معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ غنی کشمیری

محمدطاهر غنی آشای معروف به غنی کشمیری (۱۰۳۹؟ - ۱۰۷۹ قمری) شاعر پارسی‌گوی اهل جامو و کشمیر است. سروده‌های او مورد توجه شاعران بزرگ شبه قارهٔ هند مانند علامه اقبال لاهوری، میر تقی میر، سعادت حسن منتو بوده و نقل قول شده است. گفته می‌شود غالب دهلوی چهل بیت از او را به اردو ترجمه کرده است. او متعلق به خاندان آشای کشمیر بود و در منطقهٔ راجوری کادال سرینگر زندگی می‌کرد و از شاگردان سرشناس ملا محسن فانی کشمیری شاعر و نویسندهٔ کشمیری بود. او بیشتر اشعار خود را در زمان سلطنت شاه جهان و اورنگ‌زیب سرود و توسط اورنگ‌زیب به دربار فراخوانده شد و مرثیه‌ای برای شاه درگذشته سرود. گفته می‌شود که او گاهی در حین سرودن اشعارش را با آواز می‌خواند. او در جوانی درگذشت (در مورد سن او در هنگام وفات اختلاف وجود دارد، بعضی از محققان اعتقاد دارند او در هنگام وفات ۴۱ ساله بوده است). او در سرینگر به خاک سپرده شد. اشعار او به تصحیح احمد کرمی منتشر و به همت حسان لاهوری به گنجور افزوده شده است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : جنونی کو که از قید خرد بیرون کشم پا را

شمارهٔ ۲ : میار ای بخت بهر غرق ما در شور دریا را

شمارهٔ ۳ : تهی کن ایدل از پروردهٔ خود زود پهلو را

شمارهٔ ۴ : تواند صورتی دادن شبیه آن پریرو را

شمارهٔ ۵ : دمی که یار گذارد قدم بخانهٔ ما

شمارهٔ ۶ : ز روی ماه سیاهی به نور ماه نرفت

شمارهٔ ۷ : در معرکه صد زخم رسد گر بتن ما

شمارهٔ ۸ : گفتگو یکرنگ نبود عاقل و هشیار را

شمارهٔ ۹ : چشم ما روشن شد از خاک در میخانه ها

شمارهٔ ۱۰ : ما بلبلان بلند نسازیم خانه را

شمارهٔ ۱۱ : نماید حکمتش چون در شفابخشی ید بیضا

شمارهٔ ۱۲ : شد ختم بر حدیث تو آخر بیان ما

شمارهٔ ۱۳ : اگر میدید با هم اتحاد بلبل و گل را

شمارهٔ ۱۴ : بمردم میکند نرگس ز هر جانب اشارتها

شمارهٔ ۱۵ : بی نشانی دارد آزاد از بلا وارسته را

شمارهٔ ۱

جنونی کو که از قید خرد بیرون کشم پا را

کنم زنجیر پای خویشتن دامان صحرا را

به بزم می پرستان محتسب خوش عزتی دارد

که چون آید به مجلس شیشه خالی می کند جا را

اگر شهرت هوس داری اسیر دام عزلت شو

که در پرواز دارد گوشه گیری نام عنقا را

به بزم می پرستان سرکشی بر طاق نه زاهد

که می ریزند مستان بی محابا خون مینا را

شکست از هر در و دیوار می بارد مگر گردون

به رنگ چهرهٔ ما ریخت رنگ خانهٔ ما را

ندارد ره به گردون روح تا باشد نفس در تن

رسایی نیست در پرواز مرغ رشته در پا را

غنی روز سیاه پیر کنعان را تماشا کن

که روشن کرد نور دیده اش چشم زلیخا را

شمارهٔ ۲

میار ای بخت بهر غرق ما در شور دریا را

پر ماهی مگردان بادبان کشتی ما را

لباس ما سبکاران تعلق بر نمی تابد

بود همچون حباب از بخیه خالی پیرهن ما را

بود از شعلهٔ آواز غلغل بزم می روشن

سرت گردم مکن خاموش ساقی شمع مینا را

دم جان بخش او تا رنگ حیرت ریخت در عالم

ز مهر آیینه در پیش نفس دیدم مسیحا را

اگر لب از سخنگویی فرو بندیم جا دارد

که نبود از نزاکت تاب بستن معنی ما را

نمی باشد مخالف قول و فعل دوستان با هم

غنی تا چند پرسی دستگاه ملک دنیا را

غنی ساغر به کف جمشید پیش می فروش آمد

که شاید در بهای باده گیرد ملک دنیا را

شمارهٔ ۳

تهی کن ایدل از پروردهٔ خود زود پهلو را

که آخر نافه تا کشتن بود همراه آهو را

نگردد شعر من مشهور تا جان در تنم باشد

که بعد از مرگ آهو نافه بیرون میدهد بو را

ز آسیب صبا آسوده تا صبح ابد باشد

کند شمع از پر پروانه گر تعویذ بازو را

به نرمی جان ز دست سخت گیران میتوان بردن

به زیر تیغ هرگز کس نگیرد خامهٔ مو را

کند در پیش آن پای نگارین سجده ها زلفش

بلی کاری به از آتش پرستی نیست هندو را

فلک در گردش است از بهر خواب بخت ناسازم

بود در جنبش گهواره راحت طفل بدخو را

غنی از سستی طالع شکست افتد ببازارم

پی سودا به کف گیرم اگر سنگ ترازو را

شمارهٔ ۴

تواند صورتی دادن شبیه آن پریرو را

مصور گر کند از بال عنقا خامهٔ مو را

هزاران معنی باریک باشد بیت ابرو را

به غیر از مو شکافان کس نفهمد معنی او را

به نغمه دل چو نی بستند کم ظرفان و زین غافل

که این می آخر از تندی کند سوراخ پهلو را

مگر نقلی ز روی نسخهٔ حسن تو بردارد

که مه امشب کشید از هاله جدول صفحه ی رو را

غنی تا چند باشد سینه چاک از دست عریانی

به تار پیرهن دوزید چاک سینهٔ او را

شمارهٔ ۵

دمی که یار گذارد قدم بخانهٔ ما

سزد که کعبه شود سنگ آستانهٔ ما

سزد که دعوی همسایگی به مور کنیم

که صحن خانهٔ خلق است بام خانهٔ ما

درین بهار که با سبزه دام همرنگ است

چو تخم مرغ نگردید سبز دانهٔ ما

دل از خیال گره های زلف یار پر است

گهر ز مهرهٔ مار است در خزانهٔ ما

ز شومی قدم ما شود غنی ویران

بود ز آهن اگر چون کلید خانهٔ ما

شمارهٔ ۶

ز روی ماه سیاهی به نور ماه نرفت

نیامده است به کاری کمال خویش مرا

ز غنچه تکیه چو شبنم به زیر سر ننهم

که به ز بالش پر هست بال خویش مرا

بسان شمع که افتد ز پنبه خود بگداز

ل گردن خود گشت بال خویش مرا

به گلشن دگری چشم من نمی افتد

گل مراد شکفت از سفال خویش مرا

شمارهٔ ۷

در معرکه صد زخم رسد گر بتن ما

زان به که بود داغ سپر بر بدن ما

تا سرکهٔ پیشانی دونان نچشیدیم

دندان طمع کند نشد در دهن ما

عمریست که جز شکوهٔ ما کار ندارد

دوزید لب گور به تار کفن ما

بردند پس از مردن ما معنی ما را

صد شکر که مانده است بیاران سخن ما

از بس که ضعیفیم به یاد کمر او

جز مور دگر کس نسزد گور کن ما

شمارهٔ ۸

گفتگو یکرنگ نبود عاقل و هشیار را

در نفس باشد تفاوت خفته و بیدار را

طفل اشکم گر ببازی رو به صحرا آورد

کاغذ بادی شمارد ابر دریابار را

دل باستدلال بستم ماندم از مقصود دور

نردبان کردم تصور راه ناهموار را

حال ما از نامهٔ بال کبوتر روشن است

ما چه بنویسیم شرح سینهٔ افگار را

شیشه ها را محتسب از بسکه بر دیوار زد

کرد میناکار آخر خانهٔ خمار را

از مه و انجم غنی بر اهل بینش روشن است

کز سفیدی نیست نقصان دیدهٔ بیدار را

شمارهٔ ۹

چشم ما روشن شد از خاک در میخانه ها

ریختند از سرمه گویا رنگ این کاشانه ها

سعی بهر راحت همسایگان کردن خوش است

بشنود گوش از برای خواب چشم افسانه ها

بر هم از سرگرمی ما خورد بزم میکشان

آتشی گشتیم و افتادیم در میخانه ها

در شب زلف تو خواب خوش نصیبم کی شود

خار می روید ز پهلویم بسان شانه ها

آتش داغ جنون از سنگ طفلان می کشد

یک نفس غافل نیند از کار خود دیوانه ها

رفت عمرم در غریبی بر بساط روزگار

گر چه همچون مهرهٔ شطرنج دارم خانه ها

بعد مردن هم نگردم سیر از صهبا کشی

می به خم نوشم چو گردم خاک در میخانه ها

بعد مردن گر خورد افسوس آن سرکش چه سود

می گزد انگشت شمع از ماتم پروانه ها

دایم از مستی غنی در رقص چون دولاب باش

گر نباشد می، توان کرد آب در پیمانه ها

شمارهٔ ۱۰

ما بلبلان بلند نسازیم خانه را

خوش کرده ایم خانهٔ یک آشیانه را

سنگین دل است هر که به ظاهر ملایم است

پنهان درون پنبه نگر پنبه دانه را

شد سنگ آستانهٔ دین هر بتی که بود

کافر بیا و سجده کن این آستانه را

دندان مار گر چه به افسون توان کشید

از زلف او جدا نتوان کرد شانه را

روزیکه گل ز باغ به غارت برد خزان

بلبل بباد ده سبد آشیانه را

سامان دل خیال گره های زلف بست

گوهر بود ز مهرهٔ مار این خزانه را

اندیشه گر ز تنگی گورت بود غنی

در زندگی ز خاک بر آور خزانه را

شمارهٔ ۱۱

نماید حکمتش چون در شفابخشی ید بیضا

گذارد پنبه را بر داغ ماهی از کف دریا

ندارد در هوای گرم لطفی آتش صهبا

هلال عید دانم گر رگ ابری شود پیدا

نصیبی نیست از اهل کرم برگشته بختان را

که هرگز پر نسازد کاسهٔ گرداب را دریا

زبان نی بآواز بلند این حرف میگوید

که میسازد بیکدم چوب را صاحب نفس گویا

خوشا عهدیکه مردم آدم بی سایه را دیدند

غریب است این زمان گر سایهٔ آدم شود پیدا

رهد کی در حصار خط ز دزدان معنی روشن

کجا مهر از کلف محفوظ دارد خرمن مه را

شمارهٔ ۱۲

شد ختم بر حدیث تو آخر بیان ما

باشد نگین نام تو مهر دهان ما

تر همچو آسیا نشد از آب نان ما

از تشنگی است خشک زبان در دهان ما

آگه نشد طبیب ز درد نهان ما

این نبض ما خموش تر است از زبان ما

گوئی که در تنور فلک قحط هیزم است

تا اشتها نسوخت نشد پخته نان ما

از بس که وصف چشم سیاه تو کرده ایم

گردید میل سرمه زبان در دهان ما

از صیدگاه دهر نگشتیم نا امید

زاغ کمان ماست شکار کمان ما

موی سفید ماست همه گرد آسیا

شد قوت آسیای فلک استخوان ما

کس را ز دام صحبت مردم نجات نیست

عنقاست گوشه گیر غنی در زمان ما

شمارهٔ ۱۳

اگر میدید با هم اتحاد بلبل و گل را

مصور میکشید از رنگ گل تصویر بلبل را

گر از نا آشنائی چرخ سازد زیر پل غرقم

ازان بهتر که بینم روی یاران سر پل را

خیال نازکم را نیست تاب ناخن دخلی

غنی هرگز نباشد طاقت نشتر رگ گل را

شمارهٔ ۱۴

بمردم میکند نرگس ز هر جانب اشارتها

که فصل گل بچشم کم نباید دید گلشن را

سواد کعبه کی منظور ارباب نظر باشد

بسنگ سرمه حاجت نیست هرگز چشم روشن را

چو استعداد نبود کار از اعجاز نگشاید

مسیحا کی تواند کرد روشن چشم سوزن را

بود از سینه بیرون کردنی آندل که سنگین است

دلیل راه خود گردان درین وادی فلاخن را

شمارهٔ ۱۵

بی نشانی دارد آزاد از بلا وارسته را

دام باشد نقش پای خویش صید جسته را

قید از عشاق و از معشوق آزادی خوش است

صرف دام بلبلان کن رشتهٔ گلدسته را

در مکرر بستن مضمون رنگین لطف نیست

کم دهد رنگ ار کسی بندد حنای بسته را

دفع شد وسواس خاطر از نماز با حضور

ما بدست بسته وا کردیم قفل بسته را

بی تو هر شب تا سحر دارد غنی سوز و گداز

شمع بالین شاهد حال است این دلخسته را

غنی کشمیری

غزلیات