معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ بابافغانی

بابا فغانی شیرازی از آخرین شاعران سبک عراقی در سدهٔ نهم هجری بود که برخی او را از پیشگامان سبک هندی و به ویژه سبک وقوع در شعر فارسی می‌دانند. و در جوانی به هرات سفر کرد و به ملاقات جامی رسید. از طریق او با عرفان آشنا شد. پس از چندی به آذربایجان و سپس به خراسان و فسا رفت و در آخر در طوس ساکن شد. در سال آخر عمر از میگساری توبه کرد و در مشهد ساکن شد. بابا فغانی در ۹۲۵ هجری قمری درگذشت. اواخر زندگی او مقارن با سلطنت شاه اسماعیل صفوی بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای سر نامه نام تو عقل گره گشای را

شمارهٔ ۲ : ای از لب تو خطبه کلام قدیم را

شمارهٔ ۳ : در دل نشانم هر نفس خار تو، در گلزارها

شمارهٔ ۴ : به ترانهٔ ندیمان نتوان ربود ما را

شمارهٔ ۵ : تازگیی که شد ز می آن رخ همچو لاله را

شمارهٔ ۶ : ای ترا بر سرو و گل در جلوه پنهان رازها

شمارهٔ ۷ : ای زابروی تو هر سو فتنه در محراب‌ها

شمارهٔ ۸ : از عمر بسی نماند ما را

شمارهٔ ۹ : زهی حیات ابد از لبت حوالهٔ ما

شمارهٔ ۱۰ : شکسته شد دل و شادست جان خستهٔ ما

شمارهٔ ۱۱ : دلگیرم از بزم طرب غمخانه‌ای باید مرا

شمارهٔ ۱۲ : کار دل از پهلوی دلدار بگشاید مرا

شمارهٔ ۱۳ : بهر گلشن که بینم مبتلایی رو نهم آنجا

شمارهٔ ۱۴ : که تنگ دوخت عفی الله قبای تنگ ترا

شمارهٔ ۱۵ : شد باز دیده بر رخ نیکوی او مرا

شمارهٔ ۱۶ : درین چمن چه گلی باز شد به منزل ما

شمارهٔ ۱۷ : منور ساختی ای شمع خوبان محفل ما را

شمارهٔ ۱۸ : برون خرام و قدم نه رکاب زرین را

شمارهٔ ۱۹ : وای که تلخ شد دوا، بر دل پرگزند ما

شمارهٔ ۲۰ : زبسکه داشتی ای گل همیشه خوار مرا

شمارهٔ ۲۱ : عشقت مدام خون جگر میدهد مرا

شمارهٔ ۲۲ : نظر بغیر نباشد اسیر بند ترا

شمارهٔ ۲۳ : بهر سرچشمه کان آرام جان زد خرگهی آنجا

شمارهٔ ۲۴ : عرضه مده بدور گل ساغر لاله گون مرا

شمارهٔ ۲۵ : نه هوای باغ سازد نه کنار کشت ما را

شمارهٔ ۲۶ : چشم از دو جهان دوخت تماشای تو ما را

شمارهٔ ۲۷ : صبحست و جلوه داده مستان پیاله‌ها را

شمارهٔ ۲۸ : آنم که سر نمیکشم از خنجر بلا

شمارهٔ ۲۹ : در طاعت و عشرت بقرارست دل ما

شمارهٔ ۳۰ : که برفروخت بمی چهره آفتاب مرا

شمارهٔ ۳۱ : بسوی من نظر مهر نیست ماه مرا

شمارهٔ ۳۲ : ساقیا بیدار گردان چشم خواب‌آلوده را

شمارهٔ ۳۳ : آنکه به تیزی زبان نرم کند ادیب را

شمارهٔ ۳۴ : بد نمی‌آید هلاک دوستان خوب مرا

شمارهٔ ۳۵ : وبال گشت گل باده بر پلاس مرا

شمارهٔ ۳۶ : گر به شمشیر جفا پاره کنی سینهٔ ما

شمارهٔ ۳۷ : نخواهد گشت خالی ساغر می شادکامان را

شمارهٔ ۳۸ : دارد زبون به تیغ زبان طعنه‌گو مرا

شمارهٔ ۳۹ : هرگز نظر به کام نیالوده‌ایم ما

شمارهٔ ۴۰ : ای بر دلم ز وعدهٔ خام تو داغ‌ها

شمارهٔ ۴۱ : چندم خراشی از سخن تلخ سینه را

شمارهٔ ۴۲ : مدامت چهره گلگون از شراب لاله‌گون بادا

شمارهٔ ۴۳ : بسوز ای شمع خوبان عاشق دیوانهٔ خود را

شمارهٔ ۴۴ : خدا را صاف کن با ما دل بی‌کینهٔ خود را

شمارهٔ ۴۵ : آه که‌امشب دیده‌ام خوابی که می‌سوزد مرا

شمارهٔ ۴۶ : بر دل فزود خال تو داغی دگر مرا

شمارهٔ ۴۷ : خراش سینه شد امروز عیش دینهٔ ما

شمارهٔ ۴۸ : زهی سرسبزی از سرو بلندت تاج شاهی را

شمارهٔ ۴۹ : آزاد تر از بلبل باغست دل ما

شمارهٔ ۵۰ : مستانه برون تاخته‌ای توسن کین را

شمارهٔ ۵۱ : روزی که تن ز جان شود و جان ز تن جدا

شمارهٔ ۵۲ : دلا تا کی هوای گشت باغ و می شود ما را

شمارهٔ ۵۳ : خیز و چراغ صبح کن ماه تمام خویش را

شمارهٔ ۵۴ : در مستان زدم تا حال هشیاران شود پیدا

شمارهٔ ۵۵ : نشد جز درد و داغ عشق حاصل در سفر ما را

شمارهٔ ۵۶ : دگرم ز روی ساقی چه گلی شکفت امشب

شمارهٔ ۵۷ : دهی حیات ابد این دم از تو نیست عجب

شمارهٔ ۵۸ : من از سوز جگر دارم دل و جان در خطر امشب

شمارهٔ ۵۹ : دل از نظارهٔ آن گلعذارم گلشنست امشب

شمارهٔ ۶۰ : منم ای شمع دل رفته و جان آمده بر لب

شمارهٔ ۶۱ : آنم که ببزم کسم آهنگ نبودست

شمارهٔ ۶۲ : یار را چون هوس صحبت درویشانست

شمارهٔ ۶۳ : بهار و لاله ما بی گل و پیاله گذشت

شمارهٔ ۶۴ : گل گل رخت ز دیده ی نمناک من شکفت

شمارهٔ ۶۵ : دوش جان زندگی از چشمه ی حیوان تو داشت

شمارهٔ ۶۶ : گل خود روی مرا بوی بنی آدم نیست

شمارهٔ ۶۷ : باز آن رخ شکفته عرقناک بهر چیست

شمارهٔ ۶۸ : هرگز به ازین پسر نبودست

شمارهٔ ۶۹ : گواه حال مستی بمکتب چشم پر خوابت

شمارهٔ ۷۰ : پیش تو ناز سروسهی جز نیاز چیست

شمارهٔ ۷۱ : غریب کوی تو بی ناله ی حزین ننشست

شمارهٔ ۷۲ : آنکه از لوح جفا نوک قلم باز گرفت

شمارهٔ ۷۳ : خرام سر و تو جان را حیات دمبدمست

شمارهٔ ۷۴ : قد تو نهالیست که آتش ثمر اوست

شمارهٔ ۷۵ : آبی که بسته اند بدلها دهان تست

شمارهٔ ۷۶ : باران و موج آب و می و روز عشرت است

شمارهٔ ۷۷ : طبیبم دید و درمانم ندانست

شمارهٔ ۷۸ : چشمت ز حال ما چو نظر باز می گرفت

شمارهٔ ۷۹ : خوش آن دمید که در دام روزگار نسوخت

شمارهٔ ۸۰ : شب دیده ام مشاهده ی آن جمال داشت

شمارهٔ ۸۱ : تویی مراد دو عالم، خرد همین دانست

شمارهٔ ۸۲ : وقت گلم تمام به آه و فغان گذشت

شمارهٔ ۸۳ : باده‌ی صافم خلاص از آب حیوان کرده‌است

شمارهٔ ۸۴ : مجنون راه عشقم و دل هادی منست

شمارهٔ ۸۵ : بیمار عشق را سر و برگ علاج نیست

شمارهٔ ۸۶ : این همه شکل خوش دلکش که در گلزار هست

شمارهٔ ۸۷ : آنرا که قدم در رَه صاحبنظرانست

شمارهٔ ۸۸ : مستم اگر باده نیست لعل لب یار هست

شمارهٔ ۸۹ : گشود چاک گریبان که یاسمین اینست

شمارهٔ ۹۰ : از سرمه، نرگست همه رنگ حنا گرفت

شمارهٔ ۹۱ : بیمار ترا دیده ی نمناک همانست

شمارهٔ ۹۲ : صد شعله ی آه از دل هر گوشه نشین خاست

شمارهٔ ۹۳ : خونین جگران را چه غم از ناز و نعیمست

شمارهٔ ۹۴ : دیوانه ی ترا هوس گشت باغ نیست

شمارهٔ ۹۵ : شبانه می زده یی ماه من چنین پیداست

شمارهٔ ۹۶ : بگشا زبان که طبع زبونم گره شدست

شمارهٔ ۹۷ : جفای لاله رخان راحت و فراغ منست

شمارهٔ ۹۸ : شبست و ما همه جویای می ایاغ کجاست

شمارهٔ ۹۹ : باز امشبم ز لاله و گل خانه پر شدست

شمارهٔ ۱۰۰ : دل ببیداد نهادیم عطای تو کجاست

شمارهٔ ۱۰۱ : دور از تو عمر من همه با درد و غم گذشت

شمارهٔ ۱۰۲ : شمع من میل منت امروز چون هر روز نیست

شمارهٔ ۱۰۳ : دوا خواهم ز تو ادراکم اینست

شمارهٔ ۱۰۴ : پیش ما خاطر شاد و دل غمناک یکیست

شمارهٔ ۱۰۵ : به رویم می‌شوی خندان و چشمم از تو خونریزست

شمارهٔ ۱۰۶ : رویم شکفته از سخن تلخ مردمست

شمارهٔ ۱۰۷ : فروغ حسن تو از آه سوزناک منست

شمارهٔ ۱۰۸ : آتشکده دلی که درو منزل تو نیست

شمارهٔ ۱۰۹ : ای دل بیا که نوبت مستی گذشته است

شمارهٔ ۱۱۰ : ترک من جانب صحرا پی نخجیر شدست

شمارهٔ ۱۱۱ : تا کی بهانه ات بدل بت پرست ماست

شمارهٔ ۱۱۲ : دل بیقرار و دولت دیدار مشکلست

شمارهٔ ۱۱۳ : عاشقان را در سر شوریده سودا آتشست

شمارهٔ ۱۱۴ : باز نقاش خزان طرح دگرگون زده است

شمارهٔ ۱۱۵ : سرو من زلف پریشان بر رخ گلگون شکست

شمارهٔ ۱۱۶ : آه کان ابرو کمان چشم سیاه از ناز بست

شمارهٔ ۱۱۷ : ای آنکه همه سوختنت از پی کامست

شمارهٔ ۱۱۸ : آمد سحاب و چهره ی گلها ز خواب شست

شمارهٔ ۱۱۹ : نیست بیرون و درونم ذره‌ای خالی ز دوست

شمارهٔ ۱۲۰ : ما را ز نوبهار گل روی او ببست

شمارهٔ ۱۲۱ : دمی که آن گل خندان بقصد خون منست

شمارهٔ ۱۲۲ : ماه رخسار تو آیینه ی مقصود منست

شمارهٔ ۱۲۳ : خوبان که ز ملک دلشان چشم خراجست

شمارهٔ ۱۲۴ : ما را نه میل باغ و نه پروای بلبلست

شمارهٔ ۱۲۵ : عاشقان را دم گرم و نفس سرد بسست

شمارهٔ ۱۲۶ : عیدست و نوبهار و چمن سبز و خرمست

شمارهٔ ۱۲۷ : چمن ز سایه ی سروت چو گلشن ارمست

شمارهٔ ۱۲۸ : در دلم سوزی عجب از عشق زیبا دلبریست

شمارهٔ ۱۲۹ : چمن شکفت و نسیمی ز هر گلی برخاست

شمارهٔ ۱۳۰ : آزاد بلبلی که بدام بلا نسوخت

شمارهٔ ۱۳۱ : خود رای من بخلوت رازت پناه چیست

شمارهٔ ۱۳۲ : بیگناهم خشم و نازت با من ای خود کام چیست

شمارهٔ ۱۳۳ : غمی دارم ازو سودم همینست

شمارهٔ ۱۳۴ : آه ازین ناز و دلبری که تراست

شمارهٔ ۱۳۵ : دوش آه من سر راهش برسم داد بست

شمارهٔ ۱۳۶ : از گلم گل‌ها شکفت و از مزارم لاله خاست

شمارهٔ ۱۳۷ : خورشید من که رخش جفا گرم داشتست

شمارهٔ ۱۳۸ : باز با مرغ سحر خوان غنچه عهد تازه بست

شمارهٔ ۱۳۹ : اگرچه زشت نماید بدوستان ستم دوست

شمارهٔ ۱۴۰ : دست اجلم بر دل ماتمزده ره بست

شمارهٔ ۱۴۱ : با که گویم اینکه در بیخوابیم شب چون گذشت

شمارهٔ ۱۴۲ : هر زمان از عشق پاک آن شوخ با من خوشترست

شمارهٔ ۱۴۳ : سبزی آثار خط گرد لب آن ساده بست

شمارهٔ ۱۴۴ : دل بیتو چنان سوخت که داغش نتوان یافت

شمارهٔ ۱۴۵ : چشمم نظری در رخ آن دل گسل انداخت

شمارهٔ ۱۴۶ : یار باید که غم یار خورد یار کجاست

شمارهٔ ۱۴۷ : روزی که در دلم عشق تو خانه ساخت

شمارهٔ ۱۴۸ : باده در جامت مدام از اشک گلگون منست

شمارهٔ ۱۴۹ : مست تو بجز ناله ی جانسوز ندانست

شمارهٔ ۱۵۰ : بازم چراغ دل بمی ناب روشنست

شمارهٔ ۱۵۱ : من بنده ی حسنی که نشانش نتوان یافت

شمارهٔ ۱۵۲ : خوبی همین کرشمه و ناز و خرام نیست

شمارهٔ ۱۵۳ : در کنج محنت این دل دیوانه خوشترست

شمارهٔ ۱۵۴ : دیوانه ام مرا سخن واژگون بسست

شمارهٔ ۱۵۵ : مرا به باده نه باغ و بهار شد باعث

شمارهٔ ۱۵۶ : دو هفته ییکه حریفی درین سرای سپنج

شمارهٔ ۱۵۷ : ای از نظاره ی تو خجل آفتاب صبح

شمارهٔ ۱۵۸ : مرغ دلم به حلقهٔ مویی نهاده رخ

شمارهٔ ۱۵۹ : مردم ز عیش گلشن دنیا چه دیده اند

شمارهٔ ۱۶۰ : دلم که سوخت سپند مه جمال تو باد

شمارهٔ ۱۶۱ : این باد ز طرف چمن کیست که داند

شمارهٔ ۱۶۲ : آن پریچهره که دیوانه اش اهل نظرند

شمارهٔ ۱۶۳ : هرگز این دست تهی بند نقابی نکشید

شمارهٔ ۱۶۴ : خواهم که بوسم آن لب و روهم نمیدهد

شمارهٔ ۱۶۵ : گل آمد ساقیا محبوب گل‌رخسار می‌باید

شمارهٔ ۱۶۶ : دم به دم در عاشقی دل را زیانی می‌شود

شمارهٔ ۱۶۷ : محتسب گر به درِ میکده مانع نشود

شمارهٔ ۱۶۸ : چو باشم سر به زانو مانده شب در فکر یار خود

شمارهٔ ۱۶۹ : مقیدان تو از یاد غیر خاموشند

شمارهٔ ۱۷۰ : آنی که از تو حرف جفا می توان شنید

شمارهٔ ۱۷۱ : فراوشم شود چندان کز او بیداد می‌آید

شمارهٔ ۱۷۲ : آنکه بهر دیگران در زلف چین می‌افگند

شمارهٔ ۱۷۳ : خزان آمد گریبان را برندی چاک خواهم کرد

شمارهٔ ۱۷۴ : بتان شهر که ترکانه باج می طلبند

شمارهٔ ۱۷۵ : آه آتشناک من بوی دل مجنون دهد

شمارهٔ ۱۷۶ : ترک من چون لاله برگ عیش در صحرا کشید

شمارهٔ ۱۷۷ : بازم بسینه عشق و جنون جوش می زند

شمارهٔ ۱۷۸ : سیمای توام در دل پر نور نگنجد

شمارهٔ ۱۷۹ : چشمم ز گرد آن کف پا یاد می کند

شمارهٔ ۱۸۰ : تا رخت را سبزه در گلبرگ تر پنهان بود

شمارهٔ ۱۸۱ : از جور گلرخان دل من خوار و زار شد

شمارهٔ ۱۸۲ : تو آن گلی که مه آسمان جبین تو بوسد

شمارهٔ ۱۸۳ : گلی که از نفسش مشک ناب بگدازد

شمارهٔ ۱۸۴ : مجاوران سر کوی یار سر بخشند

شمارهٔ ۱۸۵ : مدام از کشت امیدم خس و خاشاک می‌روید

شمارهٔ ۱۸۶ : پیش لبت که مرد که هم از تو جان ندید

شمارهٔ ۱۸۷ : احبابرا ادای کلام تو می کشد

شمارهٔ ۱۸۸ : از دیده پنهان آن پری گشت و دل من خوش نکرد

شمارهٔ ۱۸۹ : خزان رسید و گلستان به آن جمال نماند

شمارهٔ ۱۹۰ : دلم ز روز بد خویش ماتمی دارد

شمارهٔ ۱۹۱ : روزی فلکم پیش در او نرسانید

شمارهٔ ۱۹۲ : امروز اگر می بمن آن لب نرساند

شمارهٔ ۱۹۳ : نه قرار دل بر من نه بزلف یار گیرد

شمارهٔ ۱۹۴ : رسید آن شمع و از هر جانبی پروانه می‌جوید

شمارهٔ ۱۹۵ : چه سازم وه که آن بیباک رو از مرد و زن پوشد

شمارهٔ ۱۹۶ : بهر کس گر درآیی خوبی رخسار کی ماند

شمارهٔ ۱۹۷ : چه شد که از همه جا بوی درد می آید

شمارهٔ ۱۹۸ : صبا برگ گلی سوی من مجنون نیندازد

شمارهٔ ۱۹۹ : ماه من از خانه مست شب بهوای که شد

شمارهٔ ۲۰۰ : ماتم نشست و کوکبه ی سور شد بلند

شمارهٔ ۲۰۱ : رفتی و چشم روشنم از اشک حرمان تیره شد

شمارهٔ ۲۰۲ : نوبهار آمد که بوی گل جهان را خوش کند

شمارهٔ ۲۰۳ : دلم آه سحر چون با دعا دمساز گردانید

شمارهٔ ۲۰۴ : بر اوج حسن چو آن ترک کج کلاه بر آید

شمارهٔ ۲۰۵ : ز بی‌رحمی چو آن گل‌پیرهن دور از بر من شد

شمارهٔ ۲۰۶ : شبها گذشت و چشم من یک لحظه آرامی ندید

شمارهٔ ۲۰۷ : بیا که ساقی ما باده ی طهور دهد

شمارهٔ ۲۰۸ : خون خوردنم ز هجر تو از حد برون مباد

شمارهٔ ۲۰۹ : حسن تو بچشم ما نگنجد

شمارهٔ ۲۱۰ : به مجلسی که تویی می دگر نمی‌گنجد

شمارهٔ ۲۱۱ : آمد بهار و دل بمی و جام تازه شد

شمارهٔ ۲۱۲ : آن رهروان که رو به در دل نهاده اند

شمارهٔ ۲۱۳ : جفا مکن که دگر آن جفا نمی گنجد

شمارهٔ ۲۱۴ : با چون منی چرا می چون ارغوان خورند

شمارهٔ ۲۱۵ : نظاره ی روی تو بسی خانه سیه کرد

شمارهٔ ۲۱۶ : عشق آمد و هوای صف طاعتم نماند

شمارهٔ ۲۱۷ : دوشم چراغ دیده به صد نور و تاب بود

شمارهٔ ۲۱۸ : منم که دوست مرادم ز تلخ و شور دهد

شمارهٔ ۲۱۹ : ستمگران غم اهل نظر نمی دانند

شمارهٔ ۲۲۰ : آنان که به اخلاص کلام تو نویسند

شمارهٔ ۲۲۱ : ز گلگشت آمدی بنشین که مشک چین فرو ریزد

شمارهٔ ۲۲۲ : کیم من تا کس از مرکب برای من فرود آید

شمارهٔ ۲۲۳ : گلرخان بر سر خاکم چمنی ساخته اند

شمارهٔ ۲۲۴ : سحر فغان من آنمه ز طرف بام شنید

شمارهٔ ۲۲۵ : سرشک لعل من حاصل گل آزار می‌آرد

شمارهٔ ۲۲۶ : کنون که باد خزان فرش لعل فام کشید

شمارهٔ ۲۲۷ : تا چند طلب باشد و مطلوب نباشد

شمارهٔ ۲۲۸ : دود از دل من باده ی گلرنگ برآورد

شمارهٔ ۲۲۹ : به این جادو و شانم تا سر پیوند خواهد بود

شمارهٔ ۲۳۰ : ساقی چه بود باده و زین آب چه خیزد

شمارهٔ ۲۳۱ : صبحی بمن آن شاخ گل از خواب نخیزد

شمارهٔ ۲۳۲ : هوا خوشبوی گشت و مرغ در پرواز می‌آید

شمارهٔ ۲۳۳ : افغان که دل به هیچ مقامم نمی کشد

شمارهٔ ۲۳۴ : روز گلگشتست و یاران برگ عشرت ساختند

شمارهٔ ۲۳۵ : بیا که شاهد گل شمع بوستان گردید

شمارهٔ ۲۳۶ : گلرخان از نفس ما اثری یافته اند

شمارهٔ ۲۳۷ : خوبی بالتفات وفا کم نمی شود

شمارهٔ ۲۳۸ : معاذالله گرت با همدمان رغبت زیاد افتد

شمارهٔ ۲۳۹ : دود برآمد ز دلم چون سپند

شمارهٔ ۲۴۰ : چه تندی است که سویت نگاه نتوان کرد

شمارهٔ ۲۴۱ : میخواره ی مرا لب خندان نگه کنید

شمارهٔ ۲۴۲ : غباری کان گل از دامن به وقت رفتن افشاند

شمارهٔ ۲۴۳ : از چه مجنون مرغ را بر فرق خود جا کرده بود

شمارهٔ ۲۴۴ : می خورده خنده بر من ناشاد می کند

شمارهٔ ۲۴۵ : معلم چون به تعلیم خط از دستش قلم گیرد

شمارهٔ ۲۴۶ : گل آمد و بی یار نشستن که تواند

شمارهٔ ۲۴۷ : بیا که ساقی ما بی نقاب جلوه نمود

شمارهٔ ۲۴۸ : بیخودی در عشقبازی باد و رسوایی مباد

شمارهٔ ۲۴۹ : لعلت ازمی خنده بر برگ گل سیراب زد

شمارهٔ ۲۵۰ : عید شد هر کس مه نو را مبارکباد کرد

شمارهٔ ۲۵۱ : دل سوزان من از نکهت نوروز نگشاید

شمارهٔ ۲۵۲ : چکند دل که بدوران غمت خون نخورد

شمارهٔ ۲۵۳ : در تن سوخته چندانکه نفس می گنجد

شمارهٔ ۲۵۴ : چون از می صبوحی رنگ رخش برآید

شمارهٔ ۲۵۵ : دمی که بوی گل از باد نوبهار آید

شمارهٔ ۲۵۶ : سر از نیاز من آنسرو سرفراز کشید

شمارهٔ ۲۵۷ : هرگز برخت سیر نگاهی نتوان کرد

شمارهٔ ۲۵۸ : ما را گلی از باغ تو چیدن نگذارند

شمارهٔ ۲۵۹ : جز جور و جفا پیشه ی محبوب نباشد

شمارهٔ ۲۶۰ : از توبه ی من دیر مغان بیت حزن شد

شمارهٔ ۲۶۱ : کدام عید که حسن تو صد شهید ندارد

شمارهٔ ۲۶۲ : چشمم دمی ز دیدن روی تو بس نکرد

شمارهٔ ۲۶۳ : آنچه من می کشم از عشق تو مجنون نکشید

شمارهٔ ۲۶۴ : دلم روانشد و جان هم ره سفر گیرد

شمارهٔ ۲۶۵ : چو رو از جانب صید آن شکارانداز می‌تابد

شمارهٔ ۲۶۶ : هر آنچ از صورت و معنی بر اهل راز می تابد

شمارهٔ ۲۶۷ : مرا یاد تو هر دم آتشی در دل برافروزد

شمارهٔ ۲۶۸ : مرا هر روز بیتو صد غم جانسوز پیش آید

شمارهٔ ۲۶۹ : زبان به وصف جمال تو برنمی‌آید

شمارهٔ ۲۷۰ : سری که در قدم سرو سرفراز تو باشد

شمارهٔ ۲۷۱ : دوش آن پری ز دام رقیبان رمیده بود

شمارهٔ ۲۷۲ : تا دیده با رخ تو مقابل نمی شود

شمارهٔ ۲۷۳ : هر لحظه ام خیال بسوی دگر برد

شمارهٔ ۲۷۴ : ماه من از جامه خواب مهر سر بر می‌کند

شمارهٔ ۲۷۵ : خوش آن شبها که سر بر آستان دلستانم بود

شمارهٔ ۲۷۶ : بگذشت از غرور و عتابش کسی ندید

شمارهٔ ۲۷۷ : یاد تو هیچم از دل پر خون نمی رود

شمارهٔ ۲۷۸ : گر می‌روم نزدیک او شوق وصالم می‌کشد

شمارهٔ ۲۷۹ : چون گوش بر فسانه ام آن پر بهانه ماند

شمارهٔ ۲۸۰ : گر آن خورشید روزی بر سر من سایه اندازد

شمارهٔ ۲۸۱ : درون سینه ام این نیم جان کز بهر ماهی بود

شمارهٔ ۲۸۲ : دلم بی آن شکر لب ترک عیش خویشتن گیرد

شمارهٔ ۲۸۳ : از کعبه عزم دیر برون از طریق بود

شمارهٔ ۲۸۴ : ساقی بیا که روز برفتن شتاب کرد

شمارهٔ ۲۸۵ : نسوزیم که گل این چراغ می ماند

شمارهٔ ۲۸۶ : امروز صفای دلم از سیمتنی بود

شمارهٔ ۲۸۷ : خطش چو بنام من از خامه برون آید

شمارهٔ ۲۸۸ : شراب خورد و شبیخون بعاشقان آورد

شمارهٔ ۲۸۹ : ز می برآمده، آن رنگ آل تا چکند

شمارهٔ ۲۹۰ : آن گل از طرف کشت می‌آید

شمارهٔ ۲۹۱ : در هر که نیست نشأه درد تو مرده باد

شمارهٔ ۲۹۲ : دلم که همره آن مه چو ابر چست شود

شمارهٔ ۲۹۳ : تو گر زارم کشی غمخوار جان من که خواهد شد

شمارهٔ ۲۹۴ : تا چند بافسون جهان بند توان بود

شمارهٔ ۲۹۵ : وقتست ای حریف که می در سبو کنند

شمارهٔ ۲۹۶ : خنجر کشید و عربده با اهل حال کرد

شمارهٔ ۲۹۷ : تا کی کسی بزهد و لب خشک خو کند

شمارهٔ ۲۹۸ : خوبان خراب نرگس مستانهٔ تواَند

شمارهٔ ۲۹۹ : التفات چشم آن مشکین‌غزالم می‌کشد

شمارهٔ ۳۰۰ : گه به لطفم می‌نوازد گه به نازم می‌کشد

شمارهٔ ۳۰۱ : هر مصور کان جمال و صورت موزون کشد

شمارهٔ ۳۰۲ : طبع تو بدخوی بود نرم و حلیم از چه شد

شمارهٔ ۳۰۳ : نوروز علم برزد و گل در چمن آمد

شمارهٔ ۳۰۴ : گر تلخ شدی سوز تو از سینه کجا شد

شمارهٔ ۳۰۵ : چون بدلسوزی من یار زبان تیز کند

شمارهٔ ۳۰۶ : هر دل که گرم از آتش پنهان من شود

شمارهٔ ۳۰۷ : مه خورشدروی من دمی یک جا نمی‌گنجد

شمارهٔ ۳۰۸ : عید است و هرسو جلوه‌گر شوخ دلارای دگر

شمارهٔ ۳۰۹ : ای هر قدم بخاک رهت بسملی دگر

شمارهٔ ۳۱۰ : ای عارضت به بوسه ز لب دلنوازتر

شمارهٔ ۳۱۱ : ای مرا هر ذره با مهر تو پیوندی دگر

شمارهٔ ۳۱۲ : از بیم جان گویم که دل دارد دلارایی دگر

شمارهٔ ۳۱۳ : خط گرد خال آن لب میگون زیاده تر

شمارهٔ ۳۱۴ : باز این دل دیوانه را افتاده سودای دگر

شمارهٔ ۳۱۵ : کار ما جز نامرادی نیست دور از وصل یار

شمارهٔ ۳۱۶ : ما شسته‌ایم ز آینهٔ دیده گرد غیر

شمارهٔ ۳۱۷ : چون بمیخانه رسیدی سخن دور گذار

شمارهٔ ۳۱۸ : شب هجرم خوش آمد ناله و فریاد از آن خوش‌تر

شمارهٔ ۳۱۹ : شکر خدا که با من بیدل نشست یار

شمارهٔ ۳۲۰ : دلا به گوشه ی آن چشم شرمناک نگر

شمارهٔ ۳۲۱ : خیز ای ندیم و مجمره ی عود برفروز

شمارهٔ ۳۲۲ : هلاک جانم از آن خط دلکشست هنوز

شمارهٔ ۳۲۳ : خورشید من امروز بشکل دگری باز

شمارهٔ ۳۲۴ : مست آمدی کرشمه کنان در قبای ناز

شمارهٔ ۳۲۵ : رخ برفروز و خون دلم را روانه ساز

شمارهٔ ۳۲۶ : ما گرفتاریم بر ما ناوک بیداد ریز

شمارهٔ ۳۲۷ : چون یار شدی مهر و وفا گم نکنی باز

شمارهٔ ۳۲۸ : این نخل تازه بین که ندیدست خار کس

شمارهٔ ۳۲۹ : دارم از غنچه ی لعل تو خطایی که مپرس

شمارهٔ ۳۳۰ : از جان من حکایت جانان من بپرس

شمارهٔ ۳۳۱ : زین بحر نیلگون دم آبی ندید کس

شمارهٔ ۳۳۲ : آلوده بمی لعل ترا چون نگرد کس

شمارهٔ ۳۳۳ : هیچ دولت تا ابد باقی نمی ماند بکس

شمارهٔ ۳۳۴ : آتشم در جان و در دل حسرت جامست و بس

شمارهٔ ۳۳۵ : به بستر افتم و مردن کنم بهانهٔ خویش

شمارهٔ ۳۳۶ : رمید از خواب چشمان عتاب آلوده بینیدش

شمارهٔ ۳۳۷ : افزون ز صد قیامت در دل زیار آتش

شمارهٔ ۳۳۸ : برغم من بحریفان می شبانه مکش

شمارهٔ ۳۳۹ : به غایت تلخ گفتارست در می لعل میگونش

شمارهٔ ۳۴۰ : کو مطربی که مست شوم از ترانه اش

شمارهٔ ۳۴۱ : یا مرا کامی ده از لعل شراب‌آلود خویش

شمارهٔ ۳۴۲ : که فتاد در فراقت که نسوختی تمامش؟

شمارهٔ ۳۴۳ : فغان ز بازی اسب و هوای خانه ی زینش

شمارهٔ ۳۴۴ : از پی دل مرو و عاشق بی باک مباش

شمارهٔ ۳۴۵ : می‌رسد عشق و دل افسرده می‌آرد به جوش

شمارهٔ ۳۴۶ : چه ترکیبست یا رب در ته پیراهن اندامش

شمارهٔ ۳۴۷ : من نه آنم کز لب لعل تو یابم کام خویش

شمارهٔ ۳۴۸ : گر بنگری در آینه روی چو ماه خویش

شمارهٔ ۳۴۹ : تا چند دردسر کشم از گفتگوی خویش

شمارهٔ ۳۵۰ : فردا که هر غنیم نماید غنیم خویش

شمارهٔ ۳۵۱ : سراسر شیوهٔ نازست سرو ناز پروردش

شمارهٔ ۳۵۲ : چنان تیزست در خون ریختن مژگان خونریزش

شمارهٔ ۳۵۳ : نتوانم که بینم از دورش

شمارهٔ ۳۵۴ : با کسان در صلح و با خود دایما در جنگ باش

شمارهٔ ۳۵۵ : دل از عیش جهان کندیم و ذوق بادهٔ نابش

شمارهٔ ۳۵۶ : ایدل بتلخی شب هجران صبور باش

شمارهٔ ۳۵۷ : مردم و خود را زغمهای جهان کردم خلاص

شمارهٔ ۳۵۸ : عاشقانرا نه گل و باغ و بهارست غرض

شمارهٔ ۳۵۹ : گر من ز شوق یار فرستم بیار خط

شمارهٔ ۳۶۰ : ترک یاری کردی از وصل تو یاران را چه حظ

شمارهٔ ۳۶۱ : امشب از آهم مشو گرم و مسوزانم چو شمع

شمارهٔ ۳۶۲ : تا بکی خندیدن و دل گرمی افزودن چو شمع

شمارهٔ ۳۶۳ : میگدازم دیده تا یکروزه موجودم چو شمع

شمارهٔ ۳۶۴ : مرا که تیره شد از کثرت گناه چراغ

شمارهٔ ۳۶۵ : ای فتنه ی جمالت روی چو ماه یوسف

شمارهٔ ۳۶۶ : خرم شبی که گردد معشوق یار عاشق

شمارهٔ ۳۶۷ : جانم افگارست و تن بیمار و دل خون از فراق

شمارهٔ ۳۶۸ : یارم اگر بمهر کشد یا بکین چه باک

شمارهٔ ۳۶۹ : تا کی روم ز کوی تو غمگین و دردناک

شمارهٔ ۳۷۰ : دارم ز پسته ی تو بدل آتشین نمک

شمارهٔ ۳۷۱ : محروم باد چشم من از گلشن وصال

شمارهٔ ۳۷۲ : سروت که لاله رنگ شد از باده ی زلال

شمارهٔ ۳۷۳ : ای فروغ جوهر حسنت برون از خط و خال

شمارهٔ ۳۷۴ : خوبان دل غمناک ندانند چه حاصل

شمارهٔ ۳۷۵ : دلم صد پاره و نقش تو در هر پاره‌ای دارم

شمارهٔ ۳۷۶ : عشقم بلای جان شد، آن لعل آتشین هم

شمارهٔ ۳۷۷ : پروانه یی که رنجد از درد و داغ مردم

شمارهٔ ۳۷۸ : چند گردیم درین دیر کهن پیر شدیم

شمارهٔ ۳۷۹ : زبان در ذکر و در دل نقش زلف یار می بندم

شمارهٔ ۳۸۰ : شود در گلشنم دل چاک و در مجلس جگر خون هم

شمارهٔ ۳۸۱ : ز رشک همدمانش بس که جوشد هر نفس خونم

شمارهٔ ۳۸۲ : از کوی تو چون باد بر آشفتم و رفتم

شمارهٔ ۳۸۳ : خوش آن حالت که در روی گلی نظاره می‌کردم

شمارهٔ ۳۸۴ : همه شب دارم از دل بادهٔ نابی که من دانم

شمارهٔ ۳۸۵ : ز غم جان می‌دهم چون دلربای خود نمی‌بینم

شمارهٔ ۳۸۶ : دلم پیاله ی خون جام لاله گون چکنم

شمارهٔ ۳۸۷ : بیتو شامی که چراغ طرب افروخته ام

شمارهٔ ۳۸۸ : به بویت صبحدم گریان به گلگشت چمن رفتم

شمارهٔ ۳۸۹ : دل گشت خون و داد بگریه سرای چشم

شمارهٔ ۳۹۰ : مرا که دل نگذارد که بیتو آب خورم

شمارهٔ ۳۹۱ : هرگز به وصلت ای گل رعنا نمی رسم

شمارهٔ ۳۹۲ : شب آمد هرکسی را روی در کاشانه‌ای یابم

شمارهٔ ۳۹۳ : ببزمت گر بپهلوی رقیبان جا نمی کردم

شمارهٔ ۳۹۴ : ای غنچه تو چشمه ی نوش و نبات هم

شمارهٔ ۳۹۵ : من آشفته هم در خواب مستی کاش می‌مردم

شمارهٔ ۳۹۶ : هر دم اندیشه ی ان شوخ ستمکاره کنم

شمارهٔ ۳۹۷ : بس بینوا ز ساقی خود دور مانده ام

شمارهٔ ۳۹۸ : تا بکی در کنج خلوت گرد بیحاصل خوریم

شمارهٔ ۳۹۹ : قدح بیار که من خانه سوز و دیر پرستم

شمارهٔ ۴۰۰ : سحر ز میکده گریان و دردناک شدم

شمارهٔ ۴۰۱ : رفتیم و گرد هستی از کوی یار بردیم

شمارهٔ ۴۰۲ : مست گشتم سر ز قید هوشیاران می‌برم

شمارهٔ ۴۰۳ : ما نخل خرد از بن و پیوند شکستیم

شمارهٔ ۴۰۴ : ما بهر ساقیان دل فرزانه سوختیم

شمارهٔ ۴۰۵ : رفتم ز کوی تو، چو مقامی نداشتم

شمارهٔ ۴۰۶ : لب از می شسته وز آب لطافت روی چون گل هم

شمارهٔ ۴۰۷ : چنین که پیش نظر صورت نکوی تو دارم

شمارهٔ ۴۰۸ : دیده را فرش حریم حرمت ساخته ام

شمارهٔ ۴۰۹ : ما رند خراباتی و معشوق پرستیم

شمارهٔ ۴۱۰ : خوش آن مستی که چون بر آستان او جبین مالم

شمارهٔ ۴۱۱ : امشب چراغ دل بحضور تو سوختم

شمارهٔ ۴۱۲ : شب آن بدمهر را با غیر چون یکرنگ می‌دیدم

شمارهٔ ۴۱۳ : متاب آن رخ ز من یک دم که در کوی تو می‌آیم

شمارهٔ ۴۱۴ : چندانکه رفته ام بچمن گل ندیده ام

شمارهٔ ۴۱۵ : مبین، که تاب نگاه تو آفتاب ندارم

شمارهٔ ۴۱۶ : اسیر لطف و گرفتار خشم و ناز توام

شمارهٔ ۴۱۷ : جدا زان ماهر و امشب به دل دردی عجب دارم

شمارهٔ ۴۱۸ : گرچه طور رندی و بدنامی از حد می‌برم

شمارهٔ ۴۱۹ : آه کز هجر تو شب‌ها باده خون دانسته‌ام

شمارهٔ ۴۲۰ : ما نقد جان بگوشه ی میخانه برده ایم

شمارهٔ ۴۲۱ : رفتیم و هر چه بود بعالم گذاشتیم

شمارهٔ ۴۲۲ : بیا که پیش تو ای سرو گلعذار بمیرم

شمارهٔ ۴۲۳ : ما سینه را ز جور تو غافل شکافتیم

شمارهٔ ۴۲۴ : شب آه و ناله از دل غمناک می زدم

شمارهٔ ۴۲۵ : هر دم آرایش آن عارض چون گل کشدم

شمارهٔ ۴۲۶ : ز شوق آنکه خواند نامه‌ام را آنچنان شادم

شمارهٔ ۴۲۷ : جدا از آن شاخ گل صد داغ حسرت زین چمن بردم

شمارهٔ ۴۲۸ : غمت خوردم که روزی با تو چون گل هم‌نفس باشم

شمارهٔ ۴۲۹ : روز نوروزست و دل درد تو دارد سوز هم

شمارهٔ ۴۳۰ : هر زمان با خود خیال آن رخ گلگون کنم

شمارهٔ ۴۳۱ : کی بود ای گل که تنگت در دل شیدا کشم

شمارهٔ ۴۳۲ : مدام از آتشی آشفته حالم

شمارهٔ ۴۳۳ : ما سر به آب خنجر قصاب شسته ایم

شمارهٔ ۴۳۴ : ساقی خرابم از طرب دوش چون کنم

شمارهٔ ۴۳۵ : بیخود شدم ز آمدنت باده چون کشم

شمارهٔ ۴۳۶ : کجاست دل که به شبهای تار گشت کنم

شمارهٔ ۴۳۷ : ما باده را بنغمه ی ناهید خورده ایم

شمارهٔ ۴۳۸ : ما خویش را بچنگ ملامت سپرده ایم

شمارهٔ ۴۳۹ : شبی که در نظر آن طره ی خمیده کشم

شمارهٔ ۴۴۰ : دشمن شدی بیکدمه زاری که داشتم

شمارهٔ ۴۴۱ : تمام عمر اگر بر قبله ی طاعت جبین سایم

شمارهٔ ۴۴۲ : ترا گزیده برای گزند خویشتنم

شمارهٔ ۴۴۳ : چونی هر چند از درد جدایی ناتوان رنگم

شمارهٔ ۴۴۴ : منم دل پریشان چه در طرب گشایم

شمارهٔ ۴۴۵ : امیدم این نبود کزین در خجل روم

شمارهٔ ۴۴۶ : چنین تا کی به حسرت سوی آن گل‌پیرهن بینم

شمارهٔ ۴۴۷ : کند در دل نشیمن آن پری در دیده منزل هم

شمارهٔ ۴۴۸ : نمودی روی گرم خویش و عاشق ساختی بازم

شمارهٔ ۴۴۹ : خوش آنکه بیخبر از جام آرزوی تو باشم

شمارهٔ ۴۵۰ : به حالی بس عجب شب زان جوان سرخوش افتادم

شمارهٔ ۴۵۱ : هر سخن کز وصف آن لب‌های میگون بشنوم

شمارهٔ ۴۵۲ : ز دل جز خون نشان در چشم بی‌حاصل نمی‌یابم

شمارهٔ ۴۵۳ : چه باشد عاشقی خود را به غم‌ها مبتلا کردن

شمارهٔ ۴۵۴ : جمال و جاه داری هرچه خواهی می‌توان کردن

شمارهٔ ۴۵۵ : همچو مجنون در بیابانم وطن خواهد شدن

شمارهٔ ۴۵۶ : هر دم از بزم طرب آن دلنواز آید برون

شمارهٔ ۴۵۷ : به سوی درد از گلشن افلاک می‌آید برون

شمارهٔ ۴۵۸ : مجو ای دل بخور از بهر ترتیب دماغ من

شمارهٔ ۴۵۹ : می آفتست و در نظرم پر فنی چنین

شمارهٔ ۴۶۰ : ای چراغ دل مرو در بزم مردم جامکن

شمارهٔ ۴۶۱ : ای ز جان شیرین تر آغاز ترش رویی مکن

شمارهٔ ۴۶۲ : تا کی شود نقاب رخ گل لباس من

شمارهٔ ۴۶۳ : رخ برفروز از می و گلگشت باغ کن

شمارهٔ ۴۶۴ : شبی ای شمع مهرویان گذر در منزل من کن

شمارهٔ ۴۶۵ : بمن هر کس که روزی یار شد دامن کشید از من

شمارهٔ ۴۶۶ : منم و دو چشم روشن برخ تو باز کردن

شمارهٔ ۴۶۷ : روز از روز زبونتر کندم گردون بین

شمارهٔ ۴۶۸ : لاله عطر آمیز و گل مشکین نفس خواهد شدن

شمارهٔ ۴۶۹ : شود صد سوز پنهان هر دم از داغ دلم روشن

شمارهٔ ۴۷۰ : مه من چند یار ارجمندان می توان بودن

شمارهٔ ۴۷۱ : ساقی در آتشم، نظری در ایاغ کن

شمارهٔ ۴۷۲ : بته رسید قدح ساقیا شراب رسان

شمارهٔ ۴۷۳ : شکفت لاله، توهم عطر در شراب افشان

شمارهٔ ۴۷۴ : ما ناکس و تو در پی بد گفتن اینچنین

شمارهٔ ۴۷۵ : گردم بهوا رفت چه گلگون فرسست این

شمارهٔ ۴۷۶ : اگر یاد آرمش یکدم که از دل غم برد بیرون

شمارهٔ ۴۷۷ : نخل تو سرکش و دل خود کام من همان

شمارهٔ ۴۷۸ : ریخت شکوفه و مرا گریه برای او همان

شمارهٔ ۴۷۹ : بهارست ای سرشک دیدهٔ من رو به صحرا کن

شمارهٔ ۴۸۰ : مرو ای همنشین بیرون نگه در آتش من کن

شمارهٔ ۴۸۱ : فصل خزان گذشت و رخ زرد من همان

شمارهٔ ۴۸۲ : بیا بشیر و بکنعانیان سلام رسان

شمارهٔ ۴۸۳ : تا کی دل از هوا شنود بوی پیرهن

شمارهٔ ۴۸۴ : چشم من از نظارهٔ آن زلف مشک‌بو

شمارهٔ ۴۸۵ : ای ز سحر غمزه پنهان فتنه در ابروی تو

شمارهٔ ۴۸۶ : دارم دلی هوای بسی خوبرو درو

شمارهٔ ۴۸۷ : ای مست ناز از دل ما بیخبر مشو

شمارهٔ ۴۸۸ : عرق چکیده ز رویش ز آفتاب فرو

شمارهٔ ۴۸۹ : چشم گریانم که می‌گردد ز شوقت خون در او

شمارهٔ ۴۹۰ : خط مشگین چیست گرد عارض گلگون او

شمارهٔ ۴۹۱ : فارغم از باغ و ناز سوسن آزاد او

شمارهٔ ۴۹۲ : زهی شمع فلک در خرگه از تو

شمارهٔ ۴۹۳ : بتی کز غایت خوبی زند با مهر و مه پهلو

شمارهٔ ۴۹۴ : هرگز نیافت برگ گلی عندلیب تو

شمارهٔ ۴۹۵ : داری برقیبان سریاری عجب از تو

شمارهٔ ۴۹۶ : هرگز بکسی باز نشد چشم و لب تو

شمارهٔ ۴۹۷ : نبیند از حیا هرگز کسی دامان پاک او

شمارهٔ ۴۹۸ : منت که باز شد گرهی از جبین تو

شمارهٔ ۴۹۹ : نیست یکدم که نه با ناله و فریادم ازو

شمارهٔ ۵۰۰ : ای باد صبح از پی آن نور دیده رو

شمارهٔ ۵۰۱ : لیلی اگر سنگ جفا بر کاسهٔ غافل زده

شمارهٔ ۵۰۲ : خال بنفشه گون برخ آتشین منه

شمارهٔ ۵۰۳ : چو در فسانه لبت شهد بر شکر بسته

شمارهٔ ۵۰۴ : نخل قدت که از چمن جان برآمده

شمارهٔ ۵۰۵ : ز دورت بینم و پوشم نر از غیرت دیده

شمارهٔ ۵۰۶ : باز آن مه در سمند ناز در جولان شده

شمارهٔ ۵۰۷ : خوش آن حالت که بگشایی ز خواب سرخوشی دیده

شمارهٔ ۵۰۸ : رسید از سفر آن ماه و چهره تاب گرفته

شمارهٔ ۵۰۹ : عمریست کز سر ما میل مراد رفته

شمارهٔ ۵۱۰ : نه خیال غنچه بندم نه به گل کنم نظاره

شمارهٔ ۵۱۱ : جان شهید عشق بجانان سپرده به

شمارهٔ ۵۱۲ : ای دل متاع جان به خرابات برده به

شمارهٔ ۵۱۳ : از ما رموز غنچه ی لعلت نهفته به

شمارهٔ ۵۱۴ : بر صید زخم خورده دویدن چه فایده

شمارهٔ ۵۱۵ : بازم ز جفایی دل افگار شکسته

شمارهٔ ۵۱۶ : یا رب از بستان حسنم سر و بالایی بده

شمارهٔ ۵۱۷ : زهی روی دل افروزت چراغ منظر دیده

شمارهٔ ۵۱۸ : این منم هر شام چون پروانه جایی سوخته

شمارهٔ ۵۱۹ : منمای سوار گردی به عنان تو روانه

شمارهٔ ۵۲۰ : کاکل به تاب رفته ز دام که جسته‌ای

شمارهٔ ۵۲۱ : گاهی عتاب و گاه ترحم نموده‌‌ای

شمارهٔ ۵۲۲ : باز ای فلک نتیجهٔ انجم نموده‌ای

شمارهٔ ۵۲۳ : خلقی به حسن خویش گرفتار دیده‌ای

شمارهٔ ۵۲۴ : من کیستم شکسته‌دل هیچکاره‌ای

شمارهٔ ۵۲۵ : ساقی چه سر گران به من زار گشته‌ای

شمارهٔ ۵۲۶ : به چشم من ز دگر روزها فزون شده‌ای

شمارهٔ ۵۲۷ : صوفی ز کعبه رو به خرابات کرده‌ای

شمارهٔ ۵۲۸ : ای برده دل از دلبران حسنت ز روی دلبری

شمارهٔ ۵۲۹ : چند بسینه از هوس داغ جنون نهد کسی

شمارهٔ ۵۳۰ : ای غنچهٔ تو در سخن از سر معنوی

شمارهٔ ۵۳۱ : گل شکفت و هر کسی دارد هوای گلشنی

شمارهٔ ۵۳۲ : ای شمع جمالت اثر نور الهی

شمارهٔ ۵۳۳ : تو گفتی کز سر کوی تو رو گردان شوم روزی

شمارهٔ ۵۳۴ : تا کی ای غنچه دهن گوش بهر پند کنی

شمارهٔ ۵۳۵ : هرسوی جلوه‌ای گل خندان چه می‌کنی

شمارهٔ ۵۳۶ : ای حدیثت شکر ناب چه شیرین‌سخنی

شمارهٔ ۵۳۷ : دارد نسیم گل دم جانبخش عیسوی

شمارهٔ ۵۳۸ : نه خوی نازکت از غیر دیگرگون شود روزی

شمارهٔ ۵۳۹ : گر بگویم به تو ای مه که چه زیبندهٔ نازی

شمارهٔ ۵۴۰ : شب چون روم ز منزل آن ماه خرگهی

شمارهٔ ۵۴۱ : نکشم سر از وفایت بجفا و ناز و بازی

شمارهٔ ۵۴۲ : دلا زین آستان درد دل خود بردنم اولی

شمارهٔ ۵۴۳ : تویی که هیچ گرفتی گل و شراب کسی

شمارهٔ ۵۴۴ : تا نباشد دولتی روی تو چون بیند کسی

شمارهٔ ۵۴۵ : نام دل بردی و جان ناتوانم سوختی

شمارهٔ ۵۴۶ : شب چو شاخ ارغوان یکتا قبا می‌آمدی

شمارهٔ ۵۴۷ : دوش از طرف گلستان مست و غلتان آمدی

شمارهٔ ۵۴۸ : چنان شد گریهٔ من در فراق لاله‌رخساری

شمارهٔ ۵۴۹ : ای رقیب آندم که بر کف تیغ بیدادش دهی

شمارهٔ ۵۵۰ : از او قاصد بخشم آمد به من یارست پنداری

شمارهٔ ۵۵۱ : بتو حال خود چه گویم که تو خود شنیده باشی

شمارهٔ ۵۵۲ : چه شد کز صحبت یاران چنین رنجیده می‌آیی

شمارهٔ ۵۵۳ : یاد داری که دلم را بجفا خون کردی

شمارهٔ ۵۵۴ : بنشین و از میان کمر فتنه را گشای

شمارهٔ ۵۵۵ : سرم ای بخت در جولانگه صید افگنی دادی

شمارهٔ ۵۵۶ : چه سان گویم که شب سرخوش کجا ای ماه می‌رفتی

شمارهٔ ۵۵۷ : گه گه بجور از عاشی ای شوخ بیزارم کنی

شمارهٔ ۵۵۸ : ای به کرشمه هر زمان گلبن باغ دیگری

شمارهٔ ۵۵۹ : چه بد گفتم که خونم زین جواب تلخ می‌ریزی

شمارهٔ ۵۶۰ : می خواه اضطراب برای چه می کنی

شمارهٔ ۵۶۱ : ای صبا منع گرفتاری بلبل می‌کنی

شمارهٔ ۵۶۲ : از گریه سوختیم و تو آهی نمی کنی

شمارهٔ ۵۶۳ : تا کی نشان خویش بظلمت فرو بری

شمارهٔ ۵۶۴ : هر گه فسانه من مجنون هوس کنی

شمارهٔ ۵۶۵ : دلا بی نقد جان راه سر کویش نپیمایی

شمارهٔ ۵۶۶ : نشستی با شراب و رود تا در خونم افگندی

شمارهٔ ۵۶۷ : بس تازه و تری چمن آرای کیستی

شمارهٔ ۵۶۸ : گر آن بودی که بختم نیکخواه خویشتن بودی

شمارهٔ ۵۶۹ : هر نفس نالد گرفتاری به عشق نوگلی

شمارهٔ ۵۷۰ : ای چشم ترا جانب هر ذره نگاهی

شمارهٔ ۵۷۱ : منم و سر ارادت چو سگان بر آستانی

شمارهٔ ۵۷۲ : سرم در راه آن سرو خرامان خاک بایستی

شمارهٔ ۵۷۳ : بگشای پرده از گل رخسار اندکی

شمارهٔ ۵۷۴ : تو و حسن و کامرنی من و عشق و نامرادی

شمارهٔ ۵۷۵ : با غمت سازم که روزی غمگسار من شوی

شمارهٔ ۵۷۶ : مرا در دیده جان آن پری رخسار بایستی

شمارهٔ ۵۷۷ : دلا در عشق جانان خواری و خونخوارگی اولی

شمارهٔ ۱

ای سر نامه نام تو عقل گره گشای را

ذکر تو مطلع غزل طبع سخن سرای را

آینه وار یافته یکنظر از جمال تو

دل که فروغ میدهد جام جهان نمای را

نسخه ی سحر سامری کاغذ توتیا شود

گر بکرشمه سر دهی نرگس سرمه سای را

در طلب تو دیده ام کاسه ی آب جغد شد

منکه زمغز استخوان طعمه دهم همای را

تیغ زبان عارفان گرد گرفت و همچنان

عشق تو جلوه میدهد خنجر سرزدای را

غایت دستگیری است آنکه چو طایر حرم

بر سر کعبه ره دهی رند برهنه پای را

من زکجا و حالت صوت و سماع صوفیان

گوش نهاده ام همین زمزمه ی درای را

کیست فغانی حزین مست سیاه نامه یی

تا بزبان عارفان وصف کند خدای را

شمارهٔ ۲

ای از لب تو خطبه کلام قدیم را

باعث، رسوم شرع تو امید و بیم را

اول عظیم داشته شأن ترا خدای

وانگاه برفراشته عرش عظیم را

چرخ اثیر تا شرف از گوهرت نیافت

درهم نریخت اینهمه در یتیم را

بر شاهراه عقل نهادی چراغ شرع

تا خلق پی برند ره مستقیم را

قول تو هر کجا که دلیل آورد فقیه

دیگر مجال بحث نماند حکیم را

دارد چنان دمی که بمعجز فرود برد

شمشیر خطبه ی تو عصای کلیم را

روی تو در سلامت خلقست وین سخن

روشن بود چون آینه طبع سلیم را

آن دم که فخر داشت بدان سالها مسیح

در گلشن تو گشت کرامت نسیم را

بر حرف زلف و خال، فغانی قلم کشید

وز دفتر تو خواند الف لام میم را

شمارهٔ ۳

در دل نشانم هر نفس خار تو، در گلزارها

شاید که روزی بردمد شاخ گلی زین خارها

شد خشت کویت لاله گون گلها دمید از خاک و خون

سرها زده اهل جنون هر گوشه بر دیوارها

افگنده چنگ از ضعف تن شوری عجب در انجمن

گویا شرار آه من پیچیده شد بر تارها

ای از تو خوبان تنگدل، گلها زرویت منفعل

بیرون زنقش آب و گل حسن ترا بازارها

کار بتان عشوه گر بازی نماید سر بسر

آنجا که بر اهل نظر حسنت نماید کارها

زانروی چون برگ سمن گلهای نو در انجمن

آب لطافت در سخن با آتش رخسارها

چون از بیاض سیمگون نقش خطت آید برون

سازند تعویذ جنون صورتگران طومارها

از لعلت ای کان نمک عیسی دمانرا یک بیک

پیوسته تسبیح ملک در حلقه ی زنارها

شمعی تو در هر محفلی ناری تو در هر منزلی

یکبار سوزد هر دلی، مسکین فغانی بارها

سوزد فغانی هر نفس از شعله ی داغ هوس

نالان چو بلبل در قفس دارد زگل آزارها

شمارهٔ ۴

به ترانهٔ ندیمان نتوان ربود ما را

چو بود غم تو در دل ز طرب چه سود ما را

بنما رخ و هماندان که نماند کس به عالم

چه کسیم ما که باشد عدم و وجود ما را

به نوید آب حیوان دل مرده بازمانَد

تو ز عمر و حسن برخور که هوس غنود ما را

مشکن عیار عاشق به قیاس فهم دشمن

بدو نیک ما چه داند که نیازمود ما را

به نظارهٔ تو دود از دل عاشقان برآمد

چو سپند سوخت اکنون چه غم از حسود ما را

سر فتنه داشت امشب خود ما رقیب و رندی

به شراب و ساقی کس طمعی نبود ما را

چو نوای نی فغانی دم جان گداز دارد

که در آتش محبت فگند چو عود ما را

شمارهٔ ۵

تازگیی که شد ز می آن رخ همچو لاله را

تازه کند به یک نفس داغ هزارساله را

کشتهٔ دیرساله را زنده کند به جرعه‌ای

چاشنیی که می‌دهد می ز لبت پیاله را

پیش تو سرو و لاله را جلوهٔ نازکی رسد

خیز و به عشوه حلقه کن بر گل تر کلاله را

هر قدمی که می‌نهی روز شکار بر زمین

سرمهٔ ناز می‌کشد گرد رهت غزاله را

تا ز خط بنفشه‌گون فتنهٔ انجمن شدی

ماه دوهفته گرد رخ دایره بست هاله را

بس که چو ابر در چمن شب همه شب گریستم

بر گل و سبزه صبحدم جلوه گریست ژاله را

خون هزار بی‌زبان در دل و دیده شد گره

غنچه بدین شکفتگی گو مگشا رساله را

مرغ چمن به عشوه دل کرده به خون خود سجل

گل به کرشمهٔ نهان شُسته عیان قباله را

بر شکنی چو بنگری سوز فغانی حزین

آه اگر امتحان کند در پِیَت آه و ناله را

شمارهٔ ۶

ای ترا بر سرو و گل در جلوه پنهان رازها

سرو را در سایه ی قد تو در سر نازها

بسکه میخوانند دلها را بکویت هر نفس

بلبلانرا در گلستانها گرفت آوازها

تا چرا دم زد زرعنایی بدور حسن تو

گل بناخن میکند از روی چون زر گازها

جانم از تن میپرد هر دم زشوق روی تو

بر سر آتش بود پروانه را پروازها

گلشن کوی ترا از لطف و احسان باره ییست

بر گرفتاران دل هر گوشه سنگ اندازها

در تماشای مه رویت فغانی را چو شمع

بر زبان آتشین شب‌ها گره شد رازها

شمارهٔ ۷

ای زابروی تو هر سو فتنه در محراب‌ها

فتنه را از چشم جادوی تو در سر خواب‌ها

عارضت آبست و لب آب دگر از تاب می

من چنین لب تشنه، وه چون بگذرم زین آب‌ها

نگسلم زان جعد مشکین گرچه در چنگ بلا

دارم از دست غمت در رشتهٔ جان تاب‌ها

مطربان بزم عشقت را زسوز عاشقان

گشته آتش باز بر رگ‌های جان مضراب‌ها

در حریم دل برای سجدهٔ ابروی تو

بسته‌ام هر گوشه از خون جگر محراب‌ها

پیش آن لب‌های میگون دیده را از اشک سرخ

سر به سر بر خار مژگان بسته شد عناب‌ها

در نمی‌گیرد فسونم با لبت از هیچ باب

در وفا هر چند می‌گویم سخن از باب‌ها

ای مه خرگه‌نشین شب‌ها فغانی در خیال

صحبتی بس گرم دارد با تو در مهتاب‌ها

شمارهٔ ۸

از عمر بسی نماند ما را

بیش از نفسی نماند ما را

هر سود و زیان که بود دیدیم

دیگر هوسی نماند ما را

ماییم و دل رمیده از خود

پروای کسی نماند ما را

گو روی زمین بگیرد آتش

اکنون که خسی نماند ما را

بهر چه درین دیار باشیم

چون ملتسمی نماند ما را

رفتیم چنانکه بر دل کس

گرد فرسی نماند ما را

بس آه زدیم چون فغانی

فریادرسی نماند ما را

شمارهٔ ۹

زهی حیات ابد از لبت حوالهٔ ما

دمی وصال تو عمر هزارسالهٔ ما

زآب دیده برد سیل خانهٔ مردم

رسول اشک چو پیش آورد رسالهٔ ما

چو با تو زاری احباب درنمی‌گیرد

چه سود از آنکه جهان گیرد آه و نالهٔ ما

دمی که بر سر خوان وصال مهمانیم

فلک ز رشک به تلخی دهد نوالهٔ ما

دوای چهرهٔ زرد از طبیب پرسیدم

به عشوه گفت که یک جرعه از پیالهٔ ما

چو گفتمش چه گلست اینکه هیچ خارش نیست

شکفته گشت که رخسار همچو لالهٔ ما

دریغ و درد فغانی که از نعیم وصال

نوالهٔ جگر خسته شد حوالهٔ ما

شمارهٔ ۱۰

شکسته شد دل و شادست جان خستهٔ ما

که یار نیست جدا از دل شکستهٔ ما

چو روز حشر برآریم سر ز خواب اجل

به روی دوست شود باز چشم بستهٔ ما

نشست آتش دل چهره برفروز ای شمع

بود که شعله کشد آتش نشستهٔ ما

رمید خواب خوش از چشم ما کجاست خیال

که آرمیده شود چشم خواب جستهٔ ما

گذشت کوکبهٔ صبح وصل و منتظریم

که باز جلوه کند طالع خجستهٔ ما

هزار دستهٔ گل بسته شد به خون جگر

نظر نکرد به گل‌های دسته دستهٔ ما

ز خاک و خون فغانی هزار لاله دمید

همین بود ز رخت باغ تازه رستهٔ ما

شمارهٔ ۱۱

دلگیرم از بزم طرب غمخانه‌ای باید مرا

من عاشق دیوانه‌ام ویرانه‌ای باید مرا

از دولت عشق و جنون آزادم از قید خرد

اکنون برای همدمی دیوانه‌ای باید مرا

خواهم که افروزم شبی شمع طرب در کنج غم

لیکن ز دیوان قضا پروانه‌ای باید مرا

شاید گزینم حالتی در خواب شیرین اجل

از نرگسش عاشق‌کشی افسانه‌ای باید مرا

بی‌صحبت شیرین‌لبی تلخ است بر من زندگی

از جان به تنگ آمد دلم جانانه‌ای باید مرا

بی‌آن چراغ و چشم دل شب‌ها مقیم گلخنم

شمعی ندارم کز طرب کاشانه‌ای باید مرا

همچون فغانی آمدم از کعبه در دیر مغان

پیمان شکستم ساقیا پیمانه‌ای باید مرا

شمارهٔ ۱۲

کار دل از پهلوی دلدار بگشاید مرا

یار باید تا گره از کار بگشاید مرا

گر مرا بر دار بندد یار بهر امتحان

کیست کان ساعت بتیغ از دار بگشاید مرا

بسته ی زنجیر زلفت شد دل افگار من

زلف بگشا تا دل افگار بگشاید مرا

از سخن گویند میخیزد سخن، بگشای لب

تا زبان بسته در گفتار بگشاید مرا

بسکه دلتنگم اگر گویم غم دل با کسی

گریه سیل از دیده ی خونبار بگشاید مرا

بند بندم شد فغانی بسته ی زنجیر عشق

خوشدلم زین بندها گر یار بگشاید مرا

شمارهٔ ۱۳

بهر گلشن که بینم مبتلایی رو نهم آنجا

ز داغش آتشی افروزم و پهلو نهم آنجا

چو بینم دردمندی بر سر ره بی‌خود افتاده

به خاک افتم سر او بر سر زانو نهم آنجا

روم تا شهر بابل از جفای این سیه‌چشمان

غم دل در میان با مردم جادو نهم آنجا

بهر منزل که بینم صحبت گرم تو با یاران

هزاران داغ حسرت بر دل بدخو نهم آنجا

چو بوی آشنایی از سگ کویت نمی‌یابم

به صحرا افتم و سر در پی آهو نهم آنجا

چو در گلشن برم مست و خرامانت به گل چیدن

چه منتها که بر سرو و گل خود رو نهم آنجا

نشینم چون فغانی روز جولان بر سر راهت

که هرجا پای بردارد سمندت رو نهم آنجا

شمارهٔ ۱۴

که تنگ دوخت عفی الله قبای تنگ ترا

که داد زیب دگر سرو لاله رنگ ترا

مصوری که جمال تو دید حیران ماند

چو در خیال درآورد زیب و رنگ ترا

زسنگ لیلی اگر کاسه یی شکست چه شد

جفاکشان همه بر سر زنند سنگ ترا

هزار بار دمی از برای مد نظر

بلوح سینه کشم صورت خدنگ ترا

لطیفه ییست نهان در تکلمت که ز ناز

بکس نمیکند اظهار صلح و جنگ ترا

سخن یکیست برو باغبان و عشوه مده

که دل قبول ندارد گل دو رنگ ترا

دلم که همنفسی کرد با تو ای مطرب

نوای ناله فزون ساخت تار چنگ ترا

نهفت ناله فغانی درون پرده ی دل

چو گل بغنچه نگهداشت نام و ننگ ترا

شمارهٔ ۱۵

شد باز دیده بر رخ نیکوی او مرا

گلها شکفت در چمن کوی او مرا

ای باغبان برو که خدا داد در ازل

سرو سهی ترا، قد دلجوی او مرا

شادم که هر دم از دم دیگر فزونترست

دیوانگی زسلسله ی موی او مرا

رخصت نمیدهد بتماشای ماه نو

میل نظاره ی خم ابروی او مرا

منهم یکی زگوشه نشینانم ای رفیق

سرگشته کرده نرگس جادوی او مرا

از منت صبا چو فغانی درین چمن

آزاد ساخت نکهت گیسوی او مرا

شمارهٔ ۱۶

درین چمن چه گلی باز شد به منزل ما

کز آن به باد فنا رفت غنچهٔ دل ما

ندیده روشنی دیدهٔ امید هنوز

فلک نشاند به یک دم چراغ محفل ما

دگر برای چه نخل امید بنشانیم

چو گل نکرد نهالی که بود حاصل ما

به خون ز لاله‌رخان پنجهٔ که برتابیم؟

که در میانه عیان نیست دست قاتل ما

قیامتست ملاقات یار غایب خویش

فغان که تا به قیامت بماند مشکل ما

چنان مهی که مقابل به چشم روشن بود

ببین که چون فلکش برد از مقابل ما

بلند ساز فغانی سرود نوحه که رفت

ترانهٔ طرب و بی‌غمی ز منزل ما

شمارهٔ ۱۷

منور ساختی ای شمع خوبان محفل ما را

فروغ مطلع خورشید دادی منزل ما را

چراغ دیدهٔ دل شد ز یُمن مقدمت روشن

اثر بین طالع مسعود و بخت مقبل ما را

به آب دیده خواهم متصل ای سایهٔ رحمت

که سرو سرکشت مایل شود آب و گل ما را

خلاص از قید هستی می‌نمود احباب را مشکل

گشاد از حلقهٔ زلف تو آید مشکل ما را

دل پر درد دارم ای طبیب عاشقان امشب

قدم چون رنجه کردی گوش کن درد دل ما را

خوش آن ساعت که عشق خانه‌سوز وادی حیرت

به عزم کعبهٔ مقصود بندد محمل ما را

فغانی چون گره کردند خوبان سنبل مشکین

به دام آرزو بستند مرغ بسمل ما را

شمارهٔ ۱۸

برون خرام و قدم نه رکاب زرین را

نگارخانه ی چین ساز خانه ی زین را

بپابوس تو دست از وجود خود شستم

نثار، جوهر جانست ساق سیمین را

چو طوطیم هوس شکرست، با تو که گفت

که طوق گردن من ساز دست رنگین را

رهین دیده ی شب زنده دار خویشتنم

که تلخ کرده برای تو خواب شیرین را

بر آستان تو هستند ناظران که زچرخ

بتیر آه فرود آورند پروین را

صبا چگونه کند پرده داری حرمی

که رازدار ندانند شمع بالین را

هنر فضیلت شخصست و چابکی، آری

بتاج و بهله ی زرین چه فخر شاهین را

سفید ساختم از گریه چشم و در طلبم

که در کنار کشم آن نهال نسرین را

فغان که آرزوی پایبوس شاه وشی

زدست برد فغانی بیدل و دین را

شمارهٔ ۱۹

وای که تلخ شد دوا، بر دل پرگزند ما

مرگ بود نه زندگی، داروی سودمند ما

از دو لبت نصیب ما، ناز و عتاب میشود

وه که شراب تلخ شد، از تو گلاب و قند ما

عاقبت مراد ما چون همه نامرادیست

چیست بیکدو جام می اینهمه زهرخند ما

عشرت یکزمان ما محنت جاودانه شد

بین که چه کار میکند طالع ارجمند ما

بر سر دار شعله زد آتش دل، همین بود

پیش بلندهمتان مرتبه ی بلند ما

غمزه ساقی ارچنین کار کند در استخوان

عشق و جنون برآورد دود زبند بند ما

نیست فغانی آنکه دست از تو رها کند دگر

باش که صید اینچنین کم جهد از کمند ما

شمارهٔ ۲۰

زبسکه داشتی ای گل همیشه خوار مرا

نماند پیش کسان هیچ اعتبار مرا

بسی امید بدل داشتم چو روی تو دید

زدست رفت و نیامد بهیچ کار مرا

عجب اگر نروم از میان که مجنون دوش

بخواب آمد و بگرفت در کنار مرا

هنوز سوزدم از داغ آرزوی تو دل

گهی که لاله دمد از سر مزار مرا

دوای خود زکه جویم که تا تو برگشتی

شدست دشمن جان آنکه بود یار مرا

نه من زسنگ جفای تو دل شکسته شدم

که در فراق، چنین ساخت روزگار مرا

بشهر و کوی فغانی کسم نمیباید

که نیست بی مه خود هیچ جا قرار مرا

شمارهٔ ۲۱

عشقت مدام خون جگر میدهد مرا

دردی نرفته درد دگر میدهد مرا

صدره بجستجوی تو کردم زخود سفر

غافل همان نشان بسفر میدهد مرا

داری جواب تلخ و من از غایت امید

خوش میکنم دهان که شکر میدهد مرا

در دل نشانده وعده ی وصلت نهال صبر

این نخل تازه تا چه ثمر میدهد مرا

با آفتاب همنفسم لیک آتشست

آبی که از پیاله ی زر میدهد مرا

پروا نمیکنی و بهر کس که دل دهم

چون بیندم بداغ تو سر میدهد مرا

این آه سوزناک فغانی زمان زمان

از روزگار رفته خبر میدهد مرا

شمارهٔ ۲۲

نظر بغیر نباشد اسیر بند ترا

بناز کس نکشد دل نیازمند ترا

شکر لبان همه دارند بر کلام تو گوش

چه لطف داد خدا لعل نوشخند ترا

مهی که از کف یوسف عنان حسن ربود

هزار بوسه دهد جلوه ی سمند ترا

نگاه بر کمر لعل و تاج زر نکنی

چه احتیاج بود همت بلند ترا

کنند دام رهم عاقلان کلاله ی حور

زهی جنون که گذارم خم کمند ترا

ترا رسد که لب از شیر شسته می نوشی

کسی بهانه نیارد گرفت قند ترا

پری باینهمه افسونگری نیارد تاب

که روز بزم بر آتش نهد سپند ترا

بوعده صبر نکردیم و تلخکام شدیم

بکش بناز که نشنیده ایم پند ترا

صبا زمجلس گرم تو داستانی گفت

که تن گداخت فغانی دردمند ترا

شمارهٔ ۲۳

بهر سرچشمه کان آرام جان زد خرگهی آنجا

بعشرت با می و معشوق بنشیند مهی آنجا

نه دل آگه شود کز دیدنش چون میشود حالم

نه از غیرت توانم دید با این آگهی آنجا

که میداند که چونم میکشد در خلوت آن بدخو

چو هرگز از عزیزان نیست با من همرهی آنجا

نیازی میکنم عرض و برون میآیم از بزمش

نخواهم تا قیامت ساختن ماتمگهی آنجا

در آن نظاره کز هر ذره آتش در جهان افتد

ندارد عاشق بیچاره یارای رهی آنجا

که میداند که چون آمد برون از گلشنش عاشق

تمنای بلندی بود و دست کوتهی آنجا

دگر در سایه ی دیوار آن گل از چه رو آرد

فغانی چون ندارد قیمت برگ کهی آنجا

شمارهٔ ۲۴

عرضه مده بدور گل ساغر لاله گون مرا

کزمی و گل نمیرسد فایده جز جنون مرا

بود ببوی گلرخی میل دلم سوی چمن

خاصه که خود نسیم گل آمده رهنمون مرا

اهل صلاح را بکف ساغر شهد و شیر به

من که خراب و عاشقم باد حواله خون مرا

هر نفسم زنی بسر سنگ ملامت دگر

از همه ای پری مگر یافته یی زبون مرا

شد چو فغانیم بدن سوخته پلاس غم

چرخ کبود گو مده اطلس نیلگون مرا

شمارهٔ ۲۵

نه هوای باغ سازد نه کنار کشت ما را

تو بهر کجا که باشی بود آن بهشت ما را

ندهند ره بکویت چکنم چرا نسوزم

همه گل برند و بر سر بزنند خشت ما را

بگل فسرده ی ما نرسید ابر رحمت

چه امید خیر باشد زچنین سرشت ما را

چو تو کافری ندیدم، بفراق رفت عمری

که نبود هیچ در دل هوس کنشت ما را

همه وقت بود ما را دل شاد و جان آگه

غم عاشقی درآمد که بخود نهشت ما را

فلک دو رو چو بر ما رقم بدی زد آخر

بکتاب نیکنامان زچه رو نوشت ما را

تو بدی، مبر فغانی بکسی گمان تهمت

که گواه حال باشد حرکات زشت ما را

شمارهٔ ۲۶

چشم از دو جهان دوخت تماشای تو ما را

کرد از همه بیزار تمنای تو ما را

این دیده که ما را بتو سرگرم چنین ساخت

هم سوخته بیند بته پای تو ما را

رفتی و سراپای ترا سیر ندیدیم

داغی بجگر ماند زهر جای تو ما را

تا چند بفردا فگنی کار دل ما

جنت ندهد وعده ی فردای تو ما را

مائیم و تو، دیگر سخن غیر چه گوئیم

پروای کسی نیست زسودای تو ما را

هر دم چه خراشی دل احباب فغانی

بس کن که سری نیست بغوغای تو ما را

شمارهٔ ۲۷

صبحست و جلوه داده مستان پیاله‌ها را

روی از نشاط خندان، گل‌ها و لاله‌ها را

در هر کنار جویی افتاده های و هویی

مرغان بلند کرده آهنگ ناله‌ها را

هر می که خورده یاری از دست گلعذاری

گل‌ها نثار کرده از شوق ژاله‌ها را

در حلقهٔ محبان از بهر بستن دل

مستانه باز کرده خوبان کلاله‌ها را

در خون عندلیبان خوبان چو غنچهٔ گل

نو کرده‌اند هر یک رنگین قباله‌ها را

بلبل چرا نگوید این نکته‌های رنگین

در حسن چون گشاده گلبن رساله‌ها را

خوش وقت باده نوشان کز غایت کرامت

نوشند آب و بخشند زرین پیاله‌ها را

در شاهراه معنی از هر غزل فغانی

دامی دراز کرده مشکین غزاله‌ها را

شمارهٔ ۲۸

آنم که سر نمیکشم از خنجر بلا

دارم زعشق روی تو سر در سر بلا

عشقم ادیب و تخته ی تعلیم لوح صبر

تن نسخه ی ملامت و دل دفتر بلا

هرگز زیمن سایه ی سنگ پریوشان

خالی نشد خرابه ام از زیور بلا

درمانده است مهره ی عقلم بنرد عشق

از کعبتین چشم تو در ششدر بلا

استاده ام بکشتن و آویختن چو شمع

از هیچ رو نمیگذرم از در بلا

چندین چراغ شعله کشید از شراره ام

آری بتن شدم علم لشکر بلا

دایم بجنگ و عربده، ترخان مجلسم

یعنی مدام سرخوشم از ساغر بلا

القصه روزگار بصد رنگم آزمود

در بوته ی محبت و مجمر بلا

سنگ حصار عشق فغانی دل منست

دیوانه ام برامده در کشور بلا

شمارهٔ ۲۹

در طاعت و عشرت بقرارست دل ما

هر جا که رود همره یارست دل ما

ما آینه ی حسن تو آشفته نخواهیم

برخیزد اگر زانکه غبارست دل ما

روزی هدف تیر بلایی شود این دل

ویرانه مگردان که حصارست دل ما

هر پاره ی این قلب سیه جوهر فردیست

بگذار و مسوزان که بکارست دل ما

در جستن این طعمه همایان نگرانند

بربند که تعویذ شکارست دل ما

بر حرف دل ما منه انگشت ملامت

ای مدعی اندیش که خارست دل ما

دارد نظر همت بسیار عزیزان

هر چند که در دست تو خوارست دل ما

باد از شرف لذت دیدار تو محروم

گر در غم آغوش و کنارست دل ما

از غلغله ی سینه ی پرجوش فغانی

آسوده زگلبانگ هزارست دل ما

شمارهٔ ۳۰

که برفروخت بمی چهره آفتاب مرا

که ساخت تیز بر آتش دل کباب مرا

شبی که مست بکاشانه ام فرود آید

فرشته رشک برد مجلس شراب مرا

نمیشود مژه ام گرم ازان سبب که بناز

گشاد نرگس مخمور و بست خواب مرا

شهی که میکند از سایه ی همای گریز

چه التفات کند منزل خراب مرا

برون خرام بپیراهن کتان امشب

که آنچنان اثری نیست ماهتاب مرا

سرم برید و زد آتش چنانکه محو شدم

نخواست سگ که خورد نیز خون ناب مرا

زمن گذشت و زدشمن پیاله خواست دریغ

که تشنه بودم و نخورد از غرور آب مرا

شکسته دل چو فغانی تلخکام شدم

که پشت دست زدی شکر و گلاب مرا

شمارهٔ ۳۱

بسوی من نظر مهر نیست ماه مرا

هنوز آن غرورست کج کلاه مرا

هزار پاره ی الماس از گلم سر زد

اثر هنوز نه پیداست برق آه مرا

که برفشاند قبا بر من جراحت ناک

که گرد نافه چین ریخت تکیه گاه مرا

فرشته وار زپیش جنازه ام بگذر

بآب خضر بشو نامه ی سیاه مرا

سحرگه از جگر خسته خاست طوفانی

که راه خانه غلط گشت خضر راه مرا

لب تو نام من از لوح زندگانی برد

بهر بهانه قلم زد خط گناه مرا

چه ذره یی تو فغانی که لاف مهر زنی

برو که پایه بلند آمده ست ماه مرا

شمارهٔ ۳۲

ساقیا بیدار گردان چشم خواب‌آلوده را

باده نوش و نقل کن دل‌های خون‌پالوده را

لاله از حد می‌برد مستی و گل تر دامنی

خیز و در جام شراب انداز مشک سوده را

گر گناهی نیست در مستی ثوابی نیز نیست

اجر چندانی نباشد کار نافرموده را

کشتی می می‌برد از ورطهٔ عقلم برون

ورنه آسان چون روم این راه ناپیموده را‌؟

آنچه در گنج دو عالم نیست در میخانه هست

تا به خواری ننگری این کهگل فرسوده را

ای صبا بگذر به خاک شوربختان فراق

این نمک بر دل میفشان مردم آسوده را

نامهٔ درد فغانی قابل تحریر نیست

بهر این بیت‌العمل ضایع مگردان دوده را

شمارهٔ ۳۳

آنکه به تیزی زبان نرم کند ادیب را

نیست گناه اگر کشد عاشق بی نصیب را

نالهٔ مرغ بوستان گریه کی آرد اینقدر

من که بهانه ساختم نغمهٔ عندلیب را

آب حیات کی شود روزی ناکسی چو من

من به هلاک خود خوشم غصه مده رقیب را

عشق چو پنجه زد به جان‌، تیغ رسد به استخوان

هست کشنده درد من‌، نیست گنه طبیب را

کی دل یوسف حزین یار شود به مصر‌یان

بلکه وفای دیگران بند بود غریب را

بعد نماز چون بود وعده به طرف بوستان

دل چه تحمل آورد زمزمهٔ خطیب را

بزم وصال گرم شد خیز فغانی از میان

دانهٔ دل سپند کن جلوه‌گه حبیب را

شمارهٔ ۳۴

بد نمی‌آید هلاک دوستان خوب مرا

ذره‌یی میل محابا نیست محبوب مرا

شرم رویش خلق را منع از تماشا می‌کند

کس ندیده‌ست و نبیند ماه محجوب مرا

ذره‌وار‌م دل ربود از دست مهر آفتاب

عاقبت جایی کشد سررشته مجذوب مرا

دست بر تیغش زدم از من به‌جان رنجید و رفت

با وجود آنکه می‌دانست مطلوب مرا

استخوانم طعمهٔ زاغ و زغن شد در فراق

آن مسیحا گو نظر کن صبر ایوب مرا

بیشتر شد از نسیم وصل آشوب دلم

بوی پیراهن بلا گردید یعقوب مرا

چون فغانی چند حرفی درد دل خواهم نوشت

گرچه او پروا نخواهد کرد مکتوب مرا

شمارهٔ ۳۵

وبال گشت گل باده بر پلاس مرا

که هرکه دید بدی گفت در لباس مرا

اساس قصر بهشتم چگونه راست شود‌؟

چو صرف میکده‌ها می‌شود اساس مرا

همین‌قدر که نمک بر جراحتم نزنند

بود ز مردم آسوده التماس مرا

هوای هم‌نفسم بود چون ستم دیدم

کنون ز سایهٔ خود می‌شود هراس مرا

ز مزرع فلکم خوشه‌ای نشد حاصل

چرا به سینه نباشد ز غصه داس مرا

شراب خورده و مستم، کجاست هشیار‌ی‌؟

که در پناه خود آرد  زشر ناس مرا

مکن به عقل فغانی قیاس چارهٔ من

چو در دل است تمنا‌ی بی‌قیاس مرا

شمارهٔ ۳۶

گر به شمشیر جفا پاره کنی سینهٔ ما

همچنان مهر تو ورزد دل بی‌کینهٔ ما

رقم مهر و مه از سینهٔ افلاک رود

نرود نقش خیال تو ز آیینهٔ ما

قطره‌ای بودی و دل‌ها همه جویای تو بود

شب‌چراغی شده‌ای باش به گنجینهٔ ما

جای آنست که خون سرزند از چشم حسود

بس که پر شد دلش از کینهٔ دیرینهٔ ما

یارب این نغمه که پرداخت که ابریشم عود

آتش انداخته در خرقهٔ پشمینهٔ ما

در صف طاعت اگر تیغ کشد غمزهٔ تو

خون به جیحون رود از مسجد آدینهٔ ما

برنیاید نفس گرم فغانی امروز

در خمار‌ست مگر از می دوشینهٔ ما

شمارهٔ ۳۷

نخواهد گشت خالی ساغر می شادکامان را

چنین مگذار لب تشنه شکست افتاده خامان را

زبانم لال بادا تا نگویم از که می‌نالم

که باشم من که بدنامی رسانم نیک‌نامان را

شدی خندان و بیرون آمدی ابرو ترش کرده

عجایب چاشنی‌ها می‌رسانی تلخ‌کامان را

عنان کج کرده مست از هر طرف پیش آمدم شوخی

نمی‌دانم چه انگیزه‌ست باز این کج‌خرامان را

جمالت هست روزافزون وفا هم بر کمال خود

که هر چیزی به جای خود نکو باشد تمامان را

اگر این چاشنی در کار دارد آن لب میگون

سخن چون بگذرد در بزم آن شیرین‌کلامان را

فغانی از کجا و حالت مستانه در بزمت

به آهی گرم دارد حالیا خیل غلامان را

شمارهٔ ۳۸

دارد زبون به تیغ زبان طعنه‌گو مرا

بستان به خیر ای اجل از دست او مرا

یا رب چه کینه داشت به من دشمنی که او

شد رهنمون به دیدن آن کینه‌جو مرا

از بخت شور و تلخی عمرم خبر نداشت

آن کز خدای خواست به صد آرزو مرا

آید همان شکست ز سنگ ملامتم

دوران اگر کند گل و سازد سبو مرا

ضایع چنان شدم که گر افتم به گوشه‌ای

کس ننگرد به نیک و بد از هیچ سو مرا

دیگر حریف رشک جگر‌سوز نیستم

منشین به غیر یا بکش ای تندخو مرا

گفتم که بر فغانی بیدل مکن جفا

گفتا عجب که باشد ازین گفتگو مرا

شمارهٔ ۳۹

هرگز نظر به کام نیالوده‌ایم ما

فارغ نشین حسود که آسوده‌ایم ما

زخم دل شکسته به الماس بسته‌ایم

بر داغ‌های سینه نمک سوده‌ایم ما

آب حیات در نظر و مهر بر دهان

آیینه در برابر و ننموده‌ایم ما

یک‌رو و یکدلیم اگر نیک و گر بدیم

قلب سیه به حیله نیندوده‌ایم ما

کمتر ز هر کمیم و کم از کمتریم هم

بر خود هزار بار نیفزوده‌ایم ما

خود را چنانکه هست به مردم نموده‌ایم

هرجا که بوده‌ایم چنین بوده‌ایم ما

دم در کشیده‌ایم فغانی ز نیک و بد

در هر فسانه باد نپیموده‌ایم ما

شمارهٔ ۴۰

ای بر دلم ز وعدهٔ خام تو داغ‌ها

شب‌ها در انتظار تو سوزم چراغ‌ها

بس روی آتشین که به یادت به خاک ماند

چون برگ‌های لاله بر اطراف باغ‌ها

عیشت مدام باد که مستان بزم تو

دارند از آب خضر لبالب ایاغ‌ها

یارب ز جیب دامن پیراهن که بود

این بوی خوش که ساخت معطر دماغ‌ها

از شوق آهوی تو فغانی بدیده رفت

چندانکه یافتند نشانش به راغ‌ها

شمارهٔ ۴۱

چندم خراشی از سخن تلخ سینه را

آزار تا کی این دل چون آبگینه را

انگیز خار خار دل ریش عاشق‌ست

دادن به‌دست باد، گل عنبرینه را

صبح‌ست و در پیاله می‌یی همچو آفتاب

ساقی بیار باقی نقل شبینه را

در کش به‌حرف رفته قلم هر‌چه رفت رفت

ما لوح ساده‌ایم چه دانیم کینه را

مستانه آمدی به کنار محیط فیض

پر کن فغانی از در مکنون سفینه را

شمارهٔ ۴۲

مدامت چهره گلگون از شراب لاله‌گون بادا

ترا خوبی و ما را گرمی مهر‌ت فزون بادا

ز جامت جرعه‌ای کز لعل نوشین چاشنی گیرد

گرفتار‌ان دل را شعلهٔ داغ درون بادا

چو بگشایی لب از بهر سکون اضطراب من

ز لعلت هر تبسم سحر و هر گفتن فسون بادا

فغان و نالهٔ من کز دل محزون برون آید

به گوشت خوشتر از صوت و صدای ارغنون بادا

دلی کز حلقهٔ زلف تو آزادی هوس دارد

گرفتار بلا و بستهٔ قید جنون بادا

نمی‌گویم که دل از خار خار غیر خالی کن

همین گویم که خارت از دل غیری برون بادا

به عزم خانهٔ چشم فغانی چون قدم مانی

دل روشن چراغ راه و شوقت رهنمون بادا

شمارهٔ ۴۳

بسوز ای شمع خوبان عاشق دیوانهٔ خود را

مشرف کن به تشریف بقا پروانهٔ خود را

تو شمع بزم اغیار‌ی و من در آتش غیرت

ز برق آه روشن می‌کنم کاشانهٔ خود را

سر من در خمار‌ست از می لعل لبت ای گل

به هر خاری می‌فشان جرعهٔ پیمانهٔ خود را

مزن سنگ ملامت زاهد‌ا بر ساغر رندان

اگر خواهی سلامت سبحهٔ صد دانهٔ خود را

چنان از بادهٔ بزم وصالت بی‌خبر گشتم

که از مستی ندانم باز راه خانهٔ خود را

ز کنج عافیت تا در میان مردم افتادم

فراوان یاد کردم گوشهٔ ویرانهٔ خود را

نیاز‌ست و محبت شیوهٔ رندان می‌خواره

غنیمت دان فغانی شیوهٔ رندانهٔ خود را

شمارهٔ ۴۴

خدا را صاف کن با ما دل بی‌کینهٔ خود را

مدار از خاکسار‌ان در غبار آیینهٔ خود را

دلم گنجینهٔ راز است و بر لب مهر خاموشی

که پیش غیر نگشایم در گنجینهٔ خود را

نخواهد غنچهٔ بختم شکفت ای شاخ گل بی‌تو

اگر صد چاک سازم چون گریبان سینهٔ خود را

امام شهر اگر کیفیت بزم تو دریابد

زمین تاک سازد مسجد‌ِ آدینهٔ خود را

به یک دم شادمانی از بلا آسوده نتوان شد

چو خواهم یاد کرد آخر غم دیرینهٔ خود را

دلا امروز اگر خوش حالتی داری غنیمت دان

مبین ناکامی فردا و کام دینهٔ خود را

اگر یابد فغانی یکسر مو بویی از مستی

بسوزد در حضور‌ت خرقهٔ پشمینهٔ خود را

شمارهٔ ۴۵

آه که‌امشب دیده‌ام خوابی که می‌سوزد مرا

خورده‌ام جایی می نابی که می‌سوزد مرا

می‌تپد در خون دل بی‌صبر و یادم می‌دهد

هردم از گلگشت مهتابی که می‌سوزد مرا

صحبت گرمی که دارد سر‌گرانم همچو شمع

دیده‌ام ز‌آن ترکْ آدابی‌، که می‌سوزد مرا

آه از آن جادو که چون می‌آورد لب در فسون

نکته‌ای می‌گوید از بابی که می‌سوزد مرا

تشنه بودم بر لب آب و نخوردم جرعه‌ای

دارم اکنون در جگر تابی که می‌سوزد مرا

از کجا برخاستی امروز سرو من که باز

دارد آن روی چو گل آبی که می‌سوزد مرا

در نماز عاشقی شب‌ها فغانی تا به روز

حالتی دارد به محرابی که می‌سوزد مرا

شمارهٔ ۴۶

بر دل فزود خال تو داغی دگر مرا

افروخت از رخ تو چراغی دگر مرا

هر جام می که در نظرم می‌دهی به غیر

داغی‌ست تازه بر سر داغی دگر مرا

این‌دم که بی رقیب روی‌، گیرمت عنان

زین خوبتر کجاست فراغی دگر مرا

هر روز بهر دفع غم از خانه همدمی

بیرون برد به گلشن و باغی دگر مرا

اما بجز نوید وصالت عجب که کس

از ره برد به لابه و لاغی دگر مرا

داغم از آن گل‌ست فغانی درین چمن

کی دل کشد به لاله و راغی دگر مرا‌؟

شمارهٔ ۴۷

خراش سینه شد امروز عیش دینهٔ ما

چه سنگ بود که آمد بر آبگینهٔ ما

ستاره تیره و طالع ضعیف و بخت زبون

به قرن‌ها نتوان یافتن قرینهٔ ما

شکست گرمی بازار گنبد مینا

چو آفتاب تو پیدا شد از مدینهٔ ما

تو دور می‌روی از راه ورنه نزدیک‌ست

رهی به سوی تو باز از شکاف سینهٔ ما

ز حال خویش نگردد چنانکه نقش نگین

در آب و آتش اگر افگنی سفینهٔ ما

چه جای جام جم اکنون که عشق شد ساقی

زلال خضر بود جرعهٔ کمینهٔ ما

تو دوست باش فغانی و بد مگردان دل

ببند خلق جهان، گو کمر به کینهٔ ما

شمارهٔ ۴۸

زهی سرسبزی از سرو بلندت تاج شاهی را

فروغ از لمعه ی مهر رخت شمع الهی را

زشوق لاله ی روی تو دارم آتشی در دل

که تا روز جزا داغش نیندازد سیاهی را

خط سبزت بخون عاشقان محضر نوشت آخر

دل آشفته هم میداد اول این گواهی را

چه شد وه کز فغان و گریه هرگز نیست آرامم

قراری هست آخر بکرمانی مرغ و ماهی را

سحرگه چون غم روز جدایی در دلم افتد

بآه سرد بنشانم چراغ صبحگاهی را

رخ زرد مرا اشک جگرگون تازه میدارد

سرشک ارغوانی گل بود رخسار کاهی را

چه عذر مقدمت خواهد فغانی چون شوی حاضر

که بندد حیرت حسنت زبان عذرخواهی را

شمارهٔ ۴۹

آزاد تر از بلبل باغست دل ما

کبک قفس کنج فراغست دل ما

صد گونه شراب از قدح دیده کشیده

فارغ زصراحی و ایاغست دل ما

بی مرغ کباب و می چون چشم کبوتر

افروخته چون دیده ی زاغست دل ما

آسوده زآب خضر و ساغر جمشید

در روغن خود تازه دماغست دل ما

تا مغز قلم سوخته در تجربه ی عشق

بر سوختگان مرهم داغست دل ما

آتش صفتانیم که در خانقه و دیر

هر جا که نشینیم چراغست دل ما

بندد گره نافه زلخت جگر خویش

دریوزه کن لاله ی راغست دل ما

از قهقهه ی کبک و دم و دلکش قمری

در ساخته با بانگ کلاغست دل ما

گردیده کباب از دم جانسوز، فغانی

در میکده بی لابه و لاغست دل ما

شمارهٔ ۵۰

مستانه برون تاخته‌ای توسن کین را

بتخانهٔ چین ساخته‌ای خانهٔ زین را

گر صیدکنان ناوک مژگان بگشایی

چشم تو گرفتار کند آهوی چین را

روزی که نهم رخ بنشان کف پایت

از سر بنهم سلطنت روی زمین را

میل خم ابروی تو ای مردم دیده

سرگشته کند زاهد محراب‌نشین را

سازد مه رخسار تو آیینهٔ مقصود

آن دل که طلبکار بود نور یقین را

در چنگ غمت کم نکنم ناله که آخر

سررشته به جایی کشد این صوت حزین را

قومی همه خورشید پرستند فغانی

آن ماه پریچهرهٔ خورشیدجبین را

شمارهٔ ۵۱

روزی که تن ز جان شود و جان ز تن جدا

هر یک جدا ز عشق تو سوزند و من جدا

من چون زیم که هر نفس آن لعل آتشین

می سوزدم بخنده جدا وز سخن جدا

گر جان ز تن جدا شود و تن ز جان چه غم

یا رب مباد درد تو از جان و تن جدا

یک جلوه کرد شمع جمالت شب وصال

افتاد پرتویش بهر انجمن جدا

دامیست جعد پرشکنت کز فریب و فن

دارد هزار سلسله در هر شکن جدا

گر خون ز داغ هجر تو گرید غریب نیست

آواره یی که بهر تو شد از وطن جدا

در بیستون ز صورت شیرین جدا شود

هر پاره یی که شد ز دل کوهکن جدا

در مصر جان ز گریه ی کنعانیان هنوز

یوسف جداست غرقه بخون پیرهن جدا

از گرد خانه ی تو فغانی جدا نشد

بلبل کجا شود ز حریم چمن جدا

شمارهٔ ۵۲

دلا تا کی هوای گشت باغ و می شود ما را

کمند زلف ساقی دام ره تا کی شود ما را

نه چندان راه دل زد جلوه ی ساقی سیمین تن

که میل قول صوفی و سماع نی شود ما را

مؤذن خواند و عاشق ز تقصیر عمل سوزد

وبال عمر تا کی نعره ی یاحی شود ما را

لبت فال مرادی بهر ما هرگز نخواهد زد

تمام عمر اگر در سحر و افسون طی شود ما را

فلک هر روز بر ما عیب دیگر می کند ظاهر

بیا تا زیر پا این نقش باطل پی شود ما را

ز گلشن می رسی می خورده ای گل گر دروغست این

غنیم آن رنگ آل و عارض پرخوی شود ما را

فغانی عشق چون آتش به مغز استخوانم زد

چه تسکین دل از باغ و بهار و می شود ما را

شمارهٔ ۵۳

خیز و چراغ صبح کن ماه تمام خویش را

ساغر آفتاب ده تشنه ی جام خویش را

خال نهاده پیش لب زلف کشیده گرد رخ

کرده بلای عقل و دین دانه و دام خویش را

وه چه نبات نور سست آن خط سبز کز صفا

بر لب آب زندگی کرده مقام خویش را

تا چو مه دو هفته ات بر لب بام دیده ام

سجده ی شکر می کنم اختر بام خویش را

سنگ جفا چه می زنی بر دگران ز نازکی

بر سر ما حواله کن رحمت عام خویش را

ایکه مدام می کشی می بخیال لعل او

شاد نشین و شکر گو عیش مدام خویش را

سوزدم اگر کسی دگر عرض سلام من کند

رخ بنما که خود کنم عرض سلام خویش را

می گذری و می کنی ناز و عتاب زیر لب

بهر خدا نهان مکن لطف کلام خویش را

بیتو فغانی حزین کرد مزید آه دل

ناله ی صبحگاهی و گریه ی شام خویش را

شمارهٔ ۵۴

در مستان زدم تا حال هشیاران شود پیدا

نهفتم قدر خود تا قیمت یاران شود پیدا

فلک ای کاش بردارد ز روی کارها پرده

که نقد زاهدان و جنس میخواران شود پیدا

ز سیل فتنه چون در ورطه افتد زورق هستی

در آن طوفان سرانجام سبکباران شود پیدا

هوای ذره پروردن ندارد آفتاب من

که استعداد هر یک زین هواداران شود پیدا

اگر معشوق نگشاید گره از گوشهٔ ابرو

هزاران عقده در کار گرفتاران شود پیدا

به دور چشم مستت باده می‌نوشند و می‌ترسم

که ناگه فتنه‌ای در بزم میخواران شود پیدا

شراب لعل در جامست و من در سجده سهوست این

گذارم گر عذار لاله‌رخساران شود پیدا

فغانی باده پنهان خور که حق از غایت رحمت

نمی‌خواهد که کردار گنه‌کاران شود پیدا

شمارهٔ ۵۵

نشد جز درد و داغ عشق حاصل در سفر ما را

که از هر شهر و یاری ماند داغی در جگر ما را

اگر چه می رویم از دست شوخی زین دیار اما

همین حالت دهد رو باز در شهر دگر ما را

همان بهتر که یاران با کسی دیگر نپیوندیم

که دوران می کند آخر جدا از یکدگر ما را

نه ما داریم این سرگشتگی از گردش گردون

بتان دارند زینسان کوبکو و در بدر ما را

فغانی اشک ریزان از سر کوی بتان مگذر

که بس بی‌آبرویی می‌رسد زین رهگذر ما را

شمارهٔ ۵۶

دگرم ز روی ساقی چه گلی شکفت امشب

دل بیقرار در خون بچه روز خفت امشب

به تبسم نهانی که زدی به گریهٔ من

مژهٔ خیال بازم چه گهر که سفت امشب

ز میان همنشینان چه روی بخشم بیرون

چو بهیچ باب عاشق سخنی نگفت امشب

به ترانه ی جدایی همه را به خون کشیدی

دل بیخبر چه داند که چه می شنفت امشب

نکند نظر فغانی که گلی و گلشنی هست

ز هوای خاک پایی که بدیده رفت امشب

شمارهٔ ۵۷

دهی حیات ابد این دم از تو نیست عجب

به یک کرشمه کشی این هم از تو نیست عجب

ز من که سوخته ام عیش و خرمی عجبست

تو شادزی که دل خرم از تو نیست عجب

هزار بار نمک بر جراحتم زده یی

یکی اگر بنهی مرهم از تو نیست عجب

دگر ز خون شهیدان عشق طوفانست

چنین هزار درین عالم از تو نیست عجب

چنین که در خم زنار می کشی دل ما

بکفر اگر بشود محکم از تو نیست عجب

مدام مست شراب غروری ای خواجه

اگر ز دست دهی خاتم از تو نیست عجب

بر آر ناله فغانی و خون ببار از چشم

تو خانه سوخته یی ماتم از تو نیست عجب

شمارهٔ ۵۸

من از سوز جگر دارم دل و جان در خطر امشب

بخواهم سوخت زین آتش که دارم در جگر امشب

برا از قید تن ای جان اگر آسودگی خواهی

تو هم این جامه ی ناموس را در بر بدر امشب

سزد گر بر چراغ هستی خود دامن افشانم

که شمع طلعت آن ماه دارم در نظر امشب

سر جان باختن دارم به پایش همچو پروانه

ز مجلس ای رقیب این شمع را بیرون مبر امشب

نمی آید برون اینک فغانی از سر کویش

همانا از جهان دیگرش شد آبخور امشب

شمارهٔ ۵۹

دل از نظارهٔ آن گلعذارم گلشنست امشب

چراغ از روغن بادام چشمم روشنست امشب

سپندم خوشهٔ پروین و شمع مهر هم‌زانو

مه نو پاسبان و زهره‌ام چوبک‌زنست امشب

وصالم هست اما زَهرهٔ بوس و کنارم نیست

گلم در خوابگاه و خار در پیراهنست امشب

گذشت از کاوکاو غمزه سیل خونم از دامن

به چشمم آنچه مژگان بود گویا سوزنست امشب

گل‌افشانی چشمم بین که باز از گریهٔ شادی

برم از ارغوان و لاله خرمن خرمنست امشب

دل صد پاره‌ام کز برق دیدارست در آتش

نه مشت پارهٔ الماس کوه آهنست امشب

سپند آتش خویشم، مبادا بنگرد چشمی

ز بخت نیم بیدار آنچه در دست منست امشب

فغانی قصه کوته ساز تا روشن نگردانی

که با دیوانه مهتابی مقیم گلخنست امشب

شمارهٔ ۶۰

منم ای شمع دل رفته و جان آمده بر لب

شده بر آتش شوق تو چو پروانه مقرب

شب وصلت که دران پرده کند عقل گرانی

من و افسانهٔ لعلت که فسونی‌ست مجرب

من و خورشید جمالت چکنم ماه وشانرا

که بانوار تجلی نرسد پرتو کوکب

نرود از نظرم نقش خط و خال تو هرگز

که سواد نظر من شده زین هر دو مرکب

نبود عشوه گریهای تو در فهم معلم

که کسی این همه منصوبه نیاموخت بمکتب

بصد امید فگندم به سر راه تو خود را

چکنم گر نگذاری که ببوسم سم مرکب

اگر امروز دگر جرعه ی وصلم نرسانی

نرسانم من مخمور در این واقعه تا شب

می عشق تو حرامست بر آن سفله که هرگز

نکشد ساغر دردی و کند دعوی مشرب

صفت گرمی عشقت من سودا زده دانم

که کسی چون من سودا زده نگداخت درین تب

به نیاز شب و آه سحری یار نگردی

چه کند با تو فغانی جگر سوخته یا رب

شمارهٔ ۶۱

آنم که ببزم کسم آهنگ نبودست

در پهلوی من جای کسی تنگ نبودست

یوسف که از او آن همه خونابه کشیدند

عاشق کش و بیباک بدین رنگ نبودست

چندانکه بهار آمده و رفته گل از باغ

در ساغر عیشم می گلرنگ نبودست

این نیز صفاییست که از همدمی ما

در آینه ی همنفسان زنگ نبودست

زنهار که یکباره چنین پرده مینداز

زانرو که دل آدمی از سنگ نبودست

من کشته ی خوی تو که چون تیغ فگندی

گویا بکست هیچقدر جنگ نبودست

من از تو مثل گشتم و یعقوب ز یوسف

در هیچ زمان مهر و وفا ننگ نبودست

هر گام ره عشق ز دنیاست بعقبی

این بادیه را منزل و فرسنگ نبودست

مخروش فغانی که نوا گفتن عشاق

دلخواه چو آواز نی و چنگ نبودست

شمارهٔ ۶۲

یار را چون هوس صحبت درویشانست

گر قدم رنجه کند دولت درویشانست

جگر پاره و داغ دل خونابه چکان

لاله ی عیش و گل عشرت درویشانست

پای بر چشم فقیران نه و اندیشه مکن

کاین عنایت سبب حرمت درویشانست

می رسد نعمت وصل تو باقبال خیال

هم خیالت که ولینعمت درویشانست

رخ متاب از من درویش که سلطانی حسن

از صفای نظر و همت درویشانست

غیر ازین قوم که آیینه ی احوال همند

کیست کورا خبر از حالت درویشانست

گرچه صد نامه سیه کرد فغانی ز گناه

نظرش بر کرم و رحمت درویشانست

شمارهٔ ۶۳

بهار و لاله ما بی گل و پیاله گذشت

پیاله یی نکشیدیم و دور لاله گذشت

نیافت در گره غنچه ی دلم سببی

صبا که در چمن گل به صد رساله گذشت

غریق بحر امیدم که در سفینه ی نوح

به یک لطیفه بلای هزار ساله گذشت

شراب عشق تو ما را حواله ی ازلیست

بیار جام که نتوان ازین حواله گذشت

توان گذشت ز قید گل و بهار ولی

نمی توانم از آن عنبرین کلاله گذشت

ز گریه گلشن عیشم چو کشت ویرانست

که چند سال بر او سیلهای ژاله گذشت

چو عندلیب غزلخوان در آرزوی گلی

تمام عمر فغانی به آه و ناله گذشت

شمارهٔ ۶۴

گل گل رخت ز دیده ی نمناک من شکفت

گلزار حسنت از نظر پاک من شکفت

خون می چکد ز داغ دل لاله در چمن

گویا همین دم از جگر چاک من شکفت

هر گل که نقشبند جمال تو نقش بست

در جویبار دیده ی نمناک من شکفت

بر روزگار کشته ی هجر تو خون گریست

هر لاله یی که صبحدم از خاک من شکفت

رویش که نوگلیست فغانی ز باغ حسن

بهر جلای دیده ی ادراک من شکفت

شمارهٔ ۶۵

دوش جان زندگی از چشمه ی حیوان تو داشت

دیده آب دگر از چاه زنخدان تو داشت

دل بسی چاشنی ازچشمه ی نوش تو گرفت

دیده چندین نمک از پسته ی خندان تو داشت

روزگار دل دیوانه برآشفت که دوش

کار با سلسله ی زلف پریشان تو داشت

عشق می خواست که رسوا کند ای خرقه ی تر

دست بر من زد و در آتش سوزان تو داشت

ملک دل خرم و آراسته بی شرکت غیر

شد به قربان خیال تو که فرمان تو داشت

از گل عشق فراهم نشود غنچه ی دل

وین گشادیست که از چاک گریبان تو داشت

بلبلی صبح فغانی غزلی خواند غریب

گریه آورد مگر نسخه ی دیوان تو داشت

شمارهٔ ۶۶

گل خود روی مرا بوی بنی آدم نیست

آنچه من می طلبم در چمن عالم نیست

عیبم این است که دستم ز زر و سیم تهیست

ورنه از تحفه ی دردم سر مویی کم نیست

غرض از مهلت ده روزه ام اثبات وفاست

ورنه گر باشم و گر نیز نباشم غم نیست

بر خراش دل آزرده ی من ساغر عیش

آبگینه ست اگر دست دهد مرهم نیست

چون گشاید ز سر رشته ی امید گره؟

هر که در سلسله ی مهر و وفا محکم نیست

هر دم از عشق به صد ماتم و حسرت گذرد

وقت آسوده دلی خوش که درین ماتم نیست

اول و آخر عشاق درستست بعشق

نام این زنده دلان تازه همین یکدم نیست

گرچه صد بار حسود از سخنم پند گرفت

همچنان گر دهنش باز کنی ملزم نیست

از فلک نیست فغانی طمع خاطر شاد

در چنین منزل ویران که دلی خرم نیست

شمارهٔ ۶۷

باز آن رخ شکفته عرقناک بهر چیست

وان زلف تاب داده بپیچاک بهر چیست

مگذار زنده هر که نخواهی، ترا چه غم

چشم سیاه و غمزه ی بیباک بهر چیست

مردم ز رشک غیر زبانم چه می دهی

زهرم چو کارگر شده تریاک بهر چیست

رخ بر فروز تا همه جانها شود سپند

چون گل شکفت منت خاشاک بهر چیست

داری هنوز دوش و کنار فرشته جای

همدوشیت بمردم ناپاک بهر چیست

گشتم خراب و هیچ ندانم که سال و ماه

خاصیت عناصر و افلاک بهر چیست

خود را بکش که نیست فغانی مراد دل

بنگر که چند همچو تو در خاک بهر چیست

شمارهٔ ۶۸

هرگز به ازین پسر نبودست

نازکتر ازین بشر نبودست

از عمر چه کام دیده باشد

دستی که در آن کمر نبودست

بس وحشی و شرم روست پیداست

کز خانه رهش بدر نبودست

دانست غمم بیک اشارت

معشوق بدین نظر نبودست

چون ماند معلمش همانا

کز حسن ویش خبر نبودست

از دیدن عاشقان چه رنجد

گر خود سخنی دگر نبودست

در عشق شکرلبان فغانی

کس از تو خرابتر نبودست

شمارهٔ ۶۹

گواه حال مستی بمکتب چشم پر خوابت

فروغ مجلس می گشت نور طاق محرابت

چه شیرینیست در نازت که در هر کوچه شیرینی

بدندان لب گزد هر دم ز شوق شکر نابت

چنان مستم که شمع از شخص و شخص از سایه نشناسم

اگر ناگه دچار افتم شبی در گشت مهتابت

مدامت وقت خوش باد ای حدیثت نقل هر مجلس

که روز از روز خوشتر می شود بادام و عنابت

شرابت در سر و معشوق در بر خواب در دیده

خیالست اینکه می گویم که آید یاد احبابت

چه درگیرد به این یکمشت خون سودای من با تو

که چون من مشتری بسیار دارد لعل سیرابت

فغانی عشق صید لاغر و فربه نمی داند

به تیغ تیز گردن نه که خونریزست قصابت

شمارهٔ ۷۰

پیش تو ناز سروسهی جز نیاز چیست

جایی که قامت تو بود سرو ناز چیست

بهر چه دامن از من افتاده می کشی

یا رب چه کرده ام سبب احتراز چیست

تا دل بدام حلقه ی زلف تو بسته ام

دانسته ام که حاصل عمر دراز چیست

در سجده گر نه رو به تو دارد اسیر عشق

تابان ز رویش اینهمه نور نماز چیست

ناز و نیاز عاشق و معشوق چون یکیست

در حیرتم که فایده ی امتیاز چیست

گر صورت جمیل ندارد حقیقتی

چندین فسانه در پی عشق مجاز چیست

تا چند برق آه، فغانی و اشک گرم

کام دلت ازین همه سوز و گداز چیست

شمارهٔ ۷۱

غریب کوی تو بی ناله ی حزین ننشست

نداشت صحبت و با هیچ همنشین ننشست

نه مرغ بر سر من مور نیز خانه گرفت

کسی به راه بت خویش بیش ازین ننشست

چه غم ز دامن آلوده ی منست ترا

که گرد غیر به دامان و آستین ننشست

ز خاک کشته ی زهر فراق سبزه دمید

هنوز یکسر مویت بر انگبین ننشست

گل مراد ز روی تو شمع مجلس چید

که تا نخاست ازو شعله بر زمین ننشست

هزار زهره جبین رام تازیانه ی تست

بدین ظهور بلند اختری بزین ننشست

خراب آن دو لب لعل یار خویشتنم

که هرگز او ز حیا با بتان چین ننشست

خوش آن حریف که هر چند درد درد کشید

گره به گوشه ی ابرو نزد غمین ننشست

حسود بر دل تنگم هزار داغ نهاد

که یکرهش عرق از شرم بر جبین ننشست

به دامن تو چه زیباست قطره های شراب

به برگ لاله و گل شبنم این چنین ننشست

برای صبح وصالت فغانی مهجور

شبی نرفت که تا روز در کمین ننشست

شمارهٔ ۷۲

آنکه از لوح جفا نوک قلم باز گرفت

زین دعا گوی چرا لطف و کرم باز گرفت

مژده ی مهر و وفا می دهم یار مدام

خود ندیدم که دمی جور و ستم باز گرفت

حال آن خسته چه باشد که طبیبش بعلاج

خواست صدره بنهد پیش، قدم باز گرفت

من همانروز ببستم نظر از آب حیات

که فلک درد می از ساغر جم باز گرفت

در بیابان مکافات یکی ده بدرود

هر که یک دانه ز مرغان حرم باز گرفت

می رسد گل که کند صد طبق لعل نثار

گر بهار از قدم سبزه درم باز گرفت

قلم شوق فغانی ورقت کرد سیاه

چند روزی که ازین صفحه قلم باز گرفت

شمارهٔ ۷۳

خرام سر و تو جان را حیات دمبدمست

نهال قد ترا آب خضر در قدمست

خوشم بنقش جمالت که در صحیفه ی حسن

مراد از قلم آفرینش این رقمست

بغیر آن رخ چون گل که تا ابد باقیست

نظر به هر چه درین باغ می کنم عدمست

یکی هزار شد آشوب حسنت از خط سبز

فغان ز خامه ی صنع، این چه شیوه ی قلمست

به ماه روی تو این آزرو که من دارم

هزار سال اگر بینمت هنوز کمست

بناز بر مگذر از دعای اهل نیاز

که جلوه ی گل و سرو از نسیم صبحدمست

بزخم تیر جفا از حریم حرمت تو

برون نرفت فغانی که صید این حرمست

شمارهٔ ۷۴

قد تو نهالیست که آتش ثمر اوست

دیوانه ی آن بادیه ام کاین شجر اوست

آراسته باد این چمن حسن که هر روز

فیض نوام از لاله و ریحان تر اوست

زلفت گرهی بست بهر قطره ی خونم

فریاد ازان خوشه که این دانه بر اوست

زانروز که از دست صنم توبه شکستم

سوگند درستم همه بر جان و سر اوست

هم قوت دل بخشد و هم روشنی چشم

آن گوهر سیراب که زیب کمر اوست

فی الجمله ازان قطره که یکذره وجودست

میلش بهوا داری و جذب شکر اوست

امروز اگر گریه گره کرد فغانی

بسیار ازین آبله ها در جگر اوست

شمارهٔ ۷۵

آبی که بسته اند بدلها دهان تست

نقدی که آن بدست نیاید میان تست

آتش زند به دامن دلها هزار بار

این خال نیلگون که به کنج دهان تست

چندانکه روز می گذرد می شود زیاد

این تازگی و لطف که در گلستان تست

یکذره ی تو بی حرکت نیست یکزمان

وه زین هوا که در سر سرو روان تست

بخت بلند سایه بهر کس نیفگند

این فیض عام خاصه ی نخل جوان تست

ما محرمان راز تو ای ترک نیستیم

ورنه هزار گونه سخن بر زبان تست

پر کرد روزگار بالماس پاره ها

آن رخنه ها که در جگرم از سنان تست

همرنگ خون غبار فغانی رود بباد

زانرو که در هوای رخ ارغوان تست

شمارهٔ ۷۶

باران و موج آب و می و روز عشرت است

از هر طرف که می نگرم دام صحبت است

بوی بهار مژده ی فردوس می دهد

وین خوبی هوا اثر لطف رحمت است

آمد برای عشرت این فصل در جهان

آدم که سایه پرور بستان جنت است

خواهی نظر به لاله فکن خواه گل نگر

اکنون که در میان سخن رنگ وحدت است

عمری چنین شریف و هوایی چنین لطیف

بیدار شو نه وقت شکر خواب غفلت است

این یک نفس که بوی گلی می توان شنید

بیرون مرو ز باغ که فرصت غنیمت است

دهر آنچنان که قاعده ی اوست می رود

اینجا چه احتیاج به قانون حکمت است

شاید که پرتوی فکند بر شکسته ایی

آن راکه در سراچه ی دل نور دولت است

اکنون که سبز گشت فغانی کنار کنار کشت

گر باغبان درت نگشاید چه منت است

شمارهٔ ۷۷

طبیبم دید و درمانم ندانست

دوای درد پنهانم ندانست

بوصلم مژده داد اخترشناسی

ولیکن آفت جانم ندانست

چه آتش بود رو آورد در من

که دامان و گریبانم ندانست

که می گوید که حاسد چون ترا دید

بران لب جای دندانم ندانست

چه از آن بوی خوش کامشب صبا داشت

چو راه بیت احزانم ندانست

تو می گویی که عاشق دید مستم

بمرد و چاک دامانم ندانست

فغانی مست بود آن شوخ امشب

سخنهای پریشانم ندانست

شمارهٔ ۷۸

چشمت ز حال ما چو نظر باز می گرفت

این شیوه کاشکی هم از آغاز می گرفت

دل از بهانه ی تو زبون شد، چنین بود

چون یا نکته دان سخن ساز می گرفت

فریاد کس نمی شنوی ور نه آه من

می شد چنان بلند که آواز می گرفت

عشقت نهان نماند و ملامت شدم دریغ

آن صبر کو که پرده به صد راز می گرفت

بسیار پشت دست گزید از خیال خام

آن کو ندیده سبب ترا گاز می گرفت

چون آبگینه در دل عاشق شکست خورد

جامی که با تو خانه برانداز می گرفت

نه تلخ باده یی تو فغانی که آن حریف

شکر ز دست غیر به صد ناز می گرفت

شمارهٔ ۷۹

خوش آن دمید که در دام روزگار نسوخت

نیامد از عدم اینجا و زار زار نسوخت

کدام تنگدل از باده گرم گشت شبی

که چند روز دگر از غم خمار نسوخت

که دل به وعده ی شیرین لبی مقید ساخت

که تا به روز قیامت در انتظار نسوخت

چراغ عیش نیفروخت در سراچه ی دل

کسی که پیش تو خود را هزار بار نسوخت

شرار دل نه مرا ذره ذره سوزد و بس

درون کیست که صد بار ازین شرار نسوخت

درین محیط ندیدم دری که در طلبش

هزار طالب سرگشته در کنار نسوخت

هزار نخل جوان زیر خاک رفت و هنوز

جهان برای یکی بر سر مزار نسوخت

نه دوست بود که غمگین نگشت در غم دوست

نه یار بود که جانش برای یار نسوخت

مخور شراب فغانیو اشک گرم مریز

خمش که بهر دماغت فگار نسوخت

شمارهٔ ۸۰

شب دیده ام مشاهده ی آن جمال داشت

هرچند گریه کرد و لیکن وصال داشت

از نازکی نداشت تنش طاقت نظر

حیران آن گلم که چه نازک نهال داشت

رخ بر فروز بر همه کس تا ابد بتاب

کاین حسن بر کمال نخواهد زوال داشت

شد از سعادت تو بدانسان که خواستم

سیاره ی مراد که چندین وبال داشت

بند زبان ما گره ابروی تو شد

ورنه چه می شدی دل ما صد خیال داشت

گریان فغانی از تو همین نوبهار نیست

این کهنه ماتمیست که هر ماه و سال داشت

شمارهٔ ۸۱

تویی مراد دو عالم، خرد همین دانست

کسی که دید خدا در میان چنین دانست

خطا نگر که به یک‌دم هزار شیشه‌ی دل

شکست زاهد و خود را درست درین دانست

هر آنکه دست به دست گره‌گشایی داد

کلید گنج سعادت در آستین دانست

به پایه‌ی شرف آن رند حق‌شناس رسید

که ریگ بادیه را لعل آتشین دانست

چنان کرشمه‌ی ساقی ربود عاشق را

که درکشید می تلخ و انگبین دانست

ز برق حادثه آتش به خرمنش نرسید

غنی که قدر گدایان خوشه‌چین دانست

سزد که مهر سلیمان به اهرمن بخشد

هر آنکه نیک و بد کار از نگین دانست

چه خاک در نظر همتش چه آب حیات

کسی که شیوه‌ی رندان ره‌نشین دانست

قبول داشت فغانی که مقبلش خواندی

تو طعنه کردی و آن ساده آفرین دانست

شمارهٔ ۸۲

وقت گلم تمام به آه و فغان گذشت

چون بگذرد خزان که بهارم چنان گذشت

زین انجمن چه دید که بیرون نمی رود

دیوانه یی که از سر کون و مکان گذشت

سهلست اگر کنند ز جامی مضایقه

با دل شکسته یی که تواند ز جان گذشت

بر باد بودی ار نشدی صرف گلرخان

این عمر بی بدل که چو آب روان گذشت

فکر کفن کنید که آن ترک تندخو

تیغی چنان رساند که از استخوان گذشت

گو برفروز چهره و بازار گرم کن

اکنون که عاشق از سر سود و زیان گذشت

فرهاد کار کرد فغانی که از وفا

رسمی چنان نهاد که نتوان ازان گذشت

شمارهٔ ۸۳

باده‌ی صافم خلاص از آب حیوان کرده‌است

فتوی پیر مغان کار من آسان کرده‌است

بارها دل باز آوردم ز دام می‌فروش

تا نگه کردم دگر خود را پریشان کرده‌است

ای‌که می‌گویی «چرا جانی به جامی می‌دهی؟»

این سخن با ساقی من گو که ارزان کرده‌است

چون به یک ساغر نشاند آتش من ای حکیم

بی سرانجامی که در خمخانه طوفان کرده‌است

ای که گریان سر نهی پیش صراحی هوش‌دار

کاین بت چینی فراوان خانه ویران کرده‌است

قایلم بر وعده‌ی فردا که در تفسیر آن

هست تأثیری که کافر را مسلمان کرده‌است

شمارهٔ ۸۴

مجنون راه عشقم و دل هادی منست

منشور عاشقی خط آزادی منست

آن آتشی که کوه نیاورد تاب آن

شبها چراغ و روز گل وادی منست

مجنون کجاست تا گله ی دل کنم که او

همدرد کهنه ی عدم آبادی منست

عشقم کند ز جای اگر بیستون شوم

ویران دلی که در پی آبادی منست

من خود چنین خرابم و دشمن گمان برد

کاین بیخودی ز غایت استادی منست

در رنج و راحتم دل از اندیشه دور نیست

بیچاره مبتلای غم و شادی منست

آهت بلند باد فغانی که این چراغ

در منزل ستاره و شان هادی منست

شمارهٔ ۸۵

بیمار عشق را سر و برگ علاج نیست

گفتم چنانکه هست حکایت مزاج نیست

این دل که در عیار وفا نقد خالص است

بر سنگ امتحان زدنش احتیاج نیست

جامی که هر شکسته ازان لعل پاره‌ای است

در دست و پا چرا فگنندش زجاج نیست

در ذات خویش هستی پروانه هم خوش است

هست اینقدر که در بر شمعش رواج نیست

گویند ترک تاج کن و دردسر مکش

جایی که ترک سر نبود ترک تاج نیست

این قید هستی تو فغانی بلای تست

بشکن قفس که بر آزاده باج نیست

شمارهٔ ۸۶

این همه شکل خوش دلکش که در گلزار هست

خار در چشمم اگر زانها یکی چون یار هست

می‌روم صدبار در گلزار و می‌آیم برون

وز پریشانی نمی‌دانم که گل در بار هست

از تماشای گل ده روزه بلبل را چه سود؟

گر شمارم داغ هجرانش صد آن‌مقدار هست

طاق کسری گل شد و تاج مرصع خاک شد

نام عاشق همچنان بر هر در و دیوار هست

شیوه‌ی رندی و درویشی به زر نتوان خرید

این متاعی نیست ای منعم که در بازار هست

حق‌شناسی گر به ترک هستی خود گفتن است

مرد این معنی بسی در خانه‌ی خمار هست

از فریب نقش نتوان خامه‌ی نقّاش دید

ورنه در این سقف زنگاری یکی در کار هست

صحبت احباب‌را چندانکه می‌بندم خیال

نیست چیزی در میان و زحمت بسیار هست

سبحه را بگسل فغانی گر پشیمان گشته‌ای

کانچه در تسبیح زاهد نیست در زنار هست

شمارهٔ ۸۷

آنرا که قدم در رَه صاحبنظرانست

از هرچه کند قطع نظر خیر در آن است

غافل مشو از حال خود ای رِند خرابات

یعنی نگران باش که بدبین نگران است

صد نقش درست آید و کَس را نظری نیست

چون رفت خطایی همه را چشم بر آنست

از طعنه ی بدخواه نرنجیم و لیکن

بر دل، سخن سنگدلان سخت گرانست

گر زانکه کسی نقد دل ما نشناسد

ما را چه گنه بحث بناقص بصرانست

بد گفتن من شد هنر حاسِد منکر

صد شکر که عیبم هنر بی هنرانست

با کوهِ بلا تنگ کند دست حَمایل

آن را که نظر در پی جوزا کمرانست

غم خوردن و تاب سخن سخت شنیدن

زهریست که در کاسه ی خونین جگرانست

رنگ سخن از خونِ جگر داد فغانی

این طور عبارت نه طریق دگرانست

شمارهٔ ۸۸

مستم اگر باده نیست لعل لب یار هست

گو می تلخم مباش شربت دیدار هست

ساقی ما بی‌طلب گر ندهد جرعه‌ای

تشنه‌لبان را کجا قوت گفتار هست

صبح وصالم دمید گلبن عیشم شکفت

رخصت چیدن کجاست در دلم این خار هست

خواستم از دل نشان داد به تیرم جواب

رخنهٔ پیکان هنوز در دل افگار هست

گر ندهد باغبان رخصت گشت چمن

من که به خواری خوشم سایهٔ دیوار هست

مرد نظر باز را تلخ مگو ای حکیم

نیش زبان تا به کی، غمزهٔ خونخوار هست

آنکه به خلوت درون نکته‌فروشی کند

گو به در آ کاین سخن بر سر بازار هست

آنچه مراد من است خارج رنگ است و بو

ورنه گل زرد و سرخ در همه گلزار هست

در قدم شمع خویش باش فغانی سپند

زآن که چراغ ترا آفت بسیار هست

شمارهٔ ۸۹

گشود چاک گریبان که یاسمین اینست

نمود ساعد و گفتا در آستین اینست

من از حلاوت خطش کنایتی گفتم

لبش بخنده در آمد که انگبین اینست

نگاه بر شکرش کردم از سر حسرت

بغمزه کرد اشارت که در کمین اینست

سخن ز صورت چین می گذشت در مجلس

کشید زلف ز عارض که نقش چین اینست

نشان حال خرابات جستم از رندی

نهاد کاسه ی دردی که بر زمین اینست

اگر محبت اسلام داری ای زاهد

در آبکوچه ی عرفان که راه دین اینست

رحیم ساخت فغانی دل چو سنگ بتان

سرایت نفس و آه آتشین اینست

شمارهٔ ۹۰

از سرمه، نرگست همه رنگ حنا گرفت

در آب و گل کلاله شمیم صبا گرفت

در خواب عاشق آمدی و پای نازکت

چندان بدیده سود که رنگ حنا گرفت

بس نخل آرزو که زدم بر زمین دل

تا در دلم نهال وفای تو پا گرفت

اول که باز شد در گنجینه ی دلم

آمد هوای عشق و برای تو جا گرفت

کی بر کبوتر دل ما سر در آورد

بازت که صید کرد هما، تا هوا گرفت

گردم ز آستان تو بردند عاشقان

این خاک بین که مرتبه ی توتیا گرفت

دنبال کرد خیل غمت اهل درد را

من ناتوان تر از همه بودم مرا گرفت

شبها فغانی از اثر عطر دامنت

با آه آتشین ره باد صبا گرفت

شمارهٔ ۹۱

بیمار ترا دیده ی نمناک همانست

پرهیز مکن کاین نظر پاک همانست

از گریه سواد بصرم شسته شد اما

نقش تو در آیینه ی ادراک همانست

کوه ستمم در دل ماتمزده باقیست

خار و خسکم در جگر چاک همانست

شد سلسله ی گردن شیران رگ جانم

پیوند بران حلقه ی فتراک همانست

هر چند که خوبان نظر مهر نمایند

با اهل نظر کینه ی افلاک همانست

صد بحر فرو رفت و لبی تر نشد آنجا

شد زیر زمین پر گهر و خاک همانست

با آنکه جهانسوز بود آه فغانی

در بستر خوابش خس و خاشاک همانست

شمارهٔ ۹۲

صد شعله ی آه از دل هر گوشه نشین خاست

آه این چه بلا بود که از خانه ی زین خاست

آشفته و کاکل بسر دوش فگنده

گویا که همین دم ز پریخانه ی چین خاست

دشمن چه فسون خواند که آن شمع دل افروز

بنشست چو شاخ گل خندان و حزین خاست

هر چند کزین صف شکنان گوشه گرفتم

از جای دگر سخت کمانی ز کمین خاست

در خاتم فیروزه ی شیرین چه حلاوت

چون زهر جداییش هم از زیر نگین خاست

سر زد ز دلم صد بته ی صبر بیندیش

زین تلخ گیاهی که ازین شوره زمین خاست

هر بار که شمشیر ترا دید فغانی

آنگونه برآشفت که مویش ز جبین خاست

شمارهٔ ۹۳

خونین جگران را چه غم از ناز و نعیمست

عاشق که بود جرعه کش دوست ندیمست

قانون طرب ساز گداییست وگرنه

بس نغمه ی دلسوز که در پرده ی سیمست

بس نقش نو از پرده برون آمد و بس رفت

دل شیفته ی اوست که در پرده مقیمست

خوبی که نهد گوش بگفتار بد آموز

در سلک وفا نیست اگر در یتیمست

بلبل چو گلی دید همان لحظه فرو برد

آشفتگی صاحب بستان ز نسیمست

در قاعده ی بوالهوسان فایده یی نیست

اکسیر سعادت سخن تلخ حکیمست

حسن عمل ما نبود قابل احسان

امید عنایت همه بر خلق کریمست

طاعت نپسندی و شفاعت نپذیری

رحمی که دل یکجهت از غصه دو نیمست

شاهین تو در خون دلم پنجه فرو برد

وین شیفته غافل که به دست چه غنیمست

هرچند بلا بیش قویتر دل درویش

آنراست فغانی الم و ضعف که بیمست

شمارهٔ ۹۴

دیوانه ی ترا هوس گشت باغ نیست

در گلشنم مخوان که مرا این دماغ نیست

همکاسه چون شود بحریفان درد نوش

آنرا که غیر پاره ی دل در ایاغ نیست

می سوزم و رقیب همان خنده می زند

آتش هزار بار بر آن دل که داغ نیست

بر من چگونه سایه ی مهر افگند همای

کاین استخوان سوخته در خورد زاغ نیست

من عاشقم مراست پریشانی همه

معشوق را چه شد که حضور و فراغ نیست

روشن ترست مردن شبهای من ز روز

با آنکه در خرابه ی تارم چراغ نیست

عاشق چه کسب فیض کند زین سیه دلان

هنگامه ییست این که درو غیر لاغ نیست

زین انجمن فغانی دیوانه چون رود

یک لاله چون برنگ تو در هیچ باغ نیست

شمارهٔ ۹۵

شبانه می زده یی ماه من چنین پیداست

نشان باده ات از لعل آتشین پیداست

همین بکینه ی ما تیر در کمان داری

در ابرویت ز سیاست هنوز چین پیداست

بر آتش دل گرم که دست داشته یی

که داغ تازه ات از چاک آستین پیداست

بطرف باغ گذر کرده یی بگل چیدن

ز چاک پیرهنت برگ یاسمین پیداست

بدین و دل چه تفاخر کدام دین و چه دل

مرا که در غم عشقت نه دل نه دین پیداست

نه آدمی که ملک نیز در سجود آرد

سعادتی که ترا ایمه از جبین پیداست

خراب آن کمر نازکم که چون مه نو

به شیوه های بلند از میان زین پیداست

به نکته های غریبم اسیر خواهی کرد

چنین از آن دو لب سحر آفرین پیداست

لب بوعده ی شیرین کشد فغانی را

هلاک مور گرفتار از انگبین پیداست

شمارهٔ ۹۶

بگشا زبان که طبع زبونم گره شدست

در سینه آرزوی فزونم گره شدست

از بسکه جور بینم و دم بر نیاورم

اندوه عالمی بدرونم گره شدست

نگشاید آهم از دل و رویم بخنده هم

ازدرد و غم درون و برونم گره شدست

دل سوخت چون سپند و گشادی نشد ز تو

دردا که با تو سحر و فسونم گره شدست

خواهم که بگسلم ز همه کام چون کنم

در طبع سفله همت دونم گره شدست

هر جام می که قطره فشان داده یی بغیر

در دل هزار قطره ی خونم گره شدست

هر کس گشاد یافت فغانی ازین کمند

بیچاره من که بند جنونم گره شدست

شمارهٔ ۹۷

جفای لاله رخان راحت و فراغ منست

هر آنچه داغ بود پیش خلق باغ منست

سزد که آتش دل بر فلک زبانه کشد

ازین هوی که شب و روز در دماغ منست

دلم ربود و در آتش فگند و گفت بناز

دگر کجا رود این صید چون بداغ منست

دلی که طایر بستانسرای جنت بود

بسی شبست که پروانه ی چراغ منست

چو من به کلبه ی احزان شدم خراب چه سود

که بوی پیرهن از دور در سراغ منست

حریف جور نیی دل مده بساقی دور

درین شراب نظر کن که در ایاغ منست

چه عیش و ناز فغانی، نصیب دشمن باد

چنین حضور که در گوشه ی فراغ منست

شمارهٔ ۹۸

شبست و ما همه جویای می ایاغ کجاست

چه تیر گیست درین انجمن چراغ کجاست

چه شد که باده ی ما دیر می رسد امروز

حرارت نفس تشنگان داغ کجاست

براه میکده گم کرده ایم گوهر عقل

کجاست اهل دلی تا دهد سراغ کجاست

نه می که گر خورم آب حیات غصه شود

مفرحی که دهد یکزمان فراغ کجاست

من و هوای تو، پروای هیچ کارم نیست

چنین خیال که من می پزم دماغ کجاست

بخلوتی که گلی نیست رنگ و بویی نیست

دلم گرفت درین خانه طرف باغ کجاست

دران مقام که بستند بلبلان دم عشق

تو خود بگوی فغانی، مجال زاغ کجاست

شمارهٔ ۹۹

باز امشبم ز لاله و گل خانه پر شدست

وز آب دیده کلبه ی ویرانه پر شدست

چندان بنرگس تو نظر باختم که باز

چشم ودلم ز عشوه ی مستانه پر شدست

عاشق چگونه یک نفس آشنا زند

چون مجلس از حکایت بیگانه پر شدست

چون ذره عاشقان نگرانند، شمع من

رخساره برفروز که پروانه پر شدست

شبها بزخم تیغ نرفتم ز کوی تو

امروز چاره نیست که پیمانه پر شدست

از بسکه جاودان تو بردند عقل و دین

روی زمین ز مردم دیوانه پر شدست

این حال کس نیافت فغانی مگر بخواب

مستی مکن که شهر ز افسانه پر شدست

شمارهٔ ۱۰۰

دل ببیداد نهادیم عطای تو کجاست

ما خود از جور ننالیم وفای تو کجاست

ما به یک جلوه خرابیم و تو پروا نکنی

آخر ای نخل جوان نشو و نمای تو کجاست

می گذاری که کشد دامن پاک تو رقیب

آن همه سرکشی و جور و جفای تو کجاست

روزگاریست که دل بوی مرادی نشنید

نافه یی از گره بند قبای تو کجاست

شهر زامد شدنت گشت پریشان و هنوز

کس ندانست مه من که سرای تو کجاست

آه از آنروز که تنها ز چمن مست رسی

پرسی از سوخته ی خویش که جای تو کجاست

نیستی خضر فغانی مطلب آب حیات

شرم از همت خود دار فنای تو کجاست

شمارهٔ ۱۰۱

دور از تو عمر من همه با درد و غم گذشت

عمر کسی چنین بغم و درد کم گذشت

گفتم که روز عید خورم با تو جرعه یی

این خود نصیب من نشد و عید هم گذشت

هر گام بهر گمشده یی رهبری نشاند

برهر گل زمین که بناز آنصنم گذشت

گفتی که رو اگر بنمایم عدم شوی

بنما که کار من ز وجود و عدم گذشت

پهلو ز روی مرتبه بر آفتاب زد

چون سایه رهروی که ز خود یکقدم گذشت

ساقی بیا کز آینه ی دل خبر نداشت

عمری که در مشاهده ی جام جم گذشت

از چشم شب نخفته فغانی ستاره ریخت

کان آفتاب از نظرش صبحدم گذشت

شمارهٔ ۱۰۲

شمع من میل منت امروز چون هر روز نیست

وان نگاه گرم و شکر خندهٔ جان‌سوز نیست

بی‌سخن آن شکل مخمورانه خواهد کشتنم

حاجت گفتار تلخ و غمزهٔ دلدوز نیست

یک بیک اسباب حسنت آتش انگیزست لیک

هیچ دل‌سوزان‌تر از لب‌های سحرآموز نیست

تاب دیگر دارد آن عارض که سوزد خلق را

ورنه هیچ آتش بدین صورت جهان افروز نیست

تا بکشتن بر نیاید کام از پیش توام

وه که این بخت زبونم هیچ جا فیروز نیست

آه گرمم گر دهد وی کباب دل چه سود

بوی عشقست این فغانی نکهت نوروز نیست

شمارهٔ ۱۰۳

دوا خواهم ز تو ادراکم اینست

هلاک آن لبم تریاکم اینست

یکی بند قبا بگشا ای گل

دوای سینه ی صد چاکم اینست

ترا در بر کشم یا کشته گردم

تمنای دل بیباکم اینست

بروز آرم شبی با چون تو ماهی

مراد از انجم و افلاکم اینست

همه حرف تو روید بر زبانم

چه گویم چون در آب و خاکم اینست

بسوزان جان من هر جا که باشی

بگو من آتشم خاشاکم اینست

اگر زهرم چشانی ای دل افروز

مراد از لعل تو تریاکم اینست

گهی سوزد دلت بهر فغانی

نشان آه آتشناکم اینست

شمارهٔ ۱۰۴

پیش ما خاطر شاد و دل غمناک یکیست

حال آسوده و درد جگر چاک یکیست

برگ عیش دگران روز بروز افزونست

خرمن سوخته ی ماست که با خاک یکیست

در گلستان جهانم اثر عیش نماند

همچنان به که گلش با خس و خاشاک یکیست

ما که از خویش گذشتیم چه هجران چه وصال

مردن و زیستن مردم بیباک یکیست

آنچنانم که جفای تو ندانم ز وفا

زهر پیش من دیوانه و تریاک یکیست

صدق ما با تو درستست چو آیینه و آب

عاشقانرا دل صاف و نظر پاک یکیست

راحت و رنج فغانی ز خیال من و تست

راست بین باش که نیک و بد افلاک یکیست

شمارهٔ ۱۰۵

به رویم می‌شوی خندان و چشمم از تو خونریزست

در آب و آتشم می‌افگنی باز این چه انگیزست

نداری تاب درد من برون آی از دل تنگم

درین محنت‌سرا منشین که بس جای بلاخیزست

مرا پروانهٔ خود خوانده‌ای طعنم مزن چندین

زبان تیزی چه حاجت شمع من چون آتشم تیزست

چه حاصل چاره سازی چون بعاشق در نمی آیی

چه سود از آشنایی چون دلت بیگانه آمیزست

من بد روز بهبودی ندارم ورنه از بویت

صبا عنبرفشان گشت و نسیم صبح گلبیزست

مسیحا خسته گردد گر تو از دستش کشی دامن

من دیوانه را از ناز کشتی این چه پرهیزست

همه چیز تو محبوبانه و عاشق کشست اما

قیامت در قبای چست و تک بند دلاویزست

من و جولانگه شیرین سواران بگذر ای ناصح

ز سامان باز ماند هر که خاک راه شبدیزست

فغانی در وطن هر دم گلی از گلشنی دارد

ولی مرغ دلش در صحبت یاران تبریزست

شمارهٔ ۱۰۶

رویم شکفته از سخن تلخ مردمست

زهرست در دهان و لبم در تبسمست

بیطاقتم چنانکه ندارم مجال صبر

رحمی، به دل درآی که جای ترحمست

سیاره ی زبون چکند فتنه مهر تست

در کار من گره نه از افلاک و انجمست

دانم حلاوت سخن پند گو ولی

آفت زبان ساقی شیرین تکلمست

خون می چکد ز اطلس سیما بی سپهر

بس رنگ بوالعجب که درین نیلگون حمست

با هر که تاختی سر و جان باخت در رهت

رخش ترا چه خون که نه در کاسه ی سمست

از هیچ رو نبرد فغانی رهی بدوست

خضر رهش شوید که در کار خود گمست

شمارهٔ ۱۰۷

فروغ حسن تو از آه سوزناک منست

صفای دامن پاکت ز عشق پاک منست

مبین خرابی حالم که زیر طاق سپهر

هزار تعبیه پنهان در آب و خاک منست

شراب لعل ز دست حریف تلخ سخن

نه آب روح فزا شربت هلاک منست

هزار پیرهن از رشک می شود پاره

که دست او بگریبان چاک چاک منست

جریده ییست فغانی دام ز مهر بتان

برو نوشته سخنهای دردناک منست

شمارهٔ ۱۰۸

آتشکده دلی که درو منزل تو نیست

بتخانه کعبه یی که درو محمل تو نیست

مردن در آرزوی تو خوشتر ز عمر خضر

خود زنده نیست آنکه دلش مایل تو نیست

چون در میان گرمروان سر در آورد؟

پروانه یی که سوخته ی محفل تو نیست

معشوق را چه باک بود عاشقی بلاست

باری غبار کس بدل غافل تو نیست

یا رب دل رمیده ی من از کجا شنید

بوی محبتی که در آب و گل تو نیست

ایزد ترا بخوبترین صورتی نگاشت

ای گل چه نازکی که در آب و گل تو نیست

خواهی بمهر باش بما خواه کینه ورز

خود دانی و خدای کسی در دل تو نیست

بر دوش گلرخانست فغانی جنازه ات

این تربیت سزای تن بسمل تو نیست

شمارهٔ ۱۰۹

ای دل بیا که نوبت مستی گذشته است

وقت نشاط و باده پرستی گذشته است

از آب زندگی چه حکایت کند کسی

با دل شکسته یی که ز هستی گذشته است

خواهی بلند ساز مرا خواه پست کن

کار من از بلندی و پستی گذشته است

دارم چنان خیال که نشکسته یی دلم

ورهم شکست چون تو شکستی گذشته است

بنشین دمی و باقی عمرم عدم شمار

کاین یک دو لحظه تا تو نشستی گذشته است

هم در شرابخانه فغانی خراب به

کارش چو از خرابی و مستی گذشته است

شمارهٔ ۱۱۰

ترک من جانب صحرا پی نخجیر شدست

هر سر موی دگر بر تن من تیر شدست

در دلش هست که چون آب خورد خون مرا

گرچه با من بزبان چون شکر و شیر شدست

بچه انگیز فرود آورم آن شاهسوار

چکنم کار من از چاره و تدبیر شدست

آنچنان کز همه آن ترک سرآمد بجمال

در جهانداری و لشکرشکنی شیر شدست

نگسلد یکسر مو مهر خیالت ز دلم

آه از این رشته ی زنار که زنجیر شدست

همه را سوختی آن لحظه که بر بام شدی

آفتاب تو بیک جلوه جهانگیر شدست

شعله ی آه فغانی نگر و حال مپرس

کز لب تشنه ی او قوت تقریر شدست

شمارهٔ ۱۱۱

تا کی بهانه ات بدل بت پرست ماست

ملزم شویم گر نظرت در شکست ماست

گردون که صبح و شام می از جام زر دهد

محتاج جرعه یی ز شراب الست ماست

هرچند ما گدا و بود مدعی غنی

چون بنگری هنوز نگاهش بدست ماست

آب حیات خواه که اینجا نزاع نیست

ور هست نیستی ز تمنای پست ماست

ساقی مدام باده باندازه می دهد

این بیخودی گناه دل زود مست ماست

در خاکدان دهر فغانی مکن قرار

زینجا فرارجو که نه جای نشست ماست

شمارهٔ ۱۱۲

دل بیقرار و دولت دیدار مشکلست

گر خود عنایتی نکنی کار مشکلست

میخانه یی برون ندهد این شراب تلخ

کمتر که شرح مسئله بسیار مشکلست

هر دم بدل هزار سنان می رسد ز دوست

با آنکه درد خوردن یک خار مشکلست

تا نیست جذبه یی نتوان کرد جان نثار

رفتن بپای خود بسر دار مشکلست

پیش دهان تنگ تو بستم لب از سؤال

آری درین معامله گفتار مشکلست

از قرص آفتاب عجب نیست کسب نور

کاری چنین ز ذره ی دیوار مشکلست

دل را بیازمای فغانی و عشق ورز

رفتن درین محیط بیکبار مشکلست

شمارهٔ ۱۱۳

عاشقان را در سر شوریده سودا آتشست

در بدن خون نشتر و در دل سویدا آتشست

تن نخواهد خوابگاه نرم چون گر مست دل

گلخنی را زیر و پهلو فرش دیبا آتشست

میگدازم از حیا تا از تو می جویم مراد

در نهاد بیدلان عرض تمنا آتشست

خواب مستی کرده می سوزم ز آشوب خمار

چون نسوزم چون مرا در جمله اعضا آتشست

می مخور بسیار اگرچه ساقیت باشد خضر

کانچه امشب آب حیوانست فردا آتشست

مرد صاحبدل رساند فیض در موت و حیات

شاخ گل چون خشک گردد وقت سرما آتشست

گر چنین خواهد کشید از دل فغانی آه گرم

تا نفس خواهد زدن گلهای صحرا آتشست

شمارهٔ ۱۱۴

باز نقاش خزان طرح دگرگون زده است

رنگها ریخته درهم که دم از خون زده است

صاحبان قلم انگشت گزیدند همه

زین رقمها که سر از خامه ی بیچون زده است

زهره آهنگ همه راهروان راست گرفت

داستان غلط ماست که وارون زده است

طبق زر نشود پی سپر تیر فلک

این همان سخت کمانیست که قارون زده است

نیست در دایره ی سطح فلک لفظ خبر

اهل همت قدم از دایره بیرون زده است

دور بادا خطر چشم بد از دختر رز

که چو خورشید سراپرده بگردون زده است

آنکه این نامه ی سربسته نوشست نخست

گرهی سخت بسر رشته ی مضمون زده است

ادب از باده مجویید که این لعل قبا

سنگ بر جام جم و خم فلاطون زده است

عشق در هر لب جو کوهکنی کرده هلاک

بهمان سنگ که بر کاسه ی مجنون زده است

ساقیا جام لبالب بفغانی پیما

که بفکر دهنت نکته ی موزون زده است

شمارهٔ ۱۱۵

سرو من زلف پریشان بر رخ گلگون شکست

بر گل سیراب جعد سنبل مفتون شکست

خنده بر افسانه ی شیرین لبان زد در سخن

لعل میگونت که قدر لؤلوی مکنون شکست

بنده ی آن سرو آزادم که در گشت چمن

حسن شاخ گل بناز و شیوه ی موزون شکست

داشتم آسیب دوران سنگ بیدادش رسید

بیش ازینم گر دلی نشسکته بود اکنون شکست

حاش لله از جفای او شکایت چون کنم

نخل عمر من ز باد محنت گردون شکست

گرنه از مردم بمجنون بود لیلی را نظر

در میان بهر چه آخر کاسه ی مجنون شکست

چشم می دارم که آخر غنچه ی دردی شود

هر سر خاری کزان گل در دل پر خون شکست

ساغر عیشم که محکم بود در چنگ قضا

حیرتی دارم که از سنگ ملامت چون شکست

از دم گرم فغانی دوش در بزم طرب

مست شد مطرب چنان کز بیخودی قانون شکست

شمارهٔ ۱۱۶

آه کان ابرو کمان چشم سیاه از ناز بست

پرده ی نیلوفری بر نرگس غماز بست

داد از آن سلطان که در مجلس بصد ناز و نیاز

باز کردم صد رهش تیغ از میان و باز بست

تا چه افسون خواند آن لعل سخنگو روز وصل

کاینچنین محکم زبان و گوش اهل راز بست

می رسد در گوشم آواز و ندانم از کجاست

ترک من گویا بعزم صید طبل باز بست

چرخ صیادش بصد جان باز نتواند خرید

هر که دل در دام معشوق شکارانداز بست

ناله ی طنبور ترکان رخنه در جان می کند

آه از آن ساعت که چرخ ابریشم این ساز بست

قصه ی من گر بتیغ انجامد و خون ریختن

بر همان عهدم که با او جانم از آغاز بست

استخوانم را نبینی خرد کاین تعویذ را

از هوا بال هما صد بار در پرواز بست

دوش در میخانه از چنگ غمش آهی زدم

مطرب خوش لهجه را صد عقده در آواز بست

طوطی طبع فغانی بهر آن چینی قبا

این چنین نخل سخن در گلشن شیراز بست

شمارهٔ ۱۱۷

ای آنکه همه سوختنت از پی کامست

تا در دل گرمم نرسی کار تو خامست

درویش چو در مشرب توحید رسیدی

همصحبتی خلق دگر بر تو حرامست

ای مرد خدا از تو باو راه بسی نیست

گر پای طلب پیش نهی یکدوسه گامست

در وادی عشقست اگر هست شکاری

باقی همه چون مینگرم دانه و دامست

عاشق به ازین دیده نگهدار و مرو دور

کان مه که ز کویش طلبی بر لب بامست

عاشق نکند فرق سیاهی و سفیدی

این نکته که گفتم سخن شاه غلامست

مجنون ز در خانه ی لیلی نرود پیش

دیوانه چه داند که ره کعبه کدامست

ساقی می اگر درد بود عذر میاور

پیش آر که کیفیت می در ته جامست

از جای بلند آمده است این سخن دور

خوش باد فغانی نفست این چه کلامست

شمارهٔ ۱۱۸

آمد سحاب و چهره ی گلها ز خواب شست

نیسان دهان غنچه بمشک و گلاب شست

صبحست می بنوش که گردون باشک گرم

از بهر جرعه یی قدح آفتاب شست

گو همچو برگ لاله ز برق فنا بسوز

گل چون کتان خود بشب ماهتاب شست

در آتشم ز دختر رز کاین حریف سوز

عالم خراب کرد چو دست از خضاب شست

از می خراب گشته دل ابتر منست

دیوانه یی که لوح شکست و کتاب شست

خوش باد وقت آنکه سبو بر سرم شکست

وین دلق خونفشان ز نشان شراب شست

از داغهای تازه برافراخت صد علم

پشمینه ام که عشق بهفتاد آب شست

بس رند جامه سوز که در مجلس شراب

آلوده ساخت خرقه ولی با شراب شست

در خاک و خون نشاند فغانی دل خراب

تا دست از متاع جهان خراب شست

شمارهٔ ۱۱۹

نیست بیرون و درونم ذره‌ای خالی ز دوست

صورتم آیینهٔ معنی و معنی عین اوست

آنچنان با دوست یکتایم که چون مجنون زار

هیچ غیر از دوست نبود گر برون آیم ز پوست

حسن روز افزون یار و عشق خرمن‌سوز من

همچو گل در غنچهٔ سیراب و چون می در سبوست

اختلافی هست در صورت ولی معنی یکی‌ست

آنچه در هر لاله‌ای رنگ است در هر نافه بوست

دیده را آبی و دل را آتشی دارد مدام

آه ازین معجز که در آیینهٔ روی نکوست

دوست می‌داند که سوز و درد من بیهوده نیست

هر پریشانی که هست از دشمن بیهوده‌گوست

سایهٔ لطف از فغانی کم مکن ای آفتاب

جان فدای مهربانی باد کاینش خلق و خوست

شمارهٔ ۱۲۰

ما را ز نوبهار گل روی او ببست

مد نظر بنفشه ی خود روی او بسست

گو سرو ناز جلوه مکن در حریم باغ

کانجا خرام قامت دلجوی او بسست

بگشای ای نسیم سحر جیب غنچه را

از بوی گل چه سود مرا بوی او بسست

گو صحن روضه جلوه گه مرغ سدره باش

مرغ دل مرا چمن کوی او بسست

چین در جبین بکشتن ما تا کی ای رقیب

ناز و کرشمه ی خم ابروی او بسست

جای سری که گشت گران از می وصال

در خواب بیخودی سر زانوی او بسست

بیدار ساز یکدمش ای همدم صبوح

در خواب ناز نرگس جادوی او بسست

جعد بنفشه را چکنم دام راه دل

دیوانه ام مرا شکن موی او بسست

مهر دهان تلخ فغانی شب وصال

افسانه ی عقیق سخنگوی او بسست

شمارهٔ ۱۲۱

دمی که آن گل خندان بقصد خون منست

ز خوی نازک او نیست از جنون منست

بنا امیدی از آن آستان شدم محروم

نشان بخت بد و طالع زبون منست

برون ز بزم طرب سوزدم بخنده چو شمع

کسی که بی خبر از آتش درون منست

رقم بمنصب فرهادیم کشید قضا

که بار خاطر من کوه بیستون منست

مران به گریه ام ای باغبان ز گلشن خویش

که آب و رنگ گل از اشک لاله گون منست

تو خود بعشوه نظر کن بسوز گفتارم

چه احتیاج بافسانه و فسون منست

دلیل سوز فغانی بسست آتش آه

نشان داغ درون شعله ی برون منست

شمارهٔ ۱۲۲

ماه رخسار تو آیینه ی مقصود منست

دانه ی خال برو اختر مسعود منست

شب که بی لعل تو می می کشم از ساغر چشم

جگر پاره کباب نمک آلود منست

بسکه در اتش سودای تو سوزم همه شب

روزن خانه ی گردون سیه از دود منست

چند بنشینم و اندیشه ی بیهوده کنم

مردن از درد غم عشق تو بهبود منست

من که سر در سر سودای غمت باخته ام

جان اگر در سر کار تو کنم سود منست

عاشق و رند و نظر بازم و بدنام ولی

دیدن روی نکو شیوه ی محمود منست

نظری سوی فغانی فگن از گوشه ی چشم

که همین شیوه ز دیدار تو مقصود منست

شمارهٔ ۱۲۳

خوبان که ز ملک دلشان چشم خراجست

حق نظرست آنکه ستانند نه باجست

در دست طبیبست علاج همه دردی

دردی که طبیبم دهد آنرا چه علاجست

این درد که می آوردم مژده ی درمان

در دل نمک سوده و در چشم زجاجست

در منزل عنقا چه زید مرغ سلیمان

چندانکه نظر می کنم آنجا سر و تاجست

فیضی که نظر می برد از چشمه ی خورشید

در روز توان یافت، سخن در شب داجست

در آتش سودای تو صد قافله ی مشک

خاکستر بازار بود این چه رواجست

بسیار مکش این نفس سرد فغانی

شاید که تحمل نکند گرم مزاجست

شمارهٔ ۱۲۴

ما را نه میل باغ و نه پروای بلبلست

فریاد ما ز جلوه ی آن روی چون گلست

گویا ندارد از قدو زلف تو آگهی

مرغ چمن که شیفته ی سرو و سنبلست

گر دست فتنه سلسله ی هستیم گسست

سر رشته ی حیات من آن جعد کاکلست

ماییم و ذکر حلقه ی زنجیر زلف دوست

عشاق را چه کار بدور تسلسلست

هر جلوه ی تو موجب صد گونه حیرتست

در هر کرشمه ی تو هزاران تأملست

روی تو کرد عرض تجمل ز خط و خال

فرخنده آن جمال که اینش تجملست

روی تو دید و سوخت فغانی متاع صبر

منعش نمی کنم چکند بی تحملست

شمارهٔ ۱۲۵

عاشقان را دم گرم و نفس سرد بسست

گرمی و گل نبود اشک و رخ زرد بسست

آسمان گو بر هم شعله ی خورشید مدار

که مرا همرهی آن مه شبگرد بسست

مطلب جام جم و آینه ی اسکندر

گر ز مردان رهی یکنظر مرد بسست

نیم جانی بدر آورده ام از دیر مغان

اینقدر زین سفر دور ره آورد بسست

مرشد راه فنا تجربه ی زنده دلانست

خضر این راه دل حادثه پرورد بسست

شهره گشتیم بتر دامنی و تیره دلی

چند ریزید بر آیینه ی ما گرد بسست

از پریشانی شمعست گرانجانی جمع

لب فرو بند فغانی نفس سرد بسست

شمارهٔ ۱۲۶

عیدست و نوبهار و چمن سبز و خرمست

ماییم و روی دوست که نوروز عالمست

بر سرو ناز پرور من می کند سلام

هر شاخ گل که در چمن جان مسلمست

از نازکان سرو چمن سرو ناز من

در جلوه ی کمال بخوبی مقدمست

بخرام سوی باغ که از جا رود قدم

شمشاد را که بر لب جو پای محکمست

بر باد اگر رود دل ما در هوای تست

انگار کز حریم چمن غنچه یی کمست

زان گل که می نهند بنازش بتاج سر

گاه خرام سر و قد ان خاک مقدمست

ای گل مخوان فغانی غمدیده را به باغ

گشت چمن مناسب دلهای بیغمست

شمارهٔ ۱۲۷

چمن ز سایه ی سروت چو گلشن ارمست

نهال قد ترا آب خضر در قدمست

یکی هزار شد آشوب حسنت از خط سبز

فغان ز خامه ی صنع این چه شیوه ی قلمست

خوشم به نقش جمالت که در صحیفه ی حسن

مراد از قلم آفرینش این رقمست

به غیر آن رخ چون گل که تا ابد باقیست

نظر بهر چه درین باغ می کنم عدمست

بماه روی تو این آرزو که من دارم

هزار سال اگر بینمت هنوز کمست

بناز بر مشکن از دعای اهل نیاز

که جلوه ی گل و سرو از نسیم صبحدمست

بزخم تیر جفا از حریم حرمت تو

برون نرفت فغانی که صید این حرمست

شمارهٔ ۱۲۸

در دلم سوزی عجب از عشق زیبا دلبریست

دوزخی در جانم از داغ بهشتی پیکریست

تا قرین آتش شوقت شدم پروانه وار

سوزم از اندیشه هر دم کاین منم یا دیگریست

چون نسوزم بیتو در بستان که در جانم ز غم

هر گلی داغی و هر داغی فروزان اخگریست

منکه مشغولم بذکر باده ی لعلت مدام

کی بود یادم که جایی سلسبیل و کوثریست

شوق دیدارت که شد در سینه ی سوزان گره

آتشی گویا فروزان در دل خاکستریست

دفتر گلرا که شست از گریه ابر نوبهار

هر ورق بر خون پاک دردمندان دفتریست

هر حباب از چشمه ی چشم فغانی روز هجر

در هوای بادهٔ آن لعل پر خون ساغریست

شمارهٔ ۱۲۹

چمن شکفت و نسیمی ز هر گلی برخاست

ز هر نهال گلی بانگ بلبلی برخاست

نسیم صبح، دلاویز و مشگبیز آمد

مگر ز سلسله ی جعد کاکلی برخاست

کشیدم از غم زلف تو در چمن آهی

چو پیش شاخ گلی جعد سنبلی برخاست

تو آن رمیده غزالی که هر قدم زین راه

بجستجوی تو صاحب توکلی برخاست

غلام همت آن عاشق سبک سیرم

که از سر دو جهان بی تأملی برخاست

بهر چمن که فغانی رسید ناله کنان

ز بلبلان چمن شور و غلغلی برخاست

شمارهٔ ۱۳۰

آزاد بلبلی که بدام بلا نسوخت

ترک هوس گرفت وز باد هوا نسوخت

پروانه یی که بر سر شمعی بمهر گشت

بیرون نشد ز دایره ی شوق تا نسوخت

یک ره دلم در انجمن آتشین رخان

نام وفا نبرد که با صد جفا نسوخت

هرگز جدا نشد ز دلم بیتو پاره یی

کان پاره هم ز داغ جدایی جدا نسوخت

در آب چشم و آتش دل غرق حیرتم

کاین از چه رو نکشت مرا وان چرا نسوخت

در محفلی که چهره برافروخت شمع من

ننشست از کرشمه دمی تا مرا نسوخت

جایی نکرد بیتو فغانی خیال عیش

کز آرزوی شمع رخت چند جا نسوخت

شمارهٔ ۱۳۱

خود رای من بخلوت رازت پناه چیست

در بسته یی بروی غریبان گناه چیست

بیرون خرام و کشته ی دیرینه زنده کن

تا خلق بنگرند که صنع اله چیست

وه گر تو یکدو شب بسر کو در آمدی

پیدا شدی که کوکبه ی مهر و ماه چیست

دارد هوای خاک درت عاشق غریب

بر عزم کار بسته میان شرط راه چیست

زین غمزه و اشارت دانسته هر طرف

معلوم شد که گوشه ی چشم و نگاه چیست

از بسکه خون بحال دل خود گریستم

آگه نمی شوم که سفید و سیاه چیست

زین آه دردناک، فغانی چه فایده

چون یار بیغم تو نداند که آه چیست

شمارهٔ ۱۳۲

بیگناهم خشم و نازت با من ای خود کام چیست

یک طمع ناکرده زان لب این همه دشنام چیست

ناگزیده آن لب شیرین چه داند هر کسی

کز تو بر جان من رسوای خون آشام چیست

یار پیش دیده و دل همچنان در اضطراب

سوختم این آتشم بر جان بی آرام چیست

بی سخن گردد دل دشمن بحال من کباب

گر برد بویی کزان خونخواره ام در جام چیست

داغ داغم کردی ایدل در تمنای وصال

آتشم در جان زدی باز این خیال خام چیست

بیشتر عمرم از آن بدخو بناکامی گذشت

بهر اندک روزگاری دیگر این ابرام چیست

شاخ گل در بر می آرد فغانی ز آب چشم

عیش مردم تلخ شد این گریهٔ هر شام چیست

شمارهٔ ۱۳۳

غمی دارم ازو سودم همینست

فگارم ساخت بهبودم همینست

کشم آهی و سوزم خرمن خود

زبان آتش آلودم همینست

فراموشم کند آن دیر پروا

بلای جان مردودم همینست

اگر من زنده باشم ور نباشم

ترا خوش باد مقصودم همینست

ز برق آه سازم خانه روشن

طربگاه زر اندودم همینست

زدی آتش، اگر دزدیده آهی

کشم، درهم مشو دودم همینست

گشایم در خیال آن روی و سوزم

فغانی فال مسعودم همینست

شمارهٔ ۱۳۴

آه ازین ناز و دلبری که تراست

وین جفا و ستمگری که تراست

شاید ار آدمی پرستد بت

زین همه ظلم و کافری که تراست

ایدل آشفتگی دراز کشید

رشته در دست آن پری که تراست

تشنه لب جان دهی بخاک ایدل

زین خیال سکندری که تراست

بی سر و پا کند فغانی را

این تراش قلندری که تراست

شمارهٔ ۱۳۵

دوش آه من سر راهش برسم داد بست

باز کرد آن حلقه ی زلف و در بیداد بست

خواستم از کاو کاو غمزه اش فریاد کرد

همچو طوطی شکرم داد وره فریاد بست

باد می آرد ز زلفش هر نفس بوی وفا

نیک می آرد ولی نتوان گره بر باد بست

عشق سرها در رهم افگند تا دل برکنم

چون خورم آبی که این سرچشمه از بنیاد بست

این همان کوه بلا خیزست کاواز سگش

پرده ی مجنون درید و گردن فرهاد بست

بگذرم چون باد در گلزار تا سویش روم

گرچه راهم با هزاران خنجر پولاد بست

یادم از خفتان روز جنگ آن شهزاده داد

چون صبا بند قبای سوسن آزاد بست

در دل تنگم چو جوهر در نهاد آینه

نقش روی او هزاران صورت نوشاد بست

زین سرابستان فغانی چون گل وصلی نیافت

رفت و سنگ ناامیدی بر دل ناشاد بست

شمارهٔ ۱۳۶

از گلم گل‌ها شکفت و از مزارم لاله خاست

کشت امیدم نگر کز اشک همچون ژاله خاست

هر که بشنید آه سردم در دلش پیکان نشست

وانکه دید این جسم چون نالم ز جانش ناله خاست

آنقدر در بزم میخواران نشستی شمع من

کز لب چون انگبینت عاقبت تبخاله خاست

ماه مجلس نیمشب آیینه با من صاف کرد

از دل تنگم بیکدم گرد چندین ساله خاست

مردم از این همدمی یا رب چه هشیارانه رفت

آنکه زین مجلس باول کاسه ی غساله خاست

ساحر بابل چه داند سر ثعبان کلیم

کز سر این بحث مشکل سامری گوساله خاست

یا رب این صید از کجا آمد که چون افتاد پیش

هر طرف صد نیزه بالا گردش از دنباله خاست

نالهٔ جانکاه عاشق رخنه در جان افگند

بس کن این شیون فغانی کز دلم پرکاله خاست

شمارهٔ ۱۳۷

خورشید من که رخش جفا گرم داشتست

حسنش بر این خیال خطا گرم داشتست

در عاشقی بشورش من نیست عندلیب

هنگامه را بصوت و صدا گرم داشتست

چون بیضه نه سپهر در آرد بزیر بال

مرغی که آشیان وفا گرم داشتست

در چنگ زهره هست نوای غلط مرو

کاین بزم را ترانه ی ما گرم داشتست

یک مشتریست بر در این خانه آفتاب

بازار خوبی تو خدا گرم داشتست

تا کی دهد عنان مرادم فلک بدست

حالا به تازیانه مرا گرم داشتست

در حیرتم که آتش صوفی برای چیست

چون صفه را سماع و صفا گرم داشتست

تا آمدم بوادی هجران گداختم

این منزل خراب هوا گرم داشتست

چون شمع تا نسوخت فغانی نیافت وصل

مجلس از آن اوست که جا گرم داشتست

شمارهٔ ۱۳۸

باز با مرغ سحر خوان غنچه عهد تازه بست

دفتر گل را به عنوان وفا شیرازه بست

جذب آب و سبزه بیرون برد گل رویان شهر

محتسب هرچند از غیرت در دروازه بست

جوش مستان و خروش رود و گلبانگ هزار

زین نواها در هوا از شش جهت آوازه بست

اشتیاق باده چندان شد که هنگام صبوح

نرگس مخمور نتواند لب از خمیازه بست

طرح این مجلس برون ز اندازه ی وهم است و عقل

آفرین بر دانش استاد کاین اندازه بست

نازکان باغ را حاجت به رنگ و بو نبود

زین سبب در کاسه های لاله مشک و غازه بست

طبع موزون فغانی بین که در گلزار عشق

هر بهار از معنی رنگین چه نخل تازه بست

شمارهٔ ۱۳۹

اگرچه زشت نماید بدوستان ستم دوست

جفا کشیم و برویش نیاوریم که نیکوست

بمکتب ستم او دلم ز وسوسه ی عقل

چو طفل عربده جو پهلوی خلیفه ی بدخوست

دل ضعیف چه زحمت برد بنزد طبیبان

چو هم ملاحظه ی صبر او معالجه ی اوست

ز سحر نافه ی زلف تو آتشیست درین دل

که گر بشیر در اویزد از جنون بدرد پوست

ترنج غبغش آخر به دست بخت من افتد

بکوشم و بکفش اورم که سیب سخنگوست

ز گریه نرگس من شد سپید و یاسمنم زرد

دلم هنوز هواخواه نوخطان پریروست

سفال صبر شو ایدل که آن نهال ملاحت

به آب دیده در آید اگر چه آن طرف جوست

هزار سلسله ی بافته بمذهب عشاق

نه همچو طاقیه ی پرده و کلاله ی خوشبوست

گلی که تربیت از بلبلی نیافت فغانی

اگر ز چشمه ی خورشید آب خورده که خودروست

شمارهٔ ۱۴۰

دست اجلم بر دل ماتمزده ره بست

عود دلم از دود جگر تار سیه بست

منشور سرافرازی و گردنکشی او

تعویذ دل ماست که بر طرف کله بست

آه از دل آن مست که چون رخش بدر تاخت

اول گذر بادیه بر میر سپه بست

یوسف به بیابان عدم چون علم افراخت

خورشید سراپرده اش از پرده ی مه بست

دست از همه او برد که در معرکه ی عشق

از روی ارادت کمر خدمت شه بست

در بدرقه ی نور بصر دیده ی یعقوب

صد قافله ی نیل روان بر سر چه بست

هر طرح که در پرده ی دل حسن تو انداخت

صد صورت دلکش همه بر وجه شبه بست

هر دل که ز دار ستم حسن وفا جست

سودای خطا کرد و تمنای تبه بست

قطع نظر از شهر بتان کرد فغانی

بیرون شد و از دیر مغان بار گنه بست

شمارهٔ ۱۴۱

با که گویم اینکه در بیخوابیم شب چون گذشت

صحبتم تلخ از جفای آن شکر لب چون گذشت

چون توان گفتن که از دل گرمی جانم چه شد

بر تن فرسوده ام آزار آن تب چون گذشت

من بهر تلخابه یی تا شب رساندم این خمار

روز تا بر آن دل نازک بمکتب چون گذشت

از زنخدانش من بیهوش خود بودم خراب

در خیالم آرزوی سیم غبغب چون گذشت

شمارهٔ ۱۴۲

هر زمان از عشق پاک آن شوخ با من خوشترست

بیش خاصیت دهد هرچند می بیغش ترست

شمع را هر ذره گر پروانه یی خیزد ز مهر

جان آن یک بیشتر سوزد که پر آتش ترست

صاحبان حسن اگرچه فتنه جویانند لیک

فتنه ی او بیشتر باشد که شاهد وش ترست

عشق را ساز مخالف دان که از هر پرده اش

هر نوایی خوش که می خیزد از آن یک خوش ترست

سوز پر باید نه ساز پر که در نخجیر عشق

تیر کاری تر رود زانکو تهی ترکش ترست

از دل گرم فغانی در قبول نور عشق

هر نفس کان پیش می آید از آن دلکش ترست

شمارهٔ ۱۴۳

سبزی آثار خط گرد لب آن ساده بست

این عجب آب زمرد بین که بر بیجاده بست

کشته ی آن خط نوخیزم که چون ترکیب شد

صورتش معنی آب زندگی در باده بست

ایکه در دامی نیفتادی مبین زنجیر زلف

این کمند ناز پای مردم آزاده بست

زان نوآموزم جگر خونشد بلی دارد زیان

هر که پیمان با حریف کار ناافتاده بست

آنکه دامن می فشاند از گرد راه میفروش

بهر بزمش گل خرید و بر سر سجاده بست

خواستم تا چون غلامان در سرای او روم

در برویم یا بخاک آستان ننهاده بست

هر سر موی فغانی رشته ی زنار شد

تابنای عهد با آن نامسلمان زاده بست

شمارهٔ ۱۴۴

دل بیتو چنان سوخت که داغش نتوان یافت

در بزم تو دیگر بچراغش نتوان یافت

هر چند که گم گشته ی ما هست پری خوی

اما نه چنان هم که سراغش نتوان یافت

مجنون در مکتب خوبانست دل من

در خانقه و کنج فراغش نتوان یافت

دل شیفته ی شاهسواریست که هرگز

لهوش نتوان دیدن و لاغش نتوان یافت

محروم بماندیم درین بزم که ساقی

ترکیست که بویی ز ایاغش نتوان یافت

مرغی که سراسیمه ی دامست فغانی

در گرد گل و گوشه ی باغش نتوان یافت

شمارهٔ ۱۴۵

چشمم نظری در رخ آن دل گسل انداخت

درهم شد و تیرم بدل منفعل انداخت

جنگ من و معشوق چو جنگ دل و دیده ست

کو حمله بدل زد دل پر خون بگل انداخت

در جامه نمی گنجم ازین شوق که آن شمع

دستم بگریبان زد و آتش بدل انداخت

می خواست که سر رشته فرو ریزدم از هم

آتش شد و سوزم بدل مضمحل انداخت

یکبار نپرسید بغلتیدن چشمی

ما را که ز مژگان زدن متصل انداخت

هر بهله ی بلغار که در دست نگاریست

دستیست که سرپنجه ی ترک چگل انداخت

در آب و عرق از غضب یار فغانی

دل را چو گل نم زده خوار و خجل انداخت

شمارهٔ ۱۴۶

یار باید که غم یار خورد یار کجاست

غم دل هست فراوان دل غمخوار کجاست

ماه من روشنی دیده ی بیدار منست

یا رب آن روشنی دیده ی بیدار کجاست

دلم افگار شد از داغ و بمرهم نرسید

سوختم مرهم داغ دل افگار کجاست

زخم خاریست مرا در دل از آن غنچه ی گل

خون روانست و عیان نیست که آن خار کجاست

نرگس از چشم تو مردم کشی آموخت ولی

چشم او را مژه و غمزه ی خونخوار کجاست

زهر چشم و سخن تلخ ز اندازه گذشت

آن شکر خنده و شیرینی گفتار کجاست

نیست در حلقه ی مستان تو بیگانه کسی

همه یارند درین دایره اغیار کجاست

شد گرفتار فغانی بکمند غم عشق

کس نپرسید که آن صید گرفتار کجاست

شمارهٔ ۱۴۷

روزی که در دلم عشق تو خانه ساخت

سیل بلا بخانه ی صبرم روانه ساخت

نقاش قدرت آن رخ عابد فریب را

آشوب روزگار و بلای زمانه ساخت

آن قطره ها که بر مژه ام خوشه بسته بود

چشمم ز شوق لعل لبت دانه دانه ساخت

صد بار یاد کرد گلستان کوی تو

بلبل که در حریم چمن آشیانه ساخت

خواب اجل گرفته من خسته را که دل

شرح درازی شب هجران فسانه ساخت

شمشاد را که فاخته در طول بندگیست

خواهد برای زلف تو مشاطه شانه ساخت

آن شهسوار گو مکش از غمزه تیغ کین

چون کار عالمی بسر تازیانه ساخت

عاشق به یک نگاه تو ای ماه چارده

کار هزار ساله درین آستانه ساخت

مطرب ز بهر گریه ی جانسوز اهل درد

گفتار دردناک فغانی بهانه ساخت

شمارهٔ ۱۴۸

باده در جامت مدام از اشک گلگون منست

غنچه ی لعل تو گویا تشنه ی خون منست

خرم آن محفل که عمدا گویم از لیلی سخن

هر که پرسد حال من گویی که مجنون منست

چهره ی زردم نموداریست از خون جگر

صورت حال درون عنوان بیرون منست

سایه ی اقبال و تشریف همای وصل تو

آفتاب طالع و بخت همایون منست

جلوه ی حسنت دهد آیینه ی جانرا صفا

دیدن رویت جلای طبع موزون منست

ساکن میخانه را بزم فریدون نیست جای

گوشه ی دیر مغان بزم فریدون منست

چون فغانی از سواد خامه سحر انگیختم

وصف زلفت در غزل طومار افسون منست

شمارهٔ ۱۴۹

مست تو بجز ناله ی جانسوز ندانست

نشناخت گل تازه و نوروز ندانست

مجنون تو هم بر سر خاکستر گلخن

جان داد و بهار چمن افروز ندانست

فردا چکند با جگر سوخته عاشق

چون فایده ی صحبت امروز ندانست

از رنگ قبا سوخت دل از دور چو دیدت

نقش کمر و تاج طلا دوز ندانست

سوز دل عشاق چراغ دل و جانست

بی نور، درونی که چنین سوز ندانست

دل جوهر دانش بمی و روی نکو داد

قدر خرد مصلحت آموز ندانست

ناقص شد ازین طارم فیروزه فغانی

مسکین اثر طالع فیروز ندانست

شمارهٔ ۱۵۰

بازم چراغ دل بمی ناب روشنست

چشمم ز جلوه ی گل سیراب روشنست

چون صبح اگر ستاره فشانی کنم رواست

کز دیدن تو دیده ی بیخواب روشنست

امشب که در خرابه ی درویش آمدی

بیرون مرو که خانه ز مهتاب روشنست

بخشد صفای چشمه ی خورشید دیده را

آیینه ی رخ تو که چون آب روشنست

شمع مراد من ز تماشای ابرویت

همچون چراغ گوشه ی محراب روشنست

خالی مباد ساغر دور از می وصال

کز این چراغ مجلس احباب روشنست

سربازی فغانی شیدا به تیغ عشق

جوهر صفت ز خنجر قصاب روشنست

شمارهٔ ۱۵۱

من بنده ی حسنی که نشانش نتوان یافت

پنهان نتوان دید و عیانش نتوان یافت

گنجی که ازان کون و مکانست بفریاد

فریاد که در کون و مکانش نتوان یافت

افتاده چو دولت بکنار من درویش

آن نقد که در هیچ میانش نتوان یافت

عنقای خیالش که شکار نظر ماست

صیدیست که بی بند زبانش نتوان یافت

نزدیکتر از لب بدهانست درین باغ

آن سیب سخنگو که نشانش نتوان یافت

بلبل ز زر چهره ی گل در غلط افتاد

پنداشت که در برگ خزانش نتوان یافت

چون عاقبت درد کشان دید فغانی

دیریست که در دیر مغانش نتوان یافت

شمارهٔ ۱۵۲

خوبی همین کرشمه و ناز و خرام نیست

بسیار شیوه هست بتان را که نام نیست

کامی ندید از تو دل نامراد من

جایی که نامرادی عشقست کام نیست

ماییم و آه نیم‌شب و نالهٔ سحر

اهل فراق را طلب صبح و شام نیست

گاهی صبا به بوی تو جان بخشدم ولی

افسوس کاین نسیم عنایت مدام نیست

هر جا که هست جای تو در چشم روشنست

بنشین که آفتاب بدین احترام نیست

ناصح مگوی پند که گفتار تلخ تو

چون گفتگوی ساقیِ شیرین‌کلام نیست

مستان اگر کنند فغانی به توبه میل

پیری به اعتقاد به از پیر جام نیست

شمارهٔ ۱۵۳

در کنج محنت این دل دیوانه خوشترست

دیوانه را مقام بویرانه خوشترست

این قطره های اشک عقیقی زمان زمان

در دیده ام ز سبحه صد دانه خوشترست

ای پندگو خموش که در گوش جان من

یک ناله ی حزین ز صد افسانه خوشترست

سوزیست گرم شام و سحر شمع را ولی

این سوختن ز جانب پروانه خوشترست

ساقی من اختیار ندارم ز بیخودی

در دست اختیار تو پیمانه خوشترست

شرم و ادب نه شیوه ی شوخی و دلبریست

در نرگس تو شیوه ی مستانه خوشترست

تا کی درون پرده کشیدن شراب عشق

این گیر و دار بر در میخانه خوشترست

دیوانه شد فغانی ورست از کمند عقل

آزادگی بمردم دیوانه خوشترست

شمارهٔ ۱۵۴

دیوانه ام مرا سخن واژگون بسست

در نامه ام حکایت عشق و جنون بسست

یکچند نیز ناله ی ما می توان شنید

ای مست عیش زمزمه ی ارغنون بسست

بهر هلاک خویش چه آیم به بزم تو؟

این یک نظر که می نگرم از برون بسست

تا چند رنج خاطرم از دیدن رقیب

عمری بدرد دل گذراندم کنون بسست

فرخنده ساز یکرهم ای بخت خانه سوز

عمری ز ناکسی تو بودم زبون بسست

انگیز کشتنم کن اگر دوستی رفیق

رسوا شدم بدفع جنونم فسون بسست

باز این چه شیونست فغانی بدشت و کوه

چشمی نماند کز تو نشد غرق خون بسست

شمارهٔ ۱۵۵

مرا به باده نه باغ و بهار شد باعث

بهار و باغ چه باشد که یار شد باعث

رسیده بود گل آن سرو چون به باغ آمد

بیار می که یکی از هزار شد باعث

نبود ناله ی مرغ چمن ز جلوه ی گل

لطافت رخ آن گلعذار شد باعث

اگر به میکده رفتیم عذر ما بپذیر

که باده خوردن ما را بهار شد باعث

گر از تو یک دو سه روزی جدا شدیم مرنج

که گردش فلک و روزگار شد باعث

اگر ز کوی تو رفتم به اختیار نبود

فغان و ناله ی بی اختیار شد باعث

به مجلس تو فغانی کشید طعن رقیب

گل وصال تو بر زخم خار شد باعث

شمارهٔ ۱۵۶

دو هفته ییکه حریفی درین سرای سپنج

اگر بجرعه ی دردی رسی بنوش و مرنج

جهان بتیست که چون دل بمهر او بستی

جفا و جور زیادت کند بعشوه و غنج

ترا که هست پر از شبچراغ خانه ی دل

سرشک لعل مریز از برای گوهر و گنج

تو مرد بازی سیاره نیستی ایدل

زیاده با فلک دوربین مچین شطرنج

کمند حادثه دامیست در کمینگه تو

هزار حلقه و هر حلقه یی هزار شکنج

نشان سنگ بلا سازدش نه محرم راز

عروس دهر بهر کس که زد ز مهر ترنج

فغانی است و همین داستان مهر افزای

شمار سیم نداند زبان قافیه سنج

شمارهٔ ۱۵۷

ای از نظاره ی تو خجل آفتاب صبح

لعلت بخنده ی نمکین برده آب صبح

تابان ز جیب پیرهنت سینه ی چو سیم

چون روشنی روز سفید از نقاب صبح

ما را چو شمع با تو نشانند رو برو

سوز و گداز نیم شب و اضطراب صبح

دل را فراغ می دهد و دیده را فروغ

دیدار آفتاب و شان و شراب صبح

دیوانه ی جمال تو از مستی خیال

ذوق می شبانه ندانست و خواب صبح

خون شد دلم ز سیر مه و مهر چون شفق

از دیر ماندن شب تار و شتاب صبح

بستان می صبوح فغانی بفال سعد

آندم که آفتاب گشاید نقاب صبح

شمارهٔ ۱۵۸

مرغ دلم به حلقهٔ مویی نهاده رخ

در باغ وصل بر گل رویی نهاده رخ

مست وصال چون نشود آنکه هر نفس

بیخود بجیب غالیه بویی نهاده رخ

افگنده ام عنان دل از دست هر طرف

در خون من دواسبه عدویی نهاده رخ

در گلشن خیال من از تند باد غم

هر برگ لاله بر لب جویی نهاده رخ

از دیده ام بجستن آن دانه ی گهر

هر قطره ی سرشک بسویی نهاده رخ

در بزم عشق هر نفس از گرمی فراق

لب تشنه یی به پای سبویی نهاده رخ

هر صبح تا بشام فغانی بحاجتی

گریان به قبلهٔ سر کویی نهاده رخ

شمارهٔ ۱۵۹

مردم ز عیش گلشن دنیا چه دیده اند

این بیغمان ز باغ و تماشا چه دیده اند

امروز چون مراد هم اینجا میسرست

اصحاب در بشارت فردا چه دیده اند

احبابرا حیات ز اصحاب عشرتست

اندیشه کن که از گل و صهبا چه دیده اند

خصمانه در ملامت رندان نهند روی

این خلق بی ملاحظه از ما چه دیده اند

خاصان بزم وصل بجویند نوبهار

مقصود صحبست ز صحرا چه دیده اند

نقد روان دهند و ستانند آب تلخ

مستان درین معامله آیا چه دیده اند

از باده منع خلق نه قانون حکمتست

تا مردم دقیق درینجا چه دیده اند

ترسم که خودپرست شوی آفتاب من

گر گویمت کزان رخ زیبا چه دیده اند

جایی که همچو آب رود خون عاشقان

در بودن فغانی شیدا چه دیده اند

شمارهٔ ۱۶۰

دلم که سوخت سپند مه جمال تو باد

اسیر سلسله و دام زلف و خال تو باد

هزار افسر شاهی و تخت سلطانی

فدای سلطنت حسن بیزوال تو باد

تمام صورت احوال دردمندان را

مدام جلوه در آیینه ی جمال تو باد

ز دفتر دل عشاق چون گشایی فال

نوای زمزمه ی شوق حسب حال تو باد

چراغ دیده ی شب زنده دار من یا رب

ز نور شمع طربخانه ی وصال تو باد

چو صف کشند بتاراج دل سیه چشمان

بلای اهل نظر شیوه ی غزال تو باد

بلای جان فغانی و آفت نظرش

کرشمه ی خم ابروی چون هلال تو باد

شمارهٔ ۱۶۱

این باد ز طرف چمن کیست که داند

وین بوی گل از پیرهن کیست که داند

این نافه که بر گل شکند غالیه ی تر

از سلسله ی پر شکن کیست که داند

دانم که مه بدر بود خسرو انجم

آن ماه نو از انجمن کیست که داند

من خود شدم افسانه ی شهری بفسونش

افسون تو مهر دهن کیست که داند

ما را به رخ زرد بود صد رقم از خون

آن گلرخ نسرین بدن کیست که داند

ای باد چه داری خبر از غنچه ی لعلش

آن غنچه دهن با سخن کیست که داند

آشوب دل و دیده ی بیدار فغانی

نظاره ی سرو و سمن کیست که داند

شمارهٔ ۱۶۲

آن پریچهره که دیوانه اش اهل نظرند

عاشقانش همه دیوانه تر از یکدگرند

آه ازین عشوه نمایان که بهر چشم زدن

در نظر چشمه ی نوشند و بدل نیشترند

روی او پرو شمعیست که افروخت جهان

دیگران نور چراغند که بر یکدگرند

نکشم آه و کشم بر رخ دل پرده ی صبر

آه ازین قوم که بر داغ نهان پرده درند

ماه رخسار تو دارد اثر مهر تمام

خوبرویان دگر چون مه نو بی اثرند

از غلوی می عشق تو خبردار یکیست

باقی آنند کزین رطل گران بیخبرند

گر هزارند حریفان تو در چند هزار

بدو جام از می عشق تو یکی جان نبرند

بس کن این گریه ی شبگیر فغانی که چو صبح

مردم از اشک جگرگون تو خونین جگرند

شمارهٔ ۱۶۳

هرگز این دست تهی بند نقابی نکشید

خم زلفی نگرفت و می نابی نکشید

سر آبی فلک عشوه گرم جلوه نداد

کان سر آب در آخر بسرایی نکشید

عاشق سوخته خرمن ز بیابان فراق

تشنه آمد بلب چشمه و آبی نکشید

تا دلم آب نشد گوهر مقصود نیافت

به فراغی نرسید آنکه عذابی نکشید

عاشقت چون گل شبنم زده در بر بگرفت

از گریبان ترت بوی گلابی نکشید

مژه چون سوزن، چاک جگرپاره بدوخت

خار دردی ز دل خانه خرابی نکشید

هیچ جا آتش رخسار نیفروخت ز می

کعه ز مرغ دل ما خوان کبابی نکشید

یکسر موی ز دیباچه ی خط تو نخاست

که قلم بر زبر حرف کتابی نکشید

دل مشتاق فغانی فرحانست مدام

گرچه از ساغر مقصود شرابی نکشید

شمارهٔ ۱۶۴

خواهم که بوسم آن لب و روهم نمیدهد

من این طلب ندارم و او هم نمی دهد

در دست روزگار گل آرزوی من

ز آنگونه شد فسرده که بو هم نمی دهد

من آرزوی آب به دل سرد کرده ام

بختم مجال بر لب جو هم نمی دهد

بیمست کز خمار دهم جان و میفروش

یک ساغرم ز لای سبو هم نمی دهد

بیگانه وارم از حرم وصل راند یار

جایم به پهلوی سگ کو هم نمی دهد

من صد سلام کردم و او یکجواب تلخ

بعد از هزار تندی خو هم نمی دهد

از بسکه جور دید فغانی ز دست دل

راه نظر بروی نکو هم نمی دهد

شمارهٔ ۱۶۵

گل آمد ساقیا محبوب گل‌رخسار می‌باید

می بی‌غش به دست آمد گل بی‌خار می‌باید

چرا باشند مرغان بهشتی حبس در مکتب

مقام این تَذَروان گوشهٔ گلزار می‌باید

چو نام دوستی بردی بیفشان از وفا تخمی

زبان چرب را شیرینی گفتار می‌باید

خوشست آن وعده کز جانان به مقصودی رسد عاشق

به گفتن راست ناید، کار را کردار می‌باید

نه آسان است کشتن خلق را و ساختن زنده

لب شکرفشان و غمزهٔ خونخوار می‌باید

از اندک می که بنشاند غباری نیست آزاری

بلا اینست کاین جنس نکو بسیار می‌باید

هر آن محنت که در عالم از آن دشوارتر نبود

به یاری می‌توان از پیش بردن یار می‌باید

جمال چهرهٔ معنی ندارد عاشقی چندان

متاعت یوسفست ای دل کنون بازار می‌باید

فغانی خانه ویران ساز تا نامت بقا گیرد

اثر خواهی که ماند در جهان آثار می‌باید

شمارهٔ ۱۶۶

دم به دم در عاشقی دل را زیانی می‌شود

هر زمان از عمر من آخر زمانی می‌شود

دل اسیر خردسالی گشت و این چرخ کهن

پیر می‌سازد مرا تا او جوانی می‌شود

روز اول چون نهاد انگشت بر لوح و قلم

نقش می‌بستم که آخر نکته‌دانی می‌شود

این خرابی‌ها که واقع شد ز آب چشم من

گر فرشته در قلم آرد جهانی می‌شود

ماه من تا شد قرین ساقی خورشیدرو

بر در میخانه هر ساعت قرانی می‌شود

من نه آن مرغم که رنگی دارد از باغ و بهار

آنقدر دانم که گاهی خوش خزانی می‌شود

بعد ازین بی‌ساقی مهوش نخواهم خورد می

بر تنم این آب گر هر قطره جانی می‌شود

این خبرهای عجب کز یار می‌آرد صبا

می‌برم از یاد اگر نه داستانی می‌شود

وه چه معنی دارد این صورت که با چندین سخن

در حضور او فغانی بی‌زبانی می‌شود

شمارهٔ ۱۶۷

محتسب گر به درِ میکده مانع نشود

رندِ میخواره به صد عربده قانع نشود

یار چون در رَهِ میخانه قدم پیش نهد

کیست کان راه و روش بیند و تابع نشود

اصل این ذرهٔ سرگشته هم از خورشید است

هم بدان اصل محالست که راجع نشود

راه باریک فنا تیزتر از شمشیر است

قطع این مرحله بی‌حجت قاطع نشود

عاشق از روی نکو در نظری فهم کند

آنچه معلوم به صد شرح مطالع نشود

سعی در کار تو دارند دلا دشمن و دوست

نگران باش که رنج همه ضایع نشود

لب فرو بند فغانی و درِ دل مگشای

که به تیزیِ زبان دفع موانع نشود

شمارهٔ ۱۶۸

چو باشم سر به زانو مانده شب در فکر یار خود

رود چشمم به خواب و ماه بینم در کنار خود

به بزم شمع خودخواهم که سوزم همچو پروانه

که غیرت می‌برم از سایهٔ شخص نزار خود

به راه انتظارش تا به کی از اشک نومیدی

به خون غلتیده بینم دیدهٔ شب‌زنده‌دار خود

ز آه سینه‌سوزم چون چراغ لاله درگیرد

خس و خاری که شب در دشت غم سازم حصار خود

فغانی چون به خاطر بگذراند روز وصل او

نهد صد داغ حسرت بر دل امیدوار خود

شمارهٔ ۱۶۹

مقیدان تو از یاد غیر خاموشند

بخاطری که تویی دیگران فراموشند

برون خرام که بسیار شیخ و دانشمند

خراب آن شکن طره و بنا گوشند

چه عیش خوشتر ازین در جهان که یک دو نفس

و کس بدوستی هم پیاله یی نوشند

زهی حریف شرابان که بامداد خماز

بصد حرارت و مستی صحبت دوشند

هزار سوزن پولاد در دلست مرا

این حریر قبایان که دوش بر دوشند

مراست کار چنین خام ورنه در همه جا

شراب پخته و یاران بعیش در جوشند

بروی برگ بهاران چو سایه در مهتاب

فتاده همنفسان دستها در آغوشند

هزار جامه ی جان صرف این بلند قدان

که در نهایت چستند هرچه می پوشند

چمن خوشست فغانی بیا که از می و گل

جوان و پیر درین هفته مست و مدهوشند

شمارهٔ ۱۷۰

آنی که از تو حرف جفا می توان شنید

دردت کشم که نام دوا می توان شنید

قدت بلند باد که بر نخل حسن تست

آن گل کزو نسیم وفا می توان شنید

بگشای لب که هر چه تو گویی چنان کنم

حکم ترا بسمع رضا می توان شنید

جایی که پسته ی تو زبان آوری کند

دشنام تلخ به ز دعا می توان شنید

خوبان بعاشقان سخن خوش نمی کنند

ور هم سخن کنند کجا می توان شنید

فریاد از آن سماع و فغان زین نوای نی

یکچند نیز ناله ی ما می توان شنید

مقصود صحبتست ز گل، ورنه بوی گل

انصاف اگر بود ز صبا می توان شنید

شد سالها که ناله ی فرهاد پست شد

در بیستون هنوز صدا می توان شنید

مرغان شدند مست فغانی مرو ز باغ

کز هر زبان هزار نوا می توان شنید

شمارهٔ ۱۷۱

فراوشم شود چندان کز او بیداد می‌آید

ولی فریاد از آن ساعت که یک‌یک یاد می‌آید

ملامت بین که هر سنگی که جست از تیشهٔ فرهاد

هوا می‌گیرد و هم بر سر فرهاد می‌آید

نه تنها آشنا، بیگانه را هم می‌خراشد دل

سخن کز جان پردرد و دل ناشاد می‌آید

به دام انتظار او من آن مرغ گرفتارم

که جانم می‌رود تا بر سرم صیاد می‌آید

به کوی دُردنوشان می‌فشانم قطرهٔ اشکی

که از این خاک بوی مردم آزاد می‌آید

چه می‌پرسی فغانی داستان دل‌خراش من

که گر بر کوه می‌خوانند در فریاد می‌آید

شمارهٔ ۱۷۲

آنکه بهر دیگران در زلف چین می‌افگند

چون رسد نزدیک من چین در جبین می‌افگند

دیده‌ام جایی پری‌رویی که پیش تخت او

گر سلیمان می‌رسد حالی نگین می‌افگند

گر سوار این است و جولان این به اندک ترکتاز

خسروان را بی‌خود از بالای زین می‌افگند

هرکجا یک دل به تیر غمزه می‌سازد نشان

صد کماندارش پیاپی در کمین می‌افگند

دام صد مرغ دلست آن دم که زرین بهله را

می‌کشد در دست و چین در آستین می‌افگند

می‌کشد سر بر فلک چون سرو ز استغنای عشق

هرکجا تخم محبت بر زمین می‌افگند

در چمن چون می‌فشاند آستین را در سماع

لرزه بر اندام سرو و یاسمین می‌افگند

صاحب دولت نمی‌داند که دهقان وقت کار

دامن دولت به دست خوشه‌چین می‌افگند

دور از آن دندان و لب از می فغانی توبه کرد

آرزو چندی به شیر و انگبین می‌افگند

شمارهٔ ۱۷۳

خزان آمد گریبان را برندی چاک خواهم کرد

بمن می ده که پر افشانیی چون تاک خواهم کرد

ورق را تازه گردانید بستان، می بگردانید

که چندین معنی رنگین دگر ادراک خواهم کرد

فروزان گشت روی برگ و خون رز بجوش آمد

سر از می گرم در این بزم آتشناک خواهم کرد

گر آن خورشید رویم این خزان همکاسه خواهد شد

میی همچون شفق در شیشه ی افلاک خواهم کرد

چمن از برگ رنگین گشت چون بتخانه آزر

زمستی سجده یی در هر خس و خاشاک خواهم کرد

بچین ابروی ساقی که تا دارم میی باقی

نظر در چشم مست و غمزه بیباک خواهم کرد

درین میدان که چون برگ خزان مرغ از هوا افتد

سری دارم فدای حلقه ی فتراک خواهم کرد

چو عکس خط ساقی در شراب افتاد دانستم

که حرف عافیت از صفحه ی دل پاک خواهم کرد

بروی تازه رویان در خزانی باده خواهم خورد

حریف سفله را در کاسه ی سر خاک خواهم کرد

فلک پیوسته می گوید که نقد انجم افلاک

نثار میر عادل قاسم پرناک خواهم کرد

فغانی بوسه ی ساقیست تریاک شراب تلخ

دهان تلخ را شیرین بدین تریاک خواهم کرد

شمارهٔ ۱۷۴

بتان شهر که ترکانه باج می طلبند

مراد سر بود از هر که تاج می طلبند

نماند در جگرم آب و این سیه چشمان

هنوز از ده ویران خراج می طلبند

ز درد عشق دل خلق روزگار پرست

بغایتی که طبیبان علاج می طلبند

شکر ز شیر جدا می کنند یکجهتان

نه همچو شیر و شکر امتزاج می طلبند

درون درد کشان رخنه رخنه گشت و هنوز

شراب لعل ز جام زجاج می طلبند

منم که روی دلم در شکست کار خودست

وگرنه گبر و مسلمان رواج می طلبند

بجلوه یی نتوان شد چراغ خلوت انس

صفای فطرت و لطف مزاج می طلبند

مران ز انجمن خویش تنگدستان را

که جرعه یی ز سر احتیاج می طلبند

مده ز دست فغانی کمند زلف بتان

که این مراد بشبهای داج می طلبند

شمارهٔ ۱۷۵

آه آتشناک من بوی دل مجنون دهد

گر نسوزد دل، کجا این روشنی بیرون دهد

بس محالست اینکه گردونم دهد نقد مراد

او که تا یکذره دارم می ستاند چون دهد

گرنه از بیداد او تیغم رسد بر استخوان

کی بگویم این حکایتها که بوی خون دهد

ماهی اندامی که سوزی در جگر دارم ازو

بر نگردم گر هزاران غوطه در جیحون دهد

حقه ی فیروزه ی افلاک دارد نوش و نیش

دل خراشد هر که را یکبار ازین معجون دهد

طالب میخانه ی عشقم که مست جام او

حشمت جمشید بخشد ملک افریدون دهد

وه چه دلکش مجلسی داری که هر روز آفتاب

رو به دیوار تو آرد پشت بر گردون دهد

عشق در هر مشربی کیفیتی دارد غریب

یک شرابست این و لیکن نشأه دیگرگون دهد

دیده دریا کن فغانی تا کنارت پر شود

تا صدف باران نگیرد کی در مکنون دهد

شمارهٔ ۱۷۶

ترک من چون لاله برگ عیش در صحرا کشید

سایبان زد بر کنار سبزه و صهبا کشید

هر کجا کان دانهٔ در کشتی می برگرفت

رند درد آشام او زانو زد و دریا کشید

آه ازان دم کز سر مستی بعاشق جام داد

وانگه از عین عنایت منتظر شد تا کشید

آندم از جان دست افشاندم که در گلگشت باغ

آستین بر زد بناز و پیرهن بالا کشید

عشق چون بر لوح هستی قرعه ی توفیق زد

دیگران را ترک فرمود و رقم بر ما کشید

می توان گفت که نتوان یافت درصد جام زهر

آنقدر تلخی که فرهاد از کف خارا کشید

رفت عاشق هچنان لب تشنه از مجلس برون

وز حریفان مزور پیشه منتها کشید

هست در محشر فغانی را کلید باغ خلد

یک به یک پیکان که در عشق از دل شیدا کشید

شمارهٔ ۱۷۷

بازم بسینه عشق و جنون جوش می زند

وز خون گرم دل بدرون جوش می زند

آسوده بودم آه که از یک نگاه گرم

خونی که مرده بود کنون جوش می زند

سر تا قدم گداختم از داغ عاشقی

خونابه بنگرید که چون جوش می زند

جانم به لب رسید و هنوز از خیال خام

در سینه آرزوی فزون جوش می زند

مور شکسته بال بشهد تو چون رسد

کز طامعان درون و برون جوش می زند

زین کافری که کرد فلک با شهید عشق

خون در نهاد خاک زبون جوش می زند

در دیده از هوای تو ای شاخ ارغوان

هر دم هزار قطره ی خون جوش می زند

نتوان نگاه کرد بدان روی آتشین

از بسکه خال غالیه گون جوش می زند

هر دم ز خامی تو فغانی در آتشی

بهر سواد سحر و فسون جوش می زند

شمارهٔ ۱۷۸

سیمای توام در دل پر نور نگنجد

نور شجر حسن تو در طور نگنجد

در حلقه ی دلها ز صدای نی تیرت

شوریست که در انجمن سور نگنجد

بر کنگره ی وحدت و بردار حقیقت

غیر از سر شوریده ی منصور نگنجد

از رشک گریبان تو داغست دل من

چندانکه درو مرهم کافور نگنجد

چینی شکنان را هوس رفتن چین نیست

در بزم گدایان تو فغفور نگنجد

از تیغ مپوشان سر اگر همسر عشقی

در حلقه ی مستان سر مستور نگنجد

مرغ دلم از کعبه زند فال خرابات

چون بوم که در منزل معمور نگنجد

ما زخم تبر خورده ی قربانگه عشقیم

در پهلوی ما غیر بساطور نگنجد

آلوده مکن دامن پرهیز، فغانی

برخیز که در صومعه مخمور نگنجد

شمارهٔ ۱۷۹

چشمم ز گرد آن کف پا یاد می کند

می گرید و نسیم صبا یاد می کند

در آتشم ز حسرت روز شکار تو

این دلرمیده بین که چها یاد می کند

نامم ز لطف تست در آن کوو گرنه کی

دیوانه ی غریب ترا یاد می کند

دارد خدا بلطف خودت ای فرشته خو

زنسان که عاشقت به دعا یاد می کند

باور نمی کنم که کند ترک چون تویی

دل گر هزار نام خدا یاد می کند

دارد دلم هنوز امید وفای تو

با آنکه از هزار جفا یاد می کند

چندان ملامتست که باور نمی کنم

گر هم یکی بمهر مرا یاد می کند

غیر از لبت که می کشد آنرا که مرهمست

بیمار خویش را بدوا یاد می کند

چندان جفا کشید فغانی که نشنود

گر هم یکی ز مهر و وفا یاد می کند

شمارهٔ ۱۸۰

تا رخت را سبزه در گلبرگ تر پنهان بود

از تماشا سیر نتوان شد مگر پنهان بود

باز وقت آمد که هر کس با حریف سرو قد

در میان لاله و گل تا کمر پنهان بود

خوش بود با لاله رویان باده در لبهای جو

خاصه آن ساعت که خورشید از نظر پنهان بود

دیده را حالا ز جام باده آبی می دهم

گرچه داغ بیشمارم در جگر پنهان بود

بلبل شیدا نمی داند که در این دامگاه

زیر هر برگ گلی صد نیشتر پنهان بود

عیش من تلخست ورنه عالم از شهدست پر

بلکه در هر گوشه صد تنگ شکر پنهان بود

در گل و نسیرین نیابی بلکه در خورشید و ماه

آنچه در هر ذره ی این خاک در پنهان بود

زود بگذر زین نگارستان که زیر هر دری

صد هزاران نازکی در یکدگر پنهان بود

باغ فردوسست آن یا طرفه جای دلکشست

زانکه صد شاخ گل اندر هر شجر پنهان بود

زار می سوزد فغانی گرچه پیدا نیست داغ

برق آه دردمندان را اثر پنهان بود

شمارهٔ ۱۸۱

از جور گلرخان دل من خوار و زار شد

چندان جفا کشید که بی اعتبار شد

ای آرزوی دیده و دل بهر دیدنت

عمرم تمام صرف ره انتظار شد

حیرت نصیب دیده ی شب زنده دار گشت

حرمان حواله ی دل امیدوار شد

رفتیم بیرخ تو به نظاره ی چمن

بر هر گلی که دیده فگندیم خار شد

در گریه اختیار ندارم که دیده ام

از گریه در فراق تو بی اختیار شد

گفتم رخت بینم و گیرد دلم قرار

آن خود بلای جان من بیقرار شد

از جلوه ی تو آه فغانی علم کشید

در دل غمی که داشت نهان آشکار شد

شمارهٔ ۱۸۲

تو آن گلی که مه آسمان جبین تو بوسد

ملک ز سد ره فرود آید و زمین تو بوسد

چنان لطیف مزاجی که جای بوسه بماند

اگر نسیم صبا برگ یاسمین تو بوسد

رود نشانه ی دندان حسرت از لب عاشق

دمی که می دهی و دست نازنین تو بوسد

بخوبی آنکه سر از جیب آفتاب برآرد

هنوز دل نپسندد که آستین تو بوسد

کسی که مهر خموشی بلعل نوش لبان زد

در آرزوست که بگذاری و نگین تو بوسد

بمکتب تو ملازم بود فرشته ی رحمت

که رشحه ی قلم سحر آفرین تو بوسد

نخورد عاشق لب تشنه می ز جام مرصع

ازین هوس که مگر لعل آتشین تو بوسد

ببین که تا بچه غایت رسید شوق فغانی

که در خیال، دهان چو انگبین تو بوسد

شمارهٔ ۱۸۳

گلی که از نفسش مشک ناب بگدازد

چرا لب شکرین از شراب بگدازد

خوش آن بدن که ز می در قبا چو گل روید

نه آنکه همچو شکر در گلاب بگدازد

بر آن سرم که چراغی ز روغنم ماند

دمی که این تن بیخورد و خواب بگدازد

گهی ز غم جگر پاره ام کباب شود

دمی ز غصه دلم چون کباب بگدازد

بدلفروزی شمع جمال او نرسد

هزار سال اگر آفتاب بگدازد

فغانی از طلب کیمیا نیاساید

مگر دمی که درین اضطراب بگدازد

شمارهٔ ۱۸۴

مجاوران سر کوی یار سر بخشند

خورند زهر و بخلق خدا شکر بخشند

چه جای باده ی لعل و مفرح یاقوت

دران مقام که احباب جام زر بخشند

همین بود کرم دلبران باهل نظر

که سیم ناب ستانند و خاک در بخشند

ببر امید که خوبان نه آن درختانند

که گل دهند بعشاق یا ثمر بخشند

گدای شهر کجا همعنان تواند شد

بمردمی که گهی تاج و گه کمر بخشند

اگر چه یک هنرم هست و صد هزاران عیب

غریب نیست که جرمم به آن هنر بخشند

هوای میکده دارد فغانی مخمور

بود که اهل دلش همت نظر بخشند

شمارهٔ ۱۸۵

مدام از کشت امیدم خس و خاشاک می‌روید

عجب گر بر مراد من گلی از خاک می‌روید

چو من بی‌بهره‌ام از عشرت دنیا چه سودم زان

که بر طرف چمن گل می‌دمد یا تاک می‌روید

پریشانم ز سعد و نحس گردون آه ازین گل‌ها

که نونو بهر من از گلشن افلاک می‌روید

مرا از هر گل نو در جگر خاری‌ست پنداری

ز خاک بخت من آن هم به صد امساک می‌روید

منم در عالم و این دانه‌های اشک بی‌قیمت

که از دل‌های ریش و سینه‌های چاک می‌روید

دمی باقی‌ست دامن برمچین از آب و خاک من

هنوز اندک گیاهی زین گل نمناک می‌روید

فغانی پاک شو تا مهر گردد کینهٔ دشمن

که داروی محبت از زمین پاک می‌روید

شمارهٔ ۱۸۶

پیش لبت که مرد که هم از تو جان ندید

یک آفریده از تو مسیحا زیان ندید

جاوید کام ران که تویی در ریاض دهر

گلدسته یی که آفت باد خزان ندید

فردا جواب نقد کدام آرزو دهد

عاشق که هیچگونه مراد از جهان ندید

باور که می کند که مرا رفتن تو کشت

از خون چو کس بدامن پاکت نشان ندید

کی در دلش گذشت که سوز من از کجاست

دشمن که آتشم زد و داغ نهان ندید

کس را چه انفعال، مرا طعن می کشد

آسوده را چه درد که زخم زبان ندید

نگرفت در پناه خودم زاغ هم ز ننگ

کرگس چه عیبها که درین استخوان ندید

تا چشم باز کرد فغانی بدان کمر

خود را به هیچ شکل دگر در میان ندید

شمارهٔ ۱۸۷

احبابرا ادای کلام تو می کشد

نقل درست و بحث تمام تو می کشد

هر دم رقیب از تو پیامی رساندم

باک از رقیب نیست پیام تو می کشد

چون آب زندگی همه جانی ولی چه سود

چون زنده می کنی و خرام تو می کشد

بیداد کن که خون نتوان خواست از فلک

صیدی که در شکنجه ی دام تو می کشد

وه زین غرور حسن که در هر گل زمین

خلقی در آرزوی سلام تو می کشد

ما را که آتشیم تمام از هوای تو

در آب دیده وعده ی خام تو می کشد

پیدا بود که روضه بچند آدمی رسد

ما را هوای صحبت عام تو می کشد

در آب و آتشست فغانی بیاد تو

وسواس دل به گفتن نام تو می کشد

شمارهٔ ۱۸۸

از دیده پنهان آن پری گشت و دل من خوش نکرد

آن مرغ وحشی عاقبت رفت و نشمین خوش نکرد

نی شد بمسجد منکرم زاهد که در میخانه هم

طور من بی دین و دل پیر برهمن خوش نکرد

از شمع خود ماندم جدا چندانکه گشتم دل سیه

روشن دل پروانه یی کاین تیره مسکن خوش نکرد

از عاشقی شد عاقبت روزم ببدنامی سیه

ترسید از روز سیه آنکس که این فن خوش نکرد

خوش حالت مرغی که او جا کرد در ویرانه یی

وز های و هوی باغبان گلگشت گلشن خوش نکرد

از چنگ طفلان دامنم کوته مبادا هیچگه

کاین دلق رسوایی دلم بیچاک دامن خوش نکرد

بی او فغانی هیچگه نشنید صوت خوشدلی

عاشق درین محنت سرا جز آه و شیون خوش نکرد

شمارهٔ ۱۸۹

خزان رسید و گلستان به آن جمال نماند

سماع بلبل شوریده رفت و حال نماند

نشان لاله ی این باغ از که می پرسی

برو کز آنچه تو دیدی بجز خیال نماند

بشکل و رنگ رخت از خزان کمالی یافت

ولی چه سود که آخر بدان کمال نماند

چو آفتاب که مغرور حسن و طلعت شد؟

که چون خزان دم آخر در انفعال نماند

کجاست کشتی می تا برآورم طوفان

که در مزاج جهان هیچ اعتدال نماند

چگونه از صدف تشنه در برون آید

چو در سحاب کرم قطره یی زلال نماند

بیا که برد فغانی غبار غیر از دل

کدورتی که بود موجب ملال نماند

شمارهٔ ۱۹۰

دلم ز روز بد خویش ماتمی دارد

چه ماتمست که اندوه عالمی دارد

خراب حالم و با کس نمی توانم گفت

خوشا کسی که بهر حال محرمی دارد

مراد ما به میان سهی قدان بستند

ولی چه سود که بس جای محکمی دارد

امید هست که از باغ وصل گل چینم

هنوز دیده ی خونین دلان نمی دارد

چه دل دهی برفیقان ناز پرورده؟

کسیست یار تو کز بهر تو غمی دارد

شدست نامه سیه خواجه را ز خاتم زر

دلش خوشست که در دست خاتمی دارد

شراب خورده فغانی و در خمار شده

جدا ز ساقی گلرخ جهنمی دارد

شمارهٔ ۱۹۱

روزی فلکم پیش در او نرسانید

بختم بقبول نظر او نرسانید

عشقم تن چون موی بروز سیه افگند

یکبار در آغوش و بر او نرسانید

زانم چه که بر اوج رسد اختر طالع

بر حال بدم چون اثر او نرسانید

آخر دهن آلوده شد از صحبت عاشق

لب گرچه بخون جگر او نرسانید

عاشق بچه مشغول شود پیش که دارد

دستی که به طرف کمر او نرسانید

چون دست بر آن تازه چمن یافت فغانی

آزار بگلبرگ تر او نرسانید

شمارهٔ ۱۹۲

امروز اگر می بمن آن لب نرساند

پیداست که مخمور تو تا شب نرساند

نظاره ی جولان توام کی برد از هوش

گر این طرفت بازی مرکب نرساند

بیچاره خرابی که دلش سوزد و از بیم

دستی بچنان عارض و غبغب نرساند

فریاد من از وعده خلافیست کز آن لب

هر بوسه که گوید به من اغلب نرساند

برخاست شراری ز دل گرم فغانی

آزار بگلبرگ تو یا رب نرساند

شمارهٔ ۱۹۳

نه قرار دل بر من نه بزلف یار گیرد

بکجا روم ندانم که دلم قرار گیرد

شده ام خراب آن دم که چنان میان نازک

دهدم به دست و آنگه ز میان کنار گیرد

نبود بسوز عاشق دل مدعی ندانم

که ببزم یار خود را بچه اعتبار گیرد

مشو ای رقیب یارش بشسکت خاکساران

ز چنان گلی مبادا که دلی غبار گیرد

ز جواب تلخ ساقی چو خراب شد فغانی

دگر از لبش مرادی بچه اعتبار گیرد

شمارهٔ ۱۹۴

رسید آن شمع و از هر جانبی پروانه می‌جوید

پریشان کرده کاکل عاشق دیوانه می‌جوید

ز بدخویی و مستی خون کند در کاسه‌ام اکنون

که پیمان‌بسته با میگون‌لبی پیمانه می‌جوید

رود تنها و نگذارد که باشم همره و دانم

که همتای خود آن گوهر کدامین دانه می‌جوید

چگویم کان بهشتی از هوای گل‌رخی چون خود

چو آتش گشته در کوی ملامت خانه می‌جوید

نگردد آشنا با کس و گر هم آشنا گردد

حریفی همچو خود کافر دل و بیگانه می‌جوید

کجا آرام گیرد روز و شب در دیده خواب آرد

کسی کان چشم مست و غمزهٔ مستانه می‌جوید

نکرده گوش بر گفت کسان اکنون که عاشق شد

پی خواب از فغانی هر شبی افسانه می‌جوید

شمارهٔ ۱۹۵

چه سازم وه که آن بیباک رو از مرد و زن پوشد

ز چشم بد پریشانی زلف پر شکن پوشد

گریبان می گشاید تا کند صد رخنه در جانم

بگلگشت او قبا نازکتر از برگ سمن پوشد

همه یوسف رخان زارند بهر آستین بوسش

کسی زینان قبای دلبری در انجمن پوشد

بصد رنگ دگر می سوزدم آن شکل مستانه

گرفتم کاکل پرتاب و چاک پیرهن پوشد

کسی کز دیده ی روشن جدا ماند تواندهم

که سال و مه بروی خود در بیت الحزن پوشد

دلم صد پاره می سازی و می دوزی گریبانم

چه رحمست این برو ای پند گو عاشق کفن پوشد

بگو حال فغانی ای صبا بگذشت کار از آن

که درد و محنت غربت ز یاران وطن پوشد

شمارهٔ ۱۹۶

بهر کس گر درآیی خوبی رخسار کی ماند

نهالی کاینچنین باشد گلش بر بار کی ماند

مرا خاریست در دل از تمنای گل رویت

برآور حاجت من در دلم این خار کی ماند

برون آرم ز چنگ میفروشان خرقهٔ تقوی

چنین رختم گرو در خانهٔ خمار کی ماند

تویی در دل چو جان و خون بهم آمیخته با هم

کسی کاین باده در جامش بود هشیار کی ماند

معاذالله بدینسان گر تو فردا در جواب آیی

ملامت رفتگان را بر زبان گفتار کی ماند

نشان دامن پاکست روز افزونی حسنت

وگرنه خوبی ده روزه این مقدار کی ماند

ز حسن بیزوالت ایکه شد خلقی خریدارت

اگر اندک زمانی باشد این بازار کی ماند

خیال شمع رویت گر نباشد در نظر ما را

شب غم روشنی در دیدهٔ بیدار کی ماند

مکن منع فغانی گر بود مست از می وحدت

کسی کاین باده در جامش بود هشیار کی ماند

شمارهٔ ۱۹۷

چه شد که از همه جا بوی درد می آید

زهر که می شنوم آه سرد می آید

ز گریه کور شدم وه که دل نشد بیدار

ازین گلاب که بر روی زرد می آید

قرار نیست درین چشم هرزه گرد هنوز

ز رهگذار تو چندانکه گرد می آید

ز عشق خون جگر نوش و شکر کن که بشر

به عالم از پی این خواب و خورد می آید

یکی درست نسازد زمانه ی نامرد

ز صد شکست که در کار مرد می آید

مخور فریب که پس مانده هزار خمست

میی کزین قدح لاجورد می آید

ضرورتست فغانی وصال همنفسی

ز صد هزار یکی چون تو فرد می آید

شمارهٔ ۱۹۸

صبا برگ گلی سوی من مجنون نیندازد

که از خار دگر در رهگذارم خون نیندازد

نیفتم هیچگه در بزم شمع خود چو پروانه

که کس دستم نگیرد وز درم بیرون نیندازد

فسون خوان در پی تسکین سوز و من بفکر آن

که آهم آتشی در دفتر افسون نیندازد

توانم خواند آسان نامه ی او گر برغم من

رقیبش در نوشتن حرفی از مضمون نیندازد

شبی در بزم آنمه زنده دارم بر مراد دل

اگر ساقی دوران در میم افیون نیندازد

فغانی دل منه بر مهر گردون کاین ستم پیشه

نیفرازد سری تا آخرش در خون نیندازد

شمارهٔ ۱۹۹

ماه من از خانه مست شب بهوای که شد

ساقی بزم که گشت شمع سرای که شد

دولت دیدار او باز کرا رخ نمود

آینه ی حسن او روی نمای که شد

غمزه پنهانیش آفت جان که گشت

خنده ی زیر لبش باز بلای که شد

عشوه و نازش کرا داد بشوخی فریب

مکر و فسونش دگر مهر و وفای که شد

گرنه بمستان خویش چاک گریبان نمود

جامه ی صد ناتوان چاک برای که شد

بر سر زانوی که مانده سرو خواب کرد

هیکل و بازوی او دست دعای که شد

بر دل سخت که داشت آه فغانی اثر

هر نفس گرم او داغ جفای که شد

شمارهٔ ۲۰۰

ماتم نشست و کوکبه ی سور شد بلند

صد نیزه در حوالی ما نور شد بلند

گلبانک میفروش بدردی کشان رسید

پنداشتی که زمزمه ی صور شد بلند

تا روی بسته بود دم خلق بسته بود

این غلغل از نظاره ی منظور شد بلند

معشوق در کنار دهد روشنی بدل

زان آتشم چه سود که از دور شد بلند

در هر سری ز نشأه ی توحید باده ییست

زین اعتبار دعوی منصور شد بلند

آباد باد میکده کز فتنه ایمنست

نخلی کزین سراچه ی معمور شد بلند

آن روز نقد هستی ما نذر باده شد

کز طرف باغ طارم انگور شد بلند

ساقی بیار باده که عید صیام رفت

وز دیدن تو ناله ی طنبور شد بلند

بادا بقای پیر که از فیض جام او

افسانه ی فغانی مخمور شد بلند

شمارهٔ ۲۰۱

رفتی و چشم روشنم از اشک حرمان تیره شد

در دل چراغی داشتم آن هم به هجران تیره شد

بس تیره و افسرده ام در آتشم افگن شبی

داغ تو باشد شمع من باری اگر جان تیره شد

دیگر چه گل چیند کسی از گریه ی شبهای من

کز دیده ی آلوده ام سیلاب مژگان تیره شد

می سوزم و آگه نیم کز چیست در جان آتشم

بر من چه تابد چون دلم از داغ پنهان تیره شد

فالی که بر خود می زدم افتاد بر عکس مراد

وه کز خیال باطلم طبع پریشان تیره شد

آلوده نتوان کرد لب بهر حیات جاودان

آیینهٔ اسکندری از آب حیوان تیره شد

سوزد فغانی ته بته پیش تو از شرم گنه

هم در خور آتش بود دل چون ز عصیان تیره شد

شمارهٔ ۲۰۲

نوبهار آمد که بوی گل جهان را خوش کند

جرعه نوشان را شقایق نعل در آتش کند

خرم آن شاهد که نوشد جرعه ی بیغش بناز

عاشق دلخسته از نظاره ی او غش کند

لاله خون ریزان، گل آتشبار و سوسن ده زبان

مرغ سرگردان ازینها با که خاطر خوش کند

چشم و دل گردد زمین و آسمان، چون ماه من

جلوه بر تخت روان و ناز بر ابرش کند

آهوان را چشم و مرغان را نظر مانده به راه

تا کی این ترک شکاری دست در ترکش کند

شمه یی طاقت نیارد گر بود صبح و شفق

آنچه بر دل جام صاف و ساقی مهوش کند

بلبل طبع فغانی در گلستان نظر

بهر تسخیر گلی این نغمهٔ دلکش کند

شمارهٔ ۲۰۳

دلم آه سحر چون با دعا دمساز گردانید

ز غربت آفتاب من عنانرا باز گردانید

هوای دلکش صحرا و آب دیده ی عاشق

نهال نازکش خوشتر ز سرو ناز گردانید

کدام ابرو کمانت یار و همدم شد درین رفتن

که چشم عشوه سازت را شکار انداز گردانید

فدای بازی اسبت دل ممتاز درویشان

که بس شاهانه ات از همرهان ممتاز گردانید

ربود از نرگست باد خزانی رنگ دلداری

غرورت غمزه ی مستانه را غماز گردانید

هوای زلف مشک آمیز و چشم سرمه سای تو

چو تار عنکبوتم زار و بی آواز گردانید

مقدس آتشی کان از نهاد شمع سر برزد

ز روی تربیت پروانه را جانباز گردانید

صبا آورد گرد دامن پیراهن یوسف

در بیت الحزن را پرده ی صد راز گردانید

همینت بس فغانی در بلاد پارسی گویان

که عشقت عندلیب گلشن شیراز گردانید

شمارهٔ ۲۰۴

بر اوج حسن چو آن ترک کج کلاه بر آید

خروش عشق ز درویش و پادشاه برآید

چو طالعست ببینندگان ستاره ی روشن

بآفتاب رود همره و بماه برآید

چو خط و خال تو چند از برای سوختن من

یکی غنیم شود دیگری گواه برآید

گناه کرده ی عشقم چنان رسان بقصاصم

که دوست گرید و از جان دشمن آه برآید

نهال بی ثمر خود به گریه سبز چه دارم

بسوزم وز گلم لاله ی سیاه برآید

ز حد گذشت ملامت حذر ز شعله ی آهی

که روز داد ز دلهای دادخواه برآید

غم و ندامت و حسرت بجان زنند شبیخون

چسان فغانی تنها به این سپاه برآید

شمارهٔ ۲۰۵

ز بی‌رحمی چو آن گل‌پیرهن دور از بر من شد

به تن از خرقهٔ پشمینه‌ام هر تار سوزن شد

نماید همچو عکس طوطی آبی در آیینه

دل خونین که از پیکان خوبان غرق آهن شد

عفی الله مستی آن شوخ مردمکش که با خوبان

به رغم عاشق خود در سر می دست و گردن شد

به کنج محنت و غم سوختم چون شمع در فانوس

چرا کز اشک و آهم سوز دل بر خلق روشن شد

فغانی دامن از این خاکدان همچون صبا برچین

که در گل ماند اینجا هر که او آلوده‌دامن شد

شمارهٔ ۲۰۶

شبها گذشت و چشم من یک لحظه آرامی ندید

بی گریه صبحی دم نزد بی خون دل شامی ندید

یکشب سر شوریده ام سامان بالینی نیافت

روزی دل سرگشته ام روی سرانجامی ندید

نگذشت روزی یا شبی کاین جان خرمن سوخته

پروانه ی شمعی نشد داغ گلندامی ندید

می خواست عشق جان ستان قتل یکی از عاشقان

از من زبونتر در جهان رسوا و بدنامی ندید

عمریست کاین دلبستگی دارد فغانی با بتان

هرگز گشاد کار خود از حلقهٔ دامی ندید

شمارهٔ ۲۰۷

بیا که ساقی ما باده ی طهور دهد

ندیم بزم، ندای هوالغفور دهد

دلم بمجلس مستان حق پرست کشید

که داد عیش در آن زمره ی حضور دهد

قدم براه نه ایدل که آب نزدیکست

اگرچه خضر رهت وعده های دور دهد

دلی که نقد حیاتست پیش وقت شناس

چرا ز دست بسودای قصر و حور دهد

تو خود در آب فگندی متاع خود لیکن

اگر زوال پذیرد کرا قصور دهد

ز سنگ بادیه روشن شود زجاجه ی دل

چو یار عرض تجلی به کوه طور دهد

قضا چو دامن یوسف کشد بخون دروغ

ز گرد نافه ی چینش ولی بخور دهد

یکیست درد فغانی و محنت ایوب

خدای عز وجلش دل صبور دهد

شمارهٔ ۲۰۸

خون خوردنم ز هجر تو از حد برون مباد

زین تلخ باده چهره ی کس لاله گون مباد

آتش بسوز ناله ی مستان عشق نیست

خوشدل کسی به نغمه ی این ارغنون مباد

ای گل خیال کشتن عاشق نه طور تست

بر دامنت نشانه ی این رنگ خون مباد

سوزانتر از جدایی یارست رشک غیر

این داغ بر جراحت عاشق فزون مباد

هر دم بشکل دیگرم آن غمزه می کشد

کافر به تیغ غمزه ی خوبان زبون مباد

آن را که نیست گرمی عشقی حیات نیست

سر بی هوای عشق و دلم بی جنون مباد

وصل تو آفتاب، بنام که فال زد

کش ذره یی ز کوکب طالع سکون مباد

خود را تمام داد فغانی بدست عشق

آشفته دل ز وسوسه ی چند و چون مباد

شمارهٔ ۲۰۹

حسن تو بچشم ما نگنجد

آن نور به هیچ جا نگنجد

باز امشبم از خیال آن روی

در دیده و دل صفا نگنجد

بی مغز سری کز آفتابی

یک ذره درو هوا نگنجد

یا رب چه دلست این که هرگز

در وی رقم وفا نگنجد

گل بر سر خاک ما میارید

کانجا بجز از گیا نگنجد

بیگانه گرفت بزم آن شمع

پروانه ی آشنا نگنجد

هر شام ز یا رب فغانی

در هفت فلک دعا نگنجد

شمارهٔ ۲۱۰

به مجلسی که تویی می دگر نمی‌گنجد

چه جای می که گلاب و شکر نمی‌گنجد

بنوش از دل عاشق میی که می‌خواهی

که در خرابهٔ ما جام زر نمی‌گنجد

چه حالت است که در جام عیش مسکینان

به غیر شربت خون جگر نمی‌گنجد

محبت تو چنان ساخت سیرم از عالم

که در مزاج دلم خواب و خور نمی‌گنجد

میان ما و حبیب آنچنان معامله‌ای‌ست

که گر فرشته شود غیر در‌نمی‌گنجد

هزار گونه غم و درد در دلم کردی

بس است، دیگر ازین بیشتر نمی‌گنجد

مکش دراز فغانی حدیث و شور مکن

دگر به خلوت ما درد سر نمی‌گنجد

شمارهٔ ۲۱۱

آمد بهار و دل بمی و جام تازه شد

مهرم بساقیان گلندام تازه شد

هر شاخ گل ز کج کلهی می دهد نشان

خوبان رفته را به جهان نام تازه شد

آه از فریب دهر کزین عشوه بس نکرد

تا خلق را همان طمع خام تازه شد

از خاک کشتگان وفا خاست بوی گل

داغی که بود بر دل از ایام تازه شد

دل کنذده بودم از می و ساقی چو گل رسید

جان رمیده را هوس جام تازه شد

مرغ هوا به خانه خرابی من گریست

چندانکه سبزه ام بلب بام تازه شد

می نوش و گل بریز فغانی که عاقبت

باغ هنر ز چشمه ی انعام تازه شد

شمارهٔ ۲۱۲

آن رهروان که رو به در دل نهاده اند

بی رنج راه رخت به منزل نهاده اند

تا می توان شکست دل دوستان مخواه

کاین خانه را به کعبه مقابل نهاده اند

بسم الله ای مسیح که چندین تن عزیز

در شاهراه میکده بسمل نهاده اند

درمانده ی صلاح و فسادیم الحذر

زین رسم ها که مردم عاقل نهاده اند

کمتر طریق دردکشی ترک سر بود

این رسم را به شیوه ی مشکل نهاده اند

از گوشه های میکده جویم صفای وقت

کانجا هزار آینه در گل نهاده اند

غمگین مشو فغانی اگر باده ات نماند

صد جای بیش بهر تو محفل نهاده اند

شمارهٔ ۲۱۳

جفا مکن که دگر آن جفا نمی گنجد

چنان شدم که بدل ماجرا نمی گنجد

هزار گونه جفا نقش بسته در دل تو

چه شد که یکدو رقم از وفا نمی گنجد

مدار چشم سیه را بسرمه ی شوخی

که در کرشمه ی این جز حیا نمی گنجد

خراب آن بدنم ای نهال روز افزون

که همچو لاله و گل در قبا نمی گنجد

نگویمت که مکن گوش حرف بیگانه

چو در دلت سخن آشنا نمی گنجد

درآمدی بدل و رستم از بلای جهان

بهر کجا که تو باشی بلا نمی گنجد

بدرد عشق فغانی خسته را دل تنگ

چنان پرست که یاد دوا نمی گنجد

شمارهٔ ۲۱۴

با چون منی چرا می چون ارغوان خورند

بگذار تا به کوی تو خونم سگان خورند

مغرور ناز و غمزه ی خویشی ترا چه غم

بیچاره آنگروه که بر دل سنان خورند

خونابه ی دلم ز تو ای گل نه اندکست

دردیکشان عشق تو رطل گران خورند

دیوانگان عشق ترا خواب و خور حرام

آنانکه عاشقند چرا آب و نان خورند

شیران مرغزار تو ای مشگبو غزال

بخشند صید را و دل خون چکان خورند

تاب زبان خلق نداری شکر مخواه

دانی که عافیت طلبان استخوان خورند

خونم حلال گر نکشی پیش دشمنم

این باده را ز دیده ی مردم نهان خورند

گر کوه غم رسد ز تو دل بد نمی کنم

یاران مهربان غم یاران بجان خورند

می خور فغانی از کف خوبان که جور نیست

جامی که دوستان برخ دوستان خورند

شمارهٔ ۲۱۵

نظاره ی روی تو بسی خانه سیه کرد

آتش کند این کار که آن روی چو مه کرد

ما را ز تماشای تو صد گونه سیاست

آن چین جبین و شکن طرف کله کرد

تنها چه کند آنکه همه عمر ترا دید

در آینه آن دیده بهر سو که نگه کرد

امشب من دیوانه در آن بزم نبودم

آه از چه کشید آن مه و بر حال که وه کرد

فریاد از آنروز که جویند و نیابند

سرهای عزیزان که لگدکوب سپه کرد

زان نخل جوان تا چه شود روزی عاشق

باری بهواداری او عمر تبه کرد

نزدیکتر از سایه به او بود فغانی

بس دور فتادست ندانم چه گنه کرد

شمارهٔ ۲۱۶

عشق آمد و هوای صف طاعتم نماند

پرهیز ای فرشته که آن عصمتم نماند

دردا که از دعا تو بدستم نیامدی

وز جانب کسی نظر همتم نماند

خود را به عشق لاله رخی سوختم تمام

اندوه دوزخ و هوس جنتم نماند

دادی بسی نمک شکری نیز لطف کن

کز خوان نعمت تو جزین قسمتم نماند

می ده که گر فرشته شوم همچنان بدم

بدنام چون شدم بر کس حرمتم نماند

دنبال آرزوی دل خود نمی روم

نومیدیم بسوخت بسی رغبتم نماند

اکنون که چون فغانیم افگندی از نظر

گر هم که داشتم هنری قیمتم نماند

شمارهٔ ۲۱۷

دوشم چراغ دیده به صد نور و تاب بود

در سر شراب و در نظرم آفتاب بود

تا روز در مشاهده ی شمع روی دوست

می سوختم چرا که نه هنگام خواب بود

بزمی به از هزار پریخانه ی چگل

دل در میان به صورت و معنی خراب بود

من در میانه سوخته چون دانه ی سپند

وز هر کرانه کار حسود اضطراب بود

با آه و ناله گرچه سرآمد زمان وصل

از نقد عمرم آن دو نفس در حساب بود

از غایت حیا نتوانست دیدنش

هم شرم روی او برخ او حجاب بود

تسبیح صوفیان گرو نقل و باده شد

تسبیح را چه قدر سخن در کتاب بود

از زهر چشم و تیغ زبانش خبر نبود

دیوانه یی که بر سر آتش کباب بود

ساقی ز آه گرم فغانی مرو بتاب

او را چه اختیار گناه شراب بود

شمارهٔ ۲۱۸

منم که دوست مرادم ز تلخ و شور دهد

مدام باده و نقلم بدست زور دهد

پیاله گیر که دست سپهر نتوان تافت

اگر نگین سلیمان به دست مور دهد

هدیه ییست که ترک مرصعینه کمر

شراب لعل ز پیمانه ی بلور دهد

مرا ز خاک در دوست بیش ازان فرحست

که سرمه مژده ی بینا شدن بکور دهد

قبول کن که به از کسوت ملامت نیست

ز هر چه دوست بدردیکشان عور دهد

بسی زبانه که در خرمنم زند گردون

چو آفتاب مرا جلوه ی سمور دهد

ز آب چشم فغانی چه خیزد ای بدخواه

سزای مردم بی درد خاک گور دهد

شمارهٔ ۲۱۹

ستمگران غم اهل نظر نمی دانند

جراحت دل و داغ جگر نمی دانند

دو اسبه رو به هم آورده در بساط غرور

ستاره بازی گردون مگر نمی دانند

بجان ملامت عشاق می کنند عوام

معینست که کار دگر نمی دانند

خرد پسند ندارد شکست درویشان

علی الخصوص که پا را ز سر نمی دانند

جراحت دل رندان ز زخم تیر قضاست

فغان که کج نظران اینقدر نمی دانند

بعید نیست که آتش بعود زهره زنند

درین دیار که قدر هنر نمی دانند

بعیب دوستیم دشمنند بی خردان

هزار شکر کزین بیشتر نمی دانند

خوشا نشاط پرستان که سرخوشند مدام

چنانکه آب رز از آب زر نمی دانند

چه منزلست فغانی حریم کعبه ی عشق

که زمره ی حرمش ره بدر نمی دانند

شمارهٔ ۲۲۰

آنان که به اخلاص کلام تو نویسند

در اول دفتر همه نام تو نویسند

یا رب چه بلا ماه تمامی که تمامان

بر دل صفت حسن تمام تو نویسند

آنی که ببزم هنر و انجمن فضل

جادو قلمان جمله سلام تو نویسند

بس نقد روان آب شود تشنه لبان را

تا یکدو سخن بر لب جام تو نویسند

چون گفته ی مرغان چمن هست گلوسوز

هر بیت که آن بر در و بام تو نویسند

یوسف صفتان نام تو از غایت تعظیم

در گوشه ی مکتوب غلام تو نویسند

یاقوت لبان بر ورق لاله و نسرین

تعریف خط غالیه فام تو نویسند

بس نکته ی دلجو به زبان قلم آید

عشاق پریشان چو پیام تو نویسند

حاشا که ملایک دیت خون فغانی

در حوصله دانه و دام تو نویسند

شمارهٔ ۲۲۱

ز گلگشت آمدی بنشین که مشک چین فرو ریزد

میان بگشا که از هر سو گل نسرین فرو ریزد

خوش آن محفل که خورشیدی درون آید عرق کرده

نشیند وز مه نو خوشه ی پروین فرو ریزد

چو انگیزد علاج دل طبیب کاردان من

ز نخل خامه چندین شیوه ی شیرین فرو ریزد

زبان دانیست ترک من که هنگام سخن گفتن

بعنوان عجب بس نکته ی رنگین فرو ریزد

ز گرد ره چو افشاند غزالم رشته ی کاکل

هزاران نافه ی سربسته از هر چین فرو ریزد

چه خوش‌تر زانکه عاشق خفته باشد زار و معشوقش

ز گلزار آید و گل بر سر بالین فرو ریزد

دگر زان لب چه می‌خواهی فغانی زین سخن گفتن

ترا بس نیست این درها که در تحسین فرو ریزد

شمارهٔ ۲۲۲

کیم من تا کس از مرکب برای من فرود آید

مرا تشریف بس گردی که از دامن فرود آید

فدای حلقه ی فتراک آن صیاد دلبندم

که بهر صید پیکان خورده از توسن فرود آید

ازان روی عرقناکت رسد از چشم و دل آبی

مثال شبنم صبحی که در گلشن فرود آید

برافروز از چراغ جام بهر مهوشان منزل

که خورشید از برای باده ی روشن فرود آید

سمند ناز را بر آتش من گرم کن زانرو

که شاه وقت گاهی بر در گلخن فرود آید

بنور جان برافروزم سرای دیده را لیکن

دل سلطان من مشکل درین مسکن فرود آید

چراغ تیره سوز من چه بنماید در آن مجلس

که روزش آفتاب و شب مه از روزن فرود آید

فغانی جز بصاحبدل مخوان درس نظر بازی

چنین معنی کجا در طبع هر کودن فرود آید

شمارهٔ ۲۲۳

گلرخان بر سر خاکم چمنی ساخته اند

چمنی بر سر خونین کفنی ساخته اند

در حقیقت نسب عاشق و معشوق یکیست

بوالفضولان صنم و برهمنی ساخته اند

یکچراغست درین خانه که از پرتو آن

هر کجا می نگرم انجمنی ساخته اند

از سگان سر کوی تو بسی منفعلم

که به همصحبتی همچو منی ساخته اند

حال عشاق چه باشد که ازان تنگ شکر

کنده دندان طمع با سخنی ساخته اند

با اسیران سخنی گوی که این خسته دلان

از لب چون شکرت با سخنی ساخته اند

زلف شبرگ تو دامیست برای دل ما

که صدش تعبیه در هر شکنی ساخته اند

عشق ضایع نکند رنج عزیزان بنگر

که چها در صفت کوهکنی ساخته اند

تا کشد بار غم عشق فغانی بمراد

دلش از سنگ وز آهن بدنی ساخته اند

شمارهٔ ۲۲۴

سحر فغان من آنمه ز طرف بام شنید

شکایتی که ازو داشتم تمام شنید

زیان دشمنی و سود دوستی گفتم

عیان نگشت که خود رای من کدام شنید

دگر هوای گلستان نکرد مرغ چمن

چو حال خسته دلان اسیر دام شنید

پیام وصل ز معشوق عین مرحمتست

خجسته وقت اسیری که این پیام شنید

بنام و ننگ مقید مشو که زاهد شهر

هزار طعن ز هر کس برای نام شنید

سلیم گو بجواب شکسته پردازد

بشکر آنکه بهرجا که شد سلام شنید

دگر ز عشق جوانان مست توبه نکرد

بنکته یی که فغانی ز پیر جام شنید

شمارهٔ ۲۲۵

سرشک لعل من حاصل گل آزار می‌آرد

گهر می‌ریزم و سنگ ملامت بار می‌آرد

شکست از دیدهٔ بدخورد جامم این سزای او

که صحبت را ز خلوت بر سر بازار می‌آرد

شراب تلخ با محبوب سیم‌اندام نوشیدن

فرح دارد ولی تلخی صد آن مقدار می‌آرد

مکن عیب من از مستی و سربازی که عشق است این

که گردن‌بسته‌شیران را به پای دار می‌آرد

بسا مرد سلامت رو که بهر یک زمان مستی

شرابش موکشان در خدمت خمار می‌آرد

به جان‌بخشی من آن کس که دایم می‌کند انکار

اگر یک جرعه می‌نوشد روان اقرار می‌آرد

فغانی ماه شبگرد تو شب از عین عیاری

گذر در چشم بی‌خواب و دل بیدار می‌آرد

شمارهٔ ۲۲۶

کنون که باد خزان فرش لعل فام کشید

خوش آنکه در صف مستان نشست و جام کشید

دلم که جام نگون داشت سالها چو حباب

ببین که موج شرابش چسان بدام کشید

خزان در آمدن آن سوار حاضر بود

که در رهش ورق زر باحترام کشید

فلک بداد مرادم چنانکه دل می خواست

ولی ز هر سر مویم صد انتقام کشید

شدم اسیر شکار افگنی که صد باره

سنان بدیده ی شیران تیز گام کشید

هزار جرعه ی فیضست در قرابه ی عشق

خوش آن حریف که این باده را تمام کشید

چگونه لذت ذوق وصال دریابد

ز یار هر که نه بعد از فراق کام کشید

خوش آن فتاده که هر چند یار سرکش بود

بگرمی نفسش بر کنار بام کشید

بسیل داد فغانی روان سفینه ی عشق

نه نام ننگ شنید و نه ننگ نام کشید

شمارهٔ ۲۲۷

تا چند طلب باشد و مطلوب نباشد

خون گریم و نظاره ی محبوب نباشد

هر ناله میان من و او قاصد دردیست

دلسوز مرا حاجت مکتوب نباشد

هر جا که شکافند دل مهر پرستان

یکذره نیابند که مجذوب نباشد

گر دیده و دل پاک نگهداشته باشی

هیچ از نظر پاک تو محجوب نباشد

عشقست که قربان سگ کوی کند مرد

این درد چو درد دل ایوب نباشد

شک نیست که در قصه ی پیراهن یوسف

خونبارتر از دیده ی یعقوب نباشد

دل بد مکن از یار جفا پیشه فغانی

خوبی که جفایی نکند خوب نباشد

شمارهٔ ۲۲۸

دود از دل من باده ی گلرنگ برآورد

زین خرقه ی تر آینه ام زنگ برآورد

هر بار نمی برد چنین مطربم از دست

این بار ندانم که چه آهنگ برآورد

عشق آمد و در چاه فراموشیم افگند

آنگاه سر او بگل و سنگ برآورد

گفتم که به یک نغمه درم جامه ی ناموس

من گفتم و مطرب بنوا چنگ برآورد

شد دیده سپید و گل مقصود نچیدیم

نخل غرض ما همه این رنگ برآورد

بس تخم امل در هوس نام فشاندیم

نامش نشنیدیم ولی ننگ برآورد

صد کوه بلا زیر و زبر کرد فغانی

هر گاه که آهی ز دل تنگ برآورد

شمارهٔ ۲۲۹

به این جادو و شانم تا سر پیوند خواهد بود

به زنجیر محبت گردنم در بند خواهد بود

اگر صد خوب پیش آمد ترا یاد آرم و سوزم

بلا آندل که با وصل تو حاجتمند خواهد بود

درین مجلس بچیزی هر کسی دندان فرو برده

امید ما به آن لبهای شکر خند خواهد بود

اگر تلخی رسد در صحبت احباب شیرین باش

مکن ابرو ترش تا کی گلاب و قند خواهد بود

هنوزم دل تپید گر خوشتر از جان در برم آیی

کجا از مژده ی قاصد دلم خرسند خواهد بود

نسیم پیرهن گر روضه سازد بیت احزان را

همان خون در دل پیر از غم فرزند خواهد بود

عروس دهر هر ده روز عهدی بسته با یاری

مپنداری که تا آخر به یک سوگند خواهد بود

وفای عمر اگر اینست سهلست آب حیوان هم

بخواهد خاک شد این خسته هم تا چند خواهد بود

نه مرد عشق خوبانی فغانی زین هوس بازآ

ملامت بشنوی گفتم ز یاران پند خواهد بود

شمارهٔ ۲۳۰

ساقی چه بود باده و زین آب چه خیزد

من تشنه ی عشقم ز می ناب چه خیزد

گل دیده نیفروزد و مه دل نرباید

مقصود تویی از گل و مهتاب چه خیزد

خنجر مکش از دور که من صید هلاکم

نزدیکتر از این غضب و تاب چه خیزد

در هم مکش ابرو ز تمنای دل من

جز حاجت درویش ز محراب چه خیزد

چون تیر تو خوردیم چرا تیغ کشد غیر

تسلیم چو شد صید ز قصاب چه خیزد

در خواب شد آنشوخ بشکلی که مرا کشت

تا باز چه بنماید و زین خواب چه خیزد

اشک تو نیار گل مقصود فغانی

پیداست کزین قطره ی خوناب چه خیزد

شمارهٔ ۲۳۱

صبحی بمن آن شاخ گل از خواب نخیزد

یا نیمشبی مست ز مهتاب نخیزد

از خانه ی زین خاست بقصد دل عاشق

زانگونه که آتش بچنان تاب نخیزد

از گرمی می بود که آن غمزه برآشفت

بی جوشش خونی رگ قصاب نخیزد

هر چند کشم باده ز غم پاک نگردم

گردیست بدین دل که به صد آب نخیزد

پهلو بدم تیغ نه ار بر سر کاری

مرد هنر از بستر سنجاب نخیزد

خون خوردنم از عشق بگویید بزاهد

تا بیخبر از گوشه ی محراب نخیزد

این بیخودی و مستی عشقست فغانی

اینگونه خرابی ز می ناب نخیزد

شمارهٔ ۲۳۲

هوا خوشبوی گشت و مرغ در پرواز می‌آید

بهار رفته از گلشن به گلشن بازمی‌آید

تحیت می‌رساند بلبلان را باد نوروزی

که گل بار دگر در جلوه‌گاه ناز می‌آید

چه باد مشک‌بیز است اینکه بوی جان دهد هردم

مگر از راه آن ترک شکارانداز می‌آید

بشارت باد از آن صیادوَش کبک خرامان را

که باز از طرف دشت آواز طبل باز می‌آید

چه سازست اینکه دیگر می‌نوازد مطرب مجلس

که از رگ‌های جان عاشقان آواز می‌آید

چمن خالی مبادا از می لعل و نسیم گل

که این آب و هوا سرو مرا دمساز می‌آید

بگردان پرده‌ای مطرب که از راه عراق امروز

مه اوج شرف در گلشن شیراز می‌آید

بده جامی که انجامش به از آغاز خواهد شد

هر آن کو با صفای نیت از آغاز می‌آید

مسیحا یار و خضرش رهنمون و هم‌عنان یوسف

فغانی آفتاب من به این اعزاز می‌آید

شمارهٔ ۲۳۳

افغان که دل به هیچ مقامم نمی کشد

کس جرعه یی شراب ز جامم نمی کشد

آزرده ام چنانکه به گلگشت کوی تو

دل هم به اختیار تمامم نمی کشد

دست من و میان تو زین نازکان شهر

چابکتر از تو کس چو بدامم نمی کشد

بیگانه ام ز نقل و شرابی که بی تو است

اندیشه ی حلال و حرامم نمی کشد

دل می برد فرشته و ره می زند پری

رغبت به سوی هیچکدامم نمی کشد

امروز هم به وعده مرو آفتاب من

کاین داغ جانگداز بشامم نمی کشد

این عزتم تمام که در سال و مه کسی

بار دعا و ننگ سلامم نمی کشد

جز عشق خانه سوز فغانی دگر نماند

همصحبتی که ننگ ز نامم نمی کشد

شمارهٔ ۲۳۴

روز گلگشتست و یاران برگ عشرت ساختند

گلرخان رفتند و در گلزار صحبت ساختند

کار افتادست عاشق را که در صحرا و باغ

دلبران هر روز مجلس را بنوبت ساختند

گوشه ی بستان خوشست اکنون که محبوبان مست

هر یکی پای گلی جستند و خلوت ساختند

وقت آن آمد که در عالم به دست آید گلی

بینوایان بسکه با خار ندامت ساختند

آه از این بستان که تا برگ از درخت آمد برون

از برای رفتنش صد گونه علت ساختند

قصر یاقوتست پنداری درخت ارغوان

کز برای عشرت اهل مروت ساختند

دوست دارم طور میخواران که گر دشمن رسد

در زمانش مست از جام محبت ساختند

گرچه مستم چشم بر لطف ازل دارم هنوز

زانکه حاضر بوده ام آن دم که جنت ساختند

باده پنهان کن فغانی تا نگیرد نام بد

کیمیایی کان به صد تدبیر و حیلت ساختند

شمارهٔ ۲۳۵

بیا که شاهد گل شمع بوستان گردید

چمن ز حوروشان روضه ی جنان گردید

هوا کریم صفت گشت و ابر گوهر بار

فلک انیس شد و بخت مهربان گردید

به یک دو قطره که از دیده ریخت بلبل مست

نظاره کن که چها در چمن عیان گردید

کسی که با می و ساقی نشست بر لب جو

میان برگ گل از چشم بد نهان گردید

چنان پیاله ی دردیکشان لبالب شد

که خاک را ز هوس آب در دهان گردید

شراب گشت چو خون شهید عشق سبیل

بدست هر صنمی ساغری روان گردید

هوا خوشست فغانی حریف باده طلب

کنون که در همه جا مست می توان گردید

شمارهٔ ۲۳۶

گلرخان از نفس ما اثری یافته اند

دل دگر ساخته گویا خبری یافته اند

اشک ریزان سحرخیز ترا ذکر بخیر

که زهر قطره برین در گهری یافته اند

نیست نزدیکتر از کوی تو راهی بخدا

که ازین کعبه به فردوس دری یافته اند

آستان تو بود برج سعادت که درو

هر دم از بال هما شاهپری یافته اند

طوطیان فاتحه خوانند خط سبز ترا

از نمکدان تو گویا شکری یافته اند

پیش چشم تو نیاورد کسی تاب نظر

مگر آنانکه ز جایی نظری یافته اند

تا تو پیدا شده یی کس نبرد نام پری

ظاهرست اینکه ازو خوبتری یافته اند

رو نتابند اسیران تو از تیر قضا

از سر و کار جهان این قدری یافته اند

سرو جان باخت فغانی و نزد نقش مراد

خوش حریفان که ز دست تو سری یافته اند

شمارهٔ ۲۳۷

خوبی بالتفات وفا کم نمی شود

بنمای رخ که از تو صفا کم نمی شود

صحبت بیاد و بوسه بپیغام تا بکی

این غایبانه بازی ما کم نمی شود

من بوی جان فرستم و تو نکهت عبیر

باری درین میانه صبا کم نمی شود

روزی بود که با من مخلص یکی شوی

در کار بنده لطف خدا کم نمی شود

صد سال اگر وصال بود آرزو بجاست

این درد جان ستان بدوا کم نمی شود

اکنون که آمدی نظری هم نمی کنی

از نرگس تو رنگ حیا کم نمی شود

هر چند خیر بیش بود ذکر خیر بیش

نعمت زیاده کن که جزا کم نمی شود

یا رب چه خیر می کنی ای پادشاه حسن

کز پیش درگه تو گدا کم نمی شود

خون خوردنست کار فغانی بهجر و وصل

آسوده چون شوم که بلا کم نمی شود

شمارهٔ ۲۳۸

معاذالله گرت با همدمان رغبت زیاد افتد

من بیتاب را از غصه آتش در نهاد افتد

دلم خواهد که ساید دیده بر اندام سیمینت

چه می گویم که از چشم جهان بینم سواد افتد

بخو وصلت روا می داشتم بر دیگران هجران

چه دانستم که فالم جمله بر عکس مراد افتد

رقیبان حال من باور نمی دارند اگر سوزم

الهی آتشی در مردم بد اعتقاد افتد

شبی در کلبه ی تاریک عاشق در نمی آیی

چرا با دوستان کس این چنین بد اعتماد افتد

مبر حاجت بغیر ایدل که در دست کسی نبود

اگر ناگه خدا خواهد که در کارت گشاد افتد

فغانی زین نظر بازی سیه شد نامه ات تا کی

خیالت با خط نو خیز و خال فتنه زاد افتد

شمارهٔ ۲۳۹

دود برآمد ز دلم چون سپند

دور نشد از سر کارم گزند

آه که با طالع بد آمدم

دود سپندم نکند ارجمند

عاشق دیوانه نداند که چیست

طالع فرخنده و بخت بلند

پند مگویید که من عاشقم

نیش زبانم نبود سودمند

سوختم این داغ جفا تا بکی

پخته شدم آتش بیهوده چند

صید مرادی نفتادم بدام

گرچه بهر سوی فگندم کمند

سوخت فغانی و مرادی نیافت

آه از این مردم مشکل پسند

شمارهٔ ۲۴۰

چه تندی است که سویت نگاه نتوان کرد

نهفته روی نکویت نگاه نتوان کرد

ازین شراب که در کار عاشقان کردی

دگر بجام و سبویت نگاه نتوان کرد

بشیوه های دگر زنده می کنی ما را

بجور و تندی خویت نگاه نتوان کرد

چه سود زین همه آب حیات وه که هنوز

بسبزه ی لب جویت نگاه نتوان کرد

ز بسکه دود برآوردی از دلم چو سپند

بخال غالیه بویت نگاه نتوان کرد

چنین شراب کجا خوردی ای بهشتی رو

که سیر بر گل رویت نگاه نتوان کرد

سگت فغانی دیوانه را کشید بخون

فغان که بر سگ کویت نگاه نتوان کرد

شمارهٔ ۲۴۱

میخواره ی مرا لب خندان نگه کنید

زان شکل آنچه می کشدم آن نگه کنید

ناگه سیاستی بنماید غیور من

گفتم هزار بار که پنهان نگه کنید

ای گلرخان به صورت آن ترک بنگرید

چشم سیاه و زلف پریشان نگه کنید

بیباک من رسید دگر مست و سرگران

طرف کلاه و چاک گریبان نگه کنید

تا چند منع ما ز خرابی و بیخودی

یکبار آن کرشمه و جولان نگه کنید

هر دیده نیست آگه از آن صورت غریب

خوبی او ازین دل ویران نگه کنید

در یکزمان وصل چه درد از دلم رود

عمری بلا و محنت هجران نگه کنید

داغی که در دلست فغانی خسته را

زین آه گرم و ناله ی سوزان نگه کنید

شمارهٔ ۲۴۲

غباری کان گل از دامن به وقت رفتن افشاند

بمیرم تا صبا همچون عبیرش بر من افشاند

کسی همچون صبا در گلشن کوی تو ره یابد

که یکباره ز گرد هستی خود دامن افشاند

از آن رو شعله ی شوق توام افزون شود هر دم

که چشم خون فشان بر آتش من روغن افشاند

پس از من بلبلی پیدا شود در پای هر گلبن

صبا خاکسترم را چون بطرف گلشن افشاند

فغانی می رود افتان و خیزان بر سر راهی

که جان خود به پای رخش آن صید افگن افشاند

شمارهٔ ۲۴۳

از چه مجنون مرغ را بر فرق خود جا کرده بود

غالبا از پیش لیلی نامه‌ای آورده بود

از من محروم دی چون می گذشت آن شهسوار

تن نهان در خاک و از خون دیده ام در پرده بود

دل نمی داد از کف آسان غنچه ی پیکان یار

کش به آب دیده و خون جگر پرورده بود

التفاتی کان پری شب با من دیوانه داشت

نیست آن در خاطرم کز عشق هوشم برده بود

مستی عشق فغانی شور دیگر داشت دوش

غالبا از دست آن میخواره جامی خورده بود

شمارهٔ ۲۴۴

می خورده خنده بر من ناشاد می کند

آن ترک مست بین که چه بیداد می کند

دارم چنان خیال که پندارم این زمان

دارد به دست جام و مرا یاد می کند

عاشق چو مور در ته پا رفت و او همان

گلگشت با بتان پریزاد می کند

شوخی که در سرش هوس مطربست و می

کی گوش بر نصیحت استاد می کند

داغی به جان سوخته ام تازه می شود

در بزم هر ترانه که بنیاد می کند

آتش بخرمنم زد و سر داد همچو صید

اکنون که داغ کرد چه آزاد می کند

با هر کسی مگوی فغانی که عاشقم

این حال خود ز طور تو فریاد می کند

شمارهٔ ۲۴۵

معلم چون به تعلیم خط از دستش قلم گیرد

خط او بیند و تعلیم از آن مشگین رقم گیرد

ستم گویند هر کس از معلم یاد می گیرد

معلم آید و زان شوخ تعلیم ستم گیرد

چنین افسانهء خوش را ، که دل گفت از دهانِ او

خضر گر بشنود از غیرتش خواب عدم گیرد

کشم سر در گریبان هر سحر بی آن گل خندان

مبادا آه سردم در چراغ صبحدم گیرد

ازین سوزی که دارد پیر کنعان در غم یوسف

سزد کز گوشه بیت الحزن آتش علم گیرد

اگر من سوختم بادا چراغ حسن او روشن

قضا پروانه‌ای از مطلع انوار کم گیرد

فغانی در حریم کویت آمد با دل سوزان

چه سگ باشد که بی‌داغ تو خود را محترم گیرد

شمارهٔ ۲۴۶

گل آمد و بی یار نشستن که تواند

بی یار بگلزار نشستن که تواند

یکدم به مراد دل خود پهلوی یاری

بی محنت اغیار نشستن که تواند

زین شیوه ی مستانه که هر لحظه نمایی

در بزم تو هشیار نشستن که تواند

جز بخت زبونم که برد دمبدمش خواب

با من به شب تار نشستن که تواند

جایی که فغانی کند از دست تو شیون

بی دیده ی خونبار نشستن که تواند

شمارهٔ ۲۴۷

بیا که ساقی ما بی نقاب جلوه نمود

ببین در آینه ی جام چهره ی مقصود

سزد که پیر خرابات جرم ما بخشد

به آب چشم صراحی و سوز سینه ی عود

ز هر دری که درآید همای دولت عشق

نشان بخت بلندست و طالع مسعود

دلی که بی خبر از اصل جوهر نظرست

اگر در آینه ی جان کند نظاره چه سود

تو آن گلی که جهانی درین چمن هر دم

نسیم لطف تو می آرد از عدم به وجود

ازین شراب که لعلت بمی پرستان داد

بیکدو ساغر دیگر نهند سر بسجود

خوش آنکه مست بخاک درت سپارم جان

نهاده در قدمت چهره ی غبارآلود

ز خیل فتنه چو خیزد غزال مشکینی

شکار غمزه ی صید افگن تو خواهد بود

فغانی از نظر یار همچو نرگس مست

شبی نرفت که بی ساغر طرب نغنود

شمارهٔ ۲۴۸

بیخودی در عشقبازی باد و رسوایی مباد

درد دل باد و ملامت، ناشکیبایی مباد

بیتو غیر ناله ی جانسوز و آه جانگداز

عاشقانرا همدم شبهای تنهایی مباد

رستم از قید خرد یا رب اسیر عشق را

هدمی جز با گرفتاران سودایی مباد

جمع کردم در خم زلفت دل سرگشته را

هیچ دل یا رب پریشان گرد و هر جایی مباد

بی فروغ شمع رخسار تو ای چشم و چراغ

دیده را شب زنده داری باد و بینایی مباد

در حریم چشم و دل بادا جمالت جلوه گر

شمع را کاری به غیر از مجلس آرایی مباد

قول ناصح با فغانی در پریشانی عشق

در نمی گیرد کسی مجنون و شیدایی مباد

شمارهٔ ۲۴۹

لعلت ازمی خنده بر برگ گل سیراب زد

شمع رویت شعله بر خورشید عالمتاب زد

دید در محراب نقش طاق ابرویت امام

شد دلش بیتاب و سر در گوشه ی محراب زد

دل که سوی غمزه ی مژگان خونریزت شتافت

خویش را از بیخودی بر خنجر قصاب زد

پیش خورشید رخت گل رفته بود از حال خود

بر رخش ابر بهاران از ترحم آب زد

شیوه ی چشم سیاهت فتنه ی ایام شد

عشوه لعل چو قندت خنده بر عناب زد

بر گل سیراب زد آب لطافت عارضت

از حیا روی تو آتش در شراب ناب زد

بنده ی آن شاه خوبانم که در مصر جمال

سکه ی خوبی برای رونق احباب زد

هیچگه خونابه از چشم فغانی کم نشد

بسکه از لعلت نمک بر دیده ی بیخواب زد

شمارهٔ ۲۵۰

عید شد هر کس مه نو را مبارکباد کرد

هر گرفتاری بطاق ابرویی دل شاد کرد

گریه ی مستان ز سوز و ناله ی چنگ صبوح

زاهد خلوت نشین را رخنه در اوراد کرد

شام عید از جان خود بی او ملالی داشتم

آمد آن سرو وز قید هستیم آزاد کرد

گرچه کشتن عادت مردم نباشد روز عید

جان فدای چشم او کاین شیوه را بنیاد کرد

رحمتی بود آنکه آمد بر سرم جلوه کنان

این که رفت و همعنان شد با بدان بیداد کرد

بنده ی آن سرو آزادم که در گلگشت عید

دردمندان را به تشریف عیادت شاد کرد

هر سر موی فغانی ناله یی دارد ز شوق

گرچه نتواند ز ضعف آن ناتوان فریاد کرد

شمارهٔ ۲۵۱

دل سوزان من از نکهت نوروز نگشاید

فغان کاین غنچه را جز نالهٔ جانسوز نگشاید

همه درهای عرت باز و من در کنج تنهایی

در من کی گشاید بخت اگر امروز نگشاید

چنان شد بسته بر رویم در این کاخ فیروزه

که از بخت بلند و طالع فیروز نگشاید

جهان در دیده ی مجنون سیه شد آه اگر لیلی

نقاب زلف از روی جهان افروز نگشاید

ز پیکان غمت دردی گره شد در دل تنگم

که آن را تا ابد صد ناوک دلدوز نگشاید

شدم در چنگ حرمان تو از قید خرد فارغ

کسی دام از برای صید دست آموز نگشاید

شبی در خواب اگر بیند فغانی روز تنهایی

از آن خواب پریشان دیده را تا روز نگشاید

شمارهٔ ۲۵۲

چکند دل که بدوران غمت خون نخورد

می دهد خون جگر سوخته اش چون نخورد

می خورد خون دلم غنچه ی لعل تو چنان

که بدان میل کسی باده ی گلگون نخورد

تشنه ی باده ی لعلت ز کف خضر و مسیح

دم آبی به صد افسانه و افسون نخورد

می برد مستی می عشوه ی چشمت ز سرم

ورنه در دور تو کس می زمن افزون نخورد

آتشی می رسد از منزل لیلی بشتاب

چاره یی نیست که بر خرمن مجنون نخورد

میجهد شعله ی آهی ز دلت برق صفت

دم نگهدار فغانی که بگردون نخورد

شمارهٔ ۲۵۳

در تن سوخته چندانکه نفس می گنجد

جان بیاد تو درین تنگ قفس می گنجد

در دل تنگ من ای شمع سراپرده ی جان

جز خیال تو مپندار که کس می گنجد

گلشن عیش مرا تنگ چنان ساخت قضا

که در آنجا نه هوا و نه هوس می گنجد

نکنم در چمن کوی تو یاد گل و سرو

که در آن باغ نه خاشاک و نه خس می گنجد

گل گل از آه من آن غنچه ی سیراب شکفت

ای دل خسته فسون خوان که نفس می گنجد

برو ای زاهد افسرده که در صحبت شمع

غیر پروانه کجا ذکر مگس می گنجد

چون فغانی نیم از یاد تو غافل نفسی

تا زبان در دهنم همچو جرس می گنجد

شمارهٔ ۲۵۴

چون از می صبوحی رنگ رخش برآید

بهر نظاره ی او خورشید بر در آید

خوش آنکه سر بزانو باشم در انتظارش

ناگه چو سر بر آرم آن ماه بر سر آید

افسون پندگویان دیوانه ساخت ما را

با آن پری بگویید تا در برابر آید

آسوده یی کزین در بیرون رود سلامت

دارد سر ملامت گر بار دیگر آید

آن نور دیده دارد جا در دل فغانی

در دل خوشست لیکن در دیده خوشتر آید

شمارهٔ ۲۵۵

دمی که بوی گل از باد نوبهار آید

به غنچه ی دل من بی تو زخم خار آید

بهار آمد و مردم به عیش خود مشغول

دو چشم من نگران هر طرف که یار آید

مرا چو نیست نشاط از بهار و باغ چه سود

که سبزه بر دمد از خاک و گل به بار آید

دلا به پای گل و سرو آب دیده مریز

نگاهدار که آن سرو گلعذار آید

خوش آن سرشک جگرگون که پیش لاله رخی

ز دل به دیده و از دیده بر کنار آید

ز باغ وصل جوانان گلی بچین امروز

که گل رود ز گلستان و خار بار آید

چو در دلت نکند ناله ی فغانی کار

بگشت گلشن کویت دگر چکار آید

شمارهٔ ۲۵۶

سر از نیاز من آنسرو سرفراز کشید

نیازمندی من دید و سر بناز کشید

بیک نگاه نهان می توان تلافی کرد

هر آن ستم که دل از چشم فتنه ساز کشید

خوش آن کرشمه و جولان که بر سرم از ناز

عنان توسن سرکش فگند و باز کشید

کجاست روز وصالش که تا شود کوته

فسانه ی شب هجران که بس دراز کشید

ز ناز سرو قدان بی نیاز گشت دلی

که سر گرانی آن شوخ دلنواز کشید

جمال دولت محمود زینت آندم یافت

که بار سلسله ی طره ی ایاز کشید

رسد بمقدمت ای سرو ناز مشتاقی

که نقد جان برهت از سر نیاز کشید

چو زر گداخت فغانی تمام هستی خود

دمی که از غم دل آه جانگداز کشید

شمارهٔ ۲۵۷

هرگز برخت سیر نگاهی نتوان کرد

وز بیم کسان پیش تو آهی نتوان کرد

روزی که بنادیدن رویت گذرانم

شرح غم آن روز بماهی نتوان کرد

خنجر مفگن بر من و خلقی مکش از رشک

از بهر یکی قصد سپاهی نتوان کرد

سودی نبود زین همه افسون محبت

چون در دل سنگین تو راهی نتوان کرد

ای شاخ گل از سایه ی لطف تو چه حاصل

گر تربیت برگ گیاهی نتوان کرد

چون جا دهدت در دل پر درد فغانی

محنتکده را منزل شاهی نتوان کرد

شمارهٔ ۲۵۸

ما را گلی از باغ تو چیدن نگذارند

چیدن چه خیالیست که دیدن نگذارند

بهر سخنی از لبت ای غنچه ی خندان

چون گل همه گوشیم شنیدن نگذارند

هر جا که شود آینه ی روی تو پیدا

آهی ز سر درد کشیدن نگذارند

بی چاشنی درد و غم از ساغر مقصود

یک جرعه بدلخواه چشیدن نگذارند

ما را ز نمکدان تو ای کان ملاحت

غیر از جگر پاره گزیدن نگذارند

این طرفه که رندان خرابات مغان را

پیراهن ناموس دریدن نگذارند

هرچند کشد سرزنش خار فغانی

او را گلی از باغ تو چیدن نگذارند

شمارهٔ ۲۵۹

جز جور و جفا پیشه ی محبوب نباشد

خوبی که جفایی نکند خوب نباشد

جایی نرسد نکهت پیراهن یوسف

گر خود کشش از جانب یعقوب نباشد

یک شمه نجات از الم عشق نیابد

آن را که بدل صبر صد ایوب نباشد

گردیده و دل پاک نگه داشته باشی

هیچ از نظر پاک تو محجوب نباشد

هرگز دل پر خون نشود طالب درمان

ما را که بجز درد تو مطلوب نباشد

گر جذبه ی عشقت نشود یار فغانی

در راه طلب سالک مجذوب نباشد

شمارهٔ ۲۶۰

از توبه ی من دیر مغان بیت حزن شد

مستوری من توبه ی صد توبه شکن شد

در دیده بدل گشت سیاهی بسپیدی

نظاره که ریحان ترم برگ سمن شد

از باده ی صافم نگشاید دل روشن

تا شمع جمال تو چراغ دل من شد

بر ساغر می شاید اگر لب نرسانم

چون خاتم لعل تو مرا مهر دهن شد

دیدم بدل جام جم آیینه ی حسنت

کارم ز مه روی تو بر وجه حسن شد

آن عشق و جوانی که درین واقعه بایست

افسوس که در بیخردی دردی دن شد

این دل که سفال سیه میکده ها بود

از فیض نظر مجمره مشگ ختن شد

دی مست تو آن پنبه که از گوش برون کرد

از بهر گلو بستنش امروز رسن شد

دوک فلک پیر بسا رشته ی باریک

کز بهر ردا رشت ولی تار کفن شد

پار آن شجر حسن نهال گل نو بود

امسال چه شمشاد قد و سیم بدن شد

بس روغن دل مرهم کافور جگر ساخت

معشوق که شیرین سخن و پسته دهن شد

حاشا که بیانش عرق تلخ گدازد

آن را که لب لعل پر از در سخن شد

عمری که چو ایام بهاران گذران بود

افسوس که از بیخردی درد بدن شد

قطع نظر از ساغر می کرد فغانی

بگذاشت در میکده و مرغ چمن شد

شمارهٔ ۲۶۱

کدام عید که حسن تو صد شهید ندارد

صباحتی که تو داری صباح عید ندارد

غنیمتست زمانی مه جمال تو دیدن

که عید وصل بتان مدت مدید ندارد

چه حاصل از نظر پاک ما و دیده ی روشن

چو چشم مست تو پروای اهل دید ندارد

یبا که بهر تو بازست دیده ها بسر راه

در خزانه ی اهل نظر کلید ندارد

کسی مناظره با من کند ز دیدن رویت

که هیچ آگهی از مصحف مجید ندارد

غلام همت پیر مغان و حکمت اویم

چرا که او ستم و جور بر مرید ندارد

رسید عید و ندید آن مه جمال، فغانی

که چشم مرحمت از طالع سعید ندارد

شمارهٔ ۲۶۲

چشمم دمی ز دیدن روی تو بس نکرد

روی ترا که دید که بازش هوس نکرد

عاشق ز کوی دوست نشد مایل حرم

مرغ از حریم باغ هوای قفس نکرد

فریاد من ازان سر کو هیچ کم نشد

تا با سگان خویش مرا همنفس نکرد

پیش تو باغبان نکند وصف روی گل

کس با وجود گل صفت خار و خس نکرد

بر خاک ره چو دید سرم زیر پای خویش

پا بر سرم نهاد و نگه باز پس نکرد

مسکین دل اسیر که بیهوده سالها

فریاد کرد و ناله ز فریادرس نکرد

چندانکه جور دید فغانی ز دلبران

از بخت خویش دید و شکایت ز کس نکرد

شمارهٔ ۲۶۳

آنچه من می کشم از عشق تو مجنون نکشید

وانچه من دیدم ازین واقعه فرهاد ندید

آه ازان رمز و اشارت که میان من و تو

رفت صد گونه سخن بیمدد گفت و شنید

غنچه ی عیش من از گلشن جنت نشکفت

بر دلم از چمن وصل نسیمی نوزید

دیدنش می برد از آینه ی دیده غبار

این خط سبز که از صفحه ی روی تو دمید

مستی و تشنگی جرعه کشان کرد فزون

از لب لعل تو آن قطره که در باده چکید

دل که بو از شکن طره مشکین تو برد

یافت سر رشته ی امید و بمقصود رسید

شهد نوشین ترا مژده که از زهر فراق

شد فغانی بتمنای وصال تو شهید

شمارهٔ ۲۶۴

دلم روانشد و جان هم ره سفر گیرد

که از مسافر ره دور من خبر گیرد

کف غبارم و جایی رسم بدولت عشق

گرم نسیم عنایت ز خاک برگیرد

تو نازنینی و ما دردمند درد آشام

میان ما و تو صحبت چگونه در گیرد

ز تاب شمع رخت آتشیست در دل من

که گر نفس نکشم شعله در جگر گیرد

بپایبوس تو آن کس رسد که چون خورشید

اگر خرام کنی مقدمت بزر گیرد

لبت بوعده ی شیرین و خنده ی نمکین

هزار نکته ی باریک بر شکر گیرد

کشد گلاب فغانی روان ز شیشه ی دل

گرت ز ناله ی عشاق دردسر گرد

شمارهٔ ۲۶۵

چو رو از جانب صید آن شکارانداز می‌تابد

عنان می‌افگند بر من ز ناز و باز می‌تابد

سخن در پرده می‌گویی ولی گویا بود حسنش

فروغ روی خوب از جوهر آواز می‌تابد

عفی الله برق پیکانت چه شمع دل‌فروز است آن

که از شست تو ای ترک شکارانداز می‌تابد

عجب سوزی‌ست از شمع رخت در جان پروانه

که از هر شهپرش صد شعله در پرواز می‌تابد

ز چنگ قامت عاشق چه گلبانگ طرب خیزد

که چرخ واژگون ابریشم این ساز می‌تابد

ببین حال فغانی ای که بر آیینهٔ پاکت

رخ انجام کار هرکس از آغاز می‌تابد

شمارهٔ ۲۶۶

هر آنچ از صورت و معنی بر اهل راز می تابد

تمام از گوشه ی آن نرگس غماز می تابد

قبای سبز را در خور بود این شده لعلی

که همچون آتش موسی ز سرو ناز می تابد

نگویی این کبوتر از کجا می آورد نامه

که از هر شهپرش صد شعله در پرواز می تابد

فغانی سوز پنهان درون با کس مکن روش

چرا کز شعله ی آه تو خود این راز می تابد

شمارهٔ ۲۶۷

مرا یاد تو هر دم آتشی در دل برافروزد

نگشته شعله از یکجا بجای دیگر افروزد

درآ و خانه روشن کن که امشب مهلت عمرم

بود چندانکه پیش من کسی شمعی برافروزد

گرم سوزد خیال شمع رخسارت از آن خوشتر

که محنتخانه ی من بیتو شمع خاور افروزد

نیفتد بیتوام یکذره در دل پرتو شادی

فلک هر چند شمع دولتم روشن تر افروزد

چه سوزست این که چون رو مینهم بر آتش گلخن

ز پهلوی دلم پیوسته روی اخگر افروزد

چنین کز آتش رویت تن من گشت خاکستر

دلم آیینه ی مقصود ازین خاکستر افروزد

خوش آن محفل که بنشیند فغانی با دل سوزان

جمال ساقی گلرخ بنور ساغر افروزد

شمارهٔ ۲۶۸

مرا هر روز بیتو صد غم جانسوز پیش آید

الهی دشمن جان ترا این روز پیش آید

دلم مشکین غزالی برد و میگردم من بیدل

بود کز جانبی آن صید دست آموز پیش آید

چنان دلتنگم از نادیدن آن گل که بی رویش

نگردم شاد اگر صد عید و صد نوروز پیش آید

شبش در خواب می دیدم که میزد آتشی در دل

بسوزم پیش او خود را اگر امروز پیش آید

خوش آن شبها که سوزم تا سحر در کنج تنهایی

چو بیرون آیم آن شمع جهان افروز پیش آید

چو وقت آید که از لعل لبش فیروزه یی یابم

بلاهای عجب از بخت نافیروز پیش آید

بطاق ابرویش دارد فغانی دیده ی حیران

که از هر گوشه تیر غمزه ی دلدوز پیش آید

شمارهٔ ۲۶۹

زبان به وصف جمال تو برنمی‌آید

که خوبی تو به تقریر در نمی‌آید

هزار صورت اگر می‌کشد مصوّر صُنع

یکی ز شکل تو مطبوع‌تر نمی‌آید

چه وصف جلوهٔ گل‌های ناشکفته کنم

چو غیر حسن توام در نظر نمی‌آید

بر آن سرم که به سر وقت کشتنم آیی

دریغ و درد که عمرم به سر نمی‌آید

که می‌رود به تماشای آن خجسته‌جمال

که از نظارهٔ او بی‌خبر نمی‌آید

ز آب دیدهٔ حیران خویش در عجبم

که بی‌نشانهٔ خونِ جگر نمی‌آید

نشان او ز که پرسد فغانی حیران

که هر که رفت به کویش دگر نمی‌آید

شمارهٔ ۲۷۰

سری که در قدم سرو سرفراز تو باشد

در اوج سلطنت از جلوه های ناز تو باشد

گرت ایاز بیند بدین جمال و نکویی

کند قبول که سلطان او ایاز تو باشد

اگر چه نقد دلم سکه ی قبول ندارد

بدین خوشست که در بوته ی گداز تو باشد

زهر چه غیر تو پرداخت دل خزینه ی جان را

بدین امید که روزی امین راز تو باشد

بخدمت تو چه آرم نثار وقت تکلم

که در مقابله ی لعل دلنواز تو باشد

ز سحر خامه ببندم زبان طعن مخالف

اگر اشاره ی ابروی عشوه ساز تو باشد

چه کام خوشتر ازین عشق بی زوال فغانی

که هر کجا قدم او رخ نیاز تو باشد

شمارهٔ ۲۷۱

دوش آن پری ز دام رقیبان رمیده بود

صید کمند ما شده آیا چه دیده بود

در جویبار دیده ی عشاق جلوه داشت

سروی که سر ز چشمه ی حیوان کشیده بود

بر برگ گل دمیده فسون سبزه ی خطش

خوش سبزه یی کز آب لطافت دمیده بود

رندانه با گدای خود آن پادشاه حسن

بزم وصال بر در میخانه چیده بود

می گفت هر سخن که گره بود در دلم

گویا که از زبان من آنها شنیده بود

آشوب دیده و دل و آسیب عقل و دین

آن قامت کشیده و زلف خمیده بود

بر سر هر اشاره که شرح و بیان نداشت

تا دیده را به هم زده بودم رسیده بود

آن لاله یی که چید فغانی ز باغ وصل

تأثیر آتش جگر و آب دیده بود

شمارهٔ ۲۷۲

تا دیده با رخ تو مقابل نمی شود

کام دل از جمال تتو حاصل نمی شود

هر دل بجعد سلسله مویی قرار یافت

دیوانه ی منست که عاقل نمی شود

دست تهی اگر همه تعویذ دوستیست

در گردن مراد حمایل نمی شود

غافل مشو ز حال اسیری که یکنفس

از جلوه ی خیال تو غافل نمی شود

دل شد اسیر جلوه ی مردم فریب تو

کارش بسحر جادوی بابل نمی شود

خون قتیل عشق فغانی به هیچ رو

فردا وبال دامن قاتل نمی شود

شمارهٔ ۲۷۳

هر لحظه ام خیال بسوی دگر برد

دستم گرفته بر سر کوی دگر برد

آشفته ام ز باد که هر دم بر غم من

گردی ز مقدم تو بروی دگر برد

جان را بدست باد چو سویت روان کنم

لرزد دلم مباد که سوی دگر برد

عاشق شنید بوی گل از باد و شد ز دست

در مجلسی ندید که بوی دگر برد

آمد هوای آنکه فغانی بهر نفس

برگ نشاط بر لب جوی دگر برد

شمارهٔ ۲۷۴

ماه من از جامه خواب مهر سر بر می‌کند

خلعت مخموری خورشید در بر می‌کند

یار جایی تا کمر در زر نهان چون آفتاب

عاشق بیچاره جایی خاک بر سر می‌کند

خاک مرد از کیمیای عشق زر گردد ولی

پادشاه من کجا نظاره در زر می‌کند

دل ز شوق دانهٔ زنجیر، بهر گردنش

یاد خاک بوتهٔ دکان زرگر می‌کند

دل که از طور محبت رفت بر معراج عشق

قدر خویش از آفتاب و ماه برتر می‌کند

او که در هر گوشه‌ای دارد فغانی صد همای

کی به عزلت خانه‌اش یک بار سر برمی‌کند

شمارهٔ ۲۷۵

خوش آن شبها که سر بر آستان دلستانم بود

ز خاک پای او مهر خموشی بر دهانم بود

بهر صورت که می رفتم بکویش آشنا بودم

نه غوغای سگان نه بیم سنگ پاسبانم بود

بخواب بیخودی شبها بکنجی می شدم پنهان

ز سوی پاسبانش گوشه ی چشمی نهانم بود

چو بلبل نیمشب کز خواب مستی می شدم بیدار

زبان چون می گشودم نام آن گل بر زبانم بود

چو از نظاره ی خورشید رویش می شدم بیخود

ز کویش ذره یی کان بر هوا می رفت جانم بود

صباح رحلتم زان مرغ اقبال رقیب افتاد

که در شام اجل تیر دعایی در کمانم بود

فغانی می شدم بیطاقت از نظاره ی رویش

ولیکن عزت او مانع آه و فغانم بود

شمارهٔ ۲۷۶

بگذشت از غرور و عتابش کسی ندید

پوشیده شد چنانکه نقابش کسی ندید

منظور هیچ مست نشد نرگس و گلش

هرگز میان بزم شرابش کسی ندید

آب حیات بود و لبی تر نشد ازو

گل داشت سالها و گلابش کسی ندید

بیرون نرفت و خلق جهانند عاشقش

عالم گرفت و پا برکابش کسی ندید

هر شب در آرزوی وصالش که کیمیاست

خفتند صد هزار و بخوابش کسی ندید

یا رب چگونه داشت چو گل، تازه عالمی

آن چشمه ی حیات که آبش کسی ندید

آهی نهان کشید فغانی و جان سپرد

رفت آنچنان که هیچ عذابش کسی ندید

شمارهٔ ۲۷۷

یاد تو هیچم از دل پر خون نمی رود

وز دیده ام خیال تو بیرون نمی رود

نام وفا مبر که دلم از جفا پرست

این داغهای کهنه بافسون نمی رود

صد گونه گل ز منزل لیلی شکفت و ریخت

داغش هنوز از دل مجنون نمی رود

چشمم سپید گشت ولی آه کز دلم

زلف سیاه و عارض گلگون نمی رود

زینگونه کز جفا جگرم آب می کنی

از چشم من نکوست که جیحون نمی رود

آهم قبول نیست وگرنه کدام روز

این شعله ی ضعیف بگردون نمی رود

می شد فغانی از پی خوبان بصد نیاز

آیا چه گفته اند که اکنون نمی رود

شمارهٔ ۲۷۸

گر می‌روم نزدیک او شوق وصالم می‌کشد

ور می‌نشینم گوشه‌ای تنها خیالم می‌کشد

بی‌شمع خود گر می‌روم در کنج تنهایی شبی

گه غصه خونم می‌خورد گاهی خیالم می‌کشد

من خود نمی‌گویم که او می خورده باشد با کسی

آن شکل مخمورانه و تغییر حالم می‌کشد

قربان آن شوخم که چون از دور می‌بیند مرا

چندان تواضع می‌کند کز انفعالم می‌کشد

گر چون فغانی می‌روم در گوشهٔ صحرا دمی

آنجا به یاد نرگسش چشم غزالم می‌کشد

شمارهٔ ۲۷۹

چون گوش بر فسانه ام آن پر بهانه ماند

رخ تافت از من و سخنم در میانه ماند

در خاک ره چو عرصه ی شطرنج شد تنم

از بسکه بروی از سم اسبت نشانه ماند

حرفیست از جفای تو ای ترک تندخو

هر جا خطی که بر تنم از تازیانه ماند

جان رفت و دیده بهر تماشای روی او

گردید آب حسرت و در چشمخانه ماند

سازد هنوز عشق توام گرمتر ز دل

داغی که از ملامت اهل زمانه ماند

از خواب برنخاست فغانی سرت مگر

در کلبه جرعه یی ز شراب شبانه ماند

شمارهٔ ۲۸۰

گر آن خورشید روزی بر سر من سایه اندازد

رقیبش همچو ابری آید و روزم سیه سازد

گرفتارم بدست نازنینی کز هوای خود

مرا چون زارتر بیند بخوبی بیشتر نازد

چنان خوبی که گر آیی میان مجلس خوبان

زهر جانب پریرویی بر خسارت نظر بازد

رقیب از محرمی گر شمع بالینت شود شب‌ها

گمارم آه گرم خود برو چندانکه بگدازد

بغیر از خاک پایش ای فغانی گر کشی سرمه

سرشک از دیده بیرون آید و رویت سیه سازد

شمارهٔ ۲۸۱

درون سینه ام این نیم جان کز بهر ماهی بود

بیک نظاره بیرون رفت پنداری که آهی بود

کسم در هیچ گلشن ره نداد امشب ز بدبختی

گذشت آنهم که این دیوانه را آرامگاهی بود

به آب چشم من رحمی کن آخر این همان چشمست

که بر خورشید رخسار تواش روزی نگاهی بود

فتادم در تظلم روز جولان بر سر راهش

نگفت آن بیوفا کان آدمی یا برگ کاهی بود

فغانی از سموم هجر در دشت فنا افتاد

نشد پیدا نشان و نام او گویا گیاهی بود

شمارهٔ ۲۸۲

دلم بی آن شکر لب ترک عیش خویشتن گیرد

نه گل را بو کند نه ساغر می در دهن گیرد

من از خون خوردن شبهای هجر افتاده ام بیخود

صبوحی کرده او با دیگران راه چمن گیرد

ز جور او کشم تیغ و کنم آهنگ قتل خود

مگر رحمی کند آن بیوفا و دست من گیرد

فغان از طبع شوخ او که چون در دلی گویم

مرا در پیچد و صد نکته بر هر یک سخن گیرد

نسیمی گر وزد در کوی او سوزم من بیدل

ز رشک آنکه ناگه بوی آن گل پیرهن گیرد

رود با مطرب و می هر شب آن گل در گلستانی

فغانی با دل سوزان ره بیت الحزن گیرد

شمارهٔ ۲۸۳

از کعبه عزم دیر برون از طریق بود

آیا چه چاره چون دل گمره رفیق بود

همچون فرشته از در میخانه بازگشت

عقلم که دیرساله رفیق شفیق بود

اندیشهٔ مفرح یاقوت داشت دل

غافل که نشئه در می همچون عقیق بود

رمزی که از زبان صراحی شنید جام

کُنهش کسی نیافت که مقصد عمیق بود

آخر باب و دانهٔ میخانه صید شد

مرغ دلم که طایر بیت العتیق بود

حرفی شنیدم از لب جان‌بخش ساقی‌ای

از جا شدم که نکته به‌غایت دقیق بود

هم در میان گریه فغانی فرود رفت

بیرون نشد ز بزم تو مسکین غریق بود

شمارهٔ ۲۸۴

ساقی بیا که روز برفتن شتاب کرد

می ده که عید پای طرب در رکاب کرد

آنکس که ذوق باده برو تلخ می نمود

بگذاشت جام شربت و میل شراب کرد

آن نازنین که دسته ی گل داشت پیش رو

از چشم خونفشان محبان حجاب کرد

از آفت خرابی سیل فنا گذشت

دریا دلی که خانه تهی چون حباب کرد

رنگی ز بیوفایی ایام گل نمود

باد خزان که خانه ی بلبل خراب کرد

عمری رقیب در طلب وصل او دوید

آنش نشد مسیر و ما را عذاب کرد

از آه گرم خویش فغانی تمام سوخت

آندم که یاد صحبت آن آفتاب کرد

شمارهٔ ۲۸۵

نسوزیم که گل این چراغ می ماند

غبار می رود از پیش و داغ می ماند

چو از قبای خودم نکهتی نمی بخشی

مگو که این سخنم در دماغ می ماند

زهی صفای بناگوش و قطره های عرق

که هر یکی بدر شبچراغ می ماند

چمن شکفت عجب دارم از مهندس شهر

که صوفیانه بکنج فراغ می ماند

فسانه ی تر احباب و قول باطل خصم

بجلوه کردن سیمرغ و زاغ می ماند

خوش آن حریف که چون سر نهد بپای قدح

ز باده اش قدری در ایاغ می ماند

چنان شدست فغانی ز بوی باده و گل

که شب بیاد تو در کنج باغ می ماند

شمارهٔ ۲۸۶

امروز صفای دلم از سیمتنی بود

جانم پر از اندیشه ی نسرین بدنی بود

چون دسته ی گل ساعدم از داغ نهانی

آراسته زان دست که گویی چمنی بود

پیرانه سرم ناصیه ی موی پریشان

در سایه ی شمشاد قدی نسترنی بود

در تابه ی حمام دلم رفت چو ماهی

نی زهره ی آهی نه مجال سخنی بود

در جوش در و بام ز نظاره ی دیدار

گرمابه نه کز خلد برین انجمنی بود

از سجده ی شکرم سر شوریده نیاسود

کان وصل نه اندازه ی حد چو منی بود

در پوست نگجیدم ازین شوق که دل را

آب عرق سینه ی گلپیرهنی بود

بر چشمه ی خورشید دریغست گشودن

چشمی که به دیدار چنان غمزه زنی بود

او رفت، فغانی بسر صفه حمام

چون قالب جان رفته درون کفنی بود

شمارهٔ ۲۸۷

خطش چو بنام من از خامه برون آید

بس نکته ی دلسوزی کز نامه برون آید

آنروز که در مکتب دیدم سبقش گفتم

کاین طفل گرانمایه علامه برون آید

ننوشته سلام ایدل بهر چه کشی خود را

بگذار که حرفی چند از خامه برون آید

دندان بجگر دارم باشد که ازین مجلس

بخش من کم روزی یک شامه برون آید

ای آنکه نظر داری عمری بزلال خضر

میباش که سرو من از خانه برون آید

دانم که دهد تسکین یک روز فغانی را

هرچند که آن بدخو خود کامه برون آید

شمارهٔ ۲۸۸

شراب خورد و شبیخون بعاشقان آورد

چه آفتست که احباب را بجان آورد

شدم بوعده ی او زار آه ازان بد مست

که یکدو بوسه کرم کرد و بر زبان آورد

چه گیرم آن کمر بسته را بدعوی خون

که فتنه کاکل آشفته در میان آورد

ز بند بند تنم این زمان براید دود

که عشق خانه کنم پی باستخوان آورد

نوید رحمت جاوید ازان بهشتی دارد

فرشته یی که بمن مژده ی امان آورد

شمارهٔ ۲۸۹

ز می برآمده، آن رنگ آل تا چکند

حضور عیش و غرور جمال تا چکند

گره فگنده بر ابرو و کج نهاده کلاه

هزار عربده دارد خیال تا چکند

لبش بخنده ی جان بخش صد قیامت کرد

ملاحت خط و انگیز خال تا چکند

کند نگاه و من از پی روم رمیده ز خود

بدام میکشدم آن غزال تا چکند

خیال میوه ی وصل تو می پزد عاشق

دلی گماشته بر آن نهال تا چکند

ز چشم زخم زمان ایمنست صحبت ما

ولی نتیجه ی روز وصال تا چکند

ملالتیست عجب در دلم ز بیرحمی

بجان بیخبرم این ملال تا چکند

رقم کشد که بدستم هلاک خواهی شد

بروزگار من این نیک فال تا چکند

بهر بهانه بر اشفت مست و بیرون شد

غم فغانی آشفته حال تا چکند

شمارهٔ ۲۹۰

آن گل از طرف کشت می‌آید

وه چه عنبرسرشت می‌آید

بسته زنار و دل دگر کرده

مست سوی کنشت می‌آید

شب کجا باده خودرویی ای گل

کز تو بوی بهشت می‌آید

از سرم پا کشیدی و گفتم

که سر من به خشت می‌آید

به دعای فرشته رد نشود

آنچه از سرنوشت می‌آید

ای فغانی سزای تست بکش

آنچه از خوب و زشت می‌آید

شمارهٔ ۲۹۱

در هر که نیست نشأه درد تو مرده باد

هجر تو مرگ مرده دلان فسرده باد

بی جلوه ی تو مردمک دیده ی مرا

خون جگر ز پرده ی مژگان فشرده باد

گلهای آتشین که برآورده آب چشم

گر خاک مقدمت نشود، باد برده باد

نقشی که غیر صورت مردم فریب تست

از صفحه ی سواد دو چشمم سترده باد

هر گوهر دلی که به زلف تو بسته اند

یکیک بدست هندوی خالت شمرده باد

هر اشک لاله گون که نشد صرف گلرخی

گر دانه های لعل بود خاک خورده باد

ای خاک، استخوان فغانی امانتست

از بهر طعمه ی سگ آن کو سپرده باد

شمارهٔ ۲۹۲

دلم که همره آن مه چو ابر چست شود

گذار تا برود آن قدر که سست شود

ندیده دامن پاک تو مهر و ماه هنوز

درست باد کتانی که خانه شست شود

قلم دریغ مدار از سفینه ی عاشق

که این سفینه باصلاح تو درست شود

نبات تازه ی تو می برد ز دیده گلاب

تبارک الله ازان موسمی که رست شود

من اولت چو بدیدم بغم نهادم دل

که حکم خیر و شر هر کس از نخست شود

دلم بخدمت نخل قدت برآمد زار

که نازکست نهالی که تازه رست شود

دلیر نیست فغانی هنوز در ره عشق

مگر به خدمت اصحاب درد چست شود

شمارهٔ ۲۹۳

تو گر زارم کشی غمخوار جان من که خواهد شد

که خواهد خواست خونم، مهربان من که خواهد شد

مگر خواب اجل گیرد شب هجر توام ورنه

حریف گریه و آه و فغان من که خواهد شد

مرا رشک رقیبان می کشد امشب نمی دانم

که فردا تهمت آلود کسان من که خواهد شد

بسوزیدم که چون در پای دارم کشته اندازند

امانت دار مشتی استخوان من که خواهد شد

که خواهد گفت حال زار من با آن پری یا رب

درین شب آگه از درد نهان من که خواهد شد

شب آمد از کجا جویم فغانی یار همدردی

به آه و ناله دیگر هم‌زبان من که خواهد شد

شمارهٔ ۲۹۴

تا چند بافسون جهان بند توان بود

مردیم، درین کهنه سرا چند توان بود

شد نقش من از تخته ی گل، چند شب و روز

گریان پی خوبان شکر خند توان بود

حیفست که رنجی نبرد بنده ی مقبل

امروز که مقبول خداوند توان بود

بی صورت شیرین و لب لعل توان زیست

بی چاشنی گلشکر و قند توان بود

زنجیر بیارید که سر رشته شد از دست

عاشق نه چنانم که خردمند توان بود

در حسن وفا کوش که گر عهد درستست

صد سال بیک وعده و سوگند توان بود

ماییم و همین زمزمه ی عشق فغانی

پیداست که دیگر بچه خرسند بود

شمارهٔ ۲۹۵

وقتست ای حریف که می در سبو کنند

دردیکشان بمنزل مقصود رو کنند

ما جوی شیر و قصر زبرجد گذاشتیم

ساقی بگو که میکده را رفت و رو کنند

می ده که وضع میکده بی مصلحت نشد

کاری که می کنند حکیمان نکو کنند

امروز داد مرشد ما رخصت شراب

اما به این قرار که کم گفتگو کنند

بگذار کار توبه ی صوفی بساقیان

تا اندک اندکی بگلویش فرو کنند

مشکل حکایتیست که هر ذره عین اوست

اما نمی توان که اشارت به او کنند

خوبان ز آب دیده ی ما غافلند حیف

زین یوسفان که جامه بخون شستشو کنند

قسمت نگر که کشته ی شمشیر عشق یافت

مرگی که زندگان بدعا آرزو کنند

آلوده ی شراب فغانی به خاک رفت

آه ار ملایکش کفن تازه بو کنند

شمارهٔ ۲۹۶

خنجر کشید و عربده با اهل حال کرد

آن ترک مست بین که چه با خود خیال کرد

حسنش یکی هزار شد و آمد از سفر

خوش آن هوا که پرورش این نهال کرد

هر شیوه یی ز صورت او معنییست خاص

غافل همین ملاحظه ی خط و خال کرد

ناصح برو که انس نگیرد به هیچ کس

دیوانه یی که همدمی آن غزال کرد

یا رب چه شد که از سر ما سایه برگرفت

سروی که کارها همه بر اعتدال کرد

ایزد ترا ز بهر دل خلق آفرید

وانگه چنین سرآمد و صاحب جمال کرد

بگذار خون غیر جوانان بروزگار

کاین شحنه چند خون چنین پایمال کرد

خونم چو آب خورد لبت وه چه خط نوشت

آنکس که بر تو خون فغانی حلال کرد

شمارهٔ ۲۹۷

تا کی کسی بزهد و لب خشک خو کند

خضر رهی کجاست که می در سبو کند

ای طالب بهشت، در میفروش گیر

کانجا دهند آنچه دلت آرزو کند

آنکس که بر پیاله ی ما پشت دست زد

گو اینقدر بساز که ناخن فرو کند

خرسند شو که هر که زبان سؤال بست

حاجت نماندش که دگر گفتگو کند

بی نیت درست نمازش درست نیست

منکر اگر ز چشمه ی حیوان وضو کند

منعم بصد امید نشاند درخت گل

غافل که فرصتش نگذارد که بو کند

کار فغانی از مدد خلق به نشد

کار نکو خوشست که بخت نکو کند

شمارهٔ ۲۹۸

خوبان خراب نرگس مستانهٔ تواَند

خود را زیاد برده در افسانهٔ تواَند

آنان که می‌برند به حسن از پری گرو

رخساره برفروز که دیوانهٔ تواَند

مستان که شسته‌اند لب از آب زندگی

در آرزوی ساغر و پیمانهٔ تواَند

من خود چه ذره‌ام که هزار آفتاب‌رو

هر روز تا به شب به در خانهٔ تواَند

با خویش کردی اهل نظر آشنا ولی

چون نیک بنگری همه بیگانهٔ تواَند

ای گنج حسن با تو چه دانه‌ست کاینچنین

مرغان قدس طالب ویرانهٔ تواَند

دل بر وفای هم‌نفسان دورو مبند

آنان که خویش‌تر به تو بیگانهٔ تواَند

حالا به مکر و حیله رقیب از تو کام یافت

بی‌بهره آن گروه که دیوانهٔ تواَند

وصلش چو یافت نیست فغانی طمع ببر

بسیار کس در آرزوی دانهٔ تواَند

شمارهٔ ۲۹۹

التفات چشم آن مشکین‌غزالم می‌کشد

مردمی‌ها می‌کند کز انفعالم می‌کشد

گرچه آزادم ز قید دانه و دام هوس

شوق دام و دانهٔ آن زلف و خالم می‌کشد

من نمی‌نالم ز اندوه شب هجران ولی

هر نفس اندیشهٔ روز وصالم می‌کشد

چون خرامان می‌رود سَروَش به گلگشت چمن

شیوهٔ رفتار آن نازک‌نهالم می‌کشد

تاب دیدارش ندارد دیدهٔ حیران من

ور نظر می‌بندم از رویش خیالم می‌کشد

باز می‌پرسی که خونت را که می‌ریزد به ناز

نازنین من چه گویم کاین سؤالم می‌کشد

پیر گشتم چون فغانی در ره عشق و هنوز

آرزوی دیدن آن خردسالم می‌کشد

شمارهٔ ۳۰۰

گه به لطفم می‌نوازد گه به نازم می‌کشد

زنده می‌سازد مرا آن شوخ و بازم می‌کشد

نازنین من کجایی وه که در راه امید

دیدهٔ محروم، از اشک نیازم می‌کشد

گر نگریم می‌شود خوناب‌ها در دل گره

ور بگریم خندهٔ آن عشوه‌سازم می‌کشد

هرشب از افسانهٔ غم گیردم خواب اجل

آخر این افسانهٔ دور و درازم می‌کشد

گر نمی‌بینم دمی روی تو ای چشم و چراغ

گریهٔ جان‌سوز و آه جان‌گدازم می‌کشد

در غمش چون می‌شوم با نالهٔ نی هم‌نفس

دل‌نوازی‌های آن مسکین‌نوازم می‌کشد

چون فغانی هر نفس می‌سوزم از داغ نهان

گر کشم آهی ز دل افشای رازم می‌کشد

شمارهٔ ۳۰۱

هر مصور کان جمال و صورت موزون کشد

حیرتش گیرد که ناز و غمزه ی او چون کشد

تشنهٔ وصلت ز دست ساقیان چشم و دل

کاسه‌های خون بیاد آن لب میگون کشد

وقت آن مست محبت خوش که در بزم وصال

ساغر دردی ز یاران دگر افزون کشد

در حریم دیده و دل آمدی دامن کشان

باش تا جان رخت هستی زین میان بیرون کشد

گوهر لعلت دمی صد بار در بحر خیال

غنچه ی اشک جگرگون مرا در خون کشد

آنکه کلکش سحر پردازد در اوراق خیال

صورت لعلش بصد افسانه و افسون کشد

کافر چین گر ببیند صورت احوال من

رخت صورتخانه را از گریه در جیحون کشد

محمل لیلی اگر بر مه رساند روزگار

عاقبت روزی عنانش جانب مجنون کشد

رشتهٔ جان فغانی بگسلد از بند غم

گرنه هر دم آه سردی از دل محزون کشد

شمارهٔ ۳۰۲

طبع تو بدخوی بود نرم و حلیم از چه شد

آنکه سر فتنه داشت یار و ندیم از چه شد

رفت ز دامان تو گرد حیا میل میل

سرمه ی اقبال ما بخش نسیم از چه شد

گشت هوای توام همدم عهد ازل

با من خاکی ملک یار قدیم از چه شد

گنج تمنای تو تاب نیارد ملک

در دل ویران ما وه که مقیم از چه شد

ساخت اسیر توام نغمه ی قانون بزم

دام ره اهل دل پرده ی سیم از چه شد

سوختم از آه گرم شعله چو افزود عشق

نور چراغ دلم نار جحیم از چه شد

گرنه صباح ازل تیغ سیاست زدی

سیب مه و آفتاب از تو دو نیم از چه شد

شمارهٔ ۳۰۳

نوروز علم برزد و گل در چمن آمد

خورشید سفر کرده ی من در وطن آمد

مرغی که ز هجران گلی داشت ملالی

در باغ بنظاره سرو چمن آمد

گل باز رسید از سفر و سرو ز گلگشت

پیمانه بیارید که پیمان شکن آمد

یعقوب جوان شد ز صبا من شدم آتش

آن بوی دگر بود کزان پیرهن آمد

همراه صبا بوی مسیحا نفسی بود

زان بوی دل مرده ی من با سخن آمد

در عشق دمی زندگی آرد دو جهان غم

آفت نه همان بود که بر کوهکن آمد

آشفته چنان نیستم از غم که بدانم

کز شاخ چه گل سر زد و چون نسترن آمد

سرمست رسید از ره و خوبان بنظاره

گشتند سراسیمه که هان پیلتن آمد

خاموش نشد از سخن عشق فغانی

هرچند که سنگ ستمش بر دهن آمد

شمارهٔ ۳۰۴

گر تلخ شدی سوز تو از سینه کجا شد

شیرینی درد از دل بی کینه کجا شد

شب یار و سحر دشمن جان این چه وفاییست

خاصیت نقل و می دوشینه کجا شد

از لخت کباب دل ما زود شدی سیر

حق نمک صحبت دیرینه کجا شد

عاشق نشود تیره بیک آه ز مجنون

نور و خرد طبع چو آیینه کجا شد

مهر در گنجینه ی دل بود وفایت

آن مهر وفا از در گنجینه کجا شد

هر چند بود سوختنی دلق فغانی

آخر ادب خرقه ی پشمینه کجا شد

شمارهٔ ۳۰۵

چون بدلسوزی من یار زبان تیز کند

بسخن پسته ی خندان شکر آمیز کند

گر دهان تلخی فرهاد بدآمد، شیرین

خنده بر انجمن عشرت پرویز کند

عقل را جادوی بابل کند از غایت شوق

عشق هر نکته که از لعل تو انگیز کند

دانه ی مرغ بلا خواره همان سنگ بلاست

آسمان گر چمن دهر گهر ریز کند

وه چه دیده ست فغانی ز پی کسب نظر

گر بفردوس رود رغبت تبریز کند

شمارهٔ ۳۰۶

هر دل که گرم از آتش پنهان من شود

گر کافر فرنگ بود بت شکن شود

از دل که بگسلم گره ی غم ز تیر آه

تبخاله یی زند سر و مهر دهن شود

مجنون کجا و همدمی بلبلان باغ

دیوانه به که طعمه ی زاغ و زغن شود

با عشق هر که زاده شد از مادر و پدر

در شهر و کو ملامتی مرد و زن شود

در هر گل زمین که نشینی شود بهشت

هر جا که در خرام درآیی چمن شود

هر بخیه از قبای کبود تو روز صید

دام هزار یوسف گل پیرهن شود

گردون بساط لعل کشید از سر سران

تا خاک مقدم فرس پیلتن شود

شمارهٔ ۳۰۷

مه خورشدروی من دمی یک جا نمی‌گنجد

چنان گرمست بر دل‌ها که در دل‌ها نمی‌گنجد

نسیم دامنش گلزار گیتی برنمی‌آرد

غبار موکبش در عرصهٔ غبرا نمی‌گنجد

شهیدی کز سر کویش غبارآلود بیرون شد

ز شوقش تا ابد در جنت‌المأوا نمی‌گنجد

عجب گر بر سلام کس فرود آرد سر ابرو

چو برطرف کلاهش عز و استغنا نمی‌گنجد

ازین می خوردن پنهان و پیدا آتشی دارم

که در پنهان ندارد جا و در پیدا نمی‌گنجد

اگر فردای دیگر مستی جام و صبوح اینست

جزای این گنه در مجلس فردا نمی‌گنجد

ز عشق کافری پیرانه سر در بزم میخواران

به دینم رفت بیدادی که در دنیا نمی‌گنجد

نخواهد در سر و کار بلای عشق و مستی شد

وجود پربلای من که در یک جا نمی‌گنجد

ز بیداد غیوری آنچه از کافردلی دیدم

چه جای کعبه در بتخانهٔ ترسا نمی‌گنجد

جنون عشق و از جانان خیال بوسه و آغوش

مگو این‌ها که این‌ها در خیال ما نمی‌گنجد

فغانی را دهان آرزو شیرین نخواهد شد

پر از زهرست جام او در آن حلوا نمی‌گنجد

شمارهٔ ۳۰۸

عید است و هرسو جلوه‌گر شوخ دلارای دگر

دارم من خونین‌جگر میل تماشای دگر

چون عقد زلفی بنگرم پیچد دل غم‌پرورم

ترسم که افتد در سرم بیهوده سودای دگر

دارم دل صدپاره‌ای از غمزهٔ خونخواره‌ای

گردم پی نظاره‌ای هردم به مأوای دگر

نبود به صد دام هوس بر آن غزالم دسترس

بی‌خود ز بویش هر نفس افتم به صحرای دگر

چون غنچه از چاک درون جیب و کنارم پر ز خون

او در قبای نیلگون دامن‌کشان جای دگر

تا چند ای پیمان‌شکن قصد من خونین‌کفن

امروز رحمی جان من چون هست فردای دگر

چشمت چو قصد خون کند ناز و جفا افزون کند

مسکین فغانی چون کند یارب تمنای دگر

شمارهٔ ۳۰۹

ای هر قدم بخاک رهت بسملی دگر

در خون ز ترکتاز تو هر سو دلی دگر

شب نیست کز فروغ تو ای شمع انجمن

پروانه یی نسوخته در محفلی دگر

صد داغ حیرتم بدل از شمع بزم اوست

آن نخل کی دهد به ازین حاصلی دگر

دیوانه ییست چرخ که هر دم بصورتی

سنگی زند بکاسه ی خونین دلی دگر

مهر و وفا دلبر و خوشنودی از رقیب

افغان که هست هر یک از آن مشکلی دگر

چون من پی نشانه ی سنگ پریوشان

دیوانه یی نخاست ز آب و گلی دگر

بگذر ز خود که نیست فغانی برای تو

لایقتر از مقام فنا منزلی دگر

شمارهٔ ۳۱۰

ای عارضت به بوسه ز لب دلنوازتر

آبت ز آتش همه کس جانگدازتر

شمعیست قامت تو که در جلوه ی جمال

هست از تمام کج کلهان سرفرازتر

آه از تکبر تو که بیگانه تر شوی

هرچند دارمت من مسکین بنازتر

بیداد کن که حسن اگر اینست هر زمان

دستت بود بعاشق مسکین درازتر

از دوری تو دیده ی شب زنده دار من

دارد شبی ز روز قیامت درازتر

کردی نگاه و اهل نظر را نواختی

معشوق کس ندیده ز تو چشم بازتر

نشکفته است در چمن حسن و دلبری

شاخ گلی ز دلبر ما چشم بازتر

دل چون نهم بعشوه ی خوبان که این گروه

هستند هر یک از دگری عشوه سازتر

ناز ترا کشید فغانی بصد نیاز

هرچند ساخت عشق تواش بی نیازتر

شمارهٔ ۳۱۱

ای مرا هر ذره با مهر تو پیوندی دگر

هر سر مویی به وصلت آرزومندی دگر

بگسل از دام گرفتاری که بر هر ذره اش

از کمند زلف مشگین بسته یی بندی دگر

منکه همچون غنچه دارم با لبت دلبستگی

کی گشاید کارم از لعل شکر خندی دگر

دل گرفتار غم و در دست یکبارش مسوز

از برای محنتش بگذار یکچندی دگر

آرزوی جام لعلت هر نفس بی اختیار

می کشد در موج خیز فتنه خرسندی دگر

چون نهال ناز پرورد قدت صورت ببست

از زلال شیره ی جانها نی قندی دگر

نیست بالاتر ز طاق آن دو ابروی بلند

بر زبان عشقبازان تو سوگندی دگر

از من بدروز، بی سامان تری در روزگار

مادر گیتی ندارد یاد فرزندی دگر

بر نمی گیرد فغانی از رهت روی نیاز

گرچه می‌گیرد ز نازت هر زمان پندی دگر

شمارهٔ ۳۱۲

از بیم جان گویم که دل دارد دلارایی دگر

من جای دیگر در بلا مسکین دلم جایی دگر

در جستجوی دلبری گویم سخن از هر دری

روی سخن با دیگری در سر تمنایی دگر

از گلستان کوی او دورم ز بیم خوی او

دارم خیال روی او هر دم بمأوایی دگر

هر دم ز آه متصل آشفته حال و تنگدل

زان آهوی مشگین خجل گردم به صحرایی دگر

هر چند می بندم دهان در کویش از آه و فغان

بی اختیار و ناگهان افتاده غوغایی دگر

چون گریه را پنهان کنم کز دیده ی تر دامنم

اتا دیده بر هم می زنم سر کرده دریایی دگر

عشق فغانی گر بسی ماند نهان بر هر کسی

زان به که گوید هر خسی آنجاست رسوایی دگر

شمارهٔ ۳۱۳

خط گرد خال آن لب میگون زیاده تر

دردم زیاد بود شد اکنون زیاده تر

حسنت زیاده باد که هر روز می کنی

خوبی زیاده شیوه ی موزون زیاده تر

کردی چنان عتاب که در سینه کار کرد

حسن عبارت از لب میگون زیاده تر

عاشق چه غم خورد که عنان را ز دست داد

سوزد دل قبیله ز مجنون زیاده تر

از مجلس تو کشته برندم که ساخت دل

شور درون خانه ز بیرون زیاده تر

ظرفم مبین حقیر که گر ساقیم تویی

خواهد شد این سفال ز جیحون زیاده تر

خیزد هزار ذره ز هر گام توسنت

هر ذره یی ز ملک فریدون زیاده تر

یک روز صرف مجلس میخواره ی منست

هستی هر حریف ز قارون زیاده تر

عمرم وبال گشت فغانی که دیده است

آب حیات را الم از خون زیاده تر

شمارهٔ ۳۱۴

باز این دل دیوانه را افتاده سودای دگر

وز ناله در هر کشوری افگنده غوغای دگر

از شمع دولتخانه‌ای سوزم به هر کاشانه‌ای

هر لحظه چون پروانه‌ای در آتشم جای دگر

شد جان غم پرورد من دور از مه شبگرد من

بهر علاج درد من باید مسیحای دگر

نی تاب من در گلشنی نی طاقتم در مسکنی

سوزم بکنج گلخنی هر دم ز سودای دگر

از لاله سرپیچیده ام دامن چو گل در چیده ام

زان رو که جایی دیده ام رخسار زیبای دگر

با سرو خود پیوسته ام وز بار طوبی رسته ام

چون غنچه دل در بسته ام بر نخل بالای دگر

جان فغانی در قفس می سوزد از داغ هوس

وز نالهٔ او هر نفس شوری به مأوای دگر

شمارهٔ ۳۱۵

کار ما جز نامرادی نیست دور از وصل یار

نامرادانیم ما را با مراد دل چکار

گر نمی چینم گل شادی خوشم با خار غم

زانکه من دیوانه ام گل را نمی دانم ز خار

دل چو بردی بعد ازین صبر و قرار از ما مجو

بیدلان را نیست دور از دلبران صبر و قرار

کار فرما تیر مژگان را و تیغ غمزه هم

گو دل ما خون چکان میباش و جان ما فگار

چند سازی چاره ی دردم خدا را ای طبیب

به نخواهد شد به درمان تو، دست از من بدار

زار می سوزد دل من منعم از زاری مکن

تا بگریم بر دل پر آتش خود زار زار

تا کنار از من گرفتی ای بهشت عاشقان

جای گل دارد فغانی اشک گلگون در کنار

شمارهٔ ۳۱۶

ما شسته‌ایم ز آینهٔ دیده گرد غیر

زین نقشخانه جلوهٔ او دیده‌ایم خیر

فارغ بود دل از مدد شیخ خانقاه

آن را که جذب پیر مغان می‌کشد به دیر

ماییم و طوف کعبهٔ کوی پریوشان

قطع نظر ز ملک سلیمان و وحش و طیر

میل ریاض دهر نبود از عدم مرا

اینجا به عشق لاله‌رخان آمدم به سیر

دامن‌کشان به خون فغانی چو بگذری

پوشیده دار جلوهٔ حسنت ز چشم غیر

شمارهٔ ۳۱۷

چون بمیخانه رسیدی سخن دور گذار

دختر رز طلبیدی هوس حور گذار

بیشتر از می و معشوقه به عاشق نرسید

قصه ی روضه دقیقست بجمهور گذار

باز کن دیده ی بیدار در آیینه ی جام

نظر خلوتیان را به همان نور گذار

بلبلانند حریفان قدح باده طلب

ساز چینی بطربخانه ی فغفور گذار

هیچ عاقل نکند گوش بافسانه ی مست

از رخ راز مکش پرده و مستور گذار

راز سربسته ی معشوق ز بیگانه مپرس

سر این مسأله با عاشق مهجور گذار

سایه ی نخل کرم جوی که آنجاست ثمر

وادی ما عرفاتست ره طور گذار

این نه حرفیست که آخر شود ای باده فروش

همچنینم بدر میکده مخمور گذار

دل خرابست فغانی به خرابات گریز

باقی عمر در آن منزل معمور گذار

شمارهٔ ۳۱۸

شب هجرم خوش آمد ناله و فریاد از آن خوش‌تر

فغانم هم خوش و آه دل ناشاد از آن خوش‌تر

از او خوش می‌نماید اینکه بد گوید رقیبان را

وگر هرگز از ایشان می‌نیارد یاد از آن خوش‌تر

نرنجم هرگز از بیداد و جور آن جفاپیشه

که جور دلبران خوش باشد و بیداد از آن خوش‌تر

خوش است این گر ملامت‌خانهٔ دل‌ها کند ویران

وگر این شیوه را از من کند بنیاد از آن خوش‌تر

به کوی عاشقی عرض تجمل گو مکن خسرو

که شیرین را بود بی‌برگی فرهاد از آن خوش‌تر

خوش است آب حیات از بهر قید زندگی اما

گرم تیغ تو از هستی کند آزاد از آن خوش‌تر

فغانی را کشد ناز و عتاب لاله‌رخساران

زبان طعن تو ای سوسن آزاد از آن خوش‌تر

شمارهٔ ۳۱۹

شکر خدا که با من بیدل نشست یار

می خورد و بی حجاب بمحفل نشست یار

منعم نه آگهست که با بینوای شهر

آمد بدرد نوشی و بر گل نشست یار

در بزم عیش و گوشه ی غم با وجود ناز

با دردمند خویش مقابل نشست یار

آندم بسرغیب رسیدم که چون پری

از راه دیده آمد و بر دل نشست یار

اکنون روم ز جای، که از غایت وفا

دستم بدوش کرده حمایل نشست یار

یک یک بزیر چشم، حریفان خود شناخت

یاور مکن که از همه غافل نشست یار

خرسند شد فغانی مهجور عاقبت

با این غریب سوخته منزل نشست یار

شمارهٔ ۳۲۰

دلا به گوشه ی آن چشم شرمناک نگر

تو پاک آمده یی پاک باش و پاک نگر

مزاج حسن لطیفست و طبع عشق غیور

جفای یار نخواهی بترس و باک نگر

چرا فریفته ی چرخ و انجمی شب و روز

گهی به حال فرورفتگان خاک نگر

بخون پاک شهیدان اگر شراب خوری

ز کاو کاو نظر عرصه ی مغاک نگر

چو آب و آینه با خلق صاف و یکروییم

صفای خاطر رندان سینه چاک نگر

به آن مرو که می از ساغر مسیح خوری

مآل حال نگه کن دم هلاک نگر

چه بیخودیست فغانی سر از شراب برآر

هزار خانه خراب از زمین تاک نگر

شمارهٔ ۳۲۱

خیز ای ندیم و مجمره ی عود برفروز

ساقی بیا و چهره ی مقصود برفروز

امشب که آفتاب حریفست و مه انیس

شمع طرب بطالع مسعود برفروز

می ده ز جام لعل که مهمان بود عزیز

محفل بشمعهای زر اندود برفروز

اکنون که وحش و طیر بزیر نگین تست

دریاب و دل بنغمه ی داود برفروز

دریاب ساقی این همه تا کی شراب تلخ

داغم بپسته ی نمک آلود برفروز

دود چراغ دل دهدت نور معرفت

آیینه ی جمال ازین دود برفروز

ای دوست در مقام رضا نه چراغ دل

گو خصم تیره، آتش نمرود برفروز

صحبت غنیمتست فغانی سپند شو

دست و دلت بهرچه رسد زود برفروز

شمارهٔ ۳۲۲

هلاک جانم از آن خط دلکشست هنوز

اگر چه سبزه ی سیراب شد خوشست هنوز

فدای آن گل رویم که دستزد نشدست

خراب آن می لعلم که بیغشست هنوز

بگرد آینه اش خط سبز دایره ییست

ولی ز آه دل ما مشوشست هنوز

ز شوق آن لب میگون و خط زنگاری

بخون سفینه ی دلها منقشست هنوز

نمیرود ز دلم لعل یار و خنده ی جام

کجاست باده که نعلم در آتشست هنوز

گسسته رشته ی جانم هزار بار ز ناز

بنیم بوسه دلم در کشاکشست هنوز

دلا پی نی تیرش ز گوش پنبه برآر

که آنچه می شنوی بانگ ترکشست هنوز

فغان گوشه نشینان ز گوش ابر گذشت

سوار من چو مه نو بر ابر شست هنوز

سپید ساخت فغانی ز غصه موی سیاه

دلش اسیر جوانان مهوشست هنوز

شمارهٔ ۳۲۳

خورشید من امروز بشکل دگری باز

می خورده نهان گرم ز ما می گذری باز

افروخته رخسار و جبین کرده عرقناک

از حال دل تشنه لبان بیخبری باز

دانم چه نظرهاست در آندم که بشوخی

پنهان ز برم می روی و می نگری باز

ایدل ز جنون خودی آواره ز بزمش

بی فایده می سوز که بیرون دری باز

شاید که ز بویش دم دیگر بخود آیم

ای غیر ز بالین من این گل نبری باز

امروز بما چشم ترحم نگشودی

چونست بعشاق نداری نظری باز

در خون منی گرم ز اظهار وفایش

بیخود سخنی گفته ام ای دیده تری باز

بس شیفته می بینمت امروز فغانی

دانم که ز بیداد که خونین جگری باز

شمارهٔ ۳۲۴

مست آمدی کرشمه کنان در قبای ناز

زینگونه نازنین که تویی هست جای ناز

بخرام و ناز کن که خدا در ریاض حسن

آراست سرو قد ترا از برای ناز

هر جا که هست، غمزه و نازست کار تو

دل مبتلای غمزه و جانم فدای ناز

یکدم که دست داد ملاقات وصل تو

شد فوت فرصتم همه در ماجرای ناز

جور و جفای غمزه و ناز تو می کشم

افغان ز جور غمزه و آه از جفای ناز

هر ذره ام فریفته ی ناز پیشه ییست

کافر مباد پیش بتان مبتلای ناز

از بهر اضطراب فغانی بیقرار

پیوسته باد بر سر سروت هوای ناز

شمارهٔ ۳۲۵

رخ برفروز و خون دلم را روانه ساز

آتش بخرمنم زن و مستی بهانه ساز

این قطره ها که در جگرم تازه شد گره

از عشق، خوشه خوشه کن و دانه دانه ساز

هر تیر غمزه یی که ز مژگان روان کنی

اول دل شکسته ی ما را نشانه ساز

بس نازکست توسنت ای نازنین سوار

از رشته های جان منش تازیانه ساز

جانها گره ز غیرت شمشاد کرد دل

مشاطه را که گفت کزین چوب شانه ساز

شاید که پرتوی دهد ای مطرب صبوح

سوز دلم ترانه ی بزم شبانه ساز

بیخوابیم بکشت خدا را فسانه یی

زان چشم جاودانه و لعل فسانه ساز

تا سیل غم بخانه ی ما رو نیاورد

ایدل در آب و خاک خرابات خانه ساز

از آه آتشین فغانی درین چمن

گل خانه سوز آمد و بلبل ترانه ساز

شمارهٔ ۳۲۶

ما گرفتاریم بر ما ناوک بیداد ریز

سوسن و گل در کنار مردم آزاد ریز

قطره ی خونابه ام در آتش گلخن فگن

پاره ی خاکسترم در رهگذار باد ریز

خار خشک ما سزاوار سموم آتشست

آسمان گو آب رحمت بر گل و شمشاد ریز

ایکه با شیرین لبالب میزنی جام مراد

جرعه یی گر می توانی بر گل فرهاد ریز

استخوانم ریخت وز نو مینهم بنیاد عشق

از پر خود ای هما گردی برین بنیاد ریز

خواهد از بسیاری غم بردنم خواب عدم

جرعه یی از ساغر خود بر من ناشاد ریز

برگذرگاه فغانی خار هم باشد دریغ

ای صبا نسرین و گل بر منزل آباد ریز

شمارهٔ ۳۲۷

چون یار شدی مهر و وفا گم نکنی باز

از ره نروی گوش به مردم نکنی باز

سوزد جگر مدعی از تندی خویت

در روی وی از شمع تبسم نکنی باز

صد بار دلم را به سخن ساخته یی شاد

آخر چه شنیدی که تکلم نکنی باز

از خشم تو و طعنه ی دشمن نبرم جان

سوی من اگر چشم ترحم نکنی باز

دیدی که چه خون خوردی از آوارگی ایدل

جایی که رسی خو بتنعم نکنی باز

مدهوش شد از خون دل خویش فغانی

از بهر چنین مست سر خم نکنی باز

شمارهٔ ۳۲۸

این نخل تازه بین که ندیدست خار کس

نگرفته رنگ دامنش از لاله زار کس

با آب خود بر آمده همچون گل بهشت

لب تر نکرده هیچگه از جویبار کس

آیینه اش ز آه کسان مانده در امان

ننشسته گرد بر دلش از رهگذار کس

شهری شد از کرشمه ی مستانه اش خراب

وز باده اش نرفته عذاب خمار کس

مجروح ساخت تیغ زبانش دل همه

یکره نگشت مرهم جان فگار کس

ای آنکه می روی ز پیش باز کش عنان

کان آهوی رمیده نگردد شکار کس

فریاد از آن حریف که هر چند می خورد

از کبر و ناز سر ننهد در کنار کس

ای کاش بر مراد کسی چون نمیرود

باری بوعده هم ندهد انتظار کس

شمعی که روشنست فغانی بنور خود

پروا نمی کند بشبستان تار کس

شمارهٔ ۳۲۹

دارم از غنچه ی لعل تو خطایی که مپرس

لطف و قهری که مگو، ناز و عتابی که مپرس

هر زمان سوخته ی داغ بهشتی صفتیست

دارم از دست دل خویش عذابی که مپرس

بیخود از پرتو خورشید رخش افتادم

بر رخم زد مژه ی گرم گلابی که مپرس

آب و آتش نشود جمع ولی دیده ی من

دارد از آتش رخسار تو آبی که مپرس

شمع می گفت شب از گرمی رویت سخنی

زار می سوخت دل خسته ز تابی که مپرس

با خیال لب میگون تو از اشک نیاز

داشتم در قدح دیده شرابی که مپرس

هر سؤالی که دل از لعل تو می کرد نهان

غمزه ی شوخ تو می داد جوابی که مپرس

نرسد هیچگه آن سرو بسر منزل ما

ور رسد می کند از ناز شتابی که مپرس

نقل می کرد فغانی ز دهانت سخنی

غنچه بر طرف چمن داشت حجابی که مپرس

شمارهٔ ۳۳۰

از جان من حکایت جانان من بپرس

غافل چه داند این سخن از جان من بپرس

هر قطره ی زبون نشود در شب چراغ

این ماجرا ز دیده ی گریان من بپرس

آن کس که دل به وعده ی وصلت نهاده است

گو این حکایت از دل بریان من بپرس

من خود ز یک دو کاسه ی اول شدم خراب

حال من ای رفیق ز مهمان من بپرس

برگیر جام و یاد هوادار خویش کن

بردار شمع و کلبه ی احزان من بپرس

خون منست آنکه توان ریخت بیگناه

خنجر چو برکشی در زندان من بپرس

گلگشت ماهتاب و می روشنت حلال

روزی عقوبت شب هجران من بپرس

منشین فغانی از طلب کعبه ی مراد

برخیز و راه کشور سلطان من بپرس

شمارهٔ ۳۳۱

زین بحر نیلگون دم آبی ندید کس

سرها فرود رفت و حبابی ندید کس

پیوسته زهر می چکد از شیشه ی سپهر

هرگز در این قرابه شرابی ندید کس

مردم تمام در پی آبادی خودند

باری بلطف سوی خرابی ندید کس

در اتش از برای تو گشتیم سالها

وین طرفه تر که بوی کبابی ندید کس

چندین هزار فال زدم از برای وصل

اما هنوز رای صوابی ندید کس

راحت مجو فغانی و با درد سر بساز

در شیشه ی سپهر گلابی ندید کس

شمارهٔ ۳۳۲

آلوده بمی لعل ترا چون نگرد کس

طاقت نبود کان لب میگون نگرد کس

منت که رسیدم ز تو یکره بزلالی

در ساغر خود چند همه خون نگرد کس

خوبی تو، مکن گوش بگفتار بد آموز

حیفست که بر مردمک دون نگرد کس

مگذار که میرم بنما ان خط اگرچه

حیفست که آن فال همایون نگرد کس

افسون به چه کار آید اگر مهر و وفا نیست

جایی که وفا نیست بافسون نگرد کس

آن تشنه نیم من که به آبی خردم یار

در آتشم ار بر لب جیحون نگرد کس

خوش باد فغانی که همه وهم و خیالست

گر کوکبه ی حشمت گردن نگرد کس

شمارهٔ ۳۳۳

هیچ دولت تا ابد باقی نمی ماند بکس

دولتی کان هست باقی دولت عشقست و بس

مرغ دل تا دام زلف و دانه ی خال تو دید

طایر اندیشه ام افتاد در دام هوس

یار بی پروا و فریاد دل من بی اثر

هم ز دل فریادها دارم هم از فریاد رس

ریخت خون خلق و می سازد بجولان پایمال

قاتل ما بر اسیران تند می راند فرس

بوی گل هر جا که خواهی می رسد ای عندلیب

خواه در گشت گلستان خواه در کنج قفس

بینوایان را حضور گلشن و گلخن یکیست

دیگران در سرو و گل بینند و ما در خار و خس

بگذر از خود تا رسی ایدل بدان محمل نشین

تا به کی سرگشته می گردی به آوازِ جرس

بسکه می نالد فغانی بیتو شبهای دراز

صبح را از ناله ی او بر نمی آید نفس

شمارهٔ ۳۳۴

آتشم در جان و در دل حسرت جامست و بس

حاصل عمرم همین اندیشهٔ خامست و بس

جام یاقوت و شراب لعل خاصان را رسد

بی‌نوایان را نظر بر رحمت عامست و بس

صد سخن در ضمن هر یک نکتهٔ شیرین اوست

اضطراب دل نه از شادی پیغماست و بس

نشئهٔ خاصی‌ست در هر برگ این عشرت‌سرا

غیر پندارد که مستی در می و جامست و بس

پی به مقصد برکه نبود بی‌مسمیٰ هیچ اسم

اینکه می‌گویند عَنقایی همین نامست و بس

از زبان راست قولی، نکته‌ای کردم سؤال

گفت دم درکش که خاموشی سرانجامست و بس

درد می‌باید فغانی نه همین درس و دعا

ورد عاشق آه صبح و گریه شامست و بس

شمارهٔ ۳۳۵

به بستر افتم و مردن کنم بهانهٔ خویش

بدین بهانه مگر آرمش به خانهٔ خویش

بسی شبست که در انتظار مقدم تو

چراغ دیده نهادم بر آستانهٔ خویش

بیا که هر که بدانست قیمت دم نقد

به عالمی ندهد عیش یک زمانهٔ خویش

به عشوهٔ می و نقلت به دام آوردم

دلت چگونه ربودم به آب و دانهٔ خویش

حسود تنگ‌نظر گو به داغ غصه بسوز

که هست خاتم مقصود بر نشانهٔ خویش

سگ عنان خودم خوان که دولتم اینست

سرم بلند کن از خط تازیانهٔ خویش

کلید گنج سعادت به دست شاه‌وَشی‌ست

که بر فقیر نبندد در خزانهٔ خویش

نه مرغ زیرکم ای دهر سنگسارم کن

چرا که برده‌ام از یاد آشیانهٔ خویش

مرو که سوز فغانی بگیردت دامن

سحر که یاد کند مجلس شبانهٔ خویش

شمارهٔ ۳۳۶

رمید از خواب چشمان عتاب آلوده بینیدش

بخونم تشنه لبهای شراب آلوده بینیدش

برامد خواب کرده از چمن تا جان دهد عاشق

نشان برگ گل بر روی خواب آلوده بینیدش

چه می پرسی که از بوی که پیراهن قبا کردی

چو برگ گل گریبان گلاب آلوده بینیدش

ندارد شمع من تاب جواب گفت بیگانه

لب خندان و گفتار حجاب آلوده بینیدش

بدشنامم زبان بیرون کند چون بوسه‌ای خواهم

مرا کشت آن پسر ناز جواب آلوده بینیدش

چه کس باشد فغانی تا نویسد نکته یی زان لب

ز خون دل ورق‌های کباب آلوده بینیدش

شمارهٔ ۳۳۷

افزون ز صد قیامت در دل زیار آتش

دوزخ یکی و سوزد ما را هزار آتش

در جان ز عشق سوزی در دل ز طعن داغی

یاران حذر که بارد زین روزگار آتش

دلسوزی عزیزان بر گریه ام چه حاصل

آبم گذشت از سر ناید بکار آتش

دزدیده چند سوزم در گوشه های زندان

آن به که برفروزم در پای دار آتش

آتش شود گلستان روز وصال ما را

از بخت واژگون شد گل در کنار آتش

نه مرده ام نه زنده زین لطف و قهر تا کی

وقت شراب آبی، گاه خمار آتش

شد آفت فغانی چشمت ز همنشینان

در گلستان نگیرد الا بخار آتش

شمارهٔ ۳۳۸

برغم من بحریفان می شبانه مکش

مسوز جان من و آه عاشقانه مکش

گذار تا بروم گرد بازی اسبت

هوای ره مکن ایشوخ و تازیانه مکش

ز کاکل تو دل تیره بخت میجویم

مرو بتاب و سر از من بهر بهانه مکش

سیاهی مژه ات موجب هلاک منست

بناز سرمه در آن چشم آهوانه مکش

فروغ بزم فغانی بود ز شعله ی دل

بگو چراغ درین تنگنا زبانه مکش

شمارهٔ ۳۳۹

به غایت تلخ گفتارست در می لعل میگونش

هزاران جان شیرین نقل در شب‌های معجونش

هر آنگو با چنین میخواره صحبت آرزو دارد

ببینی عاقبت روزی که در ساغر بود خونش

شدم خاک درت وان ذره کز این خاک برخیزد

نشاند بر کنار چشمه ی خورشید گردونش

نیم زاهد که در خلوت بنور طاعتش یابم

نه جادویم که دام ره کنم طومار افسونش

هران بیدل که خوبانش ببازی در میان گیرند

نگردانند ازو رو تا نگردانند مجنونش

چرا در فکر آن باشم که دل چون کام از او یابد؟

که گر خواهد رساند بر مراد خویش بیچونش

برای درد و داغست آدمی، ور عکس این بودی

نیاوردی قضای ایزد از فردوس بیرونش

ندارد هیچ کم آنمه فغانی مهر افزون کن

که آخر برفروزی صد چراغ از حسن افزونش

شمارهٔ ۳۴۰

کو مطربی که مست شوم از ترانه اش

دامن کشم ز صحبت عقل و بهانه اش

امشب حکیم مجلس ما شرح باده گفت

چندانکه چشم عقل غنود از فسانه اش

خاک در سرای مغانم که تا ابد

خیزد صدای بیغمی از آستانه اش

ساقی سحر بگوشه ی میخانه برفروخت

شمعی که آفتاب بود یک زبانه اش

دریاب نقد وقت که جم با وجود جام

تا رفت، در حساب نیارد زمانه اش

بی برگ شو که آنکه جهان را دهد فروغ

شاید که شب چراغ نباشد بخانه اش

صیدیست بس بلند نظر دل که در ازل

بر آفتاب تعبیه شد دام و دانه اش

یا رب چه باده خورده فغانی ز جام عشق

کز یاد رفته است غم جاودانه اش

شمارهٔ ۳۴۱

یا مرا کامی ده از لعل شراب‌آلود خویش

یا هلاکم کن به زهر چشم خواب‌آلود خویش

خندهٔ شیرین لبالب ساز با دشنام تلخ

از گدایان کم مکن لطف عتاب‌آلود خویش

در چمن بند قبا بگشا و جیب غنچه را

نکهتی بخش از گریبان گلاب‌آلود خویش

تا به کی ای سرو چمن گل در عرق داری نگاه

از حیا خوی کرده رخسار حجاب‌آلود خویش

پیش آن لب‌ها فغانی از سؤال بوسه مرد

زنده کن او را به دشنام جواب‌آلود خویش

شمارهٔ ۳۴۲

که فتاد در فراقت که نسوختی تمامش؟

اجلیست غالبا این که فراق گشته نامش

بنوید مرگ خواند سوی خویشتن فراقم

چه قیامت آشنایی که اجل بود پیامش

بستاره ی رقیبان نبرم حسد که آنمه

بکرشمه چون در آید همه جاست فیض عامش

بعذاب داغ هجران دل کامخواهم اولی

که نشست آتش من ز خیالهای خامش

نه کمست اینکه خونم خورد آن شرابخواره

توهم ای رقیب بدخو چه دهی زیاده جامش

بهوای دیدنش آنکه چو صبح خاست خندان

بنگر که کرده حرمان بچه روز وقت شامش

بچه روز نیک بیند ز تو کام دل فغانی

که چو بخت خود غنیمی بکمین بود مدامش

شمارهٔ ۳۴۳

فغان ز بازی اسب و هوای خانه ی زینش

که باد خاک قدم صد نگارخانه ی چینش

تبارک الله از آن آب و رنگ خاتم خوبی

که خال چهره ی صد یوسفست نقش نگینش

درین خیال که گردی بدامنش ننشیند

نهاده آینه ی دل نشسته ام بکمینش

چه پرده یی دگرش دست داد مطرب مجلس

که خون ز چشم حریف آورد نوای حزینش

بهر طرف که عنان تابد آن سپهر ملاحت

هزار زهره جبین خیزد از یسار و یمینش

همان زمان که نظر بر رخش ز دور فگندم

نشان نازکی خوی داد چین جبینش

بیا که در دل تنگ من از خزانه ی عشقت

امانتیست که روح الامین نبود امینش

چراغ حسن ز محراب ابروی تو فروزان

که در پیست دعای هزار گوشه نشینش

توایکه در نظرت اشتیاق آن گل خندانست

بیا به دیده ی گریان من نشین و ببینش

ز دست ساقی مجلس پیاله گیر فغانی

گل مراد شکفت، از نهال عیش بچینش

شمارهٔ ۳۴۴

از پی دل مرو و عاشق بی باک مباش

ما غم عشق تو داریم تو غمناک مباش

نیست چالاکتر از قد تو در گلشن حسن

از هوس مایل هر قامت چالاک مباش

ای تو خود مرهم ریش دل خونین جگران

در خیال دل ریش و جگر چاک مباش

خاک شد بر سر راه تو بسی جان عزیز

دامن افشان چو روی غافل ازین خاک مباش

ما چو آیینه دل از غیر تو پرداخته ایم

یکنفس غافل ازین آینه ی پاک مباش

باز از ادراک فغانی چو رود جانب عشق

ناصح او مشو و منکر ادراک مباش

شمارهٔ ۳۴۵

می‌رسد عشق و دل افسرده می‌آرد به جوش

آه ازین آتش که خون مرده می‌آرد به جوش

ما هلاک غمزهٔ آن شوخ و او گرم شکار

باز خون صید پیکان خورده می‌آرد به جوش

می‌رود مستانه می‌گوید بسوز و دم مزن

این سخن‌ها عاشق آزرده می‌آرد به جوش

تنگدل ماییم ورنه غنچهٔ او را چه باک

زان که جان‌های به لب آورده می‌آرد به جوش

رفته بودم در عدم از یک اشارت باز خواند

آن مسیحا صد چنین دل مرده می‌آرد به جوش

آتشی هست اینکه می‌ریزد فغانی اشک گرم

وز جگر این قطرهٔ نشمرده می‌آرد به جوش

شمارهٔ ۳۴۶

چه ترکیبست یا رب در ته پیراهن اندامش

که هوشم می رود هر جا که آید بر زبان نامش

زد آتش در دلم یا رب چه گرمی مزاجست این

که نبود در قبا چون برگ گل یک لحظه آرامش

خرابم افگند آن مست حسن از شیوه یی هر دم

زهی ناز و جوانی، کم مباد این باده از جامش

بر آن لب بسته دندان از هوس خوش می کند عاشق

نمی دانم کجا خواهد کشید آخر سرانجامش

نشست از نوحه در آتش فغانی کام نادیده

گشادی هم نشد از آه صبح و گریهٔ شامش

شمارهٔ ۳۴۷

من نه آنم کز لب لعل تو یابم کام خویش

خوشدلم گر جرعه‌ای بخشی مرا از جام خویش

آنچنان با یاد نامت برده‌ام خود را ز یاد

کز فراموشی نمی‌آید به یادم نام خویش

یک نفس آرام بی‌لعلت ندارد جان من

چون کنم درمانده ام با جان بی آرام خویش

بر لب بام آی و از هر گوشه بنگر ماه من

صد چراغ دیده نورافشان بگرد بام خویش

دارد استغنا چو مرغ زیرک آن مشکین غزال

مانده ام حیران که چونش آورم در دام خویش

هیچ محرم ره ندارد در حریم وصل یار

عاشق محروم چون گوید بدو پیغام خویش

از چه مینالی فغانی با غمش فرصت شمار

محنت هر روزه و اندوه صبح و شام خویش

شمارهٔ ۳۴۸

گر بنگری در آینه روی چو ماه خویش

آتش بخرمنم زنی از برق آه خویش

هر دم که بیتو ام نفسی کاهدم ز عمر

دردا که مردم از نفس عمر کاه خویش

دارم تب فراق و ندارم مجال آه

گریم هزار بال بحال تباه خویش

راه منست عاشقی و رسم بیخودی

ناصح تو و صلاح، من و رسم و راه خویش

قصد سیاه رویی ما تا کی ای سپهر

ما خود رسیده ایم بروز سیاه خویش

چشمش بغمزه تیغ بخونریز من کشد

یا رب تو آگهی که ندانم گناه خویش

ای در پناه لطف تو چون سایه عالمی

آورده ام بسایه ی لطفت پناه خویش

هست این دل شکسته گیاهی ز باغ تو

دامن بناز بر مشکن از گیاه خویش

ای پادشاه حسن فغانی گدای تست

دارد امید مرحمت از پادشاه خویش

شمارهٔ ۳۴۹

تا چند دردسر کشم از گفتگوی خویش

جایی روم که خود نبرم راه سوی خویش

چون من بخوی کس نیم و کس بخوی من

آن خوبتر که خوی کنم هم بخوی خویش

خوش حالتی که در طلبت گم شوم ز خود

چندانکه تا ابد نکنم جستجوی خویش

بیرنگم آنچنان که درین بوستان چو گل

آگه نمی شود دلم از رنگ و بوی خویش

روشندلان چو آینه از غایت صفا

بینند روی خلق و نبینند روی خویش

تا شد کمند زلف تو پیوند جان من

صید دلم رمید ز هر تار موی خویش

رندیست دل شکسته فغانی خاکسار

بر سنگ امتحان زده صد ره سبوی خویش

شمارهٔ ۳۵۰

فردا که هر غنیم نماید غنیم خویش

دست منست و دامن یار قدیم خویش

یا رب بمذهب که بود سوختن روا

آنرا که پرورند بناز و نعیم خویش

گر پی برد غنی که چه سودست در کرم

ریزد چو آب در قدم خلق سیم خویش

یاری کجاست تا بخرابات رو نهیم

کز دست داده ایم ره مستقیم خویش

نازکترست از آنکه توان داد ازو نشان

آن گل که تازه ساخت جهان از نسیم خویش

ما در عرق زرنگ خوش و بوی دلکشش

او بی نیاز چون گل و می از شمیم خویش

عاشق نه آنکسست که معشوق دلنواز

سازد برود و باده مدامش ندیم خویش

نام از کرم ثبات پذیرد نه از درم

این نکته گفت حاتم طی با ندیم خویش

دانستنیست سر محبت نه گفتنی

بگذار فهم نکته بطبع سلیم خویش

محرم نشد فغانی درویش کان غیور

میر اندیش بتیر ز گرد حریم خویش

شمارهٔ ۳۵۱

سراسر شیوهٔ نازست سرو ناز پروردش

ولی در جلوهٔ جولان نمی‌یابد کسی گردش

خیال جوهر فرد دهانش جان مشتاقان

ز هستی فرد سازد جان فدای جوهر فردش

گرفتاری که حیران جمال اوست روز و شب

نبیند راحت از خواب و نباشد لذت از خوردش

کسی را سجده ی محراب ابرویش قبول افتد

که اشک سرخ پیدا باشد از رخساره ی زردش

بقدر حال خود هر کس بدین در تحفه یی دارد

من مسکین ندارم هیچ غیر از تحفه ی دردش

باظهار محبت هر که خود را مرد ره داند

گر از تیغ ملامت رو بگرداند مخوان مردش

فغانی با گل و گلزار عالم داشت دلگرمی

هوای گلرخی از هستی خود ساخت دلسردش

شمارهٔ ۳۵۲

چنان تیزست در خون ریختن مژگان خونریزش

که خون دل چکد از دیده ها چون بنگرم تیزش

لبش از عشوهٔ شیرین دهد کام دلم روزی

ولی در غمزه بیدادست چشم فتنه انگیزش

درین باغ کهن چون سبزه ی نو خیزد از خاکم

هنوزم در نظر باشد خیال خط نوخیزش

مگر آگه شد از سوز دل من شمع در گریه

که بس دلسوز می آید سرشک آتش آمیزش

ز شوق لعل میگونت بخون خود بود تشنه

دل بیمار من کز آب حیوانست پرهیزش

فغانی می رود افتان و خیزان در عنان او

که آویزد دل پر خون بفتراک دلاویزش

شمارهٔ ۳۵۳

نتوانم که بینم از دورش

آه از شرم چشم مخمورش

نیست در شهر کس که عاشق نیست

چه بلا گشت حسن مشهورش

این چراغ از کدام انجمنست

که جهانی بسوخت از نورش

رفت آن ماه نیم مست برون

چه شبی روز کرد مخمورش

چه بود حالت نظر بازی

که چنین آفتیست منظورش

چکند عطر پیرهن، عاشق

فکر کن زعفران و کافورش

چه دلست این دل فغانی وای

که نه پیداست ماتم و سورش

شمارهٔ ۳۵۴

با کسان در صلح و با خود دایما در جنگ باش

هیچکار از بیغمی نگشایدت دلتنگ باش

طاعت و عشرت نگردد جمع با هم ای عزیز

گر مرید پیر راهی یکدل و یکرنگ باش

پادشاهی مانع فقر و نقیض عشق نیست

همت از دلهای آگه خواه و بر اورنگ باش

خضر اگر همره بود از دوری منزل چه باک

وادی مقصود گو هر گام صد فرسنگ باش

چون ندانستی که در اصل از کدام آب و گلی

خواه لعل آتشین خواهی سفال و سنگ باش

پیر صحبت گفت بشنو هر که دارد قول راست

گر نوای نی نباشد گو صدای چنگ باش

آه گرمت مجلس عشاق می آرد بجوش

نیک می‌نالی فغانی بر همین آهنگ باش

شمارهٔ ۳۵۵

دل از عیش جهان کندیم و ذوق بادهٔ نابش

نمی‌ارزد به ظلم شحنهٔ شب گشت مهتابش

دلی کز روشنی هر ذره‌اش صد شب‌چراغ ارزد

چرا بهر شراب تلخ اندازم به غرقابش

چه شکر بخت خود گویم چو دیدم بر قرار اینجا

فروغ بزم عشرت با فراغ کنج محرابش

چه عیش از مستی یک ساعت شب، تیره‌روزان را

که آتش از غم فردا بود در جامهٔ خوابش

دلی باید چو کوهی دیده‌ای باید چو دریایی

که با خورشیدرویی چون نشینی آوری تابش

به جام زر توان خوردن شراب لعل با خوبان

چه سازد عاشق بی‌خان و مان چون نیست اسبابش

مپنداری که با مغزست نقل مجلس گردون

هزار افسون و نیرنگست در بادام و عنابش

مشو سرگرم اگر بخشد سپهرت خلعت خورشید

که تیزی سنان دارد سر هر موی سنجابش

فغانی چون دلت سیری ندارد از می و ساقی

به اصلاحش چه می‌کوشی بیفگن تا برد آبش

شمارهٔ ۳۵۶

ایدل بتلخی شب هجران صبور باش

این هم نواله ییست بنوش و شکور باش

از دیده چون جدا شدی از دل جدا مشو

خواهی که خاص شاه شوی در حضور باش

شاید کزین کریوه سبکبار بگذری

از هر چه خار راه تو گردیده دور باش

تا کی زهر چراغ توان کرد کسب نور

خود را بسوز در نظر شمع و نور باش

خواهی که در مزار تو سروی بایستد

شمعی شو و ملازم اهل قبور باش

حالا تو در میان نیستان غم بسوز

گو وعده ی وصال بهنگام صور باش

ناپخته پختنیست فغانی کباب دل

چندین شتاب چیست بگو در تنور باش

شمارهٔ ۳۵۷

مردم و خود را زغمهای جهان کردم خلاص

خلق عالم را ز فریاد و فغان کردم خلاص

در غم عشق جوانی می شنیدم پند پیر

خویشتن را از غم پیر و جوان کردم خلاص

خوش زمانی دست داد از عالم مستی مرا

کز دو عالم خویشرا در یکزمان کردم خلاص

بر سر بازار دی می گفتم از سودای عشق

مردمان را از غم سود و زیان کردم خلاص

گفتمش آخر فغانی را ز هجران سوختی

گفت او را از عذاب جاودان کردم خلاص

شمارهٔ ۳۵۸

عاشقانرا نه گل و باغ و بهارست غرض

همه سهلست همین صحبت یارست غرض

غرض آنست که فارغ شوم از کار جهان

ورنه در گوشه ی میخانه چکارست غرض

جان من بیجهت این تندی و بدخویی چیست

گر نه آزار دل عاشق زارست غرض

آفت دیده ی مردم ز غبارست ولی

دیده را از سر کوی تو غبارست غرض

هوس دیدن گل نیست فغانی ما را

زین چمن جلوه ی آن لاله غدارست غرض

شمارهٔ ۳۵۹

گر من ز شوق یار فرستم بیار خط

یکحرف ازان ادا نشود در هزار خط

خوش صفحه ییست روی تو یا رب که تا ابد

هرگز بر آن ورق نفشاند غبار خط

ما را بدور حسن تو با نوخطان چکار

تا روی ساده هست نیاید بکار خط

خط گو مباش گرد رخت وه چه حاجتست

مجموعه ی جمال ترا بر کنار خط

زین پیش خط حسن بتان معتبر نبود

در دور عارض تو گرفت اعتبار خط

از خط روزگار مکش سر که عاقبت

بر دفتر حیات کشد روزگار خط

قاصد بغیر، چند بری خط دوست را

یکبار هم بنام فغانی بیار خط

شمارهٔ ۳۶۰

ترک یاری کردی از وصل تو یاران را چه حظ

دشمن احباب گشتی دوستداران را چه حظ

چون ندارد وعده ی وصل تو امید وفا

غیر داغ انتظار امیدواران را چه حظ

چشم من کز گریه نابیناست چون بیند رخت

از تماشای چمن ابر بهاران را چه حظ

درد بیدرمان خوبان چون نمیگیرد قرار

دردمندان را چه حاصل بیقراران را چه حظ

آن سوار از خاک ما تا کی برانگیزد غبار

از غبار انگیختن یا رب سواران را چه حظ

می دهد خاک رهش خاصیت آب حیات

ورنه زین گرد مذلت خاکساران را چه حظ

یا رب از قصد فغانی چیست مقصود بتان

از هلاک عندلیبان گلعذاران را چه حظ

شمارهٔ ۳۶۱

امشب از آهم مشو گرم و مسوزانم چو شمع

ساعتی بنشین که در بزم تو مهمانم چو شمع

چون کنم دل جمع در بزمت که هر ساعت رقیب

می دهد افسون و می سازد پریشانم چو شمع

وه چه حالست اینکه بر دارندم آخر از میان

چون ببزمت جای خود را گرم گردانم چو شمع

یا رب از آهست ریزان بر دل گرمم شرار

یا گرفته آتشی در رشته ی جانم چو شمع

سوزد از اندوه چون پروانه مرغ نامه بر

پیش او گر دانه ی اشکی بیفشانم چو شمع

سوی محرابم مخوان ای پاک دین بهر خدای

زانکه در بزم شراب، آلوده دامانم چو شمع

صد پی از هستی پذیرد ای فغانی طینتم

باز بگدازد سموم دشت هجرانم چو شمع

شمارهٔ ۳۶۲

تا بکی خندیدن و دل گرمی افزودن چو شمع

آب دندان گشتن و آتش زبان بودن چو شمع

گاه ناپیدا شدن از دیده ها چون شبچراغ

گاه خشک و تر بنور خویش بنمودن چو شمع

از دلم هر قطره خون، تبخاله یی شد جانگداز

گرد لب تا کی زبان آتشین سودن چو شمع

سوختم، آنم بروز آرام نگرفتن چو مهر

خوردن دود چراغم این و نغنودن چو شمع

از من این اشک چو پروین ریختن وز مهوشان

گوش و گردن را بلعل و در برآمودن چو شمع

کمترین طاعت بود در گوشه ی محراب عشق

روزها استادن و شبها نیاسودن چو شمع

دیدن از دور و بزاری سوختن پروانه وار

به که مجلس را به آب دیده آلودن چو شمع

آه از این آتش پرستیدن فغانی با خود آی

چند در دیر مغان زنار بگشودن چو شمع

شمارهٔ ۳۶۳

میگدازم دیده تا یکروزه موجودم چو شمع

می رسد بر اوج گردون هر نفس دودم چو شمع

دیده ی اختر شمارم شهرت نیسان گرفت

بسکه بر هر نوک مژگان گوهر آمودم چو شمع

گرچه نقد هستیم در آتش عشق تو سوخت

اندکی هم در صفای فطرت افزودم چو شمع

چون سپند از گرد مجلس دور کردم چشم بد

خوابگاهت را بدود دل نیالودم چو شمع

داشتم داغ ترا در سینه چون مجمر نهان

راز پنهان را نقاب از چهره نگشودم چو شمع

اشک گوهر زایم از خوناب دل شد لعل سان

بسکه هر دم آستین بر چشم تر سودم چو شمع

از دم گرم فغانی دود آهم در گرفت

گرچه در راه محبت باد پیمودم چو شمع

شمارهٔ ۳۶۴

مرا که تیره شد از کثرت گناه چراغ

چه سود آنکه درآرم بپیشگاه چراغ

خراب کوی مغانم که نیمشب چو روم

مهی ز هر طرف آرد به پیش راه چراغ

درآ بمیکده و اعتقاد روشن کن

که می برند از آنجا بخانقاه چراغ

چرا چو گلخنیان دل بخاک تیره نهی

ترا که خانه سپهرت و مهر و ماه چراغ

شنیده ام که ز همت به آفتاب رسید

بسوز این دل و برکن ز برق آه چراغ

بصدق دل چو درآیی بوادی ایمن

یقین که سرزند از هر بن گیاه چراغ

فروغ کوکب طالع کنون شود پیدا

که برفروخت فغانی ببزم شاه چراغ

شمارهٔ ۳۶۵

ای فتنه ی جمالت روی چو ماه یوسف

نیرنگ ساز خالت چشم سیاه یوسف

پیش تو مهوشان را رخ بر زمین طاعت

چون سجده ی کواکب در خوابگاه یوسف

غافل مشو که اخوان چون سر کشند ناگه

گرد و بال گیرد طرف کلاه یوسف

از چشم اهل مجلس چون سیل فتنه بارد

جا دارد اینکه باشد زندان پناه یوسف

در خشکسال هجران یعقوب را چه حاصل

گر آب خضر آید بیرون ز چاه یوسف

از چشم پیر کنعان شاید که تا لب نیل

در بارد ابر نیسان در پیش راه یوسف

قلب سیه فغانی آنجا چه وزن دارد

چین و چگل طفیلست در یک نگاه یوسف

شمارهٔ ۳۶۶

خرم شبی که گردد معشوق یار عاشق

مست آید و گذارد سر در کنار عاشق

ناز و عتاب شیرین از حد گذشت ترسم

زاندم که مانده باشد حیران بکار عاشق

حرفی به هیچ مکتب ننوشته آن فرشته

دیوار خانه پر شد از یادگار عاشق

گویند بهر عاشق بستند زلف خوبان

خود نیست یکسر مو در اعتبار عاشق

همراه آن سوارم کز آتش چراغش

هر دانه شبچراغیست در رهگذار عاشق

کس نیست تا بگوید با آن رقیب پرور

کاین جور از چه کردی بر روزگار عاشق

هر عاشقی که بینم در انتظار یاریست

یار منست دایم در انتظار عاشق

بنشین و روغن افشان بر آتش فغانی

بردار ساغر می بشکن خمار عاشق

شمارهٔ ۳۶۷

جانم افگارست و تن بیمار و دل خون از فراق

هر نفس دردیست بر درد من افزون از فراق

غرق خون دیده ام شبهای هجران و اجل

بر سرم پیوسته می آرد شبیخون از فراق

تا شد آن شاخ گل رعنا برون از دیده ام

می رود بر روی زردم اشک گلگون از فراق

از وصالش بیغمان در بزم عشرت شادمان

من درین بیت الحزن افتاده محزون از فراق

مانده محروم از حریم آستانش روز و شب

سنگ بر سر می زنم در کوه و هامون از فراق

دور ازان شیرین لب لیلی وش آمد بر سرم

آنچه آمد بر سر فرهاد و مجنون از فراق

گر نخواهی بر سر بیمار هجران آمدن

جان نخواهد برد مشتاق تو بیرون از فراق

تا شدی ای گوهر مقصود غایب از نظر

چشمهٔ چشم فغانی گشت جیحون از فراق

شمارهٔ ۳۶۸

یارم اگر بمهر کشد یا بکین چه باک

من کشته ی ملامت و دردم ازین چه باک

در خنده اش هزار گشادست زیر لب

از ناز اگر زند گرهی بر جبین چه باک

من بر دو کون دست فشاندم برای او

او گر بمن ز قهر فشاند آستین چه باک

مرغی که دارد از چمن آسمان نصیب

گر دانه یی نیافت ز کشت زمین چه باک

گیرم که اهرمن برد انگشتری ملک

چون نام دیگریست نشان نگین چه باک

جایی که صد همای نیابند استخوان

مور حقیر اگر نبرد انگبین چه باک

دشمن ز آه گرم فغانی حذر نکرد

آتش پرست را ز دم آتشین چه باک

شمارهٔ ۳۶۹

تا کی روم ز کوی تو غمگین و دردناک

در دیده آب گشته و بر رخ نشسته خاک

از خون غنچه ی دل احباب کن حذر

ای دامنت چو برگ گل نوشکفته پاک

پیش نسیم بسکه گریبان گشاده یی

دارم دلی ز دست تو چون غنچه چاک چاک

پیوند ما چو با سر زلف تو محکمست

سر رشته ی حیاتم اگر بگسلد چه باک

صید حرم که ساخت خدا قتل او حرام

می خواهد از خدا که بتیغت شود هلاک

در تنگنای هجر فغانی گشاد دل

از ناله ی حزین طلب و آه دردناک

شمارهٔ ۳۷۰

دارم ز پسته ی تو بدل آتشین نمک

بستان که کس ندیده کبابی بدین نمک

دامن کشان و دست فشان می کنی خرام

می گیرد از غبار تو روی زمین نمک

گویا کسی که مرهم داغ دلم نهد

در دست تیغ دارد و در آستین نمک

شوری که من ز عشق تو دارم نداشت کس

زیرا که کس نداشت جوانی بدین نمک

گاهم بزهر چشم جگر می کنی کباب

گاهم به دیده می زنی از خشم و کین نمک

در گریه ی فراق، فغانی ز بخت شور

زد بر سواد دیده ی مردم نشین نمک

شمارهٔ ۳۷۱

محروم باد چشم من از گلشن وصال

گر بگذرد بهار و گلم بیتو در خیال

گل پنج روزه ییست ولی نخل حسن تو

پیوسته در برست زهی حسن بیزوال

دلتنگم از هوای تو ای گل بغایتی

کز نکهت نسیم سحر گیردم ملال

در بوستان ز حیرت نخل بلند تو

آگه نمی شوم که گلی هست بر نهال

آشفته ی جمال تو هرگز چو بلبلی

ننشسته در حضور گلی با فراغ بال

آتش در آب چشمه ی خورشید میزند

گلهای سایه پرورت از باده ی زلال

جانها سپند خامه ی نقاش حسن تو

کز مشک سوده بر ورق گل نهاده خال

ای عندلیب، ناله ز بیداد گل مکن

چون دم زدی ز مهر و وفا از جفا منال

جانسوز و دلفروز فغانی درین چمن

شاخ گلیست جلوه کنان در قبای آل

شمارهٔ ۳۷۲

سروت که لاله رنگ شد از باده ی زلال

طوفان آتشست عیان در قبای آل

سر می کشد نهال قدت از دم مسیح

در بوستان کیست بدین نازکی نهال

خوش آهویست چشم شکار افگنت ولی

هرگز شکار کس نشد آن نازنین غزال

دُر در صدف اگر ز لطافت کند سخن

یابد ز لعل و گوهر لطف تو گوشمال

می سوزم از نظاره ی آن روی آتشین

از بس که سحر کرده بر آتش ز خط و خال

یاقوت لعل سای تو از عشوه در سخن

برگ گلبست جلوه کنان در قبای آل

بیند ز نور شمع تجلی شهید عشق

عکس مه جمال تو در دیده ی خیال

روی جهان فروز تو در جلوه ساخته ست

ذرات را بنور خود آیینه ی جمال

آشفته بلبلیست فغانی درین چمن

محروم مانده از حرم گلشن وصال

شمارهٔ ۳۷۳

ای فروغ جوهر حسنت برون از خط و خال

معنیی داری که نتوان صورتش بستن خیال

می کشی و زنده می سازی ز تأثیر نظر

جان فدای شیوه ی چشم تو ای مشگین غزال

آتش انگیزد ز دلها جلوه ی سرو قدت

در کدام آب و هوا پرورده آمد این نهال

کار دل با معنی حسن تو افتادست و بس

خواه در روز جدایی خواه در شام وصال

سبزه ی نوخیز و گلبرگ دلارای رخت

آن بهار بی خزان وین آفتاب بی زوال

بر دمد گلهای رنگین در گلستان نظر

از شراب ارغوانی چون کنی رخساره آل

در خیال از دفتر حسنت گشودم فال وصل

حرف اول آیت رحمت برآمد حسب حال

سر زد از آیینه ی مهر رخت آثار خط

چون خیال سبزه ی نورسته در آب زلال

مردم چشم فغانی باد بر آتش سپند

شمع رخسارت چو افروزد شبستان خیال

شمارهٔ ۳۷۴

خوبان دل غمناک ندانند چه حاصل

درد جگر چاک ندانند چه حاصل

چند اینهمه از دور نگه کردن و مردن

قدر نظر پاک ندانند چه حاصل

ما بهر جوانان ز سر خویش گذشیم

این مرتبه را خاک ندانند چه حاصل

دانند که بر عاشق خود جور توان کرد

بی مهری افلاک ندانند چه حاصل

تو غمزه روان کرده و مردم بنظاره

انگیز تو بی باک ندانند چه حاصل

افسوس که نور شجر وادی ایمن

از شعله ی خاشاک ندانند چه حاصل

سر تا بقدم جانی و دل مرده حریفان

خاصیت تریاک ندانند چه حاصل

این همنفسان حال دل زار فغانی

با این همه ادراک ندانند چه حاصل

شمارهٔ ۳۷۵

دلم صد پاره و نقش تو در هر پاره‌ای دارم

ز چاک سینه در هر پاره‌ای نظاره‌ای دارم

فلک صد بار اگر در آب و خاکم تخم غم کارد

برآیم خوش به او من هم دل خود کاره‌ای دارم

جواب نامه کز جانان رسید این بود مضمونش

که من بر هر سر سنگی چو تو آواره‌ای دارم

ره و رسم پریشانی به از من کس نمی‌داند

که دل در حلقهٔ زلف پری‌رخساره‌ای دارم

هزاران چاره ضایع گشت و یک دردم نشد ساکن

کنون درد دگر از پهلوی هر چاره‌ای دارم

گریبان چاک و مست و حلقهٔ زلف صنم در دست

چنین معشوق عاشق‌پیشه میخواره‌ای دارم

جگر صد چاک دارم بر سر هر پاره‌ای داغی

اگر زین چرخ نیلی آرزوی پاره‌ای دارم

منم آن لالهٔ خودرو که دور از نوبهار خود

تنه در سایهٔ کوهی و سر در خاره‌ای دارم

چراغ پاسبان کوی را مانم درین شب‌ها

که صحبت چون فغانی با مه عیاره‌ای دارم

شمارهٔ ۳۷۶

عشقم بلای جان شد، آن لعل آتشین هم

تلخست باده بر من، نیشست انگبین هم

می خوردن و جوانی زیبد ترا که دانی

آداب مجلس می، کار میان زین هم

بگذار تیغ و بستان ساغر که دور کردی

خصم از کنار مجلس چشم بد از کمین هم

جاه و جمال داری با مهر و ماه بنشین

بزم آن تست و بستان می نوش و گل بچین هم

بس نیست اینکه سوزم از رخنه ی گریبان

صد داغ تازه دارم از چاک آستین هم

من هم بپهلوی خود کوه ملال دارم

باریست بر سر آن، اندوه همنشین هم

شمشیر عشق دارد آبی که بگذراند

کافر ز داغ عصیان، مؤمن ز درد دین هم

آن گل بهر پیاله رنگین شود فغانی

دل بردنش چو دیدی می خوردنش ببین هم

شمارهٔ ۳۷۷

پروانه یی که رنجد از درد و داغ مردم

باید که پر نگردد گرد چراغ مردم

گل در کنار بخشد بوی مراد آری

بی برگ را چه حاصل از گشت باغ مردم

نزدیک شد که عاشق جام مراد گیرد

از دور چند بیند می در ایاغ مردم

چندانکه بیشتر شد سودای من ز زلفت

نگرفت یکسر مو جا در دماغ مردم

غیرت مبر فغانی بر عشرت حریفان

بر هم نمیتوان زد کنج فراغ مردم

شمارهٔ ۳۷۸

چند گردیم درین دیر کهن پیر شدیم

آنقدر بیهده گشتیم که دلگیر شدیم

کس ندیدیم که تلخی نشنیدیم ازو

گرچه با پیر و جوان چون شکر و شیر شدیم

هر کجا دیده ی امید گشودیم بصدق

بیشتر از همه آنجا هدف تیر شدیم

تا کی از همدمی خلق توان دید جفا

بگسلیم از همه پیوند نه زنجیر شدیم

اثرش آتش دل بود و ثمر قطره ی اشک

آنکه عمری ز پی لعبت کشمیر شدیم

این چه دامست و چه صیاد که با شیردلان

بهوا داری آن سلسله نخجیر شدیم

راه اگر راست فغانی و اگر نقش خطاست

همچنان بر اثر خامه ی تقدیر شدیم

شمارهٔ ۳۷۹

زبان در ذکر و در دل نقش زلف یار می بندم

مسلمانی اگر اینست من زنار می بندم

بتنگ از من در و دیوار من از بهر دیداری

چو نقش خامه خود را بر در و دیوار می بندم

دمادم شکر و بادام او در عشوه با مردم

من از غیرت نمک بر دیده ی خونبار می بندم

مرا غمهای دیگر می کشد در عشق مهرویان

ز تاب درد تهمت بر دل افگار می بندم

به دست آرد گلی از گلشن امید خود هر کس

مرا خون در جگر شد بسکه در دل خار می بندم

بکام دشمنان برخاستم از مجلس رندان

خیال دوستی با مردم هشیار می بندم

نگاهی می کنم همچون فغانی از سر حسرت

ز پیکان رخنهای دیده ی بیدار می بندم

شمارهٔ ۳۸۰

شود در گلشنم دل چاک و در مجلس جگر خون هم

فغان از اختر بد حال و از بخت دگرگون هم

نبودم من که می زد عشق در آب و گلم آتش

وگر باور نداری در همان کارست اکنون هم

نیازی باید و سوزی که رحم آرد دل افروزی

وگر اینها نباشد در نگیرد سحر و افسون هم

باندک عشوه جان می داد مجنون من چرا باشم

که چندین شیوه دارد نوخط من طبع موزون هم

دلم می سوزد و کام دلم صورت نمی بندد

درونم داغ شد صد بار ازین معنی و بیرون هم

حلالش باد این عشرت که روز از روز افزونست

صفای نرگس مخمور و آب لعل میگون هم

فغانی عشق بیدردسر و بی غصه ممکن نیست

همین فریاد می زد سالها فرهاد و مجنون هم

شمارهٔ ۳۸۱

ز رشک همدمانش بس که جوشد هر نفس خونم

برند از انجمن هرشب چو شمع کشته بیرونم

اگر همسایهٔ خورشید گردد کوکب بختم

نخواهد در کنار بزم او ره داد گردونم

نسیم کوی لیلی ره چه داند جانب گلخن

خوش آن نکهت که می‌آرد صبا از خاک مجنونم

چنانم در گرفتاری که گر حالم کسی پرسد

نمی‌دانم که چونم تا بگویم در غمش چونم

ز خوبان داد می‌خواهم فغانی مهربانی کو

که سازد کاغذی پیراهن طومار افسونم

شمارهٔ ۳۸۲

از کوی تو چون باد بر آشفتم و رفتم

گردی ز دل مدعیان رفتم و رفتم

خون بسته دلم ته بته از داغ جدایی

ایگل ز تماشای تو نشکفتم و رفتم

ای کاش که می مردم و معلوم نمی شد

این درد نهان تو که بنهفتم و رفتم

آن وعده ی ناچار که صد بار شکستی

یکبار دگر از تو پذیرفتم و رفتم

خوار آمده زانکوی بیاد آرم و سوزم

آن پند نکوخواه که نشنفتم و رفتم

خالی نگذاری سر تابوت فغانی

ای نخل خرامان، سخنی گفتم و رفتم

شمارهٔ ۳۸۳

خوش آن حالت که در روی گلی نظاره می‌کردم

زبویش می‌شدم مست و گریبان پاره می‌کردم

ز خود می‌رفتم و می‌سوختم در آتش غیرت

چو با دل گفت‌وگوی آن پری‌رخساره می‌کردم

من این زخم ملامت بر جبین خویش می‌دیدم

چو در اول نظر بر تیغ آن خونخواره می‌کردم

جدا از آن ترک عاشق‌کش چنان تنگ آمدم از خود

که گر بودی به دستم قتل خود صد باره می‌کردم

طبیبان چارهٔ درد دل عاشق نمی‌دانند

نهانی درد خود را ورنه من هم چاره می‌کردم

فغانی چند گویی حال خود با آن شه خوبان

به ناچاری بر آن رخساره‌اش نظاره می‌کردم

شمارهٔ ۳۸۴

همه شب دارم از دل بادهٔ نابی که من دانم

به گریه می‌کنم گلگشت مهتابی که من دانم

دل راحت طلب شد کامخواه و می ز هر ناکس

کشم خواری، پی مقصود نایابی که من دانم

همان هرجایی و بیگانه‌خو می‌بینمت چندان

که لفظ لعن می‌گویی ز هر بابی که من دانم

پی یک جرعه کز جام توام روزی شود یا نه

کشم از زهر چشم غیر تلخابی که من دانم

خوش آن بزمی که چون پروانه گرد شمع خود گردم

رقیب از رشک سوزد در تب و تابی که من دانم

به ترک سجدهٔ ظاهر مخوانم کافر ای منکر

که پنهان حالتی دارم به محرابی که من دانم

مدار ای بخت دیگر از فغانی چشم بیداری

که رفت آن مست غفلت در شکر خوابی که من دانم

شمارهٔ ۳۸۵

ز غم جان می‌دهم چون دلربای خود نمی‌بینم

چه درد است این که جز مردن دوای خود نمی‌بینم

سزد گر سر نهم در دشت و از عالم روم بیرون

که در کویت من سرگشته جای خود نمی‌بینم

به سودای تو گشتم آنچنان بیگانه از مردم

که یک کس در همه شهر آشنای خود نمی‌بینم

من حیران به کوی آن پری دارم تماشایی

که هرگز جانب محنت‌سرای خود نمی‌بینم

کدامین باد یارب در گلستان تو ره دارد

که برگ یاسمینت در هوای خود نمی‌بینم

نشان غنچهٔ این گلستان از دیگران پرسید

که من جز خار و خس در دست و پای خود نمی‌بینم

به زاری چون فغانی می‌زنم دست دعا بر سر

که خیری در دعای ناروای خود نمی‌بینم

شمارهٔ ۳۸۶

دلم پیاله ی خون جام لاله گون چکنم

شراب در کف و سوز تو در درون چکنم

به آتش دگری چون نمی روی از دل

بهرزه داغ دل خویشتن فزون چکنم

توانم آنکه ترا مهربان خود سازم

ولی بکجروی بخت واژگون چکنم

دلم بگوشه ی دیوانگی قرار گرفت

دگر بدفع پریشانیش فسون چکنم

خیال بود که آیم برون ز ظلمت هجر

نگشت شمع جمال تو رهنمون چکنم

مرا که گوش بر آواز مرغ نامه برست

نوای بربط و آهنگ ارغنون چکنم

مگو که ناله مکن ای فغانی از غم یار

زیاده می شودم آتش درون چکنم

شمارهٔ ۳۸۷

بیتو شامی که چراغ طرب افروخته ام

یاد از شمع رخت کرده ام و سوخته ام

چاک خواهد شدن آخر دل من همچو انار

زین همه قطره ی خون کز غمت اندوخته ام

نتواند نفسی بود دلم بی غم عشق

چه توان کرد چنین هم خودش آموخته ام

نه ز خوابست دمی گر نگشایم دیده

بی رخ خوب تو از غیر نظر دوخته ام

در شب هجر مکش آه فغانی بسرم

که من دلشده از آتش خود سوخته ام

شمارهٔ ۳۸۸

به بویت صبحدم گریان به گلگشت چمن رفتم

نهادم روی بر روی گل و از خویشتن رفتم

بگشت باغ رفت آن شاخ گل با تای پیراهن

منش هچون صبا از پی به بوی پیرهن رفتم

دلم ننشست جایی غیر خاک آستان او

چو آب چشم خود چندان که در هر انجمن رفتم

تو ای گل بعد ازین با هرکه می‌خواهد دلت بنشین

که من چون لاله با داغ جفایت زین چمن رفتم

دلی می‌باید و صبری که آرد تاب دیدارش

فغانی گر دلی داری تو باش اینجا که من رفتم

شمارهٔ ۳۸۹

دل گشت خون و داد بگریه سرای چشم

چشمم بلای دل شد و دل شد بلای چشم

از چشم خویش بیتو بجان آمدم بیا

چشم از سرم برون کن و بنشین بجای چشم

دیوانه گشت و باز نیامد بدست من

تا شد دل رمیده ی من آشنای چشم

همچون سواد دیده مرا در فراق تو

خاک سیه نشسته بماتمسرای چشم

تا چشم باز کرد فغانی بروی تو

بیچاره کرد جان و دل خود فدای چشم

شمارهٔ ۳۹۰

مرا که دل نگذارد که بیتو آب خورم

مراد چیست که در وقت گل شراب خورم

بطالعی گه ندارم چه آرزوست مرا

که روز وصل می از جام آفتاب خورم

باین هوس که تو داری هوای صحبت من

بسی نشینم و خون از دل کباب خورم

من از نظاره خراب و دهد رقیب شراب

چو بی محل دهد این باده خون ناب خورم

ز دست غیر فغانی چرا خورم آبی

که چون رود بگلویم هزار تاب خورم

شمارهٔ ۳۹۱

هرگز به وصلت ای گل رعنا نمی رسم

جایی رسیده یی که من آنجا نمی رسم

خارم که دورم از شرف دستبوس گل

گردم که سالها به ته پا نمی رسم

بی آبیم بکشت و کسی خضر ره نشد

جان دادم و بجای مسیحا نمی رسم

با هر که دم زدم جگرم پاره می کند

هرگز بهمدمی من شیدا نمی رسم

صد نخل آرزو ز دلم سر زند و لیک

هرگز بمنتهای تمنا نمی رسم

بهر تو داغ داغم و مرهم نمی نهی

درد تو دارم و به مداوا نمی رسم

همچون فغانیم نفسی مانده است و بس

دریاب امشبم که به فردا نمی رسم

شمارهٔ ۳۹۲

شب آمد هرکسی را روی در کاشانه‌ای یابم

من، دیوانه گردم تا کجا ویرانه‌ای یابم

منم آن ناتوان موری که نتوانم کشید آخر

به صد سرگشتی از خرمنت گردانه‌ای یابم

شب هجران که آید بر سرم از بهر دلسوزی

هم از گرد چراغ خود مگر پروانه‌ای یابم

دمی کز شوق آن لب‌های میگون گریه‌ام آید

لبالب سازم از خونابه گر پیمانه‌ای یابم

فغانی از رفیقان روی گردان شد مگر او را

به کوی دلبری یا گوشه میخانه‌ای یابم

شمارهٔ ۳۹۳

ببزمت گر بپهلوی رقیبان جا نمی کردم

من دیوانه انجا این همه غوغا نمی کردم

ز مستی یک سخن گر با رقیبانت نمی گفتم

برای خویشتن صد درد دل پیدا نمی کردم

نهانی داشتم سوزی که می آورد در جوشم

ببزمت شمع من این بیخودی عمدا نمی کردم

شدم دیوانه از رشک رقیبان کاش با ایشان

نمی دیدم ترا و خویش را رسوا نمی کردم

ز خلق شهر اگر از مردمی می یافتم بویی

پی آهو چو مجنون روی در صحرا نمی کردم

بجان درماندم از سودای عشقت وه چه بوی خوش

که می مردم من درویش و این سودا نمی کردم

فغانی شب چنان سرگرم شمع روی او بودم

که گر می سوخت سرتاپای من پروا نمی کردم

شمارهٔ ۳۹۴

ای غنچه تو چشمه ی نوش و نبات هم

لعل لب تو آتش و آب حیات هم

پروانه ی چراغ تو دارد شب وصال

نور سعادت شب قدر و برات هم

تا خاطرت ملال گرفت از حیات من

دلگیرم از حیات خود از کاینات هم

از عرصه ی فراق چسان جان برون برم

حیران کار خویشتنم بلکه مات هم

از لعل جانفزای تو امید و بیم قتل

پروانه ی حیات منست و ممات هم

بگذار تا نظاره ی باغ رخت کنم

این حسن را چو آمده خیروز کوة هم

کان ملالتست فغانی و کوه غم

دارد بیاد لعل تو صبر و ثبات هم

شمارهٔ ۳۹۵

من آشفته هم در خواب مستی کاش می‌مردم

که روز از مستی شب این همه خجلت نمی‌بردم

زبان خود به دندان می‌گزم هر دم من ناکس

که از بهر چه در مستی لبت را نام می‌بردم

کشم صد انفعال از خویش و میرم از پشیمانی

چو یاد آرم که در مستی سگ آن کوی آزردم

به مستی دوش رنجانیدم از خود خاطر یاران

چه کردم کاش خون می‌خوردم و آن می نمی‌خوردم

فغانی یار چون می‌شد ملول از های‌های من

چرا اول به آه و ناله جان بر لب نیاوردم

شمارهٔ ۳۹۶

هر دم اندیشه ی ان شوخ ستمکاره کنم

صورت او بخیال آرم و نظاره کنم

بسکه خون جگرم می شود از دیده روان

زهره ام نیست که یاد دل آواره کنم

دلم از رشک رقیبان تو صد چاک شود

گرنه آهی کشم و پیرهنی پاره کنم

من کجا و گل نرگس اگرم دست دهد

گریه بر خون دل و زردی رخساره کنم

تا کی از بهر دوای صد پاره ی خویش

سر بزانو نهم و بیهده صد چاره کنم

خون شود همچو فغانی دلم آندم که بخود

یاد از همدمی آن بخت خونخواره کنم

شمارهٔ ۳۹۷

بس بینوا ز ساقی خود دور مانده ام

از سر شراب رفته و مخمور مانده ام

هم آب رفته از دل و هم تاب از نظر

دور از چراغ میکده بی نور مانده ام

نخل مسیح و باغ خلیل و زلال خضر

یکیک ز دست داده و مهجور مانده ام

در هیچ خرقه نیست ز من ناسزاتری

این هم عنایتیست که مستور مانده ام

خلقی به تنگ از من و من از حیات خویش

شرمنده در میانه ی جمهور مانده ام

چشمم بروی شاهد و دل مایل فنا

موقوف یک اشاره ی منظور مانده ام

هر سو تفرجیست درین بزم چون بهشت

تنها نه در مشاهده ی حور مانده ام

صد مرده زنده کرد فغانی طبیب شهر

من از دعای کیست که رنجور مانده ام

شمارهٔ ۳۹۸

تا بکی در کنج خلوت گرد بیحاصل خوریم

خیز تا این سجده ها در سایه سروی بریم

در دل اینست کان ساعت که محرمتر شدیم

تا نگه کردیم پنداری که بیرون دریم

در حقیقت رند و زاهد هر دو نزدیک همند

مشکلست اینجا تفاوت بلکه از یک جوهریم

صحبت زاهد خوشست اما گلستان دلکشست

چند در یک خانه بنشینیم و درهم بنگریم

ذره بر افلاک رفت و ما بخاک افتاده خوار

با چنین مهر و وفا از ذره یی ناقصتریم

عارفی باید که سر عشق دریابد تمام

فهم ما دورست ازین معنی که رند و ابتریم

مجلس عشقست کوته کن فغانی درد دل

این حرارت جای دیگر بر که ما خود اخگریم

شمارهٔ ۳۹۹

قدح بیار که من خانه سوز و دیر پرستم

ز جام جرعه چه خیزد سرقرابه شکستم

گهی شکایت مستی و گاه طعنه ی توبه

نرسته ام ز زبانها بهر طریق که هستم

بمجلسی که رسیدم سپند بودم و آتش

کدام روز ببزمی برای عیش نشستم

هزار خار کشیدم ز دیده بر سر کویش

که هیچ کس ز ترحم گلی نداد به دستم

نه در طریقه ی مستی و آفتاب پرستی

به هیچ مرتبه پیدا نشد ستاره پرستم

هزار جام جم اینجا بجرعه ییست فغانی

چنانکه بود ادا کردم این ترانه، نه مستم

شمارهٔ ۴۰۰

سحر ز میکده گریان و دردناک شدم

براه دوست فتادم چو اشک و خاک شدم

چراغ دیده ی من شمع روی ساقی بود

که زد بخرمنم آتش چنانکه پاک شدم

ز راه دختر رز برنخاستم چندان

که پایمال حوادث چو برگ تاک شدم

ز دلق زهد فروشان نیافتم خبری

غبار دامن رندان جامه چاک شدم

ز بسکه همچو فغانی کشیده ام دم سرد

اثر نماند ز من، سوختم، هلاک شدم

شمارهٔ ۴۰۱

رفتیم و گرد هستی از کوی یار بردیم

داغ دل بلا جو زین لاله زار بردیم

بزم وصال دیده با داغ هجر رفتیم

از گلشنی چنین خوش این یادگار بردیم

گسترده دام همت بر وعده ی همایی

در شاهراه امید بس انتظار بردیم

از بهر نیم جرعه وز بهر یک نظاره

بس تهمت و ملامت زین روزگار بردیم

شمع مراد یک شب روشن نگشت ما را

چندانکه نذر و نیت در هر مزار بردیم

قصر وصال بر ما هر دم بلندتر شد

چندانکه نقش شیرین آنجا بکار بردیم

دیدیم خویشتن را چون داغ لاله در خون

آن دم که در فراقی نام بهار بردیم

با آستین پر گل رفتیم تا بر دوست

زانجا بدرد و حسرت دامان خار بردیم

هنگامه ی فغانی برهم زدیم و او را

دست و گلوی بسته تا پای دار بردیم

شمارهٔ ۴۰۲

مست گشتم سر ز قید هوشیاران می‌برم

رخت خویش از پهلوی پرهیزگاران می‌برم

چون شفق بربسته رخت خون‌فشان از طرف خاک

خیمهٔ همت بر اوج کوهساران می‌برم

مرغ شبخیزم به گلگشت گلستان می‌روم

باد نوروزم پیام نوبهاران می‌برم

می‌روم زین بزم و یاد دلنوازان می‌کنم

می‌روم زین باغ و گلبانگ هزاران می‌برم

پارسایان را غم دُردی‌کشان عشق نیست

التجا در بزمگاه میگساران می‌برم

تا بناگوش چو سیم و عارض چون لاله هست

دانهٔ دل سوی زرین گوشواران می‌برم

هر سبک‌رو کی تواند گشت با من هم‌شکار

من که صید از دامگاه تاجداران می‌برم

از دل گرم فغانی می‌نویسم چند حرف

تحفه‌های جان‌گداز از بهر یاران می‌برم

شمارهٔ ۴۰۳

ما نخل خرد از بن و پیوند شکستیم

آشوب جنون تند شد و بند شکستیم

کاری نشد از پیش به ترک می و ساقی

پیمانه بیارید که سوگند شکستیم

رفتیم به دیوانگی عشق جوانان

هنگامهٔ پیران خردمند شکستیم

چشم طمع از فایدهٔ خلق گرفتیم

در کنج ملامت دل خورسند شکستیم

تلخی نشنیدیم هم از ساقی مجلس

هرچند که پیشش شکر و قند شکستیم

در بندگی خواجه قدح نوش فغانی

کاین توبه به انعام خداوند شکستیم

شمارهٔ ۴۰۴

ما بهر ساقیان دل فرزانه سوختیم

مجموعه ی خیال بمیخانه سوختیم

آبی بر آتش دل ما هیچ کس نزد

چندانکه پیش محرم و بیگانه سوختیم

ما را کسی در انجمن خویش ره نداد

چون بیکسان بگوشه ی ویرانه سوختیم

غمخوار گو مسوز سپند از برای ما

ما چون در آتش دل دیوانه سوختیم

هرگز نداد صحبت بیگانه پرتوی

پیش چراغ خویش چو پروانه سوختیم

جان در سر زبان شد و کوته نشد سخن

افسوس کاین چراغ بافسانه سوختیم

تا صحبت تو هست چه پرتو دهد دگر

حالا به یک کرشمه ی مستانه سوختیم

بس خرمن مراد فغانی بباد رفت

ما غافلان در آرزوی دانه سوختیم

شمارهٔ ۴۰۵

رفتم ز کوی تو، چو مقامی نداشتم

دل برگرفتم از تو، چو کامی نداشتم

یکباره از وفای تو برداشتم امید

چون از تو التفات تمامی نداشتم

بر دل کدام روز که از همدمان تو

دردی ز ناخوشی پیامی نداشتم

روزی بکوی تو نگذشتم که در کمین

آه کسی ز گوشه ی بامی نداشتم

فریاد ازان زمان که رسیدی تو سرگران

وز بیخودی مجال سلامی نداشتم

عمرم گذشت در غم و آخر بکام دل

در گوشه یی بپیش تو جامی نداشتم

روزی نشد که همچو فغانی ز جور بخت

فریاد صبح و گریه ی شامی نداشتم

شمارهٔ ۴۰۶

لب از می شسته وز آب لطافت روی چون گل هم

به خون دردمندان تاب داده زلف و کاکل هم

درون آی از درم کز پردهٔ هستی روم بیرون

ندارم بی‌جمالت بیش ازین صبر و تحمل هم

تأمل تا به کی تدبیر تا چند ای نکوخواهان

گذشته کار و بار من ز تدبیر و تأمل هم

به یاد قامت و زلفت روم در بوستان هردم

کشم در دیده شاخ ارغوان و جعد سنبل هم

مرا خود می‌کشد از ناز چشم فتنه‌انگیزت

بران از غمزه افزون تا به کی تیغ تغافل هم

فغانی بیش ازین افغان مکن در گلشن کویش

دمی از ناله کردن می‌شود خاموش بلبل هم

شمارهٔ ۴۰۷

چنین که پیش نظر صورت نکوی تو دارم

بهر طرف که کنم سجده روبروی تو دارم

ز دیدن دگرانم چه سود چون من حیران

نظر بصورت ایشان و دل بسوی تو دارم

صبا ز دست تو برگ گلی که سوی من آرد

درون پیرهنش مدتی ببوی تو دارم

نشسته اند حریفان ببزم عشق و من از غم

گرفته ساغر و با خویش گفتگوی تو دارم

درون سوخته و آه گرم و چهره ی شمعی

نشانه هاست که از داغ آرزوی تو دارم

ز گرد هستی موهوم شسته آینه ی دل

چو آب دیده ی خود رو بخاک کوی تو دارم

شب شراب اگر نیست ره ببزم تو این بس

که گوش دل چو فغانی به های و هوی و دارم

شمارهٔ ۴۰۸

دیده را فرش حریم حرمت ساخته ام

مردم دیده طفیل قدمت ساخته ام

اینکه از وصل توام غنچه ی امید شکفت

گل آنست که با داغ غمت ساخته ام

تا خطت بر ورق لاله زد از مشک رقم

جان فدای خط مشکین رقمت ساخته ام

از تو جمعیتم این بس که دل مجنون را

بسته ی سلسله ی خم بخمت ساخته ام

ای زبان قلم از وصف رخت شعله ی نور

دیده روشن ز سواد قلمت ساخته ام

چون فغانی زده بر هستی موهوم قدم

خویش را کشته ی تیغ ستمت ساخته ام

شمارهٔ ۴۰۹

ما رند خراباتی و معشوق پرستیم

بر ما قلمی نیست که دیوانه و مستیم

هر چند که بر ما رقم نیستی افزود

در دایره ی عشق همانیم که هستیم

باید بره سیل فنا خانه گشادن

اول چو در دیده بروی تو ببستیم

تکبیر فنا چاره ی دیوانگی ماست

شمشیر بیارید که زنجیر گسستیم

با غصه به همراهی غم دوش بدوشیم

با فتنه بهمدردی دل دست بدستیم

صد خار بلا از دل دیوانه ی ما خاست

هر روز که بی ساقی گلچهره نشستیم

امروز نشد دام ره آن طره فغانی

دیوانه ی آن سلسله از روز الستیم

شمارهٔ ۴۱۰

خوش آن مستی که چون بر آستان او جبین مالم

گهی خاک رهش بوسم گهی رخ بر زمین مالم

درون پردرد و لب پرخنده این حالت بدان ماند

که خون دل خورم پنهان و لب بر انگبین مالم

مسلمانی تو هم، ای تندخو رحمی نما تا کی

رخ از بهر شفاعت در ره مردان دین مالم

برای آنکه در دل تازه ماند زخم پیکانش

ز شوق بوی زلفش بر جراحت مشک چین مالم

ز طرف کوی او از پای ننشینم مگر آن دم

که بر پای سگانش دیدهٔ مردم‌نشین مالم

شدم فرسوده از درد و هنوزم این هوس در سر

که دست نازک آن گل بگیرم بر جبین مالم

اگر زان شاخ گل صد خار در چشمم خلد خوش‌تر

که در بستان روم رخ بر نهال یاسمین مالم

خیال گوهر لعلت کشم در رشتهٔ فکرت

که بهر روشنی در چشم عقل خرده‌بین مالم

خیالست اینکه می‌گوید فغانی از سر مستی

که چشم خون‌فشان بر دامن آن نازنین مالم

شمارهٔ ۴۱۱

امشب چراغ دل بحضور تو سوختم

جاوید زنده ام که ز نور تو سوختم

مشهور شهر گشتی و آتش بمن فتاد

طالع نگر که وقت ظهور تو سوختم

گاهی بدرد دشمن و گاهی بداغ دوست

عمری چنین بحکم ضرور تو سوختم

در غم تمام دردی و در عیش جمله سور

ای دل بداغ ماتم و سور تو سوختم

هستم در آتش تو همان می دهی زبان

ای بی وفا ز وعده ی دور تو سوختم

داری هزار داغ فغانی و زنده یی

خوش در وفای جان صبور تو سوختم

شمارهٔ ۴۱۲

شب آن بدمهر را با غیر چون یکرنگ می‌دیدم

به بخت خود دل بدروز را در جنگ می‌دیدم

به ظاهر می‌نمود آن بی‌وفا دلگرمیی با من

ولی در باطنش دل سخت‌تر از سنگ می‌دیدم

به راهی با رقیبان دیدم آن بدمست را ناگه

نگفتم یک سخن با او محل چون تنگ می‌دیدم

مرا منشان به پهلوی رقیب ای شمع کز بزمت

نمی‌گشتم چنین محروم اگر این ننگ می‌دیدم

فغانی کز فغان یک دم نیاسودی چه شد یارب

که او را دوش در بزم تو بی‌آهنگ می‌دیدم

شمارهٔ ۴۱۳

متاب آن رخ ز من یک دم که در کوی تو می‌آیم

که من آنجا برای دیدن روی تو می‌آیم

دل از اندیشهٔ اغیار باز آورده در آن کو

برای سجدهٔ محراب ابروی تو می‌آیم

تو هردم می‌کنی صد جور و من از بهر یک دیدن

ز مردم می‌کشم صد طعنه و سوی تو می‌آیم

برد خوی توام هردم به راهی و من مسکین

ز بس شوقی که دارم از پی خوی تو می‌آیم

مبر حسرت به من ای آنکه از بزمش روی کشته

که من هم چون فغانی زود پهلوی تو می‌آیم

شمارهٔ ۴۱۴

چندانکه رفته ام بچمن گل ندیده ام

فیض بهار و منفعت مل ندیده ام

زان عاشقان نیم که بدانم وفای گل

من غیر نامرادی بلبل ندیده ام

چندانکه سوختیم نگاهی نکرد و رفت

ترکی بدین غرور و تجمل ندیده ام

بسیار کرده ام بسوی نازکان نگاه

زینسان میان و حلقه ی کاکل ندیده ام

بردی دلم ز دست و نگفتی ترا چه شد

هرگز چنین فریب و تغافل ندیده ام

تا چند بگسلی و نپیوندی، این چه خوست

یک عادت ترا بتسلسل ندیده ام

از حد مبر بهانه که این یکزمان وصل

بی وعده ی دروغ و تعلل ندیده ام

گستاخ چون کنم دل خود کام را بتو

در دل چو از تو صبر و تحمل ندیده ام

فکر دگر نماند فغانی بباز جان

عاشق بدین خیال و تأمل ندیده ام

شمارهٔ ۴۱۵

مبین، که تاب نگاه تو آفتاب ندارم

بناز خنده ی پنهان مزن که تاب ندارم

هنوز در خفقانم ز گریه های شبانه

زبان بگز که وجود چنین شراب ندارم

بماند دانش من در جواب یک سخن تو

دگر زهر چه سخن می کنی جواب ندارم

قلم بحرف ملامت کشیده ام من مجنون

چنانکه گر بزنند آتشم عذاب ندارم

ببزم لاله رخان گشته چون سپند بر آتش

چه جای باغ که پروای مشک ناب ندارم

ز گلخنم مبر ای دل که داشتی بچراغم

برو که من هوس گشت ماهتاب ندارم

زمان زمان ز خیالت در آتشم همه ی شب

چه خوابهای پریشان کز اضطراب ندارم

زیاد روی تو هر شب نداشتم خبر از خود

تویی برابرم امشب که هیچ خواب ندارم

گذشت گریه ام از حد چنین مسوز فغانی

که آب در جگر از دود این کباب ندارم

شمارهٔ ۴۱۶

اسیر لطف و گرفتار خشم و ناز توام

خراب یکنظر از چشم عشوه ساز توام

سرم بسدره و طوبی فرو نمی آید

که در مشاهده ی سرو سرفراز توام

ز مجلس می و ساقی بمسجد آمده ام

خراب زهد تو و کشته ی نماز توام

حکایت شب هجران ز حد گذشت ایدل

بگو که می کشد افسانه دراز توام

رخ نیاز نهادم بخاک مقدم او

بناز گفت که مستغنی از نیاز توام

چه جانگداز فغانی فسانه یی داری

بگو که سوخته ی حرف جانگداز توام

شمارهٔ ۴۱۷

جدا زان ماهر و امشب به دل دردی عجب دارم

سرشک لاله‌گون و چهرهٔ زردی عجب دارم

سر من در گرو با یار و حیران مهرهٔ عقلم

ازین منصوبه مشکل جان برم، نردی عجب دارم

به مژگان می‌روم پی در پی آن ترک عاشق کش

سر آشفته در راه جوانمردی عجب دارم

شبم در باغ چندین گل شکفت از گریهٔ هجران

ببین امروز کز بهرت ره آوردی عجب دارم

ز گشت باغ می‌آیی به خاک من گلابی زن

که از آن دامن نازک بدل گردی عجب دارم

یکی بگشای هجران نامهٔ درد من و بنگر

که در وصف رخت در هر ورق فردی عجب دارم

بر آن بسیار دان خواهم که خوانم نسخهٔ دردی

فغانی تا چه درگیرد، دم سردی عجب دارم

شمارهٔ ۴۱۸

گرچه طور رندی و بدنامی از حد می‌برم

کافرم گر شمه‌ای از حال خود بد می‌برم

هر زمان سنگ جفایی بر سفالم می‌خورد

کوه کوه درد زین طاق زبرجد می‌برم

هیچ کس آگه نشد از آتش پنهان من

می‌روم زین خاکدان وین داغ با خود می‌برم

نیش می‌گردد اگر بر نوش می‌بندم امید

نی شود گر دست نزدیک تبرزد می‌برم

من که می‌خواهم که با معشوق مجلس می خورم

سیم و زر سهل است گر سر نیز باید می‌برم

آب حیوان در دهان می‌آیدم از عین لطف

بر زبان چون نام آن سرو سهی‌قد می‌برم

محو بادا هستیم در سایهٔ آن آفتاب

کز فروغ صحبتش عمر مخلد می‌برم

گرچه نو نو درد می‌بینم ز زخم تیغ عشق

از علاجش هر زمان درد مجدد می‌برم

از برای آنکه همت بر غزالی بسته‌ام

چون فغانی صد ستم از دست هر دد می‌برم

شمارهٔ ۴۱۹

آه کز هجر تو شب‌ها باده خون دانسته‌ام

خورده‌ام خون و شراب لاله‌گون دانسته‌ام

سوزدم هرکسی به لطفی، این سزای آنکه من

دیده‌ام شور اسیران و جنون دانسته‌ام

خواهدم امروز از هر روز نیکوتر گذشت

زان که من نظاره رویت شگون دانسته‌ام

خاطرت هردم به سویی می‌کشد بی‌اختیار

در سرت ای گل هوایی هست، چون دانسته‌ام

سوزدم هر بی‌وفا بهر نگاهی هر زمان

ای فغانی قدر آن دلجو کنون دانسته‌ام

شمارهٔ ۴۲۰

ما نقد جان بگوشه ی میخانه برده ایم

دل را بچشم و غمزه ی ساقی سپرده ایم

چون در حریم میکده مستان نوا کنند

ما هم برآوریم صدایی نمرده ایم

در اشک ما مبین بحقارت که این شراب

از پرده های دیده ی روشن فشرده ایم

پیکان آبدار ز تیر و کمان چرخ

دلخواه تر ز قطره ی باران شمرده ایم

از بسکه خورده ایم فرو آتش نهان

مردم گمان برند که آبی فسرده ایم

ما آن درخت بادیه خیزیم ای صبا

کز تندباد حادثه صد زخم خورده ایم

صدره باشک گرم فغانی و برق آه

نقش خودی ز صفحه ی خاطر سترده ایم

شمارهٔ ۴۲۱

رفتیم و هر چه بود بعالم گذاشتیم

دنیا و محنتش همه با هم گذاشتیم

قطع نظر ز حاصل ده روزه ی جهان

این منزل خراب مسلم گذاشتیم

دور زمانه چون نکند هفته یی وفا

دست از شمار این درم کم گذاشتیم

گل رنگ ما نداشت گذشتیم از سرش

می بیتو خوش نبود هماندم گذاشتیم

در غم سفید کرده کشیدیم زیر خاک

موی سیاه را که بماتم گذاشتیم

رفتیم چون فغانی ازین انجمن برون

عیش جهان بمردم بیغم گذاشتیم

شمارهٔ ۴۲۲

بیا که پیش تو ای سرو گلعذار بمیرم

بهر کرشمه و نازت هزار بار بمیرم

فتاده در سر راه تو جان من بلب آمد

روا مدار که از درد انتظار بمیرم

غریب شهر توام شهریار من نظری کن

که حسرتی نبود گر درین دیار بمیرم

فتاده ام بخمار از می وصال مبادا

که ساقیم ندهد جام و در خمار بمیرم

بداغ روی تو در لاله زار، زار بسوزم

بیاد خط تو از جلوه ی بهار بمیرم

تو در فسانه تبسم کنی و من ز تحیر

ز شوق آن لب جانبخش، زار زار بمیرم

بیاد جلوه ی نخل قد تو دیده ی گریان

نهاده در قدم سرو جویبار بمیرم

بهار شد که درین باغ هر نفس چو فغانی

ز صورت فاخته و نغمه ی هزار بمیرم

شمارهٔ ۴۲۳

ما سینه را ز جور تو غافل شکافتیم

آهی زدیم و آبله ی دل شکافتیم

لیلی نمینمود رخ از غایت غرور

مجنون شدیم و دامن محمل شکافتیم

زخم آنچنان نشد که فراهم شود دگر

این دل نه همچو مردم عاقل شکافتیم

یک بخیه ی درست نزد کس بکار ما

دلق سیاه خویش بباطل شکافتیم

الماس پاره بود نه یاقوت آبدار

هر چند بیشتر جگر گل شکافتیم

روزی نشد بسایه ی نخل حرم درست

این خرقه کز حرارت منزل شکافتیم

چون شد فغانی این همه زخم نهان درست

ما هم نه سینه با تو مقابل شکافتیم

شمارهٔ ۴۲۴

شب آه و ناله از دل غمناک می زدم

برق فنا بخرمن افلاک می زدم

از درد بلبلان خزان دیده در چمن

خوناب دیده بر ورق تاک می زدم

در آرزوی جلوه ی گلهای آتشین

از سوز سینه شعله بخاشاک می زدم

می زد رقم بخون رزان باد صبح و من

بر اشک سرخ و روی چو زر خاک می زدم

دستم اگر نه دامن وصل تو می گرفت

آتش برخت هستی خود پاک می زدم

بر روی بخت خفته بداغ خمار غم

از جام باده آب طربناک می زدم

برنامه ی سیاه فغانی ز سوز دل

خوناب دیده از جگر چاک می زدم

شمارهٔ ۴۲۵

هر دم آرایش آن عارض چون گل کشدم

گه در گوش گهی رشته ی کاکل کشدم

از تجمل نکند بر من درویش نگاه

آه از آنروز کزین ناز و تجمل کشدم

نتوان دید که زلفش دگری باز کند

ور ببندم نظر از دور تحمل کشدم

من خود از کشتنیانم بهمه حال ولی

نه چنان نیز که بی فکر و تأمل کشدم

آه از آن شوخ که با مردم بیگانه مدام

می کند همنفسی تا بتغافل کشدم

من اگر جان بدهم، جای رقیبم ندهد

چکنم گر نکنم سعی تنزل کشدم

نالد از درد فغانی و مرا دیده پر آب

چون نگریم که وفا نامه ی بلبل کشدم

شمارهٔ ۴۲۶

ز شوق آنکه خواند نامه‌ام را آنچنان شادم

که در وقت نوشتن می‌رود نام خود از یادم

به خون دل نوشتم نامه و سویش روان کردم

بخواند یا نه باری من نیاز خود فرستادم

دلم بی‌اختیار از بخت جوید هردم آزادی

مگر از بنده یادآور جایی سرو آزادم

ز یبماری چنان گشتم که گر عمرم امان بخشد

به راهی افگنم خود را که سویت آورد بادم

به جان بندم میان شمع و از سر سوختن گیرم

به شکر آنکه در بزمت قبول خدمت افتادم

بنای صبر اگر محکم نباشد، در دل ویران

برد دور از سر کوی تو آب دیده بنیادم

دل من نامه در دست گر بگشایمش روزی

شود روشن فغانی موجب افغان و فریادم

شمارهٔ ۴۲۷

جدا از آن شاخ گل صد داغ حسرت زین چمن بردم

همین گلها شکفت از عشق او رنجی که من بردم

ز آسیب خزان ای باغبان ایمن نشین اکنون

که بی او آه سرد از سایهٔ سرو و سمن بردم

به طرف باغ گو آهنگ عشرت ساز کن بلبل

که من فریاد خود در گوشهٔ بیت الحزن بردم

ز آب دیده چون رسوا شدم در جامهٔ هستی

لباس نیستی پوشیدم و سر در کفن بردم

روان گردید خوناب دلم از ساغر دیده

بیاد لعل او چون جام می سوی دهن بردم

به سمتی تا به دامن چاک شد صد جامهٔ تقوی

به هر محفل که بی‌خود نام آن گل‌پیرهن بردم

نگفتم حال و رفتم چون فغانی از سر کویش

غم و دردی که در دل داشتم با خویشتن بردم

شمارهٔ ۴۲۸

غمت خوردم که روزی با تو چون گل هم‌نفس باشم

نه چون وقت گل آید در شمار خار و خس باشم

مرا از سوختن شد دولت پروانگی حاصل

چرا بیخود به شهد عیش مایل چون مگس باشم

مرا جذب عتابت می‌کشد در بزم وصل آخر

چه غم گر چند روزی از رقیبان بازپس باشم

ز ترک خویش چون عنقا توان شد در جهان پنهان

چرا در قید تن درمانده چون مرغ قفس باشم

ملامت می‌کند هرکس که می‌بیند مرا بی‌تو

بدین یک جان که من دارم اسیر چند کس باشم

درین آب و هوا مرغ دلم هرگز فرو ناید

مگر کز دانهٔ خال تو در دام هوس باشم

اثر چون نیست در فریاد من شب‌های تنهایی

فغانی تا به کی در ناله از فریادرس باشم

شمارهٔ ۴۲۹

روز نوروزست و دل درد تو دارد سوز هم

وه که می سوزم بدرد و داغت این نوروز هم

بیخودم در ناله و زاری، نه شب دانم نه روز

زار می نالم شب از درد جدایی روز هم

باز چون خوانم دل خود را که این مرغ اسیر

رام شد در حلقه ی آن زلف و دست آموز هم

مانده ام زان غمزه و مژگان بخاک و خون مدام

خورده تیغ جان شکاف و ناوک دلدوز هم

مانده بودم در جدایی، گر نمی شد خضر راه

آن لب جانبخش و رخسار جهان افروز هم

دور از آن مه روزم از شب، شب ز روزم تیره تر

بخت روز افزون ندارم طالع فیروز هم

درد و داغ عاشقی کردی فغانی اختیار

زار می‌میر از جفای گل‌رخان می‌سوز هم

شمارهٔ ۴۳۰

هر زمان با خود خیال آن رخ گلگون کنم

آرزوی دیدن رویت بدل افزون کنم

چون خیال صورت خوب تو آرم در نظر

از تحیر آفرین بر خامه ی بیچون کنم

سر ز طاعت بر ندارم گر بعمر خود دمی

سجده یی در سایه آن قامت موزون کنم

من که دارم صد نوا از ناله ی شبگیر خود

گوش کی بر ارغنون بزم افلاطون کنم

گر مرا صد غم بود در دل، چو بینم روی تو

برکشم آهی و غمها را ز دل بیرون کنم

در سخن هر دم چو شمعم سوز دل روشن نشد

در نمیگیرد چراغم تا بکی افسون کنم

کاش پرسد غنچهٔ لعل تو از من نکته‌ای

تا به تقریب سخن شرح دل پرخون کنم

خواب شد بر دیدهٔ شب‌زنده‌دار من حرام

بس که شب‌ها ناله از بی‌مهری گردون کنم

بیت احزان فغانی کی شود بزم طرب

چند در هر گوشه فریاد از دل محزون کنم

شمارهٔ ۴۳۱

کی بود ای گل که تنگت در دل شیدا کشم

چند ناز سرو و جور غنچهٔ رعنا کشم

بی‌گل روی تو در خلوت‌سرای چشم و دل

خوش نباشد گر هزاران صورت زیبا کشم

می‌کشم دامن ز گرد راهت از غیرت ولی

گر دهد دستم روان در دیدهٔ بینا کشم

چند دور از چشمهٔ نوش تو از درد فراق

سر نهم در آب شور دیده و دریا کشم

مانده‌ام در دشت حرمان و ز دست روزگار

آنقدر فرصت نمی‌یابم که خار از پا کشم

تنگ شد بر من فضای شهر از آن مشکین‌غزال

دست همت بعد ازین در دامن صحرا کشم

چون فغانی از دل سوزان و چشم اشکبار

شعله از دریا برآرم لاله از خارا کشم

شمارهٔ ۴۳۲

مدام از آتشی آشفته حالم

فغان کز اختر بد در وبالم

سخن نشنیدم و عاشق شدم وای

که خواهد داد گردون گوشمالم

چنان از همدمانم دل گرفتست

که از خود نیز می گیرد ملالم

سبو بردار و صحبت برطرف کن

کنون کز باده خالی شد سفالم

وصالش خواستم پیدا شد از دور

بحاجت می رسم خوبست فالم

چنان برگشتم از عشقش فغانی

که غیر از او نگنجد در خیالم

شمارهٔ ۴۳۳

ما سر به آب خنجر قصاب شسته ایم

دست از مراد خویش بصد آب شسته ایم

پهلو نهاده ایم بشمشیر آبدار

وز دل غبار بستر سنجاب شسته ایم

انگشت خاکرا بلب تشنه سوده ایم

دست و دهان ز نقل و می ناب شسته ایم

شبها برای خاک در پاکدامنی

تن را به آب دیده ی بیخواب شسته ایم

گفتار بیخودانه ی ما گریه آورد

دفتر به آب دیده ازین باب شسته ایم

کشتی شکسته وار پریشان بهر کنار

دست تهی ز جمله ی اسباب شسته ایم

خونین قبای خویش در آتش فگنده ایم

کتان خویش در شب مهتاب شسته ایم

ترسم که آفتی رسد این کهنه دلق را

کز بهر سجده بردن محراب شسته ایم

از یاد برده ایم فغانی غم جهان

زنگار دل به صحبت احباب شسته ایم

شمارهٔ ۴۳۴

ساقی خرابم از طرب دوش چون کنم

از دستت این شراب دگر نوش چون کنم

لب می گزی که زود چرا مست می شوی

ساغر تو می دهی، من مدهوش چون کنم

گویند جامه می دری و آه می کشی

با این سهی قدان قباپوش چون کنم

دانم که هست از تو مرادم خیال خام

این آرزو نایستد از جوش چون کنم

دل گوید این فسانه مرا اختیار نیست

خود را ز گفتگوی تو خاموش چون کنم

دشنام می دهی که مجو وصل و صبر کن

تلخست ترک من سخنت، گوش چون کنم

روز از غمت زیاد برم محنت خمار

این بزم چون بهشت، فراموش چون کنم

صدره سرم بخاک عدم دادی و هنوز

سوزم، که با تو دست در آغوش چون کنم

تاب دلم نماند فغانی و آن حریف

کاکل نمی کند ز سر دوش چون کنم

شمارهٔ ۴۳۵

بیخود شدم ز آمدنت باده چون کشم

کامی از آن عذار و لب ساده چون کشم

جانی که در ریاضت حاجت تمام سوخت

پیش تو ای مراد خدا داده چون کشم

من عاشقم که باد مرا عیش خوش حرام

می با شکر لبان پریزاده چون کشم

من در خور ملامت و در دم تو باده نوش

جامی که بهر من نشد آماده چون کشم

نخل مرا نه از گل مقصود بسته اند

بوی مراد از آن قد آزاده چون کشم

اکنون که گردنم چو فغانی ببندتست

بار سبو و منت سجاده چون کشم

شمارهٔ ۴۳۶

کجاست دل که به شبهای تار گشت کنم

شراب نوشم و در کوی یار گشت کنم

دلم ربوده ی کوی تو گشته است چنان

که شادمان نشوم گر هزار گشت کنم

هزار بار بخون گشتم و نشد که دمی

گرفته دست تو در لاله زار گشت کنم

چه می دهی به چمنم ره نه آن دلست مرا

که گل بچینم و در جویبار گشت کنم

ز وعده ی تو هلاکم ببینم آنکه شبی

بگرد کوی تو بی انتظار گشت کنم

بر آر حاجت من تا بکی چو ماتمیان

بخود بگریم و در هر مزار گشت کنم

جنون گرفت فغانی همین سزاست مرا

که بی گلی بهوای بهار گشت کنم

شمارهٔ ۴۳۷

ما باده را بنغمه ی ناهید خورده ایم

آب از کنار چشمه ی خورشید خورده ایم

شاهانه مجلسی طلب و ساقیی که ما

می در شرابخانه ی جمشید خورده ایم

در مجلسی حبیب ز دست مسیح و خضر

آب بقا و نعمت جاوید خورده ایم

مستیم ازان شراب که با محرمان بباغ

در سایه ی درخت گل و بید خورده ایم

دل بسته ایم همچو فغانی بلطف دوست

از شاخ عمر میوه ی امید خورده ایم

شمارهٔ ۴۳۸

ما خویش را بچنگ ملامت سپرده ایم

از لوح سینه حرف سلامت سترده ایم

خون خورده ایم و یاد ندامت نکرده ایم

جان داده ایم و نام غرامت نبرده ایم

اندوه روز هجر و بلای شب فراق

از فتنه های روز قیامت شمرده ایم

هرگز به آرزوی دل از ساغر وصال

یک جرعه بی خمار ندامت نخورده ایم

شد سالها که زنده بعشقست نام ما

از صد هزار سنگ ملامت نمرده ایم

مجنون صفت بوادی محنت علم شده

در راه دوست پا به علامت فشرده ایم

از ناله های گرم فغانی در آتشیم

وز آه سرد اهل کرامت فسرده ایم

شمارهٔ ۴۳۹

شبی که در نظر آن طره ی خمیده کشم

هزار بار بجان بوسم و بدیده کشم

مرا که غنچه ی وصل از دعای صبح شکفت

چگونه منت گلهای نو دمیده کشم

نیافت خاطرم آرام تا ز بوی گلی

درین چمن نفسی چند آرمیده کشم

مرا که میچکد از دیده خون دل بچه رو

ز دست ساقی گلرخ می چکیده کشم

نچیده از چمن وصل غیر خار و هنوز

هزار درد دل از هر گل نچیده کشم

جریده می روم این راهرا و نزدیکست

که خط نسخ بمضمون این جریده کشم

بجز دهان تو کز هیچ، آفریده خدا

عجب که سرزنش از هیچ آفریده کشم

دلم رمیده فغانی کجاست همنفسی

که ناله یی بمراد دل رمیده کشم

شمارهٔ ۴۴۰

دشمن شدی بیکدمه زاری که داشتم

آیا کجا شد آن همه یاری که داشتم

چندان نمک زدی که بجان هم رسید کار

در سینه آن جراحت کاری که داشتم

هر چند سوختیم دل از حال خود نگشت

شد راست لاف پاک عیاری که داشتم

کاری نکرده در صدف سینه ی گلی

آن گریه ی چو ابر بهاری که داشتم

بعد از هزار طعن و ملامت شدیم خاک

این گل شکفت زانهمه خاری که داشتم

سر شد نشان تیر و بود دام دل هنوز

سودای آن رمیده شکاری که داشتم

آخر بخاکساری و افتادگی کشید

آن سرکشی و کینه گذاری که داشتم

آخر به آه و ناله فغانی قرار یافت

در گلشن آن نوای هزاری که داشتم

شمارهٔ ۴۴۱

تمام عمر اگر بر قبله ی طاعت جبین سایم

چنان نبود که در کویت شبی رخ بر زمین سایم

خوش آن راحت که چون سنگ جفایی زو خورم هر دم

پی تسکین دل بر سینه ی اندوهگین سایم

چو مهر محضر خونم نماید چشم آن دارم

که لختی از سواد دیده بر نقش نگین سایم

نبخشد روشنایی دیده را جز خاک کوی او

اگر بر گوهر سیراب و لعل آتشین سایم

اگر پروانه ی شمع شبستان خودم خوانی

سر از قدر و شرف بر شهپر روح الامین سایم

نخواهد شد هوای آستانت از سرم بیرون

اگر طرف کله بر آسمان هفتمین سایم

نبینم، هیچ معجون غیر می، لعل ترا در خور

اگر با شیره ی جان دانه ی در ثمین سایم

گرم جان بخشد آن لب چون فغانی تا دم آخر

بوصف خط سبزت خامه ی سحر آفرین سایم

شمارهٔ ۴۴۲

ترا گزیده برای گزند خویشتنم

هلاک میطلبم نه بیند خویشتنم

گل مراد ز نخل تو آنقدر چیدم

که شرمسار ز بخت بلند خویشتنم

تو گرم گشته و من دل نهاده بر آتش

چه حالتست که هم خودسپند خویشتنم

ز عیش تلخ خودم خنده آید ای دشمن

کند هلاک همین زهر خند خویشتنم

گرم مراد نبخشی مراد خاطر تست

نه بر مراد دل دردمند خویشتنم

بعشق اگرچه همه عمر پند خود دام

کفایتی نشد آخر ز پند خویشتنم

نه صید لاغر یارم فغانی از چه سبب

بدست زور کشد در کمند خویشتنم

شمارهٔ ۴۴۳

چونی هر چند از درد جدایی ناتوان رنگم

شود از ناله هر دم تیز تر سوی تو آهنگم

دلم را از جمالت پرده ی هستی بود مانع

ز محرومی کنون با هستی خود بر سر جنگم

چو می گویم غم خود با کسی بی غنچه ی لعلت

نفس با گریه می آید برون از سینه ی تنگم

خوشم با سوز و درد و ناله ی خود، کاین سرود غم

فراغت می دهد از صوت عود و نغمه ی چنگم

دمد شاخ گل و از غنچه اش بوی وفا آید

ز شوق عارضت هر جا که افتد اشک گلرنگم

بصد منزل مرا می افگند دور از مه رویت

فلک چون می کشد سر رشته ی وصل تو در چنگم

فغانی چون کنم باور که حالم از کسی پرسد

جفا جویی که سال و مه نپرسد نام از ننگم

شمارهٔ ۴۴۴

منم دل پریشان چه در طرب گشایم

چو غمت نمی گذارد که بخنده لب گشایم

حذر از شکایت من که بود تمام آتش

ز دل شکسته آهی که بنیم شب گشایم

هوس وصال ان لب چه کنی بگفت شیرین

منم آنکه چشم موری بچنین رطب گشایم

تو میان دهی وگرنه بخیال در نگنجد

که چنان کمر که دانی من بی ادب گشایم

چو بمرگم آتش او نرود ز جان شیرین

چه زبان به تلخ گفتن بعذاب تب گشایم

به غزال خویش گاهی برسم که چون فغانی

قدم رمیده از خود بره طلب گشایم

شمارهٔ ۴۴۵

امیدم این نبود کزین در خجل روم

با داغ دل در آیم و با درد دل روم

عشقم سبک عیار بر آورد پیش دوست

دیگر در آتش که من منفعل روم

بگذار تا بخاک درش میرم ای رفیق

من از کجا و باغ کجا، زیر گل روم

مستم چنانکه در دهن تیغ آبدار

با جان پر ارادت و خون بحل روم

عاشق نیم فغانی اگر بهر روی خوب

تبریز دیده جانب چین و چگل روم

شمارهٔ ۴۴۶

چنین تا کی به حسرت سوی آن گل‌پیرهن بینم

در آتش گردم و از دور سوی آن بدن بینم

گلش نشکفته، می‌لرزید جانم، چون بود اکنون

که مست و پیرهن‌چاکش به گلگشت چمن بینم

چه بر جانم رود چون بگذرد با تای پیراهن

به هرباری که چاک دامن آن سیم‌تن بینم

چو وقت آید که بینم یک نظر آن شکل آشفته

برد آیینه پیش روی و نگذارد که من بینم

فغانی چون نیفتد آتشم در جان بی‌طاقت

که آن بد مست را چون فتنه در هر انجمن بینم

شمارهٔ ۴۴۷

کند در دل نشیمن آن پری در دیده منزل هم

که خالی نیست از نقش خیالش دیده و دل هم

چنان می‌سوزدم شوق جمال جلوهٔ ساقی

که بر من زار می‌گیرید صراحی، شمع محفل هم

نه دشوارست بر آتش زدن خود را چو پروانه

اگر شمع رخت در جلوه آید در مقابل هم

به یاد قد و رخسار و خط سبزت عجب نبود

که سرو و لاله از خاکم برآید، سبزه و گل هم

شهید عشق را چون بر سر آید سایهٔ تیغت

تن فرسوده یابد آب حیوان، جان بسمل هم

به آه و ناله چون سر در پی محمل نهد مجنون

جرس را دل به درد آید کند فریاد محمل هم

تو بدروزی فغانی قول مطرب را نیی لایق

طرب را طالع مسعود باید بخت مقبل هم

شمارهٔ ۴۴۸

نمودی روی گرم خویش و عاشق ساختی بازم

چه کردی شمع من، در آتشی انداختی بازم

چه جولان بود یارب این که از پیشم چو بگذشتی

به کینم گرم کردی رخش و بر سر تاختی بازم

دو روزی برده بودی از بلا و آفتم بیرون

به یک بازی آن شوخ بلا درباختی بازم

پی سوز رقیبان گرم کردی مهر خود با من

به شوخی در تنور دیگران انداختی بازم

چنان از حال خویشم بردی ای بیگانه‌وَش بیرون

که در خیل اسیران دیدی و نشناختی بازم

غبار من ز میدان بلا یک ذره ننشیند

به جولان رفتی ای ترک و علم افراختی بازم

فغانی رسته بودم چندگاه از طعن بدگویان

درین سودا درآوردی و رسوا ساختی بازم

شمارهٔ ۴۴۹

خوش آنکه بیخبر از جام آرزوی تو باشم

چو دیده باز کنم در طواف کوی تو باشم

حدیث حسن تو گویم نشان کوی تو پرسم

ز بسکه گم شده از خود بجستجوی تو باشم

سزای دیده ی من نیست دیدن مه رویت

همین بسست که در آرزوی روی تو باشم

شراب خورده و خوی کرده چون روی بگلستان

سپند آتش غیرت ز رنگ و بوی تو باشم

دمی که غنچه ی سیراب در سخن بگشایی

چو گل شکفته و خندان ز گفتگوی تو باشم

چو کاکل تو پریشان ز شوق روی تو گردم

ز فکر موی میان تو همچو موی تو باشم

سحرگهی که کند زهره ساز چنگ صبوحی

نشسته منتظر رقص و های و هوی تو باشم

گهی که ناز کند خوی نازکت بفغانی

غلام ناز تو گردم اسیر خوی تو باشم

شمارهٔ ۴۵۰

به حالی بس عجب شب زان جوان سرخوش افتادم

شد او با صد چراغ از پیش و من در آتش افتادم

به حال مرگ بودم صبحدم چون خاستم از جا

به راهش بس که شب در پای رخش سرکش افتادم

دلی می‌باید و صبری که آرد تاب آن جولان

گرفتم اینکه من هم در عنان ابرش افتادم

بهر نوعی که خواهی شیوهٔ دست و کمان بنما

که من خود بسمل از شکل کمان و ترکش افتادم

کبابم کرد و می‌سوزم هنوز از صحبت گرمش

من وحشی کجا در دام این آتش‌وَش افتادم

خرابم داشت دوش آن ساده‌لب از خندهٔ شیرین

همه شب سرگران از آن شراب بی‌غش افتادم

فغانی شب که می‌رفت از برم آن غنچهٔ خندان

نمی‌دانم چه شد آخر که این سان ناخوش افتادم

شمارهٔ ۴۵۱

هر سخن کز وصف آن لب‌های میگون بشنوم

گوش دارم تا هم از لعل تو مضمون بشنوم

بس که مشتاقم اگر وصف ترا گوید کسی

گرچه غیرت سوزدم خواهم که افزون بشنوم

تاب دیدارت ندارم طاقت گفتار هم

از درون می‌گو سخن تا من ز بیرون بشنوم

چارهٔ درد دلم چون نیست در دست حکیم

کی شفا یابد اگر صد درس قانون بشنوم

خوش‌تر آید از نوای عشرتم در گوش جان

نالهٔ دردی که از دل‌های محزون بشنوم

بس که از عشق تو فریاد فغانی شد بلند

زود باشد کاین صدا از چرخ گردون بشنوم

شمارهٔ ۴۵۲

ز دل جز خون نشان در چشم بی‌حاصل نمی‌یابم

نشان خون دل می‌یابم اما دل نمی‌یابم

قدم در هیچ منزل بی‌گل رویت نپیمایم

که صد خار جفا را در جگر منزل نمی‌یابم

چه حاصل زین همه اشک روان در دیدهٔ روشن

برین سرچشمه چون آن سرو را مایل نمی‌یابم

تو ای مرغ چمن خوش باش با سرو و گل رعنا

که من برگ طرب در نقش آب و گل نمی‌یابم

مگر برق تجلی شعله زد از منزل لیلی

که از مجنون نشانی در پی محمل نمی‌یابم

من دلتنگ را یارب چه سود از محفل جانان

که هرگز خویش را محرم در آن محفل نمی‌یابم

نهادم چون فغانی دل به داغ هجر و تنهایی

چو خود را در حریم وصل او قابل نمی‌یابم

شمارهٔ ۴۵۳

چه باشد عاشقی خود را به غم‌ها مبتلا کردن

به صد خون جگر بیگانه‌ای را آشنا کردن

چه حاصل زین همه افسانهٔ مهر و وفا یارب

چو نتوان در دل سنگین او یک ذره جا کردن

ز گرد راه خوبان می‌فشاندم دامن تقوی

چه دانستم که روزی خواهم آن را توتیا کردن

اگر صد سال افتم چون گدایان بر سر راهش

هم آن دشنام خواهد داد و من خواهم دعا کردن

من و دردی به روی درد و داغی بر سر داغی

که بی‌دردی بود در عشق تدبیر دوا کردن

به جای قطره گوهر در کنارم ریختی دیده

اگر ممکن شدی از گریه تغییر قضا کردن

فغانی کمترین بازی‌ست در عشق نکورویان

جفا از بی‌وفایان دیدن و نامش وفا کردن

شمارهٔ ۴۵۴

جمال و جاه داری هرچه خواهی می‌توان کردن

به این حسن و جوانی پادشاهی می‌توان کردن

ز ماهی تا به مه دارد صفا آیینهٔ رویت

بدین رو جلوه از مه تا به ماهی می‌توان کردن

چراغ حسنت از نور الهی شد چنان روشن

کز آن نظارهٔ حسن الهی می‌توان کردن

بدین خط کز بیاض آفتاب آورده‌ای برون

کرشمه بر سفیدی و سیاهی می‌توان کردن

کله کج کرده تا کی بگذری و بنگری بر ما

خدا را تا به کی این کج‌کلاهی می‌توان کردن

تمنا گرچه آخر زردرویی بار می‌آرد

برای لاله‌رویان چهره کاهی می‌توان کردن

درین محفل که هر ساعت بود طوفان صد توبه

کجا دعوی زهد و بی‌گناهی می‌توان کردن

فغانی گر غباری در دلت هست از غم دوران

به یک جام لبالب عذرخواهی می‌توان کردن

شمارهٔ ۴۵۵

همچو مجنون در بیابانم وطن خواهد شدن

گرد بر گردم ز مرغان انجمن خواهد شدن

گر چنین بر حال من خواهد نظر کردن همای

استخوانم طعمه ی زاغ و زغن خواهد شدن

آه پنهانم تمام آیینه ی دل تیره ساخت

این سیاهی کی ز روی داغ من خواهد شدن

بهر شیرین گر کند صد بار خسرو جان نثار

خطبه ی عشقش بنام کوهکن خواهد شدن

من نمی گویم سخن باشد که خود رحم آورد

ورنه آخر در میان ما سخن خواهد شدن

آنکه از نیرنگ خون پیرهن پوشیده چشم

عاقبت بینا ز بوی پیرهن خواهد شدن

مست و شیدا شد فغانی از تماشای گلی

چند گاهی همدم مرغ چمن خواهد شدن

شمارهٔ ۴۵۶

هر دم از بزم طرب آن دلنواز آید برون

چون مرا بیند رود از ناز و باز آید برون

چون برون آید بقصد کشتنم آن سرو ناز

جان باستقبال او با صد نیاز آید برون

خوشدلم از سنگ بیدادش که لطف و رحمتست

هر چه از چنگ بتان عشوه ساز آید برون

بگذرانید از سر آن کوی تابوت مرا

تا بتقریب نماز آن سرو ناز آید برون

عمر کوتاهست و راه وادی هجران دراز

جان کجا زین وادی دور و دراز آید برون

نیک بشنو کز بسی درد نهان دارد خبر

ناله‌ای کان از درون اهل راز آید برون

از دل گرم فغانی بیتو ای چشم و چراغ

تا دمی باقیست آه جانگداز آید برون

شمارهٔ ۴۵۷

به سوی درد از گلشن افلاک می‌آید برون

لاله دلسوز و گل آتشناک می‌آید برون

کشتهٔ تیغ محبت را به جای برگ سبز

پارهٔ دل خون‌چکان از خاک می‌آید برون

من به امید گهر این قطره‌ها بارم ز چشم

شوری بختم همان خاشاک می‌آید برون

کشتهٔ آن شاه خوبانم که بهر صید دل

سرکش و عاشق‌کش و چالاک می‌آید برون

روز صیدش آهو از چین و کبوتر از حرم

بر هوای حلقهٔ فتراک می‌آید برون

کس نیارد جامهٔ تقوی برون از بزم عیش

زین چمن یوسف گریبان‌چاک می‌آید برون

جمله خوبان فتنه‌جو باشند یا سلطان من

اینچنین عاشق‌کش و بی‌باک می‌آید برون؟

گرچه در آلودگی نقد فغانی صرف شد

چون دلش پاک است زآتش پاک می‌آید برون

شمارهٔ ۴۵۸

مجو ای دل بخور از بهر ترتیب دماغ من

مگر آگه نیی شبهای هجر از درد و داغ من

دلم کز داغ هجران شد سیه منما ره وصلش

که هرگز سوی بستان ره نخواهد بر در زاغ من

به داغ بی کسی ز انسان گرفتارم که گر سوزم

نگردد هیچگه پروانه هم گرد چراغ من

که جوید از من سرگشته، پی در وادی هجران

مگر زاغ از هوای استخوان گیرد سراغ من

شود همچون فغانی زهره ام از بیم هجران آب

که زهر ناامیدی کرده گردون در ایاغ من

شمارهٔ ۴۵۹

می آفتست و در نظرم پر فنی چنین

می رم به دست ساقی سیمین تنی چنین

هر لحظه بیش سوزدم آن شمع دلفروز

کم بوده در چراغ کسی روغنی چنین

او در پی شکار و جهانی فتاده مست

مردن بهست در غم صید افگنی چنین

از بوستان دهر نچیدم گل مراد

بس بینوا برون شدم از گلشنی چنین

عاشق ز چاک پیرهنش مرد و زنده شد

یوسف نداشت نکهت پیراهنی چنین

پر سبزه گشت خاک من از سبز خط تو

یگدانه روزیم نشد از خرمنی چنین

در غفلتی هنوز فغانی سری برآر

عمری بدین شتاب وز پی رفتنی چنین

شمارهٔ ۴۶۰

ای چراغ دل مرو در بزم مردم جامکن

گر همه چشم منست آنجا دمی مأوا مکن

مردم چشمی، مشو از دیده ی غائب چون پری

از خیال خود مرا دیوانه و شیدا مکن

روی خود بر دامنت سودم خطای من بپوش

گر بدی کردم بروی زرد من پیدا مکن

دامن از دستم مکش امروز از فردا بترس

داد مظلومان بده، امروز را فردا مکن

حال دل چون گویمت مشغول ناز خود مشو

بشنو از من خویش را یکباره بی پروا مکن

من سگ کویت، مرا منشان برابر با رقیب

در میان دشمنانم بیش ازین رسوا مکن

عشق می بازی فغانی با بلای دل بساز

یا هوای وصل خوبان سهی بالا مکن

شمارهٔ ۴۶۱

ای ز جان شیرین تر آغاز ترش رویی مکن

با چنان روی نکو بنیاد بد خوبی مکن

ما به آب دیده و خون دلت پرورده ایم

سرمکش ای شاخ گل از ما و خودرویی مکن

چون نمی جویی دلم را کز جفا آزرده یی

سرو من جان دگر اظهار دلجویی مکن

یا رب از روی نکو هرگز نبیند روی نیک

آنکه می گوید که با عشاق نیکویی مکن

بارها گفتی دلت را از جدایی خون کنم

جان من این را مگو باری چو می گویی مکن

در نمی گیرد فغانی با سیه چشمان فسون

پیش این شوخان سحرانگیز جادویی مکن

شمارهٔ ۴۶۲

تا کی شود نقاب رخ گل لباس من

آتش زنید بهر خدا در پلاس من

این غیرتم کشد که چرا با چنین جمال

شکری نگوید از تو دل ناسپاس من

با آنکه یکزمان ز برابر نمیروی

گید هنوز دیده ی حق ناشناس من

نتوان رخ تو دید و نه بویت توان شنید

دیگر برای چیست ندانم حواس من

صد بار تیغ قهر کشیدی و همچنان

می آید از پی تو دل بیهراس من

خونابه تا بکی کشم ای عشق بیزوال

من بیخبر شدم، تو نگهدار پاس من

هر لحظه مستی دگرم می رسد ز عشق

این باده کم مباد فغانی ز کاس من

شمارهٔ ۴۶۳

رخ برفروز از می و گلگشت باغ کن

هر دل که سوز عشق درو نیست داغ کن

اکنون که خاست نغمه ی بلبل ز شاخ گل

در جام لاله گون می چون چشم زاغ کن

دود چراغ مدرسه تا چند ای فقیه

جامی بنوش و چهره چو نور چراغ کن

تا در چمن گلیست فغانی مرو برون

چون گل نماند روی بکنج فراغ کن

شمارهٔ ۴۶۴

شبی ای شمع مهرویان گذر در منزل من کن

بچشم مرحمت یکره نگاهی بر دل من کن

شدم بسمل ز شوق لعل جانبخش تو بسم الله

مسیح من، دمی در کار جان بسمل من کن

بمحراب دو ابرویت دعای من همین باشد

که یا رب آن جوان یکشب چراغ محفل من کن

بکار مشکل عشق از جهان بار سفر بستم

خدا را چاره یی در کار و بار مشکل من کن

بهر گامی که مانم در رهت صد گام پیش آید

بیا نظاره ی اقبال و بخت مقبل من کن

ز تابوت فغانی می رود فریاد بر گردون

بیا ایسر و گوشی بر صدای محمل من کن

شمارهٔ ۴۶۵

بمن هر کس که روزی یار شد دامن کشید از من

که جز درد و بلای عاشقی چیزی ندید از من

بود بر هر سر ره دردمندی واقف حالم

که در عشق و جنون بر هر دلی دردی رسید از من

نگردد رام اگر چون سگ دهم جان در وفاداری

سیه چشمی که همچون آهوی وحشی رمید از من

برغم من کشد بر دیگران شمشیر و می ترسم

که در روز جزا خواهند خون صد شهید از من

بخون دل نهالی در کنار خویش پروردم

چو وقت آمد که از وی گل بچینم سرکشید از من

بخواری مردم و یکره نگفت آن غنچه ی خندان

که برد این بینوا صد حسرت و برگی نچید از من

ز بس خواری که امشب در رهش با خویشتن کردم

به من هرکس که روزی داشت یاری دل برید از من

ملولم چون فغانی دور از او از طعن بدگویان

اجل کوتا کند کوتاه این گفت و شنید از من

شمارهٔ ۴۶۶

منم و دو چشم روشن برخ تو باز کردن

ز نعیم هر دو عالم در دل فراز کردن

قدمی بهستی خود زدنست، قصه کوته

بخیال کعبه تا کی ره خود دراز کردن

چو تو صبح و شام خوانی بحریم وصل ما را

چه ضرورتست ازین در سفر حجاز کردن

تو گلی و من زبویت چو نسیم صبحگاهی

بچه رو توانم ای گل ز تو احتراز کردن

قدمی به دیده ام نه که بود نشان دولت

بسر نیازمندان گذری بناز کردن

چه عنایتست یا رب ز پی هزار غمزه

گرهی ز طاق ابرو بکرشمه باز کردن

چو زر از خیال لعلت منم و دلی پر آتش

نفسی بزرد رویی زدن و گداز کردن

بنعیم هر دو عالم نکند بدل فغانی

نظری بنازنینی ز سر نیاز کردن

شمارهٔ ۴۶۷

روز از روز زبونتر کندم گردون بین

بخت فیروز نگر طالع روز افزون بین

در رهم نیشتری خاست زهر قطره ی اشک

اثر دیده ی گریان و دل پر خون بین

ایکه از لیلی گمگشته نشان می طلبی

قدمی پیش نه و بادیه ی مجنون بین

هر کجا سبز خطی هست تماشا آنجاست

نقش چین دل نرباید رقم بیچون بین

آب حیوان نبرد زنگ ز آیینه دل

نوش کن باده ی رنگین و رخ گلگون بین

دست کوته منگر نکته ی سنجیده شنو

جامه ی پاره چه بینی سخن موزون بین

خیز و همراه فغانی بدر میکده آی

تشنه یی چند جگر سوخته در جیحون بین

شمارهٔ ۴۶۸

لاله عطر آمیز و گل مشکین نفس خواهد شدن

بلابلانرا دیدن بستان هوس خواهد شدن

ناز افزون کن که بی منت طفیل راه تست

آنقدر وجهی که ما را دسترس خواهد شدن

اینهمه ناز و سرافرازی که دارد نخل تو

میوه اش کی روزی دندان کس خواهد شدن

بر نمی دارم دل از لعل لبت گر خون شود

این چنین شوقی نپنداری که بس خواهد شدن

با من ناکس نشستی سوختم، این بردهد

هر کجا آتش حریف خار و خس خواهد شدن

گر چنین میخواره و اوباش خواهی زیستن

عاشقان را خانه تاراج عسس خواهد شدن

از پی آب حیات آمد فغانی سوی تو

همچنان لب تشنه آیا باز پس خواهد شدن

شمارهٔ ۴۶۹

شود صد سوز پنهان هر دم از داغ دلم روشن

که داغ بود آیینهٔ گیتی‌نمای من

روم در دشت و چون مجنون نهم سر در بیابان‌ها

اگر نه غیرت عشق تو هردم گیردم دامن

هوای آن گلم سوی گلستان می‌کشد ورنه

من دیوانه را یکسان نماید گلشن و گلخن

نهالی کز سرشک آتشینم پرورش یابد

برآرد آخر آتش چون درخت وادی ایمن

چراغ و شمع او در بزم عیش یار روشن شد

من تنها نشین را خانه از مهتاب شد روشن

فغانی از کجا و جرعهٔ وصلش همینش بس

که در هجرش خورد خونابه تا جانش بود در تن

شمارهٔ ۴۷۰

مه من چند یار ارجمندان می توان بودن

دمی هم بر مراد دردمندان می توان بودن

بروی بلبلی گر بشکفد گل می کند کاری

چه شد باری بر روی خار خندان می توان بودن

ز محبوبان سیم اندام خوش باشد زبان نرمی

وگرنه خود بدل سختی چو سندان می توان بودن

شرابی گر نمی بخشی بگفت تلخ خرسندم

نه هر وقتی حریف آبدندان می توان بودن

پسند خاطر خوبی نگشتم گرچه جان دادم

عجب گر با چنین مشکل پسندان می توان بودن

چه جای عقل و صبر و هوش اگر اینست رعنایی

فدای راه این بالا بلندان می توان بودن

مصاحب نیستی بگذر فغانی از می و مجلس

برون در طفیل تیغ بندان می توان بودن

شمارهٔ ۴۷۱

ساقی در آتشم، نظری در ایاغ کن

یعنی بیار مرهم و درمان داغ کن

کشتی روانه ساز که باد مراد خاست

اختر دلیل شد طلب شبچراغ کن

آن گوهر مراد که از دیده غایبست

شاید که در کنار تو باشد سراغ کن

ای آنکه سنگ می فگنی بر سبوی ما

بستان پیاله یی و علاج دماغ کن

از جام لاله مستم و از بوی گل خراب

باور نمی کنی سخنم، گشت باغ کن

مردم در انتظار و همایی نشد شکار

ای چرخ استخوان مرا پیش زاغ کن

در بزم عیش نیست فغانی دگر قرار

می زور کرد روی بکنج فراغ کن

شمارهٔ ۴۷۲

بته رسید قدح ساقیا شراب رسان

اگر حریف منی آب را به آب رسان

بحق جام جم و آب خضر ای ساقی

که جرعه یی بمن تشنه ی خراب رسان

چه حاجتست بشمع و چراغ چون می هست

برون خرام و صراحی بماهتاب رسان

چو ذره از سر این خاکدان دون برخیز

کلاه گوشه ی عزت به آفتاب رسان

ثواب کعبه نبخشند بی مشقت راه

بیا و دست بر این حلقه ی رکاب رسان

بتاب دامن و از لطف قطره های عرق

شکست و ریخت بکار گل و گلاب رسان

جناب پیر مغان قبله ی قبول دعاست

رخ نیاز فغانی به آن جناب رسان

شمارهٔ ۴۷۳

شکفت لاله، توهم عطر در شراب افشان

بجام ریز می لعل و گل دراب افشان

نسیم گو ورق گل بر اهل مجلس ریز

تو گرد دامن خود بر من خراب افشان

ببزم وصل چو روشن کنی چراغ صبوح

بخند چون گل و دامن بر آفتاب افشان

ترا که دولت بیدار داد جام مراد

بنوش و جرعه بر آلودگان خواب افشان

دهن بشوی و تبر زد بر استخوانم ریز

سخن بگوی و نمک بر دل کباب افشان

بسای غالیه و مشک تر بر آتش ریز

بخواه ساغر و بر برگ گل گلاب افشان

مکدرست فغانی سفینه ی دل تو

بمی غبار کدورت ازین کتاب افشان

شمارهٔ ۴۷۴

ما ناکس و تو در پی بد گفتن اینچنین

تا کی خطای ما نپذیرفتن اینچنین

تا چند صلح و جنگ، چه داری بجان ما

خندیدن آنچنان و برآشفتن اینچنین

مگذار در دلم گره ای گل چو آمدی

از چیست شرم کردن و نشکفتن اینچنین

گاهی غبار از دل ما کم کن ای پسر

کاین خانه شد خراب زنا رفتن اینچنین

صد رخنه کرد در دل ما تلخ گفتنت

چابک کسی نشد بگهر سفتن اینچنین

بسیار هم منال فغانی چه کافریست

با یار می کشیدن و بنهفتن اینچنین

شمارهٔ ۴۷۵

گردم بهوا رفت چه گلگون فرسست این

خون می کند و می رود آیا چه کسست این

بر دیده ی ما منتظران رخش مکن گرم

آهسته رو ای ترک نه رود ارسست این

هر صبح فروزان تری از آه اسیران

برخور که هنوز از دل ما یکنفسست این

نالان دل من نغمه ی داود نداند

آزاد کنیدش که نه مرغ قفسست این

بر جام مراد دگران چشم چه داری

همت طلب ایدل همه را دسترسست این

هر مرغ درین باغ گلی دید و بهاری

ماییم و خزان کز دگران باز پسست این

در خرمن خود بهر گلی بر زدی آتش

می سوز چه تدبیر فغانی هوسست این

شمارهٔ ۴۷۶

اگر یاد آرمش یکدم که از دل غم برد بیرون

غمی آید که بازم بیخود از عالم برد بیرون

بود از مردنم دشوارتر دلسوزی همدم

چه باشد گر ز بالین من این ماتم برد بیرون

خراش سینه افزون می کند ناز طبیبانم

خوشا بیهوشیی کز دل غم مرهم برد بیرون

هم از نظاره اش آخر ز بیدادی شوم کشته

کسی جان از بلای عشقبازی کم برد بیرون

چنان بی صبرم از رویش که گر تیغم زند بر سر

نخواهم کز بر من یکدمش محرم برد بیرون

چنین قهری که دارد بر فغانی آن جفا پیشه

عجب کز مجلسش یک ره دل خرم برد بیرون

شمارهٔ ۴۷۷

نخل تو سرکش و دل خود کام من همان

ناز تو همچنان طمع خام من همان

در جنت وصال مرا روز و شب یکیست

در روزگار هجر سیه شام من همان

هر قطره چشمه یی شد و هر چشمه آب خضر

از باده ی مراد تهی جام من همان

همسایه را ز پهلوی من خانه شد خراب

فریاد جغد بر طرف بام من همان

گردم بگرد دوست چو پروانه گرد شمع

واصل شوم مگر بود آرام من همان

من خود ز انفعال شدم بر زمین فرو

خندان لبش بطعنه و دشنام من همان

مردم ز صید خود همه در سایه ی همای

خالی بشاهراه پری دام من همان

هر خوبرو چو شیر و شکر با حریف خویش

بد مستی حریف می آشام من همان

آزاد شد فغانی بیدل ز انفعال

بر هر زبان رود ز بدی نام من همان

شمارهٔ ۴۷۸

ریخت شکوفه و مرا گریه برای او همان

غنچه شکفت و در دلم خار جفای او همان

هر طرف از چمن گلی خاست برای بلبلی

در دل خاکسار من تخم وفای او همان

جان بلب رسیده را آینه گشت تیغ تو

بود بمنزل عدم راهنمای او همان

دل چو بحیله و فسون باز نماید از جنون

قطع نظر ز بودنش هست دوای او همان

شد ز نظاره ی رخت هوش فغانی ای صنم

هست بطاق ابرویت دست دعای او همان

شمارهٔ ۴۷۹

بهارست ای سرشک دیدهٔ من رو به صحرا کن

برای لاله‌رویان برگ سبزی چند پیدا کن

قبای نیلگون پوشیده چون سوی چمن آیی

نشین و سوسن آزاد را بند قبا واکن

ز هر جانب بود در جلوه‌ای شاخ گل نرگس

چه در حیرت فروماندی زمانی چشم بالا کن

نظر دارند سوی عاشقان چشمان خونریزش

دلا درهای رحمت باز شد چیزی تمنا کن

چو اوراق شکوفه در چمن‌ها باد بگشاید

فغانی گفتگوی دلبران ماه‌سیما کن

شمارهٔ ۴۸۰

مرو ای همنشین بیرون نگه در آتش من کن

چراغ گلخن از داغ دل دیوانه روشن کن

برون آ سرو من امشب چراغ حسن بر کرده

فضای کوی خود بر عاشقان وادی ایمن کن

دلی دارم مثال آینه ای طوطی قدسی

بیا چون صورت خود یکزمان آنجا نشیمن کن

فگندم خار خاری در دل از نظاره هر گل

من دیوانه را بی او که گفت آهنگ گلشن کن

تو باری ای که ره داری به گرد کعبهٔ کویش

دعایی در حق کار من آلوده دامن کن

به شام غم مبدل گشت روز کوته عمرم

فغانی گر نمی دانی نگاهی سوی روزن کن

شمارهٔ ۴۸۱

فصل خزان گذشت و رخ زرد من همان

بلبل ز ناله ماند و دم سرد من همان

رنگ از رخ چمن شد و برگ درخت ریخت

وین داغ کهنه بر دل پر درد من همان

گشتم غبار و رفتم ازین خاکدان برون

باشد براه او اثر گرد من همان

نتوان بصد چراغ دلی در زمانه یافت

بر اوج دلبری مه شبگرد من همان

نقش مراد خویش فغانی نیافتم

ماندست با فلک بعقب نردمن همان

شمارهٔ ۴۸۲

بیا بشیر و بکنعانیان سلام رسان

ز بزم وصل بیت الحزن پیام رسان

به آب دیده ی اختر شمار من یا رب

که آفتاب مرا بر کنار بام رسان

غریب و بی پر و بال آمدم بوادی عشق

بحق کعبه که خضری بدین مقام رسان

درین جهان دو سه روزم بحال خویش گذار

ز صد هزار یکی ای فلک بکام رسان

کریم مجلس ما سلسبیل می بخشد

قدم درون نه و خود را بیکدو جام رسان

روان روان بقدح ریز می که مخموریم

بکشت تشنه ی ما آب بی لجام رسان

چه ننگ و نام فغانی درآ به کوچه ی عشق

ز گریه سیل ببنیاد ننگ و نام رسان

شمارهٔ ۴۸۳

تا کی دل از هوا شنود بوی پیرهن

پیش آی، کز قبا شنود بوی پیرهن

تنها درآ به خلوت عاشق که همچو شمع

میرد، گر از صبا شنود بوی پیرهن

بگذار ای بهار جوانی زکوة حسن

کاین پیر مبتلا شنود بوی پیرهن

دامن کشان گذشتی و برخاست رستخیز

یوسف کجاست، تا شنود بوی پیرهن

پیغام آشنا بدل آشنا رسد

بیگانه از کجا شنود بوی پیرهن

معنی یار اگر نشود همدم بشیر

مست لقا کجا شنود بوی پیرهن

خوش آندل و دماغ که از چند روزه راه

از غایت صفا شنود بوی پیرهن

در وادی فراق فغانی ز عین قرب

از هر گل و گیا شنود بوی پیرهن

شمارهٔ ۴۸۴

چشم من از نظارهٔ آن زلف مشک‌بو

چون نافهٔ تری‌ست که خون می‌چکد از او

یک قطره خون سوختهٔ خال گلرخی‌ست

هر غنچهٔ بنفشه که بینم به طرف جو

خونابه‌ای که می‌کشم از تیغ عشق تو

چون آب زندگی به گلو می‌رود فرو

خواهم چو گل سفینهٔ دل را ورق ورق

هر یک ورق به دست نگاری فرشته‌خو

تو شاه بیت دفتر حسنی و معنیت

خلق جمیل و خوی خوش و صورت نکو

هر نازکی که بود نهان در نقاب حسن

خالت نمود از شکن زلف مو به مو

لب بسته‌ای فغانی و احباب مستمع

طوطی تویی درین شکرستان سخن بگو

شمارهٔ ۴۸۵

ای ز سحر غمزه پنهان فتنه در ابروی تو

فتنه را در گوش دارد عشوهٔ جادوی تو

در هوایت بس که شد بر باد جان بیدلان

بوی گل می آید ای گل از نسیم کوی تو

زنده می دارم شب هجران بیاد روز وصل

تا برآید صبح و بینم آفتاب روی تو

چون بسر وقتم رسی ای شاخ گل دامن کشان

میرم و گیرم حیات از سر زرنگ و بوی تو

کرده ام از هستی موهوم خود پهلو تهی

تا جدا از خود نشینم یک زمان پهلوی تو

نگسلم از جعد مشگینت که در شبهای هجر

رشته ی جان مرا وصلیست با هر موی تو

بسکه دارد غیرت وصلت فغانی روز وصل

پوشد اول دیده را از خویش و بیند روی تو

شمارهٔ ۴۸۶

دارم دلی هوای بسی خوبرو درو

یکقطره خون گرم و هزار آرزو درو

آیینه ییست دایره ی خط سبز تو

کز غایت صفا بتوان دید رو درو

نقاش صنع شکل دهانت ز نازکی

پرداخت آنچنان که نگنجید مو درو

دامن زدی بمجمر عود دلم بناز

پیچیده است چون گل نورسته بو درو

بستم در دل از جهت آنکه جای تست

تا غیر رو نیاورد از هیچ سو درو

بر شمع آفتاب زند خنده از طرب

هر دل که تافت پرتو روی نکو درو

بزمی که خفته اند حریفان بخواب خوش

خاموش به فغانی افسانه گو درو

شمارهٔ ۴۸۷

ای مست ناز از دل ما بیخبر مشو

نا آزموده منکر اهل نظر مشو

ساغر ز دست خود بکف بیغمان منه

در قصد جان عاشق خونین جگر مشو

در کار ما اگر نکنی زهر چشم کم

باری بروی غیر چو شیر و شکر مشو

با مدعی بگوی که در کار عاشقان

گر زانکه نیک می نشوی زین بتر مشو

سر خوش چو در خرابه ی احباب آمدی

بنشین دمی و از سخن ما بدر مشو

شب زنده دار و روز دلا بگذران بغم

گر عاشقی فریفته ی خواب و خور مشو

بر روی گلرخان در دل باز کرده یی

بنشین به آب دیده فغانی و تر مشو

شمارهٔ ۴۸۸

عرق چکیده ز رویش ز آفتاب فرو

چنانکه از ورق گل چکد گلاب فرو

خطت چو سنبل مشگین بود سحرخیزی

گرفته هر طرفش نور آفتاب فرو

برآمدی چو مه چارده بگوشه ی بام

ز انفعال رخت رفت آفتاب فرو

گه نیاز اسیران نیاورد از ناز

بغمزه گوشه ی ابروی پر عتاب فرو

دمی که لذت تیغش بحلق می نرسد

نمیرود بگلویم ز غصه آب فرو

چه سود زینهمه عرض نیاز و مسکینی

چو از کرشمه نیاید بهیچ باب فرو

کمال مرتبه ی شوق داشت پروانه

که تا نسوخت نیامد ز اضطراب فرو

فغانی از غم دوران دگر نیارد یاد

که سر ز شوق لب برده در شراب فرو

شمارهٔ ۴۸۹

چشم گریانم که می‌گردد ز شوقت خون در او

جا ندارد جز خیال آن لب میگون در او

غنچهٔ سیراب از باران اشکم در چمن

چشمهٔ خونست و غلتان لؤلؤ مکنون در او

آنچه روی عالم‌افروز است هرسو جلوه‌گر

کز لطافت مانده حیران دیدهٔ گردون در او

چیست دانی چشمهٔ میم دهانت در سخن

نقطهٔ موهوم و چندین نکتهٔ موزون در او

محمل لیلی به صد زیب و صفا آراست عشق

لیکن از تنگی نگنجد مستی مجنون در او

حیرتی دارم ز دل با آنکه صد جا داغ شد

داغ دیگر از کجا هردم شود افزون در او

جا ندارد جان درون دل ز بسیاری درد

هر نفس دردی دگر می‌آید از بیرون در او

گلشن کویت که بزم عیش و جای خرمی‌ست

تا به کی باشد فغانی با دلی پرخون در او؟

شمارهٔ ۴۹۰

خط مشگین چیست گرد عارض گلگون او

شاه بیت دفتر حسن و وفا مضمون او

سبزه ی تر چون بگرد آن لب میگون دمید

گو مشو غافل دل دیوانه از افسون او

در حضور غنچه گو بلبل زبان را بسته دار

چون به آه و ناله بگشاید دل محزون او

سرو با آن ناز و رعنایی قد و سرکشی

کی تواند شد برابر با قد موزون او

کمترم از ذره در مهرش ولی چون آفتاب

در نظر دارم خیال حسن روز افزون او

درد من از ناله ی عشاق می یابد شفا

گو برو مطرب که بی آهنگ شد قانون او

طرفه مأواییست بزم عشرت لیلی ولی

شاد از او یکدم نگردد خاطر مجنون او

زان دو لب صد آرزو یابی فغانی را گره

گر بتیغ غمزه بشکافی دل پر خون او

شمارهٔ ۴۹۱

فارغم از باغ و ناز سوسن آزاد او

وز فریب باغبان و جلوه ی شمشاد او

دل نخواهد سایه ی سرو و لب آب روان

کم مبادا از سر ما خنجر بیداد او

هر که را تشریف رسوایی دهد سلطان عشق

هر دم آید صد بلا بهر مبارک باد او

خانه ی امید در هر جا که طرح افگند دل

آخر از اشک ندامت کنده شد بنیاد او

سر خوش از جام طرب شیرین بخلوتگاه ناز

غم ندارد گر بتلخی جان دهد فرهاد او

به ز زلفت نیست ما را مرشد روشن ضمیر

باد در گوش دل ما حلقه ی ارشاد او

بلبل بستان عشق آمد فغانی زان دو رخ

کم مباد از گلشن دل ناله و فریاد او

شمارهٔ ۴۹۲

زهی شمع فلک در خرگه از تو

همه جادو زبانان در چه از تو

اگر اینست لب ای چشمه ی نوش

شود خضر و مسیحا گمره از تو

گدایان را ز خوان نعمت خویش

تو روزی می دهی شیی الله از تو

چه بازیها که کردی با حریفان

تو از من غافل و من آگه از تو

فروزان مهر رخسار تو از من

رخ اقبال من همچون مه از تو

سخن دانسته می گویی فغانی

زبان نکته گیران کوته از تو

شمارهٔ ۴۹۳

بتی کز غایت خوبی زند با مهر و مه پهلو

به یک جا کی نهد با عاشقان رو سیه پهلو

چو غنچه آنکه شبها برگ گل در پیرهن دارد

چه غم دارد که من چون می نهم بر خاک ره پهلو

به آزار دلم هر تار مو بر تن شود خاری

جدا زان شاخ گل شب چون نهم بر خوابگه پهلو

تو ای نازک بدن از لاله و گل ساز جای خود

که می سوزد مرا از خاک گلخن ته بته پهلو

دلم از خنجر بیداد او پهلو تهی می کرد

کنون بر خاک ره دارد بجرم این گنه پهلو

ز پهلوی من مجنون چه آسایش بود دل را

که بیند هر زمان از سنگ طفلانم سیه پهلو

دل صد پاره کندم چون فغانی از گل این باغ

نهادم بر گل محنت‌سرای خود چو کَه پهلو

شمارهٔ ۴۹۴

هرگز نیافت برگ گلی عندلیب تو

ای غنچه ی شکفته فغان از رقیب تو

تو شادمان بحسن و من از عشق داغ داغ

آتش قرین من شد و گلشد نصیب تو

محبوب عالمی شده یی داغ بهر چیست

خود کیست ای چراغ محبان جبیب تو

شوقم یکی هزار شد از بوی دلکشت

بس داغ آرزو که کند تازه طیب تو

ای کار اهل شهر ز عشقت تمام راست

تا کی شکسته حال بماند غریب تو

می آید از علاج دلت بوی زندگی

دارد دم مسیح فغانی طبیب تو

شمارهٔ ۴۹۵

داری برقیبان سریاری عجب از تو

بر گریه ی ما رحم نداری عجب از تو

ما را به یک چشم زدن کار توان ساخت

پیش نظر خود مگذاری عجب از تو

دانی که غنیمان چه غیورند بخونم

دل برطرف من نگماری عجب از تو

از تربت من مهر گیا رست و تو بدخو

یک ذره بدل رحم نداری عجب از تو

می خوردن فاشت همه را داد بطوفان

تو شیفته ی خواب و خماری عجب از تو

افگنده عنان و شده بیباک بیکبار

آموخته با خون شکاری عجب از تو

چون کشت تو شد خشک فغانی مخور اندوه

گریان چه هوا خواه بهاری عجب از تو

شمارهٔ ۴۹۶

هرگز بکسی باز نشد چشم و لب تو

آه ای پسر از این همه شرم و ادب تو

ما خود ز ندامت سرانگشت گزیدیم

تا روزی دندان که باشد رطب تو

نزدیک رسم، رانی و از دور زنی تیر

دشوار بود قصه ی من در طلب تو

زنجیر شود پاره و از جای رود کوه

زینها که کشیدم من زار از سبب تو

این سوز نه از گرمی خونست فغانی

معلوم نکردیم که از چیست تب تو

شمارهٔ ۴۹۷

نبیند از حیا هرگز کسی دامان پاک او

گواه دامن پاکست چشم شرمناک او

تنش در پیرهن بینند و رخسارش در آیینه

همین باشد صفای عاشقان سینه چاک او

رقیب خیره پندارد که دارد پیش او قدری

نمی داند که آن بدخوی می خواهد هلاک او

دلم تنگست بگذار ای معلم تا سخن گوید

که بردارد غباری از دلم تقریر پاک او

هلاک آن لبم تا کی دهد ساقی می تلخم

نه آب زندگانی می رود در جوی تاک او

رسید آن ترک از گرد ره و من کشتهٔ رویش

کرا زهره ست کان سو بنگر از ترس و باک او

فغانی رخ متاب از آن کف پا گر دهد خاکت

که از آب حیات دیگران کم نیست خاک او

شمارهٔ ۴۹۸

منت که باز شد گرهی از جبین تو

حرفی شنیدم از لب چون انگبین تو

از یک اشاره می کشی و زنده می کنی

صد آفرین بغمزه ی سحرآفرین تو

ای باغبان که نخل گلت بر مراد باد

از دور چند غصه خورد خوشه چین تو

میکش بهر کرشمه که دانی ترا چه غم

شکر خدا که نیست کسی در کمین تو

با هر که دم زدی سخنت زود در گرفت

آه ای شکر لب از نفس آتشین تو

شاهان نهاده پیش لبت مهر بر دهان

زان اسم اعظمی که بود بر نگین تو

آهی زدی چنانکه فغانی هلاک شد

فریاد از دل تو و آه حزین تو

شمارهٔ ۴۹۹

نیست یکدم که نه با ناله و فریادم ازو

تا چه کردم که بدین روز بد افتادم ازو

آنکه نزدیکتر از جان عزیزست بمن

کی تواند که نیاید نفسی یادم ازو

می شوم محو چو رو می دهم گریه ی شوق

آه ازین سیل که ویران شده بنیادم ازو

نیست بر مرحمت و لطف کسم هیچ نظر

چشم دارم که رسد خنجر بیدادم ازو

دید بزم من و دامن بچراغم زد و رفت

رفت بر باد فنا منزل آبادم ازو

در دلم از شکرستان تو شوریست مدام

این چه شیرینی و شکلست که فرهادم ازو

داشت بر آتشم آن شمع و نیامد ببرم

داغ داغست فغانی دل ناشادم ازو

شمارهٔ ۵۰۰

ای باد صبح از پی آن نور دیده رو

دنبال آن خجسته غزال رمیده رو

از ضعف تن نمی رسم از پی خدای را

ای نازنین سوار عنان را کشیده رو

عشاق خسته منتظر یک نظاره اند

دامن کشان چو می گذری آرمیده رو

درد دلی ز عشاق دلخسته گوش کن

از دردمند خویش دعایی شنیده رو

ما خویشرا طفیل خرام تو کرده ایم

خواهی بچهره پا نه و خواهی بدیده رو

هوشم نماند با تو که گفت اینکه صبحدم

سر خوش بروی برگ گل نو دمیده رو

تنگست زاهدا در خلوتسرای انس

آنجا دل شکسته و قد خمیده رو

مستانه می روی بخرابات عاشقان

راه پر آفتیست فغانی جریده رو

شمارهٔ ۵۰۱

لیلی اگر سنگ جفا بر کاسهٔ غافل زده

لیلی وشان سنگ ترا مجنون صفت بر دل زده

هر جا که باشد رنگ و بو آورده محمل را فرو

مسکین دلم بیراه و روسرها دران منزل زده

لیلی بصد حشمت روان مجنون به فریاد و فغان

دست تظلم هر زمان بر دامن محمل زده

از عشوه لعلت در سخن کرده هزار افسون وفن

از هر فسون با خویشتن فالی عجب مشکل زده

بیرون ازین رنگ و صفا حسن تو دارد شیوه ها

حالا بقدر دیده ها مشتی بر آب و گل زده

هر جا که با تیر و کمان بگذشته یی دامن کشان

دلها نثار آورده جان جانها دم از بسمل زده

شد مطرب مجلس نشین نالان ز آه آتشین

گویا فغانی حزین آهی در آن محفل زده

شمارهٔ ۵۰۲

خال بنفشه گون برخ آتشین منه

بر برگ لاله نافه ی تر اینچنین منه

مرغ خرد مقید دام بلا مساز

بر پای عقل سلسله ی عنبرین منه

بر سر چو بهر کشتن ما کج نهی کلاه

آن کاکل خمیده بطرف جبین منه

دمن کشان بگشت چمن چون کنی خرام

پای برهنه بر گل و بر یاسمین منه

روز شکار بر مشکن زلف را بناز

دام فریب بر دل آهوی چین منه

پیش رقیب چون رسی از ره عنان مکش

پا از رکاب ناز بشمشاد زین منه

اهل وفا بخاک درت رو نهاده اند

ای مست ناز تیغ جفا بر زمین منه

طبعش گران مساز فغانی بشرح غم

باری چنین بخاطر آن نازنین منه

شمارهٔ ۵۰۳

چو در فسانه لبت شهد بر شکر بسته

هزار نکتهٔ شیرین به یکدگر بسته

فغان که هندوی خالت به جلوهٔ موزون

به خون مردمک دیده‌ام کمر بسته

به دور خط مگس خال زان لب شیرین

نخاست زآن که دل از مهر بر شکر بسته

به خار هر مژه‌ام غنچه‌هاست بسته گره

که قطره قطره ز خونابهٔ جگر بسته

ز شوق گوهر لعل و قطره‌های سرشک

دو رسته در صدف دیده‌ام گهر بسته

ز اشتیاق تو بر غیر بسته‌ام در دل

بیا که شهر دلم ملک توست در بسته

نهال قد تو در جلوه نازنین نخلی‌ست

که روزگار ز آشوب و فتنه بربسته

ز سر غنچهٔ لعلش دلا به آه سحر

مجو گشاد که آن نکته‌ای‌ست سربسته

فروغ مهر جمال تو بر من حیران

به هر طرف که نگه می‌کنم گذر بسته

ز حسرت تو فغانی به شاهراه خیال

نهاده دیده و بر صورتت نظر بسته

شمارهٔ ۵۰۴

نخل قدت که از چمن جان برآمده

شاخ گلی بصورت انسان برآمده

از پای تا به سر همه جانست آن نهال

گویا ز آب چشمه ی حیوان برآمده

اکنون تویی جمیل جهان گرچه پیش ازین

آوازه ی جمال ز کنعان برآمده

در هر زمین که جلوه کنان رفته یی بناز

آه از نهاد کبک خرامان برآمده

دزدیده چون بشمع رخت کرده ام نظر

از دل هزار شعله ی پنهان برآمده

مست از می شبانه مه من ز خواب ناز

با آفتاب دست و گریبان برآمده

خون خورده ام که گشته میسر وصال دوست

بی درد را خیال که آسان برآمده

در هر چمن که خوانده فغانی سرود عشق

افغان ز بلبلان خوش الحان برآمده

شمارهٔ ۵۰۵

ز دورت بینم و پوشم نر از غیرت دیده

بچشم دل کنم نظاره یی بی منت دیده

برای جلوه ی خیل خیالت در حریم دل

کشم صد جا ز نقش غیر خالی صورت دیده

چنین کز دیدن روی تو غیرت دارم از مردم

سزد کز دل کنم پهلو تهی در صحبت دیده

طفیل دیده کردم نقش هستی چون ترا دیدم

منم وه کاین سعادت یافتم از دولت دیده

کنم نظاره ی روی تو و از شوق خون گریم

همینست از شراب جام وصلت عشرت دیده

گشایم هر زمان چشم جهان بین برمه رویت

بسر افروزم چراغی بر حریم حرمت دیده

بهمراهی اشک از پرده ی هستی برون رفتم

ز خاک آستانت دور کردم زحمت دیده

اگر جای خیال و منزل دیده رخت نبود

نه آب روی دل خواهم نه جویم عزت دیده

چرا از تیرگی نالد فغانی، چون کند روشن

فروغ شمع رخسارت چراغ خلوت دیده

شمارهٔ ۵۰۶

باز آن مه در سمند ناز در جولان شده

فتنه را سر کرده و سر فتنه ی دوران شده

تا صف خوبان شهر آشوب را بر هم زند

کرده بر اهل نظر جولان و در میدان شده

چن بعزم گوی بازی رانده بیرون رخش ناز

در پیش صد عاشق دلخسته سر گردان شده

چیست دانی گرد رخسارش عرق از تاب می

قطره ی شبنم که بر گلبرگ تر غلتان شده

کیست آن سرو خرامان کان طرف دارد گذر

کز چنین رفتار و قامت دیده ها گریان شده

پرتو مهر رخش چون ذره گردد آشکار

جوهر جانها که در هستی او پنهان شده

بسکه می گرید فغانی دور از آن آرام جان

خانه ی چشمش ز سیل متصل ویران شده

شمارهٔ ۵۰۷

خوش آن حالت که بگشایی ز خواب سرخوشی دیده

نگاهی سوی مشتاقان کنی از دیده دزدیده

نچیدم از هزاران گل یکی از گلشن حسنت

دلی پر خار دارم ز آن همه گل‌های ناچیده

مکن منعم که آشوب دلست و آفت دیده

لب میگون و چشم خوابناک و موی ژولیده

ز بس خاری که در پایم شکست از رهگذار دل

قدم در گلشن کویت نهم پرسیده پرسیده

چه رنجاند مرا هر دم رقیبی بر سر کویت

ازین در تا به کی بیرون روم رنجیده رنجیده

فغانی کشتهٔ چشم خطاپوشت که از مردم

به مستی دیده صد جرم و خطا وز لطف پوشیده

شمارهٔ ۵۰۸

رسید از سفر آن ماه و چهره تاب گرفته

چو برگ لاله رخش رنگ آفتاب گرفته

عرق روان ز بناگوش چون گلش بگریبان

چنانکه پیرهنش نکهت گلاب گرفته

ز راه بادیه سرسبز و خرم آمده گویی

که سر و قامتش از دست خضر آب گرفته

خوش آنکه یار سفر کرده آمدست بشبگیر

هنوز بند قبا وا نکرده خواب گرفته

پیاده گشته ز اسپ و خرام کرده بگلشن

فگنده برگ ره و ساغر شراب گرفته

ببین که رنگ عذار و طراوت گل رویش

چگونه تابش خورشید بی نقاب گرفته

دم نظاره ی آن ماه نو رسیده فغانی

فشانده اشک چو گلنار و سیم ناب گرفته

شمارهٔ ۵۰۹

عمریست کز سر ما میل مراد رفته

شادی و کامرانی ما را زیاد رفته

از برق نا امیدی آتش بجان فتاده

وز آه نا مرادی هستی بباد رفته

در غنچه ی دل ما رنگ بهی نمانده

وز کار بسته ی ما بوی گشاد رفته

عشقست و صد ملامت گفتن چه سود ما را

کاین بر صلاح مانده وان بر فساد رفته

در عاشقی و مستی گشتم چنانکه از من

بر آسمان فرشته بی اعتقاد رفته

روز و شب از غم دل این چشم خونفشانرا

اشک از بیاض ریزان نور از سواد رفته

گردون اگر نبخشد کام دلت فغانی

غمگین مشو که از وی این اعتماد رفته

شمارهٔ ۵۱۰

نه خیال غنچه بندم نه به گل کنم نظاره

که مرا دلی فگار و جگریست پاره پاره

من و آفتاب رویت که به خلوت سعادت

شرفیست عالمی را ز طلوع آن ستاره

بخدا که در دل من رقم دویی نگنجد

تو بیا که من ز غیرت کنم از میان کناره

بجراحت دل من که نمک زدی حذر کن

که مباد ز آتش آن بگلت رسد شراره

تو بگشت باغ و گلها بکرشمه ی تو حیران

چه رود بجان مردم که برون روی سواره

نکشم سر از جفایت اگرم بتیغ پرسی

ز تو هر چه بر من آید بکشم هزار باره

چکنم اگر نسازم بجفای خار هجران

چو ز آب دیده ی من ندمد گلی چه چاره

همه برگ نا امیدی ز بهار عمر چیدم

که بکام من نگردد فلک ستیزه کاره

ز فسانهٔ فغانی دل کوه رخنه گردد

نفس نیازمندان گذرد ز سنگ خاره

شمارهٔ ۵۱۱

جان شهید عشق بجانان سپرده به

هر زنده یی که کشته او نیست مرده به

بی داغ آرزوی تو اصحاب درد را

نام و نشان ز صفحه ی هستی سترده به

از سبحه گر مراد نه تکبیر ذکر اوست

گر عقد گوهرست یقین ناشمرده به

هر کس که جان بدوستی گلرخی نداد

نامش میان اهل محبت نبرده به

فریاد بلبلی که شود گرم ازو گلی

در گوش اهل درد ز وعظ فسرده به

هر جام می که نوش لبی امتحان نکرد

گر آب زندگی بود آن می نخورده به

ای شاه عاشقان چو رسی بر بساط قرب

پایت بخون کشته فغانی فشرده به

شمارهٔ ۵۱۲

ای دل متاع جان به خرابات برده به

نقد خرد به ساقی باقی سپرده به

چون حاصل حیات جهان نامرادی است

صد خرمن مراد به یک جو شمرده به

جایی که صد خزانهٔ طاعت به جرعه‌ای‌ست

از دل نشان توبه و تقوی سترده به

زان پیشتر که مات شوی در بساط عمر

دستی ازین سپهر دغا باز برده به

پروانه‌ای که پرتو شمعی بر او نتافت

گر همدم چراغ مسیح است مرده به

قطع نظر ز مائدهٔ قرص ماه و خور

این یک دو نان به منت دونان نخورده به

شمعی که آورد به زبان فیض نور خود

گر آتش خلیل فروزد فسرده به

چون رخت هستی تو فغانی شود فنا

از آب خضر دامن همت فشرده به

شمارهٔ ۵۱۳

از ما رموز غنچه ی لعلت نهفته به

این راز سر بمهر بهر کس نگفته به

این چشم فتنه ساز که شد مست خواب ناز

بیدار خوشترست ولی فتنه خفته به

ما خاک گلخنیم تویی لاله ی چمن

خاشاک گلخن از چمن لاله رفته به

مگشا بعشوه غنچه ی خندان بروی غیر

این گوهر لطیف بافسون نهفته به

لعل لبت که غنچه ی باغ لطافتست

از نکهت نسیم عنایت شکفته به

دارد دلی فغانی و صد آتش نهان

غافل ز آه او مشو ای دوست، گفته به

شمارهٔ ۵۱۴

بر صید زخم خورده دویدن چه فایده

بسمل شدیم تیغ کشیدن چه فایده

ما را اگر چه می کشی و زنده می کنی

لب از دریغ و درد گزیدن چه فایده

دوری مکن اگر شرفی داری ای هما

از خلق چون فرشته رمیده چه فایده

برخیز مویه گر که نداری دم مسیح

این صوت جانگداز شنیدن چه فایده

دانسته ام که چاشنی آب دیده چیست

باز این شراب تلخ چشیدن چه فایده

گیرم که سبز شد گلم از اشک دوستان

از خاک مرده سبزه دمیدن چه فایده

ای باغبان خموش که بستان بمهر تست

ما را که بوی گل زده چیدن چه فایده

گردن بنه بتیغ فغانی و سر مکش

افتاده یی بدام تپیدن چه فایده

شمارهٔ ۵۱۵

بازم ز جفایی دل افگار شکسته

بیداد گلی در جگرم خار شکسته

آه از دل آن مست که می خورده باغیار

ساغر بسر یار وفا دار شکسته

دیگر چه ملامت بود از جنگ رقیبان

ما را که سرو دست در اینکار شکسته

رسوایی و تر دامنی از خلق چه پوشیم

پیمانه ی ما بر سر بازار شکسته

چون برگ گل و لاله روان گشت ببستان

جام طرب ما که بگلزار شکسته

در گلشن عیشم نظر انداز بعبرت

تا سوخته بینی در و دیوار شکسته

این مستی از اندازه برونست فغانی

امروز خمار تو مگر یار شکسته

شمارهٔ ۵۱۶

یا رب از بستان حسنم سر و بالایی بده

توبه ی عشقم بدست ماه سیمایی بده

دستم اندر حلقه ی فتراک سلطانی رسان

در قبول این مرادم قوت پایی بده

از کف خضری بحلق تشنه ام آبی چکان

این زمین خشک را یکبار احیایی بده

جلوه ی طاووس خواهد این دل ویرانه وش

از شبستان وصالش مجلس آرایی بده

دیده ی شب زنده دارم تیره شد زین اختران

یا رب از دریای عشقم در یکتایی بده

شکر این کز مجلس عیش تو رفتم تلخکام

چون بمیرم بر سر خاک آی و حلوایی بده

قادرا وقت شهادت در حضور شمع وصل

تو فغانی را زبان گرم گویایی بده

شمارهٔ ۵۱۷

زهی روی دل افروزت چراغ منظر دیده

خیال خال هندویت مقیم کشور دیده

ندارد مجلس روحانیان بی عارضت نوری

در آ در مصر جان ای آفتاب خاور دیده

اگر محرم نباشد دیده و دل در حریم تو

فرو شویم بخون دل سواد ابتر دیده

چو در دل بگذرانم آرزوی لعل میگونت

لبالب سازم از خوناب حسرت ساغر دیده

چرا از پهلوی من در بلای دیده افتد دل

همان بهتر که نگشایم بروی دل در دیده

چو بینم شمع رخسار ترا در دیده دل خواهد

که چون پروانه گردد هر نفس گرد سردیده

گره شد غنچه ها از اشک گلگون خار مژگان را

همینست از نهال آرزومندی بر دیده

براید آیت رحمت بفالم زان خط مشگین

چو بهر دیدن رویت گشایم دفتر دیده

ز روی لطف اگر مانی قدم بر چشم مشتاقان

نثار مقدمت سازد فغانی گوهر دیده

شمارهٔ ۵۱۸

این منم هر شام چون پروانه جایی سوخته

کرده ترک جان شیرین در هوایی سوخته

راستی پروانه داند چاشنی داغ عشق

کو در این آتش چو من بیدست و پایی سوخته

هر صباحم تازه داغی بر دل از عشق گلیست

همچو آن دیوانه کش هر روز جایی سوخته

دوست می دارد دل من داغ های خویش را

زانکه هر یک از برای دلربایی سوخته

دل که برگشت از من و بالاله رویان خو گرفت

بینمش یکروز از داغ جدایی سوخته

کیست با داغ تمنایت فغانی در جهان

درد پروردی اسیری بینوایی سوخته

شمارهٔ ۵۱۹

منمای سوار گردی به عنان تو روانه

نروم ز پیش راهت به جفای تازیانه

در خرگهت ندانم ز چه گشته ارغوانی

مگر آنکه دادخواهی زده سر بر آستانه

شب هجر بی‌تو وحشت بودم ز سایهٔ خود

سزد ار چراغ روشن نکنم به کنج خانه

منم آنکه نخل عیشم ز بتان نبست صورت

نه به آه پر شراره نه به اشک دانه‌دانه

به محبت تو جمعی شده گرم خون، ولیکن

من داغدار سوزم بستم درین میانه

غم هرکسی که دیدم به ترانه‌ای به سر شد

به جز از غم دل من که فزون شد از ترانه

من زخم خورده جایی نگذشتم ای فغانی

که چو سایه سیل خونی نشد از پِیَم روانه

شمارهٔ ۵۲۰

کاکل به تاب رفته ز دام که جسته‌ای

دیگر دل کدام پریشان شکسته‌ای

رنگین شدست دامن پاکت چه حالتست

گویا که در میان دل ما نشسته‌ای

بر گرد ارغوان کمر سیم کرده چست

نخل غریب بهر دل خلق بسته‌ای

آسودم از فسانهٔ عاشق‌نواز تو

بنیاد کن که مرهم دل‌های خسته‌ای

هرجا که هستی از دل ما نیستی برون

یعنی مکن خیال که از ما گسسته‌ای

دامن مکش که تا بود این حسن دل‌فروز

یک دم ز آب دیدهٔ عاشق نرسته‌ای

از طرف جویبار فغانی برون مرو

گر زانکه دامن از می رنگین نشسته‌ای

شمارهٔ ۵۲۱

گاهی عتاب و گاه ترحم نموده‌‌ای

گه زهر چشم و گاه تبسم نموده‌ای

با اهل درد جور و جفا کرده‌ای به ناز

مهر و وفا به اهل تنعم نموده‌ای

شب چون عرق نشسته به رویت ز تاب می

صد بار خوش‌تر از مه و انجم نموده‌ای

جان داده‌ام ز غیرت و از رشک مرده‌ام

خندان چو با رقیب تکلم نموده‌ای

بیداد کم نمی‌کند آن ترک تندخو

ای دل اگر هزار تظلم نموده‌ای

هرجا که از پی تو فغانی کشیده آه

مستانه رفته‌ای و ترنم نموده‌ای

شمارهٔ ۵۲۲

باز ای فلک نتیجهٔ انجم نموده‌ای

دندان کین به اهل تنعم نموده‌ای

خورشید من چو ذره جهانیست در پِیَت

از بس که روی گرم به مردم نموده‌ای

تو رخ نموده‌ای که دهم جان به یک نظر

من زنده می‌شوم که ترحم نموده‌ای

آن انجمن کجاست که چون ابر نوبهار

من گریه کرده و تو تبسم نموده‌ای

عاشق چگونه تاب زبان تو آورد

زین شیوه‌ها که وقت تکلم نموده‌ای

همچون فغانی از تو نگردم اگرچه تو

هردم ره دگر به من گم نموده‌ای

شمارهٔ ۵۲۳

خلقی به حسن خویش گرفتار دیده‌ای

زان ناز می‌کنی که خریدار دیده‌ای

چندانکه خشم و ناز کنی زارتر شوم

زارم ازآن کشی که مرا زار دیده‌ای

کوشی به عزت دگران رغم جان من

گویا که در میانه مرا خوار دیده‌ای

وزو گداز من مکن ای شمع برطرف

در یک زمان که جانب اغیار دیده‌ای

بزمش ندیده سجده کنی از برون در

ای دل ز کعبهٔ سایهٔ دیوار دیده‌ای

بسیار پیش ما بد خوبان مگو رقیب

آری ترا به دست که بسیار دیده‌ای

امروز مستی تو فغانی فزون‌ترست

معلوم می‌شود که رخ یار دیده‌ای

شمارهٔ ۵۲۴

من کیستم شکسته‌دل هیچکاره‌ای

سرگرم جلوه‌ای و خراب نظاره‌ای

زین آتشی که عشق تو افروخت در دلم

فریاد اگر به خرمنت افتد شراره‌ای

در چنگ آفتم چو دهد شوق مو کشان

بر من هزار رشتهٔ تدبیر تاره‌ای

هر پاره‌ای ز دل به جگر گوشه‌ای دهم

فارغ مگر شوم ز غم خویش پاره‌ای

با من رقیب ساده درافتاد بی‌جهت

چون آبگینه‌ای که درافتد به خاره‌ای

بی‌آفتاب روی تو هر شام تا سحر

داغی‌ست تازه بر دلم از هر ستاره‌ای

فردا که دوست خوان کرم در میان نهد

گیرد به قدر حوصله هرکس کناره‌ای

بیچارگی‌ست کار فغانی و در غمش

هرکس کند برای دل خویش چاره‌ای

شمارهٔ ۵۲۵

ساقی چه سر گران به من زار گشته‌ای

پیمانه‌ای بنوش که هشیار گشته‌ای

در بحر خواب بودی و طوفان گرفته بود

اکنون قیامتست که بیدار گشته‌ای

قدر گلاب می‌شکند عطر دامنت

معلوم می‌شود که به گلزار گشته‌ای

ای جان رفتنی چه شتابست، یک زمان

خوش باش چون به خسته‌دلان یار گشته‌ای

من کز دو کون گشته‌ام آزاد سال‌هاست

هستم غلام اگر تو خریدار گشته‌ای

پرهیز می‌کنند دلا از تو دوستان

آخر چه دشمنی که چنین خوار گشته‌ای

اخلاص این شکسته ندانسته‌ای هنوز

عمری اگرچه در دل افگار گشته‌ای

ای در مقام جنگ زده راه آشتی

صنعت مکن که درد دل یار گشته‌ای

بر آستان عشق فغانی قرار گیر

بنشین به یک مقام که بسیار گشته‌ای

شمارهٔ ۵۲۶

به چشم من ز دگر روزها فزون شده‌ای

نظر در آینه افگن ببین که چون شده‌ای

دگر به دیده چنانی که دل گمان دارد

که حالی از چمن ای تازه گل برون شده‌ای

شدم به یک نظر از هوش، وه که چون شد حال

به مجلسی که بدین تازگی درون شده‌ای

چه رنگ و بوست که دیگر ز دیدنش داغم

به خون کیست کزینگونه لاله‌گون شده‌ای

چنان به گریهٔ من خنده می‌زنی که مگر

نه ارغوانی ازین قطره‌های خون شده‌ای

رهم زدی به سخن الله این چه شیرینی‌ست

که دل‌فریب‌تر از شکر و فسون شده‌ای

ز غیرت که فغانی به خود زدی آتش

بگو چه شد که همه آفت و جنون شده‌ای

شمارهٔ ۵۲۷

صوفی ز کعبه رو به خرابات کرده‌ای

نیک آمدی بیا که کرامات کرده‌ای

صنعت مکن که هر دو گرفتار یک دریم

ما آه و ناله و تو مناجات کرده‌ای

صحبت قضا ندارد و نقد روان بقا

ساغر طلب چه تکیه بر اوقات کرده‌ای

در حسن اگر خیال نگنجد به رنگ و بو

روشن شود که رو به چه مرآت کرده‌ای

خود را دو دل مساز که کفر طریقتست

از هر جهت که تفرقه در ذات کرده‌ای

فریاد اگر نه عقل به وجهی کند قبول

آنها که در خیال خود اثبات کرده‌ای

حالا غنیمتست فغانی کنار کشت

خود را میان عرصه چرا مات کرده‌ای

شمارهٔ ۵۲۸

ای برده دل از دلبران حسنت ز روی دلبری

هر گوشه سرگردان تو، صد آفتاب خاوری

چون از قبای نیلگون نخل قدت آید برون

یوسف کشد در خاک و خون پیراهن نیلوفری

گیرم که صد افسون کنم سوز سخن افزون کنم

وصف جمالت چون کنم کز برگ گل نازک‌تری

رخساره گلگون ساختی مستانه بیرون تاختی

صد ملک دل پرداختی فریاد ازین غارتگری

هر جا که باشی در گذر وز سوز دل‌ها بی‌خبر

آهی برآریم از جگر تا غافل از ما نگذری

مه پاسبان کوی تو مهر از شرف هندوی تو

جان‌ها سپند روی تو یا رب چه نیکو اختری

رنگ قضا آمیخته حسن و ملاحت ریخته

ناز و بلا انگیخته در صورت حور و پری

ای رفته بی صبر و سکون ناگه به کوی او درون

عشقت گدا آرد برون گر پادشاه کشوری

خو کن فغانی در قفس بشکن پر و بال هوس

تا کی چو بلبل هر نفس نالان به باغ دیگری

شمارهٔ ۵۲۹

چند بسینه از هوس داغ جنون نهد کسی

سر بکسی نمی نهی دل بتو چون نهد کسی

عاقبت از برای تو همچو سپند سوختم

چند بنای عشق بر سحر و فسون نهد کسی

شحنه ی مست نیمشب گر کشدم روا بود

کز چه ز بزم این چنین پای برون نهد کسی

بهر مراد یکدمه این همه جور می کشم

سر بهزار آفت از همت دون نهد کسی

فال زدم که از لبت کشته شوم به یک نفس

هم ز لب تو این سخن به که شکون نهد کسی

رفت فغانی و همه سنگ رقیبش از پیست

شاید اگر از این ستم سر بجنون نهد کسی

شمارهٔ ۵۳۰

ای غنچهٔ تو در سخن از سر معنوی

نخلت کرشمه‌بار ز انفاس عیسوی

شیرین‌خرام من گذری کن به بوستان

تا گل به مقدمت فگند تاج خسروی

گل‌های نوشکفته به وصف تو در چمن

هر یک سفینه‌ای‌ست ز درهای معنوی

نقش جمالت از قلم صنع آیتی‌ست

کاین شیوه‌ای‌ست در رقم کلک مانوی

وصل تو گر به ترک علایق میسرست

قطع نظر ز حاصل اسباب دنیوی

چشمی و صد کرشمه، سری و هزار ناز

ای فتنهٔ زمانه چه مستانه می‌روی

نوشد بلای عشق فغانی ز نو گلی

پیرانه‌سر نهاده غمش روی درنوی

شمارهٔ ۵۳۱

گل شکفت و هر کسی دارد هوای گلشنی

ما و داغ آتشین رویی و کنج گلخنی

گشت بستان کن که بهر دیدن روی تو شد

هر گلی چشمی و هر چشمی چراغ روشنی

مست می آیی و در دلها تصرف می کنی

زان رخ گلرنگ همچون آتشی در خرمنی

فتنه یی از نرگس مست تو در هر کشوری

آتشی از شمع رخسار تو در هر مسکنی

کی شود خالی دلم چون غنچه از سوز نهان

گر نسازم چاک از دست غمت پیراهنی

هیچ گلی بی زخم خار از گلشن حسنت نرست

زین چمن یوسف برون آورده پر خون دامنی

ای که پرسی صبر و آرام فغانی را که برد

جادوی مردم شکاری، آهوی صید افگنی

شمارهٔ ۵۳۲

ای شمع جمالت اثر نور الهی

رخسار دل‌افروز تو آیینهٔ شاهی

هر چشم زدن بهر غزالان سیه‌چشم

زان چشم سیه، وام کند سرمه سیاهی

ای فتنه و آشوب و بلا شیوهٔ چشمت

غیر از تو کس این شیوه ندانست کماهی

روزی که گل روی ترا دایره بستند

دادند به حُسنت مه و خورشید گواهی

هر گل که نه از چشمهٔ مهر تو خورد آب

در باغ جهان نام برآرد به گیاهی

غافل مشو از زاری ما ای گل رعنا

این اشک جگرگون نگر و چهرهٔ کاهی

هر صبحدم از گریهٔ جان‌سوز فغانی

بر ماه زند خون جگر موج ز ماهی

شمارهٔ ۵۳۳

تو گفتی کز سر کوی تو رو گردان شوم روزی

ببویی قانع از آن خاک مشک افشان شوم روزی

همان دل مرده ام گر با مسیحا همنفس گردم

همان آزرده ام گر پای تا سر جان شوم روزی

اگر دانم که آب زندگی بارد نه آب شور

محالست اینکه شاد از دیده ی گریان شوم روزی

من و لبهای خشک و دیده ی تر بخت آنم کو

که سیراب از کنار چشمه ی حیوان شوم روزی

نشوید از دلم گردی اگر دریا کنم دیده

نخیزد از رهم گردی اگر طوفان شوم روزی

نهادم چون فغانی سر بدار عشق و وارستم

چه سر دارم که در بند سر و سامان شوم روزی

شمارهٔ ۵۳۴

تا کی ای غنچه دهن گوش بهر پند کنی

سخنی گو که زبان همه را بند کنی

وقت آن شد که در آیی ز ره مهر و وفا

تا بکی جور نمایی و جفا چند کنی

چشم دارم که کشی جام و مرا جرعه دهی

ساغر عیش مرا پر شکر و قند کنی

هوس کشتن من کن که بود غایت لطف

که بدین شیوه مرا خرم و خرسند کنی

ای صبا گر بگشایی گرهی زان خم زلف

رشته ی جان بسر او بچه پیوند کنی

بنده ی پیر مغان باش که در مجلس انس

عیش جاوید ز الطاف خداوند کنی

لذت عمر همینست فغانی که مدام

وصف جان بخشی آن لعل شکر خند کنی

شمارهٔ ۵۳۵

هرسوی جلوه‌ای گل خندان چه می‌کنی

خود را بهر کنار خرامان چه می‌کنی

جایی دگر نماند که گیرم عنان تو

رفتم ز کار این همه جولان چه می‌کنی

بنما به عاشق آن لب آلودهٔ شراب

آتش به خلق در زده، پنهان چه می‌کنی

خوابت برد ز چهره پریشانی خمار

دارد لبت نشانهٔ دندان چه می‌کنی

رشکی نیازموده چه دانی که پیش غیر

با جان عاشقان پریشان چه می‌کنی

بیداری کسان همه از بهر خواب تست

داری دعای خلق، نگهبان چه می‌کنی

چون شد فغانی از هوس آن بدن هلاک

مستانه چاک‌ها به گریبان چه می‌کنی

شمارهٔ ۵۳۶

ای حدیثت شکر ناب چه شیرین‌سخنی

که به شیرینی گفتار شکر می‌شکنی

می.توان دید ز لطف بدنت جوهر جان

جان من باد فدای تو چه نازک‌بدنی

چاک زد پیرهن از رشک قبای تو چو گل

هر سهی‌قد که علم بود به گل پیرهنی

جان من یک نفس از ذکر لبت غافل نیست

هم تویی واقف این حال که در جان منی

می‌شوی یار رقیبان جفاکار مدام

فتنه در انجمن اهل وفا می‌فگنی

می‌کشد غصه هجرم چه دهی مژده وصل

این بشارت به کسی ده که بود زیستنی

آه جانسوز، فغانی ز دل گرم مکش

دم نگه دار که بر جان خود آتش نزنی

شمارهٔ ۵۳۷

دارد نسیم گل دم جانبخش عیسوی

تا بوی گل ز گلشن مقصود بشنوی

آیینه ی جمال تو در چشم اهل دید

دارد هزار جلوه ی صوری و معنوی

ما را چو در سخن لب لعل تو جان دهد

دیگر چه احتیاج بانفاس عیسوی

زاهد چو قرب کعبه ی وصل تو در نیافت

بیچاره شد بزاویه ی هجر منزوی

پرتو کدام و نور کدام ای خداشناس

تا کی دو دل ز تفرقه ی نور و پرتوی

ای دل گدایی در میخانه کار تست

ما را چه کار با طرب و عیش خسروی

هر جا که هست دیده ز روی تو روشنست

ای روشنی دیده چرا دور می روی

تخم امل بباغ جهان کشته یی ولی

جز بار دل فغانی از این کشته ندروی

شمارهٔ ۵۳۸

نه خوی نازکت از غیر دیگرگون شود روزی

نه این رشک از دل پر خون من بیرون شود روزی

به اندک گرمی اغیار دشمن گشته‌ای با من

معاذ الله اگر این دوستی افزون شود روزی

ببزمت داشتم جامی بصد شادی ندانستم

که از چشم بدم این باده در دل خون شود روزی

چو از آمد شد کوی توام برگ گلی نشکفت

بکنج نامرادی خوشدلم تا چون شود روزی

بچشم کم مبین ای عیبجو اشک نیاز من

که اندک اندک این آب تنک جیحون شود روزی

بمردن هم ندارد رستگاری عاشق مسکین

دلا این نکته ات معلوم از مجنون شود روزی

کند قتل محبان در لباس آن ترک و می ترسم

کزین خونهای پنهان دامنش گلگون شود روزی

ز بیم یار نفرین رقیبم بر زبان آمد

فغانی این دعا شاید که بر گردون شود روزی

شمارهٔ ۵۳۹

گر بگویم به تو ای مه که چه زیبندهٔ نازی

رخ بر افروزی و از عشوه و نازم بگدازی

گر بدانی که چه خوبست خطت بر ورق گل

یکنفس آینه از پیش نظر دور نسازی

کشته و مرده ی آنم که برعنایی و شوخی

نرگس از سرمه سیه سازی و سنبل بطرازی

آفتابی و منت ذره ی خورشید پرستم

آه اگر بر سرم آیی ز پی بنده نوازی

تا کی از آینه ی همنفسان زنگ زدودن

ما در آب و عرق از رشک و تو در خنده ی نازی

روز کوتاه حیاتم سیه از هجر وز امید

چشم دارم که شب وصل نهد رو به درازی

کشته افتاده فغانی ز کمین ساختن تو

صید در خون جگر غرق و تو مشغول به بازی

شمارهٔ ۵۴۰

شب چون روم ز منزل آن ماه خرگهی

از دیده سیل اشک نهد رو بهمرهی

چندانکه رفتم از پی گرد سمند او

روزی نشد که پر شود این دیده ی تهی

هر دم هزار قافله ی جان ببوی او

آیند و بگذرند چو باد سحر گهی

شرح درازی شب هجران نگویمت

روز وصال اگر ننهند رو بکوتهی

گاهی بعشق، ناصح عشاق می شدم

دریافتم که بی خبری بود و ابلهی

آسوده یی که مانع دل می شود بعشق

از دل خبر ندارد و از عشق آگهی

بر خاک می نهم چو فغانی رخ نیاز

هر جا که بر زمین قدم ناز می نهی

شمارهٔ ۵۴۱

نکشم سر از وفایت بجفا و ناز و بازی

من و جلوهای نازت که تو خود برای نازی

سر قامت تو گردم که بلند همتان را

فگند بخاکساری ز مقام سر فرازی

نه بگفته ی رقیبی نه باختیار عاشق

چه حریف خود مرادی که به هیچ کس نسازی

ز نهال هستی ما گل عیش و آرزو شد

چه به آه نا امیدی چه بباد بی نیازی

بنوازش رقیبان مگذار جانب ما

چو اسیر خویش کردی همه را به دلنوازی

نه رفیق مهربانی نه حریف نکته دانی

که فرستمت پیامی به زبان عشقبازی

اثر تمام خواهد دل خسته ی فغانی

که برآرد از هوایت نفسی بجانگدازی

شمارهٔ ۵۴۲

دلا زین آستان درد دل خود بردنم اولی

چو یار از بودن من نیست راضی مردنم اولی

چو از آمد شد کوی توام برگ گلی نشکفت

بکنج نامرادی پا به دامن بردنم اولی

بروی ساقی خود می کشیدم ساغری اکنون

چو او با دیگری همکاسه شد خون خوردنم اولی

من مجنون کجا و آرزوی میوه ی باغش

زدن بر سینه سنگ و دست و دل آزردنم اولی

فغانی چون ندارد خاک این در از وفا بویی

به گریه روی در دیوار خویش آوردنم اولی

شمارهٔ ۵۴۳

تویی که هیچ گرفتی گل و شراب کسی

مدام خنده زدی بر دل کباب کسی

تو کز دریچه ی خورشید سر بدر کردی

کجا پسند کنی خانه ی خراب کسی

ترا که خانه پر از در شبچراغ بود

چه احتیاج بگلگشت ماهتاب کسی

همین ز چشمه ی خورشید خود بر آمده یی

قدم نکرده تر از ناز از گلاب کسی

ز آب و آینه هم روی خویش پوشیدی

ز شرم چشم نکردی بر آفتاب کسی

مگو که شب ز خیالم چه خواب می بینی

مپرس ازین که پریشان مباد خواب کسی

اثر نماند ز گردم فغانی آنهم رفت

که می شدم بصد آشوب در رکاب کسی

شمارهٔ ۵۴۴

تا نباشد دولتی روی تو چون بیند کسی

چشمهٔ حیوان کجا بی‌رهنمون بیند کسی

گو بگیرد بر سرم چون کاسهٔ مجنون شکن

گر به دستم بی‌تو جام لاله‌گون بیند کسی

در گمان افتد که آیا کوهکن چون زنده شد

گر چنین آشفته‌ام در بیستون بیند کسی

کی توانم دیدن آن آیینه در دست رقیب

دیدهٔ خود را به دست غیر چون بیند کسی

دور از آن گل رفتم از پای درخت ارغوان

چند خود را در میان خاک و خون بیند کسی

دور نبود از جفاهای تو و طعن رقیب

گر فغانی را به زنجیر جنون بیند کسی

شمارهٔ ۵۴۵

نام دل بردی و جان ناتوانم سوختی

این حکایت باز گو دیگر که جانم سوختی

از چراغ دیده ام روغن کشیدی شمع من

آتشی کردی و مغز استخوانم سوختی

صورت حال دلم روشنترست از آفتاب

با وجود آنکه از مردم نهانم سوختی

مست بودی گفتمت در دیدهٔ من خواب کن

در غضب رفتی و از چندین گمانم سوختی

از زبانت هر سخن گویا زبان آتشست

یاد دار این نکته کز تاب زبانم سوختی

تا رسیدم پیش در پروانه ی قتلم رسید

مجلست نادیده هم در آستانم سوختی

نامهٔ شوقت فغانی شعلهٔ داغ دل است

قصه کوته کن که از آه و فغانم سوختی

شمارهٔ ۵۴۶

شب چو شاخ ارغوان یکتا قبا می‌آمدی

آنچنان پُرحال و رنگین از کجا می‌آمدی

هر طرف افتان و خیزان بودی و من منتظر

جان من می‌سوختی ای شمع تا می‌آمدی

خود که بود آن صید وحشی کآنچنان بیگانه‌وار

می‌شد از پیش و تو بی‌خود از قفا می‌آمدی

خلق را سوی خدا دست از تو وین مشکل که تو

ابروان پرچین به محراب دعا می‌آمدی

داشتی میل می و معشوق و عاشق ناتوان

درد ما را بود و تو بهر دوا می‌آمدی

خواب در چشمم نیامد از خیالت تا به روز

اینچنین تا بر سر عهد وفا می‌آمدی

آه از آن شب‌ها فغانی کز هوای گل‌رخی

همچو آتش بر سر راه صبا می‌آمدی

شمارهٔ ۵۴۷

دوش از طرف گلستان مست و غلتان آمدی

گرچه ما را کشتی اما خوشتر از جان آمدی

با که می خوردی که بیخود گشتم از بوی خوشت

از در میخانه یا از گشت بستان آمدی

از تو کافر دل امید آب حیوان داشتم

خود برای خوردن خون مسلمان آمدی

بس عجب بودی که نخلت سر کشید از باغ من

ره غلط کردی و در دلهای ویران آمدی

بیوفایی شد دو چارت یا گرفتاری بگو

کانچنان دل جمع رفتی و پریشان آمدی

در خیال آرزوی وصل فالی می زدم

ناگه از مجلس خرامان و غزلخوان آمدی

بی‌خودی کردی فغانی ریش دل بشکافتی

رو که در بزم وفا آلوده دامان آمدی

شمارهٔ ۵۴۸

چنان شد گریهٔ من در فراق لاله‌رخساری

که چندین چشمهٔ خون سر زد از هر طرف گلزاری

مرا بس گرم می پرسی که چونی از تماشایم

تو حال دیگران را پرس من در آتشم باری

به قند و گل نوازی دیگران را چون دهی ساغر

چه شد هم می‌توان کند از دل آزرده‌ای خاری

بذوق انگبین تن در ملامت داده ام ورنه

زهر خار گلستانت چرا می دیدم آزاری

هزاران شمع روشن می توان در یکنفس کشتن

چراغ مرده یی را زنده کن گر می کنی کاری

ملولم زین گدایی شوخ من تلخی بگو باری

گرم چیزی نمی بخشی خموشم کن بگفتاری

نیی بلبل فغانی سر بتاب از پای سرو و گل

بیا گر همتی داری، قدم نه بر سر داری

شمارهٔ ۵۴۹

ای رقیب آندم که بر کف تیغ بیدادش دهی

از من سرگشته بهر امتحان یادش دهی

شکل شیرین را نکو آراستی آه ای قضا

گر بدین صورت خرامی سوی فرهادش دهی

هر زمان از خیل خوبان فتنه یی سازی سوار

وز جفا سر در پی دلهای ناشادش دهی

چون قدش در جلوه کی باشد اگر زاب حیات

صورتی سازی و زیب سر و آزادش دهی

اشک من کز مقدم او دور ماند ای باغبان

سر بپای ارغوان و سرو و شمشادش دهی

جمع کردم غنچه ی دل را ولی ترسم که باز

دامن افشان بگذری ای سرو و بر بادش دهی

بر سر کوی ملامت خانه می سازد دلم

وای اگر سنگ جفایی بهر بنیادش دهی

داد می خواهد دل آزرده ای سلطان حسن

وه چه باشد کز سر لطف و کرم دادش دهی

گر در آیی در خیال زاهد خلوت نشین

رخنه در دینش کنی تشویش اورادش دهی

مرشد عشق ای فغانی چون شدی کاش از کرم

دستگیر او شوی یک نکته ارشادش دهی

شمارهٔ ۵۵۰

از او قاصد بخشم آمد به من یارست پنداری

ز مرگم می دهد پیغام غمخوارست پنداری

نگاهی می کنم از دور و خرسندم بجان دادن

مراد از عاشقی این مردن زارست پنداری

کشم از دوستان جوری که داغ دشمنم سهلست

بلای من همین بیداد اغیارست پنداری

چه باک از سوختن آنجا که باشد آتشین رویی

هلاک خویش بر پروانه دشوارست پنداری

چنان از جلوه ی شاخ گلی افتاده در خونم

که در پایم هزاران نشتر خارست پنداری

شود خون هزاران آب تا برگ گلی روید

چه دل بندم باین خونابه گلزارست پنداری

رود در عاشقی هردم سر آشفته‌ای دیگر

شود بسیار از این‌ها فتنه بیدارست پنداری

چه درد از آه مظلومان فغانی مست غفلت را

خبر از خود ندارد خواجه هشیارست پنداری

شمارهٔ ۵۵۱

بتو حال خود چه گویم که تو خود شنیده باشی

غم دل عیان نسازم که بدان رسیده باشی

چکند کسی که عمری بغزال نیم خوابت

چو نر فگنده باشد ز برش رمیده باشی

برهت فتاده بیخود چه خوش آنکه بیگمانی

بسرم رسیده ناگاه و عنان کشیده باشی

چه فراغ بیند آندل که تو جلوه گاه سازی

چه حجاب ماند آن را که تو نور دیده باشی

غم ناامیدی من مگر آن نفس بدانی

که برون روی ز باغی و گلی نچیده باشی

بخط بنفشه فامش نظر آن زمان کن ایدل

که دعای صبحگاهی برخش دمیده باشی

بوصال سرو قدش نرسی مگر زمانی

که درین چمن فغانی چو الف جریده باشی

شمارهٔ ۵۵۲

چه شد کز صحبت یاران چنین رنجیده می‌آیی

ز گلزاری که می‌رفتی گلی ناچیده می‌آیی

گلت از غیرت آه کدامین تشنه می‌جوشد

که در آب و عرق زین گونه تر گردیده می‌آیی

کسی باید که بیند یک نظر شکل پر آشوبت

چنان شاهانه چون تاج و کمر بخشیده می‌آیی

نمی‌گویم که رحمی بر فغان و گریهٔ من کن

تو کز ناز و جفا بر دیگران خندیده می‌آیی

چه افسونت چنین دیوانه‌وَش دارد نمی‌دانم

که هرجا می‌روی یک دم نیارامیده می‌آیی

به راهت هر قدم چشم و دلی در خاک و خون مانده

تو بی‌باکانه دامن از زمین درچیده می‌آیی

جگر سوزد کجا گفت فغانی بشنوی چون تو

نوای بلبل و آواز نی نشنیده می‌آیی

شمارهٔ ۵۵۳

یاد داری که دلم را بجفا خون کردی

مست بودی چه بجان من مجنون کردی

بر سرم شب همه شب جنگ رقیبان تو بود

در میان آمدی و عربده افزون کردی

عاشق امروز بخون دل خود دست زند

که هوای می لعل و لب میگون کردی

شد جهان بر سر آن غمزه و غوغاست هنوز

این همه فتنه بیک چشم زدن چون کردی

در زبان داشت فغانی بتو صد گونه سخن

دید آن شکل و زبان بست چه افسون کردی

شمارهٔ ۵۵۴

بنشین و از میان کمر فتنه را گشای

تا جان تشنه را دهم آبی قبا گشای

در انتظار یک نگهم جان بلب رسید

چشمی بروزگار من مبتلا گشای

از حد گذشت روشنی مجلس رقیب

یک ره در خرابه این بینوا گشای

داری هوای صحبت بیگانه همچنان

چون گویمت که در برخ آشنا گشای

ای ترک مست بوی خوشت عالمی گرفت

بند قبا که گفت که پیش صبا گشای

نگشود هرگزم گرهی دل به خنده یی

آه ار بماند این گره بسته ناگشای

راه نظر ببند فغانی به آن غزال

یا چشم خیره در ره تیر بلا گشای

شمارهٔ ۵۵۵

سرم ای بخت در جولانگه صید افگنی دادی

دگر هر تار موی من بدست دشمنی دادی

چه شکرت گویم ای بخت سیه کز بهر آرامم

در این آوارگی باری نشان گلخنی دادی

مخور خون ای دل و بیهوده رنج خود مکن ضایع

چه گل چیدی که عمری آب و رنگ گلشنی دادی

مبادا دامنت آلوده از خونابه ی چشمم

کجا این آشنایی با چو من تر دامنی دادی

فغان برداشتی چون حال من بد دیدی ای دشمن

چه گویم هم تو کز دردم نوید مردنی دادی

شمارهٔ ۵۵۶

چه سان گویم که شب سرخوش کجا ای ماه می‌رفتی

چه سان غافل به گفتار رقیب از راه می‌رفتی

عنان کج کرده و خود را به مستی داده یکباره

ز اندوه نهان هرکسی آگاه می‌رفتی

غرور حسن یا یاد کسی بودی عنان‌گیرت

خیالی داشتی باری نه بر دلخواه می‌رفتی

برآمد گرد از جانم از آن جولان مستانه

چو برمی‌تافتی گاهی عنان و گاه می‌رفتی

چه سود از دیدهٔ گریان فغانی چو نشد آن یوسف

چرا اول به افسون کسان از راه می‌رفتی

شمارهٔ ۵۵۷

گه گه بجور از عاشی ای شوخ بیزارم کنی

بازم نمایی عشوه یی وز نو گرفتارم کنی

تو می روی و من بخود طوطی صفت در گفتگو

باشد که آیی سوی من گوشی بگفتارم کنی

دیدن بغیرت در سخن نبود بسم؟ کز طعنه هم

از دور چون پیدا شوم صد نکته در کارم کنی

خوش آنکه بر خاک درت افتاده باشم بیخبر

مست و غزل خوان بر سرم آیی و هشیارم کنی

همچون فغانی شد دلم پر خون ز درد و داغ او

ای گریه یاری کن دمی شاید سبکبارم کنی

شمارهٔ ۵۵۸

ای به کرشمه هر زمان گلبن باغ دیگری

من شده کوه درد و تو لالهٔ راغ دیگری

سوز تو در دل حزین چون نگرم به نیکوان

بر دل خویش چون نهم بیهده داغ دیگری

یار به دیگری روان من ز پِیَش به سر دوان

چند توان چنین شدن ره به چراغ دیگری

من به خیال آن پری گم شده‌ام ز خویشتن

وای که او به رغم من کرده سراغ دیگری

همچو فغانی‌ام بود کاسهٔ دیده پر ز خون

تا شده عکس ساقی‌ام نقش ایاغ دیگری

شمارهٔ ۵۵۹

چه بد گفتم که خونم زین جواب تلخ می‌ریزی

شکر داری و در جامم شراب تلخ می‌ریزی

دلی دارم به صد جا داغ و طعن مردمش بر سر

تو هم تا کی نمک بر این کباب تلخ می‌ریزی

به اشک شوربختان خنده تا کی آه ازین عادت

چرا این تحفهٔ شیرین در آب تلخ می‌ریزی

از آن یوسف شود روزی زلال خضر ای دیده

هر آن خوناب کز تعبیر خواب تلخ می‌ریزی

فغانی خون خود را آب کردی بس کن این گریه

چه گل چیدی که عمری این گلاب تلخ می‌ریزی

شمارهٔ ۵۶۰

می خواه اضطراب برای چه می کنی

جامی بکش حجاب برای چه می کنی

اکنون که من خرابتر از دیگران شدم

پرهیز از شراب برای چه می کنی

دانسته ام که شب همه شب چیست در سرت

وان گشت ماهتاب برای چه می کنی

جایی دگر نماند که سوزد ز دیدنت

رخساره در نقاب برای چه می کنی

ما بسته ایم لب ز حدیث کنار و بوس

بر ما دگر عتاب برای چه می کنی

بازم بگفت تلخ چرا می زنی نمک

در آتشم کباب برای چه می کنی

باری بگو که چیست فغانی مراد تو

خود را چنین خراب برای چه می کنی

شمارهٔ ۵۶۱

ای صبا منع گرفتاری بلبل می‌کنی

با وجود آنکه می‌دانی تغافل می‌کنی

صبر اگر باشد توان چیدن رطب از چوب خشک

آتشت گردد ریاحین گر توکل می‌کنی

نفی کس لازم نمی‌آید ز درد عاشقی

بلکه اثباتست اگر نیکو تأمل می‌کنی

چون نجوشد خونت ای عاشق که در بستان او

ارغوان می چینی و نظارهٔ گل می‌کنی

در پریشانی مده خود را که یک سررشته است

آنچه نامش گاه زلف و گاه کاکل می‌کنی

گر بدانی ذره چندان نیست دور از آفتاب

ذره‌ای بالاتر آ تا کی تنزل می‌کنی

در جگر الماس داری و نمی‌گویی سخن

زهر می‌نوشی فغانی و تحمل می‌کنی

شمارهٔ ۵۶۲

از گریه سوختیم و تو آهی نمی کنی

در آب و آتشیم و نگاهی نمی کنی

بهر تو در متاع خود آتش زدیم و هیچ

رحمی بحال خانه سیاهی نمی کنی

ما را ز پهلوی تو چو دل نامه شد سیاه

تو شادمان باینکه گناهی نمی کنی

کشت وجود ما نشدی سبز کاشکی

بر کس چو اعتماد گیاهی نمی کنی

من از نظاره ی تو چنین می شوم خراب

ورنه تو در چه دیده که راهی نمی کنی

از یکدم التفات تو می سوزدم رقیب

شکرست کاین وفا همه گاهی نمی کنی

کس را چه کار با تو فغانی ز نیک و بد

شبها بر آن در از چه پناهی نمی کنی

شمارهٔ ۵۶۳

تا کی نشان خویش بظلمت فرو بری

یکرنگ عشق باش که نامی برآوری

آیینه پاک دار چه حاجت بجام جم

اکنون که دست داد صفای قلندری

آب حیات نیز نماند عزیز من

می نوش و محو ساز خیال سکندری

آب و هوای میکده خون لعل می کند

آنجا بباد ده ورق کیمیا گری

پروانه وار کشته ی آن بزم دلکشم

کش میل نقل و باده بدام آورد پری

بس مرغ دل کباب شود تا تو یکزمان

در سایه ی گلی بنشینی و می خوری

باید متاع خوب نه بازار گرم از آنک

دایم به یک هوا نبود طبع مشتری

جایی که سر طور مسلم نداشتند

نادان چگونه پیش برد سحر سامری

افروختی چراغ فغانی بیک نظر

آری همین بود صفت ذره پروری

شمارهٔ ۵۶۴

هر گه فسانه من مجنون هوس کنی

نشنیده یی هزار یکی از چه بس کنی

زینسان که گوشت از صفت حسن خود پرست

مشکل بود که گوش بگفتار کس کنی

صیدم کن ای سوار مبادا نیابیم

از من گذشته چونکه نظر باز پس کنی

ای مرغ بوستان چه گشایی بعیش بال

باید که یاد تنگ دلان قفس کنی

گردی بکوی دوست فغانی غزلسرا

خود را اگر بمرغ سحر همنفس کنی

شمارهٔ ۵۶۵

دلا بی نقد جان راه سر کویش نپیمایی

که نتوان رفت راه کعبه تا نبود توانایی

مرا جان بر لب و گفتی که می آیم دم دیگر

چو خواهی آمدن باری چرا ایندم نمی آیی

دمی گفتی نیاسودم ز سودای پریرویان

به داغ و درد اگر قانع شوی ای دل بیاسایی

نظر از روی او بر گل نکردی آفرین بادا

که داری اینقدر در کار خود ای دیده بینایی

به بازار غم او نقد هستی رازدم آتش

رسید آن شوخ و گفتا ای فغانی گرم سودایی

شمارهٔ ۵۶۶

نشستی با شراب و رود تا در خونم افگندی

بشو دست از وجود من که در جیحونم افگندی

ز بزم خود چو موج آب و همچون شعله از آتش

به یک جام لبالب شمع من بیرونم افگندی

همانساعت بعقل و دانش خود خنده ها کردم

که نقل زعفرانی در می گلگونم افگندی

هنوزت سبزه از گلبرگ و مشک از لاله پیدا نیست

به زنجیر جنون بی‌نسخهٔ افسونم افگندی

نه در مکتب خطی نی در چمن مشقی زدی هرگز

هزاران رخنه در هر نکتهٔ موزونم افگندی

گهی در بیستونم کشته ی سنگ بلا کردی

گهی لیلی شدی در وادی مجنونم افگندی

نمی گفتی که تا هستی و باشی با تو خواهم بود

دگر بار از نظر ای مونس جان چونم افگندی

چه کردم ای قضا آخر که از سر منزل عنقا

چو مور خسته در ویرانه ی گردونم افگندی

فغانی بس گلو سوزست معنیهای شیرینت

مگو چیزی که آتش در دل محزونم افگندی

شمارهٔ ۵۶۷

بس تازه و تری چمن آرای کیستی

نخل امید و شاخ تمنای کیستی

روز آفتاب روزن و بام که می شوی

شبها چراغ خلوت تنهای کیستی

رنگت چو بوی دلکش و بویت چو روی خوش

حوری سرشت من گل رعنای کیستی

گل این وفا ندارد و گلزار این صفا

ای لاله ی غریب ز صحرای کیستی

حالا ز غنچه ی دل ما باز کن گلی

در انتظار وعده ی فردای کیستی

ای گل ز شرم دامن پاک تو در عرق

از جویبار چشم گهر زای کیستی

چون من به بند عشق تو صد ماهر و اسیر

تو زلف داده تاب بسودای کیستی

بزمی پر از پریست فغانی تو در میان

دیوانه ی کدامی و شیدای کیستی

شمارهٔ ۵۶۸

گر آن بودی که بختم نیکخواه خویشتن بودی

سرم در پای ترک کج‌کلاه خویشتن بودی

نگشتی هرزه بر گرد چراغ دیگران هرگز

صفای خاطرم از برق آه خویشتن بودی

کجا بر طاق ابرویش توانستی نظر کردن

اگر خونخواه چون چشم سیاه خویشتن بودی

ز خوی بد دل دیوانه در دام بلا افتاد

وگرنه تا قیامت در پناه خویشتن بودی

به وصل دیگرانم دل مده ناصِح که از خوبان

مرا گر طالعی بودی ز ماه خویشتن بودی

نگشتی پایمال توسنش آیینهٔ دل‌ها

گرش یک ره نظر بر خاک راه خویشتن بودی

شهید و تشنهٔ بادام آن ترک شکرریزم

که نقل مجلسش نقل سیاه خویشتن بودی

به جرم عشق اگر بر دار کردی مستمندی را

هنوزش صد نظر بر بی‌گناه خویشتن بودی

ازین چابک‌سواران گر فغانی داشتی بختی

سرش هم در رکاب پادشاه خویشتن بودی

شمارهٔ ۵۶۹

هر نفس نالد گرفتاری به عشق نوگلی

نیست خالی یک دم این باغ از نوای بلبلی

بستهٔ زنجیر لیلی بود مجنون سال‌ها

من گرفتارم کنون در دام مشکین کاکلی

بس که مشتاقم برم حسرت چو بینم در چمن

محرم سروی تذروی همدم مرغی گلی

نیست از دردی برون صوت حزین فاخته

غالبا دارد گرفتاری به جعد سنبلی

قول ناصح نشنود مست محبت تا بود

از دم مطرب نوایی وز صراحی غلغلی

خال مشکین یاد می‌آرد از آن چاه ذقن

زین که روزی جادویی بودست و چاه بابلی

نوبهاران داشت بلبل در چمن گلبانگ عشق

حالیا دارد فغانی این نوا بهر گلی

شمارهٔ ۵۷۰

ای چشم ترا جانب هر ذره نگاهی

وی در دل هر ذره ز مژگان تو راهی

هر چند که گریان ترم از ابر بهاری

در کشت امیدم نشود سبز گیاهی

کی جان بسلامت برم از معرض خوبان

من یکتن و این قوم جفا پیشه سپاهی

ای رشحه ی فیض قلمت آیت رحمت

درکش قلمی بر گنه نامه سیاهی

ما عاجز و از هر طرفی سنگ ملامت

دریاب که غیر از تو نداریم پناهی

فریاد که از حسرت آیینه رویت

می سوزم و نتوان زدن از بیم تو آهی

محروم ز طوف حرمت کیست فغانی

آواره غلامی ز در دولت شاهی

شمارهٔ ۵۷۱

منم و سر ارادت چو سگان بر آستانی

بجبین ز مهر داغی برخ از وفا نشانی

بهزار جان شیرین بدلست و عمر سرمد

نفسی که خوش برآید به وصال نوجوانی

بگشا کمند مشگین که بگوشه های ابرو

همه را شکار کردی باشارت کمانی

دل من درین نشیمن نشکفت و گشت محزون

که نگفتم از غم خود سخنی بهمزبانی

چه حریف خانه سوزی گه جلوه ی ملاحت

که بسوخت برق حسنت دل و دیده جهانی

نکشیده سبزه بر گل بجمال فتنه بودی

چکنم کنون که از نو شده یی بلای جانی

سخن من و تو آخر همه جا فسانه گردد

که فلان شدست مجنون ز محبت فلانی

تو که ناز می فروشی بنیاز دردمندان

نظری بحال ما کن که نمی کنی زیانی

ز ریاض دهر کم جو گل آرزو که هرگز

نشکفت این گلستان بمراد باغبانی

ببر ای حریف صحبت خبری بپیر خلوت

که اسیر شد فغانی بکمند نوجوانی

شمارهٔ ۵۷۲

سرم در راه آن سرو خرامان خاک بایستی

بر او آمد شد آن قامت چالاک بایستی

در آن دم کز هوای او گرفتم شاخ گل دربر

دلم چون غنچه گر بشکفت باری چاک بایستی

بیاد آن دهان پیوسته می بوسم لب ساغر

فروغی در میم زان لعل آتشناک بایستی

جهانی بسته ی فتراک خود کردی بیک جولان

سر آشفته من هم در آن فتراک بایستی

چو از خون ریختن باکی ندارد غمزه ی شوخت

بجانم ناوکی زان غمزه بی باک بایستی

بدور حسن او منعم کنند از عشق بیدردان

دریغا پند گویان مرا ادراک بایستی

ز باران عنایت کشت امید اسیران را

برغم بخت من مشتی خس و خاشاک بایستی

فغانی خانه ی دل بهر او چون ساختی خالی

دل پاک تو خلوتخانهٔ آن پاک بایستی

شمارهٔ ۵۷۳

بگشای پرده از گل رخسار اندکی

آبی نما بتشنه ی دیدار اندکی

بسیار نازکی، مکن آزار بی دلان

ای گل گذار همدمی خار اندکی

رفتی بگشت باغ و من از در فغان کنان

سر بر نکردی از سر دیوار اندکی

هر چند درد دل بتو بسیار گفته ام

نشنیده یی هنوز ز بسیار اندکی

با آنکه دشمنی مکن اظهار دوستی

گر با تو حال خود کند اظهار اندکی

شبها منم ز درد تو تا روز و آه سرد

ناکرده گرم دیده بیدار اندکی

ای مرهم شکسته دلان التفات تو

رحم آر بر فغانی افگار اندکی

شمارهٔ ۵۷۴

تو و حسن و کامرنی من و عشق و نامرادی

که بروی خویش بستم در خرمی و شادی

ره و رسم نامرادی ز دل شکسته یی جو

که قدم بهستی خود زده در هزار وادی

چه بود سیاهی شب چو تویی چراغ منزل

چه غم از درازی ره چو تویی دلیل و هادی

نگذاشت برق عشقت اثری ز هستی ما

چه حریف خانه سوزی که بوقت ما فتادی

چو نساخت هیچکاری بمراد دل فغانی

برهت نهاده مسکین سر عجز و نامرادی

شمارهٔ ۵۷۵

با غمت سازم که روزی غمگسار من شوی

همدم جان و دل امیدوار من شوی

اینهمه جور و جفا کز خشم و نازت می کشم

صبر دارم در وفا تا شرمسار من شوی

چون نکردی یاری من بخت هم یاری نکرد

بخت یار من شود وقتی که یار من شوی

هر شب ای گل می کشم از سینه صد خار جفا

بر امید آنکه فردا نو بهار من شوی

صورتی داری که از یک جلوه صد دل می بری

آه اگر روزی بدین صورت دو چار من شوی

ای بسا شبها که همچون شمع باید زنده داشت

تا چراغ دیدهٔ شب‌زنده‌دار من شوی

بس کن این زاری فغانی تا کی از داغ فراق

گریه‌آموز دو چشم اشکبار من شوی

شمارهٔ ۵۷۶

مرا در دیده جان آن پری رخسار بایستی

خرام او دمی در چشم من صد بار بایستی

خلد بی روی او از هر گلی در دیده ام خاری

اگر خاریست باری زان گل رخسار بایستی

بسرو و سوسن خود باغبان بسیار می نازد

ترا گاهی گذاری جانب گلزار بایستی

دریغست آتش عشق تو در دلهای آسوده

تمام این شعله در جان من افگار بایستی

من دلخسته را گل بر سر بالین چکار آید

بحالم یکنظر زان نرگس بیمار بایستی

ز خوی نازک او اشک و آه من گره تا کی

دلم آتش فشان و دیده گوهر بار بایستی

علاج درد بیماران چو می‌پرسید لعل او

فغانی را در آن دم قوت گفتار بایستی

شمارهٔ ۵۷۷

دلا در عشق جانان خواری و خونخوارگی اولی

ز ناز و سرکشی مسکینی و بیچارگی اولی

سپردن جان بدست یار و گشتن از جهان فارغ

چو باید کشته شد در عاشقی یکبارگی اولی

من و کنج غم و دردل خیال بزم وصل او

فراغت نیست در خاطر مرا غمخوارگی اولی

خوشست آن روی زیبا جلوه گر در پرده ی غیبت

ولیکن گه‌گهی در دیدهٔ نظارگی اولی

فغانی از سر کویش برون رو با دل پر خون

چو یار آواره می‌خواهد ترا آوارگی اولی

قصاید

شمارهٔ ۱ - بازاز سمن و گل چمن آراست جهان را : بازاز سمن و گل چمن آراست جهان را

شمارهٔ ۲ - ای زندگی از غنچه ی لعل تو روان را : ای زندگی از غنچه ی لعل تو روان را

شمارهٔ ۳ - در منقبت امام همام علی بن موسی الرضا علیه السلام

شمارهٔ ۴ - در منقبت امیرالمومنین و امام المتقین اسدالله الغالب علی بن ابیطالب علیه السلام

شمارهٔ ۵ - تا جهان بحر و سخن گوهر و انسان صدفست : تا جهان بحر و سخن گوهر و انسان صدفست

شمارهٔ ۶ - بر کاینات آنچه یقین فرض و واجبست : بر کاینات آنچه یقین فرض و واجبست

شمارهٔ ۷ - در منقبت سبطین علیهماالسلام و مدح شاه اسمعیل صفوی

شمارهٔ ۸ - در منقبت امام همام علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

شمارهٔ ۹ - در منقبت امام هشتم علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

شمارهٔ ۱۰ - در مدح مولای متقیان امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام

شمارهٔ ۱۱ - در منقبت امام همام علی بن موسی الرضا علیه السلام

شمارهٔ ۱۲ - چمن شکفت و جهان پر ز سوسن و سمنست : چمن شکفت و جهان پر ز سوسن و سمنست

شمارهٔ ۱۳ - در مدح تاج الفقراء شاه حسن : این چه مجلس چه بهشت این چه شریف انجمنست

شمارهٔ ۱۴ - در منقبت مولای متقیان امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام

شمارهٔ ۱۵ - ای چشمه ی مهر از کف نعلین تو ظاهر : ای چشمه ی مهر از کف نعلین تو ظاهر

شمارهٔ ۱۶ - در منقبت سلطان علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

شمارهٔ ۱۷ - در مدح و منقبت امام همام علی بن موسی الرضا علیهماالسلام

شمارهٔ ۱۸ - در مدح سلطان یعقوب : گل شکفت و لاله هم وا کرد از طومار مشک

شمارهٔ ۱۹ - در منقبت امام علی بن موسی الرضا علیه السلام

شمارهٔ ۲۰ - در منقبت مولای متقیان و ائمه ی اطهار علیهم السلام

شمارهٔ ۲۱ - در منقبت امام علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

شمارهٔ ۲۲ - در مدح و منقبت مولای متقیان علی بن ابیطالب علیه السلام

شمارهٔ ۲۳ - در مدح حضرت علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

شمارهٔ ۲۴ - در منقبت امیرالمؤنین علی بن ابیطالب علیه السلام

شمارهٔ ۲۵ - در مدح شاه تاج الدین حسن : گل شکفت و غنچه ها را باز شد مهر از دهن

شمارهٔ ۱ - بازاز سمن و گل چمن آراست جهان را

بازاز سمن و گل چمن آراست جهان را

جان تازه شد از لطف هوا پیر و جوان را

صورتگر اشجار ز عکس گل و نسرین

سیمای سمن داد شب غالیه سان را

آیینه ی خور خاصیت کاهربا یافت

کز روی گل زرد رباید یرقان را

وقتست که مشاطه گر لاله گشاید

چون نافه ی سربسته سر غالیه دان را

فیض نفس پاک ز بوی گل و لاله

کیفیت می داد کل کوزه گران را

ابر از اثر لطف هوا در دل خارا

شاخ گل صد برگ کند چوب شبان را

آب ز هوس جلوه ی گلهای بهاری

جوید چو حباب از دل دریا جریان را

در آب روان جلوه دهد باد بصد ناز

صد سرو خرامنده و شمشاد چمان را

در قوس قزح برصفت ابروی خوبان

رنگ پر طاوس دهد زاغ کمان را

از فیض هوا بر صفت بزم ریاحین

آرد به سخن سوسن آزاده زبان را

آن اتش گلفام ده امروز که گردون

از چشمه ی خور آب دهد لاله ستان را

وان آب شفق رنگ روان ساز که در جام

آتش زند از جلوه چو گل آب روان را

عالم گذرانست همان به که درین باغ

بی غم گذرانیم جهان گذران را

فیضی که ز سرچشمه ی خورشید نیابی

در دور گل از گردش ساغر طلب آن را

دل جمع کن امروز و ببین از گل این باغ

آن جلوه که فردا بود انوار جنان را

دارد چمن از نامیه انواع لطایف

تا هدیه برد روضه ی سلطان جهان را

سرو چمن آل عبا شاه خراسان

کز سایه سمن سای کند باد وزان را

بر چهره ی وصفش چه محل زیور تقریر

دریاب که حاجت به بیان نیست عیان را

شکر نعمش باز درین مطلع رنگین

بگشاد زبان فاخته ی قافیه خوان را

شمارهٔ ۲ - ای زندگی از غنچه ی لعل تو روان را

ای زندگی از غنچه ی لعل تو روان را

چون روی تو نشکفته گلی گلشن جان را

دل گرم می وصل تو در ساغر خورشید

یکذره چه تاب آورد این رطل گران را

هر وقت سحر، غنچه ی سیراب ز شبنم

شوید جهت گفتن نام تو دهان را

گر از نفس گل نشود بوی تو ظاهر

بلبل نکند این همه فریاد و فغان را

نقش خم ابروی تو در منظر دلها

محراب دعا بسته کران تا بکران را

باد سحر آورد ز لعلت دم عیسی

تا غنچه ی دلتنگ نشاند خفقان را

مرغ سحر از بلبل گلزار تو آموخت

این نغمه که تعلیم بود اهل بیان را

تا سیر کند رخش تو در گلشن گردون

جاروب زند صبح ره کاهکشان را

ای نزل عطای تو ز خوان انا املح

عیسی نفسان مایده خوار این لب نان را

ذات تو همان مصدر علمست که هرگز

فرسوده ی تعلیم نفرموده نشان را

دست تو همان دست بلندست که از قدر

جز بر ورق ماه نیازرده بنان را

گر در گذر حادثه خاری بنشانی

رخصت نبود در چمن دهر خزان را

ور حامی بازار جهان حفظ تو گردد

در بسته نگردد دگر این هفت دکان را

خور کز اثر اوست عیار زر و گوهر

از نور چراغ تو فروزد دل کان را

تأثیر سحاب کرمت در دل آذر

سازد چو صدف، حامل گوهر سرطان را

هر پشه که از عرصه ی میدان تو خیزد

از پای درآرد نفسی پیل دمان را

جز موجد امر تو دگر کیست که آرد

از پرده ی اعجاز برون شیر ژیان را

فردوس حریمت که بهشتیست مخلد

خارش گل صد برگ دهد امن و امان را

در ناصیه ی حاجب و دربان تو چین نیست

اینجا همه بارست چه خاقان و چه خان را

مستان ره عشق تو در چشم نیارند

سامان سکندر منش ملک ستان را

بی پرتو مهر تو کم از ذره شمارند

خوبان قمر طلعت خورشید و شان را

کی رخش فلک جلوه ی طاووس نماید

از داغ تو صد بار نیفروخته ران را

در دور تو بر جدول احکام کواکب

غیر از نظر سعد نیابند قران را

ماهیت دیدار تو در دیده ی کافر

آیینه ی مقصود کند نقش بتان را

ان را که به سرچشمه ی تحقیق درآری

از تخته ی تعلیم بشوید هذیان را

از میمنت گوهر تسبیح تو راهب

خالی کند از رشته ی زنار میان را

گویند فسان تیز کند تیغ ز جوهر

تیغ تو از الماس کند تیز فسان را

آنروز که در عرصه ی صحرای قیامت

با حسن عمل کار فتد خلق جهان را

بگشاده ملک، نامه ی اعمال خلایق

بر پیر و جوان عرض کند جرم نهان را

یاد غضب و لطف کند خافی و راجی

جانهای سراسیمه و دلهای تپان را

هر جزو ز اجزای بدن وقت شهادت

تقریر کند نیک و بد سود و زیان را

هر کس بجزای عمل خود رسد آنجا

خصمان بدل خصم نگیرند ضمان را

از شرم گرانباری دیوان مظالم

نه وزن سبکباری و نی تاب گران را

در چشم دل اهل گنه مالک دوزخ

از نار و دخان تیز کند تیغ و سنان را

در وادی جسم و جسد اهل معاصی

از قطع منازل نبود هون و هوان را

سیلاب ندامت نشود موجب تسکین

از گرمی صحرای قیامت عطشان را

دست همه در حلقه ی فتراک تو آن روز

آه ار نکشد فارس قهر تو عنان را

روشن کند از ناصیه ی مومن و کافر

پروانه ده خلد و سقر نار و دخان را

لطف تو ببخشد گنه ذره و خورشید

ضایع نگذارند چه خیزان چه فتان را

سرسبزی و آزادی از احسان تو باشد

هم سبزه ی افتاده و هم سرو روان را

با مهر تو فغفور بود نرگس مخمور

گر سرمه کند خاک خرابات مغان را

شاها منم آن بلبل آزرده درین باغ

کز خار ستم برده جفان حدثان را

وقتست که در طوف حریم حرم انس

آزاده پر و بال گشاید طیران را

خاک قدم آل عبا باش فغانی

در روی زمین گر طلبی عزت و شان را

چندان که بود در چمن هفت و سه و چار

سرسبزی هر شاخ گل شاه نشان را

تا جلوه کند نسترن و برگ وسه برگه

همخانه بود عقد ثریا دبران را

در نظم گلستان بقا نام تو بادا

جز بر گذر قافیه بهمان و فلان را

شمارهٔ ۳ - در منقبت امام همام علی بن موسی الرضا علیه السلام

بود پیوسته نیت در ریاض روضه رضوان را

که بوسد آستان روضه ی شاه خراسان را

مه ایوان یثرب افتاب مشرق و مغرب

که سقف مشهدش همسایه آمد عرش رحمان را

سجود آستانش دولت دنیا و دین بخشد

همین دولت بسست از دین و دنیا اهل ایمان را

نظر در صورت قندیل محراب مزارش کن

اگر از چشمه ی خورشید جویی آب حیوان را

غبار آستانش دیده ها را می کند روشن

صفای مرقدش بخشد صفا آیینه ی جان را

ملایک رو نهند از حلقه ی اهل صفا اینجا

که در این کعبه دریابند اجر عید قربان را

نموداری نمود از لاجوردی گنبد سلطان

قلم روزی که طرح انداخت این فیروزه ایوان را

کسی کز روی عزت آستان بوسند شاهانش

بسر آید درین کعبه که بوسد پای دربان را

سلاطین چشم آن دارند از بهر سرافرازی

که گاهی خاکروب این زمین سازند مژگان را

وصال کعبه خواهی سوی ایوان رضا رونه

چه حاجت از تف دل تافتن ریگ بیابان را

خدا با دوستان چندین کرم دارد که کرد آسان

به راه این حرم دشواری خار مغیلان را

بهر مژگان زدن چون دولت حجی برد سالک

سزد کز دیده ها سازد قدم این راه آسان را

ز طوف این حرم گردی چو در پیراهنی گیرد

بگو بر روضه ی فردوس افشان طرف دامان را

برای نکهت شاخ گل باغ رضا رضوان

دمی صدره بطرف روضه بگشاید گریبان را

چنان کز آسمان قرآن فرود آورد در کعبه

برد روح الامین زین در ثواب ختم قرآن را

دلی کز پرتو شمع شبستانش شود روشن

به خلوتخانه ی گردون رساند نور عرفان را

تعالی الله زهی مهمانسرا کز غایت رحمت

نعیم هشت جنت پیش راه آرند مهمان را

اگر جمعیت دل بایدت زین درمشو غایب

که اینجا جمع می سازند دلهای پریشان را

درین خلوتسرا هر کو برافروزد چراغ دل

ببیند آشکارا روی چندین راز پنهان را

هوا و آب این ارض مقدس جذبه یی دارد

که گرد غفلت از دل می برد گبر و مسلمان را

چو شمع وصل روشن کردی اینجا سوختن اولی

چرا باید کشیدن دور ازین در داغ هجران را

ستم آن بود کز انگور مأمون بر امام آمد

نه آن تلخی که بود از میوه ی دل پیر کنعان را

چه انگوری که در بزم سقیهم ربهم سازد

به زهر آلوده عیش کام سرمستان حیران را

فروغ شمع دولتخانه ی موسی بود کاظم

گلی کانشب چراغ راه شد موسی عمران را

از آن روزی که این انگور زهرآلود پیدا شد

دگر تلخی نرفت از آب و خاک این باغ ویران را

طلوع کوکب اثنا عشر همراه یوسف شد

صفای مطلع خورشید داد ایوان زندان را

نبردی اهرمن انگشترینش بیخبر از کف

اگر نام علی نقش نگین بودی سلیمان را

اگر نوح از برای حفظ کشتی نام او بردی

بیک نادعلی گفتن نشاندی شور طوفان را

گلستانیست پر برگ و نوا خاک در سلطان

که آبش رنگ و خاکش بو دهد نسرین و ریحان را

در آن روزی که هر مرغی بگلزاری مقرر شد

فغانی بلبل دستانسرا شد این گلستان را

خدایا تا بود در دفتر آل عبا ثابت

بروی صفحه ی هستی نشان و نام، سلطان را

سرم در سجده ی درگاهش آن مقدار مهلت ده

که از لوح جبین معدوم سازم خط عصیان را

شمارهٔ ۴ - در منقبت امیرالمومنین و امام المتقین اسدالله الغالب علی بن ابیطالب علیه السلام

منم پیوسته در بزم سقیهم ربهم شارب

ز جام ساقی کوثر علی بن ابی طالب

به دوران گر نصیب خضر گشتی جرعه یی زان می

به آب چشمه ی حیوان نگشتی تا ابد راغب

گدایان قلندر شیوه ی ملک ولایت را

بود نزل بقا از خوان شاه اولیا راتب

در آن مجلس که می نوشند مستان ره عشقش

خضر آنجا بود ساقی و افلاطون بود مطرب

به تخت اصطفا شاهی چو شاه اولیا باید

که سلطان رسالت را بود در ملک دین نایب

در ایوان حریم حرمتش روح الامین محرم

بگرد بارگاه عزتش فهم و خرد حاجب

ز یمن دست گوهر بخش و زور بازوی همت

در فردوس را فاتح لوای فتح را ناصب

کشد گوی فصاحت در خم چوگان اندیشه

براق برق رفتار خیالش چون شود لاعب

بهر صورت که خورشید جمالش جلوه گر آمد

چراغ چشم حاضر گشت و نور دیده ی غایب

سحاب قهر او هرگه که باران بلا بارد

خراب آباد عالم را بود سیل فنا خارب

دو بخش از بحر فضل آمد زبان خامه اش گویا

علوم اولین و آخرین را هر یکی سایب

ز لوح آفرینش در معلمخانه ی وحدت

به یک تعلیم او شد آتش از روح الامین هارب

شود روشن ز نور شمع ایمان قبله ی ترسا

اگر نامش برآید در عبادتخانه ی راهب

ز مرآت جهان جز واحد مطلق ندید الحق

چو بر ذات وحیدش نشأة توحید شد غالب

نبی آنروز عرض گوهر او کرد از رفعت

که هر دو گوشوار عرش را جا داد بر منکب

چو زخم تیغ خورشید ولایت کارگر آمد

ز مشرق رفت موج بحر خون تا دامن مغرب

ز برق ذوالفقار عالم افروزش هویدا شد

فروغ آتش لامع طلوع کوکب ثاقب

حساب ضرب و قسمت بین که از تیغ دو سر صدره

بضربی چاربخش راست کردی مرکب و راکب

ثواب کشتن عنتر نیاید راست در دفتر

فرشته گر شود تا حشر با اهل قلم کاتب

عدو گر فی المثل پولاد باشد در صف هیجا

چو موم از آتش برق حسام او شود ذایب

چنان کز فیض دستش بارها خاک سیه زر شد

به دریا گوهر جان یافت از امرش گل لازب

ز تاب قهر چون روی عرقناکش برافروزد

شود روشن میان آب ساکت آتش لاهب

ز نعل دلدل صحرا نوردش تا دم محشر

صفای مطلع خورشید دارد مکه و یثرب

چه باشد خارجی دور از حریم کعبه ی وصلش؟

سگ دیوانه یی گم کرده راه خانه ی صاحب

به صورت گرچه غایب شد به معنی حاضرست آری

کمال شاه انجم را چه نقصان گر شود غارب

زهی چون دین لازم طاعتت بر اهل دین لازم

زهی چون فرض واجب سجده ات بر مرد و زن واجب

زهی نور یقینت چشمه ی تحقیق را رهبر

زهی ذات وحیدت نشأة توحید را غالب

ترا تخت خلافت جا و جن و انس و خدمت

تو بر دلدل سوار و خلق شرق و غرب در موکب

سلیمان گر به تخت سلطنت مشغول دنیا شد

تو بر سجاده ی دین ملک عقبی راشدی کاسب

ز نوری گر شنید از دور موسی نکته ی وحدت

خدا خود از زبان بیزبانی با تو شد خاطب

به عمری کرد عیسی مرده یی را زنده از معجز

تو کشتی خلق را و زنده کردی از دم جاذب

جهانی دیگر از نور ولایت ساختی روشن

بهر وقتی که چون خورشید گشتی از نظر غایب

ترا بر ممکنات آن روز واجب شد خداوندی

که واجب ساخت تعظیمت بر ارباب خرد واجب

ترا از آستین آنجا یدالله آشکارا شد

که بر سلمان نمودی دسته ی گل از کف صارب

چو پیش آرد شهید کربلا پیراهن خونین

بود رنگ قمیص از خون یوسف شهرتی کاذب

سماع بزم گردون از دم سبطین زهرا دان

نه از صورت صدای ارغنون زهره ی لاعب

به صحرای قیامت روی آن ظالم سیه بادا

که شد میراث زین العابدین را از همه غاصب

بشوید قطره ی آب وضوی باقر از رحمت

خطای امت عاصی گناه بنده ی مذنب

بود نسبت به علم و حکمت کهف امم جعفر

معری شافعی از فقه و عاری بوعلی از طب

کمال حلم کاظم بین که از دست جفاکیشان

چنان رطل گرانی را فرو خورد و نشد غاضب

طواف روضه ی هشتم کسی را فرض عین آمد

که باشد در طریق کعبه ی صدق و صفا ذاهب

به قربان تقی گردم که در آیینه ی هستی

خدا بین و خدا دان شد دلش از فکرت صایب

نقی را تا فرح بخشد مه نو بر سپهر دین

بفال سعد همچون قرعه می گردد بهر جانب

بحرب خارجی باید ز بعد صاحب دلدل

سواری همچو شاه عسکری در راه دین حارب

بخاک درگه صاحب زمان چون خسرو انجم

مسیح از منظر چارم نهد رو از پی منصب

نه حد من بود شاها بوصفت گوهر افشانی

مرا این موهبت آمد ز بحر رحمت واهب

فغانی بلبل دستانسرای آل یس شد

بوصف غیر آمد از گلستان ازل تایب

ز ابر صبح تا چون پیکر بیضای حورالعین

بقدر گوهر شهوار گردد قطره یی ساکب

در نظم ثنایت زیور گوش جهان بادا

که هست این گوهر منظوم را کون و مکان طالب

شمارهٔ ۵ - تا جهان بحر و سخن گوهر و انسان صدفست

تا جهان بحر و سخن گوهر و انسان صدفست

گوهر بحر سخن مدحت شاه نجفست

والی ملک عرب سرور اشراف قریش

آنکه تشریف قدومش دو جهان را شرفست

شمع جمعست چو در گوشه ی محراب دعاست

آفتابیست فروزنده چو در پیش صفست

نغمه ی مهر علی از دل پر درد شنو

کاین نه صوتیست که در زمزمه ی چنگ و دفست

کن فکان امر و قضا حکم و یدالله خطاب

آسمان رفعت و دریا دل و خورشید کفست

سامع مدح علی باش نه افسانهٔ غیر

صدف گوهر شهوار نه جای خزفست

نقد عمری که نه در طاعت او صرف شود

گر بود زندگی خضر سراسر تلفست

هر که گردن کشد از بندگی آل علی

فی المثل گر پسر نوح بود ناخلفست

ای سرافراز که از گرمی روز عرصات

خلق را سایه ی الطاف عمیمت کنفست

حاصل بحر ازل گوهر یکدانهٔ اوست

صورت انجم و اشکال فلک جوش و کفست

قرص خاور صدف گوهر اسرار علیست

روشن آن گوهر شهوار که اینش صدفست

علم او نور شناسایی خورشید بقاست

سر او آینه ی لو کشف و من عرفست

نشود منبسط از بوی علی گلشن او

حیوانی که دلش بسته ی آب و علفست

گر خسی را بریاست بگزینند خسان

نتوان در ره او رفت که قول سلفست

فارغ از موت و حیاتم به تمنای علی

نی ز موتم حذر و نی ز حیاتم شعفست

شمع ایوان تو ایمن زدم باد صباست

ماه اقبال تو ایمن ز کسوف و کلفست

ذکر تسبیح تو مقبل بود وقت رکوع

از کمان تیر دعای تو روان بر هدفست

بر تو از احمد مختار صلوتست و سلام

بر تو از مبدأ فیاض درود و تحفست

قصر اقبال تو جاییست که از رفعت و قدر

لمعه ی شمس و قمر پرتو نور غرفست

سوز گفتار فغانی دل کوه آبله ساخت

این هنوز از جگر سوخته اش تاب و تفست

تا ز نور نظر سعد برین طاق بلند

اختر بخت تو پیوسته ببرج شرفست

سیه از سنگ بلا باد به گرداب اجل

روی ادبار یزیدی که چو پشت کشفست

شمارهٔ ۶ - بر کاینات آنچه یقین فرض و واجبست

بر کاینات آنچه یقین فرض و واجبست

مهر و محبت اسدالله غالبست

انسان ندانمش که نداند بهین قوم

آنرا که هل اتی علی الانسان مناقبست

فرقست از آنکه زاده ی دین آمد از ازل

با آن نو اعتقاد که ده روزه طالبست

با آنکه آفتاب بحکمش کند عمل

صدق دروغ کج نظران صبح کاذبست

قدر علی ز صاحب معراج بازپرس

تا روشنت شود که در اعلی مراتبست

گر افضلیتست اتم افاضلست

ور اقربیتست اقر اقاربست

خواند از وفا حبیب خدایش حبیب خویش

اخلاص تا کجاست که مطلوب طالبست

دست بریده کرد درست این غریب نیست

بخشید سر بخصم خود این از غرایبست

نبود عجب گر از همه شانی کند ظهور

ذات علی که مظهر کل عجایبست

علمش خبر دهد که سعیدست یا شقی

از هر چه در میانه ی صلب و ترایبست

یک گام صوریش ز مدینه ست تا تبوک

یک سیر معنیش به ثریا ز یثربست

در بارگاه شاه نجف هر صباح و شام

پروانه افتاب و مه بدر حاجبست

امرش بر امتان نبی دین و لازمست

مهرش به بندگان خدا فرض و واجبست

نیک اختری که یافت فروغ چراغ او

نزد خدا و خلق سعید العواقبست

نسبت بطاق روضه سرای امیر نحل

این پرده های سبز چو بیت عناکبست

خدام شاه را ز تف آتش جحیم

پروانه ی نجات و برات مواجبست

اصحاب صفه را عوض جیفه ی فنا

هر بامداد عمر ابد نزل راتبست

آن خس که خار خار دل اهل بیت خواست

رگ در تنش بقصد چو نیش عقاربست

آن بد گمان که با اسدالله کینه باخت

گو دیده باز کن که به خواب ارانبست

دیگر مکن مناظره با غاصب فدک

او را همین بسست که گویند غاصبست

در حیف نخل باغ جگر گوشه ی رسول

از جویبار دیده روان دمع ساکبست

شایسته ی مصیبت و رنجست ناصبی

کو دشمن امام زحب مناصبست

زخم زبان که هست بدل نقش فی الحجر

بر قلب رو سیاه خوارج مناسبست

نور علی ز ارض نجف می رسد بعرش

باشد چراغ دل اگر از دیده غایبست

صوت نهان و معنی مقصود در حضور

جان واله مشاهده و تن مراقبست

تعداد رشحه ی قلم فیض بخش او

یبرون ز جذر و مد رقوم محاسبست

در صورت ار نهانست بمعنی بود عیان

خورشید را چه نقص که گویند غاربست

یک پرتو از فروغ رخش مهر لامعست

یک شعله از چراغ دلش نجم قاقبست

نادعلی چو ورد زبان ساخت متقی

آسوده از بلا و مصون از نوایبست

دانش و بال و زهد ریا، بی قبول او

گر شیخ خانقاه و گر پیر راهبست

عین علیست آینه ی اعتقاد مرد

روی کسی سفید که پاک از معایبست

زاندم که خواست تافت بر اهل شک آفتاب

دامن بخون دل زده در چاه معزبست

ساغر ز دست ساقی کوثر کشد مدام

آن کز زلال چشمه ی تحقیق شاربست

اشیا به آستین یدالله داده دست

چون اختیار بنده که در دست صاحبست

ای شسته از مطالب ارباب جیفه دست

دامان شاه گیر که ذیل مآربست

بر خود مساز مذهب هفتاد و دو دراز

یک رنگ آل باش که اصل مذاهبست

در مدح حیدر آنچه خدا و رسول گفت

راجع به ذات مهدی صاحب مواهبست

هم نشأه ی بنی و ولی صاحب الزمان

شاهی که فتح و نصرتش از این دو جا نبست

خلقش عظیم و طبع کریم و دلش رحیم

این موهیت تمام ز توفیق واهبست

با شرع و دین ز جنبش اولیست توأمان

با عقل کل ز غیب هویت مصاحبست

تسبیح کرده ز اختر و دفتر ز ماه و مهر

تا روز همدم شب مشکین ذوایبست

اینست بندگی که بود خاصه بهر حق

نه طاعتی که بهر وصول کواعبست

زهدش شفیع قهقهه ی صبح ضاحکست

علمش مزیل شعبده ی چرخ لاعبست

دشمن گداز و دوست نوازست روز رزم

در میمنه ست جاذب و بر قلب حاربست

آنجا که عرض لشکر نصرت شعار اوست

اجرام سبعه گرد نعال مراکبست

شاها بقادری که وضیع و شریف را

ازوی امید لطف نجات از مصایبست

کاین بنده تا بشارع هستی مجال یافت

همراه این جناب و پی این مواکبست

واثق بعفوتست فغانی که از خطا

عنوان نامه ی عملش عبد مذنبست

ظل علی و آل علی مستدام باد

اینست مطلبی که اهم مطالبست

شمارهٔ ۷ - در منقبت سبطین علیهماالسلام و مدح شاه اسمعیل صفوی

تا بآیینه دل طوطی جان در سخنست

همدم جان و دلم ذکر حسین و حسنست

آن دو خورشید جهانتاب که از روی شرف

نور هر یک سبب روشنی جان و تنست

سبزه ی نار خلیلست خط سبز حسن

که رقم یافته بر صفحه ی برگ سمنست

لاله ی وادی طورست گل روی حسین

که چراغ حرم شاه نجف در سخنست

در حریم حرم دل الف قد حسن

سرو نازیست که سرسبزی این نه چمنست

در سراپرده ی دل نخل دلاویز حسین

شمع آهیست که در جلوه ی نور حسنست

آن دو آیینه ی مقصود که نور دلشان

خلق را جلوه گه صورت سر و علنست

آن دو اختر که فروغ و اثر مردمکند

عرش را گوهر تاج سر و حرز بدنست

آن دو نخل گل صد برگ که ماهیتشان

سر بر آورده درین باغ ز یک پیرهنست

قطره ی اشک یکی رخنه گر سد بلاست

شعله ی آه یکی آفت ظلم و فتنست

نور این هر دو مه چارده در دیده و دل

تا دم صبح ابد روشنی جان و تنست

تا شد از باغ جهان سرو سرافراز حسین

لرزه در قامت شمشاد و قد نسترنست

از برافروختن روی چو گلنار حسین

شعله در خرمن اوراق گل و یاسمنست

صبح را در طلب گوهر منظوم حسن

صدف دیده ی پر از دانه ی در عدنست

تلخی زهر جگرگوشه ی زهرا ز ازل

تا ابد در دهن طوطی شکر شکنست

در غم تشنگی غنچه ی سیراب حسین

داغها بر جگر لاله ی خونین کفنست

یا حسن پرده برانداز که بی شمع رخت

عالم از اشک محبان تو بیت الحزنست

در دل سنگ ز خونابه ی پنهان حسین

اشک چون لعل بدخشان و عقیق یمنست

ای دو سر دفتر اسلام که فرمان شما

شرع دین را رقم دفتر فرض و سننست

مهر مهر تو بود خاصه ی ارباب یقین

این نگینیست که بیرون ز کف اهرمنست

یوسف از بندگی حسن تو در مصر جمال

به ترازوی نظر همره مشک ختنست

طالب کعبه ی وصلت نکشد منت غیر

بنده ی عشق ترا موهبت از ذوالمننست

یا حسین از الم لعل تو تا روز جزا

دیده ی اهل دل از خون جگر موج زنست

چرخ تا آب روان بر لب جانبخش تو بست

در دلم صد گره از دلو ثریا رسنست

کوه دردیم ولی در گذر سیل فنا

مردم دیده ی ما را صفت کوهکنست

زخم پیکان خسان چند دل غمزده را

خود کمان فلک از حادثه ناوک فگنست

لله الحمد که پروانه ی دیوان نجات

حفظ فرمان خداوند زمین و زمنست

حافظ مرکز نه دایره شاه اسمعیل

ایکه ظل علمت بر دو جهان پرده تنست

در نگین نام تو القاب سلاطین جهان

خاتم دست تو فیروزه ی جوهر شکنست

دولت از خیمه ی اقبال تو بیرون نرود

جای دیگر نکند میل که حب الوطنست

هر که جان باخت به راه تو برافروخت چو شمع

وان کزین شعله برافروخته شد جان منست

آنکه رخ تافت ز پروانه ی حکمت چو قلم

کج نهادیست که در قصد سر خویشتنست

عقل تا جرعه کش ساغر احکام تو شد

صافی از تهمت آلودگی درد دنست

طوطی ناطقه را در چمن مدحت تو

شهد در غنچه ی منقار و شکر در دهنست

مدت عمر تو خواهند سپهر و مه و مهر

وین دعاییست که مقصود دل مرد و زنست

تا درین طاق زبرجد رقم لعل طراز

هر سحر جلوه ی این شمع مرصع لگنست

عندلیب چمنت باد فغانی بدعا

تا صبا در سخن سرو و گل و نسترنست

نور سبطین نبی شمع شبستان تو باد

تا بر آیینه ی مه جلوه ی عقد پرنست

شمارهٔ ۸ - در منقبت امام همام علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

خطی که یک رقمش آبروی نه چمنست

نشان خاتم سلطان دین ابوالحسنست

علی موسی جعفر که مهر دولت او

ستاره ی شرف و آفتاب انجمنست

به نقش خاتم او گر هزار جوهر جان

شود نثار یکایک بجای خویشتنست

ز شرح میمنت خاتم همایونش

همای ناطقه را مهر عجز بر دهنست

بمهر اوست که پروانه ی حیات ابد

ز شهر روح مقرر بکشور بدنست

حدیث گوهر سیراب لعل خاتم او

چو شهد در دهن طوطی شکر شکنست

در آن صحیفه که طغرای او کنند رقم

چه جای لاله ی نعمان و برگ نسترنست

سواد خاتم فیروزه ی سعادت او

سپهر عربده جو را مزیل مکر و فنست

طلسم خاتم حفظش چو حرز گنج العرش

بگرد دایره ی کون مانع فتنست

عقیق خاتم توقیع حکم آل علی

بچشم اهل نظر چون سهیل در یمنست

تبارک الله ازان هیأت خجسته مثال

که هیکل دل و آرام جان و حرز تنست

چو نقش جام جم از جلوه ی سواد و بیاض

نشان معرفت سر و صورت علنست

گلیست جلوه گر از بوستان دولت و دین

که نو شکفته بروی بنفشه و سمنست

نشانه ی ید و بیضاست کز بیاض شرف

چو ماه بدر در آفاق روشنی فگنست

فروغ شمسه ی مهر و ظلال او دارد

لوای حمد که بر کاینات پرده تنست

ز مهر ماه جمال تو ماه کنعان را

تراوش مژه بهر طراز پیرهنست

زهی امام که تعظیم حکم خدامت

موالیان ترا از فرایض و سننست

زمردیست نگینت که در سواد امان

نهان ز دیده ی افعی و چشم اهرمنست

عقیق خاتم طغرا نویس امر ترا

سهیل صورت مهر ولایت یمنست

بروی برگ ریاحین رقوم خاتم تو

نشان نازکی ارغوان و نسترنست

مسیر خامه ی مشکین مثال حکم ترا

بنفشه مهر جواز قوافل ختنست

چو داغ لاله، شهیدان راه عشق ترا

نشان مهر و وفا بر حواشی کفنست

برای مهر عقیق سخنورت ما را

سفینه از رقم خون دیده موج زنست

نگین مهر سلیمان چه قید راه شود

ترا که مهر نبوت چراغ انجمنست

عدو که با شکرت زهر داشت زیر نگین

چو دور حلقه ی خاتم بگردنش رسنست

بدور نقش نگین خجسته فرجامت

که حرف روشن او شمع آسمان لگنست

مثال نظم فغانی که یافت مهر قبول

سواد خامه ی او مهر خاتم سخنست

برین صحیفه ی فیروزه تا ز خامه ی صنع

نشان دایره ی مهر نقطه پرنست

نشان مهر تو بر کاینات باد روان

چو آفتاب که طغرای حکم ذوالمننست

فروغ مهر رخت باد همدم شاهی

که نقش خاتم او نور دیده ی زمنست

امین خاتم اقبال شاه اسماعیل

که فرق تا قدمش لطف و سیرت حسنست

نگین خاتم آن شاه واجب التعظیم

نشان دولت و پروانه ی حیات منست

بنام حیدر و آلست مهر خاتم او

چو خاتمی که مرصع بگوهر عدنست

چو حرف خاتم زر باد بر لب مه و مهر

دعای شاه که ورد زبان مرد و زنست

شمارهٔ ۹ - در منقبت امام هشتم علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

بعد از نبی که آینه ی حی دایمست

عالم بذات بی بدل شاه قایمست

در رؤیت احد سهر و نوم او یکیست

بیدار بخت او که بدین دیده نایمست

ذاتش که آفتاب نمودار لطف اوست

مانند آب و آینه پاک از جرایمست

از ابتداء دور زمان تا بانتهی

بر هر چه می رود ز بد و نیک عالمست

صد چون کلیم بر شجر کبریای او

از بهر یک فروغ هدایت مکالمست

از عهد انبیای سلف تا بانتهی

بر جمله ی ادله ی ادیان محاکمست

در طی ارض بهر صلاحیت عباد

مادام بر طریق اولولعزم عازمست

بر شرق و غرب تا بابد حکم حکم اوست

بر جن و انس بر نهج شرع حاکمست

در هر صفت مناسب اسمست فعل او

در حرب قاتل آمد و در صلح راحمست

عمری ز هرچه غیر خدا بود روزه داشت

فرخنده عید او که بدین صوم صایمست

بسی ابتدا به ترجمه ی خطبة البیان

با صد هزار علم و عمل بنده آثمست

بیگانه یی که با سگ او آشنا نشد

در حلقه سباع رین بهایمست

مرغ حریم حلقه ی دارالسلام او

چون طایر حریم ز بد خلق سالمست

رو سوی کربلا و نجف از دو کون کرد

آنکو بطوف کعبه ی تحقیق جازمست

ماییم و خاک مقدم خدام خاندان

مخدوم ماست هر که درین روضه خادمست

بر عود سوز مرقد و قندیل مشهدش

روز آفتاب حاجب و شب مه ملازمست

ای کرده در مقابل هفتاد فرقه بحث

تا چند بر زبانت لم و لانسلمست

قانون شرع چارده معصوم گیر و خیز

کاین منطقت ز فکر پراکنده عاصمست

علم علی ز مغلطه ی بوعلی جداست

این آفتاب روشن و آن نار مظلمست

از مرتضی حدیث رسول آنکه نقل کرد

دارم مسلمش که به اخلاص مسلمست

بر هر زبان که ذکر محبان او رود

نام عدو معاینه بردن چه لازمست

ورنه بگفتمی که به دیوان باز خواست

فردا کدام سفله سیه روی و مجرمست

هر یک شرر ز سینه ی مظلوم کربلا

تا روز حشر آبله ی جان ظالمست

هنگام حاجتست فغانی بر اردست

خود کیست آنکه اهل دعا را مزاحمست

یا رب که خضر راه شود یا دلیل خیر

ما را که سر گران ز شراب مظالمست

نور دوازده مه تابان کزان یکی

شمع سرای پرده ی موسی کاظمست

کهف امم غریب خراسان ابوالحسن

کز فرق تا قدم همه لطف و مکارمست

تا وضع دهر ماضی و مستقبلست و حال

فعل زمانه تا متعدی و لازمست

صرف ثنای آل علی باد عمر من

کاین دولت عظیم ز انعام منعمست

شمارهٔ ۱۰ - در مدح مولای متقیان امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام

باغ جهان و هر چه درین قصر نه درست

یکسر طفیل حیدر و اولاد حیدرست

آثار لوح و خامه ی قدرت نگار اوست

مجموعه صورتی که ز الوان مصورست

از جلوه ی جمال علی دارد آب و رنگ

هر گل که در ریاض بقا سایه گسترست

مرآت دل که جلوه گر نور کبریاست

از مهر روی شاه ولایت منورست

این روشنی که مهر دهد روز و ماه شب

نور چراغ دولت شبیر و شبرست

تسبیح بلبلان چمن هر صباح و شام

حمد و ثنای قاضی باز و کبوترست

آیینه ضمیر منیرش مه تمام

پروانه ی چراغ دلش مهر انورست

از ابر دست حیدر کرار قطره هاست

آن دانه ها که حاصل این بحر اخضرست

تیغش وبال شعشه ی ماه نخشبست

کلکش مزیل صورت اصنام آزرست

لب تشنگان بادیه ی اشتیاق را

مهرش به سوی چشمه ی تحقیق رهبرست

از تاب آفتاب قیامت چه اضطراب

آنرا که سایه ی اسدالله بر سرست

باشد محیط خاطر دریا نثار او

بحری که نظم معرفتش عقد گوهرست

بر علم نه مجلد گردون بود محیط

لوح دلش که حامل این چار دفترست

بهر بیان گوهر توحید خامه اش

پیوسته در محیط معانی شناورست

تا جبرییل ناد علی بر نبی نخواند

ظاهر نشد بخلق خدا کوچه مظهرست

کشف ضمیر و سیر مقامات و طی ارض

بیرون ز گردش فلک و سیر اخترست

گر پیش ازو عدو بنیابت رسد چه شد

اینها علامت فلک سفله پرورست

شاهی که چند بار سر خود بخصم داد

او را کجا خیال سر و یاد افسرست

اسباب زیورش عمل و دانشست و بس

آنرا که ترک زیور و اسباب زیورست

خوانده در مدینه ی علمش همی رسول

دولت دران سری که هواخواه این درست

ارض مقدس نجف از طیب خلق او

چون خاک کعبه آب رخ هفت کشورست

بهر عیار بوته گدازان کوی فقر

مهر علی و آل چو گوگرد احمرست

بر انتقام خون جگرگوشه های او

باشد خدا گواه چه حاجت بمحضرست

بس ناخوشست عیش جهان بر جهانیان

زیرا که در پیش الم فتنه و شرست

بر آب زندگی نگشاید دهان خشک

آنرا که دیده از ستم کربلا ترست

فرقست ازان شراب که آتش سزای اوست

تا آب ما که از کف ساقی کوثرست

باشد میان جمع موالی و خارجی

فرقی که در میان مسلمان و کافرست

ای صفدری که شعله ی برق حسام تو

فتاح رزم خندق و مفتاح خیبرست

از طاعت دو کون فزونتر نهاده اند

فضلی که در محاربه ی عمر و عنترست

سر دفتر سپاه ظفر پیکر ترا

حرف کتابه ی علم، الله اکبرست

دارد خدا میان تو و ابن عم تو

سری که در میان کلیم و برادرست

یکذره مهر روی تو در صورت عمل

با صد هزار ساله عبادت برابرست

مهریست با خیال تو پیوسته خلق را

این کز خیال می نروی مهر دیگرست

کمتر ز ذره یی نتوان شد در اعتقاد

در هر که نیست مهر تو از ذره کمترست

باید ز نور صیقل مهر تو روشنی

آیینه ی دلی که ز عصیان مکدرست

نام تو بعد نام خدا و رسول اوست

حرفی که بر کتابه ی این هفت منظرست

در بحر کبریای تو رفتن ز روی عقل

تمثیل آب خضر و خیال سکندرست

فقر و فنای خاک نشینان کوی تو

برتر ز جاه و حشمت خاقان و قیصرست

فراش آستان سراپرده ی ترا

ز انجم گل چراغ وز شب دود مجمرست

طاووس مرغزار ترا قرص آفتاب

همچون هلال یکشبه در دل شهپرست

تازی صید گیر ترا خون خارجی

صد بار سازگارتر از شیر مادرست

شاها بگیر دست فغانی و جمع ساز

اجزای هستیش که پریشان و ابترست

او را چه حد لاف غلامی ولی ز صدق

خاک ره بلال و هواخواه قنبرست

چون صبح تا ز مهر رخت میزنم نفس

لوح دلم چو خامه ی مشکین معطرست

هر بیت ازین قصیده که شمعیست دلفروز

پروانه ی خلاصیم از هول محشرست

تا بر زبان خامه ی ارباب علم و فضل

تحریر نسبت عرض و بحث جوهرست

بعد از ادای نام خدا و رسول باد

نام بزرگوار تو کان سکه برزست

شمارهٔ ۱۱ - در منقبت امام همام علی بن موسی الرضا علیه السلام

چمن شکفت و جهان پر ز سوسن و سمنست

بصد هزار زبان روزگار در سخنست

ز خاک سوخته ی داغ آتشین رویان

دمید لاله و سوزش هنوز در کفنست

نه روز آنست که در خانه مست بتوان بود

برون خرام ز مجلس که نوبت چمنست

رسید نافه گشا باد صبحدم، گویا

روان به دامن صحرا روایح ختنست

خراش غنچه ی رعنا و خار خار نسیم

نشان دست زلیخا و چاک پیرهنست

ز وصف گوهر لعل تو در حریم چمن

دهان غنچه ی سیراب پر در عدنست

چو لاله بی گل روی تو جامه چاک زدن

بتر ز واقعه ی بیستون و کوهکنست

در آن چمن که شود قامت تو دست افشان

چه جای جلوه ی شمشاد و رقص نارونست

هوای کوی تو دارد صبا ز گشت چمن

چو آن غریب که میلش به جانب وطنست

ز جان گذشتم و دیدم جمال کعبه ی جان

درین ره آنکه ز هستی گذشت جان منست

تبارک الله ازین روضه ی بهشت آیین

که یک غبار درش آبروی نه چمنست

چه جای گلشن عالم که هفت باغ جنان

طفیل روضه ی سلطان دین ابوالحسنست

علی موسی کاظم امین گلشن وحی

که طوف بارگهش از فرایض سننست

ز یمن سایه ی عنقای قاف قدرت او

همای ناطقه ناظر به کشور بدنست

بگرد روضه ی او گر نعیم هشت بهشت

شود نثار یکایک بجای خویشتنست

فرو گرفت جهان را چراغ همت او

چو آفتاب که خنجر گزار و تیغ زنست

گلی که از چمن کبریای او سر زد

شکفته باد که چشم و چراغ انجمنست

چو پرچم علمش باد صبح جلوه دهد

چه جای دم زدن یاسمین و نسترنست

چراغ دولت او لاله ی ابد پیوند

نهال همت او شمع آسمان لگنست

فغان ز مکر تو ای ناصبی بگو آخر

که این چه دشمنی و لاف دوستی زدنست

ز جام ساقی کوثر کجا شود سیراب

ترا که کاسه ی سر بر هوای درد دنست

درین چمن که ز آسیب برگ ریز خزان

هوا مبدل و بلبل فگار و ممتحنست

فسانه ی زن جادو و سر پرده ی شیر

حکایتیست که ورد زبان مرد و زنست

کسی که دانه ی انگور دام حیلت ساخت

چو خوشه از گنه آن بگردنش رسنست

زهی چراغ دلت شمع هفت پرده ی دل

خیال نحل قدت زیب چهار باغ تنست

قبای سبز تو فارغ ز چاک دامن و جیب

نگین لعل تو ایمن ز دست اهرمنست

کند ولای تو رنگ موالیان چو عقیق

طلوع مهر تو همچون سهیل در یمنست

سپهر را سر رمح تو اختر شرفست

زمانه را دم تیغ تو مانع فتنست

به سجده ی تو رود سر که در بدن زنده ست

بمدح ذات تو گویا زبان که در دهنست

به آب دیده فغانی چو مدحت تو نوشت

سواد کاغذ شعرش بنفشه و سمنست

همیشه تا به مصاف سپاه غنچه و گل

نسیم پرده درو باد صبح صف شکنست

حسود جاه تو در پرده ی خجالت باد

چو عنکبوت که بر عیب خویش پرده تنست

شمارهٔ ۱۲ - چمن شکفت و جهان پر ز سوسن و سمنست

چمن شکفت و جهان پر ز سوسن و سمنست

بصد هزار زبان روزگار در سخنست

بمی دهیم ز بر جامه و بسر دستار

که باز وقت عرقچین و تای پیرهنست

بیار باده که دیگر هزار جامه ی چاک

فدای دسته ی نسرین و برگ نسترنست

گل شراب در آیینه ی رخ ساقی

چو برگ لاله فروزان میان یاسمنست

دگر فرود نیاید به گوشه ی محراب

سری که در قدم سرو و پای نارونست

درین هوا من مجنون کجا برآرم سر

که گردنم چو سگ شهریار در رسنست

امیر صف شکن شیر گیر اسماعیل

که روز معرکه دندان کن هزار تنست

گرفته روی زمین را به زور بازوی خویش

چو آفتاب که خنجر گزار و تیغ زنست

هزار شکر که در دست اوست خاتم ملک

نه چون نگین سلیمان به دست اهرمنست

خیال مدعیان با عروس مجلس او

همان حکایت شیرین و مرگ کوهکنست

دهان تیر نیالوده بر عدو آری

همای او نه سزاوار طعمه زغنست

زهی ز روی صفا کرده رنگها چو عقیق

پیاله ی تو که همچون سهیل در یمنست

جهان چو چشم و تو در وی بجای مردم چشم

تن تو روح و وجود زمانه چون بدنست

حسود جاه تو بی سر به خاک رفت و هنوز

ز بیم تیغ تو پیچان چو رشته در کفنست

جراحتی که ز پیکان تست به نشود

که حلقه ی هدفش ناف آهوی ختنست

سر سنان تو در آبگاه گرده ی خصم

مدام کار کند چون زبان که در دهنست

چو آب آینه آیین سربلندی تو

بر اهل دیده عیان شد چه جای مدح منست

بدین شرف که فغانی گدای مجلس تست

بهر کجا که رود سرفراز انجمنست

همیشه تا به مصاف سپاه غنچه و گل

نسیم پرده درو باد صبح صف شکنست

سر سنان ز سر دشمنت فروزان باد

چرا که رمح تو شمع و سر عدو لگنست

شمارهٔ ۱۳ - در مدح تاج الفقراء شاه حسن

این چه مجلس چه بهشت این چه شریف انجمنست

که چو اقصای حرم قبله گه مرد و زنست

جنت عدن ز بس معنی انهار و عیون

رشک صد گلشن آزاد ز سرو و سمنست

معنی آیت نورش چمن لاله و گل

صفت عارض حورش ورق نسترنست

لحن داود درین روضه بود نغمه ی مرغ

دم عیسی بدل نکهت مشک ختنست

نقل این انجمن احوال بهشتست تمام

نقل اینجا همه از سیرت و خلق حسنست

راستی قلزم مواج ز الفاظ روان

نی غلط گنج معانی همه دُر عدنست

طایر قدس درین زمره بود نغمه سرای

این کرامت نه به اندازه ی مرغ چمنست

منزل اهل صفا صفه ی ارباب یقین

مجلس وعظ سرافراز زمین و زمنست

مهبط فیض ازل مطلع خورشید ابد

جامع علم و عمل حامی شرع و سننست

قطب نه دایره تاج الفقرا شاه حسن

آنکه یک نکته ز کلکش دو جهانرا سخنست

خبر از طور تجلی دهد و نار شجر

نور توحید که از جبهه او شعله زنست

دلش از نور صفا آینه ی غیب نماست

نطقش از راه ادا طوطی شکر شکنست

یکنظر وقت شهودش ز سمک تا بسماست

یکقدم وقت ظهورش ز حرم تا یمنست

نظر مرحمتش بر دل درویش و گداست

سایه ی تربیتش عامر بیت الحزنست

مهر او در دل اصحاب چو در کعبه صفا

عشق او در دل احباب چو جان در بدنست

فقر را بارگه همت او غایت سیر

جود را خاک در خانقه او وطنست

گو باخلاص درآ در کنف سایه ی او

هر که را یکسر مو دوستی خویشتنست

چشم بد دور که دارد دو جهان زیر نگین

خاتم او که مصون از حیل اهرمنست

ای دعای تو ملک را همه دم ورد زبان

ذکر خیر تو بشر را همه جا در دهنست

عشق با طبع لطیف تو ز یک سلسله است

عقل با ذات شریف تو به یک پیرهنست

سخن معرفت آمیز تو منشور نجات

پند دلبند تو تعویذ دل و حرز تنست

یک میان بسته ازین سلسله آمد سلمان

خرقه پوشی ز مرید تو اویس قرنست

آستان تو محیطست کز آنجا همه کس

فیض یابند اگر عابد اگر برهمنست

شرف جاه تو از تست نه از انجم و چرخ

بزم خورشید چه محتاج به شمع و لگنست

نفس لطف تو چون باد صبا روح فزاست

شعله ی قهر تو چون باد صبا خانه کنست

نامه ی فضل ترا مهر ابد پیوندست

جوهر نظم ترا مدت دوران رسنست

با حدیث تو مخالف چه کند فکر جواب

سخن از منطق سیمرغ نه حد زغنست

دین پناها گذر قافیه تنگست و مرا

قدم فکر بسی سست و شکن در شکنست

در خور قدر تو گر مدح نگفتم چه عجب

خرد اینجا قلم انداخت کجا حد منست

عقل فعال گر اینجا بکشد رشته ی نظم

عنکبوتیست که بر تار فلک پرده تنست

تا به محراب دعا ذکر نبی هست و ولی

تا در ایوان بقا نام حسین و حسنست

خطبه ی عشق به نام تو و اولاد تو باد

که درین سلسله دایم مدد ذوالمننست

شمارهٔ ۱۴ - در منقبت مولای متقیان امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام

ای آمده در گلشن جان نخل تو واحد

اثبات دویی بر الف قد تو زاید

آنی که پی روشنی کار دو عالم

شد نور تو از مشرق و مغرب متصاعد

روی تو بود در نظر بنده ی مؤمن

چون جلوه ی معبود در آیینه ی عابد

دارند محبان تو چون عقد لآلی

از شایبه ی گرد ریا، پاک عقاید

هر گوهر مقصود که در پرده نهان بود

بر لوح ضمیر تو یکایک شده وارد

جایی که قلم نام تو بر لوح نویسد

آنجا چه نماید رقم کلک عطارد؟

سلطان سراپرده ی عزت که ز عصمت

از هر چه بود غیر خدا آمده زاید

خورشیدی و در مطلع انوار امامت

آثار بود عصمت ذات تو شواهد

تسبیح تو آزاد کند در صف طاعت

از دام هوی مرغ دل راکع و ساجد

از نور تو شد مشرق انوار سعادت

در صبح ازل گوشه ی محراب مساجد

سیر تو بود در چمن عالم علوی

شرح شب معراج بدین واقعه شاهد

بی نور ولایت نبود شمع نبوت

هم قول رسولست درین نکته مؤید

در آینه ی نور خدا نقش دویی نیست

هیهات که شد دیده ی احول متردد

گر پرتو خورشید به صد آینه تابد

یک عین بود در نظر دید موحد

در دیده ی غیر تو خیال تو نگنجد

یعنی که برونست ازین پرده زواید

در یک نظر از ذره بخورشید برد راه

آنرا که شود جذبه مهر تو مساعد

عیسی نفسان بر سر خوان انا املح

از چاشنی نطق تو گیرند فواید

در نیت کاری که رضای تو نباشد

گر عقد نمازست بود نیت فاسد

در گردن جان حجله نشینان سخن را

از سلسله ی گوهر وصف تو قلاید

تا چند بود پرتو خورشید ولایت

در پرده نهان از حسد دیده ی حاسد

شد وقت که خورشید عنایت بدرخشد

از اوج یقین کوری این جمع مقلد

آنروز بود اول نوروز هدایت

کاین باغ کهن را شود امر تو مجدد

با سوز دل و دیده ی خونبار، فغانی

شد در طلب گوهر وصف تو مجاهد

تا اهل صفا در طلب گوهر بینش

آرند بجا در حرمت شرط قواعد

گرد قدمت سرمه ی ارباب یقین باد

کاین گوهر مقصود بود اصل مقاصد

شمارهٔ ۱۵ - ای چشمه ی مهر از کف نعلین تو ظاهر

ای چشمه ی مهر از کف نعلین تو ظاهر

چون آب روان گرد رهت طیب و طاهر

سلطان خراسان علی موسی جعفر

ای مهر رخت شمع سراپرده ی باقر

تابنده ز لوح دلت اسرار الهی

زانگونه که در آب روان عقد جواهر

در هر بصری مهر رخت کرده ظهوری

نور احدست آن رخ و انوار مظاهر

از روی تو شد مطلع انوار تجلی

در حالت نظاره دل و دیده ی ناظر

ای نخل تو زیبنده ی تشریف امامت

زیباست به بالای تو این خلعت فاخر

پروانه صفت گرد سر شمع جمالت

مرغان اولی الاجنحه بستند دوایر

در گردش پرگار قضا گشت بیکدم

نه دایره ی چرخ ز انفاس تو دایر

ذکر تو بحدیست که در بحر تذکر

مستغرق مذکور بود هستی ذاکر

هر چشم زدن می شود از عین تجلی

انوار جمال تو بهر آینه ظاهر

در گلشن جان همچو گل آتش موسی

بشکفت گل روی تو و نخل عناصر

ای چون شکر از دست چنان زهره چشیده

وز چاشنی شهد شهادت شده شاکر

آنروز که نقش اسد از پرده ی صورت

زد چنگ بفرمان تو در پرده ی ساحر

لطفت طرف خصم نگهداشت وگرنه

در سینه چرا آب نشد زهره ی منکر

هر کس که بطوف درت از دیده قدم ساخت

انوار ازل دید، زهی دولت وافر

کر مهر ز دیوان تو پروانه نیابد

تا حشر بود بر در این روضه مجاور

از شوق جمال تو که باشم ارنی کوی

رویم اثر مهر تو آرد بمآثر

از پرتو دیدار تو در بتکده ی چین

انوار یقین شعله کشد از دل کافر

هر جا که نمودی به دعا دست ولایت

مؤمن متحیر شد و کافر متأثر

اول طلب مهر رخت داشت فغانی

باشد به همان حسن طلب تا دم آخر

تا هر گل صبح از طرف گلشن خاور

گردد به هوای حرمت مهر مسافر

مهر رخت آئینه ی ارباب یقین باد

این است جمالی که نگردد متغیر

شمارهٔ ۱۶ - در منقبت سلطان علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

ای کعبه را ز وقفه ی عید تو افتخار

قربانی تو هستی ابنای روزگار

در عیدگه ز شوق رخت چشم اهل دید

بازست همچو دیده ی قربانی فگار

تا گرد مقدم تو دهد مروه را صفا

از کعبه مانده حلقه بدر چشم انتظار

بهر نثار محمل گردون شکوه تست

زمزم که چون ستاره کند قطره ها قطار

پاک از گنه شد آنکه نثار تو کرد جان

ای جان پاک در حرم حرمتت نثار

هر دم به روزگار تو عیدیست خلق را

فرخنده روز وصل تو ای عید روزگار

گل گل شکفته آنکه هواخواه کعبه بود

دارد برای طوف حریم تو خار خار

دارد طواف روضه ی مشهد ثواب حج

نزدیک گشته از تو ره خلق این دیار

ان کعبه راست خار مغیلان بجای گل

وین روضه راست لاله و ریحان بجای خار

آوازه ی جمال تو هر کس که بشنود

تا ننگرد بدیده نگیرد دلش قرار

طاوس روضه در حرمت جان فدا کند

در جلوه گر بخاک درت افگند گذار

سلطان بارگاه امامت ابوالحسن

ای مهر و مه ز گرد رهت یکدو ذره وار

چشم و چراغ دوره اثنا عشر تویی

ای قبله ی قبایل و ای کعبه ی تبار

وقت دعا سفینه ی نوح آورد روان

انفاس روح بخش تو از ورطه بر کنار

گیرد فضای ملک دو عالم پیک نفس

چون بر براق برق شود همت سوار

از خاک آستان تو دارند آبرو

پیران مو سفید و جوانان گلعذار

بر چار جوی هشت چمن سایه ی افگند

قدت که طوبییست ز فردوس هشت و چار

ای راز مخفی دو جهان از فروغ دل

بر آفتاب رای تو چون روز آشکار

اهل نظر ز عین صفا توتیا کنند

در کعبه گر ز دامن پاکت رسد غبار

بر آسمان قدر کند کار آفتاب

فانوس بارگاه تو در پرده ی وقار

مرغ حریم سدره چو پروانه صبح و شام

پرواز کرد گرد سر شمع این مزار

هر ذره بی که خاست بمهر تو از زمین

پهلو بر آفتاب زد از عین افتخار

گاهی که التفات بکار جهان کنی

دیگر سپهر را نرسد دخل هیچ کار

روز ازل که فاعل مختار تا ابد

بر دست اعتبار تو می داد اختیار

ذات بزرگوار تو از همت بلند

فرمود بر مطالعه ی علم اختصار

کار جهان چو نامزد دولت تو شد

گردون بوفق امر کمر بست بنده وار

هم قدر علم دارد و هم دولت عمل

شخصت که در دو کون خدا ساخت بختیار

از لاف خصم روشنی مهر کم نشد

بیشست از ملایمت مهره، زهر مار

آن خس که ساخت دانه ی انگور دام ره

شد بر مثال برگ خزان خوار و شرمسار

باشد نشان بغض وی از زردی رخش

آری دلیل روشن نارست برگ نار

حالا ز جام جهل بود مست خارجی

فریاد ازان نفس که رسد نوبت خمار

دارد فغانی از طلب گرد مقدمت

بر رهگذار باد صبا چشم انتظار

چندانکه میدمد گل و نوروز می شود

چندانکه عید می رسد و می رسد بهار

چون صبح نوبهار به صد رو شکفته باد

گلزار آلت از اثر لطف کردگار

در باغ دهر ظل رفیع تو مستدام

کاین نخل نو ز گلشن آلست یادگار

شمارهٔ ۱۷ - در مدح و منقبت امام همام علی بن موسی الرضا علیهماالسلام

خیز که مرغ سحر زد به گلستان صفیر

خواب گران دور شد از سر برنا و پیر

جلوه نمودند باز خلوتیان خیال

چهره برافروختند پردگیان ضمیر

شب چو برفتن فشاند دامن مشکین طراز

از گذر باد صبح خاست غبار عبر

مهر چو شیر بن نمود جلوه ز قصر جمال

صبح چو فرهاد ازان ساخت روان جوی شیر

باد سحرگه نشاند شمع شب افروز ماه

پرتو قندیل صبح ساخت جهانرا منیر

گشت چو گلبرگ آل دامن صبح از شفق

لمعه ی مهر از سپهر تافت چو زر در حریر

صبح سبکروح را غالیه بو شد نفس

از نفس مجمره ی پرده سرای امیر

آنکه نگنجد ز قدر خاصه درین بحر تنگ

گوهر نامش تمام از پی کلک دبیر

نور چراغ رضا مظهر لطف خدا

ماه ملک بارگاه شاه سلیمان سریر

عقل چو انشا کند شرح روان بخشیش

نامه ثناخوان شود خامه برارد صریر

بر اثر مهر او در دل ارباب شک

چشمه ی آب حیات عین عذاب سعیر

از گهر لطف او در نظر روشنش

گوش اصم شد سمیع، دیده ی اعمی بصیر

روضه ی پر نور او شمع فلک را مدار

صفه ی معمور او خیل ملک را مسیر

منتظران رخش با خبران خموش

معتکفان درش زنده دلان خبیر

صف نعال ترا حق شرف کعبه داد

کز همه بابی گزیر هست و ازو ناگزیر

در حرم او روا حاجت شاه و گدا

در قدم او تمام سجده ی میر و وزیر

مهر تو چون آفتاب شامل خرد و بزرگ

لطف تو همچون سحاب پیش صغیر و کبیر

صحبت او بی ریا با همه آیینه وار

روی نبیند که هست این غنی و آن فقیر

جان به لب آمده باز رود در بدن

شخص نفس مانده را گر تو بگویی ممیر

همچو نبی از کرم چاره گر عاصیان

وقت سیاست حلیم گاه جزا دستگیر

رشحه ی کلک من از دفتر اوصاف او

بر کف احباب گل در دل اغیار تیر

هر که بظلش گریخت از خظر منکرات

ملتفت حال اوست تا بجواب نکیر

یا ولی الله دلم آینه ی مهر تست

ذره ی زار توام زاری من در پذیر

حصر چگونه شود مدحت ذاتی که او

حرف رموز دو کون خواند ز نقش ضمیر

لایق این آستان نیست فغانی ولی

نزد سلیمان رواست حاجت مور حقیر

ایکه ز بی مثلیت از قلم لوح صنع

نقش نبندد شبیه رخ ننماید نظیر

تابع امرت فلک بنده ی خلقت ملک

هندوی شامت غلام رومی روزت اسیر

شقه ی هفت آسمان بر علمت نارسا

اطلس نه کارگاه بر قد قدرت قصیر

سایه ی اولاد تو بر سر ابنای دهر

تا بابد مستدام باد بحی قدیر

شمارهٔ ۱۸ - در مدح سلطان یعقوب

گل شکفت و لاله هم وا کرد از طومار مشک

می زند باز از ریاحین جوش در گلزار مشک

صحن بستان گشت چون آیینه از آب روان

از خط ریحان بر آوردست چون زنگار مشک

هست هر بیخ بنفشه نافه و هر غنچه اش

کرد بهر امتحان بیرون ز نوک خار مشک

آهوی چینست پنداری صبا در لاله زار

کز وی افتد هر طرف در گرمی رفتار مشک

در حریم بوستان گر شکل آهویی کشند

لاله اش خون بخشد و برگ گلش از خار مشک

از گل نمدیده بویی بس عجب دلکش رسید

بر گلاب خود مگر زد ابر گوهر بار مشک

از چنین آب و هوای مشکبو نبود عجب

گر شود خاک سیه در کلبه ی فخار مشک

باده خوشبوی و دماغ ما ازان خوشبوی تر

کرده گویا ساقی مشکین نفس در کار مشک

لاله دارم عطر ساغر گر نباشد گو مباش

هست لای باده در پیمانه ی خمار مشک

دوش در مجلس بیاد خط ساقی هر نفس

با زبان حال می کرد این غزل تکرار مشک

ای خطت ریحان و خالت لاله و رخسار مشک

نرگست آهوی چین و آن مردم خونخوار مشک

صبحدم دامن کشان بگذشتی و بر بوی تو

ساخت عاشق را ز خواب بیخودی بیدار مشک

بسکه داری هر نفس در سینه ی تنگم گداز

گشته از بویت سویدای دل افگار مشک

مشک چین در نافه پندارد که دارد رنگ و بو

زلف بگشا تا بدرد نافه ی پندار مشک

مستم از بوی تو گویا نقشبند صورتت

ریخت بر گلبرگ تر در گردش پرگار مشک

باد نوروزی گشاد از نافه های چین گره

تا ببزم حضرت خاقان کند ایثار مشک

گلبن گلزار دین یعقوب سلطان کز شرف

خاک پای اوست در چشم اولوالابصار مشک

آنکه از فیض نسیم لطف او هر نوبهار

چوب بید آرد بطرف گلستانش بار مشک

تا بوصف خلق او شمع معنبر زد نفس

از زبان می باردش در گرمی گفتار مشک

از نسیم لطف و تا قهر او شاید اگر

گل شود خون، خون شود در طبله ی عطار مشک

در هوای زلف مهرویانش از راه ختا

شکل گردانیده می آید قلندر وار مشک

ای ترا در ساغر عشرت لب ساقی شراب

در کف مشکل گشایت عقد زلف یار مشک

روز گلگشت تو عطر آمیز می آید نسیم

بسکه می ریزد همای چترت از منقار مشک

تیغ بندان ترا هر یک بود روز شکار

سنگ آتش برگ لعل و دود در کهسار مشک

پای بازت گر شود آلوده از خون غزال

گردد آن خون از شمیم بهله ی بلغار مشک

در دل پر زخم مجروحان پیکان خورده ات

می برد هر دم شبیخونی زهی عیار مشک

آهوی فکرم بسیر لاله زار مدح تو

خورد صد پی خون دل تا ماند ازو آثار مشک

بوی این معنی دلم از گلشن مدح تو یافت

ورنه هرگز نافه یی را نبود این مقدار مشک

در دعایت ختم شد شاید که از روی شرف

آب سازند از برای ثبت این اشعار مشک

خسروا اندیشه از طبع لطیفت داشتم

ورنه می آمیختم در این ورق بسیار مشک

تا به رفتن هر شب آهوی جهان پیمای روز

افگند در لاله زار گنبد دوار مشک

جام می در دست و زلف ساقیت در چنگ باد

تا کشد از خط شب بر صفحه ی گلنار مشک

شمارهٔ ۱۹ - در منقبت امام علی بن موسی الرضا علیه السلام

ای نور اله از مه رخسار تو لامع

مهر ازل از آینه ی روی تو طالع

رویت که بود آینه ی صنع الهی

بینند دران اهل نظر جلوه ی صانع

از شوق گل روی تو شد آدم خاکی

در آب و هوای چمن دهر مزارع

بر آینه ی چهره ی مقصود نماندست

رنگی که شود در نظر قدر تو مانع

هر چند که انوار تجلی بدرخشید

در ذات تو گنجید ز هی قدرت جامع

از بهر ظهور تو جهان خلق شد آری

این جلوه غرض بود ز ترکیب طبایع

ماهیت دیدار تو بر زاهد خودبین

ظاهر نشود تا نکند دفع موانع

خلق از جهت رونق و معموری عالم

نام تو نویسند بر ایوان مواضع

ماه مدنی شاه خراسان که ز نورش

شد مطلع خورشید قدم کشور رابع

ای بر سر سجاده ی محراب امامت

متبوع جناب تو و اشیا همه تابع

یک لمعه ز انوار چراغ نظر تست

آن نور که جویند بجان اهل صوامع

زان پیش که این طارم فیروزه بدین وضع

موضوع شود از اثر قدرت واضع

در خلوت ابداع بصد جلوه عیان بود

آثار بدیع تو ز آیینه ی مبدع

از شمسه ی ایوان جلال تو درخشید

یک لمعه که شد روشنی طارم تاسع

پیش تو کم از ذره بود خصم بد اختر

با نور الهی چکند کوکب طالع

در معرض اثبات سیه رویی دشمن

آیینه ی روی تو بود حجت قاطع

ای شکر نطق تو ز خوان انا املح

عیسی نفسان از شکر خوان تو قانع

در صف نعال تو فلک با همه رفعت

پیوسته بود همچو مه یکشبه راکع

هستند مدام اهل طواف حرم تو

از فیض کف ساقی کوثر متجرع

مستان ره عشق تو دارند فراغت

از هر چه شود در گذر حادثه واقع

فردا چه بود تحفه ی آن بنده که امروز

در خدمت این در نکند کسب منافع

با نامه ی عصیان چکند روز قیامت

آن را که نباشد قلم عفو تو شافع

از کشت تولای تو رفتند تهیدست

آنها که نگشتند درین مزرعه زارع

در بندگی روی تو گلها به شهادت

از غنچه درین باغ برآورده اصابع

از طور دلت تا حرم طارم اعلی

بر هر درج از نور تو پیوسته لوامع

چون آب حیات ابدی تشنه لبان را

در کشت بقا شبنم احسان تو نافع

قدر تو ازان پایه فزونست که مردم

باشند بصد دفتر از اوصاف تو قانع

یک حرف ز وصف تو به پایان نرساند

تا حشر اگر قطره زند خامه ی مسرع

ای بر سر بازار سخن ذکر جمیلت

مقصود دل مشتری و مقصد بایع

چیند ز ثنایت گل مقصود فغانی

آری نشود اجر کسی پیش تو ضایع

تا در صفت شمع جمالت قلم صنع

روی سخن آراید از انواع صنایع

اوصاف تو آرایش نظم دو جهان باد

کاین طرز سخن جلوه دهد حسن بدایع

در وصف تو آوازه ی این نظم دلاویز

تا روز جزا گوهر گوش دل سامع

شمارهٔ ۲۰ - در منقبت مولای متقیان و ائمه ی اطهار علیهم السلام

ای رخ فرخنده ات خورشید ایوان جمال

قامت نورانیت شمع شبستان خیال

هدهد فرخنده فال طرف بامت جبرئیل

بلبل دستانسرای باغ اسلامت بلال

گاه اعجاز کلام از لفظ گوهر بار خویش

داده یی صدره فصیحان عرب را گوشمال

نطق انفاس روانبخش تو در لفظ حدیث

از صفا چون گوهر رخشنده در آب زلال

شد مسلسل گوهر ارواح در بحر قدم

شاهباز عرش پرواز تو چون افشاند بال

خاستی از جوهر خاک قدومت ذره یی

کلک صورتگر نهادی بر رخ خورشید خال

کی ابد آباد گشتی گر نبودی در ازل

آفرینش را به خاک آستانت اتصال

بود در لوح ازل آدم مجرد چون الف

منضم از نام محمد گشت باوی میم و دال

اینکه می جست از خدا طوفان به آب دیده نوح

خواست تا بنشاند از پیش رهت گر درحال

نور بیچون بود مرآت دلت زانرو نشد

جز تو کس را در درون خلوت جانان مجال

لن ترانی شد جواب موسی عمران ز طور

بر تو خود ظاهر شد انوار مقدس بی سؤال

یکنظر نور تجلی دید و بیخود شد کلیم

روز و شب داری تو آن را در نظر بی انفعال

تا سر خوان نبوت را ولینعمت شوی

شد خلیل از انتظار مقدمت همچون خلال

بوی خلقت گر نبودی شامل حال رسل

کی سلیمانرا به فرمان آمدی باد شمال

از حجر مرغ مرصع شد به فرمانت عیان

جان نثار مقدمت ای طایر فرخنده فال

پرتو مهر ازل کز حسن یوسف جلوه داشت

از مه روی تو ظاهر گشت بر وجه کمال

گلشن جان را سبب نخل دلارای تو شد

بردمد آری هزاران شاخ گل از یک نهال

فقرت از تسکین مسکینان امت بود و بس

ورنه کی باشد نبوت را زیان از ملک و مال

مه اسیر دام مهر تست ز آنرو می کشد

هر سر ماهش فلک در طوق سیمین هلال

فیض عامت گر نبودی زاد راه آخرت

آدم خاکی چه کردی چاره ی مشتی عیال

مرکب عزم ترا صانع ز فضل خویش داد

تن ز جوهر سرز در وز رشته های حور یال

رحمت عام تو با شاه و گدا باشد یکی

آب صافی را چه غم از کاسه ی زر یا سفال

در سجود افتند خلق عالمی بی اختیار

شعله ی شمع رخت هر جا که یابد اشتعال

هر خیال بد که در دل داشتند اهل نفاق

جمله را احسان عوض کردی زهی حسن خصال

نور ابن عم تو نبود جدا از نور تو

در میان یکدلان رسم دویی باشد محال

سر نزد زین هفت پرده بر مثال پنج فرق

پنج گوهر در بها و قدر، بی شبه و مثال

در قبای سبز، یکتا سرو آزاد حسن

شمع سبزی بود روشن در سرابستان آل

در لباس ارغوانی، نخل گلرنگ حسین

راست چون شاخ گلی در بوستان اعتدال

زینت و زیب ریاض شرع زین العابدین

آن بهار بی خزان آن آفتاب بی زوال

شمع محراب امامت باقر، آن کز علم و دین

از سر سجاده ی طاعت نرفتی ماه و سال

حفظ جعفر گر شود پیوند ترکیب زمان

تا ابد سر رشته ی هستی نیابد انفصال

بحر عرفان موسی کاظم که از عین ورع

گوهر افشان بود چشمش دایم از فکر مآل

قبله ی هشتم غریب طوس کز بیداد و جور

شربت زهر مخالف خورد بی تغییر حال

هر پسر کو از دل و جان پرورد مهر تقی

همچو شیر مادرش نان پدر بادا حلال

ماه ایوان ولایت شاه روشندل نقی

آنکه مهرش در دل هر ذره دارد اتصال

شهسوار لشکر دین عسکری آن کز شکوه

زیر نعل توسن او توتیا گردد جبال

حضرت ختم ولایت مهدی صاحب زمان

آنکه زو شد صدر خاور رشک ایوان جلال

یا حبیب الله بحق مهر این روشندلان

کز دعا روز جزا خلقی رهانند از وبال

از کمال و رحمت و احسان، من درمانده را

دستگیری کن که هستم غرقه ی بحر ضلال

سر به زانو مانده ام عمری به فکر نعت تو

قامت خم گشته ام اینک بدین معنیست دال

یک رقم از بحر اوصافت نیارد در قلم

گر فغانی تا ابد نظم سخن بندد خیال

تا زنند از غایت همت ببام قصر دین

پنج نوبت اهل دین بر کوس استغنا دوال

گوش جان دوستانت باد بر نعت و درود

جسم بدخواه و مخالف از فغان و ناله نال

شمارهٔ ۲۱ - در منقبت امام علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

ای شعله ی چراغ در خانه ات هلال

سیاره ات شراره ی شمع صف نعال

سلطان علی موسی کاظم امین وحی

ای مهچه ی لوای تو خورشید بیزوال

آنجا که سایه ی شجر کبریای تست

بر گیست ماه عید که افتاده از نهال

هر کوکبی که از افق طالع تو تافت

بر شرق و غرب حکم کند تا هزار سال

آنی که بسته اند برای شکار ملک

بر طبل باز تربیتت خسروان دوال

در دامن تو هر که زند دست اعتصام

لطف تو ملتفت شودش تا دم سؤال

رگ بر تن ضعیف عدو از نهیب تو

پیچیده ز انفعال چو در جوف خامه نال

روشن شود ز پرتو نور یقین جهان

از ذکر، چون چراغ دلت گیرد اشتعال

رمحت ز خون مردمک دیده ی عدو

بر روی فتح و چهره ی نصرت نهاده خال

انفاس مشکبار تو گر بگذرد بچین

از شرم نامه را فگند بر زمین غزال

چون خط استوا خرد شرع پرورت

بیرون نمی نهد قدم از حد اعتدال

تا نامزد بلهو و لعب گشت ماه عید

در حضرت تو سرزده خورشید بی زوال

طرخان تست غره ی عید این که از شفق

پیچیده بر نشان همایون پرند آل

با شغل آن جهان نفسی از خیال علم

غافل نمی شود دل پاکت زهی خیال

تا روز حشر، حلقه ی زنجیر عدل تو

با رشته ی شهور و سنین دارد اتصال

با اتصال سلسله ی عهد دولتت

پیوند روزگار کجا یابد انفصال

در بوستان ز تربیت لطف شاملت

چیند عرق ز چهره ی گلبرگ تر شمال

آندم که آتش غضبت مشتعل بود

بر کوه اگر رسد اثر آن شود ز گال

تیر دعای صبحدمت آورد فرود

از پیشگاه قلعه ی تقدیر کوتوال

گلبانگ طایر لب بام تو خلق را

خواند به راه راست چو قد قامت بلال

داری جبلتی که بهمت روان کنی

از پیش راه خلق چو ریگ روان جبال

آن قطب ساکنی که بمعنی عیان شوی

از شرق تا بغرب در آیینه ی خیال

گر کار خود قضا برضایت گذاشتی

نگذاشتی که رخنه کند در دلی ملال

قول تو در امور بود راست همچو فعل

دورست قول مخبر صادق ز احتمال

جز هیأتت که سایه ی نورانی حقست

دیگر هر آنچه هست محالست در خیال

مردم تمام در پی مالند و ذات تو

پیوسته در ملاحظه ی حالت مآل

از حق امانتی که به شاه نجف رسید

نسلا بنسل کرده بذات تو انتقال

خواهد سعادتت ز خدا هر کجا دلیست

این حرف بر سعادت اهل دلست دال

در قسمت ازل نمک سفره ی تو شد

مصروف رزق آدم و ذریت و عیال

گر یکنظر بسبعه ی سیاره افگنی

تا بامداد حشر نیفتد درو وبال

آمد ثنای ذات تو در اول ورق

از دفتر سخن چو فغانی گشود فال

تا بر فراز سده ی نه پایه ی سپهر

بنماید از نقاب شفق ماه نو جمال

هر بامداد عید که صف مستعد شود

بادا بنای خطبه بنام علی و آل

شمارهٔ ۲۲ - در مدح و منقبت مولای متقیان علی بن ابیطالب علیه السلام

قسم بخالق بیچون و صدر بدر انام

که بعد سید کونین حیدرست امام

امام اوست بحکم خدا و قول رسول

که مستحق امامت بود بنص کلام

امام اوست که چون پای در رکاب آورد

روان بطی لسان هفت سبع کرد تمام

امام اوست که قایم بود بحجت خویش

چراغ عاریت از دیگری نگیرد وام

امام اوست که بخشید سر بروز مصاف

بدان امید که بیگانه را برآید کام

امام اوست که قرص خور از اشارت او

به جای فرض پسین بازگشت از ره شام

امام اوست که انگشتری بسائل داد

نهاد مهر رضا بر لب و نخورد طعام

امام اوست که داند رموز منطق طیر

نه آنکه رهزن مردم شود بدانه و دام

امام اوست که دست بریده کرد درست

نه آنکه دوخت بصد حیله وصله بر اندام

امام اوست که خلق جهان غلام ویند

نه آنکه از هوس افتد به زیر بار غلام

توایکه اهل حسد را امام می دانی

گشای چشم بصیرت اگر نیی سرسام

کدام ازان دو سه در حل مشکلات یکی

بعلم و فضل و هنر داد خصم را الزام

کدام ازان دو سه بیگانه در طریق صواب

نهاده اند بانصاف آشنایی گام

کدام ازان دو سه یکروز در مصاف و نبرد

بقصد دشمن دین برفروخت برق حسام

من آن امام نخواهم که بهر باغ فدک

کند ز ظلم بفرزند مصطفی ابرام

من آن امیر نخواهم که آتش افروزد

بر آستانه ی کهف انام و صدر کرام

من آن امام نخواهم که در خلا و ملا

برند تا بابد مردمش بلعنت نام

بگرد خوان مروت چگونه ره یابد

کسی کش آرزوی نفس کرده گرده و خام

قبول عایشه بگذار و بیعت اجماع

چه اعتبار بقول زن و تعصب عام

خسی اگر بگزینند ناکسان از جهل

مطیع او نتوان شد باعتقاد عوام

گل مراد کجا بشکفد ز غنچه ی دل

ترا که بوی محبت نمی رسد بمشام

میانه ی حق و باطل چگونه فرق کند

مقلدی که نداند حلال را ز حرام

چه خیزد از دوسه نا اهل در علف زاری

یکی گسسته مهار و یکی فگنده لجام

اسیر جاه طبیعت کجا خبر دارد

که مبطلات کدامست و واجبات کدام

بمهر شاه که اوقات ازان شریفترست

که ذکر خارجی و ناصبی کنیم مدام

وگرنه توده ی اخگر شود دمی صد بار

ز برق تیغ زبانم سپهر آینه فام

در آن زمان که خلافت به دست ایشان بود

مدار کار شریعت نداشت هیچ نظام

دو روزه مهلت ایام این سیه بختان

ز اقتضای قضا بود و گردش ایام

هزار شکر که این اعتبار بی بنیاد

چو عمر کوته دون همتان نداشت دوام

زند معاویه در آتش جهنم سر

چو ذوالفقار علی سر برآورد ز نیام

بمبدعی که مسمی باسم الله است

بنور معرفت ذوالجلال والاکرام

بگوهر صدف کاینات یعنی دل

بانبیای کرام و به اولیای عظام

که در حریم دلم داشت بامداد ازل

فروغ روشنی مهر اهل بیت مقام

فغانی از ازل آورد مهر حیدر و آل

بخود نساخته از بهر التفات عوام

سفینه ی دلم از مدح شاه پر گهرست

گواه حال بدین علم عالم علام

بطوف کعبه ی اسلام تا چو اهل صفا

کبوتران حریم حرم کنند مقام

شکسته باد دل خارجی چو طره دال

خمیده باد قد ناصبی چو حلقه ی لام

شمارهٔ ۲۳ - در مدح حضرت علی بن موسی الرضا علیه التحیة والثناء

ای تا به قیامت علم فتح تو قایم

سلطان دو عالم علی موسی کاظم

در دیده و دل نور تجلی تو باقی

بر چهره ی جان لمعه ی دیدار تو دایم

آنرا که دهد لطف تو پروانه ی دولت

هرگز نشود قابض ارواح مزاحم

علمی که بهر کار تو شد رهبر تقدیر

در گردش ایام نشد فسخ عزایم

دیباچه نویسان عملخانه ی دین را

از فکر خطا منطق موزون تو عاصم

شد غنچه ی شاخ شجر وادی ایمن

از نطق تو با موسی عمران متکلم

دست تو همان دست بود کز سر قدرت

شد قرص قمر را بگه معجزه قاسم

انفاس روان بخش تو از پرده ی صورت

در سلسله ی امر کشد نقش بهایم

از شمع سراپرده ی قدر تو که آنجا

پروانه ی تو مشتری و مهر ملازم

روشن نشود شمع جهانتاب مه و مهر

هر شام و سحر تا نرسد رخصت خادم

گر حکم تو جاری نشدی بر سر ارکان

با جوهر آتش نشدی آب ملایم

ور لطف تو فردا نزند آب بر آتش

یکتن نجهد از شرر هاویه سالم

آن شب که پی روشنی کار دو عالم

شد صاحب معراج دران کوکبه جازم

با نور نبی لمعه ی انوار رخت بود

تا منزل مقصود بهر مرحله عازم

ای نور تو بر سر ضمیر همه حاضر

وی ذات تو بر راز نهان همه عالم

در کنه صفات تو که آیینه ی ذاتست

بینش متحیر شد و دانش متوهم

ار قدر و شرف منشی هر چار مجلد

در هر ورق اوصاف ترا داشته لازم

از بحر ثنایت قلم از گوهر منظوم

آراست بصد جلوه رخ دفتر ناظم

هرجا که رود بحث ز احکام حقیقت

از غایت تحقیق بود رای تو حاکم

از نور نبی تا حرم کعبه صفا یافت

شمع تو که شد روشن از دیده ی هاشم

از بهر قوام و نسق ملک دو عالم

سلطان خرد عقل ترا ساخت مقوم

در قسمت سی روزه ذریت آدم

کلک تو بود بر روش عدل مقسم

دید تو ورای نظر و بینش عقلست

با علم لدنی چکند فهم معلم

مسند بروایات صحیح تو بخاری

منسوب باسناد همایون تو مسلم

مولای تو بی زهد و ورع مؤمن و عابد

اعدای تو با علم و عمل مجرم و آثم

آثار ضمیر تو و اندیشه ی دشمن

آن مهر درخشنده و این کوکب مظلم

تا رفت گل روی تو در پرده نشد باز

از باغ جهان غنچه ی شادی متبسم

در صف نعال تو فلک بر سر خدمت

از دیده قدم کرده پی رفع جرایم

شاها بجناب تو که تشریف بقا یافت

از سجده ی آن در سر ارباب عمایم

کز شوق گل روی تو پیش از دم فطرت

شد مرغ دلم در چمن جان مترنم

تا لذت دیدار تو دریافت فغانی

از چاشنی عیش دو عالم شده صایم

چندانکه کند قاضی حکمت به عدالت

از گردن ارباب گنه رفع مظالم

زنجیر در محکمه ی عدل تو بادا

تا روز جزا سلسله ی گردن ظالم

شمارهٔ ۲۴ - در منقبت امیرالمؤنین علی بن ابیطالب علیه السلام

زبان خامه ندارد سر رسوم و رقوم

بجز مناقب ذات مقدس مخدوم

حقیقتی که در اشیا مدام در سیرست

بدان صفت که ازو نیست ذره یی محروم

فروغ شمع هدایت امیر وادی نحل

که حل و عقد دو عالم به دست اوست چو موم

محیط علم لدنی که ذات اقدس او

رسید از ره معنی بمنتهای علوم

عنایت نظرش منشأ عقول و نفوس

ارادت قلمش مصدر سپهر و نجوم

چو ذوالفقار دو قسمت نوک خامه ی او

نصیب مؤمن و کافر زهر یکی مقسوم

ز بحر خاطر او هر نفس برون آید

هزار لؤلؤ منثور و گوهر منظوم

سفینه ی دل او پاک لوح محفوظست

علوم اولی و آخری درو مرقوم

چو نقد علم سپردند در خزانه ی دل

بمهر شاه نجف کرده خازنش مختوم

عبادتی که نه با نشأه ی محبت اوست

بمذهب عقلا هست چون ریا مذموم

هزار بار به یک لفظ او درست شدست

هزار جان تعلق گسسته از حلقوم

به دست همتش این هیأت ترنج مثال

شمامه ییست هم از بوی خلق او مشموم

چو غنچه جامه ی جان بهر اوقبا کردن

نشان بستر پاکست و دامن معصوم

ز ابر رحمت او حبه ی گهر مرطوب

ز خوان نعمت او پهلوی صدف مشحوم

دوان بمحکمه ی شرع او شود حاضر

اگر روانه کند مهر خود بقیصر روم

کلیم نام شبانیست خیل فتحش را

مسیح و خضر بیاری و همدمی موسوم

مگر حجاب نماند وگرنه ار در وصف

بصد کتاب نگردد مقام او معلوم

چو شد بلوح دلم خط بندگی مرقوم

من و غلامی اولاد چارده معصوم

زهی امام که پاست نگاه می دارد

بوقت نیت از اندیشه خاطر مأموم

بهر دو گام که طبعت رود بعالم فکر

هزار معنی خاصش بود نثار قدوم

مسیح را دم جان پرور تو همدم شد

دمیکه برد جذام از طبیعت مجذوم

چنان ز فر همای تو دهر یافت شرف

که رشک قله قافست آشیانه ی بوم

حباب وار ز بحر وجود این همه در

بمهر و کین تو موجود گردد و معدوم

بانبیا که اگر قوم پیش زنده شوند

شوند حکم ترا سر بسر بجان محکوم

اگر خطاب کنی در زمان فرو ریزد

نگارخانه ی فغفور چین و قیصر روم

در آن زمان که سواران گرم جنگ چو برق

بداغ و نیزه ی الماس گون کنند هجوم

مبارزان چو به میدان کشند فیل سفید

به خوشه های در آراسته برو خرطوم

دم تو آن کند آنجا که صبح با انجم

حرارت غضبت آنچه باریاض سموم

ز عدل و علم تو عالم چنان گرفت نظام

که سلب شد ز جهان نسبت جهول و ظلوم

ز جانبین بوجهی تصادفست که نیست

میان ذات تو و عقل کل حصوص وعموم

دل مقدست آن شاه بیت معمورست

که هست معنی آفاق وانفسش مفهوم

لطایف قلمت منشیان هفت اقلیم

برند دست به دست از برای دفع هموم

طراز حیله ی نظم تو عقل را ملبوس

حلاوت نی کلک تو روح را مطعوم

بتاب یا اسدالله پنجه ی ظالم

که دست ظلم درازست بر سر مظلوم

هزار خنجر زهر آب داده در دلهاست

ازو که کرد جگر گوشه ی ترا مسموم

ز میوه ی دلت آنکس که آب داشت دریغ

بر مراد برو تلخ باد چون زقوم

رسید وقت که شمشیر آبدار کشی

ز جوی عدل چو باغ ارم کنی بروبوم

شود بطالع سعد تو کار دهر چنان

که هیچ دم نبود نحس و هیچ ساعت شوم

امید هست که این نقد ناتمام عیار

بسکه ی تو رساند فغانی مرحوم

بصانعی که ز یک قطره چند نوع گهر

کند بتعبیه در بطن جانور منظوم

که تا دلم صدف گوهر خیال شدست

نگفته مدح کس از بهر خلعت و مرسوم

ولی چو لازم شعرست فیض اهل کرم

سزد اگر نشود سلب لازم از ملزوم

همیشه تا که رود بر سر زبان قلم

بیان دایره و بحث نقطه ی موهوم

سفینه ی دلم از مدح شاه پر در باد

بحق چار کتاب مهیمن قیوم

شمارهٔ ۲۵ - در مدح شاه تاج الدین حسن

گل شکفت و غنچه ها را باز شد مهر از دهن

گلبن از لب تشنگان باغ می گوید سخن

باز وقت آمد که رو پوشیدگان روزگار

هر یکی دیدار بنمایند بر وجه حسن

تازه گردد نرگس مخمور از دست و ترنج

لاله را چون دامن یوسف بدرد پیرهن

چاک پیراهن گشاید غنچه و چین قبا

داغهای دل نماید لاله ی خونین کفن

بر سر خاک شهید عشق گردد ده زبان

غنچه ی سوسن که چون شمعیست نیلی در لگن

ناربن در جان مرغان هوا آتش زند

آستین بر طوطی گردون فشاند نارون

از هوا هر دانه ی شبنم که افتد بر زمین

باد صبح از گل برون آرد برنگ یاسمن

بانگ روح افزای مرغ و نکهت دمساز گل

عشقبازان را ببستان خواند از بیت الحزن

خوبی و لطف هوا بنگر که در اردیبهشت

صاف می سازد دماغ طبع را دردی دن

صبحدم خورشید از نظاره شد سیاره بار

گرمی بازار نسرین بین و جوش نسترن

گلبن از گلهای رنگین عود سوز و عطر ساز

بوستان مجموعه پرداز ورقهای سمن

شاخسار از نکهت گل غیرت عطار چین

جویبار از عقد شبنم رشک غواص عدن

دانه ها چون خوشه ی پروین ز جوهر عقد بند

کشتزار از باد همچون روی دریا موجزن

ارغوان از باد می شوید به آب گل دهان

در هوای دستبوس سرفراز انجمن

کاشف سر حقیقت وارث علم نبی

افتخار آل یس شاه تاج الدین حسن

آنکه بی شهد ولای او دهان طفلرا

نیست آن یارا که آلاید لبان را از لبن

از پدر تا عقل اول زاده ی زهد و ورع

همچنین تا ذات واجب تابع شرع و سنن

نوک کلکش رهروانرا مقسم زاد سفر

دست جودش ساکنانرا شامل ساز وطن

در ادای شکر انعامش نواها بسته اند

طوطیان در شکرستان بلبلان اندر چمن

راستی یکروزه خرج خانقاه خیر اوست

آنچه در کان بدخشانست و صحرای یمن

جذبه یی دارد که گر کفار را خواند بدین

بشکند بتخانه و محراب سازد برهمن

هر که خواند یک ورق از دفتر اخلاص او

دفتر دل پاک گرداند ز حرف ما و من

ای خیالت همچو نور علم در مشکوة دل

وی ضمیرت چون فروغ عقل در مصباح تن

ذات بی مثل تو کز دریای عرفان گوهریست

ایزدش پیوسته دارد در پناه خویشتن

از صفا چون کعبه بر روی زمین دارد شرف

مجلس وعظت ز تسبیح دعای مرد و زن

التفات ذات محمود تو با این بینوا

دارد آن نسبت که احمد داشت باویس قرن

دعوی منصور اگر بودی بدور عدل تو

کی قرین آب و آتش میشد و دارو رسن

هر که از روی ارادت برد از دست تو داد

در ثبات هستیش مشکل اگر افتد شکن

دین پناها نخل مدحم در خور قدر تو نیست

گرد گلزارت دعایی می کند این خار کن

تا کنند از آب زر پر دفتر گل عشر و خمس

در کتاب لاله تا باشد خط از مشک ختن

نامه ی عمرت بعنوان بقا پیوسته باد

نقطه ی حرفش مصون بادا ز آسیب فتن

ترکیبات

ترکیب بند در مدح رستم بیگ بن مقصود بیگ آق قوینلو : آراست روزگار به آیین داد تخت

در منقبت حضرت امام حسین و ائمه اطهار علیهم السلام : روز قیامتست صباح عشور تو

ترکیب بند در رثاء سلطان یعقوب : چه شد یا رب که خورشید درخشان بر نمی آید

ترجیع بند : ای زغیب الغیوب کرده نزول

ترکیب بند در مدح رستم بیگ بن مقصود بیگ آق قوینلو

آراست روزگار به آیین داد تخت

دولت به بارگاه سعادت نهاد تخت

در باغ سلطنت گل مقصود جلوه کرد

می خواست از خدا همه وقت این مراد تخت

اقبال داشت بیم تزلزل بهر زمان

این بار گو بمان بسر اعتماد تخت

بردند از خجالت این دولت جوان

شاهان پیش جمله به سوی معاد تخت

جهدی برای والی این عهد می نمود

آنکس که داشت بر زبر آب و باد تخت

تا زند بندگان به وجود شهی که او

احیا کند بنیت خیر عباد تخت

هر کسی که داشت بیهده در سر خیال ملک

تیغ از سرش نگشت جدا تا نداد تخت

مقصود، ذات بی بدل شهریار بود

اول که بود در نظر اوستاد تخت

شه برفراز تخت سلیمان و هر طرف

بر گردن پری بچه ی خانه زاد تخت

ادراک محض جان خرد شاه نوجوان

رستم بهادر آن گهر تاج خسروان

شاهی که زیبد ار کند از لعل ناب تاج

بر تارکش نهاده ز مه آفتاب تاج

از بسکه خسروان بدرش تحفه برده اند

بر هم نهاده خازنش از چند باب تاج

بخشد به یک اشارت ابرو هزار گنج

بر سر چو کج کند ز غلوی شراب تاج

گردن نهد سپند بر آتش که بهر او

افروخت صانع از گهر خانه تاب تاج

اسباب در خزانه ی او جمع گشته است

چندانکه نیست یکسر مو در حساب تاج

وان کز سبک سری رگ گردن بوی نمود

آویخت بر سرش ز دوال رکاب تاج

یکیک بنوک نیزه ربایند پردلان

خصم ار کند بلند ز در خوشاب تاج

زین می که در پیاله ی خصم زبون اوست

در یک نفس بباد دهد چون حباب تاج

آنکس که در خیال عداوت بود بدو

سر را دهد بباد و نبیند به خواب تاج

هر دم هزار گنج نثار زمین اوست

دریا و کان هدیه ی تاج و نگین اوست

هست آن گهر به دایره ی آسمان نگین

عالم چو دور خاتم و او در میان نگین

نبود ز مهر طلعت او مه درست تر

چندانکه می کنند بنام شهان نگین

مهری که بود نام سلیمان باو بلند

در دست اوست پی حسد غیر، آن نگین

برداشت نام ظلم بنوعی که دادخواه

حاجت نماندش که نهد بر نشان نگین

روشندلان به دیده برون آورند چست

گر افگند ز دست در آب روان نگین

سازند خسروان همه تعویذ چشم زخم

بر موم اگر نهد بگه امتحان نگین

طبعش گهی که دخل کند در امور ملک

اعیان نهند پیش لبش بر دهان نگین

تا او بگنجخانه ی مقصود مهر زد

پیر قضا نهاد بزیر زبان نگین

الحق بدور آدم و خاتم کسی بزور

بیرون نبرده است ازین خاندان نگین

نسلا بنسل شاه نشان و کی آمدست

تیغ و نگین فراخور قدروی آمدست

هر جا که برکشید ز روی دلیل تیغ

بر فرق خصم ریخت چو آب سبیل تیغ

در موی در کشید به رأی درست تیر

وز سنگ بگذارند بصبر جمیل تیغ

از یک طرف نشاند بجیحون سر سنان

وز یکطرف رساند به دریای نیل تیغ

از پشت گاو و سینه ی ماهیش بر گذشت

چون کرد امتحان بکمرگاه پیل تیغ

حکمش بغایتیست که از بحر دست او

چون آب میرود بگلوی قتیل تیغ

بر دوستان صادقش آتش گل بهشت

بر دشمنان تیره دلش سلسبیل تیغ

آن را که هست نور هدایت چراغ راه

در راه او گلست چو نار خلیل تیغ

هنگام رزم گر بودش حاجت مدد

بندد خدا بشاهپر جبرئیل تیغ

او گرم جنگ و خصم گریزان و برق وار

آتش روان کند ز پیش میل میل تیغ

بر عزم کین چو پا بدوال رکاب زد

شد گرم و پنجه در کمر آفتاب زد

ای بسته چون رسول به راه خدا کمر

دارد ز پهلوی تو صفا در صفا کمر

با یوسف آنکه دست کند در میان ز قدر

پنهان کند ز شرم تو زیر قبا کمر

حقا که در ازای گل ترکش تو نیست

گر در میان لعل بود کوه تا کمر

طبعت اگر قبول کند تحفه ی کسی

جوزا بیاورد بدو دست دعا کمر

پوشد ز التفات تو خاقان چین قبا

بندد باحترام تو خان ختا کمر

لاغر چنان شد از دم تیغت میان خصم

کافتاد همچو بند گرانش بپا کمر

جلاد ملکت از گهر تاج سرکشان

درهم کشید همچو نی بوریا کمر

دولت وفا کند بتو پیوسته چون بصدق

بستند چاکران درت در وفا کمر

وقت شراب خوردن و مجلس گرفتنست

بسیار ضرب تیغ نمودی، گشا کمر

ای ساقیان بزم ترا توأمان پری

ترک در سرای تو خورشید خاوری

بخت آمد و بساحت پاک تو چید بزم

دولت بر آسمان رفیعت کشید بزم

بگذار تیغ و جام طلب کن که روزگار

بر روی دل گشاد ترا بی کلید بزم

پر فیضتر ز جام تو گشتی نداشت جام

دلخواه تر ز بزم تو گردون ندید بزم

مقدار یک پیاله ی عدلت فلک نداشت

چندانکه دهر چید بنوروز و عید بزم

پر گشت شیشه های فلک روز عیش تو

از بسکه موج زد ز گلاب و نبید بزم

تا بنده باد ذات شریفت که شمع وار

تا بر زمین نشست، بگوهر خرید بزم

می پخت آرزوی تو دوران که سالها

می ساخت هر دو روز بوضع جدید بزم

اکنون چراغ عیش دهد پرتو مراد

کز تندباد حادثه خوش آرمید بزم

حور بهشت شیفته ی بزم عیش تست

نظاره کن که تا بچه غایت رسید بزم

بزمت خبر ز عالم تحقیق می دهد

جام لباب از می توفیق می دهد

ای در کفت بموجب حکمت حلال جام

بستان ز دست ساقی صاحب جمال جام

امروز باده خور که گراینست عدل و داد

فردا همت بدست بود بی سؤال جام

جمشید اگر بدور تو می بود می کشید

هم در میان مردم صف نعال جام

ور خود خبر ز ساقی بزم تو داشتی

از دست می گذاشت در آغاز حال جام

بخشیست از کف تو که هر چند می دهد

مقدار قطره یی نپذیرد زوال جام

ملک از تو شد چنان، که می از جام زر کشد

رند شرابخواره که بودش سفال جام

خاصیت شراب دهد آب لطف تو

دیگر چه حاجتست بدفع ملال جام

بهر دوام عیش تو دل دفتری گشود

هم در گذار قافیه آمد به فال جام

بزم تو جنتیست که حاضر شود در آن

میخواره را اگر گذرد در خیال جام

درکش می شبانه و گلگشت باغ کن

وز گوی چتر روی زمین پر چراغ کن

طالع شد آفتاب سعادت بساز چتر

هنگامه گرم ساخت فلک بر فراز چتر

گر این بود هدایت و آهنگ جزم این

عزم تو از عراق برد تا حجاز چتر

هرجا کهص ف کشند سران سپاه تو

سازد عروس فتح ز زلف دراز چتر

دارند روز گشت تو در پیش آفتاب

شاهان روزگار بصد عز و ناز چتر

آنان که گیرد از دمشان مهر و مه فروغ

خواهند از برای تو در هر نماز چتر

می آرد از پی تو علی رغم مدعی

گردون دوست پرور دشمن گداز چتر

ناز سپهر با تو چه سنجد که بر سرت

افراشت بی نیاز کسی، بی نیاز چتر

آنی که صدره از صف رزم تو یک سوار

از نه فلک نمود به یک ترکتاز چتر

نسبت بگوی چتر تو چون ذره است مهر

گردون که می برد بنشیب و فراز چتر

ای بوده خسروی ز وجود تو ارجمند

چتر و علم ز پایه ی قدر تو سربلند

منت که برزدی به مقام یقین علم

کردی بلند در صف مردان دین علم

سرزد نهال معدلت از باغ ملک تو

عدلت چو نام گشت بروی زمین علم

ظلمت گرفته بود جهان گرنه عدل شاه

می زد چو نور صبح برون از کمین علم

آن را که نور شرع دلیلست دور نیست

گر بگذراند از فلک هفتمین علم

گرد تکاورت بهوای شکار ملک

برد از دیار بکر به صحرای چین علم

شد نرم چون دوال عنان گردن عدو

چون گشت قامت تو به بالای زین علم

آن کرد برق تیغ که مهتاب با کتان

دشمن چو بر کشید به آهنگ کین علم

در ملکت آنکه دست تطاول کند دراز

بیند ز خون خود بسر آستین علم

هر صبح و شام همره خیل دعای تو

سازد فغانی از نفس آتشین علم

تا دهر هست در کنف سایه ی تو باد

اسباب سلطنت همه پیرایه ی تو باد

در منقبت حضرت امام حسین و ائمه اطهار علیهم السلام

روز قیامتست صباح عشور تو

ای تا صباح روز قیامت ظهور تو

ای روشنایی شجر وادی نجف

هر ریگ کربلا شده طوری ز نور تو

ای با خدا گذاشته کار از سر حضور

گشته چراغ دیده ی تو در حضور تو

بر فرق نازکت الف قد خارجی

از سرنوشت بود و نبود از قصور تو

ای طوطی فصیح ادبخانه ی رسول

حیف از ادای منطق و لحن زبور تو

دامن بعزم ملک ابد بر میان زدی

آه از هوای این سفر و راه دور تو

حاشا که جمع خورده شراب جهنمی

مستی کنند بهر کباب تنور تو

آن را که گل بخمر سرشتند کی رسید

فیض از زلال جرعه ی جام طهور تو

در طشت یافتی سر آنشاه تاج و تخت

ای چرخ خاک بر سر تاج سمور تو

از تاج زر چو نقل شد آن سر بطشت زر

شد طشت زر مرصع ازان دانه ی گهر

هر گل که بر دمید ز هامون کربلا

دارد نشان تازه ی مدفون کربلا

پروانه ی نجات شهیدان محشرست

مهر طلا ببین شده گلگون کربلا

در جستجوی گوهر یکدانه ی نجف

کردم روان دو رود بجیحون کربلا

نیلست هر عشور ببیت الحزن روان

از دیده های مردم محزون کربلا

در هر قبیله از قبل خوان اهل بیت

ماتم رسیده یی شده مجنون کربلا

بس فتنه ها که بر سر مروانیان رسید

وقت طلوع اختر گردون کربلا

بردند داغ فتنه ی آخر زمان بخاک

مرغان زخم خورده ی مفتون کربلا

گرگان پیر دامن پیراهن حسین

ناحق زدند در عرق خون کربلا

خونابه ی روان جگر پاره ی رسول

در هر دیار سرزده بیرون کربلا

این خوان نه اند کیست که پنهان کند کسی

شاید کزین مکابره طوفان کند کسی

ای رفته در قضای خدا ماجرای تو

غیر خدا که می رسد اندر قضای تو

ای رفته با دهان و لب تشنه از میان

آب حیات در قدم جانفزای تو

بیگانه از خدا و رسولست تا ابد

برگشته اختری که نشد آشنای تو

کردی چو در رضای خدا و رسول کار

باشد یقین رضای خدا در رضای تو

چندین هزار جامه ی اطلس قبا شود

فردا که آورند بمحشر عبای تو

بربسته رخت، کعبه و مانده قدم به راه

بهر زیارت حرم کربلای تو

ای دست برده از ید بیضا در آستین

مفتاح هفت روضه ی جنت عصای تو

بخشی ز نور سرمه ی ما زاغ روشنی

بی دیده را کجا خبر از توتیای تو

ما را که دیده در سر این شور و شین شد

عزم زیارت حرمت فرض عین شد

آه این چه میل داشتن ملک و تاج بود

این خود چه برفراشتن تخت عاج بود

دردا که رفت در سر کار زمین ری

آن سر که خونبهای جهانش خراج بود

در جان خارجی زغم گنج کار کرد

زهری که خون پاک امامش علاج بود

دردا که از ملامت سنگین دلان شکست

دلهای مؤمنان که تنک چون زجاج بود

یا رب ز اقتران کدام اختر سیه

اسلام بی حمایت و دین بیرواج بود

شد در هوای گرم نجف همدم سموم

عودی که اهل بیت نبی را سراج بود

پرورده گشت خون یزیدی بشیر سگ

این خشم و نقص و کینه ازین امتزاج بود

قارون وقت ساخت، سپهر عدو نواز

قوم یزید را که به خاک احتیاج بود

اهل نفاق تخت و زر و تاج یافتند

اصحاب صفه دولت معراج یافتند

حاشا که علم عالم جاهل کند قبول

ذاتی که برترست ز اندیشه ی عقول

حاشا که در غبار حوادث نهان شود

آیینه ی قبول و چراغ دل رسول

فردا نظاره کن که چو خار خزان زده

اجزای خار خفته نهد روی در ذبول

بهر عروج مهچه ی رایات مهدوی

عیسی فراز طاق زبرجد کند نزول

قاضی القضاة محکمه ی آخرالزمان

دارالقضا کند چمن دهر از عدول

بر لوح چارفصل بقانون شرع و دین

اشیا کنند بهر قرار جهان حصول

در چارسوی کون به پروانه ی رسول

یابد قرار لم یصل خارجی وصول

نور دوازده مه تابان یکی شود

گیرد فروغ شمع سراپرده ی رسول

چندان بود محاکمه ی فیل بند شاه

کآواز مرتبه نشود خارج از اصول

سکان هفت خطبه به آیین دور گشت

انشا کنند خطبه بنام چهار و هشت

ای دل ثنای وحدت ذات اله کن

بر حال خویش خیل ملک را گواه کن

از شرح دانه های در شاهوار عرش

کلک از عطارد و ورق از مهر و ماه کن

سوی بهشت آدم و آل عبا خرام

طوبی قدان روضه نشین را گواه کن

ای باقر از کناره ی سجاده ی ورع

نوری فرست و چاره مشتی تباه کن

ای صبح صادق از افق غیب کن طلوع

وز مهر در سر علم پیشگاه کن

خلوتسرای موسی کاظم بدیده روب

این بارگاه را علم از شوق آه کن

سرگشته ی منازل شوقیم ای صبا

بویی ز سبزه زار رضا خضر راه کن

گر دین درست خواهی و اسلام ای صبا

در یوزه از در تقی و بارگاه کن

فال تو سعد ای نقی پاک اعتقاد

از دین علم بر آور و آهنگ جاه کن

ای عسکری بکوکبه ی خسروی درای

آفاق پر ستاره ز نعل سپاه کن

ای مهدی آفتاب تو در چاه تا بکی

خود را بسوز و خامه و دفتر سیاه کن

گلزار اهل بیت چو باغ ارم شکفت

ای عندلیب دلشده آهنگ راه کن

ترکیب بند در رثاء سلطان یعقوب

چه شد یا رب که خورشید درخشان بر نمی آید

قیامت شد مگر کان ماه تابان بر نمی آید

نمی گردد نمایان اختری از برج زیبایی

فروزان اختری از برج احسان بر نمی آید

گلی از جویبار زندگانی کس نمی چیند

گیاهی از کنار آب حیوان بر نمی آید

نسیم نا امیدی می وزد از گلشن عالم

دم خوش از نهاد نوع انسان بر نمی آید

چمن پژمرده و گل خشک و بی جان لاله و نرگس

بجز بوی فنا از نخل ارکان بر نمی آید

هوای جانفزا از هیچ گلشن بر نمی خیزد

غبار هستی از صحرای امکان بر نمی آید

نباشد آدمی را چاره جز افتادن و مردن

که می بیند چنین روزی که از جان بر نمی آید

ز مجلس بر نمی آید صدای مطرب خوشخوان

نوای عندلیب از طرف بستان بر نمی آید

شراب لاله گون ساقی بجام زر نمی ریزد

خروش ارغنون از بزم سلطان بر نمی آید

بنعش آراستند امروز تخت و تاج را بینید

سر تابوت بر افلاک شد معراج را بینید

که گفت ای آتش جانسوز کاین بی اعتدالی کن

ز آب زندگانی ساغر جمشید خالی کن

چرا ای باد بر هم می زنی دریای هستی را

دگر گر می توان عالم پر از عقد لآلی کن

چه رستاخیز بود ای باد کاین بی قوتی کردی

تو دانی بعد ازین اظهار صنع لایزالی کن

دگر ای ماه از بهر که عالم می کنی روشن

چه بدرست این نهان شو از نظر چندی هلالی کن

عروس دهر چون این بی وفایی کرد با مردم

بیارا خویش را و بعد ازین صاحب جمالی کن

سزای جام فغفوری نیی ای چرخ دون پرور

شراب تلخ داری جمله در جام سفالی کن

ملالی داشتی تا بود شاه عادلت حامی

چو او رفت از میان انگیز ظلم و بی ملالی کن

بهر روزت یکی در دام می آرد به صد حیلت

کنون بگذار این شیری و یکچندی شغالی کن

بسی بیداد کردی ای فلک اما نه زین بدتر

بظلم رفته کس دادی نداد و فکر حالی کن

جهان تاریک شد چشم و چراغ اهل عالم کو

خداوند جهان یعقوب ختم نسل آدم کو

بدود مشعل ماتم فروغ مهر و مه بستند

برای سایه ی شهزادگان چتر سیه بستند

مگر اقصای عالم کربلا شد در عزای شه

که شیران پرده ی دل بر علمهای سپه بستند

بتخت جم نمیگنجید ذات قهرمان الحق

بعزتخانه ی عرش مجیدش تکیه گه بستند

تعالی الله زهی مشهد که تا این بقعه شد پیدا

مغان و عابدان درهای دیر و خانقه بستند

بسی شستند دست از جان که در فوت چنین شاهی

سراسر آب شد دلها که بر عمر تبه بستند

اجل حکمت نمیداند فغان زین دشمن جانی

که آمد بر سر کار خود از هر جا که ره بستند

نمیگردند سیر از خون مردم قابضان گل

گدا بودند و همت هم بکار پادشه بستند

بعمر داده راضی باش و ملک جاودان کم جو

که آب زندگانی بر سکندر زین گنه بستند

بعشق شاه جان دادند یکسر بنده و آزاد

چه پیمان بوده و کاین راستان کج کله بستند

شه عالم شد و خیل سپه یکباره با هم برد

مه از افلاک رفت و ثابت و سیاره با هم برد

منم یا رب که در خواب آن گل سراب میبینم؟

چه می بینم من بیخود مگر در خواب میبینم

چه نخلست این که از پیش نماز خلق میخیزد

چه شمعست اینکه جایش گوشه ی محراب میبینم

چه ناهمواریست این، وه که در خیل پریرویان

هزاران گیسوی پرتاب را بی تاب میبینم

مگر سرو روان بشکست و گل از باغ بیرون شد

که گلگشت پریرویان چنین در خواب میبینم

چنان شمعی کزان چشم و چراغ خلق روشن بود

همه شب تا بروزش خفته در مهتاب میبینم

مسیحم همدم دل بود و میمردم چه باشد حال

کنون کاین مشت خون را در کف قصاب میبینم

درین مجلس که از نو چرخ بی بنیاد میسازد

بجای باده خون در ساغراحباب میبینم

بطوفان داد عالم را نم پیراهن یوسف

جهان از گریه ی یعقوب در غرقاب میبینم

شهنشاه از جهان بگذشت تاج و تخت بیکس ماند

علی فرمود مجلس خالی از احباب میبینم

مسیحا گو بماتم چشمه ی خورشید را تر کن

خضر گو آب حیوان را بریز و خاک بر سر کن

دل پیر و جوان صد پاره سرو و گل چه کار آید

جهان پرآه و افغان ناله ی بلبل چه کار آید

بماتمخانه یی هر خوبرویی موی خود برکند

چرا روید بنفشه دسته ی سنبل چه کار آید

بنای عشق درهم شد چه سود از عشق مهرویان

خم زلف سیاه و حلقه ی کاکل چه کار آید

گره شد در گلویم های و هوی گریه ای ساقی

دهانم نوحه بست از تنگ می قلقل چه کار آید

نمی مانند باقی جزو و کل در عالم فانی

چو باشد اینچنین تعیین جزو و کل چه کار آید

کجا درمان شود درد اجل پیمانه چون پر شد

چو زور سیل بیش از پیش گردد پل چه کار آید

سیه پوشد فلک هر شام چند این اطلس گلگون؟

چو ابرش ماند بی صاحب لجام و جل چه کار آید

خموش ای عندلیب امسال اگر همدرد یارانی

ریاحین سر بسر در خاک، این غلغل چه کار آید

بهاری اینچنین گریان و عالم در پریشانی

سرود نوحه گو، مطرب درین نوروز سلطانی

کجایی ای فدای جان شیرین جرعه خوارانت

رفیق این سفر ورد و دعای هوشیارانت

کجایی ای چو آب زندگانی از میان رفته

همه تشنه بخون یکدگر خنجر گذارانت

تو رخش عمر ازین آرامگه راندی و از حسرت

بکوه و دشت وحشی و حزین چابک سوارانت

مگر آید قیامت ورنه تا زین خواب برخیزی

نمیماند چراغ دیده ی شب زنده دارانت

تو آن درد آزموده خسرو صاحبنظر بودی

که دل درد آمدی گاهی بآه دلفگارانت

تو بر اوج شرف رفتی و ما چون ذره سرگردان

نه این بود آفتاب من، قرر بی قرارانت

بسیر آن جهان یا رب چه مشکل آشنا دیدی

که شد بیگانه در چشم خدا بین گلعذارانت

گرفتی دامن مقصود و رفتی از میان بیرون

تو عیش جاودان کردی و در خونابه یارانت

بروی مطرب و ساقی کشیده باده ی باقی

غنودی مست و بی پروا زجان افشان یارانت

تو رفتی از نظر اما نمیماند اثر پنهان

حقیقت کار خواهد کرد اگر پیدا اگر پنهان

زهی هم در جوانی سوی حق آورده روی خود

گذشته در اوان عز و ناز از آرزوی خود

ترا زیبد که عمری با همه کس مهر بنمایی

چو خورشیدت نباشد میل دل یکذره سوی خود

زهی آیینه ی گیتی که در گیتی چو جام جم

نبیند با وجود سلطنت گرد عدوی خود

که دارد اینچنین علمی که با آن عشق روزافزون

نگنجد در کفن از غایت شور و غلوی خود

در آتش تا قیامت همنشینان از دریغ و حیف

تو با خود در بهشتی همچو گل در رنگ بوی خود

درین عالم کسی به از تو داد عیش و مستی داد؟

در آنجا نیز خواهی همچنان بودن بخوی خود

غبار هستی از دامن چه مشتاقانه افشاندی

بآب زندگی کردی تو الحق شست و شوی خود

تو آن خورشیدوش بودی که با ذرات خوشنودی

همه عالم نکو دانستی از خلق نکوی خود

فلک بزم ترا دربست اما قدر خود بشکست

کسی هرگز نزد زینگونه سنگی بر سبوی خود

دریغا زود هم با اصل خود پیوست بدر تو

تو در دین بس گران بودی ندانستند قدر تو

که دانستی که در دهر این ستم مشهود خواهد شد

فلکرا شاهکاری اینچنین موجود خواهد شد

باشک آتشین خواهد بدل شد آب حیوانم

سرود نوحه بر جای نوای عود خواهد شد

لباب جام عشرت دست چون میداد میگفتم

نباید خورد ازین شربت که زهرآلود خواهد شد

جهان گو تیره شو از آه سرد ما نمیدانی

که چون آتش کنند از هر کناری دود خواهد شد

زنامقبولی خود دور وحشی شد چنین بهتر

که تا صد سال دیگر همچنان مردود خواهد شد

بمرگ خویش مشتاقم امان از کس نمیخواهم

چه سود امروز یا فردا که دیر و زود خواهد شد

بسودای جهان تا میتوانی در مرو آسان

که سودش در زیانست و زبان در سود خواهد شد

زمان گر بد شود به از حساب صبر چیزی نیست

نپنداری که او را طالع مسعود خواهد شد

زبیداد فلک تا کی زهر آب آتش انگیزی

دعایی کن فغانی عاقبت محمود خواهد شد

بحمدالله که باز از عدل یعقوبی جهان پر شد

بنای خطبه ی شاهی بنام بایسنغر شد

الهی نصرتش ده تا زعالم داد بستاند

مراد دل تمام از بنده و آزاد بستاند

زچندین پادشاه نامدار این یک خلف مانده

بماند سالها تا کینه ی اجداد بستاند

چنان عالم گلستان گردد از عدلش که نتواند

کسی برگی گل از کس با دل ناشاد بستاند

خداوندا سلیمانی ده این شاه پریرو را

که کام مور بخشد انتقام از باد بستاند

رسوم نظم عالم بر دل و دستش روان گردان

بهر یک تخته ی تعلیم کز استاد بستاند

چنان عدلش شود حامی که وقت رفتن از بستان

صبا را حد آن نبود که از گل زاد بستاند

جواب نامه ی فتحش چو خواند قاصد از دوران

کلید چند گنج و کشور آباد بستاند

چنان یک روی و یکدل ساز با هم مردم عهدش

که کس را فکر آن نبود که از کس داد بستاند

وگر باشد خلافی در میان آن اعتدالش ده

که تاب از آتش و دل سختی از فولاد بستاند

الهی تا جهان باشد خداوند جهان بادا

دلیلش عقل پیر و همدمش بخت جوان بادا

ترجیع بند

ای زغیب الغیوب کرده نزول

بسراپرده ی نفوس و عقول

قدسیان را بطاعت تو مدار

عرشیان را بحضرت تو وصول

چارطبع از کمال حکمت تو

اثر و فعل کرده اند قبول

بحر و کانرا زجامعیت تو

نقدهای خزینه شد محصول

سبزه ها را از اقتضای قضا

داده یی گه نمو و گاه ذبول

کرده یی زین میان امین انسان

هم خودش خوانده یی ظلوم و جهول

تا بحدیست وحدتت با خلق

که نمیگنجد اتحاد و حلول

حیرتی داشتم درین معنی

تا رسید این بشارتم زرسول

که زروی معیت و نسبت

عرض و جوهر و فروع و اصول

هر چه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

چینیی در نگارخانه ی چین

مجلسی ساخت همچو خلد برین

قد رعنا و صورت زیبا

سرو آزاد و لاله و نسرین

عارض دلفریب و حلقه ی زلف

گل سیراب و سنبل پرچین

غنچه های دمیده ی خندان

لاله های شکفته ی رنگین

شکل لیلی و هیأت مجنون

نقش فرهاد و صورت شیرین

آب بیرنگ را بصورت رنگ

داده در دیده ی خرد تزیین

مابه الامتیاز این همه شکل

چون شود طرح لاعلی التعیین

آنچه باقی بود چه خواهد بود

باز کن دیده را و نیک ببین

این مثل را نمودم ای عارف

تا شود پاک و روشنت که یقین

هر چه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

بلبلی ناله یی عجب میکرد

در چمن بود و گل طلب میکرد

شام زلف بنفشه را می دیدی

صبح بر روی گل طرب میکرد

بنوا آب را گره میزد

بنفس باد را ادب میکرد

ناله میکرد از کرشمه ی گل

گل تبسم بزیر لب میکرد

جلوه ی شاخ ارغوان میدید

وز دل خونچکان شغب میکرد

شب نمیرست از فغان تا روز

روز فریاد تا بشب میکرد

غنچه میدید و تنگدل میشد

بوی گل میشنید و تب میکرد

باز میجست نسبت هر یک

همه را پرسش از حسب میکرد

تا نگویی که بلبل مشتاق

طلب یار بی سبب میکرد

هر چه در کارگاه امکانست

پره دار جمال جانانست

آفتاب من از دریچه ی نور

میکند در هزار پرده ظهور

گه شود آتش و سخن گوید

بر فراز درخت ایمن و طور

گه برون آرد از دل آتش

گل سیراب و نرگس مخمور

پرتو آفتاب طلعت اوست

داغ جانسوز عاشق مهجور

در طربخانه های هشت بهشت

قصر یاقوت و حشمت فغفور

قدح انگبین و ساغر شیر

جام فیروزه و شراب طهور

سر ما و کمند فتنه ی عشق

دست زهاد و عقد طره ی حور

مست و مخمور و خفته و بیدار

عشق و معشوق و ناظر و منظور

هر چه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

مبتلایی زعشق داغی داشت

آتشی در دل از چراغی داشت

نوبهاران دلش زخلق گرفت

که چو مجنون هوای راغی داشت

از ریاحین و لاله در صحرا

هر طرف نوشکفته باغی داشت

یکدمش غنچه یی حدیثی گفت

یکدمش لاله یی ایاغی داشت

چون نبودش نوای مرغ چمن

ناله ی کبک و بانگ زاغی داشت

بسته بر عود دل بریشم آه

میسرود و بخویش لاغی داشت

یافت در جمله رنگ و بوی حبیب

وه چه روشن دل و دماغی داشت

داشت جمعیتی چنان با خود

که زخلق جهان فراغی داشت

یار میجست از زمین و زمان

وز لب هر کسی سراغی داشت

هرچه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

خیز ای مطرب غزل پرداز

باده در جام ریز و عود بساز

هر لطافت که روی بنماید

در حضورش چراغ دل بگداز

آمد آن شاخ گل کرشمه کنان

بر سرم با هزار عشوه و ناز

گره از غنچه ی دلم بگشود

مهر برداشت از سفینه ی راز

کای هواخواه حسن ده روزه

وی طلبگار رنگ و بوی مجاز

زیر هر پوست مغز نغزی هست

مغز میگیر و پوست می انداز

نافه را مشک جوی و گلرا بوی

باغ را حسن و مرغ را آواز

گشته هر دل بدلبری مایل

کرده هر مرغ بر گلی پرواز

چشم یعقوب و جلوه ی یوسف

دل محمود و عقد زلف ایاز

هر چه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

می صافی و معاشران ظریف

چمن دلکش و هوای لطیف

هر درخت گلی بوصف گلی

کرده رنگین رساله یی تصنیف

همه را داده دوست جام مراد

که نکردست قطره یی تخفیف

طاق ابروی ساقیان ملیح

شادی روی شاهدان حریف

کرده آهنگ پرده ی عشاق

نی لاغر میان و چنگ نحیف

در سماع از نوای منطق طیر

هدهد تاجدار و مور ضعیف

بزمگاهی بدان صفت که خرد

میشود مست و بیخود از تعریف

مطرب از تار ارغنون طرب

بلبل از پرده ی ثقیل و خفیف

این نوا میزنند کز ره عشق

پری و آدمی وضیع و شریف

هر چه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

داشتم لعل پاره یی من هست

از کفم ناگهان فتاد و شکست

سودم آن پاره ها بزیر قدم

توتیا ساختم بقوت دست

نور خورشید از دریچه ی صبح

چون بدین خاک تیره در پیوست

دیدم آن ذره های نورانی

جملگی گشته آفتاب پرست

یار خورشید و لعل پاره دلیست

که درو غیر مهر نقش نبست

تا شود ذره و بمهر رسد

زیر سنگ غمش بباید خست

کی بود کی که بشکنند خمار

جرعه نوشان بامداد الست

که درین صیدگاه شیر شکار

زاهوی دام تا بماهی شست

کبک کهسار و مرغ دریا بار

میزنند این نوا بلند نه پست

هر چه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

باغبان از درخت چند ورق

چید و در کوره کرد بهر عرق

کوره چون کار خویش کرد تمام

شد لباب پیاله یی زمرق

آنچه باقی بماند از آنهمه گل

پاره یی خاک بود بی رونق

عقل در شیشه ماند ازین حیرت

تا کجا رفت آن گل چو شفق

رنگ زرد و بنفش و سیمابی

سبز و گلگون و مشکی و ازرق

همه در نیل عشق یکرنگست

هیچیک را نشد جدا زورق

از من و از تو نام عاریتست

اوست باقی بذات خود صدق

گل چو رو از نقاب غنچه نمود

پرده چون باز شد زروی طبق

از ره علم عین و صدق یقین

گشت چون روز روشنم الحق

هر چه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

من و ساقی و یکدو یار ندیم

بر در گلشنی شدیم مقیم

ناگه از بوستان نسیمی خاست

همرهش نکهت بهشت نعیم

کیست آگاه تا بگوید راست

که چه باشد نسیم و چیست شمیم

آنکه از بوی گل شود بیخود

چه کند امتیاز بوی نسیم

جان نسیمست و معنی او یار

زنده دل زان نسیم جسم رمیم

چکنم حیرتی عجب دارم

دلی از درد و غصه گشته دو نیم

کو نسیمی زبوستان وصال

تا کنم جان و دل باو تسلیم

ای فغانی بدانکه کشف رموز

نشود از تعلم و تعلیم

هر کرا جوهریست در فطرت

باز یابد زفکر و طبع سلیم

که زر و لعل و لؤلؤی شهوار

گوهر شبچراغ و در یتیم

هر چه در کارگاه امکانست

پرده دار جمال جانانست

مقطعات

شمارهٔ ۱ - فغانی فی المثل در عالم خاک : فغانی فی المثل در عالم خاک

شمارهٔ ۲ - ای آنکه فلک طاق حریم حرمت را : ای آنکه فلک طاق حریم حرمت را

شمارهٔ ۳ - حال من و عدو مثل آتشست و نی : حال من و عدو مثل آتشست و نی

شمارهٔ ۴ - ای من غلام همت مردی که بی سخن : ای من غلام همت مردی که بی سخن

شمارهٔ ۵ - شرم دار از چشم مردم چند سازی ای فلک : شرم دار از چشم مردم چند سازی ای فلک

شمارهٔ ۶ - دوش بگرفت محتسب مستم : دوش بگرفت محتسب مستم

شمارهٔ ۷ - بندهٔ همت او باش فغانی که ز جود : بندهٔ همت او باش فغانی که ز جود

شمارهٔ ۸ - صاحب کرمی که مرگ زر دید : صاحب کرمی که مرگ زر دید

شمارهٔ ۹ - شاه عالم پناه اسماعیل : شاه عالم پناه اسماعیل

شمارهٔ ۱ - فغانی فی المثل در عالم خاک

فغانی فی المثل در عالم خاک

اگر نان را نمی یابی وگر آب

مبر حاجت بر ارباب دنیا

که روزی می‌رساند رب ارباب

شمارهٔ ۲ - ای آنکه فلک طاق حریم حرمت را

ای آنکه فلک طاق حریم حرمت را

از قدر و شرف کعبه ی ارباب صفا گفت

عمری ز طواف در این خانه فغانی

جایی نشد و مقصد و مقصود ترا گفت

آخر چو ندید از تو امید نظر و لطف

قطع نظر از خاک درت کرد و دعا گفت

شمارهٔ ۳ - حال من و عدو مثل آتشست و نی

حال من و عدو مثل آتشست و نی

از تیزیش نترسم اگر نیش می شود

هر چند بیش می کند از جهل قصد من

می سوزد و جراحت من بیش می شود

شمارهٔ ۴ - ای من غلام همت مردی که بی سخن

ای من غلام همت مردی که بی سخن

با شاعرش سخاوت و لطف پیاپیست

و آنرا که شعر دادم و بستد بجایزه

آبستن منست اگر حاتم طیست

شمارهٔ ۵ - شرم دار از چشم مردم چند سازی ای فلک

شرم دار از چشم مردم چند سازی ای فلک

آبروی دردمندان را روان چون آب جوی

تا بکی سرگشته گردانی پی وجهی که آن

گر دهی یکرو سیه سازی وگرنه هر دوروی

شمارهٔ ۶ - دوش بگرفت محتسب مستم

دوش بگرفت محتسب مستم

همره او پی قصاص شدم

گرم بگرفته بود همچو تبم

عرقی کردم و خلاص شدم

شمارهٔ ۷ - بندهٔ همت او باش فغانی که ز جود

بندهٔ همت او باش فغانی که ز جود

هرچه گوید همه را بخشد و منت ننهد

یا نگوید که به سائل بدهم صد درهم

یا چو آرد به زبان جهد کند تا بدهد

شمارهٔ ۸ - صاحب کرمی که مرگ زر دید

صاحب کرمی که مرگ زر دید

بر اوج بقا بسی نکو رفت

آن کس که نخورد و بیشتر ساخت

قارون شد و در زمین فرو رفت

شمارهٔ ۹ - شاه عالم پناه اسماعیل

شاه عالم پناه اسماعیل

که جهان ملک اوست یک قلمه

روز جولان ز اسب زیر آورد

شهسواران و صاحبان رمه

سفله را هم پیاده کرد کنون

بجزا خود نشسته اند همه

رباعیات

شمارهٔ ۱ : تا از صفت وجود فانی نشوی

شمارهٔ ۲ : تا چند بنفس خویش بیداد کنیم

شمارهٔ ۳ : تا هستی ما فنای مطلق نشود

شمارهٔ ۴ : در لوح عدم نهان بود نقش وجود

شمارهٔ ۵ : من کیستم آتش بدل افروخته یی

شمارهٔ ۶ : روزیکه فلک بکشت ما داس نهد

شمارهٔ ۷ : آنم که نه آب در دلم جسته نه تاب

شمارهٔ ۸ : ای با همه در میان وادی با همه یار

شمارهٔ ۹ : تا جان ترا فنا میسر نشود

شمارهٔ ۱۰ : آن قوم که اسرار ازل بنهفتند

شمارهٔ ۱۱ : وقتست که رنگریزی تاک کنند

شمارهٔ ۱۲ : منت که رسیدیم بکام دل ازو

شمارهٔ ۱۳ : ساقی قدحی که از میان خواهم رفت

شمارهٔ ۱۴ : افسوس که آتشم ببیهوده فسرد

شمارهٔ ۱۵ : هر دم چو فلک بوضع دیگر گردد

شمارهٔ ۱۶ : تا از نظرم نهفته یی همچو پری

شمارهٔ ۱۷ : جام می و بزم عشرت از میخواران

شمارهٔ ۱۸ : من می نه پی دفع خرد می نوشم

شمارهٔ ۱۹ : تا خار کند نزاع همسنگی گل

شمارهٔ ۲۰ : از گلشن جان غرض گل روی تو بود

شمارهٔ ۲۱ : یا رب سببی که آب حسرت نخورم

شمارهٔ ۲۲ : یا رب بفقیری و جگر سوزی ما

شمارهٔ ۲۳ : ای دل بهوس روزی ننهاده مخواه

شمارهٔ ۲۴ : ایزد همه خلق و لطف بخشید ترا

شمارهٔ ۲۵ : هر چند که خرقه ام شراب آلودست

شمارهٔ ۲۶ : در میکده ها حکم جنونم کردند

شمارهٔ ۲۷ : گاهی ز هوای روز وصلیم نژند

شمارهٔ ۲۸ : روزی دلم از پی سرانجام نشد

شمارهٔ ۲۹ : چون مرغ سحر جناح گلفام گشود

شمارهٔ ۳۰ : ای نظم تو نو گل گلستان خیال

شمارهٔ ۳۱ : می نوش که شد چمن زر افشان ز خزان

شمارهٔ ۱

تا از صفت وجود فانی نشوی

باقی بجمال جاودانی نشوی

در دفع دویی کوش که در طور وفا

محجوب جواب لن ترانی نشوی

شمارهٔ ۲

تا چند بنفس خویش بیداد کنیم

خود را بزوال عقل دلشاد کنیم

نخلی که بدان بهشت سر سبز شود

از پا فگنیم و دوزخ آباد کنیم

شمارهٔ ۳

تا هستی ما فنای مطلق نشود

جان را صفت بقا محقق نشود

تا بر سر دار سر نبازد منصور

بیخود متکلم انا الحق نشود

شمارهٔ ۴

در لوح عدم نهان بود نقش وجود

چینی، حبشی هر آنچه در امکان بود

خورشید قدم برآمد از اوج شهود

ماهیت هر یکی جدا باز نمود

شمارهٔ ۵

من کیستم آتش بدل افروخته یی

وز شعله ی عشق آتش اندوخته یی

در مهر و وفا چو سنگ آتش برگم

باشد که رسم بصحبت سوخته یی

شمارهٔ ۶

روزیکه فلک بکشت ما داس نهد

نامرد چو مرده تن بکرباس نهد

کو شیر دلی که زیر شمشیر فنا

دندان بجگر جگر بالماس نهد

شمارهٔ ۷

آنم که نه آب در دلم جسته نه تاب

وز باده فتاده مست بر خاک خراب

گر لطف تو دستگیر گردد گذرم

چون شعله از آتش و چو ماهی از آب

شمارهٔ ۸

ای با همه در میان وادی با همه یار

وی چون گل و می مدام در دست و کنار

جز تو ز تو نیست جلوه گه در همه حال

موسی ز درخت دید و منصور ز دار

شمارهٔ ۹

تا جان ترا فنا میسر نشود

از نور بقا دلت منور نشود

یکرو شوو یکجهت که انوار خدا

در اینه ی دو رو مصور نشود

شمارهٔ ۱۰

آن قوم که اسرار ازل بنهفتند

در پرده ی دل گوهر وحدت سفتند

گر غیرت آن نبودی و ترک ادب

آن نکته که بود گفتنی می گفتند

شمارهٔ ۱۱

وقتست که رنگریزی تاک کنند

خوبان چمن جلوه بر افلاک کنند

چون خیل ملک یکایک اوراق درخت

آیند فرود و سجده بر خاک کنند

شمارهٔ ۱۲

منت که رسیدیم بکام دل ازو

حل گشت بما جهان جهان مشکل ازو

بنگر که چه سهو کرده باشیم همه

معشوق چنین بما و ما غافل ازو

شمارهٔ ۱۳

ساقی قدحی که از میان خواهم رفت

آشفته و مست از جهان خواهم رفت

در آمدنم نبود از هیچ خبر

آن دم که روم نیز چنان خواهم رفت

شمارهٔ ۱۴

افسوس که آتشم ببیهوده فسرد

وین جام لبالبم رسیدست بدرد

کوشم که کنم دگر چراغی روشن

ترسم که چو برفروزمش باید مرد

شمارهٔ ۱۵

هر دم چو فلک بوضع دیگر گردد

کام دل ازو کجا میسر گردد

صد دور کند بکام خود سیر ولی

چون دور مراد ما رسد بر گردد

شمارهٔ ۱۶

تا از نظرم نهفته یی همچو پری

دیوانه شدم ز غایت در بدری

گر بیخبر آمدم بکوی تو مرنج

کز خود خبرم نبود از بیخبری

شمارهٔ ۱۷

جام می و بزم عشرت از میخواران

فردوس جزای عمل هشیاران

نظاره ی سرو و ارغوان از یاران

عشاق و خیال آتشین رخساران

شمارهٔ ۱۸

من می نه پی دفع خرد می نوشم

حقا که بدفع خوی بد می کوشم

عیبست مرا که خود گریزانم ازو

این عیب ز دیده های خود می پوشم

شمارهٔ ۱۹

تا خار کند نزاع همسنگی گل

زایل نشود ز غنچه دلتنگی گل

مادام که در حجاب نشوست و نما

ظاهر نشود کمال یکرنگی گل

شمارهٔ ۲۰

از گلشن جان غرض گل روی تو بود

زین باغ مراد سرود دلجوی تو بود

مقصود از آفرینش لوح و قلم

نقش خط سبز و طاق ابروی تو بود

شمارهٔ ۲۱

یا رب سببی که آب حسرت نخورم

وز جام هوس شراب غفلت نخورم

از نعمت معرفت غنی ساز مرا

تا نان خسان بزهر منت نخورم

شمارهٔ ۲۲

یا رب بفقیری و جگر سوزی ما

وز شعله ی شوق تو دل افروزی ما

کان لقمه که در پیش بود منت خلق

از خوان لئیمان نکنی روزی ما

شمارهٔ ۲۳

ای دل بهوس روزی ننهاده مخواه

با قسمت خود بساز و از غصه مکاه

صد سال نگردد بهزار آب سفید

رویی که بسیلی طمع گشت سیاه

شمارهٔ ۲۴

ایزد همه خلق و لطف بخشید ترا

وز خلق جهان بلطف بگزید ترا

یکذره‌ات از نور خدا خالی نیست

بالله که می‌توان پرستید ترا

شمارهٔ ۲۵

هر چند که خرقه ام شراب آلودست

سیل مژه ی ترم بخون پالودست

با آنکه دلم ز خلق ناخشنودست

نومید نیم که عاقبت محمودست

شمارهٔ ۲۶

در میکده ها حکم جنونم کردند

در صومعه رفتم و برونم کردند

هم گوشه ی میخانه که توبه شکنان

مژگان سیه سرخ بخونم کردند

شمارهٔ ۲۷

گاهی ز هوای روز وصلیم نژند

گاهی ز شب فراق داریم گزند

تا چند عذاب شب که کی روز شود

مردیم ز غصه ایفلک تا کی و چند

شمارهٔ ۲۸

روزی دلم از پی سرانجام نشد

جانم نفسی مایل آرام نشد

سرتاسر صحرای جهان پیمودم

رفتم، چو غزال چشم او رام نشد

شمارهٔ ۲۹

چون مرغ سحر جناح گلفام گشود

از بیضه ی صبح زرده ی مهر نمود

هر دانه که طاووس شب از دیده فشاند

از دامن صبح طایر روز ربود

شمارهٔ ۳۰

ای نظم تو نو گل گلستان خیال

نثر تو خوش آیندتر از آب زلال

در صورت نظم و نثر لطف سخنت

چون روح مصورست و چون سحر حلال

شمارهٔ ۳۱

می نوش که شد چمن زر افشان ز خزان

رخ چون گل آتشین کن از آب رزان

کز خاک بسی سرو و قد لاله عذار

آیند روان روند چون باد وزان

رباعیات مستزاد

شمارهٔ ۱ : پیوسته مرا فلک جگر خون دارد

شمارهٔ ۲ : از باد خزان درخت عریان گردید

شمارهٔ ۱

پیوسته مرا فلک جگر خون دارد

در سیر و سفر

گفتن نتوان که طالعم چون دارد

در خون جگر

دانی که چه حاصلم شود آخر کار

زینسان که مرا

چون دانه در آسیای گردون دارد

قسام قدر

شمارهٔ ۲

از باد خزان درخت عریان گردید

چون قامت نی

وان گل که چو لاله بود ریحان گردید

کو ساغر می

از شعلهٔ شمع بود دل گرمی جمع

شبهای سیاه

دل نیز چو برگ بید لرزان گردید

از سردی دی

مفردات

شمارهٔ ۱ : دارم بتی که شرح ندارد بهانه اش

شمارهٔ ۲ : همه شب گرد شمع خویش بی‌پروانه می‌گردم

شمارهٔ ۳ : چو نتوانم که در بزم تو بی‌موجب درون آیم

شمارهٔ ۴ : دارم دل گرم و دم تقریر ندارم

شمارهٔ ۵ : اگر عکس تو افتد ای صنم در پرده مستان را

شمارهٔ ۶ : دمی کز تن جدا سازد سرم تیغ جفای تو

شمارهٔ ۷ : در دل من گر دمی آن ماه منزل می‌کند

شمارهٔ ۸ : تو در خوابی و من گرد سرت در ناله و زاری

شمارهٔ ۹ : هر نفست با کسی شوخی و بی باکیست

شمارهٔ ۱۰ : هرکه دارد در دهان چون غنچهٔ سیراب زر

شمارهٔ ۱۱ : بود بیجان آینه از هجر روی روشنش

شمارهٔ ۱۲ : داغ داغم از هوای دوزخ و فکر بهشت

شمارهٔ ۱۳ : بتان با هم حکایت‌های شیرین بر زبان دارند

شمارهٔ ۱۴ : اگر چه میکده بسیار و باده ارزانست

شمارهٔ ۱۵ : چو برگ لاله سموم غمت گداخت مرا

شمارهٔ ۱۶ : نماید تیره‌گون آیینهٔ بی‌روی نکوی او

شمارهٔ ۱۷ : چراغ خلوتم ای باد کشتی بی‌محل امشب

شمارهٔ ۱۸ : بمیرم، چند بر مقصود بخت واژگون باشم

شمارهٔ ۱۹ : به دور لاله چون ابر بهاران رو به صحرا کن

شمارهٔ ۲۰ : تا به عشق تو سر در آوردم

شمارهٔ ۲۱ : ز غم می سوزم و یک لحظه آرامی نمی بینم

شمارهٔ ۲۲ : چو مجنون گر به صحرا افتم از شوق رخت روزی

شمارهٔ ۲۳ : به غیر از مه ندارد کس خبر از ناله و آهم

شمارهٔ ۲۴ : دلگرمی افزون می شود دور از مهی چون هر شبم

شمارهٔ ۲۵ : تا کرد سیب با ذقن او سخن برون

شمارهٔ ۲۶ : زده ام ز عشق شمعی بخود آتشی بخامی

شمارهٔ ۲۷ : ز پیش چشم گریان عزم رفتن چون کند یارم

شمارهٔ ۲۸ : چنان در مجلس می عشوهٔ ساقی کند مستم

شمارهٔ ۲۹ : چو شب ظلمت شود در کوی او از دود آه من

شمارهٔ ۳۰ : نیست در آتش غمت گریه ز روی اضطراب

شمارهٔ ۳۱ : ز راه آن حرم گردی چو در پیراهنم گیرد

شمارهٔ ۳۲ : گرمی مجلس از نفس دلکش منست

شمارهٔ ۳۳ : دوست دشمن گشت و مهرم در دل همدم نماند

شمارهٔ ۳۴ : وقتست که با خوبان در باغ گذار آرم

شمارهٔ ۳۵ : چو میرم شمع من گر بر مزارم پرتو اندازد

شمارهٔ ۳۶ : خوش آن ساعت که در آیینه می‌دیدیم ترا ای ماه

شمارهٔ ۳۷ : هر ناوک مژگان که دلم در نظر آرد

شمارهٔ ۳۸ : خوبی چنانکه از تو صبوری نمی توان

شمارهٔ ۳۹ : ز تو چونکه بیوفایی چه خوشست دور بودن

شمارهٔ ۴۰ : مده ساقی پیاپی جام و بیهوشم مساز امشب

شمارهٔ ۴۱ : آه کز جلوه ی نازک بدنی مست شدم

شمارهٔ ۴۲ : مردم دیده ی من حلقه ی موی تو چو دید

شمارهٔ ۴۳ : ز مهر و ماه بگذشتی به گاه جلوه در خوبی

شمارهٔ ۴۴ : بدل خیال تو دارم خراب چون نشوم

شمارهٔ ۴۵ : عیدست و عیش من برخش جان سپردنست

شمارهٔ ۴۶ : سوختم در عشق و مهر آن صنم دارم هنوز

شمارهٔ ۴۷ : شب که با صد سوز پهلو بر سر آن کو نهم

شمارهٔ ۴۸ : پروانه صفت شبها در بزم دل افروزم

شمارهٔ ۱

دارم بتی که شرح ندارد بهانه اش

ترکی که زهر می چکد از تازیانه اش

شمارهٔ ۲

همه شب گرد شمع خویش بی‌پروانه می‌گردم

رخ چون ماه او می‌بینم و دیوانه می‌گردم

شمارهٔ ۳

چو نتوانم که در بزم تو بی‌موجب درون آیم

شوم دیوانه تا آبی برون بهر تماشایم

شمارهٔ ۴

دارم دل گرم و دم تقریر ندارم

دریاب که می سوزم و تدبیر ندارم

شمارهٔ ۵

اگر عکس تو افتد ای صنم در پرده مستان را

صراحی لعبت چینی نماید می‌پرستان را

شمارهٔ ۶

دمی کز تن جدا سازد سرم تیغ جفای تو

تن زارم روان در سجده افتد پیش پای تو

شمارهٔ ۷

در دل من گر دمی آن ماه منزل می‌کند

تا رود بیرون هزاران رخنه در دل می‌کند

شمارهٔ ۸

تو در خوابی و من گرد سرت در ناله و زاری

چه چشمست اینکه ریزد خون من در خواب و بیداری

شمارهٔ ۹

هر نفست با کسی شوخی و بی باکیست

جان مرا سوختی این چه هوسناکیست

شمارهٔ ۱۰

هرکه دارد در دهان چون غنچهٔ سیراب زر

عاقبت بوسد لب لعل بتان سیمبر

شمارهٔ ۱۱

بود بیجان آینه از هجر روی روشنش

صورت او دید پیدا گشت جانی در تنش

شمارهٔ ۱۲

داغ داغم از هوای دوزخ و فکر بهشت

گه چراغ مسجدم سوزد گهی شمع کنشت

شمارهٔ ۱۳

بتان با هم حکایت‌های شیرین بر زبان دارند

به شکل طوطیان دایم شکرها در دهان دارند

شمارهٔ ۱۴

اگر چه میکده بسیار و باده ارزانست

بجرم شحنه نیرزد گر آب حیوانست

شمارهٔ ۱۵

چو برگ لاله سموم غمت گداخت مرا

روم بدشت عدم کاین هوا نساخت مرا

شمارهٔ ۱۶

نماید تیره‌گون آیینهٔ بی‌روی نکوی او

مگر عکس جمالش آورد رنگی بروی او

شمارهٔ ۱۷

چراغ خلوتم ای باد کشتی بی‌محل امشب

عجب گر درنمی‌گیرد مرا خواب اجل امشب

شمارهٔ ۱۸

بمیرم، چند بر مقصود بخت واژگون باشم

ز من معشوق سامان جوید و من در جنون باشم

شمارهٔ ۱۹

به دور لاله چون ابر بهاران رو به صحرا کن

شراب ارغوانی نوش و عالم را تماشا کن

شمارهٔ ۲۰

تا به عشق تو سر در آوردم

سر به دیوانگی بر آوردم

شمارهٔ ۲۱

ز غم می سوزم و یک لحظه آرامی نمی بینم

سر آمد عمر و این غم را سرانجامی نمی بینم

شمارهٔ ۲۲

چو مجنون گر به صحرا افتم از شوق رخت روزی

به جز خورشید بر بالین نبینم هیچ دلسوزی

شمارهٔ ۲۳

به غیر از مه ندارد کس خبر از ناله و آهم

که او در وادی هجر تو شب‌ها بود همراهم

شمارهٔ ۲۴

دلگرمی افزون می شود دور از مهی چون هر شبم

گویا ببرج آتشین کردست منزل کوکبم

شمارهٔ ۲۵

تا کرد سیب با ذقن او سخن برون

بگرفتش آنچنان که برویش فتاد خون

شمارهٔ ۲۶

زده ام ز عشق شمعی بخود آتشی بخامی

شده ام خراب و رسوا بامید نیکنامی

شمارهٔ ۲۷

ز پیش چشم گریان عزم رفتن چون کند یارم

ز جان خود کنم قطع نظر وز دیده خون بارم

شمارهٔ ۲۸

چنان در مجلس می عشوهٔ ساقی کند مستم

که بی‌خود افتم و ماند چو صورت جام در دستم

شمارهٔ ۲۹

چو شب ظلمت شود در کوی او از دود آه من

بود هر شمع سبز از مجلس او خضر راه من

شمارهٔ ۳۰

نیست در آتش غمت گریه ز روی اضطراب

دود کباب دل مرا کرده روان ز دیده آب

شمارهٔ ۳۱

ز راه آن حرم گردی چو در پیراهنم گیرد

روان هر ذره از بهر زیارت دامنم گیرد

شمارهٔ ۳۲

گرمی مجلس از نفس دلکش منست

جوش و خروش اهل دل از آتش منست

شمارهٔ ۳۳

دوست دشمن گشت و مهرم در دل همدم نماند

آنکه قدری داشتم پیش کسی آن هم نماند

شمارهٔ ۳۴

وقتست که با خوبان در باغ گذار آرم

هم سرو ببر گیرم و هم گل بکنار آرم

شمارهٔ ۳۵

چو میرم شمع من گر بر مزارم پرتو اندازد

فلک هر ذره از خاک مرا پروانه‌ای سازد

شمارهٔ ۳۶

خوش آن ساعت که در آیینه می‌دیدیم ترا ای ماه

تو هردم جلوه می‌کردی و من هم می‌کشیدم آه

شمارهٔ ۳۷

هر ناوک مژگان که دلم در نظر آرد

در دیده نهالی شود و گریه بر آرد

شمارهٔ ۳۸

خوبی چنانکه از تو صبوری نمی توان

هرچند آتشی ز تو دوری نمی توان

شمارهٔ ۳۹

ز تو چونکه بیوفایی چه خوشست دور بودن

نفسی بتلخ کامی زدن و صبور بودن

شمارهٔ ۴۰

مده ساقی پیاپی جام و بیهوشم مساز امشب

شدم من از رخت محروم چون دوشم مساز امشب

شمارهٔ ۴۱

آه کز جلوه ی نازک بدنی مست شدم

چاک دامان گلی دیدم و از دست شدم

شمارهٔ ۴۲

مردم دیده ی من حلقه ی موی تو چو دید

آب حسرت شد و در حلقه ی چشمم گردید

شمارهٔ ۴۳

ز مهر و ماه بگذشتی به گاه جلوه در خوبی

تعالی الله همینست ای پسر معراج محبوبی

شمارهٔ ۴۴

بدل خیال تو دارم خراب چون نشوم

در آتشم ز تو هر دم کباب چون نشوم

شمارهٔ ۴۵

عیدست و عیش من برخش جان سپردنست

او را صباح عید و مرا روز مردنست

شمارهٔ ۴۶

سوختم در عشق و مهر آن صنم دارم هنوز

شد سرم چون شمع در راهش قدم دارم هنوز

شمارهٔ ۴۷

شب که با صد سوز پهلو بر سر آن کو نهم

داغ سازم ز آتش دل هر کجا پهلو نهم

شمارهٔ ۴۸

پروانه صفت شبها در بزم دل افروزم

از هر طرفی شمعی می بینم و می سوزم

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

ترکیبات

مقطعات

رباعیات

رباعیات مستزاد

مفردات

بابافغانی

دیوان اشعار