معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ فصیحی هروی

میرزا فصیح‌الدین فصیحی هروی فرزند ابوالمکارم (زادهٔ بخارا احتمالاً در سال ۹۸۷ قمری، درگذشتهٔ سال ۱۰۴۹ قمری در هرات) شاعری که از بزرگان سادات هرات بود و نسبش به خواجه عبدالله انصاری می‌رسد. پس از چیرگی عبیدالله خان ازبک بر هرات در ۹۹۷ق، ابوالمکارم با خانواده‌اش به هرات بازگشت و همانجا ساکن شد و در همان زمان، فصیح‌الدین ده ساله بود. صیحی در هرات تحصیل نمود و در شعر شهرت یافت. او نزد والیان و بیگلربیگی‌های هرات و خراسان ارجمند گشت و آنان را ستود. در ۱۰۲۲ق ناگهان تصمیم به مهاجرت به هند گرفت، از هرات به قندهار گریخت اما در راه گرفتار سواران والی خراسان شد، او را به هرات بازگرداندند و به فرمان حسین‌خان (والی) به زندان افتاد، اما پس از اندکی بخشوده شد. چند سال بعد، در عهد حسن‌خان شاملو و در نشستی نزد او، مناظره‌ای میان حکیم شفایی و فصیحی روی داد. در این مناظرهٔ ادبی که به مشاجره انجامیده بود، «حسن‌خان جانب فصیحی را گرفت، شفایی رنجید و از هرات برآمد و فصیحی را هجو گفت.» فصیحی چون به هند نرفت، به ناچار دیوان اشعارش را به هند فرستاد، با آمدن شاه عباس اول در ۱۰۳۱ ق به هرات، مورد توجه شاه قرار گرفت و در ملازمت وی به قزوین رفت. پس از چندی به هرات بازگشت. وی را «ملک‌الشعراء خراسان» نامیده‌اند. وی در سرودن شعر، به‌ویژه قصیده و غزل، توانا بود و شاعرانی چون ناظم هروی، درویش واله و میرزا جلال اسیر شهرستانی، از شاگردان و تربیت یافتگان او هستند. وی خط شکسته را نیز به خوبی می‌نوشت. اشعارش ساده و روان و دارای مضامینی دقیق و عاشقانه و نزدیک به شاعران سبک خراسانی است و در عین حال از مفاهیم پیچیده و ترکیبات استعاری دشوار بر کنار است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : برقیم ولی رنجه نسازیم گیا را

شمارهٔ ۲ : گرفت گریه ما کوه و دشت و صحرا را

شمارهٔ ۳ : برخیز و گوی جلوه مالک رقاب را

شمارهٔ ۴ : خدایا روزی این خود‌پرستان ساز جنت را

شمارهٔ ۵ : چو آفتاب کند تاب شرم ماه ترا

شمارهٔ ۶ : سرمه کوری کشیدم دیده تحقیق را

شمارهٔ ۷ : آن قطره‌ام که بحر به دور افکند مرا

شمارهٔ ۸ : باز عشق آمد که آراید گلستان مرا

شمارهٔ ۹ : جنونی کو که سرگردان کنم در دیده طوفان را

شمارهٔ ۱۰ : بردیم باز بر سر نظاره دیده را

شمارهٔ ۱۱ : به صبوری بفریبم دل شیدایی را

شمارهٔ ۱۲ : هنوز شعله‌فشانست آه حسرت ما

شمارهٔ ۱۳ : عشق کرم آموز در‌آمد ز در ما

شمارهٔ ۱۴ : پامال ترکتاز خزان شد بهار ما

شمارهٔ ۱۵ : شبی که هجر بپرداخت از تو منزل ما

شمارهٔ ۱۶ : آشفته‌تر از ماست بسی انجمن ما

شمارهٔ ۱۷ : چون شعله پرتب است درون و برون ما

شمارهٔ ۱۸ : باز دل در موج تبخال از تب حرمان کیست

شمارهٔ ۱۹ : باز دل بر در غم طرح محبت انداخت

شمارهٔ ۲۰ : عندلیب عشق را جز ناله‌های زار نیست

شمارهٔ ۲۱ : خاکستر این سوخته را باز توان سوخت

شمارهٔ ۲۲ : امشب از شعله آهم جگر غم می‌سوخت

شمارهٔ ۲۳ : ستم ز نرگس مستت ستمگری آموخت

شمارهٔ ۲۴ : ساقی که می‌ خود همه در جام شمار ریخت

شمارهٔ ۲۵ : شناخت ذوق بهار آنکه گل به دامان ریخت

شمارهٔ ۲۶ : چه آبروی که آن رانه عشق روی تو ریخت

شمارهٔ ۲۷ : هجر تو جزو اول دیوان محنتست

شمارهٔ ۲۸ : بر گوش دلم زمزمه توبه حرام است

شمارهٔ ۲۹ : چون عدم از بر عالم برخاست

شمارهٔ ۳۰ : کی ز ماتمخانه ما دود افغان برنخاست

شمارهٔ ۳۱ : کارم چو زلف یار پریشان و در هم است

شمارهٔ ۳۲ : ناله رازی‌ست که در سینه نهفتن ستم است

شمارهٔ ۳۳ : هزار گل ز جگر در کنار خنده ماست

شمارهٔ ۳۴ : باز جانم دوزخ آشام از غم غمخوار تست

شمارهٔ ۳۵ : امشب از دولت دیدار تو عید نظرست

شمارهٔ ۳۶ : ما و من برلب مرغان چمن بسیارست

شمارهٔ ۳۷ : عالم ز ما تهی و ز افغان ما پرست

شمارهٔ ۳۸ : ما غریبان را ز ناکامی کنار جان پرست

شمارهٔ ۳۹ : بی روی او نظاره ز چشمم برون نشست

شمارهٔ ۴۰ : وفای عهد ز خوبان عهد ما غلط‌ست

شمارهٔ ۴۱ : در مذهب ما هر چه بجز دوست حرامست

شمارهٔ ۴۲ : بی بصر دیده ارباب هوس حیرانست

شمارهٔ ۴۳ : برون شدن ز دلم درد را چه امکانست

شمارهٔ ۴۴ : چون غنچه دلم شیفته و دل نگرانست

شمارهٔ ۴۵ : شه محبتم و ملک غم بلاد منست

شمارهٔ ۴۶ : من آن صیدم که صیادم جنونست

شمارهٔ ۴۷ : گستاخی نظاره ما جرم جنونست

شمارهٔ ۴۸ : نهفته در دم شمشیر نوبهاری هست

شمارهٔ ۴۹ : آن سرو خرامان که گذشت از چمن کیست

شمارهٔ ۵۰ : در می‌زنم چه شد که گشایش پدید نیست

شمارهٔ ۵۱ : آتش به از گلی‌ست کش آسیب خار نیست

شمارهٔ ۵۲ : آن نسیمم که سر و برگ خس و خارم نیست

شمارهٔ ۵۳ : نافه چو طره غالیه بار تو نیست

شمارهٔ ۵۴ : نخل طلبم هیچ مرا برگ و بری نیست

شمارهٔ ۵۵ : بی سبب زلفش اضطراب نداشت

شمارهٔ ۵۶ : تب دوش از ملال تو از خود خبر نداشت

شمارهٔ ۵۷ : دی قاصد یار آمد و مژگان‌تری داشت

شمارهٔ ۵۸ : نوبهاران از در این باغ و بستان بازگشت

شمارهٔ ۵۹ : از دل هزار لخت به چشم نثار رفت

شمارهٔ ۶۰ : از فیض گریه‌ام مژه نشو و نما گرفت

شمارهٔ ۶۱ : شب بی‌خبرم حرف فراقت به زبان رفت

شمارهٔ ۶۲ : دوش غم بر گریه‌های زخم ما خندید و رفت

شمارهٔ ۶۳ : از عافیت طراوات گلزار کس مباد

شمارهٔ ۶۴ : شب نخل تجلی به گلستان تو بر داد

شمارهٔ ۶۵ : هر قطره خون گرم که از دل در اوفتد

شمارهٔ ۶۶ : غم عشقت به عالم در نگنجد

شمارهٔ ۶۷ : چنان که باغ در آغوش گل نمی‌گنجد

شمارهٔ ۶۸ : مگر بازم دل از زخم جفایی شاد می‌گردد

شمارهٔ ۶۹ : سر آشفته بختم تا به کی بر خویشتن خندد

شمارهٔ ۷۰ : از روز سیاهم شب هجران گله دارد

شمارهٔ ۷۱ : غمش به تازه ندانم چه مدعا دارد

شمارهٔ ۷۲ : بر خرمنم طلیعه برقی گذار کرد

شمارهٔ ۷۳ : رفت صد عید و نسیمی یاد باغ ما نکرد

شمارهٔ ۷۴ : حسن پیرایه دکان هوس نتوان کرد

شمارهٔ ۷۵ : دیده هرگز خویشتن را صید شهبازی نکرد

شمارهٔ ۷۶ : سالها دیده ما را مژه دربانی کرد

شمارهٔ ۷۷ : عشق هر ساعت شبیخون بر دل ریش آورد

شمارهٔ ۷۸ : دیده امشب ره نظاره به پایان آورد

شمارهٔ ۷۹ : خطت هر دم جهانی از تجلی رایگان گیرد

شمارهٔ ۸۰ : گرت خراب کند عشق تا ز سر سازد

شمارهٔ ۸۱ : نشئه‌ی شوق کی از ساغر عشرت خیزد

شمارهٔ ۸۲ : ز خواب آن چشم شهلا برنخیزد

شمارهٔ ۸۳ : فلک خونم به تیغ آن بت بی‌باک می‌ریزد

شمارهٔ ۸۴ : خوش آن بهشت کش از شعله نو گلی باشد

شمارهٔ ۸۵ : چه دانستم که رازم مو به مو اظهار خواهد شد

شمارهٔ ۸۶ : گر نقاب از رخ بگیری آفتابم می‌کشد

شمارهٔ ۸۷ : تنم از داغ حسرت رشک آتشگاه گبران شد

شمارهٔ ۸۸ : هر شبم داغی چنان در گلخن تن بشکفد

شمارهٔ ۸۹ : خون شکایتم ز لب زخم چون چکد

شمارهٔ ۹۰ : جان بی‌رخ تو درد دل غمزده داند

شمارهٔ ۹۱ : رفتند همدمان و مرا دل فگار ماند

شمارهٔ ۹۲ : در فراق شعله خاکستر نشینم کرده‌اند

شمارهٔ ۹۳ : چشم ترا ز مستی ناز آفریده‌اند

شمارهٔ ۹۴ : ماییم جدا از تو به غم ساخته‌ای چند

شمارهٔ ۹۵ : خنده ساقی دگر در ساغر آتش می‌زند

شمارهٔ ۹۶ : تلخکامان مزه شهد هوس نشناسند

شمارهٔ ۹۷ : شوق دیدار تو چون چشم مرا باز کند

شمارهٔ ۹۸ : یک ناوک ارنه در دل صد پاره بشکند

شمارهٔ ۹۹ : چون امتان کبر حدیث نسب کنند

شمارهٔ ۱۰۰ : نوبهار آمد که مرغان بال و پر گلگون کنند

شمارهٔ ۱۰۱ : اگر ز حسن تو یک ذره آشکاره کنند

شمارهٔ ۱۰۲ : در دیده نگه چون ز تو در خون بنشیند

شمارهٔ ۱۰۳ : دل در آن زلف پریشان رسد و بنشیند

شمارهٔ ۱۰۴ : بیزارم از آن سینه که از جوش نشیند

شمارهٔ ۱۰۵ : چون صبا جلوه آن زلف گره گیر دهد

شمارهٔ ۱۰۶ : عشق هر جا دست با غیرت پی پیمان دهد

شمارهٔ ۱۰۷ : یاد آن شبها که بزم عیش ما آباد بود

شمارهٔ ۱۰۸ : شب که جانم خسته از بیم وداع یار بود

شمارهٔ ۱۰۹ : شب همه شب با صبوری ناله‌ام در جنگ بود

شمارهٔ ۱۱۰ : دوش از تب پیکرم چون شعله آتش بال بود

شمارهٔ ۱۱۱ : تا من آتش خانه بودم رسم خاکستر نبود

شمارهٔ ۱۱۲ : تا گلستان بود کی پرخار بیدادم نبود

شمارهٔ ۱۱۳ : خوش آن که جوش دیده بیهوده بین نبود

شمارهٔ ۱۱۴ : تا سر مژگان تماشا دیده بر هم چیده بود

شمارهٔ ۱۱۵ : دل را دگر در کین ما بر لب چه نفرین می‌رود

شمارهٔ ۱۱۶ : کو جنون تا هر نفس لب در سراغی گم شود

شمارهٔ ۱۱۷ : به باده صوفی ما صاف از ریا نشود

شمارهٔ ۱۱۸ : رمزی‌ست خط دوست که چون بخت سر‌آید

شمارهٔ ۱۱۹ : بهشتی روی من چون پرده از رخسار بگشاید

شمارهٔ ۱۲۰ : مراد ما ز مادر بر سر خشت عدم آید

شمارهٔ ۱۲۱ : دل از ولایت غم بار بسته می‌‌آید

شمارهٔ ۱۲۲ : دیدی که چو بخت یار برگردید

شمارهٔ ۱۲۳ : دیده امشب همه شب خواب پریشان می‌دید

شمارهٔ ۱۲۴ : کسی در این چمن اسرار رنگ و بو فهمید

شمارهٔ ۱۲۵ : باز دل آوازه زلف پریشانی شنید

شمارهٔ ۱۲۶ : ای دل نشاط صرف کن و غم نگاه دار

شمارهٔ ۱۲۷ : تا نفس داری سراغ کوی آن مه‌پاره گیر

شمارهٔ ۱۲۸ : گر آگهی ز دوق طلب تشنه لب بمیر

شمارهٔ ۱۲۹ : گرت بود جگری سوختن ز داغ آموز

شمارهٔ ۱۳۰ : چون عشق آشنای تو شد از خرد گریز

شمارهٔ ۱۳۱ : هرگز مباش آتش سوزان سپند باش

شمارهٔ ۱۳۲ : تا توانی در ترازوی هوس بی سنگ باش

شمارهٔ ۱۳۳ : من که افسرده‌ترم از نفس مرغ خموش

شمارهٔ ۱۳۴ : چون اشک خرقه طلب از خون ناب پوش

شمارهٔ ۱۳۵ : تاب خورشید رخت از تب فزونتر بود دوش

شمارهٔ ۱۳۶ : متاع اشک گر آتش بود برو بفروش

شمارهٔ ۱۳۷ : ز پا افکند ما را آرزوی سرو بالایش

شمارهٔ ۱۳۸ : از پی رفع خمار دل غم‌پرور خویش

شمارهٔ ۱۳۹ : از خون کشتگان شکفد لاله‌زار عشق

شمارهٔ ۱۴۰ : می‌آید از سیر جگر آهم گلستان در بغل

شمارهٔ ۱۴۱ : گرد افغانم ز دامان جرس افتاده‌ام

شمارهٔ ۱۴۲ : دردم و نوش مراد از نیش نشتر خورده‌ام

شمارهٔ ۱۴۳ : ناله دردم و خوش بر سر کار آمده‌ام

شمارهٔ ۱۴۴ : جوش ذوقم خوش‌نشین کشور میخانه‌ام

شمارهٔ ۱۴۵ : چون ابر شب ز آتش تب می‌گریستم

شمارهٔ ۱۴۶ : یک گام گر از محمل غم باز‌پس افتم

شمارهٔ ۱۴۷ : دیده را گم داشتم عمری و اکنون یافتم

شمارهٔ ۱۴۸ : درین مدت که در خیل اسیران تو جا کردم

شمارهٔ ۱۴۹ : چو شبها بستر و بالین دل از ریش می‌کردم

شمارهٔ ۱۵۰ : شب که غمهای ترا پرده‌نشین می‌کردم

شمارهٔ ۱۵۱ : پریشان ناله‌ام بر گرد هر گلزار می‌گردم

شمارهٔ ۱۵۲ : به بوی درد پریشان زلف یار شدم

شمارهٔ ۱۵۳ : چمن پیرای صبحم کیمیای خاروخس دارم

شمارهٔ ۱۵۴ : لب زخم ستمم مژده ماتم دارم

شمارهٔ ۱۵۵ : ارمغان از بینوایی غم به گلشن می‌برم

شمارهٔ ۱۵۶ : بترس از آن که دمی دامن سحر گیرم

شمارهٔ ۱۵۷ : گر شاهد غم جلوه کند کام نگیرم

شمارهٔ ۱۵۸ : فردوس ساز کلبه پردود آتشم

شمارهٔ ۱۵۹ : نوبهارست و در انجام طرب می‌کوشم

شمارهٔ ۱۶۰ : گوارا باد آیات تجلی بر لب هوشم

شمارهٔ ۱۶۱ : دیریست که از گریه بهار دل ریشم

شمارهٔ ۱۶۲ : نسیم نوبهاران نیستم کاندر چمن رقصم

شمارهٔ ۱۶۳ : چون سینه ماتم‌زدگان غرقه داغم

شمارهٔ ۱۶۴ : کتاب عشقم و آیات زلف دوست عنوانم

شمارهٔ ۱۶۵ : جنون از داغ رسوایی چو آراید گلستانم

شمارهٔ ۱۶۶ : از ناله لب حوصله بستن نتوانم

شمارهٔ ۱۶۷ : عشق کو تا آتشی در خرمن اخگر زنم

شمارهٔ ۱۶۸ : قرعه کاری به نام سعی باطل می‌زنم

شمارهٔ ۱۶۹ : کو جنونی تا خرد را طعمه سودا کنم

شمارهٔ ۱۷۰ : چند در دل شکنم ناله و خاموش کنم

شمارهٔ ۱۷۱ : کو هجوم گریه کز یک قطره صد جیحون کنم

شمارهٔ ۱۷۲ : چند ای شوق طواف در و بام تو کنم

شمارهٔ ۱۷۳ : ز گریه موج زند مجلس ار ندیم شوم

شمارهٔ ۱۷۴ : ما ز مادر داغ بر دل خاک بر سر زاده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۵ : تا وداع شعله خود همچو اخگر کرده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۶ : دوش بی روی تو از دل خون ناب افشانده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۷ : باز در دل شعله‌های آفتاب افکنده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۸ : وقت غم خوش کآتش از باغ و بهارش چیده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۹ : عمریست تا به درد محبت فسانه‌ایم

شمارهٔ ۱۸۰ : کو عشق خانه‌سوز که ما بلهوس نه‌ایم

شمارهٔ ۱۸۱ : روزگاری شد که ما زین بخت وارون می‌تپیم

شمارهٔ ۱۸۲ : در مزاج درد خود ذوق مداوا سوختیم

شمارهٔ ۱۸۳ : کی مسیحا داشت در بار آنچه ما می‌خواستیم

شمارهٔ ۱۸۴ : از عمر دمی را به غمی باز نبستیم

شمارهٔ ۱۸۵ : لب زخمیم و افغان را پرستیم

شمارهٔ ۱۸۶ : در خلوت غم چند گهی خام نشستیم

شمارهٔ ۱۸۷ : ما بت نه زاندیشه معبود شکستیم

شمارهٔ ۱۸۸ : ما دو عالم را ز موج غم خراب انگاشتیم

شمارهٔ ۱۸۹ : شب که بر آن آفتاب راه گرفتیم

شمارهٔ ۱۹۰ : شب که ما تو سن بیهوده روی پی کردیم

شمارهٔ ۱۹۱ : یاد آن روزی که در میخانه ساغر می‌زدیم

شمارهٔ ۱۹۲ : صبحیم چه سود از دل آهی ندمیدیم

شمارهٔ ۱۹۳ : کو دل که رو به میکده مشرب آوریم

شمارهٔ ۱۹۴ : کو حریفی تا دو جامی از می احمر زنیم

شمارهٔ ۱۹۵ : تا کی چو طفل عقل دم از مهر و کین زنیم

شمارهٔ ۱۹۶ : برخیز تا زیارت ماتم‌سرا کنیم

شمارهٔ ۱۹۷ : تا چند درین غمکده بیکار نشینیم

شمارهٔ ۱۹۸ : سکه به نام عجز زد شوکت پادشاهیم

شمارهٔ ۱۹۹ : ما روزی حیات بجز خون نمی‌دهیم

شمارهٔ ۲۰۰ : رسم عشاقست خندان اشک حرمان ریختن

شمارهٔ ۲۰۱ : قوت جگرت ز جوش بستان

شمارهٔ ۲۰۲ : از شهیدان تو فرمان بردن و جان باختن

شمارهٔ ۲۰۳ : اشک حسرت در عذار ما غریبان ریختن

شمارهٔ ۲۰۴ : ساقی به سودا جام رو کن

شمارهٔ ۲۰۵ : این شهادتگه عشق‌ست تقاضایی کن

شمارهٔ ۲۰۶ : چون نعش من برند برون از سرای من

شمارهٔ ۲۰۷ : درد ما ننگ مداوا برنتابد بیش ازین

شمارهٔ ۲۰۸ : ره گر اینست درین بادیه گمراهی به

شمارهٔ ۲۰۹ : جان را شکنج ساز و به زلف حبیب ده

شمارهٔ ۲۱۰ : هر خار کان ز گلشن هجران برآمده

شمارهٔ ۲۱۱ : خدایا رخصت پرواز ازین دام مجاز ده

شمارهٔ ۲۱۲ : بهشت را چه کند با غم آرمیده او

شمارهٔ ۲۱۳ : تاراج رنگ و بوی گل مدعا نمای

شمارهٔ ۲۱۴ : زاغ و بلبل همه دارند کهن زمزمه‌ای

شمارهٔ ۲۱۵ : بردی به تازه باز دل ای جان چه داشتی

شمارهٔ ۲۱۶ : سر و برگ من محزون نداری

شمارهٔ ۲۱۷ : کوش تا سیراب از بحر تماشا نگذری

شمارهٔ ۲۱۸ : چند از بحر طلب موج دویی انگیزی

شمارهٔ ۲۱۹ : چندم ای اشک به تاراج محبت خیزی

شمارهٔ ۲۲۰ : یک دو روزی شد که چون گل غوطه در خون می‌زنی

شمارهٔ ۲۲۱ : مگر از کمین حسنی شبخون زده سپاهی

شمارهٔ ۲۲۲ : پر تماشا مکن آیینه که حیران نشوی

شمارهٔ ۱

برقیم ولی رنجه نسازیم گیا را

همت بگماریم که سوزیم صبا را

شمعیم و تهی‌دستی ما بین که درین بزم

سامان فروغی نبود شعله ما را

در کعبه و بتخانه ره قرب نیابند

آنها که به تقلید پرستند خدا را

چون چهره به خون سرخ کند آنکه همه عمر

پرورده چو گل در کف جان رنگ حنا را

از دولت آن زلف چنانیم که امروز

گیرند سراغ از دل ما کوی بلا را

خلوت چه حدیث‌ست به معشوق که هرگز

بیرون نتوان کرد از آن بزم حیا را

مشاطه دردم که درین باغ فصیحی

از خون جگر رنگ کنم دست صبا را

شمارهٔ ۲

گرفت گریه ما کوه و دشت و صحرا را

دگر ز دیده به دل سر دهیم دریا را

تو چون به چشم سیه مست باده‌پیمایی

می کرشمه یوسف کشد زلیخا را

ز جوش گریه تلخم نه دیده ماند و نه دل

چه باده بود که بگداخت چشم مینا را

به چین ابروی ناصح ز گریه بس نکنیم

کسی نبسته به زنجیر موج دریا را

گذشت عمر و ندیدم فروغ صبحدمی

به خاک برد شبم آرزوی فردا را

ز آه گرم فصیحی حذر کنید که دوش

چو داغ لاله در آتش نشاند فردا را

شمارهٔ ۳

برخیز و گوی جلوه مالک رقاب را

تا همچو ماه اسیر کند آفتاب را

آن چشم مست ساقی آشفتگان بس است

در شیشه ریز از قدح امشب شراب را

کو سنگ بی‌مروت هجران که بشکند

این شیشه‌های وصل پر از زر ناب را

عصمت نقاب بر رخش افکند حسن شوخ

گم ساخت در تجلی اول نقاب را

در خواب من در‌آمد شوق نکرده کار

در پرده‌های دیده نگه ساخت خواب را

نوری ز روی خویش به صبح ارمغان‌ فرست

نوبر کند مگر ثمر آفتاب را

گوییم شکر چشم فصیحی به صد زبان

کآتش فروز خرمن ما کرد آب را

شمارهٔ ۴

خدایا روزی این خود‌پرستان ساز جنت را

که دوزخ جنت است آتش‌پرستان محبت را

ز هر کنج دل ما صد مراد مرده برخیزد

به محشر در خروش آرند چون صور قیامت را

دل و چشم من و سودای وصل او معاذالله

که داد این لخت کوه درد و دریای مصیبت را

من و کام نهنگان ناتوان چون گشت بحر غم

ز بس بر ساحل افکند استخوان اهل حسرت را

فصیحی چون سپارم جان مرا تابوت از آتش کن

که از پروانه من آموختم علم محبت را

شمارهٔ ۵

چو آفتاب کند تاب شرم ماه ترا

به موج فتنه درآرد خط سیاه ترا

به چشم زخم بگریند کشتگان که مباد

ز دیده اشک برد لذت نگاه ترا

چه گلشنی تو که مشاطگان کشور حسن

به نو‌بهار بروبند خوابگاه ترا

تو مست جور و من از رشک غرق خون که مباد

به نام خویش نویسد ملک گناه ترا

ز باغ شعله فصیحی گل مراد بچین

که نوبهار فکند از نظر گیاه ترا

شمارهٔ ۶

سرمه کوری کشیدم دیده تحقیق را

تا نبینم در لباس صدق هر زندیق را

عاقبت از راه گمراهی برد سوی خودم

آن که نپسندید بر من منت توفیق را

تشنه‌تر گشتم ز خون دل همانا شوق دوست

چون سراب از تشنگی پر کرد این ابریق را

از دیار عقل بیرون رو که در بازار او

صیقلی زنگی شکست آیینه تصدیق را

عشق را نازم که چون با بی‌نیازی می‌کشد

باده زندیق سازد خون صد صدیق را

آبروی این ریاکاران فصیحی وه که کرد

غرق دریای خجالت کشتی توفیق را

شمارهٔ ۷

آن قطره‌ام که بحر به دور افکند مرا

ظلمت ز ننگ بر در نور افکند مرا

من خانه‌زاد دیده دردم چو طفل اشک

گرداب غم به موج سرور افکند مرا

بر عشق مهربان شده ترسم که عاقبت

در قحط سال وعده طور افکند مرا

ایزد جزای مستی من چون دهد مگر

لب‌تشنه در سراب شعور افکند مرا

رحمت بهانه‌جوست مبادا نسیم لطف

در صیدگاه طره حور افکند مرا

شمارهٔ ۸

باز عشق آمد که آراید گلستان مرا

سازد از خون جگر شاداب بستان مرا

باز عشق آمد که از فیض نشاط گریه‌ای

چون کنار گل کند پرخنده دامان مرا

باز عشق آمد که دربستان کفر زلف دوست

شبنم رخساره گل سازد ایمان مرا

باز عشق آمد که از هر دورباش غمزه‌ای

بشکند در دیده من نوک مژگان مرا

باز عشق آمد که ناخن بررگ جانم زند

زیور گوش ملایک سازد افغان مرا

باز عشق آمد که اندازد به رغم عافیت

در کف صد چاک هر تار گریبان مرا

باز عشق آمد که از ذوق سرشک افشانیی

دیده یعقوب سازد داغ حرمان مرا

باز عشق آمد که مهمان خدنگ ناز دوست

پرسد از هر دل که بیند خانه جان مرا

باز عشق آمد که در بازار حسن خودفروش

بر سر مژگان گشاید بار سامان مرا

باز عشق آمد که خنداند ز فیض جلوه‌ای

چون لب زخم شهیدان چشم گریان مرا

باز عشق آمد که از زیر گلیم عافیت

آورد بیرون فصیحی طبل پنهان مرا

شمارهٔ ۹

جنونی کو که سرگردان کنم در دیده طوفان را

ز برق کبریای اشک سوزم طور مژگان را

گرفتم سرمه از خاک ره نازی که می‌بینم

عیان در گردن بیداد او خون شهیدان را

پرستار سر زلفی شدم وز شرم می‌سوزم

که نشتر زار کردم از حسد رگهای ایمان را

پریشانی مرا افزاید از جمعیت خاطر

چو از شیرازه بند شانه آن زلف پریشان را

به هم دیری‌ست تا کردند دیر و کعبه صلح کل

ندانم چیست باعث کینه گبر و مسلمان را

بخیلی نیست آیین محبت لیکن از غیرت

درون جان کنم از سینه پنهان داغ حرمان را

نمی‌دانم فصیحی چون به هوش خویش باز آید

کسی کز دست حسن آراست آن صف‌های مژگان را

شمارهٔ ۱۰

بردیم باز بر سر نظاره دیده را

کردیم رام دیده نگاه رمیده را

بردیم نام دلبر و کردیم بی‌قرار

این خون آرمیده عمری طپیده را

سیلاب غصه‌ام ز درون جوش می‌زند

من گل کنم ز ساده‌دلی بام دیده را

جز داغ لاله هیچ گیا دلپذیر نیست

آهوی در دیار محبت چریده را

پیش از دعای زلف تو هر شب جنون ما

نفرین کند رفوگر جیب دریده را

بیمار شو مسیح که در بیع‌گاه ناز

رد می‌کنند جان به لب نارسیده را

در جام ما بریز فصیحی که سوختیم

آن گریه‌های از دل دوزخ چکیده را

شمارهٔ ۱۱

به صبوری بفریبم دل شیدایی را

در جگر بند کنم ناله صحرایی را

دم ز انکار محبت زدم و بد کردم

نه که این باد بریزد گل رسوایی را

باغبان خواست که حیران گل و خار شویم

بست بر دیده ما راه شناسایی را

آسمان ماتم خس خانه‌ خود‌گیر که سوخت

دامن ناله ما دست شکیبایی را

هر نفس داغ دگر در جگرم زنده کند

از که آموخته هجر تو مسیحایی را

مست یکرنگی دردیم که از صحبت او

نرسد هیچ خلل عصمت تنهایی را

خاک آن کوی فصیحی ز جبین رنجه مکن

از مه و مهر بیاموز جبین‌سایی را

شمارهٔ ۱۲

هنوز شعله‌فشانست آه حسرت ما

هنوز غرقه به خونست چشم عشرت ما

به دور حسن تو چندان مریض دارد عشق

که مرگ را نشود فرصت عیادت ما

شمارهٔ ۱۳

عشق کرم آموز در‌آمد ز در ما

صد قافله غم ریخت ز دل بر جگر ما

کاهل نظری بین که به صد جذب تجلی

هرگز نرسد تا سر مژگان نظر ما

ما ناله ‌فروشان جرس محمل دردیم

جز ناله کسی نیست رفیق سفر ما

ما مرغ بهشتیم و ز پرواز نیفتیم

غم نامه گشایند گر از بال و پر ما

هر جا که بود داغ غمی کاش کند عشق

بر ذمه او فرض طواف جگر ما

ما شعله شمعیم ولی حیف که فردا

جز بر پر پروانه نیابند اثر ما

از ما بجز از ناله خونین اثری نیست

از ناله ما پرس فصیحی خبر ما

شمارهٔ ۱۴

پامال ترکتاز خزان شد بهار ما

ای تیره روز ما و سیه روزگار ما

از تیره‌روزگاری ما ره نمی‌برد

دست سحر به دامن شبهای تار ما

بر خلق عید خویش مبارک که دهر خواند

تاریخ فوت غصه ز لوح مزار ما

شمارهٔ ۱۵

شبی که هجر بپرداخت از تو منزل ما

کدام غم که نزد حلقه بر در دل ما

شهید خنجر شوقیم وتا ابد شاید

که چشم ما نکند خیرباد قاتل ما

اسیر بادیه حیرتیم و می‌آید

خروش ماتمیان از درای محمل ما

چه تیره‌بخت حریفم که می‌توان افروخت

ز ظلمت شب هجران چراغ محفل ما

اجل خبر به فصیحی رسان که می‌گیرد

ز رشک باز محبت سراغ منزل ما

شمارهٔ ۱۶

آشفته‌تر از ماست بسی انجمن ما

بی نور بود شمع طرب در لگن ما

بر ناصیه غنچه ما نقش طرب نیست

شرمنده برون رفته نسیم از چمن ما

بتخانه عشقیم به طوف در ما آی

مستند ز یک جام بت و برهمن ما

نشکفته بماندیم به گلزار شهادت

پاشند مگر گرد غمی بر کفن ما

از سوختن ما نشود هیچ تسلی

خوش بر سر لطف آمده پیمان‌شکن ما

شمعیم مکش کز تب حسرت بگدازیم

بگذار که بگذارد که بگدازد ازین شعله تن ما

تا حرف دل ریش فصیحی به تو گفتیم

خوناب الم می‌چکد از هر سخن ما

شمارهٔ ۱۷

چون شعله پرتب است درون و برون ما

تبخاله می‌زند لب خنجر ز خون ما

بر سر زند وفا و کند بر زمانه ناز

هر لاله‌ای که بشکفد از بیستون ما

کو گریه‌ای که خنده شادی چمن چمن

جوشد به جای شعله ز داغ درون ما

زلفی دلم ربوده که در دیده خرد

شد مردمک سیاهی داغ جنون ما

گفتیم بشکفیم دو روزی درین چمن

دیدیم روی عالم و بد شد شگون ما

سر چشمه غمی‌ست ز فیض عشق

هر زخم تیشه در جگر بیستون ما

شمارهٔ ۱۸

باز دل در موج تبخال از تب حرمان کیست

لخت لختش در خروش از شعله هجران کیست

جان ما خود بال افشان از پی محمل برفت

یا‌رب این مسکین که می‌سوزد فراقش جان کیست

سرگران گر بر مزار کشتگان بگذشت دوست

بر لب زخم شهیدان نوحه پس قربان کیست

دست ما از دیده در هجران فزون بگریستی

گر بدانستی که مسکین دور از دامان کیست

سال‌ها شد کز فراق ما فصیحی پاک سوخت

این نگاه خونچکان از دیده گریان کیست

شمارهٔ ۱۹

باز دل بر در غم طرح محبت انداخت

بر سر شعله چو خس رخت اقامت انداخت

ای سگ دوست به جانت که چو غم جانم خورد

استخوانم را در دوزخ حسرت انداخت

ریسمان نفسم را غم ایام گسیخت

دلو عمرم به ته چاه قیامت انداخت

دل به صد حیله شد آبستن طفل طربی

دید بخت سیهم را و بساعت انداخت

گرچه زین پیش مصیبت به دل آتش می‌زد

ماتمم آتش در جان مصیبت انداخت

فطرت پست فصیحی‌ست که در روز ازل

خلعت همت بر دوش قناعت انداخت

شمارهٔ ۲۰

عندلیب عشق را جز ناله‌های زار نیست

زین گلستانش نصیبی غیر نوک خار نیست

ما تباهی ماندگان موج‌خیز حیرتیم

کشتی ما شوربختان را به ساحل کار نیست

سالها عشق درین مرحله مبهوتم داشت

طفل گهواره اندیشه فرتوتم داشت

تو چه دانی که چه بار از سر کویت بردم

از وفا پرس که او پایه تابوتم داشت

شمارهٔ ۲۱

خاکستر این سوخته را باز توان سوخت

صد مرتبه زیباتر از آغاز توان سوخت

نامرد حریفی‌ست شکیب ارنه درین بزم

از شوق نیازی جگر ناز توان سوخت

آنجا که خوشی لب شیون بگشاید

صد گوش به یک شعله آواز توان سوخت

باغ دلم و تشنه‌لب سوختن خویش

برگ گلم از شبنم اعجاز توان سوخت

خاکستر پروانه پرد سوی تو ای شمع

کی در پر مشتاق تو پرواز توان سوخت

رازی‌ست به هر موی فصیحی غم ما را

زآب مژه قفل در این راز توان سوخت

شمارهٔ ۲۲

امشب از شعله آهم جگر غم می‌سوخت

بر من و زندگی من دل ماتم می‌سوخت

برق شوقی که ز خاکستر بلبل می‌جست

ذوق آرایش گل در دل شبنم می‌سوخت

مرهم از زخم دل خون جگر سوختگان

درد می‌چید و دل از غیرت مرهم می‌سوخت

دم عیسی شد و رسوایی اعجاز کشید

دود آن شمع که در خلوت مریم می‌سوخت

مست یکرنگی عشقیم فصیحی کامشب

در یک آتشکده نامحرم و محرم می‌سوخت

شمارهٔ ۲۳

ستم ز نرگس مستت ستمگری آموخت

جنون ز زلف سیاه تو داوری آموخت

ترا خدایی آموزد ار اراده کنی

به یوسف آنکه طریق پیمبری آموخت

ترا به حسن ستایش کنند و زآن غافل

که حسن هم ز جمال تو دلبری آموخت

چه یوسفی تو که از ذوق نامه بردن ما

روان دلبر کنعان کبوتری آموخت

به گنجهای قناعت فرونیارد سر

ز همت آنکه فسون توانگری آموخت

شدیم بلبل و از بخت ما درین گلشن

بهار همچو خزان کیمیاگری آموخت

هزار درس نکواختری فصیحی بود

در آن دیار که بختم بداختری آموخت

شمارهٔ ۲۴

ساقی که می‌ خود همه در جام شمار ریخت

مستی همه در باده و پیمانه ما ریخت

من چون مژه از نشو و نما مانده و چشمم

سرمایه صد ابر برین خشک گیا ریخت

مغرور کرم گلشن خود را به عبث سوخت

کآتش بود آن آب که از روی گدا ریخت

رفتم که کف پای سگان تو ببوسم

رنگ از رخ گلهای گلستان حیا ریخت

غم دید که بی دانه فصیحی نشود صید

آورد کفی اخگر و در دام بلا ریخت

شمارهٔ ۲۵

شناخت ذوق بهار آنکه گل به دامان ریخت

چو چید از جگر لاله داغ بر جان ریخت

ز بی‌مروتی ابر این چمن سوزم

که بر من آتش و بر خار و خس گلستان ریخت

چه نا‌امیدی در خواب دیده آمد دوش

که جای اشک همه شب نگه ز مژگان ریخت

چه چشم بد دگر این روزگار برهم زد

که دسته دسته مرا نیش بر رگ جان ریخت

کسی ز تشنگی راه کعبه ایمن شد

که خونش از مژه هم در سر بیابان ریخت

نظر ز داغ جگر یافت دیده‌ام کامشب

ز نیم قطره سرشک آبروی طوفان ریخت

ز بیم صاحب گلشن سحر فصیحی چید

ز جیب لاله و گل چاک در گریبان ریخت

شمارهٔ ۲۶

چه آبروی که آن رانه عشق روی تو ریخت

کدام خون که نه بر خاکش آرزوی تو ریخت

شکست ساغر ما را به سنگ بدنامی

نخست آنکه می‌حسن در سبوی تو ریخت

به کیش عشق همی خونبهاش باید داد

زمانه خون کسی را که نه به کوی تو ریخت

شمارهٔ ۲۷

هجر تو جزو اول دیوان محنتست

وین چاکهای سینه گل باغ فرقتست

غمهای مرده در دل ما زنده کرد هجر

گویا شب فراق تو روز قیامتست

دیریست که نظاره ما پرده‌نشین است

بی دوست در اقلیم وفا رسم چنین است

شمارهٔ ۲۸

بر گوش دلم زمزمه توبه حرام است

این گوش پرستار نوای لب جام است

صید تو به منقار وفا برکند از بال

هر پرکه نه آن شیفته طره دام است

بیهوده میفروز چنین دوزخ کین را

کار جگر خسته به یک شعله تمام است

با قافله مصر ز یوسف اثری نیست

ور هست شمیمی گل خودروی مشام است

آن خسته شهیدست فصیحی که نداند

الماس کدام و جگر ریش کدام‌ست

شمارهٔ ۲۹

چون عدم از بر عالم برخاست

به هم آغوشی ما غم برخاست

هر کجا صبح زدم چتر نشاط

شام از آن نوحه ماتم برخاست

خواب با دیده بختم چو نشست

رسم آسایش از آن هم برخاست

درد جامم به جهان افشاندند

شعله شوق ز عالم برخاست

کشته خنجر شوقت در حشر

همه تن روح مجسم برخاست

قصه درد فصیحی گفتند

شیون از عالم و آدم برخاست

شمارهٔ ۳۰

کی ز ماتمخانه ما دود افغان برنخاست

کی غم از بالین ما با چشم گریان برنخاست

در زمین سیل‌خیز دیده گریان ما

کی نشست اشکی که چون برخاست طوفان برنخاست

صد نسیم آمد ز مصر و بوی پیراهن رساند

ناتوانی بین که گردی زین بیابان برنخاست

من ندانم بود چشم خون‌فشانی یا نبود

این قدر دانم که این طوفان ز دامان برنخاست

ذوق بی‌سامانیم هر چند بر بالین نشست

این سر آشفته‌بخت از خواب سامان برنخاست

یک جهان زخم از دم تیغ تو بر هر مو شکفت

از سر جان کشته تیغ تو آسان برنخاست

شکر فیض نوبهار غم فصیحی چون کنم

کز گلم یک لاله بی چاک گریبان برنخاست

شمارهٔ ۳۱

کارم چو زلف یار پریشان و در هم است

صد بحر خفته در جگر و دیده بی‌نم است

یک دیده از برای تماشا کفایتست

لیک از برای گریه هزار ار بود کم است

با انقلاب دهر چه سازم که درد دوست

دیروز ریش بوده و امروز مرهم است

نشکفته بهترم بگذار ای صبا مرا

کاین غنچه همچو داغ پر از دود ماتم است

آگه نیم ز آمدن و رفتن بهار

دانم همین قدر که همه موسم غم است

در بار اشک بند نظر را که نزد دوست

نامحرم است دیده ولی گریه محرم است

نازم به فیض باغ جمالت که یک نگاه

بر گل سموم و بر گل روی تو شبنم است

دل پر ز مهر تست عزیزش نگاه دار

جام از من است لیک پر از باده جم است

یک پرده بیش نیست فصیحی نوای عشق

پندار گوش ماست که گه زیر و گه بم است

شمارهٔ ۳۲

ناله رازی‌ست که در سینه نهفتن ستم است

گوهر گوش بدین نیش نسفتن ستم است

خواب نامحرم و در دیده رخش پرده‌نشین

گر همه بر دم تیغ است که خفتن ستم است

راز حسن از دم روح‌القدس آزرده شود

سر هر موی زبان کردن و گفتن ستم است

دیده خمیازه کشد بی می نظاره او

ورنه بی دوست برین غنچه شکفتن ستم است

نوبهار جگر ریش فصیحی غم اوست

گرد اندوه ازین غمکده رفتن ستم است

شمارهٔ ۳۳

هزار گل ز جگر در کنار خنده ماست

خزان عافیت ما بهار خنده ماست

برون بهشت و درون دوزخست پرهیزید

از آن گیاه که در مرغزار خنده ماست

هزار شکر که حساد ما نمی‌دانند

که گریه تازه گل نوبهار خنده ماست

ز زخم بس که شکفتیم نوبهاران را

هزار قافله در زیر بار خنده ماست

گرت ز زهر فصیحی لبالب است ایاغ

نگاه دار که آن یادگار خنده ماست

شمارهٔ ۳۴

باز جانم دوزخ آشام از غم غمخوار تست

دیده‌ام دریای خون از حسرت دیدار تست

کعبه را گراد سر بتخانه آرد در طواف

کاروان‌سالار کفر ار حلقه زنار تست

سالها بر حال زار خویش خون باید گریست

زنده‌ای را کش هوای نشئنه‌ی دیدار تست

خون شدی ای جان غم فرسوده از رشک و هنوز

عالمی در حسرت این غمزه خونخوار تست

غیر سرخوش از می وصل و فصیحی سرگران

ای مروت ای محبت دشمنی‌ها کار تست

شمارهٔ ۳۵

امشب از دولت دیدار تو عید نظرست

دیده را بر سر هر یک مژه رقص دگرست

از نگه دیده سبکبال‌تر آید سویت

مژه پنداری بر دیده مشتاق پرست

رتبه حسن بلندست چه حاجت به نقاب

بهر منع نگهی کز مژه کوتاهترست

نگه از روی تو آمد مژه کرد استقبال

وین زمان دیده ز رشک مژه خونین جگرست

نشئه خون جگر بود فصیحی آهم

وین زمان سبزه سیراب بهشت اثرست

شمارهٔ ۳۶

ما و من برلب مرغان چمن بسیارست

ما چنینیم که هستیم سخن بسیارست

کشته بی‌تیغ شو وبی کفن آ در بر خاک

منت تیغ و تمنای کفن بسیارست

کو سری لایق فتراک و تنی در‌خور خاک

ورنه میدان غمش را سروتن بسیارست

سینه بگدازم دل خون کنم و جان سوزم

شعله شوقم و خاصیت من بسیارست

توبه‌ای نیست فصیحی که شکستن ارزد

ورنه از دولت می‌ توبه‌شکن بسیارست

شمارهٔ ۳۷

عالم ز ما تهی و ز افغان ما پرست

شد عندلیب خاک و چمن از نوا پرست

در دل نگنجدم غم هجر و امید وصل

کاین آینه چو روی بتان از صفا پرست

خون ریز و شاد زی که لب تشنگان تو

گر از نفس تهی‌ست ولی از دعا پرست

خوبان هزار سنگ جفا بر دلم زنند

وین شیشه شکسته همان از وفا پرست

مضراب‌گیر نیست فصیحی ز بس گداخت

ورنه چو تار چنگ تنش از نوا پرست

شمارهٔ ۳۸

ما غریبان را ز ناکامی کنار جان پرست

دیده از خون جگر لبریز و دل ز افغان پرست

ره نمی یابد اجل هم بر سر بالین ما

بس که ماتمخانه ما از غم هجران پرست

نیستم آگه که بر دل ناوک شوقم که زد

لیک می‌بینم که بازم سینه از پیکان پرست

بر سر کویت شهیدان خاک گشتند و هنوز

همچنان از خون دلشان دیده و دامان پرست

های‌های گریه‌ام را خنده پندارند خلق

باوجود آن کز اشکم دامن دوران پرست

پارسا دامن‌گشان گو مگذر اندر کوی دوست

ز آن که از خون شهیدان خاک این میدان پرست

ای فصیحی درد می‌خواهند در بازار عشق

ورنه جیب قدسیان هم از در ایمان پرست

شمارهٔ ۳۹

بی روی او نظاره ز چشمم برون نشست

چون موج غصه بر سر دریای خون نشست

می‌گفت غم چو ناله لب شعله می‌فشاند

کاین نغمه در مصیبت صد ارغنون نشست

عقلم به باغ خویش گل خرمی ندید

چون شعله رفت و در دل داغ جنون نشست

خون می‌گریست عشق که دل در جهان نماند

چون زخم تیشه در جگر بیستون نشست

از بهر بخت خویش فصیحی هزار بار

فالی زدیم قرعه ولی واژگون نشست

شمارهٔ ۴۰

وفای عهد ز خوبان عهد ما غلط‌ست

نسیم عافیت از گلشن بلا غلط‌ست

کتاب حسن بر استاد عشق خواندم گفت

درین میانه همین آیت وفا غلط‌ست

حدیث طور شنیدی به کوی عشق گذر

ز ما مپرس که این قصه راست یا غلط ست

حیا به گوش ادب دوش در چمن می گفت

که خنده گل و بی‌تابی صبا غلط‌ست

زبان عشق خموشی‌ست لب ز ناله ببند

که در طریق ادب عرض مدعا غلط‌ست

پرست غنچه خاموش را ز گل آغوش

به عندلیب بگویید کاین نوا غلط‌ست

به دوست قصه جان دادن فصیحی را

چو هجر گفته دگر گفتگوی ما غلط‌ست

شمارهٔ ۴۱

در مذهب ما هر چه بجز دوست حرامست

گر خود همه ذوق طلب اوست حرامست

لاف چمن‌آرایی غم بلبل ما را

بی‌ناله به تن گر همه یک موست حرامست

نظاره هر دیده که پرورده به خون نیست

ز آن دیده تماشای رخ دوست حرامست

بر شیفته تابش خورشید محبت

گر سایه آن قامت دلجوست حرامست

پیمان‌شکنان را سر ما نیست که بر ما

گر خود شکن طره گیسوست حرامست

کو دیر که در صومعه زشت‌پرستان

دیدیم هر آن جنس که نیکوست حرامست

با دوست به یک پوست نگنجیم فصیحی

وین طرفه که بی دوست به تن پوست حرامست

شمارهٔ ۴۲

بی بصر دیده ارباب هوس حیرانست

ز آنکه بر دیده تصویر نظر پنهانست

در گریبان دری دیده ما روز نخست

پنجه غم شده فرموش و کنون مژگانست

دیده بگداخته نخل مژه را دادم آب

وین زمان میوه سیراب‌ترش حرمانست

رخ ز بی‌رونقی شمع نگاهم مفروز

روزگاری‌ست که بی روی تو در زندانست

کفر از غصه چو زلف تو سیه‌پوش نشست

که درین دام چرا صید نخست ایمانست

ناله پرده جان صاف کند از تب درد

ورنه بر شعله ما بی‌هنری بهتانست

گریه گر دیده گدازست فصیحی گله چیست

کشتی نوح شکستن هنر طوفانست

شمارهٔ ۴۳

برون شدن ز دلم درد را چه امکانست

که درد شوخ عنان ناله تنگ میدانست

درون کعبه حرم جوی را بیابانهاست

که هجر گام نخستین این بیابانست

شمارهٔ ۴۴

چون غنچه دلم شیفته و دل نگرانست

از شوق نسیم چمنی جامه درانست

بر داغ من آتش مفشان کاین گل بدروز

بدنام کن سلسله باد خزانست

ما پیر خرابات بجز غم نشناسیم

کز همت او دیده ما شعله فشانست

نازک شدن رشته عهد و نگسستن

رمزی‌ست که تفسیر وی آن موی میانست

از شش جهتم پرتو خورشید درآمد

چون دید که بر پیکر من سایه‌گرانست

یک لخت جگر بر مژه بی‌داغ غمی نیست

من کوه غمم دامن من لاله‌ستانست

یک موی من از دوست تهی نیست فصیحی

وین طرفه که هر موی به راهی نگرانست

شمارهٔ ۴۵

شه محبتم و ملک غم بلاد منست

عمارت جگر از شعله عدل و داد منست

جهان دردم و کنعانیان نیند آگه

که نور دیده یعقوب در سواد منست

درین چمن چو ببینی گیاه تشنه‌لبی

ز شعله آب دهش کان گل مراد منست

خزان گلشن خویشم ولیک عالم را

بهارم و نفس روح قدس باد منست

جگر به تحفه فرستم به خلد همره آه

از آن شرار که در دوزخ نهاد منست

ز دود و اخگر باشد کلاه و نعلینم

به راه گرم‌روان شعله اوستاد منست

ز رشک رانده‌ام از یاد خود فصیحی را

چو جلوه‌گاه تمنای دوست یاد منست

شمارهٔ ۴۶

من آن صیدم که صیادم جنونست

نشاط افزای جانم خاک و خونست

برات ما بر آن کشور نوشتند

که از آوازه مستی مصونست

به بزم عشق کانجا شرم ساقیست

نوای ناله ما ارغنونست

دمی از گریه ناسودم همانا

سرشت چشمم از طوفان خونست

نمی‌دانم چه دردست ای فصیحی

که هر دم از دم دیگر فزونست

شمارهٔ ۴۷

گستاخی نظاره ما جرم جنونست

ورنه دل ازین بی‌ادبی غرقه به خونست

چون ابر بر افتاده مگریید درین باغ

چون برق مخندید که خنده نه شگونست

صد بادیه [را] توشه یک گام فزون نیست

اما چه کنم توسن اقبال حرونست

بدروزی ما خود گنه ماست ولیکن

سررشته کار از کف تدبیر برونست

سرمایه کام دو جهان بخت بلندست

صد شکر فصیحی که ترا بخت زبونست

شمارهٔ ۴۸

نهفته در دم شمشیر نوبهاری هست

شهید شو اگرت با طرب شماری هست

به ذوق حلقه ماتم ندیدم انجمنی

به هر طرف نگرم چشم اشکباری هست

دلم شکفت کجا شد خلیل تا بیند

که در هر آتش سوزنده لاله‌زاری هست

شکست کشتی‌ام از موج سعی و دانستم

که در میانه این بحر هم کناری هست

به باغ رفتم و رشک نسیم سوخت مرا

که غیر این دل سرگشته بیقراری هست

به نیم‌دل که ربودی ز من مشو خرسند

مرا به هر سر مویی دل فگاری هست

به ملک عشق مجو لذت تهی‌دستی

وصال اگر نبود درد انتظاری هست

ز بوی عافیت گل دلم به جان آمد

هزار شکر که آشوب نیش خاری هست

به زیر خاک فصیحی به چشم گریان رفت

مزار اوست به هر جا که نیش خاری هست

شمارهٔ ۴۹

آن سرو خرامان که گذشت از چمن کیست

و آن شمع برافروخته از انجمن کیست

شمعی که چراغ دل ما روشن ازو شد

روشن شود ای کاش که در انجمن کیست

جان یافتم از بوی تو ای باد سحرگاه

این بوی خوش از طره عنبرشکن کیست

بویی که منور شد ازو دیده یعقوب

بو برده‌ام امروز که در پیرهن کیست

آن مرغ که رم کرد ز من رام که گردید

و آن روح که رفت از تن من در بدن کیست

شبها دو لب من بهم از ناله نیاید

تا او همه شب خفته دهن بر دهن کیست

در نظم فصیحی رقم نام چه حاجت

پیدا بود از حسن ادا کاین سخن کیست

شمارهٔ ۵۰

در می‌زنم چه شد که گشایش پدید نیست

قفل مرا معامله‌ای با کلید نیست

صد ابر رحمت آمد و دل شبنمی ندید

گویا که این گیاه خدا آفرید نیست

سهو کتاب رسم فزون از حدست لیک

سهوی چو سهو تهنیت روز عید نیست

صد بحر خون زهر مژه طی کردم و هنوز

پایان کار گریه شوقم پدید نیست

بعد از وداع دوست فصیحی شهید عشق

گر نیم لحظه زنده بماند شهید نیست

شمارهٔ ۵۱

آتش به از گلی‌ست کش آسیب خار نیست

خون بهتر از میی‌ست که آن را خمارنیست

از بس هجوم گریه ز دریای چشم من

هر قطره لجه‌ای‌ست که آن را کنار نیست

بر گلستان غیر بهارست چار فصل

باغ مراد ماست که هیچش بهار نیست

ای هوشمند صحبت می‌ مغتنم شمار

جز می درین دو میکده یک هوشیار نیست

خوش گلشنی‌ست عافیت اما در آن چمن

گلهای داغ بر سر جان فگار نیست

ساقی مده شراب که در کام عیش ما

بی خون گر آب خضر بود خوشگوار نیست

گویا ازین خرابه فصیحی کشید رخت

کامروز آسمان و زمین سوگوار نیست

شمارهٔ ۵۲

آن نسیمم که سر و برگ خس و خارم نیست

خانه‌زاد چمنم لیک به گل کارم نیست

جنس دردم که درین رسته به جانم بخرند

چه کنم طالع نازی ز خریدارم نیست

نخل اندوهم و صد گونه گلم هست ولیک

گل شاداب‌تر از دیده خونبارم نیست

شربت وصل کند درد من افزون چه کنم

هیچ کس را خبری از دل بیمارم نیست

داغ لاله نگهم را به تماشا بفریفت

ورنه صلحی به هوای گل و گلزارم نیست

بس که نظاره پرستم نگه هر دو جهان

خرج یک روزه این چشم تلف کارم نیست

سیر آتشکده عشق فصیحی کردم

شعله‌ای شوخ‌تر از آه شرربارم نیست

شمارهٔ ۵۳

نافه چو طره غالیه بار تو نیست

عنبر سوده چو خط غبار تو نیست

گل نشکفته به پاکی عارض تو

سبزه به خوبی خط عذار تو نیست

از برم ای دل خسته برو که مرا

تاب شنیدن ناله زار تو نیست

به که رود ز غم تو به باد فنا

تحفه جان که قبول نثار تو نیست

در چمن این همه گل که شکفته یکی

چون گل روی همیشه بهار تو نیست

بهر وفا مکش ای دل خون شده جور

کانچه تو می‌طلبی بر یار تو نیست

کار تو رفته فصیحی خسته ز دست

یار تو در پی چاره کار تو نیست

شمارهٔ ۵۴

نخل طلبم هیچ مرا برگ و بری نیست

فرزند خزانم ز بهارم خبری نیست

از باغ وفا مگذر اگر تشنه کامی

کآنجا همه گر بید بود بی‌ثمری نیست

بر بام و در دوست تجلی نفشاندند

گویا که درین کوچه پریشان‌نظری نیست

گویند که بیگانه پرست است غم دوست

صد شکر که بیگانه‌تر از ما دگری نیست

روزی که در گنج کرم باز کند حسن

سرمایه ما هیچ بجز چشم تری نیست

لخت دلم از دیده کند سوی تو پرواز

مشتاق ترا شوق کم از بال و پری نیست

گر لذت داغ جگر اینست فصیحی

صد حیف که بر هر سر مویم جگری نیست

شمارهٔ ۵۵

بی سبب زلفش اضطراب نداشت

تاب بیداد پیچ و تاب نداشت

هیچ گه سنبلی چنین شب و روز

دامنی پر ز آفتاب نداشت

دل به دریوزه پیش چشم آمد

چه کند بینوا شراب نداشت

خون‌فشان گشت چشم و نیکو شد

جیب رسواییم گلاب نداشت

زو وفا خواستم به تیغم زد

این سخن غیر ازین جواب نداشت

می‌نهفتش ز رشک ایزد لیک

درخور حسن او نقاب نداشت

شب فصیحی ز تشنگی جان داد

عشق گویا دگر شراب نداشت

شمارهٔ ۵۶

تب دوش از ملال تو از خود خبر نداشت

ظالم به خود گمان ستم این قدر نداشت

گفتم به دل بگیردت اندر بدن گرفت

آه نکرده کار وقوف اثر نداشت

حسنت هزار شعبده در عرضه داشت لیک

تبخال درد بر لب تنگ شکر نداشت

شمارهٔ ۵۷

دی قاصد یار آمد و مژگان‌تری داشت

از یار مگر بهر هلاکم خبری داشت

عمری به ره یار دلم تخم وفا کشت

پنداشت که این تخم که می‌کاشت بری داشت

آن بود دل جمع که از دست بتان بود

صد پاره و هر پاره او را دگری داشت

زآن پیش که تازی فرس ناز به میدان

با حلقه فتراک تو این کشته سری داشت

غم‌نامه من بین چه کنی قصه یعقوب

او نیز چو من داغ فراق پسری داشت

پایان شب محنت من صبح اجل بود

بس طرفه شبی بود و قیامت سحری داشت

شد جزم به عزم سفر عشق فصیحی

هر چند که در هر قدم آن ره خطری داشت

شمارهٔ ۵۸

نوبهاران از در این باغ و بستان بازگشت

خنده نومید از لب گلهای خندان بازگشت

وای بر یعقوب ما کز بعد چندین انتظار

کاروان مصر از نزدیک کنعان بازگشت

هر نگه کز موجه خون جگر بیرون فتاد

بی‌جمال دوست سوی چشم گریان باز گشت

بی تو هر شب را به عمری دل به روز آورده بود

بخت برگردید و آن شبهای هجران بازگشت

شمع‌سان گویی فصیحی شد کفن پیراهنم

ز‌‌ آنکه خورشید امشبم دست از گریبان بازگشت

شمارهٔ ۵۹

از دل هزار لخت به چشم نثار رفت

جز داغ هر چه بود درین لاله‌زار رفت

ضعفم چنان گداخت که طوفان اشک دوش

صد جا نشست از مژه تا در کنار رفت

آن دیده گو ذخیره دیدار می‌نهاد

نیرنگ بخت بین که به دنبال یار رفت

بگذشت عمر و غنچه ما ناشکفته ماند

این ماتم دگر که ز باغم بهار رفت

ای کاش پیشتر ز فصیحی نمردمی

تا دیدمی چه بر سرش از هجر یار رفت

شمارهٔ ۶۰

از فیض گریه‌ام مژه نشو و نما گرفت

سامان صد بهار چمن زین گیا گرفت

نیرنگ عشق بین که به یک تار زلف یار

سرتاسر زمانه به تار بلا گرفت

بگداختم ز رشک که شمع سحرگهی

جان داد و بوی دوست ز باد صبا گرفت

بوی ترا به من که رساند که هر نسیم

کان چین زلف دید در آن حلقه جا گرفت

از دوست دشمنی‌ست فصیحی نصیب دل

قسمت نگر که سایه خور از هما گرفت

شمارهٔ ۶۱

شب بی‌خبرم حرف فراقت به زبان رفت

گوشم به خروش آمد و هوشم به فغان رفت

روید چو ز خاکم جگر پاره بهاران

دانند که بر ما چه ز بیداد خزان رفت

ز آن غنچه طلب نکهت همت که لب خویش

نالوده به یک خنده ز گلزار جهان رفت

بیهوده درین بادیه مشتاب که از شوق

نقش قدم کعبه روان هم پی‌شان رفت

بگداخت ز بس از تب هجر تو فصیحی

شب سوی عدم دست به دامان فغان رفت

شمارهٔ ۶۲

دوش غم بر گریه‌های زخم ما خندید و رفت

پاره‌ای بر ریش‌های ما نمک پاشید و رفت

عید نومیدی مبارک باد کز رویش نگاه

همچو اشک حسرتم در خاک و خون غلتید و رفت

شب در آمد غم درون از رخنه‌های سینه‌ام

دامنی داغ جگر از هر گیاهم چید و رفت

مرهم الماس می‌پنداشت زخمم چاره‌جوست

آمد و روی تظلم بر زمین مالید و رفت

بر سر نعش فصیحی این همه فریاد چیست

بر در غم بینوایی پاره‌ای نالید و رفت

شمارهٔ ۶۳

از عافیت طراوات گلزار کس مباد

این شعله مهربان خس و خار کس مباد

از وصل جوش داغ نیازم فرو نشست

مرهم طبیب سینه افگار کس مباد

بوی طرب چو غنچه کند سرگران مرا

این گل نصیب گوشه دستار کس مباد

دوزخ مرا ز روضه رضوان نکوترست

این خاک سایه‌پرور دیوار کس مباد

نه شربت غمی نه جگر سوز ماتمی

بیمار دار کس دل بیمار کس مباد

دام و قفس به ناله درآید ز ناله‌ام

این مرغ دل‌شکسته گرفتار کس مباد

غم دوش بی‌حجاب فصیحی دلم شکست

رنگ حیا شکسته به رخسار کس مباد

شمارهٔ ۶۴

شب نخل تجلی به گلستان تو بر داد

هر موی مرا ذوق تماشای دگر داد

می‌خواست حیا بند نهد بر نگهم لیک

شوق آمد و مژگان مرا بال نظر داد

در حسن چه شایسته رسولی که لبت را

صد معجزه یزدان بجز از شق قمر داد

شب دیده به نظاره رخسار تو می‌رفت

شمع نظری در کف هر لخت جگر داد

از همت عشقست که ما هیچکسان را

صد کشور اندوه به یک آه سحر داد

بی منت این ابر تنک مایه فصیحی

بید چمن ما گل خورشید ثمر داد

شمارهٔ ۶۵

هر قطره خون گرم که از دل در اوفتد

دوزخ شود اگر همه در کوثر اوفتد

آه این شهید کیست که خونش زمان زمان

خیزد ز خاک و در قدم خنجر اوفتد

مستم چنان ز باده حیرت که می‌سزد

کز دست داغهای جگر ساغر اوفتد

بنشینم و چو ماتمیان نوحه سر کنم

هر جا رهم به توده خاکستر اوفتد

ای سیل اشک موجه رحمی که بی کسم

این کهنه‌دیر بو که مرا بر سر اوفتد

آن نامه‌ام که چشمه خون جگر شود

هر سایه کز کبوتر نامه‌بر اوفتد

گر بند دشمن است ز آزادگی به است

فیروز بخت مهره که در شش در اوفتد

عشق آید ار به میکده ما زنیم جام

چون شعله مست گردد و چون اخگر اوفتد

دل در تن فسرده فصیحی بیفسرد

چون اخگری که بر سر خاکستر اوفتد

شمارهٔ ۶۶

غم عشقت به عالم در نگنجد

بلی این روح در پیکر نگنجد

دلم از مهر غم پرگشت چندان

که ترسم غم در آن دیگر نگنجد

شهید خنجر شوق تو چندان

به خود بالد که در محشر نگنجد

شراب شوق ما را نشئه‌ای هست

که در پیمانه و ساغر نگنجد

مریضان بلا بالین غم را

هوای عافیت در سر نگنجد

فصیحی شاهد نومیدی ما

حریف صبر را در بر نگنجد

شمارهٔ ۶۷

چنان که باغ در آغوش گل نمی‌گنجد

شکیب در دل مدهوش گل نمی گنجد

نخست نام دهانت شنید غنچه مگر

که هیچ زمزمه در گوش گل نمی‌گنجد

شهید تیغ ستم شو که زیر نعش هزار

ز بس هجوم ملک دوش گل نمی‌گنجد

به عندلیب بگویید کاین فغان تا چند

درین چمن لب خاموش گل نمی‌گنجد

نصیب این دل ریش است نیش خار ارنه

صبا درین چمن از جوش گل نمی‌گنجد

به محملی که خموشی هزار دستانست

لب سرود فراموش گل نمی‌گنجد

مرو به باغ فصیحی که این دلی که تراست

ز نیش خار درو جوش گل نمی‌گنجد

شمارهٔ ۶۸

مگر بازم دل از زخم جفایی شاد می‌گردد

که مرگم گرد جان بهر مبارک باد می‌گردد

به فتراک محبت من همان صید گرفتارم

که بسمل گشته و گرد سر صیاد می‌گردد

به جای باده خون در ساغرست امروز خسرورا

همانا یاد شیرین در دل فرهاد می‌گردد

فصیحی زار می‌نالد مگر جان می‌دهد از غم

که امشب ماتمی بر گرد این فریاد می‌گردد

شمارهٔ ۶۹

سر آشفته بختم تا به کی بر خویشتن خندد

چو غنچه کاش این سر در گریبان کفن خندد

تو گر صیاد خونریزی من آن صید گرفتارم

که چون بسمل شوم هر قطره خونم به من خندد

چو از مهر و وفایت قصه آغازم زبان گرید

چو از صبر و شکیب خویشتن لافم سخن خندد

ذخیره‌ست آسمان را خنده‌های خرمی بر لب

که تا روزی به کام خویشتن در مرگ من خندد

چه ابر تیره‌بختم من فصیحی کاندرین گلشن

چو من خندم چمن گرید چو من گریم چمن خندد

شمارهٔ ۷۰

از روز سیاهم شب هجران گله دارد

وز صبحدمم شام غریبان گله دارد

لب تشنه فتادیم در آن بادیه کآنجا

از خشک لبی چشمه حیوان گله دارد

در دامن هستی به فغان آمده پایم

مسکین مگر از تنگی دامان گله دارد

صحرای فراق تو که ریگش غم و دردست

چندان که خورد خون شهیدان گله درد

کو نوح که بر زورق افلاک بخندد

امشب که ز دل دیده و دامان گله دارد

پامال دو صد قافله خونست درین راه

آن دیده که از سایه مژگان گله دارد

یک گام فزون نیست ره کعبه فصیحی

رخش طلب از تنگی میدان گله دارد

شمارهٔ ۷۱

غمش به تازه ندانم چه مدعا دارد

که فکر مرهم بهبود زخم ما دارد

چکیده دل دردست آسمان در کین

به زخم ما چو رسد شربت دوا دارد

کدام صورت زشت اندرین بهشت آمد

که باز آینه‌ام شکوه از صفا دارد

بسوخت بلبل و خاکسترش ز شوق هنوز

به بوی گل سرآمیزش صبا دارد

گسسته تار فصیحی ز هجر ناخن غم

نهفته زیر لب شوق صد نوا دارد

شمارهٔ ۷۲

بر خرمنم طلیعه برقی گذار کرد

از شعله مو به موی مرا مایه‌دار کرد

اقبال دیده‌بین که ز مصر وصال دوست

بر هر نگاه حسرت دیدار بار کرد

شوخی نگر که شعله یک لاله‌زار داغ

از ما گرفت و بر جگر ما نثار کرد

ابری برآمد از چمن عشق داغ ریز

گلزار بودم از کرمم لاله‌زار کرد

چون بوی گل مرید نسیمم که فیض آن

هر جا گذشت همچو منش بیقرار کرد

پیمود از آن شراب به من چشم مست دوست

کز توبه نکرده مرا شرمسار کرد

دل را سموم اشک فصیحی تمام سوخت

آخر گیاه تشنه‌لب ما بهار کرد

شمارهٔ ۷۳

رفت صد عید و نسیمی یاد باغ ما نکرد

شعله‌ای هرگز مبارک باد داغ ما نکرد

تلخ کامی بین که ما مخمور و صاف خرمی

خشک شد در شیشه و یاد ایاغ ما نکرد

چون خزان کردیم صد گلشن تهی از رنگ و بو

نکهت غم هیچ بدرود دماغ ما نکرد

نوبهاری سیر آتشخانه‌ها می‌کرد دوش

یک نهال شعله گل جز در چراغ ما نکرد

وقت بی‌قدری فصیحی خوش که صد نوبت فزون

گم شدیم از دیر و دودی هم سرغ ما نکرد

شمارهٔ ۷۴

حسن پیرایه دکان هوس نتوان کرد

شعله طور چراغ دل خس نتوان کرد

طوطیان گر لب دریوزه به حسرت بستند

شکرستان همه در کام مگس نتوان کرد

چون حیا پرده‌نشین شو که گل خوبی را

دست فرسود نگاه همه کس نتوان کرد

بال وپر سوز که تا ثروت پروازت هست

به مراد دل خود سیر قفس نتوان کرد

کو ره شوق که از ناله لبی شاد کنم

خفته در مرحله تقلید جرس نتوان کرد

همه تن بال شو و دامن پروازی گیر

تکیه بر گرم رویهای نفس نتوان کرد

چه طلسمی است فصیحی که ز میدان وفا

پیش نتوان شد و روباز به پس نتوان کرد

شمارهٔ ۷۵

دیده هرگز خویشتن را صید شهبازی نکرد

بال بر هم زد تمام عمر و پروازی نکرد

لاف اقبال کلیدی زد زبانم سالها

لیک هرگز فتح قفل مخزن رازی نکرد

دوش غم را لذت انجام در آغاز بود

عقل کانجا می‌ ندارد کارش آغازی نکرد

عشقم از بس کرد پنهان رفتم از یاد حبیب

آنچه محرم کرد با من هیچ غمازی نکرد

چشم مستش را فصیحی صد هنر بیش است لیک

خویش را هرگز شهید جلوه نازی نکرد

شمارهٔ ۷۶

سالها دیده ما را مژه دربانی کرد

آخرش برد و سراپرده حیرانی کرد

سینه بی جگر از زخم تو پهلو دزدید

حیرتش آمد و ناسور پشیمانی کرد

گنج دردی به تماشای دلم آمد و دوش

این مصیبت کده را واله حیرانی کرد

حکم عشقست که دود جگرش پخته کند

آن خس خام که با شعله گران جانی کرد

شوری چشم هوس بود که مشاطه حسن

رفت و از زلف تو تعویذ پریشانی کرد

شعله‌ای بودم و سیر جگرم بود هوس

عشقم آورد و در آتشکده زندانی کرد

شکر طغیغان جنون گوی فصیحی که سحر

خس ما را نفس شعله فسون‌خوانی کرد

شمارهٔ ۷۷

عشق هر ساعت شبیخون بر دل ریش آورد

چون نیابد دل شبیخون بر سر خویش آورد

زلفش آیین کرم داند که چون مهمان رسد

هر چه دارد از متاع کفر و دین پیش آورد

همت مفلس‌نواز ناز بین کز مردمی

هر زمان صد حمله‌ام بر جان درویش آورد

جان فدای جذبه حسنی که هر سو بنگرم

موکشان نظاره‌ام تا جانب خویش آورد

عشق چون فصاد گردد لخت لختم همچو دل

می‌شتابد تا که خود را در ره نیش آورد

ترک مذهب کن فصیحی زآنکه در اقلیم عشق

هر چه آرد بر سر ما ملت و کیش آورد

شمارهٔ ۷۸

دیده امشب ره نظاره به پایان آورد

به صد افسون نگهی تا سر مژگان آورد

راه آباد بسی بود ولی غمزه دوست

به لب کوثرم از راه بیابان آورد

داد سرمایه به تاراج دل و آخر کار

خبر یوسف گم‌گشته به کنعان آورد

تازه کردند ملایک به تو ایمان نیاز

کفر چون دید خطت را به خود ایمان آورد

سنبل دوست پریشان خودست ارنه بهار

باد را دست هوس بسته به بستان آورد

نام منصور برد عشق و لب خویش مکد

گر زبان تو نوایی به گلستان آورد

کفنی جوی فصیحی که سحر چاک غمی

خبر مرگ گریبان سوی دامان آورد

شمارهٔ ۷۹

خطت هر دم جهانی از تجلی رایگان گیرد

به هر سو بگذرد ملکی ز حسن جاودان گیرد

شکنج دام ز آن‌سان دلفریب صید شد کز غم

فروریزد پر وبالش چو نام آشیان گیرد

سجود عشق برخود فرض کردم تا جبین دارم

بود روزی ازین آتش مرا دودی به جان گیرد

سر شمع‌ست دولتمند و من پروانه اویم

که از فیضش مرا هم شعله شامی در میان گیرد

دلت نازک‌ترست از رشته پیمان تو ترسم

که ناگه بی‌سبب نازک دلت از دوستان گیرد

مکن چون خنده تکیه بر لب گل کاندرین گلشن

نسیم نوبهاران فیض از باد خزان گیرد

فصیحی از جگر ناخواست امشب ناله‌ای سر زد

به بی ظرفی مبادا عشق ما را بر زبان گیرد

شمارهٔ ۸۰

گرت خراب کند عشق تا ز سر سازد

بگو که تا بتواند خراب‌تر سازد

کرم نگر که فرستد هزار سیل جگر

چو دیده یک مژه خواهد ز اشک‌تر سازد

نه دیده سیر شود از تو و نه دل خرسند

چه چشمه‌ای تو که آب تو تشنه‌تر سازد

میان دیده و دل گفتگو دراز کشید

اجل کجاست که این قصه مختصر سازد

بهانه‌جوست فصیحی دل حبیب کجاست

کسی که آه مرا دشمن اثر سازد

شمارهٔ ۸۱

نشئه‌ی شوق کی از ساغر عشرت خیزد

این نسیم‌ست که از گلشن محنت خیزد

هر زمینی که بر آن پای نهم روز وداع

تا دم محشر از آن آتش حسرت خیزد

بخت ناساز به حدی‌ست که گر افروزم

آتش عشرت از آن دود مصیبت خیزد

رشک در قصد فصیحی‌ست اجل هان بشتاب

نه که از بستر هجران به سلامت خیزد

شمارهٔ ۸۲

ز خواب آن چشم شهلا برنخیزد

که از هر گوشه غوغا برنخیزد

قیامت سوزد از سوز دل من

مگر این کشته فردا برنخیزد

جهانسوز آتشی را دل سپندست

کزو جز دود سودا برنخیزد

نیابد در دل امیدی که حسرت

پی تعظیمش از جا برنخیزد

به هرجا بگذرد نام فصیحی

چه شیون‌ها کز آنجا برنخیزد

شمارهٔ ۸۳

فلک خونم به تیغ آن بت بی‌باک می‌ریزد

که خون صید را در حسرت فتراک می‌ریزد

چنان از دوستی خورد آب باغ ما که گر گل را

بیازارد صبا خون از خس و خاشاک می‌ریزد

برو ای محتسب این ماجرا با ابر فیضی کن

که این آب حیات اندر گلوی تاک می‌ریزد

ز بس خاک مذلت ریخت دوران بر سر بختم

چو بر سر می‌زنم دست مصیبت خاک می‌‌ریزد

ندوزم چاک جان از رشته دل تا مپنداری

که درد عشق او چن در دل افتد چاک می ریزد

بیا سایم اگر روزی فلک از جنبش آساید

که جام عیش ما از گردش افلاک می‌ریزد

فصیحی طرفه‌تر زین صیدگه هرگز شنیدستی

که صید اندر چرا و خونش از فتراک می‌ریزد

شمارهٔ ۸۴

خوش آن بهشت کش از شعله نو گلی باشد

خروش نوحه در آن بانگ بلبلی باشد

چو گل مباش که نی نوشد و نه نوشاند

درین چمن اگرت ساغر ملی باشد

ز بس که خورده دلم غم نماند در عالم

غمی که توشه راه توکلی باشد

گل از ندیمی باد بهشت کی خندد

در آن چمن که نه افغان بلبلی باشد

رهم فتاد فصیحی به طرف گلزاری

که آفتاب در آن سایه گلی باشد

شمارهٔ ۸۵

چه دانستم که رازم مو به مو اظهار خواهد شد

متاع روی دست هر سر بازار خواهد شد

مگر اعجاز حسن او کند بی سایه مژگان را

وگرنه زود روی نازکش افگار خواهد شد

به خار غم سپردم دامن جان و ندانستم

که از فیض بهار گریه[ای] گلزار خواهد شد

اگر اینست کیفیت فصیحی خون حسرت را

میان دیده و دل ماجرا بسیار خواهد شد

شمارهٔ ۸۶

گر نقاب از رخ بگیری آفتابم می‌کشد

ور گذاری این چنین رشک نقابم می‌کشد

شعله‌ام وز تشنگی بی‌تاب ای پیر مغان

آتشی داری کرم فرما که آبم می‌کشد

بس که گلزار دلم از تشنگی شد شعله‌زار

غرقه دریایم و شوق سرابم می‌کشد

آرزوی دوزخم در آبش عصیان فکند

ای خدا رحمی که هجران عذابم می‌کشد

بر سر بازار رعنایی فصیحی روز و شب

خود فروشیهای ماه و آفتابم می‌کشد

شمارهٔ ۸۷

تنم از داغ حسرت رشک آتشگاه گبران شد

ز فیض نوبهار غم سرا‌پایم گلستان شد

به آب عافیت گفتم غبار درد بنشانم

نظر در دیده‌ام اشک و نفس در سینه طوفان شد

به یاد گلرخی شب با حریفان می‌زدم ساغر

که از خون کبابم چهره آتش گلستان شد

نشد شوقم تسلی هیچگه با آن که چشم من

تهی گشت از نظر هرگه که بر روی تو حیران شد

فصیحی‌وار رسوایی به خویش از ننگ می‌پیچد

همانا باز سودایی سرت را ذوق سامان شد

شمارهٔ ۸۸

هر شبم داغی چنان در گلخن تن بشکفد

کز عقیقی اشکم این فیروزه گلشن بشکفد

تیره‌بختی بین که چون نعشم ازین منزل برند

تازه گلهای تجلی تا به روزن بشکفد

جان شهید غم به ذوقی داد کز خونش اگر

آب یابد باغ گل پیش از دمیدن بشکفد

نقش بت باشد به جای داغ تعویذ جگر

لاله‌زاری کز سر خاک برهمن بشکفد

در چمن خندیدن گل نوحه برخود کردن است

غنچه‌ای را وقت خوش کز دود گلخن بشکفد

جان فدای جلوه‌ای کردم که از شادی کفن

چون گلستان از گریبان تا به دامن بشکفد

ای که می‌گویی فصیحی بشکف اندر باغ دهر

کو دو عالم تلخکامی تا دل من بشکفد

شمارهٔ ۸۹

خون شکایتم ز لب زخم چون چکد

ز آنجا که تیغ او نرسیدست خون چکد

نازم به سعی شوق که بی دست کوهکن

از تیشه زخم در جگر بیستون چکد

در جوشم آن چنان که ز چشم جراحتم

دریا به نیم قطره رسد تا برون چکد

در رزمگاه عشق که گلزار دوستی‌ست

بر عقل زخم آید و خون از جنون چکد

لبریز زخم اوست فصیحی تنم چو گل

چندان که نامم ار بفشارند خون چکد

شمارهٔ ۹۰

جان بی‌رخ تو درد دل غمزده داند

ماتمزده حال دل ماتمزده داند

پی برده‌ام از عشق به جایی که ره آنجا

دیوانه پا بر سر عالم زده داند

این ذوق پیاپی که مرا از می عشق است

در بزم بلا جام دمادم زده داند

ز آن طره بر هم زده آشفته‌دلان را

حالی‌ست که آشفته برهم زده داند

کوه غم فرهاد ز من پرس فصیحی

کاندوه دل غمزده را غمزده داند

شمارهٔ ۹۱

رفتند همدمان و مرا دل فگار ماند

خون جگر ز صحبتشان یادگار ماند

دل مضطرب ز روزن چشمم برون دوید

اما ز ناتوانی هم در کنار ماند

از دشمنم چه شکوه که این زخم دوست زد

بیگانه را چه جرم که این داغ یار ماند

نی‌نی ز یار و دوست شکایت نه درخورست

کاین داغ روزگار سیه‌روزگار ماند

هر جا بود دو چشمه خون تربت من‌ست

کاینم به جای لوح نشان مزار ماند

پا تا سرم چو زلف بتان بیقرار شد

الا غم فراق که بر یک قرار ماند

جانم تمام سوخت فصیحی غم فراق

وز روی مرگ تا ابدم شرمسار ماند

شمارهٔ ۹۲

در فراق شعله خاکستر نشینم کرده‌اند

اخگری بودم نفس خامان چنینم کرده‌اند

هر دمم باغی فریب از رنگ و بویی می‌دهد

در سموم‌آباد حرمان خوشه‌چینم کرده‌اند

خنده‌ام وز بخت خرم با لب گل زاده‌ام

بی‌سبب زندانی چین جبینم کرده‌اند

دست رنج ناله‌ام در راه غم ضایع نشد

حیرتی بودم نگاه واپسینم کرده‌اند

گر فصیحی کج نمایم راست‌کرداریم بین

راست دانان زین سپس نقش نگینم کرده‌اند

شمارهٔ ۹۳

چشم ترا ز مستی ناز آفریده‌اند

زلف ترا ز عمر دراز آفریده‌اند

تو یوسفی چو همت عشقم بلند بود

زآنت خراب کرده و باز آفریده‌اند

مشنو نوای ناله ما کاین ترانه را

از شعله‌های گوش گداز آفریده‌اند

ابروی دوست بین و بر آن جان نثار کن

کاین قبله را نه بهر نماز آفریده‌اند

داغ دلم چو لاله ز شوخی برون فتاد

ورنه مرا ز جوهر راز آفریده‌اند

کبکم ولیک سینه بی طالع مرا

بعد از شکست چنگل باز آفریده‌اند

رشک سبک عنانی دل می‌کشد مرا

کش چون نسیم بیهده تاز آفریده‌اند

شمعیم و خوانده‌ایم خط سرنوشت خویش

ما را برای سوز و گداز آفریده‌اند

بر سوزن مسیح فصیحی ستم مکن

کاین سینه را زچاک نیاز آفریده‌اند

شمارهٔ ۹۴

ماییم جدا از تو به غم ساخته‌ای چند

با یاد تو دل از همه پرداخته‌ای چند

ماییم ز سودای بتان سود ندیده

بی‌فایده نقد دل و دین‌باخته‌ای چند

دیدی که چسان راز مرا پرده دریدند

از روی نکو پرده برانداخته‌ای چند

رخسار تو کردند به آیینه برابر

از بی‌بصری قدر تو نشناخته‌ای چند

بگشای خدنگ مژه کز ذوق بمیرند

جانها سپر تیر بلا ساخته‌ای چند

ارباب محبت چه کسانند فصیحی

در کوچه محنت علم افراخته‌ای چند

شمارهٔ ۹۵

خنده ساقی دگر در ساغر آتش می‌زند

خنده کو زآن لب بود در کوثر آتش می‌زند

آنقدر بگداز کز سوز تو یار آگه شود

بی‌مروت نیست حسن آبی بر آتش می‌زند

هجر هم وصل است چون بر دوست روشن گشت حال

برق این وادی ز دورت بهتر آتش می‌زند

از رگ جان شهیدان نیش مژگان دور دار

بی‌ادب خونیست این در نشتر آتش می‌زند

برق گو زحمت مده خود را که نخل این چمن

خود ز سوز سینه در خشک و تر آتش می‌زند

همت برق محبت بین که هر جان بگذرد

گر همه بیند کف خاکستر آتش می‌زند

نیم‌جانی داشتم اکنون ز بخشش‌های عشق

هر زمانم غم به جان دیگر آتش می‌زند

نوبهار آمد فصیحی لیک در گلزار ما

می‌وزد بادی که در خشک‌و‌تر آتش می‌زند

شمارهٔ ۹۶

تلخکامان مزه شهد هوس نشناسند

سایه پرورد همایند مگس نشناسند

داد ازین شعله مزاجان که چو مرهم گردند

سینه‌ای ریش‌تر از سینه خس نشناسند

نفس سوختگان شعله طورست ولیک

شعله طور ندانند و نفس نشناسند

یاد آن قافله کز غم چو حدی ساز کنند

ناله خویش ز فریاد جرس نشناسند

شکرستان نیازند جگر سوختگان

وای اگر لذت پابوس مگس نشناسند

مصرعصمت چه دیاریست که خوبان آنجا

صورت خویش در آیینه کس نشناسند

طرفه رمزی‌ست فصیحی که به گلزار جهان

بلبلان جمله قفس‌زاد و قفس نشناسند

شمارهٔ ۹۷

شوق دیدار تو چون چشم مرا باز کند

مژه پیش از نگهم سوی تو پرواز کند

قیمت حسن ز بس عشق تو افزود کنون

داغ غم بر جگر سوختگان ناز کند

به مسیح ار چمن داغ مرا بفروشند

هر دمش تازه‌تر از شبنم اعجاز کند

دلم از خدمت امید به جایی نرسید

همت یاس مگر زآنکه دری باز کند

عشق در گنج غم ار دست کرم بگشاید

همت آنست که ما را همه تن آز کند

ریختی خون فصیحی ز سرش زود مرو

باش تا شکر کرمهای تو آغاز کند

شمارهٔ ۹۸

یک ناوک ارنه در دل صد پاره بشکند

رنگ نفاق بر رخ سیاره بشکند

هر لحظه بشکند نفس از بار بی‌بری

کاش این نهال بیهده یکباره بشکند

ز آنجا که فتنه‌جویی حسن ستیزه خوست

مژگان ز باد دامن نظاره بشکند

عشقش کند به داروی بیچارگی درست

گر شیشه‌ات ز کشمکش خاره بشکند

هر شب کنم ز درد نفس صاف و تن زنم

ترسم ز ناله‌ام دل سیاره بشکند

گویم شهید کیست فصیحی ولی مباد

رنگ حیا در آن گل رخساره بشکند

شمارهٔ ۹۹

چون امتان کبر حدیث نسب کنند

رندان خاکسار سخن از حسب کنند

اجزای من چو نام تو گیرم یکان یکان

چون جان خستگان غمت طوف لب کنند

اینست اگر غرور بتان روز بازخواست

ترسم دیت ز خضر و مسیحا طلب کنند

جانم فدای غم که مریضان آن دیار

چون شعله جان دهند چو بدرود تب کنند

نسبت به جلوه تو تجلی کند درست

چون دودمان حسن حدیث نسب کنند

از ناله لب مبند مبادا درین چمن

چون غنچه‌ات به خنده شادی ادب کنند

از بی‌کسان بترس فصیحی که این گروه

روز زمانه را به یکی آه شب کنند

شمارهٔ ۱۰۰

نوبهار آمد که مرغان بال و پر گلگون کنند

وز نوای ناله هر دم گوش گل پرخون کنند

گر سزاوار بهشتم باری ای رضوان مرا

در بهشتی بر که آنجا درد دل افزون کنند

دیده گر داری بیا سوی گلستان وفا

زآنکه گر بی دیده آیی چون صبا بیرون کنند

راز پنهان داشتن آیین شرع دوستی‌ست

خودفروشان کاش ترک ملت مجنون کنند

شعله حیرانان فراوان شد خدایا لطف کن

آنقدر فرصت که گاهی دیده را پرخون کنند

همت مستان جام حسن بین کز جلوه‌ای

دیده‌های مفلسان طور را قارون کنند

زین نفس خامان فصیحی لذت افغان مجوی

گیرم از خون جگر جان در تن مضمون کنند

شمارهٔ ۱۰۱

اگر ز حسن تو یک ذره آشکاره کنند

کفن ز شوق شهیدان عشق پاره کنند

به آن رسید که از قدسیان چو دین طلبند

به سوی زلف پریشان او اشاره کنند

هنوز حسرت دیدار او برند به خاک

تمام عمر شهیدانش ار نظاره کنند

حرام باد غمت بر دل خردمندان

اگر به مصحف تدبیر استخاره کنند

محل نزع فصیحی‌ست دوستان آن به

که یک دم از سر بالین او کناره کنند

شمارهٔ ۱۰۲

در دیده نگه چون ز تو در خون بنشیند

از تنگدلی چون مژه بیرون بنشیند

بی باد درین دشت غبار ره لیلی

برخیزد و در دیده مجنون بنشیند

آن کس که فکند از نظر لطف تو ما را

چون دیده ما تا مژه در خون بنشیند

این داغ چه داغی‌ست که در جوش فزونیست

چون موج که در سینه جیحون بنشیند

همراه اجل خنده‌زنان رفت فصیحی

تا چند درین معرکه محزون بنشیند

شمارهٔ ۱۰۳

دل در آن زلف پریشان رسد و بنشیند

همچو اشکی که به دامان رسد و بنشیند

کو مروت که سمومی چو درین دشت آید

بر سر خاک شهیدان رسد و بنشیند

بوی پیراهن یوسف به جهان در تک و پوست

خرم آن دم که به کنعان رسد و بنشیند

چون مریضی که نشیند در بیمارستان

بی تو نظاره به مژگان رسد و بنشیند

ناله چون ناله بلبل غرض‌آلود مباد

که چو شبنم به گلستان رسد و بنشیند

کی بود کی که فصیحی ز بیابان مراد

بر در کعبه حرمان رسد و بنشیند

شمارهٔ ۱۰۴

بیزارم از آن سینه که از جوش نشیند

پوشد کفن شعله و خاموش نشیند

بختم شب تاریست که تا صبح قیامت

در ماتم خورشید سیه‌پوش نشیند

شمارهٔ ۱۰۵

چون صبا جلوه آن زلف گره گیر دهد

عقل را ذوق جنون مژده زنجیر دهد

ناقه را پا همه بر دیده خونبار آید

هجر چون قافله را رخصت شبگیر دهد

هر که در عهد جمال تو ز مادر زاید

دایه فطرتش از خون جگر شیر دهد

هان فصیحی کم جان گوی که این بیشه ما

همه از زهر گیا طعمه نخجیر دهد

شمارهٔ ۱۰۶

عشق هر جا دست با غیرت پی پیمان دهد

وصل آنجا جان ستاند هجر آنجا جان دهد

ما و آسایش معاذالله که صید عشق را

آب حیوان در جگر خاصیت پیکان دهد

عشق با هر کس بنا سازی بر‌آید نام وصل

در مذاقش لذت خونابه هجران دهد

خواب را بر چشم مستان اجل سازم حرام

بعد قتلم خوی او گر رخصت افغان دهد

نشئه شوق فصیحی هر دم افزونتر شود

عشق هر چندش شراب از ساغر حرمان دهد

شمارهٔ ۱۰۷

یاد آن شبها که بزم عیش ما آباد بود

شمع ما از بینوایی شرمسار باد بود

از لب زخم شهیدان جوش می‌زد شکر دوست

لیک در گوش حریفان ناله و فریاد بود

حسن طاعت بین که در محشر شهیدان ترا

نامه اعمال پر حرف مبارک باد بود

بی‌مروت نیست حسن ار دوست باشد بی‌وفا

روی شیرین در دل خسرو سوی فرهاد بود

لذت شهد شهادت بر فصیحی شد حرام

بس که مسکین شرمسار خنجر جلاد بود

شمارهٔ ۱۰۸

شب که جانم خسته از بیم وداع یار بود

ناله‌های خفته در دل بر لبم بیدار بود

لخت لخت دل ز مژگان سوی چشمم بازگشت

بینوا گویی چو من لب تشنه دیدار بود

کاروان گریه گویی از جگر آمد که دوش

قطره‌های اشک ما را ناله‌ها در بار بود

دامنم از پاره‌های دل گلستان گشت آه

یاد روزی کز تماشا دیده‌ام گلزار بود

جان شب از خون جگر مرثیه ما می‌نوشت

این قدر هم مرحمت ز آن بی‌وفا بسیار بود

شرم عشقم می‌کشد کز دولت وصلش دو روز

شعله‌های دوزخ غم در جگر بیکار بود

بی تو هرگز نوبر سیر سر مژگان نکرد

سال‌ها گویی فصیحی را نگه بیمار بود

شمارهٔ ۱۰۹

شب همه شب با صبوری ناله‌ام در جنگ بود

هر نگه را دامن لخت دلی در چنگ بود

برگ برگ گلشنم در خون حسرت می‌طپید

بانگ بلبل با نوای گل به یک آهنگ بود

گلشن از ظلم صبا بشکفت ای بلبل بنال

یاد آن روزی که هر سو غنچه‌ای دلتنگ بود

آسمان سنجید با یوسف دل‌آشوب مرا

در ترازو زین طرف خورشیدوازان سو سنگ بود

سیر دیر و کعبه می‌فرمود دوشم زلف دوست

کفر و دین دیدم شهید دانش و فرهنگ بود

یک جهان امید با من شد درین میدان شهید

ورنه چون نخل مزارم را خزان صدرنگ بود

می‌درد هر دم گریبانی فصیحی این زمان

سالها دستی که در دامان نام و ننگ بود

شمارهٔ ۱۱۰

دوش از تب پیکرم چون شعله آتش بال بود

بر لب خاموشیم مهر ادب تبخال بود

رنج و راحت در مزاج درد و درمان می‌گداخت

سونش الماس و ریش دل به یک منوال بود

شعله زد شوق و در گوش شهیدان پنیه سوخت

بر لب حیرت خموشی موج قیل و قال بود

دوست از دشمن نداند کفر و ایمان پوش حسن

فتنه هم از بوی این سنبل پریشان حال بود

زود بالد تیره‌روزی در گلستان وفا

ورنه این بخت سیه در روز اول خال بود

پرگشودن بار نومیدی ز گلشن بستن‌ست

نوحه ماتم برین مرغان صدای بال بود

چشم گفتاری درین گلزار از دل داشتم

چون شکفت این غنچه زیر لب زبان لال بود

من ندانم آتش و گل این قدر دانم که دوش

جیب و دامانم درین گلزار مالامال بود

از نیاز فصیحی سوخت استغنای ناز

هر نگاه شوق را صد جلوه در دنبال بود

شمارهٔ ۱۱۱

تا من آتش خانه بودم رسم خاکستر نبود

شعله را بدنامی دود دل اخگر نبود

دل مدام آواز مرغ آشنایی می‌شنید

چون قفس بشکست جز یک مشت بال و پر نبود

العطش می‌زد جگر غم دوزخش بر لب چکاند

پیش از این آن بینوا را باده در ساغر نبود

رنگ و بوی غم گرفت از فیض دل گلزار ما

این زر ناقص عیار از کیمیا کمتر نبود

خویش را بر نیش مژگان ستم‌کیشان زدم

کان قدر زخمی که دل می‌خواست در خنجر نبود

قوت بال طلب ما را بدین گلشن رساند

ورنه پرواز این قدر در تنگنا بی پر نبود

دست حرمانم فصیحی کند و بر آتش نهاد

در گلستانی که نخل بی‌بری بی‌بر نبود

شمارهٔ ۱۱۲

تا گلستان بود کی پرخار بیدادم نبود

گوش گل کی شعله‌پوش از جوش فریادم نبود

شیشه‌ام در بیستون غلطید و آسیبی ندید

سعی شیرین بود اما بخت فرهادم نبود

تا در دارالشفای عشق بردم بخت خویش

مهربان‌تر مرهمی از تیغ جلادم نبود

بی کسی بنگر که با این ترکتاز هجر دوش

ناله‌ای هم پاسبان محنت آبادم نبود

ناله‌های نوگرفتاران غم را لذتی‌ست

ورنه این یک مشت پر مقصود صیادم نبود

بار ننگ نقطه موهوم ما را برنتافت

دوش این پرگار ورنه مقصد ایجادم نبود

ناله‌واری گر نفس داری فصیحی شکوه چیست

وای جان من که شب سامان فریادم نبود

شمارهٔ ۱۱۳

خوش آن که جوش دیده بیهوده بین نبود

نقش ستم در آینه‌ها خوش‌نشین نبود

ایمن به باغ عصمت خود می‌چمید حسن

در زیر هر مژه نگهی در کمین نبود

خوش می‌گذشت از شکن شانه زلف دوست

بر هیچ تار آن گره کفر و دین نبود

بگداخت ناله بر لب بلبل ز ناله‌ام

این شعله گرم بود ولی این چنین نبود

دستم ز جیب چاک به دل می‌کشید دوش

کامشب خروش و ولوله در آستین نبود

عمرم تمام صرف فغان گشت و سوختم

کاول فغان چرا نفس واپسین نبود

گشتم شهید و از کرم غم در آتشم

بودم گمان مغفرت اما یقین نبود

نازم به پاسبانی عصمت که دوست را

در بزم شب نشان نگه بر جبین نبود

بوی نشاط نیست فصیحی درین بهار

گویی که هیچ تخم طرب در زمین نبود

شمارهٔ ۱۱۴

تا سر مژگان تماشا دیده بر هم چیده بود

چون تو رفتی گویی آن بیچاره خوابی دیده بود

ارمغان دیده گرد تست اما دیده کو

چشمه خونیست اکنون تا تو بودی دیده بود

سالها گلچین باغی بود دل اما چه سود

تا قدم بیرون نهاد از باغ آتش چیده بود

دوش دل آغاز نالیدن خوش استادانه کرد

ساها گویی که هر لختش ز غم نالیده بود

شب فصیحی دیدمش در خواب زآنسان کز نشاط

تا شدم بیدار مژگانم به خود بالیده بود

شمارهٔ ۱۱۵

دل را دگر در کین ما بر لب چه نفرین می‌رود

کز سینه تا گوش اثر بر دوش آمین می‌رود

دست غروری چاک زد پیراهن صبر مرا

کش ناوک ناز از کمان لبریز تمکین می‌رود

گشتم شهید غمزه‌ای کز زخم گل می‌رویدم

نعشم نهان در خون دل از بیم تحسین می‌رود

برگ گل نومیدیم دریای خون در دل گره

آیدنسیم ار سوی من چون شعله رنگین می‌رود

از دولت زنار ما کفر آن چنان آباد شد

کز کعبه تا دیر مغان دین از پی دین می‌رود

مسکین فصیحی دوش جان می‌داد و می‌نالید غم

کامشب چراغ زندگی ما را ز بالین می‌رود

شمارهٔ ۱۱۶

کو جنون تا هر نفس لب در سراغی گم شود

سینه همچون موج در گرداب داغی گم شود

تنگ چشمی بین که در بزم قدح‌نوشان شوق

خواهش پروانه در دود چراغی گم شود

شوق اگر اینست مغز آشفتگان دوست را

نکهت فردوس ترسم در دماغی گم شود

گم شود تا کی لبم در نوش خند عافیت

بخت کو تا در مبارک باد داغی گم شود

مهربانی بین که خون از ناله بلبل چکد

گر به طرف باغ ما آواز زاغی گم شود

ما فصیحی‌وار مست همت آن قطره‌ایم

کو درین میخانه در درد ایاغی گم شود

شمارهٔ ۱۱۷

به باده صوفی ما صاف از ریا نشود

که تار سبحه به مضراب خوش نوا نشود

به گل نگویم اما شهید نام گلم

که از فسون نیاز بهار وا نشود

ترا چه جرم که حکم غرور حسن اینست

که وعده‌های تو از صد یکی وفا نشود

اگر به خلد روم سوز دل همان باقی‌ست

سموم بادیه در گلستان صبا نشود

سحاب ابر فصیحی به جرم ما چه کند

به قطره‌ای گل عیش بهار وانشود

شمارهٔ ۱۱۸

رمزی‌ست خط دوست که چون بخت سر‌آید

آب سیه از چشمه خورشید برآید

آهسته‌تر ای دیده گستاخ که آنجا

پروانه نهان از نظر بال و پر آید

چون ماهی ساحل طپد از آرزوی دل

زخمی که شهیدان ترا بر سپر آید

در مذهب ما بر لب تسلیم حرام‌ست

هر ناله که نشکفته ز باغ جگر آید

خاموش فصیحی که به یک ناله نیرزد

حسنی که در آغوش خیال و نظر آید

شمارهٔ ۱۱۹

بهشتی روی من چون پرده از رخسار بگشاید

مرا بر هر سر مژگان بهشتی بار بگشاید

نسیم آشنا روی بهشتم می‌فریبد دل

مبادا غنچه چشمم درین گلزار بگشاید

مروت بین که حسن دوست نومیدش نگرداند

نظر بیگانه‌ای گر بر در و دیوار بگشاید

نگاهی کز گلستان جمالش بار بربندد

ز غیرت سوزم ار بر روی یوسف بار بگشاید

گر از طره مگشا شانه گر مژگان کند حورت

بهل تا زان گره عشاق را صد کار بگشاید

حدیث شوخ و لعلت نازک افگارش کند ترسم

مگر آهسته آن لب را تبسم‌وار بگشاید

چه مضراب‌ست بر کف مطرب ما را که ما بر لب

ره هر ناله بربندیم او از تار بگشاید

چراغم سوزم و خاموش بنشینم نه تارم من

که کار بسته‌ام از ناله‌های زار بگشاید

بدین اسباب رسوایی فصیحی شیخ شهر ما

دکان خودفروشی بر سر بازار بگشاید

شمارهٔ ۱۲۰

مراد ما ز مادر بر سر خشت عدم آید

وجود عشرت ما با عدم از یک شکم آید

اگر تسبیح سازد زاهد از خاک شهیدانش

به جای نام ایزد بر زبانش یاصنم آید

همه عمرم به مردن صرف شد کاین جان غم روزی

دلی صد ره برون از تن به استقبال غم آید

فصیحی تشنه مرگ است چندانی که عیدستش

چو ماه روزه گر از عمر او یک روز کم آید

شمارهٔ ۱۲۱

دل از ولایت غم بار بسته می‌‌آید

چو موج بر سر طوفان نشسته می‌آید

کسی که لب به سراغی نسوخت کی‌داند

که کار بال ز پای شکسته می‌آید

بیا به طور و همه گوش شو که شاهد حسن

ز ناله «ارنی» پرده بسته می‌‌‌‌‌آید

شهید رسم دیاری شوم که بعد از مرگ

طبیب بر سر بالین خسته می‌آید

چه زخمه بود ندانم که چنگ پاس مرا

هنوز ناله ز تار گسسته می‌آید

ز نخل طور چه حاصل که در مشام مرا

شمیم عافیت از نخل بسته می‌آید

فریب سعی فصیحی مخور که کعبه وصل

به دلنوازی پای شکسته می‌آید

شمارهٔ ۱۲۲

دیدی که چو بخت یار برگردید

چون دید که روزگار برگردید

هر خنده که بر گلم بهار افشاند

پی بر پی نوبهار برگردید

هر ناله که از دل فگار آمد

هم سوی دل فگار برگردید

هر نغمه که زنده داشت گوشم را

هم باز به سوی تار برگردید

هر میوه که از تف جگر پختم

در سینه شاخسار برگردید

چون می‌آمد پیاده آمد بخت

در برگشتن سوار برگردید

افسردگی دل فصیحی بین

بی داغ ز لاله‌زار برگردید

شمارهٔ ۱۲۳

دیده امشب همه شب خواب پریشان می‌دید

از جگر تا مژه صد کشور ویران می‌دید

کشتی خود به فسون بر خس مژگان می‌بست

لنگر حوصله را موجه طوفان می‌دید

خویش را گلبن اندوه تصور می‌کرد

بس که گلدسته خون بر سر مژگان می‌دید

بر سرا‌پای تنم برق مصیبت می‌ریخت

ابر بود و همه را تشنه باران می‌دید

ناله می‌ریخت چو بال مژه بر هم می‌زد

خویش را بلبل گم کرده گلستان می‌دید

بر خود و کار خود از دور نظر می‌افکند

زورقی دستخوش موجه طوفان می‌دید

این چه افسانه‌فروشی‌ست فصیحی سخنت

وای اگر مشتریی بر در دکان می‌دید

شمارهٔ ۱۲۴

کسی در این چمن اسرار رنگ و بو فهمید

که شوخ چشمی مرغان هرزه‌گو فهمید

برو مسیح و بیاسا که سر داغ مرا

کسی که لاله این باغ شد نکو فهمید

کند چو دایره سر در سجود پا فرموش

کسی که قیمت یک گام جست و جو فهمید

چنان به دور تو رسوای خاص و عام شدیم

که راز باده ما ساغر و سبو فهمید

غریب وادی ایمن چرا ز رشک نسوخت

که دود شعله درین دیر گفتگو فهمید

نخست حرف فصیحی ز درس ما اینست

که هر که هیچ نفهمید جمله او فهمید

شمارهٔ ۱۲۵

باز دل آوازه زلف پریشانی شنید

قالب فرسوده غم مژده جانی شنید

زورق چشمم به خون غرق‌ست و می‌رقصد ز ذوق

باز گویی مژده آشوب طوفانی شنید

عشق در رگهای جان رقص نشاط از سر گرفت

شعله شوخی نوید باد دامانی شنید

در دل زخم شهیدان آنچه پنهان داشت عشق

یک به یک دوش از لب چاک گریبانی شنید

سرنوشت داغ ما را خواند پنداری مسیح

کز لب خود دوش حرف عجز درمانی شنید

غنچه ما زین گلستان شبنمی نوبر نکرد

سالها افسانه ابری و بارانی شنید

سالها خود را فصیحی در رهی گم کرده بود

شب سراغ خویش را بر خاک میدانی شنید

شمارهٔ ۱۲۶

ای دل نشاط صرف کن و غم نگاه دار

داغی که بسپریم ز مرهم نگاه دار

از آه و ناله هر چه بود در حرم بهل

اشکی به یادگاری زمزم نگاه دار

یک لاله‌وار داغ دل ار افتدت به دست

شاداب خو به غم کن و خرم نگاه دار

بی غم دل مرا نتوان داشتن نگاه

اینک ببر دلم تو و بی غم نگاه دار

غم روید ار ز سینه‌ات آتش بر آن فشان

این سبزه را ز آفت شبنم نگاه دار

جام جمی به میکده چندی تهی نشین

رام کسی مشو ادب جم نگاه دار

مطرب نه‌ای منال فصیحی به بزم عیش

این ناله را ذخیره ماتم نگاه دار

شمارهٔ ۱۲۷

تا نفس داری سراغ کوی آن مه‌پاره گیر

و آن در و دیوار را چون دیده در نظاره‌گیر

رنگ عصمت مشکن و با خویش هم‌زانو مشو

یوسف من یک گریبان دگر هم پاره‌گیر

دیده گر گستاخ در باغ تماشا بشکفد

پنجه مژگان بیار و دیده نظاره گیر

کوشش بیچارگی خاک مرادت رد کند

ور بمانی بی‌نوا تاوان کار از چاره‌گیر

صرصر آهت فصیحی کند بنیاد سپهر

آن غبار تیره را زین آستان آواره گیر

شمارهٔ ۱۲۸

گر آگهی ز دوق طلب تشنه لب بمیر

گیرم که جمله دوست شوی در طلب بمیر

شو محو آفتاب سرا‌پای همچو روز

ور طاقت نظاره نداری چو شب بمیر

دم درکش و ز حیرت خاموش گیر پند

در سینه گو نفس به تمنای لب بمیر

از جام درد باده عمر ابد بنوش

روزی هزار بار ولی بی‌سبب بمیر

در دیر عشق آی فصیحی و شعله‌وار

در وصل تب بسوز و ز هجران تب بمیر

شمارهٔ ۱۲۹

گرت بود جگری سوختن ز داغ آموز

ورت هوای شکفتن بود ز باغ آموز

چو روزگار شود تیره بر تو روشن شو

طریق ما ز گهرهای شب چراغ آموز

به نکهتی ز گلستان دهر خرم باش

تو کیمیای قناعت هم از دماغ آموز

فروش جسم و ز بازار شعله جان بستان

وگر ندانی این شیوه از چراغ آموز

به جان مضایقه با دشمنان خویش مکن

بیا به میکده و همت از ایاغ آموز

چنان بخند که لب هم نگردد آگه از آن

ادب ز انجمن شاهدان باغ آموز

مریز داغ به صحرا مرید گلشن باش

ترا که گفت فصیحی روش ز زاغ آموز

شمارهٔ ۱۳۰

چون عشق آشنای تو شد از خرد گریز

شکرانه کرامت نیکان ز بد گریز

ای غنچه مذهب دلم ار داری از بهار

تن چون نسیم پای کن و تا ابد گریز

وا افت موج‌وار چو طوفان غم شود

هر گاه ابر عافیتی برق زد گریز

گر جذب وصل دیرتر آید به پرسشت

باری به سعی هجر ز بند حسد گریز

بر نیش خار غم چو نسیم صبا بغلط

چون نکهت گلی به مشامت رسد گریز

مگریز با چراغ تو باد ار کند مصاف

رو وام کن ز برق شتاب و ز خود گریز

گر بالغی ز عمر فصیحی مخور فریب

هم از کنار مهد به سوی لحد گریز

شمارهٔ ۱۳۱

هرگز مباش آتش سوزان سپند باش

خود را بسوز و دفع هزاران گزند باش

چون شعله سرمکش که برآرند از تو دود

شو خاک راه و در دو جهان سربلند باش

آزاده زی و صید غزالان درد را

چون طره نگار سراسر کمند باش

گر عافیت بسوخت ترا شکر غم بگوی

ممنون بخت و طالع ناارجمند باش

زین دوستان دشمن و زین دشمنان دوست

گاهی سرشک حسرت و گه زهر خند باش

زهر هلاهلی تو فصیحی ولی ز دور

در کام دشمنان هوس دوست قند باش

شمارهٔ ۱۳۲

تا توانی در ترازوی هوس بی سنگ باش

چون گل آزادگی بیزار از آب و رنگ باش

حسن اگر در دیده چون نازت دهد جا پا منه

خوش نشین ناله‌های زار چون آهنگ باش

چون خزان آید در دل چون گل از شش سوگشای

در بهاران غنچه‌سان در بسته و دلتنگ باش

در گلستان جنون دستان رسوایی بزن

عقل گو خار سر دیوار نام و ننگ باش

نوشداروی جنون در حقه تسلیم نیست

خوی طفلان گیر و دست‌آموز صلح و جنگ باش

بال می‌رویاندم از تن چو اخگر شوق دوست

ره چو سوی اوست گو یک گام صد فرسنگ باش

مقصد افغانست خوش باشد فصیحی شرم چیست

گو درین ماتم‌سرا یک نوحه بی آهنگ باش

شمارهٔ ۱۳۳

من که افسرده‌ترم از نفس مرغ خموش

کی رسد در چمن حسن توام لاف خروش

جان گر از بهر نثارت نفرستم چه کنم

گل مفلس چه کند گر نشود عطرفروش

چه بهشت‌ست محبت که درو می‌گردند

گریه زخم من و خنده گل دوش به دوش

شوق بنگر که چو نامش به زبانم آید

نگه از دیده سراسیمه دود تا در گوش

تیغ نازی مگر احرام دلم بسته که باز

زخمها هر نفس از شوق گشایند آغوش

نیش مژگان تو چون چشم تو شوخست مباد

چشم زخمی رسد و بشکند اندر رگ هوش

همت دیده بلندست فصیحی تن زن

نظری را به تماشای دو عالم مفروش

شمارهٔ ۱۳۴

چون اشک خرقه طلب از خون ناب پوش

در فیض پرده بر رخ صد آفتاب پوش

بی خرقه خلوتت چو فلاطون تمام نیست

در خم نشین و خرقه ز لای شراب پوش

آب حیات باش ولیکن ز بیم خضر

بر روی خویش پرده ز موج سراب پوش

این پرده‌های حسن نظر خیره می‌کند

یک پرده بر جمال خود از آفتاب پوش

از محتسب مترس ولی بهر پاس شرع

موجی بیار و بر سر جام شراب پوش

عصمت شهید جلوه حسنی که از حیا

آید به سیر آینه عکسش نقاب پوش

خاکستری مناز فصیحی به صبر خویش

چندی چو شعله هم کفن اضطراب پوش

شمارهٔ ۱۳۵

تاب خورشید رخت از تب فزونتر بود دوش

آتشم چون شمع جای خاک بر سر بود دوش

از عرق می‌ریخت شبنم بر رخ گلهای حسن

عید آب خضر با نوروز کوثر بود دوش

آن تنی کز ناز تاب بار رعنایی نداشت

آه کز بیداد تب در آب و آذر بود دوش

از تبت تا صبح بیماران غم می‌سوختند

بر شهیدان تو گویی روز محشر بود دوش

در فراق چشم بیمار تو خواب ناز را

پهلوی آسودگی بر نیش نشتر بود دوش

دست غم بادا قوی بازو که اندر سینه‌ام

هر نفس آزرده صد نوک خنجر بود دوش

از تهی‌دستی فصیحی هیچ قربانت نکرد

زآنکه چشم گوهر افشانش در اخگر بود دوش

شمارهٔ ۱۳۶

متاع اشک گر آتش بود برو بفروش

وگرنه از مژه بستان برو به جو بفروش

چو کاروان هوس دررسد ز راه حرم

بگیر ذلت و صد چشمه آبرو بفروش

برهنه شو چو گل داغ و از خزان مندیش

به هر بها که ستانند رنگ و بو بفروش

شود گر از کرم عشق مو به مویت دل

به نیم غمزه آن چشم فتنه‌جو بفروش

متاع زهد کسادست سوی میکده بر

به خنده قدح و گریه سبو بفروش

مرو به رسته مصر ار روی زلیخاوار

چو بنده‌ای بخری خویش را بدو بفروش

زبان شعله فصیحی بخر درین بازار

به نرخ ناله جانسوز گفتگوی بفروش

شمارهٔ ۱۳۷

ز پا افکند ما را آرزوی سرو بالایش

اجل گر دست ما گیرد سر افشانیم در پایش

مرا دوزخ سزاوارست اما دیده راحت

که من با عشق او خو دارم و او با تماشایش

به نوعی بگذرد آن تند خو گرم عتاب از من

که سوزد پرده‌های چشم از باد کف پایش

که باز از بانگ «ارنی» کرد در تاب آتش ما را

که امشب سوخت مغز هوش را برق تمنایش

فصیحی وعده قتلم به فردا داد و می‌ترسم

که فردای قیامت هم بود امروز [و] فردایش

شمارهٔ ۱۳۸

از پی رفع خمار دل غم‌پرور خویش

همه خون گردم و جوشم ز دل ساغر خویش

سینه شوقم و از داغ کنم پنبه داغ

زخم ناسورم و ز الماس کنم نشتر خویش

جگر تشنه که از شعله مبادا سیراب

نوحه تا چند کند بر سر خاکستر خویش

چند آیینه‌پرستان می پندار کشند

روی بنما که براهیم شود آذر خویش

سرمه از خاک در میکده کن تا بینی

کعبه و بتکده را مست سجود در خویش

شمع در جلوه و من مست شهادت تا کی

زهر حسرت خورم از غیرت بال وپر خویش

شعله در حشر چو از چشمه داغم جوشد

خلد صد غوطه زند در عرق کوثر خویش

هیچ خرم نشد این مزرعه هر چند چو ابر

اشک گشتیم و چکیدیم ز چشم تر خویش

چرخ خون گرید روزی که فصیحی خواهد

دیت عافیت خویشتن از اختر خویش

شمارهٔ ۱۳۹

از خون کشتگان شکفد لاله‌زار عشق

باشد خزان عمر شهیدان بهار عشق

آه این چه آتش‌ست که از ذوق سوختن

روید چو خار خشک گل از مرغزار عشق

از عشق جان لبالب و شوق گرسنه چشم

مست‌ست همچنان ز می‌ انتظار عشق

قحط غم‌ست در دل ما ز آنکه می‌رسد

هر دم هزار قافله غم از دیار عشق

سرسبز باد تا به ابد بوستان حسن

زین خون که جوش می‌زند از جویبار عشق

نامم نخست بود فصیحی ولی کنون

بختم لقب نهاد سیه‌روزگار عشق

شمارهٔ ۱۴۰

می‌آید از سیر جگر آهم گلستان در بغل

یاس و تمنا در نفس امید و حرمان در بغل

ز آن‌سان که طفلان چمن دزدند گل از باغبان

آهم کند گلهای داغ از سینه پنهان در بغل

زین پیشتر گل می‌فشاند از خنده چاک سینه‌ام

پژمرده کرد این لاله را تبهای حرمان در بغل

من در سجود بت ولی لبریز استغفار دل

دامان ز نعمت موج‌زن دریای کفران در بغل

گر من بمیرم ای نگه از گلستانش وامیا

ترسم کشد ناگه ترا گستاخ مژگان در بغل

از چین زلفی می‌رسم سودایی وآشفته‌سر

یک کعبه بت در آستین یک دیر ایمان در بغل

دل را پرستم ار بود زیبا پرستش جز ترا

کان غنچه از شاخ وفا روییده پیکان در بغل

داغم ولی از وصل من نشکفت آغوش دلی

روزی مگر گیرد مرا تابوت خندان در بغل

هم‌زاد ناموس غمم زآنم فصیحی پرورد

زخم شهیدان درکفن خاک شهیدان در بغل

شمارهٔ ۱۴۱

گرد افغانم ز دامان جرس افتاده‌ام

از حریم محمل امید پس افتاده‌ام

ناله‌ام از بس گرانبار غمم ماندم به جای

ورنه عمری شد که در راه نفس افتاده‌ام

سالها کردم به پای عقل طی راه عشق

چون نکو دیدم دو گام از خویش پس افتاده‌ام

کوشش پرواز همت بین که در اقلیم حسن

با وجود صد گلستان در قفس افتاده‌ام

شعله برگشته روزم کز دل ماتم‌کشان

بسته‌ام بار غم و د رجان خس افتاده‌ام

ناخلف فرزند غم بودم از آن یادم نکرد

ورنه می‌داندکه در دام هوس افتاده‌ام

میوه عیشم ولی از بی‌وفاییهای شاخ

بر زمین غم فصیحی نیم‌رس افتاده‌ام

شمارهٔ ۱۴۲

دردم و نوش مراد از نیش نشتر خورده‌ام

خضرم و آب حیات از نوک خنجر خورده‌ام

دایه‌ام عشق‌ست اگر آتش مزاجم باک نیست

گرچه از خاکم ولیکن شیر آذر خورده‌ام

شمارهٔ ۱۴۳

ناله دردم و خوش بر سر کار آمده‌ام

از دل چنگ کنون بر لب تار آمده‌ام

آهم از شعله من باغ دلی آب دهید

که ز دریوزه جانهای فگار آمده‌ام

گریه‌ام کز جگر سوخته در دیده ابر

بهر آرایش رخسار بهار آمده‌ام

نخل نومیدیم و میوه من سوختن‌ست

اینک اندر جگر شعله به بار آمده‌ام

نی دل بلبلم و نی لب گل حیرانم

که درین باغ فصیحی به چه کار‌ آ‌‌‌‌مده‌ام

شمارهٔ ۱۴۴

جوش ذوقم خوش‌نشین کشور میخانه‌ام

موج فیضم خانه‌زاد ساغر و پیمانه‌ام

می‌زنم لاف شکیبایی و از طوفان اشک

موجه گرداب را ماند مصیبت خانه‌ام

باز در دارالشفای تب گدایی می‌کنم

کز مسیح آنجا افغان خیزد که من دیوانه‌ام

دزدم از جیب صبا خاکستر منصور را

تا مگر طوری شد زین نور ایمن خانه‌ام

تیره روزیهای طالع‌بین که از بس کسم

هر شب افروزد چراغی باد در کاشانه‌ام

هیچ گه جغدی صلای کلبه خویشم نزد

روزگاری شد که سرگردان این ویرانه‌ام

بیخودم نی ازگل آگاهم فصیحی نه ز شمع

این قدر دانم که گه بلبل گهی پروانه‌ام

شمارهٔ ۱۴۵

چون ابر شب ز آتش تب می‌گریستم

از ترکتاز برق طرب می‌گریستم

جان داد و بوسه بر لب تیغ غمی نزد

بر تیره روزگاری لب می‌گریستم

گستاخ جان نثار تو می‌گشت دوش و من

در گوشه‌ای ز شرم ادب می‌گریستم

حسنش فزون ز حوصله بینش است و من

بر عجز دیده شب همه شب می‌گریستم

او در کنار دیده فصیحی و تا سحر

من همچنان ز جوش طلب می‌گریستم

شمارهٔ ۱۴۶

یک گام گر از محمل غم باز‌پس افتم

پیش آیم و چون ناله به پای جرس افتم

داغم جگر سوخنگانست مرادم

نه شعله و دودم که به دنبال خس افتم

بر ناصیه دانه فریبم ننوشتند

در دام به امید وصال قفس افتم

مردم ادبم کاش گذارد که درین بزم

بیهوش تر از شهد به پای مگس افتم

هجرش چو منی را نرسد لیک فصیحی

گامی دوسه از خویش گهی پیش و پس افتم

شمارهٔ ۱۴۷

دیده را گم داشتم عمری و اکنون یافتم

گر نیامد نکهت پیراهنی چون یافتم

از غرور عافیت می‌کردمش از گل سراغ

عاقبت اندر میان دجله خون یافتم

تشنگی می‌داشتم بستند دریا و سراب

آخرالامر این گهر در جیب جیحون یافتم

ناله دیرآشنای گوش لیلایم از آن

خویش را گم کردم و در جان مجنون یافتم

دل نماندم تا غم دل جلوه‌گر شد بی‌نقاب

قطره‌ای گم کردم و صد بحر افزون یافتم

سجده‌ای بر هر در افشاندیم اما عاقبت

کعبه را از تنگنای کعبه بیرون یافتم

قصه درد فصیحی می‌زدم امشب رقم

لفظ را گم گشته در خوناب مضمون یافتم

شمارهٔ ۱۴۸

درین مدت که در خیل اسیران تو جا کردم

ز من روزی که یک جان خواستی صد جان فداکردم

گرم سوزند فردا هم ز هجران جای آن دارد

که عمر بی‌وفا را توشه راه وفا کردم

لبی کز نازکی بار لطافت برنمی‌تابد

به خون غلطم که امروزش به دشنام آشنا کردم

ندیدم ساحل عشقت همانا مردم چشمم

که تا بودم درین دریای خونخوار آشنا کردم

نصیب گوشه دستار آسایش‌پرستان شد

به صد خون جگر هر غنچه عیشی که واکردم

به گلشن رفتم و پر دیدم از بویت مشام گل

ترا گفتم دعای جان و نفرین صبا کردم

خمار امشب فصیحی قصد جانم داشت لیک آخر

ز خون خویش خوردم ساغر وغم را دعا کردم

شمارهٔ ۱۴۹

چو شبها بستر و بالین دل از ریش می‌کردم

سراغ خواب آسایش ز مرگ خویش می‌کردم

چو غم بر دل زدی نیشی ز شوق از هوش می‌رفتم

در افغان می‌شدم چون خیرباد نیش می‌کردم

به قربان سر بخت سیاه خویش می‌گشتم

خیال سایه آن زلف کافرکیش می‌کردم

ز ایمان ننگ دارد کفر من وزنه به یک افسون

چو زلف و عارض خوبان به همشان خویش می‌کردم

فصیحی خانمان دل خراب آن روز می‌دیدم

که دامن را توانگر دیده را درویش می‌کردم

شمارهٔ ۱۵۰

شب که غمهای ترا پرده‌نشین می‌کردم

از تبسم لب زخمی شکرین می‌کردم

هجر می‌سوخت دلم را و من از دیده خویش

نظری در خور آن روی گزین می‌کردم

گرد اوراق پریشان نفس می‌گشتم

انتخاب نفس بازپسین می‌کردم

سجده می‌ریخت ز سر تا قدمم در ره دوست

همه را چیده ز ره بار جبین می‌کردم

دوش تقلید جرس کردم و صد قافله سوخت

وای اگر ناله پریشان‌تر ازین می‌کردم

کشور درد فصیحی همه از من می‌بود

ناله را چون دل اگر نقش نگین می‌کردم

شمارهٔ ۱۵۱

پریشان ناله‌ام بر گرد هر گلزار می‌گردم

نا از سودای گل در جستجوی خار می‌گردم

درین فصل بهار از غنچه دل خنده می‌جوشد

مگر از نخل تیغی باز برخوردار می‌گردم

مزاج خویش نشناسم همین دانم که گر بر من

دم گرم مسیحا بگذرد بیمار می‌گردم

دل رحمت برد حسن قبول توبه‌ام گر من

پشیمان گنه زان‌ساز کز استغفار می‌گردم

دلم زود آشنای عشق گردیدست مغذورم

اگر دیر آشنای سبحه و زنار می‌گردم

به رغم عقل احول آن چنان با دوست یکرنگم

که بر گرد سر هر موی خود صد بار می‌گردم

فصیحی از وفاداری مگر غم چشم خویشم خواند

که هر ساعت سرا‌پا بی‌سبب خونبار می‌گردم

شمارهٔ ۱۵۲

به بوی درد پریشان زلف یار شدم

نه صید دوست که صید دل فگار شدم

روم به کوثر و خمیازه هوس نکشم

به کوی باده به دریوزه خمار شدم

حدیث فیض تماشای سنبل و گل دوست

ز من شنو که خزان بودم و بهار شدم

نوای شکر شهادت شنیدم از لب خضر

به مهربانی تیغت امیدوار شدم

نهان ز فیض بهارم درین چمن کشتند

که سبز ناشده نومید برگ و بار شدم

دمید صبح رخش دوش پیشتر ز سحر

ز روی ناله ناکرده شرمسار شدم

مرا ز باغ فصیحی بهار بیرون کرد

به دشت رفتم و از داغ لاله‌زار شدم

شمارهٔ ۱۵۳

چمن پیرای صبحم کیمیای خاروخس دارم

به هر شاخی ترنج آفتابی پیش رس دارم

نه ذوق ناله‌ام بی‌تاب دارد نه غم محمل

هوای پای‌بوس ناله فرمای جرس دارم

پر پروانه‌ام در حسرت پرواز گم بادا

اگر امید دودی از چراغ هیچ کس دارم

همه شب ناله می‌دزدم ز لب وز بیم می‌لرزم

بدین بی دست و پایی راه بر بام عسس دارم

گلستان برنتابد زحمت هر هرزه پروازی

از آن در هر بن مژگان نگاهی در قفس دارم

منم پروانه کز بال هما کردند محروم

کنون دست طلب در دامن بال مگس دارم

فصیحی گر نفس ره گم کند در کلبه داغی

چراغ آفتابی در سر راه نفس دارم

شمارهٔ ۱۵۴

لب زخم ستمم مژده ماتم دارم

گوش داغم خبر مردن مرهم دارم

نوبهارا به شمیم گل عیشم مفریب

که من این ناله زار از دل خرم دارم

تشنگی در جگرم مست زلال طربست

که درین بادیه صد چشمه زمزم دارم

کرده صد بار شهیدم ستم ناز و هنوز

نفسی توشه‌کش آه دمادم دارم

نشکفم تا زسموم ستمم نگدازی

در گلستان تو خاصیت شبنم دارم

عید و هر کس ز لباس طربی خوشدل و من

خرقه نیلی کنم و تعزیت غم دارم

شعله رشک فصیحی گل خودروی دلست

شکوه بیهوده ز نامحرم و محرم دارم

شمارهٔ ۱۵۵

ارمغان از بینوایی غم به گلشن می‌برم

وز تهی‌دستی به بلبل تحفه شیون می‌برم

چاک دردم خانه‌زاد سینه بلبل نه گل

نامه شوق گریبان سوی دامن می‌برم

در عبادت‌خانه خورشید و مه جای چراغ

تیره‌روزی از در و دیوار گلخن می‌برم

جلوه هم دارم ولی از بهر کاهل بینشان

اول از مصر نکویی چشم روشن می‌برم

بلبل و پروانه گو منقار و پر زحمت مده

کآنچه هست از دود و آتش من به مسکن می‌برم

زلف یارم قیمت دست تهی نشناختم

دامن دود ارمغان شمع ایمن می‌برم

حسن پیمان محبت بین که می‌پیچد زبان

گر فصیحی نام بت را بی برهمن می‌برم

شمارهٔ ۱۵۶

بترس از آن که دمی دامن سحر گیرم

چو شعله دم به دم از سوز سینه درگیرم

به کوی زخم فروشان روم به سنه چاک

هزار زخم در آغوش یک جگر گیرم

بیا شکفته و شیرین که گر مرا باشد

رخ و لب تو جهان در گل و شکر گیرم

به فتوی جگر از شمع خویشتن هر شب

هزار شعله به تاوان بال و پر گیرم

شدم مسافر اقلیم دل فصیحی‌وار

بود که دامن دردی درین سفرگیرم

شمارهٔ ۱۵۷

گر شاهد غم جلوه کند کام نگیرم

ور خون جگر باده شود جام نگیرم

بادم که به گل نیست مرا تاب نشستن

در باغ درون آیم و آرام نگیرم

از بس که مرا داغ تو با برگ و نوا ساخت

عمر ابد از آب خضر وام نگیرم

کوته نظرم گرنه چو خورشید جمالت

فیض سحر از قافله شام نگیرم

دامی‌ست فصیحی ز نفس بافته عمرم

چون صید غم و غصه بدین دام نگیرم

شمارهٔ ۱۵۸

فردوس ساز کلبه پردود آتشم

باری اگر زیان خودم سود آتشم

سوزم مدام و شعله دودم پدید نیست

الماس ریشهای نمک‌سود آتشم

از بس که شعله دوش ثنای دلم سرود

پنداشت شوق دوست که معبود آتشم

خار ترم که تازه ز باغم دروده‌اند

محروم بوستانم و مردود آتشم

در دوزخم فکنده فصیحی غم و هنوز

داغ سیاه‌خانه پر دود آتشم

شمارهٔ ۱۵۹

نوبهارست و در انجام طرب می‌کوشم

لب گل می‌مکم و خون جگر می‌نوشم

جلوه نخل مرادم نفریبد هرگز

گر همه شعله شود در هوس آغوشم

خسم و فرقت بی‌برگی وی سوخت مرا

خرقه شعله در آتشکده تا کی پوشم

زخم ناسورم و از دولت حیرانی دوست

سالها شد که پرستار لب خاموشم

از پیامش نیم آگاه ولی دوش نگاه

می‌شد از دیده سراسیمه به طوف گوشم

چون برم نام تو در ناله بغلطد نفسم

چون کنم یاد تو در گریه درآید هوشم

برق این رمز فصیحی خردم سوخت که من

ناله بلبلم و از لب گل می‌جوشم

شمارهٔ ۱۶۰

گوارا باد آیات تجلی بر لب هوشم

اگر بخشد ثوابش را به دوزخ دیده و گوشم

همه دردم همه داغم همه آهم افغان

محبت کاش سازد در دل یاران فراموشم

مهیا می‌کنم از بهر خویش اسباب ناکامی

چو مستوری همه چشمم چو خاموشی همه گوشم

نگنجد دوست در یاد و نه بی‌یادش توان بودن

چو مرغ نیم بسمل می‌طپد در خاک و خون هوشم

ببین بیداد مرهم بر دل ریش و مزن طعنه

اگر رقصد ز شادی زیر نعش عافیت دوشم

سر زلف نگارم در پریشانی سزد زیبم

شب هجرانم و روز سیه زیبد هم‌آغوشم

فصیحی چشم شوقم قیمت نظاره می‌دانم

توان کرد از نگه در فرقت احباب خس‌پوشم

شمارهٔ ۱۶۱

دیریست که از گریه بهار دل ریشم

شاداب‌تر از غنچه خون بر سر نیشم

یک قطره خونیم و ز فیض نظر عشق

از حوصله دیده هر غمزه بیشم

تا سبحه و زنار نسوزیم چه دانند

کآیین جنون چیست و مجنون چه کیشم

هم محمل عشقیم ولی در کشش شوق

یک بانگ دراوار ازین قافله پیشم

بیگانه مباش این همه از ما که گواهست

زخم جگر ریش که با تیغ تو خویشم

گر سونش الماس وگر مرهم عیسی

گردیم همان از نظر افتاده ریشم

خاصیت معشوق گرفتیم فصیحی

از عیب وفا ورنه چرا دشمن خویشم

شمارهٔ ۱۶۲

نسیم نوبهاران نیستم کاندر چمن رقصم

به دوزخ افکنیدم تا به ذوق سوختن رقصم

نخستم بند بردارید از پا چون بسوزیدم

که تا چون شعله یک ساعت به کام خویشتن رقصم

حدیث قتل من تا بر زبانش رفته هر ساعت

کنم تکرار و مانند زبان در هر سخن رقصم

لباس زندگانی رقص عشرت را همی‌زیبد

اجل بشتاب کز بهر حریفان در کفن رقصم

ازین یکروزه تب نالد فصیحی ظرف را نازم

خوش آن ساعت که خلقی ماتمم دارند و من رقصم

شمارهٔ ۱۶۳

چون سینه ماتم‌زدگان غرقه داغم

در کسوت سوسن شکفد لاله راغم

آه این چه نسیم است که از دامن نازش

صد خرمن گل ریخته در جیب دماغم

در کام سمندر شکند شهد سلامت

گر تربیت شعله کند پنبه داغم

در سوختن از بس که حریصم چو شوم گم

در پیکر پروانه بجویید سراغم

آهم خبر مرگ مرا داشت فصیحی

مرثیه پروانه بود دود چراغم

شمارهٔ ۱۶۴

کتاب عشقم و آیات زلف دوست عنوانم

ز سر تا پا گرم بندند شیرازه پریشانم

نگاه هرزه گردم شد سبک پرواز بستانی

که باز از اشک نومیدی گرانبارست مژگانم

یکی موج غریبم ای سراب عافیت رحمی

که عمری در کنار تربیت پرورده طوفانم

نماند از ترکتاز گریه هیچم خون و می‌ترسم

که سازد تیغ نازی شرمسار خاک میدانم

چنان شد تنگ عیش من که در گوش تنک ظرفان

گران آید نوای خنده چاک گریبانم

نه بت نه ایزدم مانا فصیحی جلوه عشقم

که در زلف و رخ خوبان پرستد کفر و ایمانم

شمارهٔ ۱۶۵

جنون از داغ رسوایی چو آراید گلستانم

نگنجد چاک از شادی در آغوش گریبانم

شراب دورباشی جوش می‌زد دوش کز مستی

نگه چون اشک می‌غلطید از مژگان به دامانم

چه شوقست این که بهر التماس پاس بی‌خوابی

نگه صد بار بوسد تا سحرگه پای مژگانم

گر از من دل‌گرانی تا توانی ناله‌ام مشنو

که من درد دلم در ناله‌های خویش پنهانم

متاع کاسدم شیدایی ناز خریداران

اگر در کعبه‌ام کفرم اگر در دیر ایمانم

ز غیرت دیده بربستم ولی از شوق دیدارش

گل نظاره می‌روید ز شاخ خشک مژگانم

من آن اشکم که عمری بر سر مژگان بودم

کنون دیریست تا بیهوده سرگردان دامانم

بخواب ای دست غم در آستین کامشب زبی‌تابی

به استقبال چاکی رفته هر تار گریبانم

نه پای شانه‌ای بوسیدم و نی دامن بادی

فصیحی زلف معشوقم که بی موجب پریشانم

شمارهٔ ۱۶۶

از ناله لب حوصله بستن نتوانم

همچون مژه بی اشک نشستن نتوانم

این تار نفس بگسلم اکنون که توان هست

ترسم دگر از ضعف گسستن نتوانم

تو عهد‌شکن خواهی و من بس که ضعیفم

یک عهد به صد سال شکستن نتوانم

خار طلبم چون گل دل لاله‌مزاجم

بی داغ درین بادیه رستن نتوانم

از چهره دل گرد غم دوست فصیحی

صد شکر که دریایم و شستن نتوانم

شمارهٔ ۱۶۷

عشق کو تا آتشی در خرمن اخگر زنم

چتر شاهی بر سر اورنگ خاکستر زنم

لعل شاهنشاهیم بر خاک عجزم افکنید

تا دو روزی خنده بر رسوایی افسر زنم

از لب زخم شهیدان طالعی گیرم به وام

تا مگر بوس مرادی بر لب خنجر زنم

سالها بودم سرشک و دیده‌ای نگداختم

ناله‌ای گردم مگر آتش به گوشی در زنم

آبروی عفو را بر خاک نتوان ریخت لیک

حله‌ای از شعله‌پوشم غوطه در کوثر زنم

در زدم یک عمر و زین نه دیر نامد یک جواب

حلقه یک چندی فصیحی بر در دیگر زنم

شمارهٔ ۱۶۸

قرعه کاری به نام سعی باطل می‌زنم

می‌کشم از سینه تیر آه و بر دل می‌زنم

بر گلو از طوق راه تیغ روشن می‌کنم

قمری این گلستانم فال بسمل می‌زنم

موجم و آشفته دارد ذوق سرگردانیم

غوطه در گرداب خون از بیم ساحل می‌زنم

صبر قفل بی کلیدم پرگشایش جو نیم

حلقه چشمی به بازی بر در دل می‌زنم

کشته بگذاریدم امشب اندرین میدان که من

یک شبیخون دگر بر تیغ قاتل می‌زنم

همتم وز کبریای عشق در کوی طلب

مهر حسرت بر دهان و دست سائل می‌زنم

پای شوقم چند بشتابم فصیحی بی‌رفیق

دست امیدی به دامان سلاسل می‌زنم

شمارهٔ ۱۶۹

کو جنونی تا خرد را طعمه سودا کنم

عقل را دیوانه سازم عشق را رسوا کنم

چون وفا زین دوستان ده زبان گیرم کنار

چون مروت در پس زانوی عزلت جا کنم

خوی دل گیرم طلاق بستر راحت دهم

دشنه زاری از برای خوابگه پیدا کنم

چون نمیروید گیاهی زین چمن تاکی چو ابر

سینه آتش خانه سازم دیده را دریا کنم

بر فراز قاف گمنامی بگیرم آشیان

کوری چشم فصیحی نام خود عنقا کنم

شمارهٔ ۱۷۰

چند در دل شکنم ناله و خاموش کنم

ناله‌ای کو که بدان تهنیت گوش کنم

سفری کرده‌ام آغاز که تا شهر عدم

هر قدم نقش مرادی به سر دوش کنم

نیستم زخم که چون جلوه مرهم بینم

نمک تیغ جفای تو فراموش کنم

تازه سازم روش نامه طرازی زین پس

ناله‌ای چند به هر سطر سیه‌پوش کنم

صد نوا هست فصیحی دل ماتم زده را

فرصتی کو که ز دل زمزمه‌ای گوش کنم

شمارهٔ ۱۷۱

کو هجوم گریه کز یک قطره صد جیحون کنم

چشم مفلس را ز فیض رشحه‌ای قارون کنم

در دل از جوش ملالم جای داغی هم نماند

هم مگر آرایش این خانه از بیرون کنم

جان اگر از ناتوانی برنیاید باک نیست

ناله‌ام از ضعف اگر بر لب نیاید چون کنم

طرز این فکر نفس بافان پسند طبع نیست

پاره‌ای از خون دل بر دارم و موزون کنم

بر لبم حرفی اگر آید ز خون دل تهی

بازش آرم تا از آن سرچشمه‌اش پرخون کنم

چون صبا بر خار و گل پیچم به گلزار سخن

هر چه خون آلوده نبود ز آن چمن بیرون کنم

گر گزد دلهای محزون را فصیحی ناله‌ام

از لب افسردگانش در نفس افسون کنم

شمارهٔ ۱۷۲

چند ای شوق طواف در و بام تو کنم

آه را دودکش شعله خام تو کنم

چشم گردم همه و نقش جمالت بینم

گوش گردم همه و یاد کلام تو کنم

در قدح جوشم و عکس لب لعلت دزدم

در صراحی شوم و سجده جام تو کنم

چون گدایی که نهد کاسه دریوز به کف

گوش بردارم و دریوزه نام تو کنم

دوش می‌گفت فصیحی ز غم ما مخروش

ورنه این نوش به یک خنده حرام تو کنم

شمارهٔ ۱۷۳

ز گریه موج زند مجلس ار ندیم شوم

چمن به ناله درآید اگر نسیم شوم

مشام خواهش مجنون شود زکام ابد

به چین طره لیلی اگر شمیم شوم

عذار شعله ایمن به دود اندایند

اگر ز سعی قبول ازل کلیم شوم

نیاز سر به گریبان کشد چو غنچه به ننگ

اگر چو ابر در این گلستان کریم شوم

لبم به شیر مرادی زمانه تر نکند

مسیح گردم ازین مادر ار یتیم شوم

اگر نه عمر عزیزم چرا درین بازار

به هرزه پیش فروش امید و بیم شوم

مرا بسوخت غرور کرم فصیحی‌وار

دو روز رخصت عشق ار بود ائیم شوم

شمارهٔ ۱۷۴

ما ز مادر داغ بر دل خاک بر سر زاده‌ایم

همچو طفل غنچه در دامان نشتر زاده‌ایم

نام ما مردود عالم روزی ما خون دل

ما و غم گویا به یک طالع ز مادر زاده‌ایم

شسته‌ایم از دل به خون عافیت نقش مراد

ما همان دم کاندرین نه طاق شش در زاده‌ایم

اشک یعقوبیم و از خون جگر جوشیده‌ایم

آه مجنونیم و از دریای آذر زاده‌ایم

از سراب تلخکامی تشنه لب خواهیم مرد

ما که همچون موج در دامان کوثر زاده‌ایم

در گلستانی که هر خارش پیمبر زاده‌ست

میوه هیچیم ما وز نخل بی‌بر زاده‌ایم

شعله شوقیم و از دلهای خونین سر زده

غیر پندارد فصیحی ما ز اخگر زاده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۵

تا وداع شعله خود همچو اخگر کرده‌ایم

حله خاکشتر اندوه در بر کرده‌ایم

گوهر نظاره‌ای در دیده گم کردیم از آن

مردم چشم اندرین دریا شناور کرده‌ایم

چشمه‌سار دیده ما خوشگوار آبی نداشت

چند روزی شد کش از خون رشک کوثر کرده‌ایم

زخم ما را از جگر غم زیور ناسور بست

ورنه تحقیق سر و سامان خنجر کرده‌ایم

زود گوش دوستان از ناله ما ناله کرد

ما هنوز از نخل غم یک میوه نوبر کرده‌ایم

از تو چون نومید بنشینیم کاندر کوی تو

مشت خاکی را به صد امید بر سر کرده‌ایم

در شب هجران فصیحی می‌زند لاف حیات

ساده‌لوحی بین کزو این قصه باور کرده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۶

دوش بی روی تو از دل خون ناب افشانده‌ایم

تا سحر بر جیب رسوایی گلاب افشانده‌ایم

ز آن جمال آگه نه‌ایم اما غبارآسا بسی

آفتاب و ماهش از طرف نقاب افشانده‌ایم

هر نگه کز گلستانی دامنی پرگل نکرد

شب خسک پنداشته در راه خواب افشانده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۷

باز در دل شعله‌های آفتاب افکنده‌ایم

طرح آبادی درین دیر خراب افکنده‌ایم

زوربازوی طلب بین کاندرین نخجیرگاه

بارها خقاش را بر آفتاب افکنده‌ایم

جلوه حسرت دل از ما برد ورنه صد سحر

فرش این قصر از دعای مستجاب افکنده‌ایم

عزت شبهای من بنگر که از یک ناله دوش

آسمان را در محیط اضطراب افکنده‌ایم

تا به دوزخ‌مان کشد فردا به روز بازخواست

مو به مو امروز دل را در عذاب افکنده‌ایم

جرم ما گر باده‌آشامی‌ست مستی جرم نیست

عکس لعل خویش را ما در شراب افکنده‌ایم

جلوه‌ها در مصر خوبی هست اما دیده نیست

اینک اینک از رخ یوسف نقاب افکنده‌ایم

زلف عصیان را فصیحی برده‌ایم از بس نماز

طره توفیق را در پیچ وتاب افکنده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۸

وقت غم خوش کآتش از باغ و بهارش چیده‌ایم

یک گلستان داغ از هر نوک خارش چیده‌ایم

یک تبسم غنچه امید ما نوبر نکرد

گویی از گلزار پیش از نوبهارش چیده‌ایم

قیمت دشت محبت را فرامش چون کنیم

ما که داغ از برگ برگ لاله‌زارش چیده‌ایم

این گل سیراب یعنی دیده دایم خرم است

گویی از گلزار رخسار نگارش چیده‌ایم

لاله دل فصیحی ز ابر محنت تازه دار

کز زمین غم برای یادگارش چیده‌ایم

شمارهٔ ۱۷۹

عمریست تا به درد محبت فسانه‌ایم

چون سایه ز آفتاب طرب بر کرانه‌ایم

چون زلف بس که مست پریشانی خودیم

در بند یک خرام نسیم بهانه‌ایم

بر مصر دام و شهر قفس کم گذشته‌ایم

ما مرغ روستایی این آشیانه‌ایم

بوسیم دست و پای چه دشمن چه دوست را

در دیر و کعبه هم در و هم آستانه‌ایم

با ناقصان خوشیم که منت نمی‌نهند

بر هیچ کس که کامل این کارخانه‌ایم

چون از هجوم شوق صد آغوش گشته‌ایم

گرنه به دست شاهد اندوه شانه‌ایم

بیکار نیستیم فصیحی درین دیار

محنت ستان و ناله‌فروش زمانه‌ایم

شمارهٔ ۱۸۰

کو عشق خانه‌سوز که ما بلهوس نه‌ایم

ما شعله‌ایم و هم نسب خار و خس نه‌ایم

ما زنده‌ایم زنده به سوز درون خویش

چون آب و خاک زنده به جان نفس نه‌ایم

در بند و دام تا نفسی هست می‌طپیم

ما مرد زندگانی کنج قفس نه‌ایم

در کاروان شوق حدی ناله‌های ماست

بیهوده گوی و هرزه‌درا چون جرس نه‌ایم

ما زهر قاتلیم فصیحی نه شهد ناب

مرد طپانچه خوردن بال مگس نه‌ایم

شمارهٔ ۱۸۱

روزگاری شد که ما زین بخت وارون می‌تپیم

همچو زخم دل گریبان چاک در خون می‌تپیم

دیده عشقیم و ما را طالع نظاره نیست

سال‌ها در انتظار یک شبیخون می‌تپیم

موجه دریای خونابیم دور از زلف دوست

بی‌قراری بین که هر ساعت دگرگون می‌تپیم

دجله‌ای در هر بن مژگان ما بیکار و ما

از برای قطره‌ای در کوه و هامون می‌تپیم

نبض بیماریم ای دست مسیحا همتی

کامشب از طغیان تب زاندازه بیرون می‌تپیم

یار با ما همدم و ما از جدایی بی‌قرار

همچو موج از تشنگی بر روی جیحون می‌تپیم

سر این معنی فصیحی عشق به داند که ما

خون فرهادیم و در شریان مجنون می‌تپیم

شمارهٔ ۱۸۲

در مزاج درد خود ذوق مداوا سوختیم

نسخه اعجاز در دست مسیحا سوختیم

باد دامان تب امشب آتش ما تیز کرد

کز تف مژگان متاع هفت دریا سوختیم

مشرب پروانه ما را از گرانجانی رهاند

هر کجا دیدیم شمعی بی محابا سوختیم

هر کف خاکستر ما چشمه نظاره‌ایست

عشق در کارست اگر ما در تماشا سوختیم

شعله ما را پر پروانه‌ای پرسش نکرد

گرچه عمری بر مزار گبر و ترسا سوختیم

شمع‌سان در شعله پیچیدیم جان کایمن شویم

لیک در گام نخست از غیرت پا سوختیم

عصمت عزلت فصیحی نام خود گم کردنست

سالها از شرم خامیهای عنقا سوختیم

شمارهٔ ۱۸۳

کی مسیحا داشت در بار آنچه ما می‌خواستیم

عافیت بودش متاع و ما بلا می‌خواستیم

اشک ریزان تا در دارالشفا رفتیم دوش

نی دوای درد درد بی‌دوا می‌خواستیم

برد موسی بهر آمین گفتنم همره به طور

او دعا می‌کرد و ما عذر دعا می‌خواستیم

شد عبیر از بوی گل خاکستر بلبل ولی

ما غلط کردیم و این عطر از صبا می‌خواستیم

گوش آوردیم و همچون گل تهی بردیم حیف

زین گلستان ناله‌ای چند آشنا می‌خواستیم

کفر و دین مقصد نبود از خدمت دیر و حرم

مشت خاکی داشتیم و کیمیا می‌خواستیم

کوشش بیهوده ما آبروی سعی ریخت

سر نبود و سایه بال هما می‌خواستیم

خامکاریهای ما گم داشت بر ما راه را

کاندرین دشت پر آتش نقش پا می‌خواستیم

همت چشم فصیحی بین که امشب می‌فشاند

چشمه چشمه آفتاب و ما سها می‌خواستیم

شمارهٔ ۱۸۴

از عمر دمی را به غمی باز نبستیم

یک پرده آهنگ برین ساز نبستیم

ما ساده‌نوایان بهشتیم چو بلبل

مرغوله بیهوده بر آواز نبستیم

در دام فتادیم صد افسوس کز آن پس

بر بال و پر خود پر پرواز نبستیم

تعویذ نکوییست وفا حیف که آن را

بر بازوی آن زلف فسون‌ساز نبستیم

کردیم فصیحی به فسون شکر که خود را

بر دامن آن غمزه غماز نبستیم

شمارهٔ ۱۸۵

لب زخمیم و افغان را پرستیم

دم شمشیر عریان را پرستیم

گل از بلبل همین بس دولت ما

که دیوار گلستان را پرستیم

ز ما یوسف پرستیدن ادب نیست

بیا تا خاک کنعان را پرستیم

پریشان‌زاده چون زلفیم و از شوق

سر زلف پریشان را پرستیم

به بوی عشق اندر کعبه و دیر

دل گبر و مسلمان را پرستیم

دورنگی در عبادتگاه ما نیست

به یک دل کفر و ایمان را پرستیم

فصیحی دست ناگه گیر عشقیم

همه چاک گریبان را پرستیم

شمارهٔ ۱۸۶

در خلوت غم چند گهی خام نشستیم

در سینه زخم آمده گمنام نشستیم

دیدیم که ساقی سر رسوایی ما داشت

از شیشه برون آمده در جام نشستیم

دوران سر آشفتگی خاطر ما داشت

آشفته‌تر از زلف دلارام نشستیم

آزادگیی گرد دل غمزده می‌گشت

روزی دو سه اندر قفس و دام نشستیم

رفتیم در آتشکده عشق فصیحی

آخر به مراد دل خودکام نشستیم

شمارهٔ ۱۸۷

ما بت نه زاندیشه معبود شکستیم

آرایش بتخانه ما بود شکستیم

در ماتم گوش شنوا تار بریدیم

صد زمزمه در زیر لب عود شکستیم

خاکستر ما شعله‌فروش است درین دیر

ما نیش زیان در جگر سود شکستیم

عشقیم که چون پای خموشی بفشردیم

گلبانگ نوا بر لب داود شکستیم

حسن تو گواهست که ما خانه خرابان

بر سنگ ازل شیشه بهبود شکستیم

هر لخت جگر طاقت صد داغ دگر داشت

قفل در رسوایی خود زود شکستیم

رفتیم در آتشکده عشق فصیحی

رنگ رخ صد شعله بی‌دود شکستیم

شمارهٔ ۱۸۸

ما دو عالم را ز موج غم خراب انگاشتیم

این دو دریای مصیبت را سراب انگاشتیم

چون درین ره آب حیوان کار آتش می‌کند

آتشی هر گام نوشیدیم و آب انگاشتیم

این کهن افسانه ما هیچ پایانی نداشت

لب فروبستیم و عالم را به خواب انگاشتیم

همت خفاش شمع بینش ما برفروخت

ظلمت شب را چراغ آفتاب انگاشتیم

زآتش حسرت فصیحی دیده را کردیم خشک

تازه گل‌های وفا را بی گلاب انگاشتیم

شمارهٔ ۱۸۹

شب که بر آن آفتاب راه گرفتیم

در قصب دیده نور ماه گرفتیم

هر چه به بینش ز دیده دور فگندیم

صد مژه دادیم و یک نگاه گرفتیم

هر چه نفس سرنوشت سینه ما بود

جمله به بازار برده آه گرفتیم

کوکبه یوسفی رسید ز کنعان

فال مراد از نشاط چاه گرفتیم

دیده ما ریخت خون عافیت ما

ما دیت از اشک بی‌گناه گرفتیم

قیمت فریاد و ناله چون نشناسیم

ملک وفا را بدین سپاه گرفتیم

به ز فصیحی نسوختیم کسی را

کام دل برق ازین گیاه گرفتیم

شمارهٔ ۱۹۰

شب که ما تو سن بیهوده روی پی کردیم

صد بیابان سرشک از مژه‌ای طی کردیم

عشق می‌خواست قدح در خور خمیازه خویش

ز اشک حسرت مژه‌واری به فسون می‌کردیم

در ره ناله ما کوس هوس داشت کمین

ما نهان از نفس این زمزمه با نی کردیم

در زه خود سفر دور تو تا آینه‌ است

تو چه دانی که چه‌سان بادیه‌ها طی کردیم

شکر ناکرده وفاهاش فصیحی تا چند

یاد افسانه طرازی جم و کی کردیم

شمارهٔ ۱۹۱

یاد آن روزی که در میخانه ساغر می‌زدیم

چون تهی می‌گشت دست از جام بر سر می‌زدیم

خواه کنج بیضه خواهی آشیان خواهی قفس

هر کجا بودیم از کنج طلب پر می‌زدیم

مقصد ما سیر گلخن بود ورنه کی چو خس

دست را بیهوده در دلهای صرصر می‌زدیم

سینه می‌سودیم چون موج از عطش در هر سراب

سیلی همت ولی بر روی کوثر می‌زدیم

همره رضوان به سیر خلد می‌رفتیم و لیک

سنگ ناکامی همان بر شاخ بی‌بر می‌زدیم

چون چراغ بیوه زن بودیم اما از غرور

صد شبیخون هر نفس بر موج صرصر می‌زدیم

دست ما شغل گریبان داشت زآن در بسته ماند

باز می‌کردند اگر ما حلقه بر در می‌زدیم

در شهادتگاه غم ما و فصیحی عمرها

زخم می‌خوردیم و فال زخم دیگر می‌زدیم

شمارهٔ ۱۹۲

صبحیم چه سود از دل آهی ندمیدیم

وز ناصیه بخت سیاهی ندمیدیم

جان نیک فسونیست ولی حیف که هرگز

بر سرکشی پر کلاهی ندمیدیم

با صبح بلنداختر یوسف به گه شام

داغیم که از مشرق چاهی ندمیدیم

پامال شدن نکهت گلهای نیازست

افسوس که هیچ از سر راهی ندمیدیم

گوئید که ما صبح وصالیم فصیحی

هیچ از شکن زلف سیاهی ندمیدیم

شمارهٔ ۱۹۳

کو دل که رو به میکده مشرب آوریم

شبخون کفر بر سپه مذهب آوریم

زلفت اگر مدد کند از دست آفتاب

گیریم جیب صبح و به سوی شب آوریم

تا سالها به خون نطپد ناله در جگر

رخصت نمی‌دهند که سوی لب آوریم

نالش خوش است اگر همه از جور دوست است

کو لب که رو به زمزمه یا‌رب آوریم

هم‌چشم ماست چرخ فصیحی درین چمن

تا هر شب از سرشک به رخ کوکب آوریم

شمارهٔ ۱۹۴

کو حریفی تا دو جامی از می احمر زنیم

چون شراب از بی‌خودیها تکیه بر ساغر زنیم

تازه شمعی کاش افروزند در بزم وصال

بر سر این شعله‌های کهنه تا کی پر زنیم

مختصر دستی که ما را بود صرف جام شد

گر خدا روزی کند دستی دگر بر سر زنیم

در محیط غم فلاطون‌وار زورق افکنیم

خنده‌ها بر جلوه‌های تشنه کوثر زنیم

شمارهٔ ۱۹۵

تا کی چو طفل عقل دم از مهر و کین زنیم

کو همتی که پای بر آن و بر این زنیم

تلخیم در مذاق جهان همچنان اگر

صد بار غوطه در شکر و انگبین زنیم

خاکستریم و باز به صد حیله خویش را

سوزیم تا دمی نفسی آتشین زنیم

گریند شام ماتم ما دوستان ما

چون صبح خنده در نفس واپسین زنیم

خاکیم و بردبار نه آن نازنین زلال

کز جنبش نسیم گره بر جبین زنیم

ز آن شعله‌ای که سینه آتش کباب اوست

کو یک شرر که در جگر کفر و دین زنیم

دستم نماند بس که فصیحی به سر زدیم

زین پس به جای دست مگر آستین زنیم

شمارهٔ ۱۹۶

برخیز تا زیارت ماتم‌سرا کنیم

جان را برای قطره اشکی فدا کنیم

بر مرهم مسیح بخندیم و بگذریم

هر درد را به حسرت دردی دوا کنیم

داغیم و کار ما سفر ملک سینه‌هاست

تا خویش را به چاک غمی آشنا کنیم

بستند در به روی تمنای هر دو کون

فرصت غنیمت‌ست نمازی ادا کنیم

در سجده اوفتیم چو بینیم روی دوست

عید شهادتست بیا تا دعا کنیم

کو یک جهان نظاره که در طور وصل دوست

امروز یک نماز تماشا قضا کنیم

پر مهربان حنجره ماست تیغ ناز

دیگر شکایت از غم هجران چرا کنیم

گر سر به پای غم نفشاندیم بخل نیست

می‌خواستیم در طلب دوست پا کنیم

در لرزه اوفتیم فصیحی درین چمن

گستاخ اگر چو شمع طواف صبا کنیم

شمارهٔ ۱۹۷

تا چند درین غمکده بیکار نشینیم

بیکارتر از دیده بی یار نشینیم

ما شبنم دردیم ادب بین [که] درین باغ

بوسیم زمین گل و بر خار نشینیم

ما ناله چنگ ستمیم از سفر گوش

کو بخت که باز آمده در تار نشینیم

ما خار بیابان ادب باغ چه دانیم

آن به که همی بر سر دیوار نشینیم

آیینه رازیم نظر محرم ما نیست

رفتیم که در پرده زنگار نشینیم

سرویم و بر آزادی ما سایه گرانست

کو اره کزین نیز سبکبار نشینیم

در رسته غم دین و دل عاشق زاریم

در رهگذر ناز خریدار نشینیم

در بزم شهادت که هوس بار ندارد

رفتیم که بی‌زحمت اغیار نشینیم

بی هوشی ما از می عمرست فصیحی

کو مرگ که روزی دوسه هشیار نشینیم

شمارهٔ ۱۹۸

سکه به نام عجز زد شوکت پادشاهیم

کوکبه سوز فتح شد صولت بی‌سپاهیم

کشتی موج هستیم تا به مراد خس طپم

خورده ز خون ناخدا آب گل تباهیم

داغم و نوبهار را خلعت خرمی دهم

خشک گلی‌ست آفتاب از چمن سیاهیم

ناله گلزار بلبلم لیک ز شوق گوش گل

همره ناله بال‌زن شد لب دادخواهیم

خشک دمیده گلبنم از چمن هوس ولی

بلبل تنگ چشم را باغچه الهیم

مزرع ناامیدیم آب سموم خورده‌ام

دل ز بهشت می‌برد جلوه بی‌گیاهیم

زخمم و سوی سینه‌ها نامه تیغ می‌برم

بر صف حسن می‌زند جلوه کج کلاهیم

گرچه فصیحیم ولی خوانده زمانه یوسفم

تا فکند به چاه غم تهمت بی‌گناهیم

شمارهٔ ۱۹۹

ما روزی حیات بجز خون نمی‌دهیم

دردسری به صد می گلگون نمی‌دهیم

ما تو‌أمیم با گل رعنا درین چمن

کز خون پریم و رنگ به بیرون نمی‌دهیم

خاکستر دویی چو محبت به باد داد

آیینه را ز رشک به مجنون نمی‌دهیم

دریاکشان تشنه لبیم و ز جوی دل

خون می‌خوریم و زحمت جیحون نمی دهیم

از خون مرگ شربت ما داد عشق دوست

دردسر علاج فلاطون نمی‌دهیم

زین کاروان درد که در دل گشود بار

باج حیات غیر شبیخون نمی‌دهیم

دل خوش نمی‌کنیم فصیحی ز آسمان

می خویش را ز ساغر وارون نمی‌دهیم

شمارهٔ ۲۰۰

رسم عشاقست خندان اشک حرمان ریختن

دیده در طوفان خون و گل به دامان ریختن

گریه را در پرده‌های خون دل پیچم که هست

کفر در کیش حیا یک قطره عریان ریختن

نی دلی دریای خون نه سینه‌ای گرداب غم

چون توانم قطره اشکی به سامان ریختن

رنگ احسان نیست بر سیمای ابر نوبهار

ورنه خون بایست بر خاک شهیدان ریختن

بوی گل انگیزد از هر قطره خونش بلبلی

صرفه نبود خون بلبل در گلستان ریختن

گاه دامن گلشن است و گه گریبان گلستان

دیده دلگیرست ازین اشک پریشان ریخن

لاف حیرت می‌زنی شرمت فصیحی زین گزاف

چشم حیران و سر و برگ گلستان ریختن

شمارهٔ ۲۰۱

قوت جگرت ز جوش بستان

روزی لب از خروش بستان

سرتاسرت ار چو گل زبانست

بفروش و لب خموش بستان

داد دل رهروان به آهی

زین گمره خرقه‌پوش بستان

گر عزم طواف کعبه داری

توفیق ز می‌فروش بستان

صد جان بر یک شرر گرو کن

وز شعله شعله جوش بستان

چون نیست وفا به غیر نامی

خود را بفروش و گوش بستان

گر بارکش غمی فصیحی

صد سر ده و نیم دوش بستان

شمارهٔ ۲۰۲

از شهیدان تو فرمان بردن و جان باختن

وز تو کردن گوی سرشان را و چوگان باختن

جان فدای تیغ نازی باد کز روی نیاز

می‌توان صد جانش در راه شهیدان باختن

کفر کو تا پیشش اندازم که بی‌شرمی بود

در ره زلف چنان این نقد ایمان باختن

گو نخست آور براق حسن را در زیر ران

آنکه بازلف تو دارد ذوق چوگان باختن

هر چه غیر دوست باشد سد راه دوستی‌ست

باید اندر داو اول کفر و ایمان باختن

کو مرادی تا به دست آریم ورنه کافریست

در ره این آرزوها گنج حرمان باختن

عشقم استاد شهیدان خواند از آن کاین کشتگان

از من آموزند بی جان هر زمان جان باختن

یاد یوسف را فصیحی در دل ما بار نیست

در حریم کعبه نتوان نرد عصیان باختن

شمارهٔ ۲۰۳

اشک حسرت در عذار ما غریبان ریختن

هیچ کم نبود ز خون صد مسلمان ریختن

جان فدای قاتلی کز حیرت نظاره‌اش

زخم ما را شد فرامش خون به دامان ریختن

نیم بسمل می‌طپم در خاک و خون ز آن رو هست

آن قدر جان کش توان در پای جانان ریختن

بس که اشکم بازپس گردد ز بیم خوی او

خواهدم خون دیگر از چاک گریبان ریختن

بستر درد تو می‌داند که بیمارانش را

هیچ درمان نیست غیر از خون درمان ریختن

خاک گویی کرده‌ام بر سر که چون باد بهار

می‌توانم هر دم از دامان گلستان ریختن

عشق می‌داند که در کیش فصیحی طاعتست

بر در بتخانه آب روی ایمان ریختن

شمارهٔ ۲۰۴

ساقی به سودا جام رو کن

تسخیر ولایت سبو کن

بی گل چو حباب خانه‌ها ساز

دیوار و درش ز آبرو کن

خمیازه صبح دیرمان شد

این چاک به جرعه‌ای رفو کن

ته جرعه بر آفتاب افشان

بی بوی گلی‌ست مشکبو کن

گنجینه عمر جاودان را

گه جام لقب گهی سبو کن

مژگان بردار و خانه چشم

از گرد نظاره رفت و رو کن

میخانه که دیده نشاط است

از اشک نیاز شست و شو کن

چون کعبه به راه ما فصیحی

شو خانه بدوش و جست و جو کن

شمارهٔ ۲۰۵

این شهادتگه عشق‌ست تقاضایی کن

تیغ بیکار نشسته‌ست تمنایی کن

چون درین باغ بجز نام تجلی نشکفت

پنبه از گوش برون آر و تماشایی کن

نام معشوق به یک جمله نگنجد با غیر

هر خروش از لبت آواره صحرایی کن

یوسف ار نیست به یوسف نه که هم مرحله است

هر چه بینی تو درین قافله سودایی کن

گر ره کعبه درازست فصیحی باری

دیده غارت نقش کف پایی کن

شمارهٔ ۲۰۶

چون نعش من برند برون از سرای من

محنت برهنه پای دود از قفای من

من ذره‌ای سرشته ز هیچم نه آفتاب

تا پوشد این خرابه سیه در عزای من

در دوزخ افکنید به حشرم که کرده است

با استخوان سوخته عادت همای من

آن کعبه‌ام که خشت و گلم حسن می‌کشید

روزی که می‌نهاد محبت بنای من

می‌نوش و شاد زی که زند خنده بهشت

دوزخ ز یک تبسم عفو خدای من

باری تو خود به کعبه فصیحی برو که هست

موج سراب هستی من بند پای من

شمارهٔ ۲۰۷

درد ما ننگ مداوا برنتابد بیش ازین

ناز اعجاز مسیحا برنتابد بیش ازین

یک جهان لذت چکد از هر سر مژگان من

چون کنم چشم تماشا برنتابد بیش ازین

پای در دامان صحرا پیچ همچون گردباد

دامن جان زحمت پا برنتابد بیش ازین

زین سپس گو لاله چون گل داغ غم بر سینه دزد

ناله فرضست و صحرا برنتابد بیش ازین

بلبلا هر موی تو نالانست باری خود منال

گوش گل فریاد و غوغا برنتابد بیش ازین

بگسلد گر زلف او از بار جانها دور نیست

رشته جان تاب سودا برنتابد بیش ازین

نامه طاعت شهیدان ترا آهی بس است

کفه میزان فردا برنتابد بیش ازین

در چمن آیید اما جانب گل منگرید

زخم غیرت بلبل ما برنتابد بیش ازین

بوی پیراهن فصیحی می‌رسد از خود مرو

غیرت عشق زلیخا برنتابد بیش ازین

شمارهٔ ۲۰۸

ره گر اینست درین بادیه گمراهی به

خنده غفلتم از گریه آگاهی به

دامن مرحمت ای اشک ز رویم برچین

مکنش سرخ که رنگ چمنم کاهی به

چون طپد در هوس دست طلب دامن دوست

دست امید مرا حسرت کوتاهی به

گرنه درویش دو عالم به غمی نفروشد

از کلاه نمدش تاج شهنشاهی به

شیر غم پنجه چو بگشاد فصیحی مستیز

مرد این معرکه را صولت روباهی به

شمارهٔ ۲۰۹

جان را شکنج ساز و به زلف حبیب ده

وین مشت خاک تیره به چشم رقیب ده

در استخوان بدزد تب شوق شمع‌وار

و آنگاه نبض خویش به دست طبیب ده

بشکن طلسم وسوسه و بر در مراد

قفلی زن و کلید به دست نصیب ده

گر گل نصیحتت نپذیرد درین چمن

باری به ناله‌ای مدد عندلیب ده

دل تیره روز گشت فصیحی ز نقش غیر

آن لوح را بشوی و به دست ادیب ده

شمارهٔ ۲۱۰

هر خار کان ز گلشن هجران برآمده

در پای دل شکسته و از جان برآمده

بهر نثار تیغ جفایت مرا چو شمع

هر دم سر دگر ز گریبان برآمده

از بس به ذوق ناوک جور تو خورده‌ایم

گلبانگ نوش ز پیکان برآمده

تو در دلی و دیده پی جستجوی تو

چون طفل اشک بر سر مژگان برآمده

در حیرتند خلق فصیحی ز نعش ما

کاین کشتی شکسته ز طوفان برآمده

شمارهٔ ۲۱۱

خدایا رخصت پرواز ازین دام مجاز ده

به هر جا می‌رود فرمان تو خط جوازم ده

ز شاخ و برگ من پر کن گلستان دو عالم را

پس آنگه رخصت باد خزان در ترکتازم ده

زبانم چیست خونی منجمد ز آسیب دم سردی

بگیر این لخته خون را وکلید گنج رازم ده

گریبانی سراسر چاک کو چون دامن مژگان

تو گر دستم ندادی پاره‌ای چاک نیازم ده

پریشان بال ماندم در شکنج دام آزادی

فراغت خانه‌ای در زیر بال شاهبازم ده

ز داغی لخت لختم را گدای کاسه در کف کن

پس آنگه حکم سلطانی ز دیوان ایازم ده

مرا از قبله طاعت پرستان روی برگردان

فصیحی‌وار از غم قبله‌ای بهر نمازم ده

شمارهٔ ۲۱۲

بهشت را چه کند با غم آرمیده او

ز دوزخ از چه هراسد فراق دیده او

من و سجود بت از داورم مترسانید

من آفریده عشقم نه آفریده او

شهید عشق ترا راه کعبه مقصود

کسی نشان ندهد جز سر بریده او

به حرف میوه فریبم مده که نیست مرا

امید سایه هم از نخل نورسیده او

چنان گداخت فصیحی ز ضعف شام فراق

که تاب نور ندارد چراغ دیده او

شمارهٔ ۲۱۳

تاراج رنگ و بوی گل مدعا نمای

خرمن کن این گیاه و به برق فنا نمای

یک کاروان هنوز نرفته‌ست سوی دوست

اینک ره حرم تو به ما نقش پا نمای

این مختصر نظاره ما درخور تو نیست

ما را تمام دیده کن و رو به ما نمای

چون نخل شعله ریشه در اخگر فرومبر

چون برق بر هوا شو و نشو و نما نمای

جانت فصیحی از تب بیگانگی گداخت

خود را ببر بر آن نگه آشنا نمای

شمارهٔ ۲۱۴

زاغ و بلبل همه دارند کهن زمزمه‌ای

هر کسی زمزمه‌ای دارد و من زمزمه‌ای

هم نوایی چو درین باغ ندیدم بستم

به فسون بر لب مرغان چمن زمزمه‌ای

رخصت ناله ندادند مرا لیک نفس

می‌کند بر لبم از ذوق وطن زمزمه‌ای

گرم خونریز که گشتی که شهیدان ترا

شد گره بر لب هر نار کفن زمزمه‌ای

در شهادتگه ما رقص فصیحی کانجا

سر جدا زمزمه‌ای دارد و تن زمزمه‌ای

شمارهٔ ۲۱۵

بردی به تازه باز دل ای جان چه داشتی

افکندیش در آتش سوزان چه داشتی

انداختی به جام امیدم می‌ هوس

با این خراب ساغر حرمان چه داشتی

مردی به روز وصل فصیحی ز رشک غیر

ظالم شکایت از شب هجران چه داشتی

شمارهٔ ۲۱۶

سر و برگ من محزون نداری

غم آشفته حالان چون نداری

در آن کاکل که اقلیم جنونست

ز عقل آشفته‌تر مجنون نداری

از آن نرگس کش از ناز آفریدند

کدامین دیده‌کش پرخون نداری

فصیحی یار بی‌رحمست ورنه

کنار کیست کش جیحون نداری

شمارهٔ ۲۱۷

کوش تا سیراب از بحر تماشا نگذری

همچو موج هرزه گرد از روی دریا نگذری

گر ز گمراهی رهت بر شهر درمان اوفتد

تا توانی بر شبستان مسیحا نگذری

لخت لختم تشنه دیدار تست ای برق غم

چون به کوی ما رسی بر جان تنها نگذری

نکهتی‌ام بار کنعان بسته از مصر ای صبا

عصمت من پاس داری بر زلیخا نگذری

از دیار زخم ما ای مرهم آسودگی

گر همه الماس باشی بی‌محابا نگذری

ای کبوتر هر کجا بر خاک افتد نامه‌ام

کوی یار ماست آن زنهار از آنجا نگذری

بر فصیحی بال خواهش بی‌محابا می‌زنی

بی‌ادب پروانه‌ای بر محفل ما نگذری

شمارهٔ ۲۱۸

چند از بحر طلب موج دویی انگیزی

روی گل بینی و در دامن خار آویزی

عصمت آنست که با دوست به یک پوست شوی

نه که چون باد هوسناک ز گل بگریزی

گرچه خاکستری اما چو سمومی بوزد

ادب آنست که چون شعله ز جا برخیزی

مذهب بلبل آشفته خللها دارد

روش آنست که چون رنگ به گل آمیزی

سفر دیده مبارک جگر ریش مرا

ای دل آن به که تو هم بهر سفر برخیزی

اینک آیینه ببین تا که تو هم روز جزا

پنجه بگشایی و در دامن خویش آویزی

گر نه‌ای چشم جهان‌بین فصیحی ای غم

هر نفس پس ز چه خونش به هوس می‌ریزی

شمارهٔ ۲۱۹

چندم ای اشک به تاراج محبت خیزی

پی خونریزی ارباب ملامت خیزی

ای اجل بر سر بالین من آیی ترسم

که به امید نشینی و به حسرت خیزی

پای دل بوسم و گویم که مبادا در حشر

تا که از زخم ملامت به سلامت خیزی

تو پس زانوی رشک ای دل و او پهلوی غیر

نشود گر تو ازین حلقه صحبت خیزی

نشئه‌ی درد فصیحی به دلت باد حرام

از غم آباد بلا گر به سلامت خیزی

شمارهٔ ۲۲۰

یک دو روزی شد که چون گل غوطه در خون می‌زنی

قرعه نازی به نام اشک گلگون می‌زنی

آشناتر می‌نشیند در دل اهل نیاز

هر خدنگی کز کمان ناز اکنون می‌زنی

عشقت از بهر دل من کرد زین‌سان ناله دوست

کاین زمانم بر رگ جان ناخن افزون می‌زنی

قطره اشکی برای زینت مژگان بس است

بی‌سبب در دیده هر دم فال جیحون می‌زنی

بی‌قرارت کرد عشق و این هم از بخت منست

کز دلم هر لحظه چون جان خیمه بیرون می‌زنی

نیک می‌دانی دل نامهربان حسن را

می‌کنی افسون و خود خنده بر افسون می‌زنی

عشق را بی خویش بودن گاه‌گاهی لازمست

من نمی‌دانم نفس بی خویشتن چون می‌زنی

فتنه چشم توام بس نیست کز چشم دگر

می‌ستانی ناز و بر جانم شبیخون می‌زنی

سوخت از غیرت فصیحی تا تو از ذوق جنون

بی‌محابا بوسه‌های بر نام مجنون می‌زنی

شمارهٔ ۲۲۱

مگر از کمین حسنی شبخون زده سپاهی

که گذشته باز بر دل پی تازه نگاهی

سر آن بهشت گردم که درو ز جوش عصمت

جگر نسیم سوزد ز طپیدن گیاهی

صنمی‌ست قاتل من که به عرصه گاه محشر

دل عفو می‌رباید به کرشمه نگاهی

سر زلف کینه‌افشاهن مژه مست کینه‌جویی

ز تو بهتری نباشد ستم ترا گواهی

غزل فصیحی ما به شعاع طور ماند

مگرش نوشته امشب به فروغ شمع آهی

شمارهٔ ۲۲۲

پر تماشا مکن آیینه که حیران نشوی

زلف بر خویش میفشان که پریشان نشوی

گر نیابی مزه درد دل افسرده مشو

کوش تا شیفته طره درمان نشوی

ذوق غم دیگر و بازیچه فروشی دگرست

خنده‌افشان چو گل از چاک گریبان نشوی

کرم تیغ محبت ز شمار افزونست

جان مده تا ز گل زخم گلستان نشوی

دیدن کعبه فصیحی اگرت مقصودست

همره قافله خانه‌پرستان نشوی

قصاید

شمارهٔ ۱ - در منقبت مولای منقیان حضرت علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۲ - بث الشکوی و مدح مولا علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السلام

شمارهٔ ۳ - مدح حسین‌خان شاملو : چه معجزست بهار کرشمه افشان را

شمارهٔ ۴ - مدح حسن خان شاملو : ابر آمد و گلزار ارم ساخت جهان را

شمارهٔ ۵ - مدح حسن خان شاملو : صبح نوروز است ساقی دور کن از رخ نقاب

شمارهٔ ۶ - مدح شاه صفی : ز پرده ساز جهان‌ نوا برخاست

شمارهٔ ۷ - مفاخره و مدح حافظ محب علی : بازم نفس به لجه فیضی شناورست

شمارهٔ ۸ - مدح حسین خان شاملو : ساقی بیار باده که نوروز اکبرست

شمارهٔ ۹ - مدح حسین‌خان شاملو : سحر‌ گهان که شکیب از برم گرفت کنار

شمارهٔ ۱۰ - مدح حسین خان شاملو : دوش بزمی داشتم فرخنده چون روی نگار

شمارهٔ ۱۱ - مدح و مفاخره : باز بر اوراق گیتی نقشبندان بهار

شمارهٔ ۱۲ - مدح حسین‌خان شاملو و عذرخواهی از او : خنده زد گلهای رنگارنگ شرمم بر عذار

شمارهٔ ۱۳ - مدح حضرت محمد مصطفی(ص) : هین که صبا برفکند زلف ز رخسار یار

شمارهٔ ۱۴ - در منقبت مولای متقیان حضرت علی علیه السلام

شمارهٔ ۱۵ - مدح حسین‌خان شاملو : رمضانی گذراندیم به صد نعمت و ناز

شمارهٔ ۱۶ - مدح حسین خان شاملو : نمود گوشه ابرو شب از افق دو هلال

شمارهٔ ۱۷ - بث الشکوی و منقبت علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌اسلام

شمارهٔ ۱۸ - در منقبت علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۹ - در مذمت دنیا و منقبت علی‌بن موسی‌الرضا علیه السلام

شمارهٔ ۲۰ - تعزل : از جان نتوان ساخت ز تو در یتیمی

شمارهٔ ۲۱ - نکوهش اهل ریا و ستایش علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌السلام

شمارهٔ ۱ - در منقبت مولای منقیان حضرت علی علیه‌السلام

رخش سفر بر جهان زین در دار فنا

خیمه عزلت بزن بر در ملک بقا

رخت بکش زین دیار هین که ازین تنگنا

یوسف جان رفتنی است جانب مصر بقا

خنده بران از لب و نوحه دل گوش کن

خیمه عشرت مزن بر در ماتم‌سرا

تخم تعلق مپاش در گل این خاکدان

تا نکنندت دواب طعمه خود چون گیا

سگ‌صفتان جهان قصد شکارت کنند

گر همه از استخوان طعمه کنی چون هما

بگسل ازین آب وگل چند کنی پایمال

گوهر دل را که هست هر دو جهانش بها

جرعه آب حیات در گلوی خر مریز

مروحه سگ مکن شهپر جبریل را

گوهر مقصود عشق در کف تو کی نهند

تا نکنی همچو دل در شط خون آشنا

زآینه هستیت زنگ محبت زدود

ورنه گل و روشنی جوهر خاک و صفا!

بی سر و پا کن چو چرخ طی بیابان عشق

تا شودت جیب دل مطلع صبح صفا

می‌رودم همچون خون شعله همی در عروق

دایه عشقم مگر داده ز آتش غذا

درد تو چون پا نهد بر سر بالین دلم

از در دل تا به لب جوش زند مرحبا

می‌روم از کوی دوست با جگری لخت‌لخت

دیده چو دل غرق خون دل همه رنج و عنا

رحمی رحمی اجل بر دل این ناامید

کز سر عنفش طبیب رانده ز دارالشفا

شربت دردت حلال باد بر آن کو خورد

همچو عدوی امام از جگر خود غذا

بدر امامت علی نور سمی کلیم

آنکه بر ایمن فشاند از ید بیضا ضیا

دهر نگستردی از خوان وجود ترا

معده هستی تهی ماندی همی از غذا

خوان کرم چون نهند مطبخیانت به بزم

حرص سراپا شکم میرد از امتلا

کوس ظفر چون زنند نوبتیانت به رزم

گیرد از تیغ تو خصم دعای وبا

کشتی تن بشکند موج محیط نبرد

جان به کنار افکند موجه بحر دغا

نعره‌زنان چون سمند جلوه دهی هیبتت

جوشن هستی درد بر تن شخص بقا

وه چه سمندی که گر زان سوی ملک ازل

همره پیک گمان پای گشاید ز پا

آن نشکسته هنوز بیعت خاطر که این

ملک ابد را کشد زیر سم انتها

ور ز دیار فنا شاهسوار عدم

آوردش زیر ران روی سوی ملک بقا

چون بگشاید ز هم گام نخست افکند

بر سر دوش قدم غاشیه ابتدا

تیغ چو پر گل کند دامن گردان شود

روح به باغ عدم بلبل دستان‌سرا

چون ز تگاور شوند همچو صراحی نگون

پر شود از خون رزم جام امل مرگ را

شخص حسامت که هست از غم دشمن خراب

چون دم هیجا دهیش از دل اعدا غذا

چندان خون قی کند کاندر میدان رزم

خیل نهنگان کنند در شط خون آشنا

گرم کند بزم رزم زمزمه گیر و دار

دور نخستین برد هوش ز مغز بقا

ملک چو آیینه‌ایست در وسط خصم و تو

نزد عدو تیره‌روی پیش تو گیتی نما

تیغ ترا گر به فرض آینه سازد عدو

بیند تمثال خویش گشته سر از تن جدا

پیکر تمثال را روح طبیعی دهد

از نفس پاکت ار آینه گیرد جلا

طفل نبات ار به فرض شیر ولایت خورد

گیرد طبع نسیم خاصیت کهربا

خلق تو گر چون خلیل پای بر آتش نهد

شعله گلستان شود در دهن اژدها

بس که به عهد تو شد دهر سراپا نشاط

عیش تصور کند آینه‌بین عکس را

یا سندالاتقیا رشحه فیضی که سوخت

مزرعه هستیم برق سموم جفا

ابر کرم را بگوی سوی فصیحی خرام

مزرع اخلاص اوست تشنه‌لب از مدعا

کوری چشم حسود گو به قضا تا کند

خاک درت را چو نور در نظرم توتیا

تا بود این امهات از مدد نه پدر

بر سر خشت وجود شام و سحر فتنه‌زا

از شر این هفت و چار باد اسیر ترا

کعبه جاهت پناه درگه تو ملتجا

شمارهٔ ۲ - بث الشکوی و مدح مولا علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السلام

ز مهر سپهر ار کنم شاد جان را

به صابون مهتاب شویم کتان را

زبانم که هرگز بد کس نگوید

ندانم چه بد گفت این اختران را

که این مهر‌نام سرا‌پای کینه

همه بر دلم تیر دارد سنان را

سر بینوایی سلامت وگرنه

به آهی توانم گرفتن جهان را

ز لخت جگر غنچه‌وارم لبالب

تماشا کنی گر گشایم دهان را

ز شعله زبان داشتم لیک عمریست

که گم کرده‌ام همچو اخگر زبان را

گر از پستی من دل آسوده باشد

بلندی مباد این بلند آسمان را

ز بس خاک خواری به سر بر‌‌فشاندم

ز من دل گرفت این کهن خاک‌دان را

چو از بیضه جستم به صد کامرانی

نهادم درین گلستان آشیان را

چه نیرنگها ساخت چرخ مشعبد

که بر من قفس کرد این گلستان را

رسد مرغ این باغ پر‌دام و دد را

که در بیضه نفرین کند آشیان را

سیه پوشم از جور این چرخ ظالم

که بر من شب تیره کرد این جهان را

چرا ظالمش خوانمی کز عدالت

هدر کرد بر گرگ خون شبان را

ز مهر لئیمان چه حاصل وگرنه

چو رخصت دهم دیده خون‌‌ فشان را

ز یک غنچه اشک بر شاخ مژگان

به گریه در‌آرم چو ابر آسمان را

ندارم امید از کسی مهربانی

نه من دیده‌ام مادر مهربان را

مرا زاد و پرورد و پیش غم افکند

چنان کافکنی پیش سگ استخوان را

نه زال سیه‌دوک چرخم که دایم

کلافه کنم تار و پود زمان را

نه دهر مخنث مزاجم که گیرم

گهی دوست این را گهی دشمن آن را

مرا عشق از هر دو عالم گزیده

به من داده اقلیم آه و فغان را

برای مدد چرخ من کرده تعیین

پریشانی طره دلبران را

چو دندان افعی و نیش عقارب

سرشتم به زهراب تیغ ربان را

ولی با دل سخت دونان چه سازم

چه باک از دم تیغ سنگ فسان را

مخور لقمه این لئیمان که سازند

کباب سر خوان دل میهمان را

مدان ژاژ‌خایم کز‌ین لقمه‌خایی

چو من از‌ندامت نخایی زبان را

چنان گرم دارد تب غم تنم را

که چون شمع سوزم مغز استخوان را

نه خاموش نه با‌ ز‌بانم ندانم

لب خامشی و زبان بیان را

اگر خامشم همچو داغ محبت

که گرداب خون کرده جسم جهان را

اگر با زبانم چرا شیشه باران

دلیرند رزم من سنگ جان را

زره‌های گردون ره تیر آهم

نبندد چو بندد دلم زه کمان را

زبانم که خوشخو‌تر از برگ گل بود

کنون می‌گزد از درشتی دهان را

اگر دشمنانم ز کین خون بریزند

نخواهم که زحمت دهم دوستان را

طلسمی که از داغ در سینه دارم

کند مهربان خصم نا ‌مهربان را

تو باری دلا زین خرابه سفر کن

سبکبار کن این تن ناتوان را

قناعت به داغی کن ار می‌توانی

ببین خرمی‌های لاله‌ستان را

سبک‌رو چو باد بهاران ولیکن

نقط بار دان نکهت گلستان را

گرانی نکو نیست هر گونه باشد

ز گل پرس آسیب گوش گران را

گران‌بار سازد چمن را بهاران

مریدند آزاده ‌طبعان خزان را

سپهرا قوی پنجه گرگا مرنجان

مرین یک رمه لاغر نیم‌جان را

دلیرانه مگشای سر پنجه بر ما

مگر خواب پنداشتستی شبان را

در آن دیده کی خواب را راه باشد

که بیدار دارد نگاهش جهان را

ندانی که چون شیر حق خشم گیرد

چه آرد به سر گرگ رو به‌نشان را

کند مرده ‌وارت به یک دم دو‌پاره

بجنباند ار دست قهرش بنان را

به یک کف هم از آب دریای قهرش

ز گالی کند اخگر اختران را

چرا از فلک نالم استغفر‌الله

چرا نور مزدور گردد دخان را

سرشکم اگر دست احسان گشاید

به صد آب شویم ز خجلت زبان را

به خار و گل انجمن نیست کارم

که من دوستم صاحب گلستان را

امام به حق مظهر نور مطلق

زمین را مدار و مدیر آسمان را

علی ولی ابر فیض الهی

که شاداب جان کرد جسم جهان را

اگر دایه‌ای همچو لطفت نباشد

مر اطفال امکان بی‌خانمان را

که جنباند از بهر آرامش ما

شب و روز گهواره آسمان را

پل از موج بندند بر روی دریا

به ملکی که بندی تو سد زمان را

ز صبح قلم در سپهر ثنایت

که دایم محیط است کون و مکان را

کند تازه هر دم طلوع آفتابی

چه خوش آفریدند این آسمان را

زدوده توان ساخت خورشید هرگز

تو این معجز آموختی مر بنان را

کس از کلک بی‌جان چگونه تواند

ثنای سر و سرور انس و جان را

هم از جوهر اول آید ثنایت

شناسد بلی کالبد قدر جان را

ز طی زمان و مکان بود حرفی

به هم می‌نمودند مبهم نشان را

چو دلدل به جولان درآمد بیان کرد

ز نقش پی خویش طی مکان را

زبان بر عدو چون سر‌آورد تیغت

مبرهن ادا کرد طی زمان را

چو امساک دریا و کان دید جودت

بفرمود پاس نظام جهان را

که در چار‌سوی عناصر فروشند

جگر گوشه بحر و فرزند کان را

چه بحر و چه کان چون تو در بخشش آیی

تهی کیسه سازد ز مغز استخوان را

مهین پادشاها وکیل الها

چه گویم که رایت نداند مر آن را

ولی ز ابجد لفظ تقریر معنی

شد آیین دبستان امکانیان را

در آن روز کز دست قهر آفرینش

زند بر زمین شیشه آسمان را

نفوس از علایق مجرد نشینند

در آیینه بینند تمثال جان را

تو دستم بگیری به دستی که کندی

سبک جان‌تر از کاه کوه گران را

به دستی که شیرازه تازه بستی

ورقهای فرسوده آسمان را

سبک جان فشانند اطفال امکان

که بر دیده بندند خواب گران را

ز دستی که دارد ز نور ولایت

چو یک نقطه بر روی ناخن جهان را

سیه‌نامه‌ام را کرم کن قبولی

که غیرت کند داغ زلف بتان را

دعای دگر جوش زد از زبانم

که فرض‌ست آمین آن هر زبان را

چو مازندران ملک تست ای خداوند

نگه دار دهقان مازندران را

نگه‌دارش از بد که کلب در تست

مرین پادشاه سلیمان مکان را

کریمان چو خوان کرم گسترانند

نوازند اول سگ آستان را

تو خود میزبان جهان کردی او را

نگه دار چون میهمان میزبان را

کرامت کنش امتداد زمانی

که بوسد کف پای صاحب زمان را

پس آنگه به تاج شهادت سرش را

سرافراز کن تا بگیرد جهان را

بس‌ست اینقدر بو‌الفضولی فصیحی

به راه دگر پیچ ازین ره عنان را

تو آن نیستی کز پی صید معنی

کنی زه ز تار عنا‌کب کمان را

چو خورشید هر صبح از هرزه‌رایی

گشایی پی خود فروشی دکان را

ترا همتی هست از دولت عشق

که صد ره به از سود‌خواهی زیان را

نه جولاهه‌ای چون حریفان دیگر

که بافی به هم تار و پود بیان را

ز غیب آمد این خلعت از بهر طبعت

که فخرست صد دوده و دودمان را

ازین کاروان معانی که آمد

ز مصر خرد سکه کن نقد جان را

غنیمت شمر مشتری شو که نبود

متاعی بجز یوسف این کاروان را

بجز نعت مولی مرا مطلبی نیست

خدا‌یا تو توفیق ده این زبان را

کز انفاس قدسی‌نژادان علوی

پذیرد شب و روز این ارمغان را

پس آنگه نثار ثنایش نماید

به شرطی که بر سر نهد نقد جان را

شمارهٔ ۳ - مدح حسین‌خان شاملو

چه معجزست بهار کرشمه افشان را

که از نسیم برافروخت شمع بستان را

ز بس فروغ چراغان باغ بتوان دید

به جیب باد صبا عطرهای پنهان را

کسی که تهمتی بینش‌ست چون نرگس

درون سینه بلبل شمارد افغان را

بیفشرند به سرپنجه نسیم اگر

به فرض زمزمه قمری خوش الحان را

چکد شمیم ریاحین چنانکه آب از گل

ز عطر بس که بینباشتند بستان را

چنان به آب نزاکت سرشته باد بهار

به دور آتش گل خاک پاکدامان را

که سنبل و گلش از بار عکس رنجه کند

چنانکه زلف ز سایه عذار جانان را

کنون که جیب گل از چاک گشته مالامال

به سیر باغ برم من هم این گریبان را

مگر به جلوه چاکی کنند آبادان

معاملان بهار این دیار ویران را

به گوش ناله‌پرستان نماند راه فسوس

ز جوش نکهت و بانگ هزاردستان را

از‌ین چمن ز در مطلعی به باغ دگر

روم مگر شنوم شیون هزاران را

چو ناز مژده سامان دهد رگ جان را

به زهر چشم دهد آب نیش مژگان را

شهید جلوه مفلس‌نواز دوست شوم

که داد خلعت حیرت نگاه عریان را

ستم ز چشم که آموخت باز مژگانم

که ریخت بی‌گنهی دوش خون طوفان را

مگر که نایب لاله‌ست چشم من همه عمر

که داشت غرقه به خون دایم این گریبان را

دراز‌دستی مژگان ناز بین کز مصر

شکفته روی کند زخم پیر کنعان را

وفا مجوی کز‌ین کیمیا همین نامی‌ست

ولیک تشنه مهل تیغ بی‌وفایان را

به خرمنم چو فتد آتش این وفاداران

به نرخ آب فروشند باد دامان را

ز بی کسی نکنم شکوه چون کنم که نماند

غمی که مژده چاکی دهد گریبان را

ز سحر چشم‌بتان سحر چشم ما کم نیست

که کرد در دل اشکی ذخیره عمان را

شکفت سنگ درین نو‌بهار و دل نشکفت

مگر ز برق دهند آب این گلستان را

جمال کعبه مبیناد آن که پیدا کرد

میان کعبه و ما بدعت بیابان را

علاج رنج پریشانیم کسی داند

که مجتمع کند آن طره پریشان را

زمانه بر سر ما تا کی آورد شبخون

مگر که نیست خبر والی خراسان را

فروغ جبهه دولت حسین‌خان که بود

جمال عافیت این چارطاق ویران را

زهی شگرفی نامی که عقل نپسندد

که تکیه‌گاه کند خاتم سلیمان را

ز عدل تو که مهین دشمن پریشانی‌ست

نسیم جمع کند طره پریشان را

به یک بساط نشانی ز حزم کارآگاه

چو زلف و روی دل آرام کفر و ایمان را

قضا به همت عفو تو مردمک سازد

به چشم شاهد عصمت سواد عصیان را

قدر به نیروی حلمت کند طلسمی راست

که افسرد نفس نوح جوش طوفان را

بر آسمان معالی گذشتی و به ساخت

مهابت تو ز رنج غرور کیوان را

به کوی تلخ مذاقان عشق هم بگذر

به شهد وصل بدل ساز زهر هجران را

فلک ترا روش دادگستری آموخت

بلی معلم یوسف کنند زندان را

جهان‌پناها اکنون که در خراس سپهر

نماند یک‌شبه روغن چراغ احسان را

ز دهر نام مروت چو مردمی گم شد

فراق معنی بگداخت ز ابنای دهر پیمان را

که چشم من که دو صد بحر خون فزون دارد

به نیم قطره نسازد شکفته مژگان را

به غیر خاک درت کز حوادث ایمن باد

نماند هیچ مفرح مزاج دوران را

قسم به عالم جاهت که دیده مورش

فضا به وام دهد چرخ تنگ میدان را

به چرب‌دستی جودت که رفع منت را

نهان کند به دل قطره بحر عمان را

به باد لطف تو گر بهر دوستان آرد

متاع قافله زلف عنبر‌افشان را

به ابر قهر تو کاندر نهاد خصم کند

شکفته روی چو گل غنچه‌های پیکان را

به خنجر تو کزان چشم مست یار آموخت

عطیه‌ای که غنی ساخت باغ و بستان را

که جز مدیح ترا گر پرستدی نفسم

همان بود که پرستیده است شیطان را

به مدحت تو کزان نسخه عقل کل بنوشت

نخست ابجد تعلیم این دبستان را

به مدح‌گستری منعم ار کنم تقصیر

شکسته باشم عهد الست یزدان را

منم فصیحی آن ذره سرشته ز هیچ

که ننگ بود ز من کارگاه امکان را

چو آفتابم کردی مهل که اندایند

به لای حادثه این آفتاب تابان را

همیشه تا که زبان بهار بسراید

به کام سبزه نورسته شکر نیسان را

زمین دولت تو باد آن چنان خرم

که فیض وام دهد ابر نو‌بهاران را

شمارهٔ ۴ - مدح حسن خان شاملو

ابر آمد و گلزار ارم ساخت جهان را

چون روی گل آراست زمین را و زمان را

شد سبز در و دشت بدان‌سان که نسیمی

چون سبز روان سبز کند چوب شبان را

هر جا که نهی پا به زمین ریشه دواند

زینست که پا مانده به گل سرو روان را

از بس هوس سیر قرار از همه کس برد

در دل نتوان داشت نگه راز نهان را

شد ریشه غم سست به نوعی که برد باد

چون نکهت گل داغ دل لاله‌ستان را

از حسن فریبندگی باغ عجب نیست

کز عکس گلش بند نهد آب روان را

چون عکس که در آب نماید ز لطافت

در شخص توان دید عیان صورت جان را

آینه یوسف شد و هر برگ جلا داد

چون دیده یعقوب زمین را و زمان را

از عین لطافت در و دیوار گلستان

عینک شده نظارگی دل نگران را

از روشنی عارض گل هیچ عجب نیست

گر در دل بلبل بشمارند فغان را

من هم به نوایی دل حیرت بگشایم

مرغان چو گشودند لب نغمه‌فشان را

گر نغمه ندارم قدری ناله‌فشانم

داغی به سر داغ نهم لاله‌ستان را

از مطلع دیگر چمنی سازم و آرم

آنجا بدل آب روان اشک روان را

کو بخت که بر سنگ زنم شیشه جان را

بر دوش اجل افکنم این بار گران را

در تیرگی بخت سیه‌روز گریزم

بی‌سایه کنم این تن بی‌تاب و توان را

چون شمع دهم جان به شبیخون نسیمی

بر من شب غم کرد ز بس تیره جهان را

ز آسیب نفس پیکرم از ضعف بپژمرد

مهتاب چه حاجت بود این کهنه کتان را

ریزد ز گلم رنگ به تحریک نسیمی

زحمت ندهد گلشن من باد خزان را

داغ جگرم شوخ‌مزاجست درین فصل

چون لاله برون افکنم این راز نهان را

پاس دل خود دارکه کس را غم کس نیست

صلح‌ست درین بادیه با گرگ شبان را

گفتم که بهار آمد و از فیض تماشا

گلزار کنم دیده خونابه‌فشان را

غافل که به رغمم کند این چرخ مشعبد

در طبع هوا تعبیه آسیب خزان را

هشدار فصیحی که سر رشته شد از دست

این پرده مخالف بود آهنگ بتان را

تو بلبل قدسی نفس مدحت گل گوی

از زهد مکن رنجه لب فاتحه‌خوان را

نوروز و چمن خرم و گل مست می ناز

آراسته از جلوه کران تا به کران را

از لطف هوا در تتق شاخ توان دید

چون عکس در آیینه گل لعل‌فشان را

گل روی نگارست که جان داده چمن را

یا دولت خانست که نو کرده جهان را

شاداب گل گلشن اقبال حسن خان

ای قدر تو آراسته اورنگ کیان را

از تازگی گلشن خلقت گل سوری

خونابه‌فشان کرد لب غنچه نشان را

تب کرد شب از رشک تو چون شمع سحر مرد

مرغان بگشودند لب مرثیه‌خوان را

ظالم شده از بس که به دوران تو مظلوم

آهوبره غمخواره بود شیر ژیان را

شمشیر عدو مرده تابوت نیامست

بگرفت مگر خاصیت تیغ زبان را

دستان زن قهر تو به یک مالش گوشی

آهنگ کند ساز کج آهنگ جهان را

ور زانکه به دلخواه وی آهنگ نگردد

بیرون کند از ساختش اوتار زیان را

خورشید ثنای تو ز بس شوخ مزاجست

منزل نکند نیم‌نفس هیچ مکان را

هر لحظه شود جلوه‌گر از مطلع دیگر

وز نور دهد غوطه زمین را و زمان را

شاداب کند ابر ثنای تو بیان را

صد برگ کند غنچه بی برگ دهان را

از بس که دهنهاست پر از مدح تو یابند

چون برگ‌شکن یافته در غنچه زبان را

کلکم قدری شهد ثنایت به کف آورد

انباشت از آن مغز بیان را و بنان را

اکنون شکرستان شده هر صفحه شعرم

از بس که مکیده‌ست گه این را و گه آن را

اعدای نگون‌بخت ترا با تو بسنجد

آن کس که یکی دید نگون را و ستان را

شایستگی عفو تو مجرم ز گنه یافت

آری ز کجی راست شود کار کمان را

دزد اجل از بیم سیاستگر قهرت

واداد به اموات جهان جوهر جان را

تا فیض سبکروحی عزم تو برون داد

از دیده مستان عدم خواب گران را

چون شاهد طناز زبان تو به خوبی

شیدایی خود ساخت جهان گذران را

از جوهر علم تو جهان ساخت طلسمی

چون نقش قدم کرد زمین‌گیر زمان را

مرغ سخنم از هوس باغ ثنایت

در بیضه پر و بال گشاید طیران را

گردون منشا جم روشا عرش جنابا!

ای فرض ثنای تو لب‌کون و مکان را

در ظرف ثنا رای شگرف تو نگنجد

زیبد تن خورشید مراین جوهر جان را

در عقل نگنجی که مدیح تو سرایم

این مختصر الفاظ ثنایی‌ست گمان را

شخص خردم گرچه حرم‌زاده قدسی‌ست

آراست درین رسته به مدح تو دکان را

نشنوده خوش‌آوازه‌تر از نغمه مدحت

بر تار نفس تا زده مضراب زبان را

گفتم که پس از مدح ثنای تو طرازم

ز آن سو که بود رسم لب قاعده‌دان را

ناگه خردم از در اندیشه درآمد

زد بانگ که در پیچ ازین راه عنان را

با این نفس سرد دعای تو چنانست

کز چشمه مهتاب بشویند کتان را

ورد ملک آیات دعایش شده تا ساخت

خمیازه‌کش خاک هری باغ جنان را

اقبال برد از ره او گرد حوادث

زآن‌سان که برد باد یقین خاک گمان را

ور پند منت نیست پسندیده دعا کن

اما نه بدان‌گونه که بهمان و فلان را

او فیض رسانست همی گوی و دگر هیچ

یارب تو نگه‌دار مر این فیض رسان را

تا نام و نشانست به نوروز ز گیتی

هر روز تو نوروز طرب باد جهان را

شمارهٔ ۵ - مدح حسن خان شاملو

صبح نوروز است ساقی دور کن از رخ نقاب

تا بماند آفتاب از شرم رویت در حجاب

کهنه شد این آفتاب از عکس روی خویش‌ساز

آفتابی تا شود هم سال نو هم آفتاب

حبس می ظلمست در خم خاصه در فصل بهار

جرعه‌ای در ده از آن بحر فلاطون انتساب

جام گل از خنده لبریزست می در جام ریز

تا لب ما هم شود از زهر خندی کامیاب

ز آن می‌گلرنگ کز تاب فروغ عارضش

در چراغ لاله دود منجمد شد آفتاب

می پرستان گلستان کردند از یک جرعه‌اش

آن چنان کز دیده جای اشکشان جوشد گلاب

رفت آن کز نیش خاری بلبلان بودند شاد

می‌کنند اکنون شکر خند از لب گل انتخاب

هر چه بینی رنگ گل دارد درین گلشن مگر

جای باران گل فشاند امسال نیسانی سحاب

بس که از بوی گل و سنبل گرانبار است باد

طره سنبل ز بار بوی دارد پیچ و تاب

نازنینان چمن را بس که نازک ساختند

سینه می‌مالد همی بر خاک چون موج سراب

خار و خاشاک چمن مستند گویا داده است

نوبهار امسال باغ و راغ را آب از شراب

خار بر آتش ز فیض طبع گل آورد بار

نغمه‌پردازی کند بر بابزن مرغ کباب

دوش همدوش صبا بودم دمی چون بوی گل

گلشنی دیدم پریشان چون کتان و ماهتاب

عارض گل نیم‌رنگ و داغ لاله نیم‌سوز

جعد سنبل نیم‌تاب و چشم نرگس نیم‌خواب

نقشبند کارگاه کون یعنی نوبهار

دید چون بر لب مرا آماده صد زهر عتاب

گفت حاشالله اندر تربیت تقصیر نیست

لیک نواب کواکب موکب عرش احتجاب

طرح باغی کرد کش یک روضه زیبد هشت خلد

هر چه من آباد کردم کرد از رشکش خراب

گفتمش مبهم مگو و نام همسویش ببر

گفت ویحک! بر تو پوشیده‌ست نام آفتاب

خان دریادل حسن خان داور انجم سپاه

در حسب خان الخوانین در نسب جم انتساب

دیده اقبال و نور دیده جاه و جلال

وارث ملک خراسان صاحب مالک رقاب

آسمان معدلت نی چاکر او آسمان

آفتاب سلطنت نی خادم او آفتاب

ای ز باران حوادث جود را صد آب و رنگ

وی ز شمشیر جهادت فتح را صد فتح باب

مختصر ویرانه افلاک اقطاع تو نیست

لیک تو گنجی و ماند گنج را جای خراب

عالم جاهت مجسم‌گر شود بینند خلق

خیمه افلاک را در جوف کمتر از حباب

گر سموم قهر تو بر باغ رضوان بگذرد

رنگ گل چون شعله آتش رود در التهاب

ور نسیم لطف تو بر آتش دوزخ وزد

دود آتش چون گل و سنبل شود با آب و تاب

با رضایت دوزخ سوزان مرا نعم المعاد

با خلافت گلشن رضوان مرا بئس المآب

احتساب نهی تو گر منع آمیزش کند

تا قیامت بوی گل بیرون نشیند از گلاب

امرت ار بالفرض عزم رفع ضدیت کند

با هم آمیزند روز و شب چو نشئه با شراب

داورا! دارم حدیثی بر لب از من گوش کن

ای ز خاک آستانت آسمان نایب مناب

عقل اول بست چون شیرازه کون و مکان

کرد ذاتت را ازین مجموعه کل انتخاب

داشت در دریای علم این لولو لالا نگاه

تا هیولای خراسان شد ز صورت کامیاب

زآن سپس با آفتاب این طفل را تفویض کرد

تا کند در روزگار او فضایل اکتساب

چون کمالات طبیعیش آمد از قوت به فعل

با توأش بربست عهد آن گوهر قدسی جناب

این زمان آیین عشرت بند مجلس را که بست

دهر را آذین زیبایی درین طو(ر) آفتاب

آفتابا آسمان قدرا سعادت‌افسرا!

این جهان پیر را عهد تو ایام شباب

داشتم از بخت وارون صد شکایت پیش ازین

گو چو من در آتش غم دایما باداکباب

نیستش یک ذره سیمای سعادت بر جبین

سرنوشت اوست گویی در ازل شرالدواب

تا فراهم سوختی صد ره بر آتش می‌نهاد

می‌فکند از شومی من خویشتن را در عذاب

هر نفس کردی ز طوفان حوادث دهر را

منقلب تا بو که من هم رنجه گردم زانقلاب

تا مگر گردی نشیند ز آن میان بر دامنی

کعبه را خواهد کند از صدمت پیلان خراب

در فراق گلعذاران داشتی دایم مرا

همچو زلف گلعذاران دایما در پیچ و تاب

این زمان کز آتش بأس تو آب ظلم رفت

هر نفس بر آتشم از دوستی افشاند آب

از فسون لطف او هاروتیان را اوستاد

خشک شد در کام اکنون افعی غم را لعاب

در نهیب قهرمان آن ظالمان را خانه‌سوز

بخت خواب‌آلوده‌ام را دیده بیرون کرد خواب

این همه شد لیک بخت تیره‌ کی گردد سفید

کی سیاهی بسترد خورشید از پر غراب

این که می‌گویم هم از اندازه فکر منست

کار دولت ورنه بیرونست از فکر و حساب

حکمت ار خواهد ز بخت تیره وارون من

اختری سازد که نور از وی ستاند آفتاب

چند ازین افسانه‌سنجیها فصیحی لب ببند

شرح این حال پریشان را بباید صد کتاب

صبح نوروزست و عید دولت و روز مراد

در چنین وقتی دعای شاه باشد مستجاب

تا چراغ آفتاب ایمن بود ز آسیب باد

تا که باشد خیمه‌گاه آسمان این سطح آب

مجلس عیش ترا بادا طرب دود چراغ

خیمه عمر ترا بادا ابد میخ طناب

شمارهٔ ۶ - مدح شاه صفی

ز پرده ساز جهان‌ نوا برخاست

که فر شاه صفی تخت و تاج را آراست

دهان سکه چو نامش گرفت پرزر شد

زبان خطبه ثنایش سرود کامرواست

به نیم موجه دلش آز را کریم کند

سپهر الحق دریادلی چنین می‌خواست

مرض ز ملک طبیعت گریخت از بیمش

همین عقیم به دورش سپهر حادثه‌زاست

بهار حلقش عطری فشاند بر عالم

که هر کجا خس و خاریست همچو گل بویاست

شکفت در جگر لاله نیز غنچه داغ

اگر سیاه‌دلی نشکفد گل سوداست

چو اوست قبله شاهان زبان ثنایش گفت

به راستی که زبانم به کام قبله‌نماست

ستم به عهدش همچون دفینه در خاکست

جهان به دستش همچون سفینه بر دریاست

شهنشها تو جوان بخت و دولت تو جوان

به عیش کوش که وقت جوانی دنیاست

تراست غره سال شباب و می‌دانم

که ملک دولت و دین را بهار نشو و نماست

به ذوق عهد تو عمر گذشته برگردد

به کشوری که تویی در حساب دی فرداست

سپهر را تو به غایت عزیز مهمانی

که بیشتر ز چهل سال خانه می‌آراست

ز گونه گونه نعم هر چه بود در عالم

برای مصلحت دولت تو می‌پیراست

کنون که آمده‌ای میزبان عالم باش

که نعمت خوش خوان سپهر عدل و سخاست

شها چو جد تو آن شاه آسمان خرگاه

به عزم سیر بهشت از سر جهان برخاست

جهان چو مردم چشم بتان سیه پوشید

سپهر چون مژه صفهای فتنه می‌آراست

به نیم لحظه تو گفتی که آفتاب منیر

خمیر مایه شام و شب غم و یلداست

ز باد حادثه بنشست آسمان به زمین

زموج اشک زمین همچو آسمان برخاست

ز بس رمیدی از سایه شخص می‌دیدند

که سایه کسی از کس هزار گام جداست

جهانیان را شد سر این سخن روشن

که سایه در ره ناامن دشمنی ز قفاست

که ناگه از افق غیب صبح دولت تو

طلوع (کرد و) جهان را به عدل و داد آراست

هنوز فتنه خوابیده چشم می‌مالید

که تیغ فتنه نشان تو کرد قامت راست

کنون ز عدل تو عالم چنان شد امن آباد

که سرخ رویی شمع از طپانچه‌های صباست

همیشه تا گل نوروز بر سر سالست

مدام تا ز سحاب آبروی نشو و نماست

ترا به سیر گل اقبال سایه‌گستر باد

کز آن شمیم نسیم وجود غالیه‌ساست

از آن زمان که دعای تو گشت ما را ورد

کلیدداری درهای آسمان با ماست

ترا حیات طبیعی دهد خدای جهان

سخا و جود تو بر طول مدت تو گواست

اگر حیات ابد نیز آرزو داری

به عدل کوش که آب خضر درین صحراست

شمارهٔ ۷ - مفاخره و مدح حافظ محب علی

بازم نفس به لجه فیضی شناورست

کش کمترین صدف شرف هفت گوهرست

خلدی شکفت بر سر هر شاخ گلبنم

آری بهار طبع مرا رسم دیگرست

فیضی به تازه بر نی کلکم فشانده‌اند

کش بر شکر هما ز مگس جان‌‌فشان‌‌تر‌‌ست

ابهام بر قفاش چو مهر نبوت‌ست

کلکم که در جهان معانی پیمبرست

نی‌نی منم پیمبر و آواز کلک من

گویی صفیر شهپر ناموس اکبرست

یک کاروان کرشمه یوسف برانست بار

هر نقطه‌ای که در ورقم بینواترست

یک آسمان کواکب سعد اندروست گم

حرفی که در مسوده‌ام نحس اکبرست

بر گلشنی ز عطسه کلکم بهار ریخت

کانجا دم مسیح کهن نخل بی‌برست

یکسان طپند طوطی و بلبل درین چمن

مانا که بر لب گل او خنده شکرست

بر تارکم جواهر قدسی کند نثار

فیض ازل که در عرض کون جوهرست

گویم ز بس فروغ که ماهست و آفتاب

چون بنگرم ثنای مسیحای اکبرست

حافظ محب علی که به گلشن‌سرای قدس

هر ناله‌اش معلم مرغ نو‌اگرست

شایسته نوازش این نام ذات اوست

گویی سرشته پیکرش از مهر حیدرست

شیرازه کتاب هنر در زمانه اوست

گر او نباشدی همه اوراقش ابترست

مجموعه مکارم اخلاق ذات اوست

بی او جهان کهنه نسب‌نامه شرست

تشبیه قدسیان به سویدای دل کنند

هر نقطه‌ای که نظم مرا سهو دفترست

گردد چو خامه شانه‌‌کش طره ثناش

از حسن خط مسوده‌ام روی دلبرست

نی‌نی دلی‌ست سوخته از عشق ورنه چون

هودج‌نشین زلف بتان چون مه و خورست

از آفتاب فطرت قدسی طلوع تو

با حرز عمرهاست که هم چشم خاورست

چون صبح از آن دیار گداییست خرقه‌پوش

مشرق گر آفتاب ز طبعم غنی‌ترست

کز خاک خشک بر در دولت‌سرای قرب

زمزم به دولت قدمم پور آذرست

های هنر ز مقدم او در ریاض فضل

یک چشمه سلسبیل و دگر چشمه کوثرست

گر بوده‌ است بار و بری چیده است او

ورنه هنوز نخل کمالات بی‌برست

خویش‌ست دانمی نفسش با لب مسیح

اما ندانمی ز کجا کیمیا گرست

الحق که کیمیای معانیست لفظ او

معنی اگر مس است به لفظش درون زرست

ز اسرار‌نامه‌‌‌‌‌های الهی‌ست نثر او

نظمش بر آن کتاب چو بسم الله افسرست

لفظ نگفته را خرد دوربین او

داند که از چه جوهر معنی توانگرست

معنی چو در سواد سخن شبروی کند

جاسوس ظن او ز یقین راست بین‌ترست

زاجزا قوای مدرکه شخص دانش‌ست

گویی که پای تا سر عقل مصورست

خطی که نصف علم شمردش زبان وحی

اقسام آن انامل او را مسخرست

در عهد او دهان دوات از زبان کلک

از بس شکر مکیده کنون تنگ شکرست

چون شب چراغ فیض کند بر ورق نثار

کلکش خط شعاع و ورق صفحه خورست

رخشد چنانکه از رحم صبح آفتاب

هر نقطه رقم که به صلب قلم درست

دوار آفریده افلاک طبع اوست

این مهر زین سپهر سهای محقرست

در هر فن‌ست چون فن ادوار بی‌نظیر

اما سر‌آمدست در آن‌ها درین سرست

موسیقی از علو نسب روح حکمت‌ست

او چون شمیم سنبل و گل روح‌پرورست

آنجا که زهره در صف دعوی علم زند

خود یکه تاز‌تر ز شهنشاه خاورست

نی زهره مشتری چو زند از کمال لاف

با طبع او چو دعوی پرواز بی‌پرست

بندند پوست بر دف خورشید قدسیان

از پرده‌ها دیده خود کینش در خورست

اما ز فیض زمزمه دلخراش او

آن پرده‌ها ز خون جگر تا ابد ترست

در بزم مل چو لهجه او گل‌فشان شود

گوش قدح چو چشم صراحی محیرست

ور شعله‌ای ز زمزمه در صوفیان زند

سجاده همچو شیخ ز وجد آتشین پرست

چون غنچه سر به مهر نوای حزین اوست

گوش نو اشناس که هوش مصورست

دل‌مردگان به زمزمه دیگران خوشند

آری شتر چو مرده کلاغش حدی گرست

نامش مرا به ذائقه طعم شکر دهد

گویی گلش ز شهد محبت مخمرست

از نامش ار به کام زبانم نچسبدی

تکرار کردمی که چو قند مکررست

چون صبح کی به خویشی خورشید نازد او

خود او در آسمان هنر روشن اخترست

برهان پاکی نسب این بس که از کمال

خلقش گزیده امت خلق پیمبرست

از زهر افعی حسد ای مدعی بمیر

کاین زهر را وفات تو تریاق اکبرست

این‌ها که گفته‌ام همگی عیب ذات اوست

نزد تو گرچه مدح فزون از حد و مرست

نشگفت اگر ز درد حسد سر گران شوی

زین غنچه‌های لفظ که گویی معنبرست

دردسر جعل ز گل عنبرین شمیم

نزد خرد ز مساله‌های مقررست

تو احولی ز چشم خردبین مخور فریب

کاینجا ز نور دیده تجلی فزونترست

این نغمه را به لهجه طفلان سروده‌ام

ورنه سزای مدح وی آهنگ دیگرست

کورست دهر دیده مردم شناس کو

حقا که آنچه گفته‌ام او صد برابرست

انصاف خود طبیعت عنقا گرفته است

ورنه همای فضل چرا ریخته پرست

کوته کنم حدیث که قدر سخن‌شناس

امروز از متاع هنر کم بهاترست

کلک شکر‌فروش فصیحی دهان ببند

مستای جنس خویش که گوش جهان کرست

گشتی ثنا طراز و قضا شد دعای او

رحمی کز انتظار اجابت به خون‌ترست

عمرش دراز باد که اطفال فضل را

در روزگار او پدر پاک‌گوهرست

خود کهنه مجمری‌ست فلک وین نجوم نحس

ز آن سو شکاف مجمر و زین سوی اخترست

از بوی مردمیش مگر شست و شو دهند

ورنه به دهر تا بود او عود مجمرست

شمارهٔ ۸ - مدح حسین خان شاملو

ساقی بیار باده که نوروز اکبرست

رنگ بهار تازه‌تر از روی دلبرست

هر چند کیمیای چمن خنده گل‌ست

مگذار داغ لاله که کبریت احمرست

هر قطره خون که از نفس بلبلان چکد

بر خاک نا‌رسیده گلی تازه و ترست

حسن بهار در همه جا هست دلگشا

در گلشن هرات ولی دلگشاترست

الحق چه کشورست که از شرم ساحتش

پنهان بهشت در پس دیوار محشرست

چون در نظر در آید روح مجسم‌ست

چون در ضمیر آید عقل مصورست

خاکش چنان لطیف که نقش قدم بر آن

گویی چو موجه است که بر روی کوثرست

حسنش مگر ز چاه ذقن داده است آب

کش نیش خار غیرت مژگان دلبرست

از بس ز فیض عصمت حسنش سر شته‌اند

ز آمیزش نسیم غبارش مکدرست

آیینه‌وار بر در و دیوارش از صفا

چون بنگری معاینه عکست مصورست

نخل همیشه خشک فغان کش ثمر نبود

آنجا ز میوه اثرش شاخ پربرست

سرو از لطافتی که در آب و هوای اوست

بی سایه گشت در چمن اکنون پیمبرست

گرنه پیمبرست چرا در حریم او

قمری زبان وحی گشاده نو اگرست

صد نکته گفته بود جهان در ثنای او

اکنون ز لطف خان همه چون سکه بر زرست

مهر سپهر مجد و معالی حسین خان

انکو چو مهر مایه‌ده هفت کشورست

آنجا که رای اوست خرد طفل مکتب است

و آنجا که قدر اوست فلک حلقه بر درست

و آنجا که جز بر آن خردم خواندی ثنا

نخل نفس چو بید تهی شاخ از برست

و آنجا که در مدایح او گویدی سخن

هر لفظ گنج‌نامه صد گنج دیگرست

گر از سبک عنانی عزمش رقم کند

هر حرف چون دعای سحر آتشین پرست

ور از گران رکابی حلمش سخن کنم

باد نفس به کشتی الفاظ لنگرست

اقبال بین که خطبه او دین مختلف

کاندر میانشان سخن صلح خنجرست

بر یک فراز منبر خواندند هر دو قدم

در یک زمان ولی به میان شور بی شرست

روزی که از دو سو س۱ه کینه صف کشد

گویی که رستخیز جهان را دو محشرست

حال زمین ز زمزمه حمله آن زمان

چون برگ کاه[و] سیلی بیداد صر صرست

در لجه عروق دلیران ز جوش کین

هر موج در شکنجه صد موج دیگرست

مردان رکاب عزم تو بوسند فتح‌وار

آری همیشه فتح ازین در مظفرست

چون رخصت نبرد دهی حمله آورند

گرم آن چنان که شیوه طوفان آذرست

اقبال حضرتش پی انجام کار فتح

در لجه‌های خون چو نهنگی شناورست

تو چون عنان عزم به جنبش در آوری

تکبیر فتحت از لب جبریل در خورست

دریای کین به ناله رود از نهیب تو

وان ناله هم به خاصیت الله اکبرست

گیری چو ملک را ز عدو هم بدو دهی

کاین مکرمت به ملت تو فتح دیگرست

با آنکه در حسام تو در شرع انتقام

خون عو حلال‌تر از شیر مادرست

خانا سپهر مکرمتا بحر مشربا

ای آنکه مدحت تو ز اندیشه برترست

من طفل برنخورده ز شیر مروتم

با آنکه دایه‌ام همه دم چار مادرست

گردون غبار فتنه فرو ریخت بر سرم

اکنون همان غبار مرا زیب افسرست

ریش‌ست از سپهر مرا بر دل فگار

کش در علاج اگر همه عیب‌ست مضطرست

نیشی بیازمای برین ریش از کرم

کاین کهنه ریش قابل احسان نشترست

افسانه‌ام ملال فزاید ز جوش حزن

مشنو که هم به گوش من این قصه درخورست

شکرانه عطیه نوروز عفو کن

جرم مرا که توشه یک دوزخ آذرست

گیرم عظیم‌تر بود از کوه جرم من

لیکن به نزد عفو تو کاهی محقرست

تو آفتاب اوج سپهر مروتی

بی‌اختیار تربیتت ذره پرورست

تا هست رسم شادی نوروز هر بهار

رو شاد زی که حضرت یزدانت یاورست

نوروز و نو‌بهار پرستار این درند

آری پناه مردم بیچاره این درست

بادا ریاض عمر تو هر روز تازه‌تر

تا رسم روز درشکن چرخ اخضرست

شمارهٔ ۹ - مدح حسین‌خان شاملو

سحر‌ گهان که شکیب از برم گرفت کنار

به روی دل در صحبت گشود ناله زار

شب ولادت عید و جهانیان خرم

ولیک روز وفات فراغت من زار

حریفکان همه با یکدگر ز خرد و بزرگ

نوای عشرت در ساخته چو موسیقار

من و فغان دل زار و گوشه غاری

چو چشم ماتمیان فراق تیره و تار

گهی به خویشتن از بیخودی همی گفتم

که ای ز ساده‌ دلی‌های خویش در آزار

ز فرقت که نزاری چو نیستت یک دوست

وز اشتیاق که زاری چو نیستت یک یار

جهان به طفل وفایی نگشته آبستن

وگر شده نشده از حیات برخوردار

نخست کار که بنای آفرینش کرد

میان ما و طرب کرد آهنین دیوار

من این چنین به خود اندر حدیث کز در من

درآمد آن صنم سرو‌قد لاله‌عذار

به عارضی که اگر برقعش حیا نشود

هزار طور درآید ز پا به یک دیدار

رخی جمال جمال و قدی روان روان

لبی حیات حیات و خطی بهار بهار

لبی چنانکه به هر خنده مهد هستی را

هزار طفل مسیحا صفت نهد به کنار

گشود لب ز پی پرسشم عتاب‌آلود

ولی ز جام تلافی کرشمه باده‌گسار

به خنده گفت که ای کوه درد تا کی و چند

غم زمانه کنی وقف سینه افگار

دو روزه عمر غنیمت شمار کاین ساقی

نمی‌دهد به کسی ساغر حیات دو‌بار

بیار باده که در روزگار هجر دلت

ز دو‌ر‌یت نکشید آنچه می‌کشم ز خمار

ز جای جستم و آنگه به مجلس آوردم

میی به رنگ عقیق و به بوی مشک تتار

میی چنانکه ز یمن فروغ طلعت او

نهاده طور خرد نام خانه خمار

به سعی باصره در طعمه طعم دریابند

کشند سرمه ز لایش اگر اولو‌الابصار

میی چنانکه نویسد به نام زهر اجل

برات راحت رنجور و صحت بیمار

صدای بالش بخشد نوید عمر ابد

عقاب مرگ اگر تر کند ازو منقار

به طعم جان بستاند به نشئه جان بخشد

سرشته اندش گویی ز وصل و فرقت یار

میی که چون ز سر شیشه پنبه برگیری

زند ز جوفش فواره‌وار جوش انوار

چو عکس جامش افتد به خاک پنداری

زمین مقابل خورشید گشته آینه‌دار

چو از نسیم صراحی گل پیاله شکفت

چمن چمن گل حسنش دمید بر رخسار

ز بس صفا خرد خرده‌دان نمی‌دانست

که باغ دولت خانست یا جمال بهار

سپهر ملت و دولت جهان جاه و جلال

محیط عز و شرف بحر جود و کان وقار

خدایگان سلاطین حسین‌خان که کنند

سران ملک به طوف حریمش استظهار

زهی به رونق عدل تو عالم آبادان

چنانکه ملک دل از مهر حیدر کرار

به جنب جاه تو چون چرخ دم ز رفعت زد

سرش به جیب عدم باز رفت دایره‌وار

بلی کسی که اناالحق زند به ملک وجود

یقین که شحنه غیرت سرش کشد بر‌دار

ز بارگاه جلالت چو عدل بر‌پا خاست

پی مرمت این خاک توده بناوار

به خنده مرحمتت گفت کای به استحقاق

بنای قصر خراب زمانه را معمار

برای جغد که بی‌خانمان نیارد زیست

خرابه دل اعدای دولتش بگذار

یکی بدی مه و خورشید را طلوع و غروب

شدی به طالع عزمت گر آسمان سیار

اگر مدایح خلقت ادا کنم گردد

سواد شعرم چون زلف یار عنبربار

وگر ز خشم تو رانم سخن سخن لرزد

چنانکه گنج معانی برون فتد ز اشعار

فلک جنا‌با دریا‌دلا خداوندا

زهی به عدل تو قایم بنای هشت و چهار

هرات عمره الله خراب بود چنانک

که جز خرابی در وی نبود یک دیار

پلنگ فتنه و غول فساد و دزد اجل

ز بس به ساحت آن بوم و برگرفت قرار

ز بیم جان زره الحفیظ پوشیدی

چو برگذشتی ز آنجا سپهر شیر شکار

هزار شکر که آباد شد چنان امروز

که کعبه کرد خطابش به قبله‌الابصار

به اعتدال درو هر چهار طبع مقیم

ز اعتدال درو هر چهار فصل بهار

هری بهشت و تو از بندگان حضرت شاه

خدای کرده ترا زین بهشت برخوردار

لطیفه‌ای‌ست درین ضمن عاقلان غفل

لطیفه‌ای که بر آن روح قدس باد نثار

که هر که بندگی شاه دین پناه کند

شود نصیبش جنات تحتها الانهار

جهان پناها ارواح انوری و ظهیر

به مدح‌خوانی من گر کنند استظهار

به پاسبانی درگاهت افتخار کنم

نگویمت که مرا همچو غیر عزت‌دار

ولی فصیحی بر در نشسته منتظرست

که کی دهندش در حضرت تو رخصت بار

چو اندر آید و بوسد بساط عز و شرف

بگو به چرخ که برخیز و جا بدو بگذار

مدانش همچو دگر شاعران کهنه‌فروش

که رخت مرده فروشند بر سر بازار

کلام او همگی وحی منزل‌ست ولی

نهند بی‌خردانش لقب همی اشعار

به علم و دانش نستایمش که می‌دانم

در‌ین زمانه بود علم عیب و دانش عار

همیشه تا که در‌ین کارگاه خلعت عمر

زمانه بافد از تار و پود لیل و نهار

قبای جاه ترا کش بقا بود نساج

خلود بادا پود و دوام بادا تار

شمارهٔ ۱۰ - مدح حسین خان شاملو

دوش بزمی داشتم فرخنده چون روی نگار

غم صراحی درد ساغر غصه ساقی می‌خمار

سونش الماس و ریش سینه در ناز و نیاز

نشتر یاس و دل افگار در بوس و کنار

ز آسمان گفتی که می‌بارید آه شعله‌‌‌ریز

در زمین گفتی که می‌‌‌جوشید چشم اشکبار

کاندر آمد از درم شادان و خندان همچو گل

شاهد نوروز و شاه هفت اقلیم بهار

با چنان رویی که از جام تجلیش ار شدی

مست موسی در قیامت هم نگشتی هوشیار

نکهتی گر دل نهادی بر فراق سنبلش

آسمان را سینه گشتی ناف آهوی تتار

زود بر جستم ز جا وز شوق کردم بر فراخ

واندر آغوشش کشیدم تنگ همچو درد یار

لب ز باغ تهنیت چون چید گل‌ها گفتمش

کای گلت را صد بهشت تازه در هر نوک خار

این چه آشوبست؟ گفت از بهر استقبال عید

می‌شتابند از صغار آفرینش تا کبار

خیز تا ما هم ز شهد سیر لب شیرین کنیم

چند بنشینی چو زهر اندر بن دندان مار

بس که شد گرم تقاضا خون فشانیهای شرم

شست پاکم از رخ اندیشه گرد اعتذار

آمدیم القصه بیرون زان غم‌آباد و شدیم

او بر اسب خویش و من بر سایه اسبش سوار

خوش خوشک را ندیم تا جایی که گفتی بسته‌اند

هم نظرها از تراکم بر نظرها رهگذار

حاش لله مجمعی دیدم چه مجمع محشری!

جمله اولاد هستی حاضر آنجا جز شمار

گشته چون بکر عدم خود برقع رخسار خویش

بس که بر هم ریخته بر ساحت غیر اعتبار

انتظار ار چه فراوان ریخت خون شد ناگهان

دور‌باش چاوشان مرثیه‌خوان انتظار

از میان گرد ناگه هودج سلطان عید

راست همچون آفتاب منکسف شد آشکار

هودجی دیدیم چون روی عروس آراسته

نه از زر [و] زیور ز نور خویشتن خورشید‌وار

روشن و نیکو چو روی صبح در شبهای هجر

دلکش و زیبا چو زلف شب به چشم روزه‌دار

روح زیبایی اگر بودی مصور شخص روح

نو‌بهار خوبی ار بودی مجسم نو‌بهار

برقعش چون سوخت حسن از باده شوقش نماند

عقل‌ها هم هوشمند و هوش‌ها هم هوشیار

خوش شکفته از نسیم وصل هم نوروز و عید

شاد و خندان تنگ بگرفتند هم را در کنار

بر هم افشاندند از بس در ز درج تهنیت

عقل می‌پنداشت سطح خاک را قعر بحار

همچنین راندند تا درگاه خاقان زمان

صاحب صاحبقران دارای گردون اقتدار

خان عالی‌شان حسین آن خسرو عادل که هست

افتخار آسمان و آسمان افتخار

ای بهشت دولتت را هشت جنت یک چمن

وی همای همتت را هر دو عالم یک شکار

آستینت را که باشد نایبش دست کلیم

گر بر افشانی بر این هفت و شش و پنج و چهار

بس که گردد منقلب ماهیت هستی شود

هجر وصل و وصل هجر و نار نور و نور نار

ناز را از مهر گردد تکیه گه دوش نیاز

رفع ضدیت کنی گر از مزاج روزگار

ور عیاذا بالله امرت نهی آمیزش کند

ریش ناسورم شود بیزار از جان فگار

دور بادا چشم بد خوش محفلی آراستند

ای غبار آستانت آسمان اعتبار

صف اقبال از پس سر فوج حسن از پیش روی

عید دولت بر یمین نوروز عشرت بر یسار

قدسیان صف بسته هر سودست خدمت بر کمر

ساقیان با زلف‌های عنبر‌ین در‌گیر و دار

خرم آن ساعت که باشد زلف ساقی عود‌سوز

سر خوش آن محفل که گردد جام می‌‌ آیینه‌دار

بوی آن ترسم هوس را مشک ریزد در مشام

جان فدایت باد ساقی زلف برگیر از عذار

مطربان نی عندلیبان سرابستان قدس

سازها نی روح داود مجسم در کنار

ناید اندر گوش بی آهنگ بانگ آفرین

بس که سیر آهنگ آید نغمه‌شان بیرون ز تار

مرحبا ای عود تو معبود دلهای حزین

زخمه‌ای بر تار‌زن تا سازمت جان‌ها نثار

جوش زد شهد و شکر از ریش‌های سینه‌ام

هست مضرابت مگر شاگرد مژگان نگار

مطربا نی دلبرا یک ره کمانچه ساز کن

ناله‌های زار را ای نغمه‌ات آیینه‌دار

گوش را جیب و کنار از مشک و عنبر گشت پر

یادگاری هست در دستت مگر از زلف یار

دردت افزون باد ای نایی به من برگوی راست

زین سیه مغزان ازرق طیلسان باکی مدار

کاین عصای موسی است اینجا شده عیسی نفس

یا نهال ایمن است آورده اینجا نغمه بار

این نه آهنگی‌ست کاول می‌سرودی ای قلم

برده هوشت را همانا باده مدحش ز کار

آسمان قدر آفتابا عرش مسند سرورا

ای هرات از فیض رای روشنت خورشید‌وار

دوش می‌گفتم تعالی الله عجب آباد شد

در زمان دو حسین این غیرت دارالقرار

هر چه عدل آن مصور کرد بر اوراق او

این دمیدش روح در تن از دم معجز شعار

هر نهال عافیت کو اندرین فردوس کاشت

این ز فیض نو‌بهار عدل دادش برگ و بار

ناگهم زد بانگ جبریل خرد کای هرزه سنج

از ادب هیچ ار نه اندیشی ز ما خود شرم‌دار

او چو با خود عقد بستش نو‌عروسی بود لیک

پیر زالی بود چون شد عدل اینش خواستگار

نو‌عروس آراستن آید ز هر مشاطه‌ای

پیر را کردن جوان ناید جز از پروردگار

خسروا جم مسندا حاتم‌دلا دریا کفا

ای به خاک در گهت اقبال را عهد استوار

من مدیحت سنجم و گوید فصیحی هر نفس

باز کش زین ره عنان راه مدیح خود سپار

گوهر پاکم ز کان فیض کو روح القدس

تا کند آیات فضلم را به دوش وحی بار

گوش‌ها از انتظارش سوخت اوصاف مرا

گرچه بیرون از شمارست آنچه بتوانی شمار

او لجاجت می‌برد از حد و من حیران که چون

نوش را بگذارم و مالم جگر بر نیش خار

نیستم دیگر حریف بادسنجی‌های او

یا مرا با مرگ یا او را به آسایش سپار

غصه را بر گو که بر رگ‌های او نشتر مزن

عافیت را گو که بر ریش مرهم گذار

ور به این‌ها به نگردد ریش عجبش امر کن

تا بر‌آرد شحنه غیبش دمار از روزگار

تا بود نوروز و عید ایام عیش و خرمی

فصل‌های سال تا افزون نباشد از چهار

باد یکسر سال عمرت دایما نوروز و عید

چار فصل دولتت بادا همیشه نو‌بهار

شاد گرد و شاد باش و شاد زی و شاد کن

زانکه می‌ماند همین نیکی ز نیکان یادگار

شمارهٔ ۱۱ - مدح و مفاخره

باز بر اوراق گیتی نقشبندان بهار

صفحه گلزار را کردند پرنقش و نگار

حله‌ها بر دوختند از پرده‌های اعتدال

باز خیاطان علوی بر قد لیل و نهار

دایگان طبع باز اندر چمن آراستند

شاهدان سنبل و گل را همی مشاطه‌وار

برقع عزلت بیفگندند این را بر جبین

گیسوی خوبی پراگندند آن را بر عذار

شاید از فیض هوا همچون گل خورشید اگر

در فضای بوستان گل بشکفد بی شاخسار

لفظ گردد برگ و معنی گل ز تاثیر هوا

بلبل نطق ار شود در بوستان دستان گزار

خامه گردد خرم و سر سبز چون سرو سهی

گر نگارد فی‌المثل بر صفحه‌ای نام بهار

ذوق بر طبع آن چنان غالب که گاه عزم سیر

در نخستین گام پیش افتی ز خود یک میل‌وار

کرده شوق سیر گلشن بس که تاراج شکیب

در عبارت مشکل ار گیرد دگر مضمون قرار

وقت آن آمد که گردد نکهت گل مشک‌بیز

فرصت آن شد که گردد شیشه مل فیض‌بار

زان دم عیسی شود پر روح دامان چمن

زین کف موسی شود پرنور جیب کوهسار

باز شد هنگام آن کازادگان دردنوش

چون صبوح عید برخیزند از خواب خمار

باده را بینند هر سو مجلسی آراسته

زهد را یابند در کنجی نشسته سوکوار

مطربان در کف نهاده هر طرف عود طرب

در میان آورده این ترکیب با مضراب تار

کای گلستان جمالت حسن را باغ و بهار

از شمیم زلف تو پر ناف آهوی تتار

دیده‌ای کز دست حسنت باده حیرت کشد

کی برد در بستر مرگش دگر خواب خمار

مرگ نتواند نهد بر پای او بند عدم

در هوای زلف تو هر دل که گردد بی‌قرار

هر کجا بی روی تو یک دم نشینم بر زمین

تا ابد روید به جای سبزه چشم اشکبار

از در ماتم کند دریوزه آسودگی

ناتوانی را که گردد دل ز هجرانت فگار

دل کنار از جیب می‌نشناختی آن دم که عشق

داشت مالامال از خون جگر جیب و کنار

خاک کویش بوی جان دارد همانا کرده است

موکب دارای میمون جهان ز آنجا گذار

یم دل جم جاه حاتم پیک دستور‌العقول

عروه‌الوثقی هفت و قره العین چهار

ای که گر امرت بگرداند زمام دهر را

آید ار زاید به ناقص طبع هنگام شمار

عرصه امکان نگردد کاروان‌گاه قدر

ناقه تقدیر را کردند از نهیت مهار

در تلاطم آور طوفان قهرت دهر را

موج در بحر نهیبش گم کند راه کنار

شاهباز همتت با عقل کل می‌گفت دوش

عمرها شد تا دلم دارد تمنای شکار

عقل بر گفتش که اینک صیدگاه کون هست

گفت خامش خامش ای طفل مهین روزگار

من نه طبع کهربا دارم وگر هم دارمی

نیست گیتی را برم مقدار کاهی اعتبار

داورا فرمان ‌دها ای بخت اقبال ترا

بخت و دولت بر یمین و فتح و نصرت بر یسار

ای که عمری در کف پایت جبین عجز سود

قدر چون می‌خواست در پوشد لباس اعتبار

از پی اظهار اعجاز حسام کلک تو

باب آمد شد گشادند اندرین نیلی حصار

ورنه می‌کرد از نهیب ترکتاز قهر تو

حارس تقدیر و رب آفرینش استوار

چون نهد بنیاد دیوان معالی جاه تو

چرخ را بر خاک بنویسد برات افتخار

من همان شخص مزکی طبع قدسی فطرتم

کز بیانم جان همی یابد نهاد روزگار

من همان عین مسیحایم که گر نامش برند

آید اندر گوش هوش اسم فصیحی آشکار

آن محیطم من که چون گردم به ناگه موج‌زن

افکنم چون خار و خس در معانی برکنار

در شبستان خیالم پای نه تا بنگری

شاهدان حوروش در پرده‌های زرنگار

نا گرفته ساعد سیمینشان جز آستین

نابسوده سنبل مشکینشان الا عذار

پر به عصمت نو‌عروسانند همت را بگوی

تا شود بهر تو ز‌آنها گلرخی را خواستگار

نظمم ار بر کوه خوانی جای گلبانگ صدا

از دل خارا بر‌آید عقد در شاهوار

ابر نیسانم که چون در جلوه آیم در چمن

گلبن آرد جای گل من بعد مروارید بار

من چنین نیکم ولیکن طالع و بختم بدند

این یکی خصم دل و این دشمن جان فگار

یا‌رب آن یک باد چون اعدای جاهت سرنگون

وین دگر بر آتش غم چون تن خصمت نزار

شمارهٔ ۱۲ - مدح حسین‌خان شاملو و عذرخواهی از او

خنده زد گلهای رنگارنگ شرمم بر عذار

گلستانم را مبارک باد فیض نوبهار

هر سر مویم کلید قفل محنت خانه‌ایست

غم مرا بهر گشاد خویش دارد بی‌قرار

از بن هر موی من طوفان شرمی موج زد

کس چو من هرگز مباد از کرده خود شرمسار

سالها درس وفا خواندم بر استاد عشق

بی‌وفا گشتم ز بخت واژگون انجام کار

یا چو همرنگی به یار خویش شرط دوستیست

کرد در طبعم سرایت بی‌وفاییهای یار

تیزناخن بود دهر و تار پیمانم گسست

رشته جان کو که پیوندم بر آن بگسسته تار

صیقل غم زنگ از آن ز آیینه رویم زدود

تا نماید صورت نامردی من آشکار

حیض مردانست بدعهدی و من چون حایضم

هم به خون خویشتن غسلی برآرم مردوار

بعد از آن گر رخصت اقبال باشد سجده‌ای

آرم اندر آستان خان کیوان اقتدار

موجه دریای احسان خان دریا دل حسین

آنکه بر دریای دولت موج‌سان بادا سوار

آنکه طفل فطرتم را ابجد حسن قبول

کرد او تعلیم و بودش آفرینش پیشکار

آنکه ز انفاس مسیحا و دم روح‌القدس

ساخت ترکیب گلم همچون دل کامل عیار

آنکه از تشریف مدحش بکر فکرم یافتی

خلعتی هر دم لعاب قدسیانش بود و تار

آنکه همچون نقطه موهوم بودم بی‌نسب

چون سویدای دلم کرد از کرم عالی‌تبار

آنکه چون در موج خون دیدی دل ریش مرا

زاشتیاق ناله چون تار غمم زار و نزار

هر رگ جان مرا دادی نوای تازه‌ای

کافرین بر سعی آن مضراب و آن اقبال تار

آنکه گر آشفته دیدی طره بخت مرا

شانه کردی دست اقبالش به مژگان نگار

آنکه گر از ضعف ماندی ناله‌ای بر لب مرا

می‌رساند از پایمردی تا حریم گوش یار

آنکه اول سجده کردی در حریم دولتش

زان سپس بر اشهب معنی شدی لفظم سوار

عزم تسخیر جهان کردی و از اقبال او

هفت اقلیمش شدی مفتوح با این نه حضار

آنکه بخت تیره‌روزم بود زو بر اوج قدر

سالها هم خوابه خورشید چون زلف نگار

آنکه رأس المال نطقم بود لفظی چند پوچ

طوطیم در شکرستانها چو شد دستان سپار

کشور فیضم مسلم داشت لطفش تا گشود

کاروانی از معانی در دل هر لفظ بار

آنکه هر طفل رقم کز خامه‌ام زاینده شد

در کنار حسن دادش پرورش چون خط یار

آنکه کرد از کوکب بخت سیاهم آفتاب

کردمش از تیره‌روزی منکسف خورشیدوار

خاک بر فرقم که گردیدم غبار خاطرش

آنکه بر من مهربان‌تر بود از باد بهار

رفت آن کز دولتش بی‌منت چشم نیاز

از تماشای بهشت ناز بودم کامگار

وین زمان چون زخم سرتاسر همه چشمم ولی

جمله خونبار از نهیب چشم‌زخم روزگار

گلشنی راکش درم روح‌القدس یک غنچه بود

دست قهرش بست آیین بهار از نیش خار

در درختستان طبعم زآفت بی‌میوگی

می‌طپد در آرزوی سنگ طفلان شاخسار

می‌چکید آب حیات از شعرم اکنون می‌چکد

آب خجلت بس که هست از نسبت من شرمسار

نظم من لولوی لالا بود تاج فخر را

فوج ادباری بر آن بگذشت و شد پامال عار

دولتش عمری به نامم خطبه اقبال خواند

بر فراز عرش عزت در حریم اعتبار

در حضیض دوزخ بی‌اعتباری این زمان

منبر شیطان شدم از طالع ناسازگار

نام من کز فر او زیب نگین قدس بود

خاتم ابلیس دارد این زمان زین نقش عار

در گلستان خیالم گر سمومی می‌وزید

حسن طبعم بوی پیراهن بر آن می‌کرد بار

وین زمان کز من بهار خلق او رنجیده است

یاد خلد ار بگذرد زینجا برد غم یادگار

چون شمارم قطره قطره بحر احسان ترا

کشتی اعداد طوفانی شود ز آغاز کار

هم مگر از دیده گیرم یاد قانون حساب

ورنه کس چون بحر را زینگونه آرد در شمار

داورا دارم حدیثی بر زبان کز بیم آن

می طپد خون در رگ اندیشه ام سیماب وار

می‌زند آن مرغ وحشی بر در و بام قفس

سینه گرمی کز آن آتش گریزد در شرار

بندمش صد ره به زنجیر نفس اما ز شوق

بگلسلد زنجیر را هر گه که گردد بی‌قرار

گوش نطقت کز نوای شکر تنگ شکرست

ناله‌های تلخ کامان را در آن حضرت چه کار

با توام یارای گویایی نماند اما بگو

چارکت راکز فصیحی قصه او گوش دار

گرچه یک عالم گناهم هست عفوت را بگو

کز سحاب لطف خود یک قطره بر عالم ببار

رشحه‌ای کم‌گیر از آن شاداب ابری کو کند

از متاع قطره‌ای ترتیب سامان بهار

لمعه‌ای فانی شمر زآن آتش ایمن که کرد

یک فروغش ظلم را چون ظلمت شبهای تار

نکهتی معدوم انگار از گلستانی که هست

نیش خارش اوستاد ناف آهوی تتار

رخصت یک جلوه ده در طور احسان عفو را

تا لب از گستاخی «ارنی» نماند شرمسار

من کجا سامان عذر استغفرالله از کجا

لیک شهدی می‌تراود از لبم بی‌اختیار

شب که می‌رفت از حریمت عذر می‌گفت آفتاب

کاندرین سیر و سفر نبود مرا هیچ اختیار

ور مرا هیچ اختیار ستی مجاور بودمی

اندرین حضرت که بادا صبح قدرش پایدار

خود همین عنوان عذر نابسامان منست

گر پذیری ورنه امر از تست لطف از کردگار

تا که پیش گرم‌رویان شبستان چمن

عذر سردیهای دی خواهد لب باد بهار

عذر سردیهای من در گلستان عفو تو

گرم‌روتر باد هر دم چون گل روی نگار

شمارهٔ ۱۳ - مدح حضرت محمد مصطفی(ص)

هین که صبا برفکند زلف ز رخسار یار

وز دل شب جلوه کرد صبح پسین آشکار

شوق جمالی مگر رهزن دل شد که باز

خواب فراموش کرد دیده شب زنده‌دار

عشق چو در دیده‌ای سرمه حیرت کشد

بر نظرش کی شود خواب عدم پرده‌دار

صید محبت به خون گر نطپد چون کند

شوق صبوری گداز حسن تغافل شعار

چون خم پرگار عشق دایره‌ای نقش بست

نقطه همی گرد خویش گردد پرگاروار

بی تو اسیرانت از صبر و خرد فارغند

بی سر و در مغز هوش بی‌دل و در دل قرار

زلف تو سر رشته عافیت از هم گسیخت

ورنه نبود این چنین ابر بلا فتنه‌بار

ره سوی بستان فکن زلف‌کشان زیر پا

تا خس و خار آورد جای ثمر مشک‌بار

در چمن جان درآ پیش از آن دم که هجر

بر سر آتش کند خار و خس ما نثار

عافیتم دشمنست ورنه که باور کند

یار همی درنظر خون جگر در کنار

درد که درمان ماست بر دل ما وقف کن

دردکشان تراست از دل آسوده عار

عشق چو در بزم جان جام تجرد دهد

هستی ما زان میان رخت نهد بر کنار

باده این جام را نشئه «اناالحق» بود

هین بکش اما بکوش تا نبری سر به دار

کسوت صورت بهل دیده معنی گشای

عزم تماشات هست گر نفسی دیده‌وار

صیقل عرفان بگیر زنگ خود از خود زدای

تا چو پیمبر شوی پیش خود آیینه‌وار

خسرو ملک ازل احمد مرسل که هست

فیض شب قدر او صبح قدم را مدار

شوقش اگر در ازل حلقه فرو کوفتی

بر در عالم نبود علت اولی به کار

یک قدم از قدر خویش ماند فروتر شبی

بیخردانش همی نام نهند اعتبار

پاش رکاب براق نیک نسوده هنوز

هفته افلاک را دیده در آغوش پار

وه چه براقی که گر عزم کند راکبش

کز سوی مغرب کند جانب مشرق گذار

طی کند این راه باز خیمه به مغرب زند

ناشده اما هنوز سایه او بیقرار

شوق تماشایش از پیر جهان را کند

از سر تا پا نظر مردمک دیده‌وار

در کف سرعت عنان بسپرد و بگذرد

چشم جهان را هنوز طفل نظر در کنار

شمارهٔ ۱۴ - در منقبت مولای متقیان حضرت علی علیه السلام

همای عشق کشد چون در آشیانه صفیر

خروش مرغ دلم بگذرد ز چرخ اثیر

شکسته بال دلم مرغ عافیت خصمی‌ست

که در قفس به نشاط‌ست و در چمن دلگیر

شکارگاه محبت غریب صید گهی‌ست

که در کمند به رقص آید از طرب نخجیر

به نام آب و گل آن دم که قرعه زد غم عشق

وداع کرد همان روز ناله را تاثیر

چه گلشنی‌ست محبت که چون سموم اجل

نسیم اوست به تاراج خون خلق دلیر

چه عشق جلوه کند در لباس محبوبی

کدام دل که نگردد به چنگ عشق اسیر

کدام عاشق و معشوق؟ این همان عشق‌ست

که حال خویش کند نزد خویشتن تقریر

که ای فروغ جمال تو آفتاب منیر

شکوه حسن تو چون آفتاب عالم‌گیر

گهی ز نرگس مست تو هوش در زندان

گهی ز فتنه زلف تو عقل در زنجیر

صف جمال میارا که حست اگر اینست

به یک کرشمه توان کرد عالمی تسخیر

تو چون به جلوه درآیی سزد که شاهد حسن

نخست گردد در دام حسن خویش اسیر

ترحمی که من آن مرغ نو گرفتارم

که هم خموشی او حال او کند تقریر

به مهد عشق من آن کودک شکسته دلم

که بی طپانچه محنت ندیده بهره شیر

به باد داد غبارم سموم هجر هنوز

نشد جراحت ناسور ما علاج‌پذیر

کنون چه چاره کنم در غمت که غارت عشق

نخست برده به تاراج از خرد تدبیر

وگرنه هم به جنابی پناه باید برد

که هست خاک درش خلق را ز فتنه مجیر

شه سریر ولایت علی ولی الله

امام مشرق و مغرب امیر کل امیر

زهی کمال جلالت منزه از نقصان

چنانکه ذات خداوند از شبیه و نظیر

همان شهی تو که مستوفی ممالک کن

لب محاسبه بگشاید از پی تقریر

نخوانده یک ورق از دفتر فضایل تو

بر آفرینش باید جهان جهان توفیر

به یاد قهر تو اطفال مهد امکان را

دهد زمانه ز پستان تربیت گر شیر

مجاوران دبستان کون نگشایند

زبان به آیت وحدت مگر ز بیم دبیر

پدید گشتی ز اصلاب نطفه دانشمند

ز دست طبع تو می‌یافت آدم ار تخمیر

ز فیض لطف تو می‌شاید ار دگر اطفال

نهند تخته تعلیم در کنار دبیر

به یاد نطق تو بگشاید ار مصور دست

دم از حیات موبد همی زند تصویر

نفاذ حکم تو در گوش آسمان می‌گفت

که هین بگو که عنان بازپس کشد تقدیر

وگرنه گویم کاندر مضیق چاه فنا

عدم کند چو حیات عدوش در زنجیر

نعوذ بالله از آن دم که خاک میدان را

به خون خصم کند تیغ پردلان تخمیر

کند فرامش از های و هوی لشکریان

سپهر رحم و عدو زندگی اجل تقصیر

تو چون کمان به کف آری نخورده بوسه هنوز

دهان ناوک کین تو از لب زهگیر

فضای عرصه میدان شود لبالب جان

چنانکه بشکند اندر کمان بینش تیر

به غیر تو سن تو دست مرحمت ننهد

کسی به فرق عدو چون کشد ز غصه نفیر

چه توسنی که اگر فی المثل برانگیز

به هم عنانی او چرخ اشهب تقدیر

چنان به گام نخستین ز چرخ درگذرد

که عقل روز نخستین عشق از تدبیر

بزرگوارا ای آنکه ذاتت از نقصان

چو دست جهل زاکسیر دانش است فقیر

چو خامه مدح تو املا کند فروخواند

حدیث نحن له عابدون زبان صریر

درین دوروز که خوردم زجام فرقت تو

شراب دوری ای چاکر تو چرخ اثیر

به گوش جانم هر دم اجل چو مفتی شرع

هزار بار فزون خوانده آیت تقدیر

من وجدایی از درگهت معاذالله

گناه خصمی بخت ست جرم بنده مگیر

بگو به عفوت کای ملجا و ملاذ گناه

بگو به لطف کای عذرنامه تقصیر

فلان که هم از ازل در سجود درگه ما

به خاک عجز همی سود رخ چو بدر منیر

از چشم زخم حوادث اگرچه یک دو سه روز

به چنگ فرقت این آستانه بود اسیر

کنون رسید لبی با هزار قافله عذر

تو هم چو مرحمت عام عذر او بپذیر

همیشه تا بود این نیلگون آینه‌رنگ

به کارخانه تقدیر صاحب تدبیر

سگ ولای تو بادا وگرنه برگردد

چنانکه بشکندش بار این مصیبت تیر

شمارهٔ ۱۵ - مدح حسین‌خان شاملو

رمضانی گذراندیم به صد نعمت و ناز

رمضانی نه که سی عید همه عیش طراز

روز او کوته و کم عمر چو شب‌های وصال

در درازی شب او مایه‌ده عمر دراز

روز گویی که ز کوتاهی بود‌‌‌ش پر و بال

ورنه این گونه محال‌ست سفر بی‌پرواز

همچو گرگی که رباید بره‌ای بردی مهر

جدی را جانب مغرب به هزاران تک و تاز

گاه چون شوخ عروسی که رخی بنماید

رخ نمودی و کشیدی سر از‌ین منظره باز

یا که پنهان به سوی حقه مغرب می‌برد

مهره از حقه مشرق فلک شعبده‌باز

لیک ما را همه شب روز طرب بود که بود

اختر طالع ما عکس فلک دوست‌نواز

گاه از پند حکیمان خردمند شدی

بزم چون جوهر اول صدف گوهر راز

نبض مجلس چو شدی منحرف از جنبش اصل

از حذاقت به همان مرتبه بردندی باز

گاه از فیض ندیمان که بهار طربند

دهن غنچه چو گل نامدی از خنده فراز

ذوق غالب به حدی بود که بی خود می‌کرد

مرغ روح همه بر گرد سر هم پرواز

گاه از سیر کتب دیده گلستان گشتی

چه کتب! غنچه هر نقطه در او گلشن راز

تازه گلدسته‌ای از معنی رنگین هر سطر

کش مسیحای خرد بسته به دست اعجاز

بس که شاداب وفا بود عبارت گفتی

هر رقم غنچه اشکی است ز مژگان نیاز

گاه افسانه عالم ورقی می‌خواندیم

بهر دلجویی اطفال دبستان مجاز

گاه از میخانه عشقی قدحی می‌دادیم

بهر سرگرمی مستان حقیقت‌پرداز

گاه در محفل ما جوهر کل خنیاگر

گاه در مجلس ما روح قدس دستان‌ساز

بر سر مطرب از انجم گل تحسین می‌ریخت

آسمان چون‌که ز مضراب شکفتی رگ‌ساز

لهجه عود حدیثی به رگ جان می‌گفت

که نبود آگه از آن سر نه حقیقت نه مجاز

روح محمود کمانچه چو نوا ساز شدی

ناله خویش شنیدی ز خم زلف ایاز

ناله در سینه مرغان بهشتی می‌سوخت

لب نایی چو شدی با لب نی هم‌آواز

گاه از عطر شدی هندی شب مشک‌فروش

راست همچون شکن زلف عروسان طراز

دهر میخواست بخوری پی این بزم که ماند

خال مشکین به سر آتش رخسار ایاز

بود آماده ز الوان نعم بی‌منت

هر چه گنجیدی در حوصله خواهش آز

سفر فردوس برین سفره چی ما رضوان

میزبان رحمت یزدان و چنو بی انباز

هر چه در مخزن خود داشت نهان خازن هلد

همه را کردی در گوشه خوانی ابراز

جنت نسیه به پاداش دهد صایم را

آنکه از رحمت او گشته در روزی باز

لیک ما را همه شب جلوه جنات نعیم

نقد بود از کرم خان فریدون اعزاز

خان جم جاه فلک رتبه حسین آنکه بود

سخطش خصم‌گداز و کرمش بنده‌نواز

بحر حفظت چو زند موج فرو شوید پاک

اثر قوت گیرایی از چنگل باز

کارفرمای قوا گردد اگر همت تو

مرغ هم از قفس بیضه نماید پرواز

چرخ را دامن اقبال تو می‌گفت به لطف

چند بی‌فایده برگرد جهان این تک و تاز

مطلب خویش اگر می‌طلبی اینک من

لامکان در ته پا نه پس از آن دست نیاز

چون کنم فکر مدیح تو خرد جبهه خویش

پیشم آرد که بر آن نقش کنم این اعجاز

عشق هم صفحه جان بر کف خواهش بنهد

برم آید همه تن شوق و سرا‌پای نیاز

خامه بردارم و از ناطقه گیرم دستور

پس شوم گاه بر‌ین گاه بر آن نقش طراز

بس که در باب ثنای تو حریصم خواهم

که همی تا ابد انجام گریزد ز آغاز

داو‌را خامه گستاخ فصیحی امروز

باز گردیده پی مدح تو معنی‌پرداز

نغمه‌پردازی کلک من و مدحت هیهات

من گرفتم که چو داود نمایم اعجاز

شعر سازی‌ست بر آن تار فراوان لیکن

تارها جمله یک آهنگ نباشد در ساز

تا آهنگ در‌ین ساز ثناسنجی تست

لیک مضراب من آنجا نبود محرم راز

به مشامش بجز از نکهت خجلت نرسد

به سوی چین‌چو برد تحفه صبا بوی پیاز

لیک آنجا که شود خلق تو بیاع متاع

بر رخش گرد کسادی‌ست چو گلگونه ناز

نظم من آن زر قلب‌ست به بازار خرد

که ز شرم محک تجربه آید به گداز

لیک اگر سکه اقبال تو یابد گردد

در صفای گهر از مغربی خور ممتاز

تا در این دیر مجازی بود آیین دو عید

عید تو باد حقیقت ز جهان باد مجاز

باد بر چهره آمال تو از همت شاه

در اقبال دو عالم چو در دولت باز

شمارهٔ ۱۶ - مدح حسین خان شاملو

نمود گوشه ابرو شب از افق دو هلال

که کرد تا در شام آفتاب استقبال

چو موج غبغب سیمین بتان همایون‌فر

چو سیم ساعد گل عارضان همایون فال

یکی هلال لب جام و دیگری مه عید

کز اتحاد نمودند هر دو یک تمثال

بیا به میکده کاین موج سلسبیل نشاط

به کیش صومعه چین‌ست بر جبین ملال

بنوش می‌که ز تاب سموم ماه صیام

درون سینه نفس خشک تن فتاده چو نال

چو در قنینه بود چیست؟ یوسف و زندان

چو در پیاله رود چیست؟ طور و نور وصال

عزیز مصر قدح می‌بود به شیشه مهل

که نزد شرع و خرد حبس یوسف است وبال

میی که هم ز شرایین تاک در تازد

به فرق و تارک دردی کشان شیفته حال

چو در حریم خرد پا نهد بدان ماند

که آفتاب شود در عروق شب سیال

میی که صوفی کامل عیار عقل درو

به سر برد خلوات از برای کسب کمال

به جنب روشنیش نور عقل بنماید

مثال پیکر زنگی درون آب زلال

میی چنان که ز فرط حرارتش گویی

ز آفتاب لب صبحدم زده تبخال

گلاب شعله فشانند بر جبین مستان

ز تاب‌می دلشان چون شود ضعیف احوال

مگر به برقع لیلیش کرده مجنون صاف

که تلخ‌تر بود از عشق و شوخ‌تر ز جمال

میی چنان که توانی خرید اگر خواهی

ز رحمت ازلی عالمی به مثقال

کجا شگرفی نامش کجا زبان قلم

مگر ز عفو کند خامه کاتب اعمال

میی چنان که به رویش چو نوکنی مه عمر

هلال عید شود قامت خمیده به فال

نشاط از پی عمر گذشته در تازد

چنان که بر اثر خان جم نشان اقبال

خدایگان سلاطین حسین خان که بود

ز داغ بندگیش روی ملک فرخ فال

خهی به فرق تو ز یبنده تاج دولت و دین

ز هی به بخت تو نازنده تخت عز و جلال

ز آستان تو تابنده آفتاب شرف

به خاک راه تو پاشیده مایه اقبال

اساس قد تو ایمن ز رخنه‌های فتور

جهان جاه تو فارغ ز حادثات زوال

سخا ز طبع تو جوشد چو موج از دریا

کرم ز دست تو روید چو سبزه از اطلال

اگر در آینه تیغ تو عدو نگرد

مثال خود نشناسد ز بس تغیر حال

چنانچه ناوک اندیشه از کمان بجهد

ز بیم آینه بیرون جهد دل تمثال

نگاه خصم که یا‌رب سپهر خصمش باد

ز بس به خار حسد کردش از رمد پامال

عصای مژگان گیرد به دست و بر خیزد

بپای ناشده افتد ز پای چون اطفال

وزش تو دیده دهی آفتاب تابان را

کندبه تیر نظر چشمه چشمه چون غربال

ثنای باد بهار کف تو می‌گفتم

به باغ صفحه الف سبز شد نهال مثال

مدیح ابر سخای تو می‌نوشنم دوش

زبان شکفت به کامم چو گل ز فیض شمال

سحر به رخصت قدرت بر آسمان رفتم

شدم به سیر شبستان جوهر فعال

سماع زمزمه قدسیان دلم نفریفت

دمی نشستم و بر‌خاستم به استعجال

چو دید داغ توام بر جبین ز جابر خاست

گذاشت جابه من و رفت خود به صف نعال

سخن ز سلسله‌های نظام کل می‌رفت

ز بعد عهد تو دور گذشته داشت ملال

رقم نوشت که بندد زمام ماضی را

مدبر فلکی بر قطار استقبال

تو هم بگو به عطارد که حکمش امضاکن

که تا به گرد تو گردد چو شعله جوال

عقاب دولت خصمت که صید لاغر او

سپهر بودی در صیدگاه عز و جلال

به نیم‌چین که در ابروی کین فکندی شه

چو مرغ دیده اسیر شکنجه پر و بال

ز آفتاب جلال تو بدر رو گرداند

به سنگ تفرقه شد ساغرش هلال هلال

در آسمان و زمین ورنه از حمایت تو

مه کمال بود ایمن از خسوف زوال

ارم بساطا فردوس مجلسا خانا

زهی به خلق در آفاق بی‌نظیر و همال

نخست روز که از فیض ابر تربیتت

هنوز چشمه فکرم نداشت موج زلال

هنوز نوبر نخلم نبوده میوه قدس

که بود طوبی طبعم هنوز تازه‌نهال

چو باد بود تمامم نفس ولی همه سرد

چو غنچه بود متاعم زبان ولی همه لال

کنون ز تربیتت عندلیب و طوطی را

به باغ خلد در آموز‌می نوا و مقال

تو بال روح قدس دادیش به خلد سخن

و گرنه طایر من بود کاغذین پر و بال

به دولت تو که از آن خجسته پی است

مرا فتاده به هر برج آسمان خیال

هزار کوکب مه نام مشتری القاب

هزار اختر مسعود آفتاب نوال

نمونه را قدری نزد حضرت آوردم

ببین اگر نپسندی بگوی تا در حال

یکان یکان همه را بر بساط نظم آرم

دهم به نزد تو عرض هنر سپهر مثال

به دست‌بوس تو شایسته نیست می‌دانم

به پای‌بوس خودش بر گزین و کن پامال

همیشه تا که شب عید از نسیم نشاط

به روی غصه زند موج عیش چین ملال

شکفته باد گل جامت از نسیم طرب

چو از نسیم بهار نیاز باغ جمال

به فرق سایه شاهنشهت مخلد باد

که هست فرق تو در خورد سایه اقبال

مرا دعای دو شب واجب‌ست بر ذمه

که باد هر دو ز شبخون صبح فارغ بال

یکی شبی که تو عشرت کنی و می نوشی

به ساقیان بهشتی جمال مشکین خال

دگر شبی که حسودانت در شکنجه غم

کشند ساغر ز قوم در جحیم نکال

شمارهٔ ۱۷ - بث الشکوی و منقبت علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌اسلام

صبحدم چون در خروش آمد شیدای من

جرخ را بنشاند در خون چشم شب‌پیمای من

مرده بودم لیک باز انگیختندم زانکه بود

صبح رستاخیز شام این شب یلدای من

تار آن چنگم که چون مضراب غم بر من زنند

جای افغان شکر برخیزد ز سر تا پای من

گر ننالم به که از تاثیر چرخ واژگون

پنبه گوش جهان شد بانگ واویلای من

دیده‌ام دریا شد و ترسم که روح نوح را

باز در کشتی نشاند موجه دریای من

شاهد مقصود چون در جلوه آید آن گهم

نیست فرق از یده من تا دگر اعضای من

گریه چون آرد شبیخون پای تا سر دیده‌ام

هر سر مو بر بدن مژگان خون‌پالای من

جوهرم را زین چهار ارکان سرشت ایزد چو خواست

مایه اندوزی برای چشم طوفان‌زای من

ورنه در میزان هستی و ترازوی وجود

من چو هیچم هیچ بایستی همه اجزای من

بس که از من دوزخ بی‌اعتباری تافتند

گشت یاد من بهشت خاطر اعدای من

یک جهان دردم برانگیزند از دل هر نفس

من همانا محشر دردم دلم صحرای من

روی بهروزی ندیدم در جهان زان رو که بود

دایم اندر حسرت امروز من فردای من

در بیابان قیامت ره نیابد هیچ کس

گر مرا فردا برانگیزند با غمهای من

من ز ضعف از جا نیازم خاست وز غم آسمان

هر نفس بند گران‌تر می‌نهد بر پای من

بس که کاهیدم اگر یابم حیات جاودان

هستیم ناید گران بر خاطر اعدای من

جذب عشق‌ست این که گر آیینه‌ام گردد غبار

همچنان بر جا بماند صورت لیلای من

خانمان خود به سیلاف فنا دادم که بود

هستیم نامحرم اندر خلوت عذرای من

شمع با پروانه می‌گفت از وفاداری شبی

کای فلان تا چند سوزی زآتش سودای من

در خروش آمد همی پروانه کای آرام جان

تو جمال افروز و آتش زن ز سر تا پای من

من همان آیینه‌ام کاین زندگی زنگ من‌ست

صیقلم خاکستر جسم الم‌فرسای من

آتشین لعلی پی آویزه گوش خرد

باز آورد ارمغان طبع سهی بالای من

من کیم روح‌الله و چرخ تجرد جای من

کیستند اجرام علوی تا شوند آبای من

نی غلط گفتم که از روح‌اللهی آبستن‌ست

بی‌دم روح القدس هر عضوی از اعضای من

لب به کام دل نیالایم اگر صد ره سپهر

سر ز پای خویش برگیرد نهد بر پای من

هم به سوی خود گرش نسبت دهم خندد خرد

بس که دامن بر دو کون افشاند استغنای من

مستم و این گنبد نیلوفری خمخانه‌ام

وین طبایع همچو خشتی بر سر خمهای من

نی خطا کردم که من هم خود خم این باده‌ام

اینک از جوش درون می‌ ریزد از لبهای من

این می ار خواهی در گنج خرد را برگشای

تا فروشد با دماغت نشئه‌ی صهبای من

ور نه کی از نشئه‌ی این باده یابی بهره‌ای

گر شوی لبریز از آن چون ساغر مینای من

من همان بستان سرسبزم که رضوان حلقه زد

بر در دریوزه پیش بوستان پیرای من

خاطرم دریای فیض و صد چون صبح صادقند

چون سراب تشنه‌لب بر ساحل دریای من

بخت سودای دو عالم فکرتم زین‌سان که هست

آفرینش کاسه‌لیس مطبخ سودای من

طفل مهد نیستی بودم من و می‌خواند عقل

درس دانش در دبستان دل دانای من

خون همی خوردم در ارحام طبایع من که بود

کن فکان تنگ شکر از کلک شکرخای من

گوهر پاکم همی سرحلقه روحانیان

معدنم خاک هری مشهد همی منشای من

از نسب هرگز ننازم لیکن از نازم سزد

زانکه مسجود ملایک بوده‌اند آبای من

از یکی سو اختر برج ولی‌اللهیم

خواری من شاهدی بر صدق این دعوای من

وز دگر سو نوگل بستان انصارم که هست

جد من پیر هرات آن مقصد و ملجای من

از پی وحی معانی دوش چون روح‌القدس

بال‌افشان اندر آمد از در مأوای من

چون مقدس گوهرم را دید حیران ماند و گفت

کز چه جوهر آفریدت ایزد دانای من

گفتمش این خود ندانم اینقدر دانم که هست

از نفاق و کینه و بغض و حسد اجزای من

از خلاف صورت و سیرت خلاصم ور ترا

اندرین شکی بود شاهد برین مولای من

پادشاه انس و جن سلطان علی موسی رضا

قبله جان من و دین من و دنیای من

آنکه تا خود را سگ آن آستان خواندم گرفت

عرصه آفاق را آوازه و غوغای من

سر عشقی بودم اندر سینه گیتی نهان

کرد گلبانگ اناالحق عاقبت افشای من

در گلم تا مهر آن حضرت سرشتند از شرف

خیمه زان سوی قدم زد گوهر یکتای من

گرچه بود از دودمان ممکنات اصلم ولیک

خلعت امکان نیامد راست بر بالای من

مرتضای قدرت آن خونریز بتهای غرور

گر گذارد پای بر دوش دل دانای من

از علو استغفرالله شاید ار نارد فرو

سر به تاج اصطفی هم فرق فرقدسای من

موج‌زن گردد چو در دل مهر تو گرداب‌وش

در طواف آیند گرد من همه اعضای من

گر شوم خاک ره خود چون تو باشی مقصدم

توتیا آسا شود در دیده من جای من

تا شدم بر گرد کویت دوره‌زن چون آسمان

هست تا هستم سر من در سجود پای من

چون دبیر فکرم از دست خرد گیرد قلم

تا نگارد مدحتت بر دفتر انشای من

از نشاط پای‌بوس مدح تو معنی به خود

آن چنان بالد که تنگ آید دل دریای من

تا فشاندم تخم مهرت در زمین اعتقاد

شد بهارستان معنی طبع خلدآسای من

زنده طبعم از ولایت ورنه اندر اصل خویش

من بیابان فنا و روح من عنقای من

بر امید آنکه شاید آردش در عقد خویش

گاه مدح‌آرائیت طبع سخن‌پیرای من

لاف عصمت می‌زند چندان که می‌شاید اگر

در نکاح لفظ ناید شاهد معنای من

آستانت طور و انوار تجلی جوهرش

من کلیم‌الله و کلک من ید بیضای من

ز التماس رب ارنی فارغم کردند لیک

هم ز فیض خاک کویت دیده بینای من

گفت از روی تواضع چاکرت را جبرئیل

کای مقدس جوهرت در نیکوی همتای من

چاکرت زد بانگ بر جبریل کای گستاخ طبع

باز نشناسی همانا گوهر یکتای من

من گدای آن درم کز قدر هر جا پا نهم

قبله روحانیان گردد نشان پای من

چون ز مدح خادمان درگهت آبستن است

این صدفهای معانی در ته دریای من

شکوه‌ها دارم فلک قدرا هم از اقران خویش

کز ستمشان بر فلک شد بانگ هایاهای من

من حیات خویش دانمشان ولیک ایشان چو مرگ

در کمین آنکه کی جایی بلغزد پای من

این گروه بی‌مروت را که صد ره خاک شد

در ره اخلاصشان جسم الم‌فرسای من

دوست دارمشان ولیکن دشمن جان منند

خون من در گردن این ساده‌لوحی‌های من

گرچه عقرب‌مشربند و همچو عقرب بی‌بصر

لیک احول جمله گاه عیب دیدنهای من

صاحبا چون روز رستاخیزم از شرم گناه

عرصه محشر بگیرد نعره واوای من

چاکرم خوان تا ز روی فخر آید در طواف

رحمت ایزد همی بر گرد عصیانهای من

کارشان سهل‌ست گر حفظ تو تعویذم دهد

ای حریم آستانت مسجد اقصای من

شمارهٔ ۱۸ - در منقبت علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌السلام

سفیده دم که مسافر شدم ز ملک هرا

چو شب به همرهی کاروان بخت سیاه

ز دوستان دو سه تن بهر خیر باد رفیق

چو بحر غم همه لبریز موج ناله و آه

یکی به نوحه طرازی که کاشکی پس ازین

سیاه‌پوش نشیند به مرگ دیده نگاه

چو نوبهار وصال از سموم هجران سوخت

دگر چه حاصل ازین مهره سپید و سیاه

یکی به گریه که بر ماگرت ترحم نیست

عذاب خویش چو دیوانگان عشق مخواه

دلت مرادپرستی از آن گیاه آموخت

که از نسیم بهاران برد به شعله پناه

به دست شوق سفر لیکن من چنان عاجز

که با تجمل صرصر تحمل پر کاه

چنان ز هر مژه طوفان گریه موجی زد

که تا به منزل رفتم به زور پای شناه

فرو گرفتم بار و به نوحه بنشستم

چو زخم بر دل ماتم کشان بخت سیاه

هزار لخت به دامان دل مسافر شد

همه ز حب وطن در خروش واشوقاه

ربود خوابم و ای کاش خواب مرگ بدی

که تا به صبح قیامت نگشتمی آگاه

که ناگه از در اندیشه‌ام درآمد دوست

چنان که گشت مبرهن حدیث یوسف و چاه

پس از نسیم نفس بشکفاند غنچه و گفت

به معجزی که مسیحا فکند در افواه

مرا که بود جمال آفتاب نه خرگاه

به نیم روز جدایی شده‌ست یک شبه ماه

بهار حسن که هرگز خزان ندیده گلش

کنون نسیم از آن می‌برد به شعله پناه

ز فرقت تو نظر بر نظر بگرید خون

ز حسرت تو نفس بر نفس ببندد راه

من این چنین و تو در خواب ناز شرمت باد

به گریه گفتمش ای پادشاه حسن سپاه

جگر نماند چسان از نفس فشانم خون

نفس نماند چسان از جگر برآرم آه

هزار ساله تماشا ذخیره بود و نشد

به قحط سال وصال تو قوت نیم‌نگاه

فراق را دو علاجست پیش از آنکه کند

مزاج داغ جگر را فساد شعله تباه

یکی وصال و گر بخت آن نباشد مرگ

به داد اگر نرسد مرگ هم معاذ الله

وصال خود چه حدیثست طرفه آنکه شدست

شکسته دست من از دامن اجل کوتاه

کنون چه چاره کنم هم مگر دوا بخشد

زیارت حرم پادشاه عرش پناه

امام ثامن ضامن علی بن موسی

گزیده گوهر بحر علی ولی الله

زهی جلال که کونین نیم لمعه اوست

چو بر سپهر معالی زند مهش خرگاه

به عرش نسبت این آستان چگونه کنم

بریست دامنش از گرد ذلت اشباه

وگر ز بی‌خردیها لب این ترانه زند

چنان بود که ستایی ثواب را به گناه

کدام عرش بود این چنین که سجادش

به جای گرد فشانند معجزه ز جباه

سپهر آمد و قندیل مهر و ماه آورد

هزار مرتبه افزون نیاز این درگاه

بدان امید که شاید بدین وسیله چو عرش

درین اساس مقدس لباس یابد راه

ولی به ظلم چو آن بی‌گناه متهم است

کنند دورش ازین آستان به صد اکراه

هنوز جبهه هستی نداشت خیل وجود

که بود سجده این آستان غذای جباه

به عهد تو می توحید درنمی‌گنجد

به ظرف اشهد ان لا اله الا الله

ز نور روی تو خورشید مضمحل گردد

چنانچه ظلمت شب از فروغ چارده ماه

بری چو رخت اوامر قدر بود خیاط

تنی چو تار نواهی قضا بود جولاه

لوای عفو تو گر سایه بفکند چه کند

در آفتاب عقوبت گناهن نامه سیاه

اگرچه کعبه طاعت مقدس است ولیک

بت غرور نداند کلیسیای گناه

زهی حریم جلالی که خادمان درش

کنند تربیت حاملات عرش اله

ز بس نیاز سرشتند سجده خوش آرد

به دست چین غضب گر بیفشرند جباه

شود خزان معاصی بهار عالم قدس

گر از لوای شفاعت کنند زیب گناه

شها زمانه بدمهر بعد چندین سال

که شد نصیب لبم خاکبوس این درگاه

لب دعا نگشاده هنوز زخم جگر

نکرده غسل زیارت هنوز شعله آه

هنوز غنچه رحمت نکرده خنده عفو

هنوز شبنم غفران نشسته روی گناه

بر آن سرشت که زنجیر هجر در گردن

کشان کشان بردم جانب شهادتگاه

اگر ز بندش امان یافتم زهی طالع

وگر شهید شوم خونم از زمانه مخواه

همیشه تا که مهین مطبخ جلال ترا

سپهر پیر شود هیمه‌کش به پشت دوتاه

تهی ز نعمت مدحت مباد دست و دلم

بجز ثنای تو وردم مباد بی‌گه و گاه

زتاب حشر چو خون فسرده جوش زند

شود ز موجه جوش جگر نفس گمراه

به گوش هوش رسانم سروش یا عبدی

بده به دست امیدم برات نجیناه

شمارهٔ ۱۹ - در مذمت دنیا و منقبت علی‌بن موسی‌الرضا علیه السلام

ای دل غذای روح ازین خاکدان مخواه

طوفان درین تنور مهیاست نان مخواه

گر خانه‌زاد درد‌دلی از دوا گریز

ور خوش‌نشین پنجه گرگی شبان مخواه

در نوش نیش غرقه‌شو و کام دل مجوی

در‌کام تیغ غوطه زن و قوت جان مخواه

گر گنج‌های غم دهدت آسمان بگیر

نو کیسه گر دو کون دهد رایگان مخواه

با عشق اگر نبرد نمایی ظفر مجوی

ور ناله ای شهید شود خون آن مخواه

در آرزوی زمزمه العطش بمیر

وز هر سراب تشنگی جاودان مخواه

الماس سوده گر دو جگر لخت لخت کن

اما شمیم راحت این گلستان مخواه

دریای ناله باش و مزن موجه خروش

وز خامشی هم ار بتوانی زبان مخواه

از نوحه کام تر کن و آب خضر مجوی

از ناله زخم پرکن و مرهم بر آن مخواه

چون خس مزن به دامن هر موجه دست عجز

قوت نهنگ حادثه گرد و کران مخواه

از دیده زخم‌وار ز هجران تیغ کین

خون پاش سیل سیل وز قاتل امان مخواه

گردی چو جوهر ار ز جگر گوشه‌های تیغ

آنجا ز سلسبیل شهادت نشان مخواه

نشکسته ماند ار به مثل آبگینه‌ات

همت گزین و سنگ ستم ز آسمان مخواه

آبی که شوید از چمنت گرد رنگ و بوی

جز از سحاب تشنه لب مهرگان مخواه

سری که خنده تتبر کف مشاطگان زند

جز در بیاض ناصیه زعفران مخواه

رازی که خونه ز ریشه اکسیریان کشد

جز در سواد نسخه باد خزان مخواه

بر تیغ نه گلو و ز حرمان که کیمیاست

این مشت خاک را پس ازین کامران مخواه

ور مژده شهادت آرند روز حشر

بهر نثار مقدم این مژده جان مخواه

لبریز اگر شوی چو گل از زخم عافیت

مرهم زنوک خنجر و نیش سنان مخواه

چون داغ دل ز بیم شبیخون خرمی

بر بام و در ز شعله غم پاسبان مخواه

ور نوبهار آفت بیَ‌برگیت شود

در خنده نشاظ بغلط و امان مخواه

صفرای بختت ار فکند در تب مراد

آب از ترنج دست زد آسمان مخواه

خود را به دوش آه سحر بند چون شرار

بر بام این سرا به ازین نردبان مخواه

همت به خواست تن ندهد ورنه گفتمی

کز کاینات هیچ بجز ترک آن مخواه

امکان و احتیاج وگر زانکه توامند

جز نعمت غنا و غنی جهان مخواه

یعنی علی موسی جعفر که عقل گفت

جز آستانش ترجمه لامکان مخواه

ای روح قدس بر پر و بال دلم نشین

احرام قرب را به ازین هم‌عنان مخواه

آن گوهری که در طلبش بال و هم سوخت

جز در محیط این صدف از وی نشان مخواه

می‌گفت دوش جوهر اول به قدر خویش

بهتر ز کوی او وطنی در جهان مخواه

ناگاه زد محیط قدم موجه عتاب

کای خنده عدم لب جهل آشیان مخواه

در شعله ادب پر و بال طلب بسوز

آن کبریای ماست تو راه‌انداز آن مخواه

قهرش گرت غذای شرار غضب کند

رحمت ز ایزد و مدد از قدسیان مخواه

ور لطف او دو کون کند بر دل تو عرض

جز ریش سینه و نفس خون‌چکان مخواه

ای طبع هرزه سنج فصیحی نفس بسوز

اعجاز نعت از لب افسانه خوان مخواه

مرات کل ز صورت این آرزو گداخت

تو منقبت طرازی او زین بیان مخواه

از بهر نعت او لب جبریل وام کن

این جوهر کمال ز تیغ زبان مخواه

پایان چو نیست سلسله‌های مراد را

تفصیل چون دهم که فلان و فلان مخواه

نقد دوکون را خردت بر محک زدست

زین آستان مراد جز این آستان مخواه

ما اندرین حریم و در فیض بسته نیست

زین بیش معجز از در این دودمان مخواه

شمارهٔ ۲۰ - تعزل

از جان نتوان ساخت ز تو در یتیمی

دود دل اخگر نشود نار کلیمی

آنجا که تو دامان تجلی بفشانی

خورشید در آن کوچه بود گرد گلیمی

ما با خرد و عشق درین راه فتادیم

دیده همه تن در طلب گرد حریمی

بر محمل ما بار دو خورشید گران بود

بر زلف تو بستیم خرد را به نسیمی

هیچ از شکن زلف تو شرمنده نگردند

خوانند همی مومنت این مشت لئیمی

ور زانکه تویی مومن پس بتکده کعبه‌ست

زنار مغان سبحه و فردوس جحیمی

تو مومن و این طرفه که هندو بچه‌ای چند

خازن شده در عهد تو در باغ نعیمی

بر گنج وفا خال تو ترکیب طلسم است

از عمر ابد نیمی وز عنبر نیمی

یا معجز حسن است که در مکتب شوخی

صد لوح خرد بشکند از نقطه جیمی

یا مردمک دیده روح‌القدس است این

بر روی تو مدهوش چو بر طور کلیمی

یا معجز عیسی است سیه‌روزتر از ما

سرگشته در آن زلف به امید شمیمی

گفتم که سپندست رخ حسن برافروخت

لب طعنه‌فشان گفت زهی فکر سلیمی

این جلوه طور است نه خورشید که باشد

ز اندیشه هر چشم بدش رعشه بیمی

کام دل از آن روی نگیرد چه کند حسن

برخورده تهی‌دست حریفی به کریمی

فردوس عذارا چمن آشوب نگارا

ای کوی ترا گلشن فردوس مقیمی

زخمی است فصیحی ز لب تیغ چکیده

وز دایگی مرهم الماس یتیمی

هر شعله آهی نفسش راست انیسی

هر خنده زخمی جگرش راست ندیمی

خاکسترم و تن‌زده در گلخن تسلیم

نه خنده امیدی و نه گریه بیمی

خوش باش که ما نقش خود از کوی تو بردیم

زنهار مکن رنجه در این راه نسیمی

مفرست سوی تربت ما تحفه جانی

مپسند جدا از سر آن زلف شمیمی

هر خنده که بر غنچه ما بست بهاران

پاشید همان لحظه به تحریک نسیمی

شمارهٔ ۲۱ - نکوهش اهل ریا و ستایش علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌السلام

دلم بگرفت ز آیین ریاپوشان پالانی

روم از کاروان ناله دزدم دلق عریانی

گهی چون باد برخیزم به پابوس تهی گردی

گهی چون زلف وا افتم در آغوش پریشانی

همه قلبند اما قلب میزانی نه انسانی

همه غولند اما غول شهری نه بیابانی

همه با نار ایمن از حماقت گرم هم‌چشمی

وی خاکسترند از مرده طبعی و گران جانی

کنند از پرده دل صاف خون ظلمت شب رات

ز درد آن حلی بندند بر نور مسلمانی

بیفشارند هردم دیده را از پنجه مژگان

زهاب تیره پندارند بارانیست نیسانی

سرشک از ننگ دامنشان به سوی دیده برگردد

زنند اما ملک را طعنه آلوده دامانی

خریدار تماشایند در بازار طور اما

متاع دیده را رد می‌کنند از عیب حیرانی

ز چاک سینه می‌لافند اما جیبشان هرگز

شهید جلوه چاکی نگردید از گران‌جانی

جگرشان زمهرپرستان و بردوش نفس بندند

به تار سبحه تزویر بار آتش‌افشانی

لب و انگشتشان را عدل‌داور در بهشت آرد

ز فیض ذکرپردازی به یمن سبحه‌گردانی

ز دیده اشک می‌خواهند وز دل ناله بی‌رنجی

متاع درد پندارند دریاییست یا کانی

نه هر جیبی کنداز خشک رود چای دریایی

نه هر اشکی کنداز موج‌خیز گریه طوفانی

زلیخا نیز آیین جگر بندد ز داغ ما

به آیین دگر بندند محرومان کنعانی

همه بگداختند از تاب خورشید خرد چون شمع

و بال این خسیسال شد کمال نوع انسانی

اگر اینست دینداری در آیین مسلمانان

نه دین دارم اگر دارم دگر ذوق مسلمانی

بشد تیزی ز دندان کلک آهن‌خای را مانا

ز نام این عبوسان می‌تراود کنددندانی

وگرنه نشتری می‌آزمودم بر رگ جانشان

که خون بر خاکشان تا حشر می‌کرد گل افشانی

پرم زین آشیان گیرد پر جبریل اگر دستم

به سوی مشهد مولی ملوک انسی و جانی

گروهی بینم آنجا خلوت‌آرایان قدس اما

همه یوسف صفت در پیکر اجسام زندانی

همه خورشید وزین پیکر به گل اندوده ایزدشان

وگرنه می‌شد این نه ظلمت از یک لمعه طوفانی

زتقوی پای بر خورشید نگذارند ور روزی

شود از سایه‌شان خورشید پیکر خاک ظلمانی

زمین آید فراهم از پی پابوسشان چندان

که خندد بر دهان دلبران از تنگ میدانی

به جاروب مژه روبند ز اعجاز سبکدستی

نگاه قدسیان را از در و بامش به آسانی

حکیمانند کز راه تفاخر عقل کل نازد

اگر خوانند از طنزش پریشان‌گوی یونانی

سراپاشان ز نور قدس مانند کف موسی

توان بر صفحه دل خواندشان آیات فرقانی

کریمانند کز تاب حیا گردند خوی‌افشان

به عصیانی اگر بخشند گنج عفو یزدانی

نهم پا اندر آن فردوس بی‌سر زانکه می‌دانم

که پایم ایمنست از رنج سر سام پریشانی

گهی در کوثر رحمت بر‌آرم غسل و بر‌بندم

سرا‌پای بدن از سجده آیین همچو پیشانی

گهی گیرم وضو از سلسبیل عفو و بگزارم

نمازی کز سجودم مهر گردد مهر نورانی

ندانم سجده جایز هست بر مهر و مه و انجم

که آرم سجده‌ای دیگر برای شکر یزدانی

گهی چون باد بر خیزم به گلگشت چمنهایش

سرا‌پا جرم را آرایم از گلهای غفرانی

معماییست جرم من به نام رحمت ایزد

کند حل این معما را زبان علم یزدانی

چراغ محفل ایمن علی موسی جعفر

که از دودش گل خورشید را بخشید رخشانی

زهی از نور امرت پرتو طور جهانگیری

خهی از طور نهیت لمعه رسم جهانبانی

حسود مصحف فضل تو جان داد از حسد اما

شدش شیرازه اوراق دوزخ چین پیشانی

شکنج آستینت گنج رحمت گشت و می‌ترسم

که قصر عرش را در جنبش آرد ذوق ویرانی

کمال نوع انسان را مضاعف در تو کرد ایزد

موخر زانستی در سلسله ایجاد جسمانی

اگر جوید خرد برهان درین دعوی ز من گویم

نه اول چون دو چندان گشت در اعداد شد ثانی

به زور بوالفضولان جانشینت گشت خصم آری

به سعی سامری چندی کند گوساله یزدانی

ولی چون آفتاب موسوی مشرق‌نشین گردد

شود آن صبح کاذب از شقاوت شام ظلمانی

سحاب جود یعنی دست او چون درفشان گردد

طمع گردد کرم‌سان زیور اوصاف انسانی

سحاب جود گفتم دست او را و خطا کردم

سرودم نغمه‌ای کز شرم زد لب موج عمانی

سحاب از بحر گیرد آب و این چون موج زن گردد

متاع هفت دریا را کند یک قطره طوفانی

کفش با ثروت کونین شد از شرم خوی‌افشان

سحابش خواندم و هم هرزه گفتارم ز نادانی

کشد طغرای رد بر نامه طاعاتم ار قهرت

شود خاصیت حسن عمل در نامه زندانی

وگر مهر قبولت مشتری گردد متاعم را

ستاند در سلم جنس گناهم عفو یزدانی

ترا زیبد مدیح خود چه برهان زینت روشنتر

که از هر حرف مدح خویش چون خورشید تابانی

حسودم خنده زن شد کز خطا گشتم خطاب افشان

بگو گر نیستی آگه که مستم در ثنا‌خوانی

بیا مشکین غزالان بین به روی دفترم صف صف

سیه مست اوفتاده از شراب ناب روحانی

قدیم‌ست این جهان نزد گروهی کز سیه مغزی

گلاب شرک گیرند از گل توحید ایمانی

از آن غافل که بی چوب و رسن این چرخ ازرق را

دین زودی بهم بستند نجاران امکانی

که تا آب وجود آید ز کاریز عدم بیرون

وضو گیرند دربانان آن مرسوم دربانی

نبیند بهره‌مندی بی‌ولایت جرم از رحمت

نگردد دیده بی مردمک از سرمه نورانی

معاذالله از آن روزی که در محشر دو عالم را

ز هم چون گوی بربایند لطف و قهر یزدانی

طپد بر نیش خاری جنت از ذوق دل‌آشوبی

گریزد در شراری دوزخ از بیم تن‌آسانی

امید و بیم با هم در نبرد آیند کز یکسو

کند خنگت به میدان شفاعت تلخ جولانی

ازل پس‌تر زند چتر و ابد از راه برخیزد

وگرنه رنجه سازد تو سنت را تنگ میدانی

گدازد از خجالت قفلهای معصیت بر در

چو درتازی به سوی گنج‌های عفو یزدانی

گنه از پرتو عفوت چنان گردد که شیطان را

شود چون صبح صادق صفحه اعمال نورانی

کرم بوسد رکابت را که هین درکش عنان ورنه

ملایک را شود طاعات ناسور پشیمانی

چو در پیچی عنان خون در تن کر وبیان جوشد

که حرمان شفاعت کردشان بر نامه عنوانی

به یادت قطره خونی که توفیق سفر یابد

ز بس اعضا کنند از بوسه بر پایش گل افشانی

به صد زحمت رسانندش ز دل تا کعبه مژگان

حدی خوانان قدسی و پرستاران روحانی

چو بر مژگان خرامد ناز بر پیچید عنانش را

کند گر دیده روح‌القدس بالفرض دامانی

شها امشب که سوی عرش مدحت بال زن گشتم

رهم تا چار ایوان مسیحا بود ظلمانی

چراغ آفتاب آورد عیسی بر سر راهم

نفس بسپرد با من تا کنم صرف ثنا خوانی

کنونم بر سر یک پا چو نخل وادی ایمن

به گلزارت زبان شعله‌ام مست گل افشانی

سر انگشت قبولی گر بجنبانی معانی را

به زنجیر فسون در لفظ نتوان داشت زندانی

برهنه پا و سر بیرون دوند از ذوق پابوست

مگر از پایشان رفتار دزدد شرم عریانی

فروغ حسن یوسف می‌زند جوش از در و بامت

منم آن قطره خون کز هجوم ذوق حیرانی

برآرم اربعینی بر سر هر نیش تا روزی

به کام دل رسم در دیده رنجور کنعانی

چه شیرینست با نعتت که الفاظ پریشانم

چون لبها روی هم بوسند هنگام سخنرانی

بهار رحمتا دریای غفرانا کرم موجا

زهی از جلوه‌ات سیراب باغ فضل ربانی

لبی اورده‌ام بر هر سر مو نذر پا‌بوست

اگر گویی کنم چون آرزو گستاخ میدانی

نوای خون چکان هم بر سر هر لخت دل دارم

اگر رخصت دهی گردم در این گلزار دستانی

ندیدم بهره‌ای زین دل جز این کز خون رسوایی

گهی اشک مرا سازد عقیقی گاه مرجانی

ندیدم روی بهبودی در این ماتم‌سرا هرگز

به دست روزگارم همچو دین در دست نصرانی

زوایای دماغ از تار وسواسم بدان‌سان شد

کز آنجا بار بندد عنکبوت نابسامانی

گهی خاموش بنشینم گهی در ناله گم گردم

پریشانم نمی‌دانم ولی رسم پریشانی

کفی از ظلمت آوردم که خورشیدی عوض گیرم

ز بازار ولایت این دلم را مهرت ارزانی

تو دینم ده که گر دنیا دهی آشفته‌تر گردم

به سعی شانه کی هرگز رهد زلف از پریشانی

فصیجی پر صفیر آشفته شه زاغی تو نی بلبل

که امروز از لبت یک ناله برنامد گلستانی

صفیر‌آرای باغ قدس یعنی جبرئیل اینجا

نوای وحی نسراید بدان فرخنده الحانی

حریم این حرم خود برنتابد بار این زحمت

برو از کعبه گر داری سر ناقوس گردانی

تو نبضی از دوا و درد خود آگه نه‌ای تن زن

که لقمان را نیاموزد مریض آیین لقمانی

نفس درکش وگر ذوق دعایت مضطرب سازد

به ایین دگر زیبد در این حضرت دعا‌خوانی

جگر بگداز و راه روضه مژگان بدو بنما

که این خونین سرشک آرد اجابت را به مهمانی

قطعات

شمارهٔ ۱ - در عذر خواهی : ای سیدی که نور سیادت ز روی تو

شمارهٔ ۲ - در تقاضای اسب : حبذا جوهری که چون غم دوست

شمارهٔ ۳ - هجویه : ای آصف صبا به سلیمان غور گوی

شمارهٔ ۴ : ای آصف جم قدر که حسن گهر تو

شمارهٔ ۵ - در گلایه و پوزش : زهی فصیح زبانی که طبع نیر تو

شمارهٔ ۶ - درستایش مشرقی و عذر‌خواهی از او : زهی ز مشرق طبع تو آفتاب خجل

شمارهٔ ۷ - توصیف غار جمشیدی : تعالی الله نه غارست این جهانیست

شمارهٔ ۸ - اخوانیه : ترا ای نور چشم دشمن و دوست

شمارهٔ ۹ - فراقیه : ای حکیمی کز استقامت طبع

شمارهٔ ۱۰ - در تقاضای هیزم : ای آنکه دست تربیت آفریدگار

شمارهٔ ۱۱ - درستایش نامه دوست : قاصد آورد مرا نامه‌ای از حضرت دوست

شمارهٔ ۱۲ - ماده تاریخ بنای خواجه محمد میرک : در زمان شه والاگهر عرش سریر

شمارهٔ ۱۳ - ماده تاریخ تولد : شب محمد مومن آن اخوالصفا

شمارهٔ ۱۴ - اخوانیه : رسید مژده که خورشید آسمان جلال

شمارهٔ ۱۵ - مدح میرزا غیاث‌الدین : زمین عفو کسی بوسه میزند گنهم

شمارهٔ ۱۶ - اخوانیه : خوشا وقت قلم کز دست فیضت

شمارهٔ ۱۷ - هجویه : خواجه را از زبان بنده بگو

شمارهٔ ۱۸ - توصیف کتابی که سیفا فرستاده : رسید از حضرت سیفا کتابی

شمارهٔ ۱۹ - ماده تاریخ وفات شیخ حبیب‌الله : هزار حیف که شیخ زمان حبیب‌الله

شمارهٔ ۲۰ - مدح حسین‌خان شاملو : دی در بهار صبح درون آمد از درم

شمارهٔ ۲۱ - در ستایش طبع شانی تکلو : صبا به کوی دل آشفتگان عشق گذر

شمارهٔ ۲۲ - گلایه : ای زبده دودمان دولت

شمارهٔ ۲۳ - ماده تاریخ : مرحبا ای مهین نشیمن قدس

شمارهٔ ۲۴ - در مذمت کوفته : دی کوفته نام طعمه‌ای ساخت

شمارهٔ ۲۵ - ماده تاریخ بنای مسجد : منت ایزد را که مصر از جامعی زینت گرفت

شمارهٔ ۲۶ - حسب حال : ای نقش کف پای تو پیرایه امید

شمارهٔ ۲۷ - نویسم : گفتم که بیاض دوستان را

شمارهٔ ۲۸ - در جواب هجویه نادم : واله جلوه مستانه حسرت نادم

شمارهٔ ۲۹ - ماده تاریخ وفات ابراهیم : داد از این چرخ حشوپرور دون

شمارهٔ ۳۰ - ماده تاریخ قصر گازرگاه هرات : منت خدای را که سپهر کمال شد

شمارهٔ ۳۱ - اخوانیه : ای صبا رو به سوی صاحب ما

شمارهٔ ۳۲ - توصیف چشمه‌سار عقل و مدح ممدوح : چشمه‌ساری کرده جاری در قهستان دماغ

شمارهٔ ۳۳ - ماده تاریخ بنایی که حاجی جلال‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌الدین نهاده

شمارهٔ ۳۴ - ماده تاریخ بنای قصر : به دور شاه عادل شاه عباس جهانگیری

شمارهٔ ۳۵ - ماده تاریخ شهادت عرب : گل باغ وفاداری عرب آن

شمارهٔ ۳۶ - در عذر خواهی : نتیجه خلف دهر میرزا قاسم

شمارهٔ ۳۷ - در تهنیت نوروز و مدح حسین‌خان شاملو : مقدم شاهد نوروز مبارک بادا

شمارهٔ ۳۸ - اخوانیه : ای صبا در شمیم سنبل و گل

شمارهٔ ۳۹ - ماده تاریخ دیگر : ای نسخه کارگاه مانی

شمارهٔ ۴۰ - در تقاضا : ای آن که ز نور صبح چراغت

شمارهٔ ۴۱ - تقاضا : ای آنکه ز نور حق چراغت

شمارهٔ ۱ - در عذر خواهی

ای سیدی که نور سیادت ز روی تو

رخشد چنان که از تتق صبح آفتاب

طفلان شوخ‌طبع معانی ز خاطرت

عریان چو سوی صفحه شتابند بی‌ حجاب

ناموس دودمان سخن چون که کلک تست

بافد به رویشان ز نفس عنبرین نقاب

لفظی که فیض طبع تو معنی درو نریخت

نزد خرد شکسته سفالی‌ست بی‌شراب

تبخاله جوشد از لب نازک‌دلان فکر

در عهد تو گر از قدح گل خورند آب

اکسیری ضمیرت از اکسیر فکر ساخت

خورشید از صحیفه و از دوده زر ناب

طبعم که گاه نغمه طراری به بزم فکر

شرمنده‌تر ز تار گسسته است در باب

دارد شکسته‌تر ز دل من نوایکی

گر خود همه خطاست به گوشت بود صواب

روشن دل تو کش به هزار آب و تاب ساخت

معمار‌ «کن» ز خشت و گل صبح و آفتاب

گویند تیره شد ز دم دود مشربم

ز آن گونه کآفتاب ز گستاخی سحاب

انکار خود نمی‌کنم اما ز حضرتت

دارم سوالکی ز کرم لطف کن جواب

تو خود همان شگرف بهاری که خون خشک

در داغ لاله از نم خلقت شود گلاب

من هم نه زلف دلبر و نه شاهد غمم

کز من به هرزه خانه دلها شود خراب

پس من چرا به هرزه گشایم زبان خویش

با تشنگان نزاع کنم بر سر سراب

ای خوش متاع‌تر دلت از کاروان مصر

دیگر مریز در قدح شکوه زهر ناب

خود زهر گفتم و ز محبت خجل شدم

شهدست در مذاق شهید وفا عتاب

چون شانه صد زبان شده‌ام تا قسم خورم

اما به زلف دوست نه با آیت و کتاب

کز من بغیر مهر و وفا هیچ سر نزد

شرمنده نیستم ز محبت به هیچ باب

مانا که در دل تو گذشتم که تیره شد

آن بوسه گاه رحمت ازین آیت عذاب

ور زآنکه عذرهای منت دلپذیر نیست

ختم سخن کنم به یکی حرف ازین کتاب

من جاهلم ز جهل نخیزد بجز خطا

تو عاقلی ز عقل نزیبد مگر صواب

شمارهٔ ۲ - در تقاضای اسب

حبذا جوهری که چون غم دوست

نوشداروی جمله علتهاست

عرض او که جوهر اولی‌ست

هر موالید را ابو‌الاباست

خرد آموز و جان‌ده‌ست ولیک

زنده بی جان و بی خرد داناست

بی بصر همچو شخص عقل ولیک

دیده بخردان از آن بیناست

بی زبان لیک بر در نطقش

معجز عیسوی کمینه گداست

نیست صرصر ولیک جنبش او

موج فرمای بحرهای عطاست

خضر نبود ولیک در ظلمات

سوی آب حیات راهنماست

دو زبان‌ستو طرفه آنکه بود

سخنش همچو طبع صاحب راست

آصف جم نشان قوام‌الدین

آنکه دستور ملک بار خداست

نفی و اثبات کفر و ایمان را

تیغ او لا و کلک او الاست

جاه او طرفه عالمیست که چرخ

اندرو همچو قطره دریاست

کلک و تیغش دروست مرگ و حیات

لطف و قهرش درو صباح و مساست

معجز بخت اوست آن که عدو

خام مغز اندر آتش سوداست

آصفا صاحبا خداوندا

ای که جود تو چون بی همتاست

غنچه گلستان وعده تو

کایمن از رنگ کذب و بوی خطاست

اندرین نو‌بهار اگر نشکفت

گنه مهرگان طالع ماست

برقع از روی راز برفکنم

گرچه این نو‌عروس نازیباست

بنده را اسبکی که گفتستی

گرنه آن هم طویله عنقاست

پس بگو ای جنیبت تو سپهر

جای این غیرت براق کجاست

یا به شیر سپهر هم بیشه‌ست

یا به گاو زمین به یک صحراست

اندرین مرغزار پیدا نیست

پی آن یا زمانه نابیناست

یا ازین باد‌پا همین نامی‌ست

یا خود این برق بادوش بی‌‌پاست

یا که بر آخور بنات النعش

بسته بر میخ قطب پا برجاست

چشم بر کاه خرمن ماه‌ست

دیده حرص با جو جوزاست

یا برون زین جهان چراگاهی‌ست

کش کمیت عدم حریف چراست

کهنه شد صد جل و فساد هنوز

او علف‌خوار مرغزار فناست

قلما پر مگوی از آن اندیش

که بگویندت این چه هرزه‌دراست

تو و گستاخی چنین هیهات

از تو کاری که لایق‌ست دعاست

تا که اصحاب وعده را هر روز

چشم امید بر ره فرداست

همه را یک به یک وفا بکناد

با تو هر وعده‌ای که دولت راست

آسمان باد حلقه در تو

عشق تا حلقه در دلهاست

شمارهٔ ۳ - هجویه

ای آصف صبا به سلیمان غور گوی

نقل مجالس کرم افسانه شماست

هرگز ندیده سفره‌اتان نان و طرفه آنک

مهمانسرای حاتم طی خانه شماست

جز هیچ هیچ نیست درین انجمن مگر

دروازه عدم در کاشانه شماست

امساک‌وش رعیت بخلست این زمان

همت که خانه‌زاد سیه‌خانه شماست

استغفر‌الله این سخنان هزل و مضحکه‌ست

رزاق جود همت مردانه شماست

شمارهٔ ۴

ای آصف جم قدر که حسن گهر تو

مشاطه دوشیزه هر معدن و کانست

چون آینه دیده تو یکرویی و یکدل

کلک تو ندانم ز چه معنی دوزبانست

نی‌نی چو تو‌یی ضامن ارزاق بد و نیک

این واهب روزی دو زبان از پی آنست

گر خود نه چنین‌ست چرا بر ورق نظم

خوناب معانی ز رگ لفظ روانست

سنگی که به من تحفه فرستاد به جایت

گویی که مرا تیزگر تیغ زبانست

این سنگ فسان نیست مرا درخور زیراک

مجنون ترا تیزی شمشیر زبانست

تیغ اجل خصم ترا تیز سزا نیست

کان را دل سخت ملک‌الموت فسانست

این خشک رگ از زشتی چون ساعد مرگ‌ست

اما چو ز دست تو رگ و ریشه جانست

بی باد دم تیغ تمامش به هوا رفت

این سنگ سبک روح مگر ریگ روانست

از نرمی جوهر چو زر دست فشارست

هم نزد تو نیکوست که میراث کسانست

گردد ز لبم باز سوی سینه دعایت

کاین گوهر شب تاب چراغ دل کانست

تا هست به میزان خرد جهل سبک سنگ

دانم که ترا کفه اقبال گرانست

شمارهٔ ۵ - در گلایه و پوزش

زهی فصیح زبانی که طبع نیر تو

فروغ پنجه خورشید فضل را نیروست

از آن به خسرو ثانی مخاطبی که مدام

دل تو آینه طوطیان شیرین‌گوست

مکش ز چرخ مقوس به زورمندی د‌ست

کمان سست مددکار قوت بازوست

سمند رای ترا مهر نور پیشانیست

نجیب قدر ترا ماه کاسه زانوست

بر آسمان سخا همت بلند ترا

ترنج نیر اعظم به جای دستنبوست

مگر ریاض امل نو‌بهار دولت تست

که آفتاب قیامت درو گل خودروست

همیشه در خم ابروی شاهدان دارای

از آن کمان تو پیوسته چون خم ابروست

در آن چمن که صبا آه صبح خیزانست

گل چراغ ترا نکهت گل شب بوست

بهار عنبرسارا کم از خزان حناست

در آن چمن که بهار از خط تو غالیه‌بوست

کشیده صورتی امروز مانی قلمت

که بهترین رقم کارخانه مینوست

زمین قطعه تو قطعه‌ای بود ز بهشت

درو معانی پیچیده پیچش گیسوست

نتایج قلمت تا به مجلس آمده‌اند

مدار حرف بر آن شاهدان سلسله موست

به پاسداری ناموس خسروان سخنت

سریر سلطنت حسن را مهین بانوست

ز شمع جوهر فردست دوده قلمت

خطاست این که مرکب ز صمغ یا مازوست

قدی که جلوه گه بزم دوستانت نیست

چو نخل خشک سزاوار آتش هندوست

ز بحر نظم تو هر جالبی است سیرابست

همین لب قدح امروز تشنه لب جوست

دلم ز خوی تو نازک‌ترست پنداری

که این دو برگ گل از نو‌بهار یک بر زوست

به این گمان که به نازک دلان سری داری

همیشه زخم دل غنچه مستعد رفوست

درین دو‌روز همانا شنیده‌ای که مرا

در آب دیده غباری ز گرد آن سرکوست

ز رهگذار تو بر خاطرم غباری نیست

ولی ملولم ازین دشمنان صحبت دوست

همه چو نرگس و گل خیره چشم و شاخچه بند

ولی ز سنگدلی رویشان چو آهن و روست

نهان چگونه توان داشت از تو رازی را

که همزبان لب دوستان دشمن خوست

کسی به همت من نسبت تمنا داد

که پست فطرتی آسمان ز همت اوست

به رنگ و بوی فریبم ز هوش برد و نگفت

که آن گل از چه نهال آن می‌ازکدام سبوست

مرا بغیر خدا نیست خواهش از دگری

رجا بد است ز مردان اگر چه یک مرجوست

هزار مرتبه با دوست گفته‌ام غم خویش

ولی برابر دشمن نگفته‌ام با دوست

مرا کسی که ازین گفتگو به جوش آورد

چو آتشم نفس از بهر جانگدازی اوست

ولی گمان به کسی می‌بری ز دوری فکر

کزین گمان خطا همچو مشک بی‌آهوست

از آن چو شمع دم از نور می‌زند نفسم

که روشنایی چشمم ز نور دیده اوست

درین حکایت ازین بیشتر نمی‌پیچم

بدست پیچش بی‌جا اگرچه یک سر موست

نکرده‌ای چو کمان پشت بر صف دشمن

به سهو تیرت اگر یک خطا کند معفوست

سخن ز طرز ادب دور اگر شود بپذیر

دماغ خانه ضعیف است از آن پریشان گوست

خطا به اصل خدنگ تو هر که نسبت داد

اگر گمان خطا هست در جبلت اوست

عروس طبع ترا با وجود این همه حسن

همیشه آینه فکر بر سر زانوست

در آن حریم که عریانی سخن عیب‌ست

برهنه گویی من جرم پاک چشمی اوست

چو شهد لفظ ترا چاشنی بلند افتاد

سخن چو مغز ز شادی برون دوید از پوست

دلم چو لاله ز پیکان آبدار پرست

زبان چگونه نشانم به عذر‌خواهی دوست

گذار قافیه ز آمد شد سخن تنگست

ولی ز معنی رنگین دل قلم مملوست

چو غنچه زان نفسم تنگ می‌شود کامروز

جهان ز وسعت خلق تو نافه آهوست

سپهر منزلتا بیش ازین نمی‌گویم

که پیش رحم تو دریای رحمت آب وضوست

برابر کرمت هر چه کرده‌ایم بدست

تو در برابر آن هر چه می‌کنی نیکوست

شمارهٔ ۶ - درستایش مشرقی و عذر‌خواهی از او

زهی ز مشرق طبع تو آفتاب خجل

که هر چه زاده این مشرق‌ست بهتر ازوست

تواضعی‌ست ز تو مشرقی وگرنه سپهر

فسرده غنچه پر گرد و خاک این مینوست

چو لب به شعرگشایی ز فیض شادابی

سخن بر آن لب مانند سبزه بر لب جوست

ز نو‌بهار ضمیر تو گوش را چون گل

هزار گونه طراوت برون ز رنگ و ز بوست

به تخم کاری طبع و به آبیاری فکر

چه احتیاج مرا وصف تو گل خودروست

سواد خط دهد از معنی تو نکهت مشک

مگر معانی رنگین تو گل شب‌بوست

خیال زلف بتان هست در دل همه کس

چرا همین سخن دلکش تو عنبربوست

وفا شکوها صافی دلا ملک طبعا

غبار خاطرت از من بگوی تا ز چه روست

اگر فسرده‌زبانی ز غمز حرفی گفت

تو خود ندانی کان آب خانه‌زاد سبوست

زبان بنده و بد گفتن آسمان داند

که در قبیله نطقم هر آنچه هست نکوست

به راستی سخنم در زمانه مشهورست

وگر کجی‌ست در آن تاب زلف و پیچش موست

در این حدیث دل پاک تو گواه منست

زهی به پاکدلی شهره نزد دشمن و دوست

فرشته خویا لعن خدا بر آن شیطان

که سرگردانی خوی تو از غوایت اوست

چو نقش کینه نفس در دلش گره بادا

که مغز تلخ همان به که پوسد اندرپوست

گر احمقی سخنی گفت منحرف چه شوی

شتاب بر اثر بانگ غول نانیکوست

نوای مجلس روحانیان چه می‌داند

شکم‌پرستی که همچو نای جمله گلوست

گرفتم آن که زبانم نوای عصیان زد

کریم را نه که عفو گناه عادت و خوست

دو بیت کلکم ازین پیش کرده بود انشا

برای حال من امروز آن دوبیت نکوست

ز دوستان به گناهی نمی‌توان رنجید

کجی ز دوست پسندیده چون خم ابروست

دورنگی گل رعنا گناه گلشن نیست

گناه رنگ رزیهای آسمان دوروست

ولی به عذر تسلی نمی‌شود دل تو

بهل که خشک شوم همچو مشک اندرپوست

به خاکم ار گذری بعد از آن کنی معلوم

که از شمیم محبت‌پرست مرقد دوست

شمارهٔ ۷ - توصیف غار جمشیدی

تعالی الله نه غارست این جهانیست

زمین او ز رفعت آسمانیست

عقاب آسمان را گر تواند

که اینجا پر زند خوش آشیانیست

به هر برجی در آن از روح قدسی

خجسته کوکبی صاحب قرانیست

ز خدام در این آستانست

اگر آن آسمان را پاسبانیست

ز انوار تجلی در فضایش

ببینی هر کجا راز نهانیست

تو گویی گوهر خورشید و مه را

به هر سنگ اندر او فرخنده کانیست

معاذالله تو و مدحش فصیحی

گرفتم آن که هر مویت زبانیست

به جمعی اندر آن مجلس گرفتم

که از اخلاص هر موشان جهانیست

همه صحرانشین و شهرزاد‌ند

وفا را طبع ایشان ترجمانیست

لقب جمشیدی و جمشید فطرت

بنامیزد چه فرخ دودمانیست

چو دیگ قدرشان در جوش آید

فلک آنجا کلوخ دیگدانیست

خداشان دایما فرخنده دار[ا]د

ازین فرخنده منزل تا نشانیست

شمارهٔ ۸ - اخوانیه

ترا ای نور چشم دشمن و دوست

ز چشم دوربین ما خبر نیست

اگر شد مضطرب شمع مرادت

گناه این نسیم مختصر نیست

دلم پروانه‌ای مست‌ست اما

به گرد شمع کس گستاخ پر نیست

نسیمم می‌پرستد بوی گل لیک

چو باد نو‌بهاران دربدر نیست

تو خود دانی که من اشک نیازم

مرا معشوق جز مژگان تر نیست

نه از گلشن که گر از دیده روید

مرا گل هیچ سامان نظر نیست

کدامین شعله سیر سینه‌ام کرد

که صد خلدش نهان در یک شرر نیست

وگر باشد سر و برگ تماشا

بهشتی تازه چون داغ جگر نیست

مرا هر داغ گلزار نشاط است

بهشت من چو باغت مختصر نیست

سخن کوتاه زین آشفته‌طبعان

ملالی هست طبعت را وگر نیست

به کام دشمنان هم باش چندی

به کام دوستان بودن هنر نیست

تو خود دانی که در میخانه دهر

میی از ترک مطلب صافتر نیست

شمارهٔ ۹ - فراقیه

ای حکیمی کز استقامت طبع

آسمان را بری خمی از پشت

طول عالم به دست همت تو

یک بدست‌ست کم به چار انگشت

حدس تو چون عنان بجنباند

عقل پیشش رود به پشتاپشت

نبود با نسیم خلق خوشت

سنگلاخ فراق نیز درشت

بنده را در فراق حضرت تو

تلخی زهر زندگانی کشت

شمارهٔ ۱۰ - در تقاضای هیزم

ای آنکه دست تربیت آفریدگار

نخلی چو نخل همت تو با ثمر نکشت

مشاطه سخای تو از زیور قبول

یوسف لقا کند طمعی را که هست زشت

دزدم به دست حرص ز بس قحط هیزم‌ست

گاهی ستون کعبه و گاهی در کنشت

امروز از آن مصالح دوزخ بده که ما

فردا دهیم وام تو حاصل بهشت

شمارهٔ ۱۱ - درستایش نامه دوست

قاصد آورد مرا نامه‌ای از حضرت دوست

گنج باد آورد آن نامه و آن باد مراد

نه بدان‌سان که بود شیوه ارباب مجاز

قدری کاغذ پیچیده پر از مد مداد

نامه‌ای نامیه سبزه باغ تحقیق

نامه‌ای نقش طراز چمن استعداد

نامه‌ای خانه هر دیده ز نورش معمور

نامه‌ای کشور هر دل ز سوادش آباد

سطرها شاخ گل و لفظ گل و معنی گل

شاخ ازین بار گران راست نیارد استاد

خرده‌های یرقان داده گلش را در جیب

از بهار نفسی بود سراسر دل شاد

خواندم و رفت عبارات به روی نفسم

به شکوهی که رود تخت سلیمان بر باد

بوسه دادم قدم قاصد و شرمنده شدم

بوسه دادن بود امساک که جان باید داد

شمارهٔ ۱۲ - ماده تاریخ بنای خواجه محمد میرک

در زمان شه والاگهر عرش سریر

شاه عباس شهنشاه سپهر استعداد

بنده شاه جهان خواجه محمد میرک

ساخت این روضه درین گلشن فردوس نهاد

زد قلم ثانی جنت رقم تاریخش

گلشن خلد سر خود به قلم جایزه داد

وین هم از دولت بانی سره تاریخی شد

آفرین بر خرد پاک خردمندان باد

شمارهٔ ۱۳ - ماده تاریخ تولد

شب محمد مومن آن اخوالصفا

آنکه راه دوستی بی ما زمانی نسپرد

هر چه قسمت روزی ما کرد فضل ایزدی

خواست تا همچون لب شکرش یکایک بشمرد

گفت دوش از جمله فرزندی کرامت کرده است

کش رخ از مرآت دل زنگ کدورت بسترد

گرچه ممکن نیست افزونی برین نعمت ولیک

خواهمش در دامن عمر طبیعی پرورد

گفت چبود طالع مولود گفتم برج فضل

گفت تاریخ تولد چیست گفتم برخورد

شمارهٔ ۱۴ - اخوانیه

رسید مژده که خورشید آسمان جلال

بر آن سرست کزین ذره آسمان سازد

ز کلبه‌ای که همی توامان زندان‌ست

سحاب مکرمتش باغ و بوستان سازد

به خاک غمکده‌ای آب لطف آمیزد

مفرح طربی بهر جسم و جان سازد

لب مرا که بجز زهر غم کسی ننواخت

ز نوش بوسه اقبال کامران سازد

چو بخت از درم آید درون و دایره‌وار

سر نیاز مرا وقف آستان سازد

هزار چشمه شاداب‌تر ز بحر سخا

به ذره ذره این خاکدان نهان سازد

هزار اختر فرخنده‌تر ز کوکب جود

هم از مطالع این سرزمین عیان سازد

مرا غرابت این مژده چون تب سودا

نفس نفس به صد اندیشه سرگردان سازد

درین خرابه که جغد اندرو مقام نکرد

همای قله دولت کی آشیان سازد

گرفتم آن که سلیمان نواخت موری را

فضای دیده او را چه‌سان مکان سازد

نفس فسرده زدم دولتش اگر خواهد

ز جرم دیده موری نه آسمان سازد

ز بس درستی عزمش کف مهندس او

ز نیم قطره دو صد بحر رایگان سازد

چه صنعت است ندانم که ابر لطفش راست

که شعله را گل سیراب گلستان سازد

همیشه تا که فسون نیاز زخم مرا

ز فیض مرهم الماس کامران سازد

زمانه لطف محبان پناه صاحب را

بدین گروه عدم ریزه مهربان سازد

شمارهٔ ۱۵ - مدح میرزا غیاث‌الدین

زمین عفو کسی بوسه میزند گنهم

که سیل سیل کرم زان تراب می‌جوشد

چمن طراز وفا میرزا غیاث‌الدین

که دولتش ز عنان و رکاب می‌جوشد

ندانم این چه لقب بود لیک می‌بینم

که از ضمیر و زبان آفتاب می‌جوشد

ترا دلیل بلنداختری همین کافی‌ست

که از انامل تو فتح باب می‌جوشد

در ترا خلف کعبه خواندم و خجلم

که کعبه را نه جباه از جناب می‌جوشد

بهار خلق ترا چون ستایم از نفسم

چمن چمن گل معجز نقاب می‌جوشد

وگر ز روی تو روشن کنم چراغ ثنا

عرق ز ناصیه آفتاب می‌جوشد

کند چو طره پریشان سواد توقیعت

ز رشته‌های خرد پیچ و تاب می‌جوشد

شود ز مژده ناسور زخم ما مدهوش

که از زمین و زمان مشک ناب می‌جوشد

فسون خلق تو بر افعی قلم خواندم

که جای زهر ز کامش گلاب می‌جوشد

وگرنه زهر فشانیست کز بن دندان

همیشه بیهده زهر عتاب می‌جوشد

لب عتاب تو آنجا که در سوال آید

نمک ز سینه ریش جواب می‌جوشد

وگرز لطف شوی گل‌فشان شهیدان را

شکر ز گوش ز فیض خطاب می‌جوشد

صفا سرشتا صافی دلا خداوندا

چه شد که طبع تو از انقلاب می‌جوشد

چه شد چه شد که به یاد گلوی تشنه لبان

ز کام تیغ تو خونین لعاب می‌جوشد

سبک عنانی جنگ و گران رکابی صلح

دو چشمه‌اند کزیشان دو آب می‌جوشد

ازین ز سینه دریا سراب می‌روید

وز آن ز کوثر رحمت عذاب می‌جوشد

به راه عذر سبک پویه چون شود خردم

روان ز هر بن مو اضطراب می‌جوشد

گران رکابی صلحت چویاد می‌آرم

سکون ز سعی و درنگ از شتاب می‌جوشد

درین دو روز که شد تنگ خلق مرحمتت

تنم ز غصه چو خون کباب می‌جوشد

ز دیده اشک به صد در د و داغ می‌روید

ز سینه آه به صد پیچ و تاب می‌جوشد

ز تشنگی جگرم می‌مکید شعله کنون

هزار چشمه خون ز آن سراب می‌جوشد

مران سمند تلافی به روی تربت من

که غصه تا به عنان و رکاب می‌جوشد

تو گر خطاب کنی با دو چشم گریان کن

کزین دو چشمه زلال جواب می‌جوشد

وگرنه ناطقه خشک لب کجا و جواب

کزان سراب همه موج ناب می‌جوشد

نگویمت که مرا آرزوی پا‌بوس است

کزین کتان هوس ماهتاب می‌جوشد

ولیک غنچه فکرم ز شاخسار ضمیر

همه به شکل هلال رکاب می‌جوشد

به لطف گو که از و آستین‌فشان مگذر

ز پای تا سرت ار اجتناب می‌جوشد

به عفو گو که نظر زان گناهکار مپوش

گرت زهر مژه طوفان خواب می‌جوشد

همیشه تا که زلال نظام و درد خلل

ز چشمه‌سار خطا و صواب می‌جوشد

نظام عافیتت باد از خلل خالی

که آب هشت چمن زین سحاب می‌جوشد

شمارهٔ ۱۶ - اخوانیه

خوشا وقت قلم کز دست فیضت

به خورشید معانی شد برومند

شود گم در شکر اوراق دفتر

لب کلکت کند گر یک شکرخند

ولی در کیش ما گر مرده‌ای را

کنی زنده بدانیمت هنرمند

هنرمندی اگر شاخ وفا را

کنی بر شاخسار میوه پیوند

تو می‌خوانی مرا چشم خود از لطف

سبل در چشم خود زین بیش مپسند

شمارهٔ ۱۷ - هجویه

خواجه را از زبان بنده بگو

زر امید خویش مس نکند

خویش را آدمی بنشمارد

هرزه انکار عقل و حس نکند

خون ناموس خود نگه دارد

تیغ هجو مرا نجس نکند

شمارهٔ ۱۸ - توصیف کتابی که سیفا فرستاده

رسید از حضرت سیفا کتابی

کتابی نه که بحری پرگهر بود

کتابی نه که پر ماه آسمانی

که در وی هر شکن کق قمر بود

پی عرض رموز آشنایی

ز هر حرفش سطرلاب دگر بود

کتابی نه همایون‌فر همایی

که عنقای وفایش زیر پر بود

نظر بر پای هر حرفش چو مستان

فتاده مست وز خود بی‌خبر بود

نیارستم به پایش دیده مالید

ز بس در هر مژه جوش نظر بود

گلی بر شاخسار لفظ و معنی

ز داغ سینه ما تازه‌تر بود

گمان بردم که از گلزار لطف‌ست

چو بوییدم ز گلزار دگر بود

به خط عنبرین دوست می‌ماند

چو در جانش کشیدم نیشتر بود

هر آن بادی کز آن گلزار می‌جست

ز باد صبحدم گستاخ‌تر بود

به جان عقل یعنی خاک پایت

که جان بی‌نور رایت مختصر بود

به خاک پای غم یعنی سر من

که سر بی خاک پایت دردسر بود

در آتش خانه فکرم کزین بیش

هزاران شعله با ریگ شرر بود

ز دی ماه فراق افسرد چندان

که گویی طبع آتش سرد و تر بود

ازین آتش که کلکت بر من افشاند

مرا هم چشمه چشمه در جگر بود

ولی هرگز هوای جلوه گستاخ

نکرد آنجا که هوشت را گذر بود

شمارهٔ ۱۹ - ماده تاریخ وفات شیخ حبیب‌الله

هزار حیف که شیخ زمان حبیب‌الله

همان که بود ز روحانیان قدس مرید

همان سحاب که گر هیچ فیض بخش شدی

درین چمن گل خورشید می‌دمید از بید

همان بهار که بی رشح فیض تربیتش

گیاه توفیق از هیچ گلشنی ندمید

کشید رخت ز باغ فنا به خلد بقا

ز ساقیان ازل جام ارجعی نوشید

هر آن وظیفه که بودش ز مبدا فیاض

به گوهر خلف خویشتن شرف بخشید

به گاه نزعش روح‌القدس به بالین رفت

به گریه گفتش کای تشنه تو عرش مجید

که جانشین و چه تاریخ سال رحلت تست

بقای عمر شرف باد گفت و جان بخشید

شمارهٔ ۲۰ - مدح حسین‌خان شاملو

دی در بهار صبح درون آمد از درم

بختم شکفته روی تر از صبح نو‌بهار

در کسوت سیاه ز حسن قبول بود

بسیار دلفریب‌تر از طره نگار

روشن دل آن چنان که ز صد جان فزون نمود

یک مردمک سوادش در چشم اعتبار

بوسیدمش عذار و لبم پر ز خنده گشت

از بس شکفته بود ز شوقش گل عذار

گفتم اگر تو بخت منی این نشاط چیست

بنشین چو من به تعزیت خویش سوکوار

ما هر دو شخص ماتم و جان مصیبتیم

ما از کجا و کوکبه عیش و گیر و دار

گفتار خمش که نوبت اقبال در رسید

صبح دگر دمید و شد آن روز و روزگار

رفت آن که داشت از چمنت آب و رنگ ننگ

رفت آن که داشت از قدحت صاف ودرد عار

اینک رسید طرفه سحابی که آفتاب

نور کرم ز سایه او کرده مستعار

اینک رسید نادره بحری که آسمان

گم در محیط یک صدف اوست قطره‌وار

اینک رسید تازه‌بهاری که بنددی

گلدسته نشاط ز مژگان اشکبار

اینک رسید آن که اگر نی ستم شود

بیرون برد ز سینه عشاق درد یار

جستم ز جا چو نور نظر تا برون دوم

نعلین دیده پیش من آورد روزگار

غافل که چون برید نظر ره سپر شود

نعلین دیده افکند از پای رهسپار

ناگه سپهر آمد و در پایم اوفتاد

گل ریخت رنگ رنگ ز مژگان اعتذار

می‌گفت بعد از‌ین سگ سر در قلاده‌ام

از من به حضرتش نکنی شکوه زینهار

گفتم تو کیستی که حدیثت کری کند

تا بر نفس کنند جگر خستگانش بار

در دودمان همت آزادگان بود

بیداد سفلگان نسب‌آرای افتخار

ما گرم گفتگو که درون آمد آفتاب

در تنگنای دیده خفاش خاکسار

نی آن مهینه کوکب کد‌بانوی مسیح

آن آفتاب کش دو جهانست یک مدار

خورشید آسمان معالی حسین‌خان

اقبال را خطوط شعاعیش پود و تار

نامش نوشتم و قلمم از مهابتش

در رعشه اوفتاد چو مضراب خورده تار

وین طرفه‌تر که بس که حریص ثنای اوست

در عین رعشه نغمه مدحش برد بکار

از انفعال دست تهی سوخت همتم

اقبال حضرتش چو مرا دید شرمسار

داد از کرم به هر سر مویم هزار جان

کردم یکان یکان همه را در رهش نثار

گر نی ز بهر طول بقای ثنای او

عین الحیات گشت ضمیر ثناگزار

آب خضر ز لفظ ترشح چرا کند

گیرم که غنچه‌های معانیست آبدار

بوسیدمش زمین و لبم ترسم از غرور

دیگر ثنا نخواند بر آفریدگار

خانا من آن بریده نهالم که یافتم

در آتش از از ترشح لطف تو برگ و بار

در چارباغ فضل که نام ثمر نماند

تا شاخسار سایه من گشت میوه‌دار

احوال کند مهابت جاهم حسود را

تا بیشتر بر‌آردش از جانن حسد دمار

کلکم که آفرید اقالیم نظم را

بس از دخان دوده بر آبست نه حصار

کفران نعمتت نکنم دولت تو کرد

ورنه چه بندد و چه گشاید از آن نزار

وین برگزیده لطف کم از خلق برگزید

شرحش چسان دهم که نیم علم کردگار

غم‌ خانه مرا که رد روزگار بود

کردی دهم سپهر علیرغم روزگار

در رهگذار سیل حوادث فکنده بود

از بس زمین ز نسبت این کلبه داشت عار

وامروز کعبه دگرست از قدوم تو

با طور هم جبلت و با عرش هم عیار

تا دود شمع همت ارباب دولتست

بر چهره عروس هنر زلف تابدار

سر منزل هنر روشن چراغ باد

چونان که کلبه دل عاشق ز مهر یار

گم باد نام دشمنت از صفحه جهان

چونان که اسم و رسم خرابی از‌ین دیار

شمارهٔ ۲۱ - در ستایش طبع شانی تکلو

صبا به کوی دل آشفتگان عشق گذر

زمین ببوس اگر آسمان دهد دستور

بگو به مردمک دیده هنر شانی

که ای ضمیر تو چون چشم عقل چشمه نور

تو آن مسیح مقالی که ملک معنی راست

بیاض جبهه کلک تو صبحگاه نشور

صریر خامه‌ات ار نفخ صور نیست چرا

کند جهان معانی ز نقطه‌ای محشور

کدام قطره ترا ریخت از سحاب قلم

که روی صفحه نشد پر ترانه منصور

ولی چو این گهر از بحر عقل گشته پدید

نمی‌کند صدف گوش جهل را معمور

چو صبح کلک تو از آفتاب حامله است

اگرچه نطفه ستانید از شب دیجور

که هر نقط که از آن خال روی صفحه شود

زمانه را کند از روشنی چو عارض حور

چو نای خامه معجزفشان بگیری تنگ

که سر غیب بماند ز ناکسان مستور

رسد ز هر سر انگشت تو به گوش خرد

همان نوا که ز داود در ادای زبور

به باغ طبع تو لفظی که جلوه گر گردد

ز رنگ و بوی شود تو به تو گل معمور

رسید درج دری کامغان فرستادی

زهی محیط کز آن آمد این درر به ظهور

همه ز قدر سزای ثنای قلزم و کان

همه ز لطف سزاوار گوش و گردن حور

ز جلوه‌های معانی در آن خرد مدهوش

چنان که واله ایمن گه تجلی طور

نظر به جودت هر لفظ او فروماند

چو آن مگس که کند بر عسل هوای مرور

ز بس فروغ معانی به روی الفاظش

پی نگاه توان دید در شب دیجور

محیط طبع تو زین‌سان گر از تموج فیض

در سماع بر‌آرد ز لولو منثور

خرد به درک یکی لفظ برنیاید اگر

هزار گوش ستاند ز قدسیان مزدور

حسود سحر نسب معجز ترا دیدم

ز ته پیاله بوجهل گشته مست غرور

شفای عالم جهل و وبای کشور عقل

بود درین دو جهان راست بر مثال دو صور

به مشرب جهلا صافتر ز آب زلال

به مذهب عقلا تیره‌تر ز لای قصور

به گوش نغمه مطرب هزار پای شود

ز روی مرتبه گردد اگر خرد طنبور

بود چو دخمه کفار جنگ اشعارش

چو مردگانش معانی و لفظها چو قبور

نگشته آیت رحمت در آن جهان نازل

نکرده فیض ازل اندر آن دیار عبور

ولی نظام ترا از خصومتش چه ضرر

اساس طبع ترا از عداوتش چه فتور

که غیر روسیهی هیچ صرفه‌ای نبرد

بر آفتاب شود تیره گر شب دیجور

خرد پناها ای لال در ثنات خرد

زهی لالی تو گنج فیض را گنجور

رسید مژده که چون ابر رحمت ازلی

بر آن سری که کنی سوی این بهشت عبور

بلی ز غایت زهد تو هنم درین دنیا

اگر بهشت نصیبت شود نباشد دور

ولی ز بخت بدخار و خس بسی دورست

که نور محض کندشان وصال آتش طور

وگر ز مغرب بخت سیاهشان خورشید

کند طلوع و شوند از وصال تو مسرور

ثنا طراز شود مو به مو فصیحی را

به دولت تو شوم خواجه عباد شکور

همیشه تا بود از نور و ظلمت شب و روز

گهی منور و گاهی کدر سنین و شهور

شکفته طبع تو بادا چو نور در ظلمت

نژند خصم تو بادا چو ظلمت اندر نور

شمارهٔ ۲۲ - گلایه

ای زبده دودمان دولت

جان زنده به تو چو مغز از هوش

تو نشئه‌ی خانه‌زاد قدسی

ای از تو شراب فیض در جوش

اینک صف قدسیان به گردت

همچون مژه گرد دیده مدهوش

یک جوش ز لجه‌های جودت

برداشت ز دیگ چرخ سرپوش

چون نقش نگین خویش منشین

با این همه جوش جود خاموش

یک بار سوال کن ز لطفت

ای لطف تو با حیات همدوش

کان ناله خون‌فشان اسیرست

یا‌رب به کدام پرده گوش

و‌ آن قطره اشک پر تب و تاب

بر خاک که آرمیده از جوش

ای دست تو عید خاتم جم

چون حلقه زلف را بناگوش

گفتم که کنم چو عید گردد

از دست تو جام عافیت نوش

کی دانستم که بر دل تو

همچو رمضان شوم فراموش

شمارهٔ ۲۳ - ماده تاریخ

مرحبا ای مهین نشیمن قدس

کز تو این خلد گشت منزل عیش

یاریت نوبهار فراش‌ست

که ز تو پر گل‌ست محفل عیش

رنگ گلهای غصه بشکستی

بس که آراستی شمایل عیش

حیرتم سوخت کز چه آب و گلی

کاین قدر نشئه نیست با گل عیش

یک جهان نو‌بهار اگر آید

نشکفد بی تو غنچه دل عیش

در تاریخ تو گشوده شود

چون مکرر شود منازل عیش

رقم نام بانی تو کنند

سر ابیات از انامل عیش

شمارهٔ ۲۴ - در مذمت کوفته

دی کوفته نام طعمه‌ای ساخت

زیبا و لطیف شکل و مطبوع

آورد که ما گرسنگان را

آب افشاند بر آتش جوع

خوردیم ولیک برنخوردیم

از هوش دگر چو مغز مصروع

شمارهٔ ۲۵ - ماده تاریخ بنای مسجد

منت ایزد را که مصر از جامعی زینت گرفت

کز شرافت مرجع خلد است چون بیت‌الحرام

در زمان خان گردون قدر خورشید اقتدار

صدر اعظم میر قلبابا نمود این اهتمام

سر فروبردم پی تاریخ او در جیب فکر

انه خیر‌المساجد گشت تاریخ تمام

شمارهٔ ۲۶ - حسب حال

ای نقش کف پای تو پیرایه امید

کی از تو پس زانوی حرمان ننشستم

کی بود که در سایه دامان وصالت

آشفته‌تر از چاک گریبان ننشستم

کی بود که از فیض تماشای جمالت

آسوده‌تر از دیده گریان ننشستم

کی بود که چون گل به گلستان خیالت

در خون جگر با لب خندان ننشستم

کی بود که چون آبله پای تمنا

از دست تو در گوشه دامان ننشستم

کی بود که از ننگ گران‌جانی دامان

نومید چو خون بر سر مژگان ننشستم

کی بود که چون دود در آتشکده غم

تا گردن در آتش سوزان ننشستم

تو پیرهن یوسف و من نکهت وصلم

کی از تو بریدم که پشیمان ننشستم

نی زلف نگارم من وتو عارض یاری

کی با تو نشستم که پریشان ننشستم

اینها همه عذرست گنه مایه عفوست

صد شکر که بی‌مایه به دکان ننشستم

بار گنه بسته درین رسته گشودم

بیهوده به پهلوی کریمان ننشستم

سوگند به تیغ ستم عشق که امروز

چون زخم دمی بی لب خندان ننشستم

رحمی که من آن موج سرابم که درین بحر

شاداب دمی بر سر طوفان ننشستم

نی‌نی که من آن ناله دردم که درین بزم

از شوخی در گوش حریفان ننشستم

در معرکه حسن من آن خنجر نازم

کز عربده در زخم شهیدان ننشستم

در دیر کله گوشه همت نشکستم

تا چون خم بر مسند عرفان ننشستم

لای خم فیضم وطنم ساغر دردست

در صومعه زهدفروشان ننشستم

آن نقش نگینم که ز بس شوکت همت

بر تارک فرمان سلیمان ننشستم

آن موج نشاطم که به فرمان بهاران

بر جبهه گلهای گلستان ننشستم

صد نیش مرا تعبیه در نوش سخن هست

بی خیل و سپه بر سر یکران ننشستم

طوفان ز تنور جگرم جوشد و هرگز

در کشتی از اندیشه طوفان ننشستم

صد شمع فغان مرد مرا بر لب و یک شب

در ماتم یک شعله پریشان ننشستم

اما چو تو‌یی مرهم الماس و منم زخم

معذورم اگر بی تو به سامان ننشستم

از چشم تلافی به نگاهی بنوازم

پندار که در دوزخ عصیان ننشستم

در بزمگه ناز تو این شیوه گرانست

انگار که در خیل اسیران ننشستم

شمارهٔ ۲۷ - نویسم

گفتم که بیاض دوستان را

طغرای سواد جان نویسم

در مدحت هر رقم که بینم

ز اعجاز جهان جهان نویسم

خاکی که بر آن رقم فشانم

جانداروی آسمان نویسم

مشکین رقمی که خود نگارم

نامش به یک آستان نویسم

عقل آمد و گفت فرصتت باد

من نیز چنین چنان نویسم

بر صفحه آفتاب اول

حرفی دو به امتحان نویسم

پس بر وزقش که روی حور است

خط چون خط دلستان نویسم

از حضرت عشق شرمم آید

ورنه خوشتر از آن نویسم

ابیات وفای عشق را فاش

بر ناصیه فغان نویسم

آیات ثنای عصمت حسن

هم از قلمم نهان نویسم

تعویذ نظر نظارگی را

بر خاتمه حرز جان نویسم

نی‌نی که ز گفته فصیحی

بیتی دو سه حرز جان نویسم

آن به که چو سرنوشت عشق است

بر جبهه قدسیان نویسم

ور جایزه همتش پذیرد

بر دیده خون‌فشان نویسم

ور نپذیرد پی نثارش

گل بر باغ جنان نویسم

شمارهٔ ۲۸ - در جواب هجویه نادم

واله جلوه مستانه حسرت نادم

یا‌رب از خلد تو مردود چو کوثر نشوم

خاک پای طلبی می‌رسدم گر گویم

گر توام سر ندهی لایق افسر نشوم

شمع بزم ادبی ور نبود پرتو تو

همچو ظلمتکده کفر منور نشوم

دوش گفتند به هجوم قلمت رنجه شده‌ست

شبم از لمعه خورشید مکدر نشوم

من که از مدح تو فربه نشدم روز نخست

سزد امروز گر از هجو تو لاغر نشوم

شمارهٔ ۲۹ - ماده تاریخ وفات ابراهیم

داد از این چرخ حشوپرور دون

آه ازین دهر سفله‌طبع لئیم

برکشید از نیام کین تیغی

که به تب لرزه رفت خود از بیم

هر که همچون الف قد افرازد

زندش همچو لام الف به دو نیم

گر همه همچو«حا»ست تاج حیات

پیچدش در کفن چو نقطه جیم

زین همه بدتر آن که داد به باد

گل باغ کمال ابراهیم

نکهتی درنیافته زین باغ

بار بربست و رفت همچو شمیم

ناوزیده بر آن نسیم جهان

کرد پرواز ازین چمن چو نسیم

بود شایسته حیات ابد

گشت کوتاه عمر چون تقویم

دوش رضوان چو در نسیم بهشت

غسل دادش به کوثر و تسنیم

جست تاریخ فوت او گفتم

ز جهان رفت آه ابراهیم

شمارهٔ ۳۰ - ماده تاریخ قصر گازرگاه هرات

منت خدای را که سپهر کمال شد

گازرگه آن طراوت فردوس را ضمان

در عهد شاه عادل عباس پادشاه

از سعی افتخار سلاطین حسین‌خان

گویی نسیم لطف مسیحا دمش سرشت

در خاک آن چو آب خضر عمر جاودان

دستور کاینات قواما محمدا

چون شد وزیر ملک خراسان به فر‌ و ‌شان

هم در نخست سال وزارت بنا نهاد

این قصر عرش اساس درین غیرت جنان

دلکش‌تر از صفا و مصفاتر از خرد

زیباتر از نکویی و نیکوتر از روان

اندر کنار طاقش گویی نهاده‌اند

از بهر زیب و زینت مینای آسمان

روزی شدم دچار خرد اندرین حریم

گفتم که ای چو خاطر دستور غیب‌دان

از کیست این بنا و چه تاریخ سال اوست

گفت آصف خرد ز وزیر حسین‌خان

شمارهٔ ۳۱ - اخوانیه

ای صبا رو به سوی صاحب ما

یک جهانش دعا ز ما برسان

آیت سجده‌ای به خاک درش

از جبین نیاز ما برسان

ذره ذره غبار آن کو را

تحفه جان جدا جدا برسان

گو که از تیغ دوست پیغامی

به فلان صید مبتلابرسان

آفتابی به دوش ذره فکن

به در خانه سها برسان

قسمت او ز خوان نعمت دوست

نیست گر عافیت بلا برسان

خوی هجران مگیر با احباب

درد بفرست یا دوا برسان

جان او نیم سوز هجران شد

آبش از ابر مدعا برسان

قطره‌ای از سحاب نیسانی

به لب تشنه گیا برسان

لقمه‌ای از بهار سرسبزی

به خس و خار ناشتا برسان

خون چشمش بریخت تیغ فراق

نگهی چند خون‌بها برسان

مشت خاک سیاه‌بختش را

به زمین‌بوس کیمیا برسان

دیده بخت روز کورش را

ز آن شب زلف توتیا برسان

به غلط مژده وفا باری

ز آن جفا جوی بی‌وفا برسان

ورنه بشتاب و زود نعشش را

به در دخمه بلا برسان

بر در غم افتاده تابوتش

دوش همت بر و بجا برسان

ور پیام تو نشنود باری

ناله ما به گوش ما برسان

چون دهم جان ز درد نومیدی

کفنی ز آتش بلا برسان

قدری خاک و خون به هم آمیز

به کفن عطر جان‌فزا برسان

هر کجا ناله‌ایست سرگردان

هم بدین تعزیت‌سرا برسان

وز جگر ناله‌های زار مرا

به لب من به صد نوا برسان

تن ما را به خاک غم بسپار

جان ما را به جان ما برسان

شمارهٔ ۳۲ - توصیف چشمه‌سار عقل و مدح ممدوح

چشمه‌ساری کرده جاری در قهستان دماغ

فیض ابداع خرد کردش لقب سحر آفرین

چشمه‌ساری لای آن گلگونه رخسار مهر

صاف آن آب حیات و درد آن در ثمین

چشمه‌ساری کرده از موج هنر مشاطه‌وار

زلف هستی را پریشان بر عذار ماء[و] طین

چشمه‌ساری کز شکوه دست دهقانان آن

صبح دزدد پنجه خورشید را در آستین

چشمه‌ساری کز گل او دست فیض افشانده‌ است

گلعذاران سخن را رنگ عصمت بر جبین

چشمه ساری کز صفای فطرتش شد منکشف

سر هر نه دفتر افلاک بر طبع زمین

چشمه‌ساری منشعب از وی قوای مدرکه

لای ‌آن انهار شک آمد زلال آن یقین

آیت جنات تجری تحتها‌الانهار راست

سر این سرچشمه انهار و تفسیر مبین

سلسلبیل نطق را هم منبع این سرچشمه است

سرنوشت موج فیضش لذه للشاربین

صاحبان سلسبیل نطق کز اعجاز دم

بر عذار وحی می‌بستند زیور پیش ازین

بیختندی جوهر الفاظ و معنی را نخست

پس به آب لجه‌های فیض کردندی عجین

با وجود این علو فطرت و این اهتمام

شاهد تحقیقشان را بود چینی بر جبین

من کزین نهرم کف لایی کرامت کرده‌اند

گر خطا کردم نزیبد بر عذار عفو چین

در حریمی کآفتاب از بیم گردد لمعه‌ریز

دیده خفاش چون گردد در اینجا لمعه چین

من کیم نا بالغان عقل در طعنم کنند

کوثر انفاس را تیره ز لای پارگین

دست‌پرورد عقولم خواند روح‌القدس لیک

مادر جهل از رحم افکنده از ننگم چنین

من کیم کز بهر قطع رشته جمعیتم

در پریشانی نشیند زلفهای عنبرین

ناله دردک اگر گستاخ طبعم دور نیست

ز آنکه هستم نازپرورد دل اندوهگین

اشک حرماتم که بر مژگان خرامم بی‌ادب

کاین چنینم آفریدستند دلها حزین

من کیم تا غنچه لفظ وفاکیشان شود

همچو داغ لاله‌ای اندر قدح پر دود کین

من که همچون داغ زاییدم ز مادر تیره‌ روز

سعی بختم چون کند خال عذار از حور عین

من کیم کز جرم من آشفته گردد آنکه هست

ترجمان ابر لطفش رحمه للعالمین

ای چریده در زمان حزم کارآگاه تو

کفرودین در یک زمین آن یک‌نزار این یک ثمین

ز انتظام راست کاریهای دور خاتمت

راست‌کردارست گر کج هست چون نقش نگین

خرمیهای نسیم نو‌بهار خلق تو

بر جبین شاهد اندوه هم نگذاشت چین

ور هم اندک مایه چین هست در زلف نگار

هست آن از بهر جهانداروی دلهای حزین

نی‌ خطا کردم به عهدت در دیار ما نماند

یک دل ویران که گردد گنج عشق آنجا دفین

جرم بر عفو تو از بس واله خود بیندش

ناز افشان بگذرد چون شاهدان نارنین

بس بود این تنگ چشمی‌های ما مشت فضول

کز گناه خود درین حضرت شویم اندوهگین

هان فصیحی عذر گستاخی سرودی هوش‌دار

تا قلم بازش ز گستاخی نسازد خشمگین

مدح سنجی‌های او دردسر اقبال اوست

دردسر اقبال را کفر‌ست دادن بیش ازین

تا که گردد لب گنه کاران بی‌سرمایه را

در زمین عذر بر درگاه یزداهن بوسه‌چین

باد بر لب بوسه‌چینان حریمت را دعا

آن چنان زیبا که وحی اندر لب روح ‌الامین

ابر عفوت مهربان کشتهای جرم باد

تا برویاند گیاه مغفرت ز آن سرزمین

شمارهٔ ۳۳ - ماده تاریخ بنایی که حاجی جلال‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌الدین نهاده

در زمان مظفر لطف اله

آنکه آب عدل ازو آمد به جو

شاه عباس آنکه از عدلش بریخت

ابر رحمت پیش کوثر آبرو

این بنا حاجی جلال‌الدین نهاد

تا دهد زین نامه خود شست و شو

سال تاریخش چو جستم عقل گفت

مزد جز از ساقی کوثر مجو

شمارهٔ ۳۴ - ماده تاریخ بنای قصر

به دور شاه عادل شاه عباس جهانگیری

که هفت اقلیم شد از صیت فتحش دولت‌آبادی

به امر خان عالی‌ شأن حسین‌ این قصر عشرت شد

تمام و گشت تاریخش «چه زیبا عشرت‌آبادی»

شمارهٔ ۳۵ - ماده تاریخ شهادت عرب

گل باغ وفاداری عرب آن

کزین گلشن بجز خاری نچیدی

ز بس کو بود مست جان‌فشانی

ز مژگان جای خونش جان چکیدی

شهید تیغ دشمن گشت و نوشید

طهور کوثر از دست پلیدی

اگر نه سحر عشقش دست بستی

گل عمر از نهال تیغ چیدی

نیاز از ناز تاریخ دیت جست

بگفتا عاشق زار شهیدی

شمارهٔ ۳۶ - در عذر خواهی

نتیجه خلف دهر میرزا قاسم

زهی به ذات تو زیبنده نغز کرداری

در آن دیار که خلقت صلای مرهم زد

به خون طپد دل رنجش ز زخم پیکاری

شراب ناب وفا جوشد از دلت به مثل

به دست قهرش اگر ز امتحان بیفشاری

همان شراب کز آن آسمان کینه‌فروش

به مهربانی سازد بدل ستمگاری

مهین برادر خلق خوش‌ست خوی تو لیک

مراست خویی فرزند خاطرآزاری

شنیدم آینه‌ات را به دست زنگ سپرد

زبان هرزه‌دارایم به هرزه گفتاری

محبت من و تو خانه‌زاد یک صد‌فند

نه هر صدف صدف لجه وفاداری

روا مدار که این آبدار گوهرها

شکسته گردد ز آسیب سنگ قهاری

قسم به قاسم ارزاق و رازق دادار

که ختم گشته بر او رازقی و داداری

به عزت تو که در بارگاه رد و قبول

عزیز مصر وفا گشته از نکوکاری

به عقل لاشه مزاجم که در عروج ونزول

بالی جهل فتد با همه سبکباری

که هر چه رفت مرا بر زبان ز جوش درون

تو آش چو حرف طلب ناشنیده انگاری

میانه من وتو خود برادری ازلی‌ست

خلاف حکم ازل گر کنی تو مختاری

به غایتی‌ست میان و من و تو یکرنگی

که هم تو خود گنه آمرز وهم گنهکاری

من از خجالت موج سراب عذر شدم

تو ابر لطفی وقت است اگر همی‌باری

هزار جرم به یک عفوت ار کرم سنجد

هنوز کفه عفوت کند گرانباری

تراست دوست به حدی که از هزار فزونست

که از هزار یکی را تو دوست بشماری

ولی به کعبه انصاف می‌دهم قسمت

که در خلوص عقیدت یکی چو من داری؟

همیشه تا که بود رسم عذر بعد گناه

به کام خلق تو بادا جهان غفاری

شمارهٔ ۳۷ - در تهنیت نوروز و مدح حسین‌خان شاملو

مقدم شاهد نوروز مبارک بادا

راست چون غره سال شهی و خاقانی

بر که؟ بر شاه دگر بر که؟ بر آن بنده شاه

کش بود فخر بدین پایه و ننگ از خانی

خان جم جاه فلک رتبه حسین آنکه گرفت

دولت از خاک درش منصب عالی شأنی

ای به نامت گل اقبال خراسان شاداب

راستی نام تو ابریست به از نیسانی

پیش ابر کف دریا منشت رود بهار

شکوه کرده مگر از آفت بی‌سامانی

قطره‌ای چند بر آن تشنه لب افشاند خرد

گفت آن چهره‌گشای کرم یزدانی

من ازین غافل و رفتم که کنم ز ابر بهار

ناگهم کشتی اندیشه بشد طوفانی

داورا دادگرا ای به هنر مدحت تو

داده کلک خردم را روش حسانی

منم آن مرغ بهشتی که به منقار کشم

خس و خاشاک ز صحن چمن روحانی

آشیان بندم تا طایر معنی از عرش

آید اینجا رهد از آفت سرگردانی

چارده سال فزونست که در مدحت تو

کرده‌ام همچو مه چارده نورافشانی

همه ز اکسیر ثنای تو نفس کردم رنگ

همه بر گلشن مدح تو شدم دستانی

کیمیایی ز مدیح تو به دست آوردم

ساختم مغربی خود ز شب ظلمانی

فکرتم چون گل خورشید نه خودروی گلی‌ست

کرده لطف تو درین مزرعه تخم‌افشانی

دست صبح آبله دیده‌ست ز خورشید که کرد

در زمین دل صادق نفسم روحانی

تار و پود سخنم رشته جان خردست

این سخن را همه دانند تو هم می‌دانی

گر بسیط سخن قدس طرازی بندی

معنی از پرده برون نامده از عریانی

نه خطاییست سخن تا نفس آهسته زنم

دعوتم هست ز سر تا به قدم برهانی

پیش ازین دوخته بودند ز دیبای سخن

بر در معنی صد حله همه سحبانی

لیک چون تخته مدح تو بر آن حله نبود

همه معنی قمری کرده سخن کتانی

عاقبت شیوه خیاطی ازین نادره حسن

داشت دوران به من از همت تو ارزانی

حله‌ای دوختم از مدح تو بر وی صد نقش

حله‌ای جیب افق کرده بر او دامانی

گر ازین دوختمی مصحف معنی بودی

همچنان در حرم جوهر کل زندانی

چندازین لاف سرایی همه اقبال تو بود

هر چه در آینه ناطقه شد جولانی

از لب دولت تو هر چه شنیدم گردد

همچون طوطی بر آیینه روایت خوانی

هر چه بر روی معانی ز نفس یافته‌ام

اینک آورده‌ام ار رد کنی ار بستانی

گر پسندی خردم در حرم حسن قبول

در سجود تو فراموش کند پیشانی

ور معاذالله نپسندی این جنس کساد

همه بر قافله عرش شود تاوانی

تاکه در مه سر سال آورد از خلد به بام

ساعت سعد ترا روی مه کنعانی

باد هر ساعت عمرت ز نکویی زآن‌سان

که برد دل ز کف دولت جاویدانی

شمارهٔ ۳۸ - اخوانیه

ای صبا در شمیم سنبل و گل

غوطه زن چون بهار روحانی

پس از آن رو سوی دیار کرخ

آن به خوبی بهشت را ثانی

آسمان‌وار از طریق نیاز

بوسه زن آستان سلطانی

ور در آن بارگه دهندت بار

اندر آ آن چنان که می‌دانی

پای تا سر زبان برای ثنا

همه تن بهر سجده پیشانی

دم عیسی به وام گیر و بکن

درخور مسندش ثنا خوانی

چون طرازی ثنا چنان بطراز

که کند انجمن گلستانی

پرده ساز را بلند مساز

کن سبک روح نغمه‌افشانی

گوش اقبال را مباد کند

نفست رنجه از گرانجانی

گوی کای نو‌بهار دولت را

خاک ملک تو ابر نیسانی

وارث تخت و تاج جمشیدی

صاحب خاتم سلیمانی

ابرش آفتاب نعل تو را

صبح اقبال کرده میدانی

تو مسیحای دولتی زان‌رو

زنده شد از تو رسم سلطانی

سلطنت با هر آن که جز تو بود

راستی یوسفی است زندانی

بر فصیحی که کاسته تن او

کرده در چشم مرگ مژگانی

رشحه خامه‌ات چو اشک نیاز

کرده آب حیات افشانی

کبککی کارمغان فرستادی

ای تو اقلیم جود را بانی

خاک خون خورده شهید ترا

داد جان باوجود بی‌جانی

لیک آشفته خاطرم را داد

غوطه چون زلف در پریشانی

که کبابش کنم بر آتش دل

پس برم جوع را به مهمانی

یا هم اندر تنور سینه چو داغ

نهمش بهر درد بریانی

هیمه کاش آنقدر فرستادی

کرمت ای تو حاتم ثانی

که بدان کردمی کباب آن را

رستمی زین مضیق حیرانی

سخنم گرچه برهنه است مرنج

زیور شاهدست عریانی

می‌توانی گرش تو بپسندی

که لباسی بر آن بپوشانی

ور به نازک دلت گران آید

ای دلت را نشاط ارزانی

وافرستش به سوی من که کنم

چون زبانش به کام زندانی

ور به یک مشت خس نمی‌ارزد

که بدانش چو من بسوزانی

جود خود را بگوی تا سوزد

چون منش ز آتش پشیمانی

شمارهٔ ۳۹ - ماده تاریخ دیگر

ای نسخه کارگاه مانی

فهرست کتاب کامرانی

چون کعبه سرآمد زمینی

چون مهر چراغ آسمانی

نی شاهدی و چو شاهد شوخ

هر لحظه کرشمه می‌فشانی

بر پیکر تو ز بس لطافت

ترسم که کند صفا گرانی

فرزند عزیز آفتابی

او پیر شد و تو نوجوانی

می‌زیبد اگر کنی به خورشید

در کفه روشنی گرانی

در ساحت قدرت آسمان را

آورد زمین به میهمانی

چون دید شکوه حضرت تو

بوسید زمین به پاسبانی

در جوف تو خضر کرده پنهان

سرچشمه آب زندگانی

تا ساحت مسند خراسان

یابد ز تو عمر جاودانی

نی ز آب و گلی که روح پاکی

در پیکر خاک تیره‌جانی

رضوان گویی به ما فرستاد

قصری ز بهشت ارمغانی

نی‌نی که بهشتی و از آن شد

تاریخ بهشت کامرانی

شمارهٔ ۴۰ - در تقاضا

ای آن که ز نور صبح چراغت

افروخته شد چو از حیا روی

افروز چراغ عیش ما را

ز آن تازه گیای آشنا روی

زآن جوهر آشنا که آمیخت

با هر نفسی چو با صبا بوی

صد گل چمن دماغ را زوست

چون سنبل زلف دوست خودروی

ز آن شعله که هر خرام دودش

دارد لب زمزمی ثناگوی

آویزد گرد عارض حسن

صد حلقه زلف عنبرین بوی

ز آن سینه عاشقان که آهش

از بس که گرفته با ادب خوی

در زمزم صدق آورد غسل

و آن گاه به سوی لب نهد روی

شمارهٔ ۴۱ - تقاضا

ای آنکه ز نور حق چراغت

افروخته شد چو از حیا روی

افروز چراغ عیش ما را

زآن تازه گیاه آشنا روی

زآن جوهر آشنا که آمیخت

با هر نفسی چو آشنا روی

صد گل چمن دماغ را رست

چون سنبل زلف دوست خودروی

زآن شعله که هر خراش دودش

دارد لب زمزمی ثناگوی

آویزد گرد عارض حسن

صد حلقه زلف عنبرین‌موی

زآن سینه عاشقان که آهش

از بس که گرفته با ادب خوی

در زمزم صدق آورد غسل

وآنگاه نهد به سوی لب روی

ترکیبات

شمارهٔ ۱ - در منقبت علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌السلام : هر چند که من شعله افسرده عیارم

شمارهٔ ۲ - در منقت علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌السلام : ناله را بهر تگ و پو چو کمر بربندم

شمارهٔ ۳ - در تهنیت نوروز و مدح حسین‌خان شاملو : ساقی بیا و از میم آشفته حال کن

شمارهٔ ۴ - ساقی نامه و مدح حسین‌خان شاملو : ساقیا آن قدح نور بیار

شمارهٔ ۵ - تهنیت نوروز و مدح حسین‌خان شاملو : خیز تا رقصیم چون موج تهی رو در سراب

شمارهٔ ۶ - بث‌الشکوی و مدح بهاء‌الدین : باز عشقم به کین جان برخاست

شمارهٔ ۷ - در منقبت سلطان ابوالحسن علی بن موسی‌الرضا علیه‌السلام

شمارهٔ ۱ - در منقبت علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌السلام

هر چند که من شعله افسرده عیارم

در خرمن خود سوخته از باد بهارم

بی‌خنده گل بس که تر‌شروی نشستم

صفرای چمن بشکند از ناله زارم

هر لخت تنم مرثیه بخت جوانیست

گویی که در‌ین دخمه ستان لوح مزارم

در پرده دل آتش اندوه کنم صاف

و آنگه کنمش اشک و به مژگان بسپارم

زان پیش که بارم گهر از گلبن مژگان

چینند گل حوصله دامان و کنارم

رنجیده ز هم چشمی داغم گل خورشید

کاندود به صد قیر رخ رونق کارم

از داغ جگر شانه‌کش طره آهم

وز بخت سیه پردگی زلف نگارم

بی‌پرده اگر جلوه کند بخت سیاهم

بر مردمک از رشک کشد تیغ نگاهم

من کیستم آن بادیه‌پیمای فنایم

کاواره کند قافله را بانگ درایم

چون باغ غم افسرده شود دیده ابرم

چون داغ جگر غنچه شود باد صبایم

در پیکر ماتم نفس بازپسینم

میرند شهیدان اگر از پای درآیم

غم پاشدم از خنده چو در خنده نشینم

خون جوشدم از ناله چو در ناله درآیم

طوفانست گره در دل هر قطره اشکم

آه ار گرهی از دل اشکی بگشایم

از روزنه دیده موری ز ضعیفی

آهسته‌تر از پرتو خورشید درآیم

کونین دو نقش‌ست که چون در نگشودند

توفیق کلیدانه ستد از کف پایم

ما خانه خرابان سر زلف نگاریم

کاری به خرابات و مناجات نداریم

گوش هوسم، پند ز گفتار نگیرم

تعلیم علاج از لب بیمار نگیرم

آورده‌ام از مصر وفا نکهت یوسف

قیمت بجز از ناز خریدار نگیرم

نه بلبل صبحم مزه ناله شناسم

برگ گل خورشید به منقار نگیرم

مضرابم و این طرفه که جوشد ز رگم خون

یک لحظه اگر خون ز رگ تار نگیرم

آیینه نازم ز تب یاس گدازم

یکدم اگر از آهی ژنگار نگیرم

تمثال نیازم گل بختم نشود وا

تا بوس نشاطی ز لب خار نگیرم

نظاره به دل دزدم و خونابه فروشم

آنجا که بها جلوه دیدار نگیرم

ور جلوه دیدار شبی بزم فروزد

شمعی به میان آید و نظاره بسوزد

کو حوصله تا بند نهم بر نظر خویش

وین شعله کنم صرفه برای جگر خویش

در راه وفا قافله اشک نیازم

هم پی سپر خویشم و هم راهبر خویش

در بزم وفا سلسله طره یارم

هم پرده خویشم من و هم پرده در خویش

هر شعله جانسوز که از بال فشانم

سازند ملایک همه را حرز پر خویش

زنجیر نهم بر سر و بر پای نهم داغ

از هم نشناسم ز جنون پا و سر خویش

در دیده طوفان بلا سوخته اشکم

بر چهره امید که جویم اثر خویش

در سینه گرداب جنون گم شده موجم

از ساحل دریای که پرسم خبر خویش

ما گم شدگانیم و جنون پی سپر ماست

گمراهی جاوید حریف سفر ماست

افسوس که رنگ گلم از باد خزان ریخت

خاکستر شبنم به سر بخت جوان ریخت

شب تا به سحر بر رمه‌ام گرگ کمین داشت

تیغ کرمی تند شد و خون شبان ریخت

این ابر بهاری ز کجا بود که از لطف

بر آتشم آب از دم شمشیر و سنان ریخت

گل بود ز دل تا لبم از موجه خوناب

پای نفس از جای شد و ساغر جان ریخت

در سینه شکاف افکنم و سیل بریزم

پیداست که چند از مژه‌ای اشک توان ریخت

مشتی نفس سرد دلم داشت ذخیره

شب سینه به تنگ آمد و در پای فغان ریخت

از روشنی دیده غبار در شه را

نشناخته از دیده خونابه فشان ریخت

شاهی که از‌و یافته اورنگ شهی زین

سلطان علی موسی جعفر شه کونین

ای ناطقه این جلوه افضال مبارک

وی بحر هنر موجه آمال مبارک

این نادره پرواز که بی‌جنبش بالست

مرغان ترا بر حرم این بال مبارک

آیات کمال دو جهان منقبت اوست

بر نام تو این خطبه اقبال مبارک

معنی نشنیدم که در آن لفظ شود گم

این طرفه گهر بر صدف قال مبارک

نعتش نمکین نقطه پر‌گار کمالست

بر چهره خورشید تو این خال مبارک

بر جوهر اول دم مدحش بدمیدی

این روح قدس بر تن تمثال مبارک

خورشید ثنا رفت به بیت‌الشرف خویش

بر شهر سخن غره این سال مبارک

فال نقطی می‌زند از کلک تو خورشید

خمیازه‌کش جاه ترا فال مبارک

هر موی تو عید هنری سایه‌نشین داشت

شد جمله ز نعت شرف آل مبارک

ای شانه‌کش طره نعت تو زبانها

وی دانه‌کش خرمن مدح تو بیانها

نعت تو شها ناسخ آیات عذابست

با نعمت تو دوزخ سخن آتش و آبست

ظلم از غضبت دیده به مسمار مژه دوخت

ور ز آنکه گشوده‌ست ز خمیازه خوابست

بر روی هم آراید اگر خصم صف کین

همچون صف مژگان به نگاه تو خرابست

چون نقش کنم بر ورق از پرتو معنی

گویی که رقم کرده به آب زر نابست

پرواز کند حرف ز کلکم سوی نامه

از بس به ره منقبتت گرم شتابست

آنجا که شود موجه‌فشان بحر کمالت

مانا که کمال دو جهان عین سرابست

ای خطبه سلطانی کونین به نامت

وی عرش برین سایه‌نشین در و بامت

ای طور شبستان ترا تازه ندیمی

نه پرده چرخ از حرمت کهنه گلیمی

خاک در تو تربیت عرش برین کرد

چونان که کسی تربیت طفل یتیمی

هر شمع از‌ین وادی ایمن سره نخلیست

هر جلوه شمعی دیت خون کلیمی

خورشید سراسیمه دود تا در مشرق

گر شعله شمعی طپد از موج نسیمی

فردوس به عذر آید و لطفت نپذیرد

گستاخ اگر باد رود پیش شمیمی

خدام تو هر یک چو کلیمند در‌ین طور

ای کعبه در‌ین کوی چو من تیره گلیمی

کاهند الف‌وار و ز اعجاز نمایند

اسرار جهان را همه در نقطه جیمی

شیخ حرم قرب و مرید دل خویشند

فیض دو جهانند و در آب و گل خویشند

امشب شب عیدست و مرا روز سیاهست

عزم سف نعش مرا سوی هراهست

امشب ز جگر تا مژه‌ام اشک وداعست

فرداست که این مائده‌ام توشه راهست

امشب نگهم را نفس بازپسین‌ست

فرداست که یک یک مژه تابوت نگاهست

تا مهره گردون نفس سوخته چون دود

بنشسته از‌ین ماتم در شعله آهست

ای معتکفان حرم قدس نگاهی

بر کار من خسته که پر حال تباهست

چون موج مخندید کز‌ین چشمه رحمت

بر‌بست فلان رخت و همان نامه سیاهست

بر زخم من الماس مپاشید که عذرم

صد مرتبه روشن‌تر از آیینه ماهست

من ابر سیه کارم و این مرحله خورشید

زین مرحله‌ام زود شدن عذر گناهست

ایمان فصیحی‌ست درت جان فصیحی

رفتم من و بی عیب شد ایمان فصیحی

شمارهٔ ۲ - در منقت علی‌بن موسی‌الرضا علیه‌السلام

ناله را بهر تگ و پو چو کمر بربندم

اول از شش جهتش راه اثر بر‌بندم

اضطرابم چو به دریوزه دیدار آرد

روم از رشته جان بال نظر بر‌بندم

زخم بر دل خورم و مضطربش بگذارم

مرهم حوصله بر جای دگر بر‌بندم

جگر از برق تجلی شود ار چشمه نور

آب آن را همه در جوی نظر بر‌بندم

در نظر ار تب حرمان شود آتشکده سوز

برم از دیده و در نار جگر بر‌بندم

دزدم از زلف هوس جان گران جانان را

به فسون بر نفس مرغ سحر بر‌بندم

پاره‌ای معجزه از طره غم وام کنم

برقع شب به رخ شاهر خود بر‌بندم

بعد از آن پرده رخسار خیالت گیرم

نسخه مردمک دیده ز خالت گیرم

دیده را چون حرم روی نکوی تو کنم

بگدازم نگه و پرده روی تو کنم

چون صبا سوی گلستان جمالت از رشک

بی‌مشام آیم و تن نافه بوی تو کنم

شوق هر موی مرا قبله‌نمایی آموخت

لیک کو حوصله تا روی به سوی توکنم

گر به سودای تو بر خلد تجلی گذرم

تا در آن آینه نظاره روی تو کنم

بر گل و سنبل آن باغ فسونی بدمم

همه را شیفته آتش خوی تو کنم

عشقم آتشکده‌ای کرد و به هر دل که رسم

شکوه ز افسردگی جام و سبوی تو کنم

مشت خاکسترم و باد به هر جا بردم

سجده شکر پریشانی موی تو کنم

شعله طور نداند شرف گوهر ما

ورنه پر‌نور کند جیب ز خاکستر ما

از ادب نیست که گرد سر قاتل گردم

غسل در خون کنم و گرد سر دل گردم

هر سر موی مرا خنده زخمی هوس‌ست

چون به یک زخم در‌ین معرکه بسمل گردم

بگشاییدم تعویذ خرد از بازو

سحر عشقم مگذارید که باطل گردم

دیده زخم مرا دجله‌‌ فشان مگذارید

بحر دردم مپسندید که ساحل گردم

شوقم آموخت فسونی که چو محمل برود

آفتابی شوم و سایه محمل گردم

ور کشد ناقه زمام از کف ره‌پیمایی

نو بهاری شوم و ساحت منزل گردم

سوخت رسوایی‌ام اندر چمن خنده گل

چند گه پردگی صوت عنادل گردم

من و نومیدی جاوید به هم بنشینیم

دو سه روزی به مراد دل غم بنشینیم

این دو ویرانه که آباد به خون جگرست

قدمی چند از آن منزل دل پیشترست

دیده زین باغ میالای که هر غنچه او

قدری خون فسرده‌ست که بر نیشترست

آن گلی کز پی نظاره او دیده شکفت

پاره پرتوش از نور نظر بیشترست

و آنچه در حوصله چشم تماشا گنجد

همه اسباب پریشانی نور نظرست

ای خضر چشمه حیوان به هنر نتوان یافت

ورنه هر شعله در آتشکده گنج هنرست

چه هنر خود به از‌ین نیست که در باغ طلب

هر خس از تربیتش طور وفا را شجرست

هفت دریای سپهر ار بشود خشک چه باک

عشق ما دربدر موجه بحر دگرست

در دریای عبودیت و معبود فنا

ید بیضای امامت علی بن موسا

غسل تقدیس کن ای ناطقه در چشمه نور

پس به سر کن چو قلم در حرم نعت عبور

تازه کن بیعت ایمان چو زمدحش هر حرف

لب توحید گشاید به نوای منصور

نی‌خطا کرده‌ام این کار به بازوی تو نیست

گر نفوس ملکی جمله بگیری مزدور

می‌توانی که کنی آیت نعتش تفسیر

ظرف هر نقطه اگر گیرد یک دریا نور

عقل مدهوش نداند مزه مدح ترا

محک نور تجلی نشود جوهر طور

از دلم پرس که تا طره مدح تو گرفت

هر شکن زلف سخن راست بهشتی معمور

چون رود بر فلک مدح تو فکرم از شرم

نور بگدازد بر دیده خورشید شعور

من نگویم که خداوند تویی در دو سرای

لیک مدح تو بود محمدت بار خدای

ای سرا‌پرده تو ترجمه عرش اله

سجد[ه] پرواز کند سوی حریمت ز جباه

شاهدان حرم قدس به ذوق عفوت

رخ توفیق بیارایند از خال گناه

زیب رخساره خورشید شفاعت گردد

هر که چون زلف به عهد تو بود نامه سیاه

ادب ار رخصت نظاره این طور دهد

دیده پیش از نگهش بوسه زند بر درگاه

چشم چون بازکنی تا به حریمش صد جای

دامن از دیده جبریل کشد نور نگاه

ور از‌ین در هوسم جانب فردوس برد

هم ز پیش مژه نظاره بگرداند راه

گفتم از بحر ثنای تو گهر جوی شوم

در بر و دوش خرد سوخت ز بیم تو شناه

ای که آب طرب از چشمه غم بگشایی

یاد ما کن چو در گنج کرم بگشایی

سرورا طبع فصیحی چو کند نعت تو ساز

خامه از شرم ثنای تو درآید به گداز

ادب از بیم تو در لجه خون غوطه زند

چون به مدحت لب جبریل شود وحی طراز

کنگر مدح تو از بس که بلندست شود

در فضایش پر اندیشه تهی از پرواز

بس که پیچد به خود از حیرت کوته‌دستی

غیرت زلف بتانست کمند اعجاز

من کجا حوصله نعت طرازی ز کجا

ای تب عجز به یک شعله زبانم بگداز

معجزه طبع کسی منقبتت را شاید

کش بود هر نقط آبستن صد گلشن راز

غم برای خسم از شعله کفن می‌دوزد

که مگر دور کند چرخم از‌ین گلشن‌ باز

لیک حاشا که تواند بردم زین گلشن

همه صرصر شود ار این فلک شعبده فن

شمارهٔ ۳ - در تهنیت نوروز و مدح حسین‌خان شاملو

ساقی بیا و از میم آشفته حال کن

مغزم ز ترکتاز طرب پایمال کن

ز‌ آن آفتاب‌منش جرعه‌ای بریز

در جام لطف و بدر غمم را هلال کن

خمیازه‌های مهر به یک جرعه آخرست

بیچاره را شکسته سفالی خیال کن

با نو بهار دوش به دوش آی در چمن

بر بلبلان کرشمه گل را و‌بال کن

در باغ بزم موسم پرواز جام شد

بر پیکرش نسیم شو از موج بال کن

بر ما ستم‌کشان که حرامست عافیت

صاف نشاط را دو سه روزی حلال کن

می بهر دیگران همه در جام جم بریز

چون دور ما رسد قدری در سفال کن

ما خاک مشربان حریم محبتیم

گردیم و پا‌شکسته دامان عزلتیم

بر‌خیز تا زنیم صلا مهر و ماه را

خاور کنیم مغرب بخت سیاه را

ز آن می که چون به جام رود گوید آسمان

یوسف به دلو مهر بپیمود چاه را

گردد ز رشک غنچه گل جام تا کند

محروم از نظاره او باده خواه را

ز آن می‌که چون ز شیشه به سیر قدح رود

گم سازد از نشاط به هر گام راه را

بیخود به نیم جرعه تماشا بیفکند

صد جا ز دیده تا سر مژگان نگاه را

آن یادگار کوثر همت که پاک شست

از طبع کهربای طمع ذوق کاه را

آن می که گر به نامه جرمش رقم کنند

رضوان وکیل خلد نویسد گناه را

گستاخ چون کرشمه و خوشخوی چون حیا

آرد به پا‌ی‌‌ بوس گدا فرق شاه را

مستان کبریای درش منفعل شوند

روبند اگر به بال ملک سجده گاه را

تا کی ز حرف شاه و گدا کام تر کنیم

مطرب بیا که نغمه مستانه سر کنیم

نوروز مهمان شده امشب بهار را

بیدار کن ز خواب به مضراب تار را

دی داد آفتاب سراغ از لب مسیح

در ناخن تو مرهم جان فگار را

بی ناله تو گر همه گیسوی دلبرست

از روی عیش دور نسازد غبار را

دل می‌برد نوای تو گویی نهفته‌اند

در پرده‌های ساز تو روی نگار را

خاصیت ثنای تو در دست طبع من

مضراب ساخت خامه معنی نگار را

بگشا لب سرود که فرصت غنیمت است

ناگه کسی خبر نکند روزگار را

بیتی ز ناله ده و صید روح کن

آموز از کرشمه ساقی شکار را

از بلبلان نغمه‌سرا باغ دلبرست

بی‌ناله ورنه گلشن و گلخن برابرست

عیش و نشاط بی گل و سنبل کدورت است

خاصه کنون که ملک هری رشک جنت است

ز آب و هوای این سره ملک است فیض گیر

گر نار ایمن است و گر خاک تبت است

کلکم به سهو روضه رضوان رقم زدش

این باغ را بدان چمن آخر چه نسبت است

این در به روی معصیت و زهد بسته نیست

و آن در مقفل است و کلیدش عبادت است

خاکش چنان به ذوق که چون لاله گل درو

اقلیمی از قلمرو داغ محبت است

در زلف شاخ روی عروسان گل به دی

رخشد چو شب چراغ که در کان ظلمت است

از بس گلش به آب نزاکت سرشته‌اند

گوش گلش ز ناله بلبل جراحت است

خاکش ز پای نقش نگیرد چو سطح آب

برهان این کمال کمال لطافت است

این خاکدان به دولت خانست این چنین

خود کیمیای خاک ز اکسیر دولت است

خان زمین امان زمان امن آسمان

مسند‌نشین ملک خراسان حسین‌خان

ای آفتاب سایه‌نشین جلال تو

دولت نموده صید دو عالم به بال تو

تو ظل پادشاهی و شه ظل ایزدست

اینک دلیل مملکت بی‌زوال تو

مهلت بس است رخصت ایام ده که سوخت

دوزخ در انتظار تن بدسگال تو

دادن ز باد ثروت روغن چراغ را

یک معجزست از کف دریا نوال تو

شستن به آب خال سیاهی ز روی بخت

یک موجه است از لب کوثر مثال تو

نوروز آیدت سر هر سال تا کند

نوروز خویش بر رخ فرخنده‌فال تو

حجاب را بگو که دهندش چو چرخ بار

تا آید و نظاره کند بر جمال تو

آن هوشمند را که خرد تاج تارک‌ست

داند که دیدن رخ دولت مبارک‌ست

تا هست روزگار ترا بخت یار باد

بخت ترا عروس ظفر در کنار باد

تا در زمانه قاعده نو‌بهار هست

باغت ز آب و رنگ بهار بهار باد

آن کس که سایه‌پرور بخت بلند تست

بر تو سن مراد چو بختت سوار باد

و آن کس که دست کشت ولای عدوی تست

همچون سر عدوی تو پامال دار باد

هر نطفه‌ای که در رحم آفرینش است

در آرزوی خدمت تو بی قرار باد

و آنگاه تا رسند به خدمت یکان یکان

ارکان قصر دولت تو پایدار باد

کلک ثنا طراز فصیحی به دولتت

تا آن زمان به مدح تو گوهر نگار باد

نی‌نی که در دو کون همین است کار من

شاهد بس است خامه معنی نگار من

من کیستم ز هرزه‌درایان سبک‌سری

ز آشوب زلف تفرقه مجنون ابتری

ز آسیب سنگ حادثه بشکسته بیضه‌ای

در بیضه شکسته همی مرغ بی‌پری

نی قوت کشیدن قوتم ز خرمنی

نی‌ طالع رسیدن شیرم ز مادری

گاهی به چاه نثر کنم حبس یوسفی

گه در مضیق نظم کنم بند کوثری

پاشم چمن چمن گل معنی به پای لفظ

شریان فکر را چو گشایم به نشتری

بندم بر آفتاب معانی ز حسن طبع

مشاطه‌وار از شب الفاظ زیوری

کاوم به نیش ناخن اعجاز حرف را

پنهان کنم در آن به هنر بحر گوهری

از من نهال ناطقه شد میوه‌دار و من

هستم زمانه را به مثل نخل بی‌بری

نشناخت گر زمانه مرا صاحبم شناخت

نی‌ صاحبم که صاجب تخت سکندری

پرواز روز تا بود از بال صبح و شام

بر فرق بنده سایه خان باد مستدام

شمارهٔ ۴ - ساقی نامه و مدح حسین‌خان شاملو

ساقیا آن قدح نور بیار

آن چراغ دل منصور بیار

آن شفای تن رنجور بده

کیمیای دل معمور بیار

جرعه‌ای در قدح خاور ریز

محک حوصله طور بیار

سرو نو خاسته خلد تویی

روی آراسته حور بیار

صاف‌تر از نفس عیسی کن

گرم‌تر از دم منصور بیار

که بهار آمد و نوروز رسید

عیش با طالع فیروز رسید

آن می‌ صاف که با صوفی روح

یافت در خلوت یک شیشه فتوح

می‌توان کرد ز یک ‌پر تو آن

در دل تیره شب هجر صبوح

از فروغش شده بی‌منت چشم

در گلزار تماشا مفتوح

ساقیا زان گهرین جام کزوست

غرقه بحر ادب کشتی نوح

جرعه‌ای بخش کز اسباب جهان

جگری دارم و آن هم مجروح

روزگاری‌ست که ماتم زده‌ایم

چون سر زلف تو بر هم زده‌ایم

نو‌بهارست و چمن جلوه‌فروش

گل و بلبل همه در جوش و خروش

ابر در گریه و گل را ز نشاط

دهن از خنده رسد تا بر گوش

نگه از ذوق چنان رفته ز خویش

که کشندش مژه‌ها دوش به دوش

مطربا سینه تاری بخراش

بلبل باغ نشاطی بخروش

ناله‌ای کن که چو گل مستان را

خون دل جوش زند تا بر دوش

زنده کن تار به مضرابی چند

که رگ مرده بود تار خموش

دو جهان را به نوایی مستان

ناله‌ای را به دو عالم مفروش

خوش هراتی‌ست حزینم مپسند

طرفه فصلی‌ست بزن راهی چند

این چه فردوس طرب فرجام است

که در آن خاک سیه گلفام است

چون سموم از غم او باد بهشت

رنجه دایم ز تب سرسام است

بی سبب مرغ صفیری زد دوش

که مهین جنت دنیا شام است

باغ زد خنده که ای خام‌نوا

آخر این چه دم بی‌هنگام است

در هری دم زدن از خوبی شام

سجده در کعبه بر اصنام است

بیش از این نیست به هم نسبتشان

که هری صبح بود آن شام است

آن ولی شام غم دوران است

وین صبوح طرب ایام است

خاصه امروز که از دولت خان

صاف عیش ابدش در جام است

خان جم جاه فلک قدر حسین

ای ز عدل تو خراسان با زین

ای جهاندار جهانگیر مدار

مهر عدل تو فلک را معمار

ای جهان از تو همه دم نوروز

وی هرات از تو همه روز بهار

دوش با دست تو همت می‌گفت

کای ترا ابر سخا دریا بار

آفتاب فلک جودی لیک

اینقدر گرم مشو در ایثار

گر همه خود کف خاکیست جهان

دیده دشمن خان راست بکار

لجه دست تو زده موج عتاب

کای تنک مایه ز خود شرم بدار

تهمت دیده بر آن قوم مبند

که ندانند ز هم لیل و نهار

کوری دیده خفاشان را

خصمی مهر بود آینه‌وار

تا بود انجمن کون و فساد

دهر بی شاه و هری بی تو مباد

شمارهٔ ۵ - تهنیت نوروز و مدح حسین‌خان شاملو

خیز تا رقصیم چون موج تهی رو در سراب

کز طرب در ساغر گل می‌تپد رنگ شراب

ساغر می‌ موج‌خیز عشرت‌ست ای آسمان

برکناری رو که هست اینجا هدر خون حباب

بس که یک رنگند مستان بزم گویی یک گل است

کز نسیم فیض بشکفته‌ست بی سعی سحاب

یک دم ار ساقی کشد دست کرم در آستین

جام خود در گردش آرد همچو جام آفتاب

باد نوروزی ز مصر آورد بوی پیرهن

عصمتش بر رخ فرو هشت از گل سوری نقاب

تا جمال یوسفی در جلوه آید در چمن

کز فروغش شاهدان باغ را پوشد ثیاب

چشم یعقوب‌ست گویی ابر کز اشک نیاز

هر چه بد جز نقش یوسف در چمن دادش به آب

بس که روشن شد چراغ بینش از فیض بهار

ناله بلبل توان در گوش گل کرد انتخاب

رنگ و بوی گل چنان در خاک گلشن کرد اثر

کاب گلشن می‌دهد در ذایقه طعم گلاب

من غریق موج‌خیز اشک وز جوش طرب

خنده می‌ریزد به جای اشک از چشم سحاب

ما گلستان زاده‌ایم اما نصیب ما غم است

بر خلایق عید و نوروز است و بر ما ماتم است

صبح خیزان باز می در ساغر جان ریختند

کفر را می‌ساخته در جام ایمان ریختند

چون صبا بستند احرام سر زلف صنم

صد پریشانی بر آن زلف پریشان ریختند

بود‌شان در دل ذخیره صد گریبان چاک غم

در چمن رفتند و در جیب گلستان ریختند

جانشان از تنگ چشمی با تهی دستی نساخت

باز از گل چیده بر طرف گریبان ریختند

کشتی دامانشان چون طاقت طوفان نداشت

بحر را یک قطره کردند و ز مژگان ریختند

بر لب گل برد فیض نو‌بهار [و] خنده ساخت

آنچه این آشفتگان از دل به دامان ریختند

دل درون سینه‌شان از عافیت رنجور بود

لخت لختش کرده بر نیش مغیلان ریختند

این زمان آن لختها را بی‌غمان گل خوانده‌‌اند

ناله‌های زارشان را بانگ بلبل خوانده‌اند

پاکبازان بر بساط عشق پی گم کرده‌اند

خون دل را بر لب همت تبسم کرده‌اند

غم تصور کرده از مستی زبان را خورده‌اند

وز سر هر موی در طوری تکلم کرده‌اند

کشته‌اند از دود آهی شمع انجم را و باز

مشت اشکی بر سپهر افشانده انجم کرده‌اند

پا نهادستند هم بر فرق خود چون دایره

کعبه در دنبال بود از رشک پی گم کرده‌اند

ره شتابانند اما نعل وارون می‌زنند

صورت نا‌مردمی را نام مردم کرده‌اند

سر این میخانه زین ژولیده مویان پرس از آنک

هوش افلاطون نداند آنچه در خم کرده‌اند

رحمت محضند اما در جهاد کام خویش

تیغ کین را صیقل از خون ترحم کرده‌اند

بی‌نوایا‌نند اما گنج‌داران غمند

تیره روزانند اما آفتاب عالمند

مرحبا ای صاحب اقلیم خاور مرحبا

مرحبا ای پادشاه هفت کشور مرحبا

غربت یکساله رنگت را چو زر کرد از ملال

مرحبا ای آب و رنگ چهره زر مرحبا

راز هفت اقلیم اندر جبهه تست آشکار

مرحبا ای نسخه جام سکندر مرحبا

مرحبا ای جوهرت در گوش گردون گوشوار

ای بهین نام بتان ماه‌پیکر مرحبا

مرحبا ای از فروغت دیده بی‌ آب دهر

با همه بد گوهر‌یها رشک گوهر مرحبا

مرحبا ای از تو شمع مرده نور پیر‌زن

چون چراغ منظر سلطان منور مرحبا

مرحبا ای مرغ زرین بال این هفت آسمان

ای ز تو صبح جهانگیر آتشین پر مرحبا

ساحت بیت‌الشرف باز از تو زیب تازه یافت

مرحبا ای آبروی هفت منظر مرحبا

مرحبا ای مقدمت بر همگنان فرخنده باد

خاصه بر خان جهانگیر مظفر مرحبا

مسند آرای خراسان خان عالی‌شان حسین

ای پرستاریت بر افلاک و انجم فرض عین

فصل نوروز‌ست و عالم خرم از فیض بهار

نی غلط عدل ترا شد عدل او آیینه‌دار

یک تبسم کرد لطفت شد طرب زانگونه عام

در بهار دولتت ای از تو دولت را بهار

کز دل رنجور مظلومان قوای نامیه

گل زند امسال بر طرف کلاه شاخسار

گلشن خلقت شمیمی داد گل را زانکه باز

سینه می‌مالد نسیم از خرمی بر نیش خار

داغ دل نایاب شد در عهد تو چندان که نیست

لاله در کوه و بیابان خراسان داغدار

وین زمان عشاق مفلس یک جهان جان می‌دهند

گر بدست افتد متاع داغ دل یک لاله‌وار

ابر لطفت را سفارش کن مبادا بسترد

از دل زار فصیحی نیز داغ مهر یار

ای جهان از عدل تو چون روی یار آراسته

وی ز فیض روزگارت روزگار آراسته

خسروا نزل بقا پیوسته در خوان تو باد

دولت و فیروزی و اقبال مهمان تو باد

جامه جاه ترا اقبال چین آستین

آفتاب سلطنت گوی گریبان تو باد

طره دولت که دایم شیوه او سرکشی است

چون جهان پیوسته سر بر خط فرمان تو باد

باغ رضوان کز سوادش خلد یک گل بیش نیست

دایما اندر تب رشک خراسان تو باد

شاهد نوروز کز وی روز عالم خرم است

یک گل خودروی در صحن گلستان تو باد

آفتاب بخت کز وی سلطنت را رنگ و بوست

غنچه پژمرده طبع باغ و بستان تو باد

ترسم آب روی جاهت ریزد ارنه گفتمی

نه رواق چرخ یک منظر ز ایوان تو باد

کامگارا روز تو چون بخت تو فیروز باد

هر شب از دوران تو بر آسمان نوروز باد

من کیم در سینه افلاک داغ ماتمی

نا‌شنیده از لب ایام نام مرهمی

سبزه‌ام تا بر‌دمیده از بهار گلخنی

گرد اندوهی نشسته از جبینم شبنمی

سبحه صد دانه‌ام در دست دل گر بگسلم

روزگارم یابدی هر سبحه در دست غمی

چشمه جان تنگ میدان شد ز بس از سیل غم

می‌توان انباشتن این چشمه را از شبنمی

چون ندارم نقش جنسیت به گیتی رنجه ام

کاشکی من هم چو گیتی بی مروت بودمی

دیو سانم کرد در شیشه سپهر شیشه رنگ

نطق من دست سلیمان سخن را خاتمی

گر یهودی طبع گردونم برنجاند رواست

زانکه هر لفظم بود از فیض معنی مریمی

لب فرو‌بندم از‌ین افسانه کاین خمیازه را

می‌کند آخر دوا ته جرعه جام جمی

آنکه ز آن میخانه اقبال فیض نشوه یافت

می‌تواند کرد ما را هم به جامی عالمی

تا بود یک جرعه در میخانه کون و فساد

دوستانت را دل از جام فراغت شاد باد

شمارهٔ ۶ - بث‌الشکوی و مدح بهاء‌الدین

باز عشقم به کین جان برخاست

از سرا‌پای من فغان برخاست

غم چنانم نشست در دل تنگ

که دویی از میانشان برخاست

این چه طوفان محنت‌ست که باز

سیل خونم ز دیدگان برخاست

ناله‌ای راه لب ندیده هنوز

از جهان بانگ الامان برخاست

شعله‌ای نا‌‌کشیده شوق هنوز

دود از ساحت جهان برخاست

ما غریبان خانه سوخته را

آتشی هم ز خانمان برخاست

دشمن جان تلخ‌کامان شد

آنکه هم از کنار جان برخاست

زیر پهلو چه سود رفتن از آنک

خسک از مغز استخوان برخاست

جرم صحرا نبود کا‌ین رمه را

گرگ از دامن شبان برخاست

نه که هم خویش گرگ خویشتنیم

طعنه بر دامن شبان چه زنیم

ما خود آتش‌زن روان خودیم

دوست با خصم و خصم جان خودیم

کوکب سعد دشمن خویشیم

اختر نحس دوستان خودیم

گر جهان جمله نو‌بهار شود

ما همان باد مهرگان خودیم

سر به سر رنج و محنتیم ولیک

بنده سر بر آستان خودیم

بار تهمت چه بر کسی بندیم

ما که خود دزد کاروان خودیم

گو فلک هم به کیم ما برخیز

ما که خود خصم خانمان خودیم

غایتش غیر خون دل نخوریم

دوسه روزی که میهمان خودیم

عاشقی چیست بی اجل مردن

خون خود را به آرزو خوردن

ما ملامت‌کشان مدهوشیم

زهر را خوشتر از شکر نوشیم

دیده چون خون‌فشان شود اشکیم

سینه چون ناله سر کند گوشیم

هر کجا شوق دیده ما نوریم

هر کجا عشق مغز ما هوشیم

در تن کائنات ما دردیم

که جگر خون کنیم و خاموشیم

خلق را در مصیبت دل خویش

به خروش آوریم و نخروشیم

عشق پرگار و ما چو دایره‌ایم

همه تن زیر بار او دوشیم

عالم از ما پرست و ما از ضعف

بر دل خویش هم فراموشیم

آتش هستی ار فرو میرد

همچنان ما ز شوق درجوشیم

نشئه‌ی جام ما ز فیض کسی‌ست

کو چو بحری و دهر همچو خسی‌ست

کیست آن مقتدای دنیی و دین

شهسواری به شاهراه یقین

کعبه فضل و قبله افضال

مجد دنیا و دین بهاء‌الدین

جز در آغوش همتش گیتی

ازلی با ابد ندیده قرین

پی تعویذ آیت رایش

گر کند بر نگین سپهر برین

قدرش آنجا که بارگاه زند

در فضای وی آسمان و زمین

چون لیالند در کنار شهور

چون شهورند در سنین

در مدحش زدم چو دوش خرد

بانگ برزد که هان فصیحی هین

تو و مدح جناب او هیهات

ور کنی فی المثل تصور این

این بعینه چنان بود که دهند

خانه کعبه را ز بت تزیین

تو دعایی بگوی تا گویند

قدسیان اندر آسمان آمین

تا بود این جهان کون و فساد

هستی روزگار بی تو مباد

این منم این منم بدین احوال

با دل وقف رنج و ملک ملال

بر دلم هر چه غیر غصه حرام

بر لبم هر چه غیر خنده حلال

عافیت گو مزن در دل ما

کو چنان شد ز درد مالامال

که به حسرت برون درماندند

غم هجران و آرزوی وصال

دوست از رخ فکند برقع ناز

ای پی پند ما تمام مقال

هین تماشا کن آن جمال آنگه

پند ما گوی اگر نگردی لال

وه چه حسن است این تعالی الله

که نمی‌گنجدم به چشم خیال

عارضی آن چنان که پنداری

آفریده‌ست ایزدش ز جمال

گر بود حسن این معاذ‌الله

پس کند روز و روزگار سیاه

شمارهٔ ۷ - در منقبت سلطان ابوالحسن علی بن موسی‌الرضا علیه‌السلام

ای دیده از فروغ جمال تو لاله‌زار

اندیشه از تصور حسن تو نوبهار

قومی که منکرند وجود بهشت را

بینند اگر جمال تو گرند شرمسار

تیغی کشیده غمزه شوخت که قدسیان

خوانند سرنوشت خود اندر وی آشکار

معمور گشته بس که به عهد تو ملک عشق

صد کاروان غصه ز یک دل کنند بار

بادا حلال دامن وصلت بر آنکه او

بندد نخست دست به خون جگر نگار

هر کو به سوی عشق تو آورد رو نخست

بنشاند مرگ را به سر کوی انتظار

در دور تو چو لاله به خون جگر کنند

هر کو نواله خواهد از خوان روزگار

آراست عشق نرگس مست تو هر طرف

بزمی که نیست ساغر‌ [و] پیمانه هوشیار

کشتی درین محیط که نامش محبت است

پوید ز موج خیز تباهی ره کنار

آری کسی ز بحر محبت کران ندید

آنجا کسی که غرق شد از خود نشان ندید

ای شمع عارض تو گل بوستان حسن

وی لعل جانفزای تو روح روان حسن

با عارض تو حسن همی عهد تازه کرد

چون تازه گشت از خط سبز تو جان حسن

چون هیچ اعتماد بر آن عهدها نداشت

خطی برین مقوله گرفت از زبان [حسن]

در آرزوی دیدن روی تو خاک شد

چندین سر نیاز بر این آستان حسن

دی می‌شدی و عقل همی در شگفت بود

کز خاک آفرید خدا این جهان حسن

می‌گفت اگر غلط نکنم آفریدگار

هم خود به جلوه آمد در بوستان حسن

بهر تو بود ورنه درین چار سوی طبع

کی می‌گشود بار صفا در دکان حسن

تا حسن بوسه داده رکاب جناب تو

روح القدس پیاده رود در عنان حسن

طالع نگشته و نشود زین سپس یقین

فرخنده کوکبی چو تو از آسمان حسن

ای سرو قامت تو حیات مجسمی

ای پایمال جلوه تو جان عالمی

ای غمزه تو غارت ایمان شیخ و شاب

وی خوشه‌چین خرمن حسن تو آفتاب

چشمی به خواب مرگ فراهم نیاید ار

از آفتاب طلعت خود افکنی نقاب

من محو در نظاره ولیک از هجوم شوق

دل در برم چو شعله سرا‌پای اضطراب

حسنت چه فتنه‌ای است که در روزگار او

بستند بر حواس ره کاروان خواب

عشقت چه کعبه‌ای‌ست که سقای او دهد

لب تشنگان بادیه را خون به جای آب

بی تو ز سوز سینه ز سیل سرشک من

گردد سراب دریا دریا شود سراب

رحمی وگرنه شکوه بر خضر می‌برم

ای اوفکنده غاشیه بر دوش آفتاب

کارواح قدسیان بپرستند از شرف

گر بر فلک روم ز دعاهای مستجاب

یعنی حریم مرقد سلطان ابوالحسن

معبود آسمان و زمین معبد زمن

ای کمترین پایه قدر تو لامکان

بر بام چرخ جاه جناب تو توأمان

در بارگاه جاه تو حاجب همی کلیم

در کاروان قدر تو جبریل ساربان

جاه تو عالمیست که چون بخت اندرو

تعیین نمی‌کند جهتی عقل خرده‌دان

ابعاد اگر پناه بدین عالم آورند

برهان سلمی نرسد بر فرازشان

شاید اگر ز پرتو رایت براوفتد

چون نام دشمنت ز جهان رسم امتحان

هر کس که شمع نطق ز مدح تو بر فروخت

گردد چو لوح ناطقه‌اش صفحه زبان

ز آن بارگاه جاه ترا بر زمین زدند

ای پایمال قدر تو هم کون و هم مکان

کز شوق طوف کعبه کوی تو یک نفس

تا حشر نگسلد ز هم ادوار آسمان

ورنه کمینه خادم این آستانه را

بی‌شبهتی مکان طبیعیست لامکان

زاسرار غیب یک سر مو آنکه آگهست

داند که حضرتش ز مکان هم منزهست

ای روضه‌ات گلی که بود خار او بهشت

فرخنده گلشنی در و دیوار او بهشت

طورست آستانت و دربان او کلیم

دارالشفاست کویت و بیمار او بهشت

خلدست پیش خاطر مهجور او جحیم

خارست زیر پای طلبکار او بهشت

آن کس که روی صدق نساید بدین جناب

مشتاق اوست دوزخ و بیزار او بهشت

و آن کس که یافت مرتبه خدمتش بود

دیده ز فیض نزهت دیدار او بهشت

گر فی‌المثل سموم درین روضه بگذرد

بندد شمیم فیضش در بار او بهشت

هر ذره [ای] ز خاکش نور مقدسی‌ست

خدمت درین جناب کجا حد هر کسی‌ست

خدام این حریم که بادا به کامشان

گیتی که شد ز روی تفاخر غلامشان

چون حاملان عرش درین روضه صف‌زده

یا‌رب کند سپهر سجود کدامشان

صید افکنان بیشه قربند در ازل

شهباز «لی مع الله» شد صید دامشان

خواند همی زمانه و بر خویشتن دمد

گنجد اگر به حوصله نطق نامشان

تقوی بدان مثابه که شویند هر شبی

خون شفق به سعی ز دامان شامشان

از دیده قطره‌قطره به دامانش افکند

گر در دل اندر آید یاد خرامشان

حفاظش آن گروه که از بس گرفت زیب

قرآن ز حسن شعبه و لطف و مقامشان

روح‌القدس به تحفه برد سوی آسمان

گر بشنود ز منطق معجز نظامشان

خدام این و روضه چنان حافظان چنین

کو کعبه تا که سجده برد پیش این زمین

شاها زمانه خاک ستم ریخت بر سرم

وز باده نشاط تهی کرد ساغرم

از هر چه جز مصیبت و اندوه مفلسم

وز هر چه جز فراغت و عشرت توانگرم

درهای خلد را چو ببندند مومنم

باب جحیم را چو گشایند کافرم

تیغ طرب جهان زمن آموخته است و من

در خان و مان خویش جهانسوز اخگرم

آنجا که بار درد گشایند منزلم

وآنجا که عود غصه بسوزند مجمرم

در حلقه ستم‌زدگان شمع مجلسم

در بزم اهل عشرت چون حلقه بر درم

چندم دل ستم‌زده در خاک و خون طپد

این خون گرفته کاش برون افتد از برم

خونم نماند در دل و آهیم در جگر

دوران هنوز تا چه نوشته است بر سرم

آن به که چون فصیحی تا عمر باشدم

باشد ملاذ و ملجا من خاک این درم

نی‌نی که گر شود تن فرسوده‌ام غبار

زین خاک آستان نبرد باد صرصرم

تا روز حشر با تو سر از خاک برکنم

اغیار را ز غیرت خون در جگر کنم

ترجیعات

شمارهٔ ۱ - مثنوی ترجیعی : ای که بود [...] ملک تو

شمارهٔ ۲ - مدح حسین‌خان شاملو : ساقیا می ده که در جوشست خون نوبهار

شمارهٔ ۱ - مثنوی ترجیعی

ای که بود [...] ملک تو

سبع مثانی رقم کلک تو

کاشف اسرار حقایق تو‌یی

بلبل بستان دقایق تو‌یی

ملک سخن از تو پر‌آوازه شد

وز نفست جان سخن تازه شد

معنی این بیت که مشکل نماست

گر ز کرم لطف نمایی رواست

خار که هم‌صحبتی گل کند

غالیه در دامن سنبل کند

دوش رسید از بر عیسی دمی

چون دم عیسی نفسان مرهمی

چون نفس سوختگان گرم رو

هر نفسش بر لب رازی گرو

هوش به دریوزه گرو کرده بود

گوش طلب نکته شنو کرده بود

داد به دست خردم نامه‌ای

هر شکنش زینت هنگامه‌ای

هر چمنش روح‌فزا گلشنی

هر گل آن نکهت پیراهنی

نامه نه و درج گهر شاهوار

درج در آن این گهر آبدار

خار که هم‌صحبتی گل کند

غالیه در دامن سنبل کند

معنی این شاهد قدسی نقاب

کرد سوال از شب من آفتاب

من که نفس شسته‌ام از قیل و قال

من که و دستان جواب سوال

من کیم آواره بستان عشق

هیچ ندانی ز دبستان عشق

دم زدنم نزد حریفان خطاست

لیک چو هم‌صحبت عشقم رواست

خار که هم‌صحبتی گل کند

غالیه در دامن سنبل کند

معنی این بیت بسی دور نیست

بر تو یقین‌ست که مستور نیست

این گل فکر از چمن ادعاست

رنگ وقوع ار نپذیرد رواست

مقصد ازین خاصیت صحبت است

صحبت دانا همه خاصیت است

صحبت خدام تو روزیم باد

طالع این شعله‌فروزیم باد

شمارهٔ ۲ - مدح حسین‌خان شاملو

ساقیا می ده که در جوشست خون نوبهار

تا به خون خویشتن جوشیم یک دم شعله‌وار

ز آن می گلگون که مستان صبو‌حی کرده‌اند

بر کنار خرقه گل صاف از درد خمار

گریه‌ای بر خاک ما افشان که افشاند آسمان

بر لب گل خنده دامن دامن از فیض بهار

با وجود ثروت کونین خجلتها کشند

خواهد ار عشق شهیدان قیمت جان فگار

عندلیب آن گلستانم که جوشد بوی گل

نشتر نظاره بگشاید اگر شریان خار

آن چنان کآرد چمن فصل بهاران بارگل

زخم داغ تازه بار آرد تن ما هر بهار

ناله‌ام آراسته بزمی که از طغیان درد

مطربان را نغمه خون آلود می‌جوشد ز تار

بر لب ما خود خموشی بر سر هم ریختند

باد یا‌رب بلبلان را نوحه بر لب خوشگوار

کو انیسی تا کند عرض از لب خاموش ما

ناله‌ای بر گلشن اقبال خان کامگار

زیب اورنگ خراسان خان عالی‌شان حسین

ای به نامت زنده نام میرزا سلطان حسین

عصمت عشقست درد از ناله پنهان داشتن

چهره را در زیر سیل اشک خندان داشتن

پاکدامانان این سجاده را شرط رهست

اشک از خون دل و آلوده دامان داشتن

ذوق ناکامی دل آشوبست ورنه گفتمت

زخم را از سونش الماس پنهان داشتن

با وجود سینه کز بهر خراشی جان دهد

چاک را ظلمست محبوس گریبان داشتن

لخت لخت دل بر آتش نه که ایمان وفاست

امت غم بودن و غمخانه ویران داشتن

گر دلی داری پریشان لاف رعنایی سزاست

نیست چندانی سر زلف پریشان داشتن

گرچه شاگرد غمم از چشم خویش آموختم

چاک دل لبریز نشترهای حرمان داشتن

بر دو عالم دامن همت توان افشاند لیک

همت آزاده را ننگست دامان داشتن

ننگ ادبارست ما را خاک بر سر بیختن

فخر اقبالست پاس دولت خان داشتن

زیب اورنگ خراسان خان عالی‌شان حسین

ای به نامت زنده نام میرزا سلطان حسین

در گلستانی که نخل میوه بارآور کنند

نخل ما را رنجها بینند تا بی‌بر کنند

ذوق ناکامی اگر یابند مستان نیاز

باده‌ای ریزند از آن پس سجده ساغر کنند

بر لب زخم شهیدان موج خون بادا حرام

تشنه‌ای را گر شهید چشمه کوثر کنند

همت سرگشتگانش بین که همچون گرد باد

گر کف خاکی به دست افتد نثار سرکنند

کاردانان محبت در شکارستان عشق

انتخاب زخم ناسور از لب خنجر کنند

شمع ما از دورباش بال صد پروانه سوخت

یاد آن پروانگان کز شعله قوت پر کنند

کبریای عشق بادا بینوایان را حرام

روشنان چرخ را گر زیور افسر کنند

روز ما چون شب سیه بختست زینش چاره نیست

هم مگر این عرض را با داور اکبر کنند

زیب اورنگ خراسان خان عالی‌شان حسین

ای به نامت زنده نام میرزا سلطان حسین

ای جهان جاه را جاهت سپهر راستین

خاک قدرت دیده اقبال را مسندنشین

التفات عدل را در سینه باد نوبهار

احتساب ظلم را در دیده میل آتشین

بحر و کان بستند نذر دست همت موکبش

هر چه استعدادشان را بود در طینت دفین

ناگهان چون آفتاب فیض یعنی دست او

گشت طالع از سپهر جود یعنی آستین

جنس دولت خاک حرمان ریخت این یک را به سر

چین خجلت موج زن گردید آن را بر جبین

نور رایت خلعتی گر در بر آتش کند

دود را آید ید بیضا برون از آستین

ور ز نور خلقت افتد لمعه‌ای بر روی آب

گر جهان صرصر شود نفتد به روی بحر چین

دوش مدحت بود زیب مجلس روحانیان

می‌پرستید این دو آیت را دم روح‌الامین

زیب اورنگ خراسان خان عالی‌شان حسین

ای به نامت زنده نام میرزا سلطان حسین

حبذا جشنی کزو سرسبز شد باغ سرور

دور بادا چشم بد از ساحت این خلد دور

جلوه هر سرو وز هر جلوه یک عالم فریب

هر طرف بزمی و در هر بزم یک فردوس حور

از صراحی می‌درخشد طرفه میمون کوکبی

تافت گویی لمعه‌ای زین آفتاب از جیب طور

ناطقه لالست در توصیف او زان‌رو که سوخت

پرتوش در دیده ادراک با نور شعور

از فروغ شمع حسن ساقیان سیمبر

جامها چون چشمه خورشید مالامال نور

پیش ازین فراشی این خلد کار حور بود

طره دولت گرفت این منصب از گیسوی حور

مطربان هر یک به تاری گشته مضراب آزما

وز نوا در مجلس روحانیان افکنده شور

تارهای سازشان گویی رگ جان منست

این نوا سازند زیب گوش ارباب حضور

زیب اورنگ خراسان خان عالی‌شان حسین

ای به نامت زنده نام میرزا سلطان حسین

روز هیجا فتنه چون عزم صف‌آرایی کند

وز دو جانب تیغ کین اندیشه بی‌رایی کند

خنجر مردان ز غیرت کوس تمساحی زند

پیکر گردان ز موج زخم دریایی کند

در نخستین موج کز آسیب او گردد سپهر

لجه هستی خروش از تنگ پهنایی کند

خون شود از موجه جوشن پوش در دل خصم‌وار

چون سنان پردلانت رزم پیرایی کند

چون به احضار براق دولتت فرمان دهی

پنجه شیر علم آهنگ گیرایی کند

لوحش الله زآن سبک خیزی که هنگام شتاب

نقش پایش باد را حبس گران پایی کند

در زمین و آسمان نقش سمش جست و نیافت

آفتاب فتح تا پیشش جبین‌سایی کند

می‌کشد چون سایه هر سو فتح را بی‌اختیار

ور نه نتواند به گردش باد‌پیمایی کند

پای چون بوسد رکاب فتح هم بوسد زمین

جای بسم الله به این آغاز گویایی کند

زیب اورنگ خراسان خان عالی‌شان حسین

ای به نامت زنده نام میرزا سلطان حسین

آسمان بدمهر و ما لب تشنه وگیتی سراب

گر نگیری دست امیدم زهی حال خراب

یا شبی فرما و شام طالعم را صبح کن

طور را یک لمعه کم کرد از دو عالم آفتاب

در ازل هر دست دامان جلالی برگزید

دست ما ز آن جمله دامان ترا کرد انتخاب

دست من رای فلاطون داشت ورنه چون توان

پی به مقصد برد زینسان از پس چندین حجاب

این ید بیضا مرا در آستین لطفت نهاد

تا شدم از دامن اقبال سرمد کامیاب

همت ارباب دولت را خواص کیمیاست

کاهد و بالد مه از رد و قبول آفتاب

مژده دادندم که دادی رخصت گازرگهم

شکر این احسان نگنجد در شمار و در حساب

تو بهشتی دنیی‌ام دادی و خواهم روز حشر

جنت الماوی دهندت در جزای این ثواب

چون زمان را آمنا آمد دعای جاه تو

کی گل خورشید را نشو و نما بخشد سحاب

در حریم قدس اما صبحگاهان کرده‌ام

از لب روح القدس وام این دعای مستجاب

تا که نقش نام گیتی را بود نام وجود

باد نقش خاتم جم این خطاب مستطاب

زیب اورنگ خراسان خان عالی‌شان حسین

ای به نامت زنده نام میرزا سلطان حسین

مثنویات

شمارهٔ ۱ - مدح حسن‌خان شاملو : سبحان الله چه بارگاه است

شمارهٔ ۲ - مدح محمد امین : بدر شرف مهر صفاهان سپهر

شمارهٔ ۳ : در مزبله کرمکی سحرگاه

شمارهٔ ۱ - مدح حسن‌خان شاملو

سبحان الله چه بارگاه است

این عرش مقدس اله است

اینک دل کشتگان درین کوی

لبیک‌زنان و ربناگوی

اینک جبریل دور و مهجور

همچون نفس مسیح رنجور

اینک قدم فراخ دامان

نه گوی نموده بر گریبان

اینک عدم حدوث‌پیما

یک قطره نه و گزاف دریا

نی‌نی سخن‌ست و بارگاهش

کونین طلیعه سپاهش

بسته کمر ادب ز هر سوی

صف صف گل روی عنبرین بوی

شهری‌ست بروین ملک افلاک

کوته ز آنجا کمند ادراک

آنها سکان آن دیارند

ز آن بر دم قدسیان سوارند

بی آن که سپهر خنه سازند

تا بنگه خاکیان بتازند

تسخیر کنند ملک دل را

در رقص آرند آب و گل را

و آنگه ز زبان علم فرازند

در غارت گوش و هوش تازند

تازند سبک‌عنان‌تر از جان

از دست و زبان کرشمه‌افشان

کردند هم از دوال اعجاز

در کوس سپهر غلغل انداز

با این همه آب و رنگ شاهی

چون داغ خوشند با سیاهی

با آن که شهان ملک گیرند

فرمانبر خامه دبیرند

نه هر سخن این چنین شگرفست

این باده فزون ز ظرف حرفست

حرفی دو سه پوچ چیده بر هم

چون از دم عیسوی زند دم؟

لفظی که چو از زبان زند جوش

از بیم سماع تب کند گوش

آن معنی مرده راست تابوت

از خوان مسیح کی خورد قوت

آنست سخن به کیش اعجاز

کز شاخ نفس چو کرد پرواز

بر عرش ز کبریا نبیند

بر طارم لامکان نشیند

شاهیست سخن ز خطه جان

بر باد سوار چون سلیمان

بر درگهش‌اند صف صف از هوش

در دست کلید و حلقه در گوش

هر دم فتحی کند بسامان

چون بخت جوان خان‌بن خان

نوباوه نخل کامگاری

فرزند عزیز تاجداری

آرایش مسند خراسان

تاج سر سرواران حسن‌خان

بسم الله ده کتاب ادراک

دیباچه هفت جلد افلاک

از نور کمال کامیابست

گویی فرزند آفتابست

آموخته است از ملک خوی

یا خود ملکی‌ست آدمی روی

کوچک سن و در خرد بزرگست

آرایش دودمان ترکست

با آن که پسین شمار هستی‌ست

پیشین گل نوبهار هستی‌ست

لفظی که نفس به مدحش آراست

میراث‌خور لب مسیحاست

شاداب دری‌ست چشم بد دور

چشم صدفش ز نور معمور

چندان که گمان بری ثمین است

آری زین بحر در چنین است

دانی که چه بحر بحر احسان

فرمان‌ده کشور خراسان

مسنددار زمین اقبال

بر خاک درش جبین اقبال

خانی که از آن جهان برین است

مسند آرای خان چین است

ماهی است ز عالم الهی

پرورده آفتاب شاهی

لیکن بدر است دایم این ماه

از همت نور اختر شاه

فرزند چنان پدر چنین است

آن نقش نگین و این نگین است

خاتم بی‌نقش باصفا نیست

بی‌خاتم و نقش را بقا نیست

بی بهره مباد تا جهان هست

زین خاتم و نقش ملک را دست

اقبال به هر دو باد دلشاد

زین هر دو سپهر باد آباد

وز دولتشان من و فصیحی

بخشیم مسیح را مسیحی

ز آن گونه زنیم حلقه نور

کاین مهر شود ز رشک رنجور

سازیم ز کیمیای اعجاز

از جوهر خاک گوهر راز

و آنگه همه را به دست افکار

در موحتشان کنیم ایثار

ای خنده آفتاب اقبال

وی جبهه فتح باب اقبال

ای زبده دودمان دولت

وی مهد تو آسمان دولت

پرورده شیر آفتابی

در عقل دبیر آفتابی

دولت به تو در زمانه نازان

چو[ن] نحس به روی ماه کنعان

زین پیش سپهر نوجوان بود

وین مهر چراغ آسمان بود

اکنون که زمانه از تو طورست

خورشید چراغ مرده نورست

از صبح کند سپهر فرتوت

از بهر چراغ مرده تابوت

بخشای گناه این کهن‌پیر

برخیز و به التماس تقدیر

کن تازه دل فسرده اش را

کن زنده چراغ مرده اش را

چون زندگی از تو درپذیرد

از صرصر حشر هم نمیرد

گردید ز تندباد احزان

گر طره دولتت پریشان

آشفته مشو ز بخت زنهار

سری‌ست زمانه را درین کار

می‌خواست بدین طلسم جانکاه

سازد علمت ز شعله آه

تا چون شه عشق سرفرازی

اقبال کند علم طرازی

هرگز علمت نگون نگردد

آب طرب تو خون نگردد

اینک ازل و ابد نشستند

در بندگی تو عهد بستند

اینک علمی ز صبح آمال

برداشته آفتاب اقبال

تا چون تو عنان به جنبش آری

وین مهر شود چو مه حصاری

شبخون آرند بر حصارش

چون سایه کنند خاکسارش

اقبال کمینه خادم تست

فتح و نصرت ملازم تست

تو دیده دولتی و اینان

برگرد تو بسته صف چومژگان

شد سکه ز انتظار نامت

خونریزتر از دم حسامت

برخیز و سمند کن سبک پوی

از چهره سکه موج خون شوی

چون خطبه ز تو ندارد القاب

در کام خطیب شد ز شرم آب

ز‌ آن پیش که گردد آب آذر

بندد کمری به کین منبر

بشتاب و زلال خضر دریاب

از خطبه بنام سکه از آب

شیر فلک پلنگ دندان

با خصم تو کرد رو به میدان

دانند آنان که اهل رایند

تا زین دو کدام بر سر آیند

می‌خواست زمانه پادشاهیت

کافکند به دودمان شاهیت

کان را که به کعبه ره نمایند

از خلد دری برو گشایند

چون در تو بس گرانبها بود

او را صدفی چنین سزا بود

آنها که گهرشناس جاهند

وز رای مدبران راهند

چون بهتر ازین صدف ندیدند

از بهر تو این صدف گزیدند

زنهار سپاس این صدف گوی

زین بحر شمار خویش را جوی

می‌باش چو طبع خود وفادار

از دست عنان مهر مگذار

تا چون مهر این جهان بگیری

در یک یورش آسمان بگیری

تا هست زمانه کام و نا‌کام

با دشمن و دوست توسن و رام

خنگت بادا سپهر توسن

رامت بادا جهان ایمن

نازان به تو باد سرفرازی

تیغ تو کند به فتح بازی

خصمت بادا چو زخم ناسور

از درد دواگداز معمور

آن بنفس شناس عقل اول

زو نفس کمال کل مکمل

آن کس که عطای فضل دادش

بوالفضل عطا لقب نهادش

در فضل شریک غالب من

هم صاحب و هم مصاحب من

امروز گزیده جهان اوست

فرزند مهین آسمان اوست

آن مه نه که شد ز سال و مه مه

آن مه که از آنست عقل فربه

پاکیزه گهر چو نار ایمن

چون خاک به نیک و بد فروتن

خلقش شمعی که کرد روشن

از صرصر عاد داد روغن

هر رشته که خلق او طرازد

نتواند چرخ پاره سازد

یونان حکم بدو مباهی‌ست

برهان طبیعی و الهی‌ست

آن و هم که دست کشت جهل است

هم طینت و هم سرشت جهل است

ملزم نه اگر ز حجت اوست

گفتی گل هر دو کون خودروست

در کشور او [ز] چشم بد دور

جز عاشق نیست هیچ رنجور

آن هم ز مروتست کو را

بگذاشته بی تب مداوا

کان رنج که اصل جان پاک است

دارو آن را تب هلاک است

ور نی بندد ز باد سودا

تب لرزه شعله جنون را

در عهد وی از مرض ننالند

خود مرگ و مرض همه محالند

کان دم که شد او مسیح آثار

خیل مرض و اجل به یکبار

اقلیم وجود را شکستند

اند حشم عدم نشستند

در آینه‌ای کزو مصفاست

هر اعمی را جمال پیداست

آیینه که رای او بسازد

از بس که خودش و نکو بسازد

یوسف که در آن جمال بیند

از دیدن خود ملال بیند

از حسرت آینه ندیدن

گردد به نگاه خویش دشمن

آنها که مدبران کارند

قاروره چرخ پیشش آرند

آنها که سپهر بی‌سرانجام

از رنج حدوث گشته سرسام

هر صبحدمش تبی بگیرد

چون شام شود تبش بمیرد

چون دل به علاج درگمارد

آید قدم و فغان برآرد

کاین خیک ز باد گشته فربه

از رنج حدوث اگر شود به

بردارد نعره اناالله

گردد ملکوت و ملک گمراه

هر نشئه که از میی برون تاخت

در قصر دماغ او وطن ساخت

قصری چو بهشت یافت معمور

سامان بهشت و ساحت طور

هر نقش که خامه الهی

بنگاشت ز ماه تا به ماهی

دید آن همه را در آن سطر لاب

از پرتو شمع قدس شاداب

دید آبله‌پای عقل کل را

آن مهدی هادی سبل را

از بهر نظام کل در آنجا

همچون مژه پیش دیده بر‌ پا

ان را که ز عقل دید ساده

ز آنجاش برات عقل داده

آن را که به عقل دید همزاد

ز‌ آن حضرت قدس کرده آباد

آری ملک الملوک فضل اوست

او مغز و عقول جملگی پوست

او شهرنشین آشنایی

وین مشت عقول روستایی

امروز هنرشناس ما اوست

ما نکهت خفته و صبا اوست

نکهت چون رنگ خوش غنودی

گر جلوه دهش صبا نبودی

ما از گل قدس یادگاریم

پرورده ناز نو‌بهاریم

آن باد که قدر ما نداند

ما را به بهای جان ستاند

این طرفه که صرصر خزانی

نستاندمان به رایگانی

این کلک که نقشبند رازست

بر صفحه جان رقم طرازست

آنجا که گشاید او لب راز

چون سحر تهی رویست اعجاز

نازک رقمی که او نگارد

چون نخل بلا شکر برآرد

لرزد رقم از شکوه این نی

چونان که شکر بریزد از وی

طفل نطقش به صد تکلف

بازیچه کند ز حسن یوسف

کرد از لب سحر ساز یک چند

بر صفحه گلشنی شکرخند

گلشن نه سفینه مرادی

چون دیده بیاض خوش سوادی

هر صفحه در او عذار وردی

هر سطر درو بهار دردی

هر غنچه درو دل فگاریست

آراسته محمل بهاریست

هر نقطه درو دلیست خسته

در هودج طره‌ای نشسته

از رشحه خامه‌ام چو این باغ

شست از دل لاله‌های خود داغ

بردم بر باغبان که بستان

این باغ و برو نظاره افشان

چون دید چمن چمن گل راز

در خنده گم از نسیم اعجاز

گشتش لب گل ز خنده مجروح

شد همچو شمیم گل سبک روح

برخاست ز جا چو شعله نور

نی‌نی غلطم چو جلوه طور

پیش آمد و بوسه داد دستم

من در خوی خون چو گل نشستم

رفتم که زمین او ببوسم

و آن خاک گشاده‌رو ببوسم

عقل آمد و برد اختیارم

بنشست پی صلاح کارم

گفتا لب تست مخزن غیب

از بوسه تهیش به بود جیب

هر چند که بوسه نیازست

اما به هوس دریش بازست

نظاره این گل هوس بوی

از دامن دیده‌ات به خون شوی

چون غنچه دل به خون خود جوش

خنده به نسیم خلد مفروش

ور ز آنکه سر نثار داری

جان را ز پی چه کار داری

گفتم که غبار جان هوا شد

روز[ی] دو سه پیش ازین فدا شد

دل هم دو سه روز پیش ازین مرد

بگذاشت مرا و رخت خود برد

گفتا نه دل و نه جان چه سازی؟

وین نرد محال با که بازی؟

این خاتم نقشبند دولت

وین جبهه نوش خند دولت

کش دست تو نایب سلیمانست

برنامه عشق و حسن عنوانست

گه موجه کوثرش نویسی

گه چشمه شکرش نویسی

کوثر ز کجا و موج ناموس

کش باد فکنده بر جبین بوس

وین بوس کزو به دست داری

بر گوهر از آن شکست داری

سرجرعه چشمه‌سار قدس‌ست

مشاطه نو‌بهار قدس‌ست

شکر ز کدام دودمانست

این فخر کجا سزای آنست

در سلسله شک رز خست

نگذاشت مگس فروغ عصمت

وین شهد ز عصمت آفریده

روی مگس هوس ندیده

این جلوه که حسن ازوست معمور

فیضی‌ست چکیده از دل نور

شو قیمت دست خویش بشناس

برگوی یدالهست و مهراس

ور خصم کند ز جهل ابرام

زین مهر نبوتش کن الزام

بل دست دو کون زیر دست آر

بر هفت صف فلک شکست آر

شاید که دو روز شادمانه

بنشینی از غم زمانه

از سفره چرخ لقمه کام

نامردان را شود سرانجام

کاین هفت تنور نان هر مرد

آن روز که پخت خام‌تر کرد

رفتم به طواف حضرت عشق

تا کدیه کنم ز حضرت عشق

دیدم طفلی گرفته بر دوش

چون مردمک نظر سیه‌پوش

بسیار نحیف‌تر ز مژگان

از هر مژه لیک دجله افشان

چون آه ز غصه قد کشیده

چون ناله ز درد آفریده

در مهد عدم به رنج بوده

یک لحظه ز رنج ناغنوده

در صلب و رحم ندیده گویی

بی سیلی غم شکفته‌رویی

نه منزل بطن را به یک گام

طی کرده ز شوق مهد آلام

ز آن دم که به مهد آرمیده

پستان ثنای غم مکیده

گفتم این طفل بوالعجب چیست

وین طرفه‌گهر ز لجه کیست؟

مستانه ز بس که دیده حالم

مدهوش شد از می سوالم

در خنده بیهشی چو گل خفت

و آنگاه به هوش آمد و کفت

این طفل دل رمیده تست

خونابه رسان دیده تست

حسنش ز تو بستد و به من داد

تا پرورمش به شیر بیداد

و ‌آنگه که ز شیر بازش آرم

هم با سر زلف او سپارم

گر ز آنکه پسنددش بسوزد

وز دود غمش جهان فروزد

ور نپسندد نسازدش ریش

و آنگاه تو دانی و دل خویش

از هیبت این خطاب جانکاه

از من بنماند غیر یک آه

و آن نیز ز جوش ناتوانی

چندی بطپید و گشت قفانی

اکنون بندانم این نوا چیست

من نیستم این نواسرا کیست؟

شمارهٔ ۲ - مدح محمد امین

بدر شرف مهر صفاهان سپهر

نسخه نقش قدمش ماه و مهر

بوسه بهای کف پایش جهان

غشیه بر دوش درش آسمان

یکه ‌نشین صف دین مبین

قبله اسلام محمد امین

نخل نسب از نسبش بارور

تاج حسب از حسبش با ثمر

هم ز سیادت نسبش باج‌گیر

هم ز نقابت حسبش تاج‌گیر

دوخته از نور سیادت خدای

بر قد اقبال مثالش قبای

یا چو ز نورست تنش را اساس

نور تراوش کندش از لباس

داغ طلب در جگرش موج زد

شهد سفر در ثمرش موج زد

شوق شدش قبله‌نمای مراد

رو به در قبله هشتم نهاد

قاید توفیق شدش رهنمای

تا حرم عزت نور خدای

دید دری قفل از آن بی‌نصیب

قفل از آن دور چو از دین صلیب

یافت بهشتی ز سپهرش زمین

خلد در آن گم چو گمان در یقین

یافت بهشتی ز سپهرش زمین

خلد در آن گم چو گمان در یقین

نکهت گلها ز غرور حیا

آستی‌افشان گذرد بر صبا

بی ‌کرم شاخ و تقاضای باد

ریخته در سایه گلها مراد

دست چو برداست برای دعا

گشت چو گلدسته ز فیض هوا

چون کف خواهش به رخ اندر کشید

بوی اجابت به مشامش رسید

بهر زمین‌بوس امام زمن

ناصیه شد دیده صفت بال‌زن

چون ز ادب رخصت پرواز یافت

حوصله چنگل شهباز یافت

کرد به یک بال زدن چون نگاه

صید مرادات در آن صیدگاه

معتکف روضه تکمیل شد

سایه‌نشین پر جبریل شد

شد چو ز کام دو جهان کامگار

حب وطن برد ز دستش قرار

ذوق وطن در تب و تابش گرفت

شوق سفر باز رکابش گرفت

خون وداع از نفسش می‌چکید

نیش فراقش رگ جان می‌مکید

چون دلش آیینه اخلاص بود

محرم قرب هوس خاص بود

گرچه بسی در زه خواهش شتافت

رخصت رفتن ز حریمش نیافت

سکه اقبال به نامش زدند

حلقه خود بر در[و] بامش زدند

امر چنان شد که بود چندگاه

معتکف درگه این پادشاه

حامل این وحی مرا ساختند

وز مگس مرده هما ساختند

آیت این مژده چو خواندم برش

سجده‌فشان گشت ز پا تا سرش

گشت در آن عرش مقدس مقیم

غوطه زد از فیض به نور قدیم

نکهت این غنچه چو شد گل‌فروش

خون حسود آمد از انده به جوش

خفت بر آن دست که بوجهل خفت

گفت هر افسانه که بوجهل گفت

دیده خفاش بلی کامیاب

کی شود از رنگ گل آفتاب

بهر زبان‌بند این ژاژخای

فال گشودم ز کلام خدای

آمد از اعجاز کلام آیتی

در حق این بولهبان تبتی

داد ز تنزیل ملایک خبر

بر دل بی‌شر شفیع بشر

تا شود از صیقل امید و بیم

صیقلی قلب صحیح و سقیم

جلوه این شاهد قدسی طراز

بود چراغی ز شبستان راز

لیک به دل‌تیره چه سازد چراغ

خور نبرد تیرگی از پر زاغ

معجز قرآن ز بلنداختری

گوش سفه را نشود مشتری

خیز فصیحی ره دیگر زنیم

بر سر شاخ طلبی پر زنیم

کی دهد الزام حریف دغا

محنت طوفان [و] دلیل عصا

جامه جان بر تنشان گور باد

چشم یقین‌شان چو گمان کورباد

شمارهٔ ۳

در مزبله کرمکی سحرگاه

در سینه فکند غلغل آه

فیضی طلبید ازین کهن‌کاخ

تا لب شودش به شکر گستاخ

ناگه ز فراز فضله‌ای ریخت

کز یک نفسش به شکر آمیخت

در وجد فتاد و مست و مدهوش

تنگ آمد بر بساطش آغوش

می‌دید مراد در بر خویش

می‌کرد سجود اختر خویش

ماییم درین جهان بی‌نور

این کرم به فضله گشته مسرور

در فضله طبع گشته خس‌پوش

بر خاطر فیض گل فراموش

در مزبله جهان خزیده

در دامن فضله پا کشیده

ماییم نهال نابرومند

گشته به خیال اره خرسند

از جلوه برگ و بار محروم

خرسند به میوه‌های معدوم

ماییم درین نشیمن آز

چون کرکس حرص فضله پرداز

شبکورتر از چراغ مرده

از فضله به فیض ره نبرده

این روشنکان تیره‌آمال

هر لحظه ازین شکسته غربال

بر تارک ما هلال بیزند

زین فضله فیض نام ریزند

خود را فلک دهم شماریم

غافل که ز جهل در حصاریم

زین فضله که نغمه ها سرودیم

در جوش جنون به خود نبودیم

کردیم ترنم پریشان

ورنه چو نهی به عقل میزان

از افضل شهر و فاضل ده

این فضله به چار مرتبت به

هشدار فصیحی این چه سوداست

کز مغز زمانه دود برخاست

باز این چه نوای خون چکانست

کز خون رخ داغ گلستانست

بازیچه غم مکن نفس را

در حسرت شعله سوز خس را

گیرم که درون سینه داری

صد دوزخ موج زن حصاری

مگشای در حصار خود را

منمای به کس نگار خود را

کاین مشت جهول تنگ چشمند

گویند قزیم لیک پشمند

چون جلوه کبریات بینند

دلتنگ چو چشم بد نشینند

چون مرد نبرد تو نباشند

تخم حسرت به سینه پاشند

سرچشمه دشمنی گشایند

این تخم کنند ازو برومند

و آنگه نه ترا ز آه بی‌باک

باید همه را فکند بر خاک

این رنج بر آن نسیم مپسند

خاموش نشین و لب فروبند

آن تفسیر کلام سرمد

آن ترجمه دل محمد

دانش دل کل رمیده اوست

مغز خرد آفریده اوست

این ابجد چار حرف عالم

از نقطه بای اوست محکم

ور زآنکه دو نقش بیش بودی

دال و الفش نقط ربودی

با شاه علم طراز لولاک

ز آن کانه به کانه بود آن پاک

کز رشک حسود کوته‌اندیش

احول گشت و ندید یک بیش

رباعیات

شمارهٔ ۱ : در دیده مور اگر روم چون عنقا

شمارهٔ ۲ : با دوست چه کار طالب سودا را

شمارهٔ ۳ : دردم که بهار نیست گلزار مرا

شمارهٔ ۴ : ای نام تو روح قدس و پیکر لب ما

شمارهٔ ۵ : عشق آمد و ریخت برق در پیکر ما

شمارهٔ ۶ : از زهر بلا پرست پیمانه ما

شمارهٔ ۷ : در ناصیه‌ام نقش مرادست غریب

شمارهٔ ۸ : آن شوخ که عارض از می حسن افروخت

شمارهٔ ۹ : در جام شکایت زبانم خون ریخت

شمارهٔ ۱۰ : دلاکی دوش خونم از هر مژه ریخت

شمارهٔ ۱۱ : آن دم که شدیم از می هستی سرمست

شمارهٔ ۱۲ : آن قوم که دلشان ز دورنگیها رست

شمارهٔ ۱۳ : پروانه که از بادیه هجر برست

شمارهٔ ۱۴ : سوی در پادشاه کز طور بهست

شمارهٔ ۱۵ : آن قوم که دلشان ز دورنگیها رست

شمارهٔ ۱۶ : آن شوخ که چشم حسن را نور و ضیاست

شمارهٔ ۱۷ : صد شکر که حرف دوست شد بی‌کم و کاست

شمارهٔ ۱۸ : امشب که چو صبح وصل عشرت لقب است

شمارهٔ ۱۹ : دیشب ز دلم شعله آهی برخاست

شمارهٔ ۲۰ : هر چند دلم ز درد خونریزتر است

شمارهٔ ۲۱ : ای آنکه غمت پردگی محمل ماست

شمارهٔ ۲۲ : ای شمع گرت ذوق غم آموختن است

شمارهٔ ۲۳ : باز از سر ناز می به اغیار ده است

شمارهٔ ۲۴ : امشب چمنت به آب و تابی شده است

شمارهٔ ۲۵ : دورت آورد کآفتابی می‌خواست

شمارهٔ ۲۶ : دل مهمانست و میزبانش غم تست

شمارهٔ ۲۷ : گیرم که ز آه و ناله‌ات صد حشرست

شمارهٔ ۲۸ : می نوش کنون که ابر رحمت بارست

شمارهٔ ۲۹ : از مرگ گل حیات بی‌رنگترست

شمارهٔ ۳۰ : این نسخه که بر شیشه نادان سنگست

شمارهٔ ۳۱ : این روح که شمع مجلس افروز منست

شمارهٔ ۳۲ : بر من که چو ابر پایم از دامانست

شمارهٔ ۳۳ : بی روی تو بر دیده نظر بهتانست

شمارهٔ ۳۴ : در بحر جهان که ساحلش افواهست

شمارهٔ ۳۵ : گرد گلت از رشک عرق می‌بایست

شمارهٔ ۳۶ : این اسب که چون خواجه ما فرتوتیست

شمارهٔ ۳۷ : دور از تو دلم چو سینه آهستانی‌ست

شمارهٔ ۳۸ : داریم بتی که در بنی‌‌آدم نیست

شمارهٔ ۳۹ : کوته خردی که شرمسار از من نیست

شمارهٔ ۴۰ : از دیده به سوی دوست پیوسته رهی‌ست

شمارهٔ ۴۱ : دل با غم آن صنم سپردیم و گذشت

شمارهٔ ۴۲ : امشب که طرب از دل مهجور برفت

شمارهٔ ۴۳ : آن شوخ چو جام ناز در چنگ گرفت

شمارهٔ ۴۴ : امشب می درد آسمان بی ‌غش باد

شمارهٔ ۴۵ : در کوی تو هر گه پای اندیشه نهاد

شمارهٔ ۴۶ : آن می که دلش به صد تمنا می‌خورد

شمارهٔ ۴۷ : ناصح ما را میل نصیحت دارد

شمارهٔ ۴۸ : آهم چو بر آسمان شبیخون آرد

شمارهٔ ۴۹ : آنم که ز من زبان سخن نپذیرد

شمارهٔ ۵۰ : حسنت که صلای شوق عالم برزد

شمارهٔ ۵۱ : با آن که به جانم از تو جز تب نرسد

شمارهٔ ۵۲ : ز آن پیش دلا که هجر زارت بکشد

شمارهٔ ۵۳ : چون زلف ترا باد صبا شانه کشد

شمارهٔ ۵۴ : آن غنچه که از لباس خود بیرون شد

شمارهٔ ۵۵ : داغ تو به آفتاب تب نفروشد

شمارهٔ ۵۶ : دندان امشب ز درد شد بس که نژند

شمارهٔ ۵۷ : ای چرخ بر آتشم نهی همچو سپند

شمارهٔ ۵۸ : ای آنکه دمت راز مسیحا داند

شمارهٔ ۵۹ : باز آمد و رفت و هجر خونخوار بماند

شمارهٔ ۶۰ : چون اشک ز خون هوسم ساخته‌اند

شمارهٔ ۶۱ : امروز که باغ و راغ آراسته‌اند

شمارهٔ ۶۲ : ارباب وفا ز ما وفا می‌طلبند

شمارهٔ ۶۳ : در روز ازل بخت زبونم دادند

شمارهٔ ۶۴ : روزم ز فراق دود گلخن سازند

شمارهٔ ۶۵ : آن روز که چهره عذاب افروزند

شمارهٔ ۶۶ : در ساغر عیش باده خامان ریزند

شمارهٔ ۶۷ : این خشک‌بران که دست‌کشت هوسند

شمارهٔ ۶۸ : نوروز چو خان به بخت فیروز کند

شمارهٔ ۶۹ : زآن خوبتری که کس خیال تو کند

شمارهٔ ۷۰ : چون جان و دل از درش سفر ساز کنند

شمارهٔ ۷۱ : این کج نظران به گلشنی رو نکنند

شمارهٔ ۷۲ : عشقت صنما دل مشوش خواهد

شمارهٔ ۷۳ : این خلد که از فیضص ازل یاد دهد

شمارهٔ ۷۴ : آن ساقی گلچهره که می می‌پیمود

شمارهٔ ۷۵ : گر جانت درین بادیه بی‌آب بود

شمارهٔ ۷۶ : شوخی که گلش بهار امید بود

شمارهٔ ۷۷ : هجر تو و دیده آتش و موم بود

شمارهٔ ۷۸ : دوشت گویا دل به خروش آمده بود

شمارهٔ ۷۹ : تیغت که به سوی مو هراسان برود

شمارهٔ ۸۰ : چون در جگرت ناوک غم‌بند شود

شمارهٔ ۸۱ : آن شب که می از لبت شکرنوش شود

شمارهٔ ۸۲ : هرگز چشمم به روی او وانشود

شمارهٔ ۸۳ : هرگز لبم آشنای یارب نشود

شمارهٔ ۸۴ : تا درد غمت صاف محبت نشود

شمارهٔ ۸۵ : بی نام تو نطق ما گل‌افشان نشود

شمارهٔ ۸۶ : چون باده ناز مست جام تو شود

شمارهٔ ۸۷ : دل کشته خنجر ملامت گردید

شمارهٔ ۸۸ : چندی خردم به گرد مردم گردید

شمارهٔ ۸۹ : گر در تو چمن طراز کنعان می‌دید

شمارهٔ ۹۰ : دیریست که از سینه‌ام آهی ندمید

شمارهٔ ۹۱ : نقشی که برین دو صفحه کردند نگار

شمارهٔ ۹۲ : راه در دوست آشکارا مسپار

شمارهٔ ۹۳ : در راه تو سرها به هوای رفتار

شمارهٔ ۹۴ : گر بشکافند مو به موی من زار

شمارهٔ ۹۵ : بعد از عمری که از سفر آمد یار

شمارهٔ ۹۶ : مویی که سترد از سرم آن مایه نور

شمارهٔ ۹۷ : ای کلک تو مشکبار چون طره حور

شمارهٔ ۹۸ : ای کشته ز اشک شوق مژگان پرواز

شمارهٔ ۹۹ : ای خلق تو فیض بخش بستان نیاز

شمارهٔ ۱۰۰ : وقتست که این طلسم دولاب اساس

شمارهٔ ۱۰۱ : خورشید مباش بخت ما گو مه باش

شمارهٔ ۱۰۲ : رندی که شکسته پنجه شور و شرش

شمارهٔ ۱۰۳ : ای طور ز شوق جلوه‌ات خانه به دوش

شمارهٔ ۱۰۴ : ای کرده سپهر در حریم تو رکوع

شمارهٔ ۱۰۵ : ای روی ترا ترجمه در دین مصحف

شمارهٔ ۱۰۶ : ای کرده به خونریز اسیران آهنگ

شمارهٔ ۱۰۷ : با آن که ز جوش حسن آن دلبر شنگ

شمارهٔ ۱۰۸ : آنم که بهار دارد از باغم ننگ

شمارهٔ ۱۰۹ : گردون که نباشدش به بیداد بدل

شمارهٔ ۱۱۰ : امشب که زمانه شد لبالب ز جمال

شمارهٔ ۱۱۱ : در عشق تو ای غم ز غمت مرهم دل

شمارهٔ ۱۱۲ : این فرقه که زد خامه تحقیق رقم

شمارهٔ ۱۱۳ : گفتم رمزی با تو صریح و مبهم

شمارهٔ ۱۱۴ : در مذهب ما دویی حرامست حرام

شمارهٔ ۱۱۵ : چون اخگرت از شعله بجوشد ز مسام

شمارهٔ ۱۱۶ : آنم که لوای ناله افراخته‌ام

شمارهٔ ۱۱۷ : آنم که به هرزه سالها سوخته‌ام

شمارهٔ ۱۱۸ : شب دیده به سیل اشک چندان شستم

شمارهٔ ۱۱۹ : جانا به غم تو زندگانی کردم

شمارهٔ ۱۲۰ : چندان که ز حسن خودپرستی دیدم

شمارهٔ ۱۲۱ : هرچند که در باغ تو بی‌برگ و برم

شمارهٔ ۱۲۲ : در دیده ز اشک نوبهاری دارم

شمارهٔ ۱۲۳ : کو دست که دامن حضوری گیرم

شمارهٔ ۱۲۴ : تا کی ز تو وعده ارمغانی گیرم

شمارهٔ ۱۲۵ : رفتم که ز زلفت خردی وام کنم

شمارهٔ ۱۲۶ : آنم که به غم مصاحب دیرینم

شمارهٔ ۱۲۷ : خوش آن که در آن حریم می‌بود رهم

شمارهٔ ۱۲۸ : چون باغ شکفته از گیاهی نشوم

شمارهٔ ۱۲۹ : ما نقش هوس ز لوح هستی شستیم

شمارهٔ ۱۳۰ : یک چند درین رسته پریشان گشتیم

شمارهٔ ۱۳۱ : چون غنچه ازین باغ شتابان رفتیم

شمارهٔ ۱۳۲ : با دوست به گل گشت گلستان رفتیم

شمارهٔ ۱۳۳ : ترک غم آن نگار دلجو کردیم

شمارهٔ ۱۳۴ : یک چند گل گلشن مقصود شدیم

شمارهٔ ۱۳۵ : امشب که ز باغ حسن صد گل چیدیم

شمارهٔ ۱۳۶ : در کار تو آه آتشینی داریم

شمارهٔ ۱۳۷ : برخیز که از ناله سپاهی بکشیم

شمارهٔ ۱۳۸ : کو خم که ز نعل واژگون جام کنیم

شمارهٔ ۱۳۹ : بازآکه چو لب به ناله عادت نکنیم

شمارهٔ ۱۴۰ : ز آن پیش که در قصر عدم خانه کنیم

شمارهٔ ۱۴۱ : بحریم درین راه همه تن پاییم

شمارهٔ ۱۴۲ : ماییم که جان در گرو صهباییم

شمارهٔ ۱۴۳ : چشم شوخت ز رحم نشنید سخن

شمارهٔ ۱۴۴ : آن قوم که هست در بلا مسکنشان

شمارهٔ ۱۴۵ : زین بیش می فریب در جام مکن

شمارهٔ ۱۴۶ : از بس که به رسم دل بی‌حاصل من

شمارهٔ ۱۴۷ : ای واله طور جلوه نور ببین

شمارهٔ ۱۴۸ : آن شوخ که ماه راست زو نور جبین

شمارهٔ ۱۴۹ : عمری بودم چون شب غم نامه سیاه

شمارهٔ ۱۵۰ : ماییم و دل شکسته از خود رسته

شمارهٔ ۱۵۱ : دستش گل داغ از جگر ما چیده

شمارهٔ ۱۵۲ : دستی که همیشه بود در گردن تو

شمارهٔ ۱۵۳ : بنشین و به طوف قفس از دام برو

شمارهٔ ۱۵۴ : موسی باش و شکفته از طور مشو

شمارهٔ ۱۵۵ : دلاکی گشت از سرم موی زدای

شمارهٔ ۱۵۶ : ای از گل اشک گشته مژگان آرای

شمارهٔ ۱۵۷ : ای غم ز دلم چه شد زمانی بدر آی

شمارهٔ ۱۵۸ : ای غم ز دلم اگر توانی بدر آی

شمارهٔ ۱۵۹ : از عهد شکستن چو هوس نشکیبی

شمارهٔ ۱۶۰ : ای عشق به تازه مرحمتها کردی

شمارهٔ ۱۶۱ : دل راز مرا رسه شکستن تا کی

شمارهٔ ۱۶۲ : کاش این لب پر معجزه بر دوختمی

شمارهٔ ۱۶۳ : ای صید غمت هنوز صد عربده‌جوی

شمارهٔ ۱۶۴ : گر خار و خسی تو آتش تن می‌جوی

شمارهٔ ۱۶۵ : ای غم که مسافر جهان پیمایی

شمارهٔ ۱۶۶ : ای آنکه به هرزه راه شک می‌پویی

شمارهٔ ۱

در دیده مور اگر روم چون عنقا

گم سازم از فراخی جا خود را

با این تن بالیده و این نشو نما

زین سفله سحاب می‌کشم منتها

شمارهٔ ۲

با دوست چه کار طالب سودا را

با سرمه چه کار چشم نابینا را

رنجیده دلم ز عقل بیگانه‌پرست

کو می که به آشنا رساند ما را

شمارهٔ ۳

دردم که بهار نیست گلزار مرا

هجرم که علاج نیست بیمار مرا

پیراهن صبرم که ز دست غم دوست

چاکی شده سر نوشت هر تار مرا

شمارهٔ ۴

ای نام تو روح قدس و پیکر لب ما

وز نام تو داغ دل کوثر لب ما

بی نام تو هر نفس که بربندد بار

یارب به سلامت نرسد بر لب ما

شمارهٔ ۵

عشق آمد و ریخت برق در پیکر ما

چون شعله طپد ز سوز دل اخگر ما

احباب نخوانند ولی دفتر ما

تا سرمه نسازند ز خاکستر ما

شمارهٔ ۶

از زهر بلا پرست پیمانه ما

دورست ز ملک عافیت خانه ما

آن خانه خراب بی‌نصیبیم که جغد

بگریزد ازین گوشه ویرانه ما

شمارهٔ ۷

در ناصیه‌ام نقش مرادست غریب

در کشور بختم دل شادست غریب

چون نامه عافیت نویسم از حزن

گویی قلمم در آن سوادست غریب

شمارهٔ ۸

آن شوخ که عارض از می حسن افروخت

هر موی مرا ناله به رنگی آموخت

از سوختنم نیست خبردار آری

عالم سوزد برق و نداند که چه سوخت

شمارهٔ ۹

در جام شکایت زبانم خون ریخت

دیدم که ز طره تو تابی انگیخت

گفتم برمش زود در آتش فکنم

آگه شد و در به [در] به نام تو گریخت

شمارهٔ ۱۰

دلاکی دوش خونم از هر مژه ریخت

وز هر مویم ز دار دردی آویخت

هر موی که آوازه تیغش بشنید

همچو مژه در حظیره دیده گریخت

شمارهٔ ۱۱

آن دم که شدیم از می هستی سرمست

شد ساغر توفیق لبالب ز شکست

اعمال نویس راست در طاعت ماست

مزدور فرشته‌ای که در دست چپ است

شمارهٔ ۱۲

آن قوم که دلشان ز دورنگیها رست

سجاده به دوشند و می ناب به دست

بتخانه و کعبه پیششان یک رنگ است

دیدار پرستند نه دیوارپرست

شمارهٔ ۱۳

پروانه که از بادیه هجر برست

در بال و پر آتش زد و فارغ بنشست

غافل که هنوز تا سر کوی فراغ

صد بادیه خونخوارتر از هجران هست

شمارهٔ ۱۴

سوی در پادشاه کز طور بهست

رفتی تو و سامری به جای تو نشست

ای واله ایمن این سفر دور کشید

باز آ که شدند قوم گوساله‌پرست

شمارهٔ ۱۵

آن قوم که دلشان ز دورنگیها رست

سجاده بدوشند و می‌ناب به دست

بتخانه و کعبه پیششان یکسانست

دیدارپرستند نه دیوارپرست

شمارهٔ ۱۶

آن شوخ که چشم حسن را نور و ضیاست

در دیده همتش جهان سرمه‌بهاست

چشمی به هوس نهاده بر هم ورنی

در نرگسش از ناز ره خواب کجاست

شمارهٔ ۱۷

صد شکر که حرف دوست شد بی‌کم و کاست

گنجینه عمر کو بدانم آراست

از کیسه دوست صرف کردیم و هنوز

ز آنجا که حیای اوست شرمنده ماست

شمارهٔ ۱۸

امشب که چو صبح وصل عشرت لقب است

شب نیست که هندوی فرشته‌نسب است

از پرتو ماه حسن این کشور نور

با آن که سراسر آفتابست شب است

شمارهٔ ۱۹

دیشب ز دلم شعله آهی برخاست

وز دود دلم روز سیاهی برخاست

تو ابری و ما گیاه تشنه جگریم

کی ابر به کینه گیاهی برخاست

شمارهٔ ۲۰

هر چند دلم ز درد خونریزتر است

بر من دل تیغ آسمان تیزتر است

در کین دلم دلیر باشید که زنگ

زآیینه‌ام از عکس سبک خیزتر است

شمارهٔ ۲۱

ای آنکه غمت پردگی محمل ماست

حسن تو چو گل دمیده ز آب و گل ماست

تو خواه به گل نشین و خواهی با خار

کآنکس که ربوده دل ز ما در بر ماست

شمارهٔ ۲۲

ای شمع گرت ذوق غم آموختن است

این سوختن تو عمر اندوختن است

ور ز آن که برای مجلس افروختن است

صد بار نسوختن به از سوختن است

شمارهٔ ۲۳

باز از سر ناز می به اغیار ده است

وز آتش رشک بر دلم داغ نه است

چون شیشه می ز تلخکامی در بزم

می‌خندم و گریه در گلویم گره است

شمارهٔ ۲۴

امشب چمنت به آب و تابی شده است

کز عکس رخت باده گلابی شده است

زینگونه که یافت از جمال تو فروغ

فرد است که ماه آفتابی شده است

شمارهٔ ۲۵

دورت آورد کآفتابی می‌خواست

حسنت پرورد کآب و تابی می‌خواست

نی‌نی غلطم غلط که معشوق ازل

در خورد نقاب خود جمالی می‌خواست

شمارهٔ ۲۶

دل مهمانست و میزبانش غم تست

جانم جسم و روح و روانش غم تست

قربان سر غمت شدن بی‌ادبی‌ست

قربان دلم شوم که جانش غم تست

شمارهٔ ۲۷

گیرم که ز آه و ناله‌ات صد حشرست

بی گریه مباش کان سپاه ظفرست

نی خون جگر که خون هر عضو که هست

چون درنگری امانت چشم ترست

شمارهٔ ۲۸

می نوش کنون که ابر رحمت بارست

بر هر نفست متاع حسرت بارست

گویند که سبحه صیقل دین و دل است

خوش باش که این کرشمه با زنارست

شمارهٔ ۲۹

از مرگ گل حیات بی‌رنگترست

این نغمه از آن نغمه کج آهنگترست

بر من که چو مردمک به هیچم خرسند

از چشم جهانیان جهان تنگترست

شمارهٔ ۳۰

این نسخه که بر شیشه نادان سنگست

بر جلوه او ساحت دانش تنگست

خلدیست که صد رنگ بود هر برگش

وین طرفه که چون درنگری یک رنگست

شمارهٔ ۳۱

این روح که شمع مجلس افروز منست

فرداست که نه زآن تو نه زآن منست

طاسی‌ست به گرمابه عالم این عمر

پر ساختنش بهر تهی ساختنست

شمارهٔ ۳۲

بر من که چو ابر پایم از دامانست

گر برق شوم گرم روی بهتانست

کاهل قدمم چنان که گر اشک شوم

صد مرحله‌ام ز دیده تا مژگانست

شمارهٔ ۳۳

بی روی تو بر دیده نظر بهتانست

ور یوسف بیندی بر او تاوانست

زین پیش در او گر نگهی یافتمی

پنداشتمی که سایه مژگانست

شمارهٔ ۳۴

در بحر جهان که ساحلش افواهست

موجش چو طپانچه اجل جانکاهست

اطفال اگر شوند غرقه تو مترس

این بحر عمیق نیست قد کوتاهست

شمارهٔ ۳۵

گرد گلت از رشک عرق می‌بایست

ملک خوبی بدین نسق می‌بایست

رویت ورقی ز مصحف خوبی بود

بسم اللهی برین ورق می‌بایست

شمارهٔ ۳۶

این اسب که چون خواجه ما فرتوتیست

بر اسب نشسته خواجه بس مبهوتیست

از پای چهار پایه از تن تخته

القصه که خوش مصالح تابوتیست

شمارهٔ ۳۷

دور از تو دلم چو سینه آهستانی‌ست

آتشکده‌ای کنون گیاهستانی‌ست

هر ذره ز کوی تو چو ماهستانی‌ست

هر لختم چون دیده نگاهستانی‌ست

شمارهٔ ۳۸

داریم بتی که در بنی‌‌آدم نیست

از عالم حسن است ازین عالم نیست

طوری‌‌ست ز پرتو رخش گازرگاه

اما طوری که موسیش محرم نیست

شمارهٔ ۳۹

کوته خردی که شرمسار از من نیست

طعن سخنم زند که پر روشن نیست

ادراک ابوجهل چو ناقص باشد

نقصان کلام حضرت ذوالمن نیست

شمارهٔ ۴۰

از دیده به سوی دوست پیوسته رهی‌ست

هر یک مژه راه کاروان نگهی‌ست

آنجا که شود صبح رخش نورفشان

خورشید در آن حریم بخت سیهی‌ست

شمارهٔ ۴۱

دل با غم آن صنم سپردیم و گذشت

این جام به دست جم سپردیم و گذشت

هر نقد نفس که بود درمخزن جان

نشمرده به دست غم سپردیم و گذشت

شمارهٔ ۴۲

امشب که طرب از دل مهجور برفت

نومید طبیب از سر رنجور برفت

گفتم که تماشای رخ درد کنم

ناگه ز چراغ زندگی نور برفت

شمارهٔ ۴۳

آن شوخ چو جام ناز در چنگ گرفت

صد ملک ملاحتش به نیرنگ گرفت

از تیزی آفتاب حسن آن عارض

پر نازک بود اندکی رنگ گرفت

شمارهٔ ۴۴

امشب می درد آسمان بی ‌غش باد

در خرمن صبح این شب ما آتش باد

خورشید اگر ز رشک امشب سوزد

نوروز جهان تویی که روزت خوش باد

شمارهٔ ۴۵

در کوی تو هر گه پای اندیشه نهاد

در سینه او درد رگ و ریشه نهاد

آنجا کم جان خویش می‌باید گفت

نتوان به هوس پای درین بیشه نهاد

شمارهٔ ۴۶

آن می که دلش به صد تمنا می‌خورد

در میکده نی صاف از آن ماند نه درد

آن حسن که دل ز دست مجنون می‌برد

سوگند به جان غم که با مجنون مرد

شمارهٔ ۴۷

ناصح ما را میل نصیحت دارد

پندارد دل ز عشق محنت دارد

می‌بیند آتش و ولی آگه نیست

کاین دوزخ ما مشرب جنت دارد

شمارهٔ ۴۸

آهم چو بر آسمان شبیخون آرد

بر هر مویم فغان شبیخون آرد

هر ناوک ناله‌ای که لب بگشاید

بر گردد و بر کمان شبیخون آرد

شمارهٔ ۴۹

آنم که ز من زبان سخن نپذیرد

گر روح شوم تمام تن نپذیرد

از بس که شدم دست زد رد و قبول

آیینه ز ننگ عکس من نپذیرد

شمارهٔ ۵۰

حسنت که صلای شوق عالم برزد

غم نیست اگر دمی ز محنت دم زد

کفرست ولی یقین که از رشک ایزد

هنگامه دلربائیت بر هم زد

شمارهٔ ۵۱

با آن که به جانم از تو جز تب نرسد

یک روز نشاط از پی صد شب نرسد

از پاره دل خسک به راه افشانم

تا قاصد شکوه زود بر لب نرسد

شمارهٔ ۵۲

ز آن پیش دلا که هجر زارت بکشد

زنهار چنان کنی که یارت بکشد

بر وعده او ز سادگی دل ننهی

کاری نکنی که انتظارت بکشد

شمارهٔ ۵۳

چون زلف ترا باد صبا شانه کشد

بر گوش چنان خرد صد افسانه کشد

از کعبه هوای سر زلفت دل را

زنار به گردن سوی بتخانه کشد

شمارهٔ ۵۴

آن غنچه که از لباس خود بیرون شد

در کسوت دیگر شد و گویم چون شد

جان شیرین در تن خسرو آمد

روح لیلی به قالب مجنون شد

شمارهٔ ۵۵

داغ تو به آفتاب تب نفروشد

این شمع فروغ خود به شب نفروشد

عالم عالم ناله پروده به خون

دارد جگر و یکی به لب نفروشد

شمارهٔ ۵۶

دندان امشب ز درد شد بس که نژند

داغیم به روی آتش از خواب سپند

گر درد چنین تیز کندش گرنه

دندان طمع ز عمر می‌باید کند

شمارهٔ ۵۷

ای چرخ بر آتشم نهی همچو سپند

کز سفله طبیعتان کنی دفع گزند

ای سفله به ما مضایفه تا کی و چند

کز تست چراغ ما به بادی خرسند

شمارهٔ ۵۸

ای آنکه دمت راز مسیحا داند

کی رنجه شدن از تو دل ما داند

در دیده تو نوری و نرنجد از نور

آن دیده که لذت تماشا داند

شمارهٔ ۵۹

باز آمد و رفت و هجر خونخوار بماند

ز آن روز سفید این شب تار بماند

در دیده ما نگاه نومید نشست

در سینه ما امید بیمار بماند

شمارهٔ ۶۰

چون اشک ز خون هوسم ساخته‌اند

چون ناله ز دود نفسم ساخته‌اند

بیگانه پرواز مرادست پرم

گویی ز برای قفسم ساخته‌اند

شمارهٔ ۶۱

امروز که باغ و راغ آراسته‌اند

وز نکهت گل دماغ آراسته‌اند

رشک سوسن ز لاله بیشم سوزد

کش سر تا پا ز داغ آراسته‌اند

شمارهٔ ۶۲

ارباب وفا ز ما وفا می‌طلبند

صبحند و ز من نور و ضیا می‌طلبند

آری آنها که از کمال آگاهند

هر چند زرند کیمیا می‌طلبند

شمارهٔ ۶۳

در روز ازل بخت زبونم دادند

این جرعه ازین جام نگونم دادند

چون تشنه به خون خویش دیدند مرا

از هر بن مو دجله خونم دادند

شمارهٔ ۶۴

روزم ز فراق دود گلخن سازند

در وصل شبم چراغ ایمن سازند

شمعم که درین انجمن راز مرا

هر صبح کشند و باز روشن سازند

شمارهٔ ۶۵

آن روز که چهره عذاب افروزند

وین مشت خس از تاب قیامت سوزند

بر سر گل خورشید به محشر آیم

تا دوزخیان گرم‌روی آموزند

شمارهٔ ۶۶

در ساغر عیش باده خامان ریزند

عشاق ز دیده خون به دامان ریزند

بی‌درد کجا ذوق محبت ز کجا

این شهد به کام تلخکامان ریزند

شمارهٔ ۶۷

این خشک‌بران که دست‌کشت هوسند

گویند هماییم ولیکن مگسند

خشنود ز کامرانی بی‌طربند

خرسند به زندگانی بی‌نفسند

شمارهٔ ۶۸

نوروز چو خان به بخت فیروز کند

دولت عید مراد آن روز کند

هر روز که در دولت او کهنه شود

آن را به شگون زمانه نوروز کند

شمارهٔ ۶۹

زآن خوبتری که کس خیال تو کند

یا همچو منی فکر وصال تو کند

شاید که به آفرینش خود نازد

ایزد چو تماشای جمال تو کند

شمارهٔ ۷۰

چون جان و دل از درش سفر ساز کنند

سر تا پایم ولوله آغاز کنند

همچون سپه شکسته اول منزل

یک یک سوی کوی دوست پرواز کنند

شمارهٔ ۷۱

این کج نظران به گلشنی رو نکنند

تا همچو گلش رخنه شش سو نکنند

آغوش مشام بر گلی نگشایند

کش چون گل آفتاب بی بو نکنند

شمارهٔ ۷۲

عشقت صنما دل مشوش خواهد

از دیده به جای آب آتش خواهد

گو غم شبخون آر بر آن بوالهوسی

کو روی تو بیند و دل خوش خواهد

شمارهٔ ۷۳

این خلد که از فیضص ازل یاد دهد

خاکش نفس مسیح بر باد دهد

رضوان اگر این بهشت را دریابد

آن جنت کهنه را به شداد دهد

شمارهٔ ۷۴

آن ساقی گلچهره که می می‌پیمود

میر مجلس دوش هم آغوشش بود

تا صبح پسین عبادتی می‌کردند

آن یک به رکوع بود و آن یک به سجود

شمارهٔ ۷۵

گر جانت درین بادیه بی‌آب بود

در تشنه‌‌لبی چو شعله در تاب بود

زنهار مخور فریب عادت کانجا

دریا تشنه سراب سیراب بود

شمارهٔ ۷۶

شوخی که گلش بهار امید بود

با تنباکوش الفت جاوید بود

هم عارض خورشید بپوشد از ناز

ز آن ابر که خانه‌زاد خورشید بود

شمارهٔ ۷۷

هجر تو و دیده آتش و موم بود

چشمی که ترا ندیده آن شوم بود

ای قبله دیده دیده خود کافر نیست

کز قبله خود همیشه محروم بود

شمارهٔ ۷۸

دوشت گویا دل به خروش آمده بود

وز ساغر درد جرعه‌نوش آمده بود

کز غصه سپهر خاک بر سر مَی‌کرد

خون در تن قدرسیان به جوش آمده بود

شمارهٔ ۷۹

تیغت که به سوی مو هراسان برود

چون ناله همه راه خروشان برود

در هر بن موی گم کند راه ای کاش

بر جاده زه گریبان برود

شمارهٔ ۸۰

چون در جگرت ناوک غم‌بند شود

مگذار که دل به ناله خرسند شود

دریا دریا ز دیده آتش می‌ریز

کان خشک‌نهال ازین برومند شود

شمارهٔ ۸۱

آن شب که می از لبت شکرنوش شود

کاش آن شب را صبح فراموش شود

نی‌نی گرهی ز زلف پرخم بگشای

تا صبح به صد هوس سیه‌پوش شود

شمارهٔ ۸۲

هرگز چشمم به روی او وانشود

کز موج نگاه دیده دریا نشود

همچون مژه زیاده در دیده خلد

گر نیم نگه صرف تماشا نشود

شمارهٔ ۸۳

هرگز لبم آشنای یارب نشود

کز نومیدی جهان لبالب نشود

هرگز نکشم از سر حسرت آهی

کز سوز دلم زمانه در تب نشود

شمارهٔ ۸۴

تا درد غمت صاف محبت نشود

فارغ سرت از خمار کثرت نشود

بی همتی ار دیده ز هم بگشایی

تا کثرتت آیینه وحدت نشود

شمارهٔ ۸۵

بی نام تو نطق ما گل‌افشان نشود

بی روی تو چشم ما گلستان نشود

تمکین تو بحریست که از صد صرصر

یک طره موج او پریشان نشود

شمارهٔ ۸۶

چون باده ناز مست جام تو شود

در سینه نفس بسته دام تو شود

هر حرف که در گوش شهیدان آید

خاصیت شوق بین که نام تو شود

شمارهٔ ۸۷

دل کشته خنجر ملامت گردید

آواره کشور سلامت گردید

هر غنچه که در گلبن امید دمید

نشکفته هنوز داغ حسرت گردید

شمارهٔ ۸۸

چندی خردم به گرد مردم گردید

گه ناله زار و گه تبسم گردید

ادراک حقیقت دو عالم کردم

ادراک ولیک در میان گم گردید

شمارهٔ ۸۹

گر در تو چمن طراز کنعان می‌دید

رنگ گل حسن را به سامان می‌دید

دیدار تو آفرید در دیده نگاه

گویی همه زین پیش به مژگان می‌دید

شمارهٔ ۹۰

دیریست که از سینه‌ام آهی ندمید

زین مزرع غم خشک گیاهی ندمید

هر چند که بی تو دیده را دادم آب

زین شور زمین گل نگاهی ندمید

شمارهٔ ۹۱

نقشی که برین دو صفحه کردند نگار

طبعم گل تشبیه بر آن کرد نثار

بر خاک فتاده آن پریشان چون گل

بر گل بنشسته این بسامان چو غبار

شمارهٔ ۹۲

راه در دوست آشکارا مسپار

نامحرم پا بود درین ره رفتار

با پای چنان نه که نماند نقشی

یا نقش قدم با قدم خود بردار

شمارهٔ ۹۳

در راه تو سرها به هوای رفتار

رفتند به شاگردی پا دایره‌وار

توفیق سموم دیده در بادیه ماند

و آن قافله راندند فرس پا بردار

شمارهٔ ۹۴

گر بشکافند مو به موی من زار

یک موی مرا تهی نیابند ز یار

گویند که دوست از تو دورست بسوز

پس جان مرا کیست در آغوش و کنار

شمارهٔ ۹۵

بعد از عمری که از سفر آمد یار

دانی ز چه کرد از تب رشکم آزار

یعنی آن کس که زنده ماند در هجر

خوبست که در وصل چنین میرد زار

شمارهٔ ۹۶

مویی که سترد از سرم آن مایه نور

از ناز چو مژگان بتان شد معمور

رضوانش به دست عزت از خاک نیاز

برداشت که سازد مژه دیده حور

شمارهٔ ۹۷

ای کلک تو مشکبار چون طره حور

چون چشم خرد دوات تو چشمه نور

از بهر مرکبت فلک دوده گرفت

ز آن شمع که افروخت قضا در شب طور

شمارهٔ ۹۸

ای کشته ز اشک شوق مژگان پرواز

ایمن بادا شمع تو از سوز و گداز

ای نرگس مست گریه مشکن دل ناز

خون ریز ولی ز چشم مستان نیاز

شمارهٔ ۹۹

ای خلق تو فیض بخش بستان نیاز

وز روی تو بشکفد گلستان نیاز

تا حسن چو خورشید جهان افروزد

دوران تو باد و باد دوران نیاز

شمارهٔ ۱۰۰

وقتست که این طلسم دولاب اساس

در گرده و وارهیم از امید و هراس

تا کی به عبث سلسله هستی را

بندند و گشایند چو قفل وسواس

شمارهٔ ۱۰۱

خورشید مباش بخت ما گو مه باش

زندان آن را دو روز گو خرگه باش

عمری بر ما که مرغ این نه قفسیم

نه بود قفس دو روز هم گو ده باش

شمارهٔ ۱۰۲

رندی که شکسته پنجه شور و شرش

بدهند نواله دیگران چون شترش

چون دست ندارد همه دستش شده‌اند

ای کاش سرش برند و گردند سرش

شمارهٔ ۱۰۳

ای طور ز شوق جلوه‌ات خانه به دوش

پروانه پر سوخته حسن تو هوش

بی دیده ز رشک سویت آیم وز شوق

چون مردمک دیده شوم آینه‌پوش

شمارهٔ ۱۰۴

ای کرده سپهر در حریم تو رکوع

غم نیست اگر کوکب تو کرد رجوع

خورشید سپهر دولتی و خورشید

گر شام فرو رود کند صبح طلوع

شمارهٔ ۱۰۵

ای روی ترا ترجمه در دین مصحف

وز خال و خطت یافته تزیین مصحف

یک نقطه سهو در همه روی تو نیست

گویی به خط مصنف است این مصحف

شمارهٔ ۱۰۶

ای کرده به خونریز اسیران آهنگ

بر خرمن صلح من مزن آتش جنگ

مپسند که از خون شهیدان غمت

بر تیغ جفای تو شود گوهر رنگ

شمارهٔ ۱۰۷

با آن که ز جوش حسن آن دلبر شنگ

بر شاهد آفتاب شد میدان تنگ

بنشسته فسردگان این معرکه را

در آینه دیده نگه همچون رنگ

شمارهٔ ۱۰۸

آنم که بهار دارد از باغم ننگ

هم بوی گریزد از گل من هم رنگ

در بادیه‌ای آمده پایم بر سنگ

کآنجا نه شتاب راه دارد نه درنگ

شمارهٔ ۱۰۹

گردون که نباشدش به بیداد بدل

عالم شود ار لبالب از غم به مثل

جز من دگری در خور غم کی یابد

گردد مگرش دیده بینش احول

شمارهٔ ۱۱۰

امشب که زمانه شد لبالب ز جمال

از پرتو حسن شد جهان مالامال

در مشرب ارباب هوس گرچه شب است

در مذهب عاشقان بود صبح وصال

شمارهٔ ۱۱۱

در عشق تو ای غم ز غمت مرهم دل

ما را نه غم جان بود و نی غم دل

ماتمکده‌ایست کوی عشقت کانجا

دل ماتم جان دارد و جان ماتم دل

شمارهٔ ۱۱۲

این فرقه که زد خامه تحقیق رقم

صد بحر حقیقت‌ست در وی مدغم

زنهار به نم مباش قانع زین یم

کاین دریا را موجه ذاتیست کرم

شمارهٔ ۱۱۳

گفتم رمزی با تو صریح و مبهم

بشنو که کند گوش ترا رشک ارم

گر زنده شود دلت بگو شکر نعم

ورنه تو اصم باش و مرا گیر ابکم

شمارهٔ ۱۱۴

در مذهب ما دویی حرامست حرام

اینک من و تو دویی کدامست کدام

در میکده آن نغمه منصور شنو

گاه از دهن شیشه و گاه از لب جام

شمارهٔ ۱۱۵

چون اخگرت از شعله بجوشد ز مسام

خامی تو هنوز ای به هستی بدنام

می‌سوز مگر پخته شوی زآن که بود

خاکستر پخته بهتر از شعله خام

شمارهٔ ۱۱۶

آنم که لوای ناله افراخته‌ام

بر قلب سپاه خویشتن تاخته‌ام

چون طرح قمار عشق انداخته ام

نقشی زده هر دو کون درباخته ام

شمارهٔ ۱۱۷

آنم که به هرزه سالها سوخته‌ام

تا قاعده سوختن آموخته‌ام

با این همه در بزم جگر سوختگان

شرمنده‌تر از شمع نیفروخته‌ام

شمارهٔ ۱۱۸

شب دیده به سیل اشک چندان شستم

کز روی نظاره گرد حرمان شستم

هر قافله نگه که نه سوی [تو] رفت

نقش پی او ز روی مژگان شستم

شمارهٔ ۱۱۹

جانا به غم تو زندگانی کردم

غمهای ترا همدم جانی کردم

تا گرد من از کوی تو نتواند رفت

جان در سر کار ناتوانی کردم

شمارهٔ ۱۲۰

چندان که ز حسن خودپرستی دیدم

از عشق فروتنی و پستی دیدم

گویند که چشم دوست مست است ولیک

من چشم ندیدم همه مستی دیدم

شمارهٔ ۱۲۱

هرچند که در باغ تو بی‌برگ و برم

چون شاخ بریده بی‌نوای ثمرم

در شهر محبت تو این بس هنرم

کز بهر جمال عفوت آیینه‌گرم

شمارهٔ ۱۲۲

در دیده ز اشک نوبهاری دارم

در سینه ز داغ لاله‌زاری دارم

لب پر شکر از ناله زاری دارم

در آینه با خود سروکاری دارم

شمارهٔ ۱۲۳

کو دست که دامن حضوری گیرم

وز خلد به عاریت سروری گیرم

چون تاب تماشای گلم نیست ز خار

جانی دهم و جلوه طوری گیرم

شمارهٔ ۱۲۴

تا کی ز تو وعده ارمغانی گیرم

وز وعده برات دو زبانی گیرم

رفتم که برای انتظار از عقبی

سرمایه عمر جاودانی گیرم

شمارهٔ ۱۲۵

رفتم که ز زلفت خردی وام کنم

دل را به فسون عافیت رام کنم

زآتشکده واسوزم و خلدش خوانم

وز شعله برنجم و گلشن وام کنم

شمارهٔ ۱۲۶

آنم که به غم مصاحب دیرینم

بر چهره عیش دوستداران چینم

بیهوده کارخانه تکوینم

همچون پل رودخانه قزوینم

شمارهٔ ۱۲۷

خوش آن که در آن حریم می‌بود رهم

هجر آمد و بنشاند به خاک سیهم

اکنون بی تو که جان به قربانت باد

خون جگرست جلوه‌گاه نگهم

شمارهٔ ۱۲۸

چون باغ شکفته از گیاهی نشوم

چون دیده تسلی به نگاهی نشوم

آن شعله شوقم که ز پا ننشینم

تا در جگری طعمه آهی نشوم

شمارهٔ ۱۲۹

ما نقش هوس ز لوح هستی شستیم

وز خون رخ آرزوپرستی شستیم

ما روز ازل نشان آسوده دلی

از چهره به گریه‌های مستی شستیم

شمارهٔ ۱۳۰

یک چند درین رسته پریشان گشتیم

گفتیم گران شویم ارزان گشتیم

در طالع ما کساد بازاری بود

آیینه‌فروش شهر کوران گشتیم

شمارهٔ ۱۳۱

چون غنچه ازین باغ شتابان رفتیم

گر تنگدل آمدیم خندان رفتیم

دیدیم که دوست خوشدل از دوری ماست

صد مرحله زآن جانب حرمان رفتیم

شمارهٔ ۱۳۲

با دوست به گل گشت گلستان رفتیم

وز چشم بد زمانه پنهان رفتیم

اما چو مسافران یعقوب آخر

با یوسف گم گشته به کنعان رفتیم

شمارهٔ ۱۳۳

ترک غم آن نگار دلجو کردیم

چون شعله به هرزه سوختن خو کردیم

چون جان و تن و دیده و دل آنجا ماند

ما بیهده ترک آن سر کوه کردیم

شمارهٔ ۱۳۴

یک چند گل گلشن مقصود شدیم

یک چند در آتشکده‌ها دود شدیم

دیدیم که اینها همه هیچست آخر

همت بگماشتیم و نابود شدیم

شمارهٔ ۱۳۵

امشب که ز باغ حسن صد گل چیدیم

یک دم به مراد خود چو گل خندیدیم

صد شکر که از پس هزاران شب غم

یک صبح نشاط و روز عشرت دیدیم

شمارهٔ ۱۳۶

در کار تو آه آتشینی داریم

وز ساغر مهر زهر کینی داریم

تو شمع شو و بزم کسان روشن کن

ما نذر تو باید آستینی داریم

شمارهٔ ۱۳۷

برخیز که از ناله سپاهی بکشیم

وز برق غم انتقام کاهی بکشیم

امروز بنالیم مبادا فردا

هجران ندهد امان که آهی بکشیم

شمارهٔ ۱۳۸

کو خم که ز نعل واژگون جام کنیم

صد دریا را جرعه یک کام کنیم

مغرب جوییم و رو به مشرق برویم

چون صبح دمد تصور شام کنیم

شمارهٔ ۱۳۹

بازآکه چو لب به ناله عادت نکنیم

و آن نازک گوش را جراحت نکنیم

باز آی که لب ز شکوه بستیم چنان

کز عافیت خلد شکایت نکنیم

شمارهٔ ۱۴۰

ز آن پیش که در قصر عدم خانه کنیم

برخیز که طره طرب شانه کنیم

فرداست که عمر ما شده ملک اجل

امروز بیا که وقف میخانه کنیم

شمارهٔ ۱۴۱

بحریم درین راه همه تن پاییم

ابریم و به پای اشک ره پیماییم

موجیم و ز آسیب گرانجانی خویش

عمریست که ته‌نشین این دریاییم

شمارهٔ ۱۴۲

ماییم که جان در گرو صهباییم

بی باده چو باد خاک می‌پیماییم

ما را گویند باده تنها چه خوری

توفیق رفیق ماست کی تنهاییم

شمارهٔ ۱۴۳

چشم شوخت ز رحم نشنید سخن

اینک بگرفتش حق خونهای کهن

باری تو به او بگو که ‌ای مایه ناز

شوخی اگرت امان دهد خون کم کن

شمارهٔ ۱۴۴

آن قوم که هست در بلا مسکنشان

خون در دل عافیت کند شیونشان

کو تنگدلی که چون بنالد ریزد

خون جگر دو کون در دامنشان

شمارهٔ ۱۴۵

زین بیش می فریب در جام مکن

دل را به غرور بی خودی خام مکن

خود در طلب خویشتنی سرگردان

بیهوده مرا به عشق بدنام مکن

شمارهٔ ۱۴۶

از بس که به رسم دل بی‌حاصل من

شد دوست گزین غیردشمن دل من

بستم در دل بر رخ یادش که مباد

با غیر قدم نهد به سرمنزل من

شمارهٔ ۱۴۷

ای واله طور جلوه نور ببین

عالم عالم ز نور معمور ببین

آشوب صدای «لن ترانی» است ز طور

بگذر از طور و نور بی طور ببین

شمارهٔ ۱۴۸

آن شوخ که ماه راست زو نور جبین

شد خانه آفتاب ازو خانه زین

تا هست بنای خانه زین هرگز

مهمان نشدستش آفتابی به ازین

شمارهٔ ۱۴۹

عمری بودم چون شب غم نامه سیاه

تا بو که رسم به وصل آن مه ناگاه

اکنون که به دیده کرد منزل آن ماه

همچون مژه در برون در ماند نگاه

شمارهٔ ۱۵۰

ماییم و دل شکسته از خود رسته

پیمان وفا به هر دو عالم بسته

در مصر وفای ما دو چیزست که نیست

پیمان شکسته و دل نشکسته

شمارهٔ ۱۵۱

دستش گل داغ از جگر ما چیده

یا ماه به دیده دست او مالیده

یا مهر سیاه‌پوش گردیده چو داغ

و آنگه به نیاز دست او بوسیده

شمارهٔ ۱۵۲

دستی که همیشه بود در گردن تو

اکنون سوزد ز دوری دامن تو

تاری شده‌ام در آزروی تن تو

اما کو بخت تار پیراهن تو

شمارهٔ ۱۵۳

بنشین و به طوف قفس از دام برو

منزل منزل سوی دلارام برو

زین عرصه که نقش قدم گمراهی‌ست

یک گام فرا برو و بی‌گام برو

شمارهٔ ۱۵۴

موسی باش و شکفته از طور مشو

خرمن باش و به برق مسرور مشو

نوری به کف آر جان برو ساز نثار

پروانه شمعهای بی نور مشو

شمارهٔ ۱۵۵

دلاکی گشت از سرم موی زدای

گردید ز اعجاز هنر سحر نمای

با استره ای که باد را نشکافد

هر موی مرا شکافت تا ناخن پای

شمارهٔ ۱۵۶

ای از گل اشک گشته مژگان آرای

رو گریه به من گذار و تو خنده سرای

ور ذوق تماشای گرستن داری

یک شب چو نگه به سیر مژگان من آی

شمارهٔ ۱۵۷

ای غم ز دلم چه شد زمانی بدر آی

گو از بن هر مویم جانی بدر آی

ای نیم نفس که در تنم محبوسی

آخر به بهانه فغانی بدر آی

شمارهٔ ۱۵۸

ای غم ز دلم اگر توانی بدر آی

هر چند عزیزتر ز جانی بدر آی

تو گنج نه‌ای گنج فشانی تا چند

دلگیر درین خزانه مانی بدر آی

شمارهٔ ۱۵۹

از عهد شکستن چو هوس نشکیبی

یک دم ز شکست عهد کس نشکیبی

عهد تو دل منست گویی کز ناز

گر نشکنیش نیم نفس نشکیبی

شمارهٔ ۱۶۰

ای عشق به تازه مرحمتها کردی

خود را و مرا گرم تمنا کردی

هر جرم که ما سیاهکاران کردیم

در آینه عفو تماشا کردی

شمارهٔ ۱۶۱

دل راز مرا رسه شکستن تا کی

بر خود در هر مراد بستن تا کی

بیرون جهان سراسری هم بد نیست

دلگیر درین خانه نشستن تا کی

شمارهٔ ۱۶۲

کاش این لب پر معجزه بر دوختمی

با هر کس ازین متاع نفروختمی

این کز عیسی نطق درآموخته‌ام

کاش از خر او نهق درآموختمی

شمارهٔ ۱۶۳

ای صید غمت هنوز صد عربده‌جوی

گفتم نشنیدی که ره عشق مپوی

قربان سرت شوم کنون اشک مریز

از نرگس مست سرمه ناز مشوی

شمارهٔ ۱۶۴

گر خار و خسی تو آتش تن می‌جوی

لنگان لنگان به زور گلخن می‌جوی

در نشئه‌ی آتش دلی موسی‌وار

این تازه گل از نهال ایمن می‌جوی

شمارهٔ ۱۶۵

ای غم که مسافر جهان پیمایی

ای تازه نهال چمن رعنایی

گر حال فصیحی از تو پرسند بگوی

در صحبت خلق مرد از تنهایی

شمارهٔ ۱۶۶

ای آنکه به هرزه راه شک می‌پویی

با تست کسی که از منش می‌جویی

ای بی‌خبر آن راز که با ما داری

چون دوری آهسته چرا می‌گویی

ابیات پراکنده

شمارهٔ ۱ : نخست عقل درین ره خراب کرد مرا

شمارهٔ ۲ : ایزد جزای مستی من کی دهد مگر

شمارهٔ ۳ : به داغی بستم آیین طراوت لاله‌زاری را

شمارهٔ ۴ : خاک آن کوی فصیحی ز جبین رنجه مکن

شمارهٔ ۵ : گفتیم بشکفیم دو روزی در این چمن

شمارهٔ ۶ : زنده می‌گردم پس از مردن چو بر من بگذری

شمارهٔ ۷ : خنده می‌بینی ولی از گریه دل غافلی

شمارهٔ ۸ : خنده می‌بینی ولی از گریه دل غافلی

شمارهٔ ۹ : به زیر خاک فصیحی به چشم گریان رفت

شمارهٔ ۱۰ : خاکستر منصور تو را باز توان سوخت

شمارهٔ ۱۱ : امشب از شعله آهم جگر غم می‌سوخت

شمارهٔ ۱۲ : امشب نگهم را نفس بازپسین است

شمارهٔ ۱۳ : غمهای مرده در دل ما زنده کرد هجر

شمارهٔ ۱۴ : سینه بگدازم و دل خون کنم و جان سوزم

شمارهٔ ۱۵ : ره نمی‌یابد اجل هم بر سر بالین ما

شمارهٔ ۱۶ : رتبه حسن بلندست چه حاجت به نقاب

شمارهٔ ۱۷ : در مذهب ما هر چه بجز دوست حرام است

شمارهٔ ۱۸ : باز هر شب دل به تنگ از ناله ‌زار خودست

شمارهٔ ۱۹ : منم که ناز تو آرایش دکان منست

شمارهٔ ۲۰ : کعبه را گرد سر بتخانه آرد در طواف

شمارهٔ ۲۱ : گریه گردیده گدازست فصیحی گله چیست

شمارهٔ ۲۲ : گر لذت داغ جگر اینست فصیحی

شمارهٔ ۲۳ : دی قاصد یار آمد و مژگان تری داشت

شمارهٔ ۲۴ : هر نگه کز موجه خون جگر بیرون فتاد

شمارهٔ ۲۵ : دیده شب فال مراد از موج اشک ما گرفت

شمارهٔ ۲۶ : بعد عمری که فصیحی شب وصلی رو داد

شمارهٔ ۲۷ : شاید که به آفرینش خود نازد

شمارهٔ ۲۸ : غم عشقت به عالم درنگنجد

شمارهٔ ۲۹ : دهن زخم چو خندان شود افزون گردد

شمارهٔ ۳۰ : لب تشنه فتادیم در آن بادیه کانجا

شمارهٔ ۳۱ : بال و پر سوز که تا قوت پروازی هست

شمارهٔ ۳۲ : از آن ترسم که فردای قیامت

شمارهٔ ۳۳ : مصر عصمت چه دیاری‌ست که خوبان آنجا

شمارهٔ ۳۴ : شوق دیدار تو چون چشم مرا باز کند

شمارهٔ ۳۵ : ز آن خوبتری که کس خیال تو کند

شمارهٔ ۳۶ : کاش آن کسان که پرسش بیمار غم کنند

شمارهٔ ۳۷ : فرداست وعده جنت و امروز شد نصیب

شمارهٔ ۳۸ : بی‌مروت نیست عشق ار دوست باشد بی‌وفا

شمارهٔ ۳۹ : خویش را بر نوک مژگان ستمکاران زدم

شمارهٔ ۴۰ : ناله‌های نوگرفتاران غم را لذتی‌ست

شمارهٔ ۴۱ : تا سر مژگان تماشا دیده بر هم چیده بود

شمارهٔ ۴۲ : هزار بار قسم خورده‌ام که نام تو را

شمارهٔ ۴۳ : مسکین فصیحی دوش جان می‌داد و می‌نالید غم

شمارهٔ ۴۴ : کو جنون تا هر نفس در دل سراغی گم شود

شمارهٔ ۴۵ : رمزی است خط دوست که چون بخت سرآید

شمارهٔ ۴۶ : چون ماهی ساحل طپد از آرزوی دل

شمارهٔ ۴۷ : جذبه عشق بحدی‌ست میان من و یار

شمارهٔ ۴۸ : نقش پایی به سر کوی تو دیدم مردم

شمارهٔ ۴۹ : هرگز مباش آتش سوزان سپند باش

شمارهٔ ۵۰ : این پرده‌های حسن نظر تیره می‌کند

شمارهٔ ۵۱ : گر شوی نکهت‌شناس نکهت‌ گیسوی خویش

شمارهٔ ۵۲ : ای روی تو را ترجمه دین مصحف

شمارهٔ ۵۳ : نخستم بند بردارید از پا چون بسوزیدم

شمارهٔ ۵۴ : لبی کز نازکی بار تبسم بر نمی‌تابد

شمارهٔ ۵۵ : شب که غمهای تو را پرده‌نشین می‌کردم

شمارهٔ ۵۶ : دوش تقلید جرس کردم و صد قافله سوخت

شمارهٔ ۵۷ : زبون دردپرستان زلف یار شدم

شمارهٔ ۵۸ : من نه شایسته بسمل نه سزاوار قفس

شمارهٔ ۵۹ : با یار به سیر هند آماده شدم

شمارهٔ ۶۰ : چمن پیرای صبحم کیمیای خار و خس دارم

شمارهٔ ۶۱ : نوبهارا به شمیم گل عیشم مفریب

شمارهٔ ۶۲ : خار ترم که تازه ز باغم دروده‌اند

شمارهٔ ۶۳ : مختصر دستی که ما را بود صرف باده شد

شمارهٔ ۶۴ : کشته بگذارید امشب اندر این میدان مرا

شمارهٔ ۶۵ : تازه سازم روشن نامه طرازی پس از این

شمارهٔ ۶۶ : جان اگر از ناتوانی بر لب آید باک نیست

شمارهٔ ۶۷ : جرم ما گر باده‌آشامی‌ست مستی جرم کیست

شمارهٔ ۶۸ : ما زهر قاتلیم فصیحی نه شهد ناب

شمارهٔ ۶۹ : ز ما یوسف پرستیدن ادب نیست

شمارهٔ ۷۰ : ما بت نه ز اندیشه معبود شکستیم

شمارهٔ ۷۱ : روشنگری آینه دل کردیم

شمارهٔ ۷۲ : ما توأمیم با گل رعنا در این چمن

شمارهٔ ۷۳ : گر گل نصیحتت نپذیرد در این چمن

شمارهٔ ۷۴ : رنگ جسمانی‌ست بر سیمای ابر نوبهار

شمارهٔ ۷۵ : بر دو عالم دامن همت توان افشاند لیک

شمارهٔ ۷۶ : چون نعش من برند برون از سرای من

شمارهٔ ۷۷ : شهید عشق تو را راه کعبه مقصود

شمارهٔ ۷۸ : ای دل از آن دهن طمع خام می‌کنی

شمارهٔ ۷۹ : ای که درد دل خونین‌کفنی می‌شنوی

شمارهٔ ۸۰ : حدیث شوخ لعلت نازک افگارش کنم ترسم

شمارهٔ ۸۱ : ز خود کنار همه عمر می‌توان کردن

شمارهٔ ۱

نخست عقل درین ره خراب کرد مرا

محبت آمد و پر آفتاب کرد مرا

شمارهٔ ۲

ایزد جزای مستی من کی دهد مگر

لب تشنه در شراب شعور افکند مرا

شمارهٔ ۳

به داغی بستم آیین طراوت لاله‌زاری را

به یک ساغر به سر بردم چو گل فصل بهاری را

شمارهٔ ۴

خاک آن کوی فصیحی ز جبین رنجه مکن

از مه و مهر بیاموز جبین‌سایی را

شمارهٔ ۵

گفتیم بشکفیم دو روزی در این چمن

دیدیم روی عالم و بد شد شگون ما

چون شعله پرتب است درون و برون ما

تبخاله می‌زند لب خنجر ز خون ما

شمارهٔ ۶

زنده می‌گردم پس از مردن چو بر من بگذری

می‌شود بیدار چون برخفته افتد آفتاب

شمارهٔ ۷

خنده می‌بینی ولی از گریه دل غافلی

خانه ما اندرون ابرست و بیرون آفتاب

شمارهٔ ۸

خنده می‌بینی ولی از گریه دل غافلی

خانه ما اندرون ابرست و بیرون آفتاب

شمارهٔ ۹

به زیر خاک فصیحی به چشم گریان رفت

مزار اوست هر آنجا که چشمه‌ساری هست

شمارهٔ ۱۰

خاکستر منصور تو را باز توان سوخت

صد مرتبه زیباتر از آغاز توان سوخت

نامرد حریفی‌ست شکیب ارنه در این بزم

از شوق نیازی جگر ناز توان سوخت

شمارهٔ ۱۱

امشب از شعله آهم جگر غم می‌سوخت

بر من و زندگی من دل ماتم می‌سوخت

شمارهٔ ۱۲

امشب نگهم را نفس بازپسین است

فرداست که یک یک مژه تابوت نگاه است

شمارهٔ ۱۳

غمهای مرده در دل ما زنده کرد هجر

گویا شب فراق تو روز قیامت است

شمارهٔ ۱۴

سینه بگدازم و دل خون کنم و جان سوزم

شعله شوقم و خاصیت من بسیار است

شمارهٔ ۱۵

ره نمی‌یابد اجل هم بر سر بالین ما

بس که ماتمخانه ما از غم هجران پر است

نیستم آگه که آتش بر دل شوقم که زد

لیک می‌دانم که بازم سینه از پیکان پر است

شمارهٔ ۱۶

رتبه حسن بلندست چه حاجت به نقاب

بهر منع نگهی کز مژه کوتاهتر است

شمارهٔ ۱۷

در مذهب ما هر چه بجز دوست حرام است

گر خود همه ذوق طلب اوست حرام ا‌ست

با دوست به یک پوست نگنجیم فصیحی

وین طرفه که بی دوست به تن پوست حرام است

شمارهٔ ۱۸

باز هر شب دل به تنگ از ناله ‌زار خودست

سینه‌ام درمانده آه شرربار خودست

دوستان بر بستر مرگم خراب افکند باز

نرگس مستی که خود پیوسته بیمار خودست

شمارهٔ ۱۹

منم که ناز تو آرایش دکان منست

منم که غمزه‌ات آتش‌زن روان منست

هزار بار به تیغ تغافلم کشتی

هنوز ناز تو سرگرم امتحان منست

حدیث شوق من ... سرایت ای قاصد

که در جهان زند آتش گر از زبان منست

شمارهٔ ۲۰

کعبه را گرد سر بتخانه آرد در طواف

کاروان سالار کفر ار حلقه زنار توست

شمارهٔ ۲۱

گریه گردیده گدازست فصیحی گله چیست

کشتی نوح شکستن هنر طوفان است

شمارهٔ ۲۲

گر لذت داغ جگر اینست فصیحی

افسوس که در هر سر مویم جگری نیست

شمارهٔ ۲۳

دی قاصد یار آمد و مژگان تری داشت

از یار مگر بهر هلاکم خبری داشت

شمارهٔ ۲۴

هر نگه کز موجه خون جگر بیرون فتاد

بی‌جمال دوست سوی چشم گریان بازگشت

نوبهاران از در این باغ و بستان بازگشت

خنده نومید از لب گلهای خندان بازگشت

وای بر یعقوب ما کز بعد چندین انتظار

کاروان مصر از نزدیک کنعان بازگشت

شمارهٔ ۲۵

دیده شب فال مراد از موج اشک ما گرفت

کشتی بی ناخدا کام از دل دریا گرفت

شمارهٔ ۲۶

بعد عمری که فصیحی شب وصلی رو داد

مردم دیده ما در سفر دریا بود

شمارهٔ ۲۷

شاید که به آفرینش خود نازد

ایزد که تماشای جمال تو کند

شمارهٔ ۲۸

غم عشقت به عالم درنگنجد

بلی این روح در پیکر نگنجد

شهید خنجر شوق تو چندان

به خود بالد که در محشر نگنجد

شمارهٔ ۲۹

دهن زخم چو خندان شود افزون گردد

یک دم ار شاد نشینم جگرم خون گردد

قامتی دیده‌ام امروز که بی‌منت فکر

هر چه آید به زبانم همه موزون گردد

شمارهٔ ۳۰

لب تشنه فتادیم در آن بادیه کانجا

از خشک‌لبی چشمه حیوان گله دارد

شمارهٔ ۳۱

بال و پر سوز که تا قوت پروازی هست

به مراد دل خود سیر قفس نتوان کرد

شمارهٔ ۳۲

از آن ترسم که فردای قیامت

همین امروز و فردای تو باشد

شمارهٔ ۳۳

مصر عصمت چه دیاری‌ست که خوبان آنجا

صورت خویش در آیینه کس نشناسند

شمارهٔ ۳۴

شوق دیدار تو چون چشم مرا باز کند

مژه پیش از نگهم سوی تو پرواز کند

شمارهٔ ۳۵

ز آن خوبتری که کس خیال تو کند

یا همچو منی فکر وصال تو کند

شمارهٔ ۳۶

کاش آن کسان که پرسش بیمار غم کنند

چون تیغ بی‌مضایقه زخمی کرم کنند

شمارهٔ ۳۷

فرداست وعده جنت و امروز شد نصیب

آری خلاف وعده کریمان چنین کنند

شمارهٔ ۳۸

بی‌مروت نیست عشق ار دوست باشد بی‌وفا

روی شیرین در دل خسرو سوی فرهاد بود

شمارهٔ ۳۹

خویش را بر نوک مژگان ستمکاران زدم

آن قدر زخمی که دل می‌خواست در خنجر نبود

شمارهٔ ۴۰

ناله‌های نوگرفتاران غم را لذتی‌ست

ورنه این یک مشت پر مقصود صیادم نبود

شمارهٔ ۴۱

تا سر مژگان تماشا دیده بر هم چیده بود

چون تو رفتی گویی این بیچاره خوابی دیده بود

شمارهٔ ۴۲

هزار بار قسم خورده‌ام که نام تو را

به لب نیاورم اما قسم به نام تو بود

شمارهٔ ۴۳

مسکین فصیحی دوش جان می‌داد و می‌نالید غم

کامشب چراغ زندگی ما را ز بالین می‌رود

شمارهٔ ۴۴

کو جنون تا هر نفس در دل سراغی گم شود

سینه همچون موج در گرداب داغی گم شود

شمارهٔ ۴۵

رمزی است خط دوست که چون بخت سرآید

آب سیه از چشمه خورشید برآید

شمارهٔ ۴۶

چون ماهی ساحل طپد از آرزوی دل

زخمی که شهیدان تو را بر سپر آید

شمارهٔ ۴۷

جذبه عشق بحدی‌ست میان من و یار

که اگر من نروم او به طلب می‌آید

شمارهٔ ۴۸

نقش پایی به سر کوی تو دیدم مردم

که چرا غیر من آنجا دگری می‌آید

شمارهٔ ۴۹

هرگز مباش آتش سوزان سپند باش

خود را بسوز و دفع هزاران گزند باش

چون شعله سر مکش که برآرند از تو دود

شو خاک راه و در دو جهان سربلند باش

شمارهٔ ۵۰

این پرده‌های حسن نظر تیره می‌کند

یک پرده بر جمال خود از آفتاب پوش

شمارهٔ ۵۱

گر شوی نکهت‌شناس نکهت‌ گیسوی خویش

از گریبان گل و سنبل بدزدی بوی خویش

بهر خونریز دو عالم جنبش مویی بس‌ست

زحمت چین بی سبب مپسند بر ابروی خویش

نقد جان ناقص عیار و عشق مفلس تنگدست

وای اگر زلف تو خواهد قیمت یک موی خویش

شمارهٔ ۵۲

ای روی تو را ترجمه دین مصحف

وز خال و خطت یافته تزیین مصحف

یک نقطه سهو در همه روی تو نیست

گویی به خط مصنف است این مصحف

شمارهٔ ۵۳

نخستم بند بردارید از پا چون بسوزیدم

که همچون شعله یک ساعت به کام خویشتن افتم

شمارهٔ ۵۴

لبی کز نازکی بار تبسم بر نمی‌تابد

به خون غلطم که امروزش به دشنام آشنا کردم

شمارهٔ ۵۵

شب که غمهای تو را پرده‌نشین می‌کردم

از تبسم لب زخمی نمکین می‌کردم

شمارهٔ ۵۶

دوش تقلید جرس کردم و صد قافله سوخت

آه اگر ناله پریشان‌تر از این می‌کردم

شمارهٔ ۵۷

زبون دردپرستان زلف یار شدم

نه صید دوست که صید دل فگار شدم

شمارهٔ ۵۸

من نه شایسته بسمل نه سزاوار قفس

به چه امید در این دام گرفتار شدم

شمارهٔ ۵۹

با یار به سیر هند آماده شدم

برگشتم و زین تعلق آزاده شدم

نارفته به هند واژگون شد کارم

آن ماه مخطط شد و من ساده شدم

شمارهٔ ۶۰

چمن پیرای صبحم کیمیای خار و خس دارم

به هر شاخ ترنجی آفتابی پیش‌رس دارم

پر پروانه‌ام در حسرت پرواز گم بادا

اگر امید دودی از چراغ هیچ کس دارم

شمارهٔ ۶۱

نوبهارا به شمیم گل عیشم مفریب

که من این ناله زار از دل خرم دارم

شمارهٔ ۶۲

خار ترم که تازه ز باغم دروده‌اند

محروم بوستانم و مردود آتشم

شمارهٔ ۶۳

مختصر دستی که ما را بود صرف باده شد

گر خدا روزی کند دست دگر بر سر زنم

شمارهٔ ۶۴

کشته بگذارید امشب اندر این میدان مرا

یک شبیخون دگر بر تیغ قاتل می‌زنم

شمارهٔ ۶۵

تازه سازم روشن نامه طرازی پس از این

ناله‌ای چند به هر سطر سیه‌پوش کنم

شمارهٔ ۶۶

جان اگر از ناتوانی بر لب آید باک نیست

ناله‌ام از ضعف اگر بر لب نیاید چون کنم

شمارهٔ ۶۷

جرم ما گر باده‌آشامی‌ست مستی جرم کیست

عکس لعل خویش را ما در شراب افگنده‌ایم

شمارهٔ ۶۸

ما زهر قاتلیم فصیحی نه شهد ناب

مرد طپانچه خوردن بال مگس نه‌ایم

شمارهٔ ۶۹

ز ما یوسف پرستیدن ادب نیست

بیا تا چاه کنعان را پرستیم

شمارهٔ ۷۰

ما بت نه ز اندیشه معبود شکستیم

آرایش بتخانه ما بود شکستیم

هر لخت جگر طاقت صد داغ دگر داشت

قفل در رسوایی خود زود شکستیم

شمارهٔ ۷۱

روشنگری آینه دل کردیم

وآنگاه به روی تو مقابل کردیم

عکس رخ تو جدا نگشت از رخ تو

ما بیهده سعیهای باطل کردیم

شمارهٔ ۷۲

ما توأمیم با گل رعنا در این چمن

از خون پریم و رنگ به بیرون نمی‌دهیم

شمارهٔ ۷۳

گر گل نصیحتت نپذیرد در این چمن

باری به ناله‌ای مدد عندلیب کن

شمارهٔ ۷۴

رنگ جسمانی‌ست بر سیمای ابر نوبهار

ورنه خون بایست بر خاک شهیدان ریختن

شمارهٔ ۷۵

بر دو عالم دامن همت توان افشاند لیک

همت آزاده را ننگ‌ست دامان داشتن

شمارهٔ ۷۶

چون نعش من برند برون از سرای من

محنت برهنه‌پای دود از قفای من

شمارهٔ ۷۷

شهید عشق تو را راه کعبه مقصود

کسی نشان ندهد جز سر بریده او

شمارهٔ ۷۸

ای دل از آن دهن طمع خام می‌کنی

خود را برای هیچ چه بدنام می‌کنی

شمارهٔ ۷۹

ای که درد دل خونین‌کفنی می‌شنوی

خبر از درد نداری سخنی می‌شنوی

غم رسوایی خود آن قدرم نیست که تو

طعن خلقی ز برای چو منی می‌شنوی

شمارهٔ ۸۰

حدیث شوخ لعلت نازک افگارش کنم ترسم

مگر آهسته آن لب را تبسم‌وار بگشایی

شمارهٔ ۸۱

ز خود کنار همه عمر می‌توان کردن

به این امید که شاید تو در میان آیی

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

قطعات

ترکیبات

ترجیعات

مثنویات

رباعیات

ابیات پراکنده

فصیحی هروی

دیوان اشعار