معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ فنودی

شیخ عبدالحسین فنودی شاعر و مورخ، پسر شیخ عبدالله پسر حاج ملامحمد در سال ۱۲۸۹ یا ۱۲۹۰ قمری در روستای فنود ( اطراف بیرجند ) به دنیا آمد پدر و پدر بزرگ او از روحانیان متقی بودند، پدرش شیخ عبدالله تولیت مدرسه باقریه مشهد را بر عهده داشت اما سرانجام هوای وطن بر او غلبه کرد و به بیرجند بازگشت، عبدالحسین فنودی در چنین خانواده ای به دنیا آمد، او تحصیلات خود را در مشهد پی گرفت و در حدیث و تاریخ و علوم ادبی متبحر شد،سپس به بیرجند آمد و مورد توجه بزرگان قرار گرفت، از عبدالحسین فنودی که مطالعات زیادی در تواریخ و احادیث داشت و مورخی متبحر نیز بود کتاب (مرآت المکنونات فی تاریخ قاینات) نیز منتشر شده است این کتاب که با مرگ نابهنگام شاعر در ۴۲ یا ۴۳ سالگی نا تمام می ماند درباره تاریخ منطقه قهستان نوشته شده است. شعر او نمایانگر شناخت عمیق وی از دقایق و ظرایف ادب پارسی و عربی است و پیام او پیام عشق و همدلی، فاضلی که از درد و رنج مردم و مسائل اجتماعی آگاه است و از رواج جهل و نفاق و دورویی و خرافات در جامعه می‌نالد و هم میهنان خویش را به بیداری، آگاهی، تلاش و ایمان راستین به خدا فرا می‌خواند و خدمت‌گذاری، انسان‌دوستی و کرامت انسانی را تشویق و ترغیب می‌کند، به دین و بزرگان دین عشق می‌ورزد: ای‌هم‌وطنان ز خواب بیدار شوید ** از سستی و گیر و دار هشیار شوید از غفلت و از نفاق دوری جویید **در حفظ وطن به یکدگر یار شوید منبع زندگی نامه : دیوان شیخ عبدالحسین فنودی به اهتمام دکتر محمود رفیعی، انتشارات هیرمند  آثار فنودی به همت آقای مصطفی علیزاده در گنجور در دسترس قرار گرفته است.  

گزیدهٔ اشعار

شمارهٔ ۱ - قبلهٔ جمال : پنهان به سینه دارم پیوسته راز خود را

شمارهٔ ۲ - وفای گلرخان : با آنکه از کف داده ام نقد وصال یار را

شمارهٔ ۳ - غمزهٔ عاشق کش : گیرم نهان کنم به دل اسرار خویش را

شمارهٔ ۴ - دشمن خانگی : این دیده تبه نموده کارم را

شمارهٔ ۵ - در شکایت از روزگار و سفله نوازی آن نابکار و کج رفتاری آن غدار، فرماید

شمارهٔ ۶ - كفر زلف : نگشود بی تو دل به فضای چمن مرا

شمارهٔ ۷ - شاه ممالک عشق : بیا به کلبهٔ من بین شب سیاهم را

شمارهٔ ۸ - شبنم گل چکیده : من به چه شادمان کنم خاطر غم رسیده را

شمارهٔ ۹ - چه کنی سخنوری را؟ : که برد زمن پیامی مه برج دلبری را

شمارهٔ ۱۰ - بی شمع جمال تو : فکری بنماید که دیوانه ام امشب

شمارهٔ ۱۱ - این فنود است : بر من از رحم دل مردم بیگانه بسوخت

شمارهٔ ۱۲ - پاسخ غزلی به مطلع «شحنه بر راه و عسس در ره و منزل دور است - دزد اگر ره نتواند بزند معذور است» که در زمان حیات آن مرحوم مطرح و مطمح انظار افکار و اکابر و ناطقین این دیار بوده است

شمارهٔ ۱۳ - اهل هنر : نه در کف سبحه، نه بر دست جام است

شمارهٔ ۱۴ - دوای دل مسکین : آری آن رشک قمر دلبر دیرین من است

شمارهٔ ۱۵ - غم عشق : در آب و گل مرا مهری عجین است

شمارهٔ ۱۶ - قحط یار نیست : دلبرا ناز تو بر ما عار نیست

شمارهٔ ۱۷ - بهره احرار : گذر دل چو بر آن طرهٔ طرار افتاد

شمارهٔ ۱۸ - مسافران دیار غم : به مسافران دیار غم اگر از وطن خبری رسد

شمارهٔ ۱۹ - کوی یار : ای باد اگر به مودت روزی گذار باشد

شمارهٔ ۲۰ - شب هجران : مگر آن زمان به داد دل من رسیده باشد

شمارهٔ ۲۱ - یار یکدله : از تو مرا ای نگار پس گله باشد

شمارهٔ ۲۲ - طبيب عشق : که گفت عاشق زارت ز غم شکیبا شد

شمارهٔ ۲۳ - طالع سعد : یکی از وصل جانان بهره ور شد

شمارهٔ ۲۴ - ز یار شکوه ندارم : غمی نرفته ز دل ، بر دلم غم دگر آمد

شمارهٔ ۲۵ - جهان عنبرین بو : به یک جرعه مرا دیوانه کردند

شمارهٔ ۲۶ - نگار سنگین دل : صفحه ی رخسار او که مه خجل میکند

شمارهٔ ۲۷ - سرنوشت : عجب مدار فتادم اگر به ملک فنود

شمارهٔ ۲۸ - دامن همت : ای صنم دانی شب هجران چه بر ما می رود؟

شمارهٔ ۱ - قبلهٔ جمال

پنهان به سینه دارم پیوسته راز خود را

وز دل خبر نسازم جز دلنواز خود را

چون شمع اشک ریزم از آتش فراقش

پنهان چگونه سازم سوز و گداز خود را؟

از خویش می روم من زان رو کنم مهیا

از ضعف و ناتوانی خود برگ و ساز خود را

محمود اگر بدیدی این سرو ماه طلعت

از دل برون نمودی مهر ایاز خود را

بی قبلهٔ جمالش در شک و سهو بودم

بستم چو با جمالش عقد نماز خود را

وجّهتُ وَجْهی از دل گفتم به ابروانش

بر خاک پاش سودم روی نیاز خود را

از بیم خصم بدخواه، کوتاه می نمایم

از دامن وصالش دست دراز خود را

ای شیخ دل نهادن بر رنگ و بو چه حاصل؟

میکن حقیقی آخر، عشق مجاز خود را

شمارهٔ ۲ - وفای گلرخان

با آنکه از کف داده ام نقد وصال یار را

نتوانم از خاطر برم آن طلعت گل نار را

قسمت نگر طالع ببین از باغ وصل آن صنم

نا اهل دامن پر زگل، من برده زخم خار را

عهد و وفا بستن مرا بیهوده بشکستن چرا

عشاق را خستن چرا، بنواختن اغیار را

آن کو وفا از گلرخان دارد طمع ماند بدان

از سنگدل خواهد همی وز قعر دریا نار را

شمارهٔ ۳ - غمزهٔ عاشق کش

گیرم نهان کنم به دل اسرار خویش را

پوشم چگونه دیدهٔ خونبار خویش را

پندم مده ادیب که مجنون کوی عشق

تغییر کی توان دهد اطوار خویش را

ناصح زشنع دار مترسان مرا که من

بر دوش میکشم به رهش دار خویش را

آخر مریض عشق توام ای صنم بپرس

یک ره ز لطف حالت بیمار خویش را

طالع مدد نکرد که روزی به کام دل

بینم نشسته پهلوی خود یار خویش را

یاران خویش را همه بیگانه کرده ای

تا آشنا گرفته ای اغیار خویش را

آخر قتیل غمزه ی عاشق کشت شویم

دانسته ایم عاقبت کار خویش را

شیخ از شراب عشق علیرغم زاهدان

آلوده کرد سبحه و دستار خویش را

شمارهٔ ۴ - دشمن خانگی

این دیده تبه نموده کارم را

آشفته نموده روز روزگارم را

بدخواه منست و دشمن جانم

چشم من و برده اعتبارم را

این دشمن خانگیست می دانم

بر باد فنا دهد غبارم را

از نور بصر بسی خطر دارم

نور است و به جان فکنده نارم را

من کشتهٔ چشم یار غمازم

خواهید از او به کینه ثارم را

در رهگذری نظر به رخساری

افکند و نمود سخت کارم را

دل برد ز بر ربود هوش از سر

زان صبر ربود و زین قرارم را

گه خسته ی عشق مهوشی سازد

این قلب رمیده ی فکارم را

گه بسته ی زلف دلکشی دارد

این خاطر مستمند زارم را

بیند رخ خوب و دل دهد از کف

گیرد ز من و دل اختیارم را

شمارهٔ ۵ - در شکایت از روزگار و سفله نوازی آن نابکار و کج رفتاری آن غدار، فرماید

آسمانا چند میریزی به جامم زهر غم را

من نخواهم نوش شهدت، کم به جامم ریز سم را

هر کجا بینی بلایی سوی من سازی روانش

آشنای قلب ریشم میکنی رنج و سقم را

من نه کوه آهنینم یا نه چرخ چارمینم

یا نه خود گاو زمینم تا کشم یکدم الم را

سفلگان را می نوازی جان نیکان میگدازی

خاص هر نا اهل سازی نعمت خاص اعم را

کجروی هایت به خوبان دشمنی هایت به نیکان

عزتت بهر لئیمان ذلتت صاحب کرم را

دایم ای چرخ از جفایت بر مراد و مدعایت

می کشم جام بلایت، می چشم زهر الم را

نشنوی هرگز فغانم نه دهی خط امانم

دادی از خصمیّ جانم جانبم گوش اصم را

هر کجا دون همتی، سازی به من خصم عنیدش

هر کجا بی رتبتی خواهی کشم از وی ستم را

شمارهٔ ۶ - كفر زلف

نگشود بی تو دل به فضای چمن مرا

در دیده خار گشت گل و یاسمن مرا

با درد خلق فارغم از سیر باغ و راغ

خوش کنج درد و گوشه ی بیت الحزن مرا

آواره ام ز کوی تو جور رقیب کرد

این تیره روز خواست جلای وطن مرا

مردم ز دوری تو و از وصال بی نصیب

در بر به جای خلعت وصلت، کفن مرا

ساقی ز جام عشق چنان ساز بیخودم

کز لوح هستی ام برد این ما و من مرا

از بس حدیث عشق تو را کرده ام بیان

خوانند عاشقان همه استاد فن مرا

من شیخ شهر بودم و پرهیزگار دهر

شد کفر زلف یار چنین راهزن مرا

شمارهٔ ۷ - شاه ممالک عشق

بیا به کلبهٔ من بین شب سیاهم را

تپیدن دل و افغان و سوز و آهم را

چه جای دوست که دشمن بسوزدش دل سنگ

اگر که شرح دهم حالت تباهم را

مرا به جرم محبت کشی روا نبود

ببخش بهر خدا این قدر گناهم را

ز دیده سوی تو سازم قدم به صدق و صفا

اگر خدنگ نشاند رقیب ، راهم را

مبین که در صف زهّاد خوار و بی قدرم

نگر به حلقه ی رندان مقام و جاهم را

شه ممالک عشقم گرت که نیست قبول

ببین ز ناله و افغان و غم سپاهم را

شمارهٔ ۸ - شبنم گل چکیده

من به چه شادمان کنم خاطر غم رسیده را

یا به چه تسلیت دهم قلب ستم کشیده را

وه که دل رمیده ام رفت به چین زلف او

دام چگونه کس نهد مرغ قفس پریده را

دوش ز دوری رخت تا به سحر نخفته ام

از شب ما چه غم بود خاطر آرمیده را

گر که به کلبه ام شبی از سر مهر بگذری

جای نشیمنت کنم منظر خاص دیده را

چون به حیا فرو شود خوی ز تاب عارضش

طعنه به باغ میزند شبنم گل چکیده را

باد به قوس ابروان از مژه تیر در کمان

سینهٔ خسته ام نشان ناوک زه کشیده را

نخل قدَت نشانده ام تا که به جویبار دل

از مژه آب می دهم روضهٔ گل نچیده را

شیخ از این دیار غم بارکن و سبک برو

حب وطن چه فایده زهر بلا چشیده را

شمارهٔ ۹ - چه کنی سخنوری را؟

که برد زمن پیامی مه برج دلبری را

که به شکر حسن کمتر بنما ستمگری را

شه کشور نکویی شده ای به خوبرویی

چه شود اگر بپویی ره بنده پروری را

فلک از کمال حسنت بت من جمال گیرد

که به چرخ بنده کردی مه و مهر و مشتری را

به فریب چشم جادو همه عالمی ربودی

به تو داده سحر بابل همهٔ فسونگری را

رخت آفتاب خواندم بسی اشتباه کردم

چه مناسبت به خوبی تو و مهر خاوری را

سر و زر خوش است روزی که به پای دوست ریزی

تو که خواجه بخل ورزی چه کنی توانگری را

عجب از جناب شوکت که ز بندگان نپرسد

ز شهان کجا گدایان ببرند داوری را

تو که شیخ نکته دانی، تن فضل را روانی

ز غم فلک بجانی، چه کنی سخنوری را

شمارهٔ ۱۰ - بی شمع جمال تو

فکری بنماید که دیوانه ام امشب

دیوانه ز هجر رخ جانانه ام امشب

بندید ره سیل که توفان سرشکم

ترسم ببرد خانهٔ ویرانه ام امشب

بی شمع جمال تو در این کلبه ی محنت

پر سوخته از هجر چو پروانه ام امشب

بیچارهٔ همسایه نخوابید زمانی

از گریه و از ناله ی مستانه ام امشب

این ملک فنود است نه یاری نه رفیقی

جز غم که بیاید سوی کاشانه ام امشب

جان بر لب شیخ آمده از حسرت لعلش

گویی که مگر پُر شده پیمانه ام امشب

شمارهٔ ۱۱ - این فنود است

بر من از رحم دل مردم بیگانه بسوخت

ز آتش درد و غمم عاقل و دیوانه بسوخت

این چه می بود که ساقی ازل داد به من

کز خمارش خم و میخانه و پیمانه بسوخت

دوش از سوز دلم گریه کنان تا دم صبح

شمع بگداخت همی تا که چو پروانه بسوخت

این فنود است نه یاری، نه رفیقی، نه کسی

از غم و محنت تنهایی من خانه بسوخت

سینه از آتش هجران بت عهد شکن

آنچنان شعله بر افروخت که کاشانه بسوخت

شمارهٔ ۱۲ - پاسخ غزلی به مطلع «شحنه بر راه و عسس در ره و منزل دور است - دزد اگر ره نتواند بزند معذور است» که در زمان حیات آن مرحوم مطرح و مطمح انظار افکار و اکابر و ناطقین این دیار بوده است

خاطر افسرده و دل خسته و تن ونجور است

پا پر از آبله و کعبه ی مقصد دور است

غمزه خون ریز و مژه تیز و کمان ابروی دوست

زین میان کشتن ما بی گنهان منظور است

دوش تا خون که را ریخته آن نرگس مست

که نخورده می و امروز چنین مخمور است

آتش انداز در این پنبهٔ تن، خوش بگذر

آنکه بر دار فنا جای کند منصور است

تافت تا نور جمال تو به صحرای وجود

سینه سینای غم و مشغله ی دل طور است

خواهی اکسیر سعادت بنمایم به تو من

آه خونین سحر، دانهٔ اشک شور است

شیخ از دشمن بدکیش میندیش جوی

زانکه ما غره به حق، خصم به خود مغرور است

شمارهٔ ۱۳ - اهل هنر

نه در کف سبحه، نه بر دست جام است

نه مسجد نبه خراباتم مقام است

نمی گویم که این نا اهل اهلست

به کیش خویش خودبینی حرام است

اگر باده ننوشم مست عشقم

مرا خون جگر شرب مدام است

عدو گر تهمتم زد نیست باکی

چو حق اندر کمین انتقام است

خدا را خواجه طعنم زاد ندانم

گناهم چیست، تقصیرم کدام است

اگر تقصیر کارم کان عفوی

وگر هم بیگناهم، لطف عام است

در آن حضرت اگر خصمم نخواهد

همینم بس دعای صبح و شام است

به عالم هر که او اهل هنر شد

خلیلش کم عدویش خیل عام است

که نه در مسجدم اذن و جوازی

نه در میخانه ام، کاین شیخ خام است

شمارهٔ ۱۴ - دوای دل مسکین

آری آن رشک قمر دلبر دیرین من است

من چو فرهادم و او خسرو شیرین من است

صنما سرو قدا ماه رخا لعل لبا

چشم شهلای تو غارتگر آیین من است

طرفه حالی است که من سوخته ی عشق و هنوز

ناصح بی خبر اندر پی تسکین من است

بعد از اینم گله از محنت تنهایی نیست

در شب هجر اجل بر سر بالین من است

رشته ی سبحه تو راه زلف پر از چین ما را

همه داند که این دین تو آن دین من است

برو ای شیخ و زمینای نشاطم بگذر

نوش این باده دوای دل مسکین من است

شمارهٔ ۱۵ - غم عشق

در آب و گل مرا مهری عجین است

به کنج دل هم عشقت دفین است

تغافل تا به کی از حال زارم

بتا رسم وفاداری نه این است

گرم سر بر سر زانو گذاری

سرم از فخر بر عرش برین است

مگر رحمی کند بر دردمندی

خداوندی که رب العالمین است

کمان ابروان و تیر مژگان

به صید دل مرا اندر کمین است

به رخسار تو آن زلف سمن سا

شب و روزی به یکدیگر قرین است

مدام از دست گردون شیخ دلخون

به کنج درد و غم خلوت نشین است

شمارهٔ ۱۶ - قحط یار نیست

دلبرا ناز تو بر ما عار نیست

نیم جو پر خاطر ما بار نیست

گر تو ما را می نخواهی گو مخواه

جان به قربان تو قحط یار نیست

با که گویم با تو گوید یک سخن

وه که یک کین محرم اسرار نیست

آشنا بودی شدی بیگانه خو

خاطرت جز مایل اغیار نیست

عاقبت گردی پشیمان زین روش

این سخن را جای هیچ انکار نیست

طعن ارباب عنادم می کشد

ورنه جورت این همه دشوار نیست

راست خواهی نیکوان دیوانه اند

یک پری رخ عاقل و هشیار نیست

این حکایت گشت روشن همچو روز

شد محقق شاهدی در کار نیست

ورنه کی عیسی گذارد خر خرد

با که گویم‌‌ یار برخوردار نیست

شمارهٔ ۱۷ - بهره احرار

گذر دل چو بر آن طرهٔ طرار افتاد

گشت دیوانه و در بند گرفتار افتاد

قوت از پا و قرار از دل و هوش از سر رفت

هر که را چشم بر آن عارض گلنار افتاد

غرض از خلقت افلاک محبت شد و بس

صیت عشق است که در گنبد دوار افتاد

قستم خون دلی آمد همه از ساغر دهر

چه کنم غم ز ازل بهرهٔ احرار افتاد

اشک غماز شد و پردهٔ رازم بدرید

سر دل فاش کند دیده چو خونبار افتاد

دوش از باده خوری توبه نمودم، امروز

خرقه و سبحه گرو، در کف خمار افتاد

ما به میدان غمت تاخته جان باخته ایم

عاشق از سر گذرد کار چو دشوار افتاد

جان من سوخت ز غم چاره وصال تو نشد

رحمی ای دوست که کار من و دل زار افتاد

شیخ اسرار حقایق بسی آموخته لیک

چه کند غمزده با نطق ، که از کار افتاد

شمارهٔ ۱۸ - مسافران دیار غم

به مسافران دیار غم اگر از وطن خبری رسد

بود آنچنان که حیات جان، به مریض محتضری رسد

همه شب دو دست دعای من، سوی آسمان که ز لطف حق

مگر این شبان فراق راه ز پی دعا سحری رسد

نه ز یار پیک بشارتی نه به عهد وصل اشارتی

نه ز مهر کلک و کتابتی، به فتاده از نظری رسد

بروای فلک که شوی نگون ز تو داد طالع واژگون

که غمی نرفته ز دل برون ، غم و درد تازه تری رسد

نه به کلبه ام ز تو تابشی، سوی عاشقان نه خرامشی

چه زمان بود که نوازشی، به گدای دربدری رسد

صنما نهال قد تو راه به زمین سینه نشانده ام

کنم آبیاریش از مژه که از این شجر ثمری رسد

شمارهٔ ۱۹ - کوی یار

ای باد اگر به مودت روزی گذار باشد

آهسته تر گذر کن کان کوی یار باشد

پیغام دردمندی با صد نیازمندی

برگو به نازنینی کز آن دیار باشد

کای دوست در فراقت از عمر سیر گشتم

تا چند روزگارم اینگونه تار باشد

سرها در آن نواحی با خاک راه یکسان

دلها در آن نواحی از غم فکار باشد

اول ز خاک کویش مشکین نما نفس را

بنگر که خاک آن کوی چون مشکبار باشد

چشمی به غمزه بینی عالم خراب کرده

زلفی که همچو روزم تاریک و تار باشد

طاووس دلفریبی صیدش به جلوه عنقا

آهو وشی که شیران او را شکار باشد

چهری که مهر پیشش از شرم زرد گشته

رویی که ماهش از رشک زیر غبار باشد

شمارهٔ ۲۰ - شب هجران

مگر آن زمان به داد دل من رسیده باشد

که گیاه ناامیدی زگلم دمیده باشد

ز صباح حشر ترسد مگر آن گناهکاری

که شب دراز هجران صنمی ندیده باشد

مکن ای صبا مشوش سر زلف آن پری را

بگذار خاطر ما دمی آرمیده باشد

دل من ز دیده بیرون به هوای زلف او شد

نتوان گرفت مرغی که قفس پریده باشد

نکند سلامت آن کس من زار ناتوان را

که به عمر خار عشقش به جگر خلیده باشد

به ره وفا و مهرت همه راست رو چو تیرم

به قدم مبین که از غم چو کمان خمیده باشد

به حیات جاودانی نرسم مگر زمانی

که سرم به راه عشقش و ز تنم بریده باشد

گلهٔ شب فراقش به نسیم صبح کردم

نه عجب که شرح حالم ز صبا شنیده باشد

به خدا که شیخ در سر همگی خمار دارد

چه شود ز جام وصلت قدحی کشیده باشد

شمارهٔ ۲۱ - یار یکدله

از تو مرا ای نگار پس گله باشد

عاشق بیچاره تنگ حوصله باشد

زلف تو زنجیر دل بود چه توان کرد

آنکه گرفتار قید و سلسله باشد

بادیه پیمای کوی عشق نصیبش خار

مغیلان و قطع مرحله باشد

جور مکن ترسم ای صنم که به محشر

پرسش حقت از این معامله باشد

دل ندهم بعد از این دمی به نکویان

یار به من گر ز مهر یک دله باشد

شمارهٔ ۲۲ - طبيب عشق

که گفت عاشق زارت ز غم شکیبا شد

دروغ گفت که صبر از غمش به یغما شد

بیا به دیدهٔ پر آب من مشاهده کن

که در فراق تو از اشک رشک دریا شد

به چاره سازی و درمان درد درماند

طبیب عشق اگر فی المثل مسیحا شد

به کنج خلوت ما‌ ره نمی بری زاهد

کجا مقام مگس آشیان عنقا شد

نهال قد تو تا سبز‌ شد به مزرع دل

مرا ز سر هوس شاخسار طوبا شد

فروغ طلعت ،دلدار جان شیخ بسوخت

بیا نظارهٔ دل کن که طور سینا شد

شمارهٔ ۲۳ - طالع سعد

یکی از وصل جانان بهره ور شد

یکی از اشک و غم خون در جگر شد

یکی از خون دل پرورد نخلی

دگر برخورد از او چون با ثمر شد

بگردد طالعم شاید شود سعد

کنون مشکل که نحس مستمر شد

چه خواهی چرخ از این آشفته حالم

که از زلف سیاهش تیره تر شد

بتا برگو خطا از ما چه دیدی؟

که میل خاطرت سوی دگر شد

چو شب بگرفت زلفت خصم در دست

به جانم هر سر مو نیشتر شد

نه پنداری که مهرت کم شد از دل

نگردد کم و لیکن بیشتر شد

دو دستش غل شود در گردن مرگ

اگر با آن میان دست و کمر شد

یکی را خلعت شادی به بر در

یکی از هجر جانان خون جگر شد

شمارهٔ ۲۴ - ز یار شکوه ندارم

غمی نرفته ز دل ، بر دلم غم دگر آمد

کهن نگشته حدیثی، حدیث تازه تر آمد

شبان تیره امیدم بدی به صبح سعادت

ببین که صبح مرادم، ز شام تیره تر آمد

به هر کجا که روم قسمتم بلاست چه سازم؟

که دور چرخ به جانم عدوی کینه ور آمد

ز خوان دهر حریفان همه به عیش و تنعم

مرا همی دل بریان نصیب با خطر آمد

خبر دهید به مرغان هم ترانهٔ گلشن

که طایری ز شما از جفا شکسته پر آمد

بسوزد اختر بختم که دایم از اثر او

سپهر شوم به جانم عدوی کینه ور آمد

ز یار شکوه ندارم که جان فدای وفایش

هر آنچه بر سرم آمد ز چرخ بد سیَر آمد

جدا نشد زکمان فلک به کینه خدنگی

جز آنکه سینهٔ مجروح و خسته ام سپر آمد

کجایی ای بت خوبان که دور از آن‌ رخ زیبا

شب فراق سرشکم ز پای تا کمر آمد

شمارهٔ ۲۵ - جهان عنبرین بو

به یک جرعه مرا دیوانه کردند

چه می بود این که در پیمانه کردند؟

چنین قسمت کجا باشد مروت؟

رخت شمع و دام پروانه کردند

جهان امروز گشته عنبرین بو

مگر آن زلف مشکین شانه کردند؟

شمارهٔ ۲۶ - نگار سنگین دل

صفحه ی رخسار او که مه خجل میکند

واضح و روشن بود چه تا به دل می کند

غبار هستی من به باد غم میدهد

خاک وجود مرا ز گریه گل می کند

غمزدهٔ هستی او می کشدم بیگنه

لب شکربیز او ز خود بحل میکند

گر رقم قتل من رقیب صادر کند

نگار سنگین دلم زکین سجل می کند

دهکدهٔ ما کجا رخ چنین دلکشی

که خون به قلب بت چین و چگل می کند

عهد نمودم که دل به دلبران کم دهم

جمال او شیخ را عهد گسل می کند

اگر که قارون رود به خیل عشاق او

ورا را به مانند من زار و مقل می کند

شمارهٔ ۲۷ - سرنوشت

عجب مدار فتادم اگر به ملک فنود

مراز دفتر تقدیر سرنوشت این بود

صلاح کار دگر از من خراب مجو

که از طراز وجودم نه تار ماند نه پود

به خصم چهره ی زردم ز غم گواهی داد

به آستین چو کنم پاک چشم خون آلود

زبان من که کلید در حقایق بود

بیست چرخ ستمگر چو باب کینه گشود

کنون خموش نشستم که خصم بدرفتار

چو دید شهد بیانم به کینه اش افزود

مرا سریست سراسر خراب از محنت

مرا دلیست گدازان ز نار غم چون عود

نگار خویش چو دیدم به دست مدعیان

برآمد از دل من آه و بار غم افزود

نوای بلبلی از سر ربود دوشم هوش

چه خوش به شاخ گلی این کلام نغز سرود

در این چمن به چه امید آشیان بندیم

که گل زبان دو روز دگر کند بدرود

بیا به اشک بشوییم این کدورت دل

به آه و ناله بسوزیم جان خصم عنود

شمارهٔ ۲۸ - دامن همت

ای صنم دانی شب هجران چه بر ما می رود؟

آهم از افلاک چون اشکم به دریا می رود

ای طبیب از سر برو بیهوده بهبودم مخواه

جان من دلبر گرفت امروز و فردا می رود

دانهٔ خال سیاهش رهزن دین و دلست

کز کف پرهیزگاران نقد تقوی می رود

آنکه اندر خانه دارد سرو قد گلرخی

گر به بستان می رود بالله که بیجا میرود

دامن همت نیالایم به عصیان گرچه دل

در پی خوبان مه رو بی مهابا می رود

من که اهل وجد و حالم ترک آن رخ چون کنم؟

زاهد افسرده را پای دل از جا می رود

سرو بستان پا به گل از خجلت رفتار اوست

با جمال یوسفی، بنگر چه زیبا می رود

فنودی

گزیدهٔ اشعار