معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ نظام قاری

نظام‌الدین محمود بن امیر احمد قاری یزدی معروف به «نظام قاری» شاعر سدهٔ نهم هجری است که دیوانی به نام «دیوان البسه» به تقلید از دیوان اطعمهٔ بسحق اطعمهٔ شیرازی ساخته است و در آن به پوشاک مردم زمانهٔ خویش پرداخته است. از وی ذکری در تذکره‌ها نیامده و از زندگانی وی اطلاعات زیادی در دست نیست. مطابق تحقیقی که ادوارد براون کرده است و با توجه به دورهٔ حیات شاعرانی که اشعارشان مورد استقبال و تقلید نظام قاری واقع شده است می‌توان استنباط کرد که وی در حوالی سال ۸۶۶ قمری زنده بوده است. تاریخ وفات وی در فرهنگ معین ۹۹۳ قمری ذکر شده که به نظر محمد مشیری غلط چاپی است و احتمال داده که در اصل ۸۹۳ قمری بوده باشد. دیوان البسهٔ وی اول بار در سال ۱۳۰۴ هجری قمری به همت میرزا حبیب اصفهانی -که پیشتر دیوان بسحق اطعمه را چاپ کرده بود- در استانبول چاپ شد و بعد از آن در سال ۱۳۵۹ شمسی به همت محمد مشیری با افست از آن چاپ و رتوش و غلط‌گیری به چاپ مجدد رسید.

قصاید

شمارهٔ ۱ - (قصیده آفاق وانفس) : نیست پوشیده بر اهل خرد و استبصار

شمارهٔ ۲ - جنگنامه موئینه و کتان : ز پرتو علم خلعت مغرق خور

شمارهٔ ۳ - آغاز داستان : بهار آمد و کتان بجنک مویئنه

شمارهٔ ۴ - در آگاهی یافتن لشکر موئینه از محاصره کتان

شمارهٔ ۵ - در عرض دادن موئینه لشکر خود را : شه سمور بعرض سپه علامت را

شمارهٔ ۶ - در میدان آمدن و حرب کردن : یکی ز لشکر موئینه تیغ تیز بکف

شمارهٔ ۷ - در پشت دادن موئینه از محاربه کتان : در آن قتال دله صدر روی گردانید

شمارهٔ ۸ - اسرار ابریشم : نرم دست گلی زصوف کیا

شمارهٔ ۹ - اوحدی فرماید : سر پیوند ما ندارد یار

شمارهٔ ۱۰ - مولانا خواجو فرماید : وجه برات شام بر اختر نوشته اند

شمارهٔ ۱۱ - و من نتایج افکاره : جامه چون درتوله است از قنطره

شمارهٔ ۱۲ - لاادری قائله : با هر که راز دوستی اظهار میکنم

شمارهٔ ۱۳ - شیخ سعدی فرماید : بس بگردید و بگردد روزگار

شمارهٔ ۱۴ - سید حسن ترمدی گوید : سلام علی دار ام الکواعب

شمارهٔ ۱۵ - مدیحه در تتبع حکیم سنائی : چکمه صوف و سقرلاطست شاه ملک تن

شمارهٔ ۱۶ - در تتبع قصیده خلاق المعانی کمال اسماعیل اصفهانی

شمارهٔ ۱۷ - در تتبع ظهیر فاریابی : سپیده دم که شدم حله پوش حجله و سور

شمارهٔ ۱۸ - لغزی که در صفت میان بند گفته شده است : چیست آن جبس مختلف آثار

شمارهٔ ۱ - (قصیده آفاق وانفس)

نیست پوشیده بر اهل خرد و استبصار

زانکه(الناس لباس) است کلام اخیار

ای که از اطعمه سیری زپی البسه رو

که تن از رخت عزیز است و شکم پرور خوار

خور شست و کنش و پوشش و ارباب تمیز

نیستشان هیچ ازنیگونه گزیری ناچار

خلعتی دوخته ام برقد اشعار چنان

که نه پوشیده و نه کهنه شود لیل و نهار

درزیش درزی معنی و خرداستاد است

رنگرز دست خیالست و تفکر قصار

شستن رخت مرا چرخ حصین چون صابون

ابر لیفست و بپرداخت کدنیه اشجار

گوش کن تا که بدوشت کنم اینجامه نو

برکن از خویشتن آنجامه پار و پیرار

هست در البسه هر چیز که در آفاقست

برضمیر تو کنم چند نظیرش اظهار

آسمان خرگه وزیلوست زمین خارا کوه

اطلس و تافته دان مهرومه پر انوار

ابرکرباس و شفق خسقی و شامست سمور

صبح قاقم شمرو حبر پر از موج بحار

لوح سجاده و مسواک قلم میزر عرش

صندلی کرسی و فرشست فراش از آثار

صوف گرما بودو جنس حصیری سرما

رخت زردست خزان جامه سبزست بهار

شش جهت چاک پس و پیشت و جیب و دامن

و آستین هردو که آنست ترا دست افزار

چون ترا پنج حواسست کزان داری خط

پنج وصله است ز تو جامه چنان برخوردار

هفت کویست گریبان ترازان هفت است

عدد ارض و سماوات و نجوم سیار

چار عنصر زمن ارزانکه بپرسی هریک

با تو گویم که بمانی عجبم در گفتار

نوع والا که وراباد صبا میخوانند

بادت آن آتش والای برنک گلنار

اطلس ماویت آبست روان و ین دریاب

مله خاک که آنست لباس ابرار

برش جامه قضا و قدرش کز گردون

اجل وحادثه ببریدن و زخم ای هشیار

پوشش ماتم و سورست دو کون ای سرور

ورسوالت ز سه روحست بدان این اسرار

روحی ابریشم و روحیست دگر پنبه زوصف

سیومین روح بود پشم بگفتم یکبار

مبدات پنبه بتحقیق و معادست کفن

تن و جان تو درین کارکه این پود آن تار

جسم رختست جواهر عرض آن الوان

ستر آن جمله محیطست و سجافست مدار

صفت روز و شبت نیز شب اندر روزست

نقش دوزیت در اثواب کواکب انگار

زیر و بالانه دوتا کارگهش نساج است؟

عالم سفلی و علویت بدان زاستحضار

وصف تشریح زسرتا قدمت بنمودم

هم در آن خواب اگر زانکه بعقلی بیدار

جنتت جامه پاکست و عذابت دوزخ

هست پیراهن چرکین چو ضمیر اشرار

نیست معلوم صراطت بجز از پای انداز

چون قیامت که بود برهنگی برتن زار

باز جلپاره مرقع صفت طفلی تست

نخ دیبای ثمینت چوشبابت پندار

کهلی آنروز که ریشت شمرند ابیاری

پیریت صوف سفیدست که استغفار

صورت دیو پلاسست و پری کمسان دوز

نیک و بد شال و حریرست نبرد احرار

مغربت چیست دواج شب تار و مشرق

جیب خرقه است سر از جیب خرافات برآر

خشم و قهر و غضبت جوشن و جیه است و زره

شهوتت جامه خوابست و لباست شب تار

پیشوازست زن و مرد قبا وانچه درو

چاک پس هست مخنث بود و بی هنجار

اطلس است امردو ابیاری سبزست بخط

پوسیتن صاحب ریشست و در آن هم اطوار

در خور ریش سفیدست چو شیخان کامو

وان سیه بره سیه ریش بخاطر میدار

قندس آنست که او ریش کندرنک مدام

چند نیرنک چو روباه کنی ایطرار

داری اخلاق پسندیده قماشات نفیس

گر بدانی چه قماشی نکنی استکبار

خانه را که دروهست مقامت شب و روز

هم درین جامه بگویم صفت او هموار

سربا مست گریبان یقه با مقلب

آن کنیسه که زدند از پی دفع امطار

حد آن و ربدن و تیرز آن لنگیها

جیب پهلو بود و چاک درو روزن دار

آستین شاه نشینها که برون میدارند

چارسو خشتک و ایزاره فراویز انگار

جفت زلفین بدر آن انگله و گوی بود

بخیها جمله در آن باب مثال مسمار

کس ازین جنس نفیسی ننمودست انفس

گرچه گفتند در آفاق و در انفس بسیار

هر که او وصله معنی برد از جامه من

علم دزدی او باد عیان روز شمار

بلباس دگر این طرز حدیثم بشنو

دستبردی چو نمودم بجهان زین اشعار

سرور جمله اثواب ز روی معنی

هست برد یمنی لبس رسول مختار

جبه برد که او جنه برد آمده است

پشت گرمی وی از پینه زروی پندار

بابرک گفت که دوزم عسلی تو بدوش

که بسرما نکنم حرب بگاه پیکار

از پی حرب عدوی تو زره بافدابر

آسمان جبه وانجم همه بر وی مسمار

مه سپر مهر کلاخود و کمان قوس قزح

ناوکت تیر و سماکست و سها نیزه گذار

ابرمانند عروسیست سپیدش چادر

انکه از برق پدید آمده سرخی ازار

شسته کرباس که پرداخته در می پیچند

کاغذی دان که زقر طاس به پیچد طومار

موج در صوف مربع نگرای اهل تمیز

دل بدریا فکن وزر ببهایش بشمار

گرچه ماشاه و سقرلاط بهم مشتبهند

هریکی رابحد خویش شناسد ابصار

ایکه بامیرزی و چکمه برک حاجت نیست

پیشتر پازگلیم خودت آخر مگذار

پوستین بخیه چو از جیب نماید بندند

تسمه از گوز گره بر بن ریشش ناچار

نخوت شرب بوالا که زپر مکس است

چیست در باغ چو طاوس مگس هست بکار

خصم میخک نکند فرق زکمخاورنه

کارگاهیست مرا از همه جنسی دربار

نیش شاخی که بقیقاج بود دانی چیست

گلستانی که به بندند بگردش انهار

صاحبی را که زکتان هوس کیسه است

کیسه از سیم بپرداز بگو در بازار

زوده نرم ستان از جهت پیراهن

کانچه در زیر بود نرم به از استظهار

متکا درکله با صندلی اینمعنی گفت

که توئی بغچه کش وتکیه بمن دارد یار

صندلی داد جوابش که توئی آلت طیش

صندلی و قتلی چند نهی شرمی دار

جامه حبر و دروگوی زمرواریدست

راست چون بحر کز و خاسته در شهوار

تانهم بالش زین گرد قطیفه چو صدف

بهر آن راحت جانست دو چشم من چار

گر غرض معنی دستار بکسمه است ترا

نو خطان پیش که بندند چو کسمه دستار

نرمدستی که بهجرانش شب اندر روزم

تافته روزمن و مانده بعشقش افکار

چادر آن صنم ابرست و قصاره رعدش

آتش برق نمودست زگلگون شلوار

خط الوانست بدستارچه یزدی لیک

یزد یانرا بخط سبز کشد دل بسیار

ایکه پهلو بشکم داری و سنجاب و سمور

انکه بر پوستکی خفته ز حالش یاد آر

نقش والای لطیف قلغی گربیند

قالبک زن سز نقش نخواند در کار

گر سقرلاط ترا هست و نمد میپوشی

سردیست این بنمدمال چه عیبست و عوار

در بر آن کسوت سنجاب نه دور از کارست

آبگرمی بزمستان چه کند رغبت یار

رخت ابیاری و مثقالی و تابستانی

ساده در زیر و خط آورده ببالا پندار

فکرکتان چه کنی چون بزمستان برسی

پوستین را چه کنی غم چو رسد فصل بهار

مریم ای یا رنه رشتست یکی شیرین باف

بسر خود بخر ارهست گزی صد دینار

قفسه هر که بمدفون علادینی دید

مرغ مدفون بقفس یافته ای خوب شعار

التفات ار بمجرح نکند دارائی

پادشاهیست چودارا زگدا دارد عار

چشمهای الجه باز بروی مله ایست

همچو عاشق که کند دیده بروی دلدار

نازکت چار شب اولیست که بالا افکن

چون درشتست و قوی میرسدت زان آزار

در نماز آر بسجاده شطرنجی رخ

تابری دست بطاعت زصغار و زکبار

از سر مردم شهری هوس پوشی رفت

تا که این عقد سپیچ آمده اکنون بشمار

گرد آن پرده گلگون چو مشلشل دیدم

آمدم یاداران زلف و زان رنگ و عذار

ایکه یکتائیت از زیر دو توئی بمی است

اینچنین زیر و بمی برد زما صبر و قرار

حبذا بخت نهالی که نهالی چون تو

خیزدش هر سحری تازه و خرم زکنار

گلهایی که بر آن بالش زردوز افتاد

همچنانست که بر تخته دیبا دینار

گر سربسته والا بگشاید خاتون

بوی نسرین و قرنفل برود در اقطار

جبه سان گر ببر آن سرو قبا پوش آرم

فرجی یابم و از بخت شوم برخوردار

اطلس قرمزی ارآل بود طغرایش

شرب بادال نگر مهر برو با خوددار

اطلس یزدی و کاشی و ختائی دیدم

مثل شاه وامیرست و سپاهی دربار

جامه سرخ نگر بر قد آن سرو ملیح

ای که باور نکنی (فی الشجر الاخضرنار)

کافرار دامک شلوارزر افشان بیند

جای آنست که دردم بگشاید زنار

این همه نقش بدیدار در آرایشها

نظر آنکو نکند نقش بود بر دیوار

نه بخود در حرکت آلت آغا پنبه است

در پس پرده یکی هست چو بینی درکار

رختهایی که تو بینی همه با دوست نکوست

جامها را چو محل گر نبود در بریار

تا جهانست کم از مفرش اصحاب مباد

سی و یک چیز ز افضال خدالیل و نهار

صوفک و خاصک و تن جامه و بیت و برتنک

گلی و گلفتن و سالوو روسی انصار

ارمک وقطنی و عین البقر و رومی باف

مله میلک ولالائی بی حد و شمار

صوف سته عشری قبرسی و تفصیله

کستمانی حلبی حبر و غزی بسیار

قلمی فوطه و کرباس و ندافی و قدک

یقلق و طاقیه و موزه و کفش و دستار

در لباس این سخنان گفت نظام قاری

که او زکرم هم تو بپوش ای ستار

شمارهٔ ۲ - جنگنامه موئینه و کتان

ز پرتو علم خلعت مغرق خور

سحر شد آستی و دامن جهان پرزر

رخی کز آبله مانند نقش کمخا بود

نمود اطلس خانبالغی زشوکت و فر

بتخت کت چوبر آمد نهالی زر بفت

کلاه وار قبا پیش او ببست کمر

فش عمامه در آمد باحتساب رخوت

براند دره بنهی محرمات دگر

بگو بصوفی صاحب سماع زردک پوش

که نوکسیت نخواهد خرید کهنه مدر

ملاف باقلمی ای لباس آژیده

بر وی کار چو افتاد بخیه ات یکسر

بکازر ار بودت پیرهن ضرورت دان

یکی دگر که بود لازمت زخشک وزتر

کسی که عجب سقرلاط سبز و سنجابش

بود بآب و علف گشته مفتخر چون خر

سپرد راه دوئی موزه زان بپا افتاد

کلاه زد دم وحدت ازان بود بر سر

قوی عجب بود از گندکان اسپاهان

حریر وار چنین نرم زوده در بر

چو باد بیزن و مسواک داشت حکم علم

بشد سجاده زردک بمرشدی اشهر

کشان بپای بت دلرباست دامن شرب

بدانطریق که طاوس میکشد شهپر

کنون که وقت حصیرست و بوریا بزمین

چه شد که سبزه بزیلو فکندنست سمر

گلست و لاله چو والای سرخ و اطلس آل

لباس شاهد باغ و شکوفه اش چادر

کشید سرو سهی پادرازتر زگلیم

عبای سبز حنینی ازان شدش در بر

ز خرده گیری گل دان قبای تنگ شکفت

که بر زمین کشد از حیف دامن پر زر

چو دال شرب سفیدست و نرمدست بنفش

بیا بنفشه و نرگس بگلستان بنگر

نگر بگونه والای زرفشان کبود

چو آسمان که بتابد از و بشب اختر

بجان خشیشی سنجاب ما طلب دارد

یکی که باشدش از گرم و سرد دهر خبر

چوشه کلاه دمی گوش باش و ین سخنان

که در حکایت رختست یادگیر از بر

مثال جامه بکاغذ سفید نامه شوی

ازین حدیث میان بندشان زشیر و شکر

شنیده توبسی قصه سلحشوران

بحرب دیده دلیران بجبه و مغفر

ازین نمط که بود پوستین و رخت بهار

خصومتی بمیانشان که داده است خبر

ربود قاقم که باد و بیدمشک صفت

بچوب گیرمت ار پوستین کنی در بر

چنان میان کتان و حریر گل یاریست

که هیچ موی نکنجد میانشان دیگر

شمارهٔ ۳ - آغاز داستان

بهار آمد و کتان بجنک مویئنه

کشید از سپه خویشتن تمام حشر

نوشت نامه باتباع خویشتن مخفی

که رخت حزم بپوشید هان زهر کشور

که پوست پوش ددی چند بهر کینه ما

دوان بدامن خارای کوه بسته کمر

فتاده از یقه واپس قفاخور همه خلق

بزیر جامیها دائما یکی بزبر

وجودما که چو تا رقصب ضعیف شده

فکنده دور زاطلس رخان والابر

اگر باسم کفن زنده مان بگور کنند

هزار بار به ازدوری از بر دلبر

بغیر روسی و کتان ورختهای نفیس

چه چیز همره او شد بگور تا محشر

قسم بداد بسی پاره در زبان شمط

که گرعزا بودت پیش زین غزامگذر

نرفته است چو در جامه شان زما اشنان

عجب مدار که شویندمان بخواری سر

زکیسه همه را کرد کیسها فربه

زصاحبی همه را ساخت صاحب زیور

زروم و چین و خطا و بلاد هندستان

قماشهای عجب آمدند جمله بدر

علم بدوش و میان بندها برآورده

زبیتشان همگی جامهای فتح ببر

نشسته بر فرس صندلی یکی چون خان

یکی برابرش مفرش سوار چون قیصر

یکی زشیب دمشقیش گر ز چون قارن

یکیش تیغ زترک کلاه چون نوذر

یکی زره ببراز تسملو در افکنده

یک از قواره جیبش به پیش روی سپر

زعقدهای سپیچ بهاری و سالو

عمودها همه افراشتند در کروفر

فکنده تیر خصومت در آنمیانه گزی

بدست کرده کتکها زکاستر اکثر

چماق سوزن سرکوبشان زند روسی

چوکار او فتدش با چهارگز معجر

سپید روی شدند آنهمه زچشم آویز

که بود او بمیانشان سیاهی لشکر

نبود ایلچی ایشان بغیر نوروزی

که بردنامه بایشان رساند باز خبر

شمارهٔ ۴ - در آگاهی یافتن لشکر موئینه از محاصره کتان

وشق بکیش چو این قصه گفت گرمانه

زخشم بر تن وی موی گشت چون خنجر

بطیره گفت کتان کرده است این خنکی

منش زهم بدرم تا شود هباوهدر

که باشد او بجهان باردلت انبانی

که دستمال زن و مرد هر دو شد یکسر

کسی کجاست بگوید بآن چنان تن سست

کری نهاده برو پیش هر کسی شده تر

که ای کتان زچه در پوستین موئینه

زسردی افتی آخر برو حصیر مدر

نمانده تاب مراو را وزین نمط بابرد

شویم دست و یقه سال و ماه باصرصر

زکیش ماست که پرتیرترکش جوزاست

زآس ماست که شد آسمان بمه انور

سزد زوصله مازیب و زینت شاهان

که هست صندلی و تختمان مکان و مقر

مگر به بیشه کت شیر در نهالی نیست

که چون پلنگ بما گشته اند خشم آور

دریم رخت حریر و لباس خاراشان

بضرب نیره قندس بحرب زیر و زبر

یکی دواند بکامو که زود بشتابی

چه گر به شانه کنی مو چه گر کلت بر سر

ز آستین نمد نیز برتراشیدند

یکی کلاه که جاسوسشان بود به خبر

شمارهٔ ۵ - در عرض دادن موئینه لشکر خود را

شه سمور بعرض سپه علامت را

علم نمود ز پر همای بر افسر

نمود پوشن و جوشن زپشت شیر وپلنگ

شده بتوسن ابلق سوار هر صفدر

زهر دوروی کشیدند صف و آرایش

که هست قیتل رخت و نفایس زیور

مبارزان کتان چون بقلب کیخاتو

عیان شدند زعول قصبچه در لشکر

زرختهای قصاره خروش برغوخاست

چنانکه گوش کلاه فلک ازان شدکر

زتیغ آتش والای سرخ هیجاشد

مثال اطلس چرخی بتاب خسقی خور

زدامن و یقه و آستین وبند قبا

همه ندای ببند و بکش بگیر و ببر

شمارهٔ ۶ - در میدان آمدن و حرب کردن

یکی ز لشکر موئینه تیغ تیز بکف

سنانش سوزن و انگشتوانه اش مغفر

نبرد از سپه بندقی و کتان خواست

بهادری قرمی ازکمینه جست بدر

زپیشک کله جبه او یکی ناچخ

بزد بر او که بخاکش فکند چون میزر

فنک زگوشه میدان حبر روی نمود

کمند و گرز وی از دگمهای ماده و نر

بروی اطلس نازک مزاج زد آن گرز

چنانکه گونه والا ز ترس شد اصفر

وزان کمند بخود در کشید کمخارا

کشان فکندو برو نیز زد لت بیمر

زتیر چوب گزش از کناره کرباس

چنان بزد که برآمد غبارش از پیکر

دلاوری تفک انداز زآستین قبا

که خوانیش مله شد در ملاملامنگر

ز دگمهای کریبان کلوله تشویش

بحرب موینه انداخت چون تگرگ و مطر

شمارهٔ ۷ - در پشت دادن موئینه از محاربه کتان

در آن قتال دله صدر روی گردانید

بداد ابلق سنجاب پشت و کرد حذر

گریختند همه پیش برها چون بز

نایستاد کول نیز گرچه داشت چپر

نمود اگر چه بکین جبه پوستین جبه

چنانچه موی فرو ریخت از غم بیمر

بخاست موی براندامش آندم الپاغی

بخشم ریش بجنباند و گشت ازان مضطر

سمور گفت بقاقم که برنگر سنجاب

چه رو نمود که او پشت داد بر لشکر

منش بتیغ شکم بردرم که بنشیند

سپاه بره و قندس بما تمش بکسر

زروی موی شکافی فنک حدیثی گفت

کزو سپهبد قرساق داشت آن باور

که ما سلاح نداریم حرب گرما را

که هست سایه سنگین بیفکنیم سپر

چو تاب پنچه شیران نیاورد روباه

چه چاره است، اگر چند هست حیلتگر

ولی که در مثلست این که ریش اگر تنگ است

بهر طریق بتابد یکی شتای دگر؟

بروت باز بمالیم در خزان و دریم

چو کهنه جامه صف صدلک از چنین عسکر

بسی لباس بهاری بپوسیتن دیدم

نهاده لب بلب و روبروی یکدیگر

که شد بتیغ جدائی میانشان واقع

دگر بوقت خزان جفت گشته و همبر

بقدر حوصله بین جامه معانی کان

بیان جان و تن تست سرسری مشمر

قصبچه ام که تو پودش مجاز پنداری

حقیقتست همه تار او یقین بنگر

خطوط این قلمی را بسست معنی خاص

که نیست مخفی و پوشیده این براهل هنر

چنین که دکمه لولو به پیشواز بود

بجیب فکرت من از معانیست درر

چو در مشابهت اندک ملابست کافیست

مساز دق دقیق مرا بدق ابتر

خیال فاسد بافندگان و معنی من

چو جامه خواب پکست وقطیفه اخضر

اگرچه عرصه شطرنج و لعب سجاده

به وصف هردو بساطند ای گزیده کهَر

یکیست خانه بخانه مساکن شیطان

یکی محل سجود و نظر که داور

چنین نفیس لباسی کرا بپوشانی

دریغ قاری اگر بودیت سخن پرور

شمارهٔ ۸ - اسرار ابریشم

نرم دست گلی زصوف کیا

غنچه سان گشت در قبا پیدا

با یکی دایه بالباس کفن

ناتوان و ضعیف و بی سر و پا

همچو آدم که برگ بودش رخت

چون برون شد زجنه الماوا

پرده واری جو عنکبوت تنید

سخن از پرده میکنم املا

که در آمد بجامه اطلس

که بر آمد بشیوه والا

گاه دیبای هفت رنک نمود

کاه در جلوه آمد از کمخا

یکزمان در خیال تشریفی

یکزمان مانده در به بند قبا

یکزمان بحر پر زموج چو حبر

گاه کوه ثبات چون خارا

گه عیان شد بخلعت دکله

گه نهان شد بجار قب طلا

گاه شد آشکاره که ظاهر

در لباس محرمات عبا

رفته یک لحظه در قبای قصب

کرده در صوفیان نظر بصفا

گاه در اطلس خطائی دم

زده از نقش و فکرهای خطا

هم زقاف قماش آن کشور

صورت خود نموده چون عنقا

گه برنک قطیفه اخضر

بنموده چو سبزه در صحرا

گه زاسکندری شده سلطان

گه زخارائی آمده دارا

یکزمان نرمدست گشت و حریر

یکزمان تافته شد و والا

گه حصیری کشاد و صندل باف

گاه ترغوو قیف ولا کمخا

گاه در کردن حریر بران

زه مفتول کشف و بوسه ربا

گاه همچون خشیشی مواج

بمثال ستارگان سما

گاه در اطلس کلاه زده

لاف ترک دو کوشی دو سرا

گاه دررنک قرمزی چون مهر

تافته بر جهان و مافیها

گاه در چشمهای عین بقر

شده با سحر سامری یکجا

گاه در(کنت کنز مخفیا)

شده مفتون و بد دل و شیدا

گاه در جامه رنگ آل نمود

تا شود مقترن بآل عبا

رمز بود این قزی که قاری بافت

بر تو پوشیده گر بود آنها

سخنم در لباس معرفتست

نیست مقصودم اطلس و دیبا

ان گل ابریشمست یعنی عشق

غرضم برگ توت هم زگیا

ترکهای کلاه توحیدست

بر سر فرد فرد از اشیا

وان کفن پیله زو غرض عقلست

که بخود در تند ز چون و چرا

دایه انسان که بافت این تازه

تار و پود همه یک از مبدا

زین همه جامهاست مظهر حق

برتن هریکی شده پیدا

بافتم من پلاسی از موئی

ورنه این رشته نیست جز یکتا

شمارهٔ ۹ - اوحدی فرماید

سر پیوند ما ندارد یار

چون توان شد ز وصل برخوردار

در جواب او

چند ار اندیشه فش ودستار

این فرو پیچ و آن دگر بگذار

نیست جز بور یا بخانه مرا

(لیس فی الدار غیره دیار)

رخت بر پنبه موسم گرما

(وقنا ربنا عذاب النار)

نوکری کوکه موزه ام بکشد

کو غلامی که گیردم دستار

شو فرو در دواج و سر در جیب

برشده (بالعشی و الابکار)

فکر کن جبه زمستان را

پنبه غفلتت ز گوش برآر

مصرف رخت گشته نقدم و جنس

رشته جامه بوده پودم و تار

از خطوط لباس مخفی ماست

این سواد بیاض لیل و نهار

بکتان و شمط بر افرازیم

علم از بام این کبود حصار

وز دمشقی عمامه بربائیم

افسر از فرق گنبد دوار

چند در فکر جامه سر در جیب

تا بکی ماندن به بند ازار

جز برخت نفیس در محفل

نتوان شد بصدر صفه بار

شخص را پاکی آورد حمام

جامه را نازکی دهد آهار

مخفی خورد چشم بر قدمن

نرسانید جامه هموار

همچو ابنای روزگار او نیز

تنگ چشمی خویش کرد اظهار

نو بپوشیم و آنزمان بخشیم

کهنه پار و خرقه پیرار

نه عجب نقره و طلا بکمر

نیست جای تامل بسیار

در جهان هر فراخ چنبر هست

صاحب مال و درهم و دینار

ای که هستی نیازمند بره

پوستین بره نکو ببر آر

گوی لولو بجامه کمخا

دانهای عرق بروی نگار

رخت والا و سوزن سرتیز

خار باگل بهم بود ناچار

آفتابیست اطلس گلگون

بخیهارا بر او چو ذره شمار

ساعد آستین اطلس را

که سجیف خشیشی است سوار

گاه بر اسب ابلق سنجاب

روی صوف مربع است سوار

ای چو چکمه دوروبسان شریت

ترک نرمادگی بگوزنهار

غیر نعلین و گیوه و موزه

غیر مسحی و کفش و پای اوزار

بنما در بساط فرش رخوت؟

سالکان مسالک اطوار

از گل شرب و لاله والا

گلستانیست کلبه تجار

جبه بی پیرهن بدان ماند

که بپوشی قبای بی شلوار

اینمقالت دراز چون کرباس

چند باید کشید دست بدار

خود چولازم بود بگوقاری

جامه دوختن بقد منار

شمارهٔ ۱۰ - مولانا خواجو فرماید

وجه برات شام بر اختر نوشته اند

و اموال زنگ برشه خاور نوشته اند

در جواب او

اوصاف شمله بر علم زر نوشته اند

القاب بندقی بسراسر نوشته اند

از صوف رقعه بمختم رسانده اند

وزحبر کاغذی بمحبر نوشته اند

مدح قماش رومی و حسن ثبات آن

برطاق جامه خانه قیصر نوشته اند

شرح قماش مصری و جنس سکندری

برشامیانهای سکندر نوشته اند

در وصف عنبرینه جیب آنچه گفته ام

بر قرص کشتهای معنبر نوشته اند

در عصمت و طهارت خاتون نرمدست

یاران بقچه کش همه محضر نوشته اند

تعویذ چشم زخم نگر کز عذاد مشک

بر جامهای احمر و اصفر نوشته اند

رازی که در میان سر آغوش و پیچک است

آن راز سر بمهر بمعجر نوشته اند

سوی سنجیف صوف زمدفون شکایتی

پیچیده در لباس مکرر نوشته اند

مستوفیان مخفی وا بیاری و بمی

وجه برات فوطه بمیزر نوشته اند

در جمع رختها چو کلانتر عمامه است

وجه برات ازان بکلانتر نوشته اند

منشور خرگه وتتق و چتر و سایبان

بر کندلان چرخ مدور نوشته اند

جز دیده صدف زالرجاق ننگرد

خطی که برعبائی استر نوشته اند

مدح سلیم ژنده و دلق الف نمد

بر دلق سلجقی همه یکسر نوشته اند

گوئی برات جامه من خازنان بخت

برتن برهنگان قلندر نوشته اند

مردم زکهنگی سرو دستار در قدم

آشفته را نگرکه چه در سر نوشته اند

بیجامه نکو نتوان شد بدعوتی

این رمز را بپرده هر در نوشته اند

در جامه خواب گوش بزیر افکنی نکو

بر بالش این لطیفه و بستر نوشته اند

بنگر خط غبار خشیشی که صفحه

زان خط بهیچ کاغذ و دفتر نوشته اند

قاری مصنفات توبر پوشی و برک

هرجا رفوگران هنرور نوشته اند

هر شاه بیت من که درین طرز گفته ام

شاهان بگرد چار قب زر نوشته اند

شمارهٔ ۱۱ - و من نتایج افکاره

جامه چون درتوله است از قنطره

در کدینه گشت پاره یکسره

مفرش از جرجانی و مخفی شمار

در جهای خط و حبر محبره

لشکر موئینه را صوف بین

هست چونان لاجوردی دایره

دق مصری رابلا کمخامده

میمنه آراسته با میسره

از قماش شمسی ماشد خجل

چنبری ماه در این منظره

هست جلبیل و چکن خورشید و مه

جونه آمد زهره شکلی زاهره

گرچه رو به پوستینی معظمست

پیش سنجابست و قاقم مسخره

روزن بیت مرا نی دان قصب

وزقلا مدفون و رو بین پنجره؟

برکجی با نسبت دارائیست

خلعت خورشید و مرغ شب پره

از قبائی قلعه آور بدست

کش کلاه و جبه باشد کنگره

گرته پر پنبه گرهست و کمر

ازقسن بر کردش و چاکش دره

پیش بعضی خارپشت و قاقمست

در نظر یکسان و کامو و بره

لیک داند موینه پرداز کو

بر کدامین تیز باید استره

ای جل خرسک تکلتورا مکن

عیب و در بر سر تو هم در توبره

یقه مقلب بگوش استاده است

دکمه کوبا جیب کم کن مشوره

در طهارت زاهد عبدالحقی

از کلاه زردکش بین مطهره

دامن ابریسکی شیرکی

هست چون این لاجوردی دایره

خوش بود گردن ببر این رختها

بابخور عطر وعود مجمره

جاودان قاری بنازد دوش دهر

زین دقیقی و دقیق نادره

مانده ام در کوب حالی زین رخوت

تا چه نوع آید برون از جندره

شمارهٔ ۱۲ - لاادری قائله

با هر که راز دوستی اظهار میکنم

خوابیده دشمنی است که بیدار میکنم

درجواب او

هر دم کلاه و کفش ببازار میکنم

دسمال اکثر از سرد ستار می کنم

دوزم بجبه خرمی پار و پیرهن

امسال از دوتوئی پیرار میکنم

برمیکنم بروی میان بند جانماز

لنکوته را معارض شلوار میکنم

بر سر بجای طاقیه ام هست کله پوش

تخفیفه را جنیبه دستار میکنم

میآورم بیاد زپای تهی بسی

در ره بکفش تنک چو رفتار میکنم

خیاط گه گهی که حنینی بدوزدم

خرجیش را سلیم ببازار میکنم

دامن بهر که میرسم از عضو خویش بر

میدارم وبرهنگی اظهار میکنم

شش ماه بیش رخت رها میکنم بچرک

چون میدرد ملامت قصار میکنم

از جامه توقع خدمت بود محال

کاز ضرب گارزش چوتن افکار میکنم

صد کفش و گیوه در طلبش بیش میدرم

چون آرزوی موزه بلغار میکنم

از برک توت آورم ابریشم و ازو

الوان مختلف همه ازهار میکنم

سلطان رخت اطلس زر بفت مینهم

در جیب کویش از در شهوار میکنم

بابوی خوش که از جگر افتگون روم

یابم چه وصف طبله عطار میکنم

بیت وکتان وزوده و بیرم رود بگرد

آنجا که وصف روسی انصار میکنم

اوصاف طرهای عمایم بود همه

هرجا که ذکر طره طرار میکنم

مشکین لباس صوف که باریک بوده است

فکر و خیال آن بشب تار میکنم

آن کوی پادراز چو می بینم و سجیف

تشبیهشان بجدول و پرگار میکنم

از درج برد و مخفی و ابیاری و بمی

سرخط همی ستانم و تکرار میکنم

قاری زبس کسادی بازار البسه

هرجا که هست بانک خریدار میکنم

شمارهٔ ۱۳ - شیخ سعدی فرماید

بس بگردید و بگردد روزگار

دل بدنیا در نبندد هوشیار

در جواب او

بس بپوشید و بپوشد روزگار

خلق را رخت زمستان وبهار

حال برتنگی بگفتم شمه

جستمش سر رشته ز آغاز کار

کای که وقتی پنبه بودی در کتو

وقت دیگر ریسمان بودی و تار

مدتی جولاهه دربارت کشید

عاقبت کرباس گشتی توله دار

عاقبت تا جامه در برها شدی

گه قباگه پیرهن گاهی ازار

نی نوی بینی بحال خویشتن

نی بماند کهنگی هم برقرار

این که درد کانها آورده اند

صوف و طاقین مربع بیشمار

نرمدست وقطی وخاراو حبر

برد و ابیاری ومخفی آشکار

تا بدانند این خداوندان رخت

کز لباس وجامه شان هست اعتبار

آدمی را باید ارمک بر بدن

ورنه جل بر پشت خود دارد حمار

هست زیلو در بساط و بوریا

جای گل گل باش جای خار خار

تا بود والای کلگون شفق

شقه چتر سپهر زرنگار

قاری از این حلهای معنوی

باد بر خور داردوش روزگار

شمارهٔ ۱۴ - سید حسن ترمدی گوید

سلام علی دار ام الکواعب

بتان سیه چشم مشکین ذوائب

در جواب او

(لبسنا لباسا لطیف الجبائب)

شی صوف مشکین صفت در غیاهب

بزیر منور عروس منصه

تتقها بگردش مشلشل جوانب

زدیبای چینی حلل را محلی

باعلام پیشک صدور مناکب

گریبان و اطلس بدرها ودگمه

منور بسان سپهر از کواکب

جیوب لباسات همچون مشارق

چو اذیال کآمد بپوشش مغارب

امیران ارمک سلاطین اطلس

گزیده زسنجاب و ابلق مراکب

سراسر سر آغوش و والا و موبند

چو خوبان گلروی مشکین ذوائب

میان بندهای قصب هر یکی را

بدیدم برابریشمش پنبه غالب

کلاه و عرقچین و مسحی و موزه

چو ارواح بگزیده دوری زقالب

لباسات رومی و چینی نفایس

قماشات هندوستانی غرایب

درآنان که ایزار در پاندارند

نظرکن چو خواهی که بینی عجایب

مبر جامه نارسا و رببری

بیندیش پایان کار و عواقب

نگر موجها در خشیشی که بینی

نشان سپهر ونجوم ثواقب

بروی قبای کهن جامه نو

بهر تن که پوشند باشد معایب

توان آدمی ساخت از رخت رنگین

چو آن لعبتکها که سازد ملاعب

میان بند و الباغ ودستار و موزه

سزد با هم ارزانکه باشد مناسب

به بیکار سرما که تنها بلرزد

مگر پهلوان پنبه باشد محارب

در آن حرب قندس چو آید زخشمش

شود موی بر تن چو نیش عقارب

بود چکمه از دگمه پا درازش

بکف گرز و همچون گرازان مضارب

خریدم یکی کفش نو جامه بدرید

ندیدم ازین جنس کعاب کاعب

دهد بندقی هر زماتم فریبی

شکیبم از و نیست (طال المعاتب)

بدیدم ذهها بر اعلام دستار

دلم میل آن کرد(والصبر ذاهب)

مگر اطلس وصوف دارد مفاصل

که داغ از اتو کردنش بود واجب

بوالای پر مگس بین و دامک

ذباب ار ندیدی و دام عناکب

خوشا آن شمطها و آن صاحبیها

که آرند سوغات مارا صواحب

بمقدار تشریف و خلعت بیابی

بمحفل جواب سلام و مراحب

چنانست دستار پیچیدنم صعب

که گوئی که باید بریدن سیاسب

بمحراب و سجاده رونه زمانی

رها کن بتان محلل حواجب

گذشتم زناگاه بر محفلی خاص

همه جامه نحشان واهل مناصب

در اندیشه کین رختها بر که پوشم

که باشد برازنده این مراتب

خرد گفت ممدوح اهل العمائم

(معین البرایا)(کفیل المارب)

پناه امم زین اعیان (علی) آن

که چرخش بسجاده داریست راغب

بمسند مه و آفتابش ازائک

عطارد بدیوان جاهش محاسب

بخطهای ابیاری و برد و مخفی

نوشتند القاب ومدح و مناقب

چنان جامه بخشی که رختی که پوشد

بجز یک زمان نبود او را مصاحب

جهان گفت با چرخ کمحلی که برکن

بعهدش ز سر این لباس مصائب

چو رایت جناب(وی اعلی المواقف)

چو خرگاه ذات وی اقصی المطالب

زبهر عرقچین واعظ ازین پیش

شدندی برهنه سران جمله تائب

بهر گوشه دستار بندان نبودی

گذرشان شبانگاه از ترس سالب

از و خلعت تربیت تا نبودش

نشد طیلسان دار برجیس خاطب

حسودت چه سودش بود شرب زرکش

که چون شمع جان داده (والجسم ذائب)

بجزقیف و کمخاکه دل میر بایند

ندیدم بعهدت دگر قلب و غاصب

چو سرما که او را دوا پوستین است

علل را کنی دفع از فکر صائب

بدین نظم پیچیده وین طرز مخصوص

مرا هست انعام و الباس واجب

چو رختم متاعی که آورد کاسد

که دیدست بیمزد چون بنده کاسب

الاتا نخواهند موئینه گرما

کتانرا بسرما نباشند طالب

فلک رخت جاه تراقیچیجی باد

ز تشریف الطاف ستار واهب

شمارهٔ ۱۵ - مدیحه در تتبع حکیم سنائی

چکمه صوف و سقرلاطست شاه ملک تن

ای که میدانی چنین داری بروگوئی بزن

خرمی مژده تشریف عاری را بود

همچو پیر کلبه احزان بوصف پیرهن

تیره تا نبود زشام صوف مشکین بزم رخت

اطلس زربفت شمعست و فراویزش لگن

شده والای گلگون در گلستان رخوت

غیرت سنبل شمراین راوآن رشک سمن

حبر بر امواج وان درهای کودانی که چیست

این یکی دریا ز روی وصف و آن در عدن

تا نگویدر از مخفی در درون جامه خواب

پنبه بنهادند بالش را بخواری در دهن

در مصاف رخت نوروزی ترا آخر که گفت

کز سر عجب و ریا طرف کله را برشکن

من بخود اینها ندیدم زان کس از من نشنود

بر زبان گر بوستین آرم نگردد گرم تن

کاسه آتش اردهندت نیست چندانی عطا

جامه بخشند گوئی زان عطا عمری سخن

گرشوم بدرخت هر کس ننک مردان خواندم

ور شوم رنگین بگویندم تن آرائی چو زن

سالها باید که چون قاری کسی در البسه

گاه از سالو سخن گوید گهی از گلفتن

ماهها باید که تا یک پنبه دانه زآب و گل

که قبا گردد ببر گاهی ازارو پیرهن

عمرها باید که درزی جامه بهرم برد

و آستین و تیرز آرد زو پدیدو ور بدن

قرنها باید که تا بخشد کریمی جامه

ور ببخشد نیز ناید راست بر بالای من

چون گل اندازم کلاه خرمی گراز قبول

باشدم تشریف از صدر صنادید زمن

قمه خرگاه دولت شقه رایات جاه

زینت تمکین و دین آرایش فرض و سنن

زین داد و دین (علی) انکه ازارخته جاه اوست

دگمها و حلهای غنچه و گل در چمن

اطلس چرخی گردون بهر قد قدراوست

خیط درزش آفتاب و دگمه حبیبش پرن

تا بدامان قیامت سر فرودر جیب شرم

در بردگر بوی خلقش بشنود مشک ختن

گر بود دارائی عدلش بجمع اقمشه

میخک اندر معرض کمخا نیارد آمدن

اهتمام عدل او از هم بدرد صوف را

تا که ننشیند مربع در بر برد یمن

گرچه چون زنبور خصمت راست شرب زرفشان

همچو کرم پیله بر خود جامه اش گردد کفن

تا یقین است انکه پیغمبر بکعب بن زهیر

جایزه مدحت ببخشیدست برد خویشتن

بر قبای دولتت بادا طراز سرمدی

دامن جاه و جلالت ایمن از گرد فتن

شمارهٔ ۱۶ - در تتبع قصیده خلاق المعانی کمال اسماعیل اصفهانی

خود رنگ پیش اطلس چون پیش گل شمرگل

تشریف حبر بحری دامان اوست ساحل

بر فرق آن عمامه ثعبان و دست موسی

بر جیب پهلوی آن هاروت و چاه بابل

اندر لحاف و بالش خوش خفته بود پنبه

حلاج خواند بروی(یا ایها المزمل)

تا دامنش نگردد هر لحظه از جنون چاک

بنهاده از فراویز بر جامه بین سلاسل

از جیب تافته چون لولوی دکمه تابد

گوید مگر ثریا در ماه کرده منزل

آن پوستین قاقم رویش زصوف مشکین

بابال زاغ گشته مقرون پر حواصل

شلوار سرخ والا منمای ای نگارین

یادامنی بر افکن یا چادری فرو هل

در عین چرک و چربی رختم ز دست صابون

که کف زنانست بر سر که پای مانده در گل

در فن جامه دوزی اینم رواج و حالست

باانکه نیست هیچم همکار در مقابل

قاری که مدح اطلس گوید زتاره چنک

آید بگوش جانش(لله در قائل)

گر خلعتم نبخشد آن سرفراز دوران

کی سر دگر بر آرم در مجمع و محافل

آن معدلت شعاری کز جاه بر سر آمد

مانند تاج ودستار از زمره افاضل

از کیمیای جودش در بزم رخت پوشان

الباغ و چارقب را زر گشته است حاصل

بر هر تنیست جودش همچون لباس شامل

طبعش بجود چون تن بر متکاست مایل

فرسود جامه لیکن خازن بوصله ننشاند

بود آن مرا ببالا اما نگشت و اصل

در جامه خواب بختم میگفت هاتفی دوش

کز دامن عطایش دست امید مگسل

تا بهر عید نوروز هر نوع جامه دوزند

اطلس بران دانا ارمک بران کامل

خصمش ز بی دوائی بداغ محتاج

مانند صوف و کمخا از علت مفاصل

شمارهٔ ۱۷ - در تتبع ظهیر فاریابی

سپیده دم که شدم حله پوش حجله و سور

(ویلبسون) ثیابا شنیدم از لب حور

بگوش شه کلهی این ندا زخازن خلد

رسید کای شرف تاج قیصر و فغفور

خراب چون که شد از روغن چراغ لباس

گمان مبر که بیکمشت گل شود معمور

بباب محفل تشریف دل منه که ترا

زتیمچه وزکله برکشیده اند قصور

رزگوش پنبه برون آرای گتو که به پیش

مسافتی است ترا ریسمان صفت بس دور

بسی نشیب و فرازت بره چوکفش و کلاه

زتنگنای قبا تا بجا مه کاه قبور

بر حریر تنت عنبری و کافوری

دو خادمند یکی عنبر و یکی کافور

زنیش با عسلی خرقه زد بسی سوزن

که دوخت برتن خود شرب زرفشان زنبور

گشاده بر رخ کمخاست دیده الجه

بدان دلیل که این ناظرست وان منظور

نگر که بالش زربفت و نطع زیلوچه

زکتم غیب که میآورد بصدر صدور

که داد این قلمی را فراز بوقلمون

که نقشش آمده هر دم زمخفی بظهور

به بند هیکل مصحف که کرد ابریشم

روا که داشت دگر ره بتاره طنبور

چو کفش راست یقین پایه فتادن خویش

برآمدن بسر منبرش بود زغرور

مقرر است برختی که چند دست رود

بهیچ روی تغیر نمیشود مقدور

چو در محاصره پشه خانه بتموز

زکندلان بچه نمرودسان شوی مغرور

سیه کلیمی شده سفید روئی بیت

دو آیتند بهر دو خطی بمی مسطور

اگر چه شاهد والا بپرده میدارند

زمردمش نتوانند داشتن مستور

چراغ اطلس گلگون بجامه دان شمعی است

که آفتاب بپروانه خواهد از وی نور

بملک رخت سقرلاط پادشا آمد

امیر ارمک و صوف مربعش دستور

قطیفه از شرفست آفتاب رخت ولی

بیمن رخت شهان گشت در جهان مشهور

چو گز بچوب در آید بمعرض کرباس

قیاس کار زاستاد کیریا مزدور

برای لشگر سرماست قلعه جبه

که دارد از یقه و جیب کرد خندق وسور

مثال تاج بدستار و بر سر آن مسواک

چو موسی است و عصا کو برآمدست بطور

اگر چه تالب گورست خوردنی همراه

لباس نیست زتو دور تابیوم نشور

بگوش وصف در کوی جامه ای قاری

برهنه راست بسی به زلولو منشور

حسود کوز شکم دائما سخن کفتی

بداد پشت که دارم بدست تیغ سمور

بروزه نیست مرا غیر غصه جامه

مگر بعید کنم دل زخرمی مسرور

بود که دامن رختی زنو بدست آرم

بعهد باذل تشریف محفل جمهور

قضا دثار شریعت شعار علم اثات

خزینه حکم و نقد علم را گنجور

بریده برقد او رخت سروری و حسب

چنانچه نیست باندامترازان مقدور

طراز آستی شرع رکن دین(مسعود)

که هست دامن جاهش بری زکرد فتور

بمسندش بنهادست متکا خورشید

بهرکجا که مشرف ازوست صدر صدور

معاندش چو فراویز رانده اند از آن

چو یقه باز پس افتاده بهر جمع امور

بطیلسان چه کند فخر مشتری کاورا

سپهر کرده بسجاده داریش مامور

توئی که دست تو چون شرب زرفشان آمد

دلت چو صوف پر از موج بروی آب بحور

زکوی جیب کمالت کهی که شرح دهم

بود بگوش در استاده لولوی منشور

میان اهل عمایم سرآمدست چوتاج

چو موزه هرکه درین آستانه کرد عبور

ترا علم چو بقاضی القضاه میکردند

نبود رایت آفاق این سرادق نور

گهی که اطلس رای تو روی بنماید

چو کرد پنبه بود مهر بر مثال ذرور

فکنده ببردهی جامه از خیر

برون کشیده دگر از تنش لباس شرور

نگشت مخفی و پوشیده این که بی حجت

جفای ماه زکتان بعدل کردی دور

زحکم تست که والابسان دستاری

ز احترام ببندند بر سر منشور

همیشه تا که ببر صوف وارمکست و کتان

لباس عیدی و رخت بهار و جامه سور

تریز جامه عمرت سجیف سر مد باد

بدر ز آن عدد بخیها سنین و شهور

شمارهٔ ۱۸ - لغزی که در صفت میان بند گفته شده است

چیست آن جبس مختلف آثار

پنبه و ابریشمش شعار ودثار

ساده باشد میانش و یکرنگ

نقش و الوان او بود بکنار

علمیت دروست با ترکیب

لیک هست انصراف او ناچار

باقبا و دوتوئی و چمته

همچو اهل نفاق باشد یار

گاه سجاده را بود نایب

گاه باشد جنیبه دستار

گه بلنکوته اش کنند بدل

که بود زیر جامه در قصار

گاه گردد سپیچ سر در شب

ور بود چارشب مدانش عار

گر نباشد بدعوتی سفره

میشود او دراز خوان هموار

اکثر آنرا بدوش اندازند

نازکان موالی و تجار

که ردای دعای استسقاست

میکنندش بطیلسان احبار

وقت افلاس از همه رختی

بیشتر او کنند در بازار

پیشک آفتاب و بارانیست

بقچه دانست و جامه و ایزار

خواهرش شده و برادر او

کمرست آن بکوه کرده قرار

همه کس را بدامن آویزد

در میانست باصغار و کبار

از عزیزی بسر نهند او را

در برش آورند چون دلدار

در مصائب شکوه اهل عزاست

افکنند از برای او دستار

ور بداری بجای کلکنه اش

شد بحمام نیز خدمتکار

از رخوتی که مانده دردهلیز

محرم خلوت خود او انگار

کار دسمال از و همی آید

لیک دورست از تمیز و وقار

رخت در خانه چون زنان شویند

برسرش میکنند مقنعه وار

در میان بتان بهر ریشه

باشدش ناز و غنج و شیوه هزار

پس میان بستنش بیاموزم

منکشف گرددش هزار اسرار

قصب شیر و شکرش خوانند

بندقی نیز خوانده اند اخیار

بنما در میان جمع رخوت

نرمه کز وی آید این همه کار

ور بودجامه دراز بقد

که فتد دامنش براهگذار

خویشتن در میان در اندازد

تا بپوشاند آن عیوب و عوار

او علمدار رختها آمد

تتق و پرده است و حاجب یار

لقبش فوطه و میان بندست

کنیت او بود نماز گذار

کمر صحبت است قاری را

عوض متکاست یا دیوار

صدر اعظم چو زر برافشاند

دامن او آورد به پیش نثار

غزلیات

شمارهٔ ۱ - خواجه عماد فقیه فرماید : مگر فرشته رحمت درآمد از درما

شمارهٔ ۲ - خواجه حافظ فرماید : رونق عهد شبابست دگر بستانرا

شمارهٔ ۳ - خواجه حافظ فرماید : اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را

شمارهٔ ۴ - لاادری قائله : چشم مستت می‌برد هر لحظه دل مشتاق را

شمارهٔ ۵ - مولانا علی دردزد فرماید : هرچند روی دوست نبینیم سال‌ها

شمارهٔ ۶ - وله شیرازیه ولکن یلزمها التصحیح : مهل که گیوه بنوتن غرت چو نیست کلا

شمارهٔ ۷ - کمال خجندی فرماید : این چه مجلس چه بهشت این چه مقامست اینجا

شمارهٔ ۸ - خواجه حافظ فرماید : بیا که قصرامل سخت سست بنیادست

شمارهٔ ۹ - شیخ سعدی فرماید : صبحی مبارکست نظر بر جمال دوست

شمارهٔ ۱۰ - شیخ سعدی فرماید : کس ندانم که درین شهر گرفتار تو نیست

شمارهٔ ۱۱ - خواجه محمد فیروز آبادی فرماید : ازمنش بیموجبی یار ار غباری بردلست

شمارهٔ ۱۲ - خواجه حافظ فرماید : خمی که ابروی شوخ تو در کمان انداخت

شمارهٔ ۱۳ - نیر کرمانی فرماید : سرو بالای تو سر تا پا خوش است

شمارهٔ ۱۴ - خواجه حافظ فرماید : بلبلی برگ گلی خوش‌رنگ در منقار داشت

شمارهٔ ۱۵ - خواجه حافظ فرماید : ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست

شمارهٔ ۱۶ - سید نعمت الله فرماید : دل ندارد هر که او را درد نیست

شمارهٔ ۱۷ - وله فی هذا الوزن قدس الله روحه : خوشتر از حمام و رخت پاک نیست

شمارهٔ ۱۸ - امیر خسرو فرماید : یارب که آن درخت گل از گلستان کیست

شمارهٔ ۱۹ - شیخ سعدی فرماید : مشنو ای دوست که بعد از تو مرا یاری هست

شمارهٔ ۲۰ - مولانا جلال الدین رومی : از بامداد روی تو دیدن حیات ماست

شمارهٔ ۲۱ - شیخ سعدی فرماید : روز وصلم قرار دیدن نیست

شمارهٔ ۲۲ - خواجه عماد فقیه فرماید : کسی بحضرت او ره نبرد وتنها نیست

شمارهٔ ۲۳ - خواجه حافظ فرماید : میان ما و جمالش محبت ازلیست

شمارهٔ ۲۴ - خواجه حافظ فرماید : اگر چه عرض هنر پیش یاربی ادبیست

شمارهٔ ۲۵ - خواجه حافظ فرماید : عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه‌سرشت

شمارهٔ ۲۶ - شیخ سعدی فرماید : این باد روح پرور ازان کوی دلبرست

شمارهٔ ۲۷ - سلمان ساوجی فرماید : هر دل که در هوای جمالش مجال یافت

شمارهٔ ۲۸ - خواجه حافظ فرماید : دل سرا پرده محبت اوست

شمارهٔ ۲۹ - سید جلال الدین عضد فرماید : جان ما دوری زخاک کوی جانان برنتافت

شمارهٔ ۳۰ - شیخ سعدی فرماید : کس بچشمم در نمیآید که گویم مثل اوست

شمارهٔ ۳۱ - من نوادر افکاره : عقلم بخیاط میکرد کنگاج

شمارهٔ ۳۲ - خواجه سعدالدین نصیر فرماید : شاه حسنی از تو یابد زیب و زینت تخت و تاج

شمارهٔ ۳۳ - کمال خجندی فرماید : خطت که بر خط یاقوت مینهم ترجیح

شمارهٔ ۳۴ - شیخ سعدی فرماید : جان من جان من فدای تو باد

شمارهٔ ۳۵ - خواجه حافظ فرماید : ترسم که اشک در غم ما پرده در شود

شمارهٔ ۳۶ - خواجه حافظ فرماید : سالها دفتر ما در گرو صهبا بود

شمارهٔ ۳۷ - سلمان ساوجی فرماید : سنبلش را تا صبا بر گل مشوش می‌کند

شمارهٔ ۳۸ - خواجه حافظ فرماید : کی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد

شمارهٔ ۳۹ - خواجه حافظ فرماید : واعظان کین جلوه بر محراب و منبر می‌کنند

شمارهٔ ۴۰ - مولانا ظهیر الدین فاریابی فرماید : دوش چون زلف شب بشانه زدند

شمارهٔ ۴۱ - خواجه صدر الدین جوهری فرماید : دعوی حسن برخسار تومه کرد نکرد

شمارهٔ ۴۲ - خواجه حافظ فرماید : گوهر مخزن اسرار همانست که بود

شمارهٔ ۴۳ - امینی فرماید : گره زطره عنبرفشان کشید و گشاد

شمارهٔ ۴۴ - خواجه حافظ فرماید : رسید مژده که ایام غم نخواهد ماند

شمارهٔ ۴۵ - خواجه حافظ فرماید : تا زمیخانه و می نام و نشان خواهد بود

شمارهٔ ۴۶ - همچنین در جواب او : تا که رختم ببر جامه بران خواهد بود

شمارهٔ ۴۷ - خواجه حافظ فرماید : در ازل عکس می لعل تو در جام افتاد

شمارهٔ ۴۸ - شیخ سعدی فرماید : پیش رویت دگران صورت بر دیوارند

شمارهٔ ۴۹ - خواجه حافظ فرماید : صوفی نهاد دام و سرحقه باز کرد

شمارهٔ ۵۰ - امیر حسن دهلوی فرماید : فلک با کس دل یکتا ندارد

شمارهٔ ۵۱ - خواجه حافظ فرماید : مطرب عشق عجب ساز و نوائی دارد

شمارهٔ ۵۲ - و من نوادر طبعه : مله را آستر خسقی و والا نرسد

شمارهٔ ۵۳ - مولانا حافظ فرماید : دل ما بدور رویت زچمن فراغ دارد

شمارهٔ ۵۴ - شیخ سعدی فرماید : بسیار سالها بسر خاک ما رود

شمارهٔ ۵۵ - خواجه حافظ فرماید : دوش می‌آمد و رخساره بر افروخته بود

شمارهٔ ۵۶ - مولانا حافظ فرماید : در نظر بازی مابیخبران حیرانند

شمارهٔ ۵۷ - شیخ سعدی فرماید : دنیی آن قدر ندارد که براو رشک برند

شمارهٔ ۵۸ - مولانا جمال الدین فرماید : مژده ای آرام دل کآرام جانها میرسد

شمارهٔ ۵۹ - شیخ سعدی فرماید : باد آمد و بوی عنبر آورد

شمارهٔ ۶۰ - خواجه حافظ فرماید : دلم جز مهر مهرویان طریق در نمیکیرد

شمارهٔ ۶۱ - مولانا حافظ فرماید : آنانکه خاکرا بنظر کیمیا کنند

شمارهٔ ۶۲ - مولانای رومی فرماید : نگارا مردگان از جان چه دانند

شمارهٔ ۶۳ - شیخ سعدی فرماید : دوش بی روی تو آتش بسرم بر میشد

شمارهٔ ۶۴ - مولانا حافظ فرماید : آنکه رخسار ترا رنگ گل نسرین داد

شمارهٔ ۶۵ - شیخ عطار فرماید : نسبت روی تو با روی پری نتوان کرد

شمارهٔ ۶۶ - لاادری قائله : بوی گیسویت دماغ جان معطر میکند

شمارهٔ ۶۷ - مولانا حافظ فرماید : روشنی طلعت تو ماه ندارد

شمارهٔ ۶۸ - مولانا کاتبی فرماید : این کهن دیر جهان کشته فراوان دارد

شمارهٔ ۶۹ - شیخ سعدی فرماید : آنکه بر نسترن از غالیه خالی دارد

شمارهٔ ۷۰ - سلمان ساوجی فرماید : اسیر بند گیسویت کجا در بند جان باشد

شمارهٔ ۷۱ - شیخ سعدی فرماید : که برگذشت که بوی عبیر می‌آید

شمارهٔ ۷۲ - خواجه عماد فقیه فرماید : تا دل سخن پذیر و سخن دلپذیر شد

شمارهٔ ۷۳ - خواجه حافظ فرماید : دیدم بخواب خوش که بدستم پیاله بود

شمارهٔ ۷۴ - مولانا کمال الدین کاتبی فرماید : هر که وصلت طلبد ترک سرش باید کرد

شمارهٔ ۷۵ - سید نعمت الله فرماید : مرا حالی‌ست با جانان که جان در بر نمی‌گنجد

شمارهٔ ۷۶ - امیر حسین دهلوی فرماید : چه پوشی پرده بر رویی که آن پنهان نمی‌ماند

شمارهٔ ۷۷ - ناصر بخاری فرماید : در آن روزی که خوبان آفریدند

شمارهٔ ۷۸ - خواجوی کرمانی فرماید : ایا صبا گرت افتد بسوی دوست گذار

شمارهٔ ۷۹ - شیخ کمال الدین خجندی فرماید : چهره ام دیده چه حاصل که بخون کرد نکار

شمارهٔ ۸۰ - وله ایضا : دست تا چند نهادن به شکاف دستار

شمارهٔ ۸۱ - شیخ کمال الدین خجند فرماید : تو آن شاخ گلی ایشوخ دلبر

شمارهٔ ۸۲ - مولانا محمد حافظ فرماید : عیدست و اول گل و یاران در انتظار

شمارهٔ ۸۳ - سلمان ساوجی فرماید : میبرد سودای چشم مستش از راهم دگر

شمارهٔ ۸۴ - اوحدی فرماید : منم غریب دیار تو ای غریب نواز

شمارهٔ ۸۵ - من افکاره الابکار : وصف قوت انکه گفت به زلباس

شمارهٔ ۸۶ - مولانا حافظ فرماید : دارم از زلف سیاهت گله چندان که مپرس

شمارهٔ ۸۷ - سلطان ابوسعید فرماید : گر مرا با درد تو درمان نباشد گو مباش

شمارهٔ ۸۸ - خواجه حافظ فرماید : فکر بلبل همه آنست که گل شد یارش

شمارهٔ ۸۹ - امیرحسین دهلوی فرماید : به بزمگاه صبوحی کنان مجلس خاص

شمارهٔ ۹۰ - من مخترعاته تغمده الله بغفرانه : همچو صندل باف مفتون کشته ام بر روی صوف

شمارهٔ ۹۱ - مولانا حافظ فرماید : مقام امن و می بیغش و رفیق شفیق

شمارهٔ ۹۲ - و من خیالاته الخاصه رحمه الله : آنک آستین نموده و دامان فراخ و تنگ

شمارهٔ ۹۳ - اوحدی فرماید : ای پیکر خجسته چه نامی فدیت لک

شمارهٔ ۹۴ - مولانا همام تبریزی فرماید : هوای یارو دیارم چو بگذرد بخیال

شمارهٔ ۹۵ - و من بدایع خیالاته : به گرما جبّه پوشیدن چه حاصل

شمارهٔ ۹۶ - سید نعمت الله فرماید : غرقه بحر بیکران مائیم

شمارهٔ ۹۷ - خسرو دهلوی فرماید : بیا تا بی گل و صهبا نباشیم

شمارهٔ ۹۸ - وله قدس الله روحه : بچرخ میرسد از عشق تار قزآهم

شمارهٔ ۹۹ - خواجه حافظ فرماید : فاش میگویم و از گفته خود دلشادم

شمارهٔ ۱۰۰ - درویش اشرف نمد پوش فرماید : ترا یار نازک میان گفته ایم

شمارهٔ ۱۰۱ - خواجه حافظ فرماید : من نه آن رندم که ترک شاهد و ساغر کنم

شمارهٔ ۱۰۲ - شیخ کمال الدین خجندی فرماید : نام آن لب بخط سبز بجائی دیدم

شمارهٔ ۱۰۳ - شیخ سعدی فرماید : خرما نتوان خورد ازین خارکه کشتیم

شمارهٔ ۱۰۴ - وله ایضا : باد گلبوی سحر خوش میوزد خیر ای ندیم

شمارهٔ ۱۰۵ - وله ایضا : رفیق مهربان و یار همدم

شمارهٔ ۱۰۶ - سلمان ساوجی فرماید : دوش در سودای زلف و چشم جانان بوده ام

شمارهٔ ۱۰۷ - ایضا او فرماید : به چشمانت که تا رفتی ز چشمم بی‌خور و خوابم

شمارهٔ ۱۰۸ - سید نعمت الله فرماید : مائیم کز جهان غم دلبر گرفته ایم

شمارهٔ ۱۰۹ - شیخ کمال الدین خجند فرماید : شب که زحسرت رخت روی بماه کرده ام

شمارهٔ ۱۱۰ - خواجه عماد فرماید : گدای حضرت اوباش و پادشاهی کن

شمارهٔ ۱۱۱ - خواجو فرماید : یارب زباغ وصل نسیمی بمن رسان

شمارهٔ ۱۱۲ - لاادری قائله : در بدخشان لعل اگر از سنگ می‌آید برون

شمارهٔ ۱۱۳ - خواجو فرماید : نرگس چشمت قبله مستان

شمارهٔ ۱۱۴ - امیرحسن دهلوی فرماید : چه خوشست از دو چشمت نظری بناز کردن

شمارهٔ ۱۱۵ - سلمان ساوجی فرماید : چو دیده در طلبت واجبست گردیدن

شمارهٔ ۱۱۶ - خواجه عماد فقیه فرماید : بجان آمد دل تنگم زدست عقل سرگردان

شمارهٔ ۱۱۷ - مولانا عبید زاکانی فرماید : جمال یار و اشک من گلست آن و گلابست این

شمارهٔ ۱۱۸ - خواجه حافظ فرماید : بالا بلند عشوه گر نقش بازمن

شمارهٔ ۱۱۹ - ایضا خواجه حافظ فرماید : مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو

شمارهٔ ۱۲۰ - ایضا مولانا حافظ فرماید : وصال او زعمر جاودان به

شمارهٔ ۱۲۱ - من ابکار افکاره : خوشست جامه بریدن برون زاندازه

شمارهٔ ۱۲۲ - امیرحسن دهلوی فرماید : ای سرزلف تو سراسر بلا

شمارهٔ ۱۲۳ - شیخ سعدی فرماید : اگر بتحفه جانان هزار جان آری

شمارهٔ ۱۲۴ - خواجه حافظ فرماید : ای که مهجوری عشاق روا میداری

شمارهٔ ۱۲۵ - سلمان ساوجی فرماید : ای در هوای مهرت ذرات کون گردی

شمارهٔ ۱۲۶ - مولانا جلال طبیب فرماید : بده ساقی شراب لایزالی

شمارهٔ ۱۲۷ - مولانا عبیدزاکانی فرماید : افتاده بازم در سر هوائی

شمارهٔ ۱۲۸ - شیخ کمال الدین خجند فرماید : درین پستی گر آنمه را نیابی

شمارهٔ ۱۲۹ - سلمان ساوجی فرماید : گفتم خیال وصلت گفتا بخواب بینی

شمارهٔ ۱۳۰ - شیخ سعدی فرماید : چون تنک نباشد دل مسکین حمامی

شمارهٔ ۱۳۱ - وله ایضا : ای مقنعه و شده مرا صبحی و شامی

شمارهٔ ۱۳۲ - شیخ کمال الدین خجند فرماید : هر لحظه بغمزه دل ریشم چه خراشی

شمارهٔ ۱۳۳ - سلمان ساوجی فرماید : زسودای رخ و زلفش غمی دارم شبانروزی

شمارهٔ ۱۳۴ - سلمان فرماید : هر مختصر چه داند آئین عشقباری

شمارهٔ ۱۳۵ - خواجه حافظ فرماید : وقت را غنیمت دان آنقدر که بتوانی

شمارهٔ ۱۳۶ - سید جلال الدین عضد فرماید : ای برگ گل سوری از خار مکن دوری

شمارهٔ ۱۳۷ - و من بدایع افکاره : ای روز و شبت از رخت اکسونی و دیباجی

شمارهٔ ۱ - خواجه عماد فقیه فرماید

مگر فرشته رحمت درآمد از درما

که شد بهشت برین کلبه محقر ما

در جواب او

رسد بر اطلس زمرتبت سرما

گهی که شاهد والا در آید از درما

جهان که شست بصابون مهر جامه چرخ

چه رشک میبرد از رختهای گازر و ما

حصیر گفت بزیلو که نقش ماست کنون

که ظلل دولت خرگه فتاد بر سرما

دمی که رخت نفیسی در آوریم ببر

بدان که دلبر ما آندمست در برما

شدست حله ادریس را معطر جیب

بزیر دامن رخت از بخور مجمرما

فلک زمفرش خود خسقی شفق دارست

برای آستر صوف و حبراخضرما

گشای مخفی پیچیده جامه قاری

خطش بخوان قلمی گشته شرح دفتر ما

شمارهٔ ۲ - خواجه حافظ فرماید

رونق عهد شبابست دگر بستانرا

میرسد مژده گل بلبل خوش الحانرا

در جواب او

رونق حسن بهاریست دگر کتانرا

گرم بازار زشمسی شده تابستانرا

انکه دستار طلا دوز علم گردانید

کرد چون ریشه پریشان من سرگردانرا

تا نهالی و لحافت نبود چندین دست

در وثاقت شب سرما منشان مهمانرا

ای تکلتو بکفل پوش چو روزی برسی

خدمات جل خرسک برسان ایشانرا

گرچنین جلوه کند آستی جامه صوف

خاکروب در خیاط کنم دامانرا

قاری آن کورخ کمخای گلستان بیند

التفاتی ننماید چمن بستانرا

عجبی نیست زدارائی عدل سلطان

ماهتاب ارکند از رفق رفو کتانرا

شمارهٔ ۳ - خواجه حافظ فرماید

اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را

بخال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

در جواب او

زتبریز ارگلیمی نازک آری در برم یارا

بنقش آده اش بخشم سمرقند و بخارا را

چو شستی رخت در سعدی وکفشت نیست در پاتنگ

غنیمت دان نسیم آباد و گلگشت مصلا را

من از آن نقش ابریشم که چنگی داشت دانستم

که از سر خلعت تشریف بیرون آورد ما را

میارا رخت والا از غداد مشک ولاوسمه

بآب ورنگ و خال و خط چه حاجت روی زیبا را

زسر بقچه الباس اهل بخل کمتر پرس

که کس نگشود و نگشاید بحکمت آن معما را

فغان کاین موزه بر جسته و نوروزی چته

چنان بردند صبر از دل که ترکان رخت یغما را

سخن گوقاری از لولوی گوی پیش و از وحبر

که برنظم تو افشاند فلک عقد ثریا را

شمارهٔ ۴ - لاادری قائله

چشم مستت می‌برد هر لحظه دل مشتاق را

زلف مشکینت پریشان می‌کند عشاق را

در جواب او

هردم از نرمی کشد اطلس به بر مشتاق را

صوف از کرمی بر دهر لحظه دل عشاق را

زان گریبانی که دم از عنبرینه می‌زند

می‌دمد بویی و مشکین می‌کند آفاق را

با وجود ساعد عقد سپیچ کلفتن

من نگیرم دست هر مهروی سیمین‌ساق را

واله آن قاولوغم کز طاق جیب آویختند

روشن است این خود که قندیلی بود هر طاق را

کف بر او صابون زند تا جامه گردد سفید

گو بیا اشنان و بنگر در جهان اشفاق را

رخت‌ها را دان سپه یا ساقی سلطان تن

لاجرم هرچند که رختی کشد یا ساق را

خرقه را ساقی زیارت کن بجو برد یمن

نیست هم کم زردکی و ریشه بسحاق را

شمارهٔ ۵ - مولانا علی دردزد فرماید

هرچند روی دوست نبینیم سال‌ها

ما را بود هنوز امید وصال‌ها

در جواب او

دارم بسی ز ریشه‌پوشی خیال‌ها

یابم ز عقد طره دستار حال‌ها

با رخت رقعه رقعه که وصله زدم برو

باشد مرا هنوز امید وصال‌ها

هر هفته هست رخت بر گازرم ولی

کارم به جامه‌دوز نباشد به سال‌ها

بنگر به چکمه‌های سقرلاط سرخ و زرد

همچون گل دوروی و درون پر ز ژال‌ها

آیا به روی شاهد والا چه خوش زنند

مشاطگان جامه لاوسمه خال‌ها

از نور پنبه تا بفروزد فتیله‌ات

باید کشید نت چوکتوگو شمال‌ها

دستت مکن به فوطه دامان جامه پاک

ور زان که پایمال شود دستمال‌ها

داخل به شعر البسه مسواک کرده‌ایم

بسحاق اگر به اطعمه دارد زوال‌ها

از اطلس و حریری قاری عروس باغ

با آب و رنگ خویش برد انفعال‌ها

شمارهٔ ۶ - وله شیرازیه ولکن یلزمها التصحیح

مهل که گیوه بنوتن غرت چو نیست کلا

که دوست نیست اثر دایما و دشمن ابا

تمع نه رخت مهن بوکه نت و گوبا لوت

بنی مغاره سنغرایز جمش میوا

نمیذنم که که بوتن چو شرم کی حدنی

که ات امعرد دارائی گوشرمت با

بزیرکش چه نیکک واکتان روسی گفت

جهن کتان نمیوت ازمو میزر و مقنا

مختمش پش کمخا مرا و لوشی بو

الوادست و بدا عروخش نه انکه ولا

یکی ترا زادست ثخن پهلودار

نه از گریبن نه از قبن آیت فتحا

نه شعر البسه گفتن مثیلها قاری

یکی نه ای چه بگو تن که هیچ و نه دعا

شمارهٔ ۷ - کمال خجندی فرماید

این چه مجلس چه بهشت این چه مقامست اینجا

عمر باقی رخ ساقی لب جامست اینجا

در جواب او

این چه خرگه چه تتق این چه خیامست اینجا

چترمه رایت خور ظل غمامست اینجا

قلمی گرچه بود خواجه ابیاریها

همچو لالائی بیقدر غلامست اینجا

زیر و بالا نبود مجلس الباس مرا

کفش و دستار ندانند کدامست اینجا

جامها سر بسر از داغ اتو سوخته دل

جز نپرداخته کرباس که خامست اینجا

در صف رخت بدستار دمشقی بنگر

گرز دین باف ابی تاج؟ بنامست اینجا

ارمک و صوف درین دارنپوشم کوئی

که بمن چون نخ زربفت حرامست اینجا

قاری این خرگه والا که تو در شعر زدی

چشمه ماه نگویند تمامست اینجا

شمارهٔ ۸ - خواجه حافظ فرماید

بیا که قصرامل سخت سست بنیادست

بیار باده که بنیاد عمر بر بادست

در جواب او

بنای جبه کرباس سست بنیادست

بیار صوف که بنیاد پنبه بر بادست

ز آرزو نرساند برخت دست آنکس

که قفل دکه ز صندوق سینه نگشادست

عجب مدار که والا بزیرکتان رفت

که این عجوزه عروس هزار دامادست

بصوف از چه برد رشک خاکسار مله

سمور یقه و گوی طلا خدا دادست

عمامه بایقه در قفا فتاده چه گفت

مراست طره فتاده ترا چه افتادست

ز چکمه و فرجی خرمیست قاری را

خنک تنی کدوی از همبران خودشادست

شمارهٔ ۹ - شیخ سعدی فرماید

صبحی مبارکست نظر بر جمال دوست

بر خوردن از درخت امید وصال دوست

در جواب او

افزون زرخت نو شده حسن و جمال دوست

از زیور وزرست زیادت کمال دوست

رخت به گزیده و والای سیبکی

پوشیده تا که خورد بری از نهال دوست

کردم صباح عید ببر جامه عقل گفت

صبحی مبارکست نظر بر جمال دوست

گرمی بکار عشق سزد نی فسردگی

سر ما برد زکله عریان خیال دوست

دستت بود بگردن مقصود همچو جیب

مانند یقه گربکشی گوشمال دوست

درشده ریشه دید بوالا غداد مشک

ازسر گرفت دل هوس زلف و خال دوست

از آن قباچه قلمی دوخته نگر

با جامه شکافته غنج و دلال دوست

قاری به بیت البسه مدح بتان مکن

در خانه جای رخت بود یا مجال دوست

شمارهٔ ۱۰ - شیخ سعدی فرماید

کس ندانم که درین شهر گرفتار تو نیست

هیچ بازار چنین گرم چو بازار تو نیست

در جواب او

کیست ای مویند درزی که هوا دار تو نیست

هیچ بازار چنین گرم چه بازار تونیست

یلمه صوف مشو بسته بند والا

زانکه والاست شعار زن و این کار تو نیست

ای فلک هست کفایت قدک رنگینم

احتیاجیم بدین اطلس زرکارتونیست

ای سلق اهل درم از تو ندارند گزیر

مگرش هیچ نباشد که خریدار تو نیست

جامه با صندلی و گت بگذار ای صندوق

سر خود گیر که این بقچه کشی کار تو نیست

گشته ام گردگلستان و ریاض کمخا

الحق ای جامه لاوسمه چو گلزار تو نیست

صفت کلفتنت کرد سرآمد قاری

شیوه نیست که در پیچش دستار تو نیست

شمارهٔ ۱۱ - خواجه محمد فیروز آبادی فرماید

ازمنش بیموجبی یار ار غباری بردلست

حاش الله گرمرا زان گردباری بردلست

در جواب او

رخت را از گرد اگر اندک غباری بر دلست

تا نیفشانم مراز آن گردباری بردلست

با گلیم جهرمی میگفت نطع بر دعی

کز حصیر و بوریایم خارخاری بر دلست

آتشین والای گلگونرا زته بگشوده اند

یار شاهد بازرا از وی شراری بر دلست

صوف و اطلس مینهند از عشق هم داغ اتو

آفرین او را که داغ مهر یاری بر دلست

کرده در سوراخ دایم مار دامک را دراز

بوالعجب کاری که او را بار ماری بر دلست

گرچه گشتم بیقرار از پیشواز نرمدست

شادمانم کین غمم از غمگساری بردلست

راه کاری را ز روی شانه کاری ساز پاک

پوستین را گر زخاک ره غباری بردلست

شمارهٔ ۱۲ - خواجه حافظ فرماید

خمی که ابروی شوخ تو در کمان انداخت

به قصد جان من زار ناتوان انداخت

در جواب او

مرا اگر چه ببسترلت کتان انداخت

ز روی صوف نظر بر نمیتوان انداخت

زخرمی که در آمد بسایه فرجی

قباکله نه عجب گربر آسمان انداخت

بزیر تیغ چو سنجابرا بدید اطلس

نمود یاری و خود را بروی آن انداخت

نبود شرب مجرح که بود زیر افکن

زمانه طرح نهالی نه این زمان انداخت

بحلقه زکمر بود در میان رمزی

قبا حدیث فسن چست در میان انداخت

ببر گرفته ام این جامه کهن چه کنم

نصیبه ازل از خود نمیتوان انداخت

چه غلغلست که قاری بچرخ ابریشم

بمدح تافته و شرب در جهان انداخت

شمارهٔ ۱۳ - نیر کرمانی فرماید

سرو بالای تو سر تا پا خوش است

راستی آن قامت زیبا خوش است

در جواب او گوید

قد صوف سبز سرتا پا خوش است

وان بزکتان ببریک لاخوش است

هر که میگیرد دلارامی ببر

نوعروس خلعت زیبا خوش است

چون حباب آب واختر برسما

موج صوف و نقش آن کمخا خوش است

نیزه قندس سمور تیغ دار

بهر حرب لشکر سرما خوش است

در شتاب سیر برچرخ قماش

صورت ماکو هلال آسا خوش است

قاری اوصاف سراپا میکنی

لاجرم شعر تو سر تا پا خوش است

شمارهٔ ۱۴ - خواجه حافظ فرماید

بلبلی برگ گلی خوش‌رنگ در منقار داشت

واندر آن برگ و نوا خوش ناله‌های زار داشت

در جواب او

مرغ مدفونی گلی از شرب در منقار داشت

برگلستانی زکمخا نالهای زار داشت

گفتمش چون چرخ ابریشم فغان در وصل چیست

گفت ما را گلعذار شرب دراینکار داشت

اطلس ارباکاستر ننشست جرم بقچه چیست

پادشاهی کامران بود از گدایان عار داشت

نقشد وز جامه را دیدم چو نقاشی که او

دایره دامان و چاکش هیئات پر کار داشت

رانده قیغاج خشیشی کرد آن کمخای سبز

شیوه جنات تجری تحتها الانهار داشت

برخور ایصاحب زار مک با تو گرچه کهنه شد

خرم آن گز نازنینان بخت برخوردار داشت

آفرین بر شعر باف طبع قاری کو به شعر

از همه جنس و قماش معنوی در بار داشت

شمارهٔ ۱۵ - خواجه حافظ فرماید

ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست

منزل آن مه عاشق کش عیار کجاست

در جواب او

قیچجی؟ بقچه رخت من و دستار کجاست

وان کلاه و کمرو موزه بلغار کجاست

روز پوشیدن رختست و بهار و صحرا

بر کسبون دار کجا استرر هوار کجاست

دارم از رخت معانی همه اجناس ولی

گوشناسنده بازار وخریدار کجاست

بیکی دلبر خیاط بفرمایم رخت

که برد جامه و بیند که کله وار کجاست

شاه اجناس بهاریست کتان اندر بار

چاک دامن شمط آید که در بار کجاست؟

من درین عقد عمایم سخنی سر بسته

دارم ای خواجه ولی محرم اسرار کجاست

طبع قاری چو عروسیست که دایم کوید

شرب کو تافته کو اطلس زرتار کجاست

شمارهٔ ۱۶ - سید نعمت الله فرماید

دل ندارد هر که او را درد نیست

وانکه این دردش نباشد مرد نیست

در جواب او

جامه بیچاک صاحبدرد نیست

غیر یکتائی بپوشش فرد نیست

از گل بستان چو نازی پیش ما

غیر کمخا در گلستان ورد نیست

گر سقر لاطش غبار از پر زهست

در میان صوف باری گرد نیست

هر که هر روزی نبخشد خلعتی

در میان جامه پوشان مرد نیست

نیزه قندس سمور تیغ دار

زین دو به بهره نبرد برد نیست

شهوت انگیزی ببازار قماش

شوخ چون والای سرخ وزرد نیست

قاری اشعار تو در اوصاف رخت

عید بطنان را یقین در خورد نیست

شمارهٔ ۱۷ - وله فی هذا الوزن قدس الله روحه

خوشتر از حمام و رخت پاک نیست

کهنه گر باشد لباست باک نیست

هر که در بر جامه خود میدرد

در حقیقت صاحب ادراک نیست

از همه رختی ببرمیکن مله

هیچ رنگی به زرنگ خاک نیست

عاقلانرا ناگزیرست از لباس

گر بود مجنون برهنه باک نیست

قدر وصل بر چه داند پیرهن

دامن او چون زهجران چاک نیست

همچو دلق پیر خالی از عصاست

بر سر سجاده چون مسواک نیست

بی میان بسته در میدان رخت

کس چوقاری در جهان چالاک نیست

شمارهٔ ۱۸ - امیر خسرو فرماید

یارب که آن درخت گل از گلستان کیست

وان پسته شکر شکن از نقلدان کیست

در جواب او

باز این قماشهای نفیس ازدکان کیست

وین طرفه رختهای نواز جامه دان کیست

از پوشیم بتاب و ببندم ز پیش بند

تا آن ز بقچه که و این از میان کیست

بینید شده بر سر بیدق مخنثان

هیهات دست پیچ شما بادبان کیست

منعم هنوز کهنه نشد صوفش و فقیر

ده ده قدک دریده نگه کن زیان کیست

آنجامه اتو زده و آنصوف سر بمهر

اینجا نگر که داغ که آنجا نشان کیست

آن پیش شاخ شرب چه شوخست در نظر

گویندگان درخت گل از گلستان کیست

هر کس که دید معنی قاری درین لباس

پرسید کاین متاع نفیس ازدکان کیست

شمارهٔ ۱۹ - شیخ سعدی فرماید

مشنو ای دوست که بعد از تو مرا یاری هست

یا شب و روز بجز ذکر توام کاری هست

در جواب او

مشنو ای جبه که جز پیرهنم یاری هست

یا بجز پیچش دستار مرا کاری هست

گر بگوئی که بحمل و تتقم کاری نیست

در و دیوار گواهی بدهد کاری هست

آورم وصف غز چمته مردان بمیان

تا همه خلق بدانند که زباری هست

نه عجب سوزن اگر گشت رفیق والا

همه دانند که در صحبت گل خاری هست

انکه بر پیر کند موزه نارنجی عیب

تانکردست بپا برویش انکاری هست

صفت جامه نه چیزیست که مخفی ماند

داستانیست که در هر سربازاری هست

نه دلم میل بان دامک سردارد و بس

که بهر حلقه آن دام گرفتاری هست

قاری این عقد بدستار مدان بی سری

غالب الظن من آنست که اسراری هست

شمارهٔ ۲۰ - مولانا جلال الدین رومی

از بامداد روی تو دیدن حیات ماست

امروز باز روی تو دیدن چه دلرباست

در جواب او

از بامداد پیرهن نوحیوه ماست

امروز باز خشخش مخفی چه دلرباست

امروز روز خرمی و عید پوششست

امروز هر لباس که در برکنی رواست

پیش کسی که کرد مرا عیب پوستین

سرمای صبح دید و زمن عذرها بخواست

زرینهای گفته سر دستیم بشعر

چون نیک بنگری همه انگشترین ماست

آن روی باشدم که بود رویش آستر

آن روی از که جویم و این آستر کجاست

قاری بمهر رخت چو ذرات بخیها

یا چون نجوم ثابت و سیاره سماست

شمارهٔ ۲۱ - شیخ سعدی فرماید

روز وصلم قرار دیدن نیست

شب هجرانم آرمیدن نیست

در جواب او

چون زرم بهر نوخریدن نیست

چاره جز کهنه را دریدن نیست

یک تن بی لحاف و زیر افکن

وقت آسایش آرمیدن نیست

هر بده روز میدرد رختی

انکه از جامه اش بریدن نیست

چند کردم بگرد خوان مزاد

بختم ازرخت غیر دیدن نیست

گاه پیچش زکهنگی دستار

برسرش طاقت کشیدن نیست

مسکنی نیست لایقم ورنه

فرشش از بهر گستریدن نیست

قاری از بس که موزه اش تنکست

برهش زهره دویدن نیست

شمارهٔ ۲۲ - خواجه عماد فقیه فرماید

کسی بحضرت او ره نبرد وتنها نیست

جدانگشت زمانی زما و بی ما نیست

در جواب او

بحسن اطلس چرخی سپهر والانیست

مثال تافته خورشید عالم آرا نیست

ببقچه منگر کوتهی شد از والا

چو فت گل زچمن موسم تماشا نیست

چه میبری زره از چکمه دورو ما را

در ینمقام که مائیم زیر و بالا نیست

اگر ترا سرو پائیست در نظر دایم

مراز فکر سرو پا بهیچ پروا نیست

بآسمان قد دیبا اگر کشد والا

اگر نه در بر اطلس رخیست والا نیست

غرض زجامه والای شاهدی قاری

یقین بدان که درو غیر عرض کالا نیست

نگر بصوف کتان گو چه نقش میبازد

زهی دغل که حجابش ز روی کمخانیست

شمارهٔ ۲۳ - خواجه حافظ فرماید

میان ما و جمالش محبت ازلیست

که حسن دوست قدیمی و عشق لم یزلیست

در جواب او

میان ما و مرقع محبت ازلیست

کوه ملمع رنگین و خرقه عسلیست

بجیب سر یقه در پرده دگمه پا برجای

یکی بسیرت اوتاد و یک بسان ولیست

قماش قلب که خیاط وصله زو ببرد

نماند آن بتو پوشیده کان زدزد غلیست

بعنبرینه میارای جیب کمخا را

نگار خوب لقاراچه احتیاج حلیست

چنین که اطلس زربفت زهره طالع شد

قیاس کردم و پشمینه سنه زحلیست

نه خوار شد بزمستان کتان که موینه نیز

اسیر مانده بگرما زتیغ بیمحلیست

بنزد گوی طلا دگمهای ابریشم

مثال جوهر اصلی و دانه عملیست

سخن زچمته و نوروزی و قبا گوید

دهان(قاری) ازان دائما پر از عسلی است

شمارهٔ ۲۴ - خواجه حافظ فرماید

اگر چه عرض هنر پیش یاربی ادبیست

زبان خموش ولیکن دهان پر از عربیست

در جواب او

ز اطلس فلکم پرده در طنبیست

بطاقچه مه و خور جام و کاسه حلبیست

بپرده شاهد کمخاو جلوه کرمیخک

بهم برآمده دستارکین چه بوالعجبیست

بصوف ازان جهت انگوره لقب کردند

که گه گهی لکه بروی زباده عنبیست

درین که صندلی بقچه کش بپایه رسید

سبب مپرس که آنرا دلیل بی سببیست

بر آمدن بهمه رنگ شرب و والا را

زعین قجه نمائی و غایت جلبیست

وجب وجب همه شب چارشب بپیمایم

چه صرفها که مرا در نهالی عزیست

بکیش کلکنه و دین فوطه حمام

که بقچه کردن سجاده عین بی ادبیست

برختخانه قاری خرام و زینت بین

که متکای مهش گردبالش طنبیست

ز نظم البسه قاری به فارسی گویان

زبان خموش ولیکن دهان پر از عربیست

شمارهٔ ۲۵ - خواجه حافظ فرماید

عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه‌سرشت

که گناه دگری بر تو نخواهند نوشت

در جواب او

عیب قطنی مکن ای اطلس پاکیزه سرشت

تار او چونکه بپود تونخواهند نبشت

تو اگر توت نسب داری و او گر پنبه

هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت

نه منم شیفته رخت که چون عریان شد

پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت

هوس خشت زرکوشک پزم در آذین

در زمانی که بسازد فلک از خاکم خشت

این عروسان سخن سهل مبین در پرده

تو پس پرده چه دانی که که خوبست و که زشت

قبر (قاری) چو مشرف شود از جامه صوف

یکسر از بستر صندوق کشندنش ببهشت

شمارهٔ ۲۶ - شیخ سعدی فرماید

این باد روح پرور ازان کوی دلبرست

وین آب زندکانی ازان حوض کوثرست

در جواب او

چشمم زروی بند در ایدل منور است

وزبوی عنبرینه دماغمم معطرست

کمخاچه حاجتست برو پیچک طلا

معشوق خوبروی چه محتاج زیورست

درزی چو جامه دگمه نهادی بخانه آر

کاصحاب را دودیده چو مسمار بر درست

تن خوش شود زعلت سرما بپوستین

تشخیص کرده ایم و مداوا مقررست

در انتظار خلعت عیدی دو چشم من

چون گوش روزه دار بالله اکبرست

اکثر ازان بشعر کنم وصف نرمدست

کزهر چه میرود سخن دوست خوشترست

(قاری) نواست شعر تو همچون سجیف صوف

و اشعار خلق جمله چو مدفون مکررست

شمارهٔ ۲۷ - سلمان ساوجی فرماید

هر دل که در هوای جمالش مجال یافت

عنقای همتش دو جهان زیر بال یافت

در جواب او

بر چتر مرغ قبه زر تا مجال یافت

قاف قطیفه شهپر او زیر بال یافت

خوش وقت آن سجیف که او بر کنار رخت

با حرب و شرب و اطلس و صوف اتصال یافت

میکرد سرکشی ببرک شده زان جهت

خود را سیه گلیم و پراکنده حال یافت

تا گشت خاک مقدم زیلوچه بوریا

ای بس که در طریق نمد گوشمال یافت

سوزن بدرز روسی و والا و بیت کرد؟

عمری بسر دوید و بآخر محال یافت

در گلستان شمیم کلی و جگن دلم

در جیب و آستین صبا و شمال یافت

هر جامه بود لایق چیزی بدوختن

کتان بدرز بخیه وکاسر شلال یافت

(قاری) که خو بجبه کرباس خود گرفت

از صوف عاریت طلبیدن ملال یافت

شمارهٔ ۲۸ - خواجه حافظ فرماید

دل سرا پرده محبت اوست

دیده آئینه دار طلعت اوست

در جواب او

شمله کین عزتم زدولت اوست

گردنم زیر بار منت اوست

جان هوادار وصل خرگاهست

دل سراپرده مودت اوست

این یکی کندلان زد آن خیمه

فکر هر کس بقدر همت اوست

شاهدی کر بسر گند معجر

دیده آتینه دار طلعت اوست

عاشق عنبرینه جیبم

سینه گنجینه محبت اوست

خانهای سلق خراب مباد

کانچه دارم زیمن دولت اوست

گرو صحبت آنکه روزی بست

آرزویش همیشه صحبت اوست

(قاری) آندم که رخت نو پوشد

همه عالم گواه عصمت اوست

شمارهٔ ۲۹ - سید جلال الدین عضد فرماید

جان ما دوری زخاک کوی جانان برنتافت

کوی جانان از لطافت زحمت جان برنتافت

در جواب او

باقزی تن جامه چون با ماه کتان بر نتافت

تافته تاب رخ شرب زرافشان برنتافت

جامه بین در زیر سوزن کوبزانو چون فتاد

در قدمداری وروی از تیرباران برنتافت

مفرش ازعظم سقرلاط و سمور آمد بتنک

بود ملکی مختصر حکم دو سلطان بر نتافت

از مشلشل پیش والا گفت خسقی قصه

رای والا آن سخنهای پریشان برنتافت

چون کشد بر دوش بار یقه مقلب بگو

جامه کز نازکی بار گریبان برنتافت

جامه این لتهاکه از پوشیدن و شستن گرفت

فی المثل گر آستین برتافت دامان برنتافت

گر تحمل برد آفات سماوی را نمد

پوستین باری جفای برف و باران بر نتافت

روزی از سوزن نکرد الا که چون درهم کشید

برگ گل سرتیزی خار مغیلان برنتافت

بی وجود آسترزان تاب یکتائی نداشت

کز قرین خود چو (قاری) بار هجران برنتافت

شمارهٔ ۳۰ - شیخ سعدی فرماید

کس بچشمم در نمیآید که گویم مثل اوست

خود بچشم عاشقان صورت نبندد غیر دوست

در جواب او

جز قبا و پیرهن نبود بعالم یارو دوست

تن درون پوستین باشد بسان مغزو پوست

با وجود دگمه در در گریبان هر که او

وصف گوی ریسمانی میکند بیهوده گوست

یک سر سوزن ندارد فکر رخت مردمان

آبروی رختها نزدیک گازر آب جوست

از شمیم جیب صوف و روی اطلس در جهان

شیوه و نازگلستان هر بهار ازرنگ و بوست

زیج مخفی و سطرلاب غلاف آینه

بایدت تا جامه پوشیدن بدانی کی نکوست

هم بدان آینه پشمان توان دیدن عیان

تاجل خر را چه مظهر یاعبائی را چه روست

زاستین و دامن آن کودست و لب را پاک کرد

نی زبی دسمالیست ایخواجه اینش طبع و خوست

کی ببخشش پوستین از سر برآرد هر تنی

اولش مغزی بباید تا برون آید ز پوست

(قاری) از جنس دگر هر روز رخت آرد ببر

هر که بیند گویدش این اوست یارب یا نه اوست

شمارهٔ ۳۱ - من نوادر افکاره

عقلم بخیاط میکرد کنگاج

در رخت صوفی دامانش قیغاج

بند قبا تیر پیکانست دگمه

سوزن چو ناوک رختست آماج

از پادر آمد از دست شد دل

زان موزهای صغری و تیماج

از جبیبها کرد افشاندنت هست

چون دفع پنبه از ریش حلاج

از رخت حبری نبود گزیرم

نتوان گذشتن از بحر مواج

برگرد قاقم تسمه زقنه ز

چون آبنوس است بر تخته عاج

مدح عمامه میگوی (قاری)

تا بر سرآئی از خلق چون تاج

شمارهٔ ۳۲ - خواجه سعدالدین نصیر فرماید

شاه حسنی از تو یابد زیب و زینت تخت و تاج

میفرستند از بهشت عدن حورانت خراج

در جواب او

شاه کمخا از سجیف و یقه دارد تخت و تاج

از برای دکمه اش دریا فرستد در خراج

محترم کرباس زردک بهر روی صوف شد

ورنه در بازار رخت او را کجا بودی رواج

پوستین قاقمی کش مه از قندس بود

صندلی آبنوس از بهر او بگزین نه عاج

بر بساط فرش غیر از یک نهالی خسب نیست

گو ببالا افکنی در شب ندارد احتیاج

ترکها باید که تا یابد اصولی طاقیه

ورنه بتوان آستینی از نمد بر ساخت تاج

از مفاصل جامه راکوئی که علت رو نمود

زانکه میآید بدرزی از اتو داغش علاج

(قاری) این والای لیموئی بغایت روبرست

من ندانم از چه شد اینگونه نارنجی مزاج

شمارهٔ ۳۳ - کمال خجندی فرماید

خطت که بر خط یاقوت مینهم ترجیح

نوشته است بر آن لعل لب که (انت ملیح)

در جواب او

بزشم نرم که بر پنبه مینهم ترجیح

زفوطه برکت گردد این حدیث صریح

بجیب جامه مثقالی سفید خطیست

نوشته از ره مفتون که (البیاض صحیح)

خلیلدان چو در آید بنطق با چمته

سلق زتسمه زند بند برزبان فصیح

تعلقی بمیان بند چون نمکدان داشت

نوشته اند بزرحل بر او که(انت ملیح)

بدوش صوف چو سجاده بینم از یقه

بگردنش کنم از در دانها تسبیح

کنون سرد که کنم شست و شوی مدعیان

که نظم البسه را کرده ام چنین تتقیح

بکوش(قاری) و دایم بپوش جامه نو

که رخت نوحسنست و لباس کهنه قبیح

شمارهٔ ۳۴ - شیخ سعدی فرماید

جان من جان من فدای تو باد

هیچت از دوستان نیاید یاد

در جواب او

صد عرقچین فدای طایقه باد

هیچ از قالبش نیاید یاد

چشم عین البقر بقد خیاط

برسانادو چشم بد مرساد

تا چه کرد انکه نقش کمخابست

که درفتنه بر جهان بگشاد

انکه کز را نهاد بر بالا

دان که پیموده است یکسرباد

پنبه با قزبجفت هم رفتند

از میان ناگهان قصبچه بزاد

بقچه دربارگاه رخت بدید

پایه خویش و صندلی بنهاد

خرمی گر نبودی و فرجی

کی شدی روز عید(قاری) شاد

شمارهٔ ۳۵ - خواجه حافظ فرماید

ترسم که اشک در غم ما پرده در شود

وین راز سر بمهر بعالم سمر شود

در جواب او

یکچند پنبه دانه بخاکش مقر شود

گردد بسعی زوده و دستار سر شود

دستارها دگر همه با گیوها رود

وین کبر وناز جمله زسرها بدر شود

کرباس شال بین که میان توی صوف شد

یارب مبادانکه گدا معتبر شود

این سرکشی که در سرپوشی مصری است

کی دست کوتهم بمیانش کمر شود

گویند برک سبز شود اطلس بنفش

آری شود ولیک بخون جگر شود

ای صندلی که دولت رختست برسرت

تن زن و گرنه بقچه کشانرا خبر شود

باور مکن که جبه چو گفتی ببر تمام

بی مزدو کوی و پنبه و رو و آستر شود

(قاری) کس از قماش نگفته سخن زتو

این راز سر به مُهر به عالم سمر شود

شمارهٔ ۳۶ - خواجه حافظ فرماید

سالها دفتر ما در گرو صهبا بود

رونق میکده از درس و دعای ما بود

در جواب او

سالها تا رتنم تافته کمخا بود

دل چون پرمگس شیفته والا بود

پیش ازان روز که والا شود آب سرسنگ

مهر او همچو خشیشی بدل خارا بود

قد سنجاب برویش زده اطلس دیدم

همچو آبی که درو رو زصفا پیدا بود

صوفی صوف مرا در حق پشمین شلوار

رخصت خبث نداد ارنه حکایتها بود

بنهایت نرسانید بدایات قماش

گرچه گز درره او پیک قدم فرسا بود

دکمه میگشت چو پرگار به پیرامن جیب

و ندران دایره سرگشته پا بر جا بود

صنمی دی نمودست مرا والائی

کز لطافت همه کالاش ازان پیدا بود

از جهان رفت و کفن نیز بروزیش نشد

انکه او منکر اوصاف لباس ما بود

شمارهٔ ۳۷ - سلمان ساوجی فرماید

سنبلش را تا صبا بر گل مشوش می‌کند

هر خم مویش مرا نعلی بر آتش می‌کند

در جواب او

قالبک‌زن چون رخِ والا منقش می‌کند

بهر شلوارِ زرافشان خاطرم خوش می‌کند

کرده در کار علم رفاف کاره مزی

ریشه نعلک زده نعا در آتش می‌کند

تنگ‌چشمی چون زره آن کس که عادت کرده است

گر تبرش می‌زنی مشنو که ترکش می‌کند

کهنگان را جامه نو هر زمان آرد به کار

رخت افزون شیوه خوبان مهوش می‌کند

آفرین بادا به کلک سوزن آن نقش‌دوز

کو رخ کدرویی کتان منقش می‌کند

در پی معنی رنگین نقشبند فکرتم

در سخن هردم خیال شرب زرکش می‌کند

برد و میلک خاص و میخک قیف و قطنی گو برو

صوف گو بازآ که قاری ترک این شش می‌کند

شمارهٔ ۳۸ - خواجه حافظ فرماید

کی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد

یک نکته درین دفتر گفتیم و همین باشد

در جواب او

بخشد کهن آنکش نوپوشی ثمین باشد

یک نکته درین دفتر گفتیم و همین باشد

گرانکله چون خاتم آرم بسر انگشت

صد ملک سلیمانم در زیر نگین باشد

والا و مشلشل را قسمت زازل این بود

کین شاهد بازاری و آن پرده نشین باشد

شد دلق جرزدانش روزی و قبا چمته

در دایره قسمت اوضاع چنین باشد

کمخای خطائی گوهر کو بخطا بیند

نقشش نخرم ارخود صورتگر چین باشد

مشنو تو که سجاده دل برکند از مسواک

این سابقه پیشین تا روز پسین باشد

قاری بامید نو گو کهنه بدر دربر

شاید که چو وابینی خیر تو درین باشد

شمارهٔ ۳۹ - خواجه حافظ فرماید

واعظان کین جلوه بر محراب و منبر می‌کنند

چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند

در تتبع او

نازکان کین موزهٔ برجسته بر پا می‌کنند

چکمه را بهر تنعم زیر و بالا می‌کنند

یارب این نوخلعتان با میلک و میخک رسان

کین تکبر از قبای صوف و دیبا می‌کنند

مشکلی دارم بپرس از جامه‌پوشان زمان

نیم گز این یقه‌ها را از چه بهنا می‌کنند

از دوال احتساب شرب گویی غافلند

کین همه قلب و دغل در لای کمخا می‌کنند

هست باریکی و نرمی موجب مدح قماش

تا جرانش وصف پهنا و درازا می‌کنند

آن کله با کوی صوف موج زن در اتصال

حلقه گویی به گوش موج دریا می‌کنند

این همه بر جامه والا غداد مشک و زر

شاهدان خوش از برای عرض کالا می‌کنند

زیر هر تویی ز کمسان باف تویی دیگر است

زآن که تعلیم خیال آن ز والا می‌کنند

خازنان خلد قاری در معانی این دُرَر

بهر جیب حله‌ها گویی مهیا می‌کنند

شمارهٔ ۴۰ - مولانا ظهیر الدین فاریابی فرماید

دوش چون زلف شب بشانه زدند

رقم کفر بر زمانه زدند

در تتبع او

ریشه شده را بشانه زدند

رقم کفر بر زمانه زدند

نوبت جامه خواب را بسحر

طبل بالش زنان بخانه زدند

برق والا و شعله خسقی

از ته جامها زبانه زدند

بغچه را تخت صندلی دادند

پرده را سر بر آستانه زدند

چارقب را بپادشاهی رخت

کوس اقلیم پنجگانه زدند

نقش آماج داشت کمسان دوز

تیر سوزن بر آن نشانه زدند

قاری از بهر دفع سرما باز

ریش موئینها بشانه زدند

شمارهٔ ۴۱ - خواجه صدر الدین جوهری فرماید

دعوی حسن برخسار تومه کرد نکرد

با رخت کس سوی خورشید نگه کرد نکرد

در جواب او

نسبت چتر شهی عقل بمه کرد نکرد

دیده زان سایه بخورشید نگه کرد نکرد

چهره شاهد والا بجز از مشک و غداد

هیچکس بر سر بازار سیه کرد نکرد

صوف بنگر که سجیف قدک و بر تنگست

شاه پیوند بامثال سپه کرد نکرد

بجز از بید در ایام گل ایخواجه کسی

کار موئینه و پشمینه تبه کرد نکرد

شیب جامه بسر خود عوض دستاری

کس نبست ارکه ببست است گنه کرد نکرد

در مقامات عمایم که دو صد اسرار است

غیر مسواک درو آمده ره کرد نکرد

آن قواره که برآید زگریبان قاری

شاعری غیر تو تشبیه بمه کرد نکرد

شمارهٔ ۴۲ - خواجه حافظ فرماید

گوهر مخزن اسرار همانست که بود

حقه مهر بدان مهرو نشانست که بود

در جواب او

جوهر صوف و سقرلاط همانست که بود

ارمک و خاص بدان مهر و نشانست که بود

کیسه اطلس پر گرد عبیر و عنبر

در بر رخت همان مشک فشانست که بود

سوی مدفون خود ایشاهد مشکو باز آی

زانکه بیچاره همان دلنگرانست که بود

چون نبخشند و نپوشند بخیلان ناچار

جامدانشان بهمان مهر و نشانست که بود

جیب تانگسلد از کوی درو زر خورشید

همچنان در عمل معدن و کانست که بود

مدتی شد که زهم باز نکردم دستار

گوهر مخزن اسرار همانست که بود

لته گیوه شده جامه منعم قاری

دلق درویش بدان سیرت وسانست که بود

شمارهٔ ۴۳ - امینی فرماید

گره زطره عنبرفشان کشید و گشاد

هزار نافه صبا در میان کشید و گشاد

در جواب او

زبغچه بند دلم چون روان کشید و کشاد

زرختها بخود اول کتان کشید و کشاد

زکیسهای گریبان و یقهای بناف

هزار نافه صبا درمیان کشید و کشاد

بطیره ماندم از آن تنگه کو بطراری

گره زتنگه بازار کان کشید و کشاد

کشید رشته زبگشودنی مگر معجر

که سوزنی زوی آن دلستان کشید و کشاد

هر آن سخن که نمود آن عمامه سر بسته

کله زترک بمعنی زبان کشید و کشاد

هزار آستیش باد جبه ای قاری

که جیب و دامن رخت کتان کشید و گشاد

شمارهٔ ۴۴ - خواجه حافظ فرماید

رسید مژده که ایام غم نخواهد ماند

چنان نماند چنین نیز هم نخواهد ماند

در جواب او

نشان پوشی و نقش علم نخواهد ماند

نماند بندقی و ریشه هم نخواهد ماند

بپوستین توانگر حسد مبر درویش

که پشت ابلق و روی شکم نخواهد ماند

اگر چه در بر گرما شدست زیلو خوار

حصیر نیز چنین محترم نخواهد ماند

بپوش جامه امسال و رخت پار ببخش

نماند کهنه ونو نیز هم نخواهد ماند

طریق گیوه قدمداریست و این اولی

زمیخ چون بکفش یکدرم نخواهد ماند

بگرد رایت خورشید بود این مسطور

که خرکه و تتق و چتر جم نخواهد ماند

سخن مگسو بلباس ایحسود باقاری

که صوف قبرسی و جل به هم نخواهد ماند

شمارهٔ ۴۵ - خواجه حافظ فرماید

تا زمیخانه و می نام و نشان خواهد بود

سرما خاک ره پیر مغان خواهد بود

در جواب او

تازقطنی و قدک نام و نشان خواهد بود

تنم از شوق شمط جامه دران خواهد بود

برزمینی که در وصندلی رخت نهند

سالها سجده گه بقچه کشان خواهد بود

حلقه انکله جیب بگوش از ازلست

برهمانیم که بودیم و همان خواهد بود

چشم مدفون چو نهد سربکنار جامه

برخ شاهد کمخا نگران خواهد بود

بعدما و توبسی صوف سفید و سبزی

که لباس تن هر پیرو جوان خواهد بود

بروای دامک شلوار که بردیده تو

راز لنگوته نهانست و نهان خواهد بود

رخت قاری اگر از بقچه یاران باشد

خلعت صوف به دوش دگران خواهد بود

شمارهٔ ۴۶ - همچنین در جواب او

تا که رختم ببر جامه بران خواهد بود

از بی وصله دو چشمم نگران خواهد بود

دست ما درازل و دامن یکتائی بود

برهمانیم که بودیم و همان خواهد بود

آفت دور بدستار بزرگان مرساد

تا ابد معظمی بغچه سران خواهد بود

بر سر قبر قدک صوف مربع فکنید

که زیارتگه حاجات من آن خواهد بود

چون دهی بر سر صندوق رخوتم تشریف

دیده بگشای که آن نقش جهان خواهد بود

چشمم آندم که سراویل بپایم نبود

بره پاچه تنبان نگران خواهد بود

خانه اقمشه رخت خیال قاری

ایمن از تفرقه دزد و عوان خواهد بود

شمارهٔ ۴۷ - خواجه حافظ فرماید

در ازل عکس می لعل تو در جام افتاد

عاشق سوخته دل در طمع خام افتاد

در جواب او

در ازل پرتو کرباس براندام افتاد

هر کجا برهنه در طمع خام افتاد

تانگردید بسر نیک نیامد دستار

بود سرگشته ولی نیک سرانجام افتاد

میزدم فال بهر جنس میانبندی را

قرعه ام یکسره بر فوطه حمام افتاد

زین همه رخت مرا طشت فلک سرپوشی

چون ندادست ازان طشت من از بام افتاد

جامه صوف بقبرم زچه پوشی فردا

که زسرمام کنون لرزه براندام افتاد

ارمکی گفت چو دلال بهایش میکرد

راز سر بسته ما در دهن عام افتاد

تا نهادند بر صوف قماشات خطا

صد شکن از طرف کفر در اسلام افتاد

دوش قاری قلمی قصه خسقی میکرد

آتش اندر ورق و دود در اقلام افتاد

شمارهٔ ۴۸ - شیخ سعدی فرماید

پیش رویت دگران صورت بر دیوارند

نه چنین صورت معنی که تو داری دارند

در جواب او

گلها پیش گل شرب سراسر خارند

جامهائی که ببارند جز اطلس بارند

غیر دستار که پیچش و مندیله او

نیست چیزی که بگیرند و دگر بگذارند

بحقارت منگر کاسترو خضری و شال

که ببازار قماش این همه اندر کارند

آنکسان را که تو بینی بسه وردار لباس

جامه شان بنده و خود خواجه خدمتکارند

صورت اطلس چرخی چو بدیدم گفتم

پیش رویت دگران صورت بر دیوارند

جامها دیده ام ای طرفه عذار والا

نه چنین صورت معنی که تو داری دارند

قاری این اطلس کمخای نفیسست که خود

همه پشمینه خرانند که دربازارند

شمارهٔ ۴۹ - خواجه حافظ فرماید

صوفی نهاد دام و سرحقه باز کرد

بنیاد مگر با فلک حقه باز کرد

در جواب او

خرم تنی که گوی شب از جامه باز کرد

پارا بنرمدست نهالی دراز کرد

با انکه یکدرم نتوان بست اندرو

دستار کهنه بین که مرا سرفراز کرد

منت پذیر کرد ززیلو که با نمد

از بوریاو پوستکت بی نیاز کرد

حقا که از حقیقت مسواک غافلست

حمل عمامه انکه بروی مجاز کرد

دامن فشاند بر قدک آندم تنم که دست

بر آستین صوف مربع دراز کرد

گر کسنه قیام بطاعت توان نمود

بیش و پس برهنه نشاید نماز کرد

قاری بکرد بالشک نازروی کت

آنکو نداد تکیه چه عشرت چه ناز کرد

شمارهٔ ۵۰ - امیر حسن دهلوی فرماید

فلک با کس دل یکتا ندارد

ز صد دیده یکی بینا ندارد

در جواب او

گلستان رونق کمخا ندارد

چمن آرایش دیبا ندارد

تنم تا یافت در بر صوف طاقین

سر حبر و دل خارا ندارد

ترحم کن بر آنکس ای ملبس

که او شلوار خود در پا ندارد

ببر آنرا که دستی رخت نو نیست

دل عیش و سر صحرا ندارد

ازین نه تو نپوشم پک دو توئی

فلک با کس دل یکتا ندارد

برقد شمط این اطلس چرخ

گرش پهنا بود بالاندارد

به وصف جامه‌ها قاری چو پرداخت

درین طرز سخن همتا ندارد

شمارهٔ ۵۱ - خواجه حافظ فرماید

مطرب عشق عجب ساز و نوائی دارد

زخم هر زخمه که زد راه بجائی دارد

در جواب او

گل بر اطلس اگر چند قبائی دارد

نه قبائیست که گویند بهائی دارد

مشنوا یخواجه تو در مذهب ارباب لباس

که قبای مله بیصوف صفایی دارد

طیلسان صوفی ارمک بود از بند قیش

وزگلیم عسلی نیز ردائی دارد

خوش گرفتند بسنجاب زمستان خرگاه

دولتی انکه چنین آب و هوائی دارد

در بر شاهد ما اطلس والا نگرید

چاک در دامن او راه بجائی دارد

غیر ششماه کتان تاب نیارد در بر

بنده ارمک خویشم که وفائی دارد

خرقه پوش ارچه شد از مفرش و مرکب عاری

خوب و مرغوب جرزدان و عصائی دارد

نیست جز اطلس و الباغ و میان تو کاسر

پادشاهی که بهمسایه گدائی دارد

پر بدستار طلا دوز نگه کن قاری

کانکه بنهاده بسر فر همائی دارد

شمارهٔ ۵۲ - و من نوادر طبعه

مله را آستر خسقی و والا نرسد

همه کس را بجهان منصب والا نرسد

کس نپوشید ببالای قبا پیراهن

انکه را زیر بود جای ببالا نرسد

جامه صوف کتان گرچه بریسد باریک

کومخوان نقش که در حسن بکمخا نرسد

دگمهائی که نهادند بمشکین والا

حقش آنست که لولوست بلالا نرسد

پیش جیب و یقه صوف مربع نازم

گرچه بر دامن او دست تمنا نرسد

اینچنین جوز گره کان زمعانی بستم

دانم از بخت بد ارزانکه بجوزا نرسد

قاری این شعر که در البسه درمیبافی

بمعانی تو هر بی سرو بی پا نرسد

شمارهٔ ۵۳ - مولانا حافظ فرماید

دل ما بدور رویت زچمن فراغ دارد

که چو سر و پای بندست و چو لاله داغ دارد

در جواب او

دل ما بوصل ارمک زقبا فراغ دارد

که بدگمه پای بندست وز درز داغ دارد

شده ام بجیب اطلس شب عنبرینه گمره

مگر انکه کیف گلگون بر هم چراغ دارد

قد صوف راغکی بین بر صوف سبز طاقین

سری طوطی عجب اینکه زاغ دارد

زشبه عجیبم آید شده کوی جیب کمخا

نوسیاه کمبهابین که چه در دماغ دارد

زبهاری و گلی ا که عمامه کردو جامه

نه هوای سرد بستان نه هوای باغ دارد

بمصاف جامه پوشان بنگو بشاه اطلس

که زپوستین ابلق چه نکو الاغ دارد

بکول چو وقت سرما شده پشت گرم قاری

زهمه نمد فروشان جهان فراغ دارد

شمارهٔ ۵۴ - شیخ سعدی فرماید

بسیار سالها بسر خاک ما رود

کاین آب چشمه آید و باد صبا رود

در جواب او

بسیار صوف و چتر بتشریفها رود

کین پنبه آید وبکلاه و قبا رود

اینست حال جامه که دیدی بکازری

تا دگمها از آنکه برآید کجا رود

درکیسهای جیب عروسان رود عبیر

مانند سرمه دان که در و توتیارود

ای رخت نو بکهنه پوسیده چون رسی

شادی مکن که بر تو همین ماجرا رود

برجامه کتان بهاری چه اعتماد

میلک مکر ببقچه خاص شما رود

در حیرتم ازانکه ندارد لباس خویش

در رخت عاریت بتکبر چرا رود

سوزن بکارد زعجب تیز میرود

ناگاه هم سرش بسر بخیها رود

قاری لت کتان که کنون میکنی نکه

روزی چو لته لت زده در زیر پا رود

شمارهٔ ۵۵ - خواجه حافظ فرماید

دوش می‌آمد و رخساره بر افروخته بود

تا کجا بازدل غمزده سوخته بود

در جواب او

آتشین تافته آل برافروخته بود

تا کجا شرب لحافی شب دی سوخته بود

اینکه دیدی که گس خان اتابک میسوخت

اطلس قرمزی آتش زرخ افروخته بود

قیف یک پر مکس در دل والا ننشست

یارب این قلب شناسی زکه آموخته بود

زربکف کرد طلادوزی و زرگر همه سوخت

الله الله که تلف کرد و که اندوخته بود

ریش بر باد بسی داد بوقت سرما

انکه در موسم گل موینه بفروخته بود

شمع بانسبت پیراهن زرکش دیشب

چون بدیدم نظرش بالک دلسوخته بود

خوانده ام گفته قاری همه اوصاف لباس

جامه بود که بر قامت او دوخته بود

شمارهٔ ۵۶ - مولانا حافظ فرماید

در نظر بازی مابیخبران حیرانند

من چنینم که نمودم دگر ایشان دانند

در جواب او

در قبا پوشی ما کج کلهان حیرانند

در لباس این سخنان جامه دران میدانند

دانی این گوی در گرد گریبانها چیست

دهنی چند که آنهاش همه دندانند

رخت لاوسمه وزر بفت که بی زر بزرند

غیرت اطلس گلگون خور رخشانند

جامهائی که مرا هست بشستن چو رسد

گازرانش عوض اجرت خود نستانند

تا بسر راست بدارند عروسان معجر

ماه و خورشید بچرخ آینه میگردانند

جامه صوف بپوشند و نشینند بخاک

جامه پوشان چنین مستحق پشیمانند

دگمه بر جامه والا نگرو غنچه گل

نیست پوشیده بتو هر دو بهم میمانند

طرفه بازار قماشیست که ماشاءالله

قدر ماشا و سقرلاط به هم یکسانند

گرچه دانم هنری گفته قاری به لباس

چه توان گفت که این خلق هنر پوشانند

شمارهٔ ۵۷ - شیخ سعدی فرماید

دنیی آن قدر ندارد که براو رشک برند

یا وجود و عدمش را غم بیهوده خورند

در جواب او

نیست تشریف لباسی که برو رشک برند

یاقد ناقص او را غم بیهوده خورند

نظر آنانکه نکردند بپشمین شلوار

الحق انصاف توان داد که صاحب نظرند

زنده آنست که کردست کفن میت را

مرده آنست که رختی بعزایش ندرند

نرمه را که تو دیدی زعزیزی دستار

عاقبت گیوه شد و خلق برو میگذرند

رخت میت چو ببردند چه فکر آنانرا

که بیایند و قسم بر سر سی پاره خورند

من هنرهای در دگمه بگویم دخت

تا چو در جیب بیابند غنیمت شمرند

آنکسانی که میان بند و عقود دستار

نیک بندند بدانید که صاحب هنرند

نیست دایم جهه دوش تو سنجاب و سمور

دیگران درشکم مادر و پشت پدرند

قاری امروز گراینسانست برهنه فردا

صوف ودستار مگر بر سر قبرش بدرند

شمارهٔ ۵۸ - مولانا جمال الدین فرماید

مژده ای آرام دل کآرام جانها میرسد

دل که از ما رفته بود اکنون بما وامیرسد

در جواب او

در برش برقد همه رختی ببالا میرسد

جز سقرلاط بهمت کان بپهنا میرسد

اطلس والا جناب نازک گلروی را

هر زمان خاری زسوزن بیمحابا میرسد

گوتهی را هجو کردم کز چنین آرایشی

گر بیفتد جامه او را ببالا میرسد

دلبر رعنا چو گیرد شاهد کمخا ببر

میبرد از راستی این را و آنرا میرسد

عید آمد وزکلاه و کفش نوایعاریان

مژده پوشش بجمعی بی سر و پا میرسد

از کوک باید چپر وزپوستین بره سپر

ناوک سرمای قومی کآن بتنها میرسد

کاه کز کردن قماش از هر دو سر در البسه

صیت شعر قاری از اقصا باقصا میرسد

شمارهٔ ۵۹ - شیخ سعدی فرماید

باد آمد و بوی عنبر آورد

بادام و شکوفه بر سرآورد

در جواب او

تن چون زلحاف سر برآورد

کوته جبه زود در بر آورد

شد غرقه بجیب خویشتن حبر

و زبحر ز دگمه گوهر آورد

شاخی است چه طرفه چار قبش

گو در بر سیم و زر برآورد

زان جیب که عنبرینه با اوست

باد آمد و بوی عنبر آورد

از فارس متاع برد تا جز

وزیزد قماش دیگر آورد

قاری قلمی که بهر تحریر

در مدحت موینه در آورد

از موی سمور بست وسنجاب

مدنیز ز قندسش بر آورد

شمارهٔ ۶۰ - خواجه حافظ فرماید

دلم جز مهر مهرویان طریق در نمیکیرد

زهر در میدهم پندش ولیکن در نمیکیرد

در جواب او

غشقدان را سر آن خاتون زمانی برنمیکیرد

که کیتی بوی مشک و لادن وعنبر نمیکیرد

نماید طیلسان در پرده سالوسی ولی نشکفت

شبی کزشحنه سالوس در چادر نمیکیرد

بمعجر آتشین والای کلکونرا که میپوشی

عجب که نوبتی این شعله در مجمر نمیکیرد

سرم جز رخت پای انداز و جیب خلعت تشریف

دری دیگر نمیداند هی دیگر نمیکیرد

حدیث ایجامه پرداز از طراز و سرب زرکش کو

که نقشی در خیال ما ازین خوشتر نمیکیرد

بتشریفت چو سوزندان جیب از نرمدست آل

زبانی آتشینم هست لیکن در نمیکیرد

بوصف چارقب قاری چو گوی در ببستم نظم

عجب گربخت سر تا پای من در زر نمیگیرد

شمارهٔ ۶۱ - مولانا حافظ فرماید

آنانکه خاکرا بنظر کیمیا کنند

آیا بود که گوشی چشمی بما کنند

در جواب او

دستار هر دو روز همان به که وا کنند

چندین گره بعقد شاید رها کنند

رختی که میخری بستان زود ز آشنا

اهل نظر معامله با آشنا کنند

تشریفها ببقچه و محفل پر از غریو

تا آنزمان که پرده بر افتد چها کنند

حیران گویهای زر جیب سفله اند

آنانکه خاکرا بنظر کیمیا کنند

چون مخفی است انچه درین جیب اطلس است

هر کس حکایتی بتصور چرا کنند

جامه بران چو وصله زعین البقر برند

آیا بود که گوشه چشمی بما کنند

دردی ز زخم جامه که بر تن رسیده است

زابیاری طبیبیش آخر دوا کنند

چون خرقه را زوصل عصائی گزیر نیست

آن به که کار خرقه رها باعصا کنند

مدح قماش قلب هم از تاجران شنو

صاحبدلان حکایت دل خوش ادا کنند

قاری چه شد بشال سقرلاط اگر بدید

شاهان که التفات بحال گدا کنند

شمارهٔ ۶۲ - مولانای رومی فرماید

نگارا مردگان از جان چه دانند

کلاغان قدر تابستان چه دانند

در جواب او

(بیت اول جاافتاده یا ناخواناست)

نیفتد جمله با احوال پرده

که سلطانان غم دربان چه دانند

بصوف زاغکی کم زروسی

کلاغان قدر تابستان چه دانند

بچکمه گرچه کوها پا در آرند

طریق سیر این میدان چه دانند

چو نشناسند پا را ز آستین هم

رموز پاچه تنبان چه دانند

نمدسازان که پشمینه فروشند

بهای روسی و کتان چه دانند

بپوش این دلق معنی قاری از خلق

که خلقان سر این خلقان ندانند

شمارهٔ ۶۳ - شیخ سعدی فرماید

دوش بی روی تو آتش بسرم بر میشد

آبم از دیده همیرفت و زمین ترمیشد

در جواب او

جیب اطلس چو پر از کشمه عنبر میشد

جامها جمله ازان نفحه معطر میشد

سحر آشفته چو برخاستم از جامه خواب

جامه میجستم و دستار بهم بر میشد

در عروس تتق حجله نظر میکردم

پیش چشمم در و دیوار مصور میشد

علم زر بسر آنروز که دستار نمود

دید دل کش خرد و صبر در آنسر میشد

سوخته جبه شب برد وبمن گفت صباح

دوش بی روی تو آتش بسرم بر میشد

از سرم فوطه جدا مانده و بادم زده بود

وز دماغ آب همی رفت و زمین تر میشد

دیدم ایجامه سحر کوی گریبان ترا

سینه از مهر تو چون صبح منور میشد

ورق اطلس و والای تو دیدم قاری

پیش او دفتر گل جمله مبتر میشد

شمارهٔ ۶۴ - مولانا حافظ فرماید

آنکه رخسار ترا رنگ گل نسرین داد

صبر و آرام تواند به من مسکین داد

در جواب او

انکه تشریف ترا خبر و زنخ رنگین داد

صوفکی نیز تواند بمن مسکین داد

آنکه او رخت سفیدم جهت تابستان

لطف فرمود زمستان قدک رنگین داد

بالش و نطع و نهالی و لحافم بخشید

بقچه و صندلیم بهر سرو بالین داد

تو و روسی وکتان ومن و کرباس چوشال

آنکه آن داد بشاهان بگدایان این داد

خوش عروسیست ببر خلعت تشریفی لیک

هر که پوشید بدو بند قبا کابین داد

اینچنین جامه رنگین که خیالم پرداخت

فلکش گوی گریبان زدر پروین داد

دست قاری چو بارمک نرسید از افلاس

خویشتن را به یکی خاص زبون تسکین داد

شمارهٔ ۶۵ - شیخ عطار فرماید

نسبت روی تو با روی پری نتوان کرد

از کجا تا بکجا بی بصری نتوان کرد

در جواب او

نسبت شرب زرافشان بپری نتوان کرد

از کجا تا بکجا بی بصری نتوانکرد

سالوو ساغر اگر زانکه بعقدت نرسد

کله از گردش دور قمری نتوانکرد

از برای لت کتان سپری زر باید

بهر آن لت کم ازین جان سپری نتوانکرد

نسبت گونه والای بمی و برمی

برخ لاله و گلبرگ طری نتوان کرد

جز بدستار طلا دوز و کلاه قمه

ما برآنیم که دعوی سری نتوان کرد

قاری این جلوه خوبان همه از رخت خوشست

بی سر و پای نکو جلوه گری نتوان کرد

شمارهٔ ۶۶ - لاادری قائله

بوی گیسویت دماغ جان معطر میکند

دیدن رویت چراغ دل منور میکند

در جواب او

(بیت اول جاافتاده یا ناخواناست)

منعمی گر جامه‌های کهنه در پوشد گداست

خلعت فاخر فقیر انرا توانگر میکند

همتم از تاج فقر بایزیدی وادهمی

سرزنشها بر کلاه خان و قیصر میکند

بسکه سوراخست رختم نیست پیدا جیب آن

هر زمان شخصم سر از جیب دگر بر میکند

برکسی رحم آیدم کو جامه چرکن شده

چون برون میآید از حمام در بر میکند

دولتی او دان که دستی رخت نو پوشیده است

همچنان ناشسته فکر دست دیگر میکند

در فراق خیمه و خرگاه و زیلوو نمد

این بخود می پیچد و آن خاک بر سر میکند

هر که با قاری کند دعوی بشعر البسه

بحث باصوف مربع ازجل خر میکند

شمارهٔ ۶۷ - مولانا حافظ فرماید

روشنی طلعت تو ماه ندارد

پیش تو گل رونق گیاه ندارد

در جواب او

زینت چتر قطیفه ماه ندارد

افسر خور شوکت کلاه ندارد

نی من تنها شدم ز شده پریشان

کیست بدل داغ این سیاه ندارد

از مله ایصوف رو متاب که سلطان

ملک نگیرد اگر سپاه ندارد

گوشه که حجله است منزل انسم

خوشتر ازین گوشه پادشاه ندارد

گل که بود تا بود بحسن چو اطلس

پایه گل در چمن گیاه ندارد

دامن پاکت زکرد راه نگهدار

آینه دانی که تاب آه ندارد

فرد چو یکتائیست گفته قاری

دعوی او حاجت گواه ندارد

شمارهٔ ۶۸ - مولانا کاتبی فرماید

این کهن دیر جهان کشته فراوان دارد

دم عیسی نفسی جو که دلش جان دارد

در جواب او

زوده نرم که اقلیم صفاهان دارد

تو مپندار که از معدن کتان دارد

در بر حجله پرزیورو کت رخت سیاه

دیو راهست اگر تخت سلیمان دارد

رخت گازر سزدش عشق که با دامن پاک

سنگ بر سینه زنان روببیابان دارد

بخیه را چونکه شکافند نگر باکرباس

کین کفن بر کف و او تیغ بدندان دارد

مسجدی دان بصفت جامه که شیرازه چاک

راست بر صورت محراب بدامان دارد

برد از لحیه روباه و بروت ما چه

خجلت آنریش که دهقان خراسان دارد

بر سر اقمشه و رخت نفیس ایقاری

این کهن دیر جهان کشته فراوان دارد

شمارهٔ ۶۹ - شیخ سعدی فرماید

آنکه بر نسترن از غالیه خالی دارد

الحق آراسته حسنی و جمالی دارد

در جواب او

خرم آن شمله که با ریشه خیالی دارد

خوشدل آنخرقه که با وصله وصالی دارد

جز کتان دو خته بر وی کلک مشکین چیست

انکه بر نسترن از غالیه خالی دارد

روی کمخای ختائی چو بدیدم گفتم

الحق آراسته حسنی و جمال دارد

جامه تافته آل ز شیرازه چاک

آفتابیست که درپیش هلالی دارد

راستی انکه طلب میکند از عقد سپیچ

او در اندیشه کج فکر محالی دارد

میزند شام و سحرگاه بطبل بالش

جامه خوابی که وی از شرب دوالی دارد

همچو دستار که آشفته شود وقت سماع

قاری این شعر تو در البسه حالی دارد

شمارهٔ ۷۰ - سلمان ساوجی فرماید

اسیر بند گیسویت کجا در بند جان باشد

زهی دیوانه عاقل که دربندی چنان باشد

در جواب او

اگر بر مفرش رختم نگاهت یکزمان باشد

کلاهت بخشم و خلعت کمرهم در میان باشد

برخت سبز قیغاجی خشیشی دیدم و گفتم

خنک آبی که در پای سهی سروی روان باشد

بکمخا اطلس چرخی چه نسبت میکنی آخر

که از این تابان فرق از زمین تا آسمان باشد

رخ از زیلو نگردانم بخار بوریا از فرش

خسک در راه مشتاقان بساط پرنیان باشد

زگرد آن ره مفتون خطی خواندم که تفسیرش

یکی داند که همچون دگمه ذهنش خرده دان باشد

بر وی یکدیگر پوشیدن رخت آنچنان باید

که روسی زیر و بالا صوف و اطلس در میان باشد

هوای سرمه دان عاج در صندوق من یابی

در آنساعت که خاک تیره ام در استخوان باشد

زدنیا میرود قاری چو کرباس کفن ساده

ولیکن شعر رنگینش بماند تا جهان باشد

شمارهٔ ۷۱ - شیخ سعدی فرماید

که برگذشت که بوی عبیر می‌آید

که می‌رود که چنین دلپذیر می‌آید

در جواب او

ز جیب تافته بوی عبیر می‌آید

سجیف دامن او دل‌پذیر می‌آید

به ره گذشت یکی بقچه در بغل گفتم

که برگذشت که بوی عبیر می‌آید؟

چو شیب جامه والا کجاست منظوری

که پیش اهل نظر بی‌نظیر می‌آید

عجیب مانده‌ام از کارخانهٔ حلاج

جوان همی‌رود آنجا و پیر می‌آید

چنان همی‌سپرم راه نرم‌دست چو گز

که خار منزل سوزن حریر می‌آید

ز تیر گز ز قبا چشم بر نخواهم دوخت

وگر معاینه بینم که تیر می‌آید

ز اطلس فلک ار زان که خلعتی دوزی

به قد معنی قاری قصیر می‌آید

شمارهٔ ۷۲ - خواجه عماد فقیه فرماید

تا دل سخن پذیر و سخن دلپذیر شد

جانرا ز وصل همنفسی ناگزیر شد

در جواب او

زآندم که در خریطه اطلس عبیر شد

خوشبوی گشت رخت و ببردلپذیر شد

گرمای گرم اگر نبود نیز داربه

تن را از وصل پیرهنی ناگریز شد

انکس که بر نهالی و کت خفت یکدمی

نگذشت هفته که ز اهل سریر شد

وان تن که او نیافت درین سرنخ نسیج

رختش بخلدسندس خضر حریر شد

از عشق وصل خرمی و چکمه و نمد

جبه جوان بر آمد و در پنبه پیر شد

دستار کوچک ار چه بزرگی بسر نهاد

هر کس که آن بدید بچشمش حقیر شد

از خرقه و عصا و کلاهی گزیر نیست

گیرم بترک شخص چو شیخ کبیر شد

قاری زیمن اطلس و کمخا جهان گرفت

آری گل از روایح گل چون عبیر شد

شمارهٔ ۷۳ - خواجه حافظ فرماید

دیدم بخواب خوش که بدستم پیاله بود

تعبیر رفت کار بدولت حواله بود

در جواب او

والا بباغ رخت بدیدیم و لاله بود

بر جیب دکمهای درش همچو ژاله بود

آن جرم آل و لالی و گلگون بشاهدی

صد بار به زرنک گل و روی لاله بود

در بزم رخت می همه از رنک قرمزی

و زکله کلاه مغرق پیاله بود

دیدم بپرده شاهد والا که تافته

بر رویش از شرابه مشکین کلاله بود

اطلس عروس میشد و داماد کشته صوف

زابیاری و حریر خطیشان قباله بود

زیر کلاه بود خوش آنیده کله پوش

مانند ماه بدرو زهش همچو هاله بود

تشریفی رسید پس از شش مهم زغیب

و آن خود بقد جامه طفلی سه ساله بود

قاری بخواب دید سقرلاط یکشبی

تعبیر رفت چکمه و ماشا حواله بود

شمارهٔ ۷۴ - مولانا کمال الدین کاتبی فرماید

هر که وصلت طلبد ترک سرش باید کرد

ورنه اندیشه کاری دگرش باید کرد

در جواب او

هر که افسر طلبد ترک سرش باید کرد

ورنه تدبیر کلاه دگرش باید کرد

وانکه راهست هوا جامه پاک و حمام

صبح خیزی چو نسیم سحرش باید کرد

مردکز بستن دستار خود آمد عاجز

چون زنان مقنعه حالی بسرش باید کرد

هر که خواهد که کشد شاهد کمخا در بر

دگمه جیب زلولوی زرش باید کرد

خوبی رخت سراپا زسجیف پهنست

چون چنینست ازین پهنترش باید کرد

آب از دامن ارمک سزد از پاکی خورد

در فراویز خشیشی نظرش باید کرد

قاری آن اهل تمیزی که بود حاضر رخت

اول اندیشه زهر میخ درش باید کرد

شمارهٔ ۷۵ - سید نعمت الله فرماید

مرا حالی‌ست با جانان که جان در بر نمی‌گنجد

مرا سِرّی‌ست با دلبر که دل در بر نمی‌گنجد

در جواب او

به گرما گر شود مویینه مویی درنمی‌گنجد

برون از جامه کتان مرا در بر نمی‌گنجد

چه حالات است در تشریف هرکس درنمی‌یابد

چه اسرار است در دستار در هر سر نمی‌گنجد

به نزد اطلس و والا خیال شده بافی کن

که در جمع سبک‌روحان پریشان درنمی‌گنجد

تو هر عطری که می‌سوزی به زیر دامن جامه

ز شوق سوختن آن عطر در مجمر نمی‌گنجد

حریف صوف و کمخایم ندیم حبر و خارایم

مَحامِدگوی والایم سخن دیگر نمی‌گنجد

اگر باشد نهالی نرم‌دست و جامه خواب شرب

تفت از خرمی زیبد که در بستر نمی‌گنجد

ز بس رخت زمستانی که قاری در بر آورده

به هر بابی که در می‌آید او بر در نمی‌گنجد

شمارهٔ ۷۶ - امیر حسین دهلوی فرماید

چه پوشی پرده بر رویی که آن پنهان نمی‌ماند

وگر در پرده می‌داری کسی را جان نمی‌ماند

در جواب او

به نقش دلکش کمخا نگارستان نمی‌ماند

به روی مهوش والا گل بستان نمی‌ماند

به یاد شقهٔ خسقی شفق چندان که می‌بینم

به خسقی ماندش چیزی ولی چندان نمی‌ماند

نه تنها دیده مفتون به روی شرب حیران است

کدامین دیده کاندر روی او حیران نمی‌ماند

به رخت دسته نقش ارچه بود خوبی چو لاوَسمه

به شرب زرفشان و اطلس کمسان نمی‌ماند

غنیمت دان به گرما رختی از کتان چو می‌دانی

که بیش از پنج روزی رونق کتان نمی‌ماند

به روی مخفی کهنه مکن در بر لباس نو

چه پوشی پرده بر رویی که آن پنهان نمی‌ماند

ازین دست ار دهی قاری به گازُر جامه دل بر کن

ز رخت خود کزین جمله یکی را جان نمی‌ماند

شمارهٔ ۷۷ - ناصر بخاری فرماید

در آن روزی که خوبان آفریدند

ترا بر جمله سلطان آفریدند

در جواب او

چو دیبای زر افشان آفریدند

درش گوی گریبان آفریدند

بسان غنچه دروی دگمه بنمود

چو کمخای گلستان آفریدند

زجیب اطلس گردون قواره

فتا دو مهر رخشان آفریدند

چو والا شاهد از خان اتابک

که دید ایخواجه تا خان آفریدند

بزشم و پنبه را کردند پیدا

جل خر بهر پالان آفریدند

برای بالش زینها قطیفه

پس آنگاهی زمستان آفریدند

دری میخواست بهر خانه رخت

در از بهرش گریبان آفریدند

چو مشتق بودی ای اطلس زسلطان

چرا بر رخت سلطان آفریدند

تن قاری بدو پیوند کردند

چو تار و پود کتان آفریدند

شمارهٔ ۷۸ - خواجوی کرمانی فرماید

ایا صبا گرت افتد بسوی دوست گذار

نیازمندی من عرضه ده بحضرت یار

در جواب او

بارمک ارفتدت ایسجیف صوف گذار

نیازمندی زردک بکو بآن دلدار

چو کرد دامن او گیر وانگهی بلباس

پیام پنبه ادا کن سلام او بگذار

بگویش ای قد بالا دراز و پهناتنک

فراخ آستی و یقه پهن صوفی وار

بجای شمعی و بیرم مرا رسد ریشه

زهی زمانه بد مهر و دور ناهموار

بگو منال بر اطلس ز سوزن خیاط

گل طری نتوان چید جز زپهلوی خار

بغیر جامه والای قالبک زده نیست

نگار لاله رخ مشک خال سیم عذار

فراقنامه مدفون چو خواند مخفی شست

خط سیاه بآب خشیشی از طومار

زیمن کلفتن و بیرم طلادوزی

علم شدیم و سر آمد بشیوه اشعار

بوصف گوی در پیشواز کمخا ام

کنار و بر همه پر شد زلولو شهوار

چنین نفیس لباسی که طبع قاری بافت

نگاه دار خدایا زدزدو از طرار

ازان دراز چو کرباس اینغزل افتاد

که خواستم که بدوزم قبا بقد منار

شمارهٔ ۷۹ - شیخ کمال الدین خجندی فرماید

چهره ام دیده چه حاصل که بخون کرد نکار

که برون نقش ونگارست و درون ناله زار

در جواب او

گور ظلم نگر از رخت پر از نقش و نکار

که برون نقش و نگارست و درون ناله زار

در صف زخت که عنبر چه بود صدرنشین

گوی بر بسته که باشد که در آید بشمار

ای که مهلک جهه جامه نخواهی که قویست

کاش میبود بدرزیت ازینجامه هزار

برکسوندار نباید که بود صاحب ریش

در کتاب نمدی یافته انداین اخبار

خلق را باد چو از گرمی موئینه زدست

بیداکر نیز زد او را تو مدان دور از کار

هر که در البسه پک بیت چوقاری گوید

مینهم جامه ببالایش و بر سر دستار

شمارهٔ ۸۰ - وله ایضا

دست تا چند نهادن به شکاف دستار

ادب آن دان که نکاوند بزرگان بسیار

بایدت گنبد دستاری چنان محکم بست

که به هم بر نشود گرچه بیفتد زمنار

تا خداوند ببخشد ز نُوَم دستی رخت

هر زمان دست بر آرم به دعا یا ستّار

بس که بر کوه و کمر سر زده پوشیّ میان

هیچ واقف نشد از معنی پشیمین شلوار

مرد باشد که به او تا ندهی صد تُنُکه

در بغل بغچه نیارد که نهد در بازار

نظم از کفش و کلاهم سر و پا پیدا کرد

قالبی کوی ندارد خبری زین اشعار

صفت رخت خوش آینده‌تر از وصف طعام

قصه عقد سپیچ است به از ذکر مبار

گرد دامان شمط گفت سجیف آسا عقل

یافت چون دایرهٔ اطلس چرخ دوّار

سخنی گو بجز از وصف لباس ای قاری

که بود دلکش و نزدیک به بند شلوار

شمارهٔ ۸۱ - شیخ کمال الدین خجند فرماید

تو آن شاخ گلی ایشوخ دلبر

که آریمت بآب دیده در بر

در جواب او

مثال شرب و روی دگمه زر

عروسی خوبرو نبود بزیور

بآن کمخای گلگون صورت مرغ

تو گوئی هست بر آتش سمندر

مکن وصف فراویز حصیری

مران با ما دگر بحث مکرر

خطیب از خرمی صوف عیدی

بقربانگاه گفت الله اکبر

چویابی خالی از بالش نهالی

تنی دان کوندارد بر بدن سر

حسود از آب سنجاب و خشیشی

که بیند در برم گردد روانتر

بگازر که لباس شعر قاری

زروح پاک سعدی شد مطهر

من اینجا جامها کردم نمازی

خجندی گر زرومی شست دفتر

شمارهٔ ۸۲ - مولانا محمد حافظ فرماید

عیدست و اول گل و یاران در انتظار

ساقی بروی یار ببین ماه و می بیار

در جواب او

خازن بعید ابلق سنجاب من بیار

بنگر هلال را چودم قاقم آشکار

این مه فزود خرقه نان در لباس عید

کاری بکرد همت پاکان روزکار

خواهی که دامنت ندرد زود و آستین

از رخت قلب شو چو فراویز در کنار

دلال رخت بر تن عریان من ببخش

ور نو بدست نیست برو کهنه بیار

در پیش شاخ آمدم از دگمها بیاد

چون غنچه جلوه داده بر اطراف جویبار

آویختند چمته که در بند سیم ماند

تا حست ازان عزیز که ترکش شد اختیار

خوش خلعتیست فاخر و خوش جامه سلیم

یارب زچشم زخم و گزندش نگاهدار

دامن مکش ز گفته قاری که جیب تو

گویش سزد که باشد ازین در شاهوار

شمارهٔ ۸۳ - سلمان ساوجی فرماید

میبرد سودای چشم مستش از راهم دگر

از کجا پیدا شد این سودای ناگاهم دگر

در جواب او

میبرد سودای صوف مشکی از راهم دگر

از کجا پیدا شد این سودای ناگاهم دگر

شب شوم چون مست گویم پوستین بخشم صباح

خوف سرما زان بگرداند سحرگاهم دگر

با وجود روزه گر عیدم نباشد رخت نو

بعد ازین خود زندگی زین پس نمیخواهم دگر

جامه سان کف میزنم بر رو نمیدانم چرا

اینقدر دانم که چون صابون همی کاهم دگر

ساعد عقد سپیچ از سرچه میپیچیم ازو

پنچه در میافکند با دست کوتاهم دگر

تا نشد سرما نیفتادم بوقت پوستین

چله یخ بندقاری کرد آگاهم دگر

شمارهٔ ۸۴ - اوحدی فرماید

منم غریب دیار تو ای غریب نواز

دمی بحال غریب دیار خود پرداز

در جواب او

هولی بندقی مصریست در سرباز

خیال بندی من بین وفکر دورو دراز

بطرز ز جامه نوانکه پاکدامن بود

بدید شیوه والاوگشت شاهد باز

مرو بداغ اتو ای میان دو تو در تاب

دم از محبت اطلس زدی بسوز و بساز

مقام گشت بقاف قطیفه چرخیش

چو مرغ قبه زر جلوه کرد در پرواز

زجیب جبه نو دگمها چو بگشایم

دریچه زبهشتم بر وی گردد باز

مخور چو بیسر و پایان غم عمامه و کفش

که مرد راه نیندیشد از نشیب و فراز

بسی معانی رنگین بوصف جامه نمود

ندیده ایم چو قاری دگر سخنی پرداز

شمارهٔ ۸۵ - من افکاره الابکار

وصف قوت انکه گفت به زلباس

نان شناسی بود خدانشناس

کس چه گوید جواب گفته من

شرط ره نیست باپلاس پلاس

بهز چادر شب از بر مهتاب

نتواند برید کس کرباس

هر که دوزد لباس بر قد شعر

همچو من در سخنوری لاباس

هست سرپوش دسته نقش این شعر

خاص از بهر این زمرد کاس

خسرو ار شهر بندد آیئنی

گوز دیوان من ببر اجناس

تا چه برجست هیئات دستار

که ذنب جمع شد درو باراس

اطلس آل در بر سنجاب

این یکی آتش آن رماد شناس

همچنان کز طعام پر مرضست

شمله از سر نهاد نست عطاس

گو نظر کن بنقش ابیاری

هر که خط خوانده است از قرطاس

قاری از وصف جامها دایم

مور بر مرد مست روی شناس

شمارهٔ ۸۶ - مولانا حافظ فرماید

دارم از زلف سیاهت گله چندان که مپرس

که چنان زو شده ام بیسرو سامان که مپرس

در جواب او

دارم از بیسرو پائی گله چندان که مپرس

شده بیرخت چنانم من عریان که مپرس

هم زمستان زقضا نیست بپایم شلوار

همه کس طعنه زنان این که مبین آن که مپرس

بهر تشریف کسی مدح لئیمان مکناد

که چنانم من از این کرده پشیمان که مپرس

بیکی جامه فاخر که بپوشم گه گه

میرسد آن بمن از چشم حسودان که مپرس

گفته بودم نکشم جیب بتان لیک ببر

شیوه میکند آن جیب زر افشان که مپرس

از پی پیرهن و داریه و زوده زفارس

تا بحدیست مرا میل سپاهان که مپرس

در بهاران دلم از جامه کرباس گرفت

اشتیاقست مرا با رخ کتان که مپرس

فتنه میکند آن گوی در و زر قاری

در بر اطلس و کمخای گلستان که مپرس

شمارهٔ ۸۷ - سلطان ابوسعید فرماید

گر مرا با درد تو درمان نباشد گو مباش

عاشق روی توام گر جان نباشد گو مباش

در جواب او

جامه ام کرباس بس کتان نباشد گو مباش

ورچه بالاپوش تابستان نباشد گو مباش

بستن لنکوته در ایام گرما راحتست

گر ترا شلوار یا تنبان نباشد گو مباش

با سلیم خود خوشم خرطوم پیلش آستین

گرو را دامان چون میدان نباشد گو مباش

ریش بارست ای برادر تسمه سنجاب و خز

گر بگرد آستین گردان نباشد گو مباش

احترام شاهد کمخا مکن از صندلی

بقچه برداری اگر با آن نباشد گومباش

جامه را باید برازش ازدرازی بر زمین

گر کشان همواره ات دامان نباشد گو مباش

فوطه یزدی به قاری بخش ای تاجر ز لطف

ور قماش مصر و هندستان نباشد گو مباش

شمارهٔ ۸۸ - خواجه حافظ فرماید

فکر بلبل همه آنست که گل شد یارش

گل در اندیشه که چون عشوه کند در کارش

در جواب او

انکه خیاط برد پارچه از رووارش

پنبه حلاج چرا کم نکند از کارش

رخت را زود مدر دیر مپوسان در چرک

خواجه آنست که باشد غم خدمتکارش

ایکه دستار سمرقندیت افتاده پسند

جانب طره عزیز است فرو مگذارش

گر سرو پای کسی هست تهی تن عریان

به از آنست که در پا نبود شلوارش

جای آنست که اطلس رود از رنگ برنگ

زین تغابن که قدک میکشند بازارش

مرد دیدم که بیاراست برخت والا

تن خود را زجوانی و نیامد عارش

زآنهمه رخت زنانرا بکه آرایش

پهلوان پنبه خوش آمد بنظر و افزارش

قاری از موی شکافان و سخن پردازان

کیست کو مدحت موئینه بود اشعارش

شمارهٔ ۸۹ - امیرحسین دهلوی فرماید

به بزمگاه صبوحی کنان مجلس خاص

حیوه نحش بود جام می به حکم خواص

در جواب او

امید هست که بنوازیم بخلعت خاص

بارمک ار نرسد دست کم زجامه خاص

بیافت سوزن ازان بخیه چو مروارید

که او ببحر پر از موج حبر شد غواص

درید پرده بکار برهنگان کرباس

بخورد زخم زگازر که (والجروح قصاص)

زخرج رخت زمستان گریز میجستم

گرفت برد ره من که (لات حین مناص)

اگر نه شیوه دستار و زیب جامه بود

کیش برقص برازندگی بود رقاص

هزار نفع درین جامها که میپوشی

نوشته اند حکیمان بتن زروی خواص

ترا جهیز عروسی زن بقید آورد

مگر برخت عزایش شوی ز قید خلاص

بشعر البسه بردی تو گوی ای قاری

کجا بود قلمی این همه معانی خاص

شمارهٔ ۹۰ - من مخترعاته تغمده الله بغفرانه

همچو صندل باف مفتون کشته ام بر روی صوف

آن عقوبت بس که ارمک دیده در پهلوی صوف

زردکی میگفت با خود رنگ پیش تاجری

من بصد رخت دگر ندهم سر یکموی صوف

آن فراویز خشیشی بهر دفع چشم زخم

مانده ام چون بند والا بسته پهلوی صوف

حلقه زر بین بگوش دگمه لعل و شبه

و چنین درمانده زردوزی زمابی روی صوف

در خیال جامه آنمعنی که طاق افتاده است

گو نباشد حرزو تمویذ بر و بازوی صوف

میکند آنموجها در صوف سحر از دلبری

هست یعنی این غلام وباشد آن هندوی صوف

من چه بدگوئی کنم خود در نگرکان خاکسار

نسبت شیرازه چاکست با ابروی صوف

در چنین موسم که با صوفست همبر موینه

مفلسان را نیست تاب غمزه جادوی صوف

پوستین صوف قاری تسمه قندس بود

بنگر این تشبیه مطلق هست آن گیسوی صوف

شمارهٔ ۹۱ - مولانا حافظ فرماید

مقام امن و می بیغش و رفیق شفیق

گرت مدام میسر شود زهی توفیق

در جواب او

قبای ارمک و پیراهن کتان دقیق

اگر بود فرجی در برش زهی توفیق

بغیر صوف و سقرلاط اینهمه هیچست

هزار بار من این نکته کرده ام تحقیق

زرخت کهنه امید ثبات نو کردن

تصوریست که عقلش نمیکند تصدیق

بگاه جامه بریدن نشین بر خیاط

که وصله را بکمینند قاطعان طریق

چنان بحبر پر از موج سر فرو بردم

که عقل یافت تحیر در آنمقام عمیق

چه شیوه میکند از درج پر جواهر جیب

زعنبرینه لولوو دگمهای عمیق

اگر چه جامه روئی ندارم ایقاری

خوشست خاطرم از فکر اینخیال دقیق

شمارهٔ ۹۲ - و من خیالاته الخاصه رحمه الله

آنک آستین نموده و دامان فراخ و تنگ

پیراهن از وی آمد و تنبان فراخ تنگ

بزاز رخت تا تو نرنجی ز بیش و کم

برتنگ را گشوده و کتان فراخ و تنگ

چون دست همتم بود آجیده نیمچه

عرض نکتدهاش پریشان فراخ و تنگ

سرهای خلق چونکه بود کوچک و بزرگ

خیاط نیز کرد گریبان فراخ و تنگ

گاهی گشادگی بودت گه گرفتگی

داری قباچه و فرجی زان فراخ و تنگ

کوهای خلق بسته و نابسته زانکه هست

چون حلقهای خرده فروشان فراخ و تنگ

قاری چراست جامه روزو لباس شب

چون رخت غنچه و کل بستان فراخ و تنگ

شمارهٔ ۹۳ - اوحدی فرماید

ای پیکر خجسته چه نامی فدیت لک

دیگر سیاه چرده ندیدم بدین نمک

در جواب او

دیدم کتان کهنه و گفتم فدیت لک

ارزد برم هنوز وصالت هزار لک

زان خار سوزنم عجب آمد که دوختند

از تار قرمزی بعذار کتان کلک

سرمای سرد اگر ندهد دست پوستین

هستیم پشت گرم زپشمینه و برک

کمخای خانبالغی و شرب زرفشان

هر کس که دید نقش پری خواند یا ملک

رخت بنفش و دگمه مثال درست و لعل

وان چشم بندو کرده مغرق زرو محک

چادر به تا شوال حجت هر دو بزشت

وی مجمره مکی از زر دامنت کلک؟

باید بپوستین بره در ساخت یا کول

نتوان کشیده چونکه ببر قاقم و قدک

در جامه دان اطلس گلگون نگر که او

مانند آفتاب همی تابد از فلک

قاری به جمع اقمشه نیکو معرفی است

گو نام‌های این همه گفتست یک به یک

شمارهٔ ۹۴ - مولانا همام تبریزی فرماید

هوای یارو دیارم چو بگذرد بخیال

شود کناره ام از آب دیده مالامال

در جواب او

سر آمد ارچه که والای آل شد بمثال

ولی که تافته قرمزیست سید آل

رکیب دار امیر قطیفه آمد شرب

ازینسبب که بود انتساب او بدوال

زصوف اطلس اینرختخانه ام محروم

چو آنکسی که نرفته برو حرام و حلال

نیاورد چو کتان تاب ماه سالوی قرض

ولی بگردنش افتد بهاش تا سر سال

همانکه داد بزیلوچه صدر مسندوجاه

بکفش نیز حوالت نمود صف نعال

هر آن قماش که موصوف شد بپای انداز

بدست باش که آن هست سربسر پامال

پیش گفته قاری ز شعر بافنده

بگو ملاف که نارند پیش روسی شال

شمارهٔ ۹۵ - و من بدایع خیالاته

به گرما جبّه پوشیدن چه حاصل

به بالاپوش کوشیدن چه حاصل

ز بهر پوشش و بخشش بود رخت

درون بغچه پوسیدن چه حاصل

لباس عاریت بر کندن از خلق

میان جمع پوشیدن چه حاصل

زبهرت کس نخواهد رخت تشریف

بماتم جامه ببریدن چه حاصل

چو تن باشد برهنه کیسه خالی

بهای جامه پرسیدن چه حاصل

بهای نرمدستی چون نداری

براو این دست مالیدن چه حاصل

زکمخا در نظر داری گلستان

به طرف باغ گل چیدن چه حاصل

به بازار مزاد رخت قاری

به هرسو هرزه گردیدن چه حاصل

شمارهٔ ۹۶ - سید نعمت الله فرماید

غرقه بحر بیکران مائیم

گاه موجیم و گاه دریائیم

در جواب او

خرقه صوف موجزن مائیم

طالب در جیب زیبائیم

ما نهادیم زان دکان قماش

که گزی را بنرمه بنمائیم

همچو قطنی بنرمدست حریر

چون مختم ندیم کمخائیم

تا بدیدیم چشمه مدفون

در بصارت بعین بنمائیم

در بهای قماش هندستان

کرده دهلی ذل چو دریائیم

چون سقرلاط وصوف در چکمه

گاه شیبیم و گاه بالائیم

تا بارمک شدیم محرم خاص

همچو اطلس ببخت والائیم

همچو والا درین صفت قاری

بر سر حکم شعر طغرائیم

شمارهٔ ۹۷ - خسرو دهلوی فرماید

بیا تا بی گل و صهبا نباشیم

که باشد گل بسی و ما نباشیم

در جواب او

اگر چون دکمه پابر جا نباشیم

قرین اطلس والا نباشیم

قبا را بند از والا ندوزیم

ببند منصب والا نباشیم

کتان دارد بگرما رونق از ما

چه کار آید کتان گرما نباشیم

زحیرت لنگر افزاید خود آن به

که بی لنگر درین دریا نباشیم

چنان خواهیم تنها را ملبس

که زیر رخت خود پیدا نباشیم

چر از خسروی خسرو نگردیم

زدارائی چرا دارا نباشیم

چو اطلس ساده دل باشیم قاری

ببند نقش چون کمخا نباشیم

شمارهٔ ۹۸ - وله قدس الله روحه

بچرخ میرسد از عشق تار قزآهم

زهجر جامه چو صابون در آب میکاهم

بماهتاب نپوشم کتان که میترسم

که چشم زخم رسد بر لباس از ماهم

گهی که جامه ببالای من برد خیاط

قدی دگر ز برای اضافه میخواهم

منی که دل ننهادم بشاهد بازار

فغان که بسته والا ببرد از راهم

زسرفرازی دستار بندقی چه عجب

بعقدش ار نرسیدست دست کوتاهم

نداشت مرتبه و قدر و پایه قاری

بوصف خیمه و خرگه بلند شد جاهم

نمی‌کنم چو گدایان همیشه مدح کدک

به ملکت سخن از وصف چارقب شاهم

شمارهٔ ۹۹ - خواجه حافظ فرماید

فاش میگویم و از گفته خود دلشادم

بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم

در جواب آن

داد تشریف بهار و دل ازان شد شادم

که دگر کرد زحمالی رخت آزادم

چند اندر دکه آش پزان بنشینم

من که در خان اتابک ببهشت آبادم

شکر آن خالق پاکی که زتشریف قماط

تن بپوشید هماندم که زمادر زادم

که مرا نیست بدوران چوحنین و چکمه

بمتال یقه زانرو بقفا افتادم

گوئیا عهد ازل عقده دستار منست

که ازان روزکه شد بسته دگر نگشادم

نیست جزدال مجرح بضمیرم نقشی

چکنم حرف دگر یاد نداد استادم

نرمدستی زنو امسال گرفتم در بر

کهنه ابیاری پارینه برفت از یادم

زین همه جامه معنی که خدا داد بمن

صندلی و قتلی پیش کسی ننهادم

هردم از البسه معنی رنگین قاری

جامه می‌رسد ازنو بمبار کبادم

شمارهٔ ۱۰۰ - درویش اشرف نمد پوش فرماید

ترا یار نازک میان گفته ایم

بقدجان بقامت روان گفته ایم

در جواب آن

بالباغ نازک میان گفته ایم

بپیراهن آرام جان گفته ایم

بپشمینه شلوار ظاهر کنیم

حدیثی که با جامه دان گفته ایم

چوگل شاهد خیمه نشکفت ازین

ستونرا که سرو روان گفته ایم

صفتهای عقد سپیچ گزی

برای دل امردان گفته ایم

چودایم کشدکت بگردن لحاف

باوشاه بغچه کشان گفته ایم

بدستار یابی تواسرار آن

که مادر حق طیلسان گفته ایم

چو شربست زرکش کتان دسته نقش

بهر دو بهار و خزان گفته ایم

بسرپوش هر سفره شمعرا

زنسبت مه آسمان گفته ایم

بآن جیب و پهلو و بند قبا

چوقاری زبان در دهان گفته ایم

شمارهٔ ۱۰۱ - خواجه حافظ فرماید

من نه آن رندم که ترک شاهد و ساغر کنم

محتسب داند که من کاری چنین کمتر کنم

در جواب آن

ایخوش آنساعت که صوفی موجزن در بر کنم

فخر بر جمله قدک پوشان بحرو برکنم

چند ازین رو جامه گردانم بدان روی دگر

تا یکی دستار را از کهنگی بر سر کنم

خرقه از سوراخ پرجیبش بتن پوشیده شد

سر فرو بردم بدامان تا کجا سربر کنم

دامن خاتون کمخا گربدست افتد مرا

زیبدارگوی کریبانش درو گوهر کنم

ریشه معجر به از پوشی خوش خط گفته

این سخنهای پس چرخت کجا باور کنم

من که در دیوان شعرم هست و صف چارقب

کی نظر در چارلوح و جدول دفتر کنم

دلنواز نرمدست ار تن در آغوشم دهد

در دم ای قاری دهان و جیب او پرزر کنم

شمارهٔ ۱۰۲ - شیخ کمال الدین خجندی فرماید

نام آن لب بخط سبز بجائی دیدم

کاغذی یافتم و قند در و پیچیدم

در جواب آن

روی تقویم ز خط خوش مخفی دیدم

جامه روزی که نکو بود بقد ببریدم

بود دسمالچه چون وصله اندام کتان

حرمتش داشته بردیده و رو مالیدم

برکی پنج گزی بر سر خود بنهادم

قصه غصه دستار فرو پیچیدم

جامه کان نرسد بر قد و لایق نبود

بر تو پوشیده نماند که از او ببریدم

گفتم از میخ در ایجامه همه پاره شدی

گفت من رفتم و اینک عتبه بوسیدم

بود از پشتی سنجاب و سمور و قاقم

این که بر لشکر سرما زدم و کوشیدم

مخفی وصله زده خاص برویش قاری

پرده بر سر صد عیب نهان پوشیدم

شمارهٔ ۱۰۳ - شیخ سعدی فرماید

خرما نتوان خورد ازین خارکه کشتیم

دیبا نتوان بافت بدین پشم که رشتیم

در جواب آن

اطلس نتوان دوخت از ین پنبه که کشتیم

کمخا نتوان بافت ازین پشم که رشتیم

با جامه چرکن بسیه چال جحیمیم

با رخت نو پاک ببستان بهشتیم

از دست چو رفت آستی و دامن جامه

کردیم ببر رخت نو و کهنه بهشتیم

از جامه اگر دست بشوئیم عجب نیست

زانروی که بسیار بشستیم و بمشتیم

باشال جلی گفت چودلال فکندش

شاید که ز مشاطه نرنجیم که زشتیم

بردست گرفتیم همه داس زمقراض

بر مزرعه سبز سسقرلاط گذشتیم

از بهر گلیم و برک و صوف بسی پشم

چون موی سرخویش درودیم ونکشتیم

از معنی باریک و خیالات چومویست

این رشته باریک درینجامه که رشتیم

قاری صفت حله و استبرق و سندس

بر البسه بنویس که از اهل بهشتیم

شمارهٔ ۱۰۴ - وله ایضا

باد گلبوی سحر خوش میوزد خیر ای ندیم

بس که خواهد رفت بر بالای خاک مانسیم

در جواب او

رخت بین بر حمل وخیز از جامه خواب ای سلیم

بس که پوشد خلق بیما سالها دلق سلیم

انکه بر دنیا براه از رخت پا انداز رفت

بر صراطش از گذشتن جای تشویشست و بیم

گرچه محرومم درین دار از سقرلاط و سمور

دارم امیدی بخضرو سندس خلد نعیم

قماش مصرنی گور است مروارید گوی

نرم میگو چون غریبست او و در او یتیم

عطسه چون میآیدت دستار بر از سر منه

تو عرقچین دوست داری فوطه فرماید حکیم

انکه تن پوشید و ارمک داد و در بر صوف کرد

هم ببخشد چون بکر باسین کفن باشم رمیم

رخت ابیاری نگر از دگمها بنموده دال

انگله در جیب او چون حلقه اندر دورجیم

رخت سیمک دوزرا نبود رواجی در مزاد

زر مگر در چار قب زآتش برون آید سلیم

تا به کی گویی سخن قاری به وصف البسه

هست این‌ها شستنی استغفرالله العظیم

شمارهٔ ۱۰۵ - وله ایضا

رفیق مهربان و یار همدم

همه کس دوست میدارند و من هم

در جواب آن

قبای صوف بادستار بیرم

همه کس دوست میدارند من هم

اگر گوئی که میل اطلسم نیست

من ایندعوی نمیدارم مسلم

وگر گوئی که بر مردان روانیست

مصدق دارمت والله اعلم

گزیدن رخت نو بر کهنه رسمست

نه این بدعت من آوردم بعالم

زن ومرد از لباست گشت پیدا

که بنمودت مقنع یا معمم

بغیر از جبه نبود مشفقی کو

رود بر پشت فرزندان آدم

بدستاری منه دل کوبشستن

گزی هر بار از وی میشود کم

مکن پر طاق والا را منقش

که بنیادش نه نبیادیست محکم

بعضو قاری از پشمینه ریشیست

که غیر ازنرمدستش نیست مرهم

شمارهٔ ۱۰۶ - سلمان ساوجی فرماید

دوش در سودای زلف و چشم جانان بوده ام

شب همه شب تا سحر مست و پریشان بوده ام

در جواب آن

برنهالی مجرح دوش غلطان بوده ام

تا سحر با جامه خواب افتان و خیزان بوده ام

با نگارستان زیلوو حصیر زرفشان

که ببستان جلوه گر که در گلستان بوده ام

گاه نقش آرای آرایش بانگیز خیال

گاه در حجله تتق بند عروسان بوده ام

هردم از پشتی والای زرافشان آمده

چون صبا با گل سحردست و گریبان بوده ام

از هوای بندقی گردیده ام عمری بسر

و زخیال زوده قرنی در صفاهان بوده ام

در زمستان گشته ام پیوسته سرگرم برک

در بهاران واله روسی و کتان بوده ام

در جهان زیرافکنی نبود بسان نرمدست

بشنو این از من که عمری در پی آن بوده ام

بوی مشک و عنبر از جیب آید ایقاری چرا

زانکه اطلس را چو مجمر زیر دامان بوده ام

شمارهٔ ۱۰۷ - ایضا او فرماید

به چشمانت که تا رفتی ز چشمم بی‌خور و خوابم

به ابرویت که من پیوسته چون زلف تو در تابم

در جواب آن

بنقش چادرشب کز نهالی بیخورو جوابم

بروی مهوش والا که من از شده در تابم

بگرمی تن قندس بنرمی بر قاقم

که افتاده بر وی تخته بر آبی چو سنجابم

بجان خرقه شیخان و عمر جامه منبر

که با سجاده ام همره چو رو درروی محرابم

بقدر تخت و جاه کت که باشد از خسیسی کر

بخار بور یا در فرش از زیلوجه برتابم

بشام چشم بندو صبح جادو کز غم دستار

نه روز آرام میگیرم نه شب یکلحظه میخوابم

ببحر حبر و گرداب خشیشی کز فراق صوف

بسان رختهای گازری از سرگذشت آبم

بدستار طلا دوزی و بیرمهای سلطانی

که ماه شمسی ای قاری چو کتان می‌برد تابم

شمارهٔ ۱۰۸ - سید نعمت الله فرماید

مائیم کز جهان غم دلبر گرفته ایم

دل داده ایم و دامن دلبر گرفته ایم

در جواب آن

ارمک عزیز ماست که در بر گرفته ایم

سر تا بپای او همه در زر گرفته ایم

از پیشک طلا و در دگمهای جیب

محبوب صوف در زر و زیور گرفته ایم

خشبوی جیب اطلس چرخ از بخور ماست

در زیر ذیل خویش چو مجمر گرفته ایم

بگشاده ایم بسته دو صدره عمامه را

عقده نگو نیامده از سر گرفته ایم

صمد بار پیش قحبه والا بشاهدی

در شامگاه شده بچادر گرفته ایم

در جامه خانه دلبر ماهست نرمدست

دل داده ایم و دامن دلبر گرفته ایم

قاری شدند سیر خلایق زاطعمه

روی زمین بالبسه یکسر گرفته ایم

شمارهٔ ۱۰۹ - شیخ کمال الدین خجند فرماید

شب که زحسرت رخت روی بماه کرده ام

سوخته ماه و زهر را بسته چو آه کرده ام

در جواب آن

هیئات چتر و خیمه را چونکه نگاه کرده ام

گاه نظر بمهرو گه روی بماه کرده ام

هر که برخت خوش مرا کرده تواضعی نخست

درسر و پا و وضع او نیک نگاه کرده ام

در بر هر تنی کند خازن بخت خلعتی

بنده برهنه داشته تا چه گناه کرده ام

کفتمش این جمال تو ای گل اطلس از کجاست

گفته که حاصل اینهمه من زگیاه کرده ام

هست عمامه و کله صورت دلوو ریسمان

نسبت جیب کرد هم بر سر چاه کرده ام

قاری از ین لباسها گشت چو جامه روشناس

کسب زوصف رختها دولت و جاه کرده ام

شمارهٔ ۱۱۰ - خواجه عماد فرماید

گدای حضرت اوباش و پادشاهی کن

مکن مخالفت او و هر چه خواهی کن

در جواب آن

گدای وصله خیاط باش و شاهی کن

بعاریت مستان رخت و هر چه خواهی کن

نوشته برزه مفتون معقلی خطیست

بجیب دلق که در این لباس شاهی کن

برین نهالی اطلس ببالش زرمهر

که گفت تکیه ده و خواب صبحگاهی کن

بدست صوفی صوف از محرمات همه

که منهیند برو توبه از مناهی کن

طمع بروی سفیدی کی و چشم آویز

چوروی بند شود جامه در سیاهی کن

گرت بود سرو پایی چنانچه دلخواه است

بپوش و سلطنت از ماه تا بماهی کن

که گفت مدحت والا بران مکن قاری

حدیث اطلس گلگون و حبرکاهی کن

شمارهٔ ۱۱۱ - خواجو فرماید

یارب زباغ وصل نسیمی بمن رسان

وین خسته را بکام دل خویشتن رسان

در جواب آن

یارب تن مرا زکتان پیرهن رسان

جانست پیرهن زنوم جان بتن رسان

این آستین تیرز از یکدیگر جدا

ای درزی وصال تو با وربدن رسان

صوف مرا زحله ادریس ده صفا

وز مخفیم سلام ببرد یمن رسان

بوی چو عطر پیرهن یوسف ای نسیم

از خرقه رسول بویس قرن رسان

بند قبای غنچه بنفش از بنفشه دوز

والای آل لاله بچتر سمن رسان

تشریفها که برقد اشعار دوختم

آوازه اش بمحفل هر انجمن رسان

قاری باین لباس گلستان نو زگل

بند قباستان و بدوش چمن رسان

شمارهٔ ۱۱۲ - لاادری قائله

در بدخشان لعل اگر از سنگ می‌آید برون

آب رکنی چون شکر از تنگ می‌آید برون

در جواب آن

پیش درزی جامه کز تنگ می‌آید برون

چند تنقیصم دهد از سنگ می‌آید برون

یادم آرد ار برآن نرمدست چون حریر

ناله ابریشمی کز چنگ می‌آید برون

دستگاه صبغه الله از خم نیلی نگر

هر سحر کاین اطلس گلرنگ می‌آید برون

آب رکنی از دل خارا چو حبرماویست

یا خشیشی جامه کز تنگ می‌آید برون

آنکه بودش صوف و اطلس از همه نوعی به جهد

این زمان از عهده خود رنگ می‌آید برون

فوطه شیر و شکر از تنگه بازارگان

در لطفات چون شکر از تنگ می‌آید برون

می‌رسد از تنگنا کتان پرپهنا به خلق

چون به قاری می‌رسد پرتنگ می‌آید برون

شمارهٔ ۱۱۳ - خواجو فرماید

نرگس چشمت قبله مستان

تشنه لعلت باده پرستان

در جواب او

اطلس و کمخا باغ و گلستان

شده و والا شمع و شبستان

در چمن رخت آی که بینی

آب خشیشی گلشن کمسان

نرگس شهلا شرب گل اندام

نسترن و یاس روسی و کتان

دامن از ارمک گرچه کشیدم

آستیش دل برد بدستان

نور سرای عکس شهابی

زهره زهرا اختر تابان

گونه بیرم یا که خورست این

طلعت شمسی یا قمرست آن

گفته قاری کان بلباس است

خلق بدانند وقت زمستان

شمارهٔ ۱۱۴ - امیرحسن دهلوی فرماید

چه خوشست از دو چشمت نظری بناز کردن

مژه را گشاد دادن در فتنه باز کردن

در جواب آن

چه خوشست بهر پوشش سر بقچه باز کردن

بقبا چو آستین دست هوس دراز کردن

توکه برک که داری علم طلا تمنا

بحد گلیم باید سرپا دراز کردن

کله دو گوشی آور بر بحر حبر مواج

که باین سفینه شاید طلب جهاز کردن

بنه ارروی بمسجد ببر سجاده کیوه

که حضور باید اول پس از ان نماز کردن

چه کشی زلای دامن بلباس در زمستان

نتوان بروز باران زنم احتراز کردن

گله از گزی بوالا مکن ای گلی که عیبست

بحضور نازنینان غم دل دراز کردن

چو خراب کفش دستار شده واجبست قاری

خطر نشیب دیدن حذر از فراز کردن

شمارهٔ ۱۱۵ - سلمان ساوجی فرماید

چو دیده در طلبت واجبست گردیدن

سرشک را بهمه جانبی دوانیدن

در جواب آن

ببر چو معجر روسی گرفت لرزیدن

عمامه خواست زعشقش بسر بگردیدن

بپوستین تن لرزان مابدی در یاب

زما بود همه لخشیدن از تو بخشیدن

زپیر خرقه شنیدم که هست راه نجات

چو پنبه آستر و روبهم رسانیدن

توان فروختن از بهر خوردنی دستار

ولی بسر که تواند مبار پیچیدن

زطبع من صفت گوی پیشواز طلب

که کار اوست درین باب در چکانیدن

مدر حصیر و چوزیلو بگوشه ساکن شو

بسان تکیه نمد چند هرزه گردیدن

زقرض هفته چو باید خریدن ارمک و صوف

بنزد قاری از ان به لباس پوشیدن

شمارهٔ ۱۱۶ - خواجه عماد فقیه فرماید

بجان آمد دل تنگم زدست عقل سرگردان

بده ساقی می باقی زخویشم بیخبر گردان

در جواب آن

کتان سان شد تنم بی تاب وچون موئینه مو ریزان

زپار جامه سرما و فکر رخت تابستان

زمانی میخورم در بحر حبر موجزن غوطه

دمی درجامه صوف مربع میزنم جولان

چه داند چکمه را قیمت که گوئی چارپا دارد

دوابی کش سقرلاط و جل خرباشدش یکسان

گرت در بقچه خاص کسی نبود طمع جامه

سجیف آسا نرانندت نیفتی خار چون دامان

باطلس فطنی از خود را کند نسبت بدان ماند

که از شوخی معارض میشود تن جامه باکتان

بمحراب سجاده گرسری دارم مکن عیبم

کسی گوید مسلمانرا که روی از قبله برگردان

نظامی صوف طاقینست و سعدی جامه دیبا

مرقع را شمر قاری و شرب زرفشان سلمان

شمارهٔ ۱۱۷ - مولانا عبید زاکانی فرماید

جمال یار و اشک من گلست آن و گلابست این

وصال او و فکر ما خیالست آن و خوابست این

در جواب آن

دو صنج حمل را بنگر مهست آن آفتابست این

بروی آن شمط معجر سپهر است آن سحابست این

بتشریف خشیشی گر ببینی قبه دگمه

شود اینمعنیت روشن که آبست آن حبابست این

خیال بیرمی باریک می بستم که بخشیدم

خط مخفی چو بر خواندم خیالست آن و خوابست این

بحبر سبر چون گردد قرین صوف سفید آندم

بداند کهل ابیاری که شیخست آن و شابست این

زجیب خرقه کهنه چویابی کیسه نقدی

چه دانم من خرد داند که گنجست آن خرابست این

از آنسو خشخش مخفی ازینسو شق شق مدفون

شنو این رمز از قاری سوالست آن جوابست این

شمارهٔ ۱۱۸ - خواجه حافظ فرماید

بالا بلند عشوه گر نقش بازمن

کوتاه کرد قصه عمر دراز من

در جواب آن

تخفیفه فراخ بر سر فراز من

کوتاه کرد قصه عمر دراز من

آیا زد رزی آن فرجی کی رسد که او

گردد بآستین گرم کار سازمن

کردم به بی ازاری خود دامنی فرو

غماز بود چاک عیان کرد راز من

خاصم ببر گرفته بامید ارمکی

تا کی شود قرین حقیقت مجاز من

آنصوف سبز چون نگرم دگمها بر او

گویم نگاه کن ببر سرو ناز من

ترسم شوم برهنه زطاعت که میبرد

ناپاکی لباس حضور نماز من

قاری بغیر حجله رخت زفاف نیست

بالا بلند عشوه گر نقش باز من

شمارهٔ ۱۱۹ - ایضا خواجه حافظ فرماید

مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو

یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو

در جواب آن

چرخ سنجاب شمارو دم قاقم مه نو

ایدل از راه بدین ابلق بیراه مرو

گرزنم دست در آن دگمه زر بفروشم

خرمن مه بجوی خوشه پروین بدوجو

گرد فانوس بگردان زتکلف والا

گز چراغ تو بخورشید رسد صد پرتو

خام شوکن که بیابی تو ثبات از کرباس

سخن پخته پرداخته از من بشنو

زیر و بالا نگر آن خسروی والا را

کاتحادی شده شیرین زنوش با خسرو

دید درزی شده از دست بدر خرمیم

گفت با اینهمه از حبچه نومید مشو

آتش قرمزی افروخته میسوزد رخت

صوف کو خرقه پشمینه بینداز و برو

چشم بد دور ازان دگمه که در عرصه جیب

بیدقی راند که برد از مه و خورشید گرو

چون شود خاک تن قاری و پوسیده کفن

شنوی بوی بصندوق وی از جامه نو

شمارهٔ ۱۲۰ - ایضا مولانا حافظ فرماید

وصال او زعمر جاودان به

خداوندا مرا آن ده که آن به

در جواب آن

خزو دیبا زباغ و بوستان به

نخ و کمخا زراغ و گلستان به

بر آن سنجاب صوف سبز صدبار

زروی سبزه و آب روان به

بصوف سبز گوئی کز عقیقست

دو صد بار از انار بوستان به

لباسی نرم و نازک در بر آور

که این آسایش از ملک جهان به

چو بینی بسته بر تنگ میگو

خداوندا مرا آن ده که آن به

بجامه همچو مروارید بخیه

ولیکن گفته قاری از آن به

شمارهٔ ۱۲۱ - من ابکار افکاره

خوشست جامه بریدن برون زاندازه

برآمدن زقدک پاره کردن آوازه

چه دلکشست بدامن سجیف و گنج درست

چه طرفه است بدان چاک جامه شیرازه

بترک طاقیه گفتم که برگ گل ماند

خیال گفت نگفتی سخن باندازه

چو تن بشوئی و بیرون خرامی از حمام

زرخت نو شودت در زمان روان تازه

گهی زچشمه سوزن برون رود رشته

گهی بدر نتوان شدن زدروازه

مکن زجامه والا رقم زمشک و عذاد

عروس خوب لقا را چه حاجت غازه

بیان حجله رخت زفاف کن قاری

که تا شوی به جهان زین بلند آوازه

شمارهٔ ۱۲۲ - امیرحسن دهلوی فرماید

ای سرزلف تو سراسر بلا

هر دو لبت نیز بلا بر بلا

در جواب او

ای قد سنجاب سراسر بلا

صوف ببالاش بلا بر بلا

رخت طلا دوز که میسوزیش

میرسدش از جهت زر بلا

هر که بتشریف کتان دوخت چشم

ماند زتشویش طمع در بلا

ترک کلاه نمد خود مگوی

تانکشی از پی افسر بلا

موزه تنگست دمادم تعب

پیچش دستار سراسر بلا

دامک و سربند بگویم که چیست

نام یکی آفت و دیگر بلا

بهر قدک میکشم از رنگرز

جور زقاری و زگازر بلا

شمارهٔ ۱۲۳ - شیخ سعدی فرماید

اگر بتحفه جانان هزار جان آری

محقرست نشاید که بر زبان آری

در جواب او

هزار وصف گلستان که در بیان آری

نه آنچنانکه زکمخا مرا نشان آری

حدیث شرب بر اطلس آنمثل دارد

که زر بکان بری و گل بگلستان آری

برشوه رخت بجائی بری اگر صدبار

محقرست نشاید که بر زبان آری

کجا چو شمسی و سالوی و ساغری کردند

سراید ارچه مه ومهر آسمان اری

گرت فتد گذر ای گلگنه سوی حمام

بجان فوطه که یاد از برهنگان آری

به از نفایس رختم نیابی ارصدره

سفر کنی و بضاعت زبحروکان آری

بیان نقش میان بند مصریت قاری

بگوید ارتو بشکرانه در میان آری

شمارهٔ ۱۲۴ - خواجه حافظ فرماید

ای که مهجوری عشاق روا میداری

عاشقانرا زبر خویش جدا میداری

در جواب آن

ای فلک چند مرا بیسرو پا میداری

یقه وار از همه رختم بقفا میداری

پوستین را مکن از روی بهر حال جدا

بجز عشاق زاحباب روا میداری؟

مکن ایخواجه زتشریف تکبر بر ما

بامیدی که بدستار و قبا میداری

میزند یادت از آنرو که چو رخت گرما

پوشنی را زبر خویش جدا میداری

همچو ارباب فتوت منشین بی تنبان

گرتو از دامن با چاک حیا میداری

ایقدک نیست فراویز خشیشی حد تو

عرض خود میبری و زحمت ما میداری

قاری از چرخ بجز دلق کبودت نرسید

از که مینالی و فریاد چرا میداری

شمارهٔ ۱۲۵ - سلمان ساوجی فرماید

ای در هوای مهرت ذرات کون گردی

وی از صفات چهرت جنات عدن وردی

در جواب آن

ای در هوای الباغ ذرات پنبه گردی

با گلستان کمخا بستان شرب وردی

معجر زگرد یزدی مفکن زپیشوازت

میترسم از نشستن بر دامن تو گردی

هر رو بهی چه داند قدر سمور و سنجاب

در عشق ما چه باید مردی و شیرمردی

تکیه نمد براهت برخاک ره نشینی

زیلوچه برامیدت چون بقچه هرزه گردی

از یقه و گریبان هر جاست گیر و داری

و زخود و درع و جوشن در هر طرف نبردی

سریافت شور دستار دل درد زخم جامه

در هر سریست شوری در هر دلیست دردی

والای آل و کاهی در وصف هر دو قاری

آن است نیمروزی وین آفتاب زردی

شمارهٔ ۱۲۶ - مولانا جلال طبیب فرماید

بده ساقی شراب لایزالی

بدست عاشقان لاابالی

در جواب آن

زبالاافکن شرب و نهالی

شدم سرپا برهنه لاابالی

بدستان آن علم از زر نظرکن

کان الشمس فی جوف الهلال

کسی کز رخت کهنه حسن نوجست

اضاع العمر فی طلب المحال

هوای حجله داری شب مکن خواب

و من طلب العلی سهر اللیالی

درر از بحر حبر موج زن جوی

یغوص البحر من طلب اللالی

اگر خواهی بزرگی بغچه میکش

بقدر الکد یکتسب المعالی

چو گیرم آستینهای سقرلاط

فما اذری یمینی عن شمالی

مشلشل نیز هم در پرده میگفت

ووافقنی اذا شوشت حالی

زخاک ره بخرگه گفته زیلو

ترحم ذلتی یاذالمعالی

عمل کن بر بنات فکر قاری

که تا ازین نمط خصمان بمالی

شمارهٔ ۱۲۷ - مولانا عبیدزاکانی فرماید

افتاده بازم در سر هوائی

دل باز دارد میلی بجائی

در جواب او

دل بازکردست فکر قبائی

باصوف دارد روی صفائی

ارمک امیری صوفک نقیری

اطلس چوشاهی کاسر گدائی

یارست جبه اغیار تشریف

کین هست مخفی او خود نمائی

همتای کتان گو دلفریبی

مانند روسی گو جانفزائی

تا دور گشتست دستارم از سر

افتاده بازم در سر هوائی

ایمن زانبوه شد وزعمارت

هرکو زخیمه دارد سرائی

آنرخت قاری گو کز کم وذیل

دروی توانیم زد دست و پائی

شمارهٔ ۱۲۸ - شیخ کمال الدین خجند فرماید

درین پستی گر آنمه را نیابی

ببالا در شوی وآنجا نیابی

در جواب آن

زمیخک رونق کمخا نیابی

بخسقی قیمت والا نیابی

مجوی از آستر روئی بجامه

تو خود از کا سر دیبا نیابی

بدستارست اسراری نهانی

که آن در گنبد خضرا نیابی

نگردد حاصلت پیراهن بر

سر رشته زپنبه تا نیابی

قبا و گیوه و دستار اصلست

بجز مسواک فرع اینجا نیابی

زکوه مهر در اجناس ما نیست

درین کرباسها تمعنا نیابی

خطی کان خوانی از مخفی قاری

زرومی باف مولانا نیابی

شمارهٔ ۱۲۹ - سلمان ساوجی فرماید

گفتم خیال وصلت گفتا بخواب بینی

گفتم مثال رویت گفتا در آب بینی

در جواب آن

گفتم خیال تشریف گفتا بخواب بینی

گفتم مثال سنجاب گفتا در آب بینی

گفتم زهی میان بند گفتا که در میانست

گفتم نقاب پرده گفتا حجاب بینی

گفتم چگونه باشد در خواب شده دیدن

گفتا که خویشترادر پیچ و تاب بینی

گفتم که زیر روسی والای آل دیدم

گفتا باوج کردون برق و سحاب بینی

گفتم مشلشل از چیست در جامهای زربفت

گفتانه در گلستان هر سو غراب بینی

گفتم زصوف مشکین شد روز روشنم شب

گفتا نگر بکرباس تا ماهتاب بینی

گفتم برخت قاری پرداخت این سخنها

گفتا مبارکت باد ثوب ثواب بینی

شمارهٔ ۱۳۰ - شیخ سعدی فرماید

چون تنک نباشد دل مسکین حمامی

کش یار هم آواز بگیرند بدامی

در جواب آن

بی لبس نفیست که کند پیش قیامی

هر جا که روی پیش بزرگان بسلامی

فانوس بوالا چه کند خیمه پردود

قندیل بکش تا نبشینم بظلامی

بآاسترای روی اتو دیده مگو حال

هرگز نبرد سوخته قصه بخامی

بر شرب فراویزکه راندند خوش افتاد

چون دست من ودامن طاوس خرامی

خرگاه به پیرامن وی خج ببرکت

گوئی بر شاهیست کمر بسته غلامی

معجر چو بر آن دامک سر دید سر آغوش

میگفت زاندوه جدائی بمقامی

چین گربجین آورد از غم نه عجب آن

کش یارهم آغوش بگیرند بدامی

قاری جهت رخت بود جاه و بزرگی

هربی سروپائی نشود صدر انامی

شمارهٔ ۱۳۱ - وله ایضا

ای مقنعه و شده مرا صبحی و شامی

مو بندو سرانداز چو نوری و ظلامی

آن زینت و ترتیب در آرایش آن گوشک

خوش بود دریغا که نکردند دوامی

هرگاه که با پیر نمد نیست جرز دان

حقا که عصارا نبود رسم قیامی

روشن نکنی دیده بالباس چهله

از رخت سیه تا ننشینی بظلامی

پرگار صفت انکه بزیلو چه قدم زد

بیرون ننهد هرگز ازین دایره کامی

از جقه و دربندی و تشریف سقرلاط

خاصی بجهان فرق توان کرد زعامی

گر خواجه دهد مژده تشریف بقاری

آن لحظه بدل میرسد از دوست پیامی

شمارهٔ ۱۳۲ - شیخ کمال الدین خجند فرماید

هر لحظه بغمزه دل ریشم چه خراشی

روی از نظرم پوشی و خون از مژه پاشی

در جواب آن

تا جنس خطائی بود ای اطلس کاشی

در بارمنه لاف تو باری چه قماشی

گر اطلس یزدی ندهد دست زنان را

میسازد اگر زانکه بسازند بکاشی

چون موزه و دستار و قبا و فرجی هست

آنگاه توان کآدمی از چوب تراشی

پر عطر شود آستی و دامن آفاق

زان رخت که پوشی و از آن مشک که پاشی

از گلفتنت عقد نیاید بشماری

تا بسته پیچ و شکن شیله و شاشی

قاری ببرت رخت معانی همه جمعست

میبر بقد فکر معطل زچه باشی

شمارهٔ ۱۳۳ - سلمان ساوجی فرماید

زسودای رخ و زلفش غمی دارم شبانروزی

مرا صبح وصال او نمیگردد شبی روزی

در جواب آن

قبای چارقب کورا را بر آتش بهر زرسوزی

بلای اینچنین باشد زسودای زراندوزی

تو نقشی کز اتو خواهی بخلعتهای آژیده

بناخن میتوان کردن چرا چندین همی سوزی

قبای قاقم ای فرا بقد صوف کوتا هست

مگر از قندس آری وصله بر دامنش دوزی

برک را از کلاه موردی همواره سرسبزیست

میان بند کتان دارد زصوف سبر پیروزی

همان با جامه والا بخور عودو عنبر کرد

که بر گل بر سحرگاهان نسیم باد نوروزی

معرف آستین را گو میفشان بر من عریان

گهی کزنور تشریف کریمان محفل افروزی

بکرباس قدک شد خرج نقد کیسه عمرت

مگر ارمک بدست آری و زان عمری نواندوزی

بخرگه روکه از شاهان کمربندی فراگیری

بیا در خانه کز قاری قبا پوشی بیاموزی

شمارهٔ ۱۳۴ - سلمان فرماید

هر مختصر چه داند آئین عشقباری

کی در هوا مگس را باشد مجال بازی

در جواب آن

ارمک بپوش و از حق میخواه جان درازی

دستار بندقی بند از بهر سرفرازی

آن تارها بچنگست از تار و پود والا

زان روی اینهمه نقش دارد بپرده سازی

والای پرمگس کی باشد چو سینه باز

کی درهوا مگس را باشد مجال بازی

کی باشدت صفائی ایخواجه در مصلا

در سعدی از نگردد رخت دلت نمازی

گر صاحب تمیزی بردار دامن از خاک

ضایع مکن لباست چون کودکان ببازی

عمر منست دستار میخواهمش همیشه

آن کیست کو نخواهد عمری بدین درازی

قاری حقیقتی دان کردن ببر سقرلاط

تفتیک راو ماشا هر دو شمر مجازی

شمارهٔ ۱۳۵ - خواجه حافظ فرماید

وقت را غنیمت دان آنقدر که بتوانی

حاصل از حیات جان ایندمست تا دانی

در جواب آن

ای که ده جهت داری جامه زمستانی

بر تن خودت کن بار آنقدر که بتوانی

بر نهالی اطلس چون دهی شب آسایش

حاصل از حیات جان آندمست تا دانی

پیش رخت ابیاری گفت راز مخفی دان

با طبیب نامحرم حال راز پنهانی

دل ز معجر روبند گوش داشت دانستم

چشم‌بند ِ زردوزی می‌برد به پیشانی

هر که رخت سرما را غم نخورد نادم شد

عاقلا مکن کاری کآورد پشیمانی

پیر خرقه ات گویم پیشک از ره کسوت

هر زمان که در پوشی رخت صوف جرجانی

رخت صوفک ایقاری داد تو نخواهد داد

جهد کن که از ارمک داد خویش بستانی

شمارهٔ ۱۳۶ - سید جلال الدین عضد فرماید

ای برگ گل سوری از خار مکن دوری

از خار مکن دوری ای برگ گل سوری

در جواب آن

ای مخفی کافوری از پنبه مکن دوری

از پنبه مکن دوری ای مخفی کافوری

در پرده مستوری والا نتواند بود

والا نتواند بود در پرده مستوری

ای جبه بدستوری من مینهمت پنبه

من مینهمت پنبه ایجبه بدستوری

درویش تو معذوری در پاچو ازارت نیست

درپا چوانارت نیست درویش تومعذوری

ایشرب تو منظوری مدفون بودت ناظر

مدفون بودت ناظر ایشرب تو منظوری

حبری خوش و صابوری خواهم ببر آوردن

خواهم ببر آوردن حبری خوش و صابوری

از رخت نو سوری قاری فرجی بادت

قاری فرجی بادت از رخت نو سوری

شمارهٔ ۱۳۷ - و من بدایع افکاره

ای روز و شبت از رخت اکسونی و دیباجی

بر اطلس و الباغت چرخ آمده نساجی

مانند فراویزم تا چند زخود رانی

ای با فرجی تو صد صوف به قیغاجی

سلطان همه رختی دستار طلادوزست

کش از علم ترکست هم تختی و هم تاجی

در کوچه درزارتیر بارد زره سوزن

از قب زرهی سازم وز ور بدن آماجی

پیر ولی مخفی کوشد بقبا پنبه

قاری چه شد ار برخاست از دامن حلاجی؟

قطعات

شمارهٔ ۱ : قاری بقد خیالت این جامه نو

شمارهٔ ۲ : میان شده و معجر خصومتی افتاد

شمارهٔ ۳ : شرب گوشو قرین بشال درشت

شمارهٔ ۴ : در مدحت بخیه سقرلاط

شمارهٔ ۵ : دو قماشند صوف و موئینه

شمارهٔ ۶ : فارغی ای جیب اطلس کز برت کیف عبیر

شمارهٔ ۷ : چنین که دختر فکرم جهیز معنی یافت

شمارهٔ ۸ : در مزاد رخت دلالان منادی میرنند

شمارهٔ ۹ : گذشت موسم سرما و پوستین و نمد

شمارهٔ ۱۰ : گتاب البسه یکجا بنظم البسه ام

شمارهٔ ۱۱ : کتانی دگر پوش هر سال نو

شمارهٔ ۱۲ : زیاری طمع داشتم ارمکی

شمارهٔ ۱۳ : در جهان هر خلعتی زیبنده شخصی را بود

شمارهٔ ۱۴ : تو صوف و پوستین داری زمستان

شمارهٔ ۱۵ : گرچه سلطانست در جمع رخوت

شمارهٔ ۱۶ : به فکر اطعمه و البسه من و بسحاق

شمارهٔ ۱۷ : با چکمه حنین تواضع نموده گفت

شمارهٔ ۱۸ : شنیده‌ام که به دستار گیوه می‌گفت

شمارهٔ ۱۹ : ای شاهد سمنبر والا شب زفاف

شمارهٔ ۲۰ : زنا که وصله کرباس زردک

شمارهٔ ۲۱ : ترجیح شعر اطعمه بر البسه نهند

شمارهٔ ۲۲ : درهم کشم چوچین قباروی از ملال

شمارهٔ ۲۳ : قدک صوف از سجیف خوش نگردد

شمارهٔ ۲۴ : گرفتم جبه در بر بصدرنج

شمارهٔ ۲۵ : مرا محبتت ای رخت تو بعیدی هست

شمارهٔ ۲۶ : با کمان حلاج گفت کتو

شمارهٔ ۲۷ : از رخوتم عاریت کردی طلب

شمارهٔ ۲۸ : میلک و میخک و کرباس و قدک در کارند

شمارهٔ ۲۹ : غرض زین طرز تشریف قبولیست

شمارهٔ ۱

قاری بقد خیالت این جامه نو

در البسه انصاف چه چست است و چه زیبا

فی کل لباس لزم البغیازی

البست جدیدا وتمنیت حبیبا

شمارهٔ ۲

میان شده و معجر خصومتی افتاد

چنانکه پوشی و دستار را مقالات است

ندیم شده برک بر علم نوشت این بیت

که بر دقایق معنیش بس دلالات است

(گلیم بخت کسی را که بافتند سیاه)

(سفید کردن نوعی از محالات است)

شمارهٔ ۳

شرب گوشو قرین بشال درشت

(که همان لعبت نگارینست)

کاستر گو به جفت اطلس رو

( که همان مرده‌شوی پارینست)

شمارهٔ ۴

در مدحت بخیه سقرلاط

(لاف از سخنی چو در توان زد

لیکن بنمد چو وصله دوزی

(آن خشت بود که پر توان زد)

شمارهٔ ۵

دو قماشند صوف و موئینه

(یکی آرام جان یکی دلبند)

این یکی برزبر عدیم المثل

وان یکی بهر زیر بی مانند

فی المثل در میان این دو قماش

(نیست فرقی مگر بموئی چند)

شمارهٔ ۶

فارغی ای جیب اطلس کز برت کیف عبیر

ناکه انگیز دغباری چون زمیدان گرد کرد

ار خشم رخت زنان میبرد در تالان مغل

و ز سر غیرت نظر در بقچه اش میکرد کرد

هر توانگر کوشکم بگزید بر سنجاب دی

چون بمرد آن پنبه دزد پاچه در نامرد مرد

جبه از پنبه و صوف و سقرلاط و برک

هر که دارد در زمستان جان ز دست برد

دل زرخت زخم خورده داشت خود دردی کهن

در لباسم باز روغن ریخت با آن درد درد

شمارهٔ ۷

چنین که دختر فکرم جهیز معنی یافت

سزد که حجله رخت از برای او باشد

همه ز جامه رنگین وعظ میگویم

( که هر کجا که عروسیست رنک و بو باشد)

شمارهٔ ۸

در مزاد رخت دلالان منادی میرنند

بشنوید ای تاجران صوف و دیبا بشنوید

پیشوازی نرمدست از بقچه غایب شده

تا نپوشانید این حق و بباطل مگروید

آسیتنی پهن و برهاتنک و دامانی فراخ

زر بسی پنهان بجیبش غافل از وی نغنوید

آستر والا فراویزش خشیشی دگمه در

تیر گرزو چاک پس دارد بر و واقف شوید

هر که میآرد نشان او را کله واری رسد

جامه پوشانرا کنید آگاه حالی زین نوید

ارغوانی روی او بطانه اش گلگون بود

گربیا بندش بجامه خانه قاری دوید

هان میفتید از بر این قصه تا کهنه شود

ورنه هر ساعت بدیوان در عقوبات نوید

شمارهٔ ۹

گذشت موسم سرما و پوستین و نمد

فکندم از خود و در بر دگر کتان آمد

چو دید وصل کتان عضو گفت مشتاقم

(عجب عجب که ترا یاد دوستان آمد)

شمارهٔ ۱۰

گتاب البسه یکجا بنظم البسه ام

یکی خرید ولی قیمتم هنوز نداد

ملازمیش بمن گفت از پی اینوجه

(بهرزه گیوه مدرکان بخورد و بر دو نهاد)

شمارهٔ ۱۱

کتانی دگر پوش هر سال نو

(زنی نوکن ایدوست هر نو بهار)

بیفکن زخود مخفی کهنه را

(که تقویم پاری نیاید بکار)

شمارهٔ ۱۲

زیاری طمع داشتم ارمکی

بسوغات خاصی رسید از سفر

بدان دامن همت افشاندم

که تشریف اونامدم در نظر

پس از چند که جامه هدیه ام

فرستاد یک حق گذار دگر

بدیدم دروتا خود آن جنس چیست

قدک بود رو و آستر کاستر

(بهر حال مربنده را شکر به)

( که بسیار بد باشد از بد بتر)

شمارهٔ ۱۳

در جهان هر خلعتی زیبنده شخصی را بود

پوستینی کی برازد آسیائی راز آس

(وصله اصلاح بردق دقیق من مدوز)

(خوش نباشد جامه نیمی اطلس ونیمی پلاس)

شمارهٔ ۱۴

تو صوف و پوستین داری زمستان

چه غم داری زعریان بلاکش

(یکی را جامه سرما تنورست)

( تو دست از دور میداری بر آتش)

شمارهٔ ۱۵

گرچه سلطانست در جمع رخوت

جامه قلبست چون شد دامنش

این معما هر که چون بند قبا

میگشاید میدهم پیراهنش

شمارهٔ ۱۶

به فکر اطعمه و البسه من و بسحاق

(به نان خشک قناعت کنیم و جامهٔ دلق)

نبرده فضلهٔ معنی ز کیس و کاسهٔ کس

(که بار منت خود به که بار منت خلق)

شمارهٔ ۱۷

با چکمه حنین تواضع نموده گفت

(دوریم گر به تن ز حضورت مقصریم)

دستار نیز گفت که از طاقیه جدا

( هرگه که می‌شویم پراکنده‌خاطریم)

شمارهٔ ۱۸

شنیده‌ام که به دستار گیوه می‌گفت

(تو آفتاب بلندی و من چنین پستم)

به جامه متکلف برهنه هم گفت

(به دامنت ز فقیری نمی‌رسد دستم)

شمارهٔ ۱۹

ای شاهد سمنبر والا شب زفاف

(از در در آمدی و من از خود به در شدم)

در انجمن ز شادی دستار و کفش نو

چندی به پای رفتم و چندی به سر شدم

پشمینه را فکنده و پوشیده‌ام کتان

(گویی کز این جهان به جهان دگر شدم)

شمارهٔ ۲۰

زنا که وصله کرباس زردک

فتاد از یقچه رختی بدستم

بدو گفتم که دیبا یا کتانی

(که از بوی دلاویز تو مستم)

بگفتا پاره کرباس بودم

ولی با اطلس و کمخا نشستم

(کمال همنشین در من اثر کرد)

(و گرنه آن قماشم من که هستم)

شمارهٔ ۲۱

ترجیح شعر اطعمه بر البسه نهند

مشتی حریص کسنه کاسه کجا برم

(از خرقه هیچ زحمت و علت کسی ندید)

(اکثر فسادها همه از لقمه بنگرم)

شمارهٔ ۲۲

درهم کشم چوچین قباروی از ملال

کر خاصک آورد که کند پوشش تنم

ور صوف قبرسی دهدم قاقمش بزیر

(اول کسی که لاف محبت زند منم)

شمارهٔ ۲۳

قدک صوف از سجیف خوش نگردد

تو صندل باف خود ضایع مگردان

بکامو یقه قاقم چنانست

که دوزی وصله بر کاسر زکتان

شمارهٔ ۲۴

گرفتم جبه در بر بصدرنج

نشستم بر سر آتش زمستان

برآمد بوی لک با خرقه گفتم

(ترا دامن هی سوزد مرا جان)

شمارهٔ ۲۵

مرا محبتت ای رخت تو بعیدی هست

(اگر تو میل محبت کنی و گر نکنی)

بروز جمعه هم ای جامه سفید نظیف

(من از تو روی نه پیچم که مستحب منی)

شمارهٔ ۲۶

با کمان حلاج گفت کتو

(همه کوشیم تا چه فرمائی)

جفت صندوق هم بجامه چه گفت

(همه چشمیم تا برون آئی)

شمارهٔ ۲۷

از رخوتم عاریت کردی طلب

(چون برم از پیش یاری آمدی)

از فراش خانه هیچم کم نبود

(گر بمن خرم نکاری آمدی)

جامه بودی مرا از صوف نیز

(چونکه عیدی یا بهاری آمدی)

مانده ز آنها جامه خواب یک بر آب؟

(هم نماندی گر بکاری آمدی)

شمارهٔ ۲۸

میلک و میخک و کرباس و قدک در کارند

(تا تو رختی ببر آری و بغفلت ندری)

گیوه افتاده بپایت زره عجز تو هم

(بار دستار نشاید که به گردن نبری)

شمارهٔ ۲۹

غرض زین طرز تشریف قبولیست

که پوشاند بما اهل صفائی

مگر الباغ بخشی چون بخواند

بعریانی دهد جامه بهائی

مثنویات

شمارهٔ ۱ : بسر تخفیفه روزی بدستار

شمارهٔ ۲ : در البسه رانده ام سخن را

شمارهٔ ۱

بسر تخفیفه روزی بدستار

سری میجست و بالائی زپندار

زنا که طیلسان بروی بر آشفت

لسان حال را بگشوده میگفت

(هر آن مهتر که با کهتر ستیزد)

(چنان افتد که هرگز برنخیزد)

شمارهٔ ۲

در البسه رانده ام سخن را

شسته همه جامه کهن را

(گازر که بکار خود تمامست)

(بهتر زنسیج باف خامست)

رباعیات

شمارهٔ ۱ : ایجامه کهنه تار و پودت شده سست

شمارهٔ ۲ : بر حلقه آن انگله چون کو پیوست

شمارهٔ ۳ : گفتم که عمامه جز مجازی نبود

شمارهٔ ۴ : از بندقی انکه سرفرازی دارد

شمارهٔ ۵ : خادم که دراز خان بمجلس بگشاد

شمارهٔ ۶ : دستار که آن بیعلم زر باشد

شمارهٔ ۷ : در البسه ام مگو جواب ای سره مرد

شمارهٔ ۸ : با گیوه تنک رفتن راه چه سود

شمارهٔ ۹ : گفت از پی دوش آن بر کم ده یکچند

شمارهٔ ۱۰ : آن جوزگره نگر بصوف اخضر

شمارهٔ ۱۱ : باریش بزرگ گفت دستاری سر

شمارهٔ ۱۲ : دی گفت بدستار بزرگی بزاز

شمارهٔ ۱۳ : پیراهن شسته ام دو صدره ایدل

شمارهٔ ۱۴ : پرداخته گرباس گهی کاهی خام

شمارهٔ ۱۵ : هر کس که جواب گوید اینطرز سخن

شمارهٔ ۱۶ : در جامه زقوت به بود کوشیدن

شمارهٔ ۱۷ : قزگفت که نخ چنین که آراست که من

شمارهٔ ۱۸ : گت گفت چنین خیمه که آراست که من

شمارهٔ ۱۹ : ای داده بجیب جامه از مدفون زه

شمارهٔ ۲۰ : دستار تو طره و سر و برداری

شمارهٔ ۱

ایجامه کهنه تار و پودت شده سست

تا چند کنم پاره ات از وصله درست

آن رفت که جویم ز تو من بعد ثبات

دست از تو بصابون رقی باید شست

شمارهٔ ۲

بر حلقه آن انگله چون کو پیوست

گوئی که زره زشست پیکان بنشست؟

هر جا که بود ماده نری خواهد بود

(آنجا که زره گرست پیکان گر هست)

شمارهٔ ۳

گفتم که عمامه جز مجازی نبود

و او را چو کلاه سرفرازی نبود

آشفته برک گفت بر وقصه مخوان

(بیهوده سخن بدین درازی نبود)

شمارهٔ ۴

از بندقی انکه سرفرازی دارد

روز طربش رو بدرازی دارد

ایصوف مشو غره بخندیدن شرب

(گو با تو سر دو البازی دارد)

شمارهٔ ۵

خادم که دراز خان بمجلس بگشاد

بودم غم جامه چون برم کاسه نهاد

آخر ز برای آش رختم شد چرب

(همسایه بدخدای کس را مدهاد)

شمارهٔ ۶

دستار که آن بیعلم زر باشد

چون ریشه سر درونش ابتر باشد

گیرم که کلاهش افسر خور باشد

(آنرا چه کند زر چونه بر سر باشد)

شمارهٔ ۷

در البسه ام مگو جواب ای سره مرد

نتوان چو دو سر زیک گریبان بر کرد

تا چند کنی پوش زپوشی کسان

(از جامه عاریت نشاید برخورد)

شمارهٔ ۸

با گیوه تنک رفتن راه چه سود

بیرخت نفیس جستن جاه چه سود

دستار طلب کردم از و فوطه رسید

(امید دراز و عمر کوتاه چه سود)

شمارهٔ ۹

گفت از پی دوش آن بر کم ده یکچند

قاری مگر آنرا بپرندوش افکند

باریش حلاج پنبه کهنه نشست

کالای بدو ریش خداوند گویند؟

شمارهٔ ۱۰

آن جوزگره نگر بصوف اخضر

چون سرو که او گوز کلاغ آرد بر

(دستار بزرگ و آن بر بوف بر آن)

( ماننده گنبدیست لقلق بر سر)

شمارهٔ ۱۱

باریش بزرگ گفت دستاری سر

در زینت و تمکین ز توام من برتر

بر کرد زجیب فکر سر ریش و چه گفت

(بر بسته دگر باشد و بر رسته دگر)

شمارهٔ ۱۲

دی گفت بدستار بزرگی بزاز

در چارسوی رخت مزاد شیراز

داری برکی خوب رها کن مندیل

( در عیش خوش آویز نه در عمر دراز)

شمارهٔ ۱۳

پیراهن شسته ام دو صدره ایدل

پوسیده و لته شده و بیحاصل

دیدم بدکان گیوه کش و ین گفتم

(سبحانک ما خلقت هذا باطل)

شمارهٔ ۱۴

پرداخته گرباس گهی کاهی خام

گه صوف حلال و گاه کمخای حرام

مائیم بجامه خانه دهر مدام

نی همچو حنین و نی چو الباغ تمام

شمارهٔ ۱۵

هر کس که جواب گوید اینطرز سخن

(شاگرد منست و خرقه دارد از من)

در البسه هر کس که کند انکارم

(یارب که مباد روزیش هیچ کفن)

شمارهٔ ۱۶

در جامه زقوت به بود کوشیدن

کس نیست چو در بند شکم کاویدن

(بر سفره خان رفت چو دستار بخرج)

(بر سر نتوان دراز خان پیچیدن)

شمارهٔ ۱۷

قزگفت که نخ چنین که آراست که من

وز جامه چنین بقجه که پیراست که من

والا بتورد از و دلیلی میجست

ماسوره از آنمیانه برخاست که من

شمارهٔ ۱۸

گت گفت چنین خیمه که آراست که من

زینسان بنوار خود که پیراست که من

ناگاه زکندلان بدر جست عمود

(برپای از آنمیانه برخاست که من)

شمارهٔ ۱۹

ای داده بجیب جامه از مدفون زه

تخفیفه و دستار بامرت که و مه

خاصک تو ستانی بقد ارمک تو دهی

(یارب تو بلطف خویش بستان و بده)

شمارهٔ ۲۰

دستار تو طره و سر و برداری

وز بر چو کلاه زینت وفرداری

معزور مشو که عالم زرداری

(هم در سر آن شوی که در سر داری)

فردیات

شمارهٔ ۱ : من انچه وصف لباسست با تو میگویم

شمارهٔ ۲ : یقه پهن پوستین سمور

شمارهٔ ۳ : بر در چاک پس چو سر بنهی

شمارهٔ ۴ : جامه خوش ببر از دست گدایان نکنم

شمارهٔ ۵ : دست بالا بنما درزی ازان شال درشت

شمارهٔ ۶ : شعر بسحاق و کفته قاری

شمارهٔ ۷ : از قدک تا باطلس چرخی

شمارهٔ ۸ : از جامه کز بر آمد و از روی آستر

شمارهٔ ۹ : از دامن جامه خاک و گرد افشاندن

شمارهٔ ۱۰ : جامه پوشانند در بازار رخت

شمارهٔ ۱۱ : سلق پر ز و سیم باشد نکوست

شمارهٔ ۱۲ : گر چو کرباس پاره ام بکنی

شمارهٔ ۱۳ : بردستار نسوزد بر شمعت مندیل

شمارهٔ ۱۴ : خوش آمد این جهت از ریشه میان بندم

شمارهٔ ۱۵ : نجاراگر نکو نزنی میخ را بدر

شمارهٔ ۱۶ : خواستم از خدای دستی رخت

شمارهٔ ۱۷ : آستین را از نمد میبر بسرمی نه چو تاج

شمارهٔ ۱۸ : (انکه راهست کفش در پامنک)

شمارهٔ ۱۹ : قیغاج جلنگ سبز را جامه سرخ

شمارهٔ ۲۰ : کهنه دریدیم تا بنو برسیدیم

شمارهٔ ۲۱ : اوصاف قبا همیشه قاری

شمارهٔ ۲۲ : چون کفل پوش که برپشت خران اندازند

شمارهٔ ۲۳ : تا صوف مرقع یافت سنجاب بزیر خود

شمارهٔ ۲۴ : بالای موی دستار بینم اگر چه گفتند

شمارهٔ ۲۵ : زگازری که ز سعدی همی رسد گازر

شمارهٔ ۲۶ : در زیان برقد کس جامه کوته مبرید

شمارهٔ ۲۷ : بهار از پوستین رو را جدا کن

شمارهٔ ۲۸ : آستین فراخ خرقه نگر

شمارهٔ ۲۹ : جبه پر پنبه تابستان چو پوشم عیب نیست

شمارهٔ ۳۰ : در دل اطلس ختا قصد شکست سوزنست

شمارهٔ ۳۱ : صبر بسیار بباید پدر پیر و حلاجش

شمارهٔ ۳۲ : بند شلوار نشاید که ببندند چنان

شمارهٔ ۳۳ : کودک درزی که داری چشمه سوزن دهان

شمارهٔ ۳۴ : با ما همه از بندقی و شمله سخن گوی

شمارهٔ ۳۵ : چون ریشه سرکسی که سرگشته شود

شمارهٔ ۳۶ : گرد دستار دمشقی کرد اگر دانسته

شمارهٔ ۳۷ : ممسکش هر بدو روزی ببرد تشریفی

شمارهٔ ۳۸ : هیچکس رانیست از رختی گزیر

شمارهٔ ۳۹ : بگرد اطعمه بنویس نظم البسه ام

شمارهٔ ۴۰ : بزوده گفت ندانی که پر مرو باریک

شمارهٔ ۴۱ : کتاب البسه را گفت دوستی که به چند

شمارهٔ ۴۲ : گر در آمد بقچه را زد دور باش

شمارهٔ ۴۳ : امید جبه از و دارم و بسر دستار

شمارهٔ ۴۴ : وجود پنبه بمخفی چو باد در قفسست

شمارهٔ ۴۵ : در مفرش زمان سخنم در لباس ماند

شمارهٔ ۴۶ : ببقچه شاهد والا نهادیم

شمارهٔ ۴۷ : پنبه نهم جبه را بوقت بهاران

شمارهٔ ۴۸ : طیلسانست میان من و دستار حجاب

شمارهٔ ۴۹ : المنه لله که کشیدیم ببر باز

شمارهٔ ۵۰ : کمخا و شرب اطلس هر سه یکی‌ست اینجا

شمارهٔ ۵۱ : ای که خواهی با وجود من کنی بافندگی

شمارهٔ ۵۲ : پوستین بر روی اطلس ساده این بر موی آن

شمارهٔ ۵۳ : اگر چه هر دو سفیدند کاسرو سالو

شمارهٔ ۵۴ : قاری برای جامه تو صوف روز حشر

شمارهٔ ۵۵ : بگازر از جهت عید داده شد دستار

شمارهٔ ۵۶ : اگر والا نشان دارد بحسن ای جامه اطلس

شمارهٔ ۵۷ : بنگر که کلاه تو پی اطلس آل

شمارهٔ ۵۸ : برای جبه ما ابر میزند پنبه

شمارهٔ ۵۹ : پس از سی چله دی این مقرر گشت برقاری

شمارهٔ ۶۰ : چو گیوه سرمکش کز پادرآئی

شمارهٔ ۶۱ : در وصف گوی چگمه این نظم طرفه بستم

شمارهٔ ۶۲ : مکش بر صوف کهنه از اتو نقش

شمارهٔ ۶۳ : زصندلی تو اگر پابه رابجنبانی

شمارهٔ ۶۴ : چون پنبه دانه گشت کفن متصل بخاک

شمارهٔ ۶۵ : منم که از جهت رنک و بوی البسه ام

شمارهٔ ۱

من انچه وصف لباسست با تو میگویم

تو خواه از سخنم خرقه گیر و خواه عصا

شمارهٔ ۲

یقه پهن پوستین سمور

هست ریشی دگر ولی زقفا

شمارهٔ ۳

بر در چاک پس چو سر بنهی

(ان هذا اقل ما فی الباب)

شمارهٔ ۴

جامه خوش ببر از دست گدایان نکنم

که بدوزند بمن کیسه که این بزازیست

شمارهٔ ۵

دست بالا بنما درزی ازان شال درشت

تا بدانند که نازک بدنی زین دستست

شمارهٔ ۶

شعر بسحاق و کفته قاری

تا کرا بخت و تا که را روزیست

شمارهٔ ۷

از قدک تا باطلس چرخی

زآسمان تا بریسمان فرقست

شمارهٔ ۸

از جامه کز بر آمد و از روی آستر

شد جبه با چنین و مرقع همانکه هست

شمارهٔ ۹

از دامن جامه خاک و گرد افشاندن

از ریش حلاج پنبه برداشتنست

شمارهٔ ۱۰

جامه پوشانند در بازار رخت

یکقدم درنه که بازاری خوشست

شمارهٔ ۱۱

سلق پر ز و سیم باشد نکوست

فلوس ارسلق پر کند خوی اوست

شمارهٔ ۱۲

گر چو کرباس پاره ام بکنی

روی کاسر بچشم من نه خوشست

شمارهٔ ۱۳

بردستار نسوزد بر شمعت مندیل

این مثل خوانده کآفت پروانه پرست

شمارهٔ ۱۴

خوش آمد این جهت از ریشه میان بندم

که خویش را بپس و پیش شاهدان آویخت

شمارهٔ ۱۵

نجاراگر نکو نزنی میخ را بدر

هر جامه که می بدرد در ضمان تست

شمارهٔ ۱۶

خواستم از خدای دستی رخت

پیرهن داد و گفت بنیادیست؟

شمارهٔ ۱۷

آستین را از نمد میبر بسرمی نه چو تاج

ور کلاه احمدی و با یزیدی نیست نیست

شمارهٔ ۱۸

(انکه راهست کفش در پامنک)

نتواند نهاد گام فراخ

شمارهٔ ۱۹

قیغاج جلنگ سبز را جامه سرخ

گل بود بسبزه نیز آراسته شد

شمارهٔ ۲۰

کهنه دریدیم تا بنو برسیدیم

آیت رحمت پس از عذاب نویسند

شمارهٔ ۲۱

اوصاف قبا همیشه قاری

در قافیهای تنک گوید

شمارهٔ ۲۲

چون کفل پوش که برپشت خران اندازند

یقه پهن نگه کن که کنون میدارند

شمارهٔ ۲۳

تا صوف مرقع یافت سنجاب بزیر خود

دیدیم که از شادی در پوست نمیگنجد

شمارهٔ ۲۴

بالای موی دستار بینم اگر چه گفتند

بالاتر از سیاهی رنگ دگر نباشد

شمارهٔ ۲۵

زگازری که ز سعدی همی رسد گازر

مسافر برو بحرست عزتش دارید

شمارهٔ ۲۶

در زیان برقد کس جامه کوته مبرید

از خدا شرم بدارید و ببالا نگرید

شمارهٔ ۲۷

بهار از پوستین رو را جدا کن

که دیگر در خزان با هم توان بود

شمارهٔ ۲۸

آستین فراخ خرقه نگر

که زدامانش فرق نتوان کرد

شمارهٔ ۲۹

جبه پر پنبه تابستان چو پوشم عیب نیست

هر چه سرما باز دارد دفع گرما هم کند

شمارهٔ ۳۰

در دل اطلس ختا قصد شکست سوزنست

قصد دل شکستگان هر که کند خطا کند

شمارهٔ ۳۱

صبر بسیار بباید پدر پیر و حلاجش

تا دگر مادر کتو چوتو فرزند بزاید

شمارهٔ ۳۲

بند شلوار نشاید که ببندند چنان

که بدندان وبدستش نتوانند گشاد

شمارهٔ ۳۳

کودک درزی که داری چشمه سوزن دهان

دامن رختم چو دوزی لب بلب باید نهاد

شمارهٔ ۳۴

با ما همه از بندقی و شمله سخن گوی

نی ریشه که ما را سر افسانه نباشد

شمارهٔ ۳۵

چون ریشه سرکسی که سرگشته شود

به زان نبود که با سررشته شود

شمارهٔ ۳۶

گرد دستار دمشقی کرد اگر دانسته

معنی این(کاحسن الاشکال شکل المستدیر)

شمارهٔ ۳۷

ممسکش هر بدو روزی ببرد تشریفی

گوید این نیز نهم بر سر آنهای دگر

شمارهٔ ۳۸

هیچکس رانیست از رختی گزیر

از گداو شاه و از برناو پیر

شمارهٔ ۳۹

بگرد اطعمه بنویس نظم البسه ام

که باد ظاهر و باطن زایزدت معمور

شمارهٔ ۴۰

بزوده گفت ندانی که پر مرو باریک

که با همیم من و تو سرو بن کرباس

شمارهٔ ۴۱

کتاب البسه را گفت دوستی که به چند

هزار بار بگفتیم با گزی کرباس

شمارهٔ ۴۲

گر در آمد بقچه را زد دور باش

گفت ای خسقی زوالا دور باش

شمارهٔ ۴۳

امید جبه از و دارم و بسر دستار

زهی تصور باطل زهی خیال محال

شمارهٔ ۴۴

وجود پنبه بمخفی چو باد در قفسست

ولی بکاسرو خفری چو آب در غربال

شمارهٔ ۴۵

در مفرش زمان سخنم در لباس ماند

هم جامه کجاست که آید برابرم

شمارهٔ ۴۶

ببقچه شاهد والا نهادیم

تو زیبابین که ما زیبا نهادیم

شمارهٔ ۴۷

پنبه نهم جبه را بوقت بهاران

تا که بدانی که چند مرده حلاجم

شمارهٔ ۴۸

طیلسانست میان من و دستار حجاب

وقت آنست که این پرده بیکسو فکنم

شمارهٔ ۴۹

المنه لله که کشیدیم ببر باز

رخت نو و از جامه چرکن برهیدیم

شمارهٔ ۵۰

کمخا و شرب اطلس هر سه یکی‌ست اینجا

از سادگی نقش است این اختلاف چندین

شمارهٔ ۵۱

ای که خواهی با وجود من کنی بافندگی

در نورد این لافها را در پس چرخی نشین

شمارهٔ ۵۲

پوستین بر روی اطلس ساده این بر موی آن

گوئیا با ترک تاجیکی هم آغوش آمده

شمارهٔ ۵۳

اگر چه هر دو سفیدند کاسرو سالو

ازین کنند بدستار ازان بپا تاوه

شمارهٔ ۵۴

قاری برای جامه تو صوف روز حشر

مانند پشم شده شود کوه با شکوه

شمارهٔ ۵۵

بگازر از جهت عید داده شد دستار

بماتم رمضان بسته اند تخفیفه

شمارهٔ ۵۶

اگر والا نشان دارد بحسن ای جامه اطلس

علم برکش که این حجت تو خود در آستین داری

شمارهٔ ۵۷

بنگر که کلاه تو پی اطلس آل

او هم بطپانچه سرخ میدارد روی

شمارهٔ ۵۸

برای جبه ما ابر میزند پنبه

برو زقوس قزح بین کمان حلاجی

شمارهٔ ۵۹

پس از سی چله دی این مقرر گشت برقاری

که بارانی سقرلاط و سقرلاطست بارانی

شمارهٔ ۶۰

چو گیوه سرمکش کز پادرآئی

چو دستار اربیفتی بر سر آئی

شمارهٔ ۶۱

در وصف گوی چگمه این نظم طرفه بستم

نی گردکانست کانرا بشمرده ببازی

شمارهٔ ۶۲

مکش بر صوف کهنه از اتو نقش

نباشد خوش به پیری داغ میری

شمارهٔ ۶۳

زصندلی تو اگر پابه رابجنبانی

دو صد عمامه سالو بسر بگردانی

شمارهٔ ۶۴

چون پنبه دانه گشت کفن متصل بخاک

بر مقتضای قاعده (کل شی حی)

شمارهٔ ۶۵

منم که از جهت رنک و بوی البسه ام

چمن برنگرزی شد صبا بعطاری

فهلویات

شمارهٔ ۱ : پوستک تا ندرندت مک بر میخ لبیس

شمارهٔ ۲ : نبوت البسه قدرش او وکه اطعمه من

شمارهٔ ۳ : پاچه پاچه که شیت برف انه برد

شمارهٔ ۱

پوستک تا ندرندت مک بر میخ لبیس

شیعر البسه نت قیدس قیری واهن

شمارهٔ ۲

نبوت البسه قدرش او وکه اطعمه من

که دوستر همشان خلق کشمش از یمدانک

شمارهٔ ۳

پاچه پاچه که شیت برف انه برد

جبه برد بربمش میوات

مناظرهٔ طعام و لباس

بخش ۱ : متاع ثنای بیحد و سپاس بی اندازه کریم ستاری را که ا ...

بخش ۲ - صفت خواب دیدن و حمام : شبی در واقعه دیدم که بحمامی رفتمی که خشت دیوارش از ...

بخش ۳ - رساله اوصاف شعرا : بر اطلس پوشان دکاکین بلاغت و کمخا بافان کارگاه فصا ...

بخش ۴ - قصه دزد رخت را بشنو : بامدادی سر از جامه خواب برگرفتم و چون صبح گوی گریب ...

بخش ۵ - مکتوبی که صوف با صفوت باطلس بانصرت بخط ابیاری قلمی فرموده در لباس صاحب البسه

بخش ۶ - عرضه داشتی که جناب زیبا علیا جهت وظیفه کرده

بخش ۱

متاع ثنای بیحد و سپاس بی اندازه کریم ستاری را که انسانرا بخلعت (ولقد کرمنا بنی آدم) گرامی داشت ودراعه (لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم) در بر ایشان افکند.زنانرا پوشش مردان و مردانرا جامه زنان گردانید که (هن لباس لکم و انتم لباس لهن). محاسن را سلیم سلامت بشر ساخت که (وریشا و لباس التقوی) چادر شب و نهالی و بالش را ثوب نوم ساخت و پیرهن وجبه و فرجی را لبس بیداری. (المنزه ذاته عن النوم والیقظه والمعرا عن الماکول و الملبوس) سیه پوش شب بفضلش از آب دریا گلیم خویش بیرون کشیده و قصار قدرتش تافته خورشید هر بامداد در خارای کوه بر سنگ زده.

گازر تقدیر او از قرص خور در طشت چرخ

هر سحر میشوید از اوساخ رخت روزگار

و صلوات بی انتها بعدددگمه جبیها و بخیه درزها بر آن تاجدار(لعمرک) و قباپوش(یضیق صدرک) آنسیدی که از غایت اخلاق بدست مبارک وصله بر خرقه زدی ویک چامه بیش در بر نداشت و آن نیز ببرهنه رسانید. این مطبق آسمان رخت پای انداز او و خود در ژنده فقر متمکن

سپهر از خلعت قدرش چو گوئی

فراویزی بروخارای کهسار

قبای رتبتش چون بخت میدوخت

برآمد آسمان زویک کله وار

و بر آل و اصحاب او که طراز آستین عدل و سجیف ذیل احسان بودند تا دامن قیامت باد.

(اما بعد) چنین گوید گسترنده این فراش و بافنده این قماش(محمود بن امیر احمد المدعو بنظام القاری خفظ الله ثوب و جوده من وسخ الحوادث ودنس النوائب) که از آنروز باز که این دکان خیاطی گسترده شد و این جامهای معنی بریدن گرفت از قصیده ارمک و غزل قباچه و مقطعات سلیم و رباعیات چارچاک و فردیات دستارچه ومثنوی دوتوئیها و ملمع جامهای صوف دورنگ بزازانه و غیرها فراخور قد قبول همه خدا راست آورده در رسانید. کار فرمایان روی باین کمینه میآوردند و تعجیل مینمودند. بعضی جهه عید خرمی جامه نو و بعضی جهه زفاف عروس سخن باداماد ممدوح و چندی جهت سور جامه بریدن که آنرا سروری میباشد هر روز تقاضای جامه نو میکردند و من دست تنها بودم و شهری و مردی. و کمتر از جولاهه نمیتوان بود که تا یکی از بار فرو گیرم دیگری ببارنهم. هر یکی را بتلبیسی روانه میکردم و میگفتم. اینکان گریبانش مانده است. یامیگفتم بزیر سنگ نهاده ام تا تنگ بخورد ایشان میگفتند.

پیش درزی جامه کز تنگ میآید برون

چند تنقیصم دهد از سنگ میآید برون

و این رختها چندی غلافی دوخته یعنی لوک و بارده و التقی؟ نزده و بعضی آرایش نکرده از تعجیل چون جامه تشریفی و هنوز از تلهای حلاجی پاک نشده از برم میکشیدند و دست از یقه ام بر نمیداشتند و چون دستار از هم میر بودند. اکنون در بر مردم می بینم ومعایب آن که بر من پوشیده بود ظاهر میگردد. از کلیله اعتراض و زخم طعن حسودان بر آن دست نزده ام. فاما صوف آمرزشی بر قبر شیخ سعدی(رحمه الله) میپوشانم که از بالای من عذر خواسته گفته است.

قباگر حریرست و گر پرنیان

بناچار حشوش بود در میان

و بجد جامه درکار کننده بودم که دست ازین صنعت چون آستین دکله کوتاه کنم. چه کاری باریکست و بازار کساد. میگفتم پس آن به که سلیم سلامت در بر کنم و پای در دامن عافیت کشم که(ثوب السلامه لایبلی) که بازارگانی چند مایه در باخته و ناقصانی چند چون حنین بمثال بخیه سقرلاط بر وی کار آمده اند که مغولی دوخته از فارسی دوزی وارمک باریک از شال درشت فرق نمیکنند.

چه داند چکمه را قیمت که گوئی چارپا دارد

دوابی کش سقرلاط و جل خرسک بود یکسان

ولیکن جماعتی مبصران روشناس و سمساران چار سوی لباس چون ریشه میان بند و برک در دامنم آویختند و گفتند. چون شده خود را پریشان کردن و چون ابریشم و ریسمان بتاب رفتن و بسان پیرهن تن بخود گرفتن و مانند بند شلوار بنیفه رفتن وجهی ندارد. حال انکه اینعلم مصنف که امروز در دست تست تا چرخ اطلس در گردشست افراشته خواهد ماند.( و من اصوافها و اوبارها و اشعارها اثاثا و متاعا الی حین) و تاحله حیات در تنست از لباسی ناگزیرست. و پوشنی ستر زنده و مرده است. و نظام دنیا با این عقد دانهای در که در جیب تست وابسته. و بر اهل تمیز وصف لباس ازذکر طعام الطف واحسن.چه با وجود خلعت سنجاب کس از شکم باز نگوید.

نخست دامن رختی نکو بدست آور

دگر طعام که اول لبست پس دندان

و بدلیل (اولها سلام و اوسطها طعام و آخرها کلام) ملبوس برماکول مقدمست. چه سلام مستلزم لباسست نه طعام. نه بینی که هر کس بدرختست کسش جواب سلام باز نمیدهد.

بیرخت نفیست که کند پیش قیامی

هر جا که روی پیش بزرگان بسلامی

مع القصه بنده را باین خرقه تحسین میکردند و ترغیب می نمودند. و چون دستار بزرگی خود بجای میآوردند و من چون طره خود را افتاده میداشتم و عذر متاع کاسد خود خواسته میگفتم.

و ظن به خیرا و سامح لسیجه

بالاغضاء و الحسنی و ان کان هلهلا

تشریف قبول مخادبم حد بنده نیست. اینجامه ببالای صاحب اطعمه دوخته است و بس. خان آراسته او بجامه پیراسته من چه ماند. گفتم انجالوت فراوانست گفتند اینجانیرلت کتان بی پایانست. گفتم او را از غیب روزی شد گفتند تونیر از جیب بیرون آوردی. گفتم اولحیه داشت از حلوای پشمک که دست و شانه لحم و چرب و سرخ در آن کم بود گفتند محاسن یقه سمور و شار بین قندس ترا چه شده است. گفتم او را میرسد گفتند ترا می برازد. گفتم آنها شیرین چون حلوای گزرست گفتند اینها دلفریب چون میان بند شیر و شکرست. گفتم دکان طباخی او چنان غلبه است که طاس بر سر خلق میتوان غلطانید گفتند در حمل خیاطی تو چندان جای نیست که سوزنی بیندازند. گفتم آوازه خانچه او همه خراسان گرفته گفتند صدای چرخ ابریشم تو بلا هجان و استرآباد رسیده. گفتم دراز خان او همه جا کشیده گفتند زیلوی تو نیز همه روی زمین گرفته. گفتم حلوای او در دهان عام افتاده گفتند تو نیز چون ارمک پسندیده خاصی، گفتم آن آش بکفچه او بر آمد گفتند اینجامه بر قد تو راست آمد. گفتم آنجا برزگر خواهان بارانست گفتند اینجا گازر طالب آفتاب تابانست. بدین منوال دلم باز میدادند و جامه ام از گرد میافشاندند و میگفتند. غم مدار که چون جامها تنگ است و باد زمستان میوزد بازار رخت را رونقی عظیم می باشد و عید و نوروز در پیشست و سورو عروسی و محافل الباس دست میدهد.

بریدم در عروسیها که خوانم

بوصف جامها اینطرز اشعار

نویسید اینسخنها را زتعظیم

بکرد خیمه و خرگاه و تالار

آن شد که باین طرز مخصوص تن در دادم.

ببر گرفته ام اینجامه کهن چه کنم

نصیبه ازل از خود نمیتوان انداخت

و نیز میدیدم که از آنطرف نان شکنان حق نشناسند و ازین جانب جامه دران ناسپاس. چه لازم که مبالغه کنم و هر کجا کاسه لیسی و نوکیسه بتعصب و حمایت بر خیزند و معارضه نمایند که صدمن گندم ایشان ده من نان حاصل ندارد و از پنجاه من کتوی اینان پنج من پنبه برون نیاید. دیگر انکه این عبد بطنان کشمش از پنبه دانه دوستر دارند. اگر بغرض آش بر جامه ام بریزند چکنم.

ای برادر سخن عروسی دان

که معین نداشت پوشش و خورد

کرد بسحاق عهده نفقه

کسوه آن حواله با من کرد

اکنون ملتمس از عزیزان انکه بعد از خواندن اطعمه این دعا بخوانند که (اللهم اجعل حوائجنا و حوائج جمیع المومنین و المومنات و المسلمین و المسلمات الی آخره) و بعد از قرائت البسه این ورد بجای آرند که (اللهم اجمع شملنا جمیع المومنین والمومنات الی آخره).

بخش ۲ - صفت خواب دیدن و حمام

شبی در واقعه دیدم که بحمامی رفتمی که خشت دیوارش از مله پیچیده بود و کج اندودش از نمد سفید . جارو؟ از صندل یاف و مقرنس از تافته سفید. گرد خرگاه دایره از قطنی آسمانی و جام از پنبه کنا. قفص بالای آن ازدام سر عروسان و فرش از حصیر و سنک اتابکی. صفه اش از بالش نطع بروجی. آب سرد از خشیشی و آب گرم از سنجاب. دری داشت از تخته پوستین . کیسه از وصله ترتیبی و شانه از ریشه میان بند مصنف و بردک از قطعه صوف مربع مشکین. چون در آنمقام بنشستم گفتم

گرت گذر فتد ایگلکنه سوی حمام

بجان فوطه که یاد از برهنکان آری

ناگاه شخصی درآمد

شخصی که خیالست بخوابش دیدن

قامتش برعنائی علم. سرش ازان گوی که علاقه بندان بهیئات قندیل میسازند. مویش از مشلشل بود ندانستم یا ابریشم خیاطه مشکین. فرقش از علم سفید سر شده بود معلوم نکردم یا از خط ابیاری کافوری. پیشانی از نیمه عصابه کلاه از مروحه نخودی و گرهی چون چین قبادرو. رویش از اطلس ارغوانی و عارض از نرمدست گلگون. خالش از گلی مشکین که دلبر نقشدوز بر عذار کتان قر می زند و خط از سقرلاط سبز. اگر ریشش بودی نعوذبالله گفتمی از تسمه قندس. چشمش بعینه از دو چشمک که در طاقیه اطفال جهه چشم زخم دوزند و مژگان از تیغهای سمور. ابر و از محراب سجاده و بینی از ترکی توبی جبه. لب از ابریشم قرمزی و دهان از انگله جیب. دندان از دو رسته بخیه پیوسته و زبان از سوزندان سوسی. گوش از دو گل که دالدوزان در شرب مقفل اندازند. زنخدان از گردکی ابریشم سیبکی و غبغب از چین مقنعه.گردن از کتان صاحبی مدور پیچیده. پشت از شانه باف و میان از موی بند. سینه از شکم قاقم. دل از خارا و جان از شیرین باف. نفس از گرد یزدی. بر از حریر چینی. شکم از متکاوناف از نافه مشک یا گرهی که سررشته در آن کم بود انگشتان ازدم قاقم و ناخن از چیده کمخای ناخنک. انگشترینی در دست نگینش ازان چهار گوشه که در علم دستار مغرق بود و باهوازین؟ خاتم از شریت جامه زربفت. ساعد دست از والا و ساق از خاص خانشاهی. ران از کیسه و زانو از دو میان بند مصری پیچیده. نشستنگاه از بسته برتنک نائینی. هر دو پای ازان هر دو ماهی که پوستین دوزان از قاقم دوزند سطلی در دست از فتراک مصنف وبگرد آن این بیت مسطور.

آنرا که هست مشرب ارباب معرفت

سرچشمه وجود بگو هم زما طلب

فوطه بسته بود از پوشی قلمی. چنین صورت که بقلم نتوان کشید در سراپای او متحیر ماندم. سلام داد جوابش گفتم و این بیت خواندم

اکر تو آدمی اعتقاد من اینست

که دیگران همه نقشند بر در حمام

ازین بیت بمحل لطف طبعم را معلوم کرد. بقر این بدانست که من(نظام البسه ام) کفت سبحان الله معنی تست که مرا بتو رسانیده. در اندیشه که حمام گرم و این رختها حرارت بر حرارت غالب خواهد بود. دیگر انکه در کنار حوض ایستاده بود و حمام بوجود او قائم از ترس انکه مبادا آب گرم با سرد نیامیخته بر سرم فرو ریزد از بستر خواب بجستم. اکنون اگر کسی را دغدغه تعبیر از افزار او باشد که از چه قماش بود بخلوت در خاطرش بنشانم. باری هزار شکر که مرا با اینشخض لمسی و مسی اتفاق نیفتاد و گرنه احتمال داشت که احتلامم واقع شدی و از حمام ناپاک بیرون آمدن شین عظیم بودی. الهی خواب همه را معبر بسعادت دنیوی و اخروی گردان و حمامی چنین ضایع نیز بروزی کس مباد.(اللهم استر عوراتی و آمن روعانی)

بخش ۳ - رساله اوصاف شعرا

بر اطلس پوشان دکاکین بلاغت و کمخا بافان کارگاه فصاحت پوشیده و مخفی ممانادکه چون دعاگوی اینرختخانه را در گشاد و مفرش این نفایس اجناس راسر. خازن خرد بامن گفت شکرانه را که این خلعت از جیب غیب برقد خیال تو دوختند و چراغ والای گلگون در جامه دان ضمیر تو افروختند.

تمینا فصحای تیم شعر و بلغای چارسوی سخن را هر یک فراخور قدوی خلعتی مدح باید پوشانید و خوابگاهش از روایح این اثاث خوشبوی گردانید.

زبهر زیب سر قبر صوف دستاری

به از متاع دعا و اثاث فاتحه نیست

تا از صندوق ایشان نیز نوبنو تشریف همت و وصله مدد بتو برسد.انصاف انکه در بازار حقیقت شعار طریقت دثار همه گردیدم و کلام جمله را مملو از الوان لباس معنی خاص و خیال از انواع اجناس نوادر و امثال خزینه دیدم درآن هر طرزی از طراز بلطافت و طراوت از آن دیگر ممتاز.

چه جامه برقد اوصافشان برم کآمد

زدرزو دوز چنین سوزنی فکر افکار

(مقالات عطار) دیبائی ثمین بمثال در زیر دامن آن بخور وعطر سوز وحال.

(اسرار مولانا) رومی بافی عاشقانه از درد آستین افشان و از وجد دامنکشان چنانچه خود کفته.

روم بحجره خیاط عاشقان فردا

من دراز قبا با هزار گز سودا

(شاهنامه فردوسی) باسم مسمای او کمان طوسی پوش وزره داودی بعشق زبور حلقه در گوش؟

(مثنوی نظامی) دو توئی کمخا مزین بگوی مروارید وقیق طلا.

(مدایح انوری) و هم از دیده تفکر برآن دوختن قاصر و ازرقی شمط از فطانه ببطانه آن بودن فاخر.

(مخترعات خاقانی) چون قماش اسکندری و دارائی عقل از شکوه و شوکتش در مقام حیرانی.

(قصاید ظهیر) چون گلفتن بر سر آمده وشاه بامی پهلودار بر سر صدر نشینان ملک سخن زده و چون بند قبا زیر دست کس نشده.

بعرض و طول کتان لاف اگر زند برتنگ

بگو درآی که اینک گزست و این میدان

(افکار ابکار کمال اسماعیل) سقرط عمل بناتی بیعدیل.

(شطحیات سنائی) صوفی عسلی بافته صاحبفراش غم ازان تشریف شفا یافته.

(کلیات عماد سجاده نشین) طیلسانی از طی لسان ظاهر و مبین. یانی روسی انصاری از غایث سفتگی و همواری چون کلمات عبدالله انصاری.

(حقایق عراقی) پوستینی فاخر کرمی او در بن هرموی عارفان موثر.

(گفتار صوفیانه اوحدی) صوفی قبرسی موحدانه بگریبان اوحدی.

(نتایج حسینی) قطیفه آل بافته چون اطلس گلگون مهر برجهان تافته.

سرآمدار چه که والای آل شد بمثال

و لیکن تافته قرمزیست سید آل

(ریاضات روحانیه مغربی) از غایت دقت و طراوت رشک کتان مغربی.

(معارف سید نعمه الله) خرقه با یزیدی بهر بخیه ازان سررشته توحید بدست عارفان.

(مقطعات ابن یمین) دستارچه مکلف تصنع صنایعش مصنف.

(محرمات نزاری) همگی سحر حلال و تخیلات خمریانش رنگینتر از اطلس ارغوانی و والای آل.

(تفصیله و شیرین باف خسرو و حسن) قلم نسخ بر نسج خسروی و ابیاری حریری کشیده.

(منظومات سید جلال عضد) الجه یزدی بافته و ساده پسندان معنی سر ازخطش برنتافته.

(ملمعات مولانا جلال الدین طبیب) ابیاری طبیبی مرغوب اهل عمایم بدلفریبی)

والای زرد بنما تاز آستین جامه

قاروره ات ببیند ابیاره طبیبی

(مصنوعات خواجو) دیبای کمسان غریب آید این نخ و نسج بجای بمی از کرمان.

(حسنیات سلمان) شربی زرکشیده دال برگلهای صنایع پیش هر صاحب دیده.

(ترکیب حافظ) برکی معلم در میان دستار بندان ملک معنی علم.

(غزلیات شیخ خجند) پوستینی خاص بهردرزی درزی حقیقت خیالی خاص.

(لطایف عبید زاکانی) مرقعی رنگین روی و آستر از جد و هزل لایق احسان و قابل تحسین

(اشعار همام تبریزی) طرزی تازه در عین بازار تیزی.

(گفتار جهان ملک) والائی زرافشان دل هواداران بر آن لرزان.

اکنون اگر چنانچه بعضی از اسامی این جمله چون طره دستار فرو گذاشتم معذور فرمائید.

بر لباسی عدد بخیه که داند چندست

و باز دهر ایامی رختی چند مخصوص درمیانست و شعار اهل زمان. چون فراویز صندل باف وجامه اتوزده و یقه مقلب و عقد سپچ و بعضی منسوخ بمقتضای وقت و روز مانند علم جامه و هزار بخیه ومدفون و شب اندر روز. و چندی درین روزگار مجددا متداول شده مثل( جنده مولهانه قاسم) که سرپا برهنگان عشق بدان آویزند. و (خارای ناصری) و (پرده عصمت)(والای شاهی) و (فراش بساطی) و (محنیل خیالی) و (حبر کاتبی) و (چرم گلگون آذری) و شعری چند قالبی چون رخت قالبک زده. و با وجود اینهمه قاری خود را موزه برجسته میداند که کلاهداران ملک زیبایی و قپاپوشان سرحد رعنائی بدست آرند. مقصودم آنست که در قدم همه باشم و خاک پای جمله گردم. قدمداری و پای اندازی به ازین نتوان کرد.

بخش ۴ - قصه دزد رخت را بشنو

بامدادی سر از جامه خواب برگرفتم و چون صبح گوی گریبان بر سینه بگشودم و در مزاد رخت معانی سخن پردازان بگذشتم. از جامهای قصاره زده و طراز خراسانی خروش برخاسته بود و بازار لباسها چون دستار آشفتگان بهم برآمده. جامهای روغن ریخته خاک بر سر کنان و مقنعها سنگ بر سینه زنان. خرقه دامن چاک میکرد. عمامه دست مندیله بسر میزد. پوستین ریش بر باد میداد. پیش شاخ یقه بدندان دگمه در میگرفت. که (الفتنه نائمه لعن الله من ایقظها) مگر دزدی کیسه برآمده و در رختخانه قاری بمقدار قواره جیب نقبی بریده و از نفایس معنی بضاعتی چند برده.

بسعی و رنج متاعی کسی بدست آرد

دگر کس آید و بیسعی و رنج بردارد

بهمت بدامک سربستند که کمندی دارد. بعضی گفتند کار عیاران جبه و جوشن وزره است.دیگری گفت این همه صندلی وقتلی که بقچه نهاده آنزمان کجا بود. بعضی گفتند کناه لحاف کت است رسن نوار در گردن او باید کرد که سردار بقچه کشان اوست. دیگری گفت که این کار خیاطیست که از وصله دزدی پاره پاره خود را باینجا رسانیده.

زپیر خرقه شنیدم که شادی اعدا

هزار بار زنقصان مال هست بتر

امیدواریم که برکت خرقه مشایخ نگذارد که این مخفی ماند. از جامهای منبر وصوف سرقبر همت و مدد باید خواست که (اذا تحیرتم فی الامور فاستعینوا من اهل القبور). دیگری گفت گناه حاجب پرده درست که در آستان ایستاده. دیگری گفت گناه چادر شبست که خوابش برده. دیگری گفت پاسبان والای مشعل و فانوس رامگر چراغ مرده بود. بعضی گفتند چه دانید اگر این عمل پوستین نکرده باشد که تیغی چون الماس با اوست.

بیک ناتراشیده در مجلسی

برنجددل هوشمندان بسی

دیگری گفت (ساترالدین کرباس ضاعف گتکه) درین قضیه چرا تن با خود گرفته است. هر چند که از برای مهر مال تمغا میدزد و پنهان میشود و در قدکها هر لحظه برنگی دیگر بر میآید تا نشناسندش چرا خود او نکرده باشد. بعضی گفتند.(بابا نمد بارانی دام پشما کنده) را اگر پشمی در کلاه بودی ایندست درازی چون آستین کپنک از و واقع نمیشد.(علم الدین پوشی لازال پوشه) از آنمیان گفت اینقصه چون قصه دستار دراز کشید از رختهای گریبان گرد کرفته خاک انداز کنید وطاس عرقچین بگردانید باشد که ظاهر شود.برک سفید میگفت(اصبحت فی جوارالله) پشمینه سیاه میگفت(امسیت فی امان الله) طیلسان (والضحی) میخواند. پریخوان شرب زرکش را بخواندند از جیب مشک و عبیر و عنبر گشته بر آتش اطلس قرمزی نهاد و بوی برد که این رختهای برده در محفل الباس که تشریف نو پوشند یادر مجلس سور یا عروسی یابینه حمام بلکه بدست شما خواهد افتاد. رمال مختم را حاضر کردند که دزد را بازدید کن. طبع صوفی کرد او را بمیلکی خشنود کردند. مصرع: مانده دزد فالگیر ببرد.

قرعه مسواک بینداختند. رمال خشتکی از جامه اطلس ماوی بعوض پیروزک سبز برداشت و بقلم دو گل که دگمه بر آن مینهند کشی چون خط ابیاری بکشید وگفت. قبض الخارج در نقش نشسته است. این کار بنا گوش زردیست. نه عجب اگر خود رنک باشد که کیسه تهیست و از لباس معنی عاری. چون بازرگانان مایه در باخته اندیشه مدارید که بخیه اش باروی کار خواهد افتاد. کفشش بروزی مباد هر که این عمل کرده. همکنان نذر کردندکه اکر بیابند برهنگان را به کپنک و کرباس بپوشانند.(من ستر مسلما سترالله فی الدنیا و الآخره) مع القصه شحنه کلاه نوروزی و امیر قطیفه و عسس شب کلاه و پا کار موزه و جاسوس حنین و غماز لنگوته در کمین بودند و تفحص و تجسس مینمودند که (مصراع) جویندگی عین یابند گیست. دبیر صاحب تدبیر قلمی عرضه داشتی بخط مخفی بسلطان سقرلاط نوشت که چنین صورتی روی نموده. پیک نیمتنه را بطلب منادی زن چرخ ابریشم دوانیدند تا بیامد و در چارسوی بزازان بازار بلند این ندا کرد که. بشنوید ایجامه داران عبارت و رخت پوشان دکان بصارت بشنوید. جامه در مصر طبیعت بافته و بجندره ریاضت چندره پرداخته و بازرگان عالم غیب آورده و اهل شیراز و دیگر ممالک آنرا دیده و شناخته اند و پسند افتاده. رن ش از خیال خاصست و نشان از اختراع خواص در کاغذ معانی پیچیده.

درزیش درزی معنی و خرد استادست

رنگرز دست خیالست و تفکر قصار

هر که نشان بیاورد کلاه واری بوصله نشیند. و هر که پوشیده دارد گناهکار دیوان باشد. بیاورید و بدرخانه صاحب البسه برسایند. از ستر بی ستر مبادکه گوید این جامها یارب بصاحب برسان.آخر الامر بهمت مردان در قبا پنهان که عبارت از پنبه است و پیران کمان حلاجی و پاکان رختهای شسته و راستان کز پرده از روی کار دزد بر افتاد ودست قضا سترازو برداست. در خوابگاهی او را از زیر بالا افکن مجرح و دال سرخ بیرون کشیدند. بحکم انکه تنبان از ملک ما کسی بیرون نبرد خوار و نگونسار چون چشم آویز و موی بند دستش بقفا بستند و قسم بلفیفه و شمط سرسی پاره میخورد که هیچ ازینها پوشیده ندارم. از صندوق آواز بر آمد که دزد را رسوا کنید(اذالم تستحیی فاصنع ماشئت) تا ازان چوب که کرد از موئینه بدان افشانند بسیارش بزدند. بعد ازان بزیر چماق میان پای پهلوان پنبه انداختند و بدست کتک قصار باز دادند. مدتی در سیه چال نمد محبوس بود.(بعدالثیا و اللتی) بتلبیس اقرار این لباسات از و بستدند. قماشهای قلب را چون لرزوک دل میلرزید که مبادا ایشانرا بوجه باز دهد. و گفته اند(الخاین خائف).

چنان دزدی که او چیزی که دزدید

زخود آنچیز را دیگر بدزدد

رختها را از و طلب داشتند. یکیک طاهر میشد. چندی را از قد انداخته. چندی را بلکه خراب کرده. چندی را چشم زخم رسانیده. بعضی را چون تشریفی ناقص کرده. از آنجمله ارمکی بخیاطی بیسروپای چون خود داده که جامه دوزد از نادانی بغیبت او پیموده و بعد از فکر یک گز یک گز کرده و باز بر سر هم دوخته. مصرع: چنین باشد که او کاری نیاموخت.

آن نکوت بخت بعد از چند روز آمد که جامه بپوشد خیاط ارمکرا بآن علامت حاضر کرد. دزد گفت این چیست . خیاط گفت اینجامه بقد تو نمیرسید و از پشمین شلوار زیادت بود جهت تو بدستاری سر دو ختم.

اینچنین کارهاش پیش آید

هر کسی را که بخت برکردد

قصه بر پادشاه سقرلاط عرضه کردند. حال جامها بگفتند. نشان والا صادر شد که بند حمل در گردن او کنند. از میلاق چپ و راست نمد بیاویزند. زردک و میلک و ریشه بسحاقی که همجامه او بودند و غالب آنست که با او همدست شده سجاده و علم مرشدی برگرفتند و تسبیح گوی گریبانرا دست پیچ کردند و بسالوس دستار سالو برگرفتند و چون کفش بر زمین افتادندو گفتند. ما خاک بر گرفته شمائیم. این البسه که روغنی بآن نریخته او را ببخشید. پادشاه سقرلاط آستین غضب بر ایشان افشاند و گفت. معاذالله که او را چون فش فرو گذارم. بر آن اقتصار کردند که دستش چون آستین دگله کوتاه کنند تا دیگر کالای خاص مردم نبرد.

هان مهل قاری که دزدند از تو شعر البسه

پاسبان خویش باش و کرد رخت خویش کرد

بخش ۵ - مکتوبی که صوف با صفوت باطلس بانصرت بخط ابیاری قلمی فرموده در لباس صاحب البسه

سلامی خرمتر از گلستان کمخا و خوشبوتر از جیب پر مشک و عبیر دیبا بآستر والا و قد اعلای (زینه النسا) آن آئین هر ملبس بانوی اطلس(دام ستره وزید عطره) توئی که کهنه را بچشم مردم آرائی و نورایکی صد نمائی. پایه صندلی و قتلی تو بر افتادگان و خاک نشینان نهالی و قالی روز افزون باد و در کنف کنفی و فرج فرجی دامنت از کرد حوادث محروس و مصون. بعد از آستین بوسی بر آن رای کتان وار عرض میرود که شاعر البسه نظام قاری(لازال تشریفه) این البسه که ساخته و پرداخته باین عبارت مانند ابریشم پیچیده و سنجیده تا چند بسان کرم پیله برخود تند و چون درزی از خود برد و برخود دوزد.

در برش بر هر قدی از رخت تقصیری نکرد

یکسر سوزن برای خویش توفیری نکرد

ازین فن کمروار طرفی نیست. چون از تکبر طرف کلاه بر نشکست. در گلیم او خسبیدن نه فتوتست و نه مروت. بهر جا عرض ما میبرد. تا چند زبان مقراض بر ما تیز باشد و طعن نیزه قندس کشیم. سمور تیغی زند و سوزن پوستین دوزی سخنان پهلودار گوید و از استره تیزتر شود و عمامه سرا کوفتی کند. اینخار سوزن نه از پای اینرختها بیرون باید آورد. خود پسندی بافنده خام طمع چون کیسه جیب پهلو بر ما دوخته. در بر هر کس کنایه میگوید که من مداحی و تمشیت لک و پک چند میکنم و صاحب لکی نشدم. در میان روپوشی چند افتاده و خاله زنان شده. پس دستار ما باید سیاه کرد بمثال شخص در گریبان تنک ازین خجالت سر بر نمیتوانم آورد. و با وجود آنکه من پشمینه پوشی صوفی ام و مرا صوف از آن میگویند بهر طریق گلیم خویش از آب بیرون توانم آورد و ملبوسات دیگر هر یک بتلبیسی این حکایت چون رخت گرما از خود میاندازند و چون لبس سرما دامن بخود میکشند. این زبان حال سربلندان خیمه سایبانست. یکی سر بزانوی کماج نهاده. دیگری دست عمود بزیر زنخدان ستون کرده. کرباس است و از ده نیمه اش میکشند و بروی صد کار میفرمایند. گز از میانه کناری میگیرد و هر زمان گرهی در کار میاندازد. ریسمان از آن نیست که سر رشته بدست او باز دهد چه از جوف سوزنی بیرون میرود و از دروازه بدر نمیرود. ابریشم بتاب میرود و سرخ و زرد بر میآید و از و نیز گرهی نمیکشاید. باشده در میان نهاده شد. مزاجی نازک و باریک دارد. اگر حواله بشیب جامه والا میرود وجهی پا در هواست. در نظر مدفون کردیم و بغایت تنگچشم است.

مخقی خورد چشم بر قدمن

نرسانید جامه هموار

همچو ابنای روزگار او نیز

تنک چشمی خویش کرد اظهار

قبا نفس گرفته است وضیق النفس دارد. پوشیده نماند که چکمه و جقه هر زمان بروئی اند. سقرلاط پهلش باز میدهد و این وابسته دستارست و تخفیف میکند و موزه در پای میاندازد و میگوید . تعجیل چیست. پایتاوه نه پیچیده ام، قطیفه از روی بالش زین بر نمیخیزد ومیگوید. دیده صدفم ازین غم سفید شد که وصله اندام من در چترست و پادشاهان در سایه او و من چنین غاشیه کش زین.

سخنهای سرآشیبی نباشد غالبا به زین

مجرح دارائی او نخواهد کرد. رختهای ابر یشیمینه نیمی عاشقی چندند که داغ اتو مینهند. اگر چه بسمع عین البقر رسد گوید خبث حدقه میکنند. برک نیز از و آوازی بر میآید و طبل زیر گلیم میزند. سرپوش سخن در پرده میگوید. فوطه نقش گرماوه است. دامک شیب جامه هر زمان سراز سوراخی بر میاورد. دستارچه گره تنگه بسته و از بخل که دارد نه بدست و نه بدندان باز نمیتوان کرد. قماشهای زوده رنج باریک دارند. نیمتنه و حنین و قباچه از قصوری که دارند منفعلند و در زیر جبه و فرجی و خرمی میگریزند. نمد در گوشه افتاده و در مقامیست که نقش از زیلوچه برود و او از جا نرود. رختهای صندوق عذر پوسیده میگویند. شال درشت سخنی از بالای همه گفت که این مصادره چرا خود.(صفی الدین) صوف نکشد. هرکرا سوزنی در خود فرو نبرد جوالدوزی بر کسی نزند. تکیه بر قول بالش و متکا نتوان کرد. جامه خواب و نهالی دو نقش کلکند. چادر شب صاحب فراشست. جامهای کهنه را اکر آتش بزنی بوی لک برنیاید. رختهای شسته میگویند از چه ترو خشک بهم گرفته اند. اینها جامه مردم بگازر دادنست. غرض شست و شوی ماست. جامه دیگران دراشنان ما میشویند. ما صد ازینان میپنداریم که آب میبرد. چندانکه نظر میکنم این امر ریشه میان بندیست بدامن آنحضرت متعلق. زینهار نه یقه مقلبست که باز پس پشت اندازند یا طره که باهمال فرو گذارند. بمحفل الباس مشارالیه را بدست آرند و دستی رخت از جهه او مهیا دارند. چون عاطفت و خطاپوشی معلوم بود زیادت اطناب نمیرود. ظلل دامان مرحمت بر سرپوشیدگان مبسوط باد. توقع که بخلعت جوابم مشرف فرمایند.

ازینجانب برادر اعز( اکرم الدین ارمک طال عمره) سلام میرساند. از آنجانب مقبول الخواص خاص خانشاهی سلام بخواند. (خواجه علم الدین میان بند) سلام بخواند. معلوم دارند که دیبای معلم شکوه کرده بود که جهه چشم زخم ریشه بمن نداد. علم او بسردوش دوختم. (آغا شاه جامه زردوزی) سلام بخواند.(بیکسی کمخا دامت عصمتها) سلام بخواند. گوئیا خطائی دیده بود و چون مقنعه چین برابر و انداخته. سخن چینانرا در حرم خاص راه نباید داد. محرمان شب اندر روز والچی محرمات و خاتون شرب و دایه تافته و بردایه قطنی سلام بخوانند نگارشاه نرمدست سلام بخواند.

در عصمت و طهارت خاتون نرمدست

یاران بقچه کش همه محضر نوشته اند

عجب ازان آرام جان که ما را برقعه از کاغذ جامه بیت یاد نکرد. گلستان سلام بخواند. دادی بهار والای قلغی سلام بخواند. (شیخ رمضان) جامه منبر پابوسی میرساند. (پیر خرقه دام نعلینه) سلام بخواند. آنها میرود که از روح جرزدان و قالب کلاه شرم ندارند بزه نباشد. عصا و مسواک چنین برهنه و دوکک در قبا اگر چه ماسوره جامه ابریشم پوشیده این بزه چون طوق گردن او خواهد شد و نفرینی که بکند بگریبان خودش میرود. جامه ما از گناه میشوید(معتمد باسلق) وکیل خرج سلام بخواند چنین رسانیدند که پیش از حد خرده کیرد. رشته وانموده که کیسه بری در پی من افتاده است. حاضر باش که دزد از خانه بدرنیست. (استاد سوزنی) ریسمان سلام بخواند. لاله لالائی و خواجه عنبر کتان عنبری و خواجه سر در رخت ختنه سور و سه وردار لنگوته و خواجه کافور ابیاری و مهتر قشمشم نیمتنه و مهتر تک و دو پاپوش سلام بخوانند. رکیب دار بر کسون سلام بخواند. آغا کندمک توئی جبه سلام بخواند. در ملک مروارید سلام بخواند. دگمهای جیب خورد و بزرگ سلام بخوانند. ایچکی بدروئی سلام بخواند. دسمالی شب مریم رشته بود که باینجانب ارسال کردی که شایستی جهه مقنعه آنمستوره گزی فرستاده شدی. پاشای شیب جامه والا سلام بخواند. مهمات لایقه جامه خواب رجوع فرماید تا کمر بسته بتقدیم رساند. عروس خاتون سر آغوش با دختران پیچک و سربند سلام بخوانند. بی بی علولوی چشم آویز سلام بخواند. خواجه گرزالدین دستار دمشقی سلام بخواند. بدست دارنده نامه میلکی و میخکی وکله واری بر سر فرستاده شد، همانا رسیده باشد. کمر در صحبت سلام میرساند. غلام سلام بخواند. بازیار حقه دربندی سلام بخواند. مشعله دار نمد سرخ سلام بخواند. زیادت گرد ملال بجامه مخاذیم نمیرساند.

رختت از هر چه هست افزون باد

بخش ۶ - عرضه داشتی که جناب زیبا علیا جهت وظیفه کرده

(عرضه داشت سقرلاط) بابیاری و مدفون علادینی که حواشی خلعت صوفند.

بعد از آستین بوسی معروض میرود که ناظم البسه (دام تشریفه) همواره درد سر دستار میدهد و شیر ینباف را بجان میرساند و قبا را بتنک میآورد و میگوید. من دعای جاندرازی آنمقصد والا میگویم و چون دستار بندقی سرافرازی او از واهب ستار میخواهم. و درین ولا وصلتی کرده و عروس خواسته که غیر ازین لباس معانی هیچ جهیز ندارد. دودستی رخت باو میباید پوشانید و جامه خواب و نهالی مشارالیه را ترتیب میباید کرد. بیمست که ازین درد صاحبفراش کردد.

مرا ببستر اکر چه لت کتان انداخت

زروی صوف نظر بر نمیتوان انداخت

اکنون از برای ابریشم و ریسمان و حلاجی و دیگر مصالح اینجا مها پنجاه تنگه مقرر فرموده اند و با وجود جامه پانصد من غله از برای نانش تعبین رفته.

مراهم در ین جامه نانی بباید

نگفتم شدم کلی از قوت خائب

و از بس که بازار سخنش گرم دیدند پوستینی برای زمستان هم گفته اند. برهنه که از جامه خانه صاحب کرمی بقچه مثال اینهمه بر بسته اگر صد بار باجل سیاه دربان دست و یقه شود یک سر سوزن حجابش دامنگیر نشود. امیدوارم که عاطفت آنحضرت چون شمله شامل حال این تنک لباس گشته بفرمایند که حواشی آنجناب مقدار و مبلغ مذکور بوصله او نشانند.

بود که صدر نشینان کوی در در جیب

نظر کنند بافتاده کفش صف نعال

بذیل جامه عمرت سجیف سرمد باد

بدرز آن عدد بخیهای او مه و سال

چند رساله

نشانی که در شأن کلاه نوروزی در دیوان البسه نوشته‌اند

کتاب آرایش‌نامه : کلاهداران ملک اشعار و دستار بندان سر حد اسرار و بز ...

کتاب ده وصل : الحمدلله الذی البسنا اثاث الدین و الیقین و صلی الل ...

رسالهٔ صد وعظ : این رساله ایست موصوف بصد وعظ من تالیفات محمود بن ا ...

نشانی که در شأن کلاه نوروزی در دیوان البسه نوشته‌اند

هو الستار

کمخای خانبالغ سفیریدین چارقب طلا دوزی سفیر یمغا

کلانتران دستار بندقی و شمله و عمال و مباشران مقراض و کزو عوام و خواص قدک و رعایای مله و مستوفیان و بتکچیان و محرران ابیاری و بمی و قلمی بدانند که چون امیر گرزالدین هیبت نوروزی(لازال ظلاله علی مفارق الملبسین) نوع وصلتی با جناب والای، اطلس کرده و نیز پشمی در کلاه دارد مقرر فرمودیم که در شهر لباس و قصبه قصب امیر نوروز باشد. و داروغکی لباسات بهاری بدو تفویض رفت که یکسر سوزن آنچه تعلق بموئینه دارد مدخل ندهد. سقرلاط و پشمینه را تخته بند کند. نمد را مالش واجب داند. اگر کارخانه پنبه نیز بهم بر میزند گردی بدامن جاه ما نمی نشیند. روی از صوابدید نگردانند. او نیز نوعی سازد که موجب روسفیدی لباسات تابستانی باشد. چون تشریف میمون بدگمه در و طلادوزی موشح و محلی کردد بقاری بخشند.

الصوف الا علی فی سته عشر فلان.

کتاب آرایش‌نامه

کلاهداران ملک اشعار و دستار بندان سر حد اسرار و بزازان تیم عبارت و قیچچیان ارخته اشارت و خلعت پوشان بازار استعارت و حجله بندان حجره خیال و نقش آرایان قیل و قال چنین آورده اند که، روزی سلطان چهارقب کمخا سمرقندی بر تخت صندلی بنوروزی بنشست. تاج مغرق بسر نهاد. کمر مرصع برمیان بست. چتر علم دستار طلادوزی در سر داشت و همای اتاقه پرهمایون برو گسترانید.

چارقب را بپادشاهی رخت

کوس اقلیم پنجگانه زدند

بقچه را رخت صندلی دارند

پرده را سر بر آستانه زدند

و امراء ارمک و صوف و سقرلاط و دیبا و اطلس چون فراویز صندل باف گرد خود برآورد و رای میزدند. گویی پیک نیمتنه خبری رسانید که در فلان نواحی سیاهی عظیم پیدا شده و خیمه چند ظاهر گشته تا بر آن حضرت پوشیده نماند(کم من فئه قلیله غلبت کثیره باذن الله) ایشان که خاصان بودند و هم کردند که مبادا خلعت خسروی را چشم زخمی رسد و والای شاهی را نقصبانی پدید آید. و نیز جمعی میان بستگان و پیشوایان فوجی و سربزرگان شمله بید و لتیشان دامنگیر شده بدلیل (طال مکثک فینا) لباس عافیت خواستند که از خود دور اندازند(ان الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیر وامابانفسهم)

سفله چو جاه آمد و سیم ورزش

سیلی خواهد بحقیقت سرش

در طلب فرقه بیگانه بودند که چون ریشگان میان بند با ایشان متفق شوند. چکمه از آنروی که دوروئی عادت اوست گفت فرصت به ازین دست ندهد که سرکشان ما را شلوار بپشت پای افتاده و دست و پاچه شده اند. القصه دو شلواری گشته چون دستار بهم بر آمدند و خواستند که چون آستین دستی برآورند برک و قاحت بر سر پیچیده(ویلبسون الحق بالباطل) بعد از آن یقه مقلب که هم مشوره چارقب بود اینحکایت مخفی بسمع او رسانید. بعضی گویند باد صبای والا و آستر نرم بگوش او گفت و او سر در جیب تغابن فرو برد و گفت.

صوف ارچه شود کهنه دوزند کلاه ازوی

دیباچه شود کهنه پاتاوه نخواهد شد

بفرمود تا از برای سیاست برپای استادگان سایبان و گندلان و شامیانه را طناب در گردن بر عروسک ستون بندند و چار میخ سازند. سار تالار در حصار نمد محبوس دارند. خواجه سرایان پرده و تتق و گوشه گاه بیاویزند. تیغ سمور بر روی پوستینها بکشند . صفدران قمه و دگله را بند بنهند. از جهه مصاف رخت ترکشهای سوزن پر تیر کنند و بذوالفقار مقراض سرهای قواره از تن وربدن جدا سازند.

بگز نیزه قدخصم از آن پیمایند

تا ببرند بشمشیر و بدوزند بتیر

بعد ازان عرض سپاه امتعه و اقمشه و اسلحه و افرشه و نفایس و زیور کردند. از برق جبه و جوشن ملا بر افروختند. دیده زره بر روی خود و برگستوان و بکترو گجین دوختند. خرکاه را کمر خج بر میان بسته پیش کت بر روی اطلس مدول بداشتند.

خرگاه بپیرامن وی خج ببرکت

گوئی بر شاهیست کمر بسته غلامی

چرخ ابریشم منادی زد که هر کجا بسته ایست بگشایند. تنگها بریزند. بقچها حاضر کنند. مفرش را در بار فرود آورند. از گرز کدینه یاساقیان قدک و صوفک فرو گوفتند چنانکه فغانشان بملاء اعلا رسید . کرباس خامرا در شکنجه و نمک آب کشیدند. پس کلاه نوروزی داروغه گشت. پشمین شولار پا کار شد. میلک منصوری محصل گشت. کتک کرباس خیمه بدست گرفت و کیسه دراز بر رعیت رخوت دوخته همه را بغربال کاسر بیخت. چریک بشهر لباس و قصبه قصب انداختند. از قضای سقرلاط وارون و صوف دگرگون چنین از آنمیان بجاسوسی رفته بود تا حقیقت آنسیاهی معلوم کند. بحکم( اذا شتد البلا فانتظر الفرج) باز آمد و گفت. ای گروه لباس(لاباس)

اندیشه غلط کرده و دور افتادید

چون دامن جبه در تنور افتادید

اینغلبه جماعتی بازارگان قماشند جمله صاحب پابژه عنبرینه وقیق طلا از بلاد بعید میرسند. بعضی راه مصر بریده مثل دق و دبیقی و قصب و بندقی. چندی راه هندوستان پیموده مانند شمسی و سالوی ساغری و دو چنبری و بیرم سلطانی و دو تاره گربرکه.

آبی دگر دو تاره گر برکه گرفت

تا روی بازشست زسالوی قندهار

و معجر انطاکی و چکن افتگون از روم. وارمک سزای حقی و سقرلاط از ابریسک و کمخای خطائی و کتان قرمی و صوف قبرسی و حلبی و غیرها تبرکات و پیلاکات و نثار و پیشکش آورده اند. سلطان چارقب بشنید تبسمی زد و رویش از خرمی چون گل جامه مغرق بر افروخت و گفت( عرفت الله بفصخ الغرایم ورد الهمم)

هزار نقش برآرد زمانه و نبود

یکی چنانکه در آئینه تصور ماست

بدفرصتان بآن خود رسیدند و سزای خود دیدند. فرمود تاتهیه اسبابی که جهه محاربه خصم کرده بودند بوصله آرایش نشانند. و اظهار تجمل و شوکت خواست که در آن بنماید و زینت و حشمت خود بچشم همگنان آراید. آئینی که چشم هیچ عین البقری و گوش هیچ شه کلاهی ندیده و نشنیده بشدت و قدغن هر چه تمامتر بمیخ و بند حمل بهم بستند. فرمود که سه روز محتسب صوف مربع مانع محرمات نگردد و جامه پوشان درین نزهتگاه کلاه خرمی کج نهند. میان قبا بکمر قسن تنک ببندند. دامنکشان و آستین افشان فرجی نشاط در بر بتقرب دست زدند.

این همه نقش بدیوار در آرایشها

نظر آنکو نکند نقش بود بر دیوار

از طرفی نازکان خان اتابک صفهای نگارستان آراسته و عکس والای گلگون و جرم آل درو.

کالنور فی الحدیقه و الشمس فی السماء

کمخا ابر بر سر مزرعه قطیفه سبز داشته. آب خشیشی و حبر مواج در گلستان کمخا روان گشته. کوشکی مطبق از نخ و نسج و پرنیان و حریر مکلل سر بر فلک اطلس رسانیده. مرغی زرین بر قبه آن این بیت میسرود.

مرغ زرینی گلی از شرب در منقار داشت

بر گلستانی ز کمخا نالهای زار داشت

خشتهای زر و سیم ازان چون مهر و ماه معلق. مروارید چون عقد پروین آویخته. بدین کوشک دو طبقه بود. در طبقه زیر خواتین مطربه ملبس درزیور مستغرق و با جامهای مکلف مغرق. همه باصوت ابریشم صدای دف بچنک زهره رسانیده وصیت جلاجل بانجمن انجم پیوسته. و بر طبقه بالا غلامان بدیع پیکر اطلس روی تافته موی نرمدست و حریر در بر.

اکوکب ما دری یا سعدام نار

تشها سهله الخدین معطار

و اصلا موئینه در آنمیان نبود.

چنان میان کتان و حریر گل یاریست

که هیچ موی نگنجد میانشان دیگر

کتاب البسه باز کرده میان گشادن و عقد بستن و کلاه کج نهادن و شیوه شکر آویز میان بند فراگرفتن و موزه بر جسته بپای کردن آموزند.

هر که در رخت بود این بختش

جامه در جامه گر ندید رواست

بر گرد آن کوشک گرد شیر چنک زیلو کزد شکافته سپر و شمشیر حمایل پشت بدیوار زده حارس و دورباش نفایس و اجناس این کوشک بود.

گر در آمد بقچه را زد دور باش

گفت ای خسقی زوالا دور باش

و در هر وصله زمین هنگامه بود مثل نخل بندان بارهای دولت و مسخرگان کلاه روباه و طاس بازان عرقچین و کلاه شلغمی و کنگره زنان توبی جبه و پیشک و کشتی گیران نمد و لعبت بازان خیمها که صورت بر آن دوخته و قصه خوانان شیرین باف کلی و کلفتن و سالو و گزی و علمداران میان بند مصری و یغلغ یزدی و برک تبریزی ودهل زنان متکا و گرد بالش و برغوچیان رخت قصاره زده و طراز خراسانی و آشتبازان اطلس قرمزی و والای گلنار ورسن بازان شریت و چماق بازان دگمهای پا دراز و پنجه اندازان بهلها و طور خوانان جامها بکاغذ پیچیده. دفتر خوانان الجه در آنمیان بوصافی کمخای سمرقندی در آمده.

کمخای سمرقندی هر کو بخطا بیند

نقشش بحرام ار خود صورتگر چین باشد

و از طرفی مثابه آدمی سروروی وی از کدروئی که آنرا گدوروی میخوانند بشکل مغولی سلاح بسته. جمهور اکثر بافزار او نگران که این چیست. چنانچه در مثلست که (بی بی گیر می بیند و کدو نمی بیند) ولی سپاهی را چشم بسلاح میافتد. ریشی از پوستک بر زنخ چسبانیده. همه زنخ زنان در پوستکش افتاده. از جانبی دیگر هیئاتی از پنبه راست کرده اند و آنرا آغاپنبه مینامند. دستاری رنگین بر سر سر ناپای او همه از پنبه است مگر میان پایش که از بس اهتمام که بر آن دارند از چوب تراشیده اند تا فی الجمله فرقی میان سختی و نرمی بود. و حال انکه از فرق تا قدم همه اعضای او که تحمل فرمایند بجز آن عضو درحرکت نیست و آن نیز شخصی با ریسمانی در قفای وی محرک آنست.

فرقست از آن سوز که از جان خیزد

با انکه بریسمانش بر خود بندی

و زنان که بتماشا میآیند چون اینصورت مشاهده مینمایند بر روی یکدیگر در کنار مردان میافتند و از خنده سست میشوند.

نه بخود در حرکت آلت آغاپنبه است

از پس پرده یکی هست چو بینی در کار

و دیگر دکانهای آراسته چون صورتگران اطلس خطا و نقاشان رخت دسته نقش وزردوزی ولاوسمه و غطاران جیب مشک و عبیر و عنبر و وصله فروشان جامه چهل پاره مرقع و تخته تخته و سلق دوزان چمته و کاغدیان جامه بیت و زرگران طلادوزی و جوهریان دگمه لعل و عقیق وزره گران تسملو و دامک و سردوزان بالش نطعی و پیکانگران دگمه زر و آماجداران کمساندوز.

نقش آماج داشت کمسان دوز

تیرسوزن بر آن نشانه زدند

و از طرفی بازیگاه دستمال و سماعخانه دستار چنان گرم شد که مقنعه سرانداز و پیچک رقاص گشته.

همچو دستار که آشفته شود وقت سماع

قاری این شعر تو در البسه حالی دارد

و از طرفی مهندسان نساج طاق مقرنس از کلاههای ابریشم برافراشته و قفدیلهای بزرگ و کوچک از کلاه مصنف و کیف جیب بریسمان زر رشته که آنرا کلابتو نیز خوانند از آن معلق و حاضر قندیل باشند و در کلی زمین دیگر پیز حصیری با شیخ بوریائی درمناظره این بیت خواندند.

رخ از زیلو نگردانم بخار بوریا از فرش

خسک در راه مشتاقان بساط پرنیان باشد

آمدیم با حکایت بازرگانان که چون از گرد راه برسیدند بحمام پوستین رفتند و سطلهای فتراک مصنف بستند و سرو تن بآب خشیشی و سنجاب بشستند و بیرون آمدند و چشمهای مدفون و عین البقر بر روی آرایش بگشودند. بعد ازان ببارگاه شاه چهار قب حاضر شدند و قدم بر روی رخت پای انداز نهادند و هر متاع که در بار داشتند بسلامی کشیدند. سلطان فرمود تا هر یکی را فراخور قدوی تشریفی بپوشانند. بعضی را که اهل دستار بودند تاجی و عملی بر سر دستار ببخشیدند. و بعضی را خلعت پوستین سمور و قاقم و سنجاب و قندز و فنک و وشق و قرساق و دله و صدر و الطائی و ادک وغیرها در بر کردند و بر صندلی عاج و آبنوس برابر خود بنشاند و دعای پادشاه میکردند که (دعوه الغرباء مقرونه بالاجابه) از هر جنس سخن در میان آمد. آخرالامر چون عادتست که پوستین از روی پوستین درازتر بود مسافر ارمک بحکم آنکه درازست همه چیز بگز خود پیموده سخنی ناانداخته از و صادر شد. و آن مضمون این بیت بود.

قبای قاقم ای فرا بقد صوف کوتاهست

مگر از قندس آری وصله بر دامنش دوزی

سلطان چارقب بشیند و تبسمی فرمود چنانچه دندانهای مروارید دگمه اش گشوده شد. بازرگان سقرلاط که بزرگ آن بزازان بود از بالای ارمک باانکه نه از قب و نه ازگریبانش بود منفعل گشت و عرق ریزان روی بپادشاه آورد و گفت. ما کفش ملازمان شما راست نتوانیم نهاد. حاشا که تقصیری باشد و معاذالله که قصوری بود.

هر چه هست از قامت ناساز بی اندام ماست

ورنه تشریف تمو بر بالای کس کوتاه نبست

اکنون بر ضمیر باریک بینان تار قرمز پوشیده نماند که این روی خاص معنی را روئی دیگر از صوف تصوف هست(و فی انفسکم افلا تبصرون) مراد از چارقب سلطان روحست که بر صندلی تکیه داده. رختها که گرد او بر آمده عناصر و حواس و موالیدو جوارح و اعضا اند. مقصود از آرایش بازار دنیاست و تماشا کنان ابنای روزگار. و آن پیکر کدوروی ابلیس است که دلال بازارست. بازرگانان آنکسانند که رخت از سرای عدم بمسلخ وجود میکشند(وقس علی هذه کلها) بصد لباس دگر این سخن میتوانم آراستن و هر یکی را ببردی معنی پیراستن. ولکن از ملالت مستمعان میاندیشم و خود نیز چون شده و پوشی پریشان و آشفته ام که با این همه بستها که گشوده شد و قماشها که پیموده آمد چون جامه نارسای برتنگی بمن رسید.

ببرتنگی امیدی بسته بودم

ندانستم که خود رنکی ندارم

الهی همه را با آنرخت خانه رسان که ادریس حله دوز آن بود. و چشم همه بتماشای آن آرایش روشن گردان که (مالاعین رات ولا اذن سمعت ولاخطر علی قلب بشر)

کتاب ده وصل

الحمدلله الذی البسنا اثاث الدین و الیقین و صلی الله علی محمد و آله و صحبه اجمعین. هذه رساله موسومه (بده وصل) فی الالبسه و الا قمشه من تالیفات العبد الضعیف (محمود بن امیر احمد المدبمو بنظام القاری) کساه الله لباس التقوی و البسه الله لباس العلم و الفتوی.

متن کتاب در گنجور ناقص است.

رسالهٔ صد وعظ

این رساله ایست موصوف بصد وعظ من تالیفات محمود بن امیر احمد نظام قاری(کساه الله لباس العافیه) در نصیحت جمعی یاران و دوستان که بپذیرند و بآن پند گیرند.

چو خواهی قبائی که باشد پسند

زاوالای شعرم ستان بند بند

سخنی در لباس میگویم

جامه تان از گناه میشویم

ایعزیزان لباسی که خلاف سنت باشد مپوشید.

در جامه خواب عریان مروید.

برهنگان را بپوشانید.

بویهای خوش پیوسته بکار دارید.

دامن دو توئی حیوه و والائی فرصت بگل ولای ملاهی و مناهی میالائید.

پادشاهنرا بگوئید که بتاج مرصع کیانی و قبای مغرق خسروانی مغرور نشوند.

بسا سری که نیاید فرو بافسر مهر

نهاده بر سر تربت کلاه ودستارش

بخلعتهای بی نظیر و ملبوسات حریر محتشمان حسد مبرید.

درویش ترا جا زبر اطلس چرخست

خوشباش اگر چند گهی زیر پلاسی

دامن نمد مچینید که دستار کنید تا آستین با کلاه که کسوت درویشیست باز حاصل نشود.

در پیچش دستار بنازکی مبالغه مکنید.

آستین جامه و پاچه شلوار دراز مکنید تا درکارها دست و پاچه نشوید. آستین تنگ بی تیر گرز نشاید کرد تا در تیر انداختن و وضو ساختن در زحمت نباشید.

اعتماد بقماش باریک در محل تاریک مکنید.

کرباس خام بگازران ناشی مدهید تا توله زده و خراب نکنند.

وصله اضافه هم از خیاط بخرید شاید که هم از جامه شما دزدیده باشد تا جامه معیوب نشود.

کیسه آقچه یا بقچه در بینه حمام رها مکنید.

از درها که بدر میروید نگران میخ و کلیله باشید.

لباس مناسب حال خود پوشید.

در پیری لباس جوانی در بر مکنید.

در جوانی لباس پیری مپوشید.

شیئان عجیبان هما ابرد من یخ

شیخ متصی وصبی یتشیخ

با خلعت حریر بگل چیدن مروید تا سوزن خار در دامنتان نیاویزد.

قماشهای فروختنی پیش دلالان و سمساران مگذارید که موجب آفاتست.

صرفه و کفایت در صوف و سقرلاط پوشیدن دانید.

از محرمات بپرهیزید.

از شرب شرم دارید.

در ماهتاب کتان مپوشید.

در عزاها رخت پاره مکنید که نقصان جامه است.

همینت و خلاف سنت رخت تابستان در زمستان مپوشید و خنکی از حد مبرید.

در زمستان چون بمهمانی روید شب در آنجا ممانید که یا شما را از بی فراشی سرما باید خورد و یا صاحب خانه را.

چون کمر صحبت بندید بمیان بسته شهوت مکنید که حکما منع کرده ان.

رخت در چرک دیر مگذارید تا در شستن زود ندرد.

آش بر صوف نفصیله مریزید که آن خود آش خود دارد.

چو تو بجامه ابیاریت بریزی آش

زجامه تو چه فرقست تا بمخفی خان

پوشنی باید که متعدد باشد تا اگر یکی بکازر دهید دیگری باشد که بپوشید.

بگازر اربودت پیرهن ضرورت دان

یکی دگرکه بود لازمت زخشک وزتر

دستمال در هیچ محل از خود جدا میکند بتخصیص در جامه خواب

بسرهای باریک قماش از راه مروید از سبتری میان واقف شوید.

جامه دوخته از بازار مستانید که از چند علت خالی نیست.

در بصارت باید که قیفک از تافته و ماشا از سقرلاط و طبری از مطبق فرق توانی کردن ورنه رخت پوشیدن بر شما چون اطلس و کمخا حرامست.

جامه خاتون از صندوق مبرید که بفروشید ورنه چادر زنان بپوشید.

در محافل تشریف گرانبها بر روی خلق بمردم مپوشانید که در خلوت جامه ادنی دهید و آن باز ستانید که آن محض خست است.

رخت بکرایه و نسیه مستانید و مدهید.

بجامهای مکلف بتکبر راه مروید(انک لن تخرق الارض ولن تبلغ الجبال طولا)

نزدیک جامه خانه آتش رها مکنید.

عجب که آتش والای سرخ شعله نزد

که بستهای قماشات سوختن گیرد

ابریشمینه و اقمشه بسیار در خانه مگذارید تا نپوسد.

در وقت کل موئینه را از بید زدن محافظت نمائید.

نمد تکیه بدست صاحب ریش مدهید.

کونیز ازین نمد کلاهی دارد

روی در قبله ازار در پا مکنید.

در حالت ایستادن نیز در پیش زنان دامن از خود برمدارید.

بینی بآستین و دست بدامن پاک مکنید.

موئینه که بنیاد گل شدن کند بزیر جامه مزنید.

چه اندازی آن صوف سرسبز را

بجائی که هرگز نروید گیا

از قماشهای قلب مثل کمخا و صوف و کتان و ترغو و قیفک امید ثبات و توقع دوام مدارید.

اجناس و قماش از محلی که بدان منسوبند آورده بستانید.

هر متاعی زمعدنی خیزد

قصب از یزد زوده زاسپاهان

قبا بروی فرجی و خرمی و پیشواز مپوشید که مصطلح نیست تا کلاه نوروزی که امیر نوروزست با شما صلابت ترکی ننماید.

هر کدام از شما که نه ترکید و نه مغول و نه از امرا و حکام باید که نوروزی بسر ننهید تا مسخره نشوید.

هر آن مردک تاجیک که خواهد که مردمان باوخندند و بطنز سخنان بر بروتش بندند بشعار ترکان براه رود.

باجامهای چرکن بحمام مروید

نوشته اند خطی کرد فوطه حمام

که هرکه جامه چرکن کند ببر زحلیست

رختهائی که از گازر بازستانید شیب جامه با جرت رها مکنید تا اینمصراع بر شما نخوانند.

گازر گرو خویش بدکان دارد

گرد بالش و نهالی از اطلس بران تافته موی کنید.

در حین سواری نگران آلتهای زین باشید که جامتان ندرد.

در زمستان جامه کافوری مپوشید تا سردی نیفزاید.

پسران وغلامان را ملبس بدارید.

زنانرا برخت خریدن و فروختن بمزاد مگذارید.

در مجلس شرب مگذارید که تردامنان شراب برجامتان ریزند و کرباس سفیدتان والای قلفی شود.

بی وضو بوسه بر آستین صوفی صوف مدهید:

لباسی بپوشید که همه وقت توانید پوشید.

چون پنبه وسط اختیار کنید.

مدام یک رنک شعار خود مسازید.

جامه چند بار شسته که چرکن شود بفروشید تا دیگران دعای خیر کنند.

لباس را بمردم بشناسید نه مرد را بلباس.

مردی که هیچ جامه ندارد باتفاق

بهتر زجامه که در و هیچ مرد نیست

در خرقهای کهنه بحقارت نظر مکنید.

ای بسازنده که در ژنده نهان یافته اند

چون تواضع با کسان کنید در لباسشان مبینید.

فضولی ببقچه کشان مکنید.

جیب شاهدان مکاوید.

از برای پیراهن کرباس باریک بستانید.

زوده نرم ستان از جهه پیراهن

کانچه در زیر بود نرم به از استظهار

عمامه زود از ته باز کنید و باسر پیچید تا گره از کار بسته بگشاید.

در تابستان از جهه زمستان رخت آماده دارید.

در خزان لباس فصل بهار معد سازید.

اگر جامه خود دوست دارید در دکان آهنگران منشینید.

باعصا ران معانقه مکنید.

کلاه پندار از سر بنهید.

ترک نخ نخوت گیرید.

زره سان حلقه اسباب دنیا در گوش مکنید تا جبه وار میخدوز جفای زمان نشوید.

بنشستن دستار مبندید.

جبه بتن مدوزید.

شرب سان در بازار قماش شوخی مکنید که چشمهای عین البقر شواهد حال شماست.

خیانت در وصله روا مدارید که بردهای شما بخط ابیاری قلمی گشته.

بمثال خرقهای آجیده فراخروی مکنید تا بخیه تان بر روی کار نیفتد.

دربند زر چون جامه طلا دوز مباشید تا وجودتان بآتش ستم دهر سوخته نشود.

همچو چادر سفیدرو باشید

نه سیه جامه همچو چشم آویز

ردای نامرادی در برکنید.

بمرقع فقر قناعت نمائید.

بوریاسان از بند قبای قصب برخیزید تا چون نمد لگدکوب جفای زمان نشوید.

چون زیلو در مقام قدمداری و ثبات نفع رسان باشید که (و اما ماینفع الناس فیمکث فی الارض)

همه چیز بگز خود مپیمائید.

ذرجامه خواب مردانه باشید.

رویهای نازک تنگ مزاجرا بدست کتک کاستر مدهید.

قاقم نرم لطیفرا بزیر خارای خشیشی ستبر روا مدارید که آس زیر بودن مشکلست.

زیادتی حسن در لباس خوب پوشیدن دانید.

بآسمان قددیبا اگر کشد بالا

اگر نه در بر اطلس رخیست والا نیست

اکنون نصیحتی دیگر آنست که جوانان صاحب حسن چون خواهند که کتاب البسه بعمل آورند وظیفه آنست که بقچها در حجره این ضعیف حاضر کنند و در نظر این بنده رختها بپوشند تامیان ایشان چنانک دانم ببندم و شیوه عقود دستار و جامه پوشیدن و بند قبا کشیدن و گشودن و لباسها بترتیب در بر کردن بایشان تعلیم دهم.

فضولی نگوید چرا نصیحت عام نکرد و قید جوانان صاحب حسن فرمود.برای انکه مرا پرورش طبع باید کرد تا این سخنها بهم توانم بست و تکلیف طبع نباید کرد چون من تعلیم اینان که گفته ام کرده باشم بتواتر بدیگران خواهد رسید.

مخیّل‌نامه (در جنگ صوف و کمخا)

بخش ۱ : بنام خطا پوش آمرزگار

بخش ۲ - درنعت نبی علیه السلام : دگر بر طراز نبوت درود

بخش ۳ - آغاز داستان : چنین خواندم از خط ابیارئی

بخش ۴ - بر تخت نشستن کمخا و هر یک را از جامها بشغل و عملی وابستن

بخش ۵ - درسر کشیدن رختها وصوف را بروی کمخا کشیدن : برینگونه چون دگمه چرخش نشاند

بخش ۶ - در آگاه شدن کمخا از مخالفت آن رختها و بخود پیچیدن

بخش ۷ - تعرض کردن حبر با مخیل در مجلس کمخا : در آن بارگه حبر آمد بپیش

بخش ۸ - در ایلچی فرستادن کمخا و باج از صوف و سقرلاط طلب کردن

بخش ۹ - در نشاندن صوف را بپادشاهی : بشاهی بشد صوف بر صندلی

بخش ۱۰ - در بند کردن قباکه بایلچیکری آمده بود و غضب نمودن

بخش ۱۱ - در گریختن ایلچی از بند صوف : بهنگام خفتن یکی پیش بند

بخش ۱۲ - مثل : چه خوش گفت درزی بیک جامه پوش

بخش ۱۳ - در چریک انداختن و لشکر آوردن از اطراف : چریک ملابس زهر کشوری

بخش ۱۴ - گفتار در بیان انکه اینمعارضه و این داوری در چه فصل بود

بخش ۱۵ - در کوچ کردن کمخا و اسبها را طلب داشتن : کمیتی در آورد کمخا دلیر

بخش ۱۶ - خواب دیدن جامه خواب و تعبیر آن : شبی دید ناگه لحافی به خواب

بخش ۱۷ - در لشکر آراستن صوف : وزان روی صوف از پی کارزار

بخش ۱۸ - در جنغی زدن صوف با پوستینها : به پیوست باصوف موئینها

بخش ۱۹ - سوگند دادن صوف بسقرلاط و سنجاب : سقرلاط و سنجاب را خواندند

بخش ۲۰ - آهنگ نمودن صوف به پیکار کمخا : پس انگه مقرر شد ازداوری

بخش ۲۱ - بزیارت خرقه رفتن و حاجت خواستن صوف ازرختها

بخش ۲۲ - رزم صوف و کمخا : یکی دیده بان از علم بر منار

بخش ۲۳ - رفتن پهلوان پنبه در معرض هلاک و عزاداشتن تن جامه و کرباس بروی

بخش ۲۴ - رزم کمخا بصوف : سه روز و سه شب درهم آویختند

بخش ۲۵ - در صلح انداختن ارمک میان کمخا وصوف : چو ننمود رو هیچ فنح و فلاح

بخش ۲۶ - در مذمت قماشهای قلب گوید : قماشی که از تل بود روی آن

بخش ۲۷ - در خاتمه کتاب و وصف الحال گوید : درین فتنه کافشاند عقل آستی

بخش ۱

بنام خطا پوش آمرزگار

که ستار عیبست بر جرم کار

فکنده قبا کحلی آسمان

زفضلش ببر خلعت زرفشان

بکوه از کرم رخت خارا دهد

پر از موج خبری بدریا دهد

یکی را کند صوف و اطلس لباس

یکی را دهد پوستک باپلاس

گرآنست تشریف احسان اوست

وراینست بدرخت و عریان اوست

بخش ۲ - درنعت نبی علیه السلام

دگر بر طراز نبوت درود

که در بند لبس و تکلف نبود

قبای او ادنی ببالای او

لوای دنی قدر والای او

بدست مبارک ز خلق حسن

زدی وصله بر جامه خویشتن

زجیبش فلک همچو گوئی شمر

جهان همتش را رکوئی شمر

هزاران سلام از محبان او

بآل عبا بادو یاران او

بخش ۳ - آغاز داستان

چنین خواندم از خط ابیارئی

که میخواندی نوبتی عارئی

که کمخاهمی کرد تعریف خویش

که بیشم بجاه از قماشات بیش

که از چین و ماچین فرازم علم

گهی از خطا و ختن دم زنم

در ابریشم چنگم اسرار بین

در اوتار او از من آثار بین

بپشتی شاهان منم چارقب

که دارد چنین اعتبار و نسب

مه و مهر روی کلاه منست

شفق شقه قدرو جاه منست

زنقشم خجل گشته ارژنک چین

گلستانم از رنک پر زیب بین

جواهر بجیبم رسانند باج

زر از کان فرستد بقیقم خراج

در اسرار چنگم شنیدی صدا

که اول کجا بودم اکنون کجا

بخا نبالغم گاه رایت زنند

سمرقندیم گاه نسبت کنند

رخوتی که بودند ابریشمیین

چه از پنبه و از کتان و کژین

لباسی که از جنس موئینه بود

قماشی که از نوع پشمینه بود

زپیچیدنی و ز پوشیدنی

زافکندنی و زگستردنی

بدادند با یکدیگر این قرار

که نبود سریری چوبی تا جدار

زافتادگی و زره قدرو جاه

همه کفش باشیم و او شه کلاه

همه رختها چون سپاه آمدند

کواکب صفت گرد ماه آمدند

یکی صندلی عاج و زآبنوس

بدش تخت وزرتاج وزردوزکوس

زخرمی و پوشی برش زیج بود

سطرلاب نیز ازنمکدان نمود

که سلطان کمخا نشاندن بتخت

چه روزی نکو باشد از فر بخت

بخش ۴ - بر تخت نشستن کمخا و هر یک را از جامها بشغل و عملی وابستن

چو بر تخت سلطان کمخا نشست

به پیشش کمر هر لباسی ببست

امیران او اطلس و صوف و خبر

منسور بلولو مزین بتبر

خشیشی و ابیاری او را وزیر

حرم نرمدست مخیل مشیر

خزاین بصندوق و مفرش سپرد

بایشان زر و سیم و زیور شمرد

قطیفه زخیلش یکی چتردار

زوالا عصابه علم زرنگار

کلاه دو پر نیز با شب کلاه

عسس بودش و شحنه بارگاه

زلاوسمه زرها بنامش زدند

علم از مصنف ببامش زدند

زگلهای رخت مرصع نثار

فشاندند بر وی چوزر بیشمار

طبقها بسر پوش آراستند

زمخفی یکی خان بپیراستند

چوزر قالبک زن بوالا گرفت

سراویل را کار بالا گرفت

سپهبد یکی توبی جبه

که ابرپشمین بود و هم پنبه

بارمک همه جمع خاصان سپرد

بعین البقر داد مخفی و برد

به بیرم که سلطانی و راست نام

بدادند دستارها را تمام

بهر جنس بگذاشت یک سر نفر

که باشد سپه کش دران بوم و بر

چنان شد که مهتاب از عدل او

بتاثیر کردی کتانرا رفو

بخش ۵ - درسر کشیدن رختها وصوف را بروی کمخا کشیدن

برینگونه چون دگمه چرخش نشاند

بشاهی و چون زه حکومت براند

چو رسمست کز رخت نو شادمان

ز زخمی گزندش رسد ناگهان

سرافراز اگر چند باشد کلاه

بطرفش شکست او فتد گاه گاه

سقرلاط را کزازل در نژاد

دو روئی بدو بوالکمی در نهاد

بارمک چنین گفت کاین چون بود

که سلطان اینجمع خاتون بود

گهی قبرسی را همی کرد یاد

گهی از مربع نشان باز داد

گهی کردی اوصاف سته عشر

که صوفست عین ثبات هنر

چو سنجاب و قاقم سمور و فنک

سلاطین موئینه بی هیچ شک

که پشت و پنه در چهله دیند

حقیقت همه زیر دست ویند

نیارند مردان ز خود باز گفت

نماند هنرهای مردم نهفت

نگیریم شاهی کمخا بخود

بجائی که چون صوف مارا بود

اگر نقش باشد مراد از کسی

بدهلیز حمام یابی بسی

چو نیکو زدند اینمثل را زنان

مخنث چه لایق بدرد گران

بزیر افکن از بهر خفتن نکوست

که چون نرمدستش ندارند دوست

گهی شانه دان گاه کیف برست

گهی بقچه و گاه پرده درست

زنانش بروی غشقدان کشند

غلافش بر آئینه زانسان کنند

ثباتی بماکی دهد چون برک

که همچون نهالیست نقش کلک

کجا سر برآریم ازین ننگ ما

که میخک درآید بمعرض ورا

برک گشته با صوف دست وکمر

که بودند رگ ریشه یکدیگر

بدستار آشفتگی زین رسید

قبا از قسین درهم ابرو کشید

چنان شد ازین گفتگو فتنه سخت

که برخود به پیچید هر گونه رخت

زلنگوته نقلی به تنبان رسید

زپشمان حدیثی بپالان رسید

ببالا یکی گیوه سر کرد و گفت

که مانم ازین کارتان در شگفت

ازین رای ناکرده در وی درنک

قباتان بترسم که آید بتنگ

چه معنی دهد صوف مسکین نهاد

بکردار پشمیش دادن بباد

باهل تصوف یکی کرده خوی

بسلطان کمخا شود جنگجوی

بزد کوه را ژنده دلقی عصا

که ای سرزده لته چین گدا

چه حد تو اینجا سخن گفتن است

که در آستان جای تو بودنست

چو عرض خودت عرض ما آن کنی

بمحفل که با خاک یکسان کنی

کله چون نشیند بصدر جلال

یقین جای تو هست صف نعال

درین باب کردست ترک اختیار

تو با صوف هم جنغی شرم دار

جل و شال گفتند با یکدیگر

که مائیم پالان آن کوست خر

بخش ۶ - در آگاه شدن کمخا از مخالفت آن رختها و بخود پیچیدن

کلاهی دو گوشی زناگه بگوش

ستاده همی بود آنجا خموش

ازان رختها این حکایت شنید

سراسر ازیشان سخنها کشید

شد آنجمله را کرد صاحب وقوف

که خواهند شاهی سپردن بصوف

باردوی کمخا در آمد چو گرد

فراویز وار اینخبر پهن کرد

بکمخا چو روشن شد اینشرح حال

برآمد زغم سرخ و گلگون و آل

بکمسان ونخ گفت این طرفه تر

که از یک گریبان بر آید دوسر

هزارش سرار صوف بالا بود

درازی او همچو پهنا بود

بدامان جاهم نخواهد رسید

من آنکس که این بندک آنجا کشید

نمدسان بمالم کنم تخته بند

ستاده جل از وی بمانم نژند

بوی آتش از قرمزی در زنم

بلادش چو پنبه بهم برزنم

کسی کوکه گوید بآن ناشناس

بهر کس پلاس و بماهم پلاس

به پیری چنین داغ میری نگر

که پشمینه پوشی بود تا جور

بخش ۷ - تعرض کردن حبر با مخیل در مجلس کمخا

در آن بارگه حبر آمد بپیش

بگفتا نیاریم ازین تاب بیش

که او نسبت شر بخاتون کند

سرجهل از خویش مفتون کند

مخیل بدو گفت روتن بزن

چو تو موج زن باشی او موج زن

بتو دارد او اینهمه ماجرا

بدامان کمخا نهادن چرا

مگر پیشواز زنان نیست او

بجیبش زلولو نیابیم گو

بخش ۸ - در ایلچی فرستادن کمخا و باج از صوف و سقرلاط طلب کردن

چنین گفت ابیاری خسروی

که بشنو سخن چون تو شاه نوی

بسرپوش گفتند چیزی براز

نباید کشیدن چو میرز دراز

بباید فرستادن ایلچی برو

نباید نهاد این حدیثش برو

طلب کردن از صوف و ارمک خراج

گرفتن بضرب از سقرلاط باج

سری گر برآید رجیب خلاف

توهم دزد و دشمن بکین برشکاف

پسند آمدش اینسخن زود و گفت

که با جبه اش خرمی باد جفت

قبائی بایلچیگری خواستند

بنوروزی و چمته آراستند

فرستاده شد بهر تحصیل مال

بنزدیک صوف از برای منال

یکی میشد آهسته ایلچی براه

بدو کرد مدفون یزدی نگاه

چرا گفت نی چست تر میدوی

ببالای حجله مگر میروی

زقبرس بسوی خطاروی کرد

بدش ابلقی پوستین ره بورد

بمان ایلچی رخت اینجا براه

شنو قصه صوف و آن بارگاه

بخش ۹ - در نشاندن صوف را بپادشاهی

بشاهی بشد صوف بر صندلی

نشاندند بر تختگاه ملی

برآمد بگردش همه جامها

بهر جا نوشت از بمی نامها

که ماننده دگمه در کرد جیب

برآیند و باشند عاری زعیب

رخوت زمستان فراوان قماش

که بددر بر مردمان جمله فاش

شنیدند احکام والای او

ندیدند جز رای اعلای او

مکر جنسهایی که بود از قصب

کزا بر یشمین داشتندی نسب

بتابیده رو را زفرمان او

نبودند قطعا به پیمان او

بگفتند دیگر برسم سجیف

بقیقاج نیزش بگرد لحیف

نخواهیم و نکنیم ازین پس رها

که پشمان به بیند بیکره بما

میان بند گفتا دو سرمان مگر

بود تاز کمخا به پیچیم سر

بیاویزم آنگه بدامان صوف

عقود سپیچم نخوانند یوف

در آن بارگه گفت پک پیش شاخ

میانهای دندانش از گو فراخ

نمانند الباغ کز آنمیان

بهر حالیش هست بند زبان

که تیزی بازار این فتنه جو

نه بستست چون بقچه بندی برو

که اینان بدینسان دو شلواریند

گرفتار قلبی و طراریند

دگرانکه تارخت اطلس زرخت

بسر برکرا مینهد تاج و تخت

همه زینت تا جداریش راست

بشدانچه ازرخت و اسباب خواست

زپشمینه شلوار میخواست یام

رساندن بکمخا پیام و سلام

که در منبر جمله ام خطبه خوان

زوالا بزن زربنامم روان

که ایلچی کمخا درآمد بدم

همه خرمیها بدل شدم بغم

بخش ۱۰ - در بند کردن قباکه بایلچیکری آمده بود و غضب نمودن

سراسر سخنهای او باز راند

خطی چند مخفی بنزدش بخواند

بسی دسته بسته فرستاده بود

جوابش بره چشم بنهاده بود

شه صوف ماند از رسنالت شگفت

بدندان بخیه یقه خود گرفت

بدان ازشکن کرد ابرو بچین

بگفتا که قحبه نمائیش بین

دراصلش خطا دانم آن ناتمام

همه نقش باطل نژادش حرام

قبارا نهادن بفرمود بند

پس از گرد ره نیز چوبش زدند

بد از ترک تو بیش تیغی بساز

چماقی هم از دکمه پا دراز

به پشمینه شلوار گفت این ببر

بگویش که اینست تاج و کمر

سکه خطبه ات نیز دشنام داد

مبارک بود زود در پوش شاد

میان اینزمان جنگ را بسته دار

مشرف کجا میکنی کارزار

چو بالش نهم پنبه ات در دهن

ببستر بیند از مت زار تن

بقد جوابش هر آنچه او برید

زایلچی کمخا تمامی رسید

چو از سوزن او روی درهم کشید

بجز جنک رائی و روئی ندید

چنین گفت یا ساقیان قدک

بتنها مرا هست صدبار لک

من از پوستین برکنم پوستش

بماتم درد پیرهن دوستش

زگرد سپاهش کنم خاک بیر

که بیدش زند گردد او ریز ریز

مرا مینهد پنبه آن با نمد

زرختم مگر هست یار و مدد

بشلوار والا زرای کتان

درم پاچه ات گفت درپاچه دان

بدو گفت والای شاهد لقا

بحناست گوئی مگر دست ما

مگو عیب یقه تو ای دگمه بیش

بدارید سر در گریبان خویش

بخش ۱۱ - در گریختن ایلچی از بند صوف

بهنگام خفتن یکی پیش بند

گریزاند ایلچی یلمه زبند

گرفتند پیراهنی در طریق

که باید بدادن بدست رفیق

بگفتا مرا خود نماندست جان

زدست شکنج ولت گازران

من از یلمه بودم همیشه بتنگ

گذشتی همی روز نامم بننگ

بخش ۱۲ - مثل

چه خوش گفت درزی بیک جامه پوش

چو تشریفی میفکندش بدوش

که به در فراخی بمردن بسی

که جان پروراند بتنگی کسی

بشستن چه سودش دهد داوری

در اشنان ما جامه دیگری

بگفتندش اینقصه از فعل بد

مینداز چون رخت گرما زخود

که بس گربه بیدت اندر ازار

کنیم ارنگردد قبا آشکار

نه سوزن بد آخر قبائی چنین

که ناگه فرو رفت اندر زمین

هم آغوش و هم خفت او بوده است

بروزو بشب جفت او بوده است

بگفتا نه تنها مرا محرمیست

میان بندو دستار با خرمیست

باودسته کارد وابسته هم

تنها درین کشتنی نی منم

توازریسمانی که رفتی بچه

چرا خود نگیری بجرمش کله

دوصد ترسم ار بیش ازین میدهی

که کندست گیوه زپای تهی

بخش ۱۳ - در چریک انداختن و لشکر آوردن از اطراف

چریک ملابس زهر کشوری

بخواند او زبومی که بود و بری

محبر بجست ومخیل بخواند

حریری و شرب مقفل بخواند

جگن را طلب کرد از افتگون

که رنگین و با جاه آمد برون

زراه عدن جامهای بموج

همی آمد از هر طرف فوج فوج

دبیقی دق مصری و بندقی

علمهاش هررنک تا فستقی

چه از جنس اعلای اسکندری

چه رومی باف و چه از قیصری

سراجی شهابی نظر بافته

دگر موش دندان و بشکافته

عجب جنسها آمدند از ختا

بایشان شدن روبرو دان خطا

زدیبای ششتر زیزدی قماش

که آوازه شان در عراقست فاش

زابریشم لاهجی شکلها

برآمد بماننده اژدها

هرانچه او تعلق بدان میگرفت

از آنها که رگشان بجان میگرفت

زدیبای رومی و چینی حریر

بخرگاه آراسته کت سریر

زهند و ستان سالوی ساغری

رسیدند سمشی و دو چنبری

چو بنمود در تسملو آن زره

گریبانی از اوحدی گفت زه

زره بست والا بنوعی دگر

ازان پنبهای کنادش سپر؟

بیک معجر ار کار روسی رسد

زسر کوی سوزن چماقش زند

کتان فرم آمد و مغربی

دگر کیسه بعد از و صاحبی

شلوار هم گشته پنهان سلاح

بداند کسی کوست اهل مزاح

زشهر ابرقوه دستار شاش

که از فش زروی جدل گشته فاش

زتن جامه و کدروئی گزی

زکستونی و برکجین و قزی

دوتاره ز(کربرکه) آمد برون

دگر چونه و شیله از حد فزون

سرافراز این جملگی گلفتن

که در جامها هست چون سربتن

بریده ره از قندهار اینچنین

که افتاد سالوی معجر بچین

چو خاتونئی بود ابریشمین

چو چتری وفوتک کلی و کژین

بیک شربتی گفت شیرینه باف

که نتوان ز حد برد دعوی ولاف

زجان خود از درد آورده ایم

بموئینه کی جنگ ما کرده ایم

که از پشت ایشان بتیغ و سنان

سمور آیدش قندس کین ستان

بسرما که بیژن نکردست حرب

نیارست هم گیو بنمود ضرب

باو کرده اند این و آن کارزار

درین جنگ ما را شود کارزار

نیاریم از پوستین کینه خواست

سخن پوست کنده بگوئیم و راست

نخوانندتان در عروسی و سور

و یا در حجال نشاط و سرور

از ایشان اگر بر شما بگذرد

یکی پف کند بادتان میبرد

بجائی که باشد سپاه امتعه

بسرتان بدرد همه مقنعه

جوابش چنین گفت عقد سپیچ

شما را پس چرخ باید بسیج

عجب اینکه با انکه خاتون رسید

زهر گوشه هر یک سری میکشید

یکی جامه فخ کانراست صیت

زهندوستان هم بیاورد بیت

چو شد رایت کرد یزدی پدید

یل زوده از اصفهان هم رسید

برنجک خود و دامک سرسبک

رسیدند هر دو دل از غم تنگ

کلهجه سرانداز و موبند باز

سرآغوش با پیچک سرفراز

دگر چادر زوده و چشم بند

بشوخی و فتنه گری چشم بند

چو ترغوو و چون قیفک و تافته

از آنان که قلبند و ور بافته

چو دارائی آنکوزحسنش خجل

شده روی پوشان چین و چکل

هم از جیبها کرد کشته سران

هم از یقها جمله گردنکشان

بوالای مشکین و شده کمر

بگفتا چه بافید در این حشر

چه وصله نشینیم گفتند لیک

سیاهی لشکر بشائیم نیک

قضا را سجاده مگر باردا

دگر خرقه و طیسان و عصا

مله ریشه میلک و مرشدی

چه صوفک چه خود رنگ آن مسودی

زسرهای سی پارها هم شمط

دگر جامه قبر از آن نمط

وزان رختها کان بقبر افکنند

بتابوتها نقش و زیور کنند

باینها موافق شده بهر کین

جبه بکترو خود و جوشن کجین

نه از بهر یاران دعا میکنید

شمامان بهمت مدد میدهد

بکافورئی گفت برد یمن

که شرمی ندارید از خویشتن

بمانم از این هر دو جانب دژم

که شان هست پیوند ووصلت بهم

بصوف آستر که زوالا بود

گهی او فراویز کمخا بود

بخرگه سقرلاط در فصل دی

چو قیقاج یابی بدامان وی

زروی حقیقت چو می بنگرند

سرو تن زکرباس یک دیگرند

بجوئید صلح و یکی پیرهن

بگو باش دروی ازین پس دو تن

توئی شاهد من که همچون نگار

درینحالت از دست رفتست کار

که از هر جهت لشکری آمدند

همانان دسمالک ما شدند

بخش ۱۴ - گفتار در بیان انکه اینمعارضه و این داوری در چه فصل بود

بوقت بهاری بد این گفتگو

زنو بود آفاق در شست و شو

نسیمش زوالای باد صبا

شکوفه قلفی گلش جزم ولا

زخود پوستین میفکندند خلق

سلیمی ببر کرده بر جای دلق

در اطلس بقیقاج و سوزن جلنگ

چو بلبل که بر برگ گل ساخت چنگ

زدارائی و شرب گوئی جهان

شد از زیب و زبور همه گلستان

پر از پنبه دانه تگرگ بهار

ز حلاج بانگ پنک رعد وار

کمان حلاجیش قوس قزح

زدی چنگ در جامه دان فرح

زمین جملگی پرده زرنگار

مشلشل بدو سبز بد سبزه زار

بخش ۱۵ - در کوچ کردن کمخا و اسبها را طلب داشتن

کمیتی در آورد کمخا دلیر

زوالای بادصبائی بزیر

مطبق براسبی زخسقی نشست

که جزوی نبد سرخ خنگی بدست

یکی تافته از برای کتل

نهادند داغ اتو بر کفل

مجرح بدش اختجی با دوال

که همراه گردد بوقت رحال

دگر بقچه برابرش صندلی

نشسته همی کرد تخت ملی

مدول یکی اطلس بانژاد

برآمد بگلگون والا چو باد

مقرر شدانکه بهر روی بر

که باشد الاغ خودش زآستر

نبودش یکی خام شوره نورد

ببارش ببستند هم در نورد

یک صوفک و خاصک دلپذیر

در آن خیل و امانده بی بارگیر

مگر جقه بود آنجا حکم

بگفتا روند این دو بر پشت هم

بدادند خانشاهی آنکوست خاص

زخود رنگ یک بارگیریش خاص

بر آن بر نهادند از آن پس بخیل

که همجنس گیرد بهمجنس میل

ولی زردک قاری بینوا

بدش کاسری پاره وان در ملا

زبانگ قصاره بکرباس راست

چو در جنگ از اسبها شیهه خاست

برون برد بار و بنه جامه خواب

بزد چارشب خیمه بی طناب

منادی زن چرخ قز بانگ زد

که ای رختها زانکه عینید وزد؟

زسلطان کمخا چنانست جار

کزین قیتل آنکس که جوید فرار

و یا دارد امروز پوشیده رو

نیاویزمش بر سر چارسو

بخش ۱۶ - خواب دیدن جامه خواب و تعبیر آن

شبی دید ناگه لحافی به خواب

که از میخ در جامه شد خراب

بر خرقه‌ای شد که تعبیر کن

مر این آیه را شرح و تفسیر کن

بگفتا به این حال ناگفته است

که چون عقد دستار آشفته است

عجب گر به هم برنیاید لباس

معارض شود با حریری پلاس

اگر میخ دیده نباشد چه باک

بری باد از فتنه دامان پاک

به سلطان کمخا تباهی رسد

گزندی به والای شاهی رسد

سجیفی خشیشی بباید کنون

ز بازو چو تعویذ کردن نگون

که تا ایمن از چشم عین البقر

بماند به هر حال دور از خطر

بخش ۱۷ - در لشکر آراستن صوف

وزان روی صوف از پی کارزار

شدش جمع پشمینه بیشمار

بسان فراویز بر دامنش

برآمد زهر سوی پیرامنش

چو طاقین که از جامها اوست طاق

چو سته عشر نامدار عراق

زانکوره کردند یاور طلب

بیامد مدد نیزشان از حلب

زد میزرینی و هم زاغکی

دگر بید بازاری و شالکی

سقرلاط و بزمات و آن بنات

چو ماشاک و تفتیک و عین ثبات

نمدهای باران چه جای چه بور

که مالش بسی آزمودند و زور

زجرجانیان انجمن تیره گشت

زتر بینیان عالمی خیره گشت

زره گشت ناگاه گردی بدید

بگفتند زیلو بلشکر رسید

زهر جنس و هر جای با جهرمی

تو گوئی گرفتند روی زمی

بپشتی بیامد زهر سوکول

به پیکار سرما نموده جدل

بلشکر گهش پوستینها همه

بیامد چو پیش شبانان رمه

چو سنجاب و قاقم سموروفنک

دله صدرو روباه و ابلق ادک

تعلق بدین داشت هر چیر گرم

باو بود وابسته هر جنس نرم

چو بارانی و پیش بند و جقه

دگر چکمه سرفراز از یقه

جبه چه قبا پوستین و سلیم

دگر ینمچه باحنین و سلیم

باین جمله تشریف گفت ای گروه

شما میشوید از معارض ستوه

که در زیر هر جبه پنهان شوید

ببالای پوشی گریزان شوید

بخش ۱۸ - در جنغی زدن صوف با پوستینها

به پیوست باصوف موئینها

همی رفت جنغی به پشمینها

که باید قراول نمد ساختن

علم ازدم روبه افراختن

هزاران نمد کرد باید گرین

چو پیلان و خرطومشان آستین

قماشاتی از پوستین هم غریب

کز ایشان بود شکلهای عجیب

پلنگ از نهالی نمودن عیان

ززیلوچه هم شیرهای ژیان

که نرمینها خود چه تاب آورند

بر این قماشان زبیم گزند

بجنب زنان سایه پرور یکی

که دارد بحا رختها بیشکی

لباسی از آنها زبان برگشاد

چو دردست درزی بزانوفتاد

بصوف اینچنین گفت کای شاه نو

مبارک ترا باد این گاه نو

فلک باد گوی گریبان تو

شب و روز معزی دامان تو

هزار آستین بادت و جبه صد

گراز در بود گوی جیبت رسد

بری بادی از چشم مخفی خوان

که ازآش چربت کند ناگهان

مباداکه گردی زروغن خراب

که پوشند آندم بگل آفتاب

زما تا بسلطان کمخاست دور

فتد در میان رختها را فتور

دو آبست حبر و خشیشی بره

کز ایشان نداریم موئی پنه

زصندوق مفرش مگر بیشمار

بسازیم کشتی زبهر گذار

دگر جامه گفت ازینسوی ما

بود موج بسیار و گردابها

زسنجاب هم هست آبی بپیش

که از آب ایشان فزونست و بیش

جوابش بگفتند کای یاوه گو

چه غم جامه را باشد از شست و شو

تواند زما انکه آنجا رسید

گلیم خود از آب بیرون کشید

بباید کنون رخت بربست زود

بآن جامها جمله جبه نمود

بخش ۱۹ - سوگند دادن صوف بسقرلاط و سنجاب

سقرلاط و سنجاب را خواندند

چو تسمه بر ایشان سخن راندند

که باید شما را کنون عهد کرد

از اندازه بیرون قسم نیز خورد

نه این رو بگرداند از هیچ رو

نه او هم دهد پشت از هیچ سو

لبانرا بدندان درهای گوی

گزیدند که بی روئی از ما مجوی

بتشریف منبر ببرد یمن

بآن خرقه کآمد بویس قرن

بخرگاه والا و فرهنگ بخت

زاسباب بروی زهرگونه رخت

بتعظیم خیمه که از احترام

عمودش بخدمت نموده قیام

بقدر سراپرده و کندلان

چه از شامیانه چه از سایبان

برخت مغرق خجل کرده ورد

زمهر و سپهرش زرو لاجورد

جواهر زهر نوع و زرینها

لآلی زهر جنس سیمینها

بزین مرصع که خورشید را

بودرشک بروی ززیب و بها

ببال پرو گوشهای صدف

برین مستمع گشته از هر طرف

ببستان سجاده پرنیاز

که مسواک دروی بود سروناز

که هرگز نگردیم از رای تو

نه پیچیم از حکم والای تو

بخود گر بگیریم ازین حرب تن

میان توی بادا بتنمان کفن

بخش ۲۰ - آهنگ نمودن صوف به پیکار کمخا

پس انگه مقرر شد ازداوری

بر افراد این جامه لشکری

که از جنس موئینه و آستر

بود زیرشان اسبها سر بسر

ازین رختهائی که ما را بزیر

بدندی شوند این زمان بارگیر

نگیرند ازینجمله با خویشتن

دو توئی و یکتائی و پیرهن

تکلتو چنین گفت باجل براه

که آمد کنون نوبت پایگاه

بخش ۲۱ - بزیارت خرقه رفتن و حاجت خواستن صوف ازرختها

بشد بهر حاجت بر خرقه صوف

بدش درعقب ارمک فیلسوف

نمد تکیه زیلو گرفته بدی

همی همرهش هر کجا کو شدی

قرین گشته سجاده باصفا

بد از پیش مسواک و از پس عصا

برگوشه گیر نمد شد نخست

زپیر حصیری مهمات جست

بگفتا سزد بوریا نیز دید

زهمت نمد را بخود در کشید

زار باب صفه کسی کو خبر

بپرسد ندانم جز اینها دگر

بدش نذر از بهر حاجت روا

که روغن برد جامه چرب را

چراغی هم از کیف گلگون بجیب

نهد تا رسد روشنائی زغیب

بخش ۲۲ - رزم صوف و کمخا

یکی دیده بان از علم بر منار

سپاهی آن لشکر بیشمار

بدید و بدین سر خبر باز داد

که آن رختها آمد اینک چو باد

طلایه زرخت طلادوز بود

چو مهر فلک عالم افروز بود

ندیدند القصه آسایشی

رسیدند با هم در آرایشی

ارخته چو برداشت رخت و بنه

بدش ز آستین میسره میمنه

طلا دوز کرد آن سیاهی نگاه

بگفت این زر سرخ و روی سیاه

چو دستار بافش فرو هل نمود

زدرزو زگو جامه گودرز بود

نگر کیسه میخ حمل لباس

بتحقیق روئین تن او را شناس

میان بندها را علم ساختند

بحرب ملابس بر افراختند

زسرهای دستارچه بد درفش

همه سرخ و زرد و کبود و بنفش

همی بوددستار بر صندلی

ابا تاج بر قلبگاه ملی

که صف را چو آئین بیاراستند

سلحها سراسر به پیراستند

زبس گرد پنبه که ازجبه خاست

یکی روی را آستر شد دور است

فرو رفت و بر رفت در آن نبرد

بهر جبه سوزن زهر خرقه گرد

چپرهابد از خرقه پوستین

سپرهایشان از الرجاق زین

برآورد دستار گرزی گران

فرو کوفت برترک توبی روان

برآهیخت گرزی کدینه برخت

بزد برقدک تا که شد لخت لخت

زحرب و زضرب آن ملاکم نشد

نمد زینشان خشک یکدم نشد

زنیهای جولاهگان نیزه بود

کتکهای قصار همچون عمود

خیاط آنچنان ناوکی در سپوخت

که ده روی از جامه درهم بدوخت

چو دو لشکر برد درهم زدند

برو آستر را بیکدم زدند

کشیده بت و شال و خفری رده

ملای مله جمله برهم زده

بخش ۲۳ - رفتن پهلوان پنبه در معرض هلاک و عزاداشتن تن جامه و کرباس بروی

بشد پهلوان پنبه اندر نبرد

زمیدان دامان برآورد گرد

بگفتا سلاحمم به ببینید تنک

که من چند مرده حلاجم بجنگ

من آنم که اطلس و والا چو دست

بگردن در آرند با هم نشست

در آنجا شوم محرم دخل و ساز

میانشان بخشم بآرام و ناز

من آنم که در بیشه جامه خواب

برم گرگ سرما نیاورد تاب

هم از دولتم جبه را فربهیست

نهالی و بالش بفر و بهی است

مرا چون در آجیده میلک نهند

ببخت من انگشت کاری کنند

زنی چون در آرایش افزار من

به بیند شود سست و بیخویشتن

کد وروی گرزی بزد بر سرش

که چون گرد شد بر همه پیکرش

چو کرباس او را بدانحال دید

بباره شد و ناله بر کشید

یکی ریسمان بود بر گردنش

دریده بتن گشته پیراهنش

بپوشید تن جامه در تن سیه

بگفتا که ای پشت گرم سپه

کنون کارکرباس گشت از تو خام

بود بی وجودت قبا ناتمام

چرا بر تو پشمینه را دل نسوخت

که این ضرب کاری بجانت سپوخت

نمد زین مبیناد روی سفید

جل خرسک از وی شود نا امید

مربع بقبرش بماناد صوف

زقرساق و پاچه جداباد صوف

بگرماوه بگریست فوطه زغم

هی چبد گلکینه دردش بدم

رسانید عین البقر چشم شور

نهادندش انکه بپایش بگور

بخش ۲۴ - رزم کمخا بصوف

سه روز و سه شب درهم آویختند

بسی گرد از فتنه انگیختند

چهارم نخ خور چو شد بافته

بچرخ این قزآل شد تافته

به پیچیده شد سالوی ساغری

زته باز شد معجر چنبری

خزسیم دوزی شده زیر سنگ

قبای زرافشان بر آمد زتنگ

همی گفت ازان رختها موی بند

معلق بیکموی باشیم چند

یکی تسمه گفتش که ای نابکار

نهادی همی پای بردم مار

قبارا در آنحرب با ترس و باک

شد از تیغ مقراض دل چاک چاک

زچرخ قزآوازه سوره خاست

زدفین فغان بهر ماسوره خاست

چه از گرد بالش چه ازمتکا

زدند از دو سر طبل مرجنک را

کشیدند موئینها جمله تیغ

زکرباس خیمه هوا گشت میغ

ززیلوو خرگه در آن رزمگه

زمین هشت شد آسمان گشت ده

قواره سری بود بی ور بدن

زمی لکه بر جامه خون ریختن

بنوبت زدن بهر والا ولنج

زده میخ حمل از دو جانب صرنج

سر سرخ سوزن چو می برفراشت

زانگشتوانه یکی خود داشت

گو جیب پهلو شده کینه جو

همی برد دسمال یک یک فرو

ببست کارد زاندم که خود بر کمر

زپهلوی او خود جهان معتبر

که در حب پس کرده خونخوار بود

هرانچه او نه او کشته مردار بود

ببریدن رخت درزی فتاد

چکاچاک مقراض و گزوانهاد

در آن قلبگه قیفک اول گریخت

پس و پیش شلوار والا گسیخت

میان بندرا شد علم سرنگون

شدند اطلس و شرب و خارا زبون

نمیدید کمخا در آن حرب گاه

بجز قلعه کوشک دیگر پناه

خود و همبرانش بدانجا شدند

جدا زاستر جمله روها شدند

ازان دگمها بسکه میتاختند

همه بچه خرد انداختند

چو سجاده پروای مسواک داشت

جرزدان عصا هم بره واگذاشت

زتنبان نمودند از آنجا سلیح

عبائی ازینجا بگفتا ملیح

سه روز و سه شب بود جنگ حصار

بسی جامها شد ازان زخم دار

چنین گفت زیلوی ابریشمیین

بارمک که ای نامدار گزین

زکمخا تو داری زروئی جهت

من از صوف دارم زوجهی صفت

باین هردو باشد که صلحی دهی

کنم چون نمد تکیه ات همرهی

فروپیچی این قصه جنگ و کین

بگیریم یکبارگی بر زمین

بخش ۲۵ - در صلح انداختن ارمک میان کمخا وصوف

چو ننمود رو هیچ فنح و فلاح

بشد ارمک آنجا زبهر صلاح

دری چند از دگمه با خود ببرد

که نتوان شمردن چنین کار خورد

وزآنجا خبر شد که ارمک رسید

بسی جامه کمخا بپایش کشید

گرفت او همی دامنش زانبساط

کشید آستین وی این ازنشاط

مقرر نمودند با یکدیگر

که هر یک بفصلی بود تا جور

شود آن یکی شاه رخت بهار

بود در خزان این یکی شهریار

ولیکن لباسات قلب از میان

زدندی گره هر دم از ریسمان

که جائی نخواهد رسید این سخن

نخواهد شد این گفتگوها کهن

بخش ۲۶ - در مذمت قماشهای قلب گوید

قماشی که از تل بود روی آن

گرش روی دیگر کنی پرنیان

خشیشی وصوف ارسجیفش کنی

و یا دگمه در بجیبش زنی

بزودی بدرد همه روی وار

بماند از و آستر یادگار

بزرگی بعریان طمع داشتن

بود شال را زوده پنداشتن

چو قاقم بکامو مدارید امید

که چرکن چوشد می نگردد سفید

سربند شلوار افراشتن

وزو چشم بند سلق داشتن

سررشته خویش گم کردنست

بجیب اندرون مار پروردنست

بخش ۲۷ - در خاتمه کتاب و وصف الحال گوید

درین فتنه کافشاند عقل آستی

بغارت بشد رخت من راستی

دوشاه چنین کرده یورش بسیج

مرا خود نبد غیر پیکار هیچ

دلیل اینکه یکدست جامه درید

که این رشته قاری بهم در کشید

غرض بود ازین جامه ام دوختن

زفانوس والا برافروختن

که بر قبر من صوف آمرزشی

بگیری و زیلوی آسایشی

چو بستر شود خاک و رختم کفن

لباس دعائی بپوشی بمن

کنون بشنو ای اهل رای و تمیز

که همچون قماشی نفیس و عزیز

که در جنگنامه بسی گفته اند

لآلی معنی بسی سفته اند

ازین طرز هرگز که پرداخته است

چنین طرح جنگی که انداخته است

زرزمی چنین هم که دارد نشان

که شان قطره خون نبد در میان

چو دیدم زحد کهنه شهنامه را

مطرا زنو کردم این جامه را

صلیب همه کافران سوختم

که طوسی بدین رشته در دوختم

چنین جامه نو که پرداختم

زنه کرسیش صندلی ساختم

مصون باد از طعن هرزن بمزد

زقلبان بیمایه وصله دزد

تن از جامهای نکو فربه است

ببرجامه خوب از زن به است

بدیماه و بهمن اگر پی زنی

چو رستم بگرمی و روئین تنی

که در حرب سرمایکی پوستین

زببربیان کم نباشد یقین

چو تو رخت نودر بر آری نخست

بشو تن که مانی بدین تن درست

بسی دیده ام مرده خلق از خورش

ولی یابد از جامه جان پرورش

زخوردن بپوشیدن آراستم

بجامه فزودم زنان کاستم

نخستین زوصف طعام این بخوان

که تشریف باشد مقدم بنان

زاشعار خان گستر اطعمه

زدم پشم بر هم بنظم اینهمه

بهر گوشه در شعر بشتافتم

زموئی پلاسی چنین یافتم

زدستار سید سلیمان عرب

بیاد آمدم با بزرگان ادب

بنزدیک هر شعر در انجمن

نظر کن که زردوزیست آن من

نه بافندگی میکنم اینگان

هنر نیست پوشیده بر مردمان

کنانرا چه گویی زبر تنک به

گراینست میدان تورجحان منه

رخم گشته زربفت و والای آل

سرشک و مژه سوزنی در خیال

تنم گشته چون ریسمانی زغم

که تابسته ام این سخنها بهم

برخت نکو باشدت احترام

سلام علیک و علیک السلام

دیوان البسه

قصاید

غزلیات

قطعات

مثنویات

رباعیات

فردیات

فهلویات

مناظرهٔ طعام و لباس

چند رساله

مخیّل‌نامه (در جنگ صوف و کمخا)

دیباچه : نفایس حمد و اجناس ثنا خزائن افضال کریم خطا پوشی را ...

دیباچه

نفایس حمد و اجناس ثنا خزائن افضال کریم خطا پوشی را سزد که (الکبریاء ردائی و العظمه ازاری) کسوت الوهیت و لباس ربو بیت اوست. خرگاه اطلس چرخی مطبق آسمانرا شقه خارای کوه بر دامن دوخت و مشعله برق در خیام سحاب بر افروخت. دیبای سیمگون ابر مطیر ابره سنجاب سپهر مستدیر گردانید.(الذی جعل لکم اللیل لباسا و النوم سباتا) قطیفه آل خورشید چتر شاهی اوست وتتق دارائی افق مزین ایوان قدرت نامتناهی او.

شام را بر فرق بنهاده کلاهی از سمور

صبح را در برفکنده پوستینی از فنک

و صلوات بیشمار بعدد پود و تار بر آن پادشاه سریر رسالت و ماه مسند جلالت و آن مشرف بتشریف(یا ایها المدثر) و آن محلی مجلیه (و ثیابک فطهر).

ای پایه جلال ترا چرخ صندلی

وی مسند کمال ترا عرش متکا

و بآل عبا و اصحاب ظل لوای آنحضرت تا دامن قیامت باد.

(اما بعد) چنین گوید نساج این جامه رنگین و خیاط این خلعت با تمکین از لباس رعونت عاری(محمود بن امیر احمد المدعو بنظام قاری) کساه الله لباس التقوی و حفظ اذیال عافیته من ترشح البلوی. که چون حضرت حق جل و علا از خزانه الطاف و جامه دان اعطاف بنده راثوب ثواب قرائت قرآن پوشانید و مبصر اثاث علوم احادیث گردانید. شناسای ارخته اخبار و نقود آثار شدم و دوتوی نظم و مرقع نثر شعار و دثار من گشت. تا با قمشه معانی رنگین وامتعه عبارات دلنشین از آستین فضل دستبردی نمودم که اگر هنر پوشان عیب نمارا پرده حسد از پیش چشم رفع شود زیبایی این خلعت دیبا برایشان نیک جلوه دهد.

حسن این شاهد کمخا بتو رو ننماید

تا چو اطلس نکنی ساده دل از نقش عیوب

و بدین منوال بیرون ازین طرز ریسمان سخن دراز کشید تا دیوانی در اقسام شعر بده هزار بیت رسانید(تلک عشره کامله) . ومع ذلک مدتی این خیال دامنگیرم شده بود که بنوعی دیگر از جامه در بر مردم خاص گردم که هرگز کسی نپوشیده باشد و باعث علم من شود. اتفاقا روزی محفلی از اهل لباس دست داد و اهل دستار با جامهای ملون متکلف حاضر بودند. خوانی آراسته در میان آمد دران رختهای رنگین و سفره سنگین دیدم. با خود اندیشه کردم که چون (شیخ بسحاق علیه الرحمه) در اطعمه دیک خیال بر آتش فکرت نهاد من نیز در البسه اقمشه معانی در کارگاه دانش ببارنهم. و بر ضمیر همگنان پوشیده نیست که همچنانچه از ماکول ناگزیر است از ملبوس نیز چاره نیست. و دیگر آنکه چون تاجداران ممالک نظم بحکم (الشعراء امراء الکلام) او را با ورچی خوان نعمت گردانیدند و مطبخ بوی سپردند دعا گوی را نیز دست تصرف در رختخانه اشعار دادند و قیچجی؟ و صاحب گرگ یراق کردند. خداوندان تمیز دانند که این منصب رآبان منصب نسبتی نیست.

صفت جامه خوش آینده تر از ذکر طعام

قصه عقد سپیچست به از و صف مبار

و عرب گوید( المامول خیر من الماکول) فی الجمله از او کشگینه و از ما پشمینه. چه اگر در لطایف او قطایفست اینجا قطیفه است. اگر آنجا قطاب و سنبوسه است اینجا آستین بسنبوسه است. اگر آنجا کدکست اینجا قدکست. اگر آنجا بورانیست اینجا بارنیست. اگر آنجا باخره است اینجا بانمداست. اگر آنجا آش عروسی است اینجا کتان روسیست. اگر آنجانان حریر بیزاست اینجا کمخای کلریز است. اگر آنجا حسیبک وزیچک است اینجا سرآغوش و پیچک است.اگر آنجا پیاز و سیر است اینجا والا و حریر است. اگر آنجا شلغم بلغمی است اینجا کلاه شلغمی است. اگر آنجا زخم بریان و تره است اینجا پوستین بره است. اگر آنجا کیپاست اینجا دیباست. اگر آنجا رشته و بند قباست اینجا کلکینه و عباست. اگر آنجا سیخک است اینجا میخک است . اگر آنجا برنج کاهی است اینجا والای شاهی است. اگر آنجا قاز و کلنک است اینجا قیغاج و چلنک است. آنجا خرمای بصری اینجا قصب مصری آنجا کجری اینجا چتری. آنجا سفره اینجا بقچه. آنجا اطعمه اینجا البسه. آنجا سخنان پخته اینجا معانی پرداخته. آنجا قصهای شیرین اینجا خیالات رنگین. آنجا لقمه بی استخوان نه اینجا بی حشوی قبای پرنیان نه. القصه.

(الکلام یجر الکلام)

صد دست دگر دارم ازین زیباتر

بنابرین مقدمات دیوانی مشتمل بر قصاید و غزلیات و رسائل و مقطعات و رباعیات و فردیات درین لباس قلمی گردید. مامول که بر قد قبول همه اینجامه باندام آید چه برازش جامه عطائی است خدائی(والله الموفق لذلک)

نظام قاری

دیوان البسه