معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ غبار همدانی

سید حسین رضوی معروف به غبار همدانی (زادهٔ ۱۲۷۰ یا ۱۲۶۵ قمری در همدان - درگذشتهٔ ۱۳۲۲ قمری) شاعر همدانی است. وی از دومان حاج سید صادق امام جمعهٔ همدان و از سادات کبابى آن دیار بود. وى در همدان قدم به عرصه هستى نهاد. علوم ادبى و عربى را در زاگاهش فراگرفت و با استعداد سرشار و هوش و ذکاوت فوق‏العاده‏اى که داشت در تحصیل دانش، پیشرفت چشمگیرى از خود نشان داد و در شمار استادان بنام شعر و ادب همدان قرار گرفت. غبار چندى در طریق عرفان قدم گذشت و به سیر و سلوک در این رهگذر عمر صرف کرد. دیوان شعر غبار با این که بیش از هزار بیت نیست، اما مکرر در همدان و اصفهان و تهران طبع و نشر گردیده است. وى در همدان درگذشت و پیکرش را به قم منتقل کرده در صحن حضرت معصومه (س) به خاک سپردند. طبق تنها اثر باز مانده از وی (دیوان اشعار) غبار عارفی رنج کشیده و سوخته در عشق است. مرحوم آیت‌الحق شیخ محمد جواد انصاری همدانی (وفات: ۱۳۳۹ شمسی) دربارهٔ وی گفته است که «جذبهٔ عشق الهی به غبار رسید و او سوخت». شیوهٔ او در شعر همان طرز بازگشت است و نظر به حافظ و سعدی و خاقانی دارد. بعضی از غزلهای او بسیار قوی است. دیوان غبار همدانی به همت دو تن از همراهان گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : دلم دارد بدان زلف چلیپا

شمارهٔ ۲ : اگر دانستمی آیین آن زلف پریشان را

شمارهٔ ۳ : ساقیا لبریز کن پیمانه را

شمارهٔ ۴ : امشب خروس از نیمه شب بگرفته راه بام را

شمارهٔ ۵ : برآن سرم که چو گُل برکشد زچهره نقاب

شمارهٔ ۶ : گر خورم گرداب سان دریای آب

شمارهٔ ۷ : ای نهان ساخته رخ در تُتُق پردۀ غیب

شمارهٔ ۸ : خروشی دوش از میخانه برخاست

شمارهٔ ۹ : لب لعلت گزیدنم هوس است

شمارهٔ ۱۰ : ساقی بیار باده که دوشم خیال دوست

شمارهٔ ۱۱ : گریزی نیست از کوی تو ای دوست

شمارهٔ ۱۲ : بغیر از باده داروی طرب چیست

شمارهٔ ۱۳ : از آتش دل آهم تا روی پوش برداشت

شمارهٔ ۱۴ : مطرب دلم ز پرده به در میرود بگو

شمارهٔ ۱۵ : هرکه خو با دلبر ترسا گرفت

شمارهٔ ۱۶ : بر زلف تو تا باد صبا را گذر افتاد

شمارهٔ ۱۷ : صبا از زلف مُشکین عُقده وا کرد

شمارهٔ ۱۸ : نسیم صبحگاهی چون شمیم زلف یارآرد

شمارهٔ ۱۹ : تا جام باده بر لب ساقی گذر نکرد

شمارهٔ ۲۰ : دل دیوانه زان پیوسته خو با کودکان دارد

شمارهٔ ۲۱ : ما را به یک کرشمه ز اهل نیاز کرد

شمارهٔ ۲۲ : به کوی میکده دی هاتفی بشارت برد

شمارهٔ ۲۳ : گر به دنبال تو یک ناله ام از دل خیزد

شمارهٔ ۲۴ : امروز اگر به سنگی مینای جان توان زد

شمارهٔ ۲۵ : همه روزه بر سر کشور دلم از بتان حشمی رسد

شمارهٔ ۲۶ : بر مشامم بوی جانان می‌رسد

شمارهٔ ۲۷ : دلی که در خم زلف بتی اسیر نباشد

شمارهٔ ۲۸ : تو را بر سر از فقر افسر نباشد

شمارهٔ ۲۹ : گر گنج غمت در دل دیوانه نمی‌شد

شمارهٔ ۳۰ : میی کز وی بنای شادمانی ها به جا باشد

شمارهٔ ۳۱ : ما سمندر زادگان را شکوه از آتش نباشد

شمارهٔ ۳۲ : سحر باد صبا از ساحت کوی تو می‌آمد

شمارهٔ ۳۳ : ز آشیان مرغ دلم کاش کناری بکند

شمارهٔ ۳۴ : روزی که کلک تقدیر در پنجۀ قضا بود

شمارهٔ ۳۵ : هرکه دست از جان نشوید کی ز جانان کام جوید

شمارهٔ ۳۶ : نگار من ز شبستان به در نمی‌آید

شمارهٔ ۳۷ : از کف ما عشق دامان شکیبایی کشید

شمارهٔ ۳۸ : بساط ساحت کشت است و خیمه سایه بید

شمارهٔ ۳۹ : به یاد جفت و طاق ابروی یار

شمارهٔ ۴۰ : بیا ساقی به ساغر چهره ای گلگون کنیم آخر

شمارهٔ ۴۱ : ما ندیدیم به جز چشم تو خونخوار دگر

شمارهٔ ۴۲ : مردم من و محبّت تو در دلم هنوز

شمارهٔ ۴۳ : بگیرم خون پاک تاک ازین پس

شمارهٔ ۴۴ : جلوه کند به باغ اگر سرو بلند قامتش

شمارهٔ ۴۵ : حدیث روضۀ رضوان و نار نیرانش

شمارهٔ ۴۶ : شکفته غنچۀ خندان و گویی از دهنش

شمارهٔ ۴۷ : ز جان بیزارم از دست دل خویش

شمارهٔ ۴۸ : اگر چه نیست ترا هیچ پاس اهل وفاق

شمارهٔ ۴۹ : فکندم رخت در میخانۀ عشق

شمارهٔ ۵۰ : برآنم که گر جامی آرم به چنگ

شمارهٔ ۵۱ : مه من سر برآر از برج محمل

شمارهٔ ۵۲ : تا پر نشد ز بوی محبت دماغ دل

شمارهٔ ۵۳ : ای غمت سرمایۀ سودای دل

شمارهٔ ۵۴ : هرکه بیند عکس ساقی را به جام

شمارهٔ ۵۵ : در بند هرچه در دو جهان هست نیستم

شمارهٔ ۵۶ : نه چنان ز عشق بیمار وز هجر مستمندم

شمارهٔ ۵۷ : ز جورت بس که شبها ناله چون مرغ سحر کردم

شمارهٔ ۵۸ : من از میخانه زان رو ناگزیرم

شمارهٔ ۵۹ : زان خاک که با خون دل آمیخته دارم

شمارهٔ ۶۰ : ساقی بیار جامی کز چشم اشکبارم

شمارهٔ ۶۱ : بجز رویت نخواهم رو به روی دیگری آرم

شمارهٔ ۶۲ : ساقیا خیز که من نیز برآن برخیزم

شمارهٔ ۶۳ : ساقی بیار باده وزین جنس آتشم

شمارهٔ ۶۴ : در قمار عشق جانان باخت می‌خواهد دلم

شمارهٔ ۶۵ : فریاد که آتش نهانم

شمارهٔ ۶۶ : گرچه سخت افتاده در دام طبیعت مرغ جانم

شمارهٔ ۶۷ : تا به زلف تو تاب می‌بینم

شمارهٔ ۶۸ : ساقیا می ده که تا ما عاقلیم

شمارهٔ ۶۹ : ما از دل و دین در ره دلدار گذشتیم

شمارهٔ ۷۰ : تا نکند درد رخنه در دل انسان

شمارهٔ ۷۱ : چشم اگر پوشی ز کار خویشتن

شمارهٔ ۷۲ : از کوی نیک نامی باید قدم کشیدن

شمارهٔ ۷۳ : ساقی قدحی پر کن مطرب به دفی کف زن

شمارهٔ ۷۴ : هان ای مُغَنّی صبح شد برخیز و چنگی ساز کن

شمارهٔ ۷۵ : با خویشتن فتاد مگر باز کار من

شمارهٔ ۷۶ : ای مزرع مهر تو دل من

شمارهٔ ۷۷ : از تغافل ساقی سرمست بی پروای من

شمارهٔ ۷۸ : ای عهد شکسته و جفا کرده

شمارهٔ ۷۹ : خم می افلاک و جامش آفتاب و ارض عالم میکده

شمارهٔ ۸۰ : دیداردن گر ایلده جانان مضایقه

شمارهٔ ۸۱ : زند چون آتش حسنش زبانه

شمارهٔ ۸۲ : ای سلسله زلفت سرمایۀ رسوایی

شمارهٔ ۸۳ : چندانکه جهد کردم با زهد و پاسایی

شمارهٔ ۸۴ : تا کی رودم خون دل از هر مژه چون جوی

شمارهٔ ۸۵ : ای خوش آن دردی که درمانش توئی

شمارهٔ ۸۶ : ای لعل لبت کوثر و رویت چو بهشتی

شمارهٔ ۸۷ : به کامم زهر شد تریاق هستی

شمارهٔ ۸۸ : خیال توبه کردم دی ز مستی

شمارهٔ ۸۹ : هلالم ز ابرو بتا تا نمودی

شمارهٔ ۹۰ : نگار من تو چون در قصد آزار دل زاری

شمارهٔ ۹۱ : نباشم راحت از دستت چه در خواب و چه بیداری

شمارهٔ ۹۲ : ساقیا در دادن دردی چرا اندیشه داری؟

شمارهٔ ۹۳ : ای مطرب دل ترسم زین پرده که بنوازی

شمارهٔ ۹۴ : به جانم کارگر شد زهر و ساقی راست تریاقی

شمارهٔ ۹۵ : بر گردنم از مویت پیوسته طناب اولی

شمارهٔ ۹۶ : به شهرعشق نه روز و نه هفته است و نه سالی

شمارهٔ ۹۷ : باد صبح از گلستان آید همی

شمارهٔ ۹۸ : نوازیم تو اگر بر نگارش قلمی

شمارهٔ ۹۹ : بت ابرو کمانی از کمینی

شمارهٔ ۱۰۰ : به دریا خویش را تا لا نبینی

شمارهٔ ۱۰۱ : سفالین خُمُّ و در وی لعلگون می

شمارهٔ ۱

دلم دارد بدان زلف چلیپا

همان الفت که با زنّار ترسا

گره از کار مجنون کی گشاید

کسی کو عقده زد بر زلف لیلا

بسی تند است و سرکش آتش عشق

ولیکن خار از او ترسد نه خارا

ندیدم هرگز این آشفته دل را

مگر در بند آن زلف چلیپا

یکی شد شیخ و آن دیگر برهمن

که دارد عشق در سرها اثرها

نبودی کوه کندن کار فرهاد

گرش شیرین نبودی کارفرما

چو لا خواهی شدن مگذار مگذار

درون خانۀ دل غیر الّا

اگر مشتاق صاحب خانه باشی

ندارد فرق مسجد با کلیسا

چنان خرگاه لیلی سایه افکند

که مجنون گم شد اندر راه صحرا

سری را کآتش عشق است در دل

نمی گنجد عِقال عقل برپا

کسی کز تیشه کوه از پا فکندی

فکندش تیشۀ عشق تو از پا

دلا سستی مکن در خوردن غم

که زین دارو توانی شد توانا

غبارا زین میان برخیز برخیز

که با خود می نشاید بود و با ما

شمارهٔ ۲

اگر دانستمی آیین آن زلف پریشان را

ز پا بگشودمی یکباره قید کفر و ایمان را

ز سرگردانی دل پی بدان زلف سیه بردم

که چون بیننده گویی دید غلطان یافت چوگان را

حدیث توبه زاهد با خمار آلودگان کم گو

که بس بستند و نتوانند محکم داشت پیمان را

زنزدیکی نگار خویش را در بر نمی بینم

نبیند در درون دیده مردم چشم انسان را

دل بلبل ز بال افشانی مرغ سحر خون شد

که میدانست توام صبح وصل و شام هجران را

تو سیرابی، ترا امواج دریا وحشت افزاید

درون تشنه داند لذت طغیان طوفان را

خریداران تهی دستند زآن ترسم که نیکویان

متاع حسن برچینند و بربندند دکّان را

غبار از عشق دارد گنجی اندر دل نهان ساقی

خرابش ساز تا پیدا کند آن گنج پنهان را

شمارهٔ ۳

ساقیا لبریز کن پیمانه را

یا بمن بنما ره میخانه را

کو کمند زلف آن زیبا نگار

تا به بند آرم دل دیوانه را

شمع از عشق تو میسوزد که سوخت

گرمی شوقش پر پروانه را

بوی مِی هوشم چنان از سر ربود

که غلط کردم ره میخانه را

آشنایان را کند پامال جور

تا بدست آرد دل بیگانه را

شمارهٔ ۴

امشب خروس از نیمه شب بگرفته راه بام را

باید سحر خون ریختن این مرغ بی هنگام را

ساقی خرابم کن ز مِی تا رو به آبادی نهم

کاین است پایان طلب، رندان درد آشام را

زین درد عشق اندوختن آتش بجان افروختن

یکباره خواهم سوختن هم پخته را هم خام را

ساقی ز خُمّ نیستی رطل گران سنگم بده

تا خورد در هم بشکنم هم شیشه را هم جام را

ساقی گذشت آن کز مِیَم، ساغر نمیدیدی تهی

باید بمی دادن سپس هم شیشه را هم جام را

چندانکه میجویی مبین چندانکه میدانی مجو

یا خویشتن را در جهان یا در جهان آرام را

کاش آسمان برهم زند اوراق صبح و شام خود

وز صفحه بیرون افکند نام من گمنام را

زان می که خوردم در ازل مستم غبارا تا ابد

پس کی توانم فهم کرد آغاز یا انجام را

شمارهٔ ۵

برآن سرم که چو گُل برکشد زچهره نقاب

قلندرانه کنم خرقه رهن بادۀ ناب

بیار کشتی مِی ساقیا که در یَم عشق

تو ناخدایی و من اوفتاده در گرداب

نه هیچ منزل آسایش است دامن خاک

نه هیچ قابل آرایش است چهرۀ آب

چگونه تشنه نمیرم که هرچه می نگرم

جهان و هرچه در او هست نیست غیر سراب

مرا زبادۀ عشق تو جرعه ای کافیست

چرا که خانۀ موری به شبنمی است خراب

دمی نشد که ز غم خاطرم بیاساید

مگر به بوی مِی لعل فام و بانگ رباب

بر آتش غم جانان دل کبابم سوخت

هنوز میچکد از دیده بر رُخم خوناب

اگر قلم به کف عشق تند خوست مترس

که خط محو کشد خلق را بروز حساب

چنان به گریه درآیم که از تلاطم اشک

به یکدگر شکند کاسۀ سرم چو حباب

غبار خیمه ز کوی تو چون تواند کند

که بسته موی تو بر گردنش هزار طناب

شمارهٔ ۶

گر خورم گرداب سان دریای آب

باز ننشیند دلم از التهاب

سخت دلتنگم بگو مطرب سرود

سخت مخمورم بده ساقی شراب

از لب لعلت نمک باید که گشت

مرغ دل از آتش هجران کباب

گر محاسب باز عشق تند خوست

پاک خواهد بود در محشر حساب

ناگزیر آمد ولی طرفی نبست

سایۀ مسکین ز وصل آفتاب

مانده ام با اضطراب موج عشق

بر سر دریای حیرت چون حباب

گر زمن پرسی سرای می فروش

گویم آنجا رو که دیوارش خراب

گریم و ترسم که باشد گریه ام

پیش یار سنگدل نقشی بر آب

دوش میدیدم که پیر معنوی

می سرود این نغمه را خوش با رُباب

آنکه کشتی راند در خون قتیل

موج اشک ما کی آرد در حساب

شمارهٔ ۷

ای نهان ساخته رخ در تُتُق پردۀ غیب

پرده حیف است برآن چهره که عاریست ز عیب

ما ز خود بینی خود مانده به وَهمیم و گمان

ور نه با جلوۀ ذات تو چه جای شک و ریب

ساقی ار بادۀ گلگون کند ایگونه به جام

به می آلوده شود خرقۀ پرهیز صهیب

گرچه دانم که بسوزد همه ذرات جهان

کاش مُنشق شدی از رنگ رخت پردۀ غیب

شمارهٔ ۸

خروشی دوش از میخانه برخاست

که هوش از عاقل و فرزانه برخاست

مُغان خشت از سر خُم برگرفتند

خروش از مردم میخانه برخاست

فروغ روی ساقی در مِی افتاد

زبانۀ آتش از پیمانه برخاست

ز بس با آشنایان جور کردی

فغان از مردم بیگانه برخاست

چنان زنجیر گیسو تاب دادی

که فریاد از دل دیوانه برخاست

پی افروختن چون شمع بنشست

برای سوختن پروانه برخاست

بیا ساقی بیاور کشتی مِی

که طوفان غم از کاشانه برخاست

عجب نبود زتاب جوشش مِی

گر از خُم نعرۀ مستانه برخاست

چو مرغ دل شکنج دام او دید

نخست از روی آب و دانه برخاست

غبارا هر که دست از جان بشوید

تواند از پی جانانه برخاست

شمارهٔ ۹

لب لعلت گزیدنم هوس است

خون او را مکیدنم هوس است

ای سراپا نمک سر انگشتی

از بیانت چشیدنم هوس است

فحش از کان قند لبهایت

من مکرّر شنیدنم هوس است

من بدور از لبت چون اسکندر

سوی حیوان دویدنم هوس است

تا فکندی بتا ز رخ پرده

حور و رضوان ندیدنم هوس است

تا نمودی تو روی شهر آشوب

بت پرستی گزیدنم هوس است

تا که کفر دو زلف تو دیدم

دل ز ایمان بریدنم هوس است

از کمان تو ناوک غمزه

به دل و جان خریدنم هوس است

گلی از گلستان عارض تو

یعنی یک بوسه چیدنم هوس است

همچو کحل الجواهری به بصر

خاک پایت کشیدنم هوس است

پرده ای شد حجاب چهرۀ جان

پردۀ جان دریدنم هوس است

هان غبارا چو طایر قدسی

سوی رضوان پریدنم هوس است

شمارهٔ ۱۰

ساقی بیار باده که دوشم خیال دوست

بر گوش جان رساند نوید وصال دوست

پرداختم سراچۀ دل از خیال غیر

تا با فراغ بال درآید خیال دوست

چون گوی اگر اشارۀ چوگان کند سرم

پیش از بدن رود زپی اتصال دوست

جان میدهم چو شمع سحرگه گر آورد

پروانه وصال بَرید شِمال دوست

ساقی بیار مِی که به من پیر می فروش

در جام باده داد نشان جمال دوست

دایم دهد نوید وصالم ولی چه سود

باور نمیکند دل عاشق محال دوست

صد گونه دام در ره ما می نهاد چرخ

تا مرغ دل نبود گرفتار خال دوست

دیگر چه غم ز لشگر خونخوار دشمنم

چون گشت مُلک هستی من پایمال دوست

ای دل مبُر امید که هم رحمت آورد

بیند به کام دشمن اگر دوست حال دوست

مشتی گدا به نقد وصالش طمع کنند

گر پردها جمال نباشد جلال دوست

برخیز ازین میانه غبارا که مشکل است

با خاکیان راه نشین اتّصال دوست

شمارهٔ ۱۱

گریزی نیست از کوی تو ای دوست

چسان برگردم از کوی تو ای دوست

مرا در حلقۀ زلف تو افکند

فریب چشم جادوی تو ای دوست

فشاندی زلف مشکین را و پُر شد

مشام جانم از بوی تو ای دوست

بکن چندان که خواهی جور بر من

نمیرنجم من از خوی تو ای دوست

غبار از هر دوعالم چشم پوشید

نمی بیند بجز روی تو ای دوست

شمارهٔ ۱۲

بغیر از باده داروی طرب چیست

بیا ساقی تعلّل را سبب چیست

به می ده هرچه داری تا بدانی

به گیتی حاصل رنج و تعب چیست

گره بگشا ز ابرو چون زدی تیر

به صید بسمل این قهر و غضب چیست؟

که خواند از نقش موجودات حرفی

که میداند که چندین بوالعجب چیست؟

طبیبان درد بی درمان پسندند

به تاب عشق باید سوخت تب چیست

تو بیدردی طبیبان را چه جرم است

تو در خوابی گناه مرغ شب چیست

به پا تا نشکنی خار مغیلان

چه دانی ذوق صحرای طلب چیست

غبار از حسرت آن لعل لب دوش

به دندان جان فشردی دست و لب چیست

شمارهٔ ۱۳

از آتش دل آهم تا روی پوش برداشت

سیلاب اشک چشمم چون دیگ جوش برداشت

عیبش نمی توان کرد چون دردمند عشقی

از صبر عاجز آمد از دل خروش برداشت

باری که پشت گردون از هیبتش دوتا شد

آن را به دوش مستی بی تاب و توش برداشت

افغان ز ‌چشم ساقی کان ترک بی مروت

هم رخت عقل دزدید هم نقد هوش برداشت

روپوش عیب ما بود پشمینه ای و او را

در رهن ساغری مِی دی مِی فروش برداشت

شمارهٔ ۱۴

مطرب دلم ز پرده به در میرود بگو

ساقی بیا که آتش عشقم به جان گرفت

دیدی دلا که شعلۀ جوالاهه فراق

مانند نقطه عاقبتم در میان گرفت

از بس که سوخت کوکب بختم در آسمان

ظلمت فضای خانه کرّوبیان گرفت

خوبان به مهر دلشدگان را کنند اسیر

کِی مُلک دل به قوّت بازو توان گرفت

پروانه را وصال نماید شب فراق

تا شمع را ز سوز من آتش به جان گرفت

ما در پناه پیر مغانیم گو بگیر

گر گرگ گوسفند ز دست شُبان گرفت

هرگز نبرد ره به سرا بوستان گل

الّا کسی که الفت با باغبان گرفت

عارف شناخت قدر خموشی از آن که دید

آتش به جان شمع ز دست زبان گرفت

تا کِی اسیر غول بیابانی ای غبار

آنکس بریده ره که پی کاروان گرفت

شمارهٔ ۱۵

هرکه خو با دلبر ترسا گرفت

در خرابات مغان مأوا گرفت

هرکه چون مجنون به لیلی داد دل

پوست پوشید و ره صحرا گرفت

ناوک مژگان آن ابرو کمان

چون روان در عضو عضوم جا گرفت

ذزِه را خورشید رخشان در کنار

گر گرفت از همّت والا گرفت

این تن خاکی به خاک افکن که دزد

راه کی بر مَرد بی کالا گرفت

کار سهل عاشقان جان بازیست

کار عشق از این جهت بالا گرفت

خرّم آن مولا که مولایی خویش

ترک کرد و خدمت مولا گرفت

گل ز گلشن رفت و بلبل از چمن

رخت بست و عزلت عنقا گرفت

چشم خون پالای اهل دل غبار

گوهری داد از کف و دریا گرفت

شمارهٔ ۱۶

بر زلف تو تا باد صبا را گذر افتاد

بس نافۀ چین بر سر هر رهگذر افتاد

بس یوسف دل دید در آن چاه زنخدان

دیوانه دلم بر سَر آنان به سر افتاد

ما را ز سر زلف تو این شیوه خوش آمد

کاشفته چو ما بر سر و پای تو در افتاد

یک حلقه از آن زلف گره گیر گشودند

صد عُقده به کار من بی پا و سر افتاد

دیگر خبر مردم هشیار نپرسد

آن مست که در کوی مغان بی خبر افتاد

تا زلف تو در دست نسیم سحر افتاد

کار من سودا زده زیر و زبر افتاد

شمارهٔ ۱۷

صبا از زلف مُشکین عُقده وا کرد

مرا سرگشته چون باد صبا کرد

بنازم طعنۀ بیگانگان را

که آخر با تو ما را آشنا کرد

کنون آن شاخ مرجان را توان یافت

که در خون مردم چشمم شنا کرد

قیامت قامت من تا به پا خاست

قیامتها از آن قامت به پا کرد

غبارا غارت دین و دل ما

خدا کِی بر نکورویان روا کرد؟

شمارهٔ ۱۸

نسیم صبحگاهی چون شمیم زلف یارآرد

دل مجروح مارا مرهم ازمُشک تَتار آرد

نشیند بر کنار جوی دایم مردم چشمم

به امیدی که روزی سرو قدی در کنار آرد

دلا از خود مشو نومید اگر اشک روان داری

که چون آبی به خاکی ریختی تخمی به بار آرد

چمن آرای قدرت پرورد صد خار در گلشن

که روزی گلبنی را غنچه ای از شاخ خار آرد

بسوز ای آتش عشق استخوانم را که دهقانان

زنند آتش به گلبن تا نکوتر گل به بار آرد

شمارهٔ ۱۹

تا جام باده بر لب ساقی گذر نکرد

مِی خواره را ز راز نهان با خبر نکرد

پرهیز چون کنیم که پیکان غمزه ات

وقتی ز جان گذشت که دل را خبر نکرد

با آتشی که شمع به کانون سینه داشت

روشن نکرد محفل اگر ترک سَر نکرد

هرگز به دار ملک حقیقت نبرد راه

هر کو به شاهراه طریقت سفر نکرد

تا خون به حلق شیشه چو عاشق گره نشد

ساغر دهان ز خنده چو معشوق پر نکرد

فرصت نداد دیدۀ گریان شب فراق

جرم غبار نیست که خاکی به سر نکرد

شمارهٔ ۲۰

دل دیوانه زان پیوسته خو با کودکان دارد

که کودک جیب و دامن پر ز سنگ امتحان دارد

دلم با حلقۀ زلفت گرفته آنچنان الفت

که چون مرغ شکسته بیضه رَم از آشیان دارد

مرا ای ناخدا بگذار در غرقاب حیرانی

ندارد عقل من باور که این دریا کران دارد

غرور حسن کِی فرصت دهد تا ماه من داند

که در کوی ملامت عاشقی بی خانمان دارد

بنازم نوبهار حسن آن شمشاد قامت را

که تا هست ایمنی از صدمت باد خزان دارد

چو یکجا رفت عاشق را ز کف سرمایۀ هستی

کجا خاطر پریشان از غم سود و زیان دارد

سرشک شمع بر دامان چرا پیوسته میریزد

همانا گریه از دلسوزی پروانگان دارد

شمارهٔ ۲۱

ما را به یک کرشمه ز اهل نیاز کرد

پس پرده برگرفت و بما نیز ناز کرد

تا شاه ما ز کشور ما رخت بست و رفت

خِیل بلا به کشور دل ترکتاز کرد

آوخ که نقد عمر عزیز از سر نیاز

در مقدمش نثار نمودیم و ناز کرد

کوتاه کرد رشتۀ عمر غبار را

تا زال چرخ رشته دوران دراز کرد

دوری نمود اگر چه به صورت ز چشم ما

نزدیکی حقیقی ما را مجاز کرد

غم های مرده را به یکی نفخه زنده ساخت

یارب چه صور بود که این نغمه ساز کرد

آلوده بود دامنم از اشک چشم و شیخ

پنداشت باده است از آن احتراز کرد

لجاج غم به تربیتم رنجها کشید

تا در غبار عشق مرا پاکباز کرد

شمارهٔ ۲۲

به کوی میکده دی هاتفی بشارت برد

که فضل حق گنه مِی کشان به غارت برد

دلم ز پیر خرابات شکرها دارد

که رنجها پی تعمیر این عمارت برد

ز رنگ توبه شد آلوده خرقۀ صوفی

بکوی باده فروشش پی قصارت برد

مگر ز بوی قدح تر نکرده شیخ دماغ

که نام درد کشان را بدین حقارت برد

بکوی میکده گر دل مقیم شد چه عجب

که اجرهای فراوان ازین زیارت برد

نداشت در دل شه چون غم رعیت راه

دل شکستۀ ما را به استعارت برد

مرا به راه طلب چست کرد مرشد عشق

که هر چه داشتم از کف به یک اشارت برد

بدین عطیه چه شکر آورم که مردم چشم

مرا به میکدۀ عشق با طهارت برد

به راه عشق تو ساقی مرا سبک رو کرد

که هر چه داشتم از جرعه ای به غارت برد

بدست عشق ده ای دل عنان خویش و مترس

که او به هر طرفت برد با بصارت برد

غبار از خم چوگان عشق گوی مراد

به صبر برد ولیکن به صَد مَرارت برد

شمارهٔ ۲۳

گر به دنبال تو یک ناله ام از دل خیزد

ناله جای جرس از ناقه و محمل خیزد

خیز ای دل که در این قافله امشب من و تو

نگذاریم که افغال ز جلاجل خیزد

نفروشم به دو صد زمزمۀ چنگ و رباب

ناله ای راکه شب هجر تو از دل خیزد

عشق را شیفته ای باید جان بر کف دست

این نه کاریست که از مردم عاقل خیزد

هر چه در مزرع دل تخم وفا بتوانی

رو بیفشان که ازین مزرعه حاصل خیزد

چون هما مرغ دلم از سر عالم برخاست

از سر کوی تو ای مه به چه مشکل خیزد؟

دامن آلوده به خون دل بلبل بینی

در گلستان جهان هر گلی از گل خیزد

شمارهٔ ۲۴

امروز اگر به سنگی مینای جان توان زد

فردا ز خُمّ هستی رطل گران ‌توان زد

ساقی به کف ندارم چیزی بهای مِی را

جز خرمنی ز دانش کآتش در آن توان زد

دنیا و آخرت را با عشق قیمتی نیست

مِی ده که چار تکبیر بر این و آن توان زد

فردا اگر ز کوثر جامی نمی دهندم

امروز ساغری با حوراوشان توان زد

از ما کناره کردی راه خطا گرفتی

پنداشتی که کامی با دیگران توان زد

بگذار چرخ گردون بر کام ما نگردد

یک شب خدنگ آهی بر آسمان توان زد

رخسار آتشینت تا چند در نقاب است

ما را شراری از وی آخر به جان توان زد

از مرغ بند بر پا پرواز چند خواهی

بگشای رشته تا پر بر لامکان توان زد

شمارهٔ ۲۵

همه روزه بر سر کشور دلم از بتان حشمی رسد

چه رسد به ملک خراب اگر حشمی ز محتشمی رسد

شود جراحت سینه بِه ز عنایت تو اگر به من

دو سه قطره مشک تَر ای صنم ز ترشّح قلمی رسد

ز شراب شوق تو سرخوشم صنما به خاک بریز می

چه تفاوتی کند از نَمی که ز شبنمی به یَمی رسد

به وفا و مهر تو مایلم به جفا و جور تو خوشدلم

که خوشیست بر من و مثل من ستمی که از صَنمی رسد

به صباح روز قیامت ار فکنند وعدۀ وصل او

همه عمر من به دمی رود که قیامتم به دَمی رسد

چو رسی به ابر عطای او ز غبار خسته به او بگو

که به کِشت سوخته خرمنی چه شود گر از تو نَمی رسد

شمارهٔ ۲۶

بر مشامم بوی جانان می‌رسد

بر لبم جان پای‌کوبان می‌رسد

نامده بیرون بشیر از شهر مصر

بوی پیراهن به کنعان می‌رسد

بر مشامم همره پیک صبا

بوی آن زلف پریشان می‌رسد

شست برنگرفته از یک چوبه تیر

بر دلم صد زخمه پیکان می‌رسد

مشنو ای جان از غبار ار زانکه گفت

درد مشتاقان به درمان می‌رسد

شمارهٔ ۲۷

دلی که در خم زلف بتی اسیر نباشد

عجب مدار که بر ملک تن امیر نباشد

چنان گسسته ام از ما سوا علاقۀ الفت

که غیر زلف توام هیچ دستگیر نباشد

مرا مگوی چرا پند عاقلان نپذیری

که غیر عشق توام هیچ دلپذیر نباشد

کُشی و زنده کنی ورنه چون تو هیچ ستمگر

به قتل بی گنهان اینقدر دلیر نباشد

هزار مرتبه داری زمن گریز ولیکن

چو نیک بنگرم از تو مرا گریز نباشد

شمارهٔ ۲۸

تو را بر سر از فقر افسر نباشد

گرت خاک میخانه بر سر نباشد

ز ظلمات عشق آب حیوان نیابی

گرت خضر فرخنده رهبر نباشد

به بحری فرو برده ام سر کز آنجا

توان سر بر آورد اگر سر نباشد

سمندر عجب گر در آخر بسوزد

مگر در دلش مهر آذر نباشد

کجا در صف عاشقان سر بر آری

گرت بر سر از خاک افسر نباشد

چو عیسی به گردون رود مرد سالک

گرش در دل اندیشۀ خر نباشد

به پای تو جانی است خواهم سپردن

مرا با تو سودای دیگر نباشد

غبارا از این بحر نتوان برون شد

به کشتی گرت صبر لنگر نباشد

شمارهٔ ۲۹

گر گنج غمت در دل دیوانه نمی‌شد

ویرانه مقام من دیوانه نمی‌شد

شه کاش خراج از ده ویرانه نمی‌خاست

یا ملک دلم کاش که ویرانه نمی‌شد

دانی ز چه عاشق به ره فقر و فنا رفت

سودای جهان با غم جانانه نمی‌شد

دل کاش به بیگانه وفاهای تو می‌دید

تا یکسره از غیر تو بیگانه نمی‌شد

گر در دل شمع آتشی از عشق نمی‌بود

آگاه ز سوز دل پروانه نمی‌شد

فریاد رسم شد شب هجران تو فریاد

می‌مردم اگر ناله مستانه نمی‌شد

امید خلاص از خَم زلفین توام بود

در دام اگر آن خال سیه دانه نمی‌شد

بر لشکر غم خانۀ دل تنگ نگشتی

گر خیل خیال تو در این خانه نمی‌شد

روشن نشدی شمع دل از هیچ چراغم

گر پرتوی از روزن میخانه نمی‌شد

ساقی به یکی جرعه ز غم کرد خلاصم

زنهار گر این فکر حکیمانه نمی‌شد

بر عقل غبار ار نزدی آتش عشقت

در شهر به دیوانگی افسانه نمی‌شد

شمارهٔ ۳۰

میی کز وی بنای شادمانی ها به جا باشد

که گوید توبه از وی خاصه فصل گل روا باشد

دلم را غرق در دریای خون کردی نمی گویی

که شاید کشتی ما را خدایی ناخدا باشد

اگر غم سالها چار اسبه بر ملک دلم تازد

نپندارم که جولانگاه او را منتها باشد

گر از زلفش خلاصی هست رخسارش توان دیدن

که شامی چون به پایان رفت صبحی در قفا باشد

بنازم طاقت بیمار عشقت را که در آخر

به جایی می کشد صبرش که درد او را دوا باشد

به وصل دوست تنها ره نخواهی یافتن لیکن

غبارا میرسی گر زانکه عشقت رهنما باشد

شمارهٔ ۳۱

ما سمندر زادگان را شکوه از آتش نباشد

کِی ز آتش میگریزد هرکه در وی غش نباشد

گر کنند ایمن زهجرانم غم از نیران ندارم

بیمم از آن است ورنه باکم از آتش نباشد

بی غشم کن ساقیا از مِی که بسیار آزمودم

دفع غم را داروئی چون بادۀ بی غش نباشد

کی در او خاصیت آتش بود یا ذوق مستی

باده گر همرنگ با آن لعل آتش وش نباشد

سرو بستان پیش سرو قامت آن ماه پیکر

گر خرام کبک دارد همچنان دلکش نباشد

می توانم گویی از میدان غبارا در ربودن

توسن بخت ز پای افتاده گر سرکش نباشد

شمارهٔ ۳۲

سحر باد صبا از ساحت کوی تو می‌آمد

که با وی بر مشام جان من بوی تو می‌آمد

روان شد جوی خون تازه از زخم درون من

همانا بوی مشک از ناف آهوی تو می‌آمد

چو خُمِّ باده می‌جوشید مغزم دوش از مستی

به یاد من نگاه چشم جادوی تو می‌آمد

دلم در خون همی‌غلتید چون بسمل که از هرسو

بر او زخمی ز یاد تیغ ابروی تو می‌آمد

به قصد کعبه مُحرِم شد دلم دوش از سر مستی

چو از دنبال او رفتم به مشکوی تو می‌آمد

ز کوی می‌فروشان های‌هو برخاست دانستم

که بر گوش دل مستان هیاهوی تو می‌آمد

دل دیوانه از هامون به سوی شهر شد مایل

به یادش گوییا زنجیر گیسوی تو می‌آمد

شمارهٔ ۳۳

ز آشیان مرغ دلم کاش کناری بکند

بو که آن سلسله مو میل شکاری بکند

سخت خامیم درین ره مگر از روی کرم

پیر میخانه به پیمانه شراری بکند

تا دل بلبل شوریده فریبد به گلی

سالها باد صبا خدمت خاری بکند

بوی مِی تا به قیامت ز مشامش نرود

هرکه در کوی خرابات گذاری بکند

سالها مردمک دیده برای شب وصل

خون دل خورد که ترتیب نثاری بکند

داد بر باد فنا ماحصلم را که دلم

خاست در مصطبۀ عشق قماری بکند

عشق نگذاشت دلم را که کند خدمت عقل

اشتر مست چه تمکین ز مهاری بکند

شمارهٔ ۳۴

روزی که کلک تقدیر در پنجۀ قضا بود

بر لوح آفرینش غم سرنوشت ما بود

زان پیشتر که نوشد خضر آب زندگانی

مارا خیال لعلت سرمایۀ بقا بود

روزی که میگرفتند پیمان ز نسل آدم

عشق از میان ذرّات در جست و جوی ما بود

ساقی شراب شوقم دیشب زیادتر داد

گر پاره شد ز مستی پیراهنم به جا بود

بر عاصیان هر قوم بگماشت حق بلایی

ما خیل عشقبازان هجرانمان بلا بود

ساقی لباس زهدم صد ره به مِی فروشُست

تا پاک شد ز رنگی کالودۀ ریا بود

گر در محیط حیرت غرقم گناه من چیست

در کشتی وجودم عشق تو ناخدا بود

می‌خواستم که دل را از غم خلاص یابم

داغ جدایی آمد وین آخرالدوّا بود

شمارهٔ ۳۵

هرکه دست از جان نشوید کی ز جانان کام جوید

وان که در آتش نسوزد کی ز آب آرام جوید

عاشق و آرام دل هیهات هیهات این بلا کش

کی به یاد خویشتن پرداخت تا آرام جوید

دل پناه از جور گردونم به جانان برده هِی هِی

آهوی مسکین امان از شیر خون آشام جوید

عاشقی را خاک بر سر کن که وصل و کام خواهد

عارفی را ننگ عارف دان که ننگ و نام جوید

مَنعم از زلفش مکن زاهد که چون صید بلاکش

عاشق صیّاد شد پیوسته حلقۀ دام جوید

از شکنج زلف جانان دل به رویش گشت مایل

صبح گم کردست او را در میان شام جوید

از حجاب زلف بیرون آ که این بیچاره عاشق

بگسلد زُنّار و بیزاری از این اصنام جوید

شمارهٔ ۳۶

نگار من ز شبستان به در نمی‌آید

زمان گل مگر آخر به سر نمی‌آید

بهار می‌گذرد ساقیا تعلل چیست

مگر خزان دو سه روز دگر نمی‌آید

چه شد که لاف کلیمی نمی‌زند بلبل

ز شاخ گل مگر آتش به در نمی‌آید

گذشت عمر عزیزی که بود دولت وصل

ولی زمان جدایی به سر نمی‌آید

همیشه بود هم‌آواز من چه شد امشب

به گوش نالهٔ مرغ سحر نمی‌آید

کشم ز صومعه دیگر به سوی میکده رخت

که بوی خیر ازین بام و در نمی‌آید

کسی ز منزل جانان خبر به ما نرساند

که هر که می‌رود از وی خبر نمی‌آید

اگرچه نخل مرادست سرو قامت دوست

دریغ و درد که هرگز به بر نمی‌آید

غمین مباش غبارا که عیب بی‌هنران

به چشم مردم صاحب نظر نمی‌آید

شمارهٔ ۳۷

از کف ما عشق دامان شکیبایی کشید

دیدی ای دل کار ما آخر به رسوایی کشید

از مسلمانی چلیپا زلف ترسا بچه ای

آخرم در حلقۀ زنّار ترسایی کشید

گاه گاهم رخ نماید آن پری پیکر به خواب

بی سبب نبود اگر کارم به شیدایی کشید

هرکه بار عشق جانان را بدوش جان نهاد

بار یک عالم مصیبت را به تنهایی کشید

من ندادم دل به دست او ز روی اختیار

او دل از دستم به بازوی دلارایی کشید

شمارهٔ ۳۸

بساط ساحت کشت است و خیمه سایه بید

طعام سینه کبک دری شراب نبید

به گریه ابر چو پیران که های عمر گذشت

به خنده غنچه چو طفلان که هی شباب رسید

درون شاخ ز کتمان راز پر خون بود

صبا ز لطف بر او پردۀ شکوفه درید

گرفته طرۀ سنبل صبا چو عاشق مست

که زلف دلبری اینگونه تابدار که دید

بیا که پردۀ این چنگ عنکبوتی تار

به گرد خیل حوادث چو پشّه پرده کشید

یکی چو ابر به دامان ز گریه سیل گشود

یکی چو غنچه گریبان ز خنده باز درید

به نقد هر چه ز نو داشت به میگسار فروخت

ز جنس هر چه کهن داشت می فروش خرید

نوای بلبل شوریده میزند ره هوش

دگر ز شیخ که خواهد حدیث توبه شنید

بیار ساقیِ گل چهره جام مِی که خدای

به آبروی گل ولاله جرم ما بخشید

چه باده خورد ز دست صبا تدزو چمن

که مست گشته و در پای و سر و بن غلطید

شمارهٔ ۳۹

به یاد جفت و طاق ابروی یار

بپیما ساقیا پیمانه بسیار

بخونریزی عاشق ابروانش

چو شمشیر علی در قتل کفّار

بدین طرز ار دو چشم می فروشش

فروشد مِی نماند نفسِ هشیار

تمارض کرد نرگس تا که گردد

دو چشمانش نگشت و ماند بیمار

ببیند هر که چشم نیم خوابش

بماند تا به صبح حشر بیدار

ز چین آن دو زلف پر چَم و خَم

فتاده در سرم سودای زُنّار

به طور و طَرز رفتار نگارم

رود کبک دری هرگز مپندار

به امید وصالش بر در دوست

دو دیده دوختم مانند مسمار

برآرم صبح محشر چون سر از گور

غمی نبود مرا غیر از غم یار

بیا امشب ز هجر زرد روئی

غبار از دیدگان انجم تو بشمار

شمارهٔ ۴۰

بیا ساقی به ساغر چهره ای گلگون کنیم آخر

در این ایّام گل از دل غمی بیرون کنیم آخر

چو از فتوای عاقل حل نشد در شهرمان مشکل

به صحرای جنون تقلیدی از مجنون کنیم آخر

چو نتوان دید روی گلرخان با چشم آلوده

بیا ای دیده خود را شست وشو از خون کنیم آخر

چرا تدبیر ما تقدیر دیگرگون نمیگردد

بیا خود را به هر تقدیر دیگرگون کنیم آخر

در این ویرانۀ دنیا بود گنجی ولی ترسم

که ما سر در سر این گنج چون قارون کنیم آخر

علاج درد ما را کَس در این دوران نمی داند

عجب بیچاره درماندیم یارب چون کنیم آخر

مطیع امر دیوان تا کِی آدمزاده ای ایدل

بخویش آ تا دو روزی کارها وارون کنیم آخر

بباشد فتنۀ آخر زمان ای دل مهیا شو

که خود را بر قیامت قامتی مفتون کنیم آخر

به پایان رفت عمر و نیست پایان این بیابان را

بگو ای خضر تا کی صبر در هامون کنیم آخر

بزن ای مرغ علوی بال و بند از پای جان بگسل

تحمل تا به چند از گردش گردون کنیم آخر

شمارهٔ ۴۱

ما ندیدیم به جز چشم تو خونخوار دگر

هر نفس در پی آزار دلِ زار دگر

گر بریزد همه غمهای جهان بر سر ما

ما نخواهیم به جز عشق تو غمخوار دگر

نیم جانی است که باید به تو تسلیم کنم

غیر ازین نیست مرا با تو سر و کار دگر

شمارهٔ ۴۲

مردم من و محبّت تو در دلم هنوز

تن خاک گشت و بوی وفا در گلم هنوز

طوفان گریه خانۀ عمرم خراب کرد

همسایه در شکنجه دود دلم هنوز

غرق محیط اشکم و از شوق وصل یار

فارغ چنان نشسته که در ساحلم هنوز

خوش رفته کاروان و به منزل فکنده رخت

چشم امید در پی این مَحملم هنوز

در سینه صد جراحت و در دل هزار چاک

بیچاره از هلاکت خود غافلم هنوز

آهم شرر به خرمن پروین و مَه فکند

آگاه نیست یار ز سوز دلم هنوز

ملک وجود جمله به یغمای عشق رفت

مردم گمان کنند که من عاقلم هنوز

بر پای مرغ روح به صد حیله رشته ای

از عمر بسته منتظر قاتلم هنوز

شمارهٔ ۴۳

بگیرم خون پاک تاک ازین پس

بشویم دفتر ادراک از این پس

به مِی دلق ریائی را بشویم

شوم ز آلودگی ها پاک از این پس

صبا زد چاک بر پیراهن گل

زنم بر جامۀ غم چاک از این پس

اگر پیر مغان دستم بگیرد

نخواهم زیستن غمناک از این پس

اگر پامال خواهم شد چه باک است

ندارم دست ازین فتراک از این پس

نجویم گرچه میجستم ازین پیش

وفا زان دلبر چالاک از این پس

ز دست و پای زنجیرم گشودند

توانم ریخت بر سر خاک از این پس

نخواهم گرچه جانم بر لب آمد

پی زهر غمت تریاک از این پس

بگو دهقان عالم را که برخاک

نکارد جز نهال تاک از این پس

چو شد مقصود از جانانه حاصل

زجان دادن ندارم باک ازاین پس

چه سازم گر نسازم پس بسازم

دلا با گردش افلاک از این پس

هوا خواه تو شد مگذار ازین بیش

غبار خویش را بر خاک از این پس

شمارهٔ ۴۴

جلوه کند به باغ اگر سرو بلند قامتش

سرو ز پا فتد که تا کس نکند ملامتش

بار دگر گر افتدم دامن وصل او به کف

باز رها نمیکنم تا نکشم ندامتش

عاشق زار خویش را تیر هلاک گو بزن

از تو کسی نمیکشد گر بکشی غرامتش

تا مگر از جفای او شکوه همی بدو کنم

کاش به جلوه دیدمی قامت در قیامتش

تا به نظر نیایدت کبک و خرام دلکشش

شیوۀ رفتنش ببین حالت استقامتش

سستی عهد او نگر محکمی وفای من

او ز خدا هلاک من خواهد و من سلامتش

باد صبا غبار من گر ببرد ز تربتم

در سر کوی او بود جایگه اقامتش

شمارهٔ ۴۵

حدیث روضۀ رضوان و نار نیرانش

حکایتی است ز اوضاع وصل و هجرانش

بریز سیل سرشکم که جان به در نبرد

هزار کشتی نوح از بلای طوفانش

تو خضر راه شو ای عشق تا در این دم مرگ

رسانی از ظلماتم به آب حیوانش

علاج این دل دیوانه را توانم کرد

به دست افتد اگر طرّۀ پریشانش

دلا متاع گرانمایه ایست گوهر عمر

ولی چه سود که ما میدهیم ارزانش

بسی نمانده که یکباره برطرف گردد

سحاب چشم من از بس که ریخت بارانش

شمارهٔ ۴۶

شکفته غنچۀ خندان و گویی از دهنش

چکیده خون دل بلبلی به پیرهنش

چنان ز ساغر گل بلبل چمن مست است

که بیفریب توانی کشید در رسنش

به خواب چشم تو مایل ترم که می ترسم

رسد به عقل شبیخون لشکر فتنش

کجا خلاص شود دل که دست و پا بستند

بدام زلف و فکندند در چَهِ ذقنش

ز حمل بار غمت آسمان چرا ترسید

مگر معاینه کردند روزگار منش

دلم رمیده ز زهد آنچنان که نتوانم

کشید جانب مسجد به صد هزار فنَش

به پای لاله کدامین شهید مدفون است

که از لحد بدر افتاده گوشۀ کفنش

کسی که گشت به غربت اسیر چنبر عشق

عجب مدار که یادی نیاید از وطنش

غبار را دل آینه فام صافی بود

ولی به زنگ شد آلوده از غبار تنش

شمارهٔ ۴۷

ز جان بیزارم از دست دل خویش

خدایا با که گویم مشکل خویش

گل من خار غم در پا ندارد

که چندان فارغست از بلبل خویش

به دریای غمت نازم که بازم

به قعر خویش برد از ساحل خویش

دل من می ندانم مایل کیست

که هیچش می نبینم مایل خویش

دی از پروانۀ وصل تو تا صبح

شدم از شوق شمع محفل خویش

چو مرغ بیضه ضایع کرده دایم

دلم گیرد کنار از منزل خویش

ندانم آخر این صیّاد بی رحم

چرا پوشید چشم از بسمل خویش

دلا تا چند کاری تخم هستی

به باد نیستی ده حاصل خویش

بهل تا اوفتان خیزان بیاید

غبار خسته ره با محمل خویش

شمارهٔ ۴۸

اگر چه نیست ترا هیچ پاس اهل وفاق

بیا که طاقتم از دوریت رسیده به طاق

کمان ابرویت ار مختلف زند تیرم

رواست آنکه گهی جفت خوانمش گه طاق

به دشمن این سخن غم فزا نباید گفت

که تنگ بسته بخون ریز دوست دست نطاق

درون سینۀ ما نیست کینۀ احدی

دلی که خانه عشق است نیست جای نفاق

مرا مهارت خط پیاله آنقدر است

که فی الحقیقه فلاطون حکمت الاشراق

بگو به گوش زمین ای غبار چون خسبی

تو ساکنی متحرک چراست هفت رواق

شمارهٔ ۴۹

فکندم رخت در میخانۀ عشق

کشیدم دُردی از پیمانۀ عشق

به بحر اشک خونین غوطه خوردم

ربودم گوهر یکدانۀ عشق

مخوان زاهد به فردوسم که الحق

ز قصر خلد بِه ویرانۀ عشق

به زنجیر مِی از راهم بگردان

که رسوا می شود دیوانۀ عشق

برو واعظ که در یک سر نگنجد

حدیث عقل با افسانۀ عشق

شمارهٔ ۵۰

برآنم که گر جامی آرم به چنگ

زنم سنگ بر شیشۀ نام و ننگ

از آنم شتاب است در دور جام

که دوران عمرم ندارد درنگ

نیندیشم از سختی راه دور

نباشد گرم توسن بخت لنگ

گر افتد بدستم گریبان مرگ

در آغوش جان گیرمش تنگ تنگ

اگر غرق دریای اشکم چه باک

نترسد ز طغیان دریا نهنگ

نرنجم که جانانه ام دست بست

اگرچه به دشمن دهد پالهنگ

بده ساقی آن آب یاقوت فام

ببین بر رخم اشک بیجاده رنگ

چه تدبیر کرد آن خردمند مرد

که پای طرب بست بر پای چنگ

مزن دم ز ناگفتنی کز کمان

چو بگذشت واپس نیاید خدنگ

شمارهٔ ۵۱

مه من سر برآر از برج محمل

که شب تار است و گم شد راه منزل

مران ای ساربان اشتر که اینجا

خر و بار و من افتادست در گِل

چنان در بحر حیرت گشته ام غرق

که نآرد کشتی نوحم به ساحل

بگیرم خون بهای خویشتن را

بدستم گر فتد دامان قاتل

بسی تخم وفا در سینه کِشتم

ولی یک جو نشد زین کِشته حاصل

مگر دیوانه خواهم شد که در خواب

بگردن بینم آن مشکل سلاسل

نمیدانم چه تأثیر است در عشق

که بیمارش به صحّت نیست مایل

بسی پروانه سوزانید و رخسار

به کس ننمود آن شمع محافل

ره مقصود نمایان نیست لیکن

بگوش آید همی بانگ جلاجل

ز سعی ناخدا آخر چه خیزد

به دریایی که هیچش نیست ساحل

نشان پای لیلی نیست در دشت

من و مجنون سپردیم این مراحل

دلم بی زلف او ننشیند آرام

جنون ساکن نگردد بی سلاسل

غبارا روی جانان می توان دید

اگر خود را نبینی در مقابل

شمارهٔ ۵۲

تا پر نشد ز بوی محبت دماغ دل

چون لاله پرده برنگرفتم ز داغ دل

جان میدهم به مژده گر آرد نسیم صبح

بوئی ز چین زلف توام در دماغ دل

ساقی چراغ جام برافروز تا کنم

در تنگنای ظلمت حیرت سراغ دل

پرتو فکند خسرو خاور به روزنم

چون کشته شد ز آه سحرگه چراغ دل

بر تنگدل فضای چمن کنج گلخن است

نیکوست طرف باغ ولی با فراغ دل

افتاد عکس ساقی گلچهره در شراب

گلها شکفته گشت براطراف باغ دل

خالی مکن صراحی چشم از سرشک ناب

تا پر شود ز بادۀ شوقت ایاغ دل

در وصف شکّرین لب جانان نمی دهد

فرصت به طوطیان سخن سنج زاغ دل

شمارهٔ ۵۳

ای غمت سرمایۀ سودای دل

شد زیان و سود تو یغمای دل

شمعی از رخسار خویش افروختی

سوختی پروانه سان پرهای دل

گرچه با دلدار دل را فرق نیست

نیست آن دلدار را پروای دل

غوطه ها خوردیم تا آمد به دست

گوهری رخشنده از دریای دل

در صدف تا چند میمانی نهان

ای درخشان لولوء لالای دل

شمارهٔ ۵۴

هرکه بیند عکس ساقی را به جام

از می تلخش نگردد تلخ کام

چون نمیدانی که تیر انداز کیست

لاجرم از زخم مینالی مدام

در چراغ عقل نبود آن فروغ

کآدمی را وارهاند از ظلام

هم مگر خورشید عشق آرد به روز

یا فروغ جام این تاریک شام

من دوای درد خود دانسته ام

از کف ساقی شراب لعل فام

شاهباز دست شه بودم که بست

حلقۀ زلف تو پایم چون حمام

بوسه و دشنام را یک یک بده

تا بدانم زان دو شیرین تر کدام

شِکّر از نِی کسب شیرینی نکرد

چاشنی از لعل جانان کرده وام

سر نزد هرگز به سعی باغبان

سروی از بستان بدینسان خوشخرام

جز مِی مردافکن عشق غیور

عقل سرکش را که خواهد کرد رام

باده میباید بدین شکرانه خورد

که به زاهد شد می گلگون حرام

ساقیا زان شیشه ام جامی بیار

تا زنم بر سنگ شیشۀ ننگ و نام

می فروش از ذوق می آگه تر است

هیچ کس جز جم نداند سرّ جام

می ندانم وصل و هجران از چه روست

آنقدر ناپایدار و مستدام

عاشقان را گر نبود امید وصل

عمر را با هجر کی بودی دوام؟

شمارهٔ ۵۵

در بند هرچه در دو جهان هست نیستم

در حیرتم که اینهمه مفتون کیستم

رازم چو شمع بر همه آفاق گشته فاش

خندان به حال خویشتن از بس گریستم

گر آبیم در آتش دل چیست مسکنم

ور آتشی در اشک روان غرقه چیستم

از من به غیر دوست نشانی بجا نماند

وان ترک باز درپی غارت گزیستم

با یک دو قطره خون دل و مشتی استخوان

یک عمر در شکنج غمت خوب زیستم

روزی که دیده محو تماشای او نبود

بر تیره شام هجر چرا ننگریستم

شمارهٔ ۵۶

نه چنان ز عشق بیمار وز هجر مستمندم

که توان قیاس کردن که چقدر دردمندم

خردم کند ملامت که مرو بکوی خوبان

چکنم؟ نمیتوانم که جنون کشد کمندم

دگر از عمارت دل به جهان مرا چه حاصل

که به سیل اشک بنیاد وجود خویش کندم

ز فراق مهر رویت شده پیکرم هلالی

چه خوش است اگر بکوبی تو بدان سُم سمندم

منم آن شکسته پر مرغ که نیست آشیانی

به جز از شکنج دامم بجز از خم کمندم

شمارهٔ ۵۷

ز جورت بس که شبها ناله چون مرغ سحر کردم

ز بیداد تو مرغان سحر را با خبر کردم

به راه عشق هرکس اوفتاد از پا به سر پوید

خلاف من کز اول گام ترک پا و سر کردم

اگر عشاق را خون جگر اشک روان گردد

من از عشق تو اشک چشم را خون جگر کردم

شنیدم کاتش دل می نشاند اشک چشم ما

ندیدم بلکه من از آتش دل دیده تر کردم

پر پروانه از شمع محبت سوخت اما من

سراپا خویش را از پرتو این شمع پر کردم

شمارهٔ ۵۸

من از میخانه زان رو ناگزیرم

که جز می نیست آبی در خمیرم

بیا ساقی که در وقت جوانی

به بازی کرد چرخ پیر پیرم

زپای افتاده ام هنگام رحم است

اَلا ای آنکه گفتی دستگیرم

همای اوج تقدیسم که چون جغد

ز ویران جهان آید صفیرم

ایا خرمن خدا بر خوشه چینان

گرت رحمی است مسکین و فقیرم

به من بس مهر دارد مادر دهر

که از پستان محنت داده شیرم

فکندم خون دل را ره به مژگان

که نقش غم بماند در ضمیرم

رساند زخم کاری زود زودم

فرستد مرهم امّا دیر دیرم

از آن ابرو زند گاهی به تیغم

وزان مژگان کشد گاهی به تیرم

گهی در پای قدّش پای بندم

گهی در دست زلفش دست گیرم

شمارهٔ ۵۹

زان خاک که با خون دل آمیخته دارم

کوهی به سر از دست غمت بیخته دارم

ساقی به خُمَم باده بپیمای که دیر است

خُم‌ها ز می غم به قدح ریخته دارم

در پا مفکن خسته دلی را که همه عمر

از سلسلۀ زلف تو آویخته دارم

زنجیری زلف توام اکنون که ز اغیار

زنجیر علایق همه بگسیخته دارم

زان پیش که مردم ز لحد سر بدر آرند

من محشری از شور تو انگیخته دارم

دور از تو پی ریختن خون دل خویش

از آه دوصد خنجر آمیخته دارم

بی مهر رخت شب همه شب اشک روان را

با خون جگر تا سحر آمیخته دارم

یا رب ز که پرسم که سراغی به من آرد

از آن دل دیوانه که بگریخته دارم

شمارهٔ ۶۰

ساقی بیار جامی کز چشم اشکبارم

خاطر خوشست امروز برطرف جویبارم

ساقی ز جام دیگر آبی بر آتشم زن

زان پیشتر کزین جام برجان فتد شرارم

از باغ وصل جانان هر بلبلی گلی چید

بیچاره من تهی دست در پا شکست خارم

بر اشک چشم سدّی از خون دل ببندم

وز سوز دل به آهی دود از جهان برآرم

باد صبا سحرگه بوئی ز زلفش آورد

بر باد داد یکجا محصول روزگارم

روز الست کردند از نیم جرعه مستم

امروز صد خم مِی می نشکند خمارم

از دیده در کنارم صد جوی خون روان شد

دهقان دهر ننشاند یک سرو در کنارم

روزی که پا نهادم در کارگاه هستی

پیچید دست قدرت با درد پود و تارم

گردید تا زعمرم کوته ز گردش چرخ

تاری به کف نیامد زان زلف تابدارم

خاکستر وجودم خالی ز اخگری نیست

در آب دیده شویی گر صد هزار بارم

دانی چرا غبارا پیوسته اشک ریزم

تا باد برندارد زین رهگذر غبارم

شمارهٔ ۶۱

بجز رویت نخواهم رو به روی دیگری آرم

بجز گوش تو با گوشی سخن گفتن نمی آرم

منت ای ماه دوهفته چو مام بچه گم کرده

همی از خویش و بیگانه ز هر سویی طلبکارم

ز خود خالی شدم چون نِی ز تو پر شد رگ و هم پی

نظر کن کز دم عشقت چنان زیر و بمی دارم

ز هجر و وصل آن دلبر کدامین گفتنم خوشتر

به وصلش بیم هجر او به هجرش شوق دیدارم

چو من یک سوخته اختر ندیده گنبد اخضر

که سرگردان به کار خود همی بر سان پرگارم

شمارهٔ ۶۲

ساقیا خیز که من نیز برآن برخیزم

که به جامی ز سر جان و جهان برخیزم

خرم آنروز که دیوانه وش اندر طلبت

با دو صد سلسله از اشک روان برخیزم

اگرم باد صبا بوی تو آرد به مشام

شمع سان رقص کنان از سر جان بخیزم

وه که سودای تو نگذاشت به بازار جهان

فارغم تا ز سر سود و زیان برخیزم

ساقیا گر قدحی خمر پیاپی بدهی

من به غمازی اسرار نهان برخیزم

گر به پیری روم از عشق تو در خاک چه باک

باز با عشق تو از خاک جوان برخیزم

کاش سیلاب سرشکم نفسی ننشیند

بلکه یکباره غبارا زمیان برخیزم

شمارهٔ ۶۳

ساقی بیار باده وزین جنس آتشم

پروانه وش بسوز کزین سوز سرخوشم

مستی دهد به یاد لبت اشک لاله رنگ

چندان که از ایاق تو صهبای بی غشم

از جام دهر جرعۀ مِی کس نمی خورد

جز من که با هوای تو زین باده میچشم

جانم بسوخت شعلۀ عشق بتان چو شمع

از دست پایداری جسم بلاکشم

از بس امید دارم و ترسان ز اشک و آه

گاهی در آب غرقه و گاهی در آتشم

جانم به لب رسیده و چشمم به راه دوست

با مرگ و انتظار عجب در کشاکشم

شمارهٔ ۶۴

در قمار عشق جانان باخت می‌خواهد دلم

هرچه غیر از اوست با او تاخت می‌خواهد دلم

فارغم من در قمار عشق از سود و زیان

با حریف خویش برد و باخت می‌خواهد دلم

می‌شناسم آشنایان را ولی با عاشقان

آن که جانان را ز جان نشناخت می‌خواهد دلم

شمارهٔ ۶۵

فریاد که آتش نهانم

افتاد به مغز استخوانم

سوز دل و آتش درونم

افکنده شرر به خانمانم

چون زورق اگر روم به دریا

هست آتش و آه بادبانم

چون آتش اوفتاده در آب

آوازۀ مرگ شده فغانم

گنج غم تو به سینه دارم

شد خانۀ دل خراب از آنم

گر بحر غم تو بیکران است

من ماهی بحر بیکرانم

خون جگر است و پارۀ دل

بر سفرۀ عشق آب و نانم

کاهیده ز بسکه پیر گردون

از درد و بلا تن جوانم

مانند کمان شکسته مشتی

بی پاره و خرد استخوانم

بازا نفسی که بی تو چون نی

در سینه گره شده فغانم

تا کی خس و خار آشیانه

مهجور کند ز گلستانم

وقت است که برق خانمان سوز

آید به طواف آشیانم

شمارهٔ ۶۶

گرچه سخت افتاده در دام طبیعت مرغ جانم

هرگز از خاطر نخواهد شد هوای آشیانم

رهروان کوی جانان را ز رحمت باز گویید

کای رفیقان من هم آخر مردم این کاروانم

حالیا معذورم از رفتن که چندی مصلحت را

یا به تاری بسته پایم یا به خاری خسته جانم

غوطه در دریای حیرت میزنم کاخر ز رحمت

یا خدا یا ناخدا بندد به کشتی بادبانم

من به گندم خوردن از خلد برین بیرون نرفتم

دانۀ خال تو رخت افکند در این خاکدانم

غمزه خنجر میزند مژگان به نشتر میخراشد

با تماشای تو من فارغ ز کار این و آنم

کاشکی پیراهن سالوس بیرون آرم از بر

تا همای عشق بنشیند مگر بر استخوانم

بارش غم بام دل را زودتر ویران نمودی

گر نبودی چشم خون پالا به جای ناودانم

از نسیم آه کم کم آتش دل مشتعل شد

تا ز بیدادت به گردون رفت دود از دودمانم

ساقیا می ده که تاب آتش دل می نسوزد

رخت من کز می پیاپی میرسد اشک روانم

میکشم بار بلا را با تنی لاغر تر از مو

تا اسیر زلف آن سنگین دل لاغر میانم

گر صبا خاک غبار از کوی جانان برندارد

فارغ از عیش جهان و از حیات جاودانم

شمارهٔ ۶۷

تا به زلف تو تاب می‌بینم

خویش را در طناب می‌بینم

دم به دم از هجوم لشکر عشق

ملک دل را خراب می‌بینم

بس که از تشنگی روانم سوخت

هرچه می‌بینم آب می‌بینم

بر سر موج بحر ناکامی

خویشتن را حباب می‌بینم

سوی هر راه می‌گشایم چشم

صدهزار آفتاب می‌بینم

با همه تشنه‌کامی از هرسو

می‌شتابم سراب می‌بینم

دیده را در میان لجۀ اشک

مضطرب چون حباب می‌بینم

پیش آن آفتاب‌رو چو غبار

همه خود را حجاب می‌بینم

شمارهٔ ۶۸

ساقیا می ده که تا ما عاقلیم

در فنون عشقبازی جاهلیم

بسکه غافل خفته وقت کشت و کار

گاه محصول است و ما بیحاصلیم

لذت هستی به مستی حاصل است

ما به کلی زین دو معنی غافلیم

بر امید زخم دیگر زنده ایم

ورنه از زخم نخستین بسملیم

سرو باغ خلد بودیم و کنون

بر لب جوی جهان پا در گلیم

طلعت جانان ز جان محجوب نیست

ما میان جان و جانان حایلیم

از بلا غافل نشیند تنگ دل

ما گروه عاشقان دریا دلیم

موج طوفان بلا از سر گذشت

ما چنان فارغ که اندر ساحلیم

بار بگشودند همراهان و ما

هم در اول گام و اول منزلیم

مهر رخشانیم لیکن چون خلیل

رو به ما آرد غبارا آفلیم

شمارهٔ ۶۹

ما از دل و دین در ره دلدار گذشتیم

از هر دو جهان در طلب یار گذشتیم

گاهی به ره صومعه سرمست دویدیم

گاهی ز در میکده هشیار گذشتیم

هرچند در این دایره چون نقطه مقیمیم

زین مرکز آلوده چو پرگار گذشتیم

مقصود نشد حاصل هرجا که دویدیم

از آرزوی خویش به ناچار گذشتیم

گه جامۀ تزویر به بر کرده غبارا

گه با دف و نی از سر بازار گذشتیم

شمارهٔ ۷۰

تا نکند درد رخنه در دل انسان

راه نیابد در او محبت جانان

تا نزنی عقده بر سلاسل گیسو

جمع نبینی دل هزار پریشان

شرم کن آخر ز توبه های شکسته

چند نخواهی شدن ز توبه پشیمان

صبح منوّر چگونه چهره گشاید

تا نرسانی شب سیاه به پایان

شمارهٔ ۷۱

چشم اگر پوشی ز کار خویشتن

لطف ها بینی ز یار خویشتن

غربت مردم به شهر مردم است

من غریبم در دیار خویشتن

دوش در بزمی که بودی با رقیب

آزمودم اعتبار خویشتن

بار سنگین است جان در راه دوست

ما سبک کردیم بار خویشتن

بعد ازین گو دیگری با من مساز

ساختم با کردگار خویشتن

خاک گر گردی به راه او غبار

کیمیا بینی غبار خویشتن

شمارهٔ ۷۲

از کوی نیک نامی باید قدم کشیدن

یا خط عاشقی را بر سر قلم کشیدن

گر او جفا پسندد بر عاشقان مسکین

ما نیز می پسندیم از وی ستم کشیدن

ابرو کمانم ار تیر بر قصد جان گشاید

دلکشتر آید از وی ابرو بهم کشیدن

واعظ برو که ما خود از توبه کردیم

در کفر عشق رسم است دم از بدم کشیدن

از جور او شکایت کفر است زانکه در عشق

شرط صمد پرستی است ناز صنم کشیدن

پیر مغان به جامم یک جرعه بادۀ ناب

افکند و فارغم کرد از جام جَم کشیدن

تا از عنایت دوست پشت و دلم قوی شد

بر پشت من شد آسان بار ستم کشیدن

گر پرده های گیسو از چهره برگشاید

بر حرف آفرینش خواهد قلم کشیدن

گر گندمی ز خالت افتد به دست آدم

آسان نماید او را پای از ارم کشیدن

شمارهٔ ۷۳

ساقی قدحی پر کن مطرب به دفی کف زن

در پیش سپاه غم با خیل طرب صف زن

تا چند ز غم گردن در سلسله ها داری

چنگی پی آزادی بر سلسله دف زن

تا در خم گردونی زین راز نه ای آگه

جهدی بکن و سنگی بر این خم اجوف زن

با این خر لنگ ای دل این راه نگردد طی

یا پای به دامن کش یا بانگ به رفرف زن

در طی طریق ای دل خوش نیست گرانباری

در منزل یک روزه خرگاه مخفف زن

این خرقه تقوا را بفروش و مجرد شو

با ما بخرابات آی جامی دو سه غرقف زن

شمارهٔ ۷۴

هان ای مُغَنّی صبح شد برخیز و چنگی ساز کن

ناخن براندامش بزن وز خواب چشمش باز کن

برخاست مرغ صبح خوان برداشت نوبت را فغان

از خواب مستی خیز هان برگ صبوحی ساز کن

ساقی بهنگام صبوح آن جام راحت بخش را

پیش آر از دوران نوح، انجام را آغاز کن

همچون مسیحا رخت خود بر گردۀ گردون بنه

وین زنگ پر آهنگ را از گردن خر باز کن

شام فراق ار پیش شد صبح وصال آمد زپِی

برخیز و ساز راز دل با آن بت طنّاز کن

با خرقۀ زهد و ورع زنّار نتوان داشتن

یا سُبحه از کف باز نِه یا رشته ای ابراز کن

تا چند سازی در جهان با خار و خاشاک آشیان

ای مرغ لاهوتی مکان بر اوج خود پرواز کن

شمارهٔ ۷۵

با خویشتن فتاد مگر باز کار من

کآشفته شد چون طالع من روزگار من

زاهد کنون که پند تو در من اثر نکرد

پرهیز کن که در تو نیفتد شرار من

آهسته ساربان که زپای اوفتاده است

در زیر بار غم شتر راهوار من ‌

روزی شود ز دام غمم مرغ دل خلاص

کز یکدگر گسسته شود پود و تار من

یا رب ترحمی که بدین پیکر ضعیف

سخت است پایداری روز شمار من

یا قطره ای ببار به خاکم ز ابر لطف

یا برمکش ز خاک، تن خاکسار من

پا تا به سر زخون دلم لاله گون شوی

گر بگذری چون اشک روان از کنار من

ای دل صبور باش که آخر به یُمن عشق

خواهد شدن به جانب کیوان غبار من

شمارهٔ ۷۶

ای مزرع مهر تو دل من

وی تخم غم تو در گِل من

یک عمر ز کشت و کار این دشت

شد تخم غم تو حاصل من

بس غوطه زدم به بحر حیرت

تا کوی تو گشت ساحل من

از داغ دلم نگردی آگه

تا لاله بروید از گل من

از جنبش تیغ ابروانت

خون می جهد از مفاصل من

پروانه جان فشانیم ده

ای روی تو شمع محفل من

باری به جمال خویش بنگر

چون بگذری از مقابل من

ای یک گره از شکنج زلفت

حلّال هزار مشکل من

دیوانه شوم اگر نباشد

زلف سهیت سلاسل من

شمارهٔ ۷۷

از تغافل ساقی سرمست بی پروای من

خون دل ریزد بجای باده در مینای من

مفلسان را گر مِی و مطرب نباشد گو مباش

سینۀ من بربط من اشک من صهبای من

صد هزاران سرو را پامال خاک ره کند

چون خِرامد در چمن سرو سهی بالای من

ساقیا صاف ار نداری دُردِئی کز تاب دود

خون دل پالوده دارد چشم خون پالای من

چون نگریم از غمش خود از تبسم بشکند

آن لب چون لعل نرخ لؤلؤ لالای من

سالها دهقان قدرت بوستانبانی کند

تا تماشا را به باغ آرد سمن سیمای من

لامکان پیماست رخش همّتم لیکن چه سود

لنگ شد در سنگلاخ غم جهانپیمای من

عاقبت دانم که در میدان جانبازی عشق

در سراندازی سر اندازد مرا سودای من

قلب دل در بوتۀ هجران سیه گردید و نیست

کیمیای وصل جانان را جویی پروای من

شمارهٔ ۷۸

ای عهد شکسته و جفا کرده

ما را به فراق مبتلا کرده

ای داده به دست مدعی دامان

پیراهن صبر من قبا کرده

بیگانه ز خویش آشنا گشته

بیگانه به خویش آشنا کرده

از غارت مُلک دل نمیترسی

ای تاخت به خانۀ خدا کرده

نایافته چون تو گوهری در بحر

تا مردم دیده ام شنا کرده

گردیده سپید مردم چشمم

در اشک ز بس که دست و پا کرده

شمارهٔ ۷۹

خم می افلاک و جامش آفتاب و ارض عالم میکده

عشق را مِی میشمار و عاشقان را میزده

آینۀ عالم چو خالی از بت موزون ماست

مؤمنم میخوان اگر خوانم جهان را بتکده

ثبت شد تا نام من در دفتر عشّاق او

غیرت زردشتیم دارد بدل آتشکده

کیست آن کو خورده از صهبای عشق آن صنم

آتشی در خانمان و دین و ایمان نازده

گرنه عشق آن پری دیوانه ام دارد چرا

بر سرم از شیخ و شاب و مرد و زن غوغا زده

گردش چرخم فسرده دارد ای ساقی بیا

از لب کوثر خاصت بوسۀ گرمی بده

هان غبار اندر طلب عشقت اگر یکره کند

دل نبردی زو که جز او کس نبرده ره به دِه

شمارهٔ ۸۰

دیداردن گر ایلده جانان مضایقه

جانانه‌دن من ایلمرم جان مضایقه

اوراق عمری گل کیمی تکدم ایاغنه

یاخماقدن ایتده نرگس فتان مضایقه

رحم ایلدی بو سینهٔ مجروحه قاشلرن

یا مندن اینده ناوک مژگان مضایقه

من پیر یارلی صیدم و صیاد شوخ‌چشم

مندن ایدوب ده خنجر برّان مضایقه

قوی خنجرن یارا سنه گوز یاشنه توکم

جانانه‌دن دلارا ایدوب قان مضایقه

عمرم تمام ظلمت هجرنده اولده طی

لعلندن ایتمه شربت حیوان مضایقه

شمارهٔ ۸۱

زند چون آتش حسنش زبانه

دو صد خرمن بسوزد بی بهانه

دلا گر نیستی پروانه بگذر

که سرکش گشت آتش را زبانه

سَر هستی ندارم بی تو دیگر

که بردارم سَر از این آستانه

دلا دیدی که صد ره با تو گفتم

خط و خال بتان دام است و دانه

چو شمع از سوختن پروا نمیکرد

چرا شد دامنش پروانه خانه

خرابم کرد عشق امّا ندانم

در این ویران نهفت آن گنج یا نه

مرا ساقی سحرگه ساغری داد

که فارغ گشتم از دُرد شبانه

چو ماهی مردم چشمم هراسان

ز موج اشک می گیرد کرانه

بیا ساقی بیا تا مِی بنوشم

به بانگ بربط و چنگ و چغانه

یکی بر کش نقاب از مهر رخسار

که برخیزد غبار از این میانه

شمارهٔ ۸۲

ای سلسله زلفت سرمایۀ رسوایی

باز آی که رسوا کرد ما را دل شیدایی

بی سلسلۀ زلفت دانی که چها کردست

تاریک شب هجران با این سر سودایی

ای سرو سهی قامت وقت است که از بستان

بخرامی و بنمایی بر سرو دلارایی

با کوکب بخت خود تا روز همی جنگم

بی مِهر رخت هر شب در گوشۀ تنهایی

بر طلعت خویش از زلف گر پرده همی پوشی

باید که بپوشی چشم از چشم تماشایی

رخسارۀ رنگینت خونخواره نمی خواهد

خون دل ما تا چند از دیده بپالایی

هرگز دل مجنونم آرام نمیگیرد

تا از خَم زلفینت یک سلسله نگشایی

شمارهٔ ۸۳

چندانکه جهد کردم با زهد و پاسایی

دل را ز دام زلفت ممکن نشد رهایی

بگشا گره ز کارم کاندر جهان نیاید

جز عقده های زلفت از کَس گره گشایی

با شیخ الفت ما البته راست ناید

ما صوفئیم و بدنام او زاهد ریائی

ساقی بیا که گر دوست بیگانگی ز ما کرد

ما با کسی نداریم پروای آشنایی

دی پیر می فروشم گفت از سر نصیحت

تا در ده خدائی بگذر ز کدخدایی

کشتی شکستگان را چون بخت واژگون شد

گشتند غرق دریا از لاف ناخدایی

رحمت نگر که هرگز از عاجزان مسکین

دوری نمیکند دوست با وصف کبریایی

در عین دل شکستن در کار دلنوازیست

در حال جان ستانی مشغول جان فزائی

بر حال زارم اکنون جانانه رحمت آورد

کافر و رنج حرمان بر صدمت جدائی

خوشتر ز زندگی چیست مردن به نامرادی

بهتر ز کامرانی ماندن به بینوائی

دست از طلب ندارم زین پس که مرد درویش

کشکول خویش پر کرد از دولت گدائی

هرگز غبار ازین بحر بیرون نمیبری جان

کس در جهان ندیدست بی دست و پا شنائی

شمارهٔ ۸۴

تا کی رودم خون دل از هر مژه چون جوی

تا بو که تو چون سرو خرامان بِبَرآئی

بیمار غمت جان به لب و دل نگران است

شاید که به آئین طبیبان بدر آئی

من شمع صفت گریه کنان جان دهم از شوق

چون صبح تو گر با لب خندان ببر آئی

شک نیست که جمعیت خاطر دهدم دست

آن شب که تو با زلف پریشان ببر آئی

پروانه صفت جامۀ جان پیش تو سوزم

چون شمع اگر ای کوکب رخشان ببر آئی

مشکل بتوان زیست به هجران تو هر چند

باور نتوان کرد که آسان ببرآیی

شمارهٔ ۸۵

ای خوش آن دردی که درمانش توئی

خرّم آن راهی که پایانش توئی

گر به سر پویم ره مقصود را

غم ندارم زانکه پایانش توئی

کی هوای بوستانش در سر است

هرکه در خلوت گلستانش توئی

ای شکنج زلف پرچین نگار

خرمّا گویی که چوگانش توئی

ای خوشا آب و هوای آن دیار

که سهی سرو خیابانش توئی

شمارهٔ ۸۶

ای لعل لبت کوثر و رویت چو بهشتی

از نار محبت تو گِلَم را بسرشتی

گر کفر دو زلفت نبود رهزن ایمان

شیطان صفتش در ره رضوان چه بهشتی

از عشق تو آوَخ که ندانم به سر من

منشی قضایای الهی چه نوشتی

تا پا به ره گنج وصالت بنهادم

هر شب سر همّت بنهم برسر خشتی

عشقت ابدالدّهر از آن مذهب ما شد

کش روز ازل با گل ما حق بسرشتی

ای یار جفا جو بوفا کوش که از ما

ماند به جهان گذرا نیکی و زشتی

عاشق اگرت ره به حرم نیست مخور غم

معشوق تو با تست برو ور به کنشتی

شمارهٔ ۸۷

به کامم زهر شد تریاق هستی

به مِی ساقی بشوی اوراق هستی

نبود ار نیستی پایان هر هست

نگشتی هیچ کس مشتاق هستی

اگر دستم نبستی رشتۀ مهر

شکست افکندمی بر طاق هستی

نهان در جوهر عشق آتشی هست

که تاثیر وی است احراق هستی

مرا با دوست پیمان محبت

بود محکمتر از میثاق هستی

به نَرد نیستی تا باختم عشق

گرو بردم ز جفت و طاق هستی

دلیل راه عشق آمد وگرنه

ندارد عقل استحقاق هستی

اگر همت نبودی همره خاک

نگشتی قابل اشراق هستی

غبار از بحر حیرت کی برآید

که سر تاپاست استغراق هستی

شمارهٔ ۸۸

خیال توبه کردم دی ز مستی

ولی از توبه نِی از می پرستی

بیا ساقی بده می تا بشویم

ز لوح خودپرستی نقش هستی

مرا درسی که استاد ازل گفت

حدیث عشق بود و رمز مستی

تو پنداری که زالی باکلافی

به عمداً نرخ یوسف می شکستی

چو شاه عشق باج از ملک دل خاست

نمی بخشد به عذر تنگدستی

تو صاحب نعمتی ساقی ببخشای

به مخموری که دارد تنگدستی

شمارهٔ ۸۹

هلالم ز ابرو بتا تا نمودی

دل از دست دیوانۀ خود ربودی

کشد گر به بتخانه نقشت، مصّور

به یکدفعه بت ها کنندت سجودی

ندانم چرا شش جهت شد معطر

سحر شانه تا گیسوان را نمودی

به فتراک بستی دلم همچو آهو

چو عقده ز گیسوی مشکین گشودی

نماید به رویت دو زلف پریشان

چو پیچیده دودی به مجمر ز عودی

به سوز نهانی ز عشق تو اینک

لب خشک و چشم تر من شهودی

به نقشت قلم زد چو نقاش قدرت

ز نقشت همی خویشتن را ستودی

هزاران هزار آفرین صانعی را

که داد از عدم چون تویی را وجودی

به بیداریش چون نیابی غباری

هماره چو چشم خمارش غنودی

شمارهٔ ۹۰

نگار من تو چون در قصد آزار دل زاری

ز دست خود بیازارش ز اغیارش چو آزاری

نباشد در جهان یکسر غمی گویا ازین بدتر

بیازاری شناسا را بُتا از دست اغیاری

به هر کس وانمایم دل که دل را واخرد از غم

بیفزاید به بار دل غم چندی چو سرباری

نگردی تا چو من شیدا به روی لعبت زیبا

کجا آگه شوی جانا ز آسیب گرفتاری

بامیدی که برداری شبی پای عیادت را

نمیخواهم که بردارم سر از بالین بیماری

به محراب ار گَهِ طاعت ببینم طاق ابرویت

ز قبله رو بگردانم ثنای تو کنم جاری

مرا در روز و شب باشد دو چشم خونفشان بر در

بامید وصال تو عزیز دل چه بیم آری

دلا از باغ غم بردن چو نبود چاره در عالم

صلاحت پس دراین باشد که بار عشق برداری

غبارا رونق از شهد و شکر بردی ز گفتارت

ز چشم بد نیابی بد که طبعی نیشکر داری

شمارهٔ ۹۱

نباشم راحت از دستت چه در خواب و چه بیداری

به هرجا رو کنم آنجا تو دست سلطنت داری

سراپای وجود خود بسی در سال و مه گشتم

به غیر از تو به ملک دل ندیدم هیچ دیّاری

به چشم دل چه من دیدم دل موری عیان دیدم

سلیمانی در او اندر به کار مملکت داری

ز اشراقات انوار جمالش محو و هم هیچم

بمانند سراجی کش بر خورشید بگذاری

دلی باقی بود یارب که زلف آن مه نخشب

نگیرد بند و زنجیرش به صد نیرنگ و طراری

مکن از می پرستی مَنعم ای زاهد که درعالم

فکنده نرگس مست نگارم طرز هشیاری

چو روی خود در آئینه ببیند آن جفا گستر

غبار از سوز دل گردید هم چون ابر آزاری

شمارهٔ ۹۲

ساقیا در دادن دردی چرا اندیشه داری؟

دُرد انصاف است آخر اینکه اندرشیشه داری

ای سهی قامت چه سرواستی که آب لطف و خوبی

میخوری از جویبار چشم و در دل ریشه داری

صد هزاران زخم دارد بیستون از عشق شیرین

تا کی ای فرهاد مینالی که زخم تیشه داری

تا به کی در سایۀ مژگان خزی ای چشم جادو

طرفه آهویی که همچون شیر جا در بیشه داری

شمارهٔ ۹۳

ای مطرب دل ترسم زین پرده که بنوازی

از پرده برون رازم یکباره بیندازی

ای ساقی جان جامی بر می زده ای عطشان

از بهر یکی جرعه تا چند همی نازی

از کثرت مهر تو وز صرصر قهر تو

چون شمع ستادستم آمادۀ جانبازی

از عشق تو چون موسی دل گشته مرا یاور

تا آتشی از رویت در طور دل اندازی

ای خسرو مهرویان از کثرت مشتاقان

بر حال من مسکین ترسم که نپردازی

ظلمی که ز چشمانت وارد به دلم آمد

بر کبک دری نامد از پنجۀ شهبازی

چون سوختۀ هجران عشق تو کند پنهان؟

کش روی غبار آلود دارد سر غمازی

شمارهٔ ۹۴

به جانم کارگر شد زهر و ساقی راست تریاقی

به تلخی جان شیرین می‌سپارم رحمی ای ساقی

ز راه شوخی آلوده به شکّرخنده دشنامی

علاج درد ما کردی به زهر آلوده تریاقی

طبیبان را بسوزد دل چو بیماری سپارد جان

طبیبی عامداً ساع به قتلی بل و احراقی

شرار آه جانم سوختی تا بودمت عاشق

فلما صرت مشتاقا جری دمغی لاعراقی

ز درد اشتیاقم بر لب آمد جان و می‌ترسم

نماند فرصتم چندان که گویم شرح مشتاقی

ز دیوان ازل رزقم اگر پیمود می‌آمد

غلط باشد به حق آموختن آیین رزاقی

نیارد صفحه طاقت تا نویسم شرح هجران را

مگر از پاره‌های دل فراهم گردد اوراقی

شمارهٔ ۹۵

بر گردنم از مویت پیوسته طناب اولی

سرپنجه ات از خونم همواره خضاب اولی

در خُمّ فلاطونی اسرار محبت نیست

یک چند فرو رفتن در خُمّ شراب اولی

عشق آمد و عقلم را در پرده نهان فرمود

کاین صورت بی معنی در زیر نقاب اولی

چون وصل میسّر شد دل ناله فزونتر کرد

چون عیش فراهم شد با چنگ و رباب اولی

این مسجد اگر روزی میخانه تواند شد

محراب و شبستانش امروز خراب اولی

بر شیشه بنه پنبه چون موی سپید آید

صهبای کهن خوردن در عهد شباب اولی

چون عمر گرامی را با وصل درنگی نیست

گر هجر فراز آید البته شتاب اولی

شمارهٔ ۹۶

به شهرعشق نه روز و نه هفته است و نه سالی

چو درگذشت زمان نیست غیر خواب و خیالی

بیار ساقی می ای که پیر باده فروشش

نهفته در خم یا شیشه یا سبو دو سه سالی

مگر به همت پیر مغان لطف تو بتوان

ز روی آینۀ دل زدود زنگ ملالی

قیاس میکنم ابروی او به صفحۀ عارض

بروی ماه شب چارده ز مشک هلالی

خوشست تلخی عمرم بدین امید که باشد

همیشه از پی شام فراق صبح وصالی

شمارهٔ ۹۷

باد صبح از گلستان آید همی

یا زکوی دلستان آید همی

سوی من چون بوی رحمن از یمن

بوی آن جان جهان آید همی

می طپد دل چون جلاجل تا بگوش

بانگ زنگ کاروان آید همی

پیکرم شد چون هلال از انتظار

کان مه لاغر میان آید همی

از فراق آن لب یاقوت فام

خون دل از دیدگان آید همی

ناف آهو بوی مویش کی کند

کز نسیمش بوی جان آید همی

پیش تیر آن بت ابروکمان

مرغ دل بازی کنان آید همی

شصت برنگرفته از یک چوبه تیر

صد خدنگ از وی به جان آید همی

هر کجا دردیست درمان ناپذیر

بر تن این ناتوان آید همی

داستان عشق با زاهد مگوی

بوی خون زین داستان آید همی

شمارهٔ ۹۸

نوازیم تو اگر بر نگارش قلمی

نماند از غم هجر تو بر دلم المی

به یاد نرگس مستت همیشه بیمارم

بیا به پرسش احباب رنجه کن قدمی

نکرده بر تو اگر ختم حسن صانع حسن

کشیده از خط سبزت چرا به رخ رقمی

دو چیز خوشترم از چهار جوی رضوانست

مکیدن لب جام و دگر لب صنمی

مده ز دوزخ و فردوس ناصحا پندم

که ره به دل ندهم جز رضای دوست غمی

کنون که چشم تو بر می خوران دهد فتوی

به بام خانه بکوبم من از چه رو علمی

مراد دهر چو موقوف سیم و زر باشد

بسوز جان تو غبارا که نیستت درمی

شمارهٔ ۹۹

بت ابرو کمانی از کمینی

به تیرم می زند بی جرم و کینی

به کوی میفروشان خانه کردم

نمی دانستم که ای غم در کمینی

برد سیلاب اشکم خانه از بن

به دستم گر نیفتد آستینی

به خوبان در حقیقت معنی عشق

به صورت آفرین است آفرینی

دهم جان گرچه مقداری ندارد

نیاز ما به چشم نازنینی

دلم را نیست چندان صبر و آرام

که بنشینم زمانی بر زمینی

ز هفتاد و دو ملت دوری ای عشق

ندانم خود تو دارای چه دینی

چراغ خاطر خلوت سیه شد

بیار ای سینه آه آتشینی

دل اندر خرمن زلف تو بسته است

اگر تخمی نکارد خوشه چینی

شمارهٔ ۱۰۰

به دریا خویش را تا لا نبینی

به دامان لولوء لالا نبینی

نهان در سینه چند ای گوهر دل

صدف تا نشکنی دریا نبینی

اگر مجنون شدی چندانکه پوئی

به جز لیلی در این صحرا نبینی

بسوی ما نکو بنگر که دیگر

نشانی در جهان از ما نبینی

چه آمد بر سر از عشقم که در وی

سر موئی بجز سودا نبینی

دلا دیوانگی کن ور نه زنجیر

از آن زلف سیه بر پا نبینی

اگر پروانه سان پرها نسوزی

جمال شمع بی پروا نبینی

نشان از آن کمر وقتی بیابی

که خود را در میان پیدا نبینی

بیا ساقی که بی آن چشم مخمور

مرا جز اشک در مینا نبینی

غبارا چشم بینائی بدست آر

که در لالا به جز الّا نبینی

شمارهٔ ۱۰۱

سفالین خُمُّ و در وی لعلگون می

کبدر فی الدجی والشّمس فی فِی

زجاجی جام بین کز عهد جمشید

گذر ننموده سنگ فتنه بر وی

نشاید فرق کرد از غایت لطف

که می در جام یا جام است در می

در او نشکسته دور چرخ گردون

حبابی را که آورد از جَم و کِی

بیابانی است در پیشم خطرناک

که در وی خنگ گردون افکند پی

نیاسایم در او هر چند بر من

سر آید روزگار بهمن و دی

وگر صد باره عمر من سر آید

دگر ره نفخۀ عشقم کند حی

از آن گم کرده پی دارم سراغی

که هی بر اسب همت میزنم هی

جهان خالی ز مجنون است ورنه

ز لیلی نیست خالی هرگز این حی

همه گوشم که خواند مطرب غیب

به راه راستم با نالۀ نی

بیا ساقی بیا تا دست شوئیم

درین سرچشمه من از جان و تو از می

غبارا از میان برخیز و برخیز

که با خود می نشاید بود و با وی

دوبیتی‌ها

شمارهٔ ۱ : تو که رخ لاله‌سان افروته دیری

شمارهٔ ۲ : چه خوش بی در عدم ویرانه‌ای بی

شمارهٔ ۳ : الهی چون گناهم را شمر نیست

شمارهٔ ۴ : سر و کارم به دست نازنینی‌ست

شمارهٔ ۵ : تا پر نشد ز بوی محبّت دماغ دل

شمارهٔ ۱

تو که رخ لاله‌سان افروته دیری

چو داغ لاله‌ام دل سوته دیری

یکی فکر دل بی‌حاصلم کن

که چندین حاصل اندوته دیری

شمارهٔ ۲

چه خوش بی در عدم ویرانه‌ای بی

مرا چون جغد در وی لانه‌ای بی

ببینم آنکه جایی بی به عالم

که آنجا نام آب و دانه‌ای بی

شمارهٔ ۳

الهی چون گناهم را شمر نیست

یقین دانم که عذرم را ثمر نیست

ز لطفت این تمنّا دارم و بس

که بینم غیر من کس در سقر نیست

شمارهٔ ۴

سر و کارم به دست نازنینی‌ست

که در هر گوشه‌اش گوشه‌نشینی‌ست

کسی کش غم به خاطر ره ندارد

چه غم دارد که او را دل غمینی‌ست

شمارهٔ ۵

تا پر نشد ز بوی محبّت دماغ دل

چون لاله پرده بر نگرفتم ز داغ دل

افتاده عکس ساقی گل‌چهره در شراب

گل‌ها شکفته گشت بر اطراف باغ دل

مفردات

شمارهٔ ۱ : بوی آن موی معبر باز برد از هوش ما را

شمارهٔ ۲ : از دست گلچین بی‌روی گل ماند

شمارهٔ ۳ : نزدیک شد که مردم چشمم به جای اشک

شمارهٔ ۴ : این قامت رعنای تو این خانۀ ویران من

شمارهٔ ۵ : گرچه دانم ز اشک خون‌باران من

شمارهٔ ۱

بوی آن موی معبر باز برد از هوش ما را

یار مستی می‌کشند این می‌کشان بر دوش ما را

شمارهٔ ۲

از دست گلچین بی‌روی گل ماند

چون پای بلبل در دیده‌ام خار

شمارهٔ ۳

نزدیک شد که مردم چشمم به جای اشک

در انتظار دوست به دامن روان شود

شمارهٔ ۴

این قامت رعنای تو این خانۀ ویران من

سرو سرای روستا طاووس خانۀ خار کن

شمارهٔ ۵

گرچه دانم ز اشک خون‌باران من

لاله خواهد رست از بستان من

غبار همدانی

غزلیات

دوبیتی‌ها

مفردات

لیلی و مجنون : شنیدم روزی از رندی قدح‌نوش

لیلی و مجنون

شنیدم روزی از رندی قدح‌نوش

به سان لاله از خون پیرهن‌پوش

که لیلی را چو رنگ ارغوانی

شد از هجران مجنون زعفرانی

به دل زخم فراقش کارگر شد

چنان کز چشم خود بیمارتر شد

پریشان گشت زلف تابدارش

نهان در میغ شد ماه عذارش

به روز و شب نمی‌خورد و نمی‌خفت

همی‌نالید و می‌مویید و می‌گفت

صبا چون بگذری بر کوی مجنون

عبیرافشان کنی گیسوی مجنون

چه باشد گر ز روی مهربانی

بری پیغامی از من سوی مجنون

بگویی روزگار نوجوانی

به لیلی شد سیه چون موی مجنون

کمان شد قد لیلی تا ازو جست

خدنگ قامت دلجوی مجنون

همی پالوده خون از چشم جادو

به یاد نرگس جادوی مجنون

چنان بگریست کاندر کوه بگذشت

سرشک لیلی از زانوی مجنون

صباحی چند با محنت به سر برد

به حسرت رخت از این عالم به در برد

خدنگ قدش از غم چون کمان شد

خدنگ‌آسا به خاک و خون نهان شد

به دشت افتاد مجنون زار و دلتنگ

چو سیل آورده شاخی در بن سنگ

نبودی گر دو چشم اشکبارش

نبودی فرق با مشتی غبارش

ز اشک و آه در صحرا شب و روز

گهی ماهی شدی گه کرم شب‌سوز

به شب از شعلهٔ آه شرربار

نمایان بود در دامان کهسار

نمی‌گویم ز غم خونین دلی داشت

به خون غلتیده مرغ بسملی داشت

نبود آگه که جانان از جهان رفت

تنش بگداخت جان نیز از میان رفت

مگو دل عود سوزی از شرر پر

زجاجی جامی از خون جگر پر

چو بشنید این ز سوز سینه زد جوش

شبان روزی به کوه افتاده مدهوش

سحرگه برق‌وار از کوه برجست

کمر چون نی به عزم ناله بربست