معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ قاسم انوار

سید معین‌الدین علی پسر نصیر پسر هارون پسر ابوالقاسم حسینی قاسمی انواری تبریزی معروف به شاه قاسم انوار (زادهٔ ۷۵۷ هجری قمری در سراب، درگذشتهٔ ۸۳۷ هجری قمری در روستای لنگر تربت جام)، از شاعران ایرانی است. او از پیروان خاندان صفی‌الدین اردبیلی بود. معین‌الدین در شعر قاسمی یا قاسم تخلص میِکرد و یکی از پسران شیخ صفی‌الدین به اسم صدرالدین موسی به او لقب قاسم‌الأنوار را بخشید. قاسم بعدها شاگردی سید محمد میرمخدوم را که از مدینه به نیشابور آمده بود، نمود. سید قاسم بعد از آن‌که مدتی در آذربایجان بود، به اشارت صدرالدین به گیلان رفت و بعد از چندی اقامت در گیلان و قزوین عازم خراسان شد و در نیشابور با اعتراض علما و اهل ظاهر روبرو شد و به هرات رفت و در آن شهر اقامت گزید. در این شهر عده زیادی به حلقه تربیت وی در آمدند و در خراسان شهرتی فراگیر یافت. در میان شاگردان و پیروان وی شماری از امیرزادگان دربار هرات نیز وجود داشتند. شهرت قاسم انوار در هرات و افزایش روزافزون پیروان او موجب هراس صاحب منصبان این دیار خاصه بایسنقر میرزا شد. تا آن که در سال ۸۳۰ در حجرهٔ احمد لر دیوان قاسم انوار یافت شد و به سبب تهمت ارتباط با احمد لر، قاتل شاهرخ تیموری، مجبور به ترک هرات شد. در این زمان سید قاسم در سمرقند سکونت گزید و سپس به خرگرد جام رفت. در جام، سید قاسم خانقاهی ترتیب داد و در همانجا در سن هشتاد سالگی درگذشت و در باغ خانقاهش در روستای لنگر تربت جام به خاک سپرده شد. امیرعلیشیر نوایی دستور داد بر قبر او بقعه‌ای بسازند. وی همچنین به مردم و به صوفیان اجازه داد که از قبر قاسم انوار دیدن کنند.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای آسیا، ای آسیا، سرگشته‌ای چون ما چرا؟

شمارهٔ ۲ : ای دل و جان عاشقان خسته تیغ مرحبا

شمارهٔ ۳ : ای صبح سعادت ز جبین تو هویدا

شمارهٔ ۴ : ایهاالصابرون فی البلوا

شمارهٔ ۵ : برافشان زلف مشکین را، که خوش حالیم ازین سودا

شمارهٔ ۶ : بس بمساجد شدیم بهر تولا

شمارهٔ ۷ : بلبل بوقت صبح بدرگاه کبریا

شمارهٔ ۸ : تا پریشان نکند زلف ترا باد صبا

شمارهٔ ۹ : جگر پردرد و دل پرخون و جان سرمست و ناپروا

شمارهٔ ۱۰ : چند پرسی ز کجایی و کجایی و کجا؟

شمارهٔ ۱۱ : خدا را، ای مذکر، رحم فرما

شمارهٔ ۱۲ : خوش خاطرم که یار مرا گفت: مرحبا

شمارهٔ ۱۳ : زهی شوق و زهی شوق، زهی عشق و تمنا!

شمارهٔ ۱۴ : شراب آتشین آمد ز دست ساقی جان‌ها

شمارهٔ ۱۵ : طلوع پرتو حسنست در جهان، اما

شمارهٔ ۱۶ : عقل از عقیله خیزد، عشق از جنون و سودا

شمارهٔ ۱۷ : «کل من رام تف بوجه سما»

شمارهٔ ۱۸ : گر صفات خدا کنی بسزا

شمارهٔ ۱۹ : گر عشق نباشد نرسد قطره بدریا

شمارهٔ ۲۰ : گریبان می‌درم هردم که: دامان درمکش از ما

شمارهٔ ۲۱ : «نون گفت » و «قلم » گفت تقدس و تعالا

شمارهٔ ۲۲ : هرچه آن می رود از حد سمک تا بسما

شمارهٔ ۲۳ : ساقی، ز کرم پر کن این جام مصفا را

شمارهٔ ۲۴ : نمی دانم چه افتادست قسمت از قدر ما را

شمارهٔ ۲۵ : هر صبح‌دم پیغام خود گویم به زاری باد را

شمارهٔ ۲۶ : ساقی بیار باده و بنواز عود را

شمارهٔ ۲۷ : مست از شراب عشق کن این عقل دوراندیش را

شمارهٔ ۲۸ : دمادم می‌دهد ساقی لبالب ساغر جان را

شمارهٔ ۲۹ : ساقی به من آور قدح پیر مغان را

شمارهٔ ۳۰ : وقت آن شد که می ناب دهی مستان را

شمارهٔ ۳۱ : بسوخت آتش عشق تو زهد و تقوی را

شمارهٔ ۳۲ : هزار بار نمک ریخت بر جراحت ما

شمارهٔ ۳۳ : باده می ریزند صافی دم بدم در جام ما

شمارهٔ ۳۴ : از حد گذشت قصه درد نهان ما

شمارهٔ ۳۵ : ای چشم تو در شوخی سرفتنه دوران‌ها

شمارهٔ ۳۶ : بیادت زنده ام، اینست مشرب

شمارهٔ ۳۷ : لب عالم منم،چه لب؟لب لب

شمارهٔ ۳۸ : «اسمعوا منی، یا اولی الالباب »:

شمارهٔ ۳۹ : ای از جمال روی تو تابنده آفتاب

شمارهٔ ۴۰ : ای رخ زیبای تو رشک مه و آفتاب

شمارهٔ ۴۱ : باده ارزان شد و زهاد خرابند و یباب

شمارهٔ ۴۲ : چند ازین افسانهای خاک و آب؟

شمارهٔ ۴۳ : سخنی می رود به صدق و صواب

شمارهٔ ۴۴ : سخنی می رود بوجه صواب

شمارهٔ ۴۵ : شب، همه شب به هوای تو چنین مست خراب

شمارهٔ ۴۶ : عاشقم، خسته ام، خراب و یباب

شمارهٔ ۴۷ : «لن ترانی » می رسد از طور موسی را جواب

شمارهٔ ۴۸ : یار همسایه تو شد، دریاب

شمارهٔ ۴۹ : ای از جمال روی تو تابنده آفتاب

شمارهٔ ۵۰ : ای پرتو جمال ترا بنده آفتاب

شمارهٔ ۵۱ : عدیل نیست ترا در جهان حسن و ملاحت

شمارهٔ ۵۲ : ای مظهر جمال تو مرآت کاینات

شمارهٔ ۵۳ : پیش از بنای مدرسه و دیر سومنات

شمارهٔ ۵۴ : دلم رابرد عشقت، «فات مافات »

شمارهٔ ۵۵ : «ستة ایام » گفت و «سبع سماوات »

شمارهٔ ۵۶ : مرآت اوست جمله ذرات کاینات

شمارهٔ ۵۷ : عشق ما را هزار فن آموخت

شمارهٔ ۵۸ : از ما خبر برید بدان عاشقان مست :

شمارهٔ ۵۹ : گر زاهدست جانم، اگر رند می پرست

شمارهٔ ۶۰ : ما پیش شمع روی تو پروانه وار مست

شمارهٔ ۶۱ : ای دوست، دلم راهوس باده حمراست

شمارهٔ ۶۲ : این همه موج بی کران ز چه خاست؟

شمارهٔ ۶۳ : بآفتاب جمالت، که نور دیده ماست

شمارهٔ ۶۴ : جان عالم تو و این قصه ز جانت پیداست

شمارهٔ ۶۵ : چون صبح سعادت ز جبین تو هویداست

شمارهٔ ۶۶ : چون نور رخت از همه سو ظاهر و پیداست

شمارهٔ ۶۷ : خورشید منور ز جمال تو هویداست

شمارهٔ ۶۸ : دوست در مجلس جان آمد و محفل آراست

شمارهٔ ۶۹ : دین هر کس بقدر صدق و صفاست

شمارهٔ ۷۰ : رنگ رز رنگ خمی کرد و نیامد خم راست

شمارهٔ ۷۱ : ز درد عشق اگر جان غریق بحر بلاست

شمارهٔ ۷۲ : عشق و مستوری و مستی چو نمی آید راست

شمارهٔ ۷۳ : معراج عاشقی، که فنا در پی فناست

شمارهٔ ۷۴ : مهربان یار وفاپیشه کجا رفت و کجاست؟

شمارهٔ ۷۵ : «و هُوَ مَعَکُم» گفت از این معنی چه خواست؟

شمارهٔ ۷۶ : یک سخن از قول اخوان الصفاست:

شمارهٔ ۷۷ : در همه روی زمین یک دل هشیار کجاست؟

شمارهٔ ۷۸ : جان گنه کار است و مجرم، رحمت جانان کجاست؟

شمارهٔ ۷۹ : در خاکدان دهر دلی شادمان کجاست؟

شمارهٔ ۸۰ : دلدار یار ماست، غمش غمگسار ماست

شمارهٔ ۸۱ : مقصود ما ز ملک جهان وصل یار ماست

شمارهٔ ۸۲ : از لطف دوست سکه دولت بنام ماست

شمارهٔ ۸۳ : شور جهان ز شکر آن دلستان ماست

شمارهٔ ۸۴ : دیده ام تا بر رخ آن گل عذار افتاده است

شمارهٔ ۸۵ : بر ما بناز می گذری، این چه عادتست؟

شمارهٔ ۸۶ : دستم بدست گیر، که دل توبه کارتست

شمارهٔ ۸۷ : گر دل برفت، مسکن جانها بکوی تست

شمارهٔ ۸۸ : جاودان، هرکه ترا دید بعالم شادست

شمارهٔ ۸۹ : شفای جان مرا چیست؟ کز من آزردست

شمارهٔ ۹۰ : دل چه دیدست؟ که دیوانه آن یار شدست

شمارهٔ ۹۱ : روی زمین لعل بدخشان شدست

شمارهٔ ۹۲ : ای خواجه، درین کوی چه عیشست و چه بودست؟

شمارهٔ ۹۳ : بازم نمکی بر جگر ریش رسیدست

شمارهٔ ۹۴ : آن را که قبله اش رخ خورشید انورست

شمارهٔ ۹۵ : از هرچه هست ذکر جمال تو خوشترست

شمارهٔ ۹۶ : اگر در مغز، اگر در پوست یارست

شمارهٔ ۹۷ : هلاک عاشقان در انتظارست

شمارهٔ ۹۸ : یحبهم و یحبونه چه اقرارست؟

شمارهٔ ۹۹ : دلم از غصه هجران تو اندر شورست

شمارهٔ ۱۰۰ : من اگر توبه شکستم کرمش موفورست

شمارهٔ ۱۰۱ : امروز بهرحال به از دی و پریرست

شمارهٔ ۱۰۲ : بگذار ره صومعه، کان دور و درازست

شمارهٔ ۱۰۳ : گر دیر سومنات بود، گر صوامعست

شمارهٔ ۱۰۴ : ره بیابانست و شب تاریک و پایم در گلست

شمارهٔ ۱۰۵ : در مذهب ما باده مباحست و حلالست

شمارهٔ ۱۰۶ : بهر کجا که رسد عشق شاه محترمست

شمارهٔ ۱۰۷ : جگرم گرم و دل خسته ندیم ندمست

شمارهٔ ۱۰۸ : غم تو بر دل و بر جان امیر و محتشمست

شمارهٔ ۱۰۹ : تو ساقی جان بخشی و عالم همه جامست

شمارهٔ ۱۱۰ : موسی صفتان را، که درین طور مقامست

شمارهٔ ۱۱۱ : خرد مستست و دل مستست و جان مست

شمارهٔ ۱۱۲ : دلم از عشق تو مستست و جان مست

شمارهٔ ۱۱۳ : گر دردمند گردد دل، دولتی عظیمست

شمارهٔ ۱۱۴ : ملامت را بمان، چه جای بیمست؟

شمارهٔ ۱۱۵ : بنده را هست سؤالی و نه آن حد منست

شمارهٔ ۱۱۶ : آن ماه دل افروز، که محبوب جهانست

شمارهٔ ۱۱۷ : آن ماه شب افروز، که در پرده نهانست

شمارهٔ ۱۱۸ : امشب شب آدینه و فردا رمضانست

شمارهٔ ۱۱۹ : ای بی خبران، مصلحت کار در آنست

شمارهٔ ۱۲۰ : ای ساقی جان بخش، که در جام تو جانست

شمارهٔ ۱۲۱ : بگوش سرو چه گفتی؟ که پای کوبانست

شمارهٔ ۱۲۲ : درد تو، که سرمایه ملک دو جهانست

شمارهٔ ۱۲۳ : در دیده صاحب نظران کشف عیانست :

شمارهٔ ۱۲۴ : در نهان خانه وحدت قمری پنهان است

شمارهٔ ۱۲۵ : دلم از زلف تو آشفته و سرگردانست

شمارهٔ ۱۲۶ : صبا چه گفت بگوش چمن که خندانست؟

شمارهٔ ۱۲۷ : فروغ نور رخت آفتاب تابانست

شمارهٔ ۱۲۸ : مرا پیوند او پیوند جانست

شمارهٔ ۱۲۹ : مرا چون عاشقی دارالامانست

شمارهٔ ۱۳۰ : مرا نور یقین همراه جانست

شمارهٔ ۱۳۱ : مرا هوای تو اندر میانه جانست

شمارهٔ ۱۳۲ : همه صحرا گلست و ارغوانست

شمارهٔ ۱۳۳ : دلم از شوق تو خونست و ندانم چونست

شمارهٔ ۱۳۴ : شریعت در طریقت مستعینست

شمارهٔ ۱۳۵ : آفتابیست جمالت که جهان پرتو اوست

شمارهٔ ۱۳۶ : باد صبا برگرفت پرده ز رخسار دوست

شمارهٔ ۱۳۷ : برآمد آفتاب طلعت دوست

شمارهٔ ۱۳۸ : بوی جان میآید از باد صبا، این بو چه بوست؟

شمارهٔ ۱۳۹ : بیار جان طلب کار را بحضرت دوست

شمارهٔ ۱۴۰ : دل من شیوه شیرین ترا دارد دوست

شمارهٔ ۱۴۱ : ز پیدایی چو پنهانست آن دوست

شمارهٔ ۱۴۲ : عاشق بمرگ مایل و عاقل بهانه جوست

شمارهٔ ۱۴۳ : عرصه عالم بما پیداست، ما پیدا بدوست

شمارهٔ ۱۴۴ : نمی توان خبری دادن از حقیقت دوست

شمارهٔ ۱۴۵ : دل ما بصد جان طلب کار اوست

شمارهٔ ۱۴۶ : قمری دارم کین چشم نهان خانه اوست

شمارهٔ ۱۴۷ : در سویدای دلم سودای اوست

شمارهٔ ۱۴۸ : سر بلندی بین، که دایم در سرم سودای اوست

شمارهٔ ۱۴۹ : ای دل و دلدار من، راه بوصل از چه روست؟

شمارهٔ ۱۵۰ : آن یار جفا پیشه، که پشتست و پناهست

شمارهٔ ۱۵۱ : برون ز راه خدا راهرو نه در راهست

شمارهٔ ۱۵۲ : در فهم همین نکته بسی عزت و جاهست

شمارهٔ ۱۵۳ : زان یار جفا پیشه، که پشتست و پناهست

شمارهٔ ۱۵۴ : مگو ز سختی این ره، چو دوست همراهست

شمارهٔ ۱۵۵ : هرچند اگر سرخ و سفیدست و سیاهست

شمارهٔ ۱۵۶ : همچو خورشید، که او را نظری با ما هست

شمارهٔ ۱۵۷ : عاشق قرین مهر و وفا هرکجا که هست

شمارهٔ ۱۵۸ : بکوی عاشقان بت خانه ای هست

شمارهٔ ۱۵۹ : زان یار سفر کرده کسی را خبری هست؟

شمارهٔ ۱۶۰ : براه پیر مغان رو، که راه سرمستیست

شمارهٔ ۱۶۱ : در جمله ذرات جهان لمعه حسنیست

شمارهٔ ۱۶۲ : رخسار تو چون آینه صورت و معنیست

شمارهٔ ۱۶۳ : رخسار تو چون آینه صورت و معنیست

شمارهٔ ۱۶۴ : طریق عشق سپردن طریق بوالعجبیست

شمارهٔ ۱۶۵ : چون روی تو ز مصحف تنزیه آیتیست

شمارهٔ ۱۶۶ : گر جمله تویی تو، نیک و بد چیست؟

شمارهٔ ۱۶۷ : ای بت عیار من، نام تو امروز چیست؟

شمارهٔ ۱۶۸ : ای دوست، حکایت نهان چیست؟

شمارهٔ ۱۶۹ : همه دردست درین واقعه، پس درمان چیست؟

شمارهٔ ۱۷۰ : بخون آغشته ام، درمان من چیست؟

شمارهٔ ۱۷۱ : آنکه دل بر دست و دارد قصد جان پیداست کیست

شمارهٔ ۱۷۲ : عاشق روی ترا خرقه و زنار یکیست

شمارهٔ ۱۷۳ : پیوسته دلم در غم آن یار گرامیست

شمارهٔ ۱۷۴ : میان مجلس رندان حدیث فردا نیست

شمارهٔ ۱۷۵ : بیا، بیا، که مرا با تو نسبت جا نیست

شمارهٔ ۱۷۶ : حلقه بر در مزن، که بارت نیست

شمارهٔ ۱۷۷ : حلقه بر در مزن، که راهت نیست

شمارهٔ ۱۷۸ : همه کار و بار جهان هیچ نیست

شمارهٔ ۱۷۹ : تا با خودم از خودم خبر نیست

شمارهٔ ۱۸۰ : در بزم یار باده ناخوشگوار نیست

شمارهٔ ۱۸۱ : از تو بمقصود ره دور نیست

شمارهٔ ۱۸۲ : بی جمالت بوستان عیش ما را نور نیست

شمارهٔ ۱۸۳ : بی یاد دوست در دل مستان سرور نیست

شمارهٔ ۱۸۴ : عاشقان در جمع با یارند و این بس دور نیست

شمارهٔ ۱۸۵ : دل را ز جان گزیر وز جانان گزیر نیست

شمارهٔ ۱۸۶ : جان ما را دولت عشق رخت امروز نیست

شمارهٔ ۱۸۷ : شکی نماند که جز دوست در جهان کس نیست

شمارهٔ ۱۸۸ : بی جام عشق عیش دل ما تمام نیست

شمارهٔ ۱۸۹ : پیر ما جامیست، اما در خور این جام نیست

شمارهٔ ۱۹۰ : از دولت دیدار تو دل را غم جان نیست

شمارهٔ ۱۹۱ : بجز وصلت حیات جاودان نیست

شمارهٔ ۱۹۲ : چو رویت تازه گل در بوستان نیست

شمارهٔ ۱۹۳ : بپیش مردم نادیده این سخن شینیست

شمارهٔ ۱۹۴ : خلق گویند که: در عشق بلیاتی نیست

شمارهٔ ۱۹۵ : هرکه را نفی فراوان شد و اثباتی نیست

شمارهٔ ۱۹۶ : از یار سفر کرده کسی را خبری نیست

شمارهٔ ۱۹۷ : در صومعه و دیر مغان هیچ سری نیست

شمارهٔ ۱۹۸ : ز بحر عشق تو هر قطره ای چو دریاییست

شمارهٔ ۱۹۹ : چراغ مرد معنی آشناییست

شمارهٔ ۲۰۰ : هرکجا در دو جهان عاشق روشن راییست

شمارهٔ ۲۰۱ : مرا با روی تو پیوسته روییست

شمارهٔ ۲۰۲ : باغبانا، به جهان تخم نکو باید کاشت

شمارهٔ ۲۰۳ : باز شوری بمحلت زد، ازین کو بگذشت

شمارهٔ ۲۰۴ : در شرح آن جمال بیان‌ها ز حد گذشت

شمارهٔ ۲۰۵ : دردم ز اشتیاق تو ز اندازه در گذشت

شمارهٔ ۲۰۶ : چشم سرمست تو ما را بستم کاری کشت

شمارهٔ ۲۰۷ : ناگهان در تاخت عشقت، ملک جان یغما گرفت

شمارهٔ ۲۰۸ : ذکر جمیل یار جهان را فرو گرفت

شمارهٔ ۲۰۹ : هرگز هوای وصل تو از جان ما نرفت

شمارهٔ ۲۱۰ : جان ببوی وصل یار از کعبه تا بتخانه رفت

شمارهٔ ۲۱۱ : دیدمش دوش که سرمست و خرامان می‌رفت

شمارهٔ ۲۱۲ : اسرار تو با خاطر هشیار توان گفت

شمارهٔ ۲۱۳ : با عشق ز تسبیح و مصلا نتوان گفت

شمارهٔ ۲۱۴ : در حسن و جمالی که تو داری چه توان گفت؟

شمارهٔ ۲۱۵ : بحق صحبت دیرین مرا مران بخجالت

شمارهٔ ۲۱۶ : ای رهنمای ملک معانی، چه گویمت؟

شمارهٔ ۲۱۷ : ای پرتو جمال الهی،چه گویمت؟

شمارهٔ ۲۱۸ : ای دل، چو پیش آمد غمی، آن را فرج دان، نه حرج

شمارهٔ ۲۱۹ : من و معشوق و جام ناب صباح

شمارهٔ ۲۲۰ : عشق تو مرا از هر دو جهان ساخت مجرد

شمارهٔ ۲۲۱ : ای دل و جان گرامی به تمنای تو شاد

شمارهٔ ۲۲۲ : بسودای تو خوش حالیم و دلشاد

شمارهٔ ۲۲۳ : بسیار سعی کردم و بسیار اجتهاد

شمارهٔ ۲۲۴ : جام در پای صراحی سر نهاد

شمارهٔ ۲۲۵ : دریغ باشد ازین چار سوی کون و فساد

شمارهٔ ۲۲۶ : سفر گزیدم ازین آستان کون و فساد

شمارهٔ ۲۲۷ : ما همه شیداییان بودیم و مستان وداد

شمارهٔ ۲۲۸ : هزار شکر که سلطان عشق جان را داد

شمارهٔ ۲۲۹ : بنده پیر مغانیم، که جاویدان باد

شمارهٔ ۲۳۰ : حدم آن کس زند که بادم داد

شمارهٔ ۲۳۱ : ساقیم باده داد و بادم داد

شمارهٔ ۲۳۲ : نگین سلیمان بدیوان که داد؟

شمارهٔ ۲۳۳ : ساقی مرا ز باده ناب مغانه داد

شمارهٔ ۲۳۴ : تو آن دری که در عمان نگنجد

شمارهٔ ۲۳۵ : ابر سودای تو آن لحظه که توفان بارد

شمارهٔ ۲۳۶ : دلم از جور تو بسیار شکایت دارد

شمارهٔ ۲۳۷ : ز ذوق عالم عرفان کجا خبر دارد

شمارهٔ ۲۳۸ : دیده مشتاق و دلم میل فراوان دارد

شمارهٔ ۲۳۹ : نقاره سحری قصه ای نهان دارد

شمارهٔ ۲۴۰ : آن خواجه سر بشر ندارد

شمارهٔ ۲۴۱ : مرا سودای او دیوانه دارد

شمارهٔ ۲۴۲ : بپیش اهل سیادت سعادتی دارد

شمارهٔ ۲۴۳ : دلم از شیوه شیرین تو شوری دارد

شمارهٔ ۲۴۴ : هر دلی در دو جهان چشم و چراغی دارد

شمارهٔ ۲۴۵ : جانم از نرگس مخمور تو جاهی دارد

شمارهٔ ۲۴۶ : جانم از دولت درد تو دوایی دارد

شمارهٔ ۲۴۷ : در ولای تو دلم حسن وفایی دارد

شمارهٔ ۲۴۸ : من رند خرابات مغانم چه توان کرد؟

شمارهٔ ۲۴۹ : تا که از جور زمان بر جگرم ریش رسد؟

شمارهٔ ۲۵۰ : چو عکس مشرق صبح ازل هویدا شد

شمارهٔ ۲۵۱ : تا به کی این دل من واله و شیدا باشد؟

شمارهٔ ۲۵۲ : تا به کی خاطر من واله و شیدا باشد؟

شمارهٔ ۲۵۳ : در قیامت همه کس طالب و جویا باشد

شمارهٔ ۲۵۴ : طور سینا چه بود؟ سینه دانا باشد

شمارهٔ ۲۵۵ : گر همه میل دلت جانب سلما باشد

شمارهٔ ۲۵۶ : هر کرا در دل و جان عشق و تولا باشد

شمارهٔ ۲۵۷ : هر که او را هوس منصب اعلا باشد

شمارهٔ ۲۵۸ : مرا گر اندرون پر نار باشد

شمارهٔ ۲۵۹ : ارنی و لن ترانی راز و نیاز باشد

شمارهٔ ۲۶۰ : مست و مستور ندیدیم و گر هم باشد

شمارهٔ ۲۶۱ : مظهر ذات و صفت آدم و عالم باشد

شمارهٔ ۲۶۲ : تا دل آشفته آن زلف پریشان باشد

شمارهٔ ۲۶۳ : عاشقی را،که دل از عشق پریشان باشد

شمارهٔ ۲۶۴ : گرترا میل دلی سوی دل و جان باشد

شمارهٔ ۲۶۵ : گر دلم عید ترا لایق قربان باشد

شمارهٔ ۲۶۶ : کسی که روی تو بیند چگونه شاد نباشد؟

شمارهٔ ۲۶۷ : نه از خطاست که در ابروی تو چین باشد

شمارهٔ ۲۶۸ : بپیش درد من درمان چه باشد؟

شمارهٔ ۲۶۹ : رنگرز و رنگرزی دیر شد

شمارهٔ ۲۷۰ : از دولت وصال تو کارم بکام شد

شمارهٔ ۲۷۱ : آیینه سبب گشت که روی تو عیان شد

شمارهٔ ۲۷۲ : درمان طلب کردم بسی،این درد را درمان نشد

شمارهٔ ۲۷۳ : باز دست عشق عقلم را گریبان میکشد

شمارهٔ ۲۷۴ : شوری از شیوه شیرین تو پیدا آمد

شمارهٔ ۲۷۵ : روی هرکس که باندازه مرآت آمد

شمارهٔ ۲۷۶ : باده از خم ارادت بسعادت آمد

شمارهٔ ۲۷۷ : بر دلم بار غم عشق بغایت آمد

شمارهٔ ۲۷۸ : آن ماه دل افروز که رشک قمر آمد

شمارهٔ ۲۷۹ : امروز بار دیگر آن ماه دلبر آمد

شمارهٔ ۲۸۰ : باز آفتاب دولت از بام ما بر آمد

شمارهٔ ۲۸۱ : نهال دولتم را گل بر آمد

شمارهٔ ۲۸۲ : چشم بیدار مرا نوبت دیدار آمد

شمارهٔ ۲۸۳ : شاد باش،ای دل من،نوبت دیدار آمد

شمارهٔ ۲۸۴ : باز، ز خم باده های ناب بر آمد

شمارهٔ ۲۸۵ : یار ببازار کاینات برآمد

شمارهٔ ۲۸۶ : آن یار چو ناگاه ببازار برآمد

شمارهٔ ۲۸۷ : چون ماه من از مشرق انوار بر آمد

شمارهٔ ۲۸۸ : چون ماه نو از مشرق انوار برآمد

شمارهٔ ۲۸۹ : دلدار من از خانه ببازار برآمد

شمارهٔ ۲۹۰ : دمید صبح سعادت،که یار باز آمد

شمارهٔ ۲۹۱ : ازکف ساقی جان باده چو در جام آمد

شمارهٔ ۲۹۲ : آخر،ای شوخ جهان،عشوه گری با ما چند؟

شمارهٔ ۲۹۳ : در هوایت عاشقان مستمند

شمارهٔ ۲۹۴ : چنانکه چشم تو در غمزه دلبری داند

شمارهٔ ۲۹۵ : مرا اگر تو ندانی حبیب می داند

شمارهٔ ۲۹۶ : حالت جان مرا پیر مغان می‌داند

شمارهٔ ۲۹۷ : در آن چمن که تو دیدی گلی ببار نماند

شمارهٔ ۲۹۸ : منگر بعاشقان،که ز صد یک نشان نماند

شمارهٔ ۲۹۹ : در هیچ زمان غیر بدل راه ندادند

شمارهٔ ۳۰۰ : چند در مسجد و در صومعه غارت کردند

شمارهٔ ۳۰۱ : عاشقان را چو صلا جانب می خانه زدند

شمارهٔ ۳۰۲ : اندرین دور، که مستان طریقت خوارند

شمارهٔ ۳۰۳ : هر گه که یار شیوه ناز ابتدی کند

شمارهٔ ۳۰۴ : آنان که بجز روی تو جایی نگرانند

شمارهٔ ۳۰۵ : خرده بینان طریقت همه صرافانند

شمارهٔ ۳۰۶ : آب حیوان،که سکندر طلبش میفرمود

شمارهٔ ۳۰۷ : ای عشق توام در دو جهان مقصد و مقصود

شمارهٔ ۳۰۸ : بر کهن دیر جهان دوست تجلی فرمود

شمارهٔ ۳۰۹ : بیمن دولت محبوب عاقبت محمود

شمارهٔ ۳۱۰ : تویی،که مرهم ریشی و غایت مقصود

شمارهٔ ۳۱۱ : دل آینه صورت و معنیست عجب بود

شمارهٔ ۳۱۲ : رنگ رز خواست که خمی کند از کور و کبود

شمارهٔ ۳۱۳ : ز سوز و شوق تو از جان و دل بر آمد دود

شمارهٔ ۳۱۴ : زلفت شب قدرست،زهی سایه ممدود!

شمارهٔ ۳۱۵ : ساقیا،نور صبح روی نمود

شمارهٔ ۳۱۶ : سرمایه سعادت ما در دیار بود

شمارهٔ ۳۱۷ : صدبار فکر کردم و صد راه آزمود

شمارهٔ ۳۱۸ : عشقش بخاک بردم و گفتم که: یا ودود

شمارهٔ ۳۱۹ : «علم القرآن » ز «الرحمن » چه بود؟

شمارهٔ ۳۲۰ : فتنه در خواب قیامت خفته بود

شمارهٔ ۳۲۱ : فرو ریختی باز در جام جود

شمارهٔ ۳۲۲ : کسی که شیوه حکمت گرفت گوی ربود

شمارهٔ ۳۲۳ : «یحبه و یحبونم » چنین فرمود:

شمارهٔ ۳۲۴ : این عشق و مودت اثر لطف خدا بود

شمارهٔ ۳۲۵ : گیسوی تو هر چند کمندی زبلا بود

شمارهٔ ۳۲۶ : روی زیبای تو چون شمع صفا خواهد بود

شمارهٔ ۳۲۷ : مقام ما بسر کوی یار خواهد بود

شمارهٔ ۳۲۸ : تا جهاندار، جهاندار جهان خواهد بود

شمارهٔ ۳۲۹ : هرکجا می گذرد دوست، فغان خواهد بود

شمارهٔ ۳۳۰ : بعد ازین دلبر ما عربده جو خواهد بود

شمارهٔ ۳۳۱ : گر با تو دمی محرم اسرار توان بود

شمارهٔ ۳۳۲ : صاحب قلاده اهل نزاع و غلو بود

شمارهٔ ۳۳۳ : چون حسن دلاویز تو در جلوه گری بود

شمارهٔ ۳۳۴ : گاهی درون پرده عزت نهان شود

شمارهٔ ۳۳۵ : از افق مکرمت صبح سعادت دمید

شمارهٔ ۳۳۶ : تعینات جهان در میان بیم و امید

شمارهٔ ۳۳۷ : دل ما باده طلب کرد و شرابش برسید

شمارهٔ ۳۳۸ : صبح ازل ز مشرق انوار بردمید

شمارهٔ ۳۳۹ : منم و چشم رمد دیده و نور خورشید

شمارهٔ ۳۴۰ : نعم الفقیه، حال مدرس کجا رسید؟

شمارهٔ ۳۴۱ : «یحبهم » ز چه رو گشت آن مراد مرید؟

شمارهٔ ۳۴۲ : طریق توبه و تقوی شکستم تا چه پیش آید؟

شمارهٔ ۳۴۳ : بانگ مستان خرابات فنا می آید

شمارهٔ ۳۴۴ : بوی سنبل ز دم باد صبا می آید

شمارهٔ ۳۴۵ : بوی عشق از نفس باد صبا می آید

شمارهٔ ۳۴۶ : از خم صفا جام می ناب بیارید

شمارهٔ ۳۴۷ : از خم صفا باده چون قند بیارید

شمارهٔ ۳۴۸ : خانه ما روضه شد،چون مقدم رضوان رسید

شمارهٔ ۳۴۹ : درد مرا نوبت درمان رسید

شمارهٔ ۳۵۰ : موسی بکوه طور بنور عیان رسید

شمارهٔ ۳۵۱ : دل ز داروخانه دردت دوا دارد امید

شمارهٔ ۳۵۲ : هر کرا جرعه می داد بسر گردانید

شمارهٔ ۳۵۳ : صفیر مرغ جان اسرار گوید

شمارهٔ ۳۵۴ : دلم از قصه هجران چه گوید؟

شمارهٔ ۳۵۵ : در پس آیینه چیست باز نمایید

شمارهٔ ۳۵۶ : با ما سخن از خرقه و سجاده مگویید

شمارهٔ ۳۵۷ : از باده گلگون قدری هست بگویید

شمارهٔ ۳۵۸ : از پیر مغان گر خبری هست بگویید

شمارهٔ ۳۵۹ : در مجلس ما جز سخن یار مگویید

شمارهٔ ۳۶۰ : گدایی می کنم زان یار دلبر

شمارهٔ ۳۶۱ : هله! ای دوست بیا باده بخور، غصه مخور

شمارهٔ ۳۶۲ : اول ثبوت عرش، پس آنگه جلوس یار

شمارهٔ ۳۶۳ : ای جان جهان، ساقی جان، رطل گران دار

شمارهٔ ۳۶۴ : بیا، بیا، که غریبیم و عاشقیم و نزار

شمارهٔ ۳۶۵ : جام جمست این دل بیچاره، گوش دار

شمارهٔ ۳۶۶ : در داستان عشق تفصی نمود یار

شمارهٔ ۳۶۷ : درد سری میدهد زحمت رنج خمار

شمارهٔ ۳۶۸ : رو خرقه گرو کن، دل و دلدار بدست آر

شمارهٔ ۳۶۹ : ساقیا، مست خرابیم، بما جامی آر

شمارهٔ ۳۷۰ : ساقی، بیار باده، که تلخست انتظار

شمارهٔ ۳۷۱ : ساقی، بیار باده گل رنگ خوشگوار

شمارهٔ ۳۷۲ : سینه مجروحست و عقل آشفته، خاطر بی قرار

شمارهٔ ۳۷۳ : عزت عشق بود غیرت یار

شمارهٔ ۳۷۴ : غلطی نیست در حساب و شمار

شمارهٔ ۳۷۵ : قصه ای نو رسید از اسرار:

شمارهٔ ۳۷۶ : لاف عرفان می زند آن زاهد لاغر شکار

شمارهٔ ۳۷۷ : ماییم و جام باده و سودای آن نگار

شمارهٔ ۳۷۸ : مشربم عذبست و مطرب عشق و ساقی یار غار

شمارهٔ ۳۷۹ : مشکین کلاله را چو برافکند آن نگار

شمارهٔ ۳۸۰ : منم و عشق سرکش عیار

شمارهٔ ۳۸۱ : هر که هشیار درین دیر مغانش مگذار

شمارهٔ ۳۸۲ : اگرچه خسرو عالم شوی و گر فغفور

شمارهٔ ۳۸۳ : پیش ما قصه شوقست و شهودست و حضور

شمارهٔ ۳۸۴ : در کهن دیر زمان جمله فریبست و غرور

شمارهٔ ۳۸۵ : کار بی همکار سخت و راه بی همراه دور

شمارهٔ ۳۸۶ : امکان صبر نیست، ز سر گیرم این نفیر

شمارهٔ ۳۸۷ : چو نازنین جهانی بحسن خویش بناز

شمارهٔ ۳۸۸ : ماییم و حضرت تو و صد سوز و صد نیاز

شمارهٔ ۳۸۹ : با زلف و رخت مست مدامیم شب و روز

شمارهٔ ۳۹۰ : فکر عقل از حد گذشت ای عشق، آتش برفروز

شمارهٔ ۳۹۱ : دلم در عشق ناپرواست امروز

شمارهٔ ۳۹۲ : از لب لعل توام کار بکامست امروز

شمارهٔ ۳۹۳ : سید سادات عالم غیر انسان نیست کس

شمارهٔ ۳۹۴ : ز چشم گوشه نشینان نشان سودا پرس

شمارهٔ ۳۹۵ : گر کسی مست و خرابست ز مستانش پرس

شمارهٔ ۳۹۶ : از ما حکایت می و پیر و مغانه پرس

شمارهٔ ۳۹۷ : دلی دارم ز سودایش پر آتش

شمارهٔ ۳۹۸ : تو شمع مجلسی در بزم جان باش

شمارهٔ ۳۹۹ : جان هوادار تو شد، فاش مکن اسرارش

شمارهٔ ۴۰۰ : خواجه مستست، ببین در سر و در دستارش

شمارهٔ ۴۰۱ : بر کنار طاس گردون زد هلال انگشت دوش

شمارهٔ ۴۰۲ : بنده از دوست سئوالی بصفا کردم دوش

شمارهٔ ۴۰۳ : پهلوی خوانان غزل می خواند دوش

شمارهٔ ۴۰۴ : واردات عاشقان کز عشق می آید بگوش

شمارهٔ ۴۰۵ : باده‌ام صافست و مطرب صاف و ساقی صاف صاف

شمارهٔ ۴۰۶ : بنادانان مگو سر حقایق

شمارهٔ ۴۰۷ : متمادی شدست یوم فراق

شمارهٔ ۴۰۸ : بآرزوی تو در خاک می روم، در خاک

شمارهٔ ۴۰۹ : چه بود قصه لیلی درین نشیمن خاک؟

شمارهٔ ۴۱۰ : رندیم و عاشقیم و جهان سوز و جامه چاک

شمارهٔ ۴۱۱ : ای زلف و رخت میگون، ای دوست سلام علیک

شمارهٔ ۴۱۲ : نور ولایت تویی، شاه سلام علیک

شمارهٔ ۴۱۳ : در تو عجب مانده ام ای عشق شنگ

شمارهٔ ۴۱۴ : از شبستان ازل، تا بامداد آب و گل

شمارهٔ ۴۱۵ : بلبل آشفته حال، از سرمستی بنال

شمارهٔ ۴۱۶ : بیار، ساقی عشاق، جام مالامال

شمارهٔ ۴۱۷ : خاطرم آشفته و جان در ملال

شمارهٔ ۴۱۸ : ما گنج قدیمیم درین دیر کهن سال

شمارهٔ ۴۱۹ : مقررست و معین، برای اهل کمال

شمارهٔ ۴۲۰ : خدای را چو ندانی، چه فقه و چه معقول؟

شمارهٔ ۴۲۱ : این چه حدیثست که کرد آن صنم؟

شمارهٔ ۴۲۲ : بهیچ یار و دیاری اگر چه دل ننهادم

شمارهٔ ۴۲۳ : خوش وقت من، که آینه کردار روشنم

شمارهٔ ۴۲۴ : سلطان دلنواز چو باز آمد از کرم

شمارهٔ ۴۲۵ : طلب‌کاری ز حد بگذشت و ما محروم و نامحرم

شمارهٔ ۴۲۶ : نی چو بنالید، بگفتا: نیم

شمارهٔ ۴۲۷ : از ما مپیچ رو، که غریبیم و تلخ کام

شمارهٔ ۴۲۸ : یک جام به جانی دهد آن ساقی خودکام

شمارهٔ ۴۲۹ : بیا، که نوبت رندیست، عاشقم، مستم

شمارهٔ ۴۳۰ : دوش آن مه دو هفته دستم گرفت، دستم

شمارهٔ ۴۳۱ : سوی می خانه میکشی دستم

شمارهٔ ۴۳۲ : من از سودای جانان نیم مستم

شمارهٔ ۴۳۳ : اگر بر خاک کویت گرد گردم

شمارهٔ ۴۳۴ : سفر گزیدم و آهنگ آن جهان کردم

شمارهٔ ۴۳۵ : دوش بر اوج لا مکان خیمه اصطفا زدم

شمارهٔ ۴۳۶ : بدوستی، که ترا نیک دوست می دارم

شمارهٔ ۴۳۷ : دینار نمی خواهم، من عاشق دیدارم

شمارهٔ ۴۳۸ : گر بنالم من از این درد که در دل دارم

شمارهٔ ۴۳۹ : منت از دل بصد جان دوست دارم

شمارهٔ ۴۴۰ : نه تنها من خراب و مست یارم

شمارهٔ ۴۴۱ : باده می نوشم و سودای تو در سر دارم

شمارهٔ ۴۴۲ : سرم سبزست و لب خندان و عیش جاودان دارم

شمارهٔ ۴۴۳ : عاشق یارم، بغیر یار ندارم

شمارهٔ ۴۴۴ : جگر گر مست و دل گر مست و آه آتشین دارم

شمارهٔ ۴۴۵ : از نایره شوقت در دل شرری دارم

شمارهٔ ۴۴۶ : در ملک وصال او ظل شجری دارم

شمارهٔ ۴۴۷ : چشم گریان و دل زار و نزاری دارم

شمارهٔ ۴۴۸ : عیسی بظهور آمد، من مرده چرا باشم؟

شمارهٔ ۴۴۹ : خیالست این که: من بی یار باشم

شمارهٔ ۴۵۰ : ای دوای درد بیماران، سلام علیکم

شمارهٔ ۴۵۱ : بحمدالله من از دردی کشانم

شمارهٔ ۴۵۲ : فقر می‌گفت که: من خسرو جاویدانم

شمارهٔ ۴۵۳ : من بیچاره سودا زده سرگردانم

شمارهٔ ۴۵۴ : من ز سودای تو سرگشته و سرگردانم

شمارهٔ ۴۵۵ : مشرب عذب مرا هر نفس از خم قدیم

شمارهٔ ۴۵۶ : میان آتش سوزان علم فراخته ایم

شمارهٔ ۴۵۷ : ما در هوای عشق تو سرمست باده‌ایم

شمارهٔ ۴۵۸ : پهلوی خوان بسر کوی حبیب آمده ایم

شمارهٔ ۴۵۹ : گرنه آنست که جوینده یار آمده ایم؟

شمارهٔ ۴۶۰ : مست بودیم بگلبانگ تو هشیار شدیم

شمارهٔ ۴۶۱ : اقبال عشق بود، که ما مقبل آمدیم

شمارهٔ ۴۶۲ : ما در جهان کون برای تو آمدیم

شمارهٔ ۴۶۳ : این عنایت ازلی بود که ره پرسیدیم

شمارهٔ ۴۶۴ : در مسجد و در کعبه و بت خانه دویدیم

شمارهٔ ۴۶۵ : ما در طلب دوست فراوان بدویدیم

شمارهٔ ۴۶۶ : در دور رخت یک دل هشیار ندیدیم

شمارهٔ ۴۶۷ : در کعبه و بت خانه بجز یار ندیدیم

شمارهٔ ۴۶۸ : هزاران بحر در دردانه دیدیم

شمارهٔ ۴۶۹ : جانا، بجز از تو کس نداریم

شمارهٔ ۴۷۰ : عمریست که سودای سر زلف تو داریم

شمارهٔ ۴۷۱ : غیر از تو کس دگر نداریم

شمارهٔ ۴۷۲ : ما در دل و جان آتش سودای تو داریم

شمارهٔ ۴۷۳ : ما عاشق و رند و پاکبازیم

شمارهٔ ۴۷۴ : ماییم که چون باده گل رنگ بجوشیم

شمارهٔ ۴۷۵ : با روی تو ز سبزه و گلزار فارغیم

شمارهٔ ۴۷۶ : گرچه در طور شریعت همه مأمورانیم

شمارهٔ ۴۷۷ : لب مگز، عشوه مده باز، که ما مستانیم

شمارهٔ ۴۷۸ : ما و این عشق دل افروز، که جان در جانیم

شمارهٔ ۴۷۹ : ما نه امروزست کز عشق و ولا دم می زنیم

شمارهٔ ۴۸۰ : تو جان و دل مایی، من وصف تو چون گویم؟

شمارهٔ ۴۸۱ : چه گویم؟ ای مسلمانان، چه گویم؟

شمارهٔ ۴۸۲ : ماه عیانست روی یار چه گویم؟

شمارهٔ ۴۸۳ : عجب رعنا و زیبایی، چه گویم؟

شمارهٔ ۴۸۴ : من معدن اسرارم، اما بنمی گویم

شمارهٔ ۴۸۵ : این سخن نیست به اندازه که من می‌گویم

شمارهٔ ۴۸۶ : ما سوز عشق را به دو عالم نمی‌دهیم

شمارهٔ ۴۸۷ : ما عشق یار را بدو عالم نمیدهیم

شمارهٔ ۴۸۸ : بیا، بیا، که فقیریم و خاکسار توییم

شمارهٔ ۴۸۹ : بر سر راهم بدید و گفت:«هی سن کیم سن؟»

شمارهٔ ۴۹۰ : بصلاح آمد از اوصاف خدای ذوالمن

شمارهٔ ۴۹۱ : بفضل و رحمت و توفیق ذوالمن

شمارهٔ ۴۹۲ : دوش آن مه دو هفته من با هزار فن

شمارهٔ ۴۹۳ : ساقی جان، لطف فرما کاسه دردی بمن

شمارهٔ ۴۹۴ : سامان عیش نیست درین دار پر فتن

شمارهٔ ۴۹۵ : طالبانی که اسیرند درین حبس بدن

شمارهٔ ۴۹۶ : من بجانان زنده ام، گر باز دانی این سخن

شمارهٔ ۴۹۷ : یارم ز در در آمد، وشتن کنید وشتن

شمارهٔ ۴۹۸ : آن ماه مسافر سفری کرد ز کرمان

شمارهٔ ۴۹۹ : ای ساقی دل و جان، ای نور چشم اعیان

شمارهٔ ۵۰۰ : ای عاشقان، ای عاشقان، هنگام آن شد کز جهان

شمارهٔ ۵۰۱ : این چنین مست و معربد بکجا؟ ای دل و جان

شمارهٔ ۵۰۲ : ای نور دل و دیده وای زبده اعیان

شمارهٔ ۵۰۳ : با هیچ رسید این صفت باده فروشان

شمارهٔ ۵۰۴ : بس عجب طرفه حدیثیست که: آن شاه جهان

شمارهٔ ۵۰۵ : بشنو ز عشق رمزی، حیران مباش، حیران

شمارهٔ ۵۰۶ : بقدر جام بود شور و حالت مستان

شمارهٔ ۵۰۷ : بیا، ای یار سودایی، بیا، ای جان سرگردان

شمارهٔ ۵۰۸ : بیا، که عشق برافراخت سنجق سلطان

شمارهٔ ۵۰۹ : تربیت میکند مرا جانان

شمارهٔ ۵۱۰ : تن زنده بجان آمد و جان زنده بجانان

شمارهٔ ۵۱۱ : جانم بلب رسید ز غم، ساقی، الامان

شمارهٔ ۵۱۲ : چندان که گفتم: خاطر مرنجان

شمارهٔ ۵۱۳ : حیات تن ز جان آمد، حیات جان ز جان جان

شمارهٔ ۵۱۴ : خبری دهید جان را، که ز دوست چیست فرمان؟

شمارهٔ ۵۱۵ : دل با تو نظر دارد، اما نظری پنهان

شمارهٔ ۵۱۶ : دوست در مجلسست و جان در جان

شمارهٔ ۵۱۷ : ز خوبان عربده خوش باشد، ای جان

شمارهٔ ۵۱۸ : ساقی چو تو باشی، همه جا باده پرستان

شمارهٔ ۵۱۹ : سرگشته ایم و حیران در کوی مهرورزان

شمارهٔ ۵۲۰ : عشق و معشوق و عاشق حیران

شمارهٔ ۵۲۱ : «فوز النجات » می طلبی؟ جام می ستان

شمارهٔ ۵۲۲ : «کن فکان » جان را خبر گوید ز «کان »

شمارهٔ ۵۲۳ : «کل یوم هو فی شان » چه نشانست و چه شان؟

شمارهٔ ۵۲۴ : «کل یوم هو فی شان » ز چه کردند بیان؟

شمارهٔ ۵۲۵ : گر ره به تو هست، چیست فرمان؟

شمارهٔ ۵۲۶ : گر شیر نه ای، بگذر ازین بیشه شیران

شمارهٔ ۵۲۷ : گفت حق: «کل من علیها فان »

شمارهٔ ۵۲۸ : ما که مستان خرابیم درین دیر مغان

شمارهٔ ۵۲۹ : مقررست و معین بحجت و برهان

شمارهٔ ۵۳۰ : میان باطن جانی و جان تویی، ای جان

شمارهٔ ۵۳۱ : همه بودند که گفتند بپیدا و نهان

شمارهٔ ۵۳۲ : همه جا اوست شاه جاویدان

شمارهٔ ۵۳۳ : جگر پردرد و دل پر خونم، ای جان

شمارهٔ ۵۳۴ : یار همان، درد همان، دل همان

شمارهٔ ۵۳۵ : «حصل ما فی الصدور» لذت جان یافتن

شمارهٔ ۵۳۶ : در دل از شوق تو شوریست که نتوان گفتن

شمارهٔ ۵۳۷ : چه باشد شیوهٔ عاشق؟ به معشوقان نظر کردن

شمارهٔ ۵۳۸ : مرا از زخم شمشیرت نمی شاید حذر کردن

شمارهٔ ۵۳۹ : خواهی بجهان شوری، بنیاد قیامت کن

شمارهٔ ۵۴۰ : نیم مستان ترا سرگشته چون پرگار کن

شمارهٔ ۵۴۱ : بیتی همی سرایم و زاریست کار من

شمارهٔ ۵۴۲ : ناوک غمزه می زند بر دل من نگار من

شمارهٔ ۵۴۳ : بسامان آمد احوال دل من

شمارهٔ ۵۴۴ : بسودایت سرشت آب و گل من

شمارهٔ ۵۴۵ : عید و بر قندان تویی، ای جان جان جان من

شمارهٔ ۵۴۶ : جگر گرمست و آهم سرد و دل خون

شمارهٔ ۵۴۷ : دل آشفته دارم، چشم پر خون

شمارهٔ ۵۴۸ : ما را هوای باده نابست در درون

شمارهٔ ۵۴۹ : از عیان گر واقفی، بگذر ز عین

شمارهٔ ۵۵۰ : الا! ای نفس، خودکامی و خودبین

شمارهٔ ۵۵۱ : ای یار، ندانم که چه رسمست و چه آیین؟

شمارهٔ ۵۵۲ : بجان آمد ز هجران جان مسکین

شمارهٔ ۵۵۳ : پیر مغان کجاست؟ که آن مرد دوربین

شمارهٔ ۵۵۴ : جعل را چند ازین تحسین و تمکین؟

شمارهٔ ۵۵۵ : «حمدلله » گفت رب العالمین

شمارهٔ ۵۵۶ : گفت: نور آسمانست و زمین

شمارهٔ ۵۵۷ : ما داغ آرزوی تو داریم بر جبین

شمارهٔ ۵۵۸ : منت خدای را، که در اطوار ما و طین

شمارهٔ ۵۵۹ : هله! ای ساقی جانها، بده آن باده رنگین

شمارهٔ ۵۶۰ : ای دل و جانت بهواها گرو

شمارهٔ ۵۶۱ : باده کهنه گیر و شیشه نو

شمارهٔ ۵۶۲ : ای ساقی جان بخش ما،یک لحظه ما را بازجو

شمارهٔ ۵۶۳ : تو محیطی و دیگران همه جو

شمارهٔ ۵۶۴ : چه شنیدی که دل از دست بدادی،تو عمو؟

شمارهٔ ۵۶۵ : زان نکهت مشکین،که همی آید از آن سو

شمارهٔ ۵۶۶ : «ستر الله علینا» چه علالاست درین کو؟

شمارهٔ ۵۶۷ : دل شوریده را تمنا تو

شمارهٔ ۵۶۸ : ای دل، اگر تو عاشقی، با عاشقان هم‌خانه شو

شمارهٔ ۵۶۹ : از لعل یار اگر شکری یافتی بگو

شمارهٔ ۵۷۰ : پیش ما قصه جام و جم و جمشید مگو

شمارهٔ ۵۷۱ : «الا یاایهاالساقی »، مرا جام مصفا ده

شمارهٔ ۵۷۲ : «کان الله » گفت و «کان الله له »

شمارهٔ ۵۷۳ : ای آفتاب روی تو را پرده‌دار ماه

شمارهٔ ۵۷۴ : بر بی‌دلان گذشت و نکرد این طرف نگاه

شمارهٔ ۵۷۵ : پیش از بنای مدرسه و رسم خانقاه

شمارهٔ ۵۷۶ : «عز من قائل » چه گفت اله؟

شمارهٔ ۵۷۷ : گم کرده ایم راه و ندانیم پیشگاه

شمارهٔ ۵۷۸ : مرا یاریست، اندر گاه و بیگاه

شمارهٔ ۵۷۹ : در میان همه خوبان بت ما از همه به

شمارهٔ ۵۸۰ : آتش عشق تو شوری در جهان انداخته

شمارهٔ ۵۸۱ : ای آتش سودای تو در کن فکان انداخته

شمارهٔ ۵۸۲ : ای خیالت عقل کل را در گمان انداخته

شمارهٔ ۵۸۳ : ای کمالت نعت عزت در جهان انداخته

شمارهٔ ۵۸۴ : روی مه را جلوه دادی، زلف میگون تاب ده

شمارهٔ ۵۸۵ : ای کوس کبریای تو در لامکان زده

شمارهٔ ۵۸۶ : هله!ای ساقی جانها، قدح باده بمن ده

شمارهٔ ۵۸۷ : ساقیا، عذر مگو، باده به سرمستان ده

شمارهٔ ۵۸۸ : گرم از طالع فرخ رخ جانان شود دیده

شمارهٔ ۵۸۹ : گر تو از مستان عشقی در وله

شمارهٔ ۵۹۰ : بجانان زنده ام، الحمدلله

شمارهٔ ۵۹۱ : از مسجد و می خانه وز کعبه و بت خانه

شمارهٔ ۵۹۲ : بیا، ای ماه کنعانی، بیا ای شاه فرزانه

شمارهٔ ۵۹۳ : پر گشت جهان از می گل رنگ مغانه

شمارهٔ ۵۹۴ : مرآت دل شکستی، ای گنج جاودانه

شمارهٔ ۵۹۵ : می کشد آن حبیب فرزانه

شمارهٔ ۵۹۶ : آیینه تیره شد، ز چه تیره است آینه؟

شمارهٔ ۵۹۷ : تا گرد ماه سنبل مشکین نهاده ای

شمارهٔ ۵۹۸ : همه لذت، همه شهوت، همگی رد شده ای

شمارهٔ ۵۹۹ : این شناسی که: از آن شهر و دیار آمده ای

شمارهٔ ۶۰۰ : خطاب «لن ترانی » چیست؟ یعنی

شمارهٔ ۶۰۱ : «هدی للمتقین » گفتند: یعنی

شمارهٔ ۶۰۲ : هر لحظه مرا میرسد انوار تجلی

شمارهٔ ۶۰۳ : به جان تو، که خمارم به غایت، ای چلبی

شمارهٔ ۶۰۴ : دل ز من برداشت یار مهربان، واحسرتی

شمارهٔ ۶۰۵ : با یاد خدا باش به هر جای که هستی

شمارهٔ ۶۰۶ : چو با تست مقصود، هرجا که هستی

شمارهٔ ۶۰۷ : چه ذوق نیستی یابی؟ که هستی

شمارهٔ ۶۰۸ : السلام علیک، یا سندی

شمارهٔ ۶۰۹ : ای دل عشاق را بروی تو شادی

شمارهٔ ۶۱۰ : دلم از غصه هجران تو دارد دردی

شمارهٔ ۶۱۱ : گر گلی از گلشن حسنش ببازار آمدی

شمارهٔ ۶۱۲ : گر نسیم رحمتی از کوی جانان آمدی

شمارهٔ ۶۱۳ : فرودی باشد و ننگ و جودی

شمارهٔ ۶۱۴ : گر جان بهوای تو گرفتار نبودی

شمارهٔ ۶۱۵ : جان نوروز و جان صد عیدی

شمارهٔ ۶۱۶ : ای آفتاب روی ترا ماه مشتری

شمارهٔ ۶۱۷ : ای عشق دل فروز، که شاه مظفری

شمارهٔ ۶۱۸ : وصال یار بصد جان بخر، اگر نخری

شمارهٔ ۶۱۹ : مرا از پرتو روی تو هر لمعه است دیداری

شمارهٔ ۶۲۰ : ای دوست، بگو باری تا: عزم کجا داری؟

شمارهٔ ۶۲۱ : روی دل را بسوی جان داری

شمارهٔ ۶۲۲ : حکایتی دو سه دارم، به شرط دستوری

شمارهٔ ۶۲۳ : ز حد گذشت حکایت ز قصه دوری

شمارهٔ ۶۲۴ : شب عیدست و ما عاشق، چه گویم قصه دوری؟

شمارهٔ ۶۲۵ : من قبله بدل کردم، تا کی بود این کوری؟

شمارهٔ ۶۲۶ : میسرت نشود عاشقی و مستوری

شمارهٔ ۶۲۷ : نه مست جام خدایی، نه مرد مستوری

شمارهٔ ۶۲۸ : گر زانکه بگویند: گدایی و فقیری

شمارهٔ ۶۲۹ : اگر ز مصر جهانی و گر ز تبریزی

شمارهٔ ۶۳۰ : تو همچو عقل شریفی و همچو روح عزیزی

شمارهٔ ۶۳۱ : تا سر الهی ز ملاهی نشناسی

شمارهٔ ۶۳۲ : من عشقم و عشق من چه پرسی؟

شمارهٔ ۶۳۳ : دلا، ز باده و خُم‌خانهٔ که می‌پرسی؟

شمارهٔ ۶۳۴ : زمانی یار شو، گر یار باشی

شمارهٔ ۶۳۵ : چه غمست آخر از غم؟ چو تو در میانه باشی

شمارهٔ ۶۳۶ : امروز به جد دارم با تو سر دشنامی

شمارهٔ ۶۳۷ : ای قطب جامی، شاه انامی

شمارهٔ ۶۳۸ : ای ماه معربد، ز کجایی و چه نامی؟

شمارهٔ ۶۳۹ : زنهار! درین کوی بغفلت نخرامی

شمارهٔ ۶۴۰ : گر شمس منیر آمدی، ار بدر تمامی

شمارهٔ ۶۴۱ : هله! ای جان گرامی، ز کجایی و چه نامی؟

شمارهٔ ۶۴۲ : پیش از بنای مدرسه و دیر ارمنی

شمارهٔ ۶۴۳ : سخنی می‌رود، ای دوست، مسلم سخنی

شمارهٔ ۶۴۴ : سؤال میکنم، ار هست رخصت سخنی

شمارهٔ ۶۴۵ : گر بر حدیث اهل دل انکار می کنی

شمارهٔ ۶۴۶ : ای آتش سودای تو در جان جهانی

شمارهٔ ۶۴۷ : ای خواجه، جمالست و جهانست و جوانی

شمارهٔ ۶۴۸ : با روی دل فروزت عیشیست جاودانی

شمارهٔ ۶۴۹ : بتو جان کجا برد پی؟ که تو شاه بی نشانی

شمارهٔ ۶۵۰ : بدرویشی دلی گر بود و جانی

شمارهٔ ۶۵۱ : بیابان را بپیمودی، ولیکن بس ویاوانی

شمارهٔ ۶۵۲ : تا بکی شیوه تقلید و ره آسانی؟

شمارهٔ ۶۵۳ : تو جام جمی، اما در جام نمیدانی

شمارهٔ ۶۵۴ : تو محبوب جانی و جان جهانی

شمارهٔ ۶۵۵ : تو مرهم دل ریشی و راحت جانی

شمارهٔ ۶۵۶ : جراحات دلم را تازه کرد آن یار روحانی

شمارهٔ ۶۵۷ : جراحت دل من تازه کرد دلبر جانی

شمارهٔ ۶۵۸ : خوشدل شدم که دادم دل را بدلستانی

شمارهٔ ۶۵۹ : ز نور روی تو پیداست سر سبع مثانی

شمارهٔ ۶۶۰ : صلای کافری و غارت مسلمانی

شمارهٔ ۶۶۱ : فداک عقلی و روحی، که راحت جانی

شمارهٔ ۶۶۲ : هله ای دوست، چه گویم؟ که تو محبوب جهانی

شمارهٔ ۶۶۳ : هله! ای ماه وفاپیشه، که محبوب جهانی

شمارهٔ ۶۶۴ : هله! ای یار گرانمایه،سبک روح جهانی

شمارهٔ ۶۶۵ : روسیه را، گر ببینی، رد کنی

شمارهٔ ۶۶۶ : تراست ناز، که سلطان حسن و تمکینی

شمارهٔ ۶۶۷ : هله! ای عشق کهن سال، که هر روز نوی

شمارهٔ ۶۶۸ : یار میگوید ببانگ پهلوی :

شمارهٔ ۶۶۹ : سخن در سر عاشق کمترک گوی

شمارهٔ ۶۷۰ : مسئله مشکل و آسان توی

شمارهٔ ۶۷۱ : در خاکدان مباش، که خوار جهان شوی

شمارهٔ ۶۷۲ : بسیار طالبی، که مگر ذو فنون شوی

شمارهٔ ۶۷۳ : اگر در طاعتی، گر در گناهی

شمارهٔ ۶۷۴ : تو شاه جهانی و ندانم که چه شاهی؟

شمارهٔ ۶۷۵ : تو نور یقین آمدی و رهبر راهی

شمارهٔ ۶۷۶ : در وصف جمال تو توان گفت که: ماهی

شمارهٔ ۶۷۷ : درمانده ام از غم جدایی

شمارهٔ ۶۷۸ : دل ما بغمزه بردی، رخ مه نمی نمایی

شمارهٔ ۶۷۹ : زلف را شانه زن، که رعنایی

شمارهٔ ۶۸۰ : سؤالی دارم، ای جان، کز کجایی

شمارهٔ ۶۸۱ : غرق آن بحر محیطست دل شیدایی

شمارهٔ ۶۸۲ : چو زنان،مباش قانع،ز جهان برنگ و بویی

شمارهٔ ۶۸۳ : هله! عاشقان، که راهست بهو،زنید هویی

شمارهٔ ۱

ای آسیا، ای آسیا، سرگشته‌ای چون ما چرا؟

از ما مپوشان راز خود، با ما بیان کن ماجرا

در چرخ خود مستانه‌ای در دور خود فرزانه‌ای

از ما چه‌ها داری خبر؟ کز ما برقصی دایما

از کان جدا ماندی، زان در نفیری، ای رجا

با ما بگو، ای بوالوفا، از قصه‌های ما مضا

داری سلوکی بس عجب در حالت وجد و طرب

در یک نفس طی می‌کنی از مبتدا تا منتها

از آب دارد جان ما در قصه‌ها چون آسیا

ای عقل دوراندیش ما، آخر کجا رفتی؟ بیا

گم شو ولیکن گم مکن اسرار در عشق لَدُن

هم تو نوی هم تو کهن هم کوه و هم بانگ و صدا

هم جان تویی، هم تو جهان، هم جوی و هم آب روان

هم آسیابانی بدان هم گندمی، هم آسیا

ای عشق، بس جان دوستی، هم دشمنی هم دوستی

در مغزی و در پوستی، فی‌الجمله با شاه و گدا

ای محرم اسرار تو، ای جعفر طیار تو

ای قاسم انوار تو، ای مس جان را کیمیا

شمارهٔ ۲

ای دل و جان عاشقان خسته تیغ مرحبا

غلغله تو در سمک کوکبه تو در سما

غیرت تو هزار را برده بعالم فنا

بر سر کوی عاشقی کشته بتیغ ابتلا

باده بنوش و دم مزن صید در حرم مزن

لاف ز بیش و کم مزن بر در بام کبریا

چونکه بحضرتش روی،گر همه کهنه،گر نوی

بال و پرت فنا کند پرتو نور آن لقا

گر تو بهار و گلشنی در همه چشم روشنی

یاد حبیب جان دهد آینه ترا صفا

نعره «قل کفی » زدم جام می صفا زدم

چونکه رسید از ان کرم جان و دلم بمنتها

قاسم،اگر تو عاشقی چیست طریق صادقی؟

تیغ خورند بر قفا صبر کنند در بلا

شمارهٔ ۳

ای صبح سعادت ز جبین تو هویدا

این حسن چه حسنست؟ تقدس و تعالا

من بنده آن باده نابم که دمادم

در هر نفسی تازه کند جودت ما را

از عربده ما در میخانه نیستی

جان بنده حسن تو، زهی حسن مدارا

از کعبه و بتخانه مگوئید بعاشق

از جنت و فردوس مگو مست لقا را

امروز اگر فرد شوی مرد خدایی

فردا مطلب نسیه،مجو عاشق فردا

دانند رفیقان که ره دور و درازست

از کوچه مقصود ببازار تمنا

در کوی تو پستیم،زهی منصب عالی!

با روی تو مستیم، زهی مقصد اقصا!

چون نسبت ما با تو درستست نگوئیم

دیگر سخن از مرتبه آدم و حوا

ای هادی جان و دل و دین رحمت عامت

بر قاسم بیچاره تو از لطف ببخشا

شمارهٔ ۴

ایهاالصابرون فی البلوا

طرقوا طرقوا الی المولا

راه نزدیک ویار نزدیکست

قطع شد قصه بیابانها

یار با ماست،یا نصیب،ایدل

الله الله ز دیده بینا

دین حق را مجو علی التقلید

راه حق را مرو علی العمیا

هله، ای عشق مهدی هادی

هله، ای سر مولی و مولا

هم تویی منبع حیات ازل

هم تویی اصل مقصد اقصا

بامید تو قاسمی زنده است

سیدی، ربنا، توکلنا

شمارهٔ ۵

برافشان زلف مشکین را، که خوش حالیم ازین سودا

که می یابم ز بوی او نسیم جنت الماوا

دل و جان راتو محبوبی،همه طالب، تو مطلوبی

زهی حسن و زهی خوبی، تعالی ربناالاعلا

سلامت مسکن زاهد سعادت ما من صادق

ملامت شیوه عاشق محبت عروه و ثقا

طریق زاهدان تقوی حدیث مفتیان فتوی

مقام راهبان عفت میان عاشقان غوغا

زهر جوهر چه می جویی؟ که او دریا و تو جویی

بخوان مطرب بنیکویی ولو لا هو لما کنا

تو دانا باش و ره می رو میان رهروان رهرو

که شد عالی تر از اعلا مقام قرب او ادنا

تو در عقل لجوج خود گرفتاری، نمی بینی

میان مجلس رندان چه عشرت‌ها، چه دولت‌ها!

چو خورشید جمال او نقاب از رخ براندازد

بیان‌ها منطوی گردد، عیان شد مقصد اقصا

سخن از عقل و هوشیاری مگو با قاسمی دیگر

که عیش جاودان دارند سرمستان ناپروا

شمارهٔ ۶

بس بمساجد شدیم بهر تولا

مسجد اقصی کجاست؟ مسجداقصا؟

مسجد اقصای ماست بلده طیب

مسجد اقصی کجاهاست؟ «دنی فتدنا»

مسجد اقصی ظهور قدس تجلی

مسجد اقصی ظهور مولی و مولا

مسجد اقصای ماست کنه معانی

مسجد اقصای ماست خاطر دانا

ای دل، اگر طالبی و رهرو راهی

عشق طلب کن، مگو حدیث تمنا

دم مزن از کفر و دین، که هر دو حجابست

خرقه بسوزان، مگو حدیث مصلا

گر تو کلیمی کجاست قدرت موسی؟

ور تو مسیحی کجاست صفوت احیا؟

هست جهان بحر، لیک بحر بما شد

خود نبود بحر جز بواسطه ما

قاسمی،آن یار ظاهرست چو خورشید

دیده بینا کراست؟ دیده بینا؟

شمارهٔ ۷

بلبل بوقت صبح بدرگاه کبریا

فریاد عشق زد که: منم عاشق خدا

زار و نزار و شیوه تجرید همرهست

در حال من نگر ز سر لطف، ربنا

مجروح و خسته ایم، بما مرهمی فرست

چون مرهمی رسید صفا در پی صفا

آواره بود دل ز غم عشق در جهان

چون روی تو بدید«لقد سرمن رآ»

یاد تو روح ماست جمالت فتوح ماست

ما با تو بوده ایم درین دیر سالها

واقف شوی و غیب نماند بهیچ حال

گر تو علی وقتی از سر«لافتا»

ای مدعی، ز حالت قاسم سخن مپرس

غرقیم در وصال و فناییم در فنا

شمارهٔ ۸

تا پریشان نکند زلف ترا باد صبا

متصور نشود حالت جمعیت ما

موکشان برد مرا عشق ز مسجد بکنشت

الله الله،چه تفاوت، زکجا تا بکجا؟

هرچه در وصف توگفتند، زمه تا ماهی

سخنی بود بنسبت ز سمک تا بسما

راست ناید بقلم، گرد و جهان شرح دهند

تا قیامت صفت عشق من و حسن ترا

شاهد جان منی، پیش جمالت چون شمع

دارم امشب هوس سوختن از سر تا پا

دوش گفتی که: در آیینه رخساره من

بخدا می نگری؟ گفتم: آری بخدا

دل قاسم ز سر جان گرامی برخاست

به وفاداری حسن تو، زهی حسن وفا!

شمارهٔ ۹

جگر پردرد و دل پرخون و جان سرمست و ناپروا

شبم تاریک و مرکب لنگ و در سر مایه سودا

دوای خود نمی دانم، درین اندیشه حیرانم

بیا، ای ساقی باقی، بیار آن باده حمرا

چو شمعم پیش رویت من، گرم سر وا کنی از تن

شوم پیش رخت روشن، چو شمع استاده پا برجا

اگر هشیار و مستوری ز سر این سخن دوری

میان رهروان کوری ز سر قرب «اوادنا»

ازین دریای بی پایان اگر گوهر بدست آری

نگه دارش میان جان، مگو با هیچ کس عمدا

بیا، ای یار روحانی،بگو اسمای انسانی

چو میدانم که می دانی طریق علم «الاسما»

سخن از شرع و سنت گو به هشیاران صورت بین

حدیث از عشق سرمد ران بمجنونان ناپروا

مرا گویی: نشانی گو بما از عالم معنی

خبر از بی خبر پرسی، نشان از بی نشانی ها

الا، ای عشق سلطان وش، که اجمالی و تفصیلی

تویی حکمت، تویی قدرت، تویی زیباتر از زیبا

محمد را بمهمان بر، کنار خوان احسان بر

شراب از جام سبحان بر، که «سبحان الذی اسرا»

تو بنما روی میمون را، برافشان زلف میگون را

که می یابم ز بوی او نسیم جنت الماوا

اگر از اسم قهاری تجلی میکند باری

ببین، گر مرد اقراری، نشان طامة الکبرا

ز اول ذات را بشناس، پس اوصاف اللهی

که این اوصاف اللهی فذلک باشد از منها

پس آنگه عالم آثار و افعالست پیوسته

زهی حکمت، زهی قدرت، تعالی ربنا الاعلا

عجب در حسن یکتایی، عجب موزون و زیبایی

عجب شاه دلارایی، زهی یکتای بی همتا!

ز خوشید جمال او بهر وصفی که میگویم

همه ذرات میگویند: «شهدنا» بعد «آمنا»

بوحدانیت ذاتش گواهی میدهد هر دم

اگر خوشید، اگر ذره، اگر اعلی، اگر دانا

بهر سویی که گردیدم ترا دانستم و دیدم

زهی محسن، زهی احسان، زهی ماه جهان آرا

جهان مستان عشق تو، زهی دستان عشق تو

همه حیران عشق تو، اگر والی، اگر والا

بباید رفتن و خفتن، حدیث عشق بنهفتن

کجا شاید سخن گفتن ز اوصافی که لاتحصا؟

بپیشت خسرو خاقان شود با خاک ره یکسان

اگر یک گوهر رخشان بدست آری ازین دریا

بیا، ای جان خوش سودا، ببین نور تجلی را

خطاب مستطابی را بگو: «لبیک ما اوحا»

مگو «ارنی » بترس از منع «لن » در عالم معنی

که غرق بحر حیرت شد درین وادی دل موسا

دعا خوانان اورادی فراوانند در عالم

ولی سری دگر باشد دعا را با دم علیا

گران جانان «لا» مردند در ظلمات تاریکی

بسر بردند این ره را سبک روحان باستثنا

ولی بشنو ز من پندی،که بیرون آیی از بندی

گر از معنی خبر داری ممان در «لا» و در «الا»

تو در ظلمات تن ماندی، از آن خشنود و خوشحالی

اگر دین و دلی داری نگویی سوز ماتم را

عجب وابسته جسمی، مسما نیستی، اسمی

چو اهل عادت و رسمی چه گویم با تو، ای دانا؟

بصورت آدم و حوا بغایت روشنست، اما

بمعنی عقل و نفس کل مدان جز آدم و حوا

اگر هشیار و بیداری، ببین در قدرت باری

هزاران آدم وحوا زنا پیدا شده پیدا

الا، ای احمد مرسل، چراغ مسجد و منبر

تویی سید، تویی سرور، تویی مقصود از استقصا

شریعت از تو روشن شد، طریقت ها مبرهن شد

حقیقت ها معین شد، زهی یاسین، زهی طاها!

تویی مؤمن، تویی ایمان، تویی سرچشمه حیوان

تویی سلطان جاویدان، تویی مقصد، تویی اقصا

تو داری مقصد اقصی، تو داری قرب «اوادنی »

همه دردند و تو صافی، همه صافند و تو اصفا

زهر کامل که پیش آید کمالات تو بیش آید

مثال کاملان با تو مثال پشه با عنقا

بیا، قاسم، چه میگویی، چه میپوئی، چه میجویی؟

اگر امروز با اویی مگو افسانه فردا

شمارهٔ ۱۰

چند پرسی ز کجایی و کجایی و کجا؟

از نهان خانه تجریدم و از دار فنا

تو جدل میکنی، اما چه کنی چون نکنی؟

گفت در حق تو حق: «اکثر شی ء جدلا»

زاهد ار چشم یقین باز گشاید بیند

ز خدا خوان بخدا دان ز سمک تا بسما

صوفی از شیوه اوراد صفایی دارد

لیک هرگز نرسد در صفت و صفوت ما

کار هرکس بصلاحی و صلوتی موقوف

نظر عاشق دلسوخته بر عین عطا

مجلس بیخبرانست، خبر را بگذار

بی خبر شو، که همه بی خبرانند اینجا

دفع منکر بخرابات شد و آخر کرد

جبه را در گرو باده، زهی مولانا!

گر دمی میل کنی جانب این سرمستان

در دمی زنده شوی از دم «یحیی الموتا»

گفت محبوب که: من مثل خودت گردانم

«یا اراد الملک الملک بهذا مثلا»

هیچ وقتی نکند دوست، علی رغم حسود

قاسمی را نفسی یاد، مگر احیانا

شمارهٔ ۱۱

خدا را، ای مذکر، رحم فرما

ز حد بگذشت سرمای تو بر ما

زهر جا، هر که پرسد منزل اوست

همه جا گو، همه جا گو، گو همه جا

شدم مفتون زلفش، تا چه زاید

از ان زلف سیه، «اللیل حبلا»

اگر نوشیده ای، خوش باد وقتت

می صافی ز جام حق تعالا

ز جام شوق او مستیم و خوشحال

تتن تن، تن تتن، تن تن، تلالا

ز خود بگسل، بدو پیوند، کینست

بدین ما تبرا و تولا

چها میگوید آن صوفی خود کام؟

تعجب مانده ام باری در آنها

نصیبت چون ز جام عاشقان نیست

برو باده مپیما، باد پیما

چو قاسم از وجود خویشتن رست

شرابش ناب شد، جامش مصفا

شمارهٔ ۱۲

خوش خاطرم که یار مرا گفت: مرحبا

همراه مرحباست صفا در پی صفا

صافی شدست شیشه دل از صفای عشق

ای لطف مرحبای ترا جان و دل فدا!

زاهد، مگو محال که: از عشق توبه کن

من درد عشق را چه کنم، چون برم دوا؟

تقلید گفت: توبه و تحقیق گفت: عشق

مغلوب شد حکایت تقلید غالبا

چون شد یقین که غیر خدا نیست فاعلی

تلقین «مارمیت » بگو «اذ رمیت » را

جانم ز قصهای مکرر ملول شد

ای جان، بیا بماره توحید وانما

دل دولت وصال ترا رایگان نیافت

از بارهای بس که کشیدست بارها

بیرون ز شاهراه موحد سخن مگوی

این بود ابتدا و همینست انتها

چون واردیت نیست، مگو قصه از گزاف

بر شاهراه عشق بخوان رمز «هل اتا»

چندین مگو که: خون دل از دیده ریختم

فرزند حال باش و گذر کن ز ما مضا

قاسم، سخن مگوی ز هجران جان گداز

در ظل عاشقی شو و بگذر ز ماجرا

شمارهٔ ۱۳

زهی شوق و زهی شوق، زهی عشق و تمنا!

زهی عشق جهانسوز، زهی حسن و تولا!

زهی لطف و کرامت، زهی خوش قد و قامت

زهی روز قیامت، زهی نور تجلا

زهی یار و زهی یار، و زهی مونس احرار

زهی معدن اسرار، زهی منصب اعلا

زهی نور و زهی نور، زهی رایت منصور

زهی آیت مشهور، تقدس و تعالا

زهی طالع مسعود، زهی حامد و محمود

زهی واجد و موجود، زهی حضرت والا

زهی ذات معلا، زهی نور مزکی

زهی روی مصفی، زهی مولی و مولا

زهی فتنه برانگیز، زهی شهد شکرریز

زهی روی دلاویز، زهی زلف سمن سا

ز سوز تو کبابیم، سر از سوز نتابیم

همه مست خرابیم، از آن جام مصفا

گهی فتنه جانی، گهی شور جهانی

گهی امن و امانی، گهی کان خطرها

گهی قاضی شهری، گهی شحنه قهری

گهی چشمه زهری، گهی موجی و دریا

تویی کاشف اسرار، تویی قاسم انوار

تویی سالک اطوار، تویی اسم و مسما

شمارهٔ ۱۴

شراب آتشین آمد ز دست ساقی جان‌ها

بنوش این جام آتش را، «توکلنا علی المولا»

شراب ارغوان درکش، مترس از آب و از آتش

به رقص آ یک زمان خوش خوش، ببین در جودت صهبا

کمالات خود از خود جو، که بحر وحدتی، نه جو

تویی ناموس این صهبا، تویی قاموس این دریا

تو آن شاه جگر سوزی، که سلطانی و فیروزی

کمینه جام تو دریا، کمینه پشّه‌ات عنقا

مترس از حیله دشمن، قدم در عشق محکم زن

درآ در وادی ایمن، که من پیمودم این صحرا

ز من بشنو سخن آسان، تو فرصت را غنیمت دان

ز عاشق یاد گیر، ای جان، مکن امروز را فردا

تو جان جان جانانی، ز چشم خلق پنهانی

برون آی از در خانه، که بربستند محمل‌ها

به هرجایی که آن یارست من سرسبز و دلشادم

«و کنا حیث ماکانوا و کانوا حیث ما کنا»

همیشه قاسم مسکین به تو امید می‌دارد

تویی حاضر، تویی ناظر، تویی پنهان، تویی پیدا

شمارهٔ ۱۵

طلوع پرتو حسنست در جهان، اما

خلاف مذهب و دین چیست؟ معنی اسما

بجان تو که هزاران هزار فرسنگست

ز شهر عالم صورت بملک «اوادنا»

جهان پرست ازین آفتاب عالمتاب

کجاست طلعت خورشید و چشم نابینا؟

ز شوق مستی عشق تو کف زنان گویم:

«تنن تنن، تنن تن، تلا تلا تللا»

خطا ز فعل خدا نیست، راه جهل مرو

ز چین ابروی خود اوفتاده ای بخطا

«یحبهم » ز خدا آمد، ای فقیه، مرنج

خلاف مذهب حق نیست، عشق بازی ما

بیمن دولت وصل تو قاسمی وارست

ز فکر سایه طوبی و جنت الماوا

شمارهٔ ۱۶

عقل از عقیله خیزد، عشق از جنون و سودا

یا رب، چه چاره سازم این درد را مداوا؟

عقلست در تفکر، عشقست در تحیر

این عقل در تدبر، این عشق در علالا

عقلست در تکلف، عشقست در تالف

عقلست در تمنا،عشقست در تولا

عقل استناد جوید،عاشق معاد جوید

عقل اجتهاد جوید،عاشق رفیق اعلا

ای جان جمله جانها،سرمایه عیانها

ای معدن امانها،هم لا تویی،هم الا

ای عشق بس ودودی،اصل زیان و سودی

سرمایه شهودی،بحری،ولی مصفا

زان غمزهای فتان،زان شیوهای شیرین

حیران شدیم،حیران،شیدا شدیم،شیدا

از جام «کل حزب » مستند اهل عالم

مستست جان قاسم از جام حق تعالا

شمارهٔ ۱۷

«کل من رام تف بوجه سما»

«رجع التف بوجهه ابدا»

چند ازین جهل را پرستیدن

تا بکی پیروی نفس و هوا؟

گر تو مردی بگو که: چندین چیست

نفی مستان حق علی العمیا؟

پادشاهان عرصه ملکوت

شاهبازان قرب «اوادنا»

در بحر محیط کن فیکون

جان مقصود و مقصد اقصا

رهبران خرد براه نجات

سالکان طریق صدق و صفا

باده نوشان جام «لم یزلی »

ماهرویان «احسن الحسنا»

حد ما نیست وصف این شاهان

«ربنا عافنا و ارحمنا»

حیف باشد که باز نشناسی

جوهر جان ز صخره صما

نشناسد ز جهل زاهد شهر

مهره خر ز لؤلؤی لالا

قاسمی هرچه هست ارادت اوست

«سیدی، ربنا، توکلنا»

شمارهٔ ۱۸

گر صفات خدا کنی بسزا

وصف او گوی «ربنا الاعلا»

گر تو صدیق اکبری، دانی

صفت صدق چیست؟ «صدقنا»

جز ازو نیست در سرای وجود

از خدا خواه دیده بینا

کس ز مجنون سؤال قرآن کرد

گفت: «اسری بعبده لیلا»

عقل چندان که چاره ساز یکرد

از سر ما نرفت این سودا

دل ببردی و رو نهان کردی

با که گوییم این شکایتها؟

قاسمی در خیال مغرورست

کو نداند صباح را ز مسا

شمارهٔ ۱۹

گر عشق نباشد نرسد قطره بدریا

از عشق بد این وحدت شمعون و مسیحا

با عشق درآمیز و ز اغیار بپرهیز

چون فرد شوی عشق شود عین مسما

هرکس که شود عاشق هرچیز همانست

زانجا که بیاید برود باز بدانجا

ذرات جهان جمله برین قول گواهند

باکل بود، ای خواجه، رجوع همه اجزا

بگذر ز همه چیز، که آنجمله حجابست

حقا که مقید نشود خاطر دانا

اسرار جهان را همگی عشق بیان کرد

از قاسم انوار شد این عشق هویدا

شمارهٔ ۲۰

گریبان می‌درم هردم که: دامان درمکش از ما

که ما مشتاق دیداریم و رند و عاشق و شیدا

به چشم مست میگونت بگو: ای ترک یغمایی

که: آخر چیست مقصودت ز چندین غارت دل‌ها؟

ازان خورشید رخسارت سواد زلف یک سو کن

که مشتاقان به روز آیند از تاریکی شب‌ها

چنان در عشق یک رویم که گر تیغم رود بر سر

به روز امتحان باشم چو شمع استاده پابرجا

ز سر تا پا همه جانم، که غرق عشق جانانم

همه عشقست ارکانم، ز سر تا پا، ز سر تا پا

ز زلف دل پریشانست گفتم؛ گفت: عاشق را

شراب لعل می‌باید علاج علت سودا

ز قاسم عشق می‌بارد، ز واعظ زهد و رعنایی

که «بعدالمشرقین» آمد میان شیخ و مولانا

شمارهٔ ۲۱

«نون گفت » و «قلم » گفت تقدس و تعالا

اجمال ز تفصیل مبرهن شد و پیدا

تفصیل چه باشد؟ گذر قطره بهامون

اجمال چه باشد؟ صفت قطره بدریا

با قطره خطابی که: ز تفصیل برون شو

با بحر عتابی که: ز اجمال برون آ

با ابر خطابیست که: بر اوج سما شو

با قطره باران که: بر این اوج مکن جا

با باده خطاب «اسکر» و با جام «ادر» بود

با خم و صراحی سخن از عشق و تولا

با بحر دم از قطره زدن راه رشادست

با جام و صراحی سخن از مولی و مولا

رو دیده دل باز گشا، تا که ببینی

دل بیت حرام آمد و جان مقصد اقصا

از جام می عشق تو جان مست و خرابست

احسنت و زهی جام و زهی جودت صهبا

قاسم بشب و روز همه حیرت و عشقست

زان روی دل افروز و زان زلف سمن سا

شمارهٔ ۲۲

هرچه آن می رود از حد سمک تا بسما

فاعلش را نتوان گفت که چونست و چرا؟

نوبت هجر مطول شد و ز اندازه گذشت

گر درین حال بماند دل من واویلا

من ازین آتش سوزنده که در سر دارم

همچو شمعم همگی محو کند سر تا پا

آخر، ای یار دل افروز، چه بودست و چه شد؟

نظری کن بسوی بنده خود احیانا

نظر تست که گویند: حیات طیب

نفس تست که گویند: «که یحیی الموتا»

تا بکی تیر ملامت رسد از هر سویی؟

تیر پیداست ولی شست و کمان ناپیدا

قاسمی را چه غم از سرزنش دشمن و دوست

عشقبازی ز ازل گشت نصیب دل ما

شمارهٔ ۲۳

ساقی، ز کرم پر کن این جام مصفا را

آن روح مقدس را، آن جان معلا را

روزی که دهی جامی، از بهر سرانجامی

یک جرعه تصدق کن آن واعظ رعنا را

خواهی که برقص آید ذرات جهان از تو

در رقص برافشانی آن زلف چلیپا را

ناصح، برو و بنشین، افسانه مخوان چندین

از سر نتوان بردن این علت سودا را

گفتی که: ز خود گم شو، تا راه بخود یابی

تفسیر نمی دانم این رمز و معما را

هربار که من مردم صد جان دگر بردم

احصا نتوان کردن اعجاز مسیحا را

قاسم نشود عاشق هرگز به هوای خود

لیکن چه توان گفتن آن مالک دل‌ها را؟

شمارهٔ ۲۴

نمی دانم چه افتادست قسمت از قدر ما را

کزین درگاه می رانند دایم دربدر ما را

ازین معنی چه دلشادم، قرین دولت افتادم

ازین معنی که شد همراه ماهی در سفر ما را

برو، ناصح، مده پندم، که با کس نیست پیوندم

که جز پیر مغان نبود درین ره راهبر ما را

برو، زاهد، مگو با ما حدیث توبه و تقوی

که اندر گوش جان ناید حدیث مختصر ما را

بچشم وحدت مطلق ندیدم روی جانان را

درین حالت نمیآید دو عالم در نظر ما را

ز بیم هجر می‌نالد جرس‌ها در بیابان‌ها

ز فریاد جرس معلوم گشتست اینقدر ما را

دل قاسم پریشان شد، که یار از دیده پنهان شد

درین فرقت رسد هر روز داغی بر جگر ما را

شمارهٔ ۲۵

هر صبح‌دم پیغام خود گویم به زاری باد را

تا عرض حال دل کند آن سرو حوری‌زاد را

پیش درش افتاده‌ام بر خاک ره چون بندگان

زین باب دیدم در شرف اسباب پیش افتاد را

گر رفت اشکم در زمین از تربیت‌های غمش

آخر رسانید این دلم تا آسمان فریاد را

خواهم که بر بنیاد دل بنیاد صبری افکنم

عشقش به هم برمی‌زند دیوار این بنیاد را

تا ذکر آن لب وِردِ من شد در میان هر سخن

شیرین و خوب و مختصر می‌خوانم این اوراد را

دم زد ز آل لعل او چشمم به اثبات نسب

آرَد گواه اندر نظر این اشک مردم‌زاد را

از چشم مستش قاسمی دارد دلی در موج خون

رحمی نشد بر صید خود آن دِل‌سِیَهْ صیاد را

شمارهٔ ۲۶

ساقی بیار باده و بنواز عود را

یک دم بلند کن نغمات سرود را

جامی بتشنگان حیات ابد رسان

هی بر زنید زاهد خشک حسود را

شیطان حسود و دشمن و رحمان امین جان

از بهر آن حسود مرنجان ودود را

چنگست راکعی و کمانچه است ساجدی

بهر که میکنند رکوع و سجود را؟

بر وحدت خدا همه ذرات شاهدند

هجران نصیب منکر کور کبود را

در مصطفی گریز، که دریای رحمتست

بگذار باد سبلت عاد و ثمود را

هر گه سرود عشق تو گویند عاشقان

قاسم روان کند ز دو دیده دورود را

شمارهٔ ۲۷

مست از شراب عشق کن این عقل دوراندیش را

از تو گدایی میکند، خیری بده درویش را

ای نور ایمان روی تو، وی جمله احسان خوی تو

ای کعبه جان کوی تو، خیری بده درویش را

دست و دلی دارم تهی و ز نار غم خواهم بهی

درویشم و شی ء اللهی، خیری بده درویش را

ای جمله جانها ریش تو،افتاده سرها پیش او

ای جان ما درویش تو، خیری بده درویش را

ای هر دو عالم جود تو،ای نفس ما خشنود تو

ای بود ما از بود تو، خیری بده درویش را

ای شاهد فرد احد،ای مالک ملک ابد

امید می دارد خرد، خیری بده درویش را

دل با تو دارد حالتی، خواهد ز وصلت شربتی

بر جان او نه منتی، خیری بده درویش را

غایت ندارد آن کرم،قاسم گدا شد لاجرم

ای پادشاه محتشم، خیری بده درویش را

شمارهٔ ۲۸

دمادم می‌دهد ساقی لبالب ساغر جان را

مگر یک دم برقص آرد سبک‌روحان عرفان را

مرا سامان هشیاری نخواهد بود، حمدالله

که مست باده وحدت نه سر داند، نه سامان را

رقیب ما مسلمانان شد، به نو، اما نمی‌داند

بدین باور نمی‌دارند قول نامسلمان را

اگر خواهی براندازی ز عالم شیوه تقوی

به رقص آ و برافشان طره زلف پریشان را

چه محرومی و مهجوری؟ که از راه یقین دوری

ز روباهی نمی‌دانی کمال شیرمردان را

خوشست این باغ و این بستان، خوشست این گنبد رخشان

خوشست این تن، خوشست این جان، چه گویم جان جانان را؟

بیار، ای ساقی مهوش، بیار آن جام پرآتش

ز رویت شعشانی کن سجنجل‌های ایمان را

درآ در وادی ایمن، مترس از حیله دشمن

ز فرعونان چه غم باشد دل موسی عمران را؟

از آن مشهور شد شیطان به لعنت‌های جاویدان

که خالی دید از مردان حق میدان سلطان را

نه خاقان بینی و قیصر، نه فغفور و نه اسکندر

به غربال ار ببیزی خاک ایران را و توران را

مگو: نقل متین دارم، مگو: عقل امین دارم

یقین دان مردم دانا نباشد سخره شیطان را

تو ترسا شو، اگر خواهی که نفست رو بدین دارد

مگر نشنیده‌ای هرگز حدیث پیر صنعان را؟

مگو: من از مرید خاص آن سلطان بسطانم

چو طیفوزی نمی‌یابی، طلب کن شاه خرقان را

همه ارواح مکتوبند از آن عالم بدین عالم

تو مکتوب خداوندی، طلب کن سر عنوان را

ز قاسم بشنو، ای مقبل، برآور پای خود از گل

درین وادی مکن منزل، ببین این موج و طوفان را

شمارهٔ ۲۹

ساقی به من آور قدح پیر مغان را

تا تازه کند جودت او جوهر جان را

یک جام به من بخش از آن خم قدیمی

زان می که کند مست زمین را و زمان را

زان باده که در نشئه او آب حیاتست

زان باده که او جلوه دهد عین عیان را

زان باده که تا با نشد ازو طلعت خورشید

زان باده که سرمست کند پیر و جوان را

قومی که ازین باده چشیدند، درین حال

گفتند به مستی همه اسرار نهان را

ما را سخن از یار قدیمست درین راه

زین بیش مگویید حدیث حدثان را

قاسم، همه یارست به جز یار دگر نیست

روشن بود این نکته حریف همه‌دان را

شمارهٔ ۳۰

وقت آن شد که می ناب دهی مستان را

خاصه من بیدل شوریده سرگردان را

قدحی چند روان کن، که جگرها تشنه است

تا ز خود دور کنم این سر و این سامان را

شیشه خالی و حریفان همه مخمورانند

مگر از ساقی جان واطلبم تاوان را

در میخانه ببستند، بده جامی چند

تا به هم درشکنم این در و این دربان را

«کل یوم هو فی شان» صفت سلطانیست

گر شوی واقف اسرار بدانی شان را

جان من کشته آن غمزه مستانه تست

چه محل باشد در حضرت جان جانان را

قاسمی، زاهد ما در دو گناه افتادست

می ننوشید و بسی طعنه زند مستان را

شمارهٔ ۳۱

بسوخت آتش عشق تو زهد و تقوی را

بباد داد ورقهای درس و فتوی را

ز عاصفات خدا بحر قهر موجی زد

نهنگ عشق فرو برد طور موسی را

غرامتست نظر بر مهوسی که ندید

میان جلوه صورت جمال معنی را

بغیر دیده مجنون کسی نیاورد تاب

اشعه لمعات جمال لیلی را

نسیمی از سر زلفت وزید در عالم

هوای خلد برین داد داردنیی را

سواد زلف ز رخسار بر فشان و بگو:

«بماهتاب چه حاجت شب تجلی را؟»

بلای عشق بدعوی قدم کمان کردست

که داشتم بهمه عمر این تمنی را

اگر چه زار و نزارم، ولی بدولت عشق

کسی چو من نکشید این کمان دعوی را

به پیش قاسمی از زهد رندی اولی تر

به کاهلی نتوان کرد ترک اولی را

شمارهٔ ۳۲

هزار بار نمک ریخت بر جراحت ما

بشیوهای ملاحت، زهی ملاحت ما!

ز دست جور جهان دل خلاص گشت تمام

ز سعیها که غمش کرد در حمایت ما

هزار تیغ جفا از تو بر جگر خوردیم

خلل پذیر نشد ذره ای ارادت ما

بیا، که با تو چو آب حیات شیرینست

هزار تیغ ستم گر شود حوالت ما

اگر سؤال کند: آفت دل و دین کیست؟

بچشم مست تو باشد همه اشارت ما

تویی که شاهد جانی باول و آخر

همین بود نفس آخرین شهادت ما

چو سر حسن تو شد کشف جان قاسم گفت

که: فاش شد به جهان قصه ارادت ما

شمارهٔ ۳۳

باده می ریزند صافی دم بدم در جام ما

تا چه خواهد شد ز جام یار ما انجام ما؟

ما همه مستیم از آن دولت که بنمودی جمال

همچو دولت ناگهان مست آمدی بر بام ما

چون سر از خاک لحد در حشر بردارم ز خواب

مست و حیران تو باشد جان درد آشام ما

لب بلب ما مست آن احسان جاویدان شدیم

ساقی از جام لبالب می دهد انعام ما

عقل ما در راه او سرگشته و حیران بماند

در حقیقت عشق باشد هادی اسلام ما

ما نشان و نام خود در راه او در باختیم

بعد ازین تا خود که گوید از نشان و نام ما؟

جان قاسم عرق منت گشت از سر تا بپا

کز کرامت آب رحمت ریخت او در جام ما

شمارهٔ ۳۴

از حد گذشت قصه درد نهان ما

ترسم که ناله فاش کند راز جان ما

جایی رسید ناله که از آسمان گذشت

با او بهیچ جا نرسید این فغان ما

ما گم شدیم در طلب حی لایموت

از سالکان ره ندهد کس نشان ما

نادیده کرد هر نفس از لطف عیب پوش

چندین جفا که دید ز ما دلستان ما

نی همدمی خوشست، که تا روز رستخیز

با دوستان حدیث کند داستان ما

در آتش تو منتظر آب رحمتیم

ساقی، بیار جام می ارغوان ما

بیحکمتی غریب وحدیثی عجیب نیست

شادی یک زمان و غم جاودان ما

همت نگر، که از عالم فراغتند

دردی کشان کوچه دیر مغان ما

بسیار فکر کرد و ندانست شمه ای

در لطف آن دهان خرد خرده دان ما

گفتم که: قاسمی چه کسست؟ ای مراد جان

گفتا که: رند زنده دل کس مدان ما

شمارهٔ ۳۵

ای چشم تو در شوخی سرفتنه دوران‌ها

خط خوش و رخسارت رشک گل و ریحان‌ها

از نرگس مخمورت وز زلف پریشانت

سرمست صفا دل‌ها، آغشته غم جان‌ها

گفتم که: نکو دانم وصف دهنت، گفتا:

در قصه جان ماندی، با دعوی عرفان‌ها

در مسجد و میخانه هرجا که روم بینم

از درد تو زاری‌ها وز شوق تو افغان‌ها

گفتی: همه تیر خود بر جان تو اندازم

ای عهدشکن، باری، کو آن همه پیمان‌ها؟

از غایت مشتاقی باشد دل و جانم را

با جور تو راحت‌ها، با درد تو درمان‌ها

شوق تو ز جان من گر می‌طلبی شاید

چون گنج طلب کردن رسمست رویران‌ها

گفتی: دل قاسم را از جور بسوزانم

دل غرق خجالت شد از کثرت احسان‌ها

شمارهٔ ۳۶

بیادت زنده ام، اینست مشرب

مدامت بنده ام، اینست مذهب

جمال جان فزایت را بشادی

همه امید می داریم، یا رب

چو پیدا گشت اسرار «اناالحق »

ز غیر او تهی کن قلب و قالب

اگر تو سالک راهی بتحقیق

شب اندر روز گم شد روز در شب

لبم خشکست و جانم تشنه دایم

بیار،ای ساقی، آن جام لبالب

بقول «کن » مرا در شور آور

جهان شیرین شد از آنچاه غبغب

مرا از خواب خوش بیدار گرداند

بعکس روی خود آن ماه نخشب

جمال جانفزا بنمای از دور

روان قاسمی را کن مقرب

شمارهٔ ۳۷

لب عالم منم،چه لب؟لب لب

منکر این سخن مباش، «فتب »

عقل و جانم ربود و حیران ساخت

این بود شاق عشق ونشائه حب

گر به جائی رسیده ای،ای دل

سخن از ماه گو، چه جای شهب؟

گر ترا آه آتشین باشد

در دمی حاصلست رفع حجب

ذات او در احاطه ای چون نیست

در گذر از نشان، مگو ز نصب

چون یقین شد که از یقین دوری

در طریق یقین درآ، «فاطلب »

قاسمی، وارهان به دولت عشق

یوسف جان ازین غیابه جب

شمارهٔ ۳۸

«اسمعوا منی، یا اولی الالباب »:

همه لبند و دوست لب لباب

همه در وقت آشکار و نهان

این حکایت کنند چنگ و رباب

هرچه بشنید در میان آرد

بهمان وصف عود در مضراب

جز تو کس نیست از ظهور و بطون

بهمین شد تمام فصل خطاب

ما بمحبوب راز می گوییم

«اغلق الباب، ایهاالبواب »

سخنی می رود ز شوق درون

این سخن را بذوق جان دریاب

سخن از روی و زلف او گویم

قصه روشن و شب مهتاب

هر زمانی ندا رسد از غیب:

دل مبندید در رباط خراب

قاسمی روی بر زمین دارد

رو ازین خسته فقیر متاب

شمارهٔ ۳۹

ای از جمال روی تو تابنده آفتاب

وز آفتاب روی تو خورشید در حجاب

اندر میان پرده عزت نشسته ای

در آرزوی روی تو مردند شیخ و شاب

تا در هوای عشق تو رقصان چو گرد شد

مرغ دلم رمید ز سودای خاک و آب

تو آفتاب حسنی و ما سایه توایم

ای آفتاب حسن ازین سایه رو متاب

فریاد دور باش برآمد ز هر طرف

جان از در تو دور نگردد بهیچ باب

گویی که: عاشقان نرسیدند در وصال

چون از تو شد حجاب چه گوییم در عتاب؟

ما قبله جمال تو جوئیم جاودان

چون «الصلوة » یار خطابیست مستطاب

گویند: منکری سوی دوزخ روانه شد

گفتند عاشقان که: «ذهاب بلا ایاب »

ما بنده توایم، چه بیم از امید و بیم؟

ما عاشق توایم، اگر عفو، اگر عقاب

عالم چو قشر آمد و عاشق لباب اوست

گر عاشق لبیبی واقف شو از لباب

تیره است وقت ما، که ندیدیم باده ای

قاسم، زخم یار طلب کن شراب ناب

شمارهٔ ۴۰

ای رخ زیبای تو رشک مه و آفتاب

روی تو و جام می، عکس گل اندر شراب

جمله جهان انتظار، در طلب یار غار

تا که ببیند بخواب روی ترا بی حجاب؟

در حجب عزتی، در تتق وحدتی

چون همگی حیرتی، مست تو شد شیخ و شاب

تو ز من از باده پرس وز می آماده پرس

آمد ایام وصل، رفت زمان حجاب؟

قصه جانانه پرس وز می و می خانه پرس

از دل دیوانه پرس، گنج بود در خراب

ساقی ما، باده ده، باده آماده ده

برد دلم راز من ناله چنگ و رباب

قاسم دیوانه شد، چونکه بدید و شنید

روی تو چون جام می، بوی تو چون مشک ناب

شمارهٔ ۴۱

باده ارزان شد و زهاد خرابند و یباب

ساقی، از جام بلورین تو جان را دریاب

می رود عمر براهی که نمی آید باز

این دمی چند که باقیست بمی خانه شتاب

باده ار دل شد و دل جان شد و جان جانان شد

این همه سور همه ناله چنگست و رباب

آشیانیست حریفان ترا مجلس انس

سایبانیست محبان ترا ظل سحاب

پیش اصحاب طریقت سخن از لا و نعم

نزد سلطان حقیقت نه سؤال و نه جواب

دل بجانان ده و تجرید شو از هر دو جهان

دل و جان را برهانی مگر از ذل حجاب

قاسمی را غرض اینست که در ملک وجود

خویشتن را بشناسی، که توئی لب لباب

شمارهٔ ۴۲

چند ازین افسانهای خاک و آب؟

در طلب داری، رخ از دریا متاب

چند گردی کوه و صحرا از هوس؟

پیش «هو» آ «انه حسن المآب »

چون حجاب خود تویی، بگذر ز خود

تا ببینی روی او را بی حجاب

با تو چون گویم؟ چه گویم؟ ای عزیز

موج دریا را ندانی از سراب

رهروان رفتند ره را راستی

تو چنین خوش خفته در ظل سحاب

تا بدیدم روی آن سلطان حسن

خواب را هرگز نمی بینم بخواب

جان مردم طالب قشر خسیس

جان قاسم طالب لب لباب

شمارهٔ ۴۳

سخنی می رود به صدق و صواب

جان عالم تویی، به جان دریاب

جمله ذرات رو بدان سویند

که تویی جمله را ملاذ و مآب

با تو کس را برابری نرسد

که تویی مرجع ثواب و عقاب

دل و جان را کجا کند روشن؟

زاهد مرده، واعظ در خواب

سعی کن، سعی، تا برون آری

کشتی عمر خویش از غرقاب

قاسمی، عمر نازنین بگذشت

به شتابست عمر ما، بشتاب

شمارهٔ ۴۴

سخنی می رود بوجه صواب

همه قشرند و دوست لب لباب

دوست در پرده می نماید روی

دل ما چاک می زند جلباب

ما و دلدار خوش نشسته بهم

«اغلق الباب، ایها البواب »

از خدا رحمتیست پنهانی

دل بیدار و دیده بی خواب

هرچه آید از آن حبیب قلوب

جمله وحیست، یا ورای حجاب

در شادی و دیدن دلدار

بگشای، ای مفتح الابواب

قاسمی، این مقلدان کورند

ره نبینند در خطاب و صواب

شمارهٔ ۴۵

شب، همه شب به هوای تو چنین مست خراب

بانگ عشق تو بگوشم رسد از چنگ و رباب

نفسی بیش نماندست ز بیمار غمت

آخر، ای یار گرامی، نفسی اندر یاب

ما که سودای تو داریم نگوییم ز زهد

نکند بلبل شوریده دل آهنگ غراب

خانه آب و گل خویش چه معمور کنیم؟

کعبه جان و دل ما چو خرابست و یباب

این چه رسمست که بر روی نقاب اندازی؟

چهره بگشا و برانداز ره و رسم و نقاب

تا یقین تو باخلاص مقارن نشود

قشر باشی بر مستان حقیقت، نه لباب

قاسم از صحبت جهال کناری یابد

که ندانند بد از نیک و خطا را ز صواب

شمارهٔ ۴۶

عاشقم، خسته ام، خراب و یباب

غرق دریای حیرتم، دریاب

توبه کردم ز عاشقی چندی

توبه از توبه کردم، ای تواب

عاشقان در جهان سرمستی

همه لبند و دوست لب لباب

«لیس فی الدار غیره موجود»

چنک می گوید از زبان رباب

نیک و بد را بمان و با حق باش

تا شوی فارغ از عقاب و ثواب

ما و درد فراق و جور حبیب

سخنی مشکلست، اندر یاب

گر تو خون دلم همی ریزی

آخر، ای جان، شتاب چیست، شتاب؟

عالمی غرق بحر نور شوند

گر از آن رو بیفکنی جلباب

هرکسی ره بروئی آوردند

قاسمی رو بیار و باده ناب

شمارهٔ ۴۷

«لن ترانی » می رسد از طور موسی را جواب

چون خطاب از دوست آید سر بنه، گردن متاب

گر ز حق ترسیده از فریاد «یا ربی بزن

تا دمادم بشنوی از حق خطاب مستطاب

چنک می گوید «اغثنی یا ودود» از سوز عشق

گر تو فانی گشته ای «ارنی » است در بانگ رباب

جام می می نوش و از نزدیک ما دوری مکن

آخر، ای نادان، مگر نشنیده ای «من غاب خاب؟»

مدتی «لبیک » و «سعدیکی » بزن در راه دین

تا ترا «لبیک » آید از خدا اندر جواب

دل بدلبندی بده، یا زنده مانی جاودان

این سخن مشهور باشد در حدیث شیخ و شاب

تا تو دربند حجابی غافلی، بی بهره ای

قاسمی، گر مرد راهی وارهان دل از حجاب

شمارهٔ ۴۸

یار همسایه تو شد، دریاب

همه اینست «خیر ما فی الباب »

هستی خود ببین و دوست ببین

هم برین ختم گشت فصل خطاب

یک زمانم مجال می باید

قصه کهنه و شب مهتاب

یار ما دربدر، بما نزدیک

وقت از دست می رود، دریاب

بوی آن یار می رسد ز نسیم

«افتح الباب، ایها البواب »

توبه از عشق کرد زاهد شهر

از چنین توبه، توبه، یا تواب

بر دل و جان قاسمی بگشا

در وصل، ای مفتح الابواب

شمارهٔ ۴۹

ای از جمال روی تو تابنده آفتاب

وی آفتاب روی ترا بنده آفتاب

تا آفتاب روی تو بفروخت جان خرید

از دولت تو گشت فروزنده آفتاب

ما حسن روی خوب ترا طالب آمدیم

ما طالبان حسن و فروشنده آفتاب

چون آفتاب روی تو در ذرها بدید

شد پیش ماه روی تو شرمنده آفتاب

تا آفتاب روی تو بر بام و درافتاد

گشت از فروغ روی تو رخشنده آفتاب

چون آفتاب روی ترا دید بنده شد

از اشتیاق روی تو دل زنده آفتاب

قاسم هوای روی تو دارد بروز و شب

چون هست از جمال تو تابنده آفتاب

شمارهٔ ۵۰

ای پرتو جمال ترا بنده آفتاب

وز پرتو جمال تو فرخنده آفتاب

چون دید از آن جمال که یک لمعه بیش نیست

از شوق نور روی تو زد خنده آفتاب

اندر سماع در همه جا پرتو تو دید

این بد سبب که جست پراکنده آفتاب

تو آب زندگانی و جانها گدای تست

از آفتاب روی تو شد زنده آفتاب

تو پادشاه حسنی و حسن تو «لم یزل »

باتیغ حکم تو سپر افکنده آفتاب

تا آفتاب روی ترا دید سجده کرد

در پرتو جمال تو شرمنده آفتاب

قاسم، نثار مقدم آن شاه دل فروز

جیب و دهان خود بزر آگنده آفتاب

شمارهٔ ۵۱

عدیل نیست ترا در جهان حسن و ملاحت

عجب لطیف و صبیحی، بخیر باد صباحت

دلم بسوخت ز حیرت، تنم گداخت ز غیرت

قضا بمرگ رقیبان چو کج نهاد کلاهت

گرم بتخت نشانی ورم ز پیش برانی

مطیع رای تو باشم، بهر چه هست صلاحت

ز فیض خوی تو گلشن جهان صورت و معنی

ز نور روی تو روشن جمال صبح سعادت

تسلئی ز تو دل را هزار عزت و تمکین

تجلئی ز تو جان را هزار شهد شهادت

فغان و ناله جانها گذشت از سر گردون

بوصل گوی که: ای جان، رسید وقت عنایت

تو پادشاه جهانی سبیل عشق تو دانی

طریق قاسم مسکین شکستگی و ملامت

شمارهٔ ۵۲

ای مظهر جمال تو مرآت کاینات

وی جنبش صفات تو از مقتضای ذات

هرجا که هست لمعه روی تو لامعست

گر کنج صومعه است و گر دیر سومنات

چون ظاهر از مظاهر ذرات عالمی

ظاهر شد از ظهور تو اسم تنزلات

اشباح انس صورت ارواح قدس شد

ارواح قدس صورت اعیان ممکنات

هر صورتی تعین خاصست و در وجود

محوست نقش غیر و نشان تعینات

مشکل ز حد گذشت در آن عقدهای زلف

ای پرتو جمال تو حلال مشکلات

قاسم شد از شراب ازل مست «لم یزل »

«هل من مزید» می زند از بهر باقیات

شمارهٔ ۵۳

پیش از بنای مدرسه و دیر سومنات

ما با تو بوده ایم در اطوار کاینات

اندر میان حکایت پیغام در گذشت

چون با منی همیشه چه حاجت بمرسلات؟

ازما خلاف دوست نیاید،که با حبیب

همراه بوده ایم در انواع واردات

زنهار،ذکر غیر دگر برزبان مران

صاحبدلان بغیر نکردندالتفات

هشیار شرط نیست که باشی،که در جهان

هر ذره از ذراری کونند ساقیات

زاهد،مکن مبالغه با ما و این بدان

بر جنس طیبین حلالست طیبات

قاسم،خموش باش و عنان سخن بکش

تا پیر عشق با تو نگوید ز باقیات

شمارهٔ ۵۴

دلم رابرد عشقت، «فات مافات »

کجا یابم دگر؟ هیهات، هیهات

چنان گشتم ز حیرانی و مستی

که نشناسم دو بیتی از تحیات

چه گویم شکر ساقی را؟ که جامی

بجان بخشید و وارستم ز شهمات

ز مستی راز می گوییم و گویند:

چه افتادش که می گوید خرافات؟

ادبها رانگه دارید، زنهار

که موسی مست شد اندر مناجات

خدا را گفت: یا رب، فتنه از تست

چو شد شوریده موسی وقت میقات

نه تنها قاسمی مست از می اوست

که از جامات او مستند ذرات

شمارهٔ ۵۵

«ستة ایام » گفت و «سبع سماوات »

«ثم علی العرش استوا» است نهایات

حضرت حق را عروش نامتناهیست

فاش بگویم عروش جمله ذرات

بر سر ذره مستویست باسمی

چون بشناسی رسی بنیل مرادات

هرچه که گویم، فقیه گوید: هی هی

هرچه که گوید فقیه، گویم: هیهات!

هرکه شراب خدا ز جام محمد

نوش کند، وارهد ز عشوه وطامات

نعره مستی مزن، که مست هوایی

غایت عمیا بود بجهل مباهات

قاسمی و صحبت فقیه مقلد؟

فاتحه خوانیم بهر دفع بلیات

شمارهٔ ۵۶

مرآت اوست جمله ذرات کاینات

«یا عاشقین، قوموا، حیوا علی الصلات »

در کوی عشق او بادب رو، که گفته اند :

در طور عاشقی حسناتست سیئات

ای آرزوی جان، چه کنم من دوای دل؟

بی تو نه خواب دارم و نه صبر و نه ثبات

جان مست روی تست، که آن روی دلفروز

صبحیست از سعادت و روزیست از نجات

زار و نزار تست، دلم هر کجا که هست

جان دوستدار تست، اگر موت اگر حیات

بسم الله، ار بخون دلم مایلی بگو

روزی مبارک آمد و شب لیلة البرات

گفتند: قاسمی ز هوای تو جان نبرد

در خنده رفت یار و چنین گفت «مات مات »

شمارهٔ ۵۷

عشق ما را هزار فن آموخت

عشق ما را هزار حله بدوخت

عشق ما را هزار بار خرید

بار دیگر هزار بار فروخت

عشق ما را هزار عالم ساخت

عشق در ما هزار عالم سوخت

دین و دنیا بسوخت و جان و خرد

عشق چون آتش فنا افروخت

هرکس اندوخت در جهان هنری

قاسمی عشق و عاشقی اندوخت

شمارهٔ ۵۸

از ما خبر برید بدان عاشقان مست :

پیمانه پر کنید، که پیمان ما شکست

صورت نبست شیوه زهد و صلاح ما

با عاشقان مست نشستیم می بدست

ماییم و جام باده و رندی و عاشقی

تا عاقبت شویم برین در چو خاک پست

با ما سخن ز باده و ساقی و جام گوی

کازاده است از دو جهان رند می پرست

هر جان بآرزویی و هر دل بمقصدی

ماییم و جام باده و معشوقه الست

در راه عشق حاضر و چالاک ره روید

هرجا که فتنه ایست برین رهگذار هست

قاسم، سخن مگوی، بجان سخن بدان

جان سخن شناس چو کبریت احمرست

شمارهٔ ۵۹

گر زاهدست جانم، اگر رند می پرست

با روی تست روی دلم، هر کجا که هست

جانم فدای ساقی و دردی درد او

کز نیم جرعه توبه و ناموس ما شکست

ذرات کاینات برقصند «لایزال »

قومی ز باده مست و گروهی ز باد مست

انصاف و راه راست نبود این که واعظان

گفتند: می بدست و گرفتند می بدست

از دل رسید هرچه برویم رسید و من

دل را بدوست دادم و از درد دل برست

از یار اگر مراد نداری طلب؛ رواست

شوخی مکن، که مصلحت کار از آن سرست

«ارنی » بگو ز مستی «لن » کاندرین مقام

سر در کشست عاشق و معشوق سرکشست

گر پرتو جمال تو از روی بت ندید

رهبان دیر ما ز چه رو گشت بت پرست؟

بگشاد پرده از رخ اسرار قاسمی

در حال می فروش سر خم باده بست

شمارهٔ ۶۰

ما پیش شمع روی تو پروانه وار مست

جان در سماع عشق ز معشوقه الست

پیدا ز نور روی تو گشتیم در جهان

ما ذره ایم و روی تو خورشید انورست

بنما بما جمال و برافکن نقاب را

کان روی دلفروز تو جانبخش عالمست

از روز زلف غارت دلهای خسته کرد

اینست کار عشق، اگر روز، اگر شبست

از عاقلان اگر چه نصیبی نیافتیم

با عاشقان رویم، که آنجا کرم کمست

می خواست نقش خاتم شاهی ز من برد

خاتم ز دست نفس کشیدم بضربدست

قاسم، مجال نیست سخن را، شتاب کن

ما پیش آن جمال بیاریم هرچه هست

شمارهٔ ۶۱

ای دوست، دلم راهوس باده حمراست

زان باده حمرا که درو نور تجلاست

مستان خرابیم، سراز پای ندانیم

این حیرت و دهشت همه از جودت صهباست

خواهی لقب از خضر کن و خواه مسیحا

عشقست بهر حال که او محیی موتاست

ای خواجه، اگر معرفتی نیست محالست

گر معرفتی هست، نصیب دل داناست

تا کی بلب جوی ز حیرت زدگانی؟

از جوی گذر کن که درین سوی تماشاست

از عشق جهانگیر، که عالم همه مستند

گر عشق و سلامت طلبی مایه سود است

قاسم ز سر کوی تو هرگز نشود دور

چون نور تجلی ز جبین تو هویداست

شمارهٔ ۶۲

این همه موج بی کران ز چه خاست؟

عشق با دست و جان ما دریاست

شیوه عشق رستخیز بود

هر کجا شد قیامتی برخاست

راه عاشق صراط باریکست

گاه سرشیب و گاه سر بالاست

این سرو آنسرست راه بدوست

عشق سریست لیک از آن سرهاست

چند گویی که: ترک عشق بکن؟

عقل مستست و جان همه سوداست

جان موسی بطور نزدیکست

دل احمد میان عشق و هواست

دوست در محملست، چون خورشید

جان ما مست آن جلاجلهاست

شب و روزم خوشست و خوشحالم

که مرا دوست مونس شبهاست

قاسمی، بی نوا شو و بنگر

که همه جا ازو نشانیهاست

شمارهٔ ۶۳

بآفتاب جمالت، که نور دیده ماست

که آفتاب جمالت ز ذرها پیداست

میان باغ جهان از زلال وصل حبیب

نهال جان مرا صد هزار نشو و نماست

فراغتست دل از فکر جنت و دوزخ

مرا که جانب جانان هزار عشق و هواست

اگر جهان همه دشمن شوند و طعنه زنند

بهیچ رو نخورم غم که دوست جانب ماست

مزن تو سنک بجامم،که اوست در پس جام

بدان که منزل جانان سراچه دل ماست

چه جای جام و صراحی؟ که در طریقت عشق

کمینه جرعه رندان دیر ما دریاست

هزار تیغ جفا از تو بر جگر خوردم

مرا که هر سر مویی هزار حسن وفاست

بجان تو، که ز اغیار دل مبرا کن

بدو سپار دلت را که مالک دلهاست

بپیش قاسم بیدل قیامتست این عشق

بلا و مرگ و مصیبت فذلک منهاست

شمارهٔ ۶۴

جان عالم تو و این قصه ز جانت پیداست

یار من، جان منی و جان جهانت بفداست

شور عشقت ز جهان جان مرا یکتا کرد

این چه شورست که از عشق تو اندر سر ماست؟

هرکرا نور یقین رهبر و همراه بود

دامنش تر نشود گر همه عالم دریاست

گر ترا عین یقین هست ببینی بیقین

عشق از غره پیشانی جانان پیداست

نتوانم که دل از دوستیش بردارم

که میان من و دلدار همه صدق و صفاست

گفت: آن یار کجا هست و کجایش جویم؟

گفتم: ار طالب راهی چو ببینی همه جاست

گفتم: ایدوست، ز هجران بوصالت چندست

گفت: هیهات، که از حد سمک تا بسماست

یار آن زلف دل افروز برافشاند ز دوش

در دو عالم بدمی شور قیامت برخاست

گر بلایی بسرآید تو مترسان دل را

مذهب قاسم دل خسته بلاعین عطاست

شمارهٔ ۶۵

چون صبح سعادت ز جبین تو هویداست

ما را بتو صد گونه تولا و تمناست

تو ساقی جانهایی و جانها بتو شادند

در ده قدح باده، که هنگام تولاست

در مجلس مستان خدا وقت سماعست

چون عشق مزید آمد و چون حسن هویداست

هر قصه که در وصف جمالست و جلالست

تا فکر زیادت نکنی، نسبت سوداست

آنجای که جسمست بکلی همه اسمست

آن جای که جانیست نه اسم و نه مسماست

با عشق خدا باش، که در صورت و معنی

چون کار تو عشقست همه کار مهیاست

قاسم، چه کنی؟ گر نکنی روی بدین بحر

کین کثرت امواج هم از لجه دریاست

شمارهٔ ۶۶

چون نور رخت از همه سو ظاهر و پیداست

ذرات جهان را بولای تو تولاست

آن زلف دلاویز بر آن روی دل افروز

آشوب جهان آمد و سر فتنه غوغاست

دل را ز جهان هیچ تمنای دگر نیست

جز دولت درد تو، که آن مقصد اقصاست

بالات چو دیدیم دل از دست بدادیم

ما را چه گناهست؟ چو این فتنه ز بالاست

صد خرقه بیک جرعه دهد صوفی صافی

از جام می عشق تو، کان باده مصفاست

چون شاهد و مشهود یکی دیدم و دانست

در مذهب من اسم همه عین مسماست

ای جان، تو اگر طالب یاری بحقیقت

با درد درآمیز، که آن عین مداواست

از ضعف دل و زردی رخساره میندیش

در عشق قدم زن، که ز معشوق مددهاست

زان حسن دل افروز ز شوق دل قاسم

چون شرح توان داد؟ که ناید بصفت راست

شمارهٔ ۶۷

خورشید منور ز جمال تو هویداست

در مشرب عذب تو چه گویم که چه سرهاست؟

عارف نکند منع من از عشق تو، آری

مجنون چه کند؟ کین کشش از جانب لیلاست

عمریست بسر می برم اندر سر کویت

در سایه زلف تو، که آن مایه سوداست

ناصح ز سیاهی دل خویش ندانست

کان زلف سیه پوش تو غارتگر دلهاست

ای دل، همه کس طالب یارند، فاما

تا بخت کرا جوید و دولت ز کجا خاست؟

از بوی می عشق تو شد مست جهانی

زاهد بخرابات مغان آمد و می خواست

گویند که: آن یار ز قاسم نکند یاد

این نیز هم از طالع شوریده شیداست

شمارهٔ ۶۸

دوست در مجلس جان آمد و محفل آراست

شیوها کرد که هرگز بصفت ناید راست

باده نوشید و غزل خواند و صراحی در دست

هر کجا رفت بدین شیوه قیامت برخاست

گر ترا دیده دل روشن و صافی باشد

پرتو نور تجلی ز جبینش پیداست

باده ام دادی و گفتی که: ز ما شاکر باش

گر همه شکر شوم شکر تو نتوانم خواست

عشق سلطان وجودست و جهان بنده او

علم عشق موبد ز سمک تا به سماست

زهد و تقوی و ورع جمله مقامات نکوست

همه عالیست ولی عشق مقام اعلاست

دید در عشق که آشفته و حیرت زده ام

گفت:کین حیرت و دهشت همه از بهجت ماست

چون خلاص دو جهان از نظر سلطانست

ورد جانم همه «یا سید» و یا «مولاناست »

فرد را باش،مگو نسیه، که فرصت نقدست

فرد و عاشق نشود هر که رهین فرداست

آفرینش بطریقی که نهادند نکوست

نظر هر که خطا دید هم از عین خطاست

قاسمی، در ره مقصود بجان باید رفت

گر بلایی رسد، آن لام بلا عین عطاست

شمارهٔ ۶۹

دین هر کس بقدر صدق و صفاست

دیدن عاشقان طریق فناست

چند پرسی: لباب عرفان چیست؟

آنچه با فهم تو نیاید راست

سخن سر این معما را

تو ندانسته ای، مگو که خطاست

خواستم، جام داد و عذر بگفت

عذر این را کجا توانم خواست؟

در ریاض ابد بفیض ازل

جان ما را هزار نشو و نماست

قبله گم کرده ام، رو بنما

که جمال تو قبله دلهاست

قاسمی، آسمان الا الله

گرچه بالا بود ولی بی لاست

شمارهٔ ۷۰

رنگ رز رنگ خمی کرد و نیامد خم راست

گنه رنگ رزست این و تو گویی: خم راست

رنگ رز کافر اماره آواره بود

قول و فعلش همه در راه خدا روی و ریاست

رنگ عقل و دل و جان گیر، اگر رنگ رزی

رنگ اماره بدکاره همه زنگ خطاست

گر تو در رنگ رزی عاقل و دانا باشی

جنس با جنس درآمیز، که نورست و صفاست

رنگ جان رنگ لطیفست درآمیز درو

که همه نور هدایت ز جبینش پیداست

نفس اماره ما مایه کفرست یقین

چونکه برخاست، همه کفر و ضلالت برخاست

این همه گفت و شنیدیم ولی هست یقین

کار با زاهد خود کام نمی آید راست

جان بهجران تو آخر چه المها که کشید؟

دل بدرد تو درآمیخت که آن عین دواست

دل و جان را بتو دادیم و فراغت گشتیم

قاسمی، در ره تحقیق فنا عین بقاست

شمارهٔ ۷۱

ز درد عشق اگر جان غریق بحر بلاست

هزار شکر که دل در مقام صبر و رضاست

حریف بزم قلندر کسی تواند بود

که در طریق محبت ز جان و دل برخاست

میان مجلس مستان ز پا وسر بگذر

که آن مقام خراباتیان بی سر و پاست

مؤذنان حقیقت بلند میگویند

که: آستان خرابات عشق قبله ماست

شمارهٔ ۷۲

عشق و مستوری و مستی چو نمی آید راست

این جمالیست که از جمله جهان جان تر است

عشق و مستوری و عفت که شنیدست وکه دید؟

این کمالیست که از ذرات تو در نشو و نماست

بی تو آرام ندارم، چه بود درمانم؟

حسن تو جلوه گری کرد و جهان را آراست

در مقامی که کند دلبر ما جلوه گری

شیوه حسن و ملاحت ز جبینش پیداست

سخنی از سر تسلیم و رضا میگویند

منشین، چونکه قیامت ز قیامت برخاست

ما بدرگاه تو عالم بجوی باخته ایم

این چنین حالت مردانه مستانه کراست؟

سنجق عشق تو در ملکت جانها زده اند

تا بدان حد که هرگز بصفت ناید راست

خانه دهر بدیدی و شنیدی حالش

مرو، ای دوست، که این راه فریبست و خطاست

گر بقاسم ز تو دشنام رسد باکی نیست

این هم از دولت پیشینه دیرینه ماست

شمارهٔ ۷۳

معراج عاشقی، که فنا در پی فناست

در طور عشق شیوه مستان کبریاست

با عقل کم نشین،که مقام تحیرست

همراه عشق شو، که صفا در پی صفاست

عشقست هرچه هست و بگفتیم و گفته اند

عشقست بوصل دوست رساند بضرب راست

گویی: ملامتی شور و رسوای خاص و عام

آری بعشق روی تو کان نور والضحاست

هرچیز کز تو آید بر جان ما خوشست

گر لطف و قهر باشد، اگر جور، اگر جفاست

دی یار می گذشت و رقیب از عقب رسید

گفتم که: عمر می رود و مرگ در قفاست

قاسم مباش منکر مستان راه عشق

همراه عشق باش، که همسایه لقاست

شمارهٔ ۷۴

مهربان یار وفاپیشه کجا رفت و کجاست؟

که جمالش همگی نور دل و دیده ماست

من بدان یار گرامی برسیدم دیدم

که همه نور تجلی ز جبینش پیداست

یار خوش خوی چو بنشست قیامت بنشست

باز آن یار چو برخاست قیامت برخاست

در وفا کوش و صفا کوش، که جان می داند

کین متاعیست که در ملک تو آن مستوفاست

حالت روی و ریا شیوه سرمستانست

کمترین شیوه این زاهد ما روی و ریاست

صوفیان جمله پی خرقه و تسبیح شدند

غیر آن صوفی ما، کو ز میان مستثناست

قاسمی، جمله جهان مرده غفلت گشتند

غیر آن زنده کن مرده، که یحیی الموتاست

شمارهٔ ۷۵

«و هُوَ مَعَکُم» گفت از این معنی چه خواست؟

یعنی جان‌ها در بقای حق فناست

این معیت چیست باری فی‌المثل؟

جان جان‌ها صوت و این معنی صداست

منتهی هرگز نگردد سر عشق

سر عاشق منتها در منتهاست

بی‌حلول و اتحاد آن شاه عشق

لایزال و لم یزل مهمان ماست

گفتمش: بنشین و بنشان فتنه را

خاست واندر خاستن صد فتنه خاست

صدهزاران نامه دارد شاه عشق

در طی هر نامه ما را نامه‌هاست

قاسمی، طالب ز فرط اشتیاق

چون گذشت از جان، ز جانان مرحباست

شمارهٔ ۷۶

یک سخن از قول اخوان الصفاست:

سر بکوب آنرا که سرش نیست راست

یک حدیث از قصه اسرار تو

عاشقی نشنید کز جان برنخاست

هرگز از عشق تو نشکیبد دلم

جان ما مس است و عشقست کیمیاست

گر تو گویی جان فدا کن بهر من

ای دل و جان، صد هزارت جان فداست

گفته ای: کان یار آمد از سفر

تا قیامت از دل و جان مرحباست

بر امید وصل، از بیم فراق

شب همه شب تا سحرگه ربناست

قاسم از روی و ریا بگذشته است

کار عاشق برتر از روی و ریاست

شمارهٔ ۷۷

در همه روی زمین یک دل هشیار کجاست؟

تا بگویم بیقین منزل آن یار کجاست

همه مستند و خرابند ز غفلت، هیهات!

دل و جانی که بود حاضر و هشیار کجاست؟

دل عشاق سراسیمه و فریاد کنان

یار کو خرمن ما سوخت بیک بار کجاست؟

چند گویی خبر از دار جنان، ای واعظ؟

دل ما را خبری گوی که: دلدار کجاست؟

همه جانها متحیر که کجا رفت آن یار؟

گنج بی مار کجا شد؟ گل بی خار کجاست؟

یار را بر سر بازار جهان یافته ام

باز می جویمش اندر بن بازار، کجاست؟

عارفی را که بتوفیق خدا بینا شد

همه اقرار شود، معنی انکار کجاست؟

قصه سربسته بگفتیم و ازین روشن تر

گر تو خواهی بطلب، کلبه عطار کجاست؟

در جمال تو عجب واله و حیران گشتم

قاسمی عقل کجا؟ دانش بسیار کجاست؟

شمارهٔ ۷۸

جان گنه کار است و مجرم، رحمت جانان کجاست؟

قصه طغیان ز حد شد، سوره غفران کجاست؟

محو گرداند گناه عالمی را در دمی

یا رب آن موج کرم و آن بحر بی پایان کجاست؟

قصه فرعونیان از حد گذشت،ای پیر عقل

طالب جان را خبر کن،موسی عمران کجاست؟

ظلمت بو جهل بگرفتست عالم سربسر

درد بو دردا کجا شد؟ صفوت سلمان کجاست؟

عالمی اخوان شیطانند، با هم متفق

آخر، ای دانا، نشان نشائه انسان کجاست؟

از عطش جانها بلب آمد در این دریای ژرف

ساقی باقی شناسد چشمه حیوان کجاست

عشق سر مستست و میگوید بآواز بلند:

ما بجانان واصلیم، آن عقل سرگردان کجاست؟

طاعت بی درد را هرگز نباشد چاشنی

ناله مستان سرگردان بی سامان کجاست؟

قاسمی از دیو مردم نفرتی دارد عظیم

صولت غولان ز حد شد، صدمت سلطان کجاست؟

شمارهٔ ۷۹

در خاکدان دهر دلی شادمان کجاست؟

یک دل که ایمنست ز غم در جهان کجاست؟

در گیر و دار فتنه دوران بسوختیم

داری خبر بگوی که: دارالامان کجاست؟

در صومعه چو جرعه ای از درد درد نیست

راهم نشان دهید که: دیر مغان کجاست؟

چون ارغنون ز درد خماریم در نفیر

ساقی بیار جام، می ارغوان کجاست؟

آن دارد آن نگار که آنست هرچه هست

آنرا طلب کنند حریفان که آن کجاست؟

پنهان شدست یار چو گنج نهان ز ما

هرچند ظاهرست که گنج نهان کجاست

در نو بهار عمر چو سر سبزیی نماند

ای باغبان، بگوی که: باد خزان کجاست؟

با آنکه یار در عمه اعیان عیان شدست

مخفیست در ظهور، که عین عیان کجاست؟

قاسم بر آستانه عشق تو بار یافت

دانست سجده گاه سر عاشقان کجاست؟

شمارهٔ ۸۰

دلدار یار ماست، غمش غمگسار ماست

در غار وحدتیم و همو یار غار ماست

ما شیر شرزه ایم درین عرصه وجود

گرگی که اندرین گله بینی ماست

در ما دگر بچشم حقارت نظر مکن

ما انتظار دوست، جهان انتظار شکار ماست

در آتش فراق بیک بار سوختیم

شمع رخت کجاست؟ که شب زنده دار ماست

غم می خوریم و هیچ شکایت نمی کنیم

ما را چه غم ز غم؟ که غمت غمگسار ماست

بی گلشن وصال تو سرسبز نیستیم

بنمای آن جمال، که باغ و بهار ماست

گفتم که: کیست قاسمی؟ ای آرزوی جان

گفتند: عاشقیست که زار و نزار ماست

شمارهٔ ۸۱

مقصود ما ز ملک جهان وصل یار ماست

این کار اگر برآید، پس کار کار ماست

ما در میان نار محبت بسوختیم

بعد از فنا مراد دل اندر کنار ماست

هر بلبلی بگلشن ما راه کی برد؟

آن مرغ زار ماست که از مرغزار ماست

شادی اگر بما نرسد یار حاکمست

با غم بسر بریم، که او یار غار ماست

واعظ، برو، ز حرفک و چربک بدار دست

راه تو مظلم آمد و نور تو نار ماست

زاهد، ز شرم شیوه ما آب گشته ای

باری بدان که شرم تو هم شرمسار ماست

گر پر شود یمین و یسار جهان ز غم

ما را چه غم ز غم؟ که غمت غمگسار ماست

منصور گفت که بر سر دار از صفای عشق :

این دار دار نیست که دارالعیار ماست

باغ ارم، که مثل وی اندر جهان نبود

بی پرتو جمال تو دار البوار ماست

گفتم که: کیست احمد؟ گفتا که: شاه جان

گفتم: بلیس؟ گفت که: او پرده دار ماست

گفتم که عقل؟ گفت که: قاضی کن فکان

گفتم که عشق؟ گفت که: میر شکار ماست

گفتم که: کیست قاسمی اندر طریق؟ گفت:

بی اختیار ماست، ولی اختیار ماست

شمارهٔ ۸۲

از لطف دوست سکه دولت بنام ماست

اقبال یافتیم و سعادت غلام ماست

بحری که موج او ز سمک تا سما رسید

آن بحر جرعه ای ز می لعل فام ماست

این سبز خنگ چرخ بمیدان کن فکان

هر چند تو سنیست، بعون تو رام ماست

شوقی که جان هر دو جهان خوشدلند ازو

آن شوق نیز باره زرین مقام ماست

از حق رسید هر چه بهر کس رسیده است

ما مست جام دوست، جهان مست جام ماست

گویی که: عشق چیست؟ بگویم که: عشق چیست

اقبال و دولت و شرف مستدام ماست

قاسم، کمال عشق کسی را بود که او

در میکده مجاور بیت الحرام ماست

شمارهٔ ۸۳

شور جهان ز شکر آن دلستان ماست

دل ارغنون و روی تو چون ارغوان ماست

من در تو خود کجا رسم؟ ای یار نازنین

کان جا که آستان تو آن آسمان ماست

بی نام و بی نشان نبود در بسیط دهر

هر جا که هست قصه نام و نشان ماست

ما همرهان و عشق دلاویز دلفروز

هر جا که می رویم عنان بر عنان ماست

با یار باش و قصه آن یار را بگو

از خود سخن مگو، که زیان در زیان ماست

ما عاشق توایم بصد جان و صد روان

اینک گواه ما رخ چون زعفران ماست

گفتند: قاسمی همه شکر فروش شد

گفتا: بلی، که شکر او از دکان ماست

شمارهٔ ۸۴

دیده ام تا بر رخ آن گل عذار افتاده است

اشک سرخم بر رخ زرد آشکار افتاده است

هر کسی را اختیاری هست در عالم، مرا

عشق او بر هر دو عالم اختیار افتاده است

مست و حیران و خرابم از کمال حسن یار

تا دو چشم نرگسینش در خمار افتاده است

گفتمش: عمر عزیز، آخر خرابم از غمت

ز آتش عشق توام جان در شرار افتاده است

از کمال کبریا محبوب سویم ننگریست

گفت: ما را چون تو هر جا صد هزار افتاده است

گفتم : آخر جز پریشانی ندارم هیچ کار

تا مرا با زلف مشکین تو کار افتاده است

گفت: قاسم، بر سر خاک مذلت پیش من

چون تو بسیاری پریشان روزگار افتاده است

شمارهٔ ۸۵

بر ما بناز می گذری، این چه عادتست؟

در حال ما نمی نگری، این چه عادتست؟

در آتش فراق تو بیچاره مانده ایم

بس فارغی ز چاره گری، این چه عادتست؟

بر روی دوستان در دولت ببسته ای

باما ببین که در چه دری؟ این چه عادتست؟

دایم بتیغ هجر دلم خسته میکنی

ایام عمر شد سپری، این چه عادتست؟

دی آمدم بکوی تو، از بهر روی تو

پنهان شدی ز من چو پری، این چه عادتست؟

فی الجمله عقل و جان و دل و دین ببرده ای

آخر ببین چه جمله بری؟ این چه عادتست؟

بر قاسمی نظر نکنی از کمال لطف

ای جان، چو صاحب نظری، این چه عادتست؟

شمارهٔ ۸۶

دستم بدست گیر، که دل توبه کارتست

جان را نگاه دار، که جان یار غارتست

بر جان و بر دلم نظری کن ز روی لطف

جان را هزار منت و ذل شرمسار تست

اندر مغازه تنم، ای جان نازنین

تو پادشاه روح و دلم پرده دار تست

الطاف مینمایی و احسان ز حد گذشت

جان شرمسار عاطفت بی شمار تست

گفتم که: عقل؟ گفت که: قاضی کن فکان

گفتم که: عشق؟ گفت که: دارالعیار تست

گفتم که: سوز دارم و آتش، چه حالتست؟

گفتند: روشن از دل آتش نثار تست

گویند: قاسمی، که دم از عاشقی مزن

همراه عشق باش، که یار و دیار تست

شمارهٔ ۸۷

گر دل برفت، مسکن جانها بکوی تست

گر عقل رفت، جرعه ما در سبوی تست

در جان ما ز بحر صفا شبنمی نماند

ما خوشدلیم کآب سعادت بجوی تست

تا دل جمال روی ترا دید لایزال

در فکر خود نماند، چو در فکر روی تست

عمری بآرزوی تو گرد جهان بگشت

تا هست و بود و باشد در جستجوی تست

آشفته گشت و خرقه بصد پاره چاک زد

جانرا گناه نیست، که جان مست روی تست

گفتی: فنا شو از خود و یکدم بما نگر

ای آرزوی دیده، مرا آرزوی تست

قاسم شراب جمله خم خانه ها کشید

محتاج قطره ایست که اندر کدوی تست

شمارهٔ ۸۸

جاودان، هرکه ترا دید بعالم شادست

عاشق روی تو از هر دو جهان آزادست

دل درین قاعده دهر نبندد عاشق

زآنکه این قاعده سست آمد و بی بنیادست

همه با عشق سخن گویم و از وی شنوم

شادم از عشق، که این قاعده ای معتادست

همگی روی ترا مقصد اقصی دانم

زهد و تقوی و ریاضت صفت زهادست

ملک آفاق بپیمودم و غایت دیدم

هرچه جز ذکر تو بودست بعالم بادست

عشق گویند: بهر حال حدیثیست صحیح

عقل گویند: ولیکن خبر آحادست

خسرو از صحبت شیرین بمرادی برسید

این همه جور و جفا بر جگر فرهادست

دایما جور و جفا بر دل مسکین کردی

گر فراموش کنم جمله، همینم یادست

قاسمی را ز تو پرسند: کجا شد؟ برگو

که: درین گوشه این دیر خراب آبادست

شمارهٔ ۸۹

شفای جان مرا چیست؟ کز من آزردست

کنون که خون دلم ریخت، جان و دل بر دست

فغان من همه زآنست کآن حبیب قلوب

هزار پرده درید و هنوز در پردست

بگو بفاضل عالی جناب، مفتی شهر

چه سود لقلقهای زبان؟ چو دل مردست

عظم مست و خرابم، ندانم: ایساقی

که جام باده من جنس صاف یا دردست؟

ز ابر علم تقلید برف میبارد

از آن سبب نفس زاهدان چنین سردست

بجان و دل نفسش را قبول باید کرد

کسی که در ره تحقیق گرم و دل سردست

بساز، قاسم بیچاره، با جفای حبیب

که جان و دل ببلاهای عشق پروردست

شمارهٔ ۹۰

دل چه دیدست؟ که دیوانه آن یار شدست

جان چه نوشید؟ که پیمانه اسرار شدست

فتنه و شور قیامت ز روانها برخاست

مگر از خلوت جان جانب بازار شدست؟

این همه نعره و فریاد و فغان دانی چیست؟

دوست خود را ز پس پرده خریدار شدست

من چه گویم که چه افتاد دلم را؟ که مدام

کعبه بگذاشته و جانب خمار شدست

چه فتادست؟ و چه بوده است؟ و ندانم که چه شد؟

خرقه خلوت ما حلقه زنار شدست

صفت عشق تو گفتیم، دل آشفته بماند

کوه صد پاره شد و سنگ با قرار شدست

بدل قاسمی آیا که به بینی جاوید

شکر ارزان شده و قند بخروار شدست؟

شمارهٔ ۹۱

روی زمین لعل بدخشان شدست

جرعه ما قلزم و عمان شدست

ذره ما شد همگی آفتاب

عقل درین واقعه حیران شدست

کس نشنیدست و ندیدست این

مورچه ای را که سلیمان شدست

هرکه ازین جرعه چشد قطره ای

بنده او خسرو و خاقان شدست

گر نظری هست، ببین جان ما

تن همه جان، جان همه جانان شدست

حسن و وفا هر دو بهم ساختند

کار جهان جمله بسامان شدست

جان و دل قاسمی از شوق دوست

مغرب سر، مشرق عرفان شدست

شمارهٔ ۹۲

ای خواجه، درین کوی چه عیشست و چه بودست؟

بخت تو بلندست و زیانها همه سودست

ای خواجه، تو مستی و ندانم که چه مستی؟

مستی و ندانم که کلاهت که ربودست؟

این چیست که خود را نشناسی بحقیقت؟

غیرت بمیانست و علی رغم حسودست

از دولت وصلت بشب و روز همه وقت

در مجلس ما زمزمه رود و سرودست

ای فاضلکان، از در میخانه درآیید

از فضل مگویید، که هنگام شهودست

این قصه بگویید بدزدان طریقت :

هنگامه مگیرید، که هنگام ربودست

باید که بدانند خلایق بحقیقت

هر چیز که بینند، که بودست نبودست

با صوفی جرار بگویید که: غم نیست

گر جامه سیاهست ولی خرقه کبودست

آن یار چو پیداست، چه گوییم؟ چه جوییم؟

قاسم، چه زنی حلقه؟ که این در بگشودست؟

شمارهٔ ۹۳

بازم نمکی بر جگر ریش رسیدست

صد گونه بلا بر من درویش رسیدست

من ناله ز بیگانه ندارم، که دلم را

هر غم که رسیدست هم از خویش رسیدست

درد تو بهرکس نرسیدست ولیکن

المنة لله که مرا بیش رسیدست

کیشم همه عشقست و نیاید بصفت راست

تیری که مرا بر دل از آن کیش رسیدست

نوش دو جهان را همگی کرد فراموش

تا بر دل من لذت آن نیش رسیدست

ای عشق جهان سوز، کجایی؟ که دلم را

صد واقعه از عقل بد اندیش رسیدست

گر ناله کند قاسم بیدل، مکنش عیب

پیداست از آن ناله که دردیش رسیدست

شمارهٔ ۹۴

آن را که قبله اش رخ خورشید انورست

اعراض گر کند، بهمه روی کافرست

عاشق بیار واصل و عاقل بهانه جوی

صوفی برغم واصل و چون حلقه بر درست

واعظ، مگو که: عشق روانیست در طریق

پنداشتی که ملک دو عالم مثمرست

زین بیشتر عداوت با اهل دل مکن

شرعی معین آمد و عشقی مقررست

آن را که عشق نیست درین راه غافلست

سنور راه ماست اگر خود غضنفرست

زاهد بزهد مایل و صوفی باعتقاد

عارف درین میانه چو کبریت احمرست

جان در سماع عشق تو مستست و چاره نیست

شوقی مولد آمد و عشقی قلندرست

باد صبا چو بوی تو آورد در چمن

جانها فدای رایحه روح پرورست

بر جان قاسمی نظری کن ز روی لطف

زان جا که آفتاب ضمیر منورست

شمارهٔ ۹۵

از هرچه هست ذکر جمال تو خوشترست

حسن تو مظهر آمد و عشاق مظهرست

هرجا که باد بوی تو آرد بعاشقان

جانها فدای رایحه روح پرورست

در آرزوی روی تو آریم زیر پا

از فرط اشتیاق، اگر بحر، اگر برست

ذرات در هوای تو در رقص حیرتند

اما سماع عشق ترا شور دیگرست

چندین مگو، که لاف کرامات و جام می

عزت نگاهدار، که این سر از آن سرست

زاهد که دم ز حور و قصور جنان زند

لاغر شکار ماست، اگر خود غضنفرست

با ساکنان دیر و صوامع بگو که: کار

بر صورتی که هست همان شیوه در خورست

تا چند طعنه بر سخن عاشقان زنی؟

دل جمع دار، کین سخن از جای دیگرست

قاسم، عنایتیست درین راه هرچه هست

جرات نمود زاهد و چون حلقه بر درست

شمارهٔ ۹۶

اگر در مغز، اگر در پوست یارست

بهرجایی که هست آن یار غارست

ترا، گر روی دل با روی حق نیست

بهر رو از همه رو شرمسارست

دلا، گر عاشقی بگذار و بگذر

که عاقل در میان گیر و دارست

اگر تو نقش خوانی، نقش بر خوان

همه عالم پر از نقش و نگارست

مگو اسرار حق با نفس جاهل

که نه اهل نظر اهل نظارست

ز خود بیرون مرو، تا گم نگردی

که آن یار گرامی در دیارست

مرا هرکس که بیند مست گوید

که: قاسم مست چشم پرخمارست

شمارهٔ ۹۷

هلاک عاشقان در انتظارست

حیات صادقان با روی یارست

کسی کو نزد جانان تحفه جان برد

هنوز از روی جانان شرمسارست

خرامان میرود آن شاه خوبان

سرش مستست و چشمش در خمارست

بکلی جان و دلها صید کردست

که میر عاشقان میر شکارست

رخش اندر میان جعد گیسو

چو رومی در میان زنگبارست

بیا، یک دم بحال من نظر کن

دلم پرخون و چشمم اشکبارست

بکن چندان که خواهی جور بر من

که جان مرد عاشق بردبارست

بیا، با عاشقی دستی برافشان

که شادی در میان، غم برکنارست

نظر بر روی جانان دار، قاسم

که دارالملک عالم بی مدارست

شمارهٔ ۹۸

یحبهم و یحبونه چه اقرارست؟

بزیر پرده مگر خویش را خریدارست؟

دو عاشقند و دو معشوق در مکین و مکان

ولی تصور اغیار محض پندارست

هزار جان گرامی بیک کرشمه خرند

میان عاشق و معشوق این چه بازارست؟

هزا جان و دل و دین برای یک غمزه

بداد عاشق مسکین، که بس خریدارست

مدام چون بسر تست شاه را سوگند

چنین شریف سری را چه جای دستارست؟

خطاست این که: فلانی چنین روایت کرد

بیا بدیده بینا، که وقت دیدارست؟

مرید جمله ذرات کاینات شود

دلی که جلوه خورشید را طلب کارست

بجان دوست، کزین راست تر حدیثی نیست

که هرکه عشق نورزید نقش دیوارست

برون ز حد و صفت قاسمی جمال تو دید

جمال روی ترا جلوهای بسیارست

شمارهٔ ۹۹

دلم از غصه هجران تو اندر شورست

ذوق جان دارد و خوش در طلب مسرورست

تو حبیبی و یقین با دل و جان نزدیکی

آن رقیبست که از جمله دلها دورست

عاشق تست، اگر خسرو، اگر شیرینست

بنده تست، اگر سنجر، اگر فغفورست

عشق نزدیک تر از ماست بما، می داند

این حدیثیست که در هر دو جهان مشهورست

من اگر مستم، اگر نعره زنم، باکی نیست

عشقم اندر نظر و موسی جان بر طورست

دو جهان نور شد و نور شدم سر تا پا

هرکه خود نور شود هر دو جهانش نورست

نظری از تو اگر بر دل قاسم آید

قاسم سوخته هم ناظر و هم منظورست

شمارهٔ ۱۰۰

من اگر توبه شکستم کرمش موفورست

پیش دریای کرم توبه من محصورست

جرم بخشیدن و الطاف نمودن کرمست

چه توان گفت؟ که این واعظ ما مغرورست

یا از یار جدا نیست، چه شاید گفتن؟

زاهد شهر ازین قصه بغایت دورست

هرکه او بانگ «اناالحق » زدم یار شنید

شاه عالم شد و در هر دو جهان منصورست

گر بشمشیر غمت کشته شوم باکی نیست

هرکه شد کشته شمشیر غمت مغفورست

عالمی را همه آشفته و حیران بینم

همه در کار تو، گر مخلص، اگر مزدورست

قاسمی، سجده اخلاص کن اندر بر یار

هیچ شک نیست که طاعات چنین مبرورست

شمارهٔ ۱۰۱

امروز بهرحال به از دی و پریرست

عالم همه پر عنبر سارا و عبیرست

آفاق عبیر بیز شد، آخر چه ظهورست؟

یا نور تجلی که ز سلطان نصیرست

ار جمله ذرات جهان مخفی و پیداست

ار جمله صفت شاهد بی مثل و نظیرست

زنهار! دل از غیر نگه دار، که آن یار

در هر نفسی واقف اسرار ضمیرست

جان و دل آفاق بیک جلوه ببردی

خوش حالت صیدی که بدام تو اسیرست

ای طالب دیدار، برو دیده بدست آر

چون واقف اسرار شوی خیر کثیرست

قاسم، چو خطا رفت، بیا سجده سهو آر

کان لطف و کرم توبه ده و عذر پذیرست

شمارهٔ ۱۰۲

بگذار ره صومعه، کان دور و درازست

بنشین بدر میکده، کان خانه رازست

چون بانگ نمازی نشنیدی تو درین کوی؟

گر گوش تو بازست همه بانگ نمازست

از خرقه و زنار و ز سجاده و تسبیح

مقصود نیاز آمد و دیگر همه نازست

هر جا که بود حسن بود عشق، ازین رو

محمود پریشان سر زلف ایازست

احصای ایادی تو هرگز نتوان کرد

عاشق همه اوقات بدرگاه نیازست

من باز سفید توام، ای مقصد و مقصود

چشمم همه اوقات بدیدار تو بازست

ای خسرو خوبان، نظری کن ز سرلطف

قاسم ز غم عشق تو در سوز و گدازست

شمارهٔ ۱۰۳

گر دیر سومنات بود، گر صوامعست

هر جا که هست لمعه روی تو لامعست

ذرات کاینات، که آیات حسن تست

مجموع در صحیفه انسان جامعست

وصف جمال تست غزلهای بلبلان

مستی است زین سماع کسیرا که سامعست

هر ذره ناطقست باوصاف آن جمال

ذکر جمیل تست که ورد مجامعست

پرشد کنار و دامنم از در شاهوار

از بحر دل،که از صدف چشم دامعست

بنیاد صبر و طاقتم از بیخ برفکند

هجران جان گداز، که تلخست و قامعست

قاسم وصال خواهد و مرگ رقیب نیز

یا رب، تو عالمی که فقیرست و طامعست

شمارهٔ ۱۰۴

ره بیابانست و شب تاریک و پایم در گلست

عشق و بیماری و غربت مشکل اندر مشکلست

این چنین ره را بدشواری توان رفتن، مرا

همرهم عمرست و عمر نازنین مستعجلست

سخت حیرانست و سرگردان ولی دارد امید

دل بدان لطفی که ذرات جهان را شاملست

زاهدان گر قصه های عشق را منکر شوند

آشنا داند که ما را این سخن با قابلست

صوفی خلوت نشین را کز محبت دل تهیست

گر بصورت می نماید حق، بمعنی باطلست

ناصح از درد دل ما کی خبر دارد؟ که ما

در میان موج دریاییم و او بر ساحلست

گفتمش: جان و دل و دین باختم در راه تو

در تبسم گفت: قاسم، صبر کن، کار دلست

شمارهٔ ۱۰۵

در مذهب ما باده مباحست و حلالست

این باده ز خم خانه اجلال جلالست

این یار چه اشنید که در ماتم هجرست؟

آن خواجه چه دیدست که سرمست وصالست؟

جز عشق خدا، هرچه دلت را برباید

گر نیر شمسست که در عین زوالست

هرگز بخدا ره نبری، تا تو تو باشی

این فکر خیالست و خیال تو محالست

این جا سخن از عاشق و معشوقه و عشقست

این جا سخن از نشأئه آن بحر زلالست

ما پیشتر از آدم و حوا و جهانیم

از ما سخن سال مپرس، این چه سؤالست

در شیوه شیرین تو حالیست، که قاسم

سرگشته و حیران شده کین حال چه حالیست؟

شمارهٔ ۱۰۶

بهر کجا که رسد عشق شاه محترمست

صفات عشق تو گفتن نشانه کرمست

مرو بپیش، که ترسم که باز گردانند

که علت حدثان نفی معنی قدمست

بدان که: جان تهی همچو جسم بی جانست

نخواهمش بکف آرم، اگرچه جام جمست

رقیب خواست که آزار من کند ز حسد

حبیب گفت: مرنجان، که آهوی حرمست

ندای دوست بجانها نمیرسد دایم

ندای او نشنیدن نشانه صممست

میان صومعه دیدیم طاعتست و نماز

بکوی عشق رسیدیم عاشقان همه مست

شراب عشق بمی خوارگان مجلس ده

حدیث زاهد خودبین مگو، که کم ز کمست

رقیب واقعه عشق را نمی داند

بپیش مردم عارف رقیب کالعدمست

قلم برندی قاسم زدند روز ازل

همه حکایت دل مقتضای آن رقمست

شمارهٔ ۱۰۷

جگرم گرم و دل خسته ندیم ندمست

لطف فرما و کرم کن، که مقام کرمست

ما که آشفته و رندان و گنه کارانیم

عفوک لله، که لطف تو بعالم علمست

ساقیا، لطف کن و باده بهرکس برسان

دأب رندانه نگه دار، چه جای ستمست؟

پیش تیغ تو روان جان و سراندر بازیم

هرکه شد کشته شمشیر غمت محترمست

لطف کن، یکقدم از هستی خود بیرون نه

از تو تا حضرت محبوب قدم یک قدمست

دم آن دوست مرا زنده جاویدان کرد

دل و جانها همه حیران شده کین دم چه دمست؟

قاسم ار شیوه تحقیق عیان میگوید

هرکه او عشق نورزید بعالم عدمست

شمارهٔ ۱۰۸

غم تو بر دل و بر جان امیر و محتشمست

بنام گفتمش: این غم ولی نه غم، نعمست

زد رد درد تو مستیم و فاش میگوییم

که: پیش جرعه رندان چه جای جمست؟

رقم برندی ما زد قلم بروز ازل

چه جای زهد و ورع؟ چون رقم از آن قلمست

بنقد فرصت امروز را مده از دست

که حال و قصه فردا هنوز در عدمست

دو روزه مهلت ایام را غنیمت دان

بیاد دوست بسر بر، که وقت مغتنمست

دگر ز حادث و محدث بوصف عشق مگوی

که عشق لمعه خورشید مشرق قدمست

چو یک نفس نزند کز تو خون نمیگرید

بیا، بپرس ز قاسم، دمی، که در چه دمست؟

شمارهٔ ۱۰۹

تو ساقی جان بخشی و عالم همه جامست

وز باده نوشین تو عالم همه جامست

از جام تو یک جرعه بما ده، که زمین را

گر زانکه نصیبست، هم از کأس کرامست

هرچند که ما عامی عشقیم درین راه

بر جمله ذرات جهان لطف تو عامست

واعظ، که برقصست پس پرده پندار

سودش نکند پند، که در بند عمامست

در دور رخش یک دل هشیار ندیدیم

آنکس که نه مستست درین دور، کدامست؟

در کشتن عشاق بشمشیر چه حاجت؟

یک غمزه از آن نرگس مخمور تمامست

گفتی که: سلامی بفرستیم بقاسم

از ذوق سلامت دل من دار سلامست

شمارهٔ ۱۱۰

موسی صفتان را، که درین طور مقامست

از درد تو مستند گروهی ز دوا مست

آن خال سیه جانب آن زلف دلاویز

وصفش نتوان گفت: چه دانه است و چه دامست

هرجا که تو باشی سخن از شاهد و می گوی

چون راه هدایت همه از ذکر دوامست

از چهره زیبا تتق زلف برانداز

چون نور هدایت همه از رفع ظلامست

زاهد ز می ناب همین نام شنیدست

او مست خیالست، نه سرمست مدامست

از مطبخ جان بوی طعامی نشنیدست

زعمش همه اینست که بر خوان کرامست

یک نام شنیدست از آن یار گرامی

زان نام گمان برده که سلطان انامست

یک بوسه، نگوییم، که یک غمزه از آن چشم

انعام کن، ای دوست، که انعام تو عامست

قاسم، سخن از ساقی و می خانه و می گوی

زیرا که ترقی همه از ذکر مدامست

شمارهٔ ۱۱۱

خرد مستست و دل مستست و جان مست

بسودایت روان ناتوان مست

ز حد بگذشت مستیهای ذرات

فلک مست و زمین مست و زمان مست

بیا در باغ و شور بلبلان بین

سمن مست و چمن مست، ارغوان مست

شراب ناب رحمان را چه گویم؟

کزو دلداده مست و دلستان مست

ز دنیی تا بعقبی گر ببینی

همه ره کاروان در کاروان مست

دلی کز ما و من آزاد آید

چه در کعبه، چه در دیر مغان مست

جهان مستند و ز مستی ندانند

جهان اندر جهان اندر جهان مست

درین دریا، که عالم قطره اوست

ز قطره تا ببحر بی کران مست

بقول قاسمی این سکر عامست

خرد مست و یقین مست و گمان مست

شمارهٔ ۱۱۲

دلم از عشق تو مستست و جان مست

جهان مست و زمین مست، آسمان مست

همه عالم خرابات تو آمد

جهان اندر جهان اندر جهان مست

گلستان دیدم اندر عشق رویت

گل اسفید و زرد و ارغوان مست

طلب کردم بهر جایی رسیدم

ز شوق تو مکان و لامکان مست

چو اندر صومعه رفتم بدیدم

همیشه از تو جان صوفیان مست

سفر کردم، بشهر جان رسیدم

درین ره کاروان در کاروان مست

چه شورش خاست در عالم، بیک بار؟

که فانی مست و ملک جاودان مست

عجب شوری فتاد اندر خرابات!

همه دلدادگان با دلستان مست

ز کعبه تا در بت خانه رفتم

همه ره مست بود و رهروان مست

جهان را سربسر پیمانه ای دان

همیشه جرعه مست و جرعه دان مست

همیشه، قاسمی، ذرات مستند

ز حد لامکان تا کن فکان مست

شمارهٔ ۱۱۳

گر دردمند گردد دل، دولتی عظیمست

چون دردمند او شد، دل بعد از آن سلیمست

در راه عشق و وحدت حیرانی است و حیرت

امید در نگنجد، چه جای ترس و بیمست؟

بعد از وفات دانی احوال جان چه باشد؟

بی دوست در جحیم است با دوست در نعیمست

گر زهد و علم داری درد خدا نداری

در وقت جان سپردن دل با ندم ندیمست

بی مایه محبت، کانست اصل فطرت

این زهد ما سقیمست وین علم ما مقیمست

بعد از خرابی تن احوال دل بدانی

خیرست اگر حمیدست، شرست اگر ذمیمست

سرمایه دو عالم عشقست پیش قاسم

خوش بخت آنکه جانش در عشق مستقیمست

شمارهٔ ۱۱۴

ملامت را بمان، چه جای بیمست؟

که روح القدس جانت را ندیمست

اگرچه راه دشوارست آخر

که امداد از مددهای کریمست

تو عاشق باش و طور عاشقی ورز

که عاشق بر صراط مستقیمست

غنیمی کز روانت روضه سازد

بچشم سر ببین: عشق آن غنیمست

دلی، کز عاشقی بی رنگ و بویست

مخوانش دل، که شیطان رجیمست

دلم را غیر درگاه تو جا نیست

مدام این دل برین درگه مقیمست

بیا، قاسم، ز هستی توبه می کن

که سلطان تو تواب الرحیمست

شمارهٔ ۱۱۵

بنده را هست سؤالی و نه آن حد منست

که چرا لعل لبت رشک عقیق یمنست؟

حد من نیست ولی عشق سخن می گوید

چون همه عشق شد اینجا همه جا جای منست

هم بتو راه توان یافت بنیل مقصود

بوی مشک از ختن و بوی اویس از قرنست

مستمان کرد بحدی که نداریم خبر

تا ز مستی نشناسیم که او درچه فنست

در ره عشق و فنا گر خطری پیش آید

چاره از پیر مغان جوی، که او مؤتمنست

چند گوییم: «علیکم برفیق الاعلی »؟

خواجه در لذت جان نیست، که در فکر تنست

چند پرسی که نهان خانه آن یار کجاست؟

خلوت یار گرامی همه در انجمنست

شیوه عشق بآسان نتوان ورزیدن

عشق در آتش غم سوختن و ساختنست

قاسمی بوی تو بشنود، دل از دست بداد

بانگ بلبل همه از شوق گل و یاسمنست

شمارهٔ ۱۱۶

آن ماه دل افروز، که محبوب جهانست

با تست، ولی در پس صد پرده نهانست

خواهم صفتی گویم از آن زلف معنبر

دل در خفقانست و زبان در ذوبانست

در کوچه مایار گرامی گذری کرد

جانها نگران، جامه دران نعره زنانست

هرگز بتجلی الهی نبرد پی

بیچاره دل آن که رهین حدثانست

آن خواجه ما هیچ ندانست، چه حاصل

گر شاه نشین آمد، اگر شاه نشانست؟

از جام وصال تو بهرکس که رسد می

چه جای فریدون؟ که سلیمان زمانست

قاسم بثنای تو غزل خوان و فصیحست

هرچند فصیحست ولی کل لسانست

شمارهٔ ۱۱۷

آن ماه شب افروز، که در پرده نهانست

در پرده نهانست، ولی پرده درانست

روشن نتوان گفت که: سر چیست؟ که آن یار

با نام و نشان آمد و بی نام و نشانست

مشکل همه اینست که: در عالم تمییز

آنرا که دو اخوانی درد تو همانست

با خواجه حکایات نهایات مگویید

کو عاشق جان نیست، ولی عاشق نانست

در دار فنا فکر اقامت نتوان کرد

کین ملک قدم نیست، که شهر حدثانست

در راه خدا مرد امین باش، که هر جای

چون مرد امین آمد در عین امانست

قاسم، بحقیقت دل خود هر که بداند

در مذهب عشاق بصیر همه دانست

شمارهٔ ۱۱۸

امشب شب آدینه و فردا رمضانست

تن در ذوبان آمد و جان در طیرانست

بر بند ره لقمه و بگشا ره دیدار

تن طالب نان آمد و جان طالب جانست

آن خواجه عزیزست و لطیفست و شریفست

آزاده و حی نیست، که صید حدثانست

خرسند از آنست که بر سفره ارزاق

هرچند که نانش نرسد، بر سر خوانست

من بنده شوقم، که براقیست سبک رو

پروانه عشقست، ولی شمع جهانست

چون جمله تویی، غیر تو کس نیست بتحقیق

هر جان که شناسا شود این جا همه دانست

رعنایی تو چشم ترا کور ابد کرد

رو وسمه خر، ای دوست، که این سرمه گرانست

کوری تو شد مانع راه تو وگرنه

چون ماه شب چارده آن دوست عیانست

گر زانکه شراب از خم توحید کنی نوش

در دیر جهان قاسم ما پیر مغانست

شمارهٔ ۱۱۹

ای بی خبران، مصلحت کار در آنست

جامی بکف آرید، که عالم گذرانست

هر کو قدحی خورد ازین خم دل افروز

سلطان زمینست و سلیمان زمانست

در مجلس عشاق همه شور و قیامت

در محفل زهاد همه امن و امانست

این نوبت شادیست، گه لطف و کرمهاست

آن خواجه ندانست و نداند که ندانست

خود با که توان گفت که آن ماه دل افروز

هم رهزن جان آمد و هم رهبر جانست؟

هرکس که ورا دید و بدانست بتحقیق

مرد همه بین آمد و شاه همه دانست

هرگه که ز من یاد کند آن گل سیراب

با دوست بگویید که: قاسم نگرانست

شمارهٔ ۱۲۰

ای ساقی جان بخش، که در جام تو جانست

پر کن قدح باده، که دل در خفقانست

آن سرو روان رفت بهر جای که دل داشت

جان و دل ما در پی آن سرو روانست

آن شاه دل افروز، که سرمایه حسنست

هرجا که روان شد دل و جانها نگرانست

دلها همه گلشن شد و جانها همه روشن

آن ماه دل افروز مگر شمع جهانست؟

دل خواست که با عشق برآید بتجلد

هرچند که کوشید، ولیکن نتوانست

جام دل ما را بشکست آن مه روشن

گر جام شکسته است، ولی دوست همانست

ساقی، بده آن جام وز شفقت نظری کن

قاسم گذرانست و جهان در گذرانست

شمارهٔ ۱۲۱

بگوش سرو چه گفتی؟ که پای کوبانست

بگوش عقل چه گفتی، که مست و حیرانست

مرا مگوی که: آهسته باش و دم درکش

فغان من همه زان چشم مست فتانست

بیا بکوی خرابات عشق، تا بینی

ز شام تا بسحر نعرهای مستانست

دگر بما ز جفاهای یار قصه مگوی

که خلق او همه لطفست و عین احسانست

هنوز فکر سر و جان خویشتن داری

ز کوی عشق گذر کن، که جای شیرانست

بیا بمجلس عشاق بی نقاب، ای دوست

از آن که روی تو شمعست و عقل پروانست

چو مرگ هیچ کسی را امان نخواهد داد

خنک کسی که دلش با حریف و پیمانست

مرو بپیرو دیوان، که راه تاریکست

بیا، که عشق خدا خاتم سلیمانست

بخرقه خلق و روی زرد ما منگر

کمینه جرعه ما قلزمست و عمانست

ربود جان و دل عاشقان مسکین را

ترا که سرمه بچشمست و زلف در شانست

قلم برندی قاسم زدند روز ازل

بیا بگو: بقلم رفته را چه درمانست؟

شمارهٔ ۱۲۲

درد تو، که سرمایه ملک دو جهانست

المنة لله که مرا بر دل و جانست

شهری همه بر آتش عشق تو کبابند

من نیز برآنم که همه شهر برآنست

در حلقه گیسوی تو، کان مایه سوداست

هرجان که جوی قیمت خود دید گرانست

یک لمعه ز رخسار تو در خانه کعبه است

یک تار سر زلف تو در دیر مغانست

زآن روست که آنجا همه لبیک و نفیرست

زین موست که اینجا همه فریاد و فغانست

گفتم که: بهرحال و بهروجه که دیدم

چون ماه شب چارده روی تو عیانست

یک غمزه زد از ناز، بمن گفت که: قاسم

آنجا که عیانست چه حاجت ببیانست؟

شمارهٔ ۱۲۳

در دیده صاحب نظران کشف عیانست :

کان ماه دل افروز پس پرده نهانست

گر زانکه بغفلت روی این ره، نکنی سود

هر سود که بی دوست کنی عین زیانست

هرجا نگرم روی تو بینم بهمه حال

گر خانه کعبه است و گر دیر مغانست

زاهد، هله! امروز تو در ملک امانی

در کوچه ما نعره و آشوب و فغانست

آنیست در آن چهره زیبای تو مادام

هرجای که آنست، دلم عاشق آنست

دی رفت بهاری، همه پر لاله سیراب

دهقان چه کند چاره؟ که امروز خزانست

گویند بقاسم که: ازین عشق حذر کن

بیچاره حذر کرد، ولیکن نتوانست

شمارهٔ ۱۲۴

در نهان خانه وحدت قمری پنهان است

که همو جان جهانست و همو جانانست

هیچ جا نیست وزو هیچ محل خالی نیست

عقل حیرت زده در شیوه او حیرانست

پیش ما قاعده اینست، مسلم دارید

هر گدایی که ز کوی تو رسد سلطانست

دلم از دست ببردی و بهجران دادی

داستان من شوریده ازین دستانست

گر بصدنامه نویسم صفت مشتاقی

اشتیاقم بملاقات تو صد چندانست

رسم آشفتگی و وصف پریشانی ها

بی خطا چین سر زلف ترا در شانست

قاسم از شیوه سودای تو شوریده دلست

دل سودا زده با عشق تو جان در جانست

شمارهٔ ۱۲۵

دلم از زلف تو آشفته و سرگردانست

جان بدیدار تو شادست ولی حیرانست

عشق دریای محیطست، بتحقیق بدان

جدول اوست، اگر قلزم، اگر عمانست

با من از دوزخ و فردوس مگویید سخن

هرکجا اوست، مرا جنت جاویدانست

غافل از دوست مباشید و بغفلت مروید

در نهان خانه وحدت قمری پنهانست

پیش مستان طریقت سخنی می گویید

هرکه او منکر عشقست یقین شیطانست

عاشقست این دل شوریده من، درمان چیست؟

بس عجب نبود اگر بی سر و بی سامانست

قاسم ار جامه درید از غم او باکی نیست

نعره و جامه دریدن صفت مستانست

شمارهٔ ۱۲۶

صبا چه گفت بگوش چمن که خندانست؟

میان صحن گلستان خروش مستانست

چه حالتست سمن را که سرگران شده است؟

چه بود سرو سهی را که پای کوبانست؟

چه حالتست که نرگس پیاله می دارد؟

چه حکمتست که غنچه بشکل پیکانست؟

چه بود لاله سیراب را که سرمستست؟

بگو که زلف سمن از چه رو پریشانست؟

شراب حب ازل ریختند بر عالم

فروغ باده ز ذرات کون تابانست

بصورت دو جهان سر عشق ظاهر شد

کنون بر تبت انسان رسید، انسانست

چه باشد انسان؟ مجموعه اصول و فروع

چه باشد انسان؟ مقصود کان و ماکانست

چه باشد انسان؟ خم خانه می ازلست

چه باشد انسان؟ سلطان ملک عرفانست

چه باشد انسان؟ آیینه خدای نمای

چه باشد انسان؟ مرآة کفر و ایمانست

بیار، ساقی، از آن باده سبک روحان

که مرهم دل ریشست و راحت جانست

بگو بناصح: تا بیش ازین محال مگوی

که قاسمی بیهمه حال مست و حیرانست

شمارهٔ ۱۲۷

فروغ نور رخت آفتاب تابانست

ولی چه سود؟ که از چشم خلق پنهانست

دقیقه ایست درین عشق مست عالم سوز

در آن دقیقه نظر کن، که جای امعانست

اگرچه آتش نمرود آتشیست عظیم

بپیش چشم خلیل خدا گلستانست

دلی که دم زند از باد پای منصوری

ز پای دار نترسد، که مست عرفانست

کسی که روز سیاست ز سر ندارد باک

حلال باد شرابش، که مرد میدانست

مگر ز جام تو یک جرعه بر حریفان ریخت

که شام تا بسحر نعرهای مستانست

چراغ روی تو در حجرهای دیده من

حدیث روشنی شمع در شبستانست

ز غیر دوست حکایت نمی توان گفتن

چو ذکر دوست درآمد، چه جای افسانست؟

کمال عشق و هوایی که جان قاسم داشت

از آن صفت که شنیدی هزار چندانست

شمارهٔ ۱۲۸

مرا پیوند او پیوند جانست

دریغست آن جمال از ما نهانست

نگوییم جان ما تنها چه باشد؟

نه تنها جان، که او خود جان جانانست

ز امید وصال یار مستان

همه ره کاروان در کاروانست

بیا، گر عاشقی، تا باز بینی

دلم را، کآسمان لامکانست

عجایب دولتی دارم، که دایم

دلم با دوست سر بر آستانت

دلم را برد و جان می خواهد از من

یقینست این که سری در میانست

مرا تنها مبین در راه توحید

دل قاسم جهان اندر جهانست

شمارهٔ ۱۲۹

مرا چون عاشقی دارالامانست

دلم با دوست سر بر آستانت

ز «سبحان الذی اسری » بمقصود

همه ره کاروان در کاروانست

همه گم کرده اند این راه، اما

چو وابینی همه با همگنانست

چو می داند بجانش دوست دارم

ازین هم نیز با ما سرگرانست

مگر، ای ساربان، محمل روان شد؟

جرسها را فغان اندر فغانست

کلید گنج معنی را بدست آر

وگرنه گنج عرفان جاودانست

دلت از یاد حق چیزی ندانست

همه میل دلت با چینه دانست

اگر رومی رومی در حقیقت

چرا میل دلت با زنگیانست؟

نیارامد دل قاسم بجز دوست

درین احوال سری درمیانست

شمارهٔ ۱۳۰

مرا نور یقین همراه جانست

سرم با دوست سر بر آستانست

مرا گوید: میان درد و غم باش

معین شد که سری درمیانست

ز حد لامکان تا توده خاک

همیشه کاروان در کاروانست

درین دریای بی پایان فتادیم

امید جان برب مستعانست

حدیث عشق حالی بس غریبست

همیشه با بلاها هم عنانست

دلم کو سر فرو نارد بکونین

غلام همت دردی کشان است

مگو، قاسم، که: این دارد فلانی

یقین می دان همه با همگنانست

شمارهٔ ۱۳۱

مرا هوای تو اندر میانه جانست

مگو حکایت سامان، چه جای سامانست؟

اگر ز جام تو جانم بجرعه ای برسد

هزار جور و ملامت کشیدن آسانست

سعادت سر کویت بوصف ناید راست

اگر بکوی تو سلمان رسد سلیمانست

اگر بچشم تو خارست، یا خسک، چه عجب؟

بپیش دیده عارف جهان گلستانست

اگر تو عاشق دانا دلی یقین می دان

که غیر عشق خدا جمله مکر و افسانست

شبی بخلوت عشاق خوش درآ و ببین

ز شام تا بسحر نعرهای مستانست

دلت بآتش غم سوخت، قاسمی، خوش باش

که هرچه دوست کند حاکمست و سلطانست

شمارهٔ ۱۳۲

همه صحرا گلست و ارغوانست

بهرجایی از آن جانان نشانست

بهر آیینه حسن دوست پیداست

همیشه جان جاهل در گمانست

دل آهن بترسد از جدایی

جرسها در نفیر و در فغانست

جرس را این فغان و ناله از چیست؟

که در محمل ز جانان صد نشانست

درآ در صدر محمل، تا ببینی

که صدر محفلش سقف جنانست

اگر وهمت پشیمان سازد از عشق

ازو مشنو، که دزد کاروانست

تو از خود در حجابی، ورنه آن دوست

عیان، اندر عیان، اندر عیانست

بهرجا عاشقی بینی درین کوی

سبک روحست، اما سرگرانست

گر از کان آگهی، ورنه یقین دان

که هر شانی که می آید ز کانست

گدا و شاه و درویش و توانگر

کسی کوشد امین، اندر امانست

بغیر از عاشقی در دین قاسم

همه عالم فسونست و فسانست

شمارهٔ ۱۳۳

دلم از شوق تو خونست و ندانم چونست

در درون شوق وصالت ز بیان بیرونست

دیده گریان و جگر خسته و خاطر غمگین

سینه مجروح و دل آشفته و جان محزونست

جمله ذرات سراسیمه و سرگردانند

بهوای تو، اگر لیلی، اگر مجنونست

در دلم شوق تو هر روز فزون می گردد

دل شوریده من بین که چه روز افزونست؟

همه در خاک سر کوی تو دید این دل مست

هرچه در خاصیت باد صبا مکنونست

سرخی گونه ز وصل آمد و زردی ز فراق

غم عشقست که رنگش همه گوناگونست

قاسمی، دولت وصلش بدعا خواهی یافت

باجابت نفس سوختگان مقرونست

شمارهٔ ۱۳۴

شریعت در طریقت مستعینست

شریعت راه فخرالمرسلینست

شریعت شیوه مردان راهست

شریعت شاهراه مستبینست

شریعت حکمت مردان راهست

شریعت قصه حبل المتینست

شریعت از امور اعتدالیست

شریعت شارع علم الیقینست

طریق شرع را خوف و خطر نیست

وگر باشد هم از دزدان دینست

باستحقاق پیشی کن درین راه

ترا گر فکر روز واپسینست

ز قاسم این سخن را یاد گیرد

کسی کو راست دان و راست بینست

شمارهٔ ۱۳۵

آفتابیست جمالت که جهان پرتو اوست

همه را از همه رو روی بدان روی نکوست

تا جمال تو بدیدم خوش و خندان گشتم

همه شب ذکر دلم تا بسحر یا من هوست

بنده از دیدن دیدار تو گشتم فربه

هر که دیدار ترا دید نگنجد در پوست

تنم از درد بجان آمد و دل حیران شد

ساقیا باده بپیما که همه جا همه اوست

گر ترا دیده تحقیق خدا بین باشد

گل و گلزار همو، دیده و دیدار هموست

هرکجا عربده دایم و قایم بینی

بیقین دان که همو عربده و عربده جوست

قاسمی، رو بخدا آر و رقیبان بگذار

دشمنانند بهم تا نرسد دوست بدوست

شمارهٔ ۱۳۶

باد صبا برگرفت پرده ز رخسار دوست

جمله ذرات را عربده و های و هوست

حاضر دلدار باش، حافظ اسرار باش

فتنه چو دیدی بدان پیشرو فتنه اوست

قاعده کار بین، شیوه دلدار بین

این همگی مغز نغز و آن همگی پوست پوست

در نظر یار باش، حاضر و هشیار باش

واقف اسرار باش،سر خدا در سبوست

چیست سبو؟ جام ما، باده شراب خدا

جام می کبریا هر نفسی نوبنوست

عشق چو بالا گرفت، عالم غوغا گرفت

خرقه بصد پاره شد، خواجه، چه جای رفوست؟

سر ز محبت برآر، در طلب یار غار

غیر بخاطر میآر، زآنکه غیورست دوست

عشق حریفیست مست، جام لبالب بدست

باده مجویید ازو، زآنکه عجب تندخوست

بوی محبت شنید، شد بجهان ناپدید

قاسمی اندر طلب دربدر و کوبکوست

شمارهٔ ۱۳۷

برآمد آفتاب طلعت دوست

که ذرات جهان را رو به آن روست

اگر نفست ازین جا رخنه جوید

ازو مشنو، که آن وارونه هندوست

غلام روی آن خورشید حسنم

که عالم لمعه ای زان روی نیکوست

چه خوش می نالد آن چنگ معربد!

که شور عاشقان از ناله اوست

اگر صوفی ندارد عشق، قاقاست

وگر ملا نباشد مست، قوقوست

بکوی عاشقی کمتر گذر کن

که هرجا فتنه ای بینی در آن کوست

تو هر جوری که خواهی کرد بر من

مرا جور تو بردن عادت و خوست

ز حسنت قصه ای در باغ گفتند

همیشه فاخته در بانگ کوکوست

بیا، قاسم، شراب ناب بستان

بنوش و سجده کن در حضرت دوست

شمارهٔ ۱۳۸

بوی جان میآید از باد صبا، این بو چه بوست؟

مشک را این حد نباشد، نکهت گیسوی اوست

چیست بو؟ واقف شدن از سر محبوب ازل

آنکه چون آیینه با ذرات عالم روبروست

جمله عالم بما پیداست، ما آیینه ایم

گر نباشد آینه، شاهد چه داند کونکوست؟

باده تا با جان ما واصل نگردد مست نیست

باده را مستی ز جان ما، نه از جام و سبوست

حد این سر نیست او را سجده کردن، لاجرم

سر بپیش افکنده ام، بیچاره من، از شرم دوست

من ز غمهای کهن هرگز ننالم، چون ترا

دولت تشریف غم ساعت بساعت، نوبنوست

جان بپیش دوست دادن دولتی باشد عظیم

قاسمی را در دو عالم خود همین یک آرزوست

شمارهٔ ۱۳۹

بیار جان طلب کار را بحضرت دوست

ببین که با همه ذرات کون رو در روست

قلم برندی ما رفته است روز ازل

جزع چه سود کند؟ چون رقم چنین زد دوست

مرا ز خم تو یک جرعه ای تمام بود

بیار رطل محبت، چه جای جام و سبوست؟

بوصل ما چو رسیدی تو شاد و خرم باش

جهان و جان بعوض ده، که دولت نیکوست

رقیب گفت که: از یار می کنم شکوه

رقیب قصه غلط کرد، ماجری با اوست

ز پا فتاده ام، ای یار، یک نظر فرما

مرا ز جود تو، ای دوست، اینقدر مرجوست

بطعنه گفت که: قاسم ز عشق توبه کند

طریق توبه ز عاشق رسم نانیکوست

شمارهٔ ۱۴۰

دل من شیوه شیرین ترا دارد دوست

هر کجا شیوه شیرین، دل من بنده اوست

عاشق روی توام، از همه رو، در همه حال

قصه روی و ریا نیست، سخن روی بروست

زاهد، از ما مطلب شیوه زهد و تقوی

توبه و تقوی ما قصه سنگست و سبوست

دیده ات را عمشی هست، نمی بیند راست

دیده بگشا که ببینی: ز سما تا سمک اوست

زاهد از راه برون رفت و ندانم چون رفت؟

که برون رفتن ازین راه و را عادت و خوست

سخن از مردم جاهل نتوان کردن گوش

نیست واقف دل جاهل، نه ز مغز و نه ز پوست

قاسم خسته، دل و دین همه در راه تو باخت

خرقه صد پاره شد، ای دوست چه هنگام رفوست؟

شمارهٔ ۱۴۱

ز پیدایی چو پنهانست آن دوست

همه جا او،همه جا او، همه اوست

ز جوی تن ببحر جان رسانم

مرا این دولت از جود تو مرجوست

یکی را لذت از وجد و سماعست

یکی را راحت اندر رقص پهلوست

کسی اسرار عرفان را نداند

و گرداند هم از یاران با بوست

مشو نومید، اگر داری خطایی

که سلطان کریمانست و خوش خوست

بیک جلوه مشو قانع ز جانان

که هر ساعت ظهوری دیگر از نوست

چه ترسانی ز توفان قاسمی را؟

که دریای جهانش تا بزانوست

شمارهٔ ۱۴۲

عاشق بمرگ مایل و عاقل بهانه جوست

غازی قتیل دشمن و عاشق قتیل دوست

هرکس بقدر همت خود راه می برد

این یک بمغز می کشد، آن دیگری بپوست

واعظ، برو، ز مستی عشاق دم مزن

مستی ما ز باده بی جام و بی سبوست

راهی ز خلق با حق و راهی ز حق بخلق

یک راه دیگرست که از دوست هم بدوست

امیدوار باش، که او کان رحمتست

عزت نگاه دار، که آن شاه تند خوست

حجت نگر، که از همه اسرار واقفست

حیلت مجو، که با همه ذرات روبروست

قاسم، جناب وصل نیابد بهیچ حال

هر دل که او مقید آزست و آرزوست

شمارهٔ ۱۴۳

عرصه عالم بما پیداست، ما پیدا بدوست

جمله ذرات جهان را رو بدان روی نکوست

مست دیدارند ذرات جهان بر طور عشق

در دل هر ذره ای صد آتش از سودای اوست

حسن عالم گیر او هرجا بنوعی جلوه کرد

این یکی گوید: حبیبی و آن دگر گوید که: دوست

ناصحا، زین بیشتر بدخو و بدگویی مکن

آبروی ما نریزی، آبرو نه آب جوست

عاشقی و زاهدی با هم نمی آیند راست

شاهدی و عاشقی افسانه سنگ و سبوست

عشق ما را کرد خالی، خود بجای ما نشست

پر شدیم از عشق حق، نه مغز ماند این جا، نه پوست

قاسمی، از چرخ و ارکان گر شکایت می کنی

چرخ و ارکان عاجزانند، این شکایت ها ازوست

شمارهٔ ۱۴۴

نمی توان خبری دادن از حقیقت دوست

ولی ز روی حقیقت حقیقت همه اوست

بیا، که وصف جمال تو می رود، بشنو

بیا، که قصه صاحبدلان بوجه نکوست

با بروت نتوان کرد اشارتی، که مدام

ز ترک چشم تو ترسم، که مست و عربده جوست

کمینه جرعه رندان دیر ما دریاست

ز حد گذشت حکایت، چه جای جام و سبوست؟

جهان اگر همه لب گردد از کرامت وقت

نصیب جنس مقلد نباشد الا پوست

ز جور دشمن و طعن رقیب و سوز فراق

مرا که جامه بصد پاره شد چه جای رفوست؟

بوقت رفتن، قاسم، مگو دریغ و بگو

که: می رود بعلی رغم خصم، دوست بدوست

شمارهٔ ۱۴۵

دل ما بصد جان طلب کار اوست

ولی در حقیقت طلب کار اوست

زهی روی روشن، که در رویها

ظهورات خوبی ز انوار اوست

بیک جو فروشند صد جان بشهر

چو گویند: بازار بازار اوست

تو شادان ز عشقی وزو عشق شاد

تو غم خوار اویی و غم خوار اوست

تو بلبل صفت مانده ای زار گل

ولی بی خبر زانکه گل زار اوست

برقصند ازین حال ذرات کون

که هر ذره مرآت دیدار اوست

نشاید که آزار جوید کسی

دل قاسمی را، که دلدار اوست

شمارهٔ ۱۴۶

قمری دارم کین چشم نهان خانه اوست

دل و جان عاشق آن نرگس مستانه اوست

من ازان یار چه گویم؟ که عجب دلداریست!

شمع جانست و جهان عاشق و پروانه اوست

قصه عشق غریبست و نشاید گفتن

در دو عالم همه جا قصه افسانه اوست

دو جهان مست خرابند ز جام ازلی

دو جهان در دو جهان ساقی می خانه اوست

جام آن یار من از حد و نهایت بگذشت

ز سمک تا بسما ساغر و پیمانه اوست

ما بغیر از تو ندیدیم بعالم دگری

زلف دلدار گرامیست، که در شانه اوست

گر بپرسند ترا: عاشق فرزانه کجاست؟

قاسم سوخته دل عاشق فرزانه اوست

شمارهٔ ۱۴۷

در سویدای دلم سودای اوست

در دل و جانم تمناهای اوست

نیر اعظم، که شمع عالمست

پرتوی از چهره زیبای اوست

من نمی دانم ز حال دل که چیست؟

این قدر دانم که دل مولای اوست

چون مقلد با طریقت ره نبرد

در حقیقت خار ما خرمای اوست

هر که فانی شد ز طبع آب و خاک

این قبای عشق بر بالای اوست

بوی جان می آید از باد و صبا

نکهتی از عنبر سارای اوست

قاسمی چون واقف اسرار شد

خاک کویش جنت الماوای اوست

شمارهٔ ۱۴۸

سر بلندی بین، که دایم در سرم سودای اوست

قیمت هرکس بقدر همت والای اوست

بنده آن چشم مخمورم، که از مستی و ناز

در میان شهر در هر گوشه ای غوغای اوست

«لن ترانی » می رسد از غیب موسی را خطاب

این همه فریاد مشتاقان ز استغنای اوست

ای دل، اندر راه عشق او درآ و غم مخور

مایه شادی عالم خوردن غمهای اوست

عقل اگر در بزم مستان لاف هشیاری زند

با وجود چشم می گونش کرا پروای اوست؟

گر بجای مرهمی زخمی رسد، زآن هم مترس

در فنا تسلیم شو، کان هم ز مرهم‌های اوست

از تو تنها ماند قاسم، از تو تنها کس مباد

لاجرم غمهای عالم بر تن تنهای اوست

شمارهٔ ۱۴۹

ای دل و دلدار من، راه بوصل از چه روست؟

ای بت عیار من، راه بوصل از چه روست؟

هر دو جهان نام تو، قصه و پیغام تو

جرعه خور جام تو، راه بوصل از چه روست؟

ای بت دلدار من، کعبه و زنار من

واقف اسرار من، راه بوصل از چه روست؟

ای صنم چاره ساز، چاره بر دل نواز

راست بگو، کژ مباز، راه بوصل از چه روست؟

مرشد من، یار من، بحر من، انهار من

نور من و نار من، راه بوصل از چه روست؟

ای گل و گلزار من، مونس و غم خوار من

صاحب اسرار من،راه بوصل از چه روست؟

ای دل دارالعیار، مقصد این کار و بار

گنج ترا نیست مار، راه بوصل از چه روست؟

ای مه سیار من، وی شه ابرار من

ای سر و سردار من، راه بوصل از چه روست؟

مایه اقرار من، گلبن ازهار من

قلزم ز خار من، راه بوصل از چه روست؟

ای بت خون خوار من، ای گل و گلنار من

گرمی بازار من، راه بوصل از چه روست؟

ای صنم گل عذار، قاسم زار و نزار

گوید در انتظار: راه بوصل از چه روست؟

شمارهٔ ۱۵۰

آن یار جفا پیشه، که پشتست و پناهست

هم پشت و پناه آمد و هم عزت و جاهست

جانها همه مستند، بدان شیوه که هستند

زان شاه دل افروز، که سلطان سپاهست

زان خواجه چه حاصل؟ که ز خود در نگذشتست

گر مفخر شهرست وگر مرشد راهست

با واعظ افسرده بگویید که: غم نیست

گر چشم سفیدست ولی روی سیاهست

گفتی که: اگر قصه این راه نگوییم

زنهار مکن پیشه، که این پیشه تباهست

هرجا که کند زلف تو غارت دل و جانها

آن جای یقینست که دامی ز بلا هست

قاسم، نظر از دوست مگردان، که دریغست

جان تو، که در عین حجابست و گناهست

شمارهٔ ۱۵۱

برون ز راه خدا راهرو نه در راهست

برین حدیث که گفتم خدای آگاهست

مگو: ز عشق فلان خوار و زار میگردد

مرا ز عشق جمالست و عزت و جاهست

پگه سلام فرستیم و صبح، بر یاری

که مونس دل درویش، گاه و بیگاهست

اگر هزار بلا بر دلم رسد در راه

چه غم؟ چه کم؟ که مرا یاد دوست همراهست

اگرچه زاهد خودبین هزار سجده کند

مباش غره، که در حال سجده روباهست

ز نور لمعه توحید در دل منکر

اگرچه نیست بظاهر، ولیک ضمنا هست

تجلیات تو بر قاسمی چو دایم شد

مدام شیوه جان ذکر دائم اللهست

شمارهٔ ۱۵۲

در فهم همین نکته بسی عزت و جاهست

این نکته که: آن دلبر ما در همه جا هست

هرجان، که دمی واقف اسرار خدا شد

او در کنف عاطفت ظل الهست

در مملکت سر دل سینه عشاق

گر قصه «لا» نیست ولی سر الاهست

واعظ سخنی گفت که: بشتاب و ندانست

هرچند نداند، سخنش روی براهست

هرجا که رسد مقدم سلطان خرابات

در مقدم ایشان همه نورست و صفا هست

یا رب، چه بلاییست درین عشق جهان سوز؟

هرجا که بود عاشق بیچاره بلا هست

با قاسم بیچاره مگو: عشق و صفا نیست

ای خواجه، گر این شیوه ترا نیست مرا هست

شمارهٔ ۱۵۳

زان یار جفا پیشه، که پشتست و پناهست

غافل مشو، ای دوست، که آن عین گناهست

ای یار، مشو غافل از آن خسرو جانها

زان شاه دل افروز، که سلطان سپاهست

در مذهب ما جمله بیک نرخ روانست

در حضرت آندوست چه کوهست و چه کاهست

اما تو کسی را که بارشاد گزیدی

او رهزن راه آمد، نه رهبر راهست

آخر همه با عشق گرایند بیک بار

در هر دو جهان، هر که امیر آمد و شاهست

سر بر خط فرمان تو دارند همیشه

در جمله جهان، هرچه سفیدست و سیاهست

عاقل همه از عقل سخن گفت و نکو گفت

قاسم همگی مست شرابات الهست

شمارهٔ ۱۵۴

مگو ز سختی این ره، چو دوست همراهست

مجوی حیله درین ره، که یار آگاهست

اگر تو جان و دلت را بیاد حق داری

همیشه جان و دلت در پناه اللهست

بگویمت سخنی، خوش بگوش جان بشنو:

مگو ز «لا و نسلم » که مانع راهست

اگر تو مرد یقینی ز عاشقان مگریز

بیا بصحبت شیران، چه جای روباهست؟

بکوی یار نظر کن، که تا عیان بینی

هزار سوخته افتاده بر گذرگاهست

بحال خسته دلان کی نظر کنی؟ ای دوست

ترا که زلف پریشان و روی چون ماهست

شراب پخته بخامان دل فسرده دهید

که قاسمی بهمه حال مست آن شاهست

شمارهٔ ۱۵۵

هرچند اگر سرخ و سفیدست و سیاهست

فی الجمله همه جام شرابات الهست

بر هیچ مکن تکیه و مگریز ز هر سو

کان شاه دل افروز ترا پشت و پناهست

زهد و ورع و خرقه و سجاده و تسبیح

مقصود خدا آمد و این ها همه راهست

یک سایه خورشید رخت تافت بعالم

عالم همه در سایه آن زلف سیاهست

چون پرده پندار برافتاد ببینی :

ما مست خداییم و جهان جمله بماهست

عالم همه در حیرت آن نور تجلیست

آن ماه چه ماه آمد و این شاه چه شاهست؟

با یاد تو قاسم همه عمر بسر برد

بی یاد تو یک دم همه عمر تباهست

شمارهٔ ۱۵۶

همچو خورشید، که او را نظری با ما هست

یار ما را بحقیقت نظری با ما هست

همه ذرات برقصند، چه شورست آری؟

پرتو روی حبیب از همه رو، هرجا هست

زهد و ناموس گرم نیست،چه باشد؟ که مدام

در سویدای دلم آتش این سودا هست

زاهد از شیوه تقلید بجان منکر ماست

گرچه گوید که ازین شیوه نیم، اما هست

چند گویی که: دلت از غم عشقش خونست؟

باز جو، باری از اول، که دلی بر جا هست؟

دو جهان جمله سراسیمه عشقند، که عشق

ناگزیرست، که در عین همه اشیا هست

عشق بی فتنه و آشوب نباشد، قاسم

هرکجا سلطنت حسن بود غوغا هست

شمارهٔ ۱۵۷

عاشق قرین مهر و وفا هرکجا که هست

عارف قرین صدق و صفا هر کجا که هست

غیر تو نیست، هست حقیقی، بهیچ حال

باری، یکی بما بنما، هر کجا که هست

ای عشق چاره ساز، بنوعی که ممکنست

دستار عقل را بربا، هر کجا که هست

آن صوفئی که در غم دستار و ریش ماند

صوفی مگو، بگو بز ما، هر کجا که هست

عاقل بعقل مایل و عشقش بهانه جوی

عاشق انیس رنج و بلا هر کجا که هست

دریا بقطره گفت که: دورست و منفصل

عشق آردش بجانب ما هر کجا که هست

همراه عشق باش، که در طور عاشقی

همراه تست وصل و لقا هر کجا که هست

گر دیده دلت بگشاید، عیان شود

عشقست در خلا و ملا هر کجا که هست

قاسم ندیده است و نبیند بهیچ حال

جز آفتاب روی شما هر کجا که هست

شمارهٔ ۱۵۸

بکوی عاشقان بت خانه ای هست

در آنجا دلبر جانانه ای هست

نمی داند کسی او را، ولیکن

بهر مجلس ازو افسانه ای هست

بپیش شمع رویش خور فرو رفت

که شمعش را چنین پروانه ای هست

مرا از زلف و خالش گشت معلوم

که هرجا دام باشد دانه ای هست

چو پیمان را شکستم، باز ساقی

کرم فرما، اگر پیمانه ای هست

چه کم از می، بدور چشم مستش؟

که در هر گوشه ای می خانه ای هست

سرشک قاسمی دریاست، در وی

برای طالبان دردانه ای هست

شمارهٔ ۱۵۹

زان یار سفر کرده کسی را خبری هست؟

کان ماه مسافر بهمه کوی و دری هست

مردانه قدم نه، خطری نیست درین راه

بر یار توکل کن، اگر هم خطری هست

آخر ز خطرهای طریقت چه شماری؟

در نه قدم، ارزانکه ترا هم جگری هست

در کوچه ما راست رو، ای دوست، که اینجا

بالا شجری، دل حجری، لب شکری هست

زین بیش مگویید که : این عشق مورزید

ای ساده دلان، تیر قضا را سپری هست

بیچاره بماندیم درین دیر کهن سال

بیچاره شدن حیف، که چون چاره بری هست

تنها رو، قاسم، بسر کوی حبیبان

چون در غلبه قاعده شور و شری هست

شمارهٔ ۱۶۰

براه پیر مغان رو، که راه سرمستیست

خلاف پیر مغان ره مرو، که سرپستیست

مگو حکایت حس را و بگذر از محسوس

کسیکه سخره حس مانده است معتزلیست

دلا، تو جام مئی، لیک جام بحر آشام

که جام تو ز شراب خدای لب بلبیست

بنوش باده، که این باده از حجاز آمد

اگر بکاسه چینی و شیشه حلبیست

اگر ز حیدر صفدر کسی سؤال کند

بگو: برغم خوارج علی مستعلیست

ز قاسمی سخنی گر رود بصدر عقول

نگاه دار، که این رمز نکته نبویست

شمارهٔ ۱۶۱

در جمله ذرات جهان لمعه حسنیست

من با تو بگویم، که ترا پرتو حس نیست

رو دیده بدست آر، که تا باز ببینی

در جمله ذرات جهان نور تجلیست

از فرط حجابست، که آن مشرک نادان

در سجده لات آمد و پنداشت که عزیست

از دولت دیدار تو دایم بشب و روز

موسی صفتست این دل و بر طور تمنیست

ای طالب درگاه، اگر واقف راهی

از غیر بپرهیز، که آن غایت تقویست

جمعیم بدیدار تو وز تفرقها دور

کان جا که تویی جمعیت صورت و معنیست

عشقست که در مشرب ماآب حیاتست

عشقست که در مذهب ما علت اولیست

بر کشتن عشاق نوشتند فتاوی

این قصه بر مفتی ما فتوی منعیست

از عشق تو شد زنده دل قاسم مسکین

با نکهت عشق تو چه جای دم عیسیست؟

شمارهٔ ۱۶۲

رخسار تو چون آینه صورت و معنیست

در پرتو دیدار تو انوار تجلیست

از خاک کف پای تو هر بو که شنیدیم

لطفیست که در خاصیت باد صبا نیست

از بوی تو شد جان و دلم زنده جاوید

با نکهت طیب تو چه جای دم عیسیست

چون صورت و معنی تو در حد کمالست

جان و دل ما عاشق آن صورت و معنیست

در جمله احوال پرستیدن صورت

از نشائه ما نیست ولی نشائه ما نیست

یک جذبه ز حق آمد و دل برد بغارت

مجنون چه کند؟ کین کشش از جانب لیلیست

قاسم دل و دین داد بامید وصالت

در مذهب عشاق همین توبه و تقویست

شمارهٔ ۱۶۳

رخسار تو چون آینه صورت و معنیست

در صبح جبینت همه انوار تجلیست

هم جذبه او بود که دل مست لقا شد

مجنون چه کند؟ کین کشش از جانب لیلیست

پیوسته ز سودای تو مستیم و خرابیم

ما را بتو صد گونه تولی وتمنیست

هرجام که از دست تو آید همه نوشست

این دور نه جورست، که در دور تو اولیست

تا جلوه دیدار تو عشاق تو دیدند

از هر طرفی بانگ تقدس و تعالیست

ما رو بتو داریم، که مرآت شریفی

در روی تو خود قاعده روی و ریا نیست

هر دل، که چو قاسم بجمالت نشود شاد

در قاعده نشائه او صورت دعویست

شمارهٔ ۱۶۴

طریق عشق سپردن طریق بوالعجبیست

نشان عشق نجستن نشان بی طلبیست

مگو که: عشق حرامست در طریقت شرع

که مست باده عشق اند اگر ولی و نبیست

شراب ما همه از خم لامکان آمد

چه جای کاسه چینی و شیشه حلبیست؟

ز موج عشق برقصیم و فاش می گوییم :

خوشست شورش مستان، اگرچه بی ادبیست

بیا بمجلس رندان و حال ما بنگر

که جام ما ز می کوثر است، نه عنبیست

مگو که: معنی قرآن حبیب از که گرفت؟

زبان او عجم آمد، روان او عربیست

طراوت دل و جان جلوهای مجنونست

نشان بی طلبی ها نشان بی طربیست

تو طالب چلبی شو، که مقصد اقصیست

که فیض روح مقدس ز حضرت چلبیست

ببین که: قاسم بیدل ز دست رفت تمام

بدان که ساقی جانها نبی مطلبیست

شمارهٔ ۱۶۵

چون روی تو ز مصحف تنزیه آیتیست

هرجا که آیتیست در آنجا درایتیست

از من قبول کن سخن خوش، باعتقاد :

هرجا درایتیست هم آنجا هدایتیست

آخر نگشت عشق و بپایان رسید عمر

اول بدایتیست، بآخر نهایتیست

هرجا که می رود سخنی در بیان عشق

مقصود حسن تست، دگرها حکایتیست

زین بیشتر جفا مکن، ای عمر نازنین

آخر جفا و جور ترا حد و غایتیست

همراه عشق باش، که این عشق چاره ساز

اول هدایتیست، بآخر عنایتیست

در خانه جای عقل بود، یا مقام عشق

مامور عشق باش، که جان را حمایتیست

این عشق چاره ساز در اطوار کاینات

منصور رایتی و از نور رایتیست

قاسم، بهر کجا که زند عشق او علم

در ظل او گریز، که مشهور رایتیست

شمارهٔ ۱۶۶

گر جمله تویی تو، نیک و بد چیست؟

ور جمله منم، پس این عدد چیست؟

گر جمله یکیست در حقیقت

فی الجمله حدیث نیک و بد چیست؟

حاجت بمدد ندارد آن یار

پس بانگ و فغان این مدد چیست؟

چون جمله کن و مکن ازو خاست

موقوف بفتوی خرد چیست؟

گفتی که: حدت زنم برین قول

از بهر خدا بگو: که حد چیست؟

گر بحر وجود نیست در جوش

این کوشش و جوشش ز بد چیست؟

چون جمله قبول حضرت اوست

قاسم، سخن قبول ورد چیست؟

شمارهٔ ۱۶۷

ای بت عیار من، نام تو امروز چیست؟

ای دل و دلدار من، نام تو امروز چیست؟

هر دو جهان نام تو، قصه و پیغام تو

ای مه سیار من، نام تو امروز چیست؟

ملک و ملک رام تو، هر دو جهان جام تو

ای سر و سردار من، نام تو امروز چیست؟

ای دل و دلدار من، مونس و غم خوار من

واقف اسرار من، نام تو امروز چیست؟

نام تو فتاح جان، نام تو گنج روان

ای شه ابرار من، نام تو امروز چیست؟

نام تو دی بد ازل، نام تو فردا ابد

ای بت عیار من، نام تو امروز چیست؟

ای دل مامست تو، هستی ما هست تو

کوری اغیار من، نام تو امروز چیست؟

کاشف اسرار من، لامع انوار من

ابر گهربار من، نام تو امروز چیست؟

اول و آخر تویی، باطن و ظاهر تویی

قاسم انوار من، نام تو امروز چیست؟

شمارهٔ ۱۶۸

ای دوست، حکایت نهان چیست؟

فی الجمله حدیث عاشقان چیست؟

گر نیست قیامت آشکارا

این فتنه و شور در جهان چیست؟

گر وقت رحیل نیست، برگوی

کین بانگ و خروش کاروان چیست؟

گر نیست سخاوتی ز سلطان

این جمله متاع رایگان چیست؟

گر سوز تو نیست در صوامع

این شور و نفیر صوفیان چیست؟

گر باده نمی خورند در کوی

پس حاصل امر کون فکان چیست؟

گر فصل بهار اعتدالست

پس سردی باد این خزان چیست؟

چون جمله درین مقام جمعیم

این تفرقه شک و گمان چیست؟

قاسم زر ناب گشت و صافی

فی الجمله حدیث امتحان چیست؟

شمارهٔ ۱۶۹

همه دردست درین واقعه، پس درمان چیست؟

چاره کار من بیدل سرگردان چیست؟

دل و جان ملک حبیبست و بلامال محب

شرع عشاق چنینست، مرا تاوان چیست؟

گرنه چشم خوش تو باده فروشست، ای جان

بر درت شب همه شب مشغله مستان چیست؟

آسمان نیز بصد دیده ترا می طلبد

ورنه اندر کفش این مشغله تابان چیست؟

بی تو روضه رضوان اگرم جای دهند

گویم: ای دوست، چه دزدیده ام؟ این زندان چیست؟

هر که کوی تو ندیدست نداند هرگز

که بر زنده دلان جنت جاویدان چیست؟

دل قاسم بطلب تا که یقینت گردد

مشرق صبح ازل، مملکت عرفان چیست؟

شمارهٔ ۱۷۰

بخون آغشته ام، درمان من چیست؟

عجب آشفته ام، سامان من چیست؟

مرا عشق آتشی در جان نهادست

چه می داند کسی در جان من چیست؟

درین ره گرنه سرگردان یارم

سرشک لعل سرگردان من چیست؟

مرا ساقی دمادم جام می داد

اگر مستی کنم تاوان من چیست؟

قضا آشفته می دارد دلم را

نمی گویم قضا جنبان من چیست؟

چو سکر من بتوفیق حبیبست

درین صورت بگو سکران من چیست؟

دلم یغمای آن زلفست، اگر نه

همه شب ناله و افغان من چیست؟

هزاران آیت از کان تا بشانست

بدان یاری که اندر شان من چیست؟

قصور قاسمی را عفو فرما

چو دانایی که در امکان من چیست؟

شمارهٔ ۱۷۱

آنکه دل بر دست و دارد قصد جان پیداست کیست

وآنکه رو بنمود و دل برد از میان پیداست کیست

آنکه از هر ضرب شمشیرش دمادم میرسد

عاشقان را صد حیات جاودان پیداست کیست

آنکه از روی حقیقت عاشق و معشوق اوست

در میان هر دو هم خود ترجمان پیداست کیست

آنکه مشکلهای رمز عشق را بر عاشقان

می کند روشن بصد لطف بیان پیداست کیست

هرکسی از شکر شکر لبش گوید سخن

در میان شاکران شیرین زبان پیداست کیست

در حقیقت گرچه فرزندان عشقند این همه

ارشد اولاد و فخر دودمان پیداست کیست

گر کسی کژ مژ رود، یعنی که جامی خورده ام

غرق خمهای شراب لامکان پیداست کیست

هر دو عالم پر شد از نام و نشان یار و باز

در دو عالم یار بی نام و نشان پیداست کیست

قاسمی در عشق رسوا شد بکام دشمنان

آنکه می نوشد بکام دوستان پیداست کیست

شمارهٔ ۱۷۲

عاشق روی ترا خرقه و زنار یکیست

ساکن کوی ترا کعبه و خمار یکیست

هرکه دیدار خدا دید، مسلم دارد

که بتحقیق و یقین دیده و دیدار یکیست

همه جا، از همه رو، روی نماید لیکن

همه جا، از همه رو، آن بت عیار یکیست

تو بهر شش غلطی، خواجه، که در خلوت یار

عشق و عاشق، می و ساقی، دل و دلدار یکیست

مانعی نیست درین راه، دل خود باز آر

تا ببینی بیقین خانه و بازار یکیست

یا رب، آن چه حالیست؟ که منصور مدام

بر سر دار همی گفت که: دردار یکیست

قاسم از کثرت و ظلمت چو برون رفت تمام

گفت: «قد اقسم بالله » که انوار یکیست

شمارهٔ ۱۷۳

پیوسته دلم در غم آن یار گرامیست

جان و دل ما مایل آن مجلس سامیست

ای دوست، اگر عارف راهی نخوری غم

درد دل ایام نصیب دل عامیست

چون نام تو در نامه بدیدیم شکفتیم

جان و دل ما عاشق آن نامه نامیست

هر دل که نشد در طلبش فانی مطلق

نه پیر هری باشد و نه احمد جامیست

گر ملک دو عالم بتو بخشند، درین راه

هان تا نشوی غره که آن مایه خامیست

در راه یقین زاهد و عابد همه خامند

گر عاشق صادق شوی آن وصف تمامیست

قاسم، اگر آن خواجه شد، این میر، چه باشد؟

تو بنده ره باش، که کار تو غلامیست

شمارهٔ ۱۷۴

میان مجلس رندان حدیث فردا نیست

بیار باده، که حال زمانه پیدا نیست

مگر بمجلس ما محتسب نیاز آرد

که ناز را نخرند از کسی که زیبا نیست

دگر ز عقل حکایت بعاشقان منویس

برات عقل بدیوان عشق مجرا نیست

بیار باده، که بنیاد عمر بر بادست

بدرد درد بسازیم، اگر مصفا نیست

نگاهدار ادب در طریق عشق و مترس

اگرچه دوست غیورست، بی محابا نیست

اسیر لذت تن مانده ای وگرنه ترا

چه عیشهاست که در ملک جان مهیا نیست؟

ز طعن مردم بیگانه، قاسمی، چه خبر؟

ترا که از غم جانان بخویش پروا نیست

شمارهٔ ۱۷۵

بیا، بیا، که مرا با تو نسبت جا نیست

بیا، بیا، که مرا با تو راز پنهانیست

بحق آن نفسی کز تو زنده شد دل من

که هر دمی که زدم بی تو صید پشیمانیست

بدور حسن تو ایمان بکفر نزدیکست

ز کفر زلف تو یک موی تا مسلمانیست

بیاد دوست دلت گر نه مست و مسرورست

دلش مگوی، که دل نیست خیبر ثانیست

میان گلشن وصلش ز شام تا سحر

نفیر بانگ «اناالحق » صفیر سبحانیست

ز غایبان بگریز و بحاضران پیوند

که جان اهل سعادت بصفوت ارزانیست

عجب مدار که قاسم سخن ز صورت گفت

میان جلوه صورت جمال روحانیست

شمارهٔ ۱۷۶

حلقه بر در مزن، که بارت نیست

خانه کمتر طلب، که جارت نیست

گفتمت ناروا مدار چنان

هوس دار و این دیارت نیست

هرچه با یاد خویشتن باشی

فکر خود کن، که فکر یارت نیست

نان خورش یاد یار می باشد

گر همه شام و گر نهارت نیست

نوش بادت نصیحت مستان

باده می نوش، چون خمارت نیست

آدمی چون ترا بدست آرد

اشتر مستی و مهارت نیست

قاسمی شد مقیم خاک درت

بعد از این حاجت تجارت نیست

شمارهٔ ۱۷۷

حلقه بر در مزن، که راهت نیست

جان تسلیم عذر خواهت نیست

همه راه تو غفلتست، مرو

فکر تنبیه و انتباهت نیست

الله الله، که در طریق وفا

جان حق بین و رو براهت نیست

دعوی عاشقی کنی و آنگاه

با چنین دعویی گواهت نیست

می روی وز کمال استغنا

جانب خستگان نگاهت نیست

رحم بر حال عاشقان فقیر

گاه داری و گاه گاهت نیست

قاسمی، غرق غفلتی که مدام

مات گشتی و قصد شاهت نیست

شمارهٔ ۱۷۸

همه کار و بار جهان هیچ نیست

مدار زمین و زمان هیچ نیست

بهاران سرسبز و خرم خوشند

چو دارند رو در خزان،هیچ نیست

چو خواهد فرو ریخت گلها ز بار

سمن ضایع و ارغوان هیچ نیست

بصدجا کمر بست نی بر میان

چه حاصل؟ چو اندر میان هیچ نیست

چو از درد ما دلبران فارغند

همه سوز و آه و فغان هیچ نیست

چو هرگز ندارد درین گیر و دار

بخود اختیار، آسمان هیچ نیست

بعین یقین قاسمی دیده است

که غیر خدا در جهان هیچ نیست

شمارهٔ ۱۷۹

تا با خودم از خودم خبر نیست

چون با یارم ز من اثر نیست

چندانکه دویدم اندرین کوی

از کوچه یار ره بدر نیست

ای زاهد خشک، بگذر از من

چون با تو مرا سر سفر نیست

در کوچه زاهدان رسیدم

از شیوه عاشقی خبر نیست

پروانه شدم بعشق آن شمع

این قصه حدیث مختصر نیست

هر دل که نظر نگه ندارد

در راه تو صاحب نظر نیست

قاسم بدری رسید، کان در

از شیوه دوست ره بدر نیست

شمارهٔ ۱۸۰

در بزم یار باده ناخوشگوار نیست

از وهم درگذر، که درین گنج مار نیست

خاکم بباد داد غمش، طرفه حالتی

کز جور دوست بر دل مسکین غبار نیست

ما درد یار را بدو عالم نمی دهیم

وندر دیار ما بجز از درد یار نیست

در راه عاشقی، که دو عالم طفیل اوست

عشقست کار مرد ولی مرد کار نیست

فیض حیوة می طلبی، یار مست باش

هر کس که یار مست نشد مست یار نیست

در سکر عشق فخر و مباهات می کنم

زان ساقئی که باده او را خمار نیست

قاسم چو غرق بحر سماعست، ای فقیه

از منع درگذر، که بدست اختیار نیست

شمارهٔ ۱۸۱

از تو بمقصود ره دور نیست

گر دل و جان غافل و مغرور نیست

از همه ذرات جهان ظاهرست

یار، اگر دیده دل کور نیست

جام من از خم قدیم خداست

باده ما باده انگور نیست

ذوق مناجات نیابی بدل

موسی جان چون بسر طور نیست

لاف «اناالحق » مزن ای مدعی

نشأئه تو نشأئه منصور نیست

مفتی ما فهم نکرد این سخن

لقمه باز از پی عصفور نیست

تارخ چون ماه تو شد در نقاب

هیچ دلی نیست که مهجور نیست

هیچ دمی نیست که از شوق تو

در دل و جان عربده و شور نیست

قاسمی از درد تو دارد نصیب

بی رخ زیبای تو مسرور نیست

شمارهٔ ۱۸۲

بی جمالت بوستان عیش ما را نور نیست

بی وصالت خاطر مهجور ما مسرور نیست

دور ماند از دولت جاوید و از بخت بلند

هر کرا اندر سر از سودای او صد سوز نیست

زاهدی را کاعتقادی هست با مردان راه

گرچه بس دورست جانش، لیک بس بی نور نیست

عارفی کو آشنای دوست باشد لایزال

گاه گاهی گردم از دوری زند، هم دور نیست

خواستم دادن نشانی از کمال حسن یار

لیک جانها را از آن جان جهان دستور نیست

ای فقیه، از ما مرنجان دل، اگر می میخوریم

جام سر مستان عشق از باده انگور نیست

با رقیب ما مگو از صفوت جام شراب

کین چنین مرآت روشن لایق آن کور نیست

زاهد ما قصه تقلید میگوید بعام

گرچه عذر لنگ می آرد، ولی معذور نیست

بیت معمورست جان قاسمی، ناصح، بدان

بیت معمور تو همچون بیت ما معمور نیست

شمارهٔ ۱۸۳

بی یاد دوست در دل مستان سرور نیست

بی روی او بکعبه و بت خانه نور نیست

هرچند قدس ذات ز اشیا منزهست

در هیچ ذره نیست که حق را ظهور نیست

واعظ ز من برآ و مگو قصه منبری

بگذر ازین مقام، که جای حضور نیست

چون آفتاب حسن جهانگیر جلوه کرد

این جلوه را ببیند هرکس که کور نیست

جان را حیات داد، دل و دیده را جلا

این عشق چاره ساز کم از نفخ صور نیست

زاهد بزهد و توبه و تقوی مزینست

چون نیست نیست، نشائه او بی غرور نیست

در راه آشنایی و اسرار معرفت

جانی که غیربین بود، آن جان غیور نیست

در عاشقی گریز، که دارالامان هموست

کانجا همه هدایت حقست و زور نیست

قاسم، بهشت حضرت حق را بجان طلب

کان جلوه گاه حور و مقام قصور نیست

شمارهٔ ۱۸۴

عاشقان در جمع با یارند و این بس دور نیست

پیش دوران طریقت این سخن مشهور نیست

رمز مستان معانی را نداند عقل دون

صیدبازان حقیقت در خور عصفور نیست

عشق مستست و بتیغ تیز میگوید سخن

پیش مستان حقایق این سخن مستور نیست

گر تو صید دفتر بخوانی از حدیث عاشقان

عشق و نام نیک هرگز مثبت و مسطور نیست

من ز اسرار خدا هرگز کجا گویم سخن؟

یوسفم در قید زندان، موسیم بر طور نیست

عاشقی را همتی باید بغایت بس بلند

عشقبازی در خور آن زاهد مغرور نیست

قاسمی، سر خدا با جان سرگردان مگو

کین سخن ها در خور کیخسرو و فغفور نیست

شمارهٔ ۱۸۵

دل را ز جان گزیر وز جانان گزیر نیست

غیر از هوای دوست نصیر و ظهیر نیست

صوفی، که لاف نور کرامات میزند

تا مست نور یار نشد مستنیر نیست

اسرار دوست را نشناسد بهیچ حال

جانی که همچو آینه روشن ضمیر نیست

واعظ، برو حکایت تقلید را بمان

افسانه پیش اهل دلان دلپذیر نیست

چشمی که روی دوست نبیند بهیچ حال

او مظهر تجلی اسم بصیر نیست

هرگز بجذب خاطر تو میل ما نشد

رو، رو، که باز ساعد شه موش گیر نیست

جان نصرت از تو خواهد و حیران تست عقل

دل را بجز ولای تو نعم النصیر نیست

یک دم بکوی ما بگذشتی و سالهاست

در هیچ گوشه نیست که بوی عبیر نیست

قاسم بر آستان جلالت نهاده سر

جز خاک آستان تو جان را مصیر نیست

شمارهٔ ۱۸۶

جان ما را دولت عشق رخت امروز نیست

خوشتر از درد تو دولت در جهان پیروز نیست

ساقیا، جام لبالب ده بمستان فنا

دولت امروز ما چون دولت هر روز نیست

زاهدا، از مرغ خود چندین حکایت ها مگوی

مرغ تو مرغیست، اما مرغ دست آموز نیست

واعظا، تو کی رسی در صوفیان ذوالجلال؟

درد تو کهنه نگشت و روز تو نوروز نیست

گر تو مرد راه عشقی عشق را کن اختیار

نور عرفان در کجا، چو درد عالم سوز نیست؟

خواست زاهد طعنه ای بر عاشقان، اما نشد

عقل میداند که عشق اندر دلش مر کوز نیست

ناصحا دیگر میفکن تیر بر قاسم، برو

خوش نمیآید مرا تیری که آن دلدوز نیست

شمارهٔ ۱۸۷

شکی نماند که جز دوست در جهان کس نیست

معینست که پیدا و در نهان کس نیست

هزار بار گواهی دهند ملک و ملک

که غیر دوست درین عرض کن فکان کس نیست

بغیر دلبر ما، کآفتاب اعیانست

دگر بهر دو جهان مخفی و عیان کس نیست

اگر ز راه خدا اندکی خبر داری

معینست که جز دوست در میان کس نیست

بدیدهای عیان دیده است دیده دل

که غیر دوست درین ملک جاودان کس نیست

مسافران طریقت، که راه حق رفتند

نشان دهند که جز ذات بی نشان کس نیست

جهانیان همه دانسته اند و قاسم هم

که غیر یار گرامی درین جهان کس نیست

شمارهٔ ۱۸۸

بی جام عشق عیش دل ما تمام نیست

فوزالنجات ما بجهان غیر جام نیست

نادیده ذوق لذت مستی و عاشقی

بر عاشقان ملامت رسم کرام نیست

جور حبیب و طعن رقیب و جفای خلق

ما را بگو کزین همه محنت کدام نیست؟

با آنکه مفلسیم و گدا، بس فراغتیم

از دولتی، که عاقبتش مستدام نیست

هرگز بجان جان نرسد هر دلی، که او

در میکده مجاور بیت الحرام نیست

بد نام باش و اهل ملامت، که در طریق

بدنام هرکسی که نشد نیک نام نیست

بر باد پای عشق سوارست قاسمی

تندست و توسنست، ولی بد لگام نیست

شمارهٔ ۱۸۹

پیر ما جامیست، اما در خور این جام نیست

باده صافی نوشد، اما رند درد آشام نیست

از شرابات خدا مستند ذرات دو کون

لیک هر جان در جهان در خورد این انعام نیست

پیش مستان طریقت این حکایت روشنست :

درد نوشان خاص درگاهند و این می عام نیست

باز ناز آغاز کرد آن یار و جان می پروریم

لطف دیگر آنکه: این آغاز را انجام نیست

دایما در وصل آن جان و جهان مستغرقیم

در چنین وصلی، که گفتم، حاجت پیغام نیست

آفرین بر ساقی ما باد و بر مستی او

گرچه جامی می کشد، بد مست و نافرجام نیست

قاسمی، در پیش این کوران مگو اسرار فاش

هرکجا فهمی نباشد جای استفهام نیست

شمارهٔ ۱۹۰

از دولت دیدار تو دل را غم جان نیست

جان را ز غم عشق تو پروای جهان نیست

در کوی تو گمشد پی عشاق بیک بار

آن جا که تویی از دو جهان نام و نشان نیست

زهاد، مگویید که: ما از همه بهتر

گر زانکه کم آیید کمالی به از آن نیست

صوفی، که کشد باده صافی بصبوحی

مستست ولی در صف ما درد کشان نیست

در چارسوی عقل غم سود و زیانست

در حلقه عشاق بجز امن و امان نیست

بستان حق را ز جهان، خواجه فلانی

زان پیش که آوازه برآید که: فلان نیست

گفتم: سرمن خاک رهت، گفت که: هیهات

قاسم، سر خود گیر که ما را سر آن نیست

شمارهٔ ۱۹۱

بجز وصلت حیات جاودان نیست

چو مویت سنبلی در بوستان نیست

میان خانقه بسیار جستم

بجز ذکر تو درد صوفیان نیست

نشان اینست: کاندر راه عرفان

خطا گفتن نشان راستان نیست

چه مستیها که دارد زاهد ما؟

چه حاصل؟ چون ز جنس سرخوشان نیست

جعل سرگین پرست و روسیاهست

بجز دزدی میان کاروان نیست

پناه خود بعشق آور، که چون عشق

رسولی در میان امتان نیست

چو خورشید جمالت جلوه گر شد

از آن دم قاسمی را فکر جان نیست

شمارهٔ ۱۹۲

چو رویت تازه گل در بوستان نیست

چو مویت سنبلی بر ارغوان نیست

بدار آیینه بر رو، تا به بینی

که چون روی تو رویی در جهان نیست

بزیبایی نظر کن، تا به بینی

که زیبایی تو در بحر و کان نیست

چو رویت آفتاب عالم افروز

طلب کردیم، در کون و مکان نیست

مشو خوشدل بآزار دل من

که آزار از طریق دوستان نیست

تو شاه جان مایی، در حقیقت

چو تو شاهی میان انس و جان نیست

میان رهروان راه، قاسم

بغیر از عشق چیزی در میان نیست

شمارهٔ ۱۹۳

بپیش مردم نادیده این سخن شینیست

که غیر دلبر ما در جهان دگر شی نیست

خیال باطل از آنست در دماغ فقیه

که در مزاج دلش بوی نشأئه می نیست

هزار مجنون در حی عشق نعره زنان

که هرکه کشته لیلی ما نشد حی نیست

بدور حسن رخش جمله جهان مستند

ولی چو ما قدح هیچ کس پیاپی نیست

تو دیده باز گشا، تاجمال جان بینی

مگو که: کیست وصالش؟ ولی بگو: کی نیست؟

جهان پرست ازین آفتاب عالم تاب

بجز وجود تو دیگر درین میان فی نیست

ز زهد لاف نزد جان قاسمی هرگز

که مرد ره نزند لاف آنچه در وی نیست

شمارهٔ ۱۹۴

خلق گویند که: در عشق بلیاتی نیست

قدمی نیست درین راه که آفاتی نیست

بر سر کوی تو، کان منزل سرمستانست

نرود شب که دلم را هی و هیهاتی نیست

روی تو کشف من و غمزه کرامات منست

تا نگویی که: مرا کشف و کراماتی نیست

هله! ای زاهد افسرده، بخود مغروری

که یقینست ترا حسن ملاقاتی نیست

هرکه آزاد شد از خود بجهان، آخر کار

مثل او در دو جهان سید و ساداتی نیست

بمناجات نشاید شدن اندر ره عشق

موسی جان مرا وعده میقاتی نیست

قاسمی را بجز از عشق تو در ملک وجود

در جهان دل و جان هیچ عباداتی نیست

شمارهٔ ۱۹۵

هرکه را نفی فراوان شد و اثباتی نیست

گرچه بیناست، ولی صاحب مرآتی نیست

پای در راه بعزت نه و تحقیق بدان :

قدمی نیست درین راه که آفاتی نیست

سعی سودی نکند، جهد بجائی نرسد

اگر از جانب محبوب مراعاتی نیست

سید ملک وجودست بنی نوع بشر

همچو انسان بجهان سید و ساداتی نیست

موسیا، طور معانی بحقیقت عشقست

که در آن طور ترا حاجت میقاتی نیست

هیچ شب نیست که از درد تو مشتاقان را

بر سر کوی غمت هی هی و هیهاتی نیست

غرق دریای حیاتم، بخدا خوش حالم

که مرا صورت تسبیح و عباداتی نیست

هرچه مخمور شدم ساقی جان جامم داد

خالی از شیوه تنبیه و کراماتی نیست

قاسمی، خرقه و تسبیح ندارد سودی

گر ترا در دل و جان سوز و مناجاتی نیست

شمارهٔ ۱۹۶

از یار سفر کرده کسی را خبری نیست

کان ماه مسافر بهمه کوی و دری نیست

مردانه قدم نه، خطری نیست درین راه

بر یار توکل کن، اگر هم خطری نیست

آخر ز خطرهای طریقت چه شماری؟

در نه قدم، ارزانکه ترا هم جگری نیست

در کوچه ما راست رو، ای دوست که آنجا

بالا شجری، دل حجری، لب شکری نیست

زین بیش مگویید که: این عشق مورزید

ای ساده دلان، تیر قضا را سپری نیست

بیچاره بماندیم درین دیر کهن سال

بیچاره شدن حیف، که چون چاره بری نیست

تنها تو مرو، قاسم، در کوی حبیبان

چون در غلبه قاعده شور و شری نیست

شمارهٔ ۱۹۷

در صومعه و دیر مغان هیچ سری نیست

کز آتش عشق تو در آن سر شرری نیست

ذرات جهان آینه سر الهند

در کوچه ما عاشق صاحب نظری نیست

در مجلس زهاد خبر جستم از آن یار

گفتند: خبر اینست که: ما را خبری نیست

در وادی تاریک جهان مرد بزاری

آن را که دلیلش رخ همچون قمری نیست

جایی نتوان یافت، که از عکس جمالش

بالا شجری، دل حجری، لب شکری نیست

اسرار خدا فاش مکن، تا که نگویند:

در روی زمین هیچ کس از وی بتری نیست

گویند که: این راه درازست و خطرناک

گر راست روی راه خدا را،خطری نیست

گر بار درین کوچه طلب کرد مقلد

بارش کن از آن بار، که کمتر ز خری نیست

در دست دوای دل بیچاره قاسم

جز درد درین راه دگر چاره بری نیست

شمارهٔ ۱۹۸

ز بحر عشق تو هر قطره ای چو دریاییست

بکوی وصل تو هر پشه ای چو عنقاییست

هزار دیده کنم وام، اگر توانم کرد

که در جمال تو هر دیده را تماشاییست

دل مرا بهوای تو ذوق سربازیست

مقررست که در هر دلی تمناییست

بهیچ رو نبرم ره بکوی آزادی

مرا که هر سر مویی اسیر سوداییست

مگر بگوشه چشمی نظر بمستان کرد

میان شهر بهر گوشه شور و غوغاییست

سخن بلند شد، اکنون بلند می گویم

که: خاطرم بهوای بلند بالاییست

بلند بالا یعنی رفیع قدر جلیل

چنین شناسد هرجا که عقل داناییست

چو لفظ اسم شنیدی پی مسما شو

که قول مردم شوریده دل معماییست

بگو بقاسم: در کوی عشق جا کردی

نگاه دار ادب را، که بس عجب جاییست

شمارهٔ ۱۹۹

چراغ مرد معنی آشناییست

بقدر آشنایی روشناییست

بدرد عاشقی می سوز و می ساز

نوای عاشقان در بی نواییست

بجهد و سعی کس عاشق نگردد

که عشق ایمان بود، ایمان عطاییست

همه جمعیم، رندان، اندرین دیر

فغان جان درویش از جداییست

بنور عشق شاید رفتن این راه

چه جای علم وزهد و پارساییست؟

مگو: عاشق غریبست و فقیرست

که ملک عاشقان ملک خداییست

بوصف پارسایی باش، قاسم

که وصف پارسایی پادشاییست

شمارهٔ ۲۰۰

هرکجا در دو جهان عاشق روشن راییست

در سودای دلش از غم او سوداییست

عقل گوید که: برو،شیوه عشاق مورز

این سخن گرنه چنین است، ولی هم راییست

هرکه او نفس بد اندیشه خود را فرسود

در ره عشق ملک سای فلک فرساییست

و آنکه او چهره خورشید عیان باز بیافت

پیش ارباب نظر جاهل نابیناییست

چون سر انداخته شد شمع شود روشن تر

عاشق صادق روشندل پابرجاییست

زاهدی را که نظر نیست عجب قوقوییست

واعظی را که خبر نیست عجب قاقاییست

حاصل از هر دو جهان عشق خدا آمد و بس

بحر عشقست که هر قطره ازو دریاییست

بشنو، ای طالب حق: شیوه تقلید مرو

این سخن را بتو گفتیم وسخن را جاییست

قاسمی را نظر لطف بارزانی دار

بر سر کوی تو آشفته دل، شیداییست

شمارهٔ ۲۰۱

مرا با روی تو پیوسته روییست

زیانی نی، که از وجه نکوییست

هوس دارم که: در پایت بمیرم

بعالم هر کسی را آرزوییست

ز شوق چشم میگونش خرابیم

شراب ما نه از جام و سبوییست

بجست و جوی او دل خستگان را

ز آب دیده هر دم شست و شوییست

ز جامش جرعه ای تا بر زمین ریخت

بعالم عاشقان راهای و هوییست

جرسها را فغان الرحیلست

تنم از بیم هجران همچو موییست

ز حسن یار و شوق جان قاسم

میان شهر هر جا گفت و گوییست

شمارهٔ ۲۰۲

باغبانا، به جهان تخم نکو باید کاشت

هم از آن جنس که می‌کاری بر باید داشت

در ره درد و غمش خوار صفت می‌گردیم

دید و دانست ولی قصهٔ ما سهل انگاشت

همه در گوشهٔ هجران متواری بودیم

شوق عشاق رسید و علم عشق افراشت

عشق در منزل ما خیمه سلطانی زد

این چنین کار عظیم است، به آسان پنداشت

جرعه می‌داد به مستان حقیقت، رندی

عاقبت دل ز سر جان گرامی برداشت

ترک جان گفت و همه قصهٔ سربازی کرد

هرکه او بادهٔ سودای تو اندر سر داشت

یار در مجلس ما قصه به رمزی می‌گفت

قاسمی شیوهٔ او دید دل از دست گذاشت

شمارهٔ ۲۰۳

باز شوری بمحلت زد، ازین کو بگذشت

سوک ما سورشد امروز کزین سو بگذشت

برگذشت ازمن بیدل جگرم خون شد و باز

قطره ام قطره بچشم آمد و از رو بگذشت

دیر شد منتظران را، که ببینند آن روی

دیر دیر آمد و از کوچه ما زو بگذشت

صوفی ما همه شهر بپهلو گردید

مگرش یار گران مایه ز پهلو بگذشت

همه در چهره زیبای تو ظاهر دیدم

هر چه در خاطر از اندیشه نیکو بگذشت

ساحران در عجب افتند، اگر شرح دهم

آن چه بر جانم از آن غمزه جادو بگذشت

در سحر بوی سر زلف تو آورد صبا

قاسمی بوی تو بشنید، بر آن بو بگذشت

شمارهٔ ۲۰۴

در شرح آن جمال بیان‌ها ز حد گذشت

در حسن یار حیرت جان‌ها ز حد گذشت

در نقطه دهان تو، کان سر نازکست

کس را نشد یقین و گمان‌ها ز حد گذشت

نادیده یار را، به تصور حکایتی

افتاد در زبان و زیان‌ها ز حد گذشت

از عین حسن دلبر بی‌نام و بی‌نشان

یک جلوه کرد، نام و نشان‌ها ز حد گذشت

زین بیش بی‌نقاب مرو در میان شهر

ای دوست، الحذر، که فغان‌ها ز حد گذشت

ای یار جان، که بر سر بازار عاشقی

شاد آمدی و شادی جان‌ها ز حد گذشت

از فکر بر خیال تو ناایمنست شهر

در ملک لایزال امان‌ها ز حد گذشت

وقتست تا قرین شود آن یار، قاسمی

کز شدت فراق و قران‌ها ز حد گذشت

شمارهٔ ۲۰۵

دردم ز اشتیاق تو ز اندازه در گذشت

از پا در اوفتادم و آبم ز سر گذشت

هر دل، که با وفای تو رفت از جهان برون

جان بخش و مشکبو چو نسیم سحر گذشت

بر طور عشق روی تو هر کس که بار یافت

موسی صفت ز عرصه طور بشر گذشت

در کوی عاشقی، که دو عالم طفیل اوست

آن کس قدم نهاد که از فکر سر گذشت

از لذت حیات جهان بهره ور نشد

هر دل که از حقیقت خود بیخبر گذشت

یا رب، چه شکرها که ندارند عاشقان؟

از لطف یار ما، که ز شیر و شکر گذشت

بر خاک آستان تو جان را نثار کرد

قاسم بحضرت تو ازین مختصر گذشت

شمارهٔ ۲۰۶

چشم سرمست تو ما را بستم کاری کشت

دید صد زاری ما را و بصد زاری کشت

سرخ شد چهره زردم ز سرشک گلگون

که مرا یار بدان چهره گلناری کشت

بارها ناز توام کشت و عجب می دارم

زان شکر خنده شیرین که بسر باری کشت

گفتمش: یار منی، گفت که: اغیار، نه یار

اندرین شیوه مرا یار باغیاری کشت

جرم من چیست؟ بر پیر مغان واگویید

که: مرا ساقی از استیزه بهشیاری کشت

چشم سرمست ترا دیدم و هشیار شدم

که مرا نرگس مست تو ببیماری کشت

ز اول عشق دلم داد که: قاسم، مهراس

آخر الامر مرا یار بدلداری کشت

شمارهٔ ۲۰۷

ناگهان در تاخت عشقت، ملک جان یغما گرفت

آتش سودای عشقت در دل شیدا گرفت

در بلا افتاده بوداین دل،که فکرپست داشت

چون ببالا رفت همت، کاراوبالا گرفت

عقل وصفی کرد،از اوصاف عشق چاره ساز

عشق در بحث آمدوبرعقل دقت ها گرفت

پرتو نور تجلی هر دلی را بهره داد

عقل استعفا گزید و عشق استغنا گرفت

آتشی در وادی ایمن فتاد از ناگهان

شعله ای بر کوه طور افتاد و بر موسا گرفت

الغیاث!ای دستگیر دردمندان، الغیاث!

عشق شوریدست وعالم سر بسر غوغا گرفت

قاسمی را عاقبت نیک اوفتاد از فضل دوست

عاقبت بر خاک کویش مسکن و ماوا گرفت

شمارهٔ ۲۰۸

ذکر جمیل یار جهان را فرو گرفت

عالم گرفت، لیک بوجه نکو گرفت

جان نکته ای شنیداز آن حسن بر کمال

سوزی زدل برآمد و شوری درو گرفت

فارغ شد از سلامت و راه فنا گزید

هر دل که با ملامت عشق تو خو گرفت

روشن شد از لوامع اشراق آن جمال

آن پرتوی که نیر خورشید ازو گرفت

می خواند گل ز وصف جمال تو آیتی

عشقت چه نکتها که برو رو برو گرفت؟

اوصاف یار عشق نخست از خرد شنید

اول ازو شنید و بآخر برو گرفت

اندر میان این همه رندان باده نوش

جم بود خال آدم و جام جم او گرفت

دانی میان زاهد و عارف چه فرق بود؟

این راه اعتدال گزید، آن علو گرفت

قاسم میان خاک در شاهوار یافت

چون باز یافت باز ره جست و جو گرفت

شمارهٔ ۲۰۹

هرگز هوای وصل تو از جان ما نرفت

سودای سلطنت ز سر این گدا نرفت

یک شب نشد که از غم عشقت ز چشم و دل

سیلابها نیامد و فریادها نرفت

قلبی که نقد دولت دردترا نجست

مس پاره ایست کز طلب کیمیانرفت

گفتی:سگ منست فلان، محترم شدم

هرگز چنین مبالغه در مدح ما نرفت

عاشق نشد دلی که نیامد اسیر غم

صادق نبود هر که بتیغ بلا نرفت

روزی که دل شکسته نیامد بکوی تو

با تحفه ای ز درد،که با صد دوا نرفت؟

ارزان خرید درد تو قاسم بجان و دل

با مشتری مبالغه ای در بها نرفت

شمارهٔ ۲۱۰

جان ببوی وصل یار از کعبه تا بتخانه رفت

دل بیاد چشم او در کنج هر میخانه رفت

زاهدا،در دور چشم مست یار از باده گوی

دور ساقی باد باقی! نوبت افسانه رفت

سرخ شد گل درچمن چون خون بلبل را بریخت

تا چرادر خون او شوریده دیوانه رفت؟

کشت درویشان بیدل را و دین شکرانه خواست

گر بدین راضی شد ازما،یار درویشانه رفت

از زبان شمع روشن می شود بر عاشقان

حالتی کز سوز شبهابر سر پروانه رفت

چشم مستش عاشقان را در سماع آورددوش

راستی را،درسماع عاشقان مستانه رفت

بعد توبه رفت قاسم کاسه دردی بدست

بر سر پیمانه آمد،در سر پیمانه رفت

شمارهٔ ۲۱۱

دیدمش دوش که سرمست و خرامان می‌رفت

جام بر کف، طرف مجلس مستان می‌رفت

باده در دست و غزل خوان و عجب عربده‌جوی

از نهان خانه واجب سوی امکان می‌رفت

سخن از روی دل‌افروز به مردم می‌گفت

قصه‌ای از شکن زلف پریشان می‌رفت

کس نداند صفت لطف خرامیدن او

آب حیوان که به سرچشمه انسان می‌رفت

آن چنان پادشهی نزد گدایان درش

من نگویم به چه تمکین و چه سامان می‌رفت

چون من آن شیوه رفتار و ملاحت دیدم

اشک خونین ز دل و دیده به دامان می‌رفت

قاسم از پای در افتاد چو دید آن شه را

کز سراپرده کان جانب اعیان می‌رفت

شمارهٔ ۲۱۲

اسرار تو با خاطر هشیار توان گفت

این گنج نه گنجیست گه با مار توان گفت

در غار جهان عاشق یاریم و نزاریم

در غار جهان قصه آن یار توان گفت

پیدای او پیدا، در وجه خفا نیست

سرش بنهان خانه اسرار توان گفت

چون جعد برانداخت نگارین گره موی

با او سخن خرقه و زنار توان گفت

چون قطره ز دریا شد و وا گشت بدریا

با او صفت قلزم زخارتوان گفت

خواجه نه چنان مست و خرابست که امروز

بااو سخن مردم هشیار توان گفت

قاسم،همگی دهشت عشقست درین راه

گر در صف آن یار ز دیدار توان گفت

شمارهٔ ۲۱۳

با عشق ز تسبیح و مصلا نتوان گفت

جز باده گل رنگ مصفا نتوان گفت

آنجا که کند عشق خداغارت دلها

جز ذکر تقدس و تعالا نتوان گفت

ای جان،خبرت نیست ز عالی بحقیقت

باتو سخن از عالم اعلا نتوان گفت

گر عشق و سلامت طلبی، مایه سوداست

با عشق ز سرمایه سودا نتوان گفت

در بحر وصالش همه در موج فناییم

آنجا زمربی و مربا نتوان گفت

این واعظ ما مرد شریفیست، فاما

با او صفت باده حمرا نتوان گفت

زان باده حمراست، که بی رنج خمارست

زان باده حمراست که آنرا نتوان گفت

جان و دل قاسم همگی غرق وصالست

با او سخن صوفی و ملا نتوان گفت

شمارهٔ ۲۱۴

در حسن و جمالی که تو داری چه توان گفت؟

سروی، صنمی، لاله عذاری، چه توان گفت؟

بر صفحه دل، ای دل وجان، از غم وشادی

نقشی که نگاری چو نگاری چه توان گفت؟

خود را سگ کوی تو شمردیم و تو ما را

گر از سگ آن کو نشماری چه توان گفت؟

در دل همه غمهای تو داریم شب و روز

در دل غم ما هیچ نداری، چه توان گفت؟

دلداده و سودایی و رندم، چه توان کرد؟

زیبا و دل افروز و عیاری، چه توان گفت؟

ز یاد تو بشکفت دلم چون گل سیراب

در خاصیت باد بهاری چه توان گفت؟

کارت همه آزار دل قاسم مسکین

ای دوست،ببین،تابچه کاری،چه توان گفت؟

شمارهٔ ۲۱۵

بحق صحبت دیرین مرا مران بخجالت

بآستین ملامت ز آستان کمالت

دلم بغیر جناب تو هیچ جای ندارد

بحق شام فراقت، بحق صبح وصالت

بخود نیامدم، ای جان، بقرب حضرت جانان

مرا بحسن دلال تو عشق کرد دلالت

سخن قبول کن از ما،بیا بحضرت اعلی

مپر ببال خود اینجا، که بال تست و بالت

بنیم شب که جهان مست خواب خوش بود،ای جان

من و نزاری و زاری، ندیم خیل خیالت

اگر نه عون تو باشد، چگونه راه برد دل؟

بآسمان هدایت ز آستان ضلالت

بروز حشر،که عرض گناه خسته دلانست

گناه قاسم مسکین بلطف تست حوالت

شمارهٔ ۲۱۶

ای رهنمای ملک معانی، چه گویمت؟

دردین حق مساعد جانی چه گویمت؟

هر زنده دل که نام تو بشنید زنده شد

سلطان شهر زنده دلانی چه گویمت؟

من وصف گفتنت نتوانم بهیچ حال

چون پادشاه ملک عیانی چه گویمت؟

تو میر رهروانی و صد جان طفیل تست

باز سفید صدر جنانی چه گویمت؟

سلطان هر دو کونی وعالم گدای تست

در ملک فقر شاه نشانی چه گویمت؟

خواهم بجان که:وصف تو گویم بصدزبان

چون بینمت که برترازآنی چه گویمت؟

ای شهریار ملک ولایت، ترا سلام

برتر زعقل و فکر و بیانی چه گویمت؟

تو ژنده پیل حضرتی و پادشاه جام

ای جان و دل،چو جان و جهانی چه گویمت؟

قاسم گدای کوی توشد، جان و دل بداد

ای شاه جان، تو امن و امانی چه گویمت؟

شمارهٔ ۲۱۷

ای پرتو جمال الهی،چه گویمت؟

ای فیض فضل نامتناهی،چه گویمت؟

خواهم زلطف وجود توشکری کنم ادا

آن هم زلطف تست،الهی،چه گویمت؟

گر کاینات خصم شوند،از کسی چه باک؟

ای جان ودل،توپشت وپناهی چه گویمت؟

وصف تو بر صحیفه دلها نوشته اند

بالاتر از سفید و سیاهی چه گویمت؟

حیران شدست جان و دل عاشقان ترا

نشناخته کسی بکماهی،چه گویمت؟

گاهی بغمزه ای ره صد کاروان زنی

گه مرشد طریقت و راهی،چه گویمت؟

جان خواستی ز قاسم بیچاره،ای صنم

جانها گدای تست و تو شاهی، چه گویمت؟

شمارهٔ ۲۱۸

ای دل، چو پیش آمد غمی، آن را فرج دان، نه حرج

برخوان به پیش صابران کالصبر مفتاح الفرج

گر عاشقی آواره شو، گر صادقی بیچاره شو

گر صابری غمخواره شو، کالصبر مفتاح الفرج

در راه باش و راه رو، درگاه و در بی‌گاه رو

در عصمت آن شاه رو، کالصبر مفتاح الفرج

با غم بسازی هان و هان، تازنده مانی جاودان

در گوش جان خود بخوان: کالصبر مفتاح الفرج

تا جان به جانان داده‌ایم، از هر دو عالم ساده‌ایم

از بهر آن استاده‌ایم، کالصبر مفتاح الفرج

گر پیش آید زحمتی، بر جان خود نه منتی

از حق شناس این رحمتی: کالصبر مفتاح الفرج

قاسم، اگر جان یافتی، از بوی جانان یافتی

در صبر پنهان یافتی، کالصبر مفتاح الفرج

شمارهٔ ۲۱۹

من و معشوق و جام ناب صباح

بگشا بر من این در،ای فتاح

در در بسته از کرم بگشا

در در بسته را تویی مفتاح

ما و کشتی و راه دریا بار

خطری نیست، لاح فی الملاح

خطری نیست، ازچه می ترسید؟

لیس فی البحر غیرناتمساح

قدحی دیگرم تصدیق کن

کلما زدت،زدت فی الارواح

یار مستست و باده می نوشد

در چنین دم صلاح نیست صلاح

در چنین حالتی بفتوی عشق

عیش جانهامباح گشت، مباح

پیش مستان گرفت نیست، که ما

مست عشقیم در صباح ورواح

مستی مازحد گذشت، که دوست

جام در دست و می کند الحاح

بهر دام دل شکسته دلان

ساختند از ملاح صد ملواح

جان هر کس سجنجلست، اما

جان قاسم سجنجل الارواح

شمارهٔ ۲۲۰

عشق تو مرا از هر دو جهان ساخت مجرد

ای عشق گرانمایه و ای دولت سرمد

مردم ز غم عشق و نی یافتم آخر

از دولت دیدار تو صد جان مجدد

من رند خرابات مغانم،چه توان کرد؟

اینست مرا مذهب، اگر نیکم،اگر بد

از عشق تو منعم نکند توبه و تقوی

ویران شود از سنگ قضا قصر مشید

در کوی تو پستیم، زهی منصب عالی!

با روی تو مستیم، زهی عشق مؤبد

از غمزه جادوی تو مستیم و فراغت

از حادثه دایره چرخ مشعبد

مطلق سخن اینست که :مرغ دل قاسم

جز دام تو در دام کسی نیست مقید

شمارهٔ ۲۲۱

ای دل و جان گرامی به تمنای تو شاد

هرگز این جان من از درد تو محروم مباد

عقل و دین بردی و دل بردی و جان می طلبی

شرط تجرید همینست،زهی حسن رشاد!

حالیا نقد بدیدار تو وجدی داریم

بعد ازین تا چه نهد کار زمان را بنیاد؟

ملک جاوید بدیدار تو داریم امروز

در گذشتیم ازین چار سوی کون و فساد

روز وشب در طلب جامه ونان مضطربست

خواجه را فکر معاشست، نه تدبیر معاد

ماتمش تا به ابد ثابت و جاوید شود

هر که از دولت درد تو نباشد دلشاد

قاسمی،کشف یقینست درین راه دلیل

نه حکایات عوارف، نه حدیث مرصاد

شمارهٔ ۲۲۲

بسودای تو خوش حالیم و دلشاد

بدردت آرزومندیم و معتاد

چو عالم رابقایی نیست، خوش باش

بیا، می خور، که بربادست بنیاد

مدامم وقت خوش دارد بجامی

که ساقی را مدامش وقت خوش باد!

ندارد لذتی از زندگانی

دلی، کز فکر عالم نیست آزاد

بحسن ارشاد می فرمایدم عشق

ازین خوشتر چه باشد حسن ارشاد؟

زدست خوبرویان داد خواهم

الهی،داد ازین سنگین دلان، داد!

اگر افتاد قاسم در ره عشق

ملامت تا به کی؟ آخر چه افتاد؟

شمارهٔ ۲۲۳

بسیار سعی کردم و بسیار اجتهاد

عشقست هر چه هست،دگر هرچه هست باد

یک ذره بوی عشق بهر جا که باد برد

مؤمن ز دین برآمد و صوفی زاعتقاد

چندین هزار نور نبوت، که آمدند

کمتر در آمدند ز خلقان درین رشاد

یک لمعه نور عشق اگر جلوه گر شدی

ذرات کون «اشهد» گفتی بصد وداد

ای جان و دل،بجان نظری کن ز روی لطف

بی تو نه خواب دارم و نه صبر ونه سداد

ای عشق دل فروز، که جان را حمایتی

از جورتست این همه فریادودادداد

قاسم، طریق عشق چنینست جاودان

از دلبران جفا و ز دلدار انقیاد

شمارهٔ ۲۲۴

جام در پای صراحی سر نهاد

گریه ای میکرد از بهر رشاد

وین صراحی داد زد بهر شراب

باطن خم داد این می خواره داد

بادهاخوردندوخوش مستان شدند

هر دو از می شاد و می از هر دو شاد

یاد وصلت نکهت جنات عدن

بیم هجران قصه بئس المهاد

بی ملالت عاشقی معهود نیست

یاد دار این نکته را از عشق،یاد

غیر حق گفتی که : نبود معتمد

غیر ناموجود وآنگه اعتماد

تا خریدم دین عشق لم یزل

صد هزاران جان و دل کردم مراد

فیض خم را در صراحی بازبین

وز صراحی باز در جام جواد

قاسمی سرگشته سودای تست

یا مآبی، یا ملاذی، یا معاد

شمارهٔ ۲۲۵

دریغ باشد ازین چار سوی کون و فساد

برون رویم، نبرده متاع خود بمراد

تو شاهد دو جهانی، اگر شوی واقف

ز حسن خویش نگر هم بحسن استعداد

وقوف نیست کسی را ز نقد هر دو جهان

مگر که عرضه کند نقد خویش برنقاد

درین دیار چه آموختی زدانش دل؟

درین مدار چه اندوختی برای رشاد؟

مرید باش، کزین جا رسید هر که رسید

زآستان ارادت بر آسمان مراد

بیا و ترک هوس کن بعاشقان پیوند

اگر چه راه مخوفست،هر چه باداباد!

همیشه حال دل قاسمی چنین بودست

بدرد او متنعم، بعشق او دلشاد

شمارهٔ ۲۲۶

سفر گزیدم ازین آستان کون و فساد

بر آسمان معالی، سفر مبارک باد!

مبارکی چه بود؟آنکه یار پیش آید

بشیوهای ملاحت، برای حسن رشاد

رشاد چیست؟ حذر کردن از موانع اصل

وصال چیست؟رسیدن بر آستان مراد

بجست و جوی تو بودیم در جهان فنا

بآرزوی تو رفتیم، هر چه باداباد!

مده بدست هواها عنان نفس نفیس

که تا شود ز تو راضی دل صلاح وسداد

اگر بکشف حقایق رسی،یقین می دان

که بر زمین حقیقت نهاده ای بنیاد

یقین که جان ودل قاسمی کتاب خداست

زهی صحایف روشن! زهی بیاض و سواد!

شمارهٔ ۲۲۷

ما همه شیداییان بودیم و مستان وداد

«زاد فی الطنبور نغما» حسن او چون جلوه داد

گفت دلبر:عاشقا،برگو،چه خواهی من یزید؟

گفتم:ای جان و جهان، آخر چه گویم؟من یراد

باد بوی زلف مشکین تو می آرد بمن

شاد شد جانم زبوی باد،جانش شاد باد!

گر مرادی بایدت، در نامرادی زن قدم

یافتند از نامرادی عاشقان گنج مراد

گفتمش : اندر نهادم هیچ کس غیر تو نیست

گفت : نوشت باد،نوش،ای عاشق نیکونهاد!

از دو بیرون نیست ره،گر مرد این راهی بدان:

یا طریق جد بباید، یا سبیل اجتهاد

قاسمی نام ترا جان و جهان گفت، ای عزیز

سیر او چون بر سبیل «علم الاسما» فتاد

شمارهٔ ۲۲۸

هزار شکر که سلطان عشق جان را داد

هزار مجد و معالی، هزار حسن و رشاد

به پیش وصل تو از هجر دادها کردم

هزار شکر که سلطان وصل دادم داد

هوای وصل تو جانبخش و دلنواز آمد

که باشد آنکه نباشد به مهر رویت شاد؟

هزار سال من این ره به سر بپیمودم

که تا رسید مرا سر بر آستان مراد

بحسن ولطف وامانی دهر غره مشو

که خانه ایست منقش، ولیک بی بنیاد

مورز وصف تانی وکاوکاوی کن

که گنجهاست درین عرصه خراب آباد

بداد قاسم بیچاره جان شیرین را

بآرزوی وصال تو، هر چه باداباد!

شمارهٔ ۲۲۹

بنده پیر مغانیم، که جاویدان باد

جاودان باد و سرش سبز و لبش خندان باد

غرض از پیرمغان مرشد را هست،ای دل

تا ابد دیر مغان سجده گه مستان باد

ساقیا،باده بیاور،که شراب تو مدام

همچو الطاف توبی غایت و بی پایان باد

هر دلی را که بعشاق نیازی باشد

تا ابد راهبرش مشعله عرفان باد

این همه مستی جان از اثر صحبت اوست

جان اوقدس ودلش جنت جاویدان باد

سر بپیچد ز عشاق،که بی سامانند

دایما واعظ ما بی سر و بی سامان باد

قاسم از دولت دیدار تو جانی نو یافت

جان من، جان و دلم جان ترا قربان باد

شمارهٔ ۲۳۰

حدم آن کس زند که بادم داد

باده جام دل گشادم داد

بهر دفع خمار و رنجوری

جام در مبداء و معادم داد

گفتمش : تایبم، ننوشم می

حیله کردم ولیک بادم داد

مستی و عاشقی و مستوری

جودت عشق در نهادم داد

چون مرا زاهد و مسلمان دید

سجده سهو را بیادم داد

جمله را داد هر چه لایق اوست

سلطنت را به نوع آدم داد

هر چه دادند جان قاسم را

دولت عشق مستزادم داد

شمارهٔ ۲۳۱

ساقیم باده داد و بادم داد

باده این بار مستزادم داد

چون من از باده سرگردان گشتم

حرجی کرد و در مزادم داد

عاقبت هم خودم بخرد بخرید

نامرادی بدم،مرادم داد

آتشی در میان جانم زد

شور در عرصه فؤادم داد

چون سرم گرم شد ز باده شوق

سر تسلیم و انقیادم داد

نکتهایی که در ازل میرفت

تاابد یک بیک بیادم داد

قاسمی،حضرت خدای کریم

سر توحید را بآدم داد

شمارهٔ ۲۳۲

نگین سلیمان بدیوان که داد؟

سریر سلاطین بدربان که داد؟

صفات کمال خداوند را

بدست مرنج و مرنجان که داد؟

گرت رنگ وبویی از آن یار هست

بگو:رنگ لعل بدخشان که داد؟

همی ترسم این جام را بشکند

که جام سلیمان بموران که داد؟

اگر شیر راهی حقیقت بدان

که این زوروشیروپلنگان که داد؟

حقیقت گر از بحر مایی مگو

که:درها بدریای عمان که داد؟

بگو:بوی وصلی که جان پرود

پس از فرقت پیر کنعان که داد؟

اگر داد حق دیده ای باز گو:

فلک را همه در و مرجان که داد؟

همه حسن و لطفی،که در آدمیست

بگو راست، قاسم، بانسان که داد؟

شمارهٔ ۲۳۳

ساقی مرا ز باده ناب مغانه داد

دردی درد داد ولی در میانه داد

زاهد صباح کژمژ و خرم همی رود

ساقی مگر که رطل گران شبانه داد؟

در کوی عشق یار،که آن جای جای نیست

مرغ دل مرا بکرم آشیانه داد

جان را خبر نبود ز نام و نشان عشق

این عشق دل فروز تو جان را نشانه داد

بس خوشدلند اهل زمین و زمان مدام

زان باده ای که عشق تو اندر زمانه داد

بی کار و کارخانه بد این دل میان دهر

سلطان عشق از کرم این کارخانه داد

قاسم ز درد دوست از آن مست و شاد شد

کین موهبت به زمره کروبیان نداد

شمارهٔ ۲۳۴

تو آن دری که در عمان نگنجد

تو آن گنجی که در ویران نگنجد

بیا،ساقی، مرا جامی کرم کن

از آن جامی که در امکان نگنجد

خدا این عاشقان را همتی داد

که در کیخسرو و خاقان نگنجد

چو روباهست عقل حیله کردار

میان بیشه شیران نگنجد

بحمدالله بدان یوسف رسیدم

که اندر مصر و در زندان نگنجد

مراسرویست سر سبز و خرامان

که اندر باغ و در بستان نگنجد

چو قاسم با وصال یار پیوست

در آنجا قصه دربان نگنجد

شمارهٔ ۲۳۵

ابر سودای تو آن لحظه که توفان بارد

دل دیوانه ما جان بجوی نشمارد

تخم سودای تو در بهر یقین افشاندم

دل شناسد که: ازین بحر چه بر می دارد؟

زاهد از شیوه تقلید درین مزرع عمر

من ندانم چه درودست و چها می کارد؟

واعظ از مستی عشاق ندارد خبری

در چنین معصره ای غوره چه می افشارد؟

باد می آید و از کوی تو دارد خبری

دل و جانها همه خون، تا چه خبر می آرد؟

دل ما را بصفا وصل تو جان می بخشد

جان مارا بجفا هجر تو می آزارد

قاسمی، هر که دراین کوچه در آمد سر باخت

غیر آن زاهد ترسیده که سر می خارد

شمارهٔ ۲۳۶

دلم از جور تو بسیار شکایت دارد

وقت آن شد که شکایت بحکایت آرد

مدتی بود که اندر هوست جان می داد

وقت آن شد که بدیدار تو جان بسپارد

آرزوی تو، که صد جان گرامی ارزد

در زمین دل من تخم وفا می کارد

ما همه منتظرانیم، ولی گه گاهی

باد می آید و ما را خبری می آرد

هرکجادرهمه عالم صفت لطفی هست

چونکه نیکونگری روی به انسان دارد

گوشه دامن این زاهد ما تر نشود

آسمان گر همه باران هدایت بارد

قاسمی در ره جانان سر و جان باخته است

غیرآن زاهد بیچاره که سر می خارد

شمارهٔ ۲۳۷

ز ذوق عالم عرفان کجا خبر دارد

کسی که همت درون،فکرمختصردارد؟

کسی بوصف نکو راه یابد اندر دل

اگر بحسن و لطافت رخ قمر دارد

بگو بواعظ ما: دین خود نگه می دار

بشرط آنکه دلت زین متاع اگر دارد

بهیچ حال بجز دوست سر فرو نارد

دلی که از صفت عاشقی خبر دارد

مگوزحسن ولطافت بپیش خواجه خطیب

که غیر عالم تو عالمی دگر دارد

کمر نبنددهرگز بچست و چالاکی

کسی که باغم او دست در کمر دارد

بحسن دلبر ما کیست در جهان،قاسم؟

هزار شیوه شیرین چون شکر دارد

شمارهٔ ۲۳۸

دیده مشتاق و دلم میل فراوان دارد

جانم از مسکن تن روی بجانان دارد

بهمه حال ز جانان نشکیبد جانم

جان زجان آمدو هم روی بدان جان دارد

دل بیچاره خرابست که گفتند :فلان

روی چون ماه وسر زلف پریشان دارد

روی از کعبه مقصود نشاید پیچید

گر ره کعبه همه خار مغیلان دارد

در زمانی همه جاویدوخوش وزنده شوند

سایه ای گر بسر خاک غریبان دارد

مردم از پرده پندارهمه مست و خراب

دل ما مست خدا،سوزش عرفان دارد

من چه گویم؟که حکایت بصفت ناید راست

قاسم از مونس جان شکر فراوان دارد

شمارهٔ ۲۳۹

نقاره سحری قصه ای نهان دارد

ولی بخود نه حکایت،نه داستان دارد

ولی چو چوبک عشقش رسید یعنی «قل »

بغلغل آید و صد شور و صد فغان دارد

بهر اصول که گیرد نقاره از مضراب

اصول را بهمان وصف بر زبان دارد

سخن ز مردم جاهل نگاه دار ولیک

بگو بگوش محقق،که جای آن دارد

بغیر عشق،که سرمایه سعادت تست

بهرچه فخر کنی،فخر رازیان دارد

بکوی عشق و مودت هزار جان بجویست

میا به کوچه ما،هرکه فکر جان دارد

دلم رسید بعشقت بدولت جاوید

ز عشق تا به ابد شکر جاودان دارد

یقین که عین حیاتست و نور اعیانست

که چشم باطن او سرمه عیان دارد

بقاسمی نظری کن ز روی لطف و کرم

که در هوای تو رویی بر آستان دارد

شمارهٔ ۲۴۰

آن خواجه سر بشر ندارد

پیداست که رو بشر ندارد

هر چندکه عالم و مطیعست

در صنف غزا سپر ندارد

نگذشت ز علم و زهد هرگز

زیرا سر این سفر ندارد

از شاخ شجر حدیث گوید

اما خبر از ثمر ندارد

در بحر محاورست،چه سود؟

چون سود ز بحر بر ندارد

در ظلمت جهل می رود راه

از نور یقین خبر ندارد

در بحر فناست جان قاسم

جایی که ملک گذر ندارد

شمارهٔ ۲۴۱

مرا سودای او دیوانه دارد

خراب ومست آن جانانه دارد

نمی دانم چه شانست این که دایم

سواد زلف او در شانه دارد؟

چنان مستان چشم خویشتن شد

که او از خود بکس پروا ندارد

فدای چشم مست پر خمارم

که در هر گوشه صد می خانه دارد

سلامی می کنم بر حضرت دوست

جواب من همه پیمانه دارد

گدای معنوی نزد من آنست

که ذوق صحبت سلطان ندارد

همی گویند:قاسم بت پرستست

بتی دارد، بلی، در خانه دارد

شمارهٔ ۲۴۲

بپیش اهل سیادت سعادتی دارد

دلی که از همه عالم فراغتی دارد

سعادتی دگر اینست کز سلامت دل

بدین عشق و مودت ارادتی دارد

سعادتی که از این برترست و نیکوتر:

که با وقوف درین ره شهادتی دارد

درین طریقه روایت تمام نیست ولیک

مگر معین روایت درایتی دارد

چو مست جام شدی مست مستدام شوی

که جان بشیوه عشق استدامتی دارد

تو سر آیت حسنش طلب کن از ذرات

که سر آیت حسنش سرایتی دارد

چو نام دوست شنید از جهان و جان برخاست

ز شوق دوست،اگر جان بدایتی دارد

کسی که عاشق صادق بود چو پروانه

میان آتش دل وجد و حالتی دارد

مدام قاسم بیچاره در همه احوال

بوصف روی تو روشن حکایتی دارد

شمارهٔ ۲۴۳

دلم از شیوه شیرین تو شوری دارد

دیده از طلعت زیبای تو نوری دارد

با خیال توچه گویم؟همه شب تابسحر

دل غمدیده درین وقت حضوری دارد

عاقبت بر سر کوی تو بخواهد سر باخت

دل دیوانه،که از عشق غروری دارد

دل واعظ ز غم عشق تو آزاد نشد

علت آنست که در عقل قصوری دارد

تو سلیمان جهانی و دل خسته من

بخدا،پیش تو گر قیمت موری دارد

تا که از تیر جفاها دل من ریش کنی؟

عاشق خسته دگر جان صبوری دارد

دل بسودای تو در ماتم جاویدان رفت

هر که بینی بجهان ماتم و سوری دارد

همه ذرات جهان مست خرابند از عشق

عشق در جمله ذرات ظهوری دارد

سر ببازیم به سودای تو،هم جان بدهیم

قاسم سوخته دل عشق و سروری دارد

شمارهٔ ۲۴۴

هر دلی در دو جهان چشم و چراغی دارد

دل ما در دو جهان بی تو فراغی دارد

هیچ جانیست که بوی تو بدانجا نرسد

بشنود نکهت آن هر که دماغی دارد

این همه قصه «احییت لکی اعراف » چیست؟

دوست از خلوت جان میل به باغی دارد

باده ای دارد در خم صفا آن دلبر

هرکه را دید از آن باده ایاغی دارد

ما شناسیم که: آن حال خیالست و محال

صوفی از صومعه گر بانگ کلاغی دارد

سخن حق به همه کس نتوان گفت،اما

عارف آنست که او حسن بلاغی دارد

برساند دل و جان رابه مقامات وصال

هرکه از عشق درین راه چراغی دارد

به خدا زود به مقصود رساند جان را

دل، که از شیوه شوق تو الاغی دارد

عاقبت از نظر لطف به مرهم برسد

دل قاسم،که ز سودای تو داغی دارد

شمارهٔ ۲۴۵

جانم از نرگس مخمور تو جاهی دارد

وز عنایات تو دل پشت و پناهی دارد

دل بکوی تور سیدست، ولی می گذرد

طاعتی کرد، ولی عزم گناهی دارد

جان میان بست یقین بادیه حیرت را

مددی می طلبد روی براهی دارد

بخدا،برسر کوی تو یقین می دانم

دل چون کوه من،ار قیمت کاهی دارد

حال دل باغم هجران تو خوش خواهد بود

گرچه تنهاست،ولی قصد سیاهی دارد

هر کجا یاد کنم چهره زیبای ترا

دل بیچاره من ناله و آهی دارد

دیگر از روی رویا قصه قاسم بگذشت

بگذر از روی وریا، روی بشاهی دارد

شمارهٔ ۲۴۶

جانم از دولت درد تو دوایی دارد

دلم از صیقل ذکر تو صفایی دارد

هر کرارو بتو شدجنت جاویدان یافت

دوزخ آنجاست که رویی وریایی دارد

عشق سلطان کریمست ولی مصلحتست

بر دل خسته اگر جور و جفایی دارد

دوزخ افسردگی وظلمت جهلست مدام

جنت آنست که دل عشق وولایی دارد

دلم از ظلمت تن نیک بجان آمده است

«جل ذکرک »،ز تو امید جلایی دارد

عاشقی را که پریشان و مشوش بینی

دم انکار مزن، عشق و هوایی دارد

گر اجابت کنی،ای دوست،نیاز دل و جان

قاسم سوخته دل رو بدعایی دارد

شمارهٔ ۲۴۷

در ولای تو دلم حسن وفایی دارد

روی زیبای تو هر لحظه صفایی دارد

عشق مستست،ندانم که چه خواهد کردن؟

غالبا نیت انگیز بلایی دارد

دل بیچاره من بر سر کوی تو رسید

من چه گویم که چه خوش آب و هوایی دارد؟

هر سحرگه که وزد باد صبا زان سر کو

بوستان دل من نشو و نمایی دارد

سخت ترسانم ازین هجر ولی شادانم

کز وصال تو دلم برگ و نوایی دارد

عشق مستست بخم خانه و می می نوشد

جام بر کف، همه را بانگ و صلایی دارد

دوست پرسید ز اصحاب که: قاسم چونست؟

با چنین پایه غم بی و سر پایی دارد

شمارهٔ ۲۴۸

من رند خرابات مغانم چه توان کرد؟

آشفته و رسوای جهانم چه توان کرد؟

با یاد سر زلف چو زنجیر تو دایم

در حلقه سودازدگانم چه توان کرد؟

پیوسته مرا پیشه همینست که در عشق

نعره زنم و جامه درانم چه توان کرد؟

ناصح خبری گوید و پیغام و نشانی

من بی خبر از نام و نشانم چه توان کرد؟

من مست شرابم، چو چنینم چه توان گفت؟

من رند خرابم، چو چنانم چه توان کرد؟

واعظ دهدم وعده دیدار بفردا

این قصه شنیدن نتوانم، چه توان کرد؟

بر مذهب عشقست دل قاسم مسکین

چون خوشتر ازین راه ندانم چه توان کرد؟

شمارهٔ ۲۴۹

تا که از جور زمان بر جگرم ریش رسد؟

حق بفریاد دل خسته درویش رسد

من ز بیگانه نترسم،که درین راه مرا

هر بلایی که رسد از قبل خویش رسد

یارب،این عشق بلاییست،ندانم چه بلاست؟

هر چه پرهیز کنم تیر بلا پیش رسد

دل،که درحال بلا ثابت و راسخ باشد

چونکه معنیش تمام آمد دعویش رسد

چون نمیرم؟که درین آتش غم میسوزم

تیر هجران تو بر جان غم اندیش رسد

دل و جان را بتو دادیم،هم از روز ازل

راضیم از تو،اگر مرهم،اگر نیش رسد

آتشی بود که در خرمن جانها افتاد

وقت آنست که با قاسم دلریش رسد

شمارهٔ ۲۵۰

چو عکس مشرق صبح ازل هویدا شد

جمال دوست ز ذرات کون پیدا شد

همیشه خم شراب ازل مصفا بود

ولی بجان و دل ما رسید،اصفا شد

در خزانه رحمت بقفل حکمت بود

زمان دولت ما رسید،دروا شد

بجز در آینه جان ما نکرد ظهور

جمال عشق، که هم اسم و هم مسما شد

جهان ز پرتو روی حبیب روشن گشت

بجان دوست،که آن روشنی هم از ما شد

حدیث دوست ببازار کاینات رسید

قیامتی که نهان بود، آشکارا شد

هزار جان مقدس فدای شاه عرب

که عیش قاسمی از عشق او مهنا شد

شمارهٔ ۲۵۱

تا به کی این دل من واله و شیدا باشد؟

تا به کی در هوس عشق و تمنا باشد؟

دل و جان رفت ز دستم،چه کنم،درمان چیست؟

مدد جان و دل از عز تعالا باشد

آن زمانی که نقاب از رخ خود بگشاید

در دل و دیده ما ذوق تماشاباشد

هر که گیسوی ترادید از دست بداد

در سویدای دلش مایه سودا باشد

دایم از حضرت عزت طلبد این دل من:

جام صهبا کشد و جانب صحرا باشد

تو بمی خواری ما از سر غفلت منگر

دایما جرعه ما لجه دریا باشد

باده نوشیدم و بد مستی بی حد کردم

هر کجا باده بنوشند ازین ها باشد

جام اوزنده کند جان مرا جاویدان

این هم ازنشأئه آن جام مسیحا باشد

از شرابات خدازنده جاوید شوی

باده گر درد و گر صافی و اصفا باشد

برسی زود بمقصود مراد دل و جان

گر ترااز طرف عشق تقاضاباشد

زود باشد که بر ایوان معالی برسی

همتت چون طرف جانب بالا باشد

نیک وامانده راهی،که بوقت مردن

دل و جان را غم تسبیح و مصلا باشد

«لا» چه باشد؟چو نهنگیست درین بحر محیط

بعد ازین خاطر ما جانب الا باشد

گر شبی دورفتم از تو،چه گویم زان شب؟

همه شب تا بسحر بانگ و علالا باشد

هر دلی رو برهی دارد و میلی بکسی

قاسمی خاک ره مهدی مهدا باشد

شمارهٔ ۲۵۲

تا به کی خاطر من واله و شیدا باشد؟

در بیابان غمت بی سر و بی پا باشد؟

در بیابان تمنای تو صد جان بجویست

راه عشقست که بی میل و محابا باشد

دل ما طالب حسنست، چه شاید گفتن؟

حسن عشقست که او احسن حسنا باشد

رو مگردان تو ازین عشق،که این عشق خدا

نا گزیریست که اندر همه اشیا باشد

روز محشر،که سراز خاک لحد بردارم

جان و دل را هوس عشق و تولا باشد

گر ترا صفوت جان هست،به انصاف بگو:

عشق و مستوری و مستی چه تمناباشد؟

عقل اگر علت اولی بود از قول حکیم

عشق اولیست که او علت اولا باشد

جان شیرین به همه حال بباید دادن

خاصه با درد تو،کانا حسن و اولا باشد

گفتم: از عشق چه راهست به عقل؟ای دل و دین

گفت: قاسم، ز ثری تا به ثریا باشد

شمارهٔ ۲۵۳

در قیامت همه کس طالب و جویا باشد

دل ما طالب این قدر معلا باشد

عشق،کان جان و دل و دین ز تو باز استاند

عشق نبود،مگر آن طامه کبرا باشد

در جهان گشتم و آفاق سراسر دیدم

ذات انسانست،که هم اسم و مسما باشد

هر کرا جان و دلی هست به جانان نزدیک

راحت جان و دلش باده حمرا باشد

من،که با خاک سر کوی تو شوقی دارم

سر کوی تو مرا جنت ماوا باشد

دل و دین برد ز من، جان طلبد،چون سازم؟

هر کجا عشق بود جمله ازینها باشد

چند گویی تو ازین عقلک بی عقل مدام؟

مثل عشق و خرد پشه و عنقا باشد

من ندانم که چه حالیست که پیوسته به جان

دلم آشفته آن قامت و بالا باشد؟

در صبوحی،که سر از خاک برآرند همه

قاسمی بنده آن خسرو جانها باشد

شمارهٔ ۲۵۴

طور سینا چه بود؟ سینه دانا باشد

دل عاشق چه بود؟ لجه دریا باشد

لذت جان طلبی،خاطرفارغ بکف آر

دل عاشق بجهان فارغ و یکتا باشد

من ندانم که چه حالست؟ که هر جا که منم

خاطرم شیفته آن قدوبالا باشد

روز محشر،که سر از خواب گران بردارم

جان من شیفته عشق و تولا باشد

بوی عشق تو مرا زنده جاویدان کرد

این هم از خاصیت معجز عیسا باشد

دل بدلدار ده و جان گرامی در باز

تا ترا قاعده عیش مهنا باشد

قاسم،از عشق مگو قصه به بیگانه دلان

سخن عشق همه رمز و معما باشد

شمارهٔ ۲۵۵

گر همه میل دلت جانب سلما باشد

خاطر آشفته آن زلف چلیپا باشد

روز محشر،که بیارد همه کس دست آویز

جان ما را هوس عشق و تمنا باشد

یار می خوردن ما نیست کسی در عالم

کمترین جرعه مالجه دریا باشد

یار را جستم و وایافتمش ناگاهی

با کمالی که همه صورت و معنا باشد

روز محشر،که سر از خواب گران بردارم

خاطرم را هوس نور تجلا باشد

عاشق روی تو گرخسرو،اگر شیرینست

بنده موی تو گر وامق و عذرا باشد

قاسمی،قصه عشاق ندارد پایان

کمترین شیوه او رمز و معما باشد

شمارهٔ ۲۵۶

هر کرا در دل و جان عشق و تولا باشد

دل و جان مظهر انوار تجلا باشد

هر که او غرقه اسرار معانی گردد

لاجرم بیت دلش مسجد اقصا باشد

هرکه او مست ز جامات وصال تو شود

فارغ از جام جم و باده حمرا باشد

هرکه مستوری و مستی طلبد در ره عشق

این حکایت مگر از علت سودا باشد

هرکه او روی ترا دید زمستان تو شد

تا ابد شیفته و واله و شیدا باشد

هرکه در راه خدا هادی مطلق گردد

مرهم جان و دلش مهدی مهدا باشد

این چنین مرد که گفتم،به گه روز مصاف

لشکری را بزند،گر تن تنها باشد

هر نسیمی،که ز کوی تو وزد در عالم

نکهتش بوی گل و عنبر سارا باشد

بر سر کوی تو ما عقل و روان گم کردیم

این هم از خاصیت جودت صهبا باشد

قاسمی،فرصت امروز غنیمت می دان

نقد امروز به از نسیه فردا باشد

شمارهٔ ۲۵۷

هر که او را هوس منصب اعلا باشد

قبله جان و دلش زلف چلیپا باشد

عاشقی را،که بهمت زد و عالم بگذشت

میل جانش همه با مقصد اقصا باشد

عاشقم، ناله و زاری مرا منع مکن

هر کجاعشق بود شورش و غوغا باشد

گر مرا جانب جنات نباشد میلی

آن هم از خاصیت جودت صهبا باشد

گر مرا در چمن جنت فردوس برید

خاطرم مایل آن ماه دلارا باشد

دل من بحر محیطست، عجب نبود ازو

اگرش موج ثری تا بثریا باشد

دل،که آشفته آن زلف پریشان نشود

دل نباشد،مگر آن صخره صما باشد

رو به محبوب ازل از همه سو آوردن

پیش مستان خدا حسن تولا باشد

قاسمی،دولت جاوید چه باشد؟دانی؟

هر کرا باده ازین جام مهیا باشد

شمارهٔ ۲۵۸

مرا گر اندرون پر نار باشد

ز عشق آن بت دلدار باشد

دلم در عشق بگریزد قیامت

در آن وقتی که دارا دار باشد

زبون گردد ازین عشق جگر سوز

اگر خود حیدر کرار باشد

چو زلف و روی او بینند مستان

همه شب تا سحر زنهار باشد

مرا گر عقل، اگر جانست، اگر دل

فدای آن بت عیار باشد

نباشد دل زمانی از تو خالی

اگر در خرقه و زنار باشد

از آن شربت،که قاسم کرد ترکیب

مگر در کلبه عطار باشد

شمارهٔ ۲۵۹

ارنی و لن ترانی راز و نیاز باشد

نزدیک مرد عارف این هر دو باز باشد

گر رهروی، بدانی،ای معدن امانی

بیرون ازین دو منزل دریای راز باشد

در ذرها ببینی انوار حسن جانان

گر دیده بصیرت فی الجمله باز باشد

گر حکمت شریعت در جان بود و دیعت

در عالم حقیقت با برگ و ساز باشد

سرمایه حقیقت عشقست در طریقت

بی عشق هرچه بینی،امرمجاز باشد

روزی اگر ببینم دیدار دلنوازش

آن روز را چه گویم؟عمر دراز باشد

قاسم نیازمندی دارد بر آستانت

سرمایه فقیران سوز و گداز باشد

شمارهٔ ۲۶۰

مست و مستور ندیدیم و گر هم باشد

این چنین نادره در ملک جهان کم باشد

پیش ما قصه به تزویر و به قرایی نیست

مرد عاشق بر ما اعلم و احکم باشد

رمز اسرار خدا را نتوان گفت بکس

مگر آن یار،که او محرم و محرم باشد

این چنین باده که گفتم به کس می نرسد

جز از آن یار گرامی، که مکرم باشد

مظهر جمله ذرات شود در دو جهان

مظهر مرتبه طینت آدم باشد

راه حق می طلبی، جان و دل و دین درباز

راه نیکوست،اگر عشق مقدم باشد

دمی از دوست گرفتند «نفحنا» گفتند

همدم راز خدا شد که بر دین دم باشد

بگذر از جان و دل اندر ره توحید و فنا

تا ترا قاعده عشق مسلم باشد

جام عشقت مصفا ز کدورت،قاسم

این چنین جام مگر لایق آن جم باشد

شمارهٔ ۲۶۱

مظهر ذات و صفت آدم و عالم باشد

جام جم راکه شنیدی دل آدم باشد

در ره عشق فناباش و سلیم و تسلیم

بعد ازین دعوی عشق از تو مسلم باشد

دل،که با عشق و محبت نبود محرومست

دل نباشد، به یقین خانه ماتم باشد

عاشقی را که بود در صفت معشوقی

جان او را ز خدا جام دمادم باشد

صفت بخت بلندست و نشان دولت

دل که در آتش سودای تو خرم باشد

اندرین راه مریدان طلب درد کنند

شیخ را داعیه آن که معمم باشد

مفتی وصوفی اگر چند سلیمند،اما

صوفی صاف یقینست که اسلم باشد

در ره عشق فنا شو، ز فنا فانی شو

بعد از آن قاعده عشق تو محکم باشد

قاسم،از ساقی جان جام لبالب بستان

هر کرا جام عظیمست معظم باشد

شمارهٔ ۲۶۲

تا دل آشفته آن زلف پریشان باشد

دل شوریده من واله و حیران باشد

روی جان را بتوان دیدن و خرم گشتن

گر دلت آینهٔ نیر عرفان باشد

سِرّ توحید توان گفت به هشیاران؟ نی

بتوان گفت اگر مجلس مستان باشد

هر که دورست ز معنی به حقیقت دیوست

گر به صورت مثلا یوسف کنعان باشد

ما به سودای تو خواری جهانی بکشیم

حاجیان را چه غم از خار مغیلان باشد

هر که از کوی تو بگریزد و جنت طلبد

غبن فاحش بود، از غبن پشیمان باشد

بر دل خسته قاسم ز کرم رحمت کن

کین متاعیست که در ملک تو ارزان باشد

شمارهٔ ۲۶۳

عاشقی را،که دل از عشق پریشان باشد

بس عجب نبوداگر بی سر و سامان باشد

یارب،این بحر غم عشق عجایب بحریست!

موج این بحر همه لؤلؤ و مرجان باشد

چو در آیم همگی شورش و مستی گردم

در مقامی که همه شورش مستان باشد

در قیامت،که سراز خاک لحد بردارم

به جمال تو دلم واله و حیران باشد

به وصالت نرسد صخره صما هرگز

اگرش خاصیت لعل بدخشان باشد

آدمی زاده،که اومنطق مرغان گوید

نشود مرغ ولی دشمن مرغان باشد

هر کجا نور جمال تو ببیند قاسم

سر فرو نارد،اگر روضه رضوان باشد

شمارهٔ ۲۶۴

گرترا میل دلی سوی دل و جان باشد

جان فدای تو کنم،قصه آسان باشد

دل بشادی بدهم، جان و جهان دربازم

گر دلم عید ترا لایق قربان باشد

هر که جان را بهوای تونبازد باری

زین سبب عاقبت الامر پشیمان باشد

گر تو گویی:زسرجان گرامی بگذار

چاره ای نیست،که جان بنده فرمان باشد

هیچ آرام نیارم، نفسی دم نزنم

تا دلم در غم تو واله و حیران باشد

راحت جان خود از دوست طلب کن بیقین

هر کجادوست بود راحت و ریحان باشد

قاسم از کوی تو بشنید که: صد جان بجوی

کین متاعیست که در دور تو ارزان باشد

شمارهٔ ۲۶۵

گر دلم عید ترا لایق قربان باشد

اثر بخت نکو،غایت قرب آن باشد

می که از دست تو نوشم همه نوشانوشست

کمترین جرعه من قلزم و عمان باشد

گفت:مستی که خرابست بمهمان آرید

گفتم:ای جان و جهان،دولت مستان باشد

نفسی محنت مستان چو ببیند،ناچار

زود بگریزد،اگر رستم دستان باشد

گرببینی سبعی را که عظیمست و دلیر

رو به ماست،گراز بیشه شیران باشد

نشناسد دل من گنج وصال تو کجاست؟

هر کجا هست،ولی طالب و جویان باشد

هر گدایی،که دمی جرعه ای از جام تو خورد

بر سلاطین جهان خسرو و خاقان باشد

چاکر تست اگر عمر و گر عثمانست

بنده تست،اگربوذر و سلمان باشد

قاسمی لطف ترا دید: دل ازدست بداد

بعد ازین مسکن او کوی کریمان باشد

شمارهٔ ۲۶۶

کسی که روی تو بیند چگونه شاد نباشد؟

مرید عشق تو،ای دوست،نامراد نباشد

مرا،که قبله جان روی تست اول و آخر

یقین که خوشتر ازین مبداء و معاد نباشد

سوادچشم مرا کرده ای قبول بشرطی

که جز خیال تو نوری درین سواد نباشد

نه من توام،نه تو من،هرچه هست جمله تویی،بس

که میل جان موحد باتحاد نباشد

سماع مجلس رندان خوشست،زاهد خودبین

برقص آیدازین حال اگر جماد نباشد

یقین که عاشق صادق سخن زعقل نگوید

وگر بسهو بگوید باعتقاد نباشد

بدردهای تو قاسم نهاد دل،چه کند؟چون

گدای کوی ترا غیر ازین نهاد نباشد

شمارهٔ ۲۶۷

نه از خطاست که در ابروی تو چین باشد

تو نازنینی و ناز تو نازنین باشد

قیامتست برآن رخ نقاب زلف،اما

نقاب چون بگشایی قیامت این باشد

بنفشه گر بلطفت شه ریاحینست

به پیش سنبل زلف تو خوشه چین باشد

دوای درد مرا مصلحت نمی بینی

مگر که مصلحت کار من در ین باشد

ز شوق روی تو صوفی روان بر افشاند

بجای دست اگرش جان در آستین باشد

مقیم گوشه خلوت کجا توانم بود؟

مرا که چشم تو از گوشه در کمین باشد

به هرچه کرد نظر قاسمی جمال تو دید

چنین بود نظری کز سر یقین باشد

شمارهٔ ۲۶۸

بپیش درد من درمان چه باشد؟

ز سر بگذر،سر و سامان چه باشد؟

چو پیمان را شکستم باز ساقی

مرا پیمانه ده،پیمان چه باشد؟

گدا آیینه احسان شاهست

ز من تاوان مجو،تاوان چه باشد؟

اگر نبود گدا هرگز که داند

که محسن کیست یا احسان چه باشد؟

بمصر جان چو یوسف روی بنمود

ازین پس کلبه احزان چه باشد؟

چو واجب را ظهوری هست،مظهر

بغیر از عرصه امکان چه باشد؟

چنان بگریست از درد تو قاسم

که پیش اشک او توفان چه باشد؟

شمارهٔ ۲۶۹

رنگرز و رنگرزی دیر شد

رنگرز از رنگرزی سیر شد

نقش خمش چونکه صفایی نداشت

رنگرزک خاسر و ادبیر شد

رنگ خمش می نشود هیچ راست

دیر همی جنبد واین دیر شد

همچو که دردی بته خم نشست

وز غم این رنگرزی پیر شد

اول اول دم اقریر زد

وز دم اقریر بانکیر شد

رنگ خمش چاشنئی چون نیافت

گربه مابر سر او شیر شد

قاسمی از شوق چو فریاد کرد

خاطر صوفی زبر و زیر شد

شمارهٔ ۲۷۰

از دولت وصال تو کارم بکام شد

بختم بلند گشت و سعادت غلام شد

از جلوه های حسن تو جانم حیات یافت

با چشمهای مست تو عیشم مدام شد

گفتی:سلام ذوق سلامت بدل رسید

این خانه از سلام تو دارالسلام شد

دل را حلال گشت ز عشق تو دم زدن

زان دم که یاد غیر تو بردن حرام شد

در عمرها صفای تو باشد قرین حال

دل راکه دار کعبه وصلت مقام شد

ازمن برند لمعه نور آفتاب و ماه

تاسایه تو بر سر من مستدام شد

چون دید زلف و روی ترا قاسمی بهم

در طور کفر و دین همه کارش تمام شد

شمارهٔ ۲۷۱

آیینه سبب گشت که روی تو عیان شد

روی تو سبب بود که آیینه نهان شد

از شرم رخت گشت نهان آینه، آری

چون حسن ترا دید که مشهور جهان شد

یک لمعه ز رخسار تو ناگاه درخشید

جانها همه زان حالت خوش رقص کنان شد

با حلقه گیسوی تو هرکس که سری داشت

در عاقبت کار ز سودازدگان شد

از نور تجلی رخت هر که خبر یافت

در لذت دیدار تو از بی خبران شد

سر حلقه سودا زدگانم من مسکین

مشکین گره زلف تو تا مسکن جان شد

قاسم دل و دین خواست که در راه تو بازد

از بخت نکو عاقبت الامر همان شد

شمارهٔ ۲۷۲

درمان طلب کردم بسی،این درد را درمان نشد

وندر پی سامان شدم،آخر سر و سامان نشد

آمد مه روزه طلب، ما گشنه ایم و تشنه لب

این تشنگی از مانرفت،شعبان ما شعبان نشد

چندان قدم زد جان ما در عشق آن جانان ما

آسان ما دشوار شد، دشوار ما آسان نشد

ای صوفی رنگین نمد، کی آب استد در سبد؟

راهی نرفتی در رشد، کفر تو تا ایمان نشد

عیدست و قربان،الصلا، گر عاشق یاری بیا

محروم ماند از قرب حق هر جان که او قربان نشد

راهیست روشن سوی حق، لیکن بقدر مرتبت

هر مسلمی اسلم نگشت، هر سالمی سلمان نشد

در جمله اطوار تو با تست یار غار تو

این ماه ازین منزل نرفت،این یوسف از کنعان نشد

آن یار چون همراه شد،فرزین جانها شاه شد

این عقل سرگردان صفت در حلقه مستان نشد

قاسم، حریف وسوسه در محنتست و مخمصه

هر احمدی مرسل نگشت، هر موسیئی عمران نشد

شمارهٔ ۲۷۳

باز دست عشق عقلم را گریبان میکشد

باز جان سوی حریم عز سلطان میکشد

باز در خم خانه وحدت ز جام معرفت

روح پاکم جرعه ها چون بحر عمان میکشد

باز جوهرهای عرفان راز گنج «کنت کنز»

لطف محبوب ازل در رشته جان میکشد

با وجود ملک معنی هر زمان خط عدم

کلک همت بر سواد ملک خاقان میکشد

باز بر دیوان بی باکی ذل و جرم من

دست لطف لایزالی کلک غفران میکشد

باز از صف نعال پاس فضل لایزال

جان ما را بر سریر صدر انسان میکشد

در سرای وصل جانان قاسمی را بار داد

زانکه دیرست او که بر دل بار هجران میکشد

شمارهٔ ۲۷۴

شوری از شیوه شیرین تو پیدا آمد

آدم از خلوت عزت بتماشا آمد

لمعه ای از رخ زیبای تو بر عالم زد

این همه نور یقین ظاهر و پیدا آمد

قصه عشق تو گفتند گروهی با هم

کوه ازین واقعه حیران شد و شیدا آمد

موسی و طور ز سودای تو دیوانه شدند

این چنین واقعه برطور تجلا آمد

گفت درویش بمجنون که: بگو، ذکر تو چیست؟

گفت:اوراد دلم لیلی ولیلا آمد

هرکه در احسن تقویم بود اول حال

آخر قصه او «ثم رددنا» آمد

هرکرا خاطر از ایام بگیرد زنگی

صیقل جان و دلش طلعت سلما آمد

قاسمی چون ز می عشق تو شد مست و خراب

کمترین جرعه او لجه دریا آمد

شمارهٔ ۲۷۵

روی هرکس که باندازه مرآت آمد

بعد ازین نوبت موسی و مناجات آمد

«یوم تبیض و تسود وجوه »گفتند

معنی نفی مگویید،که اثبات آمد

روی ناخوش نتوان گفت که زیباو نکوست

روی نیکو چه توان گفت که جنات آمد؟

هر که دید آن رخ نیکو بمرادی برسید

روی زیبای تو چون قبله حاجات آمد

دل ما ساکن درگاه تو خواهد بودن

عزتش دار، که از بهر مراعات آمد

زهد و تقوی و ورع جمله مقامات نکوست

لیکن اخلاص و یقین مخلص طاعات آمد

قاسمی،قصه ترتیب نگه باید داشت

اول «الحمد» پس آنگاه «تحیات » آمد

شمارهٔ ۲۷۶

باده از خم ارادت بسعادت آمد

وقت ایمان شد و هنگام شهادت آمد

ما و آن یار بخلوت سخنی می گفتیم

سر این نکته به «احببت » ارادت آمد

قصه جمله جهان را همه کلی دیدیم

عشق بر جمله ذرات زیادت آمد

فکر کردیم که از عشق حکایت نکنیم

فکر عشاق همه خارق عادت آمد

بعد ازین رقص کنان بر در می خانه رویم

بخت وارون شد و ایام سعادت آمد

دیگر از نسبت وانساب مگویید حدیث

عشق فخریست که او فخر سیادت آمد

بی نقاب آن رخ زیبای تو ناگه بنمود

قاسمی در صف مستان عبادت آمد

شمارهٔ ۲۷۷

بر دلم بار غم عشق بغایت آمد

آخر،ای جان جهان،وقت عنایت آمد

سخت آشفته و دلداده و حیران بودیم

شکر کین قصه هجران بنهایت آمد

ای دل،از تلخی هجران بچه می اندیشی؟

شاد میباش،که از وصل حمایت آمد

هست امیدی که دگر بار بوصلش برسی

چون دلت را مدد نور هدایت آمد

دل جاهل بخداوند :نخواهد گروید

گر همه ملک جهان مصحف و آیت آمد

نوری از پرتو رخسار تو در عالم تافت

دم ز آیات مزن،وقت درایت آمد

حال قاسم ببر و بحر جهان واگفتند

کوه رقصان شد و امواج بغایت آمد

شمارهٔ ۲۷۸

آن ماه دل افروز که رشک قمر آمد

در پرده نهانست ولی پرده در آمد

گلهای بساتین همه نالند چو بلبل

چون حسن تو در صحن چمن جلوه گر آمد

هرجا که تجلی رخت جلوه عیان کرد

بالا شجری،دل حجری،لب شکر آمد

یک لمعه ز رخسار تو در ملک جهان تافت

«صدق » ز دل خرقه و زنار بر آمد

صد بار بکشتند مرا در غم عشقت

هر بار از آن بار دگر زنده تر آمد

هر تیرکه از شست تو آمد،بحقیقت

بر سینه عشاق چو شهد و شکر آمد

هر جام که خوردیم از آن خم دل افروز

در بار دگر جودت او بیشتر آمد

شاید که بدنیی و بعقبی نکند میل

جانی که دو عالم بر او مختصر آمد

یاران همه در حالت خوش مست سماعند

کز یار سفر کرده قاسم خبر آمد

شمارهٔ ۲۷۹

امروز بار دیگر آن ماه دلبر آمد

شادیست جان و دل را کان شاه کشور آمد

باز آمد آن قیامت،آن فتنه و علامت

چون ساقیان مهرو،با جام و ساغر آمد

دامی نهاد و دانه،آن دلبر یگانه

آدم بصد بهانه،در دام دلبر آمد

عشق آتشیست سوزان، عقلست مست و حیران

دل در میان هر دو محکوم مضطر آمد

ره بسته نیست، یارا، بگشاده است،اما

هستی ما درین ره سد سکندر آمد

عقل آهوییست حیران، عشقست شیر غران

بگریخت عقل ترسان،عشق غضنفر آمد

با عشق باش،قاسم،کز عشق و شور و مستی

هم دل مؤید آمد،هم جان مظفر آمد

شمارهٔ ۲۸۰

باز آفتاب دولت از بام ما بر آمد

عکس جمال ساقی در جام ما درآمد

دیدیم آنچه دیدیم در ضمن جام باده

از دولت وصالش هجران ما سر آمد

عقل اجتهاد جوید،نقل استنادجوید

این عشق لاابالی از هر برتر آمد

محبوب جان ودلها،نزدیک ماست،اما

هستی ما درین ره سد سکندر آمد

دانی که بشر حافی از چیست پاک و صافی؟

اول قدم درین ره فرد و قلندر آمد

می دان که روز آخرازدوست کیست شاکر؟

آن جان که روزاول از ما و من برآمد

بر در نشسته بودم،در انتظار رویش

فیض جمال جانان از بام و در درآمد

با نفس گفت: لالا،باروح گفت: بالا

این مؤمن موحد،آن کفر و کافر آمد

سر باختم بسودا، بهر رفیق اعلی

این بود قاسمی را سودی که بر سر آمد

شمارهٔ ۲۸۱

نهال دولتم را گل بر آمد

قیامت شد،که گل بر منبر آمد

مواعظ گفت،اما نکته این بود

که :عشق از هر دو عالم بر تر آمد

کسی کز عشق عزت یافت شاهست

سرش بالای چرخ چنبر آمد

جمال عشق را هر کس که بشناخت

بجوهر از دو عالم بر سر آمد

نیاز جان سر مستان بعشقست

که جان عود و محبت مجمر آمد

گذشت ایام هجران،جای شکرست

که دوران وصال ساغر آمد

صفات حسن تو می گفت قاسم

فغان از بلبل بی دل بر آمد

شمارهٔ ۲۸۲

چشم بیدار مرا نوبت دیدار آمد

دوست از خلوت جان جانب بازار آمد

قصه در پرده نگوئیم،که آن شاه وجود

خویشتن را ز پس پرده خریدار آمد

علم نصرت منصور ز کیوان بگذشت

که چنین مست ومعربد بسردار آمد

منکران در صف انکار تبرز کردند

سنگ ازین واقعه در موطن اقرار آمد

مل ترا دید بسی شورش و مستی ها کرد

گل ترا دید ز سودای توگل زار آمد

دل و جان دو جهان زنده جاویدان شد

حسن آندوست چو در جلوه بتکرار آمد

قاسم،ازمردم محجوب شدی زنهاری

هر که زنهار ترا دید بزنهار آمد

شمارهٔ ۲۸۳

شاد باش،ای دل من،نوبت دیدار آمد

سرنگهدار،که آن مونس دلدار آمد

یار از خلوت جان جانب بازار رسید

گل بقنطار شد و مشک بخروار آمد

هر که او وصل ترایافت بجان خواهان شد

و آنکه هجران ترا دید بزنهار آمد

ای دل، ای دل، چه نشستی؟منشین،در رقص آی

صبح صادق بدمید،آن بت عیار آمد

هر که رخسار ترا دید مسلمان شد باز

وآنکه گیسوی ترا در صف کفار آمد

دل آن خواجه،که انکار حقیقت می کرد

روی زیبای ترا دید باقرار آمد

سخن سر حقیقت بزبانها افتاد

دوست از خلوت جان جانب بازار آمد

دل،که او منکر زنار و چلیپا می بود

دید زلفین ترا،عاشق زنار آمد

هر که زلفین ترا دید دو عالم بفروخت

قاسمس روی ترا دید خریدار آمد

شمارهٔ ۲۸۴

باز، ز خم باده های ناب بر آمد

ناله زار از دل رباب بر آمد

بست نقابی بر آن جمال دل افروز

نور جمالش از آن نقاب بر آمد

هستی ما بدحجاب راه،چو برخاست

از در و دیوار آفتاب بر آمد

محتسبان جان و دل ز دست بدادند

یار ببازار احتساب بر آمد

حسن تو یک جلوه کرد،در همه عالم

ناله حیرت ز شیخ و شاب بر آمد

عقد گرفتند از الوف بآحاد

کار جهانی از آن حساب بر آمد

عشق تو بر جان ناتوان نظری کرد

بانگ بلنداز ده خراب بر آمد

صورت حسنی ازین میانه چو برخاست

قشر برنگ همه لباب برآمد

قاسمی از دل بشست دست،که آن یار

بر سر بازار بی حجاب بر آمد

شمارهٔ ۲۸۵

یار ببازار کاینات برآمد

نعره هیهات از جهات برآمد

صبح وصالش دمید در همه جایی

هر طرفی بانگ الصلات برآمد

جمله ذرات گشت زنده جاوید

آب که از چشمه حیات بر آمد

زلف خوشش سایه کرد،طلعت خورشید

نعره ز کفار سومنات برآمد

نفس تنزل ببین،که عین ترقیست

ماه یقین از تنزلات برآمد

لمعه نور قدیم تافت ز کیوان

جمله مرادات محدثات برآمد

یک نظری کرد دوست جانب امکان

شان مفصل ز مجملات بر آمد

معنی این نکته چیست؟گر بشناسی

ذات بوصف تعینات بر آمد

شیوه شیرین او چو دید بیک بار

قاسمی از صبر و از ثبات بر آمد

شمارهٔ ۲۸۶

آن یار چو ناگاه ببازار برآمد

از هر طرفی مشرق انوار بر آمد

ناگاه تجلی جلالی اثری کرد

از روزنه روز شب تار برآمد

از خانه برون آمد و در خرقه نهان گشت

ناگاه بسر حلقه ابرار برآمد

منصور کجا بود؟ و ندانم که کجا بود

آن دم که «اناالحق » ز سر دار برآمد

وصفش نتوان گفت،که از دیده نهان شد

با خرقه برون رفت و بزنار برآمد

جانم همه از کار جهان پیچ و گره بود

چون روی ترا دید،همه کار برآمد

چون روی ترا زلف تو پوشید، بناگاه

از جمله جهت نعره ستار برآمد

ما منتظر دولت دیدار تو بودیم

ناگه علم وصل ز کهسار بر آمد

قاسم، نتوانی که دگر گوشه گزینی

چون نور رخش از در و دیوار برآمد

شمارهٔ ۲۸۷

چون ماه من از مشرق انوار بر آمد

کام دلم از لمعه دیدار برآمد

آن ماه دل افروز چو بنمود جمالش

کام دل و جان جمله بیک بار برآمد

چون نور تجلی خداوند عیان شد

منصور «اناالحق » گو بردار برآمد

آن نور چو با دار و رسن رفت بیک بار

آتش ز ته که گل فخار برآمد

هر دم سفری دارد و نامی و نشانی

ازخانه سفر کرد و ببازار برآمد

در صومعه و بتکدها ذکر تو میرفت

«صدق » ز دل خرقه و زنار بر آمد

جان را بحرج داد دل قاسم مسکین

از هر طرفی بانگ خریدار برآمد

شمارهٔ ۲۸۸

چون ماه نو از مشرق انوار برآمد

فریاد ز اسلام وز کفار برآمد

حسنت سخنی گفت بگلذار و ریاحین

ریحان بخجالت شد و گل زار بر آمد

عشق تو چو افتاد بسر حلقه مستان

از حلقه مستان همه انوار برآمد

شوقت گذری کرد بکاشانه رندان

«صدق » ز دل مست و ز هشیار برآمد

شادند جهانی و چه گویم که چه شادند؟

زین مشغله کز که گل فخار بر آمد

زین پیش دو عالم همه ز اغیار تهی بود

چون کرد ظهور این همه اظهار برآمد

گفتند که:قاسم طلب وصل تو دارد

در حال و زمان لمعه دیدار برآمد

شمارهٔ ۲۸۹

دلدار من از خانه ببازار برآمد

ناگه بسر کوچه خمار برآمد

گلبانگ «تعالی » بشنیدند روانها

صد نعره ز تسبیح و ز زنار برآمد

دعوی بچه تیره فرو رفت بخواری

معنی ز ته که گل فخار برآمد

عالم همه روشن شد از آن نور بیکبار

گفتند که: آن دلبر عیار برآمد

گفتیم: چو خورشید جمال تو عیانست

«صدق » ز دل مؤمن وکفار برآمد

گفتم که: تویی، غیر تو کس نیست بعالم

این نعره هم از طبله عطار برآمد

خورشید رسیدست ز ایمن بدل من

تا از دل قاسم دم اقرار برآمد

شمارهٔ ۲۹۰

دمید صبح سعادت،که یار باز آمد

هزار شکر که آن غمگسار باز آمد

دلم،که برسر کوی تو راه یافت دمی

باختیار شد و بخت یار باز آمد

خرد،ز جور و جفای تو،از سر کویت

بخشم رفت ولی شرمسار باز آمد

روان ز بیم فراقت گریخت جانب وصل

چو پشه بود و چو شیر شکار باز آمد

پریر دیدم و گفتم:سلام، داد علیک

بخنده گفت که: آن سوکوار باز آمد

خرد بوادی عشقت سفر گزید،اما

عظیم تند شد و بردبار باز آمد

کسی که راه بوصل توبرد،درره عشق

چو صعوه رفت ولی چون هزار بازآمد

هزار شکر که ایام وصل خواهد بود

گذشت نوبت دی،چون بهار باز آمد

بجان توکه مده انتظار قاسم را

که این بلابسرم ز انتظار باز آمد

شمارهٔ ۲۹۱

ازکف ساقی جان باده چو در جام آمد

جان بیمار مرا وقت سر انجام آمد

روی بنمود و همه کفر جهان را بزدود

شاد باشید که آن هادی اسلام آمد

واعظ ما هوس صحبت مستان دارد

در ببندید که آن عام کالانعام آمد

آخر،ای دوست،نظر کن بدل خسته من

مدت هجر شد و نوبت انعام آمد

دانه خال ترا دید دلم حیران گشت

عاقبت در هوس دانه این دام آمد

دل ز آغاز هوا های ترا میورزید

شکر چون عاقبت کار بانجام آمد

خاطر قاسم بیچاره نکو خواهد شد

کز پی وسوسه ها نوبت الهام آمد

شمارهٔ ۲۹۲

آخر،ای شوخ جهان،عشوه گری با ما چند؟

ما بسودای تو مردیم، خدا را مپسند

در غمت خسته دلان غرقه خونند مدام

نفسی برسرشان آ و ببین در چه دمند؟

آن دل از وسوسه هر دو جهان آزادست

که بزنجیر سر زلف تو افتاده ببند

عار داریم ز شاهی بهوای تو،ببین

که گدایان سر کوی تو چون محتشمند

روی چون ماه تو خواهیم،زهی طالع سعد!

قد چون سرو تو جوییم،زهی بخت بلند!

بر اسیران سر کوی غمت چون گذری

نظری کن ز سر زلف،که اهل نظرند

گفتم:از خویش بریدم،بتوپیوند شدم

گفت :احسنت و زهی قاسم نیکو پیوند!

شمارهٔ ۲۹۳

در هوایت عاشقان مستمند

روز و شب مدهوش و مست حیرتند

تا کجا خواهند رسیدن حال دل؟

هجر مشکل، یار ما مشکل پسند

یاد وصلش مس جان را کیمیا

خاک پایش چشم جان را سودمند

هرکه رویت دید نیکو بخت شد

وآنکه سودای تو دارد سربلند

گفته ای:از عاشقان رنجیده ام

تلخ چون شد،یارب،آن دریای قند؟

دور بودن از رفیقان تا به کی؟

جور کردن بر محبان تابچند؟

در ره او جان و دین و دل بباز

یاد دار از قاسمی این هر سه پند

شمارهٔ ۲۹۴

چنانکه چشم تو در غمزه دلبری داند

سواد زلف سیاهت ستمگری داند

ز لطف نرگس مستت نشان تواند داد

دلی که سحر مبین در مبصری داند

بصد روان لبت،ای ماهروی،دشنامی

کجا فرو شد؟ اگر حرص مشتری داند

فدای چشم توصد جان و دل،که در شوخی

هزار شعبده از عین دلبری داند

ز سوز عشق چنانست دل، که سربازی

بپیش تیغ غمت کار سرسری داند

هزار دل برباید بطرفة العینی

چنانکه نرگس شوخ تو ساحری داند

حدیث وصف رخت همچو قاسمی گوید

بوجه احسن،اگر کس سخنوری داند

شمارهٔ ۲۹۵

مرا اگر تو ندانی حبیب می داند

دوای درد دلم را طبیب میداند

صفیر ما نشناسی،که زاهد خشکی

لسان فاخته کبک نجیب می داند

شراب عشق بر آشفتگان مجنون ریز

بر غم خواجه،که خود را لبیب میداند

مگو ز بوی گل و یاسمین بپیش جعل

که از لطافت گل عندلیب میداند

مگو ز بوی گلستان بپیش آن جعلی

که بوی حنظله را نشر طیب میداند

مرا بوعده وصلش حیات داد حبیب

که دوست نوبت مرگ رقیب میداند

همیشه وصل تو قاسم به جان و دل طلبد

که این دعا به اجابت قریب میداند

شمارهٔ ۲۹۶

حالت جان مرا پیر مغان می‌داند

آنکه پیوسته ز پیدا و نهان می‌داند

همت پیر مغان را چه توان گفت؟ که او

قیمت راهبر و راهروان می‌داند

به همه حال اگر نیک و اگر بد باشم

راز من از همه رو جان جهان می‌داند

گرچه خفتیم و نرفتیم طریقی برشاد

یار ما قصه برخیز و بران می‌داند

ما اگر بی‌خبرانیم درین ره اما

او ز احوال دل بی‌خبران می‌داند

چند گویی که: چسانی و چه حالست ترا؟

حال من گر تو ندانی، همه‌دان می‌داند

هر چه گفتیم و شنیدیم، یقینست آن یار

همه را سربه‌سر از نور عیان می‌داند

عمر بگذشت به بی‌حاصلی و بی‌خبری

دوست خود شدت عمر گذران می‌داند

بر سر کوی تو ساکن شود و جان بازد

قاسمی مصلحت وقت در آن می‌داند

شمارهٔ ۲۹۷

در آن چمن که تو دیدی گلی ببار نماند

خزان درآمد و سر سبزی بهار نماند

ز پای دار و سر تخت قصه کمتر گوی

که این کرامت و آن غصه پایدار نماند

ز مستعار جهان مست عار بود حکیم

ز مستعار چو بگذشت مست عار نماند

تو اختیار بجانان گذار و جان پرور

که بخت یار شد آنرا که اختیار نماند

چو باد حادثه تن را غبار خواهد کرد

خنک کسی که ازو بر دلی غبار نماند

حدیث شکر و شکایت کنیم در باقی

که رنگ لاله فرو ریخت،نوک خار نماند

قرار جان بوصال تو بود قاسم را

ولی چه سود؟ که آن نیز برقرار نماند

شمارهٔ ۲۹۸

منگر بعاشقان،که ز صد یک نشان نماند

معشوق را ببین که ز صد یک نشانه ماند

تا آتش هوای تو در دل زبانه زد

مارا زبان همان شد و دیگر زبانه ماند

بر آستان دوست نماندند عاشقان

عاشق کسی بود که برین آستانه ماند

عمری ز حسن یار سخن در میانه بود

القصه عاقبت سخن اندر میانه ماند

عاشق بمرگ مایل و عاقل بهانه جوی

آن در وصال محو شد، این در بهانه ماند

از جسم در گذر، که همه بال و پربسوخت

مرغی که او مقید این آشیانه ماند

در نور آن جمال فنا گشت قاسمی

آنجاکه نور صبح یقین شد گمان نماند

شمارهٔ ۲۹۹

در هیچ زمان غیر بدل راه ندادند

قومی که مریدند و گروهی که مرادند

آنها که کمالات و جمالات تو دیدند

بر خاک همه جبهه تسلیم نهادند

در صومعه و مسجد و می خانه رسیدیم

قومی ز تو غمگین و گروهی ز تو شادند

قومیکه دل و دین بهوای تو بدادند

آنها همه شادند، که از اهل رشادند

مستند بسودای تو در مسکن دلها

گر اهل بیاضند و گر اهل سوادند

این گنج نهان را،که نهادند درین کوی

بر هیچ کس این سر نهانی نگشادند

قاسم، چو ز اسرار تو رمزی بشنیدند

سلطان سلاطین و فریدون و قبادند

شمارهٔ ۳۰۰

چند در مسجد و در صومعه غارت کردند

سبب این بود که می خانه عمارت کردند

باده گران شد و ذرات جهان مست شدند

من ندانم که بساقی چه اشارت کردند؟

درد و صافی همه خوردن و بچرخ افتادند

صورت حال به «احببت » عبارت کردند

گوهر وصل تو جستند و کسی باز نیافت

گرچه عمری به جهان روبه تجارت کردند

از می صافی رخشنده انارتها شد

کاسه ای چند درین بزم انارت کردند

هر گناهی که ز ماخسته دلان آمده بود

جاودان از کرم یار کفارت کردند

چه گنه کردم،ای دل،چه خطا افتادست؟

که از آن مستی و می رو بجهارت کردند

در خرابات مغان زنده دلان چالاک

هرکه هشیار ندیدند زیارت کردند

قاسمی عاشق بیچاره بسودای تو ماند

عاقلان میل بزرگی و صدارت کردند

شمارهٔ ۳۰۱

عاشقان را چو صلا جانب می خانه زدند

آتشی بود که اندر دل دیوانه زدند

در تمنای تو عشاق ز پای افتاده

مست گشتند و ز مستی کف مستانه زدند

عکس ساقی چو درین باده صافی افتاد

عاشقان در هوست ساغر و پیمانه زدند

عالم آشفته شد،ای دوست، دگر باره،چه بود؟

زلف میگون تراباز مگر شانه زدند؟

هر سخن کز صفت شمع جمالت گفتند

آتشی بود که در باطن پروانه زدند

شرمشان نامد از آن یار،که در عین غرور

طعنهایی که بر آن عاشق فرزانه زدند؟

قاسمی،بنده آن راه روانم که ز شوق

قدم صدق درین بادیه مستانه زدند

شمارهٔ ۳۰۲

اندرین دور، که مستان طریقت خوارند

گرچه خوارند ولی خوشدل وبرخوردارند

طرفه حالیست که مستان طریقت مادام

باده از جام بریزند ولی کج دارند

هر که در راه طریقت بفنایی نرسید

عارفانش بحقیقت بجوی نشمارند

عاشقان سر بنهادند بتسلیم و فنا

عاقلانند که دربند سر و دستارند

عاقلان از همه سو قصه سوسو دارند

عاشقان از همه رو شیفته دلدارند

همه شب تا بسحر ورد و دعا میگویند

چشمهایی که بیادت همه شب بیدارند

قاسمی،هان،سخن عشق ببیگانه مگوی

عارفانند که شایسته این اسرارند

شمارهٔ ۳۰۳

هر گه که یار شیوه ناز ابتدی کند

عاشق کسی بودکه دل وجان فدی کند

فارغ شد از جهان، بحیات ابد رسید

هر جان معتقد که بعشق اقتدی کند

از معنی آمدن سوی صورت بدان که چیست

معشوق «الست » گوید و عاشق بلی کند

غافل مشو، که مایه ظلمات غافلیست

با یاد دوست باش،که جان را جلی کند

با یاد دوست از بد دشمن فراغتیم

با خود کند کسی که بعالم بدی کند؟

بیدار شو ز قده غفلت، که عشق یار

بعد از وفات قبر ترا مرقدی کند

حسنیست بی نهایت و لطفیست بی دریغ

هنگام فرصتست که قاسم کدی کند

شمارهٔ ۳۰۴

آنان که بجز روی تو جایی نگرانند

کوته نظرانند و چه کوته نظرانند!

و آنان که رسیدند زنامت بنشانی

در عالم حیرت همه بی نام و نشانند

در جای خیال تو اگر اشک در آید

صاحب نظران دردمش از دیده برانند

سکان سر کوی تو ملک دو جهان را

هرچند که عورند، بیک جو نستانند

در کوی تو گر پای نهم عیب مفرما

عشاق تو مستند، سر از پای ندانند

سرمایه شادی جهان مستی عشقست

آنها که ازین می نچشیدند ندانند

قاسم،سر وجان باختن اندر ره معشوق

شرطست، ولی مردم عاقل نتوانند

شمارهٔ ۳۰۵

خرده بینان طریقت همه صرافانند

که بیک جو درم ناسره را نستانند

دور ماندند ز دیدار تو سودازدگان

همه حیران وعجب مانده که چون می مانند؟

دل و جانها ز تو مستند بدانسان که مپرس

جمله ذرات سراسیمه و سرگردانند

جمله ذرات جهان،کافر و مؤمن،شب و روز

همه از شوق تو مستند و ترا می خوانند

خلق از مرگ گریزان و سراسیمه شوند

عاشقانند که در روز اجل خندانند

همه عشاق تو،گر لیلی،اگر مجنونند

بنده حکم تو، گر خسرو،اگر خاقانند

عاشقانت همه یک مذهب و یک دین دارند

اگر از ملک هراتند و گر از کاشانند

جان پاکیزه بدست آر و بگو فاش و مترس

عشق و معشوقه و عاشق همه جان در جانند

قاسمی،نادره خلق جهان انسانست

عاشقان از همه سو نادره انسانند

شمارهٔ ۳۰۶

آب حیوان،که سکندر طلبش میفرمود

روزی جان خضر گشت و خضر شد خشنود

آب حیوان چه بود؟زنده جاوید شدن

بشنو،ای خواجه،که در عین شهودی مشهود

در ازل سابقه عشق «قسمنا» گفتند

«عونناالله » خداوند کریمست و ودود

دل ما شیفته حسن جهانگیر تو شد

تاجهان هست و جهاندار جهان خواهد بود

من که از بودن و نابود فراغت دارم

پیش ما قصه مگویید ازین بود و نبود

چون یقین گشت ترا طالب ومطلوب یکیست

طلب اینجابسر آمد، طرق اینجا مسدود

قاسمی از سر عالم بهوایت برخاست

علم الله کزین جمله تو بودی مقصود

شمارهٔ ۳۰۷

ای عشق توام در دو جهان مقصد و مقصود

در طور عدم گشتن من وصل تو موجود

بنمود بعشاق جهان سکه مهرت

سیماب سرشک مژه بر روی زر اندود

سازم همه در مجلس غمهای تو چون چنگ

سوزم همه بر آتش سودای تو چون عود

اقفال زر اندود ز ابواب سعادت

کس جز بمفاتیح هدایات تو نگشود

آخر نظری کن بدل غمزده یکبار

کاندر غم هجران تو یک باره بفرسود

نی نی،چو ترا بر دل من هجر مرا دست

با هجر تو دلشادم و با درد تو خشنود

چون شد بتقاضای تو راضی دل قاسم

سودش همه خسران شد و خسران همگی سود

شمارهٔ ۳۰۸

بر کهن دیر جهان دوست تجلی فرمود

جمله ذرات جهان محو شد از عین شهود

پرتو فیض تو در عالم امکان درتافت

گشت روشن همه آفاق،زهی پرتو جود!

قیمت عشق ندانی و گریزان گردی

از سر آتش سوزان بگریزی چون دود

میل کلی همه در فکر جهان آمد و بس

دل که از فکر جهان رست،بکلی آسود

به خرابات جهان آ، که ببینی روشن

همه جا چنگ و چغانه،همه جا بانگ و سرود

در صف مجلس مستان بنگر، تا بینی

در قیامند و قعودند و رکوعند و سجود

هر دلی از دو جهان رو به مرادی دارد

ماو سودای تو و سکر تو و شکر ودود

عقل میگفت که: من مبداء موجوداتم

عشق آمد به میان،گفت:منم اصل وجود

قاسمی،در ره او غافل و افسرده مباش

حاصل عمر نباشد ز زیانی بی سود

شمارهٔ ۳۰۹

بیمن دولت محبوب عاقبت محمود

در فسانه ببست و سر قرابه گشود

شراب ناب خداوند ذوالجلال کریم

هزار عقل ربود و هزار جان افزود

حدیث نو بشنو،جلوه های نو می بین

چو مدبران مرو اندر جهان کور و کبود

قدیدخواره مشو،گر قدید خوار شوی

زیان کنی و کسی را زیان ندارد سود

بیا بمجلس مستان،ببین چه حالاتست؟

زهی سماع اغانی!زهی شراب و دود!

پیاله گفت بساقی:من از صراحی به

که او رهین حجابست و من قرین شهود

نشان راه طلب انکسار و مسکینیست

بپیش جمله ذرات،در رکوع و سجود

هزار جان و دل قاسمی فدای تو باد

که کان بخت بلندی و طالع مسعود

شمارهٔ ۳۱۰

تویی،که مرهم ریشی و غایت مقصود

جناب حضرت محبوب عاقبت محمود

مرا که طاقت هجران نمانده است،ای دوست

بیا که عمر عزیزست،میشود نابود

یقین که هیچ ندانست قدر عمر عزیز

کسی که در ره عشقت نکرد ترک وجود

مرا که خیل خیال تو یار غار آمد

بروز هیچ نیاسود و شب دمی نغنود

بیا بمجلس رندان عشق و خوش بشنو

هزار ناله بربط، هزار نغمه عود

شبی خیال رقیبم بخاطر آمد و عقل

خطاب کرد بجان :«بئس وارد المورود»

بیار، ساقی جان، باده مصفا را

بده بقاسم مسکین،برغم شیخ جحود

شمارهٔ ۳۱۱

دل آینه صورت و معنیست عجب بود

کان شاهدما روی درین آینه ننمود

نه نه، چو صفا نبود هرگز ننماید

در آینه جان صفت شاهد و مشهود

در راه تو عشاق سر از پای ندانند

ای دولت عشاق،زهی مقصد و مقصود

حاجی ز ره کعبه پشیمان شد و برگشت

چون باده نپیمود ره بادیه پیمود

واعظ،بس از این قصه،که هرگز نستانند

در دار عیار دل ما قلب زراندود

دیگر سخن ازشمع وزپروانه مگویید

با زاهد ما، چون نه ایازست و نه محمود

در راه غمت قاسم بیچاره شب و روز

اندر طلبت دربدر و کوی بکو بود

شمارهٔ ۳۱۲

رنگ رز خواست که خمی کند از کور و کبود

رنگ او راست نشد،حیرت و وحشت افزود

خم اگر تیره شود،صوفی ما طیره مشو

که درین کاسه همانست که از خم پالود

زان شرابی که ازو زنده شود جان و جهان

ساقی جان و جهان بر دل ما می پیمود

جمله دلها همه مستند چو دیدند این حال

که صراحی بسجود آمد و جانها بشهود

باده از خم الهی خور و چندان می خور

که ترا باز رهاند همه از ننگ وجود

بخرابات جهان واله و سرگردانیم

کس نداند که چه حالست و چه افتاد و چه بود

قاسمی را ز شرابات الهی در ده

ساقی،امروز علی رغم جحودان حسود

شمارهٔ ۳۱۳

ز سوز و شوق تو از جان و دل بر آمد دود

چه چاره سازم و درمان من چه خواهد بود

بنیم شب، همه مست خواب خوش باشند

من و خیال تو و نالهای درد آلود

فراق دوست بیک بار پایمالم کرد

کجاست دولت جاوید و طالع مسعود؟

اگرچه روی بحقند،ره نمی دانند

مقلد و متعصب،چنانکه گبر و یهود

بیا،ز صحبت مستان حق کناره مجوی

زیان کنی و کسی را زیان ندارد سود

نشان حق طلبی، رو بنوع انسان آر

بدان که قبله هر واجدست و هر موجود

ولی به مذهب قاسم ز معرفت دوری

نبود بود شناسی و بود را نابود

شمارهٔ ۳۱۴

زلفت شب قدرست،زهی سایه ممدود!

رویت مه بدرست،زهی طالع مسعود!

در بادیه محنت هجران،شب تاریک

بی نور رخت جان نبرد راه بمقصود

در باده و زاویه جز دوست ندیدیم

این راه بدانستم و این بادیه پیمود

از مسکن جانهاگل صد برگ بر آمد

تا سنبل سیراب تو بربرگ سمن سود

از حسن هویدا شود این عشق جهان سوز

این جا بشناسی صفت شاهد و مشهود

یک غمزه ز تو دادن و صد جان و دل از ما

بردند باقبال تو سودازدگان سود

حیران تو امروز نشد قاسم مسکین

تا هست چنین باشد و تا بود چنین بود

شمارهٔ ۳۱۵

ساقیا،نور صبح روی نمود

باده در جام کن به نغمه عود

گر دهد درد سر توان کردن

محتسب را بجرعه ای خشنود

چون نمود آن نگار روی بمن

من چه گویم مرا چه روی نمود؟

دین ارباب عقل دانش و خیر

مذهب اهل عشق محو وجود

بنعیم جهان فرو ناید

سر رندان عاقبت محمود

زاهدان مست ورد و اورادند

عاشقان در شهود مست ودود

چون دویی از میانه بردارند

جز یکی نیست شاهد و مشهود

آه ازین واعظان خانه سیاه!

داد ازین صوفیان جامه کبود!

چشم او قصد جان قاسم کرد

یاد مستان که داد باز سرود؟

شمارهٔ ۳۱۶

سرمایه سعادت ما در دیار بود

ورنه بسعی ما گره از کار کی گشود؟

دردست هرچه هست،که این درد چاره ساز

باجان آدمی بمثل آتشست و عود

رندی،که ره بکوی خرابات عشق برد

جان را ز دست محنت ایام در ربود

بگشای رخ،که دیر شدست انتظار ما

تاجان بران جمال فشانیم زود زود

از حال عشق عقل ندانست شمه ای

خود را هزار بار بدین حالت آزمود

باعقل خواجه گونه بگویید:کای سلیم

سودای یار و آنگه فکر زیان و سود؟

شیدا و رند و عاشق و دیوانه گشت و مست

هر کس ز عشق بازی قاسم سخن شنود

شمارهٔ ۳۱۷

صدبار فکر کردم و صد راه آزمود

بیچارگیست چاره،زیانست عین سود

فریاد جان ما همه از درد دوریست

گرنیست آتشی ز کجا خاستست دود؟

گرمنع یارنیست پس این دورباش چیست؟

گرنیست ماتمی ز چه شد جامها کبود؟

هستی یار مایه شادی جان بسست

عاشق چه قدر دارد،اگر بود،اگر نبود؟

اما از آنکه عاشق بیچاره آینه است

زین روی بود قیمت آیینه را فزود

دل مست حیرتست که:تدبیر کار چیست؟

جان غرق منتست که آن یار رو نمود

از دیده ها دو رود روان می کند مدام

قاسم بیاد وصل تو می خواند این سرود

شمارهٔ ۳۱۸

عشقش بخاک بردم و گفتم که: یا ودود

«ارحم لنا» که غیر تو کس نیست در وجود

طاقت نداشت نور خرد پیش نار عشق

خود را ز راه تجربه بسیار آزمود

زلف تو جعد شد،همه سرسبز و تازه ایم

خیری ز شب در آمد و در روز در فزود

گر زانکه یار پرده عزت برافکند

جان و روان بباز،چه فکر زیان و سود؟

جانها همه گدایی و دریوزه می کنند

زان جان سرفراز،که محوست در شهود

یک ساغری ز خم بلا نوش کرده ایم

سودای یار جبه و دستار مار بود

ای جان نازنین، بهوای تو زنده ایم

قاسم بشوق روی تو میخواند این سرود

شمارهٔ ۳۱۹

«علم القرآن » ز «الرحمن » چه بود؟

یعنی انسان بود قابل در وجود

مخلص ایجاد و مرآت کمال

روبانسان دارد این سودا و سود

از ازل بر سر نیاید تا ابد

همچوانسان گوهری از بحر جود

گر ز غفلت راه باطل میروند

رو بحق دارند ترسا و جهود

چنگ می گوید:«اغثنی یا کریم »

عود می گوید:«اعنی یا ودود»

مدتی کز حق نبود آگاه دل

«لم یزل انا سجدنا للقرود»

منت ایزد را که وارستم ز غیب

قاسمی محوست در عین شهود

شمارهٔ ۳۲۰

فتنه در خواب قیامت خفته بود

چشم بیدار تو خوابش در ربود

تا چو گل از پرده بیرون آمدی

در گلستان عام شد بانگ سرود

بر سر بازار جان مست آمدی

مست حیرت ماند جانها در شهود

آب رحمت ریختی در جام ما

تابهر جانب برآمد بانگ رود

آفتاب عالم آرا جلوه کرد

منبسط شد در جهان ظل ودود

شور و غوغا عام شد در کاینات

تا نقاب از چهره معنی گشود

گر خطایی رفت بازآ از کرم

قاسمی باز آمدست از هرچه بود

شمارهٔ ۳۲۱

فرو ریختی باز در جام جود

بعمدا شرابی که هوشم ربود

ازین جام تا جرعه ای خورده ام

سرم در سجودست و جان در شهود

درین جام دیدم بعین الیقین

نمودست غیر تو، یعنی نبود

چه غیر و کجا غیر و کو نقش غیر؟

«سوی الله والله مافی الوجود»

دلم سوخت در عشق و من ساختم

درین سوختن ساختن داشت سود

ببین سوز و سازش که چون ساختست

تنم را چو چنگ و دلم را چو عود؟

گشادست قاسم زبان را به لاف

چو ساقی سر خم وحدت گشود

شمارهٔ ۳۲۲

کسی که شیوه حکمت گرفت گوی ربود

به حکمتست حکایت،نه کار سعی و جهود

برسم مردم عاقل زبان نگه می دار

که غافلان حسودند و منکران جحود

ز پیر دهقان بشنو،که نیک می گوید:

کسی که تخم نکو کاشت تخم بد ندرود

جهانیان به جهان آب خضر می جویند

و لیک قسمت آن کس شود که روزی بود

مرا که بودن و نابود هر دو یکسانست

چه حاصلست ز افسانهای کور و کبود؟

ز چه روی لطف دلم را بخود پناهی ده

بجاه و حرمت رندان عاقبت محمود

هزار جان و دل قاسمی فدای تو باد

که آفتاب یقینی و شاهد و مشهود

شمارهٔ ۳۲۳

«یحبه و یحبونم » چنین فرمود:

که انعقاد محبت ز جانب ما بود

مگر در آینه جان جمال خود را دید

از آن سبب که همو شاهدست و هم مشهود

بلی حیات ازل داد داد موجودات

که مبتدای وجودست و منتهای و دود

شرابخانه عشقست این جهان و درو

هزار نعره مستان، هزار بیت و سرود

ز عکس حب ازل عشق ما هویدا شد

جمال عشق ز یک رو هزار روی نمود

محبت از تو و جان از تو دین و دل از تو

تویی که بخت بلندی و طالع مسعود

بوهم راه مرو، خویشتن نکو بشناس

که نیم حبه نیرزد حبیب ناموجود

غلام همت آن خاطرم، که در ره عشق

کمینه جرعه جامش هزار دریا بود

بیا، که قاسم بیچاره باد پیما شد

بعذر آنکه همه عمر باد می پیمود

شمارهٔ ۳۲۴

این عشق و مودت اثر لطف خدا بود

وین جمله عنایت نه باندازه ما بود

جوری، که ز تو بر دل غمدیده ما رفت

بر شکل بلا بود ولی عین عطا بود

از روز ازل عاشق و شوریده و مستیم

این نیز هم از سابقه لط ف شما بود

در حال «اناالحق » زد و شد بر سر آن دار

منصور که سر حلقه مستان خدا بود

هر یک دو سه گامی بدویدند و برفتند

گر مست خدا بود و گر مرد هوا بود

هر قصه، که بینید درین راه خطرناک

زنهار مپرسید که: چونست و چرا بود؟

دایم دل قاسم بکرمهای تو شاد است

شان تو همیشه کرم و صدق و صفا بود

شمارهٔ ۳۲۵

گیسوی تو هر چند کمندی زبلا بود

خوش سلسله ای بود، که در گردن ما بود

هر حال که در حسن مودت دل ما داشت

باروی تو، بی شایبه روی و ریا بود

از دولت وصلت فلک اندر همه حالی

با عاشق مسکین تو در «طال بقا» بود

در آتش هجران دل من سوخت و لیکن

چون قدر وصال تو ندانست سزا بود

این بلبل جان پیش تر از واقعه هجر

از شوق گل روی تو با برگ و نوا بود

جنت طلبد زاهد و ما کوی تو هیهات

بنگر که تفاوت ز کجا تا بکجا بود

بشکفت گل روی تو از گفته قاسم

چون در نفسش خاصیت باد صبا بود

شمارهٔ ۳۲۶

روی زیبای تو چون شمع صفا خواهد بود

دل آشفته ما مست بلا خواهد بود

دارد امید دل من بخداوند کریم

هر بلایی که رسد عین عطا خواهد بود

هر گروهی بسبیلی بخداوند روند

راه ما شیوه تسلیم و فنا خواهد بود

در قیامت که سر از خاک لحد برداریم

دل شوریده ما مست لقا خواهد بود

گر دل را برضای تو بصد پاره کنند

دل ما بر سر تسلیم ورضا خواهد بود

دل ما ملک تو آمد، بکرم خوش دارش

مالک الملک تویی، ملک ترا خواهد بود

قاسمی، غیر خدا دل نتوان داد بکس

هر کجا هست خدا هست و خدا خواهد بود

شمارهٔ ۳۲۷

مقام ما بسر کوی یار خواهد بود

که بر بهشت برین اختیار خواهد بود

بهر کجا که نشینم دمی، ز فرقت تو

زخون دیده و دل لاله زار خواهد بود

دلم زدست شد، ای دوست، دستگیری کن

که در هوای تو زار و نزار خواهد بود

مرا بهیچ کس امید نیست در دو جهان

ولی بلطف تو امیدوار خواهد بود

بداراگر برسی، خوش سلیم باش و مپرس

چه جای دار؟ که دارالعیار خواهد بود

ترا که منکر عشقی و عاشقان، شک نیست

که جایگاه تو دارالبوار خواهد بود

بیا و قاسم، از ین ملکت جهان بگذر

که دار ملک جهان بی مدار خواهد بود

شمارهٔ ۳۲۸

تا جهاندار، جهاندار جهان خواهد بود

دل ما عاشق آن سرو روان خواهد بود

ما درین دیر مغان بهر نیاز آمده ایم

سر ما خاک ره پیر مغان خواهد بود

«من ر آنی » و « رألحق » چه سخن می گوید؟

تا تو پیدا نشوی یار نهان خواهد بود

واعظا، قصه تقلید، بمان روز وصال

پیش مستان سخن از عین عیان خواهد بود

تا تو از خلوت عز عازم صحرا نشوی

دل ما نعره زنان، جامه دران خواهد بود

تا نبینم رخ زیبای تو شادان نشوم

سینه پر سوز و دلم پر خفقان خواهد بود

قاسمی سر بفدای تو کند، کاندر وصل

سر ما بر تن ما بار گران خواهد بود

شمارهٔ ۳۲۹

هرکجا می گذرد دوست، فغان خواهد بود

خاطر اندر پی آن سرو روان خواهد بود

چیست این نور تجلی که جهان را بگرفت؟

اول و عاقبت کار همان خواهد بود

سر ببازم به هوای تو که مسکین توام

عاقبت مصلحت کار در آن خواهد بود

دل اگر روی ترا باز نبیند هیهات!

دایما نعره زنان جامه دران خواهد بود

دین و دنیا به غم عشق تو دادم بر باد

هر چه آید، اگرم سود و زیان خواهد بود

ورد جانم صفت قامت و بالای شماست

دل چنین باشد، تا جان و جهان خواهد بود

در مقامی که حدیث می و معشوق نرفت

تا ابد پایگه گاو و خران خواهد بود

عاشقان، نوبت ایمان و شهادت آمد

این هم از دولت آن پیر مغان خواهد بود

عشق می گفت که: قاسم بچه کارست؟ دریغ

خبر خیر، که خاطر نگران خواهد بود

شمارهٔ ۳۳۰

بعد ازین دلبر ما عربده جو خواهد بود

همه از همه رو، روی بدو خواهد بود

در قیامت که ز جانها همه برهان طلبند

حجت جان من آن روی نکو خواهد بود

چه کند خاطر من؟ صبر و تحمل دارد

تا ترا جور و جفا عادت و خو خواهد بود

تو ازین توبه شکن صورت تقوی مطلب

صورت توبه ما سنگ و سبو خواهد بود

اول و آخر جانها همه او آمد و بس

اول او بود و بآخر همه او خواهد بود

سر «احببت فاعرف » چو شنیدی خوش باش

که میان تو و او یک سر مو خواهد بود

پیش قاسم سخن روی و ریا ممکن نیست

هر چه باشد سخن روی برو خواهد بود

شمارهٔ ۳۳۱

گر با تو دمی محرم اسرار توان بود

بر ملک و ملک فایض انوار توان بود

با ابروی تو محرم محراب توان شد

با چشم خوشت ساکن خمار توان بود

با روی تو برمذهب اسلام توان زیست

با زلف تو در حلقه کفار توان بود

با شحنه عشقت می توحید توان خورد

با محتسب حکم تو هشیار توان بود

گر بر سر بیمار خود آیی بعیادت

صد سال بامید تو بیمار توان بود

یک آه، که از جان بهوای تو بر آید

حقا که بکونین خریدار توان بود

با حفظ تو در دوزخ سوزان بتوان زیست

با یاری تو رافع اغیار توان بود

آن بار که از شدت او کوه ابا کرد

با قوت تو حامل آن بار توان بود

در بادیه محنت هجران شب تاریک

با نور رخت قافله سالار توان بود

با لمعه تو نیر خورشید توان گشت

با قطره تو قلزم زخار توان بود

گر بر سر بازار جهان جلوه گر آیی

قلاش صفت بر سر بازار توان بود

گر وعده دیدار تو در صومعه باشد

تا روز ابد در پس دیوار توان بود

با حکمت تو لذت اسرار توان یافت

با جذبه تو سالک اطوار توان بود

با معرفت حسن تو معروف توان گشت

با نقد غمت مالک دینار توان بود

مشکین نفس از شوق تو شد قاسمی، آری

با طیب موالات تو عطار توان بود

شمارهٔ ۳۳۲

صاحب قلاده اهل نزاع و غلو بود

کارش نکو بود اگرش جست و جو بود

واعظ، مکن مبالغه، ترسم که زهد ما

در راه عشق شیوه سنگ و سبو بود

آبم ز سر گذشت و دمی دست و پا زدم

ناچار هر که غرقه شود چاره جو بود

از وصل دور ماند و از یار بی نصیب

هر جان که در متابعت آرزو بود

گه بت شود تمام و گهی بت شکن شود

اول همو بدست و بآخر همو بود

گر کنج صومعه است و گر دیر سومنات

هر جا که هست روی دلم سوی او بود

قاسم صفات حسن تو گوید بصد زبان

هر جا سخن ز وجه نکو شد نکو بود

شمارهٔ ۳۳۳

چون حسن دلاویز تو در جلوه گری بود

کار دل بیچاره من پرده دری بود

در دور رخت یک دل هشیار ندیدیم

این شیوه ز خاصیت دور قمری بود

ای جان جهان، نسبت یاد تو بجانم

چون باد سحر بر رخ گل برگ طری بود

جان و دل و دین برد زمن عشق تو،هیهات!

در غارت عشق تو چنین حمله بری بود!

هر جا که نظر کرد دلم روی ترا دید

این نیز هم از غایت صاحب نظری بود

درمان وصال تو فنا آمد و دیگر

هر چاره که کردیم همه حیله گری بود

گفتند که:قاسم همه از زهد زند لاف

بیچاره خود از تهمت این قصه بری بود

شمارهٔ ۳۳۴

گاهی درون پرده عزت نهان شود

گاهی هزار پرده بدرد،عیان شود

گاهی درون پرده جهانی بهم زند

گاهی برون پرده جهان در جهان شود

گه در طریق عزت امان زمین بود

گاهی درون پرده امام زمان شود

گاهی امین مدرسه و خانقه بود

گاهی امیر کوچه دردی کشان بود

گاهی غمش برای دلم ارغنون زند

گاهی بحسن و لطف گل ارغوان شود

او بی نشان و جمله عالم نشان اوست

گه در نشان نماید و گه بی نشان شود

گر پرسدم که قاسم مسکین ما کجاست؟

رویم ازین شرف چو مه آسمان شود

شمارهٔ ۳۳۵

از افق مکرمت صبح سعادت دمید

محو مجازات شد،شاه حقیقت رسید

صولت صیت جلال عالم جان را گرفت

صدمت سلطان عشق باز علم برکشید

چنگ غمش می زند بردل و هر تاره ای

کشف روان می کند،معنی حبل الورید

ساقی جان می دهد باده بجام مدام

مطرب دل می زند نعره هل من مزید

راه بوحدت نبرد،هر که نشد در طلب

جمله ذرات را از دل و از جان مرید

بر سر بازار عشق سود کسی کرد کو

شادی عالم بداد،محنت و ماتم خرید

در حرم وصل یار خسته دلی بار یافت

کز همه خلق جهان بار ملامت کشید

قفل در معرفت هستی بی حاصلست

هر که زخود نیست شد حاصلش آمد کلید

وصلت الله یافت قاسم و ناگاه یافت

زان که به شمشیر «لا» از همه عالم برید

شمارهٔ ۳۳۶

تعینات جهان در میان بیم و امید

ز آسمان بزمین وز ذره تا خورشید

همه بر غبت خود در جهان کون فساد

کمال خود طلبد از خدای خود جاوید

کمال خاک نبات وکمال او حیوان

کمال حیوان انسان،که اوست اصل نوید

کمال انسان باشد بلوغ حضرت حق

که اوست اصل مرادات و مخلص امید

به قول قاسمی ار باز دانی این معنی

گذشت قصر جلالت ز قیصر و جمشید

شمارهٔ ۳۳۷

دل ما باده طلب کرد و شرابش برسید

برسد چون برسد سابقه حبل ورید

زان زمانی که ترا دیدم و دانستم باز

دل و جانم بهوای تو ز اغیار رمید

دل ما ساکن درگاه تو خواهد بودن

عزتش دار،که بیچاره سعیدست و شهید

کرمی باشد،اگر زنده جاوید کنی

دل عشاق که در عشق فریدند و وحید

عاشقانت همه بر خاک نهادند جبین

چون ز پیشانی تو صبح سعادت بدمید

گر دل ما بهوایت طلبی، هم دل ماست

دل ما کز همه عالم بهوایت ببرید

قاسمی، قصه هجران نتوان گفت به کس

کین چنین قصه بعالم نتوان گفت و شنید

شمارهٔ ۳۳۸

صبح ازل ز مشرق انوار بردمید

از نور روی یار به ما لمعه‌ای رسید

ایام هجر یار ز اندازه درگذشت

صبحی ز نو برآمد و روزی ز نو دمید

هر جایگه که نور رخ یار جلوه کرد

آنجا مرید راه جنیدست و بایزید

ای دل بیا و قصه هجرانیان مگو

همراه عشق شو، که مرا دست و هم مرید

هرجا که جرعه‌نوش خدا باده‌ای خورد

از کاینات بانگ برآید که: «بر مزید»

دل در حجاب پرده پندار مانده بود

عشقت رسید و پرده پندار ما درید

قاسم به آرزوی تو رفت از جهان برون

واحسرتا که یک گل از این بوستان نچید!

شمارهٔ ۳۳۹

منم و چشم رمد دیده و نور خورشید

بتور روشن،بهمه حال، مرا چشم امید

روی زیبای تو فرخنده و رخشان دیدم

بی نصیبست ازین عین عیان چشم سفید

سر ما خاک ره درد کشان خواهد بود

واعظ، افسانه مفرما، که نمانی جاوید

قدح باده بدست آر،اگر دست دهد

خوشتر از تخت فریدون و زتاج جمشید

تا بکی در هوس قصر معلا بودن؟

قصر جان را تو بدست آرو مجو قصر مشید

راه را اهل طریقت بمشقت رفتند

تو فراغت بنشسته بمیان گل و بید

گشت هجران تو بر خاطر قاسم ممدود

این چنین قصه ممدود بعالم که شنید؟

شمارهٔ ۳۴۰

نعم الفقیه، حال مدرس کجا رسید؟

در وصف حق نه هیچ سخن گفت و نه شنید

حظ از حواس داشت، زمعنی نداشت جان

نقش جهان بدید ولی جان جان ندید

هر لحظه ای تجلی نو می رسد زیار

این راه عشق جمله مزیدست در مزید

پندار ما حجاب شد اندر طریق یار

عشقت رسید و پرده پندار ما درید

گر مشربی نداری و قفل تو محکمست

این قفل را نیافت کسی در جهان کلید

از حق بحق طریقه پاکست و روشنست

روشن شود کسی که بدین روشنی رسید

حیران روی تست جهانی چو قاسمی

مست هوای تست، اگر شاه، اگر عبید

شمارهٔ ۳۴۱

«یحبهم » ز چه رو گشت آن مراد مرید؟

مگر در آینه جان جمال خود را دید؟

جمیل بود محب جمال خود دایم

هزار گونه گل از بوستان خود می چید

زمان زمان زخدا در جهان جان خبرست

که عارفان نفروشند تازه را بقدید

اگر بنار محبت رسی بسوزانی

میان آتش عرفان قلاده تقلید

خلاف نفس و هوی ورد رهروان آمد

نه مرد راه بود هر که زین جهاد جهید

سعادت دو جهان یافت، زنده شد جاوید

دلی که ملک دو عالم فروخت عشق خرید

امید قاسم بیدل وصال جانان بود

هزار شکر که جانش بدین مراد رسید

شمارهٔ ۳۴۲

طریق توبه و تقوی شکستم تا چه پیش آید؟

میان مجلس رندان نشستم تا چه پیش آید؟

میان زاهدان محبوس بودم روزکی چندی

بحمدالله ازان زندان بجستم تا چه پیش آید؟

کنون در مجلس رندان برای کاسه‌ای دُردی

هزاران شیشه تقوی شکستم تا چه پیش آید؟

مرا گویی که: این تقوی حجاب راه تست، اما

ز قید توبه و تقوی برستم تا چه پیش آید؟

شرابی داده‌ای ما را، عجب پرشور و پرغوغا

کنون مخمور ازان جام الستم تا چه پیش آید؟

مثال ماه اندر سی، هلال‌آسا شدم آخر

کنون چون حوت سرگردان نشستم تا چه پیش آید؟

طریق توبه و تقوی شکستم بارها، قاسم

به پیری این نمی‌آید ز دستم تا چه پیش آید؟

شمارهٔ ۳۴۳

بانگ مستان خرابات فنا می آید

راست بشنو،ز سر صدق صفا می آید

دل ما زنده شد از نکهت باد سحری

بوی یوسف زدم باد صبامی آید

روی بر خاک نهم، جامه درانم از شوق

آن زمان کان شه بی روی و ریا می آید

هرکسی بر سر کوی تو زمستی آیند

جان ما از سر تسلیم و رضا می آید

دید بیمار فراقیم و شفا می طلبیم

بر سر آن یار گرامی بشفا می آید

یار با این دل شوریده چه طالع دارد

که بلاها همه بر جانب ما می آید؟

هله!ای قاسم بیدل،ببلا تن در ده

هر چه آید همه از پیش خدا می آید

شمارهٔ ۳۴۴

بوی سنبل ز دم باد صبا می آید

خوشدلم هر چه از آن یار بما می آید

عشق می آمد و سرمست و خرامان میگفت:

بر حذر باش! که آشوب و بلا می آید

عالم از نور تجلی الهی پر شد

از دم ویس قرن بوی خدا می آید

جان فدای رخ آن یار گرانمایه، که او

بر سر صفه مستان بصفا می آید

حکمتی هست در این حال بگویم: که مدام

تیر دلدوز تو بر سینه ما می آید

هر جفایی که کنی بر دل بیچاره من

از جفاهای توام بوی وفا می آید

دوش آشفته بکوی تو رسیدم گفتند:

قاسم بیدل حیران ز کجا می آید؟

شمارهٔ ۳۴۵

بوی عشق از نفس باد صبا می آید

شادمانم که ازو بوی ولا می آید

باد از کوی تو می آید و ما خوشوقتیم

غم و اندوه گذشتست و صفا می آید

باد می آید و بر بوی تو جان می بخشد

راحت جان من رند گدا می آید

دل هر کس طرفی دارد و میل و هوسی

دل ما مست لقا، راه فنا می آید

یوسف از دیده یعقوب بناگه گم شد

ناله از جان و دلش وا اسفا می آید

نیست هشیار کسی، جمله یاران مستند

کز در میکده گلبانک صلا می آید

قاسمی، دور مشو، زانکه ز نزدیک و ز دور

همه جا نعره مستان خدا می آید

شمارهٔ ۳۴۶

از خم صفا جام می ناب بیارید

گر شمع ندارید بمهتاب بیارید

محراب دل و جان رخ آن ماه حجازیست

روی دل و جان جانب محراب بیارید

آن زلف پریشان همه آیات نکوییست

هر جا که حدیثیست درین باب بیارید

ماتشنه لبانیم درین بادیه عشق

آخر خبری زان گل سیراب بیارید

هر کس که شود درد مرا موجب درمان

فی الجمله،اگر شیخ،اگر شاب بیارید

از بهر دوا جام صفایی بمن آرید

تأخیر روانیست،با شتاب بیارید

قاسم،می توحید حیوة دل و جانست

جامی دو سه دیگر ز می ناب بیارید

شمارهٔ ۳۴۷

از خم صفا باده چون قند بیارید

بانغمه نوروز و نهاوند بیارید

هر چند که بس نادر و نایاب و عزیزست

ای ساده دلان،یک دل خرسند بیارید

توت،ارچه لطیفست،ولی موجب صفراست

آلوی بخارا ز سمرقند بیارید

دردست داوی دل بیچاره درویش

از پند مگویید ولی بند بیارید

والله و یمین الله!ما رو بتو داریم

از بهر قسم مصحف سوگند بیارید

در جام محبت نه خمارست و نه مستی

از چند مگویید،که هر چند بیارید

قاسم،می ابلیس همه حیله و زرقست

جامی می توحید خداوند بیارید

شمارهٔ ۳۴۸

خانه ما روضه شد،چون مقدم رضوان رسید

دیده روشن شد،چو بوی یوسف کنعان رسید

قصه عشق زلیخا را کجا پنهان کنم؟

کین حکایت از سواد مصر تا صنعان رسید

پیش ازین در شهر جانها رفته بودی لایزال

شهر ایمن گشت،اکنون سنجق سلطان رسید

ساقیا، تا ذکر هشیاران نگویی بعد ازین

وقت هشیاران برفت و نوبت مستان رسید

ساقیا،ما را پیاپی ده قدح،کز فضل یار

حالت هجران گذشت و نوبت احسان رسید

چند گویی!واعظ،آخر از خدا شرمی بدار

نوبت جان در گذشت و نوبت جانان رسید

قاسمی،تا چند می نالی ز درد دل؟بگو:

دردها بگذشت،اکنون نوبت درمان رسید

شمارهٔ ۳۴۹

درد مرا نوبت درمان رسید

کار من از عشق بسامان رسید

شکر خدا راست که از لطف او

یوسف گم گشته بکنعان رسید

دیو از این عرصه کناری گرفت

کوکبه فر سلیمان رسید

این دل من در طلبش راست رفت

راست بسر چشمه حیوان رسید

درد سری داد فراق حبیب

عاقبة الامر بپایان رسید

بر دلم از غصه هجران او

محنت و اندوه فراوان رسید

قاسمی از غصه فرعون رست

شاد بمان، موسی و عمران رسید

شمارهٔ ۳۵۰

موسی بکوه طور بنور عیان رسید

توفیق وصل یار عنان در عنان رسید

شادند اهل عالم و هنگام شادیست

کاندر زمانه مهدی آخر زمان رسید

آسوده ایم و خاطر ما شاد و خرمست

چون فیض فضل یار جهان در جهان رسید

سر خداست آدم و ابلیس کور بود

هر سر که سر بدید بگنج نهان رسید

سری که کاینات بجان طالب ویند

منت خدا را که بما رایگان رسید

ما ناگهان بکوی خرابات سر زدیم

چون جذب یار بر دل ما ناگهان رسید

بشنید هر که گوش و دلی داشت، قاسمی

گلبانگ وصل او، که بکون و مکان رسید

شمارهٔ ۳۵۱

دل ز داروخانه دردت دوا دارد امید

چشم جان از خاک پایت توتیا دارد امید

زاهدان از دولت درد نو غافل مانده اند

این سعادت را ز عشقت جان ما دارد امید

روز و شب درد و جفاهای تو میخواهد دلم

راستی را دولت بی منتها دارد امید

خسته تیغ غمت را کی بود مرهم طمع؟

دردمند عشق تو درمان چرا دارد امید؟

بارها در خون نشست این دل ز تیر غمزه ات

بازش اندر خون نشان، گر خون بها دارد امید

جان گدایی می کند درد از تو وین نبود عجب

گر گدایی رحمتی از پادشا دارد امید

آفرین بر همت قاسم، که از ملک دو کون

منصب خاک سر کوی ترا دارد امید

شمارهٔ ۳۵۲

هر کرا جرعه می داد بسر گردانید

هر کرا داد قدح زیر و زبر گردانید

قدحی دیگر از آن جان و جهان میخواهم

هر کرا زان قدحی داد سمر گردانید

بنده آن می صافی دلاویز توام

که مرا در نفسی اهل نظر گردانید

شوری از شیوه شیرین تو در شهر افتاد

عالمی را همه پر شهد و شکر گردانید

روی ما تیرگیی داشت، برویت چو رسید

روی ما را ز خوشی رشک قمر گردانید

همه جا ذکر جمالست و جلالست و کمال

ورق عشق تو هر چند که برگردانید

جان حیات ابدی یافت، دل از هجران رست

هر که جان را بر تیغ تو سپر گردانید

بی دل و دین شد و سرگشته و حیران آمد

هر که از دایره عشق تو سر گردانید

در بیایان تمنای تو گریان شب و روز

قاسم از دیده بسی لؤلؤ تر گردانید

شمارهٔ ۳۵۳

صفیر مرغ جان اسرار گوید

و لیکن با دل بیدار گوید

پشیمان گردد اندر آخر کار

که سر گنج را با مار گوید

سخن از عشق گفتن ناروانیست

بشرط آنکه با مقدار گوید

چرا باید سخن گفتن بکوری

که چون بشنید از آن زنهار گوید؟

ولی در لعنتست آن کور مغرور

که فخر انبیا را عار گوید

چه گویی قصه آن کور مشرک

که او انکار را اقرار گوید؟

محمد گفته باشد در حقیقت

حدیثی را که یار غار گوید

سخن های مقلد بی فروغست

اگر یک بار، اگر صد بار گوید

بگیرد گوش وبینی مرد عارف

جعل چون قصه گلزار گوید

عجب حالی که یک قطره از ین بحر

حدیت قلزم زخار گوید

چوعشق مست شد نا کام و نا چار

حدیث خانه در بازار گوید

درین میدان چه جای سر؟ که صوفی

حدیث از جبه و دستار گوید

زیک بحر ست این لؤلؤی شهوار

اگر مولا، اگر عطار گوید

چو قاسم در بقای او فنا شد

سخن از واحدالقهار گوید

شمارهٔ ۳۵۴

دلم از قصه هجران چه گوید؟

ازین هجران بی پایان چه گوید؟

سخن ها دارد اندر سر، ولیکن

ز بیم شحنه سلطان چه گوید؟

همه حسنست و احسانست آن یار

کسی از حسن و از احسان چه گوید؟

مرا گویی نشانی ده از آن یار

دل از جنات جاویدان چه گوید؟

حریفان جمله مستان خرابند

در و دیوار و شادروان چه گوید؟

مرا از دل همی پرسی، چه گویم؟

کسی از خانه ویران چه گوید؟

چو قاسم شاه شد در چاه عالم

ازین چاه و ازین زندان چه گوید؟

شمارهٔ ۳۵۵

در پس آیینه چیست باز نمایید

در رخ آیینه رو بروی شمایید

در پس آیینه حکمتست و معانی

در رخ آیینه در مقام لقایید

گر طربی هست در حمایت عشقید

ور طلبی هست در امان خدایید

یار درین مجلسست چونکه بدیدید

زنگ ز آیینه های دل بزدایید

چونکه بلا نفی غیر یار نگردید

در ظلمات حجاب از چه بلایید؟

بانگ زند ابر در بساط بساتین :

کای گل و ریحان شما ز اصل زمایید

در بن دیوار همچو سایه میفتید

بر سر گردون چو آفتاب بر آیید

مدحت عشاق این که بیش ز بیشید

در خود زهاد این که کم ز کم آیید

قاسمی از وصل یار لذت جان یافت

در طلب آیید، هر که اهل صفایید

شمارهٔ ۳۵۶

با ما سخن از خرقه و سجاده مگویید

از ما بجز از شیوه مستانه مجویید

در کعبه بهر چار جهت رو بهم آرند

در دایره وحدت حق روی برویید

گر خاصه عشقید بجز عشق مدانید

گر عاشق یارید بجز یار مگویید

یک منزل دیگر زلب جوی بدریاست

در لجه دریا طرف جوی مجویید

گر عاشق یارید درین کو بخرامید

گر گلبن عشقید درین روضه برویید

از کس مهراسید که در حفظ خدایید

خود را بشناسید، که زیبا و نکویید

بیرون ز شما نیست، اگر صورت و معنیست

زنهار که از جانب بیهوده مپویید

قاسم، ره تقلید خیالست و محالست

در باغ جهان گلبن تقلید مبویید

شمارهٔ ۳۵۷

از باده گلگون قدری هست بگویید

در شهر چو زیبا قمری هست بگویید

ما را خبری نیست، که مستان خرابیم

گر زانکه شما را خبری هست بگویید

در دیر مغان، نیم شبان، در شب تاریک

جز پیر مغان راهبری هست؟ بگویید

ای زاهد مغرور، مکن منع من از عشق

گر تیر بلا را سپری هست بگویید

عشقست که بابای جهانست بتحقیق

جز عشق کسی را پدری هست؟بگویید

در عشق تو دلها همه چون آتش گرمند

دل گرم تر از من دگری هست؟ بگویید

آن دور رخ و زلف تو غارتگر دلهاست

در دور و تسلسل نظری هست؟ بگویید

در باغ لطافت، که چراغ همه دلهاست

شیرین ثمری، بر شجری هست؟ بگویید

در مصر جهان دل نگرانیم چو یعقوب

گر یوسف زرین کمری هست بگویید

در بادیه هجر بماندم شب تاریک

گر تیره شبم را سحری هست بگویید

در کشتن قاسم، که دلش مست و خرابست

بالا شجری، دل حجری هست؟ بگویید

شمارهٔ ۳۵۸

از پیر مغان گر خبری هست بگویید

از باده اگر ما حضری هست بگویید

تا چند ملامت که خطیرست ره عشق؟

گر تیر قضا را سپری هست بگویید

پران ز پر عشق شد این جان بلا دوست

جز عشق اگر بال و پری هست بگویید

در بادیه محنت هجران شب تاریک

جز پیر مغان راهبری هست؟ بگویید

جز مستی عشاق، که آن سد عظیمست

در راه محبت خطری هست؟ بگویید

از خطه امکان طرف حضرت واجب

جز راه فنا رهگذری هست؟ بگویید

با ما خبری نیست، که مستان خرابیم

گر زانکه شما را خبری هست بگویید

قاسم، رخ و زلفش همه دورست و تسلسل

در دور و تسلسل نظری هست؟ بگویید

شمارهٔ ۳۵۹

در مجلس ما جز سخن یار مگویید

با حضرت آن یار ز اغیار مگویید

در قلزم توحید همه غرق فنایند

از جوشش آن قلزم زخار مگویید

در دار و مدارید، ندانم که چه دارید؟

اسرار خدا جز بسر دار مگویید

در چرخ صفا، رقص کنان، مست خدایید

از گردش این گنبد دوار مگویید

گر رند خراباتی و قلاش طریقید

از واقعه جبه و دستار مگویید

این خانه عشقست و درو قصه پنهان

هان! این سخن خانه ببازار مگویید

از قاعده کعبه و بت خانه گذشتیم

با ما سخن از خرقه و زنار مگویید

سر گشته و آشفته و مستیم و معربد

این بی ادبی ها بر آن یار مگویید

قاسم، سخن عشق بهر جا که شنیدید

اقرار بیارید و ز انکار مگویید

شمارهٔ ۳۶۰

گدایی می کنم زان یار دلبر

گهی بر بام باشم، گاه بر در

مرا دل با خراباتست دایم

چه گویم قصه محراب و منبر؟

نسیم زلف مشکین تو سازد

دماغ جان مشتاقان معطر

اگر حلاج وار از سر نترسی

تو هم منصور باشی، هم مظفر

غلام حضرت یارم، که باشد

غلام رای او خورشید انوار

قلندر باش، اگر همراه عشقی

قلندر را حریفش هم قلندر

حدیث عشق گوید جان قاسم

در آن وقتی که جان آید بخنجر

شمارهٔ ۳۶۱

هله! ای دوست بیا باده بخور، غصه مخور

هر که او باده نخوردست از این کوچه بدر

عشق ما را بخرابات حقایق برساند

این چنین عشق ندیدیم در اطوار بشر

بیش از این منتظر یار بغفلت منشین

جهد آن کن که در این راه شوی ز اهل نظر

دلم از دست ببردی و ز پا افتادم

تو همه حیرت جان آمدی و رشک قمر

من ندیدم چو تو محبوب بدین غایت حسن

از کجا میرسی، ای دوست، چنین تازه و تر؟

هر که او روی ترا دید دلش خرم شد

نگزیند بهمه ملک جهان یار دگر

عشق در خانه جان آمد و قاسم می گفت:

نرود تا نکند خانه ما زیر و زبر

شمارهٔ ۳۶۲

اول ثبوت عرش، پس آنگه جلوس یار

این نکته را بدان و مثل را بیاد دار

آن دم که عرش و فرش نبود و خدای بود

آن دم مقر عز بکجا بود اختیار؟

این رمز چیست؟ حاصل این قصه بازگو

این را هم تو ندانی و مثل تو صد هزار

حق بر عروش جمله ذرات مستویست

این نکته را ببین تو، ولی سر نگاه دار

دل عرش اعظمست خدا را، باتفاق

آنجاست دار سلطنت، آنجاست یار غار

تا چند ناله می کنی از سوز و درد دل؟

خواهی ز درد دل برهی، دل بدو سپار

تا چند در موافقت نفس راهزن؟

خواهی که جان ز غم ببری، دست از او مدار

در انتظار وعده فردا بسوختی

نقدست وصل یار، چه حاجت به انتظار؟

آخر بصد زبان مقر آمد بعجز خویش

قاسم، ز شکرهای ایادی بی شمار

شمارهٔ ۳۶۳

ای جان جهان، ساقی جان، رطل گران دار

از صومعه جان را بسر دیر مغان آر

چون نکته اسرار خرابات بدانی

این نکته اسرار ز اغیار نگه دار

سرهای سران را ببریدند برین گنج

تا دم نزند هیچ کس از پرده اسرار

گر طالب سرید ز سر قصه مگویید

سر را نتوان برد درین کوچه بسر بار

ای جان و جهان، پرده ز رخسار برافکن

تا چاک زنم پیش رخت پرده پندار

منصور چو بر دار همی رفت عجب گفت:

دیار بغیر از تو ندیدم درین دار

تا بر سر بازار جهان جلوه گر آمد

خود بود فروشنده و خود بود خریدار

چون عشق قرین نیست چه مسجد، چه صوامع

چون نور یقین نیست، چه تسبیح، چه زنار؟

جان و دل و دین، صبر و خرد برد بغارت

فی الجمله عجب جمله برست آن بت عیار!

زاهد نتواند که کند ترک سر خویش

در لانه عصفور که دیدست سر مار؟

یک لمعه ز رخسار تو در دیر مغان تافت

از لات و هبل نیز بر آمد دم اقرار

در هجر تو سیلاب سرشکم مددی کرد

والله که چه خشنودم ازین ابر گهربار!

در مجلس ما قصه ناموس مخوانید

من فارغم از سر، چه کشم زحمت دستار؟

ما در دو جهان روی تمنا بتو داریم

رستیم بسودای تو از عالم غدار

قاسم سفری کرد ز صورت بمعانی

هم ناسک ادیان شد و هم سالک اطوار

شمارهٔ ۳۶۴

بیا، بیا، که غریبیم و عاشقیم و نزار

بیا، بیا، که نداریم بی تو صبر و قرار

بیا، که بی تو ز افراط آرزومندی

مرا دلیست درو صد هزار شعله نار

بداغ عشق تو دل را هزار عز و شرف

ز جلوهای تو جان را هزار استظهار

بفرض آنکه جهان از قصور پاک شود

محال صرف بود فیض غافر و غفار

مباش غره بگلگونه بهار، ای دل

که در خزان نتوان یافتن گلی بر بار

طریق عقل مقلد، فغان دارا گیر

حدیث عشق مشعبد، هزار دار و مدار

همیشه خاطر قاسم بورد و ذکر شماست

برین حدیث گواهست عالم الاسرار

شمارهٔ ۳۶۵

جام جمست این دل بیچاره، گوش دار

تا در کشم بگوش تو این در شاهوار

یعنی مدار خسته دل عاشقان مست

من زار و تن نزار و دل ناتوان نزار

آن یار حاضرست، نمی بینیش چرا؟

ای جان غم رسیده خرابی و شرمسار

جان تو غافلست ز محبوب لم یزل

بر جان غافلانه خود ماتمی بدار

آهن دلی مکن، چو سپر، زانکه در جهان

کس را بجان ز تیغ اجل نیست زینهار

خواهی که جانت از غم ایام وارهد

زاهد ز در برون کن و شاهد ز در بر آر

قاسم، صبور باش درین درد سوزناک

از غیر در گذر، دل و جان را بدو سپار

شمارهٔ ۳۶۶

در داستان عشق تفصی نمود یار

تکرار عشق کرد هزاران هزار بار

دستار و خرقها گرو جام باده شد

تا لمعه جمال تو دیدند آشکار

بردار بی مدار جهان اعتماد نیست

حسن وفا مجوی ازین دار بی مدار

بعد از وفات من چو بخاکم گذر کنی

از خاک تربتم شنوی نالهای زار

زین سان که حسن روی تو در جلوه آمدست

گر از جهان خروش برآید عجب مدار

در شهر می خرامی و جانها بر آتشست

زان زلف تابدار و زان چشم پرخمار

قاسم، اگر تو طالب راهی و عاشقی

چون جان طلب کنند، بده جان و سر مخار

شمارهٔ ۳۶۷

درد سری میدهد زحمت رنج خمار

زهد برون کن ز سر، ساقی جان را در آر

جان جهانرا طلب، ملک عیانرا طلب

جان جهان باقیست، ملک جهان مستعار

چون همه جان و دلت لایق آن حضرتست

دل بر الله بر، دیده بر آن راه دار

در صفت هر کسی رفت حکایت بسی

هیچ نپرسی سخن از صفت یار غار؟

چند روی غافلی، بر سر آب و گلی؟

سر ز رقیبان بر، سر ز حبیبان بر آر

هر کس در گوشه ای، باشد با توشه ای

ما و فراق حبیب، خسته دل و سوگوار

هر دل و هر حالتی، دارد از آن راحتی

قاسمی و گوشه ای، درد دل بی قرار

شمارهٔ ۳۶۸

رو خرقه گرو کن، دل و دلدار بدست آر

ما عاشق یاریم، چه جای سر و دستار؟

در که گل فخار جهان باده بجوشست

اینست مگر خاصیت که گل فخار؟

آنجا که رسد عشق خداوند بدلها

از کافر صد ساله بر آید دم افرار

در غار جهان، کان همه سرمایه سوداست

ما طالب یاریم، نه وابسته اغیار

سودی نکند واعظ ازین قبله دو دیدن

ما عاشق بازاری و تو عاشق بازار

رو عشق بدست آر و یقین دان که درین راه

سودی نکند زهد تو با دلبر عیار

قاسم، سببی باید و توفیق و زمانی

تا در ثمین برکشی از قلزم زخار

شمارهٔ ۳۶۹

ساقیا، مست خرابیم، بما جامی آر

پیش ما شیشه می آر ولی عذر میآر

ساقیا، مستم و شوریده، نمیدانم چیست؟

جام جمشید بمن ده، که خرابم ز خمار

ساقیا، لطف کن و باده صافی در ده

صاف اگر نیست، بیا، دردی دردی بمن آر

ساقیا، باده بیاور، که خرابیم همه

مرد هشیار برین در مگذاری، زنهار!

کار از شیخی و مولا صفتی ناید راست

جهد آن کن که بیک بار ببری زنار

جهد کن، جهد، که خود را بشناسی بیقین

که بغیر از تو درین دار ندیدم دیار

قاسمی، کشته آن یار شو و کم زن باش

چو تویی را بچنین حال که آرد بشمار؟

شمارهٔ ۳۷۰

ساقی، بیار باده، که تلخست انتظار

چون من خمار می شوم، از بهر من خم آر

با عشق باش و همدم و همراز عشق باش

دل در جهان مبند، که داریست بی مدار

از عشق وا ممان، که زیان در زیان کنی

همراه عشق باش، که شیریست در شکار

ای شیخ روزگار، که مغرور و غافلی

بر خرقه و دراعه خود ماتمی بدار

در حال زار ما بتکبر نظر مکن

تو مست رای خویشی و ما مست روی یار

ای عقل چاره ساز، که ترسیده ای ز سر

سر بایدت بکوچه عشاق، سر مدار

قاسم بداغ لاله رخان رفت و رسته است

برتر بتش همیشه ریاحین لاله زار

شمارهٔ ۳۷۱

ساقی، بیار باده گل رنگ خوشگوار

ماییم و جام باده و گلبانگ گیر و دار

هر کس که درد عشق تو با خویشتن نبرد

در روز حشر وقت حسابست شرمسار

روی جهانیان بمفری و ملجائیست

عاشق باختیار ز خود میکند فرار

طغیان حال ما همه با کفر میکشد

عارف کسی بود که شریعت کند شعار

ساقی، رسید نوبت شادی و خرمی

جامی بعاشقان ده از آن خمر بی خمار

یا رب، چه حالتست که هر جا که هست هست

عشاق در میانه و معشوق بر کنار؟

در دار زاهدان سخن عشق کمتراست

قاسم سفر گزید ازین دار بی مدار

شمارهٔ ۳۷۲

سینه مجروحست و عقل آشفته، خاطر بی قرار

دیده گریانست و جان مشتاق و دل امیدوار

عشق خونریزست و من حیران و صبرم منهزم

تیر مژگان تیز و چشمش مست و زلفش تابدار

آه دردآلود دارم، چون ننالم؟ آه! آه!

جان غم فرسود دارم، چون نگریم زار زار؟

گفت: خاک راه من شو، پای بر چشمت نهم

خاک شد چشم رهی در شاهراه انتظار

واعظ از حد میبرد، یا رب، برافکن پرده اش

تا ببیند اهل عالم کفر پنهان آشکار

جان باقی عشق می بخشد، حیات از عشق جوی

جان جاویدان نکوتر تا حیات مستعار

شاهدان اندر میان زاهدان تدبیر چیست؟

قاسمی: جویای گل هرگز نیندیشد ز خار

شمارهٔ ۳۷۳

عزت عشق بود غیرت یار

که ندادند منکران را بار

بسط بحر حیات عرفان بود

که گشادند کافران زنار

دار را چون بدید گفت حسین:

«لیس فی الدار غیرنا دیار»

چند از افسانهای نو و کهن؟

پیش ما این سخن میآر و می آر

فقر یعنی فنای صرف کند

نقد قلب ترا تمام عیار

چون عیارت تمام گشت، تمام

تاج بر سر نه و علم بردار

تا بکی بر کنار بحر محیط

تشنه و زار همچو بوتیمار؟

در سماع خدای دست افشان

که جهان را بتست استظهار

قاسمی از کجا و زاهد خشک؟

یا الهی، بلای بد وادار

شمارهٔ ۳۷۴

غلطی نیست در حساب و شمار

صد هزارست و صد هزار هزار

بر جنید این سخن چو تافت بگفت:

«لیس ف جبتی سوی الجبار»

آن دگر چون بدید روشن، گفت:

«لیس فی الدار غیرنا دیار»

لمعه عشق اگر شود ظاهر

همه مؤمن شوند اهل تتار

تو باقرار خوی کن ای دل

راه کفرست راه استنکار

عقل روشن ازوست روشندل

دل و جان را بدوست استبصار

نظری کن، ز روی لطف و کرم

که جهان را بتست استظهار

تو بغفلت نشسته ای شب و روز

گنج برداشت از میان اغیار

هر چه هست از برای تست همه

قاسمی را شعار و استشعار

شمارهٔ ۳۷۵

قصه ای نو رسید از اسرار:

«لیس فی الدار غیرکم دیار»

عقل در مدعای دارا گیر

عشق بر مقتضای دار و مدار

بسط بحر حیات باسط بود

که گشادند مشرکان زنار

دار را چون بدید گفت حسین:

«لیس فی الدار غیره دیار»

چند از افسانهای نو و کهن؟

پیش ما این سخن میار و می آر

نیست ممکن وجود کافر و کفر

بی تجلی قاهر و قهار

بی تجلی جلوه های علیم

دل و جان نیست واقف اسرار

بی بلا راه عشق ممکن نیست

گنج با ماردان و گل با خار

قاسمی، سر مگو بنا اهلان

که ندارند تاب این گفتار

شمارهٔ ۳۷۶

لاف عرفان می زند آن زاهد لاغر شکار

نغمه ققنوس را با جقبق عقعق چه کار؟

حس نداری، گر ندانی بوی دوزخ از بهشت

خوار باشی، گر گل و نسرین نمی دانی ز خار

صوفی ما در طلب چون گوی می گردد بسر

مهره گل را نمی داند ز در شاهوار

صوفی ما خواست تا با گنج مخفی پی برد

در حقیقت گنج مخفی را نمی داند ز مار

گفته بودی: در بروی ما ببندد آن رقیب

آخر ای جان و جهان، ما را درین درها مدار

بارها رفتم بدرگاه تو، کس بارم نداد

یافت جان خسته ام در حضرتت این بار بار

ناصحا با ما سخن از عقل سرگردان مگوی

عاشقی فخرست و ما از عاقلی داریم عار

جانت اندر خواب غفلت مرد و غافل مانده ای

ساعتی برخیز و رسم ماتم جان را بدار

قاسمی را جام ده، ساقی، که وقت فرصتست

عاشقان را باده فرما، عاقلان را انتظار

شمارهٔ ۳۷۷

ماییم و جام باده و سودای آن نگار

هر کس مناسب گهر خود گرفت یار

ای دوست، انتظار مفرما، که بعد ازین

دل را نه صبر ماند، نه آرام و نه قرار

گو صید عشق خواهی آهو دلی مکن

همراه عشق باش، که شیریست در شکار

هر کس که جان نبازد در ابتلای عشق

در روز حشر باشد از دوست شرمسار

جان را مدد فرست، که جانم بلب رسید

از صبر بی نهایت و اندوه بی شمار

چون هر چه کاشتی و ازان تخم بدروی

گر نیک مرد راهی، رو تخم بد مکار

قاسم، در آن مقام که ذکر فنا رود

از ما در این شمار نگیرند اعتبار

شمارهٔ ۳۷۸

مشربم عذبست و مطرب عشق و ساقی یار غار

وقت من خوش، بخت من خوش، جام می بی انتظار

بسکه چشمم ریخت گوهر از مقالات رقیب

در میان کنج عزت گنج دارم در کنار

این مگو: کز عاشقی جور فراوان می کشم

گنج با مارست و گل با خار و مستی با خمار

یک سخن بشنو ز مستان طریقت، یک سخن

گر تو سرداری درین کوی حقیقت سر مدار

چند گویی: عاقبت در عشق سر خواهیم داد؟

زین حدیث سرسری هم عاقبت شرمی بدار

چون ز عیاران این ره بود منصور، از وله

آن رسن حبل الله آمد، دار او دارلعیار

ساقیا، جامی دو سه در ده، که نیک آشفته ایم

باده در جامست و دل مشتاق و جان امیدوار

باغبانا، هر چه خواهی کاشت آن خواهی درود

گر نکوکاری درین ره، تخمهای بد مکار

گر تو از بستان عشقی، همچو بلبل ناله کن

همچو گل رقاص باش و همچو نرگس جام دار

ای دل، اندر فکر جان چندین چرا پیچیده ای؟

از سر جان در گذر، جان را به جانان واگذار

گر پس از من بر سر خاکم خرامی ساعتی

بشنوی از تربت من نالهای زار زار

اندرین ره جزو و کل محتاج یکدیگر شدند

عنکبوتی می شود پیغمبری را پرده دار

چون تو در میدان مشتاق سر باز آمدی

جای سرباریست اینجا، سر بباز و سر مخار

قاسمی را محنتی چندست، کان کس را مباد

درد بیماری و فرقت، درد غربت، درد یار

شمارهٔ ۳۷۹

مشکین کلاله را چو برافکند آن نگار

از هر طرف برآمد فریاد زینهار!

در سلک عاشقان بکرم آن حبیب دل

ما را شمار کرد، زهی لطف بی شمار

امسال نیز محرم سر خدا نشد

چون خواجه خوشدلست بافسانهای پار؟

اسرار دوست هر چه شنیدی امانتست

ای دل، اگر امینی، امانت نگاه دار

دریا و در شنیده ای، اما ندیده ای

دریای جان دلست و سخن در شاهوار

با پیشوای شهر بگویید: کای سلیم

با ترس سر میآر و درین کوچه سر مدار

تا چند سر بجهل برآری؟ مکن چنین

سر را بدل فرو بر و از دوست سر بر آر

ای جان من مکوش بهجران که بعد از این

دل را نه صبر ماند، نه آرام و نه قرار

قاسم بصد نیاز دل و شوق دوستی

مستان چشم تست، زهی چشم پر خمار!

شمارهٔ ۳۸۰

منم و عشق سرکش عیار

«ثانی اثنین اذهما فی الغار»

عشق چبود؟ بگو: بلای عظیم

عقل چبود؟ بگو که: دارا دار

اول و آخر زمین و زمان

که جهان را بتست استظهار

تو اگر حاضری، مشو غافل

جام گلرنگ باده را بکف آر

پیش ما آر جام سرمستان

تا ببازیم عالمی را بقمار

ساقیا دیر شد که مخموریم

بهر دفع خمار باده خم آر

هر کسی را عیار معلومست

قاسم و شیشه تمام عیار

شمارهٔ ۳۸۱

هر که هشیار درین دیر مغانش مگذار

سر تسلیم ندارد، سرش از تن بردار

من همان لحظه بدریای یقین تو رسم

که دلم ابر کرم گردد و چشمم در بار

ساقی، از روز ازل بنده مسکین توایم

دفع مخموری ما جام رها کن، خم آر

هر کسی را ز شرابات خدا بخش رسید

زاهد آمد که: مرا بخش ولیکن خروار

هر که منصور شد، او جام «انالحق » برداشت

چون تو منصور شدی جام «انالحق » بردار

گر ز مستان حقی، در ره تحقیق و یقین

باده می نوش ولی کاسه مستان مشمار

قاسمی، در دو جهان بر خور از آن یار نکو

تا نهم نام تو در هر دو جهان برخوردار

شمارهٔ ۳۸۲

اگرچه خسرو عالم شوی و گر فغفور

بنام نیک توان بود در جهان مشهور

خلیفه زاده حقی بصورت و معنی

بپنج روزه فانی چرا شوی مغرور؟

شراب خاص خدا نوش کن، که نوشت باد!

چه جای بانگ دف و نای و نغمه طنبور؟

خدای یار همه عاشقان رهرو باد!

بحق جعفر صادق، بعزت طیفور

کسی کجاست بعالم که عذر من خواهد؟

شبست و نعره مستی و موسیم بر طور

تو خوش بخفته بخوابی و یار بیدارست

قسم بجان تو، ای جان، ندارمت معذور

ز روی عقل عیان چشم قاسمی دیدست

حبیب چون مه تابان، رقیب ازین در دور

شمارهٔ ۳۸۳

پیش ما قصه شوقست و شهودست و حضور

در نهان خانه وحدت همه نورست و سرور

بر سر راه تولا همه شادی و طرب

در بیابان تمنا همه حسبان و غرور

شادمانم که بکوی تو گذر خواهم کرد

ترسم از عشق که گوید که: ازین درگه دور!

بس عجب مانده ام، ای جان و جهان، در صفتت

که تو کان نمکی وز تو جهانی در شور

چه عجب باشد اگر صید تو گردد دلها؟

عشق چون باز نجیب آمد و جانها عصفور

خوش «انالحق » گو و بر دار سلامت بر شو

چون کشیدی تو ازین جام شراب منصور

قاسم از جام تو مستست و خراب افتادست

که بهش باز نیاید بگه نغمه صور

شمارهٔ ۳۸۴

در کهن دیر زمان جمله فریبست و غرور

وقت آن شد که زنم خیمه بصحرای سرور

صفت شیوه «احببت » شنید این دل مست

علم عشق برافراخت بصحرای ظهور

آن چنان مست خرابم بخرابات امروز

که بهش باز نیایم بگه نغمه صور

صفت نور ترا دید ورای انوار

ورد جان و دل ما گشت که: «یا نورالنور»

ای دل، از هستی خود یک قدمی بیرون نه

تا شود در نفسی جرم و گناهت مغفور

حالت هستی تو خانه دل کرد خراب

هان و هان! تا نشنوی باز بهستی مغرور

قاسم، از جنت و فردوس مگو، کان شه را

جنتی هست، که آنجا نه قصور است و نه حور

شمارهٔ ۳۸۵

کار بی همکار سخت و راه بی همراه دور

دست بی دینار عور و چشم بی دیدار کور

هر کسی در قدر حال خود براهی می روند

چشم وحدت در شهود و جان کثرت در غرور

چشم جانت گر شود روشن، ببینی در زمان

شرع با تقلید زور و روی با تحقیق نور

پیش ارباب حقیقت نکته ای بس روشنست

شرع بی تحقیق رفتن غایت زورست، زور

حاضر اوقات باش و چشم حق بین بر گمار

تا چو موسی رهروی باشی درین اطوار طور

در بیابان فنا حیران و سرگردان شدیم

عفو از آن تست، بر ما عفو فرما، یا غفور

عالمی را نیست گرداند، ز هستی قاسمی

گر دمی برجوشد این توفان وحدت از تنور

شمارهٔ ۳۸۶

امکان صبر نیست، ز سر گیرم این نفیر

دل رفت و صبر رفت، خدایا، تو دست گیر

مطرب، بیا و نغمه روحانیون بزن

ساقی، بیا، ز خم صفا کاسه ای بگیر

از خم بپرس قصه مستی، که خم می

دارد صد آفتاب دل افروز در ضمیر

پیر مغان مرا بخرابات ره نمود

در حال سجده کردم و گفتم که: یا مجیر

چون بازگشت جمله جانها بسوی تست

«یا منتهی المنایا، یا غایة المصیر»!

جویای کوی تست توانا و ناتوان

حیران روی تست، اگر شاه، اگر فقیر

گویند: قاسمی بکه دادست جان و دل؟

سلطان بی وزیر و شهنشاه بی نظیر

شمارهٔ ۳۸۷

چو نازنین جهانی بحسن خویش بناز

که پیش ناز تو میرم بصد هزار نیاز

دلم غریب هوای دیار تست، بیا

دمی بحال غریب دیار خود پرداز

گرم بروضه صدر جنان برند چه سود؟

که دل بجانب کوی تو می کند پرواز

ز چشم مست تو مستم، که اهل صومعه را

درید پرده تقوی بغمزه غماز

چو شمع آتش عشقست در دلم، لیکن

بذکر و فکر توام در میان سوز و گداز

بنور دیده محمود می توان دیدن

اشعه لمعات جمال حسن ایاز

بگفتم: از غم عشق تو سوختم، چه کنم؟

بخنده گفت که: قاسم، برو بسوز و بساز

شمارهٔ ۳۸۸

ماییم و حضرت تو و صد سوز و صد نیاز

ای عشق چاره ساز جگرسوز جان گداز

تو در غنای مطلق و ما در فنای محض

جانها در آرزوی تو، ای عشق چاره ساز

گفتم که: سر ببازم بر آستان تو

گفتا که: هر چه بازی، می باز و کج مباز

آن یار ظاهرست و در اعیان مقررست

در کسوت حقیقت و در صورت مجاز

با ترس و بیم باش، که عشقست بت شکن

امیدوار باش، که وصلست دلنواز

قومی ز شوق روی تو در لذت مدام

جمعی بجست و جوی تو در روزه و نماز

کوتاه کرده ایم حکایت ز هر چه بود

اما بسان زلف تو گشت این سخن دراز

با رنج گفت: رنج ندارم بهیچ روی

گفتند: سبز باشی و خوشبوی و سرفراز

هر کس نیازمند کسی شد بصورتی

قاسم نیاز برد بدرگاه بی نیاز

شمارهٔ ۳۸۹

با زلف و رخت مست مدامیم شب و روز

ای ماه وفا پیشه و ای شاه دل افروز

بی شاهد و شمعیم درین وادی ایمن

شاهد، بنما چهره و آن شمع بر افروز

ما را ز ازل جام می عشق تو دادند

از باده پارینه بدان مستی امروز

ما خرقه ناموس بصد پاره دریدیم

زاهد، تو برو خرقه تزویر و ریا دوز

امروز که مهمان منست آن دل و دلدار

ای چنگ، دمی ساز کن، ای عود، همی سوز

امید چنانست دلم را بخداوند

در پیش رخت چاک زنم خرقه پیروز

المنة لله که زمستان بسر آمد

هنگام بهار آمد و شد نکهت نوروز

زاهد دهدم توبه ز روی تو، چه گویم؟

از قول بداندیش و حکایات بدآموز

عشقت بدل عاشق آشفته قاسم

از بخت بلند آمد و از طالع فیروز

شمارهٔ ۳۹۰

فکر عقل از حد گذشت ای عشق، آتش برفروز

هر کجا یابی نشانی هستی ما را بسوز

با وجود آنکه دریا جرعه جام منست

بر لب دریای حیرت با لب خشکم هنوز

با خیال زلف و رویت مست و حیران مانده‌ام

هیچ می‌پرسی که چون می‌آوری شبها به روز؟

مصلحت بینست عقل و خانه پردازست عشق

بس عجب افتاده است این خرقه دوز، آن خرقه سوز!

زود ساکت گشت واعظ، «خفف الله » گفتمش

گرچه داند عقل کان رعنا نمی‌داند رموز

عزت هر کس به قدر همت والای اوست

زاهدان را سایه طوبی و ما را دلفروز

عشق ورزیدن بدین قاسمی در شرع عشق

عاشقان را جایز آمد، زاهدان را لایجوز

شمارهٔ ۳۹۱

دلم در عشق ناپرواست امروز

ز جانان در سرم سوداست امروز

گدایان را ازین معنی خبر نیست

که: سلطان جهان با ماست امروز

ز انوار تجلی جمالش

جهان پر شور و پر غوغاست امروز

دویی را از میان برداشت محبوب

دل از کون و مکان یکتاست امروز

ندارد خاطرم پروای اغیار

که چون پروانه ناپرواست امروز

درین بودم که: قاسم را چه شد حال؟

که گم گشتست و ناپیداست امروز

خطاب آمد که: آن حیران مسکین

میان بحر غرق ماست امروز

شمارهٔ ۳۹۲

از لب لعل توام کار بکامست امروز

فلکم بنده و خورشید غلامست امروز

هر که قانون شفای دل خود میطلبد

از اشارات منش کار بکامست امروز

خسرو مصر جهان شاهد یوسف روییست

که مهش بنده و خورشید بدامست امروز

مجلس عشق نهاده است و می اندر داده

سخن عقل درین بزم حرامست امروز

پیش ازین حالت دل مستی و هشیاری بود

از می ساقی جان مست مدامست امروز

یار چون شد متکلم، تو رها کن کلمات

خام ریشی و حکایات تو خامست امروز

قاسمی، فاش مکن قصه اسرار ازل

سر نگه دار، که غوغای عوامست امروز

شمارهٔ ۳۹۳

سید سادات عالم غیر انسان نیست کس

زاهد افسرده دل از دور میراند فرس

هر دلی در مظهری دیدست این انوار را

آدم اندر «علم الاسماء» و موسی در قبس

سر وحدت را توان گفتن به نزدیکان راه

در میان مجلس ما گر نباشد خرمگس

دوست اندر محملست و جان به جانان واصلست

من چه دانم کز چه روی فریاد می‌راند جرس؟

بشنو، ای مرغ عزیز آشنای شهر قدس

چون تو مرغ زیرکی، چون اوفتادی در قفس؟

در میان خشکسال معرفت ماندی، دریغ!

همچو طفل مکتب و از جهل می‌خوانی عبس

گر تو مرد رهروی و ذوق عرفان دیده‌ای

در حقیقت دزد جان را باز دانی از عسس

هرکسی را در جهان دل در هوایی ثابتست

این دل مسکین هوای عاشقی دارد هوس

قاسمی، چون روی در آیینه داری، لاجرم

روی در آیینه داری و نگه داری نفس

شمارهٔ ۳۹۴

ز چشم گوشه نشینان نشان سودا پرس

سواد زلفش از آشفتگان شیدا پرس

مرا، که مست و خرابم، ز جام و ساقی گوی

حدیث توبه و تقوی ز شیخ و مولا پرس

کمال ذوق ز مستان بی دل و دین جوی

نشان شوق ز رندان بی سر و پا پرس

در آن زمان که براندازد از جمال نقاب

بیا و از دل ما لذت تماشا پرس

علاج علت دل را ز ارغنون بشنو

دوای درد کهن را ز جام صهبا پرس

کمال سحر مبین، طرز غارت دل و دین

چشم شیوه گر مست شوخ شهلا پرس

طریق عشق و مودت ز جان قاسم جوی

نشان در شهین از درون دریا پرس

شمارهٔ ۳۹۵

گر کسی مست و خرابست ز مستانش پرس

هر کرا جان و دلی هست ز جانانش پرس

عشق ایمان حقیقیست درین دیر فنا

هر که دعوی فنا کرد ز ایمانش پرس

دل، که از زلف پریشان دم آهسته زند

زود از آشفتگی زلف پریشانش پرس

هر که گوید که: به تحقیق و یقین انسانم

در میان سخن از جوهر انسانش پرس

هر که گوید که: بدان یار شناسا شده ام

رو بدو آور و از شیوه عرفانش پرس

عید و نوروز جهان جمله طفیل رخ تست

هر که دم می زند از عید ز قربانش پرس

داغ سودای تو دارد دل قاسم شب و روز

صورت حال دل از دیده گریانش پرس

شمارهٔ ۳۹۶

از ما حکایت می و پیر و مغانه پرس

از زاهدان حکایت تسبیح و شانه پرس

اوراد جان ما همه مستی و عاشقیست

از صوفیان حکایت ورد شبانه پرس

از باده تو مست خرابیم و بیخودیم

افسانه زمانه ز اهل زمانه پرس

از دست رفته ایم و ز پا اوفتاده ایم

از مرد کار قصه این کارخانه پرس

با هر که خر بود سخن از پایگاه گوی

مرغان عشق را صفت آشیانه پرس

از دام و دانه فارغ و آزاد آمدیم

مرغ حریص را سخن از دام و دانه پرس

قاسم، بجاهلان سخن تازیان مگوی

از جاعلان سخن بسر تازیانه پرس

شمارهٔ ۳۹۷

دلی دارم ز سودایش پر آتش

دلم گرمست و جان گرمست و سر خوش

چه سازم؟ چاره کارم چه باشد؟

که از هجران دلی دارم مشوش

گهی کز وصل جانان یاد آرم

ز خون دل شود رویم منقش

گروهی اهل عاداتند و رسمند

گهی در فکر ریش و گاه درفش

تو، تا زنهار، از آن دونان نباشی

که ایشان جمله نادانند و اعمش

بکوی عاشقان بنشین و خوش باش

بهر حالت که صافی بهتر از غش

چنان زد آتشم، قاسم، زبانه

که ره بین خرد نشناخت غورش

شمارهٔ ۳۹۸

تو شمع مجلسی در بزم جان باش

بیا، می نوش و میر عاشقان باش

مرنجان دل ز من، استغفرالله!

خطا کردم که گفتم: مهربان باش

خیانت در طریق عشق کفرست

درین ره گر امینی در امان باش

اگر خالص شوی چون زر وگر نه

میان بوتهای امتحان باش

میان مجلس مستان مستور

سبک روحی کن، اما سر گران باش

ترا چون بحر می گوید: بما آی

بسوی بحر چون سیل روان باش

در آخر منزل ما بی نشانیست

در اول نیز، قاسم، بی نشان باش

شمارهٔ ۳۹۹

جان هوادار تو شد، فاش مکن اسرارش

دل به سودای تو افتاد، گرامی دارش

عشق یاغی شد و با ما سر غارت دارد

وصل را گو که: عنایت کن و وامگذارش

مبتدی را بکرم جرعه تصدق فرما

منتهی را مده آن جرعه ولی خم آرش

آنکه در شیوه عرفان حق خود را بشناخت

گر همه نیر چرخست، منه مقدارش

دل من خسته زلفین کمان ابروییست

در چنین حال مگر هم تو کنی تیمارش

یا رب، این مرغ اجل طرفه عجایب مرغیست

خورد خون همه و سرخ نشد منقارش

قاسم از جان حقیقت خبری باز نیافت

هرکه را نیست بدل داعیه دیدارش

شمارهٔ ۴۰۰

خواجه مستست، ببین در سر و در دستارش

لطف فرما و زمانی ز کرم باز آرش

بر سر کوی تو هر کس که رسد مست شود

گویی از باده سرشتند در و دیوارش

پیش رویت ز خجالت ننماید خورشید

پرتو روی تو چون می شکند بازارش

ای دل، ای دل، تو بهر کس که رسی در ره عشق

چون درو معرفتی نیست، عدم پندارش

گر مغی در ره حق دعوی اسلام کند

نکنی باور ازو، تا نبری زنارش

هر کرا نور یقین نیست عجب مرده دلیست!

عشق می گوید و من می شنوم گفتارش

گر سخن تند کند راهروی در ره عشق

چون ز مستان خرابست، مسلم دارش

عاشقان را همه درد از تو و درمان از تو

هر که بیمار تو شد هم تو کنی تیمارش

قاسمی، گفته مردم همگی روی و ریاست

رهرو آنست که پاکیزه بود کردارش

شمارهٔ ۴۰۱

بر کنار طاس گردون زد هلال انگشت دوش

عاشقان را مژده ایام عید آمد بگوش

ماه نو را بر فلک دانی قران بهر چه بود؟

عید شد، یعنی ز جام زر شراب لعل نوش

می فروشی، هر چه هست، از خودفروشی بهترست

چند عیب می فروشان می کنی ای خودفروش؟

پرده از عیب کسان برداشتن نبود هنر

گر نیاری پاک شستن عیبشان، باری خموش!

هرزه گویی و جهان گردی نه کار عارفست

کیست عارف؟ رهرو بنشسته، سر تا پا بهوش

گرچه نتوانی به کوشش دامن مردان گرفت

کاهلی بگذار و چندانی که بتوانی بکوش

شمارهٔ ۴۰۲

بنده از دوست سئوالی بصفا کردم دوش

قصه سر ترا چند بود این سرپوش؟

عاشقان در رخ زیبای تو حیران شده اند

همه مستند، نه مدهوش و لیکن خاموش

صفت باده اگر زاهد ما بشناسد

همه با چنگ و دف آید بدر باده فروش

صوفی ما اگر از جام تو شوری دارد

سخن مردم خودبین نکند دیگر گوش

صفت طالع عشاق ز اندازه گذشت

چون خورد باده همه ملک و ملک گوید: نوش!

گر تو حق را همه جا حاضر و ناظر دانی

آخر، ای خواجه، متاعی که نداری مفروش

باده ام دادی و دل بردی و جان افزودی

قاسمی حلقه بگوشان ترا حلقه بگوش

شمارهٔ ۴۰۳

پهلوی خوانان غزل می خواند دوش

او بخود مشغول و جانها به خروش

در حقیقت جمله جانها یکیست

از حقیقت بر گرفتم روی پوش

عاشقان در جام می مستغرقند

از ملک آواز می آید بگوش

سالها شد راز می دارم نگاه

دیگ مردان سالها آید بجوش

بی طلب جستی، نشاید راه رفت

گر نه ای خضری، چو اسکندر بکوش

خرقها را در گرو کردن بمی

سهل باشد پیش رند باده نوش

قاسمی، عرش خدا را حصر نیست

مستوی هر جا باسمی بر عروش

شمارهٔ ۴۰۴

واردات عاشقان کز عشق می آید بگوش

عشق می گوید: بگو و عقل می گوید: خموش!

در بیابان تمنی لاف مستی می زنند

عاقلان صاف پیما، عاشقان درد نوش

تا قیامت گر کنم شرحش نیاید در بیان

راز سر مستان توان دانست از بانگ سروش

واعظ و زاهد بسی دیدم ز حرص جام می

خرقها کرده گرو در خانهای می فروش

گر همی خواهی که سر عاشقی پیدا شود

همچو ابری بانگ می زن، همچو دریا می خروش

زاهدی دیدم خراب افتاده، گفتم: زاهدا

سر مگردان از طریقت، سر خود را باز پوش

عاشقان چون قاسمی حیران حکمت مانده اند

تا کی آرد حکم وحدت باده ما را بجوش؟

شمارهٔ ۴۰۵

باده‌ام صافست و مطرب صاف و ساقی صاف صاف

با سه صاف این چنین کس در نیاید در مصاف

گفت مشاطه که: زلفش بافتم، حسنش فزود

زلف او از پر دلی در تاب شد، گفتا: مباف!

ما ازین غم‌ها نمی‌نالیم، ای جان و جهان

غم چو سیل لاابالی، جان ما چون کوه قاف

گر ترا فرصت بود اندر میان عاشقان

خویشتن را بازیابی در میان لام و کاف

یک سخن بشنو، اگر در راه دین داری دلی

چون یکی باشد همه، پس از چه باشد اختلاف؟

زاهدا، ما را چه ترسانی؟ چو خود ترسیده‌ای

آخر این شمشیر چوبین چند داری در غلاف؟

گر بگویم حال قاسم چیست در هجران دوست؟

غرق خون دل شود این کوه سنگین تا به ناف

شمارهٔ ۴۰۶

بنادانان مگو سر حقایق

که هر گوشی سخن را نیست لایق

ولی گر فرصتی باشد توان گفت

بگوش جان عذرا، سر وامق

سخن از توبه و تقوی رها کن

ز مستی گو بسرمستان عاشق

دلی باید که اندر راه معنی

ز صفوت دم زند چون صبح صادق

اگر هشیار راهی نوش بادت

وگر مستی مکن بحث علایق

بجز عشقت درین ره کس ندیدم

امین خاطر و یار موافق

مگو با غافلان اسرار، قاسم

خلایق را نداند غیر خالق

شمارهٔ ۴۰۷

متمادی شدست یوم فراق

«کیف احوال؟ ایها العشاق »

درد ما را مگر دوایی نیست؟

که تو بس فارغی و ما مشتاق!

دل ریشم ز دوست مرهم یافت

مدعی ریش می کند ز نفاق

عاشقان در وصال مستغرق

بهوس نی، ولی باستحقاق

لذت عشق را نمی دانی

که نداری بهیچ گونه مذاق

خیز، چون شب گذشت و روز آمد

نور توحید می کند اشراق

قاسمی، سر عشق می طلبی؟

در دل خود طلب، نه در اوراق

شمارهٔ ۴۰۸

بآرزوی تو در خاک می روم، در خاک

بجست و جوی تو از خاک برجهم چالاک

جهان بگشتم و آفاق را سفر کردم

ندیده ام بجمال تو از سمک بسماک

اگر دمی نظری جانب من اندازی

گذر کنم بزمانی ز انجم و افلاک

بحال خود نظری کن، که جان جانهایی

تویی خلاصه تقدیر و زبده لولاک

چسان لطیف و ظریفی، که از لطافت و حسن

قدم بکلبه احزان من نهی، حاشاک!

تو روح پاکی، اگر حرص و آز بگذاری

بجان پاک تو سوگند می خورم زر پاک

جهان پرست ز نور خدای عز و جل

ولیک دیده اعمش نمی کند ادراک

تو شاه عشقی، اگر خویشتن نگه داری

که گفته اند که: «الله وال من والاک »

بقاسمی نظری کن، که نیک حیرانست

«اله ارض و سمائی و لا اله سواک »

شمارهٔ ۴۰۹

چه بود قصه لیلی درین نشیمن خاک؟

چه بود حالت مجنون رند دامن چاک؟

خدای داند احوال جنس موجودات

«الهی، انت الهی و لا اله سواک »!

شراب ناب ز جام جمال لیلی خورد

زهی شراب مصفا! زهی پیاله پاک!

جهان مظاهر حسن خداست، عز و جل

بپیش چشم خدا بین عارف چالاک

ولی بمظهر انسان، که مظهر خاصست

قیاس مظهر دیگر مکن، بگو: حاشاک!

میان ملک و ملک جوهری چو انسان نیست

هزار بار طلب کردم از سمک بسماک

کمال علت غاییست، قاسمی، انسان

اگر دلیل طلب می کنی بخوان «لو لاک »

شمارهٔ ۴۱۰

رندیم و عاشقیم و جهان سوز و جامه چاک

با دولت غم تو ز فکر جهان چه باک؟

بی باک می رود دل ما در ره فنا

چون شوق غالبست، چه اندیشه از هلاک؟

جان مست حیرتست، که حسنیست دلفریب

دل غرق مستیست، که عشقیست خشمناک

صد لاله زار عشق ز خاکسترم دمید

تا سوختم ز آتش سودای یار پاک

بعد از وفات من چو بخاکم گذر کنی

بیرون کنم بهجر تو سر از درون خاک

مستان جام عشق تو بودند عقل و دین

زان پیشتر که باده و انگور بود و تاک

قاسم ببوی مهر تو زنده است در جهان

یا غایة الامانی، یا مهجتی فداک »!

شمارهٔ ۴۱۱

ای زلف و رخت میگون، ای دوست سلام علیک

وی شیوه تو موزون، ای دوست سلام علیک

کارم همه موزون شد، روی دل از آن سون شد

بر روی تو مفتون شد، ای دوست سلام علیک

دریا همه هامون شد، دلها همگی خون شد

جان جانب بیچون شد، ای دوست سلام علیک

دل شاه فریدون شد، از کوه بهامون شد

در صفوت ذوالنون شد، ای دوست سلام علیک

ساعات چو میمون شد، جان جانب بیچون شد

با باده گلگون شد، ای دوست سلام علیک

چون طبع تو موزون شد، راه تو از آن سون شد

ساعات تو میمون شد، ای دوست سلام علیک

قاسم ز چه موزون شد؟ حال دل او چون شد؟

در عشق تو مجنون شد، ای دوست سلام علیک

شمارهٔ ۴۱۲

نور ولایت تویی، شاه سلام علیک

شمع هدایت تویی، شاه سلام علیک

معدن احسان تویی، مظهر عرفان تویی

کاشف قران تویی، شاه سلام علیک

جام مصفا تویی، شاه، معلا تویی

مقصد اقصا تویی، شاه سلام علیک

صدر ولایت پناه، بنده روی تو ماه

خصم ترا روسیاه، شاه سلام علیک

حضرت حق را ودود، مالک ملک شهود

قامع گبر و جهود، شاه سلام علیک

آیت محکم تویی، اعلم و احکم تویی

جام تویی، جم تویی، شاه سلام علیک

عید تو، نوروز تو، طالع فیروز تو

ماه دل افروز تو، شاه سلام علیک

با همه انبیا، آمده ای در خفا

ظاهر با مصطفی، شاه سلام علیک

«لحمک لحمی » نبی، گفت ترا، ای ولی

سرور مردان علی، شاه سلام علیک

درج در «لافتی »، برج مه «هل اتی »

«انت ولی الوری »، شاه سلام علیک

سر ولایت تویی، حسن و ملاحت تویی

غایت غایت تویی، شاه سلام علیک

باب شبیر و شبر، خسرو والا گهر

مرشد اهل هنر، شاه سلام علیک

حیدر و صفدر تویی، ساقی کوثر تویی

خواجه قنبر تویی، شاه سلام علیک

پشت و پناه امم، در همه عالم علم

از همه رو محترم، شاه سلام علیک

قاسم مسکین تو، بر ره و بر دین تو

بنده تمکین تو، شاه سلام علیک

شمارهٔ ۴۱۳

در تو عجب مانده ام ای عشق شنگ

نوری و ناری بگه صلح و جنگ

از غم و فکر دو جهان رسته است

عاشق دیوانه مست ملنگ

عشق خدا پادشه راست گوست

عشق ندارد صفت ریو و رنگ

جرعه ای از جام محبت بنوش

باز ره از باده و افیون و بنگ

عشق چو شوریده و دیوانه شد

بحر جهانرا بکشد چون نهنگ

چونکه مرا زاهد و هشیار دید

ساقی جان باده دهد بی درنگ

قاسم، اگر مست نه ای کژ مرو

از تو کسی نشنود این عذر لنگ

شمارهٔ ۴۱۴

از شبستان ازل، تا بامداد آب و گل

با تو می بودست جانم، بی تو کی بودست دل؟

امر بس ناممکنست از عاشقی کردن حذر

عشق سلطانیست، حکمش برد و عالم مشتمل

واعظا، گر نکته ای از عشق میدانی بگوی

رحم کن بر ما و بگذر زین حکایات ممل

گر ترا عین عیان باشد ببینی آشکار

فیض حق را دم بدم، ساعت بساعت متصل

هر کسی را از خدا حظیست اندر قدر او

راه اهل دل جدا باشد ز راه مستدل

از سماع قول خارج جان و دلها تیره شد

جان و دلها آرزو دارد سماع معتدل

قابلی باید که تا از حق کند فیضی قبول

چون که ممکن نیست هرگز فاعلی بی منفعل

ذکر جان هر کسی اسمیست از اسمای حق

ذکر احمد «یامعز» و ذکر شیطان «یامذل »

قاسمی، چون آتش دل تیز شد، درکش زبان

کوه آهن را بسوزد چون که گردد مشتعل

شمارهٔ ۴۱۵

بلبل آشفته حال، از سرمستی بنال

موسم هجران گذشت، نوبت وصلست و حال

بلبل شوریده دل، شور و شغب را بهل

جلوه گلزار بین، در گذر از قیل و قال

گر همگی آتشی، لیک بدو کی رسی؟

پای تو اندر وحل، عقل تو اندر محال

گل بمیان حجاب از همگان فارغست

حال برین صورتست، بلبل بیدل، بنال

عشق بفرخنده فال، داد بوجه کمال

شوق مرا لم یزل، حسن ترا لایزال

رحمت حق بر رحیم، فرض بود، ای سلیم

چونکه دلت شد جمیل، یار نماید جمال

قاسمی، افتاده باش، در طلبش ساده باش

کی رسی اندر وصال؟ تا نزنی پر و بال

شمارهٔ ۴۱۶

بیار، ساقی عشاق، جام مالامال

هزار نعره مستان، هزار بانگ «تعال »!

بیار، ساقی، از جامهای دوشینه

که بی تو جان و دلم را ز تن گرفت ملال

دلم، که مست خرابست باده می جوید

هزار جام پیاپی ز بادهای زلال

دمی حجاب نقاب از جمال خود بگشا

مبارکست جمالت، گرفته ایم بفال

رقیب کرد جدایی میان ما، چه کنم؟

گناه اگر دگری کرد خون ماست حلال؟

دلم گرفت، ندانم که با که شکوه کنم؟

ز نهرهای ریایی و حالهای محال

بقاسمی نظری کن، بحق مردانی

«یسبحون لکم بالغدو والاصال »

شمارهٔ ۴۱۷

خاطرم آشفته و جان در ملال

رو بنما، ای مه فرخنده فال

بی تو عجب مضطربم روز و شب!

مرغ دلم چند زند پر و بال؟

بلبل شوریده دل، افغان مکن

موسم هجران شد و آمد وصال

وصل بفریاد دل من رسید

یافتم از هجر بسی گوشمال

گل پس پرده ز همه فارغست

بلبل، ازین حال دمی خوش بنال

بلبل آشفته، شغب را بمان

نوبت حالست، مکن قیل و قال

واعظ ما قصه و افسانه گفت

خواجه سمینست، نشد در جدال

خواجه عزیزست، ولیکن نکرد

از طرف تن سوی جان انتقال

قاسمی، از عین عیان قصه کن

تا بکی اندیشه خواب و خیال؟

شمارهٔ ۴۱۸

ما گنج قدیمیم درین دیر کهن سال

ما را چه بود گر بشناسی بهمه حال؟

ای خواجه سر سال شد و نوبت مستیست

مستان خرابیم، نه امسال چو هر سال

معشوق چو جانست و ندانم که چه جانست؟

هر جا که رود میرودش عشق بدنبال

آنجا که سراپرده اجلال تو باشد

جانها همه مستند، اگر رستم، اگر زال

از روی دل افروز تو جان را نتوان برد

وان زلف سیه رنگ تو دالست برین، دال

در مدرسه و صومعه گردیدم و دیدم:

آنجا همه قال آمد و اینجا همه احوال

قوال چه خوش گفت که: جز دوست کسی نیست

قاسم بسماع آمد از گفته قوال

شمارهٔ ۴۱۹

مقررست و معین، برای اهل کمال

هزار بانگ «تعالی »، هزار جام زلال

ز فکر هر دو جهانم خلاص داد تمام

شراب ناب الهی، ز جام مالامال

سؤال صوفی صافی ز عاشق و معشوق

کلام زاهد خودبین همه خیال و محال

بپیش ساقی باقی رویم دست افشان

هزار حسن و ملاحت، هزار لطف و جمال

ببزم ساقی ما عاشقان همه مستند

نه مست عربده جو، مست مستقیم احوال

سؤال وصل بظاهر نمی توانم کرد

که در طریق ادب خامشیست حسن سؤال

ز قاسمی نفسی باقیست و این هر دم

بآرزوی هوای تو میزند پر و بال

شمارهٔ ۴۲۰

خدای را چو ندانی، چه فقه و چه معقول؟

بدوست راه نبردی، مگو حدیث فضول

ز آفتاب جهانتاب عشق گرم شدیم

فراغتیم ز عالم، چه جای رد و قبول؟

سخن ز ممکن و محدث مگو، ز واجب گو

حدیث فرع نگویند عارفان اصول

اگر چه کشته تیغ توام، ولی در حشر

چه شکرها که بگوید ز قاتل این مقتول!

بدان که علت غایی تویی، ز ملک و ملک

که اهل حق ز حقیقت نکرده اند عدول

خدای را، که ز واعظ سؤال فرمایید

که: با کراهت الحان چرا کنی مرغول؟

هزار جان و دل قاسمی فدای تو باد

که مست جام هوای تو شد نفوس و عقول

شمارهٔ ۴۲۱

این چه حدیثست که کرد آن صنم؟

گفت که: معشوقه و عاشق منم

ای همه تو، ما بچه کار آمدیم؟

بهر مزایای صفات قدم

یک تسو و دو تسو و سه تسو

کم دو تسو، چند توان زد رقم؟

گر صد و ده را ز یکی بفکنی

بر سر افلاک بر آری علم

در تو عجب مانده ام، ای عشق مست

ترک چگل، یا عربی یا عجم؟

جمله جامات جهان مست تست

جام جمی، جام جمی، جام جم

یک نفس از تن نه بر آید که تو

خون دل ما نخوری دم بدم

مست شراب تو عقول و نفوس

خادم درگاه تو لا و نعم

یک دل و جان داد و هزاران خرید

قاسمی، آخر چه کم آمد؟ چه کم؟

شمارهٔ ۴۲۲

بهیچ یار و دیاری اگر چه دل ننهادم

ولیک عاقبة الامر دل بمهر تو دادم

دری ز وصل گشادی، بروی من نظری کن

بیمن دولت وصل ببین که در چه گشادم؟

بیار جام مصفا، مگو حکایت فردا

نفس قبول کن از ما، دم این دمست، دم این دم

ز جور روی مگردان، که در طریقه رندان

حدیث عشق و سلامت نبوده است مسلم

رموز عشق بیان کن بپیش ما، که نگویند

مجردان طریقت حدیث عالم و آدم

طریق عشق و مودت ره فناست، فنا شو

سخن تمام شد این جا، «اذا اصبت فالزم »

ز جذب خاطر قاسم رقیب بهره ندارد

طریق صید نداند سگی که نیست معلم

شمارهٔ ۴۲۳

خوش وقت من، که آینه کردار روشنم

مرآت راست گویم و شانه نمی زنم

آیینه چون نمود مرا آن چنان که هست

آیین نه این بود که من آیینه بشکنم

در فهم رمز قصه مستان ذوالجلال

جان پرورم، بجان تو و جان نمی کنم

امکان ندارد آنکه: بگویند راز فاش

چون آتش هوای تو در سینه زد علم

امشب که میهمان منست آن مراد دل

ای صبح، اگر چه فاتحه خوانی ولی مدم

در نون و در قلم نظری کن باعتبار

نون امر مجمل آمد و تفسیر نون قلم

راهی عظیم دور و درازست و ناپدید

از کوچه حدوث بدروازه قدم

گویند: قاسمی بشرست، این چه مدعاست؟

آری، به جان تو، بشرم لیک بی شرم

شمارهٔ ۴۲۴

سلطان دلنواز چو باز آمد از کرم

وقت سرود ماست، گهی زیر و گاه بم

گر عید عیش نیست پس این زینت از کجاست؟

صحرا و کوهسار علم در پی علم

بلبل به باغ و راغ همین می کند نوا:

آمد زمان شادی و بگذشت روز غم

از لطف یار ما، که وجود است در وجود

همواره می رود عدم اندر پی عدم

چندان که دل نهاد جفا بر سر جفا

آن چاره بر نمود کرم در پی کرم

آن خواجه را که پار گرامی نداشتند

امسال پیش یار عزیزست و محترم

گفتند قاسمی را: کان یار غار کیست؟

هم لطف یار گفت که: «ذوالفضل و النعم »

شمارهٔ ۴۲۵

طلب‌کاری ز حد بگذشت و ما محروم و نامحرم

دریغ این جان محروم از جراحت‌های بی‌مرهم!

دلم از غم به جان آمد، ندانم تا چه سان آمد؟

مگر از آسمان آمد به بام من نشان غم

چنان در یار حیرانم که کفر اوست ایمانم

چو من خود را نمی‌دانم، چه جای عالم و آدم؟

بیا، ای ساقی جان‌ها، بیار آن باده حمرا

تویی درمان مخموران، به دست تست جام جم

تو نور چشم اعیانی، که جان‌ها از تو می‌نازند

تو جان جمله دل‌هایی، دل و جان همه عالم

به کویت آمدم افتان و خیزان بهر دیداری

امید جان به لطف تست، اگر بیش آمدم، گر کم

ز سر حسن تو قاسم سخن بسیار گفت، اما

دریغا! عمر آخر شد، حکایت همچنان مبهم

شمارهٔ ۴۲۶

نی چو بنالید، بگفتا: نیم

باده بجوش آمد و گفتا: میم

عشق و وفا گفت که: من ثابتم

فقر و فنا گفت که: من لاشیم

نوبت شادیست، گه عشرتست

باده بنوشیم بپهنای یم

گر ز کف ساقی جان می خوری

بر سر افلاک بر آری علم

من نشناسم ملک الموت چیست؟

جان بسوی حضرت جانان دهم

رو ننماید بتو از هیچ روی

تا نکنی در طلبش سر قدم

من نتوانم که گریزم ز عشق

بر سر قاسم قلم این زد رقم

شمارهٔ ۴۲۷

از ما مپیچ رو، که غریبیم و تلخ کام

ما روی دل بروی تو داریم صبح و شام

زاهد، مگو که: عشق گناهت و لایجوز

ما را بدین گنه نتوان کرد انتقام

ای عشق چاره ساز روان بخش دلنواز

ظلت مدام بر سر ما باد مستدام

ما زنده ایم در طلب «حی لا یموت »

استاده ایم در صف «قیوم لا ینام »

نام و نشان ما همه در عشق پاک سوخت

با ما مگو دگر که: کجایی و چیست نام؟

رنج خمار درد سری می دهد بجد

ساقی، بیار باده گلگون لعل فام

قاسم بداغ عشق تو افتاد، الصلات

چون روی دل بروی تو آورد والسلام

شمارهٔ ۴۲۸

یک جام به جانی دهد آن ساقی خودکام

المنة لله، زهی بخت و سرانجام؟

این جام تو اندر دو جهان مقصد اقصاست

انعام تو عامست ولی کی شود این عام؟

آشفته آن غمزه دل عالم و عامی

سودازده عشق، اگر پخته، اگر خام

دنیا همه دامست و درو دانه تزویر

آسوده و فردیم، هم از دانه، هم از دام

گر عشق نداری و غم عشق نداری

آخر بچه کار آیی؟ ای عام کالانعام

بر مرکب عرفان ره تحقیق توان رفت

خوش راه نوردیست، گهی تند و گهی رام!

گر نور یقین جلوه گر آید بحقیقت

فارغ شود از لات و هبل عابد اصنام

رمزی دو سه از جانب آن یار عیان کن

عالم نشود دل مگر از جانب علام

قاسم، ستم یار نهایت نپذیرد

هرگز نرسد واقعهٔ هجر به اتمام

شمارهٔ ۴۲۹

بیا، که نوبت رندیست، عاشقم، مستم

بریدم از همه عالم به دوست پیوستم

حبیب جام می خوشگوار داد به دست

هنوز می‌جهد از ذوق جام او دستم

مرا پیاله مده، جام یا صراحی ده

خراب و بیخود و مستم، پیاله بشکستم

ز جام شوق تو ما لایزال مست شدیم

چو راه باده ببستند دم فرو بستم

در آرزوی وصال تو سعیها کردم

چو شمع سوخته گشتم ز پای بنشستم

میان توده این خاکدان اسیر شدم

بآرزوی تو از خاکدان برون جستم

بقاسمی نظری کن، که مست مجلس تست

چو مست شوق تو گشتم، ز خویش وارستم

شمارهٔ ۴۳۰

دوش آن مه دو هفته دستم گرفت، دستم

دستان نمودم، اما از عربده نجستم

گفتم بدو دویدم، گرد از رهش ندیدم

هرچند خود ندیدم در شور و غلغلستم

در عربده است عمری این عقل و عشق با هم

چون روی دوست دیدم از عربده برستم

گه قید نور بودم، گه قید نار سوزان

چون جمعیت بدیدم، از نور و نار رستم

ساقی، بیار جامی، از بهر ناتمامی

جامی بده بدستم، چون رند و می پرستم

ای جان جان جانان، ای روح روح و ریحان

از پای اوفتادم، جامی بده بدستم

قاسم بباخت جان را، یک بارگی جهان را

مشکن تو عرض ما را، گر توبه ای شکستم

شمارهٔ ۴۳۱

سوی می خانه میکشی دستم

عاشق و مفلس و تهی دستم

شهره کردی مرا بهر دو جهان

بزمانی که با تو بنشستم

من چه گویم؟ که در دیار غمت

عاشقم، صادقم، ز خود رستم

هرچه دارم فدای راه شماست

ماه در سی و ماهی در شستم

نفروشم بملک هر دو جهان

یوسفی راکه من خریدستم

پیش دیدار یار مهرافروز

جان ببازم که نیک سرمستم

قاسمی گشت فانی اندر راه

فانی مطلقم، اگر هستم

شمارهٔ ۴۳۲

من از سودای جانان نیم مستم

بده، ساقی، می گلگون بدستم

مرا جام آر، از آن خم دل افروز

که من این شیشها درهم شکستم

خطایی ناید از من، یا رب، آمین

در آن عهدی که من با دوست بستم

بهر حالی دلم با اوست دایم

اگر خود مؤمنم گر بت پرستم

اگر جویای آن یاری بتحقیق

بجه از جو، که من از جوی جستم

چو چشمش فتنه ای انگیخت ناگاه

هنوز اندر میان قرقشستم

زناگه آتشی افروخت جانان

چو قاسم در میان مجمرستم

شمارهٔ ۴۳۳

اگر بر خاک کویت گرد گردم

یقین کز خاک کویت برنگردم

ز بیم هجر و از فکر جدایی

همه شب تا سحر با آه و دردم

نشاید عشق پنهان داشت از خلق

گواهی میدهد رخسار زردم

ز صهبای فنا جانم شود مست

اگر صحرای هستی در نوردم

ره عاشق بجز راه فنا نیست

ازین هیبت نمی شاید زدن دم

صفت هایت صفت های خداییست

چه جای قصه حوا و آدم؟

دو عالم باخت قاسم در زمانی

ازین معنی همی خوانند رندم

شمارهٔ ۴۳۴

سفر گزیدم و آهنگ آن جهان کردم

برای حضرت جانان وداع جان کردم

چو اعتماد ندیدم درین دیار غرور

چو عقل کل سفر ملک جاودان کردم

مکان خاک فروغی نداشت چندانی

ز روی خاک توجه بلامکان کردم

چو راستان سخن راستان ادا کردم

هزار نعره زدم، رو بر آستان کردم

قدم کمان شد در انتظار روز وصال

بآرزوی تو این تیر را کمان کردم

چو باژگونه سخن گفت کار نیک افتاد

رقیب را که از پار دم عنان کردم

کسی که مشرب عرفان نداشت و منکر بود

بگو که: جایگهش گله خران کردم

هزار جان مقدس فدای تحسین شد

در آن مقام که اوصاف عاشقان کردم

بقاسمی نظری شد روان ز یار قدیم

چو روی خویش بدان فرخ آشیان کردم

شمارهٔ ۴۳۵

دوش بر اوج لا مکان خیمه اصطفا زدم

نوبت ملک لم یزل بر در کبریا زدم

داد خدای ذوالمنن جان مرا مئی کزو

برمه و خور ز نور آن شعشعه صفا زدم

خلعت جود یافتم، بار ودود یافتم

پیرهن وجود را پیش رخش قبا زدم

دوست چو غمگسار شد، دل ز جهان کنار شد

روی بروی یار شد، بر دوجهان قفا زدم

شکر، که یافتم عیان، دل ز برای امتحان

نقد صفات جان و دل بر محک و لا زدم

چون که رسید از آن عطا جان و دلم بمنتها

از جذبات ارتقا لاف بمنتها زدم

گفت که: قاسمی ترا، کس نشناخت غیر ما

از غلبات شکر او نعره «قل کفی » زدم

شمارهٔ ۴۳۶

بدوستی، که ترا نیک دوست می دارم

بجان دوست، که از غیر دوست بیزارم

یکی چو من نبود در جهان کون و فساد

اگر حجاب دویی را ز پیش بر دارم

گناه بنده عظیم و عذاب دوست الیم

ولی برحمت و فضلش امیدها دارم

بپیش تیغ تو هر دم هزار جان بدهم

بجان دوست، که با تیغ تو سری دارم

بگفتمش: بکرم رفع کن حجابم، گفت :

تویی حجاب، ترا از میانه بردارم

هزار بحر کشیدم، هنوز یک قطره

اگر بدست من آید بجان خریدارم

ز قاسمی خبر این جهان چه می پرسی؟

به دوستی، اگر از خویشتن خبر دارم

شمارهٔ ۴۳۷

دینار نمی خواهم، من عاشق دیدارم

اغیار نمی خواهم، من شیفته یارم

گویند که: در عشقش صد جان بجوی باشد

گر کار بجان آید، والله که خریدارم

فردا که قیامت بو، هرکس بر کس میشو

من جمله ترا دانم وز جمله ترا دارم

گویی: دل و جانت را پیوسته بما رو کن

حق عالم و علامست، پیوسته درین کارم

گویند که: منصوری، منصوری و مشهوری

از تندی اسرارم منصور زند دارم

با من بجفا گفتن در می نتوان سفتن

من مرد سحر خیزم، من رند جگر خوارم

زان آتش گلناری، کز سبزه دمد بیرون

من نار نمی خواهم، من عاشق گلنارم

در خانه آب و گل، غافل منشین، ای دل

در خانه جان و دل، من خازن اسرارم

من قاسم درویشم، من عاشق دلریشم

من حافظ اسرارم، من ساکن خمارم

شمارهٔ ۴۳۸

گر بنالم من از این درد که در دل دارم

بس عجب نبود اگر رحم کند دلدارم

کهنه گنجیست درین کنج نهانی پنهان

ترک سر گویم و آن گنج نهان بردارم

قسمتی کان ز ازل رفت چه شاید کردن؟

من بر آن قسمتم، ار زاهد، اگر خمارم

گفتمش: رو بنما، گفت که: هی! حد تو نیست

خجل از گفته خویشم، پس سر می خارم

اشک گلگون مرا رحم کن، ای جان و جهان

که بسودای تو از دیده فرو می بارم

عاقبت کشته شمشیر غمت خواهم شد

من که از واقعه عشق تو بر خور دارم

هیچ کس غیر تو در جان و دل قاسم نیست

حالم اینست، اگر مستم، اگر هوشیارم

شمارهٔ ۴۳۹

منت از دل بصد جان دوست دارم

منت از جان بصد دل بردبارم

مرا در هر دو عالم جز تو کس نیست

تویی در هر دو عالم یار غارم

چو من از منزل اول گذشتم

دوم منزل میان وصل یارم

از آن جامی که روز وصل خوردم

چو روز هجر شد اندر خمارم

نقاب از آفتاب رو برانداز

که پیش آفتابت ذره وارم

وصالت آرزو وین حد من نیست

ز گستاخی دل بس شرمسارم

بنار آتش هجران مدارم

که من بنیاد عشقت را مدارم

فدایت جان و دلها، روی بنما

که در میزان هجران بی قرارم

به وصلم تربیت فرما، که دایم

میان درد هجران سوگوارم

بیک ضربت مرا از خویش بستد

من از تیغ تو چون منت ندارم؟

نیاز قاسمی از حد گذشتست

ز حد بگذشت چشم انتظارم

شمارهٔ ۴۴۰

نه تنها من خراب و مست یارم

همه مستند در دار و دیارم

از اول کار دل هم عاشقی بود

بآخر عاشقی شد کار و بارم

برو زاهد، مگو از حور و جنت

که من این قصها در سر ندارم

شرابی ده بنقد، ای ساقی جان

که من خود از می دوشین خمارم

کرامتها که کردی با دل ریش

من از بخت خود این باور ندارم

حضور حضرتت ارزانیم دار

که من غایب شدن طاقت ندارم

برآوردم چله آن چلچله بود

بعشقت چله ای دیگر برآرم

همه بد کرده ام، از بد چه گویم؟

که من از کرده خود شرمسارم

بیا، ساقی، بده جامی بقاسم

غریبم، عاشقم، زارم، نزارم

شمارهٔ ۴۴۱

باده می نوشم و سودای تو در سر دارم

آیت مصحف سودای تو از بردارم

زرعم اینست که کشتم بهمه عمر عزیز

من ندانم که ازین کشته چه بر بردارم

دل و جانم بچه کار آید امروز؟ که من

دل و جان شیفته زلف معنبر دارم

هم سرم در سر کار تو رود آخر کار

با خود این قاعده دیریست مقرر دارم

رحم کن بر دل عشاق ز الطاف کریم

خاصه من خسته، که معشوق ستمگر دارم

عشق و بیماری و درویشی و محنت بردن

از غم عشق تو این جمله میسر دارم

قاسمی را نظری کن، که دل از دست برفت

دل من آتش غم، سینه چو مجمر دارم

شمارهٔ ۴۴۲

سرم سبزست و لب خندان و عیش جاودان دارم

مکانم را چه می‌پرسی؟ مکان در لامکان دارم

اگر بالای هر دونی نشینم طعنه کمتر زن

که من بالای هفت اختر مکان و آشیان دارم

مرا گویی که: گنج جاودانی در تو مکنونست

من از گنج عیانی در نهانی صد نشان دارم

نه آن مشتاق در شورم که پنداری ازو دورم

جمالش را چو می‌بینم همه عین عیان دارم

بیا، ای صوفی خودبین، به خود منگر، به من دربین

که من از لذت عشقش حیات جاودان دارم

مرا در بحر اندازی و گویی: زود بیرون شو

شوم بیرون به قول تو ولیکن بیم جان دارم

بگو، ای قاسم مسکین: چه‌ها داری؟ چرا داری؟

که من این عشق پنهانی از آن جان جهان دارم

شمارهٔ ۴۴۳

عاشق یارم، بغیر یار ندارم

در دو جهان یار و غمگسار ندارم

خاک وجودم بباد داد ولیکن

بر دل از آن دلستان غبار ندارم

بسکه سر افتاده است در ره عشقت

بر سر کوی تو رهگذر ندارم

ناصح ما، چند ازین فسانه تقلید؟

من سر این دار و این دیار ندارم

بانگ زند نوبت فریضه که: صف راست!

اشتر مستم، سر قطار ندارم

شکر خداوندگار را که رسیدم

بر سر گنجی که بیم مار ندارم

چون دل قاسم ز انتظار تو خون شد

طاقت یک ساعت انتظار ندارم

شمارهٔ ۴۴۴

جگر گر مست و دل گر مست و آه آتشین دارم

خلاصی نبست جانم را، که عشقی در کمین دارم

به حق روی چون ماهت، به حق زلف دلخواهت

که من در روز و شب مشتاق و رویی بر زمین دارم

برو، ای ناصِحِ رعنا، مکن دیگر نصیحت‌ها

که من از دولت عشقش طریق مستبین دارم

قدح‌های شراب لایزالی کم نمی‌گردد

سرم بر آستانست و قدح در آستین دارم

مرا مفروش، ای سرکش، ببین در حال من خوش

که من از آتش عشق تو داغی بر جبین دارم

برو، واعظ، مده پندم، که از پند تو در بندم

به جان تست سوگندم، که چشم راه‌بین دارم

منال، ای قاسم مسکین، ز درد عاشقی چندین

که من از ناز در رقصم: که یار نازنین دارم

شمارهٔ ۴۴۵

از نایره شوقت در دل شرری دارم

با طلعت خورشیدت عشق و نظری دارم

از ظلمت زلف تو، با شعشعه رویت

از راه بری باشم، گر راهبری دارم

در صورت آب و گل گر هست ملامتها

در خلوت جان و دل زیبا قمری دارم

غم نیست اگر تن را صد بار بسوزانی

در بحر محیط جان والاگهری دارم

ذرات همه عالم، گر خصم شود با من

از خصم چرا ترسم؟ من هم جگری دارم

عشقست مرا چاره، من بیدل و آواره

بیچاره نخواهم شد، چون چاره بری دارم

قاسم همه جوهرها از کان تو آوردست

ای دوست، بحمدالله، کز بحر بری دارم

شمارهٔ ۴۴۶

در ملک وصال او ظل شجری دارم

در باغ وصال او شیرین ثمری دارم

از دولت او شادم، از بند غم آزادم

در خلوت جان و دل زیبا قمری دارم

گر تیغ زند بر دل، آن خسرو مستعجل

از تیغ نمی ترسم، من هم جگری دارم

هرگه که شود پنهان آن شاهد مهرویان

در حسرت دیدارش آه سحری دارم

این ملکت آب و گل گر جمله شود باطل

در عالم جان و دل خوش جلوه گری دارم

گر کوه، اگر دریا، ای چاره بر دلها

بیچاره نخواهم شد، چون چاره بری دارم

قاسم ز رقیبان شد مجنون و دل آشفته

گر خانه پریشان شد، عزم سفری دارم

شمارهٔ ۴۴۷

چشم گریان و دل زار و نزاری دارم

در نهان خانه دل نقش نگاری دارم

زر نابم، که ببازار جهان آمده ام

محکی کو؟ که ببیند که عیاری دارم

من از آن شهر کلانم، نه از آن ده که تویی

با همه خلق جهان دار و مداری دارم

تو چه دانی که من این جا بچه کار آمده ام؟

که بصحرای بشر عزم شکاری دارم

پیش آهنگ خرانی و بدان مفتخری

علم الله، که از فخر تو عاری دارم

همچو بلبل که بنالد بهوای گل مست

با خیالش همه شب ناله زاری دارم

قاسمی نیست ازین شهره ملامت بگذار

من ز شهر دگرم، رو بدیاری دارم

شمارهٔ ۴۴۸

عیسی بظهور آمد، من مرده چرا باشم؟

ایام بهار آمد، پژمرده چرا باشم؟

چون آتش آن هادی در تافت درین وادی

در رقصم و در شادی افسرده چرا باشم؟

آن محرم درویشان و آن مرهم دلریشان

آمد بدوای جان، آزرده چرا باشم؟

زد خیمه ببستانها، هر جا گل و ریحانها

من لاله سیرابم، در پرده چرا باشم؟

صد سر نهان دارم، صد گنج عیان دارم

با این همه مال و زر، بی خرده چرا باشم؟

دل آمد و دین آمد و آن بحر یقین آمد

اندر حجب غفلت پرورده چرا باشم؟

قاسم، دل و دین دارم و آن نور مبین دارم

اندر حجب ظلمت دل مرده چرا باشم؟

شمارهٔ ۴۴۹

خیالست این که: من بی یار باشم

محالست این که: بی دلدار باشم

نباشم یک زمان از یار خالی

اگر در جنت، ار در نار باشم

دمی کان دم جمال یار بینم

ز عمر خویش برخوردار باشم

ندانم قبله ای جز روی آن یار

اگر در کعبه و خمار باشم

چو فیضی نیست جان را در دو عالم

چه قید که گل فخار باشم؟

من آن دم از جهان آزاد گردم

که صید واحد قهار باشم

ز گستاخی که قاسم کرد در عشق

ز شب تا روز در زنهار باشم

شمارهٔ ۴۵۰

ای دوای درد بیماران، سلام علیکم

ای شفای راحت هر جان، سلام علیکم

پیش چشم مست مخمور تو سر بنهاده اند

جمله مستان جمله هشیاران، سلام علیکم

در ره وصل تو کردم قطع دریاهای ژرف

ای وصالت بحر بی پایان، سلام علیکم

پیش روی و زلف تو روشن کنم هر ساعتی

طور کفر وشیوه ایمان، سلام علیکم

گاه گاه از عین احسان لطف تو گوید مرا:

ای اسیر محنت هجران، سلام علیکم

بر اسیران سر کویت سلامی می کنم

گاه بر بوذر، گهی سلمان، سلام علیکم

قاسمی هر لحظه می گوید بآواز بلند:

هم تویی جان، هم تویی جان، سلام علیکم

شمارهٔ ۴۵۱

بحمدالله من از دردی کشانم

ز ذوق درد دردش جان فشانم

برون از مهرورزی پیشه ام نیست

بغیر از عاشقی کاری ندانم

بیک دم از دو عالم پاک بگذشت

غلام همت پیر مغانم

مرا هرکس بشکل و صورتی دید

بصد دستان میان دوستانم

زمین و آسمان روشن شد از من

که من نور زمین و آسمانم

زمین و آسمان در رقص آید

اگر از شوق دستی برفشانم

مرا اندر مکان جویند مردم

نیابندم، که مرغ لامکانم

بمعنی عاشق و معشوق و عشقم

بصورت در میان عاشقانم

نداند حال قاسم را بجز دوست

اگر در سودم و گر در زیانم

شمارهٔ ۴۵۲

فقر می‌گفت که: من خسرو جاویدانم

شاه می‌گفت که: من سایهٔ آن سلطانم

فقر می گفت: بهر حال منم شمس منیر

شاه می‌گفت: من اینجا قمری پنهانم

فقر می‌گفت که: بسیار تکبر مپسند

شاه می گفت: چنینست ولی نتوانم

شاه می گفت که: من حاکم بر و بحرم

فقر می گفت که: هر دو به جُوی نستانم

شاه می‌گفت که :من در همه جا مقبولم

فقر می گفت که: من نادره‌ای انسانم

شاه می‌گفت که :من ملک جهانی دارم

فقر می‌گفت که: من جنت جاویدانم

فقر می‌گفت که: فردا که قیامت گردد

نه غم از پول صراطست، نه از میزانم

شاه می‌گفت که: صد درد و دریغست مرا

آن زمانی که به بدکردهٔ خود در مانم

شاه می‌گفت که: آن دم که سؤالم پرسند

می‌ندانم که چه گویم، که عجب می‌مانم

شاه را گفتم: خوبی به قیامت، گفتا:

این سخن از دگری پرس، که من حیرانم

اندر آن روز من از محنت و غم آزادم

مرکب جان به سر کوی یقین می‌رانم

پادشاها، به سر کوی نیاز آمده‌ایم

به سر کوی تو گه عیدم و گه قربانم

پادشاها، به کرم عذر دل من بپذیر

که به درگاه تو هم بوذر و هم سلمانم

قاسم این عمر گرامیست بغفلت مگذار

عمر بر باد شد، اکنون چه بود درمانم؟

شمارهٔ ۴۵۳

من بیچاره سودا زده سرگردانم

که باوصاف خداوند سخن چون رانم؟

من و توحید تو؟هیهات! دلم می لرزد

این قدر بس که حدیثت بزبان می رانم

کردگارا، ملکا، پادشها، دیانا

چونکه بی چونی، من چون ترا چون دانم؟

نظری کن ز سر لطف، که عمریست که من

در بیابان تمنای تو سرگردانم

با هر جودی و قیوم وجودی بیقین

«حسبناالله کفی » قاعده ایمانم

همجی کرد سئوالی که: بگو حق بکجاست؟

گفتم: آخر همه جا، در همه جا می دانم

من بسامان صفات تو کجا ره یابم؟

عاجزم، خسته دلم، بی سر و بی سامانم

گر قبولم کنی از لطف و کرم یک نفسی

همه اقبال جهان را بجوی نستانم

همه جا، از همه رو، روی تو در جلوه گریست

مصحف روی ترا از همه رو می خوانم

چند روزیست که قاسم ز تو ماندست جدا

بس عجب مانده ام، ای دوست، عجب می مانم

شمارهٔ ۴۵۴

من ز سودای تو سرگشته و سرگردانم

گه بپهلو روم و گاه بسر غلتانم

گر کنی بر من بیدل نظری از سر لطف

مکنت هر دو جهان را بجوی نستانم

من بامید وصال تو حیاتی دارم

ترسم از جور فراق تو بجان در مانم

عقل می گفت: فلانی بکجا رفت؟ دریغ!

گفتمش: عاشقم و در صف سرمستانم

عشق می گفت: بکونین مرا کس نشناخت

گاه توفان و گهی ابر و گهی بارانم

چند گویی سخن عشق حرامست، حرام؟

با من این قصه مگویید، که من دیوانم

عشق می گفت بقاسم که: کجا می گردی؟

گفت: در دایره نایره انسانم

شمارهٔ ۴۵۵

مشرب عذب مرا هر نفس از خم قدیم

می رسد باده صافی ز کرمهای کریم

هرکسی دل بکسی داد ولی مشتاقان

دل و جان را بتو دادند، زهی طبع سلیم!

از شفاخانه احسان تو هرجا همه کس

«کل حزب فرحون »اند، زهی لطف عمیم!

گفت آن واصل کامل که:«علیکم بالشام »

بوی آن زلف مرا دست بوقت تشمیم

یار اگر تیغ کشد سینه سپر ساخته ایم

چاره عاشق بیچاره چه باشد؟ تسلیم

چند ازین عقل و خرد؟ جانب حیرانی رو

در فناخانه حیرت نه امیدست و نه بیم

قاسمی باز به تجدید حیاتی نو یافت

بوی آن زلف دلاویز چو آورد نسیم

شمارهٔ ۴۵۶

میان آتش سوزان علم فراخته ایم

سعادت دو جهان در ادب شناخته ایم

ز من مپرس که دنیا و آخرت چونست؟

که روز اول این هر دو را بباخته ایم

فراز مرکب تحقیق از برای طلب

ز صبح گاه ازل تا بشام تاخته ایم

نوازشی کن و جان را ازین بلا برهان

نوای شوق تو در روز و شب نواخته ایم

از آن زمان که نمودی و روی پوشیدی

ز شوق عشق تو کوکوزنان چو فاخته ایم

چگونه دل نشود ایمن از بلا و جفا؟

حریم کوی ترا چون حصار ساخته ایم

بقاسمی نظری کن، جمال خود بنما

که در هوای تو ما سربسر گداخته ایم

شمارهٔ ۴۵۷

ما در هوای عشق تو سرمست باده‌ایم

چون شمع روشنیم و به خدمت ستاده‌ایم

از ما مپیچ روی، که هنگام صبح و شام

بر خاک آستان تو رویی نهاده‌ایم

در رهروان عشق به خواری نظر مکن

ما خانه زاده‌ایم و ازین خانه زاده‌ایم

ای مدعی، به صحبت ما روبهی مکن

هم شیر عرصه‌ایم و هم از شیر زاده‌ایم

شانهای بوالعجب صفت ماست در جهان

گه مطلق زمانه و گه در قلاده‌ایم

ای خواجه لطیف، که هشیار و عاقلی

از ما ادب مجوی، که سرمست باده‌ایم

قاسم، به شوق یار دل و دین و سر بباز

چون خونبهای خویش هم اول ستاده‌ایم

شمارهٔ ۴۵۸

پهلوی خوان بسر کوی حبیب آمده ایم

بهر درمان دل خود بطبیب آمده ایم

این هم از وصل تو افتاد که ناگاه امروز

بسرکوی غم از جور رقیب آمده ایم

هرکسی قسم و نصیبی ز تو حاصل دارند

ما چنین واله غم بهر نصیب آمده ایم

ما جوی از غم عشقت بدو عالم ندهیم

از ازل عاشق و هشیار و لبیب آمده ایم

روی بنمای، که تا پیش رخت جان بدهیم

که بدیدار تو امروز غریب آمده ایم

ما بصورت بتو نزدیک و بمعنی نزدیک

منت از دوست که با یار قریب آمده ایم

قاسمی روی ترا دید دل از دست بداد

چون بدیدار تو خوش حال و نجیب آمده ایم

شمارهٔ ۴۵۹

گرنه آنست که جوینده یار آمده ایم؟

پس درین دیر مغان ما بچه کار آمده ایم

بگذر از قصه تعطیل، که تعطیلی نیست

باز شاهیم که این جا بشکار آمده ایم

بهر حکمت اگر افتد دو سه روزی مهلی

ما درین دار نه از بهر مدار آمده ایم

ابلهی ها بگذارید و بما رو آرید

ک درین راه طلب رند و عیار آمده ایم

همت ما ز ازل نیک بلندست، که ما

بتماشای رخ و زلف نگار آمده ایم

هیچ مرکب بجهان لایق این میدان نیست

بر براق تن از آن روی سوار آمده ایم

چاره ای نیست درین دیر ز بدمستی چند

چاره اینست که با عربده یار آمده ایم

گر مرادات در آن شهر میسر بودی

از برای چه درین شهر و دیار آمده ایم؟

قاسمی، در طلبش دربدر و کوی بکوی

عین فخریم که در کسوت عار آمده ایم

شمارهٔ ۴۶۰

مست بودیم بگلبانگ تو هشیار شدیم

خفته بودیم بآواز تو بیدار شدیم

شوری از میکده عشق تو در جان افتاد

فارغ از خرقه و سجاده و زنار شدیم

همه گفتند که: او عازم خمار شدست

کف زنان رقص کنان بر در خمار شدیم

چون بدیدیم که وصل تو بما می نرسد

با دل شیفته خوش بر سر زنهار شدیم

من چه گویم که: نسیمی ز وصال تو وزید؟

خار بودیم و لیکن همه گلزار شدیم

غیر تو با تو حجابست، بجایی نرسید

پشت پایی بزدیم از همه بیزار شدیم

پرتو روی تو بر چهره زردم افتاد

از صفای رخ تو قاسم انوار شدیم

شمارهٔ ۴۶۱

اقبال عشق بود، که ما مقبل آمدیم

چون عشق رو بما شد مستقبل آمدیم

قاموس بحر گفت: خبر بر بتشنگان

از ما که همچو موج بدین ساحل آمدیم

تا ظن نباشدت که شبه شبه گوهرست

مقبول از آن شدیم که بس قابل آمدیم

ما از هوای گنبد عالی حصار چرخ

در خانهای گل پی جان و دل آمدیم

در موطن کمال ز صحرای لامکان

ناقص روان شدیم ولی کامل آمدیم

از ملک لایزال باسفار لم یزل

با دوست هم کجاوه و هم محمل آمدیم

خارج شدست از عدم آباد قاسمی

در سلک یا «عبادی » چون داخل آمدیم

شمارهٔ ۴۶۲

ما در جهان کون برای تو آمدیم

بهر تو آمدیم و برای تو آمدیم

در تنگنای خاک بماندیم عمرها

در تنگنای غم بفضای تو آمدیم

چون کرکسان نشیمن ماخاک توده بود

در ملک جان بفرهمای تو آمدیم

ما باز وحدتیم وز کهسار حضرتیم

اکنون بدست شه بصدای تو آمدیم

از دوست لم یزل بدلم میرسد ندا :

ما لایزال درد و دوای تو آمدیم

ما را همین بسست که در ملکت وجود

فخر دو عالمیم و گدای تو آمدیم

عهدی که داشتیم ز روز ازل بدوست

در صحن کن فکان بوفای تو آمدیم

ای یار نازنین، که تو گشتی فدای ما

ما نیز در دو کون فدای تو آمدیم

در حال زار ما نظری کن، که نادریم

عین تو آمدیم و سوای تو آمدیم

سر ولای تست نگهدار جان ما

ما در جهان بسر ولای تو آمدیم

از ملک لایزال بریدیم، قاسمی

در ملک لم یزل بهوای تو آمدیم

شمارهٔ ۴۶۳

این عنایت ازلی بود که ره پرسیدیم

وین هدایت ابدی گشت که رویت دیدیم

همچو بلبل ز غم روی تو گریان بودیم

چون گل روی تو دیدیم چو گل خندیدیم

بهوایی که نشانی ز تو یابیم مگر

همچو پرگار بسر گرد جهان گردیدیم

جز تمنای تو حظی ز جهان نگرفتیم

غیر سودای تو سودی بجهان نگزیدیم

مدد عشق تو خواهیم بهرحال که هست

عمرها رفت که ما در پی این تاییدیم

گر تو گویی: بتمنای من از دین برگرد

دین ببازیم، چرا در غم این تقلیدیم؟

پیش رفتیم بامید وصالی که نشد

باز گشتیم، بخجلت پس سرخاریدیم

عید دیدار تو یک روز نصیب جان شد

عمرها رفت که ما منتظر آن عیدیم

قاسمی، نیست حجابی، دل خود را بازآر

خود حجابیم درین راه، ز خود ترسیدیم

شمارهٔ ۴۶۴

در مسجد و در کعبه و بت خانه دویدیم

هرجا که رسیدیم بجز یار ندیدیم

عمری پس این پرده پندار بماندیم

چون روی تو دیدیم ز پندار رهیدیم

دیدار عزیز تو، که آن مقصد اقصاست

صد شکر که دیدیم و بمقصود رسیدیم

ما کشته شمشیر غم عشق تو گشتیم

المنة الله که سعیدیم و شهیدیم

ما را چه غم از حرفک و چربک؟ که درین راه

در جوش صفاهای تو چون خم نبیدیم

دیدیم که این خرقه ما هستی راهست

از دست تو این خرقه بصد پاره دریدیم

در حضرت او یا رب بسیار بکردیم

لبیک حق از کعبه و بت خانه شنیدیم

هر روز از آن یار سلامی و کلامیست

از بی خردی عاشق این کهنه قدیدیم

چون قاسمی ار یک نفسی روی تو بینیم

شیخیم و امامیم و مرادیم و مریدیم

شمارهٔ ۴۶۵

ما در طلب دوست فراوان بدویدیم

بسیار دویدیم ولیکن نرسیدیم

تا لمعه رخسار تو بر جان و دل افتاد

از دولت دیدار تو بر عرش پریدیم

ما روی تو دیدم درین دیر کهنسال

المنة الله که نمردیم و بدیدیم

در دست غمت بی دل و بیچاره و صبریم

وز جور غمت جامه بصد پاره دریدیم

بیچاره بماندیم، چنین واله و حیران

چون ذکر تو از کعبه و بت خانه شنیدیم

چون روی تو دیدیم بگفتیم شهادت

المنة الله که سعیدیم و شهیدیم

چون قاسم بیچاره ترا دید درین راه

ما پیر کمالیم و مرادیم و مریدیم

شمارهٔ ۴۶۶

در دور رخت یک دل هشیار ندیدیم

جز روی خوشت مشرق انوار ندیدیم

بردیم ببازار جهان گرامی

غیر از غم عشق تو خریدار ندیدیم

مطلوب کسی نیست بغیر از تو درین راه

وین طرفه که غیر تو طلب کار ندیدیم

از ظلمت و از نور گذشتیم بیک بار

غیر از تو کسی عالم اسرار ندیدیم

بردار تو منصور عجب گفت که: هیهات؟

دیار بغیر از تو درین دار ندیدیم

در صومعه و دیر مغان هیچ کسی را

بی یاد تو در خرقه و زنار ندیدیم

خود کشته ای قاسم را، خود تعزیه داری

ای یار، بعیاری تو یار ندیدیم

شمارهٔ ۴۶۷

در کعبه و بت خانه بجز یار ندیدیم

در گنج رسیدیم ولی مار ندیدیم

دیدیم درین دیر کهن سال دل افروز

دیار بغیر از تو درین دار ندیدیم

قرآن، که درو نیست خلافی بحقیقت

جز در نمط مختلف آثار ندیدیم

مانند رخت یک گل رنگین طلبیدیم

انصاف که در خانه و بازار ندیدیم

این گل که ببازار جهان حسن تو آورد

وردیست که در عرصه گلزار ندیدیم

هر روز بشکلی دگرآیی بر مستان

هربار که دیدیم چو این بار ندیدیم

هرجا که طلب کرد دل قاسم مسکین

مطلوب و طلب جمله بجز یار ندیدیم

شمارهٔ ۴۶۸

هزاران بحر در دردانه دیدیم

درخت کون را در دانه دیدیم

سحرگاهی بدان حضرت رسیدیم

بر آن در حاجب و دربان ندیدیم

حجابات جهان درهم شکستیم

همه تقلید را افسانه دیدیم

ظهور آفتاب طلعت دوست

میان کعبه و بت خانه دیدیم

چو می خانه مقام شور و مستیست

سریر سلطنت می خانه دیدیم

گذر کردیم بر کوی ملامت

همه عاشق، همه فرزانه دیدیم

چو قاسم در جهان جان نظر کرد

یکی شمع و همه پروانه دیدیم

شمارهٔ ۴۶۹

جانا، بجز از تو کس نداریم

وز لطف تو بس امیدواریم

ما بوی تو از ازل شنیدیم

تا روز ابد در انتظاریم

گویند بما: شما چه قومید؟

قومی که ازو بسر نداریم

با عقل معاد آشناییم

وز عقل معاش برکناریم

در آرزوی وصال مستیم

در شیوه عشق بی قراریم

گفتم که: خمارم ازمیت، گفت :

از بهر خمار تو خم آریم

قاسم، بکجا رویم ازین در؟

به زان نبود که جان سپاریم؟

شمارهٔ ۴۷۰

عمریست که سودای سر زلف تو داریم

دیریست که از نرگس مستت بخماریم

ما آب روانیم و تو دریای حیاتی

جویای توایم، از همه رو رو بتو داریم

چون رو بتو داریم، ز ما روی مگردان

ما بنده روی تو، بگو: رو بکه آریم؟

اعداد شمردیم بسی، جمله یکی بود

چون جمله یکی باشد، ما در چه شماریم؟

بیماری از اندازه برون شد، قدمی نه

تا جان گرانمایه بجانان بسپاریم

گفتم: بکرمهای تو بازآر دلم را

خوش گفت: اگر باز نیاریم نه یاریم

برخاست ز فکر دو جهان خاطر قاسم

واعظ، بنشین، ما سر افسانه نداریم

شمارهٔ ۴۷۱

غیر از تو کس دگر نداریم

وز تو نفسی بسر نداریم

ماییم و دلی بهر دو عالم

جز کوی تو مستقر نداریم

گویند که: عشق عار و عیبست

ما خود بجز این هنر نداریم

با عقل معاد آشناییم

این عقل معاش اگر نداریم

ما عاشق جلوهای یاریم

والله که سر سفر نداریم

مالامالست جام توحید

ما باده مختصر نداریم

قاسم ز غم تو بی خبر شد

شاید، که ز خود خبر نداریم

شمارهٔ ۴۷۲

ما در دل و جان آتش سودای تو داریم

و اندر دو جهان عشق و تمنای تو داریم

مستیم بحدی که سر از پای ندانیم

شب تابسحر بانگ علالای تو داریم

هرکس بجهان رو بمرادیست، فاما

ما در دو جهان ذوق تماشای تو داریم

شب تا بسحر خواب نداریم و نه آرام

با دل همه شب قصه غمهای تو داریم

زاهد چه شناسد بهمه حال که دایم

در دیده جان نور بجلای تو داریم؟

عقل آمد و با عشق همی گفت که: زنهار!

می گفت بدو عشق: چه پروای تو داریم؟

قاسم ز سر کوی تو هرگز نشود دور

چون در دو جهان رو بتولای تو داریم

شمارهٔ ۴۷۳

ما عاشق و رند و پاکبازیم

در قبله عشق در نمازیم

در سوز بمانده ایم چون عود

در چنگ غمیم، تا چه سازیم؟

تا ذره ای از وجود باقیست

در بوته عشق می گدازیم

ما را سگ کوی خویشتن خواند

شاید که بدین شرف بنازیم

هرچند حبیب ناز دارد

ما معتکف در نیازیم

رندیم و قمارباز، اما

در ششدر عشق کژ نبازیم

بر جان چو ارغنون قاسم

صد پرده راز می نوازیم

شمارهٔ ۴۷۴

ماییم که چون باده گل رنگ بجوشیم

گه باده بنوشیم و گهی باده فروشیم

در صحبت عقل این دل بیچاره ملولست

بنشین نفسی، تا قدحی باده بنوشیم

چون خرقه ما آلت عقل آمد و تزویر

آلودگی خرقه بزنار بپوشیم

از حلقه ما دور مشو، ای دل و دینم

ما حلقه بگوشان ترا حلقه بگوشیم

با عشق روانیم و دوانیم درین راه

از روز ازل تا به ابد دوش بدوشیم

گویند که: این راه ندارد سر و پایان

هرچند که ما بی سر و پاییم بکوشیم

قاسم، بنگر حالت رندان خرابات

در مجلس مستان همه گویای خموشیم

شمارهٔ ۴۷۵

با روی تو ز سبزه و گلزار فارغیم

با چشم تو ز خانه خمار فارغیم

جامی بیار، ساقی و گردان کن از کرم

کز جور دور گنبد دوار فارغیم

ما را همین بسست که اندر طریق عشق

بر یار عاشقیم و ز اغیار فارغیم

ای جان من، اسیر مشو در طریق غم

رقصی بکن که از غم و غمخوار فارغیم

ما درد دوست را بدو عالم خریده ایم

زانکار هر دو عالم و اقرار فارغیم

در حق ما اگرچه بدی گوید آن رقیب

اقرار می کنیم و ز انکار فارغیم

با قاسمی بهودج اسرار می رویم

در عشق او ز درس و ز تکرار فارغیم

شمارهٔ ۴۷۶

گرچه در طور شریعت همه مأمورانیم

لیک در غور حقیقت همه ما میرانیم

هست امیدی که بناگاه بمقصود رسیم

که درین راه نرنجیم و نمی رنجانیم

گرچه راه خطرست این و توکل کردیم

مرکب جان بسرکوی بلا می رانیم

ناصحا، در شب و در روز دعا می گوییم

تا بری از سر ما سایه، که ما مستانیم

موج توفان ز دلم خاست، چه سازم؟ چه کنم؟

که درین موج بلا غرقه این توفانیم

هست امیدی که بفریاد رسی این جان را

آن زمانی که ز هجران تو اندر مانیم

گفت دلدار که: قاسم، منگر جای دگر

همه ماییم، اگر درد، اگر درمانیم

شمارهٔ ۴۷۷

لب مگز، عشوه مده باز، که ما مستانیم

گرچه مستیم ولی فن ترا می دانیم

چند گویی: ز کجا و چه نامی؟ برگو

بسر خواجه که ما نادره دورانیم

بی تو ماندیم، بتلخی همه ایام گذشت

ما درین قصه عجب مانده و چون میمانیم؟

هرچه باشد برود، عشق بماند جاوید

ما و این عشق دل افروز که جان در جانیم

عشق مست آمد و در خانه ما آتش زد

بس عجب نبود ااگر بی سر و بی سامانیم

با در دوزخ سوزان بتوان زیست مدام

بی تو فردوس برین را بجوی نستانیم

زنگ تقلید همه از دل قاسم برخاست

چون که در دایره نایره عرفانیم

شمارهٔ ۴۷۸

ما و این عشق دل افروز، که جان در جانیم

با خود از عشق چه گوییم؟ که عین آنیم

هر بلائی که فرستی بمن، آن عین عطاست

ما بلاهای ترا عین عطا می دانیم

بوالحسن، این چه سؤالیست که : معشوق تو کیست؟

این سخن را چه جوابست؟که ما حیرانیم

گرچه مستیم و خرابیم ز پیمانه عشق

درم ناسره را ما بجوی نستانیم

سر و سامان و ره عشق نباشد با هم

لاجرم در طلبش بی سر و بی سامانیم

زاهد افسرده جنت شد و ما در شب و روز

بر سر کوی یقین خوش بصفا می رانیم

قاسمی، راه خدا را بتکبر نروند

ما هم بنده، اگر بوذر، اگر سلمانیم

شمارهٔ ۴۷۹

ما نه امروزست کز عشق و ولا دم می زنیم

سالها شد کین منادی را بعالم می زنیم

آمدن ما را بدین عالم، بگو: معنیش چیست؟

روح پاک آورده و بر خاک آدم می زنیم

عشق او از حد گذشت و جان ما از عد گذشت

چون قدم در راه عشق دوست محکم می زنیم

ما که اسرافیل وقتیم، از طریق معرفت

نفحهای صور را بر جان محرم می زنیم

جان ما چون شاه عشق افراخت صد چتر و علم

سنجش شاهی جان بر عرش اعظم می زنیم

دم بدم ما را رقیب آزار می جوید ولی

تا دمی داریم از سودای تو دم می زنیم

واعظان گویند: ما مفتی دانا گشته ایم

بر چنین افسانها «الله اعلم » می زنیم

وجد ما از حد گذشت و جان ما از صد گذشت

تا سماع عشق را بر جان مسلم می زنیم

قاسمی، این عشق دریاییست مردم خوار و ما

خویشتن را از هوای عشق بر یم می زنیم

شمارهٔ ۴۸۰

تو جان و دل مایی، من وصف تو چون گویم؟

بی چون و چرا گویم: در وصف تو چون گویم

گه در طلب عشقت می افتم و می خیزم

گه از صفت حسنت می گریم و می مویم

هر چند که بحرم من، نه جوی و نه نهرم من

من آ ب حیات، ای جان، از جام تو می جویم

بویی ز سر زلفت آورد صبا ناگه

آشفته آن بویم، بر بوی تو می پویم

سرگشته و سرگردان، در کوی تو، ای جانان

آشفته آن زلفم، دیوانه آن رویم

ناصح، چه دهی پندم؟ نگشود از آن بندم

تو مست هوای خود، من مست می اویم

قاسم ز تو حیران شد، در حلقه مستان شد

از دولت درد تو رخساره بخون شویم

شمارهٔ ۴۸۱

چه گویم؟ ای مسلمانان، چه گویم؟

در این میدان که سرگردان چو گویم

روان محزون و دل مجروح و تن زار

چو مویم اندرین ره، چون نمویم؟

زجوی تن ببحر جان رسیدم

بحمدالله کنون بحرم، نه جویم

مراد جانم از عالم تو بودی

ترا چون یافتم، دیگر چه جویم؟

بحمدالله که ناصح را خبر نیست

که من حیران آن رو از چه رویم؟

جهانی غرق درد درد گردد

اگر سنگی نیاید بر سبویم

برو، واعظ، مکن فریاد و مستی

تو مست خویشتن، من مست اویم

چو قاسم در بقای حق فنا شد

سخن کوتاه شد، دیگر چه گویم؟

شمارهٔ ۴۸۲

ماه عیانست روی یار چه گویم؟

درصفت حسن آن نگار چه گویم؟

مصحف حسنت بخط خوب غبارست

من صفت آن خط غبار چه گویم؟

سوخت دل و جان بی قرار مرا عشق

از دل و از جان بی قرار چه گویم؟

درد دل عاشقان شمار ندارد

از غم و اندوه بی شمار چه گویم؟

عمر عزیزم در انتظار تو بگذشت

از ستم روز انتظار چه گویم؟

نیست مداری زمانه را بحقیقت

قصه این دار بی مدار چه گویم؟

خشک شد این جویبار و سرو خرامان

پس صفت سرو جویبار چه گویم؟

کرد رقیب از وصال یار سؤالی

من صفت گنج را بمار چه گویم؟

دی بکرم گفت یار: قاسم ما کو؟

آب شدم من ز شرم یار، چه گویم؟

شمارهٔ ۴۸۳

عجب رعنا و زیبایی، چه گویم؟

عجایب ترک یغمایی چه گویم؟

عجب حسن و عجب لطفی! عجب جان!

عجب تر از عجب هایی چه گویم؟

ترا از حد گذشت این لطف و احسان

دگر در حسن و زیبایی چه گویم؟

گواهی میدهد خلق دو عالم

که اندر حسن یکتایی چه گویم؟

تو در بستان جان سرو روانی

نه با مایی، نه بی مایی، چه گویم؟

دو عالم فی المثل چون یک قصیده است

تو آن شه بیت غرایی چه گویم؟

تو دریایی و من دریایی تو

ازین دریا و دریایی چه گویم؟

بسودای تو شد جانها سرافراز

ازین سودا و سودایی چه گویم؟

قرین ظلمتست این جان قاسم

تو خورشید دلارایی، چه گویم؟

شمارهٔ ۴۸۴

من معدن اسرارم، اما بنمی گویم

من ابر گهربارم،اما بنمی گویم

در خانقه صورت در زاویه معنی

من طالب آن یارم،اما بنمی گویم

در آرزوی رویت روزان و شبان دایم

بی خوابم و بیمارم،اما بنمی گویم

آنیست ترا،ای جان،کز تو خجلست اعیان

آن از تو طلب دارم،اما بنمی گویم

من سوز درون دارم، من ساز برون دارم

سرگشته دلدارم،اما بنمی گویم

من عاشق و عیارم، درنورم و در نارم

من قلزم زخارم،اما بنمی گویم

در عشق رخت زارم، سرگشته چو پرگارم

حیران و گرفتارم،اما بنمی گویم

من سالک اطوارم، اندر طلب یارم

جویان و خریدارم،اما بنمی گویم

من شیفته یارم، من واقف اسرارم

من قاسم انوارم،اما بنمی گویم

شمارهٔ ۴۸۵

این سخن نیست به اندازه که من می‌گویم

من نمی‌گویم اگر چند که من می‌گویم

خود سخن چیست؟ بگو: قصه اسرار ازل

تو مپندار که من با تو سخن می‌گویم

خود سخن گوید و خود می‌شنود، غیر کجاست؟

این سخن را همه جا سر و علن می‌گویم

دایم از حضرت آن دوست سخن خواهم گفت

چون نگویم؟ سخن از حب وطن می‌گویم

در سماع فرح عشق تو خوش می‌باشم

همه در «تن تن تن » در «تن تن » می‌گویم

سر اسرار ازل را به بیان می‌آرم

وصف آن گوهر دریای عدن می‌گویم

بر خطا حمل مکن قول من، ای خواجه حکیم

وصف رخسارهٔ آن ماه ختن می‌گویم

بس عجب تشنه‌لبم، بهر تسلی دایم

سخن از لاله سیراب و سمن می‌گویم

من چو در لشکر عرفان تو منصور شدم

دایم از واقعه دار و رسن می‌گویم

پیش یعقوب ز یوسف خبری می‌آرم

با محمد سخن ویس قَرَن می‌گویم

چند گویید به قاسم که: سخن فاش مگو

قاسمی را چه گناهست؟ که من می‌گویم

شمارهٔ ۴۸۶

ما سوز عشق را به دو عالم نمی‌دهیم

به یک جرعه‌ای ز جام به صد جم نمی‌دهیم

نامحرمان ز صحبت ما غافلند و ما

این تحفه را به مردم محرم نمی‌دهیم

با شوق یار خاطر ما خرمست و خوش

ما سور عشق یار به ماتم نمی‌دهیم

افتادگان عشق فقیرند و سوگوار

این جام را به مرد مکرم نمی‌دهیم

رطلی که کرده‌ایم مهیا برای یار

آن رطل را به عیسی مریم نمی‌دهیم

زین جام جان‌نواز، که صد حوض کوثر است

یک کاسه را به کعبه و زمزم نمی‌دهیم

قاسم ز نکته‌های تو دارد میان جان

این نکته را به شیخ معمم نمی‌دهیم

شمارهٔ ۴۸۷

ما عشق یار را بدو عالم نمیدهیم

جامی ز دست دوست بصد جم نمیدهیم

ما عاشقان روی حبیبیم و عاقبت

دار الجمال را بجهنم نمیدهیم

آن گوشه را که دیر مغانست و ما درو

رکنی از آن بگنبد اعظم نمیدهیم

ما آیتی بمکتب عشق تو خوانده ایم

معنی آن بمحکم و مبرم نمیدهیم

ما خرقه پوش پیر مغانیم در طریق

این کسوه را بشیخ معمم نمیدهیم

ما تشنگان بحر محیطیم، قاسمی

در بحر عشق آب بآدم نمیدهیم

شمارهٔ ۴۸۸

بیا، بیا، که فقیریم و خاکسار توییم

مدام مست می چشم پر خمار توییم

اگرچه باده پرستیم، مست آن جامیم

اگرچه اشتر مستیم در قطار توییم

اگر مسافر شوقیم با تو هم سفریم

وگر مجاور عشقیم در دیار توییم

هزار تیغ جفا از تو بر جگر خوردیم

چه جای عذر؟ که صد بار شرمسار توییم

هزار سجده اگر آوریم میدانیم

که بی شفاعت عرفان گناهکار توییم

جهان چرا همه با ما بدشمنی برخاست؟

گناه ما بجزین نی که دوستدار توییم

حبیب گفت بقاسم که: در سرای وجود

بهر غمی که فرستیم غمگسار توییم

شمارهٔ ۴۸۹

بر سر راهم بدید و گفت:«هی سن کیم سن؟»

گفتم: ای جان و جهان، هم بوالعلا، هم بوالحسن

بوالعلا یعنی رفیع القدر عالی منزلت

خود چه باشد بوالحسن؟ یعنی حسن اندر حسن

هم حسن، هم بوالحسن حیران آن روی نکوست

هرچه بینی دوست را بین، در خفا و در علن

گر نمیدانی که سر عاشقی چبود؟ بدان :

مرکب جان را میان کفر و ایمان تاختن

غرقه دریای شوقم آبم از سر در گذشت

چاره دل را نمیدانم، زهی بیچاره من!

ساقیا، یک جام می بر جان سر مستم فشان

یا از آن خم مصفا، یا از آن دردی دن

تیغ را برداشت تا بر جان زند، گفتم که: جان

از اجل دورست، آن بر جان مزن، بر جامه زن

جان و دل را در گرو کن، تا شوی مقبول عشق

واستان از ساقی جان باده های ذوالمنن

قاسمی، چون شیوه مردان حق راه فناست

فانی مطلق چو گشتی، از فنا هم دم مزن

شمارهٔ ۴۹۰

بصلاح آمد از اوصاف خدای ذوالمن

نفس اماره آواره بیچاره من

دیده کز نور یقین روشن و صافی گردد

غیر حق هیچ نبیند، نه بسر، نی بعلن

نفسی مست خدا باش و برون آی از خود

تا میسر شود این جا دم توحید زدن

دل و جان را بخدای دل و جان باید داد

تا بکی همچو زنان بر دل و جان لرزیدن؟

حق یقینست و خیالات جهان جمله گمان

نتوان نور یقین را بگمان پوشیدن

هرچه در ساغر ما ریخت از آن نوشیدیم

اگر از باده صافست وگر از دردی دن

هر که در دایره عشق تو آمد بنیاز

واجبش گشت چو پرگار بسر گردیدن

بس محالست درین راه خطرناک، ای دل

عشق ورزیدن و از بیم بلا ترسیدن

سالها قاسم بیچاره ز هجران بگریست

نوبت وصل شد و تا با بد خندیدن

شمارهٔ ۴۹۱

بفضل و رحمت و توفیق ذوالمن

مرا هر ذره خورشیدیست روشن

بغایت روشن و خوب و لطیفی

ولیکن بی وفایی، گفت: «سن سن »

من از بوی تو و خوی رقیبان

گهی در گلشنم، گاهی بگلخن

اسیر تست، اگر عقلست، اگر دین

غلام تست، اگر جانست، اگر تن

چه گویم شرح اوصاف کمالت؟

تویی هادی جان و مهدی تن

مقرر کرده این عشق دل افروز

برای هر یکی کاری معین

کمال زاهدان زهدست و تقوی

کمال عاشقان عشق مبرهن

اگر خواهی کمال ذوق عرفان

نهال جهل را از بیخ برکن

اگر قاسم حجاب از راه برداشت

تجلی آیدش از بام و برزن

شمارهٔ ۴۹۲

دوش آن مه دو هفته من با هزار فن

آمد بمیل صحبت مستان ذوالمنن

عیاش و سرفراز و جهان سوز و جامه چاک

طناز و ترکتاز و دل افروز و پر فتن

پرناز و بی نیاز و معربد، عجب عجب!

سرمست و پای کوب و غزل خوان و غمزه زن

از ناز کج نهاده کله را و جنگ جوی

دشنه بکف گرفته و تشنه بخون من

گفتا: برو بکوی سلامت، که غافلی

از ذوق جام باده مستان و درددن

ای مقتدای شهر، که محروم و غافلی

از دولت مساعد رسوای انجمن

اوصاف حسن تست غزلهای بلبلان

حیران آن جمال گل و لاله در چمن

ذرات کون رو بتو دارد بهر طریق

مستان جام تست: اگر یخشی، گر یمن

قاسم شکست شیشه تقوی و ننگ و نام

از اقتضای زلف چلیپای پرشکن

شمارهٔ ۴۹۳

ساقی جان، لطف فرما کاسه دردی بمن

سالها بگذشت و دارد دل هوای درد دن

بر سر خاکم پس از صد سال اگر نامت برند

آتش آهم بسوزاند همه گور و کفن

ای که می پرسی: نشان عاشقان راه چیست؟

ساختن در سوختن، با سوختن در ساختن

گر همی خواهی که ره را طی کنی از خود ببر

زانکه در این راه نشاید شد بوصف ما و من

گر تو مجنونی نشان عاشقان را باز دان :

درد لیلی را میان جان شیرین یافتن

نیک مشتاقم، بیا، ساقی، مرا جامی بده

مطرب جان، در حسینی یک زمان راهی بزن

عاشقان در رقص عرفان جمله جان می پرورند

ای فقیه، آخر تو هم جان پرور اینجا، جان مکن

آشکار او نهان محبوب جان و دل شود

هر که سودای تو دارد در خفا و در علن

مصلحت بود این که قاسم بهر تحصیل کمال

ناگهان از چاه جان افتاد اندر چاه تن

شمارهٔ ۴۹۴

سامان عیش نیست درین دار پر فتن

ساقی، بیار باده مستان ذوالمنن

عشقست مونس دل و جان هر کجا که هست

در وقت جان سپردن و در گور و در کفن

صافی کشان صاف درین ره مطرفند

ما و شرابخانه و ساقی و درد دن

آن ساعتی که پیر مغان درد می کشد

با او جنس صاف حرامست دم زدن

دل طالب وصال تو پنهان و آشکار

جان عاشق جمال تو در سر و در علن

همراه عشق باش، که آب حیات اوست

همراز عشق شو، که مشاریست مؤتمن

چندان شراب ریخت که مست ابد شدیم

با دوست فارغیم ز اوصاف ما و من

نومید کل مباش، گر آن یار دلفریب

در وعده وصال کند ذکر لا و لن

با قاسمی حکایت حیرت ز حد گذشت

کان ماه دلفروز در آمد در انجمن

شمارهٔ ۴۹۵

طالبانی که اسیرند درین حبس بدن

عیسی جان نشناسد ز گهواره تن

آینه گفت ترا: زشت و سیه رویی داشت

بر رخ خویش زن، ای دوست، بر آیینه مزن

چشم حق بین بجز از حضرت حق هیچ ندید

نه باول، نه بآخر، نه بسر، نی بعلن

نغمه بلبل سرمست بیان عشقست

چو از این درگذری حقبق زاغست و زغن

راه حق شیوه تحقیق و عیانست، ای دل

نتوان راه خدا رفت بتقلید و بظن

از قضا عشق تو ناگاه کمینی بگشاد

دل من برد بغارت، دل من، وا دل من!

قاسم از پیر مغان رطل گران می طلبد

اگر از باده نابست، گر از دردی دن

شمارهٔ ۴۹۶

من بجانان زنده ام، گر باز دانی این سخن

عاشقی باشی، یقین، از عاشقان ذوالمنن

چون شراب ناب عرفان نوش کردی: جم شدی

در طریقت محو باش و از حقیقت دم مزن

چونکه تو خود را شناسی، از در انصاف باش

گر بگویندت: سر مویی نداری، مو مکن

دوست گوید: با توام من، چون نمی بینی مرا؟

گویم: ای جان و جهان از پرده های ما و من

جمله ذرات جهان را رو بدان روی نکوست

بنده آن روی زیبا هم حسن، هم بوالحسن

جمله در تسبیح و در تقدیس مست حیرتند

صد هزاران لاله سیراب از صحن چمن

جان عارف در شهود حضرت حق الیقین

جان عاقل در میان عقده تخمین و ظن

سر توحید ازل بشنو ز «حی لایموت »

مدعی گر عاقلی جان پرور، این جا جان مکن

قاسمی از وصل جانان دولت جاوید یافت

چون میسر گشت جان را خلوت اندر انجمن

شمارهٔ ۴۹۷

یارم ز در در آمد، وشتن کنید وشتن

این خانه را به وشتن گلشن کنید، گلشن

یارم ز در درآمد، با حسن و زیب و با فر

گفتم وفا نداری، خندید و گفت:«سن سن »

ای پادشاه جانها وی راحت روانها

اول «سنی سیورم » آخر «سنی سیورمن »

در خانقاه صورت، در گوشه های معنی

هم بوده ایم با تو در دیرهای ارمن

من مست عشق یارم، مشتاق آن نگارم

از من مپرس، باری، اوصاف عشق ذوالمن

ای دل حیات خواهی؟ روی نجات خواهی؟

این عشق ایزدی را دیدن کنید، دیدن

قاسم، خیال بازی، در حالت نیازی

یک دم قدم برون نه زین خانه ملون

شمارهٔ ۴۹۸

آن ماه مسافر سفری کرد ز کرمان

«الله معک » گفت همه جان کریمان

«الله معک » چیست؟ خدا یار تو بادا

چون یار تو شد یار، شود کار بسامان

با حضرت حق باش بهر حال که باشی

تا مشکلت آسان شود و بخت بفرمان

آسان چه بود کان صنم از پرده درآید؟

کار تو شود چون زر و مشکل همه آسان

ای جان و جهان، نقد تو در خانه خویشست

زین حال چو خوش وقت شدی، دست برافشان

ما را قدحی داد، دل و دین و خرد برد

دیگر چه کند تا پس از این ساقی مستان؟

جایی که نماند ورع و زهد و سلامت

در هر دو جهان عشق بود سلسله جنبان

در حال شود ملک و ملک راکع و ساجد

آنجا که قیامت شود از قامت انسان

قاسم چو ترا دید حیات ابدی یافت

در حضرت واجب شد ازین خطه امکان

شمارهٔ ۴۹۹

ای ساقی دل و جان، ای نور چشم اعیان

ما توبها شکستیم، جامی بیار پنهان

ای آرزوی جانها، ای راحت روانها

یک دم بیا و بنشین، جامی بده و بستان

جامی دو سه بما ده، دل را ز غم رها ده

ای چشم پرفریبت سر خیل ترکتازان

زنهار! تانبازی منصوبه تصرف

کین جاست غرقه در خون جان و دل عزیزان

ای جان جان جانان، ای روح و راحت جان

ما را ز خویش بستان، زان غمزه های فتان

ما خوار و زار ماندیم، در انتظار ماندیم

یا برقعی برافگن، یا زلف را برافشان

قاسم چگونه گوید اوصاف حسن رویت؟

ماهیست در ثریا، لعلیست در بدخشان

شمارهٔ ۵۰۰

ای عاشقان، ای عاشقان، هنگام آن شد کز جهان

مرغ دلم طیران کند بالای هفتم آسمان

کاشانه را ویران کنم، می خانه را عمران کنم

در لامکان جولان کنم، چون درکشم رطل گران

بر هم زنم بت خانه را، عاقل کنم دیوانه را

ساجد کنم بیگانه را، در پیش تخت شاه جان

دل را ز غم بی غم کنم، حق را بحق محرم کنم

مجروح را مرهم کنم، هستم طبیب مهربان

از رومیان لشکر کشم، مرکب بمیدان درکشم

شمشیر بران برکشم، برهم زنم هندوستان

از «لا» زنم در «لا» زنم، «لا» بر سر «الا» زنم

من بیخ «لا» را برکنم، چون دارم از «الا» نشان

سیمرغ قاف قربتم، شهباز دست قدرتم

غواص بحر حکمتم گوهر شناس انس و جان

بر کهربا لؤلؤ زنم، بر قصر قیصر «قو» زنم

از سوز دل «یاهو» زنم، تا آتش افتد در جهان

قاسم، سخن کوتاه کن، برخیز و عزم راه کن

شکر بر طوطی فگن، مردار پیش کرکسان

شمارهٔ ۵۰۱

این چنین مست و معربد بکجا؟ ای دل و جان

که فدای قدمت باد همه جان و جهان

همچو تو یار نبودست بعالم کس را

همه بینی، همه دانی، همه جانی، همه جان

ما بهر جای که بودیم و بهر نشائه که بود

عاشق روی تو بودیم بپیدا و نهان

دلم از کوی تو هرگز نرود جای دگر

عشق تو دار امان آمد و دریای عمان

ما درین بحر فنا گرچه شناور گشتیم

عشق دریای محیطست، ندارد پایان

همه جا قصه این عشق معربد دیدم

جمله آفاق بگشتم، ز کران تا بکران

قاسم، از کوی خرابات چه دیدی؟ برگوی

همه دلها متأله، همه جانها حیران!

شمارهٔ ۵۰۲

ای نور دل و دیده وای زبده اعیان

باری گذری کن بسر چشمه حیوان

او آب حیاتست، ازو چاره نباشد

او قبله جانست، ازو روی مگردان

میل تو بمستیست، زهی لذت مستی!

چشمان تو مستند، خوشا حالت مستان!

تا روی تو دیدم ز سر شوق و مودت

تا عرش رسانید دلم قهقه جان

عشق تو خمارست و لبت ساقی جانها

زلفت شب قدرست و رخت شمع شبستان

با عقل مگویید حکایت ز فراغت

از عشق مپرسید حدیث سر و سامان

مشغولی هر دل بهوایی و ولایی

در حسن جهانگیر تو قاسم شده حیران

شمارهٔ ۵۰۳

با هیچ رسید این صفت باده فروشان

دایم ز سر سود شود مایه گریزان

تا کش ز چه باشد؟ مگر از باغ بهشتست؟

خنبش چه مقامست؟ بگو :روضه رضوان

اندر ته خم چیست، بگو: دردی دردست

خشت سر خم چیست؟ بگو: لعل بدخشان

هرکس که خورد باده کند عربده آغاز

و آن کس که نخوردست طلب کار و خروشان

در باده فروشی در می حاصل ما نیست

جز نعره و فریاد و خروشیدن مستان

از سود و زیان غلغل مستانه تمامست

خوش نعره مستانه! خوشا حالت رندان!

خنبش بلقب گفتم و سرپوش بدان خم

نی خم سفالینه، بگو لجه عمان

ای جان، همه هشیاری تو غایت بعدست

تا مست نگردی نشود کار تو آسان

هان! تا ننهی پای درین راه بغفلت

چون غرقه بخونند درین کوچه دلیران

هر روز ز روی دگرم روی نماید

پس شانه زند زلف که شانست درین شان

قاسم، هم مردان خدا مست خموشند

هان! تا نکنی غلغله در بزم خموشان

شمارهٔ ۵۰۴

بس عجب طرفه حدیثیست که: آن شاه جهان

ظاهرست از همه اعیان و در اعیان پنهان

سوز از اندازه گذشتست، مگر بار دگر

آتش افتاد ز سودای تو در خرمن جان؟

از تو فرخنده، اگر کفر، اگر ایمانست

با تو در خنده، اگر کعبه، اگر دیر مغان

رند می خانه ز سودای تو شوری دارد

صوفی از شوق تو در صومعها جامه دران

دوست از لطف بیان کرد که: درمان تو چیست

ببیان راست نیاید صفت لطف بیان

گر بدانند ترا نیک بتحقیق و یقین

همه کس رو بتو دارند، مدان و همه دان

بنشان تو کسی در دو جهان ممکن نیست

لاجرم کافر و مؤمن ز تو گویند نشان

عاشق از سود و زیان فارغ و آزاده و فرد

طور عقلست که وابسته سودست و زیان

قاسمی، قاعده عربده در باقی کن

بعد از آن می ز کف ساقی باقی بستان

شمارهٔ ۵۰۵

بشنو ز عشق رمزی، حیران مباش، حیران

یک جام به ز صد جم در بزم می پرستان

آن کس که صاف نوشد، در راه زهد کوشد

لیکن خبر ندارد از ذوق درد نوشان

ای جان جان جانم، در حال من نظر کن

تا دل بناله آید، تا جان شود خروشان

چون با تو باشد این دل جان را غمی نباشد

در عرصه قیامت، روز صراط و میزان

در راه عشق جانان، حیران مباش، حیران

صحوست ضد حیرت، کفرست ضد ایمان

کافر بوقت مردن روی آورد بدان رو

چون روی نیک بیند، از بد شود پشیمان

خواهی سماع مستان خوش گردد، ای دل و جان

یا در میان چرخ آ، یا آستین برافشان

دل پرده دارد اما، دارد بتو تولی

این پردها بسوزد از آه دردمندان

آشفته گشت قاسم آن دم که گشت پیدا

بر چهره مشعشع آن زلفها پریشان

شمارهٔ ۵۰۶

بقدر جام بود شور و حالت مستان

هزار جان گرامی فدای رطل گران

اگرچه طاقت رطل گران بوسع تو نیست

ز دست ساقی باقی پیاله ای بستان

ازان شراب که مدهوش اوست ملک و ملک

ازان شراب که مستست ازو زمین و زمان

ازان شراب که مدیون اوست جان و خرد

ازان شراب که موقوف اوست امن و امان

ازان شراب که سلطان کشد شود درویش

ازان شراب که درویش را کند سلطان

ازان شراب که ناهید را برقص آرد

ازان مئی که کند آفتاب را رخشان

ازان شراب که پیران جوان شوند ازو

ازان مئی که کند پیر را جوان جوان

زهی شراب و زهی شورش و زهی مستی!

زهی عطا و زهی منت و زهی احسان!

ز شرب عشق تو مستیم همچو آتش تیز

زهی حرارت باده! زهی حلاوت جان!

بشکل سکر بود شکر هر کجا باشد

اگرچه شکر ندارد نهایت و پایان

ز شکر آب شدم، پس شراب ناب شدم

شرابخانه شدم، هرچه خوانیم، می خوان

ز قاسمی نظر لطف خویش باز مگیر

که قاسمی ز تو دارد حیات جاویدان

شمارهٔ ۵۰۷

بیا، ای یار سودایی، بیا، ای جان سرگردان

ازین سودا خبر داری، ز سودا آیتی بر خوان

بیا، ای جان «الله » خوان، مترس از موج و از توفان

مگر گوهر بدست آری ازین دریای بی پایان

بیا، با فر سلطانی، بیار آن جام روحانی

ز فیض جام «سبحانی »، مرا از خویشتن بستان

بیا، ای عشق سلطان وش، زدی بر جان ما آتش

چه سان آتش؟ از آن آتش، که یک شعله است ازو نیران

ببازم عاقبت جان را، طریق کفر و ایمان را

به پیش زلف و روی او، اگر کفرست، اگر ایمان

بسلطانی رسید این دل، ز سودای تو ورزیدن

زهی سلطان! زهی سلطان! زهی سلطان! زهی سلطان!

بهر جانب که می جویم، تویی حاضر، تویی ناظر

اگر در حضرت واجب، اگر در خطه امکان

ز هر جایی که پرسیدم، همین بشنیدم و دیدم :

ز شوق او مستند، اگر درویش اگر سلطان

اگر پرسند از قاسم که: آن مه را کجا دیدی؟

درین بستان، در آن بستان، درین بستان سرمستان

شمارهٔ ۵۰۸

بیا، که عشق برافراخت سنجق سلطان

بیا، که شهر شد ایمن ز حیله شیطان

هزار شهر بگردیدم از فلک بفلک

بغیر حضرت السان نیافتم همه دان

هزار عاشق صادق بدند احمد را

ولیک کمتر افتد چو بوذر و سلمان

مگر بتوبه و تقوی طریقتی بروی

وگر نه راه نیابی بکوچه سلطان

دلم چو گم شود از کوی یار واطلبید

دگر مجوی دلم را ز روضه رضوان

ز عزت و عظمت خود بهیچ پروا نیست

ترا، چنانکه تویی، بر جمال خود نگران

چو قاسمی ز غمت خوشدل و سبکبارست

خدای رحم کند بر دل سبک باران

شمارهٔ ۵۰۹

تربیت میکند مرا جانان

تهنیت می فرستم از دل و جان

بسر یار می خورم سوگند

که جزو نیست در مکین و مکان

گر ببینی حیات جان، بینی

عین آن یار در همه اعیان

چشم بگشای، تا عیان بینی

جمله مامور و جمله ما میران

بنده عشق یار مهرویم

بنده مأموم و عشق امام زمان

عقل سلطان ملک صورت شد

عشق سلطان جمله سلطانان

عشق سردار جمله دلها شد

سر نهادند سروران جهان

مست عشق تو شد دل و جانها

تا کجا رفت عقل سرگردان؟

قاسمی را بلطف خود بنواز

بنده تست آشکار و نهان

شمارهٔ ۵۱۰

تن زنده بجان آمد و جان زنده بجانان

جان راهبر دل شد و دل راهبر جان

گر ترس سرت هست، برو، خواجه، ازین کوی

کاغشته بخونند درین کوچه دلیران

در نقطه خالست صفای دل درویش

ای دوست، مگو قصه «ما کان و ما کان »

هرگز سخن واعظ و ناصح نکند سود

زین سان که منم بی دل و دین، بی سر و سامان

مهجورم و محرومم و معروف بافلاس

من دست تهی چون روم از کوی کریمان؟

از کس مهراسید اگر عاشق یارید

مستانه درآیید درین بیشه شیران

ای عشق، سراسر همه لطفی و کرامت

در حسن تو ذرات جهان واله و حیران

هم آدم و هم شیئی و هم احمد مختار

هم یوسف کنعانی و هم موسی عمران

آشفته و واله شده قاسم بشب و روز

زان روی دل افروز و زان زلف پریشان

شمارهٔ ۵۱۱

جانم بلب رسید ز غم، ساقی، الامان

جانم ز دست غم بیکی جرعه واستان

سر در گمست کار جهان، ساقیا، بیا

بر بانگ ارغنون بده آن جام ارغنوان

عالم چو بحر دان و بنی نوع آدمی

مرغاویان عشق درین بحر بی کران

یادت حیات داد دلم را و تازه کرد

مانند سرو در چمن و گل ببوستان

گر قصد خون ما کند آن ماه دل فروز

در پیش تیغ دوست رویم آستین فشان

بر عارض تو زلف پریشان کن، ای صنم

یک کام ما برآر، اگر سود، اگر زیان

کژمژ مرو و بتهمت مستی، که در طریق

ما را نشانهاست از آن شاه بی نشان

رویت چو خوب نیست حذر کن ز آینه

هان! تا خجل نباشی در روز امتحان

«یا غایة الامانی قلبی لدیکم »

قاسم ببوی مهر تو زنده است در جهان

شمارهٔ ۵۱۲

چندان که گفتم: خاطر مرنجان

رنجید و رنجاند آن شاه خوبان

با آه سردم، با روی زردم

سر در بیابان، مانند باران

آشفته حالم، بی پر و بالم

پیوسته نالم، مسکین غریبان!

چندان که گویم، نامش چه گویم؟

ماه منور، شمع شبستان

مانند رویت وردی ندیدم

مانند قدت سروی خرامان

همراه زاهد چون نیست ممکن

بخش قلندر راه بیابان

هرکس بوصفی این راه رفتند

قاسم فنا شد در عشق جانان

شمارهٔ ۵۱۳

حیات تن ز جان آمد، حیات جان ز جان جان

زهی حکمت،زهی قدرت، زهی سلطان جاویدان!

چه محرومی؟ چه محجوبی؟ که اندر عالم خوبی

دلت نوری نمی بیند بغیر از عرصه امکان

گدایی کن ز هر جامی، که تا یابی سرانجامی

مگر وقتی بدست آری ز فیض مجلس مستان

تبرا کن ز ما و من، درآ در وادی ایمن

ببین روشن تر از روشن چراغ موسی عمران

بیا، ساقی، بده جامی، بفرما لطف و انعامی

بجان آمد دل تنگم ز دست عقل سرگردان

ز جام عشق حیرانم، سر از پا وا نمی دانم

زهی عشق و زهی مستی، زهی حیرت، زهی حیران!

بیا، قاسم اگر صافی، ز حکمت ها چه می لافی؟

حکیمان در ره جانان به برهانند سرگردان

شمارهٔ ۵۱۴

خبری دهید جان را، که ز دوست چیست فرمان؟

چه کنم؟ چه چاره سازم؟ چه دوا کنم؟ چه درمان؟

غم عشق سرکش آمد، دل و جان مشوش آمد

بمثال آتش آمد، بمیان خرمن جان

تو بشاهد معانی، بنگر، اگر توانی

که هزار غمزه دارد، ز ورای کفر و ایمان

«بک بهجت و سروری »،«بک ظلمتی و نوری »

تن من ز بیم لرزان، دلم از امید خندان

چلبی «بزه نظر قل » که حل اولسه را ز مشکل

چلبی «بزی اونوتمه » دل خسته را مرنجان

چو تو روی خود نمودی، دل و جان بهم برآمد

همه جا خروش و ناله، همه جا فغان مستان

تو بعین قاسمی گر نظری کنی ببینی

همه جا جمال معنی، همه جا کمال عرفان

شمارهٔ ۵۱۵

دل با تو نظر دارد، اما نظری پنهان

ای مایه شادیها، ای دولت جاویدان

در جمله جهان گشتم، خوبان جهان دیدم

آنیست ترا، ای جان، برگوی: چه چیزست آن؟

می پویم و می مویم، پیوسته همی گویم :

یا رب، تو کرم فرما این درد مرا درمان

این توبه و زهد ما دانی بچه می ماند؟

دشوار بود بستن، بشکستن آن آسان

در عقل تمناها، در عشق تو لاها

ای دوست، بیابنشین، جامی بده و بستان

دوری منما از ما، رو دیده دل بگشا

تا نور یقین بینی در عین همه اعیان

آنجا که خدا باشد صد عیش و ولا باشد

حیران بچه می مانی؟ ای قاسم سرگردان

شمارهٔ ۵۱۶

دوست در مجلسست و جان در جان

این جرس از چه می کند افغان؟

ساقیا، رطل می گران تر کن

سرمستان شنو هم از مستان

این شراب خدا ز یک جامست

باده یک، نشأئه صد هزار جهان

هله! ای عشق هادی و مهدی

که تویی اصل جوهر انسان

دو سه جام دگر تصدق کن

کز خمار آمدم بجان، ای جان

تا بگویم ز ملک و از ملکت

تا بگویم ز واجب و امکان

گفت: قاسم بیا، عنان درکش

کس نداند زبان این مرغان

سرمگو، کاحمقان فراوانند

که ندانند حجت و برهان

دو سه روزی دگر تحمل کن

که ندارد حدیث ما پایان

شمارهٔ ۵۱۷

ز خوبان عربده خوش باشد، ای جان

بیا با عربده در بزم مستان

ز جام حسن خود صد باده خورده

وزان زلفین مشکینش پریشان

پیاله برکف و تسبیح همراه

می و تسبیح در یک دور گردان

من از می و مست و زاهد مست تسبیح

بسی راهست از واجب با مکان

مرا گویند: سامانی طلب کن

من از سر فارغم، چه جای سامان؟

اگر چشمت شود روشن ببینی

بسی راه از خدا خوان تا خدا دان

خدا خوان گر خدا دان شد بتحقیق

بموری داد حق ملک سلیمان

بجان و دل شود تسلیم این راه

اگر بوذر ببیند نور سلمان

غنی شد قاسمی، آخر سبب چیست؟

گدایی کردن از کوی کریمان

شمارهٔ ۵۱۸

ساقی چو تو باشی، همه جا باده پرستان

مطرب چو تو باشی، چه غم از نعره مستان؟

ای جان و جهان، وصف تو گفتن نتوانم

زلف تو شب و روز رخت شمع شبستان

در کوی غمت با سر و سامان نتوان رفت

صد جان بفدای تو، چه جای سر و سامان؟

جان طالب درد تو، زهی صفوت آدم!

دل غرقه شوق تو، زهی ملک سلیمان!

هر چند غمت سوخت فراوان دل ما را

دارد دل ازین قصه بسی شکر فراوان

با آنکه خدا با همه ذرات محیطست

از مشرب بوجهل مجو صفوت سلمان

قاسم، سر تسلیم بنه، صید فنا باش

درمان غم عشق ندیدیم،چه درمان؟

شمارهٔ ۵۱۹

سرگشته ایم و حیران در کوی مهرورزان

زان زلفهای میگون، زان چشمهای فتان

زان شیوه و ملاحت، زان حسن و زان صباحت

واله شدیم، واله، حیران شدیم، حیران

هر کس بروی و راهی، رفتند پیش شاهی

عاشق بکل فنا شد، در عشق روی جانان

سر رشته مان شد از دست، حیران شدیم و سرمست

باشد بدست آید، سررشته مان بدستان

در مذهب حقیقت صد بار بهتر ارزد

این خاک می پرستان از خون خودپرستان

آن خواجه معظم، خوشحال و شاد و خرم

لیکن خبر ندارد از حال درد نوشان

از عشق چون نترسم؟ کین عشق اژدها وش

قعریست پر ز آتش، بحریست پر ز توفان

از ناله همچو نالم ریزید پر و بالم

در حالت محالم، مسکین دل غریبان!

هرکس بعشق یاری آشفته است باری

آشفته است قاسم زان طره پریشان

شمارهٔ ۵۲۰

عشق و معشوق و عاشق حیران

هر سه یکیست در طریق عنان

هر سه یکیست در طریقت عشق

عشق و معشوق و عاشقی همه دان

چشم بینا کجاست؟ تا بیند

عین آن یار در همه اعیان

یک سخن را قبول کن از من

هوشیاری، مرو بر مستان

گر گذاری کنی بدان مجلس

همه جا روح و راحت و ریحان

فتنه قایم شدست در عالم

بنشین، دوست، فتنه را بنشان

توسن قاسمی عجب تندست

لاجرم در کشیده ایم عنان

شمارهٔ ۵۲۱

«فوز النجات » می طلبی؟ جام می ستان

بستان و خوش بنوش، بشادی دوستان

«فوز النجات » گم شد و گمره شد آن فقیه

«فوز النجات » باده قدسست جاودان

ای دل، نگاه دار ادب در طریق عشق

تا بی صفا نمانی از ذوق صوفیان

در مسکن عجیب، که جای نشست نیست

بر بند بار خود، که برفتند کاروان

این کاروان عشق، که خوش میرود بشوق

با دوست می روند عنان در پی عنان

ما گم شدیم در صفت «حی لایموت »

از بی خبر خبر طلب، از بی نشان نشان

یک شعله زد محبت و عشاق را بسوخت

کردند ترک خویشتن و ترک خان و مان

اسرار عشق را، که نگویند با کسی

رمزیست بر کناره و سریست در میان

جور حبیب و طعن رقیب و جفای چرخ

زین قصه دوستان همه گویند داستان

جورم مکن، رقیب، که از حد گذشت جور

دل جور هیچ کس نکشد، غیر دلستان

قاسم،کجا رسی بوصالش؟ عجب مدار

او شاه بی نشان و تو با نام و با نشان

شمارهٔ ۵۲۲

«کن فکان » جان را خبر گوید ز «کان »

قطرها دارد خبر از بحر جان

«کان » حدیث مجمل سربسته است

ظاهر و پیداست نشأتهای «شان »

بازگشت کان بشان امر خفیست

بازگشت شان بکان امر عیان

قصه کان در نیاید در حدیث

قصه شان از زمین تا آسمان

گر شوی آگه ز سر ذره ای

ذره را بینی جهان اندر جهان

تا حجاب خود نسوزی آشکار

کی توانی دید اسرار نهان؟

دل که نگذشت از حیات مستعار

بی خبر ماند از حیات جاودان

هر کرا بویی ازین اسرار نیست

دور ماندست از صفای صوفیان

قاسمی، غایب مشو در هیچ حال

از حضور حضرت صاحبدلان

شمارهٔ ۵۲۳

«کل یوم هو فی شان » چه نشانست و چه شان؟

گرنه با ما سخنی دارد پیدا و نهان؟

هر ظهوری که کند «عز تعالی » یومیست

جمله ذرات جهان مظهر این شأن و چه شان؟

من چه گویم سخن حضرت حق؟ با قومی

که شب از روز ندانند و زمین را ز زمان

ثمری با شجری و شجری با ثمری

امر ساریست معین همه جا در اعیان

قیمت خویش بدان، حاضر این دم می باش

ملک عالم همه جسمند، تویی جان جهان

زاهدا، گر بیقین خوانده این درگاهی

پیش این زنده دلان قصه و افسانه مخوان

صوفی ما، که نشد واقف اسرار درون

باده ناب ننوشید ز عین عرفان

گر نشانی ز خدا یافته ای وقت تو خوش!

گم کنی در صفت صفوت جانان دل و جان

یار هم خانه خانه است، عجایب حالیست!

قاسمی در طلبش دربدر و سرگردان

شمارهٔ ۵۲۴

«کل یوم هو فی شان » ز چه کردند بیان؟

یعنی: اوصاف کمال تو ندارد پایان

جلوه حسن ترا غایت و پایانی نیست

هر زمان صورت دیگر شود از پرده عیان

خیره گشتند درین طلعت و حیران ماندند

در تماشاگه عین تو، عیون اعیان

«الله الله » ازان منطق موزون لطیف!

«الله الله » ازان لطف معانی و بیان!

باده یک، جام یکی، شیوه هریک نوعی

مگر این مشکل ما کشف کند پیر مغان

سید ملک ابد، واقف اسرار ازل

کیست درملک و ملک؟ حضرت انسان، انسان

طالب راه خدا کیست درین بحر عمیق؟

آنکه معطوف کند جانب مقصود عنان

تا سبک روح شوم، تازه حیاتی یابم

هله! ای ساقی جانها،بده آن رطل گران

قاسم، از عین یقین گوهر خود را بشناس

عارف سر قدم، منبع عین عرفان

شمارهٔ ۵۲۵

گر ره به تو هست، چیست فرمان؟

ور ره به تو نیست، چیست درمان؟

گر شوق تو نیست در خرابات

پس چیست خروش و ذوق مستان؟

گر سوز تو نیست در صوامع

این سوز و نیاز چیست؟ ای جان

گر نیست صفات لایزالی

بر صدق کمال چیست برهان؟

جان را به مراد دل رساندن

بر ما دشوار و بر تو آسان

دردم به کرم زیاده فرمای

ای مرهم ریش دردمندان

یک جرعه به جان قاسمی ریز

ای بحر کمال و عین عرفان

شمارهٔ ۵۲۶

گر شیر نه ای، بگذر ازین بیشه شیران

کاغشته بخونند درین کوچه دلیران

ای خواجه، قدم در حرم عترت ما نه

تا رای تو روشن شود و روی تو تابان

در بادیه عشق تو حیرت زدگانیم

حیران تر از آنیم که گویند که: حیران!

زاهد چه خبر داری از احوال دل ما؟

در لجه بحریم و تو در ساحل عمان

ما با غم خویشیم و تو با غصه خویشی

این بخش قلندر بود و راه بیابان

هم مرکب مقصود بمنزل برسانند

آنها که ندارند درین راه غم جان

زاهد، برو از کوچه رندان، بسلامت

ما مرد وصالیم، مگو قصه هجران

در کوچه عشاق، چو آیی، بادب باش

مستان خرابند، مگو از سر و سامان

گفتم که: غریبم، پس ازان پیر و فقیرم

گفتند که: برنا شوی از همت پیران

در کوی تو سیلاب سرشکم مددی کرد

تا لاله و ریحان دمد از جودت باران

ما ره بتو داریم بهرحال که هستیم

ما بنده روی تو، ز ما روی مگردان

ای قاسم، اگر کعبه مقصود مرادست

در راه حریرست همه خار مغیلان

شمارهٔ ۵۲۷

گفت حق: «کل من علیها فان »

بفنا راضیم برغبت جان

مشکل «کان » ز «شان » شود روشن

مشکل «شان » ز جان الله خوان

مست شوقم ز عشق شورانگیز

چو برقصست ازو زمین و زمان

گفت طیفور: «اعظم الشانی »

که چنینست شأن سرمستان

جمله ذرات کون می گویند

داستان ترا بصد دستان

گر بود دل، عیان توان دیدن

نور حق را ز ظلمت حدثان

زاهد و روزه و نماز و بهشت

ما و معشوق و عشق جان در جان

ره بتوحید چون توانی برد؟

عین او را ندیده در اعیان

پرده بردار، تا شود فی الحال

در چنین عید قاسمی قربان

شمارهٔ ۵۲۸

ما که مستان خرابیم درین دیر مغان

غیر ازین دیر ندیدیم دگر دار امان

عقل از قصه مستان بشکایت آمد

گفتم: ای جان جهان، قصه مستان مستان

گر نکو بنگری، از دیده عرفان، بینی

عشق و معشوقه و عاشق همه جان اندر جان

در توفیق و هدایت همه عشق آمد، عشق

لیک کس را نگذارند درین در آسان

مفلسان ره عشقیم، که یک سر داریم

سر ببازیم بسودای تو، ای جان جهان

باده ای بخش بعشاق، که سرمستانند

همه در نعره و فریاد که: ای ساقی هان!

قاسمی، قصه درمان طلبی را بگذار

غیر ازین درد ندیدیم بعالم درمان

شمارهٔ ۵۲۹

مقررست و معین بحجت و برهان

که: غیر دوست کسی نیست در مکین و مکان

هزار بار بگفتم، هزار بار هزار

که: قدر خود بشناس، ای خلاصه دوران

نخست منزلت «الله » گوی و خوش می باش

بگو به منزل ثانی که: «علم القرآن »

بجان دوست، که یک قصه را مسلم دار

محمدست امین و خداست دار امان

بدان ز مشرب عرفان حیات مگو جان یابی

که عین آب حیاتست مشرب عرفان

دگر ز عقل حکایت مگو در این مجلس

هزار عقل بیک جو بمجلس مستان

بیا بگوش دل عاشقانه خوش بشنو:

که شوق و شورش عشقست در زمین و زمان

بقدر عشق بود جاه، هر کجا باشد

چه جای حشمت جمشید و ملکت خاقان؟

بآشکار و نهان قاسمی گوید

که: عشق دوست بورزید آشکار و نهان

شمارهٔ ۵۳۰

میان باطن جانی و جان تویی، ای جان

همه تویی، بهمه حال، آشکار و نهان

مرا که دل بخرابات می کشد چه کنم؟

حدیث توبه و تقوی، بیان امن و امان؟

فلان، که معدن فضلست و مقتدای بشر

چو ذوق عشق ندارد، نگویمش انسان

که گفت پیر جعل را که: قاید راهست؟

نه قایدست ولی هست رهزن پنهان

تو دیده باز گشا، تا جمال جان بینی

که نیست خالی ازو هیچ ذره از اعیان

بجذبه دو جهان طی کند بیک ساعت

بطور عشق رسیدست سیر موسی جان

چه حکمتست درین قصه؟ کس نمی داند

تو در میان حجابی و عالمی نگران

نقاب را بگشا و فغان مستان بین

خوشست وقت تجلی خروش سرمستان

بگو که: قاسم بیچاره کلب کوچه ماست

چه کم شود که ز جودت گدا شود سلطان؟

شمارهٔ ۵۳۱

همه بودند که گفتند بپیدا و نهان

که: بپیدا و نهان غیر خدا هیچ مدان

این که گفتیم و شنیدیم مسلم داریم

سخنی بود که گفتند هم از عین عیان

یار گفتست: منم خسرو خوبان جهان

نیک گفتست، ببینید، زهی لطف بیان

جان من بنده عشقست که «لاتسأل » ازو

جان چه باشد؟ بچه ارزد بر آن جان جهان؟

جان اگر می طلبد بنده فرمان ویم

جان ببازیم، بیاییم برش جامه دران

دوش می گفت دل من: بیقین اوست همه

فرق بسیار شد از هیچ مدان تا همه دان

قاسمی را ز غم عشق برون آوردی

بنده رای توام، هرچه که باشد فرمان

شمارهٔ ۵۳۲

همه جا اوست شاه جاویدان

همه جا اوست شاه شاه نشان

همه گویند مر محمد را

همه آمد محمد همه دان

کس نباشد بغیر پیغمبر

نور حق، هم طراوت ملوان

چون یقینست خود تواند دید

نور خود را بدیده اعیان

همه را دیده ایم و دانسته

همه جا اوست در بسیط جهان

همه جا اوست مقصد و مقصود

همه جا اوست غایت امکان

همه جا اوست مقبل و مقبول

همه جا اوست سرور مردان

ظل حقست و جان جانان اوست

این سخن را یقین ببین و بدان

صلوات خدای بر جانش

قاسمی بنده ایست جاویدان

شمارهٔ ۵۳۳

جگر پردرد و دل پر خونم، ای جان

بآب دیده گلگونم، ای جان

ندارم طاقت ایان فرقت

چه گویم من که بی تو چونم، ای جان؟

چه سازم؟ چاره دردم چه باشد؟

بران زلف و رخت مفتونم، ای جان

ندانم داروی دردم چه سازم؟

که در هجران تو مغبونم، ای جان

بهر حالی نمی دانم شب از روز

چنان واله، چنان مجنونم، ای جان

همیشه قامت من چون الف بود

ز سودایت کنون چون نونم، ای جان

اگر قاسم نبیند روی آن یار

بجان تو که بس محزونم، ای جان

شمارهٔ ۵۳۴

یار همان، درد همان، دل همان

غصه همان، قصه مشکل همان

ناز همان، حسن و جلالت همان

شوق همان، گریه و حالت همان

عشوه همان، شیوه همان، خو همان

غمزه همان، نرگس جادو همان

عشق همان، زار و نزاری همان

چشم مرا گریه و زاری همان

سوز همان، داغ جدایی همان

مسکنت و فقر و گدایی همان

دوست همان، حسن و ملاحت همان

بر دل و جان سوز و جراحت همان

هجر همان، درد مودت همان

قاسمی و داغ محبت همان

شمارهٔ ۵۳۵

«حصل ما فی الصدور» لذت جان یافتن

«بعثر ما فی القبور» گنج نهان یافتن

یافت عطای خداست، یافت سبیل هداست

یافت طریق فناست، گر بتوان یافتن

دولت جاوید چیست؟ غایت امید چیست؟

درد ترا هر زمان در دل و جان یافتن

جلسه تو «قم » شود، بحر چو قلزم شود

نور جمال ازل وقت عیان یافتن

کار تو نیکو کند، یار بتو خو کند

جمله صفات کمال در همگان یافتن

لذت جام ازل در همه جانها رسید

لیک کجا هرکسی رطل گران یافتن؟

قاسم هجران زده لذت دیدار یافت

همچو مه عید را در رمضان یافتن

شمارهٔ ۵۳۶

در دل از شوق تو شوریست که نتوان گفتن

با خیال تو حضوریست که نتوان گفتن

با وجود سر کویت هوس حور و قصور

هر کراهست قصوریست که نتوان گفتن

گرچه از عالم و از خود خبرم نیست، ولی

در دل از دوست شعوریست که نتوان گفتن

پیش ما قصه اغیار مگویید، که یار

در ره عشق غیوریست که نتوان گفتن

عشق عارست درین دور و تسلسل ناموس

آه ازین قصه، که زوریست که نتوان گفتن

شادم از دولت وصل تو ولیکن چه کنم؟

در دل از هجر نفوریست که نتوان گفتن

می رسد تیر ملامت ز چپ و راست ولی

قاسم خسته صبوریست که نتوان گفتن

شمارهٔ ۵۳۷

چه باشد شیوهٔ عاشق؟ به معشوقان نظر کردن

چه باشد کار معشوقان؟ دل عاشق سپر کردن

در آن وادی که طاوس ملایک پر بیندازد

مگس را اندران میدان چه فکر بال و پر کردن؟

نگویم از سر و از جان به پیش روی آن جانان

مسلم نیست عاشق را حدیث مختصر کردن

اگر تو عاشق راهی، ز نزدیکان درگاهی

به پیش زخم شمشیرش نشاید فکر سر کردن

نشان عاشقان چبود، درین کوی جگرخواران؟

وداع نیک و بد گفتن، به ترک خیر و شر کردن

حکایت از لب جان کن، حدیث گوهرافشان کن

اگر خواهی به شیرینی حدیثی چون شکر کردن

محمدوار قاسم را شجر مطلوب جان آمد

ولیکن مذهب موسی نظر اندر شجر کردن

شمارهٔ ۵۳۸

مرا از زخم شمشیرت نمی شاید حذر کردن

بپیش زخم شمشیر تو باید جان سپرکردن

اگرچه سر نهم بر خاک پیش رهروان تو

ولی با منکران ره نخواهم سربسر کردن

نگویم از دل و از جان بپیش روی آن جانان

که عاشق را نمی شاید حدیث مختصر کردن

بسر گردان چو پرگارم ولی امید می دارم

میان زلف و رخسارت شبانروزی بسر کردن

بپیش شمع رخسارت چو پروانه برقص آیم

ببازم جان شیرین را، توانم این قدر کردن

نشان عاشقی چبود؟ اگر دانی یقین دانی

وداع جان و دل گفتن، بترک پا و سر کردن

وداع آرزوها کن، پس آنگه رو سوی ما کن

ز شهر تن بملک جان اگر خواهی سفر کردن

جوانمردی چه میباشد؟ بآیین طلب کاران

درخت باغ عرفان را بحکمت بارور کردن

اگر عاشق شدی، قاسم، نشان عاشقی چبود؟

به یک دم ملک هستی را همه زیر و زبر کردن

شمارهٔ ۵۳۹

خواهی بجهان شوری، بنیاد قیامت کن

بگشای رخ فرخ، عرض قد و قامت کن

ای در دو جهان موزون، شد هر دو جهان مأمون

در صدف مکنون، برخیز و امامت کن

تو محرم جانهایی، تو مرهم دلهایی

بنشین بکرم یک دم، جامی دو کرامت کن

ای عاشق شیدایی، از مرگ مترسان دل

ای زاهد رعنایی، رخ سوی ندامت کن

دایم بسفر می رو، ای رهبر وای رهرو

ماهی چو ببینی تو، آن جای اقامت کن

ای زاد رعنایی، تا چند ز رسوایی؟

اول تو ببین رویش، آنگاه ملامت کن

قاسم، اگر از جانان یک لحظه جدا مانی

زان قصه پشیمان شو، بنیاد قیامت کن

شمارهٔ ۵۴۰

نیم مستان ترا سرگشته چون پرگار کن

آخر ای جان و جهان، جامی دگر در کار کن

فتنه در خواب قیامت خفته است، ای جان، دگر

زلف مشکین برفشان و فتنه را بیدار کن

هوشیاران را ز جام شوق خود سرمست ساز

هر کرا بد مست بینی ساعتی هشیار کن

عقل جز وی رهزن راهست، ازو غافل مشو

یا بترک عقل گیر و یا بترک یار کن

هان و هان! تا هستی خود را نبینی در میان

گر ببینی، خود گناهی، از خود استغفار کن

گر خدا خوانی مکن اسرار عرفان فاش فاش

ور خدا دانی، بیا، اسرار حق اظهار کن

قاسمی، جای مدارا نیست با کوران راه

گر ببینی منکر حق را تو هم انکار کن

شمارهٔ ۵۴۱

بیتی همی سرایم و زاریست کار من

تا یک نظر کند بمن آن یار غار من

منصوروار بر سر دار ملامتم

وین دار گشت قصه دار العیار من

در آرزوی روی خودم بیش ازین مدار

کز حد گذشت واقعه انتظار من

ای جان غم رسیده، ز دلدار شرم دار

چون اختیار ازوست مگو اختیار من

وصل تو جنتست و دو عالم طفیل اوست

هجر تو دوزخ آمد و دارالبوار من

ای جان و دل، حکایت هجران ز حد گذشت

افزون شدست درد دل بی قرار من

بر جان قاسمی نظری کن روا مدار

کین عنکبوت چشم شود پرده دار من

شمارهٔ ۵۴۲

ناوک غمزه می زند بر دل من نگار من

صد پی اگر جفا کند، صدق و صفاست کار من

خسرو بی نظیر من، حاکم من، امیر من

دلبر ناگزیر من، باغ من و بهار من

نور من و سرور من، حاضر من، حضور من

مایه شکر و سور من، صبر من و قرار من

اول من، اخیر من، ناظر من، ظهیر من

یار و مرید و پیر من، مونس و غمگسار من

ناصر من، نصیر من، ناظر بی نظیر من

دلبر دستگیر من، از همه اختیار من

رافع من، رفیع من، سمع من و سمیع من

جامع من، جمیع من، حاصل کار و بار من

عاشق من، حبیب من، طب من و طبیب من

ناصب من، نصیب من، طالب انکسار من

جمله تو داده ای مرا: مرهم و محنت و شفا

جان من و جهان من، مخفی و آشکار من

گم شده ام بدرد و غم در طلب تو عمرها

هیچ نگفته ای که: کو قاسم دل فگار من؟

شمارهٔ ۵۴۳

بسامان آمد احوال دل من

بدیدار تو حل شد مشکل من

بیاری سعادت یار مایی

زهی یاری بخت مقبل من

جنون و عشق و مستی پیشه کردم

زهی سودای طبع عاقل من!

مرا عشق تو رسوای جهان کرد

همین بود از دو عالم حاصل من

طریق عاشقی و آنگه سلامت؟

معاذلله ز فکر باطل من

شدم دریای بی پایان، که هرگز

نبیند هیچ کشتی ساحل من

دلم در جعد مشکین تو گم شد

نمی یابم دل من، وا دل من!

تلالالا، تلا تن تن، تنن تن

منم در هر دو عالم واصل من

چو قاسم از میان برخاست گفتم

که: ای انعام عامت شامل من

شمارهٔ ۵۴۴

بسودایت سرشت آب و گل من

بدیدار تو حل شد مشکل من

من از آیات مجدم، کس نداند

چه معنی خواهد از من قایل من؟

عنایت های بی علت مدد شد

بسامان آمد احوال دل من

ز رویت پرتوی بر جانم افتاد

بدیدار تو حل شد مشکل من

طلب کردم بسی، تا گشت روشن

بفیض حق ز اشک سایل من

پس از من در هوات، ای سر و سیراب

گل سوری برآید از گل من

بهر جانب که جویی قاسمی را

بکوی عشق یابی منزل من

شمارهٔ ۵۴۵

عید و بر قندان تویی، ای جان جان جان من

صد هزاران جان فدای عید و بر قندان من

من در آن حسن جهانگیر تو حیران مانده‌ام

وز جنون من جهانی مرد و زن حیران من

همچو ذره در سماع آیند پیش آفتاب

گر به کوی عاشقان آیی، که کو مستان من؟

از وصالت جان فنا شد، دل به کام خود رسید

زان کرامت‌ها چه کم؟ ای گنج بی‌پایان من

نیک مهجورم، مگر وصلت به فریادم رسد

تا حیاتی یابد از تو جان سرگردان من

ای سرور جان من از آتش سودای تو

ای کمال دین من وی رونق ایمان من

پای تا سر قاسمی مستغرق احسان تست

کان احسان‌ها تویی، شاباش، ای سلطان من!

شمارهٔ ۵۴۶

جگر گرمست و آهم سرد و دل خون

خرد آشفته و جان مست و مجنون

بدور دوست خوش حالیم و فارغ

ز ملک خسرو و گنج فریدون

بهرجا در جهان جان و دلی هست

بران زلف پریشانست مفتون

ز حضرت قابلیت جوی و دانش

که هرچند روز افزون روزی افزون

از آن زاهد نگوید قصه عشق

که ابله را نباشد طبع موزون

شدم در وصف او حیران، چه گویم؟

که هر دم جلوه ای دارد دگرگون

همیشه جان قاسم میل دارد

بدان زلف سیاه و چشم میگون

شمارهٔ ۵۴۷

دل آشفته دارم، چشم پر خون

تنم عورست و جانم گنج قارون

بجانان آشنا شو، تا ببینی

میان گنج جان گنج فریدون

ز عالم فتنه برخیزد بیک بار

چو بر دوش افگنی آن زلف میگون

دلم آشفته گردد، عقل حیران

بدامانم بریزد اشک گلگون

مراد عاشقان آن روی نیکوست

که هرچند روز افزون روزی افزون

کسی کو مست آن دیدار باشد

چه جای باده نابست و افیون؟

دعای قاسمی دیدار یارست

بتشریف اجابت باد مقرون!

شمارهٔ ۵۴۸

ما را هوای باده نابست در درون

این خاطر از درونه ما کی شود برون؟

ساقی، بیار باده خوش رنگ خوش گوار

در جام لعل ریز بگل بانگ ارغنون

زان باده ای که عقل بدو چاره ساز شد

زان باده ای که عقل ازو گشت ذوفنون

زان باده ای که علم ازو سربلند شد

زان باده ای که جهل ازو گشت سرنگون

زان باده ای که اصل فنونست کار او

زان باده ای که جمله جنونست در جنون

گر عشق نیستی و غم عشق نیستی

در تنگنای دهر چه حاصل ز کاف و نون؟

قاسم، همیشه بنده فرمان عشق باش

همراه عشق شو، که فزونست در فزون

شمارهٔ ۵۴۹

از عیان گر واقفی، بگذر ز عین

«این تمشی؟ این تمشی؟ این این »؟

«نحن اقرب » گفت «من حبل الورید»

مقصد عالم تویی در نشأتین

گر تو زینی دور باش از شین نفس

هر دو با هم راست ناید زین و شین

تا ترا جهل جبلی غالبست

وا ندانی شین را هرگز ز زین

سخت محرومی و بس بی بهره ای

چون مسلط شد یزیدت بر حسین

شارب شرب خدا جان و دلست

پیش خواجه سبلتست و شاریین

قاسمی را کی توانی دید راست؟

چونکه غالب گشت بر عین تو غین

شمارهٔ ۵۵۰

الا! ای نفس، خودکامی و خودبین

از آن گشتی اسیر سجن سجین

چه چین در ابرو آوردی که گشتی

اسیر لعبتان چین و ما چین

جهان اندر جهان آواره گشتم

«فویل ثم ویل للمساکین »

دلم را زنده گردانیده وصلت

چو باد صبح دم بر برگ نسرین

بیا، ای ساقی جانها، فرو ریز

شراب ارغوان در جام زرین

فدای ماه رویت جان و دلها

اسیر زلف مشکین جان مسکین

بیا در باغ و بستان، تا ببینی

بساتینست در صحن بساتین

خدایا، از بلای خود نگه دار

بحق حرمت طاها و یاسین

خدا بین باش، قاسم، تا توانی

که خودبینی نشاید در خدابین

شمارهٔ ۵۵۱

ای یار، ندانم که چه رسمست و چه آیین؟

گه ساقی جانهایی و گه محتسب دین

عکسی بدل انداز از آن روی دل افروز

روی تو چو ماهست و دلم آینه چین

المنة الله که رسیدیم و چشیدیم

از فاتحه فتح شما لذت آمین

بی تو نروم جانب جنت بتکلف

با صحبت تو فارغم از باغ و ریاحین

ای باد، مکن از سر زلفش سخن آغاز

زنهار! نجنبانی زنجیر مجانین

چشمت بگشایند، شوی واقف اسرار

تا عین خدا بینی در عین خدا بین

قاسم دل و دین باخت بیاد تو و جان هم

زین بیش چه باشد صفت عاشق مسکین؟

شمارهٔ ۵۵۲

بجان آمد ز هجران جان مسکین

«اغثنی یاغیاث المستغیثین »

مکن تعبیر مستان طریقت

اگر شب شب روند از فرط تلوین

بصحرا دزد و در خانه برادر

بدان از ماجرای ابن یامین

اگر زلفین مشکین برفشاند

نماند کافری در چین و ماچین

تو باغ جان عاشق را ندیدی

بساتینست در صحن بساتین

شراب عاشقان از درد دردست

نه خمرارغوان، نی جام زرین

مراد از شاهد جان نور معنیست

چه جای لعبتان خطه چین؟

خوش آید زخم تیغش بر دل و جان

چو باد صبح دم بر برگ نسرین

ز هجران جان قاسم را نگه دار

بحق حرمت طاها و یاسین!

شمارهٔ ۵۵۳

پیر مغان کجاست؟ که آن مرد دوربین

چون فکر در دل آمد و چون شیر در کمین

هرجا که هست پیر مغان، با هزار جان

ما را همیشه روی نیازست بر زمین

وصفش چگونه گویم و شرحش چسان دهم؟

آنرا که آفتاب عیانست بر جبین

هرچا که بینمش همه جانم جهان شود

زان مهر ذره پرور و زان ماه نازنین

با روی او حکایت «ایاک نعبد» است

با خوی او شفاعت «ایاک نستعین »

عالم بشیوه های ملاحت گرفته است

آن ماه دل فروز من، آن شاه راستین

پیر مغانه گفت و غلط گفت، قاسمی

پیر مغان مگوی، که نوریست راست بین

شمارهٔ ۵۵۴

جعل را چند ازین تحسین و تمکین؟

جعل اماره راهست و بد دین

جعل را گفتم: از سرگین گذر کن

بساتینست در صحن بساتین

جعل گفتا که: چون سرگین ببویم

مرا خوشتر ز تشمیم ریاحین

چنانم بوی سرگین تازه دارد

که شبنم در سحر بر برگ نسرین

جعل خود راست می گوید، چه گویم؟

که خود اصلش ز سرگینست و چامین

جعل در اصل خودضالست اما

ندارد آدمی این رسم و آیین

جعل گر آدمی بودی نبودی

ز طبع خویشتن در سجن سجین

جعل در اصل ذاتش کور بهتر

که کوری بهتر است از چشم کژبین

ریز، ای ساقی جان، بهر قاسم

شراب ارغوان در جام زرین

شمارهٔ ۵۵۵

«حمدلله » گفت رب العالمین

من چه گویم تا چه حکمت هاست این؟

آفتاب از ذره می خواهد مراد

مستعان خود گفت قول مستعین

چون دعا می خواست از هر پیرزن؟

سید السادات فخر المرسلین

عقد زلفش تاب و چین دارد بسی

«اطلبوا العلم و لو بالصین » ببین

راه بس دورست، ای صاحب قبول

از در تقلید تا عین الیقین

راه را رفتند مستان ازل

آمنین و سالمین و غانمین

در پس دیوار هستی مانده ای

آخر، ای دل، تا بکی باشی چنین؟

نقش خود بگذار و نقش دوست گیر

تا بدانی سر «خیرالوارثین »

قاسمی،در پیش نازش جان بده

ناز بردن خوش بود زان نازنین

شمارهٔ ۵۵۶

گفت: نور آسمانست و زمین

وصف حق را رحمة للعالمین

این روایت را که داند؟ راهرو

وین هدایت را که بیند؟ راه بین

گرنه ای محجوب، استعجاب چیست؟

نور حق بین در مکان و در مکین

کی بدی ادراک در سمع و بصر؟

گر نبودی نور حق در ما و طین؟

بر نیفشاند کسی دستی بوجد

تا نیاید دست او در آستین

گر نبودی نور حق در آب و خاک

صورت معنی نبودی مستبین

در حقیقت مبدء ومرجع تویی

«یا الهی،انت خیرالوارثین »

چون مهینی قیمت خود را بدان

«خالق الانسان من ماء مهین »

جان قاسم زنده از عشق تو شد

«یا غیاثی، انت رب العالمین »

شمارهٔ ۵۵۷

ما داغ آرزوی تو داریم بر جبین

ما در هوای عشق تو داریم عقل و دین

هرجا که هست بنده عشقیم، لایزال

دل را نگاه دار، تو ای شاه راستین

ما را پناه بخش باین عشق چاره ساز

یا رب بحق حرمت مردان راهبین

بی عشق نیست جمله ذرات کاینات

هرجا که هست شیوه عشقست در کمین

در ظل عشق باش، بهرجا که می روی

از عشق وا ممان، که ضلالی بود مبین

ما بوده ایم اهل مناجات را امان

ما بوده ایم اهل خرابات را امین

هرجا که بوده ایم همه فاش دیده ایم

عکس جمال روی تو در لعبتان چین

آنجا که آفتاب جمال تو شعله زد

ما را بپیش روی تو روییست بر زمین

آخر ز روی لطف نظر کن بحال ما

قاسم ز خرمن تو گداییست خوشه چین

شمارهٔ ۵۵۸

منت خدای را، که در اطوار ما و طین

در قید مال و جاه نشد جان نازنین

در هر نفس بصدق و صفا ذکر جان و دل

«ایاک نعبد» ست و «ایاک نستعین »

هرجا که بود حضرت حقست بود ماست

هرجا که مستعان بود آنجاست مستعین

ما را بیک کرشمه رهاندی ز فکر ما

ای عشق چاره ساز، چه گویم؟ صد آفرین

بانگی زدم بکوی قلندر که «ماالفنا»؟

گفتا؟ اگر نه خویشتنی، خویشتن مبین

اکوان بر آستان جلال تو سر نهند

آن دم که برفشانی از حالت آستین

تا در میان رقص فنا جان فشان شویم

آن زلف را برافشان، ای شاه راستین

گویند: نیست غیر خدا، گفت عالمی :

معنی رب جداست ز معنی عالمین

قاسم، بلی ولیک همان فیض فضل اوست

کاظهار عالمین شد و اقرار متقین

شمارهٔ ۵۵۹

هله! ای ساقی جانها، بده آن باده رنگین

مگر این فاتحه ما بچشد لذت آمین

برو، ای ناصح و بنشین، نتوانم که نمیرم

بر آن طلعت زیبا، بر آن شیوه شیرین

همه ذرات جهان مظهر حقند، فاما

نشود واقف اسرار مگر چشم خدا بین

برو، ای خواجه عاقل، بنشین گوشه عفت

نکنی فهم معانی، نبری ره بمجانین

هله! ای جان سعادت، نکنی خارق عادت

جعل روی سیه را نبردی سوی بساتین

هله! ای صوفی خلوت،همه میل تو بشهوت

تو و تسبیح و مصلا من و آن طره مشکین

تو وکیلی و کفیلی، تو جلیلی و جمیلی

بجز از عجز نباشد صفت قاسم مسکین

شمارهٔ ۵۶۰

ای دل و جانت بهواها گرو

خواجه، خطا میروی، این ره مرو

گر دلت از جان ادب آموختست

ملک جهان را نستانی دو جو

خواجه، بهر حال تو خود را بدان

موسم زرعست، نه وقت درو

جام نوا زخم کهن سال حق

تازه بتازه بستان، نوبنو

یار درین مجلس ما حاضرست

خواجه، ببیهوده پریشان مشو

قصه عشاق ز حد درگذشت

قصه فراوان مکن، ای داهرو

یار ازان سو سوی قاسم شتافت

قاسمی این هروله را دید و دو

شمارهٔ ۵۶۱

باده کهنه گیر و شیشه نو

دلق و تسبیح کن بباده گرو

گر ندانی تو قدر شاهد و می

سر خود گیر، ازین دیار برو

گر خیال حبیب رهبر نیست

بخیالات خویش غره مشو

عشق اگر نیست همره تو،چه سود

گنج قارون و ملک کیخسرو؟

عاشقانیم و کشته معشوق

همه عالم بپیش ما بد و جو

هر چه را کشته ای همان دروی

نوبت حاصلست و وقت درو

قاسمی،نوبت وصال رسید

بگریز از فراق و دو، دو، دو

شمارهٔ ۵۶۲

ای ساقی جان بخش ما،یک لحظه ما را بازجو

بحرست جام جان ما،ما را ز طرف جو مجو

ناصح قیامت می کند در وعظ و ما حیرت زده

بس فارغیم از قول او، گو: هر چه می خواهی بگو

ای ناصح، آخر تا بکی ما را ملامت می کنی؟

کس را بعالم غیر ما سنگی نیامد بر سبو

دارد دلم دریوزه ای، بر خاک کویش بوسه ای

کز خاک کوی او شود روی مرا صد آبرو

گفتم:«سیورم من سنی » گفتا :نه سانیر سن منی

گفتا: دو چشم روشنی: ای ترک مست تندخو

ای ساقی باقی ما، جامی بمستان کن عطا

چون پیش ارباب صفا عالم نیرزد یک تسو

آنجا که حق تنها بود، مستی ما یغما بود

قاسم، دگر چیزی مجو، چون یافتی او را به او

شمارهٔ ۵۶۳

تو محیطی و دیگران همه جو

همه را روبتست، از همه رو

تا سر مویی از تو برجایست

نبری ره بدوست، یکسر مو

با همه همدمی و هم نفسی

همه جویان که : دوست کو، کو، کو؟

جمله در جمله است فی الجمله

همه را گر بجویی، از همه جو

نیل مقصود در فنا آمد

سر بنه، جان بنه، بهانه مجو

گر تو غواص بحر تحقیقی

در بدریا طلب،مجو از جو

گر تو بیمار عشق جانانی

قاسمی، « لاطبیب الا هو »

شمارهٔ ۵۶۴

چه شنیدی که دل از دست بدادی،تو عمو؟

چه فتادت که روانی بسوی بحر چو جو؟

ایمن آباد خداوند جهانست این بحر

تو ازین بحر بجز موج فنا هیچ مجو

بخدا، گر سر مویی ز تو باقی باشد

ره بدریای معانی نبری یک سر مو

وصف حسنت نتوان گفت بصد شرح و بیان

مگر آیینه بگوید سخن روی برو

هر کسی را به خدا گرچه خدا داد جزا

«امنا» را «امناهم »، «فسقا» را «فسقوا»

عاشقانند که در بند عهود حقند

وصف ایشان چه توان گفت ز حال «صدقوا»؟

دوست در جلوه گری آمد و قاسم حیران

«کل من حیر فی العشق فقد اتصلوا»

شمارهٔ ۵۶۵

زان نکهت مشکین،که همی آید از آن سو

تا فانی مطلق نشوی دل نبرد بو

چون مست شدی مسکن جان، لجه دریاست

هشیار شدی، جانب بحر آ، ز لب جو

آن ماه جهان از همه رو ظاهر و پیداست

چون فاخته تا چند زنی نعره که: کو،کو؟

گر یار ندیدیدی، بطلب در همه جایی

تا یار نبینی نشود کار تو نیکو

میزان خدا عقل شریفست درین راه

گر تو سبک آیی نبود عیب ترازو

من عاشق آن روی دل افروزم و حیران

زاهد دهدم توبه ز روی تو،زهی رو!

قاسم، دل و جان ره نبرد جانب مقصود

تا نشنود از لطف ازل بانگ «تعالوا»!

شمارهٔ ۵۶۶

«ستر الله علینا» چه علالاست درین کو؟

بجه از جو سوی ما آ، تماشاست درین سو

بخرابات مغانی همه چنگست و اغانی

همه جا مست و جوانی، همه جا بانگ هیاهو

همه جا رحمت و راحت، همه جا فسحت و ساحت

همه جا حسن و ملاحت،همه جا روی در آن رو

همه جا کاسه زرین، همه جا باده رنگین

همه جا عزت و تمکین، همه جا راست ترازو

همه جا چنگ و دف و نی، همه جا جام پیاپی

همه جا نعره هی هی! همه جا محضر نیکو

ز شرابات الهی، می تو جوی تناهی

می من لجه دریا، بجه از جوی و مرا جو

دل قاسم بکجا رفت؟ بجایی که در آنجا

نبرد فکر خرد پی، نبرد باد صبا بو

شمارهٔ ۵۶۷

دل شوریده را تمنا تو

در سرم مایهای سودا تو

صورت کون چون معماییست

کاشف سر این معما تو

در تماشای صورت و معنی

هم تماشاگر و تماشا تو

هرچه دیدیم در جهان کم و بیش

همه «لا» بوده اند، الا تو

هرکجا در زمانه غوغاییست

همه سر فتنهای غوغا تو

هر کرا قبله ای بود بیقین

عشق را قبله و مصلا تو

حکم تو منع فتنه فرماید

پس کنی فتنها بعمدا تو

قاسمی از در تو در تو گریخت

که مفر هم تویی و ملجا تو

شمارهٔ ۵۶۸

ای دل، اگر تو عاشقی، با عاشقان هم‌خانه شو

واندر میان عاشقان از عاشقی فرزانه شو

گر بر کف جا می‌نهد، گر گوش می‌دارد به تو

چون آن کند، رو باده خور، چون این کند، دردانه شو

منمای خود را با کسان، هم با کسان هم ناکسان

چون گنج بی‌پایان شوی، اندر دل ویرانه شو

دایم خطاب آید ترا از بارگاه کبریا:

گر عشق می‌باید ترا، در کوی ما دیوانه شو

ای دل بیا، گر عاشقی، گر عاشقی و صادقی

ور باده می‌باید ترا، رو جانب میخانه شو

صد بار گفتم: ای حرون، گه از برون گاه از درون

در پیش شمع روی ما، گر عاشقی پروانه شو

قاسم، چه می‌گویی سُخُن، از سِرِّ عشق «مَن لَدُن»؟

گر آشنای او شدی، از خویشتن بیگانه شو

شمارهٔ ۵۶۹

از لعل یار اگر شکری یافتی بگو

از سر کار اگر خبری یافتی بگو

ما طالبان پیر مغانیم در طریق

از پیر ما اگر نظری یافتی بگو

در راه بال و پر دهد آن شه ببندگان

در راه عشق بال و پری یافتی بگو

عشقست کیمیای سعادت درین طریق

زان کیمیا اگر قدری یافتی بگو

دلها در انتظار و روانهاامیدوار

در باغ جان اگر ثمری یافتی بگو

بر آستان اهل دلان می روی مدام

بر آسمان دل قمری یافتی بگو

قاسم، شناوری تو درین بحر بی کران

از قعر بحر جان گهری یافتی بگو

شمارهٔ ۵۷۰

پیش ما قصه جام و جم و جمشید مگو

هرچه میگویی بجز از طلعت خورشید مگو

هرکجا حسن رخش تاختن آرد، آنجا

همه تأیید بود، هیچ ز تأیید مگو

هرکجا عید جمالش بنماید، آنجا

زود قربان شو و دیگر سخن از عید مگو

هرکجا عشق و محبت بروآنهابرسد

امر نافذ نگر و سرعت تنفیذ مگو

گر دلت از دو جهان فارغ و آزاد آمد

سخن از بیم مران، قصه امید مگو

گل خوشبو بمیان چمن ار جلوه دهد

با چنین جلوه رنگین سخن بید مگو

چون ترا یار بتحقیق نماید دیدار

بیش ازین قصه افسانه و تقلید مگو

سخن لطف تو گفتیم در اطراف چمن

عقل فرمود کزین دولت جاوید مگو

گر بدان خانه رسی وز تو سؤالی پرسند

قاسم، از دیده بگو، قصه نادید مگو

شمارهٔ ۵۷۱

«الا یاایهاالساقی »، مرا جام مصفا ده

که سرمستی و قلاشی ز زهد و توبه ما به

کمان ابرو بتیرم زد، ز ذوق تیر مژگانش

بسر غلتیدم و گفتم: فدایت باد جانم، زه!

سؤالی کردم از جانان که: چون خواهد وصالت جان!

جواب من بخواری داد و خوش خندید و گفتا: نه

ز بیم درد هجرانش ز مو باریک تر گشتم

چو روز وصل یاد آرم، شوم در حال از آن فربه

سماع مجلس رندان از آن گر مست در وحدت

که نشناسند نیک از بد، نمی دانند که از مه

گهی در شهر و گه در ده، چو سرگردانم، ای ساقی

مئی چون ارغوان در ده، اگر در شهر، اگر در ده

حریفان جمله مخمورند و هنگام صبوح آمد

بیا، ساقی، کرم فرما، قدم بر چشم قاسم نه

شمارهٔ ۵۷۲

«کان الله » گفت و «کان الله له »

وصف مستان طریقت در وله

یعنی از هستی خود فانی بباش

بعد از آن خوش رو، که روشن گشت ره

راه روشن شد ز فیض آفتاب

زنگ ظلمت رفت با روی سیه

رمز اسرار طریقت فهم کن

وارهان جان را ز قلب ناسره

چل چله بنشست صوفی، ره نیافت

چلچله بهتر بود زان چل چله

خانه وا پرداز از غیر حبیب

دور از انصافست یار ده دله

قاسمی در بند زلف یار ماند

خوش بود دیوانگان را سلسله

شمارهٔ ۵۷۳

ای آفتاب روی تو را پرده‌دار ماه

بر جمله دلبران جهان خسروی و شاه

ما گر کنیم طاعت و گر معصیت کنیم

جان‌ها ز لطف و از کرم توست در پناه

دنیا به شور آید و عالم تبه شود

آن دم که در عداوت من کژ نهی کلاه

ای سرو ناز، تازه و تر می‌روی، دمی

خوش باشد ار به سوی غریبان کنی نگاه

فرمان عشق هر چه که باشد بدان رویم

ما بنده‌ایم و صولت عشق تو پادشاه

در راه عشق کشتن و آویختن بود

رنگی دگر نباشد بالاتر از سیاه

گفتند عارفان که: ادب را نگاه دار

از قول پیر مدرسه و اهل خانقاه

مقصود هر دو کون ببخشد به یک زمان

از دوست غیر دوست مرادی دگر مخواه

تو پادشاه عشقی و قاسم گدای توست

دل‌ها نگاه دار، که اینست شاهراه

شمارهٔ ۵۷۴

بر بی‌دلان گذشت و نکرد این طرف نگاه

ماییم در زمانه دلی و هزار آه

ای پادشاه حسن، که دل‌ها گدای توست

دل‌ها نگاه دار، که اینست شاهراه

سودای چشم مست تو در حد ما نبود

دل بر امید آن کرم افتاد در گناه

از پا فتاده‌ام من درویش، دست گیر

ای رهنمای دل، به کجا آورم پناه؟

روی تو مصحفیست ز آیات دلبری

«قَدْ فازَ مَنْ رَآهُ و طوبی لِمَنْ تَلاه »

سرمایه سعادت جاوید عاشقیست

«یا مَعْشَرَ السَّعادَةِ حَیّوا عَلَی الصَّلاة»

بی روی تو، که مردم چشم زمانه است

در چشم قاسمست جهان سر به سر سیاه

شمارهٔ ۵۷۵

پیش از بنای مدرسه و رسم خانقاه

از نور روی دوست بدو برده ایم راه

جان بود جام بود و می ناب ارغوان

آن می که پیش او خجلست آفتاب و ماه

خرم دلی، که از همه آزاد و فرد شد

جز روی دوست روی ندارد بهیچ راه

یک لحظه از مشاهده دوست وا ممان

در خود نظر مکن، که غیورست پادشاه

در مصر کاینات عزیز جهان شوی

گر یوسف دلت بدر آید ز قعر چاه

در نیمه ره ممان، که چو غوره ترش شوی

«الا الله » ار نگویی کفرست «لااله »

از عجله دور باش و تأنی روا مدار

ای دل، صبور باش، که دورست پیشگاه

معشوق من، مسوز مرا بیش ازین، که من

از جور تو بحضرت عشق آورم پناه

مستست قاسمی و بره راست میرود

از ننگ طعنهای رقیبان رو سیاه

شمارهٔ ۵۷۶

«عز من قائل » چه گفت اله؟

«قوله: لا اله الا الله »

گفت: در کون کاینا ما کان

همه بر وحدت منند گواه

«لا» چه باشد؟ نهنگ بحر محیط

چیست «الا»؟ جمال عزت و جاه

«لا» و «الا» چو جمع شد با هم

شد عیان سر مولی و مولاه

هله! ای عشق، جرعه ای دیگر

که جهان را بتست پشت و پناه

همه مستان تو، عقول و نفوس

همه حیران تو، سپید و سیاه

قاسمی را بلطف خود بنواز

«اعتمادی علیک، یا مثواه »!

شمارهٔ ۵۷۷

گم کرده ایم راه و ندانیم پیشگاه

زان سو ترک رویم، کزان سو ترست راه

شب تا سحر ز گریه ما هیچ کس نخفت

تا روی دل فروز تو دیدیم صبح گاه

مستان جام عشق تو بودند جان و دل

پیش از بنای مدرسه و رسم خانقاه

خواهی که قرب یابی در حضرت وصال

از مابغیر حضرت ما مقصدی مخواه

جانم بسوخت ز آتش حسرت که آن صنم

بر بیدلان گذشت و نکرد این طرف نگاه

دی می گذشت، جمله جهان پر نفیر شد

از سوز عشق، بس که برآمد فغان و آه

بر جان قاسمی نظری کن، ز راه لطف

زان پیشتر که آینه دل شود سیاه

شمارهٔ ۵۷۸

مرا یاریست، اندر گاه و بیگاه

چو ساغر همدم و چون سایه همراه

ازین نزدیک تر نزدیک نبود

دم از دوری مزن در قرب درگاه

مرا از پرتو انعام عامش

تجلی دایمی شد، دایم الله

اگر ترسیده ای، بگذر ازین کو

که شیرانند این جا در کمین گاه

درین ره گر مطیعی جای شکرست

وگر داری خطا، هم عذر ازو خواه

تجلی خدا ناگاه آید

ولیکن بر دل مردان آگاه

دریغا! محرمی همدم ندیدیم

دلی دارم، مسلمانان و صد آه

دل شوریده درمانی ندارد

مگر فانی شود در قرب آن شاه

ببازم پیش آن روی دل افروز

اگر جانست، اگر مالست، اگر جاه

قلندر، چون مجرد بود، خوش رفت

ز دنیا تا بعقبی، «طاب مثواه »

ز عالم فارغ آمد جان قاسم

بلندان را نباشد فکر کوتاه

شمارهٔ ۵۷۹

در میان همه خوبان بت ما از همه به

همه صافند ولی او بصفا از همه به

من که با صورت زیبای تو دارم حالی

صورت حال من رند گدا از همه به

عاقلان چون همه دربند سر و دستارند

رند سودازده بی سر و پا از همه به

ماهرویان جهان شیوه محبوبی را

همه دانند ولی دلبر ما از همه به

دلبرا، عکس تجلی جمالت چون شمع

همه را نور بصر داد، مرا از همه به

درد ما را که طبیبان نشناسند علاج

پرسش یار گرامی بدوا از همه به

گرچه قومی بوفای تو ز جان بگذشتند

قاسم سوخته در حسن وفا از همه به

شمارهٔ ۵۸۰

آتش عشق تو شوری در جهان انداخته

رهروان را جمله از کام و زبان انداخته

در میان عاشقان لاابالی آمده

عشق تو رمزی بطرزی در میان انداخته

تیغ زهرآلود قهرت عالمی برهم زده

عاشقان را در بلای بی امان انداخته

بوی تو بگذشته از افلاک و انجم در زمان

غلغلی از عشق در کروبیان انداخته

نام تو بشنیده جانها، پس کلاه شوق را

هر زمانی از زمین بر آسمان انداخته

از برای سکه تلوین معنی جاودان

زنگیان را در میان رومیان انداخته

لطف جاوید تو دایم جان ما افروخته

قاسمی را در میان عاشقان انداخته

شمارهٔ ۵۸۱

ای آتش سودای تو در کن فکان انداخته

عشقت شراب آتشین در جام جان انداخته

در مسجد ودر خانقه، آورده روی همچو مه

وندر میان صوفیان شور و فغان انداخته

گفته ز راز خویشتن با صوفیان خانقه

این خرقه را بدریده و آن طیلسان انداخته

در باغ و بستان آمده، مست و خرامان آمده

خوش غلغلی در بوستان از بلبلان انداخته

گشته بقهر خویشتن اندر میان بوستان

از بیم قهرت لرزه بر سر و روان انداخته

عشقت شراب «من لدن » از جنس نو، درد کهن

بر صفه های لامکان شکل مکان انداخته

گر عاقلی یک ره ببین در شیوه شاه یقین :

می بر کنار افتاده و گل در میان انداخته

عشقت دم از حکمت زده، در شیوه عفت زده

شوق تو او را آتشی در این و آن انداخته

گفته: بآب و نان ما هم «اسقیوا»، هم «اشبعوا»

در جان قاسم لذتی از آب و نان انداخته

شمارهٔ ۵۸۲

ای خیالت عقل کل را در گمان انداخته

نقش فیض لامکان اندر مکان انداخته

گفته راز خویشتن در کاروان عاشقان

زین حکایت شورشی در کاروان انداخته

عشق دیوانه دلم را برده از دین تا بدیر

های و هویی در میان عاشقان انداخته

راز خود را فاش کرده از زبان این و آن

تهمتی در گردن پیر مغان انداخته

زلف زیبای تو آن ساعت که بر روی اوفتاد

عکس سنبل بین میان ارغوان انداخته

یک سخن از زلف خود فرموده با باد صبا

فتنه ای اندر میان شب روان انداخته

قاسمی بشنید از ذوق وصالت شمه‌ای

زین بشارت‌ها کله بر آسمان انداخته

شمارهٔ ۵۸۳

ای کمالت نعت عزت در جهان انداخته

جان ز شوق تو کله بر آسمان انداخته

یک سخن گفته زر از خویشتن با بلبلان

شور و غوغا در زمین و در زمان انداخته

هر زمان از عشق رویت عقل در شور آمده

جان و دل را در محیط بی کران انداخته

ارغوان را گفته: وصل ما بیابی، غم مخور

زین حکایت صد عرق بر ارغوان انداخته

قعر دریای کمال از ناگهان موجی زده

مستعین را در مقام مستعان انداخته

بی نشانست آن حبیب، اما برای بازیافت

صد حدیث با نشان در بی نشان انداخته

یک کرشمه کرده با خود از برای خویشتن

قاسمی را در بلای جاودان انداخته

شمارهٔ ۵۸۴

روی مه را جلوه دادی، زلف میگون تاب ده

گلبن جان مرا از جوی وصلت آب ده

گر تو مرد آشنایی وقت را فرصت شمار

باده بستان، اختر تزویر را پرتاب ده

توبه کردن در حقیقت بازگشت دل بود

گر یقین همراه داری دل بدان تواب ده

عاقلان را بر سریر حرمت و عزت نشان

عاشقان را در صبوحی باده های ناب ده

سیل عشق آمد خروشان، دم مزن، هشیار باش

هر تعلق را، که پیش آید، بدان سیلاب ده

گر همی خواهی که در خوابش ببینی ناگهان

دل بدو تسلیم کن، پس دیده را با خواب ده

هرکسی را نام ده در خورد او، ای قاسمی

نام عشق لاابالی «اعجب العجاب » ده

شمارهٔ ۵۸۵

ای کوس کبریای تو در لامکان زده

وی آتش هوای تو در ملک جان زده

عشقت بغیرت آمده و قهرمان شده

آتش میان خرمن صاحبدلان زده

حیران شد از لوامع اشراق آن جمال

عقلی که در صفات تو لاف بیان زده

رویت ز لمعه پیشرو کاروان شده

چشمت بغمزه ای ره صد کاروان زده

یک نعره زد ز شوق دلم، تیر غمزه خورد

زان پس هزار نعره بامید آن زده

هر روز درد و سوز دلم را زیاده کن

تا در طریق عشق نباشم زیان زده

برخاسته ز فکر جهان جان قاسمی

تا از شراب شوق تو رطل گران زده

شمارهٔ ۵۸۶

هله!ای ساقی جانها، قدح باده بمن ده

شیوه عشق نگه دار و حسن را بحسن ده

گر تو خواهی که فغان از دل ذرات برآید

شمع رخساره برافروز و سر زلف شکن ده

یک زمانی خبری گوی از آن شاهد جانها

صفت در گهربار بدریای عدن ده

هرکسی را ز شرابات مصفا قدحی بخش

چونکه نوبت بمن آید قدح دردی دن ده

سخنی گوی از آن یار دل افروز بعاشق

خبر باد بهاری بگلستان و چمن ده

می کمیاب بمن ده قدح ناب بمن ده

گل سیراب بمن ده خبر بت بشمن ده

قاسم از عشق تو مستست و در آن رو شده حیران

زلف از چهره برانداز و جهانی بفتن ده

شمارهٔ ۵۸۷

ساقیا، عذر مگو، باده به سرمستان ده

می به مستان بده و توبه به هشیاران ده

نیک بیمار فراقیم و ز پای افتاده

از شفاخانه تو شربت بیماران ده

اهل دل شربت وصل تو خریدند به جان

ما بضاعت چو نداریم بما ارزان ده

هرکس از شربت سودای تو سرمست شدند

جان ما را به کرم باده استحسان ده

گر تو خواهی که همی فاسد و کاسد نشود

باده از جام ارادت به خریداران ده

ساکن کوی ترا روضه رضوان فرمای

عاشق روی ترا جنت جاویدان ده

قاسمی، اعمش این راه نبیند خود را

زود باش و به کفش آینه رخشان ده

شمارهٔ ۵۸۸

گرم از طالع فرخ رخ جانان شود دیده

ز عکس رنگ آن رخسار عین جان شود دیده

بوقت دیدن رویش نبیند دیده ام خود را

عجب گر هیچ عاشق را بدان امکان شود دیده!

بدور چشم مخمورش جهان مستند و من مستم

ندانم هیچ هشیاری درین دوران شود دیده

چو زلف و روی او بیند مشتاقان شیدایی

از آن آشفته گردد دل، درین حیران شود دیده

وگر گوید که: بنمایم جمال عالم آرا را

در آن امید سر تا پای مشتاقان شود دیده

گر از عارض برافشاند سواد عنبرین گیسو

بزیر کفر زلفش لمعه ایمان شود دیده

برای عید وصلش، قاسمی، قربان شوی،آری

که داند تا چه عیدی اندرین قربان شود دیده

شمارهٔ ۵۸۹

گر تو از مستان عشقی در وله

یار یک دل به ز یار ده دله

تو از آن او و او ز آن تو شد

«کان الله » گفت و «کان الله له »

گر نداری آتش سودای او

دیک جانت از چه شد در غلغله؟

راه انصافست این در عاشقی

جان ما را بودن از جانان گله

گر روانت آشنای عشق شد

خوش برو همراه او در هر وله

قافله عشقست و مردان خدا

اندرین ره پیشوای قافله

وقت کوچیدن رسید از دوستان

همرهان رفتند و ما در مرحله

گر شدی از آشنای با یزید

چون فتادی ناگهان در غلغله؟

قاسمی، این شیخ ما خلوت گزید

تا نماند جان او در مشغله

شمارهٔ ۵۹۰

بجانان زنده ام، الحمدلله

ز مستی مرده ام، الحمدلله

ز فضل و رحمت توفیق یزدان

بدو ره برده ام، الحمدلله

ز جام مصطفی، شرب الهی

مصفا خورده ام، الحمدلله

تولایم بمحبوبست و از خود

تبرا کرده ام، الحمدلله

درخت وصل را در باغ جانان

ببار آورده ام، الحمدلله

ندارم پرده از معشوق، با خلق

اگر در پرده ام، الحمدلله

ز قاسم پرده ای در پیش دل بود

فنا شد پرده ام، الحمدلله

شمارهٔ ۵۹۱

از مسجد و می خانه وز کعبه و بت خانه

مقصود خدا عشقست، باقی همه افسانه

بنما رخ زیبا را، تا فاش بگویم من :

«قد اشرف الدنیا من نور حمیانه »

هرکس صفتی دارد، با خود ز ازل آرد

تو عاشق حسن خود، من بی دل و دیوانه

ای قبله جان من وی جان و جهان من

دیدار تو می بینم در کعبه و بت خانه

دلدار مرا گوید: خود را و مرا وادان

من نور و تو تاریکی، من شمع و تو پروانه

گر نور یقین با تو همراه شود بینی

آن خواجه «نمی میره » وین بنده «نمی مانه »

قاسم تو قصور خود و احسان خداوندی

می بینی و «می بینه » می دانی و «می دانه »

شمارهٔ ۵۹۲

بیا، ای ماه کنعانی، بیا ای شاه فرزانه

نمی دانم چه می گویم؟ که عقلم گشت دیوانه

عجب حیران و سرمستم، بگیر، ای جان و دل، دستم

که از مستی و حیرانی نمی دانم ره خانه

بکوی عاشقی پستم، جنون افتاده در دستم

ز سودای تو سرمستم، چه جای جام و پیمانه؟

اگر در کعبه و دیری، رهین رؤیت غیری

همه ذکر تو افسون شد، همه فکر تو افسانه

بیا و دیده روشن کن، بیا و خانه گلشن کن

تو شمع مجلس جانی و جانها جمله پروانه

درآ در وادی حیرت، برای هیبت و قربت

رها کن شیوه غفلت، چو می دانی که می دانه

امید قاسم مسکین بجانانست پیوسته

که آن دلدار موری را سر مویی نرنجانه

شمارهٔ ۵۹۳

پر گشت جهان از می گل رنگ مغانه

امروز می آرید، میآرید بهانه

در مدرسه عشق تو ما مست خرابیم

در بحث قدیمیم و حدیث حدثان نه

هر دل که توجه بتو دارد، بهمه حال

جان را برهانید ز وسواس زمانه

گر جرم و خطا عفو کنی، آن کرم تست

از تو کرم آید همه، ای شاه یگانه

ما رو بتو داریم، بهر حال که هستیم

گر مسجد و می خانه و گر دیر مغانه

مقصد همه عشقست وگر نی بجز از عشق

هرچیز که باشد همه افسون و فسانه

صیاد ازل ناوک تقدیر چو انداخت

مقصود دل ماست، که دل بود نشانه

خوش می روی؟ ای دوست خرامان بخرابات

با سرمه زیبایی و کاکل زده شانه

هرکس بهواییست درین کوی و مرادی

قاسم بمی و شاهد و با چنگ و چغانه

شمارهٔ ۵۹۴

مرآت دل شکستی، ای گنج جاودانه

جان را وحید کردی آخر بهر بهانه

شب بود قوت ما، روزست قدرت ما

ما مست جام عشقیم، از باده شبانه

رحمی کن،ای طبیبم، ای دلبر حبیبم

بر روی زعفرانی، بر اشک دانه دانه

گفتم: نشان زلفت با ما که گوید آخر؟

هرجا مدققی بد، کردند ذکر شانه

گر عاشقی و مردی، در راه عشق فردی

کو آه دردمندان؟ کو سوز عاشقانه؟

از سر قاب قوسین آخر چه فهم کردی؟

با مصطفی خدا را سریست در میانه

گر سر عشق جویی، قاسم، ز دل طلب کن

گنجیست بی نهایت، بحریست بی کرانه

شمارهٔ ۵۹۵

می کشد آن حبیب فرزانه

چشم را سرمه، زلف را شانه

می رود در فضای ملک وجود

«اینما کان » و «حیث ما کانه »

مست و طناز و سرفراز و ملیح

هر کرا دید داد پیمانه

گر نه از جام اوست مستی جان

چیست این نعرهای مستانه؟

زاهدان را صوامع و تسبیح

عاشقان را شراب و می خانه

بهوای تو دایم این دل مست

گاه شمعست و گاه پروانه

قوت هرکس بقدر همت اوست

طفل را شیر و مرغ را دانه

سخن از دوست گو، ز غیر مگوی

بگذر از قصهای افسانه

گر نقاب از جمال بردارد

قاسمی جان دهد بشکرانه

شمارهٔ ۵۹۶

آیینه تیره شد، ز چه تیره است آینه؟

چون رو به روی دوست ندارد هرآینه

مرآت دل به مصقله ذکر پاک کن

تا روی دوست را بنماید معاینه

«جَفُّ القَلَم بِما هو کاین» تمام شد

تفصیل یافت صورت اجمال کاینه

دوشینه شب که اول شب بود و عید بود

آن غازی من آمد «یاریم سراینه»

کردم سلام گرم و زدم بوسه بر رکاب

«هیچ التفات قلمادی اول شه گداینه»

هرکس ز کوه «کون» صدایی شنیده‌اند

آواز یار غار شنیدم «صداینه»

خوشدل شدم ز مغلطهٔ آن مرادِ دل

جانم نجات یافت ز هجران باینه

می‌خواستم به کوی تو آیم به پای‌بوس

ره نیک دور بود و مرا زور پای نه

گفتم که: قاسمی به جمال تو یافت راه

در خنده رفت یار گرامی که:«های نه»

شمارهٔ ۵۹۷

تا گرد ماه سنبل مشکین نهاده ای

بس داغها که بر دل مسکین نهاده ای

بر عارض تو زلف سمن سا چه حکمتست؟

یعنی بجنب فاتحه آمین نهاده ای

از بهر غارت دل و دین شکستگان

بر سیم تر کلاله زرین نهاده ای

کحلیست نوربخش خیال جمال تو

در پردهای چشم خدا بین نهاده ای

جانها حیات یافت ز حسن کلام تو

در زیر لب چه شیوه شیرین نهاده ای

آن جان نازنین تو بر روی دل فروز

طغرای مشک بر گل و نسرین نهاده ای

فریاد جان قاسمی از آسمان گذشت

زین جورها که پیشه و آیین نهاده ای

شمارهٔ ۵۹۸

همه لذت، همه شهوت، همگی رد شده ای

پیش ازین نیک بدی، خواجه، ولی بد شده ای

چه فتادت که درین چاه بلا افتادی؟

آدمی زاده ای، اما بصفت دد شده ای

پیش ازین ساده و صافی بدی، اکنون شیخی

که بدین رقعه خیالات مشعبد شده ای

غالبا گر صفت عشق ترا همراهست

همه بر زر زده ای، جمله مزرد شده ای

پیش ازین شربت شیرین مهنا بودی

این زمان تیغ جگر سوز مهند شده ای

هیچ شک نیست که ناگه بوصالش برسی

چون تو از هر دو جهان پاک و مجرد شده ای

قاسمی، عشق طلب از حق و سرمستان باش

چونکه در قاعده عشق مسرمد شده ای

شمارهٔ ۵۹۹

این شناسی که: از آن شهر و دیار آمده ای

لیک هرگز نشناسی بچه کار آمده ای؟

تو از آن منصب بیچون بمقام چه و چون

شاهبازی مگر از بهر شکار آمده ای؟

جوهر جان ترا نقد عیاری کم بود

بدرم خانه جان بهر عیار آمده ای

هله! ای غنچه پیکان صفت خضر لباس

جانب گل شو و گل، کز ره خار آمده ای

همچو مردان بدمی هر دو جهان را در باز

چون درین دیر فنا بهر قمار آمده ای

سر و کار دو جهان در گرو کار تو شد

الله الله! که چه خوش بر سر کار آمده ای!

آخر، ای جان گرامی، بچه نامت خوانم؟

صدر اعیانی و در صفه ما آمده ای

تو بمعنی دو جهانی و جهانی دیگر

در ره صورت اگر زار و نزار آمده ای

آن تمنای جهان عاشق توقیع تو شد

قاسمی، نیک بتمکین و وقار آمده ای

شمارهٔ ۶۰۰

خطاب «لن ترانی » چیست؟ یعنی

که مولی را نبیند غیر مولی

حقیقت گر تنزل کرد در عشق

بصورت ملتبس شد حرف معنی

بصورت گر ز معنی باز مانی

بتره داده باشی من و سلوی

«علی الله » از حجاب ملک صورت

تبرا از سجود لات و عزی

اسیر درد تو شیرین و خسرو

غلام عشق تو مجنون و لیلی

سراسر غرق دریای حیاتست

ز انوار تجلی جان موسی

بجان قاسمی کز نور قاسم

ندارد هیچ حاصل چشم اعمی

شمارهٔ ۶۰۱

«هدی للمتقین » گفتند: یعنی

بصورت وا ممان از صرف معنی

بگو: تقوی چه باشد؟ راه پاکان

هدایت، رفتن از مولی بمولی

حیات از حق بود، هرجا که باشد

ولیکن مظهری باید چو عیسی

قمر شق گردد از انگشت احمد

عصا ثعبان شود در دست موسی

چو مظهر بی ظهوری نیست، می بین

میان جام جان نور تجلی

حقیقت عاشق و معشوق و عشقست

منه دل بر مجازات طفیلی

بیادش قاسمی رطب اللسانست

که مجنون دوست دارد ذکر لیلی

شمارهٔ ۶۰۲

هر لحظه مرا میرسد انوار تجلی

با نور تجلی چه زند معجز عیسی؟

یاران طریقت، همه دلشاد بمانید

کز طور برآمد دولت موسی

گر دیده جانت بگشایند ببینی

صد موسی حیرت زده بر طور تجلی

گر زانکه رسد بوی حقیقت بمشامت

حقا که بیک جو نخری ملکت کسری

از جام محبت همه مستان خرابند

ما از دل و از جان شده دردی کش لیلی

دلها همه آشفته و شوریده و شیدا

بر جان چو رسد بوی تو از عالم معنی

ای جان و جهان، وصف تو پاکست و معلی

از قاسم بی دل مطلب توبه و تقوی

شمارهٔ ۶۰۳

به جان تو، که خمارم به غایت، ای چلبی

بریز باده حمرا به شیشه حلبی

چو مست جام «اناالحق » شوم، چنانکه مپرس

هم از تو در تو گریزم ز شرم بی ادبی

همیشه حسن سبب را بجان خریدارم

بدان سبب که تو، ای جان، مسبب سببی

اگر بعشق شوی آشنا عیان بینی

هزار شیوه شیرین، هزار بوالعجبی

مگو حبیب عجم را که: غافل از عربیست

زبان او عجم آمد، روان او عربی

هزار درد درون داشتم، چو رو بنمود

«فزال لی تعبی » و «و زاد لی طربی »

نسب حقیقت عشقست، اگر خبر داری

مگو بمجلس مستان فسانه نسبی

چو آفتاب برقصیم و مست و خوش حالیم

برو، تو ناصح، ازین جا، که عقده ذنبی

نیاز قاسم بیچاره از کرم بپذیر

«حبیبی، انت رجایی و انت منقلبی »

شمارهٔ ۶۰۴

دل ز من برداشت یار مهربان، واحسرتی

دشمنی کردند با من دوستان، واحسرتی!

عهد من بشکست، جانم سوخت، مهر از من برید

با من این کرد او بقول دشمنان، واحسرتی!

آستین بر من فشاند آن دلبر پیمان شکن

رخت ما را مینهد بر آستان، واحسرتی!

درد آن دارم که: چون دلبر کند از ما کنار

با که خواهد کرد دست اندر میان؟، واحسرتی!

راست میگویم: چو با من شیوه کج می رود

راستش ناید بحق راستان، واحسرتی!

دشمنی کردند با من دوستان، از بخت بد

این حکایت در جهان شد داستان، واحسرتی!

قاسمی را آه سرد از دل برآمد، کان نگار

میل دل دارد بمهر دیگران، واحسرتی!

شمارهٔ ۶۰۵

با یاد خدا باش به هر جای که هستی

بی یار نگویم به تو هشیار، که مستی

در صومعه رفتی به صفا، وقت تو خوش باد!

زنهار! که در صومعه خود را نپرستی

آخر چه فتادت که درین راه خطرناک

جامی نچشیدی و دو صد جام شکستی؟

ای دوست، بگو راست که احوال تو چونست؟

در مکتب شادی ز چه رو در عبسستی؟

باری چه رسیدت، که درین غایت مقصود

عشاق رسیدند و تو در بار نشستی؟

مرغان همه بر ذِروه کُهسار رسیدند

احوال تو چون شد که میان قفسستی؟

ای محتسب، آخر دل ما بیش میازار

تو محتسب راه نه، میر عسستی

در بادیه هجر بماندم شب تاریک

فریاد رس ای دوست، که فریاد رسستی

قاسم همه در حال تو حیران شده، تا کی

در نعره و آشوب به سان جرسستی؟

شمارهٔ ۶۰۶

چو با تست مقصود، هرجا که هستی

گرش باز دانی ز هجران برستی

درین جست و جو دور رفتی وگر نی

چو خود را بدانی ازین جو بجستی

ز تحصیل عرفان محصل همین شد

که: حاصل تویی زین بلندی و پستی

ازان منتظم شد بتو نظم عالم

که شد بیت لطفی ز دیوان هستی

زهی!ساقی جان، که از لطف و احسان

ز بد مستی ما سر خم نبستی

ز جام خدا باده ناب بستان

که این می پرستی به از خود پرستی

بده یک دو جام دگر قاسمی را

که وقت خمارست و پایان مستی

شمارهٔ ۶۰۷

چه ذوق نیستی یابی؟ که هستی

ببالا کی توانی شد؟ که پستی

بدان، صوفی صاف، این مسئلت را:

ز ما دوری اگر از خود نرستی

بسی با عاقلان همراه بودی

ولی با عاشقان کمتر نشستی

اگر مردی، از این عهد برون آی

که اندر عهده روز الستی

همه یاران بمنزلگه رسیدند

تو غافل مانده ای در بت پرستی

چه بودت؟ چیست آخر؟ راست برگوی

چو دیگ عاشقان در غلغلستی

بیا،قاسم، دل از اغیار بردار

توجه کن بحق، هرجا که هستی

شمارهٔ ۶۰۸

السلام علیک، یا سندی

«انتموا سیدی و مستندی »

در تو دل عاشقست و حیرانست

«قد تحیرت فیک، خذ بیدی »

از ازل در تو مست و حیرانند

جمله جانها، که شاهد ابدی

گرچه دل خرده دان و زیرک بود

گنگ شد پیش صدمت صمدی

همه ذرات شاهدند که تو

شاهد جان و واهب خردی

هله! ای منکر طریقت عشق

عاشقان زبده اند و تو زبدی

منکر راه شیر مردانی

سگ به از تو، اگر درین عددی

گفت حق: «صد عن سبیل الله »

تو ازان زمره ای، ازان صددی

قاسمی در فنای محض رسید

از تجلی حضرت احدی

شمارهٔ ۶۰۹

ای دل عشاق را بروی تو شادی

غایت مقصود و منتهای مرادی

در دلم آتش نهاده ای، چه توان گفت؟

هرچه نهادی بجای خویش نهادی

آتش عشق تو بود بادی دولت

باد روانم فدای آتش بادی!

دولت وصل ارچه بس عظیم بلندست

از تو توان خواستن، که شاه جوادی

جمله ذرات مست نور تجلیست

تا تو ز خورشید حسن پرده گشادی

زلف ترا هر که یافت ضال و مضل شد

روی ترا هر که دید مهدی و هادی

قاسم، ازین می بخود میا، که دریغست

جانب محنت شدن ز معدن شادی

شمارهٔ ۶۱۰

دلم از غصه هجران تو دارد دردی

خسته ای، سوخته ای، عاشق غم پروردی

آن چنانم ز فراقت که میان خونم

غور این قصه نداند دل هر نامردی

عشق را خسته دلی باید و جان محزون

عشق وارد نشود بر دل هر بی دردی

عاشقم، عاشق و پیدا نتوانم گفتن

که بر آن خاطر نازک بنشیند گردی

قسمی دارم، ای دوست، بجان، باور کن

که: ببستان جهان چون تو ندیدم وردی

کیست زاهد که درین مجلس ازو باید گفت؟

هرکه گرمست نگوید سخن از دلسردی

بشنو از قاسم، اگر با تو سخن می گوید

سخن پاکدلی، عاشق فردی،مردی

شمارهٔ ۶۱۱

گر گلی از گلشن حسنش ببازار آمدی

هر دکانی را نسیم مشک تاتار آمدی

گر حجابی در میان بنده و حق نیستی

قسمت ارباب ظن کی محض پندار آمدی

از تجلی هدایت گر نبودی پرتوی

جمله اعیان جهان در عقد زنار آمدی

گر نبودی سر جانان تعبیه در تعبیه

«لن ترانی » در حقیقت عین دیدار آمدی

پرتو رویش اگر در چین و ما چین سر زدی

کافر صد ساله در تسلیم و اقرار آمدی

گر عنایت را ظهوری بیشتر بودی از آن

زمره اشرار در اطوار ابرار آمدی

کوه سنگین گر ز درد قاسمی واقف شدی

کوه را دل خون شدی با ناله زار آمدی

شمارهٔ ۶۱۲

گر نسیم رحمتی از کوی جانان آمدی

قعر بحر لم یزل در موج احسان آمدی

گر نمی جستی بلای جان سرگردان ما

کار دل از سایه زلفش بسامان آمدی

گر نبودی در طریق یار حفظ مرتبت

هم سلیمان مور و هم موری سلیمان آمدی

گرنه آنستی که حق با جمله عالم همرهست

ذره چون در معرض خورشید تابان آمدی؟

عام گشتی فر شاهی در میان خاص و عام

گر گلی چون روی او در هر گلستان آمدی

گرنه خود «احببت ان اعرف » بدی مقصود یار

این ظهورات فراوان عین کتمان آمدی

گر ید بیضا بوجه عام گشتی منجلی

در جهان هر ذره ای موسی عمران آمدی

اسم هادی گر تجلی کردی اندر سومنات

کفر و مشرک همه در سلک ایمان آمدی

گرنه آن بودی که آن خورشید ملک یم یزل

برتر از جانست، هم در حیطه جان آمدی

گر تجلی جمالش عام گشتی در جهان

هرکجا سنگی بدی لعل بدخشان آمدی

از حرم گر یک نظر کردی بهر نامحرمی

هر گدایی محرم اسرار سلطان آمدی

گر صبا از چین زلفش حلقه ای برداشتی

پرتو رویش چو شمعی در شبستان آمدی

گر نبودی حب ساری در ذراری، لایزال

بلبل آشفته کی بر گل ثنا خوان آمدی

عشق اگر بی پرده ای ظاهر شدی در آب و گل

همچو قاسم ذره ها در رقص عرفان آمدی

شمارهٔ ۶۱۳

فرودی باشد و ننگ و جودی

که نبود پیش جودت در سجودی

مراگویی :چه میگویی؟ چه گویم؟

ثنای شاهد فرد ودودی

همه ذرات در رقصند ازین حال

نباشد این رواقص بی سرودی

سرود از عالم غیبست، هش دار!

سرود اعتدالی با شهودی

سرود اولیا اینست، ای دوست

نه این جا نغمه چنگی، نه عودی

نی و دف هر دو همرازان عشقند

که باشدشان بهم گفت و شنودی

کسی کو منکر عشقست در راه

چه باشد؟ جاحدی، کور و کبودی

ز بود خود بفریادیم، زنهار!

چه خوش بودی که بود ما نبودی!

ز قول قاسمی هر روزکی چند

روان می سازم از دیده دو رودی

شمارهٔ ۶۱۴

گر جان بهوای تو گرفتار نبودی

جان و دل ما طالب دیدار نبودی

گر زانکه بحق واقف اسرار شدی خلق

منصور «اناالحق » گو بردار نبودی

تکفیر نکردی سخن «اعظم شان » را

گر مفتی ما بر سر انکار نبودی

گر جانب عاشق نشدی میل حبیبان

عشاق ترا گرمی بازار نبودی

از نقش دو عالم نبدی حاصل و محصول

گر زانکه دلی واقف اسرار نبودی

گر زانکه پس پرده ندیدی رخ خود را

خود را ز پس پرده خریدار نبودی

گر دور و تسلسل ننمودی رخ و زلفت

عشاق تو سرگشته چو پرگار نبودی

گر عشق نبودی و غم عشق نبودی

یک جان بجهان عارف و هشیار نبودی

قاسم، اگر این جان نبدی آینه حق

جان را بر او پایه و مقدار نبودی

شمارهٔ ۶۱۵

جان نوروز و جان صد عیدی

عیدی عاشقان بده، عیدی

راحت روح و نور اعیانی

«انتموا سیدی و مستندی »

هر کسی رو بمقصدی دارد

ما و صهبا و جام جمشیدی

من بهر جام سر فرو نارم

خاصه بر جام تلخ نومیدی

باده خوردی، حلال و نوشت باد!

جور بود این که جام دزدیدی

عاشق بی ریای بی تزویر

بهتر از زاهدان تقلیدی

بر سردار عشق «اناالحق » گوی

گر ز مستان جام توحیدی

عاقبت بر فغان و گریه ما

رحم کردی، اگرچه خندیدی

قاسم از کشتگان غمزه تست

«قلب و روحی فداک یا سندی »

شمارهٔ ۶۱۶

ای آفتاب روی ترا ماه مشتری

جانش مباد، هرکه کند از تو دل بری

ای جام اگر ز باده نداری تو چاشنی

من بر کفت نگیرم، اگر کاسه زری

این راه عشق شیوه انسست و هیبتست

مأمور عشق گردی، اگر خود غضنفری

ای پادشاه عالم جان، دل نگاه دار

دل کشور تو گشت و تو سلطان کشوری

راهیست بی نهایت و شیران در آن کمین

از سر سخن مگو، مگر این ره بسر بری

اندر پناه عشق تو ایمن شدست دل

ای عشق، چاره ساز، که سد سکندری

عاجز شد از ثنای تو قاسم بصد زبان

کز هرچه برتر آمد ازان نیز برتری

شمارهٔ ۶۱۷

ای عشق دل فروز، که شاه مظفری

دل را نگاه دار، که سلطان کشوری

گر گویمت که: مرشد راهی، عجب مدار

ما راه می رویم و درین ره تو رهبری

جانرا بکف نهاده و خوش کف زنان و مست

این راه می رویم بوصف قلندری

در راه عشق رسم تکلف ز راه نیست

محکوم عشق گردی، اگر خود غضنفری

گر یار گویدت که: دل و جان و سر بباز

تسلیم راه باش و مکن فکر سرسری

ما بنده توایم، بهر جایگه که هست

وز شان تست قاعده بنده پروری

باری، ز روی لطف نظر کن بقاسمی

ای آفتاب روی ترا ماه مشتری

شمارهٔ ۶۱۸

وصال یار بصد جان بخر، اگر نخری

یقین که از غم هجران دوست جان نبری

ببانگ الله اکبر نمی شوی بیدار

که پیش زمره عشاق گنگ و کور و کری

بیا، برای افاضت، بیا، برای کرم

که بسته را تو کلیدی و علم را تو دری

تراست لطف و کرم، هم باول و آخر

ز لطف چاره من بر، که شاه چاره بری

نظر بروی تو داریم و روز و شب شادیم

بحال ما نظری کن، که صاحب نظری

سرم بملک دو عالم ز فخر در گذرد

اگر بگوشه چشمی بسوی مانگری

دلم ببردی و دینم، نه مهر ماند و نه کین

به پیش قاسم مسکین حریف جمله بری

شمارهٔ ۶۱۹

مرا از پرتو روی تو هر لمعه است دیداری

مرا از لمعه روی تو هر لمعه است انواری

اگر مقبول درگاهم، امیرم، خسروم، شاهم

وگر نی در میان جان ببینی عقد زناری

میان زاهدان رفتم، عجب افسرده دل قومی!

میان عاشقان رفتم، عجایب گرم بازاری!

ببازار جهان رفتم، دل و جان را حرج کردم

بحمدالله که پیش آمد مرا ماهی خریداری

یکی با عقل ترسیدن، یکی از عشق ورزیدن

نهاده حکمت و قدرت برای هریکی کاری

هم مستند در دینی، همه کس غافل از مولی

که اندر شهر و در کوچه نمی بینم هشیاری

مگو از صوفیان رسم و عادت پیش اهل دل

زمرد نیست چون مینا به پیش قاسمی، باری

شمارهٔ ۶۲۰

ای دوست، بگو باری تا: عزم کجا داری؟

سرمست و خرامانی انگیز بلا داری

هردم بدگر صورت ظاهر شوی، ای دولت

گه راه صفا گیری، گه تیغ جفا داری

گه رای کنی، گه رو، گه های کنی، گه هو

این مسئله را برگو: در هوی چه ها داری؟

ای صاحب بحر و بر، وی طالب نیک اختر

بگذار سر و افسر، هان! گر سر ما داری

هرجا من و ما باشد، از جنس فنا باشد

فانی نشود هرگز، این عشق و هواداری

ای مایه مستوری، ای چهره مهجوری

خوش قابل و مقبولی، گر قبله خدا داری

هر لحظه کند القا، با ابر دل دریا :

از ما شده ای پیدا، هم روی بما داری

بگذار حکایت ها، مجنون شو و ناپروا

کار تو شود زیبا، گر رو بفنا داری

همراه تو شد جانان، هرجا که روی، ای جان

گر قصد سمک داری، گر رو بسما داری

بگذار تصرفها، تا چند تکلفها

بگذار ره سودا، گر رو بصفا داری

من قاسم حیرانم، بس بی سر و سامانم

در آتش هجرانم آخر تو روا داری؟

شمارهٔ ۶۲۱

روی دل را بسوی جان داری

وین حکایت ز جهان نهان داری

رو، مقلد مباش در ره عشق

که عیان در پی عیان داری

هله! ای روح، از هوا و هوس

که ره شاه با نشان داری

اندرین ره، که شیر مردانند

روبهی گر تو فکر جان داری

دل ز مستان راه بر نکنی

اگر از باده سر گران داری

سخن عقل ظاهری مشنو

اگر از عشق ترجمان داری

قاسمی، شادمان و خرم باش

یاد ما در میان جان داری

شمارهٔ ۶۲۲

حکایتی دو سه دارم، به شرط دستوری

ز حد گذشت به غایت زمان مهجوری

چو آفتاب جهانتاب ظاهرست حبیب

حجاب مایه جهلست و پایه کوری

بیا به مجلس مستان، سجود کن، بستان

شراب ناب «اناالحق» ز جام منصوری

اگر ز جام محبت به جرعه‌ای برسی

هزار قیصر و خاقان، هزار فغفوری

تو را ز لذت مستیّ و عاشقی چه خبر؟

که در حقیقت معنی ازین سخن دوری

اگر مقرب شاهی، کجاست طلعت شاه؟

ولی مقرب حق نیستی، که مزدوری

ز حق نصیب نداری ولیک خوشحالی

که در میان خلایق به زهد مشهوری

شراب ناب محبت حیات جان بخشد

به وصف راست نیاید حدیث موفوری

ز قاسمی بشنو: مست باش، یا مستور

که هر دو راست نیایند: مست و مستوری

شمارهٔ ۶۲۳

ز حد گذشت حکایت ز قصه دوری

به شرح راست نیاید حدیث مهجوری

بیار، ساقی، ازان باده‌ای که در جامست

که جان ما به لب آمد ز رنج مخموری

طهارت دو جهان را اگر به دست آری

چو درد عشق نداری، هنوز مغروری

به غیر عشق خدا هر که راه می‌جوید

کمال علت او از کریست، یا کوری

بگو به شیخ که: بسیار ازین قبول ملاف

که ترک فرصت وقتست طوق مشهوری

اگر تو جرعه‌ای از جام جم به دست آری

هزار قیصر و خاقان، هزار فغفوری

شراب کهنه چو خوردی، بگو ز سر قدم

که نیک دور بود شان مست و مستوری

به جان مستان، کین یک سخن ز من بستان:

غلام شاه عرب شو، اگر چه طیفوری

به قاسمی دو سه جام از کرم عطا فرمای

شراب ناب «اناالحق» ز جام منصوری

شمارهٔ ۶۲۴

شب عیدست و ما عاشق، چه گویم قصه دوری؟

به صد دفتر نشاید داد شرح درد مهجوری

تو خدمت می‌کنی حق را، برای «جنت الماوی »

برو، جان عزیز من، نه‌ای عاشق، که مزدوری

ز حق عمدا جدا گشتی، به باطل آشنا گشتی

نمی‌بینم ترا عیبی به جز سودای مغروری

کسی را در جهان نبود، وگر باشد نهان نبود

چنین سرمست و هشیاری، چنین مستی و مستوری

ز دست توبه و تقوی دل مسکین به جان آمد

بیار، ای ساقی باقی، بیار آن جام منصوری

خطابش را نمی‌دانی، جمالش را نمی‌بینی

بدین خوبی و زیبایی، عجب دوری، عجب کوری!

اگر چون قاسمی گردی فنا مقبول جانانی

وگرنه همچو محرومان ز سِرِّ این سخن دوری

شمارهٔ ۶۲۵

من قبله بدل کردم، تا کی بود این کوری؟

جویای لقا گشتم، تا چند ز مهجوری؟

گویند که: نتوان دید آن یار گرامی را

آری نتوان دیدن تا غافل و مغروری

ای بحر چنین ساکن، دلها ز تو شد ایمن

صد موج بلا خیزد آن لحظه که در شوری

در عشق زبون گردی، انباز جنون گردی

گر قیصر و خاقانی، گر خسرو و فغفوری

ای عشق، عجایب ها در وصف تو می دانم

هم نایی و هم نایی، طنبوری و طنبوری

گفتم: ز چه مستی تو؟ گفتا: ز چه می پرسی؟

از باده منصوری، نی از می انگوری

قاسم، همه دولتها در وصلت آن یارست

در ماتم جاویدی، گر غافل ازین سوری

شمارهٔ ۶۲۶

میسرت نشود عاشقی و مستوری

بوصل راه نیابی، بوصف مغروری

اگرچه قبله شهری، ازین حدیث ملاف

که این سخن ز تو دورست و تو ازین دوری

بعشق راه نیابی، بگنج و مال و منال

اگر بگنج فریدون و جاه فغفوری

چو آفتاب رخ یار در جهان پیداست

ولیک سد عظیمست علت کوری

رسید نعمت و عشرت، رسید دولت و جاه

که: میخورید عزیزان ولی بدستوری

مرا بقرب جناب تو آشنایی ده

بجان دوست، که آشفته ام ز مهجوری

بیار ساقی جانها، که قاسمی تشنه است

شراب ناب «انا الحق » ز جام منصوری

شمارهٔ ۶۲۷

نه مست جام خدایی، نه مرد مستوری

نه مخبری و نه مستخبری، عجب کوری!

ازین خرابه غفلت برون خرام، ای دل

یقین بدان به حقیقت که بیت معموری

غدیر گفت به دریا: نه عاشق و مستی

بگو: همیشه چرا در فغان و در شوری؟

تو طالب در مکنون و آن گهر با توست

چو در میان وصالی چراست مهجوری؟

شراب و شاهد و شمع اندرون خانه توست

ازان چه بهره بری با کری و با کوری؟

بگو به صوفی رسمی: مرقص و نعره مزن

که مست جام هوایی، نه جام منصوری

هزار نفخه صورست در جهان هر دم

اگر نه مرده‌دلی پس چرا درین گوری؟

طریق رسم رها کن، بدان که: ممکن نیست

که شاهباز توان شد به بال عصفوری

بیا، ساقی، از آن می که راحت جانست

به جان رسید روانم ز رنج مخموری

اگر به چشم حقیقت جمال خود بینی

سرت بلند، که هم ناظری و منظوری

بگو ز قاسمی این یک سخن به واعظ شهر

که: راه حق نتوان شد به وصف مغروری

شمارهٔ ۶۲۸

گر زانکه بگویند: گدایی و فقیری

بهتر بود از مسند شاهی و امیری

ای دوست، بآخر چو همی باید رفتن

این فقر به از مملکت میر و وزیری

شاهی بکجا میرسد؟ ای راحت جانها

کاندر دو جهان در صدد گیر و مگیری

از شاه بپرسند قیامت که: چه خواهی؟

چون قصه عیانست بگوید که: فقیری

دنیا همگی غصه و فتنه و ملامت

جهدی بکن، ای دوست، که در غصه نمیری

گر زانکه نداری بجهان جاهی و مالی

طیره مشو، ای دوست، که خورشید منیری

گر فضل خدا همره جان تو نباشد

سودی نکند فصل و مقامات حریری

یا رب، بدل عاشق بیچاره نظر کن

سلطان نصیری و شهنشاه ظهیری

همواره دل قاسم بیچاره اسیرست

پیری و فقیری و غریبی و اسیری

شمارهٔ ۶۲۹

اگر ز مصر جهانی و گر ز تبریزی

ز پیر راه بدان قصه شکرریزی

تو پیر خانقهی، لیک غافلی از راه

ز من مپرس: چه ارزم؟ همان که میورزی

مجردان طریقت روان فدا کردند

تو نام مرگ شنیدی چو بید میلرزی

بعاقبت بدر مرگ بایدت رفتن

اگر تو خسرو چینی و شاه پرویزی

ببنده گفت فقیهی: هزار سال بمان

جواب دادم و گفتم: هزار سال بزی

تو پیشوای جهانی و این نمیدانی

بزعم خویش تو شیخی و لیک دهلیزی

بیا، بصحبت قاسم حدیث دوست شنو

تو قدر گنج چه دانی؟ که حبه ای ارزی

شمارهٔ ۶۳۰

تو همچو عقل شریفی و همچو روح عزیزی

«فداک عقلی و روحی » ندانمت که چه چیزی؟

مرا هوای تو از عقل و جان ربود، چه گویم؟

بجانب تو گریزم بهر طرف که گریزی

تویی مقاصد عالم، یقین بدان و«فألزم »

تمیز راه عیان شد، اگر ز اهل تمیزی

برغم خویش تو مستی، برو که دوری ازین در

نه مست جام خدایی ولیک مست قمیزی

بیا بمجلس مستان، بروی عشق نظر کن

هزار جان متحیر، چه جای عقل غریزی؟

ز جام شوق و محبت خبر نداری و مستی

نه مست باده شوقی، که مست جوز و مویزی

هوای عشق تو دارم، بهر طرف که رخ آرم

ولی بگفت نیاید، که نیک تندی و تیزی

ز ذره های من آید هوای مهر و محبت

اگر تو خاک مرا صد هزار بار ببیزی

ز خاک کوی تو قاسم بجانبی نگریزد

هزار بار اگر خون من بخاک بریزی

شمارهٔ ۶۳۱

تا سر الهی ز ملاهی نشناسی

نسناس ندانی بحقیقت ز اناسی

اسرار خرابات هم از پیر مغان پرس

این قصه سماعیست، مکن فکر قیاسی

نسیان تو از هر دو جهان غایت انسست

تا عاشق ناسی نشوی عاشق ناسی

صد خرقه بسوزد بدمی عاشق صادق

گوید: چه کنم خرقه؟ که «العشق لباسی »

در خانقه عشق ترا بار ندادند

از مرده دلی در غم این کهنه پلاسی

گفتی که: ببین روی مرا، سجده بجا آر

خدمت کنم، ای دوست، بعینی و براسی

گر کاسه نباشد می صافی زخم آشام

قاسم، تو ز می مست خرابی، نه ز کاسی

شمارهٔ ۶۳۲

من عشقم و عشق من چه پرسی؟

جانم همگی، ز تن چه پرسی؟

از سر تا پای محو یارم

اینست سخن، سخن چه پرسی؟

از پرتو آفتاب حسنش

کارم همه شد حسن، چه پرسی؟

پروای مدیح دوست هم نیست

از دشمن طعنه زن چه پرسی؟

از غمزه یار فتنه برخاست

زان غمزه پر فتن چه پرسی؟

ذرات وجود مست عشقند

از باده ذوالمنن چه پرسی؟

قاسم، که فنا شدست، از وی

افسانه ما و من چه پرسی؟

شمارهٔ ۶۳۳

دلا، ز باده و خُم‌خانهٔ که می‌پرسی؟

ز چشم و غمزهٔ مستانهٔ که می‌پرسی؟

هزار خانه برانداخت عشق عالم‌سوز

درین خرابه تو از خانهٔ که می‌پرسی؟

گذشت نوبت کیخسرو و فریدون شد

درین دیار تو افسانهٔ که می‌پرسی؟

تو جان جمله جهانی و شاه موجودات

به جان تو که ز جانانهٔ که می‌پرسی؟

هزار بحر پر از موج درناب خوشاب

گدای تست، ز دردانهٔ که می‌پرسی؟

تراست رُتبَتِ «سبحانی اعظم الشانی»

ز جعد گیسو و از شانهٔ که می‌پرسی؟

گذشت قصر جلالت ز سقف عرش مجید

زهی کمال! ز کاشانهٔ که می‌پرسی؟

تو شمع جانی و جان جهان چو پروانه

درین میانه ز پروانهٔ که می‌پرسی؟

به پیش قاسم بی‌دل، که بحر جرعه اوست

ز جام باده و پیمانهٔ که می‌پرسی؟

شمارهٔ ۶۳۴

زمانی یار شو، گر یار باشی

اگر با ما نباشی با که باشی؟

دلم را از تو دوری نیست ممکن

که جان را خواجه ای و خواجه تاشی

چو مردان با معاد خویش رفتند

تو سر پوشیده در بند معاشی

خبر از وحدت جانان نداری

که هر دم خاطر نومی خراشی

چو جامت میدهد دلدار می نوش

که کفرست اندرین حالت تحاشی

چو مردان سر خود پوشیده می دار

مگو از قصه «لا حق و لا شی »

بهر حالت که هستی، قاسمی، شکر

که تا در راه او مشرک نباشی

شمارهٔ ۶۳۵

چه غمست آخر از غم؟ چو تو در میانه باشی

غم جانانه باشد چو تو در میان نباشی

می فیض فضل جانان نرسد بکامت، ای جان

اگر از میان گریزی وگر از کرانه باشی

اگر از غرور مستی، نرسی بملک هستی

تو کجا حریف آن رطل می مغانه باشی؟

سخن از سر صفا گو، ز صفات یار ما گو

چه شدت؟ چو بودت آخر؟ که هم فسانه باشی؟

همه ذل و پستی تو، ز چه بد؟ ز هستی تو

چو ز خویش فرد گشتی ز جهان یگانه باشی

نفسی نکو نظر کن، تو ز خویشتن سفر کن

که تو هم خزانه داری و تو هم خزانه باشی

بمیان دشت و صحرا، بکنار جوی دیدم

چو بشهر باز جویم بمیان خانه باشی

ز قبول خلق مستی ز هوای خود پرستی

اگر این چنین بمانی صنم زمانه باشی

هله! قاسمی، که مرغان همه ظلمتند و عدوان

بچنین زبان همان به که بر آشیانه باشی

شمارهٔ ۶۳۶

امروز به جد دارم با تو سر دشنامی

ای زشت همه زشتان، ای ننگ همه نامی

مشهوری و مغروری، از راه یقین دوری

جامی بطلب باری، از بهر سرانجامی

از رد و قبول خلق، ای صدر نشین لکلک

چندین چه کنی تک تک؟ خامیّ و عجب خامی!

شرم آیدت از مردم گر زرق تو وا دانند

چون شرم نمیداری از عالم علامی؟

چون عام کالانعامی، در حبسی و در دامی

یک لقمه ندادندت از خوانچه انعامی

اول تو مسلمان شو، از کرده پشیمان شو

وانگه طرف کعبه طوفی کن و احرامی

جان و دل قاسم را با یاد تو پیوندست

هر ساعت و هر وقتی، هر صبحی و هر شامی

شمارهٔ ۶۳۷

ای قطب جامی، شاه انامی

در لطف عامی، نام تو نامی

بس چاره سازی، بس دلنوازی

ما را نظر کن، چون از کرامی

بس سربلندی، بس ارجمندی

گه در تشهد، گه در قیامی

در روز و در شب گویم سلامت

«انت صلاتی،انت سلامی »

جامع و جمعی، ماهی و شمعی

روی تو رومی، زلف تو شامی

جان و جهانی، روح و روانی

جامی بما ده، چون شاه جامی

قاسم ز عالم رو با تو دارد

بدر منیری، صدر انامی

شمارهٔ ۶۳۸

ای ماه معربد، ز کجایی و چه نامی؟

یا رب بفدای تو دو صد جان گرامی

هر شیوه که بینم همه حسنست و ملاحت

روی تو ز روم آمد و زلفین تو شامی

پیچ و گره زلف تو ناگاه عیان شد

افتاد دل عاشق در بند غلامی

چون نام تو در نامه بدیدم شدم آزاد

جانم بفدای تو، زهی نامه نامی

از صحبت جانان بکجا میروی؟ ای دل

زنهار! ازین خانه ببیرون نخرامی!

از عشق گشاید گره بسته جانت

گر صدر عظامی تو و گر بدر تمامی

قاسم نتواند که شکیبد ز تو یک دم

ای پشت و پناه دل و ای حاکم و حامی

شمارهٔ ۶۳۹

زنهار! درین کوی بغفلت نخرامی

جویان خدا باش، اگر مرد تمامی

بیرون ز ره راست طریقی بخدا نیست

گر پیر هری باشی، اگر احمد جامی

تندست و جگرسوز و جهان تاز بحدی

کس را نبود زهره که گوید که: چه نامی؟

ایمان همه تسلیم و همه صلح و صلاحست

با ما بچه جنگی؟ هله! ای پیر نظامی

آنجا که نظامست همه کار بکامست

من با تو چه گویم؟ که نه خاصی و نه عامی

قرآن ز خدا آمد و سنت ز پیمبر

گفتند سلف قصه این نامی نامی

ار اهل دلی باز بپرسی که: درین راه

کس را خبری هست از آن یار گرامی؟

مقصود ز اسلام و ز تسلیم همین بود

باقی همه الفاظ و اشارات و اسامی

قاسم، ز جهان معرفت دوست مرادست

گر حق نشناسی، چه عظامی، چه کرامی؟

شمارهٔ ۶۴۰

گر شمس منیر آمدی، ار بدر تمامی

یک جرعه تصدق طلب از ساقی جامی

در بیشه شیران همه شیران سرافراز

زنهار! درین کوی بغفلت نخرامی

جان بنده شاهیست، که آن شاه دل افروز

خورشید جهان را نپسندد بغلامی

محبوب خدا، شیر دغا، احمد صادق

هم روی تو فرخنده و هم نام تو نامی

نتوان بزبان وصف تو گفتن بتمامی

ای جان جهان، صدر امینی و امامی

یک بار نقاب از طرف چهره برانداز

تا عاشق روی تو شود عارف و عامی

قاسم ز غمت بیدل و بیچاره و مستست

نتوان صفت لطف تو گفتن به تمامی

شمارهٔ ۶۴۱

هله! ای جان گرامی، ز کجایی و چه نامی؟

مُحْیی جان و جهان، ماحی آثار ظلامی

نامه عشق تو دیدم، صفت عشق شنیدم

دل و جانم به فدای تو، زهی نامه نامی!

نامه عشق و مودت، همه علم و همه حکمت

همه اسرار هدایت، سخن حضرت سامی

کس ازین گونه کرامات ندارد به دو عالم

اهل سجده و تسبیح، حریف می و جامی

دل و جان همه عالم، ز تو واله، ز تو حیران

به همه شیوه لطیفی، به همه حُسن تمامی

همه عالم به تو حیران شده در صورت و معنی

چه شریفی؟ چه لطیفی؟ چه امامی؟ چه همامی؟

تو مگو تزکیه خود بر آن واقف سرمد

اگر از زمره خاصی، اگر از جنس عوامی

منتظم کی شود، ای دوست، طریق تو؟ که هرگز

در ره مذهب و ملت، نه نظامی، نه نظامی

به جمالت متحیر همه دل‌ها، همه جان‌ها

قاسمی کرد فدای تو همه عمر گرامی

شمارهٔ ۶۴۲

پیش از بنای مدرسه و دیر ارمنی

ما با تو بوده ایم، «سیور من بجان سنی »

ای عشق، شاد باش، که سلطان مجلسی

ای عقل، چاره بر، ز گدایان خرمنی

ما را بفیض زنده جاوید کرده ای

ای عشق جان نواز، که چون روح در تنی

منصوروار لفظ «اناالحق » بگو بجد

چون پادشاه حسنی و از جمله احسنی

قربان ماه روی تو گردم هزار بار

ای شاه روزگار، «نچون سانمیسن منی »؟

صدبار اگر بروز ببینم جمال تو

روشن شوم ز عکس که مرآت روشنی

ای قاسمی، تو دیدن دلدار را طلب

موسی صفت، که ساکن وادی ایمنی

شمارهٔ ۶۴۳

سخنی می‌رود، ای دوست، مسلم سخنی

که ز دستم ندهی، زانکه نیابی چو منی

قصه روی تو داریم، به هر جای که هست

سخن از روی تو گوییم به وجه حسنی

گر مرا در چمن وصل تو باری باشد

خرم آراسته باغی و مبارک وطنی!

دردمندان جهان خسته و نالان گشتند

چون که از درد تو گفتیم به هر انجمنی

جمله دریای جهان گشتم و دیدم صد بار

همچو در ثمین نیست به بحر عدنی

زاهد و واعظ این شهر بحقبق ماندند

پیش بلبل چه بود قصه زاغ و زغنی؟

عاقبت از رخ او زنده جاویدان شد

هر که را تازه گلی هست به طرف چمنی

دل ما خسته و حیران شده کان یار کجاست؟

تا بدریم بر یوسف خود پیرهنی

قاسم از هجر تو سر گشته جاویدان شد

می‌زند بر سر و بر سینه که: ای وا بمنی!

شمارهٔ ۶۴۴

سؤال میکنم، ار هست رخصت سخنی

که: چون تو تازه گلی کی رسد به همچو منی؟

مبالغه است و دریغست و حیف می آید

که همچو جان تو جانی اسیر حبس تنی

هزار جان مقدس فدای راه تو باد!

که پیش بنده بیایی چو روح در بدنی

قسم بذات شریف تو میخورم که: نبود

چو دوست سرو خرامان بجانب چمنی

هزار فتنه و آشوب دیده ام پیدا

بزیر زلف تو پنهان میان هر شکنی

سر از بزرگی و دولت ز آسمان بگذشت

چو یافتم بسر کوی یار خود وطنی

بکوی زهد رسیدم، نبود آنجا عشق

ولیک زاهد خود بین بسان اهرمنی

هزار شهر بگردیدم و ندانستم

مثال رنگ رخ او سهیل در یمنی

مرا که سیل تو بربود تا ابد برساند

به فیض فضل تو، فارغ ز گور و از کفنی

بوصل دوست رسیدم، چها که من دیدم!

درین مقام نماند حدیث ما و منی

بیا و قاسم بیچاره، جان و دل در باز

به پیش چهره زیبا و طلعت حسنی

شمارهٔ ۶۴۵

گر بر حدیث اهل دل انکار می کنی

بسیار بی حقیقت و بسیار کودنی

از نفس دور باش، که دل را سیه کند

با عقل و جان گرای، که مرآت روشنی

از ذات تا صفات و از آنجا بعقل و نفس

منقول گشته ای، که حدیث معنعنی

ای جان و زندگانی و ای راحت روان

بر من جفا مکن، که «سیور من بجان سنی »

حق را بیاد دار و فراموش کن ز غیر

تا کی چو کرم پیله تو بر خویشتن تنی؟

خود را نکو شناس و خدا را نکو بدان

گراز صوامعی و گر از دیر ارمنی

بی یاد دوست یک نفسی نیست قاسمی

ای شیخ روزگار «نچون سانمیسن منی »؟

شمارهٔ ۶۴۶

ای آتش سودای تو در جان جهانی

وی از تو بهر گوشه خروشی و فغانی

از درد تو خواهم که دمی زار بگریم

گر زانکه بجانم دهد این آتش امانی

هر کس بجهان مرتبه ای دارد و مالی

ماییم و هوای تو و سودا زده جانی

منعم مکن ار بنگرمت، زانکه نشاید

زان حسن دل افروز تو منع نگرانی

گر بی تو زیانند گروهی و ندانند

در مذهب ما بدتر ازین نیست زیانی

در دوزخ اگر پرتوی از حسن تو تابد

دوزخ شود از پرتو حسن تو جنانی

گر خوان غمت فوت شود از دل قاسم

فریاد بر آرد که: دو صد کاسه بنانی!

شمارهٔ ۶۴۷

ای خواجه، جمالست و جهانست و جوانی

می نوش می ناب بگل بانگ اغانی

سودن سر خود بر در می خانه فراوان

سودیست که اسرار خرابات بدانی

اسرار خرابات که اسرار عظیمست

با کس نتوان گفت، که سریست نهانی

سریست درین خانه، مسرت شود افزون

رمزی اگر از سر خرابات بخوانی

گر زانکه بجان گردی از جان و جهان دور

سودش نتوان گفت، که در عین زیانی

ساقی، گه لطفست، بجانها نظری کن

خوردیم شرابات، تهی گشت اوانی

سریست درین کوچه، که با کس نتوان گفت

ای وصل تو مستبشر ابواب معانی

جان را بخرابات حقایق برسان زود

ما هیچ مدانیم و تو شاه همه دانی

قاسم چه کند گر نشود واله و حیران؟

با جمله ذرات چو در عین عیانی

شمارهٔ ۶۴۸

با روی دل فروزت عیشیست جاودانی

ای منبع مکارم وی معدن امانی

عیشیست جاودانی، گر ره بری بدانی

بر چهره مشعشع گیسوی ارغوانی

از جان خبر نداری، انکار عشق داری

با تو کسی چه گوید؟ ای مرد کندلانی

در بند هر دو عالم بگشاد عشق محکم

در بند ره نه ای تو، در بند آب و نانی

جان سه باره او را «ثالث ثلاثه » گوید

ثالث چگونه باشد، آنجا که نیست ثانی؟

چون خامه ام براندی، رفتم بسر، چه گویم؟

خوش باشد ار زمانی؟ چون نامه ام بخوانی

گفتی که: روزکی چند در هجر ما سر بر

امری محال باشد بی دوست زندگانی

گفتم بپیر غافل، چون زین جهان برون شد:

تا خود چگونه باشد احوال آن جهانی

زنهار! جان قاسم، در خویشتن مشو گم

بر فطرت یقینی، در حضرت عیانی

شمارهٔ ۶۴۹

بتو جان کجا برد پی؟ که تو شاه بی نشانی

ز تو دل کجا گریزد؟که تو معدن امانی

بهمین خوشست جانم که سگ در تو باشم

چه کنم؟ چه چاره سازم؟ اگرم ز در برانی

بثنای تو زبانم نرسید و گنگ گشتم

پس ازین مگر بگویم بزبان بی زبانی

بچه نسبتت کند جان؟ که شدست در تو حیران

بتو هیچ کس نماند، تو بهیچ کس نمانی

بگشا رگ سبل را، بنما بما ازل را

بعدم فرست اجل را، که حیات جاودانی

شب وصلت حبیبان چه محل این رقیبان؟

بمیان جنت، ای جان، چه غمست از زیانی؟

قدح شراب در ده، که بروزگار پیری

هوسست قاسمی را دو سه هفته ای جوانی

شمارهٔ ۶۵۰

بدرویشی دلی گر بود و جانی

مسجل شد بملک دلستانی

مرا در کوی جانان خانه ای هست

مبارک مسکنی، خوش خان و مانی!

چه سود از جلوه های حسن شاهد؟

چو نبود در میان عین عیانی

اگر روی دلت با روی یارست

مبارک ساعتی، فرخ زمانی

بتنها قطع این ره نیست ممکن

مگر در صحبت روشن روانی

نشان پرسیدی از محبوب جانها

چه گویم من نشان بی نشانی؟

وصال دوست میخواهی، فنا شو

ازین خوشتر نباشد امتحانی

چنان مستست جان، کز فرط مستی

ز جانان درد میخواهد روانی

حریفان غافلند از وقت و کس نیست

بگوش غافلان گوید اذانی

مرا ساقی پیاپی جام دارد

شدم از دست، ساقی الامانی

که باشد قاسمی بر خاک کویت؟

فقیری، ناتوانی، کس مدانی

شمارهٔ ۶۵۱

بیابان را بپیمودی، ولیکن بس ویاوانی

هدایه خوانده ای،اما هدایت را نمی دانی

مپیچان سر، بنه گردن، مترس از جان مترس از تن

درآ در وادی ایمن، اگر موسی عمرانی

ملرزان دل، ملرزان جان، بترس از حضرت جانان

توجه کن بدان سلطان، بوقت آنکه درمانی

سراسر حسن و خوبیها، از آن تست، ای زیبا

اگر گویم صفاتت را ز حسن خود عجب مانی

ز خود بگذر، که تو جانی، چه جای جان؟ که جانانی

رسید از ماه تا ماهی عنایت های ربانی

ز شیطان شهر ایمن شد، بلا و فتنه ساکن شد

چو آمد بر سر کهسار سنجقهای سلطانی

چو عالم را بقایی نیست سلطانیست درویشی

چو دولت را وفایی نیست درویشیست سلطانی

دلم را بر دو جانم بر دو دین خواهد، کجا گویم :

مسلمانان، مسلمانان، مسلمانی، مسلمانی!

الهی رحمت وجود تو از اندازه بیرونست

بقاسم رحمتی فرما، که حنانی و منانی

شمارهٔ ۶۵۲

تا بکی شیوه تقلید و ره آسانی؟

بخدا، گر ز خدا یک سر مو می دانی

سر و سامان جهان تفرقه دارد در پی

جندا وقت خوش بی سر و بی سامانی

اندرین شهر که درمان طلبان بسیارند

درد را جوی، چرا در طلب درمانی؟

قیمت تو صفت قدر تو خواهد کردن

عارف خودشو، اگر لؤلوء، اگر مرجانی

گر بدانی که چه شاهی و چه مکنت داری

ملکت هر دو جهان را بجوی نستانی

نفسی راهزن مردم هشیار شوی

نفسی مست شوی راهزن مستانی

گفته بودی که: دل قاسم ما صید که شد؟

این سخن را چه جوابست؟ تو خود میدانی

شمارهٔ ۶۵۳

تو جام جمی، اما در جام نمیدانی

این رمز نمی بینی، این قصه نمیخوانی

هرگز نبود دل را ذوق سر و سامانی

زان ذوق که من دیدم در بی سر و سامانی

هرچند که یک ذره خالی ز خدا نبود

لیکن چه زند موری با فر سلیمانی؟

بی روی نگار من، وان باغ و بهار من

ای نور، تو تاریکی، ای روضه، تو زندانی

زان پیش که مرگ آید جامی دو بدست آور

چون فوت شود فرصت، چه سود پشیمانی؟

ای عشق، تو درمانی هم راهبر جانی

ای چهره، تو تابانی، ای زلف پریشانی

با این همه خوبیها جان از تو توان بردن

نتوان ز تو جان بردن، الا بگران جانی

در عشق و هوای او با جور و جفا خو کن

هرگز نتوان رفتن این راه بآسانی

قاسم، ره عرفان رو تا هر طرفی بینی

صد کوس اناالحقی صد نعره «سبحانی »

شمارهٔ ۶۵۴

تو محبوب جانی و جان جهانی

فدای تو صد عمر و صد زندگانی

بنور هدایت چراغ زمینی

برفعت فزون تر ز هفت آسمانی

علیه الصلوتی، علیه السلامی

امین زمینی، امان زمانی

تو سلطان جودی و شاه وجودی

بنور جبین رهبر کاروانی

چو شوق تو دیدم فراموش کردم

جمال جوانی، سماع اغانی

تو ساقی حقی، که جان و جهانرا

ز فیض تو باشد شراب مغانی

ز سیر و سلوک تو جبریل واماند

که با تو نیارد کسی هم عنانی

امانت دیاری، شریعت دثاری

طریقت تو داری، حقیقت تو دانی

شریعت چه گوید؟ حقیقت چه جوید؟

«معانی المبادی »، «مبادی المعانی »

جمیلی، جزیلی، کریمی، کفیلی

ترا قاسمی بنده جاودانی

شمارهٔ ۶۵۵

تو مرهم دل ریشی و راحت جانی

دوای درد دل بیدلان نکو دانی

کمال حسن ترا گر بصد زبان گویم

بحسن و لطف و ملاحت هزار چندانی

در آن زمان که براندازی از جمال نقاب

نصیب جان و خرد حیرتست و حیرانی

بگوش جمله جهان ذکر خویشتن شنوی

بصد هزار زبان مدح خویشتن خوانی

تبسم تو دلم را بسوخت و گریان ساخت

ترا طراوت بادا! که نار خندانی

توان شنید، اگر عاشقی، بگوش روان

میان مجلس رندان خروش سبحانی

هزار جان و دل قاسمی فدای تو باد!

که شمع مجلس انسی و نور اعیانی

شمارهٔ ۶۵۶

جراحات دلم را تازه کرد آن یار روحانی

که ما در هر جدیدی لذتی داریم، اگر دانی

طریق عشق ورزیدن، ز جان خویش ترسیدن

محال امری‌ست ناممکن، چرا در بند امکانی؟

گهی از چشم مخمورش سخن رانم، زهی مستی!

گهی در زلف او پیچم، زهی سودای طولانی

مرا گویی که: بانی سعادت‌هاست عشق ما

چه سازم چاره؟ چون در دل خرابی می‌کند بانی

به درد دوست بیرون شو ز دنیی، زان که در عقبی

غلام خاص آن باشد که دارد داغ سلطانی

جبین بر آستان دوست باید سود و فرسودن

چنین بردند مردان پیش کار خود به پیشانی

به بزم عاشقان، صوفی، ملاف از درد دوشینه

میان مجلس رندان چه جای این گران جانی؟

برآور از گریبان سر، ببین کز پرتو رویش

دو عالم شعشعانی شد، چرا سر در گریبانی؟

بیان دین و ملت کن، به معنی، گر خلیلی تو

ید بیضا عیان فرما، اگر موسی عمرانی

چه محرومی؟ چه ناقابل؟ که در عمری ندانستی

رموز سر عاشق را ز تسویلات شیطانی

ز «کان الله » خبر داری، بگو کان چیست در معنی

ز صد گوهر یکی بنما، اگر در اصل ازین کانی

به پای عقل نتوان رفت ازین دریای بی‌پایان

مگر حیران شوی، ای دل، به حیرانی به حی رانی

دوای درد باطن را ز اهل عقل کمتر جو

که از موری مسلم نیست اعجاز سلیمانی

هزار الله اکبر گفت جان من، بحمدالله

که جامی نوش کرد از دست سرمستان سبحانی

بیا ای عشق خوش حالت، که هم ریشی و هم مرهم

تویی کشتی، تویی دریا، تو نوحی، هم تو توفانی

ز خود جوهر چه می‌جویی، که هم دریا و هم جویی

تویی معشوقه و عاشق، که هم جانی و جانانی

سخن کز روی حق باشد، بر او کس را چه دق باشد؟

چو با حق متفق باشد، چه سریانی، چه عبرانی؟

ترا چون آینه گوید که: زشتی و سیه‌رویی

چو از رویش خجل گردی، ازو چون رو نگردانی؟

مسلمانان به عرض و نفس و مالند از تو ناایمن

ز گبران کمتری، اما به قول خود مسلمانی

سواد ظلمت کفر است در سیمای تو پیدا

دل دانای درویشان سجنجلهای ایمانی

چو دونان بهر یک من نان ز یک منّان مشو غافل

به یک منان توجه کن، چرا در بند دو نانی؟

رضای حق نگردد جمع هرگز با هوای تو

نگر: تا حلقه اقبال ناممکن نجنبانی!

اگر با عشق همراهی، برو نوبت بزن شاهی

رسید از ماه تا ماهی عنایت‌های ربانی

مگو: همچون منی را کی به وصلش دسترس باشد؟

سعادت را که می‌داند؟ مگر باشد که بتوانی

برو خود را نکو بشناس، کاندر عرصه عالم

همه فرعند و تو اصلی، همه جسمند تو جانی

به روز وصل جانبازی قاسم دید، جانان گفت :

«سقاک الله » و طوبی لک که در این عید قربانی

شمارهٔ ۶۵۷

جراحت دل من تازه کرد دلبر جانی

که هر جدید درو لذتیست وین تو ندانی

پس از مجاورت چاه دید یوسف کنعان

بمصر عالم صورت تجلیات معانی

ترا ز ذوق ملامت خبر کجاست؟ که دایم

رهین نعمت و عزت، قرین امن و امانی

سعادتی که تو داری بوصف راست نیاید

حیات و صحت و عرفان، جمال و جان و جوانی

بکوش تا بشناسی کمال نعمت منعم

رموز دفتر شکرش چنان بخوان که بدانی

اگر تو یوسف جان را ز حبس تن بدر آری

باتفاق عزیزان، عزیز هر دو جهانی

خموش، قاسم، ازین پس بپوش حال درون را

ترا چه شد که همه آه و درد و سوز و فغانی؟

شمارهٔ ۶۵۸

خوشدل شدم که دادم دل را بدلستانی

ماییم در هوایش دردی و داستانی

از زلف او چه گویم؟ سودای خانه سوزی

وز چشم او چه گویم؟ از باده سرگرانی

سیمرغ قاف قربیم، از آشیان پریده

بر خاک آستانی داریم آشیانی

من از جهان عشقم وز دودمان عشقم

آراسته جهانی، فرخنده دودمانی!

دانی که ملک جاوید اندر جهان چه باشد؟

چشمی که باز باشد پیوسته در عیانی

گر سر عشق خواهی از خویشتن فنا شو

باشد ز سر هستی یابی دمی امانی

ای عاشق سبک رو، در ظل عاشقی شو

نشنیده باشی از کس زین راست تر بیانی

گر گویدم که: دل ده، دلرا فداش سازم

چون گویدم که: جان ده، جانرا دهم روانی

بگشای چشم عبرت، تا بینی از حقیقت

بر شاهراه وحدت پیوسته کاروانی

گویند: عاشقی را در خفیه دار، اما

پوشیده چون توانم سری ز غیب دانی؟

از قاسمی چه پرسی؟ کان دردمند مسکین

هرجا که هست دارد رویی بر آستانی

شمارهٔ ۶۵۹

ز نور روی تو پیداست سر سبع مثانی

ز جبهه تو هویداست آن لطیفه که دانی

ز خواب جهل و ضلالت خلاص داد دلم را

صفیر بلبل خبرت، ز گلستان معانی

بپیش من که من آزاد سر و باغ جهانم

مگو حدیث بهاران، که از قبیل خزانی

حدیث حق چو شنیدی، چو موم باش بفرمان

که کافریست تحکم برای منع معانی

ز قصهای تو روشن حدیث اول و آخر

ز غمزهای تو ظاهر رموز سر نهانی

اسیر باده شوقت هزار جان مصفا

رهین دردی دردت هزار عاشق و جانی

بحق روی چو ماهت،بحق زلف سیاهت

مرا ز من بستانی، بهر صفت که توانی

تو آفتاب حیاتی، حیات جان و جهانی

فدای جان تو بادا، هزار جان و جوانی

شدست قاسم بیدل ز نور روی تو حیران

بهیچ چیز نمانی،چه گویمت: بچه مانی؟

شمارهٔ ۶۶۰

صلای کافری و غارت مسلمانی

در آن زمان که ز رخ زلف را برافشانی

بدام زلف تو افتاده است این دل من

گذشت عمر عزیزم درین پریشانی

فغان و نعره برآید ز عالم و آدم

اگر تو سلسله عشق را بجنبانی

اگر ز مشرب عذبی ز جان و دل بشنو

صدای بانگ «اناالحق » صفیر «سبحانی »

کنون که وقت رحیلست دل بحق بسپار

که میر طبل فرو کوفت کوس سلطانی

اگر تو مرده نه ای، روبروی جانان آر

که زنده دل شوی از جلوهای ربانی

ز قاسمی نفسی گر قبول خواهی کرد

بهیچ حال نرنجی و هم نرنجانی

شمارهٔ ۶۶۱

فداک عقلی و روحی، که راحت جانی

مرا بدرد سپاری و عین درمانی

ز پا فتاده ام، از دست رفته، دستم گیر

نگویمت: بچه غایت، چنانکه می دانی

شکیب نیست مرا از تو یک زمان، ای دوست

که شمع مجلس انسی و نور اعیانی

مقررست و معین که: هیچ نتوان یافت

طریق راه خدا را بفکر شیطانی

علی الدوام بگوش دلم رسد ز درون

صفیر بانگ «اناالحق » خروش «سبحانی »!

میان جبه و دستار غیر عاشق نیست

حدیث «لیس » که «فی جبتی » همی خوانی

ز ذره باز نگویی که نور خورشیدی

حدیث چشمه نگویی که بحر عمانی

میان مرده دلان روز چند می بودم

ز دوست زنده شدم، «الحبیب احیانی »

یقین که قاسمی اندر رحیل همراهست

در آن زمان که بکوبند کوس سلطانی

شمارهٔ ۶۶۲

هله ای دوست، چه گویم؟ که تو محبوب جهانی

همه سعدی و سعادت، همه لطفی، همه جانی

بتو چشمم شده روشن، بتو کویم شده گلشن

همه فتحی و فتوحی، همه امنی امانی

به چه وصفت کنم، ای جان؟ که تو از وصف برونی

تو بصیر همه بینی و خبیر همه دانی

قدرش را نتوان یافت، که مقدور ضعیفی

قدمش را نشناسی، که اسیر حدثانی

ز جمال تو مطرا، همه اعیان، همه اکوان

ز جبین تو هویدا اثر «سبع مثانی »

بخدا، خاک درت را بدو عالم نفروشم

اگرم پیش بخوانی وگر از پیش برانی

دل قاسم ز شراب تو خرابست، چه گویم؟

هم از آن جودت باده، هم ازان لطف اوانی

شمارهٔ ۶۶۳

هله! ای ماه وفاپیشه، که محبوب جهانی

همه روحی، همه راحت، همه امنی و امانی

بتو مدهوشم و حیران، به چه وصفت کنم، ای جان؟

مگر این وصف که گویم که: شه زنده دلانی

هوس لجه دریاست مرا، تا که برآرم

در دریای شب افروز، ازین بحر معانی

همه عالم بتو گلشن، همه گیتی بتو روشن

گل آدم ز تو گلشن، تو مگر شمع جهانی؟

کرمش را نشناسی، که محیطست بعالم

قدمش را نشناسی، که اسیر حدثانی

حال دل با تو چه گویم؟ که تو دانای ضمیری

تو بصیر همه بینی، تو خبیر همه دانی

قاسمی، سوی خرابات مغان آ، که ببینی

همه جاشان محبت، همه جا عشق و جوانی

شمارهٔ ۶۶۴

هله! ای یار گرانمایه،سبک روح جهانی

نظر لطف تو مستبشر ابواب معانی

علم از کوه برآمد، غم و اندوه سرآمد

ز خدا صد خبر آمد، که تو محبوب جهانی

هله! ای صوفی سرخوش، توبه از زاهد سرکش

نرود جز ره صورت، نبرد ره بمعانی

تو مه چارده باشی، نه که خود را نشناسی

ز جمال تو هویدا صفت «سبع مثانی »

هله! ای ساقی محرم، بده آن جام دمادم

دل و جان باز خر از غم، که شه زنده دلانی

همه صبحی و صبوحی، همه فتحی و فتوحی

«لک قلبی، لک روحی »، همه عقلی، همه جانی

قاسم، ار تیغ ملامت بسرآید، نخوری غم

مکن از دوست شکایت، که تو مستوجب آنی

شمارهٔ ۶۶۵

روسیه را، گر ببینی، رد کنی

روی مه را، گر ببینی، کد کنی

گر ندارد رشد کی گردد رشید؟

چون رشید راه را ارشد کنی؟

چونکه قهرت تاختن آرد بجان

عارفان راه را مرتد کنی

رو بگردانی ز عالم مردوار

رو بسوی دولت سرمد کنی

تو ندانی غایت افعال خویش

نیک و بد گرمی کنی، با خود کنی

چون نداری روی کفر و کافری

روی دل با جانب احمد کنی

قاسم از دلدادگان شوق تست

حاکمی، گر نیکویی، گر بد کنی

شمارهٔ ۶۶۶

تراست ناز، که سلطان حسن و تمکینی

مرا هزار نیاز و هزار مسکینی

چه آتشی تو؟ که دل را تمام سر تا پای

ز سوز تا نگدازی، ز پای ننشینی

مگر که مصلحت کار من درین دیدی؟

که هیچ مصلحت کار من نمی بینی

لبت چو در سخن آمد، بگاه لطف و بیان

گدای شیوه او شد شکر بشیرینی

سخن ز عقل نهان پیش عاشقان میرفت

بخنده گفت: «نعم،کلهم مجانینی »

مرا تو قبله دینی، بعاشقان برسان

که خیر باد! «لکم دینکم ولی دینی »!

دعای قاسم بیچاره از کرم بپذیر

بجان تو، که دعایی و جان آمینی

شمارهٔ ۶۶۷

هله! ای عشق کهن سال، که هر روز نوی

بنده فرمان تو هرجا که ضعیفست و قوی

قیمت عشق ندانست دل و غافل ماند

قیمت در شب افروز نداند قروی

وصف آن یار ندانی، که ز دانش دوری

قدر جانان نشناسی، که بجان در گروی

در ره ار یک دل و یک رنگ شوی مقبولی

راه وحدت نتوان رفت بوصف بغوی

باغبانا، بجهان تخم نکو باید کاشت

هرچه کشتی، بیقین، باز همان را دروی

هرکرا لطف خدا شامل احوال شود

ره بمقصود برد زود بوصف نبوی

قاسمی،قصه جانان بصفت ناید راست

ره تحقیق میسر نشود تا نروی

شمارهٔ ۶۶۸

یار میگوید ببانگ پهلوی :

نیست غیر یار، گر تو رهروی

گر تو مرد آشنایی، هیچ نیست

تخت افریدون و تاج خسروی

پیر دهقان گفت: این جا زور نیست

هرچه میکاری، بدین ره، بدروی

زود در وحدت رسد جان شما

ساروان رفتند و تو هم میروی

زنده گردی در زمانه جاودان

کز نسیم عشق بویی بشنوی

تا قیامت بوی معنی نشنوی

تا قیامت گر ره صورت روی

جان معنی، قاسم، ار خواهی بخوان

مثنوی معنوی مولوی

شمارهٔ ۶۶۹

سخن در سر عاشق کمترک گوی

درین میدان نمی شاید زدن گوی

سر مویی نمیدانی ز اسرار

ز تو گر هست باقی یک سر موی

مسلمان نیست هر جانی، که دایم

نه با روی تو دارد روی در روی

حقیقت قطره ای بودم از آن بحر

کنون دریا شدم، کم جونم از جوی

اگر تو شمع جانی در حقیقت

چو پروانه سخن از شمع میگوی

سر از پا ساز در راه طلب چست

اگر آن یار را جویی چنین جوی

زمانی، قاسم، از جستن میآسای

مدام اندر طلب می پوی و می موی

شمارهٔ ۶۷۰

مسئله مشکل و آسان توی

ای دل و جان، در دل و در جان توی

دلبر نامی گرامی توی

نور دل و دیده اعیان توی

مسئله مشکل عشاق را

از همه رو صحبت و برهان توی

شورش مستان خرابات عشق

زمزمه مرغ سحر خوان توی

نور توی، صور توی، سور تو

حسن توی، محسن و احسان توی

دلبر و دلدار و دل افروز تو

عمر توی، لعل بدخشان توی

در تو عجب مانده دل قاسمی

درد توی، مایه درمان توی

شمارهٔ ۶۷۱

در خاکدان مباش، که خوار جهان شوی

در روح سیر کن، که جهان در جهان شوی

در خاکدان دهر ممان، ای اسیر خاک

آن به بود که طایر عرش آشیان شوی

پنجاه ساله طاعت خود را قضا کنی

گر یک نفس مجاور دیر مغان شوی

در پیروی نفس و هوی بیش ازین مرو

از عشق وا ممان، که زیان در زیان شوی

عشقست نوبهار و خزان در فسرد گیست

ترسم که نو بهار ندیده خزان شوی

دارالامان عاشق عشقست بی خلاف

اندر امان شوی، چو بدار الامان شوی

باز آی از هوی و هوسها، که عاقبت

باز سپید صفه صدر جنان شوی

پیری و ناتوانی و ضعفست، قاسمی

باشد مگر بدولت وصلش جوان شوی

شمارهٔ ۶۷۲

بسیار طالبی، که مگر ذو فنون شوی

همراه عشق شو، که جنون در جنون شوی

در کوی عشق یار، که دارالامان ماست

با سر اگر درآمده ای سرنگون شوی

بی لطف یار ما بوصالش مجال نیست

گر کوه آتش آمدی، ار بحر خون شوی

تو مرغ نارسیده و ناآزموده ای

وقت آمد، ای عزیز، که دست آزمون شوی

پیر مغان، که رهبر راه حقیقتی

ما را مگر بوصل خدا رهنمون شوی

گر بایدت بوصل دلارام در رسی

شاید که همچو کوه احد بیستون شوی

قاسم، سخن ز غیر نگویی و نشنوی

همراز عشق باش که نورالعیون شوی

شمارهٔ ۶۷۳

اگر در طاعتی، گر در گناهی

اگر چون که گران ور برگ کاهی

سبک را و گران را رو بحقست

نباشد ملک یزدان را تناهی

بغیر از دوست در عالم کسی نیست

که هم او آمرست و اوست ناهی

چه در کان و چه در شان، جمله حقست

الهی گو، الهی گو، الهی!

ترا «احببت ان اعرف » تمامست

چرا در فکر مال و فکر جاهی؟

بجز حق را مدان در هر دو عالم

اگر مرد رهی، گر مرد راهی

چو شاهی از گدایی یافت قاسم

گدایی میکند در پادشاهی

شمارهٔ ۶۷۴

تو شاه جهانی و ندانم که چه شاهی؟

حیران تماشای تو از ماه بماهی

گر ملک و ملک وصف کمالات تو گویند

اسرار کمال تو ندانند کماهی

ای عشق، چه چیزی و ندانم که چه چیزی؟

هم جاه و جمالی تو و هم پشت و پناهی

بی تو نتوان بود، بهر حال که باشد

هم راهزن جانی و هم راهبر راهی

گر آینه ات روشن و صافیست ببینی

ذرات جهان آینه حسن الهی

گر ملک ابد میطلبی، رو بخدا آر

کانجا نبود رسم تناهی و تباهی

قاسم، تو ازین زمره جهال بپرهیز

کایشان نشناسند و له راز ملاهی

شمارهٔ ۶۷۵

تو نور یقین آمدی و رهبر راهی

از نور جمالت نتوان گفت: کماهی

عارف بگرفتست بیک حمله تجرید

از دولت دیدار تو از ماه بماهی

بی تو نتوانم نفسی زیستن، ای دوست

ای نور دل و دیده، که پشتی و پناهی

خاطر چه کند چون نکند توبه فراموش؟

چون رهبر راه آمدی و رهزن راهی

چندان که دویدم بجز از دوست ندیدم

جز دوست ندیدم به جهان آمر و ناهی

در زمره ما جمله سگان رهبر راهند

زاهد، تو رباهی و ندانم چه رباهی

قاسم، همه یاران بره توبه برفتند

تو توبه کن از خویش، که تقصیر و گناهی

شمارهٔ ۶۷۶

در وصف جمال تو توان گفت که: ماهی

کس وصف جمال تو نداند بکماهی

ای عشق دل افروز، ندانم که چه چیزی؟

هم حشمت و جاه آمدی و پشت و پناهی

دلها همه حیران تو گشتند بیک بار

با روی دل افروزی و با چشم سیاهی

مستیم ز روی تو، بهرحال که هستیم

تو ساقی جانها شده در بزم الهی

رحمی بکن، ای دوست، بجان و دل عشاق

عشاق سپاهند و تو سلطان سپاهی

در مجلس عشاق، که اعیان طریقند

هر روز زند عشق، بنو نوبت شاهی

در مجلس مستان بتکلف نتوان بود

در بیشه شیران نتوان شد برباهی

این راه بهستی نتوان رفت، یقینست

از هستی خود دور، اگر رهرو راهی

با زاهد خودبین نکنم قصه عرفان

قاسم ندهد سر الهی بملاهی

شمارهٔ ۶۷۷

درمانده ام از غم جدایی

ای عشق گره گشا کجایی؟

بیگانه مشو ز آشنایان

پیش آی، که نیک آشنایی

دل غرقه بحر تست، جاوید

ای گوهر فرد دلربایی

هر لحظه درود می فرستم

آن دم که سرود می سرایی

در موت و حیات چاره سازی

در کعبه و دیر رهنمایی

در هر دو جهان بجود فردی

در ملک وجود پادشایی

قاسم ز سر وجود برخاست

از جود تو می کند گدایی

شمارهٔ ۶۷۸

دل ما بغمزه بردی، رخ مه نمی نمایی

بکجات جویم، ای جان، ز که پرسمت؟ کجایی؟

بگشا نقاب و آن رو بنما بما،که ما را

بلب آمدست جانها ز مرارت جدایی

بنماند جانم از درد و بماند تاا قیامت

بمن اسم جان سپردن،بتو رسم دلربایی

نه چنان خراب و مستم،که توان مرا کشیدن

ز طریق عشق و رندی،بصلاح و پارسایی

نفسی نقاب بگشا:دل و دین ببر بغارت

که دمی خلاص یابم ز غم منی و مایی

من اگر جفاست کارم، بتو بس امیدوارم

بجز از تو کس ندارم، که تو معدن وفایی

ز سر نیاز گفتم که :گدای تست جانم

بکرشمه گفت :قاسم،تو گدای پادشایی

شمارهٔ ۶۷۹

زلف را شانه زن، که رعنایی

چشم را سرمه کش که زیبایی

فتنه برخاست،دل یقین دانست

که تو سر فتنهای غوغایی

پرده ما دریده ای صد بار

وز پس پرده روی ننمایی

تو بدان زلف و رو، بروز و بشب

فتنه عاشقان شیدایی

عشق ورزیدی از برای نجات

روز پیری و گاه برنایی

جان و دل مست حیرتند مدام

که نه با مایی و نه بر مایی

قاسم از وجد و سور ننشیند

جان ما نای و یار ما نایی

شمارهٔ ۶۸۰

سؤالی دارم، ای جان، کز کجایی

بگو: از دار ملک آشنایی

زهی عشق جهان سوز جهان سوز

گهی ثعبانی و گاهی عصایی

چه باشد ملک؟ مهمان خانه عشق

چه باشد آشنایی؟ روشنایی

چه باشد روشنایی؟ دانش دل

چه باشد دانش دل؟ پادشایی

چو ناکامیست اصل زاد درویش

من و درد و نوای بی نوایی

رها کن کدخدا را یاد می دار

چرا مانی رهین کدخدایی؟

ترا در هر لباسی واشناسم

اگر در جبه ای،گر در قبایی

الا! ای عشق عالم سوز بی غم

بهر صورت که هستی جان مایی

ز وصلت پادشاهی یافت قاسم

خداوندا! نگه دار از جدایی

شمارهٔ ۶۸۱

غرق آن بحر محیطست دل شیدایی

غرق آن بحر چنان شو،که ازو برنایی

طبل پنهان مزن،ای دوست، دگر زیر گلیم

که کلیمی و ملک سای و فلک فرسایی

تا دل از زنگ هوی پاک نگردد هرگز

نتوان گفت که: چون آینه روشن رایی

ز کحا میرسی،ای یار،چنین شنگ و لطیف؟

بکجا میروی،ای دوست،بدین زیبایی؟

تو پس پرده و دلها همه غرقند بخون

پرده بردار، که خورشید جهان آرایی

روی آن یار بهر حال عیانست، ببین

نقد را باش چرا در گرو فردایی؟

قاسم ازجام می عشق حیات جان یافت

زاهدا، باده بکش،باد چه می پیمایی؟

شمارهٔ ۶۸۲

چو زنان،مباش قانع،ز جهان برنگ و بویی

بزن، ای پسر، چو مردان، قدمی بجست و جویی

که جهان شراب خانه است و درو شراب کهنه

بکش این شراب کهنه، تو بهر زمان، بنویی

من ازین خمار مستی نه چنان شدم که هرگز

بخودم بود مجالی،بخدا،بهیچ رویی

همه آب خواره بینی، که ز ما کنند مستی

اگر آب خواره سازند ز خاک ما سبویی

نرسد بهو، هرآنکو که ز انقیاد خود را

نکند فدای چوگان، بهوای هو چو گویی

همه آبروی زاهد بر خلق باد باشد

که ز خاک آستانش نرسد بآبرویی

کم زهد گیر، قاسم، که ازین شراب خانه

به مشام جان زاهد نرسیده است بویی

شمارهٔ ۶۸۳

هله! عاشقان، که راهست بهو،زنید هویی

ببرید جمله بر هو،بزنید های و هویی

بکنید خرقها را، که ز زرق رنگ دارد

ز سرشک سیل مژگان بکنید شست و شویی

بزنید حلقه بر در، که خسیس نفس پرور

بخدای ره ندارد،بخدا، بهیچ رویی

شب دوش گفت: جان را خبری رساند جانان

که چو چشمه گشت چشمم، نه چو چشمه ای،چو جویی

که ز عشق اگر نمویی،بنشین، سخن چه گویی؟

بجلال ما،نیابی، بجلال ره بمویی

بنیاز گفتم آخر که: جهان و جان فدایت

کس ازین ندید خوشتر، بزمانه آبرویی

ز جهان و جان برآمد،ز جهانیان سرآمد

به مشام جان قاسم ز تو تا رسید بویی

مراثی

شمارهٔ ۱ : سرور سینه من از فروغ روی تو بود

شمارهٔ ۲ : میر مخدوم سفر کرد و دعایی فرمود

شمارهٔ ۳ : یارب، بحق آنکه تویی عالم اسرار

شمارهٔ ۱

سرور سینه من از فروغ روی تو بود

ولی بسوخت بدرد تو جان غم فرسود

کجاست سرور رندان فقیر میر غیاث؟

کجاست عاشق حق، رند عاقبت محمود؟

بهر نفس که نمود او ز مهر روی بمن

چه گویم آنکه ازان رو مرا چه روی نمود؟

بهر سخن که همی گفتمی ز سر خدا

درین دیار مرا محرمی بجز تو نبود

کنون بجمله خراسان کسی نمی بینم

که پهلوی تو نشیند ببارگاه شهود

دریغ یار گرامی! دریغ عمر عزیز!

ز قاسمی بروانت سلام باد و درود

بقا بقای خدا باد و ملک خدا

چه حاصلست ازین پنج روزه معدود؟

گر آدمی بجهان صد هزار سود کند

ولی چو عاقبت الامر رفتنست چه سود؟

دو روزه عمر اگر صرف راه یار کنی

زهی سعادت جاوید و دولت مسعود!

شمارهٔ ۲

میر مخدوم سفر کرد و دعایی فرمود

همه دلهای عزیزان بفراقش فرسود

دل ما از همه عالم بهوایت برخاست

علم الله کزین جمله تو بودی مقصود

روزی جان تو گشتست «هنیئالک » باد

آب حیوان که سکندر طلبش می فرمود

من چه گویم که چه شد فوت؟زمن وا اسفا!

سالک راه خدا، ساکن درگاه شهود

رفت ازین دیر فنا جانب محبوب ازل

رو بدرگاه خدا کرد که نعم المشهود

یا الهی، بکرم حافظ جانش می باش

میر مخدوم، که شد صاحب سر موعود

هر که او رو بخدا کرد مظفر گردد

آفتابی شود از طالع بخت مسعود

یار مردان خدا باش، که لذت بینی

همه جا جام مروق، همه جا ناله عود

نور الطاف خداوند، که بیش از بیشست

هرچه از ما کنهی دید برحمت افزود

میر مخدوم چه گویم؟ که ببی گاه و پگاه

قاسم خسته روان می کند از دیده دو رود

شمارهٔ ۳

یارب، بحق آنکه تویی عالم اسرار

کز یار سفر کرده ما کیست خبر دار؟

کان ماه مسافر بکجا بود و کجا شد؟

کان راهبر راه یقین، سالک اطوار

گفتیم باصحاب طریقت که: شفا یافت

هرکس که خورد شربتی ازطبله عطار

در ماه صفر شاه جهان را خبر آمد

کان ماه سفر کرد ازین عالم غدار

شهزاده دین بود ولی شاه یقین بود

کردند بدین وجه عزیزان همه اقرار

ای ماه مبارک، سفرت دورتر افتاد

از فرقت دیدار تو جانها همه افگار

شوق تو ترا برد بدرگاه خداوند

عشق تو ترا برد بدان مجمع انوار

آن خواجه نمردست، که آن زنده جاوید

ناگه سفری کرد ازین دار بدان دار

قاسم تز فراق تو روان کرد دمادم

سیلاب سرشک مژه از چشم گهربار

مقطعات

شمارهٔ ۱ : همه دان غیر خدا نیست، همه دانش ما

شمارهٔ ۲ : هزار شکر خدا را، که در جمیع امور

شمارهٔ ۳ : قاسمم، قاسم انوار، که اسرار ازل

شمارهٔ ۴ : درویش، که حرف او بصورت پنجست

شمارهٔ ۵ : گر ترا میل عالم جانست

شمارهٔ ۶ : خدمت بی دوستی را قدر و قیمت هست نیست

شمارهٔ ۷ : در همه بابی سخن را داد داد

شمارهٔ ۸ : سید رهروان دین طیفور

شمارهٔ ۹ : نصب کردست مرا دوست برفع سخنی

شمارهٔ ۱۰ : مرا علم ازل در سینه دادند

شمارهٔ ۱۱ : شاه رستم را درودی میفرستم با سلام

شمارهٔ ۱۲ : گر نگویم دگر بخواهد گفت

شمارهٔ ۱۳ : یا رب، بحق لطفت کو جان عاشقان را

شمارهٔ ۱۴ : مرا گفتی که : قول پیر تسلیم

شمارهٔ ۱۵ : خداوند داننده دستگیر

شمارهٔ ۱۶ : اشتیاقم بملاقات تو چندان که مپرس

شمارهٔ ۱۷ : گر ببینی عارفی یا طالبی

شمارهٔ ۱۸ : صمت و جوع و سهر و عزلت و ذکر بدوام

شمارهٔ ۱۹ : تجلی می‌کند شاهد پس از چندین عجب بر ما

شمارهٔ ۲۰ : عقل کل، نفس کل، طبیعت کل

شمارهٔ ۲۱ : هله! ای مردم مکاره پرتلبیسو

شمارهٔ ۲۲ : صدر ولایت، که نقد شیخ صفی داشت

شمارهٔ ۲۳ : میر زمانه، خسرو گیلان و تاج شاه

شمارهٔ ۲۴ : میرسید، کزین آل عبا

شمارهٔ ۲۵ : پیش از این گفته اند اهل خرد

شمارهٔ ۲۶ : هر چند جنس آب حیاتست خربزه

شمارهٔ ۲۷ : ز جنس مقدس چنین اقدسی

شمارهٔ ۲۸ : جَمالَ غرّةِ عَیْنی رَأَیتُ فی سلمی

شمارهٔ ۲۹ : ای برادر، گر ره صورت روی

شمارهٔ ۳۰ : حکمت یونانیان حصار نگردد

شمارهٔ ۱

همه دان غیر خدا نیست، همه دانش ما

غیر ازین نیست که : هستی همه دانیم او را

عین هستیست، ببینید،مگویید که : چون؟

غیر او نیست، مگویید، مگویید : چرا؟

شمارهٔ ۲

هزار شکر خدا را، که در جمیع امور

همیشه بر کرم اوست اعتماد مرا

هزار لطف و کرم میرسد بجان ز حبیب

بدین خوشم که : بدانست استناد مرا

بجای لطف و کرم گر ملامتی آید

خوشم که حادثه کردست اوستاد مرا

شمارهٔ ۳

قاسمم، قاسم انوار، که اسرار ازل

نیست پوشیده ز من، خلق چه دانند مرا؟

همه دانم، بخدا و همه دانم او را

همه دانند که اندر همه دانند مرا

شمارهٔ ۴

درویش، که حرف او بصورت پنجست

هریک بمثابه ای که بیش از پیشست

دالست دلیل آنکه با درد بساز

گر بر تن تو هر سو مو صد نیشست

را، روی و ریا مکن، که این روی و ریا

رسوایی بیگانه و رنج خویشست

و اوست وداع غیر مولی کردن

وین کار چنین کار یکی بی خوشست

یا، یک دل و یک رنگ شو اندر ره عشق

یکتا نشود، هر آنکه او با خویشست

شین، آنکه کند شکر و شکایت نکند

وندر پی خصم خویش نیک اندیشست

آنرا که چنین پنج خصایل دادند

دریاب و درو گریز کو درویشست

شمارهٔ ۵

گر ترا میل عالم جانست

زاده ترک سین ساسانست

از شهامت کمان بی زه را

دو الف کن، که کار آسانست

بعد از آنت چو ماند نقطه روح

باز ماندن نه کار مردانست

نقطه را صفر ساز و ثانی شو

تا بدانی که جمله سبحانست

شمارهٔ ۶

خدمت بی دوستی را قدر و قیمت هست نیست

خدمت اندر دست هست و دوستی در دست نیست

دوستی را در درون خدمتت پیوسته است

هیچ خدمت در جهان چون دوستی پیوست نیست

لاف مستی میزنی و خود نخور دستی شراب

عشق گوید: دوغ خورده، دوغ خواره مست نیست

شمارهٔ ۷

در همه بابی سخن را داد داد

حجة الاسلام غزالی راد

شمارهٔ ۸

سید رهروان دین طیفور

آنکه در عمر خویشتن بدفرد

در شریعت رسید، راهی یافت

در حقیقت رسید ره گم کرد

راه کم گشت و راهرو هم گم

گم کند راه خویش اینجا مرد

شمارهٔ ۹

نصب کردست مرا دوست برفع سخنی

که برو نفع جهانی متوقف باشد

کسر نفسست مرا عادت دیرینه وگر

جر کنم در مدد کسر مضاعف باشد

شمارهٔ ۱۰

مرا علم ازل در سینه دادند

عجب علمی ولی درسی ندادند

مرا سه حال حالی گشت معلوم

که شیخ چله را درسی ندادند

شمارهٔ ۱۱

شاه رستم را درودی میفرستم با سلام

زانکه کس رامثل او فرزند فرزندی نبود

میر رستم، شه محمد، شاه روحانی صفت

رفت ازین ویرانه و تن برد تا دار خلود

دید جنت با هزاران فر و زیب آراسته

میل ازین عالم برید و اندر آن عالم فزود

یا الهی، جان پاکش را بجنت شاد دار

یا غیاث المستغیثین، در خلود و در شهود

روی پنهان کرد و پنهان شد ز ما آن نور چشم

سال اندر هشتصد و سی و سه بد کین رو نمود

با وجود جاه و حرمت علم می جست ازاله

آشنای یار گشت و نور عرفانش ربود

هرکجا ذکر تو می‌گویند در افواه خلق

قاسم خسته روان می‌راند از دیده دو رود

شمارهٔ ۱۲

گر نگویم دگر بخواهد گفت

آنکه بروی ببست دربان در

کافران فرنگ و روم و تتار

همه از قاسمی مسلمان تر

شمارهٔ ۱۳

یا رب، بحق لطفت کو جان عاشقان را

بهر ظهور اسما پیدا کند مظاهر

از جود بی دریغت بخشای بندگان را

یا عصمتی در اول، یا توبه ای در آخر

شمارهٔ ۱۴

مرا گفتی که : قول پیر تسلیم

بگو : تا خود چسان دیدی بمعیار؟

هزارش رحمت حق بر روان باد

که نهج قول او در طور ابرار

چو حلواییست نیکو، چرب و شیرین

ولی جان پدر، زنهار! زنهار!

ترا گر قوت همت ضعیفست

تناول کن، ولیکن زان بمقدار

که گر زان لقمه ناگه هیضه گردی

چو گندیدی بگندانی همه دار

دلت پر کینه گردد، دیده پر عیب

مشایخ را کنی سر جمله انکار

جهان را سربسر کافر شماری

نماند وقف آزرمت بیک بار

زبد نفسی کنی آزار و گویی

که: نهی منکر دین هست آزار

اگرچه قول مولانا شنیدی

سخن های بزرگان در نظر دار

شکر تنها مخور، با گل در آمیز

که در ترکیب باشد نفع بسیار

تویی بیمار دل و ین خستگی را

نه یک دارو، که صد داروست در کار

ز نادانی بیک دارو مکن حصر

برون شو از تعصب، کینه بگذار

بمخبر و اصل آمد جان مردان

تو سر پوشیده ماندی قید اخبار

اگر مردی مشو قانع بتقلید

چو مردان دامن مردی بدست آر

که گر صد علم داری، دل نداری

هزارت شرک سر بستست در بار

ز قاسم گوش دار این پند ومنشین

ببادت بیش ازین در کوی ادبار

بجوی وحدت آ، تا باز بینی

کز آنجا منبسط گشتست انهار

دویی بگذار و در یک جلد کن جمع

همه اقوال مولانا و عطار

شمارهٔ ۱۵

خداوند داننده دستگیر

رؤف و رحیم و قدیم و قدیر

ز انوار قدسش دل قاسمی

مقدس جنابست و عرفان سریر

بفضل خدا فارغ از مال و سال

که بی مال میرست و بی سال پیر

مشایخ برفتند، از ایشان نماند

سوای کهن قصه ای دلپذیر

مرید سوادی، از آن کرده ای

دلت را بزندان سودا اسیر

بیا پیش ما، قصه نو شنو

که نتوانی از مرده شد مستنیر

شمارهٔ ۱۶

اشتیاقم بملاقات تو چندان که مپرس

احتیاجم بمراعات تو چندان که مپرس

دارم امید عنایات تو چندان که مپرس

شادم از ذوق مناجات تو چندان که مپرس

شمارهٔ ۱۷

گر ببینی عارفی یا طالبی

هر دو از روی حقیقت متفق

این یکی را حمد گو آن را ثنا

زان که این مست حق است آن مستحق

شمارهٔ ۱۸

صمت و جوع و سهر و عزلت و ذکر بدوام

نا تمامان جهان را بکند کار تمام

صورت معرفة الله بود صمت ولیک

در سهر معرفة نفس کند بر تو سلام

جوع باشد سبب معرفت سلطانی

دانش دینی از عزلت گردد بنظام

اصل این جمله کمالات بخرم شد نیست

صدر صاحب دل کامل صفت بحر آشام

والی دین نبی کاشف اسرار رسل

محیی جان و جهان ماحی آثار ظلام

قاضی مسند تحقیق، امام الثقلین

عارف کعبه مقصود مراد اسلام

شمارهٔ ۱۹

تجلی می‌کند شاهد پس از چندین عجب بر ما

ولی از کثرت پرده کماهی دیدنش نتوان

ورای پرده قاسم را به حق راهی‌ست پنهانی

که می‌بیند به فضل حق ازل را با ابد یکسان

شمارهٔ ۲۰

عقل کل، نفس کل، طبیعت کل

بعد از آن جوهر معانی دان

جسم کل، شکل عرش، کرسی و پس

نه فلک شد بامر حق گردان

فلک اطلسست اول او

آخرینش قمر ببین و عیان

پس از آن کره اثیر و هوا

بعد از آن آب و خاک را می دان

شد تمام آن گهی جماد و نبات

ظاهر آمد از آن سپس حیوان

گشت بارز، بحکم حب ازل

ملک و جن و عاقبت انسان

جامع جمله مراتب شد

اوست مقصود حق ز کون و مکان

شمارهٔ ۲۱

هله! ای مردم مکاره پرتلبیسو

«لعنة الله علیکم و علی ابلیسو»

چند در سیرت مردان خدا طعنه زنید؟

«قاس فی آدم ابلیس و انتم قیسو»

شمارهٔ ۲۲

صدر ولایت، که نقد شیخ صفی داشت

قرب نود سال بود رهبر این راه

جانش بوقت رحیل عطسه زد و گفت

«یا ملک الموت، قد وصلت الی الله »

حالت او راملک چو دید عجب ماند

گفت که : «یا شیخ، الف یرحمک الله »!

قاسمی سوخته ز فرقت خواجه

صبر کن اندر فراق، «صبرک الله »

شمارهٔ ۲۳

میر زمانه، خسرو گیلان و تاج شاه

دلها نگاه دار، که اینست شاهراه

دانی گناه چیست؟فراموشی خدا

حق را نگاه دار، که وارستی از گناه

شمارهٔ ۲۴

میرسید، کزین آل عبا

تی سعادت همیشه پاینده

برد الاغ مرا بشهر تو دزد

نیست پیدا، نه مرده، نه زنده

شمارهٔ ۲۵

پیش از این گفته اند اهل خرد

که بحکمت بدند آکنده

جرم دزدان ز پاسبان طلبید

گر شما طالبید و جوینده

پادشه پاسبان درویشست

خاصه این پادشاه فرخنده

شمارهٔ ۲۶

هر چند جنس آب حیاتست خربزه

بسیار بی بقا و ثباتست خربزه

زنهار! در قوقون بحقارت نظر مکن

چون رشک کوزهای نباتست خربزه

یک نکته را بدان و عمل کن بدان یقین

کاندر خور جهاد و زکاتست خربزه

فالیزوان بدان که : سه خرار و چار و پنج

ما را بخدمت تو براتست خربزه

شمارهٔ ۲۷

ز جنس مقدس چنین اقدسی

نبود و ندیدست هرگز کسی

علی رغم الف جحود جهود

بوصف هدایت بمانی بسی

لباس تو تقویست، از راه دین

چه باشد ازین خوب تر ملبسی؟

شمارهٔ ۲۸

جَمالَ غرّةِ عَیْنی رَأَیتُ فی سلمی

فَزادَ بَهْجَةَ قَلْبی وَ زالَ لی اَلَمی

رَأَیْتُ غرّةَ وَجْهِ الحَبیبِ، قُلْتُ: سَلام

فَقالَ لی: وَ عَلیْکَ السَّلامُ، یَابْنَ عَمی

شمارهٔ ۲۹

ای برادر، گر ره صورت روی

تا قیامت بوی معنی نشنوی

جان جاویدان اگر خواهی، بخوان

مثنوی معنوی مولوی

شمارهٔ ۳۰

حکمت یونانیان حصار نگردد

از ضرر تند باد قهر خدایی

حکمت امجد شنو، ز ملت احمد

پیر کهن دیر دهر خواجه سنایی

رباعیات

شمارهٔ ۱ : من بنده روی توام، ای باده پرست

شمارهٔ ۲ : گر جانم گویم، عاشق پیشین شماست

شمارهٔ ۳ : تا بر سر کوی عاشقی منزل ماست

شمارهٔ ۴ : دل عاشق چشم ترک مستانه تست

شمارهٔ ۵ : عاشق که سمندر نبود خر کوفست

شمارهٔ ۶ : گفتم:بهزار دل ترا دارم دوست

شمارهٔ ۷ : هر چندکه در زمانه یک محرم نیست

شمارهٔ ۸ : یک لحظه دلم را سر هشیاری نیست

شمارهٔ ۹ : هر دل،که ز سر کارآگاهی یافت

شمارهٔ ۱۰ : گر دلبر من شیوه مستان گیرد

شمارهٔ ۱۱ : ای دل،غم عشق ذو فنونت سازد

شمارهٔ ۱۲ : دل بسته طره های مشکین تو شد

شمارهٔ ۱۳ : یک چند مرا پیر خرد گفتی پند :

شمارهٔ ۱۴ : آن روز که این گنبد مینا بستند

شمارهٔ ۱۵ : آنها که ز سودای تو سرگردانند

شمارهٔ ۱۶ : چون باده بما داد،علی رغم حسود

شمارهٔ ۱۷ : از بهر تو آمدم ببازار وجود

شمارهٔ ۱۸ : ای شاه جهان،از تو نیاید آزار

شمارهٔ ۱۹ : معشوقه به هر صفت که آید به ظهور

شمارهٔ ۲۰ : ای ساعد لطف شاه از روح تو باز

شمارهٔ ۲۱ : ای رفته به پای خود به جایی که مپرس

شمارهٔ ۲۲ : ما را ز عنایتش جمیلست جمال

شمارهٔ ۲۳ : ای جان جهان، جان جهان، دلبر گیل

شمارهٔ ۲۴ : مستدعیم از حضرت سلطان قدم

شمارهٔ ۲۵ : گر کافر و مؤمنم،که بر دین توام

شمارهٔ ۲۶ : من بنده شیوه های شیرین توام

شمارهٔ ۲۷ : هرچند ترا از اهل ایمان دارم

شمارهٔ ۲۸ : در دل هوس روی نگاری دارم

شمارهٔ ۲۹ : آن کس که ز یار خود بریدست منم

شمارهٔ ۳۰ : از هر طرفی چهره گشایی،که منم

شمارهٔ ۳۱ : ای دلبر دلدار، طلب گار توایم

شمارهٔ ۳۲ : بودیم درین عالم فانی رفتیم

شمارهٔ ۳۳ : تا در پی مخزن معانی رفتیم

شمارهٔ ۳۴ : هر چند که در مرتبه ما میرانیم

شمارهٔ ۳۵ : هرچند که در مرتبه مامورانیم

شمارهٔ ۳۶ : هم جام جهان نمای عالم ماییم

شمارهٔ ۳۷ : بر دیده چون سحاب من رحمت کن

شمارهٔ ۳۸ : بر گریه و بر زاری من رحمت کن

شمارهٔ ۳۹ : تا یار مرا نمود ازصد جارو

شمارهٔ ۴۰ : سر رشته اختیار از دست مده

شمارهٔ ۴۱ : از فضل خدا چونکه رسیدم بسرای

شمارهٔ ۴۲ : گر شاه زمانه ای وگر دستوری

شمارهٔ ۴۳ : ای عور شده ز کسوت بیچونی

شمارهٔ ۴۴ : از لذت عاشقی چومسرور شوی

شمارهٔ ۴۵ : از آتش عشق تو شدم شیدایی

شمارهٔ ۴۶ : ای سرو ریاض آشنایی که تویی

شمارهٔ ۱

من بنده روی توام، ای باده پرست

وز نرگس مخمور تو جانم شده مست

چون پرتو دیدار تو ظاهر گردد

مارا بسر کوی تو یک هی هی هست

شمارهٔ ۲

گر جانم گویم، عاشق پیشین شماست

ور دل گویم، بنده مسکین شماست

خلق دو جهان طفیل تمکین شماست

گر کافر و مؤمنست، بر دین شماست

شمارهٔ ۳

تا بر سر کوی عاشقی منزل ماست

سر ازلی و ابدی حاصل ماست

تا نشئه عشق تو در آب و گل ماست

سر نامه نام‌ها بنام دل ماست

شمارهٔ ۴

دل عاشق چشم ترک مستانه تست

تو شمعی و عالم همه پروانه تست

جان و دل ما عاشق و دیوانه تست

تو خانه دل شدی و دل خانه تست

شمارهٔ ۵

عاشق که سمندر نبود خر کوفست

صوفی که قلندر نبود موقوفست

رندی که نه پارسا بود نامردست

زاهد که نه شاهدیش باشد بوفست

شمارهٔ ۶

گفتم:بهزار دل ترا دارم دوست

در خنده شد از ناز که:این شیوه نکوست

گفتم:صنما،راه وصال از که بکیست؟

فرمود که: ای دوست، هم از دوست بدوست

شمارهٔ ۷

هر چندکه در زمانه یک محرم نیست

بنیاد اساس دوستی محکم نیست

مادر همه حال باغمش دلشادیم

چون غم بسلامتست،دیگر غم نیست

شمارهٔ ۸

یک لحظه دلم را سر هشیاری نیست

با هشیاران مرا سر یاری نیست

باریست مرا،که پیل مستش نکشد

وین بار بجز عنایت باری نیست

شمارهٔ ۹

هر دل،که ز سر کارآگاهی یافت

در ملک جهان ز ماه تا ماهی یافت

دریاب،اگر چنانچه در خواهی یافت

کین نکته بروزگار در خواهی یافت

شمارهٔ ۱۰

گر دلبر من شیوه مستان گیرد

بر عاشقان خود هزار دستان گیرد

نومید مشو ازو،که در آخر کار

هم عاقبت کار تو آسان گیرد

شمارهٔ ۱۱

ای دل،غم عشق ذو فنونت سازد

وز هرچه گمان بری فزونت سازد

در واقعه هجر زبونت سازد

آخرغم آن نگار چونت سازد؟

شمارهٔ ۱۲

دل بسته طره های مشکین تو شد

جان خسته لعل گوهرآگین تو شد

جان دو جهان بنده مسکین تو شد

صد فاتحه خوان طفیل آمین تو شد

شمارهٔ ۱۳

یک چند مرا پیر خرد گفتی پند :

هان!تانکنی به مهرورزی پیوند

نشنید نصیحت خرد بخت نژند

هجران بسرم تاخت چو کوه الوند

شمارهٔ ۱۴

آن روز که این گنبد مینا بستند

وین طارم نه سپهر اعلا بستند

نی کتم عدم بود،نه شمع و نه آتش

نی رشته،که عشق یار بر ما بستند

شمارهٔ ۱۵

آنها که ز سودای تو سرگردانند

آشفته و شوریده و بی سامانند

در طلعت زیبای تو حیرانانند

حیرانانند و تا بحی میرانند

شمارهٔ ۱۶

چون باده بما داد،علی رغم حسود

خوردیم،اگرصاف،اگر دردی بود

این باده ز بهر ماست،جز ما که خورد؟

چون رسم شراب خانه بهر مابود

شمارهٔ ۱۷

از بهر تو آمدم ببازار وجود

وز بهر تو می روم بر آثار وجود

گر زانکه نیامدی به اظهار وجود

باطل ماندی جمله اسرار وجود

شمارهٔ ۱۸

ای شاه جهان،از تو نیاید آزار

دانا دل و عالمی و بختت بیدار

بر خاک درت فتاده ام زار و نزار

از روی کرم ز روی خاکم بردار

شمارهٔ ۱۹

معشوقه به هر صفت که آید به ظهور

از ظلمت محض، یا خود از خالص نور

عاشق به همان صفت موصوف گردد

بر دین ملوک است رعیت مامور

شمارهٔ ۲۰

ای ساعد لطف شاه از روح تو باز

محبوب خدا،طایر عالی پرواز

با پیل چه نسبتت؟که شاهان جهان

بر خاک درت پیاده بر نطع نیاز

شمارهٔ ۲۱

ای رفته به پای خود به جایی که مپرس

وز دست خودی تو در بلایی که مپرس

از مس وجود خود دمی بیرون آی

تا راه بری به کیمیایی که مپرس

شمارهٔ ۲۲

ما را ز عنایتش جمیلست جمال

عالم همه تشنه اند و ما آب زلال

ما اهل کمالیم وز ما هر نفسی

صدگونه تحیتست بر اهل کمال

شمارهٔ ۲۳

ای جان جهان، جان جهان، دلبر گیل

می دل همه روج داروتی دیمی میل

سیلاب سرشک قاسم از ابر غمت

اندی بشو، که برد گیلان را سیل

شمارهٔ ۲۴

مستدعیم از حضرت سلطان قدم

یک جرعه شراب را که سرتابقدم

مستم کند آن چنان که آسوده شوم

از قاعده وجود و از رسم عدم

شمارهٔ ۲۵

گر کافر و مؤمنم،که بر دین توام

گر نیک و بدم، بنده مسکین توام

گر اخلاصم، خطبه تمکین توام

ور فاتحه ام، طفیل آمین توام

شمارهٔ ۲۶

من بنده شیوه های شیرین توام

آشفته طره های مشکین توام

گفتی که :بگو:تاچه کسی در ره ما؟

مسکین تو،مسکین تو،مسکین توام

شمارهٔ ۲۷

هرچند ترا از اهل ایمان دارم

در معنی این مسئله برهان دارم

گر عشق خدانباشدت در دل و جان

من کافرم،ار ترا مسلمان دارم

شمارهٔ ۲۸

در دل هوس روی نگاری دارم

در سر ز می عشق خماری دارم

تا زلف و رخ ترا بدیدم شب وروز

آشفته دلی و روزگاری دارم

شمارهٔ ۲۹

آن کس که ز یار خود بریدست منم

آن کس که ز زهر غم چشیدست منم

آن کس که مراد دل ندیدست منم

وآن کس که ز دل بجان رسیدست منم

شمارهٔ ۳۰

از هر طرفی چهره گشایی،که منم

در هر نفسی جلوه گر آیی،که منم

با این همه گه گاه غلط می افتم

نادان بله روستایی،که منم

شمارهٔ ۳۱

ای دلبر دلدار، طلب گار توایم

ای منبع انوار، طلب گار توایم

ای سالک اطوار،طلب گار توایم

ای واقف اسرار، طلب گار توایم

شمارهٔ ۳۲

بودیم درین عالم فانی رفتیم

زین ملک بملک جاودانی رفتیم

گشتیم ز ملکت تن خود بیزار

از ملکت تن بملک جانی رفتیم

شمارهٔ ۳۳

تا در پی مخزن معانی رفتیم

در بحر محیط لامکانی رفتیم

دیدیم بسی محنت و تاریکی و غم

تا بر سر آب زندگانی رفتیم

شمارهٔ ۳۴

هر چند که در مرتبه ما میرانیم

انصاف توان داد که ما میرانیم

فی الجمله، اگر گدا، اگر سلطانیم

مرکب بسر کوی فنا می رانیم

شمارهٔ ۳۵

هرچند که در مرتبه مامورانیم

بس ظاهر و پیداست که ما میرانیم

یک لحظه گداییم و دمی سلطانیم

در حالت خویشتن عجب می مانیم

شمارهٔ ۳۶

هم جام جهان نمای عالم ماییم

هم آینه روشن کن آدم ماییم

گر یک نفسی از دم ما زنده شوی

دانی بیقین که آدم این دم ماییم

شمارهٔ ۳۷

بر دیده چون سحاب من رحمت کن

بر سیل سرشک ناب من رحمت کن

بر جان و دل خراب من رحمت کن

بر زاری و اضطراب من رحمت کن

شمارهٔ ۳۸

بر گریه و بر زاری من رحمت کن

بر مفلسی و خواری من رحمت کن

بر ناله وبیداری من رحمت کن

بر فقر ونگونساری من رحمت کن

شمارهٔ ۳۹

تا یار مرا نمود ازصد جارو

بر خاک درش نهاده ام صد جارو

من خانه دل را زده ام صدجارو

تا گشت مرا بیمن دولت جارو

شمارهٔ ۴۰

سر رشته اختیار از دست مده

یعنی سر زلف یار از دست مده

مقصود زامر کن فکان هستی تست

بی فایده روزگار از دست مده

شمارهٔ ۴۱

از فضل خدا چونکه رسیدم بسرای

ای مطرب ازین رسیدن من بسرای

ای شادی دل،نوبت خود از سر گیر

وی غم تو کهن گشته ای آخر بسرای

شمارهٔ ۴۲

گر شاه زمانه ای وگر دستوری

گر باز جهان شکار،اگر عصفوری

گر مست طریقتی و گر مستوری

تا راه بحق نبرده ای مغروری

شمارهٔ ۴۳

ای عور شده ز کسوت بیچونی

برحسن و جمال خوشتن مفتونی

فی الجمله اگرچونی،اگر بیچونی

در هر صفتی که بینمت موزونی

شمارهٔ ۴۴

از لذت عاشقی چومسرور شوی

در لشگر عاشقان چو منصور شوی

از ظلمت خود اگر دمی دور شوی

در نور شوی و عاقبت نور شوی

شمارهٔ ۴۵

از آتش عشق تو شدم شیدایی

ای روشنی دیده هر بینایی

هرجا نگرم جمال تو می بینم

ای دوست،از آن سبب شدم هر جایی

شمارهٔ ۴۶

ای سرو ریاض آشنایی که تویی

وی شمع طراز روشنایی که تویی

خواهی که غلط نیفتدت رندی کن

وامانده کوی پارسایی که تویی

مثنویات

شمارهٔ ۱ : مقتدای ملک امام بشر

شمارهٔ ۲ : روضة المذنبین احمد جام

شمارهٔ ۳ : گاه با خود نشسته ام ز بدی

شمارهٔ ۴ : نقطه سه باشد ای گزین آرا

شمارهٔ ۵ : یک تسو و دو تسو و سه تسو

شمارهٔ ۶ : کسانی که در عشق پرورده‌اند

شمارهٔ ۷ : خری از پایگاهی کرد فریاد

شمارهٔ ۸ - بیان واقعه دیدن امیر تیمور : برادر عزیز را سعادت ابدی مساعد باد و برضا و لقانا ...

شمارهٔ ۱

مقتدای ملک امام بشر

شاه انصاریان دین پرور

هم خداخوان و هم خدادان بود

شاه دین،نور چشم اعیان بود

آنکه دیوان ورای کیوان داشت

جیب جان پر ز نقد عرفان داشت

آن ملک فر و آن فلک تمکین

مسند او علای علیین

عرش و کرسی دلست و سینه اوست

قاسمی بنده کمینه اوست

آنکه در صدق مثل صدیقست

منکرش کافرست و زندیقست

همچو صدیق صادقست و امین

همچو عمر عدیل و اهل یقین

همچو عثمان شعار او ز حیاست

چون علی شیرحق،امام هداست

قطب عالم،امام دین و هدا

شاه دین شیخنا و مولانا

چار قطب اند در خراسانات

منبع لطف و معدن حسنات

اولین با یزید بسطامست

در حقیقت علیم و علامست

مست حق بود آن گزیده نژاد

مست رفت از جهان کون و فساد

بعد ازان پادشاه انصاری

از ندیمان حضرت باری

پس ابوالقاسم، آسمان صفا

در همه حالتی ولی،والا

چارمین سعد حق و ملت و دین

آفتاب جهان صدق و یقین

قاسمی بر وفای ایشانست

تا ابد خاک پای ایشانست

صلوات خدا برین هر چار

قاسم از عاشقان این هر چار

شمارهٔ ۲

روضة المذنبین احمد جام

آن نهنگ محیط بحر آشام

آسمانست پر مه و پروین

بوستانیست پر گل و نسرین

رحمت ایزدی بجانش باد

لعنت حق به دشمنانش باد

هر که او دشمن خدا باشد

دشمن جمله اولیا باشد

شمارهٔ ۳

گاه با خود نشسته ام ز بدی

گاه برخاسته ز فکر خودی

من درویش زار بی دل و یار

مدتی در هوای آن دلدار

بوده ام گه ز خاست،گه ز نشست

ماه در سی و ماهی اندر شست

شمارهٔ ۴

نقطه سه باشد ای گزین آرا

چون شنیدی بگوی : سلمنا

اسودیه بیاضییست یقین

سیه تن احمدیه را می بین

شمارهٔ ۵

یک تسو و دو تسو و سه تسو

چند باشد کم تسو؟ تو باز گو

یک تسو باشد، ولی، ای خواجه‌تاش

هرچه خواهی باش، با ما بد مباش

شمارهٔ ۶

کسانی که در عشق پرورده‌اند

در آیت درایت طلب کرده‌اند

تو واقف نه‌ای، این حکایت مگوی

به چوگان عرفان توان برد گوی

عزیزان،که راهی به حق برده‌اند

به عدل و به انصاف دل‌زنده‌اند

شمارهٔ ۷

خری از پایگاهی کرد فریاد

که دوران سلوک حق برافتاد

ز مردان خدا کس در جهان نیست

وگر بودند باری این زمان نیست

حدیث او خلاف عقل و دینست

مدامش داغ لعنت بر جبینست

خلاف دین مگو،ای ناجوانمرد

که پیغمبر به چندین جا بیان کرد

که عالم خالی از مردان حق نیست

درین معنی کسی را بر تو دق نیست

خلاف رای او جستن ز دین نیست

گر او گوید:چنین، گو: این چنین نیست

اگر صدیق دولتیار باشی

مطیع احمد مختار باشی

خداوندا،فقیر و سوکواریم

بلطف شاملت امیدواریم

موفق کن بحکمت جان ما را

نگه دار از خلل ایمان مارا

شمارهٔ ۸ - بیان واقعه دیدن امیر تیمور

برادر عزیز را سعادت ابدی مساعد باد و برضا و لقانا رسید،از دنیا مرواد، بالنبی وآله الامجاد روزی چندست که سلطان معشوق حقیقی از افق دل ربانی بر عاشقان کرشمهای عجب می کند،گاهی بغمزه تشریف میدهد وگاهی بغم تهدید و من می گویم،بیت :

چون وصلت قاسم بخدا بی شکیست

آنجاکه منم غمزه وغم هردو یکیست

بارها داعیه پنداشته بحکم «الشفقة علی خلق الله »که گفته اند هر طالب را،که اخلاص مخلصانه بمردی باشد،حق اخلاص بدان مرد واجب شود،شفقت برو و شفاعت اهل او در قیامت،اکنون در قیامت خواهد بود،انشاء الله از آن باشی آنچه نزدیک تری باتو رمزی بگویم:

الا،ای شاهباز ملک لاهوت

مقید مانده ای در دام ناسوت

چو در ملک دو عالم پادشایی

چرا از نقد معنی بی نوایی؟

کنون بشنو ز جبار جهاندار

قدیم قادر قیوم دادار

چه دولتها بمشتی خاکیان داد

که ایشان را یقینی بی گمان داد

زهی انعام ولطف بی نهایت

که خاکی را دهد چندین هدایت

ز حالات دل ارباب معنی

بگویم نکته ای در باب معنی

سحر می بودم اندر اضطرابی

که جان را آمد از حضرت خطابی

که:هان!ای قاسمی،راه توبازست

بیا، بشنو تو از ما هرچه رازست

چو دانستم که محبوبم طلب کرد

دلم شدمست و از مستی طرب کرد

روان شهباز روحم بال بگشود

گذشت از چار و پنج و نه فلک زود

بپرواز فضای لامکان شد

زمانی بی زمین و بی زمان شد

ز دنیی وز عقبی رفت بیرون

خداوند جهان را دید بیچون

چو خودرایافت در دیوان وحدت

بزد بر خاک پیشانی زهیبت

که :ای محبوب جان پاکبازان

که باشد قاسمی؟مسکین حیران

که با او این چنین اعزاز باشد؟

زمانی ناز و گاهی راز باشد؟

ولی هرجا که لطف لایزالی

تعلق گیرد از اوج تعالی

ز فیض پرتو انوار یزدان

اگر موری بود،گردد سلیمان

خطابم آمد از دادار قیوم

که:در خاطر سفر داری ازین بوم

بلایی نازلست از ما برین خاک

که از وی خیره گردد چشم افلاک

تو تدبیر دوای خویشتن کن

برون شو،یا ز خون خود را کفن کن

بسوز سینه گفتم یا الهی

سفر خواهم ازین جا گر تو خواهی

ولی قومی فقیر و نا توانند

که از بیم بلایت در فغانند

درین ملک ت بسی زهاد هستند

که از بیم تو همچون خاک پستند

بسی از اهل علم واهل عرفان

بچهرت سبحه تقدیس گردان

خطاب آمد که:ما را بی نیازیست

که چندین زهد و علم این جا ببازیست

ز علم بی عمل وز زهد ناپاک

ز حکامی که بی عدلند وبی باک

همه افتاده در کفران نعمت

ازان می بارد این باران محنت

برآوردم ز دل آه جگر سوز

که:ای ازنور دیدارت شبم روز

بآب دیده بیدار داران

بسوز سینه شب زنده داران

بدان آبی که از چشم گنه کار

فرو بارد،چو تنگش در رسد کار

بدان آهی که مرد دست کوتاه

برآرد از جگر وقت سحرگاه

بدان آتش که در وقت ندامت

بود در سینه صاحب غرامت

بباد سرد از جان کریمان

بآب گرم از چشم یتیمان

بپیر پشت چون چوگان خمیده

تک گویش سر میدان رسیده

بطفل دیده پر نم،سینه پرتاب

بمرد تشنه چون گل برگ سیراب

بدان زاری که پیر ناتوانی

فرو گرید سر خاک جوانی

بمشتاقان اسرار حقیقت

بنقادان بازار طریقت

بدان دل کو بنورت آشنا ماند

برآن جان کو ز آلایش جدا ماند

بگردان از خلایق این بلا را

که می آرم شفیعت مصطفا را

خطاب آمد که :قاسم،چار هایل

که نازل بود بر این قوم نازل

یکی را محو گردانیم و ناچیز

سه دیگر بود موقوف سه چیز

یکی زاری،دوم عدلی ز جمله

سیم رد بلا،یعنی که صدقه

خطاب آمد ز حق بر دل نود بار

که شرح یک سخن نتوان بصد بار

اگر دیگر بگویم باتو،ای دوست

بدرد صدمت حق بر تنت پوست

نماند هستیت،نا بود گردی

ز عالم بی زیان وسود گردی

ولی خواهم که جبار جهاندار

کند یک ذره از توفیق در کار

که تا محرم شوی اسرار مارا

بدانی جمله کار وبار مارا

که مارا باخدا حال نهانیست

که صد راز و نیاز اندر ز مانیست

دریغا! طالبی سر در کفن کو؟

که تا با او بگویم سر من هو

من اندر ملک معنی آفتابم

ز منبع دیگران اندر حجابم

کنون مضمون جمله باز گویم

ترا اسرار حق سر باز گویم

اگر در خطه این شهر پایم

ازین معنی دو صد برهان نمایم

ملمعات گیلکی

شمارهٔ ۱ : دیشب آن گیل دل‌افروز، که بیمار اویم

شمارهٔ ۲ : یارب، این درد فراقا چه دوا شایه کدن

شمارهٔ ۳ : با گیل دلبر گفتم که: ای جان

شمارهٔ ۴ : قبله جان من تویی، گیل فرشته رنگ و بو

شمارهٔ ۵ : مرا که چشم تو از ناوک بلا بوزه

شمارهٔ ۶ : می دلار نحانیی یعنی که چه؟

شمارهٔ ۷ : بتا، به تارک هجران دل مرا بوزی

شمارهٔ ۸ : گفتم: ای جان، ز درم باز آیی

شمارهٔ ۱

دیشب آن گیل دل‌افروز، که بیمار اویم

اتفاقا به من افتاد گذارش ز قضا

گفت: هان چونی و تی حال به می عشق چه بو؟

گفتمش: هیچ کساواتی مرا کار مبا

من درویش ستم‌دیده چو بیمار توام

روشن است این که: به هر حال چنین زار بسا

قاسم از خنده آن یار شد از دست تمام

گفت: خابوزیه از عشق ترا باد بقا!

در ستم شد ز من، از ناز مکرر می‌گفت:

یار با هیچ کسی حال چنین زار مبا

شمارهٔ ۲

یارب، این درد فراقا چه دوا شایه کدن

خبر آشوم، مگر تیغ و کفن در گردن

می دل و جان به هجران تو گر همچین بو

وادلی! وای به دل! وای به من! وای به من!

واخوری باده گلگون به سعادت همه شو

می همه روج به غم خون جگر وا خوردن

بس تب هجر بکشتیم که لاوی لاوی

اگه گوییم به وصل تو که: جان در تن تن؟

گفتمش: یار منی، گفت که: نی یار نه این

می کواشا به تو آسان که سوا یاریون

با تو دارم سخنی، روی بر و خواهم گفت

بشنو، ای جان، سخن بنده به وجه احسن

قاسما، اوزیه کوشی به وصال آسان‌تر

به وصال اوزیه شاد است و به هجران مودن

شمارهٔ ۳

با گیل دلبر گفتم که: ای جان

تی دوست داریم، تی بنده فرمان

خندید چون گل و ز ناز می گفت :

هینی خوآندی، هینی و ساکان

گفتم: غریبم و آنگاه عاشق

می دا نپرسی مسکین غریبان؟

دل تی غلامی، جان تی کمینه

خواوا و مفروش می دین و ایمان

قاسم، چه تی روز، وا کوخ و وا شو

ناچار واخشت گیلان بگیلان

شمارهٔ ۴

قبله جان من تویی، گیل فرشته رنگ و بو

ماه سپهر مکرمت، سرو ریاض آرزو

گیل نه‌ای، فرشته‌ای، وز دل و جان سرشته‌ای

گیل که بو؟ که بو چنین حوروَش و فرشته‌خو؟

می دل و دین تی فدا، خوا ببری که وس خوشی

قبله تویی، کجا روم شهر به شهر و کو به کو؟

تی سر زلف مشک‌بو، آنچه به من کری ز جان

شرح دهم، اگر بود، با تو مجال، مو به مو

آینه را اگر رسد عکس جمال تو دمی

کی رسد آنکه باشدش با تو مجال روبه‌رو؟

دوش به غمزه گفته‌ای: او ز نما ترا به غم

نوبت دیگر از کرم قصه دوش باز گو

گفتمش: ای مراد جان، وعده وصل کرده‌ای

گفت که: آن حکایتا وا مطلب، که آن بشو

گفتمش: ای عزیز من، خوار شدم ز عشق تو

گفت که: نانه خوار بین، کاوره فن لا و لو

گفتم: عاشق تویم، چیست بگو دوای من؟

گفت: مگوی این سخن، بی‌تو مرا به سر بشو

قاسمی از فراق و غم گم شد و بی‌خبر ز خود

گم شده فراق را از کرم تو و از جو

شمارهٔ ۵

مرا که چشم تو از ناوک بلا بوزه

غریب و خسته و مهجور بی‌خطا بوزه

شنیده‌ام که: دوا درد را کند چاره

چه چاره، چون که من خسته را دوا بوزه؟

رقیب را چو سوال از وصال او کردم

بلا بوزه، من دل‌خسته را بلا بوزه؟

مگر که چشم تو سودای کافری دارد

که تُرک غمزه‌زن اولاد مصطفی بوزه

بگو که: بوز نما، تا به چند وعده دهی؟

امید نو زنم و نو وزین مرا بوزه

هزار جان به فدای تو قاسمی بر باد

بداد و درد تو او را به صد جفا بوزه

شمارهٔ ۶

می دلار نحانیی یعنی که چه؟

کین بغم سو جا منی یعنی که چه؟

می‌نیاری یاد هرگز هیچ کو

وی ترا آرام یی یعنی که چه؟

توبه کد از عشق گریی قاسمی

وا به این صد جام نی یعنی که چه؟

شمارهٔ ۷

بتا، به تارک هجران دل مرا بوزی

چه کرده‌ام؟ چه شد آخر؟ بگو چرا بوزی؟

ترا که ترک ختا گفتم و نگفتم: گیل

مرا ز عین تکبر بدین خطا بوزی

چه دیده‌ای، چه شنیدی ز قاسمی؟ کو را

به جور و ظلم و ستمکاری و جفا بوزی

شمارهٔ ۸

گفتم: ای جان، ز درم باز آیی

گفت: دلدار که می بازایی

گفتمش: عاشق مسکین توام

گفت: خا دانه وزم بین شایی

گفتمش: خیره مراجی خودی

خنده زد گفت: لجورستانی

گفتمش: رو بنما، گفت بناز:

کین گدا را بین هوس باشایی

خبر آمو که عجب لاوم من

گفتمش: لاوه بکن، خوش لایی

همه جای روی تو بیند قاسم

وس عجب نی که ببو هرجایی

ملمعات ترکی

شماره ۱ : ال یار عزیز ابله که: جان با دینه دور

شماره ۲: بیا، ای ساقی جان‌ها، بیار آن باده در گلشن : بیا، ای ساقی جان‌ها، بیار آن باده در گلشن

شماره ۳: صباحین مبارک السن، چلبی قلاک السن : صباحین مبارک السن، چلبی قلاک السن

شماره ۴ : بیر باغچه یتم برردی اقول المه

شماره ۱

ال یار عزیز ابله که: جان با دینه دور

مسجد دسار و باردم که بوکن آینه در

مسنددن جماعت سوردی که: شیخ آدینه در

دیدم نه سوره سیر که هیچ آدینه در

شماره ۲: بیا، ای ساقی جان‌ها، بیار آن باده در گلشن

بیا، ای ساقی جان‌ها، بیار آن باده در گلشن

به غایت خوشدلم کان یار می‌پرسد که: سن کیم سن؟

به جانان گفتم: ای دلبر، خرابم از غمت یکسر

ولی می‌خوانم این از بر: بو سوز نی سین ایشماس سن

زهی الطاف بی‌پایان، که می‌یابد دلم پنهان

سلامم کرد و جامم داد و زانو زد که: سن ایچ سن

مرا می‌گوید آن جانان چه حیرانی و سرگردان؟

صفاقیل سن، وفا قیل سن، اگر سم عاشقی قیل سن

میان گلشن حسنت هزاران گل به بار آمد

ویران بولماس تور اول بستان اگر بیر چیچکی سون سن

بیا، ای روشنی جان، که هم جانی و هم جانان

بوزون گلشن سوزون روشن روش مولدی که سلطان سن

ز فیضت خاطر قاسم همیشه شاد می‌باشد

که این فیض از تو می‌یابد، اگر توقوز اگر توقسن

شماره ۳: صباحین مبارک السن، چلبی قلاک السن

صباحین مبارک السن، چلبی قلاک السن

سلام ایله جان یردک، چلبی بزی انطمه

چلبی تو شاه، جانی، تو دلستانی

چلبی، حبیب جانی، چلبی بزی انطمه

چلبی، تو شاه و میری، چلبی، تو دستگیری

چلبی، تو دلپذیری، چلبی بزی انطمه

عاشق الرم بیورسن، چلبی، تو دستگیری

حال زاره سورسن، چلبی بزی انطمه

چلبی، شه جهانی، چلبی تو جان جانی

چلبی، نه این، نه آنی، چلبی بزی انطمه

از ده یاقس جانم، بره تو کس قاسم سن

چلبی، دلم جانم سن، چلبی بزی انطمه

سر قاسمی فدایت، دل و جان طفیل رایت

بخدا، بروی ماهت، چلبی بزی انطمه

شماره ۴

بیر باغچه یتم برردی اقول المه

باغچه ابسی ایتی که هی بوالمدن المه

بیر کوچک اکید اقلبی بردی قره گوزلو

بیر تبشی گتردی قمه ایتی مه المه

ملمعات

ملمعات گیلکی

ملمعات ترکی

دیوان اشعار

غزلیات

مراثی

مقطعات

رباعیات

مثنویات

ملمعات

ترجیع بند : بیا، ای عشق عالم سوز بی غم

ترجیع بند

بیا، ای عشق عالم سوز بی غم

قدم بر چشم من نه، خیر مقدم!

دلم از ننگ هشیاری ذلیلست

بیک جام شرابش کن مکرم

ز تو هرگز نه نام و نه نشان بود

نه اسم و رسم و نعت،از بیش و از کم

ز ذات ساذج و غیب هویت

ظهوری کردی اندر اسم اعظم

از آنجا امر نسبی گشت پیدا

ولی مقصود کلی بود مبهم

دوم نوبت برای عین مقصود

تجلی کردی اندر عین عالم

مفصل گشت مجمل زین تجلی

حقایق جمله ظاهر گشت در دم

وز آنجا بر مراتب سیر کردی

بهر صورت که شد عزمت مصمم

بر انسان ختم شد هستی، که انسان

مکرم شد،که مبداء بود و خاتم

«تجلی وجهه فی کل ذرات »

«لعمرک لا تغافل عنه و افهم »

«اذا ما لاح برق الوجد شاهد»

«جمال العشق فی الا کوان، فالزم »

«فلا موجود غیرالله بالله »

«هوالفرد الاحد والله اعلم »

به جز یک نور در کون و مکان نیست

ظهور کاملش در ذات آدم

زمانی طالع از موسی عمران

زمانی لامع از عیسی مریم

زمانی با هر از احرار مکرم

زمانی ظاهر از مختار اکرم

دل نامحرمان هرگز نداند

که پیش دیده عشاق محرم

تویی اصل همه پنهان و پیدا

بافعال و صفات و ذات و اسما

ز سوز درد بی درمان عاشق

یگردون می رسد افغان عاشق

بآهی،بی تو،دوزخ را بسوزد

بیک دم آتش حرمان عاشق

ز آب چشم و خون دل بروید

هزاران لاله در بستان عاشق

بدعوی شهودت جز فنا نیست

درین ره حجت و برهان عاشق

ملامت در غم عشق تو باشد

ز رحمت آیتی در شان عاشق

سرشک از غصه مرجان گشت،تاشد

نثار مقدمت مرجان عاشق

ز کفر زلف تو حبل المتین یافت

برای اعتصام ایمان عاشق

تویی معشوق و عاشق،جز تو کس نیست

نباشد شبهه در وجدان عاشق

کنی در عاشقی اظهار معشوق

بمعشوقی کنی کتمان عاشق

ترا در هر لباسی باز داند

دل آشفته حیران عاشق

«اناالحق » گوی،تو منصور،بردار

که عصمت آن من،جرم آن عاشق

چه گوهرهای بی قیمت، که جودت

دمادم ریخت در دامان عاشق!

چو جورت این بود، فضلت چه باشد؟

زهی کان کرم، سلطان عاشق!

باقبالت فلک را بوسه گاهست

طناب عز شادروان عاشق

تو جان عاشقی،احسن،زهی جان!

هزاران آفرین بر جان عاشق

اگرچه عاقلان باور ندارند

یقینست این که :در عرفان عاشق

تویی اصل همه پنهان و پیدا

بافعال و صفات و ذات و اسما

مرا کشتست و ماتم دارد آن دوست

که خوبان را ازین سان عادت و خوست

گرم گوید: بدی، گویم :زهی خوش!

ورم گوید: نکو، گویم که: نیکوست

رخش در بوستان حسن و خوبی

گل بی شاهدست، ار چند خود روست

درین ساعت نماز من قبولست

که محراب دلم آن طاق ابروست

تسلسل بی محالی طرفه حالیست!

که در دور رخش زان جعد گیسوست

ز دردش گرچه بردارم درین دار

چرا نالم؟ چو من دانم که داروست

بگو آن کهنه صوفی را، که عمری

میان کهنه دلقی سر بزانوست

که : بگشا دیده، کز خورشید رویش

بهر ساعت ظهوری دیگر از نوست

تو او را گفته ای :این سو و آن سو

بنزد عارفان قولت از آن سوست

اگر روی دلت با روی یارست

بهر رویی که روی آری همان روست

مراکز جام عشقش جان خرابست

چه پروای رقیب و طعن بد گوست؟

گل خندان باغ عشق یارم

ازو دارم، اگر رنگست، اگر بوست

بجوی وحدت آ، تا خود ببینی

که انهار جنان سایل ازین جوست

مرا این حال روشن شد، بگویم

باخلاص از میان جان، که : ای دوست

تویی اصل همه پنهان و پیدا

بافعال و صفات و ذات و اسما

دلم بردست و جان میخواهد آن یار

که : جان بسپار ومنت نیز می دار

چو برد از من دل و جان، گفت : خوش باش!

تهی دست ایمنست از دزد طرار

ترا تا نیم جو باقیست هستی

چو مشرک میکنی بر وحدت انکار

من اندر جلوه حسن و تو با هوش

من اندر بزم جان ساقی، تو هشیار

ز جام شوق من عشاق سر مست

همه سرباز و تو در بند دستار

اگر بیزار یئی در عشق، می دان

نشان آنکه : عشقست از تو بیزار

ببلبل راز اگر گویی، عجب نیست

بگو: تا خود چرا گریی بگلزار؟

مگر گل نیز زار بلبل آمد؟

که حب از جانبین آید پدیدار

چو بلبل روی خود را دید در گل

شنید آواز خود زو گل بتکرار

گل از شادی صوت خود برافروخت

شد آن بلبل به حسن خود گرفتار

شهادت داد گل بر حسن بلبل

چو بلبل کرد بر صورت گل اقرار

بهر صورت که بینی غیر گل نیست

که حسنش جلوه گر شد بهر اظهار

چو بر من جلوه کرد این حال، گفتم

که : «ما فی الدار غیرالله دیار»

پریرش گفتم، امروزش بگویم

بدان جان و جهان کای جان اسرار

تویی اصل همه پنهان و پیدا

بافعال و صفات و ذات و اسما

مرا در عشق تو نه دل، نه دینست

بلای عشق را خاصیت اینست

دلم گر رفت در کار تو غم نیست

ز من بیگانه ای، فریاد ازینست

خطا کردم که گفتم : مهربان باش!

بدینت یک سخن با من چه کینست؟

سر و جان باختن در راه معشوق

میان عاشقان کار کمینست

ز هم بگداختم در آتش غم

تو با من هم چنانی،هم چنینست

چو چشمت، قاسمی گر روزکی چند

بکنج گوشه ای خلوت نشینست

بچشمانت، که چون چشم تو مستست

پریشان همچو زلف عنبریست

بصورت شیخ و سر بر آستانست

بمعنی رند و می در آستینست

بدو بسپار امانت بوسه ای چند

امانت وادهد، مرد امینست

امانت چیست؟ الهامات حقی

بمعنی بر دو معنی مستبینست

مگر این بوسه را در خواب بیند

که چشم جان صوفی دوربینست

غلط کردم، که نزدیکست دوری

که دوری دیدن از ضعف یقینست

چو غیری نیست، دوری از چه باشد؟

برین بودست جانم، هم برینست

که یک نورست در ذرات، کان نور

محیط آسمانست و زمینست

کسی کو غیر می بیند چو ابلیس

مدامش داغ لعنت بر جبینست

اگرچه ظاهری، مطلق نه آنی

وگرچه باطنی، مقصد نه اینست

تویی اصل همه پنهان و پیدا

بافعال و صفات و ذات و اسما

بفرما رحمتی، چون میتوانی

که جانم را ز محنت وارهانی

یکی جام مصفا موهبت کن

از آن خم خانهای لامکانی

ز هستی جان بلب آمد، چه باشد

که جانم را بجامی واستانی؟

بیک دم نقش هستی را کنم طی

اگر چون نامه یک بارم بخوانی

کنار وصل را موسی عمران

بارنی خواست در اشواق جانی

جوابش «لن ترانی » شد، که هیهات!

کنار از ما مجو، چون در میانی

دلت از بار هستی گر سبک نیست

میان مجلس رندان گرانی

چرا سرگشته ای در بحر و در کان؟

که هم بحری و در، هم لعل کانی

بخاک آلوده ای، تا در زمینی

بخون آغشته ای، تا در زمانی

گرت معراج احمد آرزو کرد

برون آی از سرای ام هانی

برو، ای عقل، بس ناایمنی تو

بیا، ای عشق،چون دارالامانی

همین یک وصف را میدانم از تو

که هر وصفت که گویم بیش از آنی

جهانی، در حضور و در خفا، جان

دلارام دلی، جان جهانی

ز تو آموختم، هم با تو گویم

که : پیش دیده اهل معانی

تویی اصل همه پنهان و پیدا

بافعال و صفات و ذات و اسما

چو خورشید جمالت جلوه گر شد

جهان از جلوه ات با زیب و فر شد

رخت چندان که در انوار افزود

بهر ساعت ظهوری بیشتر شد

عدم را داد جودت نقد هستی

باقبالت گدایی معتبر شد

شعاع نور رویت منبسط گشت

کمالات صفاتت مشتهر شد

بهر بابی، که دید این دل، ترا دید

از آن در جست و جویت دربدر شد

همه زیر و زبر، کلی ترا یافت

بکلی لاجرم زیر و زبر شد

بدامان قبولت لعل اشکم

فراوان ریخت، تاکارم چو زر شد

دلم هر لحظه حالی داشت با دوست

که آنجا عقل دانا بی خبر شد

کجا افتادم اندر قال ناگاه

که حالم رفت و کارم مختصر شد

بلی این قال حال کلمینی است

که جانم را بحکمت مستقر شد

روان اتحادی و حلولی

درین اسرار وحدت کور و کر شد

حلولی چون رخ از خیرالبشر یافت

معاد کار او زان رو بشر شد

حلولی را بمان، چون بوالحکم گشت

که جانت را محمد راهبر شد

باول گفته ام، آخر بگویم

که : چون غیر تو از خاطر بدر شد

تویی اصل همه پنهان و پیدا

بافعال و صفات و ذات و اسما

جهان را عشق گردانید موجود

بنور خود، تعالی الله، زهی جود!

چو بحر عشق ناگه منبسط گشت

ز موجش صد هزار انهار بگشود

هزاران گونه گل در باغ عالم

پدید آمد، چو شد انهار ممدود

هزاران بلبل اندر ناله آمد

بوصف حسن گل بر نهج معهود

ز گل پرسید بلبل : کین چه حالست؟

مگر گشتست ظاهر یوم موعود؟

تو اندر خنده ای زان حسن یوسف

من اندر نوحه ام زین صوت داود

ترا ز آن حسن و دلداری چه مقصد؟

مرا زین ناله و زاری چه مقصود؟

چو ما یک عین و یک ذاتیم در اصل

عددهای مخالف از کجابود؟

به بلبل گفت گل : گر باز بینی

ایاز این جا نباشد غیر محمود

بصورت ملتبس شد حرف معنی

ز یک رو صد هزاران روی بنمود

همان بحرست، اگر صد نام دارد

مسمی کی شود از اسم معدود؟

همان یارست، اگر صد کسوه پوشید

همان نورست، اگر صد لمعه افزود

همان حسنست، اگر صد جلوه دارد

همان عشقست، اگر صد عقل فرسود

حقیقت گر تنزل کرد در اسم

ازو چیزی نشد کم، یا نیفزود

بیا، ای جان، که جانم باده پیماست

بعذر آنکه عمری باد پیمود

بوصفت شاهد آمد بلبل و گل

که تو هم شاهدی، هم عین مشهود

تویی اصل همه پنهان و پیدا

بافعال و صفات و ذات و اسما

انیس العارفین

بخش ۱ - تمهید : منت خدای راجلت عظمته و علت کلمته،که بشعشعه انوار ا ...

بخش ۲ - فی نظم انیس العارفین : یا مغیث المذنبین معطی السؤال

بخش ۳ - فی نعت سیدالمرسلین،صلوات الله و سلامه علیه : صدر عالم،آفتاب شرع ودین

بخش ۴ - فی الندامة و التأسف وفیه معارف کثیرا : ای دریغا! عمر من بر باد شد

بخش ۵ - فی النصیحه : «زمرة العشاق،قد قرب الوصال »

بخش ۶ - الحکایه فی حقیقة النفس : بود زنگی زاده ای، بی دین و داد

بخش ۷ - فی سبب انشاء الکتاب : بنده را در عنفوان، دور از دیار

بخش ۸ - فی معرفة، ماهیة النفس : مرحبا!ای سایل شیرین سؤال

بخش ۹ - فی صفة الاماره : هر دلی کو پیرو اماره شد

بخش ۱۰ - فی معرفة العجب و الکبر و الحرص : یک صفت عجب آمد این اماره را

بخش ۱۱ - فی صفة الریا : هر کرا قصد حریم کبریاست

بخش ۱۲ - حکایت : خارپشتی بد میان کوهسار

بخش ۱۳ - فی معرفة الریا : هر کرا دلق ریا در بر بود

بخش ۱۴ - در معرفت عالم ریایی : عالمی را کین صفت بر سر زند

بخش ۱۵ - در معرفت بخل : چون هوی بر حب دینی شد مزید

بخش ۱۶ - حکایت : عارفی خوش گفت با مردی بخیل:

بخش ۱۷ - در معرفت امل : کرده است از لطف خود یزدان ما

بخش ۱۸ - الحکایة : بود در گیلان سپهبد زاده ای

بخش ۱۹ - فی حقیقة الکون العشق والعقل والروح والقلب : چون نظر از ذات بیچون قدیم

بخش ۲۰ - در معرفت صفات القلب : مخزن اسرار ربانی دلست

بخش ۲۱ - حکایت در معرفت قلب : شیخ عالم، آفتاب اولیا

بخش ۲۲ - حکایت : داشتم یاری که مرد مرد بود

بخش ۲۳ - فی معرفة العشق و العقل و ادبارهما : حاکم مطلق،خدای ذوالجلال

بخش ۲۴ - فی معرفت صفات روح قدسی : حق بر تحقیق، سلطان ازل

بخش ۲۵ - فایده درین باب : آن همایون طایر فرخنده فال

بخش ۲۶ - فی ارشادالعقل : بیش ازین غافل ز خود بودن چرا؟

بخش ۲۷ - الحکایة فی معرفة العشق : بود در تبریز زیبا منظری

بخش ۲۸ - الحکایة فی کمال العشق و التوحید : بود یک پروانه شوریده حال

بخش ۲۹ - خطاب الشمع مع النار : شمع چون پروانه را معدوم دید

بخش ۳۰ - خطاب شمع با آتش : گفت با شمع آتش سوزان براز

بخش ۳۱ - حکایت مرد مریض : ابلهی را علت درد شکم

بخش ۳۲ - حکایت استاد و شاگرد : بود استادی به غایت پرهنر

بخش ۳۳ - فایده : بعد ازین از معدن «هل من مزید»

بخش ۱ - تمهید

منت خدای راجلت عظمته و علت کلمته،که بشعشعه انوار اسرار شموس، ارواح اقمار قلوب انسان را،یعنی سیارات سماوات نفوس ایشان را،بحکم قدم از عالم عدم موجود گردانید و خاکیان خطه امکان را بتشریف «و لقد کرمنابنی آدم » مشرف داشت،خرد خرده دان،که وزیر سلاطین ارواح انسانست و سبب سعود نقود وجود ایشانست،در مبادی بوادی جمال کمالش از سطوات صدمات اجلال جلالش حیرانست،نظم:

ای برتر از آنکه عقل دراک

در راه تو دم زند ز ادراک

هر کس که بکوی وحدت آمد

قسمش همه درد و حیرت آمد

کس را بتو هیچ دسترس نیست

نی نی،بجز از تو هیچ کس نیست

صفات نامتناهیش را روی در ذات بیچونست و ذات قدیمش را نظر برصفات قدیمست،بیت:

خویشتن عارفست و معروفست

خویشتن واصفست و موصوفست

در بطون جهان حضرت او ظاهر و در ظهور او کثرت حدثان مطموس و از ظهور چیزها او باطن و از بطون چیزها او ظاهر، حقیقت در شریعت و طریقت در حقیقت و حقیقت هستی همه اوست و عقل را در حقیقت او طریقت نیستاء شهباز بلند پرواز عشق، که بر طیور ارواح ملکست، مملوک آستانه اوست، «لیس کمثله شیی ء» آیتی در شأن اوست، الا له الخلق والامر، تبارک الله رب العالمین

بعد از حمد حضرت واجب الوجود و در درود نامعدود بر ارواح زاکیات نقاط مراکز جود، که هر یک در صدر نبوت و سریر رسالت چندین هزار سرگشتگان تیه ضلالت را بسرحد هدایت، بدولت دلالت، رسانیده، صلوات الله علیهم اجمعین و علی الخصوص بر آن سلطان سر ایستان سیادت و آفتاب آسمان سعادت، که سطری از اساطیر مناشیر شهنشاهیش «و ماارسلناک الارحمة للعالمین » است و فصلی از خصل کمالات کثرت قربتش «کنت نبیا و آدم بین الماء والطین » است، صلوات الله علیه و علی آله الطاهرین و رضوان بی شمار بر ارواح مقدس و اشباح بی دنس چهار یار کبار و بر جمیع اصحاب بزرگوار، که کار سازان شریعت مصطفوی و صاحب رازان طریقت نبوی و نجوم بروج هدایت و در درج ولایت بوده اند، رضوان اله علیهم اجمعین و بر ارواح نور و اشباح معطر مشایخ کرام، که مرغ روحشان از حضیضش عالم حدوث به اوج عالم قدم پرواز کرده و در ریاض قدس بر اغصان اشجار ملکوت طیور جبروت گشته و به صفیر صفای صمدیت اسرار سرادقات احدیت میسرایند، قدس الله ارواحهم و بر علمای دین پرور، که بنص «انما یخشی الله من عباده العلماء» منصوص و به هدایای رحمت و عطایای مغفرت مخصوص اند، رحمة الله علیهم اجمعین

و بعد: حق سبحانه و تعالی بنده فقیر الی ربه، الحقیر علی بن نصیر بن هارون بن ابی القاسم الحسینی التبریزی، المشهور بقاسمی، احسن الله عواقبه، نعمت توفیق بارزانی داشت و بحکم «یفعل الله ما یشاء» قلب محکوم را، که نقد وجود انسانست، بی نسیه نقد در ارادت انشای این کتاب تقلب فرمود، که «قلوب العباد بین اصبعین من اصابع الرحمن، تقلبها کیف یشاء» و بی تکلیف تفکر تلقین معانی متوالی شد نکته ای چند از باب دقایق، از معارف جواهر انسانی بنوشت، والله الموفق و منه التوفیق و الاحسان و علیه التکلان، بمنه وجوده

بخش ۲ - فی نظم انیس العارفین

یا مغیث المذنبین معطی السؤال

یاانیس العارفین،یا ذوالجلال

ای ز عشقت هر دلی را مشکلی

وی ز شوقت در جنون هر عاقلی

در تمنای تو دل سودازده

شور عشقت آتش اندر ما زده

ای جهان عقل و جان حیران تو

گوی دلها در خم چوگان تو

مرغ دل در دام عشقت پای بند

هرکه سودای تو دارد سر بلند

شور عشقت شعله در عالم زده

بی تو در هر گوشه صد ماتم زده

عقل دانا در رهت بی خویشتن

بحر عشقت در دل ما موج زن

پادشاهان پیش در گاهت گدا

از تو بی برگان عالم را نوا

چشم شهبازخرد عشقت بدوخت

در هوایت مرغ جان را پر بسوخت

مانده حیران رهت مردان مرد

اشک عنابی روان بر روی زرد

جان مشتاقان بدردت شادمان

بندگان خاصت آزاد جهان

راستی را،با تویک دم داغ و درد

قاسمی را خوشتر از صد باغ ورد

نزد آن کس،کین سخن را محرمست

نوش نیش آمد،جراحت مرهمست

ای زبانها در ثنایت مانده لال

در هوایت مرغ وهم افگنده بال

در ثنایت قاسمی حیران شده

دیده نی پایان و سرگردان شده

ای غم عشق تو با جان سازگار

از کرمهای تو دل امیدوار

ای خداوند جهاندار کریم

لایزال لم یزل، حی قدیم

نیست جز لطف توکس فریادرس

یا اله العالمین، فریاد رس

پادشاها، بندگان خسته ایم

جمله در بند هوی پا بسته ایم

در بیابان طلب حیران شده

غرقه دریای بی پایان شده

نیست بی فضل تو جان را قوتی

یا غیاث المستغیثین،رحمتی

قاسم سرگشته سر گردان تست

گر بدست،ارنیک،باری آن تست

ای خداوند کریم کار ساز

از کرمهای تو کارم را بساز

جرعه ای آخر،که ازعقلی فکور

تشنه ماندم در بیابان غرور

جذبه ای،تا یک زمان طیران کنم

در هوای لامکان جولان کنم

خانه دل را بلطف آباد کن

جانم از بند جهان آزاد کن

مرغ روحم را بوصلت راه ده

دیده بینا، دل آگاه ده

جانم از خلق جهان بیگانه کن

یاد خودرا بادلم هم خانه کن

نفس کرکس راز بازی بازدار

در هوایت مرغ جان را باز دار

با خودم نزدیک کن وز خلق دور

ذل و جرمم عفو گردان، یا غفور

از محبت جانم اندر شور دار

رازم از خلق جهان مستور دار

بخش ۳ - فی نعت سیدالمرسلین،صلوات الله و سلامه علیه

صدر عالم،آفتاب شرع ودین

صفوت آدم،نبی المرسلین

در دریای نبوت جان او

«لی مع الله »آیتی در شأن او

روح پاکش معدن صدق وصفا

شمع ایوان هدایت مصطفا

عقل کل وامانده در معراج او

از«لعمرک »داده یزدان تاج او

مطلع انوار حق،مقصود کل

پیشوای شرع و سلطان رسل

ماحی عصیان آدم نام او

هر دو عالم جرعه خوار جام او

اختیار انبیا،بی اختلاف

افتخار دوده عبد مناف

ای ولایت خاتم جان رانگین

نور یزدان،رحمة للعالمین

لاف فرزندی ندارم،یا رسول

در رهت خاکم،قبولم کن،قبول

خود ندارم لاف فرزندی و هست

بر سر کویت سرم چون خاک پست

ای بشرعت قاسمی را افتخار

شافع امت، رسول کردگار

چار یارت پیشوای انس وجان

هریک ی در عهد خود صاحب قران

کار سازان شریعت هر چهار

شاهبازان حقیقت هر چهار

صد هزاران رحمت از دارالسلام

بر روان پاک ایشان والسلام

بخش ۴ - فی الندامة و التأسف وفیه معارف کثیرا

ای دریغا! عمر من بر باد شد

بر من از غفلت بسی بیدادشد

قدر نقد عمر را نشناختم

حسرتا!کین نقد را در باختم

داد غفلت روزگارم را بباد

داد، داد،از دست غفلت، داد، داد!

کرده ام حاصل بفکر ناصواب

ز آرزوی نفس حرمان حجاب

حاصلم زین غم همه آهست وبس

حسرتی دارم،که جان کاهست وبس

غصه دارم دردل ازدرد گناه

باکه گویم قصه خود؟آه! آه!

آه ازین حسرت که افگندم بتیغ

از تن خود،سر بدست خود، دریغ!

در جهان کس آبرو جز من نداد

ز آتش شیطان،چو خاک ره،بباد

مرغ دل را دام دنیی صید کرد

خاطرم مشغول عمرو و زید کرد

بد شدم،الفت گرفتم با بدان

اختیار از دست دل دادم،بدان

آنچه من کردم ز فعل ناپسند

اهل ناقوس ازکجا دارد پسند؟

آنچه من کردم، ز فعل ناسزا

پیش اهل روم و چین باشد خطا

خود نشاید در عرب زان گفت باز

در عجم باشد حدیث جان گداز

مشرق و مغرب ازان دارند عار

مؤمنان شام و گبران تتار

گر کسی بر من برد فسقی گمان

زین بتر فسقی چه باشد درجهان؟

کز خداوند بحق غافل شدم

روزگاری پیر و باطل شدم

چون نکردم هیچ کردی روزکار

داد خود بر باد گردم روزگار

راستی چون من مخالف،مرد عاق

نیست در ملک خراسان و عراق

خود ربود از سرمرا این زن کله

شرم مردی کش بود از زن گله

گر حسینی نسبتم،گر از حجاز

نیست تدبیرم بجز سوز و گداز

کعبه را کردم کنشت از بیخودی

وا ندانستم نکویی از بدی

عرش را من کرده ام دیر مغان

بسته ام زنار گبری بر میان

فتنه بر ناقوس ترسا رفته ام

راه برنص،راهب آسا رفته ام

خدمت قسیس و رهبان کرده ام

صد چو آن درویش صنعان کرده ام

با چلیپا برده ام بت را نماز

بت پرستی کرده ام عمری دراز

در صوامع روز و شب می خورده ام

در مساجد خوک و سگ پرورده ام

خود پدر میداد پندم بارها

بر دلم بند آمدی آن بارها

بند بر پایش نهادم آهنین

با خرد مردم کند هرگز چنین؟

سالها در محنتش می داشتم

پاسبان را دزد می پنداشتم

تاج عزت را ربودم از سرش

جامه قطران فگندم در برش

مادر از بیداد من مظلوم ماند

وز جمال و جاه خود محروم ماند

ز آبروی خویشتن بد تاجدار

زآتش بیداد من شد خاکسار

از بهشت آوردمش در گلخنی

وز پلاسش دوختم پیراهنی

پیش ازین رویش ز خوبی بود ماه

گرد گلخن کرد چون مویش سیاه

پیش ازین گر منعم و شهزاده بود

صد هزارش بنده و آزاده بود

ظلم و بیداد منش درویش کرد

محنت گلخن دلش را ریش کرد

پیش ازین باصد هزار زیب و فر

شیر و شکر داشتی در جام زر

اندرین گلخن کنون از جام آه

آتش غم می خورد بی گاه و گاه

بر برادر ظلم بی حد کرده ام

بر بردار نی،که برخود کرده ام

لحم و دمش را بنقصان صفات

خورده ام در حالت موت و حیات

سعی ها کردم که گبران تتار

اهل ایمان را زبون کردند و خوار

مهوشان روم را آزرده ام

نا خوشان شوم را پرورده ام

بلبل و قمری برون کردم ز باغ

آشیان دادم بکوف و بوم وزاغ

شاخهای تین ببریدم بتیغ

بیخ زیتون را بپروردم،دریغ!

گلبن سعی طلب خارم نمود

من ندانستم که گل با خار بود

گشته ام از قبح فعل خویشتن

مستحق سنگسار مرد و زن

آرزوها شهد زهرآمیز بود

ظاهرش خوش،باطنش خونریز بود

آنچه من کردم بخود،دارم روا

گر بسوزندم بنفت و بوریا

غول غفلت آتش غم بر فروخت

جمله اسبابم ز خشک و تر بسوخت

تیشه را از جهل بر پا بد زدم

از که نالم؟چون بدست خود زدم

عاجز و سر گشته ام در کار خود

سخت افگارم ولی افگار خود

این همه بدها که کردم،عاقبت

داد یزدانم طریق عافیت

جامه عصیان برون کرد از تنم

داد از عرفان خود پیراهنم

جند لطفش ذلتم تاراج کرد

هم ز ترک هر دو کونم تاج کرد

از طریق لطف سلطان بایزید

باز گشتم راه سلطان بایزید

لطف او با کافری دمساز شد

کافر صد ساله صاحب راز شد

گر رسد بر دیو ازان خورشید نور

در زمان گرداندش خوشتر ز حور

گر شود با دوزخ سوزان قرین

جاودان گردد،سقر،خلد برین

خامشم از شرح الطافش،که آن

از کمال لطف ناید در بیان

بخش ۵ - فی النصیحه

«زمرة العشاق،قد قرب الوصال »

«زبدة العشاق،لاتمشوا،تعال »

«ایها الاحباب،قوموا،لاینام »

«اشربوا من کأسه سرب المدام »

تا بکی از خویشتن غافل؟دریغ!

می زند بر گردنت اماره تیغ

ای اسیرلذت دنیا، چه بود؟

جز زیان از نفس بدفر ما چه سود؟

جوجو از مردم گدایی تا بکی؟

آخر،ای جان، پادشایی تا بکی؟

می رود بر باد ملکت سربسر

چند ازین بی آبرو بردن بسر؟

زآتش غیرت نداری هیچ دود

خاک بر سر بادت ای ننگ وجود!

حسرتا! کز نفس محجوب دغل

بی خبر ماندی ز محبوب ازل

از فسون این جهان،دار غرور

دور ماندی از جهاندار غفور

شاهبازی بودی،اکنون کر کسی

از صدت مرگ این بتر،تو گر کسی

هر چه نفست را خوش آید خوش کنی

چند گور خویش پر آتش کنی؟

شربت حق بردلت ناخوشگوار

باطل اندر کام جانت سازوار

نی، غلط کردی، خطات افتاده است

این خطاها از کجا افتاده است؟

بخش ۶ - الحکایه فی حقیقة النفس

بود زنگی زاده ای، بی دین و داد

غول غفلت داده عمرش را بباد

داشت در خم چند من دوشاب درد

از قضا موشی در آن افتاد و مرد

موش را بگرفت و بیرون کرد زود

موش میشوم،از حریصی مرده بود

نزد قاضی رفت زنگی با ملال

موش را بنمود و گفت از سؤ حال

کرد بر دوشاب او حکم حرام

مرد قاضی در میان خاص وعام

این سخن بشنید زنگی سقط

گفت قاضی راکه:بس کردی غلط

من چشیدم،بود شیرینم بکام

چون بود شیرین،چرا باشد حرام؟

گر شدی دوشاب من تلخ،آنگهی

من حرامش گفتمی بی شبهه ای

بود طبع زنگی وارون پلید

لاجرم در تلخ و شیرین عکس دید

ای چو روی زنگیان رویت سیاه

تلخت آید طاعت و شیرین گناه

نفس را باطل بود شیرین بکام

تلخ باشد حق، ولی بر طبع عام

چونکه رنجورند و صفرایی مزاج

یابد از شکر دهانشان طعم زاج

جمله دل بیمار دنیا سر بسر

زرد روی،از آرزوی سیم و زر

ای بدام لذت دنیا اسیر

همچو موش از حرص شیرینی ممیر

طاعت حق،گرچه تلخ آید ترا

داروی تلخست دردت را دوا

تلخ دارو نافع آید عاقبت

خسته را بخشد شفا و عاقبت

گر مدامش خیره خوانی،بی خلاف

مدح گوید نفس شومت از گزاف

دوستش گیری و پنداری که راست

هست قولش باطل و کذب و ریاست

مرد حق گوی،از برای درد دین

گر کند منعت ز کبر و کفر وکین

دشمنش گیری بجان و دل همی

ای تو کمتر در جهان از هر کمی

گر بنام نیک مشهوری،خطاست

رنج جان را درد بدنامی دواست

بخش ۷ - فی سبب انشاء الکتاب

بنده را در عنفوان، دور از دیار

درد غربت جمع شد با درد یار

سال عمرم بیست، یا خود بیش و کم

نور عرفان دردلم می زد علم

داشتم در کلبه احزان خویش

صحبتی باز مره اخوان خویش

سایلی پرسید ازین شوریده حال

در بیان روح ونفس و دل،سؤال

نکتهایی بس لطیفم دست داد

گفتم:این راکی توان از دست داد؟

خوش نماید،گر دهم ترتیب این

نسخه ای نامش «انیس العارفین »

وندر آن گویم جواب از پنج چیز

نفس و روح و قلب و عقل وعشق نیز

جمله انوار حقایق باشد آن

کاشف اسرار عاشق باشد آن

محرم دلهای درویشان بود

مرهم جانهای دلریشان بود

در حقیقت دفتر دیوان راز

در طریقت سالکان را دلنواز

هندو آید،هر زمان، بی مشکلی

این مبارک نسخه را هر مقبلی

یا غیاث المستغیثین،یا کریم

یا کثیر الخیر،یا رب،یا رحیم

قاسم بیچاره از سر تا قدم

بی وجودت باشد از هستی عدم

چون بخود نبود وجودش کی توان

معرفت گفتن ز نفس و عقل وجان؟

گر کند لطف تو تلقین وقت کار

گویدم جبریل تحسین صد هزار

بخش ۸ - فی معرفة، ماهیة النفس

مرحبا!ای سایل شیرین سؤال

در بیان نفس خود بشنو مقال

صانعی،کو انس و جان راآفرید

عقل ونفس وقلب وجان راپرورید

دادانسان را کمال از چار چیز

قادر بیچون بتقدیر عزیز

بلغم و صفرا و سودا بعد ازان

خون که باشد در همه اعضا روان

زان سپس آرد ز عین لطف وجود

زین چهار ارکان بخاری در وجود

گر کسی از عین حکمت داندش

بی شکی روح طبیعی خواندش

در وجود آرد بخاری زین بخار

روح حیوانیش گوید هوشیار

بعد ازان از روح حیوانی دگر

زو بخاری صاف تر آید بدر

بس لطیف و روشن و زیبا بود

روح قدسی را درو مأوا بود

روح انسانیش گویند،ای پسر

قابل انوار گردد سر بسر

منزل روح القدس گردد تمام

عارفان زان پس کنندش نفس نام

روح قدسی قوتش بخشد،بدان

کار فرمای حواس آید،بدان

چونکه تقوی ورزد و زهد و صلاح

مطمئنه باشد اندر اصطلاح

گر ز تقوی در فجوری عاق شد

اسم اماره برو اطلاق شد

ور میان هر دو ساکن شد دمی

عارفان لوامه خوانندش همی

اصل تقوی و فجور ازچیست باز؟

ای برادر،لطف و قهر بی نیاز

خلق را سر رشته آنجا شد ز دست

هر که آمد در شریعت، رست، رست

بخش ۹ - فی صفة الاماره

هر دلی کو پیرو اماره شد

از بلاد معرفت آواره شد

آتش اماره هرجا بر فروخت

خرمن جانر از خشک وتر،بسوخت

گرچه نتوان گفتن اوصافش تمام

لیک یک چندی بباید برد نام

عجب و بخل و حرص و حب جاه ومال

هز و همز و لمز و غمز و قیل و قال

اکل وافر،نوم و شک و کبر و کین

منکری بر حالت مردان دین

حب غلمان،حب نسوان،هزل و جهل

حمق و نسیان بغض و عصیان،نوم و کسل

هم حسد،هم لعب وهم لهو ونفاق

وز جدلها بر میان بسته نطاق

هم نشاط وهم بطالت،هم بطر

هم املها،هم ریا،ام الخطر

شرح یک چندی بگویم زین صفات

بازدانی گر بود دل در صفات

زانکه شرح جمله گر گوییم باز

قصه گردد،همچو درد ما،دراز

بخش ۱۰ - فی معرفة العجب و الکبر و الحرص

یک صفت عجب آمد این اماره را

بوالعجب عفریت مردم خواره را

عجب چبود؟آنکه نفس شوم کید

خویشتن فایق نهد بر عمر و زید

وز خود اندر خویشتن دارد نظر

زان سبب کز مرگ باشد بی خبر

عجب را جنبش ز امداد هواست

مرد معجب دشمن خاص خداست

زین صفت آمد تکبر در وجود

هم چنان کز آتش سوزنده دود

عجب در باطن بود مخفی ازان

کبر ظاهر میک ند بر مردمان

کبر باشد فوقیت بر دیگری

هر کراکین وصف شد، باشد خری

وصف کبر آخر پلنگان را بود

این صفت حاشا که انسان را بود

ای پلنگ خسته کرده جسم و جان

از کمیز موش خاسر باش،هان!

چون پلنگت خسته کرد،ای خرده دان

بر تو شاشد موش میشوم آن زمان

خود کمیز موش نبود جز حسد

یاد دار این نکته گرداری خرد

از تکبر حرص شوم آید پدید

حرص در معنی بود موش پلید

جان نخواهی بردن،ای بس ناتمام

گر همه شیر ژیانی، والسلام

بخش ۱۱ - فی صفة الریا

هر کرا قصد حریم کبریاست

دشمنش در راه دین کبر و ریاست

گربه باشد هرکه دارد این صفت

سگ به ازوی،پیش اهل معرفت

حب دنیا مظهر وصف ریاست

خودریایی کیست؟شخص خودنماست

ضد اخلاصست و شرک اصغر ست

این حدیث حضرت پیغمبر است

راستی،شخص ریایی مرد نیست

در طریق دین دلش را درد نیست

صد فغان از دست آن درویش درون

کز درونش این صفت آید برون

از قبول خلق،چند،ای بی خرد؟

کان قبولت نیست الا بیخ رد

لازم از اثبات آید نفی دوست

در طریقی نفی خود اثبات اوست

بخش ۱۲ - حکایت

خارپشتی بد میان کوهسار

خویشتن را کرده پنهان زیر خار

در گریبان برده سر فارغ ز خلق

هم ز خارخویش خود را کرده دلق

در میان سنگلاخی تشنه لب

وز کمال تشنگی در عین تب

رو به جائع میان کوه و دشت

از برای طعمه ای میک رد گشت

میدوید از حیله هر سو جانور

ناگهش بر خار پشت آمد گذر

بر سرش کرد از حیل بولی روان

خار پشتک را بباران شد گمان

خسته را از تشنگی لب خشک بود

بهر باران سر برون آورد زود

جنبشش را دید روبه،شاد شد

در زمانش طعمه کرد،آزاد شد

خویشتن بنمود جان بر باد داد

از طریق خودنمائی، داد! داد!

خودنمایی کار مرد راه نیست

خودنما از درد دین آگاه نیست

بخش ۱۳ - فی معرفة الریا

هر کرا دلق ریا در بر بود

از سگان کوی واپس تر بود

نیست درویشی بزرق و شید و شین

تاج درویشست ترک عالمین

هرگز از دلق ریا بر سر میار

شاشه ابلیس را باران مدار

بر طریق علم باید رفت راه

تا نیفتی ناگهان در قعر چاه

بخش ۱۴ - در معرفت عالم ریایی

عالمی را کین صفت بر سر زند

آتش اندر دین پیغمبر زند

راه باطل پیش گیرد روز وشب

وز جدل ماند میان سوز تب

با مسلمان شود در بحث عاق

وانگهی گوید سخن با طمطراق

از برای شهرت خلق جهان

چون دد درنده در مردم جهان

تا نماید باطل خود را بحق

نیش بر مردم زند مانند بق

ای که دعوی فقاهت می کنی

با مسلمانان سفاهت می کنی

چون سفاهت نیست طور عافیت

فکرتی در کار خود کن عاقبت

تا نباشی بر سبیل کاف ونون

از قبیل «انهم لا یفقهون »

خانه بر علم شریعت کن بنی

بهر رزاق،از برای رزق نی

راست کردن شرع را بر خود خطاست

خویشتن بر شرع باید کرد راست

ای گرفتار یجوز ولا یجوز

دیده را از خویشتن بینی بدوز

تا به کی جان دادن اندر صرف و نحو؟

علم ارباب درون محوست،محو

رفع اسمت زود فتح جان شود

کسر رسمت ناصب ایمان شود

چون دلت از جر شیطان شد معاف

بعد ازان گردی تو ازجنس مضاف

مانده ای مشغول فعل اجوفان

میشود علت مضاعف هر زمان

رفت ماضی،نیست حاصل غیر قال

تا بمسقبل چه خواهد بود حال؟

ای خراب ازمار بدفرمای خویش

در حجاب از یار جان افزای خویش

کوه و صحرا چند گردی چون دواب؟

پیش هوهو آی از حسن المآب

بخش ۱۵ - در معرفت بخل

چون هوی بر حب دینی شد مزید

بختت اندر نفس شوم آمد پدید

شبهه و شک اصل بخلست،ای پسر

باتو گویم اصلها را سربسر

حب دینی اصل شک وشبهه دان

چون بدانی با تو گویم بعد ازان

اصل حب دنیی دون از هواست

راستی را سخت درد کم دواست

پرتو جهل جبلی باشد این

جهل شخص از قهر رب العالمین

بخش ۱۶ - حکایت

عارفی خوش گفت با مردی بخیل:

ای بدست ناجوانمردی ذلیل

تا بخیلی چون زنان بی زهره ای

دایم از وصل خدا بی بهره ای

وصل او در بذل جانست، ای علیل

دور ازین دولت بود مرد بخیل

چون ز دستت بر نیاید نان دهی

پای بر سر همچو مردان کی نهی؟

ای دل، از هستی بجان جویای او

«لن تنالوا البر حتی تنفقوا»

روزی از بخلت نمی گردد زیاد

جان مکن در بخل چندینی زیاد

بخش ۱۷ - در معرفت امل

کرده است از لطف خود یزدان ما

هر صفت چون گوی در چوگان ما

همچو گویی هر صفت گردان بود

لیک گردش در خور میدان بود

قدرتش چوگان و میدانش امل

این چنین رفتست تقدیر ازل

بخش ۱۸ - الحکایة

بود در گیلان سپهبد زاده ای

نیک مردی،مقبلی،آزاده ای

مملکت را پاک کرد از شر و شین

با لقب نامش: جلال الدین حسین

پادشاهی بس ارادتمند بود

طالب درویش و دانشمند بود

صوفیان صاف دل را خاک راه

داشت اندر آستارا تخت گاه

بود جمعی بدگمان در ترس و بیم

از نهیب صدمت قهرش مقیم

هر یک ی در قصد خون شاه مست

تا کجا یابند بر بیچاره دست

فرصتیشان در گرفت از ناگهان

شاه غافل کشته شد بردستشان

داشت بسیاری امل شاه جوان

در امل غافل ز خصم بد گمان

خسرو مسکین امل با گور بود

وز مراد خویشتن مهجور مرد

خواست تا گیلان بگیرد سربسر

مرگ بگرفتش گریبان بی خبر

شه بدست دشمنان مقتول شد

وز مراد خویشتن معزول شد

بر میان جهد می بستی کمر

خسرو مظلوم مسکین تا مگر

واستاند لاهجان تا شاهجان

ناگهانی بستدند از شاه جان

ای گرفتار امل،تا چند ازین؟

خیزو براسب طلب بربند زین

ساز ده از زهد و تقوی برگ و ساز

حمله ای بر نفس خود بر،ترکتاز

واستان از دست نفس،ای نامدار

جمله دارالملک جان را مردوار

غافلی از کار و دشمن در کمین

حال شاه آستارا را ببین

در هوای خویشتن مستی،دریغ!

می زند بر گردنت اماره تیغ

نفس بد فرمان،که جانرا دشمنست

غافلی،هم باتو در پیراهنست

آخر،ای مسکین،سرگردان، چرا

دیورا بر خود کنی فرمانروا؟

گر برو غالب شوی مردانه ای

ور اسیرت سازد از مردان نه ای

بر دل و جان بار شدت تا به کی؟

دشمنت را قوت و قوت تا به کی؟

از عقاب نفس قوت واستان

تا نگردد چیره بر شهباز جان

قوتش اکلست و حرص و کبر و کین

با صفت هایی که گفتم پیش ازین

گر ز نفسست این صفات ناصواب

باز گیری،باز گردانی عتاب

چون شود از وی صفات بد جدا

مطمئنه گردد از فضل خدا

لایق جنات وصل آید یقین

قابل اسرار رب العالمین

متصف گردد باوصاف کمال

مستفیض ازفیض انوار جلال

چون میسر شدعبور از خاک و آب

می شود از حق خطاب مستطاب

نفس خود بشناس ومرد کار شو

در طلب سرگشته چون پرگار شو

خواب غفلت تا بکی؟ بیدار باش

یک زمان در جست و جوی یار باش

خیز و بر سر کن ز درد و غصه خاک

تاچرایی دور از آن محبوب پاک؟

از چنین محبوب هر کو دور مرد

کور زاد وکور بود و کور مرد

مایه شادی عالم درد اوست

سرخ روی جاودان رخ زرد اوست

درد او مفتاح ابواب دلست

هر که دارد داغ دردش مقبلست

درد عشقش قسمت نیک اخترست

مس جان را کیمیای اکبرست

درد او درمان مشتاقان بود

هرکرا این درد، مشتاق آن بود

دوری از دلدار در غفلت چرا؟

می‌کند از غفلتت غیرت مرا

بخش ۱۹ - فی حقیقة الکون العشق والعقل والروح والقلب

چون نظر از ذات بیچون قدیم

برصفات خویشتن بودش مقیم

عشق را جنبش ازآنجا شد عیان

گر طلب کاری حقایق را بدان

داشت بر افعال خود دایم نظر

از صفات خود بصیر خیر وشر

عقل والا زین نظر آمد پدید

هر که از اهل نظر آمد بدید

این نظر را معرفت کردند نام

وان یک ی دیگر محبت والسلام

گشت طالع نور روح از نظرتین

شد جهان را صد فتوح از نظرتین

آفتاب عشق بر مرآت روح

چونکه تابان گشت ازعین فتوح

دل چو ماهی در وجود آمد ازین

محض عرفانست اگر مردی ببین

عکس آنهارا،که گفتم،هر یک ی

میک ند بر دل تجلی بی شکی

بعد ازین بر نفس میگیرد قرار

این تجلی ها بامر کردگار

ذره ای گر درد عرفان باشدت

این سخن ها خوشتر از جان باشدت

عالمی را گر بگردی سربسر

زین حدیث از کم کسی یا بی خبر

آن زمان کین قصه میک ردم ظهور

موج میزد در دلم دریای نور

گوهر عمان دردست این سخن

رهبر مردان مردست این سخن

قصه کان از ذوق جان آید پدید

جز بذوق جان در آن نتوان رسید

تا نگویی میک ند اثبات خویش

من جواب این سخن گفتم زپیش

قاسم بیچاره از سرتا قدم

بی وجودت باشد از هستی عدم

چون بخود نبود وجودش چون توان

معرفت گفتن ز نفس عقل و جان؟

در حقیقت ذات من از ذات اوست

چون کنم اثبات خود،اثبات اوست

من کیم؟ سرگشته بیچاره ای

در بیابان فنا آواره ای

نی مبارک بنده ای،نی مقبلی

هم زدست خویشتن پا در گلی

نی ز علم و معرفت آگاه من

نی قدم در راه و نی در راه من

نی خرد پرور،نه جاهل،نی حکیم

نی زاهل جنتم،نی از جحیم

نی بصورت در خراباتم مدام

نی بمعنی صوفی خامم،نه عام

در عدم بگذار ما را بی خبر

نام او را گیر و نام ما مبر

بخش ۲۰ - در معرفت صفات القلب

مخزن اسرار ربانی دلست

محرم انوار روحانی دلست

خانه دل معدن صدق و صفاست

مظهر انوار ذات کبریاست

دل چه باشد؟ کاشف اطوار روح

دل چه باشد؟ قابل امطار روح

زهد و تقوی،قربت و خوف و رجا

اعتبار و صدق و اخلاص و صفا

فقر و تفویض و تفکر،نور فکر

نور عقل و نور خشیت،نور ذکر

جملگی اوصاف دل گردد ترا

گرکنی پاکش ز شرک ماسوا

ای اسیر درد بی درمان دلت

غرقه در دریای بی پایان دلت

دل بدست دیو مگذار،ای پسر

باز ازو بستان وباز آر،ای پسر

دیو را بیرون کن از دیوان دل

مدتی مردانه شو دربان دل

بخش ۲۱ - حکایت در معرفت قلب

شیخ عالم، آفتاب اولیا

پیشوای دین، صفی الاصفیا

آنکه ازوی گشت مشهور اردویل

وز جمالش شد پر از نور اردویل

دلنواز طالبان جان گداز

واقف اسرار و شه بیت نیاز

زابتدای حال میک ردی سفر

در طلب پرسان پیر راهبر

چون بشهر شهره شیراز شد

شیخ سعدی شیخ را دمساز شد

شیخ را پرسید مرد خرده دان:

کای منور از جمالت جسم و جان

در بیابان طلب مقصود چیست؟

وین همه درد دل ممدود چیست؟

از کمال همت خود شاهباز

قصه ای با شیخ سعدی گفت باز

چون شنید آن قصه سرگردان بماند

وز کمال همتش حیران بماند

شیخ راگفت:ای ز معنی بهره مند

وز کمال همت خود سر بلند

آن مقامی را که فرمودی نشان

مرغ سعدی را نبودست آشیان

در دلم شد زین سخن دردی مقیم

عاجزم ازسر این معنی عظیم

لیک ن ار گویی،من از دیوان خویش

نکته ای چندت دهم از کان خویش

در جوابش گفت شیخ ازعین درد:

جان مااز غیر جانانست فرد

دردل از دیوان حق دارم بسی

نیستم پروای دیوان کسی

ما بدرد او تولا کرده ایم

وز جهان و جان تبرا کرده ایم

جان بدرد دلبری دیوانه شد

وزخیال غیر او بیگانه شد

شیخ سعدی زین سخن بگریست زار

شیخ را گفت :ای بزرگ نامدار

گوی دولت را بچوگان طلب

برده ای در حال میدان طرب

داری از حق ملکت بی منتها

یرلغش «الله یهدی من یشا»

شیرمردان از هوای آب و خاک

خانه دل را چنین کردند پاک

کرده اند از صدق دل مردان کار

درد او بر هر دو عالم اختیار

دل،که دایم روز و شب در کار اوست

لاجرم مستغرق دیدار اوست

دردلت گر درد جانانست وبس

خود نگه دارش،که جان آنست وبس

ذره ای اندوه محبوب،ای پسر

خوشتر از ملک دو عالم سر بسر

هر کرا یک ذره در دل درد اوست

تا قیامت سر فراز از ورد اوست

گر ترا بانفس و شیطان کار نیست

در دیار دل جزو دیار نیست

بخش ۲۲ - حکایت

داشتم یاری که مرد مرد بود

شیخ و دانشمند و صاحب درد بود

گفت با من قصه ای در باب دل

از «رویم » آن سید ارباب دل

کان بزرگ دین بایام بهار

بود در سیری میان مرغزار

دید درویشی سراندر جیب دلق

غرق بحر نیستی، فارغ ز خلق

گفت صوفی:سر بر آور، گل ببین

در جوابش گفت مرد راه دین :

سر فرو بر، در درون دل نگر

تا بکی در رنگ و بو بردن بسر؟

هر که شد مستغرق دیدار دوست

خاطرش را کی مجال رنگ و بوست؟

چون نظر در گل کنی،ای خرده دان

صانع خود را توان دیدن عیان

صنع بینی،گر کنی در گل نظر

سر فرو بر،سر فرو،در دل نگر

صد هزاران رحمت حق بر روان

خوب گفتست این سخن،نعم البیان

لیک در گل نیز بتوان دید دوست

جمله ذرات جهان مرآت اوست

یاسمن را از غمش پا در گلست

لاله زار از درد او خون دردلست

گر نبودی رنگ او در لاله زار

کی زدی بلبل در آنجا ناله زار؟

در همه گلزار رنگ وبوی اوست

او منزه از صفات رنگ و بوست

بیش از این گفتن ندارم زهره ای

داند آن کس را که باشد بهره ای

در میان گل ار نباشد،ناگهان

در کف پایت خلد خار گمان

محض اسرارست شرع مصطفا

چین ابرو زین سخن باشد خطا

«لانسلم » گر زنی بر کار من

خوش خوشی سر را برآن دیوار زن

بخش ۲۳ - فی معرفة العشق و العقل و ادبارهما

حاکم مطلق،خدای ذوالجلال

قادر بی چون، قدیم بر کمال

کرد سلطان عشق را بر عالمی

کاهل معنی امر خوانندش همی

عقل را بر عالم خلق این چنین

کرد حاکم،حاکم دنیا و دین

هر دوراز آمد شد آن نظرتان

گشت اقبالی و ادباری عیان

روح پاک از نظرتین شد بهره مند

از محبت و ز معارف سر بلند

در روش اقبال و ادباریش نیز

هم عیان آمد بتقدیر عزیز

عقل را این هر دو حال از عکس اوست

در همه احوال، اگر بد، گر نکوست

بخش ۲۴ - فی معرفت صفات روح قدسی

حق بر تحقیق، سلطان ازل

قادر بیچون،قدیم لم یزل

روح انسان را ز لطف لایزال

کرد در انواع اشیا بی همال

داد از اوصاف خود تشریف او

کرد خود با خویشتن تعریف او

قدرت وسمع وبصر،علم وحیات

هم کلام و هم ارادت از صفات

هم بقا،هم وصف طیران ازل

داد توفیقش بفضل کم یزل

در ابد سیران و وجدانش دثار

وز مراد نفس بدفرما فرار

بخش ۲۵ - فایده درین باب

آن همایون طایر فرخنده فال

روح انسانی،انیس ذوالجلال

چون نهاد از عالم علوی قدم

در قفس،بیچاره،ازحکم قدم

خاکدانی دید مستوحش مقیم

داشت حزنی بهر اوطان قدیم

تا بدان غایت که در وقت ظهور

ظاهر از اجرای طفل آمد نفور

دست برسر،سر بزانو از غمش

هر دو بازو بردو پهلو محکمش

در زمان چون گردد ازمادرجدا

آید از درد جدایی در بکا

این همه تأثیر حزن معنویست

ماتم هجران حسن معنویست

پیش ازین مستغرق دیدار بود

از وصال یار برخوردار بود

این زمان با درد هجران گشت یار

درد یار خویشتن،دور از دیار

بخش ۲۶ - فی ارشادالعقل

بیش ازین غافل ز خود بودن چرا؟

جان بدست نفس فرسودن چرا؟

چون چراغ عقل داری راهبر

خیز وچون مردان بنورش راه بر

چیست عقلت؟مدرک اسرار روح

قابل انوار عرفان،یار روح

دارد از انوار ربانی ضیا

تا بدان باطل کند از حق جدا

ضد عقلت لشکر شهوات شد

شاه روح از قیدشان شهمات شد

رخ زراه راست گرداندی،دریغ!

پیل بند نفس خود ماندی،دریغ!

چون پیاده کردت از اسب طلب

بازی ابلیس و نفس بوالعجب؟

هان خرد را رهبر خود ساز و رو

رخت ازین ویرانه وا پرداز و رو

تا بتدبیر از هوای نفس بد

وا رهاند جان پاکت را خرد

رهبر آید تا بسر حد صفات

از صفات خویشتن بخشد نجات

بخش ۲۷ - الحکایة فی معرفة العشق

بود در تبریز زیبا منظری

نازنین عالمی، نیک اختری

رشک سرو بوستان بالای او

آفتاب آسمان لالای او

چشم مستش آیتی در شان حسن

زلف شستش رایت سلطان حسن

داده بود از لطف بیچون ذولجلال

ذات پاکش را صفات بر کمال

در جوارش بود سید زاده ای

دل بدست محنت و غم داده ای

دردمندی، نامرادی، بیدلی

مست عشق،از خویشتن لا یعقلی

گرد کویش دایما در روز و شب

سیر می کردی،میان سوز و تب

هر که رویش دیده بودی یک نظر

خاک پایش سرمه کردی در بصر

چون بپرسیدی کسی کین حال چیست؟

این مثل می گفت و خوش خوش می گریست

هر که او دلدار ما را دیده است

هم چنان باشد که مارادیده است

در میان خلق حالش فاش کرد

آه سرد و اشک گرم و روی زرد

پند دادنش قبایل هر یک ی

خود نبد سودش ز بسیار اندکی

آن یک ی گفتش که :ای پاکیزه جان

باشد این معنی سیادت را زیان

گفت :عشق و مهتری نایندراست

شاه اگر آید بکوی ما،گداست

آن دگر گفتش که :غافل مانده ای

وقت تحصیلست و جاهل مانده ای

گفت:یک دم نیست بی یادش دلم

این بسست ازهر دو عالم حاصلم

هر که او عاشق نشد بس جاهلست

گر همه علم جهانش حاصلست

از محبت حاصل آید معرفت

داند آن کس را که باشد این صفت

آن دگر گفتش که:بس طفلی هنوز

می کنی دعوی عشق و درد و سوز؟

گفت:هر کس را که عشق و درد نیست

نزد مردان آدمی و مرد نیست

سال عمرش گر صد آمد،گر هزار

پیش مردانست طفل شیر خوار

آن دگر گفتش که:بدنامی مکن

پند پیران بشنو و خامی مکن

در جوابش گفت،طفل خرده دان:

ای بصورت پیر و در معنی جوان

روزگاری در جهان گردیده ای

عشق و نام نیک هرگز دیده ای؟

آن دگر گفتش:که آن ترک از ختاست

گرچه نیک و روست،اما بی وفاست

بس جفا کارست ترک تند خو

کشته گردی ناگهان بردست او

گفت:حق داند که من در هر نماز

خواهم از حضرت بصد درد و نیاز

تاابد مقتول جانان حی بود

این سعادت چون منی را کی بود؟

چون بدیدندش که بس لایعقلست

در طریق عشق کارش مشکلست

جمله برگشتند و رفتندش ز پیش

ماند تنها خسته دل با درد خویش

گرد کوی یار می کردی طواف

از غم دنیی و از عقبی معاف

داشت قومی بد گمان در کوی یار

جمله با دعوی عشق روی یار

عاشق بیچاره را کردند اسیر

در میان چوب و سنگ و دار و گیر

چون بدید آن فعل را زان قوم سست

در حمیتشان میان در بست چیست

غیرتش بگرفت دامن مست وار

حملها میک رد چون شیر شکار

چون میسرشان نشد کاری بدست

معترف گشتند کین کاری بدست

جمله بنشستند با اندوه و ناز

ما جری کردند با بیچاره ساز:

کای اسیر شهوت و نفس و هوا

میک نی بدنام مردم را چرا؟

گفته ای از خیره پیش مردمان:

دوست میدارم فلان کس را بجان

گفت:اگر هم دوست دارم شبهه چیست؟

دشمنش در جمله تبریز کیست؟

عاشقم،عاشق،نیم شهوت پرست

هرکه عاشق شد خود از شهوت برست

بنده حاضر بودم آنجا بر کران

ناگهان سر فتنه آمد در میان

آنکه جنگ جمله رابود او سبب

وز غمش جان جهانی در تعب

ماهرو چون ابر نیسان میگریست

گفتم:ای جان،موجب این گریه چیست

گفت:دارم غصه ای دردل عجب

با تو گویم قصه مشکل عجب

عمرها شد تا کسی ندهد نشان

همچو من حوری نژادی در جهان

یوسفم در مصر جان بی اشتباه

یک زلیخا نیست در تبریز،آه!

این همه اسباب معشوقی مراست

در همه تبریز یک عاشق کجاست؟

گفتمش :ای یوسف عیسی نفس

زین عجب تر قصه نشنیدم ز کس

عالمی از مرد و زن حیران تو

داستانها کرده از دستان تو

شهر تبریز از صغار و از کبار

دوست میدارندت،ای زیبانگار

اندرین معنی ندارم صادقت

زانکه می بینم جهانی عاشقت

در جوابم گفت سر و سیم تن:

عاشقند،آری،ولی بر خویشتن

جمله ما را بهر خود دارند دوست

در طریق دوستی بس نانکوست

آنکه ما را بهر ما خواهد کجاست؟

وقت خوش بادت که خوش در خورد ماست

هر کرا با خویشتن کاری بود

نیست عاشق،خویشتن داری بود

هر که از هستی خود بیزار نیست

از وصال یار برخودار نیست

عاشقی در طور بو ورنگ نیست

در طریق عشق صلح و جنگ نیست

تا تو برخود عاشقی بی حاصلی

چون فنای یار گشتی واصلی

عاشقان کز خویش ناپروا نه‌اند

در محبت کمتر از پروانه‌اند

بخش ۲۸ - الحکایة فی کمال العشق و التوحید

بود یک پروانه شوریده حال

جان شیرین کرده بر آتش حلال

دید شمعی راکه با صد سوز ودرد

اشک گلگون میرود بر روی زرد

غیرتش بگرفت دامن،مردوار

چرخ میزد گرد آتش بیقرار

گفت باشمع :ای اسیر درد و داغ

تا چه گم کردی که جویی با چراغ؟

ماتمی داری که هرشب تابروز

اشک باری در میان تاب و سوز؟

خوش خوشی در گریه شمع اشکبار

گفت با پروانه زار و نزار:

شور شیرین طاقتم را کرد طاق

غصه دارم در دل از درد فراق

دورم ازشیرین خود،فرهادوار

جان شیرین میدهم در هجر یار

این چراغ ازبهر آن دارم که من

یار خود میجویم از هر انجمن

یا بشیرینم رساند، بی ندم

یا بسوزاند مرا سر تا قدم

شاهد شیرین ندارم در کنار

شمع بی شاهد نمیآید بکار

در زیانم زین وجود خویشتن

میگدازم بهر سود خویشتن

شمع مومین دل چو صاحب دردبود

از دمش پروانه را مستی فزود

در کمال شوق وشورش بی قرار

خویشتن را زد بر آتش مردوار

خسته دل پروانه صاحب جرم بود

آتش از جرمش دمی برکرد دود

ساعتی بگرفت تنگش در کنار

عاقبت پروانه شد همرنگ یار

آتش سوزنده چون بر زد علم

محو شد پروانه از سر تا قدم

کثرت پروانه فانی شد تمام

وحدت مطلق عیان شد والسلام

بخش ۲۹ - خطاب الشمع مع النار

شمع چون پروانه را معدوم دید

گفت باآتش که:ای نور الفرید

یا قتیل العاشقین،یا ذوالکرام

یاقدیم النور، یامافی الظلام

مانده ام از جرم هستی شرمسار

جرم ما را محو کن پروانه وار

چون تن پروانه یک بارم بسوز

تاب جان دادن ندارم تا بروز

بخش ۳۰ - خطاب شمع با آتش

گفت با شمع آتش سوزان براز

کای به طول و عرض خود وامانده باز

توی بر تو جرم داری،سرخ و زرد

مانده ای از جرم رعنایی بدرد

خود نمایی میکنی در انجمن

زان سبب بیگانه ای از خویشتن

خود کمال عاشقی پروانه داشت

از وجود خویشتن پروا نداشت

جان و تن در پیش جانان باخت،رفت

در زمانی کار خود را ساخت،رفت

مختصر بگرفت خود را،شد تمام

یافت از محبوب خود مقصود وکام

ای کم از شمع و کم از پروانه تو

خویشتن از خویشتن بیگانه تو

نی چوشمعت اشک سرخ وروی زرد

نی ز جرم جویش چون پروانه فرد

گر بخود دعوی هستی میکنی

آشکارا بت پرستی میکنی

بی شکی هرگز نبیند روی یار

عاشقی را کش بود با خویش کار

تا تو بر خود عاشقی بی حاصلی

چون فنای یار گشتی واصلی

تا تو باشی در میان باشد دوی

آخر،ای مسکین،حجاب خود توی

رو وجودت محو گردان پیش یار

تا شوی همرنگ او پروانه وار

رنج خود هم خویش افزون میکنی

جان پر از غم،دل پر از خون میکنی

ما و من گفتن چه اندر خورد ماست؟

حسرتا! کین درد ما از درد ماست

ما و من علت زیادت می‌کند

نفی ایمان و شهادت می‌کند

بخش ۳۱ - حکایت مرد مریض

ابلهی را علت درد شکم

کرد عاجز هفته ای، یا بیش و کم

رفت نزدیک طبیب خرده دان

علت خود عرضه کرد اندر زمان

چون سؤالش از غذا کرد آن عزیز

گفت: جغرات و چغندر با مویز

این سخن بشنید ازو داننده مرد

بر سر و ریشش زمانی خنده کرد

گفت: چشمت را سبل کرده است کور

ای ز تو دانش به صد فرسنگ دور

این چنین غافل نمی شاید غنود

بایدت رفتن بر کحال زود

تا سبل گرداند از چشم تو کم

وارهی از علت درد شکم

گفت:می گویی جواب بی محل

درد اشکم را چه نسبت با سبل؟

من چو از درد شکم پرسم سؤال

از سبل گویی جوابم،چیست حال؟

گفت:اگر کورت نمی بودی بصر

زانچه می دارد زیان کردی حذر

قصه کم تر گو، بر کحال رو

هیچ تاخیری مکن، درحال رو

چشم تو کورست و تو آواره ای

سخت محرمی و بس بیچاره ای

می کنی اثبات خویش و نفی یار

نفی خود کن،تا شود یار آشکار

تو چنین گویی که:بر شیطان دون

غالبم در حیله و مکر و فسون

نیستی غالب ولی پندار تو

می دهد بر باد کار و بار تو

بخش ۳۲ - حکایت استاد و شاگرد

بود استادی به غایت پرهنر

داشت شاگردی چو شیطان حیله گر

خیره و بی شرم و دزد و بوالفضول

اوستاد از فعل او دایم ملول

از قضا آن مرد مسکین را هوس

شد که شیرینی خورد بی خرمگس

در دکانش کاسه ای پر شهد بود

خاطرش هر لحظه رغبت می نمود

خواست تا آواره گرداند رقیب

بعد از آن یابد ملاقات حبیب

گفت با شاگرد: کای ناسازگار

موسم عیشست و ایام بهار

هیچ کس امروز در بازار نیست

موسم عیشست و وقت کار نیست

آن پسر دانست کان استاد فرد

در تکیف پنبه کاری پیشه کرد

لیک خدمت کرد از تزویر و زرق

گفت: کای جان در کرمهای تو غرق

میل خاطر داشتم با این مراد

کز کرامت کرد ظاهر اوستاد

اهل کشفی،مقتدایی،مأمنی

گرچه استادی ولی شیخ منی

هر چه فرمایی به جان فرمان برم

پیش فرمان تو از جان چاکرم

همچو تو شیخ مکاشف کس ندید

فخرداری بر جنید و بایزید

از برون این گفت و می گفت از درون:

کای خرف نااوستادی سر نگون

پیری،اما عمر ضایع کرده ای

ای حرامت باد هر چه خورده ای

صوفییی آیا که شهدی یافتی؟

در شهادت هم چنین بشتافتی

زاهدی،آیا که شاهد دیده ای؟

یا مرا نادان و زاهد دیده ای؟

مرد دقاقی،که داری این هوس؟

یا تو در غایت خری، من خرمگس؟

در درون این گفت لیکن از برون

منقبت می گفت از غایت فزون

پس برفت از پیش و گفتا: خیر باد!

چون دکان را دید خالی اوستاد

کاسه را بنهاد پیش خویشتن

گفت: عیاری نباشد همچو من

خواست تا عیشی کند با انگبین

کز کمین گه در میان جست آن لعین

السلام علیک ای استاد کار

در امان باشی ز جور روزگار

در رهم ناگاه درد سر گرفت

از قضا در جانم آتش در گرفت

طوف نیک و نیست در طالع مرا

زان سبب گشت این مرض واقع مرا

گوشه دکان و کنج خویشتن

بهتر از آوارگی در انجمن

اوستاد خسته چون رویش بدید

از تعجب رنگ از رویش پرید

سختش آمد،لیک درمانش نبود

حیله ای می کرد و شفقت می نمود

که:مخور غم،نیک گردی عاقبت

ایزدت بخشد شفا و عافیت

بعد از آن برخاست قصد خانه کرد

گفت با شاگرد: کای داننده مرد

کاسه پر زهرست،خود را هوش دار

خون خود را خود نریزی زینهار!

گرچه می ماند عسل را نیست آن

مهلک جانست و جان زو بی روان

کودک این بشنید،خدمت کرد زود

حیلها کرد و تواضعها نمود

گفت:با زهرم چه کار؟ ای خرده دان

طالب الغالب که بیزارم ز جان

اوستاد ایمن شد و رفت از دکان

کز عسس کردم عسل را در امان

از برای حفظ پیه و دنبه را

پوز بندی ساختم آن گربه را

چونکه شاگردش ازین سان دید کار

گفت:وقت فرصتست و اقتدار

بی توقف شخص شوم ناسزا

برد مقراضش به پیش نانوا

در گرو بنهاد،یک من نان ستد

با عسلها در زمان پاکش بزد

چون زمانی رفت،آمد اوستاد

دید کان شاگرد در بانگست و داد

گریه دارد،دست بر سر می زند

آتش اندر چرخ واختر می زند

گفت با شاگرد استاد:ای پسر

چیست حالت؟ قصه بر گو مختصر

در زمان شاگرد در خاک اوفتاد

خاک بر سر کرد و گفت:ای اوستاد

ساعتی این جایگه خوابم ربود

چون شدم بیدار مقراضت نبود

سخت ترسیدم ز چوب بی امان

زهر خوردم تا بمیرم در زمان

خود نمردم،این چنین تقدیر بود

نیست با تقدیر او تدبیر سود

ای تو خود را اوستادی کرده نام

خاص کی کردی؟چو هستی دون عام

دانش شاگرد چون دستت نداد

کی توانی بود آخر اوستاد؟

تو چنان پنداری،ای مرد دغل

می توانی کرد با شیطان حیل؟

این گمانهای غلط انگیز اوست

گر بدین مغرور گردی نانکوست

غافلت سازد بفکر ناصواب

تا بدزدد آنچه داری درجراب

آنکه شاگردش تصور داشتی

بود استادت،غلط پنداشتی

در هوای خویش بیمار آمدی

بنده تزویر و پندار آمدی

از عفونت زرد شد سیمای تو

گر درین حالت بمانی،وای تو!

گر تو ترک خود کنی مردی شوی

بگذری از خار غم، وردی شوی

دوست تر دار از خود آن محبوب را

طالب رب شو،بهل مربوب را

خود برای یار خواهی کاملی

یار بهر خود مجو از جاهلی

بخش ۳۳ - فایده

بعد ازین از معدن «هل من مزید»

نکته ای دیگر بگوش جان رسید

کای گرامی تر ز عالی منزلت

چند باشد شهر هستی منزلت؟

نیست بیرون کار مردم از سه حال

زان یکی حالست و دو دیگر محال

گر تو خود را دوستر داری ز یار

کافری را کرده باشی اختیار

ور مساوی داریش با خویشتن

مشرکی باشی بوصف ما و من

دوست را گر دوستر داری ز خود

قابلی در عشق و مقبول ابد

تا تو باشی در میان خامست کار

تا تو نزدیکی بخود دورست یار

خود گناهی،از خود استغفار کن

نور او وابین و ترک نارکن

چند روزی بندگی کن،بنده وار

تا دهندت در حریم شاه بار

بار او را چون تو حامل گشته ای

با چنین باری چه کاهل گشته ای؟

گر سلامت بار با منزل بری

پهلوانی، پر دلی،نیک اختری

گر ترا باری بود در بزم شاه

هم ازین بارست،ای جویان راه

گر ز عشقت یک مدد گردد ندیم

می توانی برد این بار عظیم

زانکه وصف اوست این عشق،ای جواد

خواه حبش نام کن،خواهی وداد

خودبخود بر خویش عاشق گشت دوست

بلکه عشق و عاشق و معشوق اوست

غیر او را من نمی بینم،وجود

پیش او زآنست جانم در شهود

نور او بگرفت عالم را تمام

دیده بگشا تا ببینی، والسلام

مقامات العارفین

بخش ۱ - صد مقام در اصطلاح صوفیه یا رساله عدد مقامات تمهید

بخش ۲ - خطاب : بشنو،ای طالب ره توفیق

بخش ۳ - عدد مقامات بطریق اجمال : از بدایات گیر تا ابواب

بخش ۴ - قسم بدایات : از بدایات اولست سخن

بخش ۵ - قسم ابواب : قسم ابواب هم ده آمده است

بخش ۶ - قسم معاملات : پس کنم در معاملات شروع

بخش ۷ - قسم اخلاق : بعد ازان منزلات اخلاقست

بخش ۸ - قسم وصول : بعد ازان شد مغازلات وصول

بخش ۹ - قسم اودیت : پس ازان قسم اودیت می دان

بخش ۱۰ - قسم احوال : قسم احوال بعد ازین باشد

بخش ۱۱ - قسم ولایات : بعد ازین قسمت ولایاتست

بخش ۱۲ - قسم حقایق : اول آن مکاشفه است و یقین

بخش ۱۳ - قسم نهایات : معرفت،پس بقای جان باشد

بخش ۱ - صد مقام در اصطلاح صوفیه یا رساله عدد مقامات تمهید

حمد بر حضرت غنی احد

«الذی لم یلد ولم یولد»

واهب ملک بود و اصل وجود

«لیس فی الملک غیره موجود»

آن کریمی که جود او عامست

واهب دین،ولی اسلامست

صلوات و درود بر احمد

از کریم ودود و فرد احد

آنکه عالم رهین منت اوست

دولت جاودان محبت اوست

بخش ۲ - خطاب

بشنو،ای طالب ره توفیق

در طریق خدا علی التحقیق

صد مقامست پیش اهل دید

اولش یقظه،آخرش توحید

گرچه زین بیشتر توان گفتن

در معنی به صد بیان سفتن

لیک این صد بود اصول همه

سالکان را بود وصول همه

هست این صد مقام بر ده قسم

هریک از هم تمیز کرده باسم

بخش ۳ - عدد مقامات بطریق اجمال

از بدایات گیر تا ابواب

بعد ازان تا معاملات و صواب

بعد اخلاق دان تو قسم اصول

بعد ازان ادویه،مباش ملول

قسم احوال پس ولایاتست

تا نگویی که شطح و طاماتست

پس حقایق بود،یقین می دان

پس نهایات،ای عزیز زمان

بخش ۴ - قسم بدایات

از بدایات اولست سخن

بشنو و بعد از آن تأمل کن

یقظه و توبه و محاسبه دان

پس تفکر بود برای عیان

بعد ازین خود تذکرست،آنگاه

اعتصام و فرار تا الله

پس ریاضت،سماع بی اشباه

در بدایت تمام گردد راه

بخش ۵ - قسم ابواب

قسم ابواب هم ده آمده است

داند آن کس که بر ره آمده است

حزن و خوفست،بعد ازان اشفاق

پس خشوعست، بی سبیل نفاق

بعد از آنست منزل اخبات

پس ازان زهد میکنند اثبات

پس ورع،پس تبتلست و رجا

بعد ازان رغبتست منزل ما

بخش ۶ - قسم معاملات

پس کنم در معاملات شروع

باتو گویم همه اصول و فروع

اول آن رعایتست بدان

پس ترا در مراقبه است مکان

بعد ازان حسرت آمد و اخلاص

که طریق سلامتست و خلاص

پس بتهذیب و استقامت رو

بعد ازان بر در توکل شو

بعد ازاین هست منزل تفویض

پس ثقة باشد،ای رفیق مفیض

پس ازین سر بر آری از تسلیم

تا بیاسایی از عذاب الیم

بخش ۷ - قسم اخلاق

بعد ازان منزلات اخلاقست

که نشان صفات خلاقست

صبر و آنگه رضا و شکر و حیا

صدق و ایثار از برای خدا

خلق و آنگه تواضع نیکوست

پس فتوت،پس انبساط،ای دوست

بخش ۸ - قسم وصول

بعد ازان شد مغازلات وصول

که بود جملگی نشان قبول

قصد و عزم و ارادت نیکوست

پس ادب، پس یقین و انس بدوست

ذکر و فکر و غنا،مقام مراد

شد تمام،این همه صفات تو باد

بخش ۹ - قسم اودیت

پس ازان قسم اودیت می دان

اولش هست منزل اجسان

علم و حکمت،بصیرت و آنگاه

پس فراست،که جان بود آگاه

هست تعظیم، بعد ازان الهام

پس سکینه است، ای بزرگ انام

پس طمانینه است و همت پاک

برهاند ترا ز خطه خاک

بخش ۱۰ - قسم احوال

قسم احوال بعد ازین باشد

هر که دانست مرد دین باشد

اول آن محبتست، بدان

پس ازان غیرتست و شوق ز جان

پس قلق،پس عطش بود،ای دل

بعداز آن وجد دید شد منزل

هیمانست و برق و ذوق تمام

ختم شد این درود کرد و سلام

بخش ۱۱ - قسم ولایات

بعد ازین قسمت ولایاتست

داند آن کس که در مقاماتست

لحظه و وقت،پس صفا و سرور

سر و نفسست و غربت از خود دور

غرق و هیبت،تمکن و آنگاه

بعد ازین بر حقایق آمد راه

بخش ۱۲ - قسم حقایق

اول آن مکاشفه است و یقین

بعد ازان در مشاهده می بین

پس ازینت معانیست و حیات

قبض و بسطست و سکر بهر نجات

صحو،پس اتصال خواهد بود

بعد ازان انفصال خواهد بود

بعد ازین در نهایتست کلام

چون حقایق تمام گشت،تمام

بخش ۱۳ - قسم نهایات

معرفت،پس بقای جان باشد

پس فنا ملک جاودان باشد

پس بتحقیق میشود مشهور

پس بتلبیس می شود مستور

پس وجودست و بعد ازان تجرید

هست تفرید و جمع،پس توحید

قاسمی یار آنکه دین دارد

هرکه دین داشت محض این دارد

صلوات خدای بر احمد

بر روان صحابه امجد

قاسم انوار

دیوان اشعار

انیس العارفین

مقامات العارفین