معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ فیاض لاهیجی

ملا عبدالرزاق علی بن حسین لاهیجی متخلص به فیاض (درگذشتهٔ ۱۰۷۲ قمری) از متکلمان مسلمان و شیعه، صاحب تألیفاتی چون گوهر مراد، سرمایه ایمان و شوارق الالهام است. او و فیض کاشانی شاگرد و داماد ملاصدرا بودند. میان فیاض و فیض دوستی برقرار بود. او از فیض با احترام یاد می‌کند و گاهی با عنوان «بعض افاضل اخواننا الالهیین» نام می‌برد. ملاصدرا به وی لقب «فیاض» را داد. دختر ملاصدرا و همسر لاهیجی، ام‌کلثوم (۱۰۱۹-۱۰۹۰ق) نام داشت که زنی فرهیخته و فاضله بود که علوم حِکمی را نزد پدر و همسرش آموخت و گاه در مجالس علما شرکت می‌کرد و با آنان مباحثه می‌کرد.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : الهی فیضِ مشرب ده که دلگیرم ز مذهب‌ها

شمارهٔ ۲ : تا شفیع خویش کردم صاحب معراج را

شمارهٔ ۳ : هرزه کمر نبسته‌ام کینة روزگار را

شمارهٔ ۴ : لبریزِ شکوه شد دل حسرت‌پرست ما

شمارهٔ ۵ : عشق آمده آتش زده در نیک و بد ما

شمارهٔ ۶ : خاک شد تا در ره او جسم غم پرورد ما

شمارهٔ ۷ : تدبیر ماست در گرو عقل پیر ما

شمارهٔ ۸ : گفته‌ای: بیدار باید عاشق دیدار ما

شمارهٔ ۹ : جز داغ سینه گل نکند در بهار ما

شمارهٔ ۱۰ : کرد جا داغ جنون باز ز نو بر سر ما

شمارهٔ ۱۱ : ای غایب از نظر که تویی مست ناز ما

شمارهٔ ۱۲ : ناید به دراز سینه ز تنگی نفس ما

شمارهٔ ۱۳ : بیجا نبود سعی فلک در هلاک ما

شمارهٔ ۱۴ : پُرست یاد تو در کنج دیده و دل ما

شمارهٔ ۱۵ : آیینة هر لاله عذارست دل ما

شمارهٔ ۱۶ : گر مستی‌یی ز لعل بتان می‌کنیم ما

شمارهٔ ۱۷ : آتش چکد چو آب ز طرز بیان ما

شمارهٔ ۱۸ : ای تشنه تیغ ابروی نازت به خون ما

شمارهٔ ۱۹ : مشق شوخی می‌‌کند طفلی به قصد جان ما

شمارهٔ ۲۰ : غصّه را دل نگشاید به جز از سینة ما

شمارهٔ ۲۱ : بسکه افسردگی از هجر تو شد پیشة ما

شمارهٔ ۲۲ : کارگر نیست به غم تیشة اندیشة ما

شمارهٔ ۲۳ : گفته‌ای بیدار باید عاشق دیدار ما

شمارهٔ ۲۴ : کشت ما را تغافل یار بی‌پروای ما

شمارهٔ ۲۵ : وصل شد باعث جدایی ما

شمارهٔ ۲۶ : بر وضع افلاک ای پسر کم تکیه کن در کارها

شمارهٔ ۲۷ : تا تو افکندی به دولت سایه بر گلزارها

شمارهٔ ۲۸ : نفی قیل و قال کم کن ای که خواهی حال‌ها

شمارهٔ ۲۹ : الا یا ایّها السّاقی ادر کأساً و ناولها

شمارهٔ ۳۰ : کجا شد آن نمک‌پاشی به زخم از همزبانی‌ها

شمارهٔ ۳۱ : یک جهان بر هم زدم کز جمله بگزیدم ترا

شمارهٔ ۳۲ : صلای می‌زنم امروز مه‌وش خود را

شمارهٔ ۳۳ : چو جوهر بر دم شمشیر او دادم دل خود را

شمارهٔ ۳۴ : به ناز و غمزه خود آموختم جانانهٔ خود را

شمارهٔ ۳۵ : تمنّای تو جان اندر تن آرد نقش دیبا را

شمارهٔ ۳۶ : نکرد ناخن تدبیر اثر دل ما را

شمارهٔ ۳۷ : خوی کرده و نشانده بر آتش گلاب را

شمارهٔ ۳۸ : کی می‌دهم به جنس دوا نقد درد را!

شمارهٔ ۳۹ : پنجه می‌بازد خرد آن دست چوگان‌باز را

شمارهٔ ۴۰ : تا ز دمسردان نگه دارم چراغ خویش را

شمارهٔ ۴۱ : چنان سودای او بر خویشتن پیچاند آتش را

شمارهٔ ۴۲ : سخن از خود رود چون گرد سر گردد زبانش را

شمارهٔ ۴۳ : نمود از پرده رخ یارم نمی‌خواهم دلایل را

شمارهٔ ۴۴ : کم گیر بهر حادثه عقل کفیل را

شمارهٔ ۴۵ : منم که کرده‌‌ام الماس نشئه مرهم را

شمارهٔ ۴۶ : کتابت کی تواند داد داد بیقراران را

شمارهٔ ۴۷ : چه حاجت است به شمع و چراغ مستان را

شمارهٔ ۴۸ : ز پس افتادگان عرض نیازی پیشوایان را

شمارهٔ ۴۹ : ز من منّت بود سرو و سمن را

شمارهٔ ۵۰ : نمی‌دانم چه آیین است کافر کج‌کلاهان را

شمارهٔ ۵۱ : گر کشم بر رخ دریا مژة پرخون را

شمارهٔ ۵۲ : نمی‌پوشد چو خورشید آن پری از هیچ کس رو را

شمارهٔ ۵۳ : بستم ز چارگوشة عالم نگاه را

شمارهٔ ۵۴ : از بیم دریا کی کنم ترک این ره کوتاه را

شمارهٔ ۵۵ : سایه زلفت به سر شمشاد سازد شانه را

شمارهٔ ۵۶ : گر نهان سازم غم عشقت چه سازم ناله را

شمارهٔ ۵۷ : ای کرده سرمه از ناز چشم غزاله‌ها را

شمارهٔ ۵۸ : بیا ساقیّ و آتش در زن این زهد ریائی را

شمارهٔ ۵۹ : جدا از دوستان در مرگ می‌بینم رهائی را

شمارهٔ ۶۰ : عشق چو پرده بر درد حسن کرشمه‌زای را

شمارهٔ ۶۱ : کردند پردة رخ دلدار شیشه را

شمارهٔ ۶۲ : از گریه خلاصی نبود چشم ترم را

شمارهٔ ۶۳ : این قدر آب هوس بستن به جوی دل چرا

شمارهٔ ۶۴ : رویش که هست رنگ ز رخسار مه ربا

شمارهٔ ۶۵ : من و کویی که کس را نیست جز عشرت به یاد آنجا

شمارهٔ ۶۶ : رواج بیدلان از مهر دلداران شود پیدا

شمارهٔ ۶۷ : جنون تکلیف کوه و دشت و صحرا می‌کند ما را

شمارهٔ ۶۸ : نه سامان سفر باشد نه سودای حضر ما را

شمارهٔ ۶۹ : تا حلقه نبد زلف بت مهوش ما را

شمارهٔ ۷۰ : الهی آب و رنگ شعله ده مشت گل ما را

شمارهٔ ۷۱ : تو ای بلبل گهی از نالة خود شاد کن ما را

شمارهٔ ۷۲ : مستی مدام جام هوس می‌دهد مرا

شمارهٔ ۷۳ : چو کرد خاک ره یار روزگار مرا

شمارهٔ ۷۴ : بی‌تپش آرام کی باشد دل زار مرا

شمارهٔ ۷۵ : از ناتوانی می‌کشد دوش نفس بار مرا

شمارهٔ ۷۶ : دل می‌کشد به لالة راغ دگر مرا

شمارهٔ ۷۷ : باز دارد عشق در آغوش بیهوشی مرا

شمارهٔ ۷۸ : دل به زلفش می‌کشد آشفته سامانی مرا

شمارهٔ ۷۹ : ها مژده که جانانه خرامید به صحرا

شمارهٔ ۸۰ : چهرة صاف بلا زلف سیه فام بلا

شمارهٔ ۸۱ : چو دادند اختیار کل قضا را

شمارهٔ ۸۲ : ز روح باده صد ره گرچه خالی شد تن مینا

شمارهٔ ۸۳ : به گلستان چو روی گل شود از روی تو آب

شمارهٔ ۸۴ : بنشین که بی‌رخ تو ندارم قرار و تاب

شمارهٔ ۸۵ : عُجْب در مستی ندارد هیچ فرقی با شراب

شمارهٔ ۸۶ : همین نه مرهم دل‌های خسته است شراب

شمارهٔ ۸۷ : دلم از غصّه رنجورست امشب

شمارهٔ ۸۸ : بی‌لبت ساغر می‌ آب ندارد امشب

شمارهٔ ۸۹ : نگه نکرده گذشتی ز من به ناز امشب

شمارهٔ ۹۰ : جان فدا کردم که تا شد وصل او یک دم نصیب

شمارهٔ ۹۱ : زلف را با تیره‌بختی شد رخ جانان نصیب

شمارهٔ ۹۲ : گر برین قامت فزاید جلوة آن دلفریب

شمارهٔ ۹۳ : غنچه را از حسرت لعل تو دل در بر بسوخت

شمارهٔ ۹۴ : امشب ز فرقت تو دلم چون چراغ سوخت

شمارهٔ ۹۵ : اگرچه شعلة حسنت تمام عالم سوخت

شمارهٔ ۹۶ : پیشهٔ ما عشق و رندی کار ماست

شمارهٔ ۹۷ : دل بد مکن ز همدمی غم که آشناست

شمارهٔ ۹۸ : ما به این بی‌اعتباری چرخ سرگردان ماست

شمارهٔ ۹۹ : گلِ بی‌رنگِ عشق چیدة ماست

شمارهٔ ۱۰۰ : در عشق تو ناله پیشة ماست

شمارهٔ ۱۰۱ : جلوة قد تو از چاک دل ما پیداست

شمارهٔ ۱۰۲ : نظر به روی تو دارد نگاه بی‌ادبست

شمارهٔ ۱۰۳ : چو موج بر سر آبیم و حال سخت خرابست

شمارهٔ ۱۰۴ : شیشه هم بزمست با او، ساغرش هم مشرب است

شمارهٔ ۱۰۵ : در عهد نگاه تو که صیاد شکیب است

شمارهٔ ۱۰۶ : مه روی تو که آرایش هر مهتاب است

شمارهٔ ۱۰۷ : از عشق که جان در تن بیمار حزین است

شمارهٔ ۱۰۸ : حسن محجوب ز نظّاره خطرها دارد

شمارهٔ ۱۰۹ : چه کنم صلح کسی جنگ و ستیز تو که خوبست

شمارهٔ ۱۱۰ : تنم از رنج و بلا مایه‌ده ایّوبست

شمارهٔ ۱۱۱ : ز زهر ناوک او دل چو شهد خرسندست

شمارهٔ ۱۱۲ : یوسف بازار ما هم خود خریدار خودست

شمارهٔ ۱۱۳ : چون بر سر راه عدم است آنچه وجود است

شمارهٔ ۱۱۴ : خاطر ما به تو صد جا بندست

شمارهٔ ۱۱۵ : نه زابرش خبر و نه ز بهارش یادست

شمارهٔ ۱۱۶ : دلم پای‌بند نسیم بهارست

شمارهٔ ۱۱۷ : گذشت موسم گل لیک یار جلوه‌گرست

شمارهٔ ۱۱۸ : مگر از عشق نگاری به دلش تأثیرست

شمارهٔ ۱۱۹ : دل تهی از خون شد و دیده چو کوثر پرست

شمارهٔ ۱۲۰ : منم که مرغ دلم صید عشوه و نازست

شمارهٔ ۱۲۱ : گهی که دیده نه بر روی آن صنم بازست

شمارهٔ ۱۲۲ : تا به روی تو در غمکدة من بازست

شمارهٔ ۱۲۳ : نی همین ناز تو تنها بهر قتل ما بس است

شمارهٔ ۱۲۴ : اختر بی‌نور ما شمع مزار ما بس است

شمارهٔ ۱۲۵ : صحرا خوش است و دشت خوش است و چمن خوش است

شمارهٔ ۱۲۶ : خوی بر رخت که رشک گلستان آتش است

شمارهٔ ۱۲۷ : ناز آتش، غمزه آتش، خویِ سرکش آتش است

شمارهٔ ۱۲۸ : چارة ما بیدلان در دفع سودا آتش است

شمارهٔ ۱۲۹ : تجرید و تجرّد ره کاشانه عشق است

شمارهٔ ۱۳۰ : کمان آهِ که یارب کشیده تا گوش است؟

شمارهٔ ۱۳۱ : ز رنگِ می به رخت تا نقاب در پیش است

شمارهٔ ۱۳۲ : چمن به خرّمی و گل به بار نزدیک است

شمارهٔ ۱۳۳ : کار دلم در شکنج زلف تو تنگ است

شمارهٔ ۱۳۴ : هر خس به باغ ما گل و هر زاغ بلبل است

شمارهٔ ۱۳۵ : سراپا شعله گردیدست کاینم جامة آل است

شمارهٔ ۱۳۶ : من و تصوّر ترک غمت خیال محال است

شمارهٔ ۱۳۷ : تو سروری سرفرازی بر تو ختم است

شمارهٔ ۱۳۸ : چون نسیمم در ره عشق تو نقش پا گم است

شمارهٔ ۱۳۹ : مو به موئیم دل و بهر غم یار کم است

شمارهٔ ۱۴۰ : عکس رخ جانانه که در منزل چشم است

شمارهٔ ۱۴۱ : ز عکس زلف تو آیینه سنبلستانست

شمارهٔ ۱۴۲ : تا بوی زلف یار در آبادی منست

شمارهٔ ۱۴۳ : عشق بازی جستجوی یار در دل کردنست

شمارهٔ ۱۴۴ : عشق را پیغمبرم داغ جنون تاج منست

شمارهٔ ۱۴۵ : درون پرده نه پنهان عذار جانانست

شمارهٔ ۱۴۶ : بی‌روی تو تا چشم صراحی نگرانست

شمارهٔ ۱۴۷ : به هنر فخر نکردن هنر مردانست

شمارهٔ ۱۴۸ : جهان ز عکس رخت پرگل است و یاسمن است

شمارهٔ ۱۴۹ : به لب تا نغمة عیشم قرین است

شمارهٔ ۱۵۰ : آه جگر ماست که آتش شرر اوست

شمارهٔ ۱۵۱ : تنها نه دیده‌ام به رخ نازنین تست

شمارهٔ ۱۵۲ : دستگاه حسن لیلی گوشه‌ای از کار تست

شمارهٔ ۱۵۳ : تا به رخسار تو زلف مشک‌فام افتاده است

شمارهٔ ۱۵۴ : جسم خاکی گر بمیرد آتش جان زنده است

شمارهٔ ۱۵۵ : جز تو عاشق را کسی کی سر به صحرا داده است

شمارهٔ ۱۵۶ : با وجود ضعف کی ما را کس از جا برده است

شمارهٔ ۱۵۷ : باز ذوق عاشقی بر عقل زور آورده است

شمارهٔ ۱۵۸ : تا همچو گل پیاله شکفتن گرفته است

شمارهٔ ۱۵۹ : مگو ز عقل که دام فریب خودرایی‌ست

شمارهٔ ۱۶۰ : امشب دگر نگاه کجت جاودانه است

شمارهٔ ۱۶۱ : سودای تو از جان وفاکیش نرفتست

شمارهٔ ۱۶۲ : گر ز زلف آزاد گشتم دام کاکل در پی است

شمارهٔ ۱۶۳ : برفروزد جان و تن با آنکه داغ دل یکی‌ست

شمارهٔ ۱۶۴ : چه شد که عشوه دگر مست خویشتن‌داریست

شمارهٔ ۱۶۵ : باز با مژگان ما سیلاب عهدی تازه بست

شمارهٔ ۱۶۶ : عشوه‌اش چون در چمن آیین لطف و ناز بست

شمارهٔ ۱۶۷ : در گلستان طفل شبنم تا به دوش گل نشست

شمارهٔ ۱۶۸ : تا صبا طرف نقاب از روی رخشانی شکست

شمارهٔ ۱۶۹ : چون مُهر لب به شکوة آن تندخو شکست

شمارهٔ ۱۷۰ : درمانده دل به کار من و من به کار دوست

شمارهٔ ۱۷۱ : موسی اگر ندارد تاب نگاه دوست

شمارهٔ ۱۷۲ : گر تو پنداری بتان را بی‌وفایی نیست هست

شمارهٔ ۱۷۳ : از هستی تو عالم دیوانه پر شدست

شمارهٔ ۱۷۴ : در خشک و ترِ طاعت ما چشم تری نیست

شمارهٔ ۱۷۵ : بازم از نو به کمین غمزة پنهانی هست

شمارهٔ ۱۷۶ : دوش بی او شمع بزم ما ز حد افزون گریست

شمارهٔ ۱۷۷ : جز زلف تو ما را سر سودای دگر نیست

شمارهٔ ۱۷۸ : عشق میدانی است کانجا غیر مردی کار نیست

شمارهٔ ۱۷۹ : در شب غم همدمم جز آه بی‌تأثیر نیست

شمارهٔ ۱۸۰ : حسن صورت از بتان چون طبع آتشناک نیست

شمارهٔ ۱۸۱ : صید ما را تا ابد آزادی از دنبال نیست

شمارهٔ ۱۸۲ : تلخ‌کامی‌های ما از گردش ایّام نیست

شمارهٔ ۱۸۳ : دل که بی‌زخم تو باشد به جهان خرّم نیست

شمارهٔ ۱۸۴ : عشقبازان را سرود عیش گفتن رسم نیست

شمارهٔ ۱۸۵ : ذرّه‌ای نیست که آیینة دیدار تو نیست

شمارهٔ ۱۸۶ : بستر گرمی تنم را همچو شمشیر تو نیست

شمارهٔ ۱۸۷ : ابر زا از خصمی مژگان من اندیشه نیست

شمارهٔ ۱۸۸ : بی‌لب او نشئه‌ای در ساغر و پیمانه نیست

شمارهٔ ۱۸۹ : بر دل از داغ غم قیاسی نیست

شمارهٔ ۱۹۰ : چه ز نظّاره برد دیده که حیرانش نیست؟

شمارهٔ ۱۹۱ : امشب که ذوق جلوه رخش بی‌نقاب داشت

شمارهٔ ۱۹۲ : دوشم چراغ دیده ز روی تو تاب داشت

شمارهٔ ۱۹۳ : یا بمن خود را ازین بیگانه‌تر بایست داشت

شمارهٔ ۱۹۴ : یک نظر کرد و از آن صد گونه استغفار داشت

شمارهٔ ۱۹۵ : هر که در کوی تو چندی چو دلم منزل داشت

شمارهٔ ۱۹۶ : دی به خاطر یاد آن گیسوی مشک‌آسا گذشت

شمارهٔ ۱۹۷ : به فکر کار نیفتاده روزگار گذشت

شمارهٔ ۱۹۸ : در گلشن الست که نیرنگ برنداشت

شمارهٔ ۱۹۹ : در غضب رفتی و دل دوش از تو کامی برنداشت

شمارهٔ ۲۰۰ : ترکش ناز تو از غمزه دگر تیر نداشت

شمارهٔ ۲۰۱ : کسی چون خرد دستگاهی نداشت

شمارهٔ ۲۰۲ : در دیار دل که کس جز حسن جولانی نداشت

شمارهٔ ۲۰۳ : غمت به سینه مرا جای مدّعا نگذاشت

شمارهٔ ۲۰۴ : کسی ز ننگ به من گرچه روبه‌رو نگذاشت

شمارهٔ ۲۰۵ : خوی از جبین مریز که قدر گلاب رفت

شمارهٔ ۲۰۶ : زلف ساقی از کف و دامان یار از دست رفت

شمارهٔ ۲۰۷ : شور جنونم از سر این بخت شوم رفت

شمارهٔ ۲۰۸ : نوبهار من که هر خار مرا گل کرد و رفت

شمارهٔ ۲۰۹ : سر رفت و داغ عشق بتان از سرم نرفت

شمارهٔ ۲۱۰ : در ازل سوز محبّت در دل ما جا گرفت

شمارهٔ ۲۱۱ : یک نفس خود را ز غم آزاد می‌باید گرفت

شمارهٔ ۲۱۲ : یاد او در سینه کردم جامه بوی گل گرفت

شمارهٔ ۲۱۳ : تا گریبان من اینک گرد دامانم گرفت

شمارهٔ ۲۱۴ : گلستان از خنده‌اش طرح گل خندان گرفت

شمارهٔ ۲۱۵ : غنچه را دور از لب لعلت دل از گلشن گرفت

شمارهٔ ۲۱۶ : چون نیاز ما و ناز او به هم درمی‌گرفت

شمارهٔ ۲۱۷ : رسید موسم نوروز و روزگار شکفت

شمارهٔ ۲۱۸ : می‌فزاید عشق من هر دم چو حسن کاملت

شمارهٔ ۲۱۹ : زان برون زد دلبر من بارگاه از شش جهت

شمارهٔ ۲۲۰ : گهی ملال مّورث گهی غم ورّاث

شمارهٔ ۲۲۱ : سفر عمر زیانست و درو سود عبث

شمارهٔ ۲۲۲ : هر کجا راه بریدیم عبث بود عبث

شمارهٔ ۲۲۳ : هم بخت نامساعد هم زلف یار باعث

شمارهٔ ۲۲۴ : ای بی‌لبت حرام بر اهل کلام بحث

شمارهٔ ۲۲۵ : درنخواهد داد تن بیماری ما در علاج

شمارهٔ ۲۲۶ : درد مرا به عیسی مریم چه احتیاج

شمارهٔ ۲۲۷ : گهی کلاه نهی بر سر و گه افسر کج

شمارهٔ ۲۲۸ : خواهم که شبی سرزده آیم به در صبح

شمارهٔ ۲۲۹ : یک لحظه سر برآر مه من ز خواب صبح

شمارهٔ ۲۳۰ : شتاب شام سیه‌چرده و صباح صبیح

شمارهٔ ۲۳۱ : وزید بر سر زلف کجت صبا گستاخ

شمارهٔ ۲۳۲ : مکن دراز به زیر سپهر پا گستاخ

شمارهٔ ۲۳۳ : باده از ابر خورد فصل بهاران گل سرخ

شمارهٔ ۲۳۴ : ببرید زلف گرچه به پای تو سر نهاد

شمارهٔ ۲۳۵ : کارم از گفتن لطفت به غرامت افتاد

شمارهٔ ۲۳۶ : ز ضعفم بی‌تو بر تن از گرانی مو نمی‌جنبد

شمارهٔ ۲۳۷ : شکاری گر به دام افتد چه شد، زینها هزار افتد

شمارهٔ ۲۳۸ : وجودت تا ز چشم کیمیای امتیاز افتد

شمارهٔ ۲۳۹ : ز استغنا خیالش را به ما پروا نمی‌افتد

شمارهٔ ۲۴۰ : کجا چو تیغ‌کشی در میان سپر گنجد!

شمارهٔ ۲۴۱ : سخن ز تنگیت اندر دهن نمی‌گنجد

شمارهٔ ۲۴۲ : ز من دور آن پری پیکر به صد دستور می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۳ : ز اشک گرم من آتش کباب می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۴ : به گلشن چون روی مرغ از نوا خاموش می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۵ : دل مسیح ز دردم شکسته می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۶ : نگاهش ناگهان چون تیر نازی بر کمان بندد

شمارهٔ ۲۴۷ : هر آه که درد از دل ناشاد برآرد

شمارهٔ ۲۴۸ : تا نکتة رنگینِ ادا جوش برآورد

شمارهٔ ۲۴۹ : تا ذوق نوا بر لب من جوش برآورد

شمارهٔ ۲۵۰ : شکستن رنگ از جانم برآورد

شمارهٔ ۲۵۱ : کسی که صبر به جنگ عتاب می‌آرد

شمارهٔ ۲۵۲ : مرا پای طلب از رهگذاری خارها دارد

شمارهٔ ۲۵۳ : به تماشای گل و لاله که پروا دارد؟

شمارهٔ ۲۵۴ : لبت تا شیوة سحر و فسون را مضطرب دارد

شمارهٔ ۲۵۵ : دلم امشب که ز تیغ تو جراحت دارد

شمارهٔ ۲۵۶ : چنان دل تیر آن ابرو کمان را در نظر دارد

شمارهٔ ۲۵۷ : ز اشکم چهره گه خونین و گه همرنگ زر دارد

شمارهٔ ۲۵۸ : به رنگ عشقبازان برگ برگش رنگ زر دارد

شمارهٔ ۲۵۹ : نه اخگر از فسردان گرد خاکستر به بردارد؟

شمارهٔ ۲۶۰ : در آستین مژه‌ام طرح گلستان دارد

شمارهٔ ۲۶۱ : حدیث قتل من با تیغ دایم در عیان دارد

شمارهٔ ۲۶۲ : لب شیرین تبسّم خندة سحرآفرین دارد

شمارهٔ ۲۶۳ : به ما عمریست زلف یار سودا در میان دارد

شمارهٔ ۲۶۴ : به گوشه چشم سیاهت نگه به من دارد

شمارهٔ ۲۶۵ : از بس که هوای دهن تنگ تو دارد

شمارهٔ ۲۶۶ : ز طرز غنچه پی بردم که شرم روی او دارد

شمارهٔ ۲۶۷ : مگر دلِ به غم عشق بسته‌ای دارد

شمارهٔ ۲۶۸ : عاشق آنست که در بر گل رویی دارد

شمارهٔ ۲۶۹ : بگو به شعله که پروانه بی تو تاب ندارد

شمارهٔ ۲۷۰ : چمن بی‌تو فیض هوایی ندارد

شمارهٔ ۲۷۱ : ز جور تو دل امتناعی ندارد

شمارهٔ ۲۷۲ : دو چشمت میل هشیاری ندارد

شمارهٔ ۲۷۳ : تنها نه ز زلفت دلم آرام ندارد

شمارهٔ ۲۷۴ : گر خود ز لطف گامی در راه ما گذارد

شمارهٔ ۲۷۵ : سرو نتوانست لاف قامتش از پیش برد

شمارهٔ ۲۷۶ : کسی ز کوی تو تا چند حبیب چاک برد!

شمارهٔ ۲۷۷ : ذوق دیدارست کامی کز جهان دل می‌برد

شمارهٔ ۲۷۸ : دوران حیله باز زما روبرو برد

شمارهٔ ۲۷۹ : نبرم منّت کس کاش شرابم نبرد

شمارهٔ ۲۸۰ : امشب که از نم مژه آبم نمی‌برد

شمارهٔ ۲۸۱ : کس جان ز زخم خنجر مژگان نمی‌برد

شمارهٔ ۲۸۲ : بسکه آرام از نگاهش بی‌محابا می‌پرد

شمارهٔ ۲۸۳ : گر نسیم صبحگاهی گلستان می‌پرورد

شمارهٔ ۲۸۴ : لعلت که باغ خنده ازو آب می‌خورد

شمارهٔ ۲۸۵ : لعل لبت ز خون گهر آب میخورد

شمارهٔ ۲۸۶ : منگر که نگاهی ز سر ناز به ما کرد

شمارهٔ ۲۸۷ : گفت و گو یک حرف را تفسیر نتوانست کرد

شمارهٔ ۲۸۸ : خویش را بر آب و بر آیینه تا اظهار کرد

شمارهٔ ۲۸۹ : بی‌تو تا ره بر غبار خاطر غمناک کرد

شمارهٔ ۲۹۰ : کثرت غم در دلم بر یاد او جا تنگ کرد

شمارهٔ ۲۹۱ : نماز شام چنان نشئة میش گل کرد

شمارهٔ ۲۹۲ : مشّاطه چو آرایش آن زلف علم کرد

شمارهٔ ۲۹۳ : عشق ظاهر نمی‌توانم کرد

شمارهٔ ۲۹۴ : با یاد تو کونین فراموش توان کرد

شمارهٔ ۲۹۵ : به آن قد سرفرازی می‌توان کرد

شمارهٔ ۲۹۶ : به آن رخ جلوة خور می‌توان کرد

شمارهٔ ۲۹۷ : گفتگوی چشم جادویی مرا دیوانه کرد

شمارهٔ ۲۹۸ : گفتمش صد بار و ترک صحبت دشمن نکرد

شمارهٔ ۲۹۹ : یار در دلداری ما هیچ خودداری نکرد

شمارهٔ ۳۰۰ : عجب ار درین بهاران گل و لاله بار گیرد

شمارهٔ ۳۰۱ : چون صبا از گل تو بو گیرد

شمارهٔ ۳۰۲ : دماغم باج ذوق از نشئة سرشار می‌گیرد

شمارهٔ ۳۰۳ : به صد افسون در آن دل یاد من منزل نمی‌گیرد

شمارهٔ ۳۰۴ : چه شد بازم که زخمم باج از مرهم نمی‌گیرد

شمارهٔ ۳۰۵ : چه سازم دست دردی دامن جانم نمی‌گیرد

شمارهٔ ۳۰۶ : ویرانه دلی دان که محبّت نپذیرد

شمارهٔ ۳۰۷ : فریب جنّتم در عشق کی مغرور می‌سازد

شمارهٔ ۳۰۸ : شب از هجر رخت صد غم در غمخانة ما زد

شمارهٔ ۳۰۹ : صبح بلبل به نوا برخیزد

شمارهٔ ۳۱۰ : که می‌تواند از پیش یار برخیزد؟

شمارهٔ ۳۱۱ : جو آید در چمن از عندلیبان شور برخیزد

شمارهٔ ۳۱۲ : به باغ سبزه چو بیند خطت به سر خیزد

شمارهٔ ۳۱۳ : قدم از بار محنت برنخیزد

شمارهٔ ۳۱۴ : از دعا گویا اثر بازم به مطلب می‌رسد

شمارهٔ ۳۱۵ : ناله از دل تا به لب از ضعف مشکل میرسد

شمارهٔ ۳۱۶ : بخت کو کز تو بمن مژدة یادی برسد

شمارهٔ ۳۱۷ : کسی به درد سخن غیر طبع من نرسد

شمارهٔ ۳۱۸ : تا کی چنینم از مژه خون جگر چکد

شمارهٔ ۳۱۹ : ز عریانی نیندیشم اگر عالم خطر باشد

شمارهٔ ۳۲۰ : یک شب که نه در وصال باشد

شمارهٔ ۳۲۱ : خوشا آن دل که تا جان باشدش اندوهگین باشد

شمارهٔ ۳۲۲ : حنای پای تو شد خون من، حلال تو باشد

شمارهٔ ۳۲۳ : آن شوخ ز حالم خبری داشته باشد

شمارهٔ ۳۲۴ : آیینه سنگ بود ترا دید و آب شد

شمارهٔ ۳۲۵ : بس که دلگیرم غم از آمیزشم دلگیر شد

شمارهٔ ۳۲۶ : اقبال رو نمود و به ما یار یار شد

شمارهٔ ۳۲۷ : کسی به دعوی مهرش چو صبح صادق شد

شمارهٔ ۳۲۸ : آمد بهار و خانه به زندان شریک شد

شمارهٔ ۳۲۹ : دردا که غمزة دوست دشمن شکار هم شد

شمارهٔ ۳۳۰ : به مهر آموختیم آن طفل را بی‌مهریش فن شد

شمارهٔ ۳۳۱ : دلم شبی که خیال ترا نشیمن شد

شمارهٔ ۳۳۲ : دل از جفای محرم و بیگانه پر نشد

شمارهٔ ۳۳۳ : پای دل تا به ره عشق تو فرسوده نشد

شمارهٔ ۳۳۴ : که گفت غنچة خندان به آن دهان ماند!

شمارهٔ ۳۳۵ : بهشت عدن به حسن رسیده می‌ماند

شمارهٔ ۳۳۶ : بیا که بی تو نه ساغر نه شیشه می‌ماند

شمارهٔ ۳۳۷ : بسکه کردم داد از آن بت قوّت دادم نماند

شمارهٔ ۳۳۸ : رسم سرایت نفس ناتوان نماند

شمارهٔ ۳۳۹ : هر کس به عارض تو خط مشک فام خواند

شمارهٔ ۳۴۰ : جدا از کوی او شوقم گل و گلشن نمی‌داند

شمارهٔ ۳۴۱ : بیوفا و بد و بیدادگرت ساخته‌اند

شمارهٔ ۳۴۲ : کج ابروان که چهره به می تاب داده‌اند

شمارهٔ ۳۴۳ : عشّاق دل به چین جبینی سپرده‌اند

شمارهٔ ۳۴۴ : آنانکه پی به راه توکّل فشرده‌اند

شمارهٔ ۳۴۵ : چشم دلم به عالم بالا گشاده‌اند

شمارهٔ ۳۴۶ : از پی قتلم دگر، درد و غم، آماده‌اند

شمارهٔ ۳۴۷ : خوبان که شوخی مژه از تیر برده‌اند

شمارهٔ ۳۴۸ : چون خوی دلبران ز عتابم سرشته‌اند

شمارهٔ ۳۴۹ : عندلیب گلشنم گلخن نصیبم کرده‌اند

شمارهٔ ۳۵۰ : زرشک خال که سوزد بر آن عذار سپند

شمارهٔ ۳۵۱ : هر کاروان که راه به کوی تو ساختند

شمارهٔ ۳۵۲ : نقشبندانی که طرح روی جانان ریختند

شمارهٔ ۳۵۳ : یک بار نکردیم در آن دل اثری چند

شمارهٔ ۳۵۴ : بی تو یارانم کشان سوی گلستان می‌برند

شمارهٔ ۳۵۵ : بیدلان دور از لبش چون جام گلگون می‌خورند

شمارهٔ ۳۵۶ : صبح خیزان چو به کف جام مصّفا گیرند

شمارهٔ ۳۵۷ : اسیران پرده از حال دل خود بر نمی‌گیرند

شمارهٔ ۳۵۸ : به چمن روی نهی سرو و سمن می‌سوزند

شمارهٔ ۳۵۹ : کو غم که ناله را به اثر آشنا کند

شمارهٔ ۳۶۰ : عاشق چوبی مضایقه جان را فدا کند

شمارهٔ ۳۶۱ : گر آتش تو چو شمع استخوانم آب کند

شمارهٔ ۳۶۲ : گریة خونین نداند هر که چشمی تر کمند

شمارهٔ ۳۶۳ : مطربی کو که نوای غم او ساز کند

شمارهٔ ۳۶۴ : دل مست خواب غفلت و، کس نیست بیدارش کند

شمارهٔ ۳۶۵ : سهل است اگر رقیب به خود مایلش کند

شمارهٔ ۳۶۶ : عقل گو کمتر نظر بر حسن تدبیرم کند

شمارهٔ ۳۶۷ : شاه اجل به حکم تو فرمان روان کند

شمارهٔ ۳۶۸ : چه خوش آنکه ناوک غمزة تو به سینه میل وطن کند

شمارهٔ ۳۶۹ : ز قال رفته‌ام از دست، حال تا چه کند

شمارهٔ ۳۷۰ : چون در آیینه نظر آن مه دیرینه کند

شمارهٔ ۳۷۱ : چه حدِّ غنچه که در پیش یار خنده کند

شمارهٔ ۳۷۲ : به جفا چون بتان قرار کنند

شمارهٔ ۳۷۳ : هر که این شیرین لبان محو شکر خندش کنند

شمارهٔ ۳۷۴ : خضر و مسیح اگر گل روی تو بو کنند

شمارهٔ ۳۷۵ : خم خانه جای صحبت اشراقیانه است

شمارهٔ ۳۷۶ : آنان که در ادای سخن کوتهی کنند

شمارهٔ ۳۷۷ : ناز تو رخنه در جگر شیر می‌کند

شمارهٔ ۳۷۸ : مه را غم هلال تو رنجور می‌کند

شمارهٔ ۳۷۹ : شوق چون در عرض حالم خامه را سر می‌کند

شمارهٔ ۳۸۰ : شد بهار و هر کسی جایی وطن خوش می‌کند

شمارهٔ ۳۸۱ : قاصد بی‌غم کجا شرح ملالم می‌کند

شمارهٔ ۳۸۲ : دل نظر چون بر رخ آن بی‌ترحّم می‌کند

شمارهٔ ۳۸۳ : موج اشکم ابر را آلوده دامن می‌کند

شمارهٔ ۳۸۴ : مستی ز گرد تفرقه پاکم نمی‌کند

شمارهٔ ۳۸۵ : غنچه را دل در بر آن لعل سخنگو بشکند

شمارهٔ ۳۸۶ : آهم سحر چو از دل رنجور شد بلند

شمارهٔ ۳۸۷ : خوبرویان چون نظر بر رخ هم بگشایند

شمارهٔ ۳۸۸ : دلم با زاهدان دیگر به صد اعزاز ننشیند

شمارهٔ ۳۸۹ : معاندان که سخن ناشنوده می‌گویند

شمارهٔ ۳۹۰ : یاد عیشی کز رخت شب‌های ما مهتاب بود

شمارهٔ ۳۹۱ : امشب که در چمن ز قدومش نوید بود

شمارهٔ ۳۹۲ : دی کز فروع ماه رخت پرده دور بود

شمارهٔ ۳۹۳ : امشب که دست نالة زارم بساز بود

شمارهٔ ۳۹۴ : از بی‌کسیم دوش دل سوخته کس بود

شمارهٔ ۳۹۵ : شب ز نازت بزم دل بر بیقراران تنگ بود

شمارهٔ ۳۹۶ : ز هر لبی که برآمد سخن کلام تو بود

شمارهٔ ۳۹۷ : خوش آنکه بلبل ما نغمه‌سنج باغ تو بود

شمارهٔ ۳۹۸ : آنکه کارش به اسیران همه بیدادی بود

شمارهٔ ۳۹۹ : شبم در کلبة دل ماهتاب از یاد ماهی بود

شمارهٔ ۴۰۰ : شش جهت را در زدم جز حلقه کس بر در نبود

شمارهٔ ۴۰۱ : دلا گم کرده‌ای خود را درآ در جستجوی خود

شمارهٔ ۴۰۲ : بلبل ز شیوة تو به فریاد می‌رود

شمارهٔ ۴۰۳ : غیر زلف او که دوشادوش آن رو می‌رود

شمارهٔ ۴۰۴ : هر کجا حرف لب آن یار جانی می‌رود

شمارهٔ ۴۰۵ : کو آنکه شیونم به اثر آشنا شود

شمارهٔ ۴۰۶ : به باغ بس که ز شرم رخت گل آب شود

شمارهٔ ۴۰۷ : کمرده‌ام خالی دلی، خواهم دل او پُر شود

شمارهٔ ۴۰۸ : لطف کن تلخی که جان بی‌لذّت از شکّر شود

شمارهٔ ۴۰۹ : تخم دلخواه درین مزرعه کم سبز شود

شمارهٔ ۴۱۰ : کم کنم شیون نمی‌خواهم که نقص غم شود

شمارهٔ ۴۱۱ : دانشم حاشا که ابرِ آفتاب من شود

شمارهٔ ۴۱۲ : آفت عاشق ز صلح و جنگ پیدا می‌شود

شمارهٔ ۴۱۳ : آیینه از عکس رخ یارم گلستان می‌شود

شمارهٔ ۴۱۴ : چندان که از تو جور و جفا کم نمی‌شود

شمارهٔ ۴۱۵ : من اگر می نخورم پیش رود!

شمارهٔ ۴۱۶ : هلاک همچو منی خشم و کین نمی‌خواهد

شمارهٔ ۴۱۷ : نه همین دل در برم چون مرغ بسمل می‌جهد

شمارهٔ ۴۱۸ : ایزد به هر که عارض گل رنگ می‌دهد

شمارهٔ ۴۱۹ : مویش وظیفة شب دیجور می‌دهد

شمارهٔ ۴۲۰ : بر شعله آن چنان که کسی تار مو نهد

شمارهٔ ۴۲۱ : شبی که عکس سر زلف یار در نظر آید

شمارهٔ ۴۲۲ : نمی‌خواهم که بوی پیرهن از نزد یار آید

شمارهٔ ۴۲۳ : خوش آنکه از سفر آن غمگسار باز آید

شمارهٔ ۴۲۴ : به یاد آن قامتم از دیدن شمشاد می‌آید

شمارهٔ ۴۲۵ : چو بینم کبک، یادم جلوة دلدار می‌آید

شمارهٔ ۴۲۶ : چنانم بزم عشرت بی‌لبش دلگیر می‌آید

شمارهٔ ۴۲۷ : از ره کوی تو چون بانگ جرس می‌آید

شمارهٔ ۴۲۸ : چو رشک رخنه‌گرِ نام و ننگ می‌آید

شمارهٔ ۴۲۹ : اگر دو روز از آن کو خبر نمی‌آید

شمارهٔ ۴۳۰ : وفاداری از آن ترک شکار افکن نمی‌آید

شمارهٔ ۴۳۱ : چو بلبل خاطرم از گفتن بسیار نگشاید

شمارهٔ ۴۳۲ : عمدا اگر به یاد تو مشکل توان رسید

شمارهٔ ۴۳۳ : به دلم تیرنگاهی ز تو غافل نرسید

شمارهٔ ۴۳۴ : تا کی ز غیر حرف وفا می‌توان شنید

شمارهٔ ۴۳۵ : آن شوخ که بی‌خواب و خمارش نتوان دید

شمارهٔ ۴۳۶ : تا قیامت خویشتن را از خرد بیگانه دید

شمارهٔ ۴۳۷ : حرف عقبا را دل آگاهم از دنیا شنید

شمارهٔ ۴۳۸ : هر که مشتاق تو باشد گِل به سر دارد نشوید

شمارهٔ ۴۳۹ : ازین غیرت مرا آه از دل ناشاد می‌روید

شمارهٔ ۴۴۰ : کجا رویم که ما را تو ملجایی و ملاذ

شمارهٔ ۴۴۱ : در دل ز بس به عشق تو غم‌ها شود لذیذ

شمارهٔ ۴۴۲ : بر سر شیشه نبود پنبه، که بی‌روی یار

شمارهٔ ۴۴۳ : باز هر سو موج ابری جلوه‌گر دارد بهار

شمارهٔ ۴۴۴ : ز شیرین بود خسرو خوشدل و فرهاد از آن خوش‌تر

شمارهٔ ۴۴۵ : از نسیم خط دلم را بیقراری بیش‌تر

شمارهٔ ۴۴۶ : چون غنچه‌ام دلی است ولی کار بسته‌تر

شمارهٔ ۴۴۷ : لب گرم شکوه بود که گردید دیده‌تر

شمارهٔ ۴۴۸ : به جرم اینکه لب یار شد مسخّر ساغر

شمارهٔ ۴۴۹ : زند تبخاله از خونم لب پیمانة اخگر

شمارهٔ ۴۵۰ : خجل شد از سرشکم خاطر افسردهٔ اخگر

شمارهٔ ۴۵۱ : ای در سر از داغ توام هر لحظه سودای دگر

شمارهٔ ۴۵۲ : بیا به مجلس و کام دل از شراب برآور

شمارهٔ ۴۵۳ : ای دل طریقِ نیستی از من به یاد گیر

شمارهٔ ۴۵۴ : سایه‌ای ساقی به جرم توبه از ما وامگیر

شمارهٔ ۴۵۵ : حرفم از فکر سر زلرفی پریشانست باز

شمارهٔ ۴۵۶ : فانوسِ شمع کشتة دل شو نهان بسوز

شمارهٔ ۴۵۷ : گم شدم از عالم امّا گم نشد نامم هنوز

شمارهٔ ۴۵۸ : گرچه پیرم هست در دل ذوق تأثیرم هنوز

شمارهٔ ۴۵۹ : نگشتم ایمن ازین چرخ کینه‌خواه هنوز

شمارهٔ ۴۶۰ : ویران دل و تو در دل ویرانه‌ای هنوز

شمارهٔ ۴۶۱ : قدر درویشی نمی‌دانی به سلطانی گریز

شمارهٔ ۴۶۲ : هستی دنیا و بال جان غمناکست و بس

شمارهٔ ۴۶۳ : بس که نالیدم نه قوّت ماند در من نه نفس

شمارهٔ ۴۶۴ : عاشق یاریم اما نام یار ما مپرس

شمارهٔ ۴۶۵ : رحمش نمی‌آید به من چندانکه می‌سوزم نفس

شمارهٔ ۴۶۶ : بلهوس گر نیستی دور از کنار یار باش

شمارهٔ ۴۶۷ : کوی عشق است درین بیشه بداندیشه مباش

شمارهٔ ۴۶۸ : نگردید آشنای می لب از خویشتن مستش

شمارهٔ ۴۶۹ : خرد گو بیم کمتر ده که آزادم ز تأییدش

شمارهٔ ۴۷۰ : به گوش درد دلم گاه گاه می‌رسدش

شمارهٔ ۴۷۱ : شرابم عشوة یارست و ساغر چشم مخمورش

شمارهٔ ۴۷۲ : ترحّم از نظر افتادگان چشم مخمورش

شمارهٔ ۴۷۳ : این روضه که وقفست بر اغیار نعیمش

شمارهٔ ۴۷۴ : کمر به کشتن من بسته خال گوشة چشمش

شمارهٔ ۴۷۵ : آن غنچه که کس هیچ ندیدست دهانش

شمارهٔ ۴۷۶ : باز با عشق تو محکم می‌کنم پیمان خویش

شمارهٔ ۴۷۷ : چمنِ جلوه‌گری از قد رعنای تو خوش

شمارهٔ ۴۷۸ : قدر سنبل بشکند چون واکند گیسوی خویش

شمارهٔ ۴۷۹ : هوا خوش است و حریفان باغ دوشادوش

شمارهٔ ۴۸۰ : دلی در سینه دارم مست و مدهوش

شمارهٔ ۴۸۱ : بر دوخته نرگس نظر از شرم نگاهش

شمارهٔ ۴۸۲ : ای مشرب خوشت به جهان یادگار عیش

شمارهٔ ۴۸۳ : به این شوخی که دارد پی بهار جلوه رنگینش

شمارهٔ ۴۸۴ : ای به درگاه تو واله هم عوام و هم خواص

شمارهٔ ۴۸۵ : ای جهانی به عبودیّت خاصت مختصّ

شمارهٔ ۴۸۶ : منم به یاد تو آسوده از نعیم ریاض

شمارهٔ ۴۸۷ : ای در ایجاد سماوات وجود تو غرض

شمارهٔ ۴۸۸ : گریه بی‌خون دلم رنگی ندارد در بساط

شمارهٔ ۴۸۹ : سخن به وادی انصاف کرده راه غلط

شمارهٔ ۴۹۰ : شد عمر صرف کار و نکردیم هیچ حظّ

شمارهٔ ۴۹۱ : چون شوقم از اضطراب محظوظ

شمارهٔ ۴۹۲ : امشب غریب نوسفری می‌کند وداع

شمارهٔ ۴۹۳ : عالم رود ز طنطنة نور در سماع

شمارهٔ ۴۹۴ : آب گردید استخوان در عشق جانانم چو شمع

شمارهٔ ۴۹۵ : نماند با مژة من غبار گریة شمع

شمارهٔ ۴۹۶ : نیست غم گر بادة صافم نباشد در ایاغ

شمارهٔ ۴۹۷ : با این همه گل‌ها که عیانست درین باغ

شمارهٔ ۴۹۸ : بهرزه سلسله بر هم نمی‌زند آن زلف

شمارهٔ ۴۹۹ : خورشید بر فروزد از آتش تب عشق

شمارهٔ ۵۰۰ : گر هوس آلوده باشد دامان حسن است پاک

شمارهٔ ۵۰۱ : بدین نشاط که رفتیم ناتوان در خاک

شمارهٔ ۵۰۲ : از سر گذشتگان را تاج و کمر مبارک

شمارهٔ ۵۰۳ : به تابم روز از بی‌تابی اشک

شمارهٔ ۵۰۴ : چون کند میل سواری در قبال نیمرنگ

شمارهٔ ۵۰۵ : حدیثی بر زبان هر دم ز هر باب آورد بلبل

شمارهٔ ۵۰۶ : نسیم فیض تا شد جلوه‌گر در نو بهار دل

شمارهٔ ۵۰۷ : چنان بگداخت در زندان غم این جان بی‌حاصل

شمارهٔ ۵۰۸ : هر تار مژگانم بود موجیّ و عمّان در بغل

شمارهٔ ۵۰۹ : ای شده سر تا به پا چو گلبن پر گل

شمارهٔ ۵۱۰ : دیدة پیاله رشک می ناب کرده‌ام

شمارهٔ ۵۱۱ : محرم دل سینة بی‌کینة خود کرده‌ام

شمارهٔ ۵۱۲ : صیت حسنم که به آفاق به جنگ آمده‌ام

شمارهٔ ۵۱۳ : تا جدا از بزم آن آرام دل‌ها مانده‌ام

شمارهٔ ۵۱۴ : بی‌رخت با تیره‌روزی روزگاری مانده‌ام

شمارهٔ ۵۱۵ : باز در دل دود آه شعله ور پیچیده‌ام

شمارهٔ ۵۱۶ : مرد عشقم گرچه خود را در هوس پیچیده‌ام

شمارهٔ ۵۱۷ : دی صبا را همنشین زلف جانان دیده‌ام

شمارهٔ ۵۱۸ : وقت آن شد کز لب دل گل کند تبخاله‌ام

شمارهٔ ۵۱۹ : خوش تلاش محرمی‌ها می‌کند بیگانه‌ام

شمارهٔ ۵۲۰ : درین دریای بی‌بن چون حبابم

شمارهٔ ۵۲۱ : نیایم در نظر از ناتوانی هر کجا افتم

شمارهٔ ۵۲۲ : تا چند ز بیداد تو خونین جگر افتم

شمارهٔ ۵۲۳ : گریه خونگرمست ز آن با دیده محرم ساختم

شمارهٔ ۵۲۴ : چون بر ابرویش نظر اندختم

شمارهٔ ۵۲۵ : چند بر سنگم زنی من شیشهٔ جان نیستم

شمارهٔ ۵۲۶ : چنان در کوی او افتادگی را کار می‌بستم

شمارهٔ ۵۲۷ : کاش چون پروانه من هم بال و پر می‌داشتم

شمارهٔ ۵۲۸ : هم در شیخ زدم هم ره رهبان رفتم

شمارهٔ ۵۲۹ : به جز تو جمله بی‌حاصل گرفتم

شمارهٔ ۵۳۰ : به آن بیگانه امشب یک دو حرف آشنا گفتم

شمارهٔ ۵۳۱ : شکر خدا که باز به امداد همّتم

شمارهٔ ۵۳۲ : به کوی عشق در پیری چنان از پای افتادم

شمارهٔ ۵۳۳ : لبی پرشکوه از یاران بی‌مهر و وفا دارم

شمارهٔ ۵۳۴ : چو صبح از آفتابی طلعتی یک دم هوس دارم

شمارهٔ ۵۳۵ : همین نه لخت جگر در دهان غم دارم

شمارهٔ ۵۳۶ : راز در دل از آن نهان دارم

شمارهٔ ۵۳۷ : دلِ پر از گرهی از عتاب او دارم

شمارهٔ ۵۳۸ : همیشه آینة دل به پیش روی تو دارم

شمارهٔ ۵۳۹ : دهان بر بسته لبریز نوای یاربی دارم

شمارهٔ ۵۴۰ : بَدَم با نالة بلبل دل افسرده‌ای دارم

شمارهٔ ۵۴۱ : هرگز دلی از نالة خود شاد ندارم

شمارهٔ ۵۴۲ : به جیب چاک و به دل داغ هجر یار ندارم

شمارهٔ ۵۴۳ : دماغ سیر گلستان و گشت باغ ندارم

شمارهٔ ۵۴۴ : عمریست که در کوی بلا خانه نداریم

شمارهٔ ۵۴۵ : به زلف او دل خود را به ابرام آشنا کردم

شمارهٔ ۵۴۶ : کمان غمزه پر کش کن که تیرت را نشان گردم

شمارهٔ ۵۴۷ : بسی بگریستم کان شوخ را تندی ز خو بردم

شمارهٔ ۵۴۸ : غلط کردم دلت را با ترحّم آشنا کردم

شمارهٔ ۵۴۹ : به فریادی ترا سرگرم در بیداد خود کردم

شمارهٔ ۵۵۰ : چسان گرم سخن با آن بت شیرین دهن گردم

شمارهٔ ۵۵۱ : در ره او هر دو عالم را به یکدیگر زدم

شمارهٔ ۵۵۲ : شب ز شیون بلبل گوینده را آتش زدم

شمارهٔ ۵۵۳ : بلبل عشقم که چون با شوق دمساز آمدم

شمارهٔ ۵۵۴ : خاک پای تو که در چشم تر انباشته بودم

شمارهٔ ۵۵۵ : زخمی به دو صد جان به کف از ناز تو دیدم

شمارهٔ ۵۵۶ : بیرحمی بالای زبر دست تو نازم

شمارهٔ ۵۵۷ : من مست محبّتم چه سازم

شمارهٔ ۵۵۸ : به جان افزایم و خاک بدن در خاکدان ریزم

شمارهٔ ۵۵۹ : ندید کشتِ‌ امل قطره‌ای ز جوی کسم

شمارهٔ ۵۶۰ : گهی که نامه به سوی تو دلربا بنویسم

شمارهٔ ۵۶۱ : خوش آن که دست به دست سبوی می‌باشم

شمارهٔ ۵۶۲ : مژه چو در نمِ اشک جگر فشار کشم

شمارهٔ ۵۶۳ : کس چه داند آنچه من ز آن شوخ رعنا می‌کشم

شمارهٔ ۵۶۴ : بغل بر هم نمی‌آید ز ذوق آن برو دوشم

شمارهٔ ۵۶۵ : ز داغ لاله چشم آمد به داغم

شمارهٔ ۵۶۶ : نه بهر آنکه عالم بر دلم تنگست می‌نالم

شمارهٔ ۵۶۷ : هزاران منزلم طی گشت و من در اولین گامم

شمارهٔ ۵۶۸ : ترا خاطر به سوی دشمن بدخوست میدانم

شمارهٔ ۵۶۹ : ز بس سرگرم شوقم پای کم از سر نمی‌دانم

شمارهٔ ۵۷۰ : طوطی شکرخایم نیشکر نمی‌دانم

شمارهٔ ۵۷۱ : ز دانش مرا بس، که نام تو دانم

شمارهٔ ۵۷۲ : جا در دل پاک تو نمودن نتوانم

شمارهٔ ۵۷۳ : چه افتم که خود آفت‌فزای خویشتنم

شمارهٔ ۵۷۴ : می‌توانم ای فلک گر دست بر ترکش زنم

شمارهٔ ۵۷۵ : وقت شد کز ستمت جامة جان چاک زنم

شمارهٔ ۵۷۶ : ز ابر دیده در و دشت را پر آب کنم

شمارهٔ ۵۷۷ : کی بود دل ز می وصل تو سرشار کنم

شمارهٔ ۵۷۸ : خواهم ز داغ عشق لباسی به بر کنم

شمارهٔ ۵۷۹ : با تو هر شب لب از آب زندگانی تر کنم

شمارهٔ ۵۸۰ : تا ابد دیگرش از لعل تو مأیوس کنم

شمارهٔ ۵۸۱ : تا به کی پیوسته وصف طرّة پر خم کنم

شمارهٔ ۵۸۲ : چون به یاد زلف او اندیشه آرایی کنم

شمارهٔ ۵۸۳ : بعد هزار غم اگر عشرتی آرزو کنم

شمارهٔ ۵۸۴ : گاهی کمان ناله به خمیازه زه کنم

شمارهٔ ۵۸۵ : کی به فریب سبزه دل مایلِ کشت میکنم

شمارهٔ ۵۸۶ : آینه‌ام خیال تو تصویر می‌کنم

شمارهٔ ۵۸۷ : چون به یاد زلف او زلف غم افشان می‌کنم

شمارهٔ ۵۸۸ : حال خود را خراب می‌بینم

شمارهٔ ۵۸۹ : ز گرمی دستگاه اهل عالم تنگ می‌بینم

شمارهٔ ۵۹۰ : من هیچ نمی‌گویم من هیچ نمی‌دانم

شمارهٔ ۵۹۱ : خوش آنکه رویت بینم و در روی تو حیران شوم

شمارهٔ ۵۹۲ : چند از گل سخن عرض تجمّل شنوم

شمارهٔ ۵۹۳ : ز چشمان تو راز خویش را بنهفته می‌خواهم

شمارهٔ ۵۹۴ : جمال شاهد رحمت فزاید از گنهم

شمارهٔ ۵۹۵ : بر گردِ‌رخت سبزه و گل سر زده در هم

شمارهٔ ۵۹۶ : دیده را از پرتو روی تو تابی می‌دهم

شمارهٔ ۵۹۷ : بزم عشرت تا ز خون دل مهیّا کرده‌ام

شمارهٔ ۵۹۸ : ما رام خویش بهر تو دلدار گشته‌ایم

شمارهٔ ۵۹۹ : خود را به ناز آن بت طنّاز داده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۰ : عمریست تا جدا ز تو مهوش نشسته‌ایم

شمارهٔ ۶۰۱ : شب در نظارة رخش ابرام کرده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۲ : راه بیرون شد درین دشت الم گم کرده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۳ : گاه خود خوردیم و گاهی صرف مردم کرده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۴ : در شمار کوی جانان کعبه را که دیده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۵ : ما فیض کعبه از در میخانه برده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۶ : جدا ز طرّة تابیدة تو می‌تابیم

شمارهٔ ۶۰۷ : سوخت هر جا خسته‌ای ما بی‌محابا سوختیم

شمارهٔ ۶۰۸ : عمرها ما از خدا درد ترا می‌خواستیم

شمارهٔ ۶۰۹ : یاد ایامی که در دل مهر یاری داشتیم

شمارهٔ ۶۱۰ : تا چند درین غمکده غمناک نشینیم

شمارهٔ ۶۱۱ : چو گوی عرصة آفاق را به سر گشتیم

شمارهٔ ۶۱۲ : دل را به سر زلف تو دلدار سپردیم

شمارهٔ ۶۱۳ : پنبه در گوش نهادیم و خبردار شدیم

شمارهٔ ۶۱۴ : گوهریم و بر بساط دهر یکتای خودیم

شمارهٔ ۶۱۵ : جز داغ جفا بر دل مهجور ندیدیم

شمارهٔ ۶۱۶ : یک عشوه از آن نرگس غمّاز ندیدیم

شمارهٔ ۶۱۷ : در طور فنا وعدة دیدار شنیدیم

شمارهٔ ۶۱۸ : بر دل رقم حسرت جاهی نکشیدیم

شمارهٔ ۶۱۹ : دلا هنوز امیدی به چشم تر داریم

شمارهٔ ۶۲۰ : هر جا که نام درد دل مبتلا بریم

شمارهٔ ۶۲۱ : ما به زیر آسمان مشتی فروزان گوهریم

شمارهٔ ۶۲۲ : از فکر خال و طرّة جانانه بگذریم

شمارهٔ ۶۲۳ : هر دم ز گرمخویی خود برفروزیَم

شمارهٔ ۶۲۴ : آهی از دل از پیِ دفعِ‌گزندی می‌کشیم

شمارهٔ ۶۲۵ : تا به کی بر بستر آرام تن باز افکنیم؟

شمارهٔ ۶۲۶ : حاشا که غیر عشق حدیث دگر کنیم

شمارهٔ ۶۲۷ : ما به بدنامی تلاش نیکنامی می‌کنیم

شمارهٔ ۶۲۸ : دل به یاد تو سرخوش است همان

شمارهٔ ۶۲۹ : ز مژگان چند چون ابر بهاران

شمارهٔ ۶۳۰ : می‌توان از زندگانی دست آسان شستن

شمارهٔ ۶۳۱ : به نومیدی ستم باشد ز راه دوست برگشتن

شمارهٔ ۶۳۲ : چو گرد چند به دنبال کاروان گشتن

شمارهٔ ۶۳۳ : به راه دیر سبکبار و بی‌حرج رفتن

شمارهٔ ۶۳۴ : گرت هواست به هر نیک و بد به سر بردن

شمارهٔ ۶۳۵ : چه خواهد شد دو روزی جور کمتر می‌توان کردن

شمارهٔ ۶۳۶ : لبی تر یک دم از جام طرب، کم می‌توان کردن

شمارهٔ ۶۳۷ : چه پای بستة تدبیرم بایدم بودن

شمارهٔ ۶۳۸ : می‌شد از طَرة او کام دل آسان دیدن

شمارهٔ ۶۳۹ : نه تنها در چمن از زوی گل گل می‌توان چیدن

شمارهٔ ۶۴۰ : اگر چشمت کند یک عشوة مستانه در گلشن

شمارهٔ ۶۴۱ : برافکن پرده و از عکس آن رونوبهارم کن

شمارهٔ ۶۴۲ : گر جام میی داری عزم لبِ‌جویی کن

شمارهٔ ۶۴۳ : بعد ازین ای دل تلاش مهر هر ناکس مکن

شمارهٔ ۶۴۴ : اسکندرم دستور من عقل هنر فرسود من

شمارهٔ ۶۴۵ : نمی‌گردد مگر، در صیدگاه دل شکار من

شمارهٔ ۶۴۶ : نو خط من کرده است عزّت نخجیر من

شمارهٔ ۶۴۷ : ز ناز آن رامْ دشمن گرچه دایم می‌رمید از من

شمارهٔ ۶۴۸ : اوج گیرد رتبة افتادگی از حال من

شمارهٔ ۶۴۹ : هم حریف زندانم هم رفیق چاهم من

شمارهٔ ۶۵۰ : تا دورم از تو ای بت نامهربان من

شمارهٔ ۶۵۱ : گر نه ابراهیم عهد خود بود جانان من

شمارهٔ ۶۵۲ : من بلبلم و گلشن کویت چمن من

شمارهٔ ۶۵۳ : ای ترا جلوه خوش و قامت رعنا موزون

شمارهٔ ۶۵۴ : از دل هوای وصل تو کی می‌رود برون

شمارهٔ ۶۵۵ : سر فدای جانانست، کام افتخارست این

شمارهٔ ۶۵۶ : از زمین بوس درش یک دم نپیچد سر جبین

شمارهٔ ۶۵۷ : در خواب خمار آن چشم دایم ز شراب او

شمارهٔ ۶۵۸ : بهار رفت و نچیدیم گل ز گلشن او

شمارهٔ ۶۵۹ : ای سرو، پای بستة سرو روان تو

شمارهٔ ۶۶۰ : اثر ندیده دل از حرف مهربانی تو

شمارهٔ ۶۶۱ : از گل آوازه‌ای شنیدی تو

شمارهٔ ۶۶۲ : چو موکشان به گلشنم آرد هوای تو

شمارهٔ ۶۶۳ : ای فتنه یک دم آی ز بالای زین فرو

شمارهٔ ۶۶۴ : بیا ای عیش مشرب، ناله‌ای از ساز غم بشنو

شمارهٔ ۶۶۵ : آن ناز و آن کرشمه و آن چشم و آن نگاه

شمارهٔ ۶۶۶ : بی‌بادة لبت در میخانه بسته به

شمارهٔ ۶۶۷ : به عهد زلف خوشت مشک ناب یعنی چه

شمارهٔ ۶۶۸ : خوش به کام همه در ساخته‌ای یعنی چه

شمارهٔ ۶۶۹ : جا بکوی یار ده ما را بجنّت جا مده

شمارهٔ ۶۷۰ : یک شب ترا بغل نگرفتم چه فایده

شمارهٔ ۶۷۱ : گریه از بیم تو شد در دل بی‌تاب گره

شمارهٔ ۶۷۲ : ای حسرت لبت به دل نیشکر گره

شمارهٔ ۶۷۳ : تو شمع بزم خوبانی مشو یکرو به پروانه

شمارهٔ ۶۷۴ : ای که عاشق نیستی پا در حریم ما منه

شمارهٔ ۶۷۵ : دعوت عشق است اینکه بار نیابی

شمارهٔ ۶۷۶ : دوش کردی پرسش گرمی که جانم سوختی

شمارهٔ ۶۷۷ : ز اوج عشق نداریم مطلب دگری

شمارهٔ ۶۷۸ : بزم عشق است سبک پا به میان نگذاری

شمارهٔ ۶۷۹ : نظرباز صف مژگانش با خنجر کند بازی

شمارهٔ ۶۸۰ : عجب عجب که تو عاشق ز بلهوس نشناسی

شمارهٔ ۶۸۱ : من گرفتم درد دل غیر از توام داند کسی

شمارهٔ ۶۸۲ : آنکه من دارم ندارد همچو او دلبر کسی

شمارهٔ ۶۸۳ : در دلم نیست به جز عهد تو پیمان کسی

شمارهٔ ۶۸۴ : گر دلت بما باشد ور تو یار ما باشی

شمارهٔ ۶۸۵ : ترا می‌خواستم ای غم که شب‌ها یار من باشی

شمارهٔ ۶۸۶ : عهدم همه جا، عهد شکن بلکه تو باشی

شمارهٔ ۶۸۷ : الهی تا بود دنیا تو باشی

شمارهٔ ۶۸۸ : زهی به پیش لبت کار عقل مدهوشی

شمارهٔ ۶۸۹ : چون گل به چمن خنده دمادم نفروشی

شمارهٔ ۶۹۰ : بلبلان را همچو رویت کم به دست آید گلی

شمارهٔ ۶۹۱ : گمنام گرد و باش فراموش عالمی

شمارهٔ ۶۹۲ : هنوزم می‌خلد در دل خیال نوک مژگانی

شمارهٔ ۶۹۳ : کسی را شد مسلّم نکته دانی

شمارهٔ ۶۹۴ : تا به کی چون آتش ای گل خانمانسوزی کنی

شمارهٔ ۶۹۵ : همچو شمشیر ای پسر گر جوهری پیدا کنی

شمارهٔ ۶۹۶ : برین مباش که قانون تازه ساز کنی

شمارهٔ ۶۹۷ : اگر چو شمع زمانی در انجمن بنشینی

شمارهٔ ۶۹۸ : به دیده جا دهدت گر رقیب دون، نروی!

شمارهٔ ۶۹۹ : زلف او هر جانب افکندست دام غمزه‌ای

شمارهٔ ۷۰۰ : خوش بی‌خبر ز حال دل زار گشته‌ای

شمارهٔ ۷۰۱ : دارم دلی به مهر بتان عهد بسته‌ای

شمارهٔ ۷۰۲ : سخت بی‌مهر و جفا پیشه و پر فن شده‌ای

شمارهٔ ۷۰۳ : در جامة خوبی چه بلا حور سرشتی

شمارهٔ ۷۰۴ : جدا از من بهر کس خواستی مهر و وفا کردی

شمارهٔ ۷۰۵ : دلم خوشست اگر شکوه‌گر دعا بنویسی

شمارهٔ ۷۰۶ : خواهم که نشینم خوش برطرف گلستانی

شمارهٔ ۷۰۷ : نگاه گرم عاشق را، رسد جانانه آرایی

شمارهٔ ۷۰۸ : چو سنبل پیچ و تابم مو بمو از پیچش مویی

شمارهٔ ۷۰۹ : کجا شد گریهٔ مستانهٔ من در سر کویی

شمارهٔ ۱

الهی فیضِ مشرب ده که دلگیرم ز مذهب‌ها

نمی‌دانم چه می‌خوانند این طفلان به مکتب‌ها

مشقّت‌های راه آمد برای راحت منزل

اگر مقصد تویی پس مختلف از چیست مذهب‌ها!

سراب از دوری دریا به مردم آب می‌ماند

تو ای خورشید رخ بنما که گم گردند کوکب‌ها

فقیهان را نمی‌دانم، حکیمان هرزه می‌گویند

بیا و پرده یک سو کن که گردد کشف مطلب‌ها

تو گر مقصد نباشی علم‌ها را، حیف از دانش

تو گر مطلب نباشی حرف‌ها را، وای بر لب‌ها

همان ناسفته بهتر گوهر دریای حیرانی

بیا تا بشکنیم ای هوشمندان جمله مثقب‌ها

ز تدبیر خرد کاری نیاید، درد می‌باید

چراغی همچو داغ دل نمی‌سوزد درین شب‌ها

چون من از دانش آزادم، چه اشراقی چه مشّایی

چو من دیوانه افتادم، چه مذهب‌ها چه مشرب‌ها

مرا هر عضو در هجران او سوز دگر دارد

نمی‌سازند با درمانِ کس فریاد ازین تب‌ها!

به نام او پری دارند در دام نفس مردم

به یاد او هما در آشیان دارند قالب‌ها

به دامن می‌برد فیّاض اثر امشب ز بالینم

نمی‌دانم به تلقین که دارد وردِ یارب‌ها

شمارهٔ ۲

تا شفیع خویش کردم صاحب معراج را

سر به استغنا برآوردم دل محتاج را

من مرید همّت پیری که از افتادگی

پایه‌ها افزود بر بالای هم معراج را

خاک فقرم مسند است و داغ عشقم افسر است

پشت پایی گر زنم سهل است تخت و تاج را

تا قمارِ عشقِ ترک ماسوا ورزیده‌ام

کافرم گر در حساب آورده‌ام لیلاج را

گرچه دورم در نظرگاهِ‌ سر تیر توام

شست پرزور تو میدان‌دار کرد آماج را

بی‌نیازی‌های گوش لطف، شیون دشمن است

خوش به ناز از نالة ما می‌ستاند باج را

شب ندیدستی که هر جا کش‌ تویی جز روز نیست

تا بدانی حال شب‌های سیاه داج را

تا کف خاک قناعت خورده‌ام فیّاض‌وار

سیر حاجت کرده‌ام چون خویش صد محتاج را

شمارهٔ ۳

هرزه کمر نبسته‌ام کینة روزگار را

یاور خویش کرده‌ام صاحب ذوالفقار را

بیم خزان چه می‌کند در چمن امید من

من که به اشک آتشین آب دهم بهار را

ما و امید سجدة خاک دری که تا ابد

سرمة وعده می‌دهد دیدة انتظار را

سینه به داغ دل دهم، در غم عشق تا به کی

در شکنم به کام دل حسرت لاله‌زار را

سر نکشد ز خاک غم دانة آرزوی من

چند شفیع آورم دیدة اشکبار را

جیبِ نفس چه می‌درد نالة دلکشی که من

در کف عشق داده‌ام دامن اختیار را

چند چو فیّاض کند دیدة من قطار اشک

گریه برون نمی‌برد از دل من غبار را

شمارهٔ ۴

لبریزِ شکوه شد دل حسرت‌پرست ما

کو طرف دامنی که بیفتد به دست ما!

آزار ما روا نبود بیش ازین دگر

رنگ شکسته‌ایم چه حاصل شکست ما!

دست دعا برای تو داریم بر سپهر

غیر از دعا دگر چه برآید ز دست ما!

امید هست اینکه بیابیم هر چه نیست

اکنون که سر به نیست برآورده هست ما

امشب که گوش ناله شنو در کمین نبود

شیون بلند داشت نواهای پست ما

بر خویش یافتیم ظفر، غیر ازین نبود

تیری که یافت فیض گشادی ز شست ما

ما را بدایتی است پس از منتهای دهر

شام قیامت است صباح الست ما

ای هوشمند عرض هنر بیش ازین مبر

دانش‌پذیر نیست دل لایمست ما

فیّاض طعن خواری ما بیش ازین مزن

عزّت بود به خاک مذلّت نشست ما

شمارهٔ ۵

عشق آمده آتش زده در نیک و بد ما

ای دامن ارباب ملامت مدد ما

ما گلبن نوباوة عشقیم و نباشد

جز نالة بلبل گل روی سبد ما

آن عقلْ پریشان شدگانیم که هر روز

دیوانگی آید به طواف خرد ما

آن کوکب سعدیم که شایسته نباشد

جز کنگرة عرش برای رصد ما

جایی که فنا رتبه فروش است نشیند

بر اطلس نه چرخ مقدم نمد ما

آن مست غیوریم که هر لحظه فروشد

سیلی به بناگوش فلک دست رد ما

آن عاشق دردیم که در عرصة تقدیر

جز بر دل آزرده نباشد حسد ما

در هشت چمن گلشن فردوس ندارد

یک سرو به رعنایی شمشاد قد ما

در جور و جفا گرچه صِد او به یکی نیست

در مهر و وفا لیک یک ماست صدِ ما

بر خوان غم عشق تو مهمان عزیزیم

هر لحظه غمی تازه شود نامزد ما

فیّاض غم از گمرهی دشت جنون نیست

نقش قدم ماست درین ره بلد ما

شمارهٔ ۶

خاک شد تا در ره او جسم غم پرورد ما

نازها بر دیدة افلاک دارد گرد ما

دوستداران را به مرگ خویش راضی کرده‌ایم

عاقبت درمان درد عالمی شد درد ما

یار بی‌پروا و یاران بی‌وفا، طالع زبون

فرصتی می‌خواستی‌ها دشمن نامرد ما؟

هر که را دیدیم رشک حسرت ما می‌برد

گرم دارد عالمی را بی‌تو آه سرد ما

قدر کس پنهان نخواهد ماند در دیوان عشق

روی ما را سرخ خواهد کرد رنگ زرد ما

دامنی پر لخت دل رفتیم تا کوی عدم

از گلستان وجود اینست راه آورد ما

مشت خاک ما کجا طعن ملایک می‌کشد

شهسواری همچو عشق آمد برون از گرد ما

جوشن افتادگی داریم و شمشیر نیاز

گر فلک مردست تاب حملة ناورد ما

یک جهان گو تیغ برکش ما سپر انداختیم

کس درین میدان به غیر از ما نباشد مردما

یک شب از پهلوی ما پهلوی آسایش ندید

بستر آشفتگی‌پردازِ غم گستردِ ما

مفت ما فیّاض اگر ما دین و دل درباختیم

نقشِ بردن راست نامِ باختن در نرد ما

شمارهٔ ۷

تدبیر ماست در گرو عقل پیر ما

معلوم تا کجا برسد زور تیر ما

برهان ز معرفت نگشاید در صواب

نقش خطا زند همه کلک دبیر ما

در ملک دل تغلّب دیوان ز حد گذشت

بد می‌کند کفایت ما را وزیر ما

تا دست دل به دامن زلف بتان زدیم

باشد به روز حشر همین دستگیر ما

فیّاض غم مخور که دمادم رسد به گوش

بانگ بشارت از لب لعل بشیر ما

شمارهٔ ۸

گفته‌ای: بیدار باید عاشق دیدار ما

پاس این حرف تو دارد دیدهٔ بیدار ما

رتبة افتادگی را خوش به بالا برده‌ایم

سایه بر بالای خود می‌افکند دیوار ما

دوستان مرهم‌گذار و دشمنان الماس‌ریز

کس نمی‌داند علاج سینة افگار ما

چون نسیمی کز چمن برگ گلی آرد برون

ناله لخت دل برون کی آرد از گلزار ما

هر یک از پود نفس در دستِ تارِ ناله‌ایست

دیگر ای حسرت چه می‌خواهی ز جان زار ما!

زهد زاهد شعبه‌ای از دودمان کفر ماست

خویشی نزدیک دارد سبحه با زنّار ما

گرچه در آلوده دامانی مثل گشتیم لیک

آب رحمت می‌رود در جوی استغفار ما

تا کدامین فتنه بازش بر سر ناز آورد

بوی خون می‌آید امروز از در و دیوار ما

ما ز اوج آسمان بر آستان افتاده‌ایم

از مروّت نیست فیّاض این قدر آزار ما

شمارهٔ ۹

جز داغ سینه گل نکند در بهار ما

از جوی شعله آب خورد لاله‌زار ما

هر رنگ لاله‌ای که شکست آفتاب شد

پژمردگی نچید گلی از بهار ما

در چار فصل، گلبن ما را شکفتگی است

گل بسته است عقد اخوّت به خار ما

ما صاف طینتان به جهان صلح کرده‌ایم

آیینه تیرگی نکشد از غبار ما

ما را به خاک تیره برابر نمود عشق

این بود در جهان سبب اعتبار ما

هر چند لاغریم ولیکن ز روز و شب

تازد دو اسبه دور فلک در شکار ما

فیّاض گرچه طرز سخن تازه بود لیک

این طرز تازه‌تر شده در روزگار ما

شمارهٔ ۱۰

کرد جا داغ جنون باز ز نو بر سر ما

سایه افکند دگر بر سر ما اختر ما

ما فلک سوختگان عیش و طرب نشناسیم

عید، ماتم شود آید چو سوی کشور ما

قدر ما سوختگان کم نشود بعد هلاک

دیده روشن کند آیینه ز خاکستر ما

تیره روزیم ولی عشق چو پرتو فکند

جامه چون خلعت فانوش شود در بر ما

پهلوی راحت ما را نبود آرامی

همچو جوهر مگر از تیغ کنی بستر ما

سایة بال هما درد سر آرد چون موی

داغ عشق تو اگر سایه کند بر سر ما

زردی چهرة ما قدر پر کاهش نیست

سیلی عشق مگر سکّه زند بر زر ما

از غنا نیست که ما ناز بر افلاک کنیم

اطلس چرخِ برین تنگ بود در بر ما

صبح ما از افق شیشه چو طالع گردد

در نظر جلوة خورشید کند ساغر ما

رند و تر دامن و مستیم و، تو زاهد فیّاض

ما دماغ تو نداریم، برو از سر ما

شمارهٔ ۱۱

ای غایب از نظر که تویی مست ناز ما

بادا فدای ناز تو عمر نیاز ما

یعقوب چشم بسته شکایت کند ز هجر

آخر ببین چه می‌کشد این چشم باز ما

دردا که روز عمر به آخر رسید و باز

آخر نمی‌شود غم دور و دراز ما

یک ذرّه در دل تو سرایت نمی‌کند

این نالة نفس گسل دل‌گداز ما

با آنکه نازنین جهانیّ و بی‌نیاز

غیر از تو کس نمی‌کشد ای دوست ناز ما

ما را زبان شکوة بیداد هجر نیست

داند نیازمندی ما بی‌نیاز ما

ما را زبان دیگر و تقریر دیگرست

فیّاض آشنا نشود کس به راز ما

شمارهٔ ۱۲

ناید به دراز سینه ز تنگی نفس ما

ای ناله بیا دود برآر از قفس ما

امیدِ که سر در پی این قافله دارد؟

کز ناله خراشیده گلوی جرس ما

بگذشت چو برق از سر ما تیغ تو ای وای

کاین شعله نگنجید در آغوش خس ما

از دولت دیدار تو محروم بماند

در خلد اگر روزه گشاید هوس ما

هر چند ضعیفیم ولی از مدد عشق

در جلوه ز سیمرغ نماند مگس ما

جان پیشکش تست به شرطی که دم نزع

بر روی تو باشد نگه باز پس ما

فیّاض، که در قافله بر هم زن هوشست؟

کامشب همه مستانه سراید جرس ما

شمارهٔ ۱۳

بیجا نبود سعی فلک در هلاک ما

خورشید گرده می‌کند از خاک پاک ما

ای تیغ یار، حسرتِ عاشق به خون تپید

دامان تست و دست امید هلاک ما

در انتظار شور قیامت نشسته‌ایم

باری به امتحان گذری کن به خاک ما

هرگز بهار مشرب ما را خزان نبود

بدمستی افکند به زمین برگ تاک ما

با های های گریه برابر نشسته است

آواز خندة جگر چاک چاک ما

بیدردی زمانه به خود بسته‌ایم و باز

خون گریه می‌کند نفس خنده‌ناک ما

تا بوده‌ایم رند و سرانداز بوده‌ایم

از کس نبوده است چو فیّاض باک ما

شمارهٔ ۱۴

پُرست یاد تو در کنج دیده و دل ما

حشم‌نشین خیال تو شد منازل ما

دلی ز عقدة زلف تو تنگ‌تر داریم

نکرد ناخن تیز تو باز مشکل ما

ز تن‌پرستی خویشیم زیردست فلک

به خون تپیدة جسم است جان بسمل ما

ز گوشه‌گیری ما ترک جستجو نکنی

که دست‌پرور گرداب‌هاست ساحل ما

هنوز خامی دانش در آتشش دارد

جنون ز عقل نفهمیده است عاقل ما

ترا زبان خوش از راه می‌برد هیهات

هنوز کاش ندانی که چیست در دل ما

در آن مقام که ماییم آرزو نرسد

نداده‌اند ره اندیشه را به منزل ما

نه جرم اوست که از ما فراغتی دارد

به فکر خویش نیفتاده است غافل ما

شنیده‌ایم که در فکر خونبهاست هنوز

هنوز چشم نمالیده است قاتل ما

ز جوی صبر و سکون آب کشت خود دادیم

بقای عمر خضر کی رسد به حاصل ما

جز اینکه خود دلش از کف به عشوه‌ای بردی

تو و خدا که دگر چیست جرم بیدل ما؟

اگرچه در رهش اندیشه باطل است ولی

درست می‌رود اندیشه‌های باطل ما

به غیر دوست که در جان دوانده ریشة مهر

زدیم هر چه دگر رُسته بود از گل ما

کسی ز تلخی ما کام جان نمی‌دزدد

شکر به مصر برد ارمغان هلاهل ما

کسی که لب ز شکرخنده می‌گزید مدام

چه خو گرفت به ابرام‌های سایل ما

ز گفتگوی پریشان ما جهان پر شد

بس است هر دل دیوانه را سلاسل ما

بدین‌وسیله که میرزا سعید ما تنهاست

چه خوب کرد که فیّاض رفت از دل ما

شمارهٔ ۱۵

آیینة هر لاله عذارست دل ما

خوش در بدر از جلوة یارست دل ما

یکرنگی صد رنگ مخالف چه بلایی است

هر جا صنمی، آینه‌دارست دل ما

دایم به امیدی که کمین کرده تو باشی

هر جا که بود دام، شکارست دل ما

گر عشق نباشد که کند تربیت حسن؟

هر جا که تویی باغ و بهارست دل ما

در گرد حوادث مژه تا باز گشودیم

آیینة در زیر غبارست دل ما

برخاستی از خواب تماشای صفایی

در عهد رخت آینه‌دارست دل ما

گر جای غم و درد درین خانه نباشد

فیّاض دگر بهر چه کارست دل ما؟

شمارهٔ ۱۶

گر مستی‌یی ز لعل بتان می‌کنیم ما

در مستی شراب نهان می‌کنیم ما

رسواترست نالة لب بستگانِ بیم

ما را خمش مکن که فغان می‌کنیم ما

طفل سرشک بر مژه فریاد می‌کند

ورنه ز شکوه منع زبان می‌کنیم ما

از یک نگاهِ لطف به تاراج رفته‌ایم

سودی که می‌کنیم زیان می‌کنیم ما

هر دم ز موج نالة گم گشته در سراغ

غم‌نامه‌ها به دوست روان می‌کنیم ما

هرگز خلاف عجز و تنزّل نکرده‌ایم

کاری که کرده‌ایم همان می‌کنیم ما

فیّاض می‌شویم هلاک جفای دوست

آخر وفای خویش عیان می‌کنیم ما

شمارهٔ ۱۷

آتش چکد چو آب ز طرز بیان ما

گویی که شعله‌ایست زبان در دهان ما

از عکس چهره هر دو قدم در دیار عشق

طرح بهار ریخته رنگ خزان ما

امشب که داشتیم حدیث رخت نبود

دلسوزتر ز شمع کسی همزبان ما

چون خامة شکسته‌نویسان به وصف زلف

حرف درست سر نزند از زبان ما

هرگز کسی ز ضعف به ما ره نمی‌برد

گاهی ز ناله پرس چو خواهی نشان ما

شمارهٔ ۱۸

ای تشنه تیغ ابروی نازت به خون ما

خطِّ خوش تو سرخط مشق جنون ما

هرگز نبود کوکب ما این چنین سیاه

زلفت فکند ساه به بخت زبون ما

گلگون ز باده نیست ترا چشم فتنه‌ساز

آلوده است دامن نازش به خون ما

یکروی و یکدلیم به هر کس چو آینه

بیرون نماید آنچه بود در درون ما

فیّاض شکرِ بخت سیه را چه‌سان کنم

شد عاقبت به زلف بتان رهنمون ما

شمارهٔ ۱۹

مشق شوخی می‌‌کند طفلی به قصد جان ما

باده‌ای در غوره دارد ساقی دوران ما

شوخی حسن ترا نازم که در هجران و وصل

جلوه از هم نگسلد در دیدة حیران ما

گرچه ما خون می‌خوریم اما ز گردون ایمنیم

عشق ما شد هم بلا و هم بلاگردان ما

در برون آسمان بهتر که جایی خوش کنیم

شورش سیل فنا ره کرد در ایوان ما

ما ز دلگیری چه می‌کردیم در دیر وجود

گر عدم را ره نمی‌دادند در بنیان ما؟

عمرها شد تا رگ خواهش گشودیم و هنوز

خون حسرت‌های فاسد جوشد از شریان ما

ما قبای هستی خود واژگون پوشیده‌ایم

ابره‌اش مضمون ما و آستر عنوان ما

یوسف کنعان عقلیم و زلیخا نفس شوم

چاه ما دنیا و ابنای زمان اخوان ما

نوبت پرسش نمی‌افتد به دست هیچ‌کس

در قیامت داور ما گر کند دیوان ما

زین خجالت‌ها که ما را از گناهان حاصل است

زهد زاهد را نیارد در نظر عصیان ما

عهد ما از بی‌وفایی‌ها نگردد رخنه‌دار

کرده با ایمان ما هم‌طینتی پیمان ما

وه که ما چشم قبول از عشق داریم و هنوز

پر نکرد از خام‌سوزی رنگ کفر ایمان ما

غرق نافرمانییم و طرفه‌تر این کز کرم

می‌برد فرمانروای ما همان فرمان ما

هست خط تیره‌رو در مصحف روی بتان

در بیان تیره‌روزی آیه‌ای در شان ما

ما کجا و طالع صید مراد دل کجا

همسری با آسمان! کی گنجد این در شان ما؟

تا به کی فیّاض بر ما ظلم و بیداد فراق

گو رعیت‌پروری بهتر کند سلطان ما

شمارهٔ ۲۰

غصّه را دل نگشاید به جز از سینة ما

تیرگی روی نبیند جز از آیینة ما

تا ابد داغ جنون ترک سر ما نکند

تا غم عشق تو راضی شود از سینة ما

در غم اینکه شبی با تو به روز آوردیم

چرخ را تا ابد از دل نرود کینة ما

وصل خوبست که در خورد تمنّا باشد

به نگاهی چه کند حسرت دیرینة ما!

هفتة ما همه شنبه بود از دولت عشق

رسم تعطیل سبق نیست در آدینة ما

در حساب است فلک، سخت زما می‌ترسد

جا بر او تنگ کند خرقة پشمینة ما

گر شود وصل ابد نامزد ما فیّاض

نشود محو تلافی غم دوشینة ما

شمارهٔ ۲۱

بسکه افسردگی از هجر تو شد پیشة ما

کان یاقوت بود بی‌تو رگ و ریشة ما

تا نباشد به نظر چهرة افروخته‌ای

خون معنی نزند جوش در اندیشة ما

نتوان برد به هر کاوشی از جا ما را

رگ لعلیم که در سنگ بود ریشة ما

پی ما گیر و دلیرانه درآ در صف عشق

روبه وهمِ ترا شیر کند بیشة ما

با همه ساده‌دلی غم چو امانت سپرد

پرده بر رنگ رخ می‌ندرد شیشة ما

رگ لعلی نتوان یافت درین کان فیّاض

هم ز خونِ سرِ ما سرخ شود تیشة ما

شمارهٔ ۲۲

کارگر نیست به غم تیشة اندیشة ما

خورد ای کاش همان بر سر ما تیشة ما

نخل ما بار ترقی ندهد پنداری

که به فولاد فرو رفته رگ و ریشة ما

چه عجب گر چو کتان ماه فرو ریخت ز هم

دم ز مهتاب زند برق دمِ تیشة ما

دل ما جمع نخواهد که شود با دل تو

ترسم ای دوست که بر سنگ خورد شیشة ما

نیستی مرد سبک حملگی ما فیّاض

پنجه در سنگ زند شیر تو در بیشة ما

شمارهٔ ۲۳

گفته‌ای بیدار باید عاشق دیدار ما

پاس این حرف تو دارد دیدة بیدار ما

شمارهٔ ۲۴

کشت ما را تغافل یار بی‌پروای ما

با وجود این دیت می‌خواهد از ماوای ما

ما بشیر خامشی طفل زبان پرورده‌ایم

تند بر گوش تغافل می‌خورد غوغای ما

شمارهٔ ۲۵

وصل شد باعث جدایی ما

خصم ما گشت آشنایی ما

گرد ما هم به دامنی نرسید

چه رسا بود نارسایی ما

در چمن بال بسته‌تر گشتیم

دام خندید بر رهایی ما

دل نهادِ شکستگی شده‌ایم

چه گران است مومیایی ما

زین که ما را به هیچ کس نخرید

چه عیان شدگرانبهایی ما

دوست را کرده‌ایم دشمن خویش

سخت واباخت کیمیایی ما

سخت کاریست سد دل گشتن

مفت ما بود ناروایی ما

ما که امّید گم شدن داریم

کی کند خضر رهنمایی ما!

غم به ما خوش نیاز پاشی کرد

تازگی داشت دلربایی ما

هر چه هم داشتیم باخته‌ایم

مایه برداشت بینوایی ما

وصل ما خوش نکرد دل فیّاض

دل مگر خوش کند جدایی ما

شمارهٔ ۲۶

بر وضع افلاک ای پسر کم تکیه کن در کارها

در راه سیلاب فنا پستند این دیوارها

بار تعلّق پرگران، جانِ بلاکش ناتوان

بر دوش تا کی چون خران خواهی کشید این بارها!

شد نقد عمر از کف روان سودی نه پیدا در میان

یوسف نیارد کاروان هر دم درین بازارها

بر کشت اعمال ای پسر آبی ده از مژگان تر

باشد که روزی بی‌خبر گُل بردمد زین خارها

چرخ و عناصر ای نکو، دیریست بی‌بُن تو بتو

بر فرق ما آخر فرو می‌آید این دیوارها

این برج‌های آسمان هر یک چو کشتی پاره‌دان

وین انجم و این اختران بر وی زده مسمارها

شرعست و دین دارالشفا اینجا طبیبان انبیا

علم و عمل در وی دوا، این عقل و جان بیمارها

دنیا چو داری در نظر عقبا به عکس آن نگر

ادبارها اقبال‌ها، اقبال‌ها ادبارها

فیّاض آن ماه نهان رخسار بنمودی عیان

گر خود نبودی در میان این پردة پندارها

شمارهٔ ۲۷

تا تو افکندی به دولت سایه بر گلزارها

بلبلان را در ترنّم سوده شد منقارها

من چو بلبل نغمه‌سنج گلشن کویی که هست

آفتاب آنجا گلِ خار سر دیوارها

نقد جان بر کف چه می‌کردند دلالان مصر

یوسفم را کس نمی‌آرد درین بازارها

دشت بی‌آبست و شب کوتاه و ره دور و دراز

زود بربندید ای جمّازه‌داران بارها

در گلستانِ سر میدان عشق آی و ببین

همچو گل خندان سر منصوریان بر دارها

گو دماغ خود مسوز اینجا مسیحا در علاج

با دوای کس نمی‌سازند این بیمارها

عشق را گویند مردم کار بی‌کاری بود

عشق چون کاری بود بی‌کاریست این کارها

زاهدان را امشب از ترخنده‌های انفعال

سبز شد مسواک‌ها در گوشة دستارها

عشق را فیّاض در ادبارها اقبال‌هاست

آه ازین اقبال‌ها و داد ازین ادبارها

شمارهٔ ۲۸

نفی قیل و قال کم کن ای که خواهی حال‌ها

حال‌ها مغزست و بر وی پرده قیل و قال‌ها

گلبن برهان بهار طرفه‌ای دارد ز پیش

باش تا گل‌ها دمد از خار استدلال‌ها

تا جمال خویش بینی دل ز هر نقشی بشوی

پرده‌های چهرة آیینه شد تمثال‌ها

نامة اعمال را حرف معاصی زینب است

بر عذار نیکوان خوش می‌نماید خال‌ها

عشق یک حرف است و معنی کاروان در کاروان

زهرة تفصیل‌ها شد آب ازین اجمال‌ها

حرف ما کج‌مج‌زبانان عشق می‌داند که چیست

همچو مادر کس نمی‌داند زبان لال‌ها

درهم ماه است حاصل در کف و دینار مهر

عمرها شد خاک می‌بیزیم ازین غربال‌ها

هر دو عالم را به جای دست بر هم می‌زنیم

وقت پروازست می‌باید به هم زد بال‌ها

لحظه‌ای تا وصل او فیّاض گردد قسمتم

صرف این یک لحظه کردم ماه‌ها و سال‌ها

شمارهٔ ۲۹

الا یا ایّها السّاقی ادر کأساً و ناولها

که اقبال تو آسان کرد بر ما حلّ مشکل‌ها

الا ای کعبة مقصود رخ بنما که تا عمری

درین وادی به امید تو پیمودیم منزل‌ها

ره گم کرده چون یابم کزین جمّازه آرایان

به گوشم مختلف می‌آید آواز زلازل‌ها

مگر تقدیر شد یارب که کشتی‌های مشتاقان

ازین گرداب‌ها هرگز نبیند روی ساحل‌ها

ره پست و بلندی دارد این وادی خبر دارم

سبک بندید ای جمّازه‌داران بار محمل‌ها

چنان افتاده بارو خر گرانباران دانش را

که تا روز جزا بیرون نمی‌آیند ازین گل‌ها

به پای جسم نتوان رفت ره فیّاض امدادی

که بار از دوش برداریم و بربندیم بر دل‌ها

شمارهٔ ۳۰

کجا شد آن نمک‌پاشی به زخم از همزبانی‌ها

نهان در هر نگه صد لطف و ظاهر سرگرانی‌ها

کنون گر صد ادا از غیر می‌بینی نمی‌فهمی

چه شد آن خرده‌بینی‌های ناز و نکته‌دانی‌ها

به جادویی خراج بابل از هاروت می‌گیرم

ولیکن درنمی‌گیرد درو جادو زبانی‌ها

اگر کوتاه شد دست من از دامان فتراکش

ولی دارم از آن ترک شکارافکن نشانی‌ها

عصای آه گاهی دستگیری می‌کند فیّاض

وگرنه برنمی‌خیزم ز جا از ناتوانی‌ها

شمارهٔ ۳۱

یک جهان بر هم زدم کز جمله بگزیدم ترا

من چه می‌کردم به عالم گر نمی‌دیدم ترا

با همه مشکل‌پسندی‌های طبع نازکم

حیرتی دارم که چون آسان پسندیدم ترا!

یک بساط دهر شد زیر و زبر در انتخاب

زین جواهر تا به طبع خویش برچیدم ترا

من ز خود گم می‌شدم چون می‌شنیدم نام تو

خویش را گم کرده‌تر می‌خواستم دیدم ترا

کی قبول من شدی فیّاض در ردّ و قبول

تا به میزان «رهی» صد ره نسنجیدم ترا

شمارهٔ ۳۲

صلای می‌زنم امروز مه‌وش خود را

به دست خویش برافروزم آتش خود را

خیال زلف تو سودا اگر بیفزاید

کنم چه چاره دماغ مشوّش خود را!

به یک نگاه توان قتل عام عالم کرد

چرا تهی کنی از تیر ترکش خود را

به نیم جلوه جهانی ز دست و پا رفتند

عنان کشیده نگه‌دار ابرش خود را

اگر مضایقه در نیم جان کنم فیّاض

چه‌گونه رام کنم شوخ سرکش خود را

شمارهٔ ۳۳

چو جوهر بر دم شمشیر او دادم دل خود را

به یمن تیغ او آخر گشودم مشکل خود را

نه چشم زخم برقی شد نه بادِ دامن آفت

که بر باد فنا دانسته دادم حاصل خود را

برو ای ابر آب رحمتی زن خاک آدم را

که من از اشک چشم خویش تر کردم گل خود را

به یک زخم دگر جان مرا در اضطراب افکند

نمی‌دانم چه‌سان معذور دارم قاتل خود را

مرا فیّاض از آن بدخو شکایت بیش ازین نبود

که غمخوارانه‌تر بایست کشتن بسمل خود را

شمارهٔ ۳۴

به ناز و غمزه خود آموختم جانانهٔ خود را

به دامن تیز کردم آتش پروانهٔ خود را

نه جرم چشمه‌ساران بود و نه تقصیری از باران

که من دانسته در آتش فکندم دانهٔ خود را

نه چاکی در دل و نه رخنه‌ای در سینه، کو سیلی؟

که نتوان دید ازین ویرانه‌تر ویرانهٔ خود را

چه قیمت دین و ایمان را که در پای تو افشانم

به دینداران بحل کن جلوهٔ مستانهٔ خود را

چراغ خلوتم یک شب نگردیدی و می‌ترسم

ز شمع غیر باید کرد روشن خانهٔ خود را

نمی‌آرد مزاج عشوه تاب گرمی غیرت

مکن تکلیف بزم دیگران پروانهٔ خود را

نه تدبیر علاجش می‌کنی نه فکر زنجیرش

دگر خوش سر به صحرا داده‌ای دیوانهٔ خود را

به عالم نیست بد مستی که سرخوش نیست از خونم

بیا یک دم درین می زن تو هم‌پیمانهٔ خود را

ملامت می‌شد فیّاض یاران را، همان بهتر

که خود گویی و هم خود بشنوی افسانهٔ خود را

شمارهٔ ۳۵

تمنّای تو جان اندر تن آرد نقش دیبا را

لب لعل تو بر لب آورد جان مسیحا را

کسی را کو سواد زلف روشن شد گمان دارم

تواند خواند خط سرنوشت طالع ما را

به جرم یک نظر بی‌اعتدالی انتقام عشق

نشاند آخر به روز پیر کنعانی زلیخا را

پر از خونست دل هر چند چشمم هرزه خرجی کرد

غمی از باد دستی‌های نیسان نیست دریا را

به چین زلف او از تیره‌بختی‌ها چه غم دارم

که آهم چشم روشن می‌کند شب‌های یلدا را

رموز عشق دانی شد مسلّم بر ادافهمی

کز ابروی معمّاگوی او دریابد ایما را

نشان کعبة مقصود در دل بود و ما هرزه

به گام سعی پیمودیم چندین دشت و صحرا را

مسلسل شد حدیث زلف خوبان کاش یک چندی

ز سر بیرون کنم از پختگی این خام سودا را

به ناکامی نهادم دل زصد مقصود چون فیّاض

در آب دیده شستم دفتر عرض تمنّا را

شمارهٔ ۳۶

نکرد ناخن تدبیر اثر دل ما را

مگر خدنگ تو بگشاید این معمّا را

فراخ عیشی موجم ز رشک می‌سوزد

که تنگ در بغل آورده است دریا را

فروختیم به یک تار زلف او دل و دین

اگر به هم نزند زلف یار سودا را

چه‌گونه نشکندم دل که زهر غمزة تو

شکست بر رخ خورشید رنگ سیما را

ملاحت شکرت شور در جهان افکند

نمک نکرده کسی جز لب تو حلوا را

به چشم باختنش وصل یوسف ارزانی

که برده است درین باختن زلیخا را

ز دیده بی‌تو نگه را فکند از آن فیّاض

که بی‌رخت نتوان دید چشم بینا را

شمارهٔ ۳۷

خوی کرده و نشانده بر آتش گلاب را

آه این چه آتش است که می‌سوزد آب را

از دیدن تو دیده فرو بسته‌ام ولی

دل در کمین نشسته هزار اضطراب را

سیراب میتوان شدن اکنون که تیغ تو

قیمت به خون تشنه رساندست آب را

گفتی که روی خوب چو دیدی ندیده کن

نادیده کس چه‌گونه کند آفتاب را!

چون خواب خوش کنیم که شب در کمین ماست!

چشمی که در خیال زند راه خواب را

ما را دگر چه بر سر آتش نشانده‌ای

باری به غمزه گو که نسوزد کباب را

فیّاض قدرتیست که شیرین‌تر آیدم

هر چند تلخ‌تر دهد آن لب جواب را

شمارهٔ ۳۸

کی می‌دهم به جنس دوا نقد درد را!

سودا به خونِ می نکنم رنگ زرد را

از هر چه بود چشم به زلف تو دوختم

زنجیر کردم این نگه هرزه‌گرد را

گرمی مکن به غیر، مبادا که ناگهان

بیرون دهم ز سینة گرم آه سرد را

گاهی فتد به ما نگه شوخ چشم یار

کردیم رام آهوی صحرانورد را

فیّاض شد ملول که یارب غبارِ کیست

بر درگه تو دید چو بنشسته گرد را

شمارهٔ ۳۹

پنجه می‌بازد خرد آن دست چوگان‌باز را

دست می‌بوسد هنر آن شست تیرانداز را

مرکبش را مست نازی گفته‌ام کز هر خرام

در جلو می‌افکند چابک‌وشان ناز را

بلهوس را رام با خود کرد پُر بی‌عزّتی‌ست

گر نیاویزد به یک سو طرّهٔ طنّاز را

سحر و معجز را به یک دست آن پری می‌پرورد

می‌کشد در چشم جادو سرمهٔ اعجاز را

در هوای دام زلفش بال بر هم می‌زنم

من که عمری در قفس پرورده‌ام پرواز را

می‌رساند خویشتن را پیش شاهین شکار

برکشد چون در شکار آواز طبل باز را

گو‌ش‌ها خامست فیّاض اینقدر فریاد چیست

اندکی برکش ازین آهسته‌تر آواز را

شمارهٔ ۴۰

تا ز دمسردان نگه دارم چراغ خویش را

چون فلک شب واکنم دکان داغ خویش را

منّتی نه از بهاران بود و نه از چشمه‌سار

ما به آب دیده پروردیم باغ خویش را

با جنون نارسا نتوان ز عقل ایمن نشست

اندکی آشفته‌تر خواهم دماغ خویش را

پرتو بخت سیه را بر سرم تا سایه کرد

کم ندانیم از هما اقبال زاغ خویش را

داغ دل را با کسی فیّاض ننمودم چو صبح

زیر دامن سوختم چون شب چراغ خویش را

شمارهٔ ۴۱

چنان سودای او بر خویشتن پیچاند آتش را

که دود رفته در سر باز می‌گرداند آتش را

چو شمع چهره از برق طلوع می برافروزد

به گرد خویش چون پروانه می‌گرداند آتش را

نگاه گرم از بیمش نهفتم در پس مژگان

چه دانستم که مشت خس نمی‌پوشاند آتش را

ضعیفان را نباشد زور بازوی قوی‌دستان

سپند ما عبث بر خویش می‌خنداند آتش را

برآرد دود اگر از خرمن ما جای آن دارد

نگاه او که برق از سبزه می‌رویاند آتش را

عرق کز چهرة گلرنگ آتشگون فرو ریزد

اگر در آتش افشانند می‌سوزاند آتش را

به روی او گشاید غنچه و گل پر عرق گردد

گهی خنداند اخگر را گهی گریاند آتش را

چه‌سان با عارض او لاف یکرنگی تواند زد

که رخسارش به رنگی هر زمان گرداند آتش را

چنین کز ناله‌ام فیّاض فوج شعله می‌جوشد

دم گرمم به خاکستر چرا ننشاند آتش را

شمارهٔ ۴۲

سخن از خود رود چون گرد سر گردد زبانش را

تبسّم آب می‌گردد چو می‌بوسد دهانش را

چنان سر داده رخش جلوه در میدان بی‌باکی

که نتواند گرفتن دست تمکین هم‌‌عنانش را

چو مویی گشته‌ام باریک و با این ناتوانی‌ها

به صد دقّت تصوّر می‌کنم موی میانش را

بدان نیّت که یابم فرصت یک سجده بر خاکش

هزاران بوسه بر لب نذر دارم آستانش را

شهیدی کو سپارد جان به یاد زلف مشکینش

هما در عطسه افتد چون ببوید استخوانش را

هنوز از مصر تا کنعان توان ره بی‌بلد رفتن

که بوی پیرهن ره می‌نماید کاروانش را

زبان گوشة چشمش به من پیوسته در حرفست

ولی فیّاض جز من کس نمی‌فهمد زبانش را

شمارهٔ ۴۳

نمود از پرده رخ یارم نمی‌خواهم دلایل را

بیا از پیش من ای گریه بردار این رسایل را

از آن کنج لب شیرین غریبی بوسه می‌خواهد

چه می‌گویی جوابش؟ منع نتوان کرد سایل را

به من از علم اشراقی و مشّایی چه می‌گویی؟

که صد ره شسته‌ام چون مشق طفلان این رسایل را

مسخّن دان دل تنگم مجسطی را نمی‌دانم

به بطلمیوس بگذار این مُمثل را و مایل را

حدیث وصل و حرف کیمیا یارب که پیدا کرد؟

که قولی در میان هست و نمی‌دانیم قایل را

شفادانان لعل یار فارغ از اشاراتند

نمی‌‌خوانند هرگز دفتر عرض فضایل را

میان ما و جانان حایلی خود نیست جز هستی

بیا فیّاض تا از پیش برداریم حایل را

شمارهٔ ۴۴

کم گیر بهر حادثه عقل کفیل را

بستن به مشت خس نتوان رود نیل را

چشم امید داشتن از اهل روزگار

باشد طبیب درد نمودن علیل را

بال مگس ندارم و بر خویش بسته‌ام

کاری که کردنی‌ست پر جبرئیل را

کس نیست در مقام فنا جز بقای دوست

ورنه چرا نسوختی آتش خلیل را!

تا شاهراه گمشدن آمد به پیش من

در ره چو نقش پای فکندم دلیل را

خلق نکو ملازم روی نکو بود

غیر از جمیل زشت نماید جمیل را

رنگی‌ست اینکه تا به قیامت نمی‌رود

دامن به دست خون ندهد کس قتیل را

پیش از اقامت اهل تجرّد درین مقام

آماده گشته‌اند ندای رحیل را

دیدار دوست اجر شهادت نوشته‌اند

معنی همین بس است ثواب جزیل را

غیر از سواد خوانی دل‌ها ستم بود

در شرعِ اهلِ تجربه چشم کحیل را

تا جرعه‌ای زخون دلم در سبو بود

بر زاهدان سبیل کنم سلسبیل را

قیمت کمست جنس نکو را چه شد حکیم

کز پی دیت گذاشته خون سبیل را

قدر سخن اگر نشناسد کسی چه غم

قیمت بس است جوهر ذاتی اصیل را

گوهر قلیل و مهره کثیرست گوش دار

تا کمتر از کثیر ندانی قلیل را

غم برکنار و صحبت حالست در میان

فیّاض هان خبر نکنی قال و قیل را

شمارهٔ ۴۵

منم که کرده‌‌ام الماس نشئه مرهم را

به مرگ عیش سیه‌پوش داغ ماتم را

کسی که سرمه از آن درگرفت چون خورشید

به یک نگاه ببیند تمام عالم را

به گلشنی که در آن شعله آبیار بود

به آفتاب برابر نهند شبنم را

به روز وصل سیاهی ز داغ برگیرم

لباس عید نسازم پلاس ماتم را

به دهر خون نخورد آدمی چه چاره کند!

به آب غصّه سرشتند خاک آدم را

ز دود دل رقمی چند در سفینة چرخ

به یادگار نوشتیم شکوة غم را

نیاورم به زبان راز دل ولی فیّاض

بگو چه چاره کنم گریة دمادم را!

شمارهٔ ۴۶

کتابت کی تواند داد داد بیقراران را

سحاب خشک حسرت می‌دهد مشتاق باران را

چه شد دیریست کز زلف بتان بویی نمی‌اری

به امیدی نشاندی ای صبا امیدواران را

نمک دارد که بعد از انتظار غم ز دل بردن

جراحت تازه سازد نامة او دل‌فگاران را

گلستان را به سر تا سایة سرو تو افتادست

بهار تازه‌رو دادست گویی نوبهاران را

هنوز اندر چمن زان شب که بگشادی گریبانی

گل از بوی تو بر هم می‌نهد داغ هزاران را

ستم باشد پس از رو دادن اسباب جمعیّت

که گردون دورتر گرداند از هم دوستداران را

مگر از کوی او فیّاض انداز سفر دارد

وداع طرفه‌ای می‌کرد امشب باز یاران را

شمارهٔ ۴۷

چه حاجت است به شمع و چراغ مستان را

پیاله چشم و چراغ است می‌پرستان را

نظر به روی بتان عذر بت‌پرستی‌هاست

خبر کنید از آن‌رو خداپرستان را

هزار حج کند ار باغبان به آن نرسد

که وقف مشهد بلبل کند گلستان را

چراغ بخت اگر تیرگی کند فیّاض

توان به ناله برافروخت بزم مستان را

شمارهٔ ۴۸

ز پس افتادگان عرض نیازی پیشوایان را

که دشوارست قطع وادی این فرسوده پایان را

که می‌گوید نوابخشان این کو را که یک ساعت

به طرف دامنی گیرند دست این بینوایان را

چه خواهد شد نگاهی گر نباشد گوشة چشمی

بدین بیگانگی تا کی توان دید آشنایان را

غنای سلطنت کم‌مایه‌تر از مسکنت دیدم

مگر غالب شریکی هست با شاهان گدایان را

فریب رهبران شرع بیش از رهزنان باشد

نمی‌دانم که از ره برده باشد رهنمایان را؟

دماغ دوربینی‌های عقل از عاشقان ناید

دلیل دیگری می‌باید این آشفته‌رایان را

به من گفتی چرا فیّاض ترک زهدورزی کرد

چه دانم من به وی تقریر کن این بخت‌آیان را

شمارهٔ ۴۹

ز من منّت بود سرو و سمن را

به خون دیده پروردم چمن را

به جرم دوستی از دولت دل

چه‌ها بر سر نیامد کوهکن را

ندارم کاو کاو ناخن غم

لباس نو کنم داغ کهن را

زکات نیکویی ضبط نگاه است

به یاد از من نگهدار این سخن را

حرامت باد نام عشق فیّاض

به هفت آب ار نمی‌شویی دهن را

شمارهٔ ۵۰

نمی‌دانم چه آیین است کافر کج‌کلاهان را

که شیر دایه پندارند خون بی‌گناهان را

ز حاکم غافلی ظالم نمی‌دانی که می‌باید

غم امیدواران بیشتر امیدکاهان را

به شوخی‌های انصاف تو نازم در صف محشر

که دامن می‌دهد در دست مشتی دادخواهان را

ز اقبال بلند عشق بی‌طالع گمان دارم

که تسخیر سیه‌بختان کند مژگان سیاهان را

تو ای سرخیل خوبان چون به خال و خط کنم وصفت!

به تعریف دگر باید ستودن پادشاهان را

به ما بسیار ای بدخو جفا کردی و بد کردی

ازین بدتر جفا بایست کردن نیکخواهان را

رمیدن‌های عاشق در حقیقت دام معشوقست

به وحشت الفت دیگر بود جادونگاهان را

نگاه سرکشش را التفاتی با اسیران است

رعیّت‌پروری لازم بود شوکت پناهان را

به جهد خویش باید دست در دامان رهبر زد

چه می‌داند جرس درد دل گم کرده راهان را

به این بیچارگی‌ها دل همان در چاره می‌بندم

امید ساحل از دل کی رود کشتی تباهان را

شمارهٔ ۵۱

گر کشم بر رخ دریا مژة پرخون را

غوطه‌ها در عرق شرم دهم جیحون را

عجب از جاذبة عشق که از یکرنگی

طوق لیلی نکند سلسلة مجنون را

رتبة کوهکن این بس که کشیدست بدوش

در وفا یک دو قدم غاشیة گلگون را

بلد راه جنون نقش پی مجنون است

خضر از ره نبرد گمشدة هامون را

خونبها یافت کسی کاب دم تیغ تو خورد

این هوس تشنه به خون کرده دل پر خون را

همچو پروانه به گرد سر خود گرداند

شعلة آه دل سوخته‌ام گردون را

ظاهرم آینه صورت باطن شده است

شاهد حال درون ساخته‌ام بیرون را

طرفه نعم‌البدلی یافته خم جا دارد

که فراموش کند صحبت افلاطون را

این همه نکتة سر بسته که در نامة تست

هم تو فیّاض مگر فهم کنی مضمون را

شمارهٔ ۵۲

نمی‌پوشد چو خورشید آن پری از هیچ کس رو را

نگه دارد خدا از فتنه‌های چشم بد او را

نظر بر نرگس مستانة جادووشی دارم

که چشمش سرمه‌دان ناز سازد چشم آهو را

برورویش مسلمان را به مصحف سوختن خواند

سر زلفش به آتش می‌نماید راه هندو را

به خشم و ناز ازو یک ذرّه روی دل نگردانم

بگردم گِرد آن وقتی که گرداند زمن رو را

دل آتش مزاج من به هیچ از جوش ننشیند

مگر آب دم خنجر نشاند آتش او را

به زور این عقده از پیش دل او برنمی‌خیزد

ندانم کوهکن تا چند دارد رنجه بازو را

به راهی بایدم با همرهان بد موافق شد

که انگشتان پا از هم تهی سازند پهلو را

مرا از فضل سرشاری که دارم این پسند آمد

که در بزم ادب ته می‌توانم کرد زانو را

به چوگان که بازی می‌کند گردون بالادست!

که یک ضربت ز مشرق تا به مغرب می‌برد گورا

به آن رعنا بت آتش طبیعت کس نمی‌گوید

که از چشم بدان پوشیده دارد روی نیکو را

اگر داری هوای خدمت مردان ره فیّاض

به آب حلم باید روی شستن آتشین خو را

شمارهٔ ۵۳

بستم ز چارگوشة عالم نگاه را

تا دیدم آن دو گوشة چشم سیاه را

فرقی میان روز و شب خود نکرده‌ایم

تا فرق کرده‌ایم سپید و سیاه را

پیچیده دود در جگر ای گریه مهلتی

چندان که از شکنجه برآریم آه را

آن را رواست دعوی اعجاز چون کلیم

کز آستین خود به در آرد گواه را

فیّاض عمرهاست که در چشم خونفشان

دارم ذخیره سرمة آن خاک راه را

شمارهٔ ۵۴

از بیم دریا کی کنم ترک این ره کوتاه را

من خود به امّید خطر خوش کرده‌ام این راه را

در وادی عشق و جنون منّت مکش از رهنمون

ره می‌نماید بوی خون گم کردگان راه را

پست و بلند این سفر هموار شد بر بی‌خبر

دیو طبیعت می‌زند در هر قدم این راه را

در سینه تا کی حفظ غم در دیده تا کی ضبط نم

چون باد و باران سر بهم دادیم اشک و آه را

یعقوب را دل پر ز خون بخت زلیخا سرنگون

یوسف به آغوش اندرون با تیره‌بختی چاه را

از عکس ساقی تاب می وآنگه من و دوری ز وی

در آب بیند تا به کی دیوانه روی ماه را

فیّاض اگر افتاده‌ام خوارم مبین آزاده‌ام

بر بام گردون می‌زند تجرید من خرگاه را

شمارهٔ ۵۵

سایه زلفت به سر شمشاد سازد شانه را

سبز در آتش کند اقبال خالت دانه را

مستیم چون بوی گل پنهان نمی‌ماند به کس

من که بر سر همچو شاخ گل زدم پیمانه را

حال ما از ما چه می‌پرسی که پامال توییم

سیل داند سرگذشتی هست اگر ویرانه را

وضع دنیا گرنه با انجام باشد غم مدار

خاصه از بهر خرابی ساختند این خانه را

چارة غم در محبّت تن به غم دردانست

سوختن آبی بر آتش می‌زند پروانه را

تا به راه افتادم از بیراه شوقم مانده شد

جاده کی زنجیر بر پا می‌نهد دیوانه را

عیش دنیا عاقلان را سخت غافل کرده است

از برای خواب پیدا کرده‌اند افسانه را

گم نخواهد گشت در خاک این گرامی تخم پاک

سبز خواهد کرد دهقان عاقبت این دانه را

در میان کفر و دین بیگانگی فیّاض چیست؟

صلح باید داد با هم کعبه و بتخانه را

شمارهٔ ۵۶

گر نهان سازم غم عشقت چه سازم ناله را

تب اگر پوشیده ماند چون کنم تب خاله را

دست افشاندی ز گلشن ریختی اوراق گل

روی گرداندی ز صحرا داغ کردی لاله را

یک گل از زخم خدنگت تازه بر من نشکفد

من به ناخن تازه دارم داغ چندین ساله را

وقت آیین‌بندی بازار مژگان منست

گریه بر دوش آورد از لخت دل پرگاله را

شب که شیون پیچ و تابم در نفس افکنده بود

از خراش سینه کردم شانه زلف ناله را

من هلاک گوشة چشمی که پنهان دیدنش

گلّة آهو به دنبال افکند دنباله را

گرد آن عارض ببین فیّاض دور چتر خط

گر ندیدستی به دور خرمن مه هاله را

شمارهٔ ۵۷

ای کرده سرمه از ناز چشم غزاله‌ها را

عکست برشته در حسن رخسار لاله‌ها را

مهر بتان نوشته در سینه‌های عشّاق

وز داغ عشق کرده مُهر این قباله‌ها را

از درد کرده درمان دل‌های دردمندان

وز ضعف داده قوّت پرواز ناله‌ها را

هنگامه‌ساز عشقست هر جا که مجلس آراست

کرد از نگاه ساقی پر می پیاله‌ها را

تا از کتاب عشقت کردم سواد روشن

هم در خوی خجالت شستم رساله‌ها را

در مغز سنبلستان پیچیده دود سودا

یارب که شانه کرده مشکین کلاله‌ها را؟

تا چهره‌های سبزان خوی کرده دید از شرم

نیلوفر فلک ریخت بر خاک ژاله‌ها را

حسن از که نشئه دارد یارب که دست پیچد

یک طفل هفت ساله هفتاد ساله‌ها را

با بوی دوست فیّاض امشب به باغ و صحرا

از رشک داغ کردم گل‌ها و لاله‌ها را

شمارهٔ ۵۸

بیا ساقیّ و آتش در زن این زهد ریائی را

چو زاهد تا به کی سازم بت خود پارسایی را

به کاه عشق کوهی برنیاید، زور بازو بین

که چون با ناتوانی می‌کند خیبر گشایی را!

سبک پروازتر در اوج همّت هر که فارغ‌تر

به جای بال و پر دارند مردان بی‌نوایی را

به لاف دانش از کشف حقایق عقل می‌نازد

گلی بر سر به است از صد گلستان روستایی را

به استغنا ز مردم دست‌مزد عشوه می‌خواهد

به نام پادشاهی می‌کند زاهد گدایی را

نجات عشق در سرگشتگی باشد نمی‌داند

درین دریا به جز باد مخالف ناخدایی را

به تن بی‌جاست نام آدمیّت،‌کار جان دارد

زنی آوازه و باشد نَفَس در رنج نایی را

ترا گر شیوه غیر از بندگی باشد خدا داند

که بر ذات تو تهمت می‌توان کردن خدایی را

نزاکت چون شکر فیّاض جوشد از نی کلکم

رسانیدم به جای نازکی نازک‌ادایی را

شمارهٔ ۵۹

جدا از دوستان در مرگ می‌بینم رهائی را

براندازد خدا بنیاد ایّام جدایی را

درین کشور رواج س‌ست عهدی از تو پیدا شد

به نام خویش کردی سکّه نقد بیوفایی را

دم سرد غرض‌گویان ز صرصر باج می‌گیرد

خدا روشن نگهدارد چراغ آشنایی را

تو خود پامال کردی لیک ترسم تا ابد ماند

ز خونم تهمتی در گردن آن دست حنایی را

به آسانی نیاید شاهد عصمت در آغوشم

دو عالم داده‌ام کابین عروس پارسایی را

بلا باشد بلا شهرت گرت در دیده جا سازند

از آن بر توتیایی برگزیدم خاک پایی را

بدین زودی عجب گر وصل او گردد نصیب من

که من از راه دوری دیده‌ام این آشنایی را

نمی‌سازی به من تنها نیاید خود وفا از تو

نگهدار از برای دیگران هم بی‌وفایی را

خدا روزی کند فیّاض چندی صحبت صائب

که بستانیم از هم داد ایّام جدایی را

شمارهٔ ۶۰

عشق چو پرده بر درد حسن کرشمه‌زای را

پر کند از شکوه شه آینة گدای را

خیز و بیا و جلوه ده قامت جلوه‌زای را

حسرت استخوان من طعمه دهد همای را

نیست ز مهر من عجب گر به دل تو جا کند

گرم کند شراره‌ای در دل سنگ، جای را

عشق تو شعله می‌خورد پردة ناله می‌درد

بر دم تیغ می‌بَرَد شوق برهنه‌پای را

هیچ کسی کند به من آنکه بود همه کسم

دشمن خانه می‌کند عشق تو آشنای را

پیش رخ تو برگ گل لاف زند ز نازکی

رنگ حیا دهد خدا چهرة بی‌خدای را!

عشق چه خواهد از هنر، پنجة سعی بی‌اثر

عقده شود کلید در عقل گره‌گشای را

روی نکو نمی‌شود مبتذل از نگاه کس

دیدن جنس قیمتی کم نکند بهای را

سیر ندیده می‌رود روی تو فیّاض کنون

بهر نگاه واپسین رخ بنما خدای را

مصوّرگونه از رویت دهد حسن مثالی را

مهندس نسخه زابرویت برد شکل هلالی را

اگر پای نگاهت در میان نبود که خواهد کرد

به حسن لم‌یزل پیوند عشق لایزالی را؟

من از نازی که با مه داشت ابروی تو می‌گفتم

که بر طاق بلندی می‌نهد صاحب کمالی را

رمد مضمون بکری بود در دیوان هجرانش

نوشتم بر بیاض چشم خود این بیت عالی را

من و خمیازه‌پردازی به آغوشی که شب یادش

کند در پهلوی من خار گل‌های نهالی را

چسان فکر برون رفتن کند عاشق ز بزم او؟

که بر پا دام بیند حلقه‌های نقش قالی را

به یاد «طالب آمل» چو چشمی تر کنم فیّاض

به یاران رسم گردانم هوای برشکالی را را

شمارهٔ ۶۱

کردند پردة رخ دلدار شیشه را

افتاده است کار و عجب کار شیشه را

ساقی به ناز خویش که مگذار شیشه را

همچون دل شکسته به دست آر شیشه را

دیگر نماند منّت پروای ساقیم

پر کرده‌ام ز بوی می این بار شیشه را

این تلخ باده به که به یکبار درکشیم

خود را گران کنیم و سبکبار شیشه را

شمارهٔ ۶۲

از گریه خلاصی نبود چشم ترم را

کردند بحل بر مژه خون جگرم را

شمشیر تو از جیب برآورد سرم را

دام تو به پرواز درآورد پرم را

پرواز هوایش نه باندازة بالست

بیچارگی از بهر همین کند پرم را

ادراک کمالات تو بر طاق بلندست

کوته نفکندند کمند نظرم را

گر زانکه لباس ورعم چاکِ گنه داشت

بر پرتو خورشید گشودند درم را

با داغ تو بر گبر و مسلمان شرفم هست

این سکه در ایام روا کرد زرم را

شمارهٔ ۶۳

این قدر آب هوس بستن به جوی دل چرا

می‌کنی ای دانه استعداد را باطل چرا

دل ازین منزل به جای زاد بردار و برو

کار آسانست بر خود می‌کنی مشکل چرا

چون دلم خون کرد منع گریه از یاری نبود

سر بریدن جای خود بستن رگ بسمل چرا

میل ابروی تو با شمشیر بازی می‌کند

تهمت خون کس نهد بر دامن قاتل چرا

جنگ با او کن که ننگ از وی نیابی در گریز

با من دیوانه می‌کاوی تو ای عاقل چرا

ترک من کردی چه گویم یارِ دشمن هم شدی؟

قدر خود را هم نمی‌دانی تو ای جاهل چرا

صدق اگر داری ز کذب مردمان آسوده باش

گر نمی‌رنجی ز حق، رنجیدن از باطل چرا

پاکی دامن کجا و تهمت آلودگی

آفتاب اندودن ای دشمن به مشت گل چرا

دامن دریا نگردد تهمت‌آلود غبار

می‌دهی بر باد گرد دامن ساحل چرا

قطره گر در خود نگنجد جای استبعاد نیست

این قدر کم‌ظرفی از یاران دریادل چرا

عاقلان را هوش اگر در سر نباشد دور نیست

این‌قدر بیهوشی از رندان لایعقل چرا

اندر آن وادی که مجنونست این‌آوازه نیست

می‌فزایی ای جرس بار دل محمل چرا

کعبه می‌خواهی درین وادی بیابان مرگ شو

تا توان فیّاض در ره مرد در منزل چرا

شمارهٔ ۶۴

رویش که هست رنگ ز رخسار مه ربا

ما را ازوست چهرة رنگین چو کهربا

تا چند دردسر کشم از افسر خرد

ای بوی گل کجاست جنون کله ربا؟

ما اهل مصر صرفه به کنعان نمی‌دهیم

با ماست زور جذبة یوسف ز چه ربا

در چنبر خمش دل ما را چه اعتبار

چوگان زلف او که بود گوی مه‌ربا

فیّاض اوج عزّت جاویدت آرزوست

هان گوهر مراد خود از خاک ره ربا

شمارهٔ ۶۵

من و کویی که کس را نیست جز عشرت به یاد آنجا

توان در خاکبازی یافت اکسیر مراد آنجا

گشاد فیض خواهی چشم عبرت در چمن بگشا

که خط سبزه بلبل را کند صاحب سواد آنجا

ز بزم عقل افکندم به کوی عشق رخت آخر

هر آن خرمن که اینجا داشتم دادم به باد آنجا

کسی از سیر گلزاری چه طرف آرزو بندد

که گل هر چند می‌چینی شود حسرت ز یاد آنجا

رقیب دیو سیرت را نگهبان کرده بر گنجی

که نتوان کرد یک دم بر ملک هم اعتماد آنجا

مرا بیگانه در بیرون نمود آن حسن در پرده

ندیدم چون درون رفتم به غیر از اتّحاد آنجا

چه می‌پرسی سراغ بزم عشرت از من ای فیّاض

گذشت آن هم اگر گاهی گذاری می‌فتاد آنجا

شمارهٔ ۶۶

رواج بیدلان از مهر دلداران شود پیدا

که قدر و قیمت یاران هم از یاران شود پیدا

من و کنج فراق ای گریة حسرت کجایی تو

که در روز چنین قدر هواداران شود پیدا

اگر از گریة بسیار من درهم شود شاید

که گاهی آفتی از کثرت باران شود پیدا

از آن ترسیم که زاهد هرگز از مستی نیاساید

اگر احوال بیهوشان به هشیاران شود پیدا

ندیدی فتنه، آسیب گرانباری چه می‌دانی؟

چو کشتی بشکند حال سبکاران شود پیدا

ز خاک سبحه سازد پیر ما پیمانه و ترسم

که ناگه رخنه‌ای در کار می‌خواران شود پیدا

بلای جان فیّاض است هر جا دلربایی هست

که دایم فتنه بهر سینه‌افگاران شود پیدا

شمارهٔ ۶۷

جنون تکلیف کوه و دشت و صحرا می‌کند ما را

اگر تن دردهیم آخر که پیدا می‌کند ما را؟

محبّت شمع فانوس است کی پوشیده می‌ماند

غم او عاقبت در پرده رسوا می‌کند ما را

قمار عشق نقد صرفه را در باختن دارد

تمنّای زیان سرگرم سودا می‌کند ما را

پس از کشتن نگاه گوشة چشمش به جان دادن

برای کشتن دیگر مهیّا می‌کند ما را

ز سیل اشک ما تر می‌شود ابرو نمی‌داند

که رفته رفته غم همچشم دریا می‌کند ما را

ز حرمان میل دل افزون شود زان در وصال او

خلاف وعده سرگرم تمنّا می‌کند ما را

بیایید ای هواداران یک امشب شاد بنشینیم

که فردا می‌رود فیّاض و تنها می‌کند ما را

شمارهٔ ۶۸

نه سامان سفر باشد نه سودای حضر ما را

تو ای باد صبا هر جا که می‌خواهی ببر ما را

درین کشور کسی ما را به چیزی برنمی‌گیرد

به یک مشت غباری از در جانان بخر ما را

چجو شمشیریم و بر اندام ما جوهر سپر باشد

به جنگ ما میا دشمن چو بینی بی‌سپر ما را

تو زاغی زاغ، قدر ما نمی‌دانی ولی طوطی

اگر دیدی نمی‌دادی به صد تنگ شکر ما را

صبا از کوی او فیّاض پنداری خبر دارد

که تا در جلوه آمد کرد از خود بی‌خبر ما را

شمارهٔ ۶۹

تا حلقه نبد زلف بت مهوش ما را

زنجیر چه می‌کرد دل سرکش ما را

بی‌جوهر تیغ تو دل از پا ننشیند

آب تو نشاند مگر این آتش ما را

ماییم و همین فکر سر زلف و دگر هیچ

عشق که تهی کرد چنین ترکش ما را؟

گامی دو توان تاخت به دنبال شکاری

گر پی نکند تیغ اجل ابرش ما را

فیّاض بیا خوب رسیدی که خوشت باد

دیدار تو بایست دماغ خوش ما را

شمارهٔ ۷۰

الهی آب و رنگ شعله ده مشت گل ما را

نمکزار تبسّم کن لب زخم دل ما را

مباد آسیب تدبیر گشایش ره درو یابد

به چین جبهة خوبان گره کن مشکل ما را

مکرّر شد به یک عادت تپیدن بیمِ آرامست

نوید اضطراب تازه‌ای ده بسمل ما را

دل دانش فریب ما هنوز از عقل می‌لافد

ازین یک پرده هم دیوانه‌تر کن عاقل ما را

گیاه ماتم از سرچشمه‌ای امیدها دیدست

به برق ناامیدی‌ها سوزان حاصل ما را

به خون خود رقم در محضر شمشیر او کردیم

که کس روز جزا دامن نگیرد قاتل ما را

شفاعت خواه ما فیّاض اگر مهر بتان باشد

تواند در نظر حق وانمودن باطل ما را

شمارهٔ ۷۱

تو ای بلبل گهی از نالة خود شاد کن ما را

اگر از ناله وامانی دمی فریاد کن ما را

فراغت هر سر مو را به بند صد هوس دارد

کجایی ای گرفتاری، بیا آزاد کن ما را

به یاد ما نمی‌گوییم خاطر رنجه کن دایم

فراموشت اگر کردیم گاهی یاد کن ما را

دل از کی مجاز افسرده شد بزم حقیقت کو

بس است ای عشق شاگردی، کنون استاد کن ما را

سبکروحی سر معراج دارد، ناتوانی هم

به بال تست پرواز ای نفس امداد کن ما را

به حرمان دل نهادن شوخی حسن طلب دارد

خرابی‌ها بس است ای آرزو آباد کن ما را

سر آسوده‌ای دارم من و فیّاض من یارب

نصیبِ زلفِ فتراکِ غم صیاد کن ما را

شمارهٔ ۷۲

مستی مدام جام هوس می‌دهد مرا

گر دم زنم به دست عسس می‌دهد مرا

صیّاد را چو نالة زارم اثر کند

از قید دام سر به قفس می‌دهد مرا

شان و شکوه عهد سلیمانیم گذشت

موری کنون به باد نفس می‌دهد مرا

ناز زمانه بهر غمی تا به کی کشم

این جام آرزو همه کس می‌دهد مرا

سیمرغ پر شکستة اوج قناعتم

گردون فریب بال مگس می‌دهد مرا

من آن نیم که گرد پی کاروان خورم

گاهی فریب ناله جرس می‌دهد مرا

فیّاض اگر عنان نکشم طبع شوخ من

چون شعله سر به خار و به خس می‌دهد مرا

شمارهٔ ۷۳

چو کرد خاک ره یار روزگار مرا

به چشم عالمیان داد اعتبار مرا

دماغ بوی گل و برگ گلستانم نیست

مگر به باغ برد نالة هزار مرا

به کف نه جام میی، در نظر نه روی مهی

گلی شکفته نگردید ازین بهار مرا

ز طرز دیدن پنهانت این چنین پیداست

که راز دل زتو خواهد شد آشکار مرا

مرا ز گردش چشم تو حال می‌گردد

به گردش مه و مهر فلک چه کار مرا؟

ز نارسایی اقبالم ای فلک خوش باش

به دامنی نرسم گر کنی غبار مرا

چنین که زار و ضعیفم ز هجر او فیّاض

مگر صبا برساند به کوی یار مرا

شمارهٔ ۷۴

بی‌تپش آرام کی باشد دل زار مرا

ذوق جستن زنده دارد نبض بیمار مرا

من کجا و این‌قدر تاب تزلزل‌های عشق

عطسة گل می‌کند اشفته دستار مرا

شکوة نازکدلان از برگ گل نازک‌ترست

می‌توان در یک نفس طی کرد طومار مرا

کرده‌ام کوته به خود راه دراز آرزو

یک گره درهم نوردد رشتة کار مرا

نغمه روحانیست زاهد پنبه‌ای در گوش نه

بو که بتوانی شنیدن نالة زار مرا

گلبنم را ناامیدی از بهار فیض نیست

یک گلستان گل در آغوش است هر خار مرا

در فروغ آفتاب عشق منزل کرده‌ام

نیست دست سایه دامن‌گیر دیوار مرا

خون دل بی‌خواست می‌جوشد ز شریان نفس

نیش مضرابی نمی‌باید رگ تار مرا

تا زبان عشق دارم در دهان فیّاض‌وار

سرخط کردار می‌سازند گفتار مرا

شمارهٔ ۷۵

از ناتوانی می‌کشد دوش نفس بار مرا

هر شب نسیمی می‌برد آشفته دستار مرا

صیتم پس از من می‌کشد صوتی به گوش آسمان

جز در گسستن ناله‌ای قسمت نشد تار مرا

یارست با من سرگردان، یاران همه نامهربان

کو مرگ تا هم در زمان‌آسان کند کار مرا

کو دل که غمخواری کند، کو گریه تا زاری کند

کو ناله کز یاری کند از من خبر یار مرا

من مرد عشرت نیستم، درخورد صحبت نیستم

جز باب حسرت نیستم ها مژده دلدار مرا

حسرت کشیده در برم، محنت گرفته بر سرم

عشقت رواج طرفه‌ای دادست بازار مرا

بختم چه دلسوزی کند، ماتم چه نوروزی کند

خواهم خدا روزی کند صبحی شب تار مرا

هرگز نگشتم بهره‌ور، نه از کلاه و نه کمر

ژولیده مویی تا ز سر افکنده دستار مرا

آخر ز آه سرد من، بر باد دادی گرد من

خواهم به روز درد من بنشانی اغیار مرا

گر دل ز زلف آن نکو بی‌بهره شد از آرزو

فیض بهار خطّ او گل می‌کند خار مرا

فیّاض تا کی این چنین حسرت برم بر آن و این

کو مرگ کز دوش زمین بردارد این بار مرا

شمارهٔ ۷۶

دل می‌کشد به لالة راغ دگر مرا

دیوانه می‌کند گل باغ دگر مرا

بی‌داغ عشق شمع خرد را فروغ نیست

در دست بهترست چراغ دگر مرا

خاطر ز نکته‌های حکیمانه‌ام گرفت

دل می‌کشد به لابه و لاغ دگر مرا

فارغ شدم ز عقل و همان می‌دهد هنوز

دیوانگی نوید فراغ دگر مرا

ساغر ز خون لبالب و لبریز ناله دل

امشب شکفته است دماغ دگر مرا

ممنون جام بادة لبریز نیستم

این نشئه می‌رسد ز ایاغ دگر مرا

فیّاض عقل گمشده در جستجوی من

ترسم که پی برد به سراغ دگر مرا

شمارهٔ ۷۷

باز دارد عشق در آغوش بیهوشی مرا

غم مهیّا می‌کند اسباب مدهوشی مرا

با زبان بی‌زبانی می‌کنم تقریر شوق

کرده ذوق گفتگو سرگرم خاموشی مرا

مدّتی شد تا ز معراج قبول افکنده است

طرّة او در سیه چاه فراموشی مرا

خلعت سر تا به پایی دوختم از داغ عشق

چشم مستش کرد تکلیف سیه‌پوشی مرا

دیده‌ام تا حلقه‌های زلف چین بر چین او

می‌شود فیّاض ذوق حلقه در گوشی مرا

شمارهٔ ۷۸

دل به زلفش می‌کشد آشفته سامانی مرا

می‌:ند تکلیف هندستان پریشانی مرا

رتبة لیلی چو دادش حسن دانستم که عشق

همچو مجنون می‌کند آخر بیابانی مرا

شسته‌ام تا دفتر تعلیم را آسوده‌ام

هست دانش آفتاب و سایه نادانی مرا

کثرت و خلوت ندانم بس که مدهوش توام

از وجود غیر فارغ کرده عریانی مرا

در لباس ابر بهتر می‌توان دید آفتاب

در نظر پوشیده تر کر دست عریانی مرا

دشمنی با اهل اسلامم نه کافر دوستی است

ننگ می‌آید عزیزان زین مسلمانی مرا!

نه ز طاعت بر توانم خورد نه از معصیت

هر چه کشتم بار می‌آرد پشیمانی مرا

ما اسیران غم از یک جیب سر بر کرده‌ایم

کرد طوق فاخته آخر گریبانی مرا

آرزوی وصل پیش و بیم هجران در قفا

از دو جانب می‌کند عشقت نگهبانی مرا

دهر اگر باشد زلیخا من چو یوسف نیستم

پس چرا بی‌جرم عصمت کرده زندانی مرا

خودنمایی‌ها حجاب چهرة مقصود بود

صد در دانش گشاد اظهار نادانی مرا

خدمت مخدوم اصفاهانی ای فیّاض کاش

در هوای خود کند چندی صفاهانی مرا

شمارهٔ ۷۹

ها مژده که جانانه خرامید به صحرا

با شیشه و پیمانه خرامید به صحرا

از خواب دگر وا نشود چشم غزالان

کان لعل پر افسانه خرامید به صحرا

در دشت که زد آتش رخساره که دیگر

هر شمع چو پروانه خرامید به صحرا!

محمل شده میخانه ز عکس لب لیلی

ناقه‌ست که مستانه خرامید به صحرا

هر برگ درین دشت ترا آینه دارست

گویی که پریخانه خرامید به صحرا

شمارهٔ ۸۰

چهرة صاف بلا زلف سیه فام بلا

کی کند عیش کسی، صبح بلا، شام بلا

گهی آشفتة خطّم، گهی آزردة خال

به چه دل شاد کنم، دانه بلا دام بلا

خواهدم کشت نهان عشوة شوخی که منش

گر نگویم که ستم ور، ببرم نام بلا

نگهش عربده و غمزه فسون، عشوه فریب

جلوه آشوب و روش آفت و اندام بلا

شمارهٔ ۸۱

چو دادند اختیار کل قضا را

غم دوران حوالت کرد ما را

کواکب را به گردون کرد تقدیر

به خاکستر نشاند این دانه‌ها را

ز دست آسمان چندین چه نالی!

که گرداننده‌ای هست آسیا را

چه اقبالست یارب در کمینم

که تأثیری نمی‌بینم دعا را!

ترا گر درد دیدارست فیّاض

به جز حسرت که دارد این دوا را!

شمارهٔ ۸۲

ز روح باده صد ره گرچه خالی شد تن مینا

ولی دست هوس کوته نشد از گردن مینا

چرا دود از دماغ می‌پرستان برنمی‌آرد

که برق باده آتش می‌زند در خرمن مینا

نوای بی‌غلط زن امشب ای مطرب که مستان را

چراغ باده پنهانست زیر دامن مینا

ندارد بلبلان، گر پای نسبت در میان آید

قبای غنچه، اندامِ تن پیراهن مینا

بهار می‌پرستان شد، نسیم لطف ساقی کو

گل صد نشئه را در غنچه دارد گلشن مینا

از آن می از گلوی شیشه بالاتر نمی‌آید

که ماند جای خون تو به اندر گردن مینا

به بزم باده فیّاض این ادا جا کرده در طبعم

که ساغر گوش می‌گردد به وقت گفتن مینا

شمارهٔ ۸۳

به گلستان چو روی گل شود از روی تو آب

برفروزی چو رخ، آتش شود از خوی تو آب

تو به این مایه حیا باز مکن جیب، مباد

که ز نامحرمی باد شود بوی تو آب

بر لب جو مخرام ای بت رعنا ترسم

که بدزدد روش از قامت دلجوی تو آب

در کفت آینه نبود که پی شیشة دل

سنگ برداشتی و شد به کف از خوی تو آب

بس که در کشتن فیّاض شدی گرم شتاب

شده شمشیر ز بیم تو به پهلوی تو آب

شمارهٔ ۸۴

بنشین که بی‌رخ تو ندارم قرار و تاب

عمر عزیز من چه به رفتن کنی شتاب!

صد نکته هست در تو که در آفتاب نیست

حسن تو احتیاج ندارد به آب و تاب

معشوق اگر نجیب بود حسن شرط نیست

رنگ شکسته کم نکند قدر آفتاب

از بس خجل شود ز نسیم تو، دور نیست

گر در دماغِ غنچه شود بوی گل گلاب!

ترسم ز چشم فتنه گزندی به او رسد

طفل نگاه خیره و روی تو بی‌نقاب

ترسم که رنگ بر رخ تو شرم بشکند

زلفت فکنده است کتانی به ماهتاب

فیّاض بر رخش نظری چون کنم ز دور

صد غوطه می‌خورد نگهم در خوی حجاب

شمارهٔ ۸۵

عُجْب در مستی ندارد هیچ فرقی با شراب

من نمی‌دانم چرا بدنام شد تنها شراب!

رندی و چندین رعونت شیخی و صدگونه عیب

چون شود هشیار کس! اینجا شراب آنجا شراب

بیخودی جاوید باید، عمر دنیا کوتهست

من نمی‌نوشم از آن در نشئة دنیا شراب

نیست در دلبستگی‌ها نشئه‌ای در باده هم

هست با وارستگی دنیا و مافیها شراب

چارة لغزیدن این ره عصای بیخودیست

هر کجا افتم ز دست عقل گویم: یا شراب

شمارهٔ ۸۶

همین نه مرهم دل‌های خسته است شراب

که مومیایی رنگ شکسته است شراب

گل شکفتگی از جام باده سیرابست

کلیدِ فتحِ در عیشِ بسته است شراب

طلسم توبة ما را که زاهدان بستند

به یک تبسّم ساغر شکسته است شراب

به صد فسون ز دلم مهر باده نتوان برد

چو حرف راست به طبعم نشسته است شراب

تو خواه خبث زن و خواه مدح کن فیّاض

ز حدّ ما و تو عمریست رسته است شراب

شمارهٔ ۸۷

دلم از غصّه رنجورست امشب

زتن آسایشم دورست امشب

بخواهد آهم از گردون گذشتن

کمان ناله پرزورست امشب

به چشم ماه میل سُرمة آه

کشم چندانکه مقدورست امشب

ز آغوش خیالم چشم بد دور

که آسایشگه حورست امشب

تو ای ناصح دماغ خود مرنجان

شکیبایی زمن دورست امشب

جهان تنگست بر من چون دل مور

مرا گویی شب گورست امشب

دو عالم تیره شد فیّاض گویی

چراغ ماه بی‌نورست امشب

شمارهٔ ۸۸

بی‌لبت ساغر می‌ آب ندارد امشب

شمع در مجلس ما تاب ندارد امشب

دل ندانم که دگر در چه خیالست که باز

اشک در دیدة ما خواب ندارد امشب

موج طوفان بلد و وعدة ساحل نزدیک

کشتیم لنگر گرداب ندارد امشب

شمع روی که برافروخته یارب! که فلک

رنگ بر چهرة مهتاب ندارد امشب

از سرشکم نه همین پنجة مژگان جگریست

این حنا، کیست که در آب ندارد امشب

تیرت از پهلوی ما پای کشیدست که دل

تکیه بر بستر سنجاب ندارد امشب

خبری هست که اشکم نه چو هر شب فیّاض

پنجه در پنجة سیماب ندارد امشب

شمارهٔ ۸۹

نگه نکرده گذشتی ز من به ناز امشب

شدم ز ناز تو شرمندة نیاز امشب

چو دید در کف پای تو جانفشانی من

زبان شمع به پروانه شد دراز امشب

به دل فزوده گره بر گره نمی‌دانم

که می‌کند گره از زلف یار باز امشب؟

زبس به روی تو بزم از چراغ مستغنی‌ست

فتاده شمع ز شرم تو در گداز امشب

چه روی داده ندانم که نگسلد فیّاض

ز تار نالة زارم نوای ساز امشب

شمارهٔ ۹۰

جان فدا کردم که تا شد وصل او یک دم نصیب

عمر جاویدست می‌گردد کسی را کم نصیب

تیشة غمّاز راز کوهکن را فاش کرد

حسن رسوا گشت چون شد عشق را محرم نصیب

عشرت این گلستان وقف که شد یارب که شد

غنچه را قسمت ملال و لاله را ماتم نصیب!

عمر باقی بود و روز تیره تا پیری کشید

شد شب عمر مرا آخر صباحی هم نصیب

شمارهٔ ۹۱

زلف را با تیره‌بختی شد رخ جانان نصیب

پُر عجب نبود که کافر را شود ایمان نصیب

بر در دارالشفای یأس رو تا بنگری

داغ را مرهم دچا رو درد را درمان نصیب

شکر طالع، ما چه می‌کردیم در گلزار وصل

زخم دل را گر نمی‌شد هم لب خندان نصیب

دامن از لخت دل ناشاد پر دارم بس است

غنچه را گو باش برگ عیش در دامان نصیب

طالع نیکو برند وو بخت ناسازت دهند

در سر کوی محبّت کرده‌اند ارزان نصیب

گوی دولت برد هر کس ترک ننگ و نام کرد

تا قیامت شد سر منصور را سامان نصیب

کوهکن جان کند و شیرین قسمت پرویز شد

سعی ننموده‌‌ست در تحصیل روزی جان نصیب

بازم از خاک دری فیّاض چشم سرمه‌ایست

گر به تکلیفم کشاند سوی اصفاهان نصیب

شمارهٔ ۹۲

گر برین قامت فزاید جلوة آن دلفریب

بر سر بازار محشر وعدة ما و شکیب

من کیم مرغی که بهر نغمه در بندش کنند

از پریدن ناامید از سر بریدن بی‌نصیب

هر که را دردیست از دست طبیب آید علاج

وای بیماری که چون من هست دردش از طبیب

از قضا بخت سیه هرگز نمی‌کردم قبول

گر ندادی آشنایی‌های آن زلفم فریب

می‌‌توانی در سخن فیّاض داد جلوه داد

زانکه لفظ آشنا داری و معنیِّ غریب

شمارهٔ ۹۳

غنچه را از حسرت لعل تو دل در بر بسوخت

رشک یاقوت لبت خون در رگ گوهر بسوخت

حسرت بزم تو خورشید فلک را داغ کرد

پرتو شمع تو این پروانه را هم پر بسوخت

بسکه با یاد لبت لب‌های خود را می‌مکید

آب حسرت در دهان چشمة کوثر بسوخت

یارب این آتش که بر ما زد که بعد از سوختن

گرمی خاکستر ما پهلوی اخگر بسوخت!

داشت چشم آینه خورشید بر خاکسترم

غیرت عشق تو زانم مشت خاکستر بسوخت

در ته پیراهن خاکستر خود داشتیم

آنقدر آتش که دل تا دامن محشر بسوخت

شب که بی‌فیّاض در بزم تو ساغر می‌زدیم

شیشه از تب‌خالة حسرت لب ساغر بسوخت

شمارهٔ ۹۴

امشب ز فرقت تو دلم چون چراغ سوخت

در خون نشست گریه ازین درد و داغ سوخت

جام و سبو ز هجر رخت دل شکسته‌اند

چون داغ لاله در کف ساقی ایاغ سوخت

محض از برای خاطر پروانه‌ها به بزم

شب تا صباح شمع نشست و دماغ سوخت

از شرم قطره‌های عرق بر عذار تو

شبنم چو خال بر رخ گل‌های باغ سوخت

فیّاض عاشقی تو و ما داغِ بی‌غمی

خواهد ترا محبت و ما را فراغ سوخت

شمارهٔ ۹۵

اگرچه شعلة حسنت تمام عالم سوخت

به مهربانی من در جهان کسی کم سوخت

به نسبت تو چنان ذوق سوختن عام است

که در کنار گل و لاله طفل شبنم سوخت

دمی که آتش بیداد او زبانه کشید

چه نکته بود که بیگانه جَست و محرم سوخت

به ذوق سودة الماس کرد زخم مرا

تبسّمی که در اندیشه یاد مرهم سوخت

به نیم قطره که در کار مشت گل کردند

چه آتش است که تا آب و خاک آدم سوخت!

فغان که عاشق از اهل هوس نشد ممتاز

که عشوة تو بد و نیک جمله درهم سوخت

هوای وصل تو در جانم آتشی افکند

که گریه را نم خونین و ناله را دم سوخت

اگر ز سختی هجران نسوختم سهل است

به یک ملایمت روز وصل خواهم سوخت

نمانده بود کس از اهل درد جز فیّاض

چنان ز طیش برافروختی که او هم سوخت

شمارهٔ ۹۶

پیشهٔ ما عشق و رندی کار ماست

نیکنامی ننگ ما و عار ماست

ما امانت‌دار عشقیم از ازل

آنچه گردون برنتابد بار ماست

آنچه گرمای قیامت نام اوست

گرمی هنگامة بازار ماست

چون شب عیدست بر ما شام مرگ

در قیامت وعدة دیدار ماست

بت‌پرست آرزوهای خودیم

رشتة طول امل زنّار ماست

چهرة مقصود خود را پرده‌ایم

وه که این آیینه در زنگار ماست

در حجاب خودنمایی مانده‌ایم

هر دو عالم پردة پندار ماست

ما جمال خویش نتوانیم دید

گرد هستی بر رخ رخسار ماست

همچو ما فیّاض کس آزرده نیست

هم زما آشفته‌تر دستار ماست

شمارهٔ ۹۷

دل بد مکن ز همدمی غم که آشناست

وز کاو کاو درد مزن دم که آشناست

تا دل ز من ترانة بیگانگی شنید

رم می‌کند ز سایة محرم که آشناست

بیگانه است شادی و بیگانه دوست عیش

دستی زنم به حلقة ماتم که آشناست

داغ مرا که زخمی بیگانگی اوست

دلچسب نیست صحبت مرهم که آشناست

صبرم هزار کشتی بیگانگی شکست

در موج‌خیز اشکِ دمادم که آشناست

از صحبت نشاط گریزم که دشمن است

در سایة ملال درآیم که آشناست

فیّاض پیش یار مریز اشک آتشین

گل تر شود ز گریة شبنم که آشناست

شمارهٔ ۹۸

ما به این بی‌اعتباری چرخ سرگردان ماست

با هزاران دیده هر شب آسمان حیران ماست

با وجود آنکه مُهر از نامة ما برنداشت

هیچ مکتوبی ندارد آنچه در عنوان ماست

بر سر خوان هوس عمریست مهمان خودیم

خوان رنگارنگ حسرت نعمت الوان ماست

از پی تحصیل خون دل هزاران غم خوریم

میزبان حسرتیم و آرزو مهمان ماست

گرچه ما در تنگنای دیده‌‌ها موریم لیک

آنچه در وی وسعت دنیا نگنجدشان ماست

دشت‌پیمایی نمی‌دانیم چون مجنون ولی

آنچه صحرا را نیارد در نظر دامان ماست

دامن وصل نکویان داده‌ایم از دست لیک

آنچه دستاویز هجران جیب بی‌دامان ماست

گرچه وصلش فکر بی‌سامانی ما را نکرد

لیک دایم هجر در فکر سروسامان ماست

دوش دل را سوخت شیرینی مگر وصل تو بود

می‌کشد امروز این تلخی مگر هجران ماست

گر به گردون می‌رسد فیّاض را سر، دور نیست

قدردانی‌های عهد خان عالیشان ماست

شمارهٔ ۹۹

گلِ بی‌رنگِ عشق چیدة ماست

ساغر زهر غم کشیدة ماست

رخش امّید تا به کی تازیم

وحشی مدّعا رمیدة ماست

خاطرش از طرب مرنجانید

ای دل و دیده، غم رسیدة ماست

آنچه ز اسباب عشق مانده به ما

آرزوی به خون تپیدة ماست

در ره عشق هر کجا بینی

نقش پای سر بریدة ماست

داده از خاک پای یار نشان

منّت توتیا به دیدة ماست

زیب تابوت ما شود فیّاض

هر گل حسرتی که چیدة ماست

شمارهٔ ۱۰۰

در عشق تو ناله پیشة ماست

گریه ورد همیشة ماست

از یک نگهش ز دست رفتیم

چشم تو هزار پیشة ماست

تا شیشة دل زدیم بر سنگ

هر جا پری‌یی به شیشة ماست

بی‌ریشه شدیم سبز لیکن

هرجا نخلی ز ریشة ماست

صد کوه به نیم ناله کندیم

این معجز کار تیشة ماست

با ما تا عشق کار دارد

بیکاری کار و پیشة ماست

ماییم هزبر عشق فیّاض

عالم، دربسته بیشة ماست

شمارهٔ ۱۰۱

جلوة قد تو از چاک دل ما پیداست

این شکافی‌ست که تا عالم بالا پیداست

گرچه از ناز ز هر دیده نهان می‌گردی

عکس روی تو در آیینة دل‌ها پیداست

حسن لیلی مگر از پرده برآمد، که دگر

پی دیوانگی از دامن صحرا پیداست

کشتی ما که سلامت رویش در خطرست

عاقبت خیریش از سوزش دل‌ها پیداست

چشم حیران خبر از جلوة پنهان دارد

معنی این سخن از صورت دیبا پیداست

ظرف پر نیست میّسر که تراوش نکند

قطره هم‌چشمی دریاش ز سیما پیداست

هیچ‌کس آتش پنهان نتوانست افروخت

عشق پوشیده مدارید که پیدا پیداست

قتل پنهانی من نرگس مخمور ترا

هست از هر مژه پیدا و چه رسوا پیداست

مهربانی طبیب آینة حال نماست

شدّت این مرض از رنگ مسیحا پیداست

گر بر آیینة امروز نظر بگشایی

بی‌کم و بیش درو صورت فردا پیداست

زود رفتی ز در میکده بیرون فیّاض

از تو در مجلس این دردکشان جا پیداست

شمارهٔ ۱۰۲

نظر به روی تو دارد نگاه بی‌ادبست

سری به گوش تو دارد کلاه بی‌ادبست

گهی به روی تو دستی زند گهی بر دوش

در اختلاط تو زلف سیاه بی‌ادبست

تو بی‌نقاب و من از انفعال می‌لرزم

که طفل آرزویم را نگاه بی‌ادبست

در آتشیم چو خالت ازینکه بر لب جو

به طرز خطّ تو روید گیاه بی‌ادبست

به دور روی تو شرمنده نیستند افسوس

که مهر خیره‌سر افتاد و ماه بی‌ادبست

فتاده پرده ز کار دلم چه چاره کنم

که گریه طفلْ مر جست و آه بی‌ادبست

نفس ببند و ترحم به خرج کن فیّاض

که آهِ پرده درِ صبح‌گاه بی‌ادبست

شمارهٔ ۱۰۳

چو موج بر سر آبیم و حال سخت خرابست

خوشا امید جگر تشنه‌ای که محو سرابست

بگو به ساقی گلرخ که خون شیشه بگیرد

که از حرارت می در میان آتش و آبست

اگر تو رخ بگشایی دلم چو گل بگشاید

بیا که رشتة کارم گره به بند نقابست

حدیث شوق ترا خامه سرسری ننویسد

که رقعه‌ؤاری ازین مایة هزار کتابست

درآ به میکده فیّاض انتظار چه داری

که دیده پُرنم اشک است و جام پُر ز شرابست

شمارهٔ ۱۰۴

شیشه هم بزمست با او، ساغرش هم مشرب است

ای دل ارخون در جگر داری برای امشب است

دست و پایی می‌توان زد مطلب دل گر یکی است

این دل بی‌دست و پا سردرگم صد مطلب است

وعدة پابوست از بس عقده‌ام بر عقده ریخت

جان گره گردید چون تبخاله اینک بر لب است

روز وصل دوستداران می‌کشد آخر به هجر

آفتاب صبح هر جا می‌رود رو در شب است

دیده‌ام فیّاض تا در پیچش آن موی میان

هر سر مو بر تنم در پیچش تاب و تب است

شمارهٔ ۱۰۵

در عهد نگاه تو که صیاد شکیب است

در حلقة زلف تو کمین‌گاه فریب است

در دیدة عشّاق تو طفلان نگه را

در مشق حیا گوشة چشم تو ادیب است

غم نیست ز بیماری آشفته دماغان

سودای تو در کشور اندیشه طبیب است

در کشور خوبی همه فرمانبر اویند

خط تو که در سلسله حسن نجیب است

وصل تو باندازه تدبیر نباشد

بر فرق که تا سایه کند بخت نصیب است

از دست که نالیم که در میکدة رشک

با مست تماشای تو نظاره رقیب است

شمارهٔ ۱۰۶

مه روی تو که آرایش هر مهتاب است

شب آیینه از آن تا به سحر مهتاب است

شمارهٔ ۱۰۷

از عشق که جان در تن بیمار حزین است

معشوق مزلّف نفس باز پسین است

عمری صفت زلف و خط و خال تو کردیم

یک بار نگفتیم در ابروی تو چین است

می‌خواست مدام از لب ما شکر زند دم

صد شکر که آیین شکایت نه چنین است

شمارهٔ ۱۰۸

حسن محجوب ز نظّاره خطرها دارد

پردة شرم کتانست و نظر مهتاب است

یارب از قوّت بازوی که پرتو دارد؟

برق این تیشه که در کوه و کمر مهتاب است

غیر امّید زیان سود ندارد فیّاض

سفر ما که در او بیم خطر مهتاب است

شمارهٔ ۱۰۹

چه کنم صلح کسی جنگ و ستیز تو که خوبست

چشم آمیزشم از کیست گریز تو که خوبست

بگشا بند قبا منتظر شام چرایی

صبحدم هم به گریبان عزیز تو که خوبست

نکنی فرق هوس را ز محبَّت عجب از تو

ز چه باید به تو آموخت تمیز تو که خوبست

منّت ناز چه حاجت مدد غمزه چه لازم

به جدالم نگه عربده‌ریز تو که خوبست

زخم من منّت ناسور شدن را ز که جوید

خال مشکین و خط عربده‌ریز تو که خوبست

خط نکو، خال نکو، خنده نمک، لب نمکین‌تر

به چه چیز تو دهم دل همه چیز تو که خوبست

با تو فیّاض چرا گوش به مطرب ننشینم

نفس سوختة زمزمه‌خیز تو که خوبست

شمارهٔ ۱۱۰

تنم از رنج و بلا مایه‌ده ایّوبست

صبر ایّوب اگر چاره‌گر آید خوبست

ای که از یوسف گم‌گشته نشان می‌طلبی

گذرش بر در محنت‌کدة یعقوبست

مددی گریه که وصلش ز خدا می‌طلبم

بهر تأثیر دعا چشم تری مطلوبست

حاجتی نیست به اصلاح خط خوب ترا

که خط ساخته پیش همه کس مقبولست

کس ندانست که از وی به چه نسبت راضی است

آنکه فیّاض درین شهر بدو منسوبست

شمارهٔ ۱۱۱

ز زهر ناوک او دل چو شهد خرسندست

اگر غلط نکنم تیرش از نی قندست

گره ز طرَة خود باز اگر کنی چه شود

گره‌گشایی ما عمرهاست در بندست

کسی به دوست رسد کز جهان تواند رست

بریدن از همه عالم نشان پیوندست

دلم به حرف تو ناصح نمی‌کشد چه کنم؟

که ناوکم به جگر دل‌نشین‌تر از پندست

چه بی‌وفای جهانی که در زمانة تو

قسم به عهد تو خوردن شکست سوگندست

بس است نکته همین کوری زلیخا را

‍... ندست

...

که مهر غیر برابر به مهر فرزندست

برای قتل تو شمشیر کی کشد، فیّاض

هلاک صد چو تو در بند یک شکرخندست

شمارهٔ ۱۱۲

یوسف بازار ما هم خود خریدار خودست

خوش قیامت کرده غم هر کس گرفتار خودست

راز دل پوشیده کی ماند به منع گفتگو

لب اگر خاموش گردد رنگ در کار خودست

بر زمین ننهاد تا بر کف گرفت آیینه را

آنکه عالم شد گرفتارش گرفتار خودست

عالمی زیر و زبر گردد نپردازد به کس

بسکه در هنگامه گرمی‌های بازار خودست

گر نپردازد به حال عاشقان پر دور نیست

امشب آن آیینه عاشق محو دیدار خودست

هستی عالم همه یک پرتو از رخسار اوست

بی‌جمالش روز روشن هم شب تار خودست

ذوق دیدار تو دارد زنده دل هر ذرّه را

ورنه بی روی تو هر جا خاطری بار خودست

در چنین میدان که کس را نیست پروایی ز سر

زاهد افسرده دل در فکر دستار خودست

لب ببند و درد دل فیّاض سر کن کاینه

گرچه خاموش است در تقریر اسرار خودست

شمارهٔ ۱۱۳

چون بر سر راه عدم است آنچه وجود است

نابود جهان را همه انگار که بودست

برهم زده‌آم خشک و تر هر دو جهان را

آتش به میان نیست عزیزان همه دودست

کس ره به سراپردة تقدیر ندارد

این قفل فروبسته به کس در نگشودست

دیریست که در عشق تو محروم جهانم

مشتاب به قتل من دل خسته که زودست

فیّاض درین نشئه کسی بی المی نیست

از سیلی محنت بدن چرخ کبودست

شمارهٔ ۱۱۴

خاطر ما به تو صد جا بندست

آن دل تست که بی‌پیوندست

گره از زلف تو کس نگشاید

گرچه این عقده به مویی بندست

سرگرانیّ سر زلف تو چیست؟

چون به بوی دل ما خرسندست

درد یعقوب به دردم نرسد

غم دلبر، نه غم فرزندست

ای که گفتی دل فیّاض کجاست؟

در سر زلف کسی در بند است

شمارهٔ ۱۱۵

نه زابرش خبر و نه ز بهارش یادست

ملک دل زآب دم تیغ ستم آبادست

دستگیریش به جز تیشه درین راه نبود

عاشقان رحم به بیچارگی فرهادست

نقش شیرین اگر از موی نگارد شاپور

کوهکن تیشه به دستش قلم فولادست

سر مو عیب ندارد خط جان‌پرور دوست

می‌‌توان یافت که مشق قلم استادست

می‌توان گفت اگر کفر نباشد فیّاض

نقطهٔ بخت تو سهوالقلم ایجادست

شمارهٔ ۱۱۶

دلم پای‌بند نسیم بهارست

جنون بر سر پای در انتظارست

خراشیده رخسارِ کاهیّ عاشق

به بازار خوبان زر سکه‌دارست

دل از مهر زلف و رخش برنگیرم

که از کفر و ایمان مرا یادگارست

مرا سوخت هجر تو صد ره ولیکن

همان دل به وصل تو امّیدوارست

چه شد یار فیّاض اگر با رقیب است

به کام توهم می‌شود، روزگارست

شمارهٔ ۱۱۷

گذشت موسم گل لیک یار جلوه‌گرست

چمن خزان شد و ما را بهار در نظرست

به دل هوای سفر دارم و ندارم پای

بس است، آرزوی من همیشه در سفرست

ز نقل و باده چه ذوقست تلخ‌کامی را

که باده خون دل و نقل، پارة جگرست

به جوی شیر چه دلبستگی‌ست شیرین را

که شیرِ صحبت پرویز قسمت شکرست

عجب که کام من از یار رو دهد فیّاض

که کام من دگر و کام یار من دگرست

شمارهٔ ۱۱۸

مگر از عشق نگاری به دلش تأثیرست

که گل عارض او دست زد تغییرست

ای بت از قامت خم‌دیدة عاشق حذری

این کمانی‌ست که آه سحر او را تیرست

رام شد تا دل دیوانه به او، دانستم

که سر زلف تو از سلسلة زنجیرست

عاشقان خم ابروش خطرها دارند

راه این قافله دایم به دم شمشیرست

غیر فیّاض کس از وی نکند سر بیرون

خواب بختم که پریشان شدة تعبیرست

شمارهٔ ۱۱۹

دل تهی از خون شد و دیده چو کوثر پرست

شیشه اگر شد تهی شکر که ساغر پُرست

دل زعنا پرملال شیشة ساعت مثال

یک دم اگر خالی است ساعت دیگر پرست

وجه پریشانیم چیست که از یُمن اشک

دامن دریا دلم از در و گوهر پرست

قطرة اشکم چنین گرم چرا شد مگر

ساغر چشم من از خون سمندر پرست!

جای تو فیّاض نیست در دل تنگم دگر

بسکه سراپای من از غم دلبر پرست

شمارهٔ ۱۲۰

منم که مرغ دلم صید عشوه و نازست

پریدن دل کبکم به بال شهبازست

چنان به کنج قفس خو گرفته‌ام که دگر

به یاد خاطر من آنچه نیست پروازست

ز صید دوستی آن نگاه پنداری

که ترکش مژه‌اش آشیان شهبازست

ز ناله بس نکند با وجود ضعف که هست

نفس به سینه‌ام ابریشمی که برسازست

ز مهر روی تو دم می‌زنم، از آن باشد

که ناله‌ام ز نفس‌های صبح ممتازست

به ساحریست مثل گرچه لعل پرشورش

ولی تبسّم او سحر نیست اعجازست

به این امید که مشرق شوم خیال ترا

درِ دلم همه شب چون درِ سحر بازست

به اشک و آه سپردم غمش چه دانستم

که اشک پرده در راز و آه غمّازست

به کشور دلم امنیّتی نمی‌باشد

همیشه غمزه درین ملک در تک و تازست

به زاغ همنفسم عمرها و در رشکم

ز بلبلی که به او بلبلی همآوازست

اگرچه «بلبل آمل» فغان کند فیّاض

ولی نه همنفس عندلیب شیرازست

شمارهٔ ۱۲۱

گهی که دیده نه بر روی آن صنم بازست

به چشم من همه اوضاع دهر ناسازست

به بزم دوست مرا ناله شادیانة اوست

بلی فغان نی از بهر دیگران سازست

ز هر چه غیر تو عمریست بی‌نیاز شدیم

به ما هنوز نگاه تو بر سر نازست

جراحت تو نهان در میان جان دارم

که زخم‌های تو از زخمِ غیر ممتازست

چه لذّتست به تیغش که همچو گل فیّاض

دهان زخم زخمیازه تا ابد بازست

شمارهٔ ۱۲۲

تا به روی تو در غمکدة من بازست

به تماشای تو تا دیدة روزن بازست

در و دیوار چمن بر رخ من می‌خندد

من به این خوش که به رویم در گلشن بازست

بسته شد بی‌تو به حسرت همگی راه حواس

جز ره گوش که بر نغمة شیون بازست

بی‌تو هر چیز که در دل گذرد جان گزدم

چارجانب در این خانه به دشمن بازست

پا مکش از دم شمشیر شهادت فیّاض

که به اقلیم فنا این ره روشن بازست

شمارهٔ ۱۲۳

نی همین ناز تو تنها بهر قتل ما بس است

یک نگه از گوشة چشم تو عالم را بس است

دیده‌ام در گریة غم کیسه خالی کرده بود

آنقدر خون در دلم کردی که مدّت‌ها بس است

ما دل خود را به بوی زلف دلبر داده‌ایم

گر جنون مردست، عالم را همین سودا بس است

فتنه بهر کوهکن از سنگ پیدا می‌شود

رشک شیرین بعدازین بر صورت خارا بس است

حاجت آلایش دامان چندین غمزه نیست

یک تغافل کشتن فیّاض را تنها بس است

شمارهٔ ۱۲۴

اختر بی‌نور ما شمع مزار ما بس است

تیره‌بختی‌های عالم یادگار ما بس است

در وداع دوستان دیدیم شور رستخیز

ای قیامت زحمت مشت غبار ما بس است

صد گلستان داغ پروردیم در یک غنچه دل

عالمی را رونق فصل بهار ما بس است

در فن بی‌اعتباری شهرة عالم شدیم

این قدر در هر دو عالم اعتبار ما بس است

ای فلک با خود قرار ناامیدی داده‌ایم

بعد ازین آزار جان بیقرار ما بس است

تا فتند سررشتة تدبیرها در پیچ و تاب

یک گره از رشتة زلفی به کار ما بس است

سیر تبریزی هم از ایّام مهلت یافتیم

این قدر فیّاض مهر از روزگار ما بس است

شمارهٔ ۱۲۵

صحرا خوش است و دشت خوش است و چمن خوش است

هر جا که هست غیر دل تنگ من خوش است

در زندگی فراغت خاطر چه آرزوست!

این‌آرزو خوش است ولی در کفن خوش است

از گفت‌وگو دری نگشاید به روی دل

خاکم ازین مجادله مُهرِ دهن خوش است

پیچیده در لباس بدن نیش زندگی

خاک عدم عبیر برین پیرهن خوش است

تیغ تو چاک تازه به جیب دلم فکند

این رخنه تا به دامن امید من خوش است

هرگز به کار عشق نیاید دل درست

دل همچو زلف یار شکن در شکن خوش است

فیّاض زخم تازه به مرهم رفو مکن

کاین زخمِ دل شکاف چو گردد کهن خوش است

شمارهٔ ۱۲۶

خوی بر رخت که رشک گلستان آتش است

هر قطره شبنم گل بستان آتش است

جز دود بال و پر به مشامش نمی‌رسد

پروانه مدّتی است که مهمان آتش است

تکرار درس شعله کند تا سحر چو شمع

هر شب دلم که طفل دبستان آتش است

در آتش غم تو دلم بی‌ترانه نیست

آری سپند بلبل بستان آتش است

خون هزار طفل سرشکش به گردن است

این آستین که موجة طوفان آتش است

می‌میرد و قرار ندارد ز سوختن

یارب چه آتش است که در جان آتش است!

فیّاض طرّة علم آه سرکشم

پیوسته همچو دود پریشان آتش است

شمارهٔ ۱۲۷

ناز آتش، غمزه آتش، خویِ سرکش آتش است

پای تا سر آتش است آن مه ولی خوش آتش است

آن شکارافکن دگر آتش به صحرا می‌زند

برز بر خود آتش و در زیرش ابرش آتش است

مرغ تیرش بال و پر ترسم بسوزد از غضب

تا نگاهش بر کمان افتاده ترکش آتش است

کم بود آشفتگان را یک نفس بی‌هم قرار

حسرت زلف تو در جان مشوّش آتش است

نالة من می‌تواند چرخ را از پا فکند

آه سرد من برین سقف منقّش آتش است

عشق در هر سر که افتاد کار خود را می‌کند

هیزم از خارست از چوب گل آتش آتش است

بسکه بی‌آن آتشین رخ ناخوشی‌ها دیده است

آنچه اکنون می‌کند فیّاض را خوش آتش است

شمارهٔ ۱۲۸

چارة ما بیدلان در دفع سودا آتش است

آنچه آبی می‌زند بر آتش ما آتش است

نوش و نیش هر دو عالم یک حقیقت بیش نیست

آنچه موسی را چراغ خانه ما را آتش است

بر خلیل آتش گلستانست و بر ما دود دل

آتش او آتش است و آتش ما آتش است

سوختند از حسرت شمشیر او لب‌تشنگان

می‌نماید در نظرها آب اما آتش است

مستی دنیا خمار طرفه‌ای دارد ز پس

عیش‌ها فیّاض امروز آب و فردا آتش است

شمارهٔ ۱۲۹

تجرید و تجرّد ره کاشانه عشق است

هر خانه که بر دوش کنی خانه عشق است

گوشی شنوا جوی اگر مرد سماعی

آفاق پر از نغمة مستانة عشق است

مجنون پی آوارگی از خانه عبث رفت

آوارگی آنست که در خانة عشق است

آن شعله که عالم همه پروانة اویند

ای کاش بدانند که پروانة عشق است

بی‌پرده نهانست رخ عشق در آفاق

این بارگه عام نهانخانة عشق است

عشق است خرابی که عمارت نپذیرد

معمورة عالم همه ویرانة عشق است

دل از کف آشفته دماغان نرباید

آرایش زلفی که نه از شانة عشق است

پیران حقیقت همه طفلان طریقند

پیر خرد آنست که دیوانة عشق است

فیّاض سرانگشت تو دور از لب ما باد

کس محرم ما نیست که بیگانة عشق است

شمارهٔ ۱۳۰

کمان آهِ که یارب کشیده تا گوش است؟

که طرّة تو به آن پردلی زره‌پوش است

بیا که بر تن عشّاق پیرهن نگذاشت

قبای ناز که با قامت تو همدوش است

تو ای نسیم، گلابی به روی بلبل زن

که ناله در سر منقار مست و مدهوش است

عرق به روی تو می‌غلطد و نمی‌داند

که خون شبنم و گل چون زرشک در جوش است

گرفته باز قبا تنگ در برش فیّاض

نصیب ما و تو خمیازه‌های آغوش است

شمارهٔ ۱۳۱

ز رنگِ می به رخت تا نقاب در پیش است

نگاه را سفر آفتاب در پیش است

تو تا به خلوت آیینه کرده‌ای آرام

مرا چو شعله هزار اضطراب در پیش است

سلوک راه خدا با تو می‌توان کردن

اگرچه جملة عالم حجاب در پیش است

خوش است قطع بیابان نفس اگر نبود

کریوه‌ای که ز عهد شباب در پیش است

عجب که رخت ز دریا برون تواند برد

که موج را ره پر پیچ و تاب در پیش است

مباش غرّه، شب عیش را صباحی هست

فریب سایه مخور کافتاب در پیش است

به پشت گرمی مهلت سمند جور متاز

که بی‌حساب ستم را حساب در پیش است

شبی به تجربه بیدار می‌توان بودن

ترا که فرصت شب‌های خواب در پیش است

علاج تشنگی راه پیش‌تر می‌کن

که تا به منزل ازین‌جا سراب در پیش است

کتان صبر بر کرده می‌روم لیکن

هزار مرحله‌ام ماهتاب در پیش است

کتاب حکمت یونان چه می‌کنی فیّاض

ترا که حکمت امّ‌الکتاب در پیش است

شمارهٔ ۱۳۲

چمن به خرّمی و گل به بار نزدیک است

جنون تهیّه نکرد و بهار نزدیک است

نشان ساحل این بحر ای که می‌پرسی

اگر به موج سواری کنار نزدیک است

به غیر یأس ابد در میانه فاصله نیست

بیا که وعدة دیدار یار نزدیک است

به خنده دست ندارم ولی به دولت عشق

رهم به گریة بی‌اختیار نزدیک است

گواه دعوی منصور می‌تواند شد

کسی که یک سر و گردن به دار نزدیک است

سر از دریچة گرداب کن برون و ببین

که چون محیط فنا را کنار نزدیک است

قدم به وادی حرمان به راه نه فیّاض

که راه وصل ازین رهگذار، نزدیک است

شمارهٔ ۱۳۳

کار دلم در شکنج زلف تو تنگ است

همچو مسلمان که در دیار فرنگ است

در ره عشقت ز طعنه باک ندارد

این دل چون شیشه آزمودة سنگ است

آن طرف کام نیست غیر ندامت

چیدم و دیدم گل امید دو رنگ است

حال دل ساده‌لوح با تو بگویم

چهرة آیینه را ببین که چه رنگ است

صلح دو عالم چه می‌کنیم چو با ما

گوشة ابروی یار بر سر جنگ است

بادة شیرین عمر خضر چه‌ریزی

در گلوی تلخ ما که شهد شرنگ است

عمر دواسپه گذشت این چه شتابست

نام مجو از کسی که در غم ننگ است

فیض کمال خجند یافته فیّاض

حیف مجال سخن که قافیه تنگ است

شمارهٔ ۱۳۴

هر خس به باغ ما گل و هر زاغ بلبل است

آشفتگی گلی است که مخصوص سنبل است

ناز بهار چند کشم از برای گل

فصل خزان خوشست که هر برگ او گل است

مخصوص ماست از نگه کنج چشم یار

نازی که دست پرور چندین تغافل است

مرهم‌پذیر کی شود از ترّهات زاغ

داغ دلم که تازه ز آواز بلبل است

گشتیم بر حواشی خط دقتی نداشت

پیچیدگی نتیجة زلفست و کاکل است

موسیِّ ما تمنّی دیدار می‌کند

آماده باش طور که وقت تزلزل است

تشبیه دل به مشت گل کعبه کی رواست

فیّاض هان خموش که جای تأمّل است

شمارهٔ ۱۳۵

سراپا شعله گردیدست کاینم جامة آل است

سپند جان ما را کرده در آتش که این خال است

چو برطرف رخ او زلف را دیدم یقین کردم

که روز وصل را شام فراقی هم به دنبال است

طریق دل خطرناک است زین جا سرسری مگذر

درین ره کمتر از زال است اگر خود رستم زال است

ز نقش غم دل آسوده در عالم نمی‌بینم

چو نیکو بنگری آیینه هم در زنگ تمثال است

نمی‌دانیم طرز قیل و قال بی‌غمان فیّاض

مدار ما نفس فرسودگان بر صحبت حال است

شمارهٔ ۱۳۶

من و تصوّر ترک غمت خیال محال است

خلاصی از ستم عشق احتمال محال است

اگرچه قطع نظر ممکن است و ممکن ممکن

ولیک دل ز تو برکندنم محال محال است

رقیب من شده در آرزوی وصل تو عنقا

چنین که جلوة پرواز او به بالِ محال است

سخن درین چه که وصل تو ممکن است ولیکن

مجال دم زدن این سخن محال محال است

شمارهٔ ۱۳۷

تو سروری سرفرازی بر تو ختم است

تو جانی دلنوازی بر تو ختم است

زده داغ تو مُهرم بر در دل

که یعنی عشقبازی بر تو ختم است

نیاز عالمی را کشته نازت

بنازم بی‌نیازی بر تو ختم است

به تیرم گه نوازی که به تیغم

بتا عاشق‌نوازی بر تو ختم است

ز سعیت برگذشت از چاره کارم

سپهرا چاره‌سازی بر تو ختم است

چو شمعم دید شب، فیّاض خوش گفت

که الحق جان‌گدازی بر تو ختم است

شمارهٔ ۱۳۸

چون نسیمم در ره عشق تو نقش پا گم است

در سر کوی تو همچون قطره در دریا گم است

از که حیرانم؟ که پرسد کس سراغ خویش را

در سر کویی که هر کس می‌شود پیدا گم است!

ای که فردای قیامت وعده کردی وصل خویش

روزگار عاشقان را در میان فردا گم است

حسرت قدش نگنجد در بغل خمیازه را

آنکه در یک جلوه‌‌اش عالم ز سر تا پا گم است

پای رغبت از سر کوی فنا بیرون منه

عاقبت سر رشته اینجا می‌کشد، اینجا گم است

دولت بیدار خواهی چشم شب بیدار دار

روزهای نیکبختی در دل شب‌ها گم است

نیست پنهان بر کسی این حرف گویم آشکار

آنکه تنها نیست ازوی هیچ‌کس تنها گم است

مردمان را نیست تاب دیدن نامردمان

عشق را در زیر دامن دامن صحرا گم است

ما نمی‌دانیم قدر و قیمت فیّاض را

همچو یوسف او زاخوان در میان ما گم است

شمارهٔ ۱۳۹

مو به موئیم دل و بهر غم یار کم است

همه تن دیده شدیم و پی دیدار کم است

یک جهان شکوه و یک روز قیامت چه کنم؟

حرف بسیار و مرا فرصت گفتار کم است

با چنین قامت و رفتار که من می‌بینم

حسرت دور و درازم کم و بسیار کم است

دل همه خون شد و داد مژه از گریه نداد

وه که دریا بَرِ این دجلة خونخوار کم است

پرده بردار و درآ بزم ز بیننده تهی‌ست

مستِ خوابند همه، دیدة بیدار کم است

حرف بیرون نرود لب به تکلّم بگشا

همه مستند درین میکده هشیار کم است

همه جا از تو نشانست و نشان از تو کم است

همه عالم خبر تست، خبردار کم است

هر که بینی لبش از دعوی منصور پُرست

لیک رندی که کشد سرزنش دار کَم است

حُسن چون عرض دهد جلوه، کمش بسیارست

عشق اگر لب بگشاید گله بسیار کم است

همه تن جمله زبانیم ولی گوش کجاست

سرّ حکمت چه گشاییم چو بیمار کم است؟

پرده عمریست کز آن روی نکو افتادست

لیک چشمی که برد راه به دیدار کم است

کم‌نصیبی من از پُرهنری‌های منست

جنس بسیار چو شد میل خریدار کم است

واعظ کار تو بیهوده سراییست مدام

این چه کارست که برداشته‌ای؟ کار کم است!

عاشق ار دعوی همرنگی معشوق کند

گر چو منصور بر آویزیش از دار کم است

کشور یأس ندارد غم دشمن فیّاض

همه یارند درین مرحله اغیار کم است

شمارهٔ ۱۴۰

عکس رخ جانانه که در منزل چشم است

شمعی است که افروخته در محفل چشم است

جز خون دل و لخت جگر بار ندارد

این ریشة دردی که در آب و گل چشم است

دل خود به خیال تو تسلّی است ولیکن

از حسرت دیدار تو خون در دل چشم است

تا خون نخورد دل، نشود دیده گلستان

محصول دلست اینکه مرا حاصل چشم است

از ضعف زمانی ز تپیدن ننشیند

فیّاض دل خون شده‌ام بسمل چشم است

شمارهٔ ۱۴۱

ز عکس زلف تو آیینه سنبلستانست

به وصف روی تو بلبل هزار دستانست

به نخل قد تو کردیم سرو را نسبت

بدین وسیله کنون سرفراز بستانست

اسیر عشق تو باغ و بهار را چه کند

خیال روی تو هر جا بود گلستانست

هوا چو سرد شود باده خوش بود فیّاض

پیاله گیر که ساغر گل زمستانست

شمارهٔ ۱۴۲

تا بوی زلف یار در آبادی منست

هر لب که خنده‌ای کند از شادی منست

بالم وداع جلوة پرواز می‌کند

یارب دگر که در پی صیّادی منست؟

دارم سراغِ جلوة سیمرغ و کیمیا

هر نقش پی که گم شده در وادی منست

از ناله رخنه در جگر سنگ می‌کنم

کو بیستون؟ که نوبت فرهادی منست

فیّاض هر چه در صف زلف گفته‌ام

در شعر کارنامة استادی منست

شمارهٔ ۱۴۳

عشق بازی جستجوی یار در دل کردنست

عمر خود را صرف در تحصیل حاصل کردنست

سهل باشد بر خود آسان کردن مشکل ولی

مشکل آسان را ز شغل عشق مشکل کردنست

گر کنی تقریر مطلب‌های عالم علم نیست

مغز دانش صبر بر تقریر جاهل کردنست

خنده دزدیدذن به کنج لب در اثنای عتاب

شهد کوثر چاشنی گیر هلاهل کردنست

کیمیای دل به دست آوردن جنس است و بس

مهر با ناجنس رنج خویش باطل کردنست

راحتی کاسایش جنّت بلاگردان اوست

خواب خوش در سایه شمشیر قاتل کردنست

شمارهٔ ۱۴۴

عشق را پیغمبرم داغ جنون تاج منست

این غزل‌های بلند تازه معراج منست

کرده تسخیر دو عالم آهم از اقبال عشق

گردن گردون به زیر منّت تاج منست

مجلسم را منّت شمع مه و خورشید نیست

طلعت من روشنی‌بخش شب داج منست

اهل معنی خوشه‌چین خرمن فکر منند

زلف خوبان معانی لفظ کج واج منست

برده بودم هر دو عالم را ولی در باختم

چون کنم در نرد طاقت! عشق لیلاج منست

در پناه عشق استغنا به گردون می‌زنم

بر سر تیر تغافل، چرخ آماج منست

رفت فیّاض آنکه دشمن می‌زد استغنا به من

این زمان چرخش به یمن عشق محتاج منست

شمارهٔ ۱۴۵

درون پرده نه پنهان عذار جانانست

که زیر ابر نهان آفتاب تابانست

به سیر لاله و گل دل نمی‌کشد هرگز

دلم ز غنچة پیکان او گلستانست

بدامنم نرسد هیچ‌گه ز کوتاهی

همیشه دست مرا کار با گریبانست

ز بس که آب نماندست در جهان خراب

ز چشمه‌ای که توان آب خورد پیکانست

درین جهان پر آشوب دون به خاطر جمع

به گوشه‌ای که توان بود کنج زندانست

گمان خاطر جمعی به غنچه نیز نماند

به عهد زلف بتان عالمی پریشانست

همیشه ناله به یک طرز می‌‌کنم فیّاض

مرا نه عادت مرغ هزار دستانست

شمارهٔ ۱۴۶

بی‌روی تو تا چشم صراحی نگرانست

در شیشة ما باده یکی راز نهانست

چون جامة صبرم نشود پاره! که امشب

در پرتو دیدار تو مهتاب کتانست

ممتاز بود داغ دل از داغ سراپا

این لاله درین باغ گل دست نشانست

از رنگ تنک ظرف توان یافت ضمیرش

ناگفته به کس راز دل شیشه عیانست

فیّاض ازین ورطه به ساحل نتوان رفت

کز اشک تو هر جا که کناریست میانست

شمارهٔ ۱۴۷

به هنر فخر نکردن هنر مردانست

گهر خویش شکستن گهر مردانست

تن به شمشیر ستم درده و آسوده نشین

از سر خویش گذشتن سپر مردانست

بر سر کوچة مردی گذری کن کانجا

کیمیا چشم به راه نظر مردانست

سنگ بر شیشة مستی زن و فیروزی بین

این شکستی است که در وی ظفر مردانست

آنچه در مایدة هر دو جهان حاضر نیست

چشم اگر باز کنی ماحضر مردانست

سنگ بالین کن و آنکه مزة خواب ببین

تا بدانی که چه در زیر سر مردانست

میل پروازت اگر هست گرانی بگذار

که سبکروحی دل بال و پر مردانست

دل فهمیدن اسرار نداری ورنه

زیر هر سنگ که پرسی خبر مردانست

راه بیراه بریدن روش اهل دلست

گام بی‌گام نهادن سفر مردانست

شجر بارور خلد که طوبی لقب است

خار خشکی است که در بوم و بر مردانست

قلعة چرخ نشاید به هر اندیشه گشاد

که کلید درش آه سحر مردانست

شکوة چرخ مکن لایق آزار نیی

دست بیداد فلک در کمر مردانست

راه این طایفه هر چند خطیرست مترس

که سلامت روی دل خطر مردانست

در فراغتگه تسلیم زسنگ در دوست

بالش نرمی در زیر سر مردانست

بندة فیض مسیحای زمان شو فیّاض

که به ارشاد معانی پدر مردانست

شمارهٔ ۱۴۸

جهان ز عکس رخت پرگل است و یاسمن است

نهال قد تو سرو بلند این چمن است

تو رحم اگر نکنی بر دلم کسی چه کند؟

تنت به ناز برآورده‌ام گناه من است

ز یار شکوه ندارم خدای می‌داند

که شکوه‌ام ز دل بی‌قرار خویشتن است

به حیرتم که به گرد چه انجمن کردم

که یاد روی تو شمع هزار انجمن است

شکفته‌رویی گل از شکفته‌رویی تست

اگرچه تنگ‌دلی‌های غنچه زان دهن است

طلسم بند قبا را شکسته‌ایم ولی

هزار عقده هوس را ز بند پیرهن است

کسی که دم نزد از دشمنی ما فیّاض

همین گمان به تو داریم و در تو هم سخن است

شمارهٔ ۱۴۹

به لب تا نغمة عیشم قرین است

مدار چرخ برچین ِ جبین است

شکوهم مانع افتادگی نیست

سرم بر چرخ و رویم بر زمین است

نظر جایی نمی‌اندازم از بیم

نگاهم را نگاهی در کمین است

لب پر خنده چون ساغر چه حاصل

چو مینا گریه‌ام در آستین است

ز کشت همّتم یک جو طمع نیست

که این خرمن فدای خوشه‌چین است

حذر ای غنچه از دود دلم کن

که آه من طلسم آتشین است

ز چرخ از مهلت ده روزه فیّاض

مشو ایمن چنین دشمن متین است

شمارهٔ ۱۵۰

آه جگر ماست که آتش شرر اوست

مژگان تر ماست که صد ابر تر اوست

زلف تو که چون راهزنان گوشه گرفتست

هر فتنه که در شهر شود زیر سر اوست

بلبل به قفس داشتن امروز روا نیست

صد گل به چمن گوش بر آواز پر اوست

آن بت که نه در دارد و نه خانه کدامست؟

کاین نالة بیچارة ما دربدر اوست

در عشق ز بس نالة فیّاض ضعیف است

از سینه سوی لب ره دور سفر اوست

شمارهٔ ۱۵۱

تنها نه دیده‌ام به رخ نازنین تست

هر جا که می‌روی نگهی در کمین تست

هنگامه گرمی ید بیضا زیاد رفت

امروز دست معجزه در آستین تست

احیای رسم معجز جان‌‌بخشی مسیح

موقوف یک تبسّم سحرآفرین تست

خورشید در شکنجة فتراک داشتن

در بند زلف خم به خم چین به چین تست

فیّاض کام جو ز پری‌چهرگان فکر

ملک خیال یک‌سره زیر نگین تست

شمارهٔ ۱۵۲

دستگاه حسن لیلی گوشه‌ای از کار تست

جلوة شیرین فرامش کردة رفتار تست

نقش خط بر آب بستن را تو پیدا کرده‌ای

سبزه از آتش برآوردن گل رخسار تست

کلبة تاریک عاشق روشن از خورشید نیست

آفتاب تیره‌بختان سایة دیوار تست

جذبة شوق زلیخا را رسن کوتاه نیست

یوسف او چه‌نشین از گرمی بازار تست

کشتة تیغ غمت را امتیاز دیگرست

هر که زخم کاریم را دید گفت این کار تست

در علاج دل مسیحا را دوا در کار نیست

صحّت بیمار ما از نرگس بیمار تست

فکر کس فیّاض در طرز سخن معجز نبود

این گل اندیشه جایش گوشة دستار تست

شمارهٔ ۱۵۳

تا به رخسار تو زلف مشک‌فام افتاده است

من که باشم! آفتاب اینجا به دام افتاده است

خم به خم زلف دراز و چین به چین ابروی ناز

هر کجا دل می‌رود صد حلقه دام افتاده است

ای که نام نیک داری آرزو در کوی عشق

رو که تشت آفتاب اینجا ز بام افتاده است

گو خرد سررشتة تدبیرها بر هم متاب

کار و بار بی‌قراران از نظام افتاده است

رخصت نظّاره ارزان گشت پنداری که باز

چشم مست او به فکر قتل‌عام افتاده است

سوختم سر تا به پا از آتش عشق و هنوز

در دلم داغ تمنّای تو خام افتاده است

باده را فیّاض هرگز اینقدر تابش نبود

عکس رخسارش مگر امشب به جام افتاده است!

شمارهٔ ۱۵۴

جسم خاکی گر بمیرد آتش جان زنده است

گرد میدان گر نباشد مرد میدان زنده است

بهر خامی‌ها جفای روزگاران کیمیاست

آتش افسردگان دایم به دامان زنده است

گر ننالد کس چه فرق از زندگی تا مردگی

گر نه بلبل، کس چه داند در گلستان زنده است!

عشق باقی شد که فانی در بقای حسن شد

هر که یوسف دید داند پیر کنعان زنده است

اشک، جان می‌کاهد امّا عمر افزون می‌کند

تا ابد از نسبت لعلش بدخشان زنده است

با بزرگی شیوة کوچک‌دلی‌ها پیشه کن

تا ابد زین شیوه‌‌ها نام بزرگان زنده است

آرزوی طوف مشهد مرده را جان می‌دهد

تا ابد فیّاض بر یاد خراسان زنده است

شمارهٔ ۱۵۵

جز تو عاشق را کسی کی سر به صحرا داده است

سرو قمری را ببین بر فرق خود جا داده است

دل چنان نشکست کز سعی توام گردد درست

سنگ بیداد تو داد شیشة ما داده است

وسعت میدان همّت بین که خرج گریه را

دل ز دریا مشربی عمریست تنها داده است

بسکه از غم خوردنم کم دستگه شد روزگار

قسمت امروز از غم‌های فردا داده است

ناتوان بستر درد تو از بهر علاج

کافرم گر نبض در دست مسیحا داده است

بی‌غمی‌ها کشتیم را خوش به ساحل رانده بود

گریه را نازم که بازم سر به دریا داده است

لذّت آوارگی فیّاض باز از کوی عقل

سر به صحرای جنونم بی‌محابا داده است

شمارهٔ ۱۵۶

با وجود ضعف کی ما را کس از جا برده است

جادوی‌ها کرده زلفش تا دل ما برده است

دشت عمری از لگدکوب جنون آسوده بود

عشق مجنونِ دگر اینک به صحرا برده است

خواهش آغوشِ موجِ فتنه بی‌تابانه باز

کشتی بی‌طاقت ما را به دریا برده است

گر به من در حرفی ای ساقی من اینجا نیستم

مدّتی شد تا مرا ذوق تماشا برده است

فتنة بالابلندان بودی اکنون وترا

عشق بالادست ما یکباره بالا برده است

محو دیداریم واعظ از سر ما دور شو

ذوق امروز از دل ما بیم فردا برده است

ای که سیر بیستون داری هوس، زحمت مکش

موج آب تیشة فرهادش از جا برده است

از تصرّف‌های حسن شوخ او در حیرتم

خویش را ننموده دل را از کف ما برده است!

می‌کند دل آرزوی صحبت فیّاض، از آن

کز دم او پی به اعجاز مسیحا برده است

شمارهٔ ۱۵۷

باز ذوق عاشقی بر عقل زور آورده است

یاد مستی رخنه در ملک شعور آورده است

نالة بلبل سرودی یاد مستان داده است

بوی گل دیوانة ما را به شور آورده است

من کجا و دست گل چیدن کجا ای باغبان

نالة بلبل مرا اینجا به زور آورده است

عشق با من در ازل می‌کرد تقریر غمت

سیل، خاشاک مرا از راه دور آورده است

عشق را چندین هزاران دیدة دیدار هست

عقل در بزم تماشا چشم کور آورده است

چهرة بت آتش موسی است گویی پیر دیر

سنگ این بتخانه را از کوه طور آورده است

تا زیاد خویش رفتم پُر شدم از یاد دوست

بیخودی ظلمت ز خاطر برده، نور آورده است

پیش ازین با ما نگاهش این گرانی‌ها نداشت

تا که بازش بر سر ناز و غرور آورده است؟

داده تا با خود قرار هم‌نشینی‌های غیر

زورها فیّاض بر طبع غیور قرار آورده است

شمارهٔ ۱۵۸

تا همچو گل پیاله شکفتن گرفته است

از توبه همچو غنچه دل من گرفته است

روی پیاله سرخ که میخانه را ازو

دیوار و در طراوت گلشن گرفته است

در بزم یار شیشه به این سادگی که هست

خون هزار توبه به گردن گرفته است

ما را اگر ز بزم تو اندیشه مانع است

لطف ترا که گوشة دامن گرفته است؟

فیّاض درد دل چه کنی سر که از غرور

نازک‌دلش طبیعت آهن گرفته است

شمارهٔ ۱۵۹

مگو ز عقل که دام فریب خودرایی‌ست

مبین به علم که آیینة خودآرایی‌ست

کسی که بادة تحقیق خورده می‌داند

که اعتراف به جهل از کمال دانایی‌ست

جهان ز حیرت حسن تو نقش دیوارست

فضای دهر به عهد تو کُنج تنهایی‌ست

تمام دهر زآزاده‌ای نشان ندهد

که سرو هم به چمن زیر بار رعنایی‌ست

به دست وصل دل پاره‌پاره‌ای دارم

که خون تپیده‌تر از حسرت تماشایی‌ست

اگرچه عقل جنون‌پرور و جنون خودروست

به گل چه باج دهد لاله‌ای که صحرایی‌ست؟

تصرّفی که دلم از جمال لیلی دید

هنوز مجنون سرگرم دشت‌پیمایی‌ست

نظاره‌ام ز تو گل چید و جای رنجش نیست

به باغبان نکند عیب کس، که یغمایی‌ست

به هر چه می‌نگرم روی اوست در نظرم

که گفته است طلب‌کار یار، هر جایی‌ست؟

نظارگان تو سر در کف خطر دارند

که هر نگاه تو خونیّ صد تماشایی‌ست

ز بی‌مضایقگی‌های عشق دانستم

که بر جنون نزدن نقص در شکیبایی‌ست

زلاف محرمی کوی دوست شد معلوم

که عقل با همه تمکین هنوز سودایی‌ست

چنین که از تو گل و لاله می‌فریبندم

سزد که طعنه زند دشمنم که هر جایی‌ست

مرا دلیست که چون قطره لجّه‌آشامست

چه نقص کشتی گرداب را که دریایی‌ست

به یمن همّت بدنامی از خطر رستم

که پرده‌پوشی عشق است هر چه رسوایی‌ست

به ذوق گوشه‌نشینی مبند دل زنهار

که سعی گمشدگی‌ها تلاش پیدایی‌ست

به محفلی که هنر عیب‌پوش شد فیّاض

ندیدن هنر خویش عین بینایی‌ست

بست دوست ز دنیا و آخرت فیّاض

سخن یکی‌ست دگرها عبارت‌آرایی‌ست

شمارهٔ ۱۶۰

امشب دگر نگاه کجت جاودانه است

کج مج زبانی سر زلفت بهانه است

رخشت که زیر پا فلکش برقرار نیست

سرگرم کرده نگهت، تازیانه است

سرسبز باد قامت نخل بلند تو

کاندر میان سبزقبایان یگانه است

بانگ نماز مژدة سیماب می‌دهد

در گوش من که حلقه به گوش ترانه است

فیّاض جان فدایش اگر می‌کنی سزاست

معشوق من که هر سر مو عاشقانه است

شمارهٔ ۱۶۱

سودای تو از جان وفاکیش نرفتست

داغت ز دل بیهده‌اندیش نرفتست

سیلاب فنا گر برد اسباب دو عالم

چیزی به در از کیسة درویش نرفتست

زاهد نکند ترک جگرکاوی مستان

حق برطرف اوست که از خویش نرفتست

سعی همه تا منزل یأس است درین راه

زین مرحله یک گام کسی پیش نرفتست

فیّاض مزن نیش دگر بس که هنوزم

از کام جگر لذّت آن نیش نرفتست

شمارهٔ ۱۶۲

گر ز زلف آزاد گشتم دام کاکل در پی است

گر نگه رد شد ز من تیر تغافل در پی است

بهره‌ای گلچین ازین گل‌ها که چیدی کی بری

هر یکی را صد هزاران چشم بلبل در پی است

یا سر زلف تو، یا بیداد گردون، یا رقیب

هر کجا رفتم مرا دست تطاول در پی است

یار می‌آید خرامان و رقیبش پیش پیش

جای رنجش نیست یاران خار را گل در پی است

غم مخور فیّاض اگر از بزم او گشتی جدا

سهل باشد هر ترقّی را تنزّل در پی است

شمارهٔ ۱۶۳

برفروزد جان و تن با آنکه داغ دل یکی‌ست

بینوایان را چراغ خانه و محفل یکی‌ست

لطف فرما ناوکی هر جا فرود آید خوشست

قدر تیر غمزه‌ات در دیده و در دل یکی‌ست

دشمنی‌های دو عالم با من از بیداد اوست

گرچه صد شمشیر بر سر می‌خورم قاتل یکی‌ست

نخل عشرت در دل من بار حسرت می‌دهد

هر چه می‌کارم درین در گشته ده حاصل یکی‌ست

رحمت عام تو هرگز شامل فیّاض نیست

آخر این بیدل هم از یاران پا در گل، یکی‌ست

شمارهٔ ۱۶۴

چه شد که عشوه دگر مست خویشتن‌داریست

کرشمه صید فریبی نگاه پرکاریست

بلا به چین سر زلف غمزه زندانیست

اجل به سایة مژگان ناز زنهاریست

مدار ناله به مرغوله‌های زنجیرست

قرار گریه به پیمانه‌های سرشاریست

من از تبسّم مژگان ناز دانستم

که زخم تیر نگاه تو در دلم کاریست

دگر به پیش تو خود را به خواب می‌بینم

ندانم این‌که به خوابست یا به بیداریست

جهانیان همه حیران کار و بار منند

کسی که کار من آسان گرفته دستاریست

هوای چشم تو پنهان نمی‌توان کردن

که جلوة گل مستی همیشه دشواریست

شد از ادای زلیخا و یوسف این معلوم

که حسن پرده‌نشین است و عشق بازاریست

دمید سبزة خط گرد عارضش فیّاض

تو فارغی و هنوز اول گرفتاریست

شمارهٔ ۱۶۵

باز با مژگان ما سیلاب عهدی تازه بست

کوتوال چرخ از آهم در دروازه بست

صرصر آسودگی بازم پریشان کرده بود

گردباد عشق اجزای مرا شیرازه بست

بسکه می‌بالد ز ذوق خود نگنجد در نیام

تا عذار تیغ او از رنگ خونم غازه بست

در دیار عشق رسم گفتگو هرگز نبود

عندلیب نو درآمد تازه این آوازه بست

در غم آغوش او فیّاض نتوانم دمی

همچو زخم تازه آغوش خود از خمیازه بست

شمارهٔ ۱۶۶

عشوه‌اش چون در چمن آیین لطف و ناز بست

رنگ بر رخسار گل صد ره شکست و باز بست

بلبلان را شرم رویش ناله بر منقار دوخت

قمریان را سرو نازش جلوة پرواز بست

کیست یارب این شکارافکن که دوران بهر آن

بر سمند آسمان از مِهر طبل باز بست

نغمة جان بخشد امشب مطرب ما جای تار

رشتة جان مسیحا گوییا بر ساز بست

از نگاه ناز شیرین کوه سنگِ سرمه شد

لیک نتوانست یک دم تیشه را آواز بست

گر نگردد صید ما فیّاض آهوی مراد

می‌توان خود بر کمان تیری به این انداز بست

شمارهٔ ۱۶۷

در گلستان طفل شبنم تا به دوش گل نشست

غنچه از بی‌طاقتی خونابه نوش گل نشست

بوی گل غارتگر هوش است اما در چمن

نالة بلبل کمین‌آرای هوش گل نشست

حرف روی دلکشت می‌گفت بلبل در چمن

این سخن چون گوهر شبنم به گوش گل نشست

هفتة گل زود آخر شد که بلبل بر بهار

آب زد از گریه چندانی که جوش گل نشست

زخم را فیّاض اگر آغوش بگشایی ز هم

در چمن عمری توان حسرت‌فروش گل نشست

شمارهٔ ۱۶۸

تا صبا طرف نقاب از روی رخشانی شکست

از خجالت هر طرف رنگ گلستانی شکست

تاری از زلف کجش زنّار یک عالم دلست

از شکست هر سو مو کافرستانی شکست

خاطرم بر هر چه می‌آید جراحت می‌شود

تا کجا سنگ جفایی شیشة جانی شکست

عهد با زنّار زلفی بسته‌ام کز موج کفر

هر طرف در جلوه آمد فوج ایمانی شکست

خون من یارب چه خاصیّت دهد کز هر طرف

بر میان هر کس به قتلم طرف دامانی شکست

دل به محرومی نهادم این کشاکش تا به کی

من همان گیرم که عهدی بست و پیمانی شکست

بوسه‌ای کردم هوس چین بر لب خندان فکند

بشکند تا خاطر ما شکرستانی شکست

پر ز حسرت‌ریزه شد دامن به جای لخت دل

بسکه در دل حسرتم از لعل خندانی شکست

بی تو خون دیده بود و لخت دل فیّاض را

گر دم آبی گرفت و گر لب نانی شکست

شمارهٔ ۱۶۹

چون مُهر لب به شکوة آن تندخو شکست

رنگ حیا به چهرة محجوب او شکست

دل کرد آرزو که ببوسد لبش به خواب

صد جا ز بیم، رنگِ رخ آرزو شکست

چون گل جگر ز هجر ویم لخت لخت ریخت

دل همچو غنچه در غم او تو بتو شکست

تن خاک گشت و جان به هوای تو پایدار

صد شکر می نریخت اگرچه سبو شکست

فیّاض چون نهان کنم این غم! که بارها

رنگ رخ مرا نگهش رو به رو شکست

شمارهٔ ۱۷۰

درمانده دل به کار من و من به کار دوست

دل شرمسار من شد و من شرمسار دوست

در گریه اختیار ندارم که داده است

عشقم زمام دل به کف اختیار دوست

من بیقرار لطفم و دل بیقرار ناز

تا در هلاک ما به چه باشد قرار دوست

تا نگذری ز خویش نیابی نسیم وصل

برخیز از میان و نشین در کنار دوست

فیّاض هستی تو گرانی ز حد فزود

شرمی که بیش ازین نتوان بود بار دوست

شمارهٔ ۱۷۱

موسی اگر ندارد تاب نگاه دوست

گستاخ گو مرو به سوی جلوه‌گاه دوست

با خون صد شهید به میزان برابرست

خونی که صرف آبله گردد به راه دوست

ناز سپیده‌دم چه کشم، چون برآمدست

خورشید من ز مشرق زلف سیاه دوست

روز جزا اگر طلب خون خود کنم

عالم بود گواه من و من گواه دوست

فیّاض جرم بی‌گنهی قاتل تو شد

روز جزا بس است همین عذرخواه دوست

شمارهٔ ۱۷۲

گر تو پنداری بتان را بی‌وفایی نیست هست

وربگویی در میان رسم جدایی نیست هست

گر گمان داری که خوبان را غم دل نیست هست

ور بگویی هم که کافر ماجرایی نیست هست

گر گمان داری که هجران کمتر از مرگست نیست

ور بگویی کز اجل بدتر جدایی نیست هست

گر تو گویی عشق را از عقل پروا هست نیست

وربگویی عقل اینجا روستایی نیست هست

گر گمان داری که عشق از پارسا دورست نیست

وربگویی عشق مرگ پارسایی نیست هست

گر تو پنداری نگاهش آشنای ماست نیست

ور بگویی در نگاهش آشنایی نیست هست

ای که هرگز نالة زار مرا نشنیده‌ای

گر گمان داری که جرم نارسایی نیست هست

گر گمان داری که هر چند آفتاب انوری

بی‌جمالت چشم ما بی‌روشنایی نیست هست

گر کسی را این گمان باشد که گمراه ترا

با وجود گمرهی صد رهنمایی نیست هست

گر بگویم من که اشکم را روایی هست نیست

ور بگویم ناروایی را روایی نیست هست

ای که گفتی بهترست از دیگران فیّاض ما

ور گمان داری که کمتر از سنایی نیست هست

شمارهٔ ۱۷۳

از هستی تو عالم دیوانه پر شدست

در خانه نیستی وز تو خانه پر شدست

عالم فشرده‌اند که آدم سرشته‌اند

خم‌ها تهی شدست که پیمانه پر شدست

کردم ز صد در از پی دل التماس غم

تا خوشه خوشه خرمن این دانه پر شدست

محرومیم چسان نفزاید ز مجلسی

کز آشنا تهی وز بیگانه پر شدست!

یک عشوه بیش نیست که دل‌های خلق ازو

هر یک به عشوه‌های جداگانه پر شدست

شمع که بر فروخت درین انجمن که باز

مجلس ز جلوه پر پروانه پر شدست!

شمارهٔ ۱۷۴

در خشک و ترِ طاعت ما چشم تری نیست

گر زاهدی خشک نه دامان تری نیست

آشفتگی طّرة او بی‌سببی نیست

گویا به پریشانی دل‌هاش سری نیست

عطری نفس‌ارای مشامست، مگر باز

بوی تو در آغوش نسیم سحری نیست؟

بی‌قوّتیم بال و پر ناوک آهست

تا ناله رسا نیست امید اثری نیست

این کیست که از دست غمش همچو تو فیّاض

هر جا که نظر می‌فکنم دربدری نیست

شمارهٔ ۱۷۵

بازم از نو به کمین غمزة پنهانی هست

بازم آمادة قتلم صف مژگانی هست

گِرد لشگرگه آن غمزه بگردم کانجا

هر طرف می‌نگرم جلوة پیکانی هست

مشت خاکم هوس کسب هوایی دارم

التفاتی طمع از گوشة دامانی هست

تا نسیم سر زلف تو نیامد ز سفر

کس درین شهر ندانست پریشانی هست

اشک بر هر مژه‌ام تاختنی می‌آرد

در کمین جگرم کاوش مژگانی هست

پر طاووس درآید به نظر شاخ چمن

در بهاری که مرا دیدة گریانی هست

همه اینست که در کوی مسیحا، فیّاض

مُرد از درد و ندانست که درمانی هست

خارخاری به دلم از گل رخساری هست

در کمین نگهم وعدة دیداری هست

برهمن کشت مرا کاش ببیند زلفت

تا بداند که درین سلسله زنّاری هست

نفسی نیست که راهم به گلستانی نیست

تا ز راه تو مرا در کف پا خاری هست

ریخت پنهان نگهش خون جهانی و هنوز

کس نداند که درین شهر ستمگاری هست

رخت بستی ز سر کوی ملامت فیّاض

تو برون رو به سلامت که مرا کاری هست

شمارهٔ ۱۷۶

دوش بی او شمع بزم ما ز حد افزون گریست

تا سحرگه جام خون خورد و صراحی خون گریست

دی گذشت از سینه تیر ناز و امشب چشمِ زخم

تا سحر در آرزوی تیر دیگر خون گریست

سر نزد یک دانه از کشت امید من ز خاک

گرچه چشمم سال‌ها بر کوه و بر هامون گریست

دی ز قحط خون لب تیغش ز زخمم تر نشد

چشم من دریای خون امشب ندانم چون گریست!

گر به قدر حال خود فیّاض باید گریه کرد

تا قیامت می‌توان بر طالع وارون گریست

شمارهٔ ۱۷۷

جز زلف تو ما را سر سودای دگر نیست

سر رشتة ما از سر زلف تو به در نیست

از جنبش ابروی تو خورشید هراسد

جایی که تو شمشیر کشی جای سپر نیست

از روی بتان آینه را نقش نشسته‌ست

این یاری اقبال بود کار هنر نیست

چیزی که غبار از دل پردرد رباید

در خطّة تقدیر به جز گرد سفر نیست

فیّاض اگر آه تو آتش‌زن گیتی است

در خرمنِ افلاک چرا دود اثر نیست؟

شمارهٔ ۱۷۸

عشق میدانی است کانجا غیر مردی کار نیست

چشم بر کردار باشد گوش بر گفتار نیست

تا شدم عاشق ندیدم یک نفس آسودگی

آفتاب عاشقان را سایة دیوار نیست

بخت بی‌باکانه هر سر می‌خرامد بی‌نقاب

خاطرش جمع است کس را دیدة بیدار نیست

عشق او آهسته می‌گوید به آواز بلند

هر که کاری دارد او را با غم ما کار نیست

بیقراران را به پای ضعف مانند غبار

بر هوا رفتار هست و بر زمین رفتار نیست

چون سبکروحی دلیلی نیست عشق پاک را

کوه اگر عاشق شود بر خاطر کس بار نیست

در دیار عشق اگر امروز می‌جنبد سری

شور منصوری چرا در پای تخت دار نیست!

سرمة بیگانگی از دیده تا شستم به خون

هر کجا دیدم به غیر از جلوة دلدار نیست

یک قدم تا برنگردی سیر نتوانیش دید

زانکه جز نزدیکی اینجا مانع دیدار نیست

مردمان در خواب آسایش ز غفلت رفته‌اند

گر مسیحا درد نشناسد کسی بیمار نیست

از من ای فیّاض اگر منصور را دیدی بگو

عکس بر آیینه افتادست رنگ یار نیست

شمارهٔ ۱۷۹

در شب غم همدمم جز آه بی‌تأثیر نیست

همزبانی بی‌توام جز نالة شبگیر نیست

مو به مو پیغام مژگان ترا گوید به دل

از تو ما را قاصدی دلسوزتر از تیر نیست

کوهکن سنگ مزاری می‌تراشد بهر خود

ورنه زخم تیشه را در بیستون تأثیر نیست

نالة ما بیقراران در تو تأثیری نکرد

این دل ار سنگست اما سنگ آتش‌گیر نیست

دشت اقلیم جنون در زیر فرمان منست

چون دلم دیوانه‌ای در حلقة زنجیر نیست

دامن صبری اگر در دست افتد شوق را

وعدة وصل تو تا روز قیامت دیر نیست

عشق را افسرده بی‌پروایی معشوق کرد

ناز یوسف گر جوان باشد زلیخا پیر نیست

از نگاهی می‌توان صد داستان را شرح داد

پیش خوبان در دل را حاجت تقریر نیست

کلک ما از یک قلم تسخیر عالم می‌کند

کار ما فیّاض هرگز بستة تدبیر نیست

شمارهٔ ۱۸۰

حسن صورت از بتان چون طبع آتشناک نیست

خانه‌سوز صبر من جز شعلة ادراک نیست

پاکی دامانِ حسن از دولت شرم و حیاست

بی‌حیا گر دامن آیینه باشد پاک نیست

روی گرمی مجلسم هرگز ز شمع کس ندید

مجلس افروزی مرا چون آه آتشناک نیست

غیر گو آسوده‌خاطر بگذرد از پیش ما

آتش ما را دماغ خصمی خاشاک نیست

در کف اندیشة ما کار اسطرلاب کرد

پیش ما جام جمی بهتر ز برگ تاک نیست

در سر کوی بتان از اشک آتش جوش ما

مشت خاکی نیست کانجا اخگری در خاک نیست

تا درین غمخانه‌ای فیّاض با محنت بساز

نوشداروی طرب در حقّة افلاک نیست

گریه را بی‌کاوش مژگانت آب و رنگ نیست

ناله بی‌کیفیّت درد تو سیر آهنگ نیست

کی لب ناکام رنگ از بوسة او می‌برد

زآنکه در بازارِ دست او حنا را رنگ نیست

پای لغزی در ره عقل است ورنه با جنون

بوسه را ره بر دم شمشیر برّان تنگ نیست

گام اول منزل عجزست در وادی عشق

ماندگی‌ها اندرین ره بستة فرسنگ نیست

رهروان را پا نمی‌آید ز شادی بر زمین

در ره دیوانگی فیّاض باک از سنگ نیست

شمارهٔ ۱۸۱

صید ما را تا ابد آزادی از دنبال نیست

بلبل ما تا نریزد بال فارغ بال نیست

بی‌زبانان عاجز از تقریر مطلب نیستند

عرض حاجت را زبانی چون زبان لال نیست

در دیار دل به چیزی برنمی‌گیرد کسی

هر متاعی را که عشق دلبران دلّال نیست

سر به سر اوراق اهل قال را گردیده‌ام

هیچ جا حرفی به ذوق گفتگوی حال نیست

نامة اعمال را از حرف عصیان زینت است

حخسن را فیّاض زیبی همچو خطّ و خال نیست

شمارهٔ ۱۸۲

تلخ‌کامی‌های ما از گردش ایّام نیست

اندر آن کشور که ماییم آسمان را نام نیست

هر که را نسبت به چشمت بیشتر ناکام‌تر

کی میان تلخ‌کامانِ تو چون بغادام نیست

کار ما بی‌طاقتان را می‌توان از خنده ساعخت

احتیاج لب به زهر آغشتن دشمنام نیست

در میان خاکم و خون بی‌تاب زخم دیگرست

اضطراب مرغ بسمل از پی آرام نیست

شیخ و مفتی را ز بزم عاشقان پا کوته است

خلوت خاص غم است اینجا و بار عام نیست

در هوای این گلستان چشم عنقا می‌پرد

لیک می‌داند که اینجا دانه‌ای بی‌دام نیست

ترک ننگ و نام کن فیّاض اگر دردیت هست

عاشقان را در جهان ننگی بتر از نام نیست

شمارهٔ ۱۸۳

دل که بی‌زخم تو باشد به جهان خرّم نیست

زخم را از تو رواجی‌ست که با مرهم نیست

غم بیهوده مرا از سروسامان انداخت

گر بدانم که غم کیست که دارم، غم نیست

هر گل نغمه که خوناب دل از وی نچکد

در سراپردة ساز غم ما محرم نیست

گر سر زلف تو گاهی شکن طرّه بخست

تیره‌روزی دلم را ز تو باعث کم نیست

کام دنیا نگشاید دل ما را فیّاض

داغ ما چشم سیه کردة این مرهم نیست

شمارهٔ ۱۸۴

عشقبازان را سرود عیش گفتن رسم نیست

جز نوای درد دل از هم شنفتن رسم نیست

چین زابرو برنداری زانکه در گلزار حسن

غنچه‌های چین ابرو را شکفتن رسم نیست

عاشقان را درد دل پیوسته پیش گلرخان

گرچه گفتن رسم هست اما شنفتن رسم نیست

طرفه رسم است و عجب قانون که در دیوان عشق

دم زدن آیین نه و مطلب نهفتن رسم نیست

زخمیان شوق را در خوابگاه اضطراب

جز به روی بستر الماس خفتن رسم نیست

هر چه هست از دل برون کن جز تمنّای ملال

کاین غبار از چهرة آیینه رفتن رسم نیست

گر اثر فیّاض خواهی از دعا در ناله کوش

کاین گهر را جز به نیش ناله سفتن رسم نیست

شمارهٔ ۱۸۵

ذرّه‌ای نیست که آیینة دیدار تو نیست

خبر از خویش ندارد که خبردار تو نیست

گرچه نزدیک‌تر از جان منی بر لب لیک

وعده‌ای دورتر از وعدة دیدار تو نیست

درد دیرینة خود را ز که درمان طلبم

که طبیبی نشناسیم که بیمار تو نیست

طوطیان با که دگر نرد هوس می‌بازند

شکری نیست که خود طوطی گفتار تو نیست

پا‌بندی تو سرمایة آزادی‌هاست

سرو آزاد نباشد که گرفتار تو نیست

عشق آن نیست که خود را به میان بیند کس

هان به منصور بگویید که این کار تو نیست

تو نکونامی و عشق آفت شهرت فیّاض

جای این دستة گل گوشة دستار تو نیست

شمارهٔ ۱۸۶

بستر گرمی تنم را همچو شمشیر تو نیست

بالش نرمی دلم را چون پر تیر تو نیست

عشق می‌داند که عاشق را به ناکامی خوش است

ورنه در کام دل ما هیچ تقصیر تو نیست

ماه من امشب قرار شب‌نشینی داده است

خواب کن ای صبح یک دم، وقت شبگیر تو نیست

همدمی کو دست در گردن کند دیوانه را

در فرامش‌خانة غم غیر زنجیر تو نیست

عشق بی‌تدبیری ما را رواجی داده است

دم مزن ای عقلِ ناقص جای تدبیر تو نیست

حسن شیرین خود تجلّی می‌کند در بیستون

تیشه بشکن کوهکن، حاجت به تصویر تو نیست

در ادای درد دل فیّاض زحمت می‌کشی

گوشة ابروی او محتاج تقریر تو نیست

شمارهٔ ۱۸۷

ابر زا از خصمی مژگان من اندیشه نیست

هیچ خصمی در جهان چون خصمی هم‌پیشه نیست

شیشه در هم‌چشمی دل سرزنش‌ها می‌کشد

کانچه دل آماده دارد بهر ما در شیشه نیست

در دل ما سبز می‌خواهد تمنّا تخم خام

ریشة عیشی که در بوم و بر این بیشه نیست

بیستون برداشتن موقوف زور دیگرست

بازوی عشق ار نباشد جوهری در تیشه نیست

ریشة غم در دل فیّاض از بس محکم است

نیست جایی در سراپای تنم کاین ریشه نیست

شمارهٔ ۱۸۸

بی‌لب او نشئه‌ای در ساغر و پیمانه نیست

شیشة می را دماغ جلوة مستانه نیست

سیرت معشوق از سیمای عاشق ظاهرست

سرگذشت شمع جز در دفتر پروانه نیست

هر شبم در سینه آشوبی است از پهلوی دل

آفتی در خانة ما جز متاع خانه نیست

آشنایی ترک آدابست در قانون عشق

هر که این بیگانگی‌ها می‌کند بیگانه نیست

فیض‌ خواهی کعبه بگذار و ره دل پیش‌گیر

گنج در ویرانه است اما به هر ویرانه نیست

نیست جز یک مشت گل کو گه سر و گه ساغرست

سرنوشت کاسة سر جز خط پیمانه نیست

کی رود فیّاض از کوی تو هرگز در بهشت

ترک دین از بهر دنیا چون کند دیوانه نیست!

شمارهٔ ۱۸۹

بر دل از داغ غم قیاسی نیست

خانة کعبه را پلاسی نیست

تکیه کم کن به عقل در ره عشق

پی این خانه بر اساسی نیست

هر کجا عشق دعوی آغازد

عقل را حجّت و قیاسی نیست

از مه عارض تو تا خورشید

فرق دورست التباسی نیست

روز محشر اگرچه دور بود

از شب دوری تو پاسی نیست

نیست گویند در جهان مزه‌ای

غلط است این،‌مزه‌شناسی نیست

نکند خصم رم زمن فیّاض

دیو را ز آدمی هراسی نیست

خوشم که همچو منت هیچ خاکساری نیست

که خاکسار تو بودن کم اعتباری نیست

گرفتم آنکه به پیش تو ضبط گریه کنم

در اضطراب مرا هیچ اختیاری نیست

به گاه گریه خیالت به دیده مضطربست

بلی در آب روان عکس را قراری نیست

به ناله رخنه اگر در دلی کنی سخت است

به تیشه زخم دل کوه سخت کاری نیست

دوای درد مجو از جهانیان فیّاض

ز دل کسی که برد درد در دیاری نیست

شمارهٔ ۱۹۰

چه ز نظّاره برد دیده که حیرانش نیست؟

به چه دل جمع کند آنکه پریشانش نیست؟

حیرت صورت دیوار چنین می‌گوید

که درین خانه کسی نیست که حیرانش نیست

دست امیّد من و بخت رسایی هیهات

این غباریست که بر گوشة دامانش نیست

نفس نغمه طرازم به خیال رخ دوست

عندلیبی‌ست که پروای گلستانش نیست

به چه امید نهم دل که درین گوشة چشم

نگهی نیست که صد بار نگهبانش نیست

شوخی طبع مرا هست بهاری که در او

بلبلی نیست که صد غنچه غزلخوانش نیست

شمارهٔ ۱۹۱

امشب که ذوق جلوه رخش بی‌نقاب داشت

بر رخ هزار پرده به رنگ حجاب داشت

در دست داشت بهر تماشای حسن خویش

آیینه‌ای که حوصلة آفتاب داشت

آیینه شد زعکس رخش آفتاب‌پوش

با آنکه رخ هنوز درون نقاب داشت

خورشید در شکنجة تاب از رخ تو بود

روزی که التفات تو با ما عتاب داشت

هر مطلع بلند که می‌خواند آفتاب

روی تو در بدیهه هزارش جواب داشت

امشب که روشناس اثر بود آه ما

بیدار بود بخت ولی دیده خواب داشت

در کاروان فیض متاع زیان نبود

فیّاض صبح ما ز چه در شیر آب داشت!

شمارهٔ ۱۹۲

دوشم چراغ دیده ز روی تو تاب داشت

چشم ترم در آب گل آفتاب داشت

از شور بلبلان چمنی داشتم که دوش

اشکم به یاد روی تو بوی گلاب داشت

لبریز حسن شد ز فروغ جمال تو

در طالع آینه نظر آفتاب داشت

کی فهم کس به کنه جمال تو می‌رسد

شوقم همیشه چشم به حسن نقاب داشت

فیّاض یاد آن که چو می‌کرد خواب ناز

چشمی به چشم عاشق و چشمی به خواب داشت

شمارهٔ ۱۹۳

یا بمن خود را ازین بیگانه‌تر بایست داشت

یا مرا با خویش یکرنگانه‌تر بایست داشت

من که جَستم دانه‌ریزی‌ها چه تأثیرم کند

صید را در دام، غمخوارانه‌تر بایست داشت

عقل غارت کرده‌تر چندان که لطف آماده‌تر

پاره‌ای دیوانه را دیوانه‌تر بایست داشت

پنجة بی‌طاقتی برتافت آخر زور صبر

اندکی این خانه را ویرانه‌تر بایست داشت

بر تو دست این دشمنان از دوستی‌ها یافتند

خویش را زین محرمان بیگانه‌تر بایست داشت

خواستی از روی معنی جا کنی در طبع من

پاس این صورت ترا رندانه‌تر بایست داشت

یا ترا یک پیرهن یارانه‌تر بایست بود

یا مرا یک پرده بی‌تابانه‌تر بایست داشت

خویش‌داری‌ها عجب مردانه صیدم کرده بود

حیف، صیدی این چنین مردانه‌تر بایست داشت

شعله را سوز از پر پروانه افزون‌تر خوشست

شمع را فیّاض ازین پروانه‌تر بایست داشت

شمارهٔ ۱۹۴

یک نظر کرد و از آن صد گونه استغفار داشت

آفتاب عاشقان دایم ز گرمی عار داشت

کار من از سازگاری بی‌گره هرگز نبود

دایم این سررشته پیوندی به زلف یار داشت

بوی یوسف در چمن امروز ارزانست باز

غنچه شب گویا نسیم پیرهن در بار داشت

عکس رخسار که یارب در چمن افتاده بود!

کش تماشای گل امشب نشئه دیدار دیدار داشت

با تو گل شب در چمن طوفان آتش کرده بود

لیک بی من صوت بلبل نشئه‌ای در کار داشت

دوش کامد کم درنگ من برون از سیر گل

غنچه را دیدم که در دل حسرت بسیار داشت

گرنه از رشک تو خونش در تن آتش گشته بود

شمع در مجلس چرا مژگان آتشبار داشت؟

کفر می‌افزود چندانی که دینم می‌فزود

سبحه در دستم مگر خاصیّت زنّار داشت!

خاطر فیّاض دوش آیینة جانانه بود

هر چه من می‌‌خواستم نازش همان در بار داشت

شمارهٔ ۱۹۵

هر که در کوی تو چندی چو دلم منزل داشت

دایم از زلف سیاهت گرهی در دل داشت

رشکی کشتة شوقم که همان بعد هلاک

چشم حسرت نگران بر اثر قاتل داشت

روزی برق شود سبزة این دشت آخر

هر چه در کوی وفا سبز شد، این حاصل داشت

در میان لجّة غم داشت رهی چون کف دست

کشتی ما خطر آن بود که در ساحل داشت

ناقه هر چند زره از پی مجنون می‌رفت

دل مجنون همه جا سر به پی محمل داشت

روز ما تیره که رخسار تو از سبزة خط

کرد اظهار غباری که ز ما در دل داشت

رخت بستند حریفان همه زین منزل تن

غیر فیّاض که در کوی تو پا در گل داشت

شمارهٔ ۱۹۶

دی به خاطر یاد آن گیسوی مشک‌آسا گذشت

امشب از سودای او طرفه شبی بر ما گذشت

هر سر خاری به مجنون ناز دیگر می‌کند

ناقة لیلی مگر امروز ازین صحرا گذشت؟

اشک بی‌لخت جگر ناید به سوی دامنم

کی تواند ناخدا بی‌کشتی از دریا گذشت

همچو برقی کو به گرداگرد خرمن بگذرد

آتشی افروخت آب تیغ او هر جا گذشت

وصل او فیّاض اگر امروز گردد قسمتم

بی تکلّف می‌توانم از سر فردا گذشت

شمارهٔ ۱۹۷

به فکر کار نیفتاده روزگار گذشت

کنون چه کار کند کس که وقت کار گذشت

غبار راهِ سواری شدم ولی از ضعف

چو گرد تا ز زمین خاستم سوار گذشت

ز بیم هجر ندیدیم ذوق وصل، افسوس

که عمر نشئة ما در غم خمار گذشت

تمام عرصة دل پر ز گرد اغیارست

عجب عجب که توانیم ازین غبار گذشت!

ز جست‌جو ننشینیم تا نفس باقی‌ست

توان به گرد رسیدن اگر سوار گذشت

هزار عقده ز بیم شکفتگی داریم

سری ز جیب برآریم اگر بهار گذشت

به کم عیاری خود دل نهاده شو فیّاض

که نقد عمرِ ترا کار از عیار گذشت

شمارهٔ ۱۹۸

در گلشن الست که نیرنگ برنداشت

هر گل که داشت بوی وفا رنگ برنداشت

جوش صلای عشق به هفت آسمان رسید

این شور را به غیر دل تنگ برنداشت

دل در بغل، به گرد دو عالم برآمدیم

یک کس به قصد شیشة ما سنگ برنداشت

در حیرتم ز بلبل تصویر از آنکه بود

لبریزِ ناله عمری و آهنگ برنداشت

می‌خواست پا به سنگ نیاید رونده را

راه دراز عشق که فرسنگ برنداشت

تردامنی ز جبهة دل نور غم برد

آیینه‌ام ز کثرت غم زنگ برنداشت

ابرام صلح را به چه هموار کرده بود

نازک دلت که چاشنی جنگ برنداشت

فیّاض چون نبود لغت‌دان حرف عشق

همراه خویش بهر چه فرهنگ برنداشت!

شمارهٔ ۱۹۹

در غضب رفتی و دل دوش از تو کامی برنداشت

کس به غیر از ساغر می لب ز لعلت تر نداشت

در ادای درد دل چندان که امشب پیش یار

همچو اشک از پوست بیرون آمدم باور نداشت

کشت آخر آسمان ما را به صد افسردگی

آتش ما را نگه این مشت خاکستر نداشت

در ره امید او چون گرد ننشستم به خاک

کز رهم از باد دامان تغافل برنداشت

از نگه چون چشم او فیّاض را شرمنده کرد

آب شد بیچاره آخر چارة دیگر نداشت

راه دراز وصل تو غیر از خطر نداشت

هر کس که پا نهاد در آن فکر سر نداشت

غیرت برم به صورت آیینه کانچنان

محو رخ تو بود که چشم از تو برنداشت

ما را هوای دوست به فکر جنون فکند

سودای عشق بود و علاج دگر نداشت

هر چند گرد عرصة گردون برآمدیم

این شهربند آینه راهی به در نداشت

فیّاض آخر از تو به حرمان فرار کرد

بیچاره تاب جور ازین بیشتر نداشت

شمارهٔ ۲۰۰

ترکش ناز تو از غمزه دگر تیر نداشت

ورنه از ما سر مو آن مژه تقصیر نداشت

سعی کردیم و گره وا نشد از رشتة کار

پنجة چارة ما ناخن تأثیر نداشت

دل گرفت از چمن امشب که گرفتار ترا

صوت بلبل اثر نالة زنجیر نداشت

گلشن عشق هوا داشت ولی در چمنش

پا کشیدیم که یک گوشة دلگیر نداشت

سر ز سودای تو بیرون نبرد کس فیّاض

هرگز این خواب پریشان تو تعبیر نداشت

شمارهٔ ۲۰۱

کسی چون خرد دستگاهی نداشت

به سرّ قَدَر لیک راهی نداشت

گنه می‌پسندند از آدمی

وگرنه فرشته گناهی نداشت

جمال ازل پیش از ایجاد عشق

شهی بود اما سپاهی نداشت

گناه اسیران به دیوان حشر

چو زلف بتان عذرخواهی نداشت

نگردید تا آه عاشق بلند

سپهر برین تکیه‌گاهی نداشت

ز فرماندهان غیر سلطان عشق

کسی همچو دل بارگاهی نداشت

شمارهٔ ۲۰۲

در دیار دل که کس جز حسن جولانی نداشت

عشق غیر از ناتوانی مردِ میدانی نداشت

عشرت بی‌طالعان هرگز تمام اجزا نبود

دامنی گر داشت این خلعت گریبانی نداشت

عشق اگر دارد خطر از شومی کامست و بس

تا هوس پیدا نشد این ره بیابانی نداشت

مشت خاکم بر هوا می‌رفت پیش از عشق یار

لیکن از بهر نشستن طرف دامانی نداشت

عشق غارت کرد هر جا دین و ایمانی که دید

زاهد بیچاره مفتی زد که ایمانی نداشت

نالة من شاخ گل در آستین می‌پرورد

عندلیبی همچو من هرگز گلستانی نداشت

عالم از عشق تو گفتی نسخة تصویر بود

هر که را انگشت بر لب می‌زدم جانی نداشت

شمارهٔ ۲۰۳

غمت به سینه مرا جای مدّعا نگذاشت

به حسرت دگرم حسرت تو وانگذاشت

نداشتم سر و برگ کرشمه‌های طبیب

خوشم که عشق تو درد مرا دوا نگذاشت

گلی به سر نزدم هرگز از وصال تو لیک

ره تو حسرت خاری مرا به پا نگذاشت

ز درد دل گرة شکوة تو چون تبخال

هزار ره به لب آوردم و حیا نگذاشت

مرا به تهمت هستی نگاهش از غیرت

چنان بسوخت که خاکسترم به جا نگذاشت

مرا به غیرتِ بیگانه خوی من رشک است

که تا به داغ دل خویشم آشنا نگذاشت

چنان به کشتن ما برفروخت رخ فیّاض

که رنگ بر رخ صبر و شکیب ما نگذاشت

شمارهٔ ۲۰۴

کسی ز ننگ به من گرچه روبه‌رو نگذاشت

خوشم که دست سبو دست من فرو نگذاشت

خوشم که آینه هر چند کرد بی‌رویی

نقاب جانب روی ترا فرو نگذاشت

ز زخم‌های تن خسته خون دل همه رفت

فغان که تیغ تو آب مرا به جو نگذاشت

هزار مطلب سرگشته در کشاکش بود

نگاه گرم تو ما را به گفتگو نگذاشت

بس است این قدر از دوست آرزو فیّاض

که غمزه‌اش به دلم هیچ آرزو نگذاشت

شمارهٔ ۲۰۵

خوی از جبین مریز که قدر گلاب رفت

گرمی مکن که رنگ رخ آفتاب رفت

صد بار سر ز خواب برآورد بخت و باز

پنداشت روز من شب و دیگر به خواب رفت

بر شعلة فسردة من گرد غم نشست

وز گوهر شکستة من آب و تاب رفت

بوی دل حزین به مشام فلک رساند

دودی که بر سر از جگر این کباب رفت

از آه من ز شعله سوزنده پَر شکست

وز اشک من ز گوهر ناسفته آب رفت

شب در بنای چرخ تزلزل فکنده بود

سیلاب خون که از دل پر اضطراب رفت

فیّاض در کمین تو چندین درنگ چیست

اکنون که فرصت تو به چندین شتاب رفت

شمارهٔ ۲۰۶

زلف ساقی از کف و دامان یار از دست رفت

چاره‌سازان چارة کاری که کار از دست رفت

نه گلی در گلستان باقی نه برگی در چمن

بلبلان شوری که دامان بهار از دست رفت

بی‌ تو ما بودیم و چشمی در ره امید و بس

آنهم از تاراج درد انتظار از دست رفت

عمر بگذشت و نشد آهوی مطلب رام، حیف

از دویدن بازماندیم و شکار از دست رفت

دیر افتادی به فکر خویش فیّاض از غرور

این زمان فرصت گذشت و روزگار از دست رفت

زلف بنمودی و قدر طرّة شمشاد رفت

جلوه کردی اعتبار سرو هم بر باد رفت

باز چشم مستت آمد بر سر تمهید ناز

تیر مژگان تو دیگر بر سر بیداد رفت

قسم ما زین نُه چمن بار تعلّق بود و بس

سرو را نازم که آزاد آمد و آزاد رفت

برگ ناکامی جزای رنج راه عاشق است

مزد دست خویشتن بود آنچه بر فرهاد رفت

گردباد هم آخر چرخ را از پا فکند

عاقبت خاکستر افلاک هم بر باد رفت

نه غم بیگانگان دارم نه فکر دوستان

تا به یادم آمدی، عالم مرا از یاد رفت

داشتی عزم نجف فیّاض چون ماندی که دوش

سیل اشک من به طوف دجلة بغداد رفت

شمارهٔ ۲۰۷

شور جنونم از سر این بخت شوم رفت

فرّ همای عشق به تاراج بوم رفت

با کشت ما که آبخورش آتش دلست

سرگرم شد سموم و ستم بر سموم رفت

فال خرابی غم او می‌زند دلم

آسودگی ز طالع این مرزوبوم رفت

افکند سایه بار غمت بر وجود ما

آتش دگر به تربیت شمع و موم رفت

فیّاض تا چه فتنه دهد روزِ خطِّ یار

اینک سپاه زنگ به تاراج روم رفت

شمارهٔ ۲۰۸

نوبهار من که هر خار مرا گل کرد و رفت

ناله‌ام را در فراق خویش بلبل کرد و رفت

باد گلزار جمالش ایمن از خاشاکِ‌نقص

آنکه هر خاشاک ما را دستة گل کرد و رفت

فکرها دارد برای من بهر حسنی بهار

تا نپنداری که در کارم تغافل کرد و رفت

گر پریشان است حرفم در غم او، دور نیست

هر نفس را بر لب من شاخ سنبل کرد و رفت

آسمان گر با سمندش برنیاید دور نیست

آفتاب از طبل باز او تنزل کرد و رفت

هر سر خاری درین وادی بهار خرّمی است

ابر احسانش عجب عرض تجمّل کرد و رفت

حلقة فتراک کمتر از شکنج طرّه نیست

می‌توان آنجا خیال چین کاکل کرد و رفت

لذّت دیگر بود در اضطراب دیدنش

جلوه‌اش آرام را محو تزلزل کرد و رفت

من کجا و صبر و طاقت این‌قدرها در فراق

برگ کاهم را غمش کوه تحمّل کرد و رفت

مستطیع کعبة اخلاص گشتن مشکل است

دل درین ره تکیه بر زاد توکّل کرد و رفت

همّت آزادگان صید کمند و دام نیست

مشکل است این راه، می‌باید تحمّل کرد و رفت

صحبت نواب خان فیّاض صیادی خوش است

در چنین دامی توان ترک تعقل کرد و رفت

شمارهٔ ۲۰۹

سر رفت و داغ عشق بتان از سرم نرفت

تن خاک گشت و خلعت غم از برم نرفت

از داغ دل سیاهی دیرینه برنخاست

این تیرگی ز ناصیة اخترم نرفت

چون تیغ کار کرده که افتد ز آب و تاب

آبم تمام رفت ولی جوهرم نرفت

در موج‌خیز لجّة عشق تو بارها

کشتیِّ دل شکسته شد و لنگرم نرفت

صد بار سوخت آتش عشقم به امتحان

یاقوت‌وار آب تو از گوهرم نرفت

خود را بسی به صیقل روشنگران زدم

گرد ملال از آینة منظرم نرفت

فیّاض کم‌عیاری نقد وفا ببین

گشتم به دهر دست بدست و زرم نرفت

شمارهٔ ۲۱۰

در ازل سوز محبّت در دل ما جا گرفت

از دل ما بود هر جا آتشی بالا گرفت

داشتیم امشب حدیث روی جانان بر زبان

در میان برجست شمع و از زبان ما گرفت

پیش ازین هرگز متاع جلوه این قیمت نداشت

نخل بالادست او این نرخ را بالا گرفت

تخته‌ای بعد از شکستن هم نیامد بر کنار

کشتی ما عاقبت کام دل از دریا گرفت

دامن مقصود اگر در کف نباشد گو مباش

گردبادم می‌توانم دامن صحرا گرفت

این چنین کز رفتن ما می‌شود خوشحال دوست

رفته رفته می‌توانم در دل او جا گرفت

از ازل سر در پی ما تیره‌بختان کرده‌ بود

ما برون رفتیم غم فیّاض را تنها گرفت

شمارهٔ ۲۱۱

یک نفس خود را ز غم آزاد می‌باید گرفت

صرفه‌ای از عمر بی‌بنیاد می‌باید گرفت

حلقة فتراک را در گوش می‌باید کشید

سرمه از گرد ره صیّاد می‌باید گرفت

ذوق خندیدن گرت انگشت بر لب می‌زند

خویشتن را همچو گل بر باد می‌باید گرفت

در محبّت با دلی از شیشه نازک‌تر که هست

جان آهن سینة فولاد می‌باید گرفت

پای تدبیر محبَّت می‌رسد آخر به سنگ

غیرتی از تیشة فرهاد می‌باید گرفت

در فن جانبازی عشّاق هم تعلیم‌هاست

سر خط این مشق از استاد می‌باید گرفت

دلبری را شیوه‌ها جز حسن مادرزاد هست

شمّه‌ای گفتم دگرها یاد می‌باید گرفت

ساغر پر تا خط بغداد بر لب بی‌غمی است

پادشه را خطة بغداد می‌باید گرفت

ترا چو خط طَرَفِ روی لاله رنگ گرفت

ز رشک آینة آفتاب زنگ گرفت

شکست قیمت لعل آن لب و به خنده شکست

گرفت ملک دل آن غمزه و به جنگ گرفت

به شکوه گرم زبان‌آوری شدم افسوس

که آن دهن سر راهم گرفت و تنگ گرفت

به دوستی تو گر شهره‌ام عجب نبود

مرا که گوهر اشک از رخ تو رنگ گرفت

چه اعتراض دلش سخت اگر بود، فیاض

نکرده است ز سختی کسی به سنگ، گرفت

شمارهٔ ۲۱۲

یاد او در سینه کردم جامه بوی گل گرفت

دم زدم از زلف او هنگامه بوی گل گرفت

از صریر کلک، صوت عندلیب آید به گوش

بسکه در تحریر نامت خامه بوی گل گرفت

جوش بلبل بر کبوتر جلوة پرواز بست

تا چو برگ گل زنامت نامه بوی گل گرفت

هر گره از طرّة بند قبایت غنچه‌ایست

تا ز همدوشیِّ سروت جامه بوی گل گرفت

شمع بی‌تابانه بر یاد تو می سوزد به بزم

کز بخور دود او هنگامه بوی گل گرفت

خاصگان در آتش بی‌طاقتی‌ها سوختند

از نسیمت تا مشام عامه بوی گل گرفت

دست بر سر بس که بر یاد گل روی تو زد

بر سر فیّاض ما عمّامه بوی گل گرفت

شمارهٔ ۲۱۳

تا گریبان من اینک گرد دامانم گرفت

خاک دامنگیر غم آخر گریبانم گرفت

شهسوار غم که جز من مرد میدانی نداشت

در کمینم کرد تا آخر به میدانم گرفت

من که جنگ روبرو با عشق کردم سال‌ها

من نمی‌دانم چه کرد آخر که پنهانم گرفت

من شراری را به دامن تیز می‌کردم کزو

شعله‌ای در دامنم افتاد و در جانم گرفت

گفتی ای فیّاض دل را چون گرفت آن مه ز تو؟

چون گرفتن را نمی‌دانم!‌ ولی دانم گرفت

شمارهٔ ۲۱۴

گلستان از خنده‌اش طرح گل خندان گرفت

نوبهار از جلوه‌اش سامان صد بستان گرفت

شعله‌ای هر جا که در بزم محبَّت شد بلند

سوخت ما را دل اگر پروانه را دامان گرفت

هستی عاشق حجابی بود پیش راه وصل

دست تا برداشت از خود دامن جانان گرفت

عشق در اول شراری بود از دامان حسن

گشت آخر شعله‌ای در کفر و در ایمان گرفت

نیست در دارالشّفای عشق غیر از ما طبیب

هر که آمد، از دل پردرد ما درمان گرفت

حسن کین از ناتوان بیش از توانا می‌کشد

دل ز خسرو برد و از فرهاد مسکین جان گرفت

دل به تنگ آمد ز غم فیّاض تا کی ضبط خویش

آستین بر چشم گریان بیش ازین نتوان گرفت

شمارهٔ ۲۱۵

غنچه را دور از لب لعلت دل از گلشن گرفت

بی‌رخت گل، گونه از رخسار زرد من گرفت

کاشکی یک لحظه سودای مرا کردی علاج

آنکه از بادام چشمم سال‌ها روغن گرفت

چهره در خون شست او هم گرچه خون من بریخت

تیغ بیداد ترا دیدی که خون من گرفت؟

می‌نهادم سر به صحرا موج اشکم پا ببست

می‌شدم بیرون ز عالم گریه‌ام دامن گرفت

ابرُوَش از کشتنت فیّاض شکّی طرفه داشت

عاقبت خون ترا تیغ که در گردن گرفت؟

تا طبع باده گرمی آن تندخو گرفت

نتوان ز بیم آبله دست سبو گرفت

دام هزار سلسله می‌‌خواست روزگار

زلف کجت به عهدة یک تار مو گرفت

زاهد اگر ز دست تو گیرد پیاله‌ای

نتوان پیاله را دگر از دست او گرفت

کم ناله زان شدم که ز طغیان خون دل

چون شیشة پرم نفس اندر گلو گرفت

فیض خط پیاله کم از خط یار نیست

فیّاض می مگر زلش رنگ و بو گرفت!

شمارهٔ ۲۱۶

چون نیاز ما و ناز او به هم درمی‌گرفت

سوختن ما از سر و او گرمی از سر می‌گرفت

ما و او در مجلسی رخساره گلگون داشتیم

کافتاب از حسرت آنجا چهره در زر می‌گرفت

با عتاب او نیاز گرم ما تابی نداشت

ما ازین می‌سوختیم او گر زما درمی‌گرفت

چون ز شرم صوت بلبل در چمن برمی‌فروخت

غنچه از رشک رخ او تاب اخگر می‌گرفت

از نسیمی این زمان چون غنچه می‌غلتد به خون

دل که هر دم بوسه‌ها از نوک نشتر می‌گرفت

تا کجا در جلوه بودی شب که هر دم تا به صبح

حسرت قد ترا خمیازه در بر می‌گرفت

آب صاف جدول شمشیر او کم خورده‌ایم

دل دم آبی گهی از جوی خنجر می‌گرفت

می‌توانستم ازو برداشتن دل یک نفس

گر تغافل‌های او از من نظر برمی‌گرفت

یک تن از آیندگان نگرفت جای رفتگان

آسمان ای کاش دور دیگر از سر می‌گرفت

مست فیض مشرقی فیّاض شد آنجا که گفت

«گر به شمع کشته می‌زد آستین درمی‌گرفت»

شمارهٔ ۲۱۷

رسید موسم نوروز و روزگار شکفت

ز خندة گل شادی دل بهار شکفت

چه باده ساقی نیسان به جام گلشن ریخت!

که گل به روی گلش همچو روی یار شکفت

تبسّم که به داغ جگر نمک‌ریز است؟

کزین امید گل لاله داغدار شکفت

چه حاجتست به باغم که نازنین مرا

دمیده سبزة خطّ و گل عذار شکفت

یکی به کشت بهارم بیا کنون که مرا

هزار رنگ گل اشک در کنار شکفت

ز خاکِ کُشتة او سر کشیده شعلة شوق

ترا خیال که شمع سر مزار شکفت

شکفته ریخت ز کلک من این غزل فیّاض

ز بسکه خاطرم از التفات یار شکفت

شمارهٔ ۲۱۸

می‌فزاید عشق من هر دم چو حسن کاملت

کم شود صبر از دلم هر روز چون رحم از دلت

کُشتة ناز ترا آرام نبود بعد مرگ

در قیامت مضطرب از خاک خیزد بسملت

گر دلت سنگست من هم آتشم، پردور نیست

از فسون عشق اگر جا کرده باشم در دلت

گر تغافل گوشة دامن کشد ناز ترا

قصد قتل عاشقان دارد نگاه غافلت

در میان رندی و زهد تو نتوان فرق کرد

خوش دگر فیّاض درهم رفته حق و باطلت

شمارهٔ ۲۱۹

زان برون زد دلبر من بارگاه از شش جهت

تا توان کردن به سوی او نگاه از شش جهت

وه که شد بر عضو عضوم ناتوانی‌ها محیط

ضعف بر من همچو مرکز بست راه از شش جهت

بی‌جهت را در جهت جستن طریق عقل نیست

می‌کنم دعوی و می‌آرم گواه از شش جهت

ماه و ماهی نیز از خیل‌ پرستاران تست

پادشاه حسنی و داری سپاه از شش جهت

گر به قدر مستی خود در نشاط آید کسی

می‌توان افکند بر گردون کلاه از شش جهت

من نیارم سوی او فیّاض دید از هیچ سو

گرچه او دارد به من دایم نگاه از شش جهت

شمارهٔ ۲۲۰

گهی ملال مّورث گهی غم ورّاث

قیاس کن که ازین‌ها چه می‌بری میراث

همیشه صرف کنی عمر در اثاث‌البیت

چرا به خانة دین تو نیست هیچ اثاث؟

ترا نشاط و مرا رنج و غیر را حسرت

کسی نکرد بدین‌گونه قسمت اثلاث

کلاه، سه سه، قبا، چارچار می‌خواهد

کسی که فرق نداند رباع را ز ثلاث

درین بساطت و ترکیب چیست سرّ یارب؟

که والدات شدند اربع و بنات ثلاث

مدام خون دلم صرف دیده می‌گردد

بلی همیشه پسر از پدر برد میراث

به درگه که کنم استغاثه چون فیّاض

چو نیست در همه عالم مرا به جز تو غیاث

شمارهٔ ۲۲۱

سفر عمر زیانست و درو سود عبث

حسرت بود چو اندیشة نابود عبث

کس درین مرحله یارب به چه خرسند شود؟

فکر معدوم عبث حسرت موجود عبث

دل ازین دانش بیجا به مرادی نرسید

هر چه گفتیم و شنیدیم عبث بود عبث

عمر طی گشت و به جایی نرسیدیم آخر

قدم سعی درین بادیه فرسود عبث

طول عمر تو اگر عرض ندارد چه هنر

تار در جامه بود بی‌مدد پود عبث

پا ازین مرحله دانسته کشد مرد خدا

قدم معرفت این راه نپیمود عبث

کاش در راه عدم همرهی پا می‌کرد

سر که فیّاض به پای همه‌کس سود عبث

شمارهٔ ۲۲۲

هر کجا راه بریدیم عبث بود عبث

در پی هر چه دویدیم عبث بود عبث

سعی هر چند که در طیّ منازل کردیم

به مرادی نرسیدیم عبث بود عبث

تن به سفتن ندهد گوهر دریای مراد

رنج بی‌جا که کشیدیم عبث بود عبث

خبر از غبن ندارد چو تویی هرزه درای

هر چه گفتیم و شنیدیم عبث بود عبث

بر جهانگردی ما رشک چه دارد فیّاض

هر چه دیدیم و ندیدیم عبث بود عبث

شمارهٔ ۲۲۳

هم بخت نامساعد هم زلف یار باعث

این تیره‌روزی ما دارد هزار باعث

در دهرِ نامساعد راحت چه گونه بینم

نه آسمان موافق، نه روزگار باعث

کس غم چه‌سان نبیند، کس شاد چون نشیند؟

این را هزار مانع، آن را هزار باعث

در ترک مطلب آمد آسوده دل نشستن

بی‌مطلبی نخواهد در هیچ کار باعث

هر جا که کارفرما عشق است و عشق صادق

بی‌قدر شد مرجّح بی‌اعتبار باعث

ما را به بازدیدی ننواختیّ و گردید

هم منفعل تماشا هم شرمسار باعث

در وعدة تو فیّاض گر چشم باخت لیکن

کس را گنه نباشد شد انتظار باعث

شمارهٔ ۲۲۴

ای بی‌لبت حرام بر اهل کلام بحث

عشق تو کرده در همه عالم تمام بحث

اشراقیان مدرسة عشق را بود

جز با زبان گوشة ابرو حرام بحث

سیمرغ معرفت نشود صید حرف (و) صوت

بر بام این هوس چه نهد هرزه دام بحث

گشتیم بر رسایل دانش تمام و بود

هم نارسا دلایل و هم ناتمام بحث

برداشت یار پرده و شد گفتگو تمام

مطلب چو کشف شد چه دلیل و کدام بحث؟

ای ذرّه از رخ تو به خورشید در جدل

زیباست از لب نمکینت مدام بحث

فیّاض فهم اگر نکنی حرف من مرنج

ناپخته مطلبی است پریشان و خام، بحث

شمارهٔ ۲۲۵

درنخواهد داد تن بیماری ما در علاج

گو دماغ خود مسوز اینجا مسیحا در علاج

در فراق خویش ما را اندک اندک خوی ده

درد عشق است این و می‌باید مدارا در علاج

از مداوای طبیبان جانم آسایش نیافت

زانکه پنهان جمله در زخمند و پیدا در علاج

عشق چون در تب نشاند مغز را در استخوان

عقل را حاصل نگردد غیر سودا در علاج

تشنگان جرعة وصلیم و عاجز مانده‌ایم

پیش این لب‌تشنگی‌ها هفت دریا در علاج

تیره‌بختی‌های ما درمان نگیرد چون کلیم

می‌نماید گر ید بیضا مسیحا در علاج

پیش درد ما که عالم در علاجش مانده‌اند

گر تو ایمایی کنی کافیست تنها در علاج

عمرها شد کز تردّد نگسلد از رغم هم

شوق در افزونی درد و تمنّا در علاج

شمارهٔ ۲۲۶

درد مرا به عیسی مریم چه احتیاج

ناسوز گشت زخم، به مرهم چه احتیاج

اسباب تیره‌روزی من کم نمی‌شود

بختم بلند باد، به ماتم چه احتیاج

توفان نمی به دامن مژگان من نداد

دریای را به قطرة شبنم چه احتیاج

زخم دلم نمک‌چش الماس کرده است

هر دم نمک‌فشانی مرهم چه احتیاج

داغ مرا که نیش ز بیگانه می‌خورد

هر لحظه زخم کاویِ محرم چه احتیاج

کم کرده‌ای وظیفة درد من ای فلک

بیش ار نمی‌کنی غم دل، کم چه احتیاج

فیّاض شبنم مژه کشت مرا بس است

این سیل‌های اشک دمادم چه احتیاج

شمارهٔ ۲۲۷

گهی کلاه نهی بر سر و گه افسر کج

تمام کار تو چون فطرت تو کج در کج

به عقل خویش مکن اعتماد در ره دین

که راه پرخطر افتاده است و رهبر کج

مجو وصال جوانان کنون که پیر شدی

که هیچ‌گه نشود راست منطبق بر کج

کنون که راست بر اندام تست جامة حسن

کلاهِ ناز بیا کج گذار بر سر کج

به طبع راست زن اندیشه‌های خود فیّاض

که سطر راست نیاید چون هست مسطر کج

شمارهٔ ۲۲۸

خواهم که شبی سرزده آیم به در صبح

تا جرعة فیضی کشم از جام زر صبح

در فیض سحر درج بود دولت جاوید

اقبال دهد باج به دریوزه‌گر صبح

آفاق به نور گهر خویش بگیرم

چون مهر اگر گام زنم بر اثر صبح

پرواز کند با نفسم طایر معنی

خورشید تواند که شود همسفر صبح

دربسته به ما صبح درآ از در یاری

تا باز گشاییم به هم قفل زر صبح

بگشای گریبان و سحر کن شب ما را

تا چند توان گشت چنین دربدر صبح

اکنون که نوا بر لب فیّاض گره شد

با مرغ سحرخیز که گوید خبر صبح

شمارهٔ ۲۲۹

یک لحظه سر برآر مه من ز خواب صبح

لعل لبی به خنده گشا در جواب صبح

سر بر ندارد از سر بالین دگر ز شوق

یک شب چو آفتاب گر ایی به خواب صبح

چون تیغ نازِ جلوه دهی در کف نگاه

اندازد آفتاب سپر را در آب صبح

طفلی هنوز وقت جهانسوزی تو نیست

گرمی به اعتدال کند آفتاب صبح

یک شب که هست پیش تو فیّاض را درنگ

زین گونه از برای چه باشد شتاب صبح

شمارهٔ ۲۳۰

شتاب شام سیه‌چرده و صباح صبیح

بدین درنگِ تو دارد کنایه‌های صریح

لغت‌شناس صحاح زبان حال نیی

و گرنه سوسنِ خاموش قایلی‌ست فصیح

بلند جامة اقبال و پست قامت عمر

بود به پست قدان، جامة بلند قبیح

ضعیفْ حجتْ عمر و قویْ دلایلْ مرگ

چرا نمی‌فهمی مطلبی بدین تنقیح

بدین سراچة فانی چه اعتماد بقاست

کنون که یافت فنای تو بر بقا ترجیح

مسبّحان فلک در صوامع ملکوت

ز تار زلف تو سازند رشتهٔ تسبیح

جواب تست زبان بستن از سخن فیّاض

چه لازمست به منع تو بیش ازین تصریح

شمارهٔ ۲۳۱

وزید بر سر زلف کجت صبا گستاخ

مکن چنین به خود این هرزه‌گرد را گستاخ

چو با خیال تو بزمی کنم به خلوت دل

نفس به سینه نیارد نهاد پا گستاخ

شهید زهر نگاهی شدم بگو زنهار

که استخوان مرا نشکند هما گستاخ

چنین که راه هوس بسته، درنمی‌آید

خیال بوسه در اندیشة حیا گستاخ

مهابت نگه یار را چه شد فیّاض

که می‌گزد لب درد مرا دوا گستاخ

شمارهٔ ۲۳۲

مکن دراز به زیر سپهر پا گستاخ

که کرده‌اند برای کسی بلند این کاخ

عجب که کام خود از آسمان توانی دید

که کوته است ترا دست و میوه بر سر شاخ

اثر ندارد هر چند گوش گردون را

به دست ناله دریدیم پرده‌های صماخ

سرایتی به دل نازک تو نتواند

اگر چه گریة من سنگ می‌کند سوراخ

گلوی شیشة قسمت چو تنگ شد فیّاض

چه نفع دارد اگر دامن خم است فراخ

شمارهٔ ۲۳۳

باده از ابر خورد فصل بهاران گل سرخ

که برافروخته چون لاله‌عذاران گل سرخ

گل به دامن کندم اشک که از دولت عشق

مژده‌ام ابر بهار آمد و باران گل سرخ

منم و نغمه‌سرایی به هوای چمنی

که خزانش گل زردست و بهاران گل سرخ

شیشه بلبل شده در بزم حریفان که بود

جام می در نظر باده‌گساران گل سرخ

هر کسی مایل هم‌جنس خود آمد فیّاض

من گل زرد پسندیدم و یاران گل سرخ

شمارهٔ ۲۳۴

ببرید زلف گرچه به پای تو سر نهاد

سر باخت هر که از حد خود پا به در نهاد

بی‌جرم اگر زدی سر زلف اعتراض نیست

هر کس که گشت عاشق روی تو سر نهاد

چشم از رخ تو برنتوانیم داشتن

زلف کج تو بند به پای نظر نهاد

چندان که نارساست، به دل‌ها رساترست

در صید دل کمند تو رسم دگر نهاد

فیّاض مشکل است که از سر به در رود

این عادی بدی که ترا هست در نهاد

شمارهٔ ۲۳۵

کارم از گفتن لطفت به غرامت افتاد

صوفی از قرب به اظهار کرامت افتاد

گشت معلوم که با من چه قیامت کردست

هر که را چشم بر آن جلوة قامت افتاد

از پی شیشة من دامن پر سنگ آمد

هر که را راه به وادیّ ملامت افتاد

همه را در ره او پای فرو رفت به گنج

سعی ما بود که کارش به ندامت افتاد

تو خود از ننگ نیایی بر ما، ما از بیم

وه که دیدار به فردای قیامت افتاد

رخت بردند ز غربت به وطن همسفران

سفر ماست که در بند اقامت افتاد

من و فیّاض به هم غرقه درین بحر شدیم

که ازین ورطه ندانم به سلامت افتاد؟

شمارهٔ ۲۳۶

ز ضعفم بی‌تو بر تن از گرانی مو نمی‌جنبد

نگه تا حشر ازین پهلو به آن پهلو نمی‌جنبد

نمی‌جنبد به خون کس فلک را تیغ بی‌رحمی

ترا تا در اشارت گوشة ابرو نمی‌جنبد

که می‌آرد به مشتاقان دگر پیغام زلف او؟

صبا را پا ز دهشت از سر آن کونمی‌جنبد

نگاهش بی‌تغافل سر ز بالین برنمی‌دارد

بلا از گوشة آن نرگس جادو نمی‌جنبد

چنان فرمانروا شد غمزه‌اش در کشور دل‌ها

که نبض خسته بی‌اذن نگاه او نمی‌جنبد

ز کم‌ظرفی سر پیمانه از یک جرعه می‌گردد

خم از دریادلی از جای خود یک مو نمی‌جنبد

دل فیّاض را جا در پریشانی خوش افتادست

از آن از سایة آن حلقة گیسو نمی‌جنبد

شمارهٔ ۲۳۷

شکاری گر به دام افتد چه شد، زینها هزار افتد

خوشا اقبال صیّادی که در دام شکار افتد

گذشتم بر خزان باد بهارم خون به جوش آورد

چه خواهد شد اگر روزی گذارم بر بهار افتد!

محیط عشق خوبان زورق‌آشام است گردابش

درین دریا عجب دارم که موجی برکنار افتد

چنان گرم ره شوقم که گاه ناتوانی‌ها

نگه آرد به پروازم اگر پایم ز کار افتد

به معشوقی نزیبد هر که دارد نام معشوقی

ز صد خوبان یکی باشد که شاه و شهریار افتد

ندیدم در جهان یاری که از دل غم برد بیرون

غمم افزون کند هر کس که با من غمگسار افتد

نه هر دل قابل دردست و هر جان باب نومیدی

به صد خون لاله‌ای از یک چمن گل داغدار افتد

پسند ناکسان بودن نشان ناکسی باشد

چه بهتر دردمندی گر ز چشم روزگار افتد

بیا و موج‌زن دریای رحمت را تماشا کن

به هر جا قطرة اشکی ز چشم اشکبار افتد

وفای دلبران بهتر که دایم بیوفا باشد

قرار عشق آن بهتر که دایم بیقرار افتد

سخن در امتحان کوهکن بود ارنه می‌بایست

که برق تیشه آتش گردد و در کوهسار افتد

من و غم سال‌ها فیّاض با هم داشتیم الفت

بدان گرمی که بعد از مدتی یاری به یار افتد

شمارهٔ ۲۳۸

وجودت تا ز چشم کیمیای امتیاز افتد

چو سیم قلب یک دم کاش راهت بر گداز افتد

تو کز هول صراط از پا فتادی وه نمی‌دانم

چه خواهی کرد اگر ره بر دم شمشیر ناز افتد؟

چه یکرنگی است این یارب که گر محمود را بر دل

شکست از غم رسد چین بر سر زلف ایاز افتد

خوشا بخت همایون فال مرغی کز شگون‌بختی

کند تا سر برون از بیضه در چنگال باز افتد

دلی کو از ازل با خاکساری الفتی دارد

گرش چون آفتاب از خاک برگیرند باز افتد

چنین کز اهل دل زلف درازت می‌رباید دل

از آن ترسم که شهراه حقیقت بر مجاز افتد

مرا تا عمر باقی، شکوة زلف بتان باقی‌ست

مبادا آنکه کس را درد دل دور و دراز افتد

زمانی نگذرد کان مه به بیدادیم ننوازد

خوش آن عاشق که معشوقش چنین عاشق نواز افتد

شدم بیچاره‌تر تا چاره‌ام در دست گردون شد

مبادا کار کس هرگز به بند کارساز افتد

اگر خواهی که یابی قبلة حاجت برو سر نه

به هر جایی که اشک از گوشة چشم نیاز افتد

برون پرده‌ای آگه نیی از اضطراب دل

دلت فیّاض خواهم محرم اسرار راز افتد

شمارهٔ ۲۳۹

ز استغنا خیالش را به ما پروا نمی‌افتد

نگاهش پرتو خور گر بود بر ما نمی‌افتد

مه رویش گهی تاب از غضب دارد گه از باده

به گلزار جمال او گل از گل وانمی‌افتد

اگر سررشتة کار اسیران بلا نبود

سر زلف درازت این چنین در پا نمی‌افتد

چنان هنگامة بازارِ دامن‌گیریش گرمست

که نوبت در قیامت هم به دست ما نمی‌افتد

نرنجی گر نگاهش بر رقیبان می‌فتد فیّاض

که تیر خردسالان متّصل یک جا نمی‌افتد

شمارهٔ ۲۴۰

کجا چو تیغ‌کشی در میان سپر گنجد!

ترا به کشتن عشّاق کاش سر گنجد

چه غم ز تنگ‌دلی‌های من محبَّت را

به ظرف تنگ‌تر این باده بیشتر گنجد

میان شعله و پروانه این مسافت نیست

که در میانه حجابی ز بال و پر گنجد

میانة من و او اتّحاد از آن بیش است

که در میان ره آمد شد نظر گنجد

محبّتم به دلش جا اگر کند فیّاض

عجیب نیست، که در سنگ هم شرر گنجد

شمارهٔ ۲۴۱

سخن ز تنگیت اندر دهن نمی‌گنجد

درین دقیقه کسی را سخن نمی‌گنجد

به ذوق نسبت لعل لب تو غنچه به باغ

چنان شکفت، که در پیرهن نمی‌گنجد

سری به انجمنت نیست همچو شمع، بلی

فروغ حسن تو در انجمن نمی‌گنجد

کجاست گریه که خالی کنم دلی که مرا

ز دوستی تو خون در بدن نمی‌گنجد

به آرزوی تو فیّاض اگر به خاک رود

بدین غلوی هوس در کفن نمی‌گنجد

شمارهٔ ۲۴۲

ز من دور آن پری پیکر به صد دستور می‌گردد

به دل نزدیک‌تر از جان به ظاهر دور می‌گردد

برای زخم تیرش سینة بی‌طالعی دارم

که گر الماس ریزم مرهم کافور می‌گردد

نگاه ما چه سربازی تواند کرد در کویش

که آنجا پرتو خورشید هم از دور می‌گردد

صبا بند قبای غنچه چون پیش تو بگشاید!

که درصد پرده از شرم تو گل مستور می‌گردد

پلاس محنت فیّاض شد تشریف نوروزی

بلی در عید دیدار تو ماتم سور می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۳

ز اشک گرم من آتش کباب می‌گردد

چه آتشی است که در دیده آب می‌گردد

نگاه نرگس مست که در کمین منست؟

که صبر در دل من اضطراب می‌گردد

خراب میکدة عشوه‌ای شوم کانجا

به نیم جرعه به سر آفتاب می‌گردد

هلاک شیوة ناز توام که مستانه

به گرد آن مژة نیم‌خواب می‌گردد

جدا ز روی تو از سیر گل چنان خجلم

که بوی گل به مشامم گلاب می‌گردد

به یاد چشم تو در بزم آرزو مستان

کنند زهر به جام و شراب می‌گردد

مخواه نان ز تنور سپهر دون فیّاض

که آسیای فلک از سراب می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۴

به گلشن چون روی مرغ از نوا خاموش می‌گردد

تو چون حرفی زنی گل پای تا سر گوش می‌گردد

اگر دیرآشنا باشد دلت، شادم که هر سنگی

که دیر آتش پذیرد دیر هم خاموش می‌گردد

گمان دارم که با گل هست بوی نازنین من

چنین کز نالة بلبل دلم مدهوش می‌گردد

نمی‌دانم چه می‌بینم چو می‌بینم جمال او

همی دانم که در دل عقل و در سر هوش می‌گردد

دمی در عشق او فیّاض خاموشی نمی‌دانم

ولی دانم که گاهی ناله‌ام بیهوش می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۵

دل مسیح ز دردم شکسته می‌گردد

طبیب بر سر من زود خسته می‌گردد

چه نازک است دل توبه‌ام که بی‌تکلیف

به یک تبسّم ساغر شکسته می‌گردد

به چشمه‌ساز نصیبم اگر دهند آبی

چو آبِ چشمة آیینه بسته می‌گردد

چه شایعست به گلزار داغ بالیدن

که برگ برگ درو دسته دسته می‌گردد

چو آسیا دل فیّاض از تموّج حال

تمام عمر به یک جا نشسته می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۶

نگاهش ناگهان چون تیر نازی بر کمان بندد

اجل بی‌تاب می‌گردد که خود را بر نشان بندد

به صد دل از دم شمشیر نازش آرزو دارد

اجل تعویذ زخمی را که بر بازوی جان بندد

به کینم بر کمر شمشیر جرأت بست و حیرانم

که چون هرگز کسی از شعله مویی بر میان بندد!

نگاه او نهانم می‌کشد در خون و می‌ترسم

که ناگه تهمت خون مرا بر آسمان بندد

اگر رشک زلیخایی برد ترسم که نگذارد

که بوی پیرهن در مصر بار کاروان بندد

ز بس موج سرشکم گوهر ارزان کرده می‌ترسم

فلک بازار گرم کان و دریا را دکان بندد

متاع رنگ و بو دارد رواج امشب که می‌خواهد

چمن آیین عید جلوة آن دلستان بندد

نگیرد تا اجازت از رخش مشّاطة گلشن

طلسم رنگ نتواند به روی ارغوان بندد

خوش آن عزّت که پیشش چون کمر بر بستگان فیّاض

گهش بند قبا بگشایدش گاهی میان بندد

شمارهٔ ۲۴۷

هر آه که درد از دل ناشاد برآرد

نورسته نهالی است که فریاد برآرد

ناید به کمند کسی آن آهوی وحشی

این صید دمار از دل صیّاد برآرد

چشم سیهی دیده‌ام امروز که نازش

صد فتنه ز شاگردی استاد برآرد

با قید تعلق نتوان عشق هوس کرد

آزاده سر از قید غم آزاد برآرد

بلبل به چمن گوش بر آواز نشسته است

تا نالة زارم شنود داد برآرد

این با که توان گفت که در خلوت خسرو

شمعی است که دود از دل فرهاد برآرد

فیّاض به ناکامی جاوید بنه دل

کس نیست که کام دل ناشاد برآرد

شمارهٔ ۲۴۸

تا نکتة رنگینِ ادا جوش برآورد

خون در رگ اندیشة ما جوش برآورد

ناپختگیی داشت جنون پیشتر از ما

این باده به خمخانة ما جوش برآورد

هر موی جدا بر تنم آراسته باغی است

یاد تو ز هر موی جدا جوش برآورد

پیغام تو هر موی من از داغ برآراست

شاخ گلم از باد صبا جوش برآورد

با آنکه ز کافرمنشی زخم نخوردم

خونم ز مزار شهدا جوش برآورد

بی‌تابم و آتش به ته پای ندارم

این دیگ ندانم ز کجا جوش برآورد!

با آنکه نخوردم ز کسی نیش، چو فیّاض

خون گله‌ام از مژه‌ها جوش برآورد

شمارهٔ ۲۴۹

تا ذوق نوا بر لب من جوش برآورد

هر جا سرخاریست ز گل گوش برآورد

از ذوق بغل‌گیری آن قامت رعنا

هر مو به تنم چون مژه آغوش برآورد

آن شعله که در طور به موسی بنمودند

آخر سر از آن طرف بناگوش برآورد

بی‌طاقتی آخر ز دل این راز نهان را

فریادکنان از لب خاموش برآورد

یک دم ننشستم ز تکاپوی تو فیّاض

تا خون دلم از کف پا جوش برآورد

شمارهٔ ۲۵۰

شکستن رنگ از جانم برآورد

جگر از زیر دندانم برآورد

چه حسرت بود یارب اینکه امشب

دمار ناله از جانم برآورد

غمش کردم نهان ناگاه طاقت

سر از چاک گریبانم برآورد

ز یک بی‌طاقتی آه سیه‌رو

ز دل صد راز پنهانم برآورد

خرد برداشت زنجیرم ز گردن

جنون گِرد بیابانم برآورد

مپرس از ناله‌های بی‌ترنّم

خموشی شور از افغانم برآورد

به مهر خود کنون امّیدوارم

که رنگ کفر از ایمانم برآورد

ببین فیّاض صبر بی‌مروّت

به دشواری چه آسانم برآورد!

شمارهٔ ۲۵۱

کسی که صبر به جنگ عتاب می‌آرد

کتان به عربدة ماهتاب می‌آرد

اگر دلی چو خمت نیست سر به خشت مزن

فراخ حوصله تاب شراب می‌آرد

مراست بخت سیه کاسه‌ای که همچو حباب

تهی پیاله ز دریای آب می‌آرد

سخن ز بخت نگویی به بزم زنده‌دلان

که این حدیث چو افسانه خواب می‌آرد

هزار مسئلة شرح بیقراری را

بدیهة سر زلفش جواب می‌آرد

رخ از پیاله برافروخت وه که این جادو

ستاره می‌برد و آفتاب می‌آرد

درون پرده ترا دید و محو شد فیّاض

نقاب اگر بگشایی که تاب می‌آرد؟

شمارهٔ ۲۵۲

مرا پای طلب از رهگذاری خارها دارد

که از هر خار او دل در نظر گلزارها دارد

همای بی‌نیازی سایه بر هر سر نیندازد

گل این باغ ننگ از جلوة دستارها دارد

برای گریه از دل مشت خون جستم چه دانستم

که زیر هر بن مو دیده دریا بارها دارد

ز طوف کعبه می‌آید دل کافر نهاد من

نشان کعبه اینک بر میان زنّارها دارد

عزیزان یوسفی در کاروان حسن پیدا شد

که یوسف را جمالش چشم بر بازارها دارد

اگر چون سایه در کویش به خاک افتم عجب نبود

که جا خورشید آنجا بر سر دیوارها دارد

رقیب ساده‌دل از دولت وصل تو مغرورست

نمی‌داند که این اقبال‌ها ادبارها دارد

تو نازک طبع و بدخوییّ و من بی‌صبر و بی‌طاقت

ز من همچون تویی را رام کردن کارها دارد

برو بیرون بر از خاک در او دردسر فیّاض

ز گرد هستیت این آستان آزارها دارد

شمارهٔ ۲۵۳

به تماشای گل و لاله که پروا دارد؟

با خیال تو چه گنجایش این‌ها دارد

با خرام تو چه سنجند خرامیدن آب

آب گویی که مگر سلسله در پا دارد

هر چه می‌آید از آن شست و کمان مغتنم است

همچو مژگان همه در دیدة ما جا دارد

گه بهارست ز دیدار تو و گاه خزان

در تماشای تو آیینه تماشا دارد

آفتاب ارنه تب رشک تو دارد ز چه رو

نبضْ عمریست که در دست مسیحا دارد

غیر راضی نفسی نیست به صد چندانش

آنکه یک لحظه دلم از تو تمنّا دارد

با تو فیّاض چه صحبت که ندارد امّا

صحبت آنست که با یاد تو تنها دارد

شمارهٔ ۲۵۴

لبت تا شیوة سحر و فسون را مضطرب دارد

دلم هنگامة اهل جنون را مضطرب دارد

به من گرم تواضع آن بت و اشکم سراسیمه

که گرمی کردن خورشید خون را مضطرب دارد

چه سان پنهان کنم مهر تو بر اغیار سنگین دل!

که غم‌های تو بیرون و درون را مضطرب دارد

به حال کس نمی‌پردازد از بس بی‌قراری‌ها

چه یارب این سپهر سرنگون را مضطرب دارد؟

فلک از نالة فیّاض اگر درهم شود شاید

که زخم تیشه کوه بیستون را مضطرب دارد

شمارهٔ ۲۵۵

دلم امشب که ز تیغ تو جراحت دارد

تکیه بر بستر خون کرده و راحت دارد

مژده ای صبر که از نشئة تاثیر امشب

چهرة صاف دعا رنگ اجابت دارد

بی‌رخ دوست بود دیدة ما در بر دل

جام آن شیشه که خونابة حسرت دارد

تا سر کوی تو بازار متاع هوس است

خجل آن کس که چو من جنس محبت دارد

ناصح من شده فیّاض چه بی‌دردست او

دلی از دست ندادست و فراغت دارد

شمارهٔ ۲۵۶

چنان دل تیر آن ابرو کمان را در نظر دارد

که رقص جلوه دایم بر بساط نیشتر دارد

مدان خاصم اگر ظاهر نگردد سوز پنهانم

ز آتش ابرة خاکستر من آستر دارد

چو خون بسته خود را در رگ یاقوت می‌دزدم

ز بی‌آبی سپهرم غرقه در آب گهر دارد

دل سنگ از سرشک گریه‌ام سوراخ سوراخست

اسیر چشم او الماس در بار جگر دارد

سرم را کرده از آشفتگی بیگانة بالین

سر زلفی که دایم سر به بالین کمر دارد

همای زلف او کی سایه اندازد به سرما را

که دایم بیضة خورشید را در زیر پر دارد

مرا آشفتگی محروم دارد از لبش فیّاض

وگرنه می‌تواند دل ز لعلش کام بردارد

شمارهٔ ۲۵۷

ز اشکم چهره گه خونین و گه همرنگ زر دارد

مر آن رنگرز هر لحظه در رنگ دگر دارد

اگر در آرزوی پای بوسش خاک گردیدم

نسیمی آید و ناگه مرا از خاک بردارد

چه شد بازم، دگر روی دلم با کیست کز سینه

نفس می‌آید و همراه خود خیل اثر دارد

ترا شیوه تغافل آسمان را کار بی‌مهری

برای کشتن ما هر کسی فکر دگر دارد

سرایت کرد بیماری چشمت در دل فیّاض

پرستش کردن بیمار آخر این خطر دارد

شمارهٔ ۲۵۸

به رنگ عشقبازان برگ برگش رنگ زر دارد

نرنجد نوبهار از ما، خزان جای دگر دارد

عجب دامی به بال از ذوق پرواز قفس دارم

وگرنه می‌تواند دل ز گلشن کام بردارد

پیام شوق ادا کردن نباشد کار هر خامی

به شمع خود دل از پروانه مرغ نامه بردارد

نداری گوش ذوق نغمة این گفتگو ورنه

ز کوی یار هر بادی که می‌آید خبر دارد

به بی‌پا و سران می‌ماند این گردون نمی‌دانم

درین بیهوده گردیدن به فکر ما چه سر دارد!

چراغ مه ندارد منّتی بر کلبه‌ام هرگز

که با یاد تو شام حسرتم فیض سحر دارد

کمان ناله از زه وامکن از ضعف دل فیّاض

چو تیر آه عاشق نارسا باشد اثر دارد

شمارهٔ ۲۵۹

نه اخگر از فسردان گرد خاکستر به بردارد؟

که آتش نیز در عهد رخش خاکی به سر دارد

نگاهی گر کند با ناز صد ره مصلحت بیند

چو من، سر رشتة او نیز بدخویی دگر دارد

چنین کز ناتوانی در رهش از پای افتادم

مگر باد صبا گرد مرا از خاک بر دارد

کجا آزادی اندر خواب بیند ناتوان مرغی

که دام خویش با خود در شکنج بال و پر دارد

کسی حسرت برد فیّاض را بر بی‌کلاهی‌ها

که دایم بر سر از دولت کلاه درد سر دارد

شمارهٔ ۲۶۰

در آستین مژه‌ام طرح گلستان دارد

به شاخ نالة من بلبل آشیان دارد

به نیّت سگ آن کو تنم به خود بالید

چه همت است که این مشت استخوان دارد!

نگاه یار بر انداخت خانه‌ها و کنون

سر معامله با خانة کمان دارد

کنون که سایه زلفش پناه اهل دلست

ز کس شکایت اگر دارد آسمان دارد

گذشتم از سر خود، تیر غیر کم ظرفست

مکن مکن که محبّت ترازیان دارد

زمانه را سر تدبیر آسمانی نیست

کنون که زلف بتان پای در میان دارد

ز یک خدنگ تغافل که رد شد از دل من

مرا هنوز نگاه تو بدگمان دارد

تو گر به زور جدل غرّه‌ای مباش ای غیر

لب خموشی فیّاض هم زبان دارد

شمارهٔ ۲۶۱

حدیث قتل من با تیغ دایم در عیان دارد

همیشه خنجر او حرف خونم بر زبان دارد

به ابرویش نهادم دل ولی از بیم می‌لرزم

چو آن مرغی که بر شاخ بلندی آشیان دارد

فریب خط مخور، از فتنة چشمش مشو ایمن

هنوز ابروی او ناجسته تیری در کمان دارد

به خونم می‌کشد طفلی که می‌ریزد سرشکم را

نهان گر کشته گردم اشک از خونم نشان دارد

چه‌ها بر سر نمی‌آید مرا از نقش بالینم

خوشا آن سر که نقش تکیه‌ای بر آستان دارد

تب از نادیدن روی تو می‌افزایدم هر دم

مگر پرهیز بیمار محبّت را زیان دارد!

ز آشوب دو چشم مست او ایمن مشو فیّاض

نگاه او نشان فتنة آخر زمان دارد

شمارهٔ ۲۶۲

لب شیرین تبسّم خندة سحرآفرین دارد

ز خوبی هر چه دارد نازنینم نازنین دارد

در آزار دل من ضبط خود کی می‌تواند کرد!

که از صد عاشق بی‌خان و مان زلفش همین دارد

شب دیجور کرد اظهار همچشمی او روزی

سر زلفش هنوز از ننگ این، چین بر جبین دارد

منم فرمانروای کشور دیوانگی اکنون

که نقش پای من این عرصه را زیر نگین دارد

نمی‌دانم چه می‌‌خواند به من فیّاض جادوگر

ولی می‌دانم امشب هر چه خواند آفرین دارد

شمارهٔ ۲۶۳

به ما عمریست زلف یار سودا در میان دارد

خم و پیچی که دارد جمله با ما در میان دارد

به دست ما اسیران بلا سررشتة کاری

نخواهد بود تا زلف بتان پا در میان دارد

نه از فرهاد بر جا ماند نقشی نه ز خسرو هم

فسون عشق عمری شد که ما را در میان دارد

نیاز ما به عجز از زور ناز او نمی‌ماند

دو پرگاریم، گردون خوش تماشا در میان دارد

هزار افسانه آخر گشت و طفل اشک ما فیّاض

هنوز افسانة بی‌خوابی ما در میان دارد

شمارهٔ ۲۶۴

به گوشه چشم سیاهت نگه به من دارد

سیاه مست ندانم دگر چه فن دارد!

به هدیه جان دهم از بهر بوسه‌ای و هنو

درین معامله لعل لبت سخن دارد

تویی که جای به یک دل نمی‌کنی ورنه

همیشه گل چمن و شمع انجمن دارد

به یاد روی که دل پاره پاره شد یارب!

که ناله جیب پر از برگ یاسمن دارد

به یاد زلف که فیّاض مشک ساست دلم؟

که دشت سینة من طعنه بر ختن دارد

شمارهٔ ۲۶۵

از بس که هوای دهن تنگ تو دارد

دل در تپش بیخودی آهنگ تو دارد

یکرنگی من با تو همین منصب دل نیست

هر قطرة خون در تن من رنگ تو دارد

از سخت‌دلی‌های تو مأیوس نشد دل

این شیشه امید دگر از سنگ تو دارد

در چشم کسی جا نکنم گر تو برانی

کی صلح کسی چاشنی جنگ تو دارد

تا حشر دگر مفلسی درد نبیند

فیّاض ز دردی که دل تنگ تو دارد

شمارهٔ ۲۶۶

ز طرز غنچه پی بردم که شرم روی او دارد

ز رنگ شعله دانستم که بیم خوی او دارد

گمان داری که آزادند نزدیکان او؟ نه نه

گره‌بند قبا پیوسته در پهلوی او دارد

نگه در دیده می‌دزدم که دارد عکس او در بر

نفس در سینه می‌پیچم که بوی موی او دارد

نمی‌بیند ز شرم عکس در آیینه هم گاهی

دل عاشق مگر آیینه‌ای بر روی او دارد!

چرا قفل گره در زنگ دارد خاطر فیّاض؟

کلید یک جهان دل گوشة ابروی او دارد

شمارهٔ ۲۶۷

مگر دلِ به غم عشق بسته‌ای دارد

که آفتاب تو رنگ شکسته‌ای دارد!

مگو که هیچ ندارد نظر فکندة عشق

دل شکسته‌ای و جان خسته‌ای دارد

قیاس حال دل من کسی تواند کرد

که در کف آینة زنگ بسته‌ای دارد

به درد نالة من کس نمی‌رسد چه کنم!

خراسِ سینه زبان شکسته‌ای دارد

به باغ هر سر خاری که هست چون فیّاض

به دست از گُلِ داغِ تو دسته‌ای دارد

شمارهٔ ۲۶۸

عاشق آنست که در بر گل رویی دارد

عارف آنست که دستی به سبویی دارد

بلبل از باغ به طوف دل ما می‌آید

یارب این غنچه ز گلزار که بویی دارد!

چاره‌ها کرد که از تاب تو رسوا نشود

چه کند، آینه در پیش تو رویی دارد!

حبّذا میکده کز دولت ساقی آنجا

هر کسی پای خم و دست سبویی دارد

از پی عزم طواف سر کویی فیّاض

اشکم از خون گل و لاله وضویی دارد

شمارهٔ ۲۶۹

بگو به شعله که پروانه بی تو تاب ندارد

فدای بزم تو خواهد شد، اضطراب ندارد

سرشکم از مژه برگردد از مشاهدة تو

ستاره تاب تماشای آفتاب ندارد

به من چه می‌شمرد عقدهای شام جدایی!

چو دل ز زلف تو سر رشتة حساب ندارد

هزار پردة عصمت ز تهمتش نرهاند

رخی که پرده ز گلگونة حجاب ندارد

سر از رضای تو فیّاض تیغ یار نپیچد

رسی به کام دل خویشتن شتاب ندارد!

شمارهٔ ۲۷۰

چمن بی‌تو فیض هوایی ندارد

دماغ گلستان صفایی ندارد

تبسّم ندارد چرا غنچه بر لب

چرا بلبل امشب نوایی ندارد؟

شکوفه اگر بر کشیدست خود را

که در چشم ما بی‌ تو جایی ندارد

ز شاهی چه لذّت برد پادشاهی

که روی دلی با گدایی ندارد؟

چه حظّی توان کرد فیّاض هرگز

ز شعری که حسن ادایی ندارد

شمارهٔ ۲۷۱

ز جور تو دل امتناعی ندارد

به وصلت سر انتفاعی ندارد

از آن گوش می‌گیرم از قول مطرب

که دیوانه تاب سماعی ندارد

کسی جز زلیخای کاسد محبّت

به بازار یوسف متاعی ندارد

ز هم دورتر افکند دوستان را

فلک به از ین اختراعی ندارد

برید ار ز یاران چه یاریم کردن

نمی‌خواست کس را، نزاعی ندارد

مرنج ار وداع تو ناکرده رفتم

که از خویش رفتن وداعی ندارد

وصال تو وبخت فیّاضِ بیدل

بلی ممکن است، امتناعی ندارد

شمارهٔ ۲۷۲

دو چشمت میل هشیاری ندارد

ز خواب ناز بیداری ندارد

ندارد خواب خوش بیمار چشمت

چه بیماری که بیداری ندارد!

سر بیماری آن چشم گردم

که پروای پرستاری ندارد

بت کافر دلی دارم که با من

سر مهر و دل یاری ندارد

نه از لطفست اگر با من به کین نیست

که پروای ستمگاری ندارد

نمی‌گویم که در طبعش وفا نیست

سر و برگ وفاداری ندارد

لبش برگ گلست اما به طبعم

چو برگ گل گرانباری ندارد

نزاکت بین که با صد گونه شوخی

دماغ عاشق آزاری ندارد

به من دارد نظر اما ز تمکین

چنان دارد که پنداری ندارد

تکلّف، برطرف این شیوه ختمت

که معشوقست و خودداری ندارد

مده درد سرش از ناله فیّاض

که تاب ناله و زاری ندارد

شمارهٔ ۲۷۳

تنها نه ز زلفت دلم آرام ندارد

خود کیست که سر در پی این دام ندارد!

شمشاد قدان جمله به بالای تو نازند

سروی چو قدت گلشن ایّام ندارد

سررشتة پاس دل ما خوب نگه دار

یک مرغ چنین زلف تو در دام ندارد

سودای دو چشم تو نرفت از سر و ناصح

در شیشه دگر روغن بادام ندارد

گرد لب شیرین تو گردم که ادایی

بی‌چاشنی تلخی دشمنام ندارد

ناصح سر اندیشة تدبیر مرنجان

پروای کسی این دل خود کام ندارد

قدّی که نباشد روش جلوة نازش

مانند قبایی است که اندام ندارد

ماییم و ره بیرهی عشق که هرگز

آغاز ندانسته و انجام ندارد

بی‌مرحله ره رو که اگر همره شوقی

صد مرحله اندازة یک گام ندارد

کافر بچه‌ای باز مگر زد ره فیّاض

کز کعبه همی آید و اسلام ندارد

شمارهٔ ۲۷۴

گر خود ز لطف گامی در راه ما گذارد

ما دیده فرش سازیم تا یار پا گذارد

امشب که شمع مجلس با آن پری سپردست

پروانه منصب خود باید به ما گذارد

گر برخورد به زلفش باد صبا به گلشن

از شرم بوی گل را در دم به جا گذارد

بر صید دیگری دام انداختن شگون نیست

با کوهکن بگویید این کار واگذارد

بیگانه عاجز آمد از دشمنی فیّاض

این شکوه به که یک چند با آشنا گذارد

شمارهٔ ۲۷۵

سرو نتوانست لاف قامتش از پیش برد

هرزه در پیش جوانان آبروی خویش برد

همچو ترکش پر برآوردم ز تیر ناز او

هر چه گویم، لذّت پیکان او دل بیش برد

کوه را فرهاد از جا کند و خسرو مزد یافت

بخت چون سستی کند نتوان به زور از پیش برد

عاشقی دورست از منصور دعوی‌دار، دور

بی‌حقیقت با وجود دوست نام خویش برد

لذّت عیش جهان در لذّت ترکست و بس

هر چه را در پادشاهی باخت شه، درویش برد

شمارهٔ ۲۷۶

کسی ز کوی تو تا چند حبیب چاک برد!

دل آرد و چو برد جان دردناک برد!

به چشم پاک توان دید روی جانان را

که دایم آینه فیض از نگاه پاک برد

به آرزوی تو هر روز آفتاب برآید

ترا نبیند و این آرزو به خاک برد

ز جلوة تو هوس کام آرزو گیرد

ز غمزة تو اجل نسخة هلاک برد

امید هست که فیّاض آنچه باخت به من

به دست من همه را عشوة تو پاک برد

شمارهٔ ۲۷۷

ذوق دیدارست کامی کز جهان دل می‌برد

زاهد از دنیا نمی‌دانم چه حاصل می‌برد!

دل به دریا داده را ز آسیب طوفان باک نیست

موج آخر کشتی خود را به ساحل می‌برد

ابلهان را درک ذوق عشوة دنیا کجاست

وه که این زن دل ز دست مرد عاقل می‌برد!

گرچه بسیارست ره در وادی حیرت ولی

جادة گمگشتگی راهی به منزل می‌برد

حُسن ، آب و رنگ نبوَد، عشق پیچ و تاب نیست

از مجرّد هم ، مجرّددان اگر دل می‌برَد

دل ز هر شکل و شمایل گیردش فیّاض‌وار

هر که را دل از کف این شکل و شمایل می‌برد

شمارهٔ ۲۷۸

دوران حیله باز زما روبرو برد

یک نان دهد به ما و هزار آب رو برد

گردون تنگ عیش به یک قرص ساختست

صبح از دهن بر آرد و شامش فرو برد

دوشم که زیر بار جهان بود سال‌ها

آن قوّتش نماند که بار سبو برد

از جویبار جدول زخمم گل بهشت

پیوسته آب در چمن رنگ و بو برد

از خنجر تو یافت لب چاک سینه‌ام

فیضی که زخم بلهوسان از رفو برد

بر کس مباد آنکه برد راه جستجو

دزدیده دیدن تو که دل روبرو برد

فیّاض من نمی‌روم اما کمند شوق

می‌خواهدم که موی کشان سوی او برد

شمارهٔ ۲۷۹

نبرم منّت کس کاش شرابم نبرد

تشنه میرم به لب بحر که آبم نبرد

جنس ناچیز شود، به که به قیمت نرسد

سوختم خام که کس بوی کبابم نبرد

تو به حرف آیی و من می‌روم از خود چه کنم!

تنگ ظرفم نتوانم که شرابم نبرد

ذوق دیدار تو در خواب چو طفل شب عید

هیچ پروای منش نیست که خوابم نبرد

دخل ناز تو هم از خرج نیازم پیداست

صرفة تست که کس ره به حسابم نبرد

دیده بر انجم گردون چه نهم می‌دانم

که ازین ورطه برون موج حبابم نبرد

هر دم از بیم درین مرحله از خود بروم

دگر اندیشة این دیر خرابم نبرد

نیم آن کس که به بوی توبه جنّت بروم

حسرت بحر به دنبال سرابم نبرد

نه به من باز گذارد نه به خود کار مرا

به درنگم نفرستد به شتابم نبرد

ای فلک صرفه‌ای از من نتوان برد به زور

پنجة شیب تو بازوی شبابم نبرد

هست این آن غزل روز نظیری فیّاض

که به صلحش نروم تا به عتابم نبرد

شمارهٔ ۲۸۰

امشب که از نم مژه آبم نمی‌برد

در دل خیال کیست که خوابم نمی‌برد!

عمری است پای در گلم از گریه، چون کنم!

این سیل تندِ خانه خرابم نمی‌برد

از ضعف نیست قوّت از خویش رفتنم

وامانده‌ام چنان که شرابم نمی‌برد

راضی شدم به صلح ولی شهد آشتی

از کام تلخی شکرابم نمی‌برد

وز نالة شبانه جگر سوختم چه سود

کان مست ره به بوی کبابم نمی‌برد

لطفم خراب کرده به نوعی که تا ابد

از جا فریب ناز و عتابم نمی‌برد

خضرم که می‌شود! که درین وادی خطر

همراهی درنگ و شتابم نمی‌برد

آشفتة علاقة دستارم آن چنان

کز ره فریب طرف نقابم نمی‌برد

فیّاض همدمان ز بس از من رمیده‌اند

در آب اگر دهند گم آبم نمی‌برد

شمارهٔ ۲۸۱

کس جان ز زخم خنجر مژگان نمی‌برد

تا زهر چشم یار به درمان نمی‌برد

شب نیست کز چکیدة مژگانم آسمان

از دامنم ستاره به دامان نمی‌برد

جز خضر خطّ یار که سیراب لعل اوست

یک تشنه ره به چشمة حیوان نمی‌برد

کو بخت آنکه گوشة دامن کند شکار

دستی که ره به سوی گریبان نمی‌برد!

گل بیقرار نالة پرواز بسته‌ایست

داغم که کس قفس به گلستان نمی‌برد

چون دادِ دل ز جلوة دیوانگی دهد

مجنون من که ره به بیابان نمی‌برد!

تا صبح خاطر سر زلفش مشوّش است

یک شب مرا که خواب پریشان نمی‌برد

من چون کنم که بر سر بازار وصل دوست

کس دین نمی‌ستاند و ایمان نمی‌برد!

در هر دم است صد خطرم در کمین دین

ایمان زاهدست که شیطان نمی‌برد

داند زبان مور سلیمان من ولی

این مور ره به بزم سلیمان نمی‌برد

فیّاض التفات عزیزان چه شد که هم

یک جذبه از قمم به صفاهان نمی‌برد

شمارهٔ ۲۸۲

بسکه آرام از نگاهش بی‌محابا می‌پرد

رنگ از رخسارة مرغان دیبا می‌پرد

در محیط عشقم از بیم خطرناکی چه باک

کشتی شوقم به بال موج دریا می‌پرد

نامة گمگشتگان بر بال عنقا بسته‌اند

چشم بر راهانِ ما را دیده بیجا می‌پرد

جلوة شاهین بدست نو شکارم دیده است

مرغ روح من که در اوج تمنا می‌پرد

شوق اگر پر می‌دهد بی پای رفتن صعب نیست

تشنة ریگ روان صحرا به صحرا می‌پرد

در کمین مطلب نایاب دام افکنده‌ایم

دم فرو بند ای نفس پیرا که عنقا می‌پرد

ز آشنائی‌ها ز بس فیّاض رم‌ها خورده‌ایم

هر که نام ما برد رنگ از رخ ما می‌پرد

شمارهٔ ۲۸۳

گر نسیم صبحگاهی گلستان می‌پرورد

بوی زلف یار را نازم که جان می‌پرورد

خوبی آن گل خدادادست نه کار بهار

این چمن را آبِ دست باغبان می‌پرورد

ناله‌ام را گر کند شاخ گل حسرت رواست

آنکه آب جلو‌ه‌اش سرو روان می‌پرورد

چشم رحمت دارم از ابری که کمتر قطره‌اش

تا قیامت سبزه‌زار آسمان می‌پرورد

گلستانی را که آبش اشک خون‌‌آلوده است

باغبان از هر نهالش ارغوان می‌پرورد

مهر مادرزاد دارد طفل روح ما به جسم

این هما در بیضة ما آشیان می‌پرورد

زان گل عیشی نمی‌جستم که دایم آسمان

نوبهارم را در آغوش خزان می‌پرورد

در هوای جلوه‌اش چون بیستون نالیده‌ام

گرچه ما را حسرت موی میان می‌پرورد

هست عاشق را بهار آفتی هر نوع هست

خضر را آسیب عمر جاودان می‌پرورد

هیچ عضو از فیض بیداد توام بی‌بهره نیست

حسرت تیغ تو مغز استخوان می‌پرورد

ریشه‌ها در خاک قم کردیم فیّاض ار چه لیک

شوق ما را در هوای اصفهان می‌پرورد

شمارهٔ ۲۸۴

لعلت که باغ خنده ازو آب می‌خورد

خون هزار گوهر سیراب می‌خورد

رشک لب تو خون جگر می‌کند به کام

شیری که طفل غنچه ز مهتاب می‌خورد

در پیچشم ز موی میانی که چون نگاه

اندیشه از تصوّر آن تاب می‌خورد

با یاد ابروش به مصلّای طاعتم

موج سرشک بر خم محراب می‌خورد

در بستر خشن منشان راحتش کجاست

پهلو که زخم بستر سنجاب می‌خورد

تا بر غبار خاطرم افتاده راه اشک

در دشت سبزه‌‌ام گِل سیلاب می‌خورد

ناگشته پاک خرمن عمرم پریده است

این سبزه آب چشمة سیماب می‌خورد

سرچشمه‌ایست آبلة پای جستجوی

کز وی هزار تشنه جگر آب می‌خورد

فیّاض با تو در غم تبریز یکدل است

اشکم که خون ز حسرت سرخاب می‌خورد

شمارهٔ ۲۸۵

لعل لبت ز خون گهر آب میخورد

از چشمه‌سارِ شیر، شکر آب میخورد

گل‌های اشک بر سر کوی هوس مریز

کاین گلستان ز خون جگر آب میخورد

تا اوج عرش جلوة بی‌بالیم رساست

پروازم از شکستن پر آب میخورد

آسیب تشنگی نبود در دیار عشق

از برق تیشه کوه و کمر آب میخورد

سرو تو سایه پرور ابر بهار نیست

این نخل طور جای دگر آب میخورد

نخلی که تخته پارة کشتیّ ما ازوست

در بیشه ریشه‌اش ز خطر آب میخورد

در دست یک بهاست کم و بیش عشق را

اخگر ز جویبار شرر آب میخورد

در کوچه‌ای که چشم دو عالم نظارگی‌ست

چشمم ز گرد راهگذر آب میخورد

فیّاض شکرِ جوهرم این بس که تا ابد

تیغم ز چشمه‌سار هنر آب میخورد

شمارهٔ ۲۸۶

منگر که نگاهی ز سر ناز به ما کرد

در سینه ببین با دل مجروح چه‌ها کرد

در تاب نشد خوی تو از هرزه‌درایان

تا شانه به دندان گره از زلف تو وا کرد

شد قسمت مرغ دل ما دانة خالت

روزی که قضا زلف ترا دام بلا کرد

از غصه و درد دل پر حسرتم امشب

یک جنبش ابروی تو صد نکته ادا کرد

در چشم و دلش عشرت جاوید بمیرد

هر کس که مرا از سر کوی تو جدا کرد

نا آمده بر لب نفسم بند گلو شد

ممنونم ازین سینه که یک ناله رسا کرد

فیّاض که در بزم تو ناخوانده در آمد

هر در زد و هر درد دلی داشت ادا کرد

شمارهٔ ۲۸۷

گفت و گو یک حرف را تفسیر نتوانست کرد

خامشی هم نکته‌ای تقریر نتوانست کرد

من که بر بال ملک دام نظر می‌افکنم

همّت من یک پری تسخیر نتوانست کرد

عمر در خدمت به سر بردیم و مردودِ دریم

طالع بد را کسی تدبیر نتوانست کرد

عقد الفت کس نمی‌بندد که از هم نگسلد

یک کس این زنجیر را زنجیر نتوانست کرد

امشبم سر تا به پا از بس که مدهوش تو بود

در خجالت رنگ من تغییر نتوانست کرد

شمارهٔ ۲۸۸

خویش را بر آب و بر آیینه تا اظهار کرد

آب را آتش زد و آینه را گلزار کرد

مژده چشمِ دل براهِ مصرِ خواهش را که باز

اینک آن آشوب کنعان روی در بازار کرد

عمرها آسوده بودم در شکر خواب عدم

فتنة چشم تو زین خواب خوشم بیدار کرد

چون تل خاکستری کاید به پیش راه سیل

گریة من آسمان را با زمین هموار کرد

شب که زخم ناوکش پی در پیم دل می‌نواخت

ز آن میان تیری که رد شد سخت بر من کار کرد

ناشکیبایی چه بر جانم غم آسان کرده بود

صبر بر من عاقبت این کار را دشوار کرد

بی‌ثباتی‌های نازت آه را از پا فکند

سرگرانی‌های چشمت ناله را بیمار کرد

یارب آسان کن به گوشش ناله‌های تیشه را

آنکه کوه بیستون را بر دل من بار کرد

دشمنی‌های کم فیّاض سدّ ره نبود

هر چه با من کرد آخر یاری آن یار کرد

شمارهٔ ۲۸۹

بی‌تو تا ره بر غبار خاطر غمناک کرد

نالة من خاک‌ها در کاسة افلاک کرد

سر به گردون گر رسد افتادگی دستار ماست

آتش مادر تواضع سجده پیش خاک کرد

آب عصمت می‌چکد از ساغر سرشار ما

عاقبت آلودگی دامان ما را پاک کرد

دل به تلخی تا نهادم می‌چکد شهد از لبم

صبر آخر در مذاقم زهر را تریاک کرد

کرد تا روشن سواد چین پیشانی دلم

لذّت صد جنگ را در آشتی ادراک کرد

باغبان در باغ بهر طلعت میخوارگان

هر طرف آیینه‌ها روشن ز برگ تاک کرد

شعلة دیدار گل آتش به گلشن می‌زند

بلبل اینجا خانه را دانسته از خاشاک کرد

دهشت دریا مرا محروم طوفان کرده بود

کشتیم را خندة موج این ئچنین بیباک کرد

لب به حسرت بسته بودم لیک فیّاض این غزل

باز آه سرد را در جانم آتشناک کرد

شمارهٔ ۲۹۰

کثرت غم در دلم بر یاد او جا تنگ کرد

کار بر خود تنگ کرد آن کو دل ما تنگ کرد

هم زما فرهاد درر شکست و هم مجنون به تاب

نالة ما بر عزیزان کوه و صحرا تنگ کرد

با شکوه دل فلک گنجایش جولان نیافت

آخر این یک قطره، جا بر هفت دریا تنگ کرد

گر به قدر درد دل در ناله پیچم خویش را

می‌توانم آسمان را بر مسیحا تنگ کرد

از گزند نشتر غم پهلوی آسایشم

جا به روی بسترم بر نقش دیبا تنگ کرد

عاقبت با زاهدم ذوق مدارا صلح داد

وسعت مشرب دگر خوش کار بر ما تنگ کرد

فکر آسایش غلط باشد چو دل بر جای نیست

بیدلی فیّاض بر من عیش دنیا تنگ کرد

شمارهٔ ۲۹۱

نماز شام چنان نشئة میش گل کرد

که آفتاب ز بدمستیش تنزل کرد

نسیم زلف تو زد بر دماغ او هر گاه

صبا به عهد تو میل شمیم سنبل کرد

مگر به باغ تو بودی که امشب از بلبل

گل دریده دهن صد سخن تحمل کرد؟

سری ز سرّ دهانش برون نبرد آخر

دلم چو غنچه درین نکته بس تأمّل کرد

فریب زلف نخوردی ولی ببین فیّاض

که چون شکار تو آخر کمند کاکل کرد!

شمارهٔ ۲۹۲

مشّاطه چو آرایش آن زلف علم کرد

آن خم که در آن بود دلم باز به خم کرد

هر تار سر زلف تو ماوای دلی بود

مشّاطه برین سلسله بسیار ستم کرد

قربانی مژگان تو گردم که به یک تاز

تسخیر جهان بی‌مدد تیغ و علم کرد

تا لذّت تیغ تو چشیدست، دلم را

رحمست بر آن صید که از دام تو رم کرد

نازی که نگاه تو به فیّاض حزین داشت

یارب چه گنه دید که بی‌واسطه کم کرد!

شمارهٔ ۲۹۳

عشق ظاهر نمی‌توانم کرد

کشف این سرّ نمی‌توانم کرد

چه دهی توبه‌ام دگر زاهد

من که آخر نمی‌توانم کرد

مردم از حیرت و ترا در عشق

متحیّر نمی‌توانم کرد

چه کنم تا تو فهم عشق کنی

سحر ساحر نمی‌توانم کرد

چه کنم عاشقی اگر نکنم

چون تو کافر نمی‌توانم کرد

ساده دل‌تر از آب و آینه‌ام

حفظ ظاهر نمی‌توانم کرد

گرچه فیّاض دانشم هِر را

فرق از بِر نمی‌توانم کرد

شمارهٔ ۲۹۴

با یاد تو کونین فراموش توان کرد

گر ز هر دهی باده صفت نوش توان کرد

حیف است که در گردن حور افکندش کس

دستی که به یاد تو در آغوش توان کرد

شکرانة این لطف که در یاد تو هستیم

هر چند کنی جور فراموش توان کرد

پوشیدن مژگان نشود مانع اشکم

این شعله چنان نیست که خس پوش توان کرد

فیّاض مزن آب که این شعله به جانم

نوعی نگرفتست که خاموش توان کرد

شمارهٔ ۲۹۵

به آن قد سرفرازی می‌توان کرد

به آن رخ عشقبازی می‌توان کرد

به آن نازی که بر خود چید حسنت

به عالم بی‌نیازی می‌توان کرد

به رویت هر که زلفت دید دانست

که با خورشید بازی می‌توان کرد

چو دل بردی ز دست بیقراران

گهی هم دلنوازی می‌توان کرد

تظلّم می‌کند بیچارگی‌ها

که گاهی چاره سازی می‌توان کرد

جفا بس ای فلک کز یک شرر آه

هزار انجم گدازی می‌توان کرد

چه لازم کوتهی ای بختِ فیّاض

چو زلف غم درازی می‌توان کرد

شمارهٔ ۲۹۶

به آن رخ جلوة خور می‌توان کرد

به آن لب کار شکّر می‌توان کرد

گلستان گر ز رویت برفروزد

چراغ از رنگ گل بر می‌توان کرد

فریب بوسه زان لب می‌توان خورد

خیال آب کوثر می‌توان کرد

توان گر یک گره زان زلف برداشت

دو عالم را معطّر می‌توان کرد

لبت قند مکرّر می‌توان گفت

سخن را زان مکرّر می‌توان کرد

چو جوهر غوطه در خون می‌توان زد

شنا در آب خنجر می‌توان کرد

به کوی عشق رخسارم گواهست

که اینجا خاک را زر می‌توان کرد

قیامت گر شب وصل تو باشد

ز هجران شکوه‌ای سر می‌توان کرد

غرض گر قتل فیّاض است هجران

چه حاجت فکر دیگر می‌توان کرد

شمارهٔ ۲۹۷

گفتگوی چشم جادویی مرا دیوانه کرد

همزبانی‌های ابرویی مرا دیوانه کرد

گیسوی زنجیر، عاقل می‌کند دیوانه را

حلقة زنجیر گیسویی مرا دیوانه کرد

رام با دیوانه می‌شد پیش ازین آهو ولی

رم نمودن‌های آهویی مرا دیوانه کرد

کاش از یک تار مو تدبیر زنجیرم کند

آنکه از هر یک سر مویی مرا دیوانه کرد

من کجا و طاقت این های های گریه‌ها

وه که از بی‌طاقتی هویی مرا دیوانه کرد

با گل وصل بتان چشم آشنایان دیگرند

زین می هوش آزما بویی مرا دیوانه کرد

بی‌کشش کوشش طریق رهروان کعبه نیست

اندرین وادی تکاپویی مرا دیوانه کرد

بیستون عشق کندن پیشه‌ی هر تیشه نیست

امتحان دست و بازویی مرا دیوانه کرد

کو به کو فیّاض گشتم گرچه پر همراه عقل

عشق آخر در سر کویی مرا دیوانه کرد

شمارهٔ ۲۹۸

گفتمش صد بار و ترک صحبت دشمن نکرد

طفل بازیگوش من گوشی گوشی به حرف من نکرد

ذوق پیراهن دریدن را به کام دل ندید

هر که را چاک گریبان رخنه در دامن نکرد

عاشقان را تیره‌بختی سایة بال هماست

زان سبب خاکسترم جز جای در گلخن نکرد

سال‌ها بیهوده چون شمع قرار بیکسان

سوختیم و پرتو ما مجلسی روشن نکرد

مهربانی‌های او فیّاض در خونم نشاند

آنچه با من کرد او از دوستی دشمن نکرد

شمارهٔ ۲۹۹

یار در دلداری ما هیچ خودداری نکرد

یا چنین تمکین بما تقصیر در یاری نکرد

دیدمش در خواب و گردیدم به گردش تا سحر

کرد خواب آخر به من کاری که بیداری نکرد

عالمی را بی تو از شیون به تنگ آورده‌ام

زاری من کس ندید امشب که بیزاری نکرد

خدمت عشقم برهمن کرد و یک بارم به سهو

تار زلفی بر میان انداز زناری نکرد

شمارهٔ ۳۰۰

عجب ار درین بهاران گل و لاله بار گیرد

که ز گرد خاطر من نفس بهار گیرد

لب سر به مُهر من شد سبب گشاد عالم

که اگر نفس گشایم دل روزگار گیرد

به میان بحرم اما همه تن چو موج لرزم

که مباد در میانم هوس کنار گیرد

ضرور شد تپیدن دل بیقرار ما را

که گر از تپش بیفتد به کجا قرار گیرد

به سمند جلوه نازان به صف شکیب تازان

سر ره که می‌تواند که برین سوار گیرد!

چو زلفت ره ساز نیرنگ گیرد

صبا از ملاقات او رنگ گیرد

بلا را خم طرّه‌ات دست بندد

اجل را نگاه تو در چنگ گیرد

منِ شیشه دل با غمت چون بر آیم!

ز سختی دلت نکته بر سنگ گیرد

به دل مگذران بد که تا بد نگردی

که آیینه از عکس خود زنگ گیرد

قیامت بود آنکه فیّاض بیدل

ترا در بغل گیرد و تنگ گیرد

شمارهٔ ۳۰۱

چون صبا از گل تو بو گیرد

اول از خون دل وضو گیرد

شانه هر شب حساب دل‌ها را

از سر زلف مو به مو گیرد

زخم دل را نمی‌ توانم بست

لب دریا کجا رفو گیرد!

گر بخندد به روی مرهم داغ

نمک داغ چشم او گیرد

مفت فیّاض دان که محتسبش

دست در گردن سبو گیرد

شمارهٔ ۳۰۲

دماغم باج ذوق از نشئة سرشار می‌گیرد

گلم از تردماغی بر سر دستار می‌گیرد

به دشمن کرد عهد من وفا یاری تماشا کن

برای خاطر من خاطر اغیار می‌گیرد

ز خود آزرده‌ام راهی به شهر بیخودی خواهم

که در غربت دلم می‌گیرد و بسیار می‌گیرد

مسیحا در علاج عشق قانون خوشی دارد

که از خود می‌رود آنگه رگ بیمار می‌گیرد

مرا آزرده زان دارد که از خود نیست آرامش

ز بس بی‌طاقتی آیینه در زنگار می‌گیرد

به محرومی نهادم دل ولی نومید نتوان شد

که حرمان تو باج از دولت بیدار می‌گیرد

زبون غیر اگر گشتیم در عشقش از آن باشد

که آن گل دامن ما را به دست خار می‌گیرد

عجب در خاک و خون غلتیده‌ام ظالم تماشایی

تو گل می‌چینی و نخل شهادت باز می‌گیرد!

به کف آیینة رازست اخلاص زلیخا را

چرا غافل سراغ یوسف از بازار می‌گیرد

حدیث سبحه چون با دست در آیین دینداری

بگوش من که پند از حلقة زنّار می‌گیرد

نه لایق بود نام غیر بردن پیش او فیّاض

زبان غیرتم از شرم این گفتار می‌گیرد

شمارهٔ ۳۰۳

به صد افسون در آن دل یاد من منزل نمی‌گیرد

بلی آیینة خور تیرگی در دل نمی‌گیرد

دل آسودگان از دستبرد فتنه آزادست

کسی هرگز خراج از ملک بی‌حاصل نمی‌گیرد

چنان در خط و زلف او زبان شانه جاری شد

که گر صد عقده پیش آید یکی مشکل نمی‌گیرد

به نوعی عاجزم در عاشقی از دادخواهی‌ها

که بعد از قتل خونم دامن قاتل نمی‌گیرد

زدم گر دست و پا در خون ز بی‌تابی مکن عیبم

تپیدن را کسی فیّاض بر بسمل نمی‌گیرد

شمارهٔ ۳۰۴

چه شد بازم که زخمم باج از مرهم نمی‌گیرد

دماغم جام خوشحالی ز دست جم نمی‌گیرد

چه حال است اینکه حسرت را دماغ آشفته می‌بینم

چه ذوقست اینکه مرغ ناله‌ام را دم نمی‌گیرد

ملایک را گواه خویش می‌گیرم که در محشر

کسی عشق جوانان بر بنی‌آدم نمی‌گیرد

اگر درد دلی باشد به اشک خویش می‌گویم

ملامت پیشه جز غمّاز را محرم نمی‌گیرد

تو گر نازکدلی ای شوخ من هم پاکدامانم

ز برگ گل غباری دامن شبنم نمی‌گیرد

به کار عشق کوتاهی ز من هرگز نمی‌آید

برای دادخواهی دامن من غم نمی‌گیرد

حریف مزد دست مرد نتواند وصالت شد

سر راهی به این غم خاطر خرم نمی‌گیرد

شمارهٔ ۳۰۵

چه سازم دست دردی دامن جانم نمی‌گیرد

که امید دوا در یاد درمانم نمی‌گیرد

به راه کوی او یک دم ز ضعف پا نمی‌افتم

که بوی گل در آغوش گلستانم نمی‌گیرد

چه لازم دل رهین منّت باد صبا کردن

چرا گل نسخة چاک از گریبانم نمی‌گیرد

پر عنقا به سر از صیدگاه وصل می‌آیم

دگر گرد شکاری طرف دامانم نمی‌گیرد

شمارهٔ ۳۰۶

ویرانه دلی دان که محبّت نپذیرد

آباد خرابی که عمارت نپذیرد

ذوقی ندهد دل که غم عشق ندارد

پژمرده چو شد غنچه طراوت نپذیرد

هر سنگ که از جنس دل تست به سختی

سازند گرش آینه صورت نپذیرد

گر نگذرمت هیچ به خاطر چه شکایت

آیینة خورشید کدورت نپذیرد

تأثیر مجو از نفس سرد ریایی

کاین نالة بی‌درد سرایت نپذیرد

از زهد و ریاضت چه اثر طینت بد را

ذات نجس العین طهارت نپذیرد

فیّاض بکش دست غم از تربیت دل

کاین شوره زمین هیچ عمارت نپذیرد

شمارهٔ ۳۰۷

فریب جنّتم در عشق کی مغرور می‌سازد

کجا بی‌طاقتی با وعده‌های دور می‌سازد

چسان حسرت‌کش کویش به جنّت می‌شود راضی!

هماغوش خیال او کجا با حور می‌سازد!

هر آتش کی تواند دودم از هستی برآوردن!

شب تاریکِ موسی را چراغ طور می‌سازد

گر اقبال بلند سایة زلف بتان نبود

که روز روشن ما را شب دیجور می‌سازد؟

چنان اندیشة شهد لبش گیرد در آغوشم

که بر من خوابگه را خانة زنبور می‌سازد

شمارهٔ ۳۰۸

شب از هجر رخت صد غم در غمخانة ما زد

نوای جغد آتش بی‌تو در ویرانة ما زد

چنان در قتل ما بازار رشک دلبران شد گرم

که خود را شعله بی‌تابانه بر پروانة ما زد

دل از یاد لب لعلش به خون شعله می‌غلتد

چه می‌بود اینکه آتش در دل پیمانة ما زد

نبود از نوبهار گریة ما هیچ تقصیری

که برق آفتی پیدا شد و بر دانة ما زد

چو عرض درد دل کردیم فیّاض از حیا پیشش

لبش صد خنده بر تقریر بی‌تابانة ما زد

شمارهٔ ۳۰۹

صبح بلبل به نوا برخیزد

گل پی نشو و نما برخیزد

مزه دارد به سحر سیر چمن

پیشتر زانکه صبا برخیزد

ناله از عشق خوش آید اما

نه به نوعی که صدا برخیزد

ضعف غم از پس مردن نگذاشت

گرد از تربت ما برخیزد

چون شوم گرمِ ره او فیّاض

دود از آبله‌ها برخیزد

شمارهٔ ۳۱۰

که می‌تواند از پیش یار برخیزد؟

نشسته‌ایم که از ما غبار برخیزد

به اضطرار سپردیم خویش را در عشق

بگو ز مجلس ما اختیار برخیزد

دمی که سرمة خطّش نمی‌کشم در چشم

ز دیده جای نگاهم غبار برخیزد

هلاک تربیت مجلسی شوم که در آن

خزان اگر بنشیند بهار برخیزد

نصیب زورق فیّاض باد طوفانی

که موج صد خطرش از کنار برخیزد

شمارهٔ ۳۱۱

جو آید در چمن از عندلیبان شور برخیزد

به تعظیم نسیمش بوی گل از دور برخیزد

مشام آرای گلشن چون شود بوی سر زلفش

ز خواب سرگرانی نرگس مخمور برخیزد

نقاب زلف چون از پیش ماه چهره برگیرد

به هر جا سایه افتد شعله‌های نور برخیزد

چنان شهد غمش در کام جان‌ها لذّتی دارد

که ماتم‌گر نشیند با غم او سور برخیزد

به مرهم عمری ار داغ تو در یک پیرهن خوابد

چو برخیزد سیاهی از سر ناسور برخیزد

دلم با داغ عشقت در لحد آسایشی دارد

که در محشر عجب دارم اگر از گور برخیزد

نشیند گرد باد از پا ز شرم شورشم فیّاض

درین صحرا غبارم هر کجا از دور برخیزد

شمارهٔ ۳۱۲

به باغ سبزه چو بیند خطت به سر خیزد

پی تواضع قد تو سرو برخیزد

بهار خط تو اول ز پشت لب سر زد

که سبزه از طرف چشمه بیشتر خیزد

خیال آن مژه هر گه درآیدم به ضمیر

به جای ناله ز دل نوک نیشتر خیزد

ترشّح مژه آبی نزد بر آتش من

مشخّص است چه سیرابی از شرر خیزد

اثر در آن دل سنگین نمی‌کند هر چند

هزار نالة سر تیزم از جگر خیزد

به نقش پای درافتادگی برم غیرت

که چون فتد نتواند ز جای برخیزد

گه نظاره ز طغیان خون دل فیّاض

گمان مبر که نگاهم ز چشم تر خیزد

شمارهٔ ۳۱۳

قدم از بار محنت برنخیزد

محبّت هم ازین کمتر نخیزد

به دل تخم هوش کشتم نشد سبز

بلی دانه ز خاکستر نخیزد

ز دامنگیری خاکش در آن کو

چو سایه هر که افتد برنخیزد

شبی بر بستر حسرت نیفتم

که سیلابم ز چشم تر نخیزد

چنان افتاده‌ام فیّاض از پای

که آه از دل به نشتر برنخیزد

شمارهٔ ۳۱۴

از دعا گویا اثر بازم به مطلب می‌رسد

کز لبم تا عرش امشب جوش یارب می‌رسد

شعله آشامیم و دوزخ در ته مینای ماست

باده‌نوشان را به ما کی لاف مشرب می‌رسد

حلقه‌ای کی می‌تواند کرد در گوش اثر!

می‌کَنَد جان، تا کمند ناله بر لب می‌رسد

گر نیم سرشارِ فیضِ بادة عشرت، چه شد

ساغر حسرت ازین بزمم لبالب می‌رسد

چشم ما روشن، که گرد کاروان صبحگاه

دامن افشان از قفای لشکر شب می‌رسد

قسمت ما بیدلان زین گِرد خوان هر صبح و شام

نعمت الوان خون دل مرتب می‌رسد

مزرع تبخاله محتاج وجود ابر نیست

این چمن را رشحه از سرچشمة تب می‌رسد

الفتی دل را مگر با کام پیدا شد که باز

ناله از دل دست در آغوش مطلب می‌رسد

رو سر خود گیر فیّاض ار دل و دینیت هست

اینک از ره آن بلای دین و مذهب می‌رسد

شمارهٔ ۳۱۵

ناله از دل تا به لب از ضعف مشکل میرسد

گوش اینجا کی به داد نالة دل میرسد

جذبة محمل‌نشین گر تن به سستی در دهد

شوق بی‌طاقت کجا در گرد محمل میرسد

تا نباشد گرمی اشکم شراب نارس است

بادة خون جگر از آتش دل میرسد

گر به قتلم راضیی اندیشة تاوان مکن

خون عاشق گردیت دارد به قاتل میرسد

در فسون فیّاض هر دم کاروان در کاروان

چشم مستش را خراج از چین و بابل میرسد

شمارهٔ ۳۱۶

بخت کو کز تو بمن مژدة یادی برسد

مگر این کشت مرا آب زیادی برسد

عاشقان زار بگریید چو کامی یابید

این شگون نیست که عاشق به مرادی برسد

بلبل، این ناله و فریاد ندارد سودی

کیست در کشور خوبی که به دادی برسد!

دلم از حسرت تیغ تو به تنگ آمده است

مگر از شست تو امّید گشادی برسد

بی‌جمال تو سواد نظرم رفته ز یاد

مگر از خطر تو چشمم به سوادی برسد

سفر دور ره زلف تو دارم در پیش

یارب از مایدة زلف تو زادی برسد

صفحة شعر تو فیّاض چنان روح‌فزاست

که کس از راه بیابان به سوادی برسد

شمارهٔ ۳۱۷

کسی به درد سخن غیر طبع من نرسد

قلم دواسبه به داد دل سخن نرسد

رسیده‌ام به مقامی به راه کعبة شوق

که هر که پای طلب بشکند به من نرسد

متاع جلوة شیرین چنان رواجی یافت

که غیر حسرت بیجا به کوهکن نرسد

ز سوزن مژه ارزانی رفو باشد

شکاف سینه، که تا دامن کفن نرسد

امیدوار چنانم که شمع با تو اگر

به لاف همسری آید به انجمن نرسد

فریب جلوة دنیا نمی‌توان خوردن

به دست اگر رسد این لقمه تا دهن نرسد

زیان خویش به از سود غیر دان فیّاض

درین قمار که بردن به باختن نرسد

شمارهٔ ۳۱۸

تا کی چنینم از مژه خون جگر چکد

این شعلة گداخته از چشم تر چکد

داغ طراوت تو بر آن روی تازه‌ام

ترسم گل نظاره ز دست نظر چکد

هر مرغ را که نامة من زیر بال اوست

خون شکایت دلم از بال و پر چکد

با این طراوتی که سخن را به یاد تست

گر بفشرند نامه‌ام آبِ گهر چکد

نازک دلِ لطافت آن جسم نازکم

ترسم که عضو عضو وی از یکدیگر چکد

هر جا که دست می‌نهم اعضای خسته را

چون برگ لاله قطرة خون جگر چکد

شد دیده‌ام سفید و همان گریه در جدال

اشک ستاره چند ز چشم سحر چکد!

هر گه به ناله‌ای نفسی آتشین کنم

جوهر چو قطره از دم تیغ اثر چکد

صحرانورد عشق به دریا نهد چو روی

خون گردد آب بحر که از چشم تر چکد

از زخم کوهکن ز دَمِ تیشه تا به حشر

خون لاله لاله بر سر کوه و کمر چکد

فیّاض شهد می‌دهد از دفترت مگر

نیشکّریست کلک تو کز وی شکر چکد

در هجر تو دوشم چو ز دل شور برآمد

از هر سر مویم شب دیجور برآمد

شب آینة روی تو در مدّ نظر بود

ناگاه غبار سحر از دور برآمد

امشب ز فراق رخت ای یوسف مصری

چون دیدة یعقوب مه از نور برآمد

عمری مژه‌ام آب ده کشت وفا بود

این سبزه‌ام آخر ز لب گور برآمد

تا چند کمان ستم چرخ کشیدن

بازوی قوی دستیم از زور برآمد

دادم همه جا پهلو همّت به ضعیفان

تا بال سلیمانیم از مور برآمد

ای صبح به آبستنی مهر چه نازی!

خورشید من از طارم انگور برآمد

شیرینی وصل توام از دست رقیبان

شهدی است که از خانة زنبور برآمد

آهی که من از سینه به یاد تو کشیدم

دودیست که از حوصلة طور برآمد

صد جلوه به انداز سردار تلف شد

تا قرعه به نام سر منصور برآمد

فیّاض که سر حلقة رندان جهان بود

آخر چه بلا زاهد و مستور برآمد

تا زمن آن دوست دشمن همچو دشمن می‌رمد

طالع از من می‌گریزد بخت از من می‌رمد

من که محو تابشی چون سایه‌ام از آفتاب

آفتاب من چرا از سایة من می‌رمد!

با تغافل‌های او ایمن نشستن غافلی است

دام در خاکست چون صیاد پرفن می‌رمد

از نگاه گرم او رنگ از رخ گل می‌پرد

با نسیم کوی او بلبل ز گلشن می‌رمد

وحشت از بس رخنه‌گر شد بی‌تو در اوضاع من

چاکم از جیب دل و اشکم ز دامن می‌رمد

آن چنان کز روزنِ چشمم هراسد بی تو نور

با تو نور آفتاب از چشم روزن می‌رمد

رفت فیّاض آنکه از اندک ستم دل می‌رمید

این زمان این صید لاغر از رمیدن می‌رمد

شمارهٔ ۳۱۹

ز عریانی نیندیشم اگر عالم خطر باشد

که شمشیریم و بر اندام ما جوهر سپر باشد

امید زورقم خواهد گر انباری به دریایی

که در وی از خطر هر قطره دریای دگر باشد

به مطلب نارسایی‌ها مرا نزدیکتر دارد

که پس افتادة این کاروانی پیشتر باشد

چرا افتادگی معراج نبود سربلندی را؟

که کمتر را چو سنجی در حقیقت بیشتر باشد

محبت شکوة کس در قلم نتواند آوردن

هلاهل بر سر این خوان حسرت نیشکر باشد

مرا در خاک و خون می‌بینی و احوال می‌پرسی!

چرا از حال خود کس اینقدرها بی‌خبر باشد

برای مطلبی هر کس گذر در ورطه‌ها دارد

خطر در بحر می‌دانند و در آبش گهر باشد

درین معمورة وحشت ندیدم گوشة امنی

مگر امنیتی در زیر دیوار خطر باشد

رفیقان را به هم شرطست در ره متفّق بودن

از آن با خضر نتوانست موسی همسفر باشد

ندارد تاب حمل نامة پرشکوة عاشق

مگر مرغی که چون پروانه خصم بال و پر باشد

نکردی شعله وش انداز بال افشانی فیّاض

چو اخگر مردة خاکستری، خاکت به سر باشد

شمارهٔ ۳۲۰

یک شب که نه در وصال باشد

هر لحظه هزار سال باشد

آنرا که تو در خیال باشی

تا حشر شب وصال باشد

قتل همه کن حرام بر خویش

تا خون منت حلال باشد

گر خون منست این دیت چیست

بگذار که پایمال باشد

ممکن نبود گذشتن از وصل

هر چند امرِ محال باشد

داد دل شکوه می‌توان داد

گر یک نفسم مجال باشد

کلکش منقار بلبلانست

فیّاض چه غم که لال باشد

شمارهٔ ۳۲۱

خوشا آن دل که تا جان باشدش اندوهگین باشد

دل آسوده می‌باید که در زیر زمین باشد

کجا داد دل پرحسرت من می‌دهد وصلی

که تا مژگان زنی بر هم نگاه واپسین باشد

دل از جور و جفایش نشئة مهر و وفا یابد

که کار نازنینان هر چه باشد نازنین باشد

به هر جانب سمند جلوه بی‌باکانه می‌تازی

نمی‌ترسی که تا دیدن نگاهی در کمین باشد؟

همان جاریست بر من حکم آب تیغ بیدادت

اگر چون آفتابم عالمی زیر نگین باشد

دل از محراب ابروی تو هرگز رو نگرداند

به شرع دوستی گر قبله‌ای باشد همین باشد

فکندت از نظر فیّآض اگر آن بی‌وفا آسان

تو هم مشکل مگیر اینکار را خوب این چنین باشد

شمارهٔ ۳۲۲

حنای پای تو شد خون من، حلال تو باشد

بهای خون من این بس که پایمال تو باشد

به چشمه‌سار خضر روزة هوس نگشاید

کسی که تشنه لبِ چشمة زلال تو باشد

به موقف ازلم با تو بوده عرض تمنّا

هنوز تا ابدم مستی وصال تو باشد

نبود از ستمت در خیالم آنچه تو کردی

چه‌ها هنوز به این خسته در خیال تو باشد

کنون که حال تو خاطرنشان او شده فیّاض

گمان مبر که به عالم کسی به حال تو باشد

شمارهٔ ۳۲۳

آن شوخ ز حالم خبری داشته باشد

وین ناله بدان دل گذری داشته باشد

پیداست پریشانی زلفش ز حد افزون

گویا به دل خسته سری داشته باشد

مستانه رود سر زده تا بر سر آن کوی

گر سیل سرشکم اثری داشته باشد

عمری است که در راه وفا خاک نشینم

شاید که بدین ره گذری داشته باشد

مردیم ز آمد شد هر بیهده فیّاض

ویرانة دل کاش دری داشته باشد

شمارهٔ ۳۲۴

آیینه سنگ بود ترا دید و آب شد

آنگاه از فروغ رخت آفتاب شد

روز ازل ز شعلة حسن تو یک شرار

بر آسمان شد و لقبش آفتاب شد

نرگس شنید تا ابدش دیده باز ماند

چشمت که از فسانة من نیمخواب شد

ای دل به حفظ ظاهر ازین بیشتر بکوش

حسنی که نیست هم همه صرف نقاب شد

فیّاض یک نظر که فکندی به دفترم

دیوان شعر من همگی انتخاب شد

شمارهٔ ۳۲۵

بس که دلگیرم غم از آمیزشم دلگیر شد

بس که بیکس، بیکسی از اختلاطم سیر شد

در ازل از خنجر مژگان خوبان باز ماند

قطرة آبی که در کار دم شمشیر شد

در بلندی می‌توانستم گذشت از آفتاب

خاطر افتادگی‌ها سخت دامن‌گیر شد

پیش‌تر از بال خود را می‌رسانیدم به دام

در طلبم بیضه افتادم که کارم دیر شد

شب که حسرت رخصت درد دلی زان غمزه یافت

یک نگه کردم که یک عالم سخن تقریر شد

سیل غم از هر طرف فیّاض رو در دل نهاد

شکر کاین ویرانه آخر قابل تعمیر شد

شمارهٔ ۳۲۶

اقبال رو نمود و به ما یار یار شد

وین روزگار تیرة ما روزگار شد

پیمان ناشکستة ما با تو تازه گشت

عهد نبستة تو به ما استوار شد

با دانه‌های جوهر تیغ تو دل خوش است

این آب و دانه مرغ مرا سازگار شد

گلگونه‌ای برای عروس خزان نماند

رنگی که داشت گل همه صرف بهار شد

فیّاض را نوید وصال تو زنده کرد

چشمی که هم نداشت برای تو چار شد

شمارهٔ ۳۲۷

کسی به دعوی مهرش چو صبح صادق شد

که چون جرس دل او با زبان موافق شد

چنین که چشم به روی تو دوخت پنداری

که عکس آینه پیش رخ تو عاشق شد

لباس جلوه رسایی نمود، تا آخر

به سروِ قامتِ رعنای او موافق شد

کسی که صبر به خواری نمود همچو هلال

به یک دو هفته بر اقران خویش فایق شد

هزار شکر که فیّاض بی زبان آخر

چو ابروی تو زبان‌آور دقایق شد

شمارهٔ ۳۲۸

آمد بهار و خانه به زندان شریک شد

چاک جگر به چاک گریبان شریک شد

هر تار جامه با تن نازکدلان عشق

در دشمنی به خار مغیلان شریک شد

خوش وقت عندلیب، که تا بوی گل رسید

بفروخت آشیان، به گلستان شریک شد

تنها حریف کینة ما آسمان نبود

در قتل ما به غمزة خوبان شریک شد

فیّاض بگذر از سر هم چشمی فلک

با کس درین معامله نتوان شریک شد

شمارهٔ ۳۲۹

دردا که غمزة دوست دشمن شکار هم شد

نشکست عهد دشمن تا استوار هم شد

مردیم و از سر ما بخت سیه نشد دور

وه کاین چراغ مرده شمع مزار هم شد

از آه سرد بلبل فصل خزان گلشن

دی سرد گشت هر جا، کار بهار هم شد

در عقده‌ریزی بخت پر دست و پا زدم لیک

کاری نیامد از دست دستم ز کار هم شد

رازی که بود در دل خون گشته همره اشک

آمد برون و صرف جیب و کنار هم شد

خوش داشتیم چندی یاری و روزگاری

برگشت یار چون بخت، و آن روزگار هم شد

ای آنکه گفتی از دوست چونست حال فیّاض

بیچاره در ره او مرد و غبار هم شد

شمارهٔ ۳۳۰

به مهر آموختیم آن طفل را بی‌مهریش فن شد

طلسم دوستی تعویذ او کردیم دشمن شد

ندانم جلوه‌اش را چیست خاصیّت ولی دانم

که هر جا سایهء سروِ قدَش افتاد ، گلشن شد

به عهد شعلة حسنش چنان پروانگی عام است

که مرغع سدره را شاخ گل آتش نشیمن شد

نماند آرایشی بهر نشاط روز وصل از بس

گل چاک گریبان، صرف گلریزان دامن شد

تنک‌تر شد گرم از شیشه دل، از من نبود اما

دلِ از برگ گل نازک‌ترت دانسته آهن شد

نگویم عالمی شد دشمن جانم ولی گویم

که هر جا بود سنگی در کمین شیشة من شد

فروغ تازه‌ای در کلبة تاریک می‌بینم

چراغ بخت من از پرتو روی که روشن شد؟

تو تا بودی، سموم وادیم باد مسیحا بود

تو چون رفتی نسیم گلستانم دود گلخن شد

چنانم زندگانی می‌خلد بی‌روی او فیّاض

که گویی هر سر مو بر تن من نوک سوزن شد

شمارهٔ ۳۳۱

دلم شبی که خیال ترا نشیمن شد

چو آفتاب مرا داغ سینه روشن شد

کدام شمع کند خانه روشنم بی‌تو!

مرا که پرتو خورشید دود روزن شد

به منع گریه به چشم تر آستین چه نهم

کنون که راز دلم رو شناس دامن شد

ز بس که سنگ ملامت زدند و تاب آورد

دلِ چو شیشة من رفته رفته آهن شد

چه رشحه از مژه دادی به کشت غم فیّاض؟

که دانه خوشه برآورد و خوشه خرمن شد

شمارهٔ ۳۳۲

دل از جفای محرم و بیگانه پر نشد

صد دل تهی شد و دل دیوانه پر نشد

چون شیشه سر به سجده نبردم که از غمش

سجّاده‌ام ز اشک چو پیمانه پر نشد

عمریست تا فسانة غم گوش می‌کنم

گوش دلم هنوز ز افسانه پر نشد

داغ فراخ حوصلگی‌های مشربم

صد خانقه تهی شد و خمخانه پر نشد

ناید به تنگ سینة فیّاض از غمت

از گنج هیچگه دل ویرانه پر نشد

شمارهٔ ۳۳۳

پای دل تا به ره عشق تو فرسوده نشد

از ترّدد نفسی در برم آسوده نشد

تا گل ساغر می لب به شکر خنده گشاد

بلبل شیشه ز شیون دمی آسوده نشد

تا به سودای تو ما را طمع خام افتاد

چه زیان بود که بر بوده و نابوده نشد!

کس ندیدیم که در دام فریبی نفتاد

دامن همّت ما بود که آلوده نشد

این چه حال است که از حال نکویان فیّاض

هیچ چیزی به جز از حسرتم افزوده نشد!

شمارهٔ ۳۳۴

که گفت غنچة خندان به آن دهان ماند!

چه تهمت است که گویند این به آن ماند!

دل مرا همه در چین زلف او دیدن

چراغ در شب تاریک کی نهان ماند!

مرا غریب وطن کرد و رو به باغ نهاد

که بلبلی نگذارد در آشیان ماند

شبی که وصف رخ او به آب و تاب کنم

چو شمع تا سحرم شعله بر زبان ماند

چو وصف آن لب خندان رقم کنم فیّاض

قلم ز حیرت انگشت بر دهان ماند

شمارهٔ ۳۳۵

بهشت عدن به حسن رسیده می‌ماند

بهار خلد به خطّ دمیده می‌ماند

بهوش‌تر ز حبابی، به مجلس تو چرا

حدیث شکوة ما ناشنیده می‌ماند!

حیا ز شرم تو خوی گشت و در بهار خطت

به شبنم به بنفشه چکیده می‌ماند

ضعیف نالی من آنقدر سرایت کرد

که خنده بر لب او نارسیده می‌ماند

به بزم عیش ز بیم خلاف وعدة تو

شکفتگی به حنای پریده می‌ماند

ز دست سنگدلی‌های گوشِ ناله شنو

خراش سینه به جیب دریده می‌ماند

ز کیست نشئه دگر صحبت ترا فیّاض

که بزم ما به دماغ رسیده می‌ماند

شمارهٔ ۳۳۶

بیا که بی تو نه ساغر نه شیشه می‌ماند

تو چون نباشی مجلس به بیشه می‌ماند

تو رفتی از دل و در سینه آرزوت به جاست

که چون نهال شود کنده، ریشه می‌ماند

ستم زیاده ز حد می‌کنی و پنداری

که ملک دل به تو بیداد پیشه می‌ماند!

از آن به سیر گلستان نمی‌رود زاهد

که شکل غنچه سراپا به شیشه می‌ماند

دگر به یاد که در کوه کندنی فیّاض؟

که نالة تو به آواز تیشه می‌ماند

شمارهٔ ۳۳۷

بسکه کردم داد از آن بت قوّت دادم نماند

آنقدر فریاد ازو کردم که فریادم نماند

هر چه جز یاد دهان او فراموش منست

بسکه یاد هیچ کردم هیچ در یادم نماند

گریه‌ام در آب راند و ناله در آتش نشاند

لاجرم جز مشت خاکی در کف بادم نماند

غصّه را شیرین خود کردم بلا را بیستون

حسرتی بر خسرو و رشکی به فرهادم نماند

هر چه بر من منتّی از غیر بود از من برفت

هیچ جز آزادی طبع خدادادم نماند

عشق تاراج عجب بر خرمن من رانده است

خاطر خوش، جان آزاد و دل شادم نماند

رفت فیّاض از سرم اندیشة چین و ختن

این زمان در دل به غیر از فکر بغدادم نماند

شمارهٔ ۳۳۸

رسم سرایت نفس ناتوان نماند

تأثیر در قلمرو آه و فغان نماند

عمریست نام اهل وفا کس نمی‌برد

دردا که آتشی هم ازین کاروان نماند

عرض نفس چه می‌بری ای عندلیب زار

گوشی که ناله‌ای شنود در جهان نماند

دودی برآور از خس و خاشاکم ای اجل

کاین مرغ را علاقه در این آشیان نماند

ای تشنه آب عزّت خود بر زمین مریز

کآب گهر درین صدف آسمان نماند

در باغ عمر حاصل نخل امید ما

چیزی جز آبله به کف باغبان نماند

فیّاض پیش اهل وفا یادگار ما

جز نام مهربانی ما بر زبان نماند

شمارهٔ ۳۳۹

هر کس به عارض تو خط مشک فام خواند

مضمون تیره بختی ما را تمام خواند

من طفل مشربم ز فنون هنر مرا

چندان سواد بس که توان خطّ جام خواند

در داد جمله را به سر گِرد خوانِ غم

گردون صلای عامی و ما را به نام خواند

قسمت به روزنامة احوال من به سهو

صبحی نوشته بود ولی بخت، شام خواند

فیّاض تا زمن سبق خامشی گرفت

مشکل دگر تواند درس کلام خواند

شمارهٔ ۳۴۰

جدا از کوی او شوقم گل و گلشن نمی‌داند

دلم ذوق تپیدن، دیده‌ام دیدن نمی‌داند

نیارم گفت حال خویش پنداری درین کشور

کسی درد دل ناگفته فهمیدن نمی‌داند

گهی در دیده جا دارد، گهی در سینة تنگم

ولی آن خرمن گل جای در دامن نمی‌داند

تو ای شاخ گل ایمن باش اگر در دامنم باشی

که دستِ خوبه حسرت کرده، گل چیدن نمی‌داند

ادای کنج چشم از من کسی بهتر نمی‌فهمد

زبان گوشة ابرو کسی چون من نمی‌داند

در آب دیده خواهد مرد یا در آتش سینه

دل عاشق به مرگ خویشتن مردن نمی‌داند

به بویی قانعم فیّاض از گلزار وصل او

که این مور از ضعیفی دانه از خرمن نمی‌داند

شمارهٔ ۳۴۱

بیوفا و بد و بیدادگرت ساخته‌اند

خوب بودی و دگر خوبترت ساخته‌اند

رحم اگر بر دل زارم نکنی جرم تو نیست

که ز حال دل من بی‌خبرت ساخته‌اند

دی به از هر به و امروز ز هر بد بترم

چه توان کرد چنین در نظرت ساخته‌اند

به چه رنگ از تو شکبید دل بی‌طاقت من

تو که هر لحظه به رنگ دگرت ساخته‌اند

چون ز غیرت نگدازیم که این بلهوسان

راه چون مور به تنگ شکرت ساخته‌اند!

دور از آغوش رقیبان نشوی پنداری

دست این طایفه را در کمرت ساخته‌اند

راز من هم ز زبان تو به من می‌گویند

این حریفان که چنین پرده درت ساخته‌اند

از سموم نفس بلهوسان می‌ترسم

که سراپای، چو گلبرگ ترت ساخته‌اند

این لطافت که تو داری و صفایی که تراست

از نسیم گل و آب گهرت ساخته‌اند

ناز بر تخت کی و مملکت جم دارند

بیدلان تو که با خاک درت ساخته‌اند

خبر از خویش نداری به چه کاری فیّاض

چه دمیدند که بی پا و سرت ساخته‌اند!

شمارهٔ ۳۴۲

کج ابروان که چهره به می تاب داده‌اند

از رشک، خم به قامت محراب داده‌اند

کس جان ز زخم خنجر مژگان نمی‌برد

این تیغ را به زهرِ نگه آب داده‌اند

می می‌چکد ز نغمة مطرب، چه آفتند

این ساقیان که باده به مضراب داده‌اند!

ما را که در غم تو کتان‌پوش طاقتیم

گشت تبسّم گل مهتاب داده‌اند

دل را ز خار خار تمنّای وصل خویش

خوبان فریب بستر سنجاب داده‌اند

کنج لب پیاله به بوسی نمی‌خرند

آنان که خط به خون می ناب داده‌اند

آنان که پی به راه توکّل فشرده‌اند

از دل برون کرشمة اسباب داده‌اند

طوفان فتنه دامنشان تر نمی‌کند

دریا دلان که رخت به سیلاب داده‌اند

جرمش چه زین، که بر مژه یک دم قرار نیست

اشک مرا که جلوة سیماب داده‌اند

ما را ز عکس طّرة رخسار گلرخان

شب داده‌اند و گوهر شب تاب داده‌اند

فیّاض از تغافل چشم بتان مرنج

مستند و دل به ذوق شکر خواب داده‌اند

شمارهٔ ۳۴۳

عشّاق دل به چین جبینی سپرده‌اند

این قلبگاه را به کمینی سپرده‌اند

دریاب این اشاره که شاهان نامجو

نام بلند خود به نگینی سپرده‌اند

جز مشت خاک قابل این عشق پاک نیست

مشکل امانتی به امینی سپرده‌اند

در آدمی به صورت خاکی نظر مکن

نقد نه آسمان به زمینی سپرده‌اند

از انقلاب دهر چه مقدار غافلند

آنان که دل به آن و به اینی سپرده‌اند

مسجد ز شیخ و ابروی جانان من ز من

هر ئگوشه را به گوشه‌نشینی سپرده‌اند

شمارهٔ ۳۴۴

آنانکه پی به راه توکّل فشرده‌اند

صاف رضا ز درد تحمّل فشرده‌اند

غافل مشو ز ساغر سرشار التفات

کاین جرعه را ز تیغ تغافل فشرده‌اند

سودای مغزکاوِ دماغ دل مرا

از پیچ و تاب طرّة کاکل فشرده‌اند

نازک ترست شکوه‌ام از بوی گل، مگر

این ناله را ز نالة بلبل فشرده‌اند؟

تا داده‌اند طبع مرا آب و رنگ فکر

خون از رگ هزار تأمّل فشرده‌اند

سودائیان فکر به تشبیه زلف یار

خوناب حسرت از دل سنبل فشرده‌اند

تا چهره‌اش به آب نزاکت سرشته شد

از لاله رنگ و نازکی از گل فشرده‌اند

در عهد زلفش از رگ اندیشه اهل فکر

سودای امتناع تسلسل فشرده‌اند

دلدادگان عشق ز شریان آرزو

خون فساد عرض تجمّل فشرده‌اند

مردان عشق در گذر سیل حادثات

پای ثبات سخت‌تر از پل فشرده‌اند

فیّاض آبروی دو عالم مجرّدان

از گوشة ردای توکّل فشرده‌اند

شمارهٔ ۳۴۵

چشم دلم به عالم بالا گشاده‌اند

در خلوتم دریچه به صحرا گشاده‌اند

طول امل فراخور عرض جمال تست

آغوش موج در خور دریا گشاده‌اند

گلگشت شهر و کوی نیاید ز پای عشق

این گام را به دامن صحرا گشاده‌اند

ای ماه من برآ که به راهت ستارگان

چشم امید بهر تماشا گشاده‌اند

زاندم که جلوه قسمت نخل بلندتست

خمیازه را بغل به تمنّا گشاده‌اند

بر ما گذر به خاطر پاک تو بسته است

راهی که از دلت به دل ما گشاده‌اند

ز آسیب فتنه بی‌خبران را فراغت است

سیلی است این که بر دل دانا گشاده‌اند

طفل دیار عشق نداند بلوغ چیست

در کودکی زبان مسیحا گشاده‌اند

تا بهر صید عصمت یوسف کنند دام

صد حلقه از کمند زلیخا گشاده‌اند

اینجا گشاد قفل به دست کلید نیست

بر اهل دل دری به مدارا گشاده‌اند

فیّاض جا بر اهل طرب تنگ شد بس است

در بزم غم برای تو صد جا گشاده‌اند

شمارهٔ ۳۴۶

از پی قتلم دگر، درد و غم، آماده‌اند

همچو دو ابروی یار پشت به هم داده‌اند

پای گریزم نماند وای که در خون من

لشکر مژگان ناز صف به صف استاده‌اند

جسته‌ام از دام زلف لیک به تسخیر من

لشکر آشوب خط دست به هم داده‌اند

طبع من و منع عشق آنگه ازین زاهدان

در عجبم کاین گروه از چه چنین ساده‌اند!

از ره مستیّ و عشق باز نگردم اگر

خلق چو نقش قدم در پیم افتاده‌اند

کس نبرد ره به عشق شکر که این زاهدان

در گرو سبحه و در غم سجّاده‌اند

این همه علم و عمل آن همه مکر و حیل

شکر که آزادگان از همه آزاده‌اند

هیچ نگیرند انس هیچ نگردند رام

وه که پری چهرگان جمله پریزاده‌اند

بهر تو فیّاض بود کوشش رنج و بلا

بی‌تو چنین درد و غم در به در افتاده‌اند

شمارهٔ ۳۴۷

خوبان که شوخی مژه از تیر برده‌اند

طرح نگاه از دم شمشیر برده‌اند

صد ره شکست رنگ و نیامد به رو، ز بیم

این قوم رنگ از گل تعبیر برده‌اند

صبح از جبین طالع ما تیرگی نبرد

خاصیّت اثر ز دَمِ پیر برده‌اند

هر شب فغان به داد دلم زود می‌رسید

امشب ز من به ناله خبر دیر برده‌اند

چشم حیا مدار که این شوخ دیدگان

شرم از نگاه شاهد تصویر برده‌اند

آهن دلی، چه باکت از آسیب خستگان

طرح دلت ز جوهر شمشیر برده‌اند

آبادی سرای تعلق طمع مدار

زین کارخانه رونق تعمیر برده‌اند

زهّاد در نصیحت سوداییان عشق

مغز دماغ حلقة زنجیر برده‌اند

فیّاض شاد باد روان ملک که گفت

«سردی ز استخوان تباشیر برده‌اند»

شمارهٔ ۳۴۸

چون خوی دلبران ز عتابم سرشته‌اند

همچون تبسّم از شکرابم سرشته‌اند

شیخم ولیک شوخی طفلانه می‌کنم

کز رنگ و بوی عهد شبابم سرشته‌اند

تا نالة حزین مرا گوش کرده‌اند

مرغان چراغ زمزمه خاموش کرده‌اند

کبکان ز نازکی سبق جلوة ترا

صد بار خوانده‌اند و فراموش کرده‌اند

اطفال گل چو گوهر شبنم ز نازکی

حرف ترا خریده و در گوش کرده‌اند

خوبان که گِرد چهره برآورده‌اند خط

این شعله را خوشند که خس‌پوش کرده‌اند

فیّاض از بتان نتوان چشم خیر داشت

آیینه را ببین که چه مدهوش کرده‌اند

شمارهٔ ۳۴۹

عندلیب گلشنم گلخن نصیبم کرده‌اند

بخت بد بنگر! چنان بودم چنینم کرده‌آند

در ازل چون طرح دریا ریختند از اشک من

موج این دریا ز چین آستینم کرده‌اند

دست بر دستم نکویان پرورش‌ها داده‌اند

تا چو داغ عشق خوبان دلنشینم کرده‌اند

در شکنج زلفم و دل سوی خطّم می‌کشد

کاردانان محبّت پیش‌بینم کرده‌اند

چین ابرو وا خرید از اختلاط مردمم

این گره دانسته در کار جبینم کرده‌اند

یا شکار عشق خواهم گشت آخر یا جنون

این دو شیرافکن دگر خوش در کمینم کرده‌اند

در گلستان قمم فیّاض فارغ از بهشت

گل‌فروشان بلبل این سرزمینم کرده‌اند

شمارهٔ ۳۵۰

زرشک خال که سوزد بر آن عذار سپند

چو لاله سر زند از خاک داغدار سپند

ز چشم زخم خزان نیست آفتی ممکن

که هست بر گل روی تو نوبهار سپند

به راه وصل توام وعده آتشی افروخت

که شد به شعلة آن چشم انتظار سپند

ز شوق شعله چنان چهره برفروخته است

که در نظر نکند فرقی از شرار سپند

چه لازمست ز من منع بیقراری من

در اضطراب کجا دارد اختیار سپند!

سرشک شعله‌وشم گر به چشمه‌سار افتد

همیشه سر زند ازطرف جویبار سپند

به غیر سوختنم چاره نیست در غم دوست

که شعله شوخ مزاجست و بیقرار سپند

چنین که کوکب داغم فروغ‌بخش افتاد

سزد که چرخ بسوزد بر او هزار سپند

میان آتش غیرت ز رشک خال رخت

اگر چه سوخت ولی سوخت شرمسار سپند

تمام عمر توان سوخت از تپیدن دل

چرا نهاد بر آتش چنین مدار سپند

ز طبع دفع گزندم ضرر شد فیّاض

به جان نکته‌شناسان برو بیار سپند

شمارهٔ ۳۵۱

هر کاروان که راه به کوی تو ساختند

بازارها به مصر ز بوی تو ساختند

در بند دین نماند کس از کفر زلف تو

زنجیرها گسست چو موی تو ساختند

رشک آیدم، چه چاره کنم! عاشقی بلاست

زان محرمان که راه به کوی تو ساختند

چرخ و ستاره با دل ما بر نیامدند

تا اتفاق کرده به خوی تو ساختند

گل بویی از تو دارد و باغ از تو نکهتی

بیچاره بلبلان که به بوی تو ساختند

غافل بنوش باده که گیتی به جم نماند

صد جام خاک شد که سبوی تو ساختند

شهری ز غمزة تو چو فیّاض بیدلند

تنها مرا نه عاشق روی تو ساختند

شمارهٔ ۳۵۲

نقشبندانی که طرح روی جانان ریختند

طرح دل‌ها را چو زلف او پریشان ریختند

شهسوار عشق در معموره منزل کی کند!

طرح این ویرانه را دانسته ویران ریختند

گلرخان بهر زکات گل‌فشانی‌های عشق

تا به لب آورده صد بار آب حیوان ریختند

تشنگان لعل او با آنکه ساقی خضر بود

بود خالی عرصه و چابک‌سواران ریختند

ملک صبرم پایمال ترکتاز غمزه شد

در حقیقت گویی این بگداختند، آن ریختند

بی‌خرابی نقش آبادی مزن کاشفتگان

گرد کفر انگیختند و رنگ ایمان ریختند

زلف سنبل، چهره گل، ساعد سمن، شمشاد قد

وه که طرح این گلستان خوش بسامان ریختند

تا کمر نظاره را در بحر سیمابست جای

بیقراری بس که بر خاک درش جان ریختند

در دیار عشق آسایش نه دین دارد نه کفر

خاک این غم بر سر گبر و مسلمان ریختند

از شراب خوشدلی در ساغر فیّاض ما

جرعه‌واری ریختند اما پشیمان ریختند

شمارهٔ ۳۵۳

یک بار نکردیم در آن دل اثری چند

شرمندة آزردن آه سحری چند

گر دامن پاکت نبود روز قیامت

چون عذر توان خواست ز دامان تری چند!

اسباب جهانگیری عشق است مهیّا

از آتش سودای تو در دل شرری چند

خونین گله‌ام زان مژه‌ها جوش برآورد

چند از رگ طاقت هوس نیشتری چند!

ننمود اثر چهره و زنگار برآورد

آیینة دل در کف آه سحری چند

از دل به سوی دیده شد از دیده به دامن

پروردگی‌یی یافت سرشک از سفری چند

فیّاض به خون مژه افسانة غم را

رفتیم و نوشتیم به دیوار و دری چند

شمارهٔ ۳۵۴

بی تو یارانم کشان سوی گلستان می‌برند

با چنان حسرت که پنداری به زندان می‌برند

عکس رخسار تو بر هر قطره خون افتاده است

از رخت طفلان اشکم گل به دامان می‌برند

بلبلان را عشرت گل‌های خندان شد نصیب

بی‌نصیبان لذّت از چاک گریبان می‌برند

در سر کویی که دارم درد بی‌درمان نصیب

درد را بی‌طاقتان آنجا به درمان می‌برند

خاک کاشان توتیای چشم فیّاض است باز

سرمه را هر چند مردم از صفاهان می‌برند

شمارهٔ ۳۵۵

بیدلان دور از لبش چون جام گلگون می‌خورند

چون به یاد آرند آن لب ساغر خون می‌خورند

راضی از فرهاد شیرینش به جوی شیر بود

وای کاین شیرین لبان در عهد ما خون می‌خورند

دودمان عشق از هم کم فراموشی کنند

بیدلان تا حشر خون بر یاد مجنون می‌خورند

حیف واقف نیستی کاشفتگان شوق دوست

ساغر لبریز زهر غصّه را چون می‌خورند

با تو فیّاض ار حریفان دم زنند از جام فکر

عرض معنی می‌برند و خون مضمون می‌خورند

شمارهٔ ۳۵۶

صبح خیزان چو به کف جام مصّفا گیرند

باج روشندلی از عالم بالا گیرند

زهد خشک است متاع سرة خلوتیان

بار این قافله آن به که به دریا گیرند

بیخودانِ می عشق تو فشانند به خاک

جام خورشید گر از دست مسیحا گیرند

داغدارانِ تو چون لاله بدان نزدیکند

که شوند آتش و در دامن صحرا گیرند

به نسیم سر زلفت چو نفس گرم کنند

عرق فتنه ز بوی گل سودا گیرند

ای تو پوشیده، خیال تو چرا برهنه روست!

ترسمش تنگ در آغوش تمنّا گیرند

جلوة حسن تو زان پرده‌نشین شد که مباد

بیقراران سر راهی به تماشا گیرند

بنشینیم و دمی شاد برآریم به هم

پیش از آن کاین نفس عاریت از ما گیرند

خنک آنان که به حسن عمل امروز به کف

دامن دولت جاویدی فردا گیرند

روح در قالب آدم ز پی معرفت است

کرده‌اند این تله در خاک که عنقا گیرند

آستین بر مژة تر چه نهادی فیّاض

دست بردار که مردم کمِ دریا گیرند

شمارهٔ ۳۵۷

اسیران پرده از حال دل خود بر نمی‌گیرند

چو تب در پوست می‌سوزند لیکن در نمی‌گیرند

برو پیمانه در خون زن که صافی مشربان عشق

نمی تا در جگر باقی بود ساغر نمی‌گیرند

فلک بر بیقراران آب می‌بندد نمی‌داند

که این لب تشنگان کام خود از کوثر نمی‌گیرند

به گوش عیش زن از داستان عمر حرفی چند

که این افسانه را بار دگر از سر نمی‌گیرند

نگه‌دار آبروی خویش و از هر فتنه ایمن شو

که گر عالم شود خشک، آب از گوهر نمی‌گیرند

فلک گر خون من ریزد دلش جمعست میداند

که خون شعله را تاوان ز خاکستر نمی‌گیرند

چه طوفان جلوه دادی بر سر مژگان دگر فیّاض

که اهل عالم از دریا حسابی برنمی‌گیرند

شمارهٔ ۳۵۸

به چمن روی نهی سرو و سمن می‌سوزند

برفروزی، همه اطفال چمن می‌سوزند

چه شوی گرم زبان بازی سوسن در باغ

بی‌زبانان جوانان چمن می‌سوزند

برمیفروز به قتل دگران چهره به ناز

که شهیدان تو در خاک کفن می‌سوزند

از دیار تو کسی را نرود پای برون

این غریبان همه در یاد وطن می‌سوزند

لقمة سفرة رو گرمی او نتوان خورد

عبث این گرسنگان دست و دهن می‌سوزند

شد به تاب از من و در بزم به کس حرف نزد

اهل مجلس همه در آتش من می‌سوزند

این چه گرمی است به گفتار تو امشب فیّاض!

که معانی همه در باب سخن می‌سوزند

شمارهٔ ۳۵۹

کو غم که ناله را به اثر آشنا کند

الماس را به داغ جگر آشنا کند

ما و فریب گوشة چشمی که از فسون

بیگانه را به نیم نظر آشنا کند

نگذاشت شرم دوست که دل با هزار شوق

خونابه را به دیدة تر آشنا کند

شیون مکرر است بگویید عندلیب

این نغمه را به طرز دگر آشنا کند

ترسم که رفته رفته هوادار زلف تو

دست هوس ترا به کمر آشنا کند

تا شرم هست پردة بیگانگی بجاست

ما را شراب با تو مگر آشنا کند

فیّاض را چو تیغ به سر می‌زند رقیب

دستی که از غم تو به سر آشنا کند

شمارهٔ ۳۶۰

عاشق چوبی مضایقه جان را فدا کند

خنجر زبان گشاید و صد مرحبا کند

پیشت هجوم گریه امان اینقدر نداد

مرغ نگاه را که پر و بال وا کند

هر کس که زخم کاری ما را نظاره کرد

تا حشر دست و بازوی او را دعا کند

از انفعال روز قیامت چه‌ها کشیم

گر عشق خون ناحق ما را بها کند

از وعدهٔ وصال تو خود را شهید کرد

فیّاض اگر رخ تو ببیند چه‌ها کند!

شمارهٔ ۳۶۱

گر آتش تو چو شمع استخوانم آب کند

عجب که رشتة عمر مرا به تاب کند

همیشه جوهر تیغ تو همچو مرغابی

برای صید دلم دانه‌ای در آب کند

به حیله چشم تو خود را به خواب می‌دارد

بدین فسانه مگر صید را به خواب کند

فلک به نسخة تقدیر سال‌ها گردید

که بهر من همه روز بد انتخاب کند

به دور خود رخِ آن مه ز مشک تر فیّاض

خطی کشیده که تسخیر آفتاب کند

شمارهٔ ۳۶۲

گریة خونین نداند هر که چشمی تر کمند

بایدت خون خورد تا اشک تو رنگی بر کند

کی نهد لب بر لب ما از غرور حسن و ناز

آنکه بهر بوسه‌ای خون در دل ساغر کند

کوثرم خونابه شد بی‌او ولی در کام من

قطرة خونابه را یاد لبش کوثر کند

طفل شوخ من کش از لب شیرة جان می‌چکد

فرصتش بادا که نی در ناخن شکر کند

وادی دل پر خطرناک است کو فیّاض کو

نقش پای شیر دل مردی که این ره سر کند

شمارهٔ ۳۶۳

مطربی کو که نوای غم او ساز کند

تا ز دل شادی نا آمده پرواز کند

عیش ناساز بود زنگ درون می‌خواهم

صیقل موج غم این آینه پرداز کند

راست تا کنگرة عرش نگیرد آرام

ناله را چون نفس خسته سبکتاز کند

یک دم ار سایه کنی بر سر ما جا دارد

که به خورشید فلک سایة ما ناز کند

عندلیبان نفس سوخته را در گلزار

هر سحر نالة بیدار من آواز کند

حسرت تنگدلان منّت قاصد نکشد

نامه خود بال گشادست که پرواز کند

جرأت عشق گرت بال دماند فیّاض

آشیان مرغ تو در چنگل شهباز کند

شمارهٔ ۳۶۴

دل مست خواب غفلت و، کس نیست بیدارش کند

نیشی سیه مارِ اجل ترسم که در کارش کند

راهی است ناهموار و من با پای چوبی گام زن

سیل سرشک کوهکن خواهم که هموارش کند

فرهاد مسکین را به جان باری است کوه بیکران

هم تیشه زین بار گران شاید سبکبارش کند

ای سینه تا کی روز و شب سوزی نفس در تاب و تب

این دل که او دارد عجب کاین ناله‌ها کارش کند

قاصد پیامی زان دهن هرگز نیارد سوی من

از بس که آن شیرین دهن مدهوش گفتارش کند

چشم تو در خوابست خوش از ناز و ترسم گِرد رخ

آواز پای مور خط از خواب بیدارش کند

فیّاض اگر گیرد ز کس درسی به غیر از درس عشق

ناخوانده از یادش رود هر چند تکرارش کند

شمارهٔ ۳۶۵

سهل است اگر رقیب به خود مایلش کند

مهرست کینه نیست که جا در دلش کند

ساغر به جرم اینکه لبی بر لبش نهاد

شیشه به سرزنش همه خون در دلش کند

آتش زند به بال و پر از شعله‌های شوق

پروانه‌ای که آرزوی محفلش کند

حسرت ببین که خنجر بیداد او همان

بعد از هلاک خون به دل بسملش کند

فیّاض در فریب تو چشمان جادوش

سحری نکرده‌اند که کس باطلش کند

شمارهٔ ۳۶۶

عقل گو کمتر نظر بر حسن تدبیرم کند

من از آن ویران‌ترم کاندیشه تعمیرم کند

من که از موج نفس بال و پری دارم به دام

شرم بادم گر فریب دیو تسخیرم کند

من که عمری تشنة لب تشنه مردان بوده‌ام

خضر می‌خواهد به آب زندگی سیرم کند

من که چون خواب اجل هرگز نمی‌آیم بخویش

شور رستاخیز می‌باید که تعبیرم کند

معنی پیچیدة در مصرع خاموشیم

بی‌زبانی همچو من باید که تقریرم کند

یک سر تیر از سر مژگان او دوری کنم

آن قدر انداز شاید بوتة تیرم کند

سر به صحرا داد سودای سر زلفش مرا

می‌کنم دیوانگی چندان که زنجیرم کند

خندة شیرین آن لب طعم دشنامم نداد

من به این طالع، شکر هم آب در شیرم کند

باز می‌باید که چون پروانه گردد گرد یار

من که از آتش چنین دورم چه تأثیرم کند؟

عشق نه در وصل کامم می‌دهد نه در فراق

من که درد بی‌دوا دارم چه تدبیرم کند!

تازه از دام فریبی جسته‌ام فیّاض‌وار

کو سر زنجیر در دستی که نخجیرم کند

شمارهٔ ۳۶۷

شاه اجل به حکم تو فرمان روان کند

سر خیل فتنه هر چه تو گویی چنان کند

تاب نگه ندارم و داغم کزین ادا

آن بدگمان مباد تغافل گمان کند

چون زه کند کمان تغافل نگاه ناز

هر جا که هست سینة ما را نشان کند

فردا که ناتوانی ما را کنند وزن

میزان خدنگ قامت خود را کمان کند

چون عرض پیچ و تاب دهد جلوة قدش

فیّاض را تصور موی میان کند

شمارهٔ ۳۶۸

چه خوش آنکه ناوک غمزة تو به سینه میل وطن کند

دل خسته را ز شکفتگی تر و تازه‌تر ز چمن کند

دل غنچه خون شود از حسد سحری که از ره امتحان

به چمن نسیم سحر گهی صفت تو غنچه دهن کند

چه گره که از دل پر گره بگشاید و فتدت به زلف

لب گفتگوی مرا اگر نگه تو گرم سخن کند

تو به هر طرف که به رغم من فکنی خدنگ ستیزه را

همه جا به بال و پر ستم کششی به جانب من کند

ز نزاکت تن نازکت فکند به پیرهن تو خار

به مثل نسیم صبا به دامنت ار چه برگ سمن کند

ز نسیم طرّة حور عین نشود شکفته دماغ او

ز غبار رهگذر تو هر که عبیر جیب کفن کند

دل فیّاض ز غم لب تو چه شد که غوطه به خون زند

که جفای لعل لب تو خون به دل عقیق یمن کند

شمارهٔ ۳۶۹

ز قال رفته‌ام از دست، حال تا چه کند

خیال برد ز کارم وصال تا چه کند

نشاط عیش جدا می‌کُشد ملال جدا

کنون شهید نشاطم ملال تا چه کند

هزار حسرت ممکن شکسته در دل ماند

به جان خسته خیال محال تا چه کند!

طلوع صبح جمال تو عالمی همه سوخت

فروغ مهر تو وقت زوال تا چه کند

دمیدن سمن از زیر زلف خونم ریخت

بنفشه سر زدن از روی خال تا چه کند!

شکسته رنگی ما را بهارِ حسرت کرد

طلوع باده به آن رنگ آل تا چه کند!

میی به بزم ازل ریخت عشق در کامم

عروج نشئة آن لایزال تا چه کند!

غرور ساغر زر کرد آنچه کرد هنوز

تکلّفی که ندارد سفال تا چه کند!

تو یک نفس که گریبان چو غنچه کردی باز

صبا چه‌ها که نکرد و شمال تا چه کند!

نهال عشق تو در دانه بود و خون می‌خورد

کنون که ریشه دواند این نهال تا چه کند!

به استمالتم افکند عشق در دوزخ

چنین اگر دهدم گوشمال تا چه کند!

نکردنی همه کردم درین جهان فیّاض

در آن جهان کرم ذوالجلال تا چه کند!

شمارهٔ ۳۷۰

چون در آیینه نظر آن مه دیرینه کند

خال را مردمک دیدة آیینه کند

چه توقّع دگر از عمر، جوانی چو نماند

شنبة ما چه گلی کرد که آدینه کند!

لذّت آنست که هرگز نپذیرد تغییر

تا کی این جامه شود پاره و کس پینه کند!

تا ابد کشتِ محبّت نکشد منّت ابر

سایه گر تیغ تو بر مزرعة سینه کند

حسرت روز فزونی به کف آور فیّاض

غم فردای تو تا کی هوس دینه کند!

شمارهٔ ۳۷۱

چه حدِّ غنچه که در پیش یار خنده کند

گل تبسّم او بر بهار خنده کند

به فصل گل ز میم توبه می‌دهد زاهد

کجاست شیشه که بی‌اختیار خنده کند

به روی من گل بختی نکرد خنده ولی

به تیره‌بختی من روزگار خنده کند

لب تبسّم برقی ندیده‌ام افسوس

نشد که خرمن ما یک شرار خنده کند

ملال می‌چکد از زهر خنده‌ام فیّاض

کجاست گریه که بر من هزار خنده کند

شمارهٔ ۳۷۲

به جفا چون بتان قرار کنند

فکر عشّاق بیقرار کنند

تیره‌تر تا کنند عاشق را

دستة زلف، تار تار کنند

هر دم از جلوه گر دلی نبرند

بنشینند و پس چه کار کنند!

منّت مرهمش به جان دارند

هر که را خاطری فگار کنند

صید دشمن شدند ماهوشان

دوستان را چنین شکار کنند!

وه چه جادوگرند گلرویان

برگ گل را بنفشه زار کنند

غمگساری کنند نام ولی

غم دل را یکی هزار کنند

دست بر دست اگر زنند رواست

که خزان حنا بهار کنند

بهر خط می‌کشیم زحمت زلف

مشق ثلث از پی غبار کنند

عزّت هر که بیش، خواری بیش

سر منصور را به دار کنند

لطف پنهان کنند با فیّاض

صد جفا گرچه آشکار کنند

شمارهٔ ۳۷۳

هر که این شیرین لبان محو شکر خندش کنند

شیرة زهر هلاهل شربت قندش کنند

کس درین بیت‌الحزن بی‌بهره از آزار نیست

درد معشوق ار نباشد داغِ فرزندش کنند

نیست منع ناله ممکن ناتوان عشق را

گر به تیغ طعنه چون نی بند از بندش کنند

هر نهالی را که گیرد ریشه در گلزار عشق

برکنند اول زبیخ آنگه برومندش کنند

شورش دیوانه از هم بگسلد زنجیر را

مفت مجنونی که بی‌زنجیر در بندش کنند

جسم اگر خاکست و جان پاکست استبعاد نیست

بوتة خاری بود کز گل برومندش کنند

همچو فیّاضی ندارند این وفا پروردگان

تا به انواع جفا دانسته خرسندش کنند

شمارهٔ ۳۷۴

خضر و مسیح اگر گل روی تو بو کنند

عمر ابد فدای ره جستجو کنند

ساقی برون کش از دهن شیشه پنبه را

تا اهل فضل مهر لب گفتگو کنند

شمارهٔ ۳۷۵

خم خانه جای صحبت اشراقیانه است

گو جام‌ها به خون فلاطون وضو کنند

هان پر کن از سبوی می ناب کاسه‌ای

زان پیشتر که کاسة سر را سبو کنند

خونم ز دیده باز ناستد مگر دمی

کاین زخم را به رشتة حسرت رفو کنند

از بیغمان کدورت خامی نمی‌رود

خود را به خون شعله اگر شست‌وشو کنند

تا پشت و روی کار مشخص کنند، کاش

روی ترا و آینه را روبرو کنند

بدخویی از طبیعت گردون نمی‌رود

تا آنکه اهل درد به این شیوه خو کنند

فیّاض وصل دوست به جان خواستی خموش

عشّاق این معامله کم آرزو کنند

شمارهٔ ۳۷۶

آنان که در ادای سخن کوتهی کنند

تشبیه قامت تو به سرو سهی کنند

دردی کشان بزم تو از بهر احتیاط

گر مستی‌یی کنند به صد آگهی کنند

چون سر کنیم درد دلی، گریه سر کنیم

پر می‌شود پیاله چو مینا تهی کنند

دود از نهاد گنبد گردون برآوریم

گر آه و ناله یک دو نفس همرهی کنند

جز خال‌های کنج لبش کس ندیده است

هندو وشان که دعوی روح‌اللّهی کنند

حکم ترا سر از خط فرمان نمی‌کشند

آنان که مهر بر خط فرماندهی کنند

دانی که این به نامْ گدایانِ ملک فقر

در عرصة وجود چه شاهنشهی کنند؟

بزم ترا ز مجلس تصویر فرق نیست

از بس نظارگان تو قالب تهی کنند

از دل وظیفة نمک خنده وامگیر

این داغ‌ها مباد که رو در بهی کنند

آسان شود مشاهدة جلوه‌های راز

گر توتیا ز سرمة بسم‌اللّهی کنند

فیّاض داغ مبتدیانم که زود زود

خود را ز جهل در همه فن منتهی کنند

شمارهٔ ۳۷۷

ناز تو رخنه در جگر شیر می‌کند

آیینه را نگاه تو شمشیر می‌کند

عکس تو زنگ از دل آیینه می‌برد

ویرانه را خیال تو تعمیر می‌کند

بیم خجالت تو به بزم آه سرد را

در سینه همچو گریه گلوگیر می‌کند

اقبال غمزة تو به تأیید هر نگاه

ملک دلی برای تو تسخیر می‌کند

فیّاض وصل او به قیامت فتاد حیف

این وعده آرزوی مرا پیر می‌کند

شمارهٔ ۳۷۸

مه را غم هلال تو رنجور می‌کند

خورشید بر رخت نظر از دور می‌کند

چشمش نظر ز صفحة آیینه بر نداشت

خورشید من مطالعة نور می‌کند

لعل تو از تبسّم کوثر سرشت خویش

خون در دل حدیث لب حور می‌کند

پرویز را معامله با زر نرفت پیش

فرهادِ هرزه گرد چه با زور می‌کند

فیّاض موسم گل داغ جنون تست

آمد بهار و مرغ چمن شور می‌کند

شمارهٔ ۳۷۹

شوق چون در عرض حالم خامه را سر می‌کند

نامه در کف جلوة بال کبوتر می‌کند

گردبادم جلوه دارد بر لب، از بس ناله‌ام

از غبار خاطر امشب خاک بر سر می‌کند

نالة من شعله را در خاک می‌پیچد نفس

قطرة اشکم سَبَل در چشم اخگر می‌کند

گر بدین گرمی تراود سیل اشکم از جگر

ماهیان موج دریا را سمندر می‌کند

حسرت وصل توام در دل به گلزار بهشت

حور را در دیدن اوّل مکدّر می‌کند

شوق اگر در جلوه آید ضعف دامنگیر نیست

عشق در پروازِ بلبل ناله را پر می‌کند

ای فلک افتادگان را پر به چشم کم مبین

خاطر آیینه را آهی مکدّر می‌کند

در بیابان محبّت هر کجا ره گم شود

اشک رهرو پیش پیش افتاده ره سر می‌کند

آسمان از ناله‌ام فیّاض نقصانی ندید

دود عودم سرمه‌ای در چشم مجمر می‌کند

شمارهٔ ۳۸۰

شد بهار و هر کسی جایی وطن خوش می‌کند

عندلیب از گوشه‌ها کنج چمن خوش می‌کند

دودة آشفتگی را یک خلف جز من نماند

سال‌ها شد تیره‌بختی دل به من خوش می‌کند

بی‌نصیبی نیستم در هر فن از تعلیم عشق

خاطر مشکل پسندش تا چه فن خوش می‌کند!

از نسیمت لاله مرهم می‌نهد بر داغ خویش

گل ز بویت زخم خود را در چمن خوش می‌کند

تا بیفتد چشم مرهم بر رخش فیّاض ما

داغ خود را در درون پیرهن خوش می‌کند

شمارهٔ ۳۸۱

قاصد بی‌غم کجا شرح ملالم می‌کند

نامه هم کی رفع وسواس خیالم می‌کند

پیکر کوه آب می‌گردد ز شرح درد من

کی تنک رویی چو کاغذ عرض حالم می‌کند

در میان حسرت و غم گه چو کوهم گه چو کاه

من ز غم می‌نالم و حسرت حلالم می‌کند

من که با یادش دمی هرگز نمی‌آیم به خویش

شوق بی‌طاقت چه تکلیف وصالم می‌کند!

آسمان فیّاض با کس در کهن‌سالی نکرد

آنچه با من طفل شوخ خردسالم می‌کند

شمارهٔ ۳۸۲

دل نظر چون بر رخ آن بی‌ترحّم می‌کند

همچو زلف او ز حیرت دست و پا گم می‌کند

هرزه چشمی‌های چشمم دایم از دخل دلست

ساغر این دریا دلی از پهلوی خم می‌کند

ذوق درد از ساغر می یاد می‌باید گرفت

دل پر از خونست و در ظاهر تبسّم می‌کند

افعی زلف تو از جادووشی چون روزگار

آنکه جو را در کف اغیار گندم می‌کند

در بیابان محبت رهنمایی مشکل است

خضر اینجا گام اول خویش را گم می‌کند

چون روم فیّاض در راهی که رهرو از خطر

هر دم از آواز پای خود توهم می‌کند!

شمارهٔ ۳۸۳

موج اشکم ابر را آلوده دامن می‌کند

شعلة آهم چراغ برق روشن می‌کند

صحبت رنگین من مشکل که درگیرد به دوست

من به دامن خون دل او گل به دامن می‌کند

ناله‌ام در سینه می‌پیچد به یاد روی دوست

بلبل من در قفس هم سیر گلشن می‌کند

فرق بسیارست ای یاران ز من تا کوهکن

آنچه دشمن کرد با او، دوست با من می‌کند

با تو در غیرت نمی‌گنجد وجود دیگری

رشک از آنم هر نفس با خویش دشمن می‌کند

میرود از خویشتن از ضعف اگر گاهی به سهو

غنچة امید من یاد شکفتن می‌کند

ذوق عزلت گر چنین بر می‌دهد فیّاض زود

همّتم بر شهپر عنقا نشیمن می‌کند

شمارهٔ ۳۸۴

مستی ز گرد تفرقه پاکم نمی‌کند

تا غنچه خُسبِ سایة تاکم نمی‌کند

از نالة گداخته سر تا به پا پرم

مرهم علاج سینة چاکم نمی‌کند

از هفت جوش صبر وجودم سرشته‌اند

خوی زمانه عربده‌ناکم نمی‌کند

جرأت نگر که شوکت خصمی چو آسمان

دست آزمای تهمت باکم نمی‌کند

در حیرتم که طالع هندوی من چرا

گوش آشنای نغمة را کم نمی‌کند

السماسْ‌سوده سودة الماس می‌شود

زان کُشت آسمانم و خاکم نمی‌‌کند

خاکستر ار شوم که نگهدار آتشم

دانسته‌ام که عشق هلاکم نمی‌کند

آلایش محیط در امکان عقل نیست

کس این گمان به دامن پاکم نمی‌کند

فیّاض مهر زلف بتان سرنوشت ماست

این بخت سایه از سر ما کم نمی‌کند

شمارهٔ ۳۸۵

غنچه را دل در بر آن لعل سخنگو بشکند

شعله را از بیمِ خُویش، رنگ بر رو بشکند

گر برافشاند به تحریک نسیمی طرّه را

یک جهان دل در شکنج هر سر مو بشکند

گر کند در سرمه زیبی میل همچشمی به او

عشق، میل سرمه را در چشم آهو بشکند

من گرفتم شیشه نه سنگ است و سنگ خاره است

دل که افتاد از خم آن طاق ابرو بشکند

چون قبا بگشاید آن گل پیرهن در صحن باغ

در مشام بلبلان ترسم که گل بو بشکند

روز و شب در بستر غم تکیه‌ام بر بوریاست

بسکه چون نی استخوانم زیر پهلو بشکند

غرق عصیان آنقدر گشتم که در بازار حشر

گر به وزن آرند جرم من ترازو بشکند

عجز خسرو پنجه ز آهن کرد، ترسم عاقبت

کوهکن را زور این سرپنجه بازو بشکند

راست گویم نیستی فیّاض مرد راه عشق

گر دلت از گفتة من بشکند گو بشکند

شمارهٔ ۳۸۶

آهم سحر چو از دل رنجور شد بلند

تا جیب آسمان ز زمین نور شد بلند

آسان مگیر نالة زار مرا به گوش

کاین دود دل ز سینه به صد زور شد بلند

در زیر پرده نشتر صد درد می‌خورد

این خون نغمه کز رگ طنبور شد بلند

در مجلس تو ما به چه رو سربرآوریم

خورشید در حوالیت از دور شد بلند

عاشق نظاره در دل هر سنگ می‌‌کند

آن آتشی که از شجر طور شد بلند

نام کسی به کوی فنا گم نمی‌شود

بر دارِ نیستی سر منصور شد بلند

فیّاض انتظار قیامت چه می‌کشی!

اینک ز سینه طنطنة صور شد بلند

شمارهٔ ۳۸۷

خوبرویان چون نظر بر رخ هم بگشایند

بیم آنست که آیینه ز هم بربایند

دردمندان وی از درد، غمش می‌طلبند

بلبلانش همه از نالة هم میزایند

نو غزالان که به صیّادی خود مغرورند

همه رم کرده به نخجیر گهش می‌آیند

مطلب کعبه روان کی طلب من باشد

راه دورست که این طایفه می‌پیمایند

شمارهٔ ۳۸۸

دلم با زاهدان دیگر به صد اعزاز ننشیند

چو جست از دامگاهی مرغ، دیگر باز ننشیند

عجب دلکش فضایی عالم گم‌گشتگی دارد

که عنقا در هوایش یکدم از پرواز ننشیند

ز صد دام تعلّق جسته مرغ روحم ای مطرب

که جز بر شاخسار نغمه‌های ساز ننشیند

دل صیدی که از جا رفته بر امید صیّادی

به جای خود جز از آواز طبل باز ننشیند

ازین ناهمدمان مرغ دل رم خورده‌ای دارم

که جز بر آشیان چنگل شهباز ننشیند

ملامت دامنی می‌زن بر آتش گو همان بهتر

که جوش گریه‌های آرزوپرداز ننشیند

نگاهش جان گرفت از من مسیحا کی دهد بازم

ز یک سحر آنچه برخیزد به صد اعجاز ننشیند

زبان گفتگو بر بسته‌ام از درد دل لیکن

خموشی یکدم از اظهار حرف راز ننشیند

چو عاشق گشته‌ام آن به که با امیدتر باشم

چرا کس در میان عاشقان ممتاز ننشیند

چو راندی از درم دیگر مخوان کاین طایر وحشی

زهر آواز برخیزد به هر آواز ننشیند

ز دل شوری که شعر «طالب آمل» برانگیزد

دگر فیّاض جز از حافظ شیراز ننشیند

شمارهٔ ۳۸۹

معاندان که سخن ناشنوده می‌گویند

نگفته می‌شنوند و نبوده می‌گویند

دروغْ لافیِ بیدار طالعان چه بلاست

که فارغند و ز بخت غنوده می‌گویند

ز لاف مهر خجل نیستند بلهوسان

نکشته تخم، حدیث دروده می‌گویند

به حرف اهل دل انگشت رد منه زنهار

که این گروه سخن آزموده می‌گویند

ببزم فخر ز عرض هنر تهی‌دستان

حدیث سلسله وحرف دوده می‌گویند

ببزم سینه‌ام این خوش تبسّمانِ نگاه

حدیث جوهرِالماسِ سوده می‌گویند

ز صاف آینگی طوطیان هندِ خطت

سخن ز زنگ تکلّف ز دوده می‌گویند

شمارهٔ ۳۹۰

یاد عیشی کز رخت شب‌های ما مهتاب بود

بخت ما بیدار و چشم آسمان در خواب بود

سال‌ها در انقلاب گریة مستانه‌ خیز

خانة ما محمل جمّازة سیلاب بود

دوش بی‌ماه رخت از بیقراری‌های دل

ماهتابم در نظر چون لجّة سیماب بود

طفل دل را در کشاکش موجة طوفان عشق

جای آسایش همان گهوارة گرداب بود

ساغر چشمم پر از خون نالة جان دلخراش

چشم بر دور امشبم عشرت تمامْ اسباب بود

دوش اشکم رو چو در ویرانی عالم نهاد

آسمان همچون حبابی بر سر این آب بود

از سر هر خار چون گل بوی الفت می‌دهد

این چمن گویی ز خون بلبلان سیراب بود

با شکوه عشق پیش کوهکن پا سخت کرد

کوه را پای تزلزل غالبا در خواب بود

در فسون فیاض هر دم کاروان در کاروان

چشم مستش را خراج از چین و از سقلاب بود

شب که یاد آن پری فیّاض در بر داشتم

بوتة خارم به پهلو بستر سنجاب بود

شمارهٔ ۳۹۱

امشب که در چمن ز قدومش نوید بود

خلوت‌سرای غنچه گلستان عید بود

دیدیم در چمن عجب آیین اتّحاد

گل داشت ز خم کاری و بلبل شهید بود

یک عمر در میانة ما و نگاه دوست

بی‌زحمت مجادله گفت و شنید بود

خواندیم نامة عمل هر کسی به حشر

چون روی دوست نامة عاشق سفید بود

بردیم سر فرو به گریبان شام هجر

شکر خدا که روز قیامت پدید بود

ما را سبب ز نَیل مسبّب حجاب شد

چیزی که بست بر رخ ما در، کلید بود

فیّاض چون نظر به سراپای دل فکند

هر جا که دید جلوة «میرزا سعید» بود

شمارهٔ ۳۹۲

دی کز فروع ماه رخت پرده دور بود

آیینة جمال تو گرداب نور بود

میرفت با نسیم تو از خویش بوی گل

خورشید در حضور رخت بی‌حضور بود

خسرو به زور عجز قوی گشت عاقبت

فرهاد جان نبرد که کارش به زور بود

بخت سیاه بر ورق سرنوشت ما

چون خال سبز بر رخ خوبان ضرور بود

فیّاض راه طی شد و منزل نشد پدید

سرگشتگی نتیجة این راه دور بود

شمارهٔ ۳۹۳

امشب که دست نالة زارم بساز بود

در بزم دل، مدار به سوز و گداز بود

چشم سفید گشته گرفتم به لخت دل

این بود بر رخم در صبحی که باز بود

یک دم که تُرک چشم تو غافل ز ما گشت

یک عمر در ولایت ما ترکتاز بود

هر جا که اهل دل نفس گرم می‌زدند

آهم به یاد نخل قدت سرفراز بود

تا از گل تو بوی حقیقت شنیده‌ام

کارم مدام تربیت این مجاز بود

گشتیم پیرو بخت جوانی نشد نصیب

این عمرِ بی‌نصیبی ما خوش دراز بود

فیّاض نازها که کشد از نیاز ما؟

نازی که از نیاز جهان بی‌نیاز بود

شمارهٔ ۳۹۴

از بی‌کسیم دوش دل سوخته کس بود

آیینه چراغ سر بالین نفس بود

گل تا سحر از پرتو داغ دل بلبل

پروانة گرد سر فانوس قفس بود

در گشت گلستان تمنّای دو عالم

چیزی که نچیدیم گل باغ هوس بود

امروز ندانم ز چه دود دل ما شد

آن شعله که دیروز گل دامن خس بود

در قافلة پیش روی‌ها خطری هست

طی شد رهم از دولت پایی که به پس بود

در وادی گم‌گشتگی کعبة مقصود

بیم همه از رهزنی بانگ جرس بود

شیرین نشد از چاشنی لعل تواش کام

فیّاض که بر شهد تو یک عمر مگس بود

شمارهٔ ۳۹۵

شب ز نازت بزم دل بر بیقراران تنگ بود

عرصة امیّد بر امیّدواران تنگ بود

داغ غم در سینة من کامِ بالیدن گرفت

ورنه جا این لاله را در کوهساران تنگ بود

بسکه پر بود از نوای نالة من صحن باغ

کوچة منقار بر صوت هزاران تنگ بود

گریة من کوه را هم با زمین هموار کرد

دامن صحرا برای آب باران تنگ بود

شد خزان و غنچة دل همچنان نشکفته ماند

بسکه عالم بی‌توام در نوبهاران تنگ بود

خلعت عزّت بدل کردیم با تشریف فقر

این قبا بر قامت بی‌اعتباران تنگ بود

با وجود آنکه جا در مجلسی کم داشتیم

مدّتی از پهلوی ما جای یاران تنگ بود

در فضای گیتی از آزاده‌مردان کس نماند

عرصة گردون برین چابک‌سواران تنگ بود

تیرباران بلا دادش دل فیاض داد

ورنه دنیا از پی این تیرباران تنگ بود

شمارهٔ ۳۹۶

ز هر لبی که برآمد سخن کلام تو بود

به هر چه گوش فرا داشتم پیام تو بود

اگر به جلوة طاووس، اگر به رفتن کبک

نظر چو نیک فکندم همین خرام تو بود

چنین که خاص تو شد ملک حسن دانستم

که مُهر داغ دل لاله هم به نام تو بود

ز فتنه دوستی آن نگاه شد معلوم

که تیغ هر که به خون گشت در نیام تو بود

ز صاف و دُردِ تو بودیم جمله مست ولی

دماغ هر که رساتر ز دُردِ‌ جام تو بود

اگر به دوزخ هجران اگر در آتش وصل

هر آنچه سوخته‌تر آرزوی خام تو بود

تو محرمانه به جانان من بگو فیّاض

که آنکه دوش فدای تو شد غلام تو بود

شمارهٔ ۳۹۷

خوش آنکه بلبل ما نغمه‌سنج باغ تو بود

کسی که بر سر ما جای داشت داغ تو بود

نشان کوچة تاریک طرّة تو نیافت

نسیم گل که شب و روز در سراغ تو بود

ندید کس دم آبی که گرد غصّه نداشت

به غیر بادة عشرت که در ایاغ تو بود

کسی به بزم جمال تو روی گرم ندید

جز افتاب که پروانة چراغ تو بود

ز بی‌دماغی فیّاض غم نبود امشب

که بی‌دماغی او باعث دماغ تو بود

شمارهٔ ۳۹۸

آنکه کارش به اسیران همه بیدادی بود

دل اغیار ازو جلوه‌گه شادی بود

خط برآوردی و عشاق پراکنده شدند

این خط سبز تو گویی خط آزادی بود

منصب دلبریش پیش نرفت از خسرو

زور شیرین همه بر بازوی فرهادی بود

سفر راه محبّت چه فراغت بودست

هر قدر رنج که دل خواست درین وادی بود

ما ندیدیم دل شاد درین عالم تنگ

خبری هست که وقتی به جهان شادی بود

یک متاع است همه رفته و نارفتة عمر

چون رسیدیم به منزلگه فردا دی بود

عاقبت صید سبکروحی ما شد فیّاض

آنکه با ما همه جا در پی صیّادی بود

شمارهٔ ۳۹۹

شبم در کلبة دل ماهتاب از یاد ماهی بود

تمنّای دو چشمم توتیای خاک راهی بود

نبود آن قوّتم از ناتوانی‌های دل، ورنه

خرابی دو عالم از دلم در بند آهی بود

خوشا عهدی که با من هر جفا کان تندخو می‌کرد

جفای دیگر از بهر تلافی عذرخواهی بود

سیه بود ارچه روزم عمرها از هجر رخساری

ولی چشمم سفید از حسرت زلف سیاهی بود

خرابی یافت راهی در دلم چون ملک بی‌صاحب

خوشا عهدی که در ملک دلم غم پادشاهی بود

چو از بتخانه سوی کعبه برگشتم یقینم شد

که تا سر منزل جانان از اینجا نیز راهی بود

خرابم گرچه فیّاض از نگاهی کرد آن بدخو

ولی تعمیر این ویرانه هم کار نگاهی بود

شمارهٔ ۴۰۰

شش جهت را در زدم جز حلقه کس بر در نبود

نه صدف را سینه کردم چاک، یک گوهر نبود

سیر آتش خانه‌ها کردم به بال شعله دوش

آنقدر گرمی که در دل بود در اخگر نبود

گردِ غم تا رُفته شد از سینه دل افسرده شد

پشت‌گرمی‌های آتش جز به خاکستر نبود

ذوق بی‌بال و پری‌ها کار ما را خام کرد

ورنه در بزمش دل از پروانه‌ای کمتر نبود

جلوة پرواز، زنجیرست بی‌دیدار گل

بلبلان را بی تو دامن همچو بال و پر نبود

قسمت ما یک دو ساغر خون دل در شیشه داشت

ورنه شمشیر ترا تقصیر در جوهر نبود

سوزش دل دوش روی اشک ما را سرخ داشت

پیش ازین فیّاض تابی اندرین گوهر نبود

شمارهٔ ۴۰۱

دلا گم کرده‌ای خود را درآ در جستجوی خود

نیی از غنچه کم، سر در گریبان کن به بوی خود

مرا بی‌ابرو دارد فلک چون پشت آیینه

زنم در رنگ گوهر غوطه، گر در آبروی خود

پس از مردن مکن از زمزم آلوده‌ای زاهد

که چون جوهر در آب تیغ دادم شست‌وشوی خود

نمی‌رنجم اگر از سرکشی با من نمی‌سازد

که طبع شعله دارد، برنمی‌آید به خوی خود

ز رشک عارض گلگون او خون می‌خورد آتش

ولی از پختگی هرگز نمی‌آرد به روی خود

تو تا رفتی ز پیش من دگر خود را نمی‌بینم

بیا کز دوریت مردم به درد آرزوی خود

نمی‌آرد به گردون سر فرو فیّاض ما دیگر

که در آیینة همّت بلندان دیده روی خود

شمارهٔ ۴۰۲

بلبل ز شیوة تو به فریاد می‌رود

بوی گل از نسیم تو بر باد می‌رود

آواز تیشه مضطرب آید به گوش دل

شیرین مگر به دیدن فرهاد می‌رود!

زین دشت پابرهنه گذشتم چو گردباد

صید این چنین به کوچة صیّاد می‌رود

من شیشه دل به بزم بتان جای چون کنم!

آنجا سخن ز آهن و فولاد می‌رود

فیّاض غیر من که دل آزرده می‌روم

هر کس که می‌رود ز درش شاد می‌رود

شمارهٔ ۴۰۳

غیر زلف او که دوشادوش آن رو می‌رود

سایه با خورشید کی پهلو به پهلو می‌رود!

چون توانم رفت در کویی که هر روز آفتاب!

جچون رود رو در قفا در کوچة او می‌رود

راه عشق است این که در وی پای کس گستاخ نیست

آفتاب اینجا به سر، گردون به پهلو می‌رود

گر بود سرسبز گلزار محبّت دور نیست

زخم را از تیغش امروز آب در جو می‌رود

جای رحم است ای وفاداران که با چندین امید

می‌رود فیّاض و خوش نومید از آن کو می‌رود

شمارهٔ ۴۰۴

هر کجا حرف لب آن یار جانی می‌رود

رنگ از روی شراب ارغوانی می‌رود

تا جوانی نو بهار زندگانی خرّم است

چون جوانی رفت آب زندگانی می‌رود

منزلت دورست و فرصت وحشی و ره هولناک

زود باش ای خضر، عمر جاودانی می‌رود

عهد طفلی رفت و ایّام جوانی هم گذشت

پیری اینک سر به دنبال جوانی می‌رود

با سمند جذبه باشد آشنا مهمیز شوق

بوی یوسف پیش پیش کاروانی می‌رود

تکیه بر زور توانایی مکن در راه عشق

پا به پیش اینجا به زور ناتوانی می‌رود

غافلی فیّاض سخت از بی‌وفایی‌های عمر

خفته‌ای و روزگارت در امانی می‌رود

شمارهٔ ۴۰۵

کو آنکه شیونم به اثر آشنا شود

این ارغنون به نغمة تر آشنا شود!

بگذار بی‌نصیب بمانم روا مدار

بوی تو با نسیم سحر آشنا شود

لذّت گرفتة غم ناکامی ترا

رحم است، ناله گر به اثر آشنا شود

صد چشمه آب خضر به تلخی فرو برم

تا کام من به خون جگر آشنا شود

تا کی ز باد دامن بیگانگی تو

گردم غبار خاطر هر آشنا شود

نگذاشت ذوق تلخی ایام غم دمی

کام دلم به شیر و شکر آشنا شود

بگذشت عمر و ذوق گریبان امان نداد

فیّاض را که دست به سر آشنا شود

شمارهٔ ۴۰۶

به باغ بس که ز شرم رخت گل آب شود

غلاف غنچة گل شیشة گلاب شود

به سینه آتش مهر تو شعله زد چندان

که یاد غیر تو گر بگذرد کباب شود

نصیب کس نشود روز روشنی به جهان

اگر ستارة بخت من آفتاب شود

دلم ز جور بتان لذّتی دگر دارد

جفا به دفتر شوقم وفا حساب شود

چو بر زبان گذرد نام تیغ او فیّاض

ز خون مرا دهن زخم دل پرآب شود

شمارهٔ ۴۰۷

کمرده‌ام خالی دلی، خواهم دل او پُر شود

تا دل خالی دگر از مشکل او پر شود

وه که بر دامان او آلودگی را رنگ نیست

هر دو عالم گر زخون بسمل او پر شود

ذوق بال افشانی شمعی است امشب در دلم

کز پر پروانه هر شب محفل او پر شود

دل به هم چون شیشة ساعت من و او بسته‌ایم

گر دلی خالی کنم ترسم دل او پر شود

از گلش فیّاض اگر روحانیون یابند بوی

هر شب از جوش ملایک منزل او پر شود

شمارهٔ ۴۰۸

لطف کن تلخی که جان بی‌لذّت از شکّر شود

آب کن زهری که دل مستغنی از کوثر شود

ضعف کی از پا درآرد رهروان شوق را

نامة ما مرغ را بال و پر دیگر شود

لطف کن از چشمه‌سار تیغ چون آب حیات

قطرة آبی که کام حسرت ما تر شود

پشت بر خاکستر من داشت عمری شعله گرم

سودة اخگر کنونم مشت خاکستر شود

چشم اگر بر لاله و گل می‌گشایم بی‌رخش

هر نگه بر دیدة حسرت کشم خنجر شود

مرغ هر اندیشه نتواند به بام او پرید

جلوة پرواز اینجا دام بال و پر شود

صندل بی‌دردی ما بود عمری دردسر

بر سرم صندل کنون فیّاض درد سر شود

شمارهٔ ۴۰۹

تخم دلخواه درین مزرعه کم سبز شود

دانة عیش فشاندیم که غم سبز شود

نشئة یأس بلندست نباشد عجبی

تخم امید اگر بر سر هم سبز شود

رنگ و بوی هوس از بوم بر دل مطلب

این گلی نیست که در باغ حرم سبز شود

خدمت کرده به ناکرده حساب است اینجا

کشته‌ام تخم وجودی که عدم سبز شود

کشتگان تو همه زخمی شمشیر خودند

سایة تیغ در این معرکه کم سبز شود

گریه بر خاطر من گرد کدورت افزود

زنگ بر آینه از کثرت غم سبز شود

وادی عشق تو از بس که فتورانگیزست

نتواند که در اونقش قدم سبز شود

کرده‌ام منع دل اما چه کنم مهر بتان

تخم شوخی است که ناکاشته هم سبز شود

گر شود نقش نگین دل نازک چه عجب

سکه نام تو بر روی درم سبز شود

سایة دست تو هر جا که بهار انگیزد

دانة بخل بکارند کرم سبز شود

ما بدان مجلس عالی نتوانیم رسید

بوتة خار، چه در باغ ارم سبز شود!

تحفة مجلس جانان چه فرستم فیّاض

هم مگر حرف من سوخته دم سبز شود

شمارهٔ ۴۱۰

کم کنم شیون نمی‌خواهم که نقص غم شود

پر نگریم خون دل ترسم که دردی کم شود

سال‌ها در چشم ما جا داشتی سودی نداشت

گر پری با مردم این الفت کند آدم شود

شور بختی بین که بر داغ دل بی‌طاقتم

سودة الماس ریزد حسرت و مرهم شود

خاطر از برگ گل نازک‌تری داری مباد

گر وزد بر وی نسیم شکوه‌ای در هم شود

هر که را درد تو دامن‌گیر شد فیّاض‌وار

دامن بیگانه گیرد دشمن و محرم شود

شمارهٔ ۴۱۱

دانشم حاشا که ابرِ آفتاب من شود

من از آن عارف‌ترم کاین بت حجاب من شود

عشقِ‌ کافر بین، که می‌گوید عجب دارم اگر

چار دفتر شرح یک حرف از کتاب من شود

وصل باقی می‌توانم تا ابد بیدار دید

گر فنای ذاتیم یک لحظه خواب من شود

من به این سوزی که در دل دارم از شرم گناه

گر به یاد من فتد دوزخ کباب من شود

گر شب وصل تو طول روز محشر باشدش

آن قدر نبود که صرف اضطراب من شود

مستیم خمخانه خالی کرد و شورش برنخاست

گردش چشمی مگر جام شراب من شود

با دل بی‌عشق اگر فیّاض از دنیا روم

راحت فردوس در عقبی عذاب من شود

شمارهٔ ۴۱۲

آفت عاشق ز صلح و جنگ پیدا می‌شود

هر کجا این شیشه باشد سنگ پیدا می‌شود

نقش شیرین کرد بیدادی که شیرین هم نکرد

فتنه بهر کوهکن از سنگ پیدا می‌شود

ناله سر کن درد دل را حاجت آواز نیست

درد چون ناخن زند آهنگ پیدا می‌شود

وادی عشق آخرش دشوارتر از اولست

سنگ این ره بر سر فرسنگ پیدا می‌شود

چهرة عاشق بهاری در خزان پرورده است

بشکند یک رنگ اگر، صد رنگ پیدا می‌شود

دین و ایمان را وداعی ای مسلمانان که باز

آن فرنگی شکل شوخ و شنگ پیدا می‌شود

این چه الفت دشمنی یارب چه وحشت دوستی‌ست

میرود شاد از برم دلتنگ پیدا می‌شود

جستجوی گوهر مقصود داری در نظر

این گهر از ترک نام و ننگ پیدا می‌شود

آنچه از دستت ز ننگ دانش و فرهنگ رفت

کی بسعی دانش و فرهنگ پیدا می‌شود

ای که با آلایش تر دامنی خو کرده‌ای

در بغل آیینه داری زنگ پیدا می‌شود

گوهر فیّاض مفت از کف بدر کردی که باز

مفت خود دان گر به صد نیرنگ پیدا می‌شود

شمارهٔ ۴۱۳

آیینه از عکس رخ یارم گلستان می‌شود

اندیشه از یاد لبش لعل بدخشان می‌شود

من بلبل آن غنچة نشکفته‌ام کز خرّمی

هر گه تبسّم می‌کند عالم گلستان می‌شود

هر جا که آن گل پیرهن از ناز بگشاید قبا

حسرت گریبان می‌درد، خمیازه عریان می‌شود

از زلف کفر آونگ او از روی ایمان رنگ او

اسلام کافر می‌شود، کافر مسلمان می‌شود

تیغ نگه چون برکشد نخل شهادت سرکشد

چون جلوه دامن در کشد حشر شهیدان می‌شود

افزود استغنای او از گریة بیجای من

آفت بود بر کشت چون بی‌وقت باران می‌شود

هر روز هجر روی او روز مرا شب می‌کند

هر شب به یاد زلف او خوابم پریشان می‌شود

شبنم سپند آتش رخسار گل گردد زرشک

هرگه عرق بر چهرة شرم تو غلتان می‌شود

من مرد عشرت نیستم، اما ز یمن عشق او

تا می‌رسد غم در دلم با عیش یکسان می‌شود

من از کجا و شیوة رسم تکلّف از کجا

خورشیدم از کوچک دلی در ذرّه پنهان می‌شود

مرهم چه سودای همدمان فیّاض را چون هر نفس

زخم دل از یاد لب لعلش نمکدان می‌شود

شمارهٔ ۴۱۴

چندان که از تو جور و جفا کم نمی‌شود

از ما نصیب مهر و وفا کم نمی‌شود

چون نخل شعله ریشه در آتش دوانده‌ایم

ما را بهار نشو و نما کم نمی‌شود

با آنکه گریه هستی ما را به آب داد

یک دم غبار خاطر ما کم نمی‌شود

اسباب حسن یار چنان در فزونیند

کز پای ناز رنگ حنا کم نمی‌شود

در کشوری که بارش مژگان‌ تر بود

در چار فصل، فیضِ هوا کم نمی‌شود

هر چند دیدمت به تو مشتاق‌تر شدم

این درد جان فزا به دوا کم نمی‌شود

فیّاض ضبط دل چه کنی کاین سفال را

هر چند بشکنند صدا کم نمی‌شود

شمارهٔ ۴۱۵

من اگر می نخورم پیش رود!

ور کنم توبه کس از من شنود!

دل زاهد شود آزرده، بهست

که دل نازکی آزرده شود

راست چون موی برون آید اگر

توبه چون خون به رگ من بدود

من و رندی و تو و زهد و ریا

هر کسی کشتة خود می‌درود

همه شب تا سحر از حسرت حور

زاهد بیهده تنها غنود

دام تزویر فرو چیده ولی

غیر احمق که به او می‌گرود!

با تو گفتم بد زاهد فیّاض

حرف خوب است که بیرون نرود

شمارهٔ ۴۱۶

هلاک همچو منی خشم و کین نمی‌خواهد

چنین شکار ضعیفی کمین نمی‌خواهد

ز یک اشارة ابرو به مدّعای توام

هلاکم این همه چین حبین نمی‌خواهد

تراست حسن به کام و مراست عشق تمام

که گفته است که آن تو این نمی‌خواهد!

اسیر دام هوس باد آن گرانجانی

که تیر ناز ترا دلنشین نمی‌خواهد

هوای زلف و رخ تست بر سر فیّاض

که رام کفر نگردید و دین نمی‌خواهد

شمارهٔ ۴۱۷

نه همین دل در برم چون مرغ بسمل می‌جهد

هر سر مو زاضطرابم چون رگ دل می‌جهد

آنچنان آمادة زخمم که هر گه در خیال

یاد آن مژگان کنم، خون از رگ دل می‌جهد

بسکه می‌پیچد غبار خاطرم بر دود آه

گردباد از شرم من منزل به منزل می‌جهد

می‌نهد عمدا به قصد سینة من در کمان

هر خدنگی کز کمان غمزه غافل می‌جهد

قتل عاشق دهشتی دارد که از تأثیر آن

تا ابد دل در بر شمشیر قاتل می‌جهد

درد بیمار تب غم را مداوا مشکل است

ای طبیب اینجا مرا نبض و ترا دل می‌جهد

می‌جهد از بزم ما پیوسته فیّاض از هراس

آن چنان کز صحبت دیوانه عاقل می‌جهد

شمارهٔ ۴۱۸

ایزد به هر که عارض گل رنگ می‌دهد

در سینه‌اش نخست دل سنگ می‌دهد

شادم ز تنگی دل خود کایزد از ازل

درد تو بیشتر به دل تنگ می‌دهد

سیمای چهره رازِ دل خسته فاش کرد

گر شیشه نم برون ندهد رنگ می‌دهد

بلبل حکایت غم ما می‌کند به گل

درد دلی که شرح به آهنگ می‌دهد

منّت برای صلح زنارش چه می‌کشی

فیّاض غمزه کام تو در جنگ می‌دهد

شمارهٔ ۴۱۹

مویش وظیفة شب دیجور می‌دهد

رویش چراغ آینه را نور می‌دهد

مخمور را خیال لبش مست می‌کند

عنّاب او نتیجة انگور می‌دهد

داغم که زخمی نمک آن تبسّم است

طرح نمک به سینة ناسور می‌دهد

دار سیاست سر میدان عشق تست

نخلی که میوة سر منصور می‌دهد

فیّاض من ز سودة الماس دیده‌ام

خاصیّتی که مرهم کافور می‌دهد

شمارهٔ ۴۲۰

بر شعله آن چنان که کسی تار مو نهد

پیچد چو زلف دست به رخسار او نهد

ترسم درازدستی آن زلف خیره را

آخر مباد سلسله در پای او نهد!

آخر به کام خال شدی، صد هزار حیف

با هندویی برای چه کس رو به رو نهد!

تبخاله می‌زند لب ساغر هزار جای

لب بر لب شراب گر آن تندخو نهد

کس تا ابد دگر سخن تازه نشنود

فیّاض مهر اگر به لب گفتگو نهد

شمارهٔ ۴۲۱

شبی که عکس سر زلف یار در نظر آید

غبار صبح به چشمم چو گرد سرمه درآید

ز کبریای جمال تو چشم اشک‌فشان را

بر آفتاب گشاییم و ذرّه در نظر آید

به زخم تیر نگاه تو تا به حشر اسیران

نهند مرهم کافور و زهر سوده برآید

خوشا سرایت بیداد عشق کز اثر آن

شکاف چاک گریبان به دامن جگر آید

به زیر منّت تکلیف سرمه چند نشینم

خوش آنکه سر زده گرد رهش به دیده درآید

ز فیض نشو و نما در بهارِ گریة مستان

سزد که سبزة مینای باده تا کمر آید

مکن به چرخ پی نیک و بد مجادله فیّاض

زمان عیش سرآمد زمان غصّه سرآید

شمارهٔ ۴۲۲

نمی‌خواهم که بوی پیرهن از نزد یار آید

گرفتم دیده روشن کرد، بی‌رویش چه کار آید!

گل روی بتان را سبزة خط در عقب باشد

بلی در گلستان حسن، گل پیش از بهار آید

ز بوی نو بهارم مرغ دل در اضطراب آمد

جنونم بگسلد زنجیرها چون گل به بار آید

ز هجر می خزان چهرة ما رنگ بر رنگ است

بهار نشئه‌ای کو تا به گلگشت خمار آید

ز خواری می‌توان عزّت‌طلب شد غم مخور فیّاض

که این بی‌اعتباری‌ها به کار اعتبار آید

شمارهٔ ۴۲۳

خوش آنکه از سفر آن غمگسار باز آید

که عمر رفته به امیّد یار باز آید

بهار رفت ز گلزار عیش ما بی تو

خوش آن دمی که به گلشن بهار باز آید

غبار کوی تو از دیده شسته شد از اشک

خوشا دمی که به چشم آن غبار باز آید

به رهگذار وفایش نشسته منتظریم

بدین امید کزین رهگذار باز آید

قرار رفته ز دل، رفته تا ز دل فیّاض

خوش آنکه در دل زارم قرار باز آید

شمارهٔ ۴۲۴

به یاد آن قامتم از دیدن شمشاد می‌آید

به هر جا روی خوش بینم رخ او یاد می‌آید

تو برگ گل به این نازک‌دلی‌ها، چون روا داری!

که آید از دلت کاری که از فولاد می‌آید

نباشد حسرت شیرین لبان را چاره جز مردن

به گوشم این صدا از تیشة فرهاد می‌آید

کدامین غنچه را امشب دگر بند قبا بازست

که خوش بوی گل از تحریک موج باد می‌آید

از آن زخمی که روزی بر سر از بیداد شیرین خورد

هنوز از رخنه‌های بیستون فریاد می‌آید

چه سان خواهد کسی داد دل خود از سر زلفی!

که از هر عقده بوی خون صد بیداد می‌آید

چه بهبودی توان فیّاض دیدن از چنین عمری

که هر روزی که آید روز پیشین یاد می‌آید

شمارهٔ ۴۲۵

چو بینم کبک، یادم جلوة دلدار می‌آید

که هر گه در خرام آید بدین رفتار می‌آید

نگاهم جیب و دامن پر گل از رخسار او برگشت

به آیینی که پنداری کس از گلزار می‌آید

خیالت هر شب آید بر سر بالین و ننشیند

مگر شرمش ز پاس دیدة بیدار می‌آید!

دلا زهرِ نگاه او غنیمت دان که این مرهم

برای زخم بندی‌ها ترا در کار می‌آید

دمی در سایة دیوار او فیّاض عشرت کن

که روزی آفتابت بر سر دیوار می‌آید

شمارهٔ ۴۲۶

چنانم بزم عشرت بی‌لبش دلگیر می‌آید

که موج باده در چشمم دم شمشیر می‌آید

ندانم بر زبان حرف که دارد کلک تقریرم

ولی دانم که بوی خون ازین تقریر می‌آید

به جرم از طاعتم امّیدواری بیشتر باشد

که از سعی آنچه ناید از تو ای تقصیر می‌آید

به این تلخی به امیّد تو عمر جاودان خواهم

که می‌گوید که هرگز عاشق از جان سیر می‌آید!

زرنگ ناله آثار سرایت می‌توان دانست

تو زودآ ای نفس بر لب که قاصد دیر می‌آید

چه شد امروز اگر غیر از گریبان نیست در دستم

که فردا دست جیب آموزِ دامنگیر می‌آید

چو احوال دل دیوانه در تحریر می‌آرم

صریر خامه‌ام چون نالة زنجیر می‌آید

جوانی کرده ضایع کی به پیری می‌رسد جایی

که بی‌ایوار کمتر کاری از شبگیر می‌آید

به خون خوردن بدل شد میل شیر آن طفل را لیکن

هنوزش از لب خونخواره بوی شیر می‌آید

چنانم روز روشن بی‌رخ او دشمن جان شد

که می‌پندارم از روزن به چشمم تیر می‌آید

به فتراک نگاهش موج خون همنشینان بین

به مهمان رفته پنداری که از نخجیر می‌آید

توان با بی‌نیازی پوست از گردون بر آوردن

در آن بیشه که این آهوست کمتر شیر می‌آید

شمارهٔ ۴۲۷

از ره کوی تو چون بانگ جرس می‌آید

جان بر لب شده از بوی تو پس می‌آید

جذبة شوق چو آهنگ کشش ساز کند

شعله پروازکنان بر سرِ خس می‌آید

غیر اگر ز آتش دل سوخته باشد، که هنوز

از کباب دل او بوی هوس می‌آید

بلبل ار یک دو سه روزی به گلستان نرود

به طلبگاری او گل به قفس می‌آید

از تو فیّاض بود نظم تو بر صفحة دهر

یادگاری که به کار همه کس می‌آید

شمارهٔ ۴۲۸

چو رشک رخنه‌گرِ نام و ننگ می‌آید

قبا ز پیرهن او به تنگ می‌آید

به کاوش مژه کوه غمی ز جا کندم

که پای تیشه در آنجا به سنگ می‌آید

مرا چنین که به جان باختن شتابی هست

چرا به قتل من او را درنگ می‌آید!

چه غم ز تلخی ایّام غم مرا که مدام

شکر ز مصر لبت تنگ تنگ می‌آید

دلم ز یاد رخ او شکفته شد فیّاض

ز عکس بر رخ آیینه رنگ می‌آید

شمارهٔ ۴۲۹

اگر دو روز از آن کو خبر نمی‌آید

دلم ز وادی حیرت به در نمی‌آید

هزار مرحله طی کرده‌ایم در هر گام

غنیمت است که این ره به سر نمی‌آید

غرض تسلّی شوق است از تمنّی وصل

اگر نه کام ز دیدار بر نمی‌آید

تنک دلان تو در بندْ این نپندارند

کدام کار ز آه سحر نمی‌آید!

مدام می کش و سرخوش نشین چو من فیّاض

کدام روز که خون از جگر نمی‌آید!

شمارهٔ ۴۳۰

وفاداری از آن ترک شکار افکن نمی‌آید

ازو صد شیوه می‌آید ولی این فن نمی‌آید

بهاری این چنین و در قفس من بی‌خبر از گل

به بخت من صبا هم گاهی از گلشن نمی‌آید

به آن دل آبروی ناله‌ها بردم چه دانستم

که ناخن‌گیری از مومست از آهن نمی‌آید

چه شد عمریست کز تحریک موج گریة خونین

محیطم شب به طوف دورة دامن نمی‌آید

وفاداری از آن بدخو تمنّا داشتم عمری

چه دانستم که کار دوست از دشمن نمی‌آید

مرا زاهد به دین می‌خواند و کافر به ترسایی

به غیر از عاشقی کار دگر از من نمی‌آید

دلم فیّاض در عشق بتان از جوش ننشیند

ز آتش مردن آید، لیک افسردن نمی‌آید

شمارهٔ ۴۳۱

چو بلبل خاطرم از گفتن بسیار نگشاید

زبان بستم که قفل سینه از گفتار نگشاید

ز دین برگشته را از کفر هم کامی نشد حاصل

گره کز سبحه در دل ماند از زنّار نگشاید

نسیمت گر به گلشن وا کند دکّان عطّاری

ز خجلت غنچه رخت خویشتن از بار نگشاید

پریشان خودم دارد سر زلفی که از غیرت

متاع خویش در هر کوچه و بازار نگشاید

به این آشفتگی‌ها همّت فیّاض را نازم

که یک ساعت گره از گوشة دستار نگشاید

شمارهٔ ۴۳۲

عمدا اگر به یاد تو مشکل توان رسید

گاهی امید هست که غافل توان رسید

گم‌گشتگی کرشمة رهبر نمی‌کشد

گر بگذری ز جاده به منزل توان رسید

چندین مچین به خویش که گر بگذری ز خویش

یک مشت خون به دامن قاتل توان رسید

عصیان اگر کنی ز خدا بی‌خبر مباش

گاهی به حق ز وادی باطل توان رسید

با تن هوای صحبت پاکان صواب نیست

گر بشکتنی سفینه به ساحل توان رسید

دیوانه از کجا و حریم ادب کجا

آنجا به پای مردم عاقل توان رسید

هرگز گمان مبر که به عشرتگه قبول

بی‌رنج راه و طیّ منازل توان رسید

زحمت مکش که صحبت دیدار و دیده نیست

آنجا عجب اگر به دلایل توان رسید

زخمی دوست کم نبود از شهید غیر

گر نه بکشتة تو به بسمل توان رسید

گر بوسة کفش ندهد دست، چون قلم

گاهی به دست بوس انامل توان رسید

فیّاض اگر عنایت برقی رسا بود

از سبزة امید به ساحل توان رسید

شمارهٔ ۴۳۳

به دلم تیرنگاهی ز تو غافل نرسید

سر نیشی به رگ آبلة دل نرسید

ره سودای سر زلف تو بی‌پایانست

هیچ اندیشه درین راه به منزل نرسید

کِشتة طالع ما را چه خطر پیش آمد

که برون کرد سر از خاک و به حاصل نرسید!

بحر عشق است و در او موج خطر بسیارست

کس درین لجّه به جز موج به ساحل نرسید

موجة خون شهیدان ز سر چرخ گذشت

این قدر بود که بر دامن قاتل نرسید

دست و تیغ تو ز بس وقف تماشایی بود

نوبت فرصت نظّاره به بسمل نرسید

بر غلط بخشیت ای چرخ همین نکته بس است

که عطاهای تو یک بار به قابل نرسید

این کهن جامة دنیا که طرازش ز فناست

تا که دیوانه نیفکند به عاقل نرسید

ورق خاطر فیّاض غلط در غلط است

نظر مرد برین صفحة باطل نرسید

شمارهٔ ۴۳۴

تا کی ز غیر حرف وفا می‌توان شنید

یک لحظه هم شکایت ما می‌توان شنید

بوی کباب شرح غم سوختن کند

درد دلم ز باد صبا می‌توان شنید

ناموس حسن می‌رود از یک نگه به باد

گر نشنوی ز من ز حیا می‌توان شنید

گاهی که خنده بر لب او موج می‌زند

بوی شکفتگی ز هوا می‌توان شنید

پیغام دلشکستگی ماست سر به سر

گوش ارکنی به ناله صدا می‌توان شنید

از دشمنان چه می‌شنوی حرف دوستی!

ما بی‌غرض‌تریم ز ما می‌توان شنید

گفتن چه حاجتست و نگفتن چه مانعست

جایی که گوش هست ادا می‌توان شنید

زاهد اگر نمی‌شنوی از زبان من

عذر گناه من ز قضا می‌توان شنید

فیّاض آرزوی جفا می‌کند ز تو

این نیست، خود حدیث وفا، می‌توان شنید

شمارهٔ ۴۳۵

آن شوخ که بی‌خواب و خمارش نتوان دید

در خواب به آغوش و کنارش نتوان دید

ای خضر ترا چشمة حیوان، که مرا هست

دریای سرابی که کنارش نتوان دید

خونگرمی گل می‌کشدم سوی چمن لیک

نشتر به جگر ریزی خارش نتوان دید

ساغر همه چیزش خوش و زیباست ولیکن

این هست که لب بر لب یارش نتوان دید

در غنچه نهانست گلم با که توان گفت!

دارم چمنی، لیک بهارش نتوان دید

در وادی امیّد به خضری نرسیدیم

این بادیه جز گردِ سوارش نتوان دید

فیّاض بشو چهرة دل از همه امیّد

این آینه در زنگ غبارش نتوان دید

شمارهٔ ۴۳۶

تا قیامت خویشتن را از خرد بیگانه دید

گردش چشمی که امشب زاهد از پیمانه دید

تا ابد از ذوق مستی یاد هشیاری نکرد

جانب هر کس که چشم مست او مستانه دید

تا نمی‌سوزی تمامی کی تلافی می‌شود

این همه گرمی که امشب شمع از پروانه دید

چشم او بیگانه است اما نگاهش آشناست

آشنایی می‌‌توان از مردم بیگانه دید

بادة شوق تو نه فیّاض را بی‌تاب داشت

هر که لب تر کرد ازین می خویش را دیوانه دید

شمارهٔ ۴۳۷

حرف عقبا را دل آگاهم از دنیا شنید

از لب امروز گوشم نغمة فردا شنید

خوبه تنهایی چنان کردم که در شب‌های غم

می‌توان از آشیانم نالة عنقا شنید

چشم پر حرف تو امشب گفت در گوش دلم

هر چه خواهد از لب خاموش من فردا شنید

گر به یاد ناله آرم عالمی پر می‌شود

آنچه گوش ناشنو زان لعل ناگویا شنید

پاسبان شد مضطرب امشب چو در زندان غم

نالة زنجیر من از دامن صحرا شنید

آشنا با حرف عاشق نیست غیر از گوش یار

درد دل در پیش مردم کردم او تنها شنید

رمز عشق و عاشقی فیّاض جز با کس نگفت

در جهان هر کس سرود این نغمه را از ما شنید

شمارهٔ ۴۳۸

هر که مشتاق تو باشد گِل به سر دارد نشوید

هر که را در دل تو باشی گُل به کف دارد نبوید

هر کجا قدّ تو باشد سرو را قمری نخواهد

هر کجا روی تو باشد حرف گل بلبل نگوید

گل اگر روی تو بیند اینقدر بر خود نچیند

باد اگر زلف تو بوید طرة سنبل نبوید

گر نه چون کوی تو باشد در چمن گلبن نخیزد

گرنه با یاد تو باشد سرو در گلشن نروید

هر که را دوزخ تو باشی از بهشت آسوده باشد

هر که را دنیا تو باشی دست از عقبا بشوید

گر نه با یاد تو باشد در بهشت آتش ببارد

گر نه بی‌روی تو باشد گلبن از دوزخ بروید

گر صبا پیچد به زلفت راه بیرون شد نیابد

ور نسیم آید به کویت جانب گلشن نپوید

بگذر از خود گر هوای وصل او در سینه داری

هر که خود را گم نسازد در میان او را نجوید

بر سر لطف است با فیّاض امشب چشم مستش

هر چه می‌خواهد بخواهد هر چه می‌گوید بگوید

شمارهٔ ۴۳۹

ازین غیرت مرا آه از دل ناشاد می‌روید

که در گلشن به یاد سرو او شمشاد می‌روید

بیا در بیستون و صورت شیرین تماشا کن

که حسن آنجا ز آب تیشة فرهاد می‌روید

خوشا بوم و بر کوی محبّت کز زمین آنجا

همه جان حزین و خاطر ناشاد می‌روید

بجان سختی دل از چنگ غمش نتوان به در بردن

گیاه مهر او چون جوهر از فوولاد می‌روید

سری از طوق قمری تا برون کردم عجب دارم

که در گلشن چرا سرو از زمین آزاد می‌روید!

به دل هر گه خیال ناوک مژگان او کردم

به هر مو از تن من خنجر جلّاد می‌روید

وصال یار خواهی نازکی از سر بنه فیّاض

برو کاین سبزه از بوم و بر بیداد می‌روید

شمارهٔ ۴۴۰

کجا رویم که ما را تو ملجایی و ملاذ

نعوذ بالله اگر جز در تو هست معاذ

زمانه را نبود جز به سایة تو پناه

سپهر را نبود جز به درگه تو لواذ

به غیر امر ترا نیست در جهان جریان

به غیر حکم ترا نیست در زمانه نفاذ

به کام هر که شناسای لذّت ابدیست

به غیر نام ترا نیست در جهان الذاذ

ز رنج و راحت دنیا چه رنگ عاقل را

چو رفتنی است هم آلام اوست به ز تلاذ

درین مضیق نه کس را ز ظلمت استخلاص

درین مغاره نه کس را ز حیرت استنقاذ

نمی‌رسیم به جایی ز کاهلی فیّاض

اعاذنا کرم المستعاذ منه اعاذ

شمارهٔ ۴۴۱

در دل ز بس به عشق تو غم‌ها شود لذیذ

ترسم به کام من غم دنیا شود لذیذ

در داده‌ایم تن به جفاهای روزگار

دشمن چو شد غیور مدارا شود لذیذ

امروز می‌‌نماید اگر صبر ناگوار

این شوربا به کام تو فردا شود لذیذ

لب را به خنده‌ای نمکین تر کن آن قدر

کاین نیمرس کباب دل ما شود لذیذ

با این هوس فریب نگاهی که مرتراست

در کام دل مباد تمنّا شود لذیذ

یک آن قدر ز پرده برون‌آ که شوق را

در حسرت تو ذوق تماشا شود لذیذ

از بیکسی ز صحبت فیّاض خوشدلیم

تلخابه گاه در ره صحرا شود لذیذ

شمارهٔ ۴۴۲

بر سر شیشه نبود پنبه، که بی‌روی یار

چشم صراحی سفید گشت ز بس انتظار

قرب وی و بعد من چیست چو با هم شدیم

ما و سر زلف او هر دو سیه روزگار

کوی تو بگذارد و جای کند در بهشت

هر که نفهمید ننگ، هر که ندانست عار

بهر شکار دلِ کیست که با صد فریب

دام سیه کرده باز طرّة پرتاب یار؟

فصل خط یار شد نالة فیّاض کو!

مستی بلبل خوش است خاصه به وقت بهار

شمارهٔ ۴۴۳

باز هر سو موج ابری جلوه‌گر دارد بهار

فیض عالم در نقاب مشک تر دارد بهار

قطرة ابرست و دریای طراوت موج‌ زن

عالمی را غرقه در آب گهر دارد بهار

صورت شیرین به جای لاله می‌روید ز سنگ

گر بدین سان جلوه بر کوه و کمر دارد بهار

دانة پر حسرتی بر خاک ره افتاده‌ام

تا مگر چون سبزه‌ام از خاک بردارد بهار

گر شود ممنون تحریک صبا گل، دور نیست

حقّ موج جلوه بر آب گهر دارد بهار

سرو را بر نسبت رعنا قدان می‌پرورد

غالبا شور قیامت در نظر دارد بهار

اهل صورت گر به چشم عاقبت‌بین بنگرند

داغ حسرت از خزان هم بیش‌تر دارد بهار

نالة نازکدلان تاراج گلشن می‌کند

از دم سرد تنک ظرفان خطر دارد بهار

لاف مهر نوخطان بر زاهدان هم می‌رسد

سهل باشد در خس و خاشاک اثر دارد بهار

آه شد سرو بلندی، ناله شد شاخ گلی

کی گلستان محبّت را ضرر دارد بهار

بس که هر گل جلوة معشوق دارد در نظر

عشق‌بازان را چو بلبل در به در دارد بهار

ذوق صحبت، میل عشرت، سیر گل، دیدار یار

من چه دانستم که حسرت این قدر دارد بهار!

صبح عشرت در چمن موقوف تحریک صباست

زیر هر برگی نهان فیض سحر دارد بهار

برگ برگ این گلستان در سماع حیرتند

گر تو زین‌ها بی‌خبر باشی خبر دارد بهار

تا توانی کام دل فیّاض بردار از چمن

نیست مهلت آن قدر، عزم سفر دارد بهار

شمارهٔ ۴۴۴

ز شیرین بود خسرو خوشدل و فرهاد از آن خوش‌تر

که داد دلبران خوش باشد و بیداد از آن خوش‌تر

تغافل‌های عاشق تازه‌تر از ناز معشوق است

رمیدن خوش بود از صید و از صیّاد از آن خوش‌تر

چنان محکم نهاده عشق بی‌بنیادی ما را

که ننهادست در عالم کسی بنیاد از آن خوش‌تر

جواب نور چشم پیر کنعان بوی یوسف برد

کسی هرگز جواب نامه نفرستاد از آن خوش‌تر

ز بس لطف از بتان تندخو خوبست نتوان گفت

که باشد با همه زیبندگی بیداد از آن خوش‌تر

به خاموشی شب از بیداد او درد دلی کردم

که نتوان کرد درد دل به صد فریاد از آن خوش‌تر

ز دنیا فکر عقبا مرد را فیّاض لایق‌تر

که فتح ایروان خوش شاه را، بغداد از آن خوش‌تر

شمارهٔ ۴۴۵

از نسیم خط دلم را بیقراری بیش‌تر

شورش دیوانه از باد بهاری بیش‌تر

دوش کز هر شب قرارش با تغافل بیش بود

بود ما را هم زهر شب بیقراری بیش‌تر

از غضب هر چند نازش بار بر دل می‌نهاد

کردم از بی‌طاقتی‌ها بردباری بیش‌تر

زارتر می‌کُشت ما را ناز بی‌پروای او

پیش او چندان که می‌کردیم زاری بیش‌تر

طعنه بر بیتابیم کم زن که کار و بار عشق

اختیاری هست، امّا اضطراری بیش‌تر

از زمین برداشت ما را عشق و بر گردون فکند

اعتبارم بیش شد بی‌اعتباری بیش‌تر

از برای امتحان فیّاض ما را داده‌اند

اختیاری، ضعفش از بی‌اختیاری بیش‌تر

شمارهٔ ۴۴۶

چون غنچه‌ام دلی است ولی کار بسته‌تر

خون گشته تر ز غنچه و زنگار بسته‌تر

شیرازه بگسلم چو گل از ننگ تا به کی!

چون غنچه دل به صحبت هر خار بسته‌تر

بیم گشایشم گرة خاطرست آه

چون غنچه هر نفس شودم کار، بسته‌تر

دل را تعلّقات به مستی فزوده است

زنگار بسته‌ای شده ز نگار بسته‌تر

ای آنکه لاف عشق زنی با هزار کار

دل بسته‌ای به یار و به اغیار بسته‌تر

نام خداست بر لب و دل بستة هوا

گر بت شکسته شد شده زنّار بسته‌تر

صبح عدم که طبل رحیل فنا زنند

کس از برهنگان نبود بار بسته‌تر

بر دامن تو روز جزا رنگ خون ما

باشد زرنگ چهرة گلنار بسته‌تر

فیّاض جان نثار «رهی» کن که گفته است

«مفت گشادگی چو شود کار بسته‌تر»

شمارهٔ ۴۴۷

لب گرم شکوه بود که گردید دیده‌تر

شد ناشنیده شکوة ما ناشنیده‌تر

گفتیم چشم او به فسون رام ما شود

این آهوی رمیده دگر شد رمیده‌تر

واماندگان ناله ز دنبال می‌رسند

ای آه، گرم کرده عنان را کشیده‌تر

در تنگنای هستی خود ما خزیده‌ایم

گر ممکن است خواهم ازین هم خزیده‌تر

تا کی مکیدن جگر خویش، بعد ازین

خواهم لب تو از جگر خود مکیده‌تر

پر شورش است عرصه همانا که بوده است

زین پیش بزم هستی ازین آرمیده‌تر

فیّاض ضعف پیری و بار گران عشق

پشتِ خمیده پشتِ کمانی خمیده‌تر

شمارهٔ ۴۴۸

به جرم اینکه لب یار شد مسخّر ساغر

خوریم خون صراحی به کاسة سر ساغر

به راه کعبة میخانه‌ها پیاده خرامم

به شکر آنکه لبی تر کنم ز کوثر ساغر

چو شیشه خون من ار محتسب به خاک بریزد

دمی چو موج نخواهم گذشتن از سر ساغر

مرا خدای به تردامنان باده رساند

به اشک گرم صراحّی و دیدة تر ساغر

همان به است که بیرون زنی ز میکده فیّاض

مباد تر شوی از خندة مکرّر ساغر

شمارهٔ ۴۴۹

زند تبخاله از خونم لب پیمانة اخگر

به الماس سرشکم سفته گردد دانة اخگر

عجب شادابی‌یی در کشتزار شعله می‌بینم

به اشک گرم من پرورده گویی دانة اخگر

به من در گرم خونی لاف مشرب کی تواند زد

که از مینای من پر می‌شود پیمانة اخگر

زبان ناله در کام دل از بیم تو می‌دزدم

مباد این شعله پا بیرون نهاد از خانة اخگر

حدیث دل چه پردازی به بزم ناکسان فیّاض

به گوش خار و خس تا کی زنی افسانة اخگر

شمارهٔ ۴۵۰

خجل شد از سرشکم خاطر افسردهٔ اخگر

گل اشکم کجا و غنچهٔ پژمردهٔ اخگر

من آن دل زندهٔ عشقم که با این تیره روزی‌ها

کند خاکسترم روشن چراغ مردهٔ اخگر

اثر جوید ز آه سر من برچیدهٔ آتش

گرو بازد به اشک گرم من افشردهٔ اخگر

لباس خودنمایی شعله از بالای خس دارد

نمی‌پوشد کفن جز از تن خود مردهٔ اخگر

دل فیّاض زا آسان تسلّی می‌توان دادن

به خاکستر شود خوش خاطر آزردهٔ اخگر

شمارهٔ ۴۵۱

ای در سر از داغ توام هر لحظه سودای دگر

در دل ز سودای توام هر دم سویدای دگر

گفتم مگر اندوه دل کم گردد از سودای تو

انگیخت هر سودای تو در سینه سودای دگر

من این سویدای کثیف از دل به ناخن برکنم

کز بهر مهر آن لطیف آرم سویدای دگر

با این تن خاکی چه سان در خلوت جان جا کنم!

تبدیل اعضا بایدم کردن به اعضای دگر

تا نشکنی این دست و پا در عشق دست و پا مزن

در کار هست این کار را دستِ دگر پای دگر

شمارهٔ ۴۵۲

بیا به مجلس و کام دل از شراب برآور

پیاله گیر و سر از جیب آفتاب برآور

درین محیط فنا محو همچو قطره چرایی؟

به فکر خود سر ازین بحر چون حباب برآور

ز صیدگاه تغافل رمیده کبک دل من

نگاه یار کجایی؟ پر عقاب برآور

در انتظار تو هر صبح چشم بر ره شامم

بیا و دیده‌ام از گرد آفتاب برآور

خرابی دل عاشق به یاد دوست ندانی

کتان خویش زمانی به ماهتاب برآور

متاع وقت به تاراج فوت می‌رود ای دل

چه غفلت است! بهوش آ،‌ سری ز خواب برآور

مباد دل ز تنک رویی تو خام بماند

بتاب چهره و دودی ازین کباب برآور

ترا حیا نگذارد چو آفتاب بر آیی

پیاله‌ای کش و خود را ازین حجاب برآور

خراب گریة شادی توان شدن ز وصالت

بیا و خانة چشم مرا به آب برآور

وجودم از تو پُرست ای گل ار قبول نداری

تو برفروز و ز پیشانیم گلاب برآور

حریف دفتر لافند همسران تو فیّاض

بیا تو هم ورقی چند از کتاب برآور

شمارهٔ ۴۵۳

ای دل طریقِ نیستی از من به یاد گیر

وین طمطراق هر دو جهان را به باد گیر

عمر ابد نصیب کسی در جهان مباد

این عمر یک دو ساعته را هم زیاد گیر

شاگردی جنون کن و درس دلی بخوان

آنگه هزار نکته به هر اوستاد گیر

تا چند مشق غمزه کنی ای ستیزه‌کار!

گاهی سواد خوانی دل نیز یاد گیر

فیّاض شادی و غم دنیا چو رفتنی است

خود را اگر همیشه غمینی به شادگیر

شمارهٔ ۴۵۴

سایه‌ای ساقی به جرم توبه از ما وامگیر

تکیه بر لطف تو دارم جرم ما بر ما مگیر

انتقام توبه محتاج شفاعت کردن است

تا به پای خم نمی‌افتیم دست ما مگیر

از جنون بی‌بهره‌ای بر گرد هامون پر مگرد

پی به اصلی تا نباشد خانه در صحرا مگیر

قدر ناموس خود و عرض شریعت می‌برد

محتسب گو دست ما در گردن مینا مگیر

تر دماغی نیست با بوی گل داغ جنون

این گلاب هوش‌پرور از گل سودا مگیر

موج طوفان بلا راهی به ساحل می‌برد

گو خطر، بر کشتی ما ره درین دریا مگیر

خویش را نادان گرفتن مایة آسودگی‌ست

گر زنادانان نباشی خویش را دانا مگیر

دوستان با هم نشینند و غیار از جا شوند

گر تو این فرصت نداری در دل ما جا مگیر

لذّت دنیا همین فیّاض امیدش خوش است

از فلک کام دل خود می طلب، اما مگیر

شمارهٔ ۴۵۵

حرفم از فکر سر زلرفی پریشانست باز

دتر میان معنی و لفظم بیابانست باز

مایه می‌بندد دلم ز آشفتگی‌های دماغ

در سر شوریده‌ام سودای سامانست باز

گشت شاخ غنچه هر یک تار مژگانم ز اشک

در بهار ناله‌ام بلبل غزل خوانست باز

عندلیبان بر غزل‌هایم غزل خوانی کنند

دفترم از حرف رخساری گلستانست باز

مصرعم را گلرخان سر مشق رعنایی کنند

خامه‌ام در وصف قدی سرو بستانست باز

شیون من گیسوی لیلی وشان را شانه شد

ناله‌ام بر یاد زلفی کاکل افشانست باز

نارسایی‌های طالع سرگرانی‌های یار

شکر غم اسباب حرمانم فراوانست باز

ناله‌ام گویی به معراج اثر خواهد رسید

در شبستان اجابت خوش چراغانست باز

شوق در پرواز آوردست فیّاض مرا

ظاهرا در خاطرش میل صفاهانست باز

شمارهٔ ۴۵۶

فانوسِ شمع کشتة دل شو نهان بسوز

خاموش چون شرار دل سنگ، جان بسوز

تا سایة غرور نیفتد ترا به سر

بال هما به مجمرة آشیان بسوز

پایی سبک رکاب کن، از خاک، جان برآر

بنمای یک کرشمه و هفت آسمان بسوز

پرتو ز شمع مهر نیفتد بخاک ما

بر کشتگان خویش گذر کن روان بسوز

بر هم زن از غبار عدم عرصة وجود

آتش برآر از دل و هر دو جهان بسوز

شب‌ها که در سراغ خودی در خیال‌ها

از من نشان خویش بگیر و نشان بسوز

شمارهٔ ۴۵۷

گم شدم از عالم امّا گم نشد نامم هنوز

گشت معلومم که با این پختگی خامم هنوز

توبه از میخوارگی کردم ولی از یاد می

می‌زند تبخالة حسرت لب جامم هنوز

یک نگه کردی و در بی‌تابیم عمری گذشت

می‌رمد از سایة من صبر و آرامم هنوز

خاک هم گردیدم و از خجلت شمشیر تو

آب آید بر دهان چون می‌بری نامم هنوز

عمرها شد کز چمن در بند صیّادم ولی

چشم بر گلزار دارد حلقة دامم هنوز

از می خواهش کشیدم دست و لب، صد ره به آب

تلخی این باده باقی هست در کامم هنوز

همّتم بر عرش شهباز تجرّد می‌زند

با چنین آزادگی در بند ایّامم هنوز

تا ابد هم ابروانش ناز بر من می‌کند

زهر چشمش می‌دهد تلخی بادامم هنوز

گرچه از بالای خود چندین گره دزدیده‌ام

جامة دنیا نمی‌افتد به اندامم هنوز

پیر گشتم لیک سودای جوانی در سرست

خنده‌ها بر صبح دارد گریة شامم هنوز

گرچه می‌داند که فیّاض نصیحت نشنوم

از نصیحت می‌کُشد زاهد به ابرامم هنوز

شمارهٔ ۴۵۸

گرچه پیرم هست در دل ذوق تأثیرم هنوز

چون کمانم پشت و، من با شوخی تیرم هنوز

با وجود آنکه چندین چشمه خونم در گلوست

همچو طفل غنچه شبنم می‌دهد شیرم هنوز

یک چمن گل ریخت هر شاخ تمنّا بر زمین

من درین گلشن چرا چون غنچه دلگیرم هنوز!

صفحة صحرا ز حرف نقش پای من پُرست

گرچه در مشق جنون چون سطر زنجیرم هنوز

عمر بگذشت و هوای زلف جانان در سرم

روز آخر گشت و من در فکر شبگیرم هنوز

گرچه جانداروی صحبت‌ها دم گرم من است

بر در و دیوار حسرت نقش تصویرم هنوز

گرچه مویی گشتم اما موی زلف دلبرم

پای تا سر پیچ و تابِ میل تسخیرم هنوز

گرچه چون خواب پریشان سر به سر آشفته‌ام

می‌توان کردن به زلف یار تعبیرم هنوز

عمر شد فیّاض و از بیداد او لب بسته‌ام

می‌چکد چون شیشة می خون ز تقریرم هنوز

شمارهٔ ۴۵۹

نگشتم ایمن ازین چرخ کینه‌خواه هنوز

دو اسبه بر سر کین‌اند مهر و ماه هنوز

هزار مرحله از خویشتن سفر کردم

به این نشان که نیفتاده‌ام به راه هنوز

گل امید برآمد ز شاخ خشک و مرا

به ناز بالش یأس است تکیه‌گاه هنوز

چه وقت آنکه نگارم به سینه داغ وداع!

نکرده بر رخ او شرم من نگاه هنوز

ثبوت دعوی مهرم به مُهر یأس رسید

کرشمه می‌طلبد از دلم گواه هنوز

هزار طول امل کرد صرف قامت و نیست

رسا به دامنِ تأثیر دست آه هنوز

نیم ز حاصل خود آگه این قدر دانم

که چشم در ره برقست، این گیاه هنوز

امید عافیت دوست این نویدم داد

که نیست در خود رحمت ترا گناه هنوز

گدائی است به زور این شهنشهی فیّاض

ولی مباد رسانی به گوش شاه هنوز

شمارهٔ ۴۶۰

ویران دل و تو در دل ویرانه‌ای هنوز

این خانه شد خراب و تو در خانه‌ای هنوز

ما را به آشنائیت امید طرفه بود

بیگانه هم شدیم و تو بیگانه‌ای هنوز

آخر گمان صبر ز ما از دلت نرفت

معلوم می‌شود که چه جانانه‌ای هنوز

یک سوختن جزای محبّت نمی‌شود

ای شعله در تلافی پروانه‌ای هنوز

در غارت نظاره چه از حسن کم شود

عالم به جرعه مست و تو خمخانه‌ای هنوز

ای سبزة دیار محبت چه آفت است

عالم تمام سبز و تو دردانه‌ای هنوز

فیّاض حرف وصل دلیرانه می‌زنی

معلوم می‌شود که تو دیوانه‌ای هنوز

شمارهٔ ۴۶۱

قدر درویشی نمی‌دانی به سلطانی گریز

ذوق جمعیّت نداری در پریشانی گریز

در سلوک فقر وحشت را به الفت جنگ نیست

ظاهر آمیزش طلب می‌باش و پنهانی گریز

غایت هر شیوه در آمیزش ضدّست و بس

کفر را آماده باش و در مسلمانی گریز

بهر صید خلق دامی چون گشادِ جبهه نیست

گر ز صیّادان نیی در چین پیشانی گریز

ذوق تحسین خلایق زهر شکّر می‌کند

زاهدی بگذار اگر مردی به رهبانی گریز

از تنعّم‌های جسمانی گذشتن کار نیست

گر توانی از تلذّذهای نفسانی گریز

جامه و عمامه و مسواک و ریش و شانه چیست

هان و هان از دام تسویلات شیطانی گریز

حفظ ظاهر موجب اهمال باطن بیش نیست

این ادب بگذار و در آداب روحانی گریز

سایة خلق آب رو را آفتاب دشمنی است

جهد کن در سایة الطاف ربّانی گریز

دانشت سرمایة مغروری جهل است و بس

مردی، از دانایی افزون‌تر، ز نادانی گریز

عقده‌ریزی‌های حسرت را گشاد دیگرست

قدر دشواری چه می‌دانی، در آسانی گریز

تا عزیزی از نفاق آسمانت چاره نیست

یوسفی بگذار و پس از مکر اخوانی گریز

دردسر هر کس به قدر سر بزرگی می‌کشد

گر جهانی غم نداری از جهانبانی گریز

گر سبکروحی هوس داری گرانی کش ز خلق

با تن آسانی نشاید، از گرانجا نی گریز

امتزاج نازکان را لطف طبعی لازمست

گر نیی شبنم ز گلگشت گلستانی گریز

عافیت خواهی مده دامان تنهایی ز کف

با جز از خود در میامیز از پشیمانی گریز

جز به خود فیّاض آمیزش مکن تا ممکن است

بلکه از خود نیز چندانی که بتوانی گریز

شمارهٔ ۴۶۲

هستی دنیا و بال جان غمناکست و بس

نعمت آسودگی در خلوت خاکست و بس

موج دریای فنا سیلی به گردون می‌زند

پیش این سیلاب عالم مشت خاشاکست و بس

هیچ کس را در جهان جز دامن آلوده نیست

دامن پاکی که دیدم دامن خاکست و بس

ما شهادت دوستان در بند کاکل نیستیم

آنچه از ما می‌برد دل زلف فتراکست و بس

منّتی بر ما ندارد سایة ابر بهار

کشت ما پروردة مژگان نمناکست و بس

هر صفایی حسن نبود، هر هوایی عشق نیست

عشق چشم پاک و خوبی دامن پاکست و بس

یک سخن فیّاض گفتم: عشق فانی گشتن است

لیک فهم این سخن در بند ادراکست و بس

شمارهٔ ۴۶۳

بس که نالیدم نه قوّت ماند در من نه نفس

مردم، ای فریادرس آخر به فریادم برس

نارسا جان بر لبم از نارسائی‌های اوست

یک سر مژگان رساتر کن نگاه نیم‌رس

نه حریف رفتن و نه قابل برگشتنم

حیرت این راه بر من بسته راه پیش و پس

می‌رسانیدم به جایی خویش را هر نوع بود

گر به بال ناله‌ای بودی نفس را دست رس

نه معین گله‌بانم نه مهیای شکار

تا به کی هر سو دویدن چون سگ هرزه مرس

غیرت صیّاد گو زین تنگ ترکن بند را

ورنه زور بال و پر خواهد شکستن این قفس

من درین مستی خدا داند چه آید بر سرم

محتسب گر بی‌خبر باشد خبر دارد عسس

همّت ار یاری کند راه فنا پر دور نیست

می‌توان این راه را رفتن به پرواز نفس

پرورش تا کی دهم در سینه این تخم امل

تربیت تا کی کمنم بر چهره این رنگ هوس!

می‌توانم کرد فریادی ولی از نارسی

شرمم از فریاد می‌آید هم از فریاد رس

عمرها شد بر سر کوی تو می‌نالم چنین

گر نمی‌گویی چرا؟ یکدم بگو آخر که بس

می‌توانم گشت بر گرد سرش اما چه شد

هر نفس صد ره به گرد شهد می‌گردد مگس

نورسی ای طفل و باشد در مذاق عاشقان

جلوه‌های نو رسان چون میوه‌های پیش رس

من دمی فیّاض صد ره گشتمی گرد «رهی»

اختیار کس اگر می‌بود اندر دست کس

شمارهٔ ۴۶۴

عاشق یاریم اما نام یار ما مپرس

بی‌نصیبان دیاریم از دیار ما مپرس

بحر مالامال دردیم و ز ساحل بی‌نصیب

ما که پا تا سر میانیم از کنار ما مپرس

عشق ما را خاک کرد و خاک ما بر باد داد

بر مزار ما بیا اما مزار ما مپرس

ما ز تاب افتاده‌ایم از آب و تاب ما مگو

ما ز کار افتاده‌ایم از کار و بار ما مپرس

در تنزّل زیر بار سایة خود مانده‌ایم

اعتبار ما ببین و ز اعتبار ما مپرس

سایه پروردان زلف شاهد بخت خودیم

روز ما را دیده‌ای از روزگار ما مپرس

عمرها فیّاض گرد کوی جانان بوده‌ایم

خاک ما را سرمه ساز و از غبار ما مپرس

شمارهٔ ۴۶۵

رحمش نمی‌آید به من چندانکه می‌سوزم نفس

من تنگ‌تر سازم نفس او تنگ‌تر سازد قفس

من خود فتادم از نفس، یکم دم نگفتی ناله بس

مردم من ای فریادرس، فریادرس، فریادرس

در هجر آن روی چو مه و زیاد آن زلف سیه

در دیده می‌غلتد نگه در سینه می‌پیچد نفس

کس خود نمی‌داند کیم حیران چنین بهر چیم

من آنکه بودم خودنیم، چون من مبادا هیچ‌کس

من رهروی‌ام ناتوان وامانده‌ای از کاروان

افتاده دور از همرهان، گم کرده آواز جرس

آن چین زلف مشک بیز آن کاکل مرغوله ریز

بسته است بر من در گریز این راه پیش آن راهِ پس

در وادی عشق و جنون در من نمی‌گیرد فسون

از خانه کی آید برون، ترسد اگر دزد از عسس!

هر چند در فقر و فنا هستم غریب و بی‌نوا

با کس ندارم التجاوز کس ندارم ملتمس

از بس که نالیدی چونی و ز بس که جوشیدی چو می

کشتی تو ما را، تا به کی! فیّاض بس فیّاض بس

شمارهٔ ۴۶۶

بلهوس گر نیستی دور از کنار یار باش

گر نه گلچینی برو خار سر دیوار باش

در نظر چون خفتگان آیند بیداران عشق

مستی‌یی گر می‌کنی در بزم ما هشیار باش

هر چه باشی آن چنان کن کز تو آسایش برند

در گلستان گل نباشی رخنهٔ دیوار باش

شمارهٔ ۴۶۷

کوی عشق است درین بیشه بداندیشه مباش

خواهی از سر بگذر ورنه درین بیشه مباش

راز عشقست به هر جام نریزی این می

اندرین بزم تنک حوصله چون شیشه مباش

تو نیاز غمی ای دل نروی زود از جا

در زمین ستمش بی‌رگ و بی‌ریشه مباش

یار شیرین و منم کوهکن و حسرت کوه

در مددگاریم ای ناله کم از تیشه مباش

خلق عالم دد و دامند به سیرت فیّاض

پنجة شیر نداری تو، درین بیشه مباش

شمارهٔ ۴۶۸

نگردید آشنای می لب از خویشتن مستش

دل پیمانه خون شد ز انتظار بوسة دستش

به ناخن تازه دارم زخم تیرش را که می‌خواهم

در ایّام جدایی یادگاری باشد از شستش

پریشان کردن دل چون صبا آواره‌ام دارد

کمند طرّه‌ای کو، تا کند یک باره پا بستش

نه تنها می پرستانند از زاهد دل آزرده

دل تسبیح هم سوراخ سوراخست از دستش

مرنج از طعنة دشمن گر افتادی ز پا فیّاض

که باشد سربلند آن سر که عشق او کند پستش

شمارهٔ ۴۶۹

خرد گو بیم کمتر ده که آزادم ز تأییدش

به فتوای جنون دیگر نخواهم کرد تقلیدش

جنون در لجّه‌ای آواره دارد کشتی شوقم

که بیم صد خطر می‌جوشد از هر موج امیدش

من و سیر گلستانی که هنگام خزان در وی

توانم میوة خورشید چید از سایة بیدش

به خون عیش شستم دست خواهش اندر آن کشور

که ماتم می‌برد گلگونه از رخسارهٔ عیدش

صفای باطن صافی‌دلان باده از ما پرس

که با خشت سر خم فارغم از جام جمشیدش

فلک گر در غبار خاطر ما دامن آلاید

به آب صبح نتوان شست گرد از روی خورشیدش

ز آباد دو عالم کرده خوش ویرانهٔ غم را

بنازم همّت فیّاض و این اندازهٔ دیدش

شمارهٔ ۴۷۰

به گوش درد دلم گاه گاه می‌رسدش

پیام ناله و تقریر آه می‌رسدش

نکرده فرق ز می خون عاشقان طفلی است

فرشته گر ننویسد گناه، می‌رسدش

ترانه‌ریزی لعلش به باده جا دارد

کنایه سنجی عارض به ماه می‌رسدش

هر آنکه درد دلی خواند از رسالة عشق

به هر چه حکم کند بی‌گواه می‌رسدش

تغافلی که به فیّاض می‌کند نگهش

به سوی ما نکند گر نگاه می‌رسدش

شمارهٔ ۴۷۱

شرابم عشوة یارست و ساغر چشم مخمورش

محبّت نشئة سرشارش و دیوانگی شورش

کدامین باده ساقی در قدح دارد دگر امشب

که با هر قطره می‌جوشد به دعوی خون منصورش

دلم در محفلی پروانة شمع تجلّی شد

که در معمورة ایمن نه موسی بود و نه طورش

دل از پای ملخ عرض تجمّل در نظر دارد

در آن وادی که از وحشت سلیمانی است هر مورش

دلی کز چین زلفی گوشة آسایشی دارد

تواند ناز کردن تا ابد بر چین و فغفورش

ظفر در ناتوانی‌هاست مردان ره دل را

چرا فرهاد می‌نازد بدین بازوی پر زورش

ز روح حافظم فیّاض این فیض است ارزانی

که تربت تا ابد از فیض معنی باد پر نورش

شمارهٔ ۴۷۲

ترحّم از نظر افتادگان چشم مخمورش

تبسّم از نمک پروردگان لعل پر شورش

چه اهمالست ساقی را نمی‌داند،‌ نمی‌بیند

که مستی در خمار افتاده است از چشم مخمورش

چه رسم احتیاط است این نگهبانان نازش را

که در صد پرده از رنگ حیا دارند مستورش

ز بس پیشش نیاز عالمی بر خاک می‌غلتد

چرا بی‌باک و بی‌پروا نباشد ناز مغرورش؟

به دل‌ها آن گل نورسته پر نزدیک می‌گردد

خدایا در دل نیکان تودار از چشم بد دورش

چه قانونیست یارب مطرب بزم محبّت را

که خون آغشته خیزد نغمة شادی ز طنبورش

هزاران فیض در رندیست مردان مجرّد را

اگر زاهد نفهمیدست باید داشت معذورش

فروغ بی‌زوال آفتاب عشق را نازم

که دایم در لباس سایه جولان می‌کند نورش

ترا گر نیست تاب صحبت فیّاض شوریده

به من بگذار این دیوانه را، من دانم و شورش

چمن گر نسخه خواهد می‌کند آن چهره تحریرش

بهار ار گم شود زان خط توان برداشت تصویرش

چرا حکم قضا نافذ نباشد در جگر کاوی

به بال ناوک مژگان خوبان می‌پرد تیرش

به دل کاوی چه شوخی‌هاست پیکان‌های نازش را

که می‌گرید به حال زخم داران زخم زهگیرش

نهان با من خیال کنج چشمش حرف‌ها دارد

که بوی خون صد اندیشه می‌آید ز تقریرش

خرابی‌های عشقم آن قدر سرمایه بخشیدست

که گر عالم شود ویران توانم کرد تعمیرش

مزاج عشوه کام خویش می‌خواهد چه غم دارد

که خون کوهکن می‌جوشد از سرچشمة شیرش

به غفلت خفتگان عزّت از خواری خطر دارند

فراموش ار شود خواب عدم مرگست تعبیرش

به زندان خانة زلفش مگر روشن تواند شد

به خورشید قیامت چشم روزن‌های زنجیرش

کباب مصرع صائب توان فیّاض گردیدن

که از بوی کباب افتد به فکر زخم نخجیرش

شمارهٔ ۴۷۳

این روضه که وقفست بر اغیار نعیمش

بر کِشتة عشّاق سمومست نسیمش

یک عمر نفس سوختم و نرم نکردم

آن دل، که به یک ناله توان کرد رحیمش

آن مایده عشقست که صد قرن نیابی

یک دست و زبان سوخته‌ای همچو کلیمش

آن مزرع عشقست که پیوسته روانست

بر کشت امید آب ز سرچشمة میمش

فیّاض چه دانی تو غم دل، که نداری

در سینة بیداد یکی دل، چه که نیمش!

شمارهٔ ۴۷۴

کمر به کشتن من بسته خال گوشة چشمش

که باد خون اسیران حلال گوشة چشمش

گذشت آنکه دگر وصل او به خواب بینم

که برده خواب ز چشمم خیال گوشة چشمش

همیشه بخت سیاهم در آرزوی همین است

که همچو سرمه شود پایمال گوشه چشمش

نوشته بر ورق پرده‌های چشم غزالان

به کلک نور، قضا وصف خال گوشة چشمش

چرا به نامة اعمال عاشقان ننویسد

اگر فرشته نویسد و بال گوشة چشمش

گذشت عمر و تماشای خط یار نکردم

که چشم دوخته بودم به خال گوشة چشمش

عجب عجب که برم جان به در ز مهلکه فیّاض

که خط نوشت به خونم مثال گوشة چشمش

شمارهٔ ۴۷۵

آن غنچه که کس هیچ ندیدست دهانش

جز تاب کمر نیست کمربند میانش

ما سرو ندیدیم که گل بار برآرد

از چشمة گل آب خورد سرو روانش

نشکسته طلسم غضبش غیر تبسّم

نگشوده به جز خنده معمّای دهانش

صد نکتة باریک‌تر از موی برآید

چون مو به زبان قلم از وصف میانش

حرمان ابد قسمت ما گشت وگرنه

بوسید تبسم دهن و خنده لبانش

خون دو جهان ریخته وین طرفه که هرگز

دستی نگرفتست سرِ راهِ عنانش

رسوا نگه ماست و گرنه نتوان یافت

در شهر نگاهی که نباشد نگرانش

بار ستم بوسه محبّت نپذیرد

بر چهرة نازی که نگاهست گرانش

از کثرت ره حیرت رهرو شود افزون

گم گشته ز بس پر شده در دهر نشانش

فیّاض چه مرغیست ندانم که نکردست

جز گوشة ابروی، کسی فهم زبانش

شمارهٔ ۴۷۶

باز با عشق تو محکم می‌کنم پیمان خویش

آتشی می‌افکنم در دین و در ایمان خویش

منّتی دارم که درد من نمی‌داند کسی

ورنه می‌کُشتند بی‌دردانم از درمان خویش

زین پریشانی که از زلف تو در جان منست

تا قیامت کرده‌ام فکر سر و سامان خویش

وصل اگر با غیر باشد کنج تنهایی گزین

از بهشت دیگران به گوشة زندان خویش

حیرتی دارم که درد دل چرا ناگفته ماند

من که در هر ناله پیدا می‌کنم پنهان خویش

ملک عشقست این و در وی بندگی فرمانرواست

می‌کند اینجا رعیّت ناز بر سلطان خویش

غربتش گاهی به چاه و گه به زندان می‌برد

ورنه یوسف هم عزیزی بود در کنعان خویش

یوسفیم و خویش را در چاه می‌رانیم ما

ما نمی‌بینیم کس را غیر خود اخوان خویش

دل نمی‌سازد به ما بی‌وعدة دیدار دوست

ورنه می‌سازیم ما و دیده با حرمان خویش

زین سفر این مایه حسرت‌ها که ما را سود شد

تا قیامت پای ما و گوشة دامان خویش

حسرت عالم ز دل بیرون رود فیّاض را

گر رسد یک دم به یاد خان عالیشان خویش

شمارهٔ ۴۷۷

چمنِ جلوه‌گری از قد رعنای تو خوش

دل آشفتگی از زلف چلیپای تو خوش

مو به موی تو جدا بر دل من داغ نهست

به سراپای دلم داغ سراپای تو خوش

خون ما بی‌گنهان در قدمت رنگ نداشت

عیش جاویدِ حنا را به کف پای تو خوش

با تمنّای تو از هر دو جهان آزادیم

نا امیدیّ دو عالم به تمنّای تو خوش

هر زمان دست دهد وعدة وصل تو خوشست

لطف امروز تو خوش وعدة فردای تو خوش

سرمه را کس نرسد گوشه‌نشینی به ازین

گوشة چشم بتان یافته‌ای جای تو خوش

سر میدان هوس جای تو نبود فیّاض

به سر کوی بلا منزل و مأوای تو خوش

شمارهٔ ۴۷۸

قدر سنبل بشکند چون واکند گیسوی خویش

نرخ جان بندد چو آرایش نماید موی خویش

سر به گردون از چه رو ساید ز خوبی آفتاب

گرنه در آیینة روی تو بیند روی خویش؟

موج عنبر از سر نسرین و سنبل می‌گذشت

شب که نکهت بر چمن می‌بیخت از گیسوی خویش

داشت در بیهوشی عشقش سرم را در کنار

برندارم سر از آن از سجدة زانوی خویش

در محبّت یک سر مو عجز و صد عالم هنر

کوهکن شد رنجه از سرپنجة بازوی خویش

در حریم نکهتت کی باد هم ره می‌برد

غنچه سان در شیشه می‌داری گلاب بوی خویش

همنشین چون تویی فیّاض کی خواهد شدن

من که در مجلس به تنگم دایم از پهلوی خویش

شمارهٔ ۴۷۹

هوا خوش است و حریفان باغ دوشادوش

خوش است خوردن می با نوای نوشانوش

به جیب غنچه فشاند دم صبا پیغام

به گوش گل رسد از عالم نسیم سروش

نسیم گل نتواند قدم به راه نهاد

ز بس که می‌برد آواز بلبلان از هوش

حواس گشته لطیف آن قدر که در گلزار

صدای خندة گل تند می‌خورد بر گوش

که کرده است معطّر مشام غنچه به باغ!

که نوعروس چمن باز کرده است آغوش

به نیش ناله کند عندلیب فصّادی

که هست در رگ گلزار خون گل در جوش

نمی ز روغن گل تا به جام گلشن هست

چراغ نالة بلبل نمی‌شود خاموش

چو گل گشاده گریبان نمی‌توان بودن

همان بهست که باشی چو غنچه چسبان پوش

گذشت فصل بهار و نماند گل فیّاض

بیا که در غم بلبل برآوریم خروش

شمارهٔ ۴۸۰

دلی در سینه دارم مست و مدهوش

به جز یاد تو از یادش فراموش

اگر زاهد بمیرد من نگیرم

به جز حرف خط پیمانه در گوش

زند همچون رگ نشتر گشوده

ز هر تار مژه خون دلم جوش

ندانم چند باشد تار آن زلف

حساب عمر خود کردم فراموش

مرا با این دل پر هست فیّاض

لبی همچون لب پیمانه خاموش

شمارهٔ ۴۸۱

بر دوخته نرگس نظر از شرم نگاهش

گل سایه نینداخته بر طرف کلاهش

تا شاهد بی‌جرمی قاتل شود ای کاش

با خون شهیدان بنویسند گناهش

سخت است که تا دامن محشر بنشیند

این گرد که برخاسته از دامن راهش

این روز سیه قسمت امروزی من نیست

عمری است نظر کرده مرا چشم سیاهش

مهر تو که سر از دل من روز ازل زد

در خاک ابد ریشه دوانیده گیاهش

رفت از ستم چشم تو رم کردن دل‌ها

خون می‌شود اکنون به سر تیر نگاهش

تا خورد لبش بادة خون دل فیّاض

بر عارض گل طعنه زند چهرة ماهش

شمارهٔ ۴۸۲

ای مشرب خوشت به جهان یادگار عیش

عهد تو روزنامچة روزگار عیش

کس در بهشت بزم تو غم چون خورد که هست

لعلت شراب عشرت و خطت بهار عیش

محروم فیض تربیت ابر چشم ماست

نخل غمی که سر نزد از جویبار عیش

شمارهٔ ۴۸۳

به این شوخی که دارد پی بهار جلوه رنگینش

متانت کو که بی‌تابانه گردد گرد تمکینش

به داغ بیکسی هرگز نمی‌سوزد کسی را دل

به بیماری که یاد دوست باشد شمع بالینش

به جرم لاغری فتراکش از من سر نمی‌پیچد

هنوز از مشت خونی می‌توانم کرد رنگینش

چه دارد مهربانی‌ها بجز نامهربانی‌ها

دعاگوی ویم آخر که می‌ترسم زنفرینش

چه شوخی‌های فهم است اینکه چون بر وی غزل خوانم

به مدح گوشة ابرو کند نشنیده تحسینش

چه پروای شکار چون منی آن چین ابرو را

پری در دام دارد موج‌های زلف پرچینش

چه می‌خواهد ز جان من سر زلف سمن سایش

چه می‌گوید به خون من کف دست نگارینش

غبارم در کمین اضطرابی خفته می‌خواهم

که شوخی‌ها کند تکلیف دولتخانة زینش

«رهی» را بنده شد فیّاض از بس فیض خدمت‌ها

در اندک مدّتی گردید خدمتگار دیرینش

شمارهٔ ۴۸۴

ای به درگاه تو واله هم عوام و هم خواص

گشته با تشریف گرد بارگاهت عام و خاص

در نفس از لاف مهرت صبح ابیض را اثر

در کف از خاک درت کبریت احمر را خواص

لطف عامت را نه فرقی در میان نیک و بد

هم ذهب فیض از درت در یوزه دارد هم رصاص

پاسبانت را نه رو در کار باشد نه ریا

خاکساران رابرت بیش از عزیزان اختصاص

تربیت یکدست دارد رحمتت بر خاص و عام

نیست در خلوتگه بار تو رسم عام و خاص

بسمل تیغ ترا بر خون خود باشد دیت

کشتة تیغ ترا بر خویشتن باشد قصاص

در دلت فیّاض مشکل گر بود بویی ز عشق

مطلبت زین گفتگوها نیست غیر از اقتصاص

شمارهٔ ۴۸۵

ای جهانی به عبودیّت خاصت مختصّ

پیش لطف تو مساوی چه اعمّ و چه اخصّ

عقل کلّ تا ابدت حصر فضایل نکند

کاین حسابی‌ست که هرگز نشود مستخلص

گنج تنزیل که شد مجمع اخلاص و کمال

صفت خُلق ترا راوی اخبار و قصص

صفت جود تو جنسی است که دارد ز عموم

در همه نوع سرایت چو در افراد خِصص

جبر نقصان تو فیّاض تمامیّت اوست

دراتّم درج بود هر چه کم آرد انقص

شمارهٔ ۴۸۶

منم به یاد تو آسوده از نعیم ریاض

تهی ز هر هوس و فارغ از همه اغراض

به نیم جان شده راضی چو مرغ نو بسمل

به بوی دل شده قانع چو مردم مرتاض

نظر به سوی تو دزدیده هم نیارم کرد

که هیچ چشم سیاهت نمی‌کند اغماض

بریده کی شود از جرم ما وظیفة لطف

کریم را ز کرم نیست چشم بر اعواض

ز خجلت ار چه شدیم از در تو رو گردان

نگاه لطف تو از ما نمی‌کند اعراض

به آفتاب ترا هر که اشتباه کند

نکرده ذوق تمیزش جواهر از اعراض

شمارهٔ ۴۸۷

ای در ایجاد سماوات وجود تو غرض

جوهر ذات ترا جوهر افلاک عرض

این همه گوهر انجم که درین نه صدفست

پک گهر از صدف پاک ترا نیست عوض

در تجارات عمل هیچ به جز نقصان نیست

گر نه سرمایة آن از تو بود مستقرض

همه بر گرد تو گردند چه کوکب چه فلک

همه در ذات تو محوند چه جوهر چه عرض

از مداوای تو دارد طمع استشفا

طبع فیّاض که گردیده گرفتار مرض

شمارهٔ ۴۸۸

گریه بی‌خون دلم رنگی ندارد در بساط

بی من آه و ناله با هم کی نمایند اختلاط

آن سبکروح غم عشقم که دایم می‌کند

گریه بی من انقباض و ناله با من انبساط

گر دل درد آشنای من نبودی در میان

عشق را و حسن را با هم نبودی ارتباط

کرده‌ام تا بوده‌ام در انقلاب روزگار

دوستی‌ها با ملال و دشمنی‌ها با نشاط

من مهیّا می‌کنم اسباب حسرت ورنه نیست

سینه را بی‌سعی من سامان آهی در بساط

من جنونم، می‌زنم خود را به دریا بی‌درنگ

عقل گو بنشین که تا کشتی بسازد احتیاط

هول فردای قیامت گر ندارم دور نیست

کرده‌ام با تار زلفش عمرها مشق صراط

گر نه بهر دیدن روی تو باشد کی کند

اشک خونین با سر مژگان عاشق اختلاط!

غم مخور فیّاض دنیا قابل تعمیر نیست

در ره سیل فنا کردند طرح این رباط

شمارهٔ ۴۸۹

سخن به وادی انصاف کرده راه غلط

که کرد نسبت روی ترا به ماه غلط

رست بود ره عشق تا بیابان بود

گذر به جاده‌ای افتاد و گشت راه غلط

به هر کجا که روی خویش را به عشق سپار

نکرده گمشدة عشق ره به چاه غلط

به درد، هر چه طلب کرده‌ایم یافته‌ایم

کمان درد نینداخت تیر آه غلط

سریر عزّت از افتادگی به ماه رسید

حدیث مال غلط بود و حرف جاه غلط

نظر به نامة اعمال کردم و دیدم

که هم سفید غلط بود و هم سیاه غلط

فرشته راهنما بود در خراباتم

فکنده دیو رهم را به خانقاه غلط

اگر نظیر تو در وهم نقش بست رواست

که احولست و کند زود در نگاه غلط

به سهو هم نکند گاه طاعتی فیّاض

ز بیم آنکه شود نامة گناه غلط

شمارهٔ ۴۹۰

شد عمر صرف کار و نکردیم هیچ حظّ

خوش رفت روزگار و نکردیم هیچ حظّ

باد مراد آفت ما شد درین محیط

رفتیم بر کنار و نکردیک هیچ حظّ

جستیم بهر سوختن از عشق یک شرار

دوزخ شد این شرار و نکردیم هیچ حظّ

حظّی است اضطراب نوید قدوم یار

غافل رسید یار و نکردیم هیچ حظّ

گفتیم در بهار توان دادِ عیش داد

کردیم صد بهار و نکردیم هیچ حظّ

بی‌رونقی بود مزة کار و بار عشق

رونق گرفت کار و نکردیم هیچ حظّ

گفتیم نخل عمر مگر بار نو دهد

دردا که ریخت بار و نکردیم هیچ حظً

عشقست و ناامیدی و صد عیش جاودان

گشتیم امیدوار و نکردیم هیچ حظّ

امشب که بود حرف تو فیّاض در میان

طی شد سخن هزار و نکردیم هیچ حظّ

شمارهٔ ۴۹۱

چون شوقم از اضطراب محظوظ

چون عشق ز پیچ و تاب محظوظ

ناگشته کتان نمی‌توان شد

از صحبت ماهتاب محظوظ

در دیدة ما نگیرد آرام

تا چشم تو شد ز خواب محظوظ

بیرون نروی ز خاطر من

چون گنجی ازین خراب محظوظ

تا نام تو زیب هر کتابست

هستیم ز انتخاب محظوظ

گر حرف محبّتی نباشد

نتوان شدن از کتاب محظوظ

فیّاض ز میرزا سعیدم

چون تشنه جگر ز آب محظوظ

شمارهٔ ۴۹۲

امشب غریب نوسفری می‌کند وداع

خو کردة به خاک دری می‌کند وداع

یارب که رخت بسته که بر هر سر مژه

هر لحظه پارة جگری می‌کند وداع

جز خیر بادِ زندگی خود نمی‌کند

در پیش شعله چون شرری می‌کند وداع

آشفتگان راه غمت را ز خودسری

در هر دو گام راهبری می‌کند وداع

عالم وداعگاهی و آدم مسافری‌ست

تا می‌رسد یکی، دگری می‌کند وداع

در عیدگاه جلوة شمشیر ناز تو

هر دم ز جسم خسته سری می‌کند وداع

فیّاض، مرغِ جانِ ز پرواز مانده‌ام

امروز مشت بال و پری می‌کند وداع

شمارهٔ ۴۹۳

عالم رود ز طنطنة نور در سماع

دست ار فشاند آن شجر طور در سماع

آید به ذوقِ نالة مستانه‌ام به بزم

تا خون نغمه در رگ طنبور در سماع

تا دم زدم ز زمزمة اتّحاد دوست

دل یافت ذوق نغمة منصور در سماع

تا طرح جلوه در چمن افکند مست من

آمد ز ذوق غنچة مستور در سماع

گر در بهشت بوی تو گیرد سراغ ما

آید به ذوق جلوة ما حور در سماع

با یاد لیلی ار همه بر نوک دشنه است

مجنون پابرهنه کند شور در سماع

فیّاض تا ز لعل تو در باغ نکته گفت

تاکست در ترانه و انگور در سماع

شمارهٔ ۴۹۴

آب گردید استخوان در عشق جانانم چو شمع

بس که می‌سوزد در آتش رشتة جانم چو شمع

چون چنار از خو برآرم آتش و سوزم تمام

آتش از کس عاریت کردن نمی‌دانم چو شمع

در من از اعجاز عشقت جمع شد شادی و غم

در لباس گریه عمری شد که خندانم چو شمع

بس که گرم گریه گشتم در شب هجران تو

در گرفت از اشک من هر تار مژگانم چو شمع

مردِ‌ جمعیّت نیم فیّاض تا کی روزگار

بهر آسایش کند هر دم پریشانم چو شمع

شمارهٔ ۴۹۵

نماند با مژة من غبار گریة شمع

گره فکند سرشکم به کار گریة شمع

سرشک من نخورد آب بی‌حرارت دل

بود به نقطة آتش مدار گریة شمع

بگو چه سان نکند گل جنون پروانه

که گشت موسم جوش بهار گریة شمع

گره‌گشای دل تنگ ماست قطرة اشک

شکفته می‌گذرد روزگار گریة شمع

درآ به خلوت تاریک من شبی فیّاض

ببین سرشک مرا یادگار گریة شمع

شمارهٔ ۴۹۶

نیست غم گر بادة صافم نباشد در ایاغ

همچو شمع از خون گرم شعله، تر دارم دماغ

بسکه از تاب رخش اجزای مجلس گرم بود

امشب از خاکستر پروانه روشن شد چراغ

در سر زلف تو تا محو گرفتاری شدم

طفل اشک از غیرت من می‌خورد خون فراغ

اخترم از پردة نه آسمان تابد چنان

کز ته فانوسِ پیراهن فروزان شمع داغ

راه گم می‌کرد بوی پیرهن از اضطراب

جذبة یعقوبش از خود گر نمی‌دادی سراغ

تا فروغ چهره‌اش افکند پرتو در چمن

می‌توان کردن تماشای گل از دیوار باغ

گل ز خندیدن دهن ننهاد بر هم بسکه بود

از نوازش‌های دیروز تو امشب تر دماغ

لوح عاشق ساده می‌باید، بلی زیبنده نیست

لاله‌های داغ را جز سینة بی‌کینه راغ

غیر را دعویّ همچشمیّ فیّاض ابلهی‌ است

اوج عنقا از کجا و جلوة پرواز زاغ

شمارهٔ ۴۹۷

با این همه گل‌ها که عیانست درین باغ

من بلبل آن گل که نهانست درین باغ

یک جلوه نمودی و قرار از همه کس رفت

تا خاک چمن آب روانست درین باغ

کو جلوة دیدار که مهتاب شود دهر

عمریست که هر برگ کتانست درین باغ

چیدیم گل کام ز هر شاخ، چه حاصل!

یک گل که نچیدیم همانست درین باغ

با آنکه دو نوباوة یک باغ و بهارند

گل پیر شد و سرو جوانست درین باغ

خاموشی گل نیست کم از نالة بلبل

خمیازة آغوش فغانست درین باغ

گل مست وفا لاله دورو، سرو هوایی

بر روی که نرگس نگرانست درین باغ؟

یک عمر به حال دو جهان گریه توان کرد

بر روی که گل خنده زنانست درین باغ؟

گل خاصة بلبل بود و سرو ز قمری

فیّاض ز خمیازه کشانست درین باغ

شمارهٔ ۴۹۸

بهرزه سلسله بر هم نمی‌زند آن زلف

به جمع کردن دل می‌کند پریشان زلف

که ضبط دل کند اکنون که با کمال غرور

دو اسبه تاخته در دلبری به میدان زلف؟

سیه گلیمی چون من چه گل تواند چید

که آتش از رخ او می‌برد به دامان زلف

برای شورشم اسباب جمع می‌گردد

گهی که بر رخ او می‌شود پریشان زلف

به بخت تیره امیدم فزود تا دیدم

که از عذار تو گل کرده در گریبان زلف

پی شکستن دل‌های ما گرفتاران

به هر شکنج جداگانه بسته پیمان زلف

چو زلف نیست در اقلیم حسن دلچسی

اگر چه هست خوشاینده خط ولی جان زلف

ز صید، دام نهان می‌کنند صیّادان

پی فریب کند گاه جلوه پنهان زلف

چنان که چارة دیوانه می‌کند زنجیر

علاج این دل شوریده می‌کند آن زلف

اگرچه سلسله جنبان کفرها همه اوست

ولی به مصحف روی تو دارد ایمان زلف

به پاسبانی حسن تو شب نمی‌خوابد

چو مار بر سر این گنج شد نگهبان زلف

میان ما و تو سودا بهم رسید ولی

درین معامله ترسم شود پشیمان زلف

چو مو که بر سر آتش نهی به خود پیچد

ز تاب آتش روی تو گشت پیچان زلف

ندیده بازی چوگان او کسی در خواب

که گوی او دل سرگشته است و چوگان زلف

چه سان ز دست تو فیّاض جان تواند برد

که هست خال تو بیرحم و نامسلمان زلف

شمارهٔ ۴۹۹

خورشید بر فروزد از آتش تب عشق

مهتاب روی سازد در ظلمت شب عشق

در کاسة سر عقل هفت آسمان زند چرخ

چون جرعه ریز گردد جام لبالب عشق

جوشد ز هر ترانه فواره‌های اسرار

حسن ارزند به افسون انگشت بر لب عشق

در خون تپد اجابت غلتد به خاک تأثیر

جوشد چو از لب آه آشوب یارب عشق

نه قید دین‌پرستی نه عارلای مستی

نه نام و ننگ هستی نازم به مشرب عشق

کفرست لایزالی دینست لاابالی

کس را نگشت حالی تحقیق مذهب عشق

دریا برآورد جوش هر قطره را در آغوش

گر سرکشد ز سرپوش خوان مرتّب عشق

شد خانقه معطّل میخانه‌ها مقفّل

هم قبله‌ها محوّل با کشف مطلب عشق

فیّاض گوش دل باش کاستاد ما نگوید

جز با زبان ابرو درس مهذّب عشق

شمارهٔ ۵۰۰

گر هوس آلوده باشد دامان حسن است پاک

زشت رو گر روی در آیینه بنماید چه باک

عشق ما گر طالب حسن تو باشد دور نیست

زانکه دست پاک را لایق بود دامن پاک

دست جیب آموز تا جیب کفن هم پاره کرد

عاقبت چاک گریبان رفت تا دامان خاک

گر شود از نشئة لعل لب او باخبر

خون می فاسد شود از غصّه در شریان تاک

عالمی را سوخت فریادم نمی‌دانم چرا

در تو تأثیری نکرد این ناله‌های دردناک!

یادگاری‌های عشقست این که با خود در عدم

سینة صد پاره‌ای داریم و جیب جان چاک

لذّت جان دادن فیّاض را تا دیده است

خضر در خاک عدم می‌غلتد از بهر هلاک

شمارهٔ ۵۰۱

بدین نشاط که رفتیم ناتوان در خاک

ز داغ عشق تو کردیم گل فشان در خاک

شکسته رنگی ما جلوه‌های رنگین کرد

شدیم هر سر مو شاخ ارغوان در خاک

مرا که مهر تو دارم به جای مغز چه غم

که شمع خلوت تارست استخوان در خاک

ز دستبرد اجل منّتی است بر سر ما

که ایمنیم ز تأثیر آسمان در خاک

چه نشئه در دم شمشیر عشق جا دارد

که گر به پیر رسد می‌رود جوان در خاک

ز زخم تیغ تو گلدسته‌ای نبسته تنم

که زرد رو شود از جلوة خزان در خاک

به بال دل به فلک ذرّه ذرّه کُشتة دوست

پرد چنان که نماند ازو نشان در خهاک

ز جلوة تو چمن اهتزاز دیگر داشت

دمیده بود مگر سایة تو جان در خاک!

ز شهرتت به زبان‌ها چه حاصل افتادن

که می‌کند اجل این حرف را نهان در خاک

تو تخم نیکی افشان و ناامید مباش

که هیچ دانه نماندست جاودان در خاک

ز یکدلی مگذر زانکه شیشة ساعت

نشسته از دودلی‌هاست تا میان در خاک

نهال معرفتی سبز کن به آب عمل

که کرده‌اند بدین کار تخم جان در خاک

شکستِ بال بود کام عشق، از آن باشد

که مرغ سد ره گرفتست آشیان در خاک

ممات بهر حیات دگر بود در کار

پی نهال کند ریشه باغبان در خاک

به پیش تیر حوادث نشانه‌ایم اکنون

رسد دمی که رود چرخ را کمان در خاک

چو هست مایه فضلت ببخش و احسان کن

که کس نمی‌کند این گنج را نهان در خاک

ز ناروایی این نقد غم مخور فیّاض

که داغ عشق بود تا ابد روان در خاک

شمارهٔ ۵۰۲

از سر گذشتگان را تاج و کمر مبارک

بر هر که سر ندارد این درد سر مبارک

دل بر قفس نهادن آزاد کرد ما را

فتح شکستگی‌ها بر بال و پر مبارک

تا از ره اوفتادم خلق از پیم فتادند

توفیق گمشدن کرد بر من سفر مبارک

وقف خرام خسرو بوم و بر شکر شد

بر جلوه‌های شیرین کوه و کمر مبارک

بخت هنروران را جز تیرگی شگون نیست

اقبال بخت و طالع بر بی‌هنر مبارک

آسودگان منزل امن و امان نشستند

بر ما که رهروانیم عید خطر مبارک

از پاره کردن جیب بی‌طاقتی خجل شد

این رخنه‌های بیداد هم بر جگر مبارک

تا هستی تو باقیست محرومی از وصالش

در شیر غوطه خوردن هم بر شکر مبارک

فیّاض را چه دانند قدر این مذاق تلخان

در هند طوطیان را این نیشکر مبارک

شمارهٔ ۵۰۳

به تابم روز از بی‌تابی اشک

نمی‌خوابم شب از بی‌خوابی اشک

شب عید وصالت همچو طفلان

کنم گلگون لباس آبی اشک

بود بر یاد عنّاب لب او

تبسّم گونة عنّابی اشک

به بال اضطراب دل زند پر

به مژگان جلوة سیمابی اشک

ز جوی ابرِ خونِ دل خورد آب

بهار گلشن شادابی اشک

چراغ خلوت شب‌های من بس

طلوع چهرة مهتابی اشک

ز گریه در جگر فیّاض خون نیست

منم لب تشنه از سیرابی اشک

شمارهٔ ۵۰۴

چون کند میل سواری در قبال نیمرنگ

دشت را گلگون کند از جلوه‌های نیمرنگ

پرتو آن روی گلگون سیر رنگش می‌کند

ماه من هر گه که می‌پوشد قبای نیمرنگ

در چمن برقع برافکندی و رنگ گل شکست

داشت سیر امشب ز بلبل ناله‌های نیمرنگ

اشک، گلگون‌تر شود از نارسائی‌های آه

باده رنگین‌تر نماید در هوای نیمرنگ

مضطرب پیچیده از بس ناله‌ها در بیستون

می‌رسد در دل هنوز از وی صدای نیمرنگ

شعله از شوخی ندارد از شکست رنگ باک

جلوه رنگین می‌نماید در قبای نیمرنگ

گر پرد فیّاض رنگ از روی اشکم دور نیست

خوب می‌افتد به پای او حنای نیمرنگ

شمارهٔ ۵۰۵

حدیثی بر زبان هر دم ز هر باب آورد بلبل

چو از گل بگذرد حرفی، به چشم آب آورد بلبل

به پیغام بهار گریه در بوم و بر گلشن

ز هر خاری برون گل‌های سیراب آورد بلبل

به حرف خواهش شبنم اگر لب تر نماید گل

ز جوی گریه چندین دجله سیماب آورد بلبل

ندارد رنگ بر گل جادویی‌های قفس تا کی

کتان ناله در بازار مهتاب آورد بلبل!

ز نو افسانة فیّاض شیرین داستانی را

فرو خوانم به گوش گل اگر تاب آورد بلبل

شمارهٔ ۵۰۶

نسیم فیض تا شد جلوه‌گر در نو بهار دل

پر جبریل سر زد جای برگ از شاخسار دل

ز عقل آشفتگان عشق کفر و دین چه می‌پرسی!

که رنگ کعبه و بتخانه ریزند از غبار دل

هنوز این شعله در نگرفته، آتش در دو عالم زد

چنین گرم از چه آتش جسته است آیا شرار دل؟

ز سر خواهد گذشتن آسمان را آب چشم من

چنین خواهد اگر دادن غم هجران فشار دل

تو رفتی از کنارم لیک دانم برنمی‌خیزد

غم هجر تو تا روز قیامت از کنار دل

چه دشوارست کار دیده در حرمان دیدارت

ولی با یاد رخسارت چه آسانست کار دل

من و دل در هوایت عاشق و معشوق گشتیم

خوشا دل بی‌قرار من، خوشا من بی‌قرار دل

مسلّم ملک خوبی شهریاری را که هر ساعت

به زور بازوی مژگان کند فتح حصار دل

بر، از وصلش نشاید خوردن اما در تمنّایش

گل حسرت توان چیدن ز باغ خار خار دل

از آن وحشت خبر دارم که گر دل از تو بردارم

نه دل آید به کار من، نه من آیم به کار دل

تو در قم خفته‌ای فیّاض ولیکن ترسمت غافل

سبکتازان تبریزی کنند آخر شکار دل

شمارهٔ ۵۰۷

چنان بگداخت در زندان غم این جان بی‌حاصل

که تا بر لب رسد از ضعف صد جا می‌کند منزل

ز لب خود برنمی‌گیرد نفس از ناتوانی‌ها

دم بادی ز چاک سینه گاهی می‌خورد بر دل

خدا روزی کند با برق کشتم را ملاقاتی

که دانم تخم امیدم ندارد غیر ازین حاصل

مرا چون دست دامن گیر در طالع نمی‌باشد

کف خونم مگر دستی زند در دامن قاتل

اگر مرد ره عشقی مجو آسایشی هرگز

که جز مردن نمی‌باشد ره این کعبه را منزل

در اقلیم محبت رسم کم ظرفی نمی‌باشد

درین دریای بی‌پایان بود هر قطره دریا دل

پس از کشتن همان بازست بر روی دو چشم من

ز حیرانی نشاید بست چشم حسرت بسمل

به پای ناقه مجنون خاک گردید و هم از دهشت

نمی‌یارد نشستن گرد او بر دامن محمل

نگاه آشنا از کس مجو در بزم محبوبان

که رسم آشنایی نیست در آیین این محفل

در و دیوار این میخانه از حال تو آگاهند

به پیش آگهان تا کی نشینی این چنین غافل

من و فیّاض ای زاهد ز سر مستان این بزمیم

نمی‌زیبد گرفتن نکته بر مستان لایعقل

شمارهٔ ۵۰۸

هر تار مژگانم بود موجیّ و عمّان در بغل

هر قطرة اشکم بود نوحیّ و طوفان در بغل

خوش مضطرب می‌آید از کوی تو باد صبحدم

دارد مگر بویی از آن زلف پریشان در بغل

هر شب چو گل چاک افکنم در جیب و روز از بیم کس

چون غنچه پنهان می‌کنم چاک گریبان در بغل

گل با نسیم کوی تو از پوست می‌آید برون

یعنی که نتوان داشتن بوی تو پنهان در بغل

گر با شکوه حسن خود جا در دل فیّاض کرد

نبود عجب هر قطره را چون هست عمّان در بغل

شمارهٔ ۵۰۹

ای شده سر تا به پا چو گلبن پر گل

طرّة دستار کرده دستة کاکل

کار کمر تنگ کرده تاب کمربند

طرف کله برشکسته طرز تغافل

خنده برانگیخته ز لعل چو غنچه

ژاله برآمیخته به چهرة چون گل

برگ سمن سبز کرده طرف بناگوش

چشمة خضر آب داده سبزة سنبل

زلف به ابطال امتناع تناهی

خم به خم اثبات کرده حکم تسلسل

گوشة دنباله زیب چشم سیه مست

سرمه فشان در گلوی نالة بلبل

ناوک مژگان آب خورده ز شوخی

نشتر شریان گشای تاب و تحمّل

وعده فرامش تبسّم لب مژگان

می‌فکند در بنای صبر تزلزل

با همه خواری به پشت گرمی لطفت

هیچ نکردیم از رقیب تنزّل

دادن کام دلی به هیچ، تسلّی

این همه بی‌رحم من نداشت تأمّل

کرده در ایّام نکته سنجی طبعت

فکرت فیّاض ختم طرز تغزّل

شمارهٔ ۵۱۰

دیدة پیاله رشک می ناب کرده‌ام

بهر طرب تهیّه اسباب کرده‌ام

حرمان و وصل رسم بهم پیش ازین نبود

این طرز تازه من به جهان باب کرده‌ام

بی‌تابیم ز موج گهر آب می‌خورد

مشق تپیدن دل سیماب کرده‌ام

گر پاره پاره همچو کتانم عجیب نیست

سیر تبسّم گل مهتاب کرده‌ام

هشیاریم ز نشئة مستی طمع مدار

طی گشته صد فسانه که من خواب کرده‌ام

دل نه به ناامیدی و فیض بهار بین

من کشت خویش سبز به این آب کرده‌ام

ازی یک نسیمِ وعده چمن می‌توان شدن

من این فسانه باور ازین باب کرده‌ام

افعی گزیده می‌کند از ریسمان حذر

مهتاب را با تصوّر سیلاب کرده‌ام

فیّاض امید هست که صید اثر کند

این تیر پر کشیده که پرتاب کرده‌ام

شمارهٔ ۵۱۱

محرم دل سینة بی‌کینة خود کرده‌ام

کس چه داند آنچه من با سینة خود کرده‌ام

گوهری نایاب‌تر از وصل در پیش منست

من که سیلاب فنا گنجینة خود کرده‌ام

وصله‌دوزی‌های اضدادم به غایت تیره داشت

جوهر نورانی از آیینة خود کرده‌ام

من که از خود در هراسم با کس دیگر چه کار!

بی‌کسی را محرم دیرینة خود کرده‌ام

کارها بر من معطّل کرده شغل عاشقی

من تمام هفته را آدینة خود کرده‌ام

دیده‌ام تا طرح یکرنگی میان کفر و دین

سبزة زنگار را آیینة خود کرده‌ام

گر گشاد سینه خواهی ترک دل فیّاض گیر

من به این مرهم علاج سینة خود کرده‌ام

شمارهٔ ۵۱۲

صیت حسنم که به آفاق به جنگ آمده‌ام

پی تسخیر دو عالم ز فرنگ آمده‌ام

چهرة حسن غیورم که ز سرحدّ غرور

تا به اقلیم حیا رنگ برنگ آمده‌ام

خرمن خندة گل می‌دهم امشب بر باد

غنچة شوخم و از شرم به تنگ آمده‌ام

ملک تسلیم شدن گوشة امنی دارد

به امیدیست که در کام نهنگ آمده‌ام

نخل گمنامیم آخر ثمر شهرت داد

رفته بودم پی نام و همه ننگ آمده‌ام

مژده ای دوست که دیگر نتوان بست مرا

شیشة نازکم و سخت به سنگ آمده‌ام

با تو گفتم سپر عجز به سرکش فیّاض

تیغ افکنده‌ام و با تو به جنگ آمده‌ام

شمارهٔ ۵۱۳

تا جدا از بزم آن آرام دل‌ها مانده‌ام

همچو مینای تهی از گفتگو وامانده‌ام

غیرتم بر صبر می‌دارد، محبّت بر جنون

در غم تن به ساحل، دل به دریا مانده‌ام

صحبت احبابم از دل کی کند رفع ملال

در میان همنشینان بی‌تو تنها مانده‌ام

دور از بزم طرب معنی ندارد هستیم

بی‌تو چون حرف غلط بر صفحه بیجا مانده‌ام

ضعف هجرانم فکند از پا، نه از آسایشست

پشت بر بستر اگر چون نقش دیبا مانده‌ام

از تپیدن گر نیاسایم دمی عذرم بجاست

نبض بیمارم که از دست مسیحا مانده‌ام

با چنین سرگشتگی فیّاض کی گُنجم به شهر

گردبادم زان سبب در بند صحرا مانده‌ام

شمارهٔ ۵۱۴

بی‌رخت با تیره‌روزی روزگاری مانده‌ام

همچو خاکستر ز آتش یادگاری مانده‌ام

چشم بر خاکسترم باشد هنوز آیینه را

رفته‌ام بر باد لیکن سرمه‌واری مانده‌ام

من کجچا و از تو تاب این قدر دوری کجا

خود نمی‌بایست ماندن زنده، باری مانده‌ام

خاک گشتم در رهش لیکن همان قدرم به جاست

توتیای دیده‌ها مشت غباری مانده‌ام

هر کرا از دوستان کشتی درین دریا شکست

من چو کشتی پاره از وی برکناری مانده‌ام

گشته‌ام پیر و همان عشق جوانان بر سرم

مانده‌ام بسیار لیکن بهر کاری مانده‌ام

یادگار صد بهارم اندرین دیرینه باغ

گلبن پیرم اگرچه مشت خاری مانده‌ام

دام صیّادم که در خاکم نشیمن کرده‌اند

عمرها شد چشم بر گرد شکاری مانده‌ام

شمارهٔ ۵۱۵

باز در دل دود آه شعله ور پیچیده‌ام

دوزخی در تنگنای یک شرر پیچیده‌ام

کرده‌ام گرداب را فوّارة صد گردباد

بسکه اشک و آه را در یکدگر پیچیده‌ام

در محبّت معنی بسیار را لفظ کمیست

نامة احوال خود را مختصر پیچیده‌ام

لذّت در خون تپیدن ناگوارم باد اگر

هرگز از فرمان شمشیر تو سر پیچیده‌ام

عرض دریا داشتم از قطره‌ای کمتر شدم

بسکه بر خود بی تو چون آب گهر پیچیده‌ام

من ندانم راه و رسم نامه و پیغام را

شعله‌ای در بال مرغ نامه بر پیچیده‌ام

هان ترا فیّاض ارزانی پرافشانی که من

همچو عنقا پای در دامان پر پیچیده‌ام

شمارهٔ ۵۱۶

مرد عشقم گرچه خود را در هوس پیچیده‌ام

شعلة سوزنده‌ام در خار و خس پیچیده‌ام

من نسیمم، بوی گل حسرت‌کش آغوش من

گردباد آسا چرا در مشت خس پیچیده‌ام!

روح برگردِ سر صیّاد در پرواز ماند

مشت بالی را عبث من در قفس پیچیده‌ام

راه بیرون شد نمی‌یابم ازین دیر نگون

ناله‌ام در سینة تنگ جرس پیچیده‌ام

تیره بختم ورنه با بازوی قدرت در هنر

پنجة خورشید را صد ره به پس پیچیده‌ام

یک نفس وارست باقی در تن و من چون حباب

خویش را دانسته در این یک نفس پیچیده‌ام

کرده‌ام نالیدنی فیّاض کز بی‌طاقتی

گریه در مژگان ناز دادرس پیچیده‌ام

شمارهٔ ۵۱۷

دی صبا را همنشین زلف جانان دیده‌ام

دوش ازین سودا بسی خواب پریشان دیده‌ام

بر مثال حلقة زنجیرِ زلف مهوشان

چشم تا وا کرده‌ام بر روی جانان دیده‌ام

می شوم دیوانه زنجیرم کنید ای دوستان

دوش دست زلف را در گردن جان دیده‌ام

ذوق اسلام از دل اهل عبادت می‌برد

دین و آیینی که من در کافرستان دیده‌ام

می‌دهم جان در بها فیّاض و جانان می‌خرم

این متاع قیمتی را سخت ارزان دیده‌ام

شمارهٔ ۵۱۸

وقت آن شد کز لب دل گل کند تبخاله‌ام

در غبار غم بجوشد گردباد ناله‌ام

در بهاران خط او چشم آن دارم که باز

نیش حسرت تازه سازد داغ چندین ساله‌ام

گر به تاراج غم او رفته‌ام پردور نیست

می‌برد سیلاب خون پرگاله در پرگاله‌ام

با سیه‌بختی بزاد و در میان خون نشست

سخت لازم پیشة عشقست داغ لاله‌ام

من خود افتادم به دام عشق او فیّاض باز

گو دمار از جان پر حسرت برآرد ناله‌ام

شمارهٔ ۵۱۹

خوش تلاش محرمی‌ها می‌کند بیگانه‌ام

جلوة مهتاب دارد سیل در ویرانه‌ام

در شکاف سینه پنهان کرده‌ام صد ناله را

گشته آتش خانه‌ای هر رخنة ویرانه‌ام

دل به مهر باده تا بستم قرار دل نماند

بر سر آبست پنداری قرار خانه‌ام

من کجا و طالع صید مراد دل کجا

عاقبت مژگان چشم دام گردد دانه‌ام

طرّة بخت سیاه خویشم و از پیچ و تاب

بس که در هم رفته کارم شرمسار شانه‌ام

لطف سرشاری نمی‌باید دل تنگ مرا

غنچه‌ام یک قطره شبنم پر کند پیمانه‌ام

بسکه فیّاض ازخرد بی‌دست و پایی دیده‌ام

بعد ازین گویم اگر من عاقلم، دیوانه‌ام

شمارهٔ ۵۲۰

درین دریای بی‌بن چون حبابم

نفس تا می‌کشم از دل خرابم

ندارد چرخ با این شور چشمی

نمک چندان که ریزد بر کبابم

به یاد دوست روح آید به پرواز

دگر در خم نمی‌گنجدت شرابم

تو دیر از جا درآ، من زود خجلت

تو تا آتش برافروزی من آبم

چو مالامال حسن آیم از آن کوی

به دیده در نیاید آفتابم

ز ذوق دیدن رویش به محشر

شب مردن نخواهد برد خوابم

جزای مهربانی‌ها مرا بس

که آرد انتقامش در حسابم

نیندیشم ز دوزخ یک سر موی

به هجران گر نفرمایی عذابم

تب بی‌تابیم را این دوا بس

که گیرد غمزه نبض اضطرابم

به فکر آن دهان در تنگنایم

ز تاب آن کمر در پیچ و تابم

چنان فیّاض محرومم ز گلزار

که بوی گل نیاید از گلابم

شمارهٔ ۵۲۱

نیایم در نظر از ناتوانی هر کجا افتم

چنان از دیده پنهانم که ترسم در بلا افتم

ره افتادگی پیموده‌ام تا پلّة آخر

ازینجا هم اگر افتم نمی‌دانم کجا افتم

تنم تاریست بر ساز غمت اما محالست این

که گر صد بارم از هم بگسلانی نوا افتم

شکست کاسة چینی بود لب از صدا بستن

مرا قیمت بیفزاید اگر من از صدا افتم

توان رنگ وفای یار دید از چهرة صافم

اگر چون قطرة خون از دم تیغ جفا افتم

کسی از پهلوی من غیر آسایش نمی‌بیند

اگر بر دشمن افتم چون نگاه آشنا افتم

کمر از کهکشانم هست ممکن زان نمی‌بندم

که ترسم در کمند طرّة بند قبا افتم

مزاج نازکم حرف پریشان برنمی‌تابد

یکی برگ گلم کز جنبش باد صبا افتم

به هندم می‌کشد قسمت ندانم یا به چین آخر

چو تیر جسته غافل از کمانم تا کجا افتم

خس و خاشاک صحرای محبّت چینم و سازم

چو شبنم بستر از برگ گل و یک لحظه وا افتم

برای من کند مه گردش و نه آسمان جنبش

فلک از سر درآید من اگر یک دم ز پا افتم

ندارم قوّت رفتار تا بردارم از جا

چو برگ گل دمی صد بار در پای صبا افتم

اگر چون ریزه از خوان شهان افتاده‌ام سهلست

مبادا قسمتم کز کاسه چوبین گدا افتم

ز دریا خیزم و چون ابر در صحرا فرو ریزم

نیم گوهر که در شهر آیم و در دست و پا افتم

منم یک قطره از دریای فیض دوستان فیّاض

به بادم می‌دهد حسرت گر از دریا جدا افتم

شمارهٔ ۵۲۲

تا چند ز بیداد تو خونین جگر افتم

چون نقش پی خویش به هر رهگذر افتم

از جور تو نزدیک بدان شد که سراپای

خون گردم و یک قطره ز مژگان تر افتم

در دیده اگر جای دهد خصم عذابست

آن به که رقیبان ترا از نظر افتم

تا ره به سرا پردة سیمرغ توان یافت

چون پرتو خورشید چرا دربدر افتم!

وقت است که چون غنچه ز ابرام تو فیّاض

از پیرهن تنگ صبوری به در افتم

شمارهٔ ۵۲۳

گریه خونگرمست ز آن با دیده محرم ساختم

داغ دلچسب است ز آنش محرم غم ساختم

پنبه بر داغ دلم گردد نمک از بخت شور

ساده لوحی بین که عمری صرف مرهم ساختم

ابر را در گریه افکندم چو طفل خردسال

بسکه او را پیش چشم خویش ملزم ساختم

محرمی بایست تا دردی ز دل بیرون کند

لاجرم دانسته با اشک دمادم ساختم

سازگاری کرد غم فیّاض با من سال‌ها

دور بود از مردمی، من نیز با غم ساختم

شمارهٔ ۵۲۴

چون بر ابرویش نظر اندختم

تیغ او دیدم سپر انداختم

هر نظر کز دوست بر غیری فتاد

آن نظر را از نظر انداختم

تا به کام دل توان پرواز کرد

صد گره بر بال و پر انداختم

بهر آن بی‌خانة در عمرها

خویشتن را دربدر انداختم

مجلس فیّاض دل را تیره داشت

خویش را جای دگر انداختم

شمارهٔ ۵۲۵

چند بر سنگم زنی من شیشهٔ جان نیستم

چند پامالم کنی خون شهیدان نیستم

ای مسلمانان مسلمانی اگر اینست و بس

من یهودم، کافرم، گبرم مسلمان نیستم

دست بی‌طالع کجا و گوشهٔ دامان دوست

خاک هم گردیدم و در خورد دامان نیستم

شکر این طالع نمی‌دانم چه سان گویم که من

پای تا سر دردم و ممنون درمان نیستم

می‌رسانم ناله را گاهی به گوش بلبلان

آن‌قدر فیّاض هم دور از گلستان نیستم

شمارهٔ ۵۲۶

چنان در کوی او افتادگی را کار می‌بستم

که عهد دوستی با سایة دیوار می‌بستم

بسان غنچه با یاد لبش در کاروان اشک

ز لخت دل متاع برگ گل دربار می‌بستم

خوشا عهدی که آن بد خو به قصد امتحان من

گره از زلف وا می‌کرد و من در کار می‌بستم

کنون از نیش موری رنجه‌ام کو آنکه هر ساعت

به افسون سر زلفش زبان مار می‌بستم؟

به کفر زلف او ایمان نمی‌آوردم از اوّل

اگر پند پریشان خاطران را کار می‌بستم

مکن عیبم که دل در سبحه بستم کار تقدیرست

اگر در دست من می‌بود من زنّار می‌بستم

خوشا فیّاض آن عهدی که از بیم صبا هر دم

در آن کو خویش را چون کاه بر دیوار می‌بستم

شمارهٔ ۵۲۷

کاش چون پروانه من هم بال و پر می‌داشتم

جرأت گردیدنی بر گرد سر می‌داشتم

می‌توانستم گرفتن گاهی از خود هم خبر

گر درین مستی ازو گاهی خبر می‌داشتم

فرصت پامال بیکاریست یاران، چون کنم!

کار می‌کردم گهی فرصت اگر می‌داشتم

گریة خونین جگر نگذاشت در سر کار من

می‌زدم بر قلب آن دل گر جگر می‌داشتم

یاد آن قوّت که فیّاض از مددگاریِّ آه

گاهگاهی خویش را از خاک برمی‌داشتم

شمارهٔ ۵۲۸

هم در شیخ زدم هم ره رهبان رفتم

کافر از کعبه و از دیر مسلمان رفتم

عادت عکس نقیض فلکم مغلطه زد

که پی درد به دریوزة درمان رفتم

خنده بر سستی امید خودم می‌آید

از درت رفتم و این طرفه که خندان رفتم

گرچه از آمدن خویش پشیمان بودم

لیکن از رفتن خود نیز پشیمان رفتم

آمدم این همه ره دست به دامان امید

لیک با یأس ابد دست و گریبان رفتم

اینکه جز لخت دلم هیچ ندادند نصیب

جرم من بود که ناخوانده به مهمان رفتم

همدمان منع من از ناله روا نیست که من

بلبلی بودم و نادیده گلستان رفتم

غربتم گرد ملالت ز وطن بیش افزود

یوسفی بودم و از چاه به زندان رفتم

از ملاقات من احباب ملال افزودند

گرچه چون باد صبا جانب بستان رفتم

بوی پیراهن یوسف شدم و بی‌اثرم

هرزه بود این که من از مصر به کنعان رفتم

دوری از دوست ندانی گنه من فیّاض

رفتم از درگه او لیک به فرمان رفتم

شمارهٔ ۵۲۹

به جز تو جمله بی‌حاصل گرفتم

اگر چیز دگر در دل گرفتم

به غیر از مصحف رویت کتابی

اگر خواندم همه باطل گرفتم

هزاران طعنه از هر دشمن و دوست

ز نافرمانی یک دل گرفتم

کتاب عشق را آسان نمودند

چو خواندم سر به سر مشکل گرفتم

همه از بهر منزل راه گیرند

چرا من راه را منزل گرفتم!

شکستم کشتی و راندم به دریا

مراد بحر از ساحل گرفتم

شدم یک مشت خون فیّاض و آخر

به حسرت دامن قاتل گرفتم

شمارهٔ ۵۳۰

به آن بیگانه امشب یک دو حرف آشنا گفتم

غرض را بی‌غرض کردم سخن بی‌مدّعا گفتم

نگاهش را به طرز همزبانی آشنا دیدم

گهی منع از جفا کردم گهی حرف وفا گفتم

رخش نازک دلش نازک حیا از هر دو نازکتر

سخن پیچیده در صد پرده از رنگ حیا گفتم

ز نام بوسه بیم رنجه گشتن بود آن پا را

ولی پیغام اشک آهسته با رنگ حنا گفتم

نگاهش کرد اقراری که صد جان پیشکش بایست

خجل گشتم که نادانسته حرف خونبها گفتم

نمی‌دانم چه‌ها گفتم ولیکن این قدر دانم

که با من هر چه آن ابروی جادو گفت واگفتم

لبت را غنچة فردوس گفتی، حرف بیجا بود

تبسّم را بهشت جاودان گفتم بجا گفتم

به من از گوشة ابرو چه‌ها کردی چه‌ها گفتی

من از نظّاره حسرت چه‌ها کردم چه‌ها گفتم

به او فیّاض گفتم هر چه دل می‌خواست در مستی

تو اکنون عذرخواهی کن که من اینک دعا گفتم

شمارهٔ ۵۳۱

شکر خدا که باز به امداد همّتم

جا داده عشق بر سر کوی ملامتم

پیغمبرم به شرع محبّت، به کتف من

باشد نشان سنگ تو مهر نبوّتم

اظهار شکوه از ستم دوست کافریست

ای لاله داغدار نرویی ز تربتم

آن شعله بین که با همه آغوش دشمنی

یک دم جدا نگشته ز آغوش حسرتم

فیّاض طعن خواری من بیش ازین مکن

خوارم ولیک خوار دیار محبّتم

شمارهٔ ۵۳۲

به کوی عشق در پیری چنان از پای افتادم

که تا روز قیامت برنخواهد خاست فریادم

چو من بی‌حاصلی آخر به کام عشق می‌آید

نبودی عشق، از بهر چه می‌کردند ایجادم

هوس را پایه بر کامست زان سست است دیوارش

چو عشقم پی به ناکامی است زان سخت است بنیادم

نزاکت پرور آغوش لطفم، آفتاب من

به یک تابش توان چون شبنم گل داد بر بادم

ز گمنامی برنجم گر وفا پر می‌برد نامم

به بیقدری بنازم گر جفا کم می‌کند یادم

غبار جبهه‌سایی نیست رخسار نیازم را

باین لب تشنگی‌ها نازپروردست شمشادم

مرید عشق و پیر عقل اگر باشم عجب نبود

که خاک راه استرشاد و آبروی ارشادم

نشان نادادن کامست مقبولان این در را

چه گویم شکر این طالع که نشنیدند فریادم

مرادات دو عالم را دو عالم شکر می‌باید

به شکر نامرادی مختصر کردند اورادم

وفا خاصیّتی دارد که بی‌خواهش نیازارد

نرنجم نازنین من اگر کم می‌دهی دادم

به حاصل دامن افشاندن رعونت بار می‌آرد

به جرم اینکه چون گلبن نیم، چون سرو آزادم

به شکر تیره‌بختی گر زبان فرسایدم شاید

ز بخت تیره آن خالم که بر رخسار ایجادم

شکوه حسن می‌گوید که فرهادست پرویزم

غرور عشق می‌گوید که پرویزست فرهادم

قبول عشق را نازم که از مشکل‌پسندی‌ها

ز یاف آید جیاد عقل پیش طبع وقّادم

به مشتی دین و دل شاید مرا هم دسترس باشد

ولی این خانه آبادان نمی‌خواهند آبادم

دل از میل طبایع وحشت اندیشست و دانسته

به الفت می‌فریبند آشنارویان اضدادم

شبم فیّاض در رویا به فکر این غزل افکند

روانش شاد بادا آنکه پیرم بود و استادم

شمارهٔ ۵۳۳

لبی پرشکوه از یاران بی‌مهر و وفا دارم

دلی صد پاره از زخم زبان آشنا دارم

به حال چون منی کافر به کافر رحم می‌آرد

چه دارید ای مسلمانان به من، من هم خدا دارم

گرو با چاره می‌بازم به درد خویش می‌سازم

ازین بی‌غم طبیبان تا به کی چشم دوا دارم!

کشیده دامن از دستم، پریده تیر از شستم

به چندین ناامیدی‌ها هنوز امیدها دارم

به گام عمر کوته چون توان طی کرد حیرانم

ره دور و درازی را که من در زیر پا دارم!

غم ساحل درین دریا چو موجم مضطرب دارد

دل جمعی همین از اضطراب ناخدا دارم

که عرض حال من پیش تویی پروا تواند کرد؟

نه اشک درد دل پرداز، نه آه رسا دارم

به اقبال شهادت چون امید من نیفزاید!

که شمشیر تو بر سر سایة بال هما دارم

به دیداری که می‌بینم تسلّی چون کنم دل را!

که دل ذوق تماشایت جدا و من جدا دارم

اگر بیگانه‌ام زین آشنایان، نیست جرم از من

که تعلیم رمیدن زان نگاه آشنا دارم

نمی‌دانم که در برمت چها گفتم چها کردم!

ازین کردن و زین گفتن چها بردم چها دارم!

زهر بادی غباز خاطر من چون نیفزاید

که در بازار بی‌چشمان دکان توتیا دارم!

زبان تا بسته‌ام با کایناتم همزبانی‌هاست

تو هم گر گوش بر بندی به گوشت حرف‌ها دارم

دماغ درد دل نشنیدنی زان غمزه می‌خواهم

که از وی درد دل‌ها دارم و آنگه بجا دارم

مکن فیّاض پر طعنم شدم گر کشتة مهرش

که بر دامان قاتل مشت خونی خونبها دارم

شمارهٔ ۵۳۴

چو صبح از آفتابی طلعتی یک دم هوس دارم

برآید کام من شاید بکوشم تا نفس دارم

تمنّای گلستانم نگیرد دامن رغبت

که من شاخ گلی با خود ز هر چوب قفس دارم

ز شاخ همّتم با دست کوته میل گلچینی است

هوای اوج عنقا با پرو بال مگس دارم

هزاران منزلم طی گشت و من در اولین گامم

که از برگشته بختی پا به پیش و رو به پس دارم

کجا با کاروان شوقم انداز عنان تابی است

امید حلقه در گوشی ز آواز جرس دارم

گلستان محبّت را نهال پیش پروردم

گل داغی به زیر هر بن مو پیش‌رس دارم

چو با عشق آشنا گشتم نباشد از هوس باکم

ندیم بزم سلطانم چه پروای عسس دارم!

چو صبح از خنده‌ام گر نور پاشد جای حیرت نیست

که پنهان آفتابی در گلوی هر نفس دارم

گلم رنگی ندارد از بهار این چمن فیّاض

ندانم رنگ گلزار که و بوی چه کس دارم!

شمارهٔ ۵۳۵

همین نه لخت جگر در دهان غم دارم

هزار نعمت الوان به خوان غم دارم

به ناز بالش عشرت فرو نمی‌آید

سری که بهر تو بر آستان غم دارم

مرا رسد که کنم نازها به شاهد عیش

که دست در کمر شاهدان غم دارم

ز عهدة صفت حسن برنمی‌آید

زبان عشق که من در دهان غم دارم

مرا چه‌گونه کند عیش صید خویش که من

هزار زخم نمایان نشان غم دارم

مرا چه‌گونه کند عیش صید خویش که من

هزار زخم نمایان نشان غم دارم

دمی ز عشرت سرگشتگی نیاساید

چه کوکب است که بر آسمان غم دارم

دمی که دیده نه بر جلوة قدت بازست

هزار قافله حسرت زیان غم دارم

مگو که فارغم از عیش در غمت هیهات

چه مغز عیش که در استخوان غم دارم

به عیش عالم اگر پشت پا زنم سهلست

کنون که دست طرب در میان غم دارم

چنین به چشم کمم گو مبین زمانه که من

عجیب سلطنتی در جهان غم دارم

همین نه بلبل و پروانه ریزه‌خوار منند

هزار سوخته جان میهمان غم دارم

پرند نالة شب، پرنیان آه سحر

چه جنس‌هاست که من در دکان غم دارم

قطار اشک ز غمنامه‌ام پرست و هنوز

به زیر هر مژه صد داستان غم دارم

چه غم ز گرمی خورشید عشرتست مرا

که چتر آه به سر سایبان غم دارم

ز خون دیدة غلتیده در شکایت هجر

به هر دیار روان کاروان غم دارم

زبان زمزمة عیش گرچه نیست مرا

ولی به هر سر مویی زبان غم دارم

نشانه‌اش دل بیدرد آسمان حیف است

خدنگ ناله که من در کمان غم دارم

چه شد که عیش ز نامهربانیم داغست

ولی درون و برون مهربان غم دارم

ز عیش دوستی بیوفا دلت فیّاض

چه شکوه‌هاست که خاطرنشان غم دارم

شمارهٔ ۵۳۶

راز در دل از آن نهان دارم

که به دل یارِ رازدان دارم

گر دل از جور دشمنان بشکست

مومیایی دوستان دارم

گرچه سر برنکرده‌ام ز زمین

جلوه بالای آسمان دارم

نرسیدم به وصل کعبه ولی

تحفة گرد کاروان دارم

ره کوته دراز کردة اوست

گله از عمر جاودان دارم

دین و دنیا بدادم از کف آه

که زیان بر سر زیان دارم

مهر آن مه به خویشتن فیّاض

گر ندانم یقین گمان دارم

شمارهٔ ۵۳۷

دلِ پر از گرهی از عتاب او دارم

به این چنین دل بیتاب تاب او دارم

عجب بلاست غم رشک دست یازی غیر

هزار داغ ز طرف نقاب او دارم

خمار نشئة وصلش ز من چه می‌پرسی

من این خمار ز بوی شراب او دارم

من و خیال تو در کنج سینه و غم هجر

کجا سر فلک و آفتاب او دارم

هزار خسته دل تشنه لب تر از فیّاض

ز هر طرف ز فریب سراب او دارم

شمارهٔ ۵۳۸

همیشه آینة دل به پیش روی تو دارم

به هر که روی کنم روی دل به سوی تو دارم

هوای بوی گل آغوش خواهشم نگشاید

مشام رغبت دل را به مُهر بوی تو دارم

ذخیره گرچه ندارم متاع دنیی و عقبی

همین بس است که رد سینه آرزوی تو دارم

خبر ز خویش نگیرم که در سراغ تو میرم

دمی به خویش نیایم که جستجوی تو دارم

نظر به دیده بدزدم که روی خوب تو بینم

نفس ز دل نگشایم که گفتگوی تو دارم

ز هیچ ره نتوانم که دردل تو درآیم

وگرنه در همه وادی رهی به سوی تو دارم

به تحفه سرمه فرستد به هدیه جان نپذیرد

من این معامله دایم به خاک کوی تو دارم

خطر فزون بود آنرا که اعتبار فزون شد

هزار امید درین ره ز بیم خوی تو دارم

به من وصیّت فیّاض در وداع تو این بود

که پاس دیدة بد از رخ نکوی تو دارم

شمارهٔ ۵۳۹

دهان بر بسته لبریز نوای یاربی دارم

زبان پیچیده در تقریر عرض مطلبی دارم

خموشی بر لب شرمم به صد فریاد می‌گوید

حلاوت جوشی زهری که از کنج لبی دارم

ز مشرب دوستی بی‌مذهبم خواندی نمی‌دانی

که من هم در لباس مشرب خود مذهبی دارم

به فردا نیست ایمانش به فردای قیامت هم

درازش باد عمر تیرگی، کافر شبی دارم

ز بس سوز تو پنهان کرده‌ام از بیمِ دَم سردان

به جای مغز در هر استخوان سوز تبی دارم

از آن در هر گذاری انتظارم خانه‌ای دارد

که در هر کوچه طفل نورسی در مکتبی دارم

نه زهدم خشک دارد نه شراب ناب تر دامن

چه فیّاضم نمی‌دانم! چه دریا مشربی دارم

شمارهٔ ۵۴۰

بَدَم با نالة بلبل دل افسرده‌ای دارم

به طبعم می‌خورد گل، خاطر آزرده‌ای دارم

نگاه گرم می‌خواهم که آتش در دل افروزد

که عمری شد درین خلوت چراغ مرده‌ای دارم

خرامی سوی من هم ای نسیم وعده عمری شد

که بر شاخ تمنّا غنچة پژمرده‌ای دارم

نه آب از خضر می‌خواهم نه می از پیر میخانه

کف خونابه از داغِ دل افشرده‌ای دارم

ز کوته کردن دست از سر خوان تمنّایش

لبی صد زخمِ دندانِ‌ ندامت خورده‌ای دارم

به دل از عشوة جانان نه صبرم ماند و نه طاقت

درین منزل متاع سیل حسرت برده‌ای دارم

به زر آسان نگردد کار ورنه غنچه می‌داند

که من هم از دل صد پاره مشت خرده‌ای دارم

چه حسرت‌ها ازو خوردم ندامت‌ها ازو بردم

همین باشد که از وی خورده‌ای یا برده‌ای دارم

نه از دل ناله می‌جوشد، نه لب خونابه می‌نوشد

دگر فیّاض خوش هنگامة افسرده‌ای دارم

شمارهٔ ۵۴۱

هرگز دلی از نالة خود شاد ندارم

فریاد که من طالع فریاد ندارم

تا بود دلم بستة زنجیر بلا بود

در عمر خود آسودگیی یاد ندارم

در طالع بزم فلک از نالة من نیست

یک شمع که در رهگذر باد ندارم

خوبان به گرفتاری من دام مسازید

من آهوش شوخم سر صیّاد ندارم

پروردة الطاف سبکروحی عشقم

شرمندگی سیلی استاد ندارم

شمارهٔ ۵۴۲

به جیب چاک و به دل داغ هجر یار ندارم

چه سان به سیر روم روی لاله‌زار ندارم

لب هوس چه گشایم به آب چشمة حیوان!

اجازت از دم شمشیر آبدار ندارم

رسید دست و گریبان، بهار و سبزه برآمد

خوشم که خاطر جمعی درین بهار ندارم

نفس ز ناله تهی گشت و دیده پر ز سرشکم

پیاده‌ای بدوانم اگر سوار ندارم

کجاست سایة سنگی، کجاست بوتة خاری

که من ز خونِ دل و دیده یادگار ندارم!

امید لطف و تمنّای رحم و چشم مروّت

به کی حسرتت ای بیوفا چه کار ندارم!

گرفت گرد سوار غمم جهان و چه حاصل

که کارْ دیده سواری درین غبار ندارم

نظر به هیچ ندارم، حذر ز هیچ نگیرم

چه اعتبار ازین به که اعتبار ندارم

شکار آهوی فرصت غنیمت است چه سازم

که من تهیّة انداز این شکار ندارم

به سر اگر گل دولت نزد رسایی بختم

همین بس است که در سینه خار خار ندارم

درین ستمکده فیّاض از چه خوش ننشینم

چه بی‌تعلقی‌یی من درین دیار ندارم؟

شمارهٔ ۵۴۳

دماغ سیر گلستان و گشت باغ ندارم

هزار کار به دل دارم و دماغ ندارم

چه سود سوختن مغز چون دماغ تری نیست

فتیله را چه کنم! روغن چراغ ندارم

رهی به جای نبردم اگر چه در همه وادی

ز هیچ راه نپرسی که من سراغ ندارم

چه شد که همّت سودای من بلند فتادست

کدام دود ز زلف تو در دماغ ندارم!

شکفتگی که دل تنگت ازو دمی بگشاید

جدا ز دوست گمانش به هیچ باغ ندارم

همین ز بادة عیشم تهی پیاله وگرنه

کدام خون دلست اینکه در ایاغ ندارم!

چه برگ کاه که باجم نداد ازین رخ کاهی

کدام لاله که بَروی چراغ داغ ندارم!

مراست با غم عشقت فراغت همه عالم

همین ز درد و غم عاشقی فراغ ندارم

فتاده در سر فیّاض ذوق اوج همایی

کنون که قدرت سامان پّر زاغ ندارم

شمارهٔ ۵۴۴

عمریست که در کوی بلا خانه نداریم

گنجیم ولیکن دل ویرانه نداریم

ننگست دلا سوختن از آتش دیگر

در عشق سر منصب پروانه نداریم

آخر دم واعظ بکشد آتش ما را

خوبست دگر گوش به افسانه نداریم

ما بی‌کس و کویان خرابات الستیم

جایی به جز از گوشة میخانه نداریم

هر کس به جهان راهبری داشته از عقل

ماییم که غیر از دل دیوانه نداریم

دنیاطلبان در گرو خانه و مالند

ما مال نیندوخته و خانه نداریم

از لعل بتان کام دل ما نشِکیبد

جز حسرت لعل لب پیمانه نداریم

هر جا که بود دانه بود دام به راهش

ما دام نهادیم ولی دانه نداریم

این نیست که در ما نبود مایة نازش

شمعیم ولیکن سر پروانه نداریم

فریادرسان گوش ندزدید که امشب

در ترکش دل نالة مستانه نداریم

شب نیست که در خلوت این سینة تاریک

با یاد رخ دوست پری‌‌خانه نداریم

ما با نفس سوخته در ذکر حبیبیم

این هست که ما سبحة صد دانه نداریم

در قفل فرو بستة غم‌های دل خویش

آن کهنه کلیدیم که دندانه نداریم

فیّاض متاع سفر آخرت خویش

چیزی به جز از مشرب رندانه نداریم

شمارهٔ ۵۴۵

به زلف او دل خود را به ابرام آشنا کردم

عجب رم کرده مرغی باز با دام آشنا کردم

دل بی‌طاقتی خون باد کز بی محرمی آخر

صبا را با سر زلفش به پیغام آشنا کردم

ز هر مویم دو صد فوّارة الماس می‌جوشد

به تلخی‌های هجران تو تا کام آشنا کردم

نزاکت غوطه‌ها در شهد و شکر خورد تا آخر

به صد تلخی لب او را به دشنام آشنا کردم

به هر گام از ره مطلب دو صد منزل پس افتادم

به راه عقل نافرجام تا کام آشنا کردم

به کامم ناگوارا بود خون بادة عشرت

به صد خون دل آخر لب بدین جام آشنا کردم

به راه عشق فیّاض آفتی چون نیکنامی نیست

غلط کردم، به نیکویی چرا نام آشنا کردم!

شمارهٔ ۵۴۶

کمان غمزه پر کش کن که تیرت را نشان گردم

بگو حرفی که تا چون خط به گرد آن دهان گردم

زبان بسته تا تقریر شرح بیقراری کرد

چو حرف شکوه می‌خواهم که بر گرد زبان گردم

تو چون سرو روان از پیش من رفتی و می‌خواهم

ز خجلت آب گردم تا به دنبالت روان گردم

درین دریای خون کز هیچ سوره بر کنارش نیست

دلی خواهم که چون گرداب دایم بر میان گردم

امیدم پیر شد در وعده‌گاه انتظار او

کجا شد وعدة دیگر که باز از نو جوان گردم

چنین نامهربانی‌ها که من دیدم عجب نبود

که با من مهربان گردد اگر نامهربان گردم

خیالی گشته‌ام در ناتوانی‌ها از آن ترسم

که ناگه از نظرگاه سر تیرت نهان گردم

به او رنگی ندارد گریة خونین من فیّاض

به پیش غم گر از هر تار مژگان خونفشان گردم

شمارهٔ ۵۴۷

بسی بگریستم کان شوخ را تندی ز خو بردم

ز سیل گریة بی‌اختیار آبی به جو بردم

به تحریک هزار اندیشه آه نارسایی را

ز سینه تا به لب آوردم و آخر فرو بردم

متاع دین و دنیا را نبود آن اعتبار آخر

برای خاک کویش تحفه، مشت آبرو بردم

شدم خواهی نخواهی عاقبت قربان ناز او

بسی برد از من او لیکن من این نوبت ازو بردم

نهادم عاقبت فیّاض بر دل بار بدنامی

به دوش خویش تا کوی ملامت این سبو بردم

شمارهٔ ۵۴۸

غلط کردم دلت را با ترحّم آشنا کردم

ستم کردم به ناکامی، به محرومی جفا کردم

هزاران شیوه در جور و جفا درج است خوبی را

چه بد کردم ترا با خویش سرگرم وفا کردم

نگه نا کردنش فرصت به دستم داده بود امشب

تغافل گوش تا می‌کرد عرض مدّعا کردم

سخن کوتاهیی می‌کرد در تقریر مطلب‌ها

شکستم ناله را در سینه، صد مطلب ادا کردم

شبم در گریة بی‌طاقتی صد بار در خاطر

گذشت از پیش من نفرین‌کنان و من دعا کردم

به کام شوقِ بیطاقت نهادم سر به پای او

نمی‌دانم چه‌ها کرد اضطراب و، من چه‌ها کردم

فشاندم دامن آهی به شمع خلوتم امشب

به ذوق بیکسی‌ها سایه را از خود جدا کردم

سبک‌تر گشتم از خود هر قدر افتاده‌تر گشتم

درین افتادگی‌ها سیرِ معراج فنا کردم

به معراج فنا آن همّتم رو داده بود امشب

که عنقا صد رهم افتاد در دام و رها کردم

کلید خلد می‌بوسد سر انگشت نیازم را

نمی‌دانم گره از ابروی ناز که وا کردم!

خضر آب بقا گوید مسیحا از هوا جوید

چرا فیّاض دردش را به درمان مبتلا کردم

شمارهٔ ۵۴۹

به فریادی ترا سرگرم در بیداد خود کردم

به صد فریاد شکر طالع فریاد خود کردم

ز یاد خویش بودم رفته تا رفتم ز یاد تو

به هر جا رفته از یادی که دیدم، یاد خود کردم

به پای گمرهی بایست رفتن در ره شوقت

درین وادی رهی گم کردم و ارشاد خود کردم

مر امّید امداد کسان افکنده بود از پا

مدد از بیکسی‌ها جستم و امداد خود کردم

فراغت‌ها نصیبم بود در دام گرفتاری

عجب رحمی در آخر بر دل ناشاد خود کردم

غم همچشمی خسرو عجب ننگی‌ست عاشق را

چه خاکست اینکه من در کاسة فرهاد خود کردم

رم از صیّاد می‌کردم چو رام خویشتن بودم

ز خود رم کرده خود را رام با صیّاد خود کردم

غم من بود باعث شادی او را به این شادم

که خود غمگین او گردیدم، او را شاد خود کردم

ز بس فیّاض گرم اتّحادم با تو در یاری

ترا دردی که پیش آمد مبارکباد خود کردم

شمارهٔ ۵۵۰

چسان گرم سخن با آن بت شیرین دهن گردم

سخن بیگانه است آنجا اگر خود من سخن گردم

کجا با یک زبان شرح غم او می‌توان گفتن

مگر از هر سر مو چون زبان گرم سخن گردم

قدم ننهاده‌ام از خود برون در دشت‌پیمایی

درین گردش گهی غربت شوم گاهی وطن گردم

وطن گردم چو خود را یک نفس بی‌خویشتن بینم

شوم غربت هماندم گر دمی با خویشتن گردم

همه اویم چو با خود نیستم، زان در خیال او

اگر خارم سمن باشم اگر گلخن چمن گردم

چنین کز وصف رویش از زبانم نور می‌بارد

عجب نبود که در هر بزم شمع انجمن گردم

چو می‌پرسد ز من حرفی زبان گرد سخن گردد

چو می‌گوید به من حرفی به گرد آن دهن گردم

گهی مستور و گه مستم، گهی دیوانه گه عاقل

ندانم تا چه فن خواهی از آنرو فن به فن گردم

صراط‌المستقیم عشق را چون بر یقین باشم

چرا در کوچه‌های عقل و وهم و شک و ظن گردم!

چو آن لعل لب و آن درَ دندان در خیال آرم

ز عکس هر دو با هم هم بدخشان هم عدن گردم

کنم چون یاد چشمان ز شوخی‌های خود مستش

برای جلوة آن آهوان دشت ختن گردم

برین می‌داردم یکرنگی آن شوخ هر جایی

که هم می‌خانه هم می، هم بت و هم برهمن گردم

نمی‌دانم که در راهش منم سرگشته‌تر یا او

همین دانم که عمری شد که گردد چرخ و من گردم

کسی قدرم به غیر از دیدة یعقوب نشناسد

اگر یک عمر در کنعان چو بوی پیرهن گردم

اگر از حضرت فیضم رسد فیّاض امدادی

عیار هر هنر باشم بهار هر چمن گردم

شمارهٔ ۵۵۱

در ره او هر دو عالم را به یکدیگر زدم

نه فلک را درنوردیدم که دامن بر زدم

بر در دولت سرای یأس رفتم شب به عجز

باز می‌شد تا در فیض سحر من در زدم

زخم‌های دل به این بی‌طاقتی چون به شود!

من که در هر بخیه صد ره سینه بر خنجر زدم

عشقبازان مستی از یاد می گلگون کنند

تا شفق را رنگ بر رخ بود من ساغر زدم

نه فریب دیر برد از ره نه فیض کعبه‌ام

هر کسی آنجا دری زد من در دیگر زدم

نیست آشوب قیامت هم نبرد شور عشق

من تن تنها مکرّر بر صف محشر زدم

تا شدم پروانة آن شعلة اسباب‌سوز

اول آتش گشتم و در مشت بال و پر زدم

حسرت لعل توام لب تشنگی را آب داد

یاد آن لب کردم و پیمانه در کوثر زدم

نیست فیّاض اندرین ره فکر آسایش حرام

من به جای تکیه پشت پای بر بستر زدم

شمارهٔ ۵۵۲

شب ز شیون بلبل گوینده را آتش زدم

در دهان غنچه شکّر خنده را آتش زدم

کردم از سوز درون شرمنده دوزخ را و باز

ز آتش دل دوزخ شرمنده را آتش زدم

با نوازش‌های لطف او به بزم اشتیاق

انفعال سر به پیش افکنده را آتش زدم

در تمنّا گاه وصلش دست در آغوش شوق

مردنی کردم که جان زنده را آتش زدم

بود در دل ذوق خندیدن که کردم یاد او

در میان سینه و لب خنده را آتش زدم

سرو او از بندگی‌های دل ما عار داشت

سرو را آزاد کردم بنده را آتش زدم

تا شدم دست آزمای بخت بد فیّاض‌وار

خان و مان طالع فرخنده را آتش زدم

شمارهٔ ۵۵۳

بلبل عشقم که چون با شوق دمساز آمدم

ریختم بال و پر و آنگه به پرواز آمدم

بحر مالامال دردم و ز دل پر اضطراب

اینک از موج نفس خمیازه پرداز آمدم

آتش شوقم سپند بیقراری کرده بود

ز آن به بزم دوستان بی‌برگ و بی‌ساز آمدم

آب رویم خاک اگر بر سر کند از غم رواست

کز در بی‌طاقتی خود رفته خود باز آمدم

ضعف هجرانم زمین‌گیر غریبی کرده بود

با پر و بال نفس آخر به پرواز آمدم

روی گردون می‌خورد سیلی ز استغنای من

بی‌نیاز عالمم تا بر سر ناز آمدم

کس ز تبریزم برون فیّاض ناوردی به زور

من ازین کشور برون بر عزم شیراز آمدم

شمارهٔ ۵۵۴

خاک پای تو که در چشم تر انباشته بودم

سرمه‌ای بهر چنین روز نگه داشته بودم

گفتم از من نکشی دامن خود روز جدایی

شد غلط هر چه من از مهر تو پنداشته بودم

همچو آیینه مرا روز سیه در پی سر بود

دیده آن روز که بر روی تو بگماشته بودم

دفتر شرح پریشانی حال دل مهجور

نسخه‌ای بود که از زلف تو برداشته بودم

در پس مرگ مگر سبز شود بر سر خاکم

تخم امّید که در مزرع دل کاشته بودم

شد فزون آتش عشق توام از درد جدایی

داغ هرگز به سر داغ تو نگذاشته بودم

لشکر گریة خون در پی سر داشته فیّاض

علم آه که در سحن دل افراشته بودم

شمارهٔ ۵۵۵

زخمی به دو صد جان به کف از ناز تو دیدم

دیدم که بس ارزنده متاعست خریدم

ترسیدم از آلودگی دامن پاکت

در پیش تو ز آن بود که در خون نتپیدم

پرواز گلستان نتوان بی‌مدد ضعف

تا پر نشکستم به مرادی نرسیدم

تا کعبة مقصد قدمی بیش نبودست

میدان ازل تا به ابد هرزه دویدم

رفتم ز در خانقه و مدرسه فیّاض

تا تنگ در آغوش خرابات خزیدم

شمارهٔ ۵۵۶

بیرحمی بالای زبر دست تو نازم

کافر دلی چشم سیه مست تو نازم

خون ریخته تا دامن صحرای قیامت

این زخم که بر من زده‌ای، دست تو نازم!

دوران چو تو یک ترک کماندار نداری

صیدی چو من انداخته‌ای، شست تو نازم!

با آنکه ز هم نگسلد آمد شد لطفی

آن چین به جبین ریزی پیوست تو نازم

فیّاض باین عجز شدی صید وی آخر

انداز بلندِ نظرِ پست تو نازم

شمارهٔ ۵۵۷

من مست محبّتم چه سازم

سرشار ملامتم چه سازم

جا در دل بیغمان ندارم

من سوز محبّتم چه سازم

پیوسته به کام دشمنانم

من بادة عشرتم چه سازم

در مشرب خویش خوشگوارم

خونابة حسرتم چه سازم

راحت سر صحبتم ندارد

شایستة محنتم چه سازم

گویند ببر ز مهر اطفال

من طفلْ طبیعتم چه سازم

فیّاض به عزلتم چه خوانی

من عاشق صحبتم چه سازم

شمارهٔ ۵۵۸

به جان افزایم و خاک بدن در خاکدان ریزم

بنای جسم را ویران کنم تا طرح جان ریزم

بنای گلستان عشق را آن تازه معمارم

که خون صد بهار افشانم و رنگ خزان ریزم

به بلبل تا در آموزم طریق عشقبازی را

کف خاکستر پروانه را در گلستان ریزم

دریغم آید ارنه تا ببیند آنچه من دیدم

ز کویش مشت خاشاکی به چشم بلبلان ریزم

تجلّی گل کند از هر سر خاری درین گلشن

اگر عکس رخش از دیده در آب روان ریزم

ز خاک این چمن تا حشر گل‌ها آتشین روید

اگر رشحی به ابر از اشک چشم خونفشان ریزم

ترا از ناز حیف آید که خارم در ره افشانی

مرا خود در نظر ناید که در پای تو جان ریزم

چه خجلت‌ها که از عشق تو دارد جسم بی‌جانم

به پیش این هما تا چند مشت استخوان ریزم

نصیب من نشد فیّاض پروازی به کام دل

از آن ترسم که آخر بال و پر د‌ر آشیان ریزم

شمارهٔ ۵۵۹

ندید کشتِ‌ امل قطره‌ای ز جوی کسم

به آب آینه رو شست چهرة هوسم

نسیم بوی گلی تازه بر مشامم زد

به احتیاط بگیرید رخنة قفسم

فغان که شیونم آخر به گوش کس نرسید

میان قافله گم گشت نالة جرسم

به دست کوتهم اندیشة بلندی هست

هوای جلوة عنقاست در پر مگسم

هزار مطلب سر بسته در دلم گر هست

ولی ز شرم طلب تنگ می‌شود نفسم

کلاه گوشة فقرم به فرق ارزانی

کزو به دولت جاید هست دسترسم

گذشت تیغ وی از ننگ خون من فیّاض

قبول شعله نگردید مشت خار و خسم

شمارهٔ ۵۶۰

گهی که نامه به سوی تو دلربا بنویسم

شکایتی به لب آرم ولی دعا بنویسم

شکایتی به دلم در تموّج آمده هیهات

دگر چها به لب آرم، دگر چها بنویسم

بیاد قدّ تو هر مصرعی که در قلم آرم

کنم بهانة عشق و هزار جا بنویسم

گرفتم آنکه نویسم حدیث نرگس جانان

کرشمه چون بنگارم، چسان ادا بنویسم!

ز عشوه‌های تو هر دم به لوح خاطر فیّاض

هزار معنی بیگانه آشنا بنویسم

شمارهٔ ۵۶۱

خوش آن که دست به دست سبوی می‌باشم

چو دیده باز کنم رو به روی می باشم

چرا خورم غم روزی چو می‌توانم کرد

که زنده تا به قیامت به بوی می‌ باشم

ز قیل و قال حکیمان دلم گرفت کجاست

زبان حال که در گفتگوی می‌ باشم

ضرر نیست مکیدن لب پیالة می

همین بس است که در آرزوی می باشم

ز نام می چو توان نشئه یافتن فیّاض

چه لازم است که در جستجوی می باشم

شمارهٔ ۵۶۲

مژه چو در نمِ اشک جگر فشار کشم

به جلوه‌گاه خزان طرح صد بهار کشم

به چهره برگ خزانم ولی به دولت عشق

نهشت گریه که خمیازه بر بهار کشم

سواد خوان خط سبز می‌تواند شد

به چشم زاهد اگر سرمه زین غبار کشم

به دست وعده مده اختیار قتل مرا

کهنیست طاقت آنم که انتظار کشم

دعا ز صید اجابت چه طرف بربندد

به ناله‌ای که من از سینة فگار کشم

کرشمه سنجی داغم بهار صد چمنست

چه لازمست که حسرت به لاله‌زار کشم

به این حیات چرا باید از اجل ترسید

چه باده روز کشیدم که شب خمار کشم!

تمام شوقم و در غیرتم نمی‌گنجد

که آرزوی ترا تنگ در کنار کشم

عروج جلوة بی‌اعتباریم کافیست

دگر ز چرخ چرا ناز اعتبار کشم!

کنون که خونی صد فرصتم نمی‌دانم

که انتقام چه حسرت ز روزگار کشم!

تموّج نفسم دام عندلیبانست

به نیم ناله که از جان بی‌قرار کشم

چنان تزلزل عشق اختیارم از کف برد

که ناله‌ای نتوانم به اختیار کشم

بس است قوت پروازم آنقدر فیّاض

که خویش را به سر راه آن سوار کشم

شمارهٔ ۵۶۳

کس چه داند آنچه من ز آن شوخ رعنا می‌کشم

می‌نمایم قطره‌ای در جام و دریا می‌کشم

طاقتم لبریز شد آهی ز دل سر می‌دهم

پرده از رخسار یک عالم تمنّا می‌کشم

در محبّت انتقام جمله اعضا بر دلست

ریشهٔ دل می‌کنم گر خاری از پا می‌کشم

کرده‌ام عزم سفر وز بیم تنهایی کنون

مدّتی شد انتظار راه عنقا می‌کشم

تاب دیدارش ندارد دیدهٔ بی‌تاب من

سرمهٔ حیرانی‌یی در چشم بینا می‌کشم

گر به صد تکلیف بگشایم نظر بر سرو باغ

میل حسرت بی‌تو در چشم تماشا می‌کشم

اخترم همسایهٔ عیسیِ مریم گو مباش

من ترا دارم چرا ناز مسیحا می‌کشم!

عشق چون می‌باخت چشم کامجوی مصر گفت

انتقام پیر کنعان از زلیخا می‌کشم

من کجا و آه پی‌درپی کجا کز ضعف دل

ناله را با صد کمند از سینه بالا می‌کشم

بیم هجران برد از کام دلم ذوق وصال

می‌کشد امشب خماری را که فرا می‌کشم

با چنین بی‌قوّتی فیّاض عمری شد که من

بارهای خلق بر دوش مدار می‌کشم

شمارهٔ ۵۶۴

بغل بر هم نمی‌آید ز ذوق آن برو دوشم

چه حسرت‌‌ها به بر دارد خوشا اقبال آغوشم

من از یاد تو نادانسته هم بیرون نیارم رفت

که می‌ ترسم کنی دانسته از خاطر فراموشم

به راه بیخودی‌ها آمد و رفت خوشی دارم

که تا می‌آردم با خود نگاهش می‌برد هوشم

نگنجدت بادة من در خُم گردون ز بیتابی

به قدر نشئه من کرد پر بی‌طاقتی جوشم

به تقریر تغافل با دلم دیگر چه می‌گویی

فدای نازکی‌های نگاهت تیزی هوشم

غلامی همچو من کم‌تر به دست افتد سرت گردم

بکن گوشی به حرفم تا ابد کن حلقه در گوشم

هزاران ساغر سرشار پیمود آن نگه با من

هنوز از لذّت جام نخستین مست و مدهوشم

به خاموشی سخن‌ها گفت با من چشم حرّافش

که در تقریر یک حرفش کنون عمریست خاموشم

شمارهٔ ۵۶۵

ز داغ لاله چشم آمد به داغم

ز بوی گل پریشان شد دماغم

گل امید از بالندگی‌ها

نگنجد تنگ در آغوش باغم

چه خصمی بود بادردم دوا را

که مرهم شد سَبَل در چشم داغم

درین گمگشتگی ترسم که گیرند

ز آواز پر عنقا سراغم

شبم پروانه بلبل بود در بزم

که کرد این روغن گل در چراغم؟

تو دیر آیی و ترسم بادة عمر

نمی‌باقی نماند در ایاغم

چه منت از هما فیّاض کز بخت

به سر بس سایبان پرِّ زاغم

شمارهٔ ۵۶۶

نه بهر آنکه عالم بر دلم تنگست می‌نالم

ولی بی‌ناله بودن در قفس ننگست می‌نالم

گمان رحم اگر می‌داشتی کی ناله می‌کردم

دلم جمع است می‌دانم دلش سنگست می‌نالم

نه قانونی است در سوزم نه آهنگی است در سازم

دلم با ناله خوش دارد، هر آهنگست می‌نالم

کمان تیر آه نارسا زور دگر دارد

نفس را دستگاه ناله تا تنگست مینالم

در این پَیرانه سر منعم چه حاصل کردن از ناله

مرا تا قامت خم دید چون چنگ است، می‌نالم

مرا با تو اگر وصلست اگر هجرست می‌سوزم

ترا با من اگر صلح است اگر جنگ است می‌نالم

گهی چون بحر در جوشم گهی چون کوه خاموشم

ولی فیّاض مدهوشم به هر رنگست می‌نالم

شمارهٔ ۵۶۷

هزاران منزلم طی گشت و من در اولین گامم

بود پیدا از آغازم که پیدا نیست انجامم

مرا به پاره کردن جامه عرت به بد نامی

که تنگ آمد لباس نیکنامی‌ها به اندامم

ستم باشد به زهر آغشتن لب در عتاب من

تو کز تحریک ابرویی توانی داد دشنامم

تکلف ترک آدابست ارباب محبت را

همینم بس که گاهی بی‌تکلف می‌بری نامم

ترا بر خاطر آیینه گردی تازه می‌بینم

بگو ای روز روشن چون نباشد تیره ایامم!

فریب سوختن زآن شعله خوردم لیک می‌دانم

که چون خاکستر پروانه آخر می‌کند خامم

ز کف فیّاض دادم دامن وصل محال او

چه سان نومید ننشینم که عنقا جسته از دامم

شمارهٔ ۵۶۸

ترا خاطر به سوی دشمن بدخوست میدانم

تو با من دشمنی لیکن ترا من دوست میدانم

نمی‌دانم گره بر رشتة کارم که زد اما

کلید چاره‌ام آن گوشة ابروست می‌دانم

نه از ساقی نصیب من همین پیمانة خونست

دل پیمانه هم پرخون ز دست اوست می‌دانم

عجب دارم اگر آمیزشی با او توانم کرد

که نازش زودرنج و غمزه‌اش بدخوست می‌دانم

نمی‌دانم دل گمگشته را آخر چه پیش آمد

ولی در حلقة آن طرّة جادوست می‌دانم

نمی‌افتد به من تشریف شادی ای رفیق من

اگر تا پا نیفتد تا سر زانوست، می‌دانم

مگو فیّاض از زاهد که با من در نمی‌گیرد

تو او را مغز و من او را سراسر پوست می‌دانم

شمارهٔ ۵۶۹

ز بس سرگرم شوقم پای کم از سر نمی‌دانم

مغیلان بهر راحت بهتر از بستر نمی‌دانم

مسبّب کاردار و گردش ایام اسبابست

رخ آئینه را ممنون خاکستر نمی‌دانم

مرا این رتبه بس در فضل معراج ترقی‌ها

که از خود هیچ کس را در جهان کمتر نمی‌دانم

مرا از بزم او مانع همین تقصیر خدمت بس

چو خجلت بست ره دیوار را از در نمی‌دانم

تو دایم بد نخواهی کر و ناید جز بدی از من

من از دانش همین دانسته‌ام دیگر نمی‌دانم

درین گلشن دمی از جلوة پرواز ننشینم

قفس رم خورده‌ام، آرام بال و پر نمی‌دانم

من آن آشفته روز و روزگارم در جهان فیّاض

که خورشیدی به جز داغ جنون بر سر نمی‌دانم

شمارهٔ ۵۷۰

طوطی شکرخایم نیشکر نمی‌دانم

بلبل قفس زادم بال و پر نمی‌دانم

طفل مهد تقریرم عشق می‌دهد شیرم

نفع و ضر نمی‌یابم خیر و شر نمی‌دانم

با تو گفته‌ام حرفی شرح و بسط آن با تست

من نفس درازی را این قدر نمی‌دانم

من که هر گناهی را مغفرت روا دارم

جرم بی‌گناهی را مغتفر نمی‌دانم

مطلب دگر دارد ورنه آنقدر هم من

بلهوس دل خود را در به در نمی‌دانم

طینت دل و جانم کی سرشت ارکانم

ابره‌ام سراپا من‌ آستر نمی‌دانم

ذات بی‌مثالت را من چگونه بستایم

کمترت نمی‌شاید بیشتر نمی‌دانم

هوش می‌پرستانم فکر تنگ‌دستانم

جا درون نمی‌یابم ره به در نمی‌دانم

می‌زنم به خود فیّاض گامی اندرین وادی

رهنما نمی‌بینم راهبر نمی‌دانم

شمارهٔ ۵۷۱

ز دانش مرا بس، که نام تو دانم

سوادم همین بس که نام تو خوانم

چرا نالم از ضعف، آن قوّتم بس

که آهی به عمری به پایان رسانم

جز آه شرربار حسرت ثمر کو!

نهالی که در عرصة دل نشانم

مراد دو عالم اگر در کف آید

کف خاک نبود که بر سر فشانم

به آن بی‌نشان کوی کس ره نبردست

عبث قاصد اشک را می‌دوانم

به گَرد سواران نخواهم رسیدن

درین دشت گلگون چه بر می‌جهانم

چه پرسی ز من حال فیّاض بیدل

تو دادی به صحرا سرش، من چه دانم؟

شمارهٔ ۵۷۲

جا در دل پاک تو نمودن نتوانم

چون گرد بر آن آینه بودن نتوانم

مژگان شکند خار به چشمم شب دوری

گر بخت شوم بی‌تو غنودن نتوانم

بر چهره اگر گرد ملالی ننشیند

رخساره به آیینه نمودن نتوانم

شد خاک سرم در ره بیداد تو ای وای

از خرمن حسن تو ربودن نتوانم

چون کاهربا گشته‌ام، اما پر کاهی

از خرمن حسن تو ربودن نتوانم

ذوق سفرم گرم چنان کرده که دیگر

گر یار کند وعده که بودن، نتوانم

فیّاض اگر صیقف دیدار نباشد

زآیینة دل زنگ زدودن نتوانم

شمارهٔ ۵۷۳

چه افتم که خود آفت‌فزای خویشتنم

همه بلای من و من بلای خویشتنم

به باغ دهر ز بیم گزند هر ناکس

همیشه دشمن نشو و نمای خویشتنم

اگرچه خاک رهم جمله بر سر خویشم

وگرچه خارم لیکن به پای خویشتنم

مرا نه شکوه ز دشمن نه رنجشی از دوست

که پایمال جفا از وفای خویشتنم

هزار مرحله طی گرچه شد رهم فیّاض

ولی ز دوری منزل به جای خویشتنم

شمارهٔ ۵۷۴

می‌توانم ای فلک گر دست بر ترکش زنم

از خدنگ ناله‌ای در خرمنت آتش زنم

یاد او در هجر گل میریزدم بی خارِ رشک

باده دُردآمیز بود اکنون من بی‌غش زنم

می‌جهم گر چون سپند از آتش خود دور نیست

میکشم میدان که خود را خوب بر آتش زنم

دل مشبک گشت و ناراضی است می‌خواهم که باز

یک شبیخون دگر بر ناوک ترکش زنم

کار بر من تنگ دارد صحبت زاهد، کجاست

وسعت مشرب که می با ساقی مهوش زنم

آتش افسرده‌ای دارد چراغان مجاز

کو حقیقت تا بغل بر شعلة سرکش زنم

یا صمد دارد به لب فیّاض و در دل یا صنم

آتشی خواهم درین گبر مسلمان وش زنم

شمارهٔ ۵۷۵

وقت شد کز ستمت جامة جان چاک زنم

چاک بیداد تو در پیرهن خاک زنم

خون اندیشه ز سودای تو فاسد شده کاش

نشتر برق جنون بر رگ ادراک زنم

بسکه سودای تو پیچید به دل نزدیکست

برق آهی شده در خرمن افلاک زنم

می خونابة دل نشئة دیگر دارد

تا به کی غوطه به خون جگر تاک زنم

شیشة حوصه لبریز جنون شد پس از این

در بی‌طاقتیِ حلقة فتراک زنم

ای خوشا بخت که از سرمة خاک قدمت

آب بر آتش این دیدة غمناک زنم

داغِ‌عاجز کُشیم ورنه توانم فیّاض

لشکر شعله کشم بر صف خاشاک زنم

شمارهٔ ۵۷۶

ز ابر دیده در و دشت را پر آب کنم

ز رشحة مژه خون در دل سحاب کنم

چنین که سر بسرم جوشِ گریه، نزدیکست

که زهرة فلک از بیم سیل آب کنم

مثل شدست به بدیمنی آسمان کهن

همان بهست که این خانه را خراب کنم

حرام باد به من لذت شهادت عشق

اگر به زیر دم تیغت اضطراب کنم

نهشت یک مژه سیلابِ گریه‌ام فیّاض

که یک شب این مژه را آشنای خواب کنم

شمارهٔ ۵۷۷

کی بود دل ز می وصل تو سرشار کنم

غصه را خون کنم و در دل اغیار کنم

طفل مکتب شوم و پیش ادیب نگهت

سبق شکوة هجران تو تکرار کنم

ته بته گریة خون گشته که در دل گر هست

گریه بگشاید و من پیش تو اظهار کنم

پای تا سر همه از شوق تماشای رخت

نگهی گردم و دریوزة دیدار کنم

ساغر حوصله کز بادة بیداد تهیست

بازش از تلخ می ناز تو سرشار کنم

تو نهی لب به لب خنده و من از سر شوق

گریه را بر رخ شادی مژه افشار کنم

خنده را تا به لب لعل تو بینم گستاخ

صد هوس را گرة خاطر افگار کنم

پر کنی ناز تو و کم نکنم من ز نیاز

کم کنی گوش تو من گله بسیار کنم

کی بود همره آن شوخ چو بلبل فیّاض

به کف این تازه غزل روی به گلزار کنم

شمارهٔ ۵۷۸

خواهم ز داغ عشق لباسی به بر کنم

الماس کو که ابرة این آستر کنم

ای ناله بی‌رفیق به جنگ اثر متاز

صبری که آه سوخته را هم خبر کنم

بر اوج شعله جلوة پروازم آرزوست

کو آتشی که تربیت بال و پر کنم

بی گریه پرتوی ندهد صبح طالعم

کو خون که روغنی به چراغ سحر کنم

معشوق مبتذل شود از یک نگاه گرم

نگذاشت غیرتم که در آن دل اثر کنم

فیّاض نامه‌ای که نویسم به نزد یار

از شوق سر نکرده قلم گریه سر کنم

شمارهٔ ۵۷۹

با تو هر شب لب از آب زندگانی تر کنم

روز چون شد زندگی را خاک غم بر سر کنم

تیره‌بختی‌های من گر پرتو اندازد ز دور

شعله را در بر لباس از رنگ خاکستر کنم

اختلاط بیغمانم کشت خواهم همچو خاک

از گریبانِ‌ ملامت دیدگان سر بر کنم

در سراب ناامیدی با خیال لعل او

العطش را لب تر از سرچشمة کوثر کنم

می‌توانم کرد رد تیر حوادث را ز خویش

گر زره از سایة زلف بتان در بر کنم

مرغ تسلیمم، چه باک از شوخ چشمی‌های دام

دام اگر در دست افتد زیب بال و پر کنم

کرد خون‌ها در دل من تیغ او از انتظار

گر به تیغ او رسم خون در دل جوهر کنم

پهلوی راحت ندارم، مرد آسایش نیم

ضعفم از پا چون در آرد تکیه بر بستر کنم

این فضای تنگ جای پر زدن فیّاض نیست

فکر بال افشانیی در عرصه دیگر کنم

شمارهٔ ۵۸۰

تا ابد دیگرش از لعل تو مأیوس کنم

از لب ساغر اگر آرزوی بوس کنم

هر شبی کز تو مرا خانه منوّر گردد

شمع را پردگیِ خلوتِ فانوس کنم

منصب خاک رهی نامزد من کردی

خواهم ای پادشه حسن که پابوس کنم

نفس سوخته‌اش بند نهد بر پر و بال

ناله در سینه چو از بیم تو محبوس کنم

منعم از عشق و جنون چند کنی، بس فیّاض

من نیم آنکه دگر گوش به سالوس کنم

شمارهٔ ۵۸۱

تا به کی پیوسته وصف طرّة پر خم کنم

خواهم این سودا دگر از خاطر خود کم کنم

نغمة ساز طرب با من نمی‌سازد دگر

گوش را خواهم که وقف حلقة ماتم کنم

می‌نهم از دور بینی پنبه‌ای در گوش داغ

چون به بیدردان حدیثِ صحبت مرهم کنم

رام خود نتوان شدن با آشنائی‌های غیر

وحشتی دارم کزین بیگانه خویان رم کنم

صحبت این مردمان وحشی کند فیّاض کو

اختلاط وحشیان تا خویش را آدم کنم

شمارهٔ ۵۸۲

چون به یاد زلف او اندیشه آرایی کنم

تارهای آه را بر لب چلیپایی کنم

شد چهل سالم به غفلت در مسلمانی بس است

اربعینی در سر زلف تو ترسایی کنم

کی توان دادن به یک دل داد سودای ترا

همچو دل یک قطره خون را به که سودایی کنم

در تماشا یک سر موی ترا شایسته نیست

چون نگه گر هر سر مو را تماشایی کنم

با عنایات ازل دشوارها دشوار نیست

گر تجلّی رو دهد من نیز موسایی کنم

از لب لعل مسیحا معجزت، کو نشئة‌یی

تا به بیماران بیدردی مسیحایی کنم

در بغل گیرم شبی گر قد رعنای ترا

تا قیامت عشوه بر خوبان رعنایی کنم

جلوه هر دم می‌کند جای دگر حسن رخش

خویش را معذورم از دانسته هر جایی کنم

شمه‌ای از لطف پنهان تو گویم آشکار

در تمنّای تو عالم را تمنّایی کنم

می‌توان آوارگی در گلشن از بویش فکند

می‌روم گل را مگر چون لاله صحرایی کنم

یادِ همت می‌دهد فیّاض اندازِ خطر

کشتی خود را همان بهتر که دریایی کنم

شمارهٔ ۵۸۳

بعد هزار غم اگر عشرتی آرزو کنم

خون جگر فشانم و در گلوی سبو کنم

سوزن خار خار غم آمده در کفم کجاست

رشتة راهِ وعده‌ای تا جگری رفو کنم

روی نگاه با تو و پشت نگاه با رقیب

چند گل نظاره را در چمنت درو کنم!

چون به فریب عشوه‌ای گوشه چشم خم کند

جان هزار وعده را در تن آرزو کنم

بهر طواف کوی او حرمت پاکدامنی

آب گهر فشارم و در گلوی سبو کنم

زهرة آن نگاه کو تا به رخ تو بنگرم

طاقت آن دماغ کو کاین گل تازه بو کنم!

بیهده فیّاض به من قصة خویش سر مکن

من نتوانم این قَدَر گوش به هرزه‌گو کنم

شمارهٔ ۵۸۴

گاهی کمان ناله به خمیازه زه کنم

گاهی کمند آه گره بر گره کنم

سیرت ندیده، بخت مرا از تو دور کرد

این داغ را به مرهم وصل که به کنم؟

شب تا سحر به یاد سر زلف دلکشت

در گوشه‌ای نشینم و مشق گره کنم

تا عاشقم زمانه مرا دم نمی‌دهد

خود را مگر به بلهوسان مشتبه کنم

فیّاض کی بود که براندازِ شهر خویش

ترک اقامت دو سه درگشته دِه کنم

شمارهٔ ۵۸۵

کی به فریب سبزه دل مایلِ کشت میکنم

در چمن خط تو من سیر بهشت میکنم

با سر کویت ار کنم یاد بهشت جاودان

بر در کعبه می‌روم سیر کنشت می‌کنم

آینه‌ام چه می‌کنم دیدن زاهد آرزو!

صورت خوب خویش را بهر چه زشت می‌کنم!

میل رخ نکو بود لازمة سرشت من

کی به نصیحت تو من ترک سرشت می‌کنم

چند چو فیّاض نهم دل به وفای این جهان

ترک علاقه بعد از این زین دو سه خشت می‌کنم

شمارهٔ ۵۸۶

آینه‌ام خیال تو تصویر می‌کنم

خود را ز سادگی به تو تعبیر می‌کنم

آیینه را ز دست تو بر سنگ می‌زنم

درد دلی به پیش تو تقریر می‌کنم

در مدرس زمانه ز تنزیل عافیت

خاموشی آیه‌ایست که تفسیر می‌کنم

پشت کمان طعنه ز هر جا شود بلند

پهنای سینه را هدف تیر می‌کنم

در چشم خانه بی سر زلف تو روز هجر

نظّاره را زهر مژه زنجیر می‌کنم

ای آسمان بترس که هر شب به ضبط آه

من استخوان برای تو زهگیر می‌کنم

فیّاض جادویی نفسی بین که هر نفس

ملک پری برای تو تسخیر می‌کنم

شمارهٔ ۵۸۷

چون به یاد زلف او زلف غم افشان می‌کنم

می‌کشم آهیّ و عالم را پریشان می‌کنم

گلستان بی‌روی او بر من جهنم می‌شود

من که دوزخ را به یاد او گلستان می‌کنم

دامن وصلش اگر در کف نباشد یک نفس

با گریبان دست را دست و گریبان می‌کنم

می‌شوم از بس بلاگردان نخل قامتش

در میان جلوه نازش را پریشان می‌کنم

تا نیابم لذّت گفتار او را هم ز رشک

گوش را هم بعد ازین چون دیده حیران می‌کنم

دردمندم چون روا داری نمی‌دانم ز خویش

من که درد عالمی را از تو درمان می‌کنم

کام فیّاض از تو گر دشوار باشد غم مدار

می‌شوم نومید و دشوار تو آسان می‌کنم

شمارهٔ ۵۸۸

حال خود را خراب می‌بینم

مرغ دل را کباب می‌بینم

تا دَمِ آبِ تیغ او خوردم

بحرها را سراب می‌بینم

مردمی‌های چشم او بگذشت

دگر آنها به خواب می‌بینم

بسکه سرگشته‌ام به یاد رخت

ذرّه را آفتاب می‌بینم

هر سؤالی که داشتم فیّاض

از لب او جواب می‌بینم

شمارهٔ ۵۸۹

ز گرمی دستگاه اهل عالم تنگ می‌بینم

شررواری گمان گر هست هم در سنگ می‌بینم

به رنگ و بو میالا دامن خواهش درین گلشن

که زیر پردة هر غنچه صد نیرنگ می‌بینم

حقیقت در لباس هر مجازی جلوه‌ها دارد

فروغ آتش طورست گر من رنگ می‌بینم

تو صیّادی و الفت جو، منِ رم خورده وحشت‌خو

ترا گر صرفه در صلحست من در جنگ می‌بینم

هر آتش آتش طورست و هر کو وادی ایمن

ز خود بینی ولی آیینه‌ها در زنگ می‌بینم

تو در فکر بدخشانیّ و هر سنگم بدخشانست

که خون لعل جاری در رگ هر سنگ می‌بینم

نمی‌دانم چه پیش آمد درین ره عاشقانش را

که مشت استخوان در هر سر فرسنگ می‌بینم

به شکر درد، سیر آهنگ بینی نغمة عشقم

در آن بزمی که ساز زهره بی‌آهنگ می‌بینم

قیاس باطن از ظاهر کند بیدرد، از من پرس

که گل‌ها را به رنگ غنچه‌ها دلتنگ می‌بینم

به اطفال چمن تعلیم شوخی‌ها که داد امشب؟

که طفل غنچه را بسیار شوخ و شنگ می‌بینم

گل روی که دارم در نظر فیّاض باز امشب

که چون آئینة گل خویش را گلرنگ می‌بینم؟

شمارهٔ ۵۹۰

من هیچ نمی‌گویم من هیچ نمی‌دانم

در عشق تو مدهوشم در وصف تو حیرانم

نشناسدم از گلبن بلبل که خیال تو

گل ریخته تا دامن از چاک گریبانم

هم سرو منی هم گل هم لاله و هم سنبل

جایی که تویی نبود پروای گلستانم

تا دیده به خون دل از گردِ دویی شستم

غیر از تو نمی‌بینم غیر از تو نمی‌دانم

با یاد تو در صحرا از بوتة هر خاری

گل چینم و گل بویم گل بینم و گل دانم

در فضل و هنر هر چند گمنام ده و شهرم

در فن جنون لیکن مشهور بیابانم

از ناله به فریادم هر چند که خاموشم

وز گریه به سامانم هر چند پریشانم

احوال دل زارم آن نیست نداند کس

کز ضعف بدن پیداست دردِ دلِ پنهانم

شمارهٔ ۵۹۱

خوش آنکه رویت بینم و در روی تو حیران شوم

تو بر رخم خندان شوی من از غمت گریان شوم

آن قدّ رعنای ترا هر لحظه گردم گرد سر

و آن سرو بالای ترا هر دم بلاگردان شوم

تو خنده را بر رغم من در زیر لب پنهان کنی

من آشکارا گریم و در زیر لب خندان شوم

تو در حیا غلطان شوی از گریة بیجای من

وز خندة پنهان تو من در شکر پنهان شوم

از شرمِ روگردانِ‌تو وز خندة پنهان تو

سر تا به پا خندان کنم پا تا به سر گریان شوم

چون چشم پوشانی ز من، چون روی گردانی ز من

دل آه را میدان دهد، من گریه را دامان شوم

چون درد دل گویم به تو! چون کام دل جویم ز تو!

نه من کنم فهمش نه تو، از بس که سرگردان شوم

اشک حیا حیران شود، آرایش مژگان شود

بر برگ گل غلتان شود در خاک و خون غلتان شوم

بر سرو می‌پوشی قبا، بر موی می‌بندی کمر

بر پسته می‌سازی سخن سهل است اگر حیران شوم

از لطف بنوازی مرا از غم بپردازی مرا

چندانکه میسازی مرا من بیشتر ویران شوم

از پیچ و تاب آن کمر پیچد دلم بر یکدگر

فیّاض نتوانم اگر کاین درد را درمان شوم

شمارهٔ ۵۹۲

چند از گل سخن عرض تجمّل شنوم

لاف آشفتگی از طرّة سنبل شنوم

بوی گل آمد و رفت از کف من صبر و قرار

چه کنم آه اگر نالة بلبل شنوم

پرده ‌بردار که غیرت به جنون خواهد زد

تا کی از باد صبا وصف رخ گل شنوم

هر چه در گوش تو آهسته رقیبان گویند

من به آواز بلندش ز تغافل شنوم

کشت فیّاض ز غیرت دل بیتاب مرا

تا کی از وی سخن تاب و تحمّل شنوم

شمارهٔ ۵۹۳

ز چشمان تو راز خویش را بنهفته می‌خواهم

بسی ترسیده‌ام این فتنه‌ها را خفته می‌خواهم

ز بد گوییِّ دشمن راز دل پوشیده می‌دارم

ز دم سردی دی این غنچه را نشکفته می‌خواهم

ز مژگان قطره‌های اشک را در دیده می‌دزدم

زرشک این گوهر شاداب را ناسفته می‌خواهم

سر زلفی پریشان کن که همچون روزگار خود

دو روزی خاطر ایّام را آشفته می‌خواهم

زبان چون غنچة سوسن به هم پیچیده‌ام فیّاض

مگر درد دل ناگفتنی را گفته می‌خواهم!

شمارهٔ ۵۹۴

جمال شاهد رحمت فزاید از گنهم

که خال چهرة عفوست نامة سهیم

به نقد هستی من سکّه فنا زده‌اند

به ملک فقر کنون عمرهاست پادشهم

سرم به گنبد گردون فرو نمی‌آید

که در قلمرو دیگر زدند بارگهم

عجب که تا به ابد هم رسم به منزل وصل

که عشق او ز ازل کرده است رو به رهم

ز شرمگینی آن نازنین چنان خجلم

که در نظارة او آب می‌شود نگهم

به پر شکستگی خویش الفتی دارم

که تنگنای قفس را به گلستان ندهم

چنان ز خواب عدم جستم از ازل فیّاض

که تا ابد نتوانم نهاد دیده به هم

شمارهٔ ۵۹۵

بر گردِ‌رخت سبزه و گل سر زده در هم

دارد چمنت برگ گل و سبزة تر هم

شیرینی و شوری ز شکر خنده و دشمنام

در حلقة لعل تو نمک هست و شکر هم

کوته نکند دست تطاول ز اسیران

زلف تو که از دوش گذشتست و کمر هم

گر صلح نخواهی به من، از جنگ چه مانع

برخیز که ما تیغ نهادیم و سپر هم

مرغانِ چمن، بال به پرواز شکستند

ما را نبود قوّت افشاندن پر هم

از هول شب گور نترسیم که ما را

بسیار شب این طور گذشتست و بتر هم

فیّاض برد دردِ سر از کوی تو فردا

سهلست مدارای تو یک روز دگر هم

شمارهٔ ۵۹۶

دیده را از پرتو روی تو تابی می‌دهم

گلشن نظّاره را از شعله آبی می‌دهم

از لب لعلت حدیثی بر زبان می‌آورم

گفتگو را غوطه در موج شرابی می‌دهم

پیچ و تاب عطسه در مغز جهان می‌افکنم

چون ز بزم دل برون بوی کبابی می‌دهم

می‌کنم آغوش مژگانی به سیل گریه باز

موج را در روی دریا اضطرابی می‌دهم

فتنه‌ای از هر طرف بیدار می‌گردد ز خواب

چون به یاد چشم مستش تن به خوابی می‌دهم

رنگ آسایش برون از دامن هستی نرفت

این کتان را شست و شو در ماهتابی می‌دهم

موج معنی هر طرف فیّاض می‌گردد روان

چون عنان گفتگو را پیچ و تابی می‌دهم

شمارهٔ ۵۹۷

بزم عشرت تا ز خون دل مهیّا کرده‌ام

غصّه‌ها حل کرده و در حلق مینا کرده‌ایم

غیر شرح بیقراری نیست در طومار موج

ته بته این نامة سربسته را وا کرده‌ایم

ما ز خود گم گشته بودیم از تو تا بودیم دور

خویش را امروز در پیش تو پیدا کرده‌ایم

از غبار خاطر آزرده در گلزار عیش

مشت خاکی بی تو در چشم تماشا کرده‌ایم

موج‌ها هر یک به رنگی کام می‌گیرند از او

کشتی خود را سبیل راه دریا کرده‌ایم

خوشه‌بندی‌های کام از کشت زار ما مجو

ما گیاه خویش را با برق سودا کرده‌ایم

شهپر پروازِ‌ اوج همت ما کس نداشت

مشق بال افشانی این جلوه تنها کرده‌ایم

با غُلوی سرکشی‌ها دشمن از ما ایمن است

آتشیم اما به خس عهد مدارا کرده‌ایم

لذّت آوارگی کردیم تا بر خلق فاش

خضر را فیّاض سرگردان صحرا کرده‌ایم

شمارهٔ ۵۹۸

ما رام خویش بهر تو دلدار گشته‌ایم

خود را به خاطر تو خریدار گشته‌ایم

یک کس خبر ز ذوق تماشای او نیافت

جز ما که محو لذّت دیدار گشته‌ایم

پر کرده‌ایم دفتر و معنی همان یکی است

یک حرف بوده‌ایم که بسیار گشته‌ایم

لاف فراخ حوصلگی‌های ما خطاست

یک جرعه بیش نیست که سرشار گشته‌ایم

ترسند خلق از تو و ترک گنه کنند

ما تکیه بر تو کرده گنهکار کشته‌ایم

صد دشنه کار شوخی مژگان نمی‌کند

ظالم بیا ببین که چه گلزار گشته‌ایم

صد پرده بیش بر رخ مطلب فزوده شد

فیّاض بی‌خبر که خبردار گشته‌ایم

شمارهٔ ۵۹۹

خود را به ناز آن بت طنّاز داده‌ایم

صد ملک دل به غارت یک ناز داده‌ایم

در راه عشق عافیت از ما مجو که ما

انجام را به مژدة آغاز داده‌ایم

دل را که آشیانة طاووس آرزوست

از خار خار وسوسه پرواز داده‌ایم

در بزم شوق ساغر لبریز وصل را

صد ره گرفته‌ایم و دگر باز داده‌ایم

گو آشیان طمع ببر از ما کنون که ما

خود را به یادِ جلوة پرواز داده‌ایم

هر بلبل نظاره که آهنگ دل نداشت

از شاخ گلبن مژه پرواز داده‌ایم

تا بسته‌ایم راه امل بر حریم دل

در سینه راه جلوة صد راز داده‌ایم

با ما نسازد ار فلک سفله، گو مساز

اکنون که تن به طالع ناساز داده‌ایم

با لذّت غمت که دو عالم در آن گمست

غم‌های رفته را همه آواز داده‌ایم

تا از کدام پرده برآید نوای ما

گوشی به نغمه‌ریزی این ساز داده‌ایم

فیّاض حشر مرده دلانست هر نفس

تا ما به نطق رخصت اعجاز داده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۰

عمریست تا جدا ز تو مهوش نشسته‌ایم

پروانه‌ایم و دور ز آتش نشسته‌ایم

با آنکه عیش از دل ما نسخه می‌برد

دایم چو زلف یار مشوّش نشسته‌ایم

در انتظار سرمة گردی از آن سوار

عمریست چشم بر ره ابرش نشسته‌ایم

فارغ نشد رقیب ز خمیازه چون کمان

تا ما به پهلوی تو چو ترکش نشسته‌ایم

ای زاهد از شکفتگی ما عجب مدار

عمری چون نشئه با می بی‌غش نشسته‌ایم

چون داغ لاله بی‌غم عشق پریرخان

افسرده‌ایم اگرچه در آتش نشسته‌ایم

فیّاض غم مدار که هر چند پیش دوست

در خون نشسته‌ایم ولی خوش نشسته‌ایم

شمارهٔ ۶۰۱

شب در نظارة رخش ابرام کرده‌ایم

صد کار پخته از نگهی خام کرده‌ایم

مازادة دیار قفس با شکست بال

پرواز سرحدِ شکنِ دام کرده‌ایم

کاری به مدّعا نشود جز به وصل یار

ما امتحان نامه و پیغام کرده‌ایم

شهدی که چاشنی به شکر خنده می‌دهد

نوش از تبسّم لب دشنام کرده‌ایم

فیّاض را زاهل دیانت شمرده‌ایم

این قوم را ببین که چه بدنام کرده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۲

راه بیرون شد درین دشت الم گم کرده‌ایم

آهوییم و پیش این صیّاد رم گم کرده‌ایم

غیرتش نگذاشت کآییم از در هستی درون

خویشتن را در بیابان عدم گم کرده‌ایم

بعد وصل کعبه دوری باب مشتاقان نبود

بسته‌ایم احرام و خود را در حرم گم کرده‌ایم

موسی وقتیم و افتاده ز چشم کوه طور

عیسی عهدیم و نقد فیضِ دم گم کرده‌ایم

زادة دردیم، اسباب طرب از ما مجوی

وجه شادی در ره تحصیل غم گم کرده‌ایم

آشیان بر بوتة خاری نهادیم و خوشیم

ما که پرواز گلستان ارم گم کرده‌ایم

پادشاهانیم و گردون پای تخت ما، ولی

بی‌مبالاتی نگر طبل و علم گم کرده‌ایم

خدمت بتخانه گر کردیم عیب ما مکن

ما کلید کعبه در بیت‌الصّنم گم کرده‌ایم

در ره دل عقل و هوش اول قدم در باختیم

بهر یک آیینه چندن جام جم گم کرده‌ایم

راه اگر پیدا شود معلوم خواهد شد که ما

اندرین وادی رهی در هر قدم گم کرده‌ایم

ره بسی گم شد درین وادی ز ما فیّاض لیک

راه نزدیکی چنین هموار، کم گم کرده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۳

گاه خود خوردیم و گاهی صرف مردم کرده‌ایم

مدّتی از پهلوی دل ما تنعّم کرده‌ایم

ناله گر در دل شکستیم از شکیبایی نبود

آتشین بود آه، بر گردون ترحّم کرده‌ایم

نشئهٔی شاید ببخشد عمر اگر باقی بود

باده‌ای از خون دل عمریست در خم کرده‌ایم

عشق از خاصّیت خود می‌رساند دل به دل

ورنه ما در عشقبازی راه خود گم‌ کرده‌ایم

کاشیان فیّاض از ما آب رو کم دیده‌اند

آب روی خویش صرف مردم قم کرده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۴

در شمار کوی جانان کعبه را که دیده‌ایم

خاک راهش را به چشم آب زمزم دیده‌ایم

ما سیه‌بختان غم، آیینة آب حیات

در سواد تیره‌روزی‌های ماتم دیده‌ایم

مشت اجزای غبار ما بود ایمن ز باد

در هوای چشمِ تر شیرازة نم دیدة ایم

پیری ما را خطر از ترکتاز مرگ نیست

ما و دل در کودکی‌ها ماتم هم دیده‌ایم

چون به طوفان کار ما افتد که از سستی بخت

کشتی خود را زبون موج شبنم دیده‌ایم

تا شراب دوستی از جام دشمن خورده‌ایم

سرمة بیگانگی در چشم محرم دیده‌ایم

بر چراغ هستی افشاندیم تا دامان فقر

شمع خود را بر مزار هر دو عالم دیده‌ایم

خوانده‌ای فیّاض تا درسی ز علم عاشقی

عقل کل را بارها پیش تو مُلزم دیده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۵

ما فیض کعبه از در میخانه برده‌ایم

سر خطّ مشرب از خط پیمانه برده‌ایم

تا یک بکام سوختنی شد نصیب ما

بس شمع‌ها به تربت پروانه برده‌ایم

فیض اثر ز بوم و بر بخت ما مجوی

ما آبروی نالة مستانه برده‌ایم

ما و دل از متاع غم جانفزای دوست

هر یک نصیب خویش جداگانه برده‌ایم

ای سیل برنگرد که از انتظار تو

شد عمرها که رخت به ویرانه برده‌ایم

با ما به جز صفای دو عالم نمانده است

از دل غبار محرم و بیگانه برده‌ایم

فیّاض اگر خراب شود آسمان چه باک

ما هر چه بردنی است ازین خانه برده‌ایم

از بزم یار تا ز ادب پا کشیده‌ایم

خون خورده‌ایم اگر لب ساغر مکیده‌ایم

چون شیشه راز دل به کسی سر نکرده‌ایم

خون خورده‌ایم چون خم و دم در کشیده‌ایم

چاک کفن گواه که ما هم به عمر خویش

پیراهنی به کام دل خود دریده‌ایم

در راه عشق پای تو سنگ ره تو بس

ما پا شکسته‌ایم و به منزل رسیده‌ایم

ره از در طلب قدمی تا به مطلب است

ما خود به هرزه راه درازی بریده‌ایم

معشوق را به دیدة عاشق توان شناخت

ما را مساز تیره که ما نور دیده‌ایم

فیّاض لب به خواهش ما تر مکن که ما

خونابه‌ایم و از دل حسرت چکیده‌ایم

شمارهٔ ۶۰۶

جدا ز طرّة تابیدة تو می‌تابیم

به یاد لعل تو خونین جگر چون عنّابیم

از آن چو موج نبینیم روی ساحل را

که پا شکستة دریانشین چو گردابیم

همیشه در شب غم با خیال مهرویان

فسرده خاطر و روشن روان چو مهتابیم

ز خاک فقر و فنا سرمه‌ای نمی‌بخشند

به ما که چشم سیه کردگان اسبابیم

به ما ز نشئة چشمش فسانه‌ای گفتند

شد آفتاب قیامت بلند و در خوابیم

چگونه ره کند آرام در طبیعت ما

که در نسب ز گرو بردگانِ سیمابیم

فریب بستر راحت اثر چگونه کند

به ما که زخمِ ضرر خوردگان سنجابیم

گمان صبر و ثبات از سرشت ما دور است

که در کشاکش تخمیرِ آتش و آبیم

به راه میکده پنهان چه می‌روی فیّاض

فقیه مدرسه داند که ما ازین بابیم

شمارهٔ ۶۰۷

سوخت هر جا خسته‌ای ما بی‌محابا سوختیم

زد بر آتش خویش را پروانه و ما سوختیم

جلوة پرواز اوج فقر کار مشکلی است

ما در آن کو جلوه‌ها کردیم و پرها سوختیم

دادِ‌ ما را خضر کی از چشمة خود می‌دهد

ما که از لب تشنگی در قعر دریا سوختیم

از آتشِ کس سوختن، آزادگان را ننگ بود

آتشی از خود برآوردیم و خود را سوختیم

شمع از سر در گرفت و سوخت کم کم تا به پا

ما سراپا درگرفتیم و سراپا سوختیم

بال و پر از شعله کردیم از پی پرواز شوق

تا سر دیوار دل رفتیم و آنجا سوختیم

سوختی در آتش و خاکسترت بر جای ماند

سوختن اینست گر فیّاض، ما وا سوختیم

شمارهٔ ۶۰۸

عمرها ما از خدا درد ترا می‌خواستیم

آفت جان و دل خود از خدا می‌خواستیم

کام دل عمری ز چشمانت طلب کردیم حیف

ساده‌لوحی بین ز بیماران دوا می‌خواستیم

آسمان پردیر می‌جنبد پی تدبیر کار

منصب افلاک را یک چند ما می‌خواستیم

بی‌رواجی‌ها عجب ما را رواجی داده است

خویش را در ناروایی‌ها روا می‌خواستیم

هرگز امّید دوایی در دل ما ره نیافت

درد او می‌خواستیم از عشق تا می‌خواستیم

صورت دیبای بستر شد تن بی‌درد ما

پهلوی از بستر راحت جدا می‌خواستیم

صحبت افسردة این خام طبعان دوزخست

در پی آشفتگان عشق جا می‌خواستیم

در پی این رهروان رفتیم و گمره‌تر شدیم

از پی گم کرده راهان رهنما می‌خواستیم

تا به کی فیّاض ازین افسردگی‌ها تا به کی!

آتش سوزنده را در زیر پا می‌خواستیم

شمارهٔ ۶۰۹

یاد ایامی که در دل مهر یاری داشتیم

ناروا بودیم پُر، اما عیاری داشتیم

با رخ و زلفش که روز و روزگار دیگرست

طرفه روزی داشتیم و روزگاری داشتیم

در غم او کار ما بی‌اختیاری بود و بس

در کف او بود هم گر اختیاری داشتیم

دیده در گَردِ‌ رمد چون آفتاب و ابر بود

لیک چشم سرمه از گَردِ سواری داشتیم

غیر را پامال او دیدیم و مردیم از حسد

یاد ایّامی که ما هم اعتباری داشتیم

خدمت روشنگران خضرِ رهِ این چشمه شد

سال‌ها آیینه بودیم و غباری داشتیم

در خزانِ‌ رنگِ ما فیّاض دم سردی مکن

پیش ازین ما نیز دستی بر بهاری داشتیم

شمارهٔ ۶۱۰

تا چند درین غمکده غمناک نشینیم

وقتست که بر تارک افلاک نشینیم

ما مرغ چمن‌پرور عرشیم که گفتست

کز ذروه فرود آمده در خاک نشینیم!

گردیم و ز دامان کسی اوج نگیریم

حیفست که بر دامن افلاک نشینیم

بی‌رخصت ما نشئه به مستان ندهد می

ظلمست که فرمانبر تریاک نشینیم

در بزم طرب غیر ملامت نفزاید

کو حلقة ماتم که طربناک نشینیم

کو یاری طالع که به تقریب شهادت

در سایة شمشیر تو چالاک نشینیم

کو زهرة شیری که به هنگام تغافل

همچهره بآن غمزة بیباک نشینیم

فیّاض توان داد دل از عیش ابد داد

یک لحظه که در حلقة فتراک نشینیم

شمارهٔ ۶۱۱

چو گوی عرصة آفاق را به سر گشتیم

که تا چو چوگان از هر چه بود برگشتیم

به طول و عرض تمنّای ما جهان کم بود

امید خود به تو بستیم و مختصر گشتیم

به پای آه سحر چون دعای بی‌تأثیر

هزار بار به گردون شدیم و برگشتیم

به هر چه شست گشادند ما هدف بودیم

به هر که تیغ کشیدند ما سپر گشتیم

نزد غیوری ما حلقه بر دری فیّاض

اگر چه در همه آفاق در به در گشتیم

شمارهٔ ۶۱۲

دل را به سر زلف تو دلدار سپردیم

شادیم که این مهره به آن مار سپردیم

معماری ویرانه جز از سیل نیاید

معمورة دل را به غم یار سپردیم

آزاده‌دلان شور دل تنگ ندانند

این نغمه به مرغان گرفتار سپردیم

داغ غم پنهان تو در پرده نسازد

این گل به کله گوشة اظهار سپردیم

فیّاض شد آن شرط که دیگر نستانیم

آن روز که ما دیده به دیدار سپردیم

شمارهٔ ۶۱۳

پنبه در گوش نهادیم و خبردار شدیم

بار بر دوش گرفتیم و سبکبار شدیم

زهرها تعبیه در شهد تمنّا بودست

مفت ما بود که ناخورده خبردار شدیم

جام لبریز به ما دستِ هوس می‌پیمود

خاک در کاسة ما بود چو بیدار شدیم

می منصور به دل برق انا الحق می‌زد

سر قدم ساخته تا جلوه‌گه دار شدیم

روزِ بَدْ نوبتِ بیدردی ما بود گذشت

شکر لله که به صد درد گرفتار شدیم

چهره‌اش تاب گرانباری نظّاره نداشت

دیده بستیم و به دریوزة دیدار شدیم

که کند چارة فیّاضِ‌ تو؟ چون ما و مسیح

هر دو در کوی تو یکمرتبه بیمار شدیم

شمارهٔ ۶۱۴

گوهریم و بر بساط دهر یکتای خودیم

قطره‌ایم و در وجود خویش دریای خودیم

گردش ما را فضایی غیر ما در کار نیست

ما که خود صحرانورد خویش و صحرای خودیم

ما به برق خود نقاب خودنمایی سوخیتم

گرچه پنهانیم بر اغیار، پیدای خودیم

ما درین دریای بی‌بن همچو موج افتاده‌ایم

گرچه زنجیریم سرتا پای بر پای خودیم

منت آزادگی‌ها هیچ کس بر ما نداشت

ما خراب طالع بی‌طالعی‌های خودیم

دوستان ما را فریب دشمنی‌ها می‌دهند

ما که در دشمن فریبی خصم کالای خودیم

دشنام را هم صلای دوستی‌ها می‌زنیم

ما به هر آیینه‌ای محو تماشای خودیم

در وفاداری زلیخا در نکویی یوسفیم

ما درین بازارها سرگرم سودای خودیم

پای در دامان خود چون آسمان پیچیده‌ایم

گرد عالم گشته‌ایم و باز بر جای خودیم

عقل ما کار آگهست و نفس کافر ماجرا

وه که هم دَجال خویش و هم مسیحای خودیم

راست پرسی خصم ما فیّاض کس غیر تو نیست

با تو ز آن پیوسته در تحریک غوغای خودیم

شمارهٔ ۶۱۵

جز داغ جفا بر دل مهجور ندیدیم

جز نقشِ پیِ شعله در این طور ندیدیم

موری به سلیمان ندهد صرفه درین ملک

در کشور می بازوی بی‌زور ندیدیم

بس داغ که ناسوز نمودیم و درین باب

گرمی به جز از مرهم کافور ندیدیم

گفتیم شبی با تو برآریم و یکی صبح

در ناصیة بخت خود این نور ندیدیم

فیّاض تو در صبح زنی غوطه ولی ما

در طالع خود جز شب دیجور ندیدیم

شمارهٔ ۶۱۶

یک عشوه از آن نرگس غمّاز ندیدیم

تا جان هدف ناوک صد ناز ندیدیم

در عهد تو دنبال رخ مهر فزایت

چشمی که به حسرت نبود باز ندیدیم

بی‌همنفسی بین که درین گلشن گیتی

در ناله فزودیم و همآواز ندیدیم

چون تیره نباشیم که در مشرق طالع

یک صبح گریبان ترا باز ندیدیم!

آن بال فرو ریخته مرغیم که هرگز

در طالع خود جلوة پرواز ندیدیم

امنیّت معمورة عشقست که در وی

قفل در خلوتکدة راز ندیدیم

عمریست که در حلقة این غمکده فیّاض

سازی به جز از نالة خود ساز ندیدیم

شمارهٔ ۶۱۷

در طور فنا وعدة دیدار شنیدیم

این مژده ز لعل لب دلدار شنیدیم

بی چشم درین نامه بسی مسئله خواندیم

بی‌گوش درین پرده بس اسرار شنیدیم

ای فلسفیان مژده که در میکدة عشق

بوی قدمی از در و دیوار شنیدیم

یک نغمة مستانه که بی‌پرده سرودیم

بس طعنه که از مردم هشیار شنیدیم

آزادگیی نیست چو پرواز به کامست

این زمزمه از مرغ گرفتار شنیدیم

از بادة تحقیق به جامی خبری نیست

این نکته زمستان خبردار شنیدیم

کس راه به سر منزل تقدیر ندارد

در مدرسه این مسئله بسیار شنیدیم

از ما خبر عشرت گلزار چه پرسی!

ما نام گل از گوشة دستار شنیدیم

آن حرف که منصور از آن بر سر دارست

موسی ز شجر، ما ز سر دار شنیدیم

رازی که ازل تا به ابد کس نشنیدست

از یک مژه بر هم زدن یار شنیدیم

طومار زبان هر چه ز بر داشت به تدریج

ما آن همه فیّاض به یک بار شنیدیم

شمارهٔ ۶۱۸

بر دل رقم حسرت جاهی نکشیدیم

از چشم فلک ناز نگاهی نکشیدیم

درخون نتپیدن گنه قاتل ما نیست

خود را به سر تیر نگاهی نکشیدیم

خود یک تنه در قلب عدو رخنه فکندیم

در چشم ظفر گرد سپاهی نکشیدیم

گر جان نفشاندیم به پایت ز ادب بود

بر آینة حسن تو آهی نکشیدیم

صد کوه کشیدیم به دوش از همه کس لیک

از خرمن منّت پر کاهی نکشیدیم

آغوش به دوش و بر مهری نگشودیم

خمیازه به لعل لب ماهی نکشیدیم

از سستی طالع چه بگویم که به یک بار

دل بر سر راه چو تو شاهی نکشیدیم

در جلوه‌گه ناز تو با حسرت بسیار

کم حوصلگی بود که آهی نکشیدیم

شمارهٔ ۶۱۹

دلا هنوز امیدی به چشم تر داریم

گمان صد اثر از آه بی‌اثر داریم

اگر اجازت آهی دهی به قوّت ضعف

امید هست که خود را ز خاک برداریم

پس از شکست به ساحل رسد سفینة موج

شکسته‌ایم و همان بیم صد خطر داریم

در آن چمن که نسیم از حریر گل بیزند

پرند ناله به گل‌دوزی شرر داریم

شرابِ رنگ زند موج در پیالة گل

در آن چمن که به یادت پیاله برداریم

درین هوا که سبکروحی از نسیم پُرست

دماغی از نفس گل شکفته‌تر داریم

درین بهارِ هوس چون نسیم لاله و گل

بدین خوشیم که بر موج خون گذر داریم

شبی به بزم گشودی تو جیب و ما از ذوق

هنوز آینة صبح در نظر داریم

ز ضعف خسته دلی همچو نالة عشّاق

نمی‌رسیم به جایی، ولی اثر داریم

فریب لطف زبانّی او مخور فیّاض

تو از زبانش و ما از دلش خبر داریم

شمارهٔ ۶۲۰

هر جا که نام درد دل مبتلا بریم

رنگ اثر ز چهرة سعی دوا بریم

چون نبض خسته می‌جهد این جا دل مسیح

بیمار عشق را چه به دارالشّفا بریم!

اظهار درد بیشتر از درد می‌کشد

صد درد می‌کشیم که نام دوا بریم

صد ره به ما مطالب کونین عرض کرد

همّت نهشت دست به سوی دعا بریم

تکلیف پادشاهی دنیا به ما مکن

درد سری که هیچ ندارد کجا بریم!

بیگانگان به درد دل ما نمی‌رسند

این تحفه به که بر در آن آشنا بریم

فیّاض حرف عقل چه لازم به بزم عشق

در پیش پادشاه چه نام گدا بریم!

شمارهٔ ۶۲۱

ما به زیر آسمان مشتی فروزان گوهریم

آتشیم آتش، ولیکن در ته خاکستریم

دتر مزاج لاله و در طبع گل آبیم آب

لیک بر خار و خس این دشت باد صرصریم

از متاع رنگ و بو رنگین بساطی چیده‌ایم

حیف کش بر جای بگذاریم و غافل بگذریم

رفته در زنگ طبیعت همچو شمشیریم لیک

چون برآییم از غلاف تن، سراپا جوهریم

جلوه‌گاه ما ورای چرخ و انجم کرده‌اند

این جهان دیگرست و ما جهان دیگریم

وه که ما را زردرویی خوش رواجی داده بود

آسمان پنداشت یک چندی که ما مشت زریم

جزر و مدّست اینکه گاهی بحر و گاهی قطره‌ایم

قبض و بسط است اینکه گاهی شعله گاهی اخگریم

جوهر شرعیم و در صندوقِ دیوِ رهزنیم

گوهر عقلیم و در دریایِ‌نفس کافریم

شعله از خود می‌کشیم و موج در خود می‌زنیم

آتش یاقوتِ شادابیم و آب گوهریم

هفت دریا گر بجوشد ما چو گوهر در تهیم

نُه فلک گر آب گردد ما چو روغن بر سریم

رنگ صد اندیشه ریزیم و فرو ریزیم باز

در دیار آرزو هم بت‌شکن هم بتگریم

هر زمان ما را به دست دیگری می‌پرورند

خاک را شاخ گلیم و آب را نیلوفریم

عشرت از ما می‌کشد ما هر چه از غم می‌کشیم

خنده را فرماندهیم و گریه را فرمانبریم

عشق را دامان پاکیم و وفا را خاک راه

حسن را آیینه و آیینه را خاکستریم

با دلی یک پیرهن از شیشه نازک‌تر که هست

مبتلای برگ گل از خاطری نازکتریم

قبله‌ای داریم غیر از کعبة اسلامیان

کز درش یک لحظه برداریم اگر سر، کافریم

در بلندی‌های همّت همچو فیّاض ارنه‌ایم

لیک در کوتاه‌دستی‌ها ازو واپس‌تریم

شمارهٔ ۶۲۲

از فکر خال و طرّة جانانه بگذریم

دامست به که از سر این دانه بگذریم

زان پیش ترکه عمر به افسانه بگذرد

یک دم بیا به جانب میخانه بگذریم

زنّار عشق بر کمر ما زند چو تیغ

چون رشته گر به سبحة صد دانه بگذریم

جا در دل زمانه نکردیم تا به کی

از گوش روزگار چو افسانه بگذریم!

دل خون کنیم تا دگری تر کند دماغ

زین بزم همچو ساغر و پیمانه بگذریم

ای شمع یاد سوختگان حجّ اکبرست

یک شب بیا به تربت پروانه بگذریم

از خانه بگذریم که آید چو سیلِ مرگ

چندان امان کجاست که از خانه بگذریم

جز عشق ره به کوی حقیقت نمی‌برد

از قیل و قال بحثِ ‌حکیمانه بگذریم

رندانه نیست صحبت فیّاض عیب جو

زین آرزو بهست که رندانه بگذاریم

شمارهٔ ۶۲۳

هر دم ز گرمخویی خود برفروزیَم

پُر گرم هم مباش که ترسم بسوزیَم

باشد دهان تنگ توام روزی از ازل

زانست کز ازل به جهان تنگ روزیم

زان شب که دل به زلف سیاه تو بند شد

روشن نمود بر همه کس تیره‌روزیم

خوس آنکه این لباس عناصر بیفکنم

تا چند بر بدن ز غذا پینه دوزیم

فیّاض ما به عیش ابد دل نهاده‌ایم

دل خوش نمی‌شود ز نشاط دو روزیم

شمارهٔ ۶۲۴

آهی از دل از پیِ دفعِ‌گزندی می‌کشیم

چشم بد را سرمه از دود سپندی می‌کشیم

تا شبی سر و قد او سایه بر ما افکند

ما و دل هر صبح یاهوی بلندی می‌کشیم

ناتوانی بین که در عشق تو بار عالمی

با تن زاری و جان دردمندی می‌کشیم

آستانت از وجود ما گرانی می‌کند

پای رغبت از سر کوی تو چندی می‌کشیم

هر نفس فیّاض با این تلخکامی‌های خویش

کاسة زهری ز لعل نوشخندی می‌کشیم

شمارهٔ ۶۲۵

تا به کی بر بستر آرام تن باز افکنیم؟

کی بود کی، خویش را در دام پرواز افکنیم

گوشة امنی ندارد گلشن وارستگی

خویش را در مأمن چنگال شهباز افکنیم

بی‌خراش سینه زلف بی‌گره دان ناله را

پیچ و تابی چند در ابریشم ساز افکنیم

شکوه نازک شد ندارد تاب آسیب نقاب

پردة پوشیدگی از چهرة راز افکنیم

ناز بالش از پر عنقا کنیم از بهر خواب

پهلوی راحت اگر بربستر ناز افکنیم

وقت آن آمد که با گل در چمن هر صبحگاه

از صدای خنده آوازی به آواز افکنیم

در هوای وصل او فیّاض هر دم از شتاب

صد گره بر بال و پر از شوق پرواز افکنیم

شمارهٔ ۶۲۶

حاشا که غیر عشق حدیث دگر کنیم

یک حرف خوانده‌‌ایم که یک عمر بر کنیم

اسباب از برای مسبّب بود به کار

ما از پی کلاه چرا ترک سر کنیم!

بر ما جهان ز خاطر مورست تنگ‌تر

جای دگر کجاست که فکر سفر کنیم

زنگست زنگ، بوسة حورش بر آینه

دستی که با خیال تو شب در کمر کنیم

مطرب تو، داد ناله من از گریه می‌دهم

چون ابر و برق اگر مدد یکدگر کنیم

شرمنده گر ز دنیی و عقبی شدیم شکر

ما را نهشت عشق که فکر دگر کنیم

در راه عاشقی خطری چون رفیق نیست

ما بیخودان مباد که خود را خبر کنیم

افسانه بهر خواب بود طرفه این که ما

گردد حرام خواب چو افسانه سر کنیم

تنگست خاطر از غم عشق آنقدر که هست

ممکن گهی که خاطر ازین تنگ‌‌تر کنیم

جایی که شهسوار فنا تیغ برکشد

جان می‌بریم اگر تن خود را سپر کنیم

فیّاض فتح باب دل از سرگذشتن است

پا می‌خوریم یک دم اگر فکر سر کنیم

شمارهٔ ۶۲۷

ما به بدنامی تلاش نیکنامی می‌کنیم

پختگی‌ها در نظر داریم و خامی می‌کنیم

دوستان ما را به کام دشمنان می‌خواستند

ما ز دشمنکامی خود دوستکامی می‌کنیم

ناتمامی‌های ما گر عشق خوبانست و بس

ما تمامی را فدای ناتمامی می‌کنیم

صید می‌بایست شد، صیّادی ما بهر چیست؟

در حقیقت دانه‌ای بودیم و دامی می‌کنیم

چون نخندد بر شتاب ما درنگ دیگران!

ما که با این کند سیری تیز گامی می‌کنیم

کاملان را بر سر شاگردی ما جنگ‌هاست

ما فلاطون را به یک تعلیم عامی می‌کنیم

با همه لافی که در دانش ترا فیّاض هست

گر تو گفتی این غزل را ما غلامی می‌کنیم

شمارهٔ ۶۲۸

دل به یاد تو سرخوش است همان

شعلة شوق سرکش است همان

پر برآوردم از خدنگ جفا

مژه دستی به ترکش است همان

کرد آشفته، خاطرِ جمعی

طرّة او مشوّش است همان

توتیا گشت استخوان و مرا

چشم بر گَردِ‌ ابرش است همان

گر شدم از تو دور روزی چند

کششت در کشاکش است همان

بجهد گر سپندی از آتش

باز گشتن به آتش است همان

ناخوشی‌ها اگر چه دید بسی

دل فیّاض او خوش است همان

شمارهٔ ۶۲۹

ز مژگان چند چون ابر بهاران

سرشک لاله‌گون بارم چو باران

به خاک کوهکن برمی‌فروزم

چراغ لاله‌ای در کوهساران

خط سبزش مرا شوریده‌تر کرد

جنون کهنه نو شد در بهاران

سمندش را به جولان خواهد آورد

بلند اقبالی این خاکساران

جدایی نو محبّ را بلایی است

به من در هجر او رحم است یاران

کشاکش با تمنّای تو دارد

بنازم حسرت امّیدواران!

نگه را رخصت خونریزیی ده

قراری کرده‌ای با بیقراران

به مژگان تو در خنجر گذاری است

نگاهت آن سر خنجر گذاران

به غیر از خار خار دل نچیدم

گلی در آرزوی گل‌عذاران

مرا در دوستداری عمر بگذشت

ندیدم دوستی زین دوستداران

نبیند تیره روز و روزگاری

چون من فیّاض کس در روزگاران

شمارهٔ ۶۳۰

می‌توان از زندگانی دست آسان شستن

لیک دست از دامن زلف تو نتوان داشتن

زلف را گو فکر جمعیّت کند تا کی چنین

خود پریشان بودن و ما را پریشان داشتن

می‌توان صد بار مردن هر نفس از درد او

لیک نتوان درد او محتاج درمان داشتن

جان اگر با من نسازد در غم او گو مساز

می‌توانم من غمش در سینه چون جان داشتن

درد او فیّاض اگر درمان ندارد گو مدار

می‌توان این درد را بهتر ز درمان داشتن

شمارهٔ ۶۳۱

به نومیدی ستم باشد ز راه دوست برگشتن

چو اشک و آه عاشق تا توان زیر و زبر گشتن

پی دیدار آن با هر نگاهی آشنا باید

شدن چون سرمه در هر دیده و نور نظر گشتن

درین طوفان صرصر آرزوی شعلگی خامست

نداری خانه گر در سنگ نتوانی شرر گشتن

نه بر کف داغ عشق و نه به سر ژولیده مویی‌ها

چه لازم بر سر تیر حوادث بی‌سپر گشتن

روایی هر چه بینی ناروایی‌ها از آن خوشتر

شدن سنگ سیه بهتر درین دوران که زر گشتن

تفاوت در میان خوبرویان نقض یکرنگی است

به هر جا کاسة شیریست می‌باید شکر گشتن

تماشای دل خود کن چه لازم، همچو آیینه

پی در یوزة دیدار دایم دربه‌در گشتن

نمی‌دانم کدامین عیشم امشب زار خواهد کشت

گهش در پای افتادن گهی بر گرد سر گشتن

ترا شوق نجف فیّاض اگر در خاک غلتاند

عجب نبود فلک را هم همین کامست در گشتن

شمارهٔ ۶۳۲

چو گرد چند به دنبال کاروان گشتن

توان به بال و پر مصرعی جهان گشتن

مراد جلوة نازست از سهی قدّان

وگرنه گِرد سرِ سرو می‌توان گشتن

ترحّمی که به من کرده‌ای گناه تو نیست

که از تصرّف عشق است مهربان گشتن

ز پیریم چه غم اکنون که ممکن است مرا

رخ تو دیدن و بار دگر جوان گشتن

چه خوش نماست از آن تندخو مرا فیّاض

به گریه دیدن و خندیدن و روان گشتن

شمارهٔ ۶۳۳

به راه دیر سبکبار و بی‌حرج رفتن

صواب تر که گرانبار راه حج رفتن

به راستی نرود کارها همیشه ز پیش

گریوه طی نتوان کرد جز به کج رفتن

حضیض و اوج سپهر برین بود رمزی

که راه عشق نشاید به یک نهج رفتن

چو کام تلخ نگردد نمی‌شود شیرین

به راه صبر توان از پی فرج رفتن

اگر دعای قدح را ز برکنی فیّاض

ترا ضرر نباشد پی محج رفتن

شمارهٔ ۶۳۴

گرت هواست به هر نیک و بد به سر بردن

دلی چو آینه باید به دست آوردن

به هرزه جان چه کَند کوهکن نمی‌داند

که روزی دگران را نمی‌ توان خوردن

به جانفشانی اگر ابروت اشاره کند

توان به دست اجل مفت جان به در بردن

ستم به حال دل دشمنان ستم باشد

دلی که دوست نداری چه باید آزردن!

به آب زندگی خضر کس نپردازد

به حسرت لب لعل تو تا توان مردن

چه غم به معجزة نوح کار اگر افتد

که دامن مژه‌ای می‌توانم افشردن

به گلبنم که نظر کردة خزان بلاست

گل همیشه بهارست ذوق پژمردن

چنان طراوت گل ریخت موج بر سر هم

که در هوای چمن غوطه می‌توان خوردن

چه می‌خوری غم دلگیری از فلک فیّاض

چو آبِ آینه شو دل نهادِ‌ افسردن

شمارهٔ ۶۳۵

چه خواهد شد دو روزی جور کمتر می‌توان کردن

دو روزی با اسیران بلا سر می‌توان کردن

سرت گردم به رسم امتحان لطفی زیان می‌کن

اگر بهتر شود یک داغ دیگر می‌توان کردن

بگو قاصد از آن لب هر چه هم نشنیده‌ای با من

وگر آخر شود بازش مکرّر می‌توان کردن

ز دینم کرده‌ای بیگانه از یک لطف پنهانی

به لطف دیگرم یکباره کافر می‌توان کردن

تغافل پیشه کن فیّاض اگر رام خودش خواهی

به یک رم هر دو عالم را مسخّر می‌توان کردن

شمارهٔ ۶۳۶

لبی تر یک دم از جام طرب، کم می‌توان کردن

ولی چندان که خواهی مستی از غم می‌توان کردن

دوا نامحرم دردست و مرهم خصم ناسورست

بلی الماس را با داغ محرم می‌توان کردن

ز لطف ظاهری خشم نهانی کم نمی‌گردد

هلاهل داخل اجزای مرهم می‌توان کردن

به دیدارت سجل کردیم خون دین و دنیا را

به نازی قتل عام هر دو عالم می‌توان کردن

همین بس تا قیامت سرخ رویی‌های امیدم

که از خونم حنای عشرتی نم می‌توان کردن

چنان گرد کدورت شست از دل آتش عشقم

که از خاکسترم آیینة جم می‌توان کردن

مدد بخشد اگر عشق آفتابِ‌ قطره دشمن را

چو مادر، مهربانی طفل شبنم می‌توان کردن

فلک گر لخت دل را هم به ما بسیار می‌داند

پشیمانی ندارد، پاره‌ای کم می‌توان کردن

کسی تا چند رام این هوس پروردگان باشد

گهی از چشم مردم چون حیا رم می‌توان کردن

بدل برداشت باری را که گردون برنمی‌تابد

طواف جرئت فرزند آدم می‌توان کردن

به دست افتد دمی گر یار، زنگ از دل بری فیّاض

تلافی‌های غم از صحبت هم می‌توان کردن

شمارهٔ ۶۳۷

چه پای بستة تدبیرم بایدم بودن

که در قلمرو تقدیر بایدم بودن

قضا به چین جبین رد نمی‌شود هرگز

چه لازم است که دلگیر بایدم بودن

دمی به خُلق خوشم روزگار نگذارد

دم نسیمم و شمشیر بایدم بودن

پیاده در جلو غفلتم، کنون کز هوش

دو اسبه در پی نخجیر بایدم بودن

ز سرگرانی زلف تو درهمم چه کنم!

که بار خاطر زنجیر بایدم بودن

چنان نرفت غم دوری رهم از یاد

که در تهیّة شبگیر بایدم بودن

کدام عیشِ جوانی، کدام عهدِ طرب!

که در تلافی آن پیر بایدم بودن

چه غم ز قامت خم دیده، این امیدم بس

که در کمان هوس تیر بایدم بودن

ظهور درد دل من گذشت از آن فیّاض

که زیر منّت تقریر بایدم بودن

شمارهٔ ۶۳۸

می‌شد از طَرة او کام دل آسان دیدن

می‌توانستی اگر خواب پریشان دیدن

ما گذشتیم ز فکر سر و سامان چه کنیم

نتوان زلف ترا بی سرو سامان دیدن!

زده‌ای دستة گل بر سرو داغم چه کنم

بار بر خاطر دستار تو نتوان دیدن

غم ایّام چه بودی همه با من بودی

که پریشان بودن به که پریشان دیدن

پاک شو از همه خواهش که توانی فیّاض

هر چه خواهی همه در آینة جان دیدن

شمارهٔ ۶۳۹

نه تنها در چمن از زوی گل گل می‌توان چیدن

که سنبل از نسیم شاخ سنبل می‌توان چیدن

دل درد آشنا ای آنکه داری در چمن بخرام

که گل از ناله‌های زار بلبل می‌توان چیدن

بهار گلستان حسن را نازم که در عهدش

بنفشه از خط و سنبل ز کاکل می‌توان چیدن

ز بس صحن چمن از خندة گلزار خرم شد

در او چون دست گلباز از هوا گل می‌توان چیدن

توان چیدن گل وصلش به دست آرزو فیّاض

ولیکن این گل از شاخ تحمّل می‌توان چیدن

شمارهٔ ۶۴۰

اگر چشمت کند یک عشوة مستانه در گلشن

دگر بر کف نگیرد شاخ گل پیمانه در گلشن

چنان چشمت میان اهل دل آوارگی افکند

که بلبل کرد جا در آتش و پروانه در گلشن

اگر گیرد نشان آن سر کو از صبا ترسم

که دیگر تا ابد بلبل نسازد خانه در گلشن

به عهد چشم مستت بخت من بیدار کی ماند

که گیرد چشم نرگس خواب ازین افسانه در گلسن

برو فیّاض تخم سبحه در جای دگر افکن

نبینی حاصلی از کشتن این دانه در گلشن

شمارهٔ ۶۴۱

برافکن پرده و از عکس آن رونوبهارم کن

درآ در جلوه و از داغ حسرت لاله‌زارم کن

شرم چون کشتة ناز تو بهر خونبهای من

زمین جلوه‌گاه خویش را وقف مزارم کن

ز لطف آشکارت قدر من پوشیده می‌ماند

به پنهانی بیا در پیش مردم آشکارم کن

مرا تا از نظر انداختی با خاک یکسانم

بیا بر رغم گردون یک کف خاک اعتبارم کن

قرار صبر با خود داده‌ام اما پشیمانم

بگو فیّاض ازو حرفیّ و دیگر بیقرارم کن

شمارهٔ ۶۴۲

گر جام میی داری عزم لبِ‌جویی کن

ور مهر بتی داری فکر سر کویی کن

ای غنچه سری داری در راه بتی در باز

وی گل دهنی داری وصف گل رویی کن

دانم که وفایی نیست ای چرخ ترا باری

چون خاک کنی ما را در کار سبویی کن

این خواب هوس تا کی، شد فوت نماز عشق

از خون دل و دیده بر خیز وضویی کن

فیّاض درین وادی راهی‌ست به سر منزل

هر چند نمی‌یابی، باری تک و پویی کن

شمارهٔ ۶۴۳

بعد ازین ای دل تلاش مهر هر ناکس مکن

بس ترا آنها که کردی، بیش ازین زین پس مکن

عبرت از من گیر و از پروردگان، دامنم

دشمنی با خود نداری دوستی با کس مکن

اوج عنقا گر نداری در نظر، زحمت مکش

بال بشکن، جلوة پرواز را نارس مکن

در کنار ناقصان کامل نمودن ناقصی است

شعله‌وش خود را گُلِ دامان مشت خس مکن

شمارهٔ ۶۴۴

اسکندرم دستور من عقل هنر فرسود من

آیینة اسکندری جان غبارآلود من

تا کی نهد بر آتشم چون عود و من دم در کشم

ترسم بگیرد چرخ را یک باره آه و دود من

تا از غبار کوی او آرایش خود کرده‌ام

خورشید حسرت می‌برد بر روی گردآلود من

دلّاک هستی نرخ من چندان که می‌گیرد بلند

عشق تو یکسان می‌خرد بود من و نابود من

رامند وحش و طیر اگر بر صوت داودی چرا

رم می‌کند وحشیّ من از نغمة داود من!

عشقست و در عالم همین بیتابی و بی‌طاقتی

طاقت، زیان گر می‌شود در عاشقی‌ها، وسد من

شمارهٔ ۶۴۵

نمی‌گردد مگر، در صیدگاه دل شکار من

نمی‌دانم به هر جانب چه می‌تازد سوار من

از آن در عشق او میلم به دلتنگی فزون باشد

که جز در تنگنای دل نمی‌گردد دچار من

تویی در خور شب و روزم چه در دنیا چه در عقبا

مه من، آفتاب من، بهشت من، بهار من

تو رفتی بس نبود از پیشم ای بیرحم بی‌پروا

که بردی در رکاب خود شکیب من، قرار من

ندارم دست دامن‌گیر و ترسم روز محشر هم

چنین بی‌دست و پا از خاک برخیزد غبار من

چنان گم گشتگان را وعدة من منتظر دارد

که پر بر هم نزد عنقا دمی در انتظار من

شکار ناتوانی‌ها چنان شد پیکر زارم

که بر جسمم گرانی می‌نماید جان زار من

پریشان آن‌قدر گفتم که در هر کهنه اوراقی

که بینی تا قیامت بر تو خواند یادگار من

به دل سودای زلفش آن قدر فیّاض جا دادم

که روید تا قیامت سنبل از خاک مزار من

شمارهٔ ۶۴۶

نو خط من کرده است عزّت نخجیر من

سلسلة عنبرین ساخته زنجیر من

کام حلاوت کشم، طعم هلاهل گرفت

لعل که شکّر فکند در قدح شیر من؟

حکمت یونان چکد گر ز لبم دور نیست

خون فلاطون خورد نالة شبگیر من

بر لب خاموش من شکوه درآید به جوش

در پس نُه پرده‌دار گوش به تقریر من

دم ز فلاطون زند صورت خمخانه‌ام

مدرس اشراق گشت مجلس تصویر من

عاشق و معشوق راهست ز هم فیض‌ها

آنکه مرید منست هست هم او پیر من

رنگ تغافل شکست دوش ز بی‌تابیم

بی‌سببی هم نبود این همه تغییر من

تا نشوی رام من رام نگردم به تو

هست مسخّر شدن مایة تسخیر من

شمارهٔ ۶۴۷

ز ناز آن رامْ دشمن گرچه دایم می‌رمید از من

ولی درد دلِ ناگفته گاهی می‌شنید از من

من آن نامهربانی‌ها که می‌دیدم نمی‌بینم

نمی‌دانم به غیر از مهربانی‌ها چه دید از من!

نمی‌دانم کباب ناز بودم یا عتاب امشب

همین دانم که خونابی به حسرت می‌چکید از من

تو طاقت دشمن و، آنگه من و طاقت، محالست این

کنون آن صبر و آن طاقت که می‌دیدی رمید از من

خوشا عهدی که در کوی تو بودم از جهان فارغ

چه خواری‌ها که گردون از تغافل می‌کشید از من

ز بس خون‌ها ز رشک کشتگانت می‌خورم ترسم

که جوشد در قیامت خون یک محشر شهید از من

تو ای فیّاض اگر با من نزاعی در جهان داری

جهان و هر چه در وی از تو و میرزا سعید از من

شمارهٔ ۶۴۸

اوج گیرد رتبة افتادگی از حال من

تیره‌بختی سر به گردون ساید از اقبال من

بس که در افتادگی‌ها گرد بر رویم نشست

خاک بر سر می‌کند آیینه از تمثال من

من به راه وصل پویان روز و شب چون آفتاب

شام هجران هر قدم چون سایه از دنبال من

تا نسیمی می‌وزد بر من ز پا افتاده‌ام

هست هر برگ خزانی نامة احوال من

می‌فزاید غفلتم چندانکه عمرم می‌رود

به زبه چون بگذرد فیّاض ماه و سال من

شمارهٔ ۶۴۹

هم حریف زندانم هم رفیق چاهم من

بخت تیره روزانم کوکب سیاهم من

نه به خلد در خوردم نه به دوزخ ارزانی

خوش گناه‌کارم من طرفه بی‌گناهم من

جرم اگر نمی‌باشد بخششی نمی‌پاشد

بر امید عفو او عاشق گناهم من

تکیه بر کرم دارم، از گنه چه غم دارم

بیم را نمی‌دانم، آرزو پناهم من

کم ندارم از سامان با همه پریشانی

آه و ناله اسبابم، گریه دستگاهم من

هر کجا که بخرامی، هر کجا که بنشینی

خاک آستانم من، فرش جلوه‌گاهم من

عزّتم نمی‌داری، قیمتم نمی‌دانی

سرمة سلیمانی، مشت خاک راهم من

خدمتم چه می‌ارزد، طاعتم چه می‌باشد

آب گشتم از خجلت، شرم عذرخواهم من

از نجات نومیدم وز کنار محرومم

همّتی سلامت را کشتی تباهم من

گرچه در هنر بیشم جمله بار بر خویشم

حجّت غریمم من، عصمت گناهم من

پر غرور فیّاضم در جنون و رسوایی

غیر را نمی‌خواهم، طرفه پادشاهم من

شمارهٔ ۶۵۰

تا دورم از تو ای بت نامهربان من

دورست شادمانی عالم ز جان من

چندان بگریم از غم دوری که سیل اشک

چون خس به کوی دوست برد استخوان من

با آنکه عمر من همه با یاد او گذشت

هرگز نگفت: یاوه سگ آستان من

جز گریه کس نکرده شبی میل صحبتم

جز ناله کس نبوده دمی همزبان من

فیّاض خوش دگر به زبان‌ها فتاده‌ای

ترسم به گوش غیر رسد داستان من

شمارهٔ ۶۵۱

گر نه ابراهیم عهد خود بود جانان من

چون کند جا در دل چون آتش سوزان من!

از ازل کردند در خونریزی من اتّفاق

خنجرش را آشنایی‌هاست با مژگان من

درهم از همچشمی بخت سیاه عاشقست

نیست بی‌باعث پریشان طرّة جانان من

گر فدا کردم به راهت دین و ایمان را چه غم

دین و ایمانم تویی، دین من و ایمان من

گر چنین فیّاض از مژگان تراود سیل خون

می‌شود رسوای عالم حسرت پنهان من

شمارهٔ ۶۵۲

من بلبلم و گلشن کویت چمن من

فرهادم و چین سر زلفت وطن من

رسوا شدم از بس که ز یاد تو شدم پر

بوی تو شنیدند همه از سخن من

مهر تو اگر رنگ برون داد عجب نیست

کز یاد لبت شیشة می گشت تن من

جز شعلة آهم نبود در شب هجران

شمعی که فروزد نفسی انجمن من

فیّاض به جز شرح پریشانی من نیست

در نامة احوالِ شکن در شکن من

شمارهٔ ۶۵۳

ای ترا جلوه خوش و قامت رعنا موزون

همه اندام تو نیکو همه اعضا موزون

بیت ابروی تو ناخن به جگر بیش زند

گرچه دیوان رخت هست سراپا موزون

گرنه اندیشة آن قامت رعنا باشد

مصرعی سر نزند تا ابد از ما موزون

جلوه بیجا نکنی زانکه چو بیجا باشد

مصرعی می‌شود از یک حرکت ناموزون

عشق را باش که گر عشق نباشد فیّاض

نکته‌ای سر نزند از دل دانا موزون

شمارهٔ ۶۵۴

از دل هوای وصل تو کی می‌رود برون

کی نشئه از طبیعت می می‌رود برون

امشب ز شرم نالة زارم نفس نزد

این عقده کی ز خاطر نی می‌رود برون

گر باد دستی مژه‌ام بشنود به خواب

دود از نهاد حاتم طی می‌رود برون

هر صبحدم ز خشکی افسردگان زهد

خون از دماغ شیشة می می‌رود برون

فیّاض را وداع‌کنان دید یار و گفت

مجنون این قبیله ز حی می‌رود برون

شمارهٔ ۶۵۵

سر فدای جانانست، کام افتخارست این

تن به خاک یکسانست اوج اعتبارست این

قد چو سرو بستانست چهره چون گلستانست

لب شراب مستانست مایة بهارست این

رخ چو ماه تابانست خط چو موج ریحانست

لب چو آب حیوانست طرفه شهریارست این

خط لعل می‌نوشت سبزة بناگوشت

چشمة سیه پوشت خضر آشکارست این

آن دو ماه رخسارست یا دو عکس گلزارست

وین دو زلف دلدارست یا دو حلقه مارست این

این دو شاخ مرجانست یا دو پارة جانست

خود نه این و نه آنست لعل آبدارست این

جسم زار فیّاض است یا خیال اَعراض است

خاک چشم اغراض است یک کف غبارست این

شمارهٔ ۶۵۶

از زمین بوس درش یک دم نپیچد سر جبین

هست نقش سجدة او سرنوشت هر جبین

مهر، خار راه او پیوند مژگان می‌کند

ماه گَردِ درگهش را گرده دارد بر جبین

عمرها شد تا به ذوق سجدة خاک دری

می‌نهم چون پرتو خورشید بر هر در جبین

نور ساید در رهش چون جبهة خورشید پا

آب گردد بر درش چون چهرة گوهر جبین

کم عیاری می‌کند پیش لبش آب حیات

پر گره دارد ز رشک لعل او کوثر جبین

قد چو سرو ناز پروردست و کاکل مشک‌تر

چهره چون خورشید تابانست و چون اختر جبین

زلف و کاکل چشم و ابرو چهر و عارض خط و خال

هر یکی جای خوشی دارد ولی کافر جبین

هر زمان در کُشتنم از سرگرانی‌های ناز

پر ز چین دارد دم تیغ تو از جوهر جبین

شعله پیش آه من سر بر نمی‌آرد ز شرم

بر زمین در پیش اشکم می‌نهد اخگر جبین

جبهة شایسته‌ای پیدا کند گر آفتاب

سجدة خاک درش را نیست لایق هر جبین

در جواب صائب صاحب سخن فیّاض من

می‌گذارم پیش خود بر خاک تا محشر جبین

شمارهٔ ۶۵۷

در خواب خمار آن چشم دایم ز شراب او

چشم همه شب تا روز بیدار ز خواب او

تیغ تو و ما هر دو از تشنه لبی مردیم

او تشنه به خون ما، ما تشنه به آب او

از ساغر وصل او لب تر نتوان کردن

اندیشه به چرخ افتد از بوی شراب او

در بزم جگرخواری جرأت نتوان کردن

خمیازه نفس دزدد از بوی کباب او

اندیشه نرنجانی از تربیتم فیّاض

ممکن نبود هرگز تعمیر خراب او

شمارهٔ ۶۵۸

بهار رفت و نچیدیم گل ز گلشن او

چمن چمن نشکفتیم از شکفتن او

کشید گوشة دامن ز ما ولی در حشر

چو خون کشته بود دست ما و دامن او

سپهر کام دل من نداد و می‌ترسم

که دود ناله برآرد دلم ز خرمن او

چو شیشه هر که تنک ظرفیی کند در بزم

به قول مفتی خم خون او به گردن او

به ذو فنونی فیّاض اعتباری نیست

اگر چه شیوة عشق و جنون بود فن او

زلف افشاندی و بردی همه ایمان به گرو

کفر را سلسله جنبید دگر از سر نو

سایه افکندی اگر بر سر ما نیست عجب

نتواند که ز خورشید نریزد پرتو

نخل امّید به بر می‌رسد، اندیشه مدار

کشت را صبر بباید که رسد وقت درو

با بدی چشم نکویی نتوان داشت ز کس

بَرِ گندم نخوری جان من از کشتة جو

عیش امروز مده از کف فرصت فیّاض

غم فردا چه خوری روز نو و روزی نو

شمارهٔ ۶۵۹

ای سرو، پای بستة سرو روان تو

وی غنچه دل شکستة کنج دهان تو

ایمان شکست یافتة کفر طرّه‌ات

زنّار تاب خوردة موی میان تو

گل گل شکفت عارضت از نشئة شراب

از جوی شیشه آب خورد گلستان تو

دارد ز ذوق چشمة حیوان دهن پر آب

تا گفته‌ام به خضر حدیث دهان تو

در دودمان عشق همین بلبل است و بس

ای دوست جان نالة فیّاض و جان تو

شمارهٔ ۶۶۰

اثر ندیده دل از حرف مهربانی تو

چو شمع تا به کی این گرمی زبانی تو

کسی چه‌گونه کند ضبط خود که دل‌ها را

به آشکار برد غمزة نهانی تو

تو گرم عذرِ ستم گشتی و مرا به لب

شکایت آب شد از شرم همزبانی تو

هنوز طفلی و دانشوران عالم را

زبان نکته فرو بست نکته‌دانی تو

به خط سبز نظر راندی آن‌قدر فیّاض

که گشت بر همه روشن سواد خوانی تو

شمارهٔ ۶۶۱

از گل آوازه‌ای شنیدی تو

آنچه من دیده‌ام ندیدی تو

عالمی را ز نکته پر کردم

کاش یک نکته می‌شنیدی تو

مُردم از خسرت تو و شادم

که به این آرزو رسیدی تو

لوح بر کف چه می‌نهی ای ماه

تخته بر روی خور کشیدی تو

گفتمی شمّه‌ای ز درد دلم

گر به این درد می‌رسیدی تو

چند نالی به هرزه ای بلبل

پردة گوش گل دریدی تو

زاهدا هرزه من نمی‌شنوم

برو از سر مرا خریدی تو!

نرسیدی به مطلبی هر چند

در پی این و آن دویدی تو

هیچ بیرون نمی‌روی فیّاض

سخت در کنج غم خزیدی تو

شمارهٔ ۶۶۲

چو موکشان به گلشنم آرد هوای تو

در پای گلبن افتم و میرم برای تو

مرغ زدام جسته درآرم دگر به دام

جان به لب رسیده کنم چون فدای تو

گو قطرة کرم مفشان ابر نوبهار

دامن به دیگری نگشاید گدای تو

دور از تو چشمخانه تهی کرده‌ام ز نور

حیفست دیگری بنشیند به جای تو

گر در شکست خاطر مایی دریغ نیست

ای خونبهای خاطر عاشق رضای تو

دست نگار بسته به چشمم بکش ببین

رنگین‌ترست گریة من یا حنای تو

خونم حلال بر فلک آن دم که من ترا

بوسم دو دوست و بی‌خبر افتم به پای تو

چون شعله برفروز که پروانه‌وار من

گرد سر تو گردم و گردم فدای تو

ای دل مروتی و نه رحمی نه، چند و چند

گریی تو از برای من و من برای تو!

روپوش گریه خنده بیجا چه می‌کنی!

بر قهقهة تو خنده زند هایهای تو

فیّاض شستِ آن مژه بوسید تیرناز

گر دیرتر رسی به سر وعده، وایِ تو

شمارهٔ ۶۶۳

ای فتنه یک دم آی ز بالای زین فرو

شورِ زمانه خاسته یک دم نشین فرو

با قامتی چنین چو به گلشن گذر کنی

سرو از خجالت تو رود در زمین فرو

دل‌ها چو نافه در شکنش بس که خون شدند

ناید ز ناز زلف ترا سر به چین فرو

آئین کفرو سجدة بت نیز عالمی است

زاهد چه رفته‌ای همه در فکر دین فرو!

فیّاض حاصلی ندهد بهر این حیات

رفتن به بحر غصّه و غم این چنین فرو

شمارهٔ ۶۶۴

بیا ای عیش مشرب، ناله‌ای از ساز غم بشنو

شنیدی نغمة راحت نوای درد هم بشنو

زبان خامشی را مطرب بزم فنا کردم

نوای نیستی هر لحظه با گوش عدم بشنو

دمی انگشت بر لب زن سفال بزم مستان را

پس آنگه تا قیامت طعنه‌های جام جم بشنو

چسان حیرت نیفزاید که با من عشق می‌گوید

که با گوش حدوث این نغمه از ساز قِدم بشنو

تمام عمر بی‌پایان به گرد کعبه در طوفند

بیا در کوی عشق آواز پای بی‌قَدم بشنو

جو با زاهد نشینی پنبه‌ای در گوش مستی نه

ز منع عاشقی هر چند پر گوید تو کم بشنو

دل‌آزادان چه محرومند از فیض گرفتاری

بیا این ناله گر خواهی ز مرغان حرم بشنو

اگر خواهی که گوش رغبت از هر نغمه بربندی

زشست نازنینان نالة تیر ستم بشنو

الا ای آنکه گوش نغمة درد آشنا داری

شنیدی ناله‌ای از هر کس، از فیّاض هم بشنو

شمارهٔ ۶۶۵

آن ناز و آن کرشمه و آن چشم و آن نگاه

خود گو چگونه دارم دل در میان نگاه؟

رشک آیدم مباد نشیند به روز من

هر گه که می‌کنی به سوی آسمان نگاه

گلچین کجا و دست درازی درین چمن

اینجا به گل ز دور کند باغبان نگاه

در جلوه بسکه چشم جهانی به سوی اوست

وقت نظاره گم شود اندر میان نگاه

صد جان فدای نیم نگه کرده‌ایم و باز

بر کشتگان خویش کند سرگران نگاه

چشم تو یک نگاه به ما کرد در ازل

ما را بس است تا به قیامت همان نگاه

فیّاض یک نظاره به صد جان خریده‌ایم

کس را نداده دست چنین رایگان نگاه

شمارهٔ ۶۶۶

بی‌بادة لبت در میخانه بسته به

پیمانه بی‌تو بر سر مینا شکسته به

آسودگان حریف نگاه تو نیستند

این زهر بر جراحت دل‌های خسته به

سوگند ترک لعل تو از بیم طعن غیر

چون توبة ریایی مستان شکسته به

ترک جفا زیاده ز حد نقص دوستی‌ست

این عهد اگر شکسته نگردد نبسته به

خواهد ترا به تیغ تغافل هلاک کرد

فیّاض از کمین‌گه آن غمزه جسته به

شمارهٔ ۶۶۷

به عهد زلف خوشت مشک ناب یعنی چه

به دور ماه رخت آفتاب یعنی چه!

شبی ز ساقی مجلس پیاله جستم گفت

به دور لعل لب من شراب یعنی چه!

ز نام عاشقی ای خضر هیچ شرمت نیست!

به کام تشنه لب عشق آب یعنی چه!

ز دور کام دل آنجا که چهره بنماید

درنگ اگر ننمایی شتاب یعنی چه

چه غفلت است که دارد ترا به بر فیّاض

چو مرگ در عقب تست خواب یعنی چه!

شمارهٔ ۶۶۸

خوش به کام همه در ساخته‌ای یعنی چه

عشوه را در به در انداخته‌ای یعنی چه

جز دلم کز دل بی‌رحم تو کینش نرود

دل ز کین همه پرداخته‌ای یعنی چه

هرزه‌ای آینه با یک جهتی‌های رخش

پیش او نقش‌دویی باخته‌ای یعنی چه

ای که خواهی به فسون جای کنی در دل او

آهن از آینه نشناخته‌ای یعنی چه

چین بر ابرو زده در کشتن فیّاض امشب

خوش دو شمشیره برون تاخته‌ای یعنی چه

شمارهٔ ۶۶۹

جا بکوی یار ده ما را بجنّت جا مده

قسمت ما را بما امروز ده فردا مده

ای دل سرگشته روزت را سیه خواهند کرد

همچو زلف تیره خود را پر بخوبان وامده

شمارهٔ ۶۷۰

یک شب ترا بغل نگرفتم چه فایده

کام از تو بی‌بدل نگرفتم چه فایده!

کامم تویی تو تا به ابد، لیک از تو من

کام دل از ازل نگرفتم چه فایده

با من دمی که گرم جدل بودی، از لبت

بوسی به صد جدل نگرفتم چه فایده

آغوش حسرتم چه فراخی نمی‌کند

کش تنگ در بغل نگرفتم چه فایده

فیّاض شعر تست که عالم گرفته است

من از تو یک غزل نگرفتم چه فایده

شمارهٔ ۶۷۱

گریه از بیم تو شد در دل بی‌تاب گره

بر سر هر مژه‌ام قطرة سیماب گره

احتیاط سر زلف تو بنازم که زَدَست

دل بی‌تاب مرا بر سر هر تاب گره

بس که در خوابگه عیش به خود می‌پیچم

شده هر مو به تن بستر سنجاب گره

از دم تیغ اجل اهل فنا آزادند

حسرت این رمه شد در دل قصّاب گره

درِ صد گنج قناعت به رخت باز و ز حرص

قفل امّید تو در خاطر هر باب گره

نیست جوهر که به یاد لب ما تشنه لبان

شده شمشیر ستم را به گلو آب گره

در دل خون شده فیّاض جدا از تبریز

شده چون قطرة خون حسرت سرخاب گره

شمارهٔ ۶۷۲

ای حسرت لبت به دل نیشکر گره

یاقوت را ز لعل تو خون در جگر گره

در دیده گشته خیره نگاهان شوق را

چون مردمک ز شرم تو تار نظر گره

هر جا سخن ز لعل لبت بگذرد رواست

کاب صفا شود به گلوی گهر گره

با خار خار عشق تو مستان غمزه را

دل را نمی‌شود هوس نیشتر گره

حرفی ز زلف می‌شنوی وه چه غافلی

کاندیشه را چه سان گره افتاد بر گره

اطفال باغ را ز شمیم تو در دماغ

گردید آرزوی نسیم سحر گره

شمارهٔ ۶۷۳

تو شمع بزم خوبانی مشو یکرو به پروانه

بباید شمع را ناچار کردن خو به پروانه

ز بال و پر زند بر شمع دامن گر تو بنمایی

چو دود شمع یک شب گوشة ابرو به پروانه

پر افشانست بر شمع رخت پروانة خالت

توان کردن از آن رو نسبت هندو به پروانه

کشش از دوست تا نبود نیاید کاری از کوشش

از آن رو شمع دایم می‌دهد پهلو به پروانه

به افسون منع من از سوختن کمتر کن ای زاهد

که دانم در نگیرد صحبت جادو به پروانه

مزاج دلبری را گرم رویی‌ها نمی‌سازد

مده ای شمع خوبان این قدر هم رو به پروانه

گل و شمعند بی‌آن نازنین در بزم و من فیّاض

ز یک سو رشک بر بلبل برم یک سو به پروانه

شمارهٔ ۶۷۴

ای که عاشق نیستی پا در حریم ما منه

آب از جو می‌خور و لب بر لب دریا منه

گر دل سنگین نداری در درون مجنون مشو

گر نباشی کوه پا در دامن صحرا منه

گر نبینی آتشی در خود به خاک ما میا

تا نگردی شمع، پایی بر مزار ما منه

فکر فردا گرچه امروزت نباید کرد لیک

آنچه امروزست در کار از پی فردا منه

جز پشیمانی ندارد جنس دنیا قیمتی

داری ار فیّاض عقلی پا درین سودا منه

شمارهٔ ۶۷۵

دعوت عشق است اینکه بار نیابی

عزّت عشق اینکه اعتبار نیابی

تا به کف عشق، بی‌هراس چو منصور

سر ننهی، پای تختِ دار نیابی

لنگر کشتیِّ دل، شکستن کشتی است

ترسم اگر نشکنی قرار نیابی

وصلِ کنار آفتِ سفینة موجست

راه همان به که برکنار نیابی

ترک علایق کنون بکن که جوانی

دجله چو پرتر شود گذار نیابی

راه برو پیش از آنکه راه ببندند

کار بکن پیش از آنکه کار نیابی

توسن عمر این چنین که رام تو کردند

حیف درین دشت اگر شکار نیابی

فرصت عمرت سوار سرعت برقست

یک دو نفس گرد این سوار نیابی

دل ندهد نور با وجود علایق

آینه روشن درین غبار نیابی

سایة راحت مجو ز بوتة دنیا

این گل بی‌خار را ز خار نیابی

با تو بگویم حقیقت نظر عقل

گرد ببینی ولی سوار نیابی

نقد تو گیرد عیار اگر دو سه روزی

در کف این ناکسان عیار نیابی

اهل هوس تا به خویش بار دهندت

در صف مردانِ عشق بار نیابی

چشم بد روزگار در پی زخمست

در نظر آن به که اعتبار نیابی

کار کن امروز اختیار که فردا

در کف خود هیچ اختیار نیابی

یار طلب پیش از آنکه در همه عالم

یار بگویی و هیچ یار نیابی

رنگ هوس بیوفاست به که چو فیّاض

در کف دست خود این نگار نیابی

شمارهٔ ۶۷۶

دوش کردی پرسش گرمی که جانم سوختی

آشکارا لطف کردی و نهانم سوختی

موج تبخال از دلم تا ساحل لب می‌رسد

بس که مغز آرزو در استخوانم سوختی

دوش با سبّابة مژگان گرفتی نبض دل

خون طاقت در رگ تاب و توانم سوختی

می‌زدی آبی بر آتش از برون پرده لیک

آتشی افروختی در دل که جانم سوختی

گوش افکندی که پرسی حال و از شرم سخن

حسرت صد شکوه در کام زبانم سوختی

رنگ غم دیدی که از خاکسترم بیرون نرفت

ای که صد بار از برای امتحانم سوختی

شعلة برق نگاهی سر به جان دادی کز آن

در درون سینه صد راز نهانم سوختی

آتشی افروختی ای ناله در جان حزین

خود برون جستی و غافل در میانم سوختی

باز دل فیّاض در آتش گرو داری که دوش

ناله‌ای کردی که جان ناتوانم سوختی

شمارهٔ ۶۷۷

ز اوج عشق نداریم مطلب دگری

همین بس است که بر هم زنیم بال و پری

ز جام حسن که عالم ازو خراباتست

ندیده‌ایم ز چشم بتان خراب‌تری

خراب حالی یعقوب را چه می‌داند

پدر، که گم نشد از دودمان او پسری

همیشه از خط و زلف انقلابِ دورانست

یکی چو رفت ز دنبال می‌رسد دگری

زهر که تیغ تفوّق به ما بلند شود

نمی‌کنیم به غیر از فتادگی سپری

به عهد ناز تو گردنکشان کشور حسن

به پیش تیغ تغافل کشیده‌اند سری

به سعی خویش درین راه می‌روم فیّاض

چو نقش پای خودم نیست هیچ راهبری

شمارهٔ ۶۷۸

بزم عشق است سبک پا به میان نگذاری

بی‌ادب لب به لب آه و فغان نگذاری

همّت آنست که بی‌برگ درآیی به چمن

زحمت برگ‌فشانی به خزان نگذاری

مردی آنست که با بندگی آزاد روی

خویش را در ته این بارِ گران نگذاری

خضرواری طلب ترک رسوم خردست

بی‌جنون پا به بیابان جهان نگذاری

چهرة تُرک جهان رنگ رعونت دارد

پای همّت به سر کون و مکان نگذاری

اختیار دل ما در سر زلفت گر هست

سر این رشته به دست دگران نگذاری

شاهدِ شرم تنک‌روی و، تمنّا گستاخ

نگه حسرت ما را به زبان نگذاری

با چنین چهره اگر می‌زده آیی به چمن

رنگ بر چهرة گلزار خزان نگذاری

گر تو خواهی که زنی لاف محبت فیّاض

شرط عشق است که از خویش نشان نگذاری

شمارهٔ ۶۷۹

نظرباز صف مژگانش با خنجر کند بازی

تماشایی تیغ ابرویش با سر کند بازی

نمایانست خال سبز در چین سر زلفش

بسان طفل هندویی که در چنبر کند بازی

من و یک نیم جان آن نیز نذر باختن دارم

حریف مهربانی کو که با من سر کند بازی

سر زلف درازت سرکش و من سخت کوته دست

کجا در دست من افتد، مگر اختر کند بازی

به گردون سر فرو نارد ز شوخی نازنین من

مسیح است آنکه چون طفلان به خاکستر کند بازی

اگر از شش جهت بندد فلک ره بر دل تنگم

نیندیشد همان این مهره در ششدر کند بازی

نترسد چشمم ار سیلاب غم عالم فرو گیرد

که طوفان دیده با دریای پهناور کند بازی

باین بی‌طاقتی کارم سپرداریست در رزمی

که دل در سینة شیران جنگاور کند بازی

نمک پروردة دریا نمی‌اندیشد از دریا

فلک در آب چشمم همچو نیلوفر کند بازی

پس از قتلم که هر کس سر به زانوی الم باشد

سرم در دامن تیغ تو با جوهر کند بازی

دم تیغ تو دارد اختلاطی با دل فیّاض

ندیدم آب را هرگز که با اخگر کند بازی

شمارهٔ ۶۸۰

عجب عجب که تو عاشق ز بلهوس نشناسی

گلی و طرفه که گلبن ز خار و خس نشناسی

چنان به کنج قفس ناتوان و زار و ضعیفم

که گر ببینیم از رخنة قفس نشناسی

شمارهٔ ۶۸۱

من گرفتم درد دل غیر از توام داند کسی

چارة درد دل من جز تو نتواند کسی

دیگرانت مهربان دانند و من نامهربان

آنچه من می‌دانم از قَدرت نمی‌داند کسی

تا برون رفتی تو، یاران دست از هم داده‌اند

شمع چون برخاست در مجلس نمی‌ماند کسی

دست‌مزد باغبانِ نخلِ خواهش آبله‌ست

این چنین نخلی چرا در سینه بنشاند کسی!

همچو اخگر گر نسوزاند وجود خویش را

پس چه خاکستر ندانم بر سر افشاند کسی!

مجلس عیشست و طبع دردمندی نازکست

خاطر آزردة ما را نرنجاند کسی

درد دل پردازی فیّاض را شرمنده‌ام

نامة او را ز بیقدری نمی‌خواند کسی

شمارهٔ ۶۸۲

آنکه من دارم ندارد همچو او دلبر کسی

بیوفا پرور کسی، ظالم کسی، کافر کسی

تا تواند سوختن داغ جنون بر سر کسی

نیست عاقل گر کشد درد سر افسر کسی

ساده لوحم هر که آید در دلم جا می‌کند

خانة آیینه را هرگز نبندد در کسی

زاهد و کبر و نماز و عاشق و عجز و نیاز

دل به درگاهش به چیزی می‌کند خوش هر کسی

از فلک دل خوش به چندین ناخوشی‌ها کرده‌ام

دلخوشی جز من کجا دیدست از چنبر کسی

نامرادم کرد و آخر بر مراد خود نشاند

از فلک این مردمی‌ها کی کند باور کسی

زان دهانم بوسه نه، پیغام نه، دشنام نه

تنگ هم نتوان گرفتن اینقدرها بر کسی

منع زاهد کردمت فیّاض صد بار و نشد

خود تأمل کن چه گوید با تو خود دیگر کسی

شمارهٔ ۶۸۳

در دلم نیست به جز عهد تو پیمان کسی

چند بیداد کنی بر دلم ای جان کسی

کفر را سلسله جنبان مشو از بهر خدا

زلف بر هم چه زنی آفت ایمان کسی

گر بمیرم نکشم ناز طبیبان در عشق

درد او را نتوان داد به درمان کسی

نکنم عزم سفر گر به بهشتم طلبند

تا توان رفت درین شهر به فرمان کسی

منع دل چون کنم از دیدن رویش فیّاض

نبرد اینِ دل سودازده فرمان کسی

شمارهٔ ۶۸۴

گر دلت بما باشد ور تو یار ما باشی

هر کجا که بنشینی در کنار ما باشی

رنگ ناپذیرستی به که در تماشایت

ما ز خود رویم و تو یادگار ما باشی

خود به خود نپردازی زان به ما نپردازی

گر به فکر خویش افتی بی‌قرار ما باشی

ما ز خود برون رفتیم تا مگر درون آیی

خود که‌ایم ما تا تو دزد یار ما باشی

شمارهٔ ۶۸۵

ترا می‌خواستم ای غم که شب‌ها یار من باشی

تو هم ای ناله بزم افروز شام تار من باشی

ترا شب زنده‌داری زان سبب آموختم ای اشک

که شب‌ها پاسبان دیدة بیدار من باشی

ترا دریای خون ای دیده زان دادم که گر روزی

ز من کاری نیاید آبروی کار من باشی

تو ای بد صبا زانت به زلفش فخر می‌دادم

که گر دامن کشد از من تو جانب‌دار من باشی

دلم آیینة حسن است خواهی چهره بنمایم

که تا روز قیامت عاشق دیدار من باشی

چه بهتر زانکه طبع نازکت مشغول من باشد

اگر راحت نخواهی از پی آزار من باشی

دلم را غمگساری‌ها نمی‌سازد همان بهتر

غمم افزون کنی فیّاض اگر غمخوار من باشی

شمارهٔ ۶۸۶

عهدم همه جا، عهد شکن بلکه تو باشی

زخمم همه تن، مرهم من بلکه تو باشی

مشکل که برد دل ز کسی پیچش مویی

در طرّة آشفته شکن بلکه تو باشی

در هر گذر از دست تو فریاد برآرم

هر کس که کند گوش به من بلکه تو باشی

من هیچ ندارم که توان گفت که آنی

جانی که ندارم به بدن بلکه تو باشی

در سرو و گل و یاسمن آن نور ندیدم

هنگامة مرغان چمن بلکه تو باشی

غارتگری هوش ز هر جرعه نیاید

صاف قدح و دردی دن بلکه تو باشی

فیّاض چو خواهد سخنی واکشد از من

لب می‌گزم از شرم سخن بلکه تو باشی

شمارهٔ ۶۸۷

الهی تا بود دنیا تو باشی

نباشد درد و غم هر جا تو باشی

بود تا عشق را دل‌های مجروح

الهی مرهم دل‌ها تو باشی

منم امروز و فردا لیک چندان

که هست امروز را فردا تو باشی

اگر من با تو در هستی نگنجم

الهی من نباشم تا تو باشی

ز من پنهان چه می‌گردی همان به

که من پنهان شوم پیدا تو باشی

به این امید شب‌ها روز سازم

که روزم در دل شب‌ها تو باشی

ز دل فیّاض را هم، دور کردم

که دایم در دلم تنها تو باشی

شمارهٔ ۶۸۸

زهی به پیش لبت کار عقل مدهوشی

زبان نطق، نوآموزِ‌ حرف خاموشی

به یاد رحم تو زان دیر می‌رسیم که هست

دل رحیم تو مجموعة فراموشی

که می‌تواند درد مرا دوا کردن

به مجلس تو به غیر از زبان خاموشی؟

گرم تو قدر ندانی غم تو می‌داند

مرا به هیچ خریدی به هیچ نفروشی

به احتیاط ز خود رو به بزم او فیّاض

بهوش باش گرت هست میل بیهوشی

شمارهٔ ۶۸۹

چون گل به چمن خنده دمادم نفروشی

یک غنچه تبسم به دو عالم نفروشی

در کوچة ما جنس دوا سخت کسادست

با داغ‌دلان جلوة مرهم نفروشی

سرمایة غم سخت عزیزست نگه‌دار

هر چند که بسیار خری کم نفروشی

در مشرب غم تشنه لبی مایة ذوقست

این زهر گلوسوز به زمزم نفروشی

فیّاض به جانان نکنی درد دل اظهار

در کوچة راحت‌طلبان غم نفروشی

شمارهٔ ۶۹۰

بلبلان را همچو رویت کم به دست آید گلی

چون تو کی در گلشن عالم به دست آید گلی

منتی نه از بهار او را نه بیمی از خزان

همچو داغ عشق خوبان کم به دست آید گلی

دست خالی گل نچیند در چمن، باور مکن

غنچه را بی‌کیسة درهم به دست آید گلی!

آشنایان را نپنداری که در گلزار دهر

بی‌گزند خارِ نامحرم به دست آید گلی!

بی‌رخت محروم از گلشن چه ذوقی باشدش

هر که را در حلقة ماتم به دست آید گلی

آب و رنگ عارضت از اشک من باشد، کجا

باغ را بی‌گریه شبنم به دست آید گلی!

سیر گلزار هوس فیّاض تا کی می‌کنی

خو به حسرت کن که اینجا هم به دست آید گُلی

شمارهٔ ۶۹۱

گمنام گرد و باش فراموش عالمی

بردار بارِ صیت خود از دوش عالمی

عشق تو نیک و بد همه در دام خود کشید

خوش حلقه کرد زلف تو در گوش عالمی

من لب ز شکوة تو فرو بسته‌ام ولی

فریاد می‌کند لب خاموش عالمی

بالیده‌ای ز حسن به نوعی که تا ابد

تنگست بر امید تو آغوش عالمی

عالم تمام آینه‌دار جمال تست

گشتیم در خیال تو مدهوش عالمی

بردیم در هوای تو خود را زیاد خلق

گشتیم در غم تو فراموش عالمی

عمریست کز خیال لب نازنین تو

نیش است در مذاق دلمن نوش عالمی

آبی بر آتش همه کس زد سرشک ما

آخر نشاند گریة ما جوش عالمی

فیّاض فیض خانه بدوشی بس اینکه ما

برداشتیم بار خود از دوش عالمی

شمارهٔ ۶۹۲

هنوزم می‌خلد در دل خیال نوک مژگانی

هنوز آشفته دارد خاطرم زلف پریشانی

خیال زلف او را شب همه بر گرد دل دارم

که تا بینم بیاد او مگر خواب پریشانی

ببویی کز تو می‌آرد صبا بر هم خورد گلشن

چه خواهد شد اگر خود بگذری سوی گلستانی

ز آیین مسلمانان ملولم می‌روم چندی

که سازم تازه ایمانی به دست نامسلمانی

دمی از کاوش من یاد مژگانش نیاساید

گمان دارد هنوز آن غمزه در سر کار من جانی

عجب دارم تواند زد بهم جمعیت غنچه

نباشد با صبا گر بویی از زلف پریشانی

ندارم با کسی پرخاش اگر فیّاض معذورم

درین میدان برای خود ندیدم مرد میدانی

شمارهٔ ۶۹۳

کسی را شد مسلّم نکته دانی

که دریابد زبان بی‌زبانی

خوشا بخت کسی کز شمع رویت

کند روشن چراغ زندگانی

غم عشقت ندانستم چه حاصل

پشیمانی ندارد مهربانی

کسی روی تو می‌بیند که دارد

به دیده توتیای لن ترانی

تن چون کوه می‌باید که عاشق

رود در زیر بار ناتوانی

نقاب از رخ برافکندن چه لازم

خوشی در پرده چون راز نهانی

دوای درد من دانی ولیکن

کشد اینم که دردم را ندانی

تمنّای اجل امشب مرا کشت

به این تلخی نشاید زندگانی

فتادم از زبان فیّاض و یک شب

نشد با او نصیبم همزبانی

شمارهٔ ۶۹۴

تا به کی چون آتش ای گل خانمانسوزی کنی

چشم نیکو را به خونریزی بدآموزی کنی

بخت آنم کو که چون شب با غمت خلوت کنم

همچو شمع آیی به بزم و مجلس افروزی کنی

چشم آن دارم که نابینا چو گردم در غمت

سرمة بینائیم ز آن خاکِ در روزی کنی

یک زمان با آهوی چشمت سفارش کن بگو

با ضعیفان شکاری تا به کی یوزی کنی؟

از وفایت آن طمع دارم که بعد از سوختن

همچو شمعم بر مزار آیی و دلسوزی کنی

گر پس از عمری توانم شد به بزم او سفید

ترسم ای طالع در آن ساعت سیه‌روزی کنی

ای خوشا فیّاض اقبالی که از یاری بخت

خاک گردی بر در جانان و فیروزی کنی

شمارهٔ ۶۹۵

همچو شمشیر ای پسر گر جوهری پیدا کنی

می‌توانی جای خود را در دلی پیدا کنی

چهره‌ای چون برگ گل داری تنی چون بوی گل

حیف اگر جز در دل اهل محبّت جا کنی

سینة آیینه داری در درون پیرهن

آه اگر در پیش دم سردان گریبان وا کنی

ما تهی سرمایگانیم و متاعت قیمتی

دین و ایمانی چه ارزد تا به ما سودا کنی

هیچ سر را سرکشی از زلف فتراک تو نیست

در جهان مشهور سازی هر کرا رسوا کنی

من ز خود تنها شدم بهر تو تنهایی پَرَست

تا تو یک دم رغبت این گوشهٔ تنها کنی

من ز خود فیّاض رفتم هرزه جستجو مکن

خویش را گر گم کنی شاید مرا پیدا کنی

شمارهٔ ۶۹۶

برین مباش که قانون تازه ساز کنی

به قول بلهوس از عاشق احتراز کنی

تمیز عاشق و اهل هوس نمی‌داند

به جان خویش که خاطر نشان ناز کنی

زبان سوسن، بی‌گفتگو نمی‌ماند

اگر تو گوش به گفتار اهل راز کنی

دمی به روی تو درهای بسته بگشایند

که گوشه‌ای بنشینی و در فراز کنی

به نیم ناز که بر آرزو کنی ای دل

توانی آنکه مرا نیز بی‌نیاز کنی

اگر دمی به دو عالم نظر فروبندی

دگر دلت نگذارد که دیده باز کنی

میان بلبل و فیّاض فرق بسیارست

اگر دمی بنشینی و امتیاز کنی

شمارهٔ ۶۹۷

اگر چو شمع زمانی در انجمن بنشینی

ز سبزة پر پروانه در چمن بنشینی

هزار سال به دشمن نشینی و بشکیبی

دلت بگیرد اگر لحظه‌ای به من بنشینی

ز لطف تن نتوانی که در چمن به فراغت

برهنه گردی و در سایة سمن بنشینی

رسی به کنه وجود و عدم ولیک به دقت

هزار سال که در فکر آن دهن بنشینی

به سایة تو در آتش نشیمن است چمن را

به زیر گل چو تو با تای پیرهن بنشینی

به قامت ار بخرامی تو سرو سرو خرامی

به عارض ار بنشینی چمن چمن بنشینی

تیمز نیک و بدت هست فرق عشق و هوس کن

چه لازمست که گوشی بهر سخن بنشینی

چرا در آینة اتحاد چهره نبینی

که گر به من بنشینی بخویشتن بنشینی

پناه عصمت عشق ار دهد امانِ تو فیّاض

فرشته خیزی اگر خود با هرمن بنشینی

شمارهٔ ۶۹۸

به دیده جا دهدت گر رقیب دون، نروی!

چو آفتاب به هر روزنی درون نروی!

به طفلی ار چه در آغوش غیر می‌رفتی

تو سرو نازِ جوانی شدی کنون نروی

چو شعله جا به دلم کرده‌ای، دگر زنهار

رقیب اگر دم سردی دمد برون نروی

هوای سردِ هوس با گلت مناسب نیست

برون سینة عاشق به صد فسون نروی

اگر به خاطر فیّاض ره کنی سهل است

ولیک در دل هر بلهوس درون نروی

شمارهٔ ۶۹۹

زلف او هر جانب افکندست دام غمزه‌ای

از نگاهش بزم مستان را پیام غمزه‌ای

در تماشاگاه حسنش بی‌خبر افتاده است

هر طرف نظّاره‌ای در دست جام غمزه‌ای

غیرت او تا چه شورش از کمین آرد برون

پیش او بردیم گستاخانه نام غمزه‌ای

از برای قتل عام روز محشر حسن را

هست پنهان تیغ نازی در نیام غمزه‌ای

دیدة پُر اشک حسرت، سینة پر داغ غم

این چنین فیّاض کم بودی به کام غمزه‌ای

شمارهٔ ۷۰۰

خوش بی‌خبر ز حال دل زار گشته‌ای

معلوم می‌وشد که خبردار گشته‌ای

بیداری شکسته‌دلان ضعف طالعست

پیداست بخت خفته که بیدار گشته‌ای

هر قطره اشکم آینة جلوه‌های تست

ظالم بیا ببین که چه گلزار گشته‌ای

غمخوارگی علامت غمخوار دوستی است

دل داده‌ای ز دست که دلدار گشته‌ای

گر بوی درد می‌شنوم از تو، دور نیست

در لاله‌زارِ سینة افگار گشته‌ای

با قید خویشتن نتوان صید عشق شد

آزاد گشته‌ای که گرفتار گشته‌ای

بیدرد درد کس نتواند علاج کرد

دانستم ای مسیح که بیمار گشته‌ای

ای درد بر نیایم اگر با تو، دور نیست

کم گشته است صبر و تو بسیار گشته‌ای

فیّاض از درشتی ایّام شکوه چند

آخر غنیمت است که هموار گشته‌ای

شمارهٔ ۷۰۱

دارم دلی به مهر بتان عهد بسته‌ای

چون رنگ عاشقان به نگاهی شکسته‌ای

از خود طمع بریده‌تر از رنگ رفته‌ای

دندان به خون فشرده‌تر از زخمِ‌ بسته‌‌ای

افتاده‌ای ز گریه چو زخم فسرده‌ای

وامانده‌ای ز ناله چو تار گسسته‌ای

جانی به لب چو شمع سحرگه رسیده‌ای

عمری چو برق جسته، ز خود دست شسته‌ای

چون طفل غنچه خون ز لب دل مکیده‌ای

چون داغ لاله بر سر آتش نشسته‌ای

مجنونی از قلمرو عادت رمیده‌ای

دیوانه‌ای طلسم تکلّف شکسته‌ای

از لاله‌زار حسرت جاوید غنچه‌ای

وز گلستان گلبن امّید دسته‌ای

تاراج کرده تر ز حصار گرفته‌ای

بر باد رفته‌تر ز طلسم شکسته‌ای

خوش بی‌تکلف از سر عالم گذشته‌ای

آسوده‌ای ز بیم و ز امّید رسته‌ای

پیداست تا چه خیزد از جان رفته‌ای

معلوم تا چه آید از جسم خسته‌ای

فیّاض و دیده‌ای ز غم هجر گلرخان

دامن به خون فشانده چو زخم نبسته‌ای

شمارهٔ ۷۰۲

سخت بی‌مهر و جفا پیشه و پر فن شده‌ای

جان من خوب به کام دل دشمن شده‌ای

نیستم داغ که بیگانه شدی با من لیک

داغ ازینم که فرمودة دشمن شده‌ای

چون طلا دست فشارِ دم گرمم بودی

که دمید این نفس سرد که آهن شده‌ای؟

لب پر از خندة گل، چهره پر از لالة رنگ

دگر از بهر تماشای که گلشن شده‌ای

آتش خانة من بودی و کافیت نبود

برقِ هر جا که یکی سوخته خرمن شده‌ای!

جرم من چیست گرم آتش سوداست بلند

که برین شعله تو عمریست که دامن شده‌ای

نرود یاد توام یک نفس از پیش نظر

من نیم بی‌تو دمی گرچه تو بی من شده‌ای

این زمان تیره شود خاطرت از من، چه عجب

که ز خاکسترم ای آینه روشن شده‌ای!

یار چون با تو ندارد سر یاری فیّاض

تو چه در دعوی مهرش رگ گردن شده‌ای؟

شمارهٔ ۷۰۳

در جامة خوبی چه بلا حور سرشتی

چون بند قبا باز کنی طرفه بهشتی

هر کس که کند عیب کسی عیب سرشت است

جز زشت به آیینه که گفتست که زشتی!

گفتی بهلم، روزی بوسی لب لعلم

این وعده مرا جان بلب آورد و نهشتی

مهری که نداری به کسی چشم چه داری

در مزرعه آن دانه طمع دار که کشتی

فیّاض دریغ از تو که خامی، چه توان کرد!

در آتش غم سوختی اما نبرشتی

شمارهٔ ۷۰۴

جدا از من بهر کس خواستی مهر و وفا کردی

مرا از دام خود سر دادی و خود را رها کردی

چه کردی بی‌مروّت بی‌حقیقت بی‌وفا با من

که در دامم درآوردی و با دامم رها کردی

چه می‌گویم؟ ز ذوق آن چنان وصلم برآوردی

چه می‌پرسی؟ بحال این چنینم مبتلا کردی

وفا و مهربانی نام کردی کام دشمن را

ستم بر مهربانی، بر وفاداری جفا کردی

بر غم من بجای غیر کردی هر چه بیجا بود

کنون آن چشم هم داری که گویم من بجا کردی!

خطا باشد گمانِ جز صواب از دلبران اما

صوابست اینکه می‌گویم خطا کردی خطا کردی

تو هم طرفی نبستی گر مرا رسوا برآوردی

مرا بدنام کردی لیک خود را بی‌وفا کردی

ز من گیرند (دارو) عشقبازانِ تو، حکمت بین

که درد یک جهان عشاق را از من دوا کردی

بدل با دشمنم کردی دریغ از قدردانی‌ها

چه دلّالی که آتش را به خاکستر بها کردی!

شکر هر جا که می‌بیند مگس ناچار بنشیند

چرا با غیر لب را با تبسّم آشنا کردی

به پیشم می‌نشستی با رقیبم وعده می‌کردی

ترا بی‌شرم چون گویم مرا هم بی‌حیا کردی

عجب رسم نوست و طرز نو با مهربانی‌ها

که با من وعده‌ها کردی و با دشمن وفا کردی

نگهبانت ز بد چون سایة بال هما بودم

مرا از سر گمان دردسر کردی و واکردی

نکردی کاهلی تا گردم از هستی برآوردی

فلک را چشم روشن شد که خاکم توتیا کردی

به من جادوگری‌های تو ای ایام ظاهر شد

پس از آمیزش از هم شیرو شکر را جدا کردی

تو فیّاض این غزل فرموده گفتی لیک می‌دانم

که در دل داشتی حرفی بدین تقریب ادا کردی

شمارهٔ ۷۰۵

دلم خوشست اگر شکوه‌گر دعا بنویسی

که هر چه تو بنویسی بمدعّا بنویسی

چو شکوة تو بهست از دعای هر که بجز تست

چه لازمست که زحمت کشی دعا بنویسی

هزار ساله وفای مرا بسست که گاهی

کنی وفا و مرا نام بیوفا بنویسی

تراست خامة جادو زبان عجیب نباشد

اگر شکایت بیجای من بجا بنویسی

تو گر شمایل خوبی رقم کنی بتوانی

که هم کرشمه نگاری و هم ادا بنویسی

کتاب درد دلم مشکلست و مشکل مشکل

اگر تو گوش کنی تا بَرو چه‌ها بنویسی

از آن به من ننویسی تو نکته‌ای که مبادا

خدا نخواسته درد مرا دوا بنویسی

امید هست که تحریک لطف گوشة چشمی

کند اشاره که از بهر من شفا بنویسی

مروّتی که تو داری عجب ز خویش نداری

که خون بریزی و آنگاه خونبها بنویسی!

ترا که شیوة اخلاصم از قدیم عیانست

بغیر شکوة بیجا بمن چرا بنویسی؟

قبول کرده‌ام ای دوست جرم‌ها که نکردم

مگر تو هم خط بطلان ما مضی بنویسی

عجب ز طالع فیّاض ناامید ندارم

که در کتابت دشنام او دعا بنویسی

شمارهٔ ۷۰۶

خواهم که نشینم خوش برطرف گلستانی

چون چین سر زلفی با جمع پریشانی

هر جا که پریشانیست دارد بدلم پیوند

مانند گره کافتد بر زلف پریشانی

شمارهٔ ۷۰۷

نگاه گرم عاشق را، رسد جانانه آرایی

نباشد کار هر افسرده‌ای میخانه آرایی

مرمّت کردة عشقست بنیاد خراب من

بلی سیلاب نیکو می‌کند ویرانه آرایی

بصد رنگ آرزو پیراست ذوق وعدة وصلم

برای میهمان رسمست کردن خانه آرایی

تصرف‌های عشق افزود چندین شیوه بر خوبی

نمی‌داند به از مشاطه کس جانانه آرایی

بهر دل کی فشاند تخم خواهش مرد دانا دل

زمین پرورده باید تا تواند دانه آرایی

شمارهٔ ۷۰۸

چو سنبل پیچ و تابم مو بمو از پیچش مویی

چو گلبن خارخارم پای تا سر از گل رویی

بمژگان دشمنم کاندر میان عاشق و معشوق

چو کوهی در نظر باشد حجاب هر سر مویی

ندیدم بی تو من گلشن ولی گل دیدگان گویند

که بی‌روی تو گل‌ها را نه رنگی هست و نه بویی

چه خامی‌هاست در طبعم که عشق خانمانسوزم

پس از صد سوختن دارد سپند آتشِ خویی

بهار عمر چون آب روان بگذشت طالع بین

که ننشستیم با سرو روانی بر لب جویی

بتنگ آمد دل از وارستگی یارب نصیبم کن

خم زلفی، کمند کاکلی زنجیر گیسویی

ببین فیّاض اقبالم که با چندین تنک‌رویی

جواب هر دو عالم داده‌ام از چین ابرویی

شمارهٔ ۷۰۹

کجا شد گریهٔ مستانهٔ من در سر کویی

به یاد هایهایی اوفتادم، دوستان هویی

به بی‌پروابُت دیر آشنای من که خواهد گفت

که دشمنامی از آن لب آرزو دارد دعاگویی

نیم در بند لطفی ناز هم خورسندییی دارد

نگاهی گر نباشد بی‌مروّت چین ابرویی

چو بوی گل توان از موج بادی داد بر بادم

نمی‌‌خواهد شکست خاطر من زور بازویی

نگه دارد خدا از شوخ چشمی‌ها نگاهم را

اگر از گوشة ابروی نازی دیده‌ام رویی

به دیدار گل از وی سرخوشی ای دل کجایی تو؟

زرنگی دیده‌ام رنگی به بویی برده‌ام بویی

به دادم می‌رسد فیّاض آن کو داد ازو دارم

که دار چون «رهی» فریاد فرمایی و دلجویی؟

قصاید

شمارهٔ ۱ - در توحید : ای بر فراز مسند الاّ گرفته جا

شمارهٔ ۲ - در توحید : ای مخترع این نه فلک دایره سان را

شمارهٔ ۳ - در نعت رسول اکرم(ص) و وصف معراج : ترا که مهر سپهری نزیبد ای دلبر

شمارهٔ ۴ - در نعت حضرت رسول (ص) و وصف مرقد ایشان : دلا تا چند خود را فرش این نُه سایبان بینی

شمارهٔ ۵ - تجدید مطلع : تو در آیینه می بینی که عالم گلستان بینی

شمارهٔ ۶ - در منقبت رسول اکرم(ص) : چشم دارد بر متاع ما سپهر چنبری

شمارهٔ ۷ - مطلع دوم : پیش قصر قدرت افکنده ز ناخوش منظری

شمارهٔ ۸ - در منقبت امیرالمومنین علی علیه السلام و اثبات ولایت و خلافت او

شمارهٔ ۹ - در منقبت امیرالمومنین علی (ع) : شهید عشق تو آید به یاد جانش و لرزد

شمارهٔ ۱۰ - مطلع دوم : کند سپهر خم اندیشه کمانش و لرزد

شمارهٔ ۱۱ - در منقبت علی(ع) : به مشامم نرسد بوی گلی از چپ و راست

شمارهٔ ۱۲ - مطلع دوم : در چمن پیش لبت وا نشد ار غنچه رواست

شمارهٔ ۱۳ - مطلع سوم : جلوه ات دوش که سامان چمن می آراست

شمارهٔ ۱۴ - در منقبت و مدح علی(ع) : اگرم نه عافیت غمت رقم خلاصی جان دهد

شمارهٔ ۱۵ - در منقبت امیر مومنان علی(ع) : اگر صبا بگشاید ز زلف یار گره

شمارهٔ ۱۶ - در منقبت امیرمومنان علی(ع) : ای لعل گرفته ز تکلم به گهر بر

شمارهٔ ۱۷ - در منقبت حضرت فاطمه زهرا(س) : چنان به صحن چمن شد نسیم روح‌افزار

شمارهٔ ۱۸ - در منقبت امام حسن مجتبی(ع) : بیا که شیشه قسم می‌دهد به عهد کهن

شمارهٔ ۱۹ - مطلع دوم : نموده عارضت آن نور وادی ایمن

شمارهٔ ۲۰ - در منقبت سیدالشهداء امام حسین(ع) : به یار نامه نوشتم به خون صبر و سکون

شمارهٔ ۲۱ - مطلع دوم : زهی مکان تو از عرصه خیال برون

شمارهٔ ۲۲ - در منقبت امام زین‌العابدین(ع) : شکر خدا که با فلکم هیچ کار نیست

شمارهٔ ۲۳ - در منقبت امام محمدباقر (ع) : طلسم رنگ چمن را بهار بسته چنان

شمارهٔ ۲۴ - در منقبت امام صادق(ع) : کمال عقل همین است در جهان غرور

شمارهٔ ۲۵ - تجدید مطلع : ندانم از نظر من چسان بود مستور

شمارهٔ ۲۶ - در منقبت امام موسی کاظم(ع) : ز تاب شعشه آفتاب در سرطان

شمارهٔ ۲۷ - قصیده موسوم به معجزه‌الشوق در منقبت امام رضا(ع)

شمارهٔ ۲۸ - مطلع دوم : ز موج رنگ گل و سبزه در هوای بهار

شمارهٔ ۲۹ - مطلع سوم : مرا دلی است ز درد فراق یار و دیار

شمارهٔ ۳۰ - مطلع چهارم : فغان ز کج‌روشی‌های چرخ ناهموار

شمارهٔ ۳۱ - مطلع پنجم : خلاف رأی تو بر عقل آن چنان دشوار

شمارهٔ ۳۲ - در منقبت امام محمدتقی(ع) : بی‌تو به زندان غم هیچ نجنبم ز جا

شمارهٔ ۳۳ - در منقبت امام علی‌النقی(ع) : ز شوخی نه در دیده آیی نه در بر

شمارهٔ ۳۴ - در منقبت امام حسن عسگری(ع) : تا کی از حوت کند جا به حمل مهر بدل

شمارهٔ ۳۵ - در منقبت حضرت صاحب‌الامر(عج) : کنون خوشست کشیدن شراب خنده گل

شمارهٔ ۳۶ - در عبرت و تخلص به نام نامی ولی‌عصر(عج) : تا به کی غافل توان بودن ز مکر روزگار

شمارهٔ ۳۷ - در مدح میرداماد : ز باد حادثه آخر باین شدم دلشاد

شمارهٔ ۳۸ - شاید در مدح میرداماد باشد : عشق در کام من اول زهر سودا ریخته

شمارهٔ ۳۹ - در مدح استاد خود ملاصدرا : ماه نو عید و صد چنین باد

شمارهٔ ۴۰ - در مدح ملاصدرا : رسید مژده که آمد پناه دولت و دین

شمارهٔ ۴۱ - در رثای صدرالحکما ملاصدرای شیرازی : زین هفت‌خوان که پایه او بر سر فناست

شمارهٔ ۴۲ - در مدح شاه صفی : پرده از رخ برفکن وز گوشه ابرو نقاب

شمارهٔ ۴۳ - مطلع دوم : ای به دیدار گل رویت چمن را آب و تاب

شمارهٔ ۴۴ - مطلع سوم : بر سریر پادشاهی پادشاه کامیاب

شمارهٔ ۴۵ - در مدح شاه صفی : شکر که گردید ز لطف خدای

شمارهٔ ۴۶ - در مدح شاه‌عباس ثانی : داد باد صبح رنگین مژده‌ای از نوبهار

شمارهٔ ۴۷ - در مدح شاه‌عباس دوم : مبارک جهان را نشاط جوانی

شمارهٔ ۴۸ - در مدح سلطان العلما خلیفه سلطان وزیر شاه عباس دوم

شمارهٔ ۴۹ - مطلع دوم : ای روزگار را به وجود تو خرّمی

شمارهٔ ۵۰ - در مدح میرزا حبیب‌اللّه صدر و اعتذار از وی

شمارهٔ ۵۱ - تجدید مطلع : ز ناتوانی از خویش می‌روم چو نسیم

شمارهٔ ۵۲ - در مدح میرزا رفیع وزیر و توصیف آستانه حضرت معصومه (س)

شمارهٔ ۵۳ - در مدح مرتضی قلی‌خان : زبان اهل سخن تا به حرف گردانست

شمارهٔ ۱ - در توحید

ای بر فراز مسند الاّ گرفته جا

یک لقمه کرده هر دو جهان را به کام لا

باهستیت ز حبس عدم کس نمی‌جهد

در گل گرفته‌ای در زندان ماسوا

تا چهره از دریچة الاّ نموده‌ای

عارض نهفته هر دو جهان در نقاب لا

اندوده روی هر دو جهان را به لای نفی

الا که کرده صافی ودردی ز هم جدا

دالان لا به در نبرد ره به هیچ سوی

گر رهروی به جاده الاّ درآر پا

در شش جهت مجو خبر از زنده ای که نیست

جز استخوان مرده درین دخمه فنا

لاف وجود دم زدن از شرکت است و بس

از لااله فهم مکن غیر ماسوا

آب بقا به جدول الاّ روان ببین

اندوده گیر روی دو عالم به لای لا

ای آب روی گلشن هستی جمال تو

وی پرده جمال، ترا کثرت ضیا

عشقت فکنده عرصه آفاق زیر پی

حسنت گرفته هستی کونین رونما

با حسن پرده سوز چه مستوریی کند

رویی که از نهفتگی افتاده برملا

این عشق شیر زهره چه بر خاک می تپد

در عرصه ای که حسن فروچیده کبریا!

دامان کبریا به دو دست فناگرفت

عشق به خون تپیده که مردست و مرد تا

چون آفتاب حسن ازل تیغ برکشد

در کف سر بریده کند جلوه هما

کونین چیست؟ تیره غمامی و نور تو

چون آفتاب تافته در پرده عما

چندین هزار پرده و حسن تو بی نقاب

حسن تو آشکار و تو در پرده خفا

فانوس پرده رخ شمع است، لیک هست

از نور شمع پرده فانوس را ضیا

هجده هزار عالم و یک عالم آفرین

آیینه صد هزار و یکی آینه نما

بیننده را ز ضعف بصر حاجت اوفتد

هر دم به عینکی که دهد دیده را جلا

کونین عینکی است خردمند را به چشم

بهر نظاره رخ بی چون کبریا

در کارخانه تو رحایی است آسمان

بر آب کبریای تو گردنده این رحا

فوج عقول و خیل نفوس آسیاب بان

وین توده غبار در او گرد آسیا

در عقل برملاتری از بوی در گلاب

در حس نهفته روی تر از رنگ در حنا

ذات تو پر مقید اثبات عقل نیست

نفی دو عالم است ثبوت ترا گوا

این پهن دشت پست که داد این چنین قرار؟

وین خرگه بلند که کرد این چنین به پا؟

گرنه به قدرت تو بدی ارض را قرار

ورنه اراده تو شدی ممسک السّما

گرد زمین خفته نشستی به روی چرخ

پشت فلک به خاک زمین گشتی آشنا

خر پشته سپهر برابر شدی به خاک

خاک زمین غبار شدی بر رخ هوا

فعل تو جوهر و عرض و عقل و نفس و طبع

قولت دلایل و حکم و حجّت و هدا

مبدع ز تو مکوَّن و حادث ز تو قدیم

واجب به تست ممکن و هستی به تو فنا

هم از صور منزّه و هم صورت الصوّر

هم از غرض بری و غرض جمله خلق را

یا مبدء المبادی و یا علت العلل

هم مبتدا تویی همه را هم تو منتها

جز ذات کاملت لمن الملک فی الوجود؟

جز علم شاملت لمن الحکم فی القضا؟

با هیچ کس نه ای و جدا از تو نیست کس

در هیچ جا نه ای و تهی نیست از تو جا

هستی نماست هستی غیر و تمام نیست

هستیت هستی است ولی نیستی نما

سنگی که می فتد ز سر کوه بر زمین

گردی که می رود ز ته پای بر هوا

هر ذره ای که جلوه کند در شعاع مهر

هر قطره ای کز ابر به حسرت شود جدا

برقی که می جهد ز رگ تیره فام ابر

ابری که هم ز خنده برق است در بکا

شاخی که از وزیدن با دست در سماع

مرغی که از دمیدن برگست در نوا

هر غنچه ای که دم زند از تنگی نفس

هر نوگلی که وا شود از سیلی صبا

رویی که از پریدن رنگست در شکست

مویی که از شکستن افزایدش بها

هم آب در روانی و هم باد در روش

هم سنگ در گرانی و هم موج در شنا

این جمله شکر جود تو دارند بر زبان

این جمله سر به سوی تو دارند در دعا

نه، بلکه جمله شکر تواند و سپاس تو

حمدند و مدحتند و ثنایند مرترا

حمدست هر چه مشعر تعظیم منعم است

گر جوهرست و گر عرض و صوت یا صدا

معنی است رهنمای مطالب به هر کلام

در گوش لفظ از پی معنی است آشنا

چون هر چه هست پرتوی از فیض ذات تست

سوی تو هر چه هست خرد راست رهنما

ما را چه حد که حمد تو گوییم و شکر تو

هم خود ترا رسد که کنی خویش را ثنا

لیک از زبان ماست که بر خویش کرده ای

این شکرها که ریخته از ارض تا سما

سر می نهد به سجده شکر تو بر زمین

سنگی ز کوه اگر فتد و برگی از صبا

حکم تراست ممتثل امر ترا مطیع

هم بحر در تلاطم و هم کوه در صدا

چرخ از تو در تحرک و خاک از تو در سکون

ماه از تو در تنور و مهر از تو در ضیا

مور از تو در شکنجه خاکست دانه یاب

کرم از تو در میانه سنگست در چرا

هم نطفه در رحم ز تو اجری خور نصیب

هم دانه در مشیمه خاک از تودر نما

در چوب تر ز تو بدن مرده راکفن

در خاک خشک از تو تن زنده را غذا

شبنم کتان فکنده به مهتاب برگ گل

کش هست نازبالش حفظ تو متکا

از قالب رونده کنی پشم در کلاه

وز بوتة دمنده نهی پنبه در قبا

در خار زهردار نهی چشمه عسل

وانگاه در عسل نهی از لطف خود شفا

در برگ و بار سبزه تر تا گیاه خشک

هر رنج را شفا ز تو هر درد را دوا

یا محیی العظام اذا کانت الرفات

یا منشی النفوس اذا کانت الهبا

یامن یحرک النفس اذ کان قد سکن

یا من یجدد البدن اذ کان قد بلی

یا کاینا وجود قدیم الی الابد

یا باقیا بقاء دوام بلا فنا

لا ورقه تساقطت ام حبه نمت

الا و فی خزائن غیبک علمها

علمت محیط جمله و ذاک هوالقدر

قبل از وجود جمله و ذاک هوالقضا

ما غیر رحمت تو نداریم موتمن

ما غیر درگه تو نداریم ملتجا

ما بنده و خلاف رضای تو حاش حاش

جز تو نه التجا به در جز تو لا و لا

فیاض خود تویی و منم بنده ضعیف

خورشید خود تویی و منم ذره هبا

گر خوانیم فانک فعال ما ترید

ور رانیم فانت قدیر لما تشا

لیکن چو رحمت تو وسیع است ای من

لیکن چو فیض لطف تو عامست اینما

فلئن رحمتنی فبفضلک بلا عوض

و لئن رددتنی فانا المستحق ذا

یارب به فضل خود که بیامرزیم گناه

یا رب به لطف خود که ببخشائیم خطا

یا شافع المشفع خیرالمشفعین

والناصر المکرم بالنصر والاخا

شمارهٔ ۲ - در توحید

ای مخترع این نه فلک دایره سان را

وی تربیت از لطف تو اشخاص جهان را

کس نیست که پر جیب و بغل نیست ز احسان

تا جود تو در باز گشادست دکان را

تا شیر کند در گلویش دایه لطفت

چون طفل، گشودست گل باغ دهان را

لطف تو حکیمی ست که از یک نظر لطف

خاصیت اکسیر دهد طبع دخان را

اوصاف ترا ناطقه چون سوسن آزاد

گویی ز پی نطق نیاورده زبان را

چندان که نظر می کنم از لطف تو زادند

هر ذره ز ذرات زمین را و زمان را

در جاده کنه تو در منزل اول

در لای فرو رفته قدم راهروان را

عقل عملی در رهت از زور عبادت

انداخته تیری و تپاییده نشان را

عقل نظری روی ز دریای تو شسته است

لیکن به کنارست و ندیده است میان را

گویند که مصنوعی عالم چو یقینی است

یابد خرد از فکر و نظر صانع آن را

آخر نه هم از عالم مصنوع بود عقل؟

مصنوع به صانع ز کجا برد نشان را!

بهتر ز وجودش چه توان گفت به برهان

اثبات خداوند زمین را و زمان را

غیر از تو چو کس نیست چه گویم ز شریکت

توحید همین بس که ببندیم دهان را

ارکان وجودات دو عالم ز تو زادند

ای رکن حقیقی تو سراپای جهان را

خود پیش خودی حاضر و عالم همه از تو

انکار چنین دانش حد نیست زبان را

پامال ملامت شده‌اند اهل تجسم

چون ذات تو ایجاد نموده است مکان را

چون رشته وهم است به راه شرف تو

پابندی کم‌پایگی اجزای زمان را

ای آنکه کنی دعوی دانش نتوانی

کز معرفت خویش دهی نطق بیان را

جهلست نه علم انکه به اوهام و خیالات

خواهی کنی اثبات خداوند جهان را

از عقده تسبیح تو کاری نگشاید

گر مرد رهی ساز گره رشته جان را

از ثابت و سیاره به جز عقده نیاید

خاکت به نظر به که ببینی دبران را

با سوختنت کار نیفتاده ندانی

احوال دل سوخته سوختگان را

مستانه ببین در رهش از سلسله موج

زنجیر به پا رقص‌کنان آب روان را

بر دار شدن گام نخستین به ره اوست

پر طعنه مزن قالب منصور وشان را

ای هستی فانی شدگان در ره شوقت

وی نام و نشان هر دل بی‌نام و نشان را

هم عشق تو و عاشق و معشوق همه تو

دانا تو و دانسته تو این راز نهان را

در ساغر اجساد که ریزد می ارواح؟

ساقی تو و میخانه تویی باده جان را

در راه تو آن گمشده بی‌دل و دینم

کز ننگ نیارم به زبان نام و نشان را

از سرمه تحقیق جلای بصرم بخش

چندان که کنم فرق یقین را و گمان را

چندان می بی‌تابیم از فیض ازل ده

کز وی چو کنم تر لب لب‌تشنه جان را

فیاض چو پرسد ز من این مسئله گویم

کز علم خبر نیست سیه مست عیان را

شمارهٔ ۳ - در نعت رسول اکرم(ص) و وصف معراج

ترا که مهر سپهری نزیبد ای دلبر

که همچو ماه شوی با کم از خودان همسر

ترا ز دور تماشا کنم که چون خورشید

فروغ مهر رخت خیرگی کند به نظر

دل مرا ز تو عشق تو بس بود حاصل

بلی به پرتو خور اکتفا کنند از خور

دلم ز شوق خدنگ تو آنچنان بالید

که تیر ناز تو بنشیند اندرو تا پر

به خون من مکن آلوده دست و دامن را

که نیست زخم ترا نیم جان من درخور

فرشتگان به سرت چون مگس هجوم آرند

اگر به خنده گشایی لبان چون شکر

کنون که عرصه خوبی مسلم است ترا

یکی به جلوه درآ ای نگار سیمین بر

ز نور عشق دل غیر چون شود روشن!

ز چاک سینه چو او را نه روزنست و نه در

به دل چو مهر تو باشد چه می‌کنم جان را؟

دو پادشاه نمی‌گنجد اندرین کشور

غنی ز مهر سپهرم که هست در دل من

غمت سپهر و تو خورشید و داغ‌ها اختر

دلم شکستی و خونم ز دیده می‌ریزد

عجب که شیشه شکست و چکد می از ساغر

به بند غصه چه داری دل مرا؟ بگشای

چه شد ز زلف تو؟ گو باش یک گره کم‌تر

دلم ز خون شده لبریز غنچه‌سان باری

نسیم لطفی اگر نیست، زخم جان‌پرور

به جای یک گره افتاده صد گره در آن

بسی عجب نبود قدر دل ندانم اگر

مرا که جز سر زلف تو آشنایی نیست

بسان دشمن تا کی بپیچد از من سر

چه طالع است ندانم که دایم از خونم

برای کام دل دشمنان زنی ساغر

کمی چه داشت جفای تو کز پی جورم

زمانه نیز به امداد چرخ بسته کمر

مرا برای تسلی چو طفل می‌گیرند

گهی جفای تو، گه جور آسمان در بر

ز بیخودی به دو دستم گرفته می‌دارند

ز جانبی غم و، اندوه جانبی دیگر

ز بس به تنگم از اوضاع این جهان خراب

پی خلاصی ازین تنگنای خوف و خطر

چو ذره جای کنم هر زمان به پرتو مهر

مگر برون فکنم خویش را ز روزن خور

یقین برون شدمی از جهان اگر نه مرا

نگاه داشتی امید طوف پیغمبر

مرا زمانه بیفکند تا که بردارد

ز خاک، لطف شهنشاه دوستان پرور

بهشت خود به در خانه‌ام دوان آید

اگر روم به در خانه سر و سرور

خدا یگان جهان شاه خطه ایمان

سپهر عالم جان پیشوای جن و بشر

شه سریر نبوت محمد عربی

که خاک درگهش افلاک راست کحل بصر

به پیش لطف عمیمش چه بندگی چه گناه

به دوستی سگان درش چه خیر و چه شر

به یاد شکر لطفش هر آنکه زهر خورد

به خاک پاش که یابد به ذوق طعم شکر

کسی که خوی به تریاک مهر او دارد

ز زهر معصیتش نیست هیچ‌گونه خطر

اگر نه شوق طواف درش بود خورشید

عجب عب که برون آورد سر از خاور

تو چون لوای شفاعت به محشر افرازی

که سایه بر سر مردم کنی ز تابش خور

عجب که سایه به کس افتد آن زمان کز تاب

به سایه تو خزد آفتاب هم مضطر

عبث مباد شود آفرینش دوزخ

تو گر شفیع شوی بر جهانیان یکسر

شفاعت تو حریص و من اندرین حیرت

که از شرافت آزادی تو در محشر

ندامتی که بود لازم گنه‌کاران

مباد زاهد بیچاره را کند مضطر

تو لطف خویش نپوشی و ترسم از شرمت

گناه‌کار شود بر گناه راعب‌تر

چه شد که رایت علمش گذر کند به فلک

کسی که مهر تواش نیست هادی و رهبر

همان سیاه گلیم است تیره روز چو جهل

به فرض غوطه‌خورد خصمت ار به چشمه‌خور

نسیم لطف تو در باغ اگر وزد شاید

ز سرو (و) بید دگر خلق برخورند ثمر

بر معدل انصاف تو ز غایت صدق

که هست منطقه آسمان فضل و هنر

بود معدل گردون ز بس کجی و خلاف

بسان منطقه در پیش او گسسته کمر

نه بی علامت حکمت روان برات قضا

نه خود مخالفت قدرت تو حد قدر

کمینه امت تو صد چو موسی عمران

کهین غلام جنابت هزار اسکندر

عقول کامله را از تو معنی عرفان

نفوس ناطقه را از تو داب خلق و سیر

کمینه پایه قدر تو موضعی که ز عجز

بریخت در ره او جبرئیل را شهپر

شبی که برق تجلی به هفت چرخ زدی

اگر نسوخت چرا شد به رنگ خاکستر؟

شبی که آمده‌ای از برش ز کف خضیب

فلک هنوز ز غم دست می‌زند بر سر

فضای عالم قدس تو عرصه‌ایست که نیست

در او خیال خرد را مجال راهگذر

خوش آن سفر، خنک ان راه کز شرف بودی

مسافرش تو و مقصد خدا، عروج سفر

دلیل جذبه و، محمل قطار هفت فلک

پیاده شاطر روح الامین، براق استر

چه سان براق؟ براقی چو باد در جولان

کدام مرکب؟ در ره ز برق چابک‌تر

فلک به پیش دمش گوی در خم چوگان

زمین به زیر سمش گرد در ره صرصر

چنان سریع رجوعی که هر کجا تازد

درآید از ره پیش از خط نظر به نظر

خور از مشابهت جبهه‌اش بلند اقبال

مه از مناسبت نعل او بلند اختر

به زیر ران تو آن بادپای برق دواست

براق نام ولی هست برق سیر و سیر

فلک به زیر سمش سرشکسته جست برون

از آن بود ز شفق دامن وی از خون تر

سبک روی که نیابد به قدر ذره گزند

چو نور باصره گر جلوه‌ای کند به نظر

گه عروج به معراجت ای شه کونین

ز بس شتاب که کرد از فلک چو برق گذر

به غیر یک پایش نارسیده بر گردون

که از نشانه نعلش هلال مانده اثر

شبی برآمده بر دور آسمان و هنوز

دونده در پی او از شتاب شمس و قمر

گواه سرعت او بس بود شب معراج

که بازگشت و همان می‌تپید حلقه در

اگرچه بود بسی تند لیک ماند به جا

چو پا نهادی بر لامکان ز روی ظفر

براق ماند و پر جبرئیل نیز بریخت

به موضعی که به نعلین پای رفتی بر

سخن دراز شد ای فکر یک زمان بنشین

به عرض حال بیارای ختم این دفتر

بزرگوار شها؛ واقفی که چرخ اثیر

چه‌سان به مردم دانا به کینه بسته کمر

نهال فضل نماند به باغ دهر به جا

به فرض مانده اگر هم، به جا نه برگ و نه بر

فلک به دامن محنت نهد به دایگی‌اش

هر ان نتیجه که زاییده مادران هنر

چنین که می‌گزد، اطوار مردمی همه را

چنان که از همه مردم رسد به مرد ضرر

به دیده داشتن مردمان چنان باشد

که کس به خانه خود پرورش دهد اژدر

چو جورها که نکرد آسمان ز روی نفاق

به اهل فضل ز ابنای انس و جن یکسر

خصوص با من سرگشته کز وفور جفا

نه سر ز پای کنم فرق و هم نه پای از سر

هزار خار شکسته به پا مرا از جور

گلی به سر زده‌ام تا ز گلستان هنر

ز بس گداخته‌ام، شخص استخوان شده‌ام

ز جور گردش این بد نهاد، چون مرمر

توجهی ز سگان در تو می‌خواهم

که پشت پای زنم بر جهانیان یکسر

به نیم جو نخرم مهر آسمان و زمین

گر التفات توام نیم جو شود یاور

به خاک پای تو سوگند می‌خورم اول

که هست تاج سر سروران جن و بشر

دگر به سلسله فیض اول و آخر

برم ز گردون سوگند نامه را برتر

به صانعی که ز قدرت چهار مادر را

به صنع خویش بخواباند زیر هفت پدر

ز ازدواج پس آنگه به هم رسانیده

نتیجه‌ای که قضا نام کرده نوع بشر

ازو که مبدع اشیاست سر زد این حرکت

پس آنگهش به ارادات لم یزل ز قدر

به نردبان تنزل فرو فرستاده

که تا به پله آخر نمود، جای و مقر

ترقی‌اش چو به معراج قدس فرموده

به پهلوی خودش آورد و کرد پیغمبر

به ذات واجب و آن اقتضای هستی عام

به فقر ممکن و آن بود از عدم کمتر

به آن وجود که سرچشمه وجود آن است

به آن عدم که به اطلاق نام کرده به در

بدان مراتب هستی که از مشیت شد

یکی مقدم ازین و موخر آن دیگر

بدان تجرد خالص که عقل را داده

بری ز شایبه خست مواد و صور

به عقل نورانی و به نفس روحانی

به طبع جسمانی و به حسن آینه‌گر

به بی‌ثباتی و سرگشتگی چرخ نهم

به ساده لوحی وی از نقوش نفع و ضرر

به آن احاطه عامش به عالم اجرام

که از تصرف وی نیست نیم ذره به در

به چرخ هشتم و آن برج‌های پهناور

که کنده‌ای شده هر یک به پای صد اختر

به آن کواکب سیاره کز مکارهشان

به هیچ جای به جز درگه تو نیست مقر

به فقر ماه نو آن کو ز مفلسی هر ماه

پی تواضع خورشید خم نموده کمر

به سوز عنصر نار آن لطیف گرم مزاج

که یاد می‌دهد از سینه‌های پر ز شرر

به سیر باد و سراسیمگی اوضاعش

که دایم است چو احوال عاشقان مضطر

به لطف آب و به پاکیزگی گوهر او

که هست زندگی کاینات را مصدر

به تیرگی و به افتادگی عنصر خاک

که پایمال جهان است و برندارد سر

به یک وجود و دو عالم، سه بعد و چارارکان

به پنج حس و به شش جانب و به هفت اختر

به هشت روضه و نه چرخ و ده مجرد خاص

به نفس ناطقه و پس عرض دگر جوهر

به خنده لب جدول به چین ابروی موج

به کوزه پر بحر و به حلق تشنه برّ

به سبزی چمن و تازه‌رویی گلشن

به تلخ کامی حنظل به عزت نوبر

به خنده‌های گل و گریه‌های بلبل زار

به داغ لاله به درد بنفشه از عبهر

به خوش تبسمی غنچه و به خنده گل

به تر زبانی سوسن به رنگ نیلوفر

به چین ابروی دریا و تیره‌روزی ابر

به سرکشی شهاب و به طلعت اختر

بایستادن دیوار و سرنشینی سقف

به تنگی دل روزن به روگشایی در

به پنبه‌کاری برف و به شیشه‌سازی یخ

به مهره‌بازی‌های تگرگ و رقص مطر

به صبح پرده برانداز و شام برقع‌پوش

به روز روی سفید و شب سیه پیکر

به چرخ گردی آه و جهان نوردی اشک

به گریه‌های شب هجر و ناله‌های سحر

به الفتی که بود دیده را به خونریزی

به نفرتی که بود خون دیده را ز جگر

به رغبتی که بود زلف یار را به شکن

به خنده‌ای که بود لعل یار را به شکر

بدان نگاه که در نبمه راه برخوردش

نگاه فتنه برانگیز یار عربده‌گر

به قطره‌ای که به مژگان رسیده برگردد

ز بیم عربده جویی تندخو دلبر

به تار رشته جانی که از کشاکش درد

چو سبحه در گرو صد گره بود پیکر

به لطف عام تو ای شهریار کشور دین

به رحمت تو که عامست همچو پرتو خور

به شیر بیشه مردانگی علی ولی

که حفظ دین تو کرده به ذوالفقار دو سر

به آب گوهر عصمت که دامن شرفش

ز نسبتت شده دریای یازده گوهر

به آن دو قطب سپهر امامت از پی هم

به حق تسعه دواره بعد یکدیگر

به حق اول و آخر به ظاهر و باطن

به مبدأ و به معاد و الست تا محشر

به حق این همه سوگندهای خرد و بزرگ

که عرض آن نفزودت به غیر درد سر

که گر فلک کندم استخوان تن همه خون

وگر به تیر شهابم هدف کند پیکر

چو سقف کهنه اگر بر سرم فرود آید

وگر ببارد سنگ ستاره‌ام بر سر

به دهر هر سر مویی که راست یا کج هست

کند به جان منش همچو تیر یا چو تبر

به نیم ذره نکاهد به دل هوای توام

به هیچ رو نروم از درت به جای دگر

چو نیم ذره ز لطف توام بود همراه

به زور دست همی بشکنم سر مه و خور

چو لطف عام توام در پناه خود گیرد

چه حد که یک سر مو کم کند ز من اختر

زبان شکوه درازست و طبع شوق فضول

به خلق خویش که از بلفضولیم بگذر

درازی سخنم مطلب مرا کم ساخت

ولی چو لطف تو داند نهفتنش بهتر

بریده بود سر رشته سخن لطفت

اشاره کرد که هان راه مدعا بسپر

چنین قصیده غرا که سر زد از طبعم

ز من نبود که لطف تو شد مرا یاور

ظهیر و انوری استاد طبع من بودند

زدم ز یمن مدیح تو تخته‌شان بر سر

کمال فخر همی کرد از طبیعت خویش

که برده است قسم‌نامه را به گردون بر

رسانده بودم سوگندنامه را به کمال

که برد لطف تواش یک سپهر ازو برتر

سپهر غاشیه‌ات تا همی کشد بر دوش

قضا به خادمیت تا که هست یار قدر

مخالفان ترا دوش زیر بار گناه

موافقان ترا چون قضا قدر یاور

شمارهٔ ۴ - در نعت حضرت رسول (ص) و وصف مرقد ایشان

دلا تا چند خود را فرش این نُه سایبان بینی

یکی بر سطح این کرسی برآ تا عرش جان بینی

سپهرت آشیان آمد تو بر روی زمین تا کی

چو مرغ بال و پر برکنده از دور آشیان بینی

به کنعان تعلق همچو یعقوب از نظر بگذر

که بی یوسف ستم باشد که روی این و آن بینی

نظر بربندتا از هر بن مو دیده‌ور گردی

زبان بربند تا خود هر سر مو را زبان بینی

دو قوت در نهاد تست ادراکی و تحریکی

که از یک دانش آموزی و از دیگر توان بینی

دو بال خویشتن کن این دو قوت را درین زندان

به پرواز اندرآ تا آشیان خود عیان بینی

تو پرکم دیده خود را درون این قفس یک ره

به پرواز آی تا خود را همای پرفشان بینی

چو مرغ آشیان گم کرده از خود در هراسستی

ببینی فرّ خود چون خویش را در آشیان بینی

تو کوته‌بین عجایب‌های خلقت را ندیدستی

فلک را این فلک دانی جهان را این جهان بینی

در آن وادی که مردان الهی راه پیمایند

فلک رااندر آن وادی چو گرد کاروان بینی

درآ در عالم عقلی که آنجا این دو عالم را

نبینی هیچ و گر بینی دو پایه نردبان بینی

خطوط شش جهت را چون نقط بر یک طرف یابی

کرات نه فلک را همچو مرکز در میان بینی

جهانی کاندر آن خود را ز هر علت بری یابی

جهانی کاندر آن خود را ز هر تهمت امان بینی

جهانی کاندر آن گر سنگ یابی لعل و زر یابی

جهانی کاندر آن گر خار بینی گلستان بینی

به هر وادی که بخرامی سراسر کام دل یابی

به هر موضع که بنشینی همه آرام جان بینی

نه یک کس را در آن کشور غمی برگرد دل یابی

نه یک دل را در آن وادی جز از شادی تپان بینی

نه منت بر کسی باشد نه ممنون کسی باشی

در آن هر دل که بینی چون دل خود شادمان بینی

گهی قد و سیانت میزبان کام دل باشند

گهی بر خان خود روحانیان را میهمان بینی

هم ارواح مقدس را به عشرت میزبان باشی

هم اشخاص مجرد را به عزت میزبان بینی

چو یادآری از آن منزل که بودی روز چندانی

به رحم آید دلت از هر که شاه و شهربان بینی

وزین مهمانی و مهمان نوازی‌های این مردم

چو یاد آری ز خجلت چون عرق خود را روان بینی

به مهمانخانه خاص الهی گر شرف یابی

ز بس غیرت نمی‌خواهی که خود را در میان بینی

نیابی در میان خود را ولی کام ابد یابی

نبینی خویش را لیکن بقای جاودان بینی

رهی داری در آن عالم نه بس دور و دراز آنجا

نمی‌خواهی در این عالم که سود خود زیان بینی

یکی پا بر سر تن نه که راه جان پدید آید

به زیر پی درآور نفس تا رخسار جان بینی

به یک گامی که برداری به نزل می‌رسی لیکن

ضرورست اینکه پیش از راه از منزل نشان بینی

نشان شرعست و دیدن علم، رفتن ترک خود کردن

چو کردی ترک خود خود را در آن عالم نشان بینی

بدون شرع و دانش گر بدین ره پی سپر گردی

همه دزدان دین یابی همه غولان جان بینی

عمل بی علم نبود جز به کام اژدها رفتن

چو بی دانش بود اعمال اژدرها دمان بینی

ولیکن علم را هم بی عمل کامی روا نبود

چه سان بینی شجاعی را که بی تیغ و سنان بینی؟

چه تیراندازیی آید از آن پر لاف تیرافکن

که لافش در میان اما نه تیرش در کمان بینی

به قدر آنچه می‌دانی عمل کن دانه می‌افشان

که کشت این جهانی حاصلش را آن جهان بینی

ملک از گفته می‌زاید بهشت از کرده می‌خیزد

قصور و حور و غلمان کشته دست و زبان بینی

شراب ارغوانی دانش و آثار آن یابی

طعام جاودانی نیت و اخلاص آن بینی

عمل تنها نمازو روزه نبود مرد معنی را

که این را حرز جان دانی و آنرا حفظ نان بینی

ز حج آوازه خواهی وز غزا نام ونشان جویی

زکاتی گردهی یک عمر منت را ضمان بینی

عمل باشد تقرب جستن و فرمانبری کردن

به هر کاری که از دانش رضای حق در آن بینی

تو با دست آنچه می‌کاری به چشمش آبیاری کن

که بی‌آب ار فشانی دانه کشت خود زیان بینی

تواضع کن به مردم با کسان افتادگی پیش آر

که این افتادگی ها را به گردون نردبان بینی

نماز از بهر آن معراج مومن شد که هر ساعت

نهی سر بر زمین و خویش را در آسمان بینی

برون کن از ولایات دل خود کبر و نخوت را

که با نخوت ملک را همچو دیوی در میان بینی

بران از ملک تن فرماندهان خشم و شهوت را

کز ایشان شعله این نور قدسی را دخان بینی

برانگیزد بخارات هوس چون لجه شهوت

رخ خورشید جان در گرد ظلمت‌ها نهان بینی

چو دریای غضب گیرد تلاطم, کشتی دل را

به گرداب تحیر چون دل دزوخ تپان بینی

ز اوباش طبیعت آید او از فتنه آشوبی

که ملک سینه ویران‌تر ز حال عاشقان بینی

وزین صحرانشینان هیولی آید آن جرئت

که در شهر یقین آشوب ترکان گمان بینی

بیا از مادت بگسل تعلق‌های خواهش را

که در بازار محشر جمله صورت در دکان بینی

ز ظاهر پی به باطن می‌توان بردن اگر مردی

که برهان را چو دریابی ز قرآن ترجمان بینی

اگر خواهی ازین یک پله هم برتر توانی شد

که ظاهر در حقیقت عین باطن بی‌گمان بینی

اگر هم در گذشتی زین منازل منزلی داری

که عنقا گشته طاووس بقا، در آشیان بینی

بهشتی داری و در دوزخی آسوده حیرانم

که زر در خانه در خاک و تو گرد کاروان بینی

بهشتی در حقیقت خویش را دوزخ نمودستی

درین اندیشه بیجا که این یابی و آن بینی

تعلق بگسل از خواهش که از دوزخ امان یابی

نقاب از خود برافکن تا بهشت جاودان بینی

به بوی گل درین دیرینه خارستان چه می‌پویی

سری در جیب بر تا گلستان در گلستان بینی

ازین مطموره فردا و دی گر پا نهی بیرون

ازل را تا ابد یک جا دو طفل توامان بینی

گه آهوی ازل را در چراگاه ابد یابی

گهی گاو زمین در کشتزار آسمان بینی

ازین صحرای وحشت روی نه درکوی جمعیت

که دورافتادگان خویش را یک‌جا ستان بینی

یکی زین ملک خود بینی به ملک بیخودی بگذر

که اینجا هر چه گم کردی در آن وادی نشان بینی

خلیل آسا درآ در آتش عشق و تماشا کن

که خود را هر سر مو همچو شاخ ارغوان بینی

فریبت داده رنگینی ظاهر چشم دل بگشا

که بر آیینه جان رنگ این ظلمت عیان بینی

مشو مغرور آرایش جلا ده چشم معنی را

که رنگینی ظاهر را نهنگ جان ستان بینی

تو ظاهر بین باین شکل و شمایل مانده در حیرت

چه خواهی کرد اگر روزی جمال جاودان بینی!

درین بیغوله هستی چه حس از آب و گل زاید

که خود را در هوایش هر زمان آتش فشان بینی

گذر در مصر معنی کن که در هر کوچه از غیبش

متاع حسن یوسف کاروان در کاروان بینی

ز حسن معنوی دان پر توی افتاده بر ظاهر

که چندین حسن آب و رنگ و بو در خاکیان بینی

به رنگ لاله و گل در صفای لعل و گوهر بین

که آب دست استاد طبیعت را روان بینی

ز رنگ آمیزی حسن گلستان طبیعت دان

که رنگی بر عذار زاده دریا و کان بینی

جمال ذاتی نفس نباتی بین و حیوانی

اگر طاووس و طوطی گر گل و گر ضیمران بینی

جمال نفس نطقی جلوه‌گر می‌بین و حیران شو

چو ناز و عشوه و غنج و دلال دلبران بینی

وزین یک پرده برتر شو ز حسن نفس کلی دان

که گردش بر فلک یابی و نور از اختران بینی

جمال عقل کلی بر تو ظاهر می‌تواند شد

به چشم عشق اگر در وجد و شوق آسمان بینی

تامل کن به چشم سر جمال لایزالی را

که عقل کل در آن واله چو عقل مردمان بینی

همه از پرتو انوار حسن لایزالی دان

اگر در خار گل یابی اگر در جسم جان بینی

نداری چشم معنی بین که در طومار هر خاری

حدیث حسن آن گل داستان در داستان بینی

تو نتوانی شکستن این طلسم رنگ ظاهر را

مگر در خود ز زور عشق روحانی توان بینی

به نام عشق می‌باشد غریو کوس فتح اینجا

اگر نه مرد عشق آیی درین میدان هوان بینی

چو افریدون عشق آید به میدان، هر سر مو را

که بر تن داری از مردی درفش کاویان بینی

مجردوار پا در کارزار نفس نه کانجا

ز عریانی بر اسب غازیان بر گستوان بینی

فروتن شو به قصد سربلندی‌ها که از عزت

درین میدان سر افتادگی بر آسمان بینی

تقدم جو مشو ور اتفاق افتد چنان می‌کن

که گر در صدر باشی خویش را در آستان بینی

سر گردنکشی در خاک می‌کن کاندرین مجلس

همیشه دست رد بر سینة گردنکشان بینی

کدورت‌های دوران را جلای زنگ دل می‌دان

که صاف آیینه از خاکستر روشنگران بینی

زر ناقص عیاری از گدازی نیستت چاره

چه لازم کاین گداز از انفعال امتحان بینی

غش هستی ببر از نقد خویش امروز اگر خواهی

که فردا چون طلای ده‌دهی خود را روان بینی

وجود خود چنین کاندر مکان بستی عجب دارم

که در خود بال پرواز فضای لامکان بینی

پر افشانی نیاری در هوای لازمان کردن

که خود را بال و پر بر بسته در دام زمان بینی

همای اوج لاهوتند مردان خدا تا کی

تو در ناسوت، نحس چرخ و سعد اختران بینی

همای عقل بر سر سایه گستر بین چه حالست این

که بهر جغد سودا کاسه سر آشیان بینی

ترا لذات عقلی بهتر از لذات جسمانی

که این را در تغیر یابی آن را جاودان بینی

ز راحت‌ها همان بهتر که بی‌رنج و تعب یابی

ز نعمت‌ها همان بهتر که بی‌کام و دهان بینی

وجود استخوان دایم به کار از بهر مغز آید

چه بدبختی تو بی دانش که از مغز استخوان بینی

ترا در طاعت حق گر نظر بر حور و غلمانست

عجب دارم که حسن آفتاب از فرقدان بینی

برای قرب شاهانست روی پاسبان دیدن

تو خورسندی ز قرب‌شه که روی پاسبان بینی!

به جنت وعده فرمودن ز نقص همت ما دان

که گلخن گلخنی را به زباغ و بوستان بینی

به قدر همت خود هر کسی اجر عمل یابد

بهشت وحور عین را تا چسان دانی چنان بینی

ز جنت هر کسی چیزی تصور می‌تواند کرد

یکی قرب و لقا بیند تو لحم طیر و نان بینی

یکی از حور انس و از فواکه بهره دانش

تو آنها جمله را سرمایه فرج ودهان بینی

قیاس آن ز معراج پیمبر می‌توان کردن

که تو عمامه و ریش و ردا و طیلسان بینی

نبینی یک حقیقت را هزاران اسم می‌باشد؟

که در مفهوم هر یک اختلافی در میان بینی

به قدر فهم ها شد اختلاف نام ها زانست

که در قران گهی بر آسمان نام دخان بینی

به ما بر منت جانست ایزد زا زنان دادن

حکیمش روح حیوانی و تو بر سفره نان بینی

به نزد حکمت اندیشان معنی در لسان شرع

تجرد را به عریانی محشر ترجمان بینی

سبکروحی بود در کار پرواز تجرد را

ترا مشکل که بار خود ازین ارکان گران بینی

اگر بال خود از گرد چهار ارکان بیفشانی

به شاخ سدره خود را چون ملایک آشیان بینی

چرا دامن ز ارکان و ز آثارش نیفشانی

کز ارکان است اغلالی که هم بر کافران بینی

ترا فیاض، پرآشفته دیدم دل غمین گشتم

ازین مشتی نصیحت گونه کز دل بر زبان بینی

نه و عظم بود مطلب نه نصیحت زین زین نواسنجی

ولی در دل چو دردی هست بر لب هم فغان بینی

تو این الفاظ را دودی شناس از آتش معنی

چو اتش در سرا پنهان بود دودش عیان بینی

ترا خود نیست آن حالت که جز محسوس دریابی

وگرنه دایم این خون از بن هر مو روان بینی

مگو واعظ، که واعظ را نفس افسرده می‌باشد

کسی کاغشته در خونش سراپا از بیان بینی

مخوانش ناصح، آن از دفتر دل نکته پردازی

که نوک خامه‌اش چون تارمژگان خون فشان بینی

به تحریک حکیم غزنوی این ناله‌ها کردم

به آهنگی که مرغی را به مرغی همزبان بینی

خموشی این زمان فرض است دانشمند معنی را

که گر چون جان سبک گوید تو چون جسمش گران بینی

مرا این گفتگو با مردگان زنده دل باشد

وزین مرده دلان زنده مهرم بر دهان بینی

به بی دردی قیاس دردمندی‌ها چنان باشد

که خواهی حال طوفان دیدگان را در کران بینی

قیاس می‌کنی با حال خود احوال مردم را

تو در آیینه می‌‌بینی که عالم گلستان بینی

تو خود کاسوده‌ای آشوب عالم را چه می‌دانی

به حال من ببین تا فتنه آخر زمان بینی

غزل خواهی دو مصرع از دو بیت خود کنم مطلع

که روح بلبل شیراز را هم شادمان بینی

شمارهٔ ۵ - تجدید مطلع

تو در آیینه می بینی که عالم گلستان بینی

به حال من ببین تا فتنه آخر زمان بینی

صفای عاشقان آیینه معشوق می باشد

مرا پژمرده چون داری که خود را باغبان بینی

به هر ناکس تو قدر عشوه نادان روا داری

نگاهی را که برق خرمن صد خاندان بینی

تو خسران دو عالم سود عاشق می توانی کرد

به یک دیدن که از سامان ناز خود زیان بینی

بجز حسرت ز دیدار توام مطلب نمی باشد

چه نقصان گر ز ناکامی دلی را کامران بینی

ز یمن عشق با هم هم بهار و هم خزان دارم

مژه ابر بهار و چهره ام برگ خزان بینی

زبان از گفت و گو بستم ولی در شکر خاموشی

سر هر موی من با هر سر مو همزبان بینی

فتادم از تردد خود ولی در جستجوی تست

سرشکم را که بی تابانه هر جانب روان بینی

به فرمان ایستادستم به خدمت دل نهادستم

چنانم من که هر طورم که خواهی همچنان بینی

اگر در ناله برخیزم هوای مهرگان یابی

وگر در گریه بنشینم بهار ارغوان بینی

چنین نومید از خویشم که دشمن را چنان یابی

چنان امیدوارستم که هم خود را چنان بینی

اگر نومیدیم از خویش گفتن ر نمی شاید

ولی امیدواری را ز شوقم ترجمان بینی

امیدم سر بسر لیکن همه پرواز امیدم

به طوف مرقد پیغمبر آخر زمان بینی

چه مرقد آنکه در رفعت ز چرخش مرتفع یابی

چه مرقد آنکه در عزت به عرشش توامان بینی

بهار خلد تعبیر از هوای صاف او یابی

بهشت عدن را از خاک پاکش ترجمان بینی

چه وسعت در سرای اوست از معنی تعالی الله

که این نه خیمه را در صحن او یک سایبان بینی

چه معنی لوحش الله با هوای اوست کاندر وی

دم جبریل از استنشاق در قالب روان بینی

چه حکمت در هوای اوست ماشاالله از قدرت

کز آسیبش چون کان محدد بر کران بینی

ز دیو معصیت کادم نرست از وی معاذالله

در او گر جا توانی کرد تا محشر امان بینی

مدینه چون تنی دان کش مزاج معتدل باشد

بر او این مرقد پرنور را فایض چو جان بینی

در آن درگاه از بس سربلندی‌ها به خاکستی

زمینش گر بکاوی تا به مرکز آسمان بینی

زمین وی اگر نه آسمانستی به معنی پس

در او چون آفتاب عالم جان را مکان بینی

محمد کافرینش را طفیل هستیش یابی

وجودش علت ایجاد ملک کن فکان بینی

اگر او ممکنستی پس میان ممکن و واجب

عجب دارم که در معنی جدایی در میان بینی!

بود بر خط حکمش سر چه سفلی را چه علوی را

که آن را کاروان سالار و عالم کاروان بینی

همه سر در پیش دارند چه ماضی چه مستقبل

که هم بر رفته حکمش هم بر آینده روان بینی

چه خوش عام است سبحان الله این رحمت چه خلق است این

کزو با دوست بینی آنچه با دشمن همان بینی

نشست ار بررخش گرد یتیمی تیره نتوان شد

که عالم را ازین گرد یتیمی سرمه دان بینی

یتیم بی پدر، اما پدر مر جلمه عالم را

عطوفت بسکه بر عالم ز خلقش رایگان بینی

پدر بر سر نه او را لیک لطف ایزدش بر سر

پدر چکند کسی کش لطف ایزد مهربان بینی

نمی بینی به قرآنش که برهان را خجل یابی

ز بس در حرف حرف او حقیقت را عیان بینی

نمی خوانی حدیثش را که لب از گفتگو بندی

ز بس دروی یقین بی پرده داری بی گمان بینی

ز سلمانش همه علم فلاطون را زبون یابی

ز مقدادش همه آداب یونان را زیان بینی

به دیوانش هزاران چون ارسطو بی عمل یابی

به درگاهش هزاران چون سکندر پاسبان بینی

ترا با نور قرآنی چه حاجت علم یونانی

تو آتش در نظر داری و تابش از دخان بینی

کسی با مصطفی گوید ارسطالیس و افلاطون!

طلوع آفتاب آنگه تو نور فرقدان بینی!

فلاطون عقل می لافد محمد عشق می بافد

تو پشت کار این بنگر که روی کار آن بینی

ترا در عشق مردن به بود از زیستن در عقل

که این زنگار دل یابی و آن پرداز جان بینی

ترا ذوق شهادت آنکه از دل شعله زد باید

که برق تیغ را شمع مزار کشتگان بینی

ز عرفان تا به برهان فرق اگر خواهی چنان یابی

که جانان در کنار آنگه تو قاصد در میان بینی

تو با عشق آی در بازار شرع او که از هر سو

گر آیی در خرامش جمله صورت در دکان بینی

ز خاک طیبه کحل دیده ساز آنگه تماشا کن

اگر خواهی جمال طلعت روحانیان بینی

به خاک او که آب خضر ازو لب تشنه می میرد

لبی در بوسه تر کن تا حیات جاودان بینی

مرا این آرزو عمریست سر بر عرش می ساید

ولی برپا همی بند تعلق ها گران بینی

تن ار دور است از آن در لیک چشم معنوی بگشا

که روحم را در آن درگاه فرش آستان بینی

تنم از حسرت خاکش در آب دیده می غلطد

چو آن ماهی که دور از آب بر خاکش تپان بینی

شمارهٔ ۶ - در منقبت رسول اکرم(ص)

چشم دارد بر متاع ما سپهر چنبری

یوسف ما بهتر از گرگی ندارد مشتری

چون نباشم داغ گردون من که عمری بر دلم

پرتو خور شعلگی کردست و اختر اخگری

مرهم کافور مه بر زخمم الماسی کند

نور اختر چون کند در دیده من خنجری

چار عنصر ره به من از چار جانب بسته اند

کرده تا این شش جهت بر مهره من ششدری

با قوی دستی چو گردون کی برآیم در مصاف

من که پیشم م می بندد کمر در لاغری

نیست چشم مردمی از آسمانم بعد ازین

سفله پرور کی تواند کرد مردم پروری؟

بی تمیزی‌های گردون گر نباشد باورت

نحس اکبر را ببین بر سعد اکبر برتری

مردمی با خاک یکسان شد ز بی مهری دهر

قدر گوهرها شکست این سفله از بدگوهری

کاری از جوهر نیامد بعد ازین در روزگار

جوهری پیدا کند شاید مگر بی جوهری

جز پشیمانی ندارد قدر کالای هنر

جز فراموشی ندارد جنس دانش مشتری

مادر دوران ز بی مهری که دارد در نهاد

طفل دانش را برید از شیر دانش پروری

آدمیت می جهد زین خلق چون آدم ز دیو

مردمی رم می کند زین دیو مردم چون پری

ای عزیزان آب عزت نیست جز در چاه دل

یوسفم را کین اخوانست مهر مادری

تا نگردد کج نگردد کار هیچ اندیشه راست

گوی نتوان زد به چوگان تا نباشد چنبری

در بزرگی گر کسی آسوده باشد پس چراست

هفت اندام فلک را داغ های اختری

ای دل از خواب هوس سر بر نداری یک نفس

تا ببینی در ره سیل است قصر قیصری

بر سریر عز ودولت چون کند کس خواب امن!

تخته دارد در پی سر تخت گاه سروری

خاک دارد در دهن این طمطراق خسروی

باد دارد در درون این بارگاه سنجری

چون زنان تا کی توان بودن به زیر آسمان

بر سر مردان کند تا چند گردون معجری!

همچو نور دیده از خود گر برون آیی دمی

می توانی زین حصار شیشه آسان بگذری

صورت اندیشه نیکو می تراشی در خیال

ای مسلمان زاده آخر تا به کی این بتگری

تیره شد از گفتگوی چرخ بزم اهل دل

کو فروغ مطلعی چون آفتاب خاوری

همدمان بازار گرمی دارم از نیک اختری

عشق دلال است و از غم هر طرف صد مشتری

شرح حال بی زبانان نیست کار هر زبان

چون قلم نتوان گرفتن این سخن را سرسری

از مساماتش ز حسرت خون ترشح می کند

نامه ام را گر چو برگ لاله درهم بفشری

عاشق پروانه سوزی هاست امشب شمع من

جان فشانی ها زیان دارم ز بی بال و پری

مختلف طرزم از ان بینی چو اخگر در برم

گه حریر شعله گه پشمینه خاکستری

رو نهم بر خاک عشق و دل نهم بر تیغ یار

قدر زر زرگر شناسد قدر گوهر گوهری

شد طلای دست افشار اخگرم در کف ز بس

گشت مستولی به طبع اتش از اشکم تری

قدر شمشیر ستم را خون من داند که چیست

شعله را نبود ز روغن چرب تر کس مشتری

عاشقم عاشق ولی در طبع معشوق از منست

عشوه را جادوفریبی غمزه را غارتگری

می توانم کرد اگر رنگ محبت نشکند

در لباس عشقبازی جلوه های دلبری

چون گل رخسار یارم بشکفد در صد بهار

دست قدرت را گلی در صحنه صنعت گری

گر زند با جلوه جانانه ام لاف خرام

پای از اندازه بیرون می نهد کبک دری

در هوای روی او دین سبحه اندازد ز کف

پیش تار موی اوزنار بندد کافری

گرنه از مژگان او تعلیم کاوش داشتی

بر رگ دل خار خار غم نکردی نشتری

سینه ام چون غنچه صد چاکست و جیبم پاره نیست

چون کنم چون گل ندارم دست پیراهن دری؟

بی پر و بالم کنون کو آنکه می کردی به ناز

همتم بر پیکر سیمرغ عمری شهپری

عمرها در جلوه هم پرواز عنقا بوده ام

می رمد موری ز من اکنون ز ننگ همسری

چون نباشد تیره روز من! که بختم می کند

بر مزاج شعله فایض صورت خاکستری

فارغم از زحمت دردسر بال هما

سایه بخت سیه تا کرده بر سر افسری

دست آفت بر متاع تیره بختی کی رسد!

بر کتان نیلی شب می کند مه گازری

پیه هستی چون درآید زآتش غم در گداز

بر سرین فربهی خندد میان لاغری

گر نزاکت دوستی با صد درشتی خوی کن

خار بالین می کند در باغ گلبرگ طری

گر کنی کسب سبکروحی ز گرد راه عشق

می توانی همچو رنگ روی عاشق بر پری

پای بشکن تا درین ره گام بتوانی زدن

بگذر از سر گر درین سرمنزلت باید سری

درد بسیارست و در پیش منت درمان کم است

هان دوای درد را از درد کمتر نشمری

هر که را بینی به غیر از من فریبی داده است

چرخ با من مادگی کردست و با مردم نری

کشت زار همتم آب قناعت می خورد

کرده زاکسیر قناعت خاک در دستم زری

نعمت الفقر فخری می خورم زین خشک و تر

از نوال پادشاه ملک خشکی و تری

شهریار ملک امکان کش به دارالضرب قدس

نقد هستی کرده بهر سکه حکمش زری

منبرش را کرده ده عقل مجرد پایگی

خطبه اش را کرده نه چرخ مقرنس منبری

احمد مرسل که در شهراه دین از بهر دل

کرده از هر نقش پا روشن چراغ رهبری

نخل اقبالش فکنده سایه بر فوق السما

گلبن عدلش دوانده ریشه در تحت الثری

خوش نشین سایه عدلش ز ماهی تا به ماه

ریزه خوار سفره جودش ز بحری تا بری

جوهر کل کرده جزو دانشش را صفحگی

رشته جان کرده حرف حکمتش را مسطری

بهر وصف قدرش این طوماروار نه شکن

عمرها پیچیده در خود در هوای دفتری

بود آدم در نهاد آب و گل پنهان که کرد

او در ایوان نبوت جلوه پیغمبری

بود در اصلاب اطهار رسل فانوس وار

شمع نورش در امان زین گردباد صرصری

کشتی هستی ز طوفان فنا دیدی خطر

گر شکوه و شوکت قدرش نکردی لنگری

از امانت داری نور وجودش بر خلیل

شد پذیرای مزاج کل طباع آزری

بادوال کهکشان هر شب به نام او قضا

طبل نوبت می زند بر بام این سطح کری

هر کجا خورشید رایش پرتو اندازد کند

مرغ زرین فلک چون مرغ عیسی شب پری

می گریزد در پناه ذره خورشید از حجاب

پرتو رایش کند چون میل دامن گستری

در خزد درتنگنای قطره دریا زانفعال

بحر دستش چون زند موج سخاوت پروری

از برای زیور ابکار جودش آفتاب

می کند هر صبحدم در کوره کان زرگری

چون برانگیزد ز بحر کف سحاب فیض جود

قطره باران کند در دست سایل گوهری

خاک خود را زر نمود و از کفش رویی نیافت

در نهاد زاده دنیا همین بس مدبری

در ره قدرش زپا افتادگان شوق را

نقش پا پهلو به گرودن می زند در برتری

می کند خضر شمیم خلق او هر نوبهار

در مشام عندلیبان بوی گل را رهبری

بلبل پرکنده را بر شاخسار تربیت

بیضه عنقا نهد در زیر بال بی پری

تیغ بی پروای شرعش چون برآید از غلاف

فتنه لرزان می گریزد در پناه بی سری

شیشه می، خورده تا از دست نهیش گردنی

دختر رز را نیارد کرد دیگر چادری

لطف او ترسم چو دامان شفاعت برزند

دوش بر دوش مسلمانی نشیند کافری

قوت دل بین که در رزم دلیران داشتی

پشت بر دیوار حفظش حمله های حیدری

آفتاب مدحتش را مطلعی رو داده است

کز ویم در دل جوان شد ذوق مدحت گستری

شمارهٔ ۷ - مطلع دوم

پیش قصر قدرت افکنده ز ناخوش منظری

چون بنفشه سر به پیش این گنبد نیلوفری

این مقرنس طاق والا پشت از ان خم کرده است

تا ببوسد استانت را به رسم چاکری

در مسدس کلبه این شش جهت جای تو نیست

می کند ذات تو در دریای دیگر گوهری

آسمان سوراخ سوراخ است دایم چون دلم

محفل قدر ترا در آرزوی مجمری

سخت بودی گر نبودی ذات پاکت در میان

این که مبدا مبدایی کردی و مصدر مصدری

ریگ دشتت آب می بخشد به لولوی عدن

خار راهت باج می گیرد ز گلبرگ طری

پیش دستت بحر چون گرداب می دزدد نفس

پیش جودت می زند ابر از خجالت برتری

سایه پیدا زان نباشد جسم پاکت را که هست

سایه ات پر نورتر از نور شمع خاوری

تا قدم بر تارک افلاک سودی می کند

خاک پایت تا ابد بر فرق گردون افسری

کار یک انگشت اعجازت بود شق القمر

شمه ای از کار معراجت بود گردون دری

خرق گردون ممتنع داند اگر نادان چه باک

ممتنع باید که یابد کار معجز برتری

من به برهان می کنم اثبات این مطلب درست

تا نپندارد کسی کاین هست محض شاعری

هست ظن امتناع ذاتی اینجا جهل وبس

خرق از اعدام آسان تر بود چون بنگری

منع عادت هست و معجزعین خرق عادتست

کی توان بی خرق عادت دعوی پیغمبری

هست در حکمت بلی خرق محدد ممتنع

لیک غیر از سطح اطلس را محدد نشمری

در شب معراج از اطلس فزون تر کس نگفت

از احادیث شب معراج دانم مخبری

یا رسول الله خیرالمرسلین ختم الرسل

ای که در وصف تو حیران می شود عقل حری

من به قدر فهم خود وصف جلالت می کنم

ورنه می دانم به قدر از عرض دانش برتری

من یکی از بندگان خدمت دور توام

گرچه تقصیرات دارم من درین خدمت گری

گرچه جرم بی حسابم هست لیکن در حساب

پیش عفوت برگ کاهست و نسیم صرصری

تاب دوری بیش ازینم نیست از درگاه تو

بی لیاقت گر به نزدیکم رسانی قادری

دوستدار اهل بیت و عترت پاک توام

دیگری لایق ندانم در سری و سروری

عترت پاکت مرا تا بر سرند و سرورند

حاش لله گر پسندم دیگری در چاکری

هر که او بی مهر عترت لاف ایمان می زند

پیش من فرقی ندارد از جهود خیبری

لاف عشق و عاشقی فیاض و پس صبر و شکیب

عشق اهل بیت اگرداری ز حسرت خون گری

عاشقی و دوری از معشوق بی تابی کجاست

عاشقان را صبر از معشوق باشد کافری

تالب خشک است عاشق را نصیب و چشم تر

دست عاشق تا ندارد صبر پیراهن دری

دست بی تابی مبادا کوته از جیب دلم

در محبت کم مبادا یکدم از چشمم تری

شمارهٔ ۸ - در منقبت امیرالمومنین علی علیه السلام و اثبات ولایت و خلافت او

سزای امامت به صورت به معنی

علی ولی آن که شاهست و مولی

جهان همچو چشم است و او همچو مردم

جهان همچون لفظ است و او همچو معنی

بود حاجت دین به او در تحقق

همان در تقوم به صورت هیولی

وفی است و اوفی، ولی است و اولی

علیم است و اعلم، علی است و اعلی

ولی ولایت وصی وصایت

هدی هدایت هم اعلی هم ادنی

نه گر ذات اوعلت غایی استی

معطل بماندندی اسباب اولی

مطیع شتاب ویست و درنگش

مکان در تمکن زمان در تقضی

اگر نور او در میانه نبودی

بماندی دو عالم چو عینین اعمی

هم از منع زهدش هم از بذل علمش

تن جسم لاغردل عقل فربی

بههر کوه و هر دشت بین بر سر هم

فروغ رخ او تجلی تجلی

بود گرد راهش بود نقش پایش

دم عیسی مریم و دست موسی

بود نور او سر ایجاد عالم

بود ذات او قدرت حق تعالی

به فرض محال ار دهد زهر قاتل

بود به که غیرش دهد من و سلوی

چو او حمله آرد چه رستم چه دستان

چو او معجز آرد چه موسی چه عیسی

به دستش بود خامه عقل اول

ز علمش بود نامه نفس کلی

بیا بر سر کوی جاه و جلالش

ببین ریخته بر سر هم تجلی

یکی کوی از خانه اش جسم اول

یکی دایه در منزلش نفس اولی

ببینی اگر روضه پاک او را

کم آید به چشم تو خورشید اعلی

همه خادمانش عقول مجرد

همه چاکرانش نفوس معلی

به یک دست نزدش چه عامی چه خاصی

به یک پای پیشش چه علوی چه سفلی

چه بدبخت باشد که در حشر گردد

جدا از در او به جنت تسلی

اگر قرب او با پیمبر نبودی

نمی گشت واجب مودت به قربی

همه مایه مهر او مهر حوران

همه میوه حب او بار طوبی

ترقی بود بی ولایش تنزل

تنزل بود با ولایش ترقی

چه روز و چه شب ساکنان درش را

که در خانه خور چه غربی چه شرقی

گرفتار رویش پریشان مویش

چه یک دشت مجنون چه یک شهر لیلی

کمر بستگان کمند هوایش

ز یک دست عذرا ز یک دست سلمی

به عشر تگه حضرت بی زوالش

تمنی فرو ریخته بر تمنی

امامت کسی را سزا شد که دارد

تحلی به فضل از رذایل تخلی

تخلی که دارد جز او از رذایل؟

که دارد چو او در فضایل تحلی؟

کند دعوی ار غیر او جای او را

بود دعوی غیر خالی ز معنی

چو معنی نباشد خلافست گفتن

چون برهان نباشد گزافست دعوی

قوی بازو از خاطر اوست دانش

گرانمایه از صحبت اوست تقوی

دل مرده از گفته اوست زنده

چه باشد ازین بهتر احیای موتی؟

فدای ره او چه دانش چه بینش

طفیل در او چه دنیا چه عقبی

شهی کز شرف کرده اوصاف او را

خداوند تنزیل صد جای املی

کلام الهی چه سابق چه لاحق

همه مدحت اوست حق کرده انشی

نبینی به قرآن نه سوره نه آیه

که نبود در او از کمال وی انهی

خدا جمله پیغمبران امم را

به ایجاد او داده صد گونه بشری

به اظهار او بوده جبریل مامور

به پیغمبر اخفای او گشته منهی

نبوت به اظهار امرش محقق

رسالت ز اخفای او گشته منفی

چه تدبیر کردند ارباب عدوان

که قدرش کنند از جهان جمله اخفی

ولیکن ز مشت غباری که خیزد

نماند در آفاق خورشید مخفی

ز دم های سرد حسودان بدگو

نشد نور او در نقاب تواری

بلی مشعل آفتاب درخشان

ز باد نفس کی توان کرد اطفی

بود افضل خلق بعد از پیمبر

جهات فضایل چو در اوست مطوی

هم از علم وافر هم از حکم ظاهر

هم آداب زهد و هم آیین تقوی

هم از سبق اسلام و قرب پیمبر

چه از روی صورت چه از روی معنی

شجاعت به حدّی که تا روز محشر

چه از بازوی اوست دین را تقوی

دریده همه پرده کفر و عصیان

شکسته همه رونق لات و عزی

به او مستند پیشوایان امت

در انواع دانش در آداب فتوی

ز بحرش بود قطره ای بحر حکمت

ز نورش بود پرتوی کشف صوفی

به او جسته نسبت چه قاری چه واعظ

بدو کرده نازش چه صرفی چه نحوی

به تفسیر آیات او بوده مرجع

به تاویل تنزیل او بوده ماوی

به او مستند حرف های مشایخ

به او منتسب جلوه های موالی

به تعلیم علمش فنون تعلم

به ارشاد سرش علوم لدنی

به هر واقعه عقل او بوده مرشد

به هر مساله علم او بوده مفتی

به او کرده در مشکلات وقایع

همه غاصبان خلافات رجعی

نه از امر حق کرده یک مو تجاوز

نه یک جو در امر خلایق تعدی

بود جمع در وی شروط امامت

به نص صریح کلام الهی

امامت ز عصمت برد استقامت

به نص امر عصمت پذیرد تمامی

نصوص طهارت بر او هست وارد

براهین عصمت در او هست جاری

ز آیات ناطق احادیث صادق

که مطلب ز هر یک پذیرد تقوی

احادیث بالغ به حد تواتر

هم از روی لفظ و هم از روی معنی

نه بیمار تضعیف و تزییف ناقل

نه محتاج توثیق و تعدیل راوی

ز قرآن کنم اول اثبات مطلب

دگر از احادیث اتمام دعوی

«لیذهب» بشان که بوده و «یطهر»

ز «یتلوه» شاهد به سوی که ایمی

به تنزیل شد «هل اتی» از چه منزل

نبی را ز بلغ چرا کرد عتبی

که از «انما» بود مقصود ایزد

به سایل که انگشتری کرد اعطی

که بود آنکه با او به فرمان ایزد

نبی شد مباهل به قوم نصاری

به رد برائت که گردید مامور

به اعطای رایت کرا کرد انهی

کرا با نبی بود فضل اخوت

کرا با اولوالعزم حد تساوی

به شان که جبریل شد لافتی گو

پیمبر برای که گفت انت منی

به روز غدیر از برای که می گفت

به بالای منبر نبی لست اولی

برای که بود اینکه گردید صادر

حدیثی که نقل است در طیر مشوی

چرا کرد امر سلام امامت

چرا اجر تبلیغ شد حب قربی

کسی کاین فضایل مر اوراست ثابت

کسی کاین دلایل دراو هست مجری

بوددر امامت ز هر غیر سابق

بود در خلافت ز هر غیر احری

یقین محض جهل است و عین شقاوت

نمودن به او دیگری را مساوی

چه جا دارد این کز ره علم گوید

کسی اینکه غیری ازو هست اولی

مرا نیست باور که از اهل دانش

به دل کرده باشد کسی این تجری

مگر اینکه در نیل جاه و مراتب

نماید تقرب به ارباب دنیی

چه نقصان کند در تجارت که بیند

به دنیی فروشد مثوبات عقبی

تو عقبی رها کن چه خجلت کسی کو

به نزدیک آن شاه در دار مثوی

خدایا تو دانی که فیاض مجرم

ندارد به جز درگه شاه ملجی

به وی بخش دانسته تقصیر او را

به وی بخش چندین گناهان عظمی

که گر من نیم لایق اما توان کرد

به وی صد هزاران چو من بنده اعطی

توان دید سگ را به روی خداوند

توان درگذشتن ز بنده به مولی

ز من کم مکن نعمت مهر او را

که در هر دو عالم مرا این بس اجری

شمارهٔ ۹ - در منقبت امیرالمومنین علی (ع)

شهید عشق تو آید به یاد جانش و لرزد

کند خیال خدنگ تو استخوانش و لرزد

مریض عشق ترا تا ز درد خسته نگردد

اجل به بالین آید به قصد جانش و لرزد

به خاک کشته خود گر کنی گذر ز ره ناز

ز شوق زنده شود جان نانتوانش و لرزد

قتیل تیغ نگاه تو از سیاست خویت

نفس برون رود از قالب تپانش و لرزد

ز بس که مضطرب از تن برون رود بنشیند

به شاخ سدره خجل جان گشتگانش و لرزد

خط نگاه ز رویت به دیده مضطرب آید

بسان دزد که دریافت پاسبانش و لرزد

غمت جدا ز دلم مضطرب بود چو دل من

بسان مرغ که گم کرده آشبانش و لرزد

غمت گذاشت دلم را و شد زبیکسی از خود

چو رهروی که گذارند کاروانش و لرزد

ز بس که گشته سراپا پر از جراحت تیغش

دلم ز بیم کند یاد ابروانش و لرزد

نگاه او چو کشد از نیام تیغ سیاست

اجل زبیم زند دست در عنانش و لرزد

هوس نگاری شوقم به دست و خامه حسرت

خیال بوسه کند نقش بر لبانش و لرزد

خیال بوسه آن لب به دل چه گونه نگارم

که می برد لب من نام آستانش و لرزد

چه گونه در کمر آرم دو دست شوخ وشی را

که زلف خیره کند دست در میانش و لرزد

ز هیچ خامه کند مانی تصور وانگه

به لوح ذره کشد صورت دهانش و لرزد

چنان فکنده به خواریم کافری که ز بیمش

فلک لقب کندم خاک آستانش و لرزد

نظر به سوی من افکند و مضطرب شدم از بیم

چو بسملی که نمایند قصد جانش و لرزد

چنان که دل ز جفاهای آن ستمگر بدخو

به دیده جای دهد ناوک سنانش و لرزد

سزد دگر که برم شکوه از غمش به جنابی

که پیر چرخ کند یاد امتحانش و لرزد

علی عالی آن کو ز شرم بی ادبی ها

فلک به دیده کشد خاک آستانش و لرزد

بلند رتبه شهی کز علو قدر نماید

فلک گدایی رفعت ز آستانش و لرزد

حریم روضه او گلشنی است درخور شانش

که چرخ نام کند روضه جنانش و لرزد

کمینه کوچه شهر جلال اوست طریقی

که عقل نام کند راه کهکشانش و لرزد

به میهمانی خدام او قضا ز خجالت

فرستد اطلس چرخ از برای خوانش و لرزد

به مکتب ادبش بار اگر دهند خرد را

چو طفل لوح به کف گیرد از بنانش و لرزد

بهگاه معرکه آن شیرافکن از دم تیغی

که مهر یاد کند تیغ خونفشانش و لرزد

اگر به موج کند آفتاب نسبت تیغش

ز بیم آب شود جمله استخواش ولرزد

چو باد قهرش در معرکه به جلوه درآید

چو بید تر شود اعضای دشمنانش و لرزد

چو آتش غضبش برفروزد از پی کینه

سپندوار زمین خیزد از مکانش ولرزد

ز مشت خار و خس استخوان دشمن جاهش

ز بیم کینه او خاست دود جانش و لرزد

سمند عمر خرامش چه تند و سرکش و شوخست

که می فرستد نعل مه آسمانش و لرزد

زمین ز سخت سمی های او چو زلزله گیرد

جهد ز روی ادب بوسه بر عنانش و لرزد

به گاه پویه چو خواهد که در رکاب وی افتد

به لب رسد ز دویدن زمانه جانش و لرزد

چو در جلو فکند سرعتش سپهر برین را

فتد ز پی به دو گام ابرش زمانش و لرزد

فلک بلرزد بر وی چو دود بر سر شعله

چو گرم پویه شود یک یک استخوانش و لرزد

ز مطلع دگرم روی صفحه نور گرفته

که آفتاب قسم می خورد به جانش و لرزد

شمارهٔ ۱۰ - مطلع دوم

کند سپهر خم اندیشه کمانش و لرزد

شعاع مهر تصور کند سنانش و لرزد

به یاد رستم اگر زور بازوی تو درآید

چو چله بند شود تیر در کمانش و لرزد

اگر تصور قهرت کند ز بیم مکافات

فلک ز یاد رود کین این و آنش و لرزد

به فرض مغرب اگر یاد هیات تو نماید

چو لقمه بند شود مهر در دهانش و لرزد

فصیح ناطقه گر چاشنی لفظ تو یابد

سخن گره شود از شرم بر زبانش و لرزد

نظر به کلک تو گر افکند عطارد گردون

عرق کند قلم از شرم در بنانش ولرزد

فلک چه هیبت ازو در دلش قرار گرفتست

که چون غبار نشیند بر آستانش و لرزد؟

چو خصم شعله شمشیر او ز دور ببیند

نفس چو دود برآرد ز بیم جانش و لرزد

ز بسکه در دل دشمن مهابت تو نشیند

فتد به قعر جهنم تن تپانش و لرزد

شها به مدح تو فیاض نکته سنج غیوریست

که در نثار دهد انجم آسمانش و لرزد

صبا چو بوی مدیح تو بشنود ز کلامش

کند نفس نفس از ذوق گلفشانش و لرزد

به باغ بلبل اگر نکته ای ازو بسراید

هزار بوسه زند غنچه بر دهانش و لرزد

ولی به پیش تو از خجلت آنچنان شده عاجز

که آب گشته ز شرم استخوان جانش و لرزد

چو عاشقی که به معشوق درد دل کند از شوق

هزار نکته گره گشته بر زبانش و لرزد

بین به مهر نهانش مبین به جرم عیانش

که آب کرده نهان خجلت عیانش ولرزد

همیشه تا که بود بید در کناره بستان

خجل ز قامت شمشاد نوجوانش و لرزد

بود چو قامت شمشاد راست کار حبیبت

چو بید خصم ترا باد سست جانش و لرزد

شمارهٔ ۱۱ - در منقبت علی(ع)

به مشامم نرسد بوی گلی از چپ و راست

مگر از زلف کجت سلسله بر پای صباست

در چمن بسکه نسیم تو کند غارت هوش

نفسی بوی گل از جا نتواند برخاست

حسن را این همه سامان که ز روی تو فزود

بر پریشانی گل گریه شبنم بی جاست

سرفرازی ز قدت رتبه دیگر دارد

سرو و شمشاد گر از پای نشینند رواست

خاطرم جمع شد از دغدغه مرهمیان

که سر زلف تو بر داغ دلم غالیه ساست

نمک زهر به زخم جگرم باد حرام

حسرتش گرنه به شمشیر تو خمیازه گشاست

گیسوی حور کند جذب به تقریب عبیر

گر غباری ز سر زلف تو در خاطر ماست

در سر کوی تو کارش همه شب قطره زنی است

اشک را گرچه زخون جگرم پا به حناست

شده عمری که ز کم مایگی خون جگر

قسمت اشک من از آبله های کف پاست

بس که افتاده کوی تو شدم رشک برم

به غباری که ز راه تو تواند برخاست

طبع شوخ تو گر از مطلع اول نشکفت

مطلع دیگرم از پرده دل جلوه نماست

شمارهٔ ۱۲ - مطلع دوم

در چمن پیش لبت وا نشد ار غنچه رواست

که ز سامان جمال تو چمن تنگ فضاست

می تواند به دلم شیوه استغنا داد

آنکه سر تا قدمت را به تغافل آراست

دلبران عذر ستم خود طلبند از عشاق

تو جفایی که کنی عذر مرا باید خواست

می توان چاره ناز تو به استغنا لیک

نگذارد به خودم دل، چه کند عشق بلاست

مایل جنگی و از طرز نگه معلوم است

تشنه خونی و از رنگ تغافل پیداست

رو ترش کردنت از ناز برد غصه ز دل

گره چین جبینت گره عقده گشاست

نه همین حسرت پیکان تو در دل گره است

در دل از جوهر شمشیر توام آبله هاست

گفته ای در حق من حرف رقیب است صواب

این صوابی است که در سرحد اقلیم خطاست

جرم اگر خواستن تست گنه کار بسی است

این قدر فرق میان هوس و عشق چراست؟

روزی از خوان غمم هیچ مکرر نرسد

که مرا مادر طالع همگی نادره زاست

پرده چشم گر از گریه گشاید شاید

که نگاه تو ز کار دل من پرده گشاست

منت نیش غمم بر دل و جان بسیارست

که به عشق تو مرا چهره داغی آراست

عرض حسن تو ز تکرار مطالع غرض است

مهر هر روز در اقلیم دگر جلوه نماست

شمارهٔ ۱۳ - مطلع سوم

جلوه ات دوش که سامان چمن می آراست

پیش شمشاد قدت سرو نشست و برخاست

سایه سرمه ز نامحرمی آنجا نفتد

کنج چشمت که حرم گاه عروسان حیاست

حسرت شوق به انداز گریبان نرسد

سخن عقده گشایی تو در بند قباست

هر که درد تو به اندازه طاقت خواهد

بر از آن درد نبیند که سزاوار دواست

طور او وقت تجلی ببرد صبر از دست

ضبط دل با تو نه در حوصله طاقت ماست

عاشقان گرد ره وعده خوبان مخورید

نامه وصل بتان بر پر سیمرغ وفاست

اگر از راست نرنجد دل کم حوصله ام

حد عشق من و حسن تو کجا تا به کجاست

عشقم از هر چه توان گفت فزون است ولی

نتوان خواست ترا درخور حسنی که تراست

با چنین حسن مکن منع من از خواهش خویش

که ترا دیدن و عاشق نشدن کار خداست

ابر را مایه ز دریاست ولی چشم مرا

مژه ابریست که سرمایه ده صد دریاست

هر یک از دیده جدا خون دلم صرف کنند

غلط است اینکه اگر کیسه جدا کاسه جداست

پنبه در گوش نه ای گمشده وادی عشق

آنکه ره می زند این قافله را بانگ دراست

هرچه با خسته دلم غمزه بی رحم تو کرد

نگه گوشه چشمان تو عذر همه خواست

عمرها از تو به دل تخم وفا کاشته ام

آنچه برداشته ام حاصل این کشت جفاست

پختگی دل به وفای تو نهادن بوده است

آنچه می سوزدم اکنون طمع خام وفاست

گرچه ناکام توام شادم ازین کز دو جهان

به ولای شه مردان دم من کام رواست

شه اقلیم ولایت علی عالی قدر

که بر آیات جلالش دو جهان تنگ فضاست

کبریایش چو درآید به تجلی صفات

فتنه از کثرت اندیشه فتد در کم و کاست

خویش را در بغل فتنه نهان می خواهد

در مقامی که کفش قطره فشان بر دریاست

بحر از خجلت دستش به عرق می افتد

قطره را کی سر و سامان شکوه دریاست

مهر در پیش رخش دست نهد بر سر چشم

ذره را تاب نظر بازی خورشید کجاست

جوهر گل نگشاید گره پیشانی

تا شنیدست که او نایب دیوان قضاست

این خدا داند و آن نایب تقدیر خدا

کفر را بر سر این مساله با دین غوغاست

نه فلک نقطه موهوم نماید به نظر

در بر قصر جلالش که جهان تنهاست

قدرش آنجا که زند خیمه به صحرای ظهور

عرش را جا ز ادب در پس دیوار خفاست

با تمنای عطای کفش از گوهر کام

دامن فقر گرانمایه تر از جیب غناست

قبه بارگه اوست که از رفعت شان

چرخ را در کنف سایه دیوارش جاست

سایه بام وی آخر به سر چرخ افتاد

بیضه جغد ببینید که در ظل هماست

نه کنون شد شرفش قافله سالار وجود

قدرش از روز ازل سلسله جنبان قضاست

چرخ اگر کوی تو با کعبه شود مشتبه اش

بی تمیزی است که نشناخته دست چپ و راست

بر در کعبه قدر تو همان قبله خلق

که دراو حلقه در حلقه چشم بیناست

من در حلقه بگوشی زنم و در رشگم

که به گوش فلک آوازه این حلقه رساست

خون لعل از رگ کان نشتر جود تو گشود

بسکه از رشک عطای تو تبش در اعضاست

در زمان کف دربار تو از دعوی جود

خاک در کاسه تر از کان ز خجالت دریاست

آب شمشیر تو از تشنگی اش نرهاند

مرض دشمن جاه تو مگر استسقاست

برق شمشیر تو هرگه جهد از ابر غلاف

لشکر خصم ترا وعده باران بلاست

دشمن جاه ترا راه عدم گم نشود

کز دم تیغ کجت جاده دارد ره راست

جوهر تیغ تو در بیضه سمندر دارد

زان در آتشکده تیغ شر ربارش جاست

شعله قهر خدا خصم تو در تیغ تو دید

به یداللهیت اقرار اگر کرد بجاست

تا نشد تیغ تو کج راه خدا راست نشد

ابروی تیغ تو در وادی دین قبله نماست

دوستان شعله تیغ تو نبینند به خواب

التفات دم تیغ تو نصیب اعداست

بیضه جوهر تیغت چو دهد جوجه مرگ

آبش از خون سر دشمن و از مغز غذاست

وعده هایی که به پیکان تو کردست اجل

نرسد تا به دل خصم تو کی گردد راست؟

به رسالت نرود جز به سوی سینه خصم

بسته بر بال و پر تیر تو مکتوب فناست

زره چشم مکن سخت که رد نتوان کرد

سخن تیر تو در حق عدو حکم قضاست

سخنش سخت اثر در دل بدخواه تو کرد

ناوک خصم فریب تو زبانش گیراست

هر دم از کوتهی بخت چرا می نالد

سر خصمت که به فتراک کمند تو رساست

نیزه در گوش سمند تو ندانم که چه گفت

که جدا هر سر موئیش به شوخی برخاست

آن سبکرو که چو در دیده نهد پا گویی

که در آیینه دل صورت جان جلوه نماست

گرم سیری که چو گردن به عنان باز نهد

آنچه بر خاطر گردش نرسد باد صباست

شوخ چشمی که ز آسیب تنک چشمی او

دست بر پشت وی آن کس که رسانیده حناست

ندهد تن به تماشا که چو آهوی نگاه

مژه تا باز گشایی ز نظر ناپیداست

توسن عمر اگر سرعت ازو وام کند

خضر را عمر ابد مایه یک عهد صباست

مضطرب چون نشود گاه سبک خیزی او!

سم او خاره و میدان فلک پر میناست

میخ در چشم هلال ارکند از نعل سزد

دست وپایی که ز خون شفقش رنگ حناست

این چنین کز دو جهان رفته روا دانستم

که ز یکرنگی نعلش مه نو نیم رواست

نبود در ضرر از آتش و آبش که چو باد

گذرش گاه بر آتشکده گه بر دریاست

بر سرش شعله صفت دسته کاکل گویی

طره دود پریشان شده در دست صباست

باد آهی شود آشفته مگر موی گسست؟

به نگاهی جهد از جای مگر رنگ حیاست!

زین به پشت وی از آراستگی چون طاووس

دو رکاب از دو طرف حلقه چشم عذراست

دم از آشفته سری موی سر مجنون است

یال در سلسله بندی سر زلف لیلاست

جعد یال از دل سودازده اندوه بر است

گره موی دم از رشته جان عقده گشاست

به گه جلوه گری کاکل آشفته او

سر خط زلف پریشان عروسان ختاست

حمله اش در جگر کون و مکان رخنه فکن

وز دل فتح و ظفر شیهه او زنگ زد است

چشم نصرت همه بر نقش پی اوست بلی

صورت فتح در آیینه نعلش پیداست

زنگ اگر از دل ایام برد جا دارد

گرد راهش که بر آیینه خورشید ضیاست

کس ندیدست چو او دیده به جز همت تو

که به یک گام تواند ز دو عالم برخاست

ای منیعی که بشد لفظ تو تا زیب سخن

معنی پرده نشین چهره نیارست آراست

در مذاق فصحا طعم سخن بی مزه بود

تا نکرد از نمک لفظ فصیحت مزه راست

گوهر لفظ تو سیراب به نوعی است ز فیض

که چو امواج در او فوج معانی به شناست

به کلام تو بسنجند کلام دگری

که به دریای سخن گوهر لفظت یکتاست

فکر ارباب سخن گرچه بلندست ولی

نسبت سحر به اعجاز کجا تا به کجاست

شبچراغی است کلام تو که از پرتو آن

گوش چون دیده به اسرار معانی بیناست

می زند جوش ز گوش دل من چشمه نوش

که ز شیرینی لفظ تو پر از شهد صداست

دفترت طرفه سوادی است در اقلیم سخن

کز دم عیسی و آب خضرش آب و هواست

خطه فیض که در سایه سرچشمه آن

عمرها شد که خضر منتظر آب بقاست

سر خط مسطر او جدول فیضی است روان

عوض ریگ در او گوهر معنی پیداست

حلقه حرف کجش را دو جهان حلقه به گوش

در کف پیر خرد هر الف او چو عصاست

حلقه میم چو لعل لب خوبان به مزه

همچو ابروی بتان دایره نون ناراست

سرمه چشم جهان بین مضامین دقیق

خط و خال رخ خوبان معانی رساست

ابجد علم به تعلیم خدا کرده روان

فطرتت کو به دبستان ازل می پیراست

عقل کل در کف او لوح الفبا بودست

طفل طبعت چو دبستان ازل می آراست

قلم عقل ترا صفحه مشقی نشود

عقل اول که کهن نسخه تصویر قضاست

تاب خمیازه به آغوش دهد علم دو کون

هر کجا کنه تو در حوصله سنجی برخاست

درک کنهت نشود دست زد فهم کسی

این عروسی است که در حجله گه علم خداست

حسرت مرقد پاک تو دلم می سوزد

که در آن روضه مرا نقد جهان در کف پاست

حبذا روضه پرنور که در سایه آن

می توان دید کلید در فردوس کجاست

مهر اگر تیره شود شمع شبستانش هست

گر فتد چرخ ز پا قبّه او پابرجاست

خادمش شمع به کف شام چو بیرون آید

علم صبح تو گویی که ز مشرق برخاست

هر طرف بال و پر سوخته افتد ز ملک

چون ز نو خادم او چهره شمعی آراست

دود این شمع چو از دور عیان دید کلیم

در شک افتاد که از طور چراغی پیداست

عرش و کرسی چو فلک گرد سرش می گردند

دل خورشید ز قندیل زرش خون پالاست

مهر رادعوی هم چشمی شمعش مرض است

چرخ را همسری دود چراغش سوداست

قدر این قبه بلندست به حدی که به جهد

سر اندیشه به فتراک درش نیم رساست

به فریب چمن خلد ز دستش ندهم

گر ز راه تو مرا آبله ای بر کف پاست

گرچه از ذره کمم در دو جهان لیک چه غم

که دل از مهر توام ذره خورشید نماست

حرف عشق تو مرا ورد زبانست و دلست

چه غم ارطاعت من جمله ازین شغل قضاست

قد خمید از غم عشق تو و شادم که مرا

در همه عمر همین است نمازی که اداست

شکوه پیش تو ز بی مهری گردون نکنم

کاین غباری است که از راه تو روزی برخاست

بسته کام نیم پیش تو با دعوی عشق

که به ناکامیم اینک ز تو صد کام رواست

بس بود از توام این کام که روزی شنوم

از زبان تو که فیاض سگ کوچه ماست

حلقه بندگی تست به گوشم ز ازل

از سر زلف تو در گردن جان سلسله هاست

سگ زنجیر توام از که زنم لاف وفا

کار در دست توام از که شود کارم راست!

دست گیر دو جهانی و من افتاده ز پا

اگرم دست نگیری نتوانم برخاست

عرض ناکرده کنم شرخ تمنای تو طی

که ازین فرض ترم گام سخن عرض دعاست

تا بود ناصیه صبح درخشان از نور

تا ز آیینه شب صیقل مه زنگ زد است

صبح احباب بدین مژده فروزان بادا

که مه روی تو مهتاب کتان اعداست

ورد شام و سحرم شغل دعاگویی تو

تا ز سیمای سحر رنگ اجابت پیداست

شمارهٔ ۱۴ - در منقبت و مدح علی(ع)

اگرم نه عافیت غمت رقم خلاصی جان دهد

که مرا ز کشمکش بلا و غم زمانه امان دهد؟

نرهد ز کشتن اسیر تو ز بلا و محنت زندگی

که تو می کشی و نگاه تو به تن شهید تو جان دهد

ز نگاه گرم تو رنگ من پرد ارز چهره عجب مدان

که نگاه رنگ پران تو به چشم نوید خزان دهد

تو عنان کشیده کنی نگاه و دوعالم از تو به خون دل

چه شود دمی که نگاه تو به سمند غمزه عنان دهد

تو به وعده می دهیم فریب و من از نهایت سادگی

به سراب برده‌ام این گمان که به تشنه آب روان دهد

نگهت نهفته به من رسید و ز ننگ کشتن من گذشت

به اجل که داشته این گمان که بگیرد آنگه امان دهد!

تو ستم زیاده ز حد کنی و دلم زیاده ز حد تنک

مگر آنکه داده جفا ترا به من از تو تاب و توان دهد

غم ناتوانی من نمی‌خوری و ندانم ازین سپس

که تواند آنکه چو من قرار ستیزه تو به جان دهد

نه غم ترا گذری به من, نه شکیب را نظری به من

که محبت تو ز جان من همه این برد همه آن دهد

نگهت به من گه بیخودی بود آنچنان که کسی به مست

که بود گران سرش از پیاله باده رطل گران دهد

دل قمریان به روش نمی‌برد ای صنم به چمن درآ

که خرام تو روشی ز جلوه به یاد سرو روان دهد

کشدم ملامت زندگی پس ازین ز غصه خوش آن زمان

که برای کشتنم ابروی تو به غمزه تو زبان دهد

نگه ستیزه‌گر تو رسم نوی نهاده به دلبری

دل مردمان برد آشکار و به طره تو نهان دهد

که به خسرو آورد این خبر که به یاد یار تو کوهکن

لب بیستون مکد از هوس دم تیشه بوسد و جان دهد

دل من به پرورش تو داده ز دیده خون جگر برون

چه گمان که نخل امید من هر آنچه خورده همان دهد

ز کمند طره پر )ز (تاب تو تابم آن قدری نماند

که به گاه جلوه نهال قامت تو به موی میان دهد

ز کمان ناز تو تیر غمزه نشانه‌ای چو طلب کند

همه جا اشاره ابروی تو به جان خسته نشان دهد

نگهت به من نفتد مگر که ستم به ناز تو گفته است

که به ناوک تو قرار چله‌نشینی‌یی چو کمان دهد

به دیار عشق پریرخان سود آن کند که زیان کند

چه خوش آن زمان که غم تو آید و سود من به زیان کند

نرسم به کام دل ار ز وصل تو, دلخوشم که مراد من

همه را به‌رغم فلک بود که شه زمین و زمان دهد

شه بحر و بر علی ولی که کف کفایت جود او

شکم گرسنه آز را ز عنای فاقه امان دهد

نظر عنایت و لطف اگر به غبار رهگذرش افکند

نبود عجب که غبار ره اثر نسیم جنان دهد

چه عجب به شعله اگر دهد نگهش طراوت شاخ گل

چه عجب که فیض نسیم گر نظرش به طبع دخان دهد

گل و سنبلش ز فلک دگر نکند تکلم فضل وی

ز غبار رهگذر صبا به چمن گر آب روان دهد

رسد ار )ز (صرصر قهر او اثری به گلشن جاودان

به گل همیشه بهار او اثر سموم خزان دهد

دهد ار به جنبش آن رضا و به منع این کند اقتضا

به زمان درنگ زمین دهد به زمین شتاب زمان دهد

دل غنچه را نظر عنایتش از نفس خفقان برد

دم صبح را اثر نگاه مهابتش خفقان دهد

ز مفاصل فلک امتناع نواهیش حرکت برد

به رگ و پی ز می امتثال اوامرش جریان دهد

نظر حمایت او ز چهره زرد خور یرقان برد

نگه سیاست او به لاله سرخ‌رو یرقان دهد

پرد ار به بال و پر هوای تو مرغ دل نبود عجب

به پر فتاده هوای مهر تو شاید ارطیران دهد

دل مرده را به مکالمت سخن تو زنده به جان کند

تن خسته را به ملایمت نفس تو تاب و توان دهد

به منا صحت نفست غبار شک از ضمیر خرد برد

به مجادلت سخن تو خاصیت یقین به گمان دهد

فتد از وقار تو سایه گر به غبار ره نبود عجب

که غبار را ز متانت تو وقار کوه گران دهد

ز مهابت تو اشارتی چو رسد به جلوه عجب مدان

که جبال را کند از زمین و به جلوه ریگ روان دهد

اگر از عبیر غبار کوی تو آب روی چمن شود

نفس صبا به مناسبت لب غنچه بوسد و جان دهد

نفتد به ناصیه بحر را دگر از مضایقه موج چین

گرش از رواشح دست خود کرم تو ریزه خوان دهد

نرسد ز سنگدلی جراحت کاوشش به جگر دگر

اگر از فواضل جود خود کرمت وظیفه کان دهد

شمارهٔ ۱۵ - در منقبت امیر مومنان علی(ع)

اگر صبا بگشاید ز زلف یار گره

مرا به دل فکند رشگ او هزار گره

چنین که از دل و جانم برآوری تو دمار

برآرد از سر زلف تو هم دمار گره

هزار رشته جان شد گره گره زین پیش

روا مدار بر آن زلف تاب‌دار گره

ز ضعف تاب گره چون نداشت رشته جان

به تار زلف تو پیچیده شد هزار گره

گره ز رشته جان وا نشد به ناخن سعی

که نازکست بسی یار و استوار گره

گره گشود ز ابروی و راه شکوه ببست

گره‌گشایی او زد مرا به کار گره

خوش است چین به جبین وی ای شکرخنده

به لب میا و ز ابروش برمدار گره

از آنکه با سر زلف تو نسبتی دارد

مرا به دل فتد و دارد افتخارگره

گره بر ابروی خود می‌زنی و غیرت بین

که یافت بر سر چشم که اعتبار گره

به یک عبور نسیمی برون شد از زلفت

نبوده است به عهد تو پایدار گره

لبی به خنده گشودی به باغ و از حسرت

چو غنچه شد گل خندان به شاخسار گره

گره ز رشته جان وا نمی‌کنم هرگز

که مانده است ز زلف تو یادگار گره

چو در خزان به‌درآیی به عزم سیر چمن

ز رشک غنچه شود در دل بهار گره

روان به دیده ز دل قطره‌های خون نبود

ز آبیاری چشمم شد آبدار گره

ز دست یک گره دل به تنگ بودم از آن

که می‌فکند به کارم چو زلف یار گره

کنون چه چاره کنم کز غمت به سینه تنگ

به جای یک دلم افتاده صد هزار گره

چه‌سان نباشد کوتاه رشته عمرم

که خورده است ز زلف تو بیشمار گره

مرا که رشته جان از غم تو می‌بایست

چرا شد آخر چون تار تابدار گره

گره گره شده زلف کجت بدان ماند

که اوفتد به کند جهان مدار گره

کمند شیر شکاری که در هوای خمش

شده است رشته جان در تن شکار گره

علی عالی‌قدر آنکه ناخن عدلش

نهشت در دل پرکین روزگار گره

گره‌گشایی او بس که عقده‌ای نگذاشت

به عهد او نشود زلف را دچار گره

به عهد ناخن عدلش دگر چه چاره کند

مگر فتد به دل خصم شهریار گره

به دور وعده وفا دوست طبع معتدلش

نماند در دل شه راه انتظار گره

چشید کام دلم لذت گشایش او

هزار شکر که آمد مرا به کار گره

ز بیم او نتوان دم زد از ستم که شود

نفس به سینه مرد ستیزه‌کار گره

چنان نشاط گشایش رواج‌یافته است

که هست در دل عشاق, ناگوار گره

مهم عقل به نوعی به عقده افتاده است

که نیست تار سر زلف امیدوار گره

ز آبیاری عهد بهار دولت او

چنان ز فیض طراوت شد آبدار گره

که تار تار سر زلف خوبرویان را

کند چو رشته گوهر گهرنگار گره

چنان ز خاصیت خویش عقده افتاده است

که مرهمی است مرا بر دل فگار گره

شده ز عدل وی از فحطی گرفتاری

کمند را به دل اندیشه شکار گره

ز بس شکفتگی آرد نسیم عهدش اگر

به خنده درندهد تن کند چه کار گره

چه لازم است که ناخن به زور بگشاید

که خود به خنده درآید به اختیار گره

ز بس طراوت عهد خوشش نمی‌گیرد

چو قطره بر رگ جان از تری قرار گره

مدان ز فیض گشایش عجب که باز شود

چو غنچه خود به خود از خاطر فگاره گره

چنین که عقده نهفته است رو نمی‌دانم

چه‌گونه شد ز دل خصمش آشکار گره

چه بارهاست ازو بر دل عدو که ز رشک

چو سبحه رشته) جانش کند قطار گره

به اختیار جدایی نمی‌تواند کرد

فتاده در دل خصمش به اضطرار گره

به دست غصه رگ جان خصم او دامی است

که می‌کند شب و روز از حسد شگار گره

چو با زبانه قهرش سر جدل دارد

به کار شعله فتد دایم از شرار گره

ز دست جود ز بس کار تنگ شد ترسم

به کار دریا افتد حباب‌وار گره

نه گوهر است که از رشک بیشمار کفش

فتاده در دل دریاست بیشمار گره

ستاره نیست فلک را که رشک رفعت او

فکنده در دل بی‌طاقتش هزار گره

نه جوهر است که در جان تیغ بی‌باکش

فکنده کینه خصم ستیزه‌کار گره

به کینه شست گشا کآرزوی سینه خصم

شده است در دل پیکان آبدار گره

خدایگانا دور از در تو کشته مرا

هزار حسرت در جان بیقرارگره

غبار کوی توام سرمه‌ایست در چشمم

چو مردمک شده امید آن غبار گره

امید آبله برپا به راه طوف درت

شده چو آبله‌ام در دل فگار گره

توجهی که به اقبال خار راه درت

گشایم از دل پرآبله هزار گره

به غیر عزم طواف در تو کارم نیست

فلک ز دشمنی‌ام افکند به کار گره

همیشه تا به گشایش کند معامله وصل

همیشه تا به فروبستگی مدار گره

گشاد خاطر فیاض کام وصل تو باد

دگر نگردد ازین حسرتش دچار گره

شمارهٔ ۱۶ - در منقبت امیرمومنان علی(ع)

ای لعل گرفته ز تکلم به گهر بر

وی کان نمک را ز تبسم به شکر بر

دارم چو دلت دوستر از جان و ندارم

آن بخت که چونت بکشم تنگ به بربر

هرگاه که بی‌روی تو در آینه دیدم

آیینه گرفتیم چو خورشید به‌زر بر

در زمره عشاق پریشان سر و سامان

جز زلف ترا دست که داده به کمر بر؟

عشق تو ز افسون خرد باک ندارد

کس رد نکند تیر قضا را به سپر بر

وز سلسله سوخته‌بختان پریشان

جز خال که افتاد ترا سوخته در بر

سوی تو که دیدست که از شرم کشیدست

گلبرگ ترت را ز عرق ژاله به بربر

دریاست که پیچیده به هم قطره اشکم

طوفان که نهفته است به این دیده تر بر؟

گر شعله کشد دود ز آتشکده خیزد

این دوزخ پیچیده به طومار شرر بر

ویرانه ما مژده تعمیر عجب یافت

سیل است که افتاده به دیوار و به در بر

مردم پی نظاره نظر تا بگشایند

چیزی نتواند که درآید به بصر بر

من دیده بپوشم چو رخ خوب تو بینم

تا روی ترا خوب درآرم به نظر بر

ترسم که شوم آب اگر با تو درآیم

چون قطره شبنم به گل تازه و تر بر

آیینه ز دیدار تو گل‌های عجب چید

گل بر سر گل ریخت به آغوش و به بربر

گردید سپهر دگری عرصه جان را

آهی که به یاد تو کشیدم به سحر بر

خورشید نوی شد به اثر کشور دل را

داغی که ز عشق تو نهادم به جگر بر

داغم که اثر در دل سخت تو ندارد

این ناله آغشته به خوناب اثر بر

غارت ز دو چشم تو فتادست به تاتار

شورش ز دو زلف تو فتادست به بربر

مژگان مرا وعده باران سرشک است

تا خط به رخ تست چو هاله به قمر بر

بر چهره زردم اثر سیلی غم بین

هرگز نزند کس به ازین سکه به زر بر

غمنامه عاشق به کبوتر نتوان داد

هرگز نسپردست کسی شعله به پر بر

عاشق ز کجا و سروسامان جدایی

پیچیده‌ام از درد تو خود را به سفر بر

اندیشه زلف تو به سودا کشد آخر

این دود مپیچاد کسی را به جگر بر

دل را به هوس‌های پریشان نتوان داد

کشتی به ازین باد مخالف به حذر بر

بار دل ساحل نتوان بود ازین بیش

دانسته فکن زورق هستی به خطر بر

دام عجبی عیش به راه تو فکندست

گر مرد غمی جانی ازین ورطه به در بر

گردیده به کام دل خسرو لب شیرین

فرهاد دگر گو نزند سر به کمر بر

از تخت جم و تاج کیان خوشترم آید

هرجا کف خاکی که توان کرد به سر بر

خاکی که توان کرد به سر خاک حریم است

کز غیرت وی آب شود خون به گهر بر

خاک حرم روضه پاکی که ملایک

چون سرمه امید کشیدش به بصر بر

با حسرت خاک در آن غیرت فردوس

در روضه رضوان نتوان برد به سر بر

درگاه شهنشاه دو عالم که به رفعت

گردون نتواند که درآید به نظر بر

آن شاه قضا حکم که تمثال نظیرش

صورت ننمودست به مرآت قدر بر

شاهی که بود حاجت ملت به وجودش

چون ماده محتاج به تقویم صور بر

گر تخت شهنشاهی او درنظر آید

در زیر بود نه فلک و او به ز بربر

سلطان هدا شیر خدا شاه ولایت

کز انفس و آفاق به فضل و به هنر بر

مداح پیمبر چه در احوال و چه اقوال

ممدوح خداوند به آیات و سور بر

آن خیر خلایق که چو او بعد نبی نیست

یک مرد خدا در ملک و جن و بشر بر

در طینت شمشیر وی آن شعله نهانست

کش جان عدو هیمه فرستد به سقر بر

در نعل سبک سیر وی آن آب نهفتست

کش پیکر دشمن نکشد جز به جگر بر

آن شوخ پریچهره که آرام ندارد

تا تنگ کشد مردم چشمش به نظر بر

جز در صف هیجا نتوان دید غبارش

تا سرمه کند شاهد فتحش به بصر بر

هرجا که رود چشم ظفر بر اثر اوست

تا آنکه چو معشوق کشد تنگ به بربر

از کوفتن آهن نعلش بدر آید

در سنگ اگر خصم کند جا چو شرر بر

در کر و فر حمله او پای که دارد؟

گر کوه بود خصم که آید به کمر بر

من سرعت سیرش نتوانم که نگارم

از بسکه درآید ز رقم خامه به سر بر

بر جاده مسطر رقم حرف شتابش

چون برق نماید ز رگ ابر گذر بر

با تیغ دو سر یکسره آفاق بگیرد

عالم همه گر تیغ و سنانست و سپر بر

از خار بن کفر رگ و ریشه برآرد

بالفرض اگر ریشه دواند به حجر بر

گر بانگ زند بر ازل از دور نهیبش

جز با ابدش دست نبینی به کمر بر

با حمله او کوه چه باشد که نبندد

کس سلسله موی به کوه و به کمر بر

گر رستم دستان و اگر سام نریمان

باشند پر کاهی و صرصر به گذر بر

اسلام قوی بازو از آن شد که نگه داشت

این بیضه به یک قبضه شمشیر دوسر بر

این جلوه که در دست در خیبر ازو دید

مشکل که به کف جلوه کند جرم سپر بر

داماد و پسر عم و برادر بجز او کیست

سالار رسل را به کمالات و هنر بر

بر جای نبی او ننشیند که نشیند!

لایق نبود مسند خور جز به قمر بر

ذاتی که پسر عم نبی بود و برادر

نه ملک به نفسیت وی بسته کمر بر

پیش از همه گردیده به اسلام مشرف

بیش از همه در جنب کمالات بشر بر

هم خویشی و هم پیشی و بیشی به کمالات

با آنهمه منصوص به قرآن و خبر بر

کس را به چنین ذات تقدم رسد آخر؟

لعنت به ابوبکر و به عثمان و عمر بر

شاها تویی آن سرور عالم که دو عالم

در عرصه جاهت چو به دریاست شمر بر

گر عقل به پیمودن جاه تو برآید

بر کنگره عرش بماند به سفر بر

بال و پر اندیشه بسوزد چو بپرد

بر اوج جلال تو به پرواز نظر بر

نقش پی پرآبله جویای درت را

پروین صفت افتاد به هر راهگذر بر

عشاق درت ناز بر افلاک فروشند

با اینهمه افتادگی از دور قمر بر

این رتبه به خورشید برابر ننماید

کی زردی رخسار فروشند به زر بر؟

با بندگیت از ستم چرخ چه نالم

از جور رقیبان نتوان شد به حذر بر

عمریست که از فیض تو فیاض جهانم

زآنگونه که لعل و گهر از تابش خور بر

من بنده آن بنده که مولاش تو باشی

من خاک در آن کو که سگت راست گذر بر

قنبر نبرد صرفه ز من روز قیامت

سیراب کجا؟ تشنه کجا؟ ناله خبر بر

فرقی نکند مهر ترا کس ز وجودم

چون شیر که آمیخته باشد به شکر بر

با آنکه تنک‌تر بود از آینه‌ام دل

مهر تو در او هست چو نقشی به حجر بر

چشمم ز فراق درت افتد چو به دریا

گویی که مگر بحر فتادست به بربر

تا مجمع ممکن بری از نفع و ضرر نیست

تا مرجع موجود به خیرست و به شر بر

بدخواه ترا خیر به شر باد مبدل

خواهان تو جز نفع نبیند ز ضرر بر

شمارهٔ ۱۷ - در منقبت حضرت فاطمه زهرا(س)

چنان به صحن چمن شد نسیم روح‌افزار

که دم ز معجز عیسی زند نسیم صبا

رطوبتی است چمن را چنان ز سبزه و گل

که گر بیفشریش آب می‌چکد ز هوا

ز بس هوا طرب‌انگیز شد به صحن چمن

ز ذوق غنچه نمی‌گنجد اندرون قبا

چنان که نامیه را فیض عام شد شاید

که آرزو به مطالب رسد به نشو و نما

به نشو سبزه زمان گر نمو کند شاید

که بی‌میانجی امروز دی شود فردا

به سعی نشو و نما پرعجب مدان که شود

نهال حسرت عاشق به میوه کام‌روا

ز فیض بخشی نشو و نما عجب نبود

رسد به بار اجابت اگر نهال دعا

چنین که قامت خوبان نمو کند در حسن

بلند چون نشود نخل حسرت دل‌ها؟

هوای قامت شمشادقامتان دارد

نهال سرو که در باغ می‌شود رعنا

نهال سرو چمن سر به ابر می‌ساید

ز بس گرفته ز فیض بهار نشو و نما

شود در آب سخن سبز همچو نی در آب

چو سر کنم قلم از بهر وصف آب و هوا

ز بس که عیش فزا گشته موج‌های نسیم

کند به کشتی غم کار موجه بر دریا

صبا کند دهن غنچه پر زر از تحسین

چو گردد از پی وصف هوا نفس پیرا

به شاخ تا دم بادی وزیده گشته ز ذوق

به وصف آب و هوا برگ برگ نغمه‌سرا

چه‌گونه مرغ نشیند خمش که فیض نسیم

زبان سوسن خاموش را کند گویا

چه‌سان ز جلوه پرواز بلبل استد باز

کنون که صورت دیبا پرد به بال صبا

توان ز فیض سبکروحی نسیم چمن

پرید بی‌مدد بال و پر چو رنگ حنا

هوا ز بس که رطوبت گرفته نیست عجب

که کار آب کند با صحیفه موج هوا

چو موج بحر بر آبست موجه سوهان

ز بس که آب گرفتند از هوا اشیا

ز فیض عام طراوت چنان تری شده عام

که زهد نیز نماندست خشک در دنیا

میان سبزه تواند نهان شدن آتش

ز اعتدال طبیعت چو باده در مینا

کنون که سبزه برآمد ز سنگ هست امید

که سبز در دل خوبان کنیم تخم وفا

بیا ببین که در احیای مردگان نبات

نیابت دم عیسی کند نسیم صبا

عموم یافت ز بس اعتدال ممکن گشت

دم ریا شود ار معتدل ولی به ریا

میان ابر سیه آفتاب پنهانست

چو زیر طره شبرنگ چهره زیبا

ز ازدحام سحاب فضای عالم کون

ز بس که راه نیابد به روی ارض ضیا

ره نزول کند گم ز تیرگی باران

از آن فروزد هردم چراغ برق هوا

سپاه ابر به روی هواست چون ظلمات

درو نهان شده باران به‌سان آب بقا

ز بس که متصل آید ز قطره رسم شود

هزار دایره بر سطح آب در یک جا

شدست قوس قزح چون کمان حلاجی

که پنبه می‌زند از ابر و می دهد به هوا

به باغ شاخ گل امروز نایب موسی است

کز آستین خود آرد برون ید بیضا

به وصف آب و هوا چون شوم صحیفه‌نگار

هزار غنچه معنی شود شکفته مرا

رسید تا به زبانم شکفته می‌گردد

به آب و تاب کنم چون حدیث غنچه ادا

به سینه غنچه پیکان شکفته جا گیرد

درین هوا چو خدنگی شود ز شست رها

به دهر غنچه نشکفته غنچه دل ماست

وگرنه نامی ماندی ز غنچه چون عنقا

شهاب نیست به شب کز وفور فیض به ارض

ستاره از فلک آید برای کسب هوا

چنان که روح‌فزا گشته است پنداری

هوا شمیم گرفته ز تربت زهرا

چه تربتی که بود آبروی گوهر دین

چه تربتی که بود نور چشم نور و ضیا

چه تربتی که رسد گر غبار او به فلک

هزار جان گرامی کند به نقد فدا

چه تربتی که بود ننگش از گران‌قدری

عبیر جیب و بغل گر نمایدش حورا

خجسته تربت پاکی که گوهر عصمت

درو گرفته چو دُر در دل صدف مأوا

نهال گلشن عصمت گل حدیقه دین

سرور سینه بی‌کینه رسول خدا

گرانبها صدف گوهر حسین و حسن

قیاس منتج قدر ائمه والا

نتیجه‌ای که ز انتاج قدر او زادند

نتایج کرم و علم و عدل و جود و سخا

پی نتایج احدی عشر ز روی شرف

علی مقدمه کبریست و او صغرا

زهی جلالت قدری که زاده نسبش

بزرگ ملت و دین است تا به روز جزا

سیادت از شرف اوست نور چشم نسب

شرافت از نسب اوست تاج عز و علا

ز بندگان وفایش چه ساره چه هاجر

ز دایگان سرایش چه مریم و حوا

فتان به خاک درش صدهزار حوراوش

دوان به گرد سرش صدهزار آسیه‌سا

کنیزی حرمش آرزوی بانوی مصر

گدایی درش امید پادشاه سبا

که بود جز وی بنت‌الرسول والبضعه

کرا جز اوست لقب‌البتول والعذرا

هنوز طینت حوا نگشته بود خمیر

که بود نامزدش گشته سروری نسا

بود رعایت عصمت به ذات پاکش ختم

چنان که ختم نبوت به خواجه دو سرا

به خود سپهر چه مقدار ازین هوس بالید

که گردد از پی جاهش کمینه پرده‌سرا

ولیک غافل ازین در طریق عقل و قیاس

که در حساب چه مقدار گنجد از دریا

مقرنس فلکش پایه‌ای ز قصر جلال

مسدس جهتش عرصه‌ای ز صحن سرا

فضای عالم قدرش اگر بپیمایند

مساحتش نکند وهم لامکان پیدا

عروس کنه جلالش نقاب نگشاید

مگر به حجله علم خدای بی‌همتا

به وهم عرصه قدرش نمی‌توان پیمود

محیط را نتوان کرد طی به زور شنا

کنند طول زمان حلقه حلقه گر چو کمند

به اوج قصر جلالش هنوز نیست رسا

محیط عرصه قدرش نمی‌تواند شد

زمان اگر سر خود را گره کند برپا

درین سخن سر مویی نه جای اغراقست

مجردات برونند از دی و فردا

هم این زمان طویل و هم این مکان عریض

نظر به عالم قدس است ذره در صحرا

به چشم ظاهر، قدرش نمی‌توان دیدن

نگاه ظاهریان از کجا و او ز کجا

به چشم ظاهر اگر هم نظر کنی بینی

که رفته قدرش از هرچه هست بر بالا

طهارت نسب او را سلامی از آدم

جلالت حسب او را پیامی از حوا

شرافتش به ازل بوده همعنان قدم

جلالتش به ابد رفته هم رکاب بقا

به شیر پرورشش دایگی نموده قدر

به حجر تربیتش یاوری نموده قضا

اگر به حکم خود اینجاش غصب حق ظالم

کند, چه می‌کند آنجا که حاکم است خدا

اگرچه ایذی او سهل داشت زین چه کند

که کرده است خدا و رسول را ایذا

بزرگوارا آنی که وصف رتبه تو

به جبرئیل و خدا و فرشته است سزا

مرا چه حد که کنم وصف رتبه شأنت

مرا چه حد که شوم درخور تو مدح‌سرا

تویی که مدح تو کرده خدای عزوجل

تویی که وصف ترا کرده خواجه دو سرا

نقاب قدر تو بگشوده «بضعه منی»

علوشان تو بنموده از «من اذاها»

چه حاجتست به تعریف رتبه‌ات که بسی است

علوشان ترا رتبه ائمه گوا

ز خدمت تو بود جبرائیل منت‌دار

به دایگی تو گرم شتاب لطف خدا

به چاکری درت آسمان مرادطلب

به خاک‌روبی تو آفتاب کام‌روا

فلک به راه وفاق تو می‌رود شب و روز

از آن پرآبله باشد همیشه‌‌اش کف پا

غبار درگهت آرایش نسیم بهار

ز گرد بارگهت آب‌روی باد صبا

به رتبه تو تواند فلک تشبه کرد

پرد به بال و پر آفتاب اگر حربا

من و مناسبت خدمتت, زهی امید!

من و موافقت طاعتت خجسته رجا!

مرا توقع لطفت بس است حسن عمل

مرا توجه فضلت بس است خیر جزا

زمن نه درخور شأن تو خدمتی لایق

زمن نه در حق جاهت ستایشی بسزا

من و ستایش فضل تو دعویی است خلاف

من و سرودن مدحت مظنه‌ایست خطا

مرا ز دعوی مدحت نه غیر ازین مطلب

مرا ز لاف مدیحت نه هیچ کام الا

که معترف به جلال توأم زهی توفیق

که معرفت به توام حاصل است شکر خدا

همیشه تا که ز لطف و ز قهر در عالم

معززند احبا مذللند اعدا

عزیز لطف تو بادا چو دوستان فیاض

ذیل قهر تو اعدا همیشه در همه‌جا

شمارهٔ ۱۸ - در منقبت امام حسن مجتبی(ع)

بیا که شیشه قسم می‌دهد به عهد کهن

که توبه بشکن این بار هم به عهده من

به توبه دل منه ای دل که بت‌پرست شوی

بیا که بت‌شکن آمد شراب توبه شکن

اگر به دیده عرفان نظر کنی زاهد

یکی است توبه‌پرستی و بت‌پرستیدن

بیا به مکتب میخانه نزد پیر مغان

که یادگیری از خویشتن سفر کردن

به پیش اهل ولایت نماز نیست درست

اگر ز شیشه نداری طریق خم گشتن

تبسم گل ساغر اشارتی است خفی

که حاصل ندهد این دو روزه غم خوردن

بیار ساقی از آن باده‌ای که می‌دانی

که بوی شیشه اوراست نشئه مردافکن

که گرد عقل بشوییم از دل و از جان

غبار هوش فشانیم از سر و از تن

خوشا شراب تماشا که جام جامش را

ز راه دیده توان خورد نه ز راه دهن

کسی که مستی دیدار دیده, می‌داند

که باده باده عشق است و غیر آن همه فن

خدای داند و فیاض و ساقی کوثر

که هرگزم نشد از باده هوش‌تر دامن

من و می و نگه طفل چشم خونخواری

که شسته است به خون دلم لبان ز لبن

حدیث باده به قول و غزل کشید آخر

مقرر است که خیزد سخن همی ز سخن

شمارهٔ ۱۹ - مطلع دوم

نموده عارضت آن نور وادی ایمن

چراغ در شب زلفت به موسی دل من

به ناز حسن تو چون آستین برافشاند

چراغ ایمن از آسیب او مباد ایمن

نه عارض است نمایان ز چین طره تو

فتاده بخت مرا آتش است در خرمن

به شام هجر چو آهی کشم سپهر از بیم

چراغ خویش نهان می‌کند ته دامن

پر است سینه‌ام از دود آه و می‌ترسم

خیالت ای مه سیمین عذار ماه ذقن

از این که خانه چو پردود شد برون آید

بهانه سازد و بیرون رود ز سینه من

پرم ز مهر تو زان ریزدم ز مژگان خون

که خود ز تنگی جا می نگنجدم در تن

تویی که تا مژه برهم زنی روان گردد

مرا ز زخم در ون خون دل سوی دامن

تو تیره کردی روز مرا ولی شادم

که روشن است ضمیرم به مهر شاه ز من

شهی که از اثر تربیت تواند کرد

چو آفتاب دل تیره مرا روشن

نبیره نبوی نور چشم مرتضوی

امام جمله آفاق شاهزاده حسن

شهنشهی که به تعظیم اوفتد هر شام

کلاه مهر فلک از سرش به خم گشتن

زمانه خون دلش را چو باده می‌نوشد

کسی که همچو صراحی ازو کشد گردن

بود ز گلشن قدرش گل همیشه بهار

سپهر را گل خورشید بر فراز چمن

پی نوشتن عنوان مدح او باشد

شفق که ساید شنجرف همچو دیده من

سپهر کیست به درگاه او گدا کیشی

کف خضیب برآورده شمع از روزن

محل فیض درش همچو عرصه عرفات

مکان نور جنابش چو وادی ایمن

جناب اوست نهال حیات را بستان

ضمیر اوست گل آفتاب را گلشن

به شکل دایره باشد گر امتداد زمان

قبای قدر ترا نیست دوره دامن

بیان قدر تو مستغنی است از تقریر

صفات ذات تو بالاتر است از گفتن

ز خط حکم تو حکم قضا نپیچد سر

ز طوق امر تو گردون نمی‌کشد گردن

ز لاف توبه خطای خود اعتراف کنند

ز عطر نافه) خلق تو آهوان ختن

شکسته شیشه درستی نمی‌پذیرد لیک

دل شکسته ز لطف تو می‌توان بستن

به یاد حفظ تو نبود عجب اگر نشود

به زور گوهر شبنم شکسته در هاون

رسن ز رشته جان افتدش به گردن وی

به دار خصم ترا گر شود گسسته رسن

تنی که تربیت از خاک درگه تو نیافت

به زندگی برد اندر برش لباس کفن

نه بر اطاعت امر تو گر رود گردون

پیش ببر, کمرش قطع کن, سرش بشکن

به سنگریزه شهر جلال و شوکت تو

هزار رشک بود لؤلؤی دیار عدن

ز ضبط عدل جهان پرور تو خوبان را

ستیزه از مژه دور است و تلخی از گفتن

ز ضبط عدل تو از بیم قهر نتواند

که بی‌اجابت درمان رود صبا به چمن

به یاد خاطر آیینه مشرب تو توان

ز لوح سینه عشاق گرد غم زفتن

اگر تصور لطفت کند عجب نبود

که همچو کوه ببالد به خویشتن ارزن

نسیم لطف تو بر دوزخ ار وزد شاید

که دوزخی ز عذاب ابد شود ایمن

اگر غنای تو قسمت کنند بر عالم

سزد که مور تغافل زند به صد خرمن

ز راست‌جویی عدلت که در زمانه پرست

عجب بود اگر افتد به زلف یار شکن

ز بهر نسخه معجونت در مطب قضا

ز انجم است جواهر ز آسمان هاون

اگر ز شعله رایت به دل فتد شرری

چو آفتاب شود داغ سینه‌ام روشن

اگر به دشمن خو صلح کرده‌ای چه عجب

که عادتست به لقمه دهان سگ بستن

شهید زهر تو گشتی ولی ز یکرنگی

حیات هر دو جهان گشته زهر مار به من

خدایگانا دارم حکایتی به زبان

ز عرض حال که خود هست دربرت روشن

چو روشن است به پیشت نهفتش اولی

که شاه خود داند رسم بنده پروردن

مرا چو لطف تو باشد شکایت از که کنم؟

مرا چو کوی تو باشد کجا برم مسکن؟

ز نارسایی بختم به روی هم گره است

ز سینه تا به زبانم هزارگونه سخن

شکایت از فلک دون نمی‌توانم کرد

وگرنه دارم ازو صد شکایت از هر فن

فلک که عادت او جهل پروریست مدام

به اهل فضل نسازد علی‌الخصوص به من

به اهل فضل نپرداخت بسکه گشت فلک

مدام درپی تحصیل کام هر کودن

همیشه دایه آداب و دانشم بیند

اگر به دیده انصاف بنگرد دشمن

از آن زمان که گرفتم به دست لوح و قلم

به یاد نیست مرا جز نوشتن و خواندن

به مهر فضل شدم دست پرور غربت

به دوستی غریبی بریده‌ام ز وطن

چه شد از اینکه سرآمد بد انوری در شعر

منم که نادره روزگارم از همه فن

هنر نمانده به عالم که من نپروردم

ادب نزاده ز مادر مگر به دامن من

مرا ز شاعری خود همیشه عار آید

چه کار افلاطون را به ژاژ خاییدن

به روی شعر نگاهی نکردمی هرگز

اگر نبایستی مدح مقتدا کردن

ز بوی زلف عروس جمال حضرت تو

گذشت از سرم آوازه ختا و ختن

مرا که مهر تو آواره دارد از دو جهان

چه شکوه‌ام دگر از غربت است یا ز وطن

شکایت از که و مه می‌کنم چرا و ز چه؟

حکایت از مه و خور می‌کنم چرا ز چه فن؟

به طرز اهل زمان گر نمی‌روم چه عجب

کنون که طرز سخن دارد افتخار به من

سخن بلند بود رتبه عدو پست است

گناه او نبود گر نمی‌رسد به سخن

رسید وقت دعا ختم کن سخن فیاض

که نیست شیوه اخلاص درد دل کردن

همیشه تا که دو چشم حیا بود اعمی

همیشه تا که زبان دعا بود الکن

معاندان ترا باد تیر در دیده

ملازمان ترا دربر از دعا جوشن

شمارهٔ ۲۰ - در منقبت سیدالشهداء امام حسین(ع)

به یار نامه نوشتم به خون صبر و سکون

چو غنچه نامه پیچیده ته به ته پر خون

چه نامه, نامه آراسته بدین تقریر

چه نامه, نامه پیراسته بدین مضمون

که ای ز هجر توام جان اشتیاق به لب

که ای جدا ز توام چشم آرزو پرخون

منم که بی‌تو ندارم به جان ثبات و شکیب

منم که بی‌تو ندارم به دل قرار و سکون

تویی که بی‌منی آسوده ظاهر و باطن

تویی که بی‌منی آراسته درون و برون

چه گویمت که چه‌ها می‌کشم ز دست فراق

که کس مباد به دست عدوی خویش زبون

تو شاد زی به فراغت که دور از تو مرا

نصیب عشق به صحراکشیده رخت جنون

پی خلاصی من زین طلسم دم بدمم

خیال نرگس چشم تو می‌دمد افسون

همان به آب حیات لب تو تشنه لبم

اگرچه سرزده از دیده‌ام دو صد جیحون

خبر ز روز و شبم نیست این قدر دانم

که گاه‌گاه غمم می‌شود ز حد افزون

کمند زلف تو در گردن دلست همان

اگر ز پرده هفت آسمان شوم بیرون

گزند ناخن حسرت که کیست لیلی او؟

مرا به هم‌چو نمایند کاین بود مجنون

غم تو زد رهم از آشنا و بیگانه

ز خاک کوی توام نیز راند ذوق جنون

عریضه را به سیاهی نوشته‌ام یعنی

ز دوری تو به سرکار دل, ندارم خون

ز خون شکوه چو شد نامه سر بسر لبریز

به یادم آمد ناگه دل وفا افزون

که مانده بود در آن طره دور از بر من

نشسته در خم آن زلف تا کمر در خون

به مقتضای مروت بدین روش کردم

کنار نامه به احوال پرسیش مشحون

که این فریفته دام طره مفتون

بگو در آن خم زلف سیاه چونی چون؟

مرا به خواب نصیب است روی او دیدن

ولی به خواب نیم دست‌رس ز بخت زبون

تو چون به حلقه آن زلف دست‌رس داری

ترا که در خم آن زلفی از ازل مفتون

چنان‌که معنی پیچیده در شکنجه حرف

چنان‌که در شکن لفظ نارسا مضمون

به یاد چشم به خون جگر تپیده من

روا بود که ببینی به آن رخ گلگون

چو تیره غمزه خوری یاد کن ز سینه من

که جز به یاد تو من هم نمی‌خورم دم خون

اگرچه جای من آنجا پرست از اغیار

ولیک جای تو خالی به سینه محزون

به دست باد صبا گشت نامه چون مرسل

چو خاک‌بوس درش کرد ایستاد برون

از آن به پیش درش در برون توقف کرد

که باد را به حریمش نبود راه درون

گرفت دست ادب نامه را به پیش آورد

ستد ز دست وی و کرد لطف را ممنون

به دست ناز چو بگشود نامه را از هم

چه دید نامه درهم, چو طره مفتون

چو زخم تازه‌شکن بر شکن ز خون لبریز

ز حرف حرف چو دریای موج‌زن از خون

به طنز گفت به خط کسی نمی‌ماند

مگر که کاتب او طفل بوده یا مجنون!

معانیش همه بی‌ربط‌تر ز حرف وفا

عبارتش همه درهم‌تر از حدیث جنون

نه روشناس نظر نه به حرف دل نزدیک

نه لفظ اوست به طبع آشنا و نه مضمون

مگر مسوده زلف چین به چین بتی است!

مگر به حال دل بی‌دلی است این مشحون!

به پیش زلف خود افکند و گفت از سر ناز

سواد این چو تو داری تو فهم کن مضمون

چو زلف دید خط آشنا به خود پیچید

فکند عقده سررشته را به دست ظنون

پس از تأمل بسیار گفت این ز کسی است

که رفته از بر ما چون ز خویش صبر و سکون

کرا دماغ که بنویسد از طریق وفا

جواب و, پرسد کش حال چیست, واقعه چون؟

پیام داد زبانی ولی نهفته ز ناز

که ای ز دوری ما همچو بخت خویش زبون

چرا به دست جدایی چنین زبون شده‌ای؟

نگفتمت که ندارد فراق یار شگون؟

ز خاک درگه ما دوریت مناسب نیست

به سعی کوش که از چنگ غم شوی بیرون

اگر نباشدت آسان خلاصی از هجران

مدد طلب ز شهنشاه عرصه مسکون

شهنشهی که به حصر مدایحش نرسد

خرد اگر متفنن شود به جمع فنون

شهی که از شرف او رنگ پادشاهی او

ز پای پای نهادست بر سر گردون

شهی که قامت جاهش خمیده درناید

به سعی تا به ابد زیر این رواق نگون

امام مفترض‌الطاعه شاهزاده حسین

به ناز داشتهٔ لطف ایزد بی‌چون

عجب که گوشه دامن به دست حصر دهد

فضایلش که ز قید شمار جسته برون

جهات ست همه دریا و ذات او گوهر

نه آسمان همه طومار و ذات او مضمون

اگرنه رابط ایجاد او شدی بودی

ازل خزینه کاف و ابد طویله نون

برای مولد او کرد آسمان حرکت

زمین برای مقر وی اقتضای سکون

بود چو روزنه دیده پیش قصر جلال

به پیش خلوت قدسش سراچه گردون

به فرض ا گر کره نه سپهر پهن کنند

به پیش ساحت قدرش پلی است برهامون

اگرنه رایت او سرفراشتی به فلک

که داشتی نگه این کهنه سقف را چو ستون؟

به خون نشست به اندک مخالفت ز شفق

نبود بر فلک دون خلاف او میمون

غلط سرودم این نکته را خطا کردم

سزای او نبود گفت‌وگو برین قانون

زمانه کیست که با او درافتدی به گزاف؟

سپهر کیست که با او درآیدی به فسون؟

خلافش ار گذرد آفتاب را به ضمیر

چو داغ لاله سیه‌رو نشیند اندر خون

خلاف او نرود دهر در شهور و سنین

جز امر او نکند چرخ در دهور و قرون

نبود رغبتی او را بدین دو روزه حیات

نبود الفتی او را بدین سراچه دون

وگرنه گرد ازل از ابد برآوردی

رضای او به جهانگیری ار شدی مقرون

ارادتش سر پرگار اگر بجنباند

جهان به حیطه درآرد چو نون و نقطه نون

ز کلک امرش اگر نقطه‌ای فرو ریزد

سپهر غرقه شود همچو قطره در جیحون

گره به گوشه ابروی نهی اگر فکند

سپهر را حرکت منتقل شود به سکون

ابد کند سر خود را به در ز جیب ازل

پی نظاره جاهش که خیمه برده برون

برای قصر جلالش کشد مصالح کار

قضا که خشت مه و مهر بسته بر گردون

در آستانه او پست, آسمان بلند

به ساکنان درش تنگ, عرصه مسکون

به دهر رایت اقبال او نمی‌گنجد

چنان که در دل تنگ آه عاشق محزون

شکوه جاه و جلاش کسی چه سان بیند؟

که در شکنجه این شش جهت بود مسجون

فکنده سایه به ماضی و حال و استقبال

رسانده پایه به من کان و کاین و سیکون

ز حارسان شکوه وی است اسکندر

ز راویان علوم وی است افلاطون

به کفه خردش عقل عاقلان جهان

چو پیش عاقله کم سنگ ترهات جنون

نسیم لطف خوشش را طباع آب بقا

زبانه غضبش را طبیعت طاعون

به لاتناهی اعداد نیز نتوان کرد

شمار فضلش کز لاتناهی است فزون

عدد نگشت کمال محیطش ارچه نگشت

نهایتش چو کمالات او به پیرامون

که لاتناهی اعداد هست بالقوه

ز ننگ قوه بود لاتناهی‌اش بیرون

طلوع مطلع مدحش چه دلگشاست کنون

هزار خنده به خورشید می‌زند گردون

شمارهٔ ۲۱ - مطلع دوم

زهی مکان تو از عرصه خیال برون

گمان به خلوت قدس تو ره نبرده درون

تو آن رفیع مکانی که اوج عرش عظیم

فضای عالم قدر ترا بود هامون

تو آن شهی که به نعت تو همچو جد و پدر

هزار جای کلام خدا بود مشحون

ترا جلالت و قدرست از قدر برتر

ترا حکومت و جاهست از قضا افزون

زمانه خادمی روضه ترا شاکر

سپهر چاکری درگه ترا ممنون

جهان ز حفظ تو از شر آسمان محفوظ

ز عدل تست زمانه ز حادثات مصون

به یاد خاطر آیینه مشرب تو مدام

رود غبار ملالت ز خاطر محزون

علاج زردی خورشید می‌توانی کرد

خمیر مایه مهر خودار کنی معجون

رسن ز کاهکشان آیدش به گردن, اگر

مخالف تو ز قدرت رسیده بر گردون

عدوی جاه تو لب تشنه میرد آخر اگر

شود به فرض چو فرعون غرق در جیحون

به گوش دوست چکاچاک تیغ تو در حرب

ز سینه زنگ زداتر ز نغمه قانون

بود بفیض‌تر از روزهای ابر بهار

به روز حرب چو حمله کنی به خصم زبون

ز رعد نعره گردون و برق شعله تیغ

ز ابر دود دل دشمن و ترشح خون

متابع تو بود تشنه لب به خون عدو

نمی‌شود ز فرات احتیاج او ممنون

چو پشت آینه زینسان که دهر بی‌آب است

عجب نباشد اگر تشنه‌لب شود بیرون

کسی که چشمه کوثر چکد ز لعل لبش

چراکند لبش آلوده آب دنیی دون

اگر دو روز فلک از سیاه‌بختی کرد

ز کینه تو دل تنگ دوستان پرخون

ولی ببین که چه‌ها می‌کشد به صدخواری

زتیر آه جگر خسته بیدلان اکنون

کدام دل که نه در بند مهربانی تست؟

ز خاک تربت خود کن قیاس این مضمون

به سفته گوهر خوشبوی خاک درگه تو

هزار گوهر انجم فدا کند گردون

نه لؤلؤست و نمی‌دانم این چه شادابی است

که هست تشنه لبش آب لؤلؤی مکنون

نه کربلا به وجود تو رشگ فردوس است!

ز نسبت تو بهشت است عرصه مسکون

ملک به دست دعا مرگ از خدا خواهد

بدین امید که در کربلا شود مدفون

اگر به قیمت وی آسمان دهد خورشید

که هست تربت خورشید رنگ او مغبون

به خاک او نرسد گرچه جان دهد عنبر

مگر ز نسبت او رنگ و بو کند افزون

به خار او نرسد گل اگرچه بخشد روح

ز خاک باغچه‌اش سر کند مگر بیرون

ز نسبت تو زمین نافه‌گر شود چه عجب!

چو ناف آهوی چین است پر ز خون و چه خون!

به داغ رشک, دلم همچو لاله می‌سوزد

به روضه تو اگر مشتبه شود گردون

ز وسعت ارچه به وی لاف همسری دارد

ولی به فربهی آماس‌کی شود مقرون

چه روضه‌ای که نگاهش ندیده پیرامن

چه روضه‌ای که خیالش نگشته پیرامون

بر اوج چرخ برین سمک گنبدش باشد

چنان‌که کوه بلند ارتفاع در هامون

به قدر خود بنماید اگر شکوه, از شرم

شود ز رنگ به رنگ آسمان چو بوقلمون

هزار چرخ زند گر به بام او نرسد

چو گردکان به گنبد فکنده چرخ نگون

ز بس تپیدن دل همچو طفل بر لب بام

به سطحش ار برسد و هم, نیست حد سکون

شها جدا ز درت هست هر دو دیده مرا

یکی فرات و یکی دجله موج‌زن از خون

غبار کوی توام بر تن ضعیف بود

هزاربار نکوتر ز اطلس و اکسون

امید وصل تو در تن به جای جان دارم

دگر تو دانی و لطفت که چون بباید چون؟

خدا مرا برساند به وصل خاک درت

که محو گردم در وی چو قطره در جیحون

هوای حشمت جمشیدیست در سر من

خدا نصیب کند بخت و طالع میمون

عنان رخش سخن تنگ کن دمی فیاض

کز انتظار دعا شد دل اجابت خون

ز رشک رفعت عالی جناب درگه تو

خمیده تا بود از غصه قامت گردون

خمیده باید قد خصم و دوستان ترا

ز فیض باده لطف تو باد رخ گلگون

به چشم حسرتم امید خاک درگه تو

بود چو مهر تو در دل همیشه روزافزون

شمارهٔ ۲۲ - در منقبت امام زین‌العابدین(ع)

شکر خدا که با فلکم هیچ کار نیست

بر خاطرم ز هر دو جهان یک غبار نیست

آن پای بر جهان زده رندم که بر دلم

اندوه آسمان و غم روزگار نیست

مستغنیم به طبع بلند از بلند و پست

در طبعم آسمان و زمین را عیار نیست

فخرم همین بس است که اندر جهان مرا

روی نیاز جز به در کردگار نیست

جز درگه نیاز که درگاه مطلق است

روی دلم ز هیچ در امیدوار نیست

گو از حسد بمیر, مرا هر که دشمن است

اینم خدای داده و زین هیچ چار نیست

برگیر چرخ گو ز برم استخوان من

طبع هما طبیعت من خوار و زار نیست

خورشید جلوه درنظر ما چه می‌کند

یاقوت, نوشداروی ما را به کار نیست

گردون, به ما زیاده ازین سرگران مباش

این کهنه سایبان تو هم پایدار نیست

من گوهر شریف‌تر از چرخ و عنصرم

طبعم ز جنس گوهر این هفت و چار نیست

در بر مرا لباس تجرد نکوترست

جلد هیولوی مرا اعتبار نیست

ما عین صورتیم هیولی چه کاره است؟

او جز به پیش صورت ما پرده‌دار نیست

ازبس پرم ز وضع جهان گوییا جهان

نزدم به غیر خانه پر زهرمار نیست

در غربت وجود چنین خوار گسته‌ام

ورنه کسی به موطن خود خوار و زار نیست

زندان تن وجود مرا خوار و زار کرد

نیکو چو بنگری چو منی در دیار نیست

خوارم مبین که عزت عشقست بر سرم

هرکس عزیزکرده عشقست خوار نیست

بیم و امید عشق دلم را دو نیم کرد

کین عرش را به غیر دلم گوشوار نیست

از نیستی به صورت هستی رسیده‌ام

حیف این دقیقه بر همه کس آشکار نیست

از عشق گیر سکه نقد وجود خویش

کاین سکه دروغ ترا اعتبار نیست

هستی تست سیم دغل دور کن ز خویش

جز نقد نیستی را اینجا عیار نیست

دل در جهان مبند که این سیل تند را

غیر از ز جان خویش گذشتن گذار نیست

کم گوی از زمین و پر از آسمان ملاف

جنبش به غایت است و سکون برقرار نیست

گردی است این نشسته, غباریست آن, به‌پا

جز تیرگی نصیب ز گرد و غبار نیست

در کوچه حدوث نخیزد به جز غبار

عالم تمام گرد, ولی یک سوار نیست

بیکار نیست گرچه کسی در جهان ولی

رفتم میان کار, یکی مرد کار نیست

نادان اگر نسیم شود بار خاطرست

دانا به فرض کوه بود هیچ بار نیست

پست و بلند دهر رها کن که سیل را

در معرض بلندی و پستی قرار نیست

طول امل رها کن و بنشین که این عمل

بحریست بی‌کرانه که هیچش کنار نیست

حاصل که غیر حبل متین رضای دوست

دست امل به هرچه زنی استوار نیست

ز افتادگی به جای بلندی رسیده‌ام

معراج را به پایه پستیم بار نیست

این شکر چون کنم که به چندین مناسبت

از من تراست عار و مرا از تو عار نیست

در خون نشسته شکر غم و غصه می‌کنم

دل پاره‌پاره چون گل و جز خنده کار نیست

در دل نشسته بر سر هم لاله‌لاله داغ

لیکن چو لاله داغ‌دلم آشکار نیست

بی‌داغ نیست یک سر مو بر دلم ز عشق

لیک از فلک دلم سر مو داغدار نیست

بی‌آب و نانیم ز فلک داغ کی کند

لخت دلم به خون جگر ناگوار نیست

هر ذره در هوای الهی به جنبشند

در شهر بند عشق زمین را قرار نیست

گر کم کنم سخن ز فلک دلنشین‌ترست

زیرا که نزد عقل سخن خوار و زار نیست

قطع نظر ز هرچه کنم خوشتر آیدم

جز درگهی که بانی او روزگار نیست

درگاه پادشاه دو عالم که از شرف

ناخوانده گر رود فلک آنجاش بار نیست

آن پادشاه عرصه دین کز علو قدر

خورشید را بر اوج جلالش گذار نیست

شهزاده زمین و زمان زین عابدین

شاهی که در زمانه چو او شهریار نیست

دین یادگار اوست چو او یادگار دین

چون اهل بیت را به جز او یادگار نیست

گر بندگان درگه او بشمرد کسی

بیرون ازو به غیر خداوندگار نیست

حکم مطاع جاری او بس که نافذ است

جاری همین به حضرت پرودگار نیست

فوج عقول فیض اشارت ازو برند

خیل نفوس را به جز او مستشار نیست

انجم ز نور خاطر اویند مقتبس

افلاک را به غیر در او مدار نیست

در عرصه‌ای که خاطر او نیری کند

شخص کثیف تا به ابد سایه‌دار نیست

در بارگاه او که جهان سایه‌ای از اوست

افلاک نه طبق همه یک پرده‌وار نیست

عالم تمام در جلو او پیاده‌اند

در گرد کاینات جز او یک سوار نیست

فیروز جنگ معرکه کارزار نفس

کس در جهاد نفس چو او مرد کار نیست

گلبانگ فتح اعظم مردی به نام اوست

کس درشکست خویش چو او پایدار نیست

عالم تمام بنده و او پادشاه لیک

شاهی که غیر بندگیش هیچ کار نیست

گر خاک پاش سر به نسیمی برآورد

در باغ و راغ حاجت باد بهار نیست

هرجا که خلق او نفس عنبرین زند

حاجت به مغز کاوی مشک تتار نیست

در هر زمین که نقش پیش سایه افکند

دی را خصومتی به گل و سبزه‌زار نیست

باغی که او شکفته گذشت از حوالیش

از غنچه عقده‌ای به دل شاخسار نیست

در چار فصل, خار رهش بی‌نصیب نیست

در غنچه بستن است گرش گل به بار نیست

هر لاله‌ای که گرد رهش می‌کند به چشم

از داغ حسرتش دل خونین فگار نیست

در هر هوا که شبنمش از لطف فیض اوست

از شعله لاله گر بدمد داغدار نیست

در عهد توتیایی گرد رهش به چشم

نرگس به فیض دیده امیدوار نیست

در سینه‌ای که شعله شوقش علم کشد

گل را طراوت چمن خار خار نیست

بی‌مهر او دل ار همه خود غنچه گل است

جز باب سینه‌کاوی پیکان خار نیست

هرجا کف سخاوت او سایه افکند

جز تیرگی نتیجه ابر بهار نیست

در پیش قطره‌ریزی ابر کفش اگر

گوهر چو قطره آب شود آبدار نیست

سر گر به امتحان بدهد کس محیط را

در بحر دست او که به هیچش گذار نیست

هرچند مضطرب بدود هر طرف چو موج

ره تا ابد ز هیچ رهش برکنار نیست

در پایه پیش بحر کفش چون کفی ز بحر

ابر از بخار مکرمتش جز بخار نیست

کان را به عهد بخشش او جز به چشم خصم

خاکش به سر که یک کف خاک اعتبار نیست

چون ماه علمش از افق سینه سر زند

اقلیم جهل را غم شب‌های تار نیست

جز سینه‌اش که نامتناهی دروست علم

جایی به گرد نامتناهی حصار نیست

تمکین کوه, سایه حلمش نمی‌کشد

جرم زمین چو گرد رهش در وقار نیست

گردون اگر تصور عدلش کند ز بیم

با دل شکستگان دگرش کارزار نیست

عدلش صفاطلب شده نوعی که تا ابد

آیینه را ز گرد کدورت غبار نیست

لطفش چنان ملایمت طبع عام کرد

کاندر میان رنگ و شکستن نقار نیست

زینسان که رنگ الفت اضداد ریخته است

امید را ز خاطر عاشق فرار نیست

از همت بلند درش محو حیرتم

کش نسبت تشبه افلاک عار نیست

در حضرتش زمانه به یک پا ستاده است

در خدمتش فلک نفسی برقرار نیست

روزی قدر به پیش قضا شکوه کرد و گفت

تا حکم شاه هست مرا هیچ کار نیست

بانگی ز روی قهر به او زد قضا و گفت

کای ساده سر این به تو هم آشکار نیست

دانی که کیست این و ورا قدر و حال چیست؟

کس در جهان نظیر وی از اقتدار نیست

گرنه وجود او بود این کارخانه را

پیش خدای عزوجل اعتبار نیست

حاصل که او نتیجه ایجاد عالم است

در دهر همچو ما و تو او حشو کار نیست

یعنی که ابن سبط رسول مهیمن است

بی‌مهر او بنای جهان استوار نیست

درکش سر رضا به خط اقتفای او

کاین جز رضای حضرت پروردگار نیست

ورنه دگر تو دانی و خشم خدایگان

کاری گر اوفتد به منت هیچ کار نیست

شاهی که کارخانه قدرت وجود اوست

با او ستیزه جز به خدا کارزار نیست

آلوده چون به حرف عدویش کنم سخن؟

طوطی طبع ناطقه مردارخوار نیست

گوشی به حرف دشمن او چون کند کسی!

این شاهراه سامعه سوراخ مار نیست

شاها منم که طینت عنبر سرشت من

جز از عبیر خاک درت مایه‌دار نیست

مهر تو درگرفت سراپا وجود من

نوعی که دل ز شعله او جز شرار نیست

روشندلم ز شعله بی‌دود مهر تو

کاین شعله مایه‌اش همه نورست نار نیست

فکر من از کجا و مدیح تو از کجا

در بحر مدحت تو خرد را گذار نیست

وصفت ز کارگاه تخیل برون‌ترست

این جنس خوش‌قماش ازین پود و تار نیست

لیکن بدین خوشم که تسلی فزای دل

بیرون ز فکر شغل توام هیچ کار نیست

جز گفتگوی مهر تو نبود انیس من

عاشق تسلی‌اش به جز از حرف یار نیست

بی‌مهری فلک دل ما را ز خود رماند

رحمی که جز به لطف تو امیدوار نیست

لطفت چو گشت ضامن فردای دوستان

امروز باکی از ستم روزگار نیست

دانم که جز خلاف رضای تو روز حشر

سدی به راه رحمت پروردگار نیست

تا آفتاب نور فشاند به روزگار

تا روزگار جز به شتابش قرار نیست

مهرت دل حبیب ترا نورپاش باد

خصم تو بی‌قرار چنان کش وقار نیست

خاک ره تو دیده فیاض را جلا

تا از فلک بر آینه‌اش جز غبار نیست

شمارهٔ ۲۳ - در منقبت امام محمدباقر (ع)

طلسم رنگ چمن را بهار بسته چنان

که رنگ بیم ندارد برو شکست خزان

مرور باد صبا بر بساط سبزه دشت

ز موج مخمل خارا درست داده نشان

کنون که یوسف گل شد عزیز مصر چمن

زمانه همچو زلیخا دوباره گشت جوان

به گلشن از دید بیضای برگ غنچه گل

هزار معجزه دارد در آستین پنهان

لباس غرق به خون کرده شاخ گل بر چوب

مگر ز خون سیاووش می‌کشد تاوان

لطیف طبع ز گلشن نمی‌شود ممنوع

هزار سلسله دارد اگر چو آب روان

رطوبتی است هوا را که بی‌مؤونت ابر

به پهن دشت فضا منعقد شود باران

ز فیض آب و هوای چمن عجب نبود

بسان غنچه اگر دلنشین شود پیکان

ز بس لطافت و نازک مزاجی از نم ابر

هوا سرشته در اجزای شاهد بستان

ز بار شبنم بر برگ گل اثر ماند

چنان که بر لب خوبان نشانه دندان

به احتیاط رود در چمن صبا که مباد

شود ز موج تحرک شکسته شاخ نوان

دل از شکستن شاخ است باغبان را جمع

که مومیایی ابر بهار گشته ضمان

ز بس لطیف شد اجزای باغ نزدیک است

که همچو بوی گل از دیده‌ها شود پنهان

به مردگان بنات نبات در ته خاک

دمد به معجزه دم مسیح نامیه جان

ز میوه نیست عجب از وفور استعداد

که چون شکوفه شود بیشتر ز برگ عیان

ز بس رطوبت اشیا عجب نباشد اگر

ز موج باد صبا تیر خم شود چو کمان

ورق ز بس که رطوبت‌پذیر شد ز هوا

رقم به صفحه چو نقشی بود بر آب روان

عجب نباشد در باغ چون طلای مذاب

ز بس تری هوا شعله‌گر کند سیلان

میان آتش و آب این زمان که یکرنگی است

ز شعله کی پر پروانه را رسد نقصان؟

درین بهار اگر بودی آتش نمرود

درو نه معجزه بودی دمیدن ریحان

ز تازگی و تری در میانه آتش

نهال دود بود همچو سرو در بستان

ز بس گل از سر هر خار بردمد چه عجب

گل سرشکم اگر بر دمیده از مژگان

ز بی‌رفیقی کس را چه غم که سایه شخص

ز روح بخشی باد صبا پذیرد جان

ز نم بر آینه زآنسان دمیده سبزه رنگ

که شخص عکس تواند درو شدن پنهان

سحر ز آتش چقماق برق درنگرفت

ز بس به سوخته ابر داد نم باران

مگر چو نوح به کشتی کنیم سیر چمن

که موج شبنم در باغ می‌کند طوفان

به زور جذبه نسیم گل آیدش به مشام

اگر بود قفس عندلیب از سندان

نشاط خنده گل رخت غصه داد به باد

فکنده شبنم اوراق غم به آب روان

ز ذوق زود شکفتن گل نشاط‌انگیز

به پای طفره کند طی غنچگی آسان

ز بارنم به زمین سود سینه ناقه ابر

و یا زمین ز نمو شد به ابر دست و عنان

به غنچه درنگرم خون دل خورم که چرا

سری به جیب فرو برده با چنین سامان

طریق درد نهفتن ز غنچه دارم یاد

که هست با دل صد پاره دایما خندان

نسیم گل خبر از نشئه جنون دارد

رفیق گو به گلم بر زند در زندان

به گوش‌های چمن از ترانه مستی

به بلبلان نگذارند ناله را مستان

چنان هوای چمن در نهاد بلبل مست

سرشته رغبت پرواز در فضای جهان

که گر کنند پر عندلیب را پریتر

بدون منت زور کمان شود پران

کسی که ناله بلبل شنیده می‌داند

که جیب گل ز چه رو پاره گشته تا دامان

اسیر کنج قفس باد بلبلی که کند

درین بهار به جز مدح شاه ورد زبان

شهی که عرصه جاهش اگر بپیمایند

به عرض او نرسد ریسمان طول زمان

شهی که خیمه قدرش اگر به پای کنند

به قدر پرده‌سراییست پهن دشت مکان

شهی که بختش اگر سایه گسترد گردد

به زیر سایه یک پایه شش جهت پنهان

امام مشرق و مغرب که آفتاب بلند

بود به پرتو مهرش چو ذره در جولان

محمدبن علی باقرالعلوم که هست

بلند رایت علمش ستون این ایوان

اگر ز چهره علمش نقاب برخیزد

غبار آینه گردد علوم هر دو جهان

نظیر اوست, مجرد اگر بود خورشید

شبیه اوست, مجسم اگر شود قرآن

ردای دانش او دامن ار بیفشاند

رود به باد فنا گرد حکمت یونان

ز گرد کوچه او از ازل تلبس روح

ز فضل سفره او تا ابد تغذی جان

لباس سایه او گر به بر کند خورشید

به کاینات شب و روز می‌شود یکسان

اگر فکنده دوشش بر آسمان پوشند

ز نارسایی قامت به‌پا کشد دامان

عدم دگر نکند رخنه در سرای وجود

کشد ز حفظ اگر باره‌ای به گرد جهان

ز وسع مملکتش عرصه‌ایست هفت اقلیم

ز قصر مملکتش غرفه‌ایست نه ایوان

به بحر و بر ز قطاران محملش افلاک

به روز و شب ز اجیران مطبخش ارکان

ز منزلش همه بال و پر ملک روبند

چو خاک‌روبی صحنش کنند فراشان

سرادقات جلالش به عرصه‌ای نزنند

که در دیار مکانست و در حصار زمان

ز هر طرف به دو انگشت ازو گذاره شود

مربع ار بنشیند به کرسی امکان

هزار سال به قصر جلال او نرسد

فلک چو دیو اگر برپرد تنوره‌زنان

یقین به کنه جلالش نشان نمی‌یابد

خود به هرزه چه می‌کند کمان گمان

اگر به بحر کمالش فتد شناور وهم

چو موج پر بدود لیک کم رسد به کران

عدد اگرچه صحیح است لاتناهی وی

چو کسر نصف به حصرش نمی‌رسد به میان

اگرنه بهر عطای کفش بود هرگز

گهر نبندد دریا و زر نسازد کان

ولی چه منت کان است و بحر, دستی را

که خاک را کند اکسیر و سنگ را مرجان

عطای او به کسی کم رسد اگر باشد

چنان‌که از دگران حرص پر کند دامان

سحاب اگر ز کفش مرتفع شود گردد

چو دامن فلک آفاق پر در از باران

ز ریزش کف دُربار او خبر دارد

محیط از آن چو فلک گرد می‌کند دامان

عطای او نه همین لعل و زر بود به مثل

که این دفینه خاکست و آن ذخیره کان

که تا ابد ز عطایای بحر دانش اوست

همه تلذذ روح و همه تعیش جان

زهی به حسن شیم از جهانیان ممتاز

چو شاخ گل که بود سرفراز در بستان

به وسع حوصله تنها, جهان بار خدای

به قدر مرتبه یک تن, خدایگان جهان

به امتیاز مکارم ز همگنان ممتاز

به انفراد محاسن فرید عالمیان

بهار عدل تو گر سایه بر چمن فکند

ز چهره رنگ نگرداندش نهیب خزان

نسیم لطف تو در باغ اگر گذار کند

شکوفه در رحم شاخ می‌شود خندان

غبار راه تو با چشم اعتبار کند

همان که با شب دیجور ماه نورافشان

به سایه تو چه‌سان مشتبه شود خورشید!

کسی به شعله نکردست اشتباه دخان

میان رای تو و نور آفتاب بود

تفاوتی که بود در میان علم و عیان

حهعانیان همه اجری‌خور نصیب تواند

به‌خار بن پی گلبن دهند آب روان

سفیدروی‌تر آید به محشر از طاعت

به آب خاک درت غوطه‌گر خورد عصیان

هزارساله عبادت ز سر برون نبرد

مخالفان ترا بی‌نصیب از غفران

تمام عمر به یک سجده گربرند به سر

که بی‌رضای تو, سر می‌زنند بر سندان

شقاوت از دل دشمن نمی‌رود به عمل

که سرنوشت نشوید کسی به آب روان

تو لایقی به خلافت ز روی عقل و قیاس

تویی سزای امامت به حجت و برهان

تویی که جابر انصاری از زبان رسول

سلام داده ترا بعد قرن‌ها ز زمان

نه قالب تو کم از روح عیسی مریم

نه ز آستین تو به دست موسی عمران

چو دست معجزه از آستین برون آری

یکیست کار عصای کلیم و چوب شبان

به دست موسی اگر چوب اژدها گردید

شود به امر تو مو بر تن عدو ثعبان

ترا چنان که تویی کوردل اگر نشناخت

ز نقص فطرت شومش بود چه باکت از آن

چو از مشاهده نور عاجز آید کور

به آفتاب درخشان نمی‌رسد نقصان

خدایگانا, آنی که وصف رتبه تو

نمی‌تواند کردن خرد به فکر و بیان

که مدح و وصف به قدر شناخت باید کرد

ترا چنان‌که تویی خود شناختن نتوان

حواس ظاهر و باطن کجا و طلعت تو

کجاست دیده خفاش و مهر نورافشان

توان به عقل مجرد ترا مشاهده کرد

که درنیاید در ظرف دیده طلعت جان

ولی به عقل نشاید ترا صفت کردن

که در مشاهده‌ات عقل می‌شود حیران

ترا ندیده چه گوید؟ چو دید چون گوید؟

که کار گفتن نبود حکایت وجدان

به علم و فضل تو دانسته‌ام ولیک چه سود؟

خدا کند که ببینم ترا به چشم عیان

اگرچه نیست مرا حاصلی به جز تقصیر

اگرچه نیست مرا مایه‌ای به جز نقصان

متاع علم مرا نیست مایه جز سودا

تجارت عملم را نتیجه جز خسران

ولیک مهر تو دارم بس است این عملم

به تست معرفت من مرا بس این عرفان

به فضل تست امیدم, چه کار ازین بهتر

مرا که سود تو باشی دگر چه غم ز زیان

به آب و تاب سخن تاز جمله حیوانات

بود تمیز ذاتی گوهر انسان

معاند تو چو حیوان زبانش الکن باد

متابع تو به وصفت همیشه گرم زبان

تمیز دوست ز دشمن به آب و تاب تو باد

چنان‌که در صف خرمهره لؤلؤ و مرجان

در آن زمان که پدر را پسر فراموش است

به یاد خود که ز فیاض خود مکن نسیان

شمارهٔ ۲۴ - در منقبت امام صادق(ع)

کمال عقل همین است در جهان غرور

که آدمی چو پری از نظر شود مستور

ندیدنی بود اوضاع روزگار تمام

خوشا به طالع نرگس خواص دیدة کور

حسد فزودة بیداربختی بختم

که چشم بستة خوابست تا به صبح نشور

مجوی نام که هست آسمان سیاه زبان

بپوش چهره که شورست چشم کوکب، شور

بریده باد زبان قلم که کرد مرا

به‌سعی مصرع برجسته در جهان مشهور

چه خفته‌اند درین کاروانسرا مردم

که این محل عبورست نه مکان حضور

نهفته شد ز نظر گرد کاروان عدم

ز گوش سامعه هم نالة جرس شد دور

گذشت قافله از پیش و راه پس خود نیست

توقعی که نیاریم نیست هم مقدور

درین رباط مکش رخت کاهلی زنهار

که غیر سیل ندارد درین خرابه عبور

چه اعتماد به قصری که کرده است پدید

درو شکست حوادث، هزار گونه قصور

چه خواب امن کند کس به زیر مشت گلی

کش آب سیل فنایست و خاک گرد فتور

هزارخانة گل سر به چرخ سود ولی

کسی خرابه دل را نمی‌کند معمور

گذشت وقت که دانش نبود و قدرت بود

کنون چه سود ز دانش، گذشت چون مقدور

کنون که داده‌ای از دست نقد فرصت را

متاع عذر میاور که نیستی معذور

کنون که کرده و ناکرده جز ندامت نیست

کجا رویم زمین سخت و آسمان بس دور

صدای کاسه چینی به گوش نکته‌شناس

حکایتی بود از کاسه سر فغفور

ز مال و نعمت دنیا کسی حضور برد

که بی‌حضوری از دولتش رسید به حضور

هزارساله عبادت بدین قدر نرسد

که دل‌شکسته‌ای از خویشتن کنی مسرور

به‌زهد خشک اگر کس بلند رتبه شدی

به بام چرخ بدی جای بلعم با عور

وگر به حرص رسیدی کسی به دولت و جاه

به‌سروری ز سلیمان گرو ببردی مور

به شهوت و غضب ار هم‌شرف شدی حاصل

کمی نداشتی از آدمی وحوش و طیور

وگر به دانش ظاهر شرف بدی، شیطان

به صیحة «انا من نار» کی شدی مغرور

به چشم باطل اگر دیده‌ور شدی دیدی

که این مصور خاکی لبالب است از نور

بلی ممیز انسان تمیز گشت، تمیز

کسی که نیست تمیزش ز مردمی است به دور

به نفس ناطقه آدم شرف ز حیوان برد

وگرنه پیل پیمبر شدی به شوکت و زور

لباس، پرده عیب است بهر بی‌هنران

چه باک مرد هنرمند اگر بماند عور

در آدمی هنری به ز عشق نتوان یافت

اگر به عشق نیی زنده مرده‌ای در گور

هزار صحت کامل اگر دهد شاید

دلی که از مرض عشق می‌شود رنجور

به طرز عشق بیا سر کنیم خامه فکر

که جامه بر تن صبرم درید شورش شور

ز حرف عشق به فکر غزل فتاد دلم

به پای دار فرستاده به سر منصور

شمارهٔ ۲۵ - تجدید مطلع

ندانم از نظر من چسان بود مستور

رخی که یک نفس از خاطرم نگردد دور

نگاه بد نتوان بر جمال او دیدن

دعا کنیم کز آن روی چشم آینه دور

ز رشگ پیک نظر را نمی‌توانم دید

که در حوالی کویش کند به سهو مرور

مباد عرصه آفاق بوی او گیرد

نسیم را به سر کوی او مباد عبور

ز تاب نور نشاید جمال او دیدن

خوشا رخی که بود در شعاع خود مستور

به چشم ذره نظرکن که تا شود روشن

که آفتاب به هر ذره کرده است ظهور

زمین به خویش نگیرد ز ننگ، اگر عشاق

به غیر حسرت دیدار او برند به گور

جهان دل به دو مصرع گرفت ابرویش

که صاحب سخن از مطلعی شود مشهور

خیال دوست ز هر تار موی من جوشد

چو نقش صورت شیرین ز خامه شاپور

دلم ز جلوه عکسش چنین خراب چراست؟

رخی که خانه آیینه شد ازو معمور

پس از فراق توان قدر وصل دانستن

مرا ز کوی تو دوری ضرور بود ضرور

پس از مشاهده کوهکن یقینم شد

که وصل دوست میسر نبوده است به زور

من آن نیم که خلاصی ز درد و غم جویم

هزار چاره نمودم که داغ شد ناسور

به عشق روی تو صبرم فرار کرده ز دل

به یاد چشم تو خوابم ز چشم کرده نفور

ز سینه سوز تو کمتر نمی‌شود هرچند

نهد به داغ دلم پنبه مرهم کافور

جدا ز کوی تو راهی به هیچ سو نبرم

که روز هجر تو بر من شب است و من شب‌کور

به ذکر نام خوشت تشنه می‌رود سیراب

به یاد لعل لبت مست می‌شود مخمور

ز رشگ روی تو داغست زلف را مگشای

که داغ تازه خورشید می‌شود ناسور

دلم ز لعل تو بی‌نیش غیرنوش نخورد

رقیب بر سر شهدت نشسته چون زنبور

نگاه مست تو هرگه به طرف باغ افتاد

به تاک قطره می گشت دانه انگور

کنون که دور ز کویت اسیر هجرانم

چو در شکنجه شهباز، ناتوان عصفور

هوای فر سلیمانی است در سر من

که کرده تنگ جهان را به من چو دیده مور

ز ذوق خاک‌نشینی درگهی که بود

قضاش نادره معمار و آسمان مزدور

چه درگه آنکه بود آستان سبع شداد

به پیش محکمیش معترف به عجز و قصور

چه درگه آنکه نگردید دست قدرت را

بلندپایه‌تر از وی عمارتی مقدور

چه‌درگه آنکه به چندین هزار نقش و نگار

سپهر را نتوان گفت پیش او معمور

چه‌درگه آنکه به سطحش گر آفتاب افتد

گمان بری که به سطحش نشسته گرد فتور

هزار سال گذشت و بسا که هم گذرد

که بیم کهنگیش نیست از مرور دهور

بلند درگه سلطان شرع و ملت و دین

که صیت سلطنتش هست تا به نفخه صور

امام جعفر صادق که صبح صادق رای

به مهر خاک درش دم همی زند از نور

شهی که دایره عدل او دو عالم را

کشیده است در آغوش چون بلدراسور

به پیش عرصه ملک ابد نهایت او

نمود ملک سلیمانی است چون پی مور

سکون و جنبش رایات نصرتش تا هست

زمانه را حرکات سپهر نیست ضرور

ز بیم، تا به ابد متصل شود به عدم

صلابتش به ازل گر کند تغافل دور

چنین که داروی هر درد ازوست حیرانم

که آفتاب چرا مانده این چنین رنجور!

به هر طرف که کند میل، در قدم باشد

به پیش ابد چو صبا بر پسش ازل چو دبور

اگر ز چهره رایش نقاب بردارند

چو آفتاب شود کاینات غرقه نور

به گلشنی که چو خورشید پرتو اندازد

ز شاخ خشک برآید گل تجلی نور

به شکر نعمت او آسمان به یک سر پاست

که گر دمی بنشیند ز پای نیست شکور

محیط علمش اگر موج‌ور شود گردد

به نیم رشحه او حل مشکلات امور

به گرد خاطر او سیر فوج فوج اسرار

چنان‌که در چمن باغ خلد جلوه حور

بود ز دفترش افلاک آن ورق که بود

به نیم صفحه‌اش انجیل ضبط و نیم زبور

دو سایه از سخط و عفو او جحیم و نعیم

دو پرتو از غضب و لطف اوست ماتم و سور

اگر زبانه قهر خدا عیان خواهی

ببین به گوشه ابروی قهر او از دور

وگر گشاده در فیض را ندیدستی

ببین به جبهه صبح آیتش تبسم نور

جراحت دل صد خسته را شود مرهم

تبسمش به لب لعل چون شود پرشور

ز فیض معدلت عام او عجب نبود

خرابه دل عاشق اگر شود معمور

چو رنگ نهی برآید به چهره نگهش

ز بیم آب شود زهره در دل انگور

سیاستش به غضب چهره چون برافروزد

گره شود نفس نغمه در رگ طنبور

رسد به سبع شداد ار مهابتش فکند

در او به سعی تزلزل هزارگونه فتور

اگر نداند قدرش چه غم که رفته به خواب

رگ شعور حسودش که هست خصم شعور

زبان دشمن او نیش می‌زند بر دل

به نوش غوطه زند گر چو نشتر زنبور

چنان گرفته رگ حلق دشمنش را بخل

که آشنا به گلویش نشد به جز ساطور

به او عداوت بدخواهش اختیاری نیست

بود جبلی خفاش دشمنی با نور

وجود خصم برای ظهور اسبابست

که آفتاب به تقریب سایه شد مشهور

ز خلق اوست فلک مجمری که هست از وی

مشام عالم بالا پر از بخار و بخور

عذوبت سخنش در مذاق تشنه عقل

نشسته است چو می در طبیعت مخمور

به گاه نظم چو گردد سخن به وصف کفش

به موج بحر برآید مقطعات بحور

زهی به ذات و صفات از جهانیان ممتاز

چو در میانه انوار نور آتش طور

هلاک نظم علوم تو نظم عقد پرن

اسیر نثر کلام تو لؤلؤ منثور

زواهر حکمت آسمان دین را نجم

جواهر کلمت ملک شرع را دستور

ز خاک پای تو هر شب به دیده‌بانی دهر

کشد به دیده انجم سپهر سرمه نور

به کارخانه تقدیر مستمد از تست

به حل و عقل مقاصد مدبرات امور

بود اوامر «کن» را به خطة تقدیر

به خاطر تو ورود و ز سینة تو صدور

غبار راه تو بر تن برای حفظ شرف

هزاربار نکوتر از اطلس و سیفور

دمی به سایه دیوار کویت آسودن

مرا ز سایه طوبی به است و حور و قصور

چه خار و خس ز حریمت چه بالهای ملک

که رفته‌اند به جاروب طره، زمره حور

به منزلی که بود خاکروب بال ملک

چه عیش‌ها که توان کرد چشم دشمن کور

کند به شاکله هرچند میل باکی نیست

گزیده‌اند اگر بر تو خصم را جمهور

اگر به راه تو کمتر روند خلق چه باک

پل صراطی و سخت است بر صراط عبور

متابع تو اگر کم بود چه غم که شود

هزار قطره یکی گوهر، آنگهی به مرور

گهر ز طینت پاکست آنچنان کم‌یاب

خزف ز خست ذاتست آنقدر موفور

بود به مرتبه از کاینات بیش انسان

ولی بود به مراتب کم از شماره مور

همان به جنس بشر کن نظر که از کثرت

میان آدم و نا آدم است نسبت دور

هزار نطفه بباید که تا یکی گردد

به قابلیت اطوار متصف به وفور

چو گشت قابل اطوار قرن‌ها باید

که تا یکی به بر آید به صد مشقت و زور

رسید چون به بر از صدهزار کم افتد

یکی چنان که برد دیده نور و سینه سرور

خدایگانا خورشید عالم جانا

تویی که سر نبوت شد از تو محو ظهور

تویی خلاصه عترت تویی نقاوه نسل

که هست روح رسول از تو تا ابد مسرور

تویی تو آنکه پس پرده قضا عمری

ازل به روی تو افکنده بود چشم از دور

دوام دولت تست آنکه چشم بر ره اوست

ابد که در تتق غیب کرده رخ مستور

چه حاجت است به تعریف عقل ذات ترا

که بی‌نقاب درآید رخت به دیده کور

منم یکی ز غلامان درگهت که مدام

به مدحت تو زبانم بود زبانه نور

منم که هست ز فکر مدیح حضرت تو

سرادقات ضمیرم سرای پرده حور

هزار صورت شیرین سیه‌قلم دارم

سفیدروی‌تر از نقش خامه شاپور

درین قصیده تو کردی مدد روان مرا

وگرنه مانده به بند «ظهیر» بود این زور

کنون امید من اینست در دو عالم و بس

که با سگان درت سازدم خدا محشور

چو آفتاب کنم چرخ خاک را روشن

چراغ مهر ترا چون برم به خلوت گور

اگرچه زلت فیاض بیش در بیش است

گناه او به تو بخشد یقین خدای غفور

همیشه تا که گریبان عقل کل باشد

چو جیب خامه‌ام از مدحت تو مشرق نور

بود به دامن لطف تو متصل دستم

چو دست حسرت زاهد به طرف دامن حور

شمارهٔ ۲۶ - در منقبت امام موسی کاظم(ع)

ز تاب شعشه آفتاب در سرطان

تنور گرم فلک جدی را کند بریان

ز تاب خور، دم فواره در میان حیاض

شدست چون نفس اژدها شراره فشان

ندانم آه که آتش‌فروز شد که دگر

جهان چو سینه عشاق گشت آتشدان

نفس کسی نزد از سوزش حرارت دل

که همچو باد نزد دامنی بر آتش جان

ز تاب خور کره نار شد فضای هوا

درو به جای سمندر طیور در طیران

شعاع مهر چو نی سوزد اندرین آتش

چه جای آنکه کنی نسبتش به گرمی آن

زبان‌خویش برون کرده شعله از گرما

نهاده سینه به ریگ از حرارت آب روان

مکن دم سردی ز باد هم کان نیز

ز تاب مهر به هر جانب است گشته دوان

به جای باد گرفتم دم مسیح بود

که ناوزیده به کس آتشش فتاده به جان

شود چو آتش و افتد به خرمن یعقوب

اگر ز مصر نسیمی وزد سوی کنعان

دم هوا چو دم مرده برنمی‌آید

ز تاب مهر نفس‌گیر گشته شخص جهان

ز تاب گرما آن موجه نیست دریا را

که پوست شد به تنش خشک و چین فتاد برآن

ز شغل خویش چنان بازمانده‌اند اشیا

که ابر هم نکند یاد گریه نیسان

هوا چو شعله برافروختست و بر ز برش

به روی هم متراکم سحاب همچو دخان

جهان چو دانه اخگر شدست از گرمی

سحاب چون کف خاکستریست بر سر آن

چو در رماد که آتش نگاه می‌دارند

به ابر حفظ حرات نموده تابستان

نه دود بر سر آتش بود که از گرما

فکنده است به سر سایه آتش سوزان

ز تاب مهر عجب نیست گر برند پناه

دگر به سایه عشاق آفتاب‌وشان

تمیز بوالهوس از عاشقست بس مشکل

که هر دلی شده سوزان و هر جگر بریان

پی‌پناه به دنبال ظل مخروطی

شبانه‌روز بود آفتاب سرگردان

عیان ز چین سر زلف یار، عارض نیست

به زیر سایه سنبل شدست مهر نهان

ز بحر سینه عشاق خاستست مگر

که گشته در عوض قطره ابر شعله‌فشان

چنانکه مایه ابر بهار هست بخار

شدست مایه ابر تموز هم ز دخان

چو آه عاشق گشته است ابر آتش‌بار

چو ابر آه بود آتشش بود باران

به وصف گرمی آب و هوا درین ایام

زبانه‌ایست مرا در دهن به جای زبان

زبس‌که روی زمین داغ شد ز آتش مهر

زبس‌که انجمن شعله گشت لاله‌ستان

چنان‌که موی نمی‌روید از نشانه داغ

به صد بهار نگردد ز دشت سبزه عیان

چنان زمانه برافروخت آتشی که مگر

علم زد آتش خشم خدایگان جهان

امام موسی کاظم که شخص حلمش اگر

نه کظم غیظ نمودی ز اهل بغی زمان

بسان کوره تفسیده رکن‌های جحیم

ز آتش غضبش برفروختی دوران

تمام مدح ویست و مدایح آباش

اگر ز توریه آگه شوی ور از فرقان

به فص خاتم وی نقش بود امام‌الناس

دمی که بود ظهورش نهفته در کتمان

اگرنه غایت ایجاد عالمستی او

هنوز بودی آدم به صلب خاک نهان

جهان اگر به جهان جلال او سنجند

محیط کون و مکان قطره است و او عمان

اگر به رتبه او بنگری توانی گفت

که مثل او نبود در قلمرو امکان

شمیم خلق تو روحی دمیده در تن روح

نسیم لطف تو جهانی فزوده بر سر جان

بهار اگر ورقی خواند از گلستانت

کتابخانه گل را دهد به باد خزان

به پیش ابر کف تست باد در کف ابر

ز دست بخشش دست تو خاک بر سر کان

مثال امر تو نافذ شود به خاک ثقیل

برات نهی تو جاری بود بر آب روان

به کوه حلم تو سنجند اگر گرانی کوه

سبک چو گرد رود بر هوا جبال گران

به بحر دست تو گر افکنند قلزم را

ز بیم غرق چو موج از میان رود به کران

به دشمنی تو نافع نمی‌شود طاعت

به دوستی تو نقصان نمی‌کند غفران

اگر تو پا ننهی در میانه چون پرگار

رسد به دایره روزگار صد نقصان

نصیحتی ز تو رهبرتر از هزار دلیل

خطابتی ز تو پرنفع‌تر ز صد برهان

اگرچه نزد خرد نارسیده‌ای به وجوب

ولی مکان تو صد ره گذشته از امکان

به جام جم نتوان دید آنچه یافت خرد

ز خشت گنبد گردون مشابه تو عیان

به پیش او چه بود هفت گنبد گردون

به جنب او چه کند هشت روضه رضوان

خلاف رای تو زان نقض دین بود که خدای

به تار عهد تو تابیده رشته ایمان

خلل‌پذیر شود پنج رکن دین یکبار

اگرنه مهر تو دین‌راست اعظم‌الارکان

اگر به خاک درت تشنه را دهند نوید

دگر هوس نکند آب چشمه حیوان

هوای کوی تو در سر کسی که رفت به خاک

بود به باغ جنان چشم حسرتش نگران

برای حکم تو گل گوش پهن کرده به باغ

که تا تو نهی کنی بنددی ز خنده دهان

زبان‌گشوده پی عرض مدعا سوسن

که گر تو امر نمایی درآیدی به زبان

اگر ز خاک درت توتیا کند نرگس

شود چو چشم جهان‌دیده روشناس جهان

عدو هراسد از تو چنانکه سایه ز نور

حذر نماید خصم از تو چون زنار دخان

کسی که خصم ترا دید به سریر چه گفت

بود به جای سلیمان گرفته دیو مکان

خلافتی که به قد تو راست همچو قباست

اگر به خصم پسندی چه باک و نقص از آن

هوای شوکت صاحبقرانیش نبود

کسی که در دو جهانست صاحب‌القرآن

ز رنگ و بو بود آرایش جمال عدو

چنان که زینت طاووس باشد از الوان

دلی نبندد عاقل به رنگ بی‌معنی

سری ندارد دانا به صورت بی‌جان

ارادت تو دهد کلک امر را حرکت

کرامت تو دهد حکم نهی را جریان

بدون حکم تو تقدیر کم کند خواهش

خلاف رأی تو کمتر دهد قضا فرمان

همه به موجب حکم خدا کند حرکت

ارادت تو که کلک قضای راست بنان

بزرگوارا آنی که در مدیح تو عقل

سری به جیب فروبرده با هزار بیان

نظر به درک جمال تو عاجزست و ضعیف

سخن به وصف جلال تو قاصر و حیران

پی نوشتن وصف کف تو بحر محیط

اگر مداد شود قطره‌ایست درخور آن

شود زمین و زمان در شعاع خور مستور

گر از لباس سخن مدحتت شود عریان

من و هوای مدیح تو، کی درست آید

متاع پیرزن و وصل یوسف کنعان!

مرا هوای مدیح تو زیبد ار بالفرض

به پای مهر جهان ذره را رسد جولان

کسی دگر نتواند ترا به مدح ستود

بس است مادحت ایزد، مدایحت قرآن

غرض ز سعی من این بس که یاد من آری

در آن دمی که پدر از پسر کند نسیان

اگر سر است به داغ تو می‌کنم افسر

اگر دلست به مهر تو می‌نهم عنوان

دل ار به مهر تو نبود چه می‌پزد سودا

سر ار به راه تو نبود چه می‌کند سامان

به حضرت تو مرا آرزوی بسیارست

دگر تو دانی و فیاض و لطف بی‌پایان

همیشه تا بود آرایش جهان از مهر

کتان ز تابش مه تا که هست در نقصان

بود ز مهر تو آرایش دل احباب

ز ماه طلعت تو نقص دشمنان چو کتان

شمارهٔ ۲۷ - قصیده موسوم به معجزه‌الشوق در منقبت امام رضا(ع)

محیط عشق که ما مرکزیم و غم پرگار

درین میانه ز عالم گرفته‌ایم کنار

جنون عشق برآراست خوش به سامانم

کجاست عقل که گل چیند اندرین گلزار

فتاده خوش به سر هم متاع رسوایی

خرد کجاست که سودا کند درین بازار

به داغ عشق برآرای پای تا سر خویش

که زیب سکه کند نقد را تمام عیار

فریب عشوه دنیا مخور که آینه را

به‌رنگ سبز کند جلوه در نظر زنگار

به زهد غره بود زاهد و نمی‌داند

که تار سبحه به تدریج می‌شود زنار

به تن لباس درم ز آرزوی عریانی

که بند پاست درین راه بر سرم دستار

چگونه راز بپوشم که همچو غنچه گل

نقاب خود به خود افتد مرا ز چهره کار

چنان حکایت من تشنه شنیدن‌هاست

که باز می‌شود از شوق خود به خود طومار

عجب ولایت امنی است ملک رسوایی

که هیچ‌گونه کسی با کسی ندارد کار

تو حاضری و به روی تو دیده نگشایم

که بی‌رخ تو فراموش کرده‌ام دیدار

دگر به منع من ای عقل دردسر کم کش

که من مجادله با خویش کرده‌ام بسیار

کنون که ذوق جنون ریشه کرد در دل من

دگر نمی‌شود این نخل کنده از بن و بار

کنون که دامن من پر ز سنگ طفلانست

خرد به راهم از آیینه می‌کشد دیوار

کنون که کرده مجردترم ز نور نظر

فلک کشیده به گردم ز آبگینه حصار

دگر چه دفع ملامت کند نهفتن عشق

مرا کنون که برافتاده پرده از رخ کار

چه پردگی کندم تار عنکبوت آخر

خرد چه هرزه به من می‌تند عناکب‌وار

مرا کنون که نمودند راه عالم غیب

درین ستمکده دیگر نه ممکن است قرار

چه‌سان نگاه تواند به دیده کرد درنگ!

دمی که پرده برافتد ز پیش چهره یار

چو عشق جای کند در طبیعتی هرگز

به حیله‌ها نتوان کرد منعش از اظهار

چراغ تا که نیفروختند در فانوس

ز خلق چهره تواند نهفت در شب تار

ظهور عشق به اظهار نیست حاجتمند

که ظاهر است وجود مؤثر از آثار

به عهد عشق مجویید اثر ز هستی من

که آفتاب درآید به سایه دیوار

بهار شد چمنم از نسیم گلشن عشق

چو گل شکفته‌ام اکنون درین خجسته بهار

کنون که هم گل و هم بلبلم درین گلشن

کنم به وصف بهار خود این غزل تکرار

شمارهٔ ۲۸ - مطلع دوم

ز موج رنگ گل و سبزه در هوای بهار

به‌بال جلوه طاووس می‌پرد گلزار

به نقل آب و هوا حاجت ار فتد یابد

ز نقل آب و هوای چمن شفا بیمار

گرفت ابر ز خجلت دریچه مشرق

چو صبح غنچه دمیدن گرفت در گلزار

چو تشت خون شده از عکس لاله دامن دشت

به نیش برق گشودند تا رگ کهسار

ز موج سبزه و گل بسکه گشته عکس‌پذیر

به رنگ کاغذ ابری شدست ابر بهار

به ذوق دیدن گل طفل غنچه نرگس

به باغ پیش‌تر از صبح می‌شود بیدار

حیا سرشتی اجزای باغ بین که کند

حذر ز سایه دست چنار ساق چنار

رسید شور نسیم بهار و نزدیکست

که چون شکوفه مرا وا شود ز سر دستار

به مقتضای صفای زمانه اهل نظر

کنند از پس دیوار سیر در گلزار

ز بس به حکم صفا چون نگارخانه روم

ز عکس گل شده دیوار باغ پر ز نگار

سزد که بهر تماشای سبزه و لاله

کنند اهل نظر جمله روی در دیوار

چنان ز عکس چمن سبز شد زمین و زمان

که سبز درنظر آید بسان خط غبار

کنند سیر و صفای چمن سبکروحان

که بوی گل شده بر مرکب نسیم سوار

شدست فیض سبکروحی آن‌چنان شایع

که نیست دیدن زاهد به طبع مستان بار

چو مستعد کمالست هر نهال اینست

که نیست جز سر منصور میوه سر دار

نشاط خنده گل آن قدر سرایت کرد

که نیست ناله بلبل درین بهاران زار

بدان ملایمت آید نفس ز غنچه برون

که واکند گره نغمه مطرب از رگ تار

چنان طبیعت اشیا شدست تازه پسند

که فاخته نکند درس سرو را تکرار

نمی‌توان به زبان از کس انتقام کشید

که در هوا سخن سخت می‌شود هموار

شکوفه در تتق هاله می‌شود پنهان

ز بس که ناقه ابر از نم است سنگین بار

چو شاهدان ز گرمابه آمده بیرون

نماید از تتق ابر شاخ گل دیدار

بود زمین و زمان خرم و شکفته ولی

درین شکفته هوا ودرین خجسته بهار

شمارهٔ ۲۹ - مطلع سوم

مرا دلی است ز درد فراق یار و دیار

تمام گریه حسرت تمام ناله زار

اگر به سیر چمن کم روم سبب آنست

که نیست ماتمیان را به بزم عشرت بار

مرا که سینه ز داغ ستم گلستانست

چه لازمست کشیدن کرشمه گلزار

هزار صحبت رنگین‌تر از می است مرا

چرا کشم ز پی باده دردسر ز خمار

زمانه از پی پامال کردنم پرورد

که نیست این گل پژمرده قابل دستار

ز سینه شعله‌فشان خیزد آه من که مدام

نفس ز کوره حداد جوشد آتش‌وار

سرم ز مغز تهی، همچو کاسه تنبور

نفس ولیک پر از خون ناله چون رگ تار

به غیر طفل سرشگم نه هیچ‌کس که مرا

غبار هجر دمی پاک سازد از رخسار

نباشد این همه باران که پیش دیده من

عرق ز چهره خجلت فشاند ابر بهار

چه منت از مه و خورشید می‌کشم که بس است

فروغ گوهر اشکم، چراغ در شب تار

میان فوج بلا آنچنان گداخته‌ام

که قطر دایرة درد شد تنم ناچار

چرا برای غم انگشتری ز زر نکنم؟

تنم که زرد و ضعیف و دوتاست از غم یار

دلم چو کوه به خود از نشاط غم بالید

اگرچه بار غمم جسم کرد زار و نزار

به روی بسترم از بسکه استخوان شکند

مدام ناله ز پهلو کنم چو موسیقار

به دفع فلسفیان گو کلامیان بکنند

جواز خرق فلک را ز آهم استفسار

ز بس که خوی به هجران شده مرا ترسم

که آرزو نشود دیده را دگر دیدار

فلک ز گردش خود باز استد ار شاید

کنون که کرد جدایی میانه من و یار

به شکوه فلکم گر زبان گشاده شود

سخن ببایدم از سر گرفت دیگر بار

شمارهٔ ۳۰ - مطلع چهارم

فغان ز کج‌روشی‌های چرخ ناهموار

که هیچ‌گونه ندارد به راستی سروکار

به گردش فلک امید استقامت نیست

جز اعوجاج نیاید ز طینت پرگار

ز من شنو که کجی جزو معنی فلک است

ز کج نهاد مجویید راستی زنهار

ستاره نیست فلک را که این کهن خیمه

ز کهنگی شده سوراخ‌ها در او بسیار

ز بسکه بار مظالم به دوش اوست مدام

قدش خم است چو قد کسی که دارد بار

بس است ای فلک، آزار بیدلان تا کی؟

ز توسنی نشدت خسته خاطر هموار؟

مرا اراده به دست تو داده‌اند اکنون

کجا روم؟ چه کنم؟ من پیاده و تو سوار

مترس اگر به غلط کار عیش راست شود

که کج نمی‌شود اندوه را سر پرگار

تو کج نهادی و من راستگو، نمی‌دانم

میان ما و تو آخر چگونه افتد کار!

چه شد که انس به هیچ آفریده نگرفتم

که من غریبم و این مردمان غریب آزار

هرآنچه بوی وفایی نیاید از چمنش

مگیر یار که یاری نیاید از اغیار

ز هرچه رنگ فنا دارد اندرین گلشن

مجوی انس که وحشت فزون کند مردار

چگونه وحشت کس در جهان نیفزاید

که این خرابه دیاریست خالی از دیار

درون پرده ندانم که دارد آمد و شد!

که گرد هست ولیکن پدید نیست سوار

به اهل دل چه عجب مهربان فتاده فلک

که زخم غنچه نخارد مگر به ناخن خار

چنان رمیده‌ام از بخت سایه‌پرور خویش

که دیو درنظر آید مرا ز سایه یار

سپهر منکر جورم نمی‌تواند شد

که زردرویی انکار می‌کند اقرار

هزار شکوه مرا از فلک بود هردم

ولی نیارم از آنها یکی کنم اظهار

چگونه کس کند اظهار شکوه‌ای کز ننگ

ز شرم گفتن آن رنگ بشکند گفتار

همین بس است شکایت ازو که کرد مرا

جدا ز روضه عرض آشیان فیض آثار

فریب این جو گندم نما از این فردوس

برون فکند چو آدم مرا به زاری زار

به خاک خواری از این روضه طالع پستم

چنان فکند که بر آسمان رسید غبار

نه روضه بلکه جهانی ازین فلک بیرون

نه روضه، بلکه بهشتی ازین جهان به‌کنار

زمانه در طرف وی چو جاده از منزل

سپهر در کنف وی چو سایه دیوار

جهان سته در آن رحبه یک جهت ز جهات

سپهر تسعه در آن عرصه قطری از اقطار

نشیب پیش فراز وی این نشیب و فراز

یسار پیش یمین وی این یمین و یسار

گرفته با همه وسعت مکان به عالم تنگ

چنانکه صورت عالم به دیده در ابصار

کنند گرد سرش دور دایرات فلک

محیط عالم کونست و مرکز ادوار

من از صفای هوایش همین قدر دانم

که یا بهار بهشت است یا بهشت بهار

چنین که منفرد افتاده است در رفعت

فلک چه حد که به او دم زند ز قرب جوار

خمیده ماند فلک بسکه کرد قامت خم

پی تواضع این بارگاه فیض آثار

به پیش شمسه او آفتاب می‌لرزد

چنان‌که طفل سبق‌خوان به پیش مکتب‌دار

به جنب روزن او آفتاب را چه محل

که او ز چرخ کند ناز و چرخ ازین انوار

به نیم خشت زر خود چو چرخ می‌نازد

چرا ننازد ازین جنس گنبدش بسیار!

به پیش طاق وی ار هشتم آسمان نبود

هزار کوکب قندیل از چه یافت قرار!

به دور وی خط زرین کتابه نیست که هست

نوشته نسخه علم قضاش بر دیوار

چنین عمارتی امکان نبست تا ز قضاست

زمانه قابل تعمیر و آسمان معمار

فلک شبیه وی افتاده است و تا به ابد

بدین مناسبت او را بلند شد مقدار

اگر به معنی وی صورتی بنا خواهند

جهات کون و مکان را چو نیست این معیار

مهندسان معانی مگر به فرض کنند

به سطح چرخ نهم نصب پایه پرگار

ز فیض ظاهر و باطن توان یقین دانست

که یک درش به بهشت است و یک درش به بهار

سپهر می‌شود آنجا به چاکری قایل

زمانه می‌کند آنجا به بندگی اقرار

بلی چه‌گونه نگردد زمانه‌اش ممنون

بلی چه‌گونه نباشد سپهر منت‌دار

که هست بارگه خسرو زمین و زمان

که هست پرده‌سرای شه صغار و کبار

خدایگان دو عالم امام جن و بشر

رضی ارض و سیما و رضای لیل و نهار

امام ثامن و ضامن علی بن موسی

که هست خاک درش کحل دیده ابصار

تبسمش به لب لطف و چین بر ابروی خشم

یکی بهار خزان و یکی خزان بهار

ز بس ز عدل وی از پا فتاده فتنه مست

نمی‌تواند برخاستن ز خواب خمار

زبس به عهد وی آسوده روزگار حرون

دلش نداد که از خواب خوش شود بیدار

در آستانه او آفتاب ز آمد و شد

به‌غیر درس زیارت نمی‌کند تکرار

نباشد ابر که از جوش زایران درش

نشسته چرخ برین را غبار بر رخسار

بلی غبار درش را طراوتیست ز فیض

که ابر رحمت ازو مایه می‌برد هموار

محاسبان خرد در حساب بخشش او

کرور را نشمارند در عداد شمار

شهی که پایه مقدارش از گرانقدری

بود ز کرسی شش پایه جهانش عار

شهی که مسند جاهش به بام عرش کند

تکبری که به فردوس عاشق دیدار

فروغ پایه تختش به سطح چرخ نهم

عیان‌تر است که بالای کوه شعله نار

شهنشهی که اگر باج بر زمانه نهد

تهی کنند خزاین همه جبال و بحار

کند به منع درشتی اشاره گر به فلک

زمانه همچو کف دست می‌شود هموار

نهیبش ار به رجوع زمانه امر کند

به قهقرایی از امسال بگذراند پار

ز خدمتش چو نشست این یک آن دگر برخاست

دو بنده‌اند سیاه و سفید لیل و نهار

ز بندگان سرای وی اسود و ابیض

دو چاکرند یکی از حبش یکی ز تتار

مجره نیست فلک را که طوق بندگیش

فکنده است به گردن ز نقره زنگی‌وار

از اینکه باعث آزار او شده انگور

ز تاک دست قضا سرنگونش کرده به دار

بود به عهد شمیم بهار خلق خوشش

فلک ز عطر لبالب چو طبله عطار

نسیم خلقش اگر بر چمن وزد دزدد

نفس ز عطر گل و یاسمن، مشام بهار

اگر ز خاک درش آبرو برد گلشن

غلاف غنچه شود ناف آهوی تاتار

ز بوی زلف عروسان خلق او پیچد

به خویش طره سنبل ز رشک در گلزار

صلای عیش زند چون بهار عهد خوشش

نگار بسته برآید ز شاخ دست چنار

اگر ملایمتش آب در چمن بندد

ز نازبالش گل رنجه می‌شود سر خار

به حکم نهی ابد امتناع حسبه او

به گرد دختر رز شیشه می‌کشد دیوار

کند چو حکم فسردن به شعله آواز

ز بیم خشک شود خون نغمه در رگ تار

محیط علمش اگر موج‌ور شود افتد

تخیلات دو عالم چو خار و خس به کنار

به دقت نظر دوربین تواند دید

به یک ملاحظه امروز عرض روزشمار

نگاه دور رسای وی از شکاف ازل

کند مطالعه در نامه ابد اسرار

مکان مفترق او راست فردی از افراد

زمان متصل او راست سطری از طومار

جهان فانی اگر با عدو گذاشت چه غم

مقرر است فکندن به پیش سگ مردار

به یک قبیله بود خصم با وی از چه عجب

که هست خویشی نزدیک نشئه را به خمار

زمانه مهلت خصمش به اختیار دهد

چنانکه مهلت کفار قادر جبار

ندامت است فزون آنقدر که مهلت بیش

خمار در خور مستی همی کشد خمار

سفینه‌ایست ولایش که فوج فوج عقول

برد ز ورطه حیرت نفس نفس به کنار

ز موریانه تشکیک ایمن است آن دل

که گرد معتقدش اعتقاد اوست حصار

خرد به مطلع پنجم به من مسامحه کرد

که درس عشق مدیح ترا کنم تکرار

شمارهٔ ۳۱ - مطلع پنجم

خلاف رأی تو بر عقل آن چنان دشوار

که کس به فرض محال از خدا شود بیزار

به فضل مرتبه ممتازی از عقول و نفوس

چنان که نور نظر در میانه انوار

نسیم مهر تو در باغ اعتقاد ضرور

چنانکه در چمن توبه آب استغفار

ز خلق خویش تو در رنج و خلق در راحت

در آب کشتی و مردم در آن میان به کنار

عدم نفوذ نمی‌کرد در مسام وجود

اگر ز حفظ تو بودی زمانه را دیوار

چو آفتاب خورد غوطه آسمان در نور

گر ارتفاع پذیرد ز درگه تو غبار

سپهر را نکند جز صلابت تو لگام

زمانه را نکند جز مهابت تو چدار

فلک به حکم تو می‌یابد از قضا اجری

زمین به امر تو می‌گیرد از فلک ادرار

دهد رواتب ارزاق خلق روز بروز

زمین که حاصل جود تو کرده است انبار

مطیع حکم عطای تو حارسان جبال

وکیل دست جواد تو خازنان بحار

عقول کامله را از ضمیرت استمداد

نفوس قادسه را از علومت استظهار

نهد رضای تو بر پشت چرخ توسن زین

کند نهیب تو در بینی زمانه مهار

برای حمله اثقال کارخانه تست

قضا که کرده سماوات هفتگانه قطار

شهاب چرخ برین سرکشیده می‌آید

که تا به بزم تو یابد چو شمع استقرار

چو شمع بزم ترا بیند ایستاده ز دور

ز انفعال به باد فنا رود چو شرار

گر آسمان همه تن آفتاب گردیدی

به روضه تو مشابه شدی ولی دشوار

ور آفتاب به چرخ نهم شدی بودی

شبیه تو چو شوی بر سمند قدر سوار

تبارک‌الله از آن نازنین سمند که هست

به گاه جلوه چو طاووس مست در رفتار

چو برق کوه‌نورد و چو باد بحر سپر

چو شعله در حرکات و چو فتنه در آثار

سمند شوخ مزاج تو شعله پروازیست

که جز نگاه ترا دست کم دهد به چدار

به‌گاه پویه ملایم رود چنان در راه

که آب نغمه مگر می‌رود به جدول تار

سبکروی که نیابد به غیر آسایش

به فرض اگر به‌رگ جان کند چو ناله گذار

اثاره‌ای ز پیش دود دوده صحرا

شراره‌ای ز سمش برق خرمن کهسار

چو شعله وقت فراز و چو قطره گاه نشیب

چو عشره خوش حرکات و چو جلوه خوش رفتار

چو نبض معتدلش جست‌وخیز متناسب

چو نشئه در رگ دل‌ها دویدنش هموار

گهی چو رنگ عدویت پریده در عالم

گهی چو نام نکویت دویده در اقطار

به‌روی برگ گلش گر گذر فتد بدود

سبک چنانکه دود موج خنده بر لب یار

بود ز گرد شتابش عبیر بر دم و یال

بود ز خون درنگش به‌پا و دست‌نگار

نزاکت گره دم چنانکه پنداری

که آب نغمه گره گشته است بر رگ تار

چو عمر مدت غفلت سوارش از نرمی

رسد به منزل و آگاه نیست از رفتار

به‌گاه دو ز عرق‌نم نمی‌دهد کفلش

که شعله را ننشسته است ژاله بر رخسار

اگر به پست و بلند زمانه‌اش تازی

چنان رود که نجنبد علاقه دستار

هلال نعل که گر بر سپهرش انگیزی

فتد ز پویه به چرخ چهارمش چو گذار

چنانکه آینه بر روی ماه نو گیرند

هلال زار شود آفتاب آینه‌وار

صریر خامه کاتب به وصف سرعت او

دود به جاده مسطر چو نغمه بر رگ تار

به پشت وی نتواند نشست کس جز تو

که غیر نور نگردد کسی به شعله سوار

خدایگانا دارم جدا ز خاک درت

چنان دلی که به حالش جهان بگرید زار

چو شمع بارگهت روشنست سوز دلم

شبانه‌روز که روز منست هم شب تار

به یاد جوی روان روز و شب در آن فردوس

مرا ز دیده روانست اشک لیل و نهار

فراق صحن و خیابان مشهدم دارد

ز صحن چرخ و خیابان کهکشان بیزار

فلک ندانم ازین پس دگر چه خواهد کرد

به من شود اگر از تازه باز کینه‌گذار

فکند دور به‌زاری از آن درم یارب

به روز من بنشیند فلک به‌زاری زار

دو دست بی‌تو به‌سر می‌زنم چه چاره کنم

که رفت کار من از دست و دست من از کار

شمار کار خود از روزگار برگیرم

به دامن تو زنم دست چون به روز شمار

فلک ز رشک بمیرد چو درگهت بوسم

چه خوش بود که برآید به یک کرشمه دو کار

اگر رسم به وصال درت عجب نبود

بر آسمان ز زمین می‌رود همیشه غبار

اگرچه دوری از آن خاک در ضروری بود

که هست دوری خورشید ذره را ناچار

ولیک دارم امیدی که از توجه تو

تن ضعیف من آنجا شود به خاک مزار

به هرکجا که شود خاک این تن زارم

فلک اگر کشدم پیش آرزو دیوار

گمان به بال و پرشوق آنقدر دارم

که ذره ذره به سوی تو برپرد تن زار

بدان خدای که در ملک نیستی یکسر

متاع معرفتش ریختست در بازار

بآن نهفته که در هرچه بنگری پیداست

بدان ندیده که پر کرده عالم از دیدار

بآن قدیم که در دور باشی از قدمش

ازل دوان به دیار ابد برد زنهار

بدان حکیم که در کارگاه قدرت نیست

به‌عون حکمتش ایجاد ذره بیکار

بدان علیم که در عرض جلوه‌گاه ظهور

ز علم اوست ازل تا ابد یکی طومار

بدان کریم که از نیم رشحه بنشاند

ز دشت عصیان چندانکه خاستست غبار

بدان رحیم که در موج‌خیز رحمت او

گناه هر دو جهان همچو خس فتد به کنار

بدان حلیم که برروی ما نمی‌آرد

به ناسپاسی چندانکه می‌کنیم اقرار

بدان غفور که در هر نفس فروشوید

سیاهرویی ما را به آب استغفار

به صانعی که دهد مشت خاک را دانش

به مبدعی که دهد موج باد را گفتار

به قادری که به پیش محیط قدرت او

زمان ازل به ابد نقطه‌ایست از پرگار

به نور او که باو روشن است ظلمت و نور

به فیض او که بدو خرم است جنت و نار

به لوح او که گشاید به روی جان دفتر

به کلک او که نویسد به لوح دل اسرار

به امر او که باو ملک عقل گشت آباد

به نهی او که ازو راه نفس شد هموار

به جود او که نه افلاک را به یک جوشش

ز نیم قطره برانگیخت چون ز بحر بخار

به ستر او که ز چشم نظارگان سپهر

به روی زشتی اعمال ما کشد دیوار

به عفو او که ببخشد گناه و نگذارد

به زیر بار خجالت خمیده قامت زار

به فضل او که به ما از بهشت و حور و قصور

جزای طاعت ناکرده می‌نهد به کنار

به قهر او که ز بیمش شکسته رنگ خزان

به لطف او که به یادش شکفته روی بهار

به خشم او که به هیچش زبانه ننشیند

مگر ز قطره اشک دویده بر رخسار

به وصف او که در آغوش نطق تن ندهد

مگر هم او به زبان اثر کند اظهار

به کنه او که نقاب از جمال نگشاید

مگر به حجله علمش که هست آینه‌دار

به شبه او که ندیدست عقل صورت او

مگر به بتکده وهم بر در و دیوار

به راه او که ز خار قدم دماند گل

به شوق او که به راه نفس فشاند خار

به عشق او که خرد ذره را به خورشیدی

به وصل او که برد قطره را به دریا بار

به پله‌پله تجرید و سلم توحید

به پایه‌پایه معراج احمد مختار

به رهروی که کند عقل خار راهش را

به جای دسته گل زیب گوشه دستار

به خواجه‌‌ای که پی حفظ، جبرئیل امین

چو عنکبوت شدش پرده‌دار بر در غار

به سروری که شرف در پناه او بردند

ز سروران دو عالم مهاجر و انصار

به صفدر صف هیجای لافتی الا

که در قلمرو دین هم سرست و هم سردار

به موج جوهر تیغش که شاهدان ظفر

به گرد چهره برندش به جای طره به کار

به چین ابروی خشمش که از مهابت او

اجل به سایه شمشیر می‌برد زنهار

بدان سفینه عصمت که جز به رهبریش

کسی ز ورطه حیرت نمی‌رود به کنار

به پاکدامنی آب گوهر عصمت

که پای شبهه به گردش نکرده است گذار

به فیض یازده گلبن که این دو گلبن را

علیست آب روان و بتول گلبن زار

بدان چهارده نخل بلندسایه فکن

که هست گلشن عصمت از آن همیشه بهار

به پایه تو که افلاک را شمارد ننگ

به سایه تو که از آفتاب دارد عار

به مدحت تو که پهلو نمی‌دهد به سخن

به نعمت تو که تن در نمی‌دهد به شمار

به قدر خیمه جاهت که آسمان بلند

به دامنش نتواند نشست همچو غبار

به درگه تو که نام سپهر گیرد پست

به روضه تو که حرف بهشت گیرد خوار

به راه کوی تو کش بال‌گسترند ملک

که پا نهند به صد ناز بر سرش زوار

به حسرتم که ز وصف تو می‌تپد بر خویش

به طاقتم که ز نام تو می‌رود از کار

به صبر من که ز آوازه می‌شود معزول

به ضعف من که زاندازه می‌شود بیمار

به این دمم که بگیرد ز صحبت همدم

به این غمم که بمیرد ز دیدن غمخوار

به رغبتم که به سامان ترش کند حرمان

به محنتم که پریشان‌ترش کند تیمار

به فرقتم که نمایان‌ترش کند دوری

به حسرتم که فراوان‌ترش کند دیدار

به داغ من که بگیرد ز نام مرهم روی

به درد من که به داروی کس ندارد کار

به غربت سفر «اهبطوا» ز درگه قرب

که بازگشت ندارد در او یکی ز هزار

به زورقی که برای نجات طوفانی

میان لجه طوفان گشوده است کنار

به ذوق بلبل گلزار آتش نمرود

که شعله شعله گلش می‌دمید از دستار

به چشم بستن امید پیر کنعانی

که بوی پیرهنش تازه می‌کند گلزار

به عزتی که به یوسف رسید در ته چاه

که شد به پله معراج در شرف طیار

به حسرتی که زلیخا بهار کرد خزان

به رحمتی که خزانش گرفت بوی بهار

به حرف عشق که دارد کلیم را الکن

به بوی عشق که گردد مسیح از او بیمار

به ناز حسن که آید به گوش «ارنی» گوی

ز «لن ترانی» او ذوق مژده دیدار

به دست صبر که هرگز نمی‌رسد به عنان

به پای شوق که آید برهنه بر سر خار

به حرف عقل که نشنیده می‌کند دلگیر

به درس عشق که ناخوانده می‌شود تکرار

به کاردانی حسن و به ساده‌لوحی عشق

به شوق شعله بی‌صبر و آهنین دیوار

به زود سیری وصل و گرسنه چشمی هجر

به ناگواری کام و به ناگزیری کار

به لذت دم آبی که در دهان آید

گه مشاهده کنج لب مکیدن یار

به تنگ‌گیری امید و دلگشایی یأس

به خاکساری عجز و به نخوت پندار

به شرمگینی حسرت به ترزبانی میل

به ناتوانی حیرت به لذت دیدار

به بردباری تمکین به سرگرانی ناز

به پرده‌داری ناموس و دیده‌بانی عار

به کبریای تحمل به طمطراق شکوه

به احتراز متانت به احتمال وقار

به برگشایی آغوش مرگ یعنی تیغ

به قامت اجل ایستاده یعنی دار

به نخل صورت شیرین که شد به معجز عشق

به آب تیشه فرهاد سبز در کهسار

به رشد ناقه لیلی که راه وادی وصل

به پای گمشدگی برد تا به منزل یار

به حق این همه سوگندهای کذب‌گداز

که جز به قوت صدق است حمل آن دشوار

که گر مراد دو عالم جدا ز خاک درت

نهد زمانه جزای صبوریم به کنار

چنان به کام جهان آستین برافشانم

که برفشاند دامن کسی به مشت غبار

اگر فلک ندهد کام من ز خاک درت

به نیم ناله برآرم ز هفت چرخ دمار

ز وصل دوست چه گل چیند آنکه از حسرت

به پای او نفس واپسین نکرد نثار

جدا ز درگهت این صبر هم از آن کردم

که هست در کف شوقم گلی از آن گلزار

دمار اگر ز فلک برنیاورم زانست

که راضیم ز بهاران کنون به بوی بهار

فلک مرا ز خراسان از آن به دور افکند

که در عراق کند گرم یوسفم بازار

هوای روضه پاک تو رخصتم زان داد

که داشت درگه معصومه قمم در کار

کدام درگه درگاه نقد آل بتول

که می‌کند فلک اینجا به بندگی اقرار

نهال گلشن موسای جعفر کاظم

که داده چرخ به دستش کفالت تو قرار

سمی بضعه پیغمبر آنکه دست قضا

نهاده چون تو گلش بهر تربیت به کنار

عراق از شرف خاک اوست فخر جهان

قم از صفای عمارات اوست چون گلزار

چراغ روضه عالیش سبع سیاره

غلام گنبد زیبایش تسعه دوار

به گاه جوش زیارت درین خجسته حریم

فرشته راه نیابد ز کثرت زوار

شهاب نیست که می‌ریزد آسمان هرشب

ز نقد خویش برین بارگاه بهر نثار

ولیک یک‌یک از آن ریزد این تنک مایه

که کم مباد شود نقد و ماند از ایثار

به جنب شمسه او آفتاب را چه محل

به پیش آینه نتوان به باد داد غبار

فلک به زیر زمین مهر پرورد هر شب

بدان هوس که برابر کند به او یکبار

چو روبروی کند با ویش به وقت زوال

ز شرم همسریش بر زمین زند ناچار

چنان ز عکس عمارات او صفا عامست

که فیض دیدن گل می‌دهد نظاره خار

عموم فیض به حدیست اندرین کشور

که سبزه درنظر آید ز دیدن زنگار

در او ندیده کسی هیچ امتیاز فصول

که هست سبزه و گل از بهار تا به بهار

چه جلوه است که شمشاد قامتان دارند

مگر بهشت برین است این قیامت زار

ز بس ندای قم آید پی طواف درش

به گوش مردم این شهر از صغار و کبار

از آن سبب ز قضا از پی تشرف خلق

به قم ملقب گردید این خجسته دیار

ز فیض بی‌عدد خاکبوسی حرمش

ز بس طبیعت من صاف گشته آینه‌وار

به حجله‌گاه خیالم ز عکس عالم غیب

رموز غیبی نقش است بر در و دیوار

زدود صیقل موج هوا چو آینه‌اش

گر از جفای اعادی به دل نشست غبار

چه فیض‌ها که نبردم از این خجسته مقام

چه کام‌ها که ندیدم درین ستوده دیار

یکی ز جمله فیوضات این مقام اینست

که مشت خاک من اینجا به کیمیاست دچار

چه کیمیا، شرف خدمت مربی روح

چه کیمیا، اثر صحبت مروج کار

اگرچه عالم عالم در و گهر آورد

ز بحر خاطر، غواص فکرتم به کنار

هنوز شور سخن در سرست زآنکه بود

دلم به مدحت استاد مایل گفتار

جهان فضل و کمالات صدر شیرازی

که خاک خطه شیراز ازوست فیض آثار

فلک به مکتب فضلش ز تخته خورشید

بسان طفل گرفتست لوح زر به کنار

ستاره نیست برین سطح نیلگون چندین

که صفحه‌ایست پر از عقدهای خامه نگار

سپهر منصفش آورده تا که بگشاید

کلید فکرت این حل مشکل اسرار

گه بیان چو نشیند به مسند تدریس

رموز معنی می‌خیزد از در و دیوار

گه افاده معنی به مسند تعلیم

چو شرح و بسط نماید غوامض افکار

ز استماع معانی بود تلامذه را

ز بس گهر صدف گوش پردر شهوار

قلم به کف چو نشیند که تا کند تحریر

رموز غیبی و اسرار عالم انوار

بود قلم به کف وی غلامکی غواص

که از میانه دریا در آورد به کنار

بنازمش که غزالان دشت معنی را

چنین حریص شکاری همی بود در کار

ربوده است به چوگان فکر گوی کمال

بلی رباید صد گو چنین یگانه سوار

کجاست بوعلی و آن فظانت و دقت

به پیش فطرت او تا کند به عجز اقرار

گر او مروج آثار علم می‌نشدی

همی بماندی نامی ز علم عنقاوار

چنان فصیح بیانی که گاه تقریرش

عجب اگر نکند درک صورت دیوار

ارسطویی همه دارد ولی ز فقر و فنا

ارسطویی که ندارد سکندری در کار

چو او که دارد شاگرد مخلص یکرنگ؟

چو من که دارد استاد مشفق غمخوار؟

متاع کاسد من زو گرفت نرخ بلند

رواج یوسف من کرد گرم ازو بازار

کنون جدا ز تو ای پادشاه دنیی و دین

درین دیار بدین روضه دارم استظهار

ولی همان ز درت کم نمی‌کنم امید

که هست از کرمت آرزوی من بسیار

دراز شد سخنت همچو درد دل فیاض

به ختم کوش که ان الملال فی‌الاکثار

خدایگانا شد بیست سال افزون‌تر

که این قصیده مرا می‌خلد به خاطر زار

سروده بودم ازین پیش نغمه چندی

که کم ز ناله بلبل نبود در گلزار

ولیک همت سرشار من برینم داشت

که خون تازه‌تر از گل چکانم از منقار

اگرچه خون نوا تازه می‌چکد ز لبم

به نیش حسرت دیرین گشودم این رگ تار

میی ز نشئه عرفی به ساغرم کردند

وگرنه من که و تاب و تحمل این بار

شراب شیشه شیراز خورده‌ام اینست

که ناله‌ام شده از مستی این چنین سرشار

روان بلبل شیراز شاد باد که من

به طور ناله او بس فزوده‌ام اطوار

جواب ترجمه‌الشوق چون ز اعجازست

خطاب معجزه‌الشوق خواهد از احرار

چو این قصیده به کام دلم تمامی یافت

خدا کند که دران روضه با دل افگار

به مجمعی که بود نسخه قضا و قدر

به محفلی که بود آبروی عرض شمار

به دست نسخه مدح و به لب ترانه عشق

به دیده گریه شوق و به سینه ناله زار

دهم ز سوز درونی برون ز دل این خون

کنم به ناله زاری روایت این اشعار

که آتش افتد در جان نقش و فرش حریم

که آب گردد در چشم صورت دیوار

به جز رضای تو چون کام دل نمی‌دانم

حدیث جایزه هرگز نمی‌کنم اظهار

متاع مهر تو هرگز مباد کم ز دلم

که هست مایه سودای من درین بازار

شمارهٔ ۳۲ - در منقبت امام محمدتقی(ع)

بی‌تو به زندان غم هیچ نجنبم ز جا

زلف تو زنجیر کرد موی به موی مرا

کس به کدامین امید از تو دلی خوش کند

عهد ندارد ثبات وعده ندارد وفا

سایه سودای او از سر ما کم مباد

زلف پریشان که هست سلسله‌جنبان ما

او همه تن کبر و ناز ما همه عجز و نیاز

ای دل خام آرزو او ز کجا ما کجا

روز وصالش نهشت شرم که بینم رخش

دل همه تن داغ من من همه داغ حیا

من به چه طالع دگر در دل او جا کنم

گریه من بی‌اثر ناله من نارسا

عمر نماند به کف، یار نیاید به چنگ

دل نشود ناامید، کام نگردد روا

یار ز ما در گریز، چرخ به ما در ستیز

وین دل پر رستخیز خود ننشیند ز پا

از پی ما می‌کشد عشق کمان ستم

بر دل ما می‌زند غمزه خدنگ جفا

بسکه غم هجر او تفرقه در ما فکند

دربر من دل جدا سوزد و داغش جدا

گریه من همچو آب سرو قدش را ضرور

خنده او چون نمک داغ دلم را سزا

خنده صبح مراست گریه غم در گلو

گریه شام مراست خنده غم بر قفا

می‌روم از خویشتن، بسته کمر بهر من

بوی سر زلف یار نامه به بال صبا

بوی کباب دلم مغز جگر می‌خورد

هان به حدیثم مباد گوش کسی آشنا

رفت ز عیشم شگون کرده‌ام این آزمون

رنگ ندارد کنون در کف من این حنا

کس به کدام اعتماد دل به جهان خوش کند

عمر چنین بی‌درنگ یار چنین بی‌وفا

کرد ز تاب ستم طاقت من پشت خم

گشت ز بس بار غم قامت صبرم دوتا

همچو کباب ضعیف گریه من بی‌سرشک

چون نفس صبحدم ناله من بی‌صدا

نعمت الوان غم می‌رسدم دم به دم

گه ز نوال ستم گه ز عطای بلا

گرد ره انتظار بوی سر زلف یار

آن تن ما را لباس، این دل ما را غذا

حاصلم از خشک و تر اشکی و لخت جگر

بر سر این ماحضر هر دو جهان را صلا

گریه تلاطم هنر، ناله تراکم اثر

دیده از آن در تعب سینه از آن در عنا

زورق هستی شکست بس که درین بحر خورد

لطمه باد عدم سیلی موج فنا

عشق وجود مرا رونق دیگر فزود

خورد مس هستیم غوطه درین کیمیا

چشم عدم روشن از گرد وجود منست

عشق به تدریج کرد خاک مرا توتیا

گو بشکن درد عشق یک به یکم استخوان

چند کند مغز من ناله نهان در عصا

یک سر مویی نماند در دل من جای عیش

چند کند کاوشم ناوک او جابه‌جا

ریشه امید من، حسرت جاوید من

آن یک ازل ابتدا، این یک ابد انتها

حسرت من جاودان، طاقت من ناتوان

بار ستم بی‌حساب تاب و توان بی‌نوا

ای به هلاک دلم، بسته کمر بر میان

وی به فریب دلم ریخته دامان به‌پا

از پی آزار جان، دست جفا بر میان

در ره امید دل، پای وفا در حنا

بهر گریبان دل، دست تطاول دراز

وز پی دامان وصل، طول امل نارسا

بی‌غمت اوقات من، جمله به باطل گذشت

در غم بود و نبود، در سر چون و چرا

تخم محبت ز تو در ته خاک عدم

خرمن مهر و وفا از تو به باد فنا

قاعده دوستی، ضابطه دشمنی

آن ز تو ناقص اساس، وین ز تو محکم بنا

هم ز تو ناقص عیار، نقد دغا و دغل

هم ز تو بی‌اعتبار، سکه مهر و وفا

دور نگردی به سهو، یک نفس از خاطرم

با همه بیگانگی، چون سخن آشنا

تاب و توانم دگر، در غم و حسرت نماند

به که برم زین الم، بر در شاه التجا

شاه زمین و زمن سرو بهار چمن

رنگ گل و یاسمن، بوی شمال و صیا

قرت عین رسول چشم و چراغ بتول

فخر نفوس و عقول، نقد علی رضا

هم شرف بوتراب، هم خلف بوالحسن

هم لقب او را تقی، هم صفت او را تقا

گلشن امید را خار رهش شاخ گل

دیده خورشید را خاک درش توتیا

تا که نهاد آشیان بر سر دیوار او

شد به سعادت مثل سایه بال هما

دامن خود را فلک، گرد از آن کرده است

تا کف فیاض او پر کندش از عطا

درگه او را به خواب بیند اگر آفتاب

هست دگر تا ابد این سرو آن متکا

دامن اگر برزند خیمه اجلال او

هشت بهشت برین، دیده شود برملا

روضه پرنور او، بین که ببینی عیان

هر طرفش آفتاب جلوه‌کنان چون سها

درگه او ارجمند، قبه او سربلند

منظر او دل‌نشین، عرصه او دل‌گشا

خاک درش را اگر سرمه کند آفتاب

شب نشود بعد ازین پرده روی ضیا

سایه دیوار وی همچو بهشت برین

کم نکند چارفصل، جلوه فیض هوا

عرصه صحنش به حسن به ز بهار و چمن

جلوه گردش ز فیض به ز شمال و صبا

بر در او گر نهد چهره زرد آفتاب

بر رخ گلشن زند سیلی موج صفا

گر کند از خشت وی ماه فلک کسب نور

شب پس ازین نشنود طعنه روز از قفا

عرصه او بس وسیع، قبه او بس رفیع

آن ز ازل تا ابد، این ز سمک تا سما

گر ز قضا و قدر، بهر جلای بصر

گردی از آن خاک در سرمه مه تیره را

تا ابد ایمن شدی از سبل انخساف

وز ازل ایمن بدی، از رمد انمحا

دانه شبنم اگر بسپردش حفظ تو

گوهر دندان شود در دهن آسیا

عرصه جاه ترا وهم بگشت و نیافت

نه اثر از ابتدا، نه خبر از انتها

شرق زمین‌بوس تو، قد فلک ساخت خم

علت پیری نبود، موجب این انحنا

خلق تو گر خاصیت فاش کند در چمن

بعد شکفتن گلش غنچه شود از حیا

شبنم لطف تو گر یاد گلستان کند

کم نشود چارفصل جلوه نشو و نما

بحر کفت گر دهد مایه ابر بهار

خوشه پروین شود، حاصل برگ گیا

در صدف گل شود، قطره باران گهر

دست ترا گر سحاب یاد کند در سخا

زود تواند گذشت در هنر از آفتاب

گر نظر تربیت کم نکنی از سها

کفر اگر رخ نهد بردرت ایمان شود

در دو جهان کس ندید خوشتر ازین کیمیا

بیضه بیضا نهد شب‌پره در آشیان

گر اثر تربیت عام کنی چون هما

دفتر علم ترا، هفت فلک یک ورق

گلشن خلق ترا هشت چمن یک گیا

ای به کمال شرف گوهر یکتای دین

وی به جمال خرد لمعه نور خدا

عقل نخستین ترا، دایه علم و ادب

علم لدنی ترا، میاه فهم و ذکا

پرتو رای تو گر پرده گشاید ز روی

نور تجلی شود ظلمت جهل و شقا

گر ز ضمیرت کند مهر فلک کسب نور

ماه دهد همچو روز، دیده دل را جلا

پیش ضمیر تو گر سجده کند آفتاب

افکند از نور روز بر کتف شب ردا

بوسه روح‌الامین وقف کف پای تست

درخور هر دست نیست نازکی این حنا

خنده صبح شرف از نفس پاک تست

غنچه تبسم نکرد جز ز نسیم صبا

غنچه پژمرده‌ایست خاطر فیاض لیک

از نفس پاک تو دارد امید نما

تیره ز افعال من نامه اعمال من

عاقبت حال من نیست به غیر از رجا

پر ز گنه دفترم، تیره رخ اخترم

خاک عدم بر سرم، گر ز تو نبود رضا

مهر تو در جان و دل، تخم تو در آب و گل

نیستم از خود خجل، در ره مهر و وفا

من سگ کوی توام، واله روی توام

زنده به بوی توام، همچو فنا در بقا

گرچه گنه کرده‌ام، نامه سیه کرده‌ام

مدح تو شه کرده‌ام مایه روز جزا

از گنه بی‌حساب مهر تو دارم جواب

بس بودم این صواب معذرت هر خطا

گرچه ندارم هنر، مهر تو دارم اثر

هیچ نخواهم دگر، مایه همین بس مرا

تا به قضا و قدر، هست ره خیر و شر

باد به دامت قدر، باد به کامت قضا

شمارهٔ ۳۳ - در منقبت امام علی‌النقی(ع)

ز شوخی نه در دیده آیی نه در بر

ندانم چه سازد کسی با تو کافر

ادای ترا غمزه سرخیل غارت

نگاه ترا فتنه پامال لشکر

بلا محو آن کنج چشم مشوش

اجل واله آن نگاه محیر

شهادت زه آن کمال مقوس

سعادت خم آن کمند معنبر

ز هر جنبش ابروت در تصور

رموزات غیبی درآید مصور

خرد گم در اندیشه آن دهان شد

ندانم چه داری درین نکته مضمر

چو حرف میان تو در نامه آرم

قلم گم کند جاده خط مسطر

بگو چون ننالد به خود آن دلی کو

نشیند در او تیر ناز تو تا پر

فراخ است دامان عیشی که گیرد

ترا یک نفس چون کمر تنگ در بر

به دور رخت شاخ گل در گلستان

سراسر گل زردرویی دهد بر

به عهد قدت در چمن بی‌تکلف

خجالت بود جمله بار صنوبر

خرامی به خاک شهیدان خود کن

که تا وارهیم از تمنای محشر

اسیری که محتاج لطف تو باشد

سزد گر نشیند ز عالم توانگر

به اقبال خاری چه گل‌ها که چیند

مسلمانی من به عهد تو کافر

چه لذت ز اندیشه حور کس را

که نگرفته باشد ترا تنگ دربر

زدی تیرم آسان و دانم که مشکل

کبابی توان خورد ازین صید لاغر

من آن مرغ زارم که از ناتوانی

به گوشی نزد ناله‌ام حلقه دربر

گهی در هوای قفس می‌کنم جان

گهی در فضای نفس می‌زنم پر

مینداز در ناله‌ام گوش خواهش

که بر سفره من کبابست اخگر

نفس برنمی‌آرم از گرد کلفت

که آهم کند خاک در چشم اختر

اگر خاطرم دامنی برفشاند

نگردد دگر جیب مشرق منور

به بال و پر ناله خواهم پریدن

شود گر سبکباری ضعف یاور

یکی بر سر این نه ایوان برآیم

درین خانه تا کی نشینم مکرر

سبکروحی من نسیم بهارست

که بر خار بن گر وزد گل دهد بر

سر و برگ آمیزش کس ندارم

زنم موج در خویش چون آب گوهر

به یار سفر کرده من که گوید

که ای چشم غربت ز رویت منور

تو چون شعله تا از سرم پاکشیدی

نشاندی به خاکسترم همچو اخگر

ترا ساخت غربت مرا سوخت دوری

تویی گل به دامن منم خاک بر سر

تو زودم فراموش کردی ولیکن

خیال تو نام مرا دارد از بر

ترا بر زبان قلم نایم اما

غمت کرده نام مرا زیب دفتر

چه درسم که ناخوانده گشتم فرامش

چه نامم که نابرده گشتم مکرر

چو در نامه حال دل خود نویسم

فشانم کف خون به بال کبوتر

منم بی‌تو دامن فشانده به ساقی

منم بی‌تو دل برگرفته ز ساغر

کسی را که یاری نباشد به دامن

کشد دردسر گر نهد لب به کوثر

نهال طرب بی‌تو در باغ خاطر

درختی است پژمرده بی‌برگ و بی‌بر

چرا دل نباشد مرا بی‌تو درهم؟

چه سان بی‌تو خاطر نباشد مکدر؟

نه پایی که گامی نهم بی‌تو در ره

نه دستی که بی‌تو کنم خاک بر سر

چه سازم که هجران یاران یکدل

قضایی است مبرم بلایی مقدر

چه سازم که شد چاره‌سازی عالم

به بیچارگی‌های گردون مقرر

به ما داده‌اند اختیاری که دارد

به تدبیر گرداب فکر شناور

چو کشتی فرو شد کسی را به دریا

تو خواهیش مختار گو خواه مضطر

زنم دست و پایی درین بحر بی‌بن

ولی پا به هستی ولی دست بر سر

به پیری رسیدیم و لهو جوانی

ز خاطر نگردید یک ذره کم‌تر

به اوهام خود عقل مغرور و غافل

که جهل مرکب دگر، علم دیگر

به خیر و به شر راه بردیم لیکن

نه تحصیل خیر و نه پرهیز از شر

تمیز بد و نیک کردن چه حاصل

چو هرچیز کردیم بد بود یکسر!

همان به که از هرچه کردیم حاصل

بروبیم خاطر بشوییم دفتر

به غیر از ثنای امامی که باشد

همه غرق احسانش همه بحر و هم بر

امام دهم آنکه با عقل اول

ز یک جیب برکرده روز ازل سر

علی نقی هادی دین و دنیا

امام خلایق شهنشاه عسکر

درین بحر بی‌بن نیابی نظیرش

که این نه صدف راست یک دانه گوهر

چه نسبت به افلاک درگاه او را

که خاک درش به ز خورشید انور

برافتد اگر پرده از روی رایش

چو خورشید هر ذره گردد منور

به جان مجرد چه نسبت تنش را

که با نور ظلمت نباشد برابر

به درگاه او بار نبود فلک را

اگر تا قیامت زند حلقه بر در

کند سایه گر بر فلک کوه حلمش

مکعب براید سپهر مدور

نسیمی ز زلفش اگر جلوه گیرد

پریشان فتد عطسه در مغز عنبر

شمیمی ز خلقش بباید که گردد

جهان همچو دامان غنچه معطر

چه وسعت بود کلبه شش جهت را

که در وی نهد جاه او کرسی زر

چه گنجایش آغوش علم بشر را

که تا کنه او را کشد تنگ دربر

اگر شبنم فیض لطفش نباشد

نماند نهال امل تازه و تر

وگر ریشه در خاک مهرش دواند

دهد بار عصیان گل مغفرت بر

درین آرزو پیر شد نخل طوبی

که در اعتدال هوایش کشد پر

چه فیض است درگاه او را که دارد

غبار درش جلوه موج عنبر

چه نورست خاک درش را که گردش

چو پیرایه صبح باشد منور

نبودی به عالم شب از خاک کویش

شدی طینت آفتاب از مخمر

حسودش چه شایستگی پیشه دارد

که باشد عدم با وجودش برابر

بتابد گر از دور بر روی خصمش

شود خاطر مهر چون مه مکدر

دماغ فلک پر شد از دود سودا

ز بس رشک قدرش برافروخت آذر

به هر هفت اندام از رشک جاهش

فلک داغ‌ها دارد از هفت اختر

نیارد زدن دست و پا گر درافتد

به بحر یقینش گمان شناور

ز طوفان دریای شبهت ندارد

جز از فکر او کشتی علم لنگر

زهی پادشاه معظم مظفر

به فطرت مقدس به طینت مطهر

سپهر یقین را و دریای دین را

درخشنده اختر، فروزنده گوهر

کف دستی از ملک قدر تو ارزد

باین هفت کشور نه، هفتاد کشور

بدین ارجمندی که دیدست فرزند؟

مرین نه پدر را ازین چار مادر

به خاک تو خورشید افشانده پرتو

به راه تو جبریل گسترده شهپر

ز شوق طواف تو بودی که دیدی

رخ یوسف مهر از چاه خاور

به فیض تو محتاج چون مه به خورشید

عقول مقدس نفوس مطهر

به گرد تو گردند افلاک دائم

به راه تو پویند پیوسته اختر

نبودی اگر عکس رویت نبودی

نه گردون مزین نه انجم منور

درت خانه آفتابست گویی

که در وی شب و روز باشد برابر

کسی کو به خاک درت روز دارد

حدیث وجود شبش نیست باور

خطوط شعاعی چو گیسوی حوران

نموده است خور وقف جاروب آن در

شها، شهریارا، منم آنکه دائم

به مدح تو دارم نفس خشک و لب تر

من و طبع فیاض و ورد مدیحت

همان خاطر عاشق و یاد دلبر

من و خاطری از مدیحت لبالب

چو دامان دریای عمان ز گوهر

به رغبت فروریخت تیغ زبانم

به پای مدیح تو تا داشت جوهر

به مهر تو دارم درخشنده خاطر

به حرف تو دارم فروزنده دفتر

مرا طالعی همچو خورشید باید

که سایم به خاک درت چهره زر

ز دنیا و عقبی مرا بس که یک دم

کنم مشت خاکی ز کوی تو بر سر

ندارم اگر مایه مهر تو دارم

درین ره که دارد ز من توشه بهتر؟

عمل گر نداریم در راه عقبی

همین بس که علم تو داریم رهبر

ز مهر تو همراه خواهیم بردن

متاع روایی به بازار محشر

در آندم که دستی گریبان نیابد

من و دست و دامان آل پیمبر

شمارهٔ ۳۴ - در منقبت امام حسن عسگری(ع)

تا کی از حوت کند جا به حمل مهر بدل

ای خوش آن روز که نه حوت بماند نه حمل

روز و شب عربده دارند به هم در تطویل

گاه آن اقصر ازین آید و گاهی اطول

شب که چون اول ظل دوم از حدمی رفت

گشت از کوتهی از سایه پیشین امیل

روز کز صبح نخستین نفسی کم می‌زد

همچو واعظ به درازی نفس گشت مثل

روز و شب در قصر و طول گرفتار و مرا

غم کوتاهی عمرست و درازی امل

پیش پایی نتوان دید باین شمع حیات

فکر ماضی بگذاریم و غم مستقبل

در چمن بر سر نازست گل امروز و مرا

غم فردا نگذارد که کنم فکر غزل

سخن هر که درآید ز میان می‌گوید

کس ندیدست ابد را ز گریبان ازل

فکر عریانی خود پیش از آن کن که ترا

در بر روح شود جامه تن مستعمل

خلعت زرد خزان چون ز بر افکند چمن

سبزه بر دوش وی افکند قبای مخمل

تو هم این جامه خاکی اگر از بر فکنی

اطلس چرخ ترا تنگ درآرد به بغل

هان بهار آمد و بلبل به تقاضای نسیم

فکر آن کرده که صد قول درآرد به عمل

من که در مکتب گل طفل نخستین سبقم

بلبل از من سبق نغمه گرفتی به جذل

قدرتم نیست که لب تر کنم از آب سخن

زهره‌ام نیست که اندیشه کنم طرح غزل

هر بغل پرگل و چون گلبن آفت‌زده من

برگ سبزی نتوانم که در آرم به بغل

بلبل آوازن و من گوش بر آواز غمم

گل نظاره‌طلب و دیده گرفتار سبل

شیشه غنچه پر از لخت جگر در دل باغ

ساغر لاله پر از باده خون بر سر تل

در چنین فصل که از فیض هوا نزدیکست

غنچه را باز شود عقده ما لاینحل

غنچه خاطرم از بس که گره در گره است

نگشاید اگرم یار و درآید به بغل

جوی اشکست روان بر رخ و عکس رخ من

همچو برگی که فتد گاه خزان در جدول

اثر فیض هوا بین که پر از اخگر دل

سبزه چون غنچه درآید به نظرها منقل

باغ چون نسخه تصویر درآید به نظر

صورت غنچه و گل نیمرخ و مستقبل

بسکه کج کج نگرد جانب سوسن از شرم

بیم باشد که شود دیده نرگس احول

مژده عشاق چمن را که حلالست حلال

بوسه از کنج لب غنچه چو آب از جدول

گر ندارد سر تسخیر ملک همچو پری

گرد خود بهر چه از هاله کشد مه مندل

چشم‌زخمی رسد ار شیشه می را در باغ

اثر نامیه‌اش زود کند سد خلل

ای دل امروز مده دامن رندی از کف

کار فردا بکند عفو خدا عزوجل

فصل شوخست نظر را نگذارد بی‌کار

حسن خوبست که دانسته کند ترک جدل

شوخی فصل بهارست و مرا پای طلب

در نگارست ز بی‌طالعی از رنگ کسل

لیک پنهان نظری هست مرا در چمنی

کاین بهارست از آن باغ و چمن رسم و طلل

این همه حسن که بر خویش فروچیده بهار

نیست چون حسن طبیعت که مثال است و مثل

شاهد طبع اگر پرده کشد بنماید

لاله و گل به مثل صورت عزی و هبل

جلوه در پرده فانوس طبیعت دارد

پرتو شمع ابدسوز شبستان ازل

شاهد حسن طبیعت نکشد منت رنگ

در بر جوهر ذاتی، چه حلی و چه حلل

صافی طینت آیینه بهار عجبی است

کافتابش نکشد منت تحویل حمل

بر گل و لاله این باغ و بهار آفت نیست

دیده آینه باید بری از زنگ سبل

دل برین نقش برونی ننهد عاشق حسن

ندهد خاصیت رفع صداع این صندل

شکرلله که به مصفات فراموشی خویش

کرده‌ایم آینه حسن طبیعت صیقل

محو در پرتو شمع چگل خویش شدیم

صورت نوعی آیینه نمودیم بدل

زنگ در آینه خاطر همت نگذاشت

صیقل خاک در درگه سلطان اجل

درگه پادشه صورت و معنی که بود

اعلی چرخ برین در بر قدرش اسفل

پادشاهی که به فرماندهی دنیی و دین

حکم تا او به ابد می‌رود از روز ازل

بومحمد حسن بی علی العسکری آنک

دو جهان را بود از حشمت او تنگ محل

وسعت عرصه ملک وی از آن بیشترست

که محیط فلکش تنگ درآرد به بغل

آستانش کشد از سجده خورشید صداع

پاسبانش شود آزرده ز تعظیم زحل

گرد بر گرد جهان گر کشد از حفظ حصار

لشکر حادثه در دهر نیابد مدخل

ساکنان درش از دور چو نظاره کنند

دوش بر دوش ببینند ابد را به ازل

آسمان از اثر سجده خاک در اوست

هندوی پیر که بر جبهه بمالد صندل

چون به شب موکبش آهنگ سواری گیرد

آفتاب آید و در پیش فتد چون مشعل

راه بر عرض گر افتد زپی افتند براه

ماضیش از طرفی از طرفی مستقبل

در حریمش که ز استبرق و سندس فرشست

اطلس چرخ گلیمی است ولی مستعمل

چرخ هشتم چه کند دامن خود پر اخگر

درخور مجلس قدرش نبود این منقل

گر نگردد به مراد خدمش چرخ برین

بیم آنست که معزول کنندش ز عمل

آسمان صف نعالیست ز محفل گه او

که در آن صف نرسد صدرنشینی به زحل

گر به دشت ختن خلق ویش افتد راه

مهر دیگر نکند میل چراگاه حمل

تا بود نقل وی، از عقل چه منت کس را

پیش خورشید چه حاجت که فروزی مشعل

بیند ار عقل دوم مکتب علمش ترسم

که فراموش کند صحبت عقل اول

تا که شد دایه تقدیر قضا، کم پرورد

این چین طفل در آغوش مبادی و علل

مدت جاه و جلال تو خدا داند و بس

به ابد کس نرسیدست و ندیدست ازل

سبب ذاتی پیوند حوادث به قدیم

علت غایی ایجاد تویی از اول

گر نبودی شرف ذات تو منظور قضا

تا ابد کارگه چرخ بماندی مهمل

در زمین بوس تو گردون ز قضا سبقت خواست

روز اول که شد آرامگهت این مرجل

عقل اول ز کمین بانگ به وی برزد و گفت

تو کیی تا که درین سلسله جویی مدخل

این تجردگه قدس است و قدمگاه قدم

این سراپرده عزست و حرمگاه ازل

تو کیی تا که درین پرده شوی محرم راز

تو کیی تا که درین ذروه کشی رخت امل!

تو توانی که نهی گام به صحرای قدم؟

تو توانی که زنی بال تجرد؟ لابل

تو و جنباندن گهواره اطفال حدوث!

تو و پروردن احفاد و امانی و امل!

تو و مساحی مطموره کان و سیکون!

تو و پیمودن بیغوله لیت و لعل

تو رسن‌تابی مقدار زمان کن که ترا

نرسد برتر ازین پایه مقدار و محل

رتبه قدر تو این بس که کنی بیگه و گاه

در نهانخانه ماضی رصد مستقبل

چون قضا خجلت وی دید ازین عربده گفت

کای سجل بر رخت از بی‌ادبی رنگ خجل

هیچ‌کس نیست درین دایره محروم بهل

که رود کوکب اقبال تو بیرون ز سفل

به تو هم می‌رسد این رتبه عزت فاصبر

به تو هم می‌دهد این مرتبه رو لاتعجل

ای فلک رتبه جنابی که ندیدست چو تو

عقل، این پیر کهن‌سال ولایات ازل

بی‌تکلف نتوان گفت که باشد به قیاس

ثانی رتبه تو رتبه عقل اول

در قدم گردش افلاک خرد چون تو ندید

خواه از ارباب ملل خواه از اصحاب دول

تو به یک جلوه توانی زدول بردن گوی

تو به یک نکته توانی که کنی نسخ ملل

در ثنای تو سخن را نرسد غیر گداز

همچو شبنم که به خورشید درآید به جدل

من که باشم که سزای تو کنم فکر مدیح

من که باشم که به عشق تو کنم طرح غزل

این قدر هست که کف بر لب جان می‌آرم

تا بود شوق مرا محمل غم بار جمل

گر سرایم نه به قانون ادب معذورم

ناقه عشق جرس کرده به ناقوس بدل

تا بود حسن عمل رهبر عالم به بهشت

تا بود رهزن جاهل ز جنان طول امل

میل فیاض به فردوس درت افزون باد

تا ابد این عملش مایه ده حسن عمل

شمارهٔ ۳۵ - در منقبت حضرت صاحب‌الامر(عج)

کنون خوشست کشیدن شراب خنده گل

که شسته است چمن رو در آب خنده گل

کتان ناله بلبل چه گل تواند چید

ز برق شعشعه ماهتاب خنده گل

به عهد گریه دریا کشم چه می‌راند

چمن سفینه خود در سراب خنده گل

چمن طراز محبت به دست غم پرورد

نهال ناله بلبل به آب خنده گل

کسی که محرم عشق است و حسن می‌داند

سوال ناله بلبل جواب خنده گل

چنین حیازده رفتی به سیر باغ و نداشت

رخ نزاکت شرم تو تاب خنده گل

بدل به گریه بلبل شود اگر یک شب

تبسم تو درآید به خواب خنده گل

به نیم ناله که از سینه سر زند بی‌تو

فتد ورق ورق از هم کتاب خنده گل

گل شکفتگی غنچه وقف صبحدم است

به وقت صبح توان انتخاب خنده گل

من از خرابی و مستی همین‌قدر دانم

که مست گریه خویشم خراب خنده گل

به عمر کوتهی‌ام زان کمال خرسندیست

که بیم شیب ندارد شباب خنده گل

به عیش کوش که عهد شباب مغتنم است

بس است نکته همین در شتاب خنده گل

به عمر کوته امل را نفس دراز مکن

قیاس کار کن از اضطراب خنده گل

قدح به روی چمن کش که می‌شود ضامن

خطای باده‌کشان را صواب خنده گل

عجب مدان که به دیوان اجر محو کند

گناه گریه بلبل ثواب خنده گل

تو رمزیاب نیی ورنه در مجاری عمر

کنایه‌ها به تو دارد عتاب خنده گل

بهار را ز عمل عزل کرد و می‌گیرد

خزان کنون ز گلستان حساب خنده گل

نگاه گرم بتان راست برق خرمن شرم

شکست گریه بلبل حجاب خنده گل

ز شرم غنچه چمن داغ بود و بلبل داغ

تو آمدی و گشودی نقاب خنده گل

با باغ از پی تسکین دل شدیم و شدیم

هلاک ناله بلبل کباب خنده گل

باین ملال به سیر گلم چه می‌خوانی

متاع چهره من نیست باب خنده گل

به گلستان دگر امید دلگشایی نیست

که رفت عیش چمن در رکاب خنده گل

بیاض شعر تو فیاض از تبسم فیض

به بزم ما شده نایب مناب خنده گل

تبسمش آنگه شود به خنده بدل

که مدح شاهش بخشد نصاب خنده گل

امام مشرق و مغرب که می‌تواند داد

تبسم لب لعلش جواب خنده گل

محمد بن حسن صاحب‌الزمان که بود

پر از مدایح خلقش کتاب خنده گل

کند برای نثار شکفته‌رویی او

صبا به صحن چمن انتخاب خنده گل

رود ز خویش چو رنگ شکسته عاشق

اگر تبسمش آید به خواب خنده گل

ز ذوق خنده لعل لبش چه گل چیند

دلی که تا به ابد شد خراب خنده گل!

چه خنده‌ها که زند آفتاب دولت او

بر ترشکفتگی آفتاب خنده گل

ز آب و تاب بهار شکفته‌رویی اوست

شکفتن چمن آب و تاب خنده گل

به منت قدم او عجب مدان از خاک

که باج سجده ستاند ز آب خنده گل

به پای‌بوس تو خواهد که جان نثار کند

وگرنه چیست چنین اضطراب خنده گل؟

پی شکفتگی بندگان حضرت تست

دعای ته‌دلی مستجاب خنده گل

ملال اگرنه نصیب مخالف تو بود

چراست این همه زو اجتناب خنده گل!

نسب درست به لعل لب تو گر نکند

صبا حذر کند از انتساب خنده گل

اگر به یاد تو باشد عجب مدان که دهد

فلک به گریه عاشق خطاب خنده گل

تبسم تو اگر پای در میانه نهد

چمن دگر نکشد بی‌حساب خنده گل

به غیبت تو چنان قحط سال کام دلست

که عندلیب نشد کامیاب خنده گل

بیا به خنده ده آب چمن که بی‌تو نماند

ترشح مژه‌ای در سحاب خنده گل

ز هجر روی تو گل در چمن نمی‌شکفد

بیابیا و برافکن نقاب خنده گل

ندیده چشم خرد در بهار شادابی

به غیر لعل تو حاضر جواب خنده گل

بهار معجزه شاداب از تبسم تست

چنانکه چهره گلشن ز آب خنده گل

اگرنه وعده دیدار دولتت بودی

زکات ذوق ندادی نصاب خنده گل

ز استواری عهد تو تا ابد نرود

زپای گریه بلبل خضاب خنده گل

ز ذوق غنچه لعل تو فصل فصل ترست

گذشته‌ام همه‌جا باب باب خنده گل

خرد ز گلشن بزم تو منفعل برگشت

چمن ندیده نیاورد تاب خنده گل

از آن زمان که دلم در بهار حسرت تو

نهاد چشم چو بلبل به خواب خنده گل

هنوز ناله لب ذوق خویش می‌بوسد

چه نشئه داشت ندانم شراب خنده گل!

لب حسود ز زخم دلم چه می‌پرسد

که نیست بی‌لب لعلت کباب خنده گل

چه نسبت است به بلبل اسیر عشق ترا

خراب گریه کجا و خراب خنده گل

تبسمت جگر پاره می‌کند پیوند

کتان درست کند ماهتاب خنده گل

جهان به لطف تو محتاج‌تر که بلبل را

بهار گلشن عشرت به آب خنده گل

به رخش جلوه خوش آن دم که تاختن گیری

شکفته روی تر از آفتاب خنده گل

جهان ز نشئه دیدار خویش مست کنی

چو ساکنان چمن از شراب خنده گل

ز دهر روی برفتن نهد پریشانی

به اضطراب‌تر از اضطراب خنده گل

کند ملال شتابی برفتن از دلها

که بر درنگ نهد پی شتاب خنده گل

جهان ز عدل تو معمور آن چنان که کشد

چمن زرنگ خزان‌ها گلاب خنده گل

چنان شکفته شود عالم از رخت که ز عیش

به زلف ناله فتد پیچ و تاب خنده گل

چمن ز لطف تو سیراب آن‌چنان گردد

که در خزان نشود قحط آب خنده گل

خدایگانا، آن عاشقم که بهر دلم

نمک خراج فرستد کباب خنده گل

تبسم لب زخمم چو عرض فیض دهد

به دخل شیب نویسم شباب خنده گل

کنم به شاهد مدح تو چون غزل‌خوانی

قصیده‌ای بطرازم جواب خنده گل

اگرنه معجزه مدحتت بود دانم

که فکر کوته من نیست باب خنده گل

چه شد که فیض به من از تو بی‌حساب آمد

کسی ز باغ نگیرد حساب خنده گل

چه شد که فیض به من از تو بی‌حساب آمد

کسی ز باغ نگیرد حساب خنده گل

مرا به مدح سراییدن تو باعث شد

همین بس است چمن را ثواب خنده گل

اگرچه زخمی صد حسرتم که در فن شعر

گذشت فرصت من همرکاب خنده گل

وی تبسم زخمم دعای دولت تست

مبین خطای من و بین صواب خنده گل

همیشه تا چمن از بهر بردن نامت

دهان غنچه بشوید به آب خنده گل

رواج سکه دولت ز یمن نام تو باد

چنانکه رونق گلشن ز تاب خنده گل

شمارهٔ ۳۶ - در عبرت و تخلص به نام نامی ولی‌عصر(عج)

تا به کی غافل توان بودن ز مکر روزگار

الحذار ای خفتگان زین خصم بیدار الحذار

قسمت میراث‌خواران است آخر مالتان

ای خداوندان مال‌الاعتبار الاعتبار

قالتان حاصل ندارد جز نزاع و جز جدال

ای خداوندان قال الاعتذار الاعتذار

زین هواهای مخالفتان نشد دل هیچ تنگ؟

زین امل‌های مقابلتان نشد جان هیچ تار؟

جای دل‌گویی که دارد سنگتان در سینه جای

جای جان گویی به قالبتان دخانست و بخار

پر به دولتتان منازید ای که اهل دولتید

کامد این دولت شما را از دگرها در کنار

دولتی وامانده از چندین چو خود بی‌دولتان

لقمه‌ای پس مانده از صد همچو خود مردارخوار

ای عجب‌تان مر شما را زین نیاید هیچ ننگ؟

وی عجب‌تان مر شما را زین نباشد هیچ عار؟

از برای جیفه عوعو تا به کی همچون کلاب

بر سر مردار تا کی چون کلاغان قارقار

تا به کی خواهید بودن همچو گاوان خوش علف

تا به کی همچون خران خواهید بودن بی‌فسار

چند نبود فرقتان هیچ از بهایم در خورش!

چند نبود در روشتان هیچ فرق از مور و مار!

آخر آدم چند باشد همچو گاوان و خران!

آخر از تخم ملک تا چند دیو آید به بار!

نفس نطقی دانه‌ای دان از ملک در آدمی

تا شود حاصل ازین یک دانه خرمن صدهزار

در زمین افکنده‌اند این دانه و پس داده‌اند

آبش از سرچشمه‌ای کش هست شرعش جویبار

مزرع انسان که کشتش دانه قدسی بود

لابدش جز انبیا لایق نباشد آبیار

ای که بر دل حرص و شهوت را مسلط کرده‌ای

داده‌ای خوک و ملخ دانسته سر در کشتزار

در زمین سینه بیخ صد هوس در خاک و تو

می‌دهی آبش ز جوی کبر و ناز و افتخار

مزرعی داری زمینش از خس و خاشاک پر

چون کند یک دانه در آبشخور صد بوته خار؟

مزرع از خاشاک خالی کردن اول فرض دان

مرد دهقان را که تخمی می‌فشاند در شیار

این نهال قدس را پیوند کن از نخل دین

تا بچینی میوة فردوس ازو وقت شمار

خو به تلخی‌های دنیا کن ز مرگ آرزو

تا ز هر موی تو همچون نیشکر آید به بار

ای که دل در عز و جاه دهر فانی بسته‌ای

عز و جاه ترک عز و جاه را بهتر شمار

زانکه هرکس را که در سر مغز و عقل و هوش هست

کی کند بر عز باقی عز فانی اختیار

هرکه روحانی به جسمانی فرو شد نزد عقل

آنچنان باشد که بر شاهی گزیند ذل دار

جاه و عزت نیست غیر از ذل نفس و چاه عقل

ای عزیز من ازین چاه مذلت الفرار

این جهان دارالشرور و مر ترا دارالسرور

این جهان بئس المصیر و مر ترا نعم‌القرار

هر که از هستی ندارد غیر دنیا در نظر

آنچنان باشد که از دریا نبیند جز کنار

طمطراق نه فلک در جنب شهرستان عقل

خیمه صحرانشین و پای تخت شهریار

خود درون نه فلک این چار عنصر را چه‌قدر؟

در میان چار عنصر خاک را کو اعتبار؟

در چنین بی‌اعتباری بین که در دست تو چیست

وانچه در دست تو هم باشد چه داری اختیار؟

گه زبون آسمانی تا بتابد آفتاب

گه رهین جلوه ابری که گردد قطره بار

گر امیری در زحیری از وزیر و از وکیل

ور رعیت خاک بر سر هرچه داری رو بیار

ور سپاهی گاه مرکب کن گرو گاهی براق

چون فتد کاری به دشمن جان بده عذری میار

قرب شاهان را چه گویم هان در آتش رو مسوز

دل به درد آید مگیر و سر به شور آید مخار

مقتدایی را چه گویم هان عصا و هان ردا

جبه بار صد جمل دستار بار صد حمار

بهر چه بهر شکار این سگان پر فساد

بهر چه بهر فریب این خران بی‌فسار

من گرفتم عالم از تو، کو خوشی و دلخوشی؟

با هزاران اضطراب و با هزاران اضطرار

منت فرمانبران و خدمت فرماندهان

وحشت بیگانگان و زحمت خویش و تبار

چیست دانی درنظر قدر تو و دنیای تو؟

قدر کرمی کافتد از پوسیدگی در سیب و نار

چون توان دانست کاندر سر نداری کرم سیب

انچه داری متصل در سر ز کبر و فخر و عار

کانچه داری در تصرف از جهان پرغرور

کرم هم از سیب دارد، غیر این باور مدار

پس تأمل کن ببین چون می‌خورد برگوش هوش

کرم اگر هر لحظه گوید لیس مثلی فی‌الدیار

مطلب از دنیا نباشد غیر زاد آخرت

در خزان بر میخوری از هرچه کاری در بهار

رنج دنیا از برای راحت عقبا خوش است

کس چه داند قدر نشئه تا نمی‌بیند خمار

ملک مصر از چاه و زندان گشت یوسف را نصیب

کی نهال تازه جز از تربیت شده میوه‌دار؟

پیر کنعان تا نبندد دیده از دیدار غیر

کی جمال یوسف گم گشته بیند در کنار؟

من ز خود گویم چه لازم شاهد آوردن ز غیر

مطلب از خود چون مبین گشت با برهان چه کار

هر دمم دریای زهری در گلو سر می‌دهد

جنبش این آسمان و گردش این روزگار

من بآن شیرینی‌اش در کام جان در می‌کشم

کز هوس کس بوسه گیرد از لب شیرین یار

کس چه داند آنچه من از چرخ و انجم می‌کشم

گلبنی دارم که جز خارش نمی‌آید به بار

مردمان را می‌سپارم زنده در خاک عدم

گردمی از دامن خاطر بیفشانم غبار

بسکه خوردم خون دل تا چشم برهم می‌زنم

ارغوان زاری ز مژگان می‌فشانم در کنار

آب ناخوردم ولیکن زهره‌ام از بیم، آب

گل نچیدم لیک دستم شاخ گل از زخم خار

لیک حاشا گر ز چرخ و گر ز انجم دانمش

کاندرین میدان نبینم چرخ و انجمن را مدار

من ز خود منت پذیرم هرچه می‌بینم ز چرخ

در سر کوی بلا شایستگی دارد غبار

صید دام شاخسار شوق نبود هر مگس

باب چنگال شکار عشق نبود هر شکار

کی گشاید پنجه شهباز بر صید جعل

کی نماید شیر نر روباه لاغر را شکار

کی زمین سخت را از هم شکافد پیرزن

کی برد بار جمل را گاه کین پیره حمار

کی تواند صعوه همبازی شود با شاهباز

کی تواند جغد نالیدن به بستان چون هزار

کی شود خفاش بیند چهره خورشید را

کی شود ماهی سمندرسان (نشیند در شرار)

کی تواند خس نشستن چون صدف در قعر بحر

کی بجوید راه را شب کور اندر شام تار

کی تواند گشت هادی اهل حق را گمرهی

گر بگردد جمله عالم را بهر لیل و نهار

قدر مرد آنگه شود پیدا که آرد تاب عشق

جوهر زر در گداز بوته گردد آشکار

گر نبینی هیچ با من هیچ از من کم مبین

عشق دایم از تهی‌دستی بود سرمایه‌دار

این تجارت در زیانکاری کند تحصیل سود

این عمارت از خرابی پایه سازد استوار

انچه را از من شکایت دیده‌ای جز شکر نیست

عادت بیمار باشد شکوه از بیماردار

در پریشانی دل جمعیت اندیشم بس است

در شکنج طره جانانه از من یادگار

در لباس شکوه شکر دوست می‌گویم مدام

تا نیفتند این تنک ظرفان به فکر عشق یار

حیف باشد عشق و این آلوده‌مغزان خسیس

ظلم باشد آتش سوزنده و این مشت خار

جای دارد گر زبان فرسایدم در شکر عشق

شکر صیقل می‌کند آیینه زنگاردار

عشق اگر داری ترا از رهزنان دین چه باک

عشق اگر داری ترا با رهبران دون چه کار

تا به کی دربند عار و ننگ باشی عشق‌ورز

تا رهاند مر ترا از عار ننگ و ننگ عار

عشق‌گوی و عشق‌جوی و عشق‌خوان و عشق‌دان

عشق‌نوش و عشق‌پوش و عشق‌پاش و عشق‌بار

تا سراپا عشق گردی و نماند از تو هیچ

چون نماند از تو باقی هیچ، گردی عین یار

راه عقل و عشق را از هم جدایی پر مدان

ظاهر و باطن بهم پیوسته دست پرده‌دار

عشق باشد باطن قرآن و اسرار نهان

عقل باشد ظاهر شرع و دلیل آشکار

یک قبا بر قامت مردان بود تشریف شرع

عشق او را البطانه عقل او را الظهار

این قبا را لیک برعکس قباها دوختند

خوش قماشش آستر شد به قماشش ابره‌وار

هردو یک جنسند لابل هر دو یک کارند لیک

عشق پشت کار باشد عقل باشد روی کار

عقل راهت می‌نماید تا به کوی لامکان

لیک عشقت لامکانی می‌کند مانند یار

این خران نه مرد عشقند و نه در فرمان عقل

من ندانم پس چه چیزند آخر از دین در شمار!

دین رها کن مرد دنیا هم نیند این ابلهان

زانکه دنیا هم چو دین گردید ازیشان تار و مار

کاش آبادی دنیا هم ازیشان آمدی

تا توانستی نشستن مرد دین در کنج غار

از عموم هرج و مرج آزادگان در فتنه‌اند

از وفور ظلم و جور آیینه‌ها اندر غبار

سر بود بر سروران آن کو نداند سر ز پای

بار بر مردان نهد آن کو نیرزد زیر بار

هرچه گویم عیب این دنیاپرستان با خود است

کار دنیا را نیرزد غیر مشت نابکار

داغ ازین دنشوران دین‌پرستانم که نیست

دین و دانش را از ایشان غیر ننگ و غیر عار

تخم دین کارند و حاصل غیر دنیا هیچ نه

دانه دانش نشانند و نه غیر جهل بار

نه بکار دین درند و نه بدنیا درخورند

مشتی این تن‌پرور و مردم درو مردارخوار

کار دنیا زان سفیهان خودآرا هرج و مرج

کار دانش زین تبه‌کاران رعنا خواروزار

امت دجال پر کرد این جهان را حیف حیف

جای مهدی خالی و پیداست جای ذوالفقار

مهدی هادی امام ظاهر و باطن که هست

قایم آل محمد حجت پروردگار

حجتی کز پرده چون برهان عقل آید برون

پرده‌های وهم را از هم بدرد تارومار

آن بصورت غایب و حاضر به معنی نزد عقل

آن بظاهر در نهان اما به باطن آشکار

کینه‌خواه عدل از ظلم ستمکاران دین

انتقام عام‌کش از جهل اهل روزگار

طالب خون شهیدان به ناحق ریخته

مرهم دلهای مجروحان از ماتم فگار

آفتاب دولتش چون پرده شب بردرد

تیرگی برخیزد از عالم چو از دریا بخار

ذوالفقار شاه مردان برکشد چون از نیام

خوش برآورد از نهاد دشمنان خود دمار

اختلاف جمله مذهب‌ها برافتد از میان

جمله کشتی‌ها به یک جا زین یم آید برکنار

برفتد رسمی دورنگی در میان خاص و عام

پرده‌ها را جملگی پیدا شود یک پرده‌دار

دانه‌های مختلف از یک زمین گردند سبز

نخل‌های مفترق در یک هوا گیرند بار

نغمه‌های ناملایم یک نوا آید به گوش

سازهای ناموافق را شود یک نغمه تار

هست با این دین‌فروشانش نخستین داروگیر

هست با این نافقیهانش نخستین کارزار

باد قهرش برکند از بیخ این مشت خسیس

موج تیغش در رباید همچو سیل این پشته خار

درنوردد از نظر طومار این وهم و خیال

پاک سازد صفحه هستی ازین نقش و نگار

تا برآید آفتاب دین ز ابر ارتیاب

تا شود در گرد کثرت عین وحدت اشکار

گردد از بس انتظام خلق در عهد خوشش

جمله عالم یکی شهر و در او یک شهریار

قامت آن سرو بالا کاش آید در خرام

تا قیامت را ببیند هر کسی بی‌انتظار

جلوه معشوق بر عاشق قیامت می‌کند

شیعه را قسمت بود در عهد او عمر دوبار

معنی رجعت همین باشد به پیش شیعیان

گر مخالف منکر رجعت بود با کی مدار

از تشیع غیر عشق و عاشقی باور مکن

کی توان بی‌عشق کردن اهل و مال و جان نثار

وعده دیدار جانان مرد را جان می‌دهد

چون حیات و مرگ عاشق نیست جز در دست یار

چون توان دیدن پس از مردن همان دیدار دوست

گردهم فیاض جان زین مژده من معذور دار

شمارهٔ ۳۷ - در مدح میرداماد

ز باد حادثه آخر باین شدم دلشاد

که برد خاک مرا تا به آستان مراد

سر مرا که لگدکوب فوج حادثه بود

به خاک درگهی افکند و سربلندی داد

ز نور رای شهی کوکبم منور گشت

که آفتاب کند از ضمیرش استمداد

مرا زمانه ز پستی به ذروه‌ای افکند

که پیک وهم فلک پا به پایه‌اش ننهاد

به حال من که فلک ننگریستی از ننگ

دعا همی کند اکنون که چشم بد مرساد

شب سیاه مرا رشک روز روشن کرد

فروغ ناصیه سید بزرگ نژاد

سپهر ملت و دین آفتاب شرع مبین

ستون قصر یقین باقر علوم رشاد

به سعی فطرت ابای فضل را فرزند

به زور طبع، عروس کمال را داماد

هزار مرتبه در بزم قدس‌گاه عروج

زبان عقل ندای تقدمش درداد

ز عذر سوده زبان شد معلم اول

ازین که پیش‌تر ازوی قدم به راه نهاد

ولی به جاده عرفان هزار مرحله پیش

بماند واپس ازو از قصور استعداد

به گرد قصر جلالش نمی‌رسد گردون

ز نفس نامیه جوید اگر به فرض امداد

سپهر با همه‌شان از نسیم مصر ولاش

به خود ببالد از شوق همچو مشک از باد

نه واجب است ولی هست شکر او واجب

نه شارع است ولی هست شرع ازو آباد

به باغ خاطر من غنچه‌های مشکل را

نسیم فکرت او تا وزید، جمله گشاد

ز رشک گلبن ازو خارخار داشت به دل

ز پای تا سر از آن جمله خار بیرون داد

صبا به باغ به وصفش گشوده دفتر گل

هزار در چمن از مدح او کند انشاد

زبان سوسن از اوصاف او به ذکر خفی است

دهان غنچه به ذکر مدایحش پر باد

خدایگانا آنی که در فضایل تو

وفا به حصر مراتب نمی‌کند اعداد

اگرنه امر ترا بوده در الست مطیع

وگرنه حکم ترا گشته از ازل منقاد!

که کرد تیر شعاع آفتاب را در چشم!

فلک به گردنش این بند کهکشان که نهاد!

اگر به تربیت ساکنان باغ شوی

که آبشان دهی از جویبار استعداد

ز فیض عام تو شاید که میوه آرد سرو

ز یمن لطف تو زیبد که گل کند شمشاد

نسیم فکر تو در باغ طبع تا نوزید

نقاب، غنچه معنی به روی کس نگشاد

مقدمی به شرف از معلم اول

چه باک مادر ایامت ار مؤخّر زاد

تأخر تو بود از اکابر حکما

تأخری که خدا ز انبیا به خاتم داد

بزرگی تو چو قدر نبی خداداد است

حسود گو ندهد سعی‌های خود بر باد

بود خیال عدوی تو همسری ترا

نظیر دعوی همبالی هما از خاد

ضعیف پایه‌ترست از قوای جسمانی

قوی‌ترست ز نفس مجرد اجساد

رجوع جمله خلایق به تست در دنیا

چنانکه روز قیامت به مبدأست معاد

اگر به عهد تو بودی محقق حلی

فراگرفتی از تو قواعد ارشاد

تو چون افاده نمایی هزار شیخ مفید

کشد به دامن خاطر لطیفه‌های مفاد

قضا به محضر تقدیر مهر ثبت نکرد

رقم ز نام تو تا بهر طغریش ننهاد

به دشت ذهن چو تازی سمند فطنت را

پی شکار غزالان قدس چون صیاد

کمند فکر کنی حلقه حلقه در کف فهم

چو زلف خم به خم مهوشان حورنژاد

شکار معنی بکر آن قدر کنی که شود

حوالی در و بام خیال قدس آباد

ز جهل تیره‌دلان را شفا به قانون داد

اشاره‌ای که نمودی پی نجات معاد

بسان نقطه سهو این نجوم را حک کن

چو درنوردی طومارهای سبع شداد

محبت تو به هر سینه حصه‌ای دارد

بسان نوع که ساریست در همه افراد

اگرچه عام عرض شد ولیک در معنی

چو جزو ذاتی با جوهر تو شد ایجاد

به ذات تو همه اوضاع شرع و دین محتاج

چو حاجتی که به سوی صور بود ز مواد

قوام دین به تو شد چون قوام جنس به فصل

همیشه نوع شریعت ز تو محصل باد

ز تست کشور ایران خلاصه عالم

ز تست شهر صفاهان به رتبه خیر بلاد

تبارک‌الله ازین گلشن بهشت آیین

که می‌دهد به صفا از بهشت رضوان یاد

قضا چو زد رقم این سواد شد معلوم

که کار دست چپ اوست روضه شداد

ز آب روی ارم آب می‌دهد دوران

به چار باغ صفاهان به گلبن و شمشاد

بهشت روی زمین است از آن بود که مدام

در آن کسی که بود نیست از بهشتش یاد

شها مقدس از آنی که فکر همچو منی

ستایش تو کند با قصور استعداد

ترا عظیم بود شان وگرنه من در مدح

هزار بار به حسان گرفته‌ام ایراد

ز خجلت تو دهانم چو غنچه شد بسته

وگرنه سحبان دارد فصاحت از من یاد

پس از ستایش ذاتت دعای تو لازم

چنانکه بعد ادای فریضه‌ها اوراد

همیشه تا که بود ابر دایه گلشن

به شیر شبنم تا هست طفل گل معتاد

به چارباغ جهان گلشن فضیلت را

ز شبنم سر کلکت زمانه آب دهاد

شمارهٔ ۳۸ - شاید در مدح میرداماد باشد

عشق در کام من اول زهر سودا ریخته

بعد از آن ته‌جرعه بر مجنون شیدا ریخته

یک سر مو بر وجودم جای نوش عیش نیست

بس که زهر افعی غم بر سراپا ریخته

صد چمن غلطیده در خون خزان بی‌بهار

هرکجا رخسار زردم رنگ سیما ریخته

صاف حسرت گشته و دردی غم در ساغرم

جرعه‌ای بر خاک اگر زین سبز مینا ریخته

نیست در کوی امل آماده جز زهر اجل

حرص پندارد همه شهد مصفا ریخته

ارقم روز و شب آنجا از لعاب نیش مرگ

زهر قاتل بر سر خوان تمنا ریخته

هان به گورستان اقران بگذر از روی قیاس

تا ببینی دفتر هستی ز هم واریخته

عقل‌ها را برده دیو و مغزها را خورده مور

کاسه‌های سر به خاک افتاده، صهبا ریخته

گلستان دهر را فصل خزان آمد که شد

خار بن‌ها جمله برجا مانده گلها ریخته

گونه زردی که بر هر چهره می‌بینی عیان

بر رخ هر برگ بین رنگ مداوا ریخته

این جهان نبود به غیر رفته و آینده‌ای

در میان این یک نفس تخم تمنا ریخته

طرحی امروز ای که دیدی براساس دی عیان

درپی امروز و دی بین رنگ فردا ریخته

بر وجود آفرینش یک سر مو عیب نیست

قطره این ابر گوهر گشته هرجا ریخته

گلشن هستی ندارد غیر رنگ اتحاد

نقص خاشاک دویی در دیده ما ریخته

نشکند تا دل، سرای جلوه جانانه نیست

نور در ویرانه بینی بی‌محابا ریخته

نیست همدردی که باشد یک نفس غمخوار من

خاک حسرت بر سر من عشق تنها ریخته

باده عشرت ندارد نشئهٔی در طبع من

ساقیم در کاسه اسم بی‌مسما ریخته

می‌برم اسم وی و محو مسما می‌شوم

تا چه می لعل لبش در جام اسما ریخته

بس که در نظاره لعل لبش گردیده محو

ساغر خورشید از دست مسیحا ریخته

بس که عکسش داد پرتو از دل هر آبله

نقش پا در راه من عقد ثریا ریخته

گر به سیر لاله و گل سر فرود آید مرا

خاک حسرت باد در چشم تماشا ریخته

سینه آیینه صاف از پشتی خاکسترست

گرده‌خواری‌ها مباد از چهره ما ریخته

هان درآ در مجلس شوریدگان عشق و بین

کاسه‌ها درهم شکسته باده‌ها ناریخته

بر زمین آهسته‌تر نه پای کبر و افتخار

کاین همان خاکست کز رخسار زیبا ریخته

نقطه شک بر یقین تست یعنی کو یقین

این که می‌بینی به دل خال سویدا ریخته

قتل من پنهان چه حاصل کردن ای غمخوار من

غمزه او خون عالم آشکارا ریخته

با عتاب او تنزل از سپرداری گذشت

بس که دید از هر طرف خون مدارا ریخته

این چه مستی بود کزیک جرعه در جانم فتاد

ساقی امشب گوییا در قطره دریا ریخته

تا ابد رنگ گل رعنایی یوسف ازوست

قطره اشکی که از چشم زلیخا ریخته

کو دماغ آنکه پردازم به درمان کسی

من گرفته در همه عالم مداوا ریخته

هدهد ذوقم که دست‌آموز سلطان سباست

بال و پر در جستجوی کوی عنقا ریخته

این‌که می‌بینی به طرف کوه و هامون لاله‌ها

اشک چشم ماست در دامان صحرا ریخته

در فراق مجلس سلطان ملک علم و فضل

آنکه بینی ریزه خوانش به هرجا ریخته

پادشاه ملک دانش شهریار تخت فضل

آنکه علمش طرح این نه سقف مینا ریخته

آنکه از خم خانه عقل مجرد دست لطف

باده فضلش به ساغر بی‌محابا ریخته

آنکه با نور سیادت نور دانش کرده جمع

زین دو نور انوار بر فرق ثریا ریخته

علم‌ها در سینه پنهانست و حیرانم که چون

نور دانش ایزدش بر چهره پیدا ریخته

تا ابد آثار بخشش پهن در عالم ازوست

رشحه جودی که دست او به دریا ریخته

گرنه سعی فطرتش شیرازه بستی فضل را

بودی اجزای علوم از یکدگر واریخته

ذات عاقل عقل کامل، علم و دانش بر کمال

وه چه رنگین این بنا از دست بنا ریخته

هرکجا کلک بنانش حرف مطلب کرده نقش

جای نقطه بر ورق‌ها چشم بینا ریخته

فهم را کی فرصت برچیدن کام دلست

بس که تقریرش تمنا بر تمنا ریخته

دردمند جهل گو رو نه باین دارالشفا

کاندرین محفل مداوا بر مداوا ریخته

کس به زور نشئه طبعش درین میخانه نیست

ساقی این می جمله در یک کاسه تنها ریخته

هر میی کاندر خم افلاطون دانش داشته

جمله در مینای این خمخانه پیما ریخته

دامن ساقی گلستانی شد از گلهای می

هرکجا این باده رنگین ز مینا ریخته

بر سر کویش برم اسکندر لب تشنه را

تا ببیند آب خضر از دست سقا ریخته

خواهش دنیا کجا و طبع آن کامل کجا

کز یک انگشت تصرف طرح دنیا ریخته

آن‌چنان واقف ز وضع جزء و کل روزگار

کو به دست خویشتن این رنگ، گویا ریخته

این همه رنگینی عقلش ز علم وافرست

هم ازین پرگاردان این طرح هرجا ریخته

عقل رنگین‌تر به قدر آنکه علم آماده‌تر

جدول آب روان و عکس گل‌ها ریخته

گر به رنگین مجلس او بار یابد آفتاب

یابد اسباب بزرگی را مهیا ریخته

ور به خلوتگاه فکرش ره بیابد عقل کل

بیند اوراق کهن علم خود آنجا ریخته

حشمت جمشیدی و جاه سلیمانی ببین

گاهش آویزان به دامن گاه در پا ریخته

لیکن او را التفاتی نه بآن و نه باین

طرح عزلت خوش به خلوت‌گاه عنقا ریخته

آسمانا، آفتابا، نه، که عقل اولا

ای که مهرت تخم در آب و گل ما ریخته

گرچه من این دانه را از خون دل پرورده‌ام

لیکن الطاف توام این در به دریا ریخته

من کیم کز سجده آن آستان لافم که هست

نقش‌های سجده آنجا تا ثریا ریخته

در سجود درگه تو چرخ را بهر سجود

جبهه‌ها برروی هم تا عرش والا ریخته

بوسه لب‌ها را تمامی وقف درگاه تو شد

هرکجا این نخل بار آورده آنجا ریخته

گرچه من دورم ز درگاه تو زین شادم که هست

حسرتم آنجا تمنا بر تمنا ریخته

دوریم از مجلس فیض تو غافل روی داد

عقده‌ام بر عقده زین انداز بی‌جا ریخته

تکیه بر لطف تو کردم گام بی‌رخصت زدم

آب شرمم از حیا صحرا به صحرا ریخته

سایه‌پرورد ترا دوری و نزدیکی یکی است

هست هرجا نور مهر عالم‌آرا ریخته

رو به درگاه تو دارد آبرویم عاقبت

قطره هرجا می‌فتد باشد به دریا ریخته

تا بود اهل هنر را آبروی علم و فضل

بر در ارباب دنیا بی‌محابا ریخته

مرجع اهل هنر باشی و تا روز جزا

آبرویم جز بدان درگه مبادا ریخته

شمارهٔ ۳۹ - در مدح استاد خود ملاصدرا

ماه نو عید و صد چنین باد

میمون به ملازمان استاد

استاد اجل و صدر اعظم

شایسته رحمت خداداد

دریای وقار و کوه تمکین

سررشته علم و فضل و ارشاد

با این همه کهنگی ندارد

گردون به جهان نظیر او یاد

بنیان افاده مندرس بود

بنیاد علوم جمله بر باد

هرکس آمد مرمتی کرد

او طرح ز نو نهاد بنیاد

صد شکر که تا ابد ز سعیش

معموره فضل گشت آباد

در طب نفوس کس چو او نیست

گردیده‌ام این خراب‌آباد

از نسخه بی‌نظیر اسفار

بیماری جهل را شفا داد

دوشینه که مست فکر بودم

با جان حزین و خاطر شاد

در عالم قدس می‌پریدم

از قید علاقه گشته آزاد

در مکتب قدسیان که آنجا

نفس است خلیفه عقل استاد

دیدم که زبان عقل فعال

زین نکته همین سرود اوراد

هر ذره که در جهان جسم است

ز آبا و ز امهات و اولاد

شبهی دارد ورای اجسام

مثلی دارد برون ز ابعاد

صدرالحکما که مادر طبع

فرزند چنین به دهر کم زاد

من مثل ویم به عالم قدس

مانند من او به دار ابعاد

معراج خیال بود و من مست

کاین مژده بلند نشئه افتاد

من یاد ندارم آنچه دیدم

خود می‌دانی دگر چه روداد

شاهی چه کند کسی که از صدق

با بندگی تو گشت معتاد

تقدیر نخواهدش گشودن

هر عقده که فطرت تو بگشاد

مشکل بودی اگر نبودی

انصاف تو یار آدمی‌زاد

بسیار زمانه جستجو کرد

تا چون تو دری به دستش افتاد

ای گوهر قیمتی ز دستت

آسان آسان نمی‌توان داد

خواهم شمرم فضایلت را

لیکن ز کجا بیارم اعداد

کلک تو کلید مشکلات است

هر عقده که بسته بود بگشاد

کو افلاطون و کو ارسطو

ها من شاگرد و ها تو استاد

در خدمت تو نشسته بودیم

دیروز به خاطر خوش و شاد

شد شاهد فضلت از سر ناز

در جلوه و، داد دلبری داد

از عشوه آن پریوش شوخ

شوری به میان مجلس افتاد

دلداده اگرچه داشت بسیار

عاشق دل خود به تازگی داد

بر عاشق تازه ای وفا کیش

رحمی که ندیده جور و بیداد

امروز شنیده‌ام که آن ماه

در مکتب قدسیان شد استاد

من بر سر کوچه‌اش نشینم

تا آنکه شود ز مکتب آزاد

تا ناز کند جوان به عاشق

تا عاشق ازوست مست بیداد

معشوق صفت همیشه باشی

شادان و طرب‌‌کنان و دلشاد

بدخواه تو همچو بخت عاشق

از صفحه روزگار گم باد

شمارهٔ ۴۰ - در مدح ملاصدرا

رسید مژده که آمد پناه دولت و دین

خدیو مملکت علم و فضل صدرالدین

فلک جناب ملک قدر عرش رتبه که هست

به علم و دانش رنگین به رای و فکر متین

قبول علم و عمل را سبک چو آیینه

پناه دین و دول را چو باره سنگین

هزار جرثقیلش ز جا نجنباند

اگر به چرخ دهد نیم ذره از تمکین

به چشم کینه اگر سوی آسمان بیند

چو روی بحر شود جبهه فلک پرچین

اگر در آینه رایش آسمان نگرد

ز رنگ‌بیزی آن طبع معرفت‌آگین

همی ببیند هرچند دیده را مالد

بسان بوقلمون عکس خویش را رنگین

جناب اوست جهان را محیط بس واسع

سپهر تنگ فضا گو دکان خود برچین

ز خوشه‌چینی مه ز آفتاب در عجبم

که از چه گرد ضمیرش نگشت خرمن چین

گدای درگه خورشید با گدای درش

خرد بسنجد اگر، فرق هر دو باشد این

که این همیشه بود همچو بدر دامان پر

و آن چوماه شود گه هزیل و گاه سمین

رسید وه چه رسیدن که جان مشتاقان

به پای‌بوسی او شد به لب چو بوسه قرین

دو دیده از قدمش منصب رکاب گرفت

چو کرد رخش ملاقات دوستان را زین

بدان رسید ز شادی که فجأه کردم لیک

خوی خجالت تقصیرم، آب زد به جبین

به گرد دل ز مدیح تو گرددم رمزی

ولی نمی‌کنم اظهار آن برای همین

که قاصرست ز تقریر آن زبان گمان

وز استماعش نامحرم است گوش یقین

اگر خزانه علم است سینه‌ات چه عجب

که شرح صدر تو کردست فکرهای متین

طناب خیمه جاه ترا مناسب نیست

به هم چو وصل شود رشته شهور و سنین

فضای عرصه امکان بود چو دیده مور

برای قدرت اگر جلوه‌گه کنی تعیین

زمانه صدرنشین گر کند مرا شاید

به مجلس تو چو گشتم صف نعال‌نشین

شها ز شرح فراق تو شمه‌ای گویم

کنون که روی به روییم و سر به یک بالین

تو در بهار به کاشان شدی ز اصفاهان

چو آفتاب به برج حمل به فروردین

بهار بی‌تو ندیدم درین دیار مگر

چو بخت در جلوت بود با سپهر قرین

به روی لاله ندیدم به غیر گرد ملال

مگر ز هجر تو گردید بود خاک‌نشین

مرا ز حضرت عالیت اختیار فراق

چنان نمود که از آسمان فتم به زمین

سموم بادیه هجر کشته بودم اگر

نمی‌رسید نوید نسیم وصل آیین

مرا دو دیده ز هجران سفید گشت که دید؟

که از نهال خزان دیده بشکفد نسرین

تو تا برون شدی از خانه ز اشتیاق دلم

همیشه چشم به در بوده است چون زرفین

نهادی از نظرم تا چو قطره پا بیرون

چو نقش پی به رهت دیده بود خاک‌نشین

به سر نه داغ جنونست کز گرانجانی

ز دست هجر تو بر سر زدم گل تحسین

از آن سبب مژه من به گریه می‌کوشد

که کرده بودم خاطرنشان خویش چنین

که دست‌بوس تو روزی نصیب خواهد شد

که سرخ‌رو شوم از خون دیده همچو نگین

خدایگانا دانی تو، و خدا داند

که من به جز تو ندارم کسی بروی زمین

خدا برای دل من ترا نگه دارد

که دربه‌در ز تو گردیده است و بی‌دل و دین

من این نهال به اشک دو دیده پروردم

که دست‌پرور شور است میوه‌اش شیرین

پرالتفات نخواهم ز حضرتت که به‌رای

شوم به ماه مصاحب به آفتاب قرین

به قدر ذره گرم بینی آفتاب شوم

اگر قبول نداری ز روی لطف ببین

ز خاک پای خودم سرمه صفاهان بخش

که سرمه کس ز صفاهان نیاورد به ازین

شب گذشته که صبحش طلوع وصل تو بود

نمود بزم توام روی چون بهشت برین

ز خواب جستم ازین ذوق، شوق وصل دگر

نهشت کز سر من دردسر کشد بالین

به فکر تهنیت افتاد طبع رنگینم

کزین نوید شکفتم چو دسته نسرین

به بحر فکر فرورفتم و برآوردم

پی نثار تو یک عقدوار در ثمین

شکفت خاطر من زین نوید رنگارنگ

که این قصیده برآید باین صفت رنگین

به یک دو لحظه خیال بدیهه‌پردازم

که هست خسرو طبع مرا به از شیرین

بدین ترانه به ترتیب قرب پنجه بیت

ادا نمود و به خاطر نگاه داشت چنین

کی اتفاق فتادی ز طبعم این شوخی

اگر نه یاد تو کردی به من چنین تلقین

چو در مدیح تو گفتم سزد که گردونم

ز ثابتات فشاند جواهر تحسین

کنم دعای تو، شد وقت آن که بردارد

به اتفاقم روح‌الامین کف آمین

به دهر تا دهد از اجتماع یاران یاد

همیشه هیأت پروین به بزم چرخ برین

تو شاد باشی و در خدمت تو یاران جمع

همیشه بر سر هم چون کواکب پروین

شمارهٔ ۴۱ - در رثای صدرالحکما ملاصدرای شیرازی

زین هفت‌خوان که پایه او بر سر فناست

در شش جهت به هر چه نظر می‌کنی خطاست

بیچاره آن دلی که کند تکیه بر سپهر

سرگشته آن سری که به بالین آسیاست

ظن ثبات دعوی راحت درین جهان

تفسیر هر دو آیه سیمرغ و کیمیاست

دل بر لباس عاریت زندگی منه

کاین جامه تارش از عدم و پودش از فناست

نقلی ز کاسه سر فغفور می‌کند

گوشت اگر ز کاسه چینی پر از صداست

بی‌علتی نبوده جهان هیچ‌گه ولی

زین پیش، پرده داشته امروز برملاست

امروز چون به‌دی و پریوش حسد بود

فردا چه‌گونه باشد، کش روی برقفاست

جمعیت است ساخته اضداد را به هم

بر اختلاط ساخته، دلبستگی خطاست

گیرم منافقانه بهم گرم الفتند

چون دست یافتند بهم، خونشان هباست

هان در چهار بالش امکان چه خفته‌ای؟

برخیز کز برای تو افلاک متکاست

هماشیان زاغ و زغن چون شود به طبع!

آن همتی که بر پر عنقاش نکته‌هاست

سیمرغ قاف را نکشد دل به سنگلاخ

کی استخوان زاغ و زغن طعمه هماست!

خواهی بمیر تا که شوی زنده ابد

آب بقا برای تو در کاسه فناست

ای ابر، تیره روز تو و روزگار تو

باران گریه سرکن اگر میلت انجلاست

چون برق در مشیمه این تیره‌فام ابر

عمرت به خنده می‌رود و حاصلت بکاست

در سینه دل مقید صید مگس مکن

عنقا هم آشیانه درین آشیان تراست

فرخنده طایریست دلت، طعمه معرفت

گر استخوان جهل کنی طعمه‌ات، خطاست

برخاربست تن به حقارت نظر مکن

کاین بوته خزان‌زده مستوکر هماست

همچون زنان فریفته رسم و عادتی

ای چادر رسوم به سر، مردیت کجاست؟

درخورد لاف همت مردانه نیستی

طفلی هنوز و این لبن عادتت غذاست

برخویش فرض روزه مریم نکرده چون

دعوی کنی که بکردم من مسیح‌زاست!

کوتاه می‌کنند چو دست تو بی‌گمان

خود دست اگر ز مایده برداشتی رواست

موت ارادتی است ترا آب زندگی

مت قبل ان تموت باین چشمه رهنماست

مت بالاراده جان من امروز ازین امل

گرتحیی بالطبیعه ترا مایه رجاست

مردن درین سراچه فانی به کام دل

تاریخ مولد تو به عشرتگه بقاست

گر این لباس عاریت از تن برون کنی

در زیر آن برای تو آماده حله‌هاست

در دوزخ طبیعت اگر سوختی کنون

فردا بهشت نقد ترا در کف رضاست

ور زانکه مر عوارض طبعت بود بهشت

در دوزخی چو بر عرضت دست نارساست

چون نفس را گزیر نباشد ز دوزخی

اینجا کن اختیار که هم زودش انقضاست

بی‌زحمت گداز طلا را خلاص نیست

جور طبیعت آتش و نفس تو چون طلاست

دانسته مرد دین ستم چرخ می‌کشد

هرچند حکم او به سر آسمان رواست

دنیاست پشت آینه عقباست روی آن

این را همه کدورت و آن را همه صفاست

آیینه گر به عمد کند تیره پشت وی

کاین تیرگی پشت بر او مایه جلاست

خواهی اگر به فرض که پشتش چو رو کنی

آن پشت رو نگردد و آن روی خود قفاست

دنیا و آخرت ز چه کس را نمی‌دهند

گر وهم کرده‌ای که ز بخل است، این خطاست!

شب را به روز جمع نکردست هیچ‌کس

جمع ظلام و نور نیاید به فعل راست

معقول را تصور محسوس کرده‌ای

این پنبه‌ات به گوش دل از غایت شفاست

دل‌داده‌ای به ارض طبیعت، خطاست این

اجسام اخروی همه از جوهر سماست

راضی شدم به جور طبیعت به زور عقل

کاین باعث نفور ارادت ازین دغاست

مارت اگر به جان نرساند گزند نیش

لون مصورش نه سزاوار احتماست

چون خوب در روی فرحش حاصل غمست

چون نیک بنگری سقمش مایه شقاست

تا تنگ‌تر کند به دلم تنگنای دهر

جور زمانه را به نظر قدر کیمیاست

هر زخم دل گسل ز سنان ستاره‌ام

در سینه همچو روزن امید دلگشاست

قطعی به غیر قطع تعلق نمی‌کند

تیغم ز آفتاب به سر شهپر هماست

تا دیده بر حقارت دنیا شود بصیر

در چشم من کدورت ایام توتیاست

سنگی به تازه دست سپهرم به شیشه زد

کز وی تمام روی زمین شیشه پاره‌هاست

دل بارها شکست مرا از فلک ولی

این دل شکستنی‌ست که سربار بارهاست

برجانم از مصیبت استاد من رسید

دردی که بر دل علی از فقد مصطفاست

خالی نبودم ارچه دمی از مصیبتی

اینها جدا و این غم دندان‌شکن جداست

استاد من که هم اب و هم رب معنوی است

تا حشر اگر پرستش خاکش کنم رواست

استاد کیمیاگر من آنکه تا ابد

بر صنع کیمیاگریش طبع من گواست

طبعم که خاک تیره جهل و غرور بود

از صنع کیمیاگریش این زمان طلاست

از چاه ذل رساند به معراج عزتم

اقبال او که بر سر من سایه هماست

صدر جهان و عالم احسان و عقل کل

کز وی کمال را شرف و فضل را بهاست

مشکات عقل را به هنر فکر اوست زیب

مصباح شرع را به مثل علم او ضیاست

ارباب فکر را نظر مستقیم او

تا روز حشر در کف اندیشه‌ها عصاست

آیینه‌های باطن اهل شهود را

در مشهد تجلی او صیقل جلاست

در خلوت مشاهده افلاطن بهوش

در مجمع مناظره رسطوی تیزراست

مشاییان پیاده و او در میان سوار

اشراقیان فتاده و او در میان به‌پاست

خرمن‌کشان فلسفه گردند گرد او

زیرا که ذات او به مثل قطب این رحاست

بی‌او درین زمانه چنانم که فی‌المثل

کام نهنگ بر دلم این نیلگون فضاست

آتش همی فشاندم این آسمان به سر

چشم ستاره بر سر من چشم اژدهاست

جسم شکسته را دم شمشیر بستر است

پهلوی خسته را ز دم شیر متکاست

تا رخت بسته است ازین تیره گون‌سرا

تا آن سراش تکیه‌گه پهلوی بقاست

طفل رضیع میل به پستان چه سان کند

میلم هزار مرتبه افزون بدان سراست

او بود جان و من به مثل قالبی ازو

رفتست جان و قالب بی‌جان همی بجاست

آری هما چو می‌شود از آشیان جدا

کی آشیانه را حد پرواز با هماست!

شاید به جذبه‌ای کشدم سوی خویشتن

هرچند جسم و جان را مرکز ز هم جداست

جایی که جان پاک نبی می‌کند عروج

گر جسم من مشایعت جان کند رواست

ای کرده جسم پاک تو جان در تن زمین

شد جانور زمین ز نوال تو و سزاست

چون خاک تیره، جانور از فیض عام تست

جانم که خاک تست ز جان پس چرا جداست!

در راه کعبه رفتنت ای من فدای تو

دل را به سوی نکته باریک رهنماست

این خود مقررست که ارباب هوش را

قطع طریق عشق نه تنها همین به‌پاست

تن چون به سوی کعبه تن‌ها روان شود

جان را به سوی کعبه جان‌ها شتاب‌هاست

دانی که چیست کعبه جان، جان کعبه اوست

قطع طریق وادی آن طی ماسواست

تکلیف تن به کعبه به نزدیک هوشمند

جان را به خوان نعمت قرب خدا صلاست

بی‌آنکه وصل کعبه شود جسم را نصیب

جان را به رب کعبه همه کام‌ها رواست

شهباز جان پاک تو همراه جبرئیل

کش دست و لب به مایده قرب آشناست

زان پیشتر که جسم ره کعبه طی کند

شوقش به وصل کعبه جان‌ها رساند راست

در راه کعبه مرده و آسوده در نجف

ای من فدای خاک تو این مرتبت کراست!

از راه کعبه‌ت نجف آورد سوی خویش

این جذبه کار قوت بازوی مرتضی است

این هم اشارهٔیست مبرا ز شک و ریب

ان را که دل به کعبه تحقیق آشناست

یعنی میانه نجف و کعبه فرق نیست

آسوده باش ما ز خدا و خدا ز ماست

فیاض رشته سخن اینجا گسسته به

کاین انتها به نزد خرد خیرالانتهاست

من بعد حسرت تو و خاک در نجف

کانجا مراد هر دو جهانت به زیرپاست

آیی اگر به آتش دوزخ توان زدن

جز خاک آستان نجف در جهان کجاست!

دست دعا برآر به درگاه کردگار

زین خاک پرامید که آب رخ دعاست

پرنور باد مرقد پاک خدایگان

تا آرزوی خلق به خاک نجف رواست

شمارهٔ ۴۲ - در مدح شاه صفی

پرده از رخ برفکن وز گوشه ابرو نقاب

تا ز رویت ماه نو بینم بروی آفتاب

نرگس بیداری اندر خواب می‌بیند ز ناز

بخت کو تا چشم ما را نیز خواب آید به خواب

عشق را در بی‌نظامی‌ها نظامی داده‌اند

نیست خالی از اصولی نبض دل را اضطراب

گریه بی‌تابست و تدبیر تو کاهل ای حکیم

تا تو کشتی می‌کنی ترتیب ما را برده آب

ای که زیر سایه دیوار راحت خفته‌ای

سوخت ما بی‌خانمانان ستم را آفتاب

برکنار چشمه سیراب تمنا را چه غم

در بیابان گر بمیرد تشنه بی‌صبر و تاب

دل ز هستی برکن و ایمن شو از سیل فنا

خانه بی‌خان و مانی‌ها نمی‌گردد خراب

پشت نه به بستر خاکستر و بیدار باش

آشنایی کم کند با دیده آیینه خواب

با سبکباری توان از فتنه‌ها آسوده شد

سایه را در بحر دامن تر نمی‌گردد به آب

شربت وصل بتان را زهر هجران چاشنی است

در مذاق از دولت تلخی بود شیرین گلاب

بسکه کاهل جنبشم باشد شتاب من درنگ

بسکه کامل خواهشم باشد درنگ من شتاب

بر سر راه تماشایش ز حسرت سوختم

چون ز خود افتاده‌تر دیدم در آنجا آفتاب

سجده کردم درگهش را، چوب بر فرقم شکست

جرم کس نبود که دارد آن عبادت این ثواب

فتنه‌گرتر گشت چشمش ناله دل تا شنید

در مشام مست طوفان می‌کند بوی گلاب

چون لب ساغر افق گردید بر خورشید می

چهره ساقی شفق‌گون گشت از عکس شراب

فال آن ابرو ز دیوان نکویی کرده است

بیت دلچسبی، ادا داری، بلندی انتخاب

با چنین مهری که من دارم عجب نبود که من

گر به دوزخ باشم از دوزخ براندازم عذاب

چهره چون افروختی ما را ترنم تازه شد

چون گلستان تازه می‌گردد، غزل‌خوانیست باب

شمارهٔ ۴۳ - مطلع دوم

ای به دیدار گل رویت چمن را آب و تاب

غنچه بهر بردن نامت دهن شوید به آب

روز دیدار تو روز عید قربان منست

چشم حیران را فروبستن نمی‌بینم صواب

شعله من این همه تندی نمی‌دانم ز چیست؟

کشتن پروانه‌ای چندین ندارد اضطراب!

خاک گشتم در رهت کز جلوه بر بادم دهی

همچو آتش سرکشیدی از من و گشتم من آب

با همه تابی که زلفت در سر هر موی داشت

گر نمی‌دادم دلش، یکدم نمی‌آورد تاب

گرچه کردی در تطاول دست کاکل را دراز

هیچ کوتاهی ندارد زلف هم در پیچ و تاب

شیوه‌های دلربا داری یک از یک تازه‌تر

بی‌وفایی بی‌عدد، نامهربانی بی‌حساب

من نمی‌دانم چه وصفت گویم از اوصاف حسن

بی‌حقیقت، بی‌مروت، پرعتابی کم‌جواب

در سراپای تو یک مو بی‌ادای حسن نیست

پای تا سر در نکویی انتخابی، انتخاب

فال من دانسته نادانسته کردی چون کنم!

با تجاهل همعنانی با تغافل همرکاب

گر ز من بی‌تابیی سرزد گناه شوق بود

بر اصول درد رقصد نبض دل را اضطراب

ابروی پرعشوه‌ای داری و چشم کم نگاه

خاطر وعده فراموشی، لبی حاضرجواب

غمزه‌هایت زودجنگ و عشوه‌ها دیرآشتی

جلوه‌ها حسرت‌گداز و فتنه‌ها زنجیرتاب

فتنه را زنجیر سردادست زلف سرکشت

تا به زنجیرش کند عدل شه گردون حساب

آنکه در اهمال سعی خدمتش بی‌گاه‌وگاه

عمرها گه جنگ با من داشتی گاهی عتاب

آنکه در تقصیر طوف بارگاهش سال‌ها

نه سوال از من پذیرفتی ز رنجش نه جواب

آنکه چون می‌دیدیم پامال حسرت روز و شب

روبه این درگاه می‍کردی، درنگم را شتاب

با تو می‌گفتم که تقصیرم نه تقصیر منست

کز خجالت در حجابم وز حیا در احتجاب

پنبه نه در گوش و بشنو از زبان خامشی

قصه تمهید عذرم فصل فصل و باب باب

نه مرا در دست قانونی به طرز این نوا

نه مرا در چنگ مضرابی به ساز این رباب

ورنه می‌دانم که می‌دانی به صد برهان که من

شسته‌ام تالب به خون دل درین بحر سراب

بر لب لب تشنه آتش‌پرست من نزد

هیچ‌کس جز گوهر مدح شهم یک قطره آب

نامه‌ها کردم به نامش هم ز نظم و هم ز نثر

نسخه‌ها دارم به مدحش هم رساله هم کتاب

امتثال این اشارت را اگر خواهی کنم

زین کتان یک تار فرش جلوه‌گاه ماهتاب

کرده بودم تهنیت‌سنجی در ایام جلوس

چون نسیم صبحدم وقف طلوع آفتاب

فرصت عرض زبانی تا به امروز نداد

نارسایی‌های طالع از گرانی‌های خواب

نکته این بودست کز بس امتداد دولتش

بعد چندین سال گردد اول دولت حساب

چون کنون توفیق عرضم شد ز سر گیرم سخن

تازه سازم این کهن مطلع به چندین آب و تاب

شمارهٔ ۴۴ - مطلع سوم

بر سریر پادشاهی پادشاه کامیاب

جلوه‌گر گردید چون بر تخت گردون آفتاب

کودکی از سر گرفت این پیر بازیگوش چرخ

زال گیتی را مبدل گشت پیری با شباب

تیرگی برخاست از روی زمانه آن‌چنان

کز فروغ مهر برخیزد بخار از روی آب

گو زلیخای جهان از سر جوانی تازه کن

مصر گیتی را فزود از نور یوسف آب‌وتاب

پایه بالا رفت تخت سلطنت را تا به عرش

سر به گردون سود تاج خسروی چون آفتاب

طعنه بر شکر ز شیرینی زند شیرین ملک

دست مهر خسرو عهدست او را طره‌تاب

خسرو اقلیم‌آرا داور آفاق‌گیر

صفدر خورشد مغفر فارس گردون رکاب

شاه دریادل صفی شاهنشه گردون که هست

آفتاب از تیغ عالمگیر او در اضطراب

پرده‌ای از خیمه‌گاه حشمت او آسمان

ذره‌ای از جلوه‌گاه مرکب او آفتاب

سبزه‌پرور در ریاض دهر جودش چون مطر

سایه‌گستر بر سر آفاق عدلش چون سحاب

آفتاب از هیبت شمشیر قهرش لرزه‌زن

وز کمند دیوبندش آسمان در پیچ‌وتاب

آسمان درگاه او را می‌تواند شد محیط

گر تواند بر سر دریا زدن خرگه حباب

چون شکار انداز دل گردد به شاهین نگاه

در نهاد مرغ دل آرام گردد اضطراب

مرغ فارغ‌بال را ذوق گرفتاری کند

دلنشین‌تر زآشیان خویش چنگال عقاب

نیش گردد آب خوش با زهر قهرش در مذاق

نوش گردد زهرمار از التفاتش همچو آب

نه فلک در کشتی اقبال او یک بادبان

وز کف دریا نهادش هفت دریا یک حباب

یک شرر از شعله قهرش جحیم هفت در

یک چمن از گلشن لطفش بهشت هشت باب

آب تیغ برق‌آسایش ز جوی ذوالفقار

زور بازوی توانایش ز صلب بوتراب

رایت نصر من‌الله قصر قدرش را ستون

خیمه اجلالش از حبل‌المتین دارد طناب

چوب دربانش صداع چرخ را صندل‌فروش

بار احسانش جیاد خلق را مالک رقاب

شاه‌بیت قدرش از ترکیب گردون منتخب

مطلع اقبالش از دیوان خورشید انتخاب

آفتاب از سایه او نور می‌گیرد به وام

آسمان از پایه او می‌کند قدر اکتساب

در نهاد کوه، سهم او درآرد زلزله

وز دل سیماب لطف او برآرد اضطراب

پرتو مهرش دلفروزست چون برق امید

شعله قهرش عدوسوزست چون تیر شهاب

او نبود اول که شاهان جهان را نام بود

جلوه انجم بود پیش از طلوع آفتاب

ابر لطفش گر ببارد قطره‌ای بر گلستان

تا ابد دیگر نیابی تلخکامی در گلاب

تا ابد بی‌خان‌ومانی شد نصیب جغد و بس

بسکه عدلش در جهان نگذاشت جایی را خراب

عقل پیرش داده ایزد در سر و بخت جوان

دولتش در عهده خود کرده کار شیخ و شاب

گشته از بیم سیاست‌های ضبط دولتش

تا کتان ظلم را گردیده عدلش ماهتاب

سرکشی‌ها پای‌بند زلف محبوبان چو چین

گوشه‌گیر چشم خوبان فتنه‌ها مانند خواب

تیغ در دست جهانگیرش چودر دریاست موج

جلوه بر بالای رهوارش چو بر چرخ آفتاب

چون سمند نیلگون در زین کشد پس درخورست

کهکشانش جای تنگ و ماه نو جای رکاب

حبذا رخشی که از نرمی چو آید در خرام

می‌تواند همچو موج آید روان بر روی آب

شوخ‌وش چابک‌روش لیلی‌منش عذرانظر

کاکل‌افشان موپریشان کم‌درنگ و پرشتاب

چرخ‌پیکر، مهرمنظر، ماهرو، دریاخروش

آسمان‌جنبش، ستاره‌گردش، آتش اضطراب

آب را ماند که از آتش نمی‌یابد نهیب

باد را ماند که از دریا نمی‌گیرد حساب

زلف یال از دلفریبی گیسوی پرتاب حور

چتر دم در جانفزایی دسته سنبل به تاب

در لباس جلوه رنگین همچو طاووس خیال

در یراق گوهر آیان چون عروس بی‌نقاب

شوخیش دردست و پا چون شعله در دست نسیم

تندیش در رگ چو زور نشئه در موج شراب

می‌دود هموارتر از رنگ می بر روی یار

می‌جهد آسان‌تر از مژگان عاشق مثل خواب

زین، عیان بر پشت او چون کبک بر بالای کوه

بر کتف زلف عنان چون طره پرپیچ و تاب

شاه چون یوسف عزیز مصر زین، وز هر طرف

حلقه چشم زلیخا حلقه چشم رکاب

چون نهد پا در رکاب و چون به کف گیرد عنان

در عنان کیخسرو افتد در رکاب افراسیاب

ای مدار دهر را بایست‌تر از آسمان

ای جمال روز را درکارتر از آفتاب

عهد ملکت گلشن ایام را فصل بهار

دور گردون را بهار دولتت عهد شباب

روز عرض لشکرت تعبیر او خواهد شدن

گر شبی بیند فلک روز قیامت را به خواب

کی زر خورشید هرگز رایج افتادی چنین

گرنه از نام تو کردی سکه نور اکتساب

خطبه را کی می‌شدی آوازه بر چرخ بلند

گرنه با آوازه نامت نمودی انتساب

در سرش افتاده پنداری هوای دست تو

لاجرم خاطر تهی کردست از دریا حباب

بدر گردون تا مقابل دیده ماه پرچمت

رفته‌رفته می‌کند پهلو تهی از آفتاب

چون ز جوهر چین فتد بر ابروی شمشیر تو

در درون سنگ آتش گردد از بیم تو آب

پادشاها حاجتی دارم به خاک درگهت

حاجتی کز سرمه دارد دیده ناکرده خواب

داد را کامی به دل دارم که می‌گویم به رمز

زانکه شاهی چون تو باید کامبخش ورمزیاب

لیک لطفت لذتی دارد که ترسم یاد آن

محو سازد از دل من وعده یوم‌الحساب

من به لذت‌‌های دنیا چشم اندازم ز دور

زانکه چون نزدیک گردی خاک بنماید سراب

من که حرف سرنوشتم بوده از روز ازل

انتساب این حریم و التجای این جناب

من که داده آب و تاب گوهر من بی‌گزاف

گردش این آسمان و تابش این آفتاب

من که تا بسته است بر من آب رحمت ز آسمان

کشته امید خود را داده‌ام زین چشمه آب

این‌که رنجورم سراسر دیده بودم این دوا

این‌که مخمورم لبالب خورده بودم این شراب

تشنه گر آبی خورد از چشمه حیوان خوش است

ورنه آب جوی مردم می‌برد از روی آب

از سواد نسخه شرح پریشانی پرست

فردفردم همچو دفتر جزوجزوم چون کتاب

خون دل خوردم بسی، نه بلکه دل خوردم بسی

داشتم از پهلوی دل هم شراب و هم کباب

گربه درد من رسد کس آن تو خواهی بود و بس

ورنه می‌دانم ندارد کس سؤال را جواب

زمزم لطف ترا آن تشنه‌ام کز بیخودی

در میان دجله جان می‌داد و خوش می‌گفت آب

عرض حاجت کردم اکنون می‌روم کز بهر شاه

پر کنم هفت آسمان را از دعای مستجاب

تا سپهر از انجم آرد از برای شه سپاه

تا فلک از ماه نو دارد سمندش را رکاب

دولت شه روزافزون باد چون نور هلال

لشکرش چون نور کوکب برتر آید از حساب

آسمان در زیر بار منت این آستان

نیر اعظم به مژگان خاکروب این جناب

شمارهٔ ۴۵ - در مدح شاه صفی

شکر که گردید ز لطف خدای

تخت مقام شه فرمانروای

شاه جوان طالع بیدار بخت

صفدر دریا دل کشور گشای

خسرو جم حشمت گردون شکوه

داور مه طلعت خورشید رای

وارث تخت جم و تاج کیان

حارس ملک خود و دین خدای

شاه صفی آنکه ز اقبال اوست

قاعده سلطنت و دین به‌پای

دیده شرع از رخ او نورگیر

آینه دولت ازو باصفای

کرد چو بر تخت سعادت قرار

یافت چو بر مسند اقبال جای

داد فروغ رخ اقبال او

دیده یعقوب جهان را ضیای

تاج شد از میمنتش سرفراز

تخت شد از مقدم او عرش‌سای

تاج به پرواز درآمد ز شوق

تا به سرش سایه کند چون همای

تخت، روان شد پی پابوس او

چرخ‌زنان گشت ز شادی، لوای

سکه چو نامش همه عالم دوید

تا برد این مژده فتح انتمای

در همه گوش است کنون این سروش

بر همه لب‌هاست کنون این نوای

نقش نشسته است درم را که یافت

از شرف نام خوشش رونمای

تیغ جهانگیری او بر میان

تخت جهانداری او بر سمای

از ره عزت به پر تیر او

فال سعادت زده بال همای

رخش جهانده به فلک چون نگاه

صیت رسانده به ملک چون دعای

سکه ز نامش به جهان روشناس

خطبه ز اسمش به زبان آشنای

سر به خط حکم نهادش فلک

دین به کف عدل سپردش خدای

شد قدرش تابع امر مطاع

پیرو تدبیر درستش قضای

انجم ازین کوکبه دارد هراس

چرخ فروتن شده زین کبریای

بارد از قبال جهانگیریش

از پر تیرش همه فر همای

زود بود کز اثر داروگیر

قیصر و فغفور درآید زپای

چین چو سر زلف درآید به دست

روم بگیرد ز خط مشک‌سای

نافه گشاید ز غزال ختن

بوسه رباید ز بتان ختای

هند که سودایی این دولتست

بشنود این صیت صلابت صدای

دادکنان بر گذرش رونهد

ناله برآورده چو هندی درای

کوهه پیلان شودش پای‌تخت

وز پر طاووس کند متکای

مصر عزیزش کند از نیکویی

یثرب و بطحا شودش دلگشای

شام بخندد به رخش همچو صبح

قدس بخواهد به دعاش از خدای

رایت دین راست شود در فرنگ

کفر نگونسار ببیند لوای

معبد کفار مساجد شود

بتکده گردد حرم کبریای

دهر مسخر شودش سربسر

ملک مقرر شودش جابجای

امن و امان فاش شود در جهان

عیش و طرب روی نهد بر ملای

قدر عزیزان همه پیدا شود

پرده ز رو برفکند مدعای

اهل هنر روز ببینند و روی

نکته وران هوش فزایند ورای

فضل نهد روی به اوج ظهور

قدر برآید ز حضیض خفای

علم به معراج رود چون رسول

برسر شعری بنهد شعر پای

ساده کند دهر ز هر ناخوشی

پاک کند ملک ز هر ناسزای

هرکه ندیدست فلک برقرار

گو نگرد کوه شکوهش به‌جای

وانکه ندیدست روان کوه قاف

گو به سمندش نگرد ره‌گرای

وه چه سمندی که سبک‌سیریش

برسر افلاک نهادست پای

سر ننهد پاش به نعل هلال

می ندهد دست به رنگ حنای

رشته وهمش نکشد در چدار

چون شود از شوخ‌وشی جلوه‌زای

وقت تماشاش ز بس چابکی

دمبدم از دیده جهد چون سهای

چون به خیال اندرم آید سبک

سرزده چون معنی نازک ادای

دمبدم از نازکی جلوه‌اش

می‌جهد از خاطر معنی‌گشای

برق‌صفت گاه سبک‌سیریش

گام گشاید چو نظر برهوای

ازپی تاریخ جلوسش چو طبع

کرد سؤال از خرد رهنمای

خنده‌زنان روی به وی کرد و گفت

«شاه‌صفی پادشه پاک‌رای»

تا که فلک راست جهان زیردست

تا که جهان‌راست خدا کدخدای

باد جهان همچو عنانش به دست

باد فلک همچو رکابش به‌پای

تخت روانش فلک نه طبق

پیک دوانش مه و مهر سمای

شمارهٔ ۴۶ - در مدح شاه‌عباس ثانی

داد باد صبح رنگین مژده‌ای از نوبهار

گفت پیغام خوش رنگ شفق در لاله‌زار

اینک آمد نوبهاری چون عروس سرمه‌زیب

اینک آمد لاله‌زاری همچو چشم نشئه‌دار

سبزه نورس چو خط گلعذاران جان‌شکیب

سایه سنبل چو زلف نوعروسان دل‌شکار

ابروی قوس‌قزح از عکس سبزه وسمه‌بند

چشم نرگش از سواد برگ سنبل سرمه‌دار

شاخ گل چون آستین موسی از عجاز وقت

صد ید بیضا به برگ گل نماید آشکار

همچو فانوس سحر از عکس شمع آفتاب

نادمیده گل وزو پرنور، جیب شاخسار

صیقل موج هوا هر برگ را آیینه کرد

تا در او صورت نماید قدرت پروردگار

عاشقان از بس صفای وقت، بیرون کم روند

تا نگردد رازهای دل به مردم آشکار

بسکه شد رسم لطافت عام در صحرا و کوه

همچو سبزه در ته پاسوده گردد نوک خار

از طراوت ریشه گیرد ناله در سطح هوا

وز رطوبت آب گردد نغمه در شریان تار

بسکه خوبان چمن نازک مزاج افتاده‌اند

رنگ گلها می‌پرد، باد ار وزد بر لاله‌زار

شوخی موج نسیم و اضطراب رنگ گل

چون نگاه خیره در رنگ رخ محبوب یار

از هجوم ابر نتوان جست راه کوه و دشت

گر نیفروزد چراغ لاله در صحرا بهار

از رطوبت بسکه از گل عکس می‌گیرد هوا

باغبان را وقت گل چیدن شود دشوار کار

کوه در شورش چو دریا دایم از موج نسیم

خاک در مالش زنم چون نازبالش بیقرار

هرچه بینی در تموج بینی از موج بهار

خواه روی سطح بنگر خواه سطح کوهسار

هر سحرگه سطح آب از سعی تحریک هوا

از تموج دام ماهی افکند در چشمه‌سار

دانه جوهر عجب نبود که از فیض نما

سبز گردد در چمن بر سطح تیغ آبدار

گر برافروزند آتش در زمین گلستان

سبز گردد از رطوبت در هوا تخم شرار

سبز و خرم همچو سرو نورس آید درنظر

برنهال شعله افتد گر نظر در سبزه‌زار

شبنم گل در چمن از بسکه طوفان می‌کند

کی توان بی‌کشتی می‌کرد در گلشن گذار

پای‌کوبان در سماع ذوق بی‌اندازه سرو

دست‌افشان از نشاط عیش بی‌پایان چنار

بزم عیش شاه را ماند چمن در فصل گل

روز جشن شاه را ماند زمانه در بهار

برگ برگ انجمن در ساز برگ عشرتند

از برای پادشاه کام‌بخش کامگار

خسرو صاحبقران کیخسرو جمشیدشان

داور گیتی ستان دارای گردون اقتدار

شاه اسکندر حسب اسکندر حیدرنسب

صفدر ثانی لقب دین‌پرور دانش عیار

پادشاه پادشاهان جهان عباس شاه

آفتاب دین و دولت سایه پروردگار

پادشاهی کز فروغ جبهه اقبال او

ظلمت از عالم گریزانست چون لیل ازنهار

تا ابد از جوهر شمشیر عالمگیر اوست

در امان از طعنه بی‌جوهری‌ها روزگار

در دیار عدل او گرگینه پوشد گله‌بان

در دیار خلق او گلدسته بندد نوک خار

در ریاض سلطنت نخلی چنین هرگز نرست

میوه‌اش خورشید تابان سایه‌اش ابر بهار

تاجداری این‌چنین بر تخت شاهی کس ندید

تاج از وی سرفراز و تخت از وی پایدار

بزم و رزم از نسبت او هردو کامل رتبه‌اند

بزم را کیخسروست و رزم را اسفندیار

پادشاهی جامه‌ای بر قامت رعنای اوست

چون قبای دلبری بر قامت رعنای یار

نه صفت در کار باشد امتیاز مرد را

تا بود شایسته فرماندهی در روزگار

عقل کافی، علم وافی، ذات خوش‌طبع نجیب

همت سرشار و خلق و جرأت و علم و وقار

گر ندیدستی به یک‌جا مجتمع این نه صفت

هان ببین در پادشاه عدل‌پرور آشکار

علم او چون عقل ذاتی طبع چون جوهر نجیب

همتش گردون نورد و جرأتش دشمن شکار

عرض خلقش چون فضای لامکان بی‌منتها

بحر حلمش همچو دریای تجرد بی‌کنار

از وقارش با همه شوخی که دارد در مزاج

حیرتی دارم که شیخی می‌نماید بی‌وقار

عالم صبر و تحمل را شکوهش کوه قاف

عرصه مردانگی را مردیش مردانه‌وار

ناوکش جوزاشکاف و نیزه‌اش پروین‌گسل

استخوان‌سا گرز، و شمشیرش اجل بر فرق نار

فوج‌فوج دشمن از بیمش دوان تا کوی مرگ

موج دریا از میان مشت خس آرد برکنار

جوشنش حفظ الهی و زره زلف بتان

وز تحفظ چارحد عالمش آیینه‌دار

حقه زر درفشان بر فرق او چون آفتاب

در سعادت بر سرش بال هما گوهر نثار

جام بزمش کاسه‌ای از حوض کوثر پر شراب

تیغ رزمش جدولی از چشمه‌سار ذوالفقار

باغ‌دین از قامتش دلکش‌تر از گلشن چو سرو

وز کفش جام می از گل تازه‌تر بر شاخسار

غیر گردون برنمی‌تابد شکوه آفتاب

گر فلک گویم سمندش را مرا معذوردار

آب سبکسیری که با سختی سم از راه نرم

چون نسیم از سیر دریا برنمی‌گیرد غبار

گر ز پستی بربلندی پویه بردارد رود

چون نگه کز دشت می‌آید به سطح کوهسار

وز بلندی سوی پستی چونکه آید بگذرد

همچو موجی کز میان بحر آید برکنار

گر بتازی بردرشتی‌های ایامش سبک

می‌کند چون معنی نازک به خاطرها گذار

وربروی برگ گل خواهی که تازی چون نسیم

می‌دود هموارتر از رنگ می بر روی یار

شوخ‌مستی، چابکی کز شوخ‌مستی‌های او

جز نگاه شاد کس ننهاد بر دستش چدار

شیهه‌اش در صیدگاه از هر طرف گردد بلند

بسته گردد شش جهت راه رمیدن بر شکار

سرعتش چون شعله جواله گرداگرد صید

چون شکار جرگه سازد از سوارانش حصار

گر ز مشرق سوی مغرب تازدش در نیمشب

سایه پیشین به وقت صبح دریابد سوار

پادشاها پادشاهی مر ترا زیبد که هست

عقل پیرت ملک گیر و عدل میرت ملک دار

عقل شیخ و طبع شوخ و عزم پیش و جزم بیش

عشق دولت حسن عشرت درد دین و مردکار

شوکتی همچون شکوه عشق دیر از جادرآ

صولتی چون جرأت دیدار زود از پا درآر

عیش و عشرت چون تمنای حبیبان بر دوام

ذوق و بهجت چون جفاهای رقیبان برقرار

از تصرف‌های طبع شوخ عشرت پرورت

می‌توان گفتن که هستی عیش را پروردگار

حسن دولت از تو همچون حسن دین از مصطفی

نظم ملک از تیغ تو چون نظم شرع از ذوالفقار

شه جوان دولت جوان عشرت جوان لذت جوان

مژده‌ای پیران که باز ازنو جوان شد روزگار

هر دو از یک چشمه سیرابند چون جام و سبو

عیش روزافزون شاه و حسن روزافزون یار

ختن کن فیاض هنگام دعای دولت است

دل اجابت را مبادا خون شود از انتظار

تا کمال نوع انسان ناید از قوت به فعل

جز به حسن تربیت از پادگاه روزگار

تربیت هر مستعدی را ز درگاه تو باد

دین و دانش را مبادا جز به این در افتقار

سایه پروردگاری کم مباشی از جهان

تا جهان در کار دارد سایه پروردگار

شمارهٔ ۴۷ - در مدح شاه‌عباس دوم

مبارک جهان را نشاط جوانی

بدین عیش و عشرت بدین شادمانی

چه عیش است و عشرت چه ذوقست و بهجت

که پیران گرفتند از سر جوانی

زمین است در جنبش تر دماغی

سپهرست در گردش کامرانی

چه عطرست جیب فلک را که دارد

سر زلف شب موج عنبرفشانی

چه می‌ریخت در شیشه ساقیّ دوران

که شد چهرة روزگار ارغوانی

نشاط است در دشت در پای‌کوبی

دماغ است در شهر پایِ دکانی

به گلشن کند سرو وجد سماعی

به جدول کند آب رقص روانی

خموشی چه یارا زبان را که از دل

جلوریز سرکرده راز نهانی

چمن در چمن مژدة فتح و نصرت

جهان در جهان وعدة شادمانی

همانا شهنشاه ایران برآمد

مظفّر براعدای هندوستانی

همانا که خاک سیه کرده باشد

فلک باز در کاسة مولتانی

بلی دست اقبال شاه مظفّر

چنین فتح چندین کند رایگانی

ز اقبال شاهست این عیش و عشرت

که بادا به عیش و طرب جاودانی

جوانیّ دهر از جوانیّ شاه است

که یارب به پیری رسد این جوانی

شهنشاه دوران شه هفت کشور

خدیو جهان شاه عبّاس ثانی

جهان پادشاه جوان دلاور

که بادا جهانش به کام جوانی

ز چشم بد فتنه دین و دول را

کند بخت بیدار او پاسبانی

بهاریست عدلش که در سایة او

اگر گلخن آید کند گلستانی

عجب کامرانی عجب کامبخشی

که از کامبخشی کند کامرانی

سکندر شکوهی که در دست دارد

ز شمْشیر منشور کشور ستانی

پیمبر نژادی که در پاس ملّت

نکردست در دیده خوابش گرانی

ولایت نهادی که در حفظ دولت

ندیدست جز از خدا مهربانی

قدر لشکرش را کند پشت‌داری

قضا دولتش را کند پاسبانی

بزرگ آسمانش کند خیمه‌گاهی

بلند آفتابش کند سایبانی

لقب تا نگردید صاحب‌قرانش

مسمّا ندید اسم صاحب قرانی

بلندی ز خاک در او طلب کن

که آنجا زمین می‌کند آسمانی

به شمشیر خونریز او کج نبینی

که با ذوالفقارست در همزبانی

به خنجر کند مرگ را دلشکافی

به پیکان اجل را کند جانستانی

سنانش چه گویم که پیوسته باشد

اجل را به دشمن پیام زبانی

کمندش سر زلف دلدار باشد

که گردن به بند آیدش در نهانی

سمندش نسیم بهارست گویی

که با بوی گل می‌کند همعنانی

جهان پادشاها، فلک بارگاها

که رام تو بادا فلک جاودانی

تویی در جهان لایق عیش و عشرت

که در باغ بر سرو زیبد جوانی

اگر خواهی از اقتضای عدالت

جهان را دگرگون کنی می‌توانی

تویی شاه‌عبّاس ثانی کز اوّل

فزونی، کز اوّل فزونست ثانی

مرا نیست یارا که وصف تو گویم

اگر چه فزونم به هر چیز دانی

ولیکن فریضه‌ست شکر تو بر من

که تو آفتابیّ و من لعل کانی

کم بر دعای تو ختم مطالب

که تقریر حالی بهست از زبانی

الهی که بر تخت عیش و عدالت

به تأیید اقبال چندان بمانی

که صاحب‌قران آید از پرده بیرون

تو باشی که دولت به دولت رسانی

شمارهٔ ۴۸ - در مدح سلطان العلما خلیفه سلطان وزیر شاه عباس دوم

اکنون که تازه گشت دلا عهد خرّمی

بر کن سَری ز جیب، نه از دانه‌ای کمی!

هر غنچه‌ای به ذوق غمی در کشاکش است

بی‌غم چرایی ای دل بی‌درد آدمی

دریای انبساط چنین موج‌ریز و تو

فیض کشاکشی نبری طرفه بی‌غمی!

عالم فراخ عیش و تو از غصّه تنگدل

چون گل شکفته دهر و تو چون غنچه درهمی

از اهتزاز عیش جهانی به رقص و تو

افسرده چون مجادلِ از خصم ملزمی

دل موج‌خیز فیض و تو از بیغمی هنوز

چون طفل غنچه تشنة لبِ شیرِ شبنمی

یأجوج فتنه بند وجود تو بشکند

ای شیشه‌طینت این همه بهر چه محکمی!

عمر تو یک دمست شناسای وقت باش

خضری شوی به عمر اگر زندة دمی

در خویش شو فرو چو دم غنچه، تا به کی

در غیر خود فرو شده چو حرف مُدغَمی

بگذر ز خویشتن که بهشتی شوی به نقد

از اختلاط خویش چرا در جهنّمی

آمادة تراوش بحر امید باش

ای ماهی تپیده که بر ساحل یمی

داری گمان که درد به درمان نمی‌رسد

معلوم می‌شود که چه مقدار بی‌غمی

عالم تمام گرم مه عید دیدنند

تو غم‌فزا چرا چو هلال محرّمی

ابنای نوع جمله به عیشی معیّن‌اند

در فصل این‌چنین ز چه چون جنس مبهمی

مستیقظان هوش همه گرم رحلتند

چون بخت خود هنوز تو سرخیل نُومّی

در خوابگاه غفلت ازین بیشتر مخواب

بیدار شو که فیض سحر را تو محرمی

ویرانی تو فال عمارت همی زند

زخمی، ولیک قابل تشریف مرهمی

دریای فیض تشنة دیدار تشنه است

لب‌تشنگیّ خویش چه پوشی، نه ابکمی!

یک ناله در فضای هوا به که در قفس

یک عمر صرف زمزمه کردن ز بیغمی

درگاه رحمتست که بازست در جهان

بیگانه از چه‌ای تو که دیرینه محرمی

صبحی طلوع کرده درین تیره‌شب که نیست

جز آفتاب، هیچ کسش تاب همدمی

صبح شکوه دولت و اقبال پایدار

کز تیرگی رهید ازو روز آدمی

درگاه عرش‌سا که به میزان قدر اوست

چرخ زیاد مرتبه در پلّة کمی

اعنی بلند درگه سلطان علم و فضل

کز وی بهار دولت و دین راست خرّمی

دستور شرق و غرب که بارایش آفتاب

مانند ذرّه است به خورشید منتمی

ایوان قدر اوست که پیشش سپهر پیر

تشریف سجده یافته از دولت خَمی

رای بلند اوست که خورشید را گداخت

چون شبنمی که کرد به خورشید همدمی

ماه از ضمیر او کند ار اکتساب نور

آسوده گردد از غم افزونی و کمی

جاه و جلال مرتبة خویش یافته‌ست

در عهد او که تا ابدش باد محکمی

شوکت به اوج قدر مقدّر رسیده است

در دور او که در گروش باد خرّمی

این جاه و این جلالت و این‌شان و این‌شکوه

هرگز نبوده پایة مقدار آدمی

حاجت به مطلع دگر افتاد طبع را

تا آفتاب مدح تو طالع شود همی

شمارهٔ ۴۹ - مطلع دوم

ای روزگار را به وجود تو خرّمی

بر خویشتن ببال که یکتای عالمی

چون آسمان به عرصة آفاق سروری

چون آفتاب در همه کشور مسلّمی

بر سایة تو سجده برد نور آفتاب

کاندر نسب زاشرف اولاد آدمی

قدر ترا پرستش ایام شد جلال

کز رتبه بر تمامت عالم مقدّمی

بر ذات تست نازش دین و دول که تو

سلطان علم بودی و دستور عالمی

در جنب لاتناهی ابعاد جاه خویش

برهم زن قضیّة برهان سلّمی

حصر فضایل تو نصیب شماره نیست

این جایگه بود که فزونی کند کمی

خاک درت به دیدة افلاک توتیاست

اینجا بلند چون نشود قدر آدمی!

گلزار دولت تو ازل‌پرور آدمست

زان با ابد درست کند عهد خرّمی

ابر از کجا و تربیت این چمن کجا

دریا درین محیط کند مشق شبنمی

بنیان شوکت تو که همسایة قضاست

باج از سپهر پیر ستاند ز محکمی

تا غم به دولت تو ز دل‌ها کناره کرد

عشرت گرفته است برات مسلّمی

داغ خود آفتاب چرا به نمی‌کند

اکنون که هست لطف ترا کار مرهمی

گر آفتاب دم زند از نور جبهه‌ات

در چارفصل کم نشود فیض خرّمی

سیمای جبهة تو دم از نور می‌زند

معلوم می‌شود که به خورشید توأمی

در مجمع مشاهده جسم مروّحی

در محفل مناظره روح مجسّمی

در مجلس تو سامعه از هوش می‌رود

با عقل همزبانی و با روح همدمی

هر رتبه‌ات که مرتبه‌سنج مراتبست

کس را نداده‌اند تلاش مقدّمی

بر تست اقتدای خلایق که در کمال

چون ذات عقل بر همه عالم مقدّمی

در جاه و در بزرگی و در شان و در شکوه

چون آفتاب در همه عالم مسلّمی

هم در نسب سیادت و هم در حسب کمال

چشم بد از تو دور که ممتاز عالمی

در نزد حسن خلق حریف تو عاجزیست

با سرکشان زیاد و زافتادگان کمی

چون مرحمت به نزد خلایق معزّزی

چون معدلت به پیش شهنشه مکرّمی

بر امتیاز شاه بنازند ماه و مهر

کش در جهان تو صاحب دیوان اعظمی

اقبال شه بلند کش آیین ملک را

دستور اعظمیّ و وزیر معظّمی

بر شغلِ پشت پا زده‌ات خواند پادشاه

دانست چون به دولت و اقبال توأمی

محتاب بود بخت جوانش به عقل پیر

شاهست آفتاب و تواش صبح همدمی

پاینده‌تر ز قائمة عرش می‌سزد

بنیان دولتی که تواش رکن محکمی

از صر صر خزان نکشد زردروییی

گلزار شوکتی که تواش تازه شبنمی

از دیو حادثات جهان را دگر چه بیم

اکنون که پادشاه سلیمان تو خاتمی

اقبال شاه را ز تو هرگز گزیر نیست

گر پادشه جسمت تو هم جام این جمی

هر چند کز تقدّس ذات فرشته‌خوی

دانم کزین معامله چو غنچه درهمی

لیکن عموم مصلحت خلق عذر خواست

در گلشن وجود عجب ابر پرنمی

غافل مشو که واسطة فیض اقدسی

دل بد مکن که باعث خیر دمادمی

ختم سخن کنم به دعای تو تا ابد

کاین مدّعا بهست ز هر بیشی و کمی

تا مهر و ماه هست تو باشیّ و پادشاه

چندان که کسب می‌کند از مهر مه همی

شمارهٔ ۵۰ - در مدح میرزا حبیب‌اللّه صدر و اعتذار از وی

درین رباط دو در نه‌ مسافرم نه مقیم

که خانه پرخطر افتاده است و ره پربیم

میان خوف و رجایم که دارد این دهلیز

دری به صحن امید و دری به عرصة بیم

چو ناز جمله نیازست و نعمتم نقمت

چه سود پرورش تن مرا به ناز و نعیم

به زیر خشت سرت عاقبت شود پامال

اگر کلاه نمد کج نهی و گر دیهیم

اگر توانی تأخیر مرگ کن نفسی

چه سود ازین که کنی بر معاشران تقدیم

ز تن بکاه اگر میل رهرویست ترا

که قطع بادیه مشکل بود ز مرد جسیم

فزایش بدنت مطلب است و غافل ازین

که ثقل تن کشدت عاقبت به قعر جحیم

مریض نفسی و خود را صحیح می‌دانی

مرض‌شناس نثی بر تو چیست نام حکیم!

حیات کالبد آدمی به روح خوشست

چه زندگیست ترا! تن صحیح و روح سقیم

ترا که داعیة صحبت صحیحانست

ازالة مرض نفس مطلبی است عظیم

تو در طهارت وسواس می کنی و ترا

ز وسوسه چو ادب خانه کرده دیو رجیم

چو در نماز ترا دل به جمع سیم و زرست

چه سود ازین که کنی رو به سوی رکن و حطیم

غرض ز رفتن حجّت همین قدر باشد

که وانمایی سوگندهای خویش عظیم

ترا که در بن هر مو مقیم نمرودیست

چه نفع دارد طوف مقام ابراهیم

غرض ز حفظ عدالت به غیر ازین نبود

که در مجالس از اراذل واکشی تعظیم

اگر مراد تو زینها نجات آخرتست

نمی‌خرند در آنجا به غیر قلب سلیم

به ضبط مال پدرمردگان امینی لیک

به منع وی پدر دیگری برای یتیم

برای جمع فراخست دامنت چون نون

به وقت صرف دلت تنگ همچو حلقه میم

هزار گیری و گویی که موسِع مُثاب

ولی یکی نفشانی که مسرف است اثیم

بس است موعظه فیاض، بس بود اینها

نه مقتدای لئامی نه مقتدیّ به لئیم

بیا بیا و زسر گیر مطلعی که شود

ز ذوق آن دل اندیشه تا ابد به دو نیم

شمارهٔ ۵۱ - تجدید مطلع

ز ناتوانی از خویش می‌روم چو نسیم

ز ضعف چون نفس غنچه می‌شوم تسلیم

نفس‌نفس، نفس خسته می‌رود از خویش

اگر درآرد دوشی به زیر بار شمیم

نشاط عیدِ فنا آن‌چنان عروج گرفت

که زد کلاه نمد پشت پای بردیهیم

سر فتادگی ماست اینکه می‌بینی

که سر به زانوی او خواب کرده عرش عظیم

رسید کار به جایی فروتنی‌ها را

که دست و پا نزند بسملم ز تیغ غنیم

دوا چه سود دلم را که درد بی‌لطفست

ز دشمنان چه توقّع که دوست نیست رحیم

نکرد خنده به رویم به جز شکستن رنگ

نبست رشتة جانم به جز گسستن بیم

درین محیط فنا و درین مهبّ عنا

به بیقراری موجم به اضطراب نسیم

به هیچ چیز تسلّی نمی‌توانم شد

مگر به صحبت جانبخش صدر هفت اقلیم

خدایگان جهان صدر خطّة ایمان

سپهر امن و امان آفتاب شرع قویم

رواج ملّت و دین میرزا حبیب‌اللّه

که هست خاک درش کحل دیدة تعظیم

به دست بحرِ نوال و به دل جهان کمال

به شان سپهر بلند و به رتبه عرش عظیم

کسی که راه بیابد به آستانة او

دلش نیاید زانجا شدن به باغ نعیم

پناه دادة اوبَم نمی‌خورد ز فلک

امید دیدة او رم نمی‌کند از بیم

به دوستان وی او را چه کار، گوییدش

که پا دراز کند آسمان به قدر گلیم

به دور سفرة رو گرمی مروّت اوست

هزار دست و زبان سوخته به‌سان کلیم

عزیز مصر ولای تو از فواضل جود

هزار یوسف کنعانِ دل خریده به سیم

عموم از تو به نوعی گرفت جنس کمال

که بیش ازین نبود جنس قابل تعمیم

به پیش رای منیرت چو مرتفع گردد

تنزّل ار نکند آفتاب، دارد بیم

به زلف شاهدِ خُلق تو گر وزد شاید

که عطر گل نکند تر دگر دماغ نسیم

درست گردد رنگ شکستة خورشید

تو مومیایی اگر بخشیش ز لطف عمیم

صراط شرع تو از بس که مستقیم بود

کسی که منحرف از وی شود فتد به جحیم

نشد میان تو و فضل جعل متخلّل

که بود لازم ذات تو این صفت زقدیم

اگر نه علّت معلولیت بدی دادی

خرد به گوهر فعّالت از شرف تقدیم

چو قسم هر که برد حصّه از تو چون مقسم

تواند از مددت شد به آفتاب قسیم

هیولی‌ست که رنگی ندارد از صورت

به پیش جوهر ذات تو ذات خصم لئیم

هنوز نسبت دوریست آنکه سنجیدم

میان خصم تو و او تفاوتی‌است عظیم

که هست قابل هر صورت او زاستعداد

به ضدّ جمله صور ذات خصم را تقویم

به فردوهمی خصم تو مکتفی‌ست که نیست

وجود مطلق ازین بیش قابل تعمیم

از آن تصور کنه نظیر تست محال

که ذاتیش عدم مطلق است و ذات عدیم

چو در سراسر میدان جوهر مفرد

سمند جلوه‌گری تاخت‌شان خصم لئیم

به هر دو گام درین تنگنای بیقدری

گرفته عرصة میدان جزو صد تقسیم

حکیم را رسد امروز نفی جوهر فرد

که دل زدقت طبع تو جزو راست دو نیم

ز خود روی به ره فکر، هیچ حاجت نیست

سمند فکر ترا تازیانة تفهیم

بهار گلشن علمت به غایتی خودروست

که بر گلش ننشسته‌ست شبنم تعلیم

به جلوه‌گاه مطالب بسا که تافته‌ای

به قوّت نظری دست جرأت توهیم

به پایمردی طبع تو می‌کند احساس

نتیجه در رحم خویشتن قیاس عقیم

به دشت شبهه اگر صد هزار ره تازی

نیایدت سر خاری به پای طبع سلیم

خدایگانا دور از درت چنان خجلم

که سر ز زیر به بالا نمی‌کنم چون جیم

جهان به حوصله‌ام تنگ شد چنانکه برش

به وسع، منطقة اعظم است حلقة میم

به هیچ رام نگردد، به هیچ رم نکند

ز گلستان به غریبی فتاده است نسیم

بدون اذن اگر رفتم از درت نه عجب

به اختیار نگردد جدا ز نافه شمیم

به اختیار هم از جرم کرده‌ام بپذیر

که تکیه داشت امیدم به دوش لطف عمیم

همان ز خلق خود این انتقام کش که ترا

گناه جمله به گردن گرفته خلق عظیم

مرا دعای تو از عذر جرم فرض‌تر است

کسی ز خویش نگوید به بارگاه کریم

همیشه تا به امیدست باز چشم نیاز

همیشه تا دهن حرص میخ دوز از بیم

امید دوست به لطف تو چشم روشن باد

چنانکه تیره دل از بیم تست خصم لئیم

شمارهٔ ۵۲ - در مدح میرزا رفیع وزیر و توصیف آستانه حضرت معصومه (س)

به خانه‌ای که تو کردی دمی درو مسکن

نرفت تا ابدش آفتاب از روزن

ز رشک آینه سوزم از آنکه می‌دانم

که عکس روی تو گاهی در آن کند مسکن

ز شمع روی تو هر خانه‌ای که نور گرفت

دوید پرتو خور همچو دود از روزن

برای طینت حس تو دست صنع بسی

ببیخت ریزة خورشید را به پرویزن

چو هر کجا که کمندیست از بلا و ستم

ز نارسائی بختم مراست در گردن

کمند زلف تو کو دام محنت است و بلا

ندانم از چه سبب نیست هم به گردن من

مراست غمکدة سینه دایما تاریک

اگر چه دارد از امدادِ چاک صد روزن

ز ضعف قوّت رحلت نمانده ورنه مرا

نفس برون شده بودی هزار بار از تن

امید جغد چنانم نشسته در پس مرگ

که هست گویی میراث‌ خوار کلبة من

فلک ز کینه گذشت و زمانه مهر گزید

تو همچنان به جفا ایستاده عهد شکن

مرا چو گردش چشم تو حال گردانست

چرا کنم گله از گردش سپهر کهن

ملامتم ز غم از حد گذشت و می‌ترسم

که تیره گرددم آیینة دل روشن

نه همدمی، نه رفیقی که از لطافت مهر

تواند از دل زارم زدود گرد محن

زآشنایی بیگانگان ملول شدم

خوشا فراغت بیگانگیّ و کنج حزن

بر آن سرم که نشیمن کنم به بزم کسی

که وارهم به پناهش زدهر جادو فن

به بزمگاه ولی‌نعمتی که در کنفش

ز شرّ حادثه آسوده‌اند صد چون من

رفیع ملّت و دین آفتاب شرع مبین

بلندرتبه پناه زمان و صدر زمین

اگر نسب گویی متصل به خیر رسل

اگر حسب پرسی متصف به خلق حسن

زهی به حسن شیم فایق از همه اقران

چنان که شاخ گل از نورسیدگان چمن

به بزم قدس چراغ ضمیر پاک ترا

کزوست تیره شب فضل و مردمی روشن

جهان ز پنبة مه می‌کند فتیله مدام

فلک ز شیرة خورشید می‌دهد روغن

ز کلک مشک سواد تو هر رقم باشد

شبی ز نور معانی به روز آبستن

طلوع پرتو مهر تو هر کجا باشد

به آفتاب رسد جلوة سها کردن

اگر به نور ضمیر تو ره رود گردون

به کجروی نشود شهرة زمین و زمن

اگر ز تیزی طبعت سخن کنم شاید

که ذوالفقار نماید مرا زبان به دهن

چنان ز نور ضمیر تو دیده درگیرد

که رشته خطّ نظر شد به دیدة سوزن

تو در عراقی و مردم نموده چشم سفید

به خاک تیرة لاهور و آب شور دکن

ز بیم عدل سیاستگر تو ممکن نیست

نسیم را گُلِ بویی ز گلستان چیدن

ز لطف طبع تو اشیا چنان لطیف شدند

که همچو عکس توان غوطه خورد در آهن

چنان به عهد تو برخاست رسم شکوه ز دهر

که عندلیب فراموش کرده نالیدن

به غیر من ز تو محروم در جهان کس نیست

ولی ز پستی طالع ز تیره‌بختی من

اگر به سایه نیفتد ز منع شخص فروغ

ز آفتاب شکایت نمی‌توان کردن

هزار بار شنیدم که گفته‌ای فیّاض

که هست شمع هنر در زمنه زو روشن

چرا چنین شده خلوت‌نشین بزم خمول؟

چرا چنین شده عزلت گزین کنج محن؟

نه یوسفست و ندارد خلاصی از زندان؟

نه بیژنست و فرو رفته در چه بیژن؟

چرا به سایة ما درنمی خزد که شود

چو آفتاب فلک شمع طالعش روشن

خدایگانا، این لطف را جوابی هست

ولی خدا دهدم جرأت بیان کردن

هزار بار به دل نقش بسته‌ام که کنم

در آن محیط رجال هنروری مأمن

ولی چه چاره دکنم ره نمی‌توانم رفت

که دست حادثه پایم شکسته در دامن

به درگهت نرسم زانکه بی‌تهیّة زاد

نمی‌نماید احرام کعبه مستحسن

ز دور درد دلی می‌کنم که در همه وقت

ز قرب و بعد بود آفتاب نورافکن

سخن طراز چه غم گر نباشدت نزدیک؟

که گوش لطف تو از دور می‌رسد به سخن

توان شناختن احوال از قرینة حال

که هست پیش ضمیر تو نیک و بد روشن

ادا چه‌گونه کنم خود که گشته است از شرم

زبان ناطقه در مدّعای خود الکن

لسان قالم اگر بسته شد چه غم دارم

زبان حال نخواهد مؤونت گفتن

ز شرح حال پریشانی دلم با تو

فتاد سلسلة نظم را شکن به شکن

ز گفتگو نگشاید گره ولی شاید

هزار نکته به یک خامشی ادا کردن

ز پاک گوهری از دست چرخ خاتم شکل

به خون دیده زدم غوطه چون عقیق یمن

به خار خشک قناعت کنم درین گلزار

به برگ کاه تسلّی شوم از این خرمن

به مال وقت مرا کرده آسمان محتاج

کنون که ملک هنر جمله وقف گشته به من

فلک کنون به تو افکنده است کار مرا

گرت ز دست برآید به دیگری مفکن

مخوان به جانب خویشم اگر چه زین طلبم

رسیده تا به درت پا، گذشته سر ز پرن

گرفتم اینکه منم لؤلؤ از توجّه تو

کسی برای چه لؤلؤ طلب کندن به عدن؟

شرر اگر چه شب تیره پرتوی دارد

خجل بود به بر آفتاب نورافکن

چو از حوادث دوران پناه داد مرا

به آستانة معصومه حضرت ذوالمن

روا مدار کزین روضه دور مانم دور

که از غبار درش گشته دیده‌ام روشن

چه آستانه بهشتی که بیند از رضوان

چنان غبار در او بگیردش دامن

که با هزار فسون و فسانه نتواند

به نیم ذرّه دل از خاک روبیش کندن

ز پوست نافه برون آید و دهد انصاف

کنند نسبت خاکش اگر به مشک ختن

سرشت آدم ازین خاک اگر شدی، ابلیس

نهادی از سر رغبت به سجده‌اش گردن

مثال روضة او ناشنیده پیر خرد

به شکل مدرسة او ندیده چرخ کهن

بعینه حجراتش صوامع ملکوت

در آن به صورت انسان مَلّک گرفته وطن

ز شرم چشمة حیوان فرو رود به زمین

ز حوض مدرسه پیشش اگر کنند سخن

چه حاجت است که لب تر کند ازو تشنه

همین بس است که نام وی آیدش به دهن

ز جرم ماه کند محو تیرگی آسان

در آن تواند اگر همچو عکس غوطه زدن

به نوربخشی گردد چو آفتاب مثل

به فرض بخت من اینجا بشوید ار سر و تن

فکنده کاهکشان عکس اندران گویی

ز بسکه ریگ ته جو بود فروغ‌افکن

به سنگریزة آن جوهری برد گر پی

برای لؤلؤ دیگر نمی‌رود به عدن

بدین امید که آسودة درش گردد

سپهر پیر همی آرزو کند مردن

ز فیض‌بخشی خاکش چه شهر قم چه بهشت

ز عطر او چه زمین فرج چه دشت ختن

بسان آنکه بروبد کسی ز خانه غبار

در آستانة آن فیض می‌توان رُفتن

از آن همیشه دهد نور آفتاب که کرد

ز شمع بارگه او چراغ خود روشن

نهال شمع که دارد گل تجلّی بار

بود بعینه چون نخل وادی ایمن

در آستانة او کز وفور مایة فیض

به چشم مردم دانا خوش است چون گلشن

گشوده مصحف خوانا ز هر طرف بینی

چنانکه دفتر گل وا شود به روی چمن

در آن میانه به الحان جانفزا حفّاظ

چو بلبلان چمن نغمه‌سنج و دستان‌زن

به دور قبّه قنادیل مغفرت بینی

به فرق زوّار از عکس نور سایه‌فکن

ز خطّ وهمی ترکیب‌بند شکل بروج

قیاس رشتة قندیل‌ها توان کردن

غبار فرش درش آبروی مهر منیر

خط کتابة او سرنوشت چرخ کهن

همیشه تا بود این آستانه مشرق نور

همیشه تا بود این خاک فیض را معدن

تو با صدارت کل باشیش نسق‌فرما

به حسن سعی تو بادا رواج این مأمن

تو همچو شاخ گل آیین‌فزای این گلزار

چو عندلیب من آوازه‌سنج این گلشن

شمارهٔ ۵۳ - در مدح مرتضی قلی‌خان

زبان اهل سخن تا به حرف گردانست

به شکر معدلت مرتضی قلی‌خانست

بلندمرتبه خانی که حکم نافذ او

به ملک قالب عالم روان‌تر از جانست

سپهر شوکت و دریای حلم و کان کرم

که شوکت و کرم و حلم را نگهبانست

رفیع رتبه که انوار عدل او تا حشر

به عرصة دل و جان همچو مهر تابانست

سپهر مرتبه کاثار خُلق جان بخشش

به طبع اهل هنر به ز راح و ریحانست

به میزبانی جودش ز چرخ مستغنی‌ست

هر آنکه بر سر خوان وجود مهمانست

ز دست اوست اگر بحر مضطرب حالست

ز جود اوست اگر خاک بر سر کانست

چنان ز عدل وی اضداد متّفق شده‌اند

که گرگ را قسم اکنون به جان چوپانست

چه الفت است که کس را ز کس هراسی نیست

به جز ملال که از طبع‌ها گریزانست

ز بس چو آینه صافند سینه‌ها با هم

درون پردة دل رازها نمایانست

ز عدل نوشروان گوش بر فسانه منه

که این متاع به دیوان او فراوانست

بدین بزرگی و حشمت بدین جلالت و جاه

تمام عمر به کوچک دلیش پیمانست

ندیده است چو او کس بزرگ کوچک دل

که کوچکی و بزرگی بر او ثناخوانست

همیشه فیض زافتادگان رسد ز درش

که خاک مطرح انوار مهر تابانست

بزرگی فلکش در نظر نمی‌آید

که سر بزرگی پیشش به خاک یکسانست

یکی است نسبت فقر و غنا به مجلس او

که سنگ قالی بزم ویست اگر کانست

بزرگ کوچک دل را زوال ممکن نیست

بزرگیش را کوچک دلی نگهبانست

فتادگی‌ست که معراج سربلندیهاست

بزرگ نیست کز افتادگی هراسانست

رهین منّت خلق ویست در عالم

هر آن دلی که پذیرای معنی جانست

تمام عمر به لب ورد شکر او دارند

نه آدمی که سخن در نبات و حیوانست

زبان سوسن آزاده را نمی‌فهمی

که در مکارم او چون به شکر گردانست؟

ز فیض او سرخاری چنان نصیب گرفت

که دسته‌دسته گلش وقف بر گریبانست

چه گل شکفته ندانم بهار خلقش را؟

که خامه در صفت او هزاردستانست

به چشم اهل نظر مجلسش گلستانیست

که غنچة گل او بلبل خوش الحانست

چه حالتست ندانم بهار بزمش را؟

که در چمن چمنش برگ گل غزل خوانست

نصیب داشته از التفات او ز ازل

بلندرتبگی شعر تا ابد زانست

به ملک مصر خیال بدیهه پردازش

که بندر سفر کاروان کنعانست

روا بود که زلیخای لفظ ناز کند

چنین که یوسف مضمون بکر ارزانست

به نور بینش او می‌توان مشاهده کرد

علاقه‌ای که به هم رابط تن و جانست

شکفته از سخن او بود دماغ سخن

صبا کلید سبکروحی گلستانست

به نسبت قلم نقطه‌ریز او باشد

که سرو تا به ابد سرفراز بستانست

به پاکدامنیش می‌توان قسم خوردن

که جز ز خون ستمگر کشیده دامانست

به پیش دشمن اگر تیغ از غلاف کشد

چنان به چشم درآید که مرگ عریانست

چنان به سینة خصم است الفت تیرش

که تا گذر کند از پشت او پشیمانست

ز بیم او چون زبان عدو به بند افتد

سنان اوست که در مدّعا زبان دانست

به روی زین چو مسلّح نشیند و تازد

ز عکس برق یراقش جهان گلستانست

بود چو موج گهر در یراق گوهر غرق

به بحر معرکه هر گه که گرم جولانست

سپاه را چه غم از کلفت پریشانی

کنون که خانه زین این‌چنین بسامانست

سمند نرم عنانش چو گرم پویه شود

فلک ز بیم سم سخت او هراسانست

زمین به‌زخمة چوگان دست او گویی است

که دشت گیتی میدان گوی و چوگانست

ز پویه بازی چوگان او تماشایی است

هزار حیف که این عرصه تنگ میدانست

رسید وقت دعا ختم کن کنون فیّاض

کز انتظار اجابت دلش پریشانست

همیشه تا گره مشکلات عالم کون

زبون عقده‌گشایی شاه ایرانست

بود کلید گشایش به دست دولت او

که با گشایش او مشکلات آسانست

ترکیبات

شمارهٔ ۱ - ترکیب‌بند در منقبت مولانا امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام و وداع با خاک نجف

شمارهٔ ۲ - ترکیب‌بند در منقبت امیر مؤمنان علی (ع) : دیگرم از شکوه زبان پُر شدست

شمارهٔ ۳ - ترکیب‌بند در رثای حضرت سیدالشهدا (ع) : عالم تمام نوحه‌کنان از برای کیست؟

شمارهٔ ۴ - ترکیب‌بند در رثای محمدعلی نام از شاگردان فیاض

شمارهٔ ۵ - ترکیب‌بند در عشق عرفانی : ای دل بیا که دست ردی بر جهان زنیم

شمارهٔ ۶ - قصیدهٔ ترجیع در عشق : بازم سر زلفِ چون کمندی

شمارهٔ ۱ - ترکیب‌بند در منقبت مولانا امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام و وداع با خاک نجف

السّلام ای گوهرت دریای عدل و داد و دین

ذات پاکت نسخة اوصاف ربّ‌العالمین

السّلام ای در شرف بر رفته تا جائی که هست

جلوه‌گاه نقش پایت دوش خیرالمرسلین

السّلام ای آنکه باشد تا قیامت عقل را

گفته‌ات علم‌الیقین و کرده‌ات عین‌الیقین

حجّت فضل تو بس شاگردی خیرالبشر

شاهد علم تو بس استادی روح‌الامین

قادری بر هر چه خواهی زانکه در تحقیق هست

دست قدرت، قدرت دست ترا در آستین

از برای اعتصام دل ز اوج معرفت

از شعاع هر کلام آویختی حبل‌المتین

کس نمی‌داند تراور زانکه داند مشکل است

فرق کردن رنگ و بوی یاسمین از یاسمین

گر دو عالم منکر فضل تو گردد باک نیست

شاهد عدلست در فضل تو قرآن مبین

بهر جاروب سرایت روز و شب دارد سراغ

هر طرف بال ملک با گیسوان حور عین

گر دو عالم ابر گردد آفتابی آفتاب

فیض پرتو کم نگردد روز ابر اندر زمین

هر کسی مهر تو دارد خواه دشمن خواه دوست

کرده‌ای هر ذرّه را نقش آفتابی بر جبین

گر به دشمن فیض بخشی دم زدن را جای نیست

رحمه للعالمینی، رحمه للعالمین

هر که را در هر نفس همدم رسول‌الله بود

در طریق اتّحاد او هم رسول‌الله بود

ای مرا در بیکسی هم مصطفی کس هم تو کس

گو دو عالم باش ناکس، کس مرا این هر دو بس

مهر را بی‌خاک پایت نور نبود بر جبین

صبح را بی‌مهر رایت برنمی‌آید نفس

هست علم منکشف از فیض علمت مستعار

هست عقل مستفاد از نور عقلت مقتبس

بر سر شهد کلامت می‌نمایند اهل هوش

جوشش فوج ملک هردم تماشا چون مگس

وز قطار محمل جاه تو از روز ازل

نفس کلّی ساربان، ناقه مَلَک، انجم جرس

بیش و کم را در دیار همّتت میزان یکی است

کس نمی‌داند درو این بوقبیس است آن عدس

در جهان هر کس که بیند روضة پاک ترا

آن چنان باشد که بیند کس گلستان در قفس

بر سر آن قبّه گردون آن چنان باشد که گاه

بر سر گنبد نهد مرغ آشیان از مشت خس

گر بهشت عدن را معدوم سازد روزگار

عاشقان را از بهشت عدن هست آن روضه بس

من سر کوی تو می‌‌خواهم، نمی‌خواهم بهشت

نیست عاشق را به غیر از کوی جانان ملتمس

از تو می‌خواهم مراد خود درین کوی مراد

گرچه بر من بسته گردون راه سعی از پیش و پس

شکوه کردن از فلک ننگست لیک از شکوه‌اش

می‌توان فریاد کردن چون تویی فریادرس

آنقدر از لطف سرشار توام امیدوار

کاندر آن کو تا ابد ایمن شوم از روزگار

ای ز خاک درگهت خورشید زیور یافته

آسمان از ریگ صحرای تو اختر یافته

تا دم محشر ز دست جوهر شمشیر تو

شاهدان فتح و نصرت زیب و زیور یافته

چهره تا بر خاک درگاه تو سوده آفتاب

خاک خود را تا ابد زین کیمیا زر یافته

معدن دُر از درت پُر کرده ظرف آبروی

کان لعل از درگهت گوگرد احمر یافته

عمرها رضوان مجاور بوده با خاک درت

تا برای جنّت خود آب کوثر یافته

آسمان پُر گشته بر گرد سرت تا عاقبت

از فروغ خاطرت خورشید انور یافته

آسمان بر سبزه‌زار همّتت چون کرده سیر

قطرة شبنم درو دریای اخضر یافته

بحر هرگه گوهرش سنجیده با درّ نجف

گوهر خود را چو جرم مه مکدّر یافته

درگه دولت سرایت کوست اکسیر مراد

آسمان آنجا مراد خود مکرّر یافته

قطرة بحر تو دریائیست کز وسعت خرد

چرخ اعظم را در آن دریا شناور یافته

تربیت خواهم زفیضت چون ز فیض تربیت

آهن شمشیر استعداد جوهر یافته

عالم از فیض تو چون هستند سرشار مراد

من چرا باشم مراد خویش کمتر یافته

تا ابد دیدی قضا گرنه ترا دیدی سبب

نفس کلّی را سترون عقل کلّی را عزب

از فزوده عزّ و شانت عزّ و شان مصطفی

گوهر پاکت نمک بر پهن خوان مصطفی

گرچه شد بر مصطفی چند آیه نازل بهر تو

هست ذاتت آیة نازل به شان مصطفی

از خطاب سلّموا بودی امیرالمؤمنین

با وجود مصطفی هم در زمان مصطفی

نخل شرع مصطفی را فیض سرسبزی زتست

ای وجود کاملت آب روان مصطفی

قطره‌ای نگذاشتی در چشمه‌سار معرفت

چون لب خواهش نهادی در دهان مصطفی

مصطفی قدر تو می‌داند که می‌داند که نیست

در دو عالم چون تو یک کس قدردان مصطفی

قول تو قول پیمبر فعل تو فعل خدا

زانکه دست قدرت حقّی، زبان مصطفی

مصطفی را چشم حق بین تا ابد روشن به تست

زانکه بودی از ازل جان جهان مصطفی

قرت‌العین پیمبر قرت‌العین تو بود

این شرف را کس نبود از امّتان مصطفی

ای که جسمت پاکتر از جان اهل عالمست

فیض جسم خویش ده ما را به جان مصطفی

خاندان مصطفی پشت و پناه من بس است

ای وجود من فدای خاندان مصطفی

گر تو اندازی نظر از روی همت سوی من

بازوی زور فلک را بشکند بازوی من

گر نگویم من فدایت یا امیرالمؤمنین

پس چه گویم در ثنایت یا امیرالمؤمنین

آنکه باشد جلوه‌گاه نقش پایش دوش عرش

دوش می‌ساید به پایت یا امیرالمؤمنین

نفس و روح و تن چه باشد، مال و اهل و زن چه چیز

دنیی و عقبی فدایت یا امیرالمؤمنین

آنچه ابر رحمتش خوانند تعبیری ازوست

سایة دست دعایت یا امیرالمؤمنین

کان چه خفّت‌ها کشد گر تن به سنجیدن دهد

گوهر بحر عطایت یا امیرالمؤمنین

آب گوهر هر طرف طوفان کند چون سرکند

بارش ابر سخایت یا امیرالمؤمنین

طول و عرض این جهات ستّه جایت کی سزد

عرش بیجا نیست جایت یا امیرالمؤمنین

بازگشتی گر به میدان ازل خواهی نهند

تا ابد رو در قفایت یا امیرالمؤمنین

در نظر هر برگ سبزی آسمان دیگرست

در زمین کبریایت یا امیرالمؤمنین

عرش اعظم را نیارد در نظر هر کس رسد

بر در دولت‌سرایت یا امیرالمؤمنین

دست بیجا کوته از دامان وصلت چون کنم

کس نمی‌دانم به جایت یا امیرالمؤمنین

زنده بودن بی‌توام هر لحظه مرگ دیگرست

من که می‌میرم برایت یا امیرالمؤمنین

عرش باشد آستانی درگه بار ترا

چینة اول بود نه چرخ دیوار ترا

خوان لاعین رأت مخصوص مهمان شماست

هشت جنّت لقمه‌ای از نعمت خوان شماست

بر میا گو آفتاب و دم مزن گو صبحدم

آفتاب صبحدم گوی گریبان شماست

ابرها گردیست از راه شما برخاسته

آسمان ابری که از دریای احسان شماست

پرورش از امر و از نهی شما دارد بهشت

آب جاری اندر آن گلزار فرمان شماست

چون تزلزل گیرد از صور فنا ارکان عرش

آنچه ایمن از تزلزل باشد ارکان شماست

نه که قرآنست در وصف شما گویا و بس

نامهای آسمانی جمله در شان شماست

از شما بیرون نباشد سرنوشت کاینات

آنچه را علم قضا خوانند عنوان شماست

آفتاب ار بازگشت و ماه اگر شق شد چه شد

آسمان از روز اول بنده فرمان شماست

گرچه با رضوان جنّت در نزاع افتخار

طرفگی‌ها کرد، حق در دست دربان شماست

فیض کاشی را به فیّاض ارکنی احسان رواست

زانکه او هم از کمربندان پیمان شماست

در سر کوی شما از ناله کی بندد نفس

گر ثناخوانی نمی‌داند غزلخوان شماست

گر به ابرام از شما درمان نخواهم دور نیست

زانکه من دردی که دارم عین درمان شماست

چشم درمان از طبیب عشق نتوان داشتن

درد را شرطست اینجا به ز درمان داشتن

در وداعت می‌رود صبر و شکیب از دل تمام

السّلام ای صبر و آرام دل و جان السّلام

از در دولت سرایت دل نمی‌آید برون

ور برون آید به خواهش خواهشش بادا حرام

دل که برخیزد ازین کو بر فلک ناید فرود

بر نمی‌تابد شکوه این کبوتر هیچ بام

عالمی گر رو به درگاه نجف دارد چه سود

جان عالم راست یعنی جسم پاکت را مقام

من ندانم این زمین را از کجا آورده‌اند

کش مشابه نیست دجایی جز حرم در احترام

نسبتی هیچش ندیدم با نجف در هیچ باب

هشت جنّت را به پای عقل گردیدم تمام

نوح در کشتی نشست و آمد اینجا بر کنار

آدم از جنّت برآمد تا کند اینجا مقام

کعبه را گر با نجف افتد تمثّل نزد عقل

عقل نشناسد که آخر این کدام و آن کدام

من زیارت کرده از کوی تو برگشتم ولی

روح چون مرغ حرم گرد سرت گردد مدام

لاجعله‌الله آخر عهدنا فی قربکم

بل رزقناالعود ثم‌العود الی یوم‌القیام

رفتم از کوی تو با صد درد دل خاکم به سر

در طریق مهربانی کس کند این را چه نام

آمدم شامی به درگاه تو صبحی می‌روم

آری آری صبح می‌گردد به درگاه تو شام

بر در دولتسرایت هر که می‌ساید جبین

تا قیامت جبهه‌اش دیگر نبیند روی چین

شمارهٔ ۲ - ترکیب‌بند در منقبت امیر مؤمنان علی (ع)

دیگرم از شکوه زبان پُر شدست

باز دل از هر دو جهان پر شدست

رفت که دل بود و زبانم نبود

هر سر مویم ز زبان پر شدست

تا به من آن خانه‌نشین دوست شد

خانه‌ام از دشمن جان پر شدست

گر دو جهان سود نمایم چه سود

چون دل و جانم ز زیان پر شدست

چون نه مکانیّ و نه کونی‌ست دوست

کیست کزو کون و مکان پر شدست؟

گردی و امروز تهی شیشه‌اند

چیست کزو ظرف زمان پر شدست

ماضی و مستقبل اگر فارغند

از چه قدح جرعة آن پر شدست

دایره در دایره چندین چه بود

چون دل مرکز ز میان پر شدست

بحر تهی کاسه‌تر از قطره است

گرچه کران تا به کران پر شدست

قالبم از روح تهی کیسه ماند

تا که از آن روح روان پر شدست

جوش زمین باز بر افلاک شد

خانه‌ام از خانه‌نشین پاک شد

یک سر مو بی‌نفس هوش نیست

من چه بگویم که ترا گوش نیست

منّت آغوش کشیدم ولی

آنکه در آغوش در آغوش نیست

روز بروزم ز فزونیست کار

امشب من کم ز شب دوش نیست

گرچه ز آلایش یادم بریست

از من آلوده فراموش نیست

گرچه زبان نیست که نامت برم

یک سر مویم ز تو خاموش نیست

مرده دلم ماتم دل لازم است

بخت بدم هرزه سیه‌پوش نیست

با همه افسردگی دایمی

ذرّه‌ای از من تهی از جوش نیست

دامن اسباب برافشانده‌ام

بار بود خانه که بر دوش نیست

چوش دلم ناز فلک برنداشت

دیگ مرا حاجت سرپوش نیست

لطف نباشد ستمش هم خوشست

کام مرا نیش کم از نوش نیست

چرخ به کینم چه کمان می‌کشد؟

این هوس اندازة بازوش نیست

وه که دگر پر شده از حرف من

دفتر دریا دل کم ظرف من

دست مرا حسرت دامان مباد

درد من آلودة درمان مباد

آنچه درو چرخ فلک عاجزست

مشکل عشق است که‌ آسان مباد

هیچ دلی همچو دل جمع من

در سر زلف تو پریشان مباد

پرتو خورشید پریشانیم

بر سر من سایة سامان مباد

دهر خرابست ز تعمیر چرخ

گله به تدبیر نگهبان مباد

روزن خورشید پر از دود شد

ذرّه تمنّایی جولان مباد

در گرو کشتی نوح است چرخ

چشم ترم را سر طوفان مباد

فرصت آن نیست که بر سر زنم

دست، بدآموز گریبان مباد

چند خلد خار به چشمم ز رشک!

دامن آیینه گلستان مباد

جز به ستم کش نرسد جور چرخ

گوی به اندازة چوگان مباد

میکُشدم یاد وفاهای خویش

هیچ‌کس از کرده پشیمان مباد

لطف توام پیشِ تأسّف فکند

مهر پدر گرگ به یوسف فکند

چون غم هجر تو ادا می‌کنم

گریه جدا، ناله جدا می‌کنم

گریه ز دنبال گره می‌کند

هر نفسِ ناله که وا می‌کنم

هست گل بوسة خاک دری

خنده که بر آب بقا می‌کنم

از در او گر به بهشتم برند

می‌روم و رو به قفا می‌‌کنم

رفتی و من آنچه نکردم چه‌هاست

کاش بیائی که چه‌ها می‌کنم

می‌کشم از یاد قدت ناله‌ای

پیرهن سرو قبا می‌کنم

با تو چو دم می‌زنم از اتّحاد

خویشتن از خویش جدا می‌کنم

مهر ترا می برم آخر به خاک

وعدة دیرینه وفا می‌کنم

تربت خود را زنم اشک خویش

باغچة مهر گیا می‌کنم

من نیم آن کس که ستیزد به کس

درد دلست اینکه ادا می‌‌کنم

هر که به دشنام نوازد مرا

تا ابدش شکر دعا می‌‌کنم

مردم و دل غرق تن آسانی است

این چه گرانی چه گرانجانی است؟

باز دل از لطف تو مغرور شد

راه ز نزدیک شدن دور شد

دل به وصال تو تسلّی نشست

حیف ز ویرانه که معمور شد

دم زدم از مهر رخت ذرّه‌وار

هر نفسم هم‌نفس حور شد

آینه‌ام پیش نفس داشتند

مشرق آیینه پر از نور شد

هجر توام دلزده از وصل کرد

لقمه‌ام از بی‌نمکی شور شد

نام اجل چون نبرد دل زمن؟

جدول باغم که لب گور شد

سبزة این دشت چها می‌کشد

دُردی دن بود که انگور شد

کاسة چین شد سر فغفور و باز

کاسة چینی سر فغفور شد شد

رو به بیابان شعورم فتاد

جادة از خود شدنم دور شد

زخمی شمشیر جراحت نیم

خونی من مرهم کافور شد

از ازلم تا به ابد یک دم است

دهرِ فراخم نفسِ مور شد

قطرگیم بانک به دریا زند

موج ثرایم به ثریّا زند

سنگ به ناموس مدارا زدم

شیشه شدم بر صف خارا زدم

شیوة آداب کجا من کجا؟

راه درازست به پهنا زدم

منّت کشتی غم اسباب داشت

رخت برافکنده به دریا زدم

موج سبک‌سیر به دریا نزد

سینه که من بر دل خارا زدم

شوخی من رخش جلو داده بود

من سرش از گرم روی وازدم

گوی به چوگان نتوان زد چنین

این سرپایی که به دنیا زدم

بس سر افراخته در خاک کرد

تاج کیانی که منش پا زدم

نشئه تجریدِ دماغم رساست

جرعه‌ای از جام مسیحا زدم

با علم ناله درین تیره شب

قافلة دشت تمنّا زدم

هیچ‌کس از بیم جوابم نداد

حلقه که من بر در غوغا زدم

چشم فرو بسته شدم پیش دوست

کوس لمن ملک تماشا زدم

هر که چو من مست و پریشان شود

دیده فرو بندد و حیران شود

هیچ‌کسی را خبر از یار نیست

این خبرم بس که خبردار نیست

زان همه هوشم که جهان غافلند

خواب حرامست چو بیدار نیست

یک کس از احرام نیامد برون

بر در این کعبه مگر بار نیست

رخصت نظّارة دیدار دوست

هست ولی قدرت دیدار نیست

طفل سبق‌خوان فراموشیم

درس مرا حاجت تکرار نیست

وه که به بیکاری من در جهان

بال و پر مرغ گرفتار نیست

هان نزنی طعنة بیکاریم!

زانکه چو بیکاری من کار نیست

عجز من و سرکشی من بلاست

کس عبثم در پی آزار نیست

ما به سبکروحی خود می‌پریم

پرچه برآریم! که در کار نیست

کس نتوانست پی ما گرفت

شوخی ما شوخی دستار نیست

مفت طبیبان مسیحا نفس

گر غم ما را سر اظهار نیست

گرنه طبیبم غم بازار داشت

با من و بیکاری من کار داشت

عشق بتان در دل ما خانه کرد

سیل دگر روی به ویرانه کرد

رفته شکیبم همه بر باد و آه

تنگدلی غارت این خانه کرد

پنجة خورشید سیه‌تاب بود

دوش مگر زلف ترا شانه کرد؟

شکرِ تزلزل که به پای فشار

خرمن امید مرا دانه کرد

تاخت خیالت به دل داغدار

میرحشم میل سیه خانه کرد

داغ ز جان سختی خویشم که باز

تیغ ترا زخمی دندانه کرد

هیچ نگیرد به دل من قرار

آه، مرا یاد که دیوانه کرد؟

بس که تمنّای تو مغزم گداخت

کاسة سر را می و پیمانه کرد

دشمنم از هم نتوانست ریخت

غارت من جلوة جانانه کرد

داغ تمنّای تو در سینه‌ام

جیب مرا رشک پری خانه کرد

درد ترا در بدنم عمرها

هر سر مو شکر جداگانه کرد

جوش زد امید تو در سینه‌ام

جلوه‌گه عکس شد آیینه‌ام

ما نه ز دریا نه ز کانیم ما

پهن‌تر از کون و مکانیم ما

زادة افلاک و عناصر نئیم

شیرة روحیم و روانیم ما

ریختة مُنخُل انجم نییم

بیختة جوهر جانیم ما

اصل جهانیم و جهان فرع ماست

گرچه جداگانه جهانیم ما

هر که نه آفاقی و نه انفسی است

نیک شناسد ز چه کانیم ما

فرقة پردان خودآرا نییم

طایفة هیچ ندانیم ما

شیخی ما شوخی در پرده است

پیر نماییم و جوانیم ما

نغمة مطرب نشناسیم چیست

شیفتة آه و فغانیم ما

لفظ خوش و معنی نازک وشیم

گنج دل و نقد زبانیم ما

هر چه سرودیم گزافست و لاف

هیچ نه اینیم و نه آنیم ما

نه که همینیم، همین هم نییم

راست بگوییم همانیم ما

گرچه ضروریم به هر شیخ و شاب

هیچ نیرزیم هوائیم و آب

چون نفس از ناله به شور افکنیم

غلغله در نغمة صور افکنیم

تا به هوای تو توان جان سپرد

زندگی خضر به دور افکنیم

موسی دل را به تمنّا بریم

زلزله در سینة طور افکنیم

وسعت جاه کی و ملک کیان

در بغل دیدة مور افکنیم

طنطنه‌افکن چو به طی رونهیم

مرده حی گور به گور افکنیم

دیدة نم دیده چو برهم زنیم

جلوة طوفان به تنور افکنیم

وصف جمال تو به رضوان کنیم

غلغله در زمرة حور افکنیم

از اثر نعرة مستانه‌ای

ولوله در ملک شعور افکنیم

وز طپش دل به هوای وصال

قصر فلک را به قصور افکنیم

رخنه به بام فلک افتد ز بیم

چون به جهان گرد فتور افکنیم

بی‌تو ز گل خار درآید به چشم

چون به چمن نام عبور افکنیم

آتش مهر از دمم افسرده باد

مشعل ماه از نفسم مرده باد

یوسفم و چاه من این جاه من

خانة گرگست سر چاه من

بی تو به هر سو که سفر می‌کنم

نیست کسی غیر تو همراه من

آنکه زیاد تو نیاید به خویش

کیست به غیر از دل آگاه من؟

شکر وفاشان که زمن نگسلد

نالة من آه سحرگاه من

تا ابدم گر تو دهی انتظار

باد دراز این ره کوتاه من

فیض سبکروحی من چون حباب

بر سر دریا زده خرگاه من

نیست گناهم که فتادم ز پا

بود مقدّر شده در راه من

گر نکنم از تو گداییّ وصف

پس چه کنم از که کنم شاه من؟

گر به سرم سایه کنی تا ابد

مهر برد مایه ز درگاه من

از شرف خاک در تست خضر

کاب بقا می‌برد از چاه من

چرخ ز عاجزکشی من خوش است

بی‌خبر افتاده ز خونخواه من

شاه ولایت که کند چون مدد

دهر فرو ریزم ازل تا ابد

چون مدد از شاه ولایت برم

هر دو جهان را به حکایت برم

چون شرفش جلوه کند در کلام

صد شرف از فیض روایت برم

سدّ ابد سنگ ره من شود

گر ره مهرش به نهایت برم

هر دو جهان محو شود در صریح

نام ترا گر به کنایت برم

از نم خلقش به جهان قطره‌ای

تا ابد از بهر کفایت برم

من چه بگویم که ز بحر کفش

فیض کرم تا به چه غایت برم

پادشهی کز در او تا به حشر

هر چه برم جمله عنایت برم

از کتب مُنزّله در وصل او

تا به ابد سوره و آیت برم

ذرّه‌ای از مهر رخش در فرنگ

بس بود ار بهر هدایت برم

خاک در او ندهم گر به فرض

دهر ولایت به ولایت برم

ای فلک از جور نترسی که من

بر در شه از تو شکایت برم؟

آنکه فرو ریخته زو برگ کفر

زندگی دینِ خدا مرگِ کفر

مدح تو چون جلوه‌فشانی کند

صفحة مهتاب کتانی کند

ذوق مدیحت به دل از اضطراب

موج نفس را خفقانی کند

مهر تو بر دل چو دهد طرح داغ

هر سر مو لاله‌ستانی کند

ذوق رهت گر نفزاید نشاط

ریگ چرا رقص روانی کند

گاه تماشای جمالت به دل

هر مژه پیغام زبانی کند

بیم نهیب تو چو برگ خزان

رنگ فلک را یرقانی کند

یک دو سحر بگذری از آفتاب

با تو اگر اسب‌دوانی کند

وصف سمند تو به خاطر گذشت

زان قلمم شوخ بیانی کند

فی‌المثل ار جلوه کند در ضمیر

نرم‌تر از راز نهانی کند

در ازلش هی نتوان زد مباد

تا به ابد گرم‌عنانی کند

در صف میدان زهنرها که هست

هر چه به خاطر گذرانی کند

من چه بگویم که چه‌ها می‌کنی

هر چه کنی جمله به جا می‌کنی

صاحب من سرور و مولای من

داغ غمت زیب سراپای من

وی شده امروز من از مهر تو

آینة صورت فردای من

بسکه ز سودای تو بالیده‌ام

در دو جهان تنگ بود جای من

تا شده‌ام زنده به مهرت شدست

جامة جان تنگ به بالای من

تا به رهت جلوه‌کنان می‌روم

خار گلستان شده در پای من

دور فلک را ز فروزندگی

داغ کند حسرت شب‌های من

پیش رخت تیره شود آفتاب

در نظر دیدة بینای من

بحر صفت موج به خود می‌زنم

در طلب گوهر یکتای من

علم تو بس در نفس روزگار

دانة مرغ دل دانای من

وصف تو کامی ز بیابان دهد

آب لب تشنة گویای من

قطره‌ام اما چو بجوشم به مهر

چرخ بود موجة دریای من

دست فلک بسته یداللّهیت

چرخ زبون اسداللّهیت

چرخ که با دور زمان می‌رود

در ره او چرخ‌زنان می‌رود

رفت و ز پی می‌رودش روزگار

گله به دنبال شبان می‌رود

گر نبود مایة مهرش به حشر

سود دو عالم به زیان می‌رود

تا در او دید به جایی نرفت

دل که جهان تا به جهان می‌رود

جز سخن مهر تو یارب مباد

هر چه دلم را به زبان می‌رود

دارم از الطاف تو هر چیز هست

لیک سخن در دل و جان می‌رود

زانکه به یاد درت از خویشتن

دل شد و جان نیز روان می‌رود

در ازل از ذوق تمنّای تو

رفت دل از خویش و همان می‌رود

ناله‌ام از شوق درت بر فلک

می‌رود و نازکنان می‌رود

هر نفسم از جگر آتشین

ناله ز دنبال فغان می‌رود

رحم کن آخر که اسیر ترا

تاب ز دل رفت و توان می‌رود

چند بنالی ز غم ای پرنفس

سوختم از درد تو فیّاض‌ بس

شمارهٔ ۳ - ترکیب‌بند در رثای حضرت سیدالشهدا (ع)

عالم تمام نوحه‌کنان از برای کیست؟

دوران سیاه‌پوش چنین در عزای کیست؟

نیلی چواست خیمة نه توی آسمان؟

جیب افق دریده زدست جفای کیست؟

دیگر غم که گونه خورشید را شکست؟

بر روی مه خراش کلف زابتلای کیست؟

از غم سیاه شد در و دیوار روزگار

این تیره‌فام غمکده ماتم‌سرای کیست؟

این صندلی مخمل مشکین به روی چرخ

کز شهریار خویش تهی مانده، جای کیست؟

خون شفق به چهرة ایام ریختند

گل‌های این چمن دگر از خار پای کیست؟

خون در تنی نماند و همان گریه در تلاش

پیچیده در گلوی نفس‌ هایهای کیست؟

از استماع ناله دل از کار می‌رود

این نیش داده سر به رگ جان، نوای کیست؟

دل‌ها کباب گشت و درون‌ها خراب شد

این آه دردناک دل مبتلای کیست؟

بر کف نهاده‌اند جهانی متاع جان

دعوی همان به‌جاست مگر خونبهای کیست؟

سر تا سر سپهر پر از دود ماتم است

آخر خبر کنید که اینها برای کیست؟

گویا مصیبت همه دل‌های مبتلاست

یعنی عزای شاه شهیدان کربلاست

آن شهسوار معرکة کربلا حسین

مهمان نورسیدة دشت بلا حسین

گلدستة بهار امامت به باغ دین

آن نخل نازپرور لطف خدا حسین

آن خو به ناز کردة آغوش جبرئیل

آن پارة دل و جگر مصطفی حسین

آن نور دیدة دل زهرا و مرتضی

یعنی برادر حسن مجتبی حسین

افتاده در میانة بیگانگان دین

بی‌غمگسار و بی‌کس و بی‌آشنا حسین

شخص حیا و خستة خصمان بی‌حیا

کان وفا و کشتة تیغ جفا حسین

آن خواندة به‌رغبت و افکندة به جور

در دست کوفیان دغا مبتلا حسین

از کوفیان ناکس و از شامیان دون

در کربلا نشانة تیر بلا حسین

از دشمنان شکسته به دل خار صد جفا

وز دوستان ندیده نسیم وفا حسین

مانند موج لاله و گل در ره نسیم

بر خون خویشتن زده پر دست و پا حسین

آنک جفای دشمن و اینک وفای دوست

بی‌بهره هم ز دشمن و هم دوست یا حسین

زین درد پایِ عشرت دنیا به خواب رفت

این گرد تا به آینة آفتاب رفت

گر صرف ماتم شه دوران شود کم است

هر گریه‌ای که وقف بر اولاد آدم است

جا دارد ار چو ابروی خوبان شود سیاه

این طاق سرنگون، که هلال محرم است

از بار غم خمیده قد ماه نو، بلی

پشت سپهر نیز ازین غصه‌‌ها خم است

آوخ ز گریه‌خیزی این درد گریه‌سوز

هر دیده گشت خشک همان دجله یم است

ماه محرم آمد و عشرت حرام گشت

باز اول مصیبت و باز اول غم است

باز آن دمست آنکه ز بس رستخیز خلق

افتند در گمان که قیامت همین دم است

زین غصه بسکه خاطر خورشید تیره شد

صبحی که سر زند ز افق، شام ماتم است

تا روزگار دل همه آه پیاپی است

تا شب مدار دیده به اشک دمادم است

در پیش موج گریه زمین را چه اعتبار

این سیل را معامله با عرش اعظم است

در دشت دل قیامت دل‌های مرده کرد

این نالة گرفته که با صور توأم است

چون اهل دل متاع غم دل کنند عرض

دردی است اینکه بر همه دردی مقدم است

آوخ که عمر خنده شادی تمام شد

جز آب شور گریه به مردم حرام شد

هر سال تازه خون شهیدان کربلا

چون لاله می‌دمد ز بیابان کربلا

این تازه‌تر که می‌رود از چشم ما برون

خونی که خورده‌اند یتیمان کربلا

آمد فرود و جمله به دل‌های ما نشست

گردی که شد بلند به میدان کربلا

این باغبان که بود که ناداده آب چید

چندین گل شکفته ز بستان کربلا

گلبن به جای گل دل خونین دهد به بار

خون خورده است خاک گلستان کربلا

آه از دمی که بی‌کس و بی‌یار و همنشین

تنها بماند رستم دستان کربلا

داد آن گلی که بود گل دامن رسول

دامن به دست خارِ بیابان کربلا

گشتند حلقه لشکر افزون ز مار و مور

خاتم صفت به گرد سلیمان کربلا

خون خورد تیغ تیز که در یک نفس براند

آبی به حلق تشنة سلطان کربلا

آبی که دیو و دد همه چون شیر می‌خورند

آل پیمبر از دم شمشیر می‌خورند

از موج گریه کشتی طاقت تباه شد

وز دود آه خانة دل‌ها سیاه شد

تا بود در جگر نم خون وقف گریه شد

تا بود در درون نفسی صرف آه شد

زین غم که سرخ شد رخ شهزادگان به خون

باید سیاه‌پوش چو بخت سیاه شد

تنها نه گرد غصّه به آدم رسید و بس

این غم غبار آینة مهر و ماه شد

پیغام درد تا برساند به شرق و غرب

پیک سرشک هر طرفی روبه‌راه شد

ایّام تیره شد چو محرّم فرا رسید

این ماه داغ ناصیة سال و ماه شد

خورشید کرد دعوی ماتم رسیدگی

رنگ شکسته بر رخ روشن گواه شد

هر کس که گریه کرد درین مه ز سوز دل

جبریل شد ضمان که بری از گناه شد

فردا چو گل شکفته شود پیش مصطفی

رویی که اندرین دهه همرنگ کاه شد

در گریه کوش تا بتوانی که در خورست

عذر گناهِ عمرِ ابد دیدة ترست

فریاد از دمی که شهنشاه دین پناه

در بر سلاح جنگ فروزان چو برق آه

آمد برون ز خیمه وداع حرم نمود

با خیل درد و حسرت و با خیل اشک و آه

بی‌اهتمام حضرت او اهل بیت شرع

چون شرع در زمانة ما مانده بی‌پناه

از دود آه اهل حرم شد سیاه‌پوش

چون خانه‌های اهل حشم خیمه‌ها سیاه

این یک نشسته در گل اشک از هجوم درد

آن یک فتاده از سر حسرت به خاک راه

اشک یکی گذشته ز ماهی ازین ستم

آه یکی رسیده ازین غصّه تا به ماه

زین سوی شه ز خون جگر گشته سرخ‌روی

زآن سوی مانده خصم سیه‌کار روسیاه

چشمی به سوی دشمن و چشمی به سوی دوست

پایی به ره نهاده و پایی به بارگاه

غیرت کشیده گوشة خاطر به دفع خصم

حیرت گرفته این طرفش دامن نگاه

آتش رکاب گشته در اندیشه فکر جنگ

سیماب جلوه کرده رگ و ریشه عزم راه

پایش رکاب خواهش و دستش عنان‌طلب

تن در کشاکش حرم و دل به حرب‌ گاه

بگرفت دامن شه دین بانوی حرم

فریاد برکشید که ای شاه محترم

دامن‌کشان چنین ز بر ما چه می‌روی!

ما را چنین گذاشته تنها چه می‌روی!

بنگر که در غم تو فتادیم در چه روز

ای غمگسار مونس شب‌ها چه می‌روی!

اولاد فاطمه همگی بی‌کسند و زار

ای نور دیدة دل زهرا چه می‌روی!

ما پای‌بند صد غم و دردیم هر زمان

پنهان چه می‌خرامی و پیدا چه می‌روی!

دانی که بی‌کسیم و غریبیم و عاجزیم

ما را چنین فکنده به صحرا چه می‌روی!

تو ناخدای کشتی شرع پیمبری

کشتی دین فکنده به دریا چه می‌روی!

در پیش دشمنان که فزونند از شمار

چون آفتاب یک تن تنها می‌روی!

صد جان و دل در آتش فرقت کباب شد

ای مرهم جراحت دل‌ها چه می‌روی!

ای یادگار یک چمن گل، درین چمن

از پیش بلبلان تمنّا چه می‌روی!

در دست دشمنان ستم‌کار نابکار

افتاده‌ایم بی‌کس و تنها چه می‌روی!

نه محرمی، نه غم‌خور و نه یار و همدمی

بیچاره مانده‌ایم خدا را چه می‌روی!

آن لحظه گلبن غم آل نبی شکفت

آن شاه رو به جانب اولاد کرد و گفت

کای اهل بیت: چون سوی یثرب گذر کنید

اوّل گذر به تربت خیرالبشر کنید

پیغام من بس است بدان روضه این‌قدر

کاین خاک را به یاد من از گریه تر کنید

آنگه به سوی تربت زهرا روید زار

آنجا برای من کف خاکی به سر کنید

وآنگه روید بر سر خاک برادرم

آن سرمه را به نیّت من در بصر کنید

وآنگه به آه و نالة جانسوز دل گسل

احباب را ز واقعة من خبر کنید

گویید: کان غریب دیار جفا حسین

گردید کشته، چارة کار دگر کنید

ای دوستان؛ چو نام لب خشک من برید

بر یاد من ز خون جگر دیده تر کنید

هر گه کنید یاد لب چون عقیق من

از اشکِ دیده دامن خود پرگهر کنید

هر سال چون هلال محرم شود پدید

بنشسته در مصیبت من گریه سر کنید

هر ماتمی که تا به قیامت فرا رسد

در صبر آن به واقعة من نظر کنید

در محنت مصیبت دور و دراز من

هر محنتی که روی دهد مختصر کنید

از شیونی که در حرم آنگه بلند شد

دل‌های قدسیان همگی دردمند شد

بعد از وداع کان شرف خاندان آل

آهنگ راه کرد سوی معرض قتال

ذوق شهادتش به سر افتاد در شتاب

با شوق در کشاکش و با صبر در جدال

اندیشة لقای الهیش در نظر

تمهید پادشاهی جاوید در خیال

در بر کشیده آن طرفش شوق باب وجَدّ

دامن کشیده این طرف اندیشة عیال

تیغی چو برق در کف و تنها چو آفتاب

چون تیغ رو نهاد بدان لشکر ضلال

ناگه زخیمه‌های حرم بیشتر ز حدّ

آمد صدای ناله و افغان به گوش حال

برگشت شاه دین و بپرسید حال چیست؟

گفتند ناگهان که فلان طفل خردسال

از قحط آب گشته چو ماهی به روی خاک

وز ضعف تشنگی شده چون پیکر هلال

بگریست شاه و بستدش از دایه بعد از آن

آورد در برابر آن قوم بد فعال

گفت: ای گروه بدکنش این طفل بی‌گناه

از تشنگی چو مو شده، از خستگی چو نال

آبی که کرده‌اید به من بی‌سبب حرام

یک قطره زآن کنید بدین بی‌گنه حلال

پس ناکسی ز چشمة پیکان خون چکان

آبی به حلق تشنة او ریخت بی‌گمان

زان آتش ستم که برافروخت روزگار

دل‌های خلق سوخت چه پنهان چه آشکار

افتاد در ملایک هفت آسمان خروش

بگریستند جن و پری جمله زار زار

شد آبِ بی‌قرار زمین‌گیر همچو کوه

شد خاکِ پرثبات سبک‌خیز چون غبار

پیچیده دود در دل آتش ازین ستم

شد باد خاک بر سر و شد آب خاکسار

برخاست گرد تا برد این قصّه را به عرش

برخاست باد تا برد این غم به هر دیار

از سیلِ گریه خانة افلاکیان خراب

وز نیش ناله سینة روحانیان فگار

از طعنة ملامت روحانیان بسوخت

گوی زمین در آتش غیرت سپندوار

روحانیان پاک ازین غصّه خون شدند

دل‌های دردناک چه گویم که چون شدند؟

بار دگر که سرور جان‌بخش دل‌ستان

آمد به قصد حملة آن قوم بی‌کران

پوشید درع احمد مختار در بدن

بربست تیغ حیدر کرّار برمیان

در بر زره ز جعفر طیّار یادگار

بر سر عمامه از حسن مجتبی نشان

تیغی چو برق تند و سمندی چو شعله چست

بگرفته آب در کف و آتش به زیر ران

آبی به رنگ شعلة آتش زبانه‌دار

امّا به گاه حملة دشمن زبان مدان

شد آب و در ربود مرآن مشت خار و خس

شد آتش و فتاد در آن جمع ناکسان

کرده چو شعله از تف سینه زبان برون

وزتشنگی عقیق لب آورده در دهان

گر آب بسته‌اند از آن لعل لب چه باک

خود تشنگی به لعل چسان می‌کند زیان!

شد جان به تاب از تف جانسوز تشنگی

خون شد چو آب از بن هر تار مو روان

افتاد همچو پرتو خورشید بر زمین

چون موی خویش گشته پریشان و ناتوان

آن دم چرا سپهر برین سرنگون نشد!

وین کشتی هلال چرا غرق خون نشد!

بر خاک شاهزاده چو از پشت زین فتاد

خورشید آسمان ز فلک بر زمین فتاد

صحرای راز خار سنان در جگر شکست

دریای راز موج گره بر جبین فتاد

آواز ناقه تا فلک هفتمین رسید

فریاد ناله در فلک هشتمین فتاد

برگشت روزگار و دگر گشت کار و بار

شد بر فلک زمین و فلک بر زمین فتاد

بنیاد شرع را همه ارکان خراب شد

بس رخنه‌ها به خانة دین مبین فتاد

نزدیک شد که کشتی ایمان شود تباه

اعز بس که اضطراب به دریای دین فتاد

سیلابِ تند شبهه، چنان سر به دل نهاد

کز اضطراب رخنه به قصر یقین فتاد

آمد قیامتی به نظر اهل بیت را

چون چشم بر سمند شهنشاه دین فتاد

از دیدة رکاب تراوید خون درد

در طرّة عنان ز شکن چین به چین فتاد

غوغای عام گریه چنان بر سپهر رفت

کز اضطراب لرزه به عرش برین فتاد

در دشت کربلا همه از قطره‌های اشک

تا چشم کار کرد به لعل و نگین فتاد

هر یک ز اهل بیت نبی با زبان حال

گشتند نغمه‌سنج به مضمون این مقال

رفتی و داغ بر دل پر غم گذاشتی

ما را به روز تیرة ماتم گذاشتی

رفتی تو شاد و در بر ما تیر‌کوکبان

یک دل رها نکردی و صد غم گذاشتی

رفتی ز سال و مه چون شب قدر در حجاب

وین تیرگی به ماه محرّم گذاشتی

رفتی چو آفتاب ازین تیره خاکدان

روز سیه به مردم عالم گذاشتی

رفتی تو جانب پدر و جدّ محترم

ما را غریب و بی‌کس و پرغم گذاشتی

رفتی ز بحر غصّة دیرینه برکنار

ما را غریق اشک دمادم گذاشتی

جنّ و ملک ز هجر تو در گریه‌اند و سوز

تنها نه داغ بر دل آدم گذاشتی

رفتی و روزگار یتیمان خویش را

چون موی خویش تیره و درهم گذاشتی

ما را به دست لشکر دشمن غریب و خوار

بی‌غمگسار و مونس و همدم گذاشتی

بود اهل بیت را به تو دل خوش ز هر ستم

خوش بر جراحت همه مرهم گذاشتی

روح رسول از غم این غصّه خون گریست

جان بتول زار چه گویم که چون گریست

آه از دمی که فاطمه فرزند مصطفی

آن مادر حسین و حسن سرور نسا

با جیب پاره‌پاره و با جان چاک‌چاک

در معجر مصیبت و در کسوت عزا

آید به عرصه‌گاه قیامت به صد خروش

بر کف شکسته گوهر دندان مصطفی

بر فرق سر چو لاله شده موج‌زن ز خون

عمامة به خون شده رنگین مرتضی

از دست راست جامة سبز حسن به دوش

وز چپ لباس لعلی سلطان کربلا

آید به وحشتی که فتد زلزله به عرش

آید به شورشی که درد صفّ انبیا

افغان گرفته از سر ازین شیوه شنیع

فریاد برکشیده ازین جرم و ماجرا

در بارگاه عرش درآید به دادخواست

بر دعویش ملایک و جنّ و پری گوا

انداخته به قائمة عرش دست صدق

زانو زده به محکمة داور جزا

جبریل مضطرب شود از جرم این عمل

لرزد به خود پیمبر ازین فعل ناسزا

آن دم جزای این عمل زشت چون شود!

در روز حشر حاصل این کشت چون شود!

شمارهٔ ۴ - ترکیب‌بند در رثای محمدعلی نام از شاگردان فیاض

تا کی درون سینه نگهدارم آه را

رفتم سیه کنم رخ خورشید و ماه را

تا کی سپه به دشمنی ما کشد سپهر

ای ناله جمع کن سپه اشک و آه را

تا کی فلک ببندد راه گریز ما

ما هم بزور گریه ببندیم راه را

از یکدیگر نمی‌گسلد موج ماتمم

صد کوه بسته است به پا برگ کاه را

شد وقت آنکه چون مژه از نو مصیبتی

در کسوت عزا بنشانم نگاه را

روزم که بد سیاه کنون تازه کرده است

بر من سیاه‌تر شب و روز سیاه را

صرع زمانه را که تواند علاج کرد

اکنون که برد حادثه حکمت پناه را

وه کان هزبر بیشة دریا دلی نماند

آن میرزای دهر محمّد علی نماند

با آفتاب مهر رخش بود پنجه‌تاب

گفتی به روی گل سخن تلخ چون گلاب

می‌خواست زینب چمن خلد، روزگار

از گلشن زمانه از آن کردش انتخاب

رفت از سرای فانی سوی سرای خلد

شد جانب زلال ازین منبع سراب

این تنگنا لیاقت منزگلهش نداشت

زانرو سوی جهان دگر تاخت از شتاب

آن نوجوان مردمی از دهر چون برفت

نه در جوانی آب و نه در مردمیست تاب

می‌ماند اگر دو سال دگر بر سریر عمر

می‌دیدی آدمی که برآید برآفتاب

در دانش و کمال به حدیّ که بی‌نظیر

گفتی سؤالِ نامده در لفظ را جواب

بر هم زن زمانه و آشوب شهر بود

شاگرد من نبود که استاد دهر بود

افسوس کان یگانه ازین خانه رخت بست

این گوژپشت بین که چه سان پشت ما شکست

صد حیف از آن فطانت و آن فهم و (آن) ذکا

افسوس از آن لطافت طبع بلند دست

می‌بود اگر به دولت چندی درین جهان

می‌دیدی آدمی به کجا می‌کند نشست

هشیار مانده بود درین بزم بیهشان

هموار رفته بود در این ره بلند و پست

ای نور دیدة مه و خورشید، بی تو نیست

نه مهر روزپرور و نه ماه شب‌پرست

ذوقی نماند بی‌ تو جهان خراب را

گو آسمان سیاه کند آفتاب را

رفتی تو لیک نام نکو یادگار ماند

حرف ترت چو دیدة ما آبدار ماند

رفتی تو از میان (و) دل سخت جان ما

بر خاک مرقد تو چو سنگ مزار ماند

بودی صفای آینة دهر و من غبار

از آبگینه رفت صفا و غبار ماند

در باغ بی‌حضور تو یک غنچه وانشد

این عقده سخت در دل تنگ بهار ماند

می‌راند روزگار عنان بر عنان تو

آخر تو پیش تاختی و روزگار ماند

بودی عیار نیک‌نهادی درین جهان

رفتی و نقد نیک‌وشی بی‌عیار ماند

بودی گل کنار محبّان و دوستان

رفتی و خون دیده چو گل در کنار ماند

ما بی‌تو دوستان همه خود را تبه کنیم

تا روزگار خویش به ماتم سیه کنیم

روزی که می‌شد تو کجا بودم آه من

کز پرده‌های چشم ترا کردمی کفن

تو بودی و نبود مرا روی روزگار

من زنده در جهان و نباشی تو! وای من

جز من که زنده مرده شدم در فراق تو

در زندگی ندیده کسی مرگ خویشتن

در باغ دهر تا تو چو گل ریختی به خاک

چون غنچه با هزار زبان دوختم دهن

تا رفته‌ای ز سلسلة اهل علم، چرخ

کرد از سواد لفظ سیه، خانة سخن

گل از فراق روی تو چون خار بر درخت

سرو از مصیبت تو فرو رفت در چمن

بلبل ز فرقت گل روی تو ناله‌ساز

در هجر سرو قد تو قمریست نغمه‌زن

در هجر روی مهوشت ای سرو بوستان

نه دشمنان گذاشته‌ای و نه دوستان

شمارهٔ ۵ - ترکیب‌بند در عشق عرفانی

ای دل بیا که دست ردی بر جهان زنیم

سنگ از زمین کنیم و به فرق زمان زنیم

روشن نگشت از ورق خور سواد کس

این لوح ساده را به سر آسمان زنیم

از چشم مست ساقی جامی طلب کنیم

چون شیشه خنده بر می چون ارغوان زنیم

زین بار هستیی که گرانی کند به ما

خود را سبک کنیم و به رطل‌ گران زنیم

آخر ز دور گردون چون پیر می‌شویم

حیف است پشت پای به بخت جوان زنیم

یک سر سری به بحر تفکّر فرو بریم

و آنگه زنخ به مایة دریا و کان زنیم

آریم تازه تازه برون گوهر سخن

هر چند بی‌بهاست، در رایگان زنیم

اول به عشوه از دو جهان دلبری کنیم

وآنگه چو چشم یار به صف‌های جان زنیم

از یمن ضرب ناخن تأثیر فکرها

بس سکّة خراش به نقد روان زنیم

با بخت بد ستیزه اگر رو دهد دلیر

خود را به قلب لشکر هندوستان زنیم

از آستین همّت گردون‌نورد خویش

دستی برون کنیم و بجوییم مرد خویش

جانم ز غصّه‌های جهان دردپرورست

دل از غبار کینة دوران مکدّرست

کو روی تازه‌ای که برآید به کام دل

کاین آفتاب هرزه در ابر مکرّرست

شاید گر التفات کند لطف دلبری

کش آفتاب، عاشقِ از ذرّه کمترست

شوخی که ظاهرست ز لعلش معاینه

کان نمک که تعبیه در تنگ شکّرست

مستی که در ستیزه‌گه تُرکِ غمزه‌اش

صد فتنه در شکنجة زلف معنبرست

چون تیغ ناز برکشدش غمزه از نیام

بر هر طرف نگاه کنی جلوة سرست

در قتل عاشقانش کجا فکرِ خونبهاست

خاک درش به خون شهیدان برابرست

در جلوه‌گاه غمزة او از خدنگ ناز

هر آرزو که می‌طلبد دل، میسّرست

با یاد زمزم لب حسرت‌فزای تو

تا حشر آب در دهن حوض کوثرست

در عرض گاه جلوة حسن آفتاب را

بر رخ خراش ناخن او سکّة زرست

طفل است و خاطری نتواند نگاه داشت

دل می‌برد ولیک نداند نگاه داشت

ماهی که آفتاب ندیدست روی او

چون غنچه باد هم نشنیدست بوی او

از مثل او سخن مکن ای دل که این سخن

آیینه هم نیارد گفتن به روی او

رویی چنانکه گویی مشّاطه می‌کند

هر صبحدم به چشمه خور شستشوی او

خورشید را به او نرسد لاف همسری

کاین شیشه‌ایست پر شده هم از سبوی او

گل پاره پاره شد ز غم رشگِ تازه، باز

از بلبلان شنیده مگر گفت‌وگوی او

گر در جهان به هم نرسد مثل او دگر

این آفتاب هرزه کند جستجوی او

وصلش به آروز به کسی کی رسد که هست

صد خون دل به گردن هر آرزوی او

ای برهمن به کیش بت خود چنان مناز

زنّار بسته است مگر پیش موی او

مرغ فگار، زحمت بال و پرت مده

بر گرد او نمی‌رسی از بیم خوی او

از نشئه دم زند چو لب او شراب چیست!

وز رخ چو پرده برفکند آفتاب چیست!

ای ملک دل مسخّر روی چو ماه تو

خورشید سایه‌پرور زلف سیاه تو

صف‌های دل شکستی و این طرفه‌تر که هست

حسن ترا ظفر ز شکستِ کلاه تو

خورشید عاشقی کندش تا به روز حشر

هر ذرّه کو بلند شد از جلوه‌گاه تو

هر گه به عزم جلوه برون تازی آفتاب

خود را ضعیف سازد کافتد به راه تو

دست از ستم مدار که فردا به روز حشر

در گردن شهید تو باشد گناه تو

طفلیّ و صرفه‌ای نبرد از تو آفتاب

چون چارده شوی که برآید به ماه تو

دامن نگیردت به جزا خون هیچ‌کس

گر این نگاه گرم بود عذرخواه تو

خورشید تیغ بسته ز یک گوشه سر زند

حسن تو چون دهد به تو عرض سپاه تو

همتای تو به عالم بالا و پست نیست

مثل تو در بهشت ندانم که هست؟ نیست

خورشید اگر بود رخ بی‌شرم بی‌صفاست

شبنم گل‌عذار بتان را خوی حیاست

ای غنچه آبروی حیا را مده به باد

رنگ گل نکویی از آب رخ حیاست

در گلستان روی تو ای نوبهار حسن

چیزی که آب و رنگ ندارد گل وفاست

ما را نه دل به جا و نه دین از تو و همان

نازت به جا کرشمه به جا سرکشی به‌جاست

من می‌کشم جفای تو تا زنده‌ام ولیک

در مردنم خلاصی ازین درد و غم کجاست

تو شیرخواره بودی و من بودم آشنات

خونخواره چون شدی؟ همه بیگانگی چراست؟

خون می‌خورم زدست تو ای طفل شیرخوار

شیرت به خون بدل چو شود قسمتم چهاست

تیری است از تو دربن هر موی و شکوه نیست

خود گو که تاب جور تو زین بیشتر کراست؟

هر روز از تو آب رخی می‌رود به باد

اینها سزای آن که به شبها غم تو خواست

پا از طلب نمی‌کشم اما نمی‌شود

کار دل شکسته ز زلف کج تو راست

این زخم خون‌چکان که دلم تازه خورده است

چون آب روشن است که تیغ تو کرده است

هر شامگه که جلوه نماید جمال تو

خور در زمین فرو رود از انفعال تو

چشم از تو برنداشته‌ام در تمام عمر

یا خود تو بوده‌ای به نظر، یا خیال تو

در حشر سرخ‌رویی اهل گنه ازوست

هر خون عاشقی که شود پایمال تو

با غیر باده می‌ خوری ای مه چه می‌کنی!

خونی که خورده‌ای نکنم گر حلال تو

طفلی هنوز صرفة نازی نگاه‌دار

بگذار تا که بدر برآید هلال تو

دیروز ماه بودی و امروز آفتاب

بهتر ز یکدگر گذرد ماه و سال تو

بارش گل تجلّی و بر آتش کلیم

نسبت به نخل طور رساند نهال تو

حسن از تو دست باز ندارد که دیده است

فال سعادت از رخ فرخنده فال تو

در عهد خوبرویی تو آفتاب و ماه

سوگند می‌خورند به جاه و جلال تو

جانا ستیزة تو ندارد نهایتی

جور و جفا خوش است ولی تا به غایتی

روز سیاه بنگر و شب‌های تار من

اینست بی‌تو روز من و روزگار من

از سینه‌ام چو شعلة فانوس روشن است

سوز نهان من ز دل بی‌قرار من

چون آستان فتادة این درگهم که هست

خاک در تو آبِ رخ اعتبار من

یک‌ دم نشین به ناز به پیشم که تا نهد

دوران جزای صبر مرا در کنار من

بگشا به خنده آن لب شیرین چه می‌شود

گر غنچه‌ای شکفته شود از بهار من؟

ای خوبتر ز پارِ تو امسال، از چه روست

امسال من ز عشق تو بدتر ز پار من؟

از خاک درگه تو چو دورم کند به زور

بخت زبون و طالع ناسازگار من

شادم ازین که بر در و دیوار کوی تو

مانَد ز خون دیدة من یادگار من

سیر از جفا نشد نگه عشوه‌ساز تو

از جوی زخم آب خورد تیغ ناز تو

کی یوسف این طراوت و روی چو ماه داشت

این شیوة تبسّم و طرز نگاه داشت

این ناز و این کرشمه و این چشم و این نگاه

در عهد تو چه‌گونه توان دل نگاه داشت!

من کوه کندم از مژه در عاشقیّ و تو

لیکن کجا به پیش تو مقدار کاه داشت

شد کور دیده بی‌تو مرا، یاد آن به‌خیر

کاین چشم توتیائی از آن خاک راه داشت

عشّاق بوده‌اند ولی کس چو من کجا

این روزگار تیره و بخت سیاه داشت؟

صد بار سوختیّ و تسلّی نمی‌شوی

مسکین دلم به کیش تو چندین گناه داشت

هرگز کسی ندیده رخت بی‌نقاب زلف

خورشید من همیشه به سایه پناه داشت

چشمت به غمزه ریخت اگر خون عاشقان

از هر نگاه گرم تو صد عذرخواه داشت

ناید به هم ز ذوق لب خون‌چکان زخم

تا خنجر تو کرد زبان در دهان زخم

ای آفتاب را ز درت چشمِ توتیا

در کوچة تو سرمه‌فروشی کند صبا

هر ذرّه آفتابِ دگر زآستان تو

صد آفتاب بر سر کوی تو خاک پا

کفر از شکست زلف تو اسلام را شکست

نوعی که سبحه از غم زنّار شد دوتا

ز آشوب جادوی سر زلف ترا بود

صد فتنه دست بسته به هر حلقه مبتلا

از آرزوی دیدن روی تو آسمان

هر صبح آورد زر خورشید رونما

دل را به بند خانة تاریک زلف تو

هر حلقه‌ای ازوست یک روزن بلا

دور و درازی ره زلف توام گداخت

صد عمر طی شد و نپذیرفت انتها

گرمی مکن به خار و خس شعله بیش ازین

ترسم که چون سپند جهانی ز خود مرا

دستم به دامنت نرسد لیک خون من

در حشر هم عجب که کند دامنت رها

چشم تو از نگه چو مرا منفعل کند

خون مرا چو آب به تیغت بحل کند

پنهان چه‌سان کنم که دلم مهربان تست

این پیچشم تمام ز موی میان تست

یک دل به سینه دارم و چندین هزار کام

این‌ها همه به عهدة لطف نهان تست

کس ناز را به خوبی آن ابروان نکرد

تیری است این‌که در خور زور کمان تست

من تشنه‌لب چه‌گونه نمیرم که لعل ناب

سیراب حسرت لب گوهرفشان تست

تیر قضا که بر سر کس بی‌گمان رسد

تفسیر ناوک نگه ناگهان تست

از صد یکی به جای نیاری یقین ماست

آن وعده‌ای که با دل ما در گمان تست

یک بلبلی به باغ تو نگذارد از ستم

این ناز تندخوی تو گر باغبان تست

کار گشایش دل تنگ حزین من

در بند یک گشادگی ابروان تست

از شکوه بس کنم که دل یار نازکست

خوی کرشمه نازک و بسیار نازکست

شمارهٔ ۶ - قصیدهٔ ترجیع در عشق

بازم سر زلفِ چون کمندی

از هر سویی نهاد بندی

صد کاسة زهر در گلو ریخت

بازم لب لعل نوشخندی

بر آتشِ آهِ سرکشم سوخت

اقبال ستاره‌ام سپندی

آشوبِ نگاهِ جادوی تاخت

بر عرصة طاقتم سمندی

از پیچش تار زلفی آمد

بر مهرة دل مرا گزندی

کم‌سنگ‌ترم نموده کاهش

از پیکر صورت پرندی

پیروزترم گرفته خواهش

از پشه به چنگ فیل بندی

چون قافیه تنگ گشت کارم

از مصرع قامت بلندی

با دستگهی که ناز دارد

چون صبر کند نیازمندی!

دیوانگیم بهانه‌جو شد

ای ناصح هرزه‌گوی پندی

کوشیده به عشق برنیاید

زو از دل خسته صبر کَندی

چون دسترسم به کام دل نیست

من نیز بر آن سرم که چندی

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

می‌کوشم و کوششم به‌جا نیست

می‌گریم و گریه‌ام روا نیست

بیگانة روزگار خویشم

در هیچ دیارم آشنا نیست

تأثیر چه‌سان کند در آن دل

این خاصیتی که با دعا نیست

گر یار آمد کجا نشیند

کز عشق ویم به سینه جا نیست

آسان آسان کجا توان یافت

این جنس وفاست، کیمیا نیست

من بی‌او یک نفس نبودم

او با من یک نفس چرا نیست!

ظاهر دوریم لیک پنهان

او از دل و دل ازو جدا نیست

خوبان دل ما به زور بردند

در دل دادن گناه ما نیست

لوح از خط آرزوی شستیم

در دل حرفی ز مدّعا نیست

گفتی در دل ز من چه داری؟

در دل ز توام بگو چه‌ها نیست؟

در دل زتوام هزار کام است

لیکن چو یکی از آن روا نیست

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

بازم غم عشق در سر افتاد

دل با هوس غمی درافتاد

از سرزنشم گذشت بالین

خار و خسکم به بستر افتاد

غم در دل آتشی برافروخت

کاتش به دل سمندر افتاد

کردند وداع هم دل و دین

چشمم به کدام کافر افتاد؟

زنّارم دست در کمر کرد

تسبیح به دست و پا درافتاد

آزادی را که صید ما بود

دیدار به روز محشر افتاد

بی‌تابی را که مرغ رامست

هم بال شکست و هم پر افتاد

آسایش من چو وعدة یار

هر روز به روز دیگر افتاد

خواب خوشم از مژه هراسد

آری گذرش به نشتر افتاد

پوشیدن غم چه سود دارد؟

چون پرده ز کار من برافتاد

کامی نشود به سعی حاصل

این تجربه خود مکرّر افتاد

گردون به مراد کس نزد گام

با او چو نمی‌توان درافتاد

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

عشق از سر زلفت ای دلارام

بر هر طرفم فکنده صد دام

از نشئة زهر چشمت ای شوخ

تلخست همیشه کام بادام

عیشم تلخ است از آنکه هرگز

شیرین نکنی لبی به دشنام

با لعل تو غنچه را چه یارا

با قد تو سرو را چه اندام

در پیرهن تو برگ گل خار

در انجمن تو شمع بدنام

نتواند کرد در روش کبک

همراهی جلوة تو یک گام

در عشق تو دل چون مرغ بسمل

تا جان ندهد نگیرد آرام

ز آغاز محبّت تو پیداست

کاین شغل نمی‌رسد به انجام

گل غنچه کند دهن که خواهد

بوسد دهن ترا به پیغام

پر وا نکنی به صید و ترسم

بر مرغ دل آشیان شود دام

گفتم کنم از تو کام حاصل

یا در سر ننگِ دل کنم نام

چون کام نشد میّسر از تو

من‌بعد بر آن سرم که ناکام

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

ای بزم طرب حرام بی‌تو

عیشم همه ناتمام بی‌تو

با گشتِ چمن چه کار ما را

گل را نبریم نام بی‌تو

تنها نه دلست بی‌سرانجام

هر پختة ماست خام بی‌تو

با یاد تو نشئه‌ایست امّا

آن نشئه به ما حرام بی‌تو

هر عیش که با تو کرده‌ام خرج

از من کشد انتقام بی‌تو

در جلوة کبک نشئه‌ای نیست

رفت از یادش خرام بی‌تو

گل بوی نکرد در گلستان

بلبل دارد زکام بی‌تو

چشمی دارد لباب از خون

در مجلس عیش، جام بی‌تو

چون کشتیِ سر به باد داده

یک‌جا نکنم مقام بی‌تو

گفتم ز تو کام دل برآید

حاصل چو نگشت کام بی‌تو

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

ما را نسبی است تا به آدم

هر نطفه خمیرمایة غم

بی‌عشق نرفته‌ایم یک گام

بی‌درد نبوده‌ایم یک‌ دم

تا چند فرو خورم غم دل

کو آه که سر نهد به عالم

بی‌گریه چو طفل کم کنم خواب

بی‌ناله چو شیشه کم زنم دم

آه است دوای عاشق تو

باد است علاج آتش کم

عشق از دو دلست آتش‌افروز

گل از غم بلبل است درهم

پروانه و شمع هر دو سوزند

پروانه تمام، شمع کم‌کم

بر روی تو خوی عقیق‌فام است

چون برگل و لاله قطرة نم

شادابی گل نگر که رنگش

آتش شده در نهادِ شبنم

لطف تو فزاید آتش دل

غمخواری تست مایة غم

می‌خواست که زود به نگردد

دلسوزی داغ کرد مرهم

کام از تو گرفتن است مشکل

تو کام نمی‌دهی و من هم

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

زان موی میان و زلف تاریک

از غصّه شدم چو موی باریک

کس رازِ میانِ او نداند

زآنروی که نکته‌ایست باریک

زلفین ترا به دل ربودن

پیوسته کند نسیم تحریک

با عشق تو قرب و بعد یکسان

تابد خورشید دور و نزدیک

چشمان تو با دلم نسازند

جنگ است میان ترک و تاجیک

با آن که در آبِ دیده‌ام غرق

دل بر سر آتش است چون دیگ

داغی که تو سوختی به جانم

از مرهم کس نمی‌شود نیک

مهرم که یقینِ تست دانم

هرگز نکند قبولِ تشکیک

زلف تو به روز من نشسته است

در پهلوی آفتاب تاریک

در حبل متین زلفِ اوزن

ای دل، دستی که سوف یهدیک

جمعی با من شریکِ کامند

افزون‌تر از شمارة ریگ

خواهم که به گوشه‌ای ازین پس

بی‌یاد شریک و بیم تشریک

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

تا با آیینه روی با روست

او آیینه است و آینه اوست

از پشتی رخ خطش زند لاف

طوطی پس آینه سخنگوست

با عشق به عالمم فراغ است

این سنگم بس که در ترازوست

جا در سر زلف یار دارم

از من تا دوست یک سر موست

کی وا شود این گره ز کارم؟

تا نازِ ترا گره بر ابروست

پیدا باشد چو گل نهانم

چون غنچه نیم که توی بر توست

آبم که ز پاک طینتی نیست

چون شیشه حجاب مغز من پوست

عجزست که آفتی ندارد

فرهاد شهید زور بازوست

هر درد دلی که از تو باشد

عیش است که عیش‌ها غم اوست

این بازی‌ها که با سرم کرد

من‌بعد سرم به‌راه زانوست

من دوست برای کام جستم

چون کام دلم نمی‌دهد دوست

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

خورشیدم و تیره روزگارم

آیینه‌ام و غبار دارم

چشم تو سیاه کرد روزم

زلف تو گره فکند کارم

نه شب دانم نه روز بی‌تو

شرمندة روز و روزگارم

تا دست به گردنم نیاری

من دست ز دامنت ندارم

وامانده‌ترین کاروانم

هر چند سبک‌تر است بارم

تا بیند سوی من خزانم

تا بینم سوی او بهارم

تا چشم گشوده‌ام سرشکم

تا دست فشانده‌ام غبارم

از سرکشی و کشاکش تو

ناامّیدم امیدوارم

در مجلس عیش نیست جایم

گویا شمع سر مزارم

از همدیم دمی نیاسود

از سایة خویش شرمسارم

با آنکه فزون‌ترم ز خورشید

یک ذرّه نکردی اعتبارم

کام دل من ندادی آخر

من هم چو تو چاره‌ای ندارم

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

روی تو ز زلف در نقاب است

شب پردة روی آفتاب است

با عکس تو دیدة ترم را

هم باران و هم، آفتاب است

ما را با یاد آن لب لعل

دل در بر شیشة شراب است

در دل جستن ترا درنگ است

در جان دادن مرا شتاب است

آنجا که تو رخش جلوه تازی

خورشید به ذرّه‌ای حساب است

گر نافه ز شرم بوی زلفت

آهنگ خطا کند صواب است

جانم به هوای کام لعلت

لب تشنة چشمة سراب است

از بیم نگاه ترک تازت

جانم گرداب اضطراب است

در خواب جمال او ببینی

ای دل اگرت خیال خواب است

چون کام دل حزینم از تو

در بند بهانة جواب است

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

ای ماندة جست‌وجوی برخیز

وی کشتة آرزوی برخیز

برخیز که رفت فرصت از دست

هان از سر گفت‌وگوی برخیز

بنشین که نسیم صبح برخاست

ای تشنة آب‌روی برخیز

چون میوه کام خام بستست

از کام سخن مگوی برخیز

این صورت معنی‌یی ندارد

زین گلشن رنگ و بوی برخیز

چوگان حوادث از پی تست

هان زین میدان چو گوی برخیز

گل با تو سر وفا ندارد

ای بلبل هرزه‌گوی برخیز

این باغ برِ وفا ندارد

از روی گلش چو بوی برخیز

لب تشنة چشمة سبوییم

ای ساقی ماه‌روی برخیز

در کشتن من سبب بسی هست

ای طفل بهانه‌جوی برخیز

پروانه ز پا نمی‌نشیند

ای شعلة تندخوی برخیز

زین پیش که گوییم به ناکام

کز سر بنه آرزوی، برخیز

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

روزی که کمان کشی ز قربان

بر ما عیدست و عید قربان

حاجت نبود به باغ رفتن

در آینه سیر کن گلستان

تا خاطر ما نمی‌شود جمع

زلف تو نمی‌شود پریشان

آنم که ز کوتهیّ اقبال

دستم نرسد به هیچ دامان

در ملک ریاضت است جایم

اکسیر قناعتم دهد جان

یکروزة پوست تختة فقر

هرگز ندهم به تخت ایران

درویشی را نتیجه دارم

از نسبت خاک ملک گیلان

از خام فرج قمم دهد آب

آتش زندم هوای کاشان

چشمم یارب مباد هرگز

محتاج به سرمهٔ صفاهان

خون می‌کشدم به خاک شیراز

کاصل گهر منست آن کان

در حسرت دوستان تبریز

سرخاب کنم روان ز مژگان

خواهم که دهد به وجه دلخواه

کام دل من شه خراسان

ور زانکه بدادن چنین کام

در آخرت من است نقصان

بنشینم و ترک کام گیرم

شاید که به کام دل بمیرم

قطعات

شمارهٔ ۱ - ماده تاریخ در انتساب وزیر : شکر لله که به فرمان شهنشاه جهان

شمارهٔ ۲ - در تعریف از هند : حبّذا هند کعبهٔ حاجات

شمارهٔ ۳ - ماده تاریخ سیل قم : داد از دست سیل حادثه، داد

شمارهٔ ۴ - خطاب به قاضی سعید قمی : ای جوهری که درته این هشت نُه بساط

شمارهٔ ۵ - جواب فیاض به میرزا محمد سعید : ای آنکه در کف تو ورق چون رخ نگار

شمارهٔ ۶ - شاید خطاب به میرزا حبیب‌الله صدر باشد : صدر جهان و عالم جان و سپهر فضل

شمارهٔ ۷ - در مدح وزیر میرزا رفیع صدر یا میرزا حبیب صدر

شمارهٔ ۸ - عشق روحانی : ای برادر با تو گویم شرح عشق و عاشقی

شمارهٔ ۹ - ماده تاریخ وزارت میرزا حبیب‌الله صدر : شه دین میرزا حبیب‌الله

شمارهٔ ۱۰ - خطاب به دوستی : هان ای صبا که باخبری از نیاز ما

شمارهٔ ۱۱ - خطاب به دوستی که بی‌وفاست : ای نازنین که نازش من بر تو باد و بس

شمارهٔ ۱۲ - شاید خطاب به قاضی سعید باشد : ای آنکه هر دم از نگه دلنواز خویش

شمارهٔ ۱۳ - مدح وزیر میرزا طالب‌خان : آصف جم قدر میرزا طالب‌خان

شمارهٔ ۱ - ماده تاریخ در انتساب وزیر

شکر لله که به فرمان شهنشاه جهان

آنکه بی‌مُهرِ رضایش نبرد حکم قضا

آنکه چون بهر دعایش نفس گرم زنند

جوش تب‌خاله برآرد لب ارباب دعا

شاه دریادل گردون حشمت شاه‌صفی

که بود تشنة خاک در او آب بقا

صدر شه سیّد والاگهر پاک نسب

آنکه چون لطف خدا در همه دل دارد جا

میرزایی که شمیم نفس خلق خوشش

گر شود عطرفروش سرِ بازار صبا

در چمن از اثر فیض‌گشائی نسیم

هیأت غنچه شود نافة آهوی ختا

کار ارباب هنر گشت به سامان نزدیک

جنس ارباب شرف کرد رواجی پیدا

کوکب فضل به اوج شرف آمد ز هبوط

علم شرع برآمد ز ثریّا به ثری

شب که دل صورت تاریخ تمنّا می‌کرد

می‌شنیدم که ز خلوت‌کدة اوادنی

به زبان عربی روح پیمبر می‌گفت

و لقد دار رحی‌الدّین علی مرکزها

شمارهٔ ۲ - در تعریف از هند

حبّذا هند کعبهٔ حاجات

خاصه یاران عافیت‌جو را

هر که شد مستطیع فضل و هنر

رفتن هند واجبست او را

شمارهٔ ۳ - ماده تاریخ سیل قم

داد از دست سیل حادثه، داد

که ازو شد گُل بلا سیراب

سیلی از کوه غم فرود آمد

که ازو چشم فتنه شد بی‌خواب

وه چه سیل؛ آسمان سیّالی

برده از عمرها گرو ز شتاب

بسته بر دوش کوه‌های گران

کرده سیراب موج‌های سراب

دیر از سر بدر روی چو خمار

زود از پا درافکنی، چو شراب

چرخِ میدان فراخِ پهن آغوش

بر سرش چرخ‌زن چو قصرِ حباب

فتنه‌اش چنگ بر زده به عنان

اجلس دست بر زده به رکاب

این جهان درشت ازو هموار

فلک بی‌حساب ازو به حساب

شهر قم کابروی عالم بود

شد ازو خشک لب چو موج سراب

در روانی و بی‌ثباتی زد

در دروازه تخته بر سر آب

خانه‌ها از شکستگی‌ها کرد

خاک دیوار بر سر اسباب

مدرسه غسل ارتماسی کرد

رفت در سجده مسجد و محراب

حرف دیوار، سست در هر جا

سخن در، شکسته در هر باب

کشتی عمر را ز موج بلا

جای امنی نبود جز گرداب

شهر قم را که رشک عالم بود

کرد سیلاب همچو نقش بر آب

اشک عشّاق بود شورانگیز

بر دمیده ز کورة سیماب

با که دست قضا به آتش قهر

از گُلِ این زمین گرفت گلاب

من چه گویم چه کرد با قم سیل؟

قم کتان بود و سیل چون مهتاب

بر لب بام اگر زنی انگشت

با تو گوید حکایت سیلاب

بهر تاریخ فکر می‌کردم

جمعی از دوستان برای صواب

دوستی آه آتشین زد و گفت

خاک قم را به باد داد این آب

شمارهٔ ۴ - خطاب به قاضی سعید قمی

ای جوهری که درته این هشت نُه بساط

چشم خرد ندیده چو تو یک در خوشاب

مینائی سپهر ز خمخانة عقول

آورده کم به نشئة طبعت دگر شراب

چرخ از بیاض صنع به عمر دراز خویش

بیت بلند طبع ترا کرده انتخاب

هم جوهرت منزّه از آلایش عرض

هم گوهرت یگانه‌تر از لعل آفتاب

چون حسن سرفرازی و چون عشق دلنواز

ای برده هم ز حسن و هم از عشق آب و تاب

ای طبع مستقیم تو سر خطّ هر کمال

وی نقش دلپذیر تو سرلوح هر کتاب

شعر ترت که آب گهر می‌چکد ازو

در لجّة سراب دهد تشنه را شراب

حیران شوم ز فکر دقیقت که می‌دهد

سیرابی خیال تو اندیشه را به آب

رنگینی خیال تو تا موج‌ور نشد

بر دست و پا نیافت عروس سخن خضاب

بقراط را ز شرم، تو چون دم زنی ز طبّ

در خاک نبض مرده درآید به اضطراب

بیمار را که از تو سؤال دوا کند

بهر شفا بس است همین شربت جواب

گر گویمت مسیح چه جای تعجب است

شیب زمانه را به نفس کرده‌ای شباب

ای طبع ذوفنون تو مجموعة کمال

وی نام سربلند تو سردفتر خطاب

ای آنکه در مدارج دانش فزوده‌ای

در هر فنی به صاحب فن صدهزار باب

خونین دل مرا که به حسرت تپیده است

چون قطرة چکیده ز دریای اضطراب

بی‌التفاتیت به زبان، داد شکوه‌ای

کز شرم گشته رشتة جان محو پیچ و تاب

باری اگر نه موجب رنجش شود کنم

تقریر آن نه بر روش طعن یا عتاب

امّا به جان طبع نزاکت سرشت تو

کانصاف رو نپیچد از جادة صواب

بوی ستم ز درد دلم می‌توان شنید

زآتش کند تظلّم، دود دل کباب

نازک‌دلی، از آن کنم از درد ناله‌ای

نازکتر و حزین‌تر از نغمة رباب

نخلی که من به شیرة جان پروریده‌ام

زهرم چرا به لب نچکاند چو شهد ناب!

شاخی که شبنم گلش از اشک بلبل است

آخر چرا نگردد سیخی برین کباب!

شمعی که رخ ز دامن پروانه برفروخت

پروانه را چرا نشود خانه زو خراب!

من کرده‌ام که شاهد معنی به کام تست

برداشته‌ست دست من این گوشة نقاب

من کرده‌ام که بی‌خودِ صد رنگ باده‌ای

اکنون اگر مرا نشناسی چه اضطراب!

من ساقی و تو می‌فکنی مشک در قدح

من مانی و تو نقش چنین می‌زنی بر آب

وقتی که بود در کف من همعنان گذشت

اکنون منم پیاده و پای تو در رکاب

گر از حقوق خدمت دیرینه تن زنم

باری چه شد محبّت بی‌حد و بی‌حساب؟

گفتی بریده‌ام طمع از استفاده‌اش

خم را چه غم که شیشه نخواهد ازو شراب

منع کسی ز من پی ناموس تازه است

ننگ رخی که بایدش از آینه حجاب

شکر خدا که پردة ناموس عالمی‌ست

دامان خواهشم که نیالوده هم به آب

آن کس که طفل مکتب طبعت نمی‌شود

دانسته است پاکی ذاتم به آب و تاب

در حیرتم که تجربه هم شاهد تو نیست

آخر حکیمی، از در انصاف رو متاب

این شکوة به جای تو از اضطراب، من

گرچه نصیحت است ولی دارمش جواب

طوفان عشق و جلوة جسن و شتاب شوق

یک ذرّه در کشاکش صد چشمه آفتاب

عشقی که سایه بر سر عالم فکنده است

پنهان چه‌سان بماند خورشید و احتجاب!

نشنیده بودم اینکه بود شعله را قرار

هرگز ندیده بودم خورشید را حجاب

باشد هوس که شاهد در پرده داشتن

ورنه ندیده است کسی شعله را نقاب

باری به جرم خواهش اگر گیردم کسی

روز حساب پاک نخواهد شد این حساب

پنهان چرا کنم؟ نظرم پاک‌تر ز دل

درهم چرا شوم؟ دل من پاک‌تر ز آب

بر شعله گر ز خار و خس آلایشی رسد

دامان عشق را ز هوس باشد ارتیاب

من دانم و خدای که در دل مرا چه‌هاست

با هر که کرده‌ام ز ره خواهش انتساب

ظاهر شود نتیجة مهر و محبتّم

گر چشم اعتبار بمالی ز گرد خواب

آنرا که احتراز منش می‌دهی به یاد

ای کاشکی ز غیر منش بودی اجتناب

یوسف نگاه داشتن از گرگ لازم است

ورنه چه سود خانة چشم پدر خراب

شمارهٔ ۵ - جواب فیاض به میرزا محمد سعید

ای آنکه در کف تو ورق چون رخ نگار

بی‌خامه می‌زند رقم نقش خط بر آب

وی مظهر عجایب فطرت که طبع تو

قادرترست بر سخن از چشم پرحجاب

نخل بلند همّت گلزار خاطرت

دارد هزار سایه‌نشین همچو آفتاب

گفتی جواب قطعة من آن‌چنان که نیست

یک نکته جز تواضع این ذرّه ناصواب

لیکن زیاده از حد آزار بنده بود

چندین نبود نالة من موجب عتاب

از ناله‌ام زیاده برآشفته‌ای و نیست

دریای را ز جوشش یک قطره اضطراب

من این قدر حریف عتاب تو نیستم

باید به قدر حوصله پیمودن این شراب

حرف گمان منّت احسان ز چون منی

چون افترای منّت قطره‌ست بر سحاب

این بود مطلبم که جوانیّ و نوبهار

چشم ادب مباد ز غفلت رود به خواب

از من اگر به فیض رسیدی هنر ز تست

مه را رسد که نور پذیرد ز آفتاب

فیض از خدا و مبدأ فیّاض هم خداست

در جدولست لیک به‌تدریج سیر آب

جز قرب و بعد وادی و سرچشمه هیچ نیست

سیلاب در نشیب ز بالا کند شتاب

کردی گر استفاده ز من بهتری ز من

مه در شب چهارده کم نیست ز آفتاب

شاگرد کامل به از استاد هم بسی است

مشعل شود فروخته از شمع در حباب

حاصل، کزین سؤال که در بند فکر تست

چون غنچه دوختی لب نطق من از جواب

شمارهٔ ۶ - شاید خطاب به میرزا حبیب‌الله صدر باشد

صدر جهان و عالم جان و سپهر فضل

ای آنکه آسمانت به جان چاکری کند

اطفال فضل را به جهان بهر تربیت

شد وقت آنکه طبع خوشت مادری کند

شاید اگر طبیعت معجزنمای تو

در ملک شرع دعوی پیغمبری کند

طومار نه فلک ز قضا این امید داشت

کانشای فکر بکر ترا دفتری کند

افشانی کتاب کمال ترا ز شوق

خورشید در پیالة گردون زری کند

در لجّة تلاطم امواج فکرتت

کوه متانت تو مگر لنگری کند

خطّی به استقامت طبع خوشت کجاست

تا آسمانِ فکر ترا محوری کند

چون خطبة جلال تو خوانند قدسیان

نه آسمان خطیب ترا منبری کند

با کج‌سلیقگی مه نو از پی شرف

در مدح‌سنجیت هوس شاعری کند

گر پرتوی ز عکس جمالت به وی فتد

مه فربهیّ و مهرِ فلک لاغری کند

هم چشم چرخ شد زَمی اکنون که ریگ دشت

از پرتو ضمیر خوشت اختری کند

پیرایة جمال عروس خیال تو

بر دست و پای شاهد دین زیوری کند

معراج فطرت تو بر اوج سمای قدس

بر پیش طاق چرخ نهم برتری کند

کان سنگ‌ریزه‌ای بود و بحر قطره‌ای

آنجا که همّت تو سخاگستری کند

بند زبان ناطقه گردد نفس ز شرم

جایی که فطرت تو سخن‌آوری کند

کلک تو در خرام چو انشا کنی کلام

خون جگر به کاسة کبک دری کند

بر شعلة طبیعتت ار بشکند نقاب

آتش هوای طینت خاکستری کند

خورشید آسمان به سهائی ملقّب است

در کشوری که طبع خوشت اختری کند

بهر شمیم مجلس انس تو از شرف

خورشید عنبریّ و فلک مجمری کند

شاها ز بیم آنکه ز لطف عمیم تو

این بنده برتری به مه و مشتری کند

دورم فکند از تو به صد حیله آسمان

این ظلم را مگر کرمت داوری کند

در دیده دور از تو و بر تن جدا ز تو

مژگان من سنانی و مو خنجری کند

نزدیک شد که محنت هجران دل مرا

از زندگی ملول و ز هستی بری کند

حرمان بلاست ورنه ز مردن چه غم مرا

مفت من اینکه تا عدمم رهبری کند

تا دیو هجر برد ز ره خاطر مرا

رفت آنکه دیده‌ام نگهی با پری کند

آیینة امید من از هجر تیره گشت

کو صیقل وصال که روشنگری کند؟

نادیده کام وصل به هجرم فکند چرخ

کز وی مباد پایة من برتری کند

بر من وبال کرد مسلمانی مرا

مشکل که در فرنگ کس این کافری کند

باری روا مدار علی‌رغم آسمان

کاین خسته خاک گردد و خاکستری کند

لطفی نما که شاید ازین ورطه وارهد

در خدمت تو شاد زید چاکری کند

تا آسمان خمیده کند از درت گذر

تا آفتاب شاهدی و دلبری کند

پیوسته باد شاهد بختت جوان و شاد

پشت عدوت همچو فلک چنبری کند

شمارهٔ ۷ - در مدح وزیر میرزا رفیع صدر یا میرزا حبیب صدر

ای ارسطوشان که هستی از بس استعدادِ ذات

اهل دانش جمله را سلطان و سلطان را وزیر

آن بلند اقبال دستوری که در معنی خطاست

با وجودت در جهان گفتن عطارد را دبیر

آن گرامی مایه دانش گستری کز عرض علم

نیست جر طفل دبستان تو افلاطون پیر

هم ترا رتبت فزون از خلق و هم دانش فزون

آسمانی در بزرگی آفتابی در ضمیر

مطلع نور سیادت آن جمال نورتاب

مشرق خورشید دانش آن دل دانش‌پذیر

گر به قدر رتبة خود برفروزی بارگاه

عاجز آید دور دامن افتابش را مسیر

گر تو نوع منحصر در فرد باشی دور نیست

در میان اهل عالم بی‌نظیری بی‌نظیر

گر نباشد شعلة رای تو یک شب بر سپهر

از تنور صبح قرص خور برون آید فطیر

دست‌ها از دامن کوته ولی فیض تو عام

همچو خورشیدی که تابی بر صغیر و بر کبیر

با بد و نیک جهانت لازم آمد التفات

دشمنان را لاعلاجی دوستان را ناگزیر

بر تو عالم چون ننازد؟ آفتابی آفتاب

وز تو گلبن چون نبالد؟ ابری و ابر مطیر

بگسلد پیوندِ پس‌فردا ز فردا خواهشت

وز نهیب دور باشت بگذرد دی از پریر

در بلندی همّت تو چون به دست شه کمان

در رسایی قدرت تو چون ز شست شاه تیر

آفتاب سلطنت را هم سپهری هم ضیا

اسمان معدلت را هم مداری هم مدیر

غنچه از بهرت نماید رنگ گل در شیشه صاف

برگ گل بهر تو بیزد بوی گل را از حریر

در مراد خلق دادن چرخ را اندیشه‌هاست

تا نمی‌گردد ز تدبیر صوابت مستشیر

حلّ و عقد کاینات امروز در دست تو کرد

آنکه کرد این عقده را تفویض بر چرخ اثیر

گر تمیز نیک و بد لازم کنی بر طبع خویش

تیرگی از روی مه چون مو برآری از خمیر

همچو آبِ ناشتا کین تو بر دل ناگوار

در تن طفل خرد مهرت گوارا همچو شیر

شاهی نوشیروان دستوری بوذرجمهر

هست در عهد تو و شه‌بازی شاه و وزیر

هر که باشد حسرت عهد سکندر دیدنش

با وزیری چون ارسطو بی‌همال بی‌نظیر

ها ارسطو، ها سکندر، چشم بگشا گو ببین

این به دانش ملک‌دار و آن به دولت ملک‌گیر

پیر شد در بندگی‌های تو اخلاصم بلی

کار دیگر می‌کند در بندگی اخلاص پیر

تا سکندر را بود نام و ارسطو را نشان

هم تو باشی در وزارت هم بود شه بر سریر

شمارهٔ ۸ - عشق روحانی

ای برادر با تو گویم شرح عشق و عاشقی

تا نپنداری که این کار مزیح است و فسوس

عشق را اهل غرض وسواس گفتند و مرض

کش مداوا کار بقراطست و یا جالینیوس

راست گفتند این مرض باشد ولی عشقی که هست

مایة آمیزش دامادِ شهوت با عروس

گر به نام عشق خواند این مرض را جاهلی

تاج شاهی نیز همنامست با تاج خروس

گر بود در اصلِ خواهش مشتبه هم عیب نیست

گونة خورشید می‌ماند به رنگ سندروس

ور شمارد هم کسی زاقسام عشقش دور نیست

در شمار پهلوانان رستمست و گیو و توس

عشق روحانی‌ست بیرنگی زهر آلایشی

عشقِ شهوت نیست جز سرمایة آغوش و بوس

عشق شهوت‌دان که مجبولی تو در اخفای آن

عشق روحانی زند بر بام گردون طبل و کوس

در حقیقت عشق نبود غیر میل اتّحاد

میل سعدان با سعود و میل نحسان با نحوس

عاقبت عاشق شود در خاصیت معشوق محض

زانکه باشد این سلوک نفس نه لهو و فسوس

اتحاد عقل و معقولست و داند صدق این

هر که دارد در تعقّل مذهب فرفوریوس

هیأت اخلاق معشوقست علم عاشقان

بر مثال علم هیأت صنعت بطلیمیوس

فرض‌ها دارند با خود در قیاسات وصال

فرض‌هایی کش ندارد در اُکّر تامسطیوس

قطره‌ای از جویبار عشق و صد دریای عقل

یک پیاده رستم و سیصد سوار اشکبوس

عشق روحانی اگر خواهی ز قرآن یاد گیر

نیست شرح عشق روحانی در ارشاد و دروس

نه، غلظ گفتم که مطلب از همه عشقست عشق

ورنه کار شرع و دین بازیچه بودی و فسوس

وعدة فردوس و قصر حور دانی بهر چیست؟

تا خدا را دوست دارد مرد در ضرّاء و بؤس

زاهدان بهر خدا ترک هوا کی می‌کنند

گر بدانند اهل جنّت ماکیانند و خروس؟

گرنه ناز و نعمتستی چه خرابه چه بهشت

ورنه عیش و عشرتستی چه هری گیر و چه طوس

خواهش طفلان پدر را نیست جز بهر مویز

مرد دانا خوب می‌فهمد زبان چاپلوس

عشق را از ما سوی غیر از خدا منظور نیست

خواه معشوق تو هندی باش و خواهی روم و روس

عشق اگر نبود ندارد فرقی از تسبیح سبز

گر تراشد سبحة صد دانه کس از آبنوس

عشق انتاج ار نباشد در قیاسات نظر

منطقی را بحث نبود از قضایا و عکوس

نفس نامردست او را در غرض‌ها ره مده

چهرة زن را نمی‌زیبد به جز رنگ عبوس

لذت نفسی و عقلی را زهم فرقی بکن

گرچه بس دور است این را میده‌دان آنرا سبوس

هر که از معشوق جز معشوق دارد در نظر

آن‌ چنان باشد که از ماهی نداند جز فلوس

گرم گردیدن به آتش غیر آتش گشتن است

گر توانی فرق کردن بر تمیز تست بوس

شمارهٔ ۹ - ماده تاریخ وزارت میرزا حبیب‌الله صدر

شه دین میرزا حبیب‌الله

صدر کل گشت و هست در خور آن

که همان نام اوست تاریخش

چون صدارت فزود بر سر آن

شمارهٔ ۱۰ - خطاب به دوستی

هان ای صبا که باخبری از نیاز ما

یک صبحدم به گلشن آن کو خرام کن

چون داد کام دل دهی از خاک بوسیش

از خون ما به خاک در او سلام کن

آنگاه از زبان شکوة هجران بیدلان

جرأت اگر نداری از آن دل به وام کن

گو برفروز چهرة لطفی به امتحان

آزادگان عالم دل را غلام کن

جان بر لب انتظار خرام تو می‌کشد

از نیم جلوه کار شهیدان تمام کن

راضی ز طرّه‌ات به رهایی نمی‌شوند

فکری دگر به حال اسیران دام کن

دانیم دل به مهر اسیران نمی‌دهی

با ما به کینه باش ولی مهر نام کن

بگشا لبی به سحر حلال تبسّمی

اعجاز را به لعل مسیحا حرام کن

دل بی‌کمند زلف تو از خویش می‌رود

دیوانه را به حلقة زنجیر دام کن

خالیست جای لطف تو در سیرگاه ما

جایی خوشست عشرت ما را تمام کن

در آفتاب وادی هجر تو سوختیم

ای ابر سایه بر سر ما مستدام کن

بردار یک دو گام براه وفای، تو

تا روز حشر مهر و وفا را غلام کن

ماییم باغ خشک و تویی ابر نوبهار

ما را بهشت ساز و تو در وی مقام کن

دل را هوای وصل تو کامی است ناگزیر

گو ترک سر بگیر و مگو ترک کام کن

ور همچو شعله سرکشی از سر نمی‌نهی

پروانه گو بسوز همان فکر خام کن

شمارهٔ ۱۱ - خطاب به دوستی که بی‌وفاست

ای نازنین که نازش من بر تو باد و بس

بیگانة غم تو مباد آشنای من

ای آشنای دشمن و ناآشنای دوست

وی دشمن مروّت و خصم رضای من

ای آنکه نیست کار دلم جز وفای تو

ای آنکه نیست کام دلت جز جفای من

ای غمزدای دیده و حسرت‌فزای من

ای دلبر ستیزه‌گر بی‌وفای من

ای نازش نیازم سر تا به پایِ تو

ای پایمال نازت سر تا به پایِ من

شکریست در لباس شکایت دل مرا

وآنهم ز بخت بی‌اثر نارسای من

روزی که برگزیدمت از اهل روزگار

گفتم که دیگری نگزینی به جای من

عمریست در وفای تو عمرم بسر گذشت

کز تو نبود غیر غمت مدّعای من

خود طرفه اینکه نرم نیی در وفا هنوز

وین طرفه‌تر که سخت‌تری در جفای من

روزی که کیمیای تو تأثیرجو نبود

کامل عیار بود مس ناروای من

اکنون که سنگ راه تو نرخ گهر گرفت

شد این‌چنین به خاک برابر طلای من

دانسته گر کنی به من اینها خوشا دلم

ور خود ز حال من خبرت نیست وای من

شمارهٔ ۱۲ - شاید خطاب به قاضی سعید باشد

ای آنکه هر دم از نگه دلنواز خویش

جان دگر به قالب حسرت روان کنی

بر لب چو نوبهار تبسّم کنی سبیل

رخسار آز را چو رخ گلستان کنی

جوهرنما کند چو غضب تیغ ابروت

گلزار رنگ چهرة گل را خزان کنی

با دشمنان درآیی چون بوی گل به خار

وز دوستان چو باد صبا سر گران کنی

من خود نگویم اینکه در اطوار دوستی

با غیر چون نشینی و با من چه‌سان کنی؟

لیکن دو بیت بر تو ز نظم یگانه‌ای

خوانم بآن امید که شاید روان کنی

دارم وصیّتی به تو ای دشمن دلم

خواهم غلط کنی تو و گوشی به آن کنی

مفروش دوست بر سر بازار دشمنان

ترسم درین معامله آخر زیان کنی

شمارهٔ ۱۳ - مدح وزیر میرزا طالب‌خان

آصف جم قدر میرزا طالب‌خان

آنکه ندیده خرد وزیر چنینی

پیش ازین کش سپهر در مدد ملک

بهر وزارت سپرده بود نگینی

چندی ازو بستدش که خلق بدانند

دولت و دین را چو او نبوده امینی

باز در ایّام پادشاه جوانبخت

آنکه ازو یافت تشت عدل طنینی

آنکه به عهدش ز چار گوشة عالم

گوش زمان هیچ ناشنیده انینی

آنکه ز اقبال او ز شش جهت ملک

تخت شهی را نبوده تخت‌نشینی

شاه صفی آنکه بی‌غذای نوالش

در رحم آرزو نمانده جنینی

کرد در انگشت او نگین وزارت

مرتبة آسمان گرفت زمینی

شب ز عطارد چو خواست صورت تاریخ

طبع بلند اخترم که داشت نگینی

گفت عطارد رقم سپرد چو با وی

شاه چنین را سزد وزیر چنینی

مثنویات

در توحید و تفسیر بسم‌الله : بسم الله الرحمن الرحیم

ساقی‌نامه : بیا ساقی اسباب می ساز کن

معراجیه : یکی از دوستان راست مزه

در توحید و تفسیر بسم‌الله

بسم الله الرحمن الرحیم

پیش نهالی‌ست ز باغ حکیم

نخل سرافراز گلستان قدس

مصرع برجستة دیوان قدس

با الفِ ابجد لوح خداست

طفل خرد را به خرد رهنماست

چیست الف اصل همه حرف‌ها

قطرة آبی پر ازو ظرف‌ها

چیست الف هستی بی‌رسم و اسم

هر چه جز او، اسم،‌چه جان و چه جسم

هست برِ قدر شناسِ الف

صورت هر حرف لباس الف

جمله ز تکرار الف زاد حرف

هر چه ازو زاد بدو گشت صرف

سوی الف لایتعین نگر

هر چه تعیّن همه بی‌بن نگر

نیست تعیّن به جز از اعتبار

لایتعیّن چه یکی، چه هزار

رسم الف هم زالف دور کن

دیدة کوته‌نظران کور کن

رسم الف بر الف آلایش است

جامه برِ کوردل آرایش است

دستگه دیده چو بس تنگ شد

هستی بی‌رنگ به صد رنگ شد

دیده اگر پاک‌کنی از رمد

صورت یک در نظر آید ز صد

راز الف کشف چو شد مو به مو

نسبت بسم‌الله و قرآن بجو

نیست جز او هر چه به قرآن دَرَست

آن همه باشد صدف، این گوهرست

هر چه به قرآن سور و آیتست

وحدتِ ساری شده در کثرتست

حاصل قرآن همه بسم‌اللّهست

بسم‌الله نه، که طلسم اللّهست

ره به مسمّا نبری جز ز اسم

مردی اگر می‌شکنی این طلسم

گر تو ز بسم‌الله آگه شوی

مِهر صفت توشه دِهِ مه شوی

دیده ازین سرمه اگر پر کنی

بر شوی از هر چه تصوّر کنی

لیک نه در خورد تمنّاست این

سود به هم بر زن سوداست این

گوهر مقصود که زین بحر برد؟

بر سر این چشمه که سیراب مرد؟

عشق ازین باغ نَمی می‌کشد

عقل هم از پی قدمی می‌کشد

در چمن این گل گلشن فروز

بر سر این چشمة لب تشنه سوز

چید گل آن کس که گلش کس نچید

برد پی آن کس که پیش کس ندید

گر به مسمّا متوسل شوی

در فن این اسم تو کامل شوی

جز به مسمّا نتوان کشف اسم

زور الهی شکند این طلسم

آنکه جهان سر به سر اسم ویست

گنج دو عالم ز طلسم ویست

هست کن هر چه برون و درون

هستی از اطلاق و تعیّن برون

نادره معمارِ سرایِ وجود

برزگر مزرع صحرای جود

سرمه‌کش چشم سیه مست داغ

رنگرز جامة طفلان باغ

گونه ده جلوة زیبای گل

درزی پیراهن والای گل

وسمه‌کش ابروی پر خشم ناز

گردفشان سر و روی نیاز

جلوه ده قامت رعنای سرو

شعله فروز دل زار تذرو

سرمه کش نرگس فتّان حسن

تاب ده زلف پریشان حسن

جلوه‌فروش سر بازار عشق

دایره ساز خط پرگار عشق

در حرم غنچه فروزد چراغ

در لگن لاله نهد شمع داغ

کالبد خاک به جان پرورد

باغ تن از آب روان پرورد

جان صبا را تن گلشن که داد؟

شمع روان را لگن تن که داد؟

راز میان را که پدیدار کرد؟

سرّ دهان را که نمودار کرد؟

در نگه ناز که جنگ آفرید؟

دستگه خنده که تنگ آفرید؟

چاشنی جان به تکلّم که داد؟

نشئة مستی تبسم که داد؟

زلف بتان را که کند دلربای؟

چشم سیه را که شود سرمه‌سای؟

دل که برد از نگه کنج چشم؟

خوی بتان را که برآرد به خشم؟

ابروی کین را که دهد تیغ جنگ؟

طفل نگه را که کند شوخ و شنگ؟

خانة گُل را که بر آرد به آب؟

خیمة گردون که زند بی‌طناب؟

گوش فلک را که تواند کشید؟

ناف زمین را که تواند برید؟

قطرة نیسان که کند درّ ناب؟

پنجة مرجان که نماید خضاب؟

کرد زیک جنبش ابروی کین

زلزلة تب لرزة جرم زمین

طرفه برآمیخت ز نیرنگ و رنگ

چاشنی صلح به تلخی جنگ

دشت ازل یکسره میدان اوست

ملک ابد عرصة جولان اوست

صیقلی آینة سینه‌ها

عکس نماینده آئینه‌ها

ساقی‌نامه

بیا ساقی اسباب می ساز کن

سرِ خُم به نام خدا باز کن

خدایی که گردون گردان ازوست

زمینِ تن و دانة جان ازوست

حکیمی که گردون گردان نهاد

به خمّ بدن بادة جان نهاد

زمین و زمان خرّم و نغز از اوست

چراغ خرد، روغن مغز ازوست

صراحی و جام و سبو می‌کند

گِل خم گِل ساغر او می‌کند

برآرندة تاک از گلشن اوست

فروزندة بادة روشن اوست

چراغ می از تاک بر می‌کند

چنین آتش از خاک بر می‌کند

به مشت گلی جان نماید عطا

به خاکی دهد جام گیتی نما

اگر دشت و صحرا، همه باغ اوست

وگر لاله و گل، همه داغ اوست

چه شمع و چه پروانه با روی او

چه مسجد چه میخانه در کوی او

به نام چنین قادری بی‌نیاز

در بستة چاره را چاره ساز

بیا قف میخانه را باز کن

جهان را به می خوردن آواز کن

بیا پیش‌تر زانکه غوغا شود

در صبح بر روی شب وا شود

سر از خواب چون گل سبکبار کن

صراحی بخوابست بیدار کن

بفرمای ساغر بگیرد وضو

به می چشم و روی قدح را بشو

نخسبی که خور رونما می‌شود

نماز صراحی قضا می‌شود

حریفان همه جا به جا خفته‌اند

ز رنج خمارِ شب آشفته‌اند

به مهرت درین کوی پا بسته‌اند

به لطف تو امّیدها بسته‌اند

به هر دست جام شرابی رسان

مرین تشنگان را به آبی رسان

نخستین به من ده که در می کشم

مناجات گویان به سر می‌کشم

خدایا به نقص ضروریّ من

به نزدیکی تو، به دوریّ من

به صبری که دردی رساند به دل

به دردی که ناگفته ماند به دل

بدان غصّه پرور دلِ دردزاد

که خون گشت و رنگی به بیرون نداد

به دستی که گردد به ساغر دراز

به چشمی که بر روی ساقی‌ست باز

به قدّی که مینا برافراشتست

به دستی که پیمانه برداشتست

به صاف اعتقادی موج شراب

که سجّاده افکنده بر روی آب

به پایی که گِل کرده خاک سبو

به خاکی که پرورده تخم کدو

به آن باغبانی که پرورده خاک

به آبی که از دست او خورده تاک

به مخمور کز باده بویی کشید

به دوشی که بار سبویی کشید

به رندی که بی‌باده هوشش برند

به مستی که در ره به دوشش برند

به خودداری زاهد دین‌پرست

به لاقیدی رند ساغر بدست

به قیدی که بی‌قیدیش ننگ نیست

به زهدی که با مستیش جنگ نیست

به هشیاری می‌پرستان مست

به افتادگی‌های مستان مست

به امید پیران دل کرده سخت

به خواب جوانان بیدار بخت

به قدی که از ضعف پیری دوتاست

به پایی که محتاج دست عصاست

به عجز جوانان شهوت‌پرست

به صبر حریفان بی‌پا و دست

به پای حریصی که بی‌حس شود

به دست کریمی که مفلس شود

به شرمی که عاشق کند پیش دوست

به ذوقی که خون در نگنجد به پوست

به زلفی که عاشق گره وا کند

به رویی که عارف تماشا کند

به صحرانشینان دشت عدم

به خلوت‌گزینان ملک قدم

به گم کرده راهان شهر وجود

به خود ناشناسان بزم شهود

که از جام وحدت دلم گرم کن

وزین آتش این آهنم نرم کن

دل‌سخت در عشق شومست شوم

درین کوره‌ام آب کن همچو موم

عمل کن مسم را ازین کیمیا

خلاصی ده از هر غمم چون طلا

چون تیغم به خمیازه‌ای تاب ده

پس از چشمة آتشم آب ده

جلایی ده از زنگ چون خنجرم

پس آنگه نمودار کن جوهرم

دلم را چو آئینه یکروی کن

ازین سوی رویم بدان سوی کن

خطا کرده رو با تو آورده‌ام

همه کرده انکار تا کرده‌ام

که ناکردنی‌های بد کرده‌ام

خطاهای بیرون ز حد کرده‌ام

جوانی و مستی و عشق و جنون

کند عقل را کم هوا را فزون

خرد خود فروتن هوا سرکش است

جنون و هوس پنبه و آتش است

به جرم گنه از تو دوری خطاست

اگر از تو در تو گریزم رواست

اگر چه به جز دوریم پیشه نیست

ولیکن تو نزدیکی، اندیشه نیست

تو دانی چه حاجت به تقریر ماست

امید کرم عذر تقصیر ماست

اگر چه زمستی‌ست عصیان ما

نسازد ولی با خرد جان ما

به هشیاری از گفتن و خامشی

ندیدیم چیزی همان بیهشی

همان به که بی‌پرده سازیم ساز

ز مستی به مستی گریزیم باز

بده ساقی آن بادة نور رنگ

که تابَش برد از رخ نور زنگ

بده ساقی آن نور جامِ قِدم

کز آئینة دل برد زنگِ غم

بده آن میِ تلخِ شورش فکن

گه از صاف ساغر گه از دردِ دُن

از آن می که خون دل آرد به جوش

شود هر سرِ مو ازو در خروش

شرابی ز خون گرم‌تر همچو روح

همان آتش گرم و تر همچو روح

شرابی ز خون گرم‌تر در مزاج

چو جان سازگارست در هر مزاج

پی حفظ صحّت می لاله‌گون

ضرورست در هر تنی همچو خون

شرابی کش افلاک خمخانه است

در آن جام خورشید پیمانه است

ز هر خشت خمخانة این شراب

عیانست نور آفتاب آفتاب

گر این باده از شیشه گردد عیان

به چرخ اوفتد کاسة آسمان

ورین باده عریان شود از لباس

درد پیرهن بر تن خود قیاس

شرابی بلای خرد را علاج

دوایی مرض‌های بد را علاج

شرابی که آتش زند در دماغ

برافروزد از سر هوای چراغ

به تمکینی از شیشه آید برون

که معنی زاندیشه آید برون

میی بحر وحدت ازو در خروش

میی خون منصور از وی به جوش

اگر شیشه‌ای زو به دست آورم

به مینای گردون شکست آورم

بده جام لبریز، کوریّ غم

که پیمانة پر کند غصّه کم

صباحست ساقی و مینا تهی‌ست

خماریم و فکر دگر ابلهی‌ست

ز بیم کسان توبه از می خریست

به زهد ریا ترک می کافری‌ست

زیانست کی می‌توان داد کی؟

به صد دانه تسبیح یک قطره می

مگو نشئه کیفیت است از غرض

نگویی که جوهر نباشد عرض

چو فیض الهی پناهت دهد

به سرچشمة شیشه راهت دهد

بیا ساقی آن لای جام الست

که عقل کل از نشئة اوست مست

از آن می که اشیا بدو زنده‌اند

ازو ماه و خورشید تابنده‌اند

به گردون چکیده نمی زان شراب

گل داغ آن می بود آفتاب

به من ده که خون در تن من فسرد

رگ و ریشه‌ام پنجة غم فشرد

بسی شمع فکرت بر افروختم

فتیله صفت مغز را سوختم

بسی دانش آموختم زاوستاد

بسی نکته‌ها را گرفتم به یاد

بسی بوده‌ام با کتاب و دعا

بسی زهدور بودم و، پارسا

بسی در بغل جزوه‌دان داشتم

اگر رندییی بُد نهان داشتم

گهی در فروع و گهی در اصول

شدم پنجه فرسای هر بلفضول

چه شب‌ها که در حجره خوابم نبود

چه جا داشت نانم که آبم نبود

نمی‌یافتم بهر خوردن فراغ

شکم سیر می‌شد ز دود چراغ

ز فقه و حدیث و اصول و کلام

ز تفسیر و آداب حکمت تمام

پی جمله یک عمر بشتافتم

ز هر یک نصیب گران یافتم

گهی نیز در شعر پرداختم

ز سحر بیان معجزی ساختم

نماز ریا را چه گویم که بود

مدارم همه بر رکوع و سجود

ز بس سوده‌ام سر به پای امام

چو مسواک فرسوده گشتم تمام

نگردیدم از هیچ یک کامیاب

سرماست اکنون و راه شراب

کنون عمرها شد که در کوی می

غذایی ندارم به جز بوی می

ازین پس اگر عمر امانم دهد

بر آنم که می قوت جانم دهد

به میخانه شاگردی دن کنم

چو ساغر به می چشم روشن کنم

به میخانه‌ام خدمت دیگرست

چو شیشه سرم در ره ساغرست

خوشا صحن میخانه وان انجمن

خوش آن سر که افتاده در پای دن

چه بزمست بزم صبوحی کشان

دهد بی‌شک از بزم وحدت نشان

صف آرا ز هر جانبی فوج فوج

به میدان ساغر سواران موج

می و نشئه با هم به یک پیرهن

صراحی و ساغر زبان در دهن

نپوشد ز کس هیچ اندیشه را

بنازم دل روشن شیشه را

چو شیشه کسی گشت گردنفراز

که بر خلق عالم نپوشید راز

شنیدم که بسیار کشتی ژرف

شود غرقه در قعر بحر شگرف

به میخانة ما همین است فرق

که دریا در اینجا به کشتی است غرق

ازو کام صد بینوا حاصل است

بلی کشتی باده دریادل است

بده ساقی آن ساغر پر طرب

که دارم گروگان می جان به لب

از آن می که از خود خلاصم کند

به درگاه میخانه خاصم کند

بسی شد زمیخانه دوریم دور

زمیخانه دوریم نزدیک گور

بود یا رب از زندگی بر خوریم؟

به میخانه بار دگر بگذریم؟

به یاران میخانه یکدل شویم

در آن بحر چون قطره واصل شویم؟

بدان جا نشاید رسید از قیاس

کند عقل از سایة خود هراس

شود خون برهان در این ره سبیل

درین راه گمراه گردد دلیل

مگر ساقی این راه را سر کند

چراغ ره از نور مِی بر کند

عجب بی‌نواییم از هجر می

نوایی مگر بخشد آواز نی

دمی گریه‌ام تنگ فرصت کند

که نی خواند و شیشه رقّت کند

نوای نیم برد از خود برون

دلم گشت از گریة شیشه خون

چو گریه به طوفان براتم دهد

مگر کشتی می نجاتم دهد

بده ساقی آن مایة ناز را

می همچو آئینة راز را

که مقصود ازین ناله دانم که چیست

دل شیشه خون دانم از بهر کیست

کجا شیشه این گریه آموخته

چرا نی چنین شد نفس سوخته

مرا قوّت شرح این راز نیست

نفس می‌زنم لیک آواز نیست

به من کس نگفت و نگویم به کس

به می شاید این راز دانست و بس

بیا مایة زندگانی من

نم چشمة کامرانی من

بیاد تو شب زنده‌داری ما

بیا شمع شب زنده‌داران بیا

دل ما مکن بیش ازین خون، بسست

ستم عمرها کردی، اکنون بسست

دل از جور ساقی سراپا شکست

بماناد ساغر، دل ما شکست

چه ساقی! زمین و زمان مست او

بود جانِ می‌خواره در دست او

فتد عکس ابروی ساقی به جام

چو ماه نو اندر شفق وقت شام

ز کنج دو چشم سیه مست وی

نگه می‌چکد همچو از جام می

لبش برگ گل را خجل می‌کند

مژه رخنه در کار دل می‌کند

دهان تنگ‌ تر از کمرگاه مور

تبسّم در او راه کرده به زور

خرد چون دهانش تبسّم کند

عدم را وجودی توّهم کند

خطش گرد لب سایه انداخته

چو موران به تنگ شکر تاخته

خطش دایره بسته بر کار حسن

دهن نقطة خطِّ پرگار حسن

کند جام بی‌باده را یرزمی

نگاهش چو مستانه افتد به وی

چو پیمانة ناز گیرد به چنگ

زند شیشة آسمان را به سنگ

چو جام تغافل پیاپی دهد

ملک تن به خمیازة می دهد

نیفتاده عکس رخش در شراب

که شعله فرو برده ریشه در آب

به دستی که او جام می می‌دهد

دگر ساغر از دست کی می‌دهد؟

مرا ساقی از جان برآورده است

ز کفر و ز ایمان برآورده است

نه زدهم تمام و نه مستی به کام

حرامم حلال و حلالم حرام

بده ساقی آن آبِ روی مرا

همان مایة شست‌وشوی مرا

کز آلایش توبه پاکم کند

اگر زهد ورزم به خاکم کند

مغنّی کجا رفت و مطرب کجاست؟

رگ تار بی‌خون نغمه چراست؟

مسیح است ساقی، چه دل مرگیست!

شراب است آتش چه افسردگیست!

مغنّی نوایی بگو سر کند

ز سرچشمة نغمه لب تر کند

به مطرب بگو تا کند سازِ کار

گشاید به مضراب، شریان تار

مغنّی دماغی به می تازه کن

به یک نغمه تاراج خمیازه کن

نخستین بیا راه عشّاق زن

به قلب و دل و جان مشتاق زن

به مرغولة نغمه‌های بلند

دل و جان مستان درآور به بند

به هر شعبه آوازه‌ای تازه کن

به صوتی دو عالم پرآوازه کن

مشو یک گل نغمه را در کمین

چو بلبل به شاخی ز شاخی نشین

بزرگست گردون و ما کوچکیم

زمین است گهواره ما کودکیم

نشاید زدونان بزرگی کشید

نه از ناکسان طعن خردی شنید

دگر چند ازین ناکسان دم خوریم

به زیر فلک تا به کی بم خوریم

درین خانه خواری و زاریم کشت

فراق می و می‌گساریم کشت

مغنّی بگو نغمه‌های فراق

که آتش به جان زد هوای عراق

عراق عرب آرزوی منست

ز دجله نمی در سبوی منست

خوش آن دم که از دستبرد ممات

سبو بشکنم در کنار فرات

همان ساقی کوثرم ساقی است

می مهر او در دلم باقی است

بیا ساقی از می به وصلم رسان

به فرعم ببین و به اصلم رسان

ز رنج خمار آن چنانم ضعیف

که در پای پیل است مور نحیف

اگر قوّت می شود یاورم

سلیمان نیارد نشستن برم

کنون عمرها شد که از هجر می

ضعیف و حزینم چو آواز نی

بده می که قوّت فزاید مرا

شرابی که از خود رباید مرا

چون من با خودم عالمم دشمن است

چو از خود روم آتشم گلشن است

همان به که بگریزم از خویشتن

که من با خود آنم که دشمن به من

چون من با خودم از خودم بی‌نصیب

از آن رو ز مستی ندارم شکیب

نباشد اگر پردة هوش پیش

توان دید یک ساعتی روی خویش

ترا میل اگر هست رخسار خویش

به مستی توان دید دیدار خویش

بده می که خود را ز سر وا کنم

دمی خویشتن را تماشا کنم

درین تنگ دهلیز بیم و امید

اسیر خودم کرد نقش پلید

مگر می ز خود واستاند مرا

ازین تنگنا وارهاند مرا

سحر ذوق فکرم ز سر تاج برد

خیال بلندم به معراج برد

به اندیشه رفتم برون زآسمان

نهادم قدم بر سر لامکان

یکی عالمی دیدم از نور پاک

نه از باد و آتش نه از آب و خاک

درو مردمانی ز جان پاک‌تر

در ادراک از عقل درّاک‌تر

نه از ظلمت تن خبر بودشان

نه از تیرگی‌ها اثر بودشان

نه وهم اجلشان نه بیم هلاک

نه رشگ و حسد بود و نه ترس و باک

ز هر گونه لذّت که بینی به خواب

در آنجا عیان بود چون آفتاب

همه عیش و عشرت در و بامشان

همه عید و نوروز ایّامشان

در آن یک سراسر، نظر تاختم

به جز دلخوشی هیچ نشناختم

فکندم چو سوی خود آنگه نظر

همه خاک دیدم که خاکم به سر

کنون در غم هجر آن عالمم

درین تنگنا می‌کُشد این غمم

ندانم چه بود و کجا بود و کی

مگر رهنمایی کند نور می

در آن عالم ار ره توان ساخت باز

به گلگونِ می می‌توان تاخت باز

بده ساقی از آتش می نمی

کزین عالمم وارهاند دمی

سوی آن وطن راه یابم مگر

که در غربتم سوخت خون جگر

به غربت مرا رویِ دیّار نیست

کسی در وطن این چنین خوار نیست

بده می کزین چاهِ عفریت بند

برآیم به این بام چرخ بلند

بده می کزین تنگ دهلیز تار

کنم بر سر این نه ایوان قرار

از آن می که تن را کند همچو جان

سبک سازد این سر ز بارِ گران

بجا مانم این بار سنگین ز خاک

بیفشانم این گرد را در مغاک

ز تحت‌الثری تا ثریا روم

مگر پلّه پلّه به بالا روم

بده ساقی آن جان اندیشه را

پری زادة خلوت شیشه را

بده می که کار از تعلّل گذشت

که سیلاب اندیشه از پل گذشت

به کس غیر جنگ و عتابم نماند

سر صلح با آفتابم نماند

خرد خون فرزانگی می‌کشد

جنون سر به دیوانگی می‌کشد

خرد را به دل عزم تسخیر ماست

جنون حلقه در گوش زنجیر ماست

خرد گرچه هم صبحتی می‌کند

جنون هم ولی‌نعمتی می‌کند

اگر چه خرد را ره روشن است

ولی سخت وسواسی و پرفن است

خرد را زبون کردن اولی‌ترست

که مقصود را پرده‌ای بر درست

جنون را ز عشق است و مستی مدد

بده می که لشکر نگیرد خرد

ز افسانة عقل گشتم ملول

بده می که تا وارهم زین فضول

خرد آفت دانة ما شدست

خرد جغد ویرانة ما شدست

بیا ساقی آن جام چون آفتاب

به من ده که افزایدم آب و تاب

میی ده که روشن شود دل ازو

بر افروزد این تیره محفل ازو

میی کز صفا زنگ از دل بَرَست

بر نور او شعله خاکسترست

اگر قطره‌ای زین شراب کهن

شرابی ازین آتش طور دن

به سنگی فتد لعل نابی شود

به خاکی چکد آفتابی شود

تو و زاهد آن قصر و حور و بهشت

من و ساقی آن یار نیکو سرشت

هماغوشی حورت اندیشه است

مرا دست در گردن شیشه است

برو زاهد از پیش ما دور شو

خرابند مستان تو مستور شو

تو بس خشکی و آتش ما بلند

چو خس زآتش ما ببینی گزند

منه دست بر شیشة آبرنگ

کزین آب آتش جهد همچو سنگ

ترا باد شیرینی روزگار

تو با تلخی باده کاری مدار

به جز تلخی از می ندانی تو هیچ

چو دستار خود در سر این مپیچ

بده ساقی آن آب آتش‌فروز

همان غم براندازِ اندوه سوز

بده می که درد جداییم کشت

پریشانی و بینواییم کشت

نسیم گل و بلبلانند مست

سزد گر بشوییم از توبه دست

درین نوبهاران که عالم خوشست

مرا سینه جولانگه آتشست

چنانم سراپای دل غم گرفت

که از درد من بخت ماتم گرفت

شبم را بود ننگ صبح امید

چو بر مردم دیده خال سفید

مرا صبح امّید، شامست و بس

شب تیره را روز نامست و بس

مگر نور می یاور من شود

شب تیره از باده روشن شود

مزن صبح گو بر رخ من نفس

طلوع می از شیشه‌ام صبح بس

مرا گلخن از عکس می گلشنست

شب از پرتو ساغرم روشنست

مباد از میم ساغر زر تهی

که قالب تهی به که ساغر تهی

همان باقی عمر گو یک نفس

می باقیم باقی عمر بس

بده ساقی آن جام چون لاله را

کزو خوش کنم داغ صد ساله را

بیا ای ز حسن تو سامان گل

به روی تو روشن چراغان گل

تو تا در چمن می‌کشیدی سری

عیان بود گل را دماغ تری

یک امشب که پا واگرفتی ز باغ

تماشاست گل را صفای دماغ

بهارست ساقی و فیض هواست

اگر گل کند مستی ما رواست

چمن خوش گلستان خوش و گل خوشست

صبا عنبر آگین هوا دلکشست

هوا معتدل همچمو طبع کریم

روان آب چون ذهن صاف حکیم

به گل طبع را بس که الفت بود

چمن دیده را خانه غربت بود

گل باغ گویی ز بس آب و تاب

خورد چون گل ساغر از باده آب

هوای گلستان خوشم در گرفت

که گل دیدم و آتشم در گرفت

چرا آتش اندر نیفتد به کس

گل آتش رخ و بلبل آتش نفس

نسیم گل از عالمم فرد کرد

دل از نالة بلبلم درد کرد

درین دم که بلبل ز گل سر خوشست

گلستان چو رخسار ساقی خوشست

همان به که دامن نمازی کنم

به ساقیّ خود عشق بازی کنم

چه بلبل چه گل این چه اندیشه است

گلم ساغر و بلبلم شیشه است

پر از گل چو دامان هر کس بود

گل می به دامان مرا بس بود

چو من سینه از باده روشن کنم

به جای گل آتش به دامن کنم

مرید میم لاابالی و مست

سر زلف ساقی و ساغر به دست

زند، باطن ساغرم بر کمر

سر از خط پیمانه پیچم اگر

که من چاکر پیر میخانه‌ام

زخونابه خواران پیمانه‌ام

بسی رنج میخانه‌ها دیده‌ام

بسی گرد پیمانه گردیده‌ام

کنونم که با شیشه همخانگی‌ست

گلِ مستی و جوش دیوانگی است

بده ساقی آن بادة زورمند

که غم را تواند رگ و ریشه کند

همان باده کو شیشه روشن‌کن است

چو مهر تو اندیشه روشن‌کن است

بخندان گل ساغر از بادِ دست

بنالان ز شیشه هزارانِ مست

بخور باده تا مست مستان شوی

برافروز رخ تا گلستان شوی

به مژگان بگو سربلندی کند

بهل زلف را تا کندی کند

بیارای بازار مژگان به ناز

ز چشم سیه کن درِ فتنه باز

در آتش نشیند گل از روی تو

پریشان شود سنبل از موی تو

لبت خون به پیمانة لاله کرد

ازین تب لب غنچه تبخاله کرد

پی بوسة آن لبان بی‌حجاب

دهان غنچه کردست جام شراب

مبین شیشه کو خالی افتاده است

که از هجر روی تو جان داده است

چنان شورشی از تو در بزم هست

که با هوش و بی‌هوش مست است مست

چو عشّاقِ کویِ ترا بشمرم

من از هر که پرسی جگر خون‌ترم

مرا از تو کافی بود نام تو

همه وصل جویند و من کام تو

منم عاشق اما نه چون هر کسی

ز کس تا به کس فرق باشد بسی

شبانگه که دل غرق خوناب بود

به پهلوی من بخت در خواب بود

سرم بالش غصّه را رنج ده

برم بستر درد را داغ نه

بر من نه از آشنا هیچ‌ کس

نه آمد شد کس به غیر از نفس

نه محرم که درد دلی سر کنم

نه آهی کز آن آتشی برکنم

چنان سیل اشکی به من یافت دست

که توفان ز بیمش به کشتی نشست

خیال تو آمد فرایادِ من

به چرخ برین رفت فریاد من

خیال تو کردم گلستان شدم

به یاد لبت مستِ مستان شدم

بدینسان جدا از تو در تاب و تب

شبم روز گردد شود روز شب

به شب با تو دستم به دامان بود

چو بیدار گردم گریبان بود

کی آسایشی رو نماید به چشم

که مرگ آید و خواب ناید به چشم

سحر چون به یاد تو افتد دلم

قیامت گه غم شود منزلم

سر از خواب ناآمده برکُنم

نبینم ترا خاک بر سر کنم

بیا ساقی از روی احسان دمی

فشان بر من از آتش می نمی

بهم برزن اوراق داناییم

در آتش فکن رخت رعنائیم

بشو زآب می دفتر دانشم

که خاک عدم بر سر دانشم

زبانم زگفتار خاموش باد

همه خوانده‌هایم فراموش باد

نجاتم سر زلف جادوی تست

شفایم اشارات ابروی تست

تو ای مدّعی گرچه فرزانه‌ای

ولی از وفا سخت بیگانه‌ای

ترا به ز معشوق وا سوختن

همان جیب ندریده را دوختن

گریزی به هنگام زن زود نیست

در آتش شدن کار هر دود نیست

ترا دود آتش مشوّش کند

کجا وصل آتش ترا خوش کند

تو بینی که آتش بسوزد همی

نبینی که چون برفروزد همی

اگر آتش آتشت خوش فتد

وگر خود خسی شعله سرکش فتد

اگر زآتشت میل شد سودها

بیا بگذر از بود و نابودها

بیا جامة عاریت را بدر

در آتش روی پنبه با خود مبر

بده ساقی آئینة جام را

پدید آورِ پخته و خام را

که بینم درو عکس رخسار خویش

برافشانم از خویش آثار خویش

بریزد زمن گرد اوصافِ من

نماید به من چهرة صاف من

برافکن دمی پردة من ز پیش

که من مردم از شوق دیدار خویش

دگر باره عشقم جوان کرده است

زمین مرا آسمان کرده است

برون بردم از خانه رخت مجاز

حقیقت به من در گشادست باز

به ذوق غم دیگر افتاده‌ام

به عشق حقیقی در افتاده‌ام

ندانم ز مهر که دم می‌زنم

که دنیا و عقبا بهم می‌زنم

چه می ریخت در جام دل ساقیم

که نه انفسیم نه آفاقیم

ز می نشئة دیگرم در سرست

مگر ساقیم ساقی کوثرست

علی ولی شاه دنیا و دین

کلید در باغ عین‌الیقین

دگر بر سرم ذوق مستی فتاد

هوای می و می‌پرستی فتاد

ز شادی ندانم کجا می‌روم

که چون بوی گل بر هوا می‌روم

سعادت ز بختم شرف می‌برد

که شوقم به خاک نجف می‌برد

نهاده مگر پا به ره اخترم

که راه نجف می‌سپارد سرم

نجف شد کلیم مرا کوه طور

مزن گو به من کعبه چشمک ز دور

زرشگم نمیرد چرا آسمان

که هستم نجف را سگ آستان

براهی مرا پای شوق آشناست

که نعلین مهر و مهم زیر پاست

نه این ره به روی ریا می‌روم

که این ره برای خدا می‌روم

معراجیه

یکی از دوستان راست مزه

که ازو گرد فقر راست مزه

چاک دل دوخته به رشتة فقر

همچو دل سوخته به رشتة فقر

دست در دامن فنا زده‌ای

بر ره و رسم پشت پا زده‌ای

یافته خرقه رسم و راه از او

فقر را پشم در کلاه از او

ترک تجرید مایة عملش

پوست پوشی سفینة غزلش

سال‌ها بوده خاک راه نجف

از فلک جَسته در پناه نجف

اندر آن بارگاه عزّ و سری

زده بازارِ گَرمِ خاکِ دری

آگهی ترجمان اوصافش

همچو درّ نجف دل صافش

روزی از روزهای روزبهی

دل ز شادی پر و ز غصّه تهی

پیش جمعی ز دوستان سره

همه نخل حیات را ثمره

کرد نقل حکایتی رنگین

که ازو تلخِ عمر شد شیرین

گفت کاین هوش بخشِ گوش‌طلب

هست مشهور در عراق عرب

طبع‌ها زین بهار چون بشکفت

خرّمی دست‌ها به هم زد و گفت

حیف کاین کهنه‌پوش دیرینی

در خورستش لباس رنگینی

هر کسی در جواب چون تن زد

هوس انگشت بر لب من زد

نیست طبع هوس چو عذرپذیر

یک زمان گوش کن بدین تقریر

نیک مردی ز تاجران عرب

دامن او گرفته دست طلب

نام او در زمانه حاجی نجم

کرده شیطان هر هوس را رجم

بست احرام طوف رکن و مقام

از نجف کرد سوی کعبه خرام

من ندانم چرا به دیدة دید

کعبه را در نجف به طوف ندید!

کرده از راه مصر عزم حجاز

که حقیقت طلب شود ز مجاز

گشت با کاروان حج همراه

گه به پا رَه بُرید و گه به نگاه

سفر پا به کار دل ناید

نظر هوش در سفر باید

شتران کف‌زنان در آن وادی

همه را هوش رفته از شادی

در پی ناقه رهروان عرب

گه حدی گوی و گه خدای طلب

نظر افتاد نجم را ناگاه

محملی دید سر کشیده به ماه

دامن پرده باد را در کف

دیده را در نظاره حق به طرف

دختری دید اندر آن خرگاه

محمل از حسن وی چو خرگه ماه

در کمال جمال و فیروزی

همه چیزش ز نیکویی روزی

پای تا سر همه به کام نگاه

لیک مویش سفید چون شب ماه

بر دمیده سفیدی از شبِ مو

آفتابی مه نوش ابرو

گشت اندیشه زین عجب درهم

حیرتش می فزود بر سر هم

دید مه چون نظر فکند به نجم

نسخة پر ز معنی کم حجم

گفت کای ناشناس حرمت حج

رفته در راه دین به دیدة کج

محرمان حریم این درگاه

کی به نامحرمان کنند نگاه؟

دیده بر بند از سیاه و سفید

چشم معنی گشا و دیدة دید

مرد شد منفعل ز گفتة زن

گفت خامش که اِنّ بعض‌الظّن

حیرتم کرد مضطرب احوال

که به هم دیدم آفتاب و هلال

موی دیدم سفید بر سر ماه

چشم کردم برین سفید سیاه

مه چو دریافت بی‌دروغ و فنش

بوی صدق نهفته در سخنش

گفت این قصه هست دور و دراز

با تو گویم چو می‌رسی به حجاز

قصة من دراز و ره کوتاه

تار این نغمه نیست رشتة راه

چون رسیدند کاروان به طواف

چهره پرگرد راه و آینه صاف

بعد سعی طواف رکن و مقام

شد حلال آنچه گشته بود حرام

نجم مشتاق دیدن مه بود

دل به پای نگاه در ره بود

تا که روزی دچار هم گشتند

قصّه کوتاه یار هم گشتند

نجم را برد مه به خانة خویش

سفره گسترد و نان نهاد به پیش

دید آنجا نشسته پیرزنی

جسته از دست صد خزان چمنی

دست شستند از طعام و شراب

یافت ره در میان سؤال و جواب

قصّه سر کرد ماه نوش لبان

چهره ‌ای همچو مه به نیم شبان

کاین سفیدی مو ز پیری نیست

که هنوزم ز عمر باشد بیست

عجبم من حکایتم عجب است

بلعجب حال من ازین سبب است

پدرم هست مهتری ز عرب

در قبیله سرآمدی به نسب

پدر و مادرم اباعن جد

عمّ و خال و برادران بی‌حد

همه ممتاز در میان عرب

همه را مال و جاه و عزّ و نسب

لیک در دین و مذهب و ملّت

همه اهل جماعت و سنّت

دین سنّی میانشان شایع

مذهب بوحنیفه را تابع

بود ما را برادری زین پیش

در جوانی ز هر چه گویی بیش

مهر او در دلم چو نقش نگین

روز و شب خدمت ویم آیین

نه ز هم یک نفس جدا بودیم

نه به غیر هم آشنا بودیم

جست ناگاه تند باد اجل

کرد سروش به سایه جای بدل

چون سپردند قامتش در خاک

گشت یک باره جیب صبرم چاک

تن چون برف را لحد شد ظرف

رفت چون حرف مدغم اندر حرف

من که بی او نبود آرامم

گشت لبریزِ بیخودی جامم

گفتم این نازنین برادر من

که چو جان بود در برابر من

نازنین و عزیز پرورده

خو به ناز و به نازکی کرده

حجرة گور تنگ و تیره و تار

همنشینی نه خفته نه بیدار

که کند تا ز خواب بیدارش؟

که گشاید قبا و دستارش؟

کرده خوابی که نیست بس شدنش

رفته راهی که نیست آمدنش

سخن اینجا رسید و شد باریک

سفری دور و ره بسی نزدیک

من همان به که همرهش باشم

غمخور گاه و بی‌گهش باشم

همرهش با رخ چو باغ شدم

خلوت گور را چراغ شدم

کردم این عزم و دل ز جان کندم

تن به سردابه‌اش درافکندم

همه قوم و قبیله بر سر من

خون دل ریختند در بر من

به ملامت سرشت مشت گلم

نه نصیحت شنید گوش دلم

همه بگذاشتندم و رفتند

مرده انگاشتندم و رفتند

من در آن گور تنگ و تیره و تار

دل ز جان برگرفته دست از کار

داده با خود قرار مردن خویش

خون خود کرده خود به گردن خویش

ناگهان گوشه‌ای شکافته شد

پرتوی همچو صبح تافته شد

شخص نورانیی درون آمد

که ز وحشت دلم برون آمد

از فروغ جمال آن خورشید

شد شب تیره همچو روز سفید

بر سر مرده‌ام به صد تمکین

رفت و بنشست بر سر بالین

بعد یکدم ز جانب دیگر

دو کس دیگر آمدند به در

این یکی سخت هولناک و مهیب

وآن یکی را ز اعتدال نصیب

آن یکی دست راست کرد طلب

این یکی راست رفت جانب چپ

در کف او عمودی از آتش

همه خوش‌ها زدیدنش ناخوش

پیش تابوت مردة مسکین

زد عمودی چو آسمان به زمین

از نهیب صدا در آن شب تار

مرده از خواب مرگ شد بیدار

من ز دهشت ز خویشتن رفتم

ماند قالب به جا و من رفتم

گشت از صورت آن نوازنده

زنده‌ام مرده مرده‌ام زنده

چو ز بیهوشی آمدم با هوش

موی دیدم سفید بر سر دوش

تیره شد روز در دل تنگم

شد سفید این شب سیه‌رنگم

چون نظر بر برادر افکندم

خبر از خود نماند یک چندم

دیدم از خواب مرگ بر جسته

به تنش جانِ رفته پیوسته

دید خود را به حالت منکر

نه پدر پیش چشم و نه مادر

کفنش جامه گشته حسرت قوت

چار دیوار، تختة تابوت

بسترش خاک و خشت بالینش

بی‌کسی، همنشین دیرینش

ره‌آمد شدن نه پیش و نه پس

نفس بسته همزبانش و بس

سر زد از دیده اشک و از دل آه

بانگ زد هر طرف که وا ابتاه

از پدر چون ندید روی جواب

سوی مادر دواند پیک خطاب

یأس مادر چو حلقه بر در زد

قرعة بانگ بر برادر زد

از برادر چو نیز امید برید

بر زبان نام عمّ و خال دوید

چون دل از عم و خال هم شد سرد

بر زبان گرم نام من آورد

خواستم دم برآورم به جواب

نفسم بر گلو فکند طناب

چون نیامد جوابی از کس باز

دست بر سر زدن گرفت آغاز

کرد بنیاد گریه و شیون

پود صد ناله تارتار کفن

دست گیری نه در حضور و نه غیب

گاه دامن درید و گاهی جیب

سر دیوانگی ز دل بر زد

چوب تابوت کند و بر سر زد

یافت آن دم که این شب گورست

دامن زندگی ز کف دورست

چشمش آن دم ز خواب شد بیدار

که فرو بسته دید چارة کار

وه که بیداری ابد را سود

نیست، چون دست و پای چاره غنود

داد می‌کرد و دادرس کس نه

راه را پیش و پای را پس نه

نفس از ناله سینه‌گیر افتاد

چشم بر منکر و نکیر افتاد

رفت یک باره دست و دل از کار

دیدنی کم، ندیدنی بسیار

منکر آمد به پیش بهر سؤال

کردش اول زبان دهشت لال

باز پرسیدش از خدای، نخست

کس ندانسته را ازو می‌جست

محو دهشت زبان خاموشش

آنچه دانسته هم فراموشش

مرد نورانی از سر بالین

کرد بر وی جواب را تلقین

گفت تا مرده را کند آگاه

خود به خود لااله‌الا‌الله

بعد از آن از نبی سؤالش کرد

امتحان زبان لالش کرد

در جوابش زبان به بند افتاد

باز حلّال مشکلات گشاد

گفت آنگه بگو امام تو کیست؟

مایة فخر و احترام تو کیست

آنکه بی او نماز نیست درست

عاشقان را نیاز نیست درست

چون نبود از امامت آگاهیش

کندتر زبان به همراهیش

چون امامت نبود در دینش

زان ملّقن نکرد تلقینش

چون نبود از امام دین خبرش

زد همان گرز آتشین به سرش

زد عمودی که آتش از وی جست

مو به مویش به شعله در پیوست

کفنش پنبه و عمود آتش

شعله از تار تار او سرکش

گفتی از بس که شعله گرم دوید

کفنش بر تنست نفت سفید

بار دیگر ز هوش رفتم باز

نه به سر هوش و نه به لب آواز

چون به هوش آمدم ز بی‌هوشی

گوشزد شد نوای خاموشی

دیدم از سینه خوف را رانده

آن دو کس رفته این یکی مانده

آن مجرّد سرشت نورانی

تن مجسّم ولیک روحانی

دست آویختم به دامن او

مور گشتم به گرد خرمن او

آب شرم از دو دیده بگشادم

خاک گشتم به پایش افتادم

گفتم ای عین نور و نورالعین

بر سری و بزرگواری زین

به حق آن بزرگوار اله

که ترا داد این بزرگی و جاه

که به من بازگو کیی چه کسی؟

که کس بی‌کسی و دادرسی

ملکی بس مقرّبی به عمل

یا که هستی پیمبر مرسل

من ندانم کیی به عزّت و جاه

که به فرمان تست ماهی و ماه؟

چون شکر خنده با لبش شد جفت

نفس عنبرین گشاد و چه گفت

منم آن عارف خدای به حق

خازن مخزن قضا مطلق

وارث شرع احمد مرسل

عالم علم آخر و اوّل

منم آن کس که بی‌محبّت من

نه فرایض قبول شد نه سنن

هر که را با منش شناخت نبود

از شناسایی خداش چه سود

هست دانستنم خدادانی

مهر من مایة مسلمانی

بغض من موجب نکوهش زشت

در کف مهر من کلید بهشت

بی‌شناسائیم برادر تو

شد چنین خوار در برابر تو

داشتی گر ز مهر من مایه

برگذشتی به انجمش پایه

سر عزّت به آسمان سودی

در نعیم ابد بیاسودی

نام من چون نداشت ورد زبان

آنچه هم داشت نامدش به زبان

مهر من چون نبود در بارش

زان کسادی گرفت بازارش

گفتم ای نور پاک یزدانی

وی ز تو عالمی به نادانی

نام خود باز گو به من که که‌ای

وز چه جنسی، چه عالمی و چه‌ای

که ندانم کسی بدین اوصاف

نشنیدم چنین کس از اسلاف

گفت نامم علی ابی‌طالب

در همه چیز بر همه غالب

منم آن آفتاب عالمتاب

که ندیدست روی پوش سحاب

پرده سوزست پرتو چهرم

نیست یک ذرّه خالی از مهرم

چون به گوشم رسید نام علی

مهر او گشت در دلم ازلی

گفتم ای من فدای نام خوشت

دین و دل عقل و هوش پیشکشت

گرچه هست این سؤال ترک ادب

حیرتم کرد پایمال عجب

کز چه وقت سؤال از آن مسکین

نام خود داشتی دریغ چنین

از تو دیدش دو عقده روی‌ِ گشاد

در سوم از چه رو دریغ افتاد

گفت چون در جواب آن دو سؤال

بود معلوم او حقیقت حال

لیک از هول گور و بیم گزند

بود افتاده بر زبانش بند

فرض شد بر مروّتم ارشد

که ز من یافت آن دو عقده گشاد

چون به فضل من اعتقاد نداشت

نام من جز به سهو یاد نداشت

این گره بر زبانش محکم بود

لاجرم لایق جهنّم بود

نام من دادی ار کسیش به یاد

بر زبانش نیامدی ز عناد

این چنین است حکم بار اله

که کسی بی‌بصر نبیند راه

گفتم آوخ که خاک بر سر من

بر پدر لعن باد و مادر من

جمله قوم و قبیله‌ام یک سر

پی بوبکر رفته‌اند و عمر

باد در حشرشان زبان کج مج

کز ره راست رفته‌اند به کج

همه حق را نهفته‌اند به زور

راه نزدیک رفته‌اند به دور

چاره چون بود ره نرفتم راست

چه کنم چاره از میان برخاست

کرده‌ام در حیات چون تقصیر

کی به گورم شوند عذرپذیر

ره نرفتم چو راه روشن بود

عذر تاریکیم ندارد سود

نیست چون چاره دیگرم چه کنم؟

چه کنم خاک بر سرم چه کنم

گفت چون گوش کرد زاری من

دید فریاد و بی‌قراری من

که هنوزت ز عمر باقی هست

بزم را باده هست و ساقی هست

خود به مرگ خود ار شتافته‌ای

لیک عمر دوباره یافته‌ای

چون شوی زین مضیق تیره خلاص

پی ما گیر و باش بندة خاص

بعد ازین راه راست گیر به پیش

هر چه خواهی شنو ز عمة خویش

که درست اعتقاد و نیک زن است

یکی از شیعیان خاص من است

در قبیله به دین و دانش فرد

یک چنین زن به از هزاران مرد

این بگفت و ز دیده گشت نهان

ماندم از سینه رفته تاب و توان

پدرم در کمین من به قرار

بود جمعی گذاشته بیدار

که چو آواز زار من شنوند

نغمه‌ ریزی تار من شنوند

بر سرم بی‌درنگ بشتابند

نیمه جانم ز مرگ دریابند

چو ازین مژده جان من بشکفت

دل ز غم فرد شد به شادی جفت

لیک چون ره نیافتم بیرون

دل ز بیم هلاک شد پر خون

گاه جان می‌شد از الم خسته

گه به الطاف شاه دل بسته

دل به نومیدیم عنان چو سپرد

نالة من خبر به یاران برد

ناگهان روزنی پدید افتاد

در سردابه چون دلم بگشاد

بر سرم ریختند خرد و بزرگ

یوسفم برد جان ز چنگل گرگ

حال خود را نهفتم از کم و بیش

گفتم احوال خود به عمة خویش

عمه‌ام راه حل به من بنمود

کرد تعلیم آنچه لازم بود

گفتم احوال خویش بی کم و بیش

قصة عمًه هم شنو از خویش

رباعیات

شمارهٔ ۱ : با عشق هوس سوز غم کام کجا

شمارهٔ ۲ : در وادی عشق پر مکش منّت پا

شمارهٔ ۳ : اصحاب پیمبر ارچه نورند و هُدا

شمارهٔ ۴ : ای راحت جان غصّه پرورد بیا

شمارهٔ ۵ : ای آرزوی دل غم اندود بیا

شمارهٔ ۶ : ای بی‌نم جود تو همه بحر سراب

شمارهٔ ۷ : فیاض ازل که بزم هستی آراست

شمارهٔ ۸ : از ناز قضا چو چهرة حسن آراست

شمارهٔ ۹ : هر چند که دل لبالب از نور خداست

شمارهٔ ۱۰ : ماه رمضان عجب مه روح‌فزاست

شمارهٔ ۱۱ : ماییم که بی‌تکلّفی‌ها فن ماست

شمارهٔ ۱۲ : درد تو تلافی تن آسانی‌هاست

شمارهٔ ۱۳ : در پیش کسی که علم و دانش بابست

شمارهٔ ۱۴ : در گلشن عشق خرمی نایابست

شمارهٔ ۱۵ : امشب ز غمت روح و روانم می‌سوخت

شمارهٔ ۱۶ : فیّاض بیا که عشق بارت دادست

شمارهٔ ۱۷ : ای شعله ز دست خوی بیدادگرت

شمارهٔ ۱۸ : امروز که دیدار تو ما را عیدست

شمارهٔ ۱۹ : فیّاض دگر عشق عبارت دادست

شمارهٔ ۲۰ : آنرا که به اوصاف تو دید دگرست

شمارهٔ ۲۱ : آنم که ز خرّمی دلم را عارست

شمارهٔ ۲۲ : دل بست به خود تارِ تعلّق ز نخست

شمارهٔ ۲۳ : هر کس که تعلّقش به هستی بیش است

شمارهٔ ۲۴ : فیّاض کجایی که مرا حال خوشست

شمارهٔ ۲۵ : آهم ز دل زبانه فرسود نشست

شمارهٔ ۲۶ : حسرت غم دیرینه دوا نتوانست

شمارهٔ ۲۷ : دور افکندن نشانة خواستن است

شمارهٔ ۲۸ : عشق است میی که ساقیش عرفانست

شمارهٔ ۲۹ : بگذر ز ره و رسم، سعادت اینست

شمارهٔ ۳۰ : چون در شب معراج نبی همّت بست

شمارهٔ ۳۱ : یک لحظه که در پیش من آن شوخ نشست

شمارهٔ ۳۲ : تا زلف به روی تو پریشان شده است

شمارهٔ ۳۳ : لطف تو به ما نه این چنین می‌بایست

شمارهٔ ۳۴ : هم گریة من ز چشم مست دگریست

شمارهٔ ۳۵ : در عشق تو، خون، چشم تر من نگذاشت

شمارهٔ ۳۶ : آن مه که به لب چشمة کوثر دارد

شمارهٔ ۳۷ : هر کس که چو من سری به دردش دارد

شمارهٔ ۳۸ : مرگم ز ره هلاک برمی‌دارد

شمارهٔ ۳۹ : در فکر شبم تا به سحر خواب نبرد

شمارهٔ ۴۰ : چون برق نگاه تو به من می‌تازد

شمارهٔ ۴۱ : زرگر پسری که حسن ازو می‌نازد

شمارهٔ ۴۲ : وصل است متاعی که به دیدن نرسد

شمارهٔ ۴۳ : دیده به وصال جز به دیدن نرسد

شمارهٔ ۴۴ : هر گاه که آن زهره جبین می‌رقصد

شمارهٔ ۴۵ : ترک هوسات خام می‌باید کرد

شمارهٔ ۴۶ : تب رو به من از غایت بی‌شرمی کرد

شمارهٔ ۴۷ : دنیا آن به که خواجه پاکش بخورد

شمارهٔ ۴۸ : در روی تو کافتاب انور آمد

شمارهٔ ۴۹ : صد شکر که آن دُر به عدن باز آمد

شمارهٔ ۵۰ : چشمان تو در فتنه‌گری یکدله‌اند

شمارهٔ ۵۱ : ای خواجه تو می‌روی و دنیا ماند

شمارهٔ ۵۲ : آنانکه رهی به عالم دل دارند

شمارهٔ ۵۳ : هر دل که هوای عالم راز کند

شمارهٔ ۵۴ : خورشید چو ذرّه آرزوی تو کند

شمارهٔ ۵۵ : گر دل ز فروغ عشق پیرایه کند

شمارهٔ ۵۶ : آمد به من از تو مصرعی چند بلند

شمارهٔ ۵۷ : آنانکه خدا را به نظر می‌دانند

شمارهٔ ۵۸ : هر دل که به اسرار جلی گرم بود

شمارهٔ ۵۹ : تا مرد مجرّد از من و ما نبود

شمارهٔ ۶۰ : با خلق جهان غیر نزاعی نبود

شمارهٔ ۶۱ : در عهد تو حسن را زکاتی نبود

شمارهٔ ۶۲ : گر مشکل حشر بر تو مفتوح شود

شمارهٔ ۶۳ : چون جبهه‌اش از ناز گرهگیر شود

شمارهٔ ۶۴ : سعی تو کلید قفل مشکل نشود

شمارهٔ ۶۵ : تا از سر مرد عقل بیرون نشود

شمارهٔ ۶۶ : در کفر و در اسلام دری باز نبود

شمارهٔ ۶۷ : خود را با ما چو دیده بستیم نمود

شمارهٔ ۶۸ : تا نیش زبانم رگ اندیشه گشود

شمارهٔ ۶۹ : در دل هیچم ز خیر و شر درناید

شمارهٔ ۷۰ : دورم افکند چرخ اگر زان خورشید

شمارهٔ ۷۱ : دیروز که آن شکر لب از ما رنجید

شمارهٔ ۷۲ : تا پا سر زلفت از سر دوش کشید

شمارهٔ ۷۳ : گر بی‌عمل از علم کسی بهره ندید

شمارهٔ ۷۴ : آنرا که خبر ز عالم راز رسید

شمارهٔ ۷۵ : گر زانکه ز گفتگوی درس اسرار

شمارهٔ ۷۶ : در آرزوی وصال آن خوشرفتار

شمارهٔ ۷۷ : در کشور فضل کرده یزدانت صدر

شمارهٔ ۷۸ : دورم ز تو ای نگار خاکم بر سر

شمارهٔ ۷۹ : در سایة سرو قدت ای مایة ناز

شمارهٔ ۸۰ : فیاض ترا لاف حرامست هنوز

شمارهٔ ۸۱ : تا چند ز کس تاب جفا آرد کس

شمارهٔ ۸۲ : نوروز شد و شکفت گلزار هوس

شمارهٔ ۸۳ : ای غنچه چه دلتنگ نشینی خوش باش

شمارهٔ ۸۴ : جانا چو گل شکفته بی‌شرم مباش

شمارهٔ ۸۵ : شرعست سپهری که نیابی خطرش

شمارهٔ ۸۶ : آن شب که رسول ما سفر کرد به عرش

شمارهٔ ۸۷ : دل یافت حیات ابد از خدمت فیض

شمارهٔ ۸۸ : فیّاض شدم ز وضع یاران دلتنگ

شمارهٔ ۸۹ : هر چند که کعبه راست فضلی کامل

شمارهٔ ۹۰ : آن خاتم انبیا نبّی مرسل

شمارهٔ ۹۱ : ای گل شده بی‌رخ نکویت بدنام

شمارهٔ ۹۲ : بیمارم و آن نیم که یک جا افتم

شمارهٔ ۹۳ : مشهور به عشق تو ستمگر گشتم

شمارهٔ ۹۴ : هر چند که دور از درت می‌گردم

شمارهٔ ۹۵ : آخر ترک تو بیوفا دل کردم

شمارهٔ ۹۶ : صد شکر که آهوی ترا صید شدم

شمارهٔ ۹۷ : تا داغ غم عشق تو بر جان دارم

شمارهٔ ۹۸ : امروز به روی کار آبی دارم

شمارهٔ ۹۹ : کی جانب هند روی نیکو آرم

شمارهٔ ۱۰۰ : سرگشتة اوّلم به آخر نرسم

شمارهٔ ۱۰۱ : بینم چو وفا ز بی‌وفایی ترسم

شمارهٔ ۱۰۲ : از مکرِ خرد ز حد فزون می‌ترسم

شمارهٔ ۱۰۳ : هر لحظه دُری نهد در آغوشم چشم

شمارهٔ ۱۰۴ : چشم سیه یار نپرسی حالم؟

شمارهٔ ۱۰۵ : غم نیست گر از درد غم افتاده شوم

شمارهٔ ۱۰۶ : من داغ علی به هیچ مرهم ندهم

شمارهٔ ۱۰۷ : ما بر در دوست بی‌دلایل رفتیم

شمارهٔ ۱۰۸ : دل را ز می عشق تو بیهش کردیم

شمارهٔ ۱۰۹ : بر فرق، کلاهِ خاک راهی داریم

شمارهٔ ۱۱۰ : با راه صواب از خطا می‌گردیم

شمارهٔ ۱۱۱ : ما خاک وجود خویش را زر نکنیم

شمارهٔ ۱۱۲ : عمری شده تا ز خیل مهجورانیم

شمارهٔ ۱۱۳ : رمزی ز قضا و قدرت می‌گویم

شمارهٔ ۱۱۴ : گاهی ز نبی گه ز ولی می‌گویم

شمارهٔ ۱۱۵ : وقت است که ترک پیر و استاد دهیم

شمارهٔ ۱۱۶ : هر چند کنی ز چرخ و انجم برهان

شمارهٔ ۱۱۷ : یارب کشتم به وصل حاصل برسان

شمارهٔ ۱۱۸ : اکنون که شد از عید گلستان خندان

شمارهٔ ۱۱۹ : اسرار نهان فاش نباید گفتن

شمارهٔ ۱۲۰ : بی‌ذوق نشاید ره معنی رفتن

شمارهٔ ۱۲۱ : بی‌شرع ره خدا نشاید رفتن

شمارهٔ ۱۲۲ : جز مدح علی نمی‌توانم گفتن

شمارهٔ ۱۲۳ : چون سنگ ستم پیشه کند دل خستن

شمارهٔ ۱۲۴ : در شوره زمین تاک نشاید کشتن

شمارهٔ ۱۲۵ : باید به لباس نیستی هست شدن

شمارهٔ ۱۲۶ : تا چند به فکر خودپرستی بودن!

شمارهٔ ۱۲۷ : آن شاخ گل ارچه هست پنهان ز چمن

شمارهٔ ۱۲۸ : فیّاض ز عقل سر به مستی بَر کُن

شمارهٔ ۱۲۹ : چون عقل قبولم نکند دردم من

شمارهٔ ۱۳۰ : ای عشق بیا که سخت بی‌دردم من

شمارهٔ ۱۳۱ : یک ره سوی دل که لوح جانست ببین

شمارهٔ ۱۳۲ : گر سایه نداشت همره آن شمع یقین

شمارهٔ ۱۳۳ : دنیا گردیست بر رخ شاهد دین

شمارهٔ ۱۳۴ : دامن ز تعلقات دنیا برچین

شمارهٔ ۱۳۵ : هر چند نیارم آمدن در بر تو

شمارهٔ ۱۳۶ : نوروز شد و یار به من بست گرو

شمارهٔ ۱۳۷ : ای دوست که با چهرة زردیم از تو

شمارهٔ ۱۳۸ : کردم برِ نامحرم اگر داد از تو

شمارهٔ ۱۳۹ : از پیش من ای ماه جهان گرد مرو

شمارهٔ ۱۴۰ : دلگیر بود نالة بلبل بی‌تو

شمارهٔ ۱۴۱ : هستی همه گرچه هست از فیض اله

شمارهٔ ۱۴۲ : یارب نفس گرم ثنا سنجم ده

شمارهٔ ۱۴۳ : دنیا چاهی است نزد دانا بی‌ته

شمارهٔ ۱۴۴ : آمد سر زلف بند بند افکنده

شمارهٔ ۱۴۵ : یارب گرة غفلتم از دل بگشای

شمارهٔ ۱۴۶ : رفتی رفتی ز پیشم ای جان رفتی

شمارهٔ ۱۴۷ : هر دل که نداشت نور دانشمندی

شمارهٔ ۱۴۸ : ای آنکه دو لب به نشئة مل داری

شمارهٔ ۱۴۹ : لطف و کرم و طبع وفاجو داری

شمارهٔ ۱۵۰ : تا کی فیّاض ترک مستی تا کی!

شمارهٔ ۱۵۱ : تا کی هدف بوده و نابوده شوی

شمارهٔ ۱۵۲ : ای آنکه به چهره کمتر از باغ نیی

شمارهٔ ۱

با عشق هوس سوز غم کام کجا

این دانه ببین کجا و این دام کجا

ترطیب دماغ عشق چیز دگرست

سودای تو و روغن بادام کجا

شمارهٔ ۲

در وادی عشق پر مکش منّت پا

بی‌گام درین مرحله شو ره پیما

مردم گویند پای بردار و برو

من می‌گویم که پای بگذار و بیا

شمارهٔ ۳

اصحاب پیمبر ارچه نورند و هُدا

هر یک سوی آخرت رهی‌اند جدا

لیکن شه مردان علی عالیقدر

راهیست که راست می‌رود تا به خدا

شمارهٔ ۴

ای راحت جان غصّه پرورد بیا

وی صیقل خاطر پر از گرد بیا

از درد دل خسته‌دلان بی‌خبری

مردیم ز دوری تو بیدرد، بیا

شمارهٔ ۵

ای آرزوی دل غم اندود بیا

ای مرهم جان ناله فرسود بیا

رفتی چو به بزم غیر پردیر مکن

از دست مبادا که روی، زود بیا

شمارهٔ ۶

ای بی‌نم جود تو همه بحر سراب

بی‌نور وجودت همه معموره خراب

عالم همه از تو لاف هستی زده‌اند

چون سایه ز آفتاب و چون موج ز آب

شمارهٔ ۷

فیاض ازل که بزم هستی آراست

جام سخن از می معانی پیر است

تا تلخی می مذاق جان را نگزد

از شکّر شکر خویش کردش مزه راست

شمارهٔ ۸

از ناز قضا چو چهرة حسن آراست

تشریف حیا به قدّ عشق آمد راست

گر این دو نگهبان نبود از چپ و راست

بس دود کزین دو شعله برخواهد خاست

شمارهٔ ۹

هر چند که دل لبالب از نور خداست

لیکن به مثل قطره کجا بحر کجاست؟

داند نظری کو به حقیقت بیناست

کابینه اناالعکس اگر گفت؟ خطاست

شمارهٔ ۱۰

ماه رمضان عجب مه روح‌فزاست

آثار لطایف اندرین مه پیداست

رنگ همه چون رنگ نقاهت ز چه روست

گر نه رمضان مزیل امراض خطاست!

شمارهٔ ۱۱

ماییم که بی‌تکلّفی‌ها فن ماست

در چار سوی گذشتگی مسکن ماست

رندی و نظربازی و مستی و جنون

ناموس هزار کار در گردن ماست

شمارهٔ ۱۲

درد تو تلافی تن آسانی‌هاست

عشق تو کفارة مسلمانی‌هاست

اندازة همّت پریشانان است

زلف تو که معراج پریشانی‌هاست

شمارهٔ ۱۳

در پیش کسی که علم و دانش بابست

توفیق مهیّا شدن اسبابست

اسباب چو جمع شد دگر کار از تست

توفیق برای سفرت مهتابست

شمارهٔ ۱۴

در گلشن عشق خرمی نایابست

خار و گلش از تشنه لبی سیرابست

با غنچة گل در ته یک پیراهن

پژمردگی و شکفتگی در خوابست

شمارهٔ ۱۵

امشب ز غمت روح و روانم می‌سوخت

وز تاب تب جسم تو جانم می‌سوخت

زان تب که شب دوش ترا داشت به رنج

مغزی که نداشت استخوانم می‌سوخت

شمارهٔ ۱۶

فیّاض بیا که عشق بارت دادست

وز فتنة عقل زینهارت دادست

مردانه بیا از سر هستی بگذر

کاین دجلة پر زور گذارت دادست

شمارهٔ ۱۷

ای شعله ز دست خوی بیدادگرت

می‌سوزم و هیچ نیست از من خبرت

گفتی که چو پروانه چه گردی گردم

می‌گردم قربان سرت گرد سرت

شمارهٔ ۱۸

امروز که دیدار تو ما را عیدست

از داغ تو سینه گلشن امیّدست

گلگونة روی تو ز خون دل ماست

ورنه زردی لازمة خورشیدست

شمارهٔ ۱۹

فیّاض دگر عشق عبارت دادست

توفیق رواج کار و بارت دادست

کفّارة توبه‌ای که کردی به خزان

این توبه شکستن بهارت دادست

شمارهٔ ۲۰

آنرا که به اوصاف تو دید دگرست

از لطف تو هر لحظه نوید دگرست

با طاعت ما روی بهی نیست ولی

ما را به جناب تو امید دگرست

شمارهٔ ۲۱

آنم که ز خرّمی دلم را عارست

وز عادت من خوی طرب بیزارست

بی‌حاصل از آن شدم که بختم پرورد

نخلی که به سایه پرورد بی‌بارست

شمارهٔ ۲۲

دل بست به خود تارِ تعلّق ز نخست

عقل آمد و این علاقه شد اندکست

آویخته بودیم به یک پا عمری

عشق آمد و این شکسته را کرد درست

شمارهٔ ۲۳

هر کس که تعلّقش به هستی بیش است

گر بگذرد از خویش به جای خویش است

تا هست، گذشتن هنرِ درویش است

وقتی که نباشد همه کس درویش است

شمارهٔ ۲۴

فیّاض کجایی که مرا حال خوشست

در عشق ویم ماه خوش و سال خوشست

در محنتم ایّام شب تیره نکوست

در آتشم احوال پر و بال خوشست

شمارهٔ ۲۵

آهم ز دل زبانه فرسود نشست

از بوتة خارِ هستیم دود نشست

مانندة خار خشک در گلخن عشق

زودم آتش گرفت و هم زود نشست

شمارهٔ ۲۶

حسرت غم دیرینه دوا نتوانست

غم نیز به عهد خود وفا نتوانست

جز زلف بتان که سایه‌اش کم نشود

کس فکر پریشانی ما نتوانست

شمارهٔ ۲۷

دور افکندن نشانة خواستن است

ویران کردن برای آراستن است

پستت کردند تا بلندی طلبی

افتادن دانه بهر برخاستن است

شمارهٔ ۲۸

عشق است میی که ساقیش عرفانست

بی‌دست و پیاله دل به دل گردانست

فیّاض به درد عشق خو کن کاین درد

درمان هزار درد بیدرمانست

شمارهٔ ۲۹

بگذر ز ره و رسم، سعادت اینست

بگذار هوای دل، شهادت اینست

برخیز ز عادت ار سعادت طلبی

در ملّت عشق خرق عادت اینست

شمارهٔ ۳۰

چون در شب معراج نبی همّت بست

بگسست ز نیستی به هستی پیوست

او سایة ایزدست و اینست عجب

کاین سایه به آفتاب همدوش نشست

شمارهٔ ۳۱

یک لحظه که در پیش من آن شوخ نشست

ننشسته، به من فتنه‌گری در پیوست

مهری که نداشت در دل از من برداشت

عهدی که نبسته بود با من بشکست

شمارهٔ ۳۲

تا زلف به روی تو پریشان شده است

بر همزن جمعیّت ایمان شده است

خال رخ تو مگر که ابراهیم است

کاتش ز برای او گلستان شده است

شمارهٔ ۳۳

لطف تو به ما نه این چنین می‌بایست

دشنام تو شیرین‌تر ازین می‌بایست

با روی ترش تبسّمی هم جا داشت

بیمار ترا سکنجبین می‌بایست

شمارهٔ ۳۴

هم گریة من ز چشم مست دگریست

هم خنده ز لعل می‌پرست دگریست

القصّه مرا چو صورت آیینه

هم گریه و هم خنده به دست دگریست

شمارهٔ ۳۵

در عشق تو، خون، چشم تر من نگذاشت

یک قطره نم اندر جگر من نگذاشت

جز داغ، کسی دست به دستم نرساند

جز درد، کسی سر به سر من نگذاشت

شمارهٔ ۳۶

آن مه که به لب چشمة کوثر دارد

وز بادة ناز نشئه در سر دارد

ابروی زمانه پر ز چین می‌گردد

لب از لب خنده‌گر دمی بردارد

شمارهٔ ۳۷

هر کس که چو من سری به دردش دارد

در نالة گرم و آه سردش دارد

از عارضه نیست زردی رنگ رخش

همچشمی آفتاب زردش دارد

شمارهٔ ۳۸

مرگم ز ره هلاک برمی‌دارد

وین خرمنِ پاک پاک برمی‌دارد

دستم ز علایق بدن می‌گسلد

یکباره مرا ز خاک برمی‌دارد

شمارهٔ ۳۹

در فکر شبم تا به سحر خواب نبرد

از بی‌خبری که ره به اسباب نبرد

باید سببی گرچه سبب‌ساز خداست

بی‌دلو ورسن ز چاه کس آب نبرد

شمارهٔ ۴۰

چون برق نگاه تو به من می‌تازد

رخسارة جان رنگ عدم می‌بازد

گر نازش من به تست یارب چه عجب

آیینه به آیینه نما می‌نازد

شمارهٔ ۴۱

زرگر پسری که حسن ازو می‌نازد

در راه غمش عشق روان می‌بازد

یکرنگی زر از آن کند مهر منیر

در بوتة مهر او مگر بگدازد

شمارهٔ ۴۲

وصل است متاعی که به دیدن نرسد

این شهد تمنّا به چشیدن نرسد

کامی به هوای حسرتش خوش می‌دار

کاین میوه لطیفست به چیدن نرسد

شمارهٔ ۴۳

دیده به وصال جز به دیدن نرسد

از ناله و پیغام شنیدن نرسد

هر چند که فریاد زند میوه‌فروش

در کام اثری جز بچشیدن نرسد

شمارهٔ ۴۴

هر گاه که آن زهره جبین می‌رقصد

از بسکه لطیف و دلنشین می‌رقصد

از بهر نثار سروِ قدش همه را

دل در بر و جان در آستین می‌رقصد

شمارهٔ ۴۵

ترک هوسات خام می‌باید کرد

فکری پی ننگ و نام می‌باید کرد

ز اغاز به انجام رسیدن سهلست

این دایره را تمام می‌باید کرد

شمارهٔ ۴۶

تب رو به من از غایت بی‌شرمی کرد

وز تاب تب استخوان من نرمی کرد

تنها نگذاشت یک دمم در شب هجر

ممنوع تبم که خوش به من گرمی کرد

شمارهٔ ۴۷

دنیا آن به که خواجه پاکش بخورد

ورنه به فسون دیوِ هلاکش بخورد

دانه بنما گر نخورد خاک زمین

روزی دو سه نگذرد که خاکش بخورد

شمارهٔ ۴۸

در روی تو کافتاب انور آمد

گر زلف بشد خط معنبر آمد

رخ مصحف خوبی بود و در مصحف

هر آیه که نسخ گشت بهتر آمد

شمارهٔ ۴۹

صد شکر که آن دُر به عدن باز آمد

وان ماه سفر کردة من باز آمد

امروز مگر روز قیامت برخاست!

کان جان ز تن رفته به تن باز آمد

شمارهٔ ۵۰

چشمان تو در فتنه‌گری یکدله‌اند

تاراج‌گر متاع صد قافله‌اند

خط تو غبار دارد از زلف مدام

با آنکه چو بنگری ز یک سلسله‌اند

شمارهٔ ۵۱

ای خواجه تو می‌روی و دنیا ماند

بیچاره تنت به گور تنها ماند

سرمایة عمر چون به جا هیچ نماند

سودی ندهد که مال بر جا ماند

شمارهٔ ۵۲

آنانکه رهی به عالم دل دارند

از صحبت جسم پای در گل دارند

بی‌جاده گر افتند به ره عیب مکن

در گمشدگی رهی به منزل دارند

شمارهٔ ۵۳

هر دل که هوای عالم راز کند

باید گرة علاقه را باز کند

دام است تعلّقات دنیایی دام

در دام چگونه مرغ پرواز کند!

شمارهٔ ۵۴

خورشید چو ذرّه آرزوی تو کند

گردون شب و روز جستجوی تو کند

گُل در تو نمی‌رسد به خوبی هر چند

در خلوتِ غنچه مشق روی تو کند

شمارهٔ ۵۵

گر دل ز فروغ عشق پیرایه کند

فردوس ز خاک پاش سرمایه کمند

این دانه که در زمین تن افکندند

گر برخیزد بر آسمان سایه کند

شمارهٔ ۵۶

آمد به من از تو مصرعی چند بلند

دل را زشکفتگی شکر خند بلند

اینست سخن نه آنکه از کوچة لفظ

معنی زند از تنگی جا گند بلند

شمارهٔ ۵۷

آنانکه خدا را به نظر می‌دانند

راهی به مؤثر از اثر می‌دانند

جمعی که قیاس گل گرفتند ز خار

معلوم که از گل چه قدر می‌دانند

شمارهٔ ۵۸

هر دل که به اسرار جلی گرم بود

پشتش به نبی و به ولی گرم بود

دم سردی روزگار سردش نکند

آنرا که دل از مهر علی گرم بود

شمارهٔ ۵۹

تا مرد مجرّد از من و ما نبود

از بهر سلوک او مهیّا نبود

تریاکی عادتی، عجب نیست ترا

گر بادة تحقیق گوارا نبود

شمارهٔ ۶۰

با خلق جهان غیر نزاعی نبود

روزی نبود که اختراعی نبود

فیّاض بساط مهر برچین کامروز

کاسدتر ازین جنس متاعی نبود

شمارهٔ ۶۱

در عهد تو حسن را زکاتی نبود

پیمان و وفای را ثباتی نبود

سهلست اگر روی ز من گردانی

این هم خالی ز التفاتی نبود

شمارهٔ ۶۲

گر مشکل حشر بر تو مفتوح شود

تو نوح و تن تو کشتی نوح شود

امروز چنین که روح تو تن شده است

فردا چه عجب تن تو گر روح شود!

شمارهٔ ۶۳

چون جبهه‌اش از ناز گرهگیر شود

وز غمزه تبسم آشتی سیر شود

تیر نگهش بال غضب بگشاید

جوهر گرة ابروی شمشیر شود

شمارهٔ ۶۴

سعی تو کلید قفل مشکل نشود

تقدیر به تدبیر تو باطل نشود

گر هر دو جهان خواسته باشند چه سود

چیزی که خدا نخواست حاصل نشود

شمارهٔ ۶۵

تا از سر مرد عقل بیرون نشود

در وادی غم پیرو مجنون نشود

دردی که نداری نتوان بر خود بست

تا خون نخوری اشک تو گلگون نشود

شمارهٔ ۶۶

در کفر و در اسلام دری باز نبود

عشق آمد و درهای فرو بسته گشود

یک ذرّه چنانکه می‌نمودیم نه‌ایم

عشق آمد و آن چنانکه هستیم نمود

شمارهٔ ۶۷

خود را با ما چو دیده بستیم نمود

گردی بودیم چون نشستیم نمود

در پردة آینه نهان بود رخش

این چهره درست تا شکستیم نمود

شمارهٔ ۶۸

تا نیش زبانم رگ اندیشه گشود

غارت‌زدة دو کونم از گفت و شنود

از شومی یک زبان به بادش دادم

نقدی که ز پنج حس دل اندوخته بود

شمارهٔ ۶۹

در دل هیچم ز خیر و شر درناید

در کلبة من پرتو خور درناید

پرویزن حسن است مژه در نظرم

تا هر چه بد است در نظر درناید

شمارهٔ ۷۰

دورم افکند چرخ اگر زان خورشید

گویا که کمال بنده در دوری دید

دیدی که نکرد ماه تحصیل کمال

تا دوریش از مهر به غایت نرسید

شمارهٔ ۷۱

دیروز که آن شکر لب از ما رنجید

می‌کرد زبان عتاب و لب می‌خندید

بر سینة مجروح اسیران بلا

آن می‌زد زخم و این نمک می‌پاشید

شمارهٔ ۷۲

تا پا سر زلفت از سر دوش کشید

خظ حلقة بندگیت در گوش کشید

دادی به دم خیره‌نگاهان خود را

تا آینه‌ات تنگ در آغوش کشید

شمارهٔ ۷۳

گر بی‌عمل از علم کسی بهره ندید

از علم ولی قفل عمل راست کلید

علمست چو چشم، و پا عمل، اندر راه

تا چشم ندید راه، پا ره نبرید

شمارهٔ ۷۴

آنرا که خبر ز عالم راز رسید

در گوش سر از لُبّ دل آواز رسید

از عالم آغاز به انجام آمد

باز از ره انجام به آغاز رسید

شمارهٔ ۷۵

گر زانکه ز گفتگوی درس اسرار

بر خاطر نازک تو باشد آزار

تو معدن فضلی و بود معدن را

آزار ز دست گنج خواهان بسیار

شمارهٔ ۷۶

در آرزوی وصال آن خوشرفتار

زان‌رو که خلا محال باشد هر بار

خلوتگه دیده از همه پردازم

شاید که به دیده‌ام درآید ناچار

شمارهٔ ۷۷

در کشور فضل کرده یزدانت صدر

خورشید برِ تو گه هلال و گه بدر

سرتاسر آفاق ترا بنده سزد

افسوس که مانده‌ای تو مجهول‌القدر

شمارهٔ ۷۸

دورم ز تو ای نگار خاکم بر سر

سیلی خور روزگار خاکم بر سر

از شعله جدا چو اخگرم زنده هنوز

خاکم بر سر هزار خاکم بر سر

شمارهٔ ۷۹

در سایة سرو قدت ای مایة ناز

از بهر وصال دل حسرت پرداز

خواهم شبکی چون شب هجران بی‌صبح

با فرصتکی چون سر زلف تو دراز

شمارهٔ ۸۰

فیاض ترا لاف حرامست هنوز

طرز سخن تو ناتمامست هنوز

شعر تو چو میوه‌ای که نورس باشد

رنگین شده است لیک خامست هنوز

شمارهٔ ۸۱

تا چند ز کس تاب جفا آرد کس

گفتم به تو بس جفا و، بیرحمی، بس

آخر تن و جان خسته‌ای چند کشد

در عشق تو بار ناله بر دوش نفس

شمارهٔ ۸۲

نوروز شد و شکفت گلزار هوس

گفتن به تو ای معلّم هرزه نفس

بر نوگل من جفا و بیرحمی بس

گل را به قفس نگه نمی‌دارد کس

شمارهٔ ۸۳

ای غنچه چه دلتنگ نشینی خوش باش

چون گل نفسی برآور و سرخوش باش

هر چند سبکبار تری کم خطری

تو باد شو و گو دو جهان آتش باش

شمارهٔ ۸۴

جانا چو گل شکفته بی‌شرم مباش

بر هم زن نام و ننگ و آزرم مباش

چون آینه روی دل به هر کس منما

خورشید صفت به هر کسی گرم مباش

شمارهٔ ۸۵

شرعست سپهری که نیابی خطرش

وز رجم نیابند شیاطین گذرش

خورشید درو نبی و ماهست بتول

اولاد نبی بروج اثنا عشرش

شمارهٔ ۸۶

آن شب که رسول ما سفر کرد به عرش

سر از خم نه سپهر برکرد به عرش

جبریل چگونه آمد از عرش به زیر؟

ذات نبوی چسان گذر کرد به عرش؟

شمارهٔ ۸۷

دل یافت حیات ابد از خدمت فیض

جان زندة جاوید شد از صحبت فیض

جز وحشتم از خلق جهان نفزاید

تا انس لقب داد به من حضرت فیض

شمارهٔ ۸۸

فیّاض شدم ز وضع یاران دلتنگ

زین بلهوسان کناره به صد فرسنگ

من شیشه و این سگ روشان سنگدلند

صورت نپذیرد الفت شیشه و سنگ

شمارهٔ ۸۹

هر چند که کعبه راست فضلی کامل

در خاک نجف مرا به آید منزل

در پیش من از کعبه نکوتر نجفست

کان قبلة تن باشد و این قبلة دل

شمارهٔ ۹۰

آن خاتم انبیا نبّی مرسل

بر جمله مقدّم است در علم ازل

هر چند نتیجه هست آخر ز قیاس

در قصد چو بنگرند باشد اول

شمارهٔ ۹۱

ای گل شده بی‌رخ نکویت بدنام

وز شرم لب تو باده گردیده حرام

ابروی ترا هلال گفتم، مه نو

بالید به خود چنانکه شد ماه تمام

شمارهٔ ۹۲

بیمارم و آن نیم که یک جا افتم

می‌گردم و هر کجا رسم وا افتم

از ضعف چنان شدم که در سینه دلم

گر یاد تپیدن کند از پا افتم

شمارهٔ ۹۳

مشهور به عشق تو ستمگر گشتم

حرف غم عشق تو مکرّر گشتم

می‌ناز که مثل تو ندیدم هر چند

دفترچه حسن را سراسر گشتم

شمارهٔ ۹۴

هر چند که دور از درت می‌گردم

برگرد دل ستمگرت می‌گردم

چون معنی دوری که به خاطر گردد

دورم ز تو و گرد سرت می‌گردم

شمارهٔ ۹۵

آخر ترک تو بیوفا دل کردم

عهد تو به فرمان تو باطل کردم

شادی که به کام دشمنم کردی و من

شادم که رضای دوست حاصل کردم

شمارهٔ ۹۶

صد شکر که آهوی ترا صید شدم

بر هم زن زهد و آفت شید شدم

زلف تو مرا ز دین و دنیا برهاند

در دام تو افتادم و بی‌قید شدم

شمارهٔ ۹۷

تا داغ غم عشق تو بر جان دارم

صد چاک به دل دست و گریبان دارم

طوفانم اگر ز دیده خیزد چه عجب

در دیده همه خیال طوفان دارم

شمارهٔ ۹۸

امروز به روی کار آبی دارم

کز خوی تو وعدة عتابی دارم

منّت‌کش خور نیم که از عکس رخت

در هر بن موی آفتابی دارم

شمارهٔ ۹۹

کی جانب هند روی نیکو آرم

من نیستم آنکه رو به هندو آرم

از یک هندوی بخت خود دل تنگم

در عالم هندوان چسان رو آرم

شمارهٔ ۱۰۰

سرگشتة اوّلم به آخر نرسم

درماندة باطنم به ظاهر نرسم

با آنکه خیالی شده‌ام در غم تو

داغم که چرا ترا به خاطر نرسم

شمارهٔ ۱۰۱

بینم چو وفا ز بی‌وفایی ترسم

در روز وصاف از جدایی ترسم

مردم همه از روز جدایی ترسند

جز من که ز روز آشنایی ترسم

شمارهٔ ۱۰۲

از مکرِ خرد ز حد فزون می‌ترسم

وز حیلة عقل ذوفنون می‌ترسم

گفتی به خرد مگر ترا دشمنی است

نه نه که ز نفرین جنون می‌ترسم

شمارهٔ ۱۰۳

هر لحظه دُری نهد در آغوشم چشم

از خون جگر دهد می نوشم چشم

می‌نوشد و چشم خون مرا می‌بیند

یعنی که زبد همیشه می‌پوشم چشم

شمارهٔ ۱۰۴

چشم سیه یار نپرسی حالم؟

بیمارم و یک بار نپرسی حالم؟

بیماران حال یکدگر می‌پرسند

ای نرگس بیمار نپرسی حالم؟

شمارهٔ ۱۰۵

غم نیست گر از درد غم افتاده شوم

غم آن باشد که از غم آزاده شوم

هر لحظه از آن شکست دل پیوندم

تا بهر شکست دگر آماده شوم

شمارهٔ ۱۰۶

من داغ علی به هیچ مرهم ندهم

خاک در او به آب زمزم ندهم

خاک در او ذخیره دارم در چشم

این خاک به خون هر دو عالم ندهم

شمارهٔ ۱۰۷

ما بر در دوست بی‌دلایل رفتیم

از راه فتادیم و به منزل رفتیم

ساحل‌طلبان غرقة گرداب شدند

ما از ره گرداب به ساحل رفتیم

شمارهٔ ۱۰۸

دل را ز می عشق تو بیهش کردیم

یکباره چراغ عقل خامش کردیم

صد مایه دانش فلاطونی را

خواندیم و بیاد تو فرامش کردیم

شمارهٔ ۱۰۹

بر فرق، کلاهِ خاک راهی داریم

در کشور پوست تخت شاهی داریم

گنجینه نیستی پرست از همه چیز

در کیسة فقر هر چه خواهی داریم

شمارهٔ ۱۱۰

با راه صواب از خطا می‌گردیم

هر چند که رفته‌ایم وا می‌گردیم

او در دل و ما در طلبش کوی به کوی

معشوق کجا و ما کجا می‌گردیم

شمارهٔ ۱۱۱

ما خاک وجود خویش را زر نکنیم

خود را با خاک تا برابر نکنیم

ما را به در دوست وجودی ننهند

تا سر ز گریبان عدم بر نکنیم

شمارهٔ ۱۱۲

عمری شده تا ز خیل مهجورانیم

نزدیک نشسته‌ایم و از دورانیم

بیننده ز بس کمست، مانند عصا

محتاج به دستگیری کورانیم

شمارهٔ ۱۱۳

رمزی ز قضا و قدرت می‌گویم

وز مسئلة خیر و شرت می‌گویم

تدبیر رهست از تو و لغزش از پا

زین بحر شگرف این قدرت می‌گویم

شمارهٔ ۱۱۴

گاهی ز نبی گه ز ولی می‌گویم

گه نادعلی سینجلی می‌گویم

نُه پردة چرخ ترسم از هم بدرد

چون از سر درد یا علی می‌گویم

شمارهٔ ۱۱۵

وقت است که ترک پیر و استاد دهیم

آموخته‌ها را همه از یاد دهیم

با جام می دو ساله در میکده‌ها

ناموس هزار ساله بر باد دهیم

شمارهٔ ۱۱۶

هر چند کنی ز چرخ و انجم برهان

نتوان به خدا رسید جز از عرفان

گر زیر و زبر، سواد روشن سازد

بی‌معنی قرآن نشوی قرآن دان

شمارهٔ ۱۱۷

یارب کشتم به وصل حاصل برسان

وز عشق خودم چاشنی دل برسان

تا چند مجاز بی‌حقیقت باشم

در راه شدم پیر به منزل برسان

شمارهٔ ۱۱۸

اکنون که شد از عید گلستان خندان

طفلان ز چه باشند به مکتب گریان

آزادی طفل باشد این فصل چنان

کازاد کنند یوسفی از زندان

شمارهٔ ۱۱۹

اسرار نهان فاش نباید گفتن

جز حیرت سامع نفزاید گفتن

هر چند که آیینه جدا نیست ز عکس

لیک آینه را عکس نشاید گفتن

شمارهٔ ۱۲۰

بی‌ذوق نشاید ره معنی رفتن

نتوان این راه را به دعوی رفتن

هر چند که حرف راه منزل گویی

زان راه به منزل نرسی بی‌رفتن

شمارهٔ ۱۲۱

بی‌شرع ره خدا نشاید رفتن

بی‌جاده به هیچ جا نشاید رفتن

در بادیه‌ای که راه و بیراه یکی‌ست

ره بی‌ پی‌رهنما نشاید رفتن

شمارهٔ ۱۲۲

جز مدح علی نمی‌توانم گفتن

جز این گوهر نمی‌توانم سفتن

گر صیقل مدحش نبود گرد ملال

زایینة دل نمی‌توانم رفتن

شمارهٔ ۱۲۳

چون سنگ ستم پیشه کند دل خستن

مردی نبود شکستن و وارستن

سهلست شکست شیشه از سنگ ولی

سخت است به سنگ خوردن و نشکستن

شمارهٔ ۱۲۴

در شوره زمین تاک نشاید کشتن

غیر از خس و خاشاک نشاید کشتن

جز در دل پاکان مفکن تخم امید

کاین دانه بهر خاک نشاید کشتن

شمارهٔ ۱۲۵

باید به لباس نیستی هست شدن

بر پا بودن ولیک از دست شدن

سر رشته به کف داشتن و مست شدن

اندازِ بلند کردن و پست شدن

شمارهٔ ۱۲۶

تا چند به فکر خودپرستی بودن!

باید یک چند محو مستی بودن

بر نیستیی زن که سبکبار شوی

تا کی در زیر بار هستی بودن

شمارهٔ ۱۲۷

آن شاخ گل ارچه هست پنهان ز چمن

از فیض وجود اوست گیتی گلشن

خورشید اگر چه هست در ابر نهان

از نورویست باز عالم روشن

شمارهٔ ۱۲۸

فیّاض ز عقل سر به مستی بَر کُن

این ره بگذار و راه دیگر سر کن

یک عمر ز زهد کله خشکی دیدی

یک دم ز می عشق دماغی تر کن

شمارهٔ ۱۲۹

چون عقل قبولم نکند دردم من

چون نفس زونم نشود مردم من

عشقم که قبول طبع ناکس نشوم

پیدا کن قدر مرد و نامردم من

شمارهٔ ۱۳۰

ای عشق بیا که سخت بی‌دردم من

بی‌درد تو در آتشم و سردم من

چون زردی چهره سرخ روئیست مرا

گر بی‌تو به خون غوطه زنم زردم من

شمارهٔ ۱۳۱

یک ره سوی دل که لوح جانست ببین

خورشید ازین ذرّه عیانست ببین

رویی که در آرزوش چشمی همه تن

این آینه هم در تو نهانست ببین

شمارهٔ ۱۳۲

گر سایه نداشت همره آن شمع یقین

گویم به تو سرّ آن به برهان مبین

او سایة حق است و بود ظاهر این

کز سایه دگر سایه نیفتد به زمین

شمارهٔ ۱۳۳

دنیا گردیست بر رخ شاهد دین

خواهندة دنیا نبود مرد یقین

این گرد ز رخسارة دینت بزدای

و آنگاه مراد خود درین آینه بین

شمارهٔ ۱۳۴

دامن ز تعلقات دنیا برچین

در دامگه فریب این زن منشین

چندانکه نیاز بیش نازش بیش است

یک ناز کن و نیاز پی در پی بین

شمارهٔ ۱۳۵

هر چند نیارم آمدن در بر تو

از ضعف فتاده‌ام به خاک در تو

شادم که به کام دل توانم گردید

در زیر لب آهسته به گرد سر تو

شمارهٔ ۱۳۶

نوروز شد و یار به من بست گرو

کز داغ کهن به دل نماند پرتو

گفتم که ندارم چه شود پس گفتا

خوش باش که روز از نو و روزی از نو

شمارهٔ ۱۳۷

ای دوست که با چهرة زردیم از تو

چون نالة خود تمام دردیم از تو

کاری که گمان نبود دیدیم از خویش

صبری که نداشتیم کردیم از تو

شمارهٔ ۱۳۸

کردم برِ نامحرم اگر داد از تو

داد از تو بتا و داد و بیداد از تو

محتاج به محرمم چرا می‌کردی

تا کار به نامحرمم افتاد از تو!

شمارهٔ ۱۳۹

از پیش من ای ماه جهان گرد مرو

وی غنچة نازِ نازپرورد مرو

در عشق تو با من نفسی بیش نماند

یک لحظه غنیمت است، بیدرد، مرو

شمارهٔ ۱۴۰

دلگیر بود نالة بلبل بی‌تو

پر دردسرست نشئة مل بی‌تو

بی‌تاب بود طرّة سنبل بی‌تو

نوبر نکند شکفتگی گل بی‌تو

شمارهٔ ۱۴۱

هستی همه گرچه هست از فیض اله

هستیِّ پس از فنا بود خاطرخواه

هر چند که خلعت همه از شاه بود

ممتاز بود قبای پوشیدة شاه

شمارهٔ ۱۴۲

یارب نفس گرم ثنا سنجم ده

وز درد طلب راحت هر رنجم ده

از خویش تهی کن وز خویشم پر کن

ویرانه کن و در خور آن گنجم ده

شمارهٔ ۱۴۳

دنیا چاهی است نزد دانا بی‌ته

طول امل است ریسمان این چه

هر چند بود جامة عمر تو دراز

بر قامت طول امل آید کوته

شمارهٔ ۱۴۴

آمد سر زلف بند بند افکنده

چین در خم طرّة کمند افکنده

هر عقده که برداشته از کار دلی

بر گوشة ابروی بلند افکنده

شمارهٔ ۱۴۵

یارب گرة غفلتم از دل بگشای

گرد هوسم ز چهرة جان بزدای

چون آینه‌ام ز زنگ هستی برهان

هیچم کن و پس هر آنچه هستی بنمای

شمارهٔ ۱۴۶

رفتی رفتی ز پیشم ای جان رفتی

چون صبح طرب ز شام هجران رفتی

آلودگی صحبت ما ننگت بود

چون شعله ز ما کشیده دامان رفتی

شمارهٔ ۱۴۷

هر دل که نداشت نور دانشمندی

از زهد و ریاضتش نشد خرسندی

مرغی که به سوی شاخ بایدش پرید

زینش چه که پا گشایی و پربندی!

شمارهٔ ۱۴۸

ای آنکه دو لب به نشئة مل داری

شیرین دهنی چون غنچة گل داری

معشوقی و عاشقانه می‌خوانی شعر

با آنکه گلی، زبان بلبل داری

شمارهٔ ۱۴۹

لطف و کرم و طبع وفاجو داری

هر چیز که داری همه نیکو داری

بی‌پرده به چشم عاشقان جلوه‌گری

گر هژده هزار پرده بر رو داری

شمارهٔ ۱۵۰

تا کی فیّاض ترک مستی تا کی!

زاهد چو نیی تو، بت‌پرستی تا کی!

این بار گران زور دگر می‌خواهد

عجز تو و طمطراق هستی تا کی!

شمارهٔ ۱۵۱

تا کی هدف بوده و نابوده شوی

ترسم در زیر بار فرسوده شوی

تا چند به دوش خود کشیدن خود را

بردار ز خود دست که آسوده شوی

شمارهٔ ۱۵۲

ای آنکه به چهره کمتر از باغ نیی

در دل سیهی چو لالهٔ داغ نیی

از جستن صیدی چون من از بند غمت

داغم من و داغم که چرا داغ نیی

ملحقات

فراموش کرده‌اند : این غزل در گزیدهٔ غزلیات فیاض در دسترس از طریق وبگ ...

فراموش کرده‌اند

این غزل در گزیدهٔ غزلیات فیاض در دسترس از طریق وبگاه چکامه به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزهٔ علمیه اصفهان وجود دارد.

جمعی که یادبود فراموش کرده‌اند

سرمایهٔ وجود فراموش کرده‌اند

از یاد برده‌اند مرا بی حقیقتان

خود را ببین چه زود فراموش کرده‌اند

از کس شکایتم به جز از بخت تیره نیست

آتش به جرم دود فراموش کرده‌اند

هرگز لباس عافیت ما نشد تمام

گر تار داده، پود فراموش کرده‌اند

خوش باد وقت عیش فرورفتگان خاک

کاین گنبد کبود فراموش کرده‌اند

غفلت چنان گرفته فرو اهل هوش را

کز لذت شهود فراموش کرده‌اند

آسوده‌اند در بغل تیغ عاشقان

اندیشهٔ حسود فراموش کرده‌اند

از بس که محو لذت زخمند بیدلان

بر سر کلاهخود فراموش کرده‌اند

هرگز نوازشم به جفایی نمی‌کنند

این حاتمان که جود فراموش کرده‌اند

با ناله‌های زار من ارباب انتعاش

از نغمه‌های عود فراموش کرده‌اند

من خود نگویم این که وفا بود یا نبود

گر بود و گر نبود فراموش کرده‌اند

فیاض اضطراب تو جایی نمی رسد

این دست و پا، چه سود فراموش کرده‌اند

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

ترکیبات

قطعات

مثنویات

رباعیات

ملحقات

فیاض لاهیجی

دیوان اشعار