبیدالله آی

چو بیند رخت آورد برتو مهر

نماید همی شرمگین ازتو چهر

بدو گفت سالار نام آورا

شود راستی ازتو کی باورا؟

تو می خواهی ای حیله ساز شریر

به دستان و بندم کند دستگیر

مراتا سرآید به مردی زمان

نشاید زنامرد جستن امان

بگفت این و رزمی زنو کرد ساز

که شد شیر گردون از آن زهر ه باز

ازو پور اشعث چو دید این نبرد

شگفتی یکی حیله آغاز کرد

بخش ۵۸ - چاه کندن دشمنان در راه جناب مسلم و دستگیر شدن آن بزرگوار

بکندش یکی چاه در رهگذر

به سر برش گسترد خاشاک و خار

سپهبد ندانسته بسپرد راه

بیفتاد چون ماه کنعان به چاه

سپه گرد آن چاه خرد و بزرگ

گرفتند مانند درنده گرگ

زچه بر کشیدند جنگی برش

ببستند بازوی زور آورش

بیاورد شوم اختری زشت نام

برهنه یکی استر بی لگام

برآن استرش بر نشاندند خوار

به تن چاک چاک و به دل داغ دار

دریغ ازمسیحی که کین ساختند

یهودان به بند اندرش آختند

جهانا چه بد دیدی از بخردان

زمردان و نام آوران و ردان

که ره نسپری جز به آزارشان

بکوشی پی درد تیمارشان

چه دیدی سپهرا زمردان دین؟

که داری زایشان دلی پر زکین؟

از آن پس که بستند کوفی سپاه

به زنجیر بازوی سالار شاه

درآن دم سپهبد یکی بنگریست

به کردار ایشان و لختی گریست

چو دیدش بدان گونه با مویه جفت

نکوهش کنان پور اشعث بگفت

که ای راد سالار شمشیر زن

چه مویی چنین زار برخویشتن؟

ز مردن نترسند هرگز یلان

نگریند از بیم جان پر دلان

سپهبد بدو گفت کای زشت کیش

مرا نیست این مویه ازبهر خویش

زمردان مرا مر به دل باک نیست

که بنگاه هر زنده جز خاک نیست

بود مویه و زاری ام بهر شاه

که پیماید او خود بدین مرز راه

ببیند ستیز ازشما کوفیان

بدو آید از سست عهدان زیان

بگفت این و از گفته بربست دم

سوی کاخ بردندش از ره دژم

بخش ۵۹ - ورود حضرت مسلم به مجلس ابن زیاد و مکالماتشان با یکدیگر

کشان روزبانان به بند اندرش

بردند زی مرد بد گوهرش

سپهبد ازآن کافر زشت نام

بتابید روی و نکردش سلام

یکی زان میان بر به مسلم بگفت

که ای گشته با بند و زنجیر جفت

چرا بر به سالار فرخنده نام

به فرمانگذاری نکردی سلام؟

بدو گفت مسلم که فرمانروای

مرا نیست جز پور شیر خدای

سلام ار به فرماندهی بایدم

بدان شاه دنیا و دین شایدم

ازین گفته فرمانده ی بدسگال

برآشفت وزد بانگ بربی همال

که ای فتنه گر مرد پرخاشجوی

ازین فتنه سازی چه دیدی بگوی

که برتافتی رخ ز امرامام

سردین پژوهان کنارنگ شام

چو فرخ سپهدار از او این شنفت

خروشید و با مرد نا پاک گفت

تو رخ تافتستی زامر امام

نهادستی اندر ره فتنه گام

نباشد امامی به روی زمین

به جز پاک سبط رسول امین

روا نیست ای کافر زشت نام

که خوانی ستمگستران را امام

امام آن بود کش به دین اندرا

خداوند بگزید و پیغمبرا

چو بشنید این کافر زشت خوی

بدو گفت کای مرد پرخاشجوی

جز امروزت اززندگی بیش نیست

به مرگ توشاه تو باید گریست

به بام دژ اندر ببرم سرت

وزآنجا به کوی افکنم پیکرت

که ازهاشمی زاده گان زین سپس

نگردد دگر گرد آشوب کس

بدو گفت شیر نیسان رزم

چو درکشتنم گشته عزم تو جزم

گزین کن ز مردان این انجمن

یکی را بنیوشد اندرز من

کند آنچه گویم پس از کشتنم

نیندیشد از کینه ی دشمنم

بدو گفت پور زیاد اینچنین

که یک تن خود ازانجمن برگزین

نگه برچپ و راست مسلم فکند

بدان بد سگالان ناهوشمند

درآن انجمن زان بزرگان که دید

عمر زاده ی سعد رابرگزید

بدو گفت زین خیل ناپاکزاد

شماری تو خود قریشی نژاد

به نزد من آی و فرادار گوش

به گفتار گوینده بسپار گوش

بتابید از او زاده ی سعد روی

نمی خواست رفتن به نزدیک اوی

بدو گفت فرمانده ی زشت کیش

که بشتاب سوی پسر عم خویش

زمانی به گفتار او گوش دار

هرآن آرزویی که دارد برآر

به فرمان اوپور سعد پلید

بر مسلم پاک گوهر چمید

بدو گفت سالار بگمار هوش

سه اندرز دارم بدان دار گوش

نخست آنکه هفصد درم وام دار

شدستم درین فتنه پرور دیار

تو بفروش درع و سمند مرا

همان آب داده پرند مرا

بهایش بدان وام خواهان سپار

مخواه از پس کشتنم وامدار

و دیگر چو بی سر شود پیکرم

تو بسپار پیکر به خاک اندرم

ودیگر فرستاده ای کن روان

بر پور پیغمبر انس و جان

زمرگ من او را رسان آگهی

که گیتی زعم زاده ات شد تهی

مپیما بدین مرز ره زینهار

زکوفی سپه چشم یاری مدار

چو پور زیاد این سخن ها شنفت

بخندید و با زاده ی سعد گفت

که آنچت سرآید برو کار بند

میندیش کز ما نبینی گزند

ازآن پس که او کشته گردید خوار

به مال و تن او مرا نیست کار

سوی مرز ما گر نیارد شتاب

زیثرب زمین زاده ی بو تراب

بدو ما نگردیم رزم آزمای

وگر او سپارد ره مرز مای

نمانیم کآید بتازد همی

علم بر به شاهی فرزاد همی

وزان پس که بد گوهر راز راند

به بر پور بکربن حمران بخواند

بخش ۶۰ - در بیان فرستادن ابن زیاد بکربن حمران را به کشتن جناب مسلم

بدو گفت کاین هاشمی را ببر

به بام و ز پیکرش برگیر سر

به خون پدر خون بریز ازتنش

بیفکن پس ازبام در برزنش

پدر کشته دست دلاور گرفت

به بام آمد و تیغ کین برگرفت

همی خواست برگیردش سرزتن

بلرزید زاندیشه بر خویشتن

فتاد از کفش تیغ و آمد فرود

ازآن تند بالا سوی کاخ زود

بپرسید فرمانده ی کوفه زوی

چرا بازگشتی مرا باز گوی

چنین گفت دژخیم بیدادگر

که شخصی مهیب آمدم درنظر

ز دیدار او رفت دستم زکار

مرا تن بلرزید سیماب وار

بد اختر دگر مرد را برگماشت

که با تیغ در بام دژ پا گذاشت

مراو هم بترسید و بی تاب گشت

همی زهره اندر دلش آب گشت

بسی پور مرجانه شد تنگدل

سپس گفت با شامی یی سنگدل

که رو کار آن هاشمی کن تمام

تنش را به زیر اندر افکن زبام

به کف خنجر آن شامی بد گمان

به بام دژ آمد چو صرصر دمان

سپهبد چو آن تیره دل را بدید

بدانست روزش به آخر رسید

همی دید از چهره اش آشکار

که از وی سرآید برو روزگار

کسی کز ازل تیره شد رای او

پدیدار باشد ز سیمای او

به تکبیر یزدان زبان برگشاد

به پاکی خدا را بسی کردیاد

وزان پس فراوان به زاری سرود

به پیغمبر و آل پاکش درود

سپس با دلی مستمند و غمین

بیاورد رو سوی بطحا زمین

که این پاک فرزند شیر خدای

مرا بنگر اینک به بام سرای

گرفتار دژخیم میشوم بخت

دودست من از پشت بربسته سخت

نه ام غمگسار و نه فریاد رس

نه آگه زاحوال من هیچکس

اجل گشته نزدیک وره سخت دور

حکایت فراوان و دل ناصبور

که سوی تو ازمن رساند سلام؟

که گوید درود و که آرد پیام؟

ابو طالب آن پاک گوهر کجاست؟

چه شد حمزه ی راد و جعفر کجاست؟

پیمبر شهنشاه مختار کو؟

پسر عم او شیر دادار کو؟

نه عم و نه فرخ پدر برسرم

نه مادر نه فرزند نی خواهرم

نه عباس و نی اکبر تیغ زن

نه شهزاده قاسم جوان حسن

که بینندم اکنون چنین دل فکار

گرفتار دژخیم بر روزگار

بگفت این و از دل یکی آه کرد

دم از ناله و مویه کوتاه کرد

بداختر سراز پیکرش کرد دور

بدو زار بگریست کیوان و هور

جدا چون سر پاک سالار کرد

تن ازبام کاخش نگونسارکرد

تنی ازبر باره شد سرنگون

که چشم نبی درغمش پرزخون

چو آن پاک تن بر زمین اوفتاد

ترلزل به عرش برین اوفتاد

همه آفرینش بدو خون گریست

از آن جمله پیغمبر افزون گریست

پر ازناله شد چرخ و پر مویه خاک

برآمد خروش ازسمک تا سماک

دریغا ازآن کشته دور ازوطن

دریغا ازآن شیر شمشیرزن

دریغا ازآن بازوی زورمند

که دست اجل کرد او رابه بند

چنین است کردار گردان سپهر

که با کس نیارد به انجام مهر

گرت بر نشاند به اورنگ عاج

نهد برسرت گرز یاقوت تاج

به یک گردش ازگاه بربایدت

تن و جان ز تیمار فرسایدت

از آن پس که مسلم به مینو چمید

گه جانفشانی به هانی رسید

بخش ۶۱ - در ذکر شهادت هانی بن عروه رحمه الله علیه به امر ابن زیاد

بزد بانگ سالار کوفی دیار

به دژخیم بد گوهر نابکار

که رو کارهانی بپرداز نیز

درآور ز پایش به شمشیر تیز

به فرمان او بر به آسانیا

روان گشت دژخیم زی هانیا

بیاورد پیر نوان رابه بند

به جایی که بد مسلخ گوسفند

همی گفت با مویه آن پاکزاد

کجایند مردان مذحج نژاد؟

نیارست ازبیم بد خواه او

به یاریش گردد تنی رزمجو

بنالید برپاک جان آفرین

که ای کردگار جهان آفرین

یگانه خدایی و دانا تویی

همه عاجزیم و توانا تویی

گواهم تو هستی که درراه دین

سرو تن سپردم به شمشیر کین

به ناگاه دژخیم بدخو پرند

بزد بر بر پیر پیروزمند

برنامدارش شد ازتیغ چاک

سر سرفرازش نگون شدبه خاک

دریغا ازآن موی کافور گون

که کردش بداندیش بررنگ خون

بدان پیر فرخنده بادا درود

که حق را یکی بنده ی پاک بود

به راه خدا کرد مردانه کار

به مردی سرآمد برو روزگار

زگیتی چو هانی برون برد رخت

سرپاک او قاتل شوم بخت

بخش ۶۲ - فرستادن ابن زیاد سر جناب مسلم و هانی را به شام

به درگاه فرمانده ی کوفه برد

بدان نابکار بد اختر سپرد

مرآن هم فرستاد نزد یزید

گرامی سر هر دو فرخ شهید

یکی نامه بنوشت زی شاه شام

که این نغز خدمت به من شد تمام

چنین شاه شامش به پاسخ نوشت

که باد آفرین برتو ای خوش سرشت

چون از کار مسلم بپرداختی

مرا از وی آسوده دل ساختی

به هش باش از زاده ی بوتراب

که ناگه نیارد به کوفه شتاب

پس از قتل عم زاده ی شاه دین

دگر هانی آن کشته ی راه دین

زمذحج نژادان گروهی پلید؟

نشستند وکردند گفت و شنید

که عم زاده ی شاه و سالار ما

فتادند از تیغ کین چون زپا

روا نیست تنشان به بازارها

کشانند برخاک و بر خارها

بکوشید تا آن بدن های پاک

ستانیم و سازیم پنهان به خاک

ببستند پیمان و برخاستند

یکی رزم با دشمن آراستند

تن مسلم و هانی پاکزاد

گرفتند ز اهریمن بد نژاد

به خاک اندرونشان نهان ساختند

وزان پس به ماتم بپرداختند

نکوهش به ناپاک خوی همه

تفوباد بر رای و روی همه

که در زندگیشان نگشتند یار

شدند ازپس مرکشان سوگوار

چو ازکار مسلم بپرداختم

ز نو باوه گانش سخن ساختم

بخش ۶۳ - آگاهی یافتن ابن زیاد ازحال کودکان جناب مسلم «محمد » و «ابراهیم » و جستجو کردن ازآنها

چو شد مسلم اندر بهشت برین

زفرو شکوهش تهی شد زمین

به فرمانده ی کوفه ابن زیاد

یکی گفت زان مردم پر فساد

که درکوفه ازمسلم نامدار

دو فرزند مانده به جا یادگار

صدف گشته این مرز و آن دو زبیم

نهانند در وی چو در یتیم

بد اختر پرستنده گان راسرود

که آن هردو راباز یابید زود

بد هر خانه بینید آن کودکان

نمایید ویرانه اش درزمان

چو یک هفته زین ماجرا درگذشت

به ایوان روان قاضی کوفه گشت

مرآن هردو شهزاده را پیش خواند

چو جان و دل اندر برخود نشاند

به ایشان همی مهربانی فزود

زدیده به رخ اشک خونین گشود

چو دیدند آن کودکام بزرگ

که گرید چنان زار مرد سترگ

بگفتندش ای چون پدر مهربان

به ما ازچه داری بدینسان فغان؟

درین مرز مانا زخصم پلید

به فرخ پدرمان گزندی رسید؟

گروهی که بردند فرمان او

نمودند جان ها گروگان او؟

نهادند سر در مدد کاری اش

و یا پا کشیدند ازیاری اش؟

به پاسخ چنین گفت پیر نوان

که ای دو گرانمایه زیبا جوان

همی هستی ازنیستی شد پدید

سوی نیستی باز خواهد چمید

درختی بود زندگانی که مرگ

فرو ریزدش عاقبت بار و برگ

شکیبابی از داور دادگر

بخواهید درمرگ فرخ پدر

که شد کشته از تیغ بد خواه زار

ازآن پس که جست اوبسی کارزار

شکستند پیمان او کوفیان

نبستند بر یاری او میان

دو شهزاده ی داد فرخنده فر

چو گشتند آگه زمرگ پدر

فتادند برخاک زار ونوان

تو گفتی روانشان زتن شد روان

زمانی ز سر رفته بد هوششان

گرفته زمین اندر آغوششان

به بالین آن دو چو ابر بهار

گرستی همی قاضی کوفه زار

چو بگذشت لختی به هوش آمدند

زمرگ پدر درخروش آمدند

گشودند ازدیده خوناب را

چنین مویه کردند سرباب را

که کوشنده نام آورا سرورا

گرانمایه اسپهبدا صفدرا

فروغ جهان بین آزاده گان

به جا مانده از نامور زاده گان

گزین پور عم شاه لولاک را

برادر پسر حیدر پاک را

به رزم آتش خرمن دشمنان

شهاب روان سوز اهریمنان

کجا روی فرخنده بر گاشتی؟

دو فرزند خود زار بگذاشتی؟

چرا راه مینو گرفتی به پیش؟

نبردی دو نوباوه همراه خویش؟

همانا دریغ آمد ای گل تو را

که بر شاخ نالد دو بلبل تورا

به باغ بهشت اندر ای راد سرو

نبودت گریز ازدو نالان تذرو

کجا ای درخت تناور شدی؟

به سر بر که را سایه گستر شدی؟

کجا گشتی ای مهر رخشان نهان؟

که درچشم ما تار کردی جهان؟

کجات آن فروزنده فریلی؟

کجات آن هنرمندی و پر دلی؟

کجا آنهمه مهر با بی کسان؟

پرستاری بی پدر نورسان؟

کجات آنهمه رزم در راه دین؟

پی یاری تاجور شاه دین؟

کجات آن خروشیدن رعدوار؟

به نام آوران درصف کارزار؟

دریغ از تو ای پاک جان همه

که بگسستی از تن توان همه

ببراد دستی که زد برتو تیغ

چرا برتو هیچش نیامد دریغ؟

همانا و خصمی که با تیغ کین

ز پیکر بریدت سر نازنین

دریغا که دور از دیار آمدی

چنین کشته درکوفه زار آمدی

تو دور ازشهنشه شدی و زتو دور

شدند این دو غمناک آواره پور

پس ازمرگ تو ای دلاور پدر

دو پور تو را تا چه آید به سر؟

پس ازتو که مارا شود دلنواز؟

به آواره گی مان شود چاره ساز؟

به مرگ توبد ای سرافراز باب

بناهای آباد گیتی خراب

نه شب باد دیگر جهان را نه روز

نه ماه و نه خورشید گیتی فروز

نه مردی نهد پای مردی به جنگ

نه گردی نشیند به زین خدنگ

نه سر پنجه ای تیغ بازد همی

نه دستی سنان برفرازد همی

چو لختی مرآن هردو فرخ پسر

به مرگ پدر مویه کردند سر

بخش ۶۴ - سپردن شریح قاضی دو طفل یتیم حضرت مسلم رابه پسر خود

شریح آن دو تن را به غمخواریا

چنین گفت بامویه و زاریا

که ازگریه لختی درنگ آورید

دل خود کم ازدرد تنگ آورید

بدانید فرمانده ی این دیار

شما را زهرکس بود خواستار

گرایدر شما رابه دست آورد

مرا خانه با خاک پست آورد

زتن بگسلاند سر پاکتان

به خون درکشد پیکر چاکتان

شما رابدین مرز بر جای نیست

نشستن به مشکوی من رای نیست

شنیدم که امروز گردد روان

زکوفه به یثرب زمین کاروان

به همراه آن کاروان کشن

سزد گر سپارید راه وطن

ازآن پس کزاین سان سخن بازراند

اسد نام فرزند خود را بخواند

بگفتش بپوید چو ره کاروان

ببندد جرس بر شتر ساربان

مراین هر دو تن را ببر زین دیار

به سالار آن کاروانشان سپار

بگو کاین دو غمدیده ی مستمند

رساند به یثرب زمین بی گزند

سپس هر دو شهزاده را خواند پیش

بسی سود بر پایشان روی خویش

به رخ بر زدیده روان رود کرد

سخن ها بس گفت و بدرود کرد

به هر یک یکی بدره ی زر سپرد

پسرش آن دو تن را به همراه برد

شبانگه که خورشید بر بست بار

به ایوان مغرب ز مشرق دیار

فلک ز اختران کاروانگاه شد

سر آهنگ آن کاروان ماه شد

اسد با دو شهزاده ی شیرزاد

سوی کاروان رفت مانند باد

سپردند آن هر سه تن مرحله

چو لختی در آن شب پی قافله

سپاهی پدید آمد از کاروان

که بودند زانسو به تندی روان

به شهزاده گان پور قاضی سرود

ز پی کاروان را شتابید زود

بگو باز یابیدشان بر به راه

زشب تا نگردیده گیتی سیاه

دو تن راروان کرد و خود بازگشت

در غم بدان نورسان باز گشت

چو لختی برفتند شب تار شد

ز هر دیده مه ناپدیدار شد

به گیتی درون روشنایی نماند

نگه را به چشم آشنایی نماند

برآمد به گردون یکی تیره دود

کز آن شد سیه روی چرخ کبود

سیه شد جهان از کران تا کران

تو گفتی بلا بارد از آسمان

جهان گفتی اهریمن تیره روست

که از قیر نابش بیندوده پوست

در آن شب دو شمع فروزان دین

نمودند ره گم در آن سرزمین

بهر سو که گشتند پویان روان

نشانی ندیدند از آن کاروان

بیابان و تاری شب و راه دور

ز بیننده چشم فلک رفته نور

دو نوباوه از دودمان خلیل

در آن دشت هامون سپر بی دلیل

گریزان ز دشمن هراسان ز خویش

تن از رنج خسته دل از درد ریش

به تیمار و درد از غم جان کسل

ز مادر جدا از پدر داغ دل

ز هر سوی جوینده ی کاروان

ز دل چون جرس بر کشیده فغان

به فرسنگ های گران ره نورد

خلیده به پا خار و رخ پر ز گرد

نه زاد اندر آن راه و نی راحله

لبان خشک و پاها پر از آبله

چه گویم که بد حال ایشان چسان

چه آمد در آن ره بدان بیکسان

چه گردون شود گرم رو در ستیز

کسی را ازو نیست پای گریز

قضای خدایی چو بند افکند

بر زیرکان در کمند افکند

قدر کان به هر کار بر چیر دست

مر او را بود هر کسی زیر دست

ز تقدیر سوی که جویی پناه؟

که گردیده از از شش جهت بسته راه

گریزان چو سو از بلا می روی؟

چرا می گریزی؟کجا می روی؟

ز خاک ار به گردون گذار آوری

ور از روی و آهن حصار آوری

اگر جاگزینی به چشم پلنگ

وگر در گریزی به کام نهنگ

بگیرد گریبانت دست بلا

نگردی ز سر پنجه ی او رها

گریز از قضای خدایی مجوی

بلا خواه و راه ولا را بپوی

بسا سالخوردان مرد آمدند

که ازجان خریدار درد آمدند

بسا خرد سالان همت بزرگ

نپیچیده روی از یلان سترگ

چو فرخنده مسلم نژادان راد

دو نورس جوان عقیلی نژاد

خرد گرد ساز و فرادارگوش

یکی نغز گفتار ایشان نیوش

که درسینه از غم دلت خون کند

مر آن خونت ازدیده بیرون کند

بخش ۶۵ - گرفتن شبگرد آن شاهزادگان را و بردن به نزد ابن زیاد

شنیدم درآن تیره شام سیاه

سپردند آن کودکان هرچه راه

نگشتند جز اندک ازکوفه دور

که اختر سیه بود و برگشته هور

به ناگه بدان کودکان بازخورد

هم از کوفیان چند شبگرد مرد

مرآن بیکسان را به ره یافتند

گرفتند و زی کوفه بشتا فتند

سوی پور مرجانه بردندشان

بدان زشت گوهر سپردندشان

هم او گفتشان سوی زندان برند

به دست یکی روزبان بسپرند

که مشکور بودی نکو نام او

نکو گوهرش زاده بد مام او

دلش پر ز نور هدایت بدی

هوادار شاه ولایت بدی

چو مشکور دیدارشان بنگرید

همان حیدری فر ایشان بدید

ز دیدارشان درشگفتی بماند

بدیشان بسی نام یزدان بخواند

بپرسید از آن هردو نام و نژاد

چو بشناخت خون ازدو دیده گشاد

به پای ازدرلابه سر سودشان

بدان خردسالی ببخشودشان

به زنجیر و بند گرانشان نبست

تن پاکشان ازن شکنجه نخست

ز زندان به جای دگر بردشان

زدل غم به تیمار بستردشان

بخش ۶۶ - رها کردن مشکور کودکان را و فرستادن به طرف قادسیه

زکف حرمت هردو نگذاشتی

همی پاس حرمت نگهداشتی

چو بگذشت ازآن داستان روزچند

همه پست شد فتنه های بلند

روان شد به زاری شبی ازشبان

برآن دو زیبا جوان روزبان

برآن دو شهزاده ی پاک خوی

بگفت این و بنهاد برخاک روی

که ای نو نهالان باغ خلیل

دو نوباوه از بوستان عقیل

به نادانی ار سر زد از من گناه

به رخ شرمسارم به لب عذر خواه

بخواهید ازدادگر کردگار

که بخشد گناهم به روز شمار

گر ازپور مرجانه بینم گزند

وگر بگسلد پیکرم بند بند

نخواهم سپردن شما رابدوی

زمن کی زند سر چنین زشت خوی

نمانم که دربند مانید زار

فرستم شما را به یثرب دیار

چو رفتید با من هر آنچ ازستم

کند پور مرجانه زان نیست غم

جوانان شنیدند چون گفت پیر

بگفتند کای پیر روشن ضمیر

تورا دل زدادار پر نور باد

چو نام تو سعی تو مشکورباد

بکن آنچه خواهی که فرمان تو راست

همان فرد نیکو ز یزدان تو راست

چو خور شد به بنگاه مغرب درون

مه از تیره زندان شب شد برون

سبک روزبان آن دو شهزاده را

به باغ مهی سرو آزاده را

ز زندان برون سوی دروازه برد

بدان هر دو تن خاتم خود سپرد

بگفتا شوید ای دو زیبا جوان

ازین ره سوی قادسیه روان

در آنجا مرا یک برادر بود

که از دوستداران حیدر بود

نمایید این خاتم من بدوی

سوی یثرب آیید از او راه جوی

نشان چون زمن بیند آن مرد دین

رساند شما را به یثرب زمین

بدو کودکان پوزش آراستند

ورا مزد نیکو ز حق خواستند

جوانان برفتند واو بازگشت

دگرگونه نقشی زنو ساز گشت

چو لختی برفتند درنور ماه

نهان شد مه و گشت گیتی سیاه

چناه تیره گی برزمین چیره گشت

که بیننده ی آسمان تیره گشت

درآن تیره شب گم نمودند باز

جوانان فرزانه راه حجاز

چو کین جستن آمد جهان کام او

نیارد تنی جستن ازدام او

چو آمد سپیده دمان آفتاب

به سوی ره خاور اندر شتاب

بدیدند خود را دوگردون فراز

به بیرون دروازه ی کوفه باز

زکین بد اندیش ترسان شدند

به خود زین شگفتی هراسان شدند

درآنجا چو کردند لختی عبور

بدیدند خرماستانی ز دور

روان سوی خرماستان آمدند

به زیر درختی نهان آمدند

چو بلبل به گلبن گرفتند جای

شدند ازسر سوگ دستانسرای

ز سوز دل خویش بریان شدند

به خود بر یتیمانه گریان شدند

چنین تا که پیشین دم آمد فراز

بدند آن دو تن گرم سوز و گذار

بدیدند کامد زره با شتاب

کنیزی که از رود بر دارد آب

بخش ۶۷ - دیدن کنیز حارث آن دو طفل ماه رو را درنخلستان و شناختن ایشان و بردنشان به خانه

چو آمد به نزدیک رود آن کنیز

بدید آن دو تن نورسان عزیز

که مویان به آه و فغان اندرند

به زیر درختی نهان اندرند

کنیزک به ایشان چنین گفت باز

که ای نو نهالان بستان ناز

بدینسان چرا راز بنشسته اید؟

درشادمانی به رخ بسته اید؟

دو رخشنده گوهر زکان که اید؟

پدرتان که و کودکان که اید؟

بگفتند ازکشور آواره ایم

پدر کشته و ندر پی چاره ایم

زمادر جدا و زپدر نا امید

نبیند کسی آنچه ما را رسید

کنیزک بدین گونه پاسخ سرود

که فرخنده نام پدرتان چه بود؟

شنیدند آن دو چو نام پدر

خروشان یکی مویه کردند سر

ز مژگان همی خون دل ریختند

ستاره به مه اندر آویختند

کنیزک چو آن آه و زاری بدید

مرآن ناله و سوگواری شنید

بدانست کان هردو شهزاده اند

دو مسلم نژادان آزاده اند

دلش پر زخون گشت و خاطردژم

فرو ریخت ازدیده سیلاب غم

یکی لخت مویید و برزد خروش

بدانسان که مرغ ازنوا شد خموش

بگفتا: گمانم شما را نژاد

زمسلم بود ای دو فرخ نهاد

بگفتند: گرم از چه در شیونی؟

بگو راستی دوست یا دشمنی؟

کنیزک بگفتا که جز مهر دوست

نباشد مرا هیچ در مغز و پوست

یکی از کنیزان زهرا منم

به بدخواه این خاندان دشمنم

شنیدند چون آن دو زیبا جوان

بدینسان سخن زان کنیز نوان

بگفتند: آری بودمان نژاد

زمسلم که چون او زمادر نزاد

زشهزاده گان چون کنیز این شنید

یکی آه سوزان ز دل برکشید

ز مژگان همی ریخت خوناب دل

فرو رفت پای نشاطش به گل

بدین گونه دیدند چون کودکان

کشیدند با آن کنیزک فغان

مرآن هرسه تن همچو ابر بهار

غریبانه گریه نمودند زار

چو لختی نمودند با هم فغان

کنیزک چنین گفت با کودکان

که بانویم ازدوستان شماست

کنیزی هم از خاندان شماست

چه باشد گر آیید زی خان او

شبی چند گردید مهمان او؟

که پوشد ز بدخواه دیدارتان

شود مادرانه پرستارتان

زهر گونه تان پیش آرد خورش

تن رنجدیده دهد پرورش

شکیبایی از اندهانتان دهد

به پای پر ازریش مرهم نهد

بگفت این و بشتافت مانند باد

گزین بانوی خویش را مژده داد

که ایدون بیارای بنگاه را

که آوردم ازره خور و ماه را

شدم سوی خان تو ایدون دلیل

دو شهزاده را از نژاد عقیل

چو بانو شنید این چوگل برشکفت

پذیره شد و گرد رهشان برفت

بسی خیر برآن کنیزک بداد

به آزادی اش زان سپس کرد شاد

چو پرداخت بانو زکار کنیز

روان شد سوی میهمان عزیز

بدان هردو آواره ی بی پدر

چو مادر ز غم مویه ها کرد سر

به رخشان گلاب از دو دیده فشاند

غبار ره از روی و موشان نشاند

همی گفت زار ای دو طفل یتیم

دو شهزاده ازدودمان کریم

دو نورس پدر کشته ی بیگناه

دو بی مادر آواره ی بی پناه

دوشمع شب افروز کاخ جنان

دو نو باوه ی نغز شاه جهان

دو رم کرده آهوی باغ مهی

دو رعنا گل ازگلبن فرهی

که کرد از پدر دور و ناکامتان؟

که ببرید از مهربان مامتان؟

زدادار نفرین بدان کینه جوی

شود ازجهان کنده بنیاد اوی

بسی گفت زینسان و بشخود روی

به رخ بر زد و دیده بگشود جوی

سپس با کنیزک بدین گونه گفت

که از شویم این راز باید نهفت

مبادا که اهریمن آگه شود

مراین هر دو را روز کوته شود

همان بدانستی آن نیک زن

که شویش شود قاتل آن دو تن

ازآن پس که مشکور دور ازگزند

رها کرد شهزاده گان را زبند

بخش ۶۸ - آگاهی یافتن ابن زیاد از فرار طفلان گرفتار و باز خواستن ازمشکور

زکارش دژم پور مرجانه شد

بدانسان که ازخویش بیگانه شد

بفرمود یاران گمراه را

که آرند آن پیر آگاه را

مراو را به فرمان آن کینه خواه

کشان زار بردند در پیشگاه

چو افکند سویش نگه کینه جوی

زدیدار او پر زچین کرد روی

بگفتا که ای بی خرد روزبان

چه کردی بدان ماهرو کودکان؟

همانا نترسیدی ازکین من؟

ندانستی آن رسم و آیین من؟

که از بند کردی رها دشمنم

کنون شاخ عمرت زبن بر کنم

بدو گفت مشکور کای نابکار

بداندیش دین دشمن کردگار

ازآن شان رها ساختم من زبند

که ازتو به ایشان نیاید گزند

زکیهان خدا هرکه شد بیمناک

زهر بنده ای دردلش نیست باک

تو را گرچه زین کرده آزرده ام

بود زین نکویی که من کرده ام

اگر زنده ماندم مرانام نیک

وگر کشته گردم سرانجام نیک

من آن کرده ام کز نکویان سزاست

تو آن کن که بد گوهران را سزاست

مرا مزد نیکو ز یزدان بس است

تورا گوهر بد نگهبان بس است

پدرشان بکشتی تو از کینه زار

نترسیدی ازخشم پروردگار

به خون پدر کشته گان ریختن

کنون کین نو خواهی انگیختن

گرآن هردو رفتند من بی دریغ

نهادم سر خویش درزیر تیغ

به مینو در از کوری چشم تو

روم چون شوم کشته از خشم تو

شنید این چو بد خو ازآن نیکمرد

مرآن تیره دل را دو رخ گشت زرد

بخش ۶۹ - به دار کشیدن ابن زیاد بد بنیاد پر فساد مشکور زندانبان را

به دژخیم بد خویش آنگه سرود

که این را به دار اندر آویز زود

به فرموده دژخیم خوارش کشید

نترسید ازحق به دارش کشد

زدش تازیانه به بر پنج صد

که نفرین رسادش به کردار بد

نخستین بدو تازیانه فرود

چو آمد به پاکی خدارا ستود

دوم تازیانه چو بروی رسید

شکیب ازخدا جست و دم درکشید

زدش چون سیم تازیانه به بر

همی خواست آمرزش ازدادگر

به چارم چنین گفت آن بی گناه

که ای دادگر داور هوروماه

گوا باش کایدون به آیین پاک

شدم کشته در یاری دین پاک

به پنجم چنین گفت آن نامدار

که ای پاک یزدان به روز شمار

مراساز بر باغ خلد برین

به پیغمبر و آل پاکش قرین

پس آنگه شد از راز گفتن خموش

همی بود تا از تنش رفت توش

درآن دم ازو تشنگی برد تاب

ازآن ناکسان خواست یک خرعه آب

نیارست یک تن جوابش دهد

زبیم بد اندیش آبش دهد

بلی سر چو در راه جانان دهند

شهیدان حق تشنه لب جان دهند

تنی چند پوزش برآراستند

تن ازچوب دارش رها خواستند

بد اختر نپذیرفت خواهشگری

بیفزود بر خشم وکین گستری

به فرجام یاران خود را سرود

که از دارش آرید پیکر فرود

به زیر آمد ازدار چون مرد پیر

چنین گفت با آن گروه شریر

شماگر ندادیم ازکینه آب

من از حوض کوثر شدم کامیاب

زجام عطا ساقی سلسبیل

به من کرد صهبای مینو سبیل

بگفت این و از این جهان بست بار

به خلد اندر آسوده شد شاد خوار

رسیدش درآن جانفزا گلشنا

درود ازخدا بر روان و تنا

زعشق آید آری چنین کارها

چنین عاشقان راست هنجارها

چنین عاشقان را دهد عشق یار

گهی سر به تیغ و گهی تن به دار

دهند ار چه سرها به میدان عشق

نمیرند هرگز شهیدان عشق

مگو کشته عشاق را زنده اند

مپندار فانی که پاینده اند

تو در بندی آن قوم وارسته اند

به حق بسته از غیر او جسته اند

به دیگر دیار است بنگاهشان

به سوی جهان دگر راهشان

ز دلدارشان هست کام دگر

نشان دگر هست و نام دگر

نه هر کس تواند شکست این طلسم

کجا عالم جان کجا ملک جسم؟

بخش ۷۰ - در تجافی ازدار غرور وانابه به سوی دار خلود

تو کز کشور جسم درنگذری

از آن عالم جان کجا پی بری

دلا چند مانی درین دامگاه

چه خواهی ازین فانی آرامگاه

چرا رخت ازین کشور آب و گل

نبندی سوی عالم جان و دل

به خیره تو را چندباشد شتاب

به آبادی خاکدان خراب

امید از سرایی چنین پر فریب

چه داری کز آن برتو آید نصیب

چه جویی ازآن جانگزا شارسان

که هر گلشن او بود خارسان

چه خواهی ازین بنگه رنج بهر

که داروش درد است و تریاق زهر

چه دیدی نکویی ز دنیای دون

که نگذاری از دام او پا برون

تو ای مرغ قدسی پری باز کن

سوی مسکن خویش پرواز کن

قفس کالبد وین جهان دام توست

درین هر دو کی جای آرام توست؟

چو انبار مرغان لا هوتئی؟

چرا بسته در دام ناسوتئی؟

بپر لختی از آشیان تنا

بجو اندر آن گلستان مسکنا

زملک بدن سوی اقلیم جان

بپر تا ببینی دگرگون جهان

جهانی در آن باد رحمت وزان

بری نوبهارش ز رنج خزان

جهانی درآن نور حق جلوه ساز

نظرها همه سوی آن جلوه باز

جهانی بقایش مصون ازفنا

همه محنتش عیش و فقرش غنا

جهانی در آن روح رقصان شده

بری هر کمالش زنقصان شده

جهانی که میخانه ی وحدت است

نه اقلیم آلایش وکثرت است

درآن شاه لب تشنگان می فروش

شهیدان خونین کفن باده نوش

بسی ساقیان اندر آن سیم ساق

معنبر کلاله مرصع نطاق

همه ساتکین ها به کف پر شراب

به گوهربر آموده یاقوت ناب

شهیدان درآن بزم بنشسته مست

به حق ازپس نیستی گشته هست

به ویژه گزین مسلم نامدار

ودیگر دو فرزند نیکو تبار

که نامی بدند آن دوفرخ سلیل

زهمنامی مصطفی و خلیل

کنون ازمن این داستان گوش دار

که آن هردو را چون شد انجام کار؟

بخش ۷۱ - آمدن حارث به خانه و پنهان نمودن زن او کودکان را از آن بدبخت

درآن روز تا شام آن هردوتن

غنودند درخان آن نیک زن

مرآن زن یکی شوی خود کام داشت

که اوحارث بدگهر نام داشت

زابلیس بد فتنه انگیزتر

زفرمانده ی کوفه خونریزتر

بدی جوهر شمرومغز یزید

که نفرین زدادار بادش مزید

زخاراش سنگین دلش سخت تر

زهر بخت برگشته بدبخت تر

تو پنداشتی زاده اهریمنش

سرشته خدا بهر دوزخ تنش

نبود آن دم آن بد رگ کینه ساز

که بانو دو مهمانش آمد فراز

مه نو چو با خنجر آبدار

شبانگه سرخود ببرید خوار

زن پارسا پیش از آن کان پیلد

به کوی خود از برزن آید پدید

خورش هر چه درخانه آماده بود

بر کودکان رفت و آورد زود

چه خوردند زان اندکی کودکان

بگسترد بستر به دیگر مکان

به بستر غنودند آن هردوتن

به خلوتگه خود روان گشت زن

بنالید کای غیب دان کردگار

زن شوی من این راز پوشیده دار

چو پاسی ازآن تیره شب درگذشت

سوی خانه حارث بیامد ز دشت

به دل مستمند و به بالا نوان

رخ ازخشم پر چین و تن ناتوان

ابر پشت بنهاده زین هیون

به خلوتگه بانو آمد درون

خروشان و جوشان و زار و نژند

زپشت خود آن زین به یکسو فکند

همی گفت افسوس وزد کف به کف

همی آمد و رفت درهر طرف

گهی لب بخائید وگه پشت دست

گهی ایستاد وگهی می نشست

بلرزید چون روی او دید زن

چو از باد سرو سهی درچمن

بدو گفت کای مرد پرخاشجوی

کجا بودی امروز با من من بگوی؟

هم ایدون که زی خانه برگشته ای

چنین از چه آسیمه سرگشته ای؟

رسیدی چنین از کجا مستمند

به پشت اندرت زین تازی سمند

سوارا چرا آمدی بی ستور

پیاده سپردی یکی راه دور

بگفتش: زمن هیچ پاسخ مجوی

سبک بهر آوردن خان بپوی

بدوگفت بانو ز رنج دراز

یکی با من ای مرد بگشای راز

بگفتا که آن هاشمی زاده گان

که بودی پرستارشان روزبان

ز زندان کوفه برون تاختند

به یثرب بر آهنگ ره ساختند

چنین گفت فرمانده ی این دیار

که هرکه آن دو را دست بربسته خوار

بیارد دهم هر چه خواهد بدوی

بیفزایمش نزد خود آبروی

من این چون شنیدم سبک تاختم

به هر سوی اسب اندر انداختم

تنم خسته و باره شد ناتوان

ندیدم نشان زآندو زیبا جوان

برفت از تنم توش و ازدل شکیب

نشد از اسیری پشیزی نصیب

بگفت این وزد نعره ی خشمناک

گرازانه بنهاد پهلو به خاک

نزد دم زبیمش زن ناتوان

برفت و بیاورد و بنهاد خان

بگفتمش به نرمی زحق شرم دار

تو را با کسان پیمبر چه کار؟

بر آشفت سنگین دل کینه جوی

خروشید بروی که یاوه مگوی

زنان را به کردار مردان چه کار

زبیهوده گفتن زبان بسته دار

چو گفت این شکم خواره ی بدمنش

به خوردن تهی کرد خان از خورش

به بستر سپس با دلی پر هراس

غنود آن ستمگر چو گاو خراس

بخش ۷۲ - گریستن کودکان در نیمه شب و آگاهی حارث از حال ایشان

چو نیمی گذشت از شب دیوسار

جهان چون دل اهرمن گشت تار

دو شهزاده از خواب برخاستند

به آه و فغان مویه آراستند

کشیدند از بربط دل خروش

بد انسان که رفت ازسر چرخ هوش

همی این بدان آن بدین می گریست

بدان دو سپهر و زمین می گریست

محمد که مهتر برادر بدی

نکو خوی و فرخنده گوهر بدی

به کهتر برادر براهیم گفت

که ما را همانا شده مرگ جفت

چنین دید هوش من امشب به خواب

به خرم جنان روی فرخنده باب

که با پاک پیغمبر و مرتضی

درگ بانوی خلد خیرالنساء

خرامان به گلزار مینو بدند

زهر سوی و هر در سخنگو بدند

پیمبر چو بر چهر ما بنگریست

دلش گشت غمگین و لختی گریست

چنین گفت با مهربان بابمان

که چون می شدی سوی مینو چمان

چرا این دو فرزند فرخ نژاد

به همره نیاوردی ای پاکزاد؟

بدو گفت بابم که ای رهنما

دگر شب شوند این دو مهمان ما

همانا که کوتاه شد زنده گی

سرآمد به ما روز و پاینده گی

براهیم این راز از او چون شنفت

به الماس مژگان در اشک سفت

بدو گفت کای یادگار پدر

به یکتا جهاندار پیروزگر

که دیدم من امشب همین خواب را

ازآن ریزم ازدیده خوناب را

بیا تا بنالیم هردو به هم

درین نیمه شب تا گه صبحدم

خزیدند هردو در آغوش هم

نهادند سربه سر دوش هم

چو اندر قفس کرده مرغان زار

فغان برزدند از دل داغدار

شد از بخت خوابیده ی آن دو تن

سراسیمه بیدار زشت اهرمن

به زن گفت: این بانگ فریاد چیست؟

دراین نیم شب این خروشنده کیست؟

فرو مانده بانو زگفتار شوی

ندانست پاسخ چه گوید بدوی

زجا جست زشت اختر بد گهر

که شاید به دست آورد مویه گر

دمان نزد شهزاده گان چون رسید

دو اختر به یک برج رخشنده دید

بگفتا: شما از نژاد که اید؟

درین خانه پنهان برای چه اید؟

درین نیم شب ناله تان بهر کیست؟

بدینگونه فریاد بیهوده چیست؟

بگفتند آن کودکان جمیل

زآل رسولیم و نسل عقیل

پدرمان بدی مسلم نامدار

که درکوفه شد کشته بی غمگسار

چو حارث زشهزادگان این شنید

به خود گفت صبح امیدم دمید

ز پی آنچه راسخت بشتافتم

به هامون درین خانه اش یافتم

دو گیسوی مشکینشان چون زره

گرفت و بتابید و برزد گره

مر آن نورسان را برون از سرای

نمود آن ستمگستر تیره را ی

درآن شب همی تا گه صبحدم

بدند آن دو تن مویه ساز و دژم

چه سر زد خور از پرده ی لاجورد

زمین شد به کردار یاقوت زرد

بخش ۷۳ - بردن حارث معلون آن دو طفل را از بهر کشتن به کنار فرات

ستمکار حارث کمندی به دست

بهم برد و بازوی طفلان ببست

سپس زی فرات آمد او رهسپر

ابا کودکان و غلام و پسر

شد از کرده ی شوی زن درشگفت

خروشان به دنبالشان ره گرفت

بدو گفت کز داور آزرم دار

ز پیغمبر راستیم شرم دار

نه این کودکان زآل پیغمبرند

دو نوباوه از گلشن حیدرند

نه این هر دو مهمان خوان تواند

زهر بد همی درامان تواند

تو را اینچنین زشت کردار چیست؟

ستم بر به مهمان سزاوار نیست

بتابید ازو شوی از دین بری

ز بانو نپذیرفت پوزشگری

کشان برد دژخیم نا هوشمند

سوی رود بار آن دو سرو بلند

که از خونشان خاک مرجان کند

دو جان را تن خسته بیجان کند

غلام نکو خوی از پیش خواند

بدین گونه با او سخن باز راند

که این تیغ برنده بستان زمن

جداکن ز پیکر سراین دو تن

زبیدادگر خواجه در –دم غلام

گرفت آبگون تیغ و برداشت گام

که اندر لب رود آب روان

زپای اندرآرد دو سرو جوان

به ره بر یکی زان دو تن بی پناه

چنین گفت با آن غلام سیاه

که ای نکیخو مرد فرخ جمال

تورا چهره ماند به چهر بلال

بدو گفت آن بنده ی پاکزاد

که از آتش دوزخ آزاد باد

که برگو – شما از نژاد که اید؟

شناسا به فرخ بلال از چه اید؟

محمد چنین پاسخش داد باز

که ماییم شهزاده گان حجاز

زمسلم دو پور گرانمایه ایم

که مهر افسر و آسمان پایه ایم

بلال نکو رو که فرخنده بود

خداوند مارا یکی بنده بود

غلام این سخن ها چو زو کرد گوش

به تن جامه بدرید و برزد خروش

بیفکند شمشیر و بنهاد روی

به پای دو شهزاده ی نیکخوی

به زاری بگفت ای دو فرخ تبار

زپیغمبر هاشمی یادگار

نخواهم که در هر دو گیتی سیاه

شود رویم ازشومی این گناه

سرازخاک برداشت پس با شتاب

گذر کرد چون باد از روی آب

بدو بد گهرخواجه زد نعره سخت

که ای تیره رو بنده ی شوربخت

چرا رخ ز فرمان من تافتی؟

ازیدر بدان سوی بشتافتی؟

بگفتش که روی از تو برتافتن

به ازخشم یزدان به خود یافتن

نیاید زمن هرگز این کار بد

تو را زیبد این رسم و هنجار بد

بد اختر چو از بنده شد نا امید

به فرزانه فرزند خود بنگرید

بدو گفت کای پور فرمان پذیر

زدست پدر تیغ بران بگیر

جدا کن سراین دو موینده زود

بینداز تنشان درین ژرف رود

پسر تیغ از آن زشت گوهر گرفت

پی کشتن آن دو ره بر گرفت

بگفتش یکی زان دو طفل یتیم

که من بر تو ترسم زنار جحیم

جوانی ستم برجوانان مکن

که چرخت کند شاخ هستی زبن

به خویشان پیغمبر خویشتن

مورز ای جوان کین و بشنو سخن

چو آن هردو را پورحارث شناخت

بدان سوی آب از برباب تاخت

بدو بر خروشید از کین پدر

که نفرین رسادا به چونین پسر

بخش ۷۴ - مصمم شدن حارث برای کشتن شهزادگان و مویه کردن ایشان بریکدیگر

سبک تیغ بگرفت آن بدگمان

روان گشت از خشم زی کودکان

ازو سخت طفلان هراسان شدند

به جان و تن خویش ترسان شدند

ز چشم اشک خونین فرو ربختند

به دامان حارث درآویختند

که ای شیخ مارا به بازار بر

غلامانه بفروش و باز آر زر

بگفت ار بدین سان کنم بی بها

شما را کنند از کف من رها

بگفتند کاین گفت ما در پذیر

ببر زنده ما را به نزد امیر

بگفتا نخواهم چنین کار کرد

کی این کار مرد هشیوار کرد؟

ازیرا که یاران شیر خدا

برهتان کنند ازکف من رها

بگفتند ما خویش پیغمبریم (ص)

قریشیلقب هاشمی گوهریم

میازار پیوستگان رسول (ص)

مکش کینه از بستگان رسول (ص)

بگفتا شما را نه پیوستگی است

به پیغمبر پاک و نی بستگی است

بگفتند بگذار لختی که ما

پرستش گر آییم نزد خدا

دمی بازدست نیاز آوریم

به جا یک دو رکعت نماز آوریم

بگفتا فرازید دست نیاز

گذارید چندان که شاید نماز

نماز آن دو نورس چو بگذاشتند

به پوزشگری دست برداشتند

که ای دادگر داور مهربان

به هم رشته پیوند روز و شبان

بده کیفر بد به روز شمار

بدین مرد سنگیندل نابکار

به جان آتش دوزخش بر فروز

تن از شعله ی نار خشمش بسوز

چو لختی بدین گونه راندند راز

به کین گشت دست ستمگر دراز

به مهتر برادر بیازید چنگ

که برگیردش سرزتن بی درنگ

بیاویخت کهتر برادر بدوی

به رازش بگفتش که ای کینه جوی

مرا پیش ازو خون ز پیکر بریز

که مهتر برادر بود بس عزیز

مرا دیدن مرگ او تاب نیست

جز او یادگاریم ازباب نیست

ندارم جز او درجهان همدمی

مبادا زیم بی برادر دمی

ستمگر شد اززاریش درشگفت

گریبان کهتر برادر گرفت

چو فرزند مسلم بدینگونه دید

زجا جست و سوی برادر دوید

ببوسید روی و ببویید موی

روان کرد ازدیده بر رخ دوجوی

گهی سود رخساره بر سنبلش

کشیدی گهی دست برکاکلش

که ای ناز پرور نهال پدر

کهین کودک خردسال پدر

پس از تو مرا زندگانی مباد

به گیتی درون کامرانی مباد

چسان بی منت ای گل باغ دین

زخون ارغوانی رخ نازنین

زبس مویه کرد این برآن آن براین

برآشفت اهریمن سهمگین

سبک خنجر آبگون بر کشید

سر بیگناه محمد برید

بخش ۷۵ - کشتن حارث محمد را و مویه گری ابراهیم در سوگ برادر خود

ز پای اندر افتاد سرو جوان

شدش برزمین ازگلو خون روان

بدو دیده ی عرش بگریست زار

شد ازماتم او نبی (ص) سوگوار

برادر بدو مویه اندرگرفت

سر بی تنش راز خون برگرفت

به لعل لبش سود یاقوت ناب

ز جزع تر انگیخت در خوشاب

همی گفت راز ای بلند اخترا

بریده سرا غرقه خون پیکرا

چه دیدی ازین دامگاه جهان

که ازدام زود گشتی چمان

تو رفتی و من ماندم ایدر به جای

گرفتار دژخیم ناپاک رای

مشو دل گران کاینک از پی دوان

روانم به سوی تو گردد روان

وزان پس به باد صبا راز گفت

که ای باد راز از تو نبود نهفت

زمن برهم اکنون بر یثرب پیام

بگو اینچنین با- دل افسرده مام

که ای مادر داغدیده بچم

یکی جانب کوفه با درد و غم

ببین نونهالان بستان خویش

دو رخشنده شمع شبستان خویش

یکی سر بریده به شمشیر کین

یکی مویه پرداز و اندوهگین

دریغا ز کوی تو گشتیم دور

به تن ناتوان و به دل نا صبور

ببردیم نادیده روی تو را

به دیگر جهان آرزوی تو را

نه یک تن که بر ما بپوشد کفن

نهان سازد اند دل خاک تن

دریغا که بی ما بسی روزگار

بیاید خزان و بیاید بهار

وزد بادها درجهان مشک بیز

شود در چمن ابرها اشک ریز

زمام جهان و زباب سپهر

بسی کودک آید همه خوب چهر

دریغا که آن دم زما درجهان

نبیند کسی هیچ نام و نشان

یکی ماد را مویه بنیاد کن

جوانی چو بینی زما یاد کن

چو بینی دو تن نوخط دلستان

خرامند با هم سوی بوستان

زگلگونه ی ما که از خون نگار

به یاد آر ای مادر داغدار

پدر نیست بر سر تو برما بموی

بزن چاک بر جامه بخراش روی

بگفت این و خون برادر به چهر

بمالید آن کودک از روی مهر

بگفتا بدین روی از خون نگار

روم نزد پیغمبر تاجدار

پس آنگاه از مویه دم درکشید

به قتلش بد اندیش خنجر کشید

سر نامدارش زتن دور کرد

جهان را پر از شیون و شور کرد

پس آنگه سر کودکان با شتاب

گرفت و بیفکند تنشان درآب

بخش ۷۶ - بردن حارث سر کودکان را در نزد ابن زیاد بد بنیاد

سبک تاخت زی پور مرجانه شاد

به نستوده کار خودش مژده داد

ازآن مژده بیدادگر شاد شد

زبند غمانش دل آزاد شد

بپرسید از وی که ای خوش خبر

کجا یافتی این دو تن بی پدر؟

بگفتا که در خانه ی خویشتن

شبانگاه بودند مهمان من

بگفت آنچه کردند گفت و شنود

مدار ایچ پنهان به من گوی زود

بد اندیش مردآنچه دید و شنید

همه یک به یک گفت با آن پلید

شگفتا که سنگین دل مرد شوم

زگفتار او نرم شد همچو موم

دمی برسر کودکان بنگریست

ابا آنهمه دشمنی ها گریست

سپس گفت با حارث تیره بخت

که ای دل تو را همچو پولاد سخت

ندیده است چشمی چو تو میزبان

که درخانه ی خود کشد میهمان

دل تیره ات چون رضا داد چون؟

که این نو رسان را کشیدی به خون

هم ای دون برون از تنت جان کنم

ددان را به جسم تو مهمان کنم

پس آنگه به یک تن از آن انجمن

بگفتا که بپذیر فرمان من

بخش ۷۷ - کشته شدن حارث بد نهاد به فرمان ابن زیاد بد بنیاد

ببر این جفا جوی راسوت دشت

بدانجا که این هر دوتن کشته گشت

سرشوم اورا ز ناپاک تن

جدا کن بیاور به نزدیک من

ودیگر سر کودکان را ببر

بدانجا کشان حارث افکند بر

بپیوند با پیکر پاکشان

نهان کن پس آنگاه درخاکشان

زفرمانده آن مرد چون این شنید

گریبان حارث گرفت و کشید

زدرگه ببردش سوی رودبار

کشان دست بربسته تن خسته خوار

هرآنکس که دیده بر او برگشود

به رویش تفو کرد و نفرین نمود

ابا مرد بهر تماشا به دشت

گروهی روان بیش ازاندازه گشت

چو آن مرد آمد بر رودبار

کشید ازمیان خنجر آبدار

ببست و به شاخ درختش کشید

دو چشمش بکند و دو گوشش برید

جدا کردش ازتن دوپا و دو دست

به خاک اندرش فرستاد آن اهرمن

برآورد جانش ز تاریک تن

به دوزخ فرستاد آن اهرمن

تنش را درافکند در رودبار

بیفکند آبش زخود برکنار

گزین مرد چون این شگفتی بدید

نهان کرد در خاک جسم پلید

بینداخت خاک آن تن شوم زشت

برون کرد و اندر برخود نهشت

چو این دید مرد آتشی برفروخت

مرآن دوزخی را به آتش بسوخت

سپس داد خاکسترش را به باد

براو بر –زدادار نفرین رساد

شوم برخی آن دست و شمشیر را

که کشت آن بداندیش ادبیر را

من ایکاش برجای او بودمی

زخونش دم تیغ آلودمی

چو پرداخت ازکار حارث جوان

بیفکند سرها به آب روان

همان گه به فرمان پروردگار

برون شد دو خونین تن ازرودبار

سر پاک خود هر تنی برگرفت

بماندند ازآن مردمان درشگفت

به آب اندرون شد تن پاکشان

ندانم سپردند درخاکشان

ویا درتک آب تنشان بماند

کسی زین فزون راز از آنها نراند

بخش ۷۸ - درشکایت از آلایش به رنگ هستی و خود پرستی

تو ای قید هستی چه بندی مرا؟

که رنج دل مستمندی مرا

رها گر ز بند تو گردیدمی

به جز نیستی هیچ نگزیدمی

چه ستواری ای دل گسل بند من

تورا بگسلاند خداوند من

که از تست هر بد که آید مرا

ز بود تو هر فتنه زاید مرا

کسی کو؟ بسی سال و مه با تو زیست

ابر زندگانیش باید گریست

برو تا بیاسایم ازرنج ها

بیابم پس ازرنجها گنج ها

تویی رهزن دین و دنیای من

همی تازی از بهر یغمای من

تو دورم ز راه خدا می کنی

به بیگانگان آشنا می کنی

به اهل جهان و جهانم چه کار؟

به آنکس که خواهم مرا واگذار

برآنم که غیر ازتو ابلیس نیست

درآنجا که هستی تو ابلیس کیست؟

بدین گونه گر رهزنی ورد توست

تو استادی ابلیس شاگرد توست

نه آرام دارم ز دستت نه خواب

نه آسایش و صبر و نی توش و تاب

پی آنکه نانی ز خوانی خورم

بری آبرو چند برهر درم

به یکسو شو از راه من شرم دار

کزین پس نباشد مرا با تو کار

برو سوی آن کو خریدار توست

شب و روز مشتاق دیدار توست

یکی سوی دنیا پرستان بپای

که هست طلب نیست مرد خدای

تو نگذاری ای دشمن جان من

که تابد به من نور جانان من

تو زنگاری از آینه پاک شو

به یک سوی ازچشم ادراک شو

نیفزاید ازتو مرا دستگاه

تودانی که نبود اگر مدح شاه

نگویم به مدح کسی یک سخن

به تیغم ببرند اگر سر زتن

تو را از جهانداور دادرس

اگر خواهم از بهر اینست و بس

وگرنه جز او با کسم کارنیست

چو دانم جز اویم خریدار نیست

من و مدح شاهی که شاهنشهان

پرستندگانش به ملک جهان

من و آن خداوند را بندگی

که مهرش مرا داده فرخندگی

من و مهر آن زاده ی مصطفی (ص)

که هر درد را تربت او شفا

حسین آنکه فرمان دهد برقضا

دل و جان پیغمبر و مرتضی

بخش ۷۹ - ورود امام علیه السلام به مکه ی معظمه زاده الله شرفا

کنون راز بشنو ز شاه امم

که چون کرد قصد عراق از حرم

گذشته بد از ماه شعبان سه روز

که شد روی شه مرز بطحا فروز

درآن جایگه بود ماهی چهار

همی بد پرستشگر کردگار

ازآن پس که ذیحجه آمد فراز

شه دین زبطحا سفر کرد ساز

نفرموده اعمال حج را تمام

به عمره بدل گشت حج امام

ازآنرو که بدخواه احمد یزید

که بادش عذاب خدایی مزید

سه ده تن فرستاده بد نابکار

نهانی به خونریزی شهریار

که تیغی بدان شاه بی کبر ولاف

به خانه برانند گاه طواف

زبطحا سفر کرد زانرو امام

که ماند حرم را به جای احترام

زذیحجه بگذشت چون هشت روز

بفرمود دارای گیتی فروز

که آرند خرگه ز بطحا برون

عماری زند ساربان برهیون

پس آنگه یکی خطبه آغاز کرد

خدا را ستایش درآن سازکرد

همه یاوران رابرخود نشاند

چنین راز با انجمن بازراند

که ای قوم کس را به جان زینهار

نباشد ز تقدیر پروردگار

هرآنچ آورد بر سر ازخوب و زشت

نگردد دگرگونه اش سرنوشت

اجل کان نبخشد کسی را امان

قلاده است برگردن مردمان

چو بسیار سوی نیاکان خویش

ستوده بزرگان و پاکان خویش

مرا اشتیاق است ای انجمن

چو یعقوب بر یوسف خویشتن

نمود از ازل پاک پروردگار

پی دفن من بقعه ای اختیار

که ازبقعه های زمین سربه سر

گرامی تر است آن بردادگر

کنم سوی آن بقعه باید شتاب

زفیض شهادت شوم کامیاب

فراز آمدم گاه رنج و بلا

به جایی که نامش بود کربلا

خبر داده جدم رسول امین

ازآنچ آیدم پیش در آن زمین

کنون هر که را شوق جانبازی است

به سر بر- هوای سرافرازی است

نماید به زودی بسیج سفر

ازاین مرز با من شود رهسپر

بخش ۸۰ - آمدن جناب محمد بن حنیفه به خدمت امام(ع)و منع کردنش ازسفر عراق

همان شب که اندر سحرگاه آن

بسیج سفر کرد شاه جهان

شتابان بیامد به نزدیک شاه

محمد برادرش با اشک و آه

بدو گفت کای برخلایق امام

شناسی تو خود کوفیان راتمام

تو دیدی چه کردند با مرتضی (ع)

چسان کینه جستند با مجتبی

مرو سوی آن قوم نا پاک را ی

بمان در حریم خدا بر – به جای

که کس درحرم برتواش دست نیست

مپیما ره کوفه اید بایست

شهنشه بدو گفت: کای نامور

همه راست گفتی سخن سربه سر

شو گر گزینم دراینجا مقام

حریم خداوند بی احترام

ازآن رو که خواهند اهل ستم

بریزند خون مرا درحرم

محمد بدو گفت:کای شهریار

سفر را چو خواهی نمود اختیار

ازایدر برو سوی مرز یمن

که یاران ما است آنجا وطن

ویا شو سوی بادیه رهسپر

درآنجا ببر چند گاهی به سر

شهش گفت: کامشب دراین کار من

به جای آرم اندیشه ی خویشتن

دهم بامدادان تو را زان خبر

رو آسوده دل باش ا ی نامور

بخش ۸۱ - عزم رحیل فرمودن امام علیه السلام ازمکه ی معظمه

سحر چون بدین بختی گرم ساز

درخشنده خورشد عماری طراز

به فرمان شاهنشه رهنمون

نهادند هودج به پشت هیون

چو از ساربانان حدی گشت راست

محمد سراسیمه ازجای خاست

بزد دست و جامه به تن بر درید

خروشان به نزد برادر دوید

به رخ بر – ز جزع تر انگیخت در

نگه داشت بر کف مهار شتر

به شه گفت کای زنده جانم ز تو

سرور و شکیب و توانم زتو

به درگاهت از ناقه بانگ درای

شنیدم مرا دل برآمد ز جای

پریشان دل و مویه ساز آمدم

به سوی تو با صد نیاز آمدم

مگر زین سفر باز دارم تو را

ویا درقدم جان سپارم تو را

مکن دستم ازدامن خویش دور

مبر از تنم جان و ازدیده نور

بدو شاه گفتا: که ای نامور

مرا یادگار از گرامی پدر

چو رفتی بدیدم به خواب اندرا

شبانگاه دیدار پیغمبرا

مرا گفت: بشتاب وایدر بپای

به آنجا که فرمودت ایزد گرای

زمان رحیلت فراز آمده است

به روی تو ما را نیاز آمده است

من اینک به امر وی از این دیار

روانم تو بر جا بمان بردبار

محمد به ایوان ز درگاه شاه

خرامید ناچار با اشک و آه

بخش ۸۲ - ذکر آمدن عبدا لله (ابن) عباس و عبدالله (ابن) زبیر و عبدالله (ابن) عمر به خدمت امام(ع)

وزان پس نهاد ابن عباس گام

به درگاه فرزند خیر الانام

بسی لابه درترک رفتن نمود

ولیکن برشه نبخشید سود

چو او رفت زی قدوه ی اهل خیر

روان گشت عبدالله ابن زبیر

به نزدیک آن شه بسی لابه کرد

که شاها مشو از حرم ره نورد

شهش گفت گر مانم ای محترم

ز قتلم برند آبروی حرم

چو او رفت آمد شتابان زدر

به بدرودش عبدا لله بن عمر

مراو نیز بسیار گفت و شنید

به کام دل ازشاه پاسخ ندید

چو نومید شد گفت: کای شهریار

کنون کز حرم می شوی رهسپار

مرا از تن پاک جایی نمای

که بوسیدی آن را – رسول خدای

که تا من دادن بوسه ها برزنم

ز سوز جگر ناله ها سرکنم

زناف همایون شه پاک تن

به یکسو نمود آن زمان پیرهن

به جایی که بوسید خیرالبشر

بزد بوسه پور خلیفه عمر

شهش کرد بدرورد و فرمود بار

نهادند بر ناقه ی راهوار

برفتند مردان به درگاه شاه

روا رو به گردون شد از پیشگاه

سنان ها شد افراشته آبدار

هیونان شد آراسته راهوار

سپاه خدا درع پوش آمدند

چو دریا همه درخروش آمدند

به چرخ اززمین شد برآوای کوس

بلرزید نه گنبد آبنوس

بخش ۸۳ - حرکت فرمودن موکب همایون امام(ع)از مکه به طرف کوفه به روایت عبدالله بن سنان

زعبدالله بن سنان این خبر

بدین سان نوشتند اهل سیر

که او گفت روزی که شاه حجاز

سفر رازبطحا زمین کرد ساز

شدم تا ببینم جمالش همی

همان دستگاه و جلالش همی

چو رفتم بدانجا که بودش سرای

بدیدم یکی درگه عرش سای

بدان نامور درگه پر شکوه

زهر دست مردم گروها گروه

کشیده بسی توسن راهوار

بسی ناقه با هودج شاهوار

زمانی بسی خیره کردم نگاه

بدان شوکت و حشمت و دستگاه

که ناگه زسویی یکی بانگ خاست

کزآن مغز آفاق گفتی بکاست

جوانی پدید آمد آراسته

به اندام چون سرو نو خاسته

سنانیش درکف چو پیچیده مار

یکی تیغش اندر میان آبدار

به گرد اندرش چند زیبا جوان

دلیر و سرافراز و روشن روان

یکایک به سیما چو سیمای روی

تناتن به بالا چو بالای اوی

پژوهش نمودم که این مردکیست

ز یاران شاهنشهش نام چیست

بگفتند: کاین پوردخت علی است

هنرمند شیر کنام یلی است

مر او را رقیه است فرخنده مام

گرامی پدر مسلم نیک نام

همین است عبدالله مسلما

دلیر و جوان از بنی هاشما

دگر سرورانند ز آل عقیل

به مردی همه بی نظیر و عدیل

چو آنان گذشتند برخاست غو

رسیدند از پی گروهی زنو

همه آسمان قدر و خورشید چهر

نپروده همتای هر یک سپهر

دو زیبا جوانشان شده پیشرو

به برج شرف هر یکی ماه نو

پژوهنده گشتم من از نامشان

هم از پروز و باب وهم مامشان

مرا پاسخ آور چنین گفت باز

که هستند شهزاده گان حجاز

همه در گهر مجتبی زاده اند

چو فرخنده باب خود آزاده اند

مرآن دو جوان قاسم و احمدند

که مهر افسر و آسمان مسندند

چو رفتند آن سروران ازنظر

یکی ویله برخاست بار دگر

جوانی مرآن جمله را پیشتاز

که همتا نبودش به مرز حجاز

فزون از فلک فر والای او

چو شیر خدا چهر و بالای او

ابر دست فرخنده ی آن جناب

درفشی درخشان تر از آفتاب

زچهرش هویدا فروغ جلال

نماز آور ابروانش هلال

بپرسیدم این مرد را چیست نام

که همتای او ناید از هیچ مام

یکی گفت عباس این صفدر است

که در زور و بازوی چون حیدراست

دگر پر دلان اند اخوان اوی

که ازشیر غژمان نتابند روی

چو اینان گذشتند آمد زپس

دو سرورکه گفتی رسولند و بس

دوتن برتر ازعرش معراجشان

ز دستار پیغمبری تاجشان

یکی وارث صفوت مصطفی

یکی صاحب صولت مرتضی (ع)

یکی شربتی از لبش سلسبیل

یکی بنده ای بردرش جبرئیل

گشودم چو چشم آن دو را برعذار

دل ازدست من رفت و دستم زکار

خبر باز پرسیدم ازآن دو تن

چنین گفت و بنده با من سخن

که هستند درچرخ دین نیرین

دو فرزند فرخ رخ انداز حسین

علی هردو را نام و عالیمقام

دو نوباوه از دخت خیرالانام

چو آن جمله رفتند زی پیشگاه

چمیدم من ازبهر دیدار شاه

برفتم بدیدم که آن شهریار

زده تکیه برکرسی اقتدار

رده بسته یاران همه گرد شاه

چو انجم به گرد درخشنده ماه

همانگه شهنشه در راز سفت

به فرخ برادرش عباس گفت

که با خود هم ایدون ایا نامور

همه هاشمی زاده گان را ببر

بیار از حرم خواهران را برون

سبک درعماری نشان برهیون

بگو تا نماند کسی درسرای

زاصحاب و یاران فرخنده رای

چو گفت این همه حاضران از حضور

یکی تیر پرتاب گشتیم دور

به فرمان شه رفت سالار راد

پیام برادر به خواهر بداد

چو زینب نیوشید از و این سخن

زمانی بپیچید بر خویشتن

بگفت ای برادر به دارای دین

زگفتار من باز گوی اینچنین

که تا خود نیایی روان دربرم

نخواهم برون پا نهاد ازحرم

سپهبد ز دخت پیمبر (ص) پیام

سبک برد زی سبط خیرالانام

چو شاه ازبرادر بدین سان شنید

به نزدیک فرخنده خواهر چمید

زمانی بدو دید و بگریست زار

نوازش نمودش برون ازشمار

پس ازپرده آن بانوی پرده گی

که کردی به جان مریمش بنده گی

برآمد خرامان به همراه شاه

به برج عماری درون شد چو ماه

ابوالفضل بنمود زانو دو تو

که ماه حرم پا گذارد بدو

به زانوی عباس بنهاد پای

به نفس نفیس آن شه پاکرای

بزد دست و بازوی خواهر گرفت

هم او نیز دوش برادر گرفت

به دوش شهی پنجه زد استوار

که شد برسردوش احمد سوار

چو بی کس شد آن دختر بوتراب

چرا آسمانا نگشتی خراب؟

دریغا چو برناقه می شد سوار

پس ازشاه آن بانوی داغدار

نه فر برادر بدی برسرش

نه عباس و نه قاسم و اکبرش

غرض آن سرافراز دخت رسول

درآن روز ازپرده همچون بتول

برآمد بر آن شوکت و اقتدار

نشست اندر آن هودج نشین

دگر بانوان شه راستین

ابر ناقه گشتند هودج نشین

دگر کودکان و پرستنده گان

گرفتند هریک به محمل مکان

سپس شاه برناقه ی راهوار

چو پیغمبر آمد به رفرف سوار

به زین برنشستند یاران همه

برآمد زلاهوتیان زمزمه

سرافیل بنواخت کوس رحیل

به چاووشی آمد چمان جبرییل

سوی کوفه با رنج و تیمار و غم

امیر حرم ره سپرد ازحرم

چو آمد به تنعیم شه با سپاه

بیا سود از رنج و تیمار راه

بخش ۸۴ - تصرف نمودن امام علیه السلام درمنزل تنعیم

بیامد یکی کاروان گشن

درآن سرزمین از دیار یمن

یکی کاروان بود آراسته

همه بارشان هدیه و خواسته

فرستاده بد هدیه هارا تمام

امیر یمن بهر دارای شام

یکی آمد و نزد دارای راز

همه راز آن کاروان گفت باز

بفرمود فرزند خیر الانام

که من در دو گیتی کنونم امام

مرا می رسد اینهمه خواسته

که یزدانش ازبهر من خواسته

به فرمان فرمانگذار جهان

گرفتند آن جمله از کاروان

شهنشه سر کاروان را بخواند

پس آنگه بدو اینچنین راز راند

که باشد مراساز و برگ سفر

شما را هیونان بود باربر

بیاور ز آلات من باربند

دژم دل مگردان و خاطر نژند

همی هر چه خود خواهی ازآن فزون

زمن باز بستان کرایه ی هیون

سرآهنگ نیز آنچه ازشه شنفت

برکاروان آمد و باز گفت

گروهی بماندند نزد امام

گروهی سپردند ره سوی شام

چو عبدالله جعفر نامور

شد آگه که شد بسته بارسفر

بخش ۸۵ - ذکر فرستادن عبدالله به جعفر طیار دو پسر خود را با نامه به خدمت آن حضرت

یکی نامه بنوشت بس دلپذیر

برشه به مشک و گلاب و عبیر

بدان نامه بر لابه بسیارکرد

کزین ره که رفتی شها بازگرد

دو فرزند بودش چو ماه تمام

یکی را محمد یکی عون –نام

مرآن نامه را با دو پور جوان

سوی شاه دین کرد زان پس روان

برفتند ازنزد آن راد پیر

دو پور جوانش چو از شست تیر

خود آمد برعمرو پور سعید

که بد میر یثرب به حکم یزید

به لابه بدوگفت: آن نامدار

که هان ای نگهبان یثرب دیار

یکی نامه بنگار زی شاه دین

که بازآید او سوی یثرب زمین

چو آید دگر باره دراین دیار

یکی در پناه خود او رابدار

مرا او را ببخش از بدی ها امان

که بیدار جان مانی و شادمان

ازو عمرو زاینسان سخن چون شنید

یکی ژرف در گفت او بنگرید

پسندید و فرمود فرخ دبیر

یکی نامه بنگاشت بررای پیر

بدو داد و بسیار او را ستود

برادرش را نیز همره نمود

برادرش را نام یحیی بدی

که نیکوترین زاهل دنیا بدی

فرستاد آن هر دو رانزد شاه

که شاید بدارند شه را ز راه

بخش ۸۶ - آوردن عبدالله جعفر نامه ی امان از والی مدینه و نپذیرفتن آن حضرت

ازو نامه عبدالله نامدار

چو بگرفت بر باره گی شد سوار

به همراه یحیی بپیمود راه

همی تا رسیدند نزدیک شاه

چو بردند بر داور دین نماز

بدادنش آن نامه ی سر- فراز

شهنشه چو آن نامه را باز خواند

ابا آن دو پاسخ بدین گونه راند:

که من بار دیگر به سوی حجاز

نیایم ازین ره که پیش است باز

به فرمان دادار پروردگار

در این راه گردیده ام رهسپار

چو عبدالله ازشه بدین سان شنید

بزد دست و جامه به تن بردرید

به زاری هر آنچش از ین ره سرود

بر داور دین نبخشید سود

چو لختی زغم مویه و آه کرد

به ناچار از مویه کوتاه کرد

دو نوباوه را خواند با اشک و آه

سپرد آن دو پورگرامی به شاه

به ایشان سپس گفت آن پیر راد:

که ای نوجوانان فرخ نژاد

یکی ژرف درگفت من بنگرید

مبادا ز پیمان من بگذرید

شمایید در بند پیمان شاه

که تا جان نمایید قربان شاه

بگفت این و آن هردو فرزند را

دو فرخنده شاخ برومند را

گروگان عهد شهنشاه کرد

به فرمان شه رخ سوی راه کرد

چو او رفت مویان ز درگاه شاه

بپیمود شه نیز ره با سپاه

چو لختی خداوند دین ره برید

به سر منزل ثعلبیه رسید

بخش ۸۷ - دربیان خواب دیدن امام علیه السلام درکنار آب عذیب

ازآن جایگه نیز بسپرد راه

به امر جهان آفرین با سپاه

چو آن شهریار فراز و نشیب

بیامد به نزدیک آب عذیب

بفرمود قیلوله درنزد رود

چو بیدار شدناله ازدل گشود

علی اکبر آن سوگواری چو دید

شتابان برباب فرخ چمید

به زاری ببوسید روی زمین

بگفتا: که ای داور راستین

غم روزگار ازدلت دور باد

دل دوستان ازتو مسرور باد

پی چیست این ناله و آه تو؟

بگرید ز غم چشم بدخواه تو

بدو گفت: شاه: ای گرامی پسر

که روشن زتو باد چشم پدر

دراین دم چو خراب ازسرم برد هوش

خروشی به گوش آمدم ازسروش

که شاها شتابنده با ساز و برگ

به پای خود ایدون روی سوی مرگ

چنان دانم ای زاده ی نامدار

که دراین سفره کشته گردیم زار

به فرخ پدر پور فرخنده گفت:

ازآن پس که بس گوهر اشک سفت

که شاها اگر ما به حق نیستیم

در این ره روان ازن پی چیستیم؟

شهش گفت: کای پور نام آورم

جوان نکو روی خوش گوهرم

منم با حق و نیز حق با من است

نهفته مرا حق به پیراهن است

زما گر بود کودکی حق نماست

به باطل بود هر که بدخواه ماست

بدو گفت شهزاده ی نامدار:

چو با ماست حق ای گزین شهریار

به دل پس چرا درد و غم ره دهیم؟

همه در ره دین حق سرنهیم

بدو شاه فرمود: کای پور راد

زجان آفرین آفرین برتو باد

بخش ۸۸ - آمدن وهب ابن عبدالله کلبی با مادرش در منزل ثعلبیه

شنیدم که در ثلعبیه ز راه

تنی دو رسیدند نزدیک شاه

یکی نوجوانی چو سرو بلند

دگر مادر پیر آن ارجمند

بگفتند شاها بسی سال هست

که هستیم ماهر دو عیسی پرست

چو دیدیم این فر و جاه تو را

همان حشمت و دستگاه تو را

پژوهش نمودیم و بشناختیم

به اخلاص زی درگهت تاختیم

که هرچ آن تو خواهی بدن بگرویم

به دست تو هر دو مسلمان شویم

چو این زان دو دارای ایمان شنود

مرآن هردو تن را مسلمان نمود

گمانم که آن نوجوان گزین

وهب بود با مادر پاکدین

شنیدم ز دانشوری نیکخواه

یکی خیمه درمنزلی دید شاه

پژوهش نمود از خداوند آن

یکی گفت کای رهبر انس و جان

خداوند این خیمه ترسا بود

به آیین و دین مسیحا بود

جوانی ست با مام پیر و عروس

که بر شیر- درمردی آرد فسوس

به یال و برشیر و بالای سرو

به نیرو چو پیل و به جستن تذرو

شهنشه بدو گفت: بردار گام

زمن بازگو آن جوان را پیام

که فرمود نوباوه ی بو تراب

تو را گر به خیمه درون هست آب

یکی جام پر آب نزد من آر

که تا نوشم آن آب شیرین گوار

سخن ها که آن مرد از شه شنفت

برفت و بدان نوجوان بازگفت

زگوینده چون نوجوان این شنید

چو باز شکاری زجا بر پرید

زخرگه سوی شاه شد رهنورد

به دستش یکی جام پر آب سرد

خم آورد بالا برشهریار

چو شاخ صنوبر زباد بهار

چو لختی برشاه پوزش نمود

بدو گفت بعد ازسلام و درود:

که ای تا جور خسرو نیک نام

بفرما چه نامی و مرزت کدام؟

که پیداست ازتو شکوه مهی

همان شوکت و فر شاهنشهی

شهنشه بدو گفت نام و نژاد

چو آگه شد آن راد روشن نهاد

چنین گفت: کای دادگر شهریار

یکی رازم دارم بدان گوش دار

منم نامداری زخیل عرب

که فرخ پدر کرده نامم وهب

خود و مادر پیر و جفت جوان

به دین مسیح ایم بسته میان

یکی خواب دوشم هم آغوش گشت

چو بیدار گشتم فراموش گشت

تو گر بازگویی همان خواب من

به دین تو آییم ما هر سه تن

خداوند دین چون ازو این شنفت

به پاسخ چنین گوهر راز سفت

که چون خواب دوش ازسرت بردهوش

تو گفتی که رفت از تنت تاب و توش

بدیدی همان دم به بیدار خواب

درخشان رخ عیسی کامیاب

تو را گفت: کای مرد فرخ تبار

به شایسته اندرز من گوش دار

سپیده چو ازمهر گردون نورد

شود روی گیتی چو یاقوت زرد

رسد اندر این دشت با زیب و فر

گزین سبط پیغمبر (ص) تا جور

تو کیش ورا کن زجان اختیار

هر آنچ آن بفرمایدت گوش دار

که اوی است فرمانگذار جهان

به حق رهنما آشکار و نهان

سرخود نما گوی چوگان اوی

بکن جان خود برخی جان اوی

ز فرمان ورایش اگر بگذری

نبینی به دیگر جهان برتری

مرا نزد جدش کنی شرمسار

شود ازتو بیزار پروردگار

چو بشنید ازشاه دین این جوان

برآورد ازدل خروش و فغان

هم اندر زمان دست شه داد بوس

برفت و بیاورد مام و عروس

به دست شهنشاه دین آن سه تن

مسلمان شدند اندر آن انجمن

پس آنگه به همراه یاران شاه

سوی دشت محنت سپردند راه

درود خدا برتن و جانشان

همان گوهر پاک و ایمانشان

بخش ۸۹ - فرستادن امام عبدالله یقطر را با نامه به کوفه

چو آگاهی آمد به پور زیاد

همان بد گهر زاده ی پر فساد

که از مرز بطحا سوی کوفه راه

سپرده است دارای دین با سپاه

به بر خواند آن نابکار شریر

همان زشت اختر حصین نمیر

بدو گفت رو با سپاهی دمان

به سر منزل قادسیه بمان

سرراه بر شاه بند استوار

مهل تا سوی کوفه آرد گذار

سوی قادسیه مر آن زشت خوی

روان گشت با لشگری کینه جوی

چو در بطن رمه شهنشه رسید

درآن سرزمین با سپاه آرمید

به فرموده ی شاه فرخ دبیر

رقم زد زمشک سیه برحریر

که ای شیر مردان کوفه دیار

نوشته مرا مسلم نامدار

که درکوفه باآن پسر عم من

نمودید بیعت همه انجمن

من اینک به همراه یاران خویش

بدان سوی ره برگرفتیم پیش

بود مسلم آن صفدر پاکرای

یکی تیغ ازتیغ های خدای

نمایید برگرد او انجمن

که فرمان او هست فرمان من

ببرخواند پیکی سپس تیزگام

که عبدالله یقطرش بود نام

که با شاه لب تشنه همشیر بود

به هر کار باهوش و تدبیر بود

بدوگفت کاین نامه ی نامدار

ببر سوی مردان کوفه دیار

فرستاده ی بگرفت و منزل برید

بدو گشت چون قادسیه پدید

گرفتند او را گروه شریر

چو دیدش بد اختر حصین نمیر

بدانست کان مرد نام آور است

سوی کوفه ازشه پیام آور است

همی خواست تا نامه ی شاه ازوی

ستاند مرآن زشت نا پاکخوی

چو عبداله آن کار نظاره کرد

پی مصلحت نامه را پاره کرد

به دندان بخایید و بردش فرو

درود ازخدا و پیمبر براو

چو اهریمن این دید آمد به جوش

بسی ناسزا گفت آن تیره پوش

فرو بست بازوی مردانه اش

فرستاد زی پور مرجانه اش

چو ابن زیاد تبه روزگار

شد آگاه ازکار آن نامدار

بخش ۹۰ - گفتگوی پور مرجانه با بردار رضاعی امام(ع)عبدالله یقطر و شهادت آن بزرگوار

بپیچید برخود کژدم زده

ویا همچو مار سرو دم زده

بگفتش چرا خوردی آن نامه را؟

گرفتی به خود سخت هنگامه را؟

بگفتاش: خوردم که تا راز اوی

نهان ماند ازچون تو ناپاکخوی

بدو گفت دشمن: که نام تو چیست؟

دیارت کدام و نژادت ز کیست؟

به پاسخ بگفت آن سپهر یلی

منم مردی ازدوستان علی

بگفتا: خداوند آن نامه کیست؟

به کوفه فرستادنش بهر چیست؟

بدو گفت عبدالله نامدار

که آن درج پر گوهر شاهوار

بد از زاده ی شهسوار براق

به سوی بزرگان مرز عراق

بپرسید ازنام آن مهتران

بدو گفت عبدالله کامران

زمن راز پوشیده ی شه مجوی

وزین بیش بیهوده دیگر مگوی

چو دید آن زنازاده کردار او

به خشم اندرآمد ز گفتار او

بدو گفت: اکنون یکی زین دوکار

تو راکار باید همی اختیار

به من پرده ازنام آنان گشای

ویا مرتضی (ع) را بگو ناسزای

بگفت: اولین کارازمن مخواه

ولی ناسزا گفت خواهم به شاه

چو این گفته بشنید ناپاکرای

بدوگفت: اینک به منبر برآی

به شوی بتول و دو فرزند اوی

بود هر چه آن ناسزا باز گوی

فرستاده بر منبر آمد چمان

چو جبریل برکرسی آسمان

پس آنگاه چونان که شایسته بود

فراوان نبی و علی را ستود

همی بردو فرزند شیر خدای

بسی آفرین خواند آن پاکرای

مرآن رهبران را ستودن گرفت

نیایش همی بر فزودن گرفت

زال امیه سپس کرد یاد

به دشنام آنان زبان برگشاد

ازآن دو ده بد هر چه می خواست گفت

بدان سان که نزدیک و دورش شنفت

پس آنگه زکار بد اختر زیاد

همان اهرمن زاده ی پر فساد

بسی یاد کرد و بسی راز راند

بسی لعن و نفرین بدو باز راند

به مرجانه و پور آن نابکار

فرستاد نفرین فزون ازشمار

وزان کارها کان زن شوم کرد

که رسوا همی زان بر و بوم کرد

چو لختی فرستاده ی ارجمند

سخن سخت گفت از زن سست بند

بگفت: ای بزرگان کوفه دیار

اگر در درونتان بود درد یار

مرا زاده ی شهسوار براق

فرستاده سوی شما ازعراق

خود از مرز بطحا همی با سپاه

بدین سوی نزدیک پیموده راه

به دیدار شاه فراز و فرود

پذیره شدن را شتابید زود

ممانید بر جایگاه نشست

بدارید از پور مرجانه دست

پس آنگه به حکم امیر شریر

فکندند اورا زمنبر به زیر

پلید ی بزد تیغ برگردنش

به خاک اندر افکند روشن تنش

زیزدان درود فراوانش باد

فری برزبان ثنا خوانش باد

بخش ۹۱ - رسیدن امام ( ع ) به منزل قطقطا نیه و خبر دادن شیری آن حضرت را از شهادت جناب مسلم

گزین پور پیغمبر تاجدار

چو در بگشاد بار

یکی شیر ناگه ز هامون رسید

چو فرزند شیر خدا را بدید

به پای همایون اوسر نهاد

همی لابه کرد و زمین بوسه داد

شهنشه فرا گوش اوبرد سر

خبر باز پرسید ازآن جانور

زکار بزرگان کوفه دیار

هم از پور مرجانه ی نابکار

به فرزند شیر خدا شیر گفت:

که ای آگه از رازهای نهضت

همه کوفیان ازتو برگشته اند

پسر عم راد تو و را کشته اند

بگفت این و یکسو شد ازنزد شاه

به پرده سرا شاه پیمود راه

شنیدم چو شد شهریار حجاز

به منزلگه سوقه خرگه فراز

یکی گوشه ازبهر راحت گزید

درآن گوشه تنها دمی آرمید

یکی رهنوردی چو برق جهان

بیامد بر شهریار جهان

پژوهنده آمد شه از رهگذار

که از رازدان راز پنهان مدار

زکردار مسلم چه دانی همی؟

که از وی سخن بازرانی همی؟

بدو گفت پوینده کای رهنمون

بننهادم از کوفه من پا برون

مگر آنکه دیدم به خون خفته زار

تن ابن عم تو ای تاجدار

دریغا از آن پر دل شیرمرد

که با کشوری جست تنها نبرد

شهنشه به خرگه غمین بازگشت

به سالار خود مویه پرداز گشت

همی گفت رادا سواراسرا

خداوند را تیغ پر جوهرا

تو را آنکه با خنجر کین بکشت

مرا از فراق تو بشکست پشت

دریغ ای سپهدار والای من

خم آورد مرگت به بالای من

دریغا نبودم به بالین تو

که در برکشم جسم خونین تو

نبودم که برگیرمت سرزخاک

زخون شویمت چهره ی تابناک

نهفتی چرا رنج و تیمار خویش

نکردی مرا آگهه ازکار خویش

که پیل دمان رابرافکند سر

که شیر ژیان را بدرید بر؟

که از پا فکند آن توانا تنا

که درجنگ بد – کوهی ازآهنا؟

که سر پنجه بر تفت ضرغام را

که خم داد بازوی بهرام را؟

که کاخ شهی رابرافکند پست

که شاخ یلی رابهم درشکست؟

که بار دگر حمزه رابردرید

که باردگر دست جعفر برید؟

که کرد آنچه کردی تو روز نبرد؟

که بایک سپه جز تو پیکار کرد؟

ندانم پس ازکشتن ای جان پاک

سپردند جسم شریفت به خاک؟

ویا پیکرت خوار بگذاشتند

ازآن پس که قتلت روا داشتند

ستایش ز جان آفرین برتو باد

درود از رسول (ص) امین برتو باد

زمانی بدینگونه چون راز راند

همی خون زچشم خدا بین فشاند

بخش ۹۲ - دلجویی کردن امام علیه السلام ازدختر جناب مسلم و مویه گری او درمرگ پدر

زسالار بد دختری خردسال

که مانست خورشید رادرجمال

درآغوش خود شاه بنشا ختش

پدرورا بوسید و بنواختش

چو آن بی پدر کودک هوشیار

چنان مهر دید از جهانشهریار

خروشید و گفت ای مهین عم راد

که جان آفرینت نگهدار باد

ندیدم چنین مهر ازین پیش من

که بینم کنون ازتو با خویشتن

گمانم که دشمن بتیمم نمود

زمرگ پدر دهل دو نیمم نمود

شهنشه بدو گفت و بگریست زار

که ای ازپسر عم – مرا یادگار

تو را گر پدر کشته شد غم مخور

که هست تو را من به جای پدر

بگو ازچه آگاه گشتی چنین

که بابت شده کشته ی تیغ کین

بگفتا تورا هست رسمی قدیم

که اینسان نوازش کنی با یتیم

پس ازدل خروشی برآورد زار

به سوگ پدر همچو ابر بهار

دوگیسوی مشکین پریشان نمود

ره ناله از نای دل برگشود

چو مردان و زن های هاشم نژاد

شنیدند آن مویه زان پاکزاد

همه درفغان و خروش آمدند

ز مرگ سپهبد به جوش آمدند

زن و مرد آل علی هرکه بود

به سوگ سپهدار زاری نمود

دهان ها پر از ویله و سینه چاک

به جای کله بر سرتیره خاک

همه مویه گر گرد شاه آمدند

ابا ناله و اشک و آه آمدند

همه زار گفتند کای نامدار

دلیر و سپهدار و خنجر گذار

پسر عم شاه مدینه رسول

گرامی چو جان پیش شوی بتول

ستوده گهر میر رزم آزمای

نبیره ی ابوطالب پاکرای

جوانمرد عم زاده ی شاه دین

به تیغ ستم کشته ی را ه دین

زدامان شه گشته دستت رها

فرو رفته اندر دم اژدها

همه دوده را زار بگذاشته

به خلد برین رایت افراشته

که ازما بدینسان تورا دور کرد؟

که ما را دو بیننده بی نور کرد

که شه را زمرگ تو بی یار کرد

کدامین بداختر چنین کارکرد؟

دریغ آن برو جوشن پهلوی

دریغ آن سر و افسر خسروی

دریغ آن درخت گشن شاخ و برگ

که با تیشه از ریشه افکند مرگ

دریغ ای جهان را تو چشم و چراغ

که مرا را زتو بهره شد درد و داغ

تو چون کشته گشتی به شمشیر کین

مماناد بی تو سپهر و زمین

فراوان چو زین گونه کردند یاد

شهنشه به اندرزشان لب گشاد

شکیب از غم و رنج بخشودشان

ز دل زنگ تیمار بزدودشان

بخش ۹۳ - برداشتن امام علیه السلام بیعت ازگردن اولاد عقیل و پا سخ ایشان

بفرمود زان پس به آل عقیل (ع)

که ای نو نهالان باغ خلیل

شما را همین قتل مسلم بس است

که تا حشر گریان بود هرکس است

ازیدر سپارید راه وطن

بمانید در خانه ی خویشتن

نخواهم که با من سوی کربلا

بیایید و بینید رنج و بلا

شنیدند ازشاه چون این سخن

عقیلی نژادان شمشیر زن

زده دست یکسر به دامان او

به زاری نهادند برخاک رو

بگفتند کای یادگار رسول

روان علی جسم و جان بتول

پس از مرگ مسلم ببراد –مهر

زیکسر عقلیی نژادان سپهر

بر جنگجوی سپهبد به خون

پس از وی بگو چون بمانیم چون؟

سراو بریده تن ما درست

به دنیا چنین زنده گی کس بجست

جهان را هنوز از غبار سپاه

نپیچیده بر تن لباس سیاه

ننالیده نای و نغزیده کوس

نخورده اجل برسواران فسوس

درخشیدن تیغ گیتی فروز

نکرده به چشم یلان تیره روز

کمان ها نباریده باران تیر

نگشته زخون پهنه چون آبگیر

برابر نگشته سپاه ازدو سوی

به میدان نگشته یلی رزمجوی

نه رفته سری برفراز سنان

نه بگسسته از دست مردی عنان

نه پیموده سم ستوری زمین

نه گشته نگون جنگجویی ز زین

نزیبد زما روی برگاشتن

شه خویش را خوار بگذاشتن

تودانی که هریک چو اسب افکنیم

جهانی سپه را زجا بر کنیم

چو ساز نبرد دلیران کنیم

همه جامه از چرم شیران کنیم

نه بوطالب راد ما را نیاست؟

که پشت و پناه شه انبیاست

نه ما را برادر پدر شیر حق

که بازوی دین بود و شمشیر حق؟

نه ما راست فرخنده شاهی چو تو

که گیتی ندیده پناهی چو تو؟

سرافراز مسلم بد از ما تنی

کند کم چو یک خوشه خرمنی

همان دست و بازو همان تیغ و چنگ

که او داشت ماراست درروز جنگ

مبین خوار بردوده ی خویشتن

که بدخواه سوزند و لشگر شکن

همه یاور و دستیار توایم

به دشت بلا جان نثار توایم

پی رزم بد خواه آماده ایم

روان و تن و سر تو را داده ایم

تو خود گو چرا مردی اندوختیم؟

سواری برای چه آموختیم؟

برای نبرد ار نبود اوستاد

چرا تیغ راندن به ما یاد داد؟

زنان را پس پرده بودن نکوست

همه مرد را جوش و جنگ آرزوست

ز عمزاده گان شاه چون این شنید

وز ایشان چنان عزم مردانه دید

بسی آفرین ها به هریک بخواند

وزان پس سپه را از آنجا براند

چو اندر ذباله شهنشه رسید

زکوفه یکی مرد از ره رسید

بخش ۹۴ - رسیدن امام علیه السلام به منزل ذباله و رسیدن خبر شهادت عبدالله بن یقطر

به پوزش به شه لختی نماز

وز آن پس به نرمی چنین راند راز

که عبدالله یقطر نامدار

زکین بد اندیش شد کشته زار

بگفت این و دستوری از شاه یافت

چو باد بزان سوی هامون شتافت

چو او رفت فرمانروای زمن

همه یاوران را نمود انجمن

وزان پس بدیشان چنین راز گفت

بد انسان که نزدیک و دورش شنفت

که عبدالله یقطر اندر عراق

بشد کشته از جور اهل نفاق

کنون نغز گفتار من بشنوید

خرد گرد آرید و آگه شوید

هر آنکس که با من بپیمود راه

شود کشته درکربلا بی گناه

ز مردان به جز سید الساجدین

نماند تنی زنده در آن زمین

هر آنکس که با اندیشد از جان خویش

بگیرد ره خانه ی خویش – پیش

رود تا به گرداب رنج و بلا

نیفتد چو من درصف کربلا

شنیدند از شاه چون این سخن

پراکنده گشتند آن انجمن

گروهی که بودند دنیا پرست

کشیدند از یاری شاه دست

نماندند برجا – ز یاران او

به جز اندک از جان نثاران او

که بودند از هاشمی زاده گان

همان راد مردان و آزاده گان

و دیگر تنی در شماره هزار

بماندند درموکب شهریار

بخش ۹۵ - آمدن عمرو بن اودان درمنزل بطن عقبه به خدمت امام علیه السلام

شنیدم که زد داور دین پناه

به سر منزل خسروی بارگاه

بیامد یکی پیر کافور موی

که خود عمرو بودی نکو نام اوی

ببوسید خاک و بنالید زار

به لابه بگفت ای شه تاجدار

مرا از بنی عکرمه گوهر است

زمن پند آموختن در خور است

یکی ژرف زآغاز اندیشه کن

سپس – راز بشنو ز پیر کهن

اگر چند باشی تو خود هوشمند

شنفتن ز پیران نکوی است پند

ازاین ره که داری بپیچان عنان

مرو سوی زوبین و تیغ و سنان

برو سوی یثرب مرو زی عراق

که در سینه دارند اهلش نفاق

ندید ی که با شیر پروردگار

چه کردند آن مردم نابکار

شکستند پیمان پورش حسن

کزو چاره شد نزد زشت اهرمن

همی بینم ای شاه گردون سریر

به چنگ اجل مرتو را دستگیر

دریغ آیدم از چنین روی و موی

که بد خواهش ازخون دهد شستشوی

یکی پند بشنو ازاین مرد پیر

هرآنچت سراید ازو در پذیر

بفرمود دارای گردون سریر

بدان پیر آگاه روشن ضمیر

که هرچ آن تو گفتی درست است و راست

نباشد در آن اندکی کم وکاست

بود هر چه از نیک و بد درجهان

نباشد به من یک سر مو نهان

ولی ای خردمند پیر کهن

مرا کشته خواهد خداوند من

قلم از ازل زد به لوح این رقم

که گردم همی کشته جف القلم

اگر درجهم من به سوراخ مور

کشد دشمنم اندر آن تنگ گور

چو من کشته گردم ثقیفی نژاد

یک مرد آید به آیین و داد

برآرد زدوده پرند از نیام

کشد ازبد اندیش من انتقام

چو بشنید این راز آن پیرمرد

برفت از برشاه با داغ و درد

بخش ۹۶ - آب برداشتن اصحاب به فرمان امام علیه السلام ازمنزل شراف و رسیدن حر ریاحی

ثمین گوهر دجر عبد مناف

همی راند تا جایگاه شراف

درآنجا به فرمان آن رهنمای

سرا پرده ها گشت گردون گرای

به خرگه بیاسود فرخنده شاه

مرآن روز و شب را درآن جایگاه

چو از پرتو چهر رخشنده شید

سیاهی رمید و سپیده دمید

بگفتا به یاران شه کامیاب

که سازید پر – مشک ها رازآب

بیارید در ره به همراه خویش

که ما را یکی کار آید به پیش

به فرمان شاهنشه کامیاب

ببردند باخود بسی مشک آب

چو پیشین خوراستاد برچرخ راست

زمردی سبک بانگ تکبیر خاست

بدو شاه دین گفت: کاین بانگ کیست؟

مرااین وقت هنگام تکبیر چیست

بگفتا: که این شهریار جهان

به چشم آیدم شاخ خرماستان

یکی گفت زان راد مردان چنین

که خرماستان نیست دراین زمین

نکو ار ببینی سر نیزه ها است

که بالا چو خرماستان کرده راست

همانا ز کوفه سپاه آمده است

پی رزم فرخنده شاه آمده است

چو شد برخداوند دین آشکار

که آید زره لشگر نابکار

یکی تل ریگ اندر آن دشت بود

که سودی همی سر به چرخ کبود

بفرمود تا همرهان تاختند

به دامان آن خیمه افراختند

چو این کار کردند یاران شاه

رسیدند کوفی سواران ز راه

گروهی کمر بسته ازبهر جنگ

سپهدارشان حر پیروز جنگ

چر حر؟ نامداری که روز نبرد

هراسان نگشتی زیک دشت مرد

چو جستی به کین جنگ با پر دلان

برابر بدی با هزار از یلان

به هر جنگ داد یلی داده ای

چو فرخنده نام خود آزاده ای

گوی نامداری سترگ ازعرب

دلاور سواری ریاحی نسب

به مهر علی حق سرشته گلشن

ز نور هدایت منور دلش

شنیدم که سالار کوفه دیار

چوشد آگه ازکار آن شهریار

به حر گفت کایدر همی ره سپار

به همراه برگیر مردی هزار

سر راه برشاه برگیر سخت

به فرمان روان گشت بیدار بخت

به هر منزلی کان دلاور شدی

سروشی بدو مژده آور شدی

که بشتاب ای حر به سوی بهشت

که یزدانت کرد این چنین سرنوشت

جوانمرد از آن آمدی درشگفت

زکار خود اندرزها می گرفت

به خود گفت ارمن روم با سپاه

که با داور دین شوم رزمخواه

چرا پس نوید جنانم رسد؟

چنین مژده ازآسمانم رسد؟

همی بود پژمان وآسیمه سار

به هر منزلی با سپه رهسپار

که ناگاه درمنزل آخرین

به چشم آمدنش موکب شاه دین

سراپرده ای دید بر پا کز آن

شدی نور تا هفتمین آسمان

به گرد اندرش خیمه ها بر به پای

که از قبه هر خیمه ای عرش سای

بود گفت مانا مراین بارگاه

ز شاهنشه آفرینش پناه

پس آنگه بفرمود کز یک طرف

سواران کوفی کشیدند صف

درفش سپهبد برافراشتند

عنان های اسبان نگه داشتند

ولیکن درآن گرمی آفتاب

به جانشان شرر برزده قحط آب

سپاه سپهبد چو از ره رسید

خداوند دینشان نگه کرد و دید

بفرمود یکتن ز یاران اوی

به پرسش سوی لشگر آورد روی

دمان رفت فرمانبر و جست راز

بیامد بر شاهدین گفت باز

شهش گفت برگرد و با حر بگوی

که آید به نزد من آن نامجوی

فرستاد ه سوی سپه رفت وگفت

به حر هر چه از داور دین شنفت

چو بشنید حرکش به بر خواند شاه

سبک زی سراپرده بسپرد راه

بخش ۹۷ - در گفتگوی امام علیه السلام با حر و سیراب نمودن حضرت او و یارانش را

چو آمد بر پیشگاه بلند

خم ازبهر پوزش به بالا فکند

بیاورد برخسرو دین نماز

بدو گشت لختی ستایش طراز

نخسنین نگه چون به رویش گشاد

دل و جان و هوش آن نگه را بداد

همان یک نگه تا بدانجاش برد

که درکربلا جان شیرین سپرد

چنان زان نگه گشت مجذوب حر

که از خویش خالی شد ازدوست پر

بلی خلق را با نگاهی چنین

کشد سوی خود هادی راه دین

تو را بس همین نکته گر عاقلی

بیابی اگر مرد صاحبدلی

چو شه آشنا یافت بنواختش

ز بیگانگی دل بپرداختش

بفرمود او را:که ای نامجو

زکوفه چرا آمدی؟ بازگوی

به یاری کمربسته تنگ آمدی؟

ویا با من از بهر جنگ آمدی؟

بدو گفت حر: کای سرافراز شاه

مباد آنکه با حق شوم رزمخواه

مراگرچه کرد از پی کارزار

روان با سپه میر کوفه دیار

ولیکن به یزدان پناهنده ام

مراین را زدادار خواهنده ام

که با چون توشاهی نجویم نبرد

نگردم به دیگر سرا روی زرد

بدان ای گل گلبن بو تراب

که برده زما تشنگی توش و تاب

تو چون زاده ی ساقی کوثری

به ما تشنگان توش و تاب آوری

چو لب تشنگان ره به دریا برند

ازو کم چه گردد گر آبی خورند؟

چو این را – زکشور خدای جهان

نیوشید – فرمود با همرهان

که ای راد مردان زجا برجهید

به این قوم لب تشنه آبی دهید

غلامان شه درشتاب آمدند

سو ی قوم – با مشک آب آمدند

درآن دشت گرم آنچه بد اسب و مرد

نمودند سیر ابشان ز آب سرد

کرم بین که با دشمنان کردشاه

به پوزش چو گشتند ازو آبخواه

به پاداش آن بخشش بیکران

بگویم چه کردند کوفی سران؟

بدان رهنمای طریق نجات

ببستند ازکینه آب فرات

نهشتند کز آب شیرین گوار

شود تر- لب خشک آن شهریار

ندادند آبش به جز آب تیغ

بکشتند لب تشنه اش ای دریغ

زخیل شه آمد چو پیشین فراز

به ناگاه بر خواست بانگ نماز

بخش ۹۸ - در ذکر نماز گذاردن حر و سپاهش با امام علیه السلام و خطبه خواندن آن حضرت

شهنشه به حر گفت یک سو خرام

که وقت نماز است ای نیکنام

سواران خود را منمن پیشوا

تو شو پیشوا لشگر خویش را

که حق را پرستش به پای آوریم

نماز و نیایش به جای آوریم

به شه گفت حر از جهان آفرین

تویی پیشوا بر همه راستین

سزد گر کنون با تو ای سرفراز

گذارند این هر دو لشگر نماز

چو پیشین فریضه بپرداخت شاه

یکی انجمن کرد در پیش گاه

پس از درج یاقوت گوهر فشاند

درآن انجمن خطبه ای نغز خواند

نخستین به یزدان ستایش گرفت

پرستنده وارش نیایش گرفت

چنان پاک پیغمبران را ستود

که آن را کس انباز نشنیده بود

سپس گفت: کای مردمان عراق

که خوی شما نیست غیر ازنفاق

نه خود گرم کردید هنگامه ها

نوشتید زی من بسی نامه ها

که شوم است و بد کار دارای شام

کسی جز تو ما را نشاید امام

بسی پوزش و زاری آراستید

مرا ازحرم سوی خود خواستید

خود این کار کردید و زان پس چه بود

که اینگونه پیمان شکستید زود؟

همان نامه ها هست نزدیک من

که آورده پیک ازبر انجمن

گرایدون دگرگونه گشته است کار

ازیدر گرایم به یثرب دیار

بدو گفت حر: ای شه تاجور

ازآن نامه ها من ندارم خبر

نباشد به نزد تو پنهان که من

نبودستم ازاهل آن انجمن

مراگفت فرزند مرجانه باز

نمانم که ره بسپری زی حجاز

تو را همعنان ای جهان شهریار

شوم تا رسانم به کوفه دیار

شهشنه بدو گفت: کز من مخواه

که تن دردهم با تو آیم به راه

کسی را که حق کرده فرمانروا

از او هست فرمانبری کی روا؟

به یاران خود گفت پس شهریار

به تازی هیونان ببندید بار

سوی مرز یثرب سپارید راه

نمانید دیگر دراین جایگاه

چو این دید حر یل ازجای جست

بزد بر رکاب شهنشاه دست

که نگذارم ای شاه فرخنده فر

ازیدر کنی سوی یثرب سفر

شهش گفت: دست ازرکابم بدار

که مادر به مرگت نشیناد زار

نشاید که مجبور خود خواهی ام

عنان باز گردان ز همراهی ام

دلاور چو ازشاه دین این شنفت

زمانی فرو ماند و آنگاه گفت:

که گر جز تو مردی دراین انجمن

سخن برزبان راندی ازمام من

سخن گفتمی من هم از مام او

چنان چون سزد بردمی نام او

ولیکن زمام تو دخت رسول (ص)

که دادار زهراش (ع) خواند و بتول (ع)

سخن جز به نیکی نیارم سرود

نشاید بدو گفت غیر از درود

که شاه زنان است و بانوی دین

بدو زیبد ازکردگار آفرین

چو بسیار گردید گفت و شنود

سپهدار ناچار باشاه گفت:

که اکنون چه خواهی شدن رهسپار

رهی گیر جز را ه یثرب دیار

من ایدون نگارم یکی نامه نغز

سوی پور مرجانه ی سست مغز

مگر زی درخویشتن خواندم

ز آسیب رزم تو برهاندم

نبینم بن محشر عذاب الیم

نسوزد تن من به نار جحیم

زدین برنگرداند اهریمنم

نگردد شفاعت گرم دشمنم

پذیرفت ازو داور دین سخن

بگرداند ازآن سو ره خویشتن

به سوی دگر رفت و حر با سپاه

عنان با عنانش سپردند راه

بخش ۹۹ - دربیان رسیدن موکب همایون امام علیه السلام به قصر بنی مقاتل

چو گشتند لختی همی رهسپار

به قصر مقاتل گشادند بار

سپه بهر راحت فرود آمدند

سراپرده ی شاه را بر زدند

چوشه گشت آسوده ازرنج راه

یکی خیمه دید اندر آن جایگاه

به دهلیز او نیزه ای استوار

ودیگر یکی باره ی راهوار

پژوهش نمود از خداوند آن

یکی گفت با آن شه کامران

خداوند این خیمه عبدالله است

که خود نابه هنجار و دورازره است

بد اندیش مردی است جعفی نژاد

کژی باشدش پیشه زشتی نهاد

نوندی فرستاد شه سوی اوی

چو آمد ستمکار ناپاکخوی

بفرمود شه:ای که درروزگار

نبوده تو را جز گنه هیچ کار

بیا توبه کن زان فراوان گناه

پی یاری من بپیمای راه

که از نار دوزخ رهانم تو را

سوی باغ مینو کشانم تو را

چنین پاسخ آورد برگشته بخت

به شاه فلک مسند عرش تخت

که گر من خدیوا در این داوری

تو را همرهی سازم و یاوری

نخستین کسی کو شود کشته زار

منم دردو رویه صف کارزار

یکی تیغ دارم شده آزمون

بسی ریخته روز پیکار خون

و دیگر یکی اسب زرین لگام

سیه چشم و خارا سم و تیز گام

برآن از پی هر که بشتافتم

سرانجام هر جا که بد یافتم

وگر خصمی از پی مرا تاختی

زآسیب آنم رها ساختی

همان تیغ و آن باره ی باد پای

تو را بخشم ای داور رهنمای

به جز این نیاید زمن هیچ کار

زمن بیش ازاین چشم یاری مدار

چو بشنید این داور بی همال

رخ خویش برتافت ازآن بدسگال

بدو گفت: بیهوده کم گوی باز

که با تیغ و اسبت ندارم نیاز

مرااسب و تیغ نبی (ص)وعلی (ع)

به کار آید و بازوی پر دلی

به یاری خود خواندمت تاکه جان

رها سازی از چنگ اهریمنان

وگرنه به یاری یزدان پاک

ندارم زبی یاری خویش باک

پس اکنون دراین سرزمین درممان

به زودی ازین جایگه شو چمان

که گر بشنوی ناله و زاری ام

نبازی سر خویش در یاری ام

تو رانزد اهریمن تیره رای

به دوزخ دهد ایزد پاک جای

بدین گونه چون شه سخن سازگشت

بداختر به خرگاه خود بازگشت

چو او رفت و شام سیه شد پدید

همی بود شه تا سپیده دمید

به همراه فرخنده یاران نماز

بیاورد بردرگه بی نیاز

بخش ۱۰۰ - رسیدن نامه ی ابن زیاد و سرراه گرفتن حر برامام علیه السلام

چو کارفریضه بپرداختند

هم اندر زمان ساز ره ساختند

به همراهشان حر روشن روان

عنان برعنان با سپه شدروان

به نیمه ره از کوفه مردی سوار

بیامد برحر فرخ تبار

یکی نامه دادش زابن زیاد

سراسر پر ازمکر وکین و فساد

سپهدار حر چون گشود و بخواند

به کوفی سواران چنین راز راند

که ای جنگجویان ناورد خواه

به دارای یثرب ببندید راه

نمانید زیدر شود رهسپار

که این است فرمان فرمانگزار

به فرمان حر لشگر کینه خواه

گرفتند بر رهبر خویش راه

چو این دید دانای راز نهفت

سپهدار حر را به برخواند و گفت:

به دلخواه تو ای یل رزمخواه

روانم بدین راه با این سپاه

همانا گذشتی زایمان خویش

که برگشتی ازعهد و پیمان خویش

چنین پاسخ آورد آن سرفراز

که پوشیده نبود زتو هیچ راز

به فرمان فرمانده ی خویشتن

چینن بسته ام راه برشاه من

نیارم ز فرمان میر شریر

گذشت ای خداوند برمن مگیر

چو این گفت اسپهبد نامجوی

شهنشه به یاران خودکرد روی

یکی خطبه چونان که می خواست خواند

به یزدان فراوان ستایش براند

در آن خطبه گفتا به یاران خویش

که ای راد مردان فرخنه کیش

نماند کسی جاودان درجهان

به جز داور آشکار و نهان

مراشوق دیدار جدد و تبار

برون برده یکباره ازدست کار

بگویم شما را کنون برملا

که من کشته گردم به دشت بلا

کسی کو به من هست همراه و یار

مراو نیز چون من شود کشته زار

کنون هر که خواهد ازین بوم و بر

شود سوی بنگاه خود رهسپر

هرآنکس می عشق نوشیده است

زجان و جهان چشم پوشیده است

ز راز محبت خبر یافته است

فروغ یقین بردلش تافته است

بماند به جا تا به میدان عشق

سر او شود گوی چوگان عشق

زشه چون زهیر ابن قین این شنفت

زمین ازسرشوق بوسید و گفت

که شاها همه جان نثار توایم

به هر کارخدمتگزار توایم

اگر فی المثل تابماند جهان

بمانیم ما در جهان جاودان

ابا زیور و گوهر و تخت و تاج

ز شاهان گیتی ستانیم باج

به راه تو مردن به از تاج و تخت

شماریم ای شاه پیروز بخت

زتنمان بهل تا بدرند پوست

که از زندگیمان همین آرزوست

بود بی تو مارا ریاض نعیم

روان سوزتر – ازحمیم جحیم

دم ازگفته چون بست آن سرافراز

هلال بن نافع سخن کرد ساز

که شاها بدان کردگار جهان

که ما را پدیدار کرد ازنهان

نباشد به جز راستی راه ما

بداندیش تو هست بدخواه ما

نداریم پروایی ازجان خویش

نگردیم از این ره که داریم پیش

تو دانی که جز جانمان نیست چیز

که آنرا به پای تو ریزیم نیز

تو جاوید مان ای توان همه

که قربانی توست جان همه

چو این گفته پرداخت آن پاکزاد

بریر خضیر اینچنین کرد یاد

که شاها بزرگا بدین خوب کار

نهاده است منت به ما کردگار

برای همین کارمان آفرید

ز سرتاسر آفرینش گزید

برای همین مادر پاکزاد

بپرورد و درمهدمان شیرداد

که درپیش روی تو بیجان شویم

همه زنده ازوصل جانان شویم

نه تنها به عشقت زجان بگذریم

بود هرچه جز دوست زان بگذریم

چنین است آیین را ه نجات

که ازخود بمیری و یا بی حیات

شهنشه چو زینگونه زایشان شنود

فرستاد برجان هریک درود

غبار غم ازجان هر تن سترد

وزان پس سوی کربلا ره سپرد

یکی نامه بنوشت آن شهریار

به نزد بزرگان کوفه دیار

که من با حریم رسول(ص) خدای

رسیدیم دروا دی نینوای

کسی کو مرا با شد ازمهر یار

شود زی صف کربلا رهسپار

زکار خود آن قوم را آگهی

چو داد آن خداوند گاه مهی

نوندی بخواند و بدو نامه داد

فرستاده بگرفت و شد همچو باد

که ناگاه ازسوی کوفه چو برق

بیامد سواری به پولاد- غرق

بخش ۱۰۱ - رسیدن نامه ی ابن زیاد به حر و گفتگوی او با امام علیه السلام

دو لشگر چو دیدند او رازدور

که تازد همی سوی ایشان ستور

سوی او همه دیده بگماشتند

عنان های اسبان نگه داشتند

چو آمد نیاورد شه را درود

به حر پوزش آورد و اورا ستود

بدادش یکی نامه پس آن سوار

ز فرزند مرجانه ی نابکار

سپهدار بگرفت و بگشاد و دید

که بنوشته فرمانگزار پلید

که ای حر نام آور تیغ زن

تو را این چنین است فرمان زمن

به جایی که نبود درآن هیچ آب

فرود آر نوباوه ی بوتراب

از آن نامه نام آور سرفراز

شگفتی فرو ماند لختی دراز

همان نامه را مرد توسن براند

میان دولشگر باستاد و خواند

پس آنگاه گفتا به دارای دین

که نگذارمت رفتن ازاین زمین

بدو گفت آن شاه فرمانروا

بهل تا بیازیم زی نینوا

به شه پاسخ آورد فرزانه مر

که شاها نیارم من این کارکرد

زهیرا بن قین این چو ازحر شنفت

به شاهنشه ملک ایمان بگفت

که ما را بفرمای ای شهریار

دراین پهنه با آن سپه کارزار

نگردید ه تا روی این سرزمین

پر از نیزه و دشنه ی اهل دین

وگرنه چو از کوفه آید سپاه

به ما کار پیکار گردد تباه

چه سازند با ما سواری هزار؟

نه ما آتشیم این سپه مشت خار؟

به دریای آتش چو خار خشن

ستیزد بسوزد بن خویشتن

بدو پاسخ آود شاه حجاز

که این نامور گرد گردون فراز

هنوز این سواران شمشیردار

ندارند با ما به شمشیر کار

نخواهیم کز ما تنی رزم جوی

شود پیش ازاین قوم بی آبروی

چو این گفته شد شاه و هر دو سپاه

سوی نینوا بر گرفتند راه

چو لختی برفتند یکران شاه

باستاد برجا نپیمود راه

بخش ۱۰۲ - رسیدن امام علیه السلام به زمین کربلا وایستادن اسب آن حضرت

از آن شد پیاده شه حق پرست

به زین دگر باره گی بر نشست

چنین تا به شش اسب را شد سوار

نگشتند زان شش یکی رهسپار

چو این دید شاه پیمبر نژاد

به یاران فرخنده آواز داد

که این بوالعجب جای را چیست نام؟

یکی داد پاسخ چنین با امام

بود غاضریات این سرزمین

کز آن باره ی شاه شد سهمگین

بفرمود فرزند خیر البشر

که این دشت را هست نام دگر

برآورد گوینده چون نی نوا

که باشد دگر نام او نینوا

بدوگفت سبط رسول (ص) امین

که نام دگر او هست شاطی الفرات

شه راز دان باز گفتا بدو

گرش نام دیگر بود بازگو

هم او گفت:ای شاه اهل ولا

بود نام این سرزمین کربلا

شهنشاه فرمود اگر کربلا است

مرامنزل محنت و ابتلا است

بود این زمینی که دادم خبر

ازین پیش پیغمبر راهبر

همان وادی سوک وماتم بود

همان جای رنج دمادم بود

همانجا که از کین شمر شریر

شود زینب بی برادر اسیر

زمین غم وپهنه ی ابتلا ست

دراو تربت پاک اهل ولاست

چو لختی چنین گفت با اشک وآه

بفرمود آن خسرو کم سپاه

گشایید بار اندر این سرزمین

که ماراست منزلگه آخرین

درآن پر بلا پهنه ی غم فزای

سراپرده ی شاه شد عرش سای

به فرمان شه نامداران دین

گزیدند منزل درآن سرزمین

درآن دم به دانای راز نهفت

سر بانوان ام کلثوم گفت:

که ای تاجور شاه پیروزگر

بهین یادگار از نیا وپدر

کدامین دیار است این سرزمین؟

که از دیدنش گشتم اندوهگین؟

به خواهر بفرمود دانای راز

که ای بانوی بانوان حجاز

پس ازجنگ صفین من وباب خویش

چو زی مرز خود ره گرفتیم پیش

فتاد اندر این پهنه مارا گذار

فرود آمداز باره آن شهریار

نهاد آن خدیو زمین و زمن

سرتا جور درکنار حسن

یکی لحظه چشمش فرو شد به خواب

چو ازخواب بیدار شد آن جناب

خروشان شد وگریه آغاز کرد

ره ناله ازنای دل باز کرد

ازو شد پژوهنده فرخ حسن

که ای تا جور باب والای من

دل ازهر غم ورنجت آزاد باد

چه اندوه بد کت چنین روی داد؟

بدو گفت دارای دین بوتراب

که دید اندر این دم روانم به خواب

شده این زمین همچو دریای خون

حسینم (ع) در آن موج خون باژگون

بسی بر تپید و ورا هیچ کس

نگردید غمخوار و فریاد رس

بگفت این و افشاند از دیده آب

پس آنگاه فرمود با من خطاب

که برتو اگر این بلا بعد از این

رسد ناگهان اندر این سرزمین

چه خواهی نمود ای گرامی پسر؟

شکیبا ویا گردی آسیمه سر؟

بگفتم همی خواهم ازکردگار

که بخشد شکیبم درآن سخت کار

چو این راز بشنید بانو زشاه

به سر بر پراکنده خاک سیاه

همی برگل آهسته زیر نقاب

فرو ریخت از نرگسین اش گلاب

چون این زینب از خواهر خویش دید

دمان سوی فرخ برادر دوید

بزد دست ودامانش محکم گرفت

به برگل گل از لاله شبنم گرفت

بگفت ای روان نیا وپدر

به جا مانده از دوده ی نامور

همانا که بر مرگ تن داده ای

به راه اجل چشم بنهاده ای

بدو گفت شاهنشه نینوا

بلی ای ستمدیده ی بینوا

چو بانو شیند این ز شاه زمن

بزد لطمه بر چهره ی خویشتن

به سوی برادر همی بنگریست

به زاری چو ابر بهاری گریست

ز افغان آن بانوی محترم

برآمد خروش از زنان حرم

چنین با خداوند دین گفت باز

مهین دختر حیدر سرافراز

که ما را سوی تربت مصطفی (ص)

ببر ای شهنشاه اهل ولا

بدو گفت شاهنشه عالمین

فروغ جهان بین زهرا حسین

که ای روح قدسی تو را پرده دار

نبینی که این لشگر نابکار

گرفتند بر من سر راه تنگ

همه نیزه وتیغ و زوبین به چنگ

کجا سوی درگاه خیرالبشر

توانم از اینجای شد رهسپر

همانا ندانی که جان آفرین

مرا کشته خواهد دراین سرزمین

چو از شاه بانو شنید این سخن

بزد چاک بر جامه ی خویشتن

نگون گشت برخاک وبیهوش شد

تو گفتی که از پیکرش توش شد

چو لختی چنین بود آمد به هوش

چو مرغ ازدل زار برزد خروش

به بالینش آمد شه راستین

بسایید برچهره اش آستین

بدو گفت: کای خواهر داغدار

چو بینی مرا کشته درکارزار

گریبان مکن چاک ومخراش روی

پریشان مکن سنبل مشکبوی

صدا را به آه ونوا را بلند

مکن ای دل افسرده ی مستمند

بگفت این واو را به فغان وآه

بیاورد و بنشاند در خیمه گاه

بخش ۱۰۳ - نامه نوشتن حر به ابن زیاد وخبر دادن اورا از ورود امام علیه السلام به کربلا

چو درکربلا شاه خرگه فراشت

سپهدار حر – نامه ای برنگاشت

به فرزند مرجانه ی نابکار

که جا کرد درکربلا شهریار

چو بد خواه ازآن کار آگاه شد

بگفتا که کارم به دلخواه شد

یکی نامه بنگاشت زی شهریار

که ای سبط پیغمبر(ص) تاجدار

نوشته به من حر فرخنده رای

که درکربلا برگزیدی تو جای

چنین رفته فرمان ز دارای شام

که بنهد حسین اندر آن مرز گام

تو بیعت زنو باوه ی بوتراب

بگیر ومهل برمن آرد شتاب

بتابید اگر سرز پیمان من

نداد ارتن خود به فرمان من

سپه ران وازتن سرش بازگیر

زمین رازخونش نمای آبگیر

کنون گر برای من وکام او

کنی کار ای شاه پاکیزه خوی

ندارم به تو کارجز راستی

بپیچم سراز کژی وکا ستی

وگرنه فرستم زکوفه سپاه

کنم روز روشن به چشمت سیاه

شهنشه چو زان نامه آگاه شد

دژم دل زگفتاربدخواه شد

برآشفت آن نامه ی نابکار

به یکسو برافکند آن تاجدار

فرستاده چون پاسخ نامه خواست

ز پیروزگر داور دادراست

بفرمودش آن شاه والا جناب

عذاب خدایی بس اوراجواب

برید آمد وگفت با بدسگال

شنید آنچه ازداور بی همال

پلید از فرستاده چون این شنفت

به خشم اندر آمد پس آنگاه گفت:

که مردم به مسجد شدند انجمن

نشستند برجای خود تن به تن

به مسجد درون رفت آن نابکار

برآمد به منبر عزازیل وار

زال امیه ثنا کرد ساز

پس آنگه به مردم چنین گفت باز

به من رفته فرمان ز فرمانگزار

که با پور حیدر کنم کارزار

هرآنکس نتابد رخ از رای من

سرش برفرازم زچرخ کهن

ببخشم ورا آنقدر خواسته

کز آکنده گنج آید آراسته

وگرنه ببرم به خنجر سرش

بسوزم به آتش درون پیکرش

بگفت این واز منبرآمد به زیر

چو آمد به ایوان خود آن شریر

درگنج بهر سپه برگشاد

به مردم درم داد و دینار داد

کشن قومی ازمردم دین فروش

بدان زر فشانی سپردند هوش

نداد داد آن بد سرشت اهرمن

به نستوده مردان آن انجمن

که هر کس بداند زکوفه سپاه

زآل پیمبر شود کینه خواه

پس از جنگ زی من شتاب آورد

سرزاده ی بوتراب آورد

نگارم به ده سال برنام وی

به امر شه شام منشور ری

که ده ساله آنجا شود حکمران

کشد رخش آسودگی زیر ران

بخش ۱۰۴ - شرح حال ابن سعد لعین و پدرش سعد وقاص لعنته الله علیهما

درآن انجمن بود مردی پلید

که چشمی چو او کینه گستر ندید

ستم پیشه دون فطرتی پر فنی

جفا جوی و ناپاک و اهریمنی

سرشتش ز آتش نه از خاک بود

وگرخاک بد –خاک ناپاک بود

بدی گوهرش از نژاد حرام

پدرش اهرمن بود وعفریت مام

بدی مر عمر نام میشوم اوی

پدر سعدوقاص ناپاکخوی

نگویی که بد سعد یار علی

دو بین بود آن بد گهر زاحولی

چنان کافری کس ندارد به یاد

که نفرین بدان باب وآن پور باد

یکی قصه بنیوش اگر عاقلی

زسعد ابن وقاص خصم علی (ع)

شنیدم ز گوینده ای پاکرای

که درمسجد کوفه شیر خدای

به گاه جهانداری خویشتن

پس ازنوبت آخرین زان سه تن

به منبر یکی روز فرمود جای

بدانسان که برعرش – رحمان خدای

خدا ونبی را ستودن گرفت

زهر – در همی گفت راز شگفت

سپس گفت آن داور ارجمند

به مردم دران دم به بانگ بلند

که پرسید ازمن دراین انجمن

زآینده واز گذشته سخن

که آگاه سازم زهر رازتان

ازآن پیش کایم زگیتی نهان

ازآن انجمن سعد بدروزگار

چنین گفت با آن شه تاجدار

اگر راست گویی یکی بازگوی

که دارد سروریش من چند موی؟

بدو گفت گنجور علم خدای

که ای اهرمن زاده ی تیره رای

به وحی خدایی ازین پیشتر

مرا گفت پیغمبر تاجور

که بامن تو گویی برانجمن

ز ناپاکخویی بدینسان سخن

بود در بن هر سر موی توی

یکی دیو پر ریو ناپاکخوی

که تا زنده ای برتو نفرین کند

پس ازمردنت دوزخ آیین کند

ودیگر یکی کودک شیر خوار

تو راهست درخانه بد روزگار

که او دشمن نورعین من است

بداندیش فرخ حسین من است

شنیدم درآندم به نزدیک او

نشسته بدآن کودک زشتخو

بلی هرکه ناپاک بد گوهرش

نیاید کلام خدا باورش

زخردی بود گرگ نوزاد گرگ

که گرگی نماید چو گردد بزرگ

کنون بشنو از پور آن پر فساد

سخن با عبیدالله بن زیاد

چو فرزند مرجانه گفت این سخن

به پا خاست بن سعد زان انجمن

بخش ۱۰۵ - پذیرفتن عمو سعد سرداری لشگر کوفه را وملامت کردن مردم او را

که این کار نستوده کارمن است

تبه گوهر آموزگار من است

بدو گفت سالار بی ننگ ونام

که رایت برافراز وبردار گام

به نو باوه ی ساقی سلسبیل

ببند آب وبنمای او را قتیل

زلشگر بدو داد پس شش هزار

سواران همه از در کارزار

چو از لشگر و خیمه و خواسته

شدآن اهرمن کارش آراسته

زدرگاه فرزانه مرجانه تفغت

شتابان سوی خانه ی خویش رفت

زاولاد انصار جمعی کشن

به کاشانه ی او شدند انجمن

بگفتند اورا که آزرم دار

مکن با حسین علی کارزار

به سبط نبی گر درآید شکست

شود نام اسلام با خاک پست

نکوهش چو کردند لختی براو

چنین گفت زشت اختر کینه جو

پشیمانم از گفته ی خویشتن

نیاید چنین کار هرگز زمن

چو اولاد انصار ازخانه اش

برفتند و خود ماند وکاشانه اش

پسر خواهرش حمزه باوی بگفت

که راز ازمن الحال باید شنفت

پدرت آنکه گرد ونکونام بود

یکی ازدلیران اسلام بود

تو نام پدر درنیاور به ننگ

ابا پور زهرا میارای جنگ

زدین برمپیچان سرخویش را

مکش پور پیغمبر خویش را

رضای رسول ازیزید است به

به آن یک بپیوند وزین یک بجه

چو شد رخش عمرحسین از توطی

نه کوفه پس از وی بماند نه ری

من آوردم اندرز خود را به بن

تو خواهی بکن گوش وخواهی مکن

به پایان چو شد حمزه را گفتگوی

عمر بر دو پور خود آورد روی

مهین پور اورا بدی حفس نام

که هشتی پدر وار –کینه گام

بخش ۱۰۶ - مشورت کردن عمرسعد با پسران خود در جنگ نمودن با امام علیه السلام

کهین داشت نام نیا از پدر

به کردار بهتر زمهتر پسر

بداختر پدر گفت با آن دوتن

که هان ای دوفرزند دلبند من

شمارا دراین داوری چیست رای؟

سپه برکشم یا بمانم به جای؟

مهین گفت: تیغ ستم تیز کن

کهین گفت: زین کار پرهیز کن

مهین گفت: رو- زین جهان کام گیر

کهین گفت: درخانه ام آرام گیر

مهین گفت: مگذر ز رای امیر

کهین گفت: فرمان احمد پذیر

مهین گفت:برملک سالارباش

کهین گفت:ترسان زدادارباش

مهین گفت: درتاز رخش یلی

کهین گفت: آزرم دار ازعلی

مهین گفت: ازین ره مکن واهمه

کیهن گفت:آزرمی ازفاطمه

مهین گفت: فرماندهی خوشتر است

کهین گفت: دوزخ تورا کیفر است

مهین گفت: بشنو یکی پند من

کهین گفت: نفریبدت اهرمن

چوگفتارشان اندرآمد به پای

برآمد غو ویله زاهل سرای

عمر آن ستمگستر زشت کیش

شگفتی فرو ماند درکار خویش

به خود گفت با شاه یثرب دیار

گل باغ پیغمبر تاجدار

نشاید که پیکار وجنگ آورم

سردوده در زیر ننگ آورم

دگر باخداوند دنیا ودین

نپویم ره جنگ و پرخاش وکین

نباشد مرا حکمرانی به ری

هم آخر یزیدم بتازد ز پی

درآخر زایین حق بازگشت

به دیو فسون پیشه انباز گشت

همانا چه دری گرانمایه سفت

دراین ره خداوند شهنامه گفت:

چو تیره شود مرد را روزگار

همه آن کند کش نیاید به کار

شنیدم به روزی ز مردی بزرگ

جهاندیده وسرفرازی سترگ

بخش ۱۰۷ - اندرز نمودن کامل دانا عمربن سعد را از جنگ نمودن با امام علیه السلام

بدی کامل پاک دین داشت نام

به دل کینه ها داشت ازشاه شام

به بن سعد زشت اختر بدسگال

چنین گفت آن کامل بی همال

که بینم بسی زار و پژمان تو را

به کام خود اندر هراسان تو را

به من راز پنهان خود بازگوی

که بینم دراین چیست رای نکوی

بدو مرد بد کیش ناپاک گفت

که راز از تو هرگز نیارم نهفت

مرا پور مرجانه بنواخته

به منشور ری سر برافراخته

که لشگر سوی کربلا برکشم

حسین علی را به خون درکشم

چه نوشم دل آسوده یک جرعه آب

چه درخون کشم زاده ی بوتراب

ولی در هراسم ز انجام کار

که چون بگذرد زین سپس روزگار

به هر جا که بر پا شود انجمن

بگویند با هم چنین مرد و زن

که از دین پی ری عمر دست شست

ابا پور دارای دین رزم جست

تو را اندرین کاربر – چیست رای

بیندیش وآنگاه پاسخ سرای

شنید این چو آن پیر روشن ضمیر

بماند ازجوابش سرافکند زیر

پس آنگه برآشفت وبا او بگفت

که مانا تو رابخت بیدار خفت

تفو باد برجان پرکین تو

بدا بر تو وکیش وآیین تو

نبودت مگر شرمی ازکردگار

که راندی چنین گفت نا استوار

برآنی که سبط پیمبر کشی

گرانمایه فرزند حیدر کشی

سرتاجداری زنی برسنان

که بوسد زمین پیش او آسمان

تنی را به خاک افکنی خوار وزار

که بر دوش خیرالبشر شد سوار

تو را با جهان آفرین جنگ چیست؟

به پیکار پیغمبر آهنگ چیست؟

گواه است برگفت من کردگار

کنی گر به رای بد این زشت کار

نمانی به دنیا به جز اندکی

به دوزخ شتابی دو منزل یکی

ستم پیشه اهریمن سهمگین

برآشفت وبا پیر گفت این چنین:

زمردن چه ترسانی ایدون مرا؟

نمایی ازین ره دگرگون مرا

به خونریزی از زاده ی فاطمه

به ده سال گردم شبان رمه

به ری در همی مرزبانی کنم

طرب سازم وکامرانی کنم

بدو گفت پیر ارتو را هست عقل

نیوش از بیان من این نغز نقل

بخش ۱۰۸ - حکایت کردن کامل کیفیت دیر راهب رابرای ابن سعد ملعون

به باب تو ای مرد پرخاشگر

مرادوستی بود از این پیشتر

به سالی من واو سوی مرز شام

ابا کاروان می نهادیم گام

یکی روز بی زاد و بی راحله

به جا باز ماندم من از قافله

نه آبی که لب تر نمایم ازوی

نه مردی که گردم ازوراه جوی

ز تازی تکاور فرود آمدم

زبان پر نیازو درود آمدم

به دستی عنان وبه دستی سنان

به ناچار گشتم به صحرا روان

که ناگه ز بخشایش کردگار

یکی دیرم آمد به چشم آشکار

سپردم سوی دیر ره با شتاب

مگر ترکنم خشک لب را ز آب

سبک دست بر حلقه ی در زدم

نگهبان آن را ندا بر زدم

خدا خانه بربام آمد فراز

مرا گفت: برگو چه داری نیاز؟

بگفتم: مرا تشنگی با شتاب

بدین در دوانید از بهر آب

چنین گفت آن مرد یزدان پرست:

کدامین پیمبر تو را رهبر است؟

بگفتم: که هستم ز روی صصفا

به دین پیرو شاه دین مصطفی (ص)

بگفتا: شما بدترین امت اید

نبی رازکین قاتل عترت اید

جگر گوشه ی سید انبیا

شود کشته از جور وکین شما

کنید آنچه من دیده ام درکتاب

زسبط پیمبر – شما منع آ ب

به تیغ ستم از تنش سربرید

زدین نیاکان او بگذرید

بدو گفتم: ای راهب هوشیار

چنین کار از ما شود آشکار؟

مرآن پارسا بنده ی نیکبخت

به جان آفرین – خورد سوگند سخت

که فرزند پیغمبر دین پناه

به دست شما گشت خواهد تباه

چو شد کشته آن شاه آخر زمان

براو خون بگرید همی آسمان

پس از آن به خونخواهی آن جناب

برانگیزد ایزد یکی کامیاب

ز بدخواه آن شاه دنیا و دین

بسی خون بریزد به روی زمین

گمانم که با دشمن آن جناب

تو را دوستی باشد و انتساب

دریغا درآن دم که شاه زمن

کند جنگ با دشمن خویشتن

نیم من به گیتی که در راه او

شوم کشته ی تیغ بد خواه او

بدو گفتم:ای راهب پارسای

پناهنده ام من به یکتا خدای

کز آنان نباشم که دردشت کین

سگالند پیکار با شاه دین

مراگفت راهب: کز آنان نه ای

به مهر شهنشاه – محکم پی ای

ولی دوستی داری اندرمیان

ابا دشمن شاه اسلامیان

بگفت این واز جای خود شد فرود

به آبم ببخشود ونه درگشود

چو دیدم چنین شرمسار وغمین

نشستم سبک پوی بر پشت زین

به پیش آمدم رنج زاندازه بیش

که تا راه جستم به یاران خویش

مراگفت بابت چه پیش آمدت

چها بردل وجان ریش آمدت

هر آنچ از پرستند ه ی راستگوی

شنیدم یکایک بگفتم بدوی

چو باب تو از من شنید این سخن

پرید از رخش رنگ و لرزید تن

سبک گفت لختی به من گوش دار

که نزد تو رازی کنم آشکار

درآن دیر روزی نمودم مقام

خداوند آن سوی من هشت گام

به تندی مرا گفت: ای شور بخت

که داری دلی همچو پولاد سخت

تویی دشمن شاه آزاده گان

کشنده ی همه هاشمی زاده گان

وگر خود نه ای از تو آید پدید

کسی کو سر شاه خواهد برید

تفو باد بر رای وفرجام تو

بدان تخمه ی زشت بد نام تو

بدین سان چو بشنیدم ازوی سخن

بلرزید از آن گفته اندام من

به خود گفتم آیا شوداین گناه

زمن سرزند سازدم رو سیاه

ویا گردد این کار نااستوار

ز فرزند من درجهان آشکار

من ازشومی آن تباهی برم

به هر دو جهان رو سیاهی برم

کنون تو به اندرز من گوش دار

هر آنچت سرایم بدان هوش دار

مده ره به خود دیو ناپاک را

مکش زاده ی شاه لولاک را

ابا پور پیغمبر نیکخواه

که مارا سوی حق نموده است راه

مکن دشمنی – گرد زشتی مگرد

که پاداش نیکی بدی کس نکرد

بسی پیر زاینگونه بنمود یاد

ستم پیشه را هیچ سودی نداد

قمر- گو پیمبر دو پیکر کند

کجا جهل بوجهل باور کند؟

به فرزند مرجانه رفت آگهی

که آن پاک دین پیر با فرهی

به اندرز بن سعد بگشاده لب

ستمگر از آن کار شد در غضب

به دژخیم گفتا پس آنگه شریر

ببرد زبان سخنگوی پیر

چو دژخیم ببریدش ازکین زبان

به جان آفرین پیر بسپرد جان

پس از کشتن کامل باکمال

عمر آن ستم گستر بد سگال

بخش ۱۰۹ - فرستادن ابن زیاد سپاه به سرداری عمر بن سعد به زمین کربلا

زکوفه برون تاخت زی کربلا

به خونریزی شاه اهل ولا

به همراه او از سپاه شش هزار

همه نیزه داران تازی سوار

دگر زاده ی قیس نا پاک زاد

که خود عمرو بد نام آن بد نهاد

ز مردان کاری به همراه اوی

هزاران دو زشت اختر وکینه جوی

پس از وی پی رزم فرخنده شاه

سنان ستم پیشه بسپرد –راه

ز کوفی سواران هزاری چهار

روان گشت با آن تبه روزگار

ودیگر یکی مردبد رای وکام

که خود بود قعقاع فهریش نام

به همراه آن زشت ناپاک دین

هزاری چهار ازسواران کین

پس از وی به بر خواند ابن زیاد

یکی مرد بد گوهر پر فساد

ددو تیره رای از نژاد حرام

که خود شمرذی الجوشنش بودنام

بد آن بد کنش پر فسون وفنا

به آل نبی سخت تر دشمنا

هزاری چهار از سواران به اوی

سپرد ابن مرجانه ی کینه جوی

پس ازشمر خولی علم برفراخت

تکاور سوی رزم دادار تاخت

هزاری سه با وی زکوفی سپاه

همه کینه جوی وهمه دل سیاه

دگر شد روان قشعم نابکار

پی رزم بگزیده ی کردگار

به همراه وی را هزاری سه مرد

همه جنگجویان دشت نبرد

پس از او بد اختر حصین نمیر

برافراخت رایت پی داروگیر

زکوفه بپیمود چون باد رشت

به همره سواران هزاریش هشت

پس از او یکی مستحق عذاب

کجا بود نامش یزید رکاب

به آنان بپیوست وهمراه اوی

هزاری دو بد گوهر کینه جوی

و دیگر ستمکار ناپاکدین

بداندیش عبدالله بن حصین

برفت و ببرد از پی کارزار

زجنگ آزموده سواران هزار

دگر پور اشعث بدان سوی تاخت

درفش از پی کینه جویی فراخت

محمد بدش نام لیکن رسول (ص)

زهمنامی اش بودزار و ملول

مراو نیز با خود سواری هزار

ببرد از پی کوشش وکارزار

ودیگر یکی شوم نا پاک زاد

که خود بد شبث نام آن بد نژاد

به رزم شهنشاه آورد روی

هزار از سواران به همراه اوی

سپاهی که با شاه دین رزم جست

شمارش ندانم به خاطر – درست

مرآن نامه را چون ببستم به کار

چنین گفت دانشورآموزگار

که از کوفه تا کربلا بد سپاه

ستاده پس و پشت هم کینه خواه

زکوفه به تنها پی کارزار

سپه شد برون هفت بیور هزار

جز آن کامد از شام و جای دگر

به پیکار فرزند خیرالبشر

چو شش روز از ماه ماتم گذشت

زگرد سواران زمین تیره گشت

زمین بلا شد کنام هژیر

غوکوس و شیپور برشد به ابر

سوار و پیاده همه فوج فوج

بد انسان که دریا برآید به موج

رسیدند خرگه برافراشتند

به کین سوی شه دیده بگماشتند

بلرزید درزیر نعل سمند

زمین همچو از باد شاخ بلند

شد آن رزمگه پر زاسب و سوار

همه ناوک انداز و خنجر گذار

زبس پیش و پس- خیمه شد –استوار

زمین گشت چون کوهه ی کوهسار

کشیدند قومی در آن دشت نخ

که بد قوتشان موش و مار و ملخ

نکرده به جز سوسماران خورش

زشیر شتریافته پرورش

تفو باد بر روی این تازیان

که سودی ندارند غیر اززیان

خدا را ستایش که درآن سپاه

نبودی تنی از عجم رزمخواه

بخش ۱۱۰ - آمدن حبیت ابن مظاهر و مسلم بن عوسجه

رسید آنچه بر آل احمد – ستم

همه ازعرب بود نی از عجم

زکین رزم جستند با داورا

نه با سبط مظلوم پیغمبرا

کسی کو بود شاه دنیا و دین

بود رزم آن رزم جان آفرین

چو پر گشت از لشگر آن دشت کین

به شه گفت شهزاده ی راستین

علی اکبر آن شبه خیرالبشر

حسین علی را گرامی پسر

که از کوفه آید پیاپی سپاه

پی رزم ما ای جهاندار –شاه

شگفتا که نامد برون یک سوار

پی یاری ما – زکوفه دیار

به فرزند فرمود فرخنده شاه

که آیند یاران ما هم ز راه

درآندم یکی گردآمد پدید

چو آن گرد را داور دین بدید

بفرمود کای جان نثاران من

مر این گرد باشد ز یاران من

سراسر نماییدشان پیشباز

به سوی من آرید با خود فراز

چو رفتند یاران پاکیزه خوی

بدیدند دو پیر کافور موی

که تازند باهم تکاور به راه

پیاده به همره غلامی سیاه

سرو روی و دستار مو پر غبار

از ایشان عیان نور پروردگار

نو ردیده فرسنگ های گران

پی یاری داور داوران

دو پیر سرافراز با فر و زیب

یک مسلم راد و دیگر حبیب

که بودند ز اصحاب خاص رسول

به دین پیرو پاک شوی بتول

چو دیدند آن مهتران را زدور

زبان پر ز تسبیح و سر پر زشور

سراسر ز توسن به زیر آمدند

بر آن دو فرزانه پیر آمدند

بگفتند شان بس درود و سلام

وزان پس چمیدند سوی امام

چو بیننده شان روی شه را بدید

بسودند برخاک روی سپید

پس آنگه نهادند با اشک و آه

به پوزش سرخویش بر پای شاه

که ای درخور کرسی کبریا

سرافراز سبط شه انبیا

به پابوس تو گرچه دیر آمدیم

پی جانفشانی دلیر آمدیم

چو در پای تو جانفشانی کنیم

به پیرانه سر نوجوانی کنیم

کشید اندر آغوششان شاه تنگ

بزد بوسه برموی کافور رنگ

بفرمود: کای پیروان رسول

زکردارتان شاد شوی بتول

بسی شاد گشتم ز دیدارتان

خدا باد راضی زکردارتان

کشیدید سختی به راهم همی

ازین رنجتان عذر خواهم همی

شنیدم که آن هر دو پیر کهن

به کوفه درون داشتندی وطن

شه دین چو جا کرد درکربلا

به کوفه شد این داستان برملا

حبیب ظاهر شنید این خبر

به دل کرد پنهان خیال سفر

یکی روز از خانه بیرون چمید

به بازار کوفه به مسلم رسید

بدیدش که استاده آن پاک هوش

بر دکه ی مرد حنا فروش

بدو گفت: بعد از درود و سلام

که دهان ای برادر تو را چیست کام؟

بدو گفت: حنا بخواهم خرید

که سازم بدان سرخ موی سپید

بدو گفت آن مهتر کامیاب

بیا تا نمایم تو را آن خضاب

که تنها نه رنگین کند موی تو

کند سرخ پیش خدا روی تو

خضابی کز آن زیور دین کنند

وزان عاشقان چهره رنگین کنند

خضایی که اندر دم واپسین

گذارند بر موی مردان دین

بگفتا به جز خون به میدان عشق

خضابی ندارند مردان عشق

تو را زین خضاب است گر آرزوی

سوی کربلا با من اکنون بپوی

که درآن زمین خسرو کم سپاه

به عزم شهادت زده بارگاه

به همراه او اهل بیت رسول

غریب اند و بی یار و زار و ملول

چو مسلم شنید این سخن را حبیب

برفت از سرش هوش و از تن شکیب

همان لحظه با یار روشن روان

سوی خانه رفتند زار و نوان

حبیب سر افراز با بنده گفت

که رازی است از من بباید شنفت

از آن پرورید ستمت سالیان

که راز من ازخلق داری نهان

ستور من و مسلم نامور

نهانی ز مردم – به دروازه بر

بمان اندر آنجا که آییم ما

وز آنجا شتابیم زی کربلا

مرآن بنده ی راد ازجای جست

برفت و ابر توسنان بر نشست

زکوفه برون رفت و از راه دور

باستاد برکف عنان ستور

زمانی همی سوی ره بنگرید

رخ خواجگانش نیامد پدید

به خود گفت گویا که ازبیم جان

پشیمان شدند از سفر خواجگان

همان به که من خود شتابم همی

مگر این سعادت بیابم همی

بزد اسب و آمد بدانسو روان

که گشتند پیدا برو خواجگان

حبیبش بزد بانگ کای بیوفا

عنان بازکش کآمدم از قفا

گمانم نبدکاندرین روز تنگ

گریزی و نام اندر آری به تنگ

چو آن بنده بشنید آوای پیر

باستاد و از باره آمد به زیر

به جان آفرین خورد سوگند سخت

که ای نامور خواجه ی نیکبخت

نبودم به دل برخیال فرار

زمن کی زند سرچنین زشت کار؟

چو لختی دراینجای کردم درنگ

نگشتید پیدا و شد وقت تنگ

بگفتم همانا زین ترکتاز

شما را پشیمانی آمد فراز

سوی کربلا کردم آهنگ راه

که خود جان کنم برخی جاه شاه

بدو خواجگان آفرین خواندند

سپس باره زی کربلا راندند

نبشتند اینگونه اهل خبر

که درکربلا شاه پیروزگر

پس از قتل مسلم به جا بود از وی

یکی جفت با کودکی خوبروی

که آن ماهرو نیز با سعی مام

بشد کشته اندر رکاب امام

ندانم که آورد با خویشتن

بدان رزمگه مسلم آن هر دوتن

ویا از پی او سپردند راه

پی یاری داور کم سپاه

بخش ۱۱۱ - رفتن حبیب مظاهر به آوردن طایفه ای بنی اسد

شنیدم در آن دشت با شهریار

سپه بد هزار و پیاده هزار

دهم شب که شه کردشان آزمون

به گردش نماندند ازصد فزون

بد انسان که خواهد شدن گفته باز

چو هنگام آن زین پس آید فراز

حبیب مظاهر ز یاران شاه

چو دید آن فزونی ز کوفی سپاه

سوی داور دادگر شد روان

خم آورد بالا چو شاخ نوان

چنین با خداوند دین راند راز

که قوم من ای شاه گیتی طراز

دراین سرزمین اند نزدیک و دور

فزونند درمردی و فر و زور

همه با من ای رهنمای جهان

زیک پروزند وز یک دودمان

بفرمای دستوری ام کاین زمان

شوم نزد آن نامداران چمان

ازایشان یکی بهره یار آورم

به لشگرگه شهریار آورم

شه حیدری فر جوازش بداد

روان گشت پیر خردمند شاد

چو نزدیک خیل خود آمد فراز

شدندش اسد گوهران پیشباز

بسی در برش پوزش آراستند

همه عذر شرمنده گی خواستند

که شاد آمدی ای شبان رمه

تو را بنده گانیم از جان همه

ستاده همه تا چه فرمان دهی

که مان مهتر قوم و پیر رهی

به ایشان چنین گفت فرخ حبیب

که ای دوده را تن به تن فر و زیب

شما گر بخواهید روز شمار

زخشم خدا آمدن رستگار

پناه جهان اندرین سرزمین

غریب است و بی یاور و بی معین

به لشگر گهش روی یاری نهید

به مردانگی پیش او جان دهید

چو لختی به اندرزشان لب گشاد

به پوزش بگفتند کای پیر راد

همه کهترانیم و بر ما بزرگ

تویی ای سرافراز – پیر سترگ

به فرمان تو گوش بنهاده ایم

سرو پیکر جان تو را داده ایم

شنید این چو از دوده فرزانه مرد

ستایش به هر یک بی اندازه کرد

نود مرد رزم آور تیغ دار

گزین کرد از آنان پی کارزار

به همره بیاورد و بسپرد راه

که پیوسته گردد به یاران شاه

ستمکار بن سعد ناپاکزاد

گروهی ز لشگر به ازرق بداد

فرستاد زی رزم آنان دمان

ابا نیزه و تیغ و تیر وکمان

چو دیدند نامی جوانان خیل

که آمد سپاهی به کردار سیل

کشیدند ازدل چوتندر خروش

پی رزم آنان سپردند هوش

به هم بر دو رویه سپه تاختند

دم گاودم پر نوا ساختند

چو لختی نمودند با هم نبرد

به چرخ ازسم اسبشان خاست گرد

به یاران فرخنده گوهر حبیب

زکوفی سواران درآمد نهیب

هم از بد سگالان تنی صد نگون

به خاک آمدند از فراز هیون

چو دیدند یاران پاکیزه رای

که درجنگ دشمن ندارند پای

ز رزم بداندیش رخ تافتند

سوی بنگه خویش بشتافتند

حبیب سرافراز زینسان چو دید

سوی لشگر شاه تنها چمید

به شه گفت زان کوشش وکارزار

هم از کار آنان که آورد یار

شهنشه از آن داستان عجب

شگفتی به لا حول بگشاد لب

بخش ۱۱۲ - ذکر رسیدن نامه ی ابن زیاد بدبنیاد به عمر بن سعد

دگر روز آب شب که چرخ بلند

جهان را ردای شب ازتن فکند

هوا دم زرخشان رخ هورزد

سر از کوهسار آتش طور زد

سواری پدید آمد از گرد راه

به نزد عمر رفت آن رو سیاه

یکی نامه دادش زابن زیاد

بخواندش چو آن ریمن پرفساد

بدید آنکه بنگاشته اهرمن

که کردم از اینت سرانجمن

که برگیری از تن سرشهریار

فرستی بر من به کوفه دیار

نهشتم دگر عذر بهر تو من

به فرمانت کردم سپاهی کشن

برآن باش تا آنکه هر صبح و شام

به سوی من از خود رسانی پیام

به پور پیمبر ببند آب را

بکش تشنه لب شاه و اصحاب را

مهل رخ سوی آب شیرین نهند

که تا جان شیرین به تلخی دهند

ستمگر چو بر خواند آن نامه را

نو آییین کین کرد هنگامه را

به عمروابن حجاج ناپاکزاد

هزاری چهار ازسواران بداد

که بر آل پیغمبر و پیروان

ببندند از کینه آب روان

چنان کرد عمرو بن حجاج کار

که فرمودش اهریمن نابکار

سپهرا به هم بشکند چنبرت

فتد افسر مهر و ماه از سرت

به آل نبی کین فزودن چرا؟

به کام بد اندیش بودن چرا؟

ددان را گوارنده آب روان

لب تشنه شیران یزدان نوان

به هم بشکنی بال طاووس باغ

که گردد ستاک کلان جای زاغ

به گردندی خویش چون دشمنی؟

به یزدان پناهم که اهریمنی

تو دادی بساط سلیمان به یاد

ازین پس من و مهر تو این مباد

سوی آب بستن چو دشمن شتافت

به یاران شه تشنگی دست یافت

یکی تیشه بگرفت دست خدای

به پشت سراپرده آن رهنمای

سوی قبله بنهاد نه گام زود

زمین را بدان تیشه لختی شخود

بجوشید ازامر جان آفرین

یکی ژرف چشمه درآن سرزمین

شهنشاه و یاران فرخ تبار

بخوردند از آن آب شیرین گوار

نمودند سیراب اسب و شتر

سپس مشک ها زآب کردند پر

چو بگذشت لختی ز چشم جهان

شد آن چشمه چون آب حیوان نهان

بخش ۱۱۳ - ذکر بستن ابن سعد آب را برروی امام علیه السلام

به فرزند مرجانه رفت آگهی

که فرمانده ی تخت شاهنشهی

بکنده به خرگاه چاهی شگرف

که آبش بود سرد – مانند برف

نوشت آن ستم گستر نابکار

به بن سعد ناپاک نستوده کار

که برشاه دین کار بنمای تنگ

مهل تا کند چاه و پیش آر جنگ

به فرمان دژخیم بیدادگر

عمر آن تبه گوهر کینه ور

نگهبان و جاسوس برشه گماشت

به عیوق منجوق کین برفراشت

چو لب تشنه گشتند اهل حرم

کشیدند آه از دل پر زغم

زافغانشان شه به چهر اشک راند

سپهدار اسلام را پیش خواند

دل آگاه شیر کنام یلی

مه هاشمی نور چشم علی

ببوسید نزد شهنشه زمین

بدو گفت سبط رسول امین

گزین کن زیاران حق سی سوار

پیاده دو ده مرد خنجر گذار

ازیدر به همراه یاران شتاب

برو تا به نزدیکی رود آب

مگر دشمنان را شکست آوری

گوارنده آبی به دست آوری

شنید این چو عباس از شاه دین

پذیرفت فرمان و بر شد به زین

به همره دو ده مشک و پنجاه مرد

ببرد و برانگیخت هامون نورد

چو سیل اندر آمد در آن رودبار

ز پی آن دلیران دشمن شکار

چو آن قوم را عمر و حجاج دید

بگفتا ز بهر چه کار آمدید؟

هلال سرافراز گفتا بدوی

منم ابن عم تو ای کینه جوی

زبان خشک و دل پر زتاب آمدم

سوی رود از بهر آب آمدم

بدو گفت زشت اختر بدنهاد

که ای نامور راد فرخ نژاد

بیاشام ازین آب شیرین گوار

گوارا بود بر تو ای نامدار

بدو گفت جان دلیری هلال

که ای مرد زشت اختر بد سگال

چسان شدروا؟آن که من سردآب

بنوشم نشانم زدل التهاب؟

چنین گفت اهریمن پر فساد

که این است فرمان ابن زیاد

ازو چون هلال دلیر این شنید

به یاران فرخ خروشی کشید

که هان مشک ها پر زآب آورید

سوی خیمه ی شه شتاب آورید

دلیران به فرمان آن کامیاب

نمودند پر مشک ها را زآب

چو آگاه گشتند کوفی سپاه

ببستند ره را به یاران شاه

جهانجوی – عباس پیروز روز

شهاب درخشان عفریت سوز

سپه رابه تیغ آنچنان بیم داد

که کس نامدش جنگ جستن به یاد

پراکنده گشتند از رزمگاه

زگرد سرافراز یاران شاه

به پیروزی آن شیر مردان دین

سبک بازگشتند از آن دشت کین

چو باد خزان در شتاب آمدند

سوی شاه با مشک آب آمدند

بخش ۱۱۴ - انجمن فرمودن امام(ع)با عمر بن سعد ملعون درمیان دو لشگر و چگونگی آن حال

شبی راد فرزند خیرالبشر

هیونی فرستاد سوی عمر

که ای کوفیان را سرانجمن

زلشگر بپیمای ره سوی من

بیا تا میان دو لشگر به هم

نشینیم و گوییم ازبیش وکم

فرستاد ه آمد به کردار باد

پیام شهنشه به دژخیم داد

عمر اندر آن تیره شام سیاه

سوی لشگر شاه پیمودراه

به همراه آن زنشت تیره روان

تنی بیست ازکوفیان شد روان

پرستنده گان جای پرداختند

میان دو صف مسند انداختند

شهنشاه و سالار کوفی سپاه

نشستند باهم درآن جایگاه

تو با این شناسایی ازدشمنی

چرا با من این بد سگالی کنی؟

مرایار شو تا خداوندگار

تو را یارگردد به روز شمار

نه من پاک فرزندم پیغمبرم؟

گل باغ شیر خدا حیدرم؟

زمن دست بردار تا زین دیار

شوم سوی یثرب زمین رهسپار

مکن زشت از جنگ من نام خود

بیندیش لختی زانجام خود

به شه پاسخ آورد آن پر فساد

که اندیشه دارم زابن زیاد

چو یار تو گردم –کند با شتاب

مرا خانه ی زنده گانی خراب

کشد کودک و بسته گانم امیر

کند دختران و زنانم اسیر

بدان بد گهر گفت دارای دین

که اندیشه کن از جهان آفرین

هر آنچ از تو گیرند دینار و زر

ببخشم تو را من از آن بیشتر

یکی خانه بخشم به یثرب زمین

تو را دلنشین همچو خلد برین

بدین سوی دارمت پاس از بدی

بدانسوی از کیفر ایزدی

عمر گفت: ازمیر کوفه دیار

فزون دارم اندیشه ای شهریار

چو دید آن خداوند گیتی پناه

که بدخواه را برده شیطان ز راه

بدو گفت: کای تیره مغز پلید

چنان خواهم از آنکه جان آفرین

که در بستر خواب بی سر شوی

دمی درجهان شادمان نغنوی

به قتلم ازآن کرده ای سخت پی

که شاید یزیدت دهد ملک ری

زخشم خدا برتو آید نهیب

هم از گندم ری شوی بی نصیب

چنین گفت با داور دین عمر

گر، از گندم ری نبینم ثمر

زکشت وی ام خوشه ی جو بس است

که این آرزو در دل هر کس است

چو گفت این، شهنشاه ازو روی تافت

عمر هم به لشگرگه خود شتافت

از این مجلس شاه دین با عمر

چو فرزند مرجانه شد با خبر

بخش ۱۱۵ - نامه نوشتن ابن زیاد به ابن سعد وتحریص نمودن او را در جنگ با امام(ع)

یکی نامه بنوشت پر سر زنش

به بن سعد زشت اختر بدمنش

که آگاه گشتم تو را من زکار

که هر شب ابا شاه یثرب دیار

بسازی پی آشتی انجمن

همانا بگشتی ز پیمان من

نجویی تو با شاه اگر کارزار

سپه را به فرمانبری واگذار

که باشد زمن شمر سردارشان

دهد چنگ و نیرو به پیکارشان

وگرنه درگفتگو بسته دار

مزن جز درکوشش وکارزار

شنیدم که آن نامه را شمر دون

گرفت و روان شد ز کوفه بیرون

زکین تا کند گرم هنگامه را

به بن سعد دون داد آن نامه را

بخش ۱۱۶ - آوردن شمر ملعون نامه ی ابن زیاد را به کربلا

بد اختر برآشفت و با شمرگفت

که ای اهرمن آمده با تو جفت

تو این آتش فتنه افرختی

که تا حشر از آن عالمی سوختی

به نام من آوردی این ننگ را

نهشتی به صلح آورم جنگ را

کجا سبط فرخنده نام رسول

کند بیعت شاه شامی قبول؟

میان هر که با او پی جنگ بست

دل احمد و مرتضی راشکست

بدو گفت شم تبه روزگار

همان دون و دد فطرت نابکار

گرت باشد اندیشه و واهمه

ز رزم گزین زاده ی فاطمه

سپهداری این سپاه گشن

به من واگذار و برو –زی وطن

بدو گفت اهریمن از روی طیش

که جز من نشاید سپهدار جیش

به ناپاکرایی من از تو –برم

به کین گستری کی ز تو کمترم؟

خود این زشت کردار دارم قبول

کنم رزم با نور چشم رسول

بگفت این و با لشگر کینه جوی

سوی خرگه شاه بنهاد روی

خروشید کوس و بلرزید دشت

غبار زمین ز آسمان درگذشت

سر بانوان خواهر شهریار

چو بشنید غوغای اسب و سوار

ز برج سراپرده چون آفتاب

خرامید سوی شه کامیاب

بدید آن شهنشاه جن و بشر

به زانو نهاده سر تا جور

غنوده است و عباس نزدش به پای

چو حیدر به نزد رسول خدای

همی گفت زار وهمی ریخت آب

ز مژگان به رخسار چون آفتاب

که ای بخت خوابیده بیدار شو

هیاهوی رزم آوران راشنو

تو بخت منی چند مانی به خواب؟

یکی وارهان مر مرا زاضطراب

بود فتنه بیدار و تو گرم خواب

یکی سر بر آر ای شه کامیاب

ز افغان خواهر سر از خواب ناز

برآورد دارای مرز حجاز

بدو گفت کای پرده گی خواهرم

به جا مانده از مهربان مادرم

کنون دید چشم روانم به خواب

رخ پاک پیغمبر و بوتراب

حسن نیز با مهربان مادرم

که پرورد مانند جان دربرم

مرا گفت پیغمبر بی قرین

که مهمان مایی به خلد برین

چو بانو چنین از برادر شنید

سرشکش به سیمای سیمین چکید

به سر بر خورشان همی خاک ریخت

به تابنده مه عقد پروین گسیخت

بدو گفت دارای پیروزمند

که ای غمزده خواهر مستمند

ره ناله از دل مفرمای باز

به درد و غم اندر-بسوز و بساز

صبوری بجوی از خدای جهان

که باشد دراین پرده رازی نهان

بخش ۱۱۷ - فرستادن امام انام حضرت عباس علیه اسلام رابرای مهلت خواستن ازمخالفین

چو گفت این ابولفضل (ع) راپیش خواند

بدان سرفراز این چنین راز راند

که زی لشگر کوفه شو رهسپار

ببین تا چه جویند از این کارزار؟

تنی بیست از یاوران را ببر

به همراه ای یادگار پدر

سپهبد برفت و ببرد آن سران

چنین گفت با لشگر کافران

که بهر چه زینسان دلیر آمدید؟

سوی بیشه ی شرزه شیر آمدید؟

بگفتند آن فرقه ی پر فساد

که این است فرمان ابن زیاد

که گردن به گفتار او در دهید

سراسر به فرمان او سر نهید

شما را دهد میر ما زینهار

وگرنه گرایید زی کارزار

بدان تیره هوشان بی نام و ننگ

چنین گفت سالار پیروز جنگ

بمانید لختی که با شهریار

بگویم من این گفت نا استوار

بگفت این و آن شبل شیر خدای

روان شد سوی شاه فرمانروای

پیام سپه را بدو باز گفت

بدو خسرو دین چنین راز گفت:

برو بازگو کامشب از من عنان

بپیچید تا با خدای جهان

به زاری درود و نماز آورم

به بدرود لختی نیاز آورم

کنم با شما چون که فردا شود

همه آنچه فرمان یزدان بود

سپهبد بیامد بگفت و عمر

نپذرفت فرمان آن تا جور

همی راه پیکار می جست باز

همی خواست باز آورد ترکتاز

سپه کاین بدیدند تیغ زبان

کشیدند بردشمن بد گمان

که اف باد بردین و ایمان تو

تفو باد برعهد و پیمان تو

به فرزند دارای آخر زمان

چرا می نبخشی یک امشب امان؟

که بگذارد ازبهر داور نماز

سراید شبی راز با بی نیاز

چنان شد که از گرد خرگاه شاه

پراکنده گشتند کوفی سپاه

سپه را عمر چون دگرگونه دید

از آن کوشش کین عنان درکشید

بخش ۱۱۸ - برداشتن امام بیعت خویش را از اصحاب و رفتن گروهی از ایشان

چو گردید ازکین چرخ بلند

شه شرق درباختر شهربند

جگر گوشه ی سیدالمرسلین

حسین آن جهانداور بی قرین

برافراشته خرگه اندر نشست

چو بر عرش دادار بالا و پست

سرافراز یاران شه با نیاز

بدو برنیایش نموند ساز

به پوزش برآن خداوند دین

بسودند رخسارها – برزمین

چو لختی برآمد –گشود آن جناب

در از پر گهر درج یاقوت ناب

بدانسان کز آن شاه در خورد بود

زمانی جهان آفرین را ستود

نبی (ص)و علی (ع) را ثنا کردساز

پس آنگه به یاران چنین گفت باز

بدانید و آگاه باشید – هان

که اندر چنین ورطه ای ناگهان

مرا روی داده یکی کارسخت

که برمن بگرید ازآن چشم بخت

که ای نامداران پاکیزه دین

زجان آفرین برشما آفرین

ندانم به روی زمین سربه سر

زیاران خود کس وفادارتر

ندارند دست ازمن این قوم دون

مرا تا نریزند برخاک و خون

ولی جز من این لشگر بی شمار

به آزردن کس ندارند کار

شما را من ای نامور یاوران

بزرگان و آزاده گان و سران

تن آزاد کردم ز پیمان خویش

رها ساختم دل ز فرمان خویش

کشیده است تا شب پرند سیاه

سوی مسکن خود سپارید راه

به جمازه ی شب سواری کنید

تن و جان خود را حصاری کنید

پس آنگه به فرزند فرمود باز

چراغ سراپرده خاموش ساز

از آنرو که درتیرگی شرم نیست

کسی را - زروی کس آزرم نیست

برآورد از دل جوان آه سرد

همه شمع خرگاه خاموش کرد

چو شد جای تیره چراغ وفا

بگشتند برخی به یاد جفا

گروهی که بودند دنیا پرست

کشیدند از یاری شاه دست

بجستند از جای و زان انجمن

برفتند زی بنگه خویشتن

برون رفت هر کس که بیگانه بود

بماند آنکه در خورد آن خانه بود

چو بیگانه یکران از آنجا براند

خدا خانه با آشنایان بماند

مقیمان آن خانه با درد و داغ

چو روشن نمودند زان پس چراغ

پراکنده شه دید یاران جمع

به جز چند پروانه بر گرد شمع

همه شعله ی عشق افروخته

پر و بال خود رابدان سوخته

نه درتن دگر پر پروازشان

نه جز عشق جانان کس انبازشان

همه لعل کان بدخشان عشق

همه پر بهار در عمان عشق

همه عشق بازان آن شهریار

زخود بی خبر محو دیدار یار

همه دشمن شوکت و شان و فر

همه جان فروشان ز پا تا به سر

همه میگساران پیمانه نوش

درون ها پر از راز و لب ها خموش

سپهر فنا را همه آفتاب

میان خالی از خویشتن چون حباب

همه دل نشان کرده و جان و سر

بر ناوک مرگ و تیغ خطر

خداوند آن بنده گان را چو دید

به پاکیزه دیدارشان بنگرید

همه خویش را دید از رویشان

برون کرده سر از بن مویشان

به چشم نهان هر قدر بنگرید

درون و برونشان پر از خویش دید

بلی! ما و من ازمیان چون رود

شوی تو همه اوی و او تو شود

تهی کاخ دل چو ز شیطان شود

درآن جا خداخانه یزدان شود

از آن پس که آن آزمون کردشان

ستود و نوازش فزون کردشان

پی حکمتی پس چنین گفت باز

به هاشم نژادان شه سرفراز

بخش ۱۱۹ - برداشتن امام علیه السلام بیعت خویش را از بنی هاشم و پاسخ ایشان

رها کردم از بند پیمانتان

درود خدا برتن و جانتان

شما هم سوی منزل خویشتن

بگیرید ره زین بزرگ انجمن

از آن سروران شبل شیر خدای

سپهدار عباس رزم آزمای

به پوزش چنین گفت با شه سخن

که ای خاک پای تو دیهیم من

مرا بسته عشقت به یک تار موی

که بربسته شد راهم از چار سوی

کهین بنده در پیش تخت توام

به زنهار بیدار بخت توام

من این عشق پاک از تو آموختم

بربود تو بود خود سوختم

مران با وفا بنده ای را چو من

مکن سرو یازنده را از چمن

پس از آن جهانجوی پاکیزه خوی

بدانسان سرودند اخوان اوی

سپس با یلان عقیلی نژاد

بفرمود شه کای جوانان راد

ز کردار مسلم به هر دوجهان

شما سرفرازید و روشن روان

ازیدر هم اکنون سپارید گام

سوی تربت پاک خیرالانام

بگفتد: کای داور اولیا

گرانمایه سبط شه انبیا

پس ازتو نخواهیم پاینده گی

که نفرین سزد بر چنین زنده گی

پی یاری ات تا سر آید زمان

همه بسته داریم محکم میان

نه ماییم از دوده ی شیر حق؟

که بازوی دین بود و شمشیر حق؟

پسندی که بردوده ی پاک ننگ

زما آید ای شاه پیروز جنگ

گرفتیم عشق تو ای رهنما

نبسته است از شش جهت ره به ما

چه گوییم درپاسخ خلق باز

چو کردند ما را نکوهش طراز

که رفتید با داور خود حسین

کزو بودتان فخر در عالمین

چو پیش آمدش کارو رنجی بزرگ

سپردید اورا به چنگال گرگ؟

زهمراهی اش روی بر گاشتید

ورا زیر شمشیر بگذا شتید

چو اندر وفا دیدشان استوار

بدیشان بخواند آفرین شهریار

بخش ۱۲۰ - بار دیگر برداشتن امام بیعت از انصار

پس آنگه دوباره به انصار گفت

که راز از شما نیز نبود نهفت

به هر جا که خواهید زین سرزمین

سپارید ره ای سواران دین

ازیدر سوی بنگه خود روید

نخواهم درین دشت بی سر شوید

چو زینسان شنیدند آزاده گان

همان با گهرها و مه زاده گان

سرشک از مژه بررخ افشان شدند

بدو بر همه آفرین خوان شدند

که شاها به پروردگار جهان

که او آفرید آشکار از نهان

اگر بد کنش آتش افروزدا

به آتش تن و جان ما سوزدا

نماییم ما مرگ خود آرزوی

زدرگاه تو بر نتابیم روی

که ما را بود مرگ خود زنده گی

پس ازمرگ یابیم پاینده گی

مبین خار برجان نثاران خویش

مران از بر خویش یاران خویش

کسی کو به دل عشق و مهر تودید

زجان و سر خویشتن پا کشید

همه جان نثاریم بر گرد تو

سبق خوان عشقیم و شاگرد تو

تو استاد عشقی و ما پیروان

به هر سو تو راییم ازپی دوان

تویی مرشد راه و ما رهسپار

تو جانان و ما جملگی جان نثار

اگر نز پی کارزار آمدیم

درین دشت بهر چه کارآمدیم؟

به عشق تو ای پادشاه امم

گذشتیم از سر در اول قدم

ز صهبای عشقت چنان بی هشیم

اگر آنکه فرمان دهی خود کشیم

وگر سوی آتش بگویی رویم

همه چون سمندر در آن بغنویم

دویی از میان رفته و ما و من

بجز تو نبینیم درخویشتن

چه کس آشنا رانده از خانه اش؟

گسسته ز زنجیر دیوانه اش؟

تو دانی که از خویش بیگانه ایم

همه آشنایان این خانه ایم

کسی کاندرین خانه بد خانه زاد

برد رسم بیگانه گی را ز یاد

درآندم که از برق پیچان سنان

ستاره به میدان نپیچد عنان

نماییم یکسر به قربانگهت

همه جان خود را نثار رهت

برجنگی ما زخون شد چو آل

هم از سم اسبان کین پایمال

شود شاد از ما به روز شمار

همان آفریننده ی مور و مار

همه سرخ رو در بر دادگر

برآریم از خوابگاه تو سر

زکردار ما پاک پیغمبرا

سرافراز گردد به محشر درا

زایشان شه دین چو زینسان شنود

بسی آفرین ها به هر یک نمود

چو دید آن خداوند فرخنده پی

که آن سالکان راه کردند طی

همه غرق یارند و خالی ز خویش

پسندند برجان خود نوش نیش

بخش ۱۲۱ - نمودن امام اصحاب گرام مقامات و درجات هر یک را دربهشت

نه درسر- به جز شور دلدارشان

نه در دل به جز خواهش یارشان

به خود جمله را یار و دمساز دید

به سر نهان محرم راز دید

حجاب ازسر چشمشان باز کرد

هویدا به ایشان همه راز کرد

دو انگشت از یکدگر برگشود

به ایشان نمود آنچه باید نمود

به آن نامداران با فرهی

از آن سوی پرده بداد آگهی

بدانجا که شاید چو لختی نگاه

نمودند یاران فرخنده شاه

بدیدند بی پرده روی نگار

همان دل فریبنده ی جانشکار

زهر چیز خود چون که رخ تافتند

ز هرچ آن بباید خبر یافتند

به جایی که عقل اندر آن پا به گل

رسیدند و دیدند با کام دل

رده در رده حور مینو سرشت

ستاده به گلزار خرم بهشت

گرفته به کف هر یکی جام نور

پر از باده ی جانفزای طهور

همه قد چو طوبی بیاراسته

به خود غنج و زیور بپیراسته

بدان تشنه کامان جام بلا

به ایما بدادند بر خود صلا

که ماییم مشتاق روی شما

گرفتار و پابند موی شما

یکی رحمت آرید بر حالمان

برآرید از مهر، آمالمان

سوی ما زدنیا سپارید گام

ز دیدار ما را برآرید کام

اگر چند فردوس ماوای ما است

ولی چون جحیم از فراق شما است

بدین چهر و بالای ما بنگرید

سوی باغ جنت یکی بگذرید

بر ما که از آب صافی ترست

شما را همه بالش و بسترست

زسرچشمه ی نور و غلمان و حور

خدا را چه دیدید یاران قصور؟

که دل برگرفتید ازمهرشان

نکردید شاداب از چهرشان

نمانید ما را دراین اشتیاق

که دیگر نداریم تاب فراق

چو دیدند یاران فرخ سرشت

سمن صورتان ریاض بهشت

دل از غیر دلدار پرداختند

سر و جان و هوش و خرد باختند

همین بد که درعشق دادند جان

به دل می خریدند تیغ و سنان

الا تا نگویی که یاران شاه

همان با وفا جان نثاران شاه

بدادند سر بهر حور و قصور

ویا بهر تسنیم و آب طهور

بخش ۱۲۲ - فرستادن امام(ع)درشب عاشورا شاهزاده علی اکبر را با جمعی دیگر به آوردن آب

چو ازکار یاران بپرداخت شاه

بفرمود تا خیمه و بارگاه

پس و پشت هم برکنند استوار

که دشمن برایشان نیارد گذار

ودیگر یکی کنده فرمود شاه

بکندند برگرد آن خیمه گاه

مرآن کنده را پر زهیزم نمود

پس آنگه به فرزند فرخ سرود

که از یاوران سی سوار بکار

پیاده دو ده مرد هامون سپار

ببر با خود ای شیر دشت نبرد

به گرمی رسان سوی ماآب سرد

دمان شاهزاده سوی رود رفت

هم مشک ها کرد پر آب و تفت

سوی خرگه شاه شد بی گزند

به همراه یاران پیروزمند

شهنشه به یاران خود آب داد

سپس گفت: ای نامداران راد

بشویید ازین آب روشن دهان

که هست آخرین قوتتان درجهان

بسازید ازین آب غسل و وضو

بسایید پیش خداوند رو

بشویید رخت بر خویشتن

که باشد شما را به جای کفن

در آن شب گزین سبط شاه حجاز

گهی در دعا بود و گاهی نماز

بخش ۱۲۳ - آمدن سی و دو سوار از لشگر مخالف در شب عاشورا به یاری امام(ع)

گهی با خداوند خو راز راند

گهی نیز قرآن به آواز خواند

چو شد صوت قرآن آن شه بلند

سی و دو سرافراز پیروزمند

زلشگرگه دیو ناپاک هوش

بدان صوت دلکش نهادند گوش

تو گفتی که از عرش برزد ندا

بدان پاکزادان جهانبان خدا

غریوان همه سوی را ه آمدند

به نزدیک خرگاه شاه آمدند

ابوالفضل نام آور ارجمند

به گوش آمدش بانگ سم سمند

برفت و بدید و بگفتا: که اید؟

دراین پهن هامون برای چه اید؟

بگفتند: کای داور سرفراز

به دیدار شاه است مارا نیاز

که تا در رهش جانسپاری کنیم

خدا را در این کار یاری کنیم

ازآنرو کز این لشگر نابکار

ندیدیم جز رامش و رود کار

ولی از سپاه شه دین به گوش

نیاید به جز صوت قرآن خروش

از آن مان درست آمد ای نامجوی

که حق با حسین است و یاران اوی

بمانید گفتا درین جایگاه

که گویم پیام شما را به شاه

برفت و به شه گفت و فرمود شاه

بگو تا درآیند در پیشگاه

که بامن مرا این فرقه ی حق پرست

ببستند پیمان به روز الست

ولیکن پیاده بدین سو همه

خرامند آهسته بین همهمه

کنند آن دلیران با داد و برد

برون از تن خویش ساز نبرد

که ترسم حریمم هراسان شوند

ز خواب اندر آیند و ترسان شوند

سپهبد پیام شه راستین

چو گفتا بدان نامداران دین

پیاده روان سوی شاه آمدند

همه با لبی عذرخواه آمدند

پذیرفتشان شاه یزدانشناس

بدان کارشان خواند لختی سپاس

همه باز ماندند درآن سپاه

که تا جان نمودند قربان شاه

بخش ۱۲۴ - خواندن امام اشعار چند در بی وفایی دنیا

درآن شب جهانداور بی قرین

گهی دردعا بود وگه آفرین

گهی دشنه ی جای ستان تیز کرد

که فردا بدان دشنه جوید نبرد

گهی دل به مرگ جوانان نهاد

گهی چند بیتی زغم کرد یاد

که اف بر تو ای دهر ناسازگار

که دایم به نیکان بدت کینه کار

بسا تاجداران کشور فروز

بسا شهریاران پیروز روز

که گشتی تو از مرگشان شاد خوار

ایا بی وفا دهر ناسازگار

به کام عجوزی تو را چرخ گشت

بریدی سر پاک یحیی به طشت

سرمن هم اکنون بخواهی برید

که خوشنود گردد یزید پلید

چو خواهرش آن سوگواری بدید

یکی آه سرد ازجگر برکشید

بگفتا به افغان که ای تاجور

دهی امشب ازکشته گشتن خبر

مراکاش ازین پیش تر مرگ من

زخاک سیه کرده بودی کفن

زآل عبا جز تو بر همه رفته گان

تویی بخت بیدار آن خفته گان

تو هم خواهی ازما جدایی کنی

به دیگر جهان کد خدایی کنی

پس ازتو چه سازیم ما بیکسان

به این خردسالان و این نورسان

همی سوزدم دل که از چار سوی

ببسته است راه تو ای پاکخوی

تو را چاره ای نیست درکار خویش

به جز آنکه گیری ره مرگ پیش

بگفت این و افغان زدل برکشید

بزد دست برسر گریبان درید

بیفتاد ازپای و بیهوش شد

توگفتی که از پیکرش توش شد

به رخسار بانو شه کامیاب

ز مژگان برافشاند روشن گلاب

گل پژمریده ز بوی گلاب

شکفته شدوکرد نرگس پرآب

ز بی یاری خسرو نینوا

زهر بند او خاست چون نی نوا

چو دیدش چنان مویه گر شاه دین

بدو گفت: کای بانوی دل غمین

به پایان درآید چو این روزگار

نماند کسی زنده جز کردگار

یکی پند فرخ برادر پذیر

مرا هم چو جد وپدر رفته گیر

ز آنان نیم من فزون تر به فر

که کردند زین دار فانی سفر

چو رفتم من از این سرای سپنج

فزون شد تو را محنت و درد و رنج

گریبان مکن چاک و مخراش روی

پریشان مکن موی و آوخ مگوی

ز مژگان بریز اشک، لیکن بلند

مکن گریه ای خواهر مستمند

چو غم از دل پاک خواهر سترد

مراو را سوی خیمه ی خویش برد

خود آمد زنو سوی خرگه فراز

به پای اندر استاد بهر نماز

بخش ۱۲۵ - ذکر روایت حضرت زینب سلام الله علیها در کیفیت شب عاشورا

یکی داستان دیده ام جانگزای

ز گفت مهین دخت شیر خدای

که چون چند پاس از دهم شب گذشت

غمی سخت بر دل مرا چیره گشت

برون آمدم بی قرار از حرم

که کردار یاران شه بنگرم

ببینم چه جویند از نام و ننگ

چو فردا شود کار بر شاه تنگ

نخستین گرفتم سبک راه پیش

سوی خرگه دوده ی پاک خویش

بدیدم به خرگاه عباس در

شده انجمن دوده ی نامور

همه گرد فرخ سپهدار شاه

رده بسته چون اختران گرد ماه

همه سوی لاهوت معراجشان

گذشته ز خورشید و مه تاجشان

همه شمع مردی برافروخته

چو پروانه گان خویش را سوخته

شیندم که فرمود عباس راد

به خویشان نام آور پاک زاد

درین پهنه بهر چه کار آمدیم؟

برای چه با شهریار آمدیم؟

مرااین لشگر کشن و ساز و بنه

برآراسته میسره میمنه

چه جویند و بر چیست آهنگشان؟

چنین با که اندیشه ی جنگشان؟

نه از بهر پیکار شاه آمدند؟

ز دادار خود کینه خواه آمدند؟

یکی رای گرد آورید ای مهان

چو گردد ز خورشید رخشان جهان

زیاران فرخنده شه پیش تر

بیازید جان و فشانید سر

ممانید کانان نبرد آورند

نخستین ره رزم و کین بسپرند

مبادا پس ازما کهان و مهان

فسانه کنند این سخن در جهان

که هاشم نژادان پیروز جنگ

چو شد بر خداوندشان کارتنگ

به کشتن بدادند یاران خویش

ره رزم از آن پس گرفتند پیش

به جا شاه را دوده ی سرفراز

چرا با غلامانش باشد نیاز

جوانان هاشم نژاد این سخن

شنیدند چون از سر انجمن

ثنا را بدو گوهر افشاندند

ابو الفضل (ع) را آفرین خواندند

بگفتند: کای راد سالار شاه

ببینی تو فردا که در رزمگاه

چسان جنگ را پیشبازی کنیم

به جان بد اندیش بازی کنیم

نمانیم کز یاورانمان تنی

نخستین کند رزم با دشمنی

بفرمود بانو چو بشنیدم این

ز هاشم نژادان پاکیزه دین

از آن انجمن روی برکاشتم

سوی یاوران گام برداشتم

بدیدم به گرد حبیب انجمن

بزرگان اصحاب را تن به تن

بدان مهتران پیر گردن فراز

شنیدم که می گفت اینگونه راز

که فردا ز خاور چو خور سرزند

پی رزم شب پره لشگر زند

دو رویه شود کفر و دین از دوسوی

سواران به یکدیگر آرند روی

شما پیشی ای خیل آزاده گان

بگیرید بر هاشمی زاده گان

بود بنده را ننگ در بنده گی

که جوید پس از خواجه اش زنده گی

پس از ما چو مردان پژوهش کنند

مبادا که بر ما نکوهش کنند

که ماندند برجای یاران شاه

همی تا که شد دودمانش تباه

شنیدند یاران چو گفتار پیر

بگفتند کای پیر روشن ضمیر

چنین است اندیشه و رای ما

همین است آیین فردای ما

سرافراز بانو بدینگونه گفت:

که گوشم چو گفتار یاران شنفت

از آنجا سوی خرگه شهریار

چمیدم گشاده دل و شاد خوار

زاصحاب و از دوده ی نیکنام

سخن هر چه بشنیده بودم تمام

بگفتم به فرخ برادر همه

مرا گفت نوباوه ی فاطمه

کزانصار من بهتر انصار نیست

چو یاران من کس وفادار نیست

نه این شور اندر سر هرکس است

خدا را همین عشقبازان بس است

چنین چیره گان زیر دست من اند

که درع بر و تیر شست من اند

گل گلبن فضل ابن نما

که دانش ازو دیده نشو و نما

بخش ۱۲۶ - دربیان روایت ابن نما منقول از هلال بن نافع

زگفت هلال بن نافع سخن

چنین راند در نامه ی خویشتن

که رفت ازدهم شب چو یک نیمه بیش

بدم من نشسته به خرگاه خویش

دلی پر زدرد و لبی پر ز آه

زکردار آن مردم دین تباه

که رفتند و شه را نهادند فرد

همی گفتم و گریه کردم به درد

که بادا ز بخشایش کردگار

جدا جان آن مردم نابکار

کز اول ببستند پیمان به جهد

چو شد وقت یاری شکستند عهد

برفتند و درچنگ دشمن اسیر

نهادند شه را درین دار و گیر

دریغا که سلطان دین خوار ماند

پناه جهان بی مددگار ماند

درین حال بودم کز آن پهندشت

سپاهی به چشمم پدیدار گشت

گمانم که آن دشمن شاه بود

که بگذشت از پیش خرگاه زود

کشیدم سبک ازمیان تیغ خویش

گرفتم پس از دمان راه پیش

چو نزدیک کردم بدو راه را

بدیدم جمال شهنشاه را

که دارد به کف تیغ و با اشک و آه

خرامد ز بالا و پستی به راه

نماید نظر با دریغ و فغان

گهی بر زمین گاه بر آسمان

اشارت گهی کرد آن شاه دین

بدان تیغ و برجزوهای زمین

گرستی و گفتی که فردا به گاه

درآید چو خورشید زرین کلاه

گرستی و گفتی که فردا به گاه

درآید چو خورشید زرین کلاه

دراینجا بریزید با درد و غم

زتن خون ما را به تیغ ستم

حریمم دراینجا شود دستگیر

همه ی ناز پرورده گانم اسیر

بود این شب آن شب که گفتا به من

ازین پیش پیغمبر (ص) ذوالمنن

شنیدم چو این زان شه ارجمند

نوا سوگوارانه کردم بلند

وزان انده و سوگواری همی

گرستم چو ابر بهاری همی

شهنشه چو بشنید افغان من

بدید آن جهان بین گریان من

بفرمود کای مویه گر کیستی؟

خروشان دراین شب پی چیستی؟

همانا هلالی؟بگفتم: بلی

هلالم ایا نور چشم علی (ع)

بفرمود: منما صدا را بلند

بکن گریه آهسته ای هوشمند

یک امشب عیال من آسوده اند

همه درسراپرده بغنوده اند

جز امشب به راحت نخواهند خفت

کزین پس به درد و غم آیند جفت

زبانگ تو ترسم هراسان شوند

زخواب اندر آیند و ترسان شوند

شنیدم چو این زان امام همام

بدو گفتم: ای سبط خیرالانام

شبی این چنین تار و دشمن فزون

چرا آمدستی ز خرگه برون؟

بفرمود آن پادشاه زمن

که فردا بود آخر عمر من

چو فردا برآید درخشنده مهر

به من خون کند گریه چشم سپهر

ببرند از تن همایون سرم

بسایند ازنعل اسبان برم

دراینجا بیفتم ز اسب رسول (ص)

کند مو پرشان به مرگم بتول (ع)

شبی را که چندی ازین پیش تر

به من وعده فرمود خیرالبشر

زآثار انجم به من گشت راست

که امشب همان شام درکربلاست

به دل هیچ باکی ندارم جز این

که فردا دراین دشت اندوهگین

نماید آل نبی را اسیر

همان کودکان مرا دستگیر

سپس با دم تیغ فرخنده شاه

زدی هرکجا بود خاری به راه

مرآن خارها را همه گردکرد

به پستی درافکند با داغ و درد

بدو گفتم ای سبط خیرالانام

ازین خار کندن تو را چیست کام؟

بفرمود فردا چو من زین جهان

شوم میهمان نبی (ص) درجنان

گروهی که هستند بدخواه من

زنند آتش کین به خرگاه من

پراکنده گردند دراین زمین

همه اهل بیت رسول امین (ص)

از آن کندم این خارها را ز راه

که چون کودکانم به افغان و آه

سرو پا برهنه به صحرا روند

به خاشاک خار بیابان دوند

مبادا خلد نوک خار اندکی

به پای یکی نازنین کودکی

بگفت این و با اندوه و درد و غم

روان گشت از دشت اندر حرم

به دهلیز خرگاه شد من به پای

ستادم که آرم حراست به جای

چو لختی برآمد شهنشاه را

به بر خواند بانوی خرگاه را

ندانم که زینب چه از شه شنید

کز آن پرده بی پرده آوا کشید

همی گفت زار ای شه تاجدار

که هستی مرا ازپدر یادگار

برفتند یاران فریاد رس

تو ماندی دراین دشت بی دادرس

گروهی که هستند بر جا کنون

ندانم تو شان کرده ای آزمون؟

ویا روز چون شد چو یاران پیش

بگیرند ره سوی بنگاه خویش

نیم ایمن از یاوران تو من

که بس سست عهدند و پیمانشکن

هم اینان که هستند برجای باز

زنو آزمونشان کن ای سرفراز

چنین گفت چرخ دللیری هلال

چو بشنید م این گشتم آشفته حال

شدم دور از نزد خرگاه شاه

فشاندم به دستار خاک سیاه

برآورم از پرده ی دل خروش

چواصحاب را بانگم آمد به گوش

نمودند به گرد من – انجمن

پژوهش گرفتند از حال من

بگفتند کاین آه و زاری زچیست؟

چه دیدی که چونانت با یدگریست؟

بگفتم که ای فرقه ی غمگسار

شما نیز بامن بگریید زار

که از ما سر بانوان جهان

هنوز است نا ایمن و بدگمان

نداند که از ما چه آید پدید؟

چو فردا زند تیغ تابنده شید

پراکنده گردیم چون دیگران

و یا برخی شه نماییم جان

سپارید راه این زمان همگروه

سوی خرگه شاه یزدانشکوه

به آیین پیمان و سوگند سخت

به جان و سرشاه پیروز بخت

دل بانو از خویش سازید پاک

نمانید کز ما بود بیمناک

چو این گفته شد سوی خرگاه شاه

چمیدند با ناله و اشک و آه

بگفتند کای دخت ضرغام دین

به جان و سر شاه با آفرین

زما پاکدل باش و آسوده حال

مده ره به دل رنج و بیم و ملال

همه یاور و بنده گان توایم

به درگه پرستنده گان توایم

چو آن دیگران بیوفا نیستیم

وگرنه در اینجا نمی زیستیم

شویم ارز بدخواه با خاک پست

زدامان شه برنداریم دست

سرو جان ما برخی جان اوست

دل جمله دربند پیمان اوست

کنون گرتو فرمان دهی بیدرنگ

بشوییم ازخون بدخواه چنگ

به آتش فرستی بسوزیم خویش

به آن افکنی پا گذاریم پیش

چو گفتار شان بانوی دین شنفت

دل داغدارش چو گل برشکفت

دعا کرد درحق ایشان بسی

سوی خرگه خویش شد هرکسی

درآن شب همه بانوان حرم

زده حلقه برگرد هم دل دژم

بخش ۱۲۷ - خواب دیدن امام(ع)درشب عاشورا

ز سویی به خیمه درون شهریار

نشسته ز سرتا قدم محو یار

به پایان آن شب شه کامیاب

جهان بین زانی شدش گرم خواب

سراسیمه برداشت ازخواب سر

دو رخساره از آب بیننده تر

بفرمود کاین دم بدیدم به خواب

سگی چند آرند بر من شتاب

سگ ابلقی زان سگان بیشتر

زهر سوی برمن شدی حمله ور

برآنم کسی که سر پر خرد

برد سوی سالار لشگر چه رد؟

بزاده است نستوده اهریمنش

سراپا پلید است و تیره تنش

درآن دم پیمبر بیامد ز اوج

به همراه او از ملک فوج فوج

مرا گفت: کاین قدسیان سربه سر

به امر خداوند پیروزگر

ابا من فرود از فراز آمدند

روان تو را پیشباز آمدند

به مینو شب دیگر آیی چمان

منم میزبان و تویی میهمان

بدیدم همی قدسیان را چو من

رده در رده اندر آن انجمن

سروشی از آن جمله در پیش وصف

یکی شیشه ی سرخ بودش به کف

که این روح پاک ای شه هر چه هست

زبهر چه این شیشه دارد به دست؟

نبی گفت: این قدسی از آسمان

به امر خدای زمین و زمان

بیاورده این شیشه ی تابناک

که ریزند خون تو را چون به خاک

ببوسد تن چاک چاک تو را

کند اندر و خون پاک تو را

ازآن پس برد سوی عرش برین

سپارد به دست جهان آفرین

برای گنهکار احباب ما

نگهدارد آنرا امانت خدا

زگفتار آن شهریار جهان

برآمد زیاران به گردون فغان

نخستین خیابان این نغز باغ

که ازهرگلشن دردل لاله داغ

به عون جهاندار انجام یافت

زپرداخت آن دلم کام یافت

خیابان دوم

بخش ۱ - توحید یه مقدمه ی خیابان دوم : به یکتا جهانداور دادراست

بخش ۲ - در ستایش حضرت خلیفه الله فی الارض امام عصر عجل الله فرجه

بخش ۳ - دربرآمدن آفتاب روز غم اندوز عاشورا وصف آرایی هردو لشگر دربرابر یکدیگر گوید

بخش ۴ - در ذکر رفتن جناب بریربن خضیر به اذن امام به میدان

بخش ۵ - به میدان رفتن حضرت امام علیه السلام و اتمام حجت فرمودن او

بخش ۶ - گفتگوی امام علیه السلام با عمربن سعد ملعون : چو لختی به ایشان چنین راز راند

بخش ۷ - درذکر گفتگوی جناب حر ریاحی با عمر سعد و بیرون آمد از لشگر مخالف

بخش ۸ - آمدن حر به خدمت امام و توبه نمودن و پذیرفتن حضرت توبه ی آن سعادتمند را

بخش ۹ - در ذکر شهادت علی بن حر پیش از پدر بزرگوار ش بنا بر روایت ابی مخنف

بخش ۱۰ - به میدان رفتن حر نبرد آزمون و برگشتن به خدمت امام علیه السلام

بخش ۱۱ - رفتن حر به درخیام حرم : چو آزاد مرد جوان این شنفت

بخش ۱۲ - در ذکر مبارزت وشهادت برادر حر مصعب و غلامش قره علیه السلام

بخش ۱۳ - فرستادن عمرسعد سامر ازوی را به میدان : زمیدان چو برگشت دارای دین

بخش ۱۴ - گفتار در بیان فرستادن عمر سعد حجر احجار با سیصد سوار به جنگ

بخش ۱۵ - در بیان کشته شدن سالم و یسار غلامان ابن زیاد به دست عبدالله ابن عمیر و شهادت آن جناب

بخش ۱۶ - شهادت جناب بریر بن خضیر همدانی رحمه الله علیه

بخش ۱۷ - دربیان مبارزت وهب بن عبدالله کلبی و مکالمات مادرش با اوی

بخش ۱۸ - ذکر رفتن وهب با عروس به خدمت امام و گفتگوی ایشان با یکدیگر

بخش ۱۹ - به میدان رفتن جناب وهب و مبارزت و شهادت آن بزرگوار

بخش ۲۰ - انداختن سرو هب را به طرف مادرش و چگونگی رفتار آن زن با سعادت

بخش ۲۱ - شهادت عروس وهب در بالین شوهر نامور : شد آن پرده گی چون سوی پرده باز

بخش ۲۲ - ذکر شهادت عمروبن خالد صید اوی رحمه الله علیه

بخش ۲۳ - ذکر مبارزت و شهادت جناب مسلم ابن عوسجه علیه السلام

بخش ۲۴ - ذکر شهادت عوسجه پسر مسلم بن عوسجه علیه السلام

بخش ۲۵ - ذکرشهادت جناب هلال ابن نافع علیه السلام : به بست ازپی جنگ با کوفیان

بخش ۲۶ - ذکر شهادت یحیی بن مسلم سلیم مازنی : پس آنگه یکی مازنی مرد راد

بخش ۲۷ - در بیان مغلوبه کردن شمر شریر جنگ را : چو شمر این چنین دیدکان صفدران

بخش ۲۸ - به میدان رفتن جناب زهیر ابن قین ونبرد آزمودن و مراجعت به خدمت امام(ع)

بخش ۲۹ - خواندن امام با اصحاب نماز ظهر را : چو آن خیره گی بر به یاران شاه

بخش ۳۰ - ذکر مبارزت وشهادت عمروبن قرطه و زهیر ابن قین رحمهماالله

بخش ۳۱ - در ذکر مبارزت و شهادت جناب حبیب ابن مظاهر اسدی رحمه الله

بخش ۳۲ - کشتن پسر جناب حبیب ابن مظاهر حامل سر پدر را در دروازه ی مکه

بخش ۳۳ - درذکر مبارزت و شهادت جون آزاد کرده ی اباذر علیه السلام

بخش ۳۴ - مبارزات وشهادت سوید بن عمروبن مطاع جعفی و حجاج بن مسروق علیه السلام

بخش ۳۵ - مبارزت جناب عابس بن شبیب شاکری رحمه الله علیه و شوذب غلام آن نامدار

بخش ۳۶ - حمله نمودن جناب عابس برلشگر مخالف : زهر سو گروهی براو تاختند

بخش ۳۷ - درذکر مبارزت و شهادت عبدالرحمن بن عروه وعبدالله غفاری رحمهما الله

بخش ۳۸ - در ذکر مبارزت و شهادت جناب غلام غلام ترک حضرت سید الساجدین

بخش ۳۹ - در خاتمه کار اصحاب امام و آغاز شهادت جوانان بنی هاشم وستایش آن بزرگواران

بخش ۴۰ - کشتن عبدالله ابن مسلم علیه السلام : امیر سپه دید چون رزم اوی

بخش ۴۱ - ذکر شهادت محمد بن مسلم بن عقیل سلام الله علیه

بخش ۴۲ - ذکر مبارزت وشهادت جعفر و عبدالرحمن و موسی وعلی پسران عقیل بن ابیطالب علیه السلام

بخش ۴۳ - ذکر شهادت فرزندان علیا مکرمه زینب علیه السلام

بخش ۴۴ - دربیان مبارزت جناب عبدالله اکبر بن امام حسن

بخش ۴۵ - ذکر میدان عبدالله اکبر و حمله کردن برقلب سپاه دشمن

بخش ۴۶ - فرستادن امام علیه السلام محمد ابن انس : چو پور برادرش رادید شاه

بخش ۴۷ - آمدن شاهزاده به بالین فیروزان : دمان زان سپس سبط خیرالانام

بخش ۴۸ - مبارزت یوسف ابن حجار با شاهزاده ی عالیمقدار و رفتنش بدارالبوار

بخش ۴۹ - آمدن شاهزاده به خدمت شهریار و برگشتنش به میدان کارزار

بخش ۵۰ - آمدن حضرت عباس و عون بن علی علیه السلام : چو این دید خورشید چرخ یلی

بخش ۵۱ - آغاز داستان شاهزاده ی ممتحن : چو قاسم پسرزاده ی مرتضی (ع)

بخش ۵۲ - در اذن نبرد خواستن شاهزاده قاسم : چو زد قرعه ی سوک چرخ کهن

بخش ۵۳ - خواهشگری مادرح قاسم : گرانمایه جفت شه دین حسن (ع)

بخش ۵۴ - به یاد آمدن ح – قاسم را از وصیتنامه ی پدر بزرگوارش

بخش ۵۵ - عزم رزم فرمودن ح – قاسم و گفتگوی او با عروس

بخش ۵۶ - به میدان فرستادن امام علیه السلام قاسم : به شکل کفن کرد رختش به بر

بخش ۵۷ - برانگیختن عمر – ازرق شامی رابه مبارزت ح قاسم

بخش ۵۸ - کشته شدن ازرق شامی به دست شاهزاده ی گرامی : همی گفت کز زاده ی بوتراب

بخش ۵۹ - رفتن شاهزاده قاسم به خیمه گاه به وداع مادر و عروس خود

بخش ۶۰ - رفتن ح – باردیگر به میدان : دو زلف ازکمندش دلاویزتر

بخش ۶۱ - آوردن امام نعش برادر زاده را به خیام حرم و مویه گری اهل حرم بر آنجناب

بخش ۶۲ - ذکر شهادت شاهزاده احمد بن حسن علیه السلام : که شهزاده ی راد و هشیار بود

بخش ۶۳ - مبارزت حسن و زید عمرو – پسران ح امام حسن : پس از احمد (ص) آن پور فخر زمن

بخش ۶۴ - مبارزت ابوبکر و عمرو و محمد فرزندان امیر المومنین علیه السلام

بخش ۶۵ - مبارزت و شهادت عون ابن علی علیه السلام : به رخسار مانند تابنده ماه

بخش ۶۶ - نوبت مبارزت رسیدن به فرزندان ام البنین و ستایش آنها

بخش ۶۷ - اندرز دادن جناب ح عباس علیه السلام برادران خودرا

بخش ۶۸ - آوردن ح – ابو الفضل علیه السلام برادران خود را به سوی امام علیه السلام

بخش ۶۹ - مویه گری ام البنین بر فرزندان خویش وزبانحال آن مخدره

بخش ۷۰ - آغاز داستان شهادت حضرت ابوالفضل العباس : کنون از نی دل برآرم نوا

بخش ۷۱ - ذکر روایت ابی حمزه ثمالی : به درگاه چارم امام انام

بخش ۷۲ - نیایش ناظم کتاب با حضرت عباس و خواستن حاجت خود را از آنجناب

بخش ۷۳ - اذن رزم خواستن حضرت عباس از امام علیه السلام و گفتگوی ایشان

بخش ۷۴ - به میدان رفتن حضرت عباس علیه السلام به فرمان امام علیه السلام

بخش ۷۵ - رفتن ح عباس به فرمان امام علیه السلام : به بدرود آل رسول امین

بخش ۷۶ - بیرون آمدن ح – ابوالفضل (ع) با لب تشنه از فرات

بخش ۷۷ - در بیان گرفتن لشگر مخالف به فرمان عمر سعد : خروشید و با مردم خویش گفت

بخش ۷۸ - مبارزت ح ابو الفضل علیه السلام با دست چپ : بر آن لشکر کشن شد حمله ور

بخش ۷۹ - اززین افتادن ح ابوالفضل : برادر برادرت را بازیاب

بخش ۸۰ - وصیت حضرت ابوالفضل به امام علیه السلام و شهادت آنجناب

بخش ۸۱ - شهادت حضرت عباس علیه السلام : چو از دامگاه بلا رسته شد

بخش ۸۲ - بازگشتن امام علیه السلام از بالین نعش ح ابوالفضل

بخش ۸۳ - مبارزت حضرت عباس با ماردبن صدیف تغلبی به روایت بعضی از علما

بخش ۸۴ - پیاده ماندن مارد وسرزنش شمر : چو شمرش پیاده به هامون بدید

بخش ۸۵ - گرفتن حضرت عباس طاویه مادیان امام حسن (ع) را از غلام مادر و کشتن او

بخش ۸۶ - رفتن ح سیدالشهدا به یاری برادر و جنگ آن دو برادر با سپاه کوفیان

بخش ۸۷ - آب بردن ح – ابوالفضل علیه السلام به خیام : چو یک لخت شاه و سپهدار راد

بخش ۸۸ - در مقدمه ی شهادت ح علی اکبر(ع) و شکایت از روزگار غدار گوید

بخش ۸۹ - در ستایش حضرت علی اکبر عالی مقدار علیه السلام

بخش ۹۰ - اجازه ی نبرد خواستن ح علی اکبر(ع) : پدر را چو در رزم بی یار دید

بخش ۹۱ - رفتن ح علی اکبر علیه السلام به وداع اهل حرم

بخش ۹۲ - زبانحال ام لیلی و تسلی دادن ح علی اکبر مادر خودرا

بخش ۹۳ - رفتن ح – علی اکبر به وداع امام سجاد وبازگشت به خدمت پدر

بخش ۹۴ - لباس رزم پو شاندن امام مظلوم فرزند خود را وبه میدان فرستادن

بخش ۹۵ - به میدان رفتن ح – علی اکبر علیه السلام : چه شهزاده؟روی خداروی او

بخش ۹۶ - حمله کردن ح – علی اکبر(ع)بر میمنه و میسره و قلب لشگر

بخش ۹۷ - کشته شدن شهاب برادر طارق : چو شد کشته طارق بد اختر شهاب

بخش ۹۸ - مبارزت بکربن غانم با علی(ع)وکشته شدن او به دست ح علی اکبر

بخش ۹۹ - دستور حمله ازهر طرف به ح علی اکبر : چو دید این چنین پور ناپاک سعد

بخش ۱۰۰ - آمدن ح علی اکبر علیه السلام به وداع اهل حرم وزبانحال مادر با او

بخش ۱۰۱ - بازگشتن علی اکبر(ع)بار دیگر به میدان : تو گفتی که بنشست برباد پای

بخش ۱۰۲ - آمدن امام (ص) به بالین فرزند و زبان حال آن حضرت

بخش ۱۰۳ - آوردن امام(ع)نعش دلبند خودرا درحرم و مویه گری بانوان

بخش ۱۰۴ - شهادت جعفربن سیدالشهدا(ع)به روایت بعضی از علما

بخش ۱ - توحید یه مقدمه ی خیابان دوم

به یکتا جهانداور دادراست

نیایش روا و ستایش سزاست

که بینش ده هر دو بیننده اوست

جهان را جهان آفریننده اوست

چو ره زی شناسایی اش بسپرد

زتک باز ماند سمند خرد

خدایی که نشناسدش هیچ کس

شناسای او ذات اوی است و بس

نیارد سزاوار یزدان سپاس

جز آن کایزدش کرد یزدانشناس

همان به کزین گفتگو بگذریم

فرستاده گان را درود آوریم

که نیک اختر و پاکرای آمدند

به پیغمبر ی از خدای آمدند

جهان را زهر بد نگه داشتند

روان را سوی راست ره داشتند

درود از خدا برچنان رهبران

سزد ویژه برختم پیغمبران

محمد (ص) که هستی بدوهست گشت

به دین رایت کفر ازو پست گشت

درخشده چون شد رخ فرخش

جهان را خدا خلق کرد از رخش

به معراج به عرش اکبر نشست

به تختی که بودش سزا برنشست

چو از قدرتش ذوالجلال آفرید

مر او را چو خود بی همال آفرید

نبی گنج حق بود و گنجور اوی

علی بود با یازده پور اوی

بدان شهریاران پناهنده ایم

وزین داوران مزد خواهنده ایم

بخش ۲ - در ستایش حضرت خلیفه الله فی الارض امام عصر عجل الله فرجه

بیفزود فر چمن فرودین

چنان کز شه راستین فردین

چمن شد پراز زرد و سرخ و بنفش

سراپرده و سبز پرچم درفش

زمین را نکو بینی از کارگاه

تو گویی درآن چرخ زد بارگاه

زنو گشت پر برگ و برشاخ ها

بیاراست گلبن بسی کاخ ها

بیاید به گوش از ستاک کلان

گه صبحدم زاری بلبلان

شگفتا شد آر ابر کیهان چو من

چرا گشت از آن گریه خندان چمن

چنین است آیین گلچهره یار

که خندد چو عاشق کند گریه زار

درین نغز نوروز و خرم بهار

کزو گشته چهر چمن پرنگار

به رخ بر زده غازه هر سرخ ورد

مرا مانده چهر از غم یار زرد

چه شادی مرا زانکه گل شد به بار

که در دیده ام هست یک دشت خار

چه جویم ز گلشن چه خواهم ز باغ

که گلشن بود گلخن و باغ داغ

به بلبل چو باید فرا داد گوش

که خود صد چمن بلبلم درخروش

مرا چه؟ که آویزه ی شاخسار

زلعل است و پیروزه ی آبدار

مرا چه؟ که دارد به گنج اندرا

درم نرگس آکنده و گل زرا

مراچه؟ که پوشد سپهر بلند

زمین را به تن پرنیان و پرند

بهاری چنین رنج جان من است

بهار جهان و خزان من است

ز ماه ربیعم چه گویی سخن

که نامش محرم شد از بهر من

من و ناله و زاری و سوز دل

من و مانده درمحنت جان گسل

الا ای نگار دل افروز من

که چهرت بهار است و نوروز من

کنیزی است حسن تو را نو بهار

رخت را چمن برده ای پرده دار

گل ار بیندت جامه بر تن درد

لبت غنچه گر بنگرد خون خورد

مرا طی شود تا زمستان غم

یکی ای بهار نو آیین بچم

تماشا کنان درگذر سوی کشت

دل خلق برکن زحور و بهشت

بگو حور پا بست موی من است

بهشتی اگر هست روی من است

جنان را اگر طوبی و کوثر است

لب و قامت همچو من دلبر است

نی و از لعل من پر شکر بندبند

نمکدان من چاشنی بخش قند

زعنبر کله دار ماه من است

که هر فتنه زیر کلاه من است

دوابروی خونریزم از مشک ناب

دو دستی زند تیغ را آفتاب

چو اسکندر آیینه سازم ز روی

چو داوود جوشن طرازم ز موی

ستم نخلی از باغ ناز من است

اجل دام زلف دراز من است

من آنگه که آراست مینو خدای

بدم شاه حوران مینو سرای

به رضوان خلد اندر آویختم

بدین گیتی از خشم بگریختم

مراکرده کابین خدای جهان

به مدحت سرای شه انس و جان

گل باغ پیغمبر و بوتراب

خداوندی از بند ه گان درحجاب

ز تمثال خود پرده چون حق گشاد

ورا نام فرخنده مهدی نهاد

ببینی گشایی چو بیننده را

دراو صورت آفریننده را

بدو حق غبار از رخ دین سترد

جمال و جلال خود او را سپرد

بدو او بدر چرخ ولایت تمام

کران تا کران جهان را امام

به دین نبی خاتم دو یمین

نگینش ز ختم رسل بر یمین

خدیو دو کیهان و هفت اخترا

گشاینده ی ششدری کشورا

یکی گنج که دادار گنجور اوست

دو گینی پر از پرتو نور اوست

کفش گوهر آرای شمشیر حق

سرانداز بد خواه چون شیر حق

روان تن آرام اصفیا

شه منتظر (ع) خاتم اوصیا

که هرجا به نامش درود آورند

سران جملگی سرفرود آورند

به نامش نمودم من این نامه سر

پسندد گرش آن شه تا جور

به این حجت و یازده باب اوی

به هر دو سرا باید آورد روی

ره راست جز کیش این دوده نیست

به گیتی جز این کیش بستوده نیست

بخش ۳ - دربرآمدن آفتاب روز غم اندوز عاشورا وصف آرایی هردو لشگر دربرابر یکدیگر گوید

سپیده چو زین چرخ پیروز گون

عیان گشت خور چون یکی طشت خون

ستاره چو خون ریخت از دیده چرخ

جهان از همه خون فلک داد برخ

زنو دست صباغ این کهنه دن

که او را بود پیشه دستان و فن

درآن روز آهنگ نیرنگ کرد

زخون کرته ی خاک را رنگ کرد

هوا گشت بر گونه ی آذرخش

زمین شد به کردار کان بدخش

سپاه خدا سجده پرداختند

یکی نامور انجمن ساختند

برایشان یکی خطبه برخواند شاه

که ای نامداران ناورد خواه

به رزم اندرین روز پای آورید

همان امر یزدان به جای آورید

گواهی دهم کشته گردید زار

شما اندرین روز و این کارزار

نماند بجز سیدالساجدین

که باشد پس از من مرا جانشین

بگفتند یاران فرخ تبار

که هستیم بر عهد خود استوار

زچرخ برین جبرئیل امین

بزد بانگ بر لشگر شاه دین

که ای لشگر پاک پروردگار

بیایید بر باره گی ها سوار

بلی آن سپه جیش یزدان بدند

که از مردن خویش شادان بدند

زگردنده گردون چو شه رابه گوش

رسید از خجسته سروش این خروش

به حکم خداوند جان آفرین

بیاراست لشگر به میدان کین

سی و دو سرافراز جنگی سوار

پیاده چهل مرد خنجر گذار

همین بود یاران فرخنده شاه

دریغا از آن خسرکم سپاه

شهنشه چو زینت به لشگر بداد

علم را به دست برادر بداد

ابر میمنه رایتی برفراشت

زهیر سرافراز را برگماشت

ابر میسره بود بافر و زیب

خردمند پور مظاهر حبیب

خود آن دادگر داور رهنمای

چو ایمان به قلب سپه کرد جای

وزان پس یکی آتش افروختند

همای هیزم کنده را سوختند

پر آتش شد آن کنده برجای آب

که دشمن نیارد به خرگه شتاب

وزان سوی سالار تاریک تن

بیاراست لشگرگه خویشتن

ز دروازه ی کوفه تا کربلا

درفش سپه گشت پرچم گشا

ستاده به سرغین کوس و بنه

کجا عمرو حجاج در میمنه

گزین کرد بن سعد تاری تنا

ابر میسره شمر ذی الجوشنا

درفش سپه را همان بدنژاد

به دست ورید غلامش بداد

سواران که بودند با تیغ و خود

سپهدارشان عروه ی قیس بود

پیاده سپه را شبث بود سر

که نفرین یزدان بدان بدگهر

درآن دشت بیننده تا کرد کار

پس و پشت هم بود ترک و سوار

همه بد گهر زاده ی تیره هوش

سپردار و خنجر زن و درع پوش

ز موج سواران زرینه زین

چو دریای سیماب جنبان زمین

بلا راست گفتی یکی میغ بود

که باران او نیزه و تیغ بود

چو آراست کار سران سپاه

چنین گفت بن سعد بی فر و جاه

که ای لشگر کوفه جنگ آورید

به سالار دین کارتنگ آوردید

بخش ۴ - در ذکر رفتن جناب بریربن خضیر به اذن امام به میدان

بریر خضیر آن یل سرفراز بیاورد

بیاورد بر داور دین نماز

چنین گفت بد از درود و سلام

که ای تاجور سبط خیرالانام

بفرمای تا سوی کوفی سپاه

روم ای جهانداور دین پناه

بسی خوب گفتار نغز آورم

که شاید خروشان به مغز آورم

ببخشید دستوری اش شهریار

بر لشگر آمد مرآن نامدار

خدا را چو لختی ستایش نمود

خداوند را هم نیایش نمود

به لشگرگه کوفه آزاد داد

که ای بیوفا قوم ناپاکزاد

بترسید از خشم جان آفرین

همان کردگار جهان آفرین

همین شد که با او شماراست جنگ

براو برزکین راه بستید تنگ

پسر دختر شاه بطحا بود

فروغ جهان بین زهرا بود

دراین سرزمین میهمان شماست

به مهمان چنین جوروکین کی رواست؟

بگویید بامن که با شاه دین

چه اندیشه دارید دراین زمین

بگفتند با او نبرد آوریم

سر تاجدارش به گرد آوریم

ویا سوی کوفه مراو را بریم

به فرزند مرجانه اش بسپریم

که هرچ آن بخواهد بدو آن کند

اگر بگسلد یا که پیمان کند

به لشگرچنین گفت آن موتمن

بمانید ره بسپرد زی وطن

دل آسوده ماند درآن سرزمین

سر تربت سیدالمرسلین

بدو نامه ها بر نوشتید باز

که شاها بیا زی عراق از حجاز

که خود پیشوایی نداریم ما

تویی مقتدا و تویی رهنما

سزد گر یکی رای فرخ نهی

به مهمانی ما همی رخ نهی

هم اکنون که آن شاه دنیا و دین

به همراه آل رسول امین

شما را به مهمانی از مرز خویش

ره کوفه از مهر بگرفته پیش

بدو آب شیرین فرو بسته اید

زعهدی که بستید بگسسته اید

برآنید فرزند مرجانه را

همان از خداوند بیگانه را

نمایید فرمانروا برشهی

کز اوی است فرمان و فرماندهی

مخواهید او را سرافکنده گی

نشاید خداوند را بنده گی

سخن های شایسته گفتا بسی

نپذرفت گفتار او را کسی

چنین گفت آن مهتر تیغزن

که ای بی وفایان پیمانشکن

شما را خداوند نفرین کند

به دیگر سر دوزخ آیین کند

نمودند آن لشگر تیره بخت

بدو بر یکی تیر باران سخت

چو این دید آن پیر پیروز روز

بزد بانگ کای لشگر کینه توز

به اندرزتان بی درنگ آمدم

نه سوی شما بهر جنگ آمدم

نفرموده جنگم خداوند دین

و گرنه نترسم ز پیکان کین

وزان پس بیامد برشه بگفت

سراسر سخن ها که گفت و شنفت

بخش ۵ - به میدان رفتن حضرت امام علیه السلام و اتمام حجت فرمودن او

بیاراست فرزند پاک بتول

سروبربه دستار و رخت رسول

نشست از بر اسب فرخ نیا

چو دادار بر کرسی کبریا

برافکند اسب نبی زی سپاه

درآمد به میدان آوردگاه

چو او را بدیدند اهل عراق

نبی (ع) بود گفتی به پشت براق

وزان پس دردرج گوهر گشود

یکی خطبه چونان که باید سرود

بگفتا که ای قوم پرخاشگر

مرا می شناسید جد و پدر

همان بانوی خلد مادر مرا

حسن (ع) نام گستر برادر مرا

همان جده ام مام پاک بتول (ع)

که کرداو نخست این بهین دین قبول

همان حمزه و جعفر اعمام من

همان دودمان نکونام من

ودیگر شناسید کاین برگ و ساز

که هست این زمان پیکرم راطراز

ودیگر همین باره ی راهوار

که بر کوهه ی آنم اکنون سوار

همانا ندانید در حق من

چنین گفت پیغمبر ذوالمنن

که باشد مراین نورس خوش سرشت

بزرگ جوانان اهل بهشت

منم عین نور او مرا نور عین

حسین است از من منم از حسین

اگر بر دل او رسد نیش غم

به جان و تن من رسیده ستم

کنونم که از عمر پنجاه و هفت

به داد و دهش در زمانه برفت

آیا تیره دل مردم بد سگال

چه کردم که دانید خونم حلال؟

که را کشته ام من به زخم درشت؟

که درکیفرم زار بایست کشت؟

به جز من نباشد کنون در جهان

کسی پور پیغمبر مهربان

چو شه کرد حجت به ایشان تمام

بگفتند آن قوم بی ننگ و نام

که دانیم شاها نژاد تو را

همان دوده ی پاکزاد تو را

نداریم لیکن زتو باز دست

که تا بر تو ناریم از کین شکست

ویا سر به فرمان دارای شام

نهی ای خداوند فرخنده نام

بدیشان چنین گفت آن شهریار

که ای دشمنان خداوندگار

بداندیش مردی تبه روزگار

که نفرین بدو باد از کردگار

مرا خوار خواهد بر خویشتن

و یا کشتنم اندر این انجمن

بود تا که شمشیر بردست من

پسندم کجا خواری خویشتن

بود تا که پیچان سنانم به مشت

محال است کارم به بدخواه پشت

اگر چند دانم درین کارزار

من و یاوران کشته گردیم زار

ولی سرمپیچم ز حکم قضا

به هرچ آن خدا خواست هستم رضا

خبر داده جدم رسول امین

که من کشته گردم درین سرزمین

چو من رفتم از این سپنجی سرای

بیاید یکی مرد پاکیزه رای

نماند که بدخواه من درجهان

زید زنده جان آشکار و نهان

بخش ۶ - گفتگوی امام علیه السلام با عمربن سعد ملعون

چو لختی به ایشان چنین راز راند

عمر زاده ی سعد را پیش خواند

نپذرفت بدخواه فرمان شاه

بگفتند با او سران سپاه

برو تا ببینم بر چیست کار

چه خواهد زتو شاه بثرب دیار

به ناچار دژخیم بد خو عمر

روان شد بر سبط خیرالبشر

بدو شاه فرمود کای نابکار

بداندیش و بدخواه پروردگار

مرا رشته ی عمر خواهی تو طی

که ابن زیادت دهد ملک ری

به پروردگار سپهر و زمین

به دل آرزویی ندارم جز این

که از تیغ بدخواه بی سر شوم

فدای ره پاک داور شوم

چو کشتی مرا بینم ای نابکار

بسی نگذرانی که درکوفه - زار

بیفتد سر بی خرد از تنت

به دوزخ شود یار اهریمنت

به پیکر زنندت همی بی درنگ

به بازیچه اطفال خاشاک و سنگ

جهان تا جهان است نفرین تو راست

به دیگر سرا دوزخ شود آیین تو راست

ازآن پس عمر رفت از رزمگاه

شهنشه هم آمد به سوی سپاه

به لشگر چو برگشت آن کینه خواه

مرا گفت باشید یکسره گواه

برپور مرجانه کاول خدنگ

فکندم سوی شاه من بی درنگ

بگفت این و بگشاد تیری زشست

سوی خرگه شاه بالا و پست

سپه کاین بدیدند زان تیره بخت

یکی تیر باران نمودند سخت

تو گفتی خروشنده ابری چو قیر

بیامد ببارید باران تیر

خروش زه چرخ از آن پهندشت

زنه باره ی چرخ گردون گذشت

سپاه شه دین هم ازبهر جنگ

به میدان نهادند رخ بی درنگ

زدو رویه لشگر درآن کارزار

نمودند بریکدگر کار زار

همی تیغ راندند برترک هم

همی دم دمیدند درکاو دم

زنعل سبک پویه اسب نبرد

زمین بر سپهر اندرون شد چو گرد

ز زخم گران گرزه ی آهنین

خم افتاد بریال گاو زمین

ز یاران اسلام پنجاه مرد

ز پای اندر افتاد درآن نبرد

کسی نیز از آن رزم رخ برنکاشت

که برتن ز بدخواه زخمی نداشت

هم ازلشگر کوفه بسیار تن

روان شد به مهمانی اهرمن

چو از روز یک لخت آمد بپای

زدو رویه مردان رزم آزمای

پرازخون بروچنگ و رخسار و موی

سوی مرکز خود نهادند روی

بخش ۷ - درذکر گفتگوی جناب حر ریاحی با عمر سعد و بیرون آمد از لشگر مخالف

همان حر که سالاری آزاه بود

به یکسوی ازآن لشگر استاده بود

چو دید از سپاه گران چیره گی

به رزم خداوند خود خیره گی

بجنبید مردانه رگ بر تنش

پر از چین شد ابروی شیرافکنش

چو رخشنده برق و خروشنده رعد

بیامد برپور ناپاک سعد

بدو گفت کای دل به کین کرده سخت

بداندیش پیغمبر نیکبخت

چه از پور مرجانه دیدی همی

که از پور زهرا بریدی همی

نبود این گمانم که انجام تو

تبه گردد و زشت زین کام تو

سپه ساخته رایت افراشتی

کنون جنگجویی تویا آشتی؟

بگفتا کنم رزمی امروز من

که افسانه ماند به دهر کهن

چه رزمی که میدان آوردگاه

شود پر، ز دست و سر رزمخواه

چه رزمی که کافوری از بیم او

شود موی مردان مشکینه موی

بدو اینچنین گفت آزاده مرد

که ای با خداوند خود درنبرد

بسی خواست این آن جهان شهریار

که تازد ازیدر به یثرب دیار

نپذرفتی آن خواسته را زشاه

به مکر و فریبت زد ابلیس راه

به آهنگ کین با جهانبان خویش

زدی چاک بر جامه ی جان خویش

بدو پور سعد بد اندیش گفت

که ای با خرد پاک جان تو بخت

گر این کار بودی به فرمان من

پذیرفتمی گفت شاه زمن

چه سازم ولی کاندرین کارزار

برون رفته از دست من اختیار

چو بشنید این گونه حر زان پلید

دژم گشت و ابروی درهم کشید

به لشگر گه خویش پس همچو باد

بیامد به آرامگه ایستاد

به مردی که او رابدی قره نام

بگفت آن یلی را هژبر کنام

که من خواهم ای پر دل کامیاب

بدین باره ی خویشتن داد آب

تو هم خواهی ار باره گی آب داد

زلشگر برون تاز با من چو باد

بگفت این و برتاخت از وی عنان

تن مرد لرزان چو چوب سنان

بدانسان چو یک لخت پیمود راه

مهاجر بدو گفت کای رزمخواه

تو را کوفیان با سواری هزار

برابر شمارند در کارزار

که این کوه آهن بجنباند سخت

که لرزد چو یا زنده شاخ درخت

یکی دار ستوار پا در رکیب

چنین مگسل از کف عنان شکیب

ببین تا خواهد شد انجام کار

دراین روز و این دشت و این کارزار

سپهبد بدو گفت کز دشمنم

نه بیم است کاینگونه لرزد تنم

به میدان چو من بر بیازم سنان

ستاره ز بیمم بپیچد عنان

من از اژدر و شیر ترسان نیم

زیک دشت لشگر هراسان نیم

بدینگونه لرزم ز خشم خدای

که تابم ببرد از تن و دل ز جای

به دوزخ همی خواندم دیو زشت

ولی پاک یزدان به سوی بهشت

ندانم ز پیکار نفس و خرد

چه امروز برمن همی بگذرد

همان به که سازم خرد رهنمای

سپارم سر نفس را زیر پای

بخش ۸ - آمدن حر به خدمت امام و توبه نمودن و پذیرفتن حضرت توبه ی آن سعادتمند را

چو گفت این درفش دلیری فراخت

بزد اسب و زی لشگر شاه تاخت

پیاده شد و ریخت ازدیده آب

به گوهر بیامود شه را رکاب

بدو گفت کای عرش فرشت رهت

ایا شیر گردون سگ درگهت

یکی بنده از خواجه بگریخته

بیامد به خاک آبرو ریخته

گنه کرده زشتی بیاراسته

ستم برخداوند خود خواسته

پذیری اگر پوزش اوبه مهر

کله گوشه ساید به هفتم سپهر

به خود بد سگالیدم ای شهریار

زکوفه چو ایدر شدم رهسپار

ندانستم ای دارو دادگر

که این لشگر کشن پرخاشخور

بدینسان همی با تو جنگ آورند

به کین تو رخ بی درنگ آورند

اگر بودمی آگه از کارشان

نگردیدمی یک نفس یارشان

چو دیدم که بخشش بود خوی تو

از آن لابه گر آمدم سوی تو

پشیمانم از کرده ی خویشتن

تو نیکی کن ار زشت شد کار من

فرو پوش چشم از گنه کاری ام

ببخشای بر مویه و زاری ام

کیم من به پیش تویک مشت خاک

زآلوده گی ها مراساز پاک

تو مپسند سوزد درآتش تنم

خدا و پیمبر شود دشمنم

یکی قطره ام به که بپسندی ام

به دریای رحمت بپیوندی ام

همی بود زینسان زمانی دراز

به پیش خداوند دین مویه ساز

شهنشه چو او را بدینگونه یافت

چو خورشید رخشان بدان ذره تافت

سترد از رخش کرد و بنواختش

زبند غم آزاد دل ساختش

بدوگفت: ایمن شو از ترس و باک

که یزدانت از هر گنه کرد پاک

چو آزادی آمد سرانجام تو

از آن کرد حر مادرت نام تو

سراز خاک بردار و قد برفراز

که هستی به هر در سراسر فراز

سپهدار فرخ چوگل بر شکفت

بیفراشت بالا و با شاه گفت:

که ای پور پیغمبر و بوتراب

پدر را شب دوش دیدم به خواب

مراگفت: کای زاده ی رزمخواه

کجا رفته بودی دراین چند گاه؟

بدو پاسخ آراستم این چنین

که ره بسته بودم به دارای دین

بزد بانگ بر من پدر خشمناک

که مانا نترسی زیزدان پاک؟

تو یزدان پرستی نه اهریمنی

مکن با خداوند خود دشمنی

عنان باز گردان ازین راه زشت

مرو سوی دوزخ بچم زی بهشت

زکردار بد دست کوتاه کن

برو جان و سر برخی شاه کن

کنون شکر گویم سبط رسول (ص)

نمود از کرم توبه ی من قبول

بخش ۹ - در ذکر شهادت علی بن حر پیش از پدر بزرگوار ش بنا بر روایت ابی مخنف

ز دانشوری دیده ام درکتاب

که با حر نام آور کامیاب

سوی شاه آمد سه تن نامجوی

غلام و برادرش و فرزند اوی

گرانمایه پورش علی نام داشت

که ازبخت فرخنده فرجام داشت

ده و شش بپیمود از سالیان

پدر شیر و خود بچه شیری ژیان

مرآن هم که با حر ز یک باب و مام

برادر بدی مصعبش بود نام

دژ آهنگ شیری به پیگار بود

چو نامی برادر به هرکار بود

همان بنده ی حر یکی مرد بود

که چون خواجه گان روز ناورد بود

کجا قره بد نام آن پاکزاد

کزو خواجه ی نامور بود شاد

ازآن پس که درنزد سبط رسول (ص)

بشد توبه ی حر فرخ قبول

دلاور به فرزند آزاده گفت:

که ای با هنر چون نیاکانت جفت

ازآن رو بپروردمت درکنار

که آیی مرا در دو گیتی به کار

دراین گیتی ام آرزویی نماند

که دل کام ازو با وجودت نراند

کنون نوبت آن جهان من است

که سرمایه ی جاودان من است

ز تو شه تهی دست بابت مخواه

سر خویشتن ده مرا زاد راه

دراین جنگ پیشی بجوی از پدر

مرا شاد ساز ای دلاور پسر

همی خواهم ار زانکه یاری کنی

تودور از من این شرمساری کنی

بگفت: ای پدر اینک آماده ام

روان و سر و تن تو را داده ام

مراباخود اکنون ببر سوی شاه

وز او رخصتم بهر پیکار خواه

ببین تا چسام سرخ رویت کنم

همه کار برآرزویت کنم

به شادی جوانمرد روشن روان

سوی شاه دین با پسر شد روان

به پوزش خم آورد یال یلی

به شه گفت: کای یادگار علی

یکی خرد قربانی آورده ام

کش از بهر این روز پرورده ام

ببخش از پی رزم دستوری اش

مهل دیو گیرد به مزدوری اش

شهنشه بدو گفت: کای سرفراز

به مرگ جوانت چه آمد نیاز

ندانی که از مرگ پور جوان

پدر را شود راست بالا نوان

هنوز از جوان هیچ نادیده کام

بدو برمسوزان دل زار مام

تو و پدر تو میهمان من اید

دوزنهاری اندر امان من اید

به کشتن که زنهاری خویش داد؟

بمانید آسوده بر جای شاد

سپهدار حر گفت: کای شهریار

مکن پیش دشمن مرا شرمسار

فدایی کت آورده ام در پذیر

کهین کشته اش در ره خویش گیر

بدینسان چو دید آن خداوندگار

پذیرفت پوزش ز جنگی سوار

دل مرد اسب افکن آمد به جای

بفرمود تا زاده ی پاکرای

بپوشید درع و برانگیخت اسب

زسم خاک برآسمان ریخت اسب

جوان چون سوی پهنه یکران براند

سوی خود ز لشگر هماورد خواند

یکی دیو دژخیم بد درسپاه

کز او اهرمن بود زنهار خواه

چو بر مرد جنگی بیفکند چشم

برون تاخت یکران ز لشگربه خشم

نگشته هنوز او به کین گرم تاز

سپهدارزاده شدش پیشباز

نهشتش که آغازد او جنگ را

به جولان درآورد شبرنگ را

بدو زد یکی نعره ی جانگزای

ربودش براز کوهه ی بادپای

وزان پس بیفکند در پهنه خوار

سرآورد بدخواه را روزگار

دلیر دگر کرد آهنگ جنگ

به دست علی کشته شد بی درنگ

سه دیگر به شمشیر اوشد دونیم

وزو در دل لشگر افتاد بیم

از آن جنگ جستن درآن رزمگاه

برآن نامدار آفرین گفت شاه

ببالید حر سپهدار ازوی

چو گل شد زکردار او تازه روی

به ناگاه بر پور مرد سره

سپه تاخت از میمنه میسره

جوان برزد از روی خشم آستین

به دشمن برآمیخت شمشیر کین

هر آن مرد کورا دچار آمدی

به سوی عدم رهسپار آمدی

به سرش ارچه باران شمشیر بود

جوانمرد جنگی تر از شیر بود

یلان را دم تیغ آن زورمند

زره بر دریدی به تن چون پرند

به فرق آهنین ترک بدخواه شوم

بر تیغ او نرم تر بد زموم

هم آخر بدو تیغ کین آختند

به خاکش زاسب اندر انداختند

زخون تنش لعل گون شد زمین

دل شاه و یاران او شد غمین

پسر کشته سالار شمشیر زن

بیامد بر کشته ی خویشتن

بیالود با خون اوروی و موی

به شکرانه بنهاد برخاک روی

کت آرم سپاس ای خداوند پاک

که این کشته در راه دین شد هلاک

ننالم من ازمرگ فرزند خویش

نگریم به سوگ جگر بند خویش

کنونم چو گل چهره بشکفته شد

که قربانی من پذیرفته شد

بخش ۱۰ - به میدان رفتن حر نبرد آزمون و برگشتن به خدمت امام علیه السلام

پس از نزد آن داده جان بازگشت

روان سوی شاه سرافراز گشت

به پای تکاور نهادش جبین

بگفت: ای خداوند دنیا و دین

تودانی پسر کشته راتاب نیست

نخواهد پس ازمرگ فرزند زیست

نخستین منت بستم ای شاه راه

من آوردمت سوی این رزمگاه

همی خواهم آزاد سازی مرا

دل ازهر غمی شاد سازی مرا

که اول شهید رکابت شوم

ز سر داده گان جنابت شوم

به جان سرافراز پاکان خویش

به فر و شکوه نیاکان خویش

دلم مشکن ای تاجور شهریار

نبرد سپه را به من واگذار

به رخ چشم مهرش شهنشه گشاد

پس آنگاه دستوری جنگ داد

برآمد به زین آن سوار نبرد

زهامون به گردون برانگیخت گرد

چو از دور یال هژیر دمان

به چشم آمدش دشمن بد گمان

زمین پر ز دریای جوشنده دید

همه رزمگه شیر کوشنده دید

سپهبد چو دید آن سپه رااز دور

چوشیری که چشم افکند سوی گور

به ایشان خروشید و از خشم گفت

که ای لشگر شوم با دیو جفت

سپهدار حر ریاحی منم

که سر پنجه با شیر گردون زنم

منم مرد مهمان نواز عرب

به مردانگی یکه تاز عرب

من آنم که بختم ز غم شاد کرد

مرا شهریار من آزاد کرد

درآن دم که جز جوشنم برگ نیست

هماورد را چاره جز مرگ نیست

چو بر دسته ی تیغ دست آورم

سرترک ترک فلک بردرم

به شیر ار برم حمله بی جان شود

وگر اژدها نیز پیچان شود

به کین چرمه ام چون بپوید همی

سر سرکشان گور جوید همی

زآب دم تیغ من زیر گرد

بگردد بسی آسیای نبرد

وزان نامجوتر نبینی سوار

که باشد سنان مرا پایدار

سرنیزه ام جان ستاند همی

دم تیغ من سر فشاند همی

اگرهست مردی بیاید به جنگ

ببیند که چونم بود تیغ و چنگ

یکی مرد سالار ناپاکرای

به لشگر درش بود رزم آزمای

ددی بود صفوان ورا نام زشت

بداندیش و پتیاره و بد سرشت

زره دار و خنجر زن و تیغ باز

کمان کش سنان افکن و اسب تاز

سپر بند و ترکش کش و گرد گیر

دژم خوی و ناپاک رای و شریر

بدو گفت بن سعد:کای نامجوی

برو با جوان ریاحی بگوی

که از ما چرا روی برتافتی؟

چه دیدی که آن سوی بشتافتی؟

به مکر و فریبش به سوی من آر

وگرنه سر آور بدو روزگار

برون تاخت عفریت پیکر هیون

که نیروی بازو کند آزمون

بیامد به حر دلاور بگفت:

کت اندرز من باید اکنون شنفت

تو بودی یلی بخرد و هوشیار

شدی با عدوی یزید از چه یار؟

نمودی چا با حسین آشتی؟

ز فرمانده ی کوفه رخ کاشتی

ز گفتار او شد سپهبد دژم

بسو از غضب دست و دندان به هم

بدو گفت: کای زشت نا پاکخوی

فرو بندلختی دم از گفتگوی

ستمگر یزید بداندیش کیست؟

عبیدالله شوم بد گیش کیست؟

چه مرداست بن سعد پتیاره زاد

که نام و نشانش به گیتی مباد

مراگویی از راست ره باز گرد

که ازحق به اهریمن انباز کرد

کس از پور پیغمبر نامدار

کشددست بهر یکی نابکار؟

که بدکار و شوم و زنازاده است

ره حق پرستی زکف داده است

ازیدر مپیمای دیگر سخن

به رزم آمدی جنگ را ساز کن

هم اکنون به تو خورد خواهد دریغ

سرو پیکر و جوشن و خود وتیغ

ستمگر چو این دید با ترکتاز

سنان کرد سوی دلاور دراز

سپهند چو شیر ژیان بی درنگ

بزد نیزه بر نیزه ی مرد جنگ

شکست آن سنان رازهم بند بند

پس آنگه به چالاکی آن ارجمند

همان نیزه کش بد به دست استوار

بزد بر تهیگاه تازی سوار

گرفتش زین و زدش برزمین

بدو گفت سالار دین آفرین

بردار سه بودش یک از یک بتر

همه پر دل و گرد و پرخاشگر

به یک ره سوی پهنه درتاختند

به فرخ سپهدار تیغ آختند

ریاحی نسب مردناورد جوی

بدان هر سه با تیغ بنهاد روی

یکی را بزد چنگ و از زین ربود

بینداخت سوی سپهر کبود

به کتف دگر یک چنان تیغ راند

که نیمش بر پشت توسن بماند

دگر یک زبیم دلاور گریخت

سپهبد ز پی رفت و خونش بریخت

پس آنگاه از پهنه شد سوی شاه

درون پر نیایش زبن عذر خواه

شهنشه بدو گفت: کای پاکزاد

خدای جهان از تو خوشنود باد

بچم سوی پیکار و دلشاد باش

چو نام خود از دوزخ آزاد باش

بخش ۱۱ - رفتن حر به درخیام حرم

چو آزاد مرد جوان این شنفت

بزد دست بر دامن شاه و گفت

که من ای جهاندار دین پناه

ببستم چو بر رهبر خویش راه

بدیدم یکی کودک خوب چهر

بد از برج هودج فروزان چو مهر

صدای سم اسب ما چون شنید

بترسید و لرزید و دم در کشید

برآنم که ازما هراسان شده

ازآن لشگر کشن ترسان شده

بفرما روم نزد آل رسول

نمانم که مانند ازمن ملول

شهنشه بدو گفت بشتاب زود

که باد ازجهان آفرینت درود

جوانمرد پوزش برشاه کرد

پس آنگاه رو سوی خرگاه کرد

چو آمد بر بارگاه بلند

به زیر آمد اززین تازی سمند

خم آورد یال و سر جنگجوی

به میخ سراپرده بنهاد روی

چو لختی بمویید بر پای خاست

همان یال خمیده را کرد راست

به سینه نهاد از ادب هردو دست

سر ترک دار اندر افکند پست

بگفتا که ای آل خیر الانام

زمن برشما آفرین و سلام

من آنم که زشتی بیاراستم

ستم بر خداوند خود خواستم

منم آنکه ره بر گرفتم چو پیش

دل آزرده کردم شما را زخویش

کنون با لب عذر خواه آمدم

بدین در زبد درپناه آمدم

چمیدم به دستوری شهریار

به سوی شما بارخی شرمسار

ببخشید شاید گناه مرا

پذیرید فرمان شاه مرا

زگفتار اسپهبد رزمخواه

خروش اندر آمد ز خرگاه شاه

بگفتند کای مرد فرخ نژاد

خدای جهان از تو خوشنود باد

زکردار تو جمله شادان شدیم

زآغاز اگر چند پژمان شدیم

چو دریافت آزاد مرد جوان

که گشتند خوشنود ازو بانوان

چو شیر دژ آگاه بار دگر

هیون تاخت زی لشگر بد گهر

بزد تیغ و مردان بیفکند خوار

بسی کشت شمشیر آن نامدار

زبس سود سرها به گرز گران

پراکنده گشتند ازو صفدران

برون جست اهریمنی ناگهان

زیک سوی ماندن برق جهان

بزد تیغ و پی کرد اسب سوار

ز زین باژگون گشت آن نامدار

بیاستاد و بردشمنان راند تیغ

همی ریخت سرها چو بارنده میغ

شهنشه چو دیدش پیاده به جنگ

زکار سپهبد دلش گشت تنگ

زاسبان خود باره ای راهوار

فرستاد بهر دلاور سوار

جهانجو نشست از برزین اسب

چو بر کوه البرز آذر گشسب

دلیرانه زد خویش را برسپاه

برانگیخت دریا ز آوردگاه

چو دریا ازآن خاسته موج خون

حبابش همه مغفر باژگون

همی خواست مرد از پس آن نبرد

که گردد سوی شاهدین رهنورد

بیامد خروشی مر او را به گوش

بدو مژده آمد ز فرخ خویش

که بر گرد ای حر کجا می روی

بیا سوی یزدان چرا می روی

چو نام آور آن مژده را گوش کرد

ازآن مژده خود را فراموش کرد

خروشید کای پاک بتول (ع)

من اینک روانم به نزد رسول (ص)

چه داری پیام خداوندگار

بگو تا رسانم بدان شهریار

بدو گفت شاه از تو گر واپسیم

برو شاد اینک که از پی رسیم

چو اینگونه حر از شهنشه شنید

چو دریای آتش ز جا بر جهید

به شوق لقای جهاندار پاک

بزد خویش را بر سپه خشمناک

چنان با سنان جست آنگه ستیز

که در دست او شد سنان ریز ریز

بن نیزه از کف به یکسو فکند

سبک بر کشید آبداده پرند

فزون از شمر – کشته بردشت ریخت

چو این دید لشگر زبیمش گریخت

یلان را دم تیغ آن زورمند

زره بر دریدی بسان پرند

ستمکار شمر تبه روزگار

بزد بانگ بر لشگر بی شمار

که ازچهرتان آب مردی بریخت

نشاید سپاهی زیک تخت گریخت

چو گیرید گردش همه همگروه

ز پای افکنیدش گر او هست کوه

سپه گرد جنگی زره بر زدند

به پیکر درش تیغ و خنجر زدند

بدو بر ببارید باران تیر

ز خونش زمین گشت چون آبگیر

به ناگه یکی زشت میشوم بخت

زدش بر به سینه یکی نیزه سخت

گران نیزه اورا تن نامدار

نگون آمد از باره ی راهوار

سپهری به روی زمین کرد جای

سپهرا چه مانی چنین دیر پای

شد ازکار دست دلیری که بود

بی انباز در زیر چرخ کبود

به آن خسته چشم زره خون گریست

دم تیغ از آن بر وی افزون گریست

به زاری شهنشاه دین را سرود

که زی کشته ی خویش بشتاب زود

تو دریابم ای شه که کارم گذشت

دراین دشت کین روزگارم گذشت

برانگیخت شه شوی میدان سمند

نگه بر جوان ریاحی فکند

سپهری نگون دید خفته به خاک

زشمشیر و خنجر تنش چاک چاک

هژبری برو سینه بگسیخته

عقابی پر و بال او ریخته

نشست از بر سرش و بگریست زار

همی مویه گر شد برآن نامدار

همی گفت رادا دلیرا گوا

خدا و پیغمبرش را – پیروا

دریغا از آن زور و بازوی تو

که مردی نبد هم ترازوی تو

دریغ ای جوان ریاحی نسب

مددگار آل امیر عرب

بگریم به زخم تن چاک تو

که شویم زخون پیکر پاک تو

تو آزادی ازحق به هر دو سرای

چو نام خود ای پر دل پاکرای

نکو کرد مادر کت این نام داد

تورا از برای همین روز زاد

چو لختی بدان کشته بگریست شاه

سوی لشگر آوردش ای رزمگاه

دم واپسین دیده بگشاد مرد

به دیدار دلدار نظاره کرد

به رخسار آن شاه فرخ نژاد

نگه کرد و خندان شد و جان بداد

بدان سبز گنبد که بر خاک اوست

زدادار باران رحمت نکوست

بخش ۱۲ - در ذکر مبارزت وشهادت برادر حر مصعب و غلامش قره علیه السلام

چو دید این چنین مصعب نامدار

که شد کشته فرخ برادرش زار

زشه خواست دستور و شد بر به زین

خروشان در آمد به میدان کین

به خون برادر براهیخت تیغ

بغرید مانند غرنده میغ

بسی تن بخست وبسی سرفشاند

بسی تیغ برترک دونان براند

درانجام شهد شهادت چشید

چنان رخت سوی برادر کشید

پس از خواجه گان قره یکران براند

همی خاک میدان به کیهان فشاند

از آن بدسگالان فراوان بکشت

به لشگر پس آنگاه بنمود پشت

سوی پور پیغمبر آورد روی

پیاده شد از باره ی گرمپوی

به خاک زمین روی مشکین نهاد

سم اسب شه را همی بوسه داد

که شاها ببخشا گناه مرا

مهل تیره روی سیاه مرا

دلم سوخت از مرگ آن خواجه گان

که شد تیغم از دشمنان خونچکان

ندانستم آیین که درکارزار

بباید دهد رخصتم شهریار

مرا این دم ای شاه دنیا و دین

ببخشای دستوری رزم وکین

شهنشه فراوان چو بنواختش

روان سوی میدان کین ساختش

چو آن نیک از شاه دستور یافت

بزد اسب وزی رزم دشمن شتافت

زبس کشت مردان به شمشیر کین

زخون شد زمین همچو دریای چین

هم آخر سرآمد مر او را زمان

پی خواجه گان شد به مینو چمان

برآن بنده و خواجگان از خدای

رساد آفرین ها به دیگر سرای

بخش ۱۳ - فرستادن عمرسعد سامر ازوی را به میدان

زمیدان چو برگشت دارای دین

عمر آن ستمکار پر خشم وکین

به لشکر درش مرد بودی سترگ

که بگرفتی او بره از چنگ گرگ

تن او بار و بی باک و خودکام بود

پلیدی که خود سامرش نام برد

به او گفت زی پهنه بردار گام

میان دلیران برافراز نام

چو این بدگهر زان ستمگر شنید

سراپا به پولاد شد ناپدید

نشست از بر باره ی تیزگام

برآمد به میدان و برگفت نام

سر نیزه ی جانگسل کرد راست

هماورد از لشگر شاه خواست

زهیرابن حسان یل رزمخواه

خم آورد بالا بر چتر شاه

به پوزش چنین گفت کای شهریار

نبینی که در پهنه ی کارزار

یکی اهرمن می خروشد همی

که دریا ز بیمش نجوشد همی

همی خواست از لشکر شاه مرد

که با وی بگردد به دشت نبرد

مرا بخش دستوری جنگ اوی

که بیرون کنم نیزه از چنگ اوی

به خون درکشم یال شیریش را

کنم خرد پشت دلیرش را

بدو داد دستوری جنگ شاه

که بینند رزمش دو رویه سپاه

دلاور به زین تکاور نشست

یکی نیزه ی شست بازش به دست

بیامد به نزد هماورد و گفت

که با جانت امروز شد مرگ جفت

چو سامر بدید آن بر مرد جنگ

همان نیزه ی جانشکارش به چنگ

بدو گفت کای پر دل سرفراز

مشو غره بر این سنان دراز

تو مردی وگردی و اسب افکنی

کماندار و بی باک و خنجر زنی

دریغا که مغزت نباشد به سر

خرد نیست با این شکوه و هنر

وگرنه چرا دست از جان و مال

کشی ای یل پر دل بی همال

عبث در ره شاه یثرب دیار

به کشتن چرا می دهی خویش زار

یزید و معاویه را باش یار

که گردی زمال جهان کامگار

بدو پر هنر گفت کای کینه جوی

چرا آب شرمت نیاید به جوی

که گوید زشاهنشه رهنمون

بکش دست از بهر دنیای دون

همی خواست سامر که گوید سخن

دگر باره با مرد شمشیر زن

نهشتش جوان برگشاید زبان

بزد نیزه اش راست اندر دهان

برآمد سنان از پس گردنش

بشد شادمان دوزخ از مردنش

چو شد کشته سامر به دشت نبرد

بغرید چون شیر کوشنده مرد

که هر کس نداند نژاد مرا

همان توده ی پاکزاد مرا

زچهرم چو شاداب رخ مام کرد

زهیر بن حسان مرانام کرد

یکی شیر مرد اسد گوهرم

بلند آسمانی نکو اخترم

دلیر و جوانمردی آزاده ام

زشیران شمشیر زن زاده ام

اگر هست مردی شتابد به جنگ

به پای خود آید به کام نهنگ

چو لشکر بدیدند او را ز دور

رمیدند از وی چو از شیر – گور

نپیچید زی رزم او کس عنان

یلان را بلرزید تن چون سنان

از آن رو که نام آوران عرب

دلیران شام و عراق وحلب

به پیگار بد خواه درجنگ ها

از او دیده بودند آهنگ ها

عمر چون چنین دید برزد خروش

که ای نامداران پولاد پوش

یلی نیست کورا به دام آورد؟

رود سوی میدان و نام آورد

به لشکر یکی مرد رزم آزمای

بدی دیو هنجار و ناپاک رای

بخواندند نصربن کعبش به نام

نهنگ دمان را کشیدی به کام

مر او را بزرگان کوفه دیار

به او بر شمردند با صد سوار

به رزم زهیر گزین بی درنگ

دوانید هر کس به میدان جنگ

بگفتا هنرمند را ای دلیر

که یال و برت هست مانند شیر

چه نازی بدین آب داده سنان

هم اکنون ز رزمم بپیچی عنان

زهیر این چو بشنید از آن کینه ساز

بدو گفت کای دیو نیرنگ باز

نگه کن بدین نیزه و چنگ من

همین پهلوی جامه ی جنگ من

اگر دل نشد آب اندر برت

ز پولاد هندی بود پیکرت

براین بود روباره نیرنگ باز

که با شیر غژمان کند حیله ساز

به ناگاه زخمی زند تاکه مرد

نگون گردد از باره ی رهنورد

بدانست آهنگ او را جوان

به یک نیزه کردش به دوزخ روان

چو پردخته ی گیتی از تیره بخت

زآهن برادرش پو شید رخت

ددی بود پرورده ازباب ومام

که خود صالح بد گهر داشت نام

به سوک برادر همی مویه کرد

بزد اسب و آمد به دشت نبرد

همان نیزه نام آور ارجمند

به سوی پلید بد اختر فکند

بگشت از برزین مرآن بدگمان

که گرداند از خویش زخم سنان

رسید آن چمان چرمه ی گرمپوی

سوار از بر زین در آمد به روی

بیاویخت یک پای او با رکاب

تکاور به پویه شده اندر او ریز ریز

چو این زاده ی نصربن کعب دید

به مرگ سواران فغان برکشید

برانگیخت توسن چو باد سیاه

بیامد سوی پهنه ی رزمگاه

نکرد ه سنان راست دشمن هنوز

که مرد سرافراز گیتی فروز

به یک زخم آن نیزه ی بندبند

نگون کردش از زین تازی سمند

چو اززین نگونسار شد آن پلید

به دوزخ درون خویشتن را بدید

پس از او زهیر آن سرافراز مرد

سبک بر پیاده سپه حمله کرد

بدان آبداده سنان بلند

فزون کشت نام آور ارجمند

چو ازکشته چون پشته بنمود دشت

دمان سوی میدان کین بازگشت

همی برخروشید چون شیر مست

همان اژدها سان سنانش به دست

همی ویله کرد وهمی گفت مرد

اگر هست اسب افکند در نبرد

چو لشکر بر و جوشن او به خون

بدیدند آغشته و لعلگون

سر افکنده در پیش و ترسان شدند

به جان زان دلاور هراسان شدند

کشیدند یکسر ز رزمش عنان

زآسیب نوک زدوده سنان

تو گفتی سرنیزه اش مرگ بود

که جان سواران زتن می ربود

هم آخر به فرمان بن سعد دون

برانگیخت مردی به رزمش هیون

بدان نیزه او را ز زین برگرفت

دو لشگر ازو ماند اندر شگفت

بیامد دگر مرد و شیر جوان

به یک نیزه کردش به دوزخ روان

چنین تا به دوزخ روان کرد تفت

بدان نیزه جنگی دو ده مرد وهفت

بخش ۱۴ - گفتار در بیان فرستادن عمر سعد حجر احجار با سیصد سوار به جنگ

عمر چون چنین دید بیچاره ماند

سپس حجر احجار را پیش خواند

بدو گفت کای نامدار دلیر

که آری ز زین پر دلان به زیر

اگر باره زی پهنه در تاختی

ز زین این جوان را در انداختی

چنان برفرازم سرت با کلاه

که برمیل ترکت زند بوسه گاه

بدو حجر گفتا که آهو برم

کجا چیره گردد به شیر دژم

درآنجا که صرصر شتاب آورد

کجا پشه ی لنگ تاب آورد

همین تن که بینی به پولاد غرق

به کف بردرخشد سنانش چو برق

به جنگ اندرست اژدهایی دلیر

به بازیچه خارد بناگوش شیر

یکی جانشکر تیغ پر جوهرست

سر سرکشان اسد گوهر است

من ورزم مردی که درکارزار

برابر بود با سواری هزار

نشیند خردمند بر پشت ابر؟

و یا پا نهد کس به بال هژبر

مرا رزم دریای آتش مخواه

میان دلیران مکن رو سیاه

عمر گفت بس کن فسانه همی

مپیمای راه بهانه همی

به جز تو هماورد این نامدار

نبینم در این لشکر بی شمار

بدو حجر گفتا چون جنگ مرا

پسندی و نیروی چنگ مرا

گزین کن سه صد مرد جنگی سوار

زره پوش و خنجر زن و تیغ دار

هم اینان چو آنان شدند ار زبون

بتازند گردان دیگر برون

سه صد مرد جنگی چو جنگ آورند

مگر نام او را به تنگ آورند

وگرنه شناسم من او را به جنگ

کجا میر آرد به رزمش درنگ

پسندید گفتار او را عمر

بکرد آنچه را گفت آن بدگهر

دل آسوده آن دیو نیرنگ باز

برانگیخت توسن پی ترکتاز

زهیر سنان گیر فرخ گهر

نبودش زکار فسونگر خبر

ستاده به میدان دهان پر زخاک

زبان و لب از تشنگی چاک چاک

چو آن حیله گر تاخت سوی سوار

بدو گفت شیراوژن نامدار

بیا و ببین ترکتاز مرا

عنان و رکیب دراز مرا

بدو این چنین گفت حیلت سگال

که ای صف شکن پر دل بی همال

مرا با تو یارای پیکار نیست

نبرد تو با من سزاوار نیست

به اندرز تو از میان سپاه

دمان آمدم اندرین رزمگاه

ز ابن زیاد از چه رو تافتی

به دل مهر پور علی یافتی

ندانی که آن شاه فرمانروای

ز اسباب شاهی بود بینوای

بیا تا تو را سوی میر سپاه

برم از گناهان شوم عذر خواه

چو بیند ترا سر برآرد به مهر

شکفته نماید به روی تو چهر

زهیر دلاور به او زد خروش

که ای اهرمن خوی ناپاک هوش

ازین ژاژخایی زبان را ببند

که گفتار بیهوده نبود پسند

بگفت این و افراشت بروی سنان

بتابید افسونگر از وی عنان

بزد بر تهیگاه توسن رکاب

ز پی تاخت او را جوان باشتاب

بدین گونه چون دید آن پرفسون

بینداخت خود را ز زین واژگون

بغلتید برخاک و زد نعره سخت

که هان ای سواران پولاد رخت

زهیربن حسان به من چیره گشت

زمانه به چشم اندرم تیره گشت

بر آریدم ازکام این اژدها

نمایید از دام مرگم رها

سواران همه از کمین تاختند

به مرد دلا ور سنان آختند

بیافراشت نیزه یل رزمخواه

هیون تاخت اندر میان سپاه

نه بیمش زاندوه مردان بدی

نه آسیبی از هم نبردان بدی

شبث زاده ی ربعی نابکار

که ناپاک خو بود وبد روزگار

چو دید آن هنرمندی از راد مرد

سنان راست کرد وبدو حمله کرد

یکی نیزه زد از پس سربدوی

که بدرید خفتان آن نامجوی

سر نیزه بر کتف او گشت بند

چو این دید نام آور ارجمند

عنان را بپیچد سوی سوار

همان نیزه برکف نمود استوار

شبث چون چنین دید ترسید سخت

گریزان شد از پهلوی نیکبخت

زهیر دلاور سنان را زدست

بیافکند و غرید چون شیر مست

برآورد ابری دمان ازمیان

که بارانش بودی سر کوفیان

بدان تیغ افزون ز پنجاه مرد

بیافکند برخاک دشت نبرد

سواران بد گوهر شوم بخت

یکی تیر باران بکردند سخت

به پیکر رسیدش جوان ای دریغ

سه صد زخم پیکان نود زخم تیغ

برش از خدنگ سواران بخست

زهر حلقه ی جو شنش خون بجست

زخون سرخ شد یال شیر دلیر

نشد تیغش از خون بدخواه سیر

همی سرفشاندی پرند آورش

نگه کرد ازدور چون داورش

به تنهایی اودلش گشت تنگ

زیاران گزین کرد ده مرد جنگ

بفرمود کارند زی پهنه روی

پی یاری آن یل نامجوی

به همراهشان بنده ی سعد نام

ز فرخنده داماد خیرالانام

دلیران دین باره انگیختند

به خون خاک میدان بیآمیختند

چو آن مرد را از میان سپاه

ببردند نزدیک فرخنده شاه

شهنشه چو بال و برش را به خون

نگه کرد آمد به زیر از هیون

سر نامدارش به زانو نهاد

به خونین رخ پاک او رو نهاد

دم واپسین دید آن پر هنر

نهاده به زانوی دلدار سر

خداوند دین گفت کای نامجوی

به من آرزوی دل خود بگوی

جوان گفت کای شاه جامی پر آب

به من داده پیغمبر کامیاب

بهل تا از آن آب شیرین گوار

بنوشم من ای داور تاجدار

بگفت این و جان داد درپیش شاه

فری بادش از داور هور وماه

شهنشه به خونین تنش بنگریست

براو همچو ابر بهاری گریست

بفرمود باشد به من بر قرین

زهیر ابن حسان به خلد برین

بخش ۱۵ - در بیان کشته شدن سالم و یسار غلامان ابن زیاد به دست عبدالله ابن عمیر و شهادت آن جناب

زکار جوان چون بپرداخت شاه

خروش آمد از پهنه ی رزمگاه

بدید آن جهانداور سوگوار

به میدان دو تن شوم تازی سوار

که هر دو خروشان ز یاران شاه

همآورد خواهند در رزمگاه

بدند آن دو بد اختر پرفساد

غلامان ناپاک ابن زیاد

یکی نام اوسالم نابکار

دگر یک بدی نام زشتش یسار

بریر خضیر و حبیب گزین

بگفتند با شاه دنیا ودین

که مارا روان کن سوی کارزار

به جنگ دو تن بنده ی نابکار

بفرمود فرزند پاک بتول (ع)

که ای یاوران خدا ورسول

شما خواجه گان را روانیست جنگ

به همراه دو بنده ی تیره رنگ

به ناگه دلیری عمیری نژاد

که عبدالله او را پدر نام داد

براند از صف لشکر شه سمند

به پای فلک سای او سرفکند

مرا گفت بخش ای جهان شهریار

یکی رخصت رزم این دو سوار

بدو گفت شه آفرین برتو باد

خدا و رسول از تو باشند شاد

برافکن تکاور سوی کارزار

شوند این دو بردست تو کشته زار

دلاور دمان سوی میدان بتاخت

درفش دلیری به کیوان فراخت

غلامان بگفتند کای نامدار

بکن نام خود رابه ما آشکار

منم گفت عبدالله بن عمیر

کهین بنده ی قدوه ی اهل خیر

بگفتند برگرد و ایدر مایست

نبرد تو ما را سزاوار نیست

مگر سوی میدان شتابد بریر

ویا پور قین دلاور زهیر

برآشفت نام آور تیغ زن

بگفت ای سپاهان پر مکر و فن

شما را چه یارای این گفت و گوی

که رزم بزرگان کنید آرزوی

شنید این چو ناپاک گوهر یسار

بزد اسب و شد حمله ور بر سوار

یکی نیزه افکند سوی دلیر

به چالاکی آن نام بردار شیر

بزد تیغ و یک پای اورا فکند

بیافتاد بد خود یسار از سمند

بدو تاخت جنگی یل نیکنام

که تا روز عمرش رساند به شام

بزد بانگ از لشگر شاه دین

بدو بر زیاران یکی کای کزین

زشمشیر سالم خبردار باش

که زهر آب داده است هشیارباش

بگفتار او مرد بسپرد هوش

چو شیر دژ آگاه شد پرخروش

بزد تیغ کین بر میان یسار

تنش رابه دونیم افکند خوار

به ناگاه سالم بدو حمله کرد

بیفکند شمشیر کین سوی مرد

به پیش بلارک یل تیغ زن

سپر کرد دست چب خویشتن

قلم کرد انگشت اورا پرند

چو این دید عبد الله ارجمند

بزد تیغ خونریز به گردنش

سربی خرد دور کرد از تنش

غلامان فرزند مرجانه چون

بدیدند او را نگون از هیون

ز لشگر نهادند رو سوی مرد

به ایشان نهنگ دمان حمله کرد

فزون از شمر کشت اسب وسوار

سرانجام شده کشته درکارزار

به نزد نبی از جهان کرد روی

درود از خدا برتن و جان اوی

بخش ۱۶ - شهادت جناب بریر بن خضیر همدانی رحمه الله علیه

بگویم کنون داستان بریر

که بد پور فرخ نژاد خضیر

علی را همی جنگ ها در رکاب

ابا دشمنان کرده آن کامیاب

براو گرچه بگذشته بسیار سال

نبود از جوانان کس اورا همال

ستایش چه گویم کسی را که اوی

شد ازخون خود بهر دین سرخ روی

ز دامان آن مهتر پارسای

بود دست مدحتگری نارسای

پس از رزم عبدالله بن عمیر

چنین گفت با شه بریر خضیر

که ای رانده جد تو برعرش رخش

مرانیز دستوری رزم بخش

به ناچار آن داور دین پناه

فرستاد او را به آوردگاه

بیامد به میدان سرافراز مرد

رجز خواند و بردشمنان حمله کرد

سه ده مرد از لشکر دیو زاد

بکشت وبیامد به میدان ستاد

یکی مرد بد گوهر ازباب ومام

که او بد یزید بن معقل به نام

به همرزمی پیر کا فور موی

چو دیو دژم از سپه کرد روی

چو آمد بدو گفت کاندر جهان

برآنم که هستی تو از گمرهان

بدو پیر چون رعد بر زد خروش

که ای سست بنیاد نا پاک هوش

بیا تا بهم هردو پیمان کنیم

پس آنگاه رو سوی یزدان کنیم

بخواهیم از کردگار جهان

که هر یک زما باشد از گمرهان

دراین دشت پیکار بی جان شود

به دوزخ بردیو مهمان شود

برآشفت از آن گفته ناپاک مرد

ابا تیغ برنامجو حمله کرد

بزد تیغ برترک پاکیزه خوی

نشد کارگر تیغ بر ترک اوی

دلاور چو این دید بازو فراخت

به یک زخم تیغش به دونیم ساخت

پس آنگاه از پهنه ی رزمگاه

بریر سرافراز شد سوی شاه

بدان رزم مردانه کو کرده بود

فراوان خداوند دینش ستود

بدو گفت کای پیر فرخ سرشت

ز دادار بادت نوید بهشت

برو سوی میدان که پروردگار

کنادت به روز جزا رستگار

بریر این چو از داور دین شنید

به میدان شد و تیغ کین برکشید

فراوان سرافکند وتن کرد پست

به شمشیر مغز دلیران بخست

به ناگه بحیر ابن اوس از کمین

بدان شیر دل تاخت با تیغ کین

بزد تیغ وافتاد از زین سوار

بغلتید بر خاک وبرگشت کار

سرآمد بدان مرد حق نیز روز

برفت از جهان پیر گیتی فروز

روانش چو زین دامگه رسته شد

به پیغمبر پاک (ص) پیوسته شد

چو آگه شد از مرگ او شهریار

برآن کشته ی خویش بگریست زار

سپس گفت آن داور اهل خیر

چه شایسته مردی بدی ای بریر

بی اندازه بادا به دیگر سرای

ترا برتن و جان درود از خدای

بخش ۱۷ - دربیان مبارزت وهب بن عبدالله کلبی و مکالمات مادرش با اوی

چو کار بریر اندر آمد به بن

ز رزم وهب باز رانم سخن

کدامین وهب پر دلی نامدار

ز تازی بزرگان آن روزگار

مسیحی دمی احمدی مذهبی

سهی قد سمن چهره نوشین لبی

گذشته ز تثلیث اقنوم و خاج

به تارک ز توحید بنهاده تاج

به کابینش یک زن چو سرو بلند

گذشته زدامادی اش روز چند

یکی مام پیرش قمر نام برد

که زهرا (ع) بدو شاد و پدرام بود

چو آن زن در آن روز پرخاش و جنگ

زخون پهنه را دید بیجاده رنگ

بدو گفت کای سر وبستان من

بسی شیر خوردی به دامان من

چو خواهی کت آن شیر گردد حلال

نماند مرا از تو در دل ملال

ابر چکمه برکن یکی تنگ را

به تن برفکن جوشن جنگ را

بیافزا ز بازو بجنبان سنان

ز رزم سواران مپیچان عنان

همانا دراین دشت مرد تو نیست

کسی کو بجوید نبرد تو نیست

سواری برای چه آموختی

برای چه این مردی اندوختی

اگر چند کام دل خویشتن

ندیدستی از روزگار کهن

وگر چند بر مرگ تونو عروس

بسی خورد خواهد دریغ و فسوس

وگر چند پیرانه سر مادرت

به زاری شود مویه گر برسرت

ولیکن چه چاره که دارای دین

غریب است و تنها به میدان کین

دراین گیتی ازمهر زن رو گسل

درآن گیتی ازخود ببین کام دل

ببخشا به شه زندگانیت را

سرآور زمان جوانیت را

چو پیران دراین دشت جان باختند

به مینو درون شادمان تاختند

جوانان چرا پیش پیکان و تیغ

نمایند از جانفشانی دریغ

دمی کار مادر به کام آوری

که پیگار جویی ونام آوری

دمی ازتو شادان شوم ای پسر

که درخون شود پیکرت غوطه ور

تو خواهی که خویشان ویاران شاه

همه کشته گردند در رزمگاه

وزآن پس درآیی به میدان جنگ

که برشه شود یک تنه کار تنگ

مرا پیش بانوی روز شمار

مکن شرمسار ای نبرده سوار

زمادر چو بشنید این نوجوان

بدو گفت کای مادر مهربان

مراهر چه فرمان دهی آن کنم

کنون برخی شه سر وجان کنم

چو با شاه دین رهنورد آمدم

دراین دشت بهر نبرد آمدم

ببینی تو امروز رزمی زمن

که گردد هراسنده زان اهرمن

من از رزم دشمن نیم بیمناک

هم از جان شیرین مرا نیست باک

ولیکن بدین کام نادیده زن

دلم سوزد ای مهربان مام من

زنی بی پرستار و آواره است

دژم دل سیه روز و بیچاره است

بهل تا روم یک زان سوی او

ببینم دم واپسین روی او

دمی سیر بینیم دیدار هم

نیوشیم یک لحظه گفتار هم

وهب را چنین گفت مام نوان

که ای با هنر جفت پور جوان

به بدرود او پوی و هشیار باش

ازو خویشتن را نگهدار باش

که شیرین زبان اند یکسر زنان

نتابند مردان از ایشان عنان

مخور زو فریب ای پسر زینهار

تو را برنگرداند از کارزار

پسر گفت کای مادر آسوده باش

مکن بیش ازین ناله ی جانخراش

مرابرده عشق حسینی زدست

نگردم به مهر زنان پای بست

زبدرود اویم نباشد زیان

به سوی تو آیم کمر بر میان

بگفت این و زی پرده ی نو عروس

روان گشت داماد با صد فسوس

بخش ۱۸ - ذکر رفتن وهب با عروس به خدمت امام و گفتگوی ایشان با یکدیگر

چو چشم زن افتاد بر روی شوی

همان پیکر و کاکل مشکبوی

چو یک باغ نسرین گرفتش به بر

زدش بوسه برگونه وچشم تر

بدو گفت کای رویت آرام دل

مرا پرشکن موی تو کام دل

بهشت روانم بهار دلتم

چراغ جهان بین مه محفلم

مرا این دم ای سرو رعنا خرام

زتو بوی هجر آیدم برمشام

پی کشتنم دشنه زابرو برآر

به تیغ فراقم میانداز کار

ز مژگانت یک زخم کاری مرا

ازآن به که درغم گذاری مرا

به من بازگو تا چه داری خبر

ز پیشم مگر کرد خواهی سفر

بدو گفت داماد با صد فسوس

که ای حجله ی ناز رانوعروس

به دیدار تو نز نیاز آمدم

به بدرود سوی تو باز آمدم

حلالم کن ار دیدی ازمن بدی

که بادت جزا بخشش ایزدی

من اینک به میدان کین می روم

پی یاری شاه دین می روم

دم دیگرم روی کافورگون

ببیند دو چشم تو رنگین به خون

دم دیگرم آیی به بالین من

به بردرکشی جسم خونین من

به مرگم غریبابه مویی همی

دو رخ ز آب دیده بشویی همی

ترا گر بود یار فرهنگ وهوش

به اندرز شوهر فرادار گوش

مرا زین سپنجی سرا رفته گیر

به خاکم چو دیگر کسان خفته گیر

جوانان بدین تیره خاک اندرند

که از من به روی و به مو بهترند

چو آیی ز پرده به بالین برم

ببینی ز خون لاله گون پیکرم

مبادا برآری به مرگم خروش

که افغانت آید سپه را به گوش

که ازغیرت آن گه بلرزد تنم

کشد سربرون موی ازجوشنم

دراین پهنه برمن چو مویی تو زار

شود خصم شادان و شه سوگوار

پس از کشتنم گر به دهر ایستی

تویی بامن ازمن جدا نیستی

اگر زنده ماندی مرا یاد کن

سیه جامه در مرگ داماد کن

چو همخوابه گفت جوان را شنید

یکی آه سرد از جگر برکشید

خروشی برآورد کای یار من

به گیتی زهر بد پرستار من

خوشا روزگار و خوشا حال تو

که از بخت فرخنده شد مال تو

که شه خواندت از خیل یاران خویش

شمردت ز خدمتگزاران خویش

اگر جنگ جستی زنی درجهان

به شه دادمی منهم امروز جان

به هم نگسلم رشته ی عزم تو

ترا برنگردانم ازرزم تو

برو لیک بامن به درگاه شاه

یکی سخت پیمان کن ای رزمخواه

که بی من به فردوس ننهی تو گام

نگردی ز فردوسیان شادکام

چو راز عروس آن دلاور شنید

تبسم کنان همچو گل بشکفید

به دست اندرش دست شد سوی شاه

بزد شاه رابوسه برخاک راه

عروس وهب گفت کای شهریار

خبر داده پیغمبر (ص) تاجدار

که گردد شهیدی نگون چون ززین

ز مینو چمد سوی او حور و عین

بگیرد چو جان دربر خود تنش

کشاند سوی ایزدی گلشنش

دراین رزمگاه ای پناه زمن

شودکشته چون دررهت شوی من

شود راست فرموده ی احمدی

زحق یابد آن دولت سرمدی

هنوزش به مینو نرفته روان

ندیده رخ جنتی بانوان

بگو با من امروز پیمان کند

که چون جای درباغ رضوان کند

نگردد دمی بی من آنجا صبور

رخ من بجوید نه دیدار حور

ودیگر دراین مرز من بیکسم

که درباغ محنت گلی نورسم

ندارم به غیر از حریمت پناه

توهم بی پناهم ازین پس مخواه

چو شد شوی من کشته درکارزار

مرا دست بردست زینب سپار

کم اندر بر خود کنیزی دهد

مرا در دو دنیا عزیزی دهد

وهب گفت پذرفتم این آرزوی

نتابم به هر دو سرا روی ازوی

امیدش برآوردم ای دین پناه

توباش اندرین سخت پیمان گواه

شهنشه بدان شوی و زن بنگریست

به گفتار وکردار ایشان گریست

خروشی برآمد ز یاران شاه

که شد پر نوا پرده ی مهر وماه

چو این کار پردخته شد نامدار

زشه خواست دستوری کارزار

بخش ۱۹ - به میدان رفتن جناب وهب و مبارزت و شهادت آن بزرگوار

شد ازبهر رزم آن پسندیده کیش

زره پوش چون از گهر تیغ خویش

تن خود سراپا درآهن نهفت

برآمد به رخش جهانپوی و گفت

که ای رهسپر چرمه ی تیز هوش

به سوی سوارت فرادار گوش

یکی گرم جولان شو اندر نبرد

ز هامون به گردون برانگیز کرد

ممان تا سواران نا هوشمند

بتازند در پهنه زی من سمند

برآور چو مرغان دراین دشت پر

مرا زین جهان سوی فردوس بر

کنون گرچه در زیر زینی مرا

ابر زین ازین پس نبینی مرا

مرا چون ز زین افکند بدسگال

زخونم کنی سرخ رخسار ویال

مرا کشته بگذار وزین رزمگاه

برو سر بنه برسم اسب شاه

بدان دادگر داور مهربان

رسان مژده ی مرگ من بی زبان

بگو گر سوار من افتاد پست

تراباد بر زین یکران نشست

وزان پس به همخوابه و مام من

رسان از بر شاه پیغام من

بگو شد وهب کشته درکارزار

بگریید درسوگ او زار زار

بگفت این وزی پهنه توسن براند

به تازی زبان این رجز باز خواند

امیری حسین ونعم الامیر

له لمعه کالسراج المنیر

چراغ هدایت امیر من است

که در دین حق دستگیر من است

اگر پرتو افکن شود روی شاه

نه خورشید پاید نه تابنده ماه

نداند رما هر که نام ونسب

بگویم منم شیر جنگی وهب

منم شیر و شیر اوژن و شیرزاد

سگ شیر حق مرد کلبی نژاد

به مردی ظفر همعنان من است

اجل درزبان سنان من است

بجنبد چو پر کلاهم زباد

بداندیش من آرد ازمرگ یاد

به دست من ار بنگرد گاوسار

فتد برسر شیر گردون دوار

هم ایدون ببینید جنگ مرا

همان بند و فتراک و چنگ مرا

چه پیل دم آهنج نزدم چه مور

چه شیر دژ آهنگ پیشم چه گور

به نخجیر بد خواه ناهوشمند

مرا دانه و دام تیغ و کمند

به سر چون نهم ترک درکارزار

نماند سری درجهان ترک دار

چو گفت این زدشمن هماورد خواست

به چرخ ازسم باره اش گرد خاست

هر آنکس که گشتی بدو روبروی

شدی سوی دوزخ به شمشیر اوی

چو بسیاری از نامداران فکند

میان سپه راند تازی سمند

به خشم آستین برزد آهنگ را

برآورد دست یلی جنگ را

یکی آتش از تیغ کین برفروخت

کز وکوفیان را چو خاشاک سوخت

فغان در چپ افکند و شیون به راست

براو آفرین ازدو لشگر بخاست

دلاور نبرد آزمودن گرفت

شهنشه مراو را ستودن گرفت

همی خواست با میمنه و میسره

کند کار یکرویه ویکسره

ورا ناگه ازمادر و نوعروس

به یاد آمد و خورد لختی فسوس

سوی خیمه از پهنه آن سرفراز

عنان تکاور بگرداند باز

بیامد به نزدیک مادر بگفت

که ای با خرد گشته جان تو جفت

دلت گشت خوشنود ازین کارزار

بدو گفت مادرش کای نامدار

دمی از تو خوشنود ازین کارزار

بدو گفت مادرش کای نامدار

دمی از تو خوشنود گردم که سر

ببازی به راه شه تاجور

ز نزدیک مادر به درد و محن

به نزدیک همخوابه شدتیغ زن

دگر باره بدرود او کرد و رفت

به میدان وزد برصف خصم تفت

گهی با سنان گاه با تیغ تیز

در افکند در کوفیان رستخیز

سواری ز لشگر بر او بربتاخت

دلاور به یک نیزه کارش بساخت

زبس رزم کرد آن یل حق پرست

به هم نیزه و تیغ او درشکست

سپه کاین بدیدند ازو همگروه

گرفتند گرد یل پرشکوه

بدان مرد فرزانه ی نیکبخت

یکی تیر باران نمودند سخت

ز پیکان پران تن بی همال

به کردار مرغان برآورد بال

تنش بر لب تیغ می داد بوس

بدانسان که داماد برنو عروس

به ناگه دو مرد بد اختر بدوی

فکندند اسب ستیز از دو سوی

دو دستش به تیغ از یمین ویسار

فکندند در پهنه ی کارزار

جوان گشت چون نا امید ازدو ست

ززین بر زمین اندر افتاد پست

سواری ز پشت سمند اوفتاد

که انباز او چرخ نارد به یاد

یکی تازه داماد کز سوک آن

سیه پوش شد حجله ی آسمان

بخش ۲۰ - انداختن سرو هب را به طرف مادرش و چگونگی رفتار آن زن با سعادت

عمر چو بدیدش فتاده به خاک

ز تیغ وز خنجر تنش چاک چاک

بگفتا که از نازنین پیکرش

بریدند آن پهلوانی سرش

فکندند درلشکر شهریار

بر شیرزن مادر داغدار

پسر کشته زن چون سر پور دید

ز شادی رخانش چو گل بشکفید

زمانی به شکرانه لب برگشود

فراوان خدارا ستایش نمود

همی گفت کای داور دستگیر

سری کت بداد این جوان در پذیر

پس آنگه سر نوجوان برگرفت

بدو زار بگریستن در گرفت

ببوسید و لب برلب او نهاد

همی گفت کای زاده ی پاکزاد

مرا این زمان شادمان ساختی

که بر یاری شاه سرباختی

کنون ای بهار و گلستان من

حلالت بود شیر ودامان من

بچم در بهشت برین سرخ روی

برپاک پیغمبر (ص) و آل اوی

بنه تاج پیروز بختی به سر

عروس بهشتی برآور به بر

بگریم براین روی گلگون تو

بنالم براین ترک پرخون تو

پس آن شیر زن کردکاری شگفت

سر پاک فرزند را برگرفت

فکندش سوی پهنه ی رزمگاه

بدان سر تنی کشت از آن سپاه

بگفت این به سربازی ازمن نکوست

نگیریم سری را که دادم به دوست

ستون سراپرده را برکشید

به خون پسر سوی میدان دوید

خروشید و مردانه زد بر سپاه

دو تن را بکشت اندر آوردگاه

زدورش چو چشم شهنشاه دید

سوی خویشتن خواند و دادش نوید

که ای مادر داغدار وهب

زهر مرد مردانه تر در عرب

نفرموده یزدان زنان را نبرد

سوی خیمه ی خویشتن باز گرد

بخش ۲۱ - شهادت عروس وهب در بالین شوهر نامور

شد آن پرده گی چون سوی پرده باز

زن آمد ببالین شوهر فراز

تن چاک چاکش به بر بر کشید

به زاری فغان از جگر برکشید

همی خون ز گلگون تنش برگرفت

بمالید برموی روی این شگفت

همی گفت کای مهربان شوی من

که خون تو شد غازه ی روی من

به جز من عروسی که دیده بگوی

که بر رخ نهد غازه از خون شوی

بدین غازه ی چهره روز شمار

بنازم همی پیش پروردگار

بر پاک پیغمبر (ص) راستین

فشانم به حوران خلد آستین

به مینو چنان ترکتاز آورم

بر پاک زهرا نماز آورم

بگویم که ای پاک بانوی من

به قربان پور تو شد شوی من

پس آنگه کشید آن تن چاک پیش

گرفتش چو جان اندر آغوش خویش

همی گفت سروا بهارا گلا

من و از غمت ناله چون بلبلا

پس از تو مرا زندگانی مباد

به گیتی درون کامرانی مباد

نبشی تو باشد مرا زنده گی؟

زهی سخت جانی و شرمنده گی

بدش بنده ای شوم شمر پلید

بدو نعره ای از جگر بر کشید

که رو کار این مویه گر ساز طی

فرستش به جایی که شد شوی وی

ستمگر بیامد بزد برسرش

عمودی که پیوست با شوهرش

چرا ماندی ای بیوفا آسمان

پس از مرگ چونان شهیدان ممان

ممان خرم ای گلشن پرورگار

تو ای ابر بارنده جز خون مبار

مزن نغمه مرغا تو درگلستان

میافراز سرو قد از بوستان

سبک سرشکی کز جهان کام جست

دراین خاکدان جای آرام جست

بخش ۲۲ - ذکر شهادت عمروبن خالد صید اوی رحمه الله علیه

وهب کشته شد چون به میدان کین

ز یاران شاهنشه راستین

گه عمر بن خالد آمد فراز

که در یاری شه شود رزمساز

مرآن پر هنر نامدار سترگ

ز صیداویان بود مردی بزرگ

سواری تنومند و شمشیر زن

قوی پنجه و پر دل و صف شکن

زشه خواست دستوری و شد به جنگ

ز خون دست و تیغ یکی کردرنگ

سواران بسیار از زین فکند

نگون گشت خود هم ززین و سمند

قدم سرخ رو سوی میدان نهاد

بدو رحمت از داور پاک باد

چو او کشته شد پور نام آورش

که خالد بدی نام نیک اخترش

به جنگ اندر آویخت با آن سپاه

سرو جان خود کرد قربان شاه

پس آمد دمان سعد بن حنظله

به پیگار چون شرزه شیر یله

بکشت و بیانداخت مردان چند

به تیغ از دلیران بسی سر – فکند

هم آخر به تیغ ستم شد شهید

درودش رساد از خدای مجید

پس از عمرو و عبدالله پاکزاد

برفت و روان شاه دین را بداد

پس از او به شاهنشه خسروان

ببخشید وقاص مالک روان

پس از وی به خلد برین بست بار

شریح ابن عبدالله نامدار

فردی بر روانشان ز یزدان رساد

که بودند فرخنده و پاکزاد

سر و جان به دادار بفروختند

عوض گنج رمت بیاندوختند

بخش ۲۳ - ذکر مبارزت و شهادت جناب مسلم ابن عوسجه علیه السلام

فراز آمد این گه ز گفتار من

که از مسلم ثانی آرم سخن

چه مسلم اسد گوهری پاکخوی

که بد عو سجه باب آن نامجوی

ز شیر خدا مردی اندوخته

به دل شمع دانش بیافروخته

به رزم عجم با دلیران دین

بسی کرده یاری به میدان کین

برادرش خوانده شه اولیا (ع)

روان شاد ازو خاتم الانبیا (ص)

چون آن پیر فرزانه در دشت جنگ

به شه دید از آن ناکسان کار تنگ

نوان قامت خویشتن کرد راست

برشه شد و اذن پیگار خواست

همی گفت کاین پیر کافور موی

به چوگان تو سرنهاده چو گوی

شمردستم از زنده گی سالیان

برشیر یزدان کمر بر میان

به خدمت مرا پشت شد چنبری

رخ لاله گون گشت نیلوفری

یکی تیر بودم کمانی شدم

توانا بدم ناتوانی شدم

مرا نیز بشمار ازین رفته گان

بپیوند براین به خون خفته گان

شهنشه چو بشنید گفتار مرد

دو چشم خدا بین پر از آب کرد

بگفت ای مرا مانده در روزگار

زیاران شیر خدا یادگار

برو کردگار ازتوخوشنودباد

پیمبر زکردار تو باد شاد

روان شد به میدان سرافراز پیر

پرندی به دست و سمندی به زیر

پرندش سپهر و سمندش هلال

زخورشید رخشان تر او را جمال

چو روشن شد از روی او دشت کین

به مردی بن نیزه زد بر زمین

خروشید کای کینه گستر سپاه

که گشتید گرد اندرین رزمگاه

تفو بربداندیش رای شما

بدا مزد دیگر سرای شما

منم آنکه مسلم بود نام من

سرسرکشان در خم خام من

به نیرو روانکاه شیران منم

به هر جنگ پشت دلیران منم

جهان گر پر از آب و آذر شود

وگر پهنه ها پر ز لشکر شود

اگر تیر بارد ز بارنده ابر

جهان یکسر آید کنام هژبر

مرا هیچ از آن دردل اندیشه نیست

که اندیشه مرمرد را پیشه نیست

اگر نامداریست دراین سپاه

بتازد تکاور به آوردگاه

برون شد ز لشگر یکی زشت مرد

درافکنده دربر سلیح نبرد

تو گفتی یکی زشت مرد

درافکنده دربر سلیح نبرد

تو گفتی یکی آهنین کوه بود

ویا زشت عفریت بستوه بود

سبک حمله آورد بر مرد پیر

که اندازد از پشت اسبش به زیر

سرافراز حق را نیایش گرفت

نبی (ص) وعلی راستایش گرفت

بکند آن بن نیزه از روی خاک

بدو بریکی نعره زد خشمناک

پس آنگه چنان زد به پهلوی اوی

سنان را که بگذشت زآنسوی او

فغان از سپاه عمر گشت راست

زیاران شه بانک تکبیر خواست

اجل گشته ی دیگر آمد به جنگ

بدان نیزه کشتش یل تیز چنگ

بدینسان همی با سنان رزم کرد

که تا از سپه کشت پنجاه مرد

زآسیب آن نیزه ی شست باز

دگر کس به رزمش نشد اسب تاز

نیامد چو مردی سوی رزمگاه

سرا فراز شد حمله ور برسپاه

بسی کشت و بسیار زخم درشت

بدید وبه دشمن نیاورد پشت

سرانجام لشکر بدو تاختند

ز زین بر زمینش بیانداختند

چو از زین بیافتاد لب باز کرد

شهنشاه را بر سر آواز کرد

خداوند دین با دلی ناشکیب

بیامد به بالین او با حبیب

هنوزش روان بود درتن که شاه

بیامد به بالینش در رزمگاه

جهان بین خود پیر بنمود باز

به دیدار آن خسرو سرفراز

بگفت ای مهین شهریار زمن

وفا کردم آیا به عهد تومن؟

شهش گفت کای گنج صدق و صفا

عجب عهد خدا رانمودی وفا

به پاداش نیکی خدای بزرگ

تو را بهره سازد عطای بزرگ

حبیب مظاهر به مسلم سرود

ازآن پس که با شاه گفت وشنود

که هر چند بعد ازتو پاینده گی

نه بینم سر آید مرا زنده گی

ولیکن زمن هر چه خواهی بخواه

که فرمان پذیر آیمت نزد شاه

بدوگفت مسلم که ای نامدار

مکش دست از دامن شهریار

همین است واین آرزوی من است

که خدمت بدین شاه خوی من است

بگفت این و جان را به جانان سپرد

به خلد برین زین جهان رخت برد

بخش ۲۴ - ذکر شهادت عوسجه پسر مسلم بن عوسجه علیه السلام

یکی کودک ازمسلم پاکخوی

به درگه درون بود خورشید روی

ده ودو بد اززندگی سال او

بدی چون جوانان پر وبال او

به خون پدر تیغ بران گرفت

ره جنگ چو شیر غران گرفت

چو از دور دارای دینش بدید

به کردار آن خوب رو بنگرید

مراو را به بر خواند و گفت ای پسر

تو را بس بود مرگ فرخ پدر

مپیما ره کوشش وکار زار

مکن مادر از مرگ خود داغدار

چو مادرش آواز شه را شنفت

دوید از پس پرده بیرون و گفت

که ای پور بشتاب در دشت کین

بکن جان خود برخی شاه دین

اگر زنده برگردی ای خردسال

نگردانمت شیر خود را حلال

شنید این چو کودک به میدان چمید

به رزم سپه تیغ کین برکشید

زمانی دلیرانه ناورد کرد

بکشت از خسان سپه بیست مرد

بیامد ز پی مهربان مادرش

همی گفت با پور نیک اخترش

که زود ای پسر جان خودکن نثار

مراسرخ رو کن به روز شمار

جوان جنگ می جست تاکشته گشت

تن او به خون اندر آغشته گشت

بیامد سوی خیمه ی مام باز

شد آن کشته ی خویش را مویه ساز

خداوند دین سبط خیرالبشر

چو دیدش به مرگ پسر مویه گر

سوی او خرامید وبا او بگفت

که ای با غم پور گردیده جفت

تورا پاک یزدان شکیبا کناد

شود مادر من زکار تو شاد

به روز جزا دربهشت برین

تو با مادرم بود خواهی قرین

چو پیگار آن کودک آمد به سر

گشاد ایزد از باغ مینوش در

بخش ۲۵ - ذکرشهادت جناب هلال ابن نافع علیه السلام

به بست ازپی جنگ با کوفیان

هلال ابن نافع- کمر بر میان

هلالی به سیمای بدر تمام

نزاده چو او پوری از هیچ مام

هلالی نه خورشید رخشنده ای

به آوردگه شیر درنده ای

به مردانگی آن یل پاکرای

بدی دست پرورد شیر خدای

خدنگ افکنی همچو آن پاکزاد

نبود از دلیران تازی نژاد

به فرمان شاهنشه دین هلال

دمان سوی میدان بیا فراخت بال

به لشکر چو رعد از بر کوهسار

خروشید و فرمود آن نامدار

هلال است اگر چه مرانام پاک

چو بدرم به چرخ یلی تابناک

به جانم زعشق حسین است شور

بودرزم وسوگم به از بزم وسور

چو گفت این برانگیخت اسب یلی

بزد بر سپه نیزه ی پر دلی

یکی هم به نزد آمدش قیس نام

زره نارسیده بدو چند گام

دلاور خدنگی به زه برنهاد

سپر برسر آورد آن بد نهاد

رها گشت پیکان ز شست سوار

گذشت از سپر ناوک آبدار

گذر کرد از پشت ناپاکخوی

به خاک زمین رفت تا سرو فرو

پس آنگاه بارید تیرازکمان

بدان قوم زشت اختر بدگمان

درآن تیر باران یل تیغ زن

ز لشکر بیانداخت هفتاد تن

چو رفت آنچه بود از خدنگش به کار

کشید ازمیان تیغ دشمن شکار

فراوان از آن کینه گستر سپاه

بیافکند برخاک آوردگاه

چو از رزم او لشکر آمد ستوه

بدو ناگهان تاختند آن گروه

گرفتند گردش کران تا کران

زدندش به تن زخم های گران

سرانجام کردند خیل شریر

به فرمان او را اسیر

ببردندش آن جوق اهریمنا

شکسته دو بازوی و خسته تنا

کشان سوی پر کین سپهدار خویش

چو دیدش – به خشم آمد آن زشت کیش

بفرمود تا بر گرفتند سر

به شمشیرش از پیکر نامور

به مینو روانش برآسود شاد

فراوان درودش زدادار باد

بخش ۲۶ - ذکر شهادت یحیی بن مسلم سلیم مازنی

پس آنگه یکی مازنی مرد راد

که یحیی بدی نام آن پاکزاد

بدی نام فرخنده بابش سلیم

کزو تازیان را به دل بود بیم

به میدان شد و جنگ راسازکرد

بسی ریخت خون در زمین نبرد

بر او چیره گشتند انجام کرد

به پایان شد آن مرد را روزگار

پس ازوی دمان عبدرحمن بتاخت

بزد تیغ و مردانه پیگار ساخت

مراین نامجو را پدر عروه بود

خود ازپر دلان گوی مردی ربود

غفاری نسب مرد چندان بکشت

کزو نابکاران نمودند پشت

چو سی تن بیافکند از پر دلان

که هر یک بدند از گوان ویلان

یکی زد خدنگی به پیشانی اش

که خون ریخت برچهر نورانی اش

دلاور خدنگ از کمین برکشید

به خصم افکنی تیغ کین بر کشید

ده و دو سوار دگر پست کرد

نگون گشت خود هم به دشت نبرد

سپس مالک ابن انس رزم جست

به خون یلان دشت و هامون بشست

به فرجام ازین دامگاه فنا

روان شد سوی بارگاه بقا

پس از وی سرافراز عمر و مطاع

که مردی گزین بود وگردی شجاع

به میدان شد و حمله هاکرد سخت

همی ریخت سرها چون برگ درخت

هم او کشته آمد به راه خدا

به شه کرد جان وسرخود فدا

پس آنگاه شد قیس مینه ز جای

برانگیخت که پیکر بادپای

به میدان درآمد بسی کشت مرد

جهان کرد تاریک برهم نبرد

به رخشان سنان وبه ویران پرند

نود مرد اندر دو حمله فکند

چو یاران دیگر به مینو شتافت

زدیدار بگذشته گان کام یافت

بخش ۲۷ - در بیان مغلوبه کردن شمر شریر جنگ را

چو شمر این چنین دیدکان صفدران

ندارند باک از سپاه گران

به کوفی سپه گفت کاین رای نیست

شمارا به پیکارشان پای نیست

چنین گر یکایک نبرد آورند

سرما همه زیر گرد آورند

همه همعنان بر به یاران شاه

بتازید در پهنه ی رزمگاه

به لشگرگه شاه دین رو نهاد

درکینه و جنگ جستن گشاد

ز سویی دگر نابکار و شریر

بداندیش وبدخون حصین نمیر

برون تاخت با لشکر بی شمار

بزد خویش را برصف شهریار

ز سوی دگر عمر و حجاج تاخت

ابا نامداران دین رزم ساخت

سوار و پیاده همه فوج فوج

زهر سو چو دریا درآمد به موج

تو گفتی جهان پر زجوشن شده است

هوا همچو دریای آهن شده است

پر از تیغ شد صحنه ی کارزار

همی تافت چون برق ترک سوار

هژیران دشت یلی یکسره

فتادند در میمنه و میسره

دلیرانه بازو برافراختند

سنان بر کشیدند وتیغ آختند

بکشتند از کوفیان بی شمار

بسی تن فکندند در کار زار

نهشتند بدخواه را چیره گی

قویدستی و سختی و خیره گی

چو دیدند کوفی سواران چنین

نمودندشان تیر باران کین

تو گفتی که بارد زابر بلا

همی تیر در پهنه ی کربلا

عمر گفت یاران ز جا سرکنید

به خرگاه شاه آتش اندر زنید

دلیران دین همچو شیر دژم

گرفتند گرد خیام حرم

به مردی نهشتند کان کار زشت

زند سراز آن فرقه ی بد سرشت

یکی مرد عمروبن قوطه به نام

بد استاد ه در پیش روی امام

به هر سو که رو کردی آن شهریار

سپر ساختی خویش را نامدار

زبس تیر بر پیکر او رسید

زجان دست شست از جهان پاکشید

به پایان – زگرد خیام حرم

پراکنده گشتند اهل ستم

درآن حمله دشمن چو بگریخت خوار

سوی مرکز آمد روان شهریار

بخش ۲۸ - به میدان رفتن جناب زهیر ابن قین ونبرد آزمودن و مراجعت به خدمت امام(ع)

زهیرابن قین آن سوار نبرد

بیامد برشاه رخ پر زگرد

رکاب سمندش ببوسید و گفت

که ای آشکارا بتو هر نهفت

چه باشیم و چندان درنگ آوریم

همان به که کوشیم و جنگ آوریم

دمی با سپه ترکتازی کنیم

سپس جاودان سرفرازی کنیم

بده رخصتم تا دراین دشت جنگ

کنم چهر ه از خون خود لاله رنگ

شهنشاه پوزش ازآن مرد راد

پذیرفت و دستوری جنگ داد

به میدان درآمد زهیر دلیر

خروشید برآن سپه همچو شیر

که ای قوم آهن دل نابکار

به کین با خدا و خداوندگار

منم چاکری زآستان حسین (ع)

مرانام فرخ – زهیر ابن قین

مرا گر بر آیم به یکران عزم

چو ایوان بزم است میدان رزم

خوش آندم که در پهنه ی کارزار

کنم جان نثار ره شهریار

ایا نابکاران دور از حیا

حسین(ع) است سبط شه انبیا(ص)

شما از چه رو آب شیرین گوار

ببستید بر روی آن شهریار

بگفت این و مانند شیر ژیان

برآهیخت شمشیر گیتی ستان

تو گفتی که شمشیر او اژدهاست

دمش همچو بارنده ابر بلاست

به یکدم صد و بیست مرد وسوار

بیافکند ز آن لشکر نابکار

پس از زرمگه شد وبه نزدیک شاه

بدوآفرین خواند گیتی پناه

بخش ۲۹ - خواندن امام با اصحاب نماز ظهر را

چو آن خیره گی بر به یاران شاه

پدید آمد از آن بد اختر سپاه

یکی نامور بد قمامه به نام

در آن دم بیامد به نزد امام

بگفتا که ای شاه روشن روان

نماز آور درگهت انس و جان

رسیده است هنگام پیشین فراز

بیاید به پا داشت حق را نماز

شهش گفت حق برتو رحمت کناد

که آوردی ایدون نمازم به یاد

شمارد ترا داور بی نیاز

از آنان که بگذاشتندش نماز

بخواهید مهلت از این قوم تا

پرستشگر آییم پیش خدا

حبیب دلاور به فرمان شاه

سبک باره گی تاخت سوی سپاه

هر آنچ از خداوند ایمان شنفت

بدان لشکر بدگهر بازگفت

حصین نمیر آن بد اندیش مرد

بدان پیر روشن دل آواز کرد

که بیهوده است ازشما این نماز

که پذرفته نبود بر بی نیاز

بدو پیر فرزانه زد نعره سخت

که ای زشت شوم اختر تیره بخت

پذیرفته باشد نماز شمای

بر پایک دادار فرمان روای؟

ولیکن بر او نگردد قبول

نماز سرافراز سبط رسول (ص)؟

چو این از حبیب آن بد اختر شنید

پی رزم او تیغ کین برکشید

براو پیر مرد گزین حمله کرد

بگرداند از خویشتن تیغ مرد

مرآن تیره دل را رها ساختند

سوی مرکز خویشتن تاختند

سپس با زهیر گزین گفت شاه

تو لختی بمان پیش روی سپاه

هم ایدون شود از پی کارزار

سعید ابن عبداللهت دستیار

سپه را زپرخاش دارید باز

که من با جماعت گذارم نماز

دو مرد گرانمایه تیغ آختند

دمان پیش روی سپه تاختند

پس آنگه خداوند دنیا و دین

به حجاج مسروق گفت این چنین

که آهنگ برکش ز بهر نماز

که حق را پرستش نماییم ساز

چو حجاج مسروق تکبیر گفت

خروش اذان آن شهنشه شنفت

به پا خاست بهر ادای نماز

سوی ایزد آورد روی نیاز

نمودند یاران بدان پیشوا

برای پرستشگری اقتدا

سپه کاین بدیدند ازهر کنار

همی حمله کردند بر شهریار

کمان ها به زه کرده درتاختند

فزون از شمر ناوک انداختند

برو سینه ی خود دومرد گزین

نمودند آماج پیکان کین

نهشتند کاید درآن دار و گیر

زشست سواران سوی شاه تیر

به میدان از آن لشکر پر غرور

فکندند افزون سوار و ستور

سعید گزین ناگه از پا فتاد

زبس تیر آمد بدان پاکزاد

چو پرداخت شاهنشه دین نماز

بدیدش نگون پیکر سرفراز

ده و سه خدنگش به روشن تنا

رسیده زشست خدنگ افکنا

سپرده به جانان خود پاک جان

پر افشانده بردامگاه جهان

بدان کشته بگریست شه زار زار

دل یاوران شد از آن داغدار

بخش ۳۰ - ذکر مبارزت وشهادت عمروبن قرطه و زهیر ابن قین رحمهماالله

به فرمان شه کرد بعد ازنماز

نبرد سپه عمروبن قرطه ساز

به دشمن کشی تاخت برناکسان

زتیغ آتش افروخت برآن خسان

نبردی دلیرانه کرد آن گزین

که خواند افرینش سپهر و زمین

پس از عاشقانه جهادی بزرگ

ز پای اندر افتاد مردی سترگ

به مینو ز دار فنا رخت بست

به اورنگ پاینده گی بر نشست

چو شد کینه عمر و دلاور زهیر

به پیگار بد خواه شد گرمسیر

به دستوری خسرو راستین

به نام آوری برشکست آستین

بدان سرفشان تیغ کش بدبه مشت

ز پانصد فزون از سواران بکشت

به فرجام کردند کارش تمام

دو بدخو کثیر ومهاجر به نام

به خلد یرین زد علم شاهوار

شد از رحمت ایزدی کامگار

شهنشه به بالینش زاری نمود

به مرگش فزون سوگواری نمود

بخش ۳۱ - در ذکر مبارزت و شهادت جناب حبیب ابن مظاهر اسدی رحمه الله

زهیر از جهان چون بپرداخت جای

حبیب گزین گشت رزم آزمای

مرآن پیر فرخ که بادش درود

زاصحاب پیغمبر پاک بود

که در کودکی شاه بطحا دیار

بپرورده او را بسی در کنار

بسی بوسه داده به چشم و سرش

به هر جمع بوده ستایشگرش

پرستنده ای بود شب زنده دار

شه اولیا را به جان دستیار

کتاب خدا را ز بر داشتی

به طاعت شب و روز بگذاشتی

به هر شب در آن پیر فرخ گهر

یکی ختم قرآن نمودی زبر

برادرش خواندی همال بتول

وزو شاد بودی روان رسول

فزون برگذشته بدو ماه و سال

ز پیری خمیده قدش چون هلال

چو دستوری آن پیر فرخنده خواست

بدو گفت شاهنشه داد راست

که زین غم میافزا مرا رنج و درد

همان تا دگر کس بجوید نبرد

نوانی ترا تاب پیگار نیست

شتابت به مرگ خود از بهر چیست

فراغت مرا پشت می بشکند

همان کوی آباد ویران کند

یکی کهنه تیغی تو در دست من

روانکاه و تن سوز و زشت اهرمن

به مرگ تو ای پیرمرد سره

نگون گرددم رایت میسره

مرا یادگاری تو از بوتراب

چو بینمت یاد آورم زان جناب

بدو گفت پیر ای خداوند من

ببین بر دل آرزومند من

بر آر از شهادت مرا کام جان

سرافراز گردان به هر دو جهان

مرا موی از آن گشت کافور گون

که رنگین شود در رکابت به خون

به پیرانه سر نوجوانی کنم

پس از مرگ خود کامرانی کنم

جوانان چو دادند جان شادمان

چرا پیر مردان نبازند جان

من از کوفه بهر همین آمدم

به جانبازی شاه دین آمدم

به ناچار شه داد دستوری اش

اگر چند غمگین بد از دوری اش

سوار جوان نیرو و پیر سر

بیامد به میدان و چون شیر نر

خروشید کای لشکر سنگدل

که پیغمبر است از شما تنگدل

جهانجو حبیب مظاهر منم

شهنشاه را یار و ناصر منم

چو آرم به مردی کمر بر میان

نترسم ز صد بیشه شیر ژیان

چو شمشیر در پهنه ی کین زنم

سرو ترک مردان به خاک افکنم

اگر چند از سالخوردی توان

براز خود ندانم یکی پهلوان

بسی سرد و گرم جهان دیده ام

من از مرگ هرگز نترسیده ام

منم سرفشان تیغ دست یلی

یک جان نثار از حسین علی

فرستید گردی به میدان کار

که مردی هر کس شود آشکار

بگفت این و بر دشمنان حمله کرد

بیافکند برخاک شصت و دو مرد

یکی زشت مرد تمیمی نژاد

بیفکند میدان بر آن کارزار

بزد نیزه ای کش تن جنگجوی

نگون آمد از باره ی گرمپوی

همی خواست برخیزد از جای خویش

دگر باره گیرد ره جنگ پیش

بدیل صریم ازکمین گاه تاخت

سرازنامور پیکرش دور ساخت

بیاویخت بر گردن بادپای

روان شد سوی مکه آن تیره رای

بخش ۳۲ - کشتن پسر جناب حبیب ابن مظاهر حامل سر پدر را در دروازه ی مکه

شنیدم یکی پور بودش حبیب

که درکودکمی بدسعادت نصیب

به بطحا زمین اندرون جای داشت

قدم روزی از شهر بیرون گذاشت

براو بر به ناگه سواری گذشت

که تازان همی آمد از پهندشت

سری بربه فتراکش آویخته

به خونش بر باره آمیخته

چو لختی بدان پاک سر بنگریست

سرباب خود را بدید و گریست

یکی سنگ سخت اززمین برگرفت

عنان سمند ستمگر گرفت

بدان سنگ بشکافت مغز سوار

بیفکندش از باره ی راهوار

بیاورد از آن پس سرباب پیر

بشستش به مشک و گلاب وعبیر

به خاکش نهان کرد و شد مویه گر

همی تا که بد زنده بهر پدر

به فرخ حبیب از جهان آفرین

زاندازه بیرون رساد آفرین

بخش ۳۳ - درذکر مبارزت و شهادت جون آزاد کرده ی اباذر علیه السلام

کنون بایدم داستان یاد کرد

ازآن بنده کش بوذر آزاد کرد

درآن روزگاری که خیرالانام

سفر کردی از مرز بطحا به شام

یکی بنده پاک طینت خرید

که چون وی جهان بین گردون ندید

بد آن بنده ی رانام فرخنده جون

پذیرفته ی خواجه ی هر دوکون

چو بگذشت یک چند کردش هبه

به بوذر شه آسمان کوکبه

گرانمایه بوذر به فرخنده گی

چو آزاد فرمودش از بنده گی

نمود آن گزین بنده ی نامدار

به جان خدمت اهلبیت (ع) اختیار

به درگاه شیر خدا سالیان

به خدمتگزاری ببسته میان

پس از مرتضی (ع) و حسن (ع) با حسین (ع

شمردی همه بنده گی فرض عین

به همراه سالار اهل ولا

روان شد زیثرب سوی کربلا

دهم روز ماه محرم که شاه

شدش کارتنگ از نبرد سپاه

پس از رزم پور مظاهر حبیب

که رحمت ز دادازش بادا نصیب

دمان آمد آن بنده ی سرفراز

به نزد شهنشاه و بردش نماز

زبان پر درود و روان پرامید

همی سود برخاک ریش سپید

به زاری همی گفت کای یادگار

زپیغمبر و حیدر تاجدار

بر خواجه گان شاه آزاده گان

پرستار از پا در افتاده گان

بدین دریکی بنده ام ناتوان

ز پیری شده قد – کمان ونوان

بدین آستان بوده بسیار سال

خمیده به خدمت مرا پشت وبال

به خود بخت را رهنمون یافتم

زاندازه نعمت فزون یافتم

دراین پیری ام کن سرافراز و شاد

همان بنده گی هایم آور به یاد

بفرما که تازم به میدان جنگ

به خون روی و مو را کنم سرخ رنگ

نمانم که بینم ترا بی پناه

ببازی سر و جان در این رزمگاه

شهنشه بدو گفت کای سرفراز

ازیدر به هر سو که خواهی بتاز

تو آزاد مردی به فرخنده گی

نخواهد زآزاد کس بنده گی

چو بشنید این بنده ی ارجمند

سر خود به پای شهنشه فکند

بدو گفت کای شاه در روزگار

بدم من به خوان شما ریزه خوار

به درگاهتان تا مکان داشتم

به آسوده گی روز بگذاشتم

کنون کامد ه گاه تنگی فراز

شده دست پیگار دشمن دراز

نه رسم ادب باشد وبنده گی

که برخود نهم ننگ شرمنده گی

بهل تا بتازم به میدان سمند

کنم گوهر پست خود را بلند

چو این بنده را خون شود ریخته

به خون خدا گردد آمیخته

شهنشه چو دید آن همه زاری اش

همان بر رخ از دیده خونباری اش

بدو داد رخصت که جوید نبرد

پیاده شد آن نامجو رهنورد

به دستش یکی تیغ الماسگون

که بد تشنه بد خواه دین رابه خون

چو درپهنه آمد زبان برگشاد

که ای بد گهر لشکر بد نهاد

منم بنده ی اهلبیت رسول (ص)

هوادار فرزند پاک بتول (ص)

دراین گیتی ار هست رویم سیاه

درخشد به دیگر سرا همچو ماه

سیه جامه ی کعبه روی من است

شب قدر مشگینه موی من است

بسی سوده ام در جهان روی و موی

به درگاه پیغمبر و آل اوی

چو دیدند در بنده گی رادی ام

سپردند منشور آزادی ام

به هر کارزاری دلاور منم

هماورد یک دشت لشکر منم

بگفت این وزد خویش را بی توان

بدان روبهان همچو شیر ژیان

زمین را پر از پیکر کشته کرد

بسی تن به خون اندر آغشته کرد

هراسان ازو گشت میر سپاه

بفرمود تا گرد آن رزمخواه

گرفتند با نیزه و تیغ و تیر

به چرخ اندر آمد غو دادگیر

جوانمرد ازیشان بتابید روی

زخونشان روان کرد در پهنه جوی

بدو چیره گشتند پایان کار

فکندندش آن پیکر نامدار

چو دیدش خداوند کز پا افتاد

به بالین آن نامور پا نهاد

سر بنده ی خویشتن برگرفت

تن کشته زو جان دیگر گرفت

همی گفت یا رب مکن ناامید

مراو را و تیره رخش کن سفید

تواش دار خوشبوی وپاکیزه روی

به خلد برین ساز ماوای اوی

چو آزاد مرد از جهان رخ بتافت

شهنشه سوی مرکز خود شتافت

بخش ۳۴ - مبارزات وشهادت سوید بن عمروبن مطاع جعفی و حجاج بن مسروق علیه السلام

سپس مرد جعفی سوید شجاع

که اورا پدر بود عمرو مطاع

به امر امام زمان رزم جست

زمین را به خون دلیران بشست

زبسیاری زخم مدهوش شد

دمی چند بی تاب وبی توش شد

بدانگه که آمد به جاهوش اوی

چنین آمد آواز درگوش اوی

که شد کشته فرزند شیر خدا

چو بشنید آزاد مرد این ندا

یکی دشته در موزه ی خویش داشت

برآورد و رو سوی لشکر گذاشت

ازآنان همی کشت تا کشته شد

به خاک وبه خون اندر آغشته شد

از آن پس دلیری که رزم آزمود

سرافراز حجاج مسروق بود

روان شد به میدان چو شیر ژیان

فزون کشت از لشکر کوفیان

سرانجام در یاری شاه دین

مکان جست اندر بهشت برین

بخش ۳۵ - مبارزت جناب عابس بن شبیب شاکری رحمه الله علیه و شوذب غلام آن نامدار

پس از رزم حجاج مسروق راد

زعابس سخن کرد بایست یاد

چه عابس نبرده سواری سترگ

دلیری گرانمایه مردی بزرگ

به ناورد سر پنجه شیر داشت

چه شیری که دندان زشمشیر داشت

بسا نامداران برانداخته

زگردان بسی پهنه پرداخته

دل و چنگ و جنگی سواران زکار

برفتی چو او ساختی کارزار

چه در نینوا آن یل رزمسار

به جانبازی آمد زمانش فراز

مر او را بدی یک مبارک غلام

دل و چهره ای روشن و تیره فام

سعادت ز یزدان پاکش به شیر

به هر کارش اقبال ودولت مشیر

سعیدی نکو سیرتی مقبلی

نبرد آزمایی گوی پر دلی

خوش آغاز و فرخنده انجام بود

زمادر پدر شوذبش نام بود

مرآن بنده را خواجه نزدیک خواند

سپس با وی از هر دری راز راند

بدو گفت کای بنده ی هوشیار

یکی نیک بنگر در این ژرف کار

جگر گوشه ی شاه بطحا زمین

که ما را امام است و حق را امین

دراین دشت و این روز بی یاورست

به گردش ز دشمن یک لشگرست

به جانبازی او من آماده ام

کمر بسته و سخت استاده ام

مرا یاوری کن درین خوب عزم

ز جان در گذر شو مهیای رزم

به روز جزا پیش یزدان پاک

مریز آب روی من واو به خاک

بدو گفت شوذب دل آسوده دار

که یار توام اندرین نیک کار

نباشد پی هدیه ی شه به تن

گرامی تر از جان تو پیش من

تو آن بنده را خوار مایه شمار

که ماند پس از خواجه در روزگار

مخور غم بیا تاکه هر دو بهم

سپاریم ره سوی شاه امم

مگر بخشد امروز با کوفیان

به ما جنگ را شاه بستن میان

دمان خواجه و آن مبارک غلام

به پوزش برفتند نزد امام

ازآن پس که خواندند لختی درود

بدانسان که شه را سزاوار بود

گرانمایه عابس سخن کردساز

بگفتا که ای شاه بنده نواز

مرا چیزی ار بهتر از جان بدی

کیهن پیشکش بردرت آن بدی

به جز جان مرا هیچ نبود به دست

هم از تست از بیش وکم هر چه هست

ازآن می که خوردند یاران پیش

مرا جرعه ای بخش از جام خویش

پس از رزم و پیکار باناکسان

به لشگرگه عاشقانم رسان

چو گردد زتن خون من ریخته

شود رشته ی عمر بگسیخته

پس از مردنم زنده گانی دهند

به بزم بهشت آنچه داند دهند

غلط گفتم ای شه بهشتم تویی

زعشق ازل سرنوشتم تویی

اگر جز تو چیزی مرا آرزوست

نه بینم مراد دل خود ز دوست

من واین غلام اندرین آستان

دو تن بنده ایم ای شه راستان

اگر خواجه ور بنده ایم از توایم

بفرمای کت برخی جان شویم

بگفت این و پس بافغان و فسوس

رکاب شهنشاه را داد بوس

گرفت آن حبیب خداوندگار

سر عاشق خویش را درکنار

به رویش در مرحمت برگشاد

پس آنگاه دستوری جنگ داد

چو دستوری از شاه دین یافتند

دو شیر قوی پنجه بشتافتند

به میدان برآورد عابس خروش

بدان دیو ساران چو فرخ سروش

که اینک منم عابس ابن شبیب

کهین بنده ی آنکه حق را حبیب

منم شیر شیران منم مرد جنگ

کفم قلزم تیغ و رومی نهنگ

خدا را یکی سرفشان دشنه ام

به خون بداندیش حق تشنه ام

بسی نامداران کشیدم به خون

بسی کردم از باره مردان نگون

شناسد یکسر مرا تازیان

که مردی نبسته است چون من میان

گر افسانه دانید در این سپاه

بدین گفته بسیار دارم گواه

میازید بر داور خود سنان

بپیچید ازین رزم جستن عنان

همین شه که با او سگالید کین

بود زاده ی سیدالمرسلین (ص)

چه بد کرده با کس بجز نیکویی؟

که او را بود با پیمبر دویی

کسی با خدا جنگ جوید همی؟

به خون نبی (ص) دست شوید همی؟

به غیر از شما نابکاران چنین

کسی آب بندد برآب آفرین

کنون زین سپاه ارتنی هست مرد

درآید که بامن سگالد نبرد

یکی زان سپه بد ربیع تمیم

شد ازگفت عابس دلش پر زبیم

ازیرا کزین پیش در کارزار

بسی دیده بد جنگ از آن سوار

مراورا همی نیک بشناختی

که چون تیغ بر دشمنان آختی

چو از دور دیدش به لشگر بگفت

که این مرد رازین سپه نیست جفت

بود عابس این شیر شیران همه

سرسرکشان و دلیران همه

کسی را به پیگار او پای نیست

به ناورد او تاختن رای نیست

سپه زآنچه اوگفت ترسان شدند

زناورد عابس هراسان شدند

بد اختر سپهدار کوفی سپاه

چو دید آن برو بازوی رزمخواه

به یاران خود گفت کز چارسوی

بگیرید گرد یل نامجوی

ابا تیر و شمشیر وزوبین و سنگ

بجویید با این سرافراز جنگ

بخش ۳۶ - حمله نمودن جناب عابس برلشگر مخالف

زهر سو گروهی براو تاختند

سنان برکشیدند و تیغ آختند

نبرد دلاور چو اینگونه دید

یکی دشنه ی آبگون بر کشید

برافکند اسب و بیازید دست

سروتن بسی کرد با خاک پست

به هر سو که تیغ آختی برسران

زمین گشتی از بار سرها گران

زدی خویش را برسپه یک تنه

نه از میسره اش باک نز میمنه

توگفتی که ابری شد او شعله بار

سپه بداندیش خاشاک وخار

و یا بود چون سیل بنیانکنا

و یا برق سوزنده ی خرمنا

همی تیغ بر فرق مردان بسود

به ناگاه در گوش عشقش سرود

که تا کی کشی دشمن زشتخوی

بکش دست از جان و جانان بجوی

برون آی از خویش و هستی ببین

بخور شربت عشق و مستی ببین

زهم رشته ی جان و تن درگسل

بپیوند با مهر دلدار دل

دلاور چو دریا درآمد به جوش

ز ساز محبت دلش پرخروش

ز سودای جانانه دیوانه شد

بد انسان که از خویش بیگانه شد

پس آنگاه از تارک ارجمند

سبکرو دو جوشن به یک سو فکند

برون کرد رخت از تن رزمخواه

نبد باکش از تیغ و تیره سپاه

روان دلیری برهنه تنا

بزد خویش را برصف دشمنا

یکی گفتش ای پر دل تیز چنگ

چرا دور کردی ز تن رخت جنگ

تنی را که آسیب دید از حریر

برهنه کنی پیش شمشیر و تیر

بدو گفت عابس که درراه دوست

همان به چو مغز اندر آیم ز پوست

چنین می پسندد مرا عشق یار

تن و جان دراین راه ناید به کار

بگفت این وزد خویش رابرسپاه

پر از ویله گردید ازو رزمگاه

عمر چون برهنه تن او را بدید

به لشگر خروشی زدل برکشید

که یکرویه کار ای سوران کنید

تن مرد را سنگباران کنید

به گرد اندرش پره لشگر زدند

به عریان تنش سنگ کین برزدند

سوار سرافراز ناورد جوی

از آن سنگباران نپیچید روی

پی یاری خسرو کربلا

سپر کرد تن پیش تیر بلا

نه بیمش ز تیغ و نه پروا زتیر

به جسمش بدی سنگ خارا حریر

نکرد ایچ از یاری شه دریغ

همی راند بر ترک بدخواه تیغ

ز سوی دگر گام بر گام او

همان بنده ی نیک فرجام او

سر سرکشان از تن افکند پست

فری زان هنرمندی و تیغ و دست

ازآن پس که بسیار کردند جنگ

برآن هر دوبسیار شد کار تنگ

نگون شد تن نام بردارشان

سرآمد زمان در به پیگارشان

بدانسو که جستند بستند رخت

به مینو نهادند شاهانه تخت

شنیدم سر عابس نامور

بریدند و بردند نزد عمر

همی هر کسی گفت ازآن سپاه

که از تیغ من گشت عابس تباه

شد این گفتگو تا بدان جا دراز

که با هم نمودند پیگار ساز

عمر گفت عابس نبود آن سوار

که یکتن سر آرد بر او روزگار

پی چیست این شورش و همهمه

شریک اید در خون عابس همه

بخش ۳۷ - درذکر مبارزت و شهادت عبدالرحمن بن عروه وعبدالله غفاری رحمهما الله

چو آن خواجه و بنده ی پاکدین

گرفتند جا در بهشت برین

دومرد غفاری ز یاران شاه

دلیرانه جستند رزم سپاه

یکی عبد رحمن بن عروه بود

که افراشتی سربه چرخ کبود

دگر پور عبدالله نیکنام

که دین را بدی شیر شرزه کنام

به دستوری شه دمان تاختند

به ترک یلان تیغ کین آختند

نبرد آزموده دو خنجر گذار

نمودند با دشمنان کار زار

ازآن پس که خستند تن ها به تیغ

سروجان بدادند خود بی دریغ

ز یزدان بدین نامداران درود

که در راه دین بیم جانشان نبود

بخش ۳۸ - در ذکر مبارزت و شهادت جناب غلام غلام ترک حضرت سید الساجدین

پس از آن نوبت به غارب رسید

که بودش دل شیر و دیدار شید

زترکان نسب داشت آن راد مرد

یکی بنده بود از شهنشاه فرد

کتاب خدارا به خوشترسرود

زبر خواندی آنسان که شایسته بود

ببخشیده بودش شهنشاه دین

به فرزند خود سیدالساجدین (ع)

چو دید آن گزین بنده از کوفیان

همی بر سپاه شه آمد زیان

بگفتا به شه کای خداوندگار

مرابخش دستوری کار زار

خداوند گفتا بدو کای غلام

یکی زی سراپرده کار زار

خداوند گفتا بدوکای غلام

یکی زی سراپرده بردار گام

اجازت ز فرزند من بازجوی

که هستی کنون بنده ی خاص اوی

روان گشت آن مرد فرخنده کیش

به سوی خداوند بیمار خویش

بزد شاه را بوسه بردست و پای

بدو گفت کای دارو رهنمای

مرا شاه فرمود کایم کنون

به سوی تو با دیده ی پرزخون

بخواهم زتو فرصت کارزار

که جان را کنم درره شه نثار

شه ناتوان سوی او بنگریست

همی بر وفاداری او گریست

بدو گفت آزادی ای سرفراز

به میدان چو آزاد مردان بتاز

برو رخصت از پرده گی ها بخواه

وزان پس بچم سوی آوردگاه

غلام این چو بشنید سوی حرم

روان گشت افسرده و دل دژم

چو آمد به نزدیک پرده سرای

به کش کرده دست ایستاده به پای

بگفتا که ای بانوان حجاز

زمان نبرد من آمد فراز

ببخشید اگر سر زد از من گناه

به جان و سر شاه گیتی پناه

ز گفتار آن بنده ی با وفا

خروش آمد از عترت مصطفی

سپس یافت دستوری از بانوان

به سوی شهنشاه دین شد روان

به زاری ز شه اذن میدان گرفت

ره جنگ چون راد مردان گرفت

بیازید خندان لب وشاد خوار

به مردانه گی دشنه ی آبدار

بسی خواجه گان را ستایش نمود

پس آنگه به پیگار بازو گشود

چو آگاه شد سیدالساجدین

که او جنگ جوید به میدان کین

بفرمود تا دامن بارگاه

بیافراشتند از برچشم شاه

همی کرد از آن تیغبازی شگفت

بدو هر زمان آفرین درگرفت

سرافراز غارب چو با کوفیان

در آویخت چون شرزه شیر ژیان

بسی کرد کوشش بس افکند مرد

به گردون بر آورد بس تیره گرد

چو فرجام اوبود جانباختن

به گلزار خلد برین تاختن

در افتاد از پا به تیغ سپاه

به بالین اوباره گی تاخت شاه

سرش برگرفت وبه زانو نهاد

فروزنده رخ بر رخ اونهاد

جهان بین به شه برگشودآن غلام

بی اندازه دادش درود و سلام

سپس شادمان جان به جانان سپرد

به خرم جنان زین جهان رخت برد

بخش ۳۹ - در خاتمه کار اصحاب امام و آغاز شهادت جوانان بنی هاشم وستایش آن بزرگواران

چوشد غارب ترک سوی بهشت

دگر نامداران فرخ سرشت

تناتن به رزم سپه تاختند

روان برخی جان شه ساختند

بجز هاشمی زاده گان کس نماند

که یارد به بدخواه شه تیغ راند

به نام سرافراز خویشان شاه

برافراشت چتر شهادت به ماه

چه نام آوران هر یکی یادگار

به گوهر زبو طالب نامدار

یکایک نهنگ محیط یلی

به نام آوری یادگار علی (ع)

چو مردان ز شه دست برداشتند

به سر تیغ را تاج انگاشتند

نه دیده کمی پشتشان روز جنگ

نه آوردشان جسته غژمان پلنگ

یکایک ز نیزه سرافرازتر

ز شمشیر بران سراندازتر

همه آتش کشت بدگوهران

همه آفت جان جنگ آوران

همه بر کشیده سراز نه سپهر

زده پشت پا بر به دیهیم مهر

همه سر سپرده به دارای دین

به جان باختن بر زده آستین

نخست آنکه زین دوده ساز نبرد

بپوشید و آغاز پیکار کرد

جوانی بد آزاده و نامور

که بودش سپهدار مسلم پدر

بدش نام عبدالله نامجوی

پدر وار برزد بر ویال اوی

نیا شیر حق بودش از سوی مام

که حیدرش خواندی رقیه به نام

چو خال سرافراز را نامدار

نگه کرد در پهنه ی کارزار

به مردانه رگ خونش آمد به جوش

برآورد مانند تندر خروش

سراپا یکی تیغ خونریز شد

به آهنگ مرد افکنی تیز شد

بپوشید خفتان و بر ره نورد

بیفکند بر گستوان نبرد

بیاویخت تیغ سرانداز را

زجا کند رمح سرافراز را

چنان چرمه در تاخت زی شاهدین

فرود آمد وبوسه زد بر زمین

به پوزش بدو گفت کای شهریار

یکی دیده بگشا بدین کارزار

غلامان خود را ببین تن به تن

به پیکر در آورده از خون کفن

همه سر بریده فتاده به خاک

براو جوشن از تیغ کین چاک چاک

همه جان سپرده به جان آفرین

زده تخت بر بارگاه برین

نبود این چنین رای و پیمان ما

که مانیم بر جای و یاران ما

بتازند توسن به آوردگاه

نمایند جان برخی جان شاه

چو جستند پیشی به فرمان تو

کنون نوبت آمد به خویشان تو

همه دوده را در دل این آرزوست

که جان را ببازند در راه دوست

در آغازشان گر نشد بخت یار

درانجام این آرزوشان برآر

یکی زان سرافراز مردان منم

کزین آرزو رفته توش از تنم

که چون باب خود مسلم نامدار

کنم جان خود برخی شهریار

جهان بین مسلم به راه من است

به دیدار من چشم او روشن است

دو تن را تو مپسند درانتظار

مرا بخش دستوری کارزار

به فرزند خواهر چو شه بنگریست

ز مسلم بسی یاد کرد و گریست

فرستاد برجان پاکش درود

به زاری پس آنگه بدین سان سرود

که ای نام گستر سپهدار من

کجایی که بینی دراین انجمن

سپه کشته گردیده شه بی پناه

غو کوس بر پا ز ناوردگاه

هراسان دل بانوان حرم

همه دوده ی هاشم از غم دژم

جوان پور خود را ببینی چنین

زده پوش و آورده یکران به زین

پی رخصت جنگ با بدسگال

به پوزش برمن غم آورده یال

کجایی که دشمن شکاری کنی

پسر را درین رزم یاری کنی

فراق تو جانا مرابس نبود

که پور تو خواهد برآن برفزود

چگونه فرستمش سوی نبرد

کسی جان خود را زتن دور کرد؟

همی گفت و می ریخت ازدیده خون

همی کرد نفرین به بدخواه دون

پس از گریه ناچار آن شهریار

بدو داد دستوری کارزار

به هاشم نژادان رسید آگهی

که خواهد شد از باغ سرو سهی

به گردش یکی انجمن ساختند

یکی مویه از نو بپرداختند

که ای بی پدر پورسالارراد

جوانمرگ مسلم نرفته زیاد

تو زان صفدری پیش ما یادگار

بماند تا کند دوده ات کارزار

جوان گفت ازمن بدارید دست

مرابا شما هست آخر نشست

چو باب نکو نام آزاده جان

مرا رفته گیرید نیز از جهان

چو ما را سرانجام جز مرگ نیست

پس و پیش رفتن درین ره یکی است

بگفت این و فرمود بدرود شان

شکیب از غم خود بیفرودشان

به زین تکاور سپس برنشست

یکی نیزه چون مار پیچان به دست

بیامد برافروخته رخ چو ماه

درخشان به سر برش رومی کلاه

تو گفتی که بهرام با تیغ و خود

به زیر اندر آمد ز چرخ کبود

به زیر اندرش باره ای همچو کوه

که از پویه ی آن زمین بد ستوه

برابر چو شد با سپاه گشن

بزد بر زمین نیزه ی خویشتن

هژبر دلاور بغرید سخت

که ای بد منش لشگر تیره بخت

چنین تندی و جنگ و پرخاش چیست

گمانتان که پاینده خواهیم زیست

هم ایدون شما را دم تیغ من

کشاند به مهمانی اهرمن

منم پور دخت علی ولی (ع)

منم شرزه شیر کنام یلی

منم هاشمی زاده ی نامدار

که مادر نزاید به ازمن سوار

مرا خال پور شه اولیاست

ابو طالب راد فرخ نیاست

نهم زین پی جنگ چون بر ستور

فراوان پدر کو بگرید به پور

دلاورترین مرد در کار زار

بود پیش من کودک نی سوار

دم تیغ من دستیار قضاست

سر نیزه دندان مار قضاست

بگفت این و، زد برسپاه گران

شد آسیمه زو جان جنگ آوران

زمانی به شمشیر سرها ربود

زمانی به نیز نبرد آزمود

همی کشت از چپ همی زدبه راست

همی تن فکند وهمی جان بکاست

بخش ۴۰ - کشتن عبدالله ابن مسلم علیه السلام

امیر سپه دید چون رزم اوی

بترسید از آن شیر پرخاش جوی

فراری گوی بود درآن سپاه

که شمشیر زن بود وناورد خواه

بدش نام قدام پور اسد

که نفرین رسادش به روح و جسد

ورا خواند نزدیک و بااو بگفت

که بیغاره با ما شد امروز جفت

تو دیدی که از نیروی چند مرد

سرنیمی از ما در آمد به گرد

کنون بنگر این هاشمی زاد را

دلیر و جوانمرد و آزاد را

که بر لشگری تیغ یازد همی

تو گویی که بازیچه سازد همی

چه مانی؟برانگیز توسن زجای

نگون سازش از کوهه ی باد پای

وگرنه دگر نزد گردان مناز

بدین گردن زفت و دست دراز

چو قدام بشنید این سرزنش

ز سالار بد کیش و شیطان منش

بیامد به یکسوی میدان ستاد

چو بی نیزه دیدش مر آن بد نژاد

دگر باره درتاخت سوی جوان

بدو راست کرد آبداده سنان

بگشت از بر زین یلی دیومند

که زان نیزه بر وی نیاید گزند

چو زخم بد اختر زخود دور کرد

به جولان در آورد هامون نورد

چنان بر دهان زد پرند آورش

که سوی هوا جست نیم سرش

سرآمد چو روز بد اختر سوار

نشست از برد زین او نامدار

غلامی به همره بدش نامجوی

سپرد آن چمان چرمه ی خود بروی

چمید از بر باره ی گرمتاز

ربود از زمین آن سنان دراز

بیفشرد مردانه برباره ران

رکاب سبک پوی او شد گران

چو کوهی زآهن در آمد زجای

دم تیغ او شد سرو ترک سای

بجوشید از خشم خون درتنش

زغیرت برآمد رگ گردنش

رخان پر زچین ابروان پرگره

بپوشید بر تیزه پیکر زره

برآمد به یکران و برزد رکاب

روان شد سوی مرگ خود با شتاب

رسید و سنان کرد بر وی دراز

بزد نیزه بر نیزه اش سرفراز

چو دید آن تبه گوهر نابکار

زدوده سنان را و جنگی سوار

تو پنداشتی کز برش زهره ریخت

نیاورد تاب درنگ و گریخت

زپی تاخت مرد افکن او را سمند

که بربایدش با سنان بلند

چمان چرمه اش بود ناخورده آب

به پویه نیارست کردن شتاب

بدانست عبدالله نامدار

که از نیزه اش گشته ترسان سوار

زکف جانگزا نیزه یکسو فکند

به نرمی همی راند تازی سمند

بیازید بر میمنه تیغ نیز

برانگیخت در کوفیان رستخیز

پلیدی که او زشت فرجام داشت

که خود حمیر حمیری نام داشت

بسی نامور بود در تازیان

ز پیگار او دیو دیدی زیان

درآن حمله کردن دچار آمدش

برابر پی کارزار آمدش

دلاور به خودش چنان تیغ راند

کز آن زخم جانش زپیکر رهاند

چو دید آن چنین پور آن بد سیر

که بد کاملش نام زشت از پدر

به کین پدر تاخت بر وی سمند

برآهیخت از خشم برآن پرند

جهانجو به یک زخم خارا گزار

بپرداخت گیتی ازآن نابکار

چو کشت آن بد اندیش را یکتنه

به قلب اندر آن تاخت از میمنه

فزون ریخت زان دیو ساران به دشت

چو طومارشان برهم اندر نوشت

حصین آن بد اندیش خیرالانام

برادر یکی داشت صالح به نام

بیفتاد وی را در آن رزمگاه

به فرزانه فرزند مسلم نگاه

بزد اسب تا گیردش راه تنگ

سپهدار زاده ندادش درنگ

بزد نیزه اش بر میانش چنان

کز آنسوی او گشت پیدا سنان

تنش را بدان نیزه از تن ربود

بینداختش سوی چرخ کبود

به گاه فرود آمدن زد دو نیم

مر او را میان مرد بی ترس وبیم

سپه زهر ه درباختند از سوار

نشد جنگ را هیچ کس پایدار

سبک تاخت از قلب زی میسره

رمیدند از پیش او یکسره

تو گفتی به تن زان یل سخت کوش

همی کردستخوان دونان خروش

ستوده سوار آزموده سمند

برو بازو و تیغ و زن زورمند

چه گویی بماند کسی بر به جای

چو گردد چنین مرد زوی آزمای

بکشت اندر آن حمله قدامه را

دلیر تن اوبار خود کامه را

پلیدی بد آن بدرگ تیره تن

که مرز حبش بود او را وطن

وزان پس که بسیار کشت از سپاه

همی خواست برگردد از رزمگاه

پیاده رده سوی او تاختند

بدو تیغ و زوبین بیانداختند

دمشقی یکی مرد ناپاکدین

بزد تیغ و پی کرد اسبش زکین

چو پور سپهبد پیاده بماند

دژم گشت وبرناکسان تیغ راند

بشد خسته از جنگ جستن جوان

شد از زخم کاری تنش ناتوان

فرا برد دست آن دلیر گزین

که خون بسترد از درخشان جبین

پلیدی زتیر آتشی برفرخت

به هم دست و پیشانی وی بدوخت

بدو دیگران حمله کردند سخت

ز پای اوفتاد آن تناور درخت

یکی تیغ زد بر تن روشنش

یکی چاک زد از سنان جوشنش

ز آسیب پیکان و شمشیر تیز

شد اندام گلفام او ریز ریز

به مینو شد آن جای مردی چمان

که گرید بر او دیده ی آسمان

چو فرزند خواهرش را کشته شاه

بدید اندر آن دشت آوردگاه

برون تاخت با هاشمی زاده گان

به بالین آن پو آزاده گان

بفرمود کان کشته برداشتند

به پیش سراپرده بگذاشتند

به گرد اندرش زار وگریان شدند

همه ز آتش سوک بریان شدند

به گوش آمد از پرده گیهای شاه

خروشی که بر شد زماهی به ماه

بدان پور جان پدر سوگوار

شد اندر بر حیدر تاجدار

درود از خداوند بر وی رساد

به بدخواه او چرخ نفرین کناد

جهانا پس از این جوانان ممان

بدینسان مگرد ای بلند آسمان

ببراد دستی که بگشاد تیغ

بدین هاشمی زاده گان ایدریغ

بخش ۴۱ - ذکر شهادت محمد بن مسلم بن عقیل سلام الله علیه

به مینو چو عبدالله پاک تاخت

برادرش بازوی مردی فراخت

جوانی محمد نکو نام او

به مردی سپهر حرون رام او

ازآن پس که بخت خود آشفته یافت

برادرش را تن به خون خفته نیافت

بنالید ودستوری از شاه جست

به میدان شدو پهنه ازخون بشست

چو فرخ برادر دلیری نمود

به دشمن بر و چنگ شیری نمود

مبارزه فکند از هیون چند مرد

به فرجام شد کشته اندر نبرد

بخش ۴۲ - ذکر مبارزت وشهادت جعفر و عبدالرحمن و موسی وعلی پسران عقیل بن ابیطالب علیه السلام

چوفرخ گهر جعفر بن عقیل

بدید آن که پور برادر قتیل

زخشم آمدش دل چو دریابه جوش

زداغ برادر پسر زد خروش

به فرمان شه سوی پیگار تاخت

همه رزمگه پر تن کشته ساخت

سوار و پیاده بسی کرد پست

سپس خود هم ازاین جهان رخت بست

برادر یکی عبدرحمن به نام

بد اورا که بر چرخ گردی لگام

پس از وی به خونخواهی آمد برون

همی تیغ و بازو نمود آزمون

از آن ناکسان چون گروهی بکشت

خود افتاد از پا ز زخم درشت

دوکوشنده شیراز کنام یلی

یکی بود موسی و دیگر علی

که بدشان عقیل سرافراز باب

نمودند در جنگ جستن شتاب

چو کردند رنگین به خون تیغ و چنگ

به گیتی نکردند لختی درنگ

شتابان برفتند سوی بهشت

زبیداد آن لشگر بدسرشت

بخش ۴۳ - ذکر شهادت فرزندان علیا مکرمه زینب علیه السلام

وزآن پس دو نوباوه حیدر نژاد

که شان باب عبدالله پاک راد

یکی عون و دیگر محمد به نام

نهادند مردانه در رزم گام

بدادند چون داد نام آوری

نمودند چون خال را یاوری

ازین دامگاه فنا تاختند

به خلد اندر آن جایگه ساختند

بخش ۴۴ - دربیان مبارزت جناب عبدالله اکبر بن امام حسن

کنون رزم عبدالله بن حسن

بباید شنودن ز گفتار من

که درچهره انباز بد ماه را

برادر پسر بد شهنشاه را

یکی تازه شاخ از نهال رسول (ص)

یکی نغز میوه ز باغ بتول

دلاور چو فرخ نیاکان خویش

سرافراز مانند پاکان خویش

از آن پس که خویشان خود کشته دید

یکی آه سرد از جگر بر کشید

بر شاه دین با دلی دردناک

چمان گشت و بنهاد رخ رابه خاک

زبوسه زمین را گهر ریز کرد

زمو خاک را عنبر آمیز کرد

به شه گفت کای داور تاجدار

ز پیغمبر و مرتضی یادگار

به مایی تو همچون پدر مهربان

پرستار و غمخوار روز و شبان

به سرخاک پای تو دیهیم ماست

یکی بنگر ای داور دادراست

که از جمله خویشان و آزاده گان

نماندند جز حیدری زاده گان

نخستین مرا برخی خویش ساز

ازین نامور دوده ی سرفراز

بفرمای تا من شوم پیش جنگ

جهان را کنم بر بد اندیش تنگ

به کار آورم دست وتیغ یلی

به یاد آورم کارزار علی (ع)

از آن پس که سازم فدای تو سر

کنم شاد از خود روان پدر

چو آن شد نباشد دراین کارزار

که گردد برادرش را پشت ویار

به جای پدر ما سکالیم جنگ

نماییم از خود برو یال رنگ

همان بهتر ای پادشاه زمن

که ما چند تن زاده گان حسن (ع)

ز اعمام و عم زاده گان پیشتر

ببازیم در یاری شاه سر

چو گفتار او را شه دین شنید

چو جانش به آغوش اندر کشید

ز فرخ برادرش آورد یاد

به رخ از مژه اشک خونین گشاد

زمانی بمویید و برزد خروش

همایون تنش گشت بی تاب وتوش

بدو گفت کای نوبهار مهی

به باغ دلم راد سرو سهی

بلند اختر آسمان جلال

شکفته گل گلستان جلال

شما از پدر یادگار من اید

شکیب دل بی قرار من اید

مرا دیده بینا ز روی شماست

کمند دلم تار موی شماست

چو من بر به رخسارتان بنگرم

زروی برادر به یاد آورم

چسان زاده گان گرامیش را

جوانان آزاد نامیش را

فرستم که گردند آماج تیر

ز خونشان شود دشت چون آبگیر

مخواه ازمن این کار وبر جای باش

به زخم دل من نمک برمپاش

بدوگفت شهزاده کای دین پناه

مرا بیش ازین سخره ی غم مخواه

همه یاوران زین سرای سپنج

برفتند و رستند ز آسیب و رنج

غم مرگشان برده از من قرار

بدین سخت انده نیم پایدار

چو ما را جز این راه درپیش نیست

اگر زودتر درد و غم بیش نیست

یکی بخش بر چشم گریان من

بدین جان ازدرد بریان من

یتیمم دلم مشکن ای داد راست

شکستن دل بی پدر کی رواست

شهنشه چو دید آنهمه زاری اش

زبان چربی وخوب گفتاری اش

درآغوش بگرفت وبنواختش

چو جان از بر خود روان ساختش

بخش ۴۵ - ذکر میدان عبدالله اکبر و حمله کردن برقلب سپاه دشمن

جوان تاخت یکران به دشت ستیز

به هیکل فکنده یکی تیغ نیز

یکی نیزه بر کف چو بالای خویش

سلاح دگر ز آنچه بایست بیش

برآراسته تن به رخت نبرد

بدانسان که شاید زمردان مرد

عنان بر چپ و راست لختی بتافت

زمین از پی باره گی برشکافت

پرند دلیری کشید از نیام

برون شد هژبر یلی ازکنام

سواری به رزم سپه اسب راند

که چشم سپهر از رخش خیره ماند

ز رویش عیان کبریای حسن (ع)

ز مویش شمیم رسول (ص) زمن

چو از راه دور آن برو جوشنا

بدیدند مردان شیراوژنا

به تنشان زره گشت سندان همه

بفرمودشان چنگ و دندان همه

خروشید شهزاده ی نامدار

که ای مرد زشت وبد روزگار

نداند مرا هر که نام ونژاد

همان پرورد دوده ی پاکزاد

بگویم که بشناسدم دشمنم

پسر زاده ی شیر یزدان منم

گزین مادرم دخت پیغمبر است

حسن باب من شاه نام آورست

پدرم از کران تا کران جهان

خداوند بودی به فرماندهان

جهانجوی عمم شه کربلاست

که ایدون گرفتار رنج وبلاست

همین شه که با او نبرد آورید

دل نازکش را به درد آورید

همین بنده باشد ز جان آفرین

به صورت به معنی جهان آفرین

سپهر و زمین زیر فرمان است

همه آفرینش ثنا خوان اوست

من ای قوم فرخنده عبداللهم

یکی بنده زین راد شاهنشهم

کسی را چو من دست و شمشیر نیست

چو من جنگ یازم به خون شیر کیست

بود دست شیر خدا دست من

یکی تیر مرگ است درشست من

اگر هست مردی زجان گشته سیر

بیاید ببیند دل و جنگ شیر

سپه را چو آوای فرزند شاه

به گوش آمد از پهنه ی رزمگاه

بلرزید تنشان چو لرزنده برگ

تو گفتی شنیدند آوای مرگ

بدانست انکس که بد مرد جنگ

کزان نامور رخ بتابد پلنگ

کسی پای مردی بننهاد پیش

ببودند ترسنده برجای خویش

هژبر دژ آگاه نیزار دین

جگر بند سبط رسول امین

بجنباند نیزه بزد بر سپاه

هیاهو در افکند در رزمگاه

ندیده دم تیغ آن تیغ زن

روان دلیران بجستی ز تن

به نوک سنان وبه شمشیر تیز

بر آورد زان گمرهان رستخیز

چو لختی دلیرانه ناورد ساخت

به سوی سپهدار لشگر بتاخت

سوار و پیاده ی سپه بر درید

به نزدیک بن سعد جادو رسید

همی خواست خونش بریزد زتن

سراسیمه شد جان زشت اهرمن

از آن دست وشمشیر برگاشت روی

نهان در سپه گشت ناپاک خوی

به دستان چو زد اهرمن بازگشت

جهانجو به مرکز سبک تاز گشت

بیامد دمان پیش روی سپاه

وزان ناکسان شد هماورد خواه

چو سالار لشگر بدید آنکه مرد

ستاده خروشان به دشت نبرد

ز سویی که پنهان بد آمد برون

سبک راند در قلب لشگر هیون

همی برگمارید مردان به جنگ

که تازند بر پور شه بی درنگ

زشامی سواران در آن داوری

یکی مرد بد نام او تبحری

به بن سعد بد خوی ناپاک زاد

نکوهش گری را زبان برگشاد

که تا کی به قلب سپه آرمی

سواران به کشتن فرستی همی

بزرگان سپهداری اینسان کنند

که از کودکی دل هراسان کنند

بدانگه که دیدی سرترک اوی

چرا در نهفتی به بیغوله روی

نیامد ز کند آوران عراق

ترا شرمی اندر رخ ای مرد عاق

مرآن هاشمی کودکی بیش نیست

کسی را از و جای تشویش نیست

چو بدخواه بیغاره ی او شنفت

زدستان به رویش بخندید و گفت

که این هاشمی شبل شیر خداست

زپیگار او گر گریزم رواست

به شیر خدا گو که بازیده جنگ

به رزمش که را بوده پای درنگ

کجا روبه پیر بیند چو شیر

بساید بر پنجه ی او دلیر

کسی خویش را دردم اژدها

کشاند چو داند نیابد رها

من این کار کردم پی جان خویش

توکز جان نترسی بنه پای پیش

گمانم دم تیغ او مرگ تست

به جای کفن بر زره برگ تست

وگر مانی از وی بتابی عنان

به نزد تو آیم کواژه زنان

چو زو تبحری این نکوهش شنید

دژم گشت و لب رابه دندان گزید

بیفکند سوی جوان راهوار

به همراه خود برد پانصد سوار

برآن آفتاب سپه شکوه

فکندند توسن همه همگروه

نیاورد شهزاده در دل هراس

بفرمود کای قوم حق ناشناس

چنین همگروه از چه ره تاختید

نبرد هژبر دمان ساختید

ندانید مانا که من در نبرد

سرصد سپاه اندر آرم به گرد

بگفت این ویکران در ایشان فکند

سواران بسی پست کرد از سمند

بخش ۴۶ - فرستادن امام علیه السلام محمد ابن انس

چو پور برادرش رادید شاه

که افتاد تنها میان سپاه

دمان از پی یاری اوسه مرد

زیاران روان سوی پیکار کرد

محمد یکی بود پور انس

ندیده به مردی چو او چشم کس

دگر زاده ی (بودجانه ) که بود

و اسد نام آن شیر با کبر و خود

دگر پارسی بنده یی از حسن

که آوردجو بود و لشگر شکن

مرآن بنده ی نامور پیش تاخت

ابر بدگهر تبحری تیغ آخت

دو ناوردجو رزمساز آمدند

درآن پهنه دو ترکتاز آمدند

بترسید شهزاده ی نامدار

به فرخ غلامش از آن نابکار

سبک با سنان در سواران فتاد

زمردان همی داد جان ها به باد

زسویی اسد گشت همدست اوی

ز سویی محمد یل نامجوی

به یکره مرآن چارتن همعنان

نهادند شمشیر در دشمنان

چو آن شیر مردان گشادند دست

به پانصد سوار اندر آمد شکست

شبث بدگهر مرد ناپاکرای

چو این دید زان چار رزم آزمای

گزین کرد پانصد سوار ازسپاه

دمان تاخت در دشت آوردگاه

بغرید وبر تبحری زد خروش

که ای ناسزا مرد تاریک هوش

توبا این سواران شمشیر زن

گریزان چرا گشتی از چار تن

بپیچان عنان با سپه بازگرد

که من یار باشم ترا درنبرد

دو تیره روان با سواری هزار

فکندند اسب از پی کارزار

برآن چار تن حمله کردند سخت

چو این دید شهزاده ی نیکبخت

برآورد یک نعره ی حیدری

برآهیخت شمشیر نام آوری

بزد بر سپاه شبث خویش را

همی خواست کشتن بد اندیش را

ز سویی غلام سرافراز شاه

دلیرانه بر تبحری بست راه

دو مرد دگر نیز با تیغ کین

پی یاری پور دارای دین

برفتند مردانه در پیش کار

شد از تیغشان بدخواه زار

زمین شد پر از کشته ی اسب و مرد

هوا گشت گردان زمینی زگرد

به شمشیر ونیزه غلام حسن (ع)

بکشت از سواران سه پنجاه تن

بدان شیر نیزار جنگ آوری

بزد نیزه عثمان بن تبحری

ز اسبش درافکند و شیر سیاه

پیاده در آمد به جنگ سپاه

سپر برسر آورد و تیغ آخته

بشد جنگ بدخواه را ساخته

اسد چون پیاده ز دورش بدید

بزد اسب و نزد دلاور رسید

بگفتش که بر باره ی خود نشین

پیاده روا نیست گشتن به کین

چو او خواست برباره گردد سوار

مرآن بدگهر لشکر نابکار

رسیدند و برهر دو تیغ آختند

جداشان ز یکدیگر انداختند

چو برخی اسد زان سواران بکشت

دمان تبحری نیزه ی کین به مشت

رسید و سنان زد به پهلوی اوی

بدانسان که بگذشت زانسوی اوی

یکی بدگهر پیش بنهاد گام

که بد زاده ی هاشم، ارزق به نام

سبک تیغ، یک زخم زد بر سرش

که از پا در افتاد جنگی برش

به خاک اندر آمد سرشیر مرد

تهی گشت ازو نیستان نبرد

وز آنسوی عبدالله نامدار

همی کرد با دشمنان کارزار

بسی زخم تیغ وسنان بر تنش

خلیده بسی تیر در جوشنش

زبس جست پیگار و افکند مرد

سپاه شبث را پراکنده کرد

بیامد دمان سوی یاران خویش

که بیند نبرد سواران خویش

اسد را بدید از جهان شسته دست

غلامش به زخم سنان گشته پست

به ارزق در آویخت آن نامدار

زدش تیغی اندر سرترک دار

که ترک وسر او بهم بردرید

دم تیغ بر زین توسن رسید

چو او کشته شد زان سر سروران

تن تبحری یافت زخمی گران

گریزان شد از پهنه با لشکرش

تفو برسر وترک شوم اخترش

بخش ۴۷ - آمدن شاهزاده به بالین فیروزان

دمان زان سپس سبط خیرالانام

بیامد به بالین فرخ غلام

تن پاک او از زمین برگرفت

ابر پیش زین تکاور گرفت

چو لختی بدین گونه پیمود راه

که او را برد نیمه جان نزد شاه

چمان چرمه ی او زره باز ماند

چنان کش نیارست شهزاده راند

از آن رو که بس تشنه بدگامزن

صد و بیست تیرش نشسته به تن

از آن باره ناچار آمد به زیر

هم آمد فرود آن غلام دلیر

چو فرزند شیر خدا عون راد

به پور برادر نگاهش افتاد

که مانده پیاده خود و خسته اسب

دمان تاخت مانند آذر گشسب

عنان یکی باره ی راهوار

به دست اندر آمد سوی کارزار

به شهزاده فرمود تک برنشین

مراین باره ی بادپا رابه زین

نگون بنده ی خویش را برنشان

به لشگرگه شهریارش رسان

چو از عم نامی جوان این شنود

بسی نیک کردار او را ستود

نخستین بیامد به نزد غلام

که بنشاندش از بر تیز گام

بدیدش سپرده به جانان روان

رها گشته ازدامگاه جهان

بدو هر دو شهزاده گریان شدند

سپس هردوبر زین به یکران شدند

سرافراز عون جوان سوی شاه

شد و تاخت شهزاده بر رزمگاه

بخش ۴۸ - مبارزت یوسف ابن حجار با شاهزاده ی عالیمقدار و رفتنش بدارالبوار

هماورد جست از سپاه گران

نیامد به رزمش کس از کافران

به لشگر سپهدار دشنام داد

بسی بر به بیغارشان کردیاد

نپذرفت ازو کس که آید به جنگ

نهفتند مر نام را زیر ننگ

یکی بد کنش پیش بنهاد گام

که بد پور احجار و یوسف به نام

بگفت ای سپهدار بی مغز و پی

تو راداده فرمانده ی کوفه ری

کنون بر سر تست چتر مهی

چه بیهوده مردان به کشتن دهی

دمی با تن خویش شو پیشکار

هنرمندی خودنما آشکار

بدو گفت بن سعد خاموش باش

برامر سالارخود گوش باش

کسی کم براین کار بگماشته است

بدین گونه منشور بنگاشته است

که با دانش و عزم وتدبیر ورای

همه کار این رزم آرم به پای

نه چون یک سواران درآیم به کار

کشم چند تن تا شوم کشته زار

مرا گفته پاداش از نیک و زشت

کنم با نکوکار و هم بد کنشت

کنون گر بتابی سراز گفت من

ببرم سرت را زتاریک تن

بپیما ره پهنه و سر مخار

نخواهم که جز تو رود پیش کار

چویوسف چنین دید ناچار ماند

اگر خواه و ناخواه توسن براند

چو شهزاده دیدش سنان برفراخت

براو باره ی کوه پیکر بتاخت

به حلق اندرش نیزه ی آبگون

چنان زد که رفت از پس سربرون

ز زین سمندش نگونسار کرد

بشست از پلیدیش دشت نبرد

یکی پور یوسف بدش نامدار

خدنگ افکن وتیغ بند وسوار

پلیدی که او طارقش نام برد

ستمکار و بد کیش و خود کام بود

چو باب بد اندیش را کشته دید

زخونش همه دشت آغشته دید

برآشفت و دندان به هم برفشرد

سپهدار خود را به زشتی شمرد

وزان پس روان شد به میدان جنگ

یکی تیغ زهر آبداده به چنگ

مرآن اهرمن گوهر دین تباه

بسی ناسزا گفت بر پور شاه

گران مایه شهزاده ی نامدار

هان نیزه افکند بر نابکار

بزد تیغ بد خواه ناهوشمند

به دو نیم کرد آن سنان بلند

همی خواست تا تیغ دیگر زند

جوان را ز زین بر زمین فکند

گزین زاده ی شاه فرمانروای

به هم دست و تیغش گرفت از هوای

بیفشرد و پیچید و درهم شکست

به در کرد هندی پرندش زدست

پس آنگه به سر پنجه ا زپشت زین

ربود و زدش خشمگین بر زمین

بد انسان که شد خرد استخوان اوی

تهی گشت گیتی ز ناپاکخوی

پسر عم یکی داشت طارق چو دد

که بد نام او مدرک بی خرد

پلیدی بد اندیش و پرخاشگر

بد اختر سهیلش کجا بد پدر

برون تاخت اسب از میان سپاه

ییامد دمان سوی آوردگاه

به شیر خداوند آن بد نژاد

همی ناسزا گفت و دشنام داد

چو آن زاده شیر پروردگار

بنوشید از و گفت نا استوار

بزد باره و راه بروی ببست

بخواباند بر کتف او تیغ ودست

جداکرد با آن پرند آورش

سرو دست یک نیمه ز پیکرش

دگر نیم او را ز پشت سمند

بیفکند شهزاده ی ارجمند

فرود آمد از باره ی خویشتن

نشست ازبر اسب آن تیره تن

خروشید و از لشگر نابکار

همی جست مرد از پی کارزار

ز بیم دم تیغ آن سرفزار

نیامد سواری به رزمش طراز

به چشم آمدش نیزه ی سی ارش

به دشت اندر افتاده آمد برش

بگشت از بر زین تازی سمند

ربود از زمین آن سنان بلند

بغرید آن شیر آهن تنه

بزد خویش را برصف میمنه

درآن حمله با آن سنان بلند

ده ودو مبارز زتوسن فکند

پراکنده بنمود چون میمنه

سوی میسره تاخت پس یکتنه

فزون با همان نیزه رزم آزمود

بسی زین تهی از سواران نمود

بخش ۴۹ - آمدن شاهزاده به خدمت شهریار و برگشتنش به میدان کارزار

سپس روی و مو پر زگرد سپاه

درآن پهنه آمد به نزدیک شاه

زهر رخنه ی جوشنش خون روان

سراپاش چون شاخه ی ارغوان

فرود آمد از کوهه ای رهسپر

به پوزش برشه فرو برد سر

بگفت ای خداوند بالا وپست

ز لب تشنگی شد شکیبم زدست

زبس تشنگی رفته دستم ز کار

ببسته است برمن درکارزار

اگر بخشی ام شربتی آب سرد

نمانم ازین لشگر گشن فرد

نبود آب وآن زاده ی بوتراب

زشرم برادر پسر گشت آب

بگفت ای فروغ جهان بین من

شرارم به دل برزدی زین سخن

گرم شربتی آب می بود غش

نمی کرد نوباوه ام از عطش

هم ایدون علی شاه فرخ سرشت

تو را آب بخشد زجوی بهشت

ازین مژده شهزاده ی سرافراز

بیفکند در دشت کین ترکتاز

دگر باره پیچان سنان کرد راست

از آن سگالان هماورد خواست

هزاری چهار از سواران به تیغ

فکندند یکران بدو ایدریغ

به جانسوزی دشمن نابکار

بر آهیخت آن تیغ دشمن شکار

همی راند اسب و همی کشت مرد

همی گشت پر گرد دشت نبرد

سواران به گرد اندرش همعنان

زدندش به زوبین و تیغ وسنان

برآمد به گردون خروش تبیر

زهر سوی بروی فکندند تیر

جهان چون نیستانی از تیرشد

هوا تیره از گرد چون قیر شد

زدندش زهر سوی با تیر وتیغ

همه پیکرش چاک شد ایدریغ

تو گفتی سراپای مرد جوان

بد از تشنگی باز کرده دهان

به تن جوشنش گشته خفتان لعل

زخون سرش باره گی سرخ نعل

زبی آبی و زخم تیر وسنان

برفت از تن زورمندش توان

فرو ماند از کر و فر باره گی

بر او چیره گشتند یکباره گی

بخش ۵۰ - آمدن حضرت عباس و عون بن علی علیه السلام

چو این دید خورشید چرخ یلی

ابوالفضل دریای خشم علی(ع)

علم رابه دست علی پور شاه

سپرد وبرون تاخت زی رزمگاه

به همره برادرش عون و علی

دو شیر دژ آگاه غاب یلی

به لشگر زدوده پرند آختند

بسی سرز پیگر جدا ساختند

به پور برادر رسیدند چون

بدیدندش ازمرکب خود نگون

پراکنده کردند ازو دشمنان

به یکسو کشیدندش از آن میان

چو شهزاده را زخم بسیار بود

نیارست دیگر نبرد آزمود

به ناگاه بد گوهری زشتخو

که فیهان بدش نام شد سوی او

به یک زخم او را فکند از هیون

بخفت آسمان دلیری به خون

روان از تنش عرش پرواز گشت

به فرخنده باب خود انباز گشت

چو عباس نام آورد اورا بدید

یکی آه سرد از جگر برکشید

به فیهان بر افکند اسب ستیز

سرش را بیفکند با تیغ تیز

برترکش ابوالفضل تیغی راند

که نام و نشانش به گیتی نماند

پس آنگاه فرخ سپهدار دین

تن کشته بگرفت در پیش زین

بیاورد از دشت آوردگاه

به افسوس بنهاد در نزد شاه

شهنشه چو دید آن تن چاک چاک

رخ و موی آغشته با خون و خاک

خروشید و جوشید وبگریست زار

پس آنگاه با دیده ی اشگبار

تن چاک شهزاده ی پاکرای

بیاورد در پیش پرده سرای

بخواباند چرخ یلی رابه خاک

ز زخم تنش خون همی کرد پاک

همی گفت زارای جوان حسن (ع)

که بشکست از مرگ تو پشت من

که زد تیر ضرغام کوشنده را؟

که خوشاند دریای جوشنده را؟

که یال دلیریت در خون کشید؟

که بر من سیه کرد روز سپید؟

همی بود شه مویه ساز و دژم

که ناگه برآمد خروش از حرم

دویدند از پرده ها بانوان

چو بر گرد کوشنده شیر آهوان

به مژگان یکی تیرش از تن کشید

یکی بر لبش لب نهاد و مکید

برآمد یکی شیون از نینوا

که شد اهل گیتی ازو پر نوا

جوانمرد افسرده دل مادرش

همی گفت مویان به بالین درش

که ای تار مویت کمند دلم

مسلسل دو زلف تو بند دلم

که برنوجوانیت رحمی نکرد

که جان مرا کرد پر داغ و درد

تنی را که پرورده ام همچو جان

که درخون کشیدش به زخم گران؟

چو رفتی ازیدر سوی باب خویش

گرفتی ره گلشن خلد پیش

نگفتی که من مادری داشتم

زخویشش چرا دور بگذاشتم

همانا ندانستی ای نوجوان

که بی تو نماند تنم راتوان

همی گفت و زینگونه زاری نمود

به مرگ پسر سوگواری نمود

چه بندیم دل درسرای غرور

که بس مام بنشاند درسوک پور

پس از سوک عبدالله بن حسن

من از سوک قاسم سرایم سخن

بخش ۵۱ - آغاز داستان شاهزاده ی ممتحن

چو قاسم پسرزاده ی مرتضی (ع)

روان تن شاه دین مجتبی (ع)

قسیم جهیم و جنان را پسر

از آن قاسمش نام کرده پدر

یکی ماهرو نورس دل دونیم

ز دریای توحید در یتیم

پدر گر نبودش ولی آن پسر

پدر بود بر آدم بوالبشر

مراو را بدی روز و شب غمگسار

به جای پدر عم والاتبار

ز فرزند نیکو ترش داشتی

گرامی چو جان در برش داشتی

نهشتی که بادی براو کج وزد

همی پروراندش چنان چون سزد

به نوشین لبش مهر تبخاله بود

مه چارده سیزده ساله بود

هنوزش به مه نارسیده کلف

به دشمن شکاری چو شاه نجف

بدی در نیاکان او هر کمال

مر او را بداد ایزد ذوالجلال

نبی (ص) گر بدی فر پروردگار

ازو بود فر نبی(ص) آشکار

علی بود اگر شیر شمشیر حق

بدآن ناموور بچه ی شیر حق

بتول (ع) اربدی دردرج رسول (ص)

مراو نیز بد مهر برج بتول (ع)

حسن (ع) گر شهنشاه آزاد بود

ز پشت وی این پاک شهزاده بود

حسین ار بدی قدرت کردگار

ازو اقتدار حسن (ع) آشکار

من خاکی و مدح آن جان پاک

کجا عالم جان کجا مشت خاک

مگر بخشدم خود زبانی دگر

جز این جسم و جان جسم وجانی دگر

ایا تازه داماد گلگون قبا

که شد سور تو ماتم مجتبی (ع)

تو آنی که در جان بود مسکنت

روان پیمبر (ص) بود درتنت

چو در پیکرت نوک پیکان خلید

الم بر روان پیمبر (ص) رسید

حسین آن زمان دست از جان کشید

که آغشته در خون تنت رابدید

کنون راز رانم زکردار تو

به خردی دلیرانه پیکار تو

بخش ۵۲ - در اذن نبرد خواستن شاهزاده قاسم

چو زد قرعه ی سوک چرخ کهن

به نام گل گلستان حسن (ع)

خم آورد بالا برشاه دین

چو حیدر بر خاتم المرسلین

بمویید وزد بوسه برخاک و گفت

که ای داور آشکار و نهفت

به مرگ برادر دلم گشت خون

روانم بفرسود وتن شد زبون

بفرما بدانسو که او باربست

بتازم من ای شاه بالا و پست

تو تنها برادر به خون خفته زار

خروشان بداندیش در کارزار

زگفتار او شاه بگریست زار

ببوسید رویش برون از شمار

چرا من چنین سخت جانی کنم

ازین پس چسان زنده گانی کنم

همی این برآن آن براین می گریست

بدان دو سپهر و زمین می گریست

همی برکشیدند از دل خروش

بدانسان که رفتند هر دو زهوش

چو لختی برآمد به هوش آمدند

به بدرود هم درخروش آمدند

بدو گفت شاه ای برادر پسر

به مردانه گی یادگار از پدر

چه داری به پیگار چندین شتاب

ندانی که بی تو مرا نیست تاب

تو هستی روان تن روشنم

روان چون پسندی تو دورازتنم

نخواهم فرستادنت سوی جنگ

برو زی سراپرده منما درنگ

به خواهشگری نوجوان برفزود

ولیکن برشه نبخشید سود

به ناچار با دیده ی اشگبار

روان شد به سوی حرم نامدار

ز حیرت سراز پای نشناخته

دو رود از تنش خاک را جان پاک

همی گفت ای جان برو از تنم

مبین ای دو بیننده ی روشنم

مگر دم به سر دیگر ای آس چرخ

هم کشت من بدرو ای داس چرخ

چه کردم کز اینگونه خوار آمدم

ز سرداده گان شرمسار آمدم

فسوسا کز آن نامور زاده گان

بماندم به جا من نژند ونوان

اگر بود فر پدر برسرم

فسرده نکردی کسی خاطرم

پدر داده را هیچ کس ننگرد

اگر آهش از چرخ دون بگذرد

ایا مرگ لختی بچم برسرم

کزین پس به گیتی درون ننگرم

زبس ناله ی نوجوان از حرم

زنی کش بدی مادر محترم

که خود نجمه نام گرامیش بود

دو گیتی به خط غلامیش بود

برون آمد آشفته آسیمه سار

به گلبرگ از نرگسان اشگبار

جوان را به زانوی غم دید سر

به دل دردناک و به لب مویه گر

بیامد ز زانو سرش بر گرفت

چو جانش به آغوش اندر گرفت

ببوسید روی و ببویید موی

سوی ناز پرورد خود کرد روی

که ای نور دیده چه حالست این

چه اندوه و رنج تو بهره ی دشمنت

گر از مرگ یاران چنینی به غم

ترا نیز نوبت رسد دم به دم

مخور غم بچم زود دردشت کین

بشو کشته و روی یاران ببین

ور از کشتن خویش داری هراس

ازین برد باید به یزدان سپاس

ترا این چنین مرگ دامادی است

همه دشت کین حجله ی شادی است

خریده است یزدان زتو جان پاک

بتاز و بده جان به جانان پاک

شوای باز عرش نشست خدا

به لاهوت و بنشین به دست خدا

علی را درآغوش منزل گزین

به زانوی جدت پیمبر نشین

جوانی بدین فر و این برز و بال

شگفتا گر ازمرگ گیرد ملال

بود خون سررنگ رخسارمرد

زنان را سزد چهره از درد زرد

رگ غیرت آمد جوان را به جوش

برآورد از گفت مادر خروش

بدو گفت کای مهربان مادرم

به دل زین سخن برزدی آذرم

دراین پیکر و جان من بیم نیست

ولی چاره ام غیر تسلیم نیست

مرا شاه من چون نفرمود جنگ

چه باشد مرا چاره غیر از درنگ

تو خود کن یکی چاره ی درد من

زشه بازجو اذن ناورد من

پذیرد مگر ازتو خواهشگری

نبیند به گفتار تو سرسری

بخش ۵۳ - خواهشگری مادرح قاسم

گرانمایه جفت شه دین حسن (ع)

بجنبید مردانه بر خویشتن

به پوزش بیامد بر شهریار

همی بد کنیزانه بر پای زار

بگفت ای ترا آفرینش غلام

جهان را همه چون برادر ....امام

تو دریای فیض خدایی عجب

که باز آید ازتو کسی تشنه لب

تویی کعبه ی حاجت ماسوای

چرا حاجتی راهلی ناروای

ترا قاسم زار نادیده کام

برادر پسر نیست باشد غلام

چوآمد زشه خواست اذن نبرد

چرا گشت نومید و رخساره زرد

همانا نه شایان ناورد بود

فدا گشتنت را نه در خورد بود

جوان و یتیم است مشکن دلش

به بزم شهیدان بده منزلش

مرا نیز ای شه به روز شمار

بر مادر خو مکن شرمسار

بدو شاه گفتا ازین بیشتر

مجوی اذن پیگار بهر پسر

نخواهد شد این تا مرا جان بود

تو این کار پنداری آسان بود

برو سوی خرگاه و چندین مکوش

مخواه از غم او مرا در خروش

دژم دل گسسته نفس ناامید

سوی پرده بانوی فرخ چمید

بیامد به نزد یتیم جوان

نگون گشت برخاک زار ونوان

همی غم فزود آن و این را به غم

بسی مویه کردند هردو بهم

بخش ۵۴ - به یاد آمدن ح – قاسم را از وصیتنامه ی پدر بزرگوارش

چو لختی ببودند زین گونه زار

به یاد آمدش قاسم نامدار

زاندرز نغزی که بابش حسن (ع)

نوشته است با خامه ی خویشتن

بدین سان هم او را بفرموده بود

که چو خیل غم برتو آید فرود

زبازوش بگشا و برخوان درست

که درخواندنش چاره ی درد تست

جوان این شگفتی چو آورد یاد

زبازو مرآن حرز را برگشاد

ببوسید و بگشود و لختی بخواند

جهان آفرین راستایش براند

که بخ بخ برستم ز بند غمان

به امید دل آمدم کامران

همین است منشور آزادی ام

همین است سرمایه ی شادی ام

همه راز آن نامه بامام گفت

همال حسن (ع) همچو گل برشکفت

بدو گفت خندان که رنجت مباد

زتیمار گیتی شکنجت مباد

تو این نامه راسوی فرخنده عم

ببر تا دلت وارهاند ز غم

قوی پنجه شاهین گردون گرای

که بد عرشیان را همایون همای

برآمد ز جای وبشد نزد شاه

بدو داد آن نامه با اشک و آه

همی گفت هان گر سزا دانی ام

نگه کن به منشور قربانی ام

کزین پیش فرخ پدر برنگاشت

مرا بهر این دم به بازو گذاشت

به جان همین تاجور شهریار

مراو را رهان از غم روزگار

گمان کن مرا حق بدان شه نداد

چنان داد که قاسم ز مادر نزاد

ز پور برادر شه تاجدار

گرفت آن گزین نامه ی نامدار

چو خط برادرش را بنگریست

فزون تر زابر بهاری گریست

ببوسید و چون تاج برسر گذاشت

زهامون به گردون برآوا فراشت

بگفت ای برادر کجایی کنون

که بینی برادرت زار و زبون

تو با احمد و حیدر اندر بهشت

من اندر کف دشمن بدسرشت

تو از باده ی کوثر آکنده جام

من اندر صف کربلا تشنه کام

تو را بانوی جنتی همنفس

مرا ناله ی پرده گی ها وبس

تو می بینی ای شه جنان در جنان

من ازخیل دشمن سنان در سنان

گذر کن دراین پهنه آخر دمی

بر آر از دل مستمندان غمی

به فرزند بین درمن آویخته

به خاک از مژه خون دل ریخته

همی خواهد از من جواز نبرد

نهان کرده تن رابه ساز نبرد

ندانم چه گویم من او را جواب

مرا حیرت است از درنگ وشتاب

فرستم گرش سوی شمشیر تیز

برآرد زمن مرگ او رستخیز

وگر گویم او را بمان مر به جای

ترا غیر ازین بوده فرمان ورای

دریغا کس آسیمه ساری چو من

ندید و نبیند به دهر کهن

پس از مویه شهزاده را پیش خواند

درآغوش مانند جانش نشاند

به رخسار و مویش بمالید دست

بگفت ای مرا بهتر از هر چه هست

شنو تا دراین نامه فرخ پدر

چسان کرده اندرز نامی پسر

نوشته است کای قاسم راد من

جوان خردمند آزاد من

چو دیدی که از کوفیان خیل خیل

روان شد به رزمش به کردار سیل

چو دیدی سنان های افراخته

دلیران رده در رده ساخته

چو دیدی دلیران ویاران اوی

زهر سو پی رزم بنهاده روی

مباد ای پسر سخت جانی کنی

بترسی وبیم از جوانی کنی

به جای پدر جان به قربانش کن

سر خویش را برخی جانش کن

نفرمودت ار جنگ دامانش گیر

رکاب سرافراز یکرانش گیر

بزن بوسه سم تکاورش را

بجنبان دل مهر پرورش را

مگر تازدت از پی کارزار

که سازی سر و جان به راهش نثار

نگارش دراین نامه این است وبس

چنین نغز اندرز ننوشته کس

جز این نیست امروز فرجام تو

برآید زمان دگر کام تو

گراین لحظه نفرستمت سوی جنگ

خدا را بود حکمتی در درنگ

یک اندرز فرموده بابت به من

مراگفته در گوش جان این سخن

به من گفته کای زاده ی فاطمه

به صحرای پر خوف و پر واهمه

چو بگشایدت دست تقدیربار

به فرزند من دخت خودرا سپار

بمان کاین وصیت به جای آورم

سپس هر چه خواهی زمن بگذرم

شنید این چو شهزاده ی نوجوان

بدو گفت کای عم روشن روان

چنین روز کی روز دامادی است

دم غم بود کی گه شادی است

مراماتم ازاین چنین سور به

ز بنگاه عشرت لب گور به

گرازان همه چیره شیران زبون

همه پهنه مانند دریای خون

دل پرده گی ها چو سیماب ناب

ز غریدن کوس در اضطراب

تو تنها و بدخواه چندین هزار

نمانده زیاران یکی نامدار

چسان من نشینم به بزم سرور

چگونه نمایم به پا جشن وسور

همین دم فرستم به میدان رزم

که پیش من آن به زایوان بزم

بدوگفت آن خسرو کم سپاه

که من سر نپیچم ز فرمان شاه

سپارم بتو این زمان دخت خویش

پس آنگه سوی رزم نه پای پیش

بگفت این و بگرفت دست جوان

زمیدان به خرگاه خود شد روان

پسرهای شیر خدا را تمام

به بر خواند فرزند خیرالانام

یکی کرسی عرش مقدار داشت

بیاورد وبالای خرگه گذاشت

برآمد به کرسی چو احمد (ص) به عرش

زمین را ز رخ کرد خورشید فرش

پس آنگه یکی خطبه آغاز کرد

سزا ذات حق را ثنا ساز کرد

خداوند و پیغمبران را ستود

به شیر خدا هم نیایش نمود

سپس گوهری رازکان رسول

که هم نام بد با گرامی بتول

به مهر شهادت به قاسم بداد

ازآن مهر شد تازه داماد شاد

به مهر شهادت چو آن عقد بست

از آن عقد عقد دو گیتی گسست

بپوشاند پس بر برادر پسر

زسر تا به پا رخت فرخ پدر

توگفتی شه دین حسن زنده بود

جهان از فروغش فروزنده بود

پس آنگه بدین گونه فرمان نمود

که بر پا نمایند یک خیمه زود

چه خیمه؟ طنابش ز گیسوی حور

به رشک ازشکوهش بهشتی قصور

به داماد بسپرد دست عروس

بدان دو دلش پر دریغ و فسوس

بدان نغز خیمه فرستادشان

خود آمد سوی پهنه دامن کشان

ازآن سوی چو قاسم نوجوان

سوی خیمه شد با همالش روان

گهی دیده بر جفت خود می گشاد

گه از محنت شاه می کرد یاد

زمانی نگه برزمین می فکند

زمانی گرستی به بانگ بلند

بخش ۵۵ - عزم رزم فرمودن ح – قاسم و گفتگوی او با عروس

چو آمد به نزدیک پرده سرای

برآمد زلشگر غو کوس و نای

یکی زان گشن لشگر آواز داد

که هان ای شهنشاه حیدر نژاد

گرت هست مردی به میدان گمار

وگرنه بیا خودسوی کارزار

چو این ویله زان کینه جو اهرمن

نیوشید داماد شمشیر زن

رگ هاشمی غیرت حیدری

همان گوهر و فر نام آوری

نهشتش به خرگه رود ای فسوس

رهاکرد ازدست دست عروس

بدو گفت با ناله ی جان خراش

که من رفتم اینگ تو پدرام باش

زمان وصال من آید به پای

نبینی مرا جز به دیگر سرای

اگر چه مرا دل پر از مهر تست

دو بیننده ام روشن ازچهر تست

همین بودم از دور گیتی هوس

که از تو نمانم جدا یک نفس

ولیکن چه سازم که چرخ کهن

نگشته است یک لحظه برمیل من

نبینی که بدخواه از شهریار

همی مرد خواهد پی کارزار

تو نک می پسندی بزرگان من

بجویند رزم سپاه گشن

بمانم من و کامرانی کنم

پس از مرگشان زنده گانی کنم

تویی گرچه مانند جان درتنم

نکو باشد امروز جان دادنم

در اینجا نه جای سرور من است

بود ماتمم این نه سور من است

چو رفتم ز دنیا به فردوس بر

کنم تازه آیین سور دگر

به خلوتگه خلد بنشانمت

به سر برگلاب و گل افشانمت

نبینم به چیزی مگر روی تو

نبویم مگر سنبل موی تو

دراین روز اگر جان نبازیم زار

به قرب خدایی نیابیم بار

وصال خدا بهتر از وصل تست

شنو تا چه گویم بیابش درست

تو و خویشتن رادر این کارزار

ببخشم به دیدار پروردگار

روم خویشتن سوی شمشیر وتیر

فرستم ترا سوی کوفه اسیر

سوی کوفه با کاروان تو من

بیایم به سر گر نیایم به تن

کنم تا به غم درنماند دلت

سرخویش آویزه ی محملت

ز دنبالت ای ماه خرگاه عشق

به سر می سپارم همی راه عشق

زداماد ناشاد چون نو عروس

شنید این به سرزد دودست فسوس

به زاری بیاویخت بردامنش

نگه داشت بر جای از رفتنش

بگفت ای سرافراز جفت جوان

مساز از جدایی مر خسته جان

نه اینست در مهر آیین و خوی

که رخ نانموده بپوشند روی

پسر عم به تیغ غمم خون مریز

سوی تیغ وشمشیر مشتاب تیز

بگفتم مگر غمگسارم تویی

پناه از بد روزگارم تویی

بگویم ترا گر غمی دارمی

همه راز دل با تو بگذارمی

ز بی مهری تو نبد باورم

که بر غم فزایی غم دیگرم

پدر دست من زان به دستت سپرد

که دشمن نیارد به من دستبرد

چو باشد زتو سایه ای برسرم

بماند به جا یاره و چادرم

تو ا زچه زمن روی برکاشتی

چنین بی کس و خوار بگذاشتی

مرا می گذاری دراین دامگاه

که خود در جنان سازی آرامگاه

ز آزاده گان این سزاوار نیست

سزاوار یار وفادار نیست

چو بشنید شهزاده گفتار جفت

دمی زار بگریست و آنگاه گفت

که ای از غمت سوخته جان من

ازین بیش بر جانم آتش مزن

مرو راه بر خویش از غم نهیب

بخواه و ز دادار کیهان شکیب

ازین رزم جستن مرا چاره نیست

ز دشمن دگر تاب بیغاره نیست

پدر چون به دست منت داد دست

به مهر شهادت به من عقد بست

کنون می روم تا که گردم شهید

به توفیق یزدان وبخت سعید

دمی دیگرم روی و مو غرق خون

ببینی به خاک اوفتاده نگون

ندانم از آن پس چه پیش آوری

شکیبا شوی یا که غم پروری

زگفت جوان جفت بگریست زار

به وی گفت با دیده ی اشکبار

اگر جست خواهی به ناچار جنگ

زخون گرددت موی ورو لاله رنگ

به تو نا بمانم بمویم همی

دورخ رابه خونابه شویم همی

نرانم مگر نام تو بر زبان

نمانم مگر با غمت شادمان

دراین گیتی اینم زسوک تو کار

بفرما چو آیم به روز شمار

چه باشد نشان بهر بشناختن؟

مرا از تو در آن بزرگ انجمن؟

که آنجا بدان باز جویم تو را؟

همه هر چه دیدم بگویم ترا؟

بزد دست شهزاده ی راستین

جدا کرد یک پاره از آستین

بگفت اندر آن پهنه ی پر هراس

بدین پاره ی آستینم شناس

کنونم بهل تا روم سوی جنگ

که از من برفته است تاب درنگ

عروس سیه روز ناگشته شاد

به ناچار دامانش از کف نهاد

چو باز دمان از بر او جوان

برون آمد و شد بر شه، روان

بیفکند خوند را درآغوش شاه

بگفت ای درت عرش را سجده گاه

ممانم ازین بیش در انتظار

زیاران بگذشته دورم مدار

چو امر برادرت آمد به جای

مراسوی خلد برین ره نمای

شهنشاه داماد را خواند پیش

بدو داد برنده شمشیرخویش

بخش ۵۶ - به میدان فرستادن امام علیه السلام قاسم

به شکل کفن کرد رختش به بر

زدش بوسه بسیار بر چشم وسر

بگفت این تو وین پهنه ی رزمگاه

برو کت خداوند بادا پناه

دریغا که تیغی شد از مشت من

که بشکستنش بشکند پشت من

همی رفت داماد و شه میگریست

بدان هردو تن مهر و مه میگریست

چو آمد دمان سوی آوردگاه

تو گفتی فرود آمد از چرخ ماه

یکی خردسال از نژاد علی

فکند از پی رزم اسب یلی

که در سوکش این سالخورد آسمان

بگرید همی تا بپاید زمان

خروشید کای بد سکالان دین

منم شبل شیر جهان آفرین

منم قاسم آن صفدر نامور

قسیم جهیم و جنان را پسر

حسن شاه ابرار باب من است

کجا چرخ را توش وتاب من است

نیا مصطفی (ص) مام بابم بتول

که زهرا همی خواند او را رسول

همین شه او را نباشد کسی

بکشتید یاران او را بسی

خداوند دین است و عم من است

به دیدار من چشم او روشن است

منم بدر تابان برج یلی

منم پر گهر دست و تیغ علی

به مردان شیر اوژن تیغ زن

دهد مژده ی مرگ شمشیرمن

کنونم که از سیزده بیش سال

نرفته است رای مردم بد سکال

به گهواره فریلان داشتم

برو بازوی پر دلان داشتم

مرالب چو زاینده از شیر شست

دلم رزم و سر پنجه شمشیر جست

بلند آسمان زیر دست من است

اجل پیرو تیر شست من است

مرا کشته خواهد خداوند من

برای همین است جانم به تن

اگر بر کنند از تنم زنده پوست

نتابم سراز عهد وپیمان دوست

به جانان سپرد آنکه جان او نمرد

به نرد و فا هر که جان باخت برد

به لشگر گر ایدون تنی هست مرد

نهد پای مردی به دشت نبرد

بسی گفت زینسان و از آن سپاه

نیامد تنی پیش او رزمخواه

چو نوباوه ی مجتبی آن بدید

به سالار لشگر خروشی کشید

که ای زاده ی سعد بد روزگار

همانا نترسی ز پروردگار

ندانی تو ای پست با خشم و کین

که فرموده پیغمبر راستین

حسین است جان تن روشنم

زجان و تن اوست جان و تنم

همانا نباشد ترا استوار

گزین گفت پیغمبر تاجدار

وگرنه به جان و تن مصطفی (ص)

پسندی چرا کین و جور و جفا

مریز اینهمه خون آل رسول (ص)

مکش بیش ازین زاده گان بتول (ص)

بسی ظلم کردی و کین توختی

دل شاه دنیا و دین سوختی

گه آن نیامد دگر کز گناه

پشیمان شوی عذر خواهی ز شاه

عمر از سپاه خود آواز داد

که ای نوجوان ستوده نژاد

گه آن نیامد که دیگر شما

پذیرید فرمان سالار ما

ازین جنگجویی پشیمان شوید

به جان وتن خویش رحم آورید

به دنیا درون کامرانی کنید

به آسوده گی زندگانی کنید

بدو گفت شهزاده کاهریمنت

چو جان جای کرده ست اندر تنت

که از راه دین روی برکاشتی

بریدی ز حق رشته ی آشتی

برآنی که مردن برای تو نیست

همی جاودانه ببایدت زیست

ندانی جز اندک نمانی که مرگ

ز شاخ جهان ریزدت بار و برگ

بگو با من از راستی رخ متاب

بدین باره ی خویش دادستی آب؟

بگفتا بلی داده ام چند بار

دهم نیز اگر باشدم روزگار

بگفتا کجا می پسندد خدای

که، سیراب باشد ترا چارپای

سپارند جان زاده گان بتول (ص)

زلب تشنگی شرم داراز رسول (ص)

مراین خردسالان شیرین زبان

که از تشنگی می سپارند جان

چنان آمد ازین خردسالان گناه

که باید شد از تشنه کامی تباه

اگر کافری گوسفندی کشد

دهد آب و پس تیغ بروی کشد

تو لب تشنه از عترت مصطفی (ص)

بری سر زهی کافر پر جفا

بیندیش از خشم پروردگار

وزان تشنه گی های روز شمار

زگفتار شهزاده ی کامیاب

ز مژگان همی ریخت ازدیده آب

فرو برده درخویش از شرم سر

نداد ایچ پاسخ بدان نامور

وزان پس چنین گفت با مردمان

همانا که این ماهرو نوجوان

حسن راست فرخنده فرزند راد

حسین از دل آرا رخ اوست شاد

همانا ز یاران آن شهریار

نمانده تنی زنده در روزگار

که تن داده بر مرگ این نوجوان

نموده تنی زنده در روزگار

وز آنسو چو شهزاده زان پر زکین

ندید ایچ پاسخ بشد خشمگین

کشید از میان آذر آبدار

همان ابر سوزنده ی شعله بار

بزد اسب وشد حمله ور بر سپاه

تو گفتی که حیدر شده رزمخواه

همان تیغ او سر گرایی گرفت

بداندیش را ترک سایی گرفت

به هر جا که رخشان پرند آختی

جهان از سواران بپرداختی

چو دریای تیغش برآمد به موج

سپاهی در آن غرق شد فوج فوج

زبس کشته افکند در کارزار

زمین گشت چون کوهه ی کوهسار

پراکنده کرد آن سپه یکسره

صف میمنه ریخت بر میسره

بخش ۵۷ - برانگیختن عمر – ازرق شامی رابه مبارزت ح قاسم

ز بیمش سپهدار ناپاکزاد

بلرزید چون بید از تند باد

یکی تیره دل مرد خنجر زنی

هژیر دژ آگاه مردافکنی

که او ازرق بدگهر داشت نام

نژاد وی از مرز ویران شام

بد استاده چون کوه آهن زدور

نمی کرد رای نبرد از غرور

به بر خواند او را سپهدار شوم

به نیرنگ آهن دلش کردموم

بدو گفت کای مردبا زور و فر

به سر پنجه و یال چون شیر نر

پر آوازه ی تست روی زمین

بدین یال و برز و برسهمگین

ز شاهنشه شامیان سالیان

بسی سود آید ترا بی زیان

به پاداش آن بخشش و خواسته

یکی کار کین را شو آراسته

برو زین دلاور بر آور دمار

مرا و سپه را دل آسوده دار

بدو گفت ازرق که در مصر و شام

به مردی چنانم بلندست نام

که با یک هزار از سواران کار

شمارندم انباز در روزگار

تو خواهی که نامم درآری به ننگ

ابا خردسالی فرستی به جنگ

به رزم یکی شیر مردم گمار

که گردد هنرهای من آشکار

زازرق عمر چون بدینسان شنفت

بدو خنده ی خشمگین کرد و گفت

چنانی که گفتی وزآن برتری

گواهم ترا اندرین داوری

ولیکن ازین دوده ی نامور

چنان چونکه باید نداری خبر

اگر نام این دودمان درابه کوه

بخوانند کوه از وی آید ستوه

ویا بر فلک در نوردد بهم

ویا بر به دریا خروشد زنم

همه با دلیری ز فرخنده مام

بزایند این دوده نیکنام

زکس این دلیری نیاموختند

ز حیدر به میراث اندوختند

تو مشمار بازیچه پیگارشان

ز نیروی یزدان بدان کارشان

از اینان یکی کودک خردسال

زما یک سپه مرد با سفت و یال

برو کانچه گفتم بیابی درست

اگر نه بهانه نبایدت جست

اگر زنده برگشتی ازاین جوان

زهر مرد افزونی اندر جهان

بگفتا نشاید به افسون وبند

مرا آوری پست نام بلند

بدین برز و بالا و این سفت ویال

نخواهم شدن پیش این خردسال

مرا چار پور است هریک دلیر

که رخ برنتابند از رزم شیر

فرستم به رزمش یکی زان چهار

که آید روا کام فرمانگزار

بگفت این و برگشت بر جای خویش

مهین زاده ی خویش را خواند پیش

برآراست او را به ساز ستیز

بگفتش که زی پهنه بشتاب نیز

سر این جوان را در آور به گرد

چو باد دمان سوی من باز گرد

مبادا که سست آوری کارزار

که نزد سپهبد شوم شرمسار

چو بشنید این، از پدر زشتخوی

به پیکار شهزاده آورد روی

هم از گرد ره بر جهانجو بتاخت

عنان درکشید وسنان برفراخت

چو شهزاده آن حمله از وی بدید

یکی نعره ای خشمگین بر کشید

بیفکند بر سینه ی نابکار

سنانی گزاینده مانند مار

ستمگر سپر داشت زآهن به دست

نشد کارگر نیزه درهم شکست

به خشم اندر آمد نبرده جوان

سنان را بیفکند و تیغ از میان

برآورد و بر بدگهر حمله کرد

همی خواست از وی بر آورد گرد

خم آورد هم نیزه یکسو فکند

کشید از میان آبداده پرند

سپر و برسر آورد داماد شاه

چو مه شد نهان زیر ابر سیاه

زتیغ بداختر سپر بردرید

سرتیغ بر دست قاسم رسید

شهنشاه زاده عنان گردکرد

بدانسوی میدان شد از پیش مرد

ز دستار یک لخت ببرید ودست

بدان لخت دستار محکم ببست

چو این دید یک تن ز یاران شاه

بیامد دمان سوی آوردگاه

یکی اسپر آوردش از شهریار

چو گردون ز سیاره گوهر نگار

سپر بستد و تاخت زی همنبرد

بگردید با تیغ برگرد مرد

زنو زاده ی ازرق کینه خواه

برآهیخت تیغی به فرزند شاه

به ناگه چمان چرمه اش کرد رم

سوار از چپ وراست بگرفت خم

تهی شد ز سر خود و از پا رکیب

در آمد ز پشت هیون برنشیب

چو آن دید شهزاده شد گرم تاز

بدو کرد دست دلیری دراز

بپیچد موی سرش را به دست

برآوردش از جایگاه نشست

همی تاخت پوینده ی خویش را

همی برد با خود بد اندیش را

در آن گرمی اش برزمین زد چنان

که در پیکرش خرد شد استخوان

به خونش همه پهنه آلوده کرد

تنش با تک باره فرسوده کرد

سنان و پرند آورش برگرفت

مبارزه طلب کردن از سر گرفت

به جامه در ازرق بیفکند چاک

بپاشید بر فرق خود تیره خاک

دگر پور خود را سلیحی گزین

بداد و فرستاد زی دشت کین

مگر کین رفته بجوید همی

ز رخ گرد ننگش بشوید همی

بد اختر چو آمد سوی رزمگاه

برآورد آوا به داماد شاه

که کشتی جوانی سرافراز را

دلیری یلی ناوک انداز را

که درشام چونان سواری نبود

به خونش کنم روی بختت کبود

بدو گفت فرزند ضرغام دین

چه مویی ز سوک برادر چنین؟

هم ایدون بر او روانت کنم

به دوزخ درون میهمانت کنم

بگفت این و بر وی بغرید سخت

سر از پای گم کرده شوریده بخت

چنان نیزه ای زد به پهلوی او

که نوکش برون جست زانسوی او

تهی گشت از اهرمن روزگار

درافتاد بر دشت پیکار خوار

دگر باره زآنان هماورد خواست

بزد بانک بر لشگر و مرد خواست

سیم پور ازرق درآمد ز جای

بیامد سوی شیر رزم آزمای

هم ازگرد ره سبط خیرالامم

مراو را به یک نیزه زد بر شکم

کش ازپشت بگذشت نوک سنان

برون شد زدست بد اختر عنان

درآمد ز پشت تکاور به خاک

پدر شد به سوک وی اندوهناک

چو این چارمین پور ازرق بدید

بدان کشته گان جامه برتن درید

تکاور به میدان ناورد راند

جوان را به دشنام لختی بخواند

چو با آن سرافراز شد روبرو

بیفکند پیچان سنان سوی او

شهنشاه زاده ندادش امان

بدو تاخت توسن چو باد دمان

بزد تیغ و از پیکرش دست راست

بیفکند وزان پهنه فریاد خاست

عنان را بپیچید نامرد ازو

سوی ازرق بد گهر کرد رو

همی رفت و خون می چکید از برش

زره پر زخون ونگون مغفرش

به نزد سپاه آمد و جان سپرد

روانش خدا سوی دوزخ ببرد

ز ازرق چو شد کشته آن چار پور

هش از مغز او گشت یکباره دور

همی از زنخ کند ریش پلید

گرازانه آوا ز دل بر کشید

بخش ۵۸ - کشته شدن ازرق شامی به دست شاهزاده ی گرامی

همی گفت کز زاده ی بوتراب

مرا خانه ی دودمان شد خراب

چو کوهی ز آهن بر آمد به زین

هیون تاخت در دشت کین خشمگین

به آیینه ی روی فرزند شاه

چو شد روبرو گفت آن کینه خواه

که ای هاشمی کودک نامور

بکشتی زمن چار نامی پسر

که همتای هر یک به مردی نبود

ز تاری سواران با کبر و خود

هم ایدون به خون درکشم پیکرت

ز مرگت بسوزم دل مادرت

بغرید مردانه هاشم نژاد

که ای بد گهر مردناپاکزاد

چه نالی تو بر چار فرزند خویش

چه سوزی به داغ جگر بند خویش

غم خویش خور سوک ایشان مدار

که اینک سرآرم تو را روزگار

به ناگاه چشم خداوند دین

به ازرق فتاد اندر آن دشت کین

که یکران به رزم جوان تاخته

سنان دلیری برافراخته

به پور برادر بترسید سخت

فرو ریخت خون از مژه لخت لخت

برآورد گریان دو دست نیاز

به درگاه داد آور چاره ساز

بگفت ای خدای بی انباز من

که هستی نیوشنده ی راز من

در این کارزارش یکی یار باش

یتیم حسن (ع) را نگهدار باش

بده چیره دستیش بردشمنا

به مرگش مسوزان روان منا

خدایا ببخشا جوانیش را

میاور به سر زندگانیش را

دراین گفتگو بود فرخنده شاه

که ناگه خروش آمد از رزمگاه

سنان یلی کرد ازرق دراز

سوی مینمه قاسم سرفراز

گران کرد قاسم رکاب سمند

سبک نیزه بر نیزه ی او فکند

چو اندر میان طعن چندی گذشت

رخ ازرق از خشم چون قیر گشت

سنانی بزد بر بر اسب مرد

که ماند او پیاده به دشت نبرد

یکی اسب زرینه بر گستوان

شهنشه فرستاد بهر جوان

جوان زد بن نیزه را برزمین

چو پران تذروی در آمد به زین

خروشان سوی ازرق آورد روی

بدو حمله ور گشت پرخاشجوی

به دست دویل شد دو تیغ آخته

دو بازو به جنگ آمد افراخته

که از بیم شیر فلک باخت رنگ

بیفکند بهرام خنجر زچنگ

چو بر تیغ بگشود چشم

هم آورد بد گوهر آمد به خشم

بگفت این پرند آور آبدار

خود از کشته پور من است ای سوار

به زهر آب خورده است این تیغ تیز

که با وی همی جست خواهی ستیز

بدو گفت شهزاده ی نامدار

بدین سرفشان تیغ زهر آبدار

هم ایدون فرستمت سوی پسر

که مهمانش گردد به دوزخ پدر

ازین تیغ نوشانمت زهر مرگ

کفن سازمت آهنین ساز وبرگ

نبیند سرت زین سپس خود جنگ

نه ترکش به کار آیدت نی خدنگ

بسایم چو افتد ز زین پیکرت

به نعل سم باره آهن سرت

شنیدستم این ازسواران کار

که هشیار مردی تو در کارزار

بسی از فنون نبرد آگهی

کنون بینمت مغز ازهش تهی

ابرباره ناکرده تنگ استوار

چرا تاختی سوی جنگ ای سوار

یکی درنگر تنگ بگسسته را

ابر باره ستوار نابسته را

خم آورد بال ازرق بد گهر

که برتنگ توسن گشاید نظر

ندادش مجال آسمان یلی

بیفراشت بازو چو جدش علی (ع)

بزد تیغ و کرد از میانش دونیم

سپه را همه گشت دل پر زبیم

بدو از جهان آفرین آفرین

رسید از بلند آسمان بر زمین

شهنشه فرستاد وی را درود

وزان زخم مردانه او را ستود

چو از زین فتاد آن دو نیمه سوار

شد او را یله باره ی راهوار

بر آن نامور باره ی تیزگام

زر آموده زین و ستام و لگام

گزین پور سبط رسول امین

بزد آن بن نیزه را بر زمین

بجست از بر باره ی راهوار

برآب اسب زرینه زین شد سوار

یدک ساخت اسب خود و سوی شاه

به پیروزی آمد از آن رزمگاه

چو پیش آمد از باره گی شد فرمود

دو رخ بر رکاب شهنشاه سود

ز رخ سودنش بررکاب هیون

رکاب آهنین بود شد سیمگون

همی گفت زار ای شه نینوای

جهان را خداوند فرمانروای

از این رزمگه سرفراز آمدم

بکشتم بسی خصم وباز آمدم

چو ارزق دلیری فکندم به خاک

نمودم برو، جوشنش چاک چاک

فکندم در این پهنه پیکرش را

همان چار پور دلاورش را

به پاداش این خدمت ای شهریار

یکی جرعه آبم بده خوشگوار

که از تشنگی در تنم تاب نیست

بخواهم کنون مردن ار آب نیست

تو آب آفرین من چنین تشنه لب

دهم جان دراین کارزار ای عجب

شهنشه چو دید آنهمه لابه اش

ز مژگان به رخسار خونابه اش

سرتاجدار اندر افکند زیر

زمین را نمود از سر شک آبگیر

بگفت ای زرویت دلم شاد کام

نکو جستی امروز در جنگ نام

هزار آفرین بر دلیریت باد

بدان پنجه و زور شیریت باد

روان منت برخی جان شود

ز کار تو خشنود یزدان شود

چه سازم که در دست من آب نیست

ز شرم تو در تن مرا تاب نیست

دم دیگرت ساقی سلسبیل

به مینو کند آب کوثر سبیل

دم آخرین است لختی بچم

به بدرود غمدیده گان حرم

کزین رزم دیگر نیایی تو باز

نسازد کسی دیده سوی تو باز

بخش ۵۹ - رفتن شاهزاده قاسم به خیمه گاه به وداع مادر و عروس خود

بزد بوسه داماد بردست شاه

به زاری سوی خیمه پیمود راه

درخشنده خورشید گیتی فروز

به پرده سرا نارسیده هنوز

از آن بر کشیده سرادق به گوش

رسیدش ز غمدیده مادر خروش

که میگفت ای سرو باغ حسن

سرور دل و جان ناشاد من

شه یثربی را برادر پسر

یتیم جوان یادگار از پدر

ندانم چه پیش آمد از دشمنت؟

چه آمد ز پیگار اهریمنت

شدی زنده زایدر بر رزمساز؟

ندانم که آیی برم زنده باز

و یا کشته بینم تورا در نبرد

بگریم به مرگ تو با داغ و درد

اگر زنده ای پس چرا سوی من

نیایی که بینی دمی روی من

کنارم شود از برت کامجوی

لب من شود با لبت راز گوی

بچینم گل خرمی از رخت

شود پر شکر کامم از پاسخت

به جنگ سپه تشنه لب تاختی

در آن دم که بازو برافراختی

ندانم ز آب آمدی کامیاب

ویا ز آبگون دشنه خوردی توآب

سوی خیمه بگذر ز آوردگاه

شنو ناله ی نه پرده ی آبنوس

چو شهزاده بشنید افغان مام

به سوی سراپرده بگذاشت گام

به پیشش دویدند مام و عروس

یکی با فغان و یکی با فسوس

یکی بی شکیب و یکی بیقرار

یکی مویه ساز و یکی اشکبار

چو شهزاده آن هر دو را بنگریست

به کردار ایشان زمانی گریست

شکیبایی از اندهشان بداد

وزان خیمه رخ سوی میدان نهاد

برون از در خیمه ننهاده گام

که بگرفت دامانش دخت امام

همی رفت با او خروشان به راه

همی برکشید از دل خسته آه

چو از پرده بی پرده آمدعروس

خروش آمد از پرده ی آبنوس

بدو گفت کای راحت جان من

پرستار و جفت ونگهبان من

چنین بی کسم چند خواهی همی

زدوری روانم چه کاهی همی

سرافراز داماد فرخنده شاه

کجا می خرامی از این حجله گاه

مخواه ای پسر عم که بی تو مرا

شود حجله ی سور ماتم سرا

منه رخ سوی خنجر آبدار

مکن نازنین پنجه از خون نگار

به جان حسن (ع) ای پسر عم مرو

ز نزدیک دلدار همدم مرو

خدا را مکن دورم ا زخویشتن

مبر همره خود روانم زتن

مرا از غم خویش دلخون مخواه

مکن روی بختم چو مویت سیاه

گمانم تو را شوق دیدار حور

به باغ جنان رامش و جشن وسور

زسرآنچنان برده آرام و هوش

کت این زاری من نیاید به گوش

چو داماد آن ناله از نو عروس

نیوشید گفتش به آه و فسوس

که ای ناز پرور نهال دلم

میافزا دگر بر ملال دلم

به یزدان که رخسار حور جنان

بود بی توام روی اهریمنان

بهشت از بجویم بهشتم تویی

نگارین حورا سرشتم تویی

من و رامش حور خلد –این مباد

که گردم به دیدار کس جز تو شاد

دریغا که با تو نبودم دمی

نبردم به دیدارت کس از دل غمی

نگفتم به تو راز پنهان خویش

گرفتم ره مرگ ناکام پیش

تو ای بانوی جنتی بانوان

شنو راز عم زاده ی ناتوان

چو من کشته گشتم در آوردگاه

تنم را بیاورد زی خیمه شاه

تو زنهار از پرده بیرون میا

پریشیده مو چهره پر خون میا

به مرگ من آوا مگردان بلند

گره باز منما ز مشگین کمند

زدشمن رخ وموی خودکن نهان

مرادل مرنجان به دیگر جهان

شکیبایی از ماتمم پیش گیر

مکان درسراپرده خویش گیر

وگر غم بگیرد عنانت زدست

بکن گریه آهسته و ناله پست

من اینک برفتم تو پاینده مان

شکیبا کنادت خدای جهان

بگفت این و چون جان ز جسم عروس

برفت آن سرافراز با صد فسوس

نشست از بر باره ی باد پای

به پیگار دشمن درآمد ز جای

بخش ۶۰ - رفتن ح – باردیگر به میدان

دو زلف ازکمندش دلاویزتر

خود از تیغ برنده خون ریزتر

جمال رسول ازرخش رونمای

به خفتانش در جان شیر خدای

نمی داشتی باره را گر عنان

بجستی ز ترک سر دشمنان

چنان سود بر دسته ی تیغ دست

چنان جنگ را آستین بر شکست

چنان بر دو ابرو بیافکند چین

چنان زد به کوفی سپه خشمگین

که سالار لشکر دل از جان برید

تو گفتی اجل را برابر بدید

بلرزید ازو پیکر کوهسار

زمین گشت جنبنده سیماب وار

زمین را چو انباشت ازکشتگان

برانگیخت اسب و بیفشرد ران

به سوی علمدار بد خواه تاخت

سبک تیغ و بازوی مردی فراخت

که سازد درفش سپهبد نگون

کشد پیکر نابکارش به خون

سپاه از سوار و پیاده دمان

گرفتند گردش به تیر و کمان

سبک در یکی حمله شیر نبرد

از آنان بیفکند هشتاد مرد

نه اندیشه بودش ز تیر وسنان

نه بیمی ز بسیاری دشمنان

به قلب سپه زو درآمد شکست

بسی مردافکند و بس باره جست

به ناگاه از تیر باران سخت

بشد باره اش پست و برگشت بخت

پیاده چو شهزاده قاسم بماند

به پهلوی او کافری نیزه راند

که بودی زنازاده از باب و مام

شبث پورسعد بداختر به نام

همان نیزه کار جوان را بساخت

دو اسبه اجل برسر او بتاخت

چو دیدندش افتاده ازکار جنگ

گرفتند گردش سپه بی درنگ

یکی زد به تیرش دگر یک به تیغ

یکی با زدوده سنان ای دریغ

یکی نیش خنجر زدش بی درنگ

یکی زد به زوبین یکی زد به سنگ

زپای اندر افتاد سرو جوان

ز هر حلقه ی جوشنش خون روان

نهاد آن رخ پاک بر خاک و زار

خروشید کای عم دشمن شکار

به ناکام ازین دامگاه فنا

روانم سوی بارگاه بقا

بیا تا نرفته است جان از برم

که بار دگر بر رخت بنگرم

چو بشنید بانگ برادر پسر

که او را همی زار خواند به سر

چو دریای موج او برآمد به جوش

بزد بر سپه خویش را پر خروش

به دست اندر آتشفشان ذوالفقار

زهر جوهرش دوزخی شعله بار

بدان پره ی لشگر از هم گسیخت

از ایشان بسی کشت و بر دشت ریخت

چو نزدیک داماد فرخ رسید

به خونش تن نازنین خفته دید

نشسته به سینه یکی کافرش

همی خواست کزتن ببرد سرش

یکی بد عمر نام آن بدسرشت

که نفرین رسادا بدان نام زشت

برآهیخت شمشیر وزد نعره سخت

که برخیز از اینجای ای تیره بخت

سپر کرد دژخیم دست پلید

به تیغ شه از پیکرش بگسلید

بیفتاد از بیم برخاک پست

سوی لشکر افکند ببریده دست

خروشید کای دوده ی نامور

مرا کشت فرزند خیرالبشر

بکوشید در کینه جستن دلیر

برون آوریدم ز چنگال شیر

سپه سوی شاه پیمبر (ص) شکوه

به جنبش در آمد زگروها گروه

شهنشاه تیغ پدر برفراخت

بکشت آن تن وبر سواران بتاخت

همی بود با کوفیان گرم جنگ

زخون پهنه می کرد یاقوت رنگ

که آمد یکی ناله در گوش او

ز داماد افتاده بیتوش او

که ای عم ز پیگار بردار دست

که نعل سمند استخوانم شکست

ازین جنگ جستن به یکباره گی

شدم پایمال از سم باره گی

شهنشه سوی کشته برداشت گام

فرود آمد از اسب خیرالانام

بدیدش رها گشته زین دامگاه

به فردوس بر جسته آرامگاه

گشاده سوی ذروه ی عرش پر

روانش روان گشته سوی پدر

زهم بگسلیده تنش بند بند

شده پیکرش پایمال سمند

بیامد سرش را به زانو نهاد

رخ ناز پرورد بر رو نهاد

لب خود به پر خون لبانش بسود

به رخ بر زدیده روان کرد رود

همی گفت کای کشته داماد من

شکیب دل و جان ناشاد من

عقاب قوی پنجه باز دمان

گل تازه بشکفته سرو جوان

سلیل پیمبر نبیره ی علی

شکوه مهی فرو برز یلی

برنازک از تیغ کین چاک چاک

رخ پاک بنهفته در خون و خاک

گرانست برعمت ای تیز جنگ

که خواهی ازو یاوری روز جنگ

نیاید به یاری ویا آیدت

نیارد که از رنج برهاندنت

جوانا – گلا – نونهالا –مها

به خردی ز راز جان آگها

به دنیادرون زیر چرخ کبود

نکوتر زتو نوجوانی نبود

که برکند سرو سهی رازباغ؟

که خاموش کرد این فروزان چراغ؟

که کرد این بنای دلیری خراب؟

که افکند در پنجه ی شیر تاب؟

که بنهاد این داغ بر جان من؟

نترسید از آه سوزان من؟

بگفت این و بگرفت در پیش زین

تن پاک شهزاده ی نازنین

به سوی سراپرده آورد باز

خروشید کای بانوان حجاز

بخش ۶۱ - آوردن امام نعش برادر زاده را به خیام حرم و مویه گری اهل حرم بر آنجناب

پذیره شتابید داماد را

ببینید این سرو آزاد را

نگارین رخ آوردمش زی عروس

بگویید پیش آیدش بافسوس

فشاند گلاب از سرشکش به روی

برد گردش از سنبل مشگبوی

تن خرد او بهر شوی جوان

چو آب بقا در سیاهی نهان

حسن (ع) کوکه گرید بدو زار زار

چو بیند ورا کشته در کارزار

ایا هاشمی دوده ی نامور

برآرید از تربت پاک سر

بگریید بر کشته ی خویشتن

که شد زخت دامادی اوکفن

ز پرده سرا بانوان حجاز

نهادند رخ سوی آه کشته باز

ز یکسوی فرخنده عمزاده اش

ز یکسوی اعمام آزاده اش

زن و مرد آل پیمبر تمام

گرفتند زاری بر آن تشنه کام

به یک ره همه بانوان بانوا

بگفتند کای کشته ی نینوا

نمانیم بی تو دمی زنده شاد

رود خاک هستی جهان را به باد

جوانا چرا زار خفتی چنین

یکی دیده بگشا و برما ببین

که مارا ز مرگت چه آمد به سر

زنان موی کن کودکان مویه گر

پریزاد سرپنجه ی آن سوار؟

که زد بر تو شمشیر در کارزار؟

که چاکت بدینسان به پیکر فکند؟

که کردت چنین پایمال سمند؟

که از خون نگارت به سر پنجه بست؟

که از نعل اسب استخوانت شکست؟

دل مادرش ناگه از غم به جوش

درآمد برآورد از دل خروش

که ای شیر خورده ز پستان من

فروزنده شمع شبستان من

مرآن شیر خورده گوارات باد

مکان اندر آغوش زهرات باد

حسن (ع) چون به محشر نهد پای پیش

زخونت کند سرخ رخسار خویش

بدان خون بلزند سکان عرش

کند غازه یزدانش بر چهر فرش

مرا خوش ز خجلت رها ساختی

که در راه جانان فدا ساختی

به خرم بهشت اندرت سور باد

پرستنده ات روز و شب حور باد

عروس سیه روز یکسو شتافت

وزان انجمن روی فرخ بتافت

به خیمه درون رفت و بر روی خاک

نشست وبه تن پیرهن کرد چاک

همی گفت آهسته کای جان من

برون شو پس از مرگ جانان من

دلا خون شو و ریز بردامنم

مبین ای دو بیننده ی روشنم

تو شو سرنگون ای سپهر کبود

به من این چنین جور بهر چه بود

تو ای بیوفا ابن عم درنگر

سوی جفت غمخوار آسیمه سر

ببین از غم خویشتن زاری اش

به رخ از دو بیننده خونباری اش

چه کردم که ببریدی ازبن تومهر

نهفتی ز چشم ترم خوب چهر

برفتی و از غم مرا سوختی

چنین عهد سست از که آموختی

خطا گفتم ای یار چونان نه ای

ستم پیشه وسست پیمان نه ای

به سوی منت مرگ بربست راه

زخون کرد آکنده راه نگاه

بگریم برآن جسم صد چاک تو

برآن مشکبو موی پر خاک تو

دریغا ازآن روی خورشید گون

که بگرفت تاریکی از خاک وخون

دریغا نگهبان و غمخوار من

ز آشوب گیتی نگهدار من

دریغا که زین پس اسیرم کنند

به بند بلا دستگیرم کنند

سبک دست نامحرم نابکار

برون آرد از گوش من گوشوار

به تو تا بمانم بمویم همی

تو را در دو گیتی بجویم همی

جهان بی تو امروز گور من است

به دگیر سرا با تو سور من است

بسی گفت از اینسان و خاموش شد

به خاک اندر افتاد وبیهوش شد

جهانا پس از کشته داماد شاه

نتابد دگر درتو خورشید و ماه

نه دامادی آید سو ی حجله باز

نه شادان عروسی خرامد به ناز

نه دست نگاری نگارین شود

نه بیننده چشمی جهان بین شود

نیارم نوشتن دگر ای شگفت

به سرپنجه ام خامه آتش گرفت

درافتاد آتش به جانم همی

زبانه کشید از زبانم همی

چه آتش بداین کاستخوانم بسو خت

دل و سینه و جسم و جانم بسوخت

خدایا تو این آتشم تیز کن

زبان مرا آتش انگیز کن

پس از رزم داماد خونین کفن

سخن گویم از احمد بن حسن (ع)

بخش ۶۲ - ذکر شهادت شاهزاده احمد بن حسن علیه السلام

که شهزاده ی راد و هشیار بود

به دین و به دانش پدر وار بود

ده وشش گذشته بدو سالیان

پی خدمت عم کمر بر میان

پس از مرگ قاسم به نزدیک شاه

بیامد بگفت ای شه دین پناه

مراهم بده رخصت کار زار

کزین نابکاران برآرم دمار

به پایت فشانم سرو جان خویش

بپیوندم آنگه به یاران خویش

شهنشه بدو گفت ازمن مخواه

که بفرستمت سوی این رزمگاه

تو از رفته گان یادگار منی

شکیب دل بی قرار منی

برشاه بس لایه بسیار کرد

که راضیش بر اذن پیگار کرد

نخستین جوان رفت سوی حرم

پس آنگه به میدان کین زد علم

رجز خواند وبردشمنان حمله کرد

در آن حمله افکند هشتاد مرد

از آن پس همی خواست کز رزمگاه

بیاید ببوسد سم اسب شاه

گرفتند گردش سواران جنگ

گشادند بازو به تیغ و خدنگ

جوان بار دیگر بدیشان بتاخت

سبک دست و تیغ دلیری فراخت

همی بر خروشید و زد بر سپاه

چو سوزنده آتش که افتد به کاه

زهم رشته ی عمر مردان گسیخت

به خون برادر بسی خون بریخت

نه بیم از سنان سوارانش بود

نه باکی ز خنجر گذارانش بود

به شمشیر از آن فرقه ی نابکار

بیفکند پنجاه تن نامدار

بیامد بر عم فرخنده نام

بدو گفت کای سبط خیر الانام

مراتشنگی برده از کار سخت

بدانسان که لرزم چو شاخ درخت

رسد گر یکی قطره آبم به کام

سپه را به هم در نوردم تمام

شهنشه به رویش همی بنگریست

نبودش چو آبی چو باران گریست

بدو گفت از تشنه کامی شکیب

بورز و نگه دار پا در رکیب

برو سوی میدان که شوی بتول

دهد آبت ازن چشمه سار رسول (ص)

ببوسید فرخ جوان دست شاه

دگر بار و آمد سوی رزمگاه

بزد خویش را برسپاه گشن

بیفکند زا گمرهان شصت تن

زبس بر تنش زخم کاری رسید

نگون ز اسب شد از جهان پا کشید

شهنشاه زی پهنه یکران بماند

بسی کشت و آن کشته را برنشاند

بیاورد و بنهاد در خیمه گاه

دریغ از چنان نامور پور شاه

جوانان بسی کشتی ای روزگار

به رخ هر یکی چون شکفته بهار

خردمند آن کز تو بر تافت روی

به دل نامدش از تو هیچ آرزو

بخش ۶۳ - مبارزت حسن و زید عمرو – پسران ح امام حسن

پس از احمد (ص) آن پور فخر زمن

سه فرزند فرزانه بودش حسن (ع)

یکی نام فرخ پدر داشتی

سر نیزه از چرخ بگذاشتی

دگر زید و عمرو آن دو زیبا جوان

که بودند هر یک چو سرو روان

یکایک به میدان کین در شدند

به کوفی سپه حمله آور شدند

بکشتند بسیار و زخم فزون

بدیدند و خفتند در خاک و خون

ولی جان ندادند د کارزار

بماندند تا کشته شد شهریار

سپه جانب کوفه بردندشان

به سالار آنجا سپردندشان

زآل حسن (ع) چون جهان شد تهی

برفتند سوی سرای بهی

علی زاده گان را گه رزم شد

به جان باختن عزمشان جزن شد

بخش ۶۴ - مبارزت ابوبکر و عمرو و محمد فرزندان امیر المومنین علیه السلام

به چرخ ولایت همه ماه نو

روانشان به مهر حسینی گرو

به مردی همه نامور چون پدر

بلی آید از شیر نر شیر نر

نخستین ابوبکر ناورد خواه

روان شد به میدان به فرمان شاه

رجز خواند و زد خویش را برسپاه

هیاهو در افکند در رزمگاه

بلرزید از هیبتش دشت کین

پر ازگرد شد چشم چرخ برین

درآن گیر و دار آن سوار نبرد

بکشت از سپه پنجه و پنج مرد

به ناگه دوتن سوی او تاختند

به شمشیر کین کار او ساختند

یکی زان دو را زجر بن بدر نام

که بد گوهرش از نژاد حرام

دگر بود عبداللهش نام زشت

که بادش عذاب خدا سرنوشت

چو بوبکر شد زین سپنجی سرای

عمر شد در آن پهنه رزم آزمای

دو تن مرد پر حیلت و مکر را

که خود کشته بودند بوبکر را

بکشت و گروهی دگر بی شمار

بیفکند در پهنه ی کارزار

به انجام، زی دار باقی شتافت

ز دیدار فرخ پدر کام یافت

پس از وی جوانی محمد به نام

که بودیش دیدار ماه تمام

به بالا چو آزاد سروی نهان

ازو شادمان مرتضی را روان

بجست اذن از شاه و شدسوی جنگ

زمین را به بدخواه دین کردتنگ

یکی رزم مردانه ی هولناک

پدید آمد ازوی در آن گرم خاک

که چشم فلک اندر آن خیره گشت

پر از کشته شد سربسر روی دشت

بیافکند زان گمرهان پنج صد

که بودند هر به نیروی دد

پس آنهم به گلزار مینو چمید

برباب خود مرتضی آرمید

از آن پس به امر شه هر دوکون

به جنگ اندر آمد برادرش عون

بخش ۶۵ - مبارزت و شهادت عون ابن علی علیه السلام

به رخسار مانند تابنده ماه

دو ابروش مشگین دوگیسو سیاه

چو افکند یکران به دشت ستیز

تو گفتی پدیدار شد رستخیز

دم تیغ و همچو باد خزان

همی ریخت سرها چو برگ رزان

فزون کشت زان فرقه ی نابکار

پس آمد سوی شاه درکارزار

اگر بود آبی نرفتی دریغ

همه بهره ی ما بود آب تیغ

روان گشت باردگر عون راد

به کین بازوی حیدری برگشاد

بسان سر که از پیکر افکند پست

بسی صف که بر یکدگر بر شکست

هوا پر ز افغان و فریاد شد

زمین پر سرو ترک فولاد شد

چو زانگونه سالار لشکر بدید

یکی نعره ی خشمگین برکشید

که درپهنه ای مردم نابکار

چه ماندید بیچاره ازیک سوار؟

وز آن پس به حجربن احجار گفت

که ای رزمجو گرد بایال و سفت

هزاری دو از نامداران مرد

ببر با خود ایدر به د شت نبرد

سراین جوان را به نزد من آر

که بخشمت سیم و زر بی شمار

دمان حجر بد گوهر و آن سپاه

فکندند توسن سوی رزمگاه

از ایشان نیامد به شهزاده بیم

همی شد سوار و سمندش دونیم

پراکنده کرد آن همه مرد را

خود از یادشان برد ناورد را

یکی بد گهر مرد صالح به نام

به پیگار شهزاده برداشت گام

زگرد ره آن شهسوار جهان

بزد نیزه اش راست اندر دهان

که نوک سنان از پس گردنش

برون رفت و جان هم زتاری تنش

چو این دید بدر ابن سیار تفت

خروشان به میدان شهزاده رفت

به کین برادرش بر وی بتاخت

دلاور به یک نیزه کارش بساخت

پس آنگه دو صد مرد از آن سپاه

بیفکند بر خاک آوردگاه

به ناگه پی قتل آن بی قرین

برون خالد طلحه جست از کمین

بزد تیغ وافتاد از زین جوان

بیفتی زپا ای بلند آسمان

شهنشه خروشان بیامد برش

بیاورد زی خیمه گه پیکرش

به سر داده گان دگر یار کرد

بدو مویه و گریه بسیار کرد

چو پیگار عون اندر آمد به بن

ز عباس و اخوانش رانم سخن

بخش ۶۶ - نوبت مبارزت رسیدن به فرزندان ام البنین و ستایش آنها

ابولفضل را بود ازباب و مام

سه کهتر برادر چو بدر تمام

که الم البنینشان بدی مادرا

بپرورده بدشان چو جان در برا

به از چار فرزند ام البنین

نه دید آسمان و نه بیند زمین

مهین مرد آن چار عباس بود

که درپر دلی زبده ی ناس بود

گرانمایه عبدالله بی همال

ازآن نامور بود کهتر به سال

از آن بود کهتر یکی نامجو

که همنام عثمان مظنون بد او

پس ازوی بدی جعفر سرفراز

که در پیش وی چرخ بردی نماز

چو کوشنده شیران نیزار جنگ

که شان خنجر و تیغ دندان و چنگ

همه ضغیم نیستان یلی

همه جوهر ذوالقار علی

همه چرخ دین را درخشان سهیل

همه ژرف دریا همه تند سیل

همه نیرو افزای بازوی هم

به مردانه گی همترازوی هم

سپهدار عباس پیروز روز

یل کشور آرای گیتی فروز

بخش ۶۷ - اندرز دادن جناب ح عباس علیه السلام برادران خودرا

سه فرخ برادرش را پیش خواند

درآن روز و اندر برخود نشاند

بگفت ای دلیران فرخنده نام

برادر مرا هر سه از باب و مام

ببینید کامروز باشد چه روز

چه فتنه است این فتنه ی عقل سوز

پی چیست این کینه و جوش و جنگ

به سالار دین از چه شد کار تنگ

چنین روز در پرده ی روزگار

نهان بود و اکنون نمود آشکار

چنین روز را داد ازین پیشتر

پیمبر (ص) به فرخ پدرمان خبر

دراین روز یزدان پی جنگ و خون

کند دشمن و دوست را آزمون

کند آشکارا به خلق جهان

که بر راه حق رفت بایدچسان

چسان دست مردی برافراشتند

زمین را زکشته بیانباشتند

پس آنگه به مردی سپردند جان

نشستند در قرب حق جاودان

نمانده دراین پهنه ی جانگزای

زیاران سلطان دین کس به جای

شد از دوستان کشته هفتادمرد

که شان درزمانه نبد هم نبرد

هم از هاشمی زاده گان بر به خاک

بیفتاد بس اختر تابناک

که در مرگ یک رسول امین (ص)

سیه پوش باشد به خلد برین

ازآن جمله مردان فریادرس

هم ایدون به جاجز شما نیست کس

سرآمد ز یاران چو پاینده گی

حرام است بر ما دگر زنده گی

روا هست ما زنده مانیم و شاه

رود یک تنه سوی آوردگاه

برای همین کرد شوی بتول(ع)

به جفتی گزین مام ما را، رسول

که ما در ره پاک فرزند او

همان نور چشم و جگربند او

درین سخت هنگامه بازیم جان

بلند آوریم افسر دودمان

برای همین کار ام البنین

فرستاد ما را در این سرزمین

مخواهد او را به روز شمار

بر پاکدخت نبی شرمسار

سرو جان فدای برادر کنید

مرا سرخ رو نزد حیدر کنید

چه خویش وبرادر همه کشته گشت

اجل نامه ی عمرشان درنوشت

نه فرزند دلبند دارید نیز

کهبا وی نبینید از غم ستیز

به گیتی درون از چه مانید شاد

کسی را چنین زندگانی مباد

هراس ازدل خود به یک سو کنید

به کاراندر اندیشه نیکو کنید

پس آنگاه پاسخ ببندید کار

به من راز دل را کنید آشکار

بگفتند کای مهتر نامور

به زنهار یزدان و جان پدر

جز این آرزویی نداریم ما

که درپای شه جان سپاریم ما

همه شاه را کهترین بنده ایم

روان ها به مهروی آکنده ایم

تو از شه بگیر اذن پیگارما

پس آنگاه بنگر به کردار ما

برآریم از جان دشمن فغان

پس آنگه به جانان سپاریم جان

چو گفتار ایشان برادر شنید

بشد شادمان و چو گل بشکفید

به گفتار نیکو بسی کرد یاد

بسی برسر و چهر شان بوسه داد

روان شد سوی شاه وبا خویشتن

ببرد آن سه تن شیر شمشیر زن

بخش ۶۸ - آوردن ح – ابو الفضل علیه السلام برادران خود را به سوی امام علیه السلام

بگفت ای خداوند دنیا ودین

جگر گوشه ی سیّدا لمرسلین(ص)

گرآید پذیرفته در پیشگاه

سه قربانی آورده ام بهر شاه

اگر خار اگر گل زباغ تواند

فروغی ز روشن چراغ تواند

برآور زجان باختن کامشان

بنه منتی بردل مامشان

بدیشان بده رخصت کارزار

مرا کن دل آسوده ای شهریار

شهنشه چو گفت برادر شنید

زمانی خمش گشت ودم درکشید

به زیر آمد از باره ی راهوار

دمی تنگ بگرفتشان در کنار

بمویید زار و بنالید سخت

ببارید خون از مژه لخت لخت

چو لختی بمویید آن سرفراز

به پیگار داد آن مهان را جواز

نخستین از آن نامداران داد

درجنگ فرخنده عثمان گشاد

به دشمن کشتی اندر افکند اسب

سوی پهنه آمد چو آذر گشسب

بدان لشکر گشن آواز داد

که ای بدگهر قوم ناپاکزاد

گزین بچه ی شیر یزدان منم

دلیر و سرافراز عثمان منم

حسین است فرخ برادر مرا

امام و خداوند و رهبر مرا

شهنشاه آزاده گان است او

سرهاشمی زاده گان است او

سرور دل و جان خیرالنسا است

بهین یادگار رسول خداست

من آن شاه دین را یکی بنده ام

به مهرش دل و جان برآکنده ام

عدو را دم تیغ من مرگ بس

کفن – بهر او جوشن و برگ بس

به شست اندرم ناوک چاربر

زفولاد و خارا نماید گذر

سنانم چو مهر سلیمان ز دیو

ز جان دلیران برآرد غریو

به میدان اگر بی درنگ آمدم

به شوق شهادت به جنگ آمدم

نترسم اگر مرگم آید به پیش

که من زندگی جویم ازمرگ خویش

هرآنکس که از جان خود گشته سیر

بیاید سوی چنگ و دندان شیر

بدیدند چون فرو عزمش سپاه

نیامد به سویش تنی رزمخواه

دلاور چو این دید بازو فراشت

بزد آسب ورو سوی لشگرگذاشت

بکشت وبیفکندو از زین ربود

بسی نامداران با کبر وخود

فتاده در آن لشگر بی شمر

چو آتش که افتد به نیزار در

به هر سو که تیغش شرر برفروخت

تن خصم همچون خس وخارسوخت

بد اندیش خولی زکین ناگهان

به سویش خدنگی گشاد ازکمان

چو آن تیر پران رها شد ز شست

به پیشانی تابناکش نشست

بدان تیر گردید در خاک و خون

تن نازنینش زرین واژگون

چو زان آگهی ناوک انداز یافت

به خون ریزی صید بسمل شتافت

سر پاکش ازتن به خنجر برید

جگر گاه شیر خدا را درید

جوان را سر پاک چون شد جدای

بلرزید بر خویش عرش خدای

چو جعفر برادرش را کشته دید

بزد دست واز غم گریبان درید

برآمد خروشان چو دریای نیل

به زین یکی باره چون زنده پیل

یکی نیزه ی جانشکارش به چنگ

چو شیر خدا تاخت دردشت جنگ

خروشید کای لشکر بی حیا

به کین با خدا وشه انبیا

منم پور حیدر شه تاجدار

بود نام من جعفر کامگار

چو همسنگ عم بلند اخترم

از آن خوانده شیر خدا جعفرم

زسر پنجه ی شاه خیبرگشای

منم خرد انگشت رزم آزمای

حسین (ع) علی پیشوای من است

به سوی خدا رهنمای من است

به مهرش سرو جان ندارم دریغ

به جان می خرم در رهش زخم تیغ

ستایش به بازوی زور آورم

همین بس که از دوده ی حیدرم

بگفت این و زد بر صف کافران

رکاب سبک پوی او شد گران

سمندش چو دردشت کین پویه کرد

زمین بهر سکان خود مویه کرد

بلرزید چرخ و بتوفید دشت

غو خاکیان ز آسمان در گذشت

ز خون شد زمین همچو دریای آب

سرکافران اندر آن چون حباب

زبس سر بیفکند و پیکر بخست

نماندش به تن تاب و نیرو به دست

تبهکار دونی به ناگه زکین

ددی را به میدان بجست از کمین

کمان را به زه کرد و از روی خشم

یکی تیر شهزاده را زد به چشم

بدان ناوک از زین نگونسار گشت

به شه داد جان وز جهان در گذشت

به خون بردار سوی کارزار

شتابید عبدالله نامدار

دل از مرگ عثمان و جعفر دژم

شد از بهر کین دست و تیغش علم

بیفکند چندان به خاک اسب و مرد

که پر کشته گردید دشت نبرد

چو لختی بدان گونه پیگار ساخت

دو اسبه اجل بر سر او بتاخت

به یک ضربت هانی ابن شبیب

برون کرد ناکام پا از رکیب

ازین خاکدان فنا رخ بتافت

به فردوس نزد شهیدان شتافت

بخش ۶۹ - مویه گری ام البنین بر فرزندان خویش وزبانحال آن مخدره

شنیدم ز دانا کز اینسان سرود

که بر جان و پیکرش بادا درود

که در یثرب آگه چو ام البنین

شد ازمرگ آن چار پور گزین

همه روزه باحال افسرده گان

چمیدی سوی تربت مرده گان

برآراستی با سری پر ز شور

زخاک سیه صورت چار گور

نشستی و از دل کشیدی خروش

چنان کز نوا مرغ گشتی خموش

همی مویه کردی دلی سوگوار

به عبدالله و جعفر نامدار

گهی نام عثمان ببردی به درد

کشیدی ز سوزان جگر آه سرد

روان کردی از دیده گان ژرف رود

جهان گشتی از آه وی پر ز دود

سپس بر سپهدار فرخنده شاه

کشیدی ز دل آتش افروز، آه

بگفتی که پورا – سرا –سرورا

جوانا –یلا – زاده ی حیدرا

بگریم به پر خون بریده سرت

ویا بردو بازوی زور آورت

که در خون کشید آن برنامور؟

که آسیمه گشتی ازو شیر نر

زمادر جدا گشته دور از دیار

شدی کشته دریاری شهریار

بگریم بدان برز و بالای تو

ویا حیدری فر والای تو

که افکند آن دست های بلند

که بد صاحب پنجه ی زورمند

جوانا سپردی ندانم روان

چسان؟تشنه لب نزد آب روان

سکینه طلب از تو چون کرد آب

چو آبی نبودت چه بودت جواب؟

چو ازجان همی خواستی شست دست

نگفتی مرا مادری نیز هست

نگفتی که باشد دو چشمش به راه

برفتی و روزش نمودی سیاه

جوانا چرا آنکه زد بر تو تیغ

نیاورد برمام پیرت دریغ

برادر چو آمد به بالین تو

بدیدآن بر چاک خونین تو

ندانم که اورا چه آمد به سر

برآنم که خم گشت او را کمر

جوانا توسالار لشگر بدی

علمدار خیل برادر بدی

نماندی نگهبان لشگر چرا

شکستی تو پشت برادر چرا

دریغا نبودم در آن کارزار

که لختی بگریم به تو زار زار

بشویم به خون حلقه ی جوشنت

کشم نوک تیر از تن روشنت

سرت را گذارم به زانو همی

نهم بر به زخم تنت مرهمی

چرا ای روان من دل دونیم

نمودی دو فرزند خودرا یتیم

به طفلان تو ای گرامی پسر

چه گویم چو خواهند ازمن پدر

چو لختی همی زار گفتی چنین

سرودی مر آن بانوی دل غمین

که ای تشنه لب کشته فرزند من

روان تن من جگر بند من

نمویم دگر بر تو با اشک و آه

سزد مویه وزاری ام بهر شاه

ننالم اگر زنده مانم به کس

همه زاری ام بر حسین (ع) است وبس

که تو مادری باشدت مویه ساز

ولی مادرش نیست شاه حجاز

ندارد اگر مادر آن شاه دین

کنیز بتول است ام البنین

بگریم براو زار روز و شبان

چو بر پور خود مادر مهربان

نگریم به عباس نام آورم

ننالم به عبدالله و جعفرم

بدو تا که باشم بمویم همی

دورخ زآب دیده بشویم همی

مرااین همه غلغل و زمزمه

بود بهر نور دل فاطمه

دریغا از آن شاه بیکس دریغ

که دور از تنش سرشد از زخم تیغ

دریغا از آن شاه بیکس دریغ

که دور از تنش سر شد از زخم تیغ

دریغا ز آزاده ی بوتراب

که از خون او لاله گون شد تراب

دریغا از آن روی خورشید وش

که شد زعفرانی زتاب عطش

دریغ آن تن پروریده به ناز

که شد دشمن دین بدو اسب تاز

زافغان آن بانوی خونجگر

زن و مرد یثرب به هر بام ودر

شب وروز بودند گریان همه

دل از آتش سوک بریان همه

شنیدم که مروان تاری روان

که در مرز یثرب بدی حکمران

یکی روز ازشهر شد سوی دشت

بدان بانوی مویه گر برگذشت

چو بر حالت زار وی بنگریست

دل سخت وی نرم گشت و گریست

چسان ناله می کرد کان زشت مرد

به آن دشمنی ها بدو گریه کرد

نه یکشب زمانی به راحت غنود

نه یکروز از گریه آرام بود

شب و روز بودش خورش خون دل

قرین تنش محنت جان گسل

بدی همچو لاله دلش داغدار

که تا رفت از این دار ناپایدار

بدان بانوی خسرو راستین

درود فزون از جهان آفرین

دگر باد بر چار فرزند او

سلام از جهانبان خداوند او

بخش ۷۰ - آغاز داستان شهادت حضرت ابوالفضل العباس

کنون از نی دل برآرم نوا

سخن رانم از ساقی نینوا

چه ساقی؟ شه تشنه کامان عشق

امیر صف نیکنامان عشق

سر سرفرازان و آزاده گان

به چهر ه مه هاشمی زاده گان

همان زور حیدر به بازوی او

دو گیتی سبک در ترازوی او

ملوک وملایک ثنا خوان او

زمین – گردی از نعل یکران او

بر از عرش یزدان سر مغفرش

فلک افسر و آفتاب اسپرش

چه گویم خطا کردم ازاین گمان

کجا جوشن او کجا آسمان

به گردون مراین هفت وارونه طاس

سمند سرافراز او را قطاس

مه نو به کف آبگون خنجرش

همه هفت دریا یکی جوهرش

سنانش ستون بلند آسمان

کشیدن همان و فتادن همان

به لشگر گه شاه سالار بود

دبیر و وزیر وعلمدار بود

دلش بود آکنده از راز حق

دو گوشش نیوشای آواز حق

به دیدار و بالا و فر و کمال

نبودی کس اندر جهانش همال

براسبان که پیکر و پیلتن

نشستی چو آن شیر شمشیر زن

دو فرخنده پا گر فرو داشتی

کف پای برخاک بگذاشتی

وگر دررکابش بدی پای بند

دوزانو گذشتی ز گوش سمند

درآویختی چون دودست دراز

گذشتی ز زانوی آن سرفراز

کمالات این شه نیاید به گفت

کس این دربه الماس فکرت نسفت

درآندم که برخاک افتاد پست

به عرش اندرون یافت جای نشست

سرش چون ز شمشیر کین تاج یافت

چو احمد (ص) از آن تاج معراج یافت

از آن سال محنت فزا تاکنون

که باشد هزار و سه صد بل فزون

درآنجا ک شه را بود بارگاه

بود بارگاهش جهان را پناه

خدا زایرستو ستایش گرش

پر جبرئیل است فرش درش

بیایند هرشب درآن انجمن

نبی (ص) وعلی و حسین و حسن

همان پاکدخت رسول خدا

ابا کشتگان سراز تن جدا

نمایند هر یک چو دادار او

به رحمت نظر سوی زوار او

خنک آن که با پای پر آبله

سپارد سوی درگهش مرحله

بلندست این نامور رامقام

شنو تا چه فرمود اینجا امام

ابو حمزه کاو عارف راه بود

زاسرار دین حق آگاه بود

بخش ۷۱ - ذکر روایت ابی حمزه ثمالی

به درگاه چارم امام انام

فزون داشت جاه و نکو داشت نام

چنین گوید آن مرد فرخنده کیش

که روزی بدم نزد مولای خویش

امام چهارم در آن انجمن

زهر در همی راند با من سخن

درآندم بیامد یکی خردسال

که می ماند خورشید را درجمال

جوانی رخش همچو مه تابناک

که بودی عبیداللهش نام پاک

مرآن ناز پرورد خورشید فر

ابوالفضل را بد گرامی پسر

خداوند دین سید الساجدین

چو دیدش دل نازکش شد غمین

همی بر رخ پاک او بنگریست

بمویید و بروی فراوان گریست

چو لختی بگریید گفت این چنین

به من آن خداوند دنیا و دین

که بر مصطفی (ص) شاه گیتی فروز

نبد هیچ روزی بتر ازدو روز

نخستین بد آن روز کز کافران

به کوه احد لشکری بی کران

همه همعنان گرم کردند کین

بکشتند عم رسول (ص) امین

دگر روز مرگ پسر عم او

ستوده جوان جعفر نامجوی

ولی هیچ روزی نبد سخت تر

زروز حسین (ع) آن شه تاجور

که درکربلا لشگری رو سیاه

بکشتند آن شاه را بی گناه

پس آنگاه فرمود آن شاه دین

درود از خداوند جان آفرین

به عباس عم من آن تیغ زن

که ناورد چونان پسر هیچ زن

به راه برادر ز جان و ز سر

گذشت آن مهین یادگار پدر

به جای دو دست ایزد ذوالجلال

بدادش زیاقوت رخشان دوبال

بدانسان که بر جعفر پاکزاد

دوبال اززمرد پس ازمرگ داد

شهیدان همه جاه آن نامدار

کنند آرزو نزد پروردگار

بر پاکدادار پیروزگر

ابوالفضل را هست جاه دگر

خدایا مرازو مکن شرمسار

به مهرش دل مرده ام زنده دار

بکن دیده ام روشن از روی او

سرو پیکرم خاک در کوی او

الا ای سپهدار انصار دین

وزیر و علمدار سالار دین

بخش ۷۲ - نیایش ناظم کتاب با حضرت عباس و خواستن حاجت خود را از آنجناب

گرانمایه فرزند حیدر تویی

در حاجت خلق یکسر تویی

تویی آفتاب سپهر رشاد

تو باب الحوائج تو باب المراد

سرآمد به من بر کنون هشت ماه

که دارم دلی زار و حالی تباه

سخت ناتمام و ثنا نیمه کار

سخنگوی پژمان و آسیمه سار

نه من بنده ی آستان توام؟

سراینده ی داستان توام

نکوهشگری را سخن هر زمان

بگویند با من چنین داستان

که هرکس به آلی علی (ع) مهر داشت

همیشه زغم زردی چهر داشت

همیشه بود زار و ناسازمند

تهیدست و بیچاره و مستمند

مه آگاهم ای صفدر دین پناه

که اینگونه هستند یاران شاه

چو دنیا ست رد کرده ی باب تو

نبینند از آن بهره احباب تو

ولی خدا داده او را طلاق

از آن با غلامانش دارد نفاق

چو او دشمن دوستان علی است

ازو مهر جستن نه از عاقلی است

ولی در هراسم ز زخم زبان

که زخم زبان بدترست ازسنان

اگر شرمسارم وگر پر گناه

نه در سایه ی تو گرفتم پناه؟

به جان تو کز غم به جان آمدم

تن از اندهان ناتوان آمدم

رها کن مرازین غم جانگزا

که روشن کنم این چراغ عزا

دلیرا – هژبرا –سرا – سرورا

گرانمایه اسپهبدا – صفدرا

تناور درخت قوی شاخ دین

به کیوان فرازنده ی کاخ دین

زبر دست دست خدای جهان

چمان تیر شست خدای جهان

خداوند جوشن خداوند خود

دلاورتر از هر دلیری که بود

ایا احمد رفرف اقتدار

ایا حیدر پهنه ی کار زار

ایا جوهر ذوالفقار پدر

به مردانگی یادگار پدر

مراد همه خلق درمشت تست

کلید حوائج درانگشت تست

ثنایت نگوید سزاوار –کس

همنیت که گویند ابوالفضل بس

ز الهامی ای شه فرامش مکن

چنین بلبل از نغمه خامش مکن

کی ام من یکی خون دل خورده ای

شب وروز با غم به سر برده ای

زخلد آمدم همچو آدم برون

شده درکف مکر شیطان زبون

بساط سلیمان ز کف داده ای

به زندان اهریمن افتاده ای

به جهل از کلیم خدا گشته دور

گرفتار فرعون نفس غرور

زدامان عیسی رها کرده دست

زمشتی یهودی صفت گشته پست

ز بیداد نمرود این روزگار

درآذر فتاده براهیم وار

مراین طشت پر فتنه ی باژگون

چو یحیی تنم را کشیده به خون

چو یونس به کام نهنگ بلا

چو یوسف به زندان غم مبتلا

چو یعقوب در کنج بیت الحزن

نشسته گریزان ز فرزند و زن

مرا نیست ای سرور سروران

تو انایی پاک پیغمبران

کزین گونه تیمار افزون کشم

پر کاهم این کوه را چون کشم

گرانمایه سنگی که بر آسیاست

به پشت یکی پشه این کی رواست؟

کسی دیده البرز بر پشت مور

به چندین بلا نیست یک تن صبور

چرا با سگت چرخ شیری کند

جهان با غلامت دلیری کند

ایا خشمت آتشفشان اژدها

سگ خود ازین شیر فرما رها

غلط گفتم ای شه نه شیر است چرخ

به روباه بازی دلیرست چرخ

چو خشمت بدو ترکتازی کند

نیارد که روباه بازی کند

منم بنده ای گرچه با خاک پست

مهل تو خداوندی خود زدست

کن آسوده جان فگار مرا

فراهم کن اسباب کار را

کنون ای نیوشنده باهوش باش

سراپا دراین داستان گوش باش

بخش ۷۳ - اذن رزم خواستن حضرت عباس از امام علیه السلام و گفتگوی ایشان

چو رفتند اخوان و یاران شاه

به سوی پیمبر ازین دامگاه

سپهبد دلش از غم آمد به درد

نگه کرد لختی به دشت نبرد

زمین را پراز باره و مرد دید

هوارا پر از قیرگون گرد دید

زهر سو درخشان درفشی به پای

جهان پر ز بانک تبیر و درای

زبسیاری درع و شمشیر و خود

زمین همچو دریای آهن نمود

تن پر دلان خفته در خون و خاک

زمانه هراسان زمین سهمناک

زیکسو خداوند دین بی پناه

ستاده به میدان آوردگاه

زده تکیه بر نیزه ی بیکسی

پی کشتنش نیزه داران بسی

نمانده کس از جان نثاران او

به خون غرقه خویشان ویاران او

زاصحاب و اخوان نام آورش

نمانده به جا جز علی اکبرش

زیکسو زنی چند بی غمگسار

غریب و پسر کشته و داغدار

زیکسو بسی کودک ماه وش

به گردون برآورده بانگ عطش

پی یاری شاه واهل حرم

دل ساقی تشنه لب شد دژم

زغیرت بجوشید خون درتنش

برون شد سر موی از جوشنش

به خود گفت هنگامت آمد فراز

یکی چاره از بهر رفتن بساز

ترا جای اندر زمانه نماند

دگر بهر رفتن بهانه نماند

بباید شدن لابه گر پیش شاه

به سودن همی چهره بر خاک راه

زدن بوسه بر دست و پا ورکاب

به رخساره از دیده بارید آب

مگر بخشدت رخصت کارزار

رها گردی از رنج این روزگار

بگفت این و از دیده شد اشکبار

درفش همایون به کف استوار

بیامد بر خسرو راستین

بدو خیره چشم سپهر و زمین

فرود آمد از کوهه ی بادپای

بزد بر زمین رایت چرخ سای

بگفت ای نگهبان هر دو جهان

خداوند هر آشکار و نهان

یکی حاجت خرد دارم به شاه

ببخشایش ار می نماید نگاه

سرم سبز گردد دلم شادمان

رها گردم از بند رنج و غمان

دل من ازین زندگی سیر شد

به راه تو جان دادنم دیر شد

تو تنها به خون خفته اخوان من

نیاید به کار این تن و جان من

پس از مرگ اخوان نام آورم

نخواهم به گیتی به پیکر سرم

مراجان ازآن داده پروردگار

که در خاک پای تو سازم نثار

ازین همت پست شرم آیدم

همی بر رخان آب گرم آیدم

که درحضرتت نام آرم ز جان

چسازم که نبود مراغیر از آن

تو این مختصر پیشکش در پذیر

سرم را برآور به چرخ اثیر

مخواه از در قرب حق دوری ام

ببخشا پی رزم دستوری ام

که تا خون اخوان خود زین سپاه

بخواهم به میدان آوردگاه

وزان پس ببخشم ترا جان خویش

بگیرم ره گلشن خلد پیش

روم در حضور پدر سرخ روی

بگویم غم و محنت خودبدوی

شهنشاه چون گفت او را شنید

مرآن زاری و اشگباری بدید

فرو ریخت از دیده اشک روان

برو دامنش گشت پر ارغوان

نگه کرد لختی به سیمای او

بدان فره وبرز وبالای او

قدی دید مانند سرو بلند

بری شیر وش بازوی زورمند

رخی پرتو افکن چو ماه تمام

خطی سبز برگرد آن مشک نام

به کافور مشک سیه بیخته

دو دست ازن دوزانو برآویخته

به گیتی ندیدش همانند کس

تو گفتی که شیر خدا بود وبس

بدان فر والای آن بی قرین

همی خواند نام جهان آفرین

وزان پس بدو گفت کای ارجمند

خداوند بالا ودست بلند

علمدار و پشت و پناهم تویی

نگهبان چتر و کلاهم تویی

درین کارزارم تویی یار وبس

مددکار و غمخوار و فریاد رس

همه جمع مارا توباشی اساس

دل دشمنان از تو دارد هراس

تو تاهستی ای شیر دشمن شکار

بود پرده گی زینب داغدار

تو چون کشته گشتی اسیرش کنند

به بند ستم دستگیرش کنند

بود از تو پیروزی بخت من

شود بی تو وارون سر و تخت من

به من آسمان بی تو موید همی

تنم بستر گور جوید همی

فرستم چسانت سوی تیغ و تیر

بسوزد ز مرگت دل مام پیر

به مرگت ندارد دلم توش وتاب

مکن خانه ی طاقتم را خراب

ابوالفضل بالا خم آورد و گفت

که ای آگه از رازهای نهفت

تو خود این بلا خواستی از نخست

وگرنه جهان زیر فرمان تست

همه آفرینش سپاه تواند

سراسر زبد در پناه تواند

کی ام من که باشم نگهبان تو

نگهبان تو هست یزدان تو

ترا من برادر نی ام بنده ام

به درگاه کهتر پرستنده ام

پی تخت تو هست تاج سرم

کنیزی است برمادرت مادرم

از آن مادرم را خدای آفرید

که از وی چو من پوری آید پدید

که درپای تو جان فشانی کنم

به خلد برین کامرانی کنم

برفتند یاران و گاه من است

جهان بین آنان به راه من است

نبینی که بدخواه ناهوشمند

هماورد خواهد به بانگ بلند

زمن بگذرد مرد ناورد خواه

نماند به جز شاه وفرزند شاه

نشاید که من بنگرم خیر خیر

رود شاه من پیش شمشیر وتیر

ویا رزم جوید جگر بند او

دلش بشکند مرگ فرزند او

بدو گفت شاهنشه بحر و بر

که ای در هنر یادگار پدر

به ناچارت ارجنگ بایست جست

سبک سوی میدان بچم ازنخست

یکی جرعه ی آب از این سپاه

که نوشند این خردسالان بخواه

زلب تشنگی های این گل وشان

همان از عطش ناله ی زارشان

بگوبا بد اندیش ناهوشمند

دراین پهن میدان به بانگ بلند

مراین قوم راساز خاطر نشان

یکایک زمن حال ونام ونشان

هم از باب و مام و زفرخ نیا

همان جاه من در بر کبریا

مگررحمت آرند برحال ما

ببخشند آبی به اطفال ما

هم از آب اگر بر نیارند کام

شود حجت حق برایشان تمام

چو پاسخ شنیدی بدینسو گرای

کز آن پس ببینم که برچیست رای

سپهدار فرخ رخ تابناک

بسایید پیش برادر به خاک

بخش ۷۴ - به میدان رفتن حضرت عباس علیه السلام به فرمان امام علیه السلام

پس آنگه برآمد به زین خدنگ –

به فرمان روان شد سوی دشت جنگ

به دست اندرش آسمانی درفش

هواشد زگرد سمندش بنفش

کمند ی چو ثعبان و تیغی چو برق

سراپا به دریای پولاد غرق

به زین تافتی چهره ی آن جناب

چو از تیغ کوه بلند آفتاب

عنان را به اسب گرانمایه داد

بیامد به نزدیک لشگر ستاد

بزد بر زمین رایت ارجمند

نگه خیره بر سوی دشمن فکند

چو دیدند لشگر سرو پیکرش

همان حیدری جوشن و مغفرش

بگفتند خود مرتضی زنده شد

رخش اندرین پهنه تابنده شد

یکی گفت کاین شبل شیرخداست

به بالا ودیدار خود مرتضی است

مراو را پدر کرده عباس نام

به مردی نهد بر سر چرخ گام

گر این نامور رای جنگ آورد

سر نام ما زیر ننگ آورد

شنیدند نامش چو نام آوران

بماندند برجا کران تا کران

چنان شد دل جنگیان از نهیب

که خوشیدشان پای اندر رکیب

سواری ندانستی از بیم جان

که دارد به کف پار دم یا عنان

سپهبد زمانی خموش ایستاد

تو گفتی که کوهی است برپشت باد

ازآن پس برآورد اوا بلند

بگفتا به سالار ناهوشمند

که هان ای عمر این خداوند فرد

که بینی ستاده به دشت نبرد

حسین علی سبط پیغمبر (ص) است

که برهر که اندر جهان سرورست

بودساقی کوثر او را پدر

که بد کارفرمای تیغ دوسر

گزین مادرش هست فرخ بتول

که بد پاره ی جسم پاک رسول (ص)

بد او بانوی بانوان جهان

به خرم جنان نیز شاه زنان

به کابین او کوثر وسلسبیل

فرات است و جیحون وسیحون ونیل

خود او وارث علم پیغمبر است

امام است وسوی خدارهبر است

چرا با چنین شاه کین آوری

شکست از چه بررکن دین آوری

ببرده است از راه اهریمنت

به یزدان خودساخته دشمنت

فراتی که کابین زهرا بود

روان رایگان سوی صحرا بود

دد ودام نوشند از آن روز وشب

تو بندیش بر پور او ای عجب

گر این اهلبیت رسول امین

بمیرند تشنه دراین سرزمین

چو لب تشنه آیی به روز شمار

چه عذر آوری نزد پروردگار

به من داده فرمان شهنشاه دین

که از وی بگویم ترا اینچنین

که کشتی تو اخوان ویاران من

نهشتی تنی زان بزرگ انجمن

ندارم کنون من به جز طفل چند

دراین خسروی بارگاه بلند

دل جمله از تشنگی سوخته

جگر تفته وسینه افروخته

چه دارند این خردسالان گناه

که گردند ازتشنه کامی تباه

از آن پیش کز تشنگی جان دهند

بگو تاکه آبی بدیشان دهند

کنی گر چنین من به روز شمار

چو آیم بر پاک پروردگار

بگیرم یکی راه بخشش به پیش

نخواهم زتو خون یاران خویش

خود او هر چه خواهند بتوان کند

که چاره به کار جهانیان کند

ودیگر ازین بیش برمن سیاه

نسازید روز و نبندید راه

کزین مرز با آل خیر البشر

شوم سوی هندوستان رهسپر

ندارم به ملک عراق و حجاز

سرمویی اندر جهان من نیاز

زفرخنده سالار شمشیر زن

شنیدند لشگر چو زینسان سخن

گروهی نشستند بر جای و زار

گرستند برغربت شهریار

سپهدار و آن لشگر تیره جان

ببستند از پاسخ وی زبان

مگر شمر دون وشبث کز سپاه

برفتند نزدیک سالار شاه

بگفتند کای صفدر نامجوی

ازیدر برو با برادر بگوی

میان هوا گر شود پر زآب

نهد روی بر پشت آب آفتاب

شما تشنه کامان زما بی دریغ

نبینید آبی بجز آب تیغ

مگر آنکه پیمان به دارای شام

ببندید و خوانید او را امام

سپهبد به گفتار آن تیره هوش

تبسم کنان داد یک لخت گوش

پس آنگه بیامد برشه بگفت

سراسر سخن ها که گفت وشنفت

شهنشه دلش آمد از غم به درد

دو گلگونه از اشک پر ژاله کرد

ابوالفضل استاده اندر برش

دل آشفته و دست کرده به کش

به ناگه خروش آمد از خیمه گاه

خروشی کز آن تیره شد مهر و ماه

بسی کودک خرد زار و ملول

زاولاد شیر خدا و رسول

زخرگه به یکره برون آمدند

خروشان ز سوز درون آمدند

دو گلگونه ازدرد دل ها سیه

عقیق لب از تشنگی چون شبه

جهان زآهشان پرغو العطش

رخ مهر تابنده فیروزه وش

سکینه به پیش اندرون مویه گر

خروشان ز پی دختران دگر

همه بلبل آسا به افغان و آه

سرآهنگشان ناز پرورد شاه

به بازو فکنده، یکی خشک مشک

دو جوبسته بر روی گلگون ز اشک

دمان سوی سالار شاه آمدند

چو سیاره گان گرد ماه آمدند

یکی اندر آویخت بر دامنش

یکی بوسه زد بر سم توسنش

یکی گفت کای عم والاگهر

به ما مهربان چون گرامی پدر

زبی آبی، آتش به ما درفتاد

دهد خاک ما تشنه کامی به باد

تو دریای فیض خدایی مخواه

ز بی آبی این کودکان را تباه

یکی گفت بر ما نگر، یک نفس

که جز تو نداریم فریاد رس

زسوز دل و تابش آفتاب

هم ایدون بمیریم اگر نیست آب

تو مپسند ای غیرت کردگار

که ما تشنه لب جان سپاریم زار

از آن کودکان پور شیر خدای

چو دید آنهمه زاری جانگزای

دل نازکش زآتش غم بسوخت

زغیرت دو گلگونه اش برفروخت

بر خسرو دین ببوسید خاک

بگفت ای مرا بهتر از جان پاک

به تنگ آمدم از چنین زنده گی

نخواهم دگر روز پاینده گی

مراشرم این کودکان کرد آب

ندارم دگر با چنین درد تاب

بفرما که تازم به میدان جنگ

رها گردم ازدست این روز تنگ

زمرگ برادر تو را غم مباد

چنان دان که هرگز زمادر نزاد

مرا شیر حق بهر این روزگار

به مردانگی گشت آموزگار

مرا از ازل کردگار جهان

امانت نهاده است درتن روان

که بازم به راه تواش بی دریغ

نتابم رخ از زخم پیکان و تیغ

بفرما که تازم به میدان کین

به جای آورم امر جان آفرین

شهنشه بدو خواند بس آفرین

سپس گفت کای پور ضرغام دین

به من گر همی بایدت یاوری

همی کوش کابی به دست آوری

که این کودکان تر نمایند کام

از آن پس بکن روز بدخواه شام

ابولفضل ازین مژده دلشاد گشت

زبند غم و رنج آزاد گشت

ببوسید پیش برادر زمین

چو حیدر بر سیدالمرسلین (ص)

چو لختی به شه پوزش اندر گرفت

همان مشک خشکیده در بر گرفت

بخش ۷۵ - رفتن ح عباس به فرمان امام علیه السلام

به بدرود آل رسول امین

روان شد چو جان ازبرشاه دین

ستمدیده گان را چو بدرود کرد

پی آب رو جانب رود کرد

چو آمد به نزدیک رود روان

سپه دیدآنجا کران تا کران

بیاستاد لختی به میدان کین

نگه کرد برآن سپه خشمگین

زمین کرد از سنگ اویال خم

دل ماه وماهی شد از غم دژم

بدیدند لشگر یکی شاه نو

به دستش یکی دشنه چون ماه نو

تو گفتی به کف تیغ آن بی همال

به دریاست افتاده عکس هلال

بر برز آن شیر با تیغ و خود

جهان چون یکی تنگنا خانه بود

فلک خیره بر برز وبالای او

ملک محو دیدار والای او

بگفتند یا رب چه بالاست این

چه فرخنده سیمای والاست این

چه بازوی و دست بلندست این

کدامین یل ارجمندست این

بدیدیم ما نامداران بسی

ندیدیم با فره ی این کسی

همانا که این نامورحیدرست

واین سرزمین وادی خیبرست

به دست اندرش تیغ دشمن شکار

همانا بود سرفشان ذوالفقار

چنان چرمه اش دلدل مرتضی است

سر نیزه دندان مار قضاست

دریغا که این شهسوار عرب

دراین رزمگاه است خشکیده لب

نبودی گر این نامور تشنه کام

نماندی ز دشمن دراین دشت نام

چو دیدند او را دلیران زدور

جهان گشت در چشمشان تنگ گور

از آن دست و ران و رکیب دراز

وزان سفت ویال و بر سرافراز

فسردند نامی سواران به زین

ستاره شد اندر فلک سهمگین

سپهدار چون شرزه شیری دژم

بغرید و گفتا به اهل ستم

که ای قوم عباس نام من است

هیون توسن چرخ رام من است

علمدار شاه شهیدان منم

فدای ره اوست جان و تنم

بود نام او نقش لوح دلم

به مهرش سرشته اسب آب وگلم

سروترک دشمن برآرم به زیر

نمانم که بر شاه گردید چیر

منم آن که جویم نبرد یلان

زنم تیغ بر تارک پر دلان

منم وارث مردی مرتضی

منم فارس پهنه ی کربلا

همینم به مردانگی بس گواه

کهبابم بود حیدر رزم خواه

منم صاحب جود و مهر و وفا

منم برخی زاده ی مرتضی (ع)

دم تیغ من کام نر اژدها ست

سرنیزه ام افعی جانگزاست

همان زور خیبر شکن با من است

که را تاب نیروی من درتن است؟

ببینید دست بلند مرا

پرند و کمان و کمند مرا

به ران و رکیبم یکی بنگرید

ز نیروی بازویم آگه شوید

چو زاینده شادابم از شیر کرد

به گهواره بودم چو مرد نبرد

به خردی بسا کارهای بزرگ

بکردم که ناید ز مرد سترگ

کنونم که شد دست مردی دراز

شما را به من کار افتاده باز

بجویید دوری زکام نهنگ

میارید بر دوده ی خویش تنگ

به چنگال ضیغم میازید دست

میارید بر دوده ی خویش تنگ

مخارید ای بد منش کوفیان

به بازیچه یال هژبر ژیان

بیارید ای مردم بد نهاد

خود از تشنه گی های محشر به یاد

وگرنه به نیروی پروردگار

برانم شما را ازین جویبار

برم آب از بهر طفلان شاه

نیارد کسی خیره بر من نگاه

بدند از سواران هزاری چهار

درآندم نگهبان آن رودبار

زگفت سپهبد به هوش آمدند

چو دیو دژم در خروش آمدند

به یکره سمند ستم تاختند

به رزم سپهبد سنان آختند

نیامد به دل بیم سالار را

برآورد شمشیر خونبار را

بیفراشت شمشیر ودست یلی

چو در جنگ خندق علی ولی (ع)

براند اسب و برآن سپه حمله کرد

ز سم سمندش همی خاست گرد

گرازان سوی شیر حق تاختند

ولی زهره زان تاختن باختند

نه یارست نام آوری رزم خواست

نه دستی به مردی سنان کرد راست

به هر سو که او روی کردی ز دور

رمیدندی از وی چو از شیر گور

زبیمش زدی مرد بر مرد کوس

به تن جمله لرزان به رخ سندروس

به هرکس زدی نعره ی خشمگین

فکندی ز زین خویش را برزمین

چو برق پرندش زبانه کشید

اجل خویش رااز میانه کشید

روان شد ز شمشیر آن پر شکوه

روان ها به دوزخ گروها گروه

سمندش همی کشت دونان به نعل

بدانسان که نعلش زخون گشت لعل

نه از تیر باکش نه از تیغ بیم

همی کرد دونی به زخمی دونیم

زبس خصم دون را دو نیمه نمود

شمار سپه یک به یک برفزود

بیفکند آن شیر دشمن شکار

زنام آوران هشت و پنجه سوار

نه شد تیغ ازوکند نه دست سست

نه دوری زن پیگار بد خواه جست

ازو شد به کوفی سپه کار تنگ

نه پای گریز و نه جای درنگ

زپس آتش تیغ و از پیش آب

گسسته عنان ها بریده رکاب

نمودند هر یک به سویی فرار

تهی شد از ایشان لب رودبار

سپهبد هیون تاخت در رود زود

شگفتا که دریا نگنجد به رودا

چو بر رود آب روان بنگریست

زلب تشنگان کرد یاد و گریست

همی گفت کای آب شیرین گوار

زآب آفرین شاه شرمی بدار

روانی تو برخاک و سنگ زمین

لب تشنه آل رسول امین

تو موج اندر آورده جوشان همی

سکینه برایت خروشان همی

سزد کز تو نوشند مردم تمام؟

بمیرند آل علی تشنه کام

پس از تشنه کامان هاشم نژاد

به کامی تو را خوشگواری مباد

نیاید دگر تشنه ای از تو سیر

همه چشمه سار تو گردد کویر

شگفتا که آب روان زان خطاب

نشد چون ز شرم ابوالفضل آب

سپهبد زانده چنان می گریست

که از بهر او آسمان می گریست

چنان ازعطش بود در التهاب

که گفتی زره بر تنش گردد آب

نفس چون کشیدی همی تیره دود

شدی از لبش سوی چرخ کبود

کفی آب برداشت تا نوشدا

که کمتر دلش از عطش جو شدا

به یاد آمدش کام خشک امام

به خود گفت این آب بادت حرام

ره یاری این نیست آزرم دار

ز روی برادر یکی شرم دار

بخش ۷۶ - بیرون آمدن ح – ابوالفضل (ع) با لب تشنه از فرات

تو سیرآب و نوباوه ی مصطفی (ص)

چنین تشنه؟ این نیست رسم وفا

ننوشیده قطره از آب سرد

شکیبش سر چرخ را خیره کرد

به رود روان با دلی پر ز تاب

فرو ریخت ازدست و از دیده آب

چو از دست او آب را برفشاند

ملک از فلک بروی احسنت خواند

پس آن مشک خوشیده را پر نمود

براند اسب و آمد به هامون زرود

وفا بین که پورشه کاینات

لب تشنه بگذشت زآب فرات

به دوش اندرش مشک و دل پر زتاب

روان شد سوی خیمه ها با شتاب

چو دیدند لشکر که سالار شاه

برد مشک پر آب زی خیمه گاه

برآوردشان گوهر بد به جوش

زهر سو کشیدند برهم خروش

همه همعنان سوی او تاختند

به پیگار وی تیغ کین آختند

دگر باره برخاست گرد سپاه

برآمد سر گرد بر اوج ماه

زبانگ سواران و آوای کوس

بشد توسن رام گردون شموس

سپهبد چو دید آن سپه را زدور

به زیر آمد از پشت زین ستور

به یک سوی بنهاد آن مشک وباز

برآمد به زین تند چون شاهباز

سبک حمله آورد بر کوفیان

چو بر گله ی گور شیر ژیان

تو گفتی که تیغش یکی آذرست

که سوز همی هر چه خشک وترست

ویا اژدهایی است آتشفشان

که آرد به دم پیکر سرکشان

ز زخم سم باره ی نامدار

زمین بی سکون گشت سیماب وار

زتیغش اجل خویش را داشت پاس

زهرای اسبش جهان پر هراس

زدی بر سر هر که بران پرند

بجستی پرندش زتنگ سمند

زدی هر که را تیغی اندر میان

زدست وسرش کس ندادی نشان

همی تیغ راندی و گفتی چنین

منم شبل شیر جهان آفرین

منم زاده ی یکه تاز احد

کزو شد زبون عمرو بن عبدود

منم پنجه ی شیر پرورگار

منم جوهر سرفشان ذوالفقار

همی گفت نام وهمی کشت مرد

زمین را پر از پیکر کشته کرد

چو پردخته شد پهنه ازبدگهر

بیامد سوی رود آن نامور

گرفت از زمین مشک و شد رهسپار

سوی خیمه ی تشنه لب شهریار

چو دیدند لشکر که آن کامیاب

شتابد سوی خیمه با مشک آب

دگر ره زهر سو افراز آمدند

سوی پهنه در ترکتاز آمدند

گرفتند ره ران بدان جان پاک

که شاید بریزند آبش به خاک

چو آن خیره گی دید از آنان جوان

کشید ازمیان دشنه ی جان ستان

به دوش اندرش مشک و دردست تیغ

خروشان چو در قلزم چرخ میغ

بدیشان یکی حمله بنمود سخت

فرو ریخت سرها چو برگ درخت

سپه را دم تیغ آن شهسوار

به هم درنوردید طومار وار

بسی سرکشان را درآن دستبرد

تن تیره بر دست آتش سپرد

زبس کشته بود اندر آن پهندشت

نیارست باد از میان در گذشت

سواران دگر ره از آن نامدار

هزیمت گرفتند زی رودبار

بسا مرد کو خویش را باسمند

به آب اندر از بیم تیغش فکند

به جان ازدم تیغ او رسته شد

به آتش در آن آب پیوسته شد

همی چند نوبت چنین رزم جست

به خون یلان دست و شمشیر شست

ولیکن نبودش به دل رای جنگ

نمی خواست کارد درآنجا درنگ

همی کرد کوشش که آن آب را

رساند مگر پیش پرده سرا

ابوالفضل اگر رای پیگار داشت

وگر دل به مرد افکنی می گماشت

نماندی درآن پهنه یک تن سوار

که با شاه جوید دگر کارزار

عمر – چون بدانست کان شیر مرد

از آن رودبانان نبیند گزند

هم ایدون برد آب ازبهر شاه

جهان گشت در پیش چشمش سیاه

بخش ۷۷ - در بیان گرفتن لشگر مخالف به فرمان عمر سعد

خروشید و با مردم خویش گفت

که هان ای سواران با یال وسفت

مراین نامور پور شیر خداست

به میدان کین همچو ابر بلاست

ندارد به دل هیچ بیم این جناب

زکهسار آتش ز دریای آب

روان خداوند تیغ دوسر

نهان است در جسم این نامور

چو سوزنده آتش یکی مشک آب

ربوده است وزی خیمه دارد شتاب

زآب ارکندتر لب خشک شاه

تنی زنده نگذارد از این سپاه

بتازید یکسر به میدان اوی

بدو حمله آرید از چار سوی

یکی تیر باران نمایید سخت

بدوزید بر پیکرش ترک ورخت

مگر خون وآبش بریزد به خاک

شود شاهش ازمرگ اوسینه چاک

به امر بد اختر سراسر سپاه

به جنبش درآمد چو ابر سیاه

به میدان نهادند رو فوج فوج

تو گفتی که دریا درآمد به موج

هوا پر شد ازبانگ کوس و تبیر

شد از گرد چهر جهان همچو قیر

سپهدار را درمیان یکسره

گرفتند چون نقطه را دایره

گروهی به تیر و گروهی به تیغ

گروهی به پیچان سنان ایدریغ

نمودند نیرو بدان نامور

چو موران که جوشند بر شیر نر

علمدار چون راه را بسته دید

به خود بارش تیر پیوسته دید

بنالید کای پاک پروردگار

در این سخت هنگامه ام باش یار

به سر باردم تیر از چای سوی

دراین گرم خاکم مریز آبروی

مر این مشک آبی که بردوش من

بود همچو جانی در آغوش من

نگهدارش از تیر اهل ستم

مکن شرمسارم ز اهل حرم

بگفت این وزد خویش را بی توان

بدان روبهان همچو شیر ژیان

برآورد دست یلی ز آستین

ز بیمش بلرزید پشت زمین

یکی رزم مردانه افکند بن

کزو خیره شد چشم چرخ کهن

زیک زخم شمشیر آن نامدار

بیفتادی از پای اسب وسوار

به ترک بسی خصم با کبر و خود

نیاورده بد تیغ و بازو فرود

که از بیم او زهره درباختی

دو اسبه اجل بر سرش تاختی

به پیش دم تیغ آن ارجمند

بدی خود پولاد همچون پرند

زبس کشته در دشت انبوه کرد

همه ی دشت چون کوهه ی کوه کرد

تو گفتی که بود آن سپاه گشن

یکی آهنین قلزمی موج زن

درآن قلزم اسپهبد سرفراز

نهنگ بلا بد دهان کرده باز

به هرسو که با تیغ بشتافتی

کشیدی به کام آنچه دریافتی

همی خواند تیر وهمی راند تیغ

همی نعره زد همچو غرنده میغ

زبس تیر بر جوشن او نشست

زهر حلقه اش خون چو فواره جست

تن نامبردار آن بی نظیر

تو گفتی عقابی است از پر تیر

هرآن تیغ کو رابه پیکر خلید

جگر گاه شیر خدا را درید

درآن تیر باران تن آن جناب

نگهداشت بردوش آن مشک آب

به دستی زدی تیغ بردشمنان

به دست دگر داشت محکم عنان

مراو را به تن هر چه زخم درشت

رسیدی نکردی به بدخواه پشت

به ناگاه زیدبن ورقا چو باد

بدان شیر غژمان کمین برگشاد

بزد تیغ و از پیکرش دست راست

بیفکند و آه از نهادش بخاست

یکی رسته شاخ از درختی فکند

که سودی همی سربه چرخ بلند

چو آن دست افتاد در کارزار

بیفتاد دست یدالله زکار

چو آن آسمان یلی بر زمین

فتادش ز تیغ یمانی یمین

همی گفت از پیکرم دست راست

گرافتاد دست چپ اکنون به جاست

یکی دست من گر فتاد از تنم

همی تیغ با دست دیگر زنم

هزاران گرم فتاد از تنم

همی تیغ با دست دیگر زنم

هزاران گرم دست درتن بدی

همه برخی خسرو دین شدی

نبودم غمین لیک از آنم دژم

که لب تشنه ماندند اهل حرم

دریغا که افتاد دستم زکار

زروی سکینه شدم شرمسار

دریغا پس از من درین رزمگاه

شهنشاه را نیست پشت و پناه

بدم من یکی تیغ در مشت او

پس ازمرگ من بشکند پشت او

چو نخل برومند من شد قلم

که بر تارک شه فرازد علم؟

دراین روز با لشکر بی شمار

چسان بی برادر کند کارزار

دریغا ز یاران نام آورش

نمانده به جا جز بود شاه را

نتابد دلش داغ آن ماه را

گرامی تر از جان بود شاه را

مرا گر درین شهر پر شور و شر

دریدند گرگان به سر پنجه بر

به پیکار بادا خدای جهان

نگهدار آن یوسف مصر جان

دریغا نگرید به سوگم تنی

به مرگم نگرددد به پا شیونی

گره کس بنگشاید از جوشنم

نشوید ز خون کس تن روشنم

نپوشد کسی پیکرم را به خاک

نسازد کفن بر تن چاک چاک

دریغا که پوشیده رویان شاه

گرم کشته بینند در رزمگاه

چه آید بدان پردگی بانوان

خداشان ببخشد درین غم توان

چو لختی چنین گفت بر بست دم

به مردانگی کرد بازو علم

به دست چپ افراخت بر آن پرند

بهشتش عنان بر به یال سمند

بخش ۷۸ - مبارزت ح ابو الفضل علیه السلام با دست چپ

بر آن لشکر کشن شد حمله ور

کس از آفرینش نکرد آن هنر

شگفتی چنین کاردست خداست

ندارد بلی دست حق چپ وراست

علی دست حق اوست دست علی

دوبینی در اینجا بود احولی

به یکدست فرزند ضرغام دین

همی کشت خصم وهمی جست کین

همان مشک را نیز بردوش داشت

بدو بسته جان و دل و هوش داشت

حکیم طفیل از کمین ناگهان

بدو تاخت مانند برق جهان

بزد تیغ و دست چپ از پیکرش

بیفکند با آن پرند آورش

دو دستش چو گردید ازتن جدا

بیفتاد از پای دست خدا

سپهدار دین را چو افتاد دست

قوی پشت شاهنشه دین شکست

نبی (ص) و علی راز سررفت هوش

برآمد ز خاتون محشر خروش

حسن در جنان جامه بر تن درید

حسین علی از جهان دل برید

بلرزید ارکان عرش برین

به سر دست زد جبرئیل امین

به جای دو یا زنده دست آن جناب

برآورد پای بلند از رکاب

زدی برسر و سینه ی هر که پای

شدی زین جهان جانش دوزخ گرای

به ناگه ز لشگر یکی تیر تفت

بیامد بدان مشک و آبش برفت

چو برگرم خاک آب سردش بریخت

سپهدار را رشته ی جان گسیخت

به خود گفت دیگر ز کوشش چه سود؟

همه کوششم بهر این آب بود

دریغا همه رنج من شد به باد

کسی را چنین نامرادی مباد

بدین گونه لختی چو پیگار کرد

بیفکند مردان به دشت نبرد

زبس خورد بر پیکرش تیر تیز

بشد مشک بر حال او اشک ریز

دراین بد که ناپاکخو حرمله

ز شست ستم کرد تیری یله

بزد راست بر چشم آن نامدار

جهان بر جهان بین او گشت تار

چپ و راست ازدرد افشاند سر

که از دیده تیرش برآید مگر

نیامد برون تیر و شد بی قرار

زآسیب پیکان زهر آبدار

دو پای ازرکاب آن یل حق پرست

برآورد بر کوهه ی زین نشست

همی خواست کز دیده ی پر زخون

به زانو کشد نوک پیکان برون

به ناگاه شومی بجست از کمین

به دست اندرش گرزه ی آهنین

بدانسان زد آن گرز بر مغفرش

که اززین نگون گشت جنگی برش

تو گفتی نگون گشت عرش برین

ز پشت سپهری به روی زمین

ز زین چون درافتاد سالار شاه

برادرش را خواند با درود و آه

بخش ۷۹ - اززین افتادن ح ابوالفضل

برادر برادرت را بازیاب

دم واپسینش به بالین شتاب

شه دین برآورد ازدل خروش

چو آوای عباسش آمد به گوش

به میدان کین راند توسن به خشم

به رخ ها روان خود دل از دو چشم

خروشان بزد خویش رابر سپاه

پر از ویله شد دشت آوردگاه

به یک حمله کشت از سواران هزار

سپه کرد از بیم تیغش فرار

صف لشگر از یکدگر چون درید

به بالین فرخ برادر رسید

بدید از تن نامدارش دو دست

جدا گشته با خاک افتاده پست

به روشن جهان بینش بنشسته تیر

زخونش زمین گشته چون آبگیر

سراپاش از ناوک بدسگال

برآورده همچون هما پر وبال

ز آسیب گرز گران سربه خود

برآمیخته همچو با تار پود

چو این دید خود را ز پشت سمند

غریوان به روی زمین در فکند

که –پشتا – پناها – دلیرا – سرا

بهین یادگار از پدر مر مرا

ستاننده ی جان بدخواه من

به مردانگی کشته درراه من

ایا نامور بچه ی شیر حق

که سر پنجه ات بود شمشیر حق

غمت پرده ی صبر من بردرید

مرا رشته ی چاره از کف برید

بلند آسمانا چرایی؟چنین

نگون گشته از تیغکین بر زمین

شهاب فروزنده ی ذوالمنن

چرا چیره شد برتو زشت اهرمن

ندانم چه از من به دل یافتی

که از یاری ام روی برتافتی

جوانا فراقت مرا پیر کرد

به پایان عمرم زمینگیر کرد

منم زنده با موی کافورگون

تر ا مشک مو مرگ شسته به خون

زمرگت قد راست خم شد مرا

زخوان فلک بهره غم شدمرا

کنون باراندوه پشتم شکست

بشد چاره ی کار یکسر زدست

برآور دمی سر ز خاک ای جوان

یکی درنگر حال پیر نوان

به سوک تو از دیده خونباری اش

درین دشت خونخوار بی یاری اش

مرآن کودک خرد در خیمه گاه

هنوز از پی تست چشمش به راه

گمانش که عم وی آب آورد

نداند که مرگش به خواب آورد

تو تا بودی ای زاده ی بوتراب

نرفت از نهیب تو دشمن به خواب

نه دستی ز بیمت سنان می گرفت

نه سرپنجه ی کس عنان می گرفت

نه دل در بر گردی آرام داشت

نه مردی ز مرد افکنان نام داشت

فزون بود نیروی لشگر زتو

قوی بود پشت برادر زتو

سراپرده ی دین به پای از تو بود

علم نیز گردون گرای از تو بود

به خواب اینک از مرگ تو دشمن است

ز سوگ تو بیدار چشم من است

به مرگ تو شادان عدو – من دژم

قد کفر شد راست دین گشت خم

کنونم زسر خسروی تاج رفت

سراپرده ی من به تاراج رفت

پس از تو زسید ای یل سرافراز

حرم را زمان اسیری فراز

مخور غم که شد روز عمر تو طی

هم اکنون شتابم تو را من ز پی

پس ازتو جهان باد یکسر خراب

به ویرانی آرد زمانه شتاب

چو عباس آوای شه را شنید

یکی ناله از نای پر خون کشید

بخش ۸۰ - وصیت حضرت ابوالفضل به امام علیه السلام و شهادت آنجناب

بگفتا که ای شاه یزدانشناس

به پروردگار جهان مرسپاس

که دادم به راهت سرو جان پاک

نبردم من این آرزو را به خاک

دم آخرینم رسیدی به سر

تن از بوی تو یافت جانی دگر

کنون گر رسد مرگ من باک نیست

که انجا م هر زنده جز خاک نیست

سه خواهش مرا هست ای شهریار

زراه کرم سوی من گوش دار

نخستین بود تا روانم به تن

مبر سوی خیمه تن چاک من

که از کودکان توام شرمسار

ز ناوردن آب شیرین گوار

دوم آنکه درماتم من منال

مکن گریه اندر بر بدسگال

چو گریی تو بدخواه خندان شود

به کین خواستن تیز دندان شود

سیم آنکه گفتی که از همرهان

نمابد درین روز کس زنده جان

مگر سید الساجدین پور من

که باشد پس از من امام زمن

ازین درچو رفتی به سوی حرم

چنین کن سفارش بدان محترم

که چون جای گیری به یثرب دیار

رها گشتی از پیچش روزگار

ز عمت دو کودک بود درسرای

به جا مانده دل خسته و غمفزای

تو آن نورسان را پرستار باش

زهر بد به گیتی نگهدار باش

یتیم اند مشکن دل زارشان

پدروار بنگر به دیدارشان

به گفتار او شه بنالید سخت

فرو ریخت خون از مژه لخت لخت

سترداز رخ و چشم او خون و خاک

ببوسیدش آن چهره ی تابناک

جوان دیده بر روی شه برگشاد

کشیدآه واندر برش جان بداد

خنک دوستداری که در پای یار

چو جان داد یار آردش در کنار

بخش ۸۱ - شهادت حضرت عباس علیه السلام

چو از دامگاه بلا رسته شد

به جانان همی جانش پیوسته شد

نبی در جنانش به بر بر کشید

زدست پدر آب کوثر چشید

درودش زحق بر تن و جان پاک

بدان تربت و قبه ی تابناک

نگیرد پس از زاده ی بوتراب

نه دستی عنان و نه پایی رکاب

نه شمشیر بادا نه خفتان نه خود

نه ابر سیاه ونه چرخ کبود

نه گرداد گردون نه ماناد خاک

نه تابد به چرخ اختر تابناک

نگونسار بادا فلک برتراب

درخشان درفش بلند آفتاب

نجوشاد نم در رگ تیره ابر

بریزاد سرپنجه غژمان هژیر

به هر چشم جوشن زخون رود –باد

زغم مویه گر جان داوود باد

نگردد دگر باره ی رهنورد

نپوشد دلیری سلیح نبرد

علم را بر از تیغ بادا قلم

شود نیزه چون تیغ بالاش خم

دلا مهر بردار از این جهان

که در وی نماند دلی شادمان

به مردی چو عباس شد چیردست

دگرها زوی چون توانند رست

یکی روز اگر سر برافرازدت

دگر روز با سر بیاندازدت

ابوالفضل چون زین جهان رخت بست

به عرش برین نزد داور نشست

شهنشه به بالین آن کشته زار

بگریید لختی چو ابر بهار

بخش ۸۲ - بازگشتن امام علیه السلام از بالین نعش ح ابوالفضل

بنالید از آن درد جن و ملک

پر از نوحه شد بارگاه فلک

بدان شد که آرد به خرگاه شاه

تن چاک چاکش ازآن رزمگاه

نیارست از آن رو که بد ریز ریز

زبس زخم پیکان و شمشیر تیز

به ناچار از آن پیکر نامدار

جدا گشت با دیده ی اشگبار

به دستی عنان و به دستی کمر

پیاده سوی خیمه شد رهسپر

چو دیدند اهل حریمش زدور

ایشان به پا گشت شور نشور

برآنان شد از زاری شه درست

که از نو یکی شاخ ماتم برست

پژوهش کنان نزد شاه آمدند

چو سیاره گان گرد ماه آمدند

بگفتند شاها برادرت کو

علمدار و سالار لشگرت کو

بشد تا که آب آرد از رودبار

نیامد مگر کشته گردید زار

شهنشه بفرمود با آه سرد

که شد کشته عباسم اندرنبرد

ز پای اوفتاد آن تناور درخت

مرا پشت بشکست وشد تیره بخت

شما را زمان اسیری رسید

دگر روی راحت نخواهید دید

شنیدند چون بانوان گفت شاه

به سر برفشاندند خاک سیاه

چنان با فغان مویه کردند زار

که شد چشم گردون دون اشکبار

غو العطش ناله ی وای وای

دگر باره از کودکان شد به پای

شهنشه چو دید آنهمه درد و جوش

همان ناله ی زار و آه و خروش

به صبر و سکوت امر فرمودشان

شکیبایی از غم بیفرودشان

بخش ۸۳ - مبارزت حضرت عباس با ماردبن صدیف تغلبی به روایت بعضی از علما

ولیکن گروهی دگر این چنین

نوشتند از رزم سالار دین

که چون زاده ی شیر پروردگار

روان شد پی آب زی رودبار

به روداندرون رفت ومشکی پرآب

برآورد وشد رهسپر با شتاب

بدانسان که گفتیم ازین پیش تر

گرفتند گردش سپاه عمر

برایشان سپهدار دین راند تیغ

ز بیمش گرفتند راه کریغ

به هر سو که رو کردی آن نامدار

ندیدی مگر پشت اسب و سوار

غو الحذر آنچنان شد به پای

که نشنید کس ناله ی کر ونای

به لشگر درون بود مردی دلیر

به تن زنده پیل وبه دل شرزه شیر

دو بازوش بد چون دوسنگ ستون

به اندام همچون که بی ستون

برابر بدی درصف کارزار

ابا نامور مرد جنگی هزار

صدیفش پدر بود و عفریت مام

که خود مارد تغلبی داشت نام

چو دید او که آن لشکر بی شمار

چنان می گریزند ازیک سوار

زغیرت بجوشید خونش به تن

چو اشتر برآورد کف ازدهن

که ای مردم اینگونه پیگار چیست

شما را مگر شرم بر چهره نیست

چرا می گریزند از یک سوار

به خود می پسندید این ننگ و عار

شما بی شمارید و او یکتن است

بیفتد اگر کوهی از آهن است

شگفتی چنین در جهان کس ندید

که امروز ازین مرد آمد پدید

به من واگذارید ناورداو

که جز من نباشد کسی مرد او

هم اکنون نگونش کنم از سمند

بدین جانستان نیزه ی بندبند

چو شمر این سخن ها مارد شنفت

بخندید وبا وی به تسخر بگفت

که هان ای دلاور سوار سره

که از گرگ نر باز گیری بره

دلیری و گردی ونام آوری

گواهم ترا اندرین داوری

شه شام اگر ازتو آگه شدی

همانا تو سردار لشگر بدی

بیانات ذی میر لشگر برم

هنرهای تو سر به سر بشمرم

ببخشد ترابی شمر خواسته

فرستد سوی رزمت آراسته

ولیکن یکی پیش من بازگوی

ترا هر چه باشد به دل آرزوی

که گویم چو رفتم به کوفه دیار

به جفت تو و کودکان نزار

که دانم ز میدان این نامور

ترا بازگشتن نباشد دگر

به من گر نگویی چو گشتی هلاک

بری آرزوی دل خود به خاک

خروشید مارد بدان کینه جوی

که ای اهرمن زاده یاوه مگوی

تو شایسته ی طعن و بیغاره ای

که از راه پیکار آواره ای

کجا دیده ای دستبرد یلان

به میدان هماوردی پر دلان

زمارد چو شمر پلید این شنفت

خمش گشت یک لخت و آنگه بگفت

که بر مردی خویش چندین ملاف

ترا آنچه گفتم منال از گزاف

برو تا به بینی که نر اژدها

نیابد از این شیر غژمان رها

اگر زنده از وی شدی باز جای

مرااهرمن خوان و یاوه سرای

بگفت این و بر لشگر آورد روی

خروشید کای مردم جنگجوی

زمیدان بباشید بریک کنار

به مارد گذارید رزم سوار

ببینید کاین مرد رزم آزمای

چسان این جوان را درآرد زپای

چو بشنید آن مارد تیره بخت

ز بیغاره ی او بر آشفت سخت

بزد بر جبین همچو ابرو گره

بپوشید برتن دو رومی زره

یکی خود پولاد برسر گذاشت

تو گفتی به البرز گنبد فراشت

به بند کمر تیغ بران ببست

یکی نیزه ی اژدها وش به دست

نشست ازبرزین چو یک لخت کوه

برون شد چو باد از میان گروه

خروشید بر پور شیر خدای

که ای هاشمی زاد رزم آزمای

فرود آی از کوهه ی تند تاز

گرت هست بر زندگانی نیاز

بنه دست بردست و زنهار خواه

وگرنه به خونخواهی این سپاه

بیایم ببندم به خم کمند

تو را استوار ای یل ارجمند

کشانم بدین دشت آوردگاه

نهم پیکرت رابه پیش سپاه

که سازند از زخم پیکان تنت

پر از رخنه چون حلقه ی جوشنت

وزان پس به خنجر ببرم سرت

کنم طعمه ی کرکسان پیکرت

ازو چون سپهدار دین این شنید

خروشی چو شیر خدا برکشید

بگفتا که ای مرد بی نام و ننگ

اجل می دواند تو را سوی جنگ

ندانی چو گیتی سر آید به گور

به شیر دژ آهنگ تازد به شور

چو خواهد بدو آورد دستبرد

به پشتش کند مهره آن شیر خرد

بیا تا روانت برآرم زتن

فرستم به مهمانی اهرمن

چو مارد بدید آن یل جنگجوی

همان خونچکان تیغ در مشت اوی

ز بیمش بلرزید برخویش سخت

چو از باد دیماه شاخ درخت

به ناچار شد سوی او گرمتاز

بدو راست کرد آن سنان دراز

چو این دید پور شه راستین

برآورد دست یلی زآستین

گلوگاه آن نیزه بگرفت سخت

برآوردش از چنگ شوریده بخت

چو این دید مارد برآهیخت تیغ

خروشید بر وی چو غرنده میغ

سپهدار ایمان ندادش مجال

بزد نیزه بر اسب آن بدسگال

ازآن نیزه آمد به سر باره گی

فرو ماند از پویه یکباره گی

بداختر جدا شد زپشت سمند

پیاده برآهیخت برآن پرند

بخش ۸۴ - پیاده ماندن مارد وسرزنش شمر

چو شمرش پیاده به هامون بدید

بشد شاد و ازدل خروشی کشید

برآورد او از گواژه زنان

به مارد چنین گفت ای پهلوان

چه آمد ترا دار و بردت چشد

همان اسب هامون نوردت چه شد

تو آنی که گفتی سرصد سپاه

به زیر آورم چون شوم رزمخواه

کنون از چه از نیزه ی یک سوار

جدا ماندی از اسب آسیمه سار

پیاده چه جویی دگرکارزار

چه کردی درآندم که بودی سوار

اگر می توانی بدین سوی پوی

برآن رهنوردت زمانی بموی

که ایدون از آن نیزه ی شصت بند

بخوابد تنت درکنار سمند

زبیغاره ی شمر شد پر ز شرم

چکید از رخانش همی آب گرم

به لشگر درش بود یک مادیان

سبک پوتر از باره ی آسمان

مرآن بادپا طاویه داشت نام

بد از مجتبی (ع) سبط خیرالانام

که او را از آن شه زروی نفاق

به غارت ببردند اهل عراق

خروشیدمارد سری پر زکین

سوی بنده ی خویش وگفت این چنین

که نسپرده ام تا ره هاویه

بیاور به نزدیک من طاویه

پرستنده آمد چو باد دمان

بیاورد زی پهنه ی آن زمان

بخش ۸۵ - گرفتن حضرت عباس طاویه مادیان امام حسن (ع) را از غلام مادر و کشتن او

به میدان درون شه چو او رابدید

خروشی به سوی برادر کشید

که هان ای برادر بود طاویه

بگیرش ازین فرقه ی طاغیه

سپهدار دین بر پرستنده ی تاخت

به یک نیزه کار سپه را بساخت

فرود آمد از اسب خودبی توان

نشست ازبر زین آن مادیان

چو بگرفت بر مرکز خودقرار

سپه رونهادند زی نامدار

سپهدار فرخ بزد مادیان

پی رزم آنان چو شیر ژیان

ابوالفضل را چون شهنشاه دید

دگر باره آوا زدل بر کشید

که هان ای ظفرمند رزم آزمای

هماورد را از چه ماندی به جای

نخستین برو کار او را بساز

وزان پس به ناورد لشکر بتاز

سپهبد چو فرمان شه راشنید

سپاه گران رازهم بر درید

بزد نیزه ی جانستان بر سرش

به خاک اندر آورد جنگی برش

بیفتاد مارد چو بر خاک خوار

پیاده شد ازمادیان نامدار

به خنجر سر پر غرورش زتن

ببرید وشد خاک اورا کفن

پس آنگاه ننهاده پا در رکاب

به زین برشد آن زاده ی بوتراب

بیاویخت با آن سپاه گران

بزد غوطه در قلزم بی کران

به هرسو روان کرد جویی زخون

همه روی آن پهنه شد لعلگون

زبس تیغ برترک بدخواه راند

اجل با سبکدستی از کار ماند

همی کشت مردو همی جست راه

که آبی رساند به خرگاه شاه

عمر –دمبدم لشگر جنگجوی

دواندی زمرکز به ناورد اوی

چنان تاکه آن دشت پر مرد شد

رخ هور پوشیده از گرد شد

همه نیزه شد پهنه چون نیستان

سپهبد درآن همچو شیر ژیان

همی تا بد آنجا که بیننده دید

درفش یلان بود سرخ و سفید

شهنشه چو در پهنه ی کارزار

برادرش را دید تنها سوار

سپاهی به گردش زاندازه بیش

بترسید بر جان سالار خویش

بخش ۸۶ - رفتن ح سیدالشهدا به یاری برادر و جنگ آن دو برادر با سپاه کوفیان

برآورده برنده تیغ دوسر

برآن لشگر گشن شد حمله ور

سپه راسراسر زهم بردرید

به نزدیک فرخ برادر رسید

بدوگفت بنمای ای شهسوار

علم در پس و پشت من استوار

که تا من سپه رابه تیغ پدر

کنم ازتو دور ای یل نامور

دو فرخ برادر به نیروی هم

نمودند شمشیر و بازو علم

یکی همچو قهر جهان آفرین

یکی همچو کوشنده ضرغام دین

یکی دست او دست پروردگار

یکی تیغ او مظهر ذوالفقار

یکی صاحب صور نوبت زنش

گذشته زعرش برین گرزنش

یکی قابض روح ترسان از او

دل آفرینش هراسان از او

یکی پور دخت رسول امین (ص)

یکی راد فرزند حبل المتین

یکی مصطفی را جگر بند بود

یکی مرتضی (ع) را همانندبود

ببین تا چه رو داد بر خافقین

زپیکار عباس و رزم حسین

دل آسمان از نهیب آب شد

زمین همچو دریای سیماب شد

همه آفرینش شد آسیمه سر

ملایک بگفتند بر یکدگر

که ایدون بپاشد قوام جهان

نماند نشانی زنام جهان

سرانگشت حیرت گزان جبرئیل

همی گفت کای کردگار جلیل

ندیدم چنین کوشش و کارزار

نه از حمزه نز حیدر تاجدار

که این دو برادر در این دشت کین

کنند ای خدای جهان آفرین

گر این هردو نام آور کامیاب

نبودند از تشنه کامی کباب

نماندی یکی زنده از این سپاه

دراین روز و این دشت واین رزم گاه

دریغا که این هردو شیر ژیان

ندارند از تشنه کامی توان

بخش ۸۷ - آب بردن ح – ابوالفضل علیه السلام به خیام

چو یک لخت شاه و سپهدار راد

بکشتند ز آن فرقه ی بد نژاد

پراکنده گشتند از پیش راه

شهنشه به جا ماند در رزمگاه

سپهبد چو بر کودکان بنگریست

بدانها چو ابر بهاری گریست

فرو ریخت لختی چو ازدیده اشگ

خروشان گرفت از بر دوش مشگ

درمشگ را چون سپهبد گشود

به مشک اندرون اندکی آب بود

زبسیاری تشنگی و آب کم

سپهبد غمی بر فزودش به غم

فرو ماند درانده کای خویش

سراز حیرت وشرمساری به پیش

به ناگاه از پهنه ی رزمگاه

به گوش آمدش بانک فرخنده شاه

که هر دم خروشد چو غرنده میغ

زند بر سر وترک بد خواه تیغ

دگر بارمردانه از جای جست

علم بر گرفت وبه زین بر نشست

چو شیر دژ آگاه بر زد خروش

به اهریمنان تاخت همچون سروش

به دستش یکی دشنه ی سردرو

چو در پیکر آسمان ماه نو

بیامد بزد پشت بر پشت شاه

چو اندر پس مهر تابنده ماه

نمودند آن هر دو پیروز جنگ

دگر باره بر کوفیان کار تنگ

پدیدار شد در جهان رستخیز

ببست از تن کشته راه ستیز

سران سپه با دلی پرحذر

سرآسیمه رفتند پیش عمر

که هان ای سپهبد به فریاد رس

که فریادرس نیست غیر ازتوکس

اگر ساعتی دیگر این هردومرد

بجویند با ما بدینسان نبرد

نماند تنی از سواران به زین

سرآید به ما کار ناورد وکین

بدیشان چنین گفت آن بد سگال

که با چاره اختر شود پایمال

دراین کار دشوار این است رای

که برخی ز گردان رزم آزمای

بدارند خودرا زشمشیر پاس

نیارند در دل از ایشان هراس

بتازند و با کوشش و بند وزور

نمایند شه را ز سالار دور

چو گشتند دور آن دو از یکدگر

به هر یک گروهی شدی حمله ور

سپاهی به یکتن چو یازند دست

درآید ز پا گر بود پیل مست

برفتند زانگونه کردند کار

جدا ماند سالار از شهریار

بکوشید یک لخت شیر جوان

زخون گوان کرد جوها روان

بدانسان کزین پیش کردم رقم

دو دست علمدار دین شد قلم

بیفتاد از پای، سر و بلند

به خون خفته نیال وبرزورمند

شهنشاه را نزد خود باز خواند

به بالین اوشاه مرکب براند

همه شرح آن حال گفتیم باز

بدان بنگرد هر که دارد نیاز

بخش ۸۸ - در مقدمه ی شهادت ح علی اکبر(ع) و شکایت از روزگار غدار گوید

چو رزم سپهبد به پایان رسید

سخن باید از رزم اکبر شنید

برا ای دل از سینه وقت غم است

به هش باش هنگامه ی ماتم است

ولی سخت باید چو خاراستان

که تاب آورد اندرین داستان

یکی خطبه آغازم ایدون به درد

بنالم ازین گنبد گرد گرد

که یک لحظه بر کام نیکان نگشت

بدان را همی نیک بد سر گذشت

به خاک آورد تاج آزاده گان

به کام دل اهرمن زاده گان

به فرجام آن را که خواندنش یار

برآرد ز جان ناگهانش دمار

زکس آب شرمش نیاید به روی

به بازیچه ماند همه کار اوی

برویاند از باغ شاخی بلند

کند باغبان رابدو پایبند

چو پر مایه گردید وبالا کشید

یکی باد جانکاه آرد پدید

بپیچد در آن شاخ او بشکند

دل باغبانش پر از خون کند

نه با پیر مهرش نه برنا نه خرد

خنک آنکه مهرش ز خاطر سترد

الا ای جوانان خورشید چهر

مباشید ایمن ز گشت سپهر

منازید بر قد دلجوی خویش

وزان پر شکن مشکبو موی خویش

بسا راست بالا چو تیر آسمان

خم آرد بدو همچو پشت کمان

بسا مهروش چهره ی تابناک

شود کاسته چون مه نو به خاک

جوانان بسی بهتر ازما سپهر

بپرورد و از جمله ببرید مهر

همه خوب دیدار و نیکو سرشت

چو خرم بهار ودل آرا بهشت

همه رسته شمشادشان برسمن

زگل بسته آذین به سرو چمن

به زندان گورند خوابیده زار

بود روزی آن جمله را مور ومار

همان پیکر همچو سرو بلند

جدا گشته از یکدگر بند بند

زهر بند ایشان نواها چو نی

برآید که ای نوجوانان حی

چو دامن کشان سوی ما بگذرید

ز ناکامی ما به یاد آورید

بدان برز وبالا و آن فر ویال

که داری کنون نوجوانا مبال

سر آرد جهان روز برنایی ات

زتن بگسلاند توانایی ات

گرت نسترن زار باشد رخان

ورت زلفکان چون بنفشه ستان

چو اندر رسد پیری آن نسترن

شود زرد گل وان بنفشه سمن

به هر جای هامون که پا می نهی

به عبرت ببین تا کجا می نهی

گشایی اگر چشم دل بر جهان

ببینی چه در خاک دارد نهان

چه زلفان مشگین چه چشمان مست

چه لب های میگون صهبا پرست

بسی تن به زیر زمین گشته خاک

به پاکیزه گی بهتر از جان پاک

کجا یوسف و آن دلارا جمال

که از خوبرویان نبودش همال

شد از دوری اش چشم یعقوب کور

به بر درکشیدش زلیخای گور

کجا احمد مرسل آن جان پاک

که برعرش رفتی چو بر روی خاک

کجا مرتضی صاحب انما

که ذاتش بسودی به ذات خدا

کجا مجتبی نور چشم بتول

که بر دوش خود می نهادش رسول

کجا آن جوانان هاشم نژاد

که درکربلا رفت جانشان به باد

سراسر جهان چشم ایشان بدوخت

شگفتا دلش چون بدیشان بسوخت

به ویژه جوان شه تشنه کام

علی اکبر آن شبه خیرالانام

که چون او جوانی ز مادر نزاد

به دیدار زیبا و روشن نهاد

جوانان پس از مرگ این نوجوان

ممانید دلشاد و آسوده جان

به رعنا جوانی اگر بگذرید

از آن گهر زیبا به یاد آورید

چو شاخ گل تازه جنبد زباد

ز سرو قد اکبر آرید زیاد

خداوند هر آشکار و نهان

اگر جز جهان بقا وین جهان

طرازد هزاران جهان دگر

چو اکبر نیارد جوان دگر

بخش ۸۹ - در ستایش حضرت علی اکبر عالی مقدار علیه السلام

هنوزش نرسته بنفشه ز گل

به دانش قرین بود با عقل کل

به هجده درون سال آن بی همال

ولی آدمش –کودکی خردسال

چو فرزند استاد جبریل بود

دلش آگه از راز تنزیل بود

به خلق وبه خلق وبه منطق رسول

به نیروی بازو چو شوی بتول

شه کربلا را بدان نامدار

زجد و پدر بهترین یادگار

چو کردی دلش آرزوی نیا

از آن چهره می دید روی نیا

که را نیز زاصحاب شاه حجاز

به دیدار پیغمبری بد نیاز

به دیدار شهزاده بشتافتی

ز رخسار او کام دل یافتی

خدایی که هر نیک و بد آفرید

به جز نیکویی در خور وی ندید

رخش مظهر حسن لاریب بود

سراپاش عاری ز هر عیب بود

چو از غیر حق بد سراپا تهی

خدایش ببخشد فر بهی

چو کنه پرستش خدایی بود

علی اکبر الله اکبر شود

به روز سپید وشبان سیاه

ازو پرتوی بود خورشید وماه

بهشت برین آیتی از رخش

روان کوثر از شکرین پاسخش

مراو را چو یا زنده قامت شدی

پدید از قیامش قیامت شدی

دو چشمانش مست از می ناب عشق

دو ابروی او طاق محراب عشق

نگینی ز لب داشت یاقوتگون

بهایش ز ملک سلیمان فزون

مسیح آفرین لعل جانپرورش

مه و مهر چون مرغ عیسی برش

بدی تاری از رشته ی موی اوی

بهای دو صد یوسف ماهروی

هنرها فزون تر زانداره داشت

جهان را به مردی پرآوازه داشت

چو آراستی تن به ساز نبرد

عنان رفتی ازدست مردان مرد

ز پیچیدنش در صف کارزار

به یک زخم کردن دو نیمه سوار

نشستن به زین همچو که استوار

ربودن ززین پیکر کوهوار

هنرها نمودن بر هم نبرد

زدن یکتنه بر یکی پهنه مرد

مثل بود اندر تمام عرب

گزیدند ازکار او دست ولب

کسی را که حیدر ثنا خوان اوست

کجا مدح من در خورشان اوست

من و مدح او این بدان ماندا

که از هور کوری سخن راندا

ویا بر کری لالی آرد مقال

نیوشنده کر مدح گوینده لال

ز رزمش کنون باز رانم سخن

اگر روز یابم ز چرخ کهن

بخش ۹۰ - اجازه ی نبرد خواستن ح علی اکبر(ع)

پدر را چو در رزم بی یار دید

شکسته دل از مرگ سالار دید

همه پهنه پر دشمن و شاه فرد

دل نازکش گشت لبریز درد

به خود گفت تا چند باید درنگ

که یکباره بر شاه شد کار تنگ

کنونش که جز تو تنی یار نیست

کسی کو رود سوی پیگار نیست

همانا ببخشد جواز نبرد

تو را گر ازو بازخواهی به درد

بسی داد زینگونه خود را نوید

زجا جست با خاطری پر امید

چو یک بوستان سرو و یک چرخ ماه

خرامان بیامد به نزدیک شاه

بدان قد که از سرو بردی گرو

به پوزش خم آورد چون ماه نو

ببوسید شه را هلال رکاب

که ای چرخ دین رابلند آفتاب

چو دیگر ز یاران فریادرس

به جز من نمانده است برجای عکس

چو باشد اگر بنگری سوی من

کنی سرخ پیش خدا روی من

ببخشی پی رزم دستوری ام

شکیب آوری دل پی دوری ام

برفتند خویشان آزاده ام

همان نامور عم و عم زاده ام

ببردند با خود روان مرا

نهشتند درتن توان مرا

روان کن مرا سوی رزم سپاه

زعم و زعم زاده دورم مخواه

گرفتم که لختی دگر زیستم

تو چون کشته گشتی چسان بایستم

مراتاب این جانشکر درد نیست

براین زندگانیم باید گریست

شهنشه چو بر روی او بنگرید

تو گفتی جمال پیمبر بدید

ز فر خدا بر سرش تاج یافت

دو ابروش قوسین معراج یافت

جمال خدا از رخش جلوه گر

بدانسان که از روی خیرالبشر

زمانی بدان روی و مو خیره ماند

برآن نوجوان نام یزدان بخواند

سپس گفت با او مرا ای پسر

از آن به که مانم ز وصل تو فرد

زمن اذن پیگار دشمن مخواه

جهان را مکن پیش چشمم سیاه

برو در سراپرده بگزین قرار

بمان مادر پیر را غمگسار

چو بشنید فرمان شه نوجوان

به ناچار سوی حرم شد روان

نهاد آن گل باغ دین درحرم

بنفشه صفت سر به زانوی غم

پیاپی همی ریخت اشک روان

زنرگس به رخسار چون ارغوان

همی گفت آوخ ز دام جهان

بخستم به جا ماندم از همرهان

نشد پوزش من بر شه قبول

تو ای ماه عمر من آور افول

همی بود شهزاده ی سرفراز

بدینگونه پژمان دل و مویه ساز

که ناگه ز لشگر گه آوای کوس

برآمد بر این گنبد آبنوس

خروش ازسواران جنگی بخاست

ز هل من مبارزنواگشت راست

دگر باره شهزاده ی نامجوی

زخرگه سوی شاه بنهاد روی

بزد لابه را چنگ بردامنش

همی سود رخ بر سم توسنش

بدو گفتکای شاه اقلیم عشق

خداوند اورنگ و دیهیم عشق

یکی سوی این پهنه بگمار گوش

خروش سواران جنگی نیوش

که از شه هماورد خواهند باز

دهانشان به بیغاره و ژاژ باز

مرابخش دستوری کارزار

که بردشمنان آورم کار – زار

زبانشان ز بیغاره کوته کنم

روان را سپس برخی شه کنم

به کوی تو عشاق جان باختند

به سوی جنان زین جهان تاختند

مگر من ز عشاق تو نیستم

وگرآنکه هستم چرا بایستم

خداخاک من زآب عشقت سرشت

به کوی تو از کشته گانم نوشت

اشارت زابروی تیغ عدو

رسد بهر قتل من از چار سو

بخواه آنچه حق بهر من خواسته

به ساز نبردم کن آراسته

مرا مام بهر دم تیغ زاد

به مهد از پی جانفشانی نهاد

توام پروراندی از آن در کنار

که در اینچنین روزت آیم به کار

بود تیغ زن تا که دست پسر

روا نیست پیکار بهر پدر

به ویژه پدر چون شاهی که هست

جهان را نگهبان بالا و پست

ز پور جوان شاه چون این شنید

سرشکش زچشم جهان بین چکید

کشیدش چوجان اندر آغوش تنگ

زدش بوسه بر لعل یاقوت رنگ

بدو گفت کای نور چشم ترم

به ناچار چون می روی از برم

ازیدر بچم سوی پرده سرای

بر عمه و مادر نیکرای

ازیشان بجو نیز اذن نبرد

وزان پس به سوی پدر باز گرد

بپیمود فرزند دلبند شاه

چو ماه دو هفته به خرگاه راه

بخش ۹۱ - رفتن ح علی اکبر علیه السلام به وداع اهل حرم

چو زو بانوان آگهی یافتند

به دیدار آن ماه بشتافتند

گرفتند گردش همه مویه ساز

سوی خیمه بردند با خویش باز

یکی رخ به چهر دلاراش سود

یکی چشم خود زار بر پاش سود

چو زینب برآن روی و مو بنگرید

همه روی و موی پیمبر (ص) بدید

بگفت ای نبی و علی را همال

بیازنده بالا و فرخ جمال

چسان سوی پرده سرا آمدی

همانا به بدرود ما آمدی

ز فرخ گهر هاشمی زاده گان

وزان نامداران و آزاده گان

در این دشت کین جزتو برجانماند

درین باغ که سرو بالا نماند

زباد ستم اندرین کارزار

نهال علی گشت بی برگ وبار

تواز مرگ خود ای برومند شاخ

مکن تنگ برما جهان فراخ

بدو پاسخ آورد شهزاده باز

که ای بانوی بانوان حجاز

به دستوری دادگر شهریار

نمودستم اندیشه ی کار زار

مرا عشق او می برد بی دریغ

بدینسان بر زخم پیکان و تیغ

ندیدی که یاران فرخنده شاه

چه کردند در پهنه ی رزمگاه

پدر را – پسر – یارو غمخوار به

به پیکار دشمن مددکار به

نبینی برادرت تنها سوار

ستاده ست در پهنه ی کارزار

سپاهی ابا نیزه ی تن گداز

به رزمش چو گرگان دهن کرده باز

تو نک می پسندی که برشاه چیر

شود خصم و من بنگرم خیر خیر

بسی کرده با عمه زینگونه یاد

به شیرین زبانی شکیبش بداد

چو از گفتگو گشت زینب خموش

برآورد لیلا چو مجنون خروش

ز غم دست برسر زد وکند موی

به زیبا جوان خود آورد روی

بخش ۹۲ - زبانحال ام لیلی و تسلی دادن ح علی اکبر مادر خودرا

بگفت ای زمهر تو جان درتنم

جهان بین به دیدار تو روشنم

روان تن و مایه ی کام من

نکورو جوان دلارام من

نگه کن به لیلای دلخون خود

بدین ناتوان پیر مجنون خود

ببین تا چسان گشته پشتش کمان

ز دور سپهر و زجور زمان

چرا از برم ای جوان می روی

کجا همچو تیر از کمان می روی

همانا ندانی که بی روی تو

دلم گردد آشفته چون موی تو

به هر جا روی با تو چون بیهشان

برد همرهم تار مویت کشان

چو من دست از دامنت بگسلم

تو هم رحمت آور به جان ودلم

مخواهم به چنگ مخالف اسیر

به بند ستمگستران دستگیر

مسازم روان بر سر خارها

مکش سر برهنه به بازارها

بسی سال پروردمت در کنار

نگه داشتم از بد روزگار

نه روزان بیاسودمی نی شبان

بدم باغ حسن تو را باغبان

به سال و مه از دیده ی اشگبار

بدم سر و قد تو را آبیار

بدینگونه کردم گرانمایه ات

که مانم دل آسوده در سایه ات

کنونم که هنگام پیری رسید

چرا از سرم سایه باید کشید

فسوس آیدم از چنین روی و موی

که بدخواهش از خون دهد شتشوی

ازین سرو بالایم آید دریغ

که ناگه ز پای اندر آید به تیغ

چسان زنده مانم به پشت زمین

تو را بینم افتاده از پشت زین

چو شهزاده گفتار مادر شنود

به پاسخ لبان را چو گل بر گشود

که ای پرده گی بانوی شاه دین

چه نالی بدینگونه زار و حزین

خمش باش وبنشین دمی دربرم

که رازیت پنهان پدید آورم

شنیدم که فرموده خیرالبشر

به وحی خداوند پیروزگر

که با کاروان غم و ابتلا

حسینم رود چون سوی کربلا

درآندشت هر کس که با اوست یار

شود کشته لب تشنه در کارزار

نماند تنی زنده زیشان به جای

روانشان رود نزد یکتا خدای

شهیدان اوراست جاه دگر

به نزد خدا جایگاه دگر

یکی مادرا ژرف اندیشه کن

ز فرزند فرزانه بشنو سخن

چو گردد پدیدار روز شمار

به پایان جهان را رسد روزگار

یکی روز گردد عیان سهمگین

دگرگون سپهر و دگرسان زمین

شود فاش هر راز بنهفته ای

برآرد سراز خاک هر خفته ای

هوا آتشین دم زمین آهنین

زحکم خداوند جان آفرین

یکی پل کشیده چوباریک موی

جهیم و جنانش پدید از دو سوی

ترازویی آرد خدای جهان

که نیک وبد خلق سنجد بدان

دل پاک پیغمبران ترسناک

شده چشم نیکان حق درمغاک

زهر سو بسی نامه پران شود

چو رعد آتش تیز غران شود

شود دوزخ تفته آتشفشان

به زنجیر در دشت محشر کشان

بدونیک هر امت ازهر طرف

ستاده رده در رده صف به صف

به منبر نشسته رسول خدا (ص)

لوا بر کف شیر حق مرتضی (ع)

زهر سو شهیدان گلگون کفن

خرامند زی آن بزرگ انجمن

به گرد اندرون قدسیان را همه

سرودشان به تسبیح در زمزمه

درآن روز ای مام ناشادمان

شود چند زن سوی محشر چمان

همه درجهان کرده مردانه کار

پسر داده در راه پروردگار

یکی مادر نامدار وهب

که نامد چو او شیر زن درعرب

به دستش سر پرزخون پسر

نیاز آورد بهر خیرالبشر

دگر مادر چار شیران دین

جگر خون دل افسرده ام النبین

سر چادر فرزند فرخ لقا

برد هدیه در نزد عرش خدا

دو دست علمدار شاهش به کف

برد ارمغان نزد شاه نجف

دگر نجمه آرد بردادگر

پر از خون سر قاسم نامور

به نزد پدر زینب داغدار

سر هر دو نوباوه آرد نثار

که ناگه فتد در زمین زلزله

شود دشت محشر پراز غلغله

برآید هیاهو زسکان عرش

بلرزد چو سیماب ارکان عرش

زیک سورسد جده ام فاطمه (ع)

به گرد اندرش خیل حوران همه

به سر پاک دستار فرخنده شوی

که پر خون شد از تیغ بدخواه اوی

به دستیش در طیلسان حسن (ع)

زبانم به دست دگر پیرهن

روان دست جبریل از پیش روی

پر از خون سر پاک دردست اوی

چه سر زیب آغوش خیرالبشر

چراغ دل حیدر نامور

درآن عرصه ای مادر تنگدل

بترسم که گردی ز زهرا خجل

اگر گویدت بانوی بانوان

که ای مادر اکبر نوجوان

مگر بود بهتر ز دلبند من

به نزد تو فرزند شمشیر زن

چه گویی درآندم جواب بتول

چه عذر آوری بهر دخت رسول

چو این راز لیلا ز اکبر شنفت

زگفتن فرو ماند و پاسخ نگفت

رهاکرد ازدست خود دامنش

رضا داد تا جان رود از تنش

چو ازمادر وعمه دستور یافت

به آرامگاه برادر شتافت

درآن لحظه سجاد (ع) بی توش بود

به بستر درافتاده مدهوش بود

بخش ۹۳ - رفتن ح – علی اکبر به وداع امام سجاد وبازگشت به خدمت پدر

به بالین اوگریه ها سرنمود

همی چهره بر پای سجاد سود

شه خسته چون بوی اکبر شنید

زجاجست و تنگش به بر برکشید

به بدرود هم در خروش آمدند

همی ناله ازنای دل برزدند

امام امم سیدالساجدین

به فرخ برادرش گفت اینچنین

که ای لعل تو عیسی جان من

بدین درد جانکاه درمان من

طبیبانه بنشین به بالین من

بکن چاره ی درد دیرین من

مرا جان ز دیدارت آمد به تن

مرو تا بماند به تن جان من

به پوزش خم آورد بالا جوان

بر آن جهان داور ناتوان

که ای حجت دادگر کردگار

پس از تاجور باب در روزگار

پی آنکه برخی کنم جان تو را

سر خود کنم گوی چوگان ترا

پدر داده دستوری ام بهر جنگ

که سازم زخون چهره یاقوت رنگ

تو نیزم اجازت بده چون پدر

به پیگار این لشگر بد گهر

که گاه فدا گشتم دیر شد

دل من زجان و جهان سیرشد

چو از شاه بیمار دستور یافت

دگر باره سوی شهنشه شتافت

بخش ۹۴ - لباس رزم پو شاندن امام مظلوم فرزند خود را وبه میدان فرستادن

جبین سود پیش شه دین به خاک

بگفت ای تن خلق را جان پاک

من اینک ز بدرود باز آمدم

به درگاه تو با نیاز آمدم

بپوشان مرا ساز و برگ نبرد

که انگیزم از جان بدخواه گرد

مر او را خداوند دین خواند پیش

بپوشاند بر پیکرش درع خویش

نهادش به سر بهر معراج عشق

ز دستار پیغمبری تاج عشق

یکی تیغ دادش چو ابروی او

که بد درخود دست و بازوی او

بدو اسپر حمزه را داد شاه

که دارد ز آسیب تیغش نگاه

کدامین سپر کش درخت قباب

زدی تیغ بر چهر ه ی آفتاب

یکی نیزه دادش که از تیغ آن

تن مرگ لرزید چون خیزران

به کاویدن جسم مردان جنگ

زبان کرده تیز و میان بسته تنگ

چو آراست خود را به برگ نبرد

نشست از بر توسنی رهنورد

چه توسن؟ نبی(ص) خوانده او را عقاب

به جستن چو آتش به رفتن چو آب

بر او چو جولانش آهنگ بود

چه سوراخ سوزان جهان تنگ بود

بدی از فرازش چو میل فرود

تو گفتی شهاب درخشنده بود

شدی سوی بالا ز پستی فراز

چو آه دل بانوان حجاز

تو گفتی که بود آن پیمبر نژاد

سلیمان و بنشسته بر پشت باد

سپس شد سوی رزمگاه آن جوان

چو جان از تن خسرو دین روان

چو لختی بپیمود شهزاد ه راه

پیاده همی از پی اش رفت شاه

به زاری خروشیدن آغاز کرد

سوی نوجوان خود آواز کرد

که آهسته تر ره بپوی ای جوان

یکی بازبین سوی پیر نوان

سوارا بپرس از پیاده خبر

که بهر چه ای از قفا رهسپر

شد از رفتنت سست زانوی من

برون رفت نیرو ز بازوی من

بمان تا دگر باره بینم رخت

برم توشه از شکرین پاسخت

چو شهزاده بشنید آوای باب

فرو جست از زین اسب عقاب

بیفکند خود را در آغوش شاه

تو گفتی به پیوست با مهر ماه

چو با هم دمی مویه کردند سر

پدر ماند بر جا روان شد پسر

شهنشه سوی پاک پروردگار

بیفراشت دست و بنالید زار

که باش ای خداوند بینا گواه

میان من و این بداختر سپاه

که کردند بر من چنان کار تنگ

که سازم روان سوی میدان جنگ

جوانی همانند خبر البشر (ص)

به دیدار و کردار وگفتار و فر

به روی نیا داشتم چون نیاز

بدین مو و رو کردمی دیده باز

عمر را پس آنگاه آواز داد

بگفتا که ای خصم ناپاکزاد

بریدی چنانکه تو پیوند من

بکشتی همه یار و فرزند من

ببرا پیوند تو کردگار

نسازد به دلخواه تو هیچ کار

یکی بر گمارد که در بسترت

ببرد سر از کینه جو پیکرت

وز آن سوی شهزاده ی نامدار

بیامد سوی پهنه ی کارزار

بخش ۹۵ - به میدان رفتن ح – علی اکبر علیه السلام

چه شهزاده؟روی خداروی او

کمند دل باب گیسوی او

تو گفتی که در پهنه ی کارزار

فرود آمد از عرش پروردگار

به لشگر بتابید نورش ز دور

چو سیمای یزدان به سینای طور

زفر فروزان اوشد زمین

پر از کبریای رسول امین

زبازوی او نیروی کردگار

عیان بود چون دست پروردگار

چو آمد به میدان عنان درکشید

شد از قامت او قیامت پدید

سپه چون بدیدند آن روی وموی

همان قامت و پیکر نامجوی

بگفتند مانا رسول (ص) است این

که بنهاده روسوی میدان کین

پراکنده شد لشگر بی شمار

که ما را به رزم پیمبر (ص) چه کار؟

بگفتند با ابن سعد آن سپاه

که ازما دگر جنگ کردن مخواه

ندانی که در رزمگاه آمده است

پیمبر (ص) به جنگ سپاه آمده است

همانا چو تنهایی پور دید

ز مینو پی یاری او چمید

نجوییم مابا پیمبر (ص) ستیز

بریزد اگر خونمان تیغ تیز

بگفت آن بد اندیش کاین نامدار

که رو کرده زی پهنه ی کارزار

پیمبر (ص) نه پورشه نینواست

سراپا شبیه رسول (ص) خداست

به بابش چنان کار گردیده تنگ

که او را روان کرده ازبهر جنگ

بگیرید گردش دراین کارزار

پدر را به داغش نشانید زار

وز آن سوی شهزاده برزد خروش

که ای بد سگالان تاریک هوش

بگویم که ام من علی اکبرم (ع)

به دیدار وبالا چو پیغمبرم (ص)

جوان حسینم روان حسن (ع)

نبی جد وزهرا بودمام من

به دیدار ماه جوانان منم

روان علی خفته در جوشنم

منم بحر توحید و غرق وصال

از آن یافتم این جلال و جمال

منم آنکه خاکم به مردی سرشت

دلیری چو من پای برزین بهشت

زنم تیغ در یاری باب خویش

نترسم ازین لشگر کفر کیش

بدان خانه کان جای فیض خداست

که جای پیمبر (ص) سزاوار ماست

به یزدان که پورزن زشتکار

نخواهد به ما گشت فرمانگذار

اگرهست مردی درآید به جنگ

ببیند زمن حیدری تیغ و چنگ

به میدان فرزند دلبند شاه

نیامد یکی مرد از آن سپاه

چو این دید نوباوه ی بوتراب

بیفشرد پای یلی در رکاب

بخش ۹۶ - حمله کردن ح – علی اکبر(ع)بر میمنه و میسره و قلب لشگر

نهنگی دمان بر کشید ازنیام

که جان دلیران کشیدی به کام

بدان تیغ شیر کنام نبرد

به لشگر چو جدش علی حمله کرد

سپاهی درآمد ز گرگان کین

به پیگار آن یوسف مصر دین

سبک تیغ شهزاده شد سرگرای

زمین شد پر از پیکر و دست و پای

زیک برق کز دشنه ی او بجست

تن و جان صد مرد جنگی بخست

ز بس کشته افکند در کارزار

زخون پهنه گردید دریا کنار

یلان سپه زهره بشکافتند

ز پیکار شهزاده رو تافتند

به پهنه عمر از آنگونه کار

بپیچید بر خویش مانند مار

زنا پاکرایی یکی چاره جست

که گردد شکست سپه زو درست

به لشگر یکی بد گهر مرد بود

که چون ژنده پیلان به ناورد بود

تن او بار و خود کام و جنگی بدی

به رزم سواران درنگی بدی

بدی نام او طارق بن شبیب

دل جنگجویان ازو پر نهیب

درآن روز بودش به خرگاه جای

نهشته برون سوی ناورد پای

تن او بار او طارق بن شبیب

دل جنگجویان ازو پر نهیب

درآن روز بودش به خرگاه جای

نهشته برون سوی ناورد پای

نوندی فرستاد میر سپاه

سوی طارق شوم بی آب و جاه

چو آمد بدو گفت کای نامدار

نبینی که در پهنه ی کارزار

چه کرده است این کودک خردسال

ابا نامداران با سفت ویال

تنی از سواران جنگی نماند

که شمشیر بر مغفر اونراند

یکی دیده بگشا دراین پهندشت

ببین چون زتیغش پر از کشته گشت

همه لشگر از رزم سیر آمدند

دریده بر – از جنگ شیر آمدند

برآشفت طارق به سالار گفت

که ما نا ترا چشم دانش بخفت

چنین گفتگو با دلیران چرا

چنین سخره با شرزه شیران چرا

چو من نامداری سواری دلیر

که بگریزد از حمله اش نره شیر

ابا رزم نادیده اندک به سال

شماری هماورد ودانی همال

من و رزم با کودکان این مباد

که از من کنند این به افسانه یاد

عمر گفت با وی که ای پهلوان

که چون تو ندانم تنی از گوان

نیای همین کودک پاکرای

علی (ع) بود شمشیر و شیر خدای

نه مرحب نه حارث نه عمر وسترگ

نه شیبه نه عتبه سران بزرگ

تنی زنده زیشان ز رزمش نجست

زتیغش زجان جمله شستند دست

هنوز از زمین های بطحا دیار

بجوشد، نم خون چو دریا کنار

مر این خردسال است در کارزار

پدر را زشیر خدا یادگار

شگفتی بسی اندرین پهندشت

ز خردان ایشان پدیدار گشت

ز مردان جنگی نکو نیست لاف

اگر مردی؟ اینک تو اینک مصاف

برو تا ببینی بر و بال اوی

همان حیدری تیغ و چنگال اوی

اگر زنده برگشتی از رزمگاه

بخوان خویش را پهلوان سپاه

سرش را گر آوردی ایدون به من

سرت را برافرازم از انجمن

بخواهم که سازد ترا شهریار

ابر موصل و ورقه، فرمانگذار

ز گفتار او گشت طارق دژم

دو جوشن بپوشید در زیر هم

به آهن نهان گشت پا تا به سر

سبک جست بر باره ی راهور

یکی تیغش اندر میان سر گرای

به دستش یکی نیزه ی جانگزای

بغرید کای نو رسیده سوار

ندیده نبرد دلیران کار

هنوزت نه گاه نبردست و جنگ

که یازی به مردم کشی تیغ و چنگ

چه آتش بد این کش برافروختی

که جان دلیران بدان سوختی

به رزم من ایدر یکی پای دار

که اینک سر آید ترا روزگار

بگفت این و پیچان سنان کرد راست

تو گفتی سنانش یکی اژدهاست

نبرد آزما پور شیر خدای

چو این دید بر زین بیفشرد پای

یکی نیزه چون اژدهای کلیم

کزو جان فرعونیان کرد بیم

بیفکند بر نیزه ی هم نبرد

به گردون برانگیخت از پهنه گرد

بدانسان بگشتند بر گردهم

که گاو زمین را بشد پشت خم

دلیران لشگر برآن ترکتاز

به جای دو دیده دهان کرده باز

به ناگاه شهزاده ی ارجمند

زکف نیزه ی خودبه یک سو فکند

بیازید سر پنجه ی رزمساز

زطارق گرفت آن سنان دراز

بیفکندش ا زدست بردشت جنگ

چو طارق بدید این بیازید چنگ

یکی تیغ بیرون کشید ازقراب

به خونریزی زاده ی بوتراب

چو کرد اهرمن تیغ و بازو بلند

برانگیخت شهزاده ازجا سمند

گرفت از هوا دست و تیغش بهم

به سر پنجه بازوی اوداد خم

به نیرو بیفشرد دستش چنان

که شد ازبن ناخنش خون روان

برآورد از دست او تیغ تیز

به بدخواه شد بسته راه ستیز

بزد اسب وبر وی بغرید سخت

به زیر سپر شد نهان تیره بخت

گزین زاده ی شه خدا را ستود

بیاورد آن تیغ بر وی فرود

زخود وسروسینه اندر گذشت

زتنگ تکاور پدیدار گشت

بیفتاد در پهنه ی کارزار

دونیمه ستور ودو پیکر سوار

بدان کشته بس تاخت یکران جوان

شکست از پی باره اش استخوان

رسید از خدای جهان آفرین

پیاپی بدان دست وتیغ آفرین

پیمبر (ص) به مینو برافروخت روی

درود آمد ازشیر یزدان بر اوی

شه کربلا از گرانمایه پور

چو دید آن هنرمندی و فر و زور

پیاپی خدای جهان را ستود

به پور جوان آفرین ها نمود

بخش ۹۷ - کشته شدن شهاب برادر طارق

چو شد کشته طارق بد اختر شهاب

برون شد زتاری تنش توش وتاب

به خون برادر بسان گراز

بیفکند اسب از پی ترکتاز

بزد نعره از خشم بر پور شاه

که ای هاشمی کودک رزمخواه

به خون برادر هم اکنون سرت

بیاندازم از نامور پیکرت

چو پور علی بانگ او را شنید

بگفتا چه خوب آمدی ای پلید

که در دوزخ آن دیو نیرنگ باز

به راه تو دارد دو بیننده باز

هم اکنون شود روز عمر توطی

برادر ترا می شتابد ز پی

بگفت این وزد بر کمربند چنگ

ربودش چو کاهی ززین خدنگ

چنانش بیفکند سوی فلک

که گوشش نیوشید بانگ ملک

شهاب بد اختر چو تیر شهاب

زبالا سرازیر شد با شتاب

ز بالا بیامد چو شیطان فرود

علی دست بر قبضه ی تیغ سود

بزد وز میان کرد او را دو نیم

به خاک اندر افتاد دوی رجیم

چو زینگونه کیفر بد اندیش یافت

مهین پور طارق به میدان شتافت

که خود طلحه بد نام آن بد نژاد

ددی بود نستوده تا پاکزاد

به خونخواهی عم و کین پدر

برآهیخت شمشیر بر تاجور

گرفتش سر دست و تیغش زکف

برآورد فرزند شاه نجف

وزان پس یکی نیزه زد بر سرش

که از زین نگونسار شد پیکرش

چو این دید عمر و بن طارق زجای

برانگیخت خارا سم بادپای

هماورد را پور شه چون بدید

سبک آذر آبگون بر کشید

بزد آنچنان بر رگ گردنش

که سر رفت از یاد تاری تنش

به دوزخ در اهریمن بد گهر

دو منزل یکی تاخت سوی پدر

بخش ۹۸ - مبارزت بکربن غانم با علی(ع)وکشته شدن او به دست ح علی اکبر

درآن روز در خیل کوفی سپاه

یکی بدگهر مرد بد رزمخواه

ز چنگال او بوی خون آمدی

که هر شیر نر زو زبون آمدی

چو گشتی به میدان کین رهسپر

زآهن دو جوشن فکندی به بر

که خود بکربن غانمش نام بود

زخون دلیران می آشام بود

درآن روز از اول آفتاب

به خیمه درون بود مست شراب

نکردی ز پندار خود رای جنگ

همی درکشیدی می لعل رنگ

عمر خویش سوی او رفت وگفت

که ای با هنرمندی انباز و جفت

جوانی به میدان رزم آمده

که رزمش چو دیوان بزم آمده

بسی پر دلان رابه شمشیر خست

بسی سر بیفکند برخاک پست

چو طارق دلیری شد از وی تباه

که بشکست کشتنش پشت سپاه

دوپور و برادرش را نیز کشت

به نیروی بازو و زخم درشت

زبیمش سپه زهره را باختند

زهمرزمی اش دل تهی ساختند

زخیمه درآ سوی دشت نبرد

درین پهنه با وی زمانی بگرد

مگر آوری آب رفته به جوی

که جز تو نبینم کسی مرداوی

چو بکر پلید از عمر این شنفت

برآشفت وبا دیو دژخیم گفت

که تا چند ای مرد حیلت سگال

ستایش کنی از یکی خردسال

جوانی نوآموز رزم آورست

نه خود کوه خارا و شیر نرست

من ار شیر باشد بهم بشکنم

وگر کوه باشد ز جا برکنم

سپس شد سراپا به فولاد غرق

برآمد به زین تکاور چو برق

سوی پهنه شد با رخی قیرگون

چو دیوی که آید ز دوزخ برون

یکی ترکش آویخته پر خدنگ

به دستش یکی تیغ الماس رنگ

چو آمد خروشید و گفت ای جوان

یکی سوی من بازگردان عنان

که ایدون براندازمت از سمند

بگرید به تو مادر مستمند

چه شد دید بگماشت زی کارزار

بدید آن بر ویال کبر سوار

بترسید از وی به پور جوان

روان شد زخرگاه زی بانوان

بدیشان بفرمود کای بی کسان

زنان دل افسرده و نو رسان

یکی تیره دل مرد ناپاکخوی

به رزم جوان من آورد روی

که دانندش اندر صف کارزار

برابر به مردان جنگی هزار

من ایدون بخواهم زیزدان به درد

که گردد علی چیره برهم نبرد

روان از مژه اشک خونین کنید

همه بر دعای من آمین کیند

وز آنسوی سرو گلستان دین

فروزان چراغ شبستان دین

خروشید بر دشمن نابکار

که مانا سرآمد ترا روزگار

که اینسان به میدان دلیر آمدی

به آورد کوشنده چیر آمدی

هم ایدون بگرید به تو چشم ترک

شود تیز بهر تو دندان مرگ

خروشید اهریمن از کین چو میغ

براهیخت بر فرق اودست وتیغ

علی دید و در دم ندادش درنگ

گرفتش میان هوا تیغ و چنگ

بپیچید و تیغ از کفش دورکرد

بداختر بپیچید برخود زدرد

سبک نوجوان تیغ خود برکشید

بزد بر کمربند خصم پلید

بدانسان که یکباره دو نیمه گشت

یکی نیمش افتاد بر روی دشت

دگر نیم بر پشت زین هیون

همی رفت وازوی همی ریخت خون

برون رفت باد غرور از سرش

سوی دوزخ ابلیس شد رهبرش

ازآن زور وبازو و زخم درشت

سپه را بلرزید ستخوان و پشت

رخ شاهدین همچو گل برشکفت

به پوزش بسی آفرین خواند وگفت

ز چشم بد ایزد نگهبانت باد

روان پدر برخی جانت باد

بخش ۹۹ - دستور حمله ازهر طرف به ح علی اکبر

چو دید این چنین پور ناپاک سعد

به لشگر خروشید مانند رعد

که هان لشگر این رسم پیکار چیست

مگر درنهاد شما عار نیست

بتازید بر وی همه همعنان

بگیرید گردش به تیغ وسنان

بدو تیر باران نمایید سخت

بدوزید بر پیکرش برگ و رخت

سپه کاین شنیدند درتاختند

سنان بر کشیدند و تیغ آختند

زهر سو به شهزاده ی بی نظیر

ببارید باران شمشیر و تیر

تن پاک فرزند دلبند شاه

پراز رخنه شد از خدنگ سپاه

تو گفتی که از تیر آن نامور

همایون همایی است پر بال و پر

زبس تیر پران و پر عقاب

تو گفتی عقابی است اسب عقاب

زهر حلقه ی جوشن آن جوان

یکی جوی خون شدبه هامون روان

برآن زخم ها جوشنش خون گریست

وزو جان داوود افزون گریست

زبس غنچه ی زخم رست ازبرش

یکی ارغوان زار شد پیکرش

به روی زره گفتی آن تیغ زن

بپوشیده از خون یکی پیرهن

زبسیاری زخم و آسیب ودرد

زسنگینی برگ و ساز نبرد

عطش راه بینایی وی گرفت

ره از پیکر ش رودی از خون گرفت

چنان خشک شد دردهانش زبان

تو گفتی که چوبی است یا ارغوان

زگرمی خور تفته شد جوشنش

همی سوخت ازآن توان تنش

درون و برونش چنان سوختی

که از آه او آسمان سوختی

به سوی پدر شد روان بهر آب

چو جیحون که آرد به دریا شتاب

بیامد پر ازخاک وخون چهر پاک

به پوزش برشه ببوسید خاک

چو فرزند را شه بدانحال دید

ندانم که بر وی چه آمد پدید

به شه گفت شهزاده ی نامدار

که ای قلزم بخشش کردگار

مرا تشنه گی کشت و از پا فکند

تنم ناتوان گشت و جان دردمند

چه باشد اگر شربتی آب سرد

ببخشی مراوارهانی زدرد

بکشتم بسی نامدار و دلیر

که بودند با چنگ ودندان شیر

به پاداش این خدمت ای شهریار

به من قطره ای زابر رحمت ببار

گرم جرعه ای آب بخشی کنون

برانگیزم از پهنه دریای خون

چه باکم ازین لشگر بی شمار

نیاندیشد آتش زانبوه خار

بدو گفت گریان شه ای نیکبخت

که باشد به فرخ نیاکانت سخت

که بینند اینسان ترا در تعب

دراین پهنه از تشنگی خشک لب

بسی نیز دشوار باشد به باب

که نتواندت داد یک جرعه آب

برو کاینک ازدست خیرالبشر

خوری آب سرد ای گرامی پسر

پس آنگه زبان در دهانش نهاد

ز سرچشمه ی عشق آبش بداد

دریغا بداز تشنگی خشک تر

زبان پدر ازدهان پسر

یکی مشتری تابش انگشتری

که بودش سلیمان به جان مشتری

نهاد آن شه ازمهر آرام را

به کام آن سرافراز ناکام را

زبان مهر کردش نه آبش بداد

به اسرار حق توش وتابش بداد

رکاب پدر را پسر بوسه داد

به بدرود اهل حرم رو نهاد

چو آمدبه نزدیک آن بارگاه

دویدند پوشیده رویان شاه

بدیدند کان شاه پیروز جنگ

چو شاهین برآورده پر از خدنگ

بخش ۱۰۰ - آمدن ح علی اکبر علیه السلام به وداع اهل حرم وزبانحال مادر با او

مر او را بر و چهره ی سیمگون

گرفته است رنگ طبر خون زخون

زخون گشته چون ارغوان سنبلش

شده داغ چون لاله برگ گلشن

سراپای آن ماه یوسف غلام

دریده زچنگال گرگان تمام

بدو ام لیلی همی بنگریست

زغم دست بر سرزد و خون گریست

بگفتا که – پورا – جوانا – مها

پدر شهریار و برادر شها

سرور دلم نور بینایی ام

غمت برده ازتن توانایی ام

تواکنون شدی از برم بینایی ام

غمت برده از تن توانایی ام

تو اکنون شدی از برم بی توان

ببسته به پیگارم دشمن میان

بسی بر نیامد که باز آمدی

ندانم چسان غوطه درخون زدی

که زد اینهمه زخم بر پیکرت

که رحمی نیاورد بر ماردت

براین تن که از برگ گل خوشترست

کجا اینهمه زخم اندر خورست

ببراد دست پلیدی شریر

که از شست بگشاد سوی تو تیر

نیاورد رحم آن خدنگ افکنا

بدین قامت چون کمان منا

درآندم که بودی به میدان روان

مرا کاشکی تن شدی بی روان

بچم کت زمانی به بر درکشم

زاندام تو تیغ کین برکشم

دهم شستشو ز آب دیده رخت

کنم پاک خون ازرخ فرخت

به زخمت نهم مرهمی از سرشک

به بالین نشینم تو را چون پزشک

ببینم به کام دل آن روی وموی

که از گل برد رنگ و ازمشک بوی

دریغا ازین چهره ی چون بهار

که بستر کنندش ز خاشاک و خار

دریغا از آن پیکر زورمند

که آسیب بیند ز نعل سمند

دریغا از آن سنبل تابدار

که آبش دهد خنجر آبدار

چو آزاده بی تابی مام دید

بیامد ورا تنگ دربر کشید

بگفتا که ای مادر غم نصیب

خدایت دهاد اندرین غم شکیب

بدان باش کاندرز من بشنوی

هر آنچت بگویم بدان بگروی

چو بینی مرا خفته در خون و خاک

مبادا کنی جامه ی خویش چاک

مبادا فغان سرکنی مرغ وار

برهنه کنی سر خراشی عذار

به خونم پس ازمن میالای روی

پریشان مکن چون دل خویش موی

که از زاری ات خصم خندان شود

غم خاطر شه دو چندان شود

پس از کشتن من چو فرخنده شاه

بیاید سوی خیمه با اشک وآه

تبسم به لب آر و بگشای چهر

به روشن جمالش نظر کن به مهر

تو او را تسلی ده از مرگ من

به کشت شکیبش تو آتش مزن

بدان گریه کن کآسمان و زمین

بدو هست گریان واندو هگین

همی تا توانی بنال وبموی

نه برپور نامی به فرخنده شوی

به من گریه کردن سزاوار نیست

مرا مرگ در خورد تیمار نیست

که گرید به داماد آزاد دل

که تازد سوی حجله گه شاد دل

مکن ساز ماتم که سور من است

مخور غم که گاه سرور من است

میاندیش – مرگم نجات من است

چنین کشته گشتن حیات من است

بگفت این و افراشت بالا چو سرو

نشست ازبر زین چو پران تذور

بخش ۱۰۱ - بازگشتن علی اکبر(ع)بار دیگر به میدان

تو گفتی که بنشست برباد پای

یکی آهنین قلزمی موج رای

خدنگی شد از شست یزدان برون

که اهریمنان را کند سرنگون

یکی تیغ تیز از نیام خدای

برون جست مردافکن و سرگرای

چو شیر خدای آن سر صفدران

بزد خویش را بر سپاه گران

یکی تیغ چون اژدهایش به مشت

که هر کس بدیدش بدو کرد پشت

به هر سو که افراشت آن تیغ و چنگ

زدونان تهی کرد زین خدنگ

به هر حمله افکند جمعی به خاک

فلک گشت ازتیغ او بیمناک

گوان را سر از هوش وتن از روان

تهی گشت از بیم آن نوجوان

تن او بار تیغش چو تیغ نیا

بگرداند از خون بسی آسیا

چو کردار او منقذ مره دید

پر از خشم لب را به دندان گزید

خروشید و گفتا به لشگر که زن

به است از شمامرد و شمشیر زن

سپاهی زیکتن چه باید گریخت

زکرداتان آب مردی بریخت

گناه شما جمله بر گردنم

زاسبش اگر بر زمین نفکنم

بگفت این و بنهاد جایی کمین

سری پر ز باد ودلی پر زکین

چو شهزاده گردید سرگرم جنگ

بدانسو کشیدش اجل پالهنگ

بداختر چو دیوی بجست از کمین

بزد بر سر تا جور تیغ کین

به دستار پیغمبر افتاد چاک

بشد تیغ تا جبهه ی تابناک

پدید آمد از فرق آن نامور

دگر باره آثار شق القمر

چو مغز سراز تیغ کین چاک شد

اجل با جوان دست و فتراک شد

از آن زخم رفت از تنش توش و تاب

بخوابید بر یال اسب عقاب

ستام و پر وبال آن تیز گام

شد از خون شهزاده یاقوت نام

برو یال اسبش چو ابر بهار

ببارید باران زخون سوار

رسیدی چو برخاک خون سرش

دمیدی گل ارغوان از برش

ببرد آن زبان بسته از رزمگاه

علی را همی تابه قلب سپاه

نگونش چو دیدند جنگ آوران

گرفتند گردش کران تا کران

به شمشیر وتیر وسنان ستم

زدندش همی زخم بر روی هم

شد از زخم پیکان و شمشیر تیز

تن از نازپرورد او ریز ریز

به پایان بشد سست دست علی

به خاک اندر افتاد چرخ یلی

شگفتا چرا زین زرین مهر

نشد باژگون از هیون سپهر؟

چو درخاک خفت آن تن چاک چاک

نگشت از چه بگسسته اجزای خاک

چو آن شیر کوشنده اززین فتاد

به فرخنده باب خود آواز داد

که شاها به بالین پور جوان

بیا تا که نسپرده روشن روان

یکی ای جگر بند ضرغام دین

بیا حال فرزند دلبند بین

بخش ۱۰۲ - آمدن امام (ص) به بالین فرزند و زبان حال آن حضرت

شهنشه چو بشنید آوای پور

شکیب از دلش رفت و ازدیده نور

چو آن شیر کو بچه ی خویشتن

ببیند به زخم گران خسته تن

غریوان و غژمان سوی پهنه تاخت

چنان کافرینش ازو زهره باخت

برآهیخته ذوالفقار دوسر

وزو آتش خشم حق شعله ور

سپه کان بدیدند یکسو شدند

گسسته دم وسست نیرو شدند

چو آمد به بالین فرزند شاه

به دریای خون دیدش اندرشناه

سرو پیکر از تیغ کین چاک چاک

زخاشاک بسترش وبالین زخاک

زاختر فزون زخم بر پیکرش

دو پیکر پدید آمده از سرش

برآورده آه ازدل دردناک

ززین اندر افکند خود را به خاک

به دست وبه زانو همی رفت پیش

چنان تا به بالین فرزند خویش

گرفت آن سر چاک را درکنار

که ازتاج خورشید و مه داشت عار

پس آنگه به رخسار او سود روی

زدش بوسه ها برلب وروی و موی

برافراشت سرزان رخ پر زخون

شدش لعل آن ریش کافور گون

خروشید ازدرد دل چند بار

چنین گفت با دیده ی اشگبار

که بعد از تو ای زاده ی بوتراب

شود خانه ی آفرینش خراب

پس ازتو جوانا ز ابر هلاک

ببارد به فرق جهان تیره خاک

تو رفتی ازین گیتی کینه سنج

بیاسودی از درد و تیمار و رنج

پدر ماند تنها و بی غمگسار

به گرد اندرش دشمن بی شمار

چو شهزاده آوای شه را شنود

دم واپسین دیده از هم گشود

لبان چو گل غنچه از هم شکفت

پدر را درودی فرستاد و گفت

که من رفتم ای باب ناشادمان

تو در پاس بخشنده یزدان بمان

مرا مصطفی (ص) داد جامی پرآب

که بنشاند ازجان من سوز وتاب

ز بهر تو آماده فرموده نیز

بهشتی یکی جام کافور بیز

همی گوید ای تشنه لب کن شتاب

بگیر و بنوش ازمن این جام آب

بگفت این وزین دیر ناپایدار

به سوی نیاکان خود بست بار

شهنشه چون جاندادن اوبدید

تو گفتی که هوش ازسرش بر پرید

روان کرد از خون چشمان دورود

زآهش جهان گشت پر تیره دود

همی گفت پورا – یلا –فرخا

ستاره رخا شکرین پاسخا

مرا یادگار از همایون پدر

چه زود آمدت زندگانی به سر

سرور دلم دیده ی روشنم

خزان کردی از مرگ خود گلشنم

ایا اختر تابناک پدر

چه زود آمدت زندگانی به سر

چنین است هر اختر صبحدم

که تابش فزون دارد وزیست کم

مپندار کز تو فرامش کنم

چو گویم سخن یا که خامش کنم

به گفتار اندر تویی بر زبان

به خاموشی ام یادت اندر روان

بگریم به چهر دلارای تو

ویا بر خرامنده بالای تو؟

ندانم بگریم به زخم سرت

ویا بر پر ازخاک و خون پیکرت؟

بگریم براین کام خشکیده ات

ویا بر دل کام نادیده ات؟

گروهی که کشتندت ای کشته زار

برآرد خداوند ازایشان دمار

مرا ای جوان داغت از پا فکند

نهال حیات من از بن بکند

ببر سوی جدت پیام مرا

به مام و پدر گو پیام مرا

دم دیگر آیم به سوی توشاد

تو را زین ره اندیشه دردل مباد

پس آنگه تن کشته را آن جناب

بیفکند بر زین اسب عقاب

بخش ۱۰۳ - آوردن امام(ع)نعش دلبند خودرا درحرم و مویه گری بانوان

بیاورد در پیش پرده سرای

فرود آمد از کوهه ی باد پای

بخواباند برخاک پور جوان

چو دیدند او را چنین بانوان

نواها به گردون برافراختند

ز پرده به یک ره برون تاختند

برهنه سرو پا به راه آمدند

به بالین فرزند شاه آمدند

زنان موی کن کودکان اشگبار

تو گفتی که شد رستخیز آشکار

یکی بوسه دادی برآن جسم پاک

به تارک یکی ریختی تیره خاک

پراز ناله ی سوک شد روزگار

دل آفرینش زغم شد فگار

جنان با همه حور وغلمان گریست

زغم مالک نارو نیران گریست

فزون از همه مویه می کرد زار

سر بانوان زینب داغدار

همی گفت ای نور چشمان من

نهال دل و میوه ی جان من

ایا نوگل باغ خیرالبشر

ایا ناز دیده برادر پسر

تو بودی پس از مرگ خویش وتبار

شکیب دل عمه ی داغدار

به روی تو می دید روی نیا

که او بود شاهنشه انبیا

برفتی و بردی شکیبش زدست

به بنیان صبرش فکندی شکست

که برد از کفم نوربینایی ام؟

که بشکست پشت توانایی ام؟

که درخون کشید این تن پاک را

که دلخون کند شاه لولاک را

نهال علی را که بی بار کرد؟

که آرد دل مرتضی را به درد

گل باغ دین را که بر باد داد

که از چشم من رودی از خون گشاد

بدینسان همی گفت و بگریست زار

مهین دخت پیغمبر تاجدار

به ناگه بر آورد لیلا خروش

شد از هوش لختی چو آمد به هوش

همه چهره از زخم ناخن بخست

بیامد به بالین اکبر نشست

بمالید بر روی زان خون پاک

برافشاند برسر همی تیره خاک

بنالید چون در گلستان هزار

بگریید گرییدنی زار زار

بگفتا که پورا – سرا- سرورا

شکیب دل ناتوان مادرا

سر نوجوانان هاشم نژاد

که انباز تو هیچ مادر نزاد

کجات آن توانایی وزور وفر

کجات آن رخ همچو تابنده خور

کجات آن برومند بالا چو سرو

کجات آن خرامیدن چون تذرو

کجات آن سخن گفتن دلفریب

کجات آن نشستن به آیین وزیب

چه پیش آمدت کاینچنین ناتوان

بخفتی براین خاک زار ونوان

سر هوشمندت چرا چاک شد

چرافرق تو افسرش خاک شد

زگفتار لب از چه گشتی خموش

نداری به گفتار من از چه گوش

زمرگت مرادرنگر ای پسر

به پیرانه سر تا چه آمد به سر

مرا کاش ازین پیشتر دست مرگ

فکندی زشاخ جهان باروبرگ

نمی دیدم افتاده در خاک و خون

تن ناز پرورد خود را نگون

مرا گفتی از خیمه بیرون میا

به بالین من دیده پر خون میا

به مرگم مکن موی و مخراش روی

مکن آه وافغان و آهسته موی

من اندرز تو خوار نگذاشتم

شکیبایی از خود گمان داشتم

دریغا که مرگت شکیبم ببرد

نودم توان با چنین دستبرد

خودانصاف ده ای سرافراز پور

توان بود با این چنین غم صبور

ترا بی روان جسم ودل نامراد

مرا لب خمش از فغان این مباد

سزد گر دو بیننده را برکنم

چو پروانه خود را بر آتش زنم

چو دیوانه گان جا به ویران کنم

دوای دل از چشم گریان کنم

بگریم به تو تا که دارم نفس

مرا ماتمت همدم و یار بس

نسوزد دل ار بر تو صد چاک باد

نگرید اگردیده پرخاک باد

همی گفت از اینگونه و می گریست

شگفتا چسان با چنان درد زیست

ندانم که از آه آن مویه ساز

چه آمد در آندم به شاه حجاز

شگفتا جهان از چه بر جای ماند؟

سپهر برین از چه بر پای ماند

بخش ۱۰۴ - شهادت جعفربن سیدالشهدا(ع)به روایت بعضی از علما

نبشتند زینگونه برخی دگر

زدانش پژوهان اهل خبر

که شد کشته ی پاک پور جوان

به خرگه بیاورد زی بانوان

خود آمد بداد آگهی با دریغ

که آن مه نهان گشت درزیر میغ

به یکبار اهل حریم رسول (ص)

همان داغدل دختران بتول (ع)

به میدان ز خرگه دوان آمدند

به بالین سرو جوان آمدند

یکی کودک از شاه جعفر به نام

که بودش رخی همچو ماه تمام

ز پرده سرا نیز بیرون چمید

به دنبال آن بانوان می دوید

به گوش اندرش بود دو گوشوار

گرانمایه چون گوهر شاهوار

یکی پشته ای دید چون پشت طشت

خرامان روان شد سوی آن پشته گشت

چو جا بر سر آن بلندی گرفت

بلندی ز وی ارجمندی گرفت

به پیشانی پاک بنهاد دست

به هر سو نگه کرد بالا و پست

به ناگاه تیر افکنی دل سیاه

بیفکند تیری بدان بی گناه

بهم دوخت زان تیر دست وسرش

هماندم روان رفت از پیکرش

چو شاخ جوان اندرآمد زپای

در آغوش پیغمبرش گشت جای

به بالین آن کشته شان ره فتاد

به ناگه نظرشان بدان مه فتاد

زدیدار اوداغشان تازه شد

جهان از فغانشان پر آوازه شد

یکی شیون از دل بدادند سر

که گریان شد این چرخ بیدادگر

بسی داد این گنبد گرد گرد

به آل پیمبر (ص) چه بیداد کرد

زکین وستم هیچ بر جا نماند

که برخاندان پیمبر (ص) نراند

غم ورنج ایشان ببایست گفت

زبان سخن سنجم اینجا بخفت

خیابان سوم

بخش ۱ - خیابان سوم : یگانه خداوند رابنده ایم

بخش ۲ - درستایش شمس المشرقین حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام

بخش ۳ - گفتار در تنها ماندن امام تشنه کام و مهیا شدن برای رزم سپاه کوفه وشام

بخش ۴ - به میدان آمدن شاه بی سپاه از بهر اتمام حجت : بیامد به پیش سپاه ایستاد

بخش ۵ - ندا فرمودن حضرت سید الشهدا، شهدا را و پاسخ ایشان

بخش ۶ - شنیدن سیدالساجدین استغاثه ی امام و سلطان دین را و عزم یاوری کردن

بخش ۷ - برگشتن امام به خیمه گاه و سپردن اسرار امامت را به پسر بیمار خود

بخش ۸ - به میدان بردن امام حضرت علی اصغر را به طلب آب و شهادت آن جناب

بخش ۹ - آمدن امام علیه السلام به خیمه گاه و وداع نمودن با اهل حرم

بخش ۱۰ - پوشیدن آن سرور ناس پیراهن کهنه در زیر لباس و به میدان رفتن

بخش ۱۱ - رفتن امام تشنه کام به جانب میدان و آمدن سکینه ی مظلو مه به وداع پدر

بخش ۱۲ - آمدن سید مظلوم به میدان : سمند سرافراز پر باز کرد

بخش ۱۳ - داستان بچه آهویی که صیادی به پیغمبر هدیه می دهد

بخش ۱۴ - بیاد آوردن امام انام سواری خویش را بردوش پیغمبر برا ی اتمام حجت

بخش ۱۵ - بی حیایی شمر بیدادگر سبط پیغمبر : مگر آنکه بیعت به دارای شام

بخش ۱۶ - پاکشیدن سپاه کوفه و شام از مبارزات امام : چنان تاختش شه به میدان کین

بخش ۱۷ - آمدن زعفر جنی به یاری آن پادشاه جن و انس به روایت زمخشری

بخش ۱۸ - آمدن گروهی دیگر از جنیان و منصوره باسپاهی از ملک به یاوری امام انام

بخش ۱۹ - میدان داری تمیم بن قحطبه ی شامی : خبیثی ددی از بزرگان شام

بخش ۲۰ - مبارزات سعد ابن طفیل و صالح ابن امیه : خروشید برداور راستین

بخش ۲۱ - حمله ی دوم پسر شیر کردگار بر آن گروه روبه کردار

بخش ۲۲ - رسیدن نامه ی فاطمه دختر امام ازمدینه و چگونگی آن هنگامه

بخش ۲۳ - حمله سوم امام تشنه کام برآن گروه زشت نام : چو شیر خدا از پی کارزار

بخش ۲۴ - غلبه ی عطش بر سبط سید کاینات : زدورش چو عمر و بن حجاج دید

بخش ۲۵ - برگشتن امام تشنه کام از فرات : دویدند یکسر برون با شتاب

بخش ۲۶ - تشریف فرمایی امام به خیمه ی فرزند : بیامد به بالین او کرد جای

بخش ۲۷ - بی تابی شهربانو در خدمت امام و تسلی دادن حضرت او را

بخش ۲۸ - حمله ی پنجم خسرو بی سپاه برآن مردم روسیاه : نشست از بر باره ی تیز گرد

بخش ۲۹ - داستان آمدن درویش بلخی به خدمت پادشاه : چو درویش از خویشتن رسته ای

بخش ۳۰ - در اندرز یار دیرین خویش میرزا علی دوست کرمانشاهانی متخلص به سالک گوید

بخش ۳۱ - تیر زدن ابوالحنوق بیدادگر : یکی پیک پیکان اجل سوی او

بخش ۳۲ - حمله ی ششم شاه دین بر سپاه مشرکین : یکی نقطه شد میمنه و میسره

بخش ۳۳ - به خیمه رفتن شاه تشنه جگر برای بستن زخم سر

بخش ۳۴ - شهادت شاهزاده ی والا گهر عبدالله بن حسن علیه السلام

بخش ۳۵ - حمله ی هفتم شاه مظلومان : ره پویه بر بارگی بسته شد

بخش ۳۶ - هجوم لشگر مشرکین بر سر سلطان دین و افتادن آن حضرت از زین بر زمین

بخش ۳۷ - زبان حال امام مظلوم با خویش و مناجات با حضرت پروردگار

بخش ۳۸ - نوحه گری ملایک برامام مظلوم : بگفتند: کای داور دادرس

بخش ۳۹ - آمدن ضرعه بن شریک به کشتن امام : گرفتی همی از زمین، گرم خاک

بخش ۴۰ - آمدن ذوالجناح به بالین امام و سپردن آن حضرت سلاح امامت را بدو

بخش ۴۱ - شهادت عبدالله بن حسین علیه السلام در آغوش پدر بزرگوارش

بخش ۴۲ - زخم زدن سران سپاه در قتلگاه بر آن مظلوم بیگناه

بخش ۴۳ - رفتن حضرت صدیقه ی صغرا، زینب (س) به قتلگاه

بخش ۴۴ - فرستادن عمر سعد طبیب نصاری را به کشتن شاه دین

بخش ۴۵ - تمهید مقدمه ی شهادت امام مظلوم : چو فرمان بود از امامان پاک

بخش ۴۶ - رفتن شمر به بالین امام انام : که جز من کسی مرد این کار نیست

بخش ۴۷ - آمدم ذوالجناح به قتلگاه : به هر سو دمان همچو باد دمان

بخش ۴۸ - آمدن ذوالجناح به خیمه گاه : سمندی بدیدند بی شهسوار

بخش ۴۹ - زبان حال علیا جاه سکینه خاتون با اسب بی صاحب پدر

بخش ۵۰ - زبان حال حضرت زینب (س) با مرکب غرقه به خون برادر

بخش ۵۱ - به یغما بردن آن سپاه، لباس امام شهید و غارت ایشان خیمه هارا

بخش ۵۲ - روایت فاطمه ی نو عروس در غارت خیمه گاه گوید

بخش ۵۳ - روایت علیا مخدره جناب زینب علیه السلام : یکی داستان دیده ام جانگزا

بخش ۵۴ - روایت حمید بن مسلم کوفی : بینم که آن مردم پر زکین

بخش ۵۵ - آتش زدن سپاه کفر، خیام سپهر احتشام پادشاه ایمان را

بخش ۵۶ - رفتن بجدل ابن سلیم به قتلگاه و بیداد آن گمراه روسیاه

بخش ۵۷ - اسب تاختن ده سوار بر اجساد پاک شهیدان : پس از غارت خیمه ی شهریار

بخش ۵۸ - خبرشدن مرغ نینوا از قتل شاه کربلا : از آن پس که شد کشته آن شاه فرد

بخش ۵۹ - بردن مرغ خون آلودی خبر شهادت امام(ع) : یکی بد یهودی به یثرب دیار

بخش ۶۰ - بردن مرغ خون آلود خبر قتل امام علیه السلام

بخش ۶۱ - جا دادن حریم دلسوخته ی امام علیه السلام : چو از غارت خیمه های حرم

بخش ۶۲ - داستان جانگداز از ساربان و بیدادی که در قتلگاه کرد

بخش ۶۳ - وقایع روز یازدهم و بردن اهل بیت عصمت را به قتلگاه و چگونگی آن مصیبت جانکاه

بخش ۶۴ - نوحه گری حضرت زینب (س) در قتلگاه : که هان ای شهنشاه آخر زمان

بخش ۶۵ - زبان حال علیا مکرمه جناب سکینه خاتون(س)بر روی نعش پدر بزرگوارش

بخش ۶۶ - زاری کردن مادر غمدیده علی اکبر(ع)برروی نعش پسر جوان گوید

بخش ۶۷ - مویه گری مادرقاسم و عروسش در بالین آن شهید مظلوم

بخش ۶۸ - زبان حال علیا مکرمه، سکینه خاتون درماتم علی اصغر

بخش ۶۹ - تسلی دادن علیا مکرمه زینب خاتون : درآن دم نگه کرد بانوی دین

بخش ۷۰ - بریدن سرهای شهیدان : چو آن زاری از آل احمد (ص) بدید

بخش ۷۱ - به خانه بردن خولی : گرفتند با آن اسیران سپاه

بخش ۷۲ - دفن نمودن بنی اسد : وز انسو سه روز و دو شب جسم شاه

بخش ۷۳ - بردن اهل بیت طهارت را از کربلاو چگونگی آن : همانا که فرزند آن شهریار

بخش ۷۴ - خطبه خواندن حضرت زینب (س) در خارج کوفه : سر از برج محمل چو مهر از سپهر

بخش ۷۵ - خطبه ی حضرت فاطمه علیه السلام در بیرون شهر کوفه

بخش ۷۶ - مفاخرت یکی از کوفیان و پاسخ حضرت فاطمه اورا

بخش ۷۷ - خطبه ی حضرت ام کلثوم علیه السلام و مخاطبه اش با کوفیان

بخش ۷۸ - خطبه ی حضرت سیدالساجدین دربیرون شهر کوفه : که هان ای گروه ستمگر خموش

بخش ۷۹ - درکیفیت ورود اسیران کربلا به شهر کوفه به روایت مسلم گچکار رحمه الله

بخش ۸۰ - حاضر نمودن ابن زیاد بد بنیاد اهل بیت پیغمبر

بخش ۸۱ - بی ادبی نمودن ابن زیاد بد : چه دندان و لب؟ آنکه خیرالبشر

بخش ۸۲ - زدن سر پر نورامام شهید (ع) را درکوفه برنیزه

بخش ۸۳ - گفتگوی عبدالله بن عفیف علیه الرحمه در مسجد کوفه

بخش ۸۴ - نامه نوشتن ابن زیاد به شام و مدینه : به دست نوندی فرستاد تیز

بخش ۸۵ - فرستادن ابن زیاد اسرا و سرهای اهل بیت : یکی نامه آمد به ابن زیاد

بخش ۸۶ - رسیدن کاروان اهل بلا به نصیبین : به نزدیک منصور الیاس بر

بخش ۸۷ - منزل دادن سپاه اهل ستم : دهی بود آباد در پشت کوه

بخش ۸۸ - جا دادن اسیران آل پیغمبر : در آن دم یکی گفت با آن سپاه

بخش ۸۹ - ورود آل محمد (ص) و آله و سلم به عسقلان : بدی عسقلان را یکی مرزبان

بخش ۹۰ - ورود اهل بیت به بعلبک : ز بهر پذیره برون تاختند

بخش ۹۱ - در ذکر اعجازی که از سر مطهر امام(ع)درراه شام بظهور رسیده بروایت ابن لهیعه

بخش ۹۲ - رسیدن اسیران کربلا به نزدیکی شهر شام : به گاهی که دژخیم بر گاه بود

بخش ۹۳ - آذین بستن شهر دمشق را برای ورود اهل بیت پیغمبر

بخش ۹۴ - درچگونگی ورود اهل بیت پیغمبر به شهر دمشق و روایت سهل بن سعد ساعدی

بخش ۹۵ - مسلمان شدن مرد نصارا به اعجاز مطهر امام(ع)و شهادت آن با سعادت

بخش ۹۶ - وارد کردن اهل بیت حضرت خیرالانان : پرستشگهی بود نزدیک راه

بخش ۹۷ - جا دادن یزید پلید : نیارم بگویم چه ویرانه ای

بخش ۹۸ - گفتگوی ثمره ابن جندب با یزید در یاری سرامام شهید(ع)

بخش ۹۹ - مسلمانی جالوت یهودی و شهادتش دریاری سرامام شهید(ع)

بخش ۱۰۰ - مسلمانی و شهادت فرستادهٔ پادشاه فرنگ در مجلس یزید

بخش ۱۰۱ - مکالمه ی بطریق روم با یزید : کسی باسر بی تن آورده جنگ؟

بخش ۱۰۲ - مکالمه ی یزید با اهل بیت و پاسخ حضرت سکینه خاتون اورا

بخش ۱۰۳ - خطبه خواندن حضرت زینب در مجلس یزید و گفتگو پیش آن پلید

بخش ۱۰۴ - گفتگوی یزید با حضرت امام زین العابدین(ع)و امر به قتل آن جناب

بخش ۱۰۵ - خطبه خواندن حضرت سیدالساجدین درمسجد شام : چو آمد به محراب اندر نشست

بخش ۱۰۶ - بردن اهل بیت امام مظلوم : چو آسوده گشتند اهل حرم

بخش ۱۰۷ - خواب دیدن هند زن یزید : گشودند و آمد ملایک زاوج

بخش ۱۰۸ - خواهش فرمودن حضرت امام زین العابدین (ع) از یزید و نپذیرفتن آن پلید

بخش ۱۰۹ - ظهور اعجاز از سر مطهر امام شهید و پس دادن یزید اموال اهل بیت را

بخش ۱۱۰ - مکالمه یزید عنید با فرزند امام شهید : کنون ازمن ایشاه پوزش پذیر

بخش ۱۱۱ - رفتن اهل بیت به کربلا : که بوسیم آن تربت پاک را

بخش ۱۱۲ - رفتن اهل بیت(ع)از کربلا به مدینه : به نزدیک یثرب چو زان راه دور

بخش ۱۱۳ - رفتن بشیر ابن جذلم برای خبر دادن به اهل مدینه به فرمان امام(ع)و باقی آن واقعه

بخش ۱۱۴ - خطبه خواندن امام زین العابدین(ع)در بیرون شهر مدینه و دیگر احوال

بخش ۱۱۵ - زبان حال و ترجمه ی اشعار حضرت ام کلثوم (ع) در درواز ه ی مدینه

بخش ۱۱۶ - مویه گری اهل بیت درحرم رسول و تسلی دادن ام سلمه ایشان را گوید

بخش ۱۱۷ - درخاتمه ی کتاب و مختصری از حالات سید الساجدین(ع)گوید

بخش ۱۱۸ - در مناجات بدرگاه قاضی الحاجات گوید : خدایا به یعقوب آل رسول (ص)

بخش ۱ - خیابان سوم

یگانه خداوند رابنده ایم

به جان ودل اورا پرستنده ایم

که دم های بربسته ی ما گشاد

هم او دادمان هر چه بایست داد

نخواهیم جز وی کسی را خدای

جز او برجهان نیست فرمانروای

دراندیشه هر چت بگنجد نه اوست

که او برتر ازوهم و ازگفت وگوست

جز او ذات اورا که داند که چیست؟

مرا او را بجز او شناسنده کیست؟

ازو باد بگزیده گان را درود

که آمد سروش از خداشان فرود

به ویژه مهین داور انبیا

فروزنده ی فره ی کبریا

جهان را فرستاده ی واپسین

به هر آفریننده ای او گزین

محمد (ص) که یزدان بدو تاج داد

همش تیغ و منشور و معراج داد

بدو می سزد گرنیایش کنیم

همان دوده اش را ستایش کنیم

نخستین برادرش حیدر که بود

جهان را خدیو از فراز و فرود

دگر جفت با یازده پور او

کشان آفرید ایزد از نور او

به ویژه گزین شاه وسالار عشق

شه لشگر آرای پیکار عشق

نگهبان تخت شهادت حسین (ع)

جهان شرف خسرو خافقین

بخش ۲ - درستایش شمس المشرقین حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام

پسین رهبر از پنج آل عبا

شهید ستم شاه گلگون قبا

شهی پر جبریل پیراهنش

به پاکی پر از روح قدسی تنش

هنوزش به قنداقه بد بسته پای

که شد مهد او تا به عرش خدای

از آتش ببردند سوی فلک

که پایش ببوسند خیل ملک

چو این نوگل از باغ احمد برست

بشد کار یزدان شناسی درست

بدو معنی عشق کرد آشکار

هم او بود معشوق پروردگار

گذشت ازسرو جان و مال وعیال

پی دیدن حضرت ذوالجلال

بکشتند او را غریب از دیار

نه لشگر ورا بود ونه دستیار

نه کس داشت پیمان اورا نگاه

نه در بی پناهیش بد یک پناه

نه پاس جلالش نگه داشتند

نه در بی پناهیش بد یک پناه

نه پاس جلالش نگه داشتند

نه بر زاری اش گوش بگذاشتند

نه برزخم او مرهمی جز سرشک

نه بر خستگی غیر تیغش پزشک

نه تابوت جز ریگ گرم زمین

نه کافور جز تربت عنبرین

نه ماتمگری جز وحوش وطیور

نه تن پوش جز نعل سم ستور

نکردش کفن کس به فرخنده تن

مگر خون که بودش به جای کفن

زمین گشت سیراب از خون او

خود او تشنه لب رفت دربزم هو

ندانم به سربود او را چه شور

که گه بود دردیر و گه درتنور

گه آویزه چون میوه بد بر درخت

گهی افسر نیزه ی شوربخت

چو یک نیزه شد سوی بالا سرش

عیان گشت معراج پیغمبرش

چو پیمود با سر همی راه عشق

بشد خون او خون یزدان پاک

گرفت از خداوند خود خونبها

به ملک بقا خلعت کبریا

چو ازدشمنان اندر آخر نفس

بسی خواست آب ونپذیرفت کس

خدایش به هنگامه ی داوری

ببخشید منشور خواهشگری

چو از رنج بد در دلش گنج ها

بشد تربتش داروی رنج ها

بود قبه ی پاکش اندر زمین

مطاف ملک همچو عرش برین

زکعبه فزون باشدش جاه و آب

دعاها همه اندر آن مستجاب

به امید خلق فرود و فراز

به درگاه او سوده روی نیاز

خدایا در آن درگهم خاک کن

زهر بد روان مرا پاک کن

ببخشا روایی به گفتار من

که از رزم شه باز رانم سخن

بخش ۳ - گفتار در تنها ماندن امام تشنه کام و مهیا شدن برای رزم سپاه کوفه وشام

چو لشگرگه شاه اهل ولا

تهی ماند در عرصه ی کربلا

زخویشان ویاران آن شهریار

نماند اندر آن رزمگه یک سوار

بدانسان کزین پیش تر گفته گشت

جهان نامه ی عمرشان درنوشت

بماند اندر آن پهنه فرخنده شاه

نه پور و برادر نه یار و سپاه

به جا پور بیمار بودش یکی

دگر شیر خواره گزین کودکی

پر از تیر وشمشیر آن سرزمین

دل شیر از آن رزمگه سهمگین

درخشان سنان ها کران تا کران

کله خود بر فرق جنگ آوران

ز آوای شیپور و اسب وسوار

سر چرخ گردنده اندر دوار

شهنشاه چون خویش را فرد دید

شرر بار آهی زدل برکشید

زیکسو نگه کرد بردشت جنگ

زمین را ز بدخواه خود دید تنگ

همی تیغ دید و سوار و سمند

به «هل من مبارز» نواها بلند

ز سوی دگر دید یاران خویش

ره نیستی جمله بگرفته پیش

علم گشت پست و سپهبد نگون

بر و یال فرزند رنگین به خون

به پرده سرا دید با چشم تر

زنان موی کن کودکان مویه گر

دل نازکش گشت لبریز درد

بر آورد سر سوی یزدان فرد

بگفتا: که ای پاک پروردگار

تو بینی که این فرقه ی نابکار

چه سازند با پور پیغمبرت

نترسند از پرسش و کیفرت

سپس گشت آماده ی کارزار

بدو دیده ی چرخ بگریست زار

هر آنچه نبی(ص) داشت بی کم وکاست

زپا تا به سر کرد برخویش راست

به زین سمند پیمبر نشست

وزو نیزه ی آبداده، به دست

بخش ۴ - به میدان آمدن شاه بی سپاه از بهر اتمام حجت

بیامد به پیش سپاه ایستاد

به اتمام حجت، زبان برگشاد

بفرمود: آیا در این پهندشت

کسی هست کز جان تواند گذشت؟

کسی هست، کآید مددکار من

در این بی سپاهی شود یار من؟

کسی هست کز خشم پروردگار

بترسد، هراسد ز انجام کار؟

بگرداند از آل احمد (ص) بدی

به نیکی سپارد ره ایزدی

به راه خدا جانفشانی کند

هم از دشمنش جانستانی کند

چو برخاست از شهریار، این ندا

که جان همه دوستانش، فدا

نخست آمد از ایزدی بارگاه

خطابی بدو کای جهان را پناه

تویی عاشق من در این داوری

زمن خواه اگر بایدت یاوری

در این بی پناهی پناهت منم

ظفر بخش در رزمگاهت منم

بخواه آنچه خواهی زدادار خویش

مدان هیچ کس را مدد کار خویش

پس از روح پاک فرستاده گان

به پاسخ بدان شاه آزاده گان

چنین آمد از باغ مینو درود

که ای پادشاه فراز و فرود

بگو تا بیاییم زی کربلا

تو را یار باشیم در هر بلا

هم آغوش گردیم با کشته گان

به راه تو از خویش بگذشته گان

روان نبی (ص) نیز با درد جفت

به پور گرانمایه «لبیک »گفت

که ای بی سپه مانده فرزند من

خزاندیده شاخ برومند من

بگو تا بیایم ز خلد برین

پی یاری تو به روی زمین

کنم جان خود برخی جان تو

سر خویش بازم به میدان تو

از آن پس بیامد ز شیر خدا

به فرزند از بام عرش این ندا

که ای پور آزاده ی سرفراز

گرت هست بر یاری من نیاز

بگو تا بیایم در آن کارزار

به کار آورم جوهر ذوالفقار

رسیدش هم از مجتبی (ع) این خروش

درآن دشت پر محنت و غم به گوش

که ای با من انباز و همتا ویار

برادر زمام و پدر یادگار

بگو تا که آیم به سوی تو من

ببازم سر خود به کوی تو من

چو عباس (ع) و قاسم (ع) فدایت شوم

شهید صف کربلایت شوم

پس از اولیا این ندا گشت راست

که برمات ای شاه فرمان رواست

بگو تا بدانجا سپه برکشیم

زخصمت به شمشیر کیفر کشیم

ز روشن روان شهیدان پیش

که بودند با آن خداوند خویش

درود آمدش کای خداوندگار

بگو تا گراییم زی کارزار

به راه تو بازیم جان ها مگر

شود روی ما پیش حق سرخ تر

همه ساکنان سپهر و زمین

زبگدشته و آینده ی مومنین

همه آفرینش ز خوب و ز زشت

چه اهل جهنم چه اهل بهشت

همه اذن یاری ز شه خواستند

به جانبازی اش پوزش آراستند

شهنشاه جز ایزد دادراست

درآن رزم از آن جمله یاری نخواست

پس آنگاه آن شاه با دین و داد

دمی تکیه بر نیزه ی خویش داد

شهیدان خود را همی بنگریست

از آنان همی یاد کرد وگریست

بخش ۵ - ندا فرمودن حضرت سید الشهدا، شهدا را و پاسخ ایشان

یکایک به اندوه بشمردشان

همی بر زبان نام ها بردشان

نخستین بگفت ای گزین پور عم

یل دشمن انداز و شیر دژم

سرافراز مردا سرا مسلما

نبرده سوار بنی هاشما

کجایی که بینی مرا بی سپاه

به گرد اندرم لشگری کینه خواه

برادر ابولفضل عباس راد

مه هاشمی میر حیدرنژاد

کجایی که آری به شمشیر دست

بدین بد سگالان در آری شکست

کجایی علی(ع) ای جوان پور من

فروغ جهان بین بی نور من

پدر را بیا یار و غمخوار باش

زنان حرم را پرستار باش

کجایی به خون خفته داماد من؟

شکیب دل و جان ناشاد من

بیا عم خود را به غم یار بین

به چنگال گرگان گرفتار بین

تو ای حر! جوان ریاحی نسب

الا ای سوار دلاور وهب

ایا مسلم عوسجه! ای حبیب!

تو عابس ایا پور راد شبیب

ایا پور نافع الا ای زهیر!

الا ای اسد! ای بریر! ای عمیر!

ایا نامداران شمشیر زن

که بودید نیروی بازوی من

چه شد آن همه عهد و پیمانتان؟

مگر سست شد بر من ایمانتان؟

گر اینسان گذشتید از یاری ام

کشیدید دست از مددکاری ام

حریم رسولند این بانوان

که هستند از بی کسی در فغان

الا ای دلیران پرخاشخور

از این خواب نوشین برآرید سر

حریم نبی (ص) را بدارید پاس

زآسیب این قوم حق ناشناس

چو شاه حجاز این نوا کردراست

تو گفتی مگر شور محشر بخاست

شهیدان که بد ماهشان در محاق

ز جور مخالف به دشت عراق

زبانگ حسینی به هوش آمدند

نشستند و اندر خروش آمدند

ز راه گلو پاسخ آراستند

ز شه اذن برخاستن خواستند

بگفتند: کای داور سرفراز

گرت هست بریاری ما نیاز

همه بهر این کار آماده ایم

اگر چند از این پیش جان داده ایم

شهنشه مرآن کشتگان را ستود

فرستاد بر جان هر یک درود

بگفت: ای شهیدان گلگون کفن

بمانید بر حالت خویشتن

من اینک روانم به سوی شما

همی سوزدم آرزوی شما

چو به جای خفتند یاران شاه

برآمد یک شیون ازخیمه گاه

بخش ۶ - شنیدن سیدالساجدین استغاثه ی امام و سلطان دین را و عزم یاوری کردن

پناه جهان سیدالساجدین

امام چهارم شهنشاه دین

برون آمد از خیمه چون مه ز میغ

به دستی عصا و به دستیش تیغ

ز بیماری افتان و خیزان همی

به درد پدر اشکریزان همی

نوان می خرامید لبیک گوی

زبان شاه گوی و روان شاه جوی

چون آن شاه را ام کلثوم دید

سرآسیمه از خیمه بیرون دوید

بدو گفت: جانا کجا می روی؟

بدین ناتوانی چرا می روی؟

تو بیماری اندر تنت تاب نیست

بدو پاسخ آورد شاه و گریست

که ای عمه بنگر که در رزمگاه

بود یکتنه باب من بی سپاه

همی یار خواهد کسش یار نیست

یکی حق پرست و مددکار نیست

بهل تا روم جان فدایش کنم

سر خویش برخی به پایش کنم

پدر را پسر یار و غمخوار به

به پیکار دشمن مددکار به

جهاندار بی یار چون کار پور

نگه کرد آواز دادش زدور

که ای ناتوان زی حرم باز گرد

بدین بیکسان یار و دمساز گرد

تو بر تخت دین جانشین منی

جهانبان ز جان آفرین منی

زتو آل پیغمبر آید پدید

نشاید تو را زین زمین بر چمید

ایا ام کلثوم اخت بتول (ع)

ببرهمرهش زی حریم رسول (ص)

مهل تا شتابد به رزم سپاه

مهل تا شود نسل احمد (ع) تباه

که این ناتوان یادگار من است

خلیفه ز پروردگار من است

چه در مرز کوفه چه درشهر شام

بود یار آل رسول انام

شنید از برادر چو بانو سخن

سوی خرگهش برد با خویشتن

خداوند دین از بر دشمنان

بتابید زی خرگه خود عنان

بخش ۷ - برگشتن امام به خیمه گاه و سپردن اسرار امامت را به پسر بیمار خود

بیامد بر پور بیمار خویش

ببوسید رویش ز اندازه بیش

بگفت ای روان تن پاک من

دل آزرده فرزند غمناک من

بمان یادگار از نیاکان خویش

شهنشاه، بر جای پاکان خویش

در این دشت نبود تو را سر نوشت

شهادت که بینی بسی خوب وزشت

تو باید سرم رابه روی سنان

ببینی به دست بد اختر سنان

تو باید چهل روز در راه شام

روی همره آل خیرالانام

تو باید سرم را ببینی به طشت

به پیش آیدت سخت تر سرگذشت

بگفت این و اشک از دو دیده سترد

بدو ارث و علم امامت سپرد

به تخت ولایت نمودش خدیو

که بندد سلیمان صفت دست دیو

سپس کرد بدرود اهل حرم

ببخشید آرامش از درد و غم

بخش ۸ - به میدان بردن امام حضرت علی اصغر را به طلب آب و شهادت آن جناب

بفرمود با زینب (ع) غمزده

که ای خواهر زار ماتمزده

برون آر آن گل عذار مرا

همان کودک شیرخوار مرا

که شش مه به سر برده از زنده گی

بود چون ستاره به رخشنده گی

که بینم دمی نازنین رود را

به رویش دهم بوسه بدرود را

گرانمایه را زینب از خیمه گاه

برفت و بیاورد نزدیک شاه

همی گفت زار ای شه دین فروز

نخورده است آب این گرامی سه روز

ببر با خود او را سوی رزمگاه

برای وی از لشگر آبی بخواه

مگر بخشش آرند بر خردی اش

رهانندش از دست تاب عطش

چنان کن که سیراب باز آری اش

که جان های ما سوخت از زاری اش

شه آن نغز نوباوه را برگرفت

چو جان گرامیش ور برگرفت

ببوسید گلدسته ی خویش را

کزو داشت مرهم دل ریش را

به گنج ولایت همان گوهرش

به جا بود و بگرفت از خواهرش

نبی (ص) وار بردش به معراج عشق

بکرد آن دمش دره التاج عشق

در آغوش شه روی نوازده پور

همی تافت چون از بر چرخ هور

پدر بد به عرش خدا گوشوار

پسر در برش گوهری شاهوار

بیامد به پیش سپاه ایستاد

به اتمام حجت زبان برگشاد

که ای دشمنان جهان آفرین

کشیده سر از حکم جان آفرین

بکشتید یاران و خویشان من

گذشتید از عهد و پیمان من

و یا آنکه بخشید یک جرعه آب

که از او عطش برده یکباره تاب

مرا گر گنهکار پنداشتید

که بر من چنین بد روا داشتید

چه کرده است این کودک بیگناه؟

که از تشنگی گشت باید تباه

سه روز است این گل نخورده است آب

به خود دارد از تشنگی از تشنگی پیچ وتاب

بدین پهنه آوردمش آب خواه

یکی سوی او بنگرید ای سپاه

مگر رحم آرید بر حال او

ببینید بر خردی سال او

چشانید او را یکی جرعه آب

بسی گفت و ازکس نیامد جواب

عمر گفت: ای لشگر آبش دهید

بد انسان که باید جوابش دهید

تبه گوهری نام او حرمله

نمود از زه کینه تیری یله

زبانگ زه و جور آن بدگمان

خروشی برآمد زهفت آسمان

بلرزید بر خویش عرش برین

بزد دست بر فرق روح الامین

از آن تیر شد تیره چشم سپهر

زاندوه شد زرد رخسار مهر

از آن تیر شد چیده برگ گلی

که بد جبرییلش کمین بلبلی

گلویی از آن تیر آسیب یافت

کز آسیب آن قلب حیدر شکافت

برون شد چو پیکان ز شست پلید

به حلقوم نوباوه ی شه رسید

بزد چاک و از سوی دیگر بجست

به بازوی فرخ پدر بر نشست

ببرید از گوش او تا به گوش

برآورد شهزاده از دل خروش

بپیچید بر خویش از تاب درد

برون دست ها راز قنداقه کرد

حمایل بیفکند بر دوش باب

شگفتا جهان چون نگشتی خراب؟

شه از نای او برکشید آن خدنگ

شده پر و پیکانش یاقوت رنگ

از آن نای خشکیده چون ناودان

روان گشت خون وان شه غیب دان

به گردون بیفشاندی آن خون پاک

نهشتی که یک قطره آید به خاک

چو دانستی ار خون آن بیگناه

به خاک آید از وی نروید گیاه

عذاب خدایی رسد در زمان

بدان قوم بد اختر از آسمان

شهنشه از آن درد بگریست سخت

فرو ریخت خون از مژه لخت لخت

سپس سر برآورد سوی فراز

بگفتا: که ای داور بی نیاز

تو دانی که من زین ستمگر سپاه

چه دیدم در این سهمگین رزمگاه

از این سخت تر بر من آسان بود

چو دردیده ی پاک یزدان بود

نباشد به درگاهت ای ذوالمنن

کم از ناقه ی صالح این پور من

تو این پیشکش راز من در پذیر

بود خرد اگر خرده بر من مگیر

به دست اندرون داشتم من همین

که آوردمش برخی واپسین

تو افزون شمارش اگر اندک است

بزرگش بفرمای گر کودک است

برفت آنچه بر من ز اعدای من

بیندوزش از بهر فردای من

بگفت این و بوسید روی پسر

پسر گشت خندان به روی پدر

وزین آشیان مرغ روحش بجست

به مینو در آغوش زهرا نشست

شهنشه از آن جای یکران براند

به نزد دگر کشتگانش رساند

فرود آمد و خواند بر وی نماز

پس از کار شکرانه ی بی نیاز

یکی قبر کوچک ابا نوک تیغ

بکند و نهفتش به خاک ای دریغ

همانا بدآگاه فرخنده شاه

که آید به پایان چو رزم سپاه

تن کشتگان را به سم ستور

بسایند آن مردم پر غرور

ندارد تن کودک این توش و تاب

از آتش نهان کرد اندر تراب

و یا شرمگین بود از مادرش

نبرد آن تن کشته را در برش

دریغا از آن اختر تابناک

که افکند تیر و بالش به خاک

دریغا از آن لؤلؤی شاهوار

که یاقوت گون گشتش از خون عذار

دریغا از آن نغز گلبن که داد

خزان ستم برگ و بارش به باد

دریغا ازآن مرغ جبریل فر

که بسمل شد از ناوک چار پر

دریغا از آن باز عرشی شکار

که افکند پر عقابش زکار

دریغا از آن لعل ناخورده شیر

که سیراب کردندش از آب تیر

ندانم چه بگذشت برمادرش

چو شه رفت در خیمه بی اصغرش

من ازکار این کودکم در شگفت

بزرگ است خردش نباید گرفت

ملک در خروش آمد از ماتمش

شفق جامه در خون کشید از غمش

غمین گشت جان نبی (ص) دربهشت

بگریید بانوی حورا سرشت

شکیبا کناد ای رسول خدای

تو را کردگارت به دیگر سرای

زمینو بدین اختر دین فروز

خروش تو درگوشم آید هنوز

بسی آمد از مرگ او برتو رنج

بسی دید روشن روانت شکنج

دل نازکت ای شفیع جزا

چسان تاب آورد در این عزا؟

به آن پر بها گوهرکان عشق

به آن آب خورده ز پیکان عشق

که این بنده ای شه فرامش مکن

چراغ دلم را تو خامش مکن

ببخشا به من تیره گی های من

همان در گنه خیره گی های من

ندارد تن من ز تو آن عتاب

شها روز محشر زمن رخ متاب

مرا چون تو شاهی پناهم تو باش

به روز جزا عذار خواهم توباش

بخش ۹ - آمدن امام علیه السلام به خیمه گاه و وداع نمودن با اهل حرم

زتیر بداندیش چون روزگار

سر آمد بدان کودک شیرخوار

بیامد شه دین به سوی حرم

رخ از گریه پرخون دل از غم دژم

همه بانوان حرم را بخواند

ابا کودکان در بر خود نشاند

همی دست بر روی هر یک بسود

به بدرود ایشان زبان برگشود

بگفتا که ای آل خیرالانام

شما را یکایک درود و سلام

زدیدار من توشه گیرید باز

که آمد مرا گاه رفتن فراز

مرا شوق دیدار پروردگار

زتن برده آرام و از دل قرار

میان من و او حجابی نماند

به جز جان که باید به راهش فشاند

کنون می روم سوی میدان کین

به مهمانی پاک جان آفرین

پس از من خداوند بس یارتان

به هر سختی اندر مددکارتان

زهر بدکه از دشمن آید به سر

پناهنده باشید بردادگر

علی (ع) کو پس از من شه عالم است

در این راهتان محرم و همدم است

در این گفتگو بود شاه امم

که ناگاه بیرون دوید از حرم

یکی ماهرو کودک خردسال

به بالا و چهر و سخن بی مثال

سکینه(ع) زشه داشت فرخنده نام

بدو بود دارای دین شادکام

دمی از کنارش بنگذاشتی

نکوتر ز جان در برش داشتی

زبانی خوش و نغز گفتار داشت

دل آراتر از خلد دیدار داشت

بیامد بر شاه با اشک و آه

نمودش در آغوش بر جایگاه

زدش بوسه بسیار بردست و پای

بدو گفت با دیده ی اشک زای

که ای خاک پای تو تاج سرم

سرافراز باب بلند افسرم

دراین خردسالی یتیم ام مکن

زهجران خود دل دو نیم ام مکن

کنار خود از من مگردان تهی

زمن مگسلان اختر فرهی

دو فرخ برادرم در این زمین

به خون خفتشان پیکر نازنین

سپهدار عم جهانجوی من

جدا شد به شمشیر دستش زتن

زاولاد هاشم هر آنکس که بود

جهانشان همه گشت هستی درود

چو گشت اسپری روزگار همه

توماندی به جا یادگار همه

تو نیز اینچنین دل نهادی به مرگ

سلیح نبرد آمدت ساز و برگ

پس از تو که در برفشاند مرا؟

که سوی خود از مهر خواند مرا؟

بدو گفت شاه ای نکو دخترم

نباشد چو دیگر کسی یاورم

به مرگ ار نهم تن شگفتی مدار

که بی یاوران را همین است کار

سکینه (س) بدو گفت زارای پدر

به یثرب دگر باره ما را ببر

که درسایه ی تربت مصطفی (ص)

نبینیم از بدسگالان جفا

شهش گفت: هیهات ازین آرزوی

که ره گر نبد بسته از چار سوی

نمی خواستم خویش را مبتلا

نمی ماندم اندر زمین بلا

دگر روی یثرب نخواهید دید

مگر من شوم از میان ناپدید

سکینه (س) از آن گفته بگریست زار

فرو ریخت خون از مژه بر کنار

شهش گفت: ای بانوی بانوان

مسوزان دلم تاکه دارم روان

کنون گاه این زاری و گریه نیست

به مرگم بسی زار خواهی گریست

نگون از بر زین چو گشتم به روی

به من هر چه خواهی به زاری بموی

بخش ۱۰ - پوشیدن آن سرور ناس پیراهن کهنه در زیر لباس و به میدان رفتن

شهنشه چو با دختر این زار گفت

به خواهر از آن پس چنین بازگفت

که پیراهنی دیده بس روزگار

بدانسان که کس را نیاید به کار

بیاور به من تاکه در زیر رخت

بپوشانمش برتن ای نیکبخت

که چون دشمن از من برد ساز و برگ

مگر او بماند مرا رخت مرگ

بیاورد آن بانوی مهر ورز

یکی جامه ی تنگ بی قدر وارز

شهش گفت: این جامه ی سوگوار

بود پوشش آنکه گشته است خوار

من ار چند تنها و بی یاورم

نه خوارم بر آورده ی داورم

دگر جامه آور فراخ و بلند

که پوشد ورا مردم ارجمند

بیاورد بانو به افغان وآه

دگر جامه زانسان که فرمود شاه

شهنشه در آن جامه افکند چاک

بپوشیدش اندر بر تابناک

دگر جامه و جوشنش بر زبر

بپوشید و بر بست محکم کمر

ز گفتار و کردار آن شهریار

همه پرده گی ها گرستند زار

شهنشاهشان کرد خامش به پند

سپس گفت گریان به بانگ بلند

کسی هست تا؟ آورد پیش من

سمند مرا اندرین انجمن

نبد کس که اسب آورد بهر شاه

به پا خاست زینب به افغان و آه

برفت و بیاورد اسب نیا

بر شاه دین خسرو اولیا

گرفتند خونین دلان یک به یک

همه گرد آن باره ی تیز تک

به دست این رکاب آن عنانش گرفت

از آن حال شد زینب به افغان و آه

بگفتا: که ای یادگار مهان

دگر خواهری جز من اندر جهان؟

زبهر برادر کشید اسب پیش

که تاوی بتازد سوی مرگ خویش؟

شهنشاه گریان بر آمد به زین

بدو مویه گر بانوان گزین

چنین بود اگر حال در آشکار

ولی در نهان بد دگرگونه کار

عنان دار او بود روح الامین

دوان قابض روح اندر یمین

مکاییل بگرفته او را رکاب

قضا و قدر پیشرو با شتاب

سرافیل با صور نوبت زنش

گذشته ز عرش برین گردنش

زخیمه روان گشت زی دشت کین

عیان دست یزدانش در آستین

زاسبش پدیدار فر براق

ز بانگ سمش ناله ی الفراق

بخش ۱۱ - رفتن امام تشنه کام به جانب میدان و آمدن سکینه ی مظلو مه به وداع پدر

چو شد دور لختی ز پرده سرای

ستاد اسب پیغمبر رهنمای

نمی رفت هرچ اش برانگیخت شاه

که بد دست حق بسته پایش زراه

همی برخروشید و افشاند دم

همی بر زمین کوفت رویینه سم

که شاها ز رفتار دارم معاف

که خفته است بردست من کوه قاف

اگر چند در پیش فرمان شاه

سبک آیدم کوه چون پر کاه

مراین کوه از عرش سنگین تراست

که عرش آفرین را گزین دختر است

شهنشاه سوی زمین بنگریست

که نارفتن باره بیند که چیست

گزین دخت را دید افتاده زار

گرفته سم اسب را درکنار

فرود آمد از باره گی بی درنگ

کشیدش چوجان اندر آغوش تنگ

همی دست بر روی و مویش بسود

سکینه (س) به زاری همی بر فزود

زمانی بدانگونه بگذشت کار

دل شه ز شوق شهادت فگار

نه او خود ز شه دست برداشتی

نه آزردنش شه رواداشتی

درآندم به آغوش فرخنده باب

ربودش به امر خداوند خواب

چو یک لخت بگذشت بیدار شد

روان آب چشمش به رخسار شد

زدامان شه خویش را دور کرد

بدو گفت: بشتاب سوی نبرد

شهنشه بفرمودش ای جان باب

روانت چه دید؟ اندرین طرفه خواب

که تا این زمان داشتی اشک و آه

نهشتی که تازم به جنگ سپاه

کنونم برانگیزی از بهر جنگ

همی زاری آری که منما درنگ

بگفتا: در این دم که خوابم ربود

پیمبر (ص) به من روی فرخ نمود

بفرمود کز دامن باب دست

رها کن میفکن به عزمش شکست

بهل تا رود سوی میدان کین

که این است فرمان جان آفرین

بگفت این و گریان سوی خیمه گاه

برفت و نشست از بر باره شاه

بخش ۱۲ - آمدن سید مظلوم به میدان

سمند سرافراز پر باز کرد

سوی پهنه چون باز پرواز کرد

بنگرفتی اش گر عنان شاه دین

به هم در نوشتی سپهر زمین

عقابی شد آن باره ی باد پای

به زینش همایی سرش عرش سای

ویا خود بدان باره گی کوه طور

تجلی درو کرده از عرش نور

چو آمد به نزدیک لشگر فراز

بزد بر زمین نیزه ی شست باز

بزد تکیه بر آن شه ارجمند

سوی لشگر آورد آوا بلند

بفرمود: کای مردم زشتخوی

زکین با جهان آفرین جنگجوی

زیزدان چرا روی بر کاشتید؟

سوی اهرمن گام بگذاشتید

زکین شما مردم نابکار

سرآمد به شیر خدا روزگار

حسن (ع) رابه کوزه در الماس ناب

بسودید تا زان بنوشید آب

هم اکنون پی کشتن من که هست

پدرم آن شهنشاه یزدان پرست

سوار و پیاده شدید انجمن

به خون خوردن من گشاده دهن

گذشتید ز آیین یزدان خویش

به خوشنودی این دو تن زشت کیش

یکی آن عبیدالله بد نژاد

که ازباب و مامش خدا نیست شاد

دگر پور سعد بداختر که کرد

به کین من این دشت را پر زمرد

گناهی مرا نیست اندر جهان

به جز آن که دارم نژاد از مهان

همی کرده ام فخرها از نیا

دگر از پدرم آن شه اولیا

از این گفته هرگز نگردم خموش

کنون نیز گویم اگر هست گوش

به از آفرینش نیای من است

پس آن باب خیبر گشای من است

من آن شهریار بلند افسرم

که دخت پیمبر بود مادرم

من آنم که از گوهر آزاده ام

منم نقره ای کز طلا زاده ام

منم آن بلند اختر نور تاب

که مامم مه است و پدر آفتاب

منم آن ثمین گوهر آبدار

که زادم ز او لؤلؤ شاهوار

پدرم آن ظفرمند بدر و حنین

زشمشیرش اسلام را زیب وزین

ببرید با تیغ آتشفشان

رگ گردن بد گهر سرکشان

به پا داشت با شهریار حجاز

برای خدا در دو قبله نماز

زخردی بتان را ستایش نکرد

به جز یک خدا را نیایش نکرد

منم یک تن از پنج آل عبا

بود قهر و مهرم سموم و صبا

به گیتی شه اهل بینش منم

همان مرکز آفرینش منم

بود عم من جعفر نامور

که دادش خدا از زمرد دو پر

در آن گرم هنگامه ی واپسین

که همچون مس تفته گردد زمین

نماییم از کوثر و سلسبیل

من و باب بر دوستانمان سبیل

ببوسیده احمد(ص) گل روی من

مرا خوانده ریحانه ی خویشتن

بسی بوسه داده مرا بر گلوی

فزون سوده رخساره بر روی و موی

مرازاد چون پاک مادر بتول (ع)

مزیدم لبن از لبان رسول (ص)

از آن گفت آن خسرو عالمین

حسین (ع) از من است و منم از حسین (ع)

بخش ۱۳ - داستان بچه آهویی که صیادی به پیغمبر هدیه می دهد

یکی روز پیغمبر سرفراز

به مسجد درون بود بهر نماز

بیامد یکی مرد نخجیر گیر

بیاورد از بهر آن بی نظیر

یکی بره آهوی خوش خط و خال

به فرخ حسن (ع) دادش آن بی همال

مرا دل زانده در آمد به جوش

همی خواستم تابر آرم خروش

دل پاک فرمانگذار حرم

نتابید تا من بمانم دژم

بنالید بر درگه بی نیاز

که یارب حسین (ع) مرا شاد ساز

چو یک لخت بگذشت ناگه زدشت

یکی ماده آهو پدیدار گشت

به پیش اندرش بچه ی او دمان

بیامد بر پادشاه زمان

به فرمان یزدان زبان برگشاد

بگفتا: که ای شاه روشن نهاد

دو کودک مرا بود نوشنده شیر

یکی را زمن برد نخجیر گیر

بیاورد شه را ره آورد داد

دل من بداد دیگری بود شاد

که ناگه رسیدم زگردون به گوش

زفرخ سروشان چرخ این خروش

که ای ماده آهوی رعنا خرام

برو تا به درگاه خیرالانام

ببر بچه ی خویش را با شتاب

پی هدیه ی آن شه کامیاب

که او نیز بخشد به پورش حسین (ع)

از آن پیش کاید سرشکش زعین

که گرد ریزد از دیده یک قطره آب

دل قدسیان گردد از غم کباب

از آن بانگ با بچه ام بی هراس

دوان آمدم دارم از حق سپاس

که اینجا رسیدم از آن پیشتر

که چشم حسین (ع) آید از اشک تو

پیمبر (ص) از آن حال گردید شاد

مر آن اهوک را به من باز داد

بخش ۱۴ - بیاد آوردن امام انام سواری خویش را بردوش پیغمبر برا ی اتمام حجت

و دیگر به یثرب یکی روز نو

بیامد روان ها به عشرت گرو

همه خردسالان آن سرزمین

بپوشیده زربفت ابریشمین

یکایک ابر اشتری راهوار

به بازیچه درکوی و برزن سوار

درآن روز، من باگرامی حسن (ع)

برفتیم نزد رسول زمن (ص)

بگفتیم کای پادشاه حجاز

درین روز جنشی نو آمد، فراز

همه کودکان با دلی شاد خوار

سوارند بر ناقه ی راهوار

نداریم ما ناقه ی تندتاز

که هستیم شهزاده گان حجاز

پیمبر (ص) گلوی من ولعل او

ببوسید و گفت:ای دو پاکیزه خو

بود برهیون گر نیاز شما

منم ناقه ی سرفراز شما

بگفت این و کرد از یمین و یسار

ابردوش فرخنده ما را سوار

بگفتیم:کای شاه هفت و چهار

چرا ناقه ی ما ندارد مهار؟

پیمبر (ص) دوگیسوی چون مشک ناب

گشود از سرو کرد پر پیچ وتاب

به ما داد و گفتا: مهارست این

چو شد دست ما جای حبل المتین

بگفتیم:کای شاه گیتی پناه

چرا ناقه ی ما نپوید به راه؟

بیامد شهنشاه در هروله

بیفتاد در قدسیان ولوله

دگر باره گفتیم: کای مقتدا

چرا ناقه ی ما ندارد صدا؟

به خوشنودی ما رسول عرب (ص)

به آوای العفو بگشود لب

به ناگه سروشش بگفتا: اگر

بگویی تو العفو بار دگر

به جوش آوری بخشش کردگار

شود دوزخ افسرده و سرد نار

کنون آن تنی را که گشته سوار

ابر دوش پیغمبر تاجدار

شما از چه خواهید با تیغ کین

بریزید خونش دراین سرزمین؟

اگر من نه فرزند پیغمبرم (ص)

چرا هست دستار او برسرم؟

همان جوشن او تنم راست رخت

سپردارم از حمزه ی (ع) نیکبخت

میان بسته دارم به تیغ پدر

که نامش بود ذوالفقار دو سر

چه سازید اگر شکوه ها از شما

نمایند اینان به روز جزا؟

که کشتید یار و تبار مرا

همان دوده ی نامدار مرا

کنون بهر قتل من آماده اید

به خونریزی ام سخت استاده اید

بود همره من حریم رسول (ص)

همان پرده گی دختران بتول

و دیگر بسی کودک خردسال

زاولاد پیغمبر (ص) بی همال

که جز من ندارند فریاد رس

نه محرم نه مونس نه غمخوارکس

گذارید ازین دشت پر شور و شر

برمشان به سوی دیار دگر

به بطحا و یثرب اگر نیست بار

نهم سر سوی روم یا زنگبار

و یا آبی ای مردم پر جفا

ببخشید به عترت مصطفی (ص)

که از تشنگی دست شسته زجان

ندارید امید آن براین این بر آن

زگفتار آن داور بی سپاه

برآمد زماهی فغان تا به ماه

به لشگر درافتاد افغان وشور

فرو ریختند از مژه آب شور

زدل برکشیدند آنسان نوا

که پرناله شد پهنه ی نینوا

همه باره گی ها به زیر سوار

گرستند بر غربت شهریار

چنان شد که در پهنه ی رزمگاه

پراکنده گشتند یکسره سپاه

چو این دید شمر آن زنازاده مرد

زلشگر برون رفت و فریاد کرد

که ای پور لب تشنه ی بوتراب

نخواهیم دادن یکی قطره آب

بخش ۱۵ - بی حیایی شمر بیدادگر سبط پیغمبر

مگر آنکه بیعت به دارای شام

ببندی و دانیش برخود امام

وگرنه مپیچان دگر کار را

شو آماده با خصم پیکار را

چو گفتار او را شهنشه شنید

بدو بر خروشید و گفت: ای پلید

گمانتان زکشتن مرا هست باک

نترسم بجز از خداوند پاک

دل شیر کوشنده ی ذوالمنن

بود در میان دو پهلوی من

روان نبی آن خداوند پاک

مرا خفته در پیکر تابناک

چو خواهم که قدرت نمایی کنم

همه کرده ی کبریایی کنم

بود تا که پیمان ستانم به مشت

نبیند کس از من به پیگار، پشت

بود تا به کف قبضه ی ذوالفقار

نخواهم ز بدخواه دین زینهار

نشاید خداوند را بنده گی

شه دین کجا و پرستنده گی؟

تفو پور مرجانه ی زشت کیش

که خداوند مرا پیرو شاه خویش

مرا تا که درکالبد هست جان

نباشم درین کار همداستان

چو این دید بن سعد تاریک هوش

زلشگر جدا گشت و برزد خروش

بگفتا: که بازاده ی بوتراب

نکو نیست دیگر سوال و جواب

ببارید بر پیکر او خدنگ

میارید بر کشتن او درنگ

هزاری سه پنج از سپاه شریر

به زه بر نهادند پرنده تیر

چو نمرود حق را نشان ساختند

به یکره رها از کمان ساختند

از آن تیر باران نیامد گزند

بدان شاه کافرکش دیوبند

فرو ماند اهریمن اندر شگفت

زکار شه اندازه ها برگرفت

دگر ره ز نو چاره ای ساز کرد

سران را به سوی خود آواز کرد

از ایشان سواری که بد رزمخواه

یکایک فرستاد زی رزم شاه

به یک زخم آن قدرت کردگار

برآوردی از جان هر یک دمار

چو زیشان بسی خفت برخون و خاک

سپه را بشد زهره از بیم چاک

شهنشه از ایشان همی خواست مرد

نمی کرد کس آرزوی نبرد

چو دیگر نیامد کسی رزمخواه

بزد شاه دین خوش را برسپاه

تو گفتی که در پیکر ذوالجناح

چو باز دمنده بر آمد جناح

بخش ۱۶ - پاکشیدن سپاه کوفه و شام از مبارزات امام

چنان تاختش شه به میدان کین

که لرزید برخویش گاو زمین

به گرد اندر آمد سرماه و مهر

بترسید بر خویش شیر سپهر

به تن زهره ی کوهسار آب شد

زمین همچو جنبنده سیماب شد

همه آفرینش پر از ویله گشت

غو خاکیان ز آسمان درگذشت

دهان اژدر مرگ بنمود باز

جهان را دم آخر آمد فراز

نخستین سوی میمنه حمله کرد

برآورد از دشت ناورد گرد

چو یک لخت بر آن سپه راند تیغ

فرو ریخت سرها چو بارنده میغ

همه پهنه شد پر سرو پا و دست

علم با علمدار گردید پست

ملخ چون رمد از پی باره گی

پراکنده گشتند یکباره گی

گریزنده از بیم شمشیر شاه

نیارست کردن پس خود نگاه

ز پیشی گرفتن ز بهر فرار

پیاده شدی پایمال از سوار

به چشم یلان روشنایی نماند

پدر را به پور آشنایی نماند

ز چنگ سواران بیفتاد تیغ

همی هر کسی خورد برخود دریغ

پس سرکشان خسرو ارجمند

درخشان پرند و خروشان سمند

همی راند تیغ و همی گفت: هان

کجا می گریزند ای گمرهان؟

بسی مرگ بهتر بود بهر مرد

که بنشیند از ننگ بر روش گرد

ولیکن بسی به بود ننگ و عار

چو نامش کشد سوی دوزخ مهار

تهی شد چو از کوفیان دست راست

سوی دست چپ تیغ شه گشت راست

بپاشید از هم صف میسره

به خاک اندر افکند جمعی سره

همی گفت:کای مردم تیره بخت

به یزدان بخشنده سوگند سخت

بخوردم که دریاری این زنان

نتابم رخ از تیر و تیغ وسنان

صف میسره از دم تیغ شاه

نهادند رخ سوی قلب سپاه

چو قلب و جناح سپه شد یکی

به پیکار شد گرم شاه اندکی

دم ذوالفقارش چو ابر بهار

ببارید خون اندر آن کارزار

همی تا بدانجا که رفتی نگاه

پر از کشته شد دشت آوردگاه

به گردون بر آمد غو الفرار

به هر سو دوان باره ی بی سوار

دل خصم در بر چو سیماب ناب

بلرزیدی و پایش اندر رکاب

تن سرکشان را کفن گشت برگ

سراسیمه شد چرخ و بیچاره مرگ

شد از کار دست قضا و قدر

اجل ناتوان خفت در رهگذر

پراکنده گشتند یکسر سپاه

چو از باد صرصر یکی مشت کاه

بلی چون خدا خود نمایی کند

که یارد که رزم آزمایی کند؟

ببین تا چه بیند به خود روزگار

چو دست خدا برکشد ذوالفقار

گذشته از آن کان شه داد راست

بیفکند برخاک آن را که خاست

روان همه بر لب استاده بود

به فرمان وی گوش بنهاده بود

که گر یک اشاره کند بیدرنگ

به دوزخ گرایند از آن جای تنگ

چو لختی شهنشاه پیگار کرد

بشد پهنه پر کشته ی اسب و مرد

به میدان عنان تافت از قلبگاه

باستاد در پیش روی سپاه

بزد تکیه بر نیزه کز رنج جنگ

بیاساید آن شاه پیروز چنگ

بخش ۱۷ - آمدن زعفر جنی به یاری آن پادشاه جن و انس به روایت زمخشری

به ناگاه ز هامون یکی تیره گرد

برآمد که آن پهنه را تیره کرد

برون آمد از گرد مردی به زین

ابا پیکر و چهره ی سهمگین

به زیرش سمندی چو آذر گشسب

که پا داشتی چون شتر سر چو اسب

بیامد بر شاه و از تیز گام

فرود آمد و کرد بر وی سلام

شهش پاسخ آورد و گفت: ای شگفت

مرادل زکار تو حیرت گرفت

که ای؟ از کجایی؟ وداری چه نام؟

که در بی کسی بر من آری سلام

چنین گفت آن مرد پاسخ به شاه

که من زعفرم شاه جنی سپاه

خود و لشگر از دوستان توایم

کیهن بنده ی آستان توایم

به فرمان یزدان چوشیر خدای

به بئرالعلم گشت رزم آزمای

من و باب در دست آن شهریار

مسلمان شدیم و ورا دوستدار

چو آمد به سر روزگار پدر

به من داد تخت وکلاه و کمر

درین روز در بنگه خویشتن

بدم ساخته بهر سور انجمن

به ناگه دو جنی شتابان ز راه

به نزدم رسیدند با اشک و آه

بگفتند: شاها چه سور است این؟

چه هنگام جشن و سرور است این؟

همانا ندانی که درکربلا

شه دین حسین (ع) است اندر بلا

پی کشتنش لشگری بدگمان

نهاده همه تیرها در کمان

نه فرزند برجا نه پیوند و یار

شهنشاه تنها و بی دستیار

شنیدم چو از جنیان این سخن

تو گفتی روانم بر آمد زتن

بیاراستم هفت بیور هزار

ز مردان جنگی پی کارزار

کنون با سپاهی چو ابرسیاه

به خدمت رسیدم دراین رزمگاه

که برجان ما جمله منت نهی

به پیگار این قوم رخصت دهی

بدو گفت شاه این نباشد روا

که باشد زمن دور خشم و هوا

شما در نیایید بر چشم کس

به دشمن بتازید از پیش و پس

به یکدم برآرید از ایشان دمار

مروت نباشد چنین کارزار

به شه گفت جنی که ای تاجور

بفرمای تا در لباس بشر

ابا دشمنانت، نبرد آوریم

سرجمله را زیر گرد آوریم

بدو گفت شه خواسته ذوالمنن

مرا کشته اندر ره خویشتن

ندارم نیازی به یار و سپاه

بپیما سوی بنگه خویش راه

به ناچار زعفر به چشم پر آب

ببوسید شه را هلال و رکاب

روانش ز اندوه شد پر ز درد

سوی بنگه خویشتن روی کرد

پس آنگه ز جنی سپاه دگر

ز روی هوا بر گشودندپر

برشاه دین پوزش آراستند

وزو رخصت یاوری خواستند

بخش ۱۸ - آمدن گروهی دیگر از جنیان و منصوره باسپاهی از ملک به یاوری امام انام

نبخشید دستورشان شاه دین

هم آنان برفتند از آن سرزمین

از آن پس فرود آمدند از فلک

سپاهی بدان سرزمین از ملک

بدند آن سپه چار و بیور هزار

ابر ناقه های بهشتی سوار

پی یاری آن خداوند فرد

بر آراسته تن به رخت نبرد

علم هایشان جمله از نور بود

برایشان سپهدار منصور بود

کشیدند قدسی سپه هر طرف

رده در رده پره در پره صف

سپهدار منصور از آن سپاه

سوی مرکز شاه پیمود راه

به پوزش ز پشت بهشتی سمند

فرود آمد آن قدسی ارجمند

بزد بوسه بر سم یکران شاه

بگفت: ای شه آفرینش پناه

من و این سپه ز آسمان آمدیم

به خدمت گزاری چمان آمدیم

رسانیده جان آفرینت سلام

تو را داده زان پس بدینسان پیام

که من از تو خوشنودم وشادمان

فرستاد اینک سپه ز آسمان

که یار تو باشند در این نبرد

بر آرند از دشمنان تو گرد

نسازم هم از پایگاه تو کم

سر مویی ای پادشاه امم

من اینک میان بسته ام استوار

که در این نبردت شوم دستیار

بدو گفت فرمانده ی آب و خاک

که ای پیک یکتا خداوند پاک

مگر خفته ای؟ هان! توبیدار شو

برو عاجزان را مدد کار شو

بر آنی کسی را کنی یاوری

که از بنده گی یافته داوری

سپهر و زمین زیر فرمان اوست

جهان بسته ی بند پیمان اوست

تو از امر من بآسمان زیستی

اگر من نباشم تو خود کیستی؟

منت بر گشودم به پرواز پر

منت تاج نصرت نهادم به سر

زامر جهاندار یزدان من

روان ها بود زیر فرمان من

اگر یک اشارت کنم در زمان

برآید ازین کالبدها روان

نه بیچاره از کثرت دشمنم

که از دوست عهدی است برگردنم

منم کشته ی عشق جانان خویش

نپیچم سر از عهد و پیمان خویش

تو یاری به عشق ابد چون کنی؟

خداوند خود را مدد چون کنی؟

برو من نخواهم بجز دوست یار

مرا بس بود یار من دستیار

دراین دشت باید که من سردهم

چو بی سر شدم بر سر افسر نهم

جهانی که خود در پناه من است

کجا در خور دستگاه من است؟

بباید کشم رخت از این جهان

زنم خرگه خویش در لامکان

چو منصور از شاه رخصت نیافت

ابا لشکرش سوی بالا شتافت

به درگاه یزدان بگفت آفرین

بگفت آنچه بشنید از شاه دین

خطاب آمد او را ز عرش برین

که بار دگر تاز سوی زمین

درآنجا که او را بود جایگاه

پرستنده اش باش با این سپاه

به زوار قبرش پرستار باش

برایشان همی نور رحمت بپاش

به فرمان دادار با آن سپاه

دگر باره منصور با اشک وآه

ز گردنده گردان فرود آمدند

در آن سرزمین با درود آمدند

هم اکنون به گرد حریم حسین (ع)

شب و روز گردند با شور و شین

همی نور از قبه ی شهریار

نشانند بر عرش پروردگار

چو رفتند آنان شه داد راست

از آن کشن لشکر هماورد خواست

بخش ۱۹ - میدان داری تمیم بن قحطبه ی شامی

خبیثی ددی از بزرگان شام

که بد دشمن آل خیرالانام

پدر قحطبه نام زشتش تمیم

دل اهرمن از نهیبش دو نیم

پی رزم آن خسرو کامیاب

سراپا نهان شد به پولاد ناب

بزد اسب و آمد به میدان کین

خروشید برشاه دین خشمگین

که دادی به کشتن درین کارزار

زیاران و خویشان بسی نامدار

ببینم دلت را از این کار تنگ

نشد سیر جانت ز پیکار و جنگ

هم ایدون بیندازم از تو سنت

کنم سرخ از خون بر و جوشنت

بیاسایمت از بد روزگار

کنم سیرت از پیچش کارزار

شهنشه چو لاف بداختر شنید

زدل نعره ی حیدری بر کشید

دل مرد جنگی شد از بیم چاک

بتوفید چرخ و بلرزید خاک

شه دین زمین را بدو کرد تنگ

بزد تیغ بر پیکرش بی درنگ

به یک زخمش افکند از باره گی

بیاسودش از کینه یکباره گی

دل بدمنش گشت پر واهمه

بیفتاد در کوفیان همهمه

دگر ابطحی نام زشتش یزید

که بادش عذاب خدایی مزید

که درکوفه و شام همتای او

نبود از پلیدان ناورد جو

به بالا و دیدار و پیکر چو دیو

گزیزان ازو پیچ صد مرد نیو

به یکسو از آن پهنه استاده بود

نگه سوی آن رزم بگشاده بود

چو از لشکر آن بیم و غوغا بدید

دل پر ز کینش زجا بردمید

بدیشان خروشید کز یک سوار

چرایید ترسنده واسیمه سار؟

ببینید کایدون بدو چون کنم

فش و یال اسبش پر از خون کنم

بگفت این و بنمود آهنگ شاه

چو در پهنه دیدند او را سپاه

بگفتند با یکدگر شادمان

که بر پور حیدر سر آمد زمان

یزید از پی باره انگیخت گرد

چو با شاه دین راه نزدیک کرد

بگفتش: بمان هم نبردت منم

مجو مرد ازین بیش مردت منم

بدو بر خروشید دارای دین

که ای مرد بی مایه ی پر زکین

همانا مرا نیک نشناختی

کز اینسان به ناورد من تاختی

نداد ایچ پاسخ به شه کامیاب

بیفشرد سر پنجه اندر رکاب

برافراخت بر فرق او تیغ و دست

درنگش نداد آن شه حق پرست

بزد تیغ و کرد از میانش دونیم

به دوزخ روان گشت نزد تمیم

همی رفت یک نیم او برستور

بدو خیره لشگر ز نزدیک و دور

چو او کشته شد بد دلی زشت نام

که بد نام او را عمر و پور هشام

به میدان در افکند اسب ستیز

به گردن نهاده یکی تیغ تیز

گرازید چون دیو جسته زبند

پذیره شدش شیر حق گام چند

یکی نیزه بودش زخیرالانام

که خود داشت آن نیزه مسلوس نام

بزد نیزه را بر بر جوشنش

سبک برگرفت از برتوسنش

بیفکند او را سوی آسمان

چو برگشت از آسمان بدگمان

بزد ذوالفقار از میان هوا

چنان بر میانش شه نینوا

که یک نیمه اش در میان سپاه

در افتاد و زو چار تن شد تباه

پس از عمر و دون سعد پورطفیل

به پیکارشه تاخت چون بند سیل

بخش ۲۰ - مبارزات سعد ابن طفیل و صالح ابن امیه

خروشید برداور راستین

برون جست دست خدا زآستین

گرفتش گریبان رومی زره

به ابروی مردانه بر زد گره

ربودش چو یک پر کاه از سمند

بینداخت سوی سپهر بلند

چو آمد فرود آن خداوند دین

گرفت و زدش آنچنان بر زمین

که شد نرم چون سرمه ستخوان او

بردیو نر دور شد جان او

پس از او ددی از نژاد حرام

امیه ورا باب و صالح به نام

پی رزم شاهنشه کربلا

بیفکند توسن چو ابر بلا

چو آمد به نزدیک شاه آن سوار

به کف برنکرده سنان استوار

سر پر غرورش ز تیغ امام

بپرید از تن دو پنجاه گام

روانش چو از کالبد گشت دور

به سوگش عزازیل بگرفت سور

چو شد اختر بخت صالح سیاه

ز شمشیر آن داور مهر وماه

بیامد یکی مرد عکاشه نام

به میدان فرزند خیرالانام

یکی اژدهافش ز دوده سنان

بزد بر میانش شه دین چنان

که از پشت اهریمن حیله باز

برون جست نوک سنان چار باز

ز زین برگرفت و زدش بر زمین

بدو آفرین خواند روح الامین

چو از تیغ شه آن یلان گزین

بدانسان فتادند از پشت زین

به یکباره گی پشت لشگر شکست

در جنگ بر روی ایشان ببست

بخش ۲۱ - حمله ی دوم پسر شیر کردگار بر آن گروه روبه کردار

نیامد چو دیگر کسی رزمجوی

شهنشه به قلب سپه کرد روی

دگر باره شور قیامت بخاست

غو الحذر از سپه گشت راست

بدیشان زهر جوهر ذوالفقار

عیان شد یکی دوزخی شعله بار

سر و خود مردان پرخاشجوی

به زیر سم باره غلطان چو گوی

ز بس ریخت بر روی هم کشته ها

زمین گشت از کشته ها پشته ها

چنان گرد بگرفت روی هوا

که کردی ره گوش را گم نوا

تن جنگیان زیر رخت نبرد

بلرزید چون شاخ از باد سرد

پدر دل ببرید از مهر پور

تن نامداران همی جست گور

به هر سو که می کرد آهنگ شاه

بجستی سوار از پیاده پناه

عمر و برخروشید و گفتا: زنید

زهر سو بدو تیغ و خنجر نهید

که او یک تن است و شما بی شمار

به یکدم برآرید از وی دمار

زهر سو به شه گشت پران خدنگ

برو جوشنش گشت یاقوت رنگ

نکرد ایچ پروا زشمشیر و تیر

همی راند برخونشان بادگیر

ز نیروی آن شاه یزدان پرست

دگر باره آمد بدیشان شکست

پراکنده گشتند یکسر به دشت

شهنشاه بر جای خود بازگشت

بن نیزه را کوفت برچشم خاک

برآن تکیه زد با تنی چاک چاک

ز پر خدنگ آن شه بی همال

تو گفتی عقابی است پر پر وبال

چو دوناودان از دو چشم رکاب

همی ریخت خونش به روی تراب

بخش ۲۲ - رسیدن نامه ی فاطمه دختر امام ازمدینه و چگونگی آن هنگامه

به ناگه یکی مردتازی نژاد

ابر کوهه ی ناقه ای همچو باد

ز هامون بیامد به پیش سپاه

چنین گفت با لشگر کینه خواه

که ای قوم نوباره ی بوتراب

کدام است از این لشگر بی حساب

یکی گفت از آن لشگرنابکار

همان شه که در پهنه ی کارزار

غریبانه بر نیزه بنهاده سر

ز خونش شده روی این پهنه تر

بپوشیده جوشن به روشن بدن

بیفکنده بر روی جوشن کفن

دو رخساره وریش پرگرد و خاک

زره لخت لخت وبرش چاک چاک

همی یار خواهد تنی یار او

نگردد از این مردم کینه جو

حسین (ع) است سبط رسول (ص) حجاز

چو شه را پژوهنده دانست باز

بدانجا که او بود بشتافت زود

شتر را بخواباند و آمد فرود

برشاه دین رفت و کردش سلام

بدو پاسخ آورد فرخ امام

بگفتش: که ای مرد نام تو چیست؟

بدین دل شکسته سلام تو چیست؟

ندارم کسی را در این سرزمین

که از مهر خواند به من آفرین

بگفتا: نوند این امیر عرب

پدید آور روز از تیره شب

نیم من ازین مردم کینه خواه

نوندم زیثرب به نزدیک شاه

همان فاطمه دخت بیمار تو

که بیمار باشد ز تیمار تو

یکی نامه بنوشته با چشم تر

فرستاده با من ز بهر پدر

شهنشه گرفت آن گزین نامه را

همی بوسه زد جای آن خامه را

همی گفت: کای بینوا دخترم

که زد نامه ات برروان اخگرم

تو را تاب تب زار و رنجور کرد

فلک از کنار پدر دور کرد

تو اندر مدینه اسیر بلا

پدر مبتلا در صف کربلا

نبودی در این دشت پر داغ و درد

که با ما ببینی زمانه چه کرد؟

نبودی ببینی ز مرگ پسر

شبه گون چو شب روزگار پدر

نبودی ببینی که عباس من

چه سان شد جدا هر دو دستش زتن

ندیدی که قاسم حنا بردو دست

زخون سر از جور دشمن ببست

ندیدی که اصغر درآغوش باب

چه سان گشت از خون خود سیرآب

ندانم تو را تا چه آید به سر

چو یابی زمرگ عزیزان خبر

چو بودی دگر باره ای جان باب

زچهرت شدی دیده ام کامیاب

نهادی تو سر بر سر دوش من

گرفتی چو جان جا در آغوش من

چو لختی بدان نامه بگریست شاه

به پرده سرا آمد از رزمگاه

خروشید کای بانوان حزین

ایا اهل بیت رسول امین (ص)

به بار آمد از نو نهال غمم

بشد گرم هنگامه ی ماتمم

بیایید از خیمه بیرون همه

که آمد یکی نامه از فاطمه

بگفتار آن نامه دارید گوش

که از دل برد تاب و از مغز هوش

دویدند پوشیده رویان شاه

به نزدیک او جمله با اشک وآه

شهنشه مرآن نامه را کرد باز

بخواندش بر بانوان حجاز

چنین داشت عنوان که از این کنیز

که زار است و افکار و بیمار نیز

به شاه جهان سبط خیرالانام

بسی آفرین باد و افزون سلام

دگر بر برادرش عباس راد

که شه را دل از دیدن اوست شاد

ودیگر به اعمام و عم زآده گان

به هاشم نژادان و آزاده گان

و دیگر بدان عمه های گزین

همان دختران رسول امین

سپس خواهران نکونام من

غریبان دور ازدیار و وطن

توای باب چون سایه ات از سرم

جدا گشت شد رنج افزوم ترم

زهجرانتان روز من چو شب است

دلم داغدار و تنم پرتب است

نه یار و نه مونس نه فریاد رس

غریبی چو من در وطن دیده کس؟

نه یکتن که از من رساند سلام

به نزد توای سبط خیرالانام

نه پیکی که آرد برایم خبر

که برشه چه بگذشت در این سفر؟

تو از من رسان ای شه نیکنام

به اخوان نام آور من سلام

به ویژه برادرم اکبر (ع) که هیچ

نگیرد مش از دل من بسیج

ببوس ای سرافراز بر جای من

زاصغر (ع) رخ و موی و نای و دهن

بگو با سکینه (س) که دل شاد دار

مرا گاه شادی فرا یاد آر

خوشا خرما روزگار شما

که باشد پدر غمگسار شما

ازآن نامه هنگامه ای شد پدید

که چشمی چنان سوگواری ندید

برآمد ز خرد و بزرگ حرم

فغانی که شد دشمن از غم دژم

ز مژگان چنان خون دل ریختند

که آن خاک را با وی آمیختند

وزان پس بیامد سوی قتلگاه

دمی کرد بر آن شهیدان نگاه

برآورد از دل یکی آه سرد

به رخ از دو دیده روان اشک کرد

بگفتا: که ای راد سالار من

ابوالفضل میر علمدار من

ایا کشته فرزند ناشاد من

ایا نامور تازه داماد من

که بستید بیننده از این جهان

گذشتید از وی چو برق جهان

علم سوی لاهوت افراشتید

مرا بی مددکار بگذاشتید

ز یثرب زمین دخت بیمار من

همان ناز پرورده افگار من

شما را در این نامه یک یک به نام

نبشته درود و بداده سلام

بگفت این وافشاند از دیده آب

چو نشنید از آن نامداران جواب

دگر باره آهنگ پیگار کرد

برانگیخت اسب نیا را چو گرد

بخش ۲۳ - حمله سوم امام تشنه کام برآن گروه زشت نام

چو شیر خدا از پی کارزار

برآهیخت آن آذر آبدار

بزد برصف کین چو باد وزان

فرو ریخت سرها چو برگ رزان

همی خورد زخم و همی کشت مرد

خود وباره گشته نهان زیر گرد

زدی هر که را تیغ بران به فرق

زتنگ ستورش برون شد چو برق

زدی هر که را برمیان تیغ تیز

دو نیمه فتادی به دشت ستیز

زگرد سواران درآن دار و گیر

رخ روشن روز شد همچو قیر

دم تیغ شاه آتشی برفروخت

تن سرکشان را سراسر بسوخت

بسا زین و توسن که شد واژگون

سوارش بزد غوطه در موج خون

چه مور و ملخ ازدم تیغ شاه

پراکنده گشتند کوفی سپاه

حسین (ع) و براسب پیمبر سوار

به کف تیغ شیر خدا استوار

به گفتن نگنجد که اندر نبرد

بدان بدسگالان یزدان چه گرد

ز بس کوشش و گرمی آفتاب

وزان خون که رفت از تنش همچو آب

چنان تشنه کامی بدو چیره گشت

که بیننده ی روشنش تیره گشت

ز سوز عطش سینه اش برفروخت

زدود دلش جان اختر بسوخت

ز تابی که بد درتن روشنش

به بر تفته شد آهنین جوشنش

عقیق لبش گشت همرنگ مشک

زبان دردهان گشت چون چوب خشک

زبس تشنگی شاه از کارزار

عنان را بتابید زی رود بار

بخش ۲۴ - غلبه ی عطش بر سبط سید کاینات

زدورش چو عمر و بن حجاج دید

بدان رودبانان خروشی کشید

که اینک چو سیل دمان شهریار

به تک رانده آید سوی رودبار

شهی بر زده آستین یلی

که در قالب اوست قلب علی

گر این ژرف دریا در آید به رود

به ما مادرانمان کند رو درود

بگیرید راهش چو تاریک میغ

بدو حمله آرید با تیر و تیغ

سواران جنگی هزاری چهار

گرفتند ره بر جهانشهریار

چو دید آن جهان دلیری ز دور

سر رود را پر سوار و ستور

بزد اسب و آمد چو باد وزان

ز غیرت همی لب به دندان گزان

چو نزدیک آن بدسگالان رسید

برآورد تیغ و خروشی کشید

منم گفت بر آفرینش امام

به دستم زمین و زمان را زمام

پیمبر نژادم علی (ع) گوهرم

برادر حسن (ع) فاطمه (س) مادرم

مبندید بر من ره رود آب

چو نشنید از آن دیو ساران جواب

بدیشان یکی حمله بنمود سخت

کزان تیره شد روز بر شور بخت

زخون یلان خسرو کاینات

روان کرد رودی دگر بر فرات

لب رود از کشته ی آن سپاه

یکی پشته شد سر کشیده به ماه

چوزان رودبانان گروهی بکشت

به شمشیر بران و زخم درشت

گریزان شدند از بر آن جناب

ز پس آتش تیغ و از پیش آب

ز بیمش زدی خصم بر خصم تیغ

که بر خود کند باز راه کریغ

ره آب چون باز شد با شتاب

بیفکند اسب نیا را در آب

چو دریای جوشان بر آمد به رود

لب از آتش و دل پر از تیره دود

چنان تشنه بود آن شهنشاه فرد

که جان از تنش خواست پرواز کرد

چنان نیز بد تشنه رهوار او

تو گفتی همین دم بخوابد به رو

فرو هشت بر گردنش شه لگام

بدو گفت: کای باره ی تیز گام

تویی تشنه و من زتو تشنه تر

ننوشم از این آب شیرین مگر

بنوشی تو و و راهی ز التهاب

برافراشت سر باره از روی آب

همی زا بگریست آن نیک پی

همی کرد با سراشارت که نی

مراد آنکه ی شاه بر ذوالجناح

مراین آب خوردن نباشد مباح

گر از تشنگی جان سپارم درست

ننوشم مگر خود بنوشی نخست

به آرامش باره آن کامیاب

دوکف را فرو کرد در ریز آب

بیاکند و آورد پیش دهان

بگفتا به اسب پیمبر که هان

من اینک بیاشامم ای تیز هوش

تو نیز آب چندانکه خواهی بنوش

چو دشمن بدید آنکه آن کامیاب

مهیای آنست کاشامد آب

ز سیر آبی او هراسان شدند

ز نیرو گرفتیش ترسان شدند

ازایشان یکی حیلتی ساز کرد

به سوی شهنشاه آواز کرد

که تو آب می نوشی و کینه خواه

به تاراج افتاده در خیمه گاه

زگفتار او شاه یزدان پرست

بیفشاند برآب آب از دو دست

ز غیرت عطش را فراموش کرد

شرار غمش رخنه در هوش کرد

لب تشنه بیرون شد از رود آب

بزد خویش را بر سپه با شتاب

زخشم آنچنان تیغ می زد که مهر

ز بیمش نهان شد به برج سپهر

خروشان همی راند سوی حرم

همی کشته می ریخت بر روی هم

از آن رود تا نزد خرگاه شاه

بکشت از سپه چارصد رزمخواه

چو آمد به نزدیک خرگه بدید

که نیرنگ بدآنچه از وی شنید

به ناگه شنیدند اهل حرم

خروشیدن اسب شاه امم

بخش ۲۵ - برگشتن امام تشنه کام از فرات

دویدند یکسر برون با شتاب

گرفتند شه را عنان و رکاب

زهر سو به دامانش آویختند

سرشک از جهان بین فرو ریختند

بگفتند: شاها سرا سرورا

پناه زنی چند غم پرورا

به ما بین که جز تو نداریم کس

بلا رو به ما کرده از پیش و پس

چه شد تا زما روی برکاشتی؟

به هجران خود مبتلا داشتی؟

سوی مرگ خود چند داری شتاب؟

بود پرسش از بیکسان هم ثواب

تنت از چه شد اینچنین چاک چاک

لبت از چه خشکید با خون و خاک

نه آن زیب آغوش پیغمبر است

نه این جای بوسیدن حیدراست

بیا و به بستر بیاسا دمی

بدین زخم هایت بنه مرهمی

بیندیش یک لخت درکار ما

که جز تو کسی نیست غمخوار ما

پس از تو که آن دم نیاید به پیش

ز پیش که جوییم درمان خویش؟

از این پیش خواری نبد خوی ما

ندیده کسی خیره بر روی ما

کنون این زنی چند آشفته حال

و دیگر بسی کودک خردسال

در این دشت پر دشمن کینه بار

چه سازیم و برچیست انجام کار؟

بگفتند و شیون بیاراستند

همی مرگ خویش از خدا خواستند

ز گفتارشان رفت از شاه تاب

روان کرد بر چهره از دیده آب

فرود آمد از پشت اسب نیا

زبانش ز اندرز پرکیمیا

نشست و به نزدیک بنشاختشان

یکایک به گفتار بنواختشان

ز نیکویی صبر اندر بلا

ز افزونی رنج اهل ولا

ز پاداش نیکو که اندوخته

خداوند از بهر دلسوخته

بسی گفت آن شاه هر گونه پند

که آرامش آرد به هر دردمند

از آن پس به بدرود شان یک به یک

فرو ریخت خونابه از مردمک

سپس گفت با خواهر اشک ریز

که ای دخت زهرای حورا کنیز

به اندرز من یک زمان هوش دار

چنان گوهر آویزه ی گوش دار

چو غم آورد بر روانت نهیب

ز یزدان بخشنده می جو شکیب

پریشان مکن موی در مرگ من

مکنه پیرهن چاک و بر رخ مزن

که از کژی آید چنین کار زشت

ببندد به رخ راه خرم بهشت

چو من زنده باشم مباش اشکبار

که نیکو بود مردم بردبار

پس ازمرگ من گر تو را چاره نیست

بگریی اگر جای بیغاره نیست

بکن گریه آنگه چو ابر بهار

بکش ناله از دل چو مرغان زار

و دیگر چو برنی سرم تاج شد

همه خرگه و خیمه تاراج شد

گر این کودکانم به صحرا همه

پراکنده گشتند از واهمه

مهل شان پراکنده و بیمناک

که پاداش بینی ز یزدان پاک

چو سازندشان بر شترها سوار

هیونان بی پوشش و بی مهار

اگر چند این قوم سنگین دل اند

ز پاداش روز جزا غافل اند

به صحرا همی از شتربان بخواه

که آهسته راند شتر را به راه

که تنشان بود پروریده به ناز

ندارند تاب ار رود تاز تاز

اگر کودکی افتد از راحله

ممان تا به جا ماند از قافله

و گر تشنه گردند از این سپاه

بسی لابه کن جرعه ای آب خواه

که در هر کجا پر زآب است دشت

برای من است این که نایاب گشت

از ایشان تنی گر بخواهد پدر

مهل تا که یابد ز مرگم خبر

پدرتان بگو هست زین العباد

پدر باشد آری جهان را عماد

همه دوستان من اخوانشان

خداوند یار و نگهبانشان

تویی مادر مهربان همه

سرت زنده باد ای شبان رمه

ز گفتار شه زینب داغدار

چو ابر بهاری بنالید زار

سپس شه ره خیمه بگرفت پیش

به دیدار فرزند بیمارخویش

بدیدش که از تاب تب کرده غش

لبانش شده نیلگون از عطش

بخش ۲۶ - تشریف فرمایی امام به خیمه ی فرزند

بیامد به بالین او کرد جای

به زانو گرفت آن سر عرش سای

ز بیننده مانند بارنده میغ

ببارید اشک و بگفت ای دریغ

که از تیشه ی کین و بیداد مرگ

نهال علی (ع) گشت بی بار و برگ

یکی پور مانده مرا ناتوان

به گرد اندرش مویه گر بانوان

نهد سر به پایش زن بی کسی

زند چنگ بردامنش نورسی

یکی گوید ای شاه بیمار من

چه شد آنکه بد مونس و یار من؟

یکی گوید ای مهربان چون پدر

چرا سایه بگرفت بابم ز سر؟

چه پاسخ دهد آن دم این ناتوان

بدان خردسالان و آن بانوان

ز مژگان فرخنده اشک پدر

بپاشید بر روی فرخ پسر

به خویش آمد و دید باشد سرش

به زانوی مرغی پر از خون پرش

عقابی نشسته به بالین او

از آغوش کرده نهالین او

بگفتا: ای مرغ طوبی مقام

بگو از کجایی و داری چه نام؟

همای بهشتی تو یا باز عرش؟

که کردی به تیمار من رای فرش

بدو گفت سیمرغ قاف سپهر

( فروزنده ی ماه و ناهید و مهر)

که ای پور بیمار مینو سرشت

بهشت آفرینم نه مرغ بهشت

هما نیستم لیک رسته ز بر

پر و بالم از ناوک چار پر

پدر را چو بشناخت دانست کان

زبس تیر گشته چو پرنده گان

فرو ماند از حال وی در شگفت

بدان زخم ها مویه اندر گرفت

بگفتا: که ای داور دین پناه

میان شما وین بداختر سپاه

چه بگذشت از آتشی یا نبرد؟

شهنشه بفرمود با او به درد

که شد اهرمن چیره بر جانشان

فراموش شد نام یزدانشان

زما و از ایشان بسی خون بریخت

همه رشته ی آتشی برگسیخت

بگفتا: کجایند یاران تو؟

همان با وفا جان نثاران تو؟

کجا رفت ماه بنی هاشمت؟

چه شد عون و عبدالله و قاسمت؟

برادرم شهزاده اکبر کجاست؟

مگر دلش دیدار ما را نخواست؟

شهش گفت: کای زاده ی پاکرای

به غیر از من و تو به پرده سرای

زآل علی (ع) نیست مردی که او

تواند به میدان شود رزم جو

همه کشته گشتند وگاه من است

که جان باختن رسم و راه من است

ببینی دم دیگر اندر سنان

سرم را به دست بداختر سنان

کنون آمدم تا کنم همچو خویش

تو را و بگیرم ره رزم پیش

سپارم به دستت جهان را زمام

که هستی پس از من به گیتی امام

در راز پنهان به رویش گشاد

بدو داد هر آنچه بایست داد

به گنج ولایتش گنجور کرد

سپس رخ بدان شاه رنجور کرد

که بی سر شوم چون زتیغ سپاه

زنم تخت در ایزدی بارگاه

تو باید براین بی پدر کودکان

پدر باشی و غمخور و مهربان

نمانی که گردند پامال غم

برآری همه کامشان بیش و کم

پرستاری این زنان با تو باد

که یکدم نبودند از چرخ شاد

چو پیچان شوند از بد روزگار

به گفتار نیکوشان شاد دار

پرستار تو نیز در این سفر

بود خواهرم زینب خونجگر

چو رفتی سوی مرز یثرب ز شام

زمن گوی با دوستان این پیام

که ای شیعیان تا بود روزگار

بنوشید چون آب شیرین گوار

لب تشنه ام را به یاد آورید

لب خود پر از سر باد آورید

و یا چون نیوشید بیرون زداد

کسی کشته شد یا به غربت افتاد

بمویید برحال ناشاد من

که مردم غریبانه دور از وطن

ببودید ای کاش درکربلا

در این روز پر محنت و پر بلا

نگه می نمودید سویم که چون

بدی خواهشم در بر قوم دون

که بخشندم آبی به طفل صغیر

جوابی ندادند جز زخم تیر

بخش ۲۷ - بی تابی شهربانو در خدمت امام و تسلی دادن حضرت او را

بیامد در آن لحظه با اشک وآه

نوان شهربانو به نزدیک شاه

بیازید بر دامن شاه چنگ

ز خون مژه خاک را کرده رنگ

همی گفت زار ای پناه زمن

مه چرخ دین پادشاه زمن

پس از تو مرا کیست فریاد رس؟

عزیزت ندارد در این دشت کس

ندارم دگر با اسیری شکیب

کزین پیش دیدستم از وی نهیب

به جان علی پور بیمار من

ببخشای بر حالت زار من

ببر زین دیارم به جای دگر

به اعجاز ای شاه پیروزگر

بدو گفت شاهنشه ای جفت پاک

مدار از اسیری به دل هیچ باک

نباشد کسی را به تو دسترس

تو را یار پروردگار است و بس

چو من کشته گشتم به تیغ سپاه

بیاید سمندم سوی خیمه گاه

ستامش زخونم شده لعل رنگ

نگون از برش زین بگسسته تنگ

تو کن استوار آن نگونسار زین

بکش تنگ و برکوهه ی او نشین

عنان را بدان باد پیما گذار

به جایی که خواهی شود رهسپار

به همراه تو من عنان در عنان

به تن گر نیایم بیایم به جان

بود یاور و یار تو کردگار

برو زی سرا پرده و غم مدار

چو از کار بدرود اهل حرم

بپرداخت آن پادشاه امم

بخش ۲۸ - حمله ی پنجم خسرو بی سپاه برآن مردم روسیاه

نشست از بر باره ی تیز گرد

دگر باره آهنگ پیگار کرد

بزد نعره چون حیدر پرشکوه

مبارز طلب کرد از آن گروه

به رزمش نیامد کسی زان سپاه

که پر بیم بودند از تیغ شاه

روان نبی (ص)، داور اولیا

خداوند دین، مظهر کبریا

به دستی هلال سپهر ظفر

به دست دگر آفتاب سپر

سمند رسول خدا زیر ران

بزد برصف آن سپاه گران

نور دید درهم ز شمشیر شاه

صف میمنه میسره قلبگاه

به گوش آمدی نعره ی ذوالجناح

گه از ساقه و گه کمین گه جناح

چنان لشگر از بیمش افروختند

که کوپال بر فرق هم کوفتند

گریزان پسر بر پدر کوس زن

شده مرد بیچاره مانند زن

ز جولان اسبان و انبوه گرد

سیه شد بر گنبد لاجورد

زتاب عطش خسرو کاینات

دگر باره در تاخت سوی فرات

نگهبان رودش چو از دور دید

خروشی به یاران خود بر کشید

که گیرید بروی سر راه تنگ

به شمشیر بران و تیر خدنگ

سواران سوی شاه در تاختند

بدو تیر و تیغ و سنان آختند

به یک حمله کرد آن خداوندگار

تهی از سواران سر رود بار

درآمد درآن موج زن آب سرد

یکی رکوه بودش پر از آب کرد

به پیش دهان بردش آن نظیر

نگه کرد و دیدش حصین نمیر

سرش گشت از رشک آن پر زدود

یکی تیر اندر کمان راند زود

چون آن تیر پران بجست از گشاد

بیامد لب شاه را بوسه داد

که شاها لب از آب خوردن ببند

که آبشخور توست چرخ بلند

کشید آن خدنگ از دهان شهریار

شد از خون اولعگون رودبار

بدانست آن داور انس و جان

که باید سپردنش لب تشنه جان

ز دریا لب خشک آمد برون

روان از دهان کرده سیلاب خون

گرفتند گردش سپه بیدرنگ

به زوبین و تیغ و سنان و خدنگ

شهنشاه از ایشان نکرد ایچ باک

سر پر ز شور و دلی خشمناک

از ایشان بسی خصم نامی بکشت

دگر باره بر وی نمودند پشت

چو شمر اینچنین دید گفتا: تفو

به روی شما قوم بی آبرو

که بیچاره گشتید از یک سوار

گریزان شوید از برش چند بار

بتازید و گرد ورا یکسره

بگیرید چون نقطه را دایره

بدوناوک و تیغ و خنجر زنید

زبالای زین بر زمین افکنید

سپه یکسره اسب کین تاختند

به شه تیغ و خنجر بیفراختند

به یک حمله فرزند خیرالانام

پراکنده کرد آن سپه را تمام

نه از تیغ اندیشه بودش نه تیر

بسی کشت دونان شمشیر گیر

چو این دید شمر تبه روزگار

شد از گفته ی خویشتن شرمسار

به سالار لشگر بگفت آن پلید

که چشمی چنین شیر جنگی ندید

گمانم زمنی گر شود پر زمرد

از ایشان برآرد به یک لحظه گرد

ندیدم که یک مرد بی یار و کس

نه پشت و نه یاور نه فریاد رس

به چشم اندرش نعش پیوند و یار

به گوش اندرش بانگ طفلان زار

روانش زمرگ پسر پر ز سوز

ننوشیده آب گوارا سه روز

چنانش بود دل به جان استوار

نپیچید سر از رزم چندین سوار

مگر این پسر کشته پور علی (ع)

که بر وی به پای آمده پر دلی

گواهی دهم سبط پیغمبر (ص) است

به مردانگی وارث حیدر (ع) است

چو افکند بسیار مرد و سمند

سوی مرکز آمد شه ارجمند

به ناگه یکی مرد ژولیده موی

که دین را بدی طالب و راستگوی

به چشم اندر آمد شهنشاه را

که پیمایدی سوی او راه را

بخش ۲۹ - داستان آمدن درویش بلخی به خدمت پادشاه

چو درویش از خویشتن رسته ای

دل اندر ره نیستی بسته ای

ز تاج تولا سرش تاجدار

زهر ترک آن ترک جان آشکار

زچهل تارش این نکته بودی عیان

که اندر وفا سخت بسته میان

همی گفت بر دوش او تخت پوست

که در مغز او نیست جز یاد دوست

ز گیسو به گردن کمند رضا

به جان و به دل پیرو مرتضی (ع)

ز چوبش یکی کاسه برکف پرآب

به دل عشقش آتش فکنده به آب

چو از دور شه روی او را بدید

ز سیمای او گشت بر وی پدید

که باشد یکی ز آشنایان او

ز یاران فرخنده رایان او

به بر خواند او را شه ماه و مهر

نظر بر وی افکند از روی مهر

هم از آن نظر کارها ساختش

زبند دو گیتی رها ساختش

دل دیگرش داد و جان دگر

کشیدش به سوی جهان دگر

به نرمی بدو گفت: کای رهنمود

چه جویی در این پهندشت نبرد؟

چه خواهی؟ که ای؟ از کجا آمدی؟

شتابان بدین جا چرا آمدی

در این دشت جز تیر و شمشیر نیست

برو گر تو را زهره ی شیر نیست

به شه گفت آن مرد شوریده حال

که بلخ است جای من ای بی همال

سوی تربت شیر پروردگار

ز بهر زیارت شدم رهسپار

شب دوش با جان اندوهگین

غنودم درین سرزمین خشمگین

ازین برشده خرگه شاهوار

شنیدم یکی کودک بی قرار

ز لب تشنگی دم به دم می سرود

ز سوز عطش تابم از تن ربود

سپیده چو این شمع آتش بدن

پدید آمد از این زمرد لگن

من این کاسه بردم سوی رودبار

نمودم پر از آب شیرین گوار

که شاید بدان خردسالش دهم

دلش را ز سوز عطش وارهم

گرفت ازکفش شاه کشکول آب

فرو ریخت آن آب را بر تراب

بدو گفت: آب آفرینیم ما

نه از تشنه کامی حزینیم ما

همه، تشنه ی وصل جانانه ایم

از آن در هیاهو چو دیوانه ایم

نگه کرد ژولیده، دید آن زمین

یکی ژوف دریا شده، سهمگین

ز هر ناخن پنچ انگشت شاه

یکی رود از آب بگرفته راه

ز یکسو گشاده در آسمان

ملایک ستاده عنان در عنان

به کف هر یکی را یکی جام آب

پی هدیه ی آن شه کامیاب

فروماند درویش اندر شگفت

سپس شاه، کشکول را برگرفت

پر از ریگ کرد و بدان مرد داد

چو نیکو نگه کرد آن پاک زاد

مرآن کاسه را دید بر جای سنگ

بیاکنده از گوهر رنگ رنگ

چو آن دید شوریده ی ژنده پوش

به خاک اندر افتاد و برزد خروش

ببوسید سم سمند امام

بگفتا: که شاها تو را چیست نام؟

که در مشت تو سنگ مرجان شود

وز انگشت تو خاک، عمان شود

ملایک همه زیر فرمان توست

سپهر و زمین، گوی چوگان توست

بدو گفت: شاه علی (ع) گوهرم

بود دختر مصطفی (ص) مادرم

حسینم (ع) که پروردی ام درکنار

گرامی چو جان شیر پروردگار

مر این قوم در بند قتل منند

از آنرو که با مرتضی (ع) دشمنند

چو آن راز جو آگه از کار شد

دل روشنش جای تیمار شد

به حال شهنشاه بگریست زار

وزو خواست دستوری کارزار

چو دستور دادش به میدان شتافت

سنانی شکسته به ره بازیافت

ربود از زمین آن شکسته سنان

بزد خویش را بر سپاهی گران

بدان نیزه کشت از سپه پنج مرد

سپس جان خود برخی شاه کرد

ولیکن شنیدم ز دانشوران

که از بعد شه چون اسد گوهران

به دفن شهنشاه بشتافتند

ورا زنده درکشتگان یافتند

ولی بود اندام او پاره پار

چو به گشت زی نینوا رهسپار

همه عمر آنجا پرستنده بود

ز ما باد بر جان پاکش درود

ایا سالک راه فقر و فنا

که اندر دلت خفته گنج غنا

نهشته سر اندرکمند جهان

نگشته دلت پای بند جهان

بخش ۳۰ - در اندرز یار دیرین خویش میرزا علی دوست کرمانشاهانی متخلص به سالک گوید

زخلق جهان رشته بگسیخته

به خاک آبروی هوس ریخته

رخ از مالک و مال جهان تافته

که اندر دلت نور جان تافته

تهی جانت از تابش نور نیست

سرت هیچگه خالی از شور نیست

قناعت متاعی ز دکان توست

صبوری یکی گوهر از کان توست

نه از بهر نان سوی دو نان شوی

نه بر خوان نامرد مهمان شوی

شب و روز دمساز و غمخوای من

به هر کار در، مهربان یار من

روانم گرو مانده در مهر تو

دو بیننده ام روشن از چهر تو

به کنج ملال از چه بنشسته ای؟

به رخ بر، در خرمی بسته ای

زکاشانه تا چند نایی برون؟

زانده خوری چند چون نافه خون؟

ممان زار ازین بیش و منشین دژم

مخور غم که درخورد تو نیست غم

کجا غم خورد سالک راه دوست؟

چو داند که هر شادی و غم ازوست

غم عشق را خاطری شاد به

دل از بند اندیشه آزاد به

خدا جوی را رنج و راحت یکی است

ازل تا ابد پیش او اندکی است

اگر فی المثل کام او دیر شد

نباید همی زود دلگیر شد

گرش رفت باید و به اقلیم چین

نشاید که افتد به ابروش چین

طلب باید و کوشش و راستی

به یزدان پناهیدن از کاستی

اگر چند در سخت بر بسته است

گشاید بر او کز خودی رسته است

نخفته است بیننده ی کردگار

نهان ها ببیند همه آشکار

هر آنکو رود سوی وی یک قدم

به پیش آدرش شاهراه قدم

بس است ار بود درد، درمان مجو

که درمان بجوید تو را کو به کو

نماید به تو خویش را رهنما

کشاند سوی شهر بند بقا

ز درویش بلخی تو اندازه گیر

که چون درد در سر، او بد ستیر

پی تربت مرتضی می دوید

جمال جهان آفرین را بدید

کلیم از پی نار زی طور شد

چو جوینده بد نار او نور شد

که انی اناالله شنید از درخت

چنین اند مردان فرخنده بخت

تو گر مرد راهی چنین پوی راه

که تا بهره یابی زدیدار شاه

ولی، تا ولی را ندانی نخست

به چشم آیدت هر شکسته، درست

سر آهنگ این کاروان را بجوی

وزان پس به راه حقیقت بپوی

خدا را درین ره بسی مرد هست

که وامانده گان را بگیرند دست

شکسته طلسمات هر هفت خوان

رسیده به سر منزل جاودان

ز شاخ توکل ثمر یافته

قوی پنجه ی آز را تافته

تهی خرقه از بود خود ساخته

به غیر از خدا هیچ نشناخته

برون آمده همچو زر از خلاص

به هر تاب نگداخته چون رصاص

نگوید مگر آنچه خواهد خدای

به هر دو جهان گشته فرمانروای

خدامان به وی آشنایی دهاد

به دل از دمش روشنایی دهاد

کنون باز گردم سوی کربلا

بگویم که باشه چه وقت از بلا؟

چو آن مرد فرزانه درویش بلخ

مه زندگانیش آمد به سلخ

بد استاده بر جای خود شهریار

که لختی بیاساید از کارزار

بخش ۳۱ - تیر زدن ابوالحنوق بیدادگر

یکی پیک پیکان اجل سوی او

دوانید کای شه نوانی مجو

دل آرام را چشم بر راه توست

همه کار وصلش به دلخواه توست

بدان تیر از ترکش بوالحنوق

که بد رسته تخمش ز آب فسوق

بیامد نشست آن سه شاخ اژدها

به جایی کزو مهر جستی بها

ز پیشانی پاک شه سیل خون

روان گشت بر روی خورشید گون

شهنشه چو آن تیر بیرون کشید

همه ریش و رخسار در خون کشید

برآورد سر گفت: ای کردگار

تو می بینی این مردم زشت کار

که از راه تو روی برکاشتند

چه ها بر من از بد روا داشتند

مر این ناکسان را پراکنده ساز

بن و بیخشان از زمین کنده ساز

به شمشیر از ایشان برآور دمار

ک یکتن نماند برو از شمار

میامرزشان هرگز ای دادگر

روانشان همه سوی دوزخ ببر

پس آنگه برآورد آوا بلند

به لشگر چنین گفت آن ارجمند

که ای بدگهر قوم شیطانپرست

به خون خداوند خود برده دست

چه بد پاس فرمان حق داشتید

چه زود از رهش روی برکاشتید

به اولاد پیغمبر خویشتن

چنین بد نکرد از امم هیچ تن

پیمبر چنین کار فرمودتان

و یا این ره ابلیس بنمودتان؟

پس از کشتن من ز روی جفا

برآنم که از امت مصطفی (ص)

بر یزید خون ها به ناحق بسی

ندارید پروا ز قتل کسی

از این تیغ و نیزه برافراختن

به آزار من اسب کین تاختن

گمانتان که من می شوم پست و خوار

به یزدان که این نیست انجام کار

شما راست خواری شما را بدی

که گشتید دور از ره ایزدی

چو من گشته گردم به راه خدا

سر پاکم از پیکر آید جدا

مرا تختگاه خدایی دهند

به سر افسر کبریایی نهند

دو گیتی ز یزدان شود زان من

بهشت و جهنم به فرمان من

برم دوستان را به خرم بهشت

به دوزخ برم دشمن بد کنشت

مر این داده سر جان نثاران من

هم اندر بهشتند یاران من

چو مرغان قدسی همه پر زنان

بپرند در باغ های جنان

کشد از شما کیفر اینجا خدای

روانتان بسوزد به دیگر سرای

حصین نمیر سکونی چو دیو

برآورد سوی شهنشه غریو

بگفتا: که ای زاده ی فاطمه (س)

به دل ها چه افکنی واهمه؟

ز یزدان کدام است پاداش ما

اگر کشته گردی ز پر خاش ما؟

شهنشه بدو گفت: کای بدگهر

خداتان دهد کینه با یکدگر

که گردید کشته به شمشیر خویش

همه راه دوزخ بگیرید پیش

بمانید پس جاودان در عذاب

بسوزید در آتش پر زتاب

چو این گفته شد داور راستین

به رزم سپه بر شکست آستین

علم گشت بر دست او ذوالفقار

چنان کاسمان جست ازو زینهار

بخش ۳۲ - حمله ی ششم شاه دین بر سپاه مشرکین

یکی نقطه شد میمنه و میسره

ز شمشیر شه گرد آن دایره

سواری که آن تیغ بر وی رسید

دگر چهره ی زندگانی ندید

شد از باد گردان رزم آزمای

فراموش، پیکار شیر خدای

ز شوق شهادت چنان گشته مست

که افکند یکباره اسپر ز دست

بر نیزه و ناوک چار پر

سر و سینه دادی به جای سپر

ز شمشیر و تیر سپاه پلید

فزون بر تنش زخم کاری رسید

کس از خلق زخم تن شهریار

نداند که چند آمد اندر شمار

ولیکن گروهی ز اهل سخن

نبشتند در نامه ی خویشتن

که زخم تن آن امام امم

هزاری دو بوده است پنجاه، کم

زپیشانی شه بدی تا به ناف

پر از زخم پیکان خارا شکاف

برو سینه اش داشتی زخم، بس

که در جنگ پشتش نمی دید کس

پس از حمله فرزند شیر خدای

دمی خواست کآسوده ماند به جای

یکی سنگدل خصم سنگی زدست

بیفکند و پیشانی شه شکست

روان گشت خون بر رخ پاک او

بشد پرده بر چشم نمناک او

برآورد دامان پیراهنش

که خون بسترد از رخ روشنش

سپیدی زنافش پدیدار گشت

بتابید نورش در آن پهندشت

به ناگه شد از شست شومی برون

خدنگی سه پهلوی، زهر آبگون

بیامد دمان تیر آن روسپی

بزد بوسه بر بوسه گاه نبی

چو بنشست آن تیر شه را به ناف

به جای خدا اندر آمد شکاف

گذشت از بر قلب و از پشت سر

بر آورد آن ناوک چار پر

شهنشه رخ از اشک درخون کشید

ز پشت خود آن تیر بیرون کشید

بگفتا: به نام خدای جهان

به آیین پیغمبر مهربان

شدم کشته در راه یزدن خویش

گرفتنم ره بنگه قرب پیش

چو دانستی آن خون پاک اربه خاک

بریزد، شود مردمانش هلاک

همی پرنمودی از آن خون دو دست

فشاندیش بر سوی بالا زپست

یکی قطره از آن نیامد فرود

همانا شفق سرخی از وی ربود

پس آنگاه یک لخت از آن خون پاک

بیندود بر چهره ی تابناک

همی گفت: خواهم چنین سرخ روی

شوم پیش یزدان خود رازگوی

از آن زخم کاری تن شهریار

بشد سست در کوشش کارزار

چو آگاه شد دشمن تیره بخت

ز هر سو بدو حمله آورد سخت

زدندش به پیکر همی تیغ و تیر

برآمد به گردون غو دار و گیر

شهنشه بدان ناتوانی ز زین

بیفکند بس جنگجو بر زمین

به ناگه بجست از کمین همچو تیر

ددی، نام او مالک ابن یسیر

یکی تیغ زد بر سر شهریار

کزان گشت شق القمر آشکار

فرو ریخت خون بر برو جوشنش

چو شام به غم گشت روشن تنش

شهنشه بدو گفت: ای نابکار

ببردی چه بدبخت تیغی به کار

بدین دست از آب و نان جهان

نگردد اگر کامرانت دهان

شنیدم ز نفرین آن شهریار

بیفتاد دست بداختر زکار

بخشکیدی اندر سموم تموز

ندیدی در آن جنبشی هیچ روز

به کانون و تشرین همی ریخت خون

چنین بود تا شد به دوزخ درون

از آن پس شهنشه ز رزم سپاه

عنان را بتابید زی خیمه گاه

که زخم سرش را ببندد همی

ببیند رخ بیکسان را دمی

چو آمد به نزدیک پرده سرای

بر آورد آوا زخشکیده نای

زنان را همه بر زبان برد نام

ز من گفت بادا شما را سلام

بخش ۳۳ - به خیمه رفتن شاه تشنه جگر برای بستن زخم سر

دم واپسین من آمد فراز

بیایید و سیرم ببینید باز

شنیدند چون بانگ وی بانوان

به سویش دویدند زار و توان

بدیدند شه را ولیکن چه شاه

ز خاک وز خون کرده رخت و کلاه

سری کوفته همچو سیراب نار

بدن چاک چاک و زر پاره پار

خو دوباره در موج خون گشته غرق

زمرغان نبودش زبس تیر، فرق

به گفتن گر آوا نیفراختی

کس آن شاه را باز نشناختی

چنان شیون از بانوان شد به پای

که پرشد جهان از غو وای وای

از آن جمله دلخسته دخت رسول (ص)

سر بانوان، جانشین بتول (س)

به پیش برادر بنالید سخت

پراکند و بدرید گیسوی و رخت

بگفت: ای برادر چه حال است این؟

چرا دل نهادی به مرگ اینچین؟

نزادی مرا کاشکی مام من

و یا گم شدی از جهان نام من

نمی دیدمت پر زخون ساز و برگ

ز بیچاره گی تن نهاده به مرگ

حسین (ع) و براز تیغ کین چاک چاک

چرا زینب(س) از غم نگردد هلاک؟

شهنشه بدو گفت: آرام باش

مکن موی و از دیده گان خون مپاش

بدین جانشکر درد اینک بساز

که در پیش دارید رنج دراز

دمی بر نیامد که چون برده ها

بر آرندتان از پس پرده ها

دوانندتان در بر باره گی

نبخشند بر حال بیچاره گی

نشانند بر اشتر بی حجاز

برانند اندر فرود و فراز

کشانند بر کوی و بازارها

نمایند هر گونه آزارها

ازین پس بسی زار خواهی گریست

ولی جز شکیبایی ات چاره نیست

یکی خرقه آرید ایدون مرا

که ستوار بندم به زخم سرا

برفت و بیاورد زینب (س) به درد

یکی کهنه زانسان که شه امر کرد

به سر بست شاه آن کهن جامه را

به بالای آن هیئت، عمامه را

به پا خاست کارد به ناورد رو

بزد چنگ، خواهر به دامان او

بگفت: ای برادر زمانی بپای

که بوسم تو را بهر بدرود،پای

ز دیدار تو توشه گیرم دمی

که دانم نبینمت دیگر همی

ازین روز آگه بدم پیشتر

مرا گفته بد دخت خیرالبشر

مرا گفت آن بانوی راستین

چو دیدی حسینم (ع) دم واپسین

به پیگار دشمن نهاده است روی

به جای منش بوسه زن بر گلوی

بگفت این و شه را به بر در کشید

یکی آه سخت از جگر بر کشید

بزد بوسه بر حنجری کز جفا

به خنجرش ببرید شمر از قفا

سپس بوسه زد پای آن شاه را

که نعلش بدی بوسه گه، ماه را

بیفتاد بر خاک چون بی هشان

روان، سیلش از دیده ی خونفشان

دگر بانوان نیز در پای شاه

فتادند و افغان برآمد به ماه

از آن حال شد قیرگون چهر مهر

به پا گشت شیون به کاخ سپهر

مرآن بیکسان را شه ارجمند

نوازش بسی کرد و فرمود چند

همی تا که خاموش گشتند و شاه

به میدان روان گشت از خیمه گاه

بزد خویش را بر سپه بیدرنگ

چو شیر دژم بر یکی گله رنگ

به هر سو که بازو برافراشتی

روان ها به دوزخ روان داشتی

ز اخبار دانان نیکو سرشت

یکی داستانی در آنجا نوشت

بخش ۳۴ - شهادت شاهزاده ی والا گهر عبدالله بن حسن علیه السلام

به ناگه خروشی ز خرگاه خاست

یک ویله از بانوان گشت راست

برادر پسر بود شه را یکی

گرانمایه فرخنده فرکودکی

بهشت و بهارش دو تن بنده بود

مه و آفتابش پرستنده بود

درآن دم ز فرخنده عم یاد کرد

نمود از حرم رخ به دشت نبرد

حسن (ع) باب و عبدالهش (ع) نام برد

حسین علی (ع) را دل آرام بود

هنوزش زه، ده بیش نگذشته سال

چو جد و پدر بود در فر و فال

ز دنبال او فاطمی بانوان

زبهر نگهداری او دوان

ز یکسوی عشقش کشیدی زمام

ز سوی دگر بانگ و افغان مام

شهنشه چو آن بانگ و افغان شنید

نگه کرد آن کشمکش را بدید

بزد نعره کای خواهر خون جگر

مرا او را بگیر و به خرگاه بر

مهل تا بدین سو شتاب آورد

اجل چشم او را به خواب آورد

که این دیوساران چو درنده گرگ

نبخشند بر ما ز خرد و بزرگ

گرفتش سر بانوان آستین

که باز آردش از ره دشت کین

بدو گفت شهزاده کای نیکبخت

به جان آفریننده سوگند، سخت

که از دیدن عم نام آورم

نتابم عنان گر بیفتد سرم

همی خواست بانو به گفتار گرم

سوی خیمه باز آردش نرم نرم

به ناگاه شهزاده ی راستین

رها کرد از چنگ او آستین

چو باز به پرواز شد

به نزدیک عم سرافراز شد

برادر پدر را چو زان گونه دید

بزد دست و از غم گریبان درید

شهش گفت: کای جان چرا آمدی؟

سپر پیش تیر بلا آمدی

مرانک به سوگ تو باید گریست

که این، دشت مرگ است، بازیچه نیست

بدو گفت: عشق تو شاها چنین

مرا می کشاند به میدان کین

به خواهر تو گویی نگه داردم

ولی در نهان، عشق نگذاردم

مرا نیز قربانی خویش گیر

چون یاران جان داده از پیش گیر

شهش خم شد و برگرفت از زمین

نهادش چو گلدسته در پیش زین

ببوسید روی و ببوید موی

بدو گشت پور حسن (ع) راز گوی

چو دید ابحر کعب، شه را چنان

گرفتار آن طفل شیرین زبان

به گرمی بدو کرد نزدیک راه

که تیغی زند بر سر ترک شاه

چو این دید شهزاده فریاد کرد

بگفتا: که هان! ای بد نهاد نه مرد

تو خواهی زنی تیغ بر عم من؟

بر آرد خدا جانت از تیره تن

برآشفت ابحر ز گفتار او

پر از چین چو دیو دژم کرد، رو

سوی تارک شه بیفکند تیغ

سپر کرد شهزاده دست و، دریغ

یکی دست آن ماه در راه دوست

بیاویخت از تیغ دشمن به پوست

بپیچید شهزاده بر خود ز درد

در آغوش شه ناله بنیاد کرد

خروشید کای عم نگه کن ببین

که دستم بیفتاد از تیغ کین

شهنشاه بگریست بر حال او

کشیدش به بر، تنگ و بوسید رو

بگفتش: که جانا شکیب آر پیش

که ایدون روی پیش پاکان خویش

در این بود فرزند شاه نجف

که آمد دمان حرمله پیش صف

خدنگی بر آورد زهر آبدار

که از کوه خارا نمودی گذار

به چرخ اندرش بست و بگشاد شست

گلوگاه شهزاده از وی بخست

از آن تیر جان پیش جانان سپرد

تو ای چرخ شرمی از آن دستبرد

بکشتی چنان کودک شاه را

که مانست در چرخ دین ماه را

شه از مرگ او اندر آمد به خشم

دو رخ را بشویید از آب چشم

بر کشته گانش نهاد و به جنگ

برآهیخت از درد دل تیغ چنگ

به جولان درآمد اگر اسب شاه

ز ماهی پر از ویله شد تا به ماه

شد از تیغ یک زخم آن شهریار

زمین پر دو نیمه ستور و سوار

بخش ۳۵ - حمله ی هفتم شاه مظلومان

ره پویه بر بارگی بسته شد

همه صف به بدخواه بگسسته شد

زبیم شرر بار شمشیر شاه

بد اندیش از مرگ جستی پناه

گریزنده از پیش آن شاه تفت

سپه تا به دروازه ی کوفه رفت

شنیدم در آن روز بیور هزار

به شمشیر آن شاه شد کشته زار

خداوند، سرگرم پیکار بود

که از سوی مینو ندایی شنود

بگفتندش: ای آرزومند ما

نداری مگر رای و پیوند ما؟

گرت هست، این سخت پیکار چیست؟

به خود دادن این رنج و آزار چیست؟

پدید است در پیش دست خدای

سپهر ار برآید بیفتد ز پای

تو پیمان نهادی به روز الست

که از جان بشویی در این راه، دست

من امرت نکردم که درکارزار

شوی کشته ی تیغ بدخواه زار

کنون گر زن پیمان پشیمان شدی

زمرگ جوانانت پژمان شدی

کنم زنده جانداده گان تو را

جوانان آزاده گان تو را

هم ایدون بزن بانگشان تا ز جای

جهند آن دلیران رزم از مای

بمان در جهان خوشدل و سرافراز

نسازم کم از پایگاه تو باز

همان دوستداری و محبوب ما

شه عالم و بنده ی خوب ما

چو بشنید شاه جهان این ندا

بگریید و گفت: ای یگانه خدا

زعهدی که بستم پشیمان نیم

به عشقت چنین سست پیمان نیم

گذشتم ز فرزند و مال و عیال

پی دیدن آن دل آرا جمال

گرم صدره از تن در آرند پوست

به خوشنودی دوست، نغز و نکوست

نیم شادمان جز به پیوند تو

کیم؟ بنده ی آرزومند تو

به مهرت، زما و منی رسته ای

به خورشید چون ذره پیوسته ای

بکاوندم ار، پیکر خونفشان

بجز تو نیابند از من نشان

بگفت این و کرد آن شه تشنه کام

مرآن تیغ خونریز را در نیام

بخش ۳۶ - هجوم لشگر مشرکین بر سر سلطان دین و افتادن آن حضرت از زین بر زمین

نهاد آن گهی دست بر روی دست

نگه را به یال تکاور ببست

چو از شاه، شمر پلید این پدید

ز شادی دل تیره اش بردمید

بگفت: ای سپه کارما شد به کام

که تیغ علی (ع) رفت اندر نیام

بتازید ایدون به قتلش همه

میارید بر دل دگر واهمه

به هر سو بدو تیغ و خنجر نهید

به زودی از این درد سر وارهید

سپاه بد اختر زگفتار او

زهر سو بدان شه نهادند رو

گرازان چو دیدند بازوی شیر

به زنجیر گشتند بر وی دلیر

به تیر و به شمشیر وگرز گران

به زوبین و سنگ و به تیغ و سنان

زدندش بر آن پیکر نازنین

ز خونش بشد لعل، خاک زمین

رسول خدا، ایستاده ز دور

همی مویه گر بود بر حال پور

همه آفرینش پر از ویله بود

همی کرد خیرالنساء رود رود

ملایک کشیده به نظاره صف

روان جبرییل امین هر طرف

همه خیره مانده در آن داوری

کسی را نبد یاری یاوری

زکوفی سپه صالح ابن وهب

بیامد دمان برده دندان به لب

بزد نیزه ای بر تهیگاه شاه

که از جان پاکش بر آورد آه

از آن تیر یکباره شد بی توان

به سوی زمین گشت از، زین، نوان

چو آگاه شد ذوالجناح رسول (ص)

که دارد شهنشاه رای نزول

به نرمی دو دست از دو پا برگشاد

شکم را به پشت زمین بر نهاد

شهنشاه از زین به پهلوی راست

بیفتاد و بانگ از سواران بخاست

تو گفتی بیفتاد عرش برین

نه عرش برین بلکه عرش آفرین

بلرزید بر خویش ارکان خاک

پر ازدود شد از سماتا سماک

به خاک اندر آمد بلند آفتاب

به بازوی یزدان در افتاد تاب

ز پایه سپهر برین اوفتاد

زبن کاخ ستوار دین اوفتاد

زهم رشته ی کاف و نون برگسیخت

به فرق جهان خاک ذلت بریخت

زدردش چو بنهاد پهلو به خاک

جگر بند شیر خدا گشت چاک

شهنشاه چون بر زمین کرد جای

بر او جلوه گر گشت یکتا خدای

ز خاک زمین فر معراج دید

همه آنچه می جست آمد پدید

به شکرانه بنهاد برخاک، روی

زبانش بدانگونه تسبیح گوی

پس از پوزش جلوه ی دادگر

غریبانه بنهد سر بر سپر

به دست اندرش قبضه ی ذوالفقار

دو چشمش سوی خیمه ها رهسپار

که بیند از آن قوم بیدادگر

مرآن بیکسان را چه آید به سر

همی گفت آهسته در زیر لب

که ای چرخ روزت برآید چو شب

به آل علی (ع) این همه کینه چیست؟

که از تو شب و روز ایشان یکی است

بخش ۳۷ - زبان حال امام مظلوم با خویش و مناجات با حضرت پروردگار

نهشتی نشانی ز مردانشان

که بودند هر یک به مردی، نشان

در این دشت ماندی به جا چند زن

گرفتار یک دشت شمشیر زن

دگر کودکی چند نابرده روز

روانشان ز تاب عطش پر ز سوز

دریغا که افتاد دستم زکار

سراپایم از تیغ کین شد فگار

نیارم دگر راند تیغ دو سر

پی یاری اهل بیت پدر

پس از من دریغا ندارند کس

نه یار و نه محرم نه فریادرس

دمی دیگر این بانوان کافتاب

ندیده است بر رویشان بی نقاب

همه زار گردند و اشترسوار

در این دشت با گوش بی گوشوار

کسی هست آیا در این رزمگاه

که این بیکسان را ببخشد پناه؟

مرا نیز آبی دهد پیش از آن

که از تشنه کامی شوم بی روان

کسی گوش ننهاد بر زاری اش

نکردند کم از دل آزاری اش

برآورد سر سوی بالا و گفت

که ای داور آشکار و نهفت

بلایا که می بگذرد بر سرم

چو تو خواهی از آن شکیب آورم

بجز تو ندانم به خود پادشاه

نخواهم بجز آستانت پناه

ببخشای بر حال آواره گان

که هستی تو غمخوار بیچاره گان

همی گفت و از دیده می ریخت آب

ز آسیب زخم از تنش رفته تاب

چو آنکس که از زهر دندان مار

بپیچد به خود بر کشد ناله زار

بپیچید بر خویش و بر زد خروش

سروشان به بانگش نهادند گوش

به بزمی که غم را درو نیست

زاندوه شه روح قدسی گریست

همه قدسیان مویه کردند زار

گرستند بر زاری شهریار

بخش ۳۸ - نوحه گری ملایک برامام مظلوم

بگفتند: کای داور دادرس

که فریاد رس نیست غیر از تو کس

تویی آنکه گیری جزا را تو سخت

همی بینی این مردم تیره بخت

چه سازند با پور پیغمبرت

کجا رفت آن سختی کیفرت؟

از این سخت تر ظلم و بیداد نیست

تو دانی مکافات این کار چیست؟

به فرخ سروشان عرش برین

ندا آمد از سوی جان آفرین

که بر ذروه ی عرش من بنگرید

ببینید آن را که بایست دید

بدیدند درعرش کز سوی راست

یکی شاه در پیش یزدان به پاست

نماز آورد در بر کردگار

پدید از رخش نور پروردگار

بفرمود یزدان که این تاجور

بود قائم آل خیرالبشر (ص)

به شمشیر این شاه کاستاده است

ز بهر بدان کیفر آماده است

نمودم من از قتل یحیای پاک

گروهی کشن از یهودیان هلاک

هم ایدون به خون گرامی حسین (ع)

به شمشیر این خسرو عالمین

ز نسل امیه بر آرم دمار

از ایشان کشم هفت بیور هزار

سروشان چو از راز آگه شدند

ثنا خوان آن دادگر شه شدند

وز آنسوی بر خاک افتاد شاه

ز آهش شدی روی اختر سیاه

روان گشت برخاک، خون تنش

چو فواره از حلقه ی جوشنش

بخش ۳۹ - آمدن ضرعه بن شریک به کشتن امام

گرفتی همی از زمین، گرم خاک

فشاندی به زخم تن چاک چاک

به شکرانه پوزش بیاراستی

شکیب از خدای جهان خواستی

به ناگاه اهریمنی تیغ زن

سراپا به آهن پوشیده تن

پر از زشتی و خالی از خوی نیک

که بد نام او ضرعه بن شریک

بیامد دمان تا به بالین شاه

یکی نیزه بر کف چو ماری سیاه

که ای پور حیدر سمندت چه شد؟

همان بازوی زور مندت چه شد؟

چه آمد بدان تیغ مرد افکنت؟

همان تاختن از پس دشمنت

بدین نیزه گر دوزمت بر زمین

که گوید مرا از چه کردی چنین؟

شهش گفت: افسوس ای تیره رای

درآن دم که بر زین مرا بود جای

نیانگیختی باره بر جنگ من

که تا بهره یابی ز آهنگ من

کنون هم بدین ناتوانی و رنج

نپیچم سر از همچو تو کینه سنج

بود خسته چند ار بر شرزه شیر

نیارد گرازی بر او گشت، چیر

تو را بر چنین آرزو راه نیست

که شیر خدا، صید روباه نیست

بگفت این و برداشت سر از سپر

بزد تیغ تیزش به بند کمر

تن آهنین رخت از آن ضرب دست

دو نیمه بیفتاد برخاک پست

دگر باره بنهاد پهلو به خاک

بنالید از آن پیکر چاک چاک

به هر سو که غلطیدی آن بی نظیر

خلیدی به پیکرش پیکان تیر

بیامد ز هامون دمان باره اش

همی تا بر جسم صد پاره اش

بخش ۴۰ - آمدن ذوالجناح به بالین امام و سپردن آن حضرت سلاح امامت را بدو

تنی دید مانند لاله ستان

پر از غنچه ی ناوک جانستان

ز خونش به هر سو روان جویبار

زمین بلا را شده آبیار

چو نیکو خداوند خود را شناخت

به گردون سهیلی زغم برفراخت

فرو ریختش از دو بیننده اشک

تو گفتی که بر روی بسته دو مشک

به زاری ببویید پا تا سرش

به دندان همی تیر کند از برش

همی کوفت برخاک سم، دم به دم

همی یال در پیش او کرد خم

که شاها چه خسبی به زین بر نشین

بزن تیغ بر تارک اهل کین

چو بیند تو را خفته بد خواه تو

نهد رو به تاراج خرگاه تو

شهنشاه بگریست بر حال او

بسی سود کف بر سر و یال او

بگفت: ای براق شهادت مرا

سبک تک سمند سعادت مرا

تمام آمد از یاری ات کار عشق

به منزل رسانیدی ام بار عشق

مرا نیست دیگر به زینت نشست

فلک راه پیکار بر من ببست

پس از من تن آسای به گیتی بپای

نیارد کسی بر رکاب تو پای

مگر آنکه آرد تو را زیر زین

در آخر زمان شهسواری گزین

که آن شهسوار از نژاد من است

چو من بابد اندیش دین دشمن است

به پشت تو گیتی گشایی کند

به دین خلق را راهنمایی کند

به تیغ کج آرد سوی راستی

بود هر کجا کژی وکاستی

چو آید پدیدار روز شمار

شوم من دگر باره برتو سوار

تویی شاه اسبان خرم بهشت

منم شاه شاهان مینو سرشت

چو آید گفت و بگشاد جوشن زیر

دگر آن شرر بار تیغ دو سر

دگر هیکلی کش به بر یادگار

بد از باب و پیغمبر تاجدار

هم ساز و برگ ولایت که داشت

به قرپوش زین تکاور گذاشت

برآن باره بر تنگ ستوار کرد

به فرمان یزدان چنین کار کرد

که از آن باره بر تنگ ستوار کرد

به فرمان یزدان چنین کار کرد

که آن رخت و آن آلت کارزار

بماند بر زادگان یادگار

بفرمود باباره، بگشای پر

چو مرغان و این رخت باید به بر

بدانسو که گویمت بشتاب هین

به زیر تو اندر نوردد زمین

به یک گردش چشم، پروردگار

رساند تو را پیش یک مرغزار

به جایی ز گیتی که چشم کسی

ببینندش ار باز جوید بسی

مراین رخت و این آلت کارزار

ز قرپوس برگیر و آنجا گذار

که ایزد نگهداردش بهر آن

که با تیغ حیدر گشاید جهان

چو باز آمدی اندرین سرزمین

مرا کشتی بینی به شمشیر کین

بیالا به خونم بر و یال را

چو گلزار کن چهره ی آل را

گسسته عنان و نگونسار زین

برو سوی آن بانوان حزین

بگو: کشته شد شهریار شما

سیه شد چو شب روزگار شما

چو احمد زتیغش به سر تاج عشق

شد از کوهه ی من به معراج عشق

برفت او ابر رفرف اشتیاق

من از وی به جا مانده همچو براق

بسازید از بهر رنجی دراز

که آمد زمان اسیری فراز

سرآمد جهان بر نگهبانشان

غم آمد به مهمانی خوانشان

بدین میهمان همزبانی کنید

چنان کش سزد میزبانی کنید

که این تازه مهمان زخوان شما

نخواهد شدن تا قیامت جدا

به هر برزن و شهره یار شماست

یکی هدیه از شهریار شماست

سخن کوته آن اسب پوینده تفت

به پای خداوند سر سود و رفت

چو رفت او شهنشاه بیهوش شد

ز گفتار، لب بست و خاموش شد

همی بود چنان زمانی دراز

از آن پس که آمد بدو هوش، باز

بلایی زنو سوی شه کرد رو

که داغی نهد بر سر داغ او

بخش ۴۱ - شهادت عبدالله بن حسین علیه السلام در آغوش پدر بزرگوارش

یکی پور بودش به پرده سرای

سمن بوی، گل روی و خورشید رای

دل شاه آکنده از مهر او

رخ روشنش تازه با چهر او

نرفته بر او سال بیش از چهار

کجا خوانده عبداللهش شهریار

درآن دم دلش کرد یاد پدر

زخرگه سوی پهنه بنهاد سر

دویدی به هر سوی جویای باب

به گردن ز جذب نهانش طناب

کشیدش اجل تا بدانجا زمام

که بد خفته بر خاک فرخ امام

پدر را چو شهزاده زانگونه دید

غمین گشت و از دل خروشی کشید

به صندوق علم خدایی نشست

بیفکند بر گردن باب، دست

بدان چهر پر خون بسایید روی

به خون لعلگون کرد رخسار و موی

بگفتا به زاری که ای باب من

شکیب دل و جان بی تاب من

زما از چه ره روی بنهفته ای؟

بر این گرم خاک، از چه رو خفته ای؟

که زد اینهمه زخم بر پیکرت؟

چرا گشته پرخاک و خون افسرت؟

ز خرگاه خود پا کشیدی چرا؟

که بر تو پدید آید این ماجرا

ز هجران تو عمه ی دل فگار

ندارد به جز ناله ی زار، کار

بود خواهرم چشم بر راه تو

بگردد همی گرد خرگاه تو

به سایه بچم از بر آفتاب

به دلجویی بانوان کن شتاب

چو تو خفته باشی به خاک اینچنین

شود خیمه ات غارت اهل کین

پسندی چو من کودکی خردسال

شود زیر سم ستم پایمال؟

همی کرد شیرین زبانی و تیر

کشید از بر باب روشن ضمیر

شهنشاه از خاک برداشت سر

کشیدش چو جای گرامی به بر

ببوسیدش آن روی خورشید وش

دگر آن لب نیلگون از عطش

نهادش لب پر زخون برگلوی

همی دست سایید بر روی و موی

بدو گفت: کای نور چشم ترم

سرور روان الم پرورم

ز خرگه بدین سو چرا تاختی؟

دل مادر از درد بگداختی

مکن بیش از این ناله ی دلخراش

برو مونس مادر پیر باش

که این بدمنش قوم را شرم نیست

به دل از خدا هیچ آزرم نیست

نبخشند برما ز خرد و بزرگ

بدرند از هم چو درنده گرگ

توکی تاب شمشیر دارد تنت؟

برو تا نگشته خبر دشمنت

مرا بیش از این در شکنجه مخواه

که مرگت کند روز بر من سیاه

شهنشاهزاده به پیش پدر

زلب تشنگی شکوه بنمود سر

که ای باب از تشنگی سوختم

چو خاشاک از آتش بیفروختم

به تیغ ار بریزند خونم زبر

مرا هست از این تشنگی سهل تر

به کامم رسان جرعه ی آب سرد

بهل تا در آید سرم زیر گرد

از آن آبخواهی شه انس و جان

تو گفتی که افتادش آتش به جان

فرو ماند در کار، فرزند راد

به رخ از مژه سیل خون برگشاد

دراین حال بد شاه با پور خویش

به ناگاه دد گوهری زشت کیش

ز لشگر به بالین شه درگذشت

ز افغان او دید پر ناله دشت

به چشم آمدش کودکی خردسال

که نالد چو مرغان بشکسته بال

ز نرگس چکد ژاله بر لاله اش

بسوزد دل سنگ بر ناله اش

به رخ بسته از آب مژگان دو جوی

لبش آب گوی و دلش تاب جوی

به گوشش دو آویزه چون ماه نو

رخش برده از مهر تابان گرو

شده زعفرانی گل و روی او

پریشان بر و سنبل مشکبو

زخون پدر لعلگون کاکلش

شده شاخه ی ارغوان سنبلش

بدیدش چو دژخیم ناهوشمند

براو تاخت چون دیو بگسسته بند

سرو دست شهزاده بگرفت سخت

که دورش کند از شه نیکبخت

گرفتش شهنشاه دست دگر

که برجای خود باز دارد مگر

پلید ستم پیشه زینسان چو دید

به سختی ز آغوش شاهش کشید

بر دیده ی شاه دنیا و دین

کشیدش به خاشاک و خار و زمین

زپس، روی، شهزاده بر خاک سود

شد آن چهره ی ارغوانش کبود

بپیچید مویش به دست آن لعین

برآوردش از جای و زد بر زمین

کشید از میان خنجر آبدار

شهنشه همی دید و بگریست زار

یکی پای بردوش فرزند شاه

نهاد و همی کرد آن شه نگاه

گرفتی ز نخدانش آن کینه جوی

شهنشه ز فرزند برتافت روی

دلش بر نتابید آن درد را

مگر بد زآهن دل آن مرد را

که ببرید در پیش روی امام

ز پیکر سر پور او تشنه کام

دریغا از آن کودک ماهرو

که شد سر جدا از تن پاک او

شگفتا ز تاب و توان امام

زهی صبر فرزند خیرالانام

سپهرا چرا می نگشتی خراب؟

نگشتی چرا تیره ای آفتاب؟

جهانا چو با داور خود چنین

نمودی به ما تا چه سازی زکین

خنک آنکه بر مهر تو دل نبست

به مردی ز بند تو نامرد جست

پس از قتل شهزاده ی بی گناه

دگر باره از خویشتن رفت شاه

بدانسان چو یک لخت بگذشت باز

به خویش آمد و کرد بیننده باز

بخش ۴۲ - زخم زدن سران سپاه در قتلگاه بر آن مظلوم بیگناه

زهر سو بدو ناکسان تاختند

گشادند پیکان و تیغ آختند

گرفتند گردش سران سپاه

ازاین گفته جویم به یزدان پناه

بزد خولی آن زشت ناپاکخوی

یکی نیزه بر سینه ی پاک اوی

سپس حجر حجاز تیری زکین

زدش بر دهان مسیح آفرین

یکی سنگ زد عامربن طفیل

به رویش که خون جست از او همچو سیل

سه پهلو یکی تیر شبث پلید

به شه زد که پهلوی پاکش درید

بیامد سنان با سنانی دراز

سوی شبل شیر خدا چون گراز

چنان راند بر سینه ی شهریار

که کرد از پس و پشت پاکش گذار

پس از سینه ی شه کشیدش برون

به پهلو زد و شاه شد واژگون

ازآنجا برفت آن ز دوده سنان

بدان سو که یزدان در و بد نهان

مکان جست آن نیزه بر جای حق

لبالب ز خون گشت ماوای حق

همان نیزه کار خداوند ساخت

نبی را مکان در جگر بند ساخت

از آن نیزه گیتی عزا خانه شد

بناهای اسلام ویرانه شد

ازآن نیزه ضرغام نیزار دین

روان شد سوی غاب عرش برین

بدان نیزه زن، سخت خشم خدای

فزون باد هر دم به دیگر سرای

بد اختر سپهدار کوفی سپاه

چو دید آن همه ناتوانی ز شاه

به لشگر خروشید و گفتا درنگ

چه دارید ازین بیش دردشت جنگ

رسید آخر کار زار حسین (ع)

به پایان رسیده است کار حسین (ع)

یکی پای جرات نهد پیش تر

به خنجر ببرد ز پیکرش سر

چهل مرد جنگی به جوش آمدند

به آهنگ شه در خروش آمدند

پی کشتن سبط خیرالامم

به خیره گرفتند پیشی به هم

نخست اهرمن زاده شبث پلید

یکی تیغ بگرفت و زی شه دوید

جهان بین به دیدار شه چون گشود

بلرزید از بیم و برگشت زود

همی گفت با خوش کاین شهریار

مبادش به دست من انجام کار

به خونش مگیراد یزدان مرا

به دوزخ مسازاد زندان مرا

بدنیسان مبیناد پیغمبرم

چو آرند در عرصه ی محشرم

چو شبث از بر شاه دین بازگشت

بدان کار، خولی سبکتاز گشت

چو دیدش شهنشاه ای پلید

تو نیز از تنم سر نیاری برید

چنین کار نستوده، کار تو نیست

برو شیر یزدان شکار تو نیست

پلید از نهیب خداوند دین

بلرزید و افکند شمشیر کین

به خونریزی شه به دست ستیز

سنان تاخت با عمرو حجاج نیز

مراین دو، چو آن دو پر از ترس و بیم

زوی بازگشتند دل ها دو نیم

بپرسید شمر از دو ناپاکرای

چنین تاختید از چه ترسان به جای؟

یکی گفت: دیدم چو سیمای او

به یاد آمدم حیدر نامجو

بترسیدم و بازگشتم ز راه

نبودم توان گذر سوی شاه

دگر گفت چشمش چو چشم رسول

به چشم من آمد، نکردم قبول

که ریزم زتن خون آن شهریار

ز روی پیغمبر شوم شرمسار

چنین تا چهل شد کار بند

که سرافکند از شه ارجمند

چو دیدند شه را هراسان شدند

خجل بازگشتند و ترسان شدند

بخش ۴۳ - رفتن حضرت صدیقه ی صغرا، زینب (س) به قتلگاه

در آن دم پی دیدن روی شاه

برون ناگهان آمد از خیمه گاه

یکی پرده گی دختری از رسول

که بد از بزرگی چو مامش بتول (س)

یکی پرده گی پرده دارش سروش

به نه پرده ی چرخ از وی خروش

نکرده بدو آفرینش نگاه

ندیده بدو خیره خورشید و ماه

نپرورده جز مادرش دایه ای

نیفتاد بر خاک از او سایه ای

چو جانش سراپا ز دیده نهان

چو ایزد ز هر آفریده نهان

ز سر تا قدم نور و پنهان به نور

زدی عصمتش لطمه بر چهر حور

چو او بودی ار چرخ را آفتاب

شب تیره را کس ندیدی به خواب

زنی، لیک بر مردم روزگار

چو جد و پدر حجت کردگار

زبانش ز تیغ پدر تیزتر

ز پیکان تقدیر خونریز تر

ز جان آفرین مادرش را درود

که مام چنین نامور دخت بود

گر این بانوی پاک دختر نبود

به رتبت کم از دو برادر نبود

زبس عصمت، آید شگفتم از آن

که چون نام او گنجد اندر زبان؟

چنین بانو از خیمه بگرفت راه

خروشان و جوشان به دیدار شاه

به هامون پر از شرم دامن کشان

زنرگس به برگ سمن گل فشان

به چپ گه نگه کرد و گاهی به راست

گه افتاد برخاک و گاهی بخاست

به هر سو همی گشت جویای شاه

به ناگاهش افتاد بر وی نگاه

چو بر پیکر او جهان بین گشود

چه گویم؟ که جای تماشا نبود

زتیغش چو گل پاره پاره تنی

نهان گلبنی گشته در جوشنی

تنی دید چون آسمان، باژگون

بدو زخم پیکان زاختر فزون

بدش بستر از تیر و بالین زخاک

به حالش دل چرخ، اندوهناک

تنی کش ز برگ گل آزار بود

پر از زخم تیغ او بار بود

از آن حوض رحمت همی بوتراب

بدی خون جهان چون زفواره آب

بدو دیده ی درع خون می گریست

شگفتا ز آهن که چون می گریست

زبس زخم بر جسم شاه قدم

نبد جای یک بوسه سرتا قدم

تنی را که چون برگ نسرین بدی

پر از خار و پیکان و زوبین بدی

مهین خواهر آهسته و بس غمین

به بر، در کشیدش تن نازنین

زدش بوسه برتن نه اما چنان

که از سودن لب ببیند زیان

بگفتا: که آه این حسین (ع) من است

که او را چنین خفته درخون، تن است

نه او نیست، ور هست، چونین چرا است؟

نگون گشته برخاک از زین چراست؟

چه شد ذوالفقارش؟ سمندش چه شد؟

همان نیزه ی بند بندش چه شد؟

چرا دست دادار پیگار ماند؟

پناه جهان، بی مددکار کاند؟

بدو اینهمه زخم کاری زکیست؟

زخونش بسی رود جاری ز چیست؟

دریغا ز ریحانه ی مصطفی (ع)

که شد چاک جسمش ز خار جفا

دریغا ز آویز گوش عروس

که از خاک و خون کرده کابین فسوس

دریغا نباشد به سر، مادرش

که بیرون کشد تیر از پیکرش

زخونش کند لعلگون روی خویش

کند سایبان بر تنش موی خویش

نبودی مرا نیز ای کاش روز

که بینم چنین روز محنت فروز

چو این مویه سر کرد با شاه گفت:

که ای ز آفرینش، بی انباز و جفت

تویی این ز پیکان بر آورده پر

منم این که تیر غمم بر جگر

تویی این زخواهر چنین گشته دور

منم اینچنین بی برادر صبور

تویی این که خون بر تنت پرده پوش

منم این که بی پرده دارم خروش

تویی این به خون غرقه پا تا به سر

مرا زاده ی مام و پور پدر

تو تا بودی ای زاده ی بو تراب

نگه خیره بر من نکرد آفتاب

کنون چون اسیران به کوی آمدم

به سوی تو در جستجوی آمدم

به کام دل آرزمند من

یکی سر بر آر ای خداوند من

بپرس ای جگر خسته چون آمدی؟

ز پرده سرا چون برون آمدی؟

بسی گفت از این گونه و لابه کرد

رخ زرد را پر زخونابه کرد

جهان بین بنگشود شه بر رخش

نفرمود از بیهشی پاسخش

دل تنگ زینب (س) پراندوه گشت

به گردش سپاه غم انبوه گشت

بگفت: ای برادر به جان نیا

که بد بهتر و مهتر انبیا

سخن گوی با من، که رفتم زکار

نیامد جواب از لب شهریار

سپس گفت: شاها به شوی بتول (س)

که بد دست یزدان و نفس رسول

سخن گوی از آن بیش کز پیکرم

برآید روان، وز جهان بگذرم

ز، بسته دم شاه نشنید راز

دژم شد سر بانوان حجاز

بگفت: ای زدل برده آرام من

به زهرا (س) که بد مهربان مام من

مرنجان از این بیش و مشکن دلم

وگرنه زتن جان خود بگسلم

شهنشه چو آوای خواهر شنید

وزو نام فرخنده مادر شنید

بدو گفت آهسته، کای بی پناه

مرا رنجه از زاری خود مخواه

دراین دم که من از جهان می روم

برو تا فغان تو را نشنوم

شکیب آر و شو سوی خرگه روان

بهل تا که آسان سپارم روان

رضا ده به هرچ آید از کردگار

بود زنده را مرگ، انجام کار

نبی (ص) و علی (ع) زین جهان کهن

گذشتند و بودند بهتر زمن

بگفت این دو دیده به هم برنهاد

غریبانه بر خاک ره سرنهاد

چوناچار شد بانو از امر شاه

بپیمود گریان سوی خیمه، راه

ز پیش خداوند گیتی فروز

نرفته سوی خیمه بانو هنوز

سپاه از ره کین به شه تاختند

بدو تیغ و زوبین بیانداختند

به گرد اندرش حلقه بستند تنگ

زدندش به پیکر همی تیغ و سنگ

سراسیمه بانو ز شه دورگشت

برادرش از دیده مستور گشت

یکی گام آهسته برداشتی

ستادی به شه دیده بگماشتی

دلش سوی شه رخ به خیمه سرای

نمی خواست زانجا شدن باز جای

همی گفت: ای وای از شاه من

برادرم آن پیشوای زمن

بیفتادی ای کاش هفت آسمان

به روی زمین بر سر مردمان

و یا کوه ها کوفتی بر زمین

پس از کشتن شاه دنیا و دین

چنان تا بدان پشته بنهاد گام

که او را کنون زینبیه است، نام

بیاراست چون رفتن، آنجا ستاد

به سالار زشت اختر آواز داد

که هان ای عمر وای بر جان تو

بدان غیرت سست و ایمان تو

تو استاده می بنگری اینچنین

شود کشته فرزند دارای دین

ازو روی برتافت، ناپاکخوی

روان گشته اشکش زانده، به روی

چو بانو چنین دید از زشتمرد

به لشگر خروشید و گفتا به درد

که یک تن مسلمان میان شما

مگر نیست ای مردم پر جفا؟

ندادش کسی پاسخ از آن سپاه

تو ای آسمان، روت، چون شب سیاه

به ناچار شد سوی خرگاه خویش

به فرمان ره صبر بگرفت پیش

بخش ۴۴ - فرستادن عمر سعد طبیب نصاری را به کشتن شاه دین

وزانسو عمر، پور بدخواه سعد

به لشگر خروشید مانند رعد

که تا چند این بردباری به کار؟

سرآرید این خسته را روزگار

یکی از شما سر،کند زو جدا

که یک لشگر از رنج گردد رها

بسی گفت و از وی نپذیرفت کس

بماندند برجا بریده نفس

نیارست کس بر خدا تاختن

به تیغ از تنش سر جدا ساختن

اگر چه در آن قوم ایمان نبود

ولی آنچنان کار آسان نبود

عمر کار لشگر چو زانگونه دید

ز اندیشه و غم دلش بر تپید

گمان کرد کان مردم اسلامشان

همی باز دارد از آن گامشان

فرو شد به اندیشه لختی دراز

که آن را چون شود چاره ساز

یکی مرد ترسا زاهل فرنگ

بدی در سپه لیک نز بهر جنگ

پزشکی بدی کارش اندر سپاه

به خرگاه آسوده بود از نگاه

عمر کس فرستاد او را بخواند

به نیرنگ با وی چنین باز راند

که این خسته کافتاده بینی به خاک

سرش لخت لخت و برش چاک چاک

به آیین ترسا بسی دشمن است

هم او دشمن پادشاه من است

نیاکان این خسته ی تشنه کام

ز انجیل خواندن نهشتند نام

برو کین دیرین ازو بازجوی

زخویش روان ساز برخاک جوی

چو از کارت آگه شود شاه من

سرت را برافرازد از انجمن

سپس خنجر خویش او را بداد

پیاده جوان سوی شه، رخ نهاد

تو گفتی که آن عیسوی مرد راد

که رحمت زجان آفرینش رساد

ندارد به سر هوش و در تن توان

بدی همچو مستان درآن ره روان

همی رفت و می گفت پنهان به خویش

که کاری شگفتم بیامد به پیش

تنی کاینچنین خسته از تیغ و سنگ

چو مرغان برآورده پر از خدنگ

به خنجر چسان سرکنم زو جدا

پسندد کجا این ستم را خدا؟

گراین خسته اندر خور کشتن است

چرا کشتنش نامزد برمن است؟

همانا که در نزد اسلامیان

گناه است بستن به قتلش میان

مرا بهر این کار بگماشتند

مگر سست آیینم انگاشتند

بنالید کای پاک پروردگار

تو نگذار کاید زمن زشت کار

تن از بیم، لرزان ولاحول خوان

دو گلبرگش از تشنگی نیلگون

ز نورش همه دشت کین تابناک

پدید از رخش فر یزدان پاک

بر روی او چهر مهر سپهر

چو قندیل رهبان بر نور مهر

شفای تن خسته دیدار او

روان جسته عیسی (ع) زگفتار او

حواری به درگاه او بنده گان

همش روح قدس از پرستنده گان

زسر تا بن انجیل درشان او

مسیحا به گردون ثنا خوان او

مسیحی چو زانگونه شه را بدید

چو ناقوس از دل خروشی کشید

بلرزید و از دست خنجر فکند

بیفراشت سر بآسمان بلند

که یارب چه فرد بزرگی است این؟

اگر خود نه عیسی است پس کیست این؟

نه عیسی به گردون شد از روی دار

چه شد تا که بر خاک جا کرده زار؟

گر این خسته عیسی بود جسم پاک

چرا گشته از تیغ کین چاک چاک

یهودان بدو نرد کین تاختند

بر این از چه اسلامیان تاختند؟

سرعیسی از دار شد تاجدار

شد از خار، خفتان این شهریار

چو لختی چنین گفت و زاری نمود

باستاد بر جای و دادش درود

بگفتا: که ای عیسوی دم که ای؟

گرفتار مشتی یهود، از چه ای؟

چه کردی که اینگونه زارت کشند؟

لب تشنه در کارزارت کشند؟

مسیحی که از چرخ باز آمدی؟

زنو بهر رنج دراز آمدی؟

و یا جان یحیی به تو بازگشت

که بینی بریده سر خود به طشت

نه عیسایی و عیسی است بنده است

هزارت چو یحیی پرستنده است

کجا داشت عیسی چنین خوب روی

کجا داشت یحیی چنین پاک خوی

اگر غسل تعمید، آنان به آب

نمودند، کردی تو از خون، خضاب

گر آنان گذشتند از خواب و خورد

تو بگذشتی از خویش و هفتاد مرد

تو آنی که عیسی زتو زینهار

بجست از بلا برسر چوب دار

اگر اشک رخسار یحیی شخود

همه گریه اش از برای تو بود

تو و جان عیسی فدای توباد

جگر خسته مریم برای تو باد

بریزد رکن کلیسا زهم

بماناد ناقوس بر بسته دم

وزآن پس به افغان و زاری بگفت

که ای با بلا گشته جان تو جفت

مرا میر لشگر پی کشتنت

فرستاده تا بی سر آرم تنت

ولی تا بدیدم تو را ای شگفت

مرا مهر تو جای در دل گرفت

چه کرده که شوریده ام ساختی؟

پر از خون دل و دیده ام ساختی

بدان آمدم تا، کشم بر تو تیغ

کنون جان ندارم به راهت دریغ

دلی باید از سنگ تا تیغ کین

کشد بر جمالی چنین نازنین

به گفتار بنواز این بنده را

یکی بازگو نام فرخنده را

شهنشه نگه سوی ترسا گشود

دل و جان بدان یک نگاهش ربود

نهانی بخندید بر روی او

شد آن خنده پیک خدا سوی او

ز پیغام یزدان دلش زنده شد

به قربانی دوست ارزنده شد

دلش گنج توحید را گشت جای

رهانیدش از بند تثلیث، پای

وزآن پس بدوگفت:کایدر بایست

برو،کشتن من به دست تو نیست

منم پیشوایی، پیمبرنژاد

که نامم به انجیل شد قتل زاد

انو شنطیا نام باب من است

که فرخ بدو انتساب من است

حسینم (ع) پس دختر احمدم (ص)

که دارنده ی دولت سرمدم

خداوند خود را چو ترسا شناخت

به مهرش دل و دین و دانش بباخت

به پوزش ببوسید روی زمین

بگفت: ای به قدرت، مسیح آفرین

بدیدم شب دوش خوابی شگفت

کز آن در برم دل تپیدن گرفت

برفت آن چو بیدار گشتم زیاد

مرا آگهی زان توانی تو داد

همش باز فرما که تعبیرچیست؟

مرا خواب آشفته از بهر کیست؟

چنان است تعبیر آن کاین سپاه

بریزند خونت در این رزمگاه

شوی کشته امروز در راه من

خرامی به فردوس، همراه من

مسیحا کند میهمانی تو را

زمریم رسد شادمانی تو را

چنان زان بشارت، جوان شاد شد

که از بند هر بنده، آزاد شد

به آیین احمد (ص) در آورد سر

ببست از پی یاری شه، کمر

همان خنجر آبگون بر گرفت

ز بالین شه، راه لشگر گرفت

چو دیدش عمر گفت او را که هان

چه کردی ابا دشمنت، ای جوان؟

بگفتش: که باز آمدم تا به خون

کشم یال تو ای به بد رهنمون

سزاوار کشتن به دستم، تویی

که سازی چو اهریمنان جادویی

بگفت این و تازان به دشت نبرد

بدان خنجر، آهنگ آن دیو کرد

تن خویش را مرد حق ناسپاس

از آن خنجر جانگزا داشت پاس

پرستنده گان را به رزمش گماشت

بدو هر تنی دست و تیغی فراشت

دلیرانه برخی بکشت از سپاه

سپس جان خود کرد برخی شاه

روانش به باغ جنان، جا نمود

ز یزدان بر او باد هر دم درود

وزان پس دگرگونه شد روزگار

شهنشاه را آمد انجام کار

کنون ای نیوشنده، بگمار هوش

که تا من به افغان و آه و خروش

بگویم ز انجامش کار شاه

که او را چه پیش آمد از کینه خواه

دلی باید اینجا ز سنگ و ز روی

که یارد از این داستان گفتگوی

بخش ۴۵ - تمهید مقدمه ی شهادت امام مظلوم

چو فرمان بود از امامان پاک

که گوییم از این ماتم هولناک

بگویم و گرنه مرا بد گریز

ازاین گفته گرمی شدم ریز ریز

تو نیز ای نیوشای آوای من

چو آهنگ غم برکشد نای من

نگهدار دل را به چنگ سکون

که از دیده با خون نیاید برون

گر این داستان را بخوانی به کوه

کمر خم کند وزغم آید ستوه

شود چشمه سارش زانده، سراب

زدامان او خون بجوشد، نه آب

اگر چند یکتا خدای جهان

بود پاک از شادی و اندهان

ولیکن نخست آنکه بزم عزا

بیاراست زین ماتم جانگزا

خدای جهان آفرین بود و بس

که او بود و جز او نبد هیچ کس

زهی ماتم شاه لب تشنه گان

که زد خیمه برساحت لامکان

بدو چشم لاهوتیان، خون گریست

وزان جمله پیغمبر، افزون گریست

دل آنکه چون حلقه ی خاتم است

درین غم دل سید خاتم است

ایا عرش درگاه پیغمبر

خدا را نبی، خلق را رهبرا

به ریحانه ی خویش لختی بموی

دو گلگونه از آب مژگان بشوی

فرو ریز از دیده ی بو تراب

دو جوی سرشک روان برتراب

که کشتند طاووس باغ تو را

وزو تازه کردند داغ تو را

ایا تابش افزای رخشنده هور

که خاک رهت سرمه ی چشم حور

کنیزت ز جان مریم پرده گی

تو را هاجر و ساره چون برده گی

به سوگ جگر گوشه کن جامه چاک

که دردانه ات خفته در خون و خاک

بشد بی سر آن زیب آغوش تو

روان داد پرورده ی دوش تو

ایا خفته در خوابگاه بقیع

جگر تفته از تاب زهر نقیع

زخون لعل شد آن در ناب سود

که یاقوت آویزه ی عرش بود

تو را جان زنوشیدن آب، شد

ز بی آبی آن شاه، بی تاب شد

ایا اهل بیتی کتان بی نیاز

به تشریف تطهیر داد امتیاز

شه ناتوان را به سوگ پدر

ممانید غمگین و خونین جگر

شکیبا دهیدش که بس خسته است

به زنجیر بیداد بر بسته است

یتیم است و بیمار خونین سرشک

غل آهنینش به جای پزشک

شها داورا، ایزد دادگر

شکیبا دهادت به سوگ پدر

ایا پیشوایان دین مبین

به کیهان پس از سیدالمرسلین

شما داوران را شکیبا، خدا

دهادا به سوگ شه کربلا

ایا حجت عصر و صاحب زمان

خدیو زمین، داور آسمان

تو را زیبد ای مظهر دادگر

که بر پا کنی بزم سوگ پدر

پسر به، به مرگ پدر مویه ساز

شود ای جهان داور سرفراز

به سوگ پدر برکش از سینه آه

نهان ساز تن در پرند سیاه

تو را شاید از غم کنی جامه، چاک

که شد ریخته خون یزدان پاک

ایا ای برید خداوند وحی

که آوردی از لامکان امر و نهی

شهی کت بدی پیک پروردگار

ز گهواره جنبانیش افتخار

به شمشیر پولاد، شمر پلید

به ده ضربت از پیکرش سر برید

در این ره مرا پای رفتار نیست

از این بیشتر تاب گفتار نیست

شنو تا چسان شمر بد روزگار

ز تن کرد دور آن سر تاجدار

کسی چون نپذرفت از آن سپاه

که برگیرد از تن سر پاک شاه

بشد شمر بی داد و دین، خشمگین

همی بر خروشید و گفتا چنین:

بخش ۴۶ - رفتن شمر به بالین امام انام

که جز من کسی مرد این کار نیست

به نزد من این کار، دشوار نیست

منم آنکه خون بارد از دشنه ام

به خون حسین علی (ع) تشنه ام

بود گرچه نوباوه ی مصطفی (ص)

ولی چون پدر باشدش مرتضی (ع)

من از کشتن او ندارم دریغ

بیندازم از پیکرش سر به تیغ

بگفت این و آمد روان سوی شاه

ز اندیشه اش در طپش مهر و ماه

دمان رفت و بر سینه ی شه نشست

یکی خنجر آبگونش به دست

به رویش دمی شاه دین خیره دید

به شاه اینچنین گفت شمر پلید

از آنان نیم من که با یک نگاه

فریبی مرا، باز داری ز راه

یقین دان که لب تشنه برگرم خاک

به دست من امروز گردی هلاک

گرفتی به جایی مکان، بس بلند

که باشد بر دادگر ارجمند

بود گنج علم جهان آفرین

بر او سوده رخ سیدالمرسلین

بگفتا: که هستم ضبابی نژاد

که خود مام من شمر نامم نهاد

شهنشاه گفتا: ندانی مگر

که من کیستم وز که دارم گهر؟

بگفتا: شناسمت از هر که به

نیایت به پیغمبران بود مه

بودباب تو شیر حق مرتضی (ع)

همام مام تو، دختر مصطفی (ص)

که بد عفت و شرم، آرایه اش

نتابیده خورشید بر سایه اش

تو را جد رسول و حسین (ع) است نام

خدیجه (س) نیای تو، از سوی مام

بپرورده پیغمبرت درکنار

ز پور ابو طالبی، یادگار

بگفتا بدو خسرو تاجور

چو دانی منم سبط خیرالبشر

پی کشتنم از چه داری شتاب؟

چه جویی از این کرده ی ناصواب؟

بگفتا: از آنت نمایم شهید

که پر زرکند دامنم را یزید

بدوشاه گفتا: به نزد تو بر

از این دو کدامن اند دلخواه تر؟

شفاعت کند پاک پیغمبرت

و یا زاده ی هند بخشد زرت

بگفتا: برم یک پشیز یزید

بود از تو و از نیایت مزید

ز اتمام حجت بدو گفت شاه

چو خواهی همی کشتنم بی گناه

دم رفتنم بخش یک جرعه آب

که از جان من تشنگی برده تاب

بگفتا: به تو مرگ نزدیک تر

بود زانکه لب سازی از آب، تر

تو آنی که گفتی «علی» باب من

بود ساقی حوض با انجمن

به یاران خود آب کوثر دهد

می و انگبین، شیر و شکر دهد

شکیب آر با تشنگی تا که باب

دهد برسر حوض کوثرت، آب

زمن بهره ات، آب خنجر بود

از آن کین که باب تو حیدر بود

بدو گفت نوباوه ی بوتراب

چو زینگونه داری به قتلم شتاب

نقاب از رخ خود به یکسوی بر

که روی تو را بنگرم یک نظر

بپذرفت و بنمود روی پلید

شهنشه چو بر چهر او بنگرید

دو رخ پربرص اعوری دید زشت

که از بهر دوزخ خدایش سرشت

زکامش برون جسته نایی دراز

لب و پوزه ی زشت تر از گراز

شهنشاه چون دید روی پلید

یکی آه سرد از جگر برکشید

بفرمود: یکسر درست است و راست

سخن ها که از لعل جدم بخاست

بپرسید دژخیم، جدت چه گفت؟

بگو با منش گر بباید شنفت

بگفتا: شنیدم از این پیشتر

که با شیر حق گفته خیرالبشر

کسی کو سر از پور تو بفکند

وزان کار پست مرا بشکند

رخش زشت و پرپیسی واعورا ست

پلید است و ناپاک و بدگوهر است

به پوزه سگ است و به دندان گراز

درست آمد آنچ او بفرمود راز

چو از پور شیر خدا آن شنید

پر از خشم شد جان مرد پلید

بگفتا: چو جدت مرا گفت بد

همانند سگ خواند و هم چهر دد

نهم داغ، من بر دلش وز قفا

ببرم تو را سر به تیغ جفا

بگفت این و با چکمه پای پلید

برآورد و کرد آنچه نتوان شنید

پس آنگاه افکند شه را به روی

برآمد ز افلاکیان های و هوی

رخی را که آزرم خورشید بود

به خواری بدان خاک تفتیده بود

از آن هول برخود بلرزید خاک

پر از دود شد از سمک تا سماک

بشد روی خورشید از غم، چو قیر

ملایک کشیدند از دل، نفیر

همی دست برسر بزد جبرییل

طلب کرد اذن از خدای جلیل

بیامد در آن وادی هولناک

ز بالین شه ریخت شه بر فرق خاک

همه روح پیغمبران، مویه ساز

زده پرده بر گرد آن سرفراز

زدندی همی دست ماتم به سر

روان کرده بر رخ دو جوی از بصر

یکی گفتی ای شمر، آرزم دار

ز روی رسول خدا، شرم دار

که استاده و بر تو بیند همی

مکنم بیش از این شاه ما را غمی

یکی گفتی این چهره ی پر ز نور

کز او روشنی می برد ماه و هور

نشاید نهان به خاک سیاه

همین دم بیفتد زسر مهر و ماه

سخن کوته آن رو سیاه پلید

به ده ضربت آن سر و پیکر برید

که هر سروری را به سر، تاج بود

فروغ رخش شمع معراج بود

به هر رگ که آن بد گهر می برید

شهنشاه آهی ز دل می کشید

که احمد (ص)، خداوند اخیار کو؟

علی (ع)، آن شهنشاه کرار کو؟

حسن (ع) کو؟ چه شد جعفر تیغ زن؟

چه شد حمزه آن گرد لشگر شکن؟

عقیل سرافراز سالار کو؟

همان مسلم نام بردار کو؟

کجایند یاران جانباز کن؟

نبرده سران سرافراز من

دریغا که بیکس در این گرم خاک

لب تشنه زینگونه گشتم هلاک

چو در خواب شد دیده ی شهریار

برفت از تن آفرینش، قرار

یکی گرد بر پای شد، قیرگون

زمین همچو افلاک شد بی سکون

اگر شاه بیمار بر جا نبود

اثر از ثری و ثریا نبود

بپرداخت چون شمر ازکار شاه

برون آمد از گودی قتلگاه

به دامان نهفته سرشاه دین

به تازی رجز می سرود اینچنین

که کشتم من آن را که از باب و مام

نکوتر بدی زاهل گیتی تمام

بکشتم مر آن سید پاک را

که دلبند بد شاه لولاک را

خریدم به خود اندر این زشت کار

به هر دو جهان خشم پروردگار

زهی سبط پاک رسول امین

زهی آبرو بخش دین مبین

که در راه یزدان زخود دست شست

که بشکسته ها گردد از وی درست

بداد آنچه بودش به جانان خویش

که بیند مگر روی یزدان خویش

بیاموخت مر خلق را بنده گی

وزو مدعی یافت، شرمنده گی

چو او داد در راه حق هر چه داشت

خدا نیز داد آنچه با وی گذاشت

جنان و جحیمش به فرمان نمود

جهان را به مهرش گروگان نمود

زمام شفاعت بدو باز داد

به مهرش ره مغفرت ساز داد

هر آن خاک کورا بود خوابگاه

فزونتر شد از کعبه اش پایگاه

ثواب طوافش فزون ش بسی

زطوف خدا خانه از هر کسی

گرستن بدو قدر دارد چنان

که پاداش او برتر است از گمان

بن مژه، گر کس کندتر ز آب

بود باغ مینوش، کمتر ثواب

ایا کار فرمای اقلیم عشق

طرازنده ی گاه و دیهیم عشق

خدیو سرافراز ایوان دین

جهانبخش محبوب جان آفرین

یکی سوی این بنده ی زار بین

بدین رو سپاه گنهکار بین

گنه دارم فزونتر از هر کسی

ولیکن تو را دوست دارم بسی

ثنای تو گویم همی صبح و شام

گرفته به ماتم سراییت نام

یکی قطره از ابر رحمت ببار

مر این بنده از تیره رویی برآر

خدایا به شاه شهیدم ببخش

به سبط رسول مجیدم ببخش

کنون بشنو از باره ی شه سخن

زگفتار دانشوران کهن

چو زان کار شد روز گیتی سیاه

زهامون پدیدار شد اسب شاه

بخش ۴۷ - آمدم ذوالجناح به قتلگاه

به هر سو دمان همچو باد دمان

به بوی سلیمان آخر زمان

پی جستجوی خداوند خویش

گرفته ره قتلگه را به پیش

تن کشته گان را همی کرد، بوی

روان کرده برره زچشمان دو جوی

همی برزد از پرده ی دل خروش

نهاده سپه بر به آواش، گوش

به تازی همی گفتی ای داد، داد

ز بیداد این مردم بد نهاد

که کشتند فرزند آن شاه را

که بنمودشان ایزدی راه را

چو سالار لشگر بدیدش زدور

خروشید بر مردمش کاین ستور

بود اسب پیغمبر پاکرای

نباشد روا کاو بیفتد ز پای

بگیرید گردش به پیچان کمند

مگر یال او اندر آید به بند

نباشد از این خوبتر، هیچ کار

که داریمش از شاه دین یادگار

چنین است آیین دیو پلید

کزو کار وارونه آید پدید

همی بخشش آرد به اسبی که این

نشسته است پیغمبر او را به زین

ولی آنکه را گفته در شان او

که او را من است و منم زآن او

به دوش خودش می نمودی سوار

کشندش لب تشنه در کارزار

به فرمان دژخیم از چار سوی

نهادند لشگر بدان باره روی

سبک پویه، آهوی دشت نبرد

چو شیر ژیان بر سپه حمله کرد

به ناورد کردن برافراشت دم

به شمشیر دندان و کوپال سم

فزون از چهل مرد جنگی بکشت

نهشت آنکه آید لگامش به مشت

سپه را از او دل پر از بیم گشت

نیارست کس نزد وی برگذشت

چو این دید بن سعد شیطان پرست

خروشید کز وی بدارید دست

ببینم کز وی زند سر چه کار؟

ازو دور شد لشگر نابکار

چو بر خویشتن راه بگشاده دید

پی جستن شاه، هر سو دوید

بیامد دمان تا بدان جایگاه

که بد خفته آنجا تن پاک شاه

تنی دید صد پاره از تیغ و تیر

ز خونش زمین گشته چون آبگیر

رسیدش از آن پیکر لعلفام

چو بوی خداوند خود، برمشام

خروشان بغلتید بر روی خاک

به دندان بر و سینه را کرد چاک

غریوان همی بر زمین کوفت سر

همی از مژه ریخت، لخت جگر

همه خاک میدان به مژگان برفت

همی زیر لب، الظلیمه بگفت

چو لختی بر و یال خود را بخست

به پهلوی شه با دو زانو نشست

ببویید خون تن پاک او

بزد بوسه بر جسم صد چاک او

همی نوک پیکان زهر آبدار

به دندان بکند از تن شهریار

گهی خاک با کاسه ی سم بکند

به سوی سپهر برین بر فکند

گهی خیره بر سوی شه بنگریست

گهی می خروشید و گه می گریست

به شهبه همی گفت: کای شهسوار

منم اسب پیغمبر تاجدار

که بودی دمی پیش، برزین من

سپاهی هراسنده از کین من

کنون از چه خاک کردی سریر؟

که خواهد مرا اهرمن دستگیر

زخاک ای سلیمان به باد آر پای

به دیوان بزن آتش جانگزای

حریم تو ای شاه، بی یاورند

گرفتار یک دشت، زشت اخترند

چو خفتی تو، دشمن شود شیرگیر

نمایند این بی کسان را اسیر

بپا خیز و آور مرا زیر ران

پی یاری بی نوا دختران

چو بی تو روم من سوی خیمه گاه

اگر پرسد آن پرده گی دخت شاه

که اسبا چرا آمدی بی سوار؟

چه کردی بدان تیغ زن شهریار؟

پس آنگاه آن باره ی برق پوی

بیامود از خون شه روی و موی

به سوی سرا پرده بگشود بال

ز خون خداوند خود سرخ یال

نگون از برش زین و بگسسته تنگ

سرا پایش از خون شه لاله رنگ

خروشان و جوشان چو دریای چین

شد از ویله اش بر سپهر و زمین

چو آمد به نزدیک پرده سرای

شنیدند بانگش حریم خدای

گمانشان که برگشته از رزمگاه

به بدرود ایشان دگر باره شاه

پذیره شدن را زخرگه به در

دویدند بی پرده و مویه گر

بخش ۴۸ - آمدن ذوالجناح به خیمه گاه

سمندی بدیدند بی شهسوار

خروشان و گریان چو ابر بهار

زناوک برآورده چو مرغ، پر

زخون کرده برگستوانی به بر

تن پیلوارش شده رنگ رنگ

چو پر تذروان و چرم پلنگ

بریده ستام و گسسته لگام

بیامد باستاد نزد خیام

سرافکنده در زیر و آسیمه سار

همانا بد از بانوان شرمسار

ز دیدار آن باره شد بی گمان

بر ایشان که آن پیشوای زمان

بشد کشته در پهنه ی کارزار

کشیدند از دل همه، ناله زار

چنان شیون از آن زنان گشت راست

که از ماهی و ماه افغان بخاست

کشیدند افغان زدل همنفس

که افسوس، دیگر نداریم کس

کجا هست پیغمبر؟ آن شاه ما

کجا هست حیدر (ع)؟ کجا مجتبی (ع)؟

کجا رفت آن یادگار جهان؟

حسین (ع) آن خداوندگار جهان

دریغا که شد کشته آن شاه فرد

ز مرگش فلک، روز ما تیره کرد

پس آنگاه با شیون و اشک و آه

گرفتند پیرامن اسب شاه

یکی گفت: اسبا سوارت چه شد؟

خدا را خداوندگارت چه شد؟

چرا پشت شیر است خالی زهور؟

چرا شد خداوند از عرش، دور؟

یکی گفت ای ذوالجناح رسول

چه کردی به آرام جان بتول (س)

جدا شد چه سان پای شاه از رکاب؟

تهی شد چرا ماه نو، ز آفتاب؟

چو رفتش توان از تن دردناک

تو آهسته او را فکندی به خاک

و یا دشمن او را به سختی فکند

به خاک اندر آمد سپهر بلند

به ناگاه نوباوه ی شاه دین

که فرش بدی زیور کاخ دین

بخش ۴۹ - زبان حال علیا جاه سکینه خاتون با اسب بی صاحب پدر

پدر کشته دخت رسول انام

سکینه، شکیب روان امام

به عناب نسرین که بی آب خست

بیافکند بر گردن باره دست

بگفتا: که ای اسب فرخنده شاه

تو آن دم که رفتی سوی رزمگاه

نبودت چنین ساز یاقوتگون

نبودت چنین یال و بر، غرق خون

تو در سایه ی شیر یزدان بدی

که را زهره؟ تا با تو سازد بدی؟

بگو: از چه باز آمدی بی سوار

مگر کشته شد آن جهان شهریار؟

چو می رفت آن شه بسی تشنه بود

چو یاقوت من بود لعلش کبود

چو از کوهه ات کوه ایمان فتاد

خدا را بگو کس به وی آب داد؟

و یا زآبگون دشنه سیراب شد

در آن بستم گرم در خواب شد

در آن دم که می شست از خویش دست

بگو تا جهان بین او را که بست؟

کسی بست زخم تن روشنش؟

که سوده نگردد بدان جوشنش

و یا دشمنش برد رخت وکلاه؟

بشد مرهمش خاک آوردگاه

خدا را، به بالین، سرش جای داشت

و یا شمر آن را به نی برفراشت؟

وز آن پس بنالید و برسر بزد

چنان کز پدر کشته گان می سزد

به افغان همی گفت: کای باب من

فروغ جهان بین بی خواب من

کجا دور شد سایه ات از سرم

به تاراج شد باره و معجرم

دریغ ای پدر کردی آواره ام

چه باشد بگو بعد از این چاره ام

دریغا از این رنج و راه دراز

که از آن رهایی نیابیم باز

چو لختی چنین گفت، خاموش شد

بیفتاد از پا و بیهوش شد

بخش ۵۰ - زبان حال حضرت زینب (س) با مرکب غرقه به خون برادر

سر بانوان بهشت برین

مهین پرده گی دخت ضرغام دین

گرفتش روان کرده از دیده آب

به دستی عنان و به دستی رکاب

همی زار گفت ای سمند نبی

سرافراز اسب شه یثربی

ایا باد پیمای بیدای عشق

ایا رفرف عرش پیمای عشق

بلند آسمانی که بودت به زین

چرا پشتش انداختی بر زمین؟

چو دوشت تهی ماند از بار عشق

چرا دور گشتی ز سالار عشق

نگشتی چرا سایبان برسرش

که کمتر بسوزد زخور پیکرش

نماندی چو نهاد برخاک، سر

کشی از برش، ناوک چارپر

گمانم بدین در از آن تاختی

بر و یال خود غرق خون ساختی

که گویی مرا کشته شد شاه تو

فتاد از سپهر مهی، ماه تو

از این آمدن بردی آرام من

که باز آمدی بی دل آرام من

بیا تا زنم بوسه ات بر رکاب

که از خون شاه است بروی خضاب

ببویم همی موی دلجوی تو

که بوی حسین (ع) آید از موی تو

دریغا به چشمم نمانده است آب

که شویم تو را یال از خون خضاب

نماندی مرا کاشکی روزگار

که اینگونه بینم تو را بی سوار

چنین روز اگر دیدمی من به خواب

از این پیش رفتی مرا صبر و تاب

کنونم که پیش آمده، چون کنم؟

مگر رو چو مجنون به هامون کنم

ولیکن چه سازم به طفلان شاه

که دیگر ندارند جز من پناه

ایا چرخ دیگر مگردم به سر

ایا خاک برخود مخواهم گذر

چه سان بی برادر کنم زنده گی؟

سرآید مرا کاش پاینده گی

همانا در این روز پر شور و شر

ز نو گشته ام بی نیا و پدر

از این پیش در سایه ی فرشاه

زمن جست هر بی پناهی پناه

کنون در زمانه پناهم نماند

شدم بنده چون پادشاهم ماند

ندانم از این پس مرا چاره چیست

که از محرمی برسرم سایه نیست

چو لشگر بتازد سوی خیمه گاه

چه سازم بدین خردسالان شاه

چو آن شیون افتاد در بانوان

سمند شهنشاه زار و نوان

دگر باره آمد سوی قتلگاه

به بدرود زد بوسه بر پای شاه

خداوند خود را چو بدرود کرد

چو سیل دمان سر سوی رودکرد

بیفکند خود را به آب فرات

وز آن سو برون رفت و شد در فلات

کسی دیگر او را به گیتی ندید

تو گفتی مگر سوی گردون پرید

بخش ۵۱ - به یغما بردن آن سپاه، لباس امام شهید و غارت ایشان خیمه هارا

بگویم کنون کان بد اختر سپاه

چه کردند چون کشته گردید شاه

نخستین تنی چند شیطانپرست

به تاراج رختش گشودند دست

زدرع و ز خفتان و پیراهنش

نهشتند یکباره اندر تنش

به جز ذوالفقارش یکی تیغ بود

یکی نهشلی مرد او را ربود

ددی نام او جابربن یزید

ز سر برد دستار شاه شهید

عمر پور سعد تبه روزگار

ز تن برد دراعه ی شهریار

ز خز جامه ای داشت سلطان دین

کجا اشعث قیس بردش زکین

یکی خفر می برد پیراهنش

که اسحاق بد نام و ابرص تنش

یکی کرد از پای نعلش به در

که اسود بدش نام و خالد پدر

یکی داشت بند ازاری بدیع

ربودش از او اسود بن ودیع

پس از شاه مردم تیره بخت

ز دیگر شهیدان ببردند رخت

نوشتند اینگونه اهل خبر

که هر کس از آن مردم بد سیر

ز رخت شهنشاه چیزی گرفت

گرفتار آمد به دردی شگفت

چو از اهل کین آن بدن های پاک

برهنه تن افتاد بر روی خاک

عمر زاده ی سعد گفت: ای گروه

دل من از این کوشش آمد ستوه

زنید آشتی اندرین خیمه ها

و زین رنج سازید خود را رها

بسوزید یکسر در آن هر چه هست

اگر کودک، ارزن، اگر خواسته است

یکی زان میان گفت: هان ای عمر

ز پادافره ایزدی کن حذر

بکشتی ز آل رسول انام

بسی نوجوانان جوینده نام

نیامد دلت سیر از بغض و کین

کنون با زنان بر زدی آستین

تبار نبی را زکین سوختن

بود بهر خود آتش افروختن

نترسی که بر جای این کار بد

زمین، این سپه را به دم درکشد

بد اندیش از آن کار اندیشه کرد

دگرگونه نامردمی پیشه کرد

بگفتا: چو این رای نبود درست

به تاراج روی آورید از نخست

برید آنچه در خیمه ها هست چیز

زن و کودکان رابر آرید نیز

پس آنگاه آتش فروزید زود

ز خرگاه ایشان بر آرید دود

که در پیش داریم راهی دراز

بباید از این رزمگه رفت باز

به فرمان او لشگر کینه خواه

سوی خیمه ی شه گرفتند راه

برآمد غو کوس و فریاد مرد

رخ خور بپوشید ز انبوه گرد

نشسته زنان گرد هم مویه گر

به سوگ شه از دیده ریزان گهر

شنیدند آن شورش و بانگ و غو

بگفتند کامد یکی سوگ نو

بجستند از جای، آسیمه سار

بدیدند بر خود ز آهن حصار

برآمد از آن بی کسان رستخیز

نجوشیدشان دیده ی اشک ریز

به هر سو دویدند طفلان شاه

کشیدند فریاد و اغربتاه

لبان پر ز افغان و دل پر نهیب

چو از هیبت باز، کبک نحیب

چو دیدند بر خویشتن بسته راه

همی برد هر یک به دیگر پناه

یکی گفت: ای وای کو باب من؟

که برهاندم از بد اهرمن

یکی گفتی ای شه به فریاد رس

که بر ما جهان تنگ شد چون قفس

سر بیکسان گرم آه و فغان

که دشمن در آمد چو سیل دمان

سرایی که بد پرده دارش سروش

شد از بانگ اهریمنان پر خروش

بشد کعبه ی پاک، پامال پیل

چه کعبه؟پرستنده اش جبرییل

بساط سلیمان بشد جای دیو

زشیطان بشد عرش حق پر غریو

به یغما گشودند دست ستم

ببردند بود آنچه از بیش و کم

همه لرزه بر جان و خونابه ریز

نه پای گریز و نه دست ستیز

ز خرگه به خرگاه اندر فرار

ندیدند از بغدمنش زینهار

چو پردخته شد خیمه از خواسته

نشد هیچ از کینشان کاسته

بدان بیکسان، دست کین آختند

سرو بر ز پوشش تهی ساختند

نه خلخال ماندند و نی گوشوار

نه تعریض باز و نه طوق و سوار

بسی چاک شد از ستم گوش ها

زخون گشته یاقوتگون دوش ها

بسی پشت کز تازیانه بخست

هم از پشت شمشیر و از چو بدست

تن ناز پرورد طفلان شاه

به زیر پی افتاده چون خاک راه

بناگوش هاشان ز سیلی کبود

جهان گشته از آهشان پر زدود

تن کودکان گشته لرزان چو بید

رخ نوگلان گشته چون شنبلید

به هر سو روان بانوان پر هراس

که صد داس روکرده برباغ یاس

یکی یا علی (ع) گفتی آن یا رسول (ص)

یکی یاوری خواستی از بتول (س)

نیامد به دیدار، یک چاره ساز

شدی دم به دم رنج ایشان دراز

بیامد یکی سوی دخت امام

که بنهاده بودش پدر نام مام

به پا داشت بانو دو خلخال زر

ستم پیشه افکند بر وی نظر

گرفت و برآوردش اوم را ز پای

ولی بود گرینده آن زشت رای

بدو گفت بانو که این مویه چیست؟

شما را دم شادی و خرمی است

بگفتا از آن اشکبارم که من

برآرم چنان زیورت را ز تن

نه تو زاده ی پاک پیغمبری

دریغ آمدم از چنین داوری

بگفتش: گر آگاهی از حال من

نما دست کوته ز خلخال من

بگفت: ارمنش برگذارم به جای

دگر کس تو را می برآرد ز پای

کسی را که شد پرده بردیده، آز

نداند ره از چاه با چشم باز

مرآن را که در چشم دل نیست نور

به راه خدا هست با دیده، کود

چنین گفت آن بانوی نو عروس

که برمن جهان شد چو چشم خروس

بخش ۵۲ - روایت فاطمه ی نو عروس در غارت خیمه گاه گوید

زخرگه برون آمدم با شتاب

دلی پر ز آتش دو دیده پر آب

به ناگه بیفتادم آن دم نگاه

سوی کشته ی شاه و یاران شاه

بدیدم بدن هایی از نور پاک

فتاده همه غرقه در خون و خاک

به نزدیک هم خفته بی سر، تنا

چو قربانی حاجیان در منا

درآندم به اندیشه رفتم فرو

همی داشتم با خود این گفتگو

که امروز این مردم زشت نام

بکشتند مردان ما را تمام

که بودند مرد افکن و تیغ زن

چه سازند با ما که هستیم زن

چو مردان بریزند اگر خون ما

بود یاری بخت وارون ما

از این زندگی، مرگ بهتر بسی

که افتد به ما چشم هر ناکسی

من استاده، حیران زکار سپهر

که از ما چرا پاک ببریده مهر؟

به ناگه یکی خصم چون پیل مست

بیامد یکی نیزه او را به دست

رخش تیره و سهمگین سرخ موی

دو چشمش کبود و پر از چین به روی

گرازان و تازان چو گرگ دژم

گریزان ز وی آهوان حرم

رسیدی به هر یک از آن بانوان

بیازردی او را به چوب و سنان

کشیدی به سختی زسر معجرش

گرفتی ازو رخت و هم زیورش

سراسیمه از بیم آن زشت گرگ

همی خرد جستی پناه از بزرگ

من از دیدنش سخت ترسان شدم

گریزان به سوی بیابان شدم

چو دیدم گریزنده آن زشت مرد

زدنبال من اندر آمد چو گرد

بن نیزه بر دوش من کوفت سخت

فتادم به رو همچو برگ از درخت

ربود از سرم معجر آن نابکار

به گوشم بدید اندرون گوشوار

گرفت و چنانش به سختی کشید

کز آن پرده ی گوش من بر درید

روان گشت بر چهر خونم زگوش

زآسیب آن زخم رفتم زهوش

فتادم چو بر خاک بی توش وتاب

همی تافت بر پیکرم آفتاب

چو لختی برآمد به هوش آمدم

خروشی زبالین به گوش آمدم

یکی برسرم گریه می کرد زار

کشیدی زدل ناله همچون هزار

چو کردم نگه دیدم آن زینب (س) است

که از بهر من روز او چون شب است

چو دید آنکه آمد روانم به تن

بفرمود کای مونس جان من

مرا کاشکی تن شدی بی روان

نمی دیدم اینسان تو را بی توان

به پاخیز وزین بیش ایدر مپای

منت می برم گر تو را نیست پای

که آشفته ام بهر طفلان شاه

دگر بهر آن خسته ی بی پناه

ندانم کز آن قوم بیدادگر

مرآن بیکسان را چه آمد به سر

بگفتم: که ای بانوی غمگسار

چه سان سر برهنه شوم رهسپار؟

یکی جامعه ی کهنه آور به من

که با آن بپوشم سر خویشتن

به من گفت بانو بسی پر ز آه

مرا بین وزان پس زمن جامه خواه

به چیزی اگر دسترس داشتم

سر خود برهنه بنگذاشتم

چو دیدم نکو عصمت کردگار

نبودش چو من چادر و گوشوار

به جز موی چیزیش برسر نبود

بر و دوشش از تازیانه کبود

چو دیدم چنان از سرم هوش شد

غم خویشم از دل فراموش شد

از آنجا برفتیم پس با شتاب

سوی خیمه بر چهره از کف نقاب

چو رفتم بدیدم که درخیمه گاه

نمانده به جا غیر خاک سیاه

شهنشاه بیمار در آستان

بیفتاده برخاک و خفته سنان

تن نازکش تفته ازتاب تب

ز بی آبی اش خشک گردیده لب

نشستیم بر گرد او مویه گر

که ما را از تن این پس چه آید به سر؟

زتاراج خرگاه زین العباد

ستم ها که آن شاه دید از عناد

بخش ۵۳ - روایت علیا مخدره جناب زینب علیه السلام

یکی داستان دیده ام جانگزا

ز گفت مهین دخت شیر خدا

بپیوندمش من به گفتار خویش

که آتش زنم بر دل شیعه، بیش

چنین گفته آن بانوی راستان

که بودم من استاده بر آستان

بر خیمه ی سید الساجدین

ز تیمار بیمار خود دل غمین

به ناگه بیامد یکی زشت مرد

که بودش دو چشم ازرق و موی زرد

به تاراج آن خیمه بگشاد دست

کم و بیش را جمله درهم ببست

یکی پوست در زیر بیمار بود

که بی ارزش و کهنه و خوار بود

بنگذشت زان پاره ی پوست نیز

نترسد از پرسش رستخیز

گرفتش کنار و برافشاند سخت

به روی اندر آمد شه نیکبخت

دگر چون درآن خیمه چیزی ندید

به تاراج شد رخت و بر من رسید

ربود از سر من کهن معجرم

دگر آنچه بد پوشش اندر برم

دو آویز درگوش بودم ز زر

برآوردش از گوشم آن بد سیر

شگفتا که آن بد گهر می گریست

بگفتم: که این گریه ات بهر چیست؟

بگفتا:که گریم بدان کز ستم

چه بد رفت با آل شاه امم

ز گفتار او شد دلم خشمگین

بدو گفتم: ای پیرو مشرکین

به تو بی خرد باد خشم خدا

ز پیکر کند دست و پایت جدا

بسوزد تو را آتش این جهان

از آن پیش کاری به دوزخ مکان

نوشتند اهل سیر در کتاب

که نفرین بانو بشد مستجاب

بدان بد گهر خولی اصبحی

چو مختار بر شد به تخت شهی

به بندش در افتاد آن زشت مرد

بپرسد از او تا که از بد چه کرد؟

ستم های خود را سراسر بگفت

نیارست زان جمله چیزی نهفت

همی تا بدانجا که بانوی دین

چه فرمود با وی که شد خشمگین

چو بشنید گفتار او نیکرای

بفرمود کز وی دو دست و دوپای

بریدند و پس آتش افروختند

تن تیره اش را در آن سوختند

حمید بن مسلم ز کوفی سپاه

بگفتا: که رفتم سوی خیمه گاه

بخش ۵۴ - روایت حمید بن مسلم کوفی

بینم که آن مردم پر زکین

چه سازند با آل حبل المتین

به ناگه پدیدار شد شمر دون

به گردش گروهی به بد رهنمون

رسیدند آنجا که بیمار بود

همان شاه با درد و تیمار بود

بگفتند با شمر کاین ناتوان

به جا مانده از هاشمی زاده گان

همان به که با خنجر آبدار

رهانیمش از پیچش روزگار

چو دیدم که آن مردم بد سرشت

شدند استوار اندر آن کار زشت

بگفتم بدیشان به بانگی درشت

که ای قوم! بیمار را کس نکشت

چه کرده است این کودک بی پناه

به یزدان پناهید از این گناه

از اینگونه کردم بس اندرزها

که برهانمش از دم اژدها

عمر نیز ناگاه آنجا رسید

مر آن پیچش و گفتگو را شنید

به شمر تبهکار بر زد خروش

که درقتل این خسته چندین مکوش

همین یک پرستار بهر زنان

به جا مانده زو باز گردان عنان

چو آمد عمر نزد آن بانوان

کشیدند از دل سراسر فغان

چنان شیون و ناله کردند سر

که بگریست برحال ایشان عمر

به لشگر خروشید دنیا پرست

کز این بیکسان باز دارید دست

نکوشد دگر کس به آزارشان

بس است اینهمه رنج و تیمارشان

شد از گردشان چون سپه برکنار

به پیش عمر لابه کردند زار

که ما عترت پاک پیغمبرم

روا نیست کاینسان برهنه سریم

بگو تا ز چیزی که ناید به کار

نمایند چندان به ما واگذار

که پو شیم با آن سر خویش را

زخود شاد کن داور خویش را

عمر گفت: یاران از این سود، دست

بدارید و باز آورید آنچه هست

به هرکس دهید آنچه دارد نیاز

که اندام خود را بپو شند باز

بسی گفت و با وی ندادند گوش

شد او خسته و خواستاران خموش

چو بیچاره شد روی از ایشان بکاشت

تنی را برایشان نگهبان گماشت

بگفتا: سراسر ز خرد و بزرگ

به یک خیمه همچون اسیران ترک

بیاریدشان گرد و دارید پاس

مبادا گریزد تنی از هراس

دریغا بدی در زمانه نماند

که آل علی (ع) دفترش را نخواند

شگفتا که از شومی آن ستم

نپاشید پیوند گیتی ز هم

چنین بوده تا بوده آیین چرخ

که شایسته کس را نداده است برخ

ستمکار را بهره عیش است و گنج

نکوکار پیوسته با درد و رنج

جهان همچو دریای پهناور است

که لولوش در زیر خس برسر است

بخش ۵۵ - آتش زدن سپاه کفر، خیام سپهر احتشام پادشاه ایمان را

عمر چون ز خرگاه شه گشت دور

بگفتا به آن مردم پر غرور

که سوزید این خیمه ها را تمام

به خوشنودی کار فرمای شام

سپه پرده ی شرم را سوختند

برفتند و آتش بر افروختند

برآن خیمه ها یکسر آذر زدند

ملایک ز غم دست بر سر زدند

سرایی که از عرش دیدی درود

سیه خرگهی گشت از تیره دود

از آن دود شد روی گیتی سیاه

چو از آه پوشیده رویان شاه

ستمدیدگان از تف آن شرار

هراسنده گشتند و آسیمه سار

دویدند با زاری و اشک و آه

گرفتند دامان بیمار شاه

بگفتند: ای شه به فریاد رس

که آتش فراز آمد از پیش و پس

بسوزند ایدون همه رایگان

ستمکش زنان، بی پدر کودکان

چه فرمان دهی چاره ی کار چیست

که کس چاره سازنده غیر تو نیست

بفرمود شه، سر به صحرا نهید

ز سوزنده آتش مگر وارهید

به فرمان نمودند یکسر فرار

مگر داغدل زینب (ع) بی قرار

نرفت او،که پابند بیمار بود

دلش بسته ی رنج و تیمار بود

بدو گفت دارای دوران، تو نیز

سر خویش گیر و زآتش گریز

بدو گفت بانو مباد آنکه من

خورم با غمت انده خویشتن

چو تیمار تو سوزدم اندرون

چه باک ار بسوزد تنم از برون

همان به که فرمان دهی تا تو را

برم دور از این آتش جانگزا

وزان پس نهم اندر این دشت، روی

ز سر گشتگان می کنم جستجوی

بگفت این و بگرفت شه را به بر

گشانیدش از خیمه آن سوی تر

پس آمد به هامون رخی بی نقاب

بدید آن به برج حیا آفتاب

پراکنده اطفال خورشید چهر

در آن دشت چون اختران در سپهر

برهنه سر و پای در آفتاب

به دل هول آتش به لب نام باب

ز هر سوی سرگشتگان را بخواند

بیاورد و برگرد آن شه نشاند

پس آنگاه بنمود روی نیاز

سوی یثرب و، گفت اینگونه راز

که ای پاک پیغمبر تاجور

زتربت سوی کربلا کن گذر

حسینی (ع) که پروردی اش درکنار

ببین گشته از خون تنش لاله زار

سرش را بریده نگر از قفا

برش پاره پاره زتیغ جفا

همان کودکان گرامیت را

مران دوده ی پاک نامیت را

که برسایه شان تاکنون مهر و ماه

نیفکنده هرگز به خیره نگاه

گرفتار بین در کف اهرمن

برهنه سر و روی در انجمن

لبانی که چون غنچه سیرآب بود

ببین از عطش چون بنفشه کبود

نگر سوخته بارگاهی که، بار

سروش اندر آن خواستی چند بار

بسی با نیار گفت زاینگونه درد

جوابی چو بشنید خاموش کرد

کنون باز گردم سوی قتلگاه

بگویم چه کردن با جسم شاه

پسین گاه کان لشگر کینه جو

نهادند زی خیمه ی خویش رو

بخش ۵۶ - رفتن بجدل ابن سلیم به قتلگاه و بیداد آن گمراه روسیاه

نبد هیچ کس نزد آن کشتگان

نه دشمن، نه غمخوار و نه پاسبان

بیامد ددی بد رگ و زشت خیم

که بد ناماو بجدل ابن سلیم

همی گشت در قتلگه بیدرنگ

که افتد مگر چیزی او را به چنگ

چو نومید شد بازگشت او به خشم

که ناگه فتادش سوی شاه چشم

به انگشت او دید انگشتری

درخشان چو در آسمان مشتری

بکوشید کارد ز دستش برون

نیامد که بد خشک گشته به خون

سر اهرمن از غضب خیره گشت

هم از آز چشم خرده تیره گشت

یکی خنجر آبگون برکشید

برآن قفل بر بسته، کردش کلید

شدی کاشکی خشک انگشت من

و یا خون شدی کلک در مشت من

مرا این جانگزا قصه ننوشتمی

که اندر جهان تخم غم کشتمی

دریغا از آن داور جم خدم

که از کف نگین داد و انگشت هم

اگر باب او در ره بی نیاز

یک انگشتری داد اندر نماز

مر این پور راد از کرم گستری

ببخشید انگشت و انگشتری

کشیدی چو او دست از هر چه هست

نه سر ماند برجا نه انگشت دست

بخش ۵۷ - اسب تاختن ده سوار بر اجساد پاک شهیدان

پس از غارت خیمه ی شهریار

ز لشگر سپهدار بد روزگار

گزین کرددونی بداندیش و گفت:

یکی آرزو دارم اندر نهفت

برآید اگر از شما کام من

روان برشما گردد انعام من

بتازید بر پشت اسبان، سوار

زده نعل نو برسم راهوار

بکوبید با نعل تازی سمند

تن کشتگان را به هم بند بند

به فرمان او ده نفر روسیاه

برفتند و کردند دین را تباه

تنی را که همسنگ تنزیل بود

بر و پوشش از پر جبریل بود

خورش یافته از زبان رسول

تن و جانش از جسم و جان رسول

نمودند با سم اسب ستیز

همه استخوان اندران ریز ریز

دمی کز پی باره ی باد پای

شکستند صندوق علم خدای

شگفتا که صندوق رخشنده مهر

نیفتاد از پیش طاق سپهر

تن کشتگان را به سم سمند

چو سودمند آن قوم ناهوشمند

سر بخت خود را نگون ساختند

بر زاده ی سعد دون تاختند

بگفتند: ای میر گوهر بسنج

که ما را سزد گنج ها پای رنج

نمودیم ما عرش را پایمال

بسودیم خورشید را از هلال

بدیشان بگفتا بد اندیش مرد

که از دل نشد آتش کینه سرد

مرا آرزو بود در دل چنان

کز ایشان نماند به گیتی نشان

بباید که این لشگر کینه خواه

بر ایشان بتازند فردا، پگاه

بسایید زانگونه اندامشان

که بر جا نماند به جز نامشان

ز اندیشه ی مرد ناهوشمند

چو آگاه شد زینب (س) ارجمند

بپیچید بر خویش و بگریست زار

بدانگونه گردید آسیمه سار

که آثار مرگ از رخش شد پدید

چو بانوی خود را چنان، فضه دید

بگفتا: که ای بانوی سرفراز

زاندیشه خود را جگر خون مساز

اگر دستگیریم و آواره ایم

نه چندان زبونیم و بیچاره ایم

شنیدم یکی برده ی پاکدین

که آزاد بود از رسول امین

به سالی سفر را به دریا نشست

برآمد یکی موج و کشتی شکست

بیفکند موجی به خشکی زآب

در آن دشت بنهاد سر با شتاب

بیامد یکی نیستانش به پیش

هژبری درآن خفته چون گاومیش

بر او راه بست آن گرسنه هژبر

خروشید بروی چو غرنده ابر

بگفتا بدو بنده ی پاکدین

که ای شیر غرنده ی خمشگین

منم بنده ی پادشاه انام

تو را خون یاران او شد حرام

ز گفتار او شیر شد لابه گر

به پایش بمالید از مهر سر

به پشت خودش بر نشانید و تفت

به آباد بومش رسانید و رفت

مرا نیز دوش اندر اینجا به گوش

ز شیر ژیان اندر آمد خروش

اگر هست فرمان، روم سوی او

بگویم بر او حال شه مو به مو

بیارمش تا در بر قتلگاه

که او پاسبانی کند تا پگاه

نماند که این مردم نابکار

بگردند بر آرزو کامگار

بدان کار بانو چو دستور داد

بشد فضه سوی نیستان چو باد

بیامد دمان تا به بنگاه شیر

یکی شیر دیدش جوان و دلیر

چو خفته هیونی و رنگش چو قار

سرش کوه آسا، دهان همچو غار

بدو گفت آن شیر حق را رهی

که ای دد مگر نیستت آگهی؟

که با زاده ی شیر یزدان چه رفت؟

چه خسبی؟ به یاریش بشتاب تفت

مهل تا که این قوم ناهوشمند

بسایند جسمش به نعل سمند

مهل تا که این قوم ناهوشمند

بسایند جسمش به نعل سمند

به گفتار او دد فرا داد گوش

برآورد پس رعد آسا خروش

بجنبید از جای و آمد روان

شده مویش از خشم همچون سنان

خروشان و گریان چو ابر سیاه

بیامد همی تا بر قتلگاه

تن کشتگان را ببویید زار

همی بود جوینده ی شهریار

بر کشته ی شاه دین چون رسید

تن بی سرش را به خون غرقه دید

بر و سینه و چهر و چنگال و یال

زخون خداوند خود کرد آل

ببویید صد پاره اندام او

ببوسید آن جسم گلفام او

به چنگال و دندان هم تیرکین

کشید از تن چاک دارای دین

همه شب خروشید تا صبحدم

سپیده که خورشید برزد علم

برفتند آن لشگر نابکار

به ساییدن پیکر شهریار

بیفتادشان دیده برآن هژبر

خروشان و جوشان چو غرنده ابر

که می گشت گریان به گرد امام

بر و یالش از خون شه لعل فام

برایشان بغرید و بگشود دم

همه بارگی کرد یکباره رم

بسا اسب، کافکند از خود سوار

سوی دشت بگرفت راه فرار

سواران از آن شیر ترسان شدند

برمیر لشگر، هراسان شدند

بگفتند با او ز کردار شیر

سر مرد بد گوهر آمد به زیر

بگفتا مجویید با وی ستیز

مر این راز پوشیده دارید نیز

گذشتند ناچار از آن کار زشت

که هرگز نبینند روی بهشت

بخش ۵۸ - خبرشدن مرغ نینوا از قتل شاه کربلا

از آن پس که شد کشته آن شاه فرد

بد اندیش با وی بکرد آنچه کرد

بشد دشمن از نزد او برکنار

بماند اندر آن دشت تنها و زار

به پرواز برخاست مرغی سپید

بیامد همی تا بر شه رسید

به چشم آمدش گلشنی جانفزا

شکفته در آن لاله های عزا

ز خون جوانان سیمین عذار

زهر سو زمینش شده لاله زار

بسی سرو قد خفته در خاک او

گل زخم بر پیکر چاک او

هوا مشک بیز و، زمین عنبرین

زمینی چو باغ بهشت برین

ز الهام غیبی بر او شد پدید

کز آنجا فراتر نباید پرید

کزین کشته او را بود زنده گی

وزو یافته پر پرنده گی

سوی پیکر شاه بگشاد پر

کشیدش ز اندوه لختی به سر

سپس پر خود را زهم برگشود

ز خون شنشاه رنگین نمود

ز نای گلو مویه آغاز کرد

نوا خوان سوی دشت پرواز کرد

به هر سوی اندر هوا می پرید

ز پرهای او خون شه می چکید

به چشم آمد او را یکی مرغزار

سوی آن چمن آمد آن مرغ، زار

بدید اندر آن بوستان نغمه سنج

بسی مرغ وارسته از بیم و رنج

همه دل پر از شادی از آنها بدید

به آهنگ مویه نوایی کشید

خروشید برسان ماتم زده

کشیدند مرغان به گردش رده

بدیدند زانگونه او را غمی

بماندند از شادی و خرمی

پژوهش گرفتند از حال او

وزآن خون آلوده بربال او

بگفتا: که این خون پاک شهی است

که از ماه تا ماهی او را رهی است

دریغا که شیر کنام هنر

چو مرغان برآورده از تیر، پر

دریغا که شد گلستان بهی

زطاووس باغ ولایت تهی

چو آگاه گشتند مرغان ز راز

نوای حسینی نمودند ساز

پریدند از آنجا سوی نینوا

همه بال بر بال با صد نوا

نه رختش به پیکر، نه سر در تنش

غبار زمین گشته پیراهنش

ز غم بر کشیدند از دل صفیر

کشیدندش از تن به منقار، تیر

ز خون شهنشاه کردند تر

همه تارک و چنگ و منقار و پر

به الحان خود مویه کردند ساز

گرستند بروی زمانی دراز

همه پربه پر بافتندش به سر

که در سایه گیرندش از تاب خور

برهر جا بدی مرغ وحشی به دشت

زهر سوی هامون پدیدار گشت

نهادند بر کشته ی شاه روی

به گردش نشستند از چار سوی

نمودند رنگین بر و یال خویش

ز خون شهنشاه و سرها به پیش

به فرزند شیر خدا زار زار

گرستند مانند ابر بهار

گروهی بماندند و برخی دگر

برفتند و بردند هرجا خبر

ز مرغان یکی سوی بطحا پرید

به بام حرم رفت و آوا کشید

که ای خلق میر حرم کشته شد

حسین (ع) آن شه محترم کشته شد

خدا خانه ی دین، به خاک اوفتاد

فلک را به نه پرده چاک او فتاد

دگر مرغ سوی نجف شد چو باد

علی(ع) را خبر از غم پور داد

دگر مرغ سوی یثرب دیار

پریدند خونین پر و داغدار

یکی زان دو بنشست زار و ملول

به گلدسته ی خوابگاه رسول (ص)

خروشید کای شاه عرش آستان

بد آمد به فرزندت از امتان

بکشتند چشم و چراغ تو را

فکندند آن سرو باغ تو را

حسینی که زینب کنار تو بود

زخونش روان گشت برخاک رود

وز آنجا به خرماستانی پرید

به شاخ یکی نخلبن آرمید

بخش ۵۹ - بردن مرغ خون آلودی خبر شهادت امام(ع)

یکی بد یهودی به یثرب دیار

یکی دختر بود بیمار و زار

ز پیسی سراپاش رنجور بود

همش هر دو بینندگان کور بود

زشهرش کسان کرده بودند دور

درآن باغ بد جای آن دخت کور

پدر بود و بس یار و غمپرورش

که هرشب ز شهر آمدی در برش

چنان شد که آن شب یهودی به باغ

نیامد بر دخت با درد و داغ

بخوابید تنها و دل پر ز غم

به گوش آمدش درگه صبحدم

که مرغی به شاخی است اندر خروش

که از ناله اش دل در آید به جوش

دل دردمندش از آن بانگ زار

برآمد جا یک غمش شد هزار

پی ناله ی مرغ بگرفت و رفت

به دست و به زانو بدانسوی رفت

بیامد همی تا بر آن نهال

که بودی بر آن مرغ آشفته حال

ز افغان او آتشش تیز شد

هم آواز مرغ سحرخیز شد

گهی ناله می کرد و گه می گریست

گهی گفتی: ای مرغ این ناله چیست؟

همانا چو من دردمندی و زار

جدا مانده از شهر و یار و دیار

و یا خواری از گل شده حاصلت

که چون لاله پر داغ گشته دلت

به ناگاه آن مرغ، خود را خلید

یکی قطره ی خون زبالش چکید

بیامد، بیفتاد در چشم کور

همان دم دو بیننده اش یافت نور

نگه کرد آن مرغ خونین بدید

که هردم از او قطره ای می چکید

فرو ماند از آن کار اندر شگفت

تن خسته در زیر آن خون گرفت

بمالید از آن برتن ناتوان

تو گفتی به پیکرش آمد روان

تنی کز جذام و برص خسته بود

چو پشت هیون پینه ها بسته بود

درخشان چو مهر جهانتاب گشت

چو شاخ گل تازه سیراب گشت

سحرگه که چون دست موسی پدید

شد از جیب گردون درخشنده، شید

یهودی به همره خورش برد و نان

ز شهر اندر آمد به خرماستان

بگردید بسیار برگرد باغ

زگم کرده ی خویش گرم سراغ

چو یک لخت برگرد بستان دوید

یکی دختر ماه پیکر بدید

بدو گفت: دوشین در این باغ من

نهادم یک دخت افگار تن

کنون کامدم نیست بر جای خویش

ندانم که او را چه آمد به پیش

بگفتش: منم دخت بیمار تو

همان تیره بیننده ی زار تو

زیک قطره خون آفریننده ام

چنین کرد روشن چو بیننده ام

تن پیسم از آب حیوان تست

کز اینسان بی آزار گشت و درست

چو گفتار دختش درگوش گشت

بیفتاد از پای و بیهوش گشت

چو آمد به خود گفت: روشن بگوی

که این رحمتت از کجا کرد روی؟

بگفتش: بدان مرغ پر خون نگر

از او درد و رنج من آمد به سر

به من سایه افکند مرغ بهشت

ز آزار و کوریم نامی نهشت

ندانم جز این کان چه، یا از چه جاست؟

که خون پرش داروی درد هاست

بگفتا به مرغ ای به خون شسته پر

همایون همای نکو فال و فر

به آن کت چنین پر پرواز داد

خجسته پر، و دلکش آواز داد

بگو فاش بامن که این ناله چیست؟

پر و بالت آلوده از خون کیست؟

به امر خدا مرغ لب برگشاد

به پاسخ به آن مرد آواز داد

که درکربلا امت مصطفی (ص)

بریدند سر از حسین (ع) از قفا

زدم غوطه در خون آن شهریار

به آگاهی مردم این دیار

بدین سوی پریدم مگر سرنوشت

چنین بد که بینی تو روی بهشت

یهودی از آن حال شد در شگفت

دل تیره اش نور ایمان گرفت

خود و پنچ صد تن زخویشان او

سوی کیش اسلام کردند رو

یکی مرغ از آن دو بیامد ز راه

سوی خانه ی بی خداوند شاه

به دیوار کاخ شه نینوا

نشست و برآرود چون نی، نوا

بخش ۶۰ - بردن مرغ خون آلود خبر قتل امام علیه السلام

چو بشنید آوای او دخت شاه

که بد فاطمه نام آن بی پناه

تن نازکش زار و رنجور بود

غمین بود کز باب خود دور بود

همه روزه اش دیده بر راه بود

شبان، پیشه اش ناله و آه بود

اگر یک زمان خویش را خفته دید

روانش همی خواب آشفته دید

از آن بانگ ماتم ز جا شد دلش

که از بخت خود بدگمان بد دلش

بگفتا بدو وای برتو غراب

دل من ز بانگ تو آمد به تاب

بگو تا ز مرگ که داری خبر؟

زخون که آلوده ای بال و پر؟

غرابش بگفتا: ز مرگ امام

خبر دارم ای بانوی نیکنام

بدو گفت بانو ز سر رفته هوش

که او را چه نام است؟ از من مپوش

که نبود به جز باب من در جهان

امامی دگر زن آشکار و نهان

بدو مرغ گفتا: حسین (ع) است آن

که شد کشته از زخم تیر و سنان

چو نام پدر بانو از وی شنید

بزد لطمه بر روی چون شنبلید

به مرگ سفر کرده گان زار زار

ز مژگان به رخساره شد اشکبار

همی رفت از هوش و آمد به هوش

ز افغان او شد سراپا خروش

همان روز بانوی خیرالانام

که کنیت بدش ام سلمه ز مام

بخوابی قیلوله را گرم گاه

دمی بود آندم که شد کشته شاه

بدید اندر آن خواب کامد ز در

پیمبر برهنه سر و مویه گر

به بالا زده آستین سوگوار

چنان چون بود مرد ماتم گذار

دریده گریبان دو رخ پر زخون

چکان خون از آن ریش کافورگون

بدو گفت بانو که ای شهریار

مبادا غمت از بد روزگار

چرایی برهنه سرو مویه گر؟

بگفتا: که از مرگ فرخ پسر

بکشتند امت حسین (ع) مرا

شکیب دل و نور عین مرا

بریدند او را ز بیداد سر

که بودی مرا پاره ای از جگر

من اکنون ز بالین او آمدم

زخونش چنین سرخ رو آمدم

از آن هول برجست بانو زخواب

روان پر زاندیشه سر، پر شتاب

یکی شیشه پر خاک از آن پیشتر

سپرده به وی بود خیرالبشر

که هرگاه خون گشت این خاک پاک

حسین (ع) مرا خون بریزد به خاک

برفت و بیاورد و بگشود و دید

که خون گشته آن خاک و افغان کشید

که ای وای ما را چه آمد به سر

زکردار این چرخ بیدادگر

روانم ز تن کاش بیرون شدی

از آن پیش کاین شیشه پرخون شدی

نبودم که ریحانه ی مصطفی (ص)

بریزند خونش به خاک از جفا

بزد سیلی از غم پیاپی به روی

به انگشت پیچید و بر کند موی

که ناگاه از دخت بیمار شاه

به گوش آمدش بانگ افغان و آه

که می گفت: ای جفت فرخ نیا

زمانی از آن حجره بیرون بیا

ببین تا که این مرغ خونین بدن

چه آگاهی آورده از باب من

همی گویدم گشته ای بی پدر

چه سازم دگر؟ خاک بادم به سر

برآوردمی هر دو بیننده را

نه خشم آید ار آفریننده را

تو در کار وارونه گردون نگر

نگردد مرا جز به کینه به سر

بماند مرا زنده بیمار و زار

برآرد ز دارای کیهان دمار

مگردم به سر دیگر ای آسمان

پس از مرگ بابم به گیتی ممان

چو بشنید از حجره بیرون دوید

تن ناتوانش به بر در کشید

بپرسیدش از حال و با وی بگفت

همه هر چه از مرغ خونین شنفت

دو ماتمزده مویه کردند سر

یکی گفته ای شاه و آن یک پدر

شد از خانه ی بی خداوند شاه

نوای عزا تا به خرگاه ماه

زن و مرد هاشم نژاد اشکبار

برفتند زی خانه ی شهریار

زنان از درون سوی، مردان برون

فشاندند از دیده سیلاب خون

زیثرب به پا خاست شور نشور

به ماتم نشستند نزدیک و دور

به گردون غومویه افراختند

وزان پس که از سوگ پرداختند

نوشتند روز و نگهداشتند

شب و روز دیده به ره داشتند

چو آمد ز ره کاروان بلا

به یثرب رسیدند از کربلا

پژوهش نمودند، آن روز بود

که دشمن به شه دست کین برگشود

از این پس بگویم که دردشت کین

چه آمد بدان بانوان غمین

بخش ۶۱ - جا دادن حریم دلسوخته ی امام علیه السلام

چو از غارت خیمه های حرم

بپرداخت سالار اهل ستم

تن آسان بیامد به خرگاه خویش

نشست و سران را نشانید پیش

دل آسوده از کار ناورد و جنگ

بشستند از خاک و خون تیغ و چنگ

وزان سوی آل رسول امین

پراکنده ماندند در دشت کین

خلیده به پار خار و سر پر زخاک

زسوز عطش گشته لب چاک چاک

برهنه سر و پا و رخ بی نقاب

به سرشان همی تافتی آفتاب

نه فرش و نه خرگه نه آب و نه نان

زسوگ پدردست بر سر زنان

تنی چند زان مردم دل سیاه

بگفتند با مهتر کینه خواه

که با این اسیران برگشته بخت

پس از قتل مردان و تاراج رخت

بگو تا تو را در دل اندیشه چیست؟

از این بیش بیداد، شایسته نیست

اگر زنده شان ماند باید به جای

بباید یکی خیمه کردن به پای

در آن سایه ی خیمه شان جای داد

درآب و نان نیز بر رخ گشاد

و گرنه نیارند با رنج و تاب

بمیرند از گرمی آفتاب

دل سنگ وی نرم شد زان سخن

همی شرم کرد از رخ انجمن

بفرمود تا خیمه ی نیم سوز

نمودند بر پا به پایان روز

نمودندشان گرد در زیر آن

پدرکشته و تشنه لب کودکان

چنان جوجه ی مرغ از هر کنار

به دامان زینب (س) غنودند زار

زآب و زنان وز فرش و چراغ

نبود اندر آن خیمه جز درد و داغ

برهنه تن کودکان تابناک

بدی چون ستاره درون تیره خاک

همی تا دل شب پی نان و آب

نشد چشم آن کودکان گرم خواب

چو دید آنچنان خواهر شهریار

بپیچید از غم چو موی از شرار

به دخت پدر ام کلثوم گفت:

تو را نیز، بیننده امشب نخفت

بیا تا من و تو به هر سو یکی

در این دشت روی آوریم اندکی

مگر آوریم آب و نانی به دست

که نومیدی از داد یزدان بد است

دو فرخنده خواهر به پا خاستند

همی یاوری از خدا خواستند

بگفتا بدان بانوان فضه نیز

که ای صد چو مریم شما را کنیز

برآورده باشد بر دادگر

یکی کام من زو بخواهم اگر

نویدم بدین داده بد شاه ما

ولیکن نبود آرزو راه ما

ازو خواستن جز ورا کی سزید

کنونم به یاد آمدم از آن نوید

اگر هست دستوری از بانوان

بیایم از این خیمه بیرون نوان

بگیرم از این انجمن گوشه ای

بخواهم ز یزدان خود توشه ای

امیدم چنان است از کردگار

نگردم از این کودکان شرمسار

دو بانو برون آمدند اشکریز

زدنبالشان آن خجسته کنیز

برفتند هر یک به سویی فراز

همی چاره جوینده از چاره ساز

چو یک لخت زینب (س) بپیمود راه

به ناگه بیفتاد او را نگاه

به مردی که از قبله آید همی

به نزدیک بانو گراید همی

بزد بانگ بانو که ای رهنورد

خدا را بدین سوی هامون مگرد

که ما عترت پاک پیغمبریم

زنانیم یکسر، برهنه سریم

بسی گفت و آن کس نمی داد گوش

همی گشت نزدیک و چیزی به دوش

به هرسو که رو کردی آن پناه

همی دیدی آن مرد در پیش راه

خروشید بانو که برجا بایست

بگفتا بدو رهنورد و گریست

که از آشنایان چه جویی گریز

ولیکن تو را نیس بیغاره نیز

ببستت غمان دیده ی روشنا

که بیگانه نشناسی از آشنا

بگفت این و برداشت از رخ نقاب

تو گفتی که بی ابر گشت آفتاب

چو بانو به رویش نکوتر بدید

فروزنده روی برادر بدید

دوید و بیفتاد او را به پای

بگفتش: کجا بودی ای رهنمای؟

چه سان یاد کردی از این بی کسان

ندیدی که برما چه رفت از خسان

همی گفت راز دل و می گریست

بدو گفت شه جای گفتار نیست

کنون در بر سید المرسلین

بدم من به گلزار خلد برین

به من داد این کاسه ی پر طعام

بفرمود زیدر به دنیا خرام

رسانش بر زینب (س) داغدار

که در کار طفلان فرو مانده زار

بگفت این و داد آن خورش را به وی

نهان گشت از چشم بانوی حی

گرفت آن خورش را سر بانوان

بر ام کلثوم آمد دوان

بگفتا بدو آنچه از شاه دید

ز دل، ام کلثوم آهی کشید

بسی داد از غم شکیبایی ام

سترد اشک از پیش بینایی ام

وز آنسوی فضه به آه و فغان

به قربانگاه شاه دین شد روان

نشست از بر کشته ی شاه فرد

ببوسید و بگریست وانگه به درد

پریشان نمود اندر آن شام تار

دو پیچیده گیسوی کافور بار

بگفت: ای خداوند بالا و پست

روانبخش و روزی ده هر چه هست

بدین پیکر بی سر شهریار

بدان کس که پروردش اندرکنار

برآور یکی آرزوی مرا

سپید آر از این کار روی مرا

عطا کن یکی مائده همچنان

کزین پیش دادی مرا ز آسمان

دراین بود کامد ورا بر مشام

درآن دشت بوی بهشتی طعام

یکی گفتش: ای بنده ی فاطمه (س)

بر آورده شد آرزویت همه

فرستاده یزدان برایت طعام

که چون دخت عمرانی اندر مقام

نگه کرد و در بر یکی طاس دید

پر از گرم و خوشبو تریدی سپید

بیفتاد بر خاک، بهر سپاس

سپس رفت و برد آن بیا کنده طاس

نهادش بر خردسالان شاه

که نک، تحفه ی ایزدی بارگاه

بخوردند آل علی (ع) زان غذا

همی تا به یثرب نهادند پا

در این شب یکی رفت در قتلگاه

به سر وقت جسم همایون شاه

بخش ۶۲ - داستان جانگداز از ساربان و بیدادی که در قتلگاه کرد

که از رفتنش عرش شد پر خروش

دل قدسیان اندر آمد به جوش

غمین گشت شاه رسل در بهشت

برون شد از آن پای، برخاک هشت

بیفتاد دست ولایت زکار

بشد پنجه از ساعت کردگار

ندانم چسان می سرایم منش

که دارد زبان بیم از گفتنش

سعید مسیب چنین گفته باز

که رفتم سوی کعبه روزی فراز

بدیدم یکی مرد بی هر دو دست

بر پرده ی خانه دارد نشست

چو انگشت، روی پلیدش سیاه

همی گفت: کای داور هور و ماه

سیه چهره ام از گنه کن سپید

اگر چند هرگز ندارم امید

که بخشی به رحمت گناه مرا

کنی پاک روی سیاه مرا

شوند ار دو گیتی شفاعتگرم

نسازی ز آتش رها پیکرم

بدو گفتم: ای مرد بد روزگار

هم او از خداوند نومید نیست

بگو: پر گنه تر ز ابلیس کیست؟

هم او از خداوند نومید نیست

نه ای خود تو ابلیس ای نابکار

مشو ناامید از خداوندگار

بگفتا: گر ابلیس بودم شدی

که تابد به من بخشش ایزدی

زمن دارد ابلیس ای مرد، ننگ

زکردار زشتم دلش هست تنگ

مرا در گنه نیست انباز و جفت

گناهم بزرگست ناید به گفت

بدوگفتم: ای شوم نام تو چیست؟

چه کردی که ابلیس همچون تو نیست

ز نومیدی از حق گناهی فزون

ندانم چه هست اربود گو که چون

به جوش آمد آن مرد و بگریست زار

سپس گفت: لختی به من گوش دار

چو سبط پیمبر به کوفه روان

شد از مکه، بودم منش ساربان

به خوانش براندم بسی کام ها

بسی دیدم از دستش انعام ها

مرا از کرم کرد او جامه دار

سپردی به من وقت حاجت آزار

یکی بند دیدم در آن جامه نغز

گهرها در آن، همچو بادام مغز

دلم بند شد پیش بند ازار

ولی شرمم آمد شوم خواستار

چو شد کشته آن شاه اهل ولا

خود و یاوران در زمین بلا

شدم من به نزدیک آنجا نهان

همی تا که شب خیمه زد در جهان

ولی روی مه گیتی افروز بود

شب از روشنی چون دل روز بود

نمودی درآن دشت پر درد و داغ

تن کشتگان همچو روشن چراغ

برون آمدم از کمین پویه پوی

پی کشته ی شاه در جستجوی

بدیدم تن بی سر شاه را

که مانست در آسمان ماه را

نبودش بجز خاک و خون رخت بر

سرا پا پر از ناوک چار پر

نمانده بر او هیچ غیر از ازار

که آن بند در وی، بدی استوار

فراوان گره داشت زآنها یکی

گشودم به چالاکی و چابکی

برآورد دست یمین نیکبخت

برآن بند بنهاد و بگرفت سخت

به نیرو بسی پنجه اش تافتم

شگفتم که چون زهره نشکافتم

بشد بازوم سست و پنجه، زبون

ز دست شه آن بند نامد برون

چپ و راست هر سوی بشتافتم

شکسته یکی تیغ کین تافتم

ببریدم از بند آن دست راست

گمانم دگر آرزویم رواست

به ناگاه دست چپ شهریار

بجنبید و بگرفت دست ازار

به ناگه بلرزید ارکان خاک

برآمد یکی ویله ی سهمناک

جهان همچو دریا درآمد به جوش

بیفتاد در آفرینش خروش

شنیدم یکی گفت اینک رسول (ص)

ابا حیدر (ع) و مجتبی (ع) و بتول (س)

بیایند از چرخ در قتلگاه

به دیدار این نای ببریده شاه

پس آنگه به گوش آمدم اینچنین

که بد مویه گر سیدالمرسلین

همی گفت: ای وای فرزند من

جگر بند من اصل پیوند من

سرور دلم: رامش جان من

فدا گشته در راه جانان من

دریغ ای شه تشنه کامان حسین (ع)

خدا را حبیب و مرا نور عین

دریغا که کشتند زارت به تیغ

نخوردند بر کودکانت دریغ

من از بیم در گوشه ای تاختم

سراسیمه خود را نهان ساختم

سه مرد و یکی زن بدیدم عیان

چو مرغان هم آواز اندرفغان

به اطرافشان پره بسته سروش

به افغانشان خود فرا داده گوش

از ایشان جدا گشت خیرالبشر

خروشان بیامد به نزد پسر

بگفتا: که ای پور فرخنده نام

ز ما باد بر تو درود و سلام

فدای تو بادا سر و جان من

فری برتو از پاک یزدان من

به ناگه تن شاه از جا بجست

به پیش نیا با دو زانو نشست

بدیدم که پیغمبر سرفراز

سبک دست کرد از همان جا، دراز

سر پور را از سنان سنان

بیاورد و بوسید و برزد فغان

وزان پس به نای شهش بر نهاد

بپیوست و بردست وی بوسه داد

بگفتا سپس کای رسول خدای

و یا شیر حق شاه خبیر گشای

وای مام من، بانوی کاخ دین

برادرم ای کشته ی زهر کین

شما را پیاپی سلام و درود

زمن وز خدای پدیدار بود

وزان پس بگفتا به فرخ نیا

که ای سرور و خاتم انبیا

نکردند این پیروان تو شرم

لب تشنه اندر چنین خاک گرم

بکشتند مردان ما را به تیغ

نخوردند بر پیر و بر نان دریغ

زنان را نمودند پرخون جگر

هم از خردسالان بریدند سر

به یغما ببردند اموال ما

ز لب تشنگی مرد اطفال ما

همانا بود برتو ای شه گران

به ما آنچه رفت از ستمگستران

زگفتار شه آن سرافرازها

کشیدند با زاری آوازها

به افغان به سردست از غم زدند

ز نرگس به گلبرگ شبنم زدند

از آن مویه ی چهار تن شهریار

سروشان عرشی گرستند زار

پسر کشته زهرای (ع) خونین جگر

زمین را ببوسید پیش پدر

بگفتا: که ای داور رهنمای

نگه کن که این امت زشت رای

چه کردند با پور دلبند تو؟

گناهش چه بوده است فرزند تو؟

که لب تشنه باید بریدن سرش

زدن اینهمه زخم بر پیکرش

ندادن بدین تشنه یک جرعه آب

فکندن برهنه بر آفتاب

بده بوسه اش برتن نازنین

روم سرخ رو تا به عرش برین

بگویم همی با خداوند خویش

ستم های این مردم زشت کیش

نبی گفت: ما نیز چونین کنیم

ز خونش رخ و موی رنگین کنیم

بگفت این و از خون آن شهریار

نمودند هر چار رخ ها نگار

وزان پس به فرزند خیرالانام

بفرمود کای کشته ی تشنه کام

که ببرید از پیکرت دست ها؟

که هرگز نگردد ز دوزخ رها

بدو گفت شاه ای خداوند من

فدای تو دست و سر و جان و تن

در این راه یک ساربان داشتم

که باوی دلی مهربان داشتم

بسی دید از من زر و خواسته

همه کارش از من بد آراسته

همی بود تا از پس کشتنم

بیامد به بالین بی سر تنم

ببرید از بهر بند ازار

دو دست من از بند آن نابکار

دراین کار بد کامدی ناگهان

چو پیدا شدی کرد خود را نهان

پیمبر چو بشنید آن، شد روان

ز بیمش تو گفتی شدم بی روان

بزد نعره بر من که ای نابکار

ترا با جگر بند من بد چه کار؟

چه بد دیدی ازمن که کردی به تیغ

جدا دست فرزند من بیدریغ

بریدی تو دستی که روح الامین

به بوسیدنش تاختی بر زمین

بریدی تو دستی که بالای دست

نبد هیچ دستش ز بالا و پست

خدا دور سازد از پیکرت

سیه سازد این روی بد منظرت

نبیند روان تو روی بهشت

که ایزد تو از بهر دوزخ سرشت

به نفرین پیغمبر حقپرست

فتاد از تنم در همان دم دو دست

ز دود گنه گشت رویم سیاه

ندارم کنون جز غم و اشک و آه

ز بد روزگاری به جان آمدم

دراین خانه از بهر آن آمدم

که شاید ببخشد گناهم خدای

نسوزد تنم را به دیگر سرای

شنیدند چون مردمان اینچنین

از آن تیره رو مرد ناپاکدین

نمودند نفری به کردار او

بدان زشت آیین و رفتار او

هر آنکس که بیننده بر وی گشاد

خدو بر وی افکند و دشنام داد

بدین زشتی اندر سرای دو رنگ

جز اندک زمانی نکرد او درنگ

وزان پس در آتش نشیمن گزید

همه کیفر زشتکاری بدید

دویم روز سوگ خداوند دین

که شد ماتمش تا به خلد برین

چو زین طشت پیروزه، خورشد عیان

چو بر خون سر شاه دین برسنان

بخش ۶۳ - وقایع روز یازدهم و بردن اهل بیت عصمت را به قتلگاه و چگونگی آن مصیبت جانکاه

سپهدار کفر اندر آمد به دشت

به هرسوی آن سوی پهنه، یکسر بگشت

ز یاران خود هر کجا کشته دید

یکایک یه یکسوی میدان کشید

بشوییدشان زآب و پوشاند برد

نه برخاک بردست آتش سپرد

ولیکن تن شاه و یاران اوی

بماندند برخاک بی شستشوی

بدی آب غسلش همان خون پاک

کفن نعل اسبان و کفور، خاک

پس آنگاه گفتا به بند ستم

ببستند بازوی اهل حرم

نمودند پس ساربانان قطار

شترهای بی پوشش و بی مهار

که سازند آن بیکسان را سوار

چو زینگونه دخت علی (ع) دیدکار

بفرمود با مردم کفر کیش

که یکسر بمانید بر جای خویش

به نزدیک ما کس نیارد گذار

که ما خود نماییم خود را سوار

وگرنه بگویم شما را تمام

نهنگ زمین اندر آرد به کام

چو من بردباری به یکسو، نهم

به گردون گردنده، فرمان دهم

ببارد شما را به سر، سنگها

گریزد روانتان به فرسنگها

نماند کس از لشگر بد نژاد

نه پر کلاهی بجنبد ز باد

سپه زین سخن سست نیرو شدند

به یکسوی از بیم بانو شدند

به دست خود آن بانوی داغدار

نمود آن ستم دیدگان را سوار

چو خود ماند، تنها به زاری گریست

به هر سوی لختی به غم بنگریست

همانا به یاد آمدش آن زمان

که از یثرب آمد به کوفه روان

برادر نهش در چپ و راست بود

زآل علی (ع) هر که می خواست بود

دوان در برش جمله چون خیل تاش

به گردون رسانده غو دور باش

کنون مانده تنها و بی غمگسار

گرفتار آن مردم دیو سار

شگفت آیدم از شکیبش بسی

ندارد چنین بردباری کسی

وزان پس خود و خواهرش اشکبار

به بی پرده محمل نشستند زار

امام زمان، سید الساجدین (ع)

به گردون نهاده غل آهنین

برهنه سر آن شاخ عرشی درخت

به زیر شتر، هر دو پابسته سخت

حرم مانده در چنگ دشمن ذلیل

که از کوس برخاست بانگ رحیل

به عمدا ببردند آن دم سپاه

مر آن بیدلان را سوی قتلگاه

چو دیدند آن کشته گان را نگون

فکندند خود را ز پشت هیون

دویدند هر یک سوی کشته ای

به خاک و به خون اندر آغشته ای

کشیدند هر یک به قسمی نوا

که شد همچونی، پر نوا نینوا

ز شیون چنان خاک شد پر ز شور

که از یاد شد نام شور و نشور

جهان بین زینب (س) به ناگه بدید

تنی چاک چاک و دلش بر تپید

غریوان به نزدیک آن کشته تاخت

چو نیکو نگه کرد شه را شناخت

که بر روی افتاده اندر کوی

به تن نیستش کهنه ای بیا نوی

به زاری بگفت: این حسین (ع) من است

که او را به خون خفته زاینسان تن است

نه او نیست ور هست پس کو سرش؟

چه آمد به پیغمبری افسرش؟

بگفت این و بنشست برروی خاک

به بر درکشید آن تن چاک چاک

سپس کرد رو سوی یثرب به درد

چنین با نیا شکوه آغاز کرد

بخش ۶۴ - نوحه گری حضرت زینب (س) در قتلگاه

که هان ای شهنشاه آخر زمان

که بر تو درود آید از عرشیان

حسنیت (ع) بود این تن باژگون

دو صد پاره آغشته با خاک و خون

که ببرید از پشت دشمن سرش

ردا برد و دستار از پیکرش

ز پوشش تهی، پیکر پر زخاک

وزد باد، پوشد به وی گرد و خاک

بریده ببین ای رسول امین

گلویی که بوسیدی از تیغ کین

تنی را که آغوش تو مهد بود

ز لعل لبت شیر پر شهد بود

چو پرویزن از تیر دشمن نگر

بدین خاک گرمش نشیمن نگر

شها، دین پناها، رسولا مها

بزرگا، سرا، راد شاهنشها

همه دودمان تو عریان برند

به زنجیر بسته برهنه سرند

پناهی ندارند و فریادرس

نیارند از بیم، برزد نفس

وزان پس به مادر چنین راند زار

که ای پاک دخت رسول حجاز

بر آور سر از تربت عنبرین

یکی ناز پرورد خود را ببین

که جایی نمانده درست ازتنش

زبس زخم کاری که بوسه منش

به بند ستم دخترانش اسیر

همه خردسالان او دستگیر

ز تربت یکی مادرا در نگر

که ما را ز امت چه آمد به سر؟

بپوشیم از دیده ی آن و این

زبی معجری چهره با آستین

پیمبر شهنشاه ممتاز کو؟

علی (ع) کو؟ عقیل سرافراز کو؟

عبیده چه شد؟ پاک جعفر کجاست؟

همان حمزه شیر پیمبر کجاست؟

حسن (ع) کو؟ ابو طالب(ع) رادکو؟

همان دوده ی هاشمی زاد کو؟

که در خون ببینند صد پاره تن

پناه همه دوده ی خویشتن

سپارند این شاه را بر تراب

برهنه نمانند در آفتاب

رهانند ما را ز چنگ بلا

به یثرب رسانند از کربلا

پس آنگاه آن پرده گی آفتاب

به جسم برادر نمود این خطاب

که بادا فدای تو ای بی کفن

روان من و مادر و باب من

که در ناف هفته شدی بی سپاه

به خرگاه تو زد شرر کینه خواه

تنت باژگون خفت در خون و خاک

چوباران چکد خونت از روی پاک

فدای تو ای کشته ی دل دژم

که تا جان سپردی نرستی ز غم

فدای تو ای سبط خیرالانام

که تا وقت رفتن بدی تشنه کام

برادر نه زینگونه کردی سفر

که در راه تو چشم دارم به در

نه زانسان تنت خسته از تیغ و تیر

که باشد دگر باره مرهم پذیر

پناها، امیدا، سرا، سرورا

به خون خفته شاها بریده سرا

تو تا بودی ای مفخر انس و جان

مرا کی چنین روز بودی گمان؟

توتا زنده بودی به من مهر و ماه

به خیره نیارست کردن نگاه

کنون مو پریشان به بازو رسن

بر چشم دشمن برهنه بدن

زخرگه به میدان فراز آمدم

به بالین تو مویه ساز آمدم

چنین روز اگر دیدمی من به خواب

روانم سوی مرگ جستی شتاب

ندانم چه شد تا کنون زنده ام؟

تو را بیند اینگونه بیننده ام

از این بیشتر گر غمی داشتم

چو تو غم زدا همدمی داشتم

تو رفتی از این پس اگر بر دلم

رسد غم که آسان کند مشکلم

برادر یکی حال خواهر ببین

دمی سوی غمدیده دختر ببین

شکیب از غم و اشک و آهش بده

نگاهی زنی زاد راهش بده

سکینه همی خواهد ای غم گسل

ببوسد تنت سر کند درد دل

کند شمر دورش زجسم پدر

پیاپی زند تازیانه به بر

مرا رفت امروز از سر نیا

بشد کشته امروز شیر خدا

دراین روز زهرا (س) برفت از جهان

حسن (ع) کشته آمد به زهر نهان

غمت سوگ آن رفته گان تازه کرد

دریغ از چنین روز پر داغ و درد

وزان پس ابا کینه خواهان بگفت

بدانسان که نزدیک و دورش شنفت

که ای پیروان رسول خدا

نه ماییم آل شه انبیا

چرا چون اسیران روم و فرنگ

ببستید بر دست ما پالهنگ

برهنه سر و بر شترها سوار

زشهری به شهری برید از چه خوار

گرفتم نه ما آل پیغمبرم

به رغم شما خونی و کافریم

به کافر نکردند هرگز چنین

عرب را نه این بوده آیین و دین

سپاه سیه دل چو ابر بهار

روان گشت از چشمشان بر تراب

بخش ۶۵ - زبان حال علیا مکرمه جناب سکینه خاتون(س)بر روی نعش پدر بزرگوارش

در این بود بانو که آمد ز راه

سکینه، گل باغ آغوش شاه

بگفتا: که ای عمه این کشته کیست؟

که از زخم، جسمش پدیدار نیست

بفرمود: کاین پیکر باب توست

که گریان براو چشم بی خواب توست

سکینه چو بر آرزو یافت دست

بیامد برش با دو زانو نشست

همان شاخ پرگل به بر درکشید

چوبلبل فغان از جگر برکشید

بگفتا: که ای باب غمخوار من

یکی بشنو این ناله ی زار من

پس از تو که دیگر پناهم دهد؟

شکیب از غم عمر کاهم دهد؟

که سوی خود از مهر خواند مرا؟

بدامان خود برنشاند مرا؟

امیدم تو بودی نهفتی چو چهر

که دیگر کشد بر سرم دست مهر؟

چو رخ تافتی ازمن ای سرجدا

که گیرد به دامان خود، سر، مرا؟

چو کردی گرامی تو خوارم مکن

به درد اسیری دچارم مکن

یکی دیده بگشا زهم ای پدر

برهنه سر دخت و خواهر نگر

کدامین ستمگر رگ گردنت

برید و، ز خون کرد رنگین تنت؟

که بر دل ز یزدان نیاورد بیم

مرا کرد در خردسالی یتیم

چو لختی چنین گفت خاموش شد

به روی تن باب بیهوش شد

زمانی چو بگذشت آمد به هوش

چو مرغان بی آشیان زد خروش

که بین نیلی از سیلی غم رخم

بسی گفتم آخر بگو پاسخم

ز بس تازیانه ز کین دشمنم

زده برسر و روی و روشن تنم

توگویی یکی نیلگون پیرهن

بپوشیدم از سوگ تو در بدن

ز افغان آن بانوی تنگدل

گرستند آن مردم سنگدل

گروهی جدا خواستندش ز شاه

نمی شد جدا بانوی بی پناه

زدندش بسی تازیانه به بر

که ناچار برداشت دست از پدر

درآن دم به بالین سالار شاه

برفت ام کلثوم با اشک و آه

ببوسید آن جسم صد پاره را

ز خونش بیالود رخساره را

همی گفت زار ای بریده دو دست

علمدار سالار روز الست

تو رفتی به میدان که آب آوری

و یا بخت خواهر به خواب آوری

تو را تا بدی دست شمشیر زن

که بردی گمان اسیری به من؟

که دست بلندت ز پیکر برید؟

که بر ما سیه کرد روز سپید

که این آسمان یلی را نگون

ز پشت هیون کرد در خاک و خون؟

چه آمد بدان دست و بازوی تو؟

همان حیدری چنگ و نیروی تو

یکی دیده بگشا در این دشت کین

سر خواهران را برهنه ببین

ز سویی دگر بانوی کاخ دین

پسر کشته لیلای اندوهگین

بخش ۶۶ - زاری کردن مادر غمدیده علی اکبر(ع)برروی نعش پسر جوان گوید

بیامد به بالین پور جوان

بیفتاد بر خاک زار و نوان

هم آغوش شد سرو آزاد را

به زاری برافراخت فریاد را

بزد بوسه بر پا و دست و سرش

بدان هر دو گلبرگ از خون ترش

ببوسید لعل شکر پاسخش

ببویید آن سنبل فرخش

بمالید چون غاره خونش به روی

سپس روی بنهاده بر روی اوی

بگفتا: جوانا، سرا، سرورا

به دیدار و گفتار پیغمبرا

ز رویم چرا دیده بر بسته ای

همانا ز بس تاختن خسته ای

تن افکار گردیدی از ترکتاز

که اینگونه بر خوابت آمد نیاز

یکی سر بر آر گزین رود من

از این خواب خوش، بهر بدرود من

چه سان می سپارم من این راه چون؟

دلم پیش تو، تن به پشت هیون

خدا راجوان رحمی آخر به پیر

دراین روز تنگم تو شو دستگیر

الا ای بهار خزان دیده ام

شکیب دلم، بینش دیده ام

مرا کاش می گشت بیننده، کور

و یا خوابگاهم شدی خاک گور

نمی دیدمت خفته در خون و خاک

سرت برنی و پیکرت چاک چاک

که افکندت از اسب ای شهسوار

که مادر زمرگش شود سوگوار

که طاووس باغ مرا پر شکست؟

که بر من در شادکامی ببست

گل فاطمه را که پژمرده کرد؟

نبی را ز داغش که افسرده کرد؟

ایا یوسف من تو را گاه سور

به کابین در آمد زلیخای گور

تو را رخت دامادی آمد کفن

دریغا که آن هم نداری به تن

من از خاک خوشنودم ای کامیاب

که پوشیده دارد تنت ز آفتاب

نهاده زمین مادرانه سرت

به سینه که بر سر نبد مادرت

ز سویی نشستند با صد فسوس

به بالین داماد، مام و عروس

بخش ۶۷ - مویه گری مادرقاسم و عروسش در بالین آن شهید مظلوم

یکی گفتی ای سرو بستان من

بپرورده از شیر دامان من

که بنمود دور از کنار منت؟

که رنگین به خون کرد زاینسان تنت؟

که بر نو جوانیت رحمت نکرد؟

مرا کرد همخوابه ی داغ و دود

یکی گفتی ای از حسن (ع) یادگار

سرور دل مادر داغدار

تو رفتی که باز آیی از کارزار

نهادی مرا دیده در انتظار

کنون کامدم من به بالین تو

کشیدم به بر جسم خونین تو

چرا پیش مادر نگویی سخن؟

زبدها که دیدی ز چرخ کهن

خدا را ایا پور نادیده کام

یکی پاسخ آور به غمدیده مام

یکی دیده بگشا به روی عروس

ببین در غمت دردریغ و فسوس

دلم را از این بیش غمگین مخواه

سخن گوی با ناز پرورد شاه

یکی گفتی ای محرم راز من

در آن دم که بودی تو دمساز من

بگفتی نگیرم دل از مهر تو

نبندم دمی دیده از چهر تو

ز رویم کنون از چه بستی نگاه؟

که از سیلی شمر بینی سیاه

زمن پرس کو یاره و معجرت

چرا چاک شد گوش و عریان برت؟

به ناگاه چشم غمین دخت شاه

سکینه فتاد اندر آن جایگاه

بخش ۶۸ - زبان حال علیا مکرمه، سکینه خاتون درماتم علی اصغر

بدان بال و پر بسته مرغ حرم

علی اصغر آماج تیر ستم

که برخاک افتاده درآفتاب

ز گوری که از بهر وی کنده باب

برون آمد آمن در یکتا زکان

مگر از پی باره ی مشرکان

دوید و چو گوهر زخاکش ربود

همی لب بر آن نای چاکش بسود

بزد بوسه بر لعل بی آب او

همان نرگس رفته در خواب او

همی گفت: کای ناز دار پدر

سپرده روان درکنار پدر

تو را بود گهواره آغوش من

تنت بود زینب برو دوش من

که از من نمودت بدین گونه دور؟

که بی تو شود جایم آغوش گور؟

الا ای نوآموز مرغ چمن

نداری نوا از چه رو همچو من؟

مگر شد گلوگاهت آماج تیر

کز اینسان خموش آمدی از صفیر؟

چه سان بر پریدی توزین آسیان؟

که بد دست تو بسته ی پرنیان؟

تو از وی به قنداقه ای بسته دست

شگفتا از این بند، دستت نخست

نداری دگر زاری از بهر شیر

مگر شیر خوردی ز پستان تیر

ز بی آبی ات نیست دیگر گله

که سیرابی از ناوک حرمله

به میدان تو نه اسب کین تاختی

نه بردشمنی تیری انداختی

چرا کشته گشتی به تیر ستم؟

بگریم از این درد تا زنده ام

دریغا از آن لعل چون غنچه تنگ

که بشکفت چون گل زباد خدنگ

دریغا از آن نرگس نیم مست

که بر وی ز باد اجل پرده بست

ز افغان آن مرغ باغ امام

برآمد فغان ز آل خیرالانام

بخش ۶۹ - تسلی دادن علیا مکرمه زینب خاتون

درآن دم نگه کرد بانوی دین

سوی شاه دین سید الساجدین

بدیدش به پشت هیون پای بند

همی لرزد اندام او بند بند

شدی خیره بر پیکر پاک باب

ز بیننده کرده روان رود آب

چنان بروی اندوه و غم گشته چیر

که گردیده رنگش بسان زریر

تو گفتی نمانده روانش به تن

چو دیدش چنان دختر بوالحسن (ع)

غم و رنج خود را فراموش کرد

لب از مویه و ناله خاموش کرد

چو مردان شکیبایی آورد پیش

سپس گفت با شاه فرخنده کیش

که ای یادگار بزرگان دین

پناه زنی چند اندوهگین

تویی حجت پاک پروردگار

ز جد و پدر در جهان یادگار

به امر تو گردد، بلند آسمان

به تو هست بر جا زمین و زمان

مگر رخنه خواهی به ایمان رسد

زمان زمانه به پایان رسد

نه ماند به پا آسمان در زمین

نه یک زنده از خلق جان آفرین

تو را بود باید به غم بردبار

که کان شکیبی و کوه وقار

شه دین چو اندرز بانو شنید

ز دل جانگزا ناله ای برکشید

بگفتا: که ای عمه ی داغدار

ز فرخنده دخت نبی یادگار

همین تن که خفته است درخاک و خون

چو گردون و زخمش زاختر فزون

نباشد مگر حجت کردگار

به جای نبی در جهان شهریار

نه زو نیستی روی هستی بدید؟

همه آفرینش شد از وی پدید

پسر کشته و دخترانش اسیر

زن و خواهران در بلا دستگیر

دل من نه سنگ است اندر برم

کز اینسان تن شاه را بنگرم

بدو مظهر عصمت کردگار

بگفتا: که ای داور روزگار

ز من راز حق را تو داناتری

به هر کار مشکل، توانا تری

ولیکن من این را ز جد و پدر

شنیدم که گفتند از این پیشتر

که چون کشته گردد شه، کربلا

خود و یاوران در زمین بلا

گروهی بیایند و او را به خاک

سپارند چون گوهر تابناک

فرازند بهرش یکی بارگاه

که از بد بود مردمان را پناه

همی تا جهان است و خلق جهان

بود درگهش سجده گاه بهان

نوازند از کار او سازها

وزان سازها خیزد آوازها

ولیکن ز بدخواه آن تاجور

به زودی نماند به گیتی اثر

ز رنجی که آرد بلندی نام

نپیچند سر، خاندان کرام

عمر، پور سعد حرامی نژاد

که ناپاک چون وی زمادر نزاد

بخش ۷۰ - بریدن سرهای شهیدان

چو آن زاری از آل احمد (ص) بدید

ز رخ پرده ی شرم یکسو کشید

ز ایمان خود شست یکباره دست

همه نام اسلام را کرد پست

بفرمود تا پیش چشم زنان

برآرند تیغ ستم از میان

سر گشتگان را ببرند خوار

هم آنسان که او گفت کردند کار

سر پور فرخ به دامان مام

بریدند و آن کین نیامد تمام

شگفت آیدم کز چنان زشت کار

چرا شور محشر نگشت آشکار؟

چو سرها ز تنها همه دور گشت

شمردندشان بود هفتاد و هشت

وز آنها به هر فرقه ای بهرها

بدادند کارند زی شهرها

حرم را پس آن لشگر پر غرور

ز جسم شهیدان نمودند دور

به همراه آن شاه بیمار زار

سوی کوفه بودند اشتر سوار

چو زان کاروان خاست بانگ درای

تن بی سر داور رهنمای

سوی قبله با هر دو زانو نشست

به درگاه یزدان بیفراشت دست

بر آورد از نای بانگ اذان

به بدرود آن بینوا کاروان

ز تکبیر آن مهتر قافله

بیفتاد در کاروان غلغله

اسیران زغم درخروش آمدند

به کردار دریا به جوش آمدند

ز افغان جانسوز آن بانوان

جرس گشت خامش شتر در فغان

سر بانوان، زینب مبتلا

همی گفت زار ای زمین بلا

به خون خفته شاهی به دامان توست

عزیزش نگهدار، مهمان توست

تویی آن سپهری که چون در ناب

به تو خفته هفتاد و هشت آفتاب

ندارند بر جسم بی تن کفن

تو از گردشان ساز پو شش به تن

تویی چون تن و پیکر شاه جان

نهان دار در خویش جان جهان

تن خسته اش را به آغوش گیر

مهل تا بر او برخلد نوک تیر

بپوشانش از گرمی آفتاب

بنوشانش ار دست یابی به آب

زخون علی اصغر بی گناه

نروید زتو غیر لاله، گیاه

بکن چهره از خون داماد رنگ

چو جانش بکش اندر آغوش تنگ

ز خون علی اکبر نوجوان

به دامان خود جوی ها کن روان

تن کشتگان را همه پاس دار

فزون از همه پاس عباس دار

که دست آن دلاور ندارد به تن

کند تا پرستاری خویشتن

تویی روز و شب چون هم آغوش شاه

فرستم به سویت چومن پیک آه

خبر ده ز من دلنواز مرا

بگو با برادر تو راز مرا

بدان خون که روی تو را کرد آل

به عرش برین روز محشر ببال

بگفت این و همراه آن کاروان

به ناچار شد سوی کوفه روان

چو در باختر گشت، مهر منیر

به چنگال اهریمن شب اسیر

بخش ۷۱ - به خانه بردن خولی

گرفتند با آن اسیران سپاه

به نزدیکی کوفه، آرامگاه

سر شاه را خولی نابکار

گرفت و سوی کوفه شد رهسپار

بدش خانه، فرسنگی از کوفه دور

همی تاخت تا خانه ی خود ستور

دو زن داشت آن مرد کافر نژاد

یکی بد نهاد و یکی پاکزاد

که بودی به آل علی دوستدار

ز حالش بد آگاه آن نابکار

ستم گستر از بیم آن پاکجان

سوی مطبخ خانه شد در نهان

سرشاه را در تنوری نهفت

به خاکستر آیینه را کرد جفت

از آن پس بیامد به آرامگاه

بدو گفت زن کاندربین خیمه گاه

کجا بودی و پیشت آمد چه سود؟

بگفتا: بجز رنج سودی نبود

کسی سر ز فرمان دارای شام

کشید و کشیدیم ازو انتقام

زن آورد نان و خورش، خورد مرد

به بستر سپس دیده بر خواب کرد

چو رفت ازشب تیره نیمی فزون

ز مشکوی خود آمد آن زن برون

که شوید به آب روان روی و دست

ز بهر پرستش، زن حقپرست

بدو تافت نوری ز سوی تنور

چو بر موسی از سینه ی کوه طور

به چشم آمدش آن زن پارسا

همه خانه روشن ز نور خدا

به دیوار زد پشت و از پا نشست

ز حیرت بمالید بردیده دست

به مطبخ بسی مرغ موینده دید

ز خون، سرخ منقار و پرها سپید

ازآن نور و مرغان شد اندر شگفت

شتابان بدان سوی ره برگرفت

بدید انکه مطبخ چو باغ بهشت

شده پر ز حوران مینو سرشت

به نیلی حصار فلک، سبز نور

چو آتش زبانه کشد از تنور

زحیرت همی گفت حق را درود

به ناگاه آمد ز گردون فرود

یکی سبز هودج، در آن چار، زن

سیه پوش چون طره ی خویشتن

به هر سویشان حوریان، اشک ریز

ز پرویزن غم به سر، خاک بیز

از آن چار، یک زن چو دریای نور

خروشان روان گشت سوی تنور

برانگیخت آن بانوی پر فتوح

در آن خانه از اشک، طوفان نوح

شد از چشم گریان آن داغدار

زنو سر فارالتنور- آشکار

چو لختی به سر بر زده و ریخت آب

ز بیننده بروی چون آفتاب

برآورد گریان ز خاک تنور

بریده سری همچو تابنده هور

ببوسید و بر سینه بنهاد و گفت

که ای جان مادر به درد تو جفت

از آنکس که سر دور کردت ز تن

ستاند جهان آفرین داد من

سرت را که بد زیب آغوش من

همیشه بدش جای بر دوش من

چو دیدم به خاک تنور اندراست

چو آیینه محتاج خاکستر است

ندارم من از عرش دادار، دست

که تا دشمنان تو هر کس که هست

فرستد به دوزخ خداوند پاک

بسوزاند از آتش تابناک

ز افغان آن بانوی مویه گر

گرستند آن بانوان دگر

بسی مویه کردند و بگریستند

زن، اندر تحیر که خود کیستند

چو آن سوگواری ازایشان بدید

غمین گشت و از سینه آهی کشید

شنیدند چون بانگ او بانوان

نهادند سر را در آن خاکدان

ز مطبخ سوی چرخ رفتند زود

به سوی تنور آمد آن زن چو دود

برآورد آن گوهر پاک را

سترد از سرو روی او خاک را

چو زان پیشتر شاه را دیده بود

به دل مهر آنشاه بگزیده بود

چو لختی نگه کرد، وی را شناخت

زدل مهر آنشاه بگزیده بود

چو لختی نگه کرد وی راشناخت

زدل نعره ی و احسینا فراخت

چنان زد به سردست، کز هوش رفت

توگفتی که از پیکرش توش رفت

درآن بیهشی دید شیر خدا

نشسته است با سرور انبیا

به نزدیک ایشان حسین (ع) و حسن(ع)

به هم هر چهارند گرم سخن

بترسید برخود زن از کار شوی

به ناگه شهنشه برو کرد روی

بفرمود: ای زن مدار ایچ باک

زکردار شویت که یزدان پاک

نگیرد تو را بر بدی های جفت

که رازی بر او نباشد نهفت

زن از گفته ی شاه شد بی هراس

بگفتا: که ای شاه یزدان شناس

که بودند این چار زن کاین زمان

برفتند از این خانه، زی آسمان؟

بفرمود: بد مریم خوش سرشت

دگر آسیه جفت فرعون زشت

سه دیگر خدیجه (س) چهارم بتول (س)

که بد بهر فرزند فرخ ملول

پس ازگفت شه آمد آن زن به هوش

بزد همچو رعد بهاران خروش

بیاورد کافور و مشک و گلاب

یکی غالیه دان و، جامی پر آب

بداد آن سر پاک را شتشوی

سپس کرد، زان غالیه مشکبوی

زدش شانه بر موی و سودش عبیر

بپیچد بر جامه ای از حریر

بیاورد و آن را به جایی نهاد

بیامد به بالین آن بد نهاد

بگفتش چو بیدار کردش زخواب

که بادا تو را خانه ی دین خراب

سر پور پیغمبر خویشتن

کنی دور با خنجر کین زتن

به مهمانی آری و اندر تنور

دهی جای ای کافر پر غرور

یکی سوی گردون فرادار گوش

شنو از سروشان فغان و خروش

همه آفرینش پر از ماتم است

نظام جهان سر بسر درهم است

بگفت این و بنمود چادر به سر

ز خانه سوی کوچه شد رهسپر

بدو گفت خولی پر از ترس و بیم

که از زن مکن کودکانم یتیم

زن از گفت او بر خروشید زار

بگفتا: که ای مرد بد روزگار

نباشد تو را کودک تیره رای

به از کودکان رسول خدای

بگفت این و شد از برش ناپدید

درآن خانه دیگر کس او را ندید

بخش ۷۲ - دفن نمودن بنی اسد

وز انسو سه روز و دو شب جسم شاه

بد افتاده برخاک آوردگاه

دراین کار حق را چنین بود راز

که بر جسم شه خوانده آید نماز

نخستین خداوند بر وی درود

فرستاد و زان پس بیامد فرود

همه روح پاکان و پیغمبران

سروشان و فرخنده فر رهبران

بخواندند هر یک ز روی نیاز

بدان کشتگان پر از خون نماز

چو آمد سیم روز یزدان فرد

برانگیخت بر دفن شه، چند مرد

که بود اندر آن دشت بنگاهشان

نژاد اسد خواند آگاهشان

برفتند دل ها پراز ترس و باک

که پوشند آن کشته گان را به خاک

درآن کار سرگشته شد رایشان

که پیدا نبد کشته گان را نشان

در اندیشه آن مردم نیکنام

که مهتر کدام است و کهتر کدام

به ناگه بیامد در آن سرزمین

به نیروی حق سیدالساجدین (ع)

درآن کارشان رهنما گشت و یار

وزان پس نهان گشت آن شهریار

کنون سوی کوفه فرادار گوش

نگر کز چه شد سوی گردون خروش

بخش ۷۳ - بردن اهل بیت طهارت را از کربلاو چگونگی آن

همانا که فرزند آن شهریار

که بد سالیان شاه درآن دیار

دگر باره آهنگ آنجا کند

که بر تختگاه نیا، جا کند

به همراه وی بانوان حرم

که بودند درکوفه بس محترم

همه کوفیانش پذیره شوند

ابا نای و سنج و تبیره شوند

پی دیدن روی سالار نو

ز هر برزن و کوی بر پاست غو

زن و مرد کوفه به شادی درند

تماشای شه را به بام و درند

دریغا که این نوجوان شهریار

علیل است و بیمار و غمگین و زار

ز اسباب شاهی بود بی نوا

نه خرگاه دارد نه تاج و لوا

نه طوق و نه یاره نه چتر وکلاه

جهان گشته از دود آهش سیاه

حریمش برهنه سر و سوگوار

ز دنبال او بر شترها سوار

فرادار گوش ار تو راهست تاب

که درکوفه آمد چه سان آن جناب

سحرگه چو بنشست عریان بدن

به نیلی عماری عروس ختن

سر شاه را خولی خیره سر

بیاورد زی لشگر بد گهر

ز آل علی (ع) هیجده سر چو ماه

به نیزه زدند آن بد اختر سپاه

حرم را سپس بر شترها سوار

نمودند بی پوشش و بی مهار

به زنجیربسته شهنشاه دین

به گردن نهاده غل و آهنین

همه کودکان شه تاجور

به یک رشته بسته چو عقد گهر

بر هودج زینب(س) داغدار

به نیزه سر حجت کردگار

بر چشم لیلی سر نوجوان

چو خورشید بد جلوه گر بر سنان

بر محمل ام کلثوم زار

به نیزه سر ساقی نامدار

به جلوه برمحمل نو عروس

سرتازه داماد شه ای فسوس

بردیده ی دختر شهریار

به نیزه سر کودک شیرخوار

بدینسان بر هر یک از بانوان

سری جلوه گر بود اندر سنان

برهنه سر بانوان از حجاب

ز شرم آستین کرده بر رخ نقاب

به پیش اندر، آن فوج خنیاگران

پس و پشت آنها سپاه گران

زهر سوی ره، با نی و رود و دف

کشیده زنان سیه کار صف

جهان پرشد از بانگ شیپور و نای

شگفتا چه سان ماند گردون به پای

بدین ساز و سان آن بد اختر سپاه

سوی کوفه شادان سپردند راه

وزان سوی، این گفته ابن زیاد

که تا مردم کوفه ی پر فساد

یکایک به راهش گذارند روی

ببندند آیین به بازار و کوی

زن و مرد از خانه بیرون شوند

پذیره شدن را به هامون شوند

به پیمان که کس برنگیرد سلیح

که ترسم به کین باز گردد مریح

هم از بیم یاران دارای دین

ده و دو هزار از دلیران کین

فرستاد تا راه بازار و کوی

بگیرند برمردم فتنه جوی

زکوفه چنان بانگ و غوغابخاست

که گفتی مگر شور محشر به پاست

همه بام و در پرشد از مرد و زن

یکی پای کوب و یکی دست زن

زهر جا سرودی به پا خاستی

تو گفتی مگر عید ترساستی

به ناگه برآمد غو برق و کوس

بشد گرد تا گنبد آبنوس

پدیدار شد از ره کربلا

یکی کاروان بسته بار از، بلا

سرآهنگ آن کاروان بر سنان

سری نام یزدانش، ورد زبان

قلاووز سر بر افراشته

بر آن کاروان دیده بگماشته

ز دنبال او بر سنان چند سر

که از رویشان خیره گشتی نظر

چه سرها؟ که گر، دست می یافت مهر

به پای یکایک، همی سود چهر

شترها بسی بی مهار و جهاز

برآنها حریم رسول حجاز

برهنه بسی دختر مه جبین

ز آرزم هشته به رخ آستین

زبانگ دف و چنگ رامشگران

تو گفتی شود گوش گردون گران

زحال غم انگیز آن کاروان

برآمد غو ماتم از کوفیان

دل سنگ ایشان برآمد ز جای

گرستند برآن ستم، های های

چنان شد که از آن سپاه ستم

برآمد پس شادی آوای غم

بر محمل دخت شیر خدای

یکی شیون ازکوفیان شد به پای

چو ناموی پروردگار این بدید

شد آثار خشم از جبینش پدید

بخش ۷۴ - خطبه خواندن حضرت زینب (س) در خارج کوفه

سر از برج محمل چو مهر از سپهر

برون کرد و گفتا پر از خشم چهر

که هان ای گروه تبه روزگار

که پیوسته تان بر کژی رفته کار

چه دارید افغان و زاری؟ خموش

ببندید دم باز دارید گوش

ز فرمان بانو، سپاه ستم

بماندند برجای خود بسته دم

گره کوس را نعره شد درگلوی

دهان بست، شیپور ازهای و هوی

زبان جرس لال شد در دمش

علم، خشک شد در هوا پرچمش

گلوگاه ها بسته شد بر نفس

فتاد از هوا بانگ پر مگس

توگفتی که آفاق، ویرانه گشت

روان ها زتن، پاک، بیگانه گشت

سپس بانوی دین سخن ساز کرد

به نام خدا خطبه آغاز کرد

تو گفتی مگر باب او حیدر است

که برپاک یزدان ستایشگر است

خداوند و باب و نیا را ستود

بدانسان که از وی سزاوار بود

سپس گفت: ای کوفیان دو رنگ

که کردار تان جمله ریو است و رنگ

برآرید از آل احمد (ص) دمار

پس آنگه برایشان بگریید زار

مبادا تهی چشمهاتان زاشک

که برچشم بی گریه آرید رشک

همه کارتان رنج و اندوه باد

به گیتی نمانید یک روز شاد

شما را چو آن زن بود داستان

که سازد همی پنبه را ریسمان

چه بدها که نفس و هوای شما

نهاده است در پیش پای شما

روا برشما گشته خشم خدای

به دوزخ شما راست پیوسته جای

مرا این ناله و گریه از بهر کیست؟

شما را به خود زار باید گریست

بخندید اندک بگریید بیش

از این ننگ کامد شما را به پیش

گر ازگریه سازید خود را هلاک

نگردید از رنگ این ننگ، پاک

سر نامتان اندر آمد به خواب

نشوید چنین ننگ را هیچ آب

که برسبط احمد کشیدند تیغ

نخوردید بر رهبر خود دریغ

که شد کشته با تیر و زوبین و خشت

سر نوجوانان خرم بهشت

دلیری نمودید با شاه خویش

پناه و نماینده ی راه خویش

به جاه بلند پیمبر، شکست

فکندید و شد نام اسلام پست

سرا پرده اش را زکین سوختید

وزآن بهر خود آتش افروختید

بدا روزگار شما، زین گناه

که شد رنجتان در ره دین تباه

همه سودتان با زیان بر، یکی است

شما را به خود زار باید گریست

برید از خدا، دست های شما

بشد خشم یزدان سزای شما

هلا کوفیان خاک غمتان به سر

که هستید ازکار خود بی خبر

یکی نیک بینید درکار خویش

چه کردند با شاه و سالار خویش

ببینید تا خود ز خیرالابشر

بریدید ازکین، کدامین جگر؟

چه کردند با پرده گی های او؟

ببردید از خود چه سان آبرو؟

چه خون ها که از وی فرو ریختند؟

چه آشوب در دین برانگیختند؟

از این کرده ی زشت نادل پسند

چه لب ها که مردم به دندان گزند

شگفتی نباشد که از این ستم

شکافد زمین، کوه، پاشد زهم

و یا آسمان خون ببارد به خاک

ز اندوه این ماتم دردناک

ولیکن بود کیفر آن جهان

بسی سخت تر، نیست بر ما نهان

که فردا ندارید فریاد رس

رسد خشم یزدان چو از پیش و پس

نباشید خوشدل بدین روز چند

که بینید کامی ز چرخ بلند

که پیش خدا از دمی کمتر است

کسی از بر داد یزدان نرست

خدا درکمین ستمکارهاست

ورا با بد اندیش دین کارهاست

چو گفتار بانو درآمد به بن

ازآن نغز گفتار و محکم سخن

هر آنکس که بشنید شد درشگفت

سرانگشت حیرت به دندان گرفت

یکی مرد پیر از میان گروه

بگریید چون ابر نیسان به کوه

به زاری بگفتا: که ای دخت شاه

سخن راست گفتی و هستم گواه

فدای شما باب و مامم که هست

مقام شما برتر از هر چه هست

جوانتان زهر نوجوان بهتر است

به هر پیر پیرانتان مهتر است

از این کار ما را یکی ننگ خاست

که آن داستان تا قیامت به جاست

بدا حال ما کوفیان، زین گناه

که شد روی ما در دو گیتی سیاه

سپس فاطمه دختر شهریار

که از خون داماد بودش نگار

بخش ۷۵ - خطبه ی حضرت فاطمه علیه السلام در بیرون شهر کوفه

خدا و نبی را به پاکی سرود

یکی خطبه چونان که باید سرود

بسی مدح گفت از نیا و پدر

سپس گفت: ای مردم بد گهر

خداوند دانای راز نهان

پی آزمون آفرید این جهان

شما را به ما آزمایش نمود

برست آنکه ما را نیایش نمود

دگر آزمون خواست ما را که داد

به کف رشته ی کار آیین و داد

چو ما را پسندید در آزمون

به ما نیکویی کرد از حد فزون

همه دانش خویش ما را بداد

همه بینش خویش در ما نهاد

به آیین و دین ساخت ما را امین

بفرمود حجت به روی زمین

زحکمت به ما داد گنجی نهان

زبان های ما شد از آن ترجمان

به پیوند پیغمبر سرفراز

زخلق جهان دادمان امتیاز

نبد چون شما را ز ایمان فروغ

بخواندید احکام ما را دروغ

وز آن پس به ناورد ما تاختید

بکشتید ما را و نشناختید

گرفتید خون های ما را حلال

نمودند تن های ما پایمال

به تاراج بردید اموال ما

نبخشید یک تن بر احوال ما

نمودند ما را چو ترکان اسیر

کشیدید زی شهرها دستگیر

و ز این پیشتر نیز با مرتضی (ع)

که آیین او بود حسن القضا

درکین دیرینه کردید باز

بکشتید او را به وقت نماز

هنوز از دم تیغ های شما

چکد بر زمین خون مردان ما

از آن این ستم ها روا داشتید

که دردل زما کینه ها داشتید

کنون شادمانید و آسوده تن

که از ما کشیدید کین کهن

مباشید خرم نگردید شاد

که دادید دین خدا را به باد

به ما آگهی داده بد کردگار

که درپیش ما آید این سخت کار

برفتیم دانسته درکربلا

که بد جانمان تشنه بهر بلا

به جان شما مرگ گیرد شتاب

نشینید آماده بهر عذاب

که آید به سوی شما دم به دم

بپرسد خدا زین گنه بیش و کم

دراینجا خود از خود برآرید گرد

به دیگر سرا داغ یابید و درد

بلی، چون که دل ها یتان از گناه

بدی سخت و تیره چو سنگ سیاه

شما را زحق بسته شد چشم و گوش

بیامد هوس برخرد روی پوش

بیاراست اهریمن بد سرشت

به چشم شما اینچنین کار زشت

ز اولاد پیغمبر رهنما

چه خون ها که شد پایگیر شما

نخست از برادرش خون ریختند

وز آن پس به اولادش آویختند

نژاد رسول و بزرگان دین

سراسر برانداختند از زمین

درآن دم یکی زان بد اختر سپاه

که بودش دل از کین حیدر سیاه

بخش ۷۶ - مفاخرت یکی از کوفیان و پاسخ حضرت فاطمه اورا

پی خود ستایی زبان برگشود

دو بیتی به تازی زبان بر سرود

که از تیغ ما کشته شد بوتراب

سر زاده گانش در آمد به خواب

ببستیم چون مردم ترک و زنج

زنان و را دست دادیم رنج

خروشید بانو به وی گفت: هان

چه گفتی که سنگت رسد بردهان

بنازی زقتل گروهی که کرد

ز هر عیبشان پاک یزدان فرد

زبان بند و بر زشتی خود مبال

که باشد بدی کیفر بد سگال

از آنتان به ما رشک آمد پدید

که یزدانمان از شما برگزید

نباشد چو دریا به جوش از سراب

نگیرد گنه کس به دریای آب

به هرکس خدا داد آن را که خواست

کسی را نه یارای چون و چراست

زگفتار بانو چو ابر بهار

گرستند مرد و زن کوفه زار

خروش زن و مرد ازکوی و بام

گذشت از برگنبد نیلفام

بگفتند: کای دختر شهریار

از این بیش ما را مکن شرمسار

چو خاموش شد فاطمه از خروش

ز غم زد دل ام کلثوم، جوش

بخش ۷۷ - خطبه ی حضرت ام کلثوم علیه السلام و مخاطبه اش با کوفیان

بمویید یک لخت و آنگاه گفت

که ای کوفیان مرگتان باد جفت

حسین علی (ع) رانمودید خوار

خود و یاورانش بکشتید زار

بریدید سراز تنش تشنه کام

به غارت ببردید مالش تمام

نمودید اهل حریمش اسیر

همان کودکان و را دستگیر

رسد برشما پستی و نیستی

کز این ننگتان هیچ غم نیستی

الا هیچ دانید ای قوم زشت

که بهر شما دست هاتان چه کشت؟

چه بار بزرگ از گنه بسته اید

چه زشتی که بر خویش پیوسته اید

فکندید از کین چه تن ها به خاک

چه دل ها که شد از شما دردناک

چو اطفال با ناز پرورده گان

که شد ازشما خوار چون برده گان

شهی را که از مردم روزگار

بدی مه پس از شاه رفرف سوار

بکشتید و بر وی نبخشید کس

تو گفتی که دل ها ز سنگ است و بس

بدانید ای مردم نابکار

که باشند خیل خدا رستگار

کسانی که شیطان بود شاهشان

به سوی زیان می رود راهشان

حسین (ع) را بکشتید ای مردمان

به سنگ و به تیر و به تیغ و سنان

در این کارتان طعن بر مادر است

همان آتش پر شرر کیفر است

به خون گروهی گشودید دست

که بر دوستی شان خدا عهد بست

شما را کنم آگه ای قوم دون

کز آتش نیایید هرگز برون

زگفتار بانو سراسر به درد

گرستند و هرکس به خود مویه کرد

گشودند از هم زنان موی ها

شخودند از درد و غم روی ها

به سرها همی خاک غم ریختند

به گردون فغان ها برانگیختند

وزآن پس علی (ع) شاه اهل سجود

بفرمود با کوفیان عنود

بخش ۷۸ - خطبه ی حضرت سیدالساجدین دربیرون شهر کوفه

که هان ای گروه ستمگر خموش

یکی سوی من باز دارید گوش

بشد بسته دم ها ز فرمان اوی

فتادند یکسر از آن های و هوی

شهنشاه دین خطبه ای خواند نغز

ز توحید یزدان سخن راند نغز

به پیغمبر پاک گفتا درود

بدانسان که از وی سزاوار بود

سپس گفت هر کس شناسد مرا

شناسد که هست از که ام گوهرا

هر آنکس که نشناسدم، گو شناس

منم پور آن پیشوایان ناس

خداوند دین را منم نور عین

منم پور سبط پیمبر، حسین (ع)

منم پور آن شه که نزد فرات

لب تشنه از اسب افتاد مات

همان شه که اموال او را به باد

بدادند و از حق نکردند یاد

منم پور آنکس که دشوار و سخت

بشد کشته زادش ببردند و رخت

همان شه که آن کشته گشتن براو

بیفزود بر عزت و آبرو

شمایش بدین سوی با صد نیاز

بخواندید در نامه های دراز

چو آمد شکستید پیمان خویش

گذشتید از رسم و ایمان و کیش

ندانم چه سان بررخ مصطفی (ص)

ببینید ای مردم بی حیا

در آن دم که درخون اولاد خویش

شما را به خواری براند ز پیش

نباشد شگفت ار بکشتید زار

حسین (ع) را، کزو حیدر نامدار

فزون بود در رتبه و ز تیغ کین

بکشتید او را در این سرزمین

ز گفتار آن خسرو ناتوان

به زاری گرستند پیر و جوان

بگفتند: کای شهریار زمن

بفرما که سازیم ما انجمن

برآریم شمشیرها از نیام

کشیم از بد اندیش تو انتقام

ز روی تو ای شاه شرمنده ایم

از این پس به فرمان تو بنده ایم

شه ناتوان همچو ابر بهار

ز گفتار ایشان بگریید زار

بفرمود: ای مردم کینه ور

که برفتنه دارید بسته کمر

شما با علی (ع)، شیر جان آفرین

ببستید پیمان و آنگه زکین

سرش را به شمشیر زهر آبدار

بریدید تشنه بر رود بار

پس آنگاه پورش حسن (ع) رابه ران

زدید از ره کینه زخمی گران

به یغما ببردید اموال او

بگفتید پس ناسزا روبرو

پس ازوی در حیله کردید باز

نمودید با باب من،کینه، ساز

بدین سو به مهمانی اش خواندید

چو آمد، بدوتیغ کین را ندید

بکشتید فرزند و لشگرش را

به نیزه نمودید پس سرش را

کنون گاه من گوییا شد فراز

که نیرنگ با من نمایید ساز

تفو برشما باد و پیمانتان

درآتش بسوزد تن و جانتان

چو این گفته شد با دلی پر زخون

ببردند شه را به شهر اندرون

یکی مرد گچکار، مسلم به نام

که بد پیرو آل خیرالانام

چنین گفت: کان روز من بی خبر

به کاخ امارت بدم کارگر

بخش ۷۹ - درکیفیت ورود اسیران کربلا به شهر کوفه به روایت مسلم گچکار رحمه الله

به ناگه برآمد زکوفه خروش

نوای دف و چنگم آمد به گوش

ز بانگ نی و کوس و مرد و سمند

تو گفتی بتوفید چرخ بلند

پرستنده زان پور ابن زیاد

بدانجا ستاده دهلی پرعناد

بپرسیدمش کاین هیاهوی چیست؟

خود امروز عیدی دراین شهر نیست

بگفتا: یکی بر خلاف امیر

برانگیخت غوغا و شد دستگیر

سرش را کنون با سر یار چند

بیارند و خلقش پذیره شوند

بگفتم: چه بد نام وی ای غلام؟

بگفتا حسین علی (ع) داشت نام

چو گفت این دلم گشت از غم دونیم

نیارستم اما زدن دم، زبیم

چو او رفت بررخ زدم هر دو، دست

به سختی که درچشمم آتش بجست

بشستم ز گچ، دست و با آه و درد

شدم سوی دروازه بس رهنورد

بدیدم درآنجا شده انجمن

ز بهر تماشا بسی مرد و زن

به ناگه اسیران آل رسول (ص)

همان پرده گی دختران بتول (س)

رسیدند یکسر زغم در خروش

به محمل همه لیک، بی روی پوش

به پیش اندران سیدالساجدین

نهاده به گردن غل آهنین

دو پایش به زیر شتر بسته سخت

روان خونش از ساق ها، لخت، لخت

به ناگاه برخاست بانگی دگر

که شد گوش گردون از آن بانگ، کر

بدیدم چو نزدیک تر شد سپاه

به نوک سنان هیجده سر چو ماه

سری برسنان درجلو جلوه گر

که مانند بودی به خیرالبشر

ز نورش خجل چهره ی آفتاب

ز ریشش پدیدار رنگ خضاب

از آن سر که بودی چو بدر تمام

پر از نور شد برزن و کوی و بام

به ناگاه (س) برآورد سر

فتادش برآن ریش پر خون، نظر

شکیبایی ازکف ربودش عنان

بزد سر بر آن چوب محمل چنان

که از زیر هودج روان گشت خون

بدانسان که شد خاک از آن لعلگون

سپس گفت: کای ماه برج جلال

غروب آمدت زود بعد از کمال

دراندیشه نگذشت هرگز مرا

که بینم چنین دورت از تن، سرا

بگفته است زید ابن ارقم که من

بدم خفته در غرفه ی خویشتن

که بگذشت بر نیزه ها جلوه گر

از آنجا بسی سر چو قرص قمر

به نیزه سر خسرو ارجمند

همی خواند قرآن به بانگ بلند

که کردار اصحاب کهف و رقیم

شگفت است ز آیات حی قدیم

بگفتم: که کار تو ای شهریار

عجب تر نماید ز یاران غار

بریده سر و ایزدی نامه خوان

که دیده است؟ تا بوده دور زمان

کنون بشنو از من که پور زیاد

چه بد کرد با آل خیرالعباد

سپیده دمان سر برهنه چو مهر

خرامید در بارگاه سپهر

بخش ۸۰ - حاضر نمودن ابن زیاد بد بنیاد اهل بیت پیغمبر

نشست از بر تخت آن زشت کیش

سران را زهر دوده بنشاند پیش

ز هر دسته ای نیز قومی فزون

ستاده به پا از درون و برون

سرشاه را دریکی طشت زر

نهادند در پیش آن بد گهر

چو آن انجمن گشت زانگونه راست

اسیران آل علی (ع) را بخواست

ببستند شان در یکی پالهنگ

ببردند چون برده گان فرنگ

چو دید آنچنان بانوی راستین

بپوشید رخساره با آستین

میان کنیزان به کنجی نشست

بدیدش ولی مرد شیطان پرست

بگفتا: که این پر منش زن که بود؟

که بر ما نیاورد رای درود

چو نامش بگفتند و او را شناخت

پی سرزنش، زشت آوا فراخت

بگفتا: بدان پاک یزدان درود

که از کارتان پرده برداشت، زود

همه هیچ شد ریو و رنگ شما

برستند مردم ز ننگ شما

دل بانو از گفتش آمد به جوش

ز جای اندر آمد بگفتا: خموش

ستایش بدان پاک داور رواست

که بر پاکی ما، کلامش گواست

نیای مرا داد پیغمبری

ز بد داشت اولاد او را بری

گنهکار رسوا شود در جهان

دروغ است سرمایه ی گمرهان

تویی آن، نه ماییم ای بد گهر

که از خشم یزدان نداری خبر

دگر باره گفتش بد اندیش مرد

که دیدی خدا با شما خود چه کرد؟

برادرت و یاران او را به سر

چه آمد زپاداش از دادگر؟

بفرمود بانو که ازکردگار

ندیدم به جز نیکویی هیچ کار

خدا از نخست اینچنین داشت خواست

که ما کشته گردیم بر راه راست

حسین (ع) رانیا داده بود آگهی

کز این کشتن او را رسد فرهی

برادرم دانسته بهر بلا

بیامد بزد خیمه درکربلا

سر و مال و فرزند و خویش و تبار

فدا کرده در راه پروردگار

تو را نیز این راه باشد و به پیش

به زودی روی سوی بنگاه خویش

چو یزدان به پیش آورد داوری

بیندیش، تا خود چه عذر آوری

برآشفت چون گفت بانو شنفت

شدش خشم، باکین دیرینه جفت

به دژخیم گفتا: که با تیغ تیز

نشان برسر نطع و خونش بریز

چو دیدند این، خردسالان شاه

هم آوا کشیدند، افغان و آه

گرفتند با مویه پیرامنش

زهر سوی چسبیده بر دامنش

ازایشان چو عمر و حریث این بدید

دل سنگش از غم ز جا بر دمید

بگفتا: کسی بر زنان ای امیر

نگیرد به ویژه زنان اسیر

تو دانی که این را چه آمد به سر

ز مرگ برادر ز داغ پسر

بپذیرفت ازو گمره پر ستیز

به دژخیم گفتا که خونش مریز

دگر باره بی شرمی آغاز کرد

به آزار بانو سخن، ساز کرد

بگفتا: خداوند یزدان پاک

چو بنمود پور علی (ع) را هلاک

چنان دان که شد کام هایم روا

همه درد دیرینه ام شد دوا

رها گشتم از بیم آشوب او

که شاهی طلب بود و آشوب جو

دگرباره آن بانوی سرفراز

به پاسخ بدو گفت: کمتر بناز

که کشتی شهی را که پیغمبرش

چو جان داشتی روز و شب دربرش

دراین کارت ار بود داروی درد

بدا روزگار تو ناپاک مرد

یکی درد از این کار اندوختی

کز آن خویش را تا ابد سوختی

بد اختر بپیچید از گفت اوی

ز بانو پر از خشم برتافت روی

نگه کرد بر پور شاه انام

بگفتا: که این ناتوان را چه نام؟

بگفتند: پور شه کربلاست

علی(ع) نامش و پایمال بلاست

بگفتا: که در کربلا آن پسر

شنیدم که شد کشته پیش پدر

بگفتند: او خود علی اکبر است

که درروی و خو همچو پیغمبر است

برآورد سر، گفت شاه زمن

که آری بدان شاه مهتر زمن

به یزدان که فردا ز بدخواه او

خداوند دین است پیکار جو

چو بشنید گفتار زین العباد

دلش پر ز خشم آمد ابن زیاد

بگفتا: که باشد هنوزت به تن

توانی که گویی بدینسان سخن

هنوز این سخن ها نشد باورت

هوای برگی است خود در سرت

به دژخیم پس گفت آن بدگهر

که بردار از این جسم بیمار، سر

چو گفتار او بانوی دین شنید

تن ناتوانش به بر در کشید

بگفتا: مگر نیست سیری تو را

ز خونریزی آل پیغمبرا

بسی ناروا خون آل رسول

روان کردی و نیست جانت ملول

بخواهی اگر ریختن خون او

نبخشی براین جان محزون او

زنان را بکش پیش از این ناتوان

که محرم نداریم جز این جوان

بشد نرم از زاری اش سنگدل

گذشت ازسر خون آن تنگدل

یکی چوب بودش به دست آن پلید

جز این چاره ی خشم خود را ندید

که برزد به دندان و لب شاه را

بیازرد دل های آگاه را

بخش ۸۱ - بی ادبی نمودن ابن زیاد بد

چه دندان و لب؟ آنکه خیرالبشر

بدان بوسه می داد شام و سحر

چه لب ها؟ که بوسید روح الامین

ز روی نیازش به عرش برین

یکی پیر بود اندر آن انجمن

ز یاران پیغمبر موتمن

که او بود زید ابن ارقم به نام

بسی برده سر، با رسول انام

چو دید از بد اندیش آن کار زشت

بشد خشمگین، بیمش ازدل بهشت

خروشید و گفتا به بیدادگر

که آخر بکن شرمی از دادگر

مزن چوب بر لب، چنین شاه را

زماهی مکن تیره تا ماه را

که من خود بدیدم ز حد بیشتر

همی زد بدان بوسه، خیرالبشر

لبی کان زیان نبی را مکید

کجا می توان زیر چوب تو دید

بگفت این و بگریست پس زار زار

غو گریه برخاست از هر کنار

بداختر بدو گفت: ای بی خرد

چرا می زنی بهر ما فال بد؟

چو درشادی ما نباشی توشاد

تو را چشم، بی گریه هرگز مباد

چو پیری رسد راست قد، خم شود

خرد مرد آگاه را کم شود

همان سستی رای و موی سپید

زشمشیر خشم منت بر خرید

وگرنه بفرمودی تا سرت

بگیرند از این بی خرد پیکرت

بدو پیر گفتا: که ای نابکار

بداندیش پیغمبر و کردگار

تو را گر بد آمد زگفتار من

به جانت زنم آتش از این سخن

بدیدم همی شاه لولاک را

حسن (ع) راواین کشته ی پاک را

به زانو نشاند از یمین و یسار

بگفتا: که ای پاک پروردگار

من این هر دو نوباوه ی خویش را

که هستند مرهم دل ریش را

سپردم به تو از بد بدکنشت

همی تا در آیند اندر بهشت

همی خواهشم هست اسلامیان

کز این دو بدارند دست زبان

کس آزارد ار زاده گان مرا

چنان دادن که آزرده جان مرا

تو اکنون چنان دان که با چوب کین

زنی بر لب سیدالمرسلین (ص)

بگفت این و برخاست مردکهن

برون رفت گریان از آن انجمن

همی گفت: کای کوفیان پلید

چه بد برشما از پیمبر رسید؟

که کشتید فرزانه فرزند او

همه دوده و خویش و پیوند او

به جایش گزیدید بیگانه را

همان پور ناپاک مرجانه را

که گیرد روان از روان شما

شویدش چو بنده بدان شما

پس از رفتن زید، پور زیاد

سر شاه را برگرفت از عناد

زمانی بدان روی و مو، خیره شد

یکی هول از آن بردلش چیره شد

نماند ایچ نیرو در آن بد نهاد

سر پاک شه را به زانو نهاد

چکید از سر شه یکی قطره خون

به رانش، وزآنسوی آمد برون

فرو رفت برخاک آن خون پاک

همی تاکه بد زنده، بد درد ناک

وز آن بوی بد آمدی بر مشام

نهادی برآن مشک هر صبح و شام

ولی بوی گندش همی شد فزون

چو گندی که آمد ز زخم هیون

بد اختر بشد تیره زان، دستبرد

به دست اندرش بود یک تیغ خرد

نگویم بدان تیغ با شه چه کرد؟

دل مصطفی (ص) را نیارم به درد

حرم را سپس گفت آن بد گمان

برد، جا به زندان دهد روزبان

به نزدیک مسجد یکی خانه بود

بسی سال بود آن که ویرانه بود

درآن خانه آل علی (ع) را مقام

بدادند چون شد جهان، نیلفام

به کاشانه ی چرخ برگرد ماه

گرفتند چو اختران جایگاه

گزیدند برگرد دخت بتول (س)

به ویرانه، جا کودکان رسول

هم آغوششان یاد جان های پاک

خورش، خون دل بو و بستر، زخاک

سرشک سوان بود برجای آب

نه درجسم، تاب و نه درچشم، خواب

دلا خویش را خوش به گیتی مساز

که او بد نواز است و نیکوگذار

گمان بهی، بر زمانه مبر

که او بد نواز است و نیکو گداز

گمان بهی، بر زمانه مبر

که این باغ را نیست جز رنج، بر

شنیدی که با آل حیدر چه کرد

مراین چرخ پر فتنه ی گرد گرد

به ویرانه جا داد آن را کز اوی

شد اینگونه گردنده و تیز پوی

چو با داور خود چنین کرد، کار

تو امید آسایش از وی مدار

یکی گوش بگشا بر این داستان

که گیتی چه ها کرد با راستان

ز زندان مغرب چو کرد آفتاب

سوی کوی و بازار مشرق شتاب

بخش ۸۲ - زدن سر پر نورامام شهید (ع) را درکوفه برنیزه

سرشاه را گفت آن نابکار

نمایند بر نیزه ای استوار

برآرند برگرد بازار وکوی

که دانند این مردم فتنه جوی

کز آل علی (ع) پاک شد روزگار

به پور معاویه شد راست کار

چو لختی بدادند درکوفه سیر

سر پاک آن قدوه ی اهل خیر

جهان را به سر خاک غم بیختند

به شاخ درختیش آویختند

بر آن نخل بن، آن سر سرفراز

همی خواند قرآن به صوت حجاز

چو آن دید حارث از آن پاک سر

که آن مرد را بد وکیده پدر

به خود گفت: چون می سراید سخن

سری چند گه دور مانده ز تن؟

همانا جهان بین من تیره شد

و یا دیو بر هوش من چیره شد

بدو گفت شه، دور شو زین گمان

مخوان مرده آن را که بخشد روان

نمیریم هرگز، که ما زنده ایم

به نزد خداوند، پاینده ایم

لقای خداوندمان روز نیست

به جان بداندیش فیروز نیست

اگر عشق بر نیزه دارد سرم

نمردم که با یار همبسترم

چو این وکیده زشه این شنفت

شگفتیش افزوده شد بر شگفت

بدانست کان نغمه ها از کجا ست

تن و جان مردان ز مردم، جداست

بگریید یک لخت و با خویش گفت:

که امروزم این راز باید نهفت

مگر چون شب آید ببندم کمر

بچینم ز نخل ولایت ثمر

بدزدم از این مردم تیره بخت

من این میوه ی عشق را زین درخت

که دیگر نکوشند برخواری اش

نسازند اینگونه بازاری اش

به ناگه لب شاه چون گل شکفت

بدو پاسخ از راز پوشیده گفت

که بگذر از این کام ای نیکخواه

بهل تا که این مردم دین تباه

کنند آنچه خواهند با من زکین

که زود است دادار جان آفرین

از ایشان کشد انتقام مرا

به جایی رساند مقام مرا

که کس را نباشد بدان دسترس

خدا داند و من، دگر هیچکس

دلا مگذر از میوه ی این نهال

همی تا ببالد، بزار و بنال

درخت جهان را نمود آشکار

خدا تا چنین میوه آرد به بار

از آن باغ کون و مکان آفرید

که این میوه ی نغز آید پدید

پیمبر (ص) از آن کام، شیرین کند

زخونش علی (ع)، چهره رنگین کند

چنین میوه را چون کند آشکار

جهان داور پاک روز شمار

نهد در طبق داغ فاطمه (س)

بگیرد سبک، عرش را قائمه

بگوید که ای پاک جان آفرین

به این میوه ی باغ خلد برین

ببخشا گنه دوستان مرا

ز دشمن بکش انتقام ورا

بدو بخشد ایزد گناه همه

که جز او نباشد پناه همه

ایا داغدل مادر شهریار

سرافراز بانوی روز شمار

به آن میوه ی نورس باغ تو

که شد تازه از مرگ او داغ تو

که خواهی ز یزدان گناه مرا

کنی سرخ، روی سیاه مرا

چو روز دگر تافت از چرخ هور

ز روی هوا تیرگی گشت دور

به مسجد روان گشت پور زیاد

پی رفع بد نامی آن فساد

بخش ۸۳ - گفتگوی عبدالله بن عفیف علیه الرحمه در مسجد کوفه

چو ابلیس دون جا به منبر نمود

خدا و پیمبرش را بر ستود

وزان پس بگفتا: خدا را سپاس

که اسلام را داشت از فتنه پاس

یزید آن شهنشاه آیین وکیش

بشد کامران بربداندیش خویش

چراغ علی(ع)، شاه اهل دروغ

شد از کشتن پور او بی فروغ

در آنجای بد پیر مرید ضعیف

ورا نام، عبدالله ابن عفیف

به صفین و جنگ جمل، نیک رای

دو بیننده داده به راه خدای

به مسجد شب و روز بد جای او

به درگاه یزدان همی سود رو

چو بشنید گفتار ناپاک مرد

دل حق پرستش در آمد به درد

به پا خاست در آن بزرگ انجمن

بگفتا: که ای پور بدکاره زن

تو و آنکه برخود پدر دانی اش

دگر آنکه دارای دین خوانی اش

دروغ است آیین و کار شما

بود اهرمن شهریار شما

نشینی ابا دشمن کردگار

براین جای پیغمبر تاجدار

بگویی به اولاد او ناسزا

خدا چون بدین کار باشد رضا

بر آوردی از خاندانی تو دود

که جان آفرینشان به پاکی ستود

هنوزت دراسلام باشد امید

کسی اینچنین خیره رویی ندید

کشی پور و آنگاه چشم بهی

بداری زبابش، زهی ابلهی

مجو از پسر کشتگان آشتی

شکر کی خوری، حنظل ار کاشتی

دریغا کجایند شیران نر؟

ز اولاد و یاران خیرالبشر

که جویند از تو زنازاده کین

نمانند، مانی به روی زمین

بد اختر ز گفتار آن را مرد

دلش گشت از خشم، لبریز درد

بگفتا: که این بی خرد مرد کیست؟

که از ما، و را دردل آزرم نیست

بگیرید و بندید او را که هم

سزای و را در کنارش نهم

غلامان گرفتند پیرامنش

که بندند بازوی شیر افکنش

ازو گوهران را بجوشید خون

ببردند او را ز مسجد برون

نهشتند تا بروی آید گزند

که بد در ازل مهتری ارجمند

به ایوان زمسجد چو شد بد نهاد

دلی پر ز خشم و سری پر زیاد

سپاهی بیاراست ز آل مضر

همه کینه جویان پرخاشخور

به سالاری پور اشعث که بود

زکین علی (ع) سینه اش پر ز دود

بکوشید گفتا که این مرد پیر

بیارید نزد منش دستگیر

برفتند آن مردم دیو سار

سوی جان عبدالله نامدار

ازو گوهران آگاهی بافتند

به رزم بد اندیش بشتافتند

گروهی هم از مردمان یمن

برایشان پیوست دشمن شکن

به نزدیک کاشانه ی پیرمرد

به هم باز خوردند و برخاست گرد

به گردون بر آمد غو گیر و دار

بکردند مردان یکی کارزار

که گفتی فلک تیغ بارد همی

هوا بر زمین نیزه کارد همی

چو شد از دو سو کشته بسیار مرد

دگرگونه گردون یکی کار کرد

ازو رای زد لشگر کفرکیش

که بودند از ایشان از اندازه بیش

چو شد پر ازو بسته دست ستیز

گرفتند در پیش راه گریز

در خانه ی پیر را با تبر

شکستند کند آوران مضر

یکی دخترش بود چون آن بدید

خروشید کای باب، دشمن رسید

هم ایدون شوی کشته یا دستگیر

دریغا که من نیز گردم اسیر

مرا کاشکی بود نیروی جنگ

که بر دشمنت کردمی کار تنگ

بدوگفت عبدالله سرفراز

که تو خویش را جای انده مساز

بنه دسته ی تیغ در چنگ من

سپس دیده بگشای بر جنگ من

زهر سو که تازد به من کینه خواه

تو بیننده ام باش و بنمای راه

بدو داد شمشیر و از چپ و راست

همی گفت دختش که دشمن کجاست

زمانی چنین گرم پیکار شد

بسی کشت و آخر گرفتار شد

چو دختش چنین دید و بگریست زار

بگفتا: فسوسا که گشتیم خوار

کسی نیست تا جویم از وی پناه

که بستند باب مرا بی گناه

بسی گفت از اینسان و برزد خروش

ندادند بر زاری اش هیچ گوش

ببردند آن پیر را بسته دست

بر پور مرجانه ی خود پرست

بدو گفت مرد سیه روزگار

که ازمن ستایش به پروردگار

که اینسان تو را نزد من خوار کرد

ز من دور اندوه و تیمار کرد

بگفتا: دریغا که این روزگار

دراین پیری و کوری ام شد دچار

گرم بود بیننده ی روشنا

نبودی تو را چیره گی بر منا

دگر باره گفتا بر او نابکار

که برکوری ای دشمن کردگار

که درحال عثمان تو را چیست رای؟

به مینو و یا دوزخ او راست جای

به پاسخ بدو گفت داننده مرد

چه پرسی زمن تاکه عثمان چه کرد؟

گروهی بر او تیغ کین تاختند

ز روی جهانش برانداختند

کند چون عیان داوری، دادگر

دهد کیفر مرد بیدادگر

تو از باب و از مادر خویشتن

بپرس ازمن اکنون که گویم سخن

تو را مادری بود نستوده کار

پدر نیز، اما برون از شمار

هم ار خواهی از باب و مام یزید

نمایم کهن داستان را جدید

بگفتا بدو بد گهر با تو من

نگویم دگر جز زکشتن سخن

بخندید وگفتا بدو پیر پاک

نباشد زکشتن مرا بیم و باک

مرا سالیان بود این آرزوی

که یابم شهادت شوم سرخ روی

چو درچشم من تیرگی شد پدید

شدم از چنین دولتی ناامید

به یزدان سپاسم که پایان کار

بداد آنچه از وی بدم خواستار

ز گفتار او شد بداختر به خشم

بگفتا: نرفت از تو بیهوده چشم

هر آنکو چو تو مرد استیزه جوست

دوچشمان او بهر گویی نکوست

سپس گفت تا خون او ریختند

تنش را ز داری برآویختند

بدان پیر بخشایش کردگار

که در راه دیدن کرد مردانه کار

از آن پس نویسنده را پیش خواند

سخن ها که بایست با وی براند

یکی نامه بنوشت سوی یزید

از آن کینه جستن ز شاه شهید

بخش ۸۴ - نامه نوشتن ابن زیاد به شام و مدینه

به دست نوندی فرستاد تیز

به یثرب یکی نامه بنوشت نیز

به عمرو سعیدش بداد آگهی

که شد گیتی از آل حیدر تهی

سپس زاده ی سعد را پیش خواند

ز نیرنگ باوی چنین راز نماند

که منشور ری را بده تا دگر

گمارم در آن نیک و بد را نظر

عمر گفت آن نامه از این رهی

بشد یاوه، زآن نیستم آگهی

بگفتا: چنین نیست از بهر آن

تو آن زشت منشور کردی نهان

که چونت زنان قریش و حجاز

زبان ملامت نمایند باز

تو آن نامه برخویش سازی گواه

که خود را کنی پاک از این گناه

بگویی به فتوای ابن زیاد

به پا گشت اندر جهان این فساد

بده باز پس زود منشور ری

وگرنه کنم روز عمر تو طی

عمر زاده ی سعد بگریست زار

بگفتا چو من کیست بد روزگار؟

نهادم به خود بار چندین گناه

شدم در دو گیتی از آن رو سیاه

که شاید ببینم به خود ملک ری

امید مرا کردی اینگونه طی

برادر یکی داشت ابن زیاد

که عثمان بدش نام آن پرفساد

بدو گفت بی کژی و کاستی

عمر گفت این از ره راستی

برای تو سبط نبی را بکشت

ندارد به جز باد از تو به مشت

خدا را بدم راضی از این فساد

نماند به جا نام آل زیاد

که خواهد زما خون فرزند خویش

پیمبر که شد زین عزا، سینه ریش

عمر زاده ی سعد از این سخن

به خود کرد نفرین در آن انجمن

که بدتر زمن کیست نزد خدای؟

چه آید مرا؟ تابه دیگر سرای

مرا دین و دنیا ابر باد رفت

زخویشم به خود بین چه بیداد رفت

زما برخداوند بادا سپاس

که آن زشت کردار حق ناشناس

پس از کشتن خسرو نینوا

نشد کام او در زمانه روا

به کوفه چو آل نبی روز چند

بماندند در بند کین مستمند

بخش ۸۵ - فرستادن ابن زیاد اسرا و سرهای اهل بیت

یکی نامه آمد به ابن زیاد

ز نزد یزید آن سر هر فساد

که سرهای آل علی (ع) را تمام

ابا اهل بیتش سوی شهر شام

روان ساز با مردمی هوشمند

که در ره نیاید برایشان گزند

به امر یزید آن بد اندیش دین

یکی لشگر آراست از اهل کین

سپرد آن سران و زنان اسیر

به ضجر بن قیس و به شمر شریر

دگر محسن شوم ناپاک زاد

که بد تغلبه باب آن بد نژاد

به نیزه برافراختند آن سپاه

سر پاک شه را و یاران شاه

زنان حریم رسول خدای

برهنه سر و بر شتر بسته پای

زکوفه سپردند یک لخت راه

به نزدیک رود فرات آن سپاه

گزیدند منزل به ویرانه ای

نه ویرانه ای بلکه غمخانه ای

سر شاه و یاران آن شاه را

که بودند پرتو فکن، ماه را

به دیوار ویرانه آویختند

فلک را به سر خاک غم بیختند

وزآن پس به می برگشودند دست

چو از باده ی ناب گشتند مست

بدیدند آن مردمان پلید

شد از غیب ناگاه دستی پدید

به کلکی ز فولا د با خون نوشت

به دیوار، کای مردم بد سرشت

به دشت بلا تشنه با تیغ کین

بکشتید سبط رسول امین

همانا شما راست، زان شهریار

امید شفاعت به روز شمار؟

به پا خاستند آن گروه شریر

که شاید بگیرند دست دبیر

ز بیننده ی آن سپاه پلید

مرآن دست فرخنده شد ناپدید

دگر ره چو زان کار لختی گذشت

همان دست غیبی پدیدار گشت

نوشت آن کسانی که کشتند زار

لب تشنه، شه را لب رودبار

نگردند روز جزا کامیاب

خداشان به دوزخ نماید عذاب

دگر ره سوی دست بردند دست

نهان گشت زان قوم شیطان پرست

از آن کار، پر بیم گشت آن سپاه

همان دم از آنجا گرفتند راه

به نزدیک تکریت چون آمدند

پذیرنده مردم برون آمدند

درآنجا گروهی زترسا بدند

که درکیش و دین مسیحا بدند

زنی چند دیدند اشتر سوار

سری چند بر نیزه ها استوار

پژوهش نمودند کاین قوم زار

اسیران رومند یا زنگبار؟

بگفتند: خود آل پیغمبرند

که اشتر سوار و برهنه سرند

چو بر حال ایشان شناسا شدند

همان دم به سوی کلیسا شدند

تعجب کنان دست بر سر زدند

همی زار ناقوس غم بر زدند

که فرزند پیغمبر خویش را

بکشتند و شادند زین ماجرا

کنون آل او را برهنه، سوار

نمودند بر ناقه ها سوگوار

شمارند خود را مسلمان همی

بدانند از اهل ایمان همی

تفو باد بر رسم و آیینشان

کند داور پاک، نفرینشان

خدایا تو ما را بدیشان مگیر

که هستیم از کار این قوم سیر

ز تکریت چون آن گروه لئام

برفتند با آل خیرالانام

به صحرای نخله خروش و فغان

شنیدند از لشگر جنیان

که بودند در ماتم شهریار

خروشان و گریان چو ابر بهار

رسیدند چون آن بد اختر سپاه

شتابان به مرشاد از گرد راه

زن و مرد آنجا ز پیر و جوان

چو دیدند سرها و آن بانوان

بدادند با گریه و مویه سر

درود فراوان به خیرالبشر

به بدخواه دین امیر عرب

پیاپی به نفرین گشودند لب

به حران درون چون سپاه آمدند

تن آسوده از رنج راه آمدند

به تلی یکی مرد موسی پرست

بدش خانه و جایگاه نشست

ز حق آن سرافراز فرخ نهاد

بدش نام یحیی و نیکو نژاد

چو دید آن سپه را و چندین اسیر

برای تماشا بیامد به زیر

سر شاه را دید کاندر سنان

دمادم همی جنبد او را لبان

چو نیکو نیوشید آن سرفراز

همی خواند قرآن به لحن حجاز

زلشگر بپرسید: کاین سر زکیست؟

دگر باب و مام ورا نام چیست؟

چو گفتند و بشناخت او شاه را

پدرش آن شه عرش خرگاه را

ز دینی که خود داشت پیچید سر

درآمد به آیین خیرالبشر

زسر، پاک دستار خود راد مرد

بیفکند آن را، سپس پاره کرد

به هر زن یکی پاره چون زان بداد

یکی جامه ی خز بدش پاکزاد

بیاورد آن را به نزد امام

بگفتا: که ای پور خیرالانام

مر این جامه ی نغز و دینار چند

مرا هست، بپذیر از این مستمند

چو دیدند کردار آن نیکبخت

سپه نعره ها برکشیدند سخت

که ای مرد زین جا برو برکنار

تو را چیست با دشمن شاه کار؟

چو این دید یحیی کشید از میان

سبک تیغ و زد بر صف کوفیان

بسی کشت و شد کشته در راه دین

به جانش درود از جهان آفرین

به حران مر او را یکی بارگاه

بود تاکنون همچو در چرخ، ماه

پناه خلایق بود در گهش

به رتبت، بر، ازچرخ، خاک رهش

از آن جایگه چون سپردند راه

به سوی نصیبین کوفه سپاه

بخش ۸۶ - رسیدن کاروان اهل بلا به نصیبین

به نزدیک منصور الیاس بر

فرستاده ای رفت و دادش خبر

که بد آدمی شوم و ناپاکدین

امیر از یزید، اندر آن سرزمین

به فرمان وی مردم آن دیار

ببستند آیین به هر رهگذر

سپه چون به شهر اندر آمد ز راه

برآمد به ناگاه ابری سیاه

بغرید و برقی از آن شد پدید

توگفتی جهنم نفس در کشید

از آن برق پس آتشی برفروخت

ز مردم یکی نیم با شهر سوخت

ز مرد و زن شهر نیم دگر

هراسنده گشتند و آسیمه سر

که برما ببارید خشم خدای

ز بیداد این مردم تیره رای

از آن حال، آن قوم ناپاکدین

هراسنده گشتند و اندوهگین

به زودی از آن شهر بیرون شدند

ابا آن اسیران به هامون شدند

چو لختی برفتند زانجا فراز

یکی قلعه و مرز دیدند باز

یکی مرد شوم از نژاد حرام

که او بد سلیمان یوسف به نام

در آن جایگه بود فرمانگزار

برادر یکی بودش آن نابکار

که با وی در آن قلعه انباز بود

به دل با علی (ع) کینه پرداز بود

همی خواست هر یک از آن دو شریر

که آن لشگر و کاروان اسیر

ز دروازه ی وی در آید به شهر

که او را شود اجر آن کار بهر

از آن گفتگو آن دو ناپاکدین

کشیدند بر روی هم تیغ کین

به تیغ برادر به پایان کار

سلیمان بشد کشته درکارزار

یکی سخت پیکار آمد پدید

چو زانگونه شعر بداختر بدید

بپیچید از آنجا سر کاروان

شتابان به سوی حلب شد روان

چو از راه، آن ناکسان عرب

رسیدند نزدیک شهر حلب

در آن جایگه بود یک کوهسار

که گرگش، جمل را نمودی شکار

بخش ۸۷ - منزل دادن سپاه اهل ستم

دهی بود آباد در پشت کوه

سپردند ره سوی ده آن گروه

بدند اهل آن ده، یهودی تمام

بزرگش غریر بن هارون به نام

به نزدیک آن ده سپاه ستم

بماندند با آن اسیران غم

شبانگه که گردون پرند سیاه

بپوشند و بیرون شد از پرده ماه

مگر شهربانوی جفت امام

کنیزی ورا بود شیرین به نام

رخی داشت محجوب و گفتار گرم

تو گفتی مگر آفریده ز شرم

مه رویش آنگونه تابنده بود

که شیرین ارمن برش بنده بود

ببخشیده بد بانویش بر امام

ورا کرده آزاد شاه انام

درآن روز بانوی گردن فراز

یکی خلعتش داده گوهر طراز

گذشته از آن، یافته آن کنیز

زبانوی بخشنده، بسیار چیز

دراین روز با دیده ی اشکبار

بیامد بر بانوی سوگوار

بگفتا: که ای بانوی غم نصیب

غم تو مرا برده از جان، شکیب

چو تو دختر شاه و والای شاه

که حکمش روان بود بر مهر و ماه

در این جامه ی کهنه پوشیده تن

سزد خون بریزم ز بیننده من

چو یاد آورم زان مرصع سلب

که دادی مرا در زنان عرب

شود خون، دلم همچو لعل مذاب

فرو ریزم از دیده یاقوت ناب

از آن زیب و زرکان زمان داشتم

یکی را ز دشمن نهان داشتم

کنونم بفرمای تا شب به پاست

شوم سوی این دژ که نزدیک ماست

برای تو ز آن زیور و زر که هست

یکی جامه ی نو بیارم به دست

چو دستوری اش داد بنمود راه

سوی کوه سر همچو تابنده ماه

چو نزدیک دروازه ی دژ رسید

نگهبان دژ را خروشی کشید

بگفتا: درباره را برگشای

که باشم دمی، باز گردم به جای

به پشت در دژ بد آن دم عزیر

بگفتا: که ای زن چه خواهی زخیر؟

همانا که شیرین فرخنده ای

که بر داور دین پرستنده ای

بگفتا: همانم که گفتی تو نیز

گمانم به شه بنده ای ای عزیز

چو بشنید این، در به رویش گشاد

سوی خان خود برد، خندان و شاد

بدو گفت شیرین که ای راد مرد

ز نام منت برگو آگه که کرد؟

تو را خود چه نام است و آیین کدام؟

شناسا چه سانی به حال امام؟

بگفتش: منم مهتر این گروه

که دارند جا اندر این سخت کوه

عزیرم بود نام و اصلم کریم

از این پیش بودم به دین کلیم

در این شب چو شد دیده ام گرم خواب

بدیدم دو پیغمبر کامیاب

یکی بود هارون و دیگر کلیم

که بودند از درد و غم دل دو نیم

برهنه سر و پا، چو ابر بهار

به رخساره گان از مژه اشکبار

بگفتم: که این پادشاهان پاک

دل پاکتان از چه شد دردناک؟

بگفتند: این گریه و آه ما

بود در عزای شهنشاه ما

بگفتم کدام است شاه شما

که سوگش بر آورده آه شما

بگفتند: شاه شهیدان، حسین (ع)

گل باغ پیغمبر عالمین

محمد (ص) که ما بنده گان وی ایم

به جان از پرستندگان وی ایم

بگفتم: مگر جز شما کردگار

کسی را گزیده است در روزگار

بگفتند: آری رسول امین

محمد، شهنشاه بطحا زمین

که ما هر دو هستیم در دین او

ندانیم جز راه آیین او

تو نیز ار بخواهی شوی رستگار

بدان شاه ابرار ایمان بیار

بگفتم: نشان اندر این کار چیست؟

که دام مر این خواب از اعلام نیست

بگفتند: هوشت چو آمد زخواب

سبکرو به دروازه ی دژ شتاب

خجسته کنیزی است شیرین به نام

که آزاد گشته است او، از امام

بیاید بکوبد در این حصار

بر او برگشا در به خانه بیار

بکن با وی آن نیکویی کان سزد

که او از ازل بر تو شد نامزد

سپس ساز او را به خود رهنمای

ببر تا بر سبط شیر خدای

مسلمان شو اندر بر شهریار

به هر چت که او گوید ایمان بیار

برو پس به نزد سر پاک شاه

سلامش کن آنگاه با اشک و آه

وز آن پس زما گوی او را درود

که در پاسخت لب بخواهد گشود

چو گردید بیدار چشمم ز خواب

به دروازه ی دژ گرفتم شتاب

همان لحظه بانگ تو آمد به گوش

ببرد از سرم آن صدا عقل و هوش

تو اکنون برو سوی بانوی خویش

به وی بازگو هر جت آمد به پیش

شنید این چو شیرین از آن کوهسار

بیامد بر بانوی سوگوار

بدو گفت آن دیدنی ها که دید

هر آنچ از عزیر یهودی شنید

همه بانوان حرم زان خبر

تعجب کنان گریه کردند سر

سحرگه چو از کوه بنمود چهر

سر بی تن پادشاه سپهر

عزیر از بر کوه چون تند سیل

سوی خیل خونین دلان کرد میل

بیامد بر روزبانان نخست

بگفتا: مرا هست عهدی درست

که پوشم تن چند بینوا

دگر آن اسیری که بینم روا

دهم مر شما را هزاری درم

که آن نذر خود را به پایان برم

گرفتند از او درم ها سپاه

به نزد اسیرانش دادند راه

بیامد بر بانوان ایستاد

به هریک یکی جامه ی نو بداد

یکی کیسه آورد پر زر ناب

برشاه بیمار و گفت: ای جناب

مر این هدیه از این رهی در پذیر

به آیین اسلام دستش بگیر

شهنشه بدو داد ایمان به یاد

به روی دلش درز رحمت گشاد

از آنجا بیامد سری پر ز شور

زبان در ارنی چو موسی به طور

به نزد سر شاه و او را بدید

نه موسی صفت لن ترانی شنید

درودش فرستاد با چشم تر

سپس گفت: کای سبط خیرالبشر

تو را گفته موسی و هارون درود

لب شاه چون غنچه از هم گشود

بگفتا: درود برون از شمار

به موسی و هارون ز پروردگار

چو از لعل شه آن سخن ها شنفت

بنالید و زارید و آنگاه گفت:

رهی را به این بنده بنما شها

کز آن راه گردم ز غم ها رها

از این بنده راضی شود کردگار

شوم در دو گیتی از آن رستگار

سر شاه عشاق گفتا بدو

که این پاکدین مرد بگزیده خو

گرفتی چو دین رسول امین

ز تو گشت خوشنود جان آفرین

چوکردی نکویی به آل رسول

ز تو گشت خوشنود، شوی بتول

سلام رسولان پروردگار

به من چون رسانیدی انده، مدار

که من نیز خوشنودم ازکار تو

به روز جزا یار و غمخوار تو

ازاین پس برو رسم دیگ یادگیر

غم دین خور و هر غمی باد گیر

که پروردگارت به روز شمار

ز یاران ما آورد در شمار

چو بشنید آن مژده ها مرد پاک

به شکرانه بنهاد صورت به خاک

بسی زار نالید و برپای خاست

بگفتا به شیرین شه داد راست

که گر یاری ماست درسر تو را

بباید مراین مرد، همسر تو را

شه ناتوان عقد شیرین ببست

بدادش بدان مرد یزدانپرست

مسلمان شدند آن یهودان، همه

ز اعجاز نوباوه ی فاطمه (س)

بدیدم من این داستان درکتاب

ندانم صواب است یا ناصواب

بپیوستم آنرا ز گفتار خویش

اگر چند آورده بودم ز پیش

که این شهربانوی فرخنده فر

به عاشور پنهان شد ازهر نظر

بر آن رفته قومی که شاه زنان

نبد آن سفر با شه انس و جان

از این راز آگه بود کردگار

که او داند آغاز و انجام کار

روایت کند اینچنین بو سعید

که بد همره آن گروه عنید

که یک روز آن لشگر تیره رای

به نزدیک دیری گرفتند جای

بخش ۸۸ - جا دادن اسیران آل پیغمبر

در آن دم یکی گفت با آن سپاه

که نصر حرامی یل رزمخواه

سپاهی برآراسته بی شمار

همه نوجوانان دشمن شکار

که گردد شبانگه چوگیتی سیاه

شبیخون زند بر شما با سپاه

بگیرد اسیران و سرها تمام

بخواهد از این قوم، خون امام

بیفتاد در آن سپه همهمه

سران را دل آمد پر از واهمه

نشستند با یکدیگر رایزن

بگفتند: اگر شد درست این سخن

ندارند مردان ما تاب جنگ

تن مرد خسته، پی باره لنگ

به ویژه ز اعجاز این پاک سر

سراسر پشیمان شده زین سفر

سر نیزه ای گر برآید ز گرد

نماند به جا زین سپه پنچ مرد

در انجام، اینگونه دادند رای

که شب را در آن دیر گیرند جای

چو این رای شد بر همه استوار

نمودند آل علی (ع) را سوار

برفتند نزدیک آن کهنه دیر

سوی دیر شد شمر دون، گرمسیر

چو دیدند این مردمان آن مقام

یکی مرد راهب برآمد به بام

برآورد آوا بگفت: ای سو را

شما را بدین دیر باشد چه کار؟

بگفتا بر او شمردن کاین سپاه

در این دیر جویند امشب پناه

بگفتا بدو پیرمرد کشیش

کیانند و باشد شما را چه کیش؟

بگفتا: که هست از یزید این سپاه

که امروز باشد در اسلام، شاه

بد او را یکی دشمن اندر عراق

به جنگش نمودیم ما اتفاق

بکشتیم او را به شمشیر و تیر

نمودیم پس اهل او را اسیر

سرش را کنون با عیالش تمام

برند این اسیران و سرها به در

سپاهی به ما کرده امشب کمین

همه با سنان و سلیح گزین

که سازند بر ما شبیخون مگر

برند این اسیران و سرها به در

نداریم چون پای با آن سپاه

تو ما را در این دیر می ده پناه

بگفتا بدو پیر روشن روان

که با خود بیندیش ای پهلوان

چنین لشگر اندر چنین جای تنگ

چگونه توان کرد امشب درنگ؟

همان به که آرید دراین حصار

اسیران و سرها و خود هوشیار

به پای همین دیر بر پشت زین

بمانید آماده ی جنگ و کین

که از هر طرف حمله آرد سپاه

شما هم برایشان ببندید راه

پسندید شمر آنچه از وی شنفت

بیامد به نزدیک یاران بگفت

اسیران آل علی (ع) را ببرد

درآن دیر بر دست راهب سپرد

سرشاه دین را به صندوق، در

به یک خانه بنهاد و بر بست در

پرستنده بیمار را با حرم

نشانید در حجره ای، محترم

بیاورد از بهرشان نان و آب

خود آمد از بستر خواب خویش

چو یک لخت بگذشت از شب، کشیش

برون آمد از بستر خواب خویش

بدان حجره کانجا سرشاه بود

نهانی از آن خفته گان رخ نمود

که بیند زمانی برآن پاک سر

یکی روشنی آمدش در نظر

چو نیکو نگه کرد زان حجره بود

هراسان بیامد بدان سوی زود

در حجره بد بسته، مرد ایستاد

سبک دیده بر روزن در نهاد

چه گویم در آن حجره راهب چه دید؟

که هرگز نیاید به گفت و شنید

ز صندوق، نوری بدید آشکار

که می تافت تا عرش پروردگار

همه سقف آن حجره، بشکافته

در آن پرتو نور حق تافته

دل و هوش از آن مرد، بیگانه شد

سراپای او محو آن خانه شد

به ناگه یکی تخت دیدی ز نور

به گردش به پرواز غلمان و حور

همی گفت یک تن که هان راه، راه

که حوا رسد اندر این بارگاه

دگر ساره و هاجر و آسیه

دگر مریم اندر لباس سیه

دگر یک صفورای دخت شعیب

دگر مادر یوسف پاک جیب

از آن بانگ ترسا بلرزید سخت

بیامد فرود اندر آن خانه لخت

زنی چند از آن تخت بر خاستند

به آه و فغان مویه آراستند

ببردند یک یک به سوز و گداز

بدان پاک صندوق و آن سر،نماز

به ناگه بزد نعره بر وی سروش

که چشم خود ای مرد ترسا بپوش

که اینک سر بانوان، فاطمه (س)

رسد با زنان رسولان، همه

از آن بانگ شد خاک، پر زلزله

بیفتاد در عرشیان غلغله

مسیحی از آن نعره از پا فتاد

همش پرده بر چشم بینا فتاد

ولیکن دو گوشش شنیدی که زار

زنی نوحه می کرد بر شهریار

همی گفت: ای نوگل گلشنم

چراغ دو بیننده ی روشنم

ایا کشته ی تشنه در نزد رود

ز من بر تو بادا سلام و درود

فدای تو ای سرشود مادرت

که وقت شهادت نبد بر سرت

که ببریده زینسان گلوی تو را؟

زخون لاله گون کرده روی تو را؟

بخواهم من از دشمنان خون تو

کنم شاد این جان محزون تو

چو آن ناله ی زار ترسا شنید

تو گفتی ز تن مرغ جانش پرید

زمانی بدان گونه بیهوش بود

که گفتی تنش خالی از توش بود

چو یک لخت بگذشت و آمده به هوش

از آن خانه نشنید دیگر خروش

از آن مویه گر انجمن کس ندید

بلرزید از بیم چون شاخ بید

شد از دیده بررخ همی اشک ریز

درحجره بشکست و صندوق، نیز

بریده سرشاه دین را نخست

به مشک و گلاب و به کافور شست

بیاورد آن را به جای نماز

نهاد و نشست از برش با نیاز

بدیدی برآن روی چون آفتاب

به زاری همی ریخت از دیده آب

بدوگفت: کای سر، سر کیستی؟

همانا مسیحی، و گر نیستی

چرا محرمان حریم سپهر

به سوگ تو دارند پرآب، چهر

سروشان عرشت ببوسند خاک

زنان رسل در غمت سینه چاک

نه ای گر تو عیسی به بزم غمت

چرا داشت مریم به پا ماتمت؟

گمانم تو آنی که پروردگار

به انجیل گشتت ستایش نگار

به آنکس که دادت چنین آبروی

تو با من یکی نام خود را بگوی

به گفتن درآمد سر شهریار

بدوگفت: کای راهب هوشیار

منم آنکه دشمن نمود از قفا

سر تاجدارم ز پیکر جدا

منم آنکه کشتند اهریمنان

مرا تشنه با تیغ و تیر و سنان

من آنم که دشمن پس از کشتنم

زکین سود با سم اسبان تنم

بدوگفت راهب که فرمای نام

هم از جد و بابت بگو هم زمام

شهش گفت: نامم حسین (ع) و نیا

بود مصطفی (ص) خاتم انبیا

پدر حیدر (ع) و هاشمی گوهرم

برادر حسن (ع) فاطمه (س) مادرم

به هر دو جهانم خدا کرده شاه

به یثرب زمینم بود تختگاه

چو آن پیرمرد آن سخن ها شنید

بزد دست و زنار را بر درید

کشید از جگر ناله ی دردناک

بگریید و برسر فرو ریخت خاک

در آن دیر بودند هفتاد مرد

مریدان و شاگرد آن راد مرد

نمودند برگرد پیر انجمن

پژوهش نمودند زان موتمن

بدیشان بگفت آنچه که شب بدید

دگر آن سخن ها که از شه شنید

بریدند زنار آن مردمان

کشیدند در ماتم شه فغان

برفتند با وی بر شاه دین

پناه جهان سیدالساجدین

فتادند در پای آن شهریار

نمودند اسلام و دین اختیار

بگفتند پس کای شهنشاه دین

بده اذن پیکار با مشرکین

که امشب بر ایشان شبیخون زنیم

به راهت همه جامه درخون زنیم

شهنشاه فرمود: منما شتاب

که زود است گردیم ما کامیاب

برآرد خداوند از ایشان دمار

دهد جا درآتش به روز شمار

سحرگه چو برخاست بانگ خروش

برفتند از آن دیر با صد فسوس

شنیدم بدینگونه از ناقلان

کز آنجا برفتند زی عسقلان

بخش ۸۹ - ورود آل محمد (ص) و آله و سلم به عسقلان

بدی عسقلان را یکی مرزبان

که یعقوب بد نام آن بد گمان

مر این بدگهر بود در کربلا

به رزم خداوند اهل ولا

به مردم چنین گفت آن زشت خوی

که آیینه بندند بازار و کوی

نوازند رامشگران رود و دف

تماشاچیان پای کوبند و کف

چو آل پیمبر بدان زشت بوم

رسیدند همچون اسیران روم

زهر سو شدند انجمن مرد و زن

به همراه رامشگران چنگ زن

یکی مرد بازارگان نیک کام

که خود بد ضریر خزاعیش نام

در آن تازگی کرده آنجا مکان

چو دید آنچنان شادی از مردمان

ز مردی بپرسید کای نیک یار

مگر روز عیدی است در این دیار؟

بگفتا: گمانم که باشی غریب

کز این شادمانی نداری نصیب

بگفتا: بلی نیستم زین دیار

بگفتش: تو هم رو به شادی بیار

که شخصی برآویخت با شاه شام

همی خواست گردد به مردم امام

فرستاد لشگر عبیدزیاد

بکشتند او را و، طی شد فساد

کنون اهل او رابدینجا اسیر

بیارند و مردم به فرمان میر

سپه را به شادی پذیره شوند

که دل های بدخواه تیره شوند

بپرسید از او مرد بازارگان

که بد دشمن شاه از مشرکان

و یا بد مسلمان و از اهل دین

بگفتا بدو مرد پاسخ چنین

که آن مرد بد سبط خیرالانام

حسین علی (ع) داشت فرخنده نام

چو بشنید این، زد به هر دو دست

که آوخ که پشت پیمبر شکست

بیفتاد برخاک و می گفت زار

دریغا، ز خیرالبشر یادگار

پس آنگاه برجست و آمد دوان

به نزدیک آن غمزده کاروان

چو افتاد آنگونه چشم ضریر

برآن شاه بیمار و خیل اسیر

خروشان به خاک سیه برنشست

زغم زد همی برسر و سینه دست

بدو گفت آن ناتوان شهریار

که گویا نه ای مردم این دیار

که این قوم شادند و تو در غمی

نشسته به خاکی و در ماتمی

بگفتا: بلی ای جهان را پناه

من امروز اینجا رسیدم ز راه

بدی کور ای کاش بیننده ام

نمی آفرید آفریننده ام

که بینم شما را چنین سوگوار

برهنه سر و بر شترها سوار

بگفتا بدو شاه کای نیکنام

ز تو بوی یاری رسد برمشام

خروشان بزد دست بر سر ضریر

بگفتا که ای شاه گردون سریر

من اندر جهان زنده تا بوده ام

پرستنده ای از شما بوده ام

بفرما به من آنچه فرمان تو راست

که امر تو برجسم و جانم رواست

بگفتش گرفتار زنجیر غم

که داری گرایدون به همره درم

ببر نزد این بد گهر نیزه دار

که بر نیزه دارد سر شهریار

بدوده که بخشد به یاران خویش

که از ما برانند یک لخت پیش

بود کان تماشاییان شریر

روند از میان زنان اسیر

به دنبال سرها بگیرند راه

بر این بیکسان کمتر افتد نگاه

برفت و بکرد آنچه فرموده بود

بیامد دمان تا برشاه زود

که گر خدمتی هست فرمای باز

بفرمود: کاین بانوان حجاز

ندارد در بر لباسی کز آن

بپوشند خود را ز نامحرمان

گرت هست از جامه چیزی به بار

برو بهر این بی پناهان بیار

برفت و بیاورد آن نیکنام

سراپای رختی ز بهر امام

به هریک از آن بیکسان، مرد راه

بدانسان که بایست پوشش بداد

که ناگه ز دنبال برخاست غو

گروهی روان شمرشان پیشرو

همی بد گهر نعره بر می کشید

که دشمن بشد کشته، شادی کنید

ضریر خزاعی چو زینسان بدید

شکیب از دلش رفت و بر وی دوید

گرفتش عنان سخت پس ناگهان

بیفکند بر رویش آب دهان

بدوگفت: کای از نژاد حرام

پلید و تبهکار از باب و مام

نداری مگر هیچ شرم از خدا

که سازی سر پور زهرا (س) جدا؟

حریم نبی را به بازارها

کشانی، کنی هر دم آزارها

ابا اینچنین زشتی ای مرد دون

کشی نعره ی شادمانی کنون؟

تفو باد بر این دو موی پلید

که بر روی بی آبرویت دمید

نماید به هر دو سرا داورت

چو چشم دلت کور چشم سرت

چو دشنام بسیار شمر پلید

بدانگونه زان مرد برنا شنید

به یاران خود کرد ناپاک روی

که گیرند اطراف این یاوه گوی

زنیدش به چوب و به مشت و به سنگ

نمایید خاکش ز خون لاله رنگ

به فرمان شمر آن گروه شریر

گرفتند پیرامن آن دلیر

زدندش همی تا ازو رفت توش

بیفتاد و برخاک بسپرد هوش

گمانشان که یکباره مرده ست مرد

بهشتند او را درآنجای، فرد

چو نیمی ز شب رفت آمد به هوش

به هر سوی لختی فرا داد گوش

چو نشنید از هیچ سوبانگ کس

بجنبید برخویش و برزد نفس

به دست و به زانو روان گشت تفت

همی تا به یک بقعه اندر برفت

در آنجا یکی انجمن دید مرد

همه زار و گریان و نالان به درد

نشسته همه با گریبان چاک

به جای کله هشته بر فرق، خاک

از ایشان بپرسید کای مردمان

شما را چه آمد بسر از زمان

همه اهل این شهر خندان و شاد

درغم به روی شما چون گشاد

مرا بس شگفت آید از کارتان

از آن خنده وین گریه ی زارتان

بگفتند تو دوست یا دشمنی

سروشی و یا زشت اهریمنی

اگر دشمنی رو سر خویش گیر

چو یاران ره خرمی پیش گیر

اگر دوستی ناله سرکن چو ما

به سوک شهنشاه ارض و سما

بگفتا که دشمن نیم دوستم

که دشمن دریده به تن پوستم

بگفت آنچه آن روزش آمد به سر

ز بد خواه آل نبی سر بسر

چو آگاه گشتند از حال وی

بگفتند کای مرد فرخنده پی

چو تو ما ز یاران پیغمبریم

غلامان شیر خدا حیدریم

بود گریه ی ما بدان شهسوار

که باشد سرش بر سنان استوار

چو بشنید این مویه پرداز شد

به ایشان دران سوک انباز شد

دگر روز کاین مهر گردون مسیر

روان شد به گردون سپاه شریر

پی کوچ رایت بیفراختند

از آنجا سوی بعلبک تاختند

همه اهل آن مرز پیر و جوان

زن و مرد با زیب زیور روان

بخش ۹۰ - ورود اهل بیت به بعلبک

ز بهر پذیره برون تاختند

غو شادمانی بر افراختند

علم ها برافراشته رنگ رنگ

برآورده آوای طنبور و چنگ

چو آن قوم را ام کلثوم دید

نوای دف و نای ایشان شنید

بگفت ای جهان داور بی نیاز

تواین انجمن را پراکنده ساز

ابر کشتشان آفتی برگمار

بر ایشان بکن آب ها ناگوار

کسی را برانگیز از تیغ کین

برانداز این قوم را از زمین

شه ناتوان نیز اشعار چند

بخواند ایدر آنجا به بانگ بلند

همی گفت تا چند این روزگار

به نیکان بود سر به سر کارزار

ندانم که از گشت چرخ بلند

همی تا کجا بود باید به بند

کشانند ما را بر اشتر سوار

برهنه سر و دوش بر هر دیار

ایا امت زشت کار پلید

به پیغمبر خویش کافر شدید

تفو برشما باد و کردارتان

که دلتنگ شد احمد (ص) از کارتان

گشودند آن مردم زشت بار

به پا شد یکی دیر در آن دیار

سرشاه را بر سنان بلند

به دیوار آن صومعه بر زدند

یکی مرد راهب درآن کهنه دیر

بدش جای و پیوسته جویای خیر

چو شب آمد و گشت گیتی سیاه

سرخود برون کرد از خانقاه

سر پاک شه را برآن نیزه دید

که از وی همی نور بر می دمید

پر از نور روی هوا رنگ رنگ

به پا گشته هر سو غریو و غرنگ

شده باز در های هفت آسمان

سروشان به دیدار آن سرو چمان

بسودند پیشش زمین ادب

به تسبیح و تهلیل بگشوده لب

همی تا سحر مرد یزدان پرست

ز دیدار شه دیده را بر نبست

چو از پرده ی شب عیان گشت مهر

زمین گشت تابان و روشن سپهر

مسیحی برون آمد از جای خویش

ندانستی از غم سر و پای خویش

زلشگر بپرسید کاین سر ز کیست

شما را ز ببریدنش کام چیست

بگفتند کاین سبط پیغمبر است

که او را پدر نامور حیدراست

در افتاد با داور ما یزید

نمودیم اندر عراقش شهید

سرش را بریم این زمان سوی شام

که یابیم از شاه خود جاه و نام

مسیحی چو گفتار ایشان شنفت

بیامد به سالار لشگر بگفت

که با این سرم هست یک لخت کار

دمی نیز او را به من می سپار

برم تا بیابم ازو خواسته

شود کار دنیایم آراسته

برم اندرین خانه اش یک زمان

بیارم سپارم ترا بی زیان

بدو پاسخ آورده بوده عنید

که این پاک سر را ز بهر یزید

گرت هست زر رو بیاور بیام

که از سیم و زر میتوان یافت کام

چو بشنید این راهب هوشیار

بیاورد زر سره ده هزار

بدو داد و سر را گرفت او به دست

بیامد به جای پرستش نشست

نخستین بشستش به مشک و گلاب

روان کرد به رخ ز بیننده آب

سپس روی خود بر رخ او بسود

بران روی و مو خواند لختی درود

به زاری بگفت ای بریده سرا

پسر دختر پاک پیغمبرا

دریغا نبودم که در راه تو

شوم کشته از تیغ بدخواه تو

ولیکن تو ای خسرو بی سپاه

مرا باش نزد نیایت گواه

که دادم گواهی که پیغمبر است

ورا جانشین باب تو حیدر است

چو لختی چنین گفت سر را ببرد

به دست سپاه بد اختر سپرد

بداد آن سر پاک و خود سوی کوه

برفت آن پرستنده دور از گروه

درآنجا بگریید برشاه، زار

همی تا به فردوس شد رهسپار

وزان سو سپهدار آن زر زرد

به سر کردگان سپه پخش کرد

چو نیکو نظر کرد آن بد سگال

شده آن زر ناب یکسر سفال

نوشته برآن، بازگشت بدان

به آتش بود جای خود را بدان

بگفتا بدارید این را به راز

که این مردم از ما نکردند باز

از آنجا براندند یک لخت پیش

تن از بیم لرزان دل از درد ریش

به ناگه یکی هاتف از آسمان

برآورد آوا که ای مردمان

امید شفاعت نباید دگر

بدارید فردا ز خیرالبشر

کسانی که کشتند فرزند او

همه دوده ی پاک و پیوند او

نکردند بیم از خداوند خویش

گرفتند یکسر ره کفر، پیش

روان باد نفرین پروردگار

به آل زیاد تبه روزگار

که کشتند فرزند پیغمبرا

خداشان بسوزد به دیگر سرا

ازان بانگ یکسر نمودند بیم

شد از هول دلهای لشگر دونیم

شتابان نهادند سر سوی شام

نکردند جایی تن آسان مقام

بخش ۹۱ - در ذکر اعجازی که از سر مطهر امام(ع)درراه شام بظهور رسیده بروایت ابن لهیعه

ز کوفه همی تا به شهر دمشق

شگفتی بسی از سر شاه عشق

عیان شد به هر منزل و هر دیار

دراین نامه گفتم یکی از هزار

چه بسیار جا کز محبان شاه

ندادند بر لشگر کفر راه

ببستند در، بر سیاه شریر

براندند از خویش با تیغ و تیر

من آن جمله را کوته انداختم

به پیوستن آن نپرداختم

شنو این یک اعجاز را از امام

کز آن پس بگوییم ازشهر شام

چنین گفته پور لهیعه که من

بدم روزی اندر حرم دور زن

بدیدم یکی مردک تیره رنگ

ابر پرده ی خانه یازیده چنگ

همی گفتی ای دادگر داورا

ببخشا گناه فزون مرا

اگر چند دانم که چونین گناه

نه درخورد بخشایش است ای اله

نگیرم ازین آستان من سرا

اگر چند دانم نبخشی مرا

بدو گفتم ای مرد کوتاه کن

بترس از خدا شرمی از این سخن

ز بخشایش حق مشو ناامید

دهد تا امیدی به آتش نوید

اگر بنده دارد گنه بی شمار

خدا مهربان است و آمرزگار

مرا گفت آن مرد با اشک و آه

که من خویش دانم چه کردم گناه

از اینجا به یکسو بیا تا که من

بگویم تو را از بد خویشتن

چو رفتیم از آنجا به کنجی فراز

چنین پرده بگرفت از روی راز

که من زان گروهم که در راه شام

برفتیم با آل خبر الانام

من و چند تن زان سپه نابکار

که بودیم پنجاه تن نیزه دار

سر پاک شه را نگهبان بدیم

شب و روز مست و غزلخوان بدیم

به شب می نمودیم سر را نهان

به صندوقی و خویش برگرد آن

نشستیم درشادی و درطرب

همی باده خوردیم تا نیم شب

ز شب ها شبی من نخوردم شراب

چو گشتند آنقوم مست و خراب

بدیدم دری ز آسمان باز شد

همه روی گیتی پرآواز شد

همی دم به دم آن صدا می فزود

تو گفتی مگر غرش رعد بود

بشد درهوا روشنی ها پدید

تو گفتی مگر برق ها می جهید

به ناگاه آوای مرد و سمند

به گوش آمدم از سپهر بلند

بدیدم خروشان سپاه ملک

به سوی زمین آمدند از فلک

مکاییل برآن سپه پیشرو

به ناگه دگرباره برخاست غو

یکی گفت اینک رسول امین

رسد از بلند آسمان بر زمین

به همراه او آدم و جبرییل

ذبیح است و نوح و مسیح و خلیل

چو کروبیان و رسولان پاک

به سوی سمک آمدند از سماک

در افتاد در توده ی خاک جوش

ز خیل ملایک برآمد خروش

ز صندوق در بسته روح المین

برآورد پر خون سرشاه دین

ببوسید و بر سینه اش بر نهاد

تزلزل بر افلاک در اوفتاد

همه قدسیان و رسولان پاک

فشاندند برسر زغم تیره خاک

بدادند بوسه بدان پاک سر

رسولان و افلاکیان مویه گر

وز آنان فزون شاه بطحا دیار

ببوسیدش از دیده ها اشکبار

همی زار گفت ای جگر بند من

نهال برومند، فرزند من

به دامانم ای پور، شمر پلید

سر از پیکر چاک چاکت برید

بر دیده ی من بزد بر سنان

سر پر ز خونت بداختر سنان

سپس گفت با ناله ی دردناک

به افلا کیان و رسولان پاک

که بینید ای پاک جان، انجمن

چه کردند امت به فرزند من

خروشان و جوشان چو دریای نیل

چنین گفت با مصطفی (ص) جبرییل

که دستوری ام بخش ای شهریار

که گیرم هم اکنون زمین را مهار

به یک جنبش آنرا کنم باژگون

نماند تنی زنده زین قوم دون

بدانسان که کردم ازین پیشتر

همه امت لوط زیر و زبر

بگفتا بدین کیفرم نیست رای

نهم کار ایشان به دیگر سرای

نمود آن زمان شهریار حجاز

بدان پاک سر با ملایک نماز

درآندم به سوی زمین از فلک

بیامد گروه دگر از ملک

به دست اندر دشت ها آتشین

بگفتند با شاه دنیا و دین

که فرموده ما را چنین کردگار

که سوزیم پنجه تن نیزه دار

ترا چیست فرمان، بفرمود من

نگویم بر امر یزدان سخن

ببارید فرمان داور به جای

سروشان بفرموده ی رهنمای

یکی آتش از خنجر افروختند

تن آن پلیدان همه سوختند

یکی از سروشان به من حمله کرد

بماندم من از بیم برجای سرد

بجستم ز دارای دوران امان

به من گفت آن شاه آخر زمان

برو بر تو نفرین پروردگار

پس از مرگ بادت به دوزخ قرار

من از بیم جان اوفتادم ز پای

پس از لختی آمد چو هوشم به جای

ندیدم زیاران به جا هیچکس

یکی توده خاکستر آنجا و بس

ابا این گنه کامد از من پدید

نباشم ز رحمت چسان ناامید

چو اهل حریم شهنشاه عشق

رسیدند نزدیک شهر دمشق

بپیمود زجر بن قیس از سپاه

به درگاه پور معاویه راه

بخش ۹۲ - رسیدن اسیران کربلا به نزدیکی شهر شام

به گاهی که دژخیم بر گاه بود

به مجلس در آمد بدادش درود

بدو گفت: اهریمن کینه خو

خبر تا چه آورده ای بازگو

بگفتا دلت شاد باد ای امیر

که شد دشمنت کشته و دستگیر

سر پور زهرا (س) و فرزند او

دگر شانزده سر ز پیوند او

ز یاران جان باز او شصت سر

ابر نیزه داریم در این سفر

اسیران و سرهای پر خاک و خون

بدین شهر نزدیک آمد کنون

به فرمان فرزند مرجانه ما

کشیدیم لشگر چو در نینوا

به پور علی(ع) ره به بستیم تنگ

نپذرفت بیعت درافکند جنگ

دهم روز ماه محرم که مهر

برآمد در این طارم نیل چهر

به رزمش نهادیم ما نیز روی

بکشتیم او را و یاران اوی

کنون جمله با پیکر چاک چاک

غریقند در لجه ی خون و خاک

زیارت کندشان همی در تراب

به منقار کرکس به مخلب عقاب

خورند آب از خون ایشان طیور

به سر سایه اندازد از چرخ هور

چو بشنید گفتار او را شریر

فریبنده افکند سر را به زیر

زمانی خمش بود و برداشت سر

چنین گفت اهریمن حیله گر

که گر من به جای عبید زیاد

بدم سر نمی زد ز من این فساد

حسین (ع) را بکشت او چنین بیگناه

که سازد خدا روی زشتش سیاه

چو پور حکم عبد رحمن چنین

شنید از یزید بد اندیش دین

به تازی زبان خواند اشعار چند

که کشتند آن سرور ارجمند

که نزدیکتر بود آن شه به ما

ز فرزند مرجانه ی بی حیا

عبیدالله آن شوم بی ننگ و نام

که باشد نژادش ز تخم حرام

سمیه که بد مادر مادرش

زناکار بود و پلید اخترش

ازو زاد مرجانه و زان پلید

چنین پور ناپاک آمد پدید

که سبط رسول امین را بکشت

خداوند دنیا و دین را بکشت

به شمشیر کین کرد آن پر جفا

زمین خالی ازتوده ی مصطفی

ولیکن ز نسل سمیه زمین

بود پر دریغا ز کاری چنین

فرا گوش او برد سر اهرمن

بدو گفت پنهان از آن انجمن

که اکنون چه جای چنین گفتگو ست

زتو این سخن نزد ما کی نکوست

بخش ۹۳ - آذین بستن شهر دمشق را برای ورود اهل بیت پیغمبر

گه شادمانی است نی روز پند

زبان را این گفتگوها ببند

سپس گفت آن مرد بی آبروی

که بندند آذین به بازار و کوی

همه مردم شهر بیرون روند

سپاه ستم را پذیره شوند

به شهر اندرون شد روان خواسته

همه کوی و بر زن شد آراسته

سر بام ها پرشد ازمرد و زن

جوانان غزلخوان و طنبور زن

یکی نیمه مردم ز برنا و پیر

بپوشیده تن در لباس حریر

صد و بیست رایت بر افراختند

ز بهر پذیره برون تاختند

ببردند با خویش خنیاگران

ز بانگ دهل گوش ها شد گران

دورویه کشیدند بر راه صف

برآورده آوا نی و رود و دف

به ناگه برآمد غو گاو دم

رسیدند سرها و اهل حرم

به بی پرده محمل حریم رسول

نشسته همه اشکبار و ملول

همه کودکان مو پریشان و زار

برهنه به پشت شترها سوار

شه چارمین سیدالساجدین

بدیدند آن قوم ناپاکدین

سرشاه و یارانش اندر سنان

زنان حرم را عنان بر عنان

چو آل رسول امین را چنین

به زنجیر بر بسته زار و حزین

همه بسته دربند و زنجیرها

ز شادی کشیدند تکبیرها

به ناگاه گوینده ای در هوا

به تازی زبان برکشیدند این نوا

که ای سبط پیغمبر کامیاب

سر توست کارندش ازخون خضاب

نرفته به پیغمبر نیکبخت

چو امروز روزی غم انگیز و سخت

چنان دانم امروز او کشته شد

به خون تو ریش وی آغشته شد

پیمبر بشد کشته امروز فاش

ز قتل تو از امت بی وفاش

ز خوشحالی الله اکبر زنند

همان به ز غم دست برسر زنند

که شد کشته الله اکبر کنون

که شد پیکر تو زخون لعلگون

به شمر پلید ام کلثوم گفت

چو آن شور و غوغای مردم شنفت

که ای شمر یک ره به مردی گرای

بیندیش از پرسش آن سرای

بگو تا سر شاه و یاران شاه

که نزدیک آرند با ما به راه

برند از دگر راه کاین مردمان

نه بینند بر روی ما هر زمان

نپذیرفت آن خواهش از دخت شاه

که بودش دل ازکین حیدر سیاه

برو پر زچین کرد و برکاشت روی

ز بد گوهران مردمی خود مجوی

به لشگر بگفتا که با این زنان

ببایست سرها رود همعنان

تفو باد بر روی آن بد نژاد

که چون وی ستمگر ز مادر نژاد

یک داستان گفته سهل ابن سعد

شنو تا زنی ناله مانند رعد

بخش ۹۴ - درچگونگی ورود اهل بیت پیغمبر به شهر دمشق و روایت سهل بن سعد ساعدی

بدان پیر مرد ستوده تبار

ز اصحاب پیغمبر تاجدار

چنین گوید آن پیر روشن ضمیر

که بد خاکش از آب رحمت خمیر

که بودم من آنروز در شهر شام

نموده به بازارگانی مقام

ز حجره به بازار گشتم روان

برفتی مرا کاش از تن روان

ندیدم به بازار راه عبور

زبس مردمان جمله درعیش و سور

زن و مرد بسته به کف ها نگار

به هم تهنیت گو به دل شاد خوار

ز هر گوشه بر پاست آوای ساز

بگفتم مگر عیدی آمد فراز

گروهی بدیدم ستاده خموش

ندارند چون دیگران بانگ و جوش

از آن ها پژوهش نمودم یکی

از ایشان به پیش آمدم اندکی

بگفتا همانا غریبی،که نیست

ترا آگهی کاین طرب بهر چیست

چو بشناختم مرد بگریست زار

بگفتا شگفتا دراین روزگار

نریزد چرا آسمان سیل خون

زمین از چه رو می نگردد نگون

چرا روی گیتی نگردد سیاه

به سوک شه آسمان بارگاه

ز گفتار او شد دلم پر شتاب

بگفتم به من گوی روشن جواب

کدامین شه و ماتم او کدام

بگفتا جگر بند خیرالانام

که کردند او را به امر یزید

ابا یاورانش به کوفه شهید

سرش را کنون بر سنان استوار

بیارند امروز در این دیار

زن و مرد از آنروی باشند شاد

که آن نخل ایمان ز پا اوفتاد

ز گفتار او عقل من خیره شد

جهان بر جهان بین من تیره شد

بگفتم ز دروازه ها از کدام

درآرند سرهای ایشان به شام

ز ساعات گفتا درآرند شان

بجستم از آن سوی لختی نشان

بدانسوی گشتم دمان همچو گرد

ابا چرخ در زیر لب در نبرد

همی رفتم افتان و خیزان به راه

جهان گشته در پیش چشمم سیاه

ز دروازه رفتم برون چون به دشت

از انبوه مردم سرم خیره گشت

علم ها برافراخته رنگ رنگ

به گردون شده ناله ی رود چنگ

سپاهی بدیدم ز اندازه بیش

وز ایشان سواری همی راند پیش

سراپاش پوشیده در رخت جنگ

یک نیزه ی شست بازش به چنگ

یکی سر بر آن نیزه بد جلوه گر

که بد زیب آغوش خیرالبشر

سری همچو خورشید پرتو فشان

از او تافته نور تا کهکشان

جدا از زمین گشته یک نیزه دار

چو خورشید رخشان به روز شمار

ز دیدار آن سر رسول خدای

به یاد آمدم اوفتادم ز پای

گرستم زمانی بر او زار زار

بران گل شدم نغمه گر چون هزار

به پاس ادب زان سر تابناک

بسودم به پیشانی خویش خاک

بگفتم که ای خسرو سر جدا

بدی کاش اینجا رسول خدا

بدیدی که امت سرت را چسان

ز شهری به شهری برند ارمغان

ابر نیزه درکوی و بازارها

برند و نمایند آزارها

خطا گفتم ای شه نبی بود و دید

جفاها کزین قوم بر تو رسید

کنون با سرت نیز پوید به راه

بپوشید تن در پرند سیاه

علی (ع) بریمینش حسن (ع) بریسار

سروشان به گرد اندرش بیشمار

رخانش ز زخم طپانچه کبود

بگوید همی در غمت رود رود

من این بینم ار کس نبیند همی

که مادر به مرگم نشیند همی

چو لختی بدینسان بدم مویه گر

مرا ناگهان آمد اندر نظر

زن و کودکی چند اشتر سوار

که روح الامینشان بدی پرده دار

زن و کودکی چند زآل رسول

پدر شان علی (ع) مام فرخ بتول (س)

بدی دختری برهمه پیشرو

به هودج چو بر آسمان ماه نو

به گردون زدی آتش از سوز آه

بجستی همی از پیمبر پناه

چو مرغ خوش الحان همی گفت زار

که بنگربه ما ای شه تاجدار

ببین کامد ای داور رهنما

چه از بد سگالان امت به ما

سرور دلت را ایا تاجور

بریدند لب تشنه از پشت سر

شد از آتش به خرگاهش افروخته

سرا پرده ی شاهی اش سوخته

کنون اهل بیت ترا خوار و زار

که بودند ناموس پروردگار

کشانند در شهرها بی حجاب

ز بهر دل دشمن بوتراب

چو دیدم من آن بانوی مویه گر

برفتم که از وی بگیرم خبر

به من بر خروشید از روی خشم

که شرمی کن ای مرد، بربند چشم

مگر نیست شرمت ز خیرالبشر

که گستاخ آری به دختش نظر

فرشته ندیده مرا بی نقاب

مسلمان مگر نیستی رخ بتاب

شنیدم چو از دخت شاه آن سخن

ز هیبت بلرزید اندام من

به پوزش بدو گفتم ای شاه زاد

مرا دیده از روی تو کور باد

منم یکتن از بندگان شما

به جان از پرستندگان شما

مرا نام سهل است و سعد است باب

ز یاران پیغمبر کامیاب

ازان آمدم سویت ای سرفراز

که گویی مرا نام فرخنده باز

دگر خدمتی هست فرمان دهی

که از جان به جا آورد این رهی

بگفتا سکینه منم دخت شاه

کز اینگونه گردیده ام بی پناه

تو رو نزد آن بد گهر نیزه دار

که بر نیزه دارد سر شهریار

بگو کز زنانش برد دور تر

وگر نشنود می دهش سیم زر

برفتم بدادم بدان زشتمرد

به رشوت یکی مشت دینار زرد

چو زر دید پذرفت گفتار من

به یکسو ببرد آن سر از انجمن

تماشاییان تاختند از پی اش

سرشاه لرزان به نوک نی اش

همی خواند قرآن به بانگ بلند

که بشنیدی اش مردم هوشمند

یکی مرد ترسای نیکو سیر

به من آشنا گشته در آن سفر

بخش ۹۵ - مسلمان شدن مرد نصارا به اعجاز مطهر امام(ع)و شهادت آن با سعادت

همی خواست آن مرد فرخنده پی

سوی بیت مقدس کند راه طی

بد استاده آنجا و کردی نظر

چو بشنید قرآن از آن پاک سر

مرا گفت کای یار بنگر شگفت

که دیده سر بی تن آید به گفت

بکن آگه از نام این سر مرا

گمانم که او هست پیغمبرا

بگفتم نه خود پور پیغمبر است

که ما را به اسلام او رهبر است

یکی تیغ برنده آن نیکبخت

همیشه نهان داشت در زیر رخت

چو بشنید گفتار من بی دریغ

مسلمانی آورد و بگرفت تیغ

بزد بر سپه خویش را بی درنگ

بیالود از خونشان تیغ و چنگ

به پایان بشد کشته در کار زار

چو دید آنچنان ام کلثوم زار

بدو سخن بگریست از روی درد

ستودش بدان کار نیکو که کرد

بگفت ای عجب مرد عیسی پرست

پی یاری ما برآورده دست

ولی رو سیه امت مصطفی (ص)

نجویند با ما به غیر از جفا

چو شد کشته ترسا برفتم روان

همی تا به نزد شه ناتوان

بدیدمش بسته به زنجیر پای

سرش بی عمامه تنش بی ردای

شدم پیش و بوسیدمش پا و دست

بپرسید نامم شه حق پرست

بدادمش از نام خود آگهی

هم از خدمتی کامد از این رهی

بفرمود کز جامه با خویشتن

چه داری بیاور به نزدیک من

ز پوشش مرا هر چه بودی به بر

برون کردم از تن ز پا تا به سر

نهشتم که چیزی بماند به جای

ببردم به نزدیک آن رهنمای

بپذیرفت آن را شه دادراست

مرا مزد نیک از خداوند خواست

به اهل حرم آن خداوند راد

به هریک یکی بهره زان جامه داد

وزان پاره ای خویش بر سر ببست

که بودش برهنه سرحقپرست

سوی شهر زان پس گرفتند راه

اسیران ز دنبال و در پیش شاه

من او را همی رفتم اندر رکاب

شتابان به سرخاک و دو دیده آب

به ناگه یکی غرفه آمد پدید

دران پنج زن جمله زشت و پلید

وز آنان مهین تر یکی پیر زال

بداندیش و از تخمه ی بد سگال

بخش ۹۶ - وارد کردن اهل بیت حضرت خیرالانان

پرستشگهی بود نزدیک راه

به درگاه آن کینه گستر سپاه

حریم نبی را نگه داشتند

به مسجد زنان دیده بگماشتند

به یاد آمد از شاه لولاکشان

برآمد خروش از دل چاکشان

نمودند با مصطفی (ع) این خطاب

که ای خانه ی دین پس ازتو خراب

در اسلام مسجد تو کردی بنا

ز تو گشت محراب و منبر به پا

ز تیغ کجت پشت دین شد چو راست

ز گلدسته ها بانگ تکبیر خاست

تو را چون سوی جنت آمد شتاب

پرستشگه آباد شد ما خراب

شگفت است کردار این مردمان

که سازند این خانه بهر امان

نمایند برخانه حرمت فزون

ز جسم خدا خانه ریزند خون

پرستش نمایند برنام تو

مر این امت زشت فرجام تو

نمایند با زاده گانت چنین

که هرگز نکردی تو با مشرکین

برآور سر از تربت پاک خویش

ببین تاکه ما را چه آمد به پیش

در این دم بیامد یکی مرد پیر

نگه کرد بر آن گروه اسیر

بگفتا به یزدان داور سپاس

که اسلام را از شما داشت پاس

به شمشیر شد کشته مردانتان

برستند مردم ز دستانتان

همین بد ز داور سزای شما

که بر فتنه می بود رای شما

شه خسته را، دیده پر شد ز آب

بگفتا که ای پیر بشنو جواب

کلام خدا هیچگه خوانده ای

سخن هیچ از معنی اش رانده ای

بگفتا بلی خوانده باشم بسی

چو من نیست دانا به آن هر کسی

بگفتا درآنجا که گوید خدا

که میگوی با امتت احمدا (ص)

که مزدی نمیخواهم از بیش و کم

مگر نیکویی با ذوی القربی ام

مراد از ذوی القربی ای مرد کیست

که نیکی بایشان برای نبی است

بگفتا ذوی القربی اند آل او

که برجای هستند زان پاکخو

شهش گفت جز ما ازان شهریار

مجو یادگاری در این روزگار

سپس شاه گفتا جهان آفرین

به فرقان نبی را بگفتا چنین

که ما اهل بیت تو را از بدی

نمودیم پاک از ره ایزدی

همان دوده ی پاکجانیم ما

که پاک از خدای جهانیم ما

زحق حکم تطهیر در شان ماست

پیمبر نیا باب شیر خداست

چو پیر این شنید از خداوند دین

سرافکنده در زیر و شد شرمگین

سپس سر بر آورد و بگریست زار

بگفتا خطا کردم ای شهریار

ببخشا گناهم که نشناختم

ازین کار دین راز کف باختم

سپس رو سوی قبله آورد مرد

برآورد از سینه آوا به درد

به سوی خدازان گنه بازگشت

پس آورد بر سوی شه بازگشت

بیفکند خود را به پای شتر

فرو ریخت بر پایش از دیده در

بغلطید برخاک در پیش شاه

که شاها بیا بگذر ازاین گناه

شهش گفت بخشید یزدان ترا

بدید از گنه چون پشیمان ترا

چو بشنید این از شه حقپرست

به زاری سوی ایزد افراشت دست

بگفتا که ای پاک جان آفرین

نخواهم دگر زندگی شرمگین

نمودی اگر توبه ی من قبول

به خلدم روان ساز پیش رسول

هماندم روانش برآمد زتن

بشد سوی منزلگه خویشتن

خوشا عاشق مرده در پای دوست

اگر مرگ این است مردن نکوست

شد آن روز آل علی (ص) را مقام

به ویرانه ای پشت مسجد به شام

بخش ۹۷ - جا دادن یزید پلید

نیارم بگویم چه ویرانه ای

چه پرسوک جایی و غمخانه ای

ستم ها که برآل احمد(ص) گذشت

دران تنگ ویرانه از حد گذشت

نه فرشی دران خانه نه بستری

نه سقفی دران مانده و نه دری

نبود اندر آن خانه جز درد و داغ

نه نان و نه آب و نه فرش و چراغ

رقیه درآن غم فزا خانه مرد

به سوی پدر از جهان رخت برد

ایا چرخ ویرانه، ویران شوی

چه آن خانه بی طاق و ایوان شوی

به ویرانه جا دادی آن شاه را

کزو داری این هفت خرگاه را

نهاد آن خداوند برخشت سر

که از کاخ او مهر، یک خشت زر

بسود آن شهنشاه برخاک چهر

که بر درگهش خاکساری سپهر

چو بگذشت آن شب به آل رسول

که کردند در آن خرابه نزول

نمود از بر طاس وارونه خور

چو آن سرکه بنهند در طشت زر

پی شادی از قتل سلطان عشق

یکی مجلس آراست شاه دمشق

ز دیبا بگسترد فرش سرای

دو رویه نگه داشت مردم به پای

زر آگین یکی تاج گوهر نگار

به سر برنهاد آن تبه روزگار

به ایوان یکی تخت گوهر نشان

نهادند و خود رفت دامن کشان

نشست از برتخت زر پر غرور

نشسته سران نیز نزدیک و دور

بزرگ یهودان و بطریق روم

نشسته به کرسی درآن بزم شوم

غلامان برش دست ها برکمر

زنانش پس پرده ها درنظر

ز یکسو فکنده بساط شراب

ز یکسوی خنیاگران با رباب

نشسته حریفان شطرنج باز

اباوی قمار دغل کرده ساز

بفرمود کارند در بارگاه

اسیران و سرهای شاه و سپاه

اسیران پیغمبر سرفراز

چنان عقد گوهر بهم بسته باز

به یک ریسمان روزبانشان کشان

بیاورد در بزم آن بدنشان

امام امم بسته بازو به بند

نموده ابر نیزه سرها بلند

نخستین درون آمد آن نیزه دار

که برنیزه بودش سر شهریار

بشیر ابن مالک یکی نام داشت

که شمرش بدان زشترویی گماشت

درودی فرستاد و گفت ای امیر

پر از سیم و زرکن مرا بارگیر

که من کشتم آن سید پر هنر

کزو به نبد کس ز مام و پدر

بزرگی چو او ناید اندر جهان

نداده خبر نیز کار آگهان

بر آشفت از مدح او آن پلید

جبین ازسر خشم درهم کشید

بگفت ار چنین بود این راد مرد

چرا پس سرش برگرفتی به درد

بگفتا چو دیدم در آن کام تو

بکشتمش تا یابم انعام تو

بگفتا بران کاو چنین کس بکشت

نباشد روا غیر زخم درشت

سپس گفت دژخیم را تا به پای

کشیدش برون از میان سرای

به خنجر دو نیمش بکرد از میان

روانش سوی دوزخ آمد روان

چو آن بد گهر جا به دوزخ گرفت

مرآن سنگ دل کرد کاری شگفت

بگفتا که آرند طشتی ز زر

در آن برنهادند آن پاک سر

چو بردند آن طشت را در برش

ازان نور شد خیره چشم و سرش

بپوشید آنرا به لختی حریر

پس آنگه برآورد چون دد، نفیر

بگفتا چو بودی نیاکان من

بدندی در این جانفزا انجمن

شدی روشن ازکار من چشمشان

به شادی بدل آمدی خشمشان

که گویند دستت مریزد یزید

که خون های ما باز جستی شدید

نبودم ز آل امیه اگر

بهشتم شود خون ایشان هدر

من از آل احمد (ص) همی خون خویش

بجستم که در بدر آمد به پیش

بنی هاشم از بهر ملک و شهی

فکندند در پیش مردم رهی

نه جبریلی آمد نه از آسمان

خبر داشت از بهر این مردمان

پس آنگه عصایی که دردست داشت

چو نمرود بر جنگ یزدان فراشت

بخش ۹۸ - گفتگوی ثمره ابن جندب با یزید در یاری سرامام شهید(ع)

نگویم به آن چوب دستی چه کرد

که قلب نبی زان شود پر ز درد

همی گفت دارم ازین سر عجب

کزین خوب تر نیست دندان و لب

یکی مرد ز اصحاب خیرالانام

که خود ثمره و جندبش بود نام

درآنجای بد دید تا او چه کرد

خروشید بروی که ای زشت مرد

چه کارست این؟ شرمی ازکردگار

که با چشم خود دیده ام چند بار

پیمبر بر این لب بسی بوسه داد

به بدخواه او لب به نفرین گشاد

مکن جان احمد (ص) پر ز درد

کسی با خداوند خود این نکرد

برآشفت و گفتا بد اختر بدوی

که لب را ببند از چنین گفتگوی

نبودی ز یاران آن شاه اگر

کنون از تنتدور می گشت سر

به پا خاست ثمره بگفت ای پلید

کسی اینچنین تیره رایی ندید

به من میکنی این چنین احترام

که هستم ز یاران خیرالانام

ولی خون بریزی ز فرزند او

همه دوده و پاک پیوند او

سرش را بیاری به بزم شراب

بیاری از این کرده ی ناصواب

زنان تو در پرده ها شادمان

عیال نبی نزد نامحرمان

مسلمانی این نیست ایمرد زشت

بدین کیش خندند اهل کنشت

ز گفتار آن پیر بی واهمه

برآمد از آن انجمن همهمه

ز غوغا بترسید برخود یزید

بر آشفت بر پیر مرد سعید

بسی ناسزا گفت و راندش زپیش

برون رفت مرد از پی کار خویش

یهودی یکی مرد جالوت نام

که بد پیشوای یهودان به شام

بخش ۹۹ - مسلمانی جالوت یهودی و شهادتش دریاری سرامام شهید(ع)

بدآنجا و آن گفتگو را شنید

بگفتا بدان زشت روی پلید

که ای میر این سر بگو زان کیست

مر این پیر را یاری از بهر چیست

بگفتا یکی بود ز اسلامیان

که بر بسته بد پاس دین را میان

همیخواست گردد در اسلام، شاه

ولیکن نبود اندر این پایگاه

به سوی عراق آمد او از حجاز

که سازد درآنجا در فتنه باز

به جنگش برفتند اسلامیان

ببردند آن فتنه را از میان

بپرسید کاین مرد را در عرب

بدی از کدامین قبیله نسب

بگفتا که او بد قریشی نژاد

پسر دختر احمد (ص) پاکزاد

بگفت احمد (ص) آنست کورا شما

بدانید پیغمبر رهنما

بگفت آری و روی درهم کشید

یهودی چو آن پاسخ از وی شنید

برآشفت کای ابله این کار چیست

شما را به خود زار باید گریست

تو خود گویی این سبط پیغمبر است

به سبط پیمبرکی این درخور است

نیندیشی آخر که روز شمار

کند ازتو خود نخواهی آن شهریار

ز من تا به داوود هفتاد پشت

گذشته است در این جهان درشت

یهودان که هستند دراین جهان

فشانند در راه من مال و جان

رسول شما نیست بیش از دو روز

رفته است زین گیتی مرد سوز

شما می بریدش ز فرزند سر

نگر تا چه دارد مر این کشته بر

یزید از سخن های او گشت تیز

بگفتا دگر آب خود را مریز

نمی کرد اندرز اگر مصطفی (ص)

که با ذمیان زشت باشد جفا

چو ایشان پناهندگان من اند

ز بدها همی در امان من اند

هر آنکس که آرد بدیشان زیان

من از بهر کینش ببندم میان

بفرمودمی تازنندت به دار

نمایند اندام تو پاره پار

چو بشنید جالوت گفت ای دریغ

که پنهان شد آن ماه در زیر میغ

چنین پاک پیغمبر مهربان

که بردشمن خود نخواهد زیان

روا کی بود دوستانش زکین

نمایند با زاده گانش چنین

کسی کو ز بهر پناهنده اش

شود دشمن مرد خواهنده اش

ببین تا به آن کس چه خواهد نمود

که از خاندانش برآورد دود

زگفتار او شد فزون خشم وی

جهان تیره گردید در چشم وی

خروشید و گفتا به دژخیم زود

ازین موسوی خودروان کن چو رود

جهودی چنین در جهان گو مباد

که ناموس شاهان دهد او به باد

چو جالوت بشنید گفتار او

به سوی سر شاه دین کرد رو

بگفت ای سر مادر انس و جان

برآنم که تو زنده هستی به جان

همین دم گواهی به پیش نیا

همان سرور و مهتر انبیا

که من دین او برگزیدم کنون

ندانم جز او سوی حق رهنمون

یزید این چه بشنید گفت ای یهود

ترا زین مسلمان شدن نیست سود

مرا کشتنت گشت آسان کنون

که از ذمیان نامت آمد برون

بدوگفت آن نو مسلمان که من

نیم بهتر از پور شاه زمن

چو اوگشت ازچون تو بی دین شهید

من ار کشته گردم چه باک ای یزید

زگفتار او مرد بد روزگار

بپیچید برخویش مانند مار

بگفتا که تا خون او ریختند

همه خاک با خونش آمیختند

فرستاده ای را ز شاه فرنگ

درآنجای بد رفت از روی رنگ

بخش ۱۰۰ - مسلمانی و شهادت فرستادهٔ پادشاه فرنگ در مجلس یزید

بگفتا که ای کار فرمای شام

بیندوختی بهر خود زشت نام

یکی داستان گویمت می شنو

وزان پس به هر ره که خواهی برو

یکی ژرف دریا بود در فرنگ

چو دریای چرخ برین، نیل رنگ

زجوش و خروشش فلک درستوه

همی موج خیزد ازو کوه کوه

بود در میانش یکی مرغزار

پر از سرو کاج و تذرو و هزار

درختان او سبز و خرم زمین

هوا مشکبار و فضا عنبرین

درازیش صد فرسخ افزونتر است

به هشتاد فرسنگ پهناور است

در آن مرغزار است شهری بزرگ

به هر کویش از آب نهری سترگ

درآن شهر باشد برون از شمار

زکافور و عنبر ز مشک تتار

همه اهل این شهر هر کس که هست

ز خرد و بزرگ اند عیسی پرست

کلیسای حافر درآنجا بود

که چون قبله ی مرد ترسا بود

یکی حقه با گوهر هفت رنگ

بپردخته استادهای فرنگ

به محراب آن معبد آویخته

همان حقه از زر برانگیخته

سمی از خر عیسی پاک جان

بود اندر آن درج گوهر نهان

برای زیارت ز راه دراز

به هرسال قومی به عجز و نیاز

بیایند و برخاک سایند سر

به نزدیک آن درج و آن سم خر

بگیرند راه مناجات پیش

ز یزدان بخواهند حاجات خویش

کسانی که هستند در بند دین

چنینند در خدمت مرسلین

تو فرزند پیغمبر خویشتن

کشی زار و پس در بر انجمن

بیاری زنانی که در روزگار

گزید از همه خلقشان کردگار

زهی کیش و ملت زهی داد و دین

ترا باد خشم جهان آفرین

ازین پس زکردار تو زشت کار

بود داستان ها به هر روزگار

چو گفتار او را بد اختر شنید

به جز کشتن مرد چاره ندید

به دژخیم گفتا که با تیغ تیز

برون بر از اینجا و خونش بریز

و گرنه برد نام ما زیر ننگ

از اینجا رود چون به شهر فرنگ

فرستاده را گرچه کشتن خطاست

ولیکن ازو چون بد آید رواست

چو ترسا شنید این ببوسید خاک

بگفتا سپاسم به یزدان پاک

که خوابی که دیدم همه راست شد

دلم آنچه از بخت میخواست شد

شب دوش عیسای مینو سرشت

مرا داده بد مژده سوی بهشت

کنونم ره مینو آمد پدید

بگفت این و سوی سرشه دوید

مرآنرا از آن طشت زر و برگرفت

به زاری بر او مویه اندر گرفت

ببوسید و گفت ای حبیب رسول

ز من کن تو قربانی ام را قبول

به نزد پیمبر گواهم تو باش

به روز قیامت پناهم تو باش

که من جان سپردم به آیین او

گرفتم ره ملت و دین او

بگفت این و دژخیم ببرید سر

از آن نو مسلمان فرخ گهر

زکینش اگر کشت شاه دمشق

نمیرد که زنده است جانش به عشق

پس از وی بر آشفت بطریق روم

که بودی نشسته درآن بزم شوم

بگفتا بدان نابکار پلید

که چون تو ستمگستری کس ندید

بخش ۱۰۱ - مکالمه ی بطریق روم با یزید

کسی باسر بی تن آورده جنگ؟

ز تو نام شاهان درآمد به ننگ

همین سرکه با چوب آزاری اش

گمانم که چون خویش پنداری اش

بد او زیب آغوش خیرالبشر

بپرورده زهرا (س) چو جانش ببر

یکی داستان دارم از وی به یاد

شنو تا بدانی که از تو چه زاد

به بازرگانی از این پیش تر

نمودم به یثرب زمین من مقر

بخود گفتم آن به که در این دیار

به بازارگانی گشادم چو بار

برم ارمغانی به سالارشان

شوم آگه ازحال و کردارشان

ببینم که این مرد پیغمبر است

و یا پادشاه است و خود سروراست

پژوهش نمودم که آن کامگار

چه خوش دارد از تحفه ی روزگار

بگفتند او را خوش آید بسی

گرش بوی خوش هدیه آرد کسی

بسی مشک و عنبر گرفتم زبار

برفتم پی دیدن شهریار

در آن روز پیغمبر انس و جان

بدش حجره ی ام سلمه مکان

چو رفتم مرا داد برخویش بار

بدیدم چو آن چهره ی نور بار

مرا گشت روشن دل از چهر او

بشد جان من بسته ی مهر او

نهادم به نزدیکش آن ارمغان

بگفتم که ای داور مهربان

مر این هدیه ی خرد را زین حقیر

ز راه بزرگی خود در پذیر

بفرمود بپذیری ار دین من

ز دل اندر آیی به آیین من

پذیرم ورا ورنه سازش تو دور

زگفتار او در دلم تافت نور

برفت از دلم زنگ و بی اختیار

مسلمان شدم پیش آن شهریار

بپرسید از نامم آنگاه شاه

بگفتم بود عبد شمس ای پناه

بفرمود این نام زشت است و خام

نهادم منت عبدوهاب نام

درآندم خداوند این سر رسید

چو از دور او را پیمبر بدید

رخش چون گل از بالش خور شکفت

پسر گفت جد را درودی شگفت

پیمبر چو جان تنگ اندر برش

کشید و ببوسید چشم و سرش

لبش را ببوسید از روی مهر

همی گفتی ای زاده ی پاک چهر

کسی کو بود دشمن جان تو

بدو باد نفرین یزدان تو

کسانی که ریزند خونت به خاک

خداشان کشد کیفر دردناک

خود آن روز بگذشت و روز دگر

چو خورشید تابان برآمد به سر

زخانه برفتم پی فرض دین

به مسجد به نزد رسول امین

بدیدم دو فرزند فخر زمن

حسین (ع) و برادرش فرخ حسن (ع)

رسیدند و هر دو به آغوش شاه

نشستند و گفتند درگوش شاه

که ما هر دو خواهیم ای موتمن

بگیریم کشتی در این انجمن

که بینی تو چون است نیروی ما

کدامین تواناست بازوی ما

به ایشان بفرمود آن شهریار

که کشتی نیاید شما را به کار

به نام شما نیست شایسته این

که مالید خود را بروی زمین

نویسید هر یک خطی بر حریر

هر انکس که باشد خطش دلپذیر

فزون است نیروی او زان دگر

به فرمان آن شه نهادند سر

به زودی برفتند و باز آمدند

به نزد یک آن سر فراز آمدند

نوشته به یک جا دو خط دلپذیر

بگفتند ای شاه اندازه گیر

فرو ماند ازان کار شه اندکی

نمی خواست آزرد زان دو یکی

بگفت ای شهان دیار بهشت

نیاتان نخواند و نه هرگز نوشت

برید این نوشته به نزد پدر

که هست از بدو نیک خط با خبر

چو رفتند ایشان سوی باب، تفت

ز مسجد پیمبر سوی خانه رفت

چو شب گشت و بیرون شد از خیمه ماه

عیان گشت خورشید دیدار شاه

به مسجد روان گشت شاه از سرا

به همراهش آن پارسی پارسا

به من آشنا بود سلمان راد

گفتم که ای بر نیکو نژاد

گو تا چه شد کار شهزاده ها

ز این آرزو ساز جانم رها

چنین گفت سلمان که شیر خدا

چو آگاه گردید زان ماجرا

ندادش دل او نیز کز آن دوتن

یکی گردد آزرده گفتا که من

ندارم زمان بهر این بازدید

به نزدیک فرخنده مامش برید

که وی آورد داوری را تمام

برفتند شهزاده گان نزد مام

بگفتند کای بانوی کامیاب

فرستاده ما را به نزد تو باب

که از این دو بنگاشته برپرند

بگویی کدامین بود دل پسند

درآن کار زهرای (س) حورا کنیز

فرو ماند چون شوهر و باب نیز

دراندیشه لختی سرافکند پیش

سپس گفت با آن دو دلبند خویش

که عقدی است در گردنم از گهر

بود اندر آن هفت لؤلؤی تر

ندارم چو آگاهی از خط فزون

بدین کارتان میکنم آزمون

پراکنده سازم مران عقد زود

از آن دانه ها هر که افزون ربود

گمانم بود خط او دل پسند

بگفت این و بگسیخت از عقد بند

پراکند آن دانه ها بر زمین

ربودند هر یک سه در ثمین

میان دو گوهر یکی دانه ماند

یکی گل میان دو ریحانه ماند

دو ماه اوفتادند بر روی خاک

ز هر یکی اختر تابناک

فتادند با خنده بر روی هم

به تاب اندرافکنده بازوی هم

که ناگه ز وی خدای جلیل

خطاب اینچنین رفت بر جبرییل

که ای باز عرشی بچم در زمین

بزن پر بدان دانه در ثمین

دو نیمش بکن تا که هریک یکی

ربایند و گردند شاد اندکی

که ما هیچ یک زین دو را ای امین

نیاریم آزرده دید و غمین

زهم طایر سدره پر باز کرد

زگردون سوی خاک پرواز کرد

بزد پر بدان گوهر تابناک

دو نیمش بیفکنده بر روی خاک

یکی را حسن (ع) بر دو دیگر حسین (ع)

بشد شادمان بانوی عالمین

چو یک چند ماندم برشاه من

به رومم بیفکند حب الوطن

به پایه همه روز برتر شدم

همین شد که دستور قیصر شدم

زوی داشتم کیش خود را نهان

همی تا پیمبر برفت از جهان

شنیدم به محراب پس مرتضی (ع)

بشد کشته از تیغ یک ناسزا

غمی گشتم و دم نیارست زد

شب و روز بودم به غم نامزد

وزان پس شنیدم که بابت به زهر

بپرداخت از مجتبی (ع) روی دهر

بیفزود از آن بر غم من غمی

نبودم جدایی انده دمی

کنون بینم ای مرد بی دین و داد

که چون تو ستمگر به گیتی مباد

شهی را بکشتی که جان آفرین

نمی خواشتش یک دم اندوهگین

به پا داشتی نزد نامحرمان

عیال شهنشاه آخر زمان

یقینم که هستید بیرون ز کیش

تو و هر که خواند ترا شاه خویش

ز گفتار آن مرد دانش پژوه

برآمد هیاهویی از آن گروه

ز غوغا بترسید برخود یزید

که نفرین بر او باد هردم مزید

بگفتا که ای مرد ترسای شوم

وزیر ار نبودی به دارای روم

سر آوردمی بر تو ایدون زمان

که غوغا نیانگیزی از مردمان

بدو اینچنین گفت آن مرد راد

که آزرمی ایشاه بی دین و داد

بداری مرا این چنین محترم

که یک تن فرستاده از قیصرم

کشی تشنه لب پور آن شاه را

کزو داری این رتبه و جاه را

خدای جهان برتو نفرین کناد

پیمبر به نفرینش آمین کناد

ز گفتار او خشمگین شد پلید

بگفتا کز اینجاش بیرون کشید

که ترسم چو گردید خشمم فزون

بریزم از این یاوه گو نیز خون

غلامان دویدند از هر کنار

کشیدند او را از آنجای خوار

چو بطریق را از برخود براند

اسیران غم را به نزدیک خواند

بخش ۱۰۲ - مکالمه ی یزید با اهل بیت و پاسخ حضرت سکینه خاتون اورا

ببردندشان بسته دریک کمند

همه زار و گریان و بازو به بند

بپوشیده با آستین روی خویش

فکنده سر از شرم دشمن بپیش

یکایک از ایشان بپرسید نام

همی تا رسید او به دخت امام

بپرسید کاین دخت موینده کیست

گرفته برخ دست خود بهر چیست

چو فرخ سکینه زوی آن شنفت

خروشید و زارید و با وی بگفت

که ما را زکین تو ای زشت رای

کهن چادری هم نمانده به جای

که با وی توان روی خود را ببست

رخ خود بپوشیم زانرو به دست

که هستیم در نزد نامحرمان

به ما دوخته دیده ها مردمان

ز گفتار او شد بد اختر غمین

بگریید و گفتا به بانو چنین

سیه روی فرزند مرجانه باد

که او داد این خاندان را به باد

ولیکن از این کار ناچار بود

که باب تو با ما به پیکار بود

بکوشید از بهر ملک و شهی

ندانست بختش و او را شکست

بدو گفت نوباوه ی شاه دین

که ای دشمن سیدالمرسلین

ز یزدان بکن شرم و چندی مناز

که کشتی حسین (ع) پور شاه حجاز

پدرم از خداوند در این جهان

بدین شاه بود آشکار و نهان

به مرگش چنین شادمانی مکن

که گیتی تو را هم برآرد ز بن

بیندیش تا روز محشر جواب

چه گویی به پیغمبر کامیاب

گمانت که او خون فرزند خویش

دگر آنهمه یارو پیوند خویش

نجوید ز تو ای زنا زاده مرد

بسا زود کز تو برآرند گرد

چو دید اینچنین خواهر شهریار

سر بانوان زینب داغدار

بخش ۱۰۳ - خطبه خواندن حضرت زینب در مجلس یزید و گفتگو پیش آن پلید

به پا خاست چون باب خود بوتراب

یکی خطبه برخواند نغز و صواب

سپس روبه وی کرد و گفت ای یزید

درست است گفته آنچه رب مجید

که آن تیره جانان دل بی فروغ

که خوانند آیات ما را دروغ

بخندند برگفته ی ایزدی

بود زشت اندامشان زان بدی

هم ایدون که برما به سختی چنین

ببستی ره آسمان و زمین

همی چون اسیران روم و فرنک

به پا داشتی دست در پالهنگ

گمانت که درنزد پروردگار

عزیزی تو بسیار و ماییم خوار

وزانرو ببینی در افکنده باد

به بینی به هر سوی خندان و شاد

نبینی ز آل پیمبر به جای

کسی کو نهد بهر کین تو پای

شد مرز اسلام یکسر تو را

گمانت که بگزیده داور ترا

همانا ندانی که یزدان چه گفت

همی با پیمبر در راز سفت

که منما گمان ای رسول امین

که این مهلت ما به بدخواه دین

بود بهر ایشان نکو در جهان

بسی هست بد لیک ز ایشان نهان

امانشان بدادیم این چند گاه

که سنگین نمایند بار گناه

عذابی بود بهر ایشان به کار

که پاینده درآن بمانند و خوار

تو آنی که چو نت نیاکان به جنگ

فتادند در بند اسلام تنگ

نبی شان ببخشید و آزاد کرد

نباشد ز داد ای بد اندیش مرد

که برجای آن نیکویی این کنی

به اولاد او کینه آیین کنی

بداری پس پرده ها سرفراز

زنان و کنیزان خود را به ناز

عیال رسول خدا را چنین

بر مردم آری گشاده ببین

برهنه سر آری به بازار و کوی

که ببنند شان مسلم و گبر، روی

ولی زین به از چون تو نبود امید

که مامت جگر بند عمش مکید

بپرورده از خون پاکان تنت

شده چون هیون از گنه گردنت

به آل نبی چون شود مهربان

کسی کاورد این سخن بر زبان

بگوید که ای کاش آبای من

بدیدی دراین نامور انجمن

شدندی زکردار من شادمان

بگفتند دستت نبیند زیان

بکوبد سپس چوب بر آن دو لب

که بوسیدی اش مصطفی (ص) روز و شب

نکو می نگویی چرا این چنین

که خرم شدت جان اندوهگین

همه زخم سر بسته ات برگشاد

ز خون جوانان هاشم نژاد

نیاکان خود را چه سازی خطاب

که از مردگان نشنود کس جواب

به زودی تو خود نزد ایشان روی

وزآنچ ازتو سر زد پشیمان شوی

بگویی نبد کاش دستی مرا

زبان وقت گفتن ببستی مرا

نمی گشت دستم به چوب آشنا

نمی زد سرآن گفت ها از منا

پس آن غمزده بانوی داغدار

بنالید بر درگه کردگار

که یارب به حق رسول انام

بکش از بد اندیش ما انتقام

بد آنکس بکن خشم خود را پدید

که از تن سرشاه ما را برید

سپس گفت با وی که ای مرد دون

تو خود ریختی از تن خویش خون

همه آنچه از کینه بد می کنی

نه بر بیگناهان به خود می کنی

نکندی مگر پوست از خویشتن

به خنجر دریدی هم از خویش تن

به زودی ببینی که خیرالبشر

بجوید چسان خون فرخ پسر

مپندار آنان که دادند جان

به راه خداوند در این جهان

بمردند و گردیدشان خاک تن

که هستند زنده در ذوالمنن

همه روزی از نور یزدان خورند

تن و جان ازان نور می پرورند

به تو بس بود دادگر پادشاه

رسول خدا دشمن کینه خواه

اگر چند از گردش روزگار

من استاده ام پیش تو اشکبار

ولیکن به چشمم از آن کمتری

که بر من چنین سرزنش آوری

چه سازم که وارونه گردد سپهر

شگفتا ز نیکان بریده است مهر

که آرد سپاه خدا را شکست

ز قومی که هستند شیطان پرست

بکن هر چه خواهی ز بیداد وکین

به ما اهل بیت رسول امین

که گردد سپاه خدا رستگار

درانجام ابلیس و یارانش خوار

تو خواهی که بنیاد ما از جهان

براندازی و هست برتو نهان

که هرگز نمیرد ز تو نام ما

بلندیست آغاز و انجام ما

تو نتوانی آیات تنزیل را

بپوشانی و وحی جبریل را

همه پستی و خواری و نیستی

تو را هست گر در جهان بایستی

وز این ها فزونت رسد از خدا

درآندم که آید ز یزدان ندا

که دورند از رحمت کردگار

ستم پیشه گان تبه روزگار

سپاسم به یزدان که آغاز ما

سعادت بد و وحی دمساز ما

در انجام آمد شهادت نصیب

که بینیم مزد نکویی حبیب

بد اختر چو گفتار بانو شنفت

بخندید و از روی طعنش بگفت

که درکام دانا بود خوشگوار

سخن ها که گوید زن سوگوار

که او هر چه گوید زغم گویدا

همی مرگ خویش از خدا جویدا

تو هم تا توانی بزار و بموی

دل تنگ تو هر چه خواهد بگوی

چه گفت این ازان بانوی نیکنام

رخ خویش برکاشت سوی امام

بپرسید کاین پور بیمار کیست

نژاد از که دارد ورا نام چیست

بخش ۱۰۴ - گفتگوی یزید با حضرت امام زین العابدین(ع)و امر به قتل آن جناب

بفرمود باشد علی (ع) نام من

پدرم آن شه کشته دور از وطن

بداختر بگفتا که پور حسین (ع)

علی (ع) آنکه زو بد سرور حسین (ع)

شنیدم که یزدانش درکربلا

بکشت و رها شد ز رنج و بلا

بفرمود او بود مهتر زمن

که شد کشته از تیغ زشت اهرمن

خدا قاتلش را به روز شمار

به دوزخ نماید ز آتش مهار

برآشفت اهریمن کینه ساز

بگفتا دگر باره با سر فراز

که باب تو ای کودک ناتوان

چرا کرد کین کهن را جوان

به ما ناسزا گفت در هر کجا

نیاورد آیین خویشی به جا

همیخواست گردد در اسلام، شاه

کند خاندان امیه تباه

خدا را سپاسم که بر آرزو

نشد کامران و خود آمد برو

بگفتا بدو پور شاه شهید

که برخویش چندین مبال ای یزید

برآنان بود شاهی دین روا

کز ایشان شد این دین و آیین به پا

زما گشت آغاز این کیش فاش

که آورد از پیش حق مصطفاش

در این خاندان بوده پیغمبری

سپهداری و دانش و سروری

به بدر و احد جنگ احزاب هم

نیای مرا بود درکف علم

نیای تو خود رایت کفرداشت

که بر جنگ اسلامیان میفراشت

عجب نیست گر چون نیاکان خویش

گرفتی دره کفر اکنون به پیش

اگر دانی از شومی این گناه

چه کیفر تو را میرسد از اله

ز وحشت نهی سرسوی کوهسار

کنی گریه برخویش پیوسته زار

ز گفتار آن پادشاه زمن

پر از خشم آمد دل اهرمن

به دژخیم گفتا که این را ببر

تن ناتوانش سبک کن ز سر

دوان گشت دژخیم تیغش به دست

سوی آن شهنشاه یزدان پرست

چو دیدند اینگونه آن بی کسان

گرفتند پیراهنش حلقه سان

یکی گفتی ای وای سالار ما

نگهبان و یار و پرستار ما

یکی گفت جز وی نداریم کس

خدایا در این غم به فریاد رس

یکی گفتی از نسل خیرالبشر

به جانیست مردی جزاین یک پسر

اگر بایدش کشت ما را نخست

بکش تاکنی کین احمد (ص) درست

وزان بانوان ام کلثوم زار

به دامان شه چنگ زد استوار

بگفتا که ای پور هند پلید

که از عم احمد (ص) جگر می مکید

بکن دست کوتاه از این پسر

که جز وی نداریم محرم به سر

نه ماییم فرزند خیر الورا

که بستوده یزدان به پاکی ورا

کجا می پذیرد خداوند فرد

که ماییم بی محرم ای زشت مرد

به یثرب سپس کرد روی نیاز

به زاری بگفت ای خدیو حجاز

بکشتند امت حسین (ع) تو را

روان تن و نور عین تو را

کنون این ستمدیده بیمار ما

که باشد به غربت پرستار ما

همی خواهد او را یزید از ستم

کشد زار در پیش چشم حرم

یکی سر برآور به ما در نگر

ببین تا پس از تو چه آمد به سر

بد اختر چو گفتار بانو شنید

بترسید و دست از شه دین کشید

به دژخیم گفتا نگهدار دست

که افغان این زن دلم را بخست

به برخواند پس شاه را آن پلید

به سوهان خود آن بندها را برید

چو برداشت از شیر حق سلسله

بگفتش مرا تنگ شد حوصله

زگفتار تو ور نه برکشتنت

نفرمودمی، بد مباد از منت

به پور زیاد تبه روزگار

بسی باد نفرین ز پروردگار

که او با شما سخت بیداد کرد

وزین خاندان او برآورد گرد

وزینگونه بسیار با شه بگفت

سخن های جانکاه پاسخ شنفت

زگفتار شه مغز او خیره شد

یکی بیم برخاطرش چیره شد

بگفتا که امروز آید به پای

دگر روز بینیم تا چیست رای

برآرم همه آرزوی تو را

نمانم دژم پیش روی تو را

بگفت این و برخاست از آن انجمن

روان شد به ویرانه شاه زمن

نشستند آل رسول امین

به خاک سیه زار و اندوهگین

شهی را به ویرانه شد خاک فرش

که بدخاکی ازمقدمش زیب عرش

بماندند آنجای تا چند روز

نپرسید از حالشان کینه توز

زگرمای روز و ز سرمای شب

تن ناز پرورده گان درتعب

ز بس خور بتابید بر رویشان

شده پوست از روی نیکویشان

یکی روز اهریمن کینه ساز

به مسجد روان گشت بهر نماز

شه ناتوان را به همره ببرد

که سازد به چشم بزرگانش خرد

به فرمان او هر که بد روشناس

برفتند در جایگاه سپاس

بخش ۱۰۵ - خطبه خواندن حضرت سیدالساجدین درمسجد شام

چو آمد به محراب اندر نشست

خطیبی به فرمان آن خود پرست

برآمد به منبر چو ابلیس دون

خدا و نبی را ستود او فزون

به یزدان چو لختی نیایش نمود

به آل امیه ستایش نمود

وزان پس بسی زشتی و ناسزا

بگفتا به شیر خدا مرتضی (ع)

حسین (ع) را به زشتی سپس کرد یاد

بگفتا که بد کشتن او ز داد

چو بشنید این گفته ی نابکار

به پاخاست آن غیرت کردگار

خروشید بروی که خاموش باش

مکن کفر خود را ازین بیش فاش

به خشم آوری آفریننده را

که خوشنود سازی ز خود بنده را

تفو باد بر چون تو دنیا پرست

که بر دوزخت اهرمن رهبر است

بفرمود پس با یزید اشکبار

که این تخم زشت از تو آمد ببار

کنون بخش دستوری ام تا همی

برآیم بر این چوب ها من دمی

بگویم سخن لختی از دین و داد

که گردد خدا و پیغمبرش شاد

نپذیرفت بد گوهر ازوی، بگفت

همانجا بگو آنچه بتوان شنفت

بزرگان شامی به پا خاستند

بر بد کنش پوزش آراستند

که ماراست این خواهش از دیر باز

نیوشیم گفتار نغز حجاز

زگفتار نیکوی این خاندان

سخن ها روانست بر هر زبان

ازین کار بر تو نباشد غمی

که این ناتوان خطبه خواند دمی

زگفتار ایشان بجنباند سر

بگفتا خردتان نباشد مگر

همین کودک ناتوان کاینچنین

به چشم شما هست زار و حزین

رسد گر بر این چوب ها پای او

سخن گوید آنگونه کابای او

کند بهر ما زشت نامی پدید

که آن رو سیاهی نگردد سپید

بگفتند کاندیشه برخود مبند

چه آید از این کودک مستمند

بهل تا برآید به منبر که زود

بگیرد زبانش خود آید فرود

ستمگر چو ابرام ایشان بدید

بگفت آنچه خواهید ز انسان کنید

برآمد به منبر خداوند دین

چو برعرش یزدان جان آفرین

خداونبی (ص) و علی (ع) را ستود

بدانسان کز آن شاه شایسته بود

وزان پس بفرمود کی مردمان

سپارید لختی به گفتم روان

از آن دوده ام من که ما را خدا

به شش چیز کرد از خلایق جدا

به هفت آفرین نیز مان برگزید

کز آنها یکی نیست درکس پدید

ز دانش به ما داد رخشندگی

دگر بردباری و بخشنده گی

زبانی سخنگو تنی زورمند

همان پایداری به پیش گزند

دگر مهر ما را به دل های پاک

نهان کرده چون گوهر تابناک

مر آن هفت کز آن برآریم نام

یکی آنکه از ماست خیرالانام

دگر فاطمه (س) دخت آن سرفراز

دگر شیر یزدان شه اهل راز

دگر حمزه آن میر اهل قبول

که شمشیر حق بود و شیر رسول

دگر جعفر آن شاهباز جلال

که دادش خدا از زمرد دو بال

دگر آن دوشهزاده ی خوش سرشت

دو شاه جوانان اهل بهشت

حسن (ع) آن سرور دل مصطفی (ص)

و دیگر حسین (ع) آن شهید جفا

نداند مرا هرکه زین انجمن

بگویم که بشناسد او اصل من

منم پور آن شه که اهل صفا

بخوانند گه زمزمش گه صفا

منم زاده ی آنکه مکه و منا

بود نام او کو نهاد این بنا

منم پور زاده ی آنکه یکشب زفرش

به پشت براق اندر آمد به عرش

منم پور آن کش خدا تاج داد

به مهمانی خویش معراج داد

منم زاده ی آنکه هنگام بار

چنان گشت نزدیک با کردگار

که یک زه ببندند بردو کمان

وزان نیز نزدیکتر بی گمان

منم پور آنکس که اندر فلک

بشد پیشوا در نماز ملک

منم زاده ی آنکه روح الامین

پیام آورش بد ز جان آفرین

منم زاده ی احمد (ص) پاک جان

منم پور حیدر شه انس و جان

منم پور آنکس که از تیغ او

نهادند مردم به توحید رو

بزد در بر سیدالمرسلین

همی تیغ بر بینی مشرکین

گهی با دو نیزه گهی با دو تیغ

فرو ریخت خون بدان بیدریغ

به راه نبی کرد هجرت دو یار

دو ره کرد پیمان بدو استوار

به بدر و حنین آنچنان کردکار

که گویند ازو تا بود روزگار

از آندم که پیدا شد از مام خویش

نبودش به جز کیش اسلام کیش

من از آن نکو کار شاهم پسر

که بد وارث انبیا سر بسر

برآرنده ی بیخ بد خواه دین

فرازنده بیرق مسلمین

چراغ ره مردم راه جوی

به روی پرستنده گان آبروی

ز بیم خدا روز و شب اشکبار

به پیش بلا کوه سان بردیار

سر پیشوایان ز آل و رسول

که با مهر او هست طاعت قبول

همان شه که جبریل بد یاورش

به هر کار میکال فرمان برش

شهی مرز اسلام را پاس دار

برآورده از جان دشمن دمار

قریشی نژادی که آن دودمان

ببالند ازو تا که باشد زمان

زکیش خدا ناوکی جان گسل

هلاک تن مرد پیمان گسل

پذیرای اسلام او شد نخست

زتیغ کجش هرکژی شد درست

دلش بود گنجی ز راز نهان

زبانش ز سر خرد ترجمان

یکی باغ بد، دانش او را نهال

همه بار او بینش لایزال

به ملک خدا شاه و فرمانروا

شده کار اسلام از او بانوا

دل و دست او شرم دریا و کان

خردمند و دانا و روشن روان

رخش بود اگر چند از روزه زرد

ولی شیر کوشنده بد در نبرد

بشدهر کجا از یلان کار زار

ازو یکتنه گشتشان کار زار

زمین گر پر از تیر و شمشیر بود

درآن بیشه آنشاه چون شیر بود

سواران مرد افکن تیغ زن

گریزان ازو گشته مانند زن

عرب را شهنشاه با داد او

نبی را پسر عم و داماد او

دو سبط نبی عرش را گوشوار

گهر بودشان زین در شاهوار

همین شه که گفتم نیای من است

علی نامش ازداور ذو المن است

همان نام مامم بود فاطمه (س)

که بد بی سخن شاه زن ها همه

پرستنده ای همچو او درجهان

خدا را نبود آشکار و نهان

منم پور آن بضعه ی احمدی (ص)

که بد پاک از عیب ها سرمدی

منم پور آن شه که در نینوا

به مرگش بمویند مرغ هوا

به عشق خدایی سر و تاج داد

سراپرده ی خود به تاراج داد

بریدند لب تشنه از تن سرش

ربودند از دخترش زیورش

نمودند اهل حریمش اسیر

به بند ستم خواهرش دستگیر

منم پور آن شاه اهل جنان

که دشمن سرش را بزد بر سنان

بگرداند درکوی و بازارها

زکینه بسی داد آزارها

ازین گفتن پادشاه ز من

گرستند مرد و زن انجمن

چو آن شاه را نیک بشناختند

غو زاری از دل بر افراختند

چنان ناله برخاست از مردمان

که برخود بلرزید هفت آسمان

چو بشنید این بانگ و غوغای سخت

بترسید بر خویشتن تیره بخت

به تکبیرگو گفت وقت نماز

بشد تنگ و برخیز و قامت بساز

موذن چو الله اکبر بگفت

دل شاه گردید با درد جفت

بگفتا بزرگست پروردگار

وزو بگذری جمله خردند و خوار

موذن دگر باره بر زد ندا

که نبود خدایی به غیر از خدا

بگفتا بدین راز فرخنده شاه

بود جان و جسم و زبانم گواه

موذن پس آنگاه آواز داد

به نام پیمبر زبان برگشاد

بگفتا محمد (ص) رسول خداست

گزین بنده ی داور کبریاست

شه دین چو نام پیمبر شنید

سوی بد گهر نعره ای برکشید

که هان ای یزید این نیای من است

و یا خود نیای تو اهریمن است

نیای خود ار خوانی اش از دروغ

به نزدیک مردم نیایی فروغ

نیای من ار دانی اش پس چرا

پسندی به اولادش این ماجرا

کسی کز پی نام یزدان حی

ضرورت بود بردن نام وی

چرا ریختی خون فرزند او

بر انداختی پاک پیوند او

بدادی همه خاندانش به باد

نکردی ز اندرز او هیچ یاد

بگفت این و دستار از سرفکند

بگریید و گفتا به بانگ بلند

که ای مردم امروز در روزگار

به جز من بود از نبی یادگار

کسی هست جز من که گوید رسول

بود باب من وز وی آید قبول

اگر این درست است پس از چه روی

بباید ز من ریختن آبروی

ز بابم که بد سبط خیرالبشر

چرا باید ازکینه ببرید سر

زگفتار آن شاه از مردمان

برآمد غو گریه تا آسمان

چنان مسجد از گریه پرجوش گشت

که یک نیمه زان خلق بی هوش گشت

بد اختر چو این دید بر پای جست

بر افراشت از بهر تکبیر دست

خسان نیز یکسر به پا خاستند

بدو اقتدا را بیاراستند

ببین کاین پرستش چه بخشد ثمر

که خواهند ازآن خجلت دادگر

بسی از چنین بندگی به گناه

که سازند بر زشتی آن را پناه

کسی کش بد از خون یزدان وضو

نمازش به دوزخ در آرد به رو

به ایوان روانگشت بعد از نماز

در اندیشه از کار خود ماند باز

به ظاهر پشیمان شد از کارخویش

شه ناتوان را فرا خواند پیش

در مهربانی به رویش گشاد

تسلی ز مرگ پدر باز داد

حرم را ز ویرانه آن تیره رای

بیاورد درکاخ خود داد جای

بخش ۱۰۶ - بردن اهل بیت امام مظلوم

چو آسوده گشتند اهل حرم

به ایوان اهریمن پرستم

نمودند خواهش از آن زشت نام

که بر پا نمایند سوگ امام

بد اختر بدان کار گردن نهاد

حرم را به ناچار دستور داد

عزا را یکی انجمن ساختند

جهان را ز شادی بپرداختند

نشستند خونین دلان گرد هم

نهادند سرها به زانوی غم

پریشیده موی و خراشیده روی

ببستند از دیده بر رخ دو جوی

همی یاد کردند از شاه خویش

زغم ها که آمد پس از وی به پیش

به سر بر همی دست ماتم زدند

ز افغان همه شام برهم زدند

به ناگه برآمد ز درگه خروش

که بدرید از زهره در چرخ گوش

بدان بانک و افغان زن های شام

که بودند مویان به سوک امام

همه سر برهنه همه موی کن

ابا ناخن غم همه روی کن

بپوشیده در برگلیم سیاه

پراکنده بر سر همه خاک راه

رسیدند از در همی فوج فوج

یم ماتم شه در آمد به موج

ز جا بانوان حزین خاستند

زنان پذیره بیاراستند

ز شیون چنان شام پرجوش شد

که شور قیامت فراموش شد

سرآهنگ آن کاروان عزا

مهین دخت خاتون روز جزا

فرستاد نزد ستمگر پیام

که آنگه شود کار ماتم تمام

که آید سرشاه و یاران شاه

به نزد زنان اندرین جایگاه

ز بهر دل دخت خیرالانام

فرستاد سرها بدانجا تمام

سرشاه را چونکه زینب (س) بدید

بزد پنجه و پیرهن بردرید

بیفتاد برخاک و برکند موی

توگفتی که ازتن بشد جای اوی

به سینه نهاد آن سر پاک را

بزد آتش از آه افلاک را

همیگفت شاها چه شد مادرت

که بیند چنین دور از تن سرت

پیمبر شه اهل بینش کجاست

علی (ع) ناظم آفرینش کجاست

که بینند شاهی که جبریل باز

به عرش برین بردش از مهد ناز

چنین خفته برخاک گرم زمین

تنش سوده از سم اسبان کین

برادر تن نامدارت کجاست

جدا از سر تاجدارت چراست

سرت برسنان سنان بود و دید

که برخواهرانت چه از غم سید

پناهم تو بودی چو رفتی ز دست

غم بی کسی پشت من برشکست

دریغ ای شهنشاه ایمان دریغ

که دادی لب تشنه جان زیرتیغ

بسی گفت ازین سان و برزد خروش

همی تا که بیگانه آمد ز هوش

پس آنگه گرفت ام کلثوم زار

به سینه سر ساقی نامدار

همیگفت زار ای سر انجمن

ابولفضل عباس (ع) شمشیر زن

چه آمد بدان دست های بلند

که با تیغ کینش ز پیکر فکند

تو تا بودی ای نام برادر شاه

بد از آسمان برترم پایگاه

تو تا زنده بودی به من آسمان

به خیره نیارست دید ای جوان

نبد زهره و ماه همسایه ایم

ندید آفتاب فلک سایه ام

پس از تو غمم برسرغم نشست

همه نام من گشت با خاک پست

ستم پیشه دشمن اسیرم نمود

به بند بلا دستگیرم نمود

چه گویم تو دیدی به بازارها

چه کردند با من ز آزارها

همیگفت ازینگونه تا رفت هوش

از آن بانو و باز ماند از خروش

سپس ام لیلای خونین جگر

ربود آن سر پر ز خون پسر

ببوسید از و لعل بی آب را

همان نرگس مست پرخواب را

بگفتا که ای نوخط مشگموی

همال پیمبر به دیدار و خوی

ز من مهر دل از چه ببریده ای

بگو تا چه زین ناتوان دیده ای

دویدم به دنبال تو روز بیست

نپرسیدی از من که حال تو چیست

تو را پروریدم از آن درکنار

چو جان خود ای زاده ی نامدار

کز آیینه ی دل زدایی غمم

بگریی پس از مرگ در ماتمم

ندانستم این را که پیرانه سر

به مرگت شوم ای جوان مویه گر

کسی کاین ستم داشت بر من روا

چو من باد در بند غم مبتلا

بسی گفت ازینسان و برزد به سر

همی تا که هوشش برون شد زسر

چو شد ام لیلی ز شیون خموش

دل مادر قاسم آمد به جوش

به سینه سر پور فرخ نهاد

همی گفت کای زاده ی پاکزاد

یتیم حسن (ع) جانشین پدر

ایا ماه روی دل آرا پسر

تنی را که آغوش من بود جای

نگه کن بدین مادر ناتوان

که بنهفته تن در پرند سیاه

به مرگ تو چون روز در شامگاه

چو میرفتی ای پور فرخنده نام

سپردی به من دخت پاک امام

ندانستی این را که حرمت نگاه

ندارد ز من دشمن کینه خواه

کشد گوشواره ز گوش عروس

چه عذر آورم نزد تو ای فسوس

چرا زنده ماندم من ناتوان

چو ناکام رفتی تو ای نوجوان

بسی گفت و ناگاه خاموش گشت

بیفتاد برخاک و بیهوش گشت

وزان پس سکینه ابا درد و داغ

کشید از دل آوا چو مرغان باغ

پراز خون سر کودک شیرخوار

به سینه نهاد و بنالید زار

همی گفت کای زینب مهد عشق

چشیده ز تیر جفا شهد عشق

ایا مرغ باغ شه نینوا

چرا دم فرو بسته ای از نوا

ایا آهوی باغ خیرالانام

کدامین بداختر فکندت به دام

که زد برگلوی تو تیر جفا؟

که آزرد از قتل تو مصطفی (ص)

چو لختی چنین گفت از پا فتاد

زبانش از آن شور و غوغا فتاد

زبس مویه آل رسول انام

فتادند برخاک بیخود تمام

چو بگذشت لختی به هوش آمدند

دگر ره زغم درخروش آمدند

به آل نبی با غم و درد و سوز

سرآمد به ماتمگری هفت روز

شبی هند بانوی کاخ یزید

که برشوی او باد نفرین مزید

چنین دید روشن روانش به خواب

که درهای این خیمه ی بی طناب

بخش ۱۰۷ - خواب دیدن هند زن یزید

گشودند و آمد ملایک زاوج

به سوی زمین با فغان فوج فوج

به پر خون سرسبط خیرالانام

نمودند یک یک درود و سلام

وزان پس یکی ابرآمد پدید

سوی خاک از اوج گردون چمید

پدید آمد از ابر پس چند مرد

خروشان و جوشان و رخساره زرد

از آنان یکی مجرد با اشک و آه

نهفته تن اندر پرند سیاه

دوید و سر شاه را برگرفت

ببوسیدش و مویه اندر گرفت

همی گفت زارای مر انور عین

به خون غرقه در راه یزدان حسین (ع)

تو را امت زشت نشناختند

به جان تو تیغ ستم آختند

بریدند لب تشنه سر از تنت

زخون رنگ کردند پیراهنت

منم جد تو شاه یثرب دیار

ابا باب تو شیر پروردگار

به همراه ما مجتبی (ع) و عقیل

دگر حمزه و جعفر بی عدیل

ز گردون گردان فرود آمدیم

به پیش تو بهر درود آمدیم

چو بیدار شد ز آن غم انگیز خواب

روان شد سوی شوی خود با شتاب

در آرامگاهش ندید او به جای

بگردید هرسو زن پارسای

به انجام در خانه ی بی چراغ

بدیدش نشسته پر از درد و داغ

نهاده به دیوار روی سیاه

پیاپی کشد از دل تیره آه

همی دم به دم گوید آن نابکار

مرا با حسین علی (ع) بد چه کار

چو هندش بدانسان پشیمان بدید

بدو سر بسر گفت خوابی که دید

چو بشنید گفتار زن بد نژاد

خدا و پیمبرش نفرین کناد

که او کشت آن شاه را بیگناه

مرا کرد نزد نبی رو سیاه

کنون درگذشتم ز بیداد من

پشیمانم از کرده ی خویشتن

نمایید اگر منزل خود به شام

نیندیشد از من بجز نام کام

وگر سوی یثرب شما راست رای

فرستم به دلخواهتان باز جای

بگفتند آل شه تاجدار

که ما را به، زشام یثرب دیار

که اندر جوار رسول امین

نشینیم تا عمر باشد غمین

چو گفتند این کرد با شاه روی

که گر خواهشت هست بامن بگوی

که باشد روا نزد من بی سخن

همه آرزوی تو ای موتمن

به پاسخ چنین گفت با وی امام

که ما را به نزد تو باشد سه کام

نخست آنکه سازی مرا کامیاب

دگر ره زدیدار فرخنده باب

دوم آنچه از ما ببرده است کس

ستانی و ما را دهی باز پس

بخش ۱۰۸ - خواهش فرمودن حضرت امام زین العابدین (ع) از یزید و نپذیرفتن آن پلید

سیم آنکه گر خواهی ام بیگناه

به شمشیر بیداد کردن تباه

سپار این زنان را به مردی امین

کز اینجا رساند به یثرب زمین

بگفتش بد اختر کزین در گذر

که بینی دگر باره روی پدر

مرا با سر باب تو کارهاست

زکینش به دوش دلم بارهاست

دگر آنکه پرسیدی از قتل خویش

به دل داشتم این از امروز پیش

هم ایدون کشیدم زخون تو دست

میاور از این ره به خاطر شکست

زنان را تو باید بری باز جا

به غیر تو این کار نبود روا

ز مال شما آنچه دشمن ربود

دهم هم بهایش دو چندان که بود

ازآن بگذر ار بیش و گر اندکیست

که هر پاره ی آن به دست یکی است

شهنشه به پاسخ چنین گفت باز

که ما را به مال تو نبود نیاز

غنی کرده ما را خداوند پاک

نیرزد جهان پیش ما مشت خاک

کلید در گنج پروردگار

بود درکفت ما به هر روزگار

در آن مال کاین لشگر از ما ربود

یکی چادر و جامه ی پاک بود

که رشته است زهرا ایشان (س) پود و تار

به کاخ علی (ع) شیر پروردگار

یکی عقد گوهر هم از آنجناب

در آنمال بود و نباشد صواب

که ساید برآن دست بیگانه گان

نزیید قلاده ی اسد برسگان

دگر آنکه گفتی نبینی دگر

سر باب خود آن شه دادگر

گمانت که دورم من از شاه خویش

اگر کوهها پرده گردد به پیش

بگفت این و سوی سر شهریار

بیاورد روی و بنالید زار

بگفتا سلام و درود فزون

ز من بر تو ای داور رهنمون

بخش ۱۰۹ - ظهور اعجاز از سر مطهر امام شهید و پس دادن یزید اموال اهل بیت را

زمخزن برون آمد آن پاک سر

باستاد در پیش روی پسر

بفرمود با وی به بانگ بلند

که ای پور فرخنده ی ارجمند

تو را باد از من سلام و درود

که شاهی کنون برفراز و فرود

من از تو همی ای خلیفه ی خدای

به هر جا که هستم نباشم جدای

سپردم ترا ای پسر هوش خویش

وزان پس گرفتم ره خلد پیش

پسر چونکه بشنید راز پدر

شد از هوش و آمد چو هوشش به سر

سر شاه را از میان هوا

گرفت و ببوسید با صد نوا

به زاری بگفت ای جهانبان پدر

که از روی تو حق بود جلوه گر

کجا اینچنین گرم رو تاختی

مرا درکف دشمن انداختی

هرانکو مرا دیده بی نور کرد

چنینم ز نزدیک تو دور کرد

به نفرین دادار جان آفرین

گرفتار باد آن بد اندیش دین

من ایدون روانم به یثرب زمین

سوی خانگاه رسول امین

بیا تا ببوسم به بدرود تو

دو پرخون لب گوهر آمود تو

بگفت این و بر روی شه سود روی

ببوسیدش آن لعلگون روی و موی

برآمد خروش از سر شهریار

دل شاه بیمار شد بیقرار

به روی اندرافتاد و از هوش رفت

تو گفتی ز فرخ تنش توش رفت

سرشاه دین رو به رویش نهاد

همی روی فرزند را بوسه داد

چو لختی برآمد سر شهریار

بشد باز جای از بر پور زار

چو او رفت بیمار آمد به هوش

ندید ان سرو برزد از دل خروش

نگویی که بیهوشی شهریار

چو ما بود و گشت ازخرد برکنار

که این بیهشی عین هشیاری است

چو خواب نبی عین بیداری است

جمال خدا چون تجلی نمود

تن شاه را طور موسی نمود

چو دیدار یار دل آرا بدید

بشد محو دلدار و از خود برید

خودی را چو او آستین برفشاند

به غیر خدا چیز دیگر نماند

سراپا همه محو دیدار شد

خوشا آنکه زینگونه هشیار شد

چو دید این شگفتی یزید پلید

بترسید و لرزید و دم درکشید

بگفت آنچه زایتان به یغما برفت

ز لشگر بگیرید و آرید تفت

پژوهان به هر سوی بشتافتند

هر آنچه ز اموال شه یافتند

به بر دید نزدیک شاه زمن

همان عقد و آن چادر و پیرهن

دگر آنچه برجای بد بیش و کم

گرفتند و بردند نزد حرم

سر شاه و یارانش را نیز داد

به دست شهنشاه نیکو نژاد

سپس گفت با شاه آن بد گهر

که بستان زمن خونبهای پدر

من ای شه به پیغمبر و مرتضی

نبودم بدین کار هرگز رضا

خدا پور مرجانه را رو سیاه

کند دردو گیتی ز چونین گناه

بخش ۱۱۰ - مکالمه یزید عنید با فرزند امام شهید

کنون ازمن ایشاه پوزش پذیر

کرم کن به کار گذشته مگیر

بدو گفت شاه جهان ای پلید

چو تو بیحیا چشم گیتی ندید

همانا ندانی که را کشته ای

به خون که تیغ خود آغشته ای

گمانت که کشتی تنی از عرب

و یا، بنده ای پست نام و نسب

چنان دان که کشتی جهانرا همه

ز قتل جگر گوشه ی فاطمه (س)

بکشتی نبی و علی (ع) با حسن (ع)

همان فاطمه (ع) بانوی ممتحن

به صورت اگر بد شه کربلا

به معنی بدی خونش خون خدا

بریزی زکین خون پروردگار

بخواهی دهی خونبها شرم دار

رهایی از این داوری کی توان

مگر کشتگان را ببخشی روان

ز گفتار شهزاده شد شرمسار

مر آن دشمن پاک پروردگار

فرو ماند و پاسخ نگفت آن شریر

سرافکند از شرمساری به زیر

سپس گفت تا اشتران بی شمار

بیارند با هود جم زرنگار

که تا کاروان اسیران غم

ببندند احرام سوی حرم

چو زینب (س) از این کارشد با خبر

فرستاد پیغام زی بد گهر

که با هودج و محمل زرنگار

اسیران و غمدیده گان را چه کار

کسی را که شد کشته سالار ایدریغ

که برمن بود بدتر از زخم تیغ

چو بشنید این گفت پوشش سیاه

به محمل فکندند آن دین تباه

وزان پس سیه روی مرد شریر

به بر خواند نعمان پور بشیر

که بود آن خردمند پاکیزه دین

ز یاران خاص رسول امین

بدو گفت بادختران بتول (س)

از ایدر برو تا به قبر رسول (ص)

ببر نیز همراه با خویشتن

گروهی سواران شمشیر زن

تو و آن سواران همه بنده وار

بدیشان بباشید خدمتگزار

روان گشت نعمان به فرمان و زود

همه کار رفتن فراهم نمود

هیونان چو گشتند یکسر قطار

سرکاروان خواهر شهریار

به کوی آمد از پرده با اشک و آه

چو دود دلش رخت و برگش سیاه

به دنبال وی کاروان ستم

بمحمل نشستند با درد و غم

به پیش سپه رفت نعمان براه

درفشی بکف پرچم آن سیاه

ز دنبال او مویه گر کاروان

حدی خوان به بانک عزا ساربان

جرس بانک ماتم چو بنیاد کرد

چو غمدیده گان چرخ فریاد کرد

پر از ناله شد هفت کاخ سپهر

سیه گشت از گرد غم روی مهر

شدند اهل آن بارگاه اشکبار

که غم را دران هیچگه نیست بار

سپردند زنیسان چو یکچند راه

به نعمان چنین گفت فرخنده شاه

ببرکاروان را بدان سر زمین

که شد کشته آنجا شهنشاه دین

بخش ۱۱۱ - رفتن اهل بیت به کربلا

که بوسیم آن تربت پاک را

گل آریم از اشک آن خاک را

بگویم به شه درد دیرینه را

ز اندوه سازم تهی سینه را

به فرمان سلطان دین پیر راد

سوی وادی کربلا رو نهاد

همی رفت با کاروان حرم

سر و روی پرگرد زار و دژم

وزان سو ز انصار پیری گزین

که بد نام او جابر پاکدین

پی طوف آن مرقد مشکبار

سوی کربلا شد ز یثرب دیار

به روزیکه بد اربعین امام

رسید اندران دشت آن نیکنام

نخستین به آیین حجاج مرد

به آب فرات اندرون غسل کرد

سپس بست احرام و برداشت گام

سوی تربت سبط خیرالانام

به همراه وی قومی از بسته گان

که بودند او را ز پیوسته گان

فرستاد برشه سلام و درود

برآن خاک، سیلی ز مژگان گشود

بیفکند خود را برآن قبر پاک

بمالید روی و جبین را به خاک

همی راز دل گفت و بگریست زار

به گرد اندرش بستگان سوگوار

به ناگاه برخاست بانک درای

رسیدند آل رسول خدای

چو دیدند آن تربت تابناک

فکندند خود را ز محمل به خاک

چو شد با خبر جابر پاک دین

بیامد بر سیدالساجدین

ببوسید او را هلال رکاب

فرو ریخت از دیدگان خون ناب

ز درد درون ناله بنیاد کرد

زشاه شهیدان همی یاد کرد

شهنشاه بیمار بنواختش

فرود آمد و پیش بشناختش

بفرمود تا از بر آن مزار

رود مرد بیگانه بریک کنار

چو شد جا ز بیگانه پرداخته

لوای عزا گشت افراخته

چگویم که از غم درآن پهندشت

به آل نبی آن زمان چون گذشت

خروشان و جوشان پریشیده موی

سوی تربت شه نهادند روی

ز ماتم به سر بر فشاندند خاک

به جیب صبوری فکندند چاک

چنان خاست زان بیکسان غلغله

که افتاد در آسمان و لوله

ز افغام آن قوم اندوهگین

گرستند جنبنده گان زمین

ز ماهی به دریا ز مرغ از هوا

برآمد دران دشت چون نی نوا

ز دود عزا شد زمانه سیاه

هوا تنگ گردید ز انبوه آه

همی هر کسی ناله میکرد زار

ز بهر شهیدی چو نالان هزار

زانده دل زینب (س) آمد به جوش

کشید از جگر همچو دریا خروش

نقاب از رخ روز آسا گشود

برآن موی شبگون پریشان نمود

دو رخ بر خراشید و پاشید خون

برآن تربت پاک و شد لعلگون

به زاری همی گفت ای شاه من

غمت تا دم مرگ همراه من

برآور سر از تربت لعلفام

که آوردمت ارمغانی ز شام

بیاوردم اای داور رهنمون

دلی خسته و پیکری نیلگون

نپرسی پس از تو به ما چون گذشت

که دانی دراز است این سرگذشت

بگویم گر از کوفه و شهر شام

نگردد همی تا به محشر تمام

مرا این همه رنج و محنت که بود

ستم ها که رفت از سپهر کبود

نبود آنچنان سخت کز پیکرت

جدا کرد دشمن غمین خواهرت

نهشتش بماند به پیشت دمی

نهد زخم های تو را مرهمی

دریغ ای برادر درین تیره خاک

چسان خفته ای با تن چاک چاک

تنی را که از شهپر جبرییل

بدی پیرهن، غسلش را سلسبیل

چه آمد برو اندر آن آفتاب

که برنای خشکیده اش ریخت آب؟

که شست و کفن کرد در خاک کرد

که در ماتمش پیرهن چاک کرد؟

نه مادر به سر بودت ای شهریار

نه خواهر که جسمت کنند استوار

چه گویم من ای شه کجا بد سرت

که چشمت ببندد مگر مادرت

سرت بود با خواهرت همسفر

که بینی مر او را چه آید به سر

چو بودی تو ایشاه و دیدی مرا

همان به که کوته کنم ماجرا

بسی گفت ازینگونه تا شد زهوش

چو آن بانوی نوحه گر شد خموش

دگر بانوان مویه کردند سر

یکی بر پدر آن دگر بر پسر

چو ازکار ماتم بپرداختند

سوی یثرب آهنگ ره ساختند

مدار جهان سیدالساجدین

به پیوست با تن، سر شاه دین

وزان پس به تن ها سر یاوران

به پیوست و شد سوی یثرب روان

دل اندر بر شاه و دیده به راه

برفتند با بارها اشک و آه

به هر جا شترها نهادند پای

شد از آب چشم زنان چشمه زای

بخش ۱۱۲ - رفتن اهل بیت(ع)از کربلا به مدینه

به نزدیک یثرب چو زان راه دور

رسیدند و بنهفت رخساره هور

به زینب (س) چنین ام کلثوم گفت

که ای با مهین مام در رتبه جفت

بسی رنج برد این کهن سال مرد

ز ما اندرین راه سودی نخورد

به پاداش این خدمت بی شمار

به نعمان مر انعام باشد به کار

بدو گفت بانو ز مال جهان

نداریم ما آشکار و نهان

جز آویزه ی گوش و خلخال چند

که این دختران راست ای مستمند

نمانده به ما چیز دیگر به جای

بگیر و فرستش بدان پاک رای

بگو تا بگویند با وی زمن

که شرمنده ام از تو ای موتمن

تو این هدیه ی کم ز ما در پذیر

اگر خرد شد خرده بر ما مگیر

که از بیش و کم غیر این مختصر

نداریم از مال چیز دگر

و گرنه به پاداش رنج دراز

تو را کردمی از جهان بی نیاز

چو انعام بانو به نعمان رسید

ز گوینده پیغام او را شنید

نپذرفت و با گریه گفتا بدو

که از من بدان بانوی دین بگو

که ای پرده گی اختر برج دین

منم از شما خانه زادی کمین

نبردم من این رنج از بهر مال

بدم کام خوشنودی ذوالجلال

همین خواهشم هست از بانوان

که گردم به دیگر سرا چون روان

بخواهند از بهر من از خدا

کزین خاندانم نسازد جدا

نمودند آل رسول امین

به کردار و گفتار او آفرین

بشیر ابن جذلم چنین گفته باز

که چون با حریم خدیو حجاز

بخش ۱۱۳ - رفتن بشیر ابن جذلم برای خبر دادن به اهل مدینه به فرمان امام(ع)و باقی آن واقعه

رسیدیم نزدیک یثرب زمین

بفرمود آن رهبر چارمین

سراپرده ی بی خداوند شاه

به هامون درون برزنند آن سپاه

چو پرداخته گشت پرده سرای

مرا گفت آن داور رهنمای

که باب تو را بخشش کردگار

صلت باد ای مرد نیکو تبار

که او از سخن گستری بهره است

به نظم سخن نام بر می فراشت

تو را نیز بهره ی از آن کارهست

بگفتم بلی درسخن هست دست

بفرمود پس سوی یثرب خرام

بده آگهیشان ز قتل امام

هم از حال ما بستگان بلا

که اینک رسیدیم از کربلا

به فرمان آن داور رهنمون

براندم سوی شهر یثرب هیون

زن و مرد آن شهر برگرد من

نمودند پرسش کنان انجمن

نگفتم سخن تا بر قبر شاه

چو پیدا شد آن احمدی (ص) بارگاه

کشیدم ز دل ناله کای شهریار

خروشان سر از پاک تربت برآر

پذیره شو از عترت پاک خویش

اسیران دل خسته ی سینه ریش

که اینک زده خیمه با شور و شین

به نزدیک قبرت یتیم حسین (ع)

به همراه وی خواهران پدر

همان دختران تو ای تاجور

پس آنگاه با دیده ی اشکبار

سرودم که ای اهل یثرب دیار

نمانید برگرد قبر نبی (ص)

که شد کشته آن خسرو یثربی

حسین را بکشتند درکوفه زار

ز دیده ز بهر ویم اشکبار

فکندند برخاک ره پیکرش

ببردند برنیزه هر جا سرش

نمانده است جز پور بیمار او

تنی زنده از بسته و یار او

کنون آن خداوند دنیا و دین

ابا دختران رسول امین

به نزدیک یثرب زده بارگاه

پذیره شویدشس به افغان و آه

فکندند دستار و بر فرق خاک

فشاندند با ناله ی دردناک

چو اهل مدینه شنیدند این

گریبان دریدند و اندوهگین

زن و مرد افغان بر افراختند

ز پرده عروسان برون تاختند

ز هر خانه برخاست آوای غم

به تربت رسول خدا شده دژم

سرشک زن و مرد چون ناودان

زهر گوشه ی شهر بودی روان

تو گفتی قیامت پدیدار گشت

سپهر و ثریا نگونسار گشت

ز یثرب سراسر برون تاختند

زن و مرد آهنگ ره ساختند

چو دیدند از دور آن بارگاه

درفش و سراپرده یکسر سیاه

دگر ره فکندند بر جامه چاک

به سر برفشاندند با مویه خاک

ز آه زن و مرد یثرب زمین

سیه گشت روی سپهر برین

زنان سربرهنه پریشیده موی

سوی آل حیدر نهادند روی

به گرد زنان پرده ی غم زدند

ز نرگس به گلبرگ شبنم زدند

یکی زار گفتا که ای انجمن

دریغ از جوانان شمشیر زن

کجا رفت ماه بنی هاشما

چه آمد به عبدالله و قاسما

خداوند محراب و منبر چه شد

شبیه جمال پیمبر چه شد

وزان سوی مردان به گرد امام

برهنه سر و مو پریشان تمام

کشیدند صف با فغان و خروش

جگرشان پراز خون و دل پر زجوش

یکی جویش از گریه بر روی بود

به شه دیگری تعزیت گوی بود

یکی گفت کو آنکه جز او نبود

امامی به زیر سپهر کبود

یکی گفت گو شمع بزم بتول (س)

کجا رفت ریحان باغ رسول (ص)

زگفتارشان شاه بگریست خون

به پا خاست از خیمه آمد برون

پی خطبه برکرسی ای شد فراز

به گفتار او گوش ها گشت باز

نخستین خدا را بدینسان ستود

کزو گشته پیدا فراز و فرود

بخش ۱۱۴ - خطبه خواندن امام زین العابدین(ع)در بیرون شهر مدینه و دیگر احوال

همه خلق را اوست پروردگار

خطابخش و روزی ده مور و مار

خداوند و دارای روز جزاست

همه هستی از هستی او به پاست

به دوری زنه آسمان است بر

به نزدیکی از رازها با خبر

اگرشهد بارد به ما یا شرنگ

ز حمدش نیاریم کردن درنگ

چو هر سختی و رنج و ماتم ازوست

بر ما همه سهل و نغز و نکوست

ایا قوم یزدان پی آزمون

بلایی به ما داد از حد فزون

یکی رخنه افکند اسلام را

که رسوا کند مرد خود کام را

حسین علی (ع) کشته گردید زار

ابا یار و اولاد و خویش و تبار

زن و کودکانش بگشتند اسیر

برفتند درشهرها دستگیر

سرش را به نیزه به بازارها

ببردند و کردند آزارها

ازین سخت تر ماتمی کس ندید

که براهل بیت پیمبر رسید

شگفت است وزین پس ایا مردمان

که ماند دلی از شما شادمان

و یا آب دیده نماید دریغ

از ان تن که شد چاک از زخم تیغ

ازیرا که از قتل آن شهریار

همه آفرینش گرستند زار

بگریید در ماتمش آسمان

ز دریا برآمد ازان غم دخان

گرستند در سوگ او چوب و سنگ

زمین گشت درقتل او بی درنگ

ز ماهی به دریا و مرغ هوا

پی ماتم او برآمد نوا

ملایک بهفت آسمان ناله کرد

کدامین دلست آنکه ناید بدرد

ز اسلامیان تا که یارد شنید

که این رخنه اسلام را شد پدید

که ما را چنین خوار کردند زار

براندند و بردند درهر دیار

تو گفتی اسیران ترکیم ما

و یا سر زد از ما بدین ناروا

به یزدان اگر جد ما مصطفی (ص)

بدین قوم برجای مهر و وفا

سفارش به آزار ما کرده بود

ازین بیشتر دسترسمان نبود

ولی ما ازین رنج و از این بلا

که وارد به ما گشت درکربلا

نیاریم هرگز به خاطر نهیب

بخواهیم از پاک یزدان شکیب

خداوند ازکشتن شاه ما

دهد کیفر بد به بدخواه ما

زگفتار آن شاه از مردمان

برآمد غو گریه تا آسمان

چو افکند شه سوی هامون نظر

سواری به چشم آمدش مویه گر

بدانست عمش محمد بود

مهین زاده ی شاه سرمد بود

زجا جست افسرده و مویه گر

پذیره شد از عم والا گهر

چو افتاده پور علی (ع) را نگاه

بدان انجمن با لباس سیاه

نگونسار گردید از توسنا

تو گفتی روانش برفت از تنا

شهنشه شد از کار عم درشگفت

سر فرخش را به زانو گرفت

بمالید پیوسته اش نرم نرم

که تا سرو اندام او گشت گرم

به هوش آمد و دیده از هم گشود

به زاری به پور برادر سرود

که کو کارفرمای ملک جهان

برادرم آن یادگار نهان

خداوند گاه پیمبر کجاست

روان تن پاک حیدر کجاست

برادرم شاه سرفراز کو

حسن (ع) را همانند و انباز کو

شهش گفت ای عم والا گهر

زجور یزید آمدم بی پدر

چو بشنید این پور ضرغام دین

ز غم دست چندان بزد بر جبین

که بار دگر رفت هوشش ز سر

تو گفتی ز گیتی برون شد مگر

چو دیدش چنین کشته با خاک پست

به دوشش بمالید بیمار دست

به هوش آمد و از دل پر ز جوش

بر آورد چون مرغ بی پر خروش

پس گریه گفتا بدان شهریار

که برگوی ز آغاز و انجام کار

زگفتار عم شاه بگریست سخت

پس از گریه گفتا بران نیکبخت

سراسر ستم ها که در آن سفر

بدیدند اولاد خیرالبشر

کزین زاده ی شیر پروردگار

ز گفتار آن شاه شد بی قرار

ز پرویزن غم به سر خاک بیخت

همی خون ز چشمان نمناک ریخت

پس آنگه سوی شهر کردند روی

جهان پر شد از شیون و های و هوی

بخش ۱۱۵ - زبان حال و ترجمه ی اشعار حضرت ام کلثوم (ع) در درواز ه ی مدینه

چه از دور شد باره ی آن دیار

به چشم دل افسرده گان آشکار

چو دریای گردون به جوش آمدند

بسی سخت تر در خروش آمدند

به رخ ام کلثوم خوناب راند

به تازی زبان شعر چندی بخواند

که درخویش ای تختگاه رسول

مده راه و منمای ما را قبول

چو رفتیم از تو سری داشتیم

وزان سر، به سر افسری داشتیم

برون از تو کاری که ما کرده ایم

برفتیم شاد و غم آورده ام

بد آویزه ی عرش سالار ما

برادرش میر و علمدار ما

چو پروانه بودیم و او شمع ما

پریشان نبد خاطر جمع ما

یکی دوده بودیم آراسته

پر از نو جوانان نو خاسته

بسی خردسالان ز دخت و پسر

به سیمای تابان چو شمس و قمر

زنان در پس پرده با گوشوار

جوانان بر اسبان تازی سوار

کنون کامدم ای مدینه ز راه

نداریم با خود علمدار و شاه

شد آن شمع از باد فتنه خموش

سپردند پروانه گان نیز هوش

از آن نوجوانان مینو خصال

وزان خردسالان نیکو جمال

نباشد یکی زنده همراه ما

که با ما درآید به بنگاه ما

بگو ای مدینه به شاه حرم

شه آسمان تخت پروین علم

که ماییم اولاد تو ای رسول

پس ازتو چنین گشته زار و ملول

بکشتند چشم و چراغ تو را

حسین (ع) آن سهی سرو باغ تو را

دریدند ما را زخرد و بزرگ

به دندان شمشیر امت چو گرگ

فکندند پر خون برهنه به خاک

تنی را که بود او ترا جان پاک

همان پرده گی دختران تو را

به چرخ شرف اختران تو را

اسیرانه درشهر و بازارها

کشیدند و دادند آزارها

زنانی که بر رویشان بی نقاب

نبودی رضا بنگرد آفتاب

برهنه بر چشم نامحرمان

ببردند بسته به یک ریسمان

الا ای مدینه به سوی رسول

چو بردی پیامم بگو با بتول

که ای دختر پادشاه حرم

همال علی(ع) مادر محترم

تو می دیدی ار دختران را به شام

برهنه بردیده ی خاص و عام

به هر کوی و بازار اشتر سوار

گشاده سر و مو پریشان و زار

ز بیخوابی شب تو گفتی که نور

برون رفته از چشم و گردیده کور

و گر دیدی آندم که دربند بود

همان ناتوان کت جگر بند بود

اگر تا قیامت بدی زنده جان

کشیدی ز دل زان مصیب فغان

یکی مادرا سر ز تربت برآر

ستمدیده گان را بشو غمگسار

به یاد یکی سخت هنگامه بین

همه زاده گان را سیه جامه بین

چو لختی چنین گوهر داغ سفت

خروشید و با شاه بیمار گفت

که بشتاب از ایدر به درد و محن

به سوی ستودان عمت حسن (ع)

بدو کو برادرت آن شاه دین

نهان گشت درخاک گرم زمین

چه کردی اگر دیدی ای شهریار

حریم برادرت را خوار و زار

گهی سر برهنه به هر مرز و بوم

گهی جا به ویران نموده چو بوم

پس آورد رو سوی شاه امم

همی گفت باله و درد غم

که ای آفرینش تو را بنده گان

سپهر و زمینت پرستنده گان

بکشتند فرخ برادرم را

ز پرده کشیدند خواهرم را

ربودند آویز و خلخال پای

ز دخت برادرم ای رهنما

سکینه خروشان حزین فاطمه

همه زاده گان تو در واهمه

که اینکه به آتش بسوزند مان

و یا تن به ناوک بدوزندمان

شها تاجدارا به تربت بموی

رخ از مرگ فرزند در خون بشوی

به روز سیاه من ای مردمان

ببارید خون از مژه این زمان

بدین گونه آن بانوان مویه گر

برفتند تا قبر خیرالبشر

بخش ۱۱۶ - مویه گری اهل بیت درحرم رسول و تسلی دادن ام سلمه ایشان را گوید

زبان های آتشفشان همچو شمع

در آن تربت پاک گشتند جمع

چگویم چه گفتند و چون گشت کار

قیامت درآن لحظه گشت آشکار

برآمد ز افغان آن قوم آه

ز هر چوب و هر خشت آن بارگاه

به تربت نبی دست غم زده به سر

خبر شد چو از مرگ فرخ پسر

برآورد از غم بدانسان خروش

که آمد نیوشنده گان را به گوش

روان پیمبر چو از غم گریست

ازان گریه اهل دو عالم گریست

به ناگاه زینب (س) برآورد آه

بدان سان که شد روی گردون سیاه

به زاری بگفت ای رسول انام

مرا مهربان تر زباب و زمام

منم پیک سوک جگر بند تو

خبر دارم از مرگ فرزند تو

در این گفته ی خویش دارم گواه

بیاوردمش اندرین بارگاه

بگفت این و از زیر چادر برون

برآورد پیراهنی پر ز خون

بیفکند بر روی صندوق شاه

که در مرگ پور تو، اینم گواه

بکشتند امت به شمشیر کین

حسین (ع) تو را ای خداوند دین

در آندم بر آمد ز درگاه غو

شد آن مجلس از ماتم گریه نو

همال نبی ام سلمه ز در

درآمد شخوده رخ و مویه گر

به یکدست او شیشه ای پر زخون

که بد تربت داور رهنمون

به دستی دگر دست دخت امام

که او را پدر داده بد نام مام

به یکبار آل پیمبر همه

گرفتند پیراهن فاطمه

کشیدند او را خروشان به بر

بسی بوسه دادند بر چشم و سر

زکف درگسستند پیوند صبر

خروش از مدینه برآمد به ابر

به یثرب زن و مرد هرکس که بود

همی موی کند و همی رخ خشنود

ز بس شد خشوده رخ سیمگون

زهر کوی گفتی روانست خون

سرانجام جفت رسول امین

دلش سوخت بر بانوان غمین

به اندرز ایشان همی لب گشاد

شکیبایی از سوگواری بداد

به ایوان خون برد همراهشان

نشستند در ماتم شاهشان

همی زنده بودند تا درجهان

به ماتم بدند آشکار و نهان

شب و روز بودند پر آب چهر

چنین است کردار گردان سپهر

بخش ۱۱۷ - درخاتمه ی کتاب و مختصری از حالات سید الساجدین(ع)گوید

گرت برنشاند به گاه بلند

هم اندازد آخر به چاه گزند

همی تا توانی به نیکی بکوش

تو خاکی چو دریای آتش بجوش

اجل چونکه سال حیاتت شمرد

چنان کن که مردم نگویند مرد

ببخش و بخور کز پس مردنت

ابا دیگری خورد خواهد زنت

ره عزلت و نیستی پیش گیر

از آن پیش کت مرد باید، بمیر

نمرده تو در ماتم خود بموی

به آب مژه تیرگی ها بشوی

جهان در بر اهل دل اندکی است

چو می بگذرد رنج و راحت یکیست

مخور غم ز مرگ کس اندر جهان

که شد فوت تن زنده گانی جان

اگر غم خوری بهر آنشاه خور

که بد خلق را سوی حق راهبر

چو او کشته شد دین و دانش بمرد

چنان دان همه آفرینش بمرد

ببین تا که در سوک این شاه دین

چه بد پیشه ی سیدالساجدین

چهل سال جاکرد در گوشه ای

نبودش جز اشک روان توشه ای

همه گریه میکرد در مرگ باب

نخورد او به راحت دمی نان و آب

اگر نان گرم و اگر آب سرد

بدیدی زدی ناله با داغ و درد

که افسوس لب تشنه جان دادشاه

نخورد آب در پهنه ی رزمگاه

درآن روز در بد بود کز تیغ کین

بداد او سر و جان به جان آفرین

یکی روز در کوچه مردی دمان

گذشتی که ناگاه از ناودان

بسر آمدش آب و شد بیمناک

که آن آب شاید نبوده است پاک

یکی گفتش ای مرد پرهیزکار

از اینگونه پنداشت آزرم دار

مر این آب از آبحیوان به اسب

چنین آب ناید خضر را به دست

از این آب شو پیکر خویشتن

ز آلوده گی ها بکن پاک تن

بپرسید کاین آب چبود بگوی

کز آن خویش باید درهم شتشوی

به پاسخ بدو گفت گوینده این

بود آب چشم خداوند دین

که در ماتم باب گریان بود

ز آه دلش چرخ بریان بود

چنان ریزد از دیده اشک روان

که چون سیل شد آید از ناودان

ز داغ پدر همچو ابر بهار

همی گریه کردی به شام و نهار

که تا شد به خلد برین آنجناب

ز دیدار جد و پدر کامیاب

بخش ۱۱۸ - در مناجات بدرگاه قاضی الحاجات گوید

خدایا به یعقوب آل رسول (ص)

بدان یوسف مصر جان بتول (س)

که درچاه زندان دوزخ تنم

مسوزان به جنت بده مسکنم

خود این دانم ای داور رهنمون

که دارم گنه ز آفرینش فزون

سبک تر بود لیک از پر کاه

برکوه بخشایشت آن گناه

چه غم با چنان بخشش بی شمار

من از تیره گی دارم کردگار

به ویژه که خواهشگرم هست شاه

در آن گرم روز انداران پیشگاه

بدین نامه من یکجهان تیره کار

چون خود سوی مینو کشانم زنار

چو این نامه من یکجهان تیره کار

چون خود سوی مینو کشانم زنار

چو این نامور نامه پرداختم

تن از بند دوزخ رها ساختم

جهان پادشاها تو کامم بر آر

مسازم بر مردمان شرمسار

برآمد ازین نامه چون کام من

چو آغاز نیکو کن انجام من

به شاهنشهان فراز و فرود

ز پروردگار جهانبان درود

به یزدان بخشنده از من سپاس

که چندان روان مرا داشت پاس

که سیم خیابان بپرداختم

به گردون سر فخر افراختم

ببردم بسی اندرین نامه رنج

نه از بهر نام و زر و مال و گنج

امیدم به فضل خدا بود و بس

نبد یاورم غیر او هیچ کس

به هر بیت در شان این خاندان

خدا خانه ای وعده داد از جنان

امید آنکه من برخورم زین نوید

ز بخشایش حق نگردم نمید

خدایا به خیرم نما خاتمه

به حق گزین دوده ی فاطمه (ع)

مرا بخش چندان بگیتی زمان

گشاده دل و طبع و گویا زبان

که این نامور نامه گردد تمام

بدانسان که بپذیرد او را امام

کنون این نیوشنده گفتار نو

ز چارم خیابان تو از من شنو

خیابان چهارم

بخش ۱ - در ستایش حضرت پروردگار و شرح خونخواهی مختار وفادار از قاتلین فرزند احمد مختار (ص)

بخش ۲ - در نعت حضرت ختمی مرتبت (ص) گوید : محمد شهنشاه پیغمبران

بخش ۳ - در منقبت حضرت امیرالمومنین و اولاد طاهرین او علیه السلام گوید

بخش ۴ - یاری خواستن از ساقی حقیقی : همان به که جام نبیدی زنم

بخش ۵ - ذکر تولد مختار وفادار عیه الرحمه : به هر نامه اندر که دیدم چنین

بخش ۶ - به درک رفتن یزید پلید و آمدن مختار ازمکه به کوفه

بخش ۷ - رهایی امیر مختار از بند به خواهش عبدالله به عمر

بخش ۸ - برگشتن بزرگان کوفه از مدینه : بدو باز گفتند فرمان شاه

بخش ۹ - آگاهی دادن ایاس شحنه ی کوفه، عبدالله بن مطیع

بخش ۱۰ - بیرون آمدن امیر مختار (ع) از بهر امارت : که آیند یاران ما بهر جنگ

بخش ۱۱ - امارت امیر مختار و بدست آوردن عبدالله بن مطیع

بخش ۱۲ - رفتن عبدالله بن مطیع به نهروان و نامه نوشتش به مصعب زبیر

بخش ۱۳ - آوردن پاسبانان مردی ترسا را به نزد ابراهیم

بخش ۱۴ - رفتن ابراهیم به دیر راهب : خروشید راهب که خانه خدای

بخش ۱۵ - پاره کردن سپهدار ابراهیم بند و زنجیر را و بازگشتن او به لشگرگاه خود

بخش ۱۶ - نامه نوشتن ابراهیم به مصعب : سرنامه را حمد یزدان نوشت

بخش ۱۷ - مصاف دیگر آن دو لشگر : سلیمان صفت بریکی تند باد

بخش ۱۸ - غنیمت گرفت ابراهیم اموال سپاه مصعب را : شنیدند این چون از آن حق پرست

بخش ۱۹ - نامه نوشتن مصعب به عبدالله ابن زبیر برادرش

بخش ۲۰ - گرفتار شدن جاسوس عامربن ربیعه : بگفتش: که ای؟ وز کجا آمدی؟

بخش ۲۱ - رفتن سپهدار ابراهیم با مرد جاسوس به سپاه عامربن ربیعه

بخش ۲۲ - تعاقب عامر از ابراهیم و کشته شدن آن لئیم : که آن بستگان بند بگسیختند

بخش ۲۳ - برآمدن آفتاب عالمتاب و آگاه شدن امیر دلیر از نبودن ابراهیم

بخش ۲۴ - رفتن امیر مختار به رزم سپاه عامر بن ربیعه : بیفکندش آن سر به سم سمند

بخش ۲۵ - رزم یزید ابن انس با لشگر ابن زیاد : هم از مرگ عامر که بدخال او

بخش ۲۶ - آمدن ابن زیاد به رزم مختار و نامزد شدن ابراهیم به جنگ

بخش ۲۷ - رسیدن ابراهیم به ساباط و خروج قتله ی امام شهید (ع) به مختار

بخش ۲۸ - رزم مختار وفادار با محمد ابن اشعث کوفی : همه هر چه گفتی و دیدی ز پیش

بخش ۲۹ - رای زدن مختار با یاران خویش : چو نامه به دست سپهبد رسید

بخش ۳۰ - رسیدن ابراهیم اشتر به مدد امیر مختار و چگونگی این داستان

بخش ۳۱ - نشستن مختار وفادار به دارالاماره : بفرمود تات در برون سرای

بخش ۳۲ - به درک فرستادن مختار عبد الله ابن اسد و مالک ابن بشیر را

بخش ۳۳ - به درک فرستادن امیر مختار نافع و : یکی پیش ایوان کیوان غلام

بخش ۳۴ - به درک فرستادن مختار، خولی اصبحی را : سریر مهی جای مختار گشت

بخش ۳۵ - به درک فرستادن امیر مختار چهار کس از قاتلان سبط احمد مختار (ص) را

بخش ۳۶ - به درک فرستادن مختار منقذ ابن مره ی عبدی قاتل علی اکبر (ع) را

بخش ۳۷ - کشتن مختار : بگفت ای زدین بی خبر روی زشت

بخش ۳۸ - به درک فرستادن مختار(ع)حکیم ابن طفیل علیه العنه قاتل جناب ابولفضل العباس را

بخش ۳۹ - گریختن شمر پلید با سنان انس و پانزده نفر : تنی چند از یاران خود را خواند

بخش ۴۰ - به درک فرستادن مختار اسحق ابن اشعث پلید : چو آمد به اسحق اشعث خبر

بخش ۴۱ - سوزاندن خیر غلام مختار بدن اسحق ابن اشعث را بعد از کشتن او

بخش ۴۲ - کشتن مختار عمر ابن سعد را و بیان این داستان

بخش ۴۳ - کشته شدن ابوخلیق شاعر بدست مختار : بزرگان چمیدند بر پیشگاه

بخش ۴۴ - (کشتن مختار چهل نفر از قاتلان ) حضرت را : بیامد زمین را بوسید و گفت:

بخش ۴۵ - کشتن مختار قیس ابن حفص شیبانی را : به کام اندرش نیش ها چون گراز

بخش ۴۶ - کشتن ابراهیم چهارصد و بیست نفر از قاتلان امام مظلوم را

بخش ۴۷ - قتل آن ده تن که اسب به کشته ی امام شهید تاخته بودند

بخش ۴۸ - کشتن مختار، کشنده ی عبدالرحمن ابن عقیل را : کشیدند زان پس دو مرد لعین

بخش ۴۹ - جوشانیدن مختار در روغن زیتون سنان ابن انس ملعون را

بخش ۵۰ - روایت منهال ابن عمرو : نگه چون سوی خوب دیدار او

بخش ۵۱ - کشتن مختار عمرو و ابن صبیح : که بد آن بد اختر هم از دشمنان

بخش ۵۲ - رزم ابراهیم ابن مالک با عبید الله ابن زیاد

بخش ۵۳ - نامه نوشتن ابراهیم، به حنظله ابن عمار حاکم نصیبین و جواب او

بخش ۵۴ - روبرو شدن سپاه ابراهیم و ابن زیاد : به هم چون رسیدند هردو گروه

بخش ۵۵ - قتل داوود شامی به دست اخوص : وزین سوگران کرد اخوص رکاب

بخش ۵۶ - کشته شدن حصین پلید به دست شریک تغلبی : هماورد جست از سپاه عراق

بخش ۵۷ - تحریص ابراهیم، سپاه را به جنگ : یکی تاختن باید و دست و تیغ

بخش ۵۸ - به درک فرستادن ابراهیم، ابن زیاد را : که با تیغ کین روی کرده دژم

بخش ۵۹ - به کاخ آویختن امیر مختار : چو زان کار شد اسپری چند گاه

بخش ۶۰ - فرستادن محمد ابن حنفیه سرها و غنیمت ها را به حضور همایون

بخش ۶۱ - امر فرمودن حضرت امام زین العابدین(ع)خاندان بنی هاشم را

بخش ۶۲ - ساقی نامه در مقدمه ی داستان شهادت : بده ساقی آن آب یاقوتگون

بخش ۶۳ - آغاز داستان غدر اهل کوفه با امیر مختار : چه فرخنده مختار کشور پناه

بخش ۶۴ - مشورت کردن بزرگان کوفه : سپهدار مختار کرد آفرین

بخش ۶۵ - نامه فرستادن کوفیان به مصعب : که ایدر شتاب آر فرمان تو راست

بخش ۶۶ - سلاح نبرد خواستن امیر و خطاب او با جوشن : وزان پس به گنجور گفتا: برو

بخش ۶۷ - بیرون آمدن مختار با یاران : بگفتند یاران که ای نامدار

بخش ۶۸ - تنها ماندن امیر مختار و مویه گری : به یاد آمدش گویی آن رزمگاه

بخش ۶۹ - مخاطبه ی امیر مختار غایبانه با ابراهیم اشتر

بخش ۱ - در ستایش حضرت پروردگار و شرح خونخواهی مختار وفادار از قاتلین فرزند احمد مختار (ص)

سر نامه را نامی افسر بود

که آن افسر آرای هر سر بود

بدان بی نیازی است ما را نیاز

کز او یافته هر دوگیتی طراز

خدایی که جان و جهان آفرید

به حرفی هم این وهم آن آفرید

یگانه خدایی که بی چون و بود

ز اندیشه و وهم بیرون بود

به شیری خورش داده از راه گور

وزو پوست برکنده از نیش مور

زحکمت یکی را دهد رای وهش

کند پشه را پیل، و نمرود کش

جهان پادشاهی کش انباز نیست

درخشم او هیچگه باز نیست

به جز بر رخ آن که از بین خشم

ز بخشایش او فرو بسته چشم

حکیمی که آورد او درظهور

زنه باب و از چار مادر سه پور

شکسته دل ما زگل آفرید

در آن خانه ی پاک منزل گزید

در آن دل که او نیست باطل بود

ز آتش سرشته است، نی گل بود

ز روز ازل گشت از او تابناک

به فانوس تن شمع جان های پاک

چو با مشتی از خاک این کار کرد

و را بر بد و نیک مختار کرد

به شکرانه تو نیز او را پرست

به بد تا توانی میالای دست

خدای بی انباز را بنده باش

فرستاده گان را پرستنده باش

به راهی که رفتند ایشان برو

منه در بر دیو جان را گرو

به ویژه ره شاه معراج و تاج

که از هر نبی حشمتش خواست باج

بخش ۲ - در نعت حضرت ختمی مرتبت (ص) گوید

محمد شهنشاه پیغمبران

به سوی خدا رهبر رهبران

رسولی که گیتی خدا پیش بود

به تن خلعت کبریاییش بود

پس از ایزد او بود و چیزی نبود

وزو یافت هستی فراز و فرود

جز او مرکز آفرینش مدان

چراغ ره و نور بینش مدان

خدانیست، لیکن خداییش هست

به هر آفریده ز بالا و پست

تنش جان بد از خاک مایه نداشت

از آن رو چو خورشید سایه نداشت

چو آدم نهان بود درآب و گل

پیمبر بد و روشنی بخش دل

چو او ز آفرینش نبد هیچ کس

اگر بود، شیر خدا بود و بس

علی (ع) آن جهان داور بی همال

که چون مصطفی (ص) بود درهر کمال

بخش ۳ - در منقبت حضرت امیرالمومنین و اولاد طاهرین او علیه السلام گوید

شه اوصیا داور اولیا

زرویش عیان، فره ی کبریا

صفات خدایی از او آشکار

رخش مظهر جلوه ی کردگار

کسی کاین خداوند دین را شناخت

به خوبی، جهان آفرین را شناخت

زمهرش، دل هر که بی نور شد

بدو دیو، نزدیک و حق دور شد

ز اندیشه ذاتش بسی برتر است

شناسای او، پاک پیغمبر است

بدان سان که پیغمبر او را شناخت

نبی را همان گونه حیدر شناخت

مرآن هر دو را نیز پروردگار

شناسد چنان چون بود سر کار

درود فزون باد بر نور او

بدان جفت و آن یازده پور او

که هستند مر خلق را راهبر

به سوی خدا جد و پدر

من و مدح این پیشوایان دین

تو بی باکی و خیره رایی ببین

به پاکی خداوند گفته ثنای

به فرقان از این دوده ی رهنمای

بخش ۴ - یاری خواستن از ساقی حقیقی

همان به که جام نبیدی زنم

در خانقاه امیدی زنم

ستانم ز پیر مغان آب تاک

زآلودگی ها کنم خویش، پاک

به هر ماه از غزه اش تا به سلخ

شوم بی خود از شور صهبای تلخ

بده ساقی آن آب آتش مزاج

بکن در دم از درد جامی، علاج

به آبی بزن ساقیا آتشم

چو مستان شوم تیغ کین برکشم

کنم از تن دشمن دوست، پوست

که این کار – با دشمن او نکوست

بکن ماهرویا، که شد گاه جنگ

زابرو –کمان و زمژگان، خدنگ

بیارا زغمزه سپاهی گشن

زره پوش، چون طره خویشتن

که من همچو سوسن شوم ده زبان

به مداحی خادم خاندان

نشانم یکی شاه برتخت نو

که تایید او را بود پیشرو

که تیغش بر آرد ز دشمن دمار

نمانم از این بیشتر سوگوار

ازین پیش اگر با دلی پر زدرد

سخن گفتم از ماتم شاه فرد

ازین پیش اگر با دلی پر زدرد

سخن گفتم ازماتم شاه فرد

ازین پس همه جشن و سور آورم

دل دوست را پر سرور آورم

جهان را کنم همچو باغ بهشت

زکردار مختار فرخ سرشت

چه مختار؟ داروی دل های ریش

جهانجوی و باداد و فرخنده کیش

سرانداز بدخواه آل رسول (ص)

فرح بخش قلب علی (ع) و بتول (س)

ستانند ه ی خون پروردگار

نشانی، به کف تیغش از ذوالفقار

هواه خواه چارم امام انام

روان پیمبر از او شاد کام

پذیرفته کارش جهان آفرین

شکفته از او چهر ضرغام دین

بدش نو عبیده نکونام باب

که بد پور مسعود، آن کامیاب

ثقیفی گهر، باب آن نامدار

به گیتی درون، زن نکرد اختیار

بدی بسکه هشیار و مشکل پسند

همالی چو خود خواستی ارجمند

بتی تیر مژگان به کارش نکرد

به شمشیر ابرو شکارش نکرد

نمودند یک شب به خواب اندرش

که فرخنده جفتی شود همسرش

ز فرخ گهر دوده ی نامدار

کزان شاخ، آمالش آید به بار

خدایش یک پور، بخشد دلیر

که او را بود، زور و چنگال شیر

همان زن که در خواب گفتند خواست

زمختار – زادن شد آن خواب، راست

بخش ۵ - ذکر تولد مختار وفادار عیه الرحمه

به هر نامه اندر که دیدم چنین

خبر داده او را بزرگان دین

که مختار، از مام فرخ نژاد

به سال نخستین هجرت بزاد

چو ده ساله گشت او رسول خدای

بیفراشت خرگه به مینو سرای

پدرش، آن یل نامبردار بود

که در وقعه ی جسر سردار بود

درآن رزم، آن پهلو بی همال

تنش در پی پیل، شد پایمال

یلی را بخوشید دریای نیل

چو او گشت فرسوده، در پای پیل

مراین پور درکودکی راد، بود

گرانسنگ و ستوار بنیاد بود

بسی روز دیدند، کان بیقرین

نشسته به زانوی ضرغام دین

همی گفت حیدر که کاری بزرگ

پدید آید از این جوان سترگ

بخواهد زبد خواه ما کین ما

شود پیرو رسم و آیین ما

کسی را که اینگونه حیدر ستود

بدینسان ستودن که یارد فزود؟

یکی بنده بود از چهارم، امام

کزو بودی آن شاه دین، شادکام

به درگاه شیر خدا و حسن (ع)

همی تابدند آن دو شاه زمن

بدی – راد مختار، بسته میان

پذیرای فرمان، همی سالیان

به گاه شه تشنه کام آن جوان

چو می گشت مسلم به کوفه روان

به بنگاه خود برد و پیمان نمود

چو یک چند مسلم درآنجا ببود

شد ازکوفه مختار کآرد سپاه

به امداد فرخ سپهدار شاه

چو او رفت مسلم به آسانیا

درآمد به کاشانه ی هانیا

چو روح سپهدار مسلم، چمید

به فردوس و پیش رسول آرمید

بشد راد مختار نیک اعتقاد

گرفتار زندان ابن زیاد

بماند او به زندان همی تا سپهر

زآل پیمبر ببرید مهر

به پیش نیا رفت شاه بهشت

به بد گوهران، ملک گیتی، بهشت

وزان پس که از شام سوی حرم

برفتند آل رسول امم (ص)

به زنجیر، بازوی او بسته بود

دل از زنده گی، پاک بگسسته بود

سرآمد برو چون زمانی دراز

به زندان یکی نامه بنمود ساز

کثیر معلمش بگرفت و برد

به هر کار، مختار – به پور عمر درمدینه سپرد

چو پور عمر شوی خواهرش بود

به هر کار، مختار یاورش پیام

چو فرزند فاروق عبداللها

زآزار مختار شد آگها

فرستاده را، سوی دارای شام

فرستاد و دادش بدنیسان پیام

که مختار را گر نخواهی فساد

رها کن ز زندان ابن زیاد

وگرنه ترا آورم نام، پست

که فرمان من مسپر دهر که هست

بترسید در دل، یزید پلید

چو پیغام پور خلیفه شنید

سوی پور مرجانه بنوشت زود

که مختار رابند – باید گشود

بشد پور مرجانه فرمانپذیر

رها کردش از سلسه، همچو شیر

چو آن شیر – از بند و زندان بجست

به مکه بشد – ایمن آنجا نشست

چو بگذشت چندی بدو روزگار

جهان را دگرگونه گردید کار

به شصت و سه ازهجرت اندر یزید

که بادا به دوزخ عذابش مزید

بخش ۶ - به درک رفتن یزید پلید و آمدن مختار ازمکه به کوفه

ره آتش تیز بگرفت پیش

سزا دید از زشت کردار خویش

بدید ازخدا کیفر کار زشت

به داس عقوبت درود آنچه کشت

از این مژده مختار شد شادمان

زبطحا سوی کوفه آمد دمان

به دست اندرش، حکم دارای دین

پناه جهان سیدالساجدین (ع)

که عمش به فرمان آن شهریار

به نامه درون کرده بود آن نگار

درآن خط به مختار اذن خروج

بداده که برگاه بنما عروج

به خون در نشان، دشمن شاه را

زتن، سر برانداز، بدخواه را

درآندم که مختار فرخ تبار

زبطحا سوی کوفه شد رهسپار

به شام اندرون، بود مروان امیر

به بطحا زبیری نژاد شریر

بدی والی از سوی پور زبیر

به کوفه یکی مرد، خالی زخیر

به شهر اندر آمد چو مختار باز

به فرمانده از وی بگفتند راز

که پیوسته پیمان ز مردان کار

بگیر از پی کوشش وکارزار

به آن گشت درکوفه فرمانروای

کشد سخت کیفر زما و شما

فلک باز بد خواه مختار شد

به زندان والی گرفتار شد

یکی نامه بنوشت آن پاک کیش

دگر باره از بهر داماد خویش

که من ای تو در هر غمی یاورم

به زندان کوفه به بند – اندرم

بپیچیده بر گردنم اژدهای

مرا از دم اژدها کن رهای

هیون برد آن نامه را همچو باد

به یثرب به فرزند فاروق، داد

چو پور عمر خواند آن نامه را

بدانست آن سخت هنگامه را

به فرمانده ی کوفه پیغام داد

که از من درود فزون بر تو باد

شنید ستم از کینه مختار را

همان نیک مرد بی آزار را

گرفتار بند گران کرده ای

بسی بی گناهش بیازرده ای

به پیوند من، این ستم ها چرا؟

بیندیش لختی از این ماجرا

سبکسر مباش و ز بند گران

رها ساز زودش، و گرنه بدان

زیثرب سپاهی فراهم کنم

تو را خانه ی سور، ماتم کنم

فرستاده آن نامه را همچو باد

بیاورد و با والی کوفه داد

بترسید و بگشود اندر زمان

زبند گران، یال پیل دمان

ز زندان به کاشانه آمد چو مرد

بیفتاد در فکر ساز نبرد

بخش ۷ - رهایی امیر مختار از بند به خواهش عبدالله به عمر

بزرگان که بودند در آن دیار

به دین پیرو شیر پروردگار

نهانی پی عهد و پیمان اوی

به کاشانه گشتند مهمان اوی

همی بود فرزانه در فکر کار

که نقش دگر چرخ، کرد آشکار

فرستاد پیکی زبیری نژاد

زبطحا به عبد الله بد نهاد

که پور قطیع است فرمانگذار

به جای تو در آن خجسته دیار

چو او آمد آنجا، تو زین سوی، تاز

که ما را به رای تو آمد نیاز

چو عبدالله ابن مطیع پلید

بیامد شد ازکوفه ابن یزید

همی خواست مختار جوید نبرد

برآرد زبنیاد بد خواه، گرد

بزرگان که بودند یاران اوی

نمودند با هم چنین گفتگوی

که مختار گوید ز دارای دین

مرا هست فرمان در این جنگ کین

ندانیم باشد درست این سخن

و یا جوید او پادشاهی به فن؟

همان به که ما خود به بطحا شویم

بر پور حیدر محمد رویم

گراوگفت باید که جنگ آوریم

نبایست دیگر درنگ آوریم

وگرنه چه باید که ما رایگان

ببازیم جان، کوشود کامران

چه این گفته آمد به پا خاستند

همی کار رفتن بیاراستند

سپردند ره سوی بطحا زمین

به درگاه فرزند ضرغام دین

به ایوان فرزانه فرزند شاه

چو آسوده گشتند از رنج راه

یکی روز در نزد آن سرفراز

زکردار مختار راندند، راز

بفرمود همنام خیرالانام (ع)

یلی تا دژ آهنگ شیرکنام

که ما را پس از سبط خیرالبشر

امام است فرزند آن تاجور

همان به کزین، در به یثرب شویم

درین کار فرمان او بشنویم

بگفتند یاران: که فرمان تو راست

همه آنچه گفتی درست است و راست

پس آنگاه به یثرب زمین آمدند

سوی سیدالساجدین آمدند

محمد چو گل در چمن بشکفید

چو دیدار پور برادر بدید

بدوگفت زان پس که دادش درود

که ای شهریار فراز و فرود

من و این بزرگان، غلام توایم

به هر کار دربند کام توایم

دل جمله دربند پیمان، تو راست

همه بنده گانیم و فرمان تو راست

دراین کار مختار، ای رهنمای

بده رخصتی گرتو را هست رای

تو بهتر زما دانی این راز را

که آگاهی انجام و آغاز را

چو این کار خونخواهی باب توست

نیاساید آنکس که زاحباب توست

بدوگفت فرمانده ی انس و جان:

که ای شادمانم ز روی تو جان

تو از مرتضی زاده گان یادگار

مرایی پس از باب فرخ تبار

بدان ای سرفراز عم سترگ

که خونخواهی ماست کاری بزرگ

گر از دشمن ما غلامی سیاه

به خونخواهی ما شود رزمخواه

به یاران ما یاری اش واجب است

که حق را دراین کار، او طالب است

دراین کار- فرماندهی مرتو راست

به پایان رسان آنچه دانی؛ رواست

شنیدند چون این بزرگان و شاه

ز یثرب سپردند زی کوفه راه

زکامی که جستند شاد آمدند

دمان سوی مختار راد آمدند

بخش ۸ - برگشتن بزرگان کوفه از مدینه

بدو باز گفتند فرمان شاه

شکفته رخ آمد یل رزمخواه

یکی انجمن چون یکی بوستان

به کاخش بیاراست از دوستان

سلام شه دین بدیشان رساند

همه آنچه فرموده بد، باز راند

پذیرایی فرمان شدند آن سران

ببستند پیمان کران تا کران

بگفتند شیر دژ آهنگ را

که ای آستین بر زده جنگ را

در این مرز بسیار نام آورند

که فرمانده ی کوفه را یاورند

همه تیغ بازند و خنجر گزار

همه شیر گیر و نبرده سوار

سپاه تو کم لشگر کین فزون

تو خود گو نبرد آزماییم، چون؟

تو را باید اندر سپه چون خودی

دلیری و مرد افکن اسپهبدی

براهیم مالک دلیری گوست

که شیرخدا را به جان پیرو است

سواری است اشتر نژاد و سترگ

که درتازیان نیست چون او بزرگ

علی(ع) را یکی دست پرورده است

بسی کارکین برسر آورده است

گر او را سوی خویشتن خوانیا

به یاری از او دست بستانیا

امیری چو تو نامدار و هژیر

ز چونین سپهبد بود ناگریز

پسندید گفتارشان، میرراد

از آن رای فرزانه گردید شاد

فرستاد از انجمن چند تن

به آوردن مرد شمشیر زن

برفتند و با پر دل سرفراز

همه گفتنی ها بگفتند باز

یل اشتری گوهر این چون شنفت

به پاسخ فرستاده گان را بگفت

که بندم کمر بهر این سخت کار

چو باشم در این کار فرمانگزار

دل و زور و رای امیری مراست

همان نیرو شیر گیری مراست

به جایی که من باشم اندرجهان

روا نیست فرماندهی برمهان

بگفتند: این جز گفته جز راست نیست

تو را گر بگویند همتاست، نیست

تو داری دل و رای اسپهبدی

توانی ز ما دور کردن بدی

چنینی و از این هم افزونتری

که پرورده ی دست حق حیدری

ولی گشته مختار فرمانروا

به فرمان پور شه نینوا

خود از چارمین شد به یثرب درا

شنیدیم کو هست سر لشگرا

ز حیدر بود این حدیث شریف

که خونخواه ما هست مرد ثقیف

تو نیز آی و سالار لشگرش باش

به فرماندهی یار و همسرش باش

نپذرفت مرد افکن شیر گیر

که مختار باشد مر او را، امیر

بدو مهتران را فرستاد، باز

چو مختار گردید آگه ز راز

شد از گفتگو بسته دم تا سه روز

چهارم برآمد چو گیتی فروز

ز کاشانه اش راه بگرفت پیش

ز یاران بسی برد همراه خویش

به کاخ براهیم مالک شتافت

چو مهمان نو، میزبان باز یافت

بزرگانه پذرفت و بنواختش

به یک جای با خویش بنشاختش

بدو داد مختار فرخ، درود

یکی نامور نامه او را نمود

که زی من زیثرب فرستاده این

محمد گزین پور ضرغام دین

در این نامور نامه و عهد نو

مرا خوانده بر پیروان پیشرو

تو را گفته تا حقگزاری کنی

مرا در چنین کار، یاری کنی

براهیم چون نامه را برگشاد

بخواند و ببوسید و برسر نهاد

زجایی که بودش فرو برنشست

به پیمان مختار بگشود دست

خود و هرکس از یاورانش که بود

به جانبازی آن روز بیعت نمود

بزرگان که آنجا فراهم بدند

از آن کار خندان و خرم شدند

دو فرخ سپهبد دو نیکو گهر

چو بستند فرماندهی را کمر

به کوفه درون هرتن از شیعیان

ببست آن دو را بهر یاری میان

چو مختار شد کارش آراسته

ز اسپهبد و لشگر و خواسته

همی با سپهبد شبان روز چند

نشست وز هر در سخن درفکند

به فرجام، رای دو جنگی سوار

بدینگونه در کار گشت استوار

که گردد چو دو هفت روز اسپری

ز دویم جمادی به فرخ فری

به شصت و سه از هجرت احمدی

که بادش درود از خدا سرمدی

پی کینه جویی مهیا شوند

به آسودگی لحظه ای نغنوند

یکی مرد نستوده نامش ایاس

که شب کوفه را او همی داشت پاس

چو آگاهی از کار مختار جست

که بگرفته بیعت ز مردم درست

بخش ۹ - آگاهی دادن ایاس شحنه ی کوفه، عبدالله بن مطیع

بیامد نهان پیش والی بگفت

سخن ها که ازکار مهتر شنفت

چو عبدالله آگه از این راز شد

دژم گشت و با اندوه انباز شد

ابا شحنه گفتا: تو هشیار باش

همه شب پی پاس بیدار باش

زکار آزموده سواران کار

گروهی به هر رهگذر برگمار

بد اختر ایاس آنچه بشنید زو

پذیرفت و در دم بیامد به کو

یکی زاده اش بود راشد به نام

که ابلیس را، زو روا بود کام

نمودش به سوی کناسه روان

به همراه او برخی از پیروان

به مردی کسی کز یلان نام داشت

به هر کوی و هر رهگذر برگماشت

همی گشت خود گرد بازار وکوی

از آن کار سر بسته در جستجوی

شبی زاده ی مالک نامدار

سوی کاخ مختار بد رهسپار

ابا وی دلیران فیروز بخت

زره پوش گردیده در زیر رخت

به کویی گذشته بعد از شب سه پاس

که برخورد بر آن دلیران ایاس

بیفتاد چون دیده دژخیم را

به دیدار فرخ براهیم را

بلرزید زاندیشه دل در برش

تو گفتی که آمد اجل برسرش

سر ره به مرد دلاور گرفت

ازآن شب روی پرسش اندرگرفت

بگفتش: که درنیم شب سوی کوی

نیاید مگر مرد آشوب جوی

به شب هر که بینی به کنجی بخفت

مگر تو که مکرت بود در نهفت

ببندم کنونت به زنجیر یال

برم پیش والی دهم گوشمال

دلاور بدو هیچ پاسخ نداد

چو نزدیک تر گشت بازو گشاد

به پاسخ بزد تیغ برگردنش

بدان سان که سردور گشت از تنش

چو پاسخ شنید از دم تیغ او

ز کوشش بیاسود پرخاشجو

دلیران که با آن دلاور بدند

مر او را بر هر کار یاور بدند

برون آمدند از کمین ناگهان

بگفتند نام خدای جهان

به یاران شحنه نهادند روی

هیاهو برآمد زبازار و کوی

به بازار از آن گروه پلید

دم تیغشان جوهر جان خرید

گشودند گفتی چو بازارگان

خسان از پی جان فروشی دکان

فروزنده همچون چراغ عسس

به بازار، نوک سنان بود و بس

شد از پیکر زشت اهل نفاق

پر از کشته بازار تا پیش طاق

زبس تیغ راندند یاران دین

نماند از بد اندیش یک مرد کین

نمودند آن پر دلان میهمان

سگ کوی را از تن پاسبان

چو ره را ز بیگانه پرداختند

سوی کاخ مختار در تاختند

سپهبد به مختار فرخنده کیش

بگفت آنچه در راهش آمد به پیش

بدو گفت مختار: کای نامدار

به نیکی جزا یابی از کردگار

که در یاری شاه سبط حجاز

تو کردی نخستین در رزم باز

مرا درچنین کار ای کاردان

نهان تو مرهم به ناسور جان

براهیم چو از امیر این شنفت

چو غنچه رخ او ز شادی شکفت

بگفتا: چو زینگونه افتاد کار

هم ایدون بساز از پی کارزار

به بام سرای آتشی برفروز

از آن پیش کاین شب در آید به روز

بخش ۱۰ - بیرون آمدن امیر مختار (ع) از بهر امارت

که آیند یاران ما بهر جنگ

و گرنه ز دشمن شود کار تنگ

پسندید مختار گفتار مرد

بفرمود تا پی توانی چو کرد

برآیند بر بام، گردنکشان

فروزند آتش زبهر نشان

چو بر زد زبانه ز آتش شرار

زهر سو بدیدند مردان کار

به تن راست کردند ساز نبرد

درفش آمد افراشته سرخ و زرد

شتابان ابا برگ و ساز آمدند

سوی کاخ آن سرفراز آمدند

ز درگاه سالار نو بانگ کوس

بشد تا بر گنبد آبنوس

غو نای پیچید درشهر و دشت

سر فتنه ی، خفته، بیدار گشت

سر نیزه در دست نام آوران

در آن شب همی تافت چون اختران

به فیروزی داور بی نیاز

همی آن زمان نو آمد فراز

که مختار با تیغ دشمن شکار

کشد کیفر خون پروردگار

بر آمد ز بنگاه کوشنده شیر

ز لشگر به پاخاست بس بانگ تیر

براهیم زبنگاه کوشنده شیر

ز لشگر به پاخاست بس بانگ تیر

براهیم مالک ورا پیشرو

سوی دیر هند آمد آن میرنو

به راه اندرون ار نگهبان کوی

ز یاران عبداله زشتخوی

کجا دیده آمد برو تاختند

همه راه از ایشان بپرداختند

در آن دیر آن شب امیر و سپاه

بماندند آسوده تا صبحگاه

چو در تخت این آبنوسی سپهر

به سر چتر مختاری افراشت مهر

به میر توانا رسید آگهی

که فرمانده ی کوفه از گمرهی

فرستاده لشگر به پیکار تو

که یکرویه از کین کند کار تو

هزاری دو بیور سپاه آمده است

که گردشان تیره ماه آمده است

سپهدارشان نیست و نورایاس

که را شد بود نام آن ناسپاس

دگر عبد رحمن ابا عکرمه

که باشند ایشان شبان رمه

چو بشنید مختار بگزید نیز

سه تن از دلیران برای ستیز

از آنان براهیم مالک یکی

که پیشش بدی زال زر کودکی

سپهدار دیگر نعیم هبیر

که بد تیر او چون اجل گرم سیر

یزیدانش بد سومین پیشرو

که بر نامدی با وی از شرغو

به همراه آن سه جنگی سوار

دلیران فزونتر ز سیصد هزار

ز دو رویه چون راه گردید تنگ

بشد در میان، گرم بازار جنگ

یلان از دو سو همچو ابرسیاه

تکاور فکندند در رزمگاه

به هم بر زدند آن دو جنگی گروه

بجنبید گفتی ز آهن دوکوه

نمود اندر آن رزمگه بیدریغ

اشارت به خونریزی ابروی تیغ

زبان سنان شد هم آواز مرگ

به هر گوش گفتی همی راز مرگ

به سر بر سپر سخت رویی نمود

بلا، رگ درآن رخنه جویی نمود

سر نیزه بگسست شیران به تن

زره را ابر پر دلان شد کفن

سرازتن جدا گشت و تن جست گور

ستور از تک افتاد و مرد از ستور

خزیمه یکی بد ز مختاریان

به نیروی بازو چو شیر ژیان

درآن رزم به راشد آمد دچار

نمودش به یک ضرب با اسب چار

چو راشد به خاک اندرافتاد پست

درآمد به کوفی کردند ز آنجا شتاب

دلیران دین از پس آن سپاه

دمان چون اجل برگرفتند راه

چو عبداله آگاه شد زان شکست

به کاخ امارت شد و در ببست

گرفتند گردش سپاه دلیر

براهیم مالک برایشان امیر

به بازار مختار رایت فراشت

زهر سوی دژ پاسبان برگماشت

سه روز و سه شب کار زینگونه بود

که بخت بد اندیش وارونه بود

توان نبرد آزمایی نداشت

به ناچار خاطر به رفتن گماشت

به سر چون زنان چادری درکشید

به جایی در آن شهر شد ناپدید

چو میر زبیری زنیرو فتاد

امیر حسینی علم برگشاد

بدان کاخ شد میر و سالار نو

جهان را پدیدار شد کار نو

ز دل های ترسنده برداشت بیم

به مردم همی زر پراکند و سیم

چو مردم بدیدند کردار او

زهر سو به خدمت نهادند رو

مراو را پذیرای فرمان شدند

همه بسته ی بند پیمان شدند

امیرش به گاه محل خواندند

درودش به فرماندهی راندند

بخش ۱۱ - امارت امیر مختار و بدست آوردن عبدالله بن مطیع

یکی روز او را رسید آگهی

که عبدالله آن مایه گمرهی

دراین شهر پنهان به جایی دراست

سراسیمه از گردش اختر است

بدو بخشش آورد فرخ امیر

بفرمود با توشه ای بارگیر

ببردند آنجا که او بد نهان

بگفتند: فرموده میر جهان

که ما را به آزار تو نیست رای

بگیر این و زین بیش اینجا مپای

چو ایمن شد آن مرد ترسنده زود

سوی بصره شد نزد مصعب چو دود

امیر سرافراز ناورد خواه

بیاراست کار سران سپاه

نخستین به بر خواند آن نامور

محمد که بودش عطارد پدر

فرستاد زی آذر آبادگان

که باشد در آن جایگه حکمران

دگر عبدرحمن فرخ نژاد

که بد زاده ی سعد بن قیس راد

به موصل فرستاد میر دلیر

که آنجا شود غالب آن شرزه شیر

به حلوان کجا کرد پس مرزبان

گزین سعد پور خزیف جوان

به فرمان مختار فرخنده پی

عمر پور صائب روان شد به ری

به هر جا به فرماندهی مهتری

فرستاده با نامور لشگری

به کوفه درون خویش سالار گشت

مرآن مرز را خود نگهدار گشت

در گنج بر روی لشگر گشود

ابا دشمن و دوست نیکی نمود

کنون از من این طرفه گفتار نو

ز پور مطیع بد اختر شنو

ز چنگال شیر دژم چون رها

شد آن روبه پیر،گشت اژدها

بخش ۱۲ - رفتن عبدالله بن مطیع به نهروان و نامه نوشتش به مصعب زبیر

بیامد ز کوفه سوی نهروان

بر مصعب شوم تاری روان

یکی نامه بنوشت و دادش خبر

زکردار و گفتار فرخ گهر

بیاراست مصعب هم اندر زمان

سپاهی به کردار سیل دمان

علم برگشاد و بنه بر نشاند

زبصره سوی کوفه لشگر براند

از این سو به مختار سالار باز

بگفتند از کار آن کینه ساز

چو آگاه شد نام گستر امیر

زکار زبیری نژاد شریر

براهیم را گت زایدر بتاز

مهل تا کند بدمنش ترکتاز

زلشگر بدادش هزاری سه پنج

اباکوس و باطبل و شپور و سنج

بیاورد پرورده ی بوتراب

سپه را سوی نهروان با شتاب

وزانسوی عبداله کینه خواه

دمان با ده و دو هزار از سپاه

سوی کوفه می تاخت از نهروان

به پیکار مختار روشن روان

ازین سوی و آن سوی آن دو سپاه

به هم باز خوردند ناگه به راه

براهیم چون گرد ایشان بدید

سوی لشگر خود خروشی کشید

که ای شرزه شیران دشت یلی

ستاننده ی خون آل علی (ع)

به دشمن یکی حمله آرید سخت

وزان حمله، فیروز سازید بخت

دراین رزمتان گرشود پای، سست

نگردد دگر آن شکسته درست

بگفت این و برکند توسن زجای

جهان خیره زان مرد رزم آزمای

سواران پس و پشت آن نامجوی

نهادند بر لشگر کینه روی

بغرید کوس و برآمد غریو

هراسان از آن رزمگه جان دیو

زمین لرزه زان سخت چالش گرفت

ز مرگ یلان، نای نالش گرفت

زتیغ براهیم در موج خون

همی مرد و مرکب شدی سرنگون

زبس کشته افتاد بر روی هم

شد از بار آن پشت ماهی دژم

براهیم فرخ در آن رزمگاه

همی جست سوی علمدار راه

به ناگه بر او تاخت تیغش به مشت

بد اختر چو دیدش بدو کرد پشت

بزد تیغ و کرد از میانش دو نیم

دل لشگر از زخم او شد به بیم

به بنیادشان اندر آمد شکست

کشیدند از کار پیکار، دست

گسسته عنان و شکسته درفش

فتاده زسر خود و از پای، کفش

بپیچید بردست یال هیون

روان از دل و دیده سیلاب خون

سوی نهروان برگرفتند راه

نکردند از بیم، واپس نگاه

سپاه براهیم تا نهروان

از ایشان بکشتند پیرو جوان

چو بسیار کشتند باز آمدند

سوی رزمگه سرفراز آمدند

به یغما ببردند هرچ از سپاه

به جا مانده بود اندر آن رزمگاه

درآن جایگاه خیمه افراشتند

طلایه به هر سوی بگماشتند

شب تیره چون خیمه بالا کشید

نگهبان در آن دشت مردی بدید

بخش ۱۳ - آوردن پاسبانان مردی ترسا را به نزد ابراهیم

به پیکر ستبر و به بالا بلند

یکی ژنده در تن، بر آن وصله چند

کلاهی بد از پشم اندر سرش

فرو ریخته موی سرتا برش

به زنار بربسته محکم میان

عصایی به دستش زخرما بنان

گرفت و ببردش برسرفراز

سپهبد زحالش بپرسید باز

بفرمود: با ما سخن جز به راست

نگویی و گرنه زیان مرتو راست

به رومی زبان گفت: از بصره من

رسیدم هم اکنون در این انجمن

مرا کیش و راه مسیحا بود

در این مرز پیوسته ام جا بود

کنون بازگو تا شما کیستید؟

چنین جنگجو از پی چیستید؟

برای چه این لشگر انگیختید؟

بسی بیهده خون چرا ریختید؟

سپهدار گفتا: که مارا ست کیش

زاحمد (ص) که نامش شنیدی تو پیش

پسر دختری داشت آن شاه ما

که در دین پس از وی بد او راهنما

بکشتندش این قوم حق ناشناس

نکردند از کیفر حق هراس

کنون ما به خونخواهی آن جناب

نداریم آرامش و خورد و خواب

از این مردم زشت کیفر،کشیم

تن پرگنه شان به خون درکشیم

نصاری چو بشنید گفتار او

ز دیده روان گشت آبش و رو

به جانش در افتاد از غم نهیب

بیفکند ز نار و خارج و صلیب

همی ریخت بر موی ژولیده خاک

همی زد زدل ناله ی دردناک

به تازی زبان گفت آنگه چنین:

که ای شیر مردان پاکیزه دین

در انجیل من خود چنان دیده ام

ز راز آگهان نیز بشنیده ام

که آید رسولی در آخر زمان

زسوی فرازنده ی آسمان

کند نسخ، دین تمام ملل

فتد زو به رکن کلیسا خلل

پس از آن پیمبر پسر دخترش

فتد در ره دین زپیکر سرش

حریمش به اشتر سواری کنند

به مرگش همی سوگواری کنند

پس از آن شهنشه، یکی پاکزاد

که باشد ز آل ثقیفش نژاد

کشد کیفر او زبد خواه او

دهد روی گیتی زخون شست و شو

مرا بخت نیک اندر آنجا فکند

که گردم شناسای آن ارجمند

کنون جمله باشید بر من گواه

که از جان پذیرفتم آن رسم و راه

چو از او سپهدار اشتر نژاد

شنید این سخن گشت خندان و شاد

بپرسید: کای مرد آیین درست

چه بد تا که تازی نگفتی نخست؟

بگفتا که رازی است اندر نهفت

چو خالی شود جای بتوان شنفت

سپهبد ز مردم بپرداخت جای

بدو گفت آن مرد پاکیزه رای

یکی دیر دارم در این مرز من

بدم اندر آنجای آسوده تن

که سالار آن لشگر نابکار

بیامد دمان با سواری هزار

زمن خواست کانجاشب آرد به سر

به رویش گشودم به ناچار در

به دیر اندرون چون که آسوده گشت

زمن خواست کایم دراین پهندشت

بدانم ازین لشگر سر بلند

همه رای و اندیشه و چون و چند

کنون آن بداختر در آن جایگاه

تن آسان نشسته است دیده و به راه

سپهبد ببوسید پیشانی اش

شکفته شد آن چهر نورانی اش

بدو گفت: کای مرد پاکیزه راه

ز من آرزویی که داری بخواه

بگفتا: ندارم دگر آرزوی

مگر آنکه زین مردم نامجوی

یکی مرد بی ترس شمشیر زن

بیاید به همراه تا دیر من

که او را برم من به بالین او

ز خون سرخ سازد نهالین او

براهیم یل گفت: آن کس منم

که خود را به یک پهنه لشگر زنم

نترسم ز شیر و ز پیل و نهنگ

برآرم ز سوراخ، غژمان پلنگ

خود آیم ز لشگر به همراه تو

کنم آنچه را هست دلخواه تو

بدو گفت آن راهب پاکزاد:

که از دادگر، آفرین برتو باد

اگر روی گیتی شود پر سیاه

سر آن سپاهی تو در رزمگاه

فزونی به نیرو زپیل دژم

چو آهو کند شیر نر از تو رم

نکو نیست لیک ای یل حق پرست

که سازی به دندان کشی کاردست

چو با چاره کاری توان ساختن

خرد نیست جان در سرش باختن

به هرچت سرایم فرا دار گوش

به تن همچو من رخت رهبان بپوش

میان را به زنار ترسا ببست

یکی خاج از سینه آویخت پست

به سر برنس عیسوی برنهاد

زکارش بشد جان اسلام شاد

پس آنگه ببست آن یل نیکبخت

یکی تیغ برنده در زیر رخت

عصایی به دست اندرش همچو میم

به زیر قبا اژدهای کلیم

ز دنبال راهب در آن تیره شام

ز لشگر سوی دیر برداشت گام

چو پیدا شد آن دیر راهب ز دور

پی آزمون گفت با پیل زور

که گر شیر نر باشی و اژدها

نگردی از این دام دیگر رها

نهادم به راهت من این بند و دام

که تا دشمنان از تو گیرند کام

تو آنی که گفتی سر یک سپاه

به گرد اندر آرم در آوردگاه

ز نیروی خود لاف چندان زدی

به آهن نسنجیده دندان زدی

کنون پرده برگیرم ازکار تو

کنم دشمن آگه ز کردار تو

بگویم ببندند یالت به بند

که دیگر نبینی تو گرز و کمند

چو جستی ز بیگانه گان آشنا

ز دریا توانی بجه باشنا

چو پرورده ی مرتضی (ع) این شنید

شد آثار خشم از دو چشمش پدید

بدو گفت: کای مرد پیمان شکن

مشو غره بر حیلت خویشتن

از اینها که گفتم فزونتر منم

نترسم شود گر جهان دشمنم

زمین گر شود پر زتیر و سنان

منم شیر شرزه در آن نیستان

به خود گر نمی دید می توش و تاب

نمی کردمی سوی دشمن شتاب

اگر زنده رستی تو از چنگ من

بگو تا کند دشمن آهنگ من

بگفت این و تیغ از میان برکشید

چو شیر ژیان سوی راهب دوید

چو این دید راهب بترسید سخت

بخندید بر روی آن نیکبخت

بگفتا: به خونم میالای تیغ

که برکشتنم خورد خواهی دریغ

به یزدان که پیمان تو نشکنم

فتد گر به دریای آتش تنم

چنین گفتم این از پی آزمون

که بینم دل و زهره ات هست چون

طلایه که بد بر در آن حصار

گرفتند ره بر دو ترسا شعار

که اینجا بمانید تا صبحگاه

ندارد به شب کس در این دیر راه

بخش ۱۴ - رفتن ابراهیم به دیر راهب

خروشید راهب که خانه خدای

منم اندر این بر کشیده سرای

بگفتند: ما را به توکار نیست

ولیکن ندانیم کاین مرد کیست

بگفتا: که این راهب نامور

مرا هست پور برادر پدر

بگفتند: بی اذن سالار راد

نیاریم کس را به دژ راه داد

بمانید لختی بر پاسبان

که خواهیم دستوری از مرزبان

بماندند ناچار بر جای خویش

در اندیشه دل تا چه آید به پیش

چو رفتند و گفتند با بدسیر

به بر خواندشان تا که جوید خبر

براهیم را چونکه با وی بدید

همی خیره بر چهر او بنگرید

براهیم دردل همی با نیاز

بگفتا: که ای داور چاره ساز

مرا زین بد اندیش پوشیده دار

یکی پرده اش در بر دیده دار

بدان شه که در راه تو داد جان

زکشتن مرا بخش چندان امان

که خواهم ز بدخواه خون امام

چو این بگذرد دیگرم نیست کام

دلش گرم راز و زبان بد خموش

که الهامش آمد ز فرخ سروش

بگفتش میاورد به دل هیچ باک

که آمد گشایش ز یزدان پاک

زشادی براهیم را رخ شکفت

پس آنگه بداختر به راهب بگفت:

که برگوی دشمن کجا و دو چند

چه دارند اندیشه این هوشمند؟

بگفتا به نزدیک این جایگاه

تن آسان نشسته است کوفی سپاه

طلایه برون کرده از چار سوی

به دشمن ببسته ره جستجوی

ره آگهی بیش از اینم نبود

دژم گشت چون گشت او را شنود

بگفتا به یاران خود با هراس

که نیکو بدارید یک لحظه پاس

مگر من دمی سر به بستر نهم

زکین براهیم اشتر رهم

گذارید کاین راهب و خویش او

سوی حجره ی خود گذارند رو

بگفت این و خوابید، زان پس کشیش

سوس خوابگه برد مهمان خویش

یکی سفره گسترد و در وی گذاشت

برمیهمان آنچه در خانه داشت

چو نان خورده شد رفت و آورد می

چنان کان بدی رسم و آیین وی

براهیم را گفت: ترکن دماغ

که درظلمت غم بود، می چراغ

براهیم گفتا که در کیش ما

می و خوک خوردن نباشد روا

چو بشنید این راهب حق پرست

بیفکند مینا و ساغر ز دست

ببرد آب و دست و دهان را بشست

شد اسلام وی نزد مهتر درست

بدو گفت: آهسته بیرون خرام

پژوهش کن از حال آن مرد خام

ببینش اگرچشم رفته به خواب

به دوزخ روان سازمش با شتاب

برفت و بدید و بیامد بگفت:

که چشم بداختر چو بختش بخفت

سپهبد چو بشنید بر جست تفت

سوی خوابگاه بداختر برفت

به ناگه برآمد ز درگه خروش

زیاران عبداله تیره هوش

بگفتند: میرا برون آ زدیر

که آمد به یاریت پور زبیر

زبصره کنون مصعب و لشگرش

بیامد، پذیره بشو در برش

از آن مژده عبداله از جای خواب

به پا خاست شادان دل و باشتاب

ز بهر پذیره برون شد ز دیر

ز مرگش رهانید پور زبیر

چو شاگرد شیر خدا این بدید

ز حیرت همی لب به دندان گزید

به ناچار از دیر شد رهسپار

ابا آن سپه جانب رودبار

به راه اندر آن با یکی زان سپاه

نهانی بگفت آن یل رزمخواه

که دارم یکی بدره از سیم و زر

ببخشم مر آن را بدان راهبر

که دیدار مصعب نماید مرا

چو بشنید آن مرد نام زرا

بگفتا: من اینک تو را بنده ام

سوی مصعبت رهنماینده ام

چو یک لخت گشتند دور از سپاه

بدو گفت سالار ناورد خواه

که ای مرد در دل تو را مهر کیست؟

شکفته رخ و نیت از چهر کیست؟

اگر خواهی از تیغ من ایمنی

بگوبا علی (ع) دوست یا دشمنی؟

بگفتا: که از تیغ تو ایمنم

از آن رو که با مرتضی دشمنم

مرا پیشوا نیست از اهل خیر

به دین غیر عبداله بن زبیر

بگفت: ار چنین است پس پیشوای

زمن هدیه گی این زر، ای نیکرای

بد اندیش دست طمع برگشاد

بزد تیغ بر گردنش مردراد

بدانسان که از تن جدا شد سرش

بدل شد به یاقوت، سیم و زرش

ز خون پلید آن دلاور به خاک

دم تیغ الماس گون کرد پاک

وزان جایگه همچو شیر یله

خرامید غران به سوی گله

چو آمد زهامون به نزدیک رود

به مردانگی داد رودش درود

بسی دید کشتی چو ماهی درآب

و یا چون به دریای گردون سحاب

به هر زورقی لشگری نابکار

همه درع پوش و همه ترک دار

درخشان دم تیغ فولاد ناب

چنان سینه ی ماهیان اندر آب

فروزان سر نیزه ی آبرنگ

به کشتی چو در کوه چشم پلنگ

چو لشگر زدریا به هامون رسید

سپهبد یکی کشتی از دور دید

که در آب بودی چو آتش به دود

درازیش پر کرده پهنای رود

فروزان در آن بود چندین چراغ

چو در تیره شب لاله در صحن باغ

تو گفتی زبس بود افروخته

نیستان به دریای چین سوخته

چو زیبا عروسی خوش آراسته

به پیروزه و گوهر و خواسته

چو کشتی زدریا به خشکی رسید

دمان مصعب از وی به هامون کشید

به سر بستی عمامه ی زرنگار

ابر باره ی برق پویش سوار

بزرگان گرفتند پیرامنش

غلامان دوان در بر توسنش

ابر باره گی دوش بر دوش او

روان بود عبداله کینه جو

سپهبد چو شیری که بیند به خشم

بدان هر دو تیره روان، دوخت چشم

چو مصعب گذشت از برسرفراز

نیاورد پیشش چو مردم نماز

بگفتا به عبداله: این مرد کیست؟

از این لشگر ما و را نام چیست؟

که برما نیاورد اصلا درود

نگه کردنش سوی ما خیره بود

بزد بانگ عبداله نابکار

به پروده ی حیدر تاجدار

که ای مرد چون شد به پیش امیر

نکردی کمان قامت همچو تیر؟

به پوزش زمین، زین اسبش ببوس

وگرنه بکوبم سرت از چو کوس

دلاور بدو هیچ پاسخ نداد

سر مصعب از وی بدش پر زباد

رخ از خشم چو نیل گشتش کبود

به عبداله آهسته اینسان سرود:

که این بی گمان نیست از این سپاه

فرستاده ای باشد از کینه خواه

بباید پژوهش نمودن درست

وزان پس به خونش دم تیغ شست

پس آنگاه گفتا به یاران خویش

که این بی ادب را بیارید پیش

غلامان دویدند سوی جوان

چو این دید سالار روشن روان

چو کوهی ز آهن به جای ایستاد

ز دانش نیاورد از خشم یاد

غلامان بگفتند ش: ای بی ادب

تو را خواسته پادشاه عرب

به پوزشگری نزد مهتر بپوی

زروی ادب پاسخ او را بگوی

دلاور نگفت ایچ و زان جای تفت

به همراهشان سوی مصعب برفت

بدو گفت مصعب: که ای سرفراز

چه بودت که ما را نبردی نماز؟

گمانم همانا نه زین لشگری

نوند براهیم بن اشتری

و یا از بزرگان تازی نژاد

یلی هستی و مهتری پاکزاد

که از حشمت ما نبودت نهیب

به ما دیدی از دور همچون رقیب

بگفت آن سرفراز با مرد شوم

که هستم ز اعراب این مرز و بوم

نه سرلشگرم نی پیام آورم

شما را من از جان و دل یاورم

رسوم ادب را ندانم درست

ره مردمی از عرب کس نجست

شنید این چو از وی زبیری نژاد

به بند و زندانش فرمان بداد

هم اندر زمان روز بانش، کشان

ببرد و ببستش به بند گران

یک شیرشد بسته در سلسله

کزو داشتی آسمان زلزله

به ایوان درآمد چو پور زبیر

یکی تخت بنهاد در پیش دیر

سپس گفت با مرد: کای بد گهر

که عامر بدش نام و مره پدر

کز ایدر برو سوی زندان دمان

بگو آرد این بسته را روزبان

بخش ۱۵ - پاره کردن سپهدار ابراهیم بند و زنجیر را و بازگشتن او به لشگرگاه خود

که تابینمش دوست یا دشمن است

سروش است یا زشت اهریمن است

چو بشنید این عامر از پیشگاه

سوی بندخانه در آمد ز راه

به زندان مر آن شیر بربسته بال

همی گفت: کای داور ذوالجلال

تو برادر بندگران از تنم

مده دست برکوشش دشمنم

بگردان تو ای دادگستر قضا

از این خادم دوده ی مرتضی

که خواهم ازین مردمان خون شاه

کنم دشمنان علی (ع) را تباه

همی بود سالار گرم نیاز

که عامر به بالینش آمد فراز

به شمشیر، شیر جهان آفرین

همی ناسزا گفتی این زشت دین

چو بانگش به گوش سپهبد رسید

به خشم اندر آمد دلش بردمید

برآمد زغیرت به روشن تنش

سر موی از حلقه ی جوشنش

به زانو نشست و بغرید سخت

ببرید آن بند را لخت لخت

بجست و به یک زخم تیغ از برش

جدا کرد آن پر زکینه سرش

غلامان عامر چو دیدند این

گرفتند گرد یل بیقرین

سرافراز با تیغ الماس گون

از آن بد سگالان روان کرد خون

به یکدم از ایشان بپرداخت جای

وزان پس به بنگاه خود کرد رای

خرامید شادان و روشن روان

سوی لشگر خویش مرد جوان

به ناگاه در راه مردی بدید

که از دل همی زار آوا کشید

چو دیدش در افغان، چنان رادمرد

بپرسید: کای مرد هامون نورد

تو را زاری از دست بیداد کیست؟

چنین زاری اندر خور مرد نیست

بگفتا: ز بیداد این لشگر است

که با اهل دین کینه شان بر سراست

سرافراز پرسید: کای بینوا

که را دانی از بهر خود پیشوا؟

که خود را همی زاهل دین دانیا

مراین قوم را اهل کین خوانیا

بگفت: ار چه نشناسمت کیستی

چه ره داری و بر چه و چیستی

ولی من ره خود ندارم نهان

که آیین همینم بود در جهان

منم بنده ی آستان علی (ع)

نکوخواه با دوستان علی (ع)

ابا دشمن مرتضی دشمنم

به یزدان قرینم، نه اهریمنم

مرا غیر شیر خدا شاه نیست

به جز راه او در جهان راه نیست

سپهبد چو گفتار او را شنید

چو جان گرامیش در برکشید

ببوسید رخسار و پیشانی اش

بشد خرم از چهر نورانی اش

بپرسید کز این گروه پلید

بگو تا چه بیداد بر تو رسید؟

بگفتا: مرا مادری ناتوان

بود اندر این شهر زار و نوان

بدو بردمی خوردنی چیز چند

که با آن خورش، وارهد از گزند

گرفتند این لشگر آن ها زمن

خجل ماندم از روی آن پیرزن

ندیدم دراین دشت چون یار کس

غم خویش گفتم به فریاد رس

بدو گفت اسپهبد نامدار:

که گشتی به امید خودکامکار

منم از غلامان سلطان دین

خداوندم افکند در این زمین

که برهانم از غم روان تو را

همان مادر ناتوان تو را

بگفت این و آنگاه آن نامور

گشود از میان گوهر آگین کمر

بدو داد گفتا: مرا هم بدان

منم آن کهین بنده ی خاندان

براهیم مالک شنیدی؟ منم

که با دشمن مرتضی دشمنم

بدوگفت مرد: ای امیر دلیر

که از بیم تو نغنود بره شیر

فلک را به تن زخم پیکان توست

بداندیش دین، دشمن جان توست

بگسترده هر سوی بهر تو دام

به جز کشتن تو نجویند کام

زبیمت بداندیش را خواب نیست

گوارنده درکام او آب نیست

چرا یکتنه آمدی سوی دشت؟

چرا رایگان باید از جان گذشت؟

بدوگفت: از بهر نخجیر را

برون آمدم دوش شبگیر را

جدا ماندم از همرهان و سپاه

کنون می روم سوی آرامگاه

بگفت این و با مرد، بدرود کرد

سوی لشگر خویش شد رهنورد

چو خروشید رخشان زگردون دمید

سپهبد به لشگرگه خود رسید

تو گفتی که او موسی طور بود

دورخساره اش مظهر نور بود

چو لشگر بدیدند او را ز دور

چو هندو که بیند درخشنده هور

به پاس شکوهش همه با نیاز

ببردند از شوق پیشش نماز

بگفتند: میرا نکو آمدی

بزی شاد با فره ی ایزدی

بگو تا چه پیش آمدت زین سفر؟

چه کردی ابا دشمن بد گهر؟

زبختت چنانیم امیدوار

که برگردن خشم باشی سوار

کران تا کران گر شود پر سپاه

تو فیروز باز آیی از رزمگاه

تویی خیمه ی پر دلی را ستون

مباد این ستون دلیری، نگون

زهفتم زمین بیش سنگ تو باد

سرخصم در پالهنگ تو باد

به یزدان نمودند یکسر سپاس

که او را زدست ددان داشت پاس

چو از باد شب مرد شمع سپهر

بیفروخت ماه فروزنده چهر

بزرگان غنودند اندر فراش

طلایه برآورد بیدار باش

همه شب دل کوس پر ناله بود

لب نای زن پر ز تبخاله بود

چو شد شاهد روز آغوش شب

نمایان چو از نخل شیرین رطب

به فرمان فرزند مالک دبیر

یکی نامه بنوشت اندر صریر

بخش ۱۶ - نامه نوشتن ابراهیم به مصعب

سرنامه را حمد یزدان نوشت

خدای دوکیهان و خرم بهشت

سپس نعت پیغمبر و آل او

هم آن یاوران نکو فال او

پس آنگه نوشت ای سلیل زبیر

که داری به دل کینه ی اهل خیر

شب دوش من درکنار فرات

به ظلمت درون همچو آب حیات

نهادم کمین تا بریزمت خون

نبد دست چون بود زورت فزون

فتادم به دام تو شوریده بخت

نهادی به کوپال من بند سخت

زبند تو تا من نبینم گزند

رهانید شیر خدایم زبند

بکشتم بسی از سپاهت به تیغ

تو خود جستی از چنگ من ای دریغ

نکردم من این ها به نیروی خویش

ننازم به شمشیر و بازوی خویش

خداوند کیهان مرا گشت یار

که بگسستم آن بند آهن چو، تار

جهان آفرین بس بود یار من

تو دیدی که چونست کردار من

اگر خواهی از تیغ من جای بری

نباید که باشی زایمان، بری

سوی مرز خود رو، مبر عرض خویش

بران دشمنان علی را ز پیش

وگرنه چو انگیخت گرد نبرد

پدید آید از مرد در جنگ، مرد

نمایم جهان برتو زانسان سیاه

که دیگر نیابی سوی بصره راه

برون آورم با پرند آورت

هوای امیری ز، خیره سرت

به عبداله آنگونه رانم سنان

که دیگر نیابد دو دستش عنان

به افزونی لشگر خود مناز

که با من چو گنجشک باشند و باز

چو آمد به بن نامه ی پر زداد

بپیچید و بر سرش خاتم نهاد

به دست فرستاده ی هوشمند

فرستاد زی مصعب خود پسند

چو آمد به وی نامه ی سرفراز

بخواند و ز پاسخ فروماند باز

از ان نامور نامه شد پر هراس

برآورد سر پس چو گاو خراس

فرستاده را گفت: نام تو چیست؟

به دین پیشوا و امام تو کیست؟

که را دانی اندر جهان شاه خود؟

که را دشمن دین و بد خواه خود؟

بگفتا: که حارث مرا هست نام

علی باشدم راهنما و امام

سپهبد براهیم را دوستم

ترا دشمنم گر کنی پوستم

بگفتا بدو مصعب بد گمان:

که گر خواهی از مرگ یابی امان

براهیم و مختار را بد شمار

که بخشم تو را خاتم زینهار

وگرنه به کوپال زانسان سرت

بکوبم که گرید به تو همسرت

فرستاده گفتا: بگو با سپاه

بیایند یکسر در این پیشگاه

که تا من برآیم به جایی بلند

بگویم همان را که داری پسند

به لشگر بداندیش فرمان بداد

سپاه آمد و جابه جا ایستاد

جوانمرد جا بربلندی گرفت

بلندی ازو سربلندی گرفت

زبان را به حمد جهان آفرین

گشود و نبی را بخواهد آفرین

به شیر خدا گفت آنگه درود

دو نوباوه اش را به پاکی سرود

به نیکی براهیم و مختار را

ستود و دگر کرد گفتار را

بگفتا: که نفرین به پور زبیر

کز او نامد اندر جهان هیچ خیر

پلید است و بی دین و بیدادگر

برادر چو وی چون دو پورش، پدر

شنید این چو مصعب زبگزیده مرد

بپیچید برخویش ازخشم و درد

برآورد تیغ جفا از نیام

بزد چاک بر پهلوی نیکنام

شد آن بی گنه از بلندی نگون

تن پاکش از خون همه لعلگون

روان را به شاه شهیدان سپرد

زگیتی همی نام نیکو ببرد

به جز مصعب ازکین به زخم درشت

فرستاده را در جهان کس نکشت

براهیم را این چو آمد به گوش

بگریید از درد و برزد خروش

بگفتا: بکویید کوس نبرد

برانید لشگر ز جا همچو گرد

بغرید کوس و سپه فوج فوج

چو دریای قلزم درآمد به موج

گروهی چو کوه اندر آمد ز جای

همه غرق آهن زسر تا به پای

شد از ناله پر، هفتمین آسمان

بپیچید برخود زمین و زمان

تو گفتی که خون شهیدان پاک

بجوشید از تربت تابناک

زره پوش کند آوران خیل خیل

برفتند چون از برکوه، سیل

چو بر زین برآمد سوار سپهر

سپاه ستاره، بپوشید چهر

زنیزه، هوا بیشه ی شیر شد

جهان سربه سر پر ز شمشیر شد

بغرید چون رعد رویینه خم

زمین در پی بادپا گشت کم

چو مصعب سرترک لشگر بدید

سراسیمه لشگر به هامون کشید

نکرده سپه را به صف استوار

که برلشگرش زد یکی نامدار

چو تندر خروشان و چون پیل مست

به زیرش یکی باد و برقی به دست

صف میمنه راند بر میسره

چو شد میمنه و میسره یکسره

به قلب سپه تاخت چون برق و باد

زمرد افکنی، داد مردی بداد

چو انگیخت محشر در آن رزمگاه

فرو ریخت بسیار خون، زان سپاه

بیامد سوی لشگر خویشتن

بر او آفرین خوان، همه انجمن

چو مصعب زوی آن دلیری بدید

رخش گشت از بیم چون شنبلید

همی گفت: کاین لجه ی نیل بود

و یا شیرکوشنده یا پیل بود

اگر بار دیگر نبرد آورد

سر این سپه زیر گرد آورد

که بود این دلاور که چون تند باد

به ما تاخت وین داغ بر مانهاد؟

بگفتند: کاین شیر بی ترس و بیم

که تیغش بود همچو مار کیلم

سپهبد براهیم نامش بود

که جنگ فلک در نگاهش بود

سپس گفت مصعب به یاران خویش

که ما را رهی صعب آمد به پیش

شما گر بدینگونه جنگ آورید

همه نام نیکو به ننگ آورید

ندیدید با ما چه کرد این سوار؟

زوی باید آموختن کارزار

گروهی ابا تیغ و گرز و کمند

گروهی ابا نیزه های بلند

گروهی به قاروره، قومی به تیر

درآیید در پهنه ی داروگیر

بکوشید با این یل کینه جو

مگر آب رفته در آید به جو

زگفتار او لشگر آمد به جوش

کشیدند از نای رزمی خروش

هزاری شش از آن سپاه گران

پیاده گرفتند تیر و کمان

ز مردان کاری هزاری چهار

گرفتند زوبین پی کارزار

هزاری دو قاروره ده و دو هزار

زره پوش و بر باد پایان سوار

دو بیور هزار از سپه تیغ زن

به پیکارشان زال زر همچو زن

گروهی سپردار و خنجر گزار

که بودند اندر شمر، ده هزار

به یک ره به میدان نهادند روی

به قلب اندرون، مصعب کینه جوی

چو این دید اشتر نژاد دلیر

که شد پهنه زان پر دلان غاب شیر

خروشید:کای یاوران رسول (ص)

که هستید خونخواه آل بتول (ع)

یک امروز خود را کنید آزمون

به مردی ابا این سپاه فزون

اگر کشته گشتید خرم بهشت

شما را بود از خدا، سرنوشت

وگر زنده ماندید دور ازگزند

شود نامتان چون فلک سربلند

ازین به چه باشد که در راه دین؟

سپاریم ما جان به جان آفرین

بخوانند ما را به روز جزا

ز یاران نوباوه ی مرتضا

به نیرو اگر چون شما شیر نیست

زعباس به دست و شمشیر نیست

نباشد بهتر به روی و به موی

ز شبه پیغمبر، شه ماهروی

به یاد آورید آن ستم ها زشت

که کردند با شاه اهل بهشت

وزان دختران رسول انام

که بردند بی پرده تا شهر شام

بجویید آن خون که پروردگار

بود خونبهایش به روز شمار

بکوشید در یاری بوتراب

که ما را ظفر وعده داد آن جناب

بگفت این و غرید آن کامگار

چو شیر گرسنه که بیند شکار

سوی رزم دشمن برانگیخت اسب

پرندی به دستش چو آذرگشست

پس و پشت او لشگری همگروه

چو جوشنده دریا و چون سخت کوه

سنان راست کردند و تیغ آختند

به دشمن شکاری هیون تاختند

به ترغیب مردان خروشید کوس

زمین بر رخ آسمان داد بوس

شد از دود قارو ره، گیتی سیاه

بپوشید گرد زمین روی ماه

چو ماران، سنان مغز مردان بخورد

تکاور به نعل، استخوان کرد خرد

شد از باده ی خون سرخاک، مست

خدنگ ابرسنان برهوا کله بست

چو دریای چین گشت میدان جنگ

براهیم یل اندر آن، چون نهنگ

چپ و راست درتاختی همچو برق

به خون ساختی کشتی عمر، غرق

زبس کشته افکند بر روی هم

اجل گشت از یاری وی دژم

تن کشته گان سپاه غرور

به یاران دین بست راه عبور

همی تا نهان گشت شمشیر مهر

به مشگین نیام سوار سپهر

دولشگر به هم تیغ کین راندند

همی خون به خاک اندر افشاندند

چو شب گشت و رفتند هر دو سپاه

از آوردگه سوی آرامگاه

همی چشم مردان با یال و سفت

زاندیشه ی روز دیگر نخفت

برآمد چو از خیمه ی آبنوس

سوار فلک، نعره برداشت کوس

سپه از دو رویه به دشت نبرد

رده برکشیدند و برخاست کرد

دولشگر چو در پهنه کردند جای

براهیم با نیزه ی جانگزای

بخش ۱۷ - مصاف دیگر آن دو لشگر

سلیمان صفت بریکی تند باد

بیامد میان دوصف ایستاد

بن نیزه را زد به چشم زمین

سرش برگذشت از سپهر برین

نهانی بیفکند هر سو نگاه

بدان لشگر کشن و آن رزمگاه

تو گفتی که بهرام آمد فرود

زگردون به هامون، ابا تیغ و خرد

وزیدی به پر کلاهش چو باد

بد اندیش او کردی از مرگ، یاد

پس آنگاه بانگ یلی کرد راست

زمردان دشمن هماورد خواست

چو دیدند برق سنانش زدور

نیفکند مردی به رزمش ستور

گزین خادم خاندان چون ندید

که کس سوی میدان بیاید پدید

چو رستم برانگیخت از جای رخش

همی جست از سم اسبش درخش

بزد خویش با آن زدوده سنان

خروشان بدان لشگر بیکران

به یک حمله پنجاه تن نامدار

بکشت از سواران خنجر گزار

عنان گرد ناکرده دشمن هنوز

که شد دور از ایشان یل کینه توز

بیامد به میدان چو کوه ایستاد

بدان بی هنر مردم آواز داد

که گر هست در این سپه پر دلی

نبرد آزما پهلوان و یلی

بیاید ببیند بر و یال من

هم این کوه کوبنده کوپال من

چو آوای او میر لشگر شنفت

به پور مطیع از ره طعنه گفت

که تو خویشتن را به روز نبرد

فزون دانی آخر زیک پهنه مرد

دل مرد را نیست چندین درنگ

که دشمن بلافد به میدان جنگ

چو هستی یل و پردل و رزمخواه

به تو گرم دارند پشت، این سپاه

یکی مردی خویش ساز آشکار

به کار افکن آن نیزه ی جان شکار

برو با براهیم لختی بکوش

وزین خودنماییش بنما خموش

به عبداله آن جادویی درگرفت

زافسون او باد برسر گرفت

بیفکند ازکین به ابرو گره

بپوشید برتن دو رومی زره

بشد بر یکی اسب تازی سوار

به سوی هماورد شد برق وار

خروشید بر وی که امروز من

ز خون پیکرت را بپوشم کفن

پس از مرگ تو اندرین دشت کین

زیاران حیدر بشویم زمین

نمانم از ایشان تنی در جهان

که آرند نام علی (ع) بر زبان

بدو گفت نام آور دیو بند

که می جستمت من ز چرخ بلند

بیا کارزو داشتم من زدیر

که سازم زمین را ز خون توسیر

بدرد کنون تیغ من جوشنت

سپس سایم از سم باره، تنت

چوگفتند این پی توانی دویل

بهم تاختند از دو سو چون اجل

تو گفتی که پیلان خارا تن اند

به دندان و خرطوم از آهن اند

همی نیزه برترک هم کوفتند

همی مغزها را برآشوفتند

چو شد نیزه ها خرد و افکار مرد

براهیم از پهنه انگیخت، گرد

برآورد تیغی چوالماس ناب

بیفشرد پا برهلال رکاب

خروشید بر وی چو غرنده ببر

بزد برسر مرد با خود و کبر

هنوز او همی کرد فکر سپر

که کرد از کمرگاه تیغش گذر

همی رفت بر پشت باره دو نیم

سپه را ازان زخم دل پر زبیم

ز استاد او شیر جان آفرین

رسیدش زخلد برین آفرین

چو مصعب چنان تیغ و بازو بدید

شگفتی همی لب به دندان گزید

وزانسوی شاگرد شیر خدای

خروشید کای مردم زشت رای

اگر هست مردی یلی تیغ بند

که جوید زمن خون این خود پسند

بیاید که سازمش آنجا روان

که بگرفته بنگاه آن پهلوان

چه ترسیده بودند از تیغ او

نیامد کسی سوی وی رزمجو

چو این دید آن شیر مرد سره

خروشید و زد برصف میسره

سر پردلان پیش تیغ جوان

بدی همچو گو پیش چوگان دوان

تو گفتی همی برگ ریزد زشاخ

به دشمن بشد تنگ، دهر فراخ

چو مصعب چنان نیرو از وی بدید

سران سپه را بگفت آن پلید

که این مرد گویی زآتش بود

چمان چرمه اش باد سرکش بود

نریزید خونش به خاک ار کنون

بریزد شما را به یکباره خون

بتازید و با وی بکوشید گرم

بکوبید یالش به کوپال نرم

به یک ره دلیران شمشیر دار

نهادند رو سوی آن نامدار

سپهبد نیاورد بیم از سپاه

که او شعله بود و بداندیش، کاه

به پیکارشان تیغ و بازو فراشت

به یک حمله بر جای خود باز داشت

وزانسو سپاه براهیم راد

بجنبید از جای چون گردباد

دو دریای آتش درآمد به جوش

زمین گشت پر خون هوا پر خروش

زگرد سپاه و ز غوغا و کوس

جهان تنگ شد همچو چشم خروس

درخش سنان زیر گرد سپاه

دمیدی چو مریخ را برسپاه

دم تیغ ها بد چو باد خزان

سر جنگجویان چو برگ رزان

شد از سم توسن بر خاک چاک

بدانسان گشت که دیدی سمک را سماک

هوا چون همایی شد از پر تیر

زخون گشت سطح زمین آبگیر

برآمد بدینگونه چون چند لخت

بشد بر بد اندیش دین کار سخت

پر از خون جبین و پر از خاک دم

عنان را ندانسته از پار دم

به مردان اسلام کردند پشت

سپاه سپهدار خنجر به مشت

پس و پشتشان چند گه تاختند

جهان را از ایشان بپرداختند

هزاری چهار از سپاه شریر

نموند مختاریان دستگیر

دگرها زشمشیرشان خسته شد

در زندگی بر همه بسته شد

هم از بیم جان مصعب نابکار

سوی بصره بگرفت راه فرار

به همراه او چند پیکاره مرد

زبیم سپهدارشان روی زرد

چو پردخته شد آن زمان از سپاه

به لشگرش گفتا یل رزمخواه

که یزدان بداد از هنر کامتان

برآمد زنام آوران نامتان

کنون مال دشمن از آن شماست

به یغما برید آنچه زایشان به جاست

بخش ۱۸ - غنیمت گرفت ابراهیم اموال سپاه مصعب را

شنیدند این چون از آن حق پرست

سراسر به یغما گشودند دست

همه خیمه و خرگه نابکار

به پشت هیونان نمودند بار

ببستند دست اسیران به بند

سوی کوفه رفتند دور از گزند

چو بشنید مختار یل با سپاه

بیامد پذیره به یک میل راه

براهیم چون روی او را بدید

زشادی رخش همچو گل بشکفید

فرود آمد از اسب و بردش نماز

خجل شد زکردار او سر فراز

به زیر آمد از باره ی رهنورد

دو دستش حمایل برآغوش کرد

بدو گفت مردا، سوارا، سرا

هژبرا، دلیرا، یلا، مهترا

ندانم چسانت ثنا گسترم

بر این رنج چونت سپاس آورم

تویی جان و هم هوش و آرام من

زچهرت روا گشته آرام من

مرا از تویی شیر خورشید فر

بود پرچم سروری جلوه گر

دراین کینه جویی تو بخت منی

سرو لشگر و یار تخت منی

به مردی شده چرخ پابوس تو

بود فتح در نعره ی کوس تو

چو تو مرد مردانه پاینده باد

وزو نام ایمان فزاینده باد

بدو گفت سالار شمشیرزن

که ای پادشه برتن و جان من

اگر آسمانم، زمین توام

وگر از مهانم، کهین توام

تو فرمانروایی و من بنده ات

زجان و دل استم پرستنده ات

به خونخواهی خون پروردگار

تو را برگزیده جهان کردگار

مرا در چنین کار یار تو کرد

زهر بد به گیتی حصار تو کرد

من و مثل من هر که هست ازمهان

به راه تو باید ببازیم جان

بدین کار، یزدان پناه تو باد

ظفر پیشرو برسیاه تو باد

چون تو شاه را باد افسر زمهر

سپه زانجم و بارگاه از سپهر

بدوگفت شادان و خندان امیر

که ای چرخ اندر کمندت اسیر

بگو تا چه کردی و چون رفت کار؟

چه پیش آمدت اندرین کارزار؟

سراسر بگفت آنچه کرد و بدید

پس آن بستگان را به پیشش کشید

بدو آفرین خواند فرخ امیر

رها کرد پس آن گروه اسیر

به آزادی هر که فرمان بداد

به پیشانی اندرش داغی نهاد

نبشته که مختارش آزاد کرد

ازین کار،گیتی پر از داد کرد

وزان پس یکی حلقه فولاد ناب

به گوش اندرونشان نمود آن جناب

به هریک بداد آنچه بایست داد

وز آنجا سوی کوفه پرچم گشاد

کنون باز گردم بدان داستان

که بنوشته دانشور راستان

که چون مصعب از پور مالک گریخت

همه آب مردی ابرخاک ریخت

بیا سود دربصره چندی زرنج

یکی گشته از غم برش مارو گنج

چو یک چند بگذشت گفتا دبیر

بیاورد و بنهاد مشک و حریر

بخش ۱۹ - نامه نوشتن مصعب به عبدالله ابن زبیر برادرش

یکی نامه بنوشت پنهان ز غیر

به سوی برادرش پور زبیر

که برما جهان راه شادی ببست

بخوردم زمختاریان من شکست

همه لشگر کشته یا خسته اند

گروهی برکوفیان بسته اند

دراین سخت هنگامه ام یاد کن

وزین بند تنگم دل آزاد کن

به مرد و به مرکب بکن یاوری

مگر آب رفته به جوی آوری

فرستاده آن نامه را همچو باد

به بطحا به عبداله آورد و داد

بخواند و دژم گشت و از دست هشت

سپس پاسخ او را بدینسان نوشت

که من نیز همچون تو بیچاره ام

کند یاد دشمن به بیغاره ام

سپاهی ز طایف به پیکار من

به پاخاسته دیگری از یمن

تو با دشمن ار می توانی بکوش

وگرنه هم آنجای بنشین خموش

زمن چشم یاری تو ایدون مدار

که خود چون تو هستم به سختی دچار

چو پاسخ به مصعب رسید و بخواند

دژم گشت و درکار خود خیره ماند

ز بیچاره گی نامه ای بد سرشت

سوی شام نزدیک مروان نوشت

مر او را به پوزش بسی برستود

در چاپلوسی به رویش گشود

زکردار خویش و براهیم راد

درآن نامه با بد گهر کرد یاد

از آن پس نوشتش که گر یاوری

نمایی مرا در چنین داوری

به کوفه کشم زار مختار را

کنم یکسره بهر تو کار را

به نام تو بر منبر ای ارجمند

یکی خطبه خوانم به بانگ بلند

ز بهر تو پیمان ز اهل عراق

بگیرم شوم یاورت بی نقاق

چو آن نامه راخواند مروان تمام

نوشتش چنین پاسخ آن زشت نام

که ما را به رنج تو نبود نیاز

به تدبیر این کار از دیر باز

گذشته است کار عراق از مریح

سپه دارم و گنج و اسب و سلیح

بسی باشدم مرد فرمانپذیر

سپهدار و نام آور و شیر گیر

فرستم یکی نامور با سپاه

که سازد به مختار گیتی سیاه

بهم برزند لشگر و کشورش

بیارد سوی شام جنگی سرش

براهیم را دستگیر آورد

سربخت او را به زیر آورد

کند دوستان علی (ع) را زبون

بریزد به خاک از تن جمله خون

پس از پاسخ وی یکی انجمن

به پا کرد از مردمان کهن

بدان مهتران داد پس آگهی

زکردار مختار با فرهی

هم از قتل پور مطیع پلید

هم آن بد که مصعب زمختار دید

سپس گفت خواهم یکی نامدار

جهاندیده و هوشمند و سوار

که باشد به دل دشمن بوتراب

برد سوی کوفه سپه با شتاب

دهد خاک مختار و او را به باد

به کوفه کند تازه آیین داد

ز فرزند اشتر برآرد دمار

زخونش کند خاک را آبیار

کشد دوستان علی (ع) را تمام

مرا سازد از کار خود شادکام

چو عامر که بد عم مرد پلید

سخن های پور برادر شنید

یکی بود او را ربیعه پدر

به دل دشمن حیدر تاجور

بدو گفت این کار، کار منست

که مرد ثقیفی شکار منست

به خون براهیم من تشنه ام

بود مرگ او در دم دشنه ام

بداندیش حیدر به گیتی منم

ابا دوستانش به جان دشمنم

بدو گفت مروان که ای نامور

تو ایدون مرایی به جای پدر

جهان گر ز مختار پرداختی

ز مرگش مرا شادمان ساختی

چنان دان که این افسر و تخت من

زتو باشد و نامور بخت من

پس آنگه درگنج را برگشاد

سپه را همه رخت و دینار داد

یکی لشگر آراست کاندر شمار

بدند آن سپه هفت بیور هزار

همه نامداران دیده نبرد

زره دار و اسب افکن و شیر مرد

بغرید کوس و جهان شد سیاه

ز گرد سواران ناورد خواه

برفتند از شام سوی عراق

سپهدارشان عامر پر نفاق

همی کرد تا چشم بیننده، کار

درآن دشت می دید ترک سوار

زبس نیزه، گشت آن زمین نیستان

بخفته درآن شیر مردان ستان

ازین سوی خونخواه پروردگار

ثقیفی گهر شیر دشمن شکار

یکی روز با لشگر آن رهنمون

ز دروازه ی کوفه آمد برون

سوی نینوا کرد روی نیاز

بیاورد سبط نبی را نماز

همی گفت: ای خسرو تشنه کام

تو را باد از من درود و سلام

دریغا نبودم در آن پهندشت

که از خون یاران تو لعل گشت

که من هم چو ایشان تو را سر دهم

به دیگر جهان بر سر افسر نهم

هم ایدون بود تا روان در تنم

ابا دشمنانت به جان دشمنم

نمانم دمی کامرانی کنند

به گیتی درون زندگانی کنند

برآرم چنان گرد زان انجمن

که خوشنود گردد روانت زمن

همی بود مختار گردن فراز

ابا شاه لب تشنه گرم نیاز

که شد در جهان بین او آشکار

به هامون یکی مرد اشتر سوار

یکی را فرستاد و او را بخواند

به گرمی بپرسید و او را نشاند

بخش ۲۰ - گرفتار شدن جاسوس عامربن ربیعه

بگفتش: که ای؟ وز کجا آمدی؟

شتابان بدین سو چرا آمدی؟

بگفتا: که از بادیه رهسپار

شدم سوی کوفه من ای نامدار

که بینم یکی روی آن مردمان

که هستند با من ز یک دودمان

بدو گفت مختار با من دروغ

مگو گر، به دل داری از دین فروغ

وگرنه روان تو بدرود تن

کند از دم تیغ خونریز من

زمختار چون مرد آن ها شنید

شدش چهره از بیم چون شنبلید

بگفتا: اگر راست گویم سخن

دهی زینهارم تو برجان و تن

بگفتا: که در زینهار منی

اگر راست گویی به جان ایمنی

بگفتا: من از راستی نگذرم

وگر دور گردد سر از پیکرم

به جاسوسی از نزد عامر که هست

به نزدیک این شهر او را نشست

بدینجا شدم تا سپاه تو را

بدانم دگر دستگاه تو را

چون من راست گفتم تو نیز ازکرم

ببخشای بر جان و مال و سرم

ببخشید او را به جان میرراد

یکی جامه ی زرنگارش بداد

بدو داد بسیار نیز از درم

سپس گفت هر جا خواهی بچم

ولیکن یکی راست دیگر بگوی

چو پرسید ز تو عامر کینه جوی

که مختار را بود چون دستگاه

که بودش سپهدار و چندان سپاه

چو گویی؟ به وی گفت: ای نامدار

بگویمش دارد سپه صد هزار

بخندید نام آور و گفت: هیچ

به عمر از ره راستی سر مپیچ

هم ایدون فراموش کردی مگر

که از راستی چند دیدی ثمر؟

بگو: سی هزار از سواران مرد

بود لشگر او به روز نبرد

سرلشگرش پور اشتر بود

که خود با سپاهی برابر بود

بگفت این و آمد سوی کوفه باز

شد آن پیک زی عامر کینه ساز

سخن آنچه بایست با وی بگفت

بدو گفت عامر سپس در نهفت

که کار دگر نیز باید بساخت

زانعام من سر به گردون فراخت

ز مختاریان چارده تن سوار

نمودند پیمان مرا استوار

که چون این دو لشگر شود رو بروی

به مختار تازند از چارسوی

بریزند خونش به تیغ و سنان

وزان پس بتابند زی ما عنان

تو این نامه را گر بدیشان بری

چه پاسخ بباری ز من برخوری

گرفت از وی آن نامه را مرد و باز

سوی کوفه آمد روان تازتاز

چو نزدیک شهر آمد از پهندشت

زنیرنگ از جامه بیگانه گشت

نهفت آنچه بودش به یک جای پست

یکی جامه ی ژنده بر خود ببست

به تن چارده نامه کردش نهان

چو یغما زده با خروش و فغان

روان می شد از کوفه و ز اتفاق

در آن روز سالار میر عراق

به دروازه بر پای داشت انجمن

ابا یاوران خود اندر سخن

بدید و به برخواند و بشناختش

غمین گشت و از مهر بنواختش

بپرسید از وی که این حال چیست؟

فغان تو از دست بیداد کیست؟

بگفتا: که چونم تو بنواختی

ابا جامه و زر روان ساختی

برفتم سوی عامر بد گهر

از آن جامه ی زر رسیدش خبر

گمان بد آورد در باره ام

چنین بینوا کرد و آواره ام

غمین گشت مختار از حال مرد

چو بد ساده دل رنگ او را بخورد

بگفتا: ز اندوه آزاد باش

به رغم بد اندیش دل شاد باش

که بخشمت چندان زرو خواسته

که گردد همه کارت آراسته

سپس دادش از جامه چندان و زر

که چشمش از آن تیره گردید سر

چو این دید آن مرد از بی همال

دلش از بدی گشت نیکی سگال

به خودگفت: با نیکمردان، بدی

بود درخور کیفر ایزدی

کجا می پسندد جهان آفرین

که ریزند خون چنان پاک دین

پس آنگاه آن مرد نیکو نهاد

سبک، دست مختار را بوسه داد

بگفتا: مرا هست رازی نهان

چو خالی کنی پرده گیرم از آن

بیامد به یکسوی با وی امیر

برآورد آن نامه های ستیر

بداد و سر از راز پنهان گشود

بگفت آنچه عامر به وی گفته بود

چو از راز شد آگه آن میر راد

رخ آن نکو مرد را بوسه داد

بدانست کز نیکویی بدمنش

شود دوست با نیکی آرد کنش

خدا را به شکرانه لختی ستود

سپاس ورا روی برخاک سود

بگفتا: که ای برتر از هر چه هست

که هستی نگهبان بالا و پست

تو پیوسته این بنده را یار باش

زهر بد بدینسان نگهدار باش

که این خدمت خود بیارم به جای

در آرم سر بد کنش را به پای

سپس گفت با آن نکو کارمرد

که مزد تو باشد به یزدان فرد

رهانیدی از مرگ جان مرا

سپاس از تو باشد روان مرا

زمن آرزویی که داری بخواه

که بر هر چه دارم تویی پادشاه

بگفتا: نکردم من این بهر مال

نجستم مگر بخشش ذوالجلال

مرا نیکی از تو بدین کار داشت

ز یزدانت نیکی رسد پایداشت

از آنجا برفتند سوی سپاه

سرافراز افکند هر سو نگاه

بد اندیش ها را به یک جا بدید

که آسوده دارند گفت و شنید

برآورد تیغ و به اندک زمان

از ایشان بپرداخت یکسر جهان

بدو گفت فرزند مالک که چون

از این قوم قهرت فرو ریخت خون

چه بایست گفتن جواب خدای

اگر پرسد از این به دیگر سرای

در اینان اگر شیعه ی حیدرست

بسی سخت این کار را کیفر است

بگفتا: که اندرز تو بر ره است

برآزمون این سخن کوته است

ازین کشتگان گر بود نیم جان

پژوهش کن این راز را ناروان

براهیم از گفت خود شرمسار

سوی زخم داران بشد رهسپار

از ایشان بپرسید: بهر چرا

خریدند بر خویش این ماجرا

چه بد دیده بودید زین نامجوی

که پیمان ببستید بر قتل اوی

بگفتند: از آنرو که ما چند مرد

دلی داشتیم از علی(ع) پر ز درد

به گیتی ندانیم کاری ثواب

به از کشتن شیعه ی بو تراب

چو مختار را زور بد در جهان

شد آگه زپیمان و راز نهان

نشد کشته بر دست ما تا خدای

دهد مزد ما را به دیگر سرای

سپاس خدا باد بر ما مزید

که در راه خود خواست ما را شهید

براهیم یل چون شنید این سخن

بزد تیغشان برمیان دهن

فرستادشان نزد یاران خویش

وزان پس بیامد سرافکنده پیش

بگفتا: که ای میر پوزش پذیر

که حق با تو بود ای جهانجوی میر

به یزدان بخشنده دارم سپاس

که از مکر اینان ترا داشت پاس

پس آنگاه مختار آن نیکخو

فرستاده را خواند وگفتا بدو

که جان من از تست ایدون به تن

وگرنه کنون پوششم بد کفن

بباید کنون سازمت بی نیاز

که تا زنده ای کامرانی به ناز

سپس گفت با مردم خویشتن

که ای نامداران دشمن شکن

هر آنکس ککه ما را بود دوستدار

نماید بدین مرد چیزی نثار

چو لشگر شنیدند فرمان میر

ز خرد و بزرگ و زبرنا و پیر

ز مال جهان هرکه هر چیز داشت

بدان پیک فرخنده پی واگذاشت

چون این دید آن مرد همت بزرگ

به مختار گفت: ای امیر سترگ

من این ها نخواهم که خواهم خدای

ببخشد روانم به دیگر سرای

همان زر که بخشیدی ام از نخست

مرا هر شکسته از آن شد درست

یک اندرز دارم زمن ای امیر

مر آن پند شایسته را در پذیر

تو تنها زلشگر به همراه من

بیا تا به نزدیک آن انجمن

به بیغوله ای خویش را کن نهان

روم من بر عامر بد گمان

بگویمش مردی زیاران تو

که هستند از عهده داران تو

تو را تا ببیند از آن انجمن

بدین سوی آمد به همراه من

زلشگر که آرمش تنها برون

تو بشتاب و از وی فرو ریز خون

بدو گفت آن مهتر کامیاب

نمی بینم این رای را من صواب

بگفتا: چو این رای نبود به جای

بده رخصتم تا روم باز جای

سپهبد به رفتنش دستور داد

برون رفت و شد سوی هامون، چو باد

چو لختی بپیمود آن مرد راه

بدید از پی خود یکی زان سیاه

بخش ۲۱ - رفتن سپهدار ابراهیم با مرد جاسوس به سپاه عامربن ربیعه

بدیدش چو نیکو براهیم بود

کزو جان شیران پر از بیم بود

بدوگفت: کای شیر شمشیر بند

مبادا ز چشم بدانت گزند

چرا گشتی اندر پی من روان؟

زرنج تو شد تیره بر من روان

بگفت: آمدم بهر آن کار را

که خواندی بدان میر مختار را

من از بهر این کار آماده ام

که بیمم نبوده است تا زاده ام

نباشد چنین کار در خورد میر

بدو آفرین خواند مرد هژیر

روان گشت از پیش چون تند باد

دمان در پی اش مهتر پاکزاد

چو نزدیک گشتند با آن سپاه

طلایه برایشان فرو بست راه

دگرگونه نقشی بزد آسمان

گرفتند شان مردم بد گمان

بزد بانگ بر پاسبان رهنورد

که با دوستان کس سگالش نکرد

همان پیک پور ربیعه منم

پژوهنده ی لشگر دشمنم

مر این مرد هم خویش و یار منست

برادر پسر و ز دیار منست

بگفتند: فرموده ما را امیر

که سازیم هر پیک را، دستگیر

بود خواه بیگانه یا زین سپاه

بریمش به نزد وی از گرد راه

ببردندشان پس بر آن پلید

زمانی برایشان همی بنگرید

بگفتا: خود این مرد پیک منست

ندانم مر این دوست یا دشمنست

بگفت این و دستار فرزانه مرد

زپیشانی اش پر فسون دور کرد

چو نیکو بدو دید بشناختش

دل از آتش بیم بگداختش

برآشفت آن دشمن کردگار

بگفتا: ببندیدشان خوار و زار

دویدند و بستند با بند سخت

مر آن هردو را مردم تیره بخت

سپس با براهیم گفتا: که چون

به چنگم در افتادی ای پرفسون؟

به دستوری این سبک مغز، مرد

پی کشتن من شدی رهنورد؟

ندانستی ایزد بود یار ما

چو بر راستی هست کردار ما

بدوگفت آن شیر بی ترس و باک

که چشم تو را بسته یزدان پاک

به شمشیر من زان مرا زین سپاه

بدین سوی بنمود این مرد راه

چنان از خداوندم امیدوار

که برگردنت زود آیم سوار

بشویم به خون تو من خاک را

دهم از سرت زیب فتراک را

بخندید عامر ز گفتار او

بگفتا: چه نادانی و یاوه گو

گمان داشتم مرد فرزانه ات

همی بینم ایدون چو دیوانه ات

به زنجیر بر بسته یالت چنین

رهت بسته از آسمان و زمین

تو از تیغ خود باز ترسانی ام

اگر عاقلی تو مسلمان نی ام

تو را آسمان با همه ریو و فن

نیاردی رها کردن از چنگ من

بدو کوه مردی، چنین گفت باز

که بر بندو نیروی خود برمناز

بسی هست آسان بر کردگار

که از کشتنت سازدم کامکار

زگفتار او عامر آمد به خشم

جهانش بشد تیره در پیش چشم

به دژخیم زد بانگ کورا ببر

ابا تیغ از تنش برگیر سر

که این بادش از سر نیاید برون

مگر زآتش تیغ الماسگون

بداختر یکی مرد شمشیردار

برو تاخت کز وی برآمد دمار

یکی از ندیمان بدان زشت رای

بگفتا: که لختی به دانش گرای

به چنگت فتاده چنان شیر مرد

که از وی بود یک جهان پر ز درد

به یک زخم او را نبایست کشت

چو آنکس که کشته است مردی به مشت

ببایست او را به داری بلند

برآویخت با تاب داده کمند

که بینند او را سراسر سپاه

بپرسند از نام و از رسم و راه

بدانند مرگ براهیم را

که می کاشت درهر دلی بیم را

وزان پس تنش را به پیکان و سنگ

نمایند لشگر به خون لاله رنگ

از این کار کردند لشگر، دلیر

سر بخت مختار آید به زیر

کنون برگذشته است از شب بسی

سپارش ز مردان به دست کسی

چو فردا برآید به چرخ آفتاب

ز دارش برآویز شو کامیاب

دل بد کنش را خداوند فرد

زگفتار آن مرد وارونه کرد

فرود آمد از خشم و با پرده دار

بگفت: این دو را پاس نیکو بدار

سر و پایشان را به زنجیر و بند

همی با شود روز محکم ببند

که فردا برانجمن خوار و زار

تن هر دو را سازم آونگ دار

چو حاجت به فرمان مرد پلید

از آن جایشان خواست بیرون کشید

خروشید عامر سوی سرفراز

بخواه از خدا کاین شب آید دراز

که فردا چو خورشید سر برزند

تنت، برسردار، افسر زند

نبیند سرت پیکرت را دگر

مگر در بر آتش پرشرر

براهیم گفتا: از این مشت غم

پناهم، بدان، کاورد از عدم

تواند که پوشاند از خون کفن

تنت را سرگاه از تیغ من

بگفت این و حاجت ببردش کشان

ز پی مرد جاسوس چون بیهشان

بیاورد پس هشت میخ ستیخ

بکوبید برخاک آن هشت میخ

برآن میخ هاشان دو پا و دو دست

ابا بند آهن بسی سخت بست

نگهبانشان کرد مردی هزار

نیایش کنان بستگان چون هزار

در آن حال دشوار، یزدان شناس

براهیم کردی خدا را سپاس

همی خواندی از دل خداوند را

که ای از تو مفتاح هربند را

تو آگاهی از راز پوشیده ام

که جز بر رضایت نکوشیده ام

به رغم بداندیش دین، کن رها

مرا از دم این سیاه اژدها

که خواهم مگر خون سبط رسول

از این مردم گمره ناقبول

وزان پس تو دانی و این مشت خاک

گرش می کشی با نهی مشت پاک

به دل بود از اینگونه گرم نیاز

لبش خواند قرآن به صوت حجاز

بدو گفت آن یار بسته به بند

به زاری که ای مهتر سربلند

دریغا که با دست خود رایگان

فکندیم خود را به بندی گران

گر امشب نمیریم زین بند سخت

چو خور بر نشیند به فیروزه تخت

تن ما شود بی گمان سنگسار

کند بدمنش تیر بر ما نثار

همی گفت و از دیده می ریخت آب

بدوگفت پرورده ی بوتراب

که این بانک و فریاد بیهوده چیست

کسی یادداری که پاینده زیست؟

به سر رفته گر روز ما در جهان

نیاید به پس از خروش و فغان

وگر هستمان زندگانی به جای

شب بند و زندان درآید به پای

سر مویی از ما نبیند گزند

شود گر جهان پر ز تیر و پرند

همان به که دل را به غم نسپریم

ز داد جهان آفرین نگذریم

زگفتار سالار اندوه مرد

بیفزود و نالید از روی درد

همی گفت با مویه: کاوخ جهان

زما خواست کینی که بودش نهان

مرا دور از یاور از غمگسار

به بند بداندیش افکند زار

کجایند خویشان و پیوند من؟

گرانمایگان جفت و فرزند من؟

که بینندم اندر دم اژدها

بکوشند و سازندم از وی رها

وگر کشته گردم تنم را به خاک

بپو شند زان پس که شویند پاک

دریغا کسم یار و دمساز نیست

پس از مردنم مویه پرداز نیست

دگر ره به اندرز او نامدار

بفرمود کای مرد آرام دار

مکن بیش ازاین تلخ برخویش کام

به یاری بخوان دادگر را مدام

بجوی از خداوند گیتی پناه

رهایی از این بند از وی بخواه

مباش از جهان آفرین ناامید

که هم قفل ازو باشد و هم کلید

چو گفت این به مدح شه لافتی

بخواند از نبی سوره ی هل اتی

زآهنگ قرآن آن کامیاب

بشد چیره بر آن خروشنده خواب

چو خوابید تن جانش بیدار شد

یکی سر غیبش پدیدار شد

چه گویم درآن خواب فرخ، چه دید

شهی دید با فر یزدان پدید

شهی دید با فر یزدان قرین

رخش مظهر نور جان آفرین

همان دم رسیده ز معراج عشق

زنور خدا برسرش تاج عشق

سراپای او محو پروردگار

ازو هیچ پیدا نه جز کردگار

تنش پرنوا همچونی بند بند

زهر بند بانگ اناالحق بلند

به هر خاک راهی که می سود پای

فلک گشتی آن خاک را جبهه سای

ولی بدسراپای آن تاجدار

پر از زخم شمشیر زهر آبدار

همایی برش، پر ز تیر و خدنگ

زخون برش خاک یاقوت رنگ

بد از غنچه ی زخم تیر و سنان

بسان یکی شاخه ی ارغوان

لب لعلش از چوب دشمن کبود

سراپایش از زخم، پیدا نبود

دو نیمش سر تاجور از پرند

دو دستش به خنجر بریده زبند

ز دیدار او از سرش رفت هوش

بگریید و ز اندوه برزد خروش

به زاری بگفت: ای خداوند من

فدایت سر و جان و فرزند من

که ای؟ کاینچنین بردی از من توان؟

شدم محو روی تو هوش و روان

ندارد چنین جلوه جز کردگار

که از دیدنش هوش گردد فکار

اگر کردگاری، تنت را که خست؟

که را برجهان آفرین است دست؟

وگر جبرییلی چرا پیکرت

پر از پر تیرست چون شهپرت؟

بدو شاه فرمود: کای پاکدمن

نه جبریلم و نهی جهان آفرین

یکی عشقبازم به یزدان پاک

به شمشیر عشقش شده چاک چاک

مرا برتن این زخم تیر قضاست

زپیکان تسلیم و تیغ رضاست

تنم را به میدان عشق نگار

نمودند از خون من پر نگار

حسینم (ع) که دادار جان آفرین

مرا خواست در راه خود اینچنین

ازآن نیمشب آمدم بر سرت

که دانی منم در بلا یاورت

مده پیش از این راه برخود الم

کسی را که من یار باشم چه غم

زمن نیز با پور مالک بگوی

که این پاکدین مهتر نامجوی

سلامت رسانیده شاه شهید

بگفتا: که ای نامدار سعید

تو را و سر افراز مختار را

دو فرخ گهر مرد دیندار را

پیمبر (ص) بود یاور حیدر (ع) پناه

حسن (ع) یاور و فاطمه (س) عذرخواه

شکفته روان حسین (ع) از شماست

سرافرازی نشاتین از شماست

زخونخواهی من ز بدخواه دین

بود از شما شاد جان آفرین

ز هر بند سختت نمایم رها

نیندیش از شیرو از اژدها

دراین کار ستوار مردانه باش

ز هم و زاندوه بیگانه باش

مراین بد کنش را که بستت به بند

تو باید بریزیش خون از پرند

تو نیز ای ستمدیده دل شاد دار

که آزاد سازمت از بند و دار

چو این گفت آن تشنه کام فرات

زچشمش نهان شد چو آب حیات

چو شه رفت آن مرد بیدار شد

ز ابر دو بیننده خونبار شد

همی گفت و ازدیده می ریخت آب

که ای کاش تا حشر بودم به خواب

بخوابید بختم ز بیداری ام

طبیب از سرم شد به بیماری ام

ایا دیده با من مگر دشمنی

نه دیده تو پس جادوی ریمنی

گشادی و بستی به من راه نور

کند دادگر نور را از تو دور

گهی بر دوبیننده نفرین نمود

گهی برشهنشاه خواندی درود

همی کرد مویه بر آن شهریار

برآن پیکر زخمدار فکار

سپهبد چو بشنید آن زاری اش

بدید از دو بیننده خونباری اش

بدو گفت: ای مرد آرام گیر

شکیبا شو از دادگر کام گیر

ندارند اندیشه مردان ز مرگ

چو دانند هر زنده را اوست برگ

به ویژه که در راه یزدان بود

چنین مردن آسایش جان بود

بگفتا بدو مرد: کای کامران

ندارم چنین زاری از بیم جان

فغانم از این خواب و بیداری است

زخوابی که دیدم، چنین زاری است

مرا دوری روی آن شهریار

که درخواب دیدم چنین کرده زار

بپرسید از او مهتر کامیاب

که بیداری و گو چه دیدی به خواب؟

سراسر بدوگفت خوابی که دید

سخن ها که از خسرو دین شنید

براهیم از آن مژده دلشاد شد

دل از بند هر رنجش آزاد شد

قضا را همان حاجت مرزبان

که بودی بر آن بستگاه روزبان

شنیدی سخن های ایشان همه

دلش گشت از آن خواب پر واهمه

به خود گفت: آخر یکی شرم دار

ز روی پیمبرت آزرم دار

خود این مردمان بر رهی راستند

نه آنان که قتل حسین (ع) خواستند

چو خونخواه او را تو داری به بند

چنانست کاو را رسانی گزند

به پیغمبر خود چه پاسخ دهی؟

چو پرسد زتو از چنین گمرهی

چو بد زآب ایمان سرشته گلش

بیفروخت از نورحیدر دلش

بیامد به نزد براهیم راد

بدوگفت: کای مهتر پاکزاد

شنیدم سخن ها که با یکدگر

بگفتید: از نیک و بد سر به سر

همان خواب کاین مرد دید و بگفت

هم آن در پاسخ که مهتر بسفت

دل من از آن رازهای شگفت

دگرگونه شد نور ایمان گرفت

علی (ع) را از این پیش دشمن بدم

به یارانش یک کینه جو من بدم

کنون از روان بنده ی حیدرم

ز جان یاور آل پیغمبرم

مرا آرزو اینکه بپذیری ام

یکی از کهن یاوران گیری ام

بپذرفت او را براهیم راد

زکردار آیین بد، توبه داد

چو آن مرد پیمان ایمان ببست

رها ساخت از بندشان پا و دست

بیاورد پس بهر هر دو دلیر

سلیح آنچه بایست از تیغ و تیر

بگفتا: از این لشگر نابکار

هم امشب بپویید بریک کنار

به مختار فرخ سلام مرا

رسانید و گویید نام مرا

که بخشد زکشتن مرا زینهار

درآندم کز اینان برآورد دمار

بدو گفت سالار رزم آزمای

که هستی تو در زینهار خدای

روان نبی از تو خوشنود باد

زما هر دو جان تو بدرود باد

بگفتند این و برفتند شاد

ز آنجا سوی کوفه مانند باد

چو گشتند لختی از آنجای دور

برآورد حاجب زدل بانگ شور

بخش ۲۲ - تعاقب عامر از ابراهیم و کشته شدن آن لئیم

که آن بستگان بند بگسیختند

چو شب بود بس تیره بگریختند

شنیدند افغان او را سپاه

سوی خیمه ی او گرفتند راه

چو عامر از این کارآگاه شد

پر از اخگرش جان گمراه شد

بیامد دمان تا بر روزبان

بگفتش رها بادت از تن روان

رها ساختی آن بداندیش را

به شمشیر دادی سرخویش را

چه کردی که از بند آن اژدها

چنین رایگان کرد خود را رها

بگو راست، گر زندگی بایدت

وگرنه به خون، تن، ببالایدت

بدو گفت حاجب که ای کامیاب

تو دانی منم دشمن بوتراب

زیاران او هست بیزاری ام

بود راست گر این نیازاری ام

بدین میخ های چو شاخ درخت

ببستیمشان دست و هم پای سخت

که از سختی بند تا نیم شب

نبدشان ز فریاد، خاموش، لب

چنان آمدی بانگ ایشان به گوش

که پوشیدی از پاسبانان خروش

دمی گشت بیننده ام گرم خواب

چو بیدار گشتم چنین روی زرد

زخشم ارکنی از میانم دو نیم

من این کار را دانم از آن ندیم

به ایشان مگر داشت پنهان سری

که نگذاشت دوشت به افسونگری

بریزی از ایشان به شمشیر، خون

جهان را از این رنج آری برون

همی خواست تا شب نماید رها

به نیرنگشان از دم اژدها

بر او باد نفرین پروردگار

که با حیلت، او راست پیوسته کار

ندارد چو ما از تو این مرد بیم

که باشد شب و روز با تو ندیم

یکی نیک اندیشه را برگمار

ببین تا بود از که اینگونه کار

خدا کرد بربدمنش تیره، رای

سخن های وی دردلش کرد جای

به بر خواندش آن بخت وارون ندیم

نپرسیده کرد از میانش دو نیم

وزان پس به حاجت یکی برگماشت

سبک خود علم سوی هامون فراشت

گروها گروه از پی وی سپاه

پی آن دو تن برگرفتند راه

درآن تیره شب اندران پهندشت

سواران پراکنده شد هفت و هشت

پژوهشکنان ای یل ارجمند

غریوان سپاه و خروشان سمند

زگرد سواران هوا کله بست

زنعل تکاور همی برق جست

توگفتی برست از بن هر گیاه

یکی مرد با نیزه ی کینه خواه

وزان سوی سالار با پای خویش

ره کوفه را داشت پویان به پیش

چو خورشید سر بر زد از تیغ کوه

بدیدش سپهدارگرد گروه

بگفتا: بدان یار کامد سپاه

پس و پشت بنگر به گرد سیاه

شو آماده از بهر ناورد کین

چو شیرافکنان برشکن آستین

بدو گفت مرد ای یل نامدار

زمن چشم ناورد مردان مدار

من این کار دشوار آسان کنم

به بیغوله ای خویش پنهان کنم

تو را می سپارم به یزدان فرد

که هم بخت یاری و هم شیر مرد

بگفت این و بدرود مهتر نمود

به بیراهه ای شد روان همچو دود

سپهبد بدان ره که بودش شتافت

رخ از بیم سوی دگر بر نتافت

پیاده همی رفت زان سان دلیر

پیاده که پوید سوی غاب شیر

نه بیمش زتنهایی خویش بود

نه از های و هوی بداندیش بود

به ناگاه آن شیر پرکین و خشم

درختی کهن شاخش آمد به چشم

به خود گفت آن به که براین درخت

برآیم بیاسایم آنجا دو لخت

چو آسوده گشتم برآیم به راه

که بی اسب نتوان شدن رزمخواه

به نزد درخت آمد آن ارجمند

به شاخش بیفکند پیچان کمند

در انبوه آن شاخ ها شد نهان

تو گفتی که شیری است در نیستان

وزان سوی چون دیو جسته زبند

همی تاخت عامر به هر سو سمند

زبس تاخت از تابش آفتاب

چو دوزخ تنش گشت پر التهاب

چو از دور آن سایه گستر بدید

بزد اسب و خود را بدان سو کشید

گمانش که نزد درخت است آب

ندانست کانجاست مرگش به خواب

چو آید قضا می شود مرد کور

به پای خود ایدون رود سوی گور

چو روباه را روز آید به شام

دود تا بر شیر سوی کنام

چو آمد ندید اندر آنجای آب

برفت از عطش ازتنش توش و تاب

فرود آمد و اسب را بر درخت

ببست و درآن سایه افکند رخت

کمر برگشود و زخفتان گره

فکند از بر سینه یکسو زره

به دامان همی باد برخود وزید

زگرما چو اژدر همی بردمید

زمان تا زمان سود پهلو به خاک

سروریش پرخاک گشتی رخ بد نهاد

رسیدی به وی چون تف جانگزای

به شیر خدا گفتی او ناسزای

چو بشنید از او سخن های زشت

دلاور از سر، بردباری بهشت

چو باز شکاری زشاخ درخت

به پرواز آمد سوی تیره بخت

بیامد به پیش اندرش ایستاد

چو چشم بداندیش بر وی افتاد

سراسیمه برجست و گفتا: که ای؟

در این شاخ چون مرغ بهر چه ای؟

بگفتا: که هستم براهیم یل

تو را از آسمان می رسم چون اجل

همانم که دوش از جهان آفرین

تو را خواستم کشته از تیغ کین

تو پاسخ بدادی به بیغاره ام

ببستی در آن بند بیچاره ام

ندانستی این را که با کردگار

منش ناید و خود پسندی به کار

هم ایدون به خود زار لختی بموی

زشمشیر من بسته جان آفرین

فرستمت ایدون به دیگر سرای

که دانی کدام است شیر خدای

بگفت این و برسینه ی او نشست

بپیچید موی پلیدش به دست

به خنجر سرش را زتن دور کرد

بر او اشکم کرکسان، گور کرد

زهی دست پرورده ی بو تراب

که بودش دل شیر و چنگ عقاب

کسی را که یزدان بخواهد بلند

زبند و زدارش نیاید گزند

وزان پس به یکران او شد سوار

سرش را به فتراک بر بست زار

بزد اسب و زی کوفه آمد چو باد

وزان سوی مختار فرخ نژاد

چو برزد سر از کوه رخشنده شید

براهیم یل را به لشگر ندید

پژوهش چو بنمود و بازش نیافت

بدانست کو سوی دشمن شتافت

بخش ۲۳ - برآمدن آفتاب عالمتاب و آگاه شدن امیر دلیر از نبودن ابراهیم

برفته است با مرد جاسوس دوش

دژم گشت و از درد بر زد خروش

بیفراشت سوی خداوند دست

که ای آفریننده ی هر چه هست

براهیم را تو مدد کار باش

زآسیب دشمن نگهدار باش

پس از پوزشش نزد جان آفرین

بفرمود بستند بر اسب، زین

سراپرده از کوفه بیرون زدند

درفش سپهبد به هامون زدند

چو آمد به هامون بداد آگهی

سران را زکردار چرخ مهی

بگفتا: بیاید یکی ترکتاز

که شاید بیاریمش از مرگ، باز

در این بد که ناگاه برخاست گرد

پدیدار گشت اندر آن گرد مرد

بر اسبی نشسته چو آذر گشسب

سر پر زخونش به فتراک اسب

چو دیدند لشگر سرترک اوی

دویدند یکسر سوی نامجوی

به سم سمندش بسودند چهر

بگفتند کای رشک مهر سپهر

خدا را ز ما باد بی مر درود

که روی تو را باز برما نمود

فری از خدا بر روان تو باد

که اندیشه ات نیست اندر نهاد

بدینسان که رفتی و باز آمدی

شود دورت از روی، چشم بدی

ندیدیم در نامه ی باستان

چوکاری که کردی تو یک داستان

جهان آفرین را فراوان سپاس

که از تیغ دشمن ترا داشت پاس

پر از خنده لب آن یل بی قرین

یکایک برایشان بخواند آفرین

وزان پس بیامد چو سرو بلند

به نزدیک مختار پیروزمند

به پیشش خم آورد یال یلی

چو در نزد احمد(ص)،علی ولی

سر عامر بد کنش را فکند

چو گویی مر او را به سم سمند

بگفتا: جهان زیر فرمانت باد

سرخصم بر سم یکرانت باد

چو من باد فرمانبرت صد هزار

سر دشمن از تیغ تو خاکسار

مرا تا بود تیغ و بازو همی

توان و دل و هوش و نیرو همی

کهین بنده ی خاکسار توام

به گیتی زهر بد، حصار توام

به پیش ایستاده تو را بنده وار

پذیرای فرمان و خدمتگزار

ز دیدار او نامور شاد شد

ز رنج و غمش خاطر آزاد شد

فرود آمد و دست ها برگشاد

کشیدش به برتنگ، خندان و شاد

ببوشیدش آن روی خورشیدوار

بگفت:ای دلم از رخت شاد خوار

تویی دست پرورده ی مرتضی (ع)

که تیغت بود خانه زاد قضا

تو هستی و، روشن جهان بین من

بود مهر تو رسم و آیین من

چه گویم سپاست که جانم تویی

میان تن و جان نباشد دویی

سپاسم به یزدان جان آفرین

که دیدم تو را بی گزند اینچنین

کنون بازگو تا که رفتی کجا؟

که بی تو نبد هیچ هوشم به جا

به کاری کزان دیده ام خون گریست

چه پیش آمدت وین سراز آن کیست

براهیم یل آنچه کرد و بدید

بگفت و زمیر، آفرین ها شنید

به ناگه سواری به فولاد غرق

ابر کوهه ی باد پایی جوبرق

رسید از بیابان و تکبیر گفت

بدانسان که هر گوشی آنرا شنفت

بیامد دمان تا بر موتمن

به دستش سری چون سر اهرمن

بخش ۲۴ - رفتن امیر مختار به رزم سپاه عامر بن ربیعه

بیفکندش آن سر به سم سمند

بدو خیره چون گشت آن ارجمند

بدیدش همان مرد جاسوس بود

که با میر آن نیکویی ها نمود

بدوگفت مهتر که نیک آمدی

تو را باد بخشایش ایزدی

سرکیست کاورده ای ارمغان

بگفتا: سر دشمن خاندان

به راه اندرون از سپهدار میر

جداگشتم از بیم جان ناگزیر

گرفتم ره دشت پویان به پیش

هراسنده دل پای از خار، ریش

به ناگه بدیدم سواری زدور

همی تاخت چون مرگ سویم ستور

ستادم که راه گریزم نبود

چو دیدم همان مرد دژخیم بود

که عامر بدو داد فرمان که تیغ

کند رنگ از خون ما بی دریغ

رسید و سنان کرد برمن دراز

گرفتم گلوگاه آن نیزه باز

برونش نمودم زچنگ سوار

زدم برتهی گاه او استوار

وزان نیزه راه جهنم گرفت

زمرگش عزازیل ماتم گرفت

بیاوردم اینک برو اسب اوی

سوی راد سالار ناورد جوی

ببوسید مختار او را جبین

بسی کرد بر مردی اش آفرین

دگر رهسواری زهامون دوان

بیامد سری درکفش خونچکان

چو نزدیک شد مهتر از نام او

بپرسید از راه و از گام او

بگفتا: من آن پرده دارم که دوش

مرا رهنما گشت فرخ سروش

رها کردم از بند یاران تو

به جان گشتم از دوستداران تو

چو بویی از آن کار عامر ببرد

مرا با خداوند این سر سپرد

سپه را سراسر به هامون براند

جز این مرد نزدیک من کس نماند

چو او دور شد من بجستم ز جای

گرفتم گریبان آن زشت رای

اگر چند بد زورمند و دلیر

خدا جهانم بدو کرد چیر

یکی پاره سنگم درآمد به چنگ

فرو کوفتم بر سرش بیدرنگ

از آن زخم افتاد برخاک پست

ببردم از آن پس به شمشیر دست

فکندم سر از پیکر بد نهاد

نشستم ابر اسب او همچو باد

به درگاه سالار راد آمدم

به یزدان سپاسم که شاد آمدم

بدو کرد مختار یل آفرین

بگفتا به سالار راد این چنین

که ای مهتر راد گردن فراز

بباید کنون کردنت ترکتاز

که بدخواه این هفت بیور هزار

پراکنده بردشت رفته زکار

ندارند سالار و سر لشگری

نیاید سپه چون ندارد سری

گمانم که گر زودتر ارجمند

برایشان بتازد ابا مرد چند

نماند از این لشگر نابکار

یکی زنده با یاری کردگار

به جنبش در آمد سپاه کشن

براهیم در پیش همچون پشن

زخشم سم بادپا روی خاک

چو ابر درخشنده شد پر از خاک

هوا گفتی از گرد بگرفته ابر

چو برقی درخشان بدان خود و کبر

بدند آن سواران یل سی هزار

همه ناوک انداز و خنجر گزار

برفتند آن شب همی تا سحر

چو خورشید سر بر زد از کوه سر

رسیدند بر لشگر نابکار

که از مرگ عامر بدندی فکار

نهاده زسر خواب و آرام را

پی ناچار گشتند ناورد خواه

پی رزم دشمن دمیدند نای

نشستند برکوهه ی بادپای

دو رویه سپه تیغ برهم زدند

زخون خاک تفتیده را، نم زدند

زیکسوی مختار یزدان پرست

به مرد افکنی آستین برشکست

زسویی دگر پور مالک دلیر

خروشید و شد حمله ور همچو شیر

چپ و راست بردشمنان تاختند

به هر زخم، یکتن در انداختند

تو گفتی مگر از دم بام سخت

همی برگ ریزد ز شاخ درخت

زبس کشته برخاک شد باژگون

زمین بی سکون گشت سیمابگون

به هر سو که مختار راندی سمند

غو الحذر گشتی آنجا بلند

ز بس کشته افکند بر روی دشت

بدان تیز چنگی اجل خسته گشت

ز بس رزم جستی براهیم یل

حذر کردی از زخم تیغش اجل

به جان بردن آن گروه لئیم

بشد تیغ او اژدهای کلیم

دمی بر نیامد که شد کشته زار

یکی نیم زان هفت بیور هزار

دگر نیم از ایشان همه زخمدار

گرفتند ناچار راه فرار

بنه آنچه بدشان به جا ماندند

به سرگرد نامردی افشاندند

نمودند یغما سپاه امیر

به جا هر چه بد زان گروه شریر

چو از دود شب شد جهان قیرگون

بشستند دست آن دلیران زخون

نهادند خوان و بخوردند نان

سوی کوفه گشتند زان پس روان

سحرگه چو مهر درخشان دمید

به دروازه ی کوفه لشگر رسید

ببستند آیین به بازار و کوی

همه کوفیان شاد و بشکفته روی

به جز دشمنان شه کربلا

که بودند در دام بیم و بلا

امیر سرافراز مختار راد

به ایوان فرماندهی پانهاد

وزانسوی فرمانده ی ملک شام

بدی بر سریر مهی شادکام

که ناگاه آمد نوندی زراه

بداد آگهی از شکست سپاه

بخش ۲۵ - رزم یزید ابن انس با لشگر ابن زیاد

هم از مرگ عامر که بدخال او

به تیغ براهیم ناوردجو

رخ ازکین مختار چوند سندروس

همی زد بهم دست و گفت ای فسوس

وزان پس به برخواند آن پرفساد

پی چاره جویی عبید زیاد

بدو گفت: با لشگری بیشمار

از ایدر سوی کوفه شو رهسپار

به زور و زر و مکر و دستان برآر

زمختار و از پور اشتر دمار

سرآن دو تن را روان کن به شام

چنان چون سرسبط خیرالانام

به کوفه درون نارکین بر فروز

بده داد کشتن در آنجا سه روز

بود هر که او پیرو بوتراب

به سر برنما خانمانش خراب

وزان پس تویی مرزبان عراق

مجو با عراقی سران، جز نفاق

ستمگر عبید زیاد پلید

زفرمانده ی شام چون این شنید

یکی لشگر آراست چونانکه خواست

درفش ستم را زنو کرد راست

برون آمد از شام با لشگرش

یکی چتر فرماندهی بر سرش

چو از ره به نزدیک موصل رسید

ز کارش خبر، عبد رحمن شنید

که از سوی مختار آن نامدار

به موصل درون بود فرمانگزار

بدانست کو با وی اش پای نیست

زدن با فزونتر زخود رای نیست

زموصل به تکریت بنمود جای

یکی نامه بنوشت آن پاکرای

به مختار و دادش خبر از پلید

چو مختار برخواند لب برگزید

یکی نامه بنگاشت زینسان بدوی

که ای پر هنر مرد پاکیزه خوی

بمان با سپاهت به تکریت در

که تا از من آید به پیشت خبر

یزید انس را سپس پیش خواند

از آن کار با وی سخن باز راند

بدو داد پس میر شمشیر زن

هزاری سه از لشگرخویشتن

ابا لشگر خود یزید دلیر

زکوفه برون تاخت توسن چو شیر

به جایی رسیدند مردان دین

که بد باتلی نام آن سرزمین

زدند اندران دشت پرده سرای

خروشید کوس و بغرید نای

چو آگاهی آمد به ابن زیاد

از آن لشگر و پیر پاک اعتقاد

زمردان شمشیر زن شش هزار

همه ناوک انداز و خنجر گزار

فرستاد زی رزم فرخ یزید

که مرجانه را باد نفرین مزید

از آن بد گهر پور بی دین و داد

که پیدا نباشد مرا او را نژاد

یزید انس را در آن چند روز

بد از تب به پیکر درون تاب و سوز

چو آمدسپاه بداندیش مرد

درآن دشت و بر پا سرا پرده کرد

یزید سرافراز بیمار بود

به بستر ابا رنج و تیمار بود

شبی آن سرافراز با یال و سفت

بدینگونه با لشگر خویش گفت

مرا رنج و بیماری از پا فکند

نیارم نشستن به زین سمند

شما همچو مردان کاری به جنگ

بکوشید و بر دوده، نارید ننگ

ز دشمن بخواهید خون امام

که از حق شما را روا باد کام

بگفت این و از درد بیهوش گشت

دم از نیک و بد، بست و خاموش گشت

چو در پیشه ی چرخ رخشنده مهر

بزد پنجه بر پشت شیر سپهر

دو لشگر به میدان جنگ آمدند

خروشان چو دریای زنگ آمدند

پی رزم هم رایت افراشتند

زمین را چو از کشته انباشتند

سپاه بد اندیش بگریختند

دلیران دین باره انگیختند

نمودند سیصد سوار شریر

از آن دیو ساران شامی اسیر

ببستند شان سخت و بردند پس

ابا خود به نزد یزید انس

بگفتند کز بخشش کردگار

سپاه ستم کرد از ما فرار

هم ایدون بفرمای ای راد پیر

چه سازیم با این گروه اسیر

نیارست گفتن سخن راد مرد

بدیشان اشارت به انگشت کرد

که شان سر زپیکر نمایید دور

که تنشان شود روزی مار و مور

سپه چون بدیدند ایمای او

به خنجر بریدند از آن ها گلو

پس از قتل آن مردم بدنژاد

سرافراز پور انس جان بداد

گرفتش به بر در جنان بوتراب

شد از جام دست خدا کامیاب

زمرگش سپه دیدن گریان شدند

ابرآتش سوگ، بریان شدند

همه جامه برتن نمودند چاک

فشاندند برتارک خویش خاک

بشستند روشن تنش با گلاب

به کافور و با عنبر و مشک ناب

تنش را از آن پس که شستند پاک

نهفتند چون گنج گوهر به خاک

تو گفتی که آن مرد نیکو نهاد

زمادر به گیتی درون خود نزاد

چنین بوده ز آغاز کار جهان

نماند کسی زآشکار و نهان

پس از مرگ سالار لشگر یزید

که بادش درود خدایی مزید

بخش ۲۶ - آمدن ابن زیاد به رزم مختار و نامزد شدن ابراهیم به جنگ

بزرگان لشگر یکی انجمن

نمودند و گفتند زینسان سخن

که ما را دگر جای پیکار نیست

سپاه اندک است و سپهدار نیست

همان به، که گیرم زی کوفه راه

که لشگر نگردد زدشمن تباه

برآن گفته یکسر نهادند رای

همان شب برفتند زان سخت جای

وزانسو به مختار فرخ گهر

بدادند اینگونه مردم خبر

که پور انس کشته شد در نبرد

دگرهر که اندر سپه بود مرد

برست آنکه ایشان و بر جای ماند

سوی کوفه رخش هزیمت براند

دژم گشت مختار فرخ تبار

بریدی طلب، کرد هامون سپار

سوی مرزبان مداین دواند

هیون نامه بگرفت و زان سو براند

بیامد به مرز مداین چو باد

بدان مرزبان نامه را باز داد

گرفت و ببوسید و چون برگشود

پژوهش و ز پور انس کرده بود

که گویند شد کشته آن رادمرد

سپاهش تبه گشت اندر نبرد

به پاسخ نوشت او که سالار راد

نشد کشته، بیمار شد، جان بداد

به بستر درون بود آن نامدار

که پیروز شد لشگر شهریار

نشد از دلیران او کشته کس

به جز چند بی نام و بی ارز و بس

چو اسپهبد نام گستر بمرد

سپه را نبد سروری راد و گرد

کشیدند ناچار سوی عراق

ندیده شکست از سپاه نفاق

از آن نامه مختار دلشاد گشت

ز بند غم و محنت آزاد گشت

بی اندازه بگریست بهر یزید

زحق خواست مزدش دهد چون شهید

سپس گفت تا نای ها بردمند

سپه را به درگه فراهم کنند

بجنبید هر جا درفشی که بود

یلان گرد گشتند با کبرو خود

ز هر دوده از تازیان لشگری

بیامد به درگاه، با مهتری

همه شهر، پرویله ی کوس شد

ظفر پیشرو، فتح جاسوس شد

زلشگر چو شد دشت پر شرزه شیر

به لشگرگه آمد امیر دلیر

گزین کرد از ایشان ده و دو هزار

که مردانه بودند در کارزار

زر و خواسته داد و ساز نبرد

به هر کس بداد آنچه در خواست کرد

براهیم یل را بدیشان امیر

بفرمود و دادش لوا و نفیر

بگفتا: سپهدار لشگر تویی

مرا پشتوان یار و یاور تویی

یل پهنه و مرد میدان تویی

هر آن چت بگویم دو چندان تویی

از این جمله گردان و مردان کار

تویی در خور این چنین کارزار

که با پور مرجانه ی پر فسون

برآیی و چترش کنی باژگون

سپه برکش و ساز کن کارزار

بر آر از بد اندیش حیدر، دمار

نگویم چه کن پر دلی خوی تست

همان کن که در خورد نیروی توست

نشان از پدر داری اندر هنر

همان کن که کرد آن یل نامور

از آن خوار پیکار دشت بلا

به یاد آر در پهنه ی کربلا

که با شاه لب تشنه دشمن چه کرد

ز یاران او چون برآورد گرد

به کین سپهدار شه جنگجوی

که هم آب او ریخت هم آبروی

وگر با سپه کشته گردی چه باک

به مینو درت جان شود تابناک

روان را ده از زلف اکبر کمند

که آسان گر آید به چرخ بلند

به زرینه طشت آن سر شاه را

به یاد آور و چون بدخواه را

سرشه به نیزه، سر ما به خود

تفو باد برکین چرخ کبود

برو کردگار جهان یار تست

همان شاه کشته، مددکار توست

چو نام تو را بر سپاه گران

بخوانند افتد شکست اندرآن

گر از پور مرجانه کیفر کشی

علم از نه افلاک برتر کشی

ازاین مژده روشن شود چشم حور

شود بزم فردوس دارالسرور

براهیم چون از امیر این شنفت

چو خور بر درخشید چون گل شگفت

بزد بوسه بر دست مختار را

امیر جهانجوی سالار را

بگفت: ار بمانم بیابم درنگ

نمانم که دشمن بکوشد به جنگ

بپوشم به مردان شمشیر زن

زخون با دم تیغ عریان کفن

به نعل هیون بسپرم خاک را

پر از برق تیغ آرم افلاک را

ز پیکار مردان رزم آزمای

نترسم دلم بر نیاید ز جای

به راهت گذشتیم از جان خویش

نخواهم گذشتن ز پیمان خویش

ولی زآنم اندیشه مند ای امیر

که کوفه است پر دشمنان شریر

همه قاتلان شهنشاه دین

به کین تو از هر کران درکمین

چو من دور گردم ز تو با سپاه

نماند به گردت بسی رزمخواه

بیابند آن کینه سازان مجال

به دفع تو گردند چاره سگال

وزانبوه ایشان گزند آیدت

همی پست چتر بلند آیدت

کرا دشمن جان به پهلو درست

کجابیم از آن گر، وی آنسوتر است

به هر کار اندیشه باید نخست

که دانا، بی اندیشه کاری نجست

کجا مرد بینا درافتد به چاه

هزارش اگر چاه باشد به راه

نخستین از اینان بپرداز جای

وزان پس به پیکار آنان گرای

تو بینا و دانا ترستی ز من

ولیکن مرا فرض بود این سخن

کنون چیست رای تو ای پادشاه

بمانم به در، یا روم با سپاه؟

زگفتار او گشت مختار شاد

زشادی جبین ورا بوسه داد

بگفتش: نکو روزگار تو باد

خداوند مختار یار توباد

همه هر چه گفتی درست است وراست

زهمچون تویی رای بایست خواست

ره نیکخواهی ببردی به پای

نماندی ز اندرز چیزی به جای

زتو پشت دین چون سنان، راست باد

دلت آنچه از بخت می خواست باد

ولیکن من از این گروه ایمنم

بوند ار چه از جان و دل دشمنم

ازیرا که تا من شدم چیردست

نیامد بر اینان زمن یک شکست

به جز مهر، از من ندیدند هیچ

از ایشان مکن بیم، زوتر بسیچ

کز آن ها نپندارم آید بدی

مگر پیشه سازند نابخردی

من از پور مرجانه ترسان ترم

زبیداد و مکرش هراسان ترم

که او ملک جوی است و شاهی پژوه

نه در بند انعام چون این گروه

سپاهی بیاورده آراسته

ورا هر چه گویی زرو خواسته

بکوشد همی بهر مرز عراق

مباش ایمن ازکار آن پرنفاق

و دیگر مرا کار، خونخواهی است

نه تدبیر و ملک و شهنشاهی است

از او نیست دشمن تری در جهان

به آل علی ازکهان و مهان

ندیدی که با آل حیدر چه کرد

برآورد از آن دوده ی پاک، گرد

از آن آتشی کو برافروخت دود

هنوز است در چشم چرخ کبود

بود شاه سجاد (ع) دهر انتظار

که سویش فرستم سر نابکار

به دست تو این مشکل آسان شود

که شیر از نبردت هراسان شود

بسیج سفر ارکنی زود کن

همه راحت خویش بدرون کن

میاسای و مندیش در هیچ کار

مگر رزم آن دشمن کردگار

زبی یاری من دژم دل مباش

میندیش از این فرقه خیل باش

که یزدان مرا پشتوان بس بود

مرا لطف او بهتر ازکس بود

مرا بوتراب آنشه راستگوی

از این آگهی داده ای نامجوی

که جویم همی خون فرزند اوی

روان سازم از دشمنان خون زجوی

برو رزم را لشگر آرای باش

اگر من نمانم تو برجای باش

چو بینم سر دشمن بدگمان

چه باک ار مرا بر سر آید زمان

تو از دشمنان کینه خواه منی

که دارنده ی رسم و راه منی

بگفت این و فرمود کارید اسب

سپهدار را همچون آذر گشست

یکی تیز تک رخش زرین ستام

کشیدند و بگرفت میرش لگام

سپهدار بر زین آن بر نشست

ببوسید پس میر را روی و دست

چو بدرود کردند ره بر گرفت

جهانی ز بدرودشان در شگفت

امیر سرافرازش اندر رکاب

روان شد پیاده همی با شتاب

سپهبد چو دیدش پیاده، روان

فرو جست از اسب برخاکدان

بزد بوسه اش بر سر و دست و پای

بگفتا: که ای میر یکسو گرای

تو شاهی و من پیش تو بنده ام

به نزدت کهین تر پرستنده ام

نبوده است آیین به گیتی که شاه

سپارد پیاده بر بنده راه

چو هر کار، ز اندازه اندر گذشت

بگویند ازو در جهان سر گذشت

بدو گفت مختار گویی درست

ولیکن تویی شاه من در نخست

زتو یافتم نام و جاه و مهی

هم این لشگر و کشور فرهی

زتیغ تو آیین حق گشت راست

همان رسم دنیا پرستان بکاست

سواری چو تو هر کش اندر رکاب

پیاده رود یابد از حق ثواب

از آنت پیاده روم برعنان

که خوشنود سازم خدای جهان

بکردند بدرود میر غیور

نشانید بازش به زین ستور

براهیم لشگر به ساباط راند

گرانمایه مختار درکوفه ماند

در داد بگشود برمردمان

بیفراشت رایات امن و امان

مرآنرا که می دید بدخواه تر

فزونتر ببخشیدی اش سیم و زر

برآن بد که دل ها به دست آورد

از آن پس به دشمن شکست آورد

یکی روز میران به کوفی سپاه

که بودند در کربلا رزمخواه

بگشتند با یکدیگر انجمن

زهر در براندند لختی سخن

بخش ۲۷ - رسیدن ابراهیم به ساباط و خروج قتله ی امام شهید (ع) به مختار

بسی داستان ها زمختار راد

زدند و زفرجام کردند یاد

بگفتند: کاین مرد شد چیردست

بیفکند در چند لشگر شکست

همی روز تا روز ستوارتر

شود کار او بر فرازیش فر

اگر چند با ما نکرده است بد

یکی خواهش ما نکرده است رد

همی بر فزاید به ما آبروی

ز بگذشته چیزی نیارد به روی

بود گرچه داد و دهش پیشه ای

به ما نیست پوشیده اندیشه اش

دل و جانش دربند مهر علی (ع) است

نشستن ازو ایمن از غافلی است

نجوید مگر مهر آن خاندان

از اینجا تو اندیشه اش را بدان

که پیوسته گوید زکار حسین (ع)

سرشکش روان گردد از هر دو عین

همی در پی وقت و روز مجال

نشسته است و پیروز گشته به بال

براهیم آن گرد پیروز جنگ

ره پور مرجانه بگرفت تنگ

چنان دان که آن صفدر رزمخواه

نیاید مگر با سپاهی ز راه

چو شد پور مرجانه از وی زبون

شود ایمن و سر نیارد برون

گشاید به بدخواه حیدر کمین

نماند ز ما کس به روی زمین

همان به که ما دست پیش افکنیم

ز راه خود این سنگ را برکنیم

همه روز فرش براهیم بود

اگر بود ما را ازو بیم بود

کنون پور اشتر از او دور شد

زسر پنجه ی مردی اش زور شد

به درگه ندارد فراوان سپاه

نیارد زیکتن شدن کینه خواه

همان به، که ستوار پیمان کنیم

مر او را برون سر ز فرمان کنیم

نخواهیم بر خویش فرمان رواش

همان کین پنهان نماییم فاش

سپه بر گماریم گرد حصار

ببندیم ره تنگ بر مرد کار

بکوشیم و او را به دست آوریم

به کاخ و جودش شکست آوریم

نمانیم تا گردد این مور و مار

شود چیره، وز ما برآرد دمار

چواین گفته شد پور اشعت بگفت:

که از من سخن نیز باید شنفت

اگر بشنوید از من این رای نیست

به پیکار مختارتان پای نیست

ثقیفی نژاد است و مردی دلیر

به خشم پلنگ است و نیروی شیر

هنردارد و فرو تدبیر زور

مدد بیند از بخت و از ماه و هور

مجویید بیهوده با او ستیز

به خود چنگ او را مخواهید تیز

بخفته است این فتنه، از بهر چیست

که بایدش بیدار کرد و گریست

گمانم که با ما نخواهد بدی

نه از مهربانی که از بخردی

بود مملکت جوی و شاهی پژوه

سپه خواهد و یارو پشت و گروه

زما تا ندیده به پیمان شکست

نیارد به آزار ما هیچ دست

چو بیند زما کوفیان خیره گی

نماند که ما را بود چیره گی

بزرگست و خردش نباید شمرد

نشاید نمودن به او دستبرد

وگر ناگزیرید اندر خلاف

مجویید پیکار او از گزاف

فرستید مردی که گوید بدوی

که ای پرفسون مرد پرخاشجوی

که در کوفه کردت امیر اینچنین

که بگشود دستت به آورد و کین؟

که داده تو را نام فرماندهی؟

که با خویش خواهی زما همرهی

عراق است و مردان پر از نفاق

نورزند با هیچ کس اتفاق

ز تو بهتران را بکشتند خوار

از این دشمنان چشم یاری مدار

فرود آ، زکاخ و سر خویش گیر

همان ره که بودت از این پیش گیر

میار از کله داری کوفه یاد

که بهر کله می دهی سر، به باد

که پور زبیر است و برما امیر

به پیمان اوییم برنا و پیر

وگر بسته این آرزویت به دل

دل از مهر آل علی (ع) درگسل

به مصعب بپیوند و فرمان پذیر

که ا بخشدت این کلاه و سریر

ببینید کز وی چه آید جواب

پدید آید آنگاه راه صواب

اگر پاسخ از روی نرمی بداد

بدانید بر بیم دارد نهاد

بترسد زبی پشتوانی خویش

به رزمش توان پا نهادن به پیش

وگر پاسخی گفت سخت و درشت

نباید به پیکار او کرد پشت

بر این چون همه گرد کردند رای

فرستاده شد نزد فرمانروای

بگفت آنچه گفتند و آن سرفراز

فرو شد به اندیشه لختی دراز

سپس سر برآورد و رخ پر زشرم

بیاراست پاسخ به آوای نرم

که از من کدامین بد آمد پدید؟

که اینگونه پاداش بایست دید؟

ستم برشما کی روا داشتم؟

کجا دل به آزار بگماشتم؟

چه بد بر نکویان پسندیده ام؟

چه بدعت که در دین روا دیده ام؟

ببستید پیمان ابا من به مهر

چه شد تا بشستید از شرم چهر

از آن دم که حیدر شه راست کار

دراین مرز بدشاه و فرمانگزار

همی تاکنون به زمن مرزبان

ندیدید دین پرور و مهربان

برآوردم از هر دلی رنج ها

فشاندم به راه شما گنج ها

زسیم و زر و باره و درع و تیغ

زکوفی سواران نکردم دریغ

نه این است پاداش کردار من

که با من کند دشمنی یار من

فرستاده رفت و سخن های میر

بگفتا برآن گروه شریر

چو زو پور اشعث شنید آن پیام

بگفتا: که یاران جهان شد به کام

بترسیده مختار و دل باخته است

کزین سان فریبا سخن ساخته است

بکوشید و از وی برآرید گرد

نشاید به سستی دگر کارکرد

گمانم که از وی بگشته است بخت

که بایست کندن زبن، این درخت

هیاهو بیفتاد در کوفیان

ببستند پیکار و کین را میان

بر آن قوم شد پور اشعث امیر

که از باب و جد بود شوم و شریر

زکوفی همین بوده تا بوده کار

که نفرین به آن مردم نابکار

شه مرز خاور چو روز دگر

به دیبای زربفت آراست بر

سوی ابن اشعث گروه دو رنگ

نهادند رو ساخته ساز جنگ

به شهر ابن اشعث تکاور براند

به هر راه بر راهداری نشاند

که ناید ز مویی بر شهریار

زشیعه سپاهی مدد کار یار

خوارج به گرد اندرش زد رده

بسان مغان کرد آتشکده

چو آگاهی آمد به مختار راد

به سوی براهیم یل نامه کرد

که رادا، یلا، نامور سرورا

مرا یاور و یار و غمگسترا

بخش ۲۸ - رزم مختار وفادار با محمد ابن اشعث کوفی

همه هر چه گفتی و دیدی ز پیش

پدید آمد از فرقه ی زشت کیش

چو دیدند تنها و بی یاورم

جدا از سپهدار و از لشگرم

سپه گرد کردند برکین من

نجویند جز نقض آیین من

پی دفع این قوم خودکامه را

به هر جا که برخوانی این نامه را

عنان باز گردان و زیدر شتاب

مرا یاب برباد نارفته،آب

بیا بت شکن شو براهیم وار

برآور از این بت پرستان دمار

و گرنه از این مردم بت پرست

شود این بنای برآورده پست

هیونی روان کرد پویان چو باد

که زودش رساند به سالار راد

بخش ۲۹ - رای زدن مختار با یاران خویش

چو نامه به دست سپهبد رسید

ز غیرت، روان درتنش بردمید

بزد کوس و برشد به زین بی شکیب

ندانست در ره فراز از نشیب

سوی کوفه آمد دمان با سپاه

وز آن سوی مختار ناورد خواه

همه یاوران را برخویش خواند

سخن ها زکردار دشمن براند

بگفتا: مرا راستی پیشه است

ز ید رایی و کژی اندیشه است

بود از شما هر که با کوفیان

بدان سو رود تا ندیده زیان

مرا آنچه ماند زمردان بس است

که یک تن موافق به از صد کس است

اگر یک تنه نیز مانم چه باک

که از مرگ نبود به دل ترسناک

من آنم که تیغ مرا مرتضی

به فرق عدو خواند تیغ قضا

بلای تن بد سگالان منم

جهان باش گو سر به سر دشمنم

سپاه و سپهدار اگر نیستم

نه آنم که از کار خود بیستم

مرا از شه بی سپه پیروی است

که زد یک تنه با هزاری دویست

سپهدار او را فکندند دست

نیامد به عزم درستش شکست

علم سرنگون بود و لشگر تباه

همی سخت تر بود در رزم، شاه

هراسش نبود آن شه از صد هزار

مرا بیم از اندک سپه؟ زینهار

اگر گشته گردم به راه حسین (ع)

روم یکسره در پناه حسین

چو یاران شنیدند گفتار میر

هم آواز و یکدل زبرنا و پیر

بگفتند: میرا، سرا، صفدرا

هوادار فرزند پیغمبرا

زجان جملگی دوستدار توایم

پرستنده و پاسدار توایم

بکوشیم و پیش تو بازیم جان

وزاین کار جوییم از حق جنان

جهان بی تو ای میر هرگز مباد

به ما مرگ پیش از شکستت رساد

بگو تا نوازند کوس نبرد

زبی یاوری چهره منمای زرد

زانبوه دشمن مدار ایج باک

که باشد تو را یار، جان های پاک

تو خونخواه فرزند پیغمبری

کند داد یزدان تو را یاوری

به کام تو گردد سپهر بلند

ز دشمن تو را هیچ ناید گزند

هم امروز و فردا ببینی سپاه

رسد با براهیم اشتر زراه

شوند این گروه ستمگر زبون

روان گردد از نایشان، جوی خون

همه وعده ی حیدر آید درست

در ایمان نباشم ای میر، سست

زگفتارشان میر گردید شاد

همه بیم و اندیشه اش شد زیاد

بدان رای پاکیزه بستودشان

سلیح آنچه بایست بخشودشان

سپس گفت: تا بر دمیدند نای

برآمد به پیکار دشمن ز جای

بپوشید تن را به رومی زره

هر آنکس که دیدش چنان،گفت زه

تو گفتی بود شرزه شیر آن دلیر

اگر هیچ پوشد زره شرزه شیر

چو ابروی خوبان به فرمان درش

کمانی چو نر اژدها هرسرش

که بودی خدنگی کزو شد رها

بلای تن شیر و نر اژدها

به دوش اندرش اسپری چون سپهر

که از قبه اش خیره بد ماه و مهر

به اسبی برآمد قوی ساق و سم

بپوشیده ز آهن ز سر تا به دم

برآهیخت تیغ و برانگیخت اسب

سوی کوفیان همچو آذر گشسب

ز بس پشت او یاوران تاختند

هیاهو به گردون در انداختند

سپه بود او را هزاری چهار

ولیکن زدشمن دو بیور هزار

چو او را چنان پور اشعث بدید

رخش گشت از بیم چون شنبلید

نبد کوفیان را گمان کز حصار

نیاورد تارد برون نامدار

چو دیدند او را چنین ساخته

به پیکار ایشان برون تاخته

رخانشان شد از بیم چو سندورس

جهان در برچشمشان آبنوس

دلاور بدیشان خروشید و گفت:

که با جانتان دیو گردیده جفت

نمودید برخود درکینه باز

به زودی پشیمانی آید فراز

بگفت این و از جا برانگیخت شور

تن بد کنش گشت جویای گور

دو لشگر چو دو کوه برهم زدند

ز خون تا برگاو را،نم زدند

ندید اندر آن پهنه ی پر نهیب

نه دستی عنان و نه پایی رکیب

به بارش درآمد یکی ابر مرگ

که بارانش بد دست و سرها به ترگ

یکی ژرف بحر از برو جوشنا

بد آن دشت موجش همه زآهنا

درآن پهنه از بس که خون شد روان

به فرسنگها بر دمید ارغوان

زبس خون سرهای بشکافته

به خاک اطلس سرخ شده بافته

گرانمایه مختار پیروزمند

همه تاخت با آبداده پرند

چو شیری که نخجیر جوید همی

به خون چنگ و دندان بشوید همی

غو کوس بر گوشش آنگونه بود

که بر گوش میخواره گان بانگ رود

شدی تیغ او هر کجا سرگرای

بدانسوی مردی نماندی به جای

به پیش دم تیغ او جوشنا

تو گفتی پرند است نی آهنا

یلان را چنان پیش او تن همی

که از موم سازی تن آدمی

به هر دم که آوا برافراختی

هژبر فلک زهره در باختی

یکی رزم کرد آن یل تیز چنگ

که شد نام مردان پیشش، به ننگ

همی بود بر پای آن کارزار

که خورشید شد در پس کوهسار

جهان گشت مانند پر غراب

ندیدند جنبنده ای جز به خواب

نشد جان مختار سیر از نبرد

همی تیغ می راند و می کشت مرد

نیاوردی ازخواب و خور هیچ یاد

تو گفتی زکوه است بنیاد راد

همه شب به پا داشت آیین رزم

تو گفتی که بنشسته درگاه بزم

درآن شب به گردش سران سپاه

همی تافت چون اختران، گرد ماه

نیاسود یکدم از آن دارو گیر

همی سحر مرد و نی بارگیر

ندانست کس اندران جوش جنگ

شب است آنکه یا خفته کام نهنگ

گشوده دهان اژدهای بلا

به خون گشتی، آن آسیای بلا

همی تا درفش شهنشاه روز

شد از پرچم نور گیتی فروز

بمردند از بیم او اختران

چو از تیغ مختار کوفی سران

کجا چشم بیننده می کرد کار

زمین پربد از لاش اسب و سوار

نیاسود مختار از جنگ نیز

همی کرد بازار پیکار تیز

زکارش فلک ماند اندر شگفت

وزان کوشش اندازه ها برگرفت

بدانست کز وی به کوشش فزون

شود مرد پیدا گه آزمون

ولیکن ز یاران آن نامور

بدی کشته از مانده گان بیشتر

خود و باره گی را بدی بیکران

رسیده به تن زخم های گران

توان رفته از اسب و بازوی مرد

زبس کوشش و دوری از خواب و خورد

ازآن کوشش رفتن خون زتن

چو دید او همی سستی خویشتن

غمی گشت و آهی زدل برکشید

ولی خویش را در میانه بدید

به یاد آمدش از شهنشاه دین

که بی یار شد کشته ی اهل کین

به یاد آمدش زان تن تابناک

که شد بی گنه از دم تیغ چاک

شده کشته یاران و سرلشگرش

به خون خفته پور گرامی برش

علم سرنگون چتر با خاک پست

علمدار او را جدا هر دو دست

خروش زنانش غو کوس رزم

وزان بانگ ستوارتر کرده عزم

به هر زخم کو را رسیدی به تن

شدی سخت تر بر ره خویشتن

گذشت از تن و جان و مال و عیال

که رسوا شود دشمن ذوالجلال

چو با پادشاهش روان گشت جفت

همی زیر لب با نیایش بگفت:

که شاها، خدیوا، جهان داورا

فروغ جهان بین پیغمبرا

بکشتند ارقوم بی آفرین

تو خود زنده یی پیش جان آفرین

همی بنگری سوی پیکار من

بدی آگه از راز و کردار من

بدانی کزین جنگ و خون ریختن

ابا بد سگالان وز آویختن

مرا جستن خون تو آرزوست

نه شاهی طلب باشم و ملک دوست

ندانسته این را بداندیش نیز

از آن کرده در کشتنم تیغ تیز

تو برکوری این ستمکاره گان

مرا چیره دستی بده رایگان

براهیم را باز گردان به من

که گردد در این رزمگه بت شکن

مرا او رهاند ز این قوم دون

نماید درفش لئیمان نگون

چو از خونی تو جهان گشت پاک

اگر روز من برسر آید چه باک

زبدخواه تو، تا تنی زنده است

دل من زخونابه آکنده است

درفش توام سرنگونم مخواه

به پیکار دشمن زبونم مخواه

بدینسان همی گفت و خون می گریست

زغیرت ندانم که چون می گریست

به پایان چو آورد با شاه راز

به خون ریختن گشت دستش دراز

که ناگه زهامون یکی گرد خاست

وزان نعره ی باره و مرد خاست

بخش ۳۰ - رسیدن ابراهیم اشتر به مدد امیر مختار و چگونگی این داستان

سنان ها همی گشت رخشان چو برق

همی خرد، بد پرتو افکن به فرق

ستوران زغریدن سهمناک

دل شیر کردندی از بیم چاک

برید اجل تیغ خونخوارشان

براهیم مالک سپهدارشان

دلیری به رزم آستین بر زده

دوصد ره به یک دشت لشگر زده

چو ره را بدان رزمگه کرد تنگ

بزد اسب و شد با سپه گرم جنگ

چو دیدند هم راد و فرزانه مرد

سر و روی آغشته با خاک و گرد

به دیدار هم از بر باره گی

فرود آمدند آن دو یکباره گی

گرفتند یک را به بر عذرخواه

هم آغوش گردید خورشید و ماه

بدو گفت مختار کای پهلوان

به مردانگی سرفراز گوان

ندارم غم این دم که دیدم تو را

به بر سر و بالا کشیدم تو را

بیا تا بتازیم بر این سپاه

نماییم مردی به آورد گاه

سپهبد بدو گفت؟ کای ارجمند

امیر سرافراز بدخواه بند

تو بر زین این باره ی پهلوان

تن آسوده بر جای لختی بمان

که من تا کنم با سنان دراز

بدین ناکسان عدو ترکتاز

بگفت این و رمح یلی کرد راست

زمردان جنگی هماورد خواست

برآن نیزه کان شیر دل را به مشت

فراوان ز مردان کاری بکشت

سپه زان دو سالار بگریختند

سلیح نبرد آنچه بد، ریختند

چو بگریخت از پیش میرآن سپاه

به دار امارت بیاراست گاه

سپهدار را در بر خود نشاند

به پر کله خود، گوهر فشاند

چو دادش خداوند پیروزگر

ز نو کشور و لشگر و کروفر

نگهبان به هر کوی و بر زن گماشت

همه کشور از فتنه آسوده داشت

چو دید آنچنان خویش را کامجوی

به شکرانه بنهاد برخاک روی

همه دوستان تهنیت خوان شدند

درآن فتح چون غنچه خندان شدند

بدینسان همی بود برگاه میر

همی تافت مانند مهر منیر

که ناگه شب تیره آمد به پای

سپهر اختران را بپرداخت جای

به پیروزه گون تخت بنشست مهر

جهان کرد روشن زرخشنده چهر

نشست از بر گاه فرخ امیر

همی کرد بخشش به برنا و پیر

بخش ۳۱ - نشستن مختار وفادار به دارالاماره

بفرمود تات در برون سرای

نمودند رخشان درفشی به پای

نوشتند نام خدا و رسول (ص)

بدان رایت و نام شوی بتول (ع)

منادی نداد داد در شهر و کوی

که در پای هر رهگذر سو به سوی

شود مرد کند آوری پاسبان

مبادا شود فتنه بر پا شبان

به زیر درفش من آن کو شتافت

به جان ایمنی جست و زنهار یافت

هر آن کس ز دشمن اسیری به بند

بیارد در این پیشگاه بلند

که ما خود به کردار او بنگریم

به دارش زنیم ار نه زو بگذریم

چو برخاست این غو به بازارها

شنفته شد اینگونه گفتارها

بزرگان سوی بارگاه آمدند

زمختار زنهار خواه آمدند

گروهی فراوان زکوفی دیار

گرفتند از آن دادگر، زینهار

به زیر درفش سر سروران

چمیدند خلق از کران تا کران

تنی چند از نامداران میر

به زنجیر بر بسته پانصد اسیر

ببردند زی نامور پیشگاه

برایشان چو بگماشت لختی نگاه

بفرمود زین بستگان بلا

نبود آنکه در پهنه ی کربلا

زتیمار و بندش رها ساختند

جهان زان دگرها بپرداختند

نوشتند بر دفتری نامشان

چنین گشت نستوده فرجامشان

سپس گفت مردان دژخیم را

یلان بی اندیشه و بیم را

که درکوفه هر کس سلیح نبرد

به اندام خود بیهده راست کرد

دگر هر که کرد انجمن درفساد

چنان چون درایام ابن زیاد

بگیرند و بردارش آون کنند

جهان پاک را آن زشت ریمن کنند

همان گه که گفت این سخن ها امیر

یکی از در آورد مردی شریر

بخش ۳۲ - به درک فرستادن مختار عبد الله ابن اسد و مالک ابن بشیر را

که بربسته بودش به بندی گران

که پردخته بودند آهنگران

بدش نام عبداله بن اسد

که نفرین رسادش به روح و جسد

بدو گفت مختار کای بد نژاد

که چون تو پلیدی ز مادر نزاد

چرا رفته بودی به کرب و بلا

به پیکار دارای اهل ولا

چرا سوختی خرگه شاه را

زدی در دل آتش خور و ماه را

سراپرده ای را فکندی ز پای

که روح الامین بردرش جبهه سای

بگفتا: که این من به فرمان خویش

نکردم چنین آمد از خواجه پیش

مرا خواجه ام داد فرمان چنین

از او این بدی آمد از من مبین

بفرمود دژخیم را نامدار

که برادرش از تن، سر نابکار

ز جا جست دژخیم و خنجر گرفت

بزد دست و ریش بد اختر گرفت

بردی از تن او سر پر غرور

بیفزود اله جهان را سرور

نبشتند نامش بدان دفترا

که بودی به دست دبیر اندرا

پس از بد گهر مالک ابن بشیر

بپرداخت روی زمین را امیر

که او هم سوی کربلا رفته بود

به پیکار دشت بلا رفته بود

چو نام بد اندیش بنوشته شد

که او هم به هنجار بد کشته شد

بخش ۳۳ - به درک فرستادن امیر مختار نافع و

یکی پیش ایوان کیوان غلام

اسیر بیاورد نافع به نام

که این بد منش بدنگهبان رود

چو درکربلا شه نبرد آزمود

نهشت این بد اندیش ناپاکزاد

که عباس سالار حیدر نژاد

برد آب زی پرده گی های شاه

بپیماید از روی زی برده راه

شد آگه چو مختار یل کو چه کرد

بفرمود کز وی برآرند گرد

مر او را دم تیغ کیفر بداد

که از دوزخش رستگاری مباد

چو روز دگر میر برگاه شد

پی کشتن دشمن شاه شد

سه تن را به زنجیر سخت استوار

فرو بسته بودند زی نامدار

یک نام او حارث ابن بشیر

که بودی بسی نابکار و شریر

دوم پور جارود قاسم به نام

که نفرینش بادا زخیر الانام (ع)

سوم حارث نوفل کینه جوی

بداندیش و بدگوهر و زشتخوی

امیر آن سه ناپاک را چون بدید

چو سوزنده آتش زجا بردمید

بگفتا: ازایشان چه سرزد گناه؟

چه کردند این بد نژادان به شاه؟

بگفتند: کان حارث ابن بشیر

سوی خیمه ی شاه بگشاد تیر

بفرمود مختار کو را زپای

فکندند با دشنه ی سر گرای

وزان پس جهانجوی فرخنده خوی

سوی حارث نوفل آورد روی

بدو گفت: کز کارت آگه منم

کسی کت کند عمر،کوته منم

چو آتش به کین چون زبانه زدی

به زینب (ع) چرا تازیانه زدی؟

تو را شرم نامد زدخت رسول؟

نگشتی هراسان زشوی بتول؟

کنونت بدان گونه کیفر کنم

که از خویش خوشنود حیدر کنم

بفرمود تا چوب داری زدند

بدو بر فرو هشته پیچان کمند

کشندش به دار آن تن نابکار

که بودی چنان تن سزاوار دار

زند روزبانش به پهلوی و مشت

همی تازیانه هزاری درشت

به فرمان میر مهین روزبان

بدو کرد دل سخت و نامهربان

ببردش کشان برزده آستین

به دارش بیاویخت پر خشم و کین

هزاری بزد تازیانه به روی

که سست آمد اندام آن زشتخوی

امان خواست از میر و مامی نیافت

تن آسایی از انتقامی نیافت

رده گردش از هرکرانه زدند

هزاری دگر تازیانه زدند

بدانسان که اندامش ازهم گسیخت

چو سیلاب خون پلیدش بریخت

بد اندیش چون تشنه بد آب خواست

زمژگان مختار سیلاب خاست

بگفتش: تو را آب شمشیر بس

چنین کیفر از پنجه ی شیر بس

دریغا چرا زاده ی بوتراب

نه او را امان داد دشمن نه آب

بفرمود پس با زدوده پرند

گسستند اندام او بند بند

وزان پس بریدند از تن سرش

چنین بود در این جهان کیفرش

به دیگر سرا کردگار جهان

کشد زین بتر کیفر از بدگمان

پس آنگه به فرمان آن پاکرای

شد از پور جارود پردخته جای

چو آن روز بگذشت روز دگر

برآورد رخشنده خورشید سر

بخش ۳۴ - به درک فرستادن مختار، خولی اصبحی را

سریر مهی جای مختار گشت

به درگاه بسته صف بارگشت

فروزنده ی دین یل خوب کیش

بفرمود با نامداران خویش

که از کشتن این فرو مایگان

که خونشان نیارزد همی رایگان

اگر چند شادم، دلم شاد نیست

روانم زبند غم آزاد نیست

به دست من این دشنه ی سرگرای

کشنده ی شهنشاه دین بر به جای

چرا زان بزرگان نیارد کسی

که کردند بر شه ستم ها بسی؟

کجا رفته خصم شه ابطحی؟

پلید جهان خولی اصبحی؟

که جوشد زکینش همی سینه ام

چرا او امان یابد از کینه ام؟

نیابم امان از خدای جهان

اگر بینم او را ببخشم امان

دم تیغ من عاشق خون اوست

چنین فتنه گر تیغ مفتون اوست

بیاریدش از وی اگر آگهید

به دستان سوی درگهش ره دهید

بگویید کت میر زنهار داد

نمود ایمن و سوی خود بار داد

همی خواهم از وی پژوهش کنم

از آن پس که لختی نکوهش کنم

به عبدالله کامل آنگاه گفت

که فرمان میر است باید شنفت

ازیدر به بنگاه خولی بتاز

ببارش به سوی من اینجا فراز

زمردان ببر نیز پنجاه تن

پی پاس خود همره خویشتن

یکی مرد دژخیم همره بدار

بگو تا زند سرکشان را به دار

فرستاده ی میر بیرون شتافت

سوی خانه آن دد و دون شتافت

دو زن دید در پرده بدخواه را

یکی دوست، دیگر عدو، شاه را

همی داشت کوفیه با شاه، عشق

بد اندیش زن بود اهل دمشق

برآن دو چنین گفت: خولی کجاست؟

نهفته رخ از میر کشور چراست؟

بدو گفت شامیه کز جای خویش

به جای دگر رفته یکماه پیش

ندانم کجا رفته آگه نی ام

شناسای ماوای گمره نی ام

بدو گفت کوفیه نیز آن سخن

که گفتش به پاسخ بداندیش زن

ولی کرد ایما یکی سوی او

که مرد شقی را به سرداب جوی

به انگشت بنمود سرداب را

که بگشای از این جایگه باب را

بشد مرد و سرداب را درگشاد

بدید آن سرو پیکر بدنژاد

زسردابش آورد با خود برون

همی کرد نفرینش از حد فزون

به خواریش دست از پی دست بست

به مشت و لگد کرد با خاک پست

بدو گفت با لابه مرد شریر

که از من فزون از شمر زر بگیر

مبر سوی میر جهانجو مرا

که بی شک کشد بیند ار او مرا

ندارم بر او زمانی امان

یقین دانم این نیست شک و گمان

بدو گفت عبداله دین پرست

بدار از سخن های بیهوده دست

جهان گر همه پر زسیم و زراست

از آن سیم و زر،کشتنت بهتر است

بگفت این وزد تازیانه بدوی

چنان کز تن وی زخون راند جوی

زن خوب کردار کوفی نژاد

چو این دید گفت: ای ستوده نهاد

ببند این دمشقیه را نیز خوار

ببر همره شوهر نابکار

مرا نیز با خویش از بارگاه

ببر سوی مختار کشور پناه

که گویم بدو از بداندیش زن

چه دیدم و زین شوهر تیره تن

ببرد آن سه را پیش مختار مرد

بدو آفرین کاینچنین کار کرد

چو مختار چشمش به خولی فتاد

ستم های آن بد گهر کرد یاد

خروشید و برجامه افکند چاک

شد از غم دل نازکش دردناک

به شکرانه بوسید روی زمین

بنالید پیش جهان آفرین

بگفت: ای خداوند بالا و پست

تویی آفریننده ی هر چه هست

زهر بد به تو بر پناهنده ام

به پاداش مرد از تو خواهنده ام

تو را زیبد از من پرستنده گی

که دیدم زعون تو پاینده گی

زمانم نیامد بسر تاکنون

که دردستم این بد گهر شد زبون

همی خواهم این گر ببخشی مرا

که چندان بمانم به گیتی درا

که از قاتلان خداوند دین

نبینم نشانی به روی زمین

چه پردختم این گر بمیرم رواست

همین است بر سر مراگر هواست

چو گفت: این سترد از جبین خاک را

به برخواست کوفی زن پاک را

بدو گفت: کای نیکخو پرده گی

که حوران مینو تو را برده گی

چه دیدی ازین مرد و این زن بگوی

مدار ایچ پنهان و با من بگوی

که زهرا (س) به خلد ازتو خوشنود باد

اجل دشمنان تو را زود باد

ببوسید زن پای میر دلیر

بگفت: ای دلاورتر از شرزه شیر

ز داد تو این کشور آسوده باد

به پایت سر دشمنان سوده باد

همان سال کاندر صف نینوا

حسین علی (ع) را نگون شد لوا

از آن پس که کار شه انجام یافت

زقتلش بداندیش او کام یافت

جهان سر به سرگشت ماتمکده

شد از قتل شه، مصطفی (ص) غمزده

به شام دویم روز این ماجرا

پرستش همی کردم اندر سرا

همین زشت نستوده کردار زن

که اهریمان را بود راهزن

به نزد من آمد رخ آراسته

به شادی فزوده زغم کاسته

نگارین کف و کرده هر هفت سخت

چو قطامه ی زشت میشوم تخت

به رقص اندر از شادی و خرمی

نوا شامیانه سرودی همی

بدوگفتم: این شادی ازبهر چیست؟

چنین نغمه و رقص بیهوده نیست

بگو تا سبب چیست این کار را؟

مر این زشت و نستوده کردار را؟

اگر چند در خانه بیگانه نیست

بداندیش مرد تو در خانه نیست

هر آن زن که در پیش او نیست شوی

نکو نیست بنماید از پرده روی

زمانی برقصد گهی کف زند

گهی نغمه خواند گهی دف زند

مرا گفت: شوی من آمد زراه

از این پیشتر کاندر آید سپاه

از آن آمدم شادمان سوی تو

که آرم به تو مژده ی شوی تو

به فتح و ظفر بازگشته است مرد

مرا فتح شوهر چنین شاد کرد

بگفتمش فتحی که گویی چه بود؟

بداندیش را دشمنی با که بود؟

بگفتا: که با شاه و مولای تو

خداوند دادار والای تو

حسین علی (ع) نورچشم بتول (س)

طراز برو زیب دوش رسول (ص)

چو بشنیدم این آستین بر زدم

دریدم گریبان و برسر زدم

شدم سوی بیغوله رفته زتوش

نشستم ز دل برکشیدم خروش

نرفته دمی بیهش از غم شدم

به هوش خود آندم که باز آمدم

بدیدم گذشته زشب چند پاس

رسیده زمان نیاز و سپاس

زبیغوله ی خویش بهر وضوی

درآن شب برون آمدم آب جوی

بدیدم یکی نور برخاسته

زخانه کزو ماه و خور کاسته

چو دیدم درست آن درخشنده نور

چو خور تافتی از میان تنور

به خود گفتم آتش که افروخته؟

کزان رخت بخت مرا سوخته

اگر آتش است آتش این روشنی

ندارد نگه چون بدوی افکنی

وگر نیست آتش پس این نور چیست؟

تنور است این، وادی طور نیست

درختی که موسی از آن تافت نور

همانا پدید آمد از این تنور

برفتم بدیدم فروزان سری

پر از نور بر روی خاکستری

به پیراهن آن پر از نور سر

بسی سبز مرغان پیوسته پر

سری کافسرش زیور عرش بود

پر ازخون و خاکسترش فرش بود

به خود گفتم: آوخ که افتاده خوار

به خاکستر آیینه ی کردگار

سرکیست یارب به خاک تنور؟

که مهمان ما گشته از راه دور

تن این سر نور گستر کجاست؟

فتاده به خاکستر آمد چراست؟

همی گفتم این و خروشان شدم

چو دیگ از تف غصه جوشان شدم

چو این مویه برسر زمن ساز شد

بدیدم در آسمان باز شد

یکی هودج از آسمان شد فرود

درو چار تن با نوی پاک بود

همه چو درخشنده سیاره گان

زدیدارشان خیره نظاره گان

به گرد اندرونشان زهر سوزده

هزار از بهشتی نگاران رده

سیه پوش هر زن چو گیسوی خویش

خراشیده با ناخنان روی خویش

خروشان برفتند سوی تنور

چو دیدند نور سر شه زدور

زهودج بجستند تازان به خاک

پی دیدن آن سر تابناک

چو گرد فروزان تنور آمدند

همه غرق در بحر نور آمدند

بر سر نهادند برخاک روی

بگفتند: کای کشته ی پاکخوی

خدیو قدر،پادشاه قضا

نیا مصطفی (ص) و پدر مرتضی (ع)

کجا بود زهرا(س) در آن روزگار؟

که از پیکرت سر بریدند زار

اگر دیده بود این گزند تو را

همان دختران نژند تو را

همان خواهر دستگیر تو را

همان دختران اسیر تو را

همان بسته در بند بیمار تو

همان بانوان گرفتار تو

ندانیم کاو را چه رفتی به سر

چه می کردی آن دخت خیرالبشر

چرا ای سر اینسان به خاکستری؟

تو کز ماه و خورشید والاتری

ببراد دستی که کردت جدا

زتن ای سر برگزیده ی خدا

بسوزاد در آتش آن کاین تنور

تو را داد جای ای درخشنده نور

چو لختی بدینگونه آن بانوان

بدان سر گرستند زار و نوان

دوباره در آسمان گشت باز

همه پرده های فلک شد فراز

به ارکان عالم هیاهو فتاد

تزلزل به نه چرخ و شش سوفتاد

یکی هودج آمد فرود از سپهر

که کردی همی پرده داریش مهر

بر اطراف هودج طبق های نور

نثار از خداوند بردست حور

در آن هودج آرام جان رسول

همال علی (ع)، مام زینب (س)، بتول (س)

پریشان دو پر چین کمند سیاه

نهفته بر اندر پرند سیاه

خراشیده خورشید را با هلال

دو هفته مه او زخون گشته آل

دل آزرده از مرگ فرزند خویش

خروشان ز داغ جگر بند خویش

روان کرده از چشمه ی چشم سیل

ملایک به گرد اندرش خیل خیل

همی گفت: ای جان مادر حسین

عزیز خدا و پیمبر، حسین

چو آن هودج آمد به روی زمین

زهودج برون گشت بانوی دین

چو گویم که او را چه آمد به چشم

دل نازکش ترسم آید به خشم

سری دید پر خون به خاک تنور

کزو داشت بیننده ی مهر، نور

سری افسر آرای عرش برین

سری زیب دوش رسول امین

بزد دست و آن سر زخاکسترا

برآورد و بگرفتش اندر برا

ببوسید و برحنجرش لب نهاد

همی کرد از خنجر شمر یاد

بزد بوسه بر بوسه گاه رسول

همی گفت زار ای روان بتول (ع)

که کشتت، که تاراج کرد افسرت؟

که سرهشت بر روی خاکسترت؟

عزیز من، اینجای، جای تو نیست

چنین خاکساری سزای تو نیست

چه کرد آن بداندیش مهمان نواز

که ساز ضیافت چنین کرد ساز

به خاکستر اندر که مهمان نشاند؟

که بر فرق مهمان خود تیغ راند؟

الا ای نهال خرامان من

همان با وفا دوستداران من

چه آمد بسرشان زچرخ بلند؟

چگونه به خاک زمینشان فکند؟

شدند آن نهالان رعنا قلم

که بر چرخ اعلا زدندی علم

برادر شد از کف پسر کشته شد

به خون تازه دامادم آغشته شد

گلو پاره شد شیر خوار مرا

بدان آمد انجام کار مرا

که از پیکرم سر نمودند دور

چنینش بدادند جا درتنور

نه با من به کین دشمنان خاستند

که از حشمت مرتضی کاستند

نه با من ستیزه روا داشتند

که حق نبی خوار بگذاشتند

نه از من بداندیش پوشیده چشم

که آورد کیهان خدا را به خشم

من و دشمنانم به روز شمار

بیاییم در محضر کردگار

کشد کیفر من جهان آفرین

که در راه او کشته گشتم چنین

من ای مادر احمدی (ص) خلق و خوی

به نزد خدایم تو بر من مجوی

بهل داوری تا به روز شمار

در آنجا کف دادخواهی برآر

چو گفت این، سرشاه و خاموش گشت

ز غم بانوی خلد مدهوش گشت

من از ناله ی دخت خیرالبشر

فتادم برون رفت هوشم زسر

ندیدم اثر یافتم چون توان

نه از آن دو هودج نه از بانوان

برفتم سرشاه برداشتم

بشستم به سجاده بگذاشتم

ببوسیدمش جبهه و روی و موی

همی تا سحر مویه کردم بدوی

چو زان راستگو زن امیر این شنید

چو گل جامه ی صبر برتن درید

به سر زد بنالید و بگریست زار

برآورد از دل فغان چون هزار

همه انجمن زار بگریستند

برآن کشته ی خوار بگریستند

سپس گفت مختار کای نیک زن

ز دل تاب بردی توانم ز تن

بدین بنده گی کردن و مهر تو

شود سرخ روز جزا چهر تو

زن ناپسندیده و شوی زشت

به کیفر بود نارشان سرنوشت

بفرمود پس آتش افروختند

زن شوم بدکار را سوختند

چو هنگام کیفر به خولی رسید

ابا تیغ، دژخیم سویش دوید

بریدش دو دست آنکه از تن سرش

بیفکند و سوزاند در آذرش

جهان گشت پرداخته زان پلید

که گیتی چنین نابکاری ندید

نیامد به دیگر سرا زینهار

که بادش عذاب ابد کردگار

پس ا زکشتن خولی اهرمن

بیاورد مردی ز در چار تن

یکی بود عمار و دیگر یزید

سیم مالک آن کو عذابش مزید

بخش ۳۵ - به درک فرستادن امیر مختار چهار کس از قاتلان سبط احمد مختار (ص) را

چهارم عبید ابن اسود به نام

که بد خوی بود و زنسل حرام

هم اینسان به رزم خداوند دین

بدند اندر آن پهنه ی سهمگین

به دژخیم فرمود فرمانروای

کز این ناکسان هم بپرداز جای

فرومایه در خورد گفت و شنود

نپایید و سرشان ببرید زود

چنان کرد دژخیم کان نامدار

همی خواست از کشتن آن چهار

چو بگذشت زین ماجرا چند روز

به روزی که خور بود گیتی فروز

بیاراست مختار خرگاه داد

بیفروخت رخساره، کرسی نهاد

سران سپه سروران دیار

به ایوان مختار جستند بار

بخش ۳۶ - به درک فرستادن مختار منقذ ابن مره ی عبدی قاتل علی اکبر (ع) را

همانگه یکی از غلامان پیر

بیامد ببوسید پیش سریر

یکی زشت مردش گرفتار بند

بداندیش و نستوده ناهوشمند

که او منقذ مره اش نام برد

دلش تیره از بدگهر مام بود

چه گویم نگویم که را کشته بود

که را؟ تن به خون اندر آغشته بود

که ترسم دل مرتضی بشکند

حسن (ع) درجنان دست برسر زند

پیمبر (ص) ز سوگش بنالد به درد

شود چهر ه ی بانوی خلد، زرد

شود تازه داغ دل باب او

همان عمه و مام بی تاب او

چو مختار دید آن بداندیش را

ستمکار بی دین بد کیش را

فرود آمد از تخت و بر خاک سود

دو روی و خدا را ستایش نمود

بزد بانگ بر او که ای بد نژاد

تو را از کف من رهایی مباد

بسی در قفای تو بشتافتند

به نیروی بخت آخرت یافتند

ندانستی ای دشمن کردگار

به زشتی سرآید تو را روزگار

مرا بر شما کردگار جهان

کند حاکم و چیره و قهرمان

تو را گر زهم بگسلم بند بند

نباشد مرا کشتنت سودمند

که خون پلیدت نریزد به هیچ

از آن پس که کردی زگیتی بسیچ

ولی کشتنت هم به دست من است

گرت سر نبرم شکست من است

گرت زنده مانی، به دیگر سرای

بمانم خجل پیش کیهان خدای

تو دانی چه کردی، که را کشته ای؟

به خون جسم پاک که آغشته ای؟

نبیره ی نبی (ص) را بکشتی به تیغ

زقتل تو من هم ندارم دریغ

از آن پیش کارم زمانت به سر

یکی باز گو با من ای بدگهر

که فرزند شه را بکشتی چرا؟

پی سیم و زر، دین بهشتی چرا؟

بگفت: ای طرازنده خرگاه را

نه تنها بکشتم من آن شاه را

هزاری سوار از دلیران کار

مرا بود درکشتنش دستیار

امیرش بگفت: ار بدینسان نبود

که یارست بر وی نبرد آزمود

بدان تاجور حیدر ثانیا

نکشتش یکی تن به آسانیا

نجنبید مهرت بدان روی و موی

که شمشیر کین آختی سوی اوی

چرا بودی ای بدگهر سنگدل؟

نگشتی زکردار خود تنگدل؟

بگفت این و بارید خون از دو چشم

دریده گریبان طاقت زخشم

سه حمله به لشگر دلیرانه برد

هزاری که از تیغ او جان سپرد

هرآنکس که آن دست و شمشیر دید

دل از هستی خویش یکجا برید

تو پنداشتی مرتضی زنده شد

به ترک سران تیغ بارنده شد

اگر چند کودک بد و خردسال

کس از سالخوردان نبودش همال

نبودی اگر تشنه در دشت جنگ

ندادی پی زیست، ما را درنگ

بدم من سواره به قلب سپاه

به نزد عمر در صف رزمگاه

بدیدم چو سیمای والای او

همان فره و برزو بالای او

همانگه دل و دستم از کار شد

مرا سست نیروی پیکار شد

سپه را بدیدم به رخ رنگ مرگ

نشسته است و لرزنده چون بید برگ

نه دستی توانست تیغ آختن

نه در توسنی زهره ی تاختن

هم آخر سرآمد ورا روزگار

زتیغ من اندر صف کارزار

بفرمود پس مهتر ارجمند

گسستند اندام او بندبند

سرش برگرفتند و آتش زدند

به شکرانه حق را ثناگر شدند

دگر روز آن ملحد زشت روی

که عبداله مسلم ازکین اوی

به خون خفت در پهنه ی رزمگاه

سر و جان خود کرد قربان شاه

کشاندند و بردند نزدش اسیر

چو دیدش جهانجوی روشن ضمیر

بخش ۳۷ - کشتن مختار

بگفت ای زدین بی خبر روی زشت

تو را نیز کشتن بود سرنوشت

بفرمود تا بر زدندش به دار

نگون سرشده با کمند استوار

به زه کرد سالار کشور کمان

یکی تیر بگشاد بر بد گمان

که بنشست بر چشم و جست از قفاش

چنین دید بیدین سزای جفاش

سپس تیر بارانش کردند سخت

به فرمان مختار پیروز بخت

چو گشت اسپری آتش افروختند

تن دوزخی را در آن سوختند

سپس عمر و حجاج را سوی میر

کشیدند خوار و نژند و اسیر

که بود او نگهبان آب فرات

زآتش مباداش هرگز نجات

چو مختار بگماشت بر وی نظر

به دژخیم فرمود کاین را ببر

بدانسان که دانی مر او را رسان

بدان کشته و سوخته ناکسان

به فرموده دژخیم رخ بر فروخت

ببرد و بکشت و تن او بسوخت

از آن پس حکیم طفیل نژند

که دست سپهدار ایمان فکند

زدیدار او میر بی ترس و باک

بغرید چون ضیغم خشمناک

بدوگفت کای اهرمن زاده مرد

یکی کار کردی که کافر نکرد

بخش ۳۸ - به درک فرستادن مختار(ع)حکیم ابن طفیل علیه العنه قاتل جناب ابولفضل العباس را

تو دست از تن میر اسلامیان

فکندی برای شه شامیان

جوان علی (ع) را فکندی زپای

ببراد دست تو ای تیره رای

نترسیدی از صولت حیدریش

وزان سطوت و فره ی صفدریش

پلید تبهکار گفت: ای امیر

سخن راست گویم زمن در پذیر

که رازهره ی رزم عباس (ع) بود؟

که تیغش به یک سر، دو رو داس بود

از آن پس که آمد سوی رودبار

چو حیدر به کف سرفشان ذو الفقار

هزاری ده از لشگر تیره روی

که آن روز بد رودبان از دو سوی

پراکنده شان کرد و یک نیمه، کشت

زهی سرخرویی که ننمود پشت

سپهبد چنو هیچ شاهی نداشت

چنو چرخ اسلام ماهی نداشت

فروزان جبین و گشاده برا

ندانست کس بازش از حیدرا

بسی زو شگفتی بیامد پدید

که هر گوش نتواند آنرا شنید

از او باز گویم کدامین هنر

که تابد به اندازه و در شمر

بگویم من آن تیغ یازیدنش

و یا بر یلان اسب تازیدنش

و یا تیغ راندن به ترک سران

و یا راه بستن به جنگاوران

و یا داشتن پاس مکش و ردفش

به خون سرخ چنگال و تیغ بنفش

و یا تشنه برگشتن از رودبار

ننوشیدن از آب شیرین گوار

و یا بی دو دست از سپه کینه کش

و یا حمله آوردنش شیروش

اگر دیده بودی تو عباس (ع) را

که بگرفت درگوهر الماس را

همی ریختی بر وی از دیده خون

گرستی زسیل بهاران فزون

اگر دیده بودی که چون آن جناب

فکندی سران را به پای رکاب

شکیب ترا جامه می گشت چاک

نبودی نشست تو جز تیره خاک

نیارد زبانم ز وی راز راند

بگویم زپیکار چون بازماند

برو خون بگرید همی رودبار

از ایدون همی تا به روز شمار

گواه است یزدان که بر وی دریغ

خورد تا جهان است کوپال و تیغ

زبی دستی اش دست دین شد زکار

همین بس که بی دست شد کردگار

نگون آمد از کینه ی بد گمان

ستون سراپرده ی آسمان

امیر این چو بشنید بر زد خروش

چو دریا زخشم اندر آمد به جوش

بزد دست برسر، بنالید زار

همی گفت: کای تا جور شهریار

دریغ از نگون گشته جنگی برت

بریده دو دست نبرد آورت

دریغ از درفش نگونسار تو

به تنها دلیرانه پیکار تو

همان با برادر وفا کردنت

همان تشنه کام آب ناخوردنت

شها جان ما برخی جانت باد

درود فراوان زیزدانت باد

به سوگ تو تا زنده مانم همی

سرشک از جهان بین فشانم همی

تو بی دست و ما را به تن بر، دو دست

شود کاش مختار با خاک پست

درفش تو چون سرنگون اوفتاد

نگون رایت زندگانیم باد

پس از مویه زد نعره دژخیم را

که ای ره نداده به دل بیم را

ببر مرد را زنده بر دارکن

مرا سرخ رو نزد دادار کن

نمای از من و خود به روز شمار

سپهدار عباس (ع) را شاد خوار

بزد دست دژخیم و ریش پلید

گرفت و ز درگاه بیرون کشید

به دار اندر آویختش سرنگون

به خاک از تن وی فرو ریخت خون

کمانکش دلیران جنگی سوار

زدندش به بر تیر بیش از هزار

وزان پس یکی آتش افروختند

تن دشمن و دار را سوختند

روانش به دوزخ گرفتار باد

بدو بر فزون خشم دادار باد

امیر آن بداندیش را چون بکشت

از آن کار، دین را قوی کرد پشت

به شمر آمد از کار او آگهی

تنش خواست گردیدن از جان تهی

بخش ۳۹ - گریختن شمر پلید با سنان انس و پانزده نفر

تنی چند از یاران خود را خواند

سخن ها زکردار مختار راند

نیابیم گفت او که دانم امان

سرآرد مر این مرد ما را زمان

ازآن پیش کز ما کشد کیفرا

روا نیست ما را درنگ ایدرا

همان به ره بصره گیریم پیش

رهانیم جان از بداندیش خویش

پناهنده زی مصعب آریم روی

بزرگست زنهار جوییم از وی

رهیدن به هنگام و بگریختن

به از ماندن و خون خود ریختن

کیمن کرده مختار در کشتنم

ز دشمن کشی ها مرادش منم

مرا تا در این شهر نارد به دست

تن آسوده لختی نخواهد نشست

زچنگال قهرش نیابم رها

کنم گرمکان در دم اژدها

شما نیز اگر جا به کام نهنگ

گزینید، آرد زکینتان به چنگ

بتازید کز کوفه بیرون رویم

به زنهار مصعب هم ایدون رویم

پلید و سنان با سه پنج دگر

سوی بصره گشتند هامون سپر

شنید ای پرستنده ی خیر نام

که خوشنود ازو باد خیرالانام

پرستنده هجده به همراه برد

به دنبال آن ناکسان ره سپرد

همی تاخت پوینده تا دیدشان

به نیرو هماورد گردیدشان

بداندیش بدخوی، شمر پلید

چو او را به کین سخت کوشنده دید

بر آویخت با جنگجوینده مرد

بزد دست و آهیخت تیغ نبرد

پس از حمله ای چند زخمی بزرگ

بزد بر سر نامجوی سترگ

از آن زخم برگشت خیر از نبرد

به یاران آن بد گهر حمله کرد

سه دیگر زیاران او نیز کشت

پلید ستمگر به زخم درشت

وزان پس سوی بصره شد رهسپار

به همراه یاران خود نابکار

عنان تافت زو زخم خورده سوار

بیامد به درگاه سالار زار

بدو گفت مختار چون آمدی؟

همانا زدشمن زبون آمدی

نفرموده بودم تو را من ستیز

همانا زدشمن شدی در گریز؟

به کشتن بدادی غلامان من

بگشتی همانا ز پیمان من

بدو خیر گفت: ای امیر گزین

گناهی نباشد مرا اندرین

همی خواستم کان پلید شریر

شود کشته در دست من یا اسیر

زمان مانده بودش زمن شد رها

نشد کاری افسون بدان اژدها

به بو عمرو و عبداله آنگه امیر

بفرمود کاندر قفای شریر

شتابید و او را به چنگ آورید

مبادا که لختی درنگ آورید

به همره برید آنچه بایست مرد

زدشمن به گردون برآرید گرد

به فرمان سالار کار آگها

برفتند بو عمرو و عبداللها

وزانسوی شمر آن شریر جهان

به کلبانیه رفت با همرهان

درآنجا شد آسوده از رنج راه

پلید تبه گوهر دل سیاه

به مصعب یکی نامه بنگاشت زود

به نزدیک خود خواند مردی یهود

بگفت: این زمن سوی مصعب رسان

بیندیش و پنهانش دار ازکسان

بگفت این زود بر جهود آن زمان

یکی تازیانه زکین بدگمان

جهود استد آن نامه نادیده مزد

روان شد چنان در شبانگاه، دزد

ز زخم همان تازیانه جهود

دژم بود و ره را بگرداند زود

به راهی روان شد که انجام کار

به بو عمرو و عبداله آمد دچار

چو بشناخت آن دو سرفراز را

سبب جست زایشان تک و تاز را

سبک نامه ی شمر بسپردشان

بدانسو که بدجای او بردشان

یکی خیمه شمر اندرو خفته بود

که خود کار چون بختش آشفته بود

رده گرد آن خیمه مردان زدند

ز خصم نهان گشته پرسان شدند

ز بانگ تک اسب و آوای مرد

شد آن خفته بیدار و، رخ گشته زرد

زجا جست بی مغفر و جوشنا

به کف تیغ عریان، برهنه تنا

به بو عمر و یارانش آورد روی

تنی را بکشت از سواران اوی

سرانجام برگشت بخت پلید

به بند بلا، هم نبردش کشید

چو شمر ستمگر گرفتار شد

ز یزدان روا کام مختار شد

کشیدند بو عمرو و عبداللهش

نگون تن فکنده به خاک رهش

سوی کوفه بردند خندان و شاد

به درگاه مختار فرخ نژاد

پدیدار شد چون ستمگر زدور

کله سود مختار برتاج هور

چنان خنده زد میربا یال و سفت

که آواز آن خنده هر کس شنفت

وزان پس بدانگونه بگریست زار

که درگلشن و باغ، ابر بهار

وزان پس چنین گفت با انجمن

کزین خنده و گریه رانم سخن

از آنرو نخستین زدم خنده خوش

که دیدم سرو خود این کینه کش

پس از خنده بگریستم بهر آن

که یاد آمدم از شه انس و جان

من و دیدن شمر در بند خویش؟

خدا را سزد شکر ز اندازه بیش

سپس گفت آن بدرگ شوم را

بتر دشمن شاه مظلوم را

کشای موی، برگشته بخت آورند

پی کیفرش پیش تخت آورند

بد اندیش را روزبانان به کین

کشیدند سوی امیر گزین

بدو گفت مختارکای بدنژ اد

نکردی همانا از این روز یاد

که افتی چنین درکمند منا

تنت سوده گردد به بند منا

چو بود آن همه کین و پیکار تو

تفو برتو و زشت کردار تو

بریدی سر شاه آزاده گان

مهین سرور مصطفی (ص) زاده گان

زتن دور کردی سری را که هور

از او یافت تا چارمین چرخ نور

به خون شستی آن چهره و موی را

که سودی پیمبر بدان روی را

تنی را به خون درکشیدی زکین

کزو زنده جان بود روح الامین

بریدی سر ای دشمن تیره رای

زشاه جوانان مینو سرای

از آن دم که از پیکر شهریار

فکندی به خنجر سر تاجدار

شب و روز پیش جهان آفرین

بسودم همی روی و مو بر زمین

که پاید مرا روز تا آن زمان

زبخشایش داور آسمان

که از خون تو خاک را گل کنم

به سوگ تو سور ای سیه دل کنم

جهان آفرین را سپاس آورم

که گشت آسمان تاکنون بر سرم

بدیدم ترا چون زنان بسته دست

برخویش ای زشت شیطان پرست

پس آنگاه دژخیم را باز خواند

سرافراز با او چنین راز راند

که بر پای بنمای داری بلند

بیفکن از آن دار، پیچان کمند

بداندیش را زنده بردارکن

دو پایش ببند و نگونسار کن

بزن برتنش نیش خنجر همی

که خنجر مر او راست کیفر همی

بکن با دم گاز چرمش زتن

ابرجای آن کنده، مسمار زن

ببر گوشت هر دم ز اعضای

بنه آهن سرخ بر جای او

چو کردی چنین آتشی بر فروز

تن دوزخی را به آتش بسوز

کشان شمر دون را مرآن هوشمند

بیاورد و برزد به دار بلند

به زخم شکنجه تنش را بخست

بریدش دوگوش و دو پا و دو دست

همی مردمان از کران تا کران

بخستند جسمش به سنگ گران

بدی جای به جسم پلیدش هنوز

که آن مرد دژخیم پیروز روز

چو کوه آتش پر شرر بر فروخت

تنش را در آن دار آتش بسوخت

در این گیتی اینگونه کیفر بدید

وزان گیتی اما چه بیند پلید

بدین کار بادا ز داد آفرین

به مختار فرخ نژاد آفرین

علی (ع) باد از و شاد خوار و بتول(س)

شکفته شود زو روان رسول (ص)

اگر چند کرد آنچه بایست کرد

سپهدار مختار فرزانه مرد

ولی شمر ناپاک گوهر کجا

سرافراز سبط پیمبر کجا

شها، دشت لاهوت میدان تست

بهین خونبهای تو یزدان تست

میان و تو و داور کردگار

تو و من نماند ای خداوندگار

تو او گشتی و او تو شد بی شکی

نبینی دویی درمیان جز یکی

تو رفتی به جای تو آمد خدا

تو و او نباشید از هم جدا

حسین و خدا شد به معنی یکی

مرا جز یقین نیست در این شکی

اگر مسلم پاک یا کافرم

بدین اعتقاد از جهان بگذرم

ایا بنده ای کت خدایی بود

نه از کردگارت جدایی بود

ز دام غم، این بنده را وارهان

مهل تو رود در ره گمرهان

ببر دستش از دامن آن و این

ممانش ز بار غم اندوهگین

پناه از تو جوید پناهش بده

برات نجات ازگناهش بده

تو خواهشگرش باش روز جزای

ممانش گرفتار خشم خدای

نراند خدا هر که خوانی تواش

نخواند هم آنرا که رانی تواش

کنون باز گردم سوی داستان

که بشنیدم از گفته راستان

بخش ۴۰ - به درک فرستادن مختار اسحق ابن اشعث پلید

چو آمد به اسحق اشعث خبر

که شد کشته شمر بد اختر گهر

بترسید و لرزید آن اهرمن

بر آن شد که جانش بر آید زتن

نخست آنکه با تیغ یازید دست

تن شاه هر دو جهان را بخست

مر این بد گهر زاده بود آن پلید

که چونین پلیدی خدا نافرید

یکی خواهرش بود آن بد سگال

که عبداله کاملش بد همال

شبی از سرای خود آن گمرها

روان شد به مشکوی عبداللها

نهانی بر خواهر آمد بگفت:

که راز از برادرت باید شنفت

مرا نیست غیر از تو فریاد رس

به کوفه ندارم به غیر از تو کس

نشسته است مختار فرخ به گاه

بدانسان که بر کرسی چرخ ماه

رده بر رده مهتران بر درش

فزونتر زانجم بود لشگرش

به خون شه یثرب آن رهنمون

همی شهر کوفه بشوید زخون

هر آنکس که بازاده ی مصطفی (ص)

سگالیده پیکار زاهل جفا

نگردد ز چنگال خشمش رها

رود گر فرو در دم اژدها

بتر دشمن شاه بیکس منم

که اکنون هراسنده از دشمنم

به شوی سرافراز از من بگوی

که ای نامور گوهر پاکخوی

به زنهار خود گر پنهاهم دهی

در این خانه ی خویش راهم دهی

دهد زینهارت به روز شمار

در آن سخت هنگامه پروردگار

مرا یادگاری تو از مادرم

سرافرازی و مهربان خواهرم

در این سخت هنگامه و داوری

مرا ای پسندیده کن یاوری

بدو خواهرش گفت: دلشاد باش

زبند غم و غصه آزاد باش

بمان اندر این خانمان تندرست

زمهمان کسی کینه هرگز نجست

نپیچد همانا سر از گفت من

که مردیست با داد و دین جفت من

بگفت این و از مهر بنواختش

به جایی در آن خانه بنشاختش

برمیهمان برد خوان و خورش

زهر گونه تا تن دهد پرورش

شبانگه که عبداله بی نظیر

به کاخ اندر آمد زنزد امیر

خرامان به نزدیک او رفت جفت

بزد پنجه بر دامن مرد و گفت:

که ای پر خرد مهتر سرفراز

به مشکوی تو سالیان دراز

شب و روز بودم پرستار وش

پی خدمتت دست کرده به کش

نه جز سوی تو دیده بگماشتم

به بی رای تو گام برداشتم

نمودم به هر کار در یاری ات

کنیزانه کردم پرستاری ات

که درسایه ی خویش راهم دهی

چو زنهار خواهم پناهم دهی

برآور کنون ای خداوند من

امید دل آرزومند من

برادرم آن شاخ بی برگ و بر

که باشد مرا یادگار از پدر

کنون اندر این مرز بیچاره است

زکاشانه ی خویش آواره است

اگر چه به هنگامه ی کربلا

ستم کرد برشاه اهل ولا

ولی زانچه گردید زو آشکار

فزونتر بود رحمت کردگار

نبسته است دادار خورشید و ماه

در توبه بر روی اهل گناه

ز بگذشته کردار بر وی مگیر

بدوبخش و این خواهش از من پذیر

از ایدر گراینده شو عذرخواه

امیر گزین را سوی پیشگاه

بگوی آنچه دانی بدان پاکخوی

به شیرین زبانی و طرز نکوی

بخواه از جهانجوی فرخ تبار

که بخشد برادرم را زینهار

برادرش را گفت آن سرفراز

بگو تا بیاید به سویم فراز

بدو گفت زن کای جهاندیده مرد

به گرد بدی تا توانی مگرد

دل از کین درمانده گان پاک کن

گرت زهر خشمی است تریاک کن

مرا دل به سوگند آسوده ساز

که آسوده دل مانی و سرفراز

چو سوگند خوردی که با وی بدی

نیندیشی از مردی و بخردی

زبیغوله سوی تو باز آرمش

به پوزشگری با نیاز آرمش

دلیر گرانمایه سوگند خورد

که با او نخواهم بدی پیشه کرد

برفت بیاورد آن بد سگال

برادرش را سوی فرخ همال

چو اسحق دید آن بر و یال مرد

زمین را ببوسید و پس لابه کرد

بدو گفت: کای مهتر پاکزاد

هشیوار مرد ستوده نژاد

به زنهاری خویش منت بنه

رهایی ز چنگال مرگم بده

ز سالار کشور مرا بازخواه

اگر چه گنهکارم و روسیاه

چنان دان که کهتر غلامی به زر

خریدستی ای بخرد نامور

چو گفت این و آن کینه گستر چکید

سرشکش زمژگان به ریش پلید

بدو گفت عبداله هوشمند

که مگری تو کز ما نبینی گزند

من اینک روانم به سوی امیر

بخواهم ز سالار پوزش پذیر

که بخشد به من بر،گناه تو را

کند سرخ روی سیاه تو را

وزان پس بپیمود راه از سرای

به درگاه مختار فرخنده رای

بگفت: ای سپهدار کشور پناه

به درگاهت آمد یکی دادخواه

مرا آرزویی است در دل برآر

مکن در بر انجمن شرمسار

بدانسان که دادی به داماد خویش

امان، ای سرافراز فرخنده کیش

ببخشای اسحق را هم به من

بکن سرخ رویم بر انجمن

که اکنون نهانست در خان من

پناهنده گشته است و مهمان من

چو فرخنده مختار ازو این شنید

بدزدید یال و دم اندر کشید

نمی خواست آزرده آن مرد را

که بد شیر نیزار ناورد را

بگفتا: کنم من روا کام تو

برآرم به خورشید بر نام تو

یکی کار پیش آمد اکنون بزرگ

بدان دل گمارد دلیر سترگ

به اسب اندرآی و بجنبان سنان

از ایدر برو سوی خرمابنان

شنیدستم ای گرد فرخنده نام

که از قاتلان شه تشنه کام

در آنجا نهانند ده نابکار

هراسان و ترسان و آسیمه کار

ببند آن ده اهریمن شوم را

بپرداز از ایشان برو بوم را

ببوسید عبداله بی نظیر

به فرمان مختار فرخنده رای

به انگشت دیدش یک انگشتری

درخشان چو در آسمان مشتری

بدوگفت: کاین پر بها خاتما

که ماند به انگشترین جما

مرا ده که بر صنعتش بنگرم

یکی گر چنو باشد اندر خورم

بگویم که استاد پردازدش

سزاوار انگشت من سازدش

برون کرد خاتم زانگشت مرد

بدو داد و از کاخ شد رهنورد

ابا همرهان سوی خرمانبان

بگرداند او بارگی را عنان

بخش ۴۱ - سوزاندن خیر غلام مختار بدن اسحق ابن اشعث را بعد از کشتن او

وزینسوی سالار فیروز روز

دلاور امیر بداندیش سوز

به خیر پرستنده اندر نهفت

مر آن نغز انگشتری داد و گفت

که ای نامجو بنده ی پاکخوی

برو سوی اسحق اشعث بگوی

که مندیش دیگر تو را مژده باد

امیرت ببخشید و زنهار داد

نشانی بیاورده ام همرها

مراین نغز خاتم زعبداللها

بیا تا امیرت به تشریف بر

بیاراید اندیشه در دل مبر

به دستان چو آسوده دل کردی اش

وزان پس که همره بیاوردی اش

بیا و به من بازگو زو خبر

که گویم چه می کن بدان بد گهر

برون رفت خیر و به دستان و بند

کشاندش سوی پیشگاه بلند

چو چشم ستمگستر کژ نهاد

به درگاه سالار کشور فتاد

بزد پنجه بر دامن خیر و گفت

کت از من یکی راز باید شنفت

من از خشم مختار ترسانمی

ز بد کاری خود هراسانمی

به درگه درونم یکی بازدار

برو سوی سالار فرخ تبار

بدو بازگو کای امیر سترگ

جهانجوی فرزانه خوی بزرگ

ببخشای اسحق بیچاره را

بلاکش گرفتار آواره را

گرم میر کشور دهد زینهار

ز دینار بخشم تو را ده هزار

دمان رفت خیر و به مختار گفت

که ای در بزرگی بی انباز و جفت

نشسته به درگاه آسیمه سار

ستم پیشه اسحق بد روزگار

کنون چیست فرمان و رای امیر

که دشمن فکن باد و بدخواه گیر

بدو گفت مختار کای پاکرای

بپرداز ازو با دم تیغ جای

بیفکن سر پر غرور از تنش

مرا شادمانی ده از کشتنش

چو خیر این نیوشدی برداشت گام

سوی دشمن سبط خیرالانام

چو آمد سبک برشکیب آستین

پی کشتن مرد ناپاک دین

ستمگر بدوگفت: سالار راد

بگو راست با من چه فرمانت داد

از اینسان که تو برزنی آستین

گمانم به خونم بشویی زمین

بدو خیر گفت: ای پلید شریر

مر این مژده کاوردم از من بگیر

بگفت این و تیغ از میان برکشید

بزد راست اندر میان پلید

وزان پس سر از پیکرش دور کرد

جهان را زسوگش پر از سور کرد

بیفروخت پس آتشی همچو کوه

که از تابش آن جهان شد ستوه

تو دوزخی را در آتش افکند

بن و بیخش از روی گیتی بکند

بریده سرخصم را زی امیر

بیاورد و بنهاد پیش سریر

امیر آن سر بیخرد را چو دید

بخندید و چون گل زهم بشکفید

دراین بد که عبداله سرفراز

زخرماستان سویش آمد فراز

ببوسید پیش سریر امیر

بدو گفت کای سرور بی نظیر

به خرماستان در تنی کینه خواه

ندیدم سبک بار گشتم ز راه

بدو پاسخ آورد کشور فروز

که ای پر هنر مرد پیروز روز

بیامد به دستم یک اهرمن

که بد دشمن شاه و بدخواه من

نکردم من از کشتن او دریغ

سرش را ز تن بر گرفتم به تیغ

به شادی یکی مجلس آراستم

وزو کیفر کربلا خواستم

کنون بنگر ای پر دل شیر گیر

بریده سرش را به پیش سریر

هنرمند یال دلیری فراخت

سر بی خرد را بدید و شناخت

چو گل از نسیم صبا بر شکفت

ببوسید خاک و به مختار گفت

که احسنت ای میر با دین و داد

درود جهان آفرین برتو باد

ز کردار تو شد دلم شاد خوار

رخم گشت بشکفته همچون بهار

بگفت این و آن مرد فرخ نهاد

به کاشانه ی خویشتن پا نهاد

همان خواهر دشمن پر نفاق

که بد جفت او داد در دم طلاق

فری از رسول امینش رساد

درود از جهان آفرینش رساد

بخش ۴۲ - کشتن مختار عمر ابن سعد را و بیان این داستان

کنون باز بشنو تو گفتار من

زسالار بد گوهر تیره تن

که بودی عمر نام آن بدنژاد

که نفرین برآن مرد ناپاک باد

به جنگ حسین (ع) او سپهدار بود

به آل نبی کینه اش کار بود

چو از کار اسحق آگاه شد

زبیمش دو رخ زرد چون کاه شد

به خود گفت: کای دشمن کردگار

ز روی رسول خدا شرمسار

پی آنکه خوشنود گردد یزید

حسین علی (ع) را توکردی شهید؟

نخوردی یکی گندم از ملک ری

هم ایدون شود روزگار تو طی

چو مردی، نیابی رهایی همی

فرو در دم اژدهایی همی

وزین گیتی اینگونه خواری تراست

وزان گیتی آن شرمساری تراست

چه بدکان نکردی به آل رسول (ص)

که بیزار شد از تو شوی بتول (س)

امیری چو مختار فرمانروا

کشد کیفر خسرو نینوا

تو درکوفه کی زندگانی کنی

تن آسایی و کامرانی کنی

به خویش آی بازو خرد پیشه کن

زشمشیر مختاری اندیشه کن

چو این گفت بد اختر بد سگال

دژم دل روان شد به سوی همال

بدوگفت زار ای گرانمایه جفت

یکی آرزو باشدم در نهفت

برآور تو آن آرزوی مرا

مرنجان دل کامجوی مرا

تو مختار را مهربان خواهری

ثقیفی نژادی و نیک اختری

مرا از تو باشد دو فرزانه پور

گل باغ و خورشید کاشانه ام

پسندی تو اینگونه خوارم همی؟

اسیر غم روزگارم همی؟

یکی سوی فرخ برادر گرای

امان خواه بهرم، از آن پاکرای

کزین پس به پاداش شرمنده گی

خداوند خود را کنم بنده گی

که شاید ببخشد همان تیره گی

که کردم زنادانی و خیره گی

اگر چند دانم من ای بیقرین

نبخشد گناهم جهان آفرین

تنی را که در خون من آغشته ام

چنان دان خداوند را کشته ام

یکی بنگر ای پاکزن خواری ام

مپیچان عنان از مدد کاری ام

بگفت این و آن مرد بیدادگر

زمژگان همی ریخت لخت جگر

به پیش زن خویشتن آن پلید

بمالید برخاک ریش سپید

چو این دید جفت بد اندیش مرد

شد از کار شوهر دلش پر زدرد

به دار امارت خرامید تفت

به نزدیک فرخ برادر برفت

چو چشمش به روی برادر فتاد

به زاری زمین را همی بوسه داد

به جاروب مژگان برش خاک رفت

دم از شرم بربست و چیزی نگفت

چو مختار دید آن همه لابه اش

سرشک جگر سوز و خونابه اش

بدانست کورا چه باشد امید

یکی خیره بر روی او بنگرید

به پاسخ بدوگفت: این لابه چیست؟

چنین زاری ازبهر همخوابه چیست؟

کجا می پسندد جهان آفرین

که از پشت باب چو من بیقرین

پدیدار آید چو تو خواهرم

که ننگین کند دوده و گوهرم

تو دانی که آن ریمن بد سگال

کت اندر سرا هست جفت و همال

سپه راند از کوفه زی کربلا

به رزم شهنشاه اهل ولا

بکشت آن شه ملک لاهوت را

بر آشفت اقلیم ناسوت را

چو زی کوفه از کربلا بازگشت

تو را در سراجفت و انباز گشت

اگر کشته بودی پلیدی چنین

تو را جفت دیگر بدی پاک دین

خوشا، خرما، آنکه خواهرش نیست

چه باشد فروزنده اخترش نیست

چو خواهر چنین از برادر شنید

زخجلت زدو گونه اش خون چکید

بزد گرم از سینه همچون جرس

ز شرم برادر پیاپی نفس

سرافکنده آهسته و شرمگین

برادرش را داد پاسخ چنین

که اسپهبدا، نامدارا، سرا

مهان جهانت به درکهترا

چو این خیره گی کرد آن پرفساد

تو بودی گرفتار ابن زیاد

از آن کردم اندیشه ناگه به بند

رسد برتوازن زشت گوهر گزند

وگرنه من از کشته او به تیغ

نمی کردم ای میر کشور دریغ

هم اکنون مراین بوم و سامان تو راست

بکن آنچه دانی که فرمان تو راست

امیرش بفرمود کایدر بمان

که جفت ترا نک سرآمد زمان

زایوان مختار آن زن نرفت

بماند و به مشکوی ریمن نرفت

چو دید آن تبه گوهر زشتخوی

که رفت و نیامد زنش سوی کوی

به خود گفت: زان به، به جایی روم

کز این شهر پر فتنه ایمن شوم

شبی چون دل خویشتن قیرگون

نشست از بر کوه پیکر، هیون

دنی دشمن سبط خیرالانام

برون رفت ازن کوفه نادیده کام

همی تا سحرگه بپیموده راه

چون بد اختر مرد ملعون تباه

شد آندم که بنمود روی آفتاب

به پشت هیون چشم او گرم خواب

شتر آن ره رفته را بازگشت

به دروازه ی کوفه انباز گشت

زهامون چو در شهر آمد هیون

شد از خواب، بیدار بن سعددون

چو این دید بد گوهر زشت کیش

شگفتی فرو ماند درکار خویش

بترسید و آمد به مشکوی خود

بسی بد پشیمان زکردار بد

به پوربه اندیش خود خفص گفت:

که راز از توام چند باید نهفت

برو تا به درگاه خالوی خویش

ببین مادرت را چه آمد به پیش؟

بگو: ما دو زنهار خواه توایم

گریزان زبد در پناه توایم

ببخشای بر جان ناشادمان

بکن از کمند غم آزادمان

به هر حیله کز تو پسندد امیر

پی باب، خط امان بازگیر

دمان رفت خفص و به مختار گفت

سخن ها که از باب بی دین شنفت

بدو گفت مختار کایدر بمان

که خواهم تو را داد خط امان

پس آنگاه آن مهتر محتشم

به خیر پرستنده گفتا بچم

نهانی به بنگاه بن سعد دون

بکش پیکر نابکارش به خون

سرش را به نزد من آور فراز

که خوشنود باد از تو شاه حجاز

اگر گفت با بنده ی خویشتن

که آور کلاه مرا سوی من

بدان، تیغ خواهد نجوید کلاه

بزن گردنش در، دم ای رزمخواه

به فیروزی و خرمی خیر راد

به کاشانه ی بد گهر پا نهاد

چو از دور دیدش شریر پلید

دل تیره از زندگانی برید

پرستنده ای داشت گفتا بدوی

که ای بنده ی راد آزاده خوی

بیاور کلاه مرا سوی من

که بر سر نهم اندرین انجمن

بدانست خیر این که آن رزمخواه

که شمشیر خواهد، نجوید کلاه

بدوگفت: کای زشت ناهوشمند

نهم برسرت من کلاه از پرند

به گفت این وزد تیغ برگردنش

تو گفتی نبود است سر در تنش

برون رفت جان پلیدش زتن

به دوزخ به مهمانی اهرمن

به پایش یکی رشته برخیر بست

کشیدش برون از سرای نشست

چو دیدنش اطفال، جسم پلید

که از خانه اش خیر بیرون کشید

همه گرد گشته به دور اندرش

پلیدی فشاندند بر پیکرش

زن و مرد برکشته اش بیدرنگ

زدندی همی چوب و خاشاک و سنگ

چو یک لخت ازکشتن او گذشت

تنش همچنان مشک، پرباد گشت

به یکدم پر از کرم و گندیده شد

عذاب خدایی بر او دیده شد

به فرسنگ ها بوی گندش برفت

از آن بوی بد مغز مردم بکفت

سرش را بیاورد خیر جوان

به درگاه مختار روشن روان

سپهبد چو دید آن سرنابکار

به یاد آمدش از سر شهریار

دل نازکش گشت اندوهناک

خروشید و بر سر پراکند خاک

همی زار گفت: ای شه بی کفن

فدای تو بادا سر و جان من

دریغا از آندم که درکربلا

به فرق تو بارید ابر جفا

به نزد دو رود روان، دشمنت

جدا کرد لب تشنه سراز تنت

نگشت ای جگر گوشه ی بو تراب

پس از تو چرا کاخ گیتی خراب

چرا چنبر چرخ نشکست خرد؟

چو پیراهن از پیکرت خصم برد

دریغا که کافور تو گشت خاک

شدی آب غسل تنت خون پاک

ز پور جوان تو آرم به یاد

و یا از ابوالفضل فرخ نژاد

ز شهزاده قاسم حکایت کنم

و یا از عروسش روایت کنم

دمی در زمانه نجبند سرم

گر از کشتن خصم تو بگذرم

پس از مویه گفتا به خفص پلید

سرکیست این سرکه چشمت بدید

بگفتا:که ای مهتر انجمن

بود این سر نامور باب من

پس از او مرا زندگانی مباد

دمی در جهان کامرانی مباد

بدو پاسخ آورد فرخ امیر

که غمگین مباش ای پلید شریر

کنم کار اکنون به دلخواه تو

که دارد پدر چشم در راه تو

به دژخیم فرمود پس رهنمون

بیفکن سر از پیکر خفص دون

زدرگاه دژخیم خوارش کشید

سر از پیکر نابکارش برید

تن خفص و بن سعد را نیکخواه

بجوشاند آنگه به نفت سیاه

سپس شعله ور آتشی برفروخت

تن هر دو ناپاک را پاک سوخت

وزان پس بفرمود فرخ امیر

سر خفص و بن سعد و شمر شریر

نوندی برد سوی یثرب زمین

برشاه دین سیدالساجدین

به مختار بادا ورود از خدای

کز آن بد سگالان بپرداخت جای

به دوزخ کند حق عذاب مزید

به بن سعد و شمر پلید و یزید

کنون باز بشنو که چو بوخلیق

بنوشید از جام محنت رحیق

یکی روز مختار خورشید چهر

به گاه اندر آمد چو بر چرخ مهر

بخش ۴۳ - کشته شدن ابوخلیق شاعر بدست مختار

بزرگان چمیدند بر پیشگاه

غو کوس برشد زماهی به ماه

به فرزند مالک سپهدار گفت

که ای تیغ زن شیر با یال و سفت

تو نایب منابی مرا بر به تخت

بگستر دل آسوده بر تخت رخت

به یاران ببخشای و با دشمنان

بکن کار با تیغ و تیر و سنان

مرا بر سر ایدون شده آشکار

هوای بیابان و شور شکار

بگفت این و بنشاند برجای خویش

براهیم را آن یل پاک کیش

به زین چمان چرمه خود جا گرفت

ابا مهتران راه صحرا گرفت

سپهبد درفش امیری فراشت

وزان پس به داد و دهش دل گماشت

زدادش همه کشور آباد گشت

روان ها زبند غم آزاد گشت

یکی روز یاران پلیدی شریر

کشیدند بر پیشگاه امیر

بگفتند: کای سرور بی همال

مراین مرد بد گوهر کین سگال

خداوند طبع است و سنجد سخن

همی نو کند داستان کهن

کند در فن و شیوه ی شاعری

به گفتار دلکش همی ساحری

ولی با شه کربلا دشمن است

نه یزدان پرست است اهریمن است

از این پیش با شاه اهل ولا

سگالیده پیکار در کربلا

سخن سنج گفت: ای جهانجو امیر

یکی راستی بشنو و در پذیر

نیم من بداندیش پور بتول (س)

نرفتم به پیکار سبط رسول (ص)

نیم دشمن شاه دین، دوستم

چو مغز ار برون آری از پوستم

همی خورد سوگند و زاری نمود

به سوگند و زاری همی بر فزود

که من هیچ گه باحسین (ع) شهید

نکردم بدی دشمنم با یزید

بدو گفت سالار شمشیر زن

اگر با شهنشاه خونین کفن

نکردی به دشت بلا کارزار

مخور غم که یابی زما زینهار

نکردی بدی چون تو با شاه فرد

بدی با تو هرگز نخواهیم کرد

سخنگو ز اسپهبد این چون شنود

به مدحش یکی نغز چامه سرود

درآن چامه کردش نیایش همی

چو بد درخور او را ستایش همی

بدو گفت پرورده ی مرتضی

که همزاد بد تیغ او با قضا

ازین پیش بودی تو درکارزار

به فرزند مرجانه خدمتگزار

ابا دشمن مصطفی (ص) دوستی

بر راد مردان نه نیکوستی

بدو گفت گوینده با داغ و درد

که این است کارسخنگوی مرد

پی سیم و زر تا ستاند صله

کند مدحت خولی و حرمله

مراین فرقه رانیست کیشی درست

تفو باد بر چهر اینان نخست

سپس باد بر بو خلیق پلید

عذاب خدایی که جان آفرید

برای خور و پوشش ای بی همال

مرا پیشه بد مدح آن بد سگال

دلم داشت نفرین، زبانم درود

بدوکم زیان بود مدحش چه سود

براهیم گفتا: فزون از روان

نمایند خدمت به نابخردان

سپهبد چو بشناخت کانمرد کیست

زدینارگان، داد او را دویست

بگفت: از براهیم بستان صله

مکن مدحت خولی و حرمله

بمان تا که آید زنخجیر شیر

به کاخ امارت امیر دلیر

ستان آنچه خواهی زدینارگان

از آن راد مهتر همی رایگان

بدو پاسخ آورد حیلت سگال

که ای راد بخشنده ی بی همال

زدینارگان آنچه بیاد مرا

بدادی تو دیگر نشاید مرا

ببخشا بر این بنده منت بنه

به رفتن سوی خانه دستور ده

که درخانه ام هست مشتی عیال

پی من به رنج اند و بیم و ملال

ندانند کامد بدین مرد پیر

چه از قهر و مهر جهانجو امیر

سپهبد بدو گفت: کای حیله گر

به فرزند مرجانه زین پیشتر

بسی سال بودی تو خدمتگزار

گریزی زما از چه هان زیست آر

زکردار تو در شگفتم بسی

زنیکان گریزان نباشد کسی

شدم از تو و کار تو بدگمان

نبی گر بد اندیش ایدر بمان

بدو گفت پرحیلت نابکار

که ای مهربان مهتر نامدار

مرا نیست جز راستی پیشه ای

ولیکن به دل دارم اندیشه ای

ز عبداله کامل نامجوی

کزین پیش گفتم هجا بهراوی

چو اندر سخن گفتم او را هجا

سزا نیست کایدر بمانم به جا

گرم بنگرد بخشدم کیفرا

به جای بدی آن نکو گوهرا

براهیم گفتش: هم ایدر بمان

زنیکان بدی ناید ای بد گمان

حکم باب مروان شوم پلید

که از او بداندیش تر، کس ندید

هجا گفت پیغمبر پاک را

خداوند دین شاه لولاک را

به گفتار بد پاک پیغمبرا

نجست از بداندیش خود کیفرا

تو از باب مروان بتر نیستی

هراسان و تیره دل از چیستی

دل آسوده مان اندرین انجمن

بپیوند از گفته ی خویشتن

یکی چامه در مدح شوی بتول (س)

علی ولی ابن عم رسول (ص)

که هربیت آن چونکه کلکت نوشت

دهد ایزدت خانه ای در بهشت

فسون پیشه گفتا: یک امشب امان

مرا بخش از چشم زخم زمان

بگویم یکی چامه ی آبدار

به توصیف یازنده ی ذوالفقار

امان دادش آن شب سپهدار راد

دل بد گهر زاده را کرد شاد

چو از باد شب مشعل روز مرد

به بحر سخن بد گهر غوطه خورد

دلش گنج اسرار حق چون نبود

نیارست شیر خدا را ستود

چو رخسار خورشید گردون نورد

برون آمد از پرده ی لا جورد

نشست از برگاه پیل دمان

چو خورشید رخشنده بر آسمان

سخنگوی را چاکران امیر

کشیدند و بردند پیش سریر

سپهبد بدو گفت: کای تیز هوش

بخوان چامه ای را که گفتی تو دوش

بدو گفت: کی شعر تر خیزدا

ز فکری که با غم بیامیزدا؟

سخن خاطری شاد خواهد همی

دلی از غم آزاد خواهد همی

در این بود اسپهبد شیر گیر

که بگشاد پرچم درفش امیر

زنخجیر باز آمد آن سرفراز

چو دیدش براهیم بردش نماز

چو بنشست برگاه مختار شاد

سپهدار را گفت: کای پاکزاد

کدام است این بسته دست اسیر؟

که باشد ستاده چنین سربه زیر

چو عبداله کامل نامجوی

بدید آن سرو گوش ناپاکخوی

نهشت آنکه اسپهبد زورمند

گشاید ز گوینده ی خویش بند

به مختار گفت: این پلید شریر

بدی زاده ی سعد دون را دبیر

به رزم شهنشاه فرمانروا

دبیر عمر بود در نینوا

به دفتر نوشتی همین دین تباه

شمار سوار و پیاده سپاه

دبیر سپاه است این نابکار

به دشت بلا بود طومار دار

شناسد مرآن دشمنان را که راه

گرفتند برخسرو کم سپاه

هر آنکس که زخمی زدی برامام

به دفتر نوشتیش این زشت نام

سپه را همی گفتی آرید جنگ

میارید در کینه جستن درنگ

بود بود خلیق سخنگوش نام

کزو خشمگین است خیرالانام

بدو گفت مختار کای بد نژاد

بگو نام آنان که داری به یاد

بگوی آنچه دیدی تو در کربلا

در آن دشت پر محنت و ابتلا

بدو بوخلیق بداندیش گفت:

کشم پرده پیشت ز راز نهفت

به سوگند سخت ار امانم دهی

ببخشی و منت به جانم نهی

چنین گفت مختار روشن روان

نیابم زدادار کیهان امان

هلم گر دمی دیده برهم زنی

و یا برلب خشک خود نم زنی

تو کردی بدی با شه انس و جان

نخواهی رهیدن زمن زنده جان

بگو کاورندم کنون آن بحل

که بنوشت کلک تو ای تیره دل

وگرنه کنم با دم گاز گرم

ز اندامت ای بد گهرزاده، چرم

بگفتا: که طومار کوفی سپاه

به مشکوی از جفت من بازخواه

پرستنده رفت و بیاورد زود

همان صفحه کان شوم بنوشته بود

بپرسید مختار زان بد نژاد

بگو تا زلشگر چه داری به یاد؟

مرآن ناکسان را شماره چه بود؟

پیاده چه بود و سواره چه بود؟

بد اندر رکاب شه انجمن

ز یاران و خویشان او چند تن؟

بکشتند چند آن ظفر پیشگان

به دشت نبرد از بد اندیشه گان؟

شه کربلا کشت چند از سپاه؟

به مشکوی از جفت من بازخواه

بدو گفت: کان لشگر نابکار

هزاری صد و بیست بودش سوار

پیاده درآن دشت پر خاشخور

بدی چار بیور هزار از شمر

دلیران و انصار شاه امم

زهفتاد بیش و زهشتاد کم

بدی مرد هجده جوان دلیر

زهاشم نژادان چو کوشنده شیر

مهین و کهین زن مبارک رده

کم از سی بدند و براز پانزده

زکوفی سپه کشته شد صد هزار

دگرها برستند از آن کارزار

از آنان بزرگان که کشته شدند

هزار و سه صد مرد جنگی بدند

از آنروز کان خسرو راستین

برون کرد دست یلی زآستین

بردست و شمشیر آن رهنمای

شد از یاد پیکار شیر خدای

همه انجمن زار بگریستند

بدان شاه بی یار بگریستند

بفرمود دژخیم را دین فروز

که این دوزخی را به آتش بسوز

ز سوزاندنش هیچ منما دریغ

از آن پس کزو پوست کندی به تیغ

کشیدند او را غلامان به زور

ز درگاه مختار کردند دور

بکندند چرمش پس آنگاه زود

به آتش فکندند و برخاست دود

پس از کشتن بو خلیق شریر

یکی مرد در پیشگاه امیر

بخش ۴۴ - (کشتن مختار چهل نفر از قاتلان ) حضرت را

بیامد زمین را بوسید و گفت:

که رازی مرا هست اندر نهفت

که خود نام آن مرد بودی هجیم

نسوزد تن او به نار جحیم

بدو گفت مختار فرخنده خوی

که راز نهان را به من بازگوی

بگفتا: یکی مرد پیشه ورم

هم از اهل این شهر و این کشورم

بود پختن نان همی پیشه ام

به آل نبی نیک اندیشه ام

مرا هست همسایه ای زشتخوی

بداندیش پیغمبر و آل اوی

کنیزی است او را که اندر نهان

بود زنده از مهر من درجهان

مرا عاشق و پای بست من است

پریشان دل او به دست من است

ولیکن من از او گریزنده ام

ابا نفس بدخو ستیزنده ام

زمن خواجه او را در این چندگاه

برد نان بسیاری ای نیکخواه

یکی روز با آن کنیزک سخن

براندم نهانی من از انجمن

که برگوی مهمان این خواجه کیست

مر این نان بسیار از بهر چیست؟

گر این راز پنهان نداری زمن

بیابی مراد دل خویشتن

زپیوند من در جهان برخوری

گر از گفته ی راست در نگذری

مرا گفت: این نان پی آن بود

که در خانه چل مرد مهمان بود

همه بد سگالان شاه شهید

بدین در همه پیروان یزید

که خواهند زی مصعب آرند روی

از آن میر گردند زنهار جوی

چو این زان کنیزک شنیدم دمان

در این پیشگاه آمدم در زمان

تو را آگهی دادم ازکارشان

ز کیش و زآیین و هنجارشان

ز خبار مختار چون این شنفت

رخ آورد سوی ابو عمرو و گفت:

که این مرد را همره خویشتن

ببر با تنی چند شمشیر زن

بکش دشمنان شهنشاه را

ممان زنده بد کیش و بدخواه را

که مزد از خدای جهانت رسد

زخیر آنچه خواهی همانت رسد

به فرمان مختار، مرد جوان

برفت و بپرداخت زیشان جهان

بیامد همه کرده ی خود بگفت

به سالار و زو آفرین ها شنفت

هم اندر زمان پور کامل رسید

به همره درش زشت مردی پلید

که با چادر و موزه بد چون زنان

به روبند رخسار کرده نهان

بخش ۴۵ - کشتن مختار قیس ابن حفص شیبانی را

به کام اندرش نیش ها چون گراز

تو گفتی که اهریمن آمد فراز

بپرسید مختار کاین زن زکیست؟

بدین درگه آوردنش بهر چیست؟

بدوگفت عبداله این نیست زن

بگویم کنون نام او با تو من

مراین قیس بن حفص شیبانی است

که درخورد نفرین یزدانی است

بدین چادر و موزه می خواست جان،

رها سازد از خشم میر جهان

بیاوردمش تا سزایش دهی

به بدتر عقوبت جزایش دهی

که این نیز بوده است درکربلا

ستمگر بر شاه اهل ولا

بفرمود تا برخرش باژگون

نشاند دم خر به دست اندرون

چنانش برد سوی بازارها

سگالد همی با وی آزارها

پس آنگه به دوزخ روان سازدش

درآتش مکان جاودان سازدش

و را پور کامل به زخم درشت

به بازار برد و بگرداند و کشت

همان کرد کو را بفرمود میر

بپرداخت روی جهان زان شریر

بیامد یکی مرد از آن پس ز در

به مختار گفت: ای کلید ظفر

بدان ره که زی بصره گردد کشان

مرا بوستانی است مینو نشان

بخش ۴۶ - کشتن ابراهیم چهارصد و بیست نفر از قاتلان امام مظلوم را

به مقدار فرسنگی ازکوفه دور

بود معدن رامش و جای سور

کنون هفت روز و شب اندرگذشت

که جای بداندیش و بیگانه گشت

وزان بد سگالان دور از خرد

بود بیست افزونتر از چارصد

همه قاتلان امام انام

همه زاده گان از نژاد حرام

بخواهند شد سوی مصعب همه

تو دانی کنون ای شبان رمه

شنید این چو زو مهتر پاکزاد

یکی خلعت شاهوارش بداد

بفرمود زان پس براهیم را

که بردار مردان بی بیم را

برو سوی آن باغ کاین کار تست

دل شیر، ترسان ز پیکار تست

اگر صد اگر پانصد، ار هزار؟

سرآور به شمشیرشان روزگار

سپهبد به زین برشد و باره تاخت

به همره سواران به زین برنشناخت

بدان باغ بشکفته قهرش وزان

گذر کرد چون تند باد خزان

یلان را بفرمود: کایدر نهید

بداندیش را تیغ بر سر نهید

نماند ای اینان تنی زنده جان

که یابید مزد نکو جاودان

دلیران بدان فرقه تیغ آختند

مرآن باغ از ایشان تهی ساختند

سرانشان زده برسنان بلند

سوی کوفه راندند تازان سمند

نبشه به طومار شد نامشان

چنین کیفر آمد به فرجامشان

سپهبد چو آمد سوی بارگاه

بدو آفرین کرد کشور پناه

چو آسود مختار زین داوری

بشد هفته ای چند ازان اسپری

بخش ۴۷ - قتل آن ده تن که اسب به کشته ی امام شهید تاخته بودند

کشان روزبانان به زنجیر در

کشیدند ده تن بر نامور

که برشه سمند ستم تاختند

به تن خرد، ستخوان او ساختند

مر آن ده بدند از نژاد حرام

تبه رایشان باب و، بدکاره مام

چو مختارشان کرده بشنید چیست

به آنان نگه کر و لختی گریست

همه انجمن نیز گریان شدند

دل از آتش درد بریان شدند

بپرسید از آن بد سگالان امیر

که ای شاه را دشمنان شریر

چه بردید از آن کارنستوده سود؟

تن کشته با نعل توسن که سود؟

تنی کش پیمبر همی خواند جان

نمودید خردش چرا استخوان؟

بتر زآنچه کردید هرگز که کرد؟

دلی کو کزین نیست پر داغ و درد؟

شما را زدادار، نفرین رساد

به شمشیر من کیفر کین رساد

بدوزندشان گفت، با چار میخ

بریزند خون با سنان ستیخ

بکوبند پس با سم باره شان

بسوزند تن های پتیاره شان

به فرموده دژخیم شد کار بند

بسایید تنشان به سم سمند

تن تیره شان اندر آتش نهاد

سپس داد خاک پلیدان به باد

همه جا به دوزخ درون بادشان

عذاب خدایی فزون بادشان

جزای نکو باد مختار را

گراینده این خوب کردار را

پیمبر از او باد خوشنود و شاد

که کیفر کشید و نکو داد، داد

بخش ۴۸ - کشتن مختار، کشنده ی عبدالرحمن ابن عقیل را

کشیدند زان پس دو مرد لعین

به دربار سالار نصرت قرین

که شد عبد رحمن سلیل عقیل

به شمشیر آن نابکاران قتیل

به فرمان میر آتش افروختند

تن دوزخی را در آن سوختند

یکی زشت مرد از نژاد حرام

که اش بود زید بن ورقاش نام

مرا و چون صف کربلا گشت راست

بیفکند عباس را دست راست

همین نابکار ستم پیشه را

بد آیین و خوی بد اندیشه را

به کین روزنابان کشیدند خوار

به درگاه مختار فرمانگزار

چو بدخواه را چشم سالار دید

به خشم آمد و لب به دندان گزید

دو رخ بر زمین سود شکرانه را

چو دید آن ز دادار بیگانه را

بفرمود تا از تنش هردو دست

به خنجر فکندند برخاک، پست

نگونسار کردند از آن پس به دار

زدندش به تن سنگ و پیکان هزار

سپس با همان دارش آتش زدند

چنین کیفر کرده را بستدند

به مینو شد از کار مختار راد

روان سپهدار عباس (ع) شاد

بخش ۴۹ - جوشانیدن مختار در روغن زیتون سنان ابن انس ملعون را

سنان را که زی بصره بودی روان

گرفتند در قادسیه گوان

ببستند در آهنین بند سخت

کشان نزد مختار پیروز بخت

امیر سرانداز دشمن شکار

چو دید آن سرو پیکر نابکار

لب خود به دندان بخایید نرم

سترد از دل و دیده و چهره شرم

بگفت: ای تبهکار ناپاکخوی

که از خویشتن ریختی آبروی

بدا بر تو و زشت کردار تو

مرا برتو بگماشت دادار تو

که کیفر به تیغ از تو بستانمی

تو را تن در آتش بسوزانمی

همین روز، فیروزی من بود

که دربند من چون تو دشمن بود

خدا بکشدم گر گذارم تو را

که مانی چنین زنده جان ایدرا

بفرمود با آبداده پرند

گسستند پیکرش را بند بند

به دیگی ز زیتون، پر از روغنا

فکندند تاری تن ریمنا

به آتش چو آن دیگ جوشنده گشت

به دوزخ روانش خروشنده گشت

نمودند ویران پس او را سرای

نهشتند کاباد ماند به جای

ز منهال عمرو این شنیدم خبر

که از مکه ام بد یثرب سفر

سپردم ره خانه سجاد را

پناه امم، زین عباد را

بخش ۵۰ - روایت منهال ابن عمرو

نگه چون سوی خوب دیدار او

فکندم گرستم زتیمار او

به پوزش ببوسیدمش پا و دست

مرا دید چون آن شه حق پرست

بفرمود ای پیرو یکدله

بگو گر خبر داری از حرمله

به جای است؟ آن بد گهر زنده جان

و یا گشته پر دخته از وی، جهان

به پاسخ بدو گفتم ای رهنمای

منش زنده در کوفه دیدم به جای

وزان پس ندانم چه بر وی گذشت

چو از گفته ی من شاه آگاه گشت

به یزدان برافراشت دست نیاز

چنین گفت: کای داور کارساز

چشان گرمی آتش و آهنش

به سوزنده دوزخ بسوزان تنش

چو من دور از آن خسرو دین شدم

زیثرب سوی کوفه باز آمدم

شدم پیش مختار شمشیر زن

که بینمش دیدار در انجمن

چو چشم سپهدار بر من فتاد

بخندید و فرمود: کای مرد راد

کجا رفته بودی در این چند گاه

گمانم رسی اینک از گرد راه

بدو گفتم: ای مهتر شاد کام

سفر کرده بودم به بیت الحرام

که ناگه درآمد زدر غلغله

کشان شد سوی انجمن، حرمله

فرو بسته دست و سر افکنده پیش

تنش دردناک و دل از غصه ریش

به شکرانه بنهاد برخاک روی

همی گفت فرزانه ی نامجوی

که جان آفرینا ستایش تو راست

زمن بر به پوزش نیایش تو راست

که کردی بدین دشمنم چیره دست

چنین دیدمش بسته در زیر دست

وزان پس به بدگوهر آورد روی

که پاسخ از آنچت بپرسم بگوی

چه کردی تو در پهنه ی نینوا

به رزم شهنشاه فرمانروا؟

بگو با چه نیرو بدو تاختی؟

تن خویش را دوزخی ساختی؟

نه مهمانتان بود آن شهریار؟

چرا پاک مهمان بکشتید زار؟

ببستید بر روی شه از چه آب؟

نمودید برکشتن او شتاب

توای بدنشان مرد، کارت چه بود؟

چه کردی چو لشگر نبرد آزمود؟

بگفتش: در آن رزم سخت ای امیر

به ترکش درم بود هفتاد تیر

چو شد شعله خیز آتش کارزار

ز هفتاد، من هفت بردم به کار

سه زآن ها سه پهلوی زهر آبگون

در آن رزمگه شد ز شستم برون

سپهدار یاران جانباز شاه

سرافراز عباس ناورد خواه

چو آمد به میدان و مردان بکشت

فزون از شمر همنبردان بکشت

از آن پس که از تن دو دستش بکاست

زدم زآن سه تیرش برچشم راست

دگر تیر برکودک شیرخوار

زدم کو بدی شاه را درکنار

چو بر ذو الجناح آن شه کاینات

بیامد زمیدان به رود فرات

یکی سنگ زد بوالحنوق پلید

به پیشانی اش تاکه خون زو چکید

به دامان پیراهن ان شاه فرد

ز پیشانی اش خون همی پاک کرد

به قلب همایون آن شهریار

زدم من سیم تیر زهر آبدار

بکشتم بدان چار تیر دگر

زآل علی (ع) چار فرخ گهر

چو گفت این سخن مرد پربند وریو

ز مختار و یاران برآمد غریو

فراوان گرستند و بر سر زدند

همی زار با مویه دم بر زدند

سپهدار مختار فرخنده نام

ستاننده ی خون شاه انام

بفرمود کورا زهم بندبند

گستند و تنش اندر آتش فکند

چو این دید منهال خیره بماند

خدا را به تکبیر و تسبیح خواند

بدو گفت مختار کاینت شگفت

زبانت از چه تسبیح راندن گرفت؟

چنین گفت منهال کای پاکزاد

مرا گفت سجاد آمد به یاد

بدیدم که حق را به پوش بخواند

چنین بر زبان مبارک براند

که یزدان چشاند بدین دشمنا

همی گرمی آتش و آهنا

به دست تو یزدان چو اینکار کرد

چنین کیفر مرد خونخوار کرد

به تسبیح از آن برگشادم زبان

چنان چون بود مرد تسبیح خوان

پر از خنده لب کرد مختار و گفت

چو من با ظفر گشتم امروز جفت

به شکرانه می بایدم روزه داشت

همی شکر نعمت بباید گذاشت

خداوند مختار مزد نکوی

ببخشد به مختار آزاده خوی

کنا از سزا دادن حرمله

دل اهل دوزخ پر از غلغله

پی کیفر بد چو نوبت رسید

به بدخواه عمرو و صبیح پلید

بخش ۵۱ - کشتن مختار عمرو و ابن صبیح

که بد آن بد اختر هم از دشمنان

بدندی به فرمانش سنگ افکنان

نمودندی آن فرقه ی تیره بخت

به دارای دین سنگباران سخت

شبانگاه خیره دل و تیره رای

بدی عمرو خفته به بام سرای

در آن شب غلامان میر اجل

به سرتاختندش چو پیک اجل

فکندندش از پا به زخم سنان

به دوزخ بگرداند ریمن عنان

از آن پس به هر خانه و برزنی

که جست از شهنشاه دین دشمنی

گرفت و سرافکند و بردار کرد

تن بی روانشان نگونسار کرد

همان خانمانشان به آتش بسوخت

رخ دین زکردار خود برفروخت

چو این داستان اندر آمد به بن

ز رزم براهیم بشنو سخن

که با پور مرجانه آن شیر مرد

چه کرد او چو شد با سپه هم نبرد

خدایا ببخشای مزد نکوی

به فرخ براهیم آزاده خوی

که او نیز در راه دین رنج برد

زمین را ز آل امیه سترد

زما کردگار جهان را سپاس

چنان کایدر از مرد یزدان شناس

جهان آفرین اوست، ما بنده گان

به یکتایی او را پرستنده گان

ازو جست باید همی زینهار

وزو بود بیاد همی ترس کار

بباید همی در سخن گستری

نخستین به نامش ستایش گری

از آن پس درود آوری بی کران

به روش روان، پاک پیغمبران

به ویژه شهنشاه یثرب زمین

جهان را امان و خدا را امین

خداوند این احد تاجدار

همایون فرستاده ی کردگار

خدا نیست لیکن جهان آفرین

بود از خداوند جهان آفرین

برآن شاه و بر آل پاکش درود

رسد هر دم از پاک یزدان درود

به ویژه علی آنکه جز او نبود

هال نبی زیر چرخ کبود

ز حق باد بر پیروانش سلام

همی تا نماید قیامت قیام

بخش ۵۲ - رزم ابراهیم ابن مالک با عبید الله ابن زیاد

کنون ای نیوشنده بگمار هوش

بدین داستان به فرادار گوش

که این داستان جمله جشن است و سور

زاندوه و از سوگواریست دور

شنیدم ز گفتار دانشوران

که بودند ما را همه رهبران

بدانگه که مختار می راند کام

شه شام عبدالملک داشت نام

بد او پور مروان ز پشت حکم

که دوزخ کناد از همه پر شکم

چو عبدالملک را رسید آگهی

که مختار شد زیب گاه مهی

همه دشمنان علی (ع) را بکشت

ازو دین حق را قوی گشت پشت

سپاهش فزون گشت و نیروی و گنج

فتادند زو بد سگالان به رنج

بترسید و لشگر زهر جای خواست

درم داد و کار سپه کرد راست

چو آمد سپه در شمر صد هزار

همه جنگجو وز درکار زار

چو این کرد بد خوی مروان نژاد

به در پور مرجانه را بار داد

سپهداری لشگر او را سپرد

بدو راز چندی همی برشمرد

که باید تو را رزم مختار جست

بدو بر فزونی به پیکار جست

مبادا در این کار، جویی درنگ

که نام نکو بز گردد به ننگ

تو دانی که کین ساختن کار اوست

براهیم مالک سپهدار اوست

زچنگال چونان سپهبد رها

نگردد اگر شیر اگر اژدها

دل و زور مختار بازوی اوست

وگر کینه جوید زنیروی اوست

نخست از سپهبد بپرداز جای

به پیکار مختار زان پس گرای

سپاهت فزونست و نیرو فزون

به هر کار باشم منت رهنمون

تن آسان مگرد و دورنگی مباش

هراسان زمردان جنگی مباش

یکی از جوانان برنا تویی

به جنگ دلیران، توانا تویی

گرت هر چه گویم به جای آوری

چنین سخت رزمی به پای آوری

تو را هر چه خواهی به فرمان کنم

همه کارهایت به سامان کنم

فزون زآنچه بودت به گاه یزید

زمن باز یابی وزان بر مزید

چو فرزند مرجانه زینسان شنید

زدارای مروان نژاد پلید

بجنباند لشگر فرو کوفت کوس

زگرد سپه کرد دشت آبنوس

بر شاه شامی جز اندک نماند

بنه بر نهاد و سوار کوفه راند

فرا دشت بگرفت فرسنگ چند

سنان و درفش و سوار و سمند

به گردون همی برشد ازکوس غو

بداختر شده بر سپه پیشرو

چو بشنید مختار فرمانگزار

که لشگر به جنگ آمدش صد هزار

سپهبد برآن لشگر ابن زیاد

که نفرین زیزدانش بادا زیاد

برآشفت و چون شیر شد خشمگین

بجنبید رگ در تنش بهر کین

سپهبد براهیم را خواند پیش

به مهرش نشانید برگاه خویش

بگفت: ای دلاور برادر مرا

پناه و سپهدار لشگر مرا

شنیدم که ابن زیاد آمده است

پی فتنه بهر فساد آمده است

بود همرهش صد هزار از سپاه

همه کینه جویان و ناورد خواه

فرستاده او را نگهبان شام

که از مالش ما شود نیکنام

کسی مرد پیکار او جز تو نیست

به نیرو تن اوبار او جز تو نیست

همی ترسد از تو دل اندربرش

زبیم تو بی مغز باشد سرش

کس از قاتلان امام شهید

نمانده جز این بد نژاد عنید

جهان گردد از وی چو پرداخته

به خوبی شود کارها ساخته

تو لشگر بجنبان و برکش سپاه

درفش درخشان برآور به ماه

به نام خدای جهان آفرین

بکن چشم سوزن بدو بر زمین

ممان زو پلیدی بود خاک را

بر افکن بن و بیخ ناپاک را

چو این گفت با جنگدیده سوار

زلشگر سپرده دو بیور هزار

همه پیل پیکر همه شیرزور

به دادار نزدیک و ز ابلیس دور

برون آمد از شهر مختار راد

به بدرود با وی همی رفت شاد

چو بسپرد با وی یکی روز راه

به شهر آمد این رفت او با سپاه

دمان سوی تکریت لشگر براند

به آسایش آنجا درنگی بماند

وز آنجا سپهدار لشگر فروز

به موصل شد و ماند آنجا سه روز

پس از چند روز دگر با سپاه

به مرز نصیبین شد از گرد راه

درآنجا سرا پرده را بر فراشت

بماند و طلایه به لشگر گماشت

یکی مرد بد در نسب تغلبی

به دل پیرو دودمان نبی

بدش حنظله پور عمار نام

دلیر و سرافراز و جوینده کام

نیاورده بد سر به فرمان کس

بجز ایزد و احمد (ص) و آل بس

به شهر نصیبین بد او حکمران

سپه ده هزارش زنام آوران

براهیم فرخ نوندی گماشت

سوی حنظله نامه ای برنگاشت

که ما پیرو آل پیغمبریم

به دین شیعه ی حیدرصفدریم

به خونخواهی پاک فرزند او

ابا شامیانیم پیکارجو

بخش ۵۳ - نامه نوشتن ابراهیم، به حنظله ابن عمار حاکم نصیبین و جواب او

نداریم با تو سر دشمنی

نکو نیست با ما دژم، دل کنی

بده راه کز مرز تو بگذریم

ره جنگ با دشمنان بسپریم

نوند از سپهبد ستد نامه تفت

سبک سوی فرزند عمار رفت

رسید از دگر سو بدان جایگاه

سپاه عبیدالله دین تباه

مراو نیز با نامه زی حنظله

پی تاختن کرد پیکی یله

نبشته به نامه که اینک زراه

برتو به مهمانی آمد سپاه

نکو ساز مهمانی ار ساختی

برستی و گر بهر کین تاختی

همان برتو آید فرود از بلا

که بر کشتگان در صف کربلا

دوتن پیک با هم فراز آمدند

بر والی سرفراز آمدند

بدو بر بدادند با هم درود

همی هر یکی نامه دادند زود

بخواند آن دو را و بدانست راز

برآشفت و دژخیم را خواند باز

بکشت آن زدین گشته بیگانه را

که بودی نوند ابن مرجانه را

به پیک براهیم بخشید زر

بدو شادمان شد دل نامور

بگفتش که برگرد زیدر به راه

بگو با سپهدار لشگر پناه

که من چاکری در رکاب توام

به دل نیکخواه جناب توام

بیا شهر و لشگر به فرمان تو راست

دل من گروگان پیمان تو راست

تو را در چنین رزم یاری کنم

به راه وفا جانسپاری کنم

فرستاده رفت و به سالار گفت

زفرمانده آنرا که دید و شنفت

براهیم از آن کار خرسند شد

شکفته زمرد خردمند شد

از آن پس سوی شهر لشگر براند

بجنباند رایت بنه برنشاند

پذیره شدش حنظله با سپاه

بیاورد شادش به آرامگاه

بدانسان که بایست پوزش نمود

همی مهر و مهمان نوازی نمود

به لشگر درخواسته برگشاد

به هر کس سزا هر چه دانست داد

به سوی سپهبد فرستاد مال

چنان چون سزا بودش آن بی همال

سپهدار جنگی یکی روز و شب

در آن مرز آسوده گشت ازتعب

دگر روز از آنجا چو بگرفت راه

بشد حنظله پیشرو با سپاه

به همره دو فرزند با شش هزار

بد او را همه از درکارزار

سپه ره چو پیمود فرسنگ چند

به چشم اندر آمد حصاری بلند

بدان نیز بد حنظله حکمران

یکی نامجو کوتوال اندران

که اش نام مرد دردار بود

که ستوار دژ را نگهدار بود

چو آمد سپه نزد آن در فرود

سپهبد سراپرده بر پا نمود

نگهبان دژ خواند فرزند را

چنین گفت پور خردمند را

که بشتاب ژرف اندرین کن نگاه

ببین کز کجا می رسند این سپاه

بیامد جوان دید و دانست راز

بدان تند بالا شد و گفت باز

شد از دژ نگهبان برون با شتاب

سوی آن دو سالار فرهنگ باب

چو آمد ببوسید روی زمین

همی بر براهیم کرد آفرین

چنین گفت: کآگه نبودم زکار

که آید مراین لشگر نامدار

بدی ابن مرجانه ی تیره تن

در این دژ شب دوش مهمان من

گر این آمدن تان بدانستمی

گرفتم مرا او را توانستمی

در این راه ای میر بیدار دل

ز سیم و زر اوست خروار چل

زن و کودکانش زدخت و پسر

هم اکنون دراین باره هستند در

صد و بیست تن از غلام و کنیز

در این دژ از آن بد گهر هست نیز

بدو حنظله گفت: کای نامدار

مر آن جمله را زی سپهبد بیار

بپذیرفت مرد و بیاورد زود

زن و کودک و خواسته هر چه بود

پسر، دوبد، و زن سه، دختر چهار

به جا مانده در باره زان نابکار

براهیم فرخ به زخم درشت

از آن دو پسر، مریکی را بکشت

بکشتند یاران مر آن جمله پاک

بشستند از خونشان روی خاک

سپهدار دست کرم برگشاد

سپه را از آن سیم و زر بهره داد

سپیده چو سالار انجم سپاه

به خاور زد از باختر بارگاه

براهیم اشتر علم برکشید

به رزم بداندیش لشگر کشید

زسوی دگر پور مرجانه نیز

بیاورد لشگر که جوید ستیز

بخش ۵۴ - روبرو شدن سپاه ابراهیم و ابن زیاد

به هم چون رسیدند هردو گروه

چنان چون زپولاد و آهن، دو کوه

و یا چون دو دریا ندیده کران

که موجش سنان بود و گرز گران

همی از دو سو دیده هر جا که دید

درفش سپه بود کامد پدید

صد آمد زشامی درفش آشکار

زمردان ابا هر درفشی هزار

دو ده بد درفش عراقی سپاه

هزاری دو بیور یل رزمخواه

دو رزم آزما جیش پرخاشجوی

زدند از دور رو خیمه ها روبروی

یلان را به چشم از دو سو پر خود

تو گفتی زمین پر زسیمرغ بود

میان دو لشگر کمین کرده مرگ

که سازد یلان را کفن ساز و برگ

همی گفت خنجر که سرها زتن

ربایم به بران دم خویشتن

سر نیزه گفتا: زره بر درم

همی گفت زوبین که تن بشکرم

سپر گفت: من بردباری کنم

تن مرد را پاسداری کنم

زره گفت: درسوگ گردنکشان

زهرحلقه، چشمی کنم خونفشان

کمان گفت: برخود بگرید زره

چو از من به گوش آید آوازه زه

زمین گفت: از خون مردان کار

برانگیزم از خویش دریا کنار

علم گفت: کز پنجه ی شیرخویش

بدرم تن شیر مردان چو میش

فلک گفت امروز، باران مرگ

ببارم به ترک یلان چون تگرگ

قضا گفت: زانسان شوم چیردست

که شیر افکنان را کنم زیر دست

بهشت برین گفت من حور عین

بیارایم از بهر مردان دین

خم خام گفتی: تن بدنشان

فرود آرم از پشت توسن کشان

روان تیغ گفتی شکار من است

سنان، گفتی این کار،کار من است

کنم گفت: در پهنه گرز گران

پدیدار بازار آهنگران

همی خود گفت: آن کلاهم که مرد

به من سر نگهدارد اندر نبرد

چمان چرمه می گفت: در پهنه من

بکوبم تن از نعل خارا شکن

همی کوس گفت: ازدل افغان کنم

جهان از غو خویش ترسان کنم

چنان گاودم گفت: آرم خروش

که از شیر گردون برم تاب و توش

همی گفت دوزخ که من سوی خویش

کشم دشمن شاه از اندازه بیش

به خود بخت فرخ براهیم گفت:

منم با ظفر در چنین جنگ جفت

بدی مویه گر بخت بدخواه شاه

که بر خویش پوشم گلیم سیاه

چو خورشید از پشت شیر سپهر

نهان در دم اژدها کرد چهر

شبانگه در آن پهنه ی رزمگاه

طلایه برون شد زهر دو سپاه

زدورویه لشگر در آن شام تار

به گردون برآمد غو پاسدار

زآسیب پیگار روز دگر

بنغنود چشم یلان تا سحر

زمانه پر از ویله ی کوس بود

سرنامداران به بالین نسود

علم چون شه شرق بیرون کشید

فلک از شفق جبه درخون کشید

شد از پیشگاه سپهدار شام

غوکوس بر چرخ فیروزه فام

بیفراشت چتر ظفر سر به ماه

ز درگاه میر عراقی سپاه

دو دریا ز آهن به موج آمدند

رده در رده فوج فوج آمدند

شد از باد جنبنده شیر درفش

هوا شد به چشم دلیران بنفش

سنان سران را، زبان تیز شد

خم ابروی تیغ، خونریز شد

شکنجی خم خام، چون مار گشت

نه ماری شکنج، اژدها سار گشت

زهر تیر چرخی پر آغوش کرد

زمانه زمین راز ره پوش کرد

به خفتان درون، برز و بال گوان

تن پاره پنهان به برگستوان

دل پر دلان زیر چار آینه

چو آهن که سازد حصار آینه

زنعل سم باره تا میل خود

زپولاد هر مرد یکباره بود

دو لشگر چو جنبش دو رویه گرفت

به سوگ یلان چرخ مویه گرفت

بیفکند بهرام، خنجر زدست

به چرخ سیم، زهره بربط شکست

زبیم دم دشنه ی جان شکار

دل سرکشان گشت سیماب وار

چو با هم در آن جانگسل رزمگاه

رده در رده روبرو شد سپاه

یکی مرد ضیعان کلبی به نام

به دشت نبرد آمد از جیش شام

نهان کرده اهریمن پر زخشم

تن تیره در جوشن تنگ چشم

یکی باره زرین ستامش به زیر

همی خواند بازیچه پیکار شیر

نگهداشت لختی به میدان عنان

بجنباند در دست یاران سنان

لبش پر گزاف و سرش پر زباد

به مردان دین پرور آواز داد

که ای نامجویان مرز عراق

که تان باد، با زندگانی، فراق

هنرمند ضیعان کلبی منم

که با دوستان علی (ع) دشمنم

بدان روزگارم که می زاد مام

مرا مرگ این فرقه کردند نام

نه با مرتضی آشنایی مراست

نه درتیره دل روشنایی مراست

شما راست گر مرد ناورد جوی

در این پهنه با من شود روبروی

از آنان کشان بود فرجام نیک

دلیری که اخوص بدش نام نیک

ابا ساز و برگ دلیری سمند

چو کوهی ز آهن به میدان فکند

به دست اندرش نیزه ی جان گزا

چو چوب کف موسوی مرگ زا

هم از ره چو در تاخت سوی پلیدی

دلیرانه بردشمن آوا کشید

بدوگفت: مرگت منم پای دار

کنون سازمت سیر از کارزار

نگیرد، چو من بر فرازم سنان

نه پایت رکاب و نه دستت عنان

بگفت این و زد نیزه ای بر، برش

که از پشت زین شد نگون پیکرش

بدوتاخت جنگی دلاور ستور

بسایید ستخوانش با نعل پور

چو شد کشته ضیعان به زخم سنان

سبک کرد داوود شامی عنان

بخش ۵۵ - قتل داوود شامی به دست اخوص

وزین سوگران کرد اخوص رکاب

سوی کوه آتش بیامد چوآب

بزد برکمر بند داوود جنگ

بدانسان که بر گور، غژمان پلنگ

جدا کردش از پشت زین هیون

بیفکند برخاک، پست و زبون

بیاوردش آنگونه در یز کش

به نزدیک اسپهبد شیر فش

چنانش بیفکند در پهندشت

که ستخوانش چون تو تیانرم گشت

سپهبد بر او آفرین کرد سخت

که احسنت، ای گرد پیروز بخت

وزان پس به میدان حصین نمیر

بیامد که دروی نبد هیچ خیر

بخش ۵۶ - کشته شدن حصین پلید به دست شریک تغلبی

هماورد جست از سپاه عراق

که نفرین ز یزدان بدان پر نفاق

یکی تغلبی مرد، کش نام نیک

به خردی زمام و پدر شد شریک

هیون تاخت بهر نبرد حصین

برآویخت با دشمن شاه دین

بزد نیزه بر گردگاه پلید

کش از پشت نوک سنان شد پدید

جهان شد بدان نیزه ی آخته

از آن بدگهر مرد پرداخته

پذیره شدش دوزخی اهرمن

بخواندش به مهمانی خویشتن

به آتش زآب سنان جست راه

چنین دید کیفر بداندیش شاه

به دوزخ چو شد ریمن تیره رای

براهیم را دل برآمد ز جای

برون موی تن شد زپیراهنش

نه از پیرهن بلکه از جوشنش

بغرید بر لشگر نامدار

که این خوار پیکار ناید به کار

بخش ۵۷ - تحریص ابراهیم، سپاه را به جنگ

یکی تاختن باید و دست و تیغ

همی سرفشاندن چو باران زمیغ

یکی جنبش از ما چو سیل دمان

بباید سوی لشگر بد گمان

من امروز از این باره نایم فرود

برو سر نمانم ابا کبر و خود

بنگذارم از دسته ی تیغ دست

مگر پور مرجانه بیند شکست

به نیروی یزدان که جان آفرید

زگیتی ببرم پی این پلید

و یا خود به راه شه تشنه کام

به مینو نهم چون شوم کشته گام

در آویزم آنگه که من با سپاه

چو دریا برانگیزم از رزمگاه

شما هم بر این لشگر اندر نهید

به راه شه تشنه لب سر نهید

مراین روز را آخرین روز خویش

بدانید از بخت پیروز خویش

دراین پهنه دارید چشم ظفر

زیکتا خداوند پیروزگر

چو گفت این سخن بر شکست آستین

به ابروی مردانه افکند چین

به دست اندر آهیخت مرد دلیر

یکی تیغ چون چنگ و دندان شیر

به دست دگر بر درفش یلی

طرازش زنام علی ولی (ع)

به خونخواهی سبط پیغمبرا

بزد خویش بر آن کشن لشگرا

چو سیل دمان از پس و پشت اوی

عراقی دلیران پرخاشجوی

یکی کاروان اندر آمد ز جای

که بودش غم مرگ بانگ درای

همه تیر و شمشیر در بارشان

زیان روان، سود بازارشان

چو کردی کف مرگ جنبان جرس

شدی برخی از پیش قومی زپس

گه از چپ فکندند سر، گه زراست

غم از لشگر پور مرجانه خاست

وز آن سو عبیداله نابکار

برانگیخت اسب از پی کارزار

شد افراشته رایت شامیان

کمرها به کین خواستن برمیان

به هم بر زدند آن دو جنگی سپاه

شد از گردشان روی گردون سیاه

یکی رزم کردند با یکدگر

کزان شد جوان پیر، پیران بتر

اجل بر زمین تیرباران گرفت

دم تیغ، جان سواران گرفت

به پیش دم آبداده پرند

زره را نبد فرق هیچ از پرند

تو گفتی که مغفر بر تیغ کین

به سر کاغذین بود نی آهنین

زنیزه همه دشت نیزار گشت

سر از تن، تن از توش بیزار گشت

جهان پیرهن چون شفق کرد آل

شد از نعل توسن زمین پر هلال

نمی داشت ستوارش ار میخ کوه

فرو می شد از بس زمین بدستوه

سرگرد لشگر چو بر چرخ سود

به سیلی دو رخساره کردش کبود

همی خون بپالود، چشم زره

کمان ناله سر کرد از درد زه

همه جوشن پردلان گور تن

شد و موی ها، مارها پرشکن

از آن پس که شد رزم صفین پدید

کس اندر عرب رزم چونین ندید

از آن رزم جان ها زتن سیر بود

تو گفتی مگر لیل هریر بود

تنی از دلیران بدان رزم در

سر از پای نشناخت پا را زسر

ندانست یکتن رکاب از عنان

نه جوشن زخفتان نه تیغ از سنان

نه خورشید جز قیر گون میغ دید

نه چشم دلیران به جز تیغ دید

زبس کینه جستند در کارزار

در مهر شد بسته بر روزگار

همه پهنه پر تیر و پر چارپر

سنان در سنان بد سپر در سپر

پس و پشت هم نیزه ی جان ستان

تو گفتی زمین گشته خرما ستان

نبدشان چو با زخم کوپال تار

بدزدید ماهی سر و، یال گاو

چو بر گاو و ماهی تزلزل فتاد

ببین تا زمین را چه ها روی داد

بدی چوب نیزه به دست گوان

زخون همچنان شاخه ی ارغوان

چو مرجان زخون در زمین ریک شد

یلان را همه مرگ نزدیک شد

غریو سوار و خروش ستور

به نه چرخ و هفت اختر افکند شور

زبس کشته در پهنه انبوه بود

به هر سو یکی برشده کوه بود

سپهبد براهیم زد بر سپاه

چو سوزنده آتش که افتد به کاه

و یا برق سوزان که بر کشتزار

و یا تند سیل از برکوهسار

و یا چون قضای جهانبان خدای

که پیر و جوان اندر آمد زپای

به هر حمله کشت از دلیران دویست

همی تیغ او خون چو باران گریست

اجل بود همزاد شمشیر او

قضا و قدر بیشه، آن شیر او

سمندش چو باز دمان می پرید

پرندش چو کاغذ زره می برید

کمانش گرفتی کمین یلان

خدنگش دریدی دل پر دلان

به البرز گرزش رسیدی اگر

به ناف زمین بردی البرز سر

گه از میسره تاخت زی میمنه

به قلب سپه بود گه یکتنه

کجا باکش از برق شمشیر بود

که شمشیر چون بیشه، او شیر بود

همی نعل اسبش چو آتش زنه

زدی برق از میسر و میمنه

زمین بودی از کشته چون کوهسار

خروشان درآن کوه، وی رعدوار

بدانگه که اسب اندران تاختی

همی مرد کشتی و تیغ آختی

یکی بد گهر دید چون اژدها

و یا دیوی از بند گشته رها

بخش ۵۸ - به درک فرستادن ابراهیم، ابن زیاد را

که با تیغ کین روی کرده دژم

همی مرد و مرکب فکندی به هم

دلیرانه در پهنه جستی نبرد

به زیرش یکی اسب گیتی نورد

مر آن باره با گوهر آگین ستام

سبک پوی و زرینه زین و لگام

چو دیدش براهیم نشناختش

بزد نیزه وز زین بینداختش

بدو زخم کاری زدو درگذشت

بکوشید تا روز بیگاه گشت

ستوران دوان برتن کشته گان

که بودند به خون بر آغشته گان

بماند اندک از شامیان بر به جای

نبدشان به رزم سپهدار پای

چو شب تیره شد ساز کین ریختند

غریوان سوی شام بگریختند

همه چارپایان و آن خواسته

همان چتر و خرگاه آراسته

بماند و سراسر به تاراج رفت

سری کو بجستی همی تاج رفت

تهی گشت گیتی زجور و فساد

که شد کشته در جنگ ابن زیاد

بتر دشمن شاه دین کشته شد

سر بخت مروانیان گشته شد

گرفت اهرمن سور از ماتمش

جهنم بشد شادمان در غمش

از آن مرد ناپاک شد خاک پاک

عزازیل را شد دل از درد چاک

گل بخت اسلامیان بر شکفت

رخ کفر در ظلمت اندر نهفت

چو برخرگه چرخ بنشست ماه

به گردش رده بر زد انجام سپاه

بیامد سپهبد به جای نشست

زخون سپه شست شمشیر و دست

ببوسید پیش خداوند خاک

همی بر زمین سود رخسار پاک

بگفت: از تو ای داور هور و ماه

کنون دیدم این مردی و فر و جاه

تو دادی وگرنه مرا تاب نیست

مرا نیرو از خود به هر باب نیست

به جان آرزوی دل آوردی ام

تو در چیر دستی مدد کردی ام

رخ بختم از یاری ات شد سفید

مرا ورنه برخورد نبود این امید

از این بنده ای داور بی نیاز

روان شه تشنه خوشنود ساز

زسوی حسین (ع) آفرینم فرست

درود از رسول امینم فرست

جهان داورا آفرین و سپاس

زما برتو زیبد برون از قیاس

مر این جنگ و رزم و سپاه کشن

کیم من؟ تو کردی نبود این زمن

ولیکن ندانم که ابن زیاد

کجا شد که نفرین برآن پرفساد

گر او رسته باشد زچنگال من

بدا بر من و وای بر حال من

بدین رنج بسیارم آید دریغ

بماند گر او ایمن از زخم تیغ

بدینسان همی گفت با کردگار

که خورشید سر برزد از کوهسار

دلیران به وی برنهادند روی

همه آفرین خوان و احسنت گوی

که شد زنده جان اشتر نامور

بدین دست و شمشیر و این زور و فر

چنو باب را چو تو بایست پور

که بادت نگهبان خداوند هور

بدین فتح و نصرت که اندوختی

رخ دین پیغمبر افروختی

شه کربلا شد به مینو درا

زتو سرخ رو پیش پیغمبرا

چنین گفت با مهتران سپاه

سپهبد براهیم ناورد خواه

که فرزند مرجانه ی نابکار

ندانم کجا رفت از این کارزار

شداو کشته یازنده ماند و گریخت

جهان مهلتش داد و خونش نریخت

درآندم که لشگر بدند از دو سوی

به میدان پیگار ناورد جوی

یکی دیو دیدم چو کوه بلند

به زیرش یکی باد پیما سمند

به دستش پرندی که از بیم آن

بدی اهرمن را هراسند، جان

همی کشتی از لشکر ما به تیغ

نمی کرد از کشتن کس دریغ

چو دیدم من او را به دو تاختم

به یک زخمش از زین در انداختم

چو افتاد از باره ی تیز گام

از او بوی مشک آمدم برمشام

گمانم که او پور مرجانه بود

همان آشنا روی بیگانه بود

یکی گفت: کای سرفراز دلیر

که دندان تیغت بود چنگ شیر

شناسم من آن دیو بدخوی را

همان نابکار سیه روی را

به زخمی که دارد بر آن پلید

که از معجزه ی شاه دین شد پدید

سر شاه را چون برش ارمغان

بیاورد زشت بد اختر سنان

به زانو نهاد آن تبه روزگار

سر سبط پیغمبر تاجدار

یکی قطره خون از سرشه چکید

به رانش و زانسوی آن شد پدید

زران بداختر همان خون پاک

گذشت و چو مرجان فرو شد به خاک

از آن خون پاکش چوشد ریش، ران

شد اهریمن بد گهر سرگران

دل از سوزش زخمش آمد به درد

بدان سر، ستم هر چه می خواست کرد

ولی زخم او از بهی دور بود

همیشه از آن زخم رنجور بود

زگندیده بویی که بودش به ران

همی نافه ی مشک بستی به آن

من او را شناسم از آن زخم بر

کنون تا چه فرمان دهد نامور

زگفتار او شد براهیم شاد

از آن پس که از شه به غم کرد یاد

چو لختی به سوگ شه دین گریست

به سوی پرستنده گان بنگریست

بفرمود: از ایدر به میدان روید

پژوهنده ی جسم ریمن شوید

بیارید آن پیکر شوم را

بتر دشمن شاه مظلوم را

پژوهنده یی سوی میدان دوید

بدید و بیاورد جسم پلید

سپهدار فرزانه خوی جوان

چو دید آن تن تیره ی بی روان

زانده، نی دل پر از ناله کرد

زخون جگر دیده پر ژاله کرد

به شاهنشه کربلا می گریست

نه بر آن پلید دغا می گریست

چو لختی بمویید و بوسید خاک

به شکرانه پیش خداوند پاک

کت از من سپاس ای جهان آفرین

که ماندی مرا زنده جان اینچنین

بدیدم به خاک و به خون خفته پست

تن پور مرجانه ی بت پرست

بینداخت زان پس دلیر جوان

به روی بداندیش آب دهان

بفرمود دژخیم را تا برید

سر از پیکر تیره جان پلید

تنش را نگونگسار بردار کرد

زخود شادمان پاک دادار کرد

بریدند سر چون زبیدادگر

دومار از دو گوشش برآورد سر

دگر باره گشتندش اندر دهان

دو پیچیده مارگزنده نهان

از آن مارها کز سر اهرمن

بدیدند آن نامور انجمن

شگفتی همه لب گشودند باز

به تسبیح نیکی ده بی نیاز

چنین دید کیفر عبید زیاد

که یزدان کنادش عقوبت زیاد

وزان پس براهیم نیک اخترا

دلیر و خردمند و دین پرورا

بفرمود سرهای بد گوهران

که بودند در لشگر از مهتران

بریدند و با آن سر بی خرد

که بادش زدادار، نفرین بد

به نیزه نمودند پس استوار

شمردندشان بود بیش از هزار

ابا گوهر وگنج و با خواسته

زاسبان و خرگاه آراسته

فرستاد سوی عراق آن همه

که مختار بودش شبان رمه

چو آگاهی آمد به میر سترگ

از آن کوشش و رزم و فتح بزرگ

پذیره شدن را بپیمود راه

زکوفه ابا مهتران سپاه

زن و مرد بهرتماشا به دشت

شدند و جهان بنگه سورگشت

چو دید آن سران را امیر دلیر

به نیزه شد از پشت توسن به زیر

به شکرانه پیش خداوند پاک

دو رخ راهمی سود بر روی خاک

که ای برتر از آنچه سنجد خرد

به ذات تو کی وهم کس پی برد

منم اینکه بینم چنین استوار

به نیزه سردشمن شهریار

سرپور مرجانه را بر سنان

تو کردی نه من ای خدای جهان

نه من کرده ام نی براهیم این

تو کردی که زیبد تو را آفرین

سردشمن شاه را نیزه دار

که بد بر فراز سنان استوار

بیاورد زی میر کشور پناه

سرافراز مختار ناورد خواه

چو مختار دید آن سر پر غرور

دلش آمد از کینه ی او به شور

شد از خشم، روی سپیدش بنفش

ابر بینی اش سود زرینه کفش

چو بسیار بر روی او نعل سود

برون کرد از پای خود موزه زود

پرستنده را گفت: این را ببر

بشوی و میاور به سویم دگر

چو بوسیده لختی لب دشمنش

پلید است دیگر نخواهم منش

دگر موزه پوشید و آمد روان

به کاخ امارت امیر جوان

بگفتا به یاران که سور است این

همان گان جشن و سرور است این

به کوفه درون چنگ عشرت زنید

به سر کوس را پنج نوبت زنید

سر پور مرجانه را وان سران

که هستند از بد گهر مهتران

همی با سنان سوی بازارها

برید و نمایید آزارها

بدان سر فشانید هر لحظه خاک

کزو شد دل اهل اسلام چاک

کنیدش به کاخ آنگه آویخته

که او بر پلیدی شود ریخته

بدانسان که فرمود آن نامدار

بکردند با آن سر نابکار

بخش ۵۹ - به کاخ آویختن امیر مختار

چو زان کار شد اسپری چند گاه

بفرمود مختار کشور پناه

سر پور مرجانه و خواسته

همان زیور و گنج آراسته

بزرگان کوفه به بطحا برند

به فرزند شیر خدا بسپرند

یکی نامه بنگاشت آن کامیاب

به سوی محمد به مشک و گلاب

سر نامه بد نام نیکی دهش

که او می دهد بنده را پرورش

قدیمی که پیش از همه پیش هاست

برون ذاتش از فکر و اندیشه هاست

چو نه اولش هست و نه آخرش

نبینی تو در باطن و ظاهرش

برد پی همین قدر دانش که هست

خدایی کزویست بالا و پست

بری ذاتش از اتحاد و حلول

مبراست ذاتش زدرک عقول

خدا را یکی دان و یکتا شناس

یکی کو نباشد ز نوع قیاس

هم از اوست شادی هم از اوست غم

هم از اوست امید و بیم و ندم

وجود ازوی است و عدم ازوی است

بود هر چه از بیش و کم از وی است

هر آنکش به پاکی ستایش کند

دلش را به نور آزمایش کند

به کاری که خواهد ندارد شریک

تو را کرده مختار بر زشت و نیک

به نیک و بدش چونکه مختار کرد

زهی کار نیکو که مختار کرد

چنین داد آن نامه را پس طراز

که ای پور داماد شاه حجاز

درون از خدا و سلام از منت

فرستادم اینک سر دشمنت

چنان چون بباید سزا دادمش

به سوی تو با سر فرستادمش

مراین خرگه و خیمه و خواسته

مراین گوهر و گنج آراسته

بگیر و ببخشش که ارزان توست

نباشد زمن، من کیم؟زان توست

به شکرانه ی اینکه بدخواه شاه

سرآمد بدو روز در رزمگاه

اگر جان فشانم نه شایسته است

به ازجان بدین کار بایسته است

زمانه زنو یافت فر بهی

چو از پور مرجانه آمد تهی

در آن نامه مختار فرخ نهاد

زفرزند اشتر بسی کرد یاد

وزان رزم و آن جنگ کوشش که کرد

وزان نیزه یازیدن اندر نبرد

سر دشمن و نامه و گنج و مال

به بطحا فرستاد آن بیهمال

محمد چو زان نامه آگاه شد

که روز بداندیش کوتاه شد

به شکرانه پیش خداوند پاک

بسود آن دو رخسار فرخ به خاک

سپس سوی دادار برداشت دست

بگفت: ای خداوند بالا و پست

به رحمت ببخشای مختار را

بشوی از دلش انده و بیم را

وزان پس بفرمود با یاوران

سرپور مرجانه و دیگران

ز بطحا سوی مرز یثرب زمین

ببردند زی سیدالساجدین

یکی روز چارم امام انام

که بد عم و فرزند و بابش امام

بخش ۶۰ - فرستادن محمد ابن حنفیه سرها و غنیمت ها را به حضور همایون

به ایوان چو خور بود پرتو فکن

چو انجم به گرد اندرش انجمن

زخالیگران خواست خوان و خورش

که با یاوران تن دهد پرورش

به فرمان آن شاه خالیگران

نهادند خوان از کران تا کران

زیثرب به ناگاه برخاست غو

تو گفتی که آمد یکی جشن نو

غو گریه و خنده با هم بخاست

بدانسان که گفتی سرچرخ کاست

گروهی شکفته رخ و شاد خوار

ز قتل عبیداله نابکار

گروهی چو نی با خروش و نوا

به یاد شهید صف نینوا

یکی آمد و گفت: کای شهریار

چو جد و پدر حجت کردگار

بده مژده کامد به یثرب زمین

به نیزه سر دشمن شاه دین

سر پور مرجانه آمد زراه

که او کشت باب تو را بیگناه

به همراه آن سر هزار از سران

به نیزه درونه ازکران تا کران

در این بود گوینده نگه زدر

سر پور مرجانه شد جلوه گر

چو چشم شه دین بدان سرفتاد

زشاهنشه کربلا کرد یاد

به روی همایون روان کرد رود

سپس داد سبط نبی را درورد

که ای شاه لب تشنه روحی فداک

که از خون پاک تو گل گشت خاک

سرتو که بد زیب دوش رسول (ص)

تنت آنکه پرورد آنرا بتول (س)

از آن شد سنان سنان سر بلند

وزین لعلگون نعل تازی سمند

همان به زگفتار بندم زبان

نگویم زدست تو و ساربان

از آن میهمان گشتنت در تنور

وزان کرده ی میزبان شرور

وزان درد صهبا و آن طشت زر

زلعل تو و چوب بیدادگر

چو این گفت یاران گرستند زار

زکار یزید و سر شهریار

از آن پس به شکرانه پیش خدای

دو رخ سود آن داور رهنمای

کت آرم سپاس ای خداوند پاک

که کردی بداندیش ما را هلاک

همی آه کرد و همی ناله کرد

ز ابر مژه چهره پر ژاله کرد

از آن پس چنین گفت با انجمن

که دل برگمارید برگفت من

چو درکوفه مازار و مضطر شدیم

به بزم خداوند این سر شدیم

به مجلس سر سفره بگشاده بود

بسی خان به هر سوی بنهاده بود

تن خود زهر گونه گونه خورش

همی داد با انجمن پرورش

سر سبط پیغمبر تاجدار

به طشت اندرون پیش آن نابکار

حریم پیمبر همه بسته دست

بر تخت آن دشمن بت پرست

من آن روز پوزش بیاراستم

چنین از خدای جهان خواستم

که یارب بیفکن زپیکر سرش

به بدتر عقوبت بده کیفرش

زقتلش مرا کامران کن همی

سرش را به سویم روان کن همی

به گاهی که من تن دهم پرورش

زخوان نوال و زنان و خورش

کنون با سرآمد به سویم همی

روا گشت آن آرزویم همی

خدایا براهیم و مختار را

دو فرزانه مرد وفادار را

به خلد برین جای ده جاودان

که از کارشان شد نبی شادمان

براهیم و مختار را آفرین

سزد از خداوند جان آفرین

کسی کش دعا کرد چارم امام

وزو شادمان شد رسول انام

خدا نیز راضی زکردار اوست

به هر دو جهان، شاه او یار اوست

شنیدم که سجاد (ع) آل رسول

چراغ دل و نور چشم بتول (س)

به هاشم نژادان بداد آگهی

که شد از بداندیش گیتی تهی

شما از زن و مرد شادی کنید

بن شاخ انده زدل برکنید

بخش ۶۱ - امر فرمودن حضرت امام زین العابدین(ع)خاندان بنی هاشم را

برآرید از تن لباس سیاه

از آنرو که شد کشته بدخواه شاه

زنان گیسوان را به مشک و گلاب

بشویند و بندند برکف خضاب

بپوشند مردان همه رخت نو

که شد کشته ی عمر دشمن درو

به هاشم نژادان فرخنده فال

چو این مژده آمد پس از پنج سال

بکندند از بر لباس سیاه

زهی کار مختار ملت پناه

خدا باد خوشنود از آن راد مرد

که در یاری دین بسی کار کرد

چو گیتی تهی کرد از بدسگال

بپیوست با شیر یزدان و آل

کنون بازگویم که چون شد شهید

به فرخنده فالی و بخت سعید

دگر باره دستان ماتم زنم

در عیش را قفلی از غم زنم

بگویم که مختار چون داد جان

به راه حسین (ع) آن شه انس و جان

بخش ۶۲ - ساقی نامه در مقدمه ی داستان شهادت

بده ساقی آن آب یاقوتگون

که دل را دهد مشق عشق و جنون

مغنی بزن چنگ بر چنگ غم

که یاران گذشتند و ما نیز هم

صلایی به مستان میخانه زن

ره عشق یاران دیوانه زن

خراباتیان را بگو با خروش

که جان خواهد از عاشقان می فروش

از این می هرآنکس دمی نوش کرد

زهر چیز بودش فراموش کرد

خراب از چنین باده مختار راد

شد و جان به پیر خرابات داد

نخستین تن از آتش دمی نوش کرد

سپس جان به پیر خرابات داد

بده ساقی آن باده ی وحدتم

که در رنگ و آلایش کثرتم

سرم را از این نشنه شوری بده

دلم را از تن باده نوری بده

بده می که درکوی عشق و ولا

کنم جان فدای شه کربلا

چو مختار فرخ از این دامگاه

شوم سوی آن ایزدی بارگاه

کشم پای از دام ناسوتیان

شوم محرم بزم لاهوتیان

چو طاووس باغ جنانم، مخواه

مرا آشیان اندر این دامگاه

مرا گلشن عرش بد آشیان

فتادم در این دامگه زان میان

بده می که آهنگ بالا کنم

پری با سروشان والا زنم

چو انباز مرغان آن گلشنم

چرا بسته در دامگاه تنم

بکن رنجه ساقی سوی من قدم

میی ده که بگشایدم بسته دم

مگر آورد بازم اندر سخن

شود گفته، ناگفته گفتار من

همانا تو دانی که بر من دو سال

سرآمد که ماندم زگفتار لال

پر طوطی طبع من بسته بود

مرا دل زغم سخت بشکسته بود

به جز ژاژ خایی ندیدم زخویش

فرا گام ننهادم از ژاژ بیش

زبانم دگرگونه هنجار یافت

دگر پیشه جست و دگر کار یافت

تبه کرد کارم درود خسان

ببرد آبرویم بر ناکسان

به روزی رسانم توکل نماند

به باغ امید از وی ام گل نماند

به سر بخت بد گشت منشار من

بماند از سخن طبع سرشار من

چو خوشاند دریای ژرف مرا

چه رفت آن بیان شگرف مرا

چه رفت آن زبان سخن سنج را

که آکندی از وی سخن گنج را

کنون نیز اگر چندم آشفته دل

ز دستان و بند غم جانگسل

نیارم سخن گفت مانند پیش

نبینم من آن شور و مستی به خویش

توانی تو لیکن مداوای من

که از بسته دم خیزد آوای من

به یک همت ای ساقی میگسار

مرا وارهان از غم روزگار

مگر هم به بخت تو کاری کنم

کمندی گشایم، شکاری کنم

بتازم به نخجیرگاه سخن

مگر صیدی افتد به فتراک من

کمندی چو گیسوی تو تابدار

فرو هشته بر چهره ی آبدار

کمندی چو پیجان کمند امیر

گرانمایه مختار روشن ضمیر

چو بردست خویش این کمند آورم

بسی صید معنی به بند آورم

بکوبم به تایید جان آفرین

زپایان کار امیر مهین

که چون جست از این دامگاه جهان

قوی چنگ شهباز دست شهان

چسان زی جنان پرفشانی گرفت

زجان باختن زندگانی گرفت

گشاید کنون گر نیوشنده گوش

بگویم مرا هر چه گوید سروش

بخش ۶۳ - آغاز داستان غدر اهل کوفه با امیر مختار

چه فرخنده مختار کشور پناه

بپرداخت از کار بد خواه شاه

نماند از ستم پیشه گان کس درست

مگر کزدم تیغ او گور جست

جهان پاک از خیل ناپاک کرد

زخود شادمان شاه لولاک کرد

زخونریزی دشمن بد نهاد

به زخم دل دوست مرهم نهاد

چو شد وقت کازاد مرد جهان

به یاد شه آشکار و نهان

از آن جام نوشد شراب ولا

که نوشید لب تشنه ی کربلا

به کوفه درون شاد و آرام بود

دل آسوده از دیدن کام بود

به موصل براهیم بد مرزبان

پرستارش یزدان به روز و شبان

زکارش به مصعب رسید آگهی

که درکوفه مختار با فرهی

نشسته بیاراست پور زبیر

نشست از بر باره ی گرم سیر

پی چیرگی بریل نامجوی

سوی کوفه با تاختن کرد روی

به همراه او لشگری بی شمار

همه تیغ بند و دلیر و سوار

به آهن، بر اندوه تن فوج فوج

چو صرصر به تندی چو دریا به موج

چو بگذشت ازین داستان چند گاه

پس از رنج بسیار طی گشت راه

به دروازه ی کوفه خرگه زدند

درفش بداندیش بر مه زدند

به مختار فرخ رسید آگهی

که ای زیور و زیب گاه مهی

سپاهی بیامد چو مور و ملخ

به دروازه ی کوفه بستند نخ

سپهدارشان زشت پور زبیر

که نبود پدیدار از او هیچ خبر

امیر این چو بشنید رایت فراشت

به رزم بد اندیش همت گماشت

به کوفی سران زن سپس بارداد

به ایشان از این داستان لب گشاد

که از بصره پور زبیر آمده است

به دروازه ی کوفه خرگه زده است

شما هم ببندید شمشیر کین

همه رزم را بر زنید آستین

بکوشید مردانه کز خصم دون

نگردید هان ای دلیران زبون

بزرگان سرودند فردا به گاه

بیاییم یکسر سوی پیشگاه

به رزم بد اندیش لشگر کشیم

از ایشان به شمشیر کیفر کشیم

نمانیم تا دشمنان چیر دست

به پیکار گردند و ما زیر دست

بخش ۶۴ - مشورت کردن بزرگان کوفه

سپهدار مختار کرد آفرین

به حیلت سگالان ناپاکدین

شبانگه چو شد روی گیتی سپاه

بزرگان برفتند از پیشگاه

نشستند و با هم همی رای زن

شدند و گفتند زینسان سخن

که مصعب بیاورده با خود سپاه

که بامیر کشور شود رزمخواه

چه گویید و تدبیر این کار چیست؟

که ما را دل و زور پیکار نیست

که مختار با تیغ و زخم درشت

از این مرز، مردان کاری بکشت

زگردان تهی گشت این سرزمین

که بودند شیران میدان کین

نه لشگر به جا مانده و نی خواسته

نه کاخ و نه ایوان آراسته

یکی خانه نبود در این مرز بر

که نبود درآن چند زن مویه گر

یکی بر پسر زار و گریان بود

یکی از غم شوی بریان بود

یکی بر برادر کند مویه ساز

یکی بر پدر ناله ی جان گداز

زبن کاخ آباد ما کنده شد

زپا هر که جنگی بد افکنده شد

بزرگان همه خوار و مردان نژند

از ایشان به جا مانده گان مستمند

چه سود ار چنین میر ما را فزود؟

بجز کشتن خلق کارش چه بود؟

بهانه چنین جست چون دست یافت

به خونریزی نامداران شتافت

که من کیفر دوده ی بوتراب

بخواهم کشیدن برای ثواب

بداندیش با ما بکرد آنچه خواست

کنون کیفر از وی هم از ما سزاست

چو این گفته شد با بریدی روان

یکی نامه کردند زی بد گمان

بخش ۶۵ - نامه فرستادن کوفیان به مصعب

که ایدر شتاب آر فرمان تو راست

همه گنج و شهر و تن و جان تو راست

براهیم جنگی به موصل دراست

سپه دور و، مختار بی یاور است

همه کوفیانند با وی به کین

تو خود گو چه آید زمردی چنین؟

بیا کام خود را برآورده بین

رخ بخت مختار در پرده بین

فرستاده اش برد و مصعب بخواند

همانگه سوی شهر لشگر براند

بدو کوفیان برنبستند راه

گشودند دروازه برآن سپاه

غو کوس ازکوفه شد بر سپهر

ببرید گردون زمختار مهر

همه شهر شد پر درفش و سنان

سواران جنگی عنان در عنان

غو گاو دم نعره ی باره گی

فلک را بدرید یکباره گی

زهر سو فروزان به سر مشعله

ز بانگ درا شهر پر غلغله

سپهبد چو بشنید آن های و هوی

بدانست کورا چه آمد به روی

همانا بدو از سروش آگهی

بیامد که کاخ از تو آید تهی

گزید از پی بنده گی گوشه ای

که گیرد پی آن سفر توشه ای

درآن گوشه بنشست و زاری گرفت

به خود برهمی اشکباری گرفت

بیفراشت دست و خدا را بخواند

ستایش بگفت و نیایش براند

که ای برتر از فکر و و هم و قیاس

زما بنده گان بر تو زبید سپاس

تو دادی مرا پایه ی ارجمند

کشیدی زخاکم به چرخ بلند

به کوفه مرا مهتری از تو بود

زگردنکشان برتری از تو بود

تو دادی مر این همه برگ و ساز

تو کردی به هر کار دستم دراز

به نیکی تو این نام دادی مرا

به دشمن کشی کام دادی مرا

تو کردی مرا اینچنین چیردست

که هر چیردستم بدی زیر دست

پس از کشتن دشمنان امام

مرا جز شهادت نمانده است کام

بپیوندم اکنون به شاه شهید

جگر بند و سبط رسول مجید

به مینو درون شادمان کن زمن

علی (ع) و بتول و حسین(ع) وحسن (ع)

ببخشا همه تیره گی های من

همان برگنه خیره گی های من

چو من بنده ی دوده ی حیدرم

پرستنده ی آل پیغمبرم

بدان دودمان و بدان شهریار

ببخشا گناهم به روز شمار

درآن شب به یکتا خداوند فرد

همی گفت از اینگونه با داغ و درد

چه گویم که مختار چون می گریست؟

نه اشک روان بلکه خون می گریست

سپیده پس از عجز و راز و نیاز

زبعد درود و سپاس و نماز

همانا به گوش دل او سروش

بگفت از شه کربلا با خروش

که من در بهشت ای یل رزم خواه

برای تو باشد دو چشمم به راه

میان تو و من همین جان بود

بده جان گرت میل جانان بود

پس از جانستانی زبدخواه من

گه جانفشانی است در راه من

چو مختار سالار پیروز روز

یل کشور افروز بد خواه سوز

بدینسان شنید از خجسته سروش

زکف داد جان و دل و صبر و هوش

به پیش خدا خاک بوسید و گفت:

که اکنون گل آرزویم شکفت

بخش ۶۶ - سلاح نبرد خواستن امیر و خطاب او با جوشن

وزان پس به گنجور گفتا: برو

بیاور همان دشنه ی سر درو

سلیح و کمند و کمان مرا

همان رمح چون پر غمان مرا

برفت و بیاورد گنجور او

سلیح نبردش به دستور او

به گنجور کرد آفرین و فره

گرفت آن گریبان چینی زره

بدو گفت: کای آهنین پیرهن

که هستی تنم را به جای کفن

به جانان من امروز جان می دهم

زمن هر چه خواهد همان می دهم

به جانان چو من جان و سر باختم

زگیتی به خلد برین تاختم

تو خونین تنم را به غمخواره گی

نگهبان شو از پویه ی باره گی

تنم را کفن شو به دستور من

پس از مرگ من بر لب گور من

زهر حلقه از خون روان رود کن

مرا خاک بیجاده آلود کن

بگفت این و چون شیر غژمان به خشم

بپوشید آن جوشن تنگ چشم

وزان پس به بنده زره زد گره

بدان برز و بالا زره کرد زه

به عزم شهادت میان تنگ بست

نه از بهر کوشیدن و جنگ بست

چو هر چیز بودش همه ترک کرد

سر آراسته زآهنین ترک کرد

حمایل سپس کرد تیغ از میان

چو ماه نو از پیکر آسمان

کمانی به بازو چو قوس سپهر

به پشتش سپر چون درخشنده مهر

زبند کمر ترکشی پر خدنگ

فرو هشت مردانه از بهر جنگ

بزد بر کلاه خود آن بی نظیر

به رسم بزرگان تازی سه تیر

به هر تیر در، چار پر عقاب

که بد اهرمن را فروزان شهاب

چنان شد درآهن تنش ناپدید

که بیننده ای جز دو چشمش ندید

چو این کرد یاران خود را بخواند

بدیشان ز هر در بسی راز راند

که هان ای دلیران بدارید گوش

گمارید مغز و سپارید هوش

مرا با شما آخرین گفتگو ست

کزین گفته بشناسم از مغز پوست

به پیش آمدستم یکی کارزار

کزان گشت خواهد مرا کارزار

بزرگان شکستند پیمان من

بگشتند یکسر زفرمان من

براهیم دو راست از این پیشگاه

به گرد دژ اندر فراوان سپاه

سنان ها به رزم من افراخته

پی جنگ من دشنه ها آخته

کمان ها بسی بهر قتلم به زه

بسی مرد بنهفته تن در زره

مگر نشنوید این غو کوس جنگ

که پر گشته زان چرخ پیروزه رنگ

مگر این همه بر کشیده درفش

کزان گشته گیتی کبود و بنفش

نبینید بر پا برای من است؟

درفشان به گرد سرای من است؟

یکایک شما آگهید ای گروه

که نایم من از رزم جستن ستوه

نه هرگز دو دستم بماند زکار

نه جویم به بیچاره گی زینهار

اگر سوزدم دل برای شما است

هم ایدون کنید آنچه رای شماست

چو برداشت سلطان خونین کفن

زیاران خود بیعت خویشتن

بماندند آن ها که دین داشتند

دو رویان از او روی برکاشتند

من ایدون کنم شاه را پیروی

به عزم درست و به رای قوی

شما را رها کردم از عهد خویش

بگیرید از این دژ کنون راه پیش

از ایدر به کاشانه ی خود روید

زکین بد اندیش ایمن شوید

جهان آفرین باد همراهتان

کناد ایمن از کین بدخواهتان

من استاده ام پیش تیر بلا

چو لب تشنه گان صف کربلا

سنان عدو را به جان می خرم

به سر زخم گرز گران می خرم

اگر تیرم آید زبدخواه پیش

دهم جای آن تیر، بر چشم خویش

مبیناد چشمم که پیچم عنان

کنم پشت بر زخم تیر و سنان

گشایید اگر چشم دل روبروی

شما راست خلد و جحیم از دو سوی

یکی پر ز حوران آراسته

یکی پر شررهای برخاسته

درآن مومنان و در این کافران

سزا دیده نیکان و بدگوهران

سوی خود کشد هر یکی اهل خویش

اگر خوب کارو اگر زشت کیش

گراهل بهشتید جان بسپرید

وگر اهل دوزخ کنون جان برید

مرا یک تنه دادگر یار بس

همان دست و تیغ تن آوبار بس

شما گر نه اید مهان یار من

شه کربلا بس مددکار من

بخش ۶۷ - بیرون آمدن مختار با یاران

بگفتند یاران که ای نامدار

همانی که گفتی تو در کارزار

نه ما هم پرستندگان توایم

به جان و دل از بندگان توایم

بود بنده ی یکدل ممتحن

به هر کار چون خواجه ی خویشتن

تو را جمله فرمانبر و پیرویم

به هر سو روی تو بدان سو رویم

کنی هر چه تو ما همه آن کنیم

به جای باختن با تو پیمان کنیم

چه داری زما ای سپهبد دریغ

پی خلد سر باختن زیر تیغ

تو بفرست ما را به سوی بهشت

به بزم شهیدان مینو سرشت

سپهبد بسی کردشان آفرین

ببوسید رخسار و موی و جبین

چو بر زد بر این تختگاه سپهر

درفش زراندو، درخشنده مهر

برون آمد از دژ دمان مرد جنگ

سمندی به زیر و درفشی به چنگ

پس و پشت او یاران یکدله

چو شیران بگسیخته سلسله

همه تن نهان کرده در آهنا

پی یاری میر شیر اوژنا

بفرمود سالار رزم آزمای

که دم دردمیدند مردان به نای

از آنسوی چون مصعب تیره هوش

غو نای مختارش آمد به گوش

بفرمود تا کوس بنواختند

سمند از پی رزم در تاختند

سپاه دو مهتر به هم برزدند

دلیران به هم تیر و خنجر زدند

به جنبش درآمد علم رنگ رنگ

زمین شد کنان هژبر و پلنگ

تو گفتی که تیر از سپهر برین

ببارید و جوشید خون از زمین

زخنجر جهان کان الماس شد

زره برتن مرد، کرباس شد

بخوشید در چشمه ی چرخ نم

بجوشید از پهنه ی خاک یم

نم آن زگرد سپاه گران

یم این زخون نبرد آوران

تو گفتی که پوشید گیتی زره

کمان بلا کرد گردون به زه

شد از زخم شمشیر و گرزگران

ز جان کاروان ها به گردون روان

دلیران مختار در رزمگاه

ببستند بر لشگر خصم راه

ز مردی نهشتند چیزی به جای

بکشتند بس مرد رزم آزمای

نه پروا زتیر و نه از تیغ بیم

همی تن فکندند برهم دو نیم

به فرجام پیکار جان باختند

لوای شهادت بیفراختند

به یاران شاه سر از تن جدا

بپیوستشان جان به مینو خدا

چو میر سرافراز تنها بماند

به لب نام یزدان یکتا براند

بخش ۶۸ - تنها ماندن امیر مختار و مویه گری

به یاد آمدش گویی آن رزمگاه

که مسلم درآن کشته شد بیگناه

همان خواری او به چشم آمدش

زتیمار او دل به خشم آمدش

همی دست برسر زد و کرد، آه

بنالید و گفت: ای سپهدار شاه

ایا برخی جان تو جان من

قوی پی به مهر تو ایمان من

دریغا از آن حیدری دست تو

از آن تیر و چرخ و زه و شست تو

وزان برز و بالا و آن سفت و یال

وزان چهره کز خون سرگشت، آل

وزان زور بازوی مرد افکنی

وزان فرو نیروی شیراوژنی

دریغا که تنها به دشت نبرد

شدی کشته و یاری ات کس نکرد

نگونسار باد آن بنای بلند

که دشمن زبامش تنت بر فکند

نبودم گر آن روز یارت شوم

ز زخم گران پاسدارت شوم

ولی کردگار جهانرا سپاس

فزون از شمار و برون از قیاس

که کشتم کسی را کت او کشت زار

سرش کردم آون به برج حصار

کنون مایل تست جان و دلم

که باشد زمهر تو آب و گلم

به مینو در آن بزم آراسته

روانم روان تو را خواسته

چو من طایر آشیان توام

به شاخ ولا پر فشان توام

مدد کن که پرواز خواهم نمود

به سوی تو پر باز خواهم نمود

دهم جان به تو ای سپهر مهی

به مهرت کنم خرقه ی تن تهی

به یاد تو پیمانه گیرم همی

به کوی تو کاشانه گیرم همی

بگفت این و برزد یل بیقرین

به دشمن کشی رزم را آستین

بزد دست بردسته ی تغی تیز

به جنگاوران بست راه ستیز

بزد یکتنه خویش را بر سپاه

چو سوزان شرر کاندر افتد به کاه

و یا شیر جنگی به یک دشت گور

و یا بر سپاه شب تیره هور

و یا برق کافتد به خرمن درا

و یا آنکه در خارسان آذرا

گرانمایه فردوسی نامدار

که آمرزش ایزدش باد یار

همانا ستایش به مختار کرد

که بر سفته این در شهوار کرد

بر هر حمله از آن سپاه شریر

فراوان بکشت آن قویدست میر

بسی زخم کاری زتیر و سنان

زدندش ستم پیشه اهریمان

تو پاکش از زخم پیکان بخست

زهر حلقه ی جوشنش خون بجست

از آن خون بدان سرو بستان عشق

بسی گل دمید از گلستان عشق

تو سروی شنیدی گل آرد ببار

جز اندام مختار فرخ تبار؟

در آن خستگی ساز فریاد کرد

سپهبد براهیم را یاد کرد

بگفت: ای برادر کجایی کنون؟

چرا از برادر جدایی کنون؟

تو در موصل و من به کوفه درم

اسیر و گرفتار و بی یاورم

چو نبود کسی تا فرستم کنون

به سوی تو تا گویدت کار چون

زهر موی مژگان کنم خامه ای

نگارم به خون جگر نامه ای

سپارم به دست برید صبا

به سویت فرستم چو مرغ سما

بخش ۶۹ - مخاطبه ی امیر مختار غایبانه با ابراهیم اشتر

صبا هدهدم من سلیمان تویی

سزد گر پیامم از او بشنوی

ازو نامه گیری و بر خوانی اش

نهی بر سرو روی و پیشانی اش

درآن نامه بنوشته بین که من

شدم برخی شاه خونین کفن

تن از نیزه و خنجرم چاک شد

کله تیغ و اورنگ من خاک شد

در آن دل که مهر تو بد جای گیر

دو صد رخنه افکند پیکان و تیر

تو مانی که من نیز راهی شدم

بدانجا که دانی و خواهی شدم

به شاه شهیدان سلامت برم

درودت رسانم پیامت برم

جهان بین من بی رخت کور باد

مرا یاد تو مونس گور باد

به هر جا که باشم تو یار منی

شب مرگ، شمع مزار منی

قدم بی تو ننهم به خلد برین

نبینم به رخساره ی حورعین

پس از مرگ ای سرو چالاک من

خرامی اگر بر سر خاک من

به رخشنده جانم درودی فرست

زسرمایه ی خویش سودی فرست

به آمرزشی مر مرا یاد کن

به مینو روان مرا شاد کن

تو را چون به مینو درآیی فرود

به پاداش من هم فرستم درود

بگفت این و تا تاب پیکار داشت

همی تیغ و بازوی مردی فراشت

چو بگسست ازوتاب، بی توش گشت

به دیوار زد تکیه بیهوش گشت

چو باز آمدش هوش برداشت سر

همی خواست گردد به کین حمله ور

برادر دو پتیاره از آن فریق

یکی بود طارق دگر یک طریق

زهر سو یکی سوی او تاختند

به تیغ ستم کار او ساختند

نیارست دیگر نبرد آزمود

بیفتاد و رخساره برخاک سود

به تن درش جز نیمه جانی نماند

وزان فر و نیرو نشانی نماند

یکی باز شد بال بگسیخته

پر افتاده چنگال او ریخته

یکی شیر شد کنده دندان او

دلیری جهان تنگ زندان او

یکی تیغ گردید، بشکسته، خرد

یکی مرد افتاده از دستبرد

یکی باره گردید با خاک پست

یکی باده خوار از می مرگ مست

یک نام بردار گشته زبون

بدش بالش از خاک و بستر ز خون

چو وی را به سرمرگ بگذاشت گام

به یاد آمدش از شه تشنه کام

ببارید خون از مژه لخت لخت

بنالید زار و بمویید سخت

که ای کشته ی خنجر شمر دون

سرت برسنان، تن به دریای خون

ایا خسرو بی درفش و سپاه

درفشت نگون و سپاهت تباه

تویی کت سرا پرده تاراج شد

سنان سنان را سرت، تاج شد

تویی کامدت پایمال ستور

تن پاک و سر هشته شد در تنور

خدا گشت خون تو را مشتری

هم انگشت رفت و هم انگشتری

کتاب خدا از تو شیرازه یافت

زخونت رخ عرش حق غازه یافت

من اینک فدای تو جان می کنم

برای تو ترک جهان می کنم

ره آورد جانت که جان ها فداش

دهم جان و صد جان ستانم بهاش

مرا جان تویی بلکه جانان تویی

هران چه ام نگنجد به وهم آن تویی

مرا با ولایت چو یزدان سرشت

نترسم زدوزخ، نخواهم بهشت

بیا تا دم واپسین بنگرم

به روی تو و نقد جان بسپرم

به پای تو سرسایم و سردهم

زدست نبی برسر افسر نهم

در آن دم زمینو چمان شد سروش

رسانید پیغام شاهش به گوش

که ای عاشق من بیا سوی من

به کام دل خود ببین روی من

تویی ذره و آفتابت منم

تو عطشان، گوارنده آبت منم

بیا تا تو را آنچه دانی دهم

به جان زنده گی جاودانی دهم

بیا تو به سر گل برافشانمت

به گلزار فردوس بنشانمت

صف بار پیغمبر آراسته است

به مینو ترا سوی خود خواسته است

بیا تا تو را جامه ی شاهوار

کند زیور پیکر نامدار

گشاید علی (ع) پرده از روی خویش

نماید ترا طاق ابروی خویش

به دست اندرش ساتکینی زنور

زفیض خدا پر شراب طهور

بیا و بخور تا که مستت کند

کند نیست و آنگاه هستت کند

سرافراز مختار فرخ نهاد

بهای چنین مژده را جان بداد

رخ مرتضی دید و چشم از جهان

بپوشید و سر داد و بسپرد جان

سر جنگجوی از همایون تنش

بریدند و بردند زی دشمنش

فراوان دروناز جهان آفرین

بدو باد از پیشوایان دین

دل مرتضی از غم آزاد ازو

شهنشاه خونین کفن شاد ازو

درود از همه شیعیانش رساد

به بنگاه قدسش روان باد شاد

مبراد از دامنش دست ما

زمهرش دل مهرت پیوست ما

پذیرفته گر نزد یزدان شویم

به جایی که او رفت ما هم رویم

زآلایش آنگه که کردیم پاک

بپوییم زی آن خور تابناک

ورا گفت فرزانه ی هوشیار

پرستشگه کوفه باشد مزار

میان دو محراب شیر خدای

بود خوابگاه یل پاکرای

خدایا بدان خوابگاهم رسان

وزانجا به درگاه شاهم رسان

چه شاهی به خاک درش درغری

پی سجده پشت شهان چنبری

بدانجا فرود آور ای داورم

بکن خاک درگاه او پیکرم

همه دوستان را بدین آرزوی

رسان و بدان خدا بخش آبروی

شاهدنامه (چهار خیابان باغ فردوس)

خیابان اول

خیابان دوم

خیابان سوم

خیابان چهارم

غزلیات

شمارهٔ ۱ : دلم از وحشت تنهایی شب‌ها خون است

شمارهٔ ۲ : این تف عشق که اندر جگر زار من است

شمارهٔ ۳ : سیاهکارتر از من کسی به دوران نیست

شمارهٔ ۴ : شب تنهایی ای دل هر که چون غم همدمی دارد

شمارهٔ ۵ : از بتان یار مرا انباز می‌خواهی ندارد

شمارهٔ ۶ : هرجای که رفتیم و به هرسو که دویدیم

شمارهٔ ۷ : با کاروان عشق تو چون همسفر شدم

شمارهٔ ۸ : کمرم شکست عشقت، صنما کمر ندارم

شمارهٔ ۹ : در عشق اگر راهبری داشته باشی

شمارهٔ ۱

دلم از وحشت تنهایی شب‌ها خون است

غمم از حسرتِ آن چهره روزافزون است

با تو شادم اگرم جای به دوزخ بدهند

بی‌تو در خُلد برین خاطر من محزون است

دل مجروح من از قطرهٔ خون بیش نبود

پس چرا دامنم از خون جگر جیحون است

بعد ازینم سر و کاری نبود هیچ به عقل

عاقل آن است که از عشق رخش مجنون است

مدتی رفت که از هجر تو بیمارم و تو

می‌نپرسی ز منِ خسته که حالت چون است

تو پریشان مگر آن زلف مسلسل کردی

که پریشانیِ آشفته‌دلان افزون است

به تماشای گلستان و گلم نیست نیاز

که کنار و برم از لخت جگر گلگون است

به درآی از دو جهان و به فراغت بنشین

عالم عشق ازین هر دو جهان بیرون است

نیست نسبت، قد موزون تو را هیچ به سرو

سرو موزون بود اما نه چنان موزون است

دل الهامی اگر گشته پریشان نه شگفت

همه دانند دل غمزده دیگرگون است

شمارهٔ ۲

این تف عشق که اندر جگر زار من است

باد افزون که دوای دل بیمار من است

کوهکن کوه اگر از غم شیرین می کند

کندن جان به جهان از غم تو کار من است

سرخی روی شفق تیرگی چهره ی شب

ز اشک گلگون من [و] آه سیه سار من است

ناله ام نغمه ی عشق است و دلم مرغ سحر

سرو من قامت تو روی تو گلزار من است

بعد این سرّ غمت را نکنم فاش به دل

دل دیوانه کجا محرم اسرار من است؟

پرده از خون جگر بر در دل باید بست

تا نداند ز پس پرده که غمخوار من است

واجب آن است که با تیغ سکوتش ببریم

که زبان با تو ...ار من است

غم نه، گر خلق جهان دشمن جانم گردند

تا غم عشق تو ای دوست هوادار من است

از وجودم نگذارد اثری الهامی

این تف عشق که اندر جگر زار من است

شمارهٔ ۳

سیاهکارتر از من کسی به دوران نیست

فزونتر از گنهم قطره های باران نیست

اگر به وهم نیاید فزونی گنهم

بدین خوشم که فزونتر ز لطف یزدان نیست

به هر چه می نگرم واله ی تو می بینم

که جلوه ی رخت از هیچ دیده پنهان نیست

درون خانه ی دل را ز نقش غیر بشوی

محل رحمت یزدان مقام شیطان نیست

از آن زمان که بدیدم بعشت عارض تو

مرا هوای گلستان و باغ و بستان نیست

عجب ز سختی دل آیدم که ز آتش عشق

بسوخت صد ره و از سوختن پشیمان نیست

همین نه ز آتش عشق تو سوخت الهامی

کجاست آنکه ازین شعله سینه بریان نیست

شمارهٔ ۴

شب تنهایی ای دل هر که چون غم همدمی دارد

چه غم او را که اندر خانهٔ دل محرمی دارد

به جز این زخم مردافکن که من اندر جگر دارم

هر آن زخمی که بینی در زمانه مرهمی دارد

خوش آن روزی که چون دیوانگان از سنگ اطفالم

به خون آلوده بر بینی که آن هم عالمی دارد

فشاندم تخم مهرت را به کشت سینهٔ محزون

چه غم از خشکسالی‌ها که چشمم شب نمی‌دارد

اگر لعل لبت نبود نگین جم چرا دایم

مسخّر ملک دل‌ها را به حکم خاتمی دارد

ندارد بیمی الهامی دگر از دوزخ هجران

که در خلد وصال تو روان خرّمی دارد

شمارهٔ ۵

از بتان یار مرا انباز می‌خواهی ندارد

در جهان ماهی چو او طناز می‌خواهی ندارد

راز او را کرده‌ام پنهان من اندر پردهٔ دل

از زبانم گر خبر زان راز می‌خواهی ندارد

من نیاز آوردم او را او ز من بنمود روی

ساده می‌باشد بت من ناز می‌خواهی ندارد

ای دل مفتون مخور هرگز فریب چشم مستش

گر وفا از ترک تیرانداز می‌خواهی ندارد

آشنایی گفتمت ای دل مکن با مار زلفش

دوستی از عقرب اهواز می‌خواهی ندارد

تو نه ای محرم ز الهامی مجوی اسرار او را

از سر ببریده گر آواز می‌خواهی ندارد

شمارهٔ ۶

هرجای که رفتیم و به هرسو که دویدیم

غیر از تو در آیینهٔ آفاق ندیدیم

بس بادیه گشتیم و بدیدیم در آخر

تو همره ما بودی و بیهوده دویدیم

بیهوده نگشتی تو اسیر نگه ما

دام از مژه ی چشم به راه تو تنیدیم

بوی دل پر خون به مشام آمدی از وی

در باغ جهان هر گل نورسته که چیدیم

دل خون شد و از دیده برون رفت و جگر سوخت

تا قطره ای از باده ی عشق تو چشیدیم

مهر تو به عالم نفروشیم که او را

با گوهر جان ای دُر یکدانه خریدیم

الهامی اگر پیرو مایی قدمی نِه

با ما که به سرمنزل مقصود رسیدیم

شمارهٔ ۷

با کاروان عشق تو چون همسفر شدم

پای هوا شکستم و ره را به سر شدم

بر کهربا ز جزع نشاندم عقیق ناب

چو لعل ز عشق تو خونین جگر شدم

دادم چو دل به ابرو [و] چشم سیاه تو

تیغ جفا و تیر بلا را سپر شدم

بستم نظر ز ملک دو عالم به مسکنت

تا خاک راه مردم صاحب نظر شدم

در لوح سینه نقش غمت را نگاشتم

از سوز عشق و راز محبت خبر شدم

از بس که تیر غم به دلم جا گرفته است

سر تا قدم چو مرغ همه بال و پر شدم

این قسمتم ز خوان محبت نصیب شد

الهامی ار به رندی و مستی سمر شدم

شمارهٔ ۸

کمرم شکست عشقت، صنما کمر ندارم

جگرم شد از غمت خون، به خدا جگر ندارم

تو مرانم از در خود گنهی ندیده از من

که بغیر درگه تو که به دری گذر ندارم

تو ز جان من چه جویی که ز جان کناره جستم

تو چه پرسی از دل من که ز دل خبر ندارم

تو که ماندت سراپای به نیشکر چه دانی

که تنم ز غم چو نی گشت و به لب شکر ندارم

چو ز شست برگشایی تو خدنگ غمزه جانا

دل خود نشانه سازم که جز این سپر ندارم

نظر از طریق پاکی به جمال نازنینان

بطلب ز پاک بینان که من آن نظر ندارم

به شب فراقت ای مه ز دعای صبحگاهی

همه تیر آهم اما به دلت اثر ندارم

قدر و قضا مرا خواست نشان تیر عشقت

نظر از قضا نپوشم حذر از قدر ندارم

طلبند خلقی الهامی اگر ز بحر گوهر

شده‌ام به بحر غم غرق و سر گهر ندارم

شمارهٔ ۹

در عشق اگر راهبری داشته باشی

آن نخل بلندی که بری داشته باشی

مشکن دل کس بی گنهی گر تو بخواهی

جا در دل صاحب نظری داشته باشی

نه چرخ برین را سپر از هم بشکافی

ای تیر دعا گر اثری داشته باشی

خورشید حقیقت نگری در همه ذرات

ای دل به خدا گر بصری داشته باشی

بر ساحت افلاک پری از قفس تن

از عشق اگر بال و پری داشته باشی

چشم از رخ تو بازنگریم که مبادا

دزدیده نظر با دگری داشته باشی

خشکیده نگردد لبت از گرمی محشر

الهامی اگر چشم تری داشته باشی

قصاید

شمارهٔ ۱ : گفتمش: یارا چرا لاغر بود پیکر مرا؟

شمارهٔ ۲ : فراز آمد یکی عید همایون اهل ایمان را

شمارهٔ ۳ : مژده که میلاد شاه عرش مکان است

شمارهٔ ۴ - در مدح میرزا حسن خان گوید : عید غدیر آمد ای ماه میگسار

شمارهٔ ۵ - در تهنیت عید غدیر گوید : ساقیا می ده که می جان است گویی نیست هست

شمارهٔ ۶ - در مدح جناب امام حسن علیه السلام گوید : بهار آمد که بانگ عندلیب از هر چمن خیزد

شمارهٔ ۷ - در مولود حضرت حجت و تهنیت خلعت حسام السلطنه گوید

شمارهٔ ۸ - در ستایش شاهزاده حسام السلطنه گوید : عید مولود شه تاجور گردون فر

شمارهٔ ۹ : تا دلم شد به خم زلف رسای تو اسیر

شمارهٔ ۱۰ - در مدح حضرت امام ثامن گوید : همچو خضر آب حیات از اهل جانان یافتم

شمارهٔ ۱۱ - وله فی المدح : هلال غره ی شوّال را زدوده حسام

شمارهٔ ۱۲ - فی تهنیة مولود السلطان خلّد الله ملکهُ

شمارهٔ ۱۳ - در مدح میرزا حسن خان نایب الحکومه گوید

شمارهٔ ۱۴ - وله در مدح امام عصر عجل الله فرجه : گر تو آهنگ قِتال ای بت قتال کنی

شمارهٔ ۱

گفتمش: یارا چرا لاغر بود پیکر مرا؟

گفت: از عشق میانی همچو مو لاغر مرا

گفتمش: بهر چه پشتم در جوانی چنبر است؟

گفت: زان باشد که باشد زلف چون چنبر مرا

گفتمش: غم بر رگ جانم چرا نشتر زند؟

گفت: از آن است این که مژگان است چون نشتر مرا

گفتمش: بهر چه دارم اشک شور و کام تلخ؟

گفت: از یاد لبی شیرین تر از شکر مرا

گفتمش: بهر چه دل صد چاک باشد در برم؟

گفت: از خونریزی ابروی چون خنجر مرا

گفتمش: ترکا کمان وار از چه شد بالای من؟

گفت: از ترکان چشمان کمان آور مرا

گفتمش: بر اشک و رویم بنگر اندر عشق خویش

گفت: نفریبد کسی هرگز به سیم و زر مرا

گفتمش: بشمر مرا یک تن ز جانبازان خود

گفت: ناید این سخن بی ترک جان باور مرا

گفتمش: جامی بپیما بر من از صهبای ناب

گفت: کز صهبا لب میگون بود خوشتر مرا

گفتمش: همرنگ مرجان گوهر اشکم که کرد؟

گفت: آن کو داده این مرجان پرگوهر مرا

گفتمش: یک شب به بستر تنگ در برگیرمت

گفت: کی شاید بجز خورشید هم بستر مرا

گفتمش: یکره تماشا را بچم در گلستان

گفت: نیکوتر بود روی از گل احمر مرا

گفتمش: کز مشک اذفر غالیه بر موی مال

گفت: بهتر بوی زلف از نافه ی اذفر مرا

گفتمش: بشمر مرا از چاکران خویشتن

گفت: بر چرخ است شاخ اختران چاکر مرا

گفتمش: با این تن سیمین چرا سنگین دلی؟

گفت: زاده است از ازل با این صفت مادر مرا

گفتمش: رحمت نیاری هیچ بر جان و دلم

گفت: رحمت کی سزد اندر دل کافر مرا

گفتمش: سخت ای صنم دل می رباید حسن تو

گفت: داد این گونه حسن دلربا داور مرا

گفتمش: کت در کنار ای مه نشانم عاقبت

گفت: گر مه بر زمین آری کشی در بر مرا

گفتمش: کز جنت و کوثر دلیلی بازگو

گفت: باشد روی و لب آن جنت این کوثر مرا

گفتمش: کاین عنبرین افسر تو را بر فرق چیست؟

گفت: خاک پای شه بخشیده این افسر مرا

گفتمش: برگو کدامین شاه تا بوسم زمین

گفت: آن شاهی که مهرش شد به دل مضمر مرا

گفتمش: آن شه که او را ناصر الدین است نام

گفت: کردی زنده جان زین نام جان پرور مرا

گفتمش: آن شه که گوید آسمانم خرگه است

گفت: آن خسرو که گوید اختران لشکر مرا

گفتمش: در خورد او مدحی توانی ساز کرد؟

گفت: باشد مدح او از فکرت افزونتر مرا

گفتمش: در بیشه ی وصفش توانی جست راه؟

گفت: نبود نیرو کوشنده شیر نر مرا

گفتمش: هیچ از فروغ رای شه داری نشان؟

گفت: نبود قدرت تسخیر ماه و خور مرا

گفتمش: کز عرش اجلالش چه داری آگهی؟

گفت: نبود رتبه ی معراج پیغمبر مرا

گفتمش: کز قلزم جود ملک داری خبر؟

گفت: خواهی غرقه در دریای پهناور مرا

گفتمش: هیچ از فتوح شاه دانی داستان؟

گفت: چون شهنامه صد باشد به یاد اندر مرا

گفتمش: کز مدح خسروزادگان برگو سخن

گفت: گویم گر نماند عقل از آن مضطر مرا

گفتمش: ز آنان که باشد ظلّ سلطانش لقب

گفت: مسعود آنکه ظلّ عون او بر سر مرا

گفتمش: ز اقبال او گفتن توانی شمّه ای؟

گفت: آری گر شود اقبال او یاور مرا

گفتمش: برگو ز رمح جان شکار او حدیث

گفت: گر بر جای ماند زهره زان اژدر مرا

گفتمش: زان پهنه برگو کاندران راند حشر

گفت: آوردی به یاد از عرصه ی محشر مرا

گفتمش: با رای او هیچ آری از خورشید یاد؟

گفت: کاری نیست با آن دیده ی اعور مرا

گفتمش: کاین شه به ملک اسکندر دیگر بود

گفت: با او ننگ باشد ذکر اسکندر مرا

گفتمش: عهد ملک یا عهد سنجر خوشتر است؟

گفت: عهد او به از عهد ملک سنجر مرا

گفتمش: برگو که وی را خشم عالم سوز چیست؟

گفت: اگر گویم ز دوزخ برگشاید در مرا

گفتمش: مسعود عادلتر و یا نوشیروان؟

گفت: با او قصه ی کسری بشد از بر مرا

گفتمش: هر کشوری از داد او آباد شد

گفت: دارالدوله چون شد کو بود کشور مرا

گفتمش: فرماندهی عادل بدین کشور گماشت

گفت: بخ بخ آگهی ده زان همایون فر مرا

گفتمش: دارد حسام الملک از سلطان لقب

گفت: شد تیغ طرب زین مژده پر جوهر مرا

گفتمش: با خود نشانی داری از تیغ امیر

گفت: تیغ جان شکار ابروان بنگر مرا

گفتمش: کز خوی او با خویش داری نکهتی

گفت: یابی گر ببویی زلف چون عنبر مرا

گفتمش: این گونه شعری دیده ای در مدح میر

گفت: نی شعر ار چه بیش از حد بوَد از بر مرا

گفتمش: زین پیش گفته است این چنین مدحت کسی

گفت: نه نبود به یاد از هیچ دانشور مرا

گفتمش: مدحی بدین صنعت تواند گفت کس

گفت: الهامی کس ار گوید شمر کافر مرا

گفتمش: کاین مدحت میر است حرز از هر گزند

گفت: تا حرزش کنم بنگار در دفتر مرا

گفتمش: عمر ملک جاوید خواه از کردگار

گفت: بخشاد این تمنا خالق اکبر مرا

گفتمش: ماناد عز ظل سلطان مستدام

گفت: این باشد امید از گردش اختر مرا

گفتمش: سرسبز بادا نخل اقبال امیر

گفت: شاخ مدعا زین است بار آور مرا

شمارهٔ ۲

فراز آمد یکی عید همایون اهل ایمان را

که در او پاک یزدان کرد پیدا راز پنهان را

به مردم خواست تا خود را نماید ایزد داور

نقاب افکند از چهر دل آرا شیر یزدان را

امیرالمؤمنین یعسوب دین وجه الله باقی

که ذاتش گشت باعث از ازل ایجاد امکان را

لسان الله که اندر بطن مادر بهر پیغمبر

تلاوت کرد از سر تا به پا آیات قرآن را

نکردی نوح گر مهر علی را لنگر کشتی

بدو دریای آتش کردی ایزد موج طوفان را

نبودی عصمتش گر یاور صدیق پیغمبر

به لوث معصیت آلوده کردی پاک دامان را

نکردی گر چراغ دل ز مهر مرتضی روشن

نبودی آن ید بیضاد به معجز پور عمران را

به زیر طوبی مهرش خلیل ار جا نمی کردی

کجا در آتش نمرود دیدی آن گلستان را؟

اگر نقش نگین خود نکردی نام نیکش را

نمی بودی به گیتی آن همه حشمت سلیمان را

نبودی نور او گر هادی خضر نبی هرگز

نمی دیدی جهان بینش به ظلمت آب حیوان را

نمی بودی اگر سر پنجه ی قهر یداللهی

شکستی استخوان بر تن به نیرو شیر سلمان را

سرشت از آب مهر این شهنشه ایزد داور

ز فیض خویش خاک پاک زین العابدین جان را

ببین با چشم معنی صورتش را گر نمی خواهی

که بینی صحن گلزار ارم یا باغ رضوان را

زهی قادر زهی صانع خداوندی که امر او

به مشتی استخوان جا داده یک عالم دل و جان را

ز رشک دست زرپاشش بنالد روز و شب دریا

که او چون ریگ پندارد عقود درّ و مرجان را

ز روی این پسر روشن کند بینای بی دیده

جهانبین حسام الملک فرّخ میر تومان را

ببین ابر کفش را چون بود بر کوهه ی یکران

ندیدستی اگر اندر فراز کوه عمّان را

کفش را خواند عقل از خام طبعی ابر نیسانی

کجا نسبت بود با دست رادش ابر نیسان را

به یکره بذل کردی گر دمی دادی به دست او

خداوند جهانبان حاصل این هر دو کیهان را

الا ای برج حشمت را درخشان نیّر اعظم

که رای روشنت بخشد ضیا مهر درخشان را

همی تا بیند از روح القدس تأیید الهامی

قرین باشی تو تأیید خداوند جهانبان را

شمارهٔ ۳

مژده که میلاد شاه عرش مکان است

عید پیمبر شه زمین و زمان است

باعث ایجاد کاینات محمد

کز رخ او جلوه ی خدای عیان است

نور نخستین و خلق اول احمد

کز همه پیش است و اخر همگان است

آدم اول رسول خاتم امی

کز گهر آدم است و بهتر از آن است

بنده ی ایزد نما و علت اشیا

داور آفاق و مالک دو جهان است

پیکرش از نور بود و عنصرش از جان

سایه نبودش از آنکه جسمش جان است

بی مثل آمد چو ذات ایزد یکتا

هرچه در آید به فکر برتر از آن است

غیر علی کس نبود یار و معینش

ناصر دینش خدیو ملک ستان است

ناصر دین شاه تاجور که به خفتانش

خفته تو گویی هزار شیر ژیان است

آنکه ز رشک بنان و کف کریمش

خون به دل معدن است و در رگ کان است

بر سر مطبخ سرای شاه جهانبان

گنبد پیروزه فام همچو دخان است

شاه بود تاج بخش و پورش مسعود

ملک ستان و خدیو شاه نشان است

سایه ی سلطان یمین دولت کو را

فتح چو زه بسته بر دو سوی کمان است

آنگه حسامش به رزم قابض روح است

و آنکه عطایش به بزم معطی جان است

نیمه ی ایران ز عدل کارگزارانش

خرّم و آباد همچو باغ جنان است

ویژه ز دوده ی حسان ملک شهنشاه

آنکه زمانش زمان عدل و امان است

میر معظم که از لطافت عنصر

رای وی آگه ز رازهای نهان است

گو مخور ای بینوا دگر غم روزی

جود امیر بزرگوار ضمان است

ای که ز تأثیر اسم اعظم عدلت

گرگ پی پاش گله بِه ز شبان است

مهر تو احباب را شکفته بهار است

قهر تو بدخواه را چو باد خزان است

رمح تو نیش قضا بود که ز بیمش

خون به رگ روزگار در هیجان است

بود مداین چه سان به دوره ی کسری

کشور ما از عدالت تو چنان است

تیغ به دریای دست راد تو ای میر

راست تو گویی یکی نهنگ دمان است

روز نبرد از نهیب لشکر عزمت

کز دو طر پهنه پر ز برق سنان است

رایت دشمن چو مرغ سوی نشیمن

رو به هزیمت نهاده در طیران است

اکه به سرپنجه ی تو قبضه ی تیغ است

ملک مصون ز انقلاب و از حدثان است

راست روی در زمان عدل تو ای میر

بر همه تن واجب است گر سرطان است

سم ننهاده است گر سمند تو بر چرخ

بر رخ او از هلال این چه نشان است

اسب تو باد بزان بود که به پویه

بر زبر کوه همچو دشت دوان است

نی نی باد است خانه زاد سمندت

زان به جنوب و شمال در جولان است

ر تو به هیبت به کوه خاره ببینی

کوه مخوانش دگر که آب روان است

در دل الهامی از عنایت یزدان

وحی سماوی و روج قدس نهان است

لیک فتاده به قعر چاه مذلت

یوسف جانش ز کینه ی اخوان است

خواستم از این دیار رخت ببندم

سوی دیاری که خسرو ملکان است

سود برند اهل ذوق از سخن من

قافیه گر شایگان شود چه زیان است

تا که به هر سال عید احمد مختار

سنت اسلام و جشن پیر و جوان است

شاه بماناد و پور شاه بماناد

میر بماناد و هرکه خادم آن است

شمارهٔ ۴ - در مدح میرزا حسن خان گوید

عید غدیر آمد ای ماه میگسار

بنشین و می بده برخیز و می بیار

گرد ستم نگرد راه کرم بپوی

بیخ جفا بکن شاخ وفا بکار

باب سرا ببند بند قبا گشا

دستی فشان به رقص چنگی بزن به تار

امروز از شرف اندر غدیر خم

شد مرتضی علی سلطان تاجدار

چون در غدیر خم خیرالبشر رسید

از حجة الوداع با عزّ و اقتدار

از درگه جلیل جبریل پر گشود

آمد بر رسول چون عبد خاکسار

گفتا تو را چنین ای شاه مرسلین

بعد از سلامها فرموده کردگار

کامروز ای رسول تبلیغ کن به خلق

امر خلافت شاه بهشت و نار

برگو که بعد من حیدر به تخت دین

باشد به هر دو کون شاه بزرگوار

این امر من اگر بر جا نیاوری

از من نکرده ای تبلیغ هیچ کار

احمد شکفته گشت در مسند شرف

از امر کردگار چون گل به شاخسار

فرمود کز جهاز منبر بساختند

در منبر از شعف بگرفت پس قرار

زد پنجه و گرفت بازوی مرتضی

برکند از زمین آن دست کردگار

پس گفت کای گروه حیدر وصی من

باشد ز بعد من بر اهل روزگار

هر کس به ملک دین مولای او منم

مولای او بود دارای ذوالفقار

اول قبول کرد گفت رسول را

روح مقدس صدر بزرگوار

خان ستوده رای فرخ حسن که هست

از خلق او جهان چون باغ قندهار

آن معدن سخا کاندر گَه عطا

دست و دلش بود دریای بی کنار

همچون کف کلیم رایش فروغ بخش

همچون دم مسیح نطقش روان سپار

شیرازه ی کمال دیباچه ی هنر

سرمایه ی جلال پیرایه ی وقار

آزاده گوهری کز خدمتش همی

آزاده گوهران دارند افتخار

چون معن زائده باشد کریم طبع

چون قیس ساعده باشد سخن گزار

بخت حرون که کس او را نکرده رام

سر بر خطش نهاد از روی اضطرار

دشمن اگر کند یاد عداوتش

گیتی برآورد از جان او دمار

گردون اگر کشد سر از خطش، کند

در بینیش قضا از کهکشان مهار

شمارهٔ ۵ - در تهنیت عید غدیر گوید

ساقیا می ده که می جان است گویی نیست هست

جان چه باشد باده ایمان است گویی نیست هست

گر نداری صاف، دردم می کشد دُردم بده

درد ما را دُرد درمان است گویی نیست هست

ساقیا عید غدیر است و به منبر مصطفی

شیر یزدان را ثناخوان است گویی نیست هست

ساقیا عید غدیر است و به منبر مصطفی

شیر یزدان را ثنا خوان است گویی نیست هست

وارث محراب و منبر از پس خیرالبشر

خسرو دین شاه مردان است گویی نیست هست

تخت احمد را به فرمان خداوند احد

حیدر کرّار سلطان است گویی نیست هست

در چنین عهد همایون فال جشن انبساط

در تمام ملک امکان است گویی نیست هست

باده ی وحدت بگیر از ساقی خمّ غدیر

کان شرابت روح ایمان است گویی نیست هست

بی شراب و شاهد ار باشی درین عید سعید

در حقیقت عین عصیان است گویی نیست هست

کشور توحید را از فتنه ی کفر و نفاق

شوهر زهرا نگهبان است گویی نیست هست

ساقیا دردِه شراب نابم از خمّ غدیر

کان ولای شیر یزدان است گویی نیست هست

ساقی کوثر علی مرتضی کز منزلت

عین دادار دو کیهان است گویی نیست هست

او یدالله است و دست اوست فوق دستها

شاهد او نصّ قرآن است گویی نیست هست

ذات او آیینه ای باشد بر حق کاندرو

آشکارا حیّ سبحان است گویی نیست هست

آن ولی حق وصیّ مطلق پیغمبر است

آیه ی تبلیغ است گویی نیست هست

آنکه اندر بیشه ی توحید شیر داور است

خوابگاهش عرش رحمان است گویی نیست هست

نوح کشتیبان بود هر کس که با او یار شد

فارغ از آسیب طوفان است گویی نیست هست

قدسیان را در سجود آدم او مسجود بود

منکر این قول شیطان است گویی نیست هست

دین حق را تیغ جانسوز امیرالمؤمنین

پاسبان از کفر و طغیان است گویی نیست هست

از برای نصرت دین نایب تیغ علی

پور شاهنشاه ایران است گویی نیست هست

دادگستر شاه مسعود آنکه در دوران او

گرگ اندر گله چوپان است گویی نیست هست

در سپهر حشمت و تمکین چو نیکو بنگری

مهر ظل ظل السلطان است گویی نیست هست

رمح او در نفی قبطی سیرتان دین حق

راستی مانند ثعبان است گویی نیست هست

لطمه زد خشمش به چهر آسمان هفتمین

زان شبه گون روی کیوان است گویی نیست هست

گر بخواهد چون خور آسان گیرد او ملک جهان

یار او شاه خراسان است گویی نیست هست

قرة العینش جلال الدوله نور انجم است

کاختر ملک سلیمان است گویی نیست هست

چاکران در گه او مهتران کشورند

میر آنها میرتومان است گویی نیست هست

آنکه سرهای عدو روز وغا او راست گو

تیغ او خم گشته چوگان است گویی نیست هست

رای او خورشید تابان است در برج اسد

دست او خود ابر نیسان است گویی نیست هست

سجده را در پیشگاه شاه مسعود این امیر

همچنان خم گشته مژگان است گویی نیست هست

گوید او را گر یمین الدوله در آتش بچم

چون سمندر عبد فرمان است گویی نیست هست

تیغ او باشد حصاری آهنین بر گرد ملک

فتنه در آن سوی بنیان است گویی نیست هست

هست اندر مغز چرخ از هیبتش رنج دوار

زین سبب پیوسته گردان است گویی نیست هست

شاخ آهو نیزه را ماند به دور عدل او

کافت ضرغان غژمان است گویی نیست هست

تا به بستان باد ننگیزد غبار از عدل او

خار جاروب گلستان است گویی نیست هست

گو نتابد آفتاب اندر زمان و آسمان

چهر او خورشید رخشان است گویی نیست هست

آن درخت بارور باشد که در باغ کرم

بار و برگ او ز احسان است گویی نیست هست

گر حسام الملک نبود مظهر الطاف حق

چون بری از عیب و نقصان است گویی نیست هست

ای حسام خسرو غازی که از ایمای تو

دشمنت ببریده شریان است گویی نیست هست

گو بتازد لشکر افراسیاب انقلاب

رستم عزمت به میدان است گویی نیست هست

احمد لطف تو یار من بود کاندر سخن

بنده ی من روح حسان است گویی نیست هست

باغ فردوس مرا در پر نویسد جبرئیل

کان امین وحی سبحان است گویی نیست هست

چون به الهامی کند روح القدس وحی سخن

طبع او مرغ سخندان است گویی نیست هست

تا جهان باشد تو را در مسند عزّ و شرف

یار الطاف جهانبان است گویی نیست هست

تا بود گیتی تو اندر او دل خرم بمان

عمر گیتی بس فراوان است گویی نیست هست

شمارهٔ ۶ - در مدح جناب امام حسن علیه السلام گوید

بهار آمد که بانگ عندلیب از هر چمن خیزد

گل شاداب از بستان چو روی یار من خیزد

خروش قمری و غوغای کبک و ناله ی صُلصُل

گهی از سرو و گاه از کوه و گاه از نارون خیزد

ز چشم ابر لؤلؤ زاید از جیب صبا عنبر

ز هامون لاله روید وز گلستان نسترن خیزد

سحرگاهان چو آید بانگ رعد از کوه، پنداری

که افغان از غم شیرین ز جان کوهکن خیزد

شمیم غالیه از جعد سنبل بر مشام آید

نسیم خلد از طرف سمن زار و دمن خیزد

ز لاله کوهساران سرخ چون کان یمن گردد

ز سبزه موج از هامون چو دریای عدن خیزد

ز سرو آخته بالا همه ناز و کشی آید

ز چشم نرگس شهلا همه سحر و فتن خیزد

برفت آندم کز آوای زغن پر بود باغ اکنون

خروش عندلیبان جای آواز زغن خیزد

ز آب آیینه سازد چون شمر در بوستان بگذر

که از آیینه ی خاطر تو را زنگ حزن خیزد

شکوفه در کنار مادر شاخ ار نکو بینی

بود طفلی که از نوشین لبش بوی لبن خیزد

سحاب اکنون ز لاله در چمن زرین بساط آرد

حباب ایدون ز روی آب چون سیمین مجن خیزد

ز گنج باغ گوناگون گهر پیدا شود گویی

چنین بخشندگی از جود سبط مؤتمن خیزد

نخستین پور زهرا مصطفی را دو بهین نایب

حسن کز حسن او در دهر هر وجه حسن خیزد

بجز واجب نبینی در میان چیز دگر ای دل

اگر این پرده ی امکانی از وجه حسن خیزد

اگر فرمان دهد بر کوه تا بر آسمان پرّد

ز جا کوه گران مانند سیل خانه کن خیزد

نماید بر وثن گر سیمگون چهر دل آرا را

صمد گویان ز جای خویشتن زرین وثن خیزد

اگر فرمان دهد از بهر قتل بت پرستان او

وثن از جا برای کشتن خیل شمن خیزد

شهاب ثاقب یزدانی آن کز ناوک خشمش

خروِش اَلاَمان هر دم ز جان اهرمن خیزد

به عونش گر کند روباه با شیر ژیان کوشش

صدا از مهره ی پشت هژبر پیلتن خیزد

منه فرق از علی او را دو بینی ز احولی باشد

یکی باشد کز و گه مصطفی گه ممتحن خیزد

بود زو سرخ رو ختم الرسل در عرصه ی محشر

اگرچه سبز نور از تاب زهرش از بدن خیزد

برای دین پیغمبر رواج و رونق فرّی

که از حرب حسینی خاست از صلح حسن خیزد

دریغ از آن زمان کان دو برادر در صف محشر

خرامند و خروش از مصطفی و بوالحسن خیزد

یکی از تربت پرنور با خضرا ثیاب آید

یکی چون لاله ی شاداب با خونین کفن خیزد

بغیر از دور ظلم و کینه ی فرزند بوسفیان

شنیدستی ز کس بانگ غریبی در وطن خیزد

شمارهٔ ۷ - در مولود حضرت حجت و تهنیت خلعت حسام السلطنه گوید

آشکار از پرده عیدی جان فزا دیدار کرد

کز فروغ خود جهان را مطلع انوار کرد

فرّخا ماهی کزان چون شد دو هفته تابناک

روز فیروزی چو ماه چارده رخسار کرد

از پی تعظیم این روز همایون بود اگر

ماه شعبان را معظّم ایزد دادار کرد

در چنین مه بهر نظم سلک ملک و دین پدید

حق ز دریای ولایت گوهری شهوار کرد

در چنین روزی شکُفت از باغ پیغمبر گلی

کز جمال خود همه آفاق را گلزار کرد

ماه شعبان شد ربیع خلق تا فاش اندران

مهدی موعود دیدار پیمبروار کرد

چار مام و نه پدر جستند ازین فرزند نام

کایزد او را در امامت ختم هشت و چار کرد

عید روز زادن این تا جور مولود را

خسرو صاحب قران دارای گیتی دار کرد

حیدر کرّار یار ناصرالدین شاه باد

چون چنین خدمت به پور حیدر کرّار کرد

صاحب این عید نیز آندم که فریاد ظهور

خواهدش بر لشکر منصور خود سالار کرد

بر سریر سلطنت شه را فراوان عمر باد

کز پی ترویج دین حق، فراوان کار کرد

هرچه آثار نکو در عالم است از خسروان

زان همه افزون شهنشاه جهان آثار کرد

[شد بساط صیت عزم همتش گردون نواز

وین هنر شاه سکندروار جم کردار کرد]

این سفر کامسال زی ملک فرنگستان نمود

شاه گیتی، کردگارش معجز اسفار کرد

پیش ازین هم یک سفر سوی دول فرمود شاه

این سفر را نهضت شاهانه دیگر بار کرد

نیک رفت و نیک باز آمد بدان سرعت که ماه

طیّ منزل در بروج گنبد دوّار کرد

تا که باز آرد ز بهر مملکت آثار نیک

این همه رنج گران را شه به خود هموار کرد

در غیابش عمّ راد او حسام السلطنه

ملک کرمانشاه را پردخته از اشرار کرد

چونکه باز آمد به پاداش نکوکاری روان

بهر عمّ خویش تشریفی گران مقدار کرد

مرحمتهای نهانی را شهنشاه جهان

در چنین خلعت به میر روزگار اظهار کرد

اینک از بهر تفاخر در چنین جشن برزگ

زیب پیکر میر تشریف شه قاجار کرد

وه چه تشریفی که نور گوهرآگین شمسه اش

شمس را پنهان رخ اندر جیب شام تار کرد

وه چه تشریفی که حق در کارگاه هستیش

با پرند آسمان پیوسته پود و تار کرد

راست پنداری که تشریف مَلِک بود آسمان

ور نه چون انجم پدید از گوهر شهوار کرد؟

بر چنان فرخنده تشریف چنان فرخنده میر

مردمان را جان و سر باید کنون ایثار کرد

حبذا میری کزو رایات نصر افراشته

دولت سلطان و دین احمد مختار کرد

شاه را حق داده شمشیری که رخشان جوهرش

روز هیجا خیره چشم ثابت و سیّار کرد

[کیست آن شمشیر عمّ او حسام السلطنه

کایزدش در نصرت دین قاهر کفّار کرد]

آنکه روز بار، جودش خانه ها آباد کرد

آنکه روز جنگ، خشمش باره ها هموار کرد

قلزم جوشنده نتواند چو او شد موج زن

ضیغم کوشنده نتواند چو او پیکار کرد

فخر الهامی همین بس کاین گهرهای ثمین

در چنین عیدش به مدحت هدیه ی دربار کرد

تا تواند تابش مهر سپهر و فیض ابر

گوهر از خارا عیان و گل پدید از خار کرد

جاودان فرمانروا باد آنکه رای و دست او

کار مهر تابناک و ابر گوهربار کرد

شمارهٔ ۸ - در ستایش شاهزاده حسام السلطنه گوید

عید مولود شه تاجور گردون فر

باد مسعود و مبارک به مه چرخ ظفر

عمّ پیروزگر خسرو گردون خرگاه

تیغ پر جوهر شاهنشه خورشید افسر

علم حشمتش افراشته چون افریدون

حشم نصرتش آراسته چون اسکندر

بهر خصم افکنی و دوست نوازی به ازو

نگشاده است کسی دست و نبسته است کمر

فلک ار بر زبر است و کره ی خاک به زیر

همت و حشمت او هست فلک را به زبر

بخت با اوست به هر جا که گشاید رایت

فتح او راست به هر سو که فرستد لشکر

آن سحاب است که فضل و هنر او را بارش

آن سپهر است که عدل و کرم او را محور

همه پیروزی و مجد است و نکوکاری و نام

همه بهروزی و داد است و جهانداری و فر

نام نیکش شده مشهور به هر هفت اقلیم

صیت جاهش زده منجوق به هر هفت اختر

خرم آن باغ که چونین بودش نیک نهال

نامی آن بحر که چونین بودش نیک گهر

هر دیاری که چنین نامورش دادگر است

از بهار است و بهشت است برآراسته تر

ظلم را نیست در آن مرز که او هست نشان

فتنه را نیست در آن شهر که او هست گذر

نام نیکو به جهان گنج پراکنده ی اوست

ملکان راست اگر گنج پراکنده به زر

آن چنان کز اثر صولت او لرزد خصم

هرگز از باد نلرزد به چمن شاخ شجر

شرف اندوخته از خدمت او دلتخواه

نعمت انباشته از مدحت او مدحتگر

همه ی اهل سخن را شه حاتم دربان

خلعت و نعمت بخشیده فزون از حد و مر

بجز این بنده ندانم کسی از اهل ثنا

کش به تشریف شرف میر نیاراسته بر

دارد امید بدین مدحت نغز الهامی

که بر او عمّ ملک افکند از مهر نظر

تا جهان است خداوند در آن جاویدان

باد فرمانده و میران جهان فرمانبر

وز چنین داور منصور برافراشته باد

علم نصرت و اقبال شه دین پرور

شمارهٔ ۹

تا دلم شد به خم زلف رسای تو اسیر

بازوی عقل مرا کرد جنون در زنجیر

کرده آهوی دلم را به خطای تن من

در نیستان مژه شیر نگاهت نخجیر

از پی صید من از طرّه و ابروی و مژه

گه کمند آوری و گاه کمان گاهی تیر

صنما! سنگدلا! سر و قد! سیمبرا!

نیست بازیچه چنین عشق مرا سهل مگیر

من خود این فال زدم تا که بدیدم رخ تو

کاخرت سلطنت حسن شود عالمگیر

گر ز ابروی و مژه تیر و کمان برگیری

به یکی لحظه کنی ملک جهان را تسخیر

با غم عشق تو در عین جوانی پیرم

همچو من کیست که در عین جوانی شده پیر

حالیا تا که تو را دست دهد با من مست

باده پیمای و قدح نوش و ز می ساغر گیر

که به گوش دل من گفت سروشی امروز

روز جشن اسدالله بود و عید غدیر

اندرین روز به فرموده ی یزدان، احمد

کرد سلطان نجف را به همه خلق امیر

کیست سلطان نجف شیر خداوند علی

که نبی راست طرازنده ی دیهیم و سریر

آنکه چون ایزد دادار علیم است و حکیم

آنکه چون احمد مختار بشیر است و نذیر

جلوه ی شاهد غیب آنکه بود بی شک و ریب

از نهان راز دل خلق جهان جمله خبیر

آن امیری که نبودش ز پس پیغمبر

همچو ذات احدیت نه عدیل و نه نظیر

جزیی از دفتر وصفش نتوانند نگاشت

گر فلک صفحه شود اهل سماوات دبیر

جامه ی خالقی و کسوت مخلوقیّت

آن به بالاش طویل این به قدش بود قصیر

چو زر بیغش خورشید شود پاک عیار

مس قلبی که ببیند ز ولایش اکسیر

توتیا گر کشد از خاک در شاه به چشم

مور در چاه ببیند به شب تیره، ضریر

احمد ار شمس وجود است علی چون قمر است

در سپهر شرف این هر دو ندارد نظیر

این کلف بر رخ ماه فلکی دانی چیست؟

لطمه زد غیرت رایش به رخ بدر منیر

عذرخواه همه ی اهل گنه گر شود او

چه کند بار خدا گر نشود عذر پذیر

ای صفات احدیت شده از دست تو فاش

که حلیمیّ و کریمیّ و سمیعیّ و بصیر

دست تدبیر تو چون تیغ برآرد نه عجب

سپر اندازد اگر در بر تیغش تقدیر

کفر با مهر تو زان دین که نه با مهر تو بِه

بلکه جز مهر تو دینی نکند کس تصویر

دادخواه آمده ام بر درت از جور سپهر

ای غنی همچو خداوند بده داد فقیر

عرض حاجت نتوان کرد به درگاهت از آنک

همه ی اهل جهان را تویی آگه ز ضمیر

دست دست تو بود ز آنکه تویی دست خدای

زنده فرمای و بمیران و ببخشای و بگیر

لذت مهر توام کی رود از دل که مرا

با دل آمیخته مهر تو چو شکّر با شیر

زان به ملک سخنم گشت لقب الهامی

که مرا مدح تو الهام شد از حی قدیر

تا رخ باغ شود همچو طبرخون به بهار

تا شود چهره ی گلزار به دی مه چو زریر

یار و بدخواه تو را چون سحر و شام بود

دو رخ آموده به کافور و براندوده به قیر

شمارهٔ ۱۰ - در مدح حضرت امام ثامن گوید

همچو خضر آب حیات از اهل جانان یافتم

بودم ار بیجان تنی سرمایه ی جان یافتم

مور بودم عشق از آن لب خاتمی لعلم سپرد

ره بدان خاتم سوی ملک سلیمان یافتم

دل نهادم تا به مهر دوست صاحبدل شدم

سر سپردم تا به عشق یار سامان یافتم

سالها در ظلمت زلفش دلم حیران بگشت

تا به لعل او نشان آب حیوان یافتم

گم شده دل را که در ملک تنم بودی عزیز

جستجو کردم در آن چاه زنخدان یافتم

آنچه از آیینه دید اسکندر و از جام، جم

از فروغ روی جانان من دو چندان یافتم

هستی خود را ز یکدیگر گسسته پود و تار

پیش ماه طلعتش مانند کتّان یافتم

راه دینم زد به دستان نرگس شهلای او

آن فسون پرداز را همدست شیطان یافتم

ذره ای بودم چو خور آسان شدن اقلیم گیر

وین مقام از مهر سلطان خراسان یافتم

آن خداوندی که من خود را به گلزار وجود

از نسیم مهر او چون غنچه خندان یافتم

آن ولی حق که خاک توس ازو پآدیدرست

زان فرودین پایه ی ایوان کیوان یافتم

یک شب اندر روضه ی او خویش را دیدم به خواب

ره چو احمد بر حریم عرش یزدان یافتم

گوهر کان کرامت کز کف دُربار او

خلق را مستغرق دریای احسان یافتم

خوان نعمت جو او گسترد در بزم جنان

من بدان خوان خویش را بی شبهه مهمان یافتم

گر به صورت گویم این دیدم توانم گفت لیک

فیضها در عالم معنی از آن خوان یافتم

کعبه ی دین است او من کعبه را در پای دل

وقت طوف درگهش خار مغیلان یافتم

چشم دل چون برگشادم بهر سیر کاینات

عرش را گرد حریمش گرم جولان یافتم

کوهمی گفتی چو دیدم رفعت درگاه تو

خویش را با خاک این درگاه یکسان یافتم

روح گفتی گلبن پژمرده ای بودم شدم

خرّم از ابر ولای تو چو باران یافتم

بهر عیش زایران کوی او آراسته

باغ رضوان را خیابان در خیابان یافتم

چرخ را تا از حریم او نشان آرد به خلق

هفت قندیل فروزان در شبستان یافتم

من خدا را چون گشودم دیده از راه یقین

از وجود این بشر در شخص انسان یافتم

سر به سر آیات قرآن در مدیح ذات اوست

مدح او تلقین من از آیات قرآن یافتم

ای خداوندی که چون کردم قیاس جاه تو

لامکان تختی فراز ملک امکان یافتم

چاکرت شد چرخ زان او را هلال و آفتاب

در زه پیراهن و گوی گریبان یافتم

ز آتش دوزخ نمی ترسم که ابراهیم وار

بهر خود از مهر تو ز آتش گلستان یافتم

کامران در آن جهانم کن شها کز فیض تو

هر چه کردم آرزو در این جهان آن یافتم

خویش را روز جزا در حضرت پروردگار

زین سخن مستوجب تشریف غفران یافتم

شمارهٔ ۱۱ - وله فی المدح

هلال غره ی شوّال را زدوده حسام

پدید گشت چو تیغ خدایگان ز نیام

چه روی داده ندانم هلال را کاین سان

خمیده پشت بر آمد ز چرخ مینافام؟

خود ار به روزه گشودن جواز داد چراست

چون روزه داران لاغر تن و ضعیف اندام؟

به شکل سیمین جامی پدید گشت و درین

کنایتی است که از می کشید باید جام

کنون به گوشه ی ابرو هلال رندان را

خبر دهد که سر آمد زمان ماه صیام

حرام کرد می، ار زانکه ماه روزه به ما

کنون مباح شد آن می که پیش بود حرام

مقیم مسجد بودم مهی اگر چه کنون

کنم به میکده سالی اگر دهند مُقام

زمان بزم خواص آمد و فراغت و حال

هزار شکر که رستم ز ازدحام عوام

کنون رکوع صراحی به بزم مستان بین

به ماه پیش دیدی بسی رکوع امام

بنوش باده به فتوای من به ناله ی چنگ

بویژه از کف مه طلعتی لطیف اندام

کسی که کشتهٔ تیر نگاه یار نگشت

عجب مراست که چون می نهد به محشر گام؟

بنوش جامی و جامی مرا بده که کشم

به طاق ابروی عمّ شهنشه اسلام

حسام سلطنت آن نامور امیر که هست

درنده ناخن تیغش چو پنجهٔ ضرغام

برد ضیا ز فروغ ضمیر او خورشید

کند حذر ز نهیب حسام او بهرام

زمانه بودی چون بُختی گسسته مهار

به دست او نسپردی گرش خدای زمام

نه باد راست به آیین عزم او جنبش

نه کوه راست به کردار حزم او آرام

خدایگانا در نامه ی ملوک جهان

ترا نخست به مردی نگاشت باید نام

دل عدو شکرد هیبت تو چون زوبین

صف سپه شکند صولت تو چون صمصام

ملک به است ز کیخسرو [و] ز افریدون

تو در نبرد دلاورتری ز رستم و سام

شهان جهان بگرفتند اگر به تیغ و سپاه

تو شهر و باره گشایی همی به پیک و پیام

هر آنکه گردش چشمی نظر ز لطف تو دید

دگر نگردد گرد دلش غم ایام

چو پسته هر که نخندد به عهد تو ز خوشی

زمانه اش به در آرد [ز] پوست چون بادام

اگرچه چرخ بپرورد شیرمرد بسی

زمانه را چو تو شیری برون نشد ز کنام

که جز تو پیکر گردان درید با دم تیغ؟

که جز تو گردن مردان کشید در خم خام؟

هلال نیست که گردد پدید هر سر ماه

ز رشک تیغ تو کاهد به چرخ بدر تمام

همی بگردد تا گرد خاکدان افلاک

همی بتابد تا در دل فلک اجرام

ز فیض رحمت پروردگار و رأفت شاه

تو را سعادت جاوید باد و عزّ مدام

شمارهٔ ۱۲ - فی تهنیة مولود السلطان خلّد الله ملکهُ

عید مولود شهنشاه ملایک پاسبان

باد مسعود و مبارک بر خدیو کامران

شرزه شیر بیشهٔ مردی حسام السلطنه

آنکه تیغش سرفشان است و سنانش جان ستان

شهریار راستین و میر دریا آستین

قهرمان ماء و طین و داور گیتی ستان

بازو مردان ایران تیغ دست پادشه

والی ملک خراسان برق کشت ترکمان

کی برد جان از دم شمشیر او بدخواه او

فی المثل گر در زمین پنهان شود یا آسمان

غارت یک دشت ضیغم با خدنگ راست رَو

آفت یک پهنه لشکر با حسام خون فشان

ای که در رادی نزاده چون تو مام روزگار

ای که در مردی ندیده چون تو چشم آن جهان

ای خدیو دادگر کاندر زمان عدل تو

گلّه را سازد حراست گرگ بهتر از شبان

[میش از داد تو خسبد بر سرین نر پلنگ

ماده آهو پا نهد بر دیده ی شیر ژیان]

چشم کش نادیده از تو ظلم غیر از کان و یم

گوش کس نشنیده از تو زور جز چاچی کمان

[در هوای امن تو تیهو پرد با جرّه باز

صعوه اندر چنگل شاهین نماید آشیان]

مدح تو غیب است و وهم من ازو آگاه نیست

کس ز غیب آگه نباشد جز خدای غیب دان

وهم من گوید تو آنی کز کمال منزلت

پایهٔ قدر تو جا دارد به فرق فرقدان

وین فروتر پایهٔ جاه تو باشد ای امیر

وهم کوته بین من را باد خاک اندر دهان

آن زمان یارد شناسد پایه ی تو وهم من

گر کسی یارد رود زی آسمان با ریسمان

هم از آن بِه در دعا کوشم چه نارم مدح کرد

ای امیر کامران و ای خدیو مستعان

تا بپاید آسمان و تا بماند روزگار

با رخ فرّخ بپای و با دل خرّم بمان

هم به درگاه تو الهامی بماند شادخوار

تا ثناگوی تو باشد از دل و جان جاودان

شمارهٔ ۱۳ - در مدح میرزا حسن خان نایب الحکومه گوید

عید قربان آمد ای دلبر شوم قربان تو

ساغری می ده که جان سازم فدای جان تو

نیست کاری جان فدا کردن به راه دوستان

جان چه باشد آنچه دارم آن شود قربان تو

من کدامم کیستم از خود چه دارم چیستم؟

از تو دارم هرچه دارم جمله باشد آن تو

در منای عشق بوسم دست و بازوی قضا

گر نهد روزی به حلقم خنجر برّان تو

روز محشر می نمایم بر شهیدان فخرها

گر به خون خویش رنگین بنگرم دامان تو

دانه و دام دلم شد در بیابان الست

خال هندوی تو و گیسوی مشک افشان تو

همچو مرغ بسمل اندر خون خود پر می زند

در درون سینه دل از حسرت مژگان تو

در بهشت ار نیست ثعبان از چه رو باشد همی

در بهشت روی تو آن زلف چون ثعبان تو

لؤلؤ و مرجان ز درج دیده می ریزم همی

روز و شب از اشتیاق لؤلؤ و مرجان تو

هیچ نندیشد ز خشم خواجه ی آزادگان

من عجب دارم ز کار نرگش فتّان تو

صدر نیک اختر حسن خان آنکه گردون گویدش

حلقه ام هستم من اندر باب عزّ و شأن تو

منشی گردون بدو گوید که من هستم همی

خوشه چین خرمن افکار مدحت خوان تو

گویدش مه می کنم من در سپهر منزلت

کسب نور از آفتاب خاطر تابان تو

سعد اکبر گویدش من آن مبارک بنده ام

که بروبم با مژه گرد از بر ایوان تو

گویدش ناف غزال چین که من خون می خورم

کز چه عنبر بار باشد کلک تنک افشان تو؟

ای سپهر عزت و رفعت که جا دارد همی

گر بگویم هست کیوان چاکر دربان تو

روح قاآن می برد اندر بیابان عدم

سجده از خجلت به پیش جود بی پایان تو

نفکنی هرگز به عارض چین و بر ابرو گره

گر شود خلق جهانی فی المثل مهمان تو

صاحب خلدی و نیران گر بگویی نیستم

مهر تو خلد تو باشد قهر تو نیران تو

تا تو کردی جای اندر مسند فرماندهی

هِشت هر گردنکشی سر بر خط فرمان تو

هست کرمانشاه اکنون باغ داد کسروی

کاندرو روید گیاه عدل در دوران تو

تو علی و آل او را پیروی در دین حق

شافع جرم تو در محشر بود ایمان تو

کی تو را پروا بود از سوزش نار جحیم

چون نخوابد تا سحرگه دیده ی گریان تو

حلّه ی رحمت ز مهر مرتضی پوشیده ای

تا نبیند کس به محشر پیکر عریان تو

هر که زد کوس هنر در پهنه ی دانشوری

تیغ بشکست و سپر انداخت در میدان تو

تو نه مرد باده و جامی تو را کافی بود

در تنور دل کباب سینهٔ بریان تو

تا دَمَد هر صبحگه رخشنده شید از خاوران

پرتو افکن باد مهر عارض رخشان تو

فخر کن الهامی از رفعت به مرد شیروان

زان که مدح صدر باشد زینت دیوان تو

شمارهٔ ۱۴ - وله در مدح امام عصر عجل الله فرجه

گر تو آهنگ قِتال ای بت قتال کنی

خاک را چهره ز خون دل ما آل کنی

توسن ناز چنان بر صف عشاق متاز

که شهیدان رهت را همه پامال کنی

پار با تیر مژه رخنه به دینم کردی

تا چه ها با دل خونین من امسال کنی

در بر تیر غمت دیده نشان خواهم کرد

گر تنم را همه پر رخنه چو غربال کنی

شهسواران همه سر بر سم اسبت ریزند

گر تو جا بر زبر توسن اقبال کنی

شود از نازکی آزرده تن سیمینت

اگر از برگ گل سوری سربال کنی

زان به دیوانگیم شهره نمودی که مرا

سنگباران به سر از شوخی اطفال کنی

مرغ گلزار توام نغمه ی عشق تو زنم

از چه با سنگ غمم خسته پر و بال کنی

برزن و کوی پر از پیکر بیجان بینی

گر نگاهی گه رفتار به دنبال کنی

از نگاهی بزنی قافله ی ایمان را

رهزنی گر تو بدین شیوه و منوال کنی

مرغکان چمن خلد شکار تو شوند

دام از زلف سیه دانه گر از خال کنی

آفتابی تو که بر پای فروبسته هلال

چون به سیمین ساقِ آراسته خلخال کنی

شکوه با قائم موعود کنم گر تو چنین

رخنه در دین به سیه نرگش محتال کنی

مهدی آن داور دوران که بدو گفت خدای

که توام روی خود آیینه ی تمثال کنی

گوید او را ز شعف عرش مرا منت نه

خواهی ار تکیه تو بر کرسی اجلال کنی

ای خداوند دو عالم که به شمشیر دو دم

پاک روی زمی از فتنه ی دجّال کنی

گر به اولاد شیاطین تو به رحمت نگری

همه را بهتر از اوتاد و ز ابدال کنی

گرچه میکال رساند به خلایق روزی

تاج این رتبه تو زیب سر میکال کنی

گریه ی آدم خاکی همه زان بود که تو

پاک و پاکیزه اش از طینت صلصال کنی

گر به هیبت فکنی چشم به کهسار بلند

کوه را پیکر باریکتر از نال کنی

دست و بازو چو تو با تیغ به رزم افرازی

آب در سینه دل و زهره ی آجال کنی

گر به شش روز جهانی ز عدم یافت وجود

گر بخواهی دو جهان خلق تو فی الحال کنی

از پس ظلم پر از عدل شود روی زمین

جا چو بر کوهه ی صرصرتک جوّال کنی

چه شود کایی و با تیغ کج شیر خدای

پشت دین راست ایا شاه عدومال کنی

تیغ بر کش که ز دشمن شده گیتی لبریز

از چه در کشتنشان این همه اهمال کنی

خنک آن روز که از غیب پدیدار شوی

روی گیتی همه را پاک ز اضلال کنی

ما همه منتظرانیم که شاید سوی ما

نایبی از قِبَل خویشتن ارسال کنی

علم فتح بیفراز و برون آکه بحق

پاک از روی زمین مذهب جعال کنی

چه شود کز غم و رنج گنه الهامی را

از شفاعت به صف محشر خوشحال کنی

از گرانی گسلد بند ز میزان ثواب

گر به حشرش نظر لطف به اعمال کنی

هر بهاران به چمن ای گل گلزار رسول

بلبلان را تو سراینده و قوّال کنی

گزیدهٔ اشعار

غزلیات

قصاید

گزیدهٔ منظومهٔ «حسن منظر»

شمارهٔ ۱ : ای از تو محیط مرکز خاک

شمارهٔ ۲ - فی نعت النبی صلی الله علیه و آله و سلم : زیر افکن تاج چیردستان

شمارهٔ ۳ - در منقبت گوید : ویژه ملک ممالک عشق

شمارهٔ ۴ - در مدح حضرت صدیقه ی کبری علیهاالسلام گوید

شمارهٔ ۵ - در مناجات گوید : ای شورش عشق از تو شوری

شمارهٔ ۱

ای از تو محیط مرکز خاک

نه منظر برکشیده افلاک

روزی ده ممکنات جودت

نام آمده واجب الوجودت

ای کرده زبان هر سخن ساز

از تو درِ مخزن سخن باز

جز بر تو نمی سزد ستایش

الا به تو نیست خویش نیایش

ای نور ده چراغ بینش

موجود ز جودت آفرینش

برتر ز خیال خلق ذاتت

سرگشته عقول در صفاتت

حسن از تو گرفته خلعت ناز

عشق از تو نیاز کرده آغاز

بی مثل و شریک و بی نظیری

قیّوم و مهیمن و قدیری

کاخ فلک از تو برکشیده

سطح زمی از تو آرمیده

خورشید به بر قبای زربفت

پوشیده و از تو کرده هر هفت

پاکان همه عاشق جمالت

سرمست ز باده ی خیالت

شاد از تو به بخت عشق سرمد

سر دفتر عاشقان محمد

شمارهٔ ۲ - فی نعت النبی صلی الله علیه و آله و سلم

زیر افکن تاج چیردستان

سرسلسلهٔ خداپرستان

بیضا علم و ستاره موکب

قدسی حشم و براق مرکب

اول غرض از نظام عالم

آخر نبی از نژاد آدم

آن گوهر تاج تارک عشق

اقلیم ستان بلارک عشق

فرمانده ساکنان بالا

سالار پیمبران والا

خود شاه و فرشتگان سپاهش

بر ذروهٔ عرش تختگاهش

سلطان بهشت هشت باب او

معجز ده چارمین کتاب او

ایجاد کن جهان وجودش

عالم همه ریزه خوار جودش

جبریل غلام آستانش

دهلیز سرای آسمانش

بادا ز خدا درود بسیار

بر آن شه پاک و آل اطهار

شمارهٔ ۳ - در منقبت گوید

ویژه ملک ممالک عشق

آن مرشد و پیر سالک عشق

داماد و پسر عم پیمبر

مولای جهان ولیّ داور

شاه دو سرا علی عالی

آیینه ی ذات لایزالی

مرد افکن بدر و میر صفین

صاحب علم و سپهبد دین

آن دست گره گشای یزدان

سلطان انام و شاه مردان

آدم ز تراب و بوتراب اوست

پوری که طفیل اوست باب اوست

زو اطلس چرخ دیده تزیین

خود کرده به بر لباس پشمین

دیده یم و کان ازو بضاعت

خود کرده به نان جو قناعت

برپا شده دین ز ذوالفقارش

وز یازده پور تاجدارش

هر یک به سریر احمدی شاه

بر جای پدر خلیفة الله

خاصه ملکی ز دیده مستور

در هر دل ازو طلیعه ی نور

نام آمده صاحب الزمانش

در قبضه زمین و آسمانش

الهامی ازین ده و دو سرور

یک بنده بود درود گستر

شمارهٔ ۴ - در مدح حضرت صدیقه ی کبری علیهاالسلام گوید

این تا جوران عرش مسند

هستند ز گوهر محمد

مادر همه را بتول عذراست

کاو را لقب از خدای زهراست

آن عصمت کردگار بی چون

کز وهم صفات اوست بیرون

حواش کنیز و بنده آدم

عیسیش غلام و برده مریم

پذرفته وجود ازو فرشته

نی او ز فرشتگان سرشته

آن پردگی حجاب قدرت

یکدانه دُر محیط عصمت

زان دم که خدای آفریدش

جز دیده ی حق کسی ندیدش

مهر و مه ازو به حسن شهره

جاروب کش سراش زهره

آن کوست جنان سرادق او

جفتی چو علی است لایق او

زهرا که خدا حبیبه گفتش

جز شیر خدا نبود جفتش

یارب تو مرا به شوهر او

و آن باب بلند اختر او

بخشای گناه در قیامت

از بیم عذاب ده سلامت

شمارهٔ ۵ - در مناجات گوید

ای شورش عشق از تو شوری

مهر و مه و انجم از تو نوری

منظور تویی ز عشق ما را

نی منظر حسن آن دلارا

زین نامه که هست دفتر حسن

نامی است به نام منظر حسن

مقصود تویی تو دیگری نیست

جز حسن تو حسن منظری نیست

بر حسن و به عشق اگر نیایش

آرم به تو کرده ام ستایش

یارب ز شراب عشق جامم

لبریز کن و برآر کامم

از عشق خودم ببخش شوری

در دیده ی دل فروز نوری

مستم ز می وصال فرمای

و آن گاه درم ز هجر بگشای

شوری به دل از محبت انگیز

کن بیخودم و ز خویش لبریز

از ما و منی رهاییم ده

پس با خودت آشناییم ده

شوریده سر از محبتم کن

دل زنده ز مهر عترتم کن

من روسیه و گناهکارم

لیک از کرمت امیدوارم

از فعل بد ای خدای ذوالمن

ابلیس کناره جوید از من

گر از گنهم سترگ تر نیست

از رحمت تو بزرگتر نیست

تو خویش مرا چو آفریدی

در ذات من آنچه بود دیدی

آگاه بدی ز خوب و زشتم

کز اهل حرم و یا کنشتم

علم تو نه علت فعالم

من خویش به خویش بدسگالم

گزیدهٔ منظومهٔ «بستان ماتم»

شمارهٔ ۱ : به نام آنکه جان را داد مسکن

شمارهٔ ۲ - در نعت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم گوید

شمارهٔ ۳ - در منقبت شاه اولیاء علیه السلام گوید : سریر آرای ایوان هدایت

شمارهٔ ۴ - در مدح باب الحوایج موسی بن جعفر علیهماالسلام

شمارهٔ ۵ - در مدح شیخ و مرشد خویش گوید : کنون گویم ثنا مرد خدا را

شمارهٔ ۱

به نام آنکه جان را داد مسکن

چو یوسف اندرون محبس تن

به نام آنکه دلها کرد نخجیر

ز عشق افکندشان بر پای زنجیر

جهانبان کارفرمای یگانه

گناه آمرز مردم بی بهانه

جنون بخش دل شوریده حالان

خرد بخشنده ی نازک خیالان

زبان داننده ی هر بی زبانی

سخن سازنده ی هر نکته دانی

پناه از کین دهر آوارگان را

به رحمت چاره گر بیچارگان را

ضمایر را به علم غیب دانا

خلایق را خداوند توانا

انیس خاطر خلوت گزینان

چراغ افروز بزم شب نشینان

غریبان را به کنج غم پرستار

طبیب دردمندان دل افگار

گرفتاران زندانخانه ی غم

به یادش در شکنج بند خرّم

فرح بخش دل اندوهناکان

فروغ افزای روشن جان پاکان

نمک پاش جراحتهای کاری

قرار هر دلی در بی قراری

شکرریز مذاق تلخکامان

سحرگاه امید تیره شامان

جز او بیچارگان را دادرس نیست

جز او کس در بلا فریادرس نیست

به ظاهر خانهٔ او کعبهٔ گل

به باطن منزلش در خانهٔ دل

ز چشم سَر جمالش گر نهان است

به چشم سِر گرش بینی عیان است

ز دلهای شکسته تختگاهش

شهیدان بلا یکسر سپاهش

مبرّا ذاتش از هر عیب و نقصان

به یادش هر دلی در سینه رقصان

چنین یکتا خدایی را ستایش

همی گویم همی جویم نیایش

کنون زان به که بهر عرض حاجات

به درگاهش کنم ساز مناجات

خداوندا مرا بخشا زبانی

پی پوزش در آن شیرین بیانی

مرا جا در صف اهل وفا ده

دلی پر نور جانی باصفا ده

ز دام هر من و مایی رها کن

ز خود بیگانه با خویش آشنا کن

تو خود دانی ز فرط تیره بختی

ندیدم در جهان جز رنج و سختی

نکردم ای خداوند یگانه

ثوابی جز گناه اندر زمانه

بدی زشتی همیشه پیشه ی من

خیال ناصواب اندیشه ی من

اگرچه رو سیاه و شرمسارم

امید از رحمتت بسیار دارم

به رحمت گر نبخشایی گناهم

فسوسا بر من و روی سیاهم

چرا رخ را به نومیدی خراشم

من از ابلیس مجرم تر نباشم

اگر چند او سزای نقمت توست

هنوزش چشم سوی رحمت توست

تو با من آن کن ای رحمان غفّار

که از بخشایشت باشد سزاوار

مرا در فقر گنج سلطنت ده

به تن زیب از لباس مسکنت ده

درین گیتی به خویشم ساز محتاج

در آن گیتی بده ز آمرزشم تاج

مرا محکم به خود فرما توکل

ز غیرم کن رها دست توسل

جدا از هر درم پیوند گردان

به باب خویش حاجتمند گردان

مرا مگذار در دل جز خویش

تن آسایی ده از هر رنج و تشویش

تو حفظ از حیلت اهریمنم کن

چو خصم توست با وی دشمنم کن

مهل کاین خصم بر من چیره گردد

وز او تابنده روزم تیره گردد

بکن روشن جهان بینم به محشر

ز دیدار دلارای پیمبر

شمارهٔ ۲ - در نعت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم گوید

شهنشاه رسولان مکرّم

جهاندار و نگهبان دو عالم

خداوند براق و رفرف و تاج

شه گردو ننورد و عرش معراج

محمد آفتاب برج لولاک

کزو هستی گرفت اجرام افلاک

طراز کارگاه آفرینش

فروغ افزای چشم اهل بینش

خدا نی لیک چون ذات خدایی

سزاوار لباس کبریایی

ز حق تا کار دین آرد به سامان

ز فرقانش به دست پاک فرمان

ز کرسی تخت بر ایوان جاهش

گروه قدسیان یکسر سپاهش

نجوم از خرمن او خوشه ای چند

ز ملکش هفت گردون گوشه ای چند

ز شهر حشتمش فردوس کاخی

ز باغ همتش طوباست شاخی

به در یک بنده جبریل امینش

به گیتی ناسخ هر شرع دینش

دوام ملتش در استقامت

شده پیوسته تا روز قیامت

کشیده خط نسخ آیات تنزیل

ازو بر نامه ی تورات و انجیل

به هم بشکسته لشکر کافران را

برافکنده بتان و بتگران را

شکوه او دم ناقوس بسته

صلیب و خاج ترسایان شکسته

براقش چند گامی ناشمرده

همه نُه باره ی گردون سپرده

کشیده ناز او بر عرش دامان

شده حق را به پشت پرده مهمان

از آن اصل طراز ملک هستی

پدید آمد ره یزدان پرستی

برابر با نبی زوج بتول است

که فرّخ نفس او نفس رسول است

همان بِه کز پس نعت پیمبر

ثنا بر پاک دامادش کنم سر

شمارهٔ ۳ - در منقبت شاه اولیاء علیه السلام گوید

سریر آرای ایوان هدایت

امیرالمؤمنین شاه ولایت

امام اولین ملک جهان را

خبردار آشکارا و نهان را

چراغ چشم و روح جسم آدم

نگین دار رسالت سرّ خاتم

طلسم گنج پنهان خدایی

خدیو تختگاه کبریایی

علی عالی آن دارای دوران

که قدرش رانده بر نُه چرخ یکران

به دانش لوح محفوظ امامت

به بخشش گنج مکنون کرامت

سپهدار پیمبر زوج زهرا

که از وی طره ی دین شد مطرّا

شهی بهر رسول برگزیده

دل و دست و زبان و گوش و دیده

پی اثبات دین کردگارش

هویدا نفی شرک از ذوالفقارش

کلید رزق جود بی دریغش

فنای خلق در دندان تیغش

که جز آن افتخار آل هاشم

بهشت و دوزخ حق راست قاسم؟

جز او بر کوثر احمد که ساقی است؟

که غیر از وی خدا را وجه باقی است؟

که را دخت نبی بانوی مشکوست؟

که را خیبرگشا نیروی بازوست؟

نبی را کیست صاحب سرّ معراج؟

که را نص خلافت بد به سر تاج؟

سلامی وافر از یزدان دادار

بر آن داور که امت راست سالار

دگر بر جفت او دخت پیمبر

خداوندان دین را پاک مادر

دگر بر یازده فرزند پاکش

گهرهای ثمین تابناکش

شمارهٔ ۴ - در مدح باب الحوایج موسی بن جعفر علیهماالسلام

سزد گر با دل پژمان کنم یاد

درود از بسته ی زنجیر بیداد

پناه خلق و فرزند پیمبر

امام هفتمین موسی بن جعفر

اسیر فتنه ی بدخواه ملعون

غریب افتاده در زندان هارون

صفی الله را تاج نتایج

شه دنیا و دین باب الحوایج

شهید زهر کین فرسوده ی بند

ز دنیا رفته دور از جفت و فرزند

برابر کربلا را کاظمینش

غنود [او] خود به تربت چون حسینش

فراز تربت آن گوهر پاک

دو گنبد برکشیده سر بر افلاک

از آن هر دو ضریح ار بازپرسی

یکی عرش است و آن دیگر چو کرسی

گر آن شاه از خلافت تاج بودش

به ارث از صاحب معراج بودش

نموده رو زلیخای جهان را

چو یوسف جسته در زندان مکان را

کلیمی دیده گوناگون سآمت

ز بدکرداری فرعون امت

خلیلی کنج زندان منجنیقش

ز زهر اندر جگر نار حریقش

ندانسته به بند اندر شب از روز

ندیده روی مهر گیتی افروز

هلال آسان نزار اندامش از غم

ز اشکش بر گل رخساره شبنم

بنفشه وار سال و مه ز تشویش

نهاده بر سر زانو سر خویش

نگشته خاطرش از غم دمی شاد

تنش لرزان چو سرو از جنبش باد

چو شیر ار بود در زنجیر تقدیر

نیاید عار شیران را ز زنجیر

نه هیچ از بندگی یکدم جدا بود

نه کس در خاطرش غیر از خدا بود

به خاک اندر نهاده صبح تا شام

برای سجده ی حق هفت اندام

نگردیده وزان بر وی نسیمی

نه او را غیر زندانبان ندیمی

نه یک همدم که با او راز گفتی

حدیث غربت خود بازگفتی

رخش سیلی خور جور زمانه

تنش نیلی ز زخم تازیانه

به مرگ آنگه که او بر خاک سر داشت

نه خواهر نی برادر نی پسر داشت

ببخشد زندگی گر کردگارم

بپاید مدت ناپایدارم

سراسر قصه ی او بازگویم

به خوناب جگر رخساره شویم

بدان سان سازم این راز آشکارا

که خون خیزد ز چشم سنگ خارا

شمارهٔ ۵ - در مدح شیخ و مرشد خویش گوید

کنون گویم ثنا مرد خدا را

سمیّ مصطفی و مجتبی را

شهی دنیا به چشم همّتش دون

کشیده خانقاهش سر به گردون

یکی شمعی دلم کاشانه ی او

روان روشنم پروانه ی او

هزاران چون منش مولا شمرده

ارادت را به کویش سر سپرده

دل پاکش پر از تسبیح و تقدیس

چو جان عیسی و چون قلب ادریس

روان خانقه داران افلاک

مر او را خفته اندر پیکر پاک

به درویشی برآورده سر خویش

فراتر برده از مهر افسر خویش

چه راز از دفتر احکام خوانده

زبان او سخن ز الهام رانده

به نام او زده ارشاد را کوس

سپهر و کرده خورشیدش زمین بوس

سپرده هفت وادی را به تحقیق

شده همرتبه ی مردان صدیق

رها گشته تنش از بند ناسوت

گزیده جای اندر بزم لاهوت

دلش در سینه یک دنیا ز توحید

تنش در خرقه یک عالم ز تجرید

بود مهرش که بادا در دلم بیش

کمند وحدت هر مرد درویش

ازوگر شور در هر حلقه افتاد

عجب نی ایزدش سَر حلقگی داد

به فرق پاک دستارش گواهی

دهد کز فقر جست او تاج شاهی

هدایت را به موج آورده دریا

زده چتر ولایت بر ثریّا

فلک را حلقه داران صوامع

ثنای حضرتش زیب مجامع

بر از گردون جلال سامی او

حسن خلقش چو نام نامی او

ز رحمت یک نظر سویم چو بگشاد

مرا آزادی از بند غمان داد

به تن دورم اگر چند از حضورش

تجلی هاست بر جانم ز نورش

چو مهر او تافته بر غرب و بر شرق

مرا زو سایه ی زنهار بر فرق

چه غم از گردش ایام دارم؟

که اندر سایه اش آرام دارم

بماند تا جهان باشد وجودش

هزاران بنده چون من در سجودش

الهامی کرمانشاهی

شاهدنامه (چهار خیابان باغ فردوس)

گزیدهٔ اشعار

گزیدهٔ منظومهٔ «حسن منظر»

گزیدهٔ منظومهٔ «بستان ماتم»