معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ قدسی مشهدی

حاجی محمّدجان قدسی مشهدی یکی از شاعران و سخنوران ایرانی قرن یازدهم هجری قمری است. او در ابتدای زندگی از طریق بقالی زندگی می‌کرد اما پس از آنکه در شاعری مشهور شد به هندوستان رفت و وارد دربار شاه جهان شد. از قدسی مشهدی دیوانی بر جای مانده که در سال ۱۳۷۵ توسط انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد به کوشش محمّد قهرمان به چاپ رسیده است. قدسی در سال ۱۰۵۶ هجری قمری درگذشت و در آرامگاه شاعران کشمیر دفن شد. دیوان قدسی مشهدی به همت آقای امیرحسین موسوی در گنجور در دسترس علاقمندان قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : زود به کردم من بی‌صبر داغ خویش را

شمارهٔ ۲ : شام خطت گرفته ز صبح آفتاب را

شمارهٔ ۳ : بی‌حرز شعله نگذرد از پیش داغ ما

شمارهٔ ۴ : به پیامی که کند باد صبا یاد مرا

شمارهٔ ۵ : تا بود گریه کی آباد شود خانه ما؟

شمارهٔ ۶ : اگرچه خدمت مسجد نشد حواله ما

شمارهٔ ۷ : پژمردگی نبرد بهار از گیاه ما

شمارهٔ ۸ : خوشدل کند خیال تو هجران‌کشیده را

شمارهٔ ۹ : ز نقش کینه چو پاک است لوح سینه ما

شمارهٔ ۱۰ : از جا نبرد صحبت اهل هوس مرا

شمارهٔ ۱۱ : تا ز رویش گلستان کردم نگاه خویش را

شمارهٔ ۱۲ : ز رشک، باد صبا گرچه سوخت جان مرا

شمارهٔ ۱۳ : کو سرانجامی که شب روشن کنم کاشانه را

شمارهٔ ۱۴ : کی حرف ملامت شکند خاطر ما را؟

شمارهٔ ۱۵ : دلبستگی نماند به وارستگی مرا

شمارهٔ ۱۶ : فکند از نظری دیده حسود مرا

شمارهٔ ۱۷ : ز هجر کرد خبردار وصل یار مرا

شمارهٔ ۱۸ : یکی بود به نظر نیستی و هستی ما

شمارهٔ ۱۹ : آتش مزاج من بگذار این عتاب را

شمارهٔ ۲۰ : خوشم به درد مکن ای دوا عذاب را

شمارهٔ ۲۱ : داده عشقم باده نابی که می‌سوزد مرا

شمارهٔ ۲۲ : وبال جان اسیران مکن رهایی را

شمارهٔ ۲۳ : شد دهان شکرگو هر زخم نخجیر ترا

شمارهٔ ۲۴ : خوشم که ضعف چنان کرده روشناس مرا

شمارهٔ ۲۵ : چو نمی‌کنی نگاهی به ستم مران خدا را

شمارهٔ ۲۶ : چند سوزد برق غم مشتی خس و خاشاک را

شمارهٔ ۲۷ : ناگفته ماند صد سخن آرزو مرا

شمارهٔ ۲۸ : به کفر زلفت از آن تازه کردم ایمان را

شمارهٔ ۲۹ : در راه تا رود ز من آن نازنین جدا

شمارهٔ ۳۰ : می‌زند نشتر تدبیر شب و روز مرا

شمارهٔ ۳۱ : شبی هرکس به بزم دلستانی جا کند خود را

شمارهٔ ۳۲ : برای سوختن یک شعله کافی نیست داغم را

شمارهٔ ۳۳ : لب شود ریش ار برد نام دل افگار ما

شمارهٔ ۳۴ : منم که داغ دلم دشمن است مرهم را

شمارهٔ ۳۵ : خط تو سرمه کشد دیده تمنا را

شمارهٔ ۳۶ : فسون ناله‌ام شب بسته خواب پاسبانش را

شمارهٔ ۳۷ : تهی ز می نتوان یافتن ایاغ مرا

شمارهٔ ۳۸ : به هر طرف که تو جولان دهی سمند آنجا

شمارهٔ ۳۹ : پرهیز ده ز هجر گرفتار خویش را

شمارهٔ ۴۰ : سخن ز غیر مپرسید بینوایی را

شمارهٔ ۴۱ : رغیرتم پوشیده از چشم بدان، خوب مرا

شمارهٔ ۴۲ : بود ز روی تو روشن به صد دلیل مرا

شمارهٔ ۴۳ : آه سحر نتیجه شرر می‌دهد مرا

شمارهٔ ۴۴ : دارد نشان ز طینت مجنون، سرشت ما

شمارهٔ ۴۵ : گر به خیال در نظر جلوه دهد جیب را

شمارهٔ ۴۶ : چیزی نشد معلوم من از صحبت فرزانه‌ها

شمارهٔ ۴۷ : چو شخص سایه ندیده کسی هلاک مرا

شمارهٔ ۴۸ : نهادی بر سر شوریدگان داغ

شمارهٔ ۴۹ : گشته چون آینه روشن دل بی‌کینه ما

شمارهٔ ۵۰ : داد گلبن در چمن یاد از گل‌افشانی مرا

شمارهٔ ۵۱ : دل دیوانه کی در گوش گیرد پند دانا را

شمارهٔ ۵۲ : شب شود روز از خیال عارض جانان ما

شمارهٔ ۵۳ : غمش فشانده ز دامن غبار ننگ ترا

شمارهٔ ۵۴ : بی‌درد خسته‌ای که به درمان شد آشنا

شمارهٔ ۵۵ : ز ایمان همتی چون آن نگار چین شود پیدا

شمارهٔ ۵۶ : کجا در غربتم یک همدم دیرین شود پیدا؟

شمارهٔ ۵۷ : منشور خدمت تو رقم شد به نام ما

شمارهٔ ۵۸ : چند باشد دل ز وصل دل‌ربایی بی‌نصیب

شمارهٔ ۵۹ : شد بهار از توبه‌کردن بایدم اکنون گذشت

شمارهٔ ۶۰ : هرکه امشب می نمی‌نوشد به ما منسوب نیست

شمارهٔ ۶۱ : طبعم ز باده چون گل سیراب روشن است

شمارهٔ ۶۲ : دلی که عشق نکردش چو لاله داغ کجاست

شمارهٔ ۶۳ : دل یکی وز هر طرف بر سینه داغ دیگری‌ست

شمارهٔ ۶۴ : بی تو شب تا روز چون شمعم به چشم تر گذشت

شمارهٔ ۶۵ : گذشت فصل گل و رغبت چمن باقی‌ست

شمارهٔ ۶۶ : گشته پنهان از نظر آن‌کس که صیاد من است

شمارهٔ ۶۷ : عافیت سینه‌خراش جگر ریش من است

شمارهٔ ۶۸ : آسمان پوشیده نیلی جان من غمناک چیست

شمارهٔ ۶۹ : زاهد ز منع تو دل صد بینوا شکست

شمارهٔ ۷۰ : چشم عیبت چو نباشد گل و خاشاک یکی‌ست

شمارهٔ ۷۱ : از خارخار وصل گلم دل فگار نیست

شمارهٔ ۷۲ : ای دل می امید دگر بر تو حرام است

شمارهٔ ۷۳ : فتنه‌جویی ز بت خویش مرا باور نیست

شمارهٔ ۷۴ : مرو ز دیده که جام جهان‌نما اینجاست

شمارهٔ ۷۵ : از زبان من غرض گو گرنه حرفی تازه بست

شمارهٔ ۷۶ : به گریه سحر و آه شب دلم شادست

شمارهٔ ۷۷ : عشق را چون شعله غیر از سوختن دربار نیست

شمارهٔ ۷۸ : لیلی‌اش در دل و گوشش به صدای جرس است

شمارهٔ ۷۹ : آنکه دایم می‌خراشد سینه ما ناخن است

شمارهٔ ۸۰ : بازم نشسته تا مژه در دل نگاه کیست

شمارهٔ ۸۱ : از غم نمی‌خورد دل اهل جنون شکست

شمارهٔ ۸۲ : نوای من چو ز صد پرده بر یک آهنگ است

شمارهٔ ۸۳ : خطش را کس به جز من مبتلا نیست

شمارهٔ ۸۴ : شب دل ناشکر من آرام با خنجر نداشت

شمارهٔ ۸۵ : از پریشانی اگر حاصل شود کامم رواست

شمارهٔ ۸۶ : هر روز به من یار ز نو بر سر نازست

شمارهٔ ۸۷ : باغی که گلش بو ندهد عشق مجازست

شمارهٔ ۸۸ : گشادی طره و مشک ختن سوخت

شمارهٔ ۸۹ : نشسته بر سر کویی و فتنه بر پا نیست

شمارهٔ ۹۰ : تا آفت غم لازمه طبع شراب است

شمارهٔ ۹۱ : زلفت بود به کام، دلی را که داغ نیست

شمارهٔ ۹۲ : جز وصال او دلم هرگز تمنایی نداشت

شمارهٔ ۹۳ : دوران نگر که سینه‌اش از کینه صاف نیست

شمارهٔ ۹۴ : مرا چو لاله ز بخت سیه رهایی نیست

شمارهٔ ۹۵ : ز بوی او به دل غنچه ارمغانی هست

شمارهٔ ۹۶ : غیر از شکن طره به جایی گذرم نیست

شمارهٔ ۹۷ : بازآی که سینه‌ام کباب است

شمارهٔ ۹۸ : آنکه در هر چین زلفش صدمه کنعان گم است

شمارهٔ ۹۹ : هنوز چشم امیدم به رهگذاری هست

شمارهٔ ۱۰۰ : خانه‌ام نیمی خراب از گریه نیمی پرگل است

شمارهٔ ۱۰۱ : وعده وصل ار دهد، صبر تقاضا بس است

شمارهٔ ۱۰۲ : خرم دلی که در خم زلف تو جا گرفت

شمارهٔ ۱۰۳ : تا صبا با آن سر زلف پریشان آشناست

شمارهٔ ۱۰۴ : تا به نظّاره بت، چشم برهمن بازست

شمارهٔ ۱۰۵ : هر سر موی من از دود تو در فریادست

شمارهٔ ۱۰۶ : لذت شادی نداند جان چو با غم خو گرفت

شمارهٔ ۱۰۷ : هرگزم عشق چنین در رگ جان چنگ نداشت

شمارهٔ ۱۰۸ : رسید یار و ز من بر سر عتاب گذشت

شمارهٔ ۱۰۹ : چه گهرها به عوض بر سر دریا افشاند

شمارهٔ ۱۱۰ : طبیب من چه شد گر مهربان نیست؟

شمارهٔ ۱۱۱ : نیست باکی گر به دستم غنچه سیراب نیست

شمارهٔ ۱۱۲ : داغ دلم گلی ز گلستان آتش است

شمارهٔ ۱۱۳ : من لبالب آروز، لیک آرزوی دل یکی‌ست

شمارهٔ ۱۱۴ : دل در برم ز ناله پنهان لبالب است

شمارهٔ ۱۱۵ : چنان دلم شب هجران بر آتش غم سوخت

شمارهٔ ۱۱۶ : شب نیست کز فراق توام سینه داغ نیست

شمارهٔ ۱۱۷ : ایام بهارست و هوای چمنم نیست

شمارهٔ ۱۱۸ : کعبه عشق است کانجا هیچ محمل ره نیافت

شمارهٔ ۱۱۹ : پیغام وداع آمد و با گوش به جنگ است

شمارهٔ ۱۲۰ : مُردم ز بیخودی، بت خودکام من کجاست

شمارهٔ ۱۲۱ : روح‌القدس ار دیده گشاید به جمالت

شمارهٔ ۱۲۲ : نیست نومیدی گر از حد انتظار ما گذشت

شمارهٔ ۱۲۳ : پیوسته فکر وصل بتان پیشه من است

شمارهٔ ۱۲۴ : بیگانه‌ای اگر نه به جانانه آشناست

شمارهٔ ۱۲۵ : جز خیال تو مرا در سر سودایی نیست

شمارهٔ ۱۲۶ : کس چه داند از چه در دل آه شبگیرم شکست

شمارهٔ ۱۲۷ : تبخاله خون بر لبم از سوز درون است

شمارهٔ ۱۲۸ : از شیشه نه می در دل مخمور فرو ریخت

شمارهٔ ۱۲۹ : با شمع چو پروانه به محفل نتوان رفت

شمارهٔ ۱۳۰ : هرگهم در دل خیال آن قد موزون نشست

شمارهٔ ۱۳۱ : منم که نور خرد در چراغ من غلط است

شمارهٔ ۱۳۲ : بر جرعه‌نوش عشق، بجز خون حلال نیست

شمارهٔ ۱۳۳ : گرم قتلم آمد آن شوخ و به استغنا گذشت

شمارهٔ ۱۳۴ : می دید رویت آینه و دیده برنداشت

شمارهٔ ۱۳۵ : از ضعف، ناله‌ام به سراغ اثر نرفت

شمارهٔ ۱۳۶ : هرچند در میانه اخوان تمیز نیست

شمارهٔ ۱۳۷ : صوت بلبل را شنیدم ناله زاری نداشت

شمارهٔ ۱۳۸ : ما را ز دست جور تو پای گریز نیست

شمارهٔ ۱۳۹ : ره‌زدن درخانه کار چشم فتّان بوده است

شمارهٔ ۱۴۰ : کرده بیهوشم خیال آن دو چشم می‌پرست

شمارهٔ ۱۴۱ : دستم ز جام عکس می لاله‌گون گرفت

شمارهٔ ۱۴۲ : مرا به ناله شد آن سرو سیم‌تن باعث

شمارهٔ ۱۴۳ : خواهد دل من شربت دیدار و دگر هیچ

شمارهٔ ۱۴۴ : نظر بر آینه خوبان چو بی‌نقاب کنند

شمارهٔ ۱۴۵ : لب عاشق به حرف شکوه بیداد نگشاید

شمارهٔ ۱۴۶ : بی روی تو کارم همه با دیده تر بود

شمارهٔ ۱۴۷ : آنان که مرا جورکش یار نوشتند

شمارهٔ ۱۴۸ : هر لحظه نظر بر دگری دوخته دارد

شمارهٔ ۱۴۹ : باز ناخن سر پرسیدن داغم دارد

شمارهٔ ۱۵۰ : فکنده زخم دلم را به حالت بهبود

شمارهٔ ۱۵۱ : قضا ز خانه چو رختم بر آستانه نهاد

شمارهٔ ۱۵۲ : خلاصی‌ام ز کمند تو در ضمیر مباد

شمارهٔ ۱۵۳ : از چشمه‌سار چشمم از بس که نم برآید

شمارهٔ ۱۵۴ : نگاهم از فروغ عارضت در چشم تر سوزد

شمارهٔ ۱۵۵ : باز از مرغان دلم حرف سمندر می‌زند

شمارهٔ ۱۵۶ : جوش می‌ام چو خم به خروش آشنا نکرد

شمارهٔ ۱۵۷ : به هیچ، ناخن ما را کی اعتبار کند؟

شمارهٔ ۱۵۸ : از کینه هیچ‌کس گر هم بر جبین ندید

شمارهٔ ۱۵۹ : فلک ز کین به مه فتنه‌جوی من ماند

شمارهٔ ۱۶۰ : کنعانی ما را غم یعقوب نباشد

شمارهٔ ۱۶۱ : تا لبت را میل سوی باده و پیمانه شد

شمارهٔ ۱۶۲ : در جلوه‌گری چون تو کسی یاد ندارد

شمارهٔ ۱۶۳ : به کف عاشق چو گل، خون دل خود را نگه دارد

شمارهٔ ۱۶۴ : دگر چراغ که در طور حسن روشن شد؟

شمارهٔ ۱۶۵ : مرا عشق تو گاهی پرورد دل، گاه جان سوزد

شمارهٔ ۱۶۶ : دل داشت ز بخت سیه امید، غلط کرد

شمارهٔ ۱۶۷ : غنچه بی لعل تو زندانی گلشن باشد

شمارهٔ ۱۶۸ : کی غم دهر خراب می نابم دارد؟

شمارهٔ ۱۶۹ : شمع وصلت هرکه را شب خانه روشن می‌کند

شمارهٔ ۱۷۰ : چون غنچه دلم از نم خون زنگ برآورد

شمارهٔ ۱۷۱ : نشاط ما اسیران از دل اندوهگین باشد

شمارهٔ ۱۷۲ : نه هرکه مرد ازو در جهان اثر ماند

شمارهٔ ۱۷۳ : طایر عشقم و از شعله پرم ساخته‌اند

شمارهٔ ۱۷۴ : کی بی توام نظاره به چشم آشنا شود؟

شمارهٔ ۱۷۵ : باز تیر ستمت رخنه‌گر جان که شد؟

شمارهٔ ۱۷۶ : مرا چو کار بدان زلف تابدار افتاد

شمارهٔ ۱۷۷ : چشم ترم گهی که به آن خاک پا رسد

شمارهٔ ۱۷۸ : کسی چگونه دلم را پی سراغ شود

شمارهٔ ۱۷۹ : هرگزم دیده چنین مایل دیدار نبود

شمارهٔ ۱۸۰ : نام تو بردم آتش شوقم به جان فتاد

شمارهٔ ۱۸۱ : چه باشد جان که عاشق در ره جانان برافشاند

شمارهٔ ۱۸۲ : محفل دردی طلب، از سیر شهر و کو چه سود

شمارهٔ ۱۸۳ : هر لحظه‌ام بتان به غمی آشنا کنند

شمارهٔ ۱۸۴ : دل خواست که برخیزد ازان کو، بتر افتاد

شمارهٔ ۱۸۵ : تا عشق مرا بر سر بازار نیاورد

شمارهٔ ۱۸۶ : بر سر پیمانه غم هرگز این صحبت نبود

شمارهٔ ۱۸۷ : کس چرا بیهده با مردم عالم باشد

شمارهٔ ۱۸۸ : در دل بوالهوس ار ذوق محبت می‌بود

شمارهٔ ۱۸۹ : سزد چو جلوه حسنت نظاره‌خواه شود

شمارهٔ ۱۹۰ : با لبت عمر ابد عیش نهانی می‌کند

شمارهٔ ۱۹۱ : موسم گل چون حریفان جای در بستان کنند

شمارهٔ ۱۹۲ : ز مژگان بوالهوس را در غمت کی خون به بار آید؟

شمارهٔ ۱۹۳ : آیینه ما تا ز رخت عکس نما بود

شمارهٔ ۱۹۴ : از خمار زخم دل تا چند درد سر کشد

شمارهٔ ۱۹۵ : کسی کو عشق‌بازی پیشه دارد

شمارهٔ ۱۹۶ : گر به صحرا بگذرم از اشک من گلشن شود

شمارهٔ ۱۹۷ : رشک نام او زبانم را ز غیرت لال کرد

شمارهٔ ۱۹۸ : به بزم دوش حدیث تو در میان افتاد

شمارهٔ ۱۹۹ : ز آب چشم من هر قطره طوفان دگر باشد

شمارهٔ ۲۰۰ : میرم ار خوی ستمکاری ز سر بیرون کند

شمارهٔ ۲۰۱ : در مجلسی که احباب شرب مدام کردند

شمارهٔ ۲۰۲ : گفتم از عشقت کشم دامن گریبان‌گیر شد

شمارهٔ ۲۰۳ : رسد گر بر لبم جان، چون رسی، ناچار برگردد

شمارهٔ ۲۰۴ : شکیب عاشقان، معشوق را دیوانه می‌سازد

شمارهٔ ۲۰۵ : سنبل زلف تو خط بر سنبل تر می‌کشد

شمارهٔ ۲۰۶ : مرده بودم از خمار می، شرابم زنده کرد

شمارهٔ ۲۰۷ : ای خوشدلی برو که غمینم سرشته‌اند

شمارهٔ ۲۰۸ : عجب قیدی‌ست عشق سخت بنیاد

شمارهٔ ۲۰۹ : دلم پروای این و آن ندارد

شمارهٔ ۲۱۰ : باده گر فردا خورم، عالم کنون پر می‌شود

شمارهٔ ۲۱۱ : آسودگی نصیب دل زار کس مباد!

شمارهٔ ۲۱۲ : دگر به وسوسه توبه‌ام دماغ نماند

شمارهٔ ۲۱۳ : بیا که بی تو مرا نور در چراغ نماند

شمارهٔ ۲۱۴ : هرگز مرا به کعبه ز دیر التجا نشد

شمارهٔ ۲۱۵ : آن غنچه‌ام که راز دلم بر ملا نشد

شمارهٔ ۲۱۶ : در چمن کی دلم از فیض هوا بگشاید؟

شمارهٔ ۲۱۷ : هرکجا زنده‌دلان شست دعا بگشایند

شمارهٔ ۲۱۸ : یا رب چرا به درد دلم دیروا رسید

شمارهٔ ۲۱۹ : آهم از پیچیدگی، چون رشته، تن را تاب داد

شمارهٔ ۲۲۰ : رنجیدن تو باعث نومیدی من شد

شمارهٔ ۲۲۱ : به عزم جلوه چو آن گلعذار برخیزد

شمارهٔ ۲۲۲ : چون کشته نگاه تو سوی کفن رود

شمارهٔ ۲۲۳ : لبت به خنده شیرین چو همنفس گردد

شمارهٔ ۲۲۴ : ز چشمم بی تو شب چندان سرشک لاله‌گون افتد

شمارهٔ ۲۲۵ : می را چو آب، لعل تو بر خود حلال کرد

شمارهٔ ۲۲۶ : نشاه می‌خواستم از باده، خمارم دادند

شمارهٔ ۲۲۷ : من و آیینه حسنی که تابش را بسوزاند

شمارهٔ ۲۲۸ : نوک مژگان چه حیرت گر ز دلها بگذرد؟

شمارهٔ ۲۲۹ : ناله‌ای کردم، خروش اهل شیون تازه شد

شمارهٔ ۲۳۰ : در هجرت، از شکست، دلم را اثر نماند

شمارهٔ ۲۳۱ : اسیر عشق تو از ننگ کفر و دین میرد

شمارهٔ ۲۳۲ : مسیح دید لبت، رنگ او دگرگون شد

شمارهٔ ۲۳۳ : گر گشایم لب دمی، عالم پر افغان می‌شود

شمارهٔ ۲۳۴ : کی دواجو بود آن دل که ز دردش دم زد

شمارهٔ ۲۳۵ : ز دلها درد دل برداشتن هم عالمی دارد

شمارهٔ ۲۳۶ : بهر هر دیوانه گر ویرانه‌ای پیدا شود

شمارهٔ ۲۳۷ : زورم به یک اشاره ابرو نمی‌رسد

شمارهٔ ۲۳۸ : عالمی بر خویش بالیدم چو از من یاد کرد

شمارهٔ ۲۳۹ : هرگزم چون لاله دل بی داغ ته بر ته مباد

شمارهٔ ۲۴۰ : هنوز از ناله‌ای صد شعله در جان می‌توانم زد

شمارهٔ ۲۴۱ : دو روزه هجر تو با جان دوستان آن کرد

شمارهٔ ۲۴۲ : یاد روی تو هم‌آغوش گلستانم کرد

شمارهٔ ۲۴۳ : بس که دود آه عاشق پرده افلاک شد

شمارهٔ ۲۴۴ : چشمی که با غبار درت آشنا شود

شمارهٔ ۲۴۵ : مبادا کام جان از عیش، تا کام از الم گیرد

شمارهٔ ۲۴۶ : ما اسیران چه کسانیم، گرفتاری چند

شمارهٔ ۲۴۷ : دگر بر آتش می، توبه سوختن دارد

شمارهٔ ۲۴۸ : هیچ دورانی چو عهد بی‌سرانجامی نبود

شمارهٔ ۲۴۹ : ..............................

شمارهٔ ۲۵۰ : وجودم را نه از آتش، نه از گل پرورش دادند

شمارهٔ ۲۵۱ : تا پرده از رخت به کشیدن نمی‌رسد

شمارهٔ ۲۵۲ : مرا هر قطره‌ای کز دیده در دامن فرو ریزد

شمارهٔ ۲۵۳ : در طرب ز ازل بر من حزین بستند

شمارهٔ ۲۵۴ : سوای تو در سینه هر خام نگنجد

شمارهٔ ۲۵۵ : کی به بزم عشق، هر لب پی به جام می برد؟

شمارهٔ ۲۵۶ : نو نیاز خواهشم، لیک از حجابم ساختند

شمارهٔ ۲۵۷ : ذوق غمت ز سینه محزون نمی‌رود

شمارهٔ ۲۵۸ : چه رنجش است کزان تندخو نمی‌آید؟

شمارهٔ ۲۵۹ : دلم ز کعبه نه محمل نشسته می‌آید

شمارهٔ ۲۶۰ : میگساران را لبت یاد از می گلگون دهد

شمارهٔ ۲۶۱ : ز من ترسم عنان آن نرگس جادو بگرداند

شمارهٔ ۲۶۲ : کشد صد طعنه از دشمن چو با من همنشین باشد

شمارهٔ ۲۶۳ : گر دل به المهای تو منسوب نباشد

شمارهٔ ۲۶۴ : در آتشم از چهره برافروخته‌ای چند

شمارهٔ ۲۶۵ : دامنم چند ز خون مژه دریا باشد؟

شمارهٔ ۲۶۶ : زخم خار آرزوی آبله پا باشد

شمارهٔ ۲۶۷ : کی اسیران غمت را غم دنیا باشد؟

شمارهٔ ۲۶۸ : هنوزم از مژه، کار سحاب می‌آید

شمارهٔ ۲۶۹ : ز عقده‌ها که فلک نذر کار من دارد

شمارهٔ ۲۷۰ : عشقت اقرار به دل آرد و انکار برد

شمارهٔ ۲۷۱ : با من، غمت ز مهر، دویی در میان ندید

شمارهٔ ۲۷۲ : رفتم به بوستان که دلم وا شود، نشد

شمارهٔ ۲۷۳ : دلم به عشق فسونساز برنمی‌آید

شمارهٔ ۲۷۴ : کس کار تنک حوصله را تنگ نگیرد

شمارهٔ ۲۷۵ : عشاق چه جمعند؟ پریشان شده‌ای چند

شمارهٔ ۲۷۶ : دل پر حسرتم از سادگی در بزم تنهایی

شمارهٔ ۲۷۷ : جز محبت، سینه‌ام علم دگر پیدا نکرد

شمارهٔ ۲۷۸ : ازان دل از غم ایام برنمی‌آید

شمارهٔ ۲۷۹ : خامه در وصف لبت کار مسیحا می‌کند

شمارهٔ ۲۸۰ : آسیب واعظان به ایاغم نمی‌رسد

شمارهٔ ۲۸۱ : عاشق چو شدی، ناله جانکاه نگه دار

شمارهٔ ۲۸۲ : سینه تنگ و من هلاک زخم پنهان دگر

شمارهٔ ۲۸۳ : ای دست تو به کینه ز دوران درازتر

شمارهٔ ۲۸۴ : بی درد عشق، شادی و غم را چه اعتبار

شمارهٔ ۲۸۵ : جایی که داغ نیست، ز مرهم چه اعتبار

شمارهٔ ۲۸۶ : یک نامه چو نگشوده‌ام از بال کبوتر

شمارهٔ ۲۸۷ : کام جانم با من و من در پی کامم هنوز

شمارهٔ ۲۸۸ : نگهت فتنه‌گر و عربده‌سازست هنوز

شمارهٔ ۲۸۹ : به سرو سیم‌تنی راه برده‌ام که مپرس

شمارهٔ ۲۹۰ : راست رو نیست بر آماج اثر، تیر نفس

شمارهٔ ۲۹۱ : در کوی تو فردوس تمنی نکند کس

شمارهٔ ۲۹۲ : شد تیره روز خلق، ز عارض نقاب کش

شمارهٔ ۲۹۳ : گر کنم گریه به اندازه چشم تر خویش

شمارهٔ ۲۹۴ : بیگانه گشته‌ام ز همه مدعای خویش

شمارهٔ ۲۹۵ : تو و گشت چمن ای گل، من و کاشانه خویش

شمارهٔ ۲۹۶ : دزدم ز بس حدیث ترا از زبان خویش

شمارهٔ ۲۹۷ : کی کنم هرگز شکایت سر ز جور یار خویش

شمارهٔ ۲۹۸ : دلم خون شد چو دیدم حلقه‌حلقه گشته گیسویش

شمارهٔ ۲۹۹ : آغشته‌ام چو پنبه ز خوناب داغ خویش

شمارهٔ ۳۰۰ : عشقم آتش زد به دل، در دیده مسکن کردمش

شمارهٔ ۳۰۱ : تا کی چو عاقلان غم ناموس و نام خویش؟

شمارهٔ ۳۰۲ : عشق خواهی، خنده را بر لب کش و دلتنگ باش

شمارهٔ ۳۰۳ : هستیم با تو بر سر عهد قدیم خویش

شمارهٔ ۳۰۴ : غم کجا شد که به جان آمدم از شادی خویش

شمارهٔ ۳۰۵ : مرده را زنده کند چون سخن‌آراست لبش

شمارهٔ ۳۰۶ : کرد آه من از اثر فراموش

شمارهٔ ۳۰۷ : دیدم به چشم آینه بسیار سوی خویش

شمارهٔ ۳۰۸ : گیرم ز دل به بادیه غم، سراغ خویش

شمارهٔ ۳۰۹ : نگار من که بود ترک و غمزه چندانش

شمارهٔ ۳۱۰ : مردم از غیرت، جدا از صحبت اغیار باش

شمارهٔ ۳۱۱ : دوش آمد ز سفر مژده که یار آمد پیش

شمارهٔ ۳۱۲ : عشق، هرکس را ز باغی کرده گل در دامنش

شمارهٔ ۳۱۳ : سوزم همیشه از نفس آتشین خویش

شمارهٔ ۳۱۴ : هرکسی شاد به سال نو و نوروزی خویش

شمارهٔ ۳۱۵ : کَنم به ناخن حسرت، بدن من درویش

شمارهٔ ۳۱۶ : بسی چون سایه افتادم به پای سرو آزادش

شمارهٔ ۳۱۷ : روشن شود ز دود دماغم چراغ فیض

شمارهٔ ۳۱۸ : تازه شد با شعله در بزم تو پیمانم چو شمع

شمارهٔ ۳۱۹ : نیافت منصب پروانه چراغم شمع

شمارهٔ ۳۲۰ : غیر آه و اشک حسرت نیست در بارم چو شمع

شمارهٔ ۳۲۱ : فسرده صحبتم از انتظار گریه شمع

شمارهٔ ۳۲۲ : دارم دلی، اما چه دل، صدگونه حرمان در بغل

شمارهٔ ۳۲۳ : دامان عشقِ سلسله مویی گرفته دل

شمارهٔ ۳۲۴ : تا کی کنی به گریه، طلب آرزوی دل؟

شمارهٔ ۳۲۵ : می‌آیم از طوف حرم، بتخانه پنهان در بغل

شمارهٔ ۳۲۶ : تماشای گلی کرد آنچنان محو گلستانم

شمارهٔ ۳۲۷ : چو سایه در ره عشق از قفای خویشتنم

شمارهٔ ۳۲۸ : به گلشن تنگدل چون غنچه زادم، شادمان رفتم

شمارهٔ ۳۲۹ : دلم بهر قفس پرواز می‌کرد، از چمن رفتم

شمارهٔ ۳۳۰ : بر نیامد یک نوای غم‌فزا از خانه‌ام

شمارهٔ ۳۳۱ : تا نشمرد آزاد، کسی بعد هلاکم

شمارهٔ ۳۳۲ : آن بلبلم که ناله بهر قفس کشم

شمارهٔ ۳۳۳ : نپیماید کسی راه حرم، گر من ز پا افتم

شمارهٔ ۳۳۴ : یاد باد آن کز گلی در سینه خاری داشتم

شمارهٔ ۳۳۵ : تو گر بر من کشیدی تیغ، من هم جان فدا کردم

شمارهٔ ۳۳۶ : چه شعله‌ها زده سر ز آتشی که من دارم

شمارهٔ ۳۳۷ : گر شرم وصالت نبود قفل زبانم

شمارهٔ ۳۳۸ : ما شکست دل خود را ز خدا خواسته‌ایم

شمارهٔ ۳۳۹ : در قیدم و گمان که گرفتار نیستم

شمارهٔ ۳۴۰ : بسی منزل بریدم تا شب غم را سحر کردم

شمارهٔ ۳۴۱ : چون غنچه بجز پرده دل نیست پناهم

شمارهٔ ۳۴۲ : ز چاک سینه اشکم سر کند گر چشم تر بندم

شمارهٔ ۳۴۳ : چه حیرت، گر به چشم محرمانش در نمی‌آیم؟

شمارهٔ ۳۴۴ : شمعیم و تن ز اشک دمادم گداختیم

شمارهٔ ۳۴۵ : همه جانب قدم مرحله‌پیما دارم

شمارهٔ ۳۴۶ : ما چشم سیه بر شجر طور نداریم

شمارهٔ ۳۴۷ : لبی از زمزمه عشق، خروشان دارم

شمارهٔ ۳۴۸ : شود هر موی بر تن شعله، گر پاس فغان دارم

شمارهٔ ۳۴۹ : سر تا قدم ز داغ تمنا در آتشم

شمارهٔ ۳۵۰ : از لعل لبت جز طمع خام ندارم

شمارهٔ ۳۵۱ : شب که بی روی تو از اشک دمادم سوختیم

شمارهٔ ۳۵۲ : عافیت غم را مداوا کرد و زین غم سوختم

شمارهٔ ۳۵۳ : شکل گردابی به گرد خود ز مژگان می‌کشم

شمارهٔ ۳۵۴ : داغ سودایم، به سوی سینه‌ریشان می‌روم

شمارهٔ ۳۵۵ : دایم چو غنچه سر به گریبان گریستم

شمارهٔ ۳۵۶ : روزی که ناخنی نزند عشق بر دلم

شمارهٔ ۳۵۷ : تلخ است زبان در دهن از تلخی کامم

شمارهٔ ۳۵۸ : به آشنایی چشم تو ناتوان شده‌ام

شمارهٔ ۳۵۹ : ما در صبح طرب، ز آب و گل غم بسته‌ایم

شمارهٔ ۳۶۰ : در بزم طرب، باده نابی نکشیدیم

شمارهٔ ۳۶۱ : ما رخت دل ز کعبه به بتخانه برده‌ایم

شمارهٔ ۳۶۲ : زخم ناخن کی برآرد مدعای سینه‌ام؟

شمارهٔ ۳۶۳ : اگر نه صید کسی گشته مرغ نامه‌برم

شمارهٔ ۳۶۴ : چند چون ابر بر اطراف گلستان گریم؟

شمارهٔ ۳۶۵ : چون به سوی تو گشایم در کاشانه چشم

شمارهٔ ۳۶۶ : قسمت نگر که نوشم، می از ایاغ مردم

شمارهٔ ۳۶۷ : تا دل بر آتش غم جانانه سوختیم

شمارهٔ ۳۶۸ : امشب ز دیده از قدح افزون گریستم

شمارهٔ ۳۶۹ : خضر اگر آب حیات آورد، خون دانسته‌ام

شمارهٔ ۳۷۰ : بر سر کوی تو عمری شد که ما افتاده‌ایم

شمارهٔ ۳۷۱ : دیده را در عشق ازین به، مبتلا می‌خواستیم

شمارهٔ ۳۷۲ : اگر دور از دلارای خود افتم

شمارهٔ ۳۷۳ : من تیره‌دل و نورفشان شعله آهم

شمارهٔ ۳۷۴ : من صید زخم‌خورده از پا فتاده‌ام

شمارهٔ ۳۷۵ : گمان مبر که ز روی تو دیده بردارم

شمارهٔ ۳۷۶ : با یارم و در دفع غم اسباب ندارم

شمارهٔ ۳۷۷ : کرده تا عشق تو چون نقش قدم پامالم

شمارهٔ ۳۷۸ : کی به غیر از دیدنش اندیشه دیگر کنم

شمارهٔ ۳۷۹ : خون می‌چکد از دیده ز نظاره داغم

شمارهٔ ۳۸۰ : دل به تیغ غمزه آن شوخ قاتل بسته‌ام

شمارهٔ ۳۸۱ : در غمت با گریه شام و سحر خو کرده‌ام

شمارهٔ ۳۸۲ : از ازل کشته آن طرز نگاه آمده‌ایم

شمارهٔ ۳۸۳ : تا آفرین شست تو گوید زبان زخم

شمارهٔ ۳۸۴ : هرگز به بزم وصل، شبی جا نکرده‌ام

شمارهٔ ۳۸۵ : ما جهان را رخ ز آب چشم گریان شسته‌ایم

شمارهٔ ۳۸۶ : به خون خوردن جدا زان لعل شکربار می‌سازم

شمارهٔ ۳۸۷ : من لذت درد تو به درمان نفروشم

شمارهٔ ۳۸۸ : عمری چو جاهلان پی چون و چرا شدم

شمارهٔ ۳۸۹ : دلی از قید آسایش چو عشق آزاد می‌خواهم

شمارهٔ ۳۹۰ : سپندوار بر آتش چو اضطراب کنم

شمارهٔ ۳۹۱ : زبان گداختم و راز عشق سر کردم

شمارهٔ ۳۹۲ : چو درد عشق تو کرد آشنای خویشتنم

شمارهٔ ۳۹۳ : در انتظار تو شد عمرها که چشم به راهم

شمارهٔ ۳۹۴ : رخ تو تا شده غایب به صورت از نظرم

شمارهٔ ۳۹۵ : دردت به دل رسیده و از دل به داغ هم

شمارهٔ ۳۹۶ : گر ز چنگ شحنه هجران امان می‌یافتم

شمارهٔ ۳۹۷ : تا شد زبان گره چو جرس، بر فغان زدیم

شمارهٔ ۳۹۸ : نهال دوستی را ریشه در خون پرورش دادم

شمارهٔ ۳۹۹ : ما حرف سود خویش برای زیان زدیم

شمارهٔ ۴۰۰ : دوش بر خاک درت عرض جبین می‌کردم

شمارهٔ ۴۰۱ : در خون دل از دیده خونبار نشستیم

شمارهٔ ۴۰۲ : ..............................

شمارهٔ ۴۰۳ : در میان بیخودی، آرامش دل یافتم

شمارهٔ ۴۰۴ : ز بس که دشمن نظّاره پریشانم

شمارهٔ ۴۰۵ : اگر به عشق نباشد درست، پیمانم

شمارهٔ ۴۰۶ : از وصل هر گل در چمن، چون غنچه دامان چیده‌ام

شمارهٔ ۴۰۷ : چو باد سوی تو آید، ز غیرت آب شوم

شمارهٔ ۴۰۸ : کم خمار بگیرد، اگر شراب شوم

شمارهٔ ۴۰۹ : ..............................

شمارهٔ ۴۱۰ : حیرانم از افسردگی، در کار و بار خویشتن

شمارهٔ ۴۱۱ : مباش غره به عهد قدیم و یار کهن

شمارهٔ ۴۱۲ : شرط بود کفر و دین، هر دو به هم داشتن

شمارهٔ ۴۱۳ : توان غم تو ز جان خراب دزدیدن

شمارهٔ ۴۱۴ : بیا ای عشق، ننگ عافیت از سرم وا کن

شمارهٔ ۴۱۵ : در کوه و دشت، پهن شود تا نشان من

شمارهٔ ۴۱۶ : سینه پیش غم جانانه چه خواهد بودن

شمارهٔ ۴۱۷ : تا به کی چون ماه در مشکین نقاب افروختن

شمارهٔ ۴۱۸ : چرخ چون کشتی رود بر روی آب از چشم من

شمارهٔ ۴۱۹ : خموش می‌کند دلیر تماشای ماه من

شمارهٔ ۴۲۰ : من نمی‌گویم به چشمم نه قدم، یا بر زمین

شمارهٔ ۴۲۱ : می‌شود هر دم پریشان زلف بر رخسار او

شمارهٔ ۴۲۲ : مردم ز تیرگی، نفسی بی‌نقاب شو

شمارهٔ ۴۲۳ : جان چیست کش فدا نکنم از برای تو؟

شمارهٔ ۴۲۴ : فتنه‌ای هر لحظه برمی‌خیزد از مژگان تو

شمارهٔ ۴۲۵ : ..............................

شمارهٔ ۴۲۶ : به دل غمی چو نداری، به سینه داغ منه

شمارهٔ ۴۲۷ : خوی تو در جفا شکسته

شمارهٔ ۴۲۸ : در سینه دل غمین فتاده

شمارهٔ ۴۲۹ : عاشقی، بر بستر آسودگی پهلو منه

شمارهٔ ۴۳۰ : شاد باش ای دل که خود را خوب رسوا کرده‌ای

شمارهٔ ۴۳۱ : از تو دلها همه ناشاد و تو هم شاد نه‌ای

شمارهٔ ۴۳۲ : کشته‌ای اول به نازم، باز خندان گشته‌ای

شمارهٔ ۴۳۳ : یار بی‌پروا و ما را آرزوی دل بسی

شمارهٔ ۴۳۴ : به نومیدی خوشم، ناکامی‌ام کام است پنداری

شمارهٔ ۴۳۵ : ای عندلیب وصل، هم‌آواز کیستی

شمارهٔ ۴۳۶ : بهار رفت و نچیدم گل از بر رویی

شمارهٔ ۴۳۷ : ز مو ضعیف‌ترم از غم میان کسی

شمارهٔ ۴۳۸ : هزار حیف که در بوستان رعنایی

شمارهٔ ۴۳۹ : چو شمع امشب مرا در محفلش بار است پنداری

شمارهٔ ۴۴۰ : به هوای صید یک ره، به گذار ما نیایی

شمارهٔ ۴۴۱ : ما چو پروانه نسوزیم به داغ غلطی

شمارهٔ ۴۴۲ : از ره به خواهش دل شیدا چه می‌روی

شمارهٔ ۴۴۳ : گر چو شمع آتش برآید از گریبان کسی

شمارهٔ ۴۴۴ : نخیزد از دل مرغان باغ، افغانی

شمارهٔ ۴۴۵ : تا چند از پی دل شیدا رود کسی

شمارهٔ ۴۴۶ : تاوان قتل صید زبون نیست بر کسی

شمارهٔ ۴۴۷ : سرم شد باز گرم از مژده بیجای سودایی

شمارهٔ ۴۴۸ : من و تا روز، هر شب در فراق چشم میگونی

شمارهٔ ۴۴۹ : نوشم ز بس چو باده، ز پیمانه، دوستی

شمارهٔ ۴۵۰ : چند جفا شیوه و عادت کنی؟

شمارهٔ ۴۵۱ : آرزوی ما کند با مدعا بیگانگی

شمارهٔ ۴۵۲ : نماند در بدنم جان ز جستجوی گلی

شمارهٔ ۴۵۳ : چنان افتاده‌ام از کار، بهر لاله رخساری

شمارهٔ ۴۵۴ : نکردم از سر کویت به هیچ گلشن روی

شمارهٔ ۴۵۵ : دل ز بیداد تو رو کرد به آبادانی

شمارهٔ ۴۵۶ : می‌کنم در بوستان با عندلیبان شیونی

شمارهٔ ۴۵۷ : چو باد صبح گذشتم به گرد هر چمنی

شمارهٔ ۴۵۸ : هرگوشه چو مینا، صنم حور سرشتی

شمارهٔ ۴۵۹ : چون سراپا همه را هست به سوداش سری

شمارهٔ ۴۶۰ : به دل نمی‌گذری، تا کجا گذر داری

شمارهٔ ۱

زود به کردم من بی‌صبر داغ خویش را

اول شب می‌کشد مفلس چراغ خویش را

گر نباشد زخم شمشیرم حمایل گو مباش

هیکل تن کرده‌ام چون لاله داغ خویش را

می‌گساران دیگر و خونابه‌نوشان دیگرند

بر حریفان زان نپیمایم ایاغ خویش را

حیرتی دارم که در فصل چنین دهقان وصل

بر تماشایی چرا در بسته باغ خویش را

خشک شد مغزم ز سودا غمزه ساقی کجاست

تا زخون خویش تر سازم دماغ خویش را

شمارهٔ ۲

شام خطت گرفته ز صبح آفتاب را

زان روز خوش نمانده جهان خراب را

بر نام هیچ‌کس رقم روز خوش نبود

خواندیم هر دو رو ورق آفتاب را

بی‌غم نفس نمی‌کشم و جای عیب نیست

گر دردکش به لای برآرد شراب را

از سوختن منال چو بردی به غم پناه

نسپرده کس به شعله امانت کباب را

ساغر مدد ز باطن مینا طلب کند

صبح است پیر و پیش قدم آفتاب را

قدسی دلم خلل نپذیرد ز حادثات

نتوان خراب کرد سرای خراب را

شمارهٔ ۳

بی‌حرز شعله نگذرد از پیش داغ ما

پروانه احتراز کند از چراغ ما

چون دیده دور شد از تو رنگ نگه پرید

تا رنگ می‌رسید شکست ایاغ ما

یک روزه عیش ما نشود محنت دو کون

عاجز بود زمانه ز برگ فراغ ما

در کوی عشق خضر به ما پی نمی‌برد

هر موی اگر شود قدمی در سراغ ما

امیدواری‌ام به خیال تو هم نماند

تا ریشه نهال خزان کرد باغ ما

بوی محبتی ز گل و لاله درنیافت

آشفته شد ز نکهت گلشن دماغ ما

قدسی کفایت است در اسباب عاشقی

رخسار زرد و دیده پرخون داغ ما

شمارهٔ ۴

به پیامی که کند باد صبا یاد مرا

روم از دست ندانم که چه افتاد مرا

به کمند سر زلف تو گرفتار مباد

آنکه خواهد کند از قید تو آزاد مرا

دشمنی کر پی بیداد مرا یاد کند

به از آن دوست که هرگز نکند یاد مرا

دوش وقت سحر از حسرت گل مرغ چمن

ناله‌ای کرد که آورد به فریاد مرا

آن ستم کرد شب هجر که در روز وصال

نتوان کرد به صد عذر ستم شاد مرا

شاد از آنم به خرابی که چو ویران گردد

خانه چون گل نتوان ساختن آباد مرا

آنچنان دور فتادم ز خرابات که دوش

سبحه چون آبله از دست نیفتاد مرا

نکنم ترک نظربازی خوبان قدسی

به جز این شیوه نیاموخته استاد مرا

شمارهٔ ۵

تا بود گریه کی آباد شود خانه ما؟

جغد را پای به گل رفته به ویرانه ما

ما از آن سوختگانیم که معمار ازل

طرح آتشکده برداشت ز کاشانه ما

عشق پیوسته به دنبال دلم می‌گردد

شعله آید به طلبکاری پروانه ما

جرم می خوردن ما نیست کم از طاعت کس

کار صد توبه کند گریه مستانه ما

چون تهی دیده که آرد به کسی روی نیاز

چشم بر چشم صراحی زده پیمانه ما

حرف دیوانه شنیدن ز خردمندی نیست

عاقلان گوش نکردند بر افسانه ما

چون سپندی که بود بر سر آتش قدسی

هرگز آرام نگیرد دل دیوانه ما

شمارهٔ ۶

اگرچه خدمت مسجد نشد حواله ما

چراغ میکده روشن شد از پیاله ما

به سنگ خاره چه می‌کرد بازوی فرهاد

نمی‌گشود اگر راه تیشه ناله ما

ز عکس چهره ما زرد شد رقم ور نه

به آب زر ننویسد کسی رساله ما

چو کاسه‌ای که به آن می ز خم برون آرند

به می درون و برون شسته شد پیاله ما

حدیث مختصر اولی‌ست ور نه چون قدسی

هزار شرح فزون داشت هر مقاله ما

شمارهٔ ۷

پژمردگی نبرد بهار از گیاه ما

چون لاله جزو تن شده بخت سیاه ما

روزی که نبود آینه حسن در نظر

در چشمخانه زنگ برآرد نگاه ما

ما صبح صادقیم و دم از مهر می‌زنیم

آیینه تیرگی نپذیرد ز آه ما

آن‌کس که پی به مزرع امید ما نبرد

گیرد مگر ز برق سراغ گیاه ما

آتش کشد زبانه چو شمع از زبان او

کلک فرشته گر بنویسد گناه ما

از دیده نر و دل روشن به راه عشق

افتد بر آب و آینه چون عکس راه ما

قدسی کفایت است در اثبات عاشقی

رخسار زرد و دیده گریان گواه ما

امشب سیه‌ترست ز شب‌های دیگرم

قدسی مگر شود مدد صبح آه ما

شمارهٔ ۸

خوشدل کند خیال تو هجران‌کشیده را

آتش گل است دیده گلشن‌ندیده را

تا آب دیده خون نشود بر زمین مریز

در شیشه واگذار می نارسیده را

تسلیم شو که اجر شهادت نمی‌دهند

در کوی عشق کشته در خون تپیده را

بازآ که در فراق رخت نقش روز و شب

خال سفید و آب سیاه است دیده را

ذوق طرب کجا دل غمگین من کجا

لذت ز باده نیست لب خون مکیده را

بی‌درد گو بنال که سیماب اگر شود

خوبان نمی‌برند دل آرمیده را

شمارهٔ ۹

ز نقش کینه چو پاک است لوح سینه ما

به دوستی که تو هم دل بشو ز کینه ما

ز خیره‌چشمی خود سوختم که یار امروز

هنوز در عراق است از نگاه دینه ما

ز اشتیاق خدنگ تو بعد مردن هم

شود نشانه تیر استخوان سینه ما

بلا بود دل آسوده درد عشق کجاست

که سنگ تازه کند عهد آبگینه ما

امید خوش‌دلی از ما مجوی ای همدم

که عشق داده به طوفان غم سفینه ما

توانگریم ز اسباب غم چنان قدسی

که روزگار بود مفلس از قرینه ما

شمارهٔ ۱۰

از جا نبرد صحبت اهل هوس مرا

آتش نیم که تیز کند خار و خس مرا

آمیزشم چو جغد شگون نیست بر کسی

گو آشنای خویش مدان هیچ‌کس مرا

هنگام عرض حال ز چین جبین تو

در سینه چون حباب گره شد نفس مرا

بر من زمانه منت بال هما نهد

افتد به سر چو سایه بال مگس مرا

دنبال کاروان بلا عشق دم‌به‌دم

آواز می‌کند به زبان جرس مرا

ای عندلیب نیست مرا بر تو حسرتی

گلشن ترا مبارک و کنج قفس مرا

شمارهٔ ۱۱

تا ز رویش گلستان کردم نگاه خویش را

خود زدم آتش به دست خود گیاه خویش را

شکوه‌ای در دل گذشت از هجر او تیغم سزاست

هیچ‌کس چون خود نمی‌داند گناه خویش را

همچو خواب‌آلوده از کاروان افتاده دور

در تماشایش نظر گم کرده راه خویش را

می‌شود معلوم سوز سینه از دود جگر

همچو مشک آورده‌ام با خود گواه خویش را

گفتم از سوز درون رمزی و دل‌ها شد کباب

وای اگر می‌دادم از دل رخصت آه خویش را

نیست قدسی شام تنهایی جز او کس بر سرم

چون ندارم عزت بخت سیاه خویش را؟

شمارهٔ ۱۲

ز رشک، باد صبا گرچه سوخت جان مرا

ولی ز برگ گل آراست آشیان مرا

مراست جذبه شوقی که هر کجا می‌رم

هما به کوی تو می‌آرد استخوان مرا

خوشم به گریه خونین که فرق نتوان کرد

به وقت چیدن گل، از گل آشیان مرا

هزار شکر از آن عقده جبین دارم

که گاه شکوه گره می‌زند زبان مرا

سری ز قصه عاشق برون نمی‌آرند

کسی چرا کند آغاز داستان مرا

چه گریه‌ها که کند بر بضاعت کم خویش

چو ابر یاد کند چشم خون‌فشان مرا

خوشم که تا ز سر کوی عافیت رفتم

کسی ندیده چو قدسی دگر نشان مرا

شمارهٔ ۱۳

کو سرانجامی که شب روشن کنم کاشانه را

آورم شمع و بدست آرم دل پروانه را

بی لبت در پای گلبن بس که خالی مانده‌است

می‌کند بلبل خیال آشیان پیمانه را

کلبه ما بی‌سرانجامان چراغی گو مدار

ما نرنجانیم از خود خاطر پروانه را

گر ز چشمم بوی خون آید گناه دیده نیست

بر سر لخت جگر باشد بنا این خانه را

خامه تکلیف از بیگانه برنگرفته عشق

شانه محراب است در زلفت دل دیوانه را

درد دل قدسی مگو با مردمان چشم خویش

محرم این راز نتوان کرد هر بیگانه را

شمارهٔ ۱۴

کی حرف ملامت شکند خاطر ما را؟

خصمی به چراغم نبود باد صبا را

در سایه دیوار خودم خفته غمی نیست

گر بر سر من سایه نیفتاد هما را

یا منع من از دیدن رویش منمایید

یا دیده گشایید و ببینید خدا را

گردیده بلا رام مبادا رمد از دل

زنهار به دردم مکن اظهار دوا را

یا رب ز چه از خرمن ما برنکند دود

برقی که بسوزد به دل خاک گیا را

بر چهره ز خوناب کسی رنگ نبیند

گر ناخن غیرت نخراشد دل ما را

احباب تسلی به خیال تو نگشتند

انصاف صلایی نزد این مشت گدا را

شمارهٔ ۱۵

دلبستگی نماند به وارستگی مرا

وارستگی مباد ز دلبستگی مرا

آسودگی به شربت مرگم علاج کرد

دشمن طبیب گشت درین خستگی مرا

کردم ز عشق شکوه تلافی نمی‌شود

سوزند اگر به آتش وارستگی مرا

روزی که جامه بر قد احباب دوختند

عشقت قبول کرد به شایستگی مرا

ترسم ز نازکی شکند شیشه دلم

در بر کش ای نسیم به آهستگی مرا

قدسی روم طفیل حریفان به بزم او

هرگز نخواند یار به دانستگی مرا

شمارهٔ ۱۶

فکند از نظری دیده حسود مرا

ز خویش کرده جدا آتشی چو دود مرا

غرور کعبه روانم دلیل بتکده شد

وگرنه تاب فراق حرم نبود مرا

روا مدار که گردد مزید خواهش غیر

نوازش ستمی کز تو چشم بود مرا

ز سیر گلشن وصلت چه طرف بربستم

به غیر از این که به دل حسرتی فزود مرا

ز رشک می‌زند امروز نشتر طعنم

کسی که دوش به عشق تو می‌ستود مرا

ز شکر عشق نبندم زبان که ایامی

ز دل به ناخن غم عقده‌ها گشود مرا

چه حاجت است تامل به قتل همچو منی

همان به است که بسمل کنند زود مرا

اسیر بخت سیاهم گذشت از آن قدسی

که زنگ از آینه دل توان زدود مرا

شمارهٔ ۱۷

ز هجر کرد خبردار وصل یار مرا

صلای گشت خزان می‌دهد بهار مرا

سواد زلف بتان است نسخه بختم

سفیدبخت ندیده است روزگار مرا

ز عشق تا شدم آسوده زارتر گشتم

فزود نشئه این باده از خمار مرا

فغان که سوختم و آستین لطف کسی

نرفت آینه خاطر از غبار مرا

ز قدر مردمک چشم آفتاب شوم

به قدر ذره اگر بخشی اعتبار مرا

چو گفتمش ز چه بستی کمر به خونم گفت

کمر برای همین بسته روزگار مرا

نماند آرزویی در دلم که مردم چشم

به سعی گریه نیاورد در کنار مرا

شمارهٔ ۱۸

یکی بود به نظر نیستی و هستی ما

تفاوتی نبود در خمار و مستی ما

به می‌پرست مزن طعنه زآنکه کمتر نیست

ز می‌پرستی او خویشتن‌پرستی ما

بود به دیده نادیده برگ کاه چون کوه

بلند قدر نماید فلک ز پستی ما

گذشت موسم اندوه و وقت عیش آمد

رسید نوبت ایام تنگدستی ما

عجب که روز جزا هم توان عمارت کرد

خراب‌کرده عشق است ملک هستی ما

شمارهٔ ۱۹

آتش مزاج من بگذار این عتاب را

چین بر جبین ندیده کسی آفتاب را

گردون به دوستی نبرد پیچشم ز کار

گردد زبون چو رشته دهد باز تاب را

بر دیده شد حرام غنودن، که عاشقان

اول کلید چاره شکستند خواب را

نور نظر چگونه نسوزد به دیده‌ها

جایی که برق حسن بسوزد نقاب را

اشکم تمام گشت چو آتش زدم به دل

خون برطرف شود چو بسوزی کباب را

نگسست ربط گریه ز ناسورهای دل

ظرف قدیم زود رساند شراب را

خون شد دلم ز حسرت پیکان غمزه‌ات

کس بر گلوی تشنه نمی‌بندد آب را

بوی نگار من به چمن بردی ای نسیم

کردی ز رشک در رگ گل خون گلاب را

شمارهٔ ۲۰

خوشم به درد مکن ای دوا عذاب را

مکن مکن که عمارت کند خراب مرا

چه آتشی تو نمی‌دانم ای بهشتی روی

که ذوق گریه عشق تو کرد آب مرا

هجوم گریه نمی‌دانم اینقدر دانم

که جای بر سر آب است چون حباب مرا

ز شکوه ستمت مردم و همان خجلم

برون نبرد اجل هم از این حجاب مرا

عنان لطف کشیدی و پایمال نمود

سبک عنانی صبر گران رکاب مرا

من از قضا به همین خوش‌دلم که چون قدسی

نبرد قسمت ازین در به هیچ باب مرا

شمارهٔ ۲۱

داده عشقم باده نابی که می‌سوزد مرا

خورده‌ام از جام خضر آبی که می‌سوزد مرا

شب فغانم رفته بود از یاد مطرب صبح‌دم

زد به تار چنگ مضرابی که می‌سوزد مرا

تازه عاشق گشته‌ام چشمم ز خون دل پر است

باز در جو کرده‌ام آبی که می‌سوزد مرا

قبله بتخانه را گویند ابروی بت است

در نماز این است محرابی که می‌سوزد مرا

شد مقیم گوشه ویرانه‌ای بر یاد دوست

یافت قدسی گنج نایابی که می‌سوزد مرا

شمارهٔ ۲۲

وبال جان اسیران مکن رهایی را

مده به اهل وفا یاد بی‌وفایی را

به مرگ هم نبریدم به هرکه پیوستم

کسی نخوانده چو من جزو آشنایی را

میسرست وصالت مرا ولی چه وصال

که یاد می‌کنم ایام بی‌نوایی را

زهی ستاره روشن که دیده شب چو چراغ

تمام کرد به روی تو روشنایی را

مرا ز عشق بتان پیشه مشق رسوایی‌ست

فکنده‌ام ز قلم حرف پارسایی را

به جز تو قدسی اگر داده دل به یار دگر

قبول کرده ز بت دعوی خدایی را

شمارهٔ ۲۳

شد دهان شکرگو هر زخم نخجیر ترا

صید پیکان‌خورده داند لذت تیر ترا

جز حدیث بیستون در بزم شیرین نگذرد

آفرین ای ناله فرهاد تاثیر ترا

جور کن چندان که بتوانی که روز بازخواست

بر زبان شکوه شکر آید عنان‌گیر ترا

از چه خاکی ای دل ویران که از روز ازل

هیچ‌کس از پیش خود نگرفت تعمیر ترا

بر در دیوانگی زد بر سر کوی تو دل

تا به گردن افکند زلف چو زنجیر ترا

صید دل نزدیک و تیر غمزه دائم در کمان

ای شکارانداز باعث چیست تاخیر ترا؟

گر خطایی رفت قدسی حرف نومیدی مزن

کی کریمان بر تو می‌گیرند تقصیر ترا

شمارهٔ ۲۴

خوشم که ضعف چنان کرده روشناس مرا

که چشم آینه مژگان کند قیاس مرا

چو غنچه تا به گریبان نهفته در مژه‌ام

فتاده کار به نظاره در لباس مرا

بنای عافیتم را بریز گو از هم

بود چه چشم ز گردون بداساس مرا؟

ز بدشگونی داغی که نیک خواهد شد

بود ز اختر بد بیشتر هراس مرا

ز رحم بر سر ره سبز کرده گردونم

که جور پا نرساند به زخم داس مرا

کمر که بسته به تاراج آشیانه جغد؟

درین خرابه کسی گو مدار پاس مرا

قدی به کینه من راست کرده گویی یافت

زبون‌تر از همه گردون کج‌پلاس مرا

شمارهٔ ۲۵

چو نمی‌کنی نگاهی به ستم مران خدا را

نکنی اگر نوازش مشکن دل گدا را

همه حیرتم که هرگز چو نبوده آشنایی

به جهان که گفته چندین سخنان آشنا را

چو شدی تمام خواهش چه زنی در اجابت؟

به دم فسرده هرگز نبود اثر دعا را

شده قاصد آنچنان کم به میان دوست‌داران

که ز مصر سوی کنعان نفتد گذر صبا را

نفسی ز من نگشتی دل نازک تو غافل

به تو گر خدای دادی دل مهربان ما را

ز طراوت جمالت به هزار دیده مرغان

نکنند فرق از هم به چمن گل و گیا را

غم عشق را به صد جان چو کنند بیع قدسی

ندهی ز دست ارزان گهر گران‌بها را

شمارهٔ ۲۶

چند سوزد برق غم مشتی خس و خاشاک را

آتشی خواهم که سوزد خرمن افلاک را

چشم ما پاک است چون خورشید از آلودگی

دامن پاکی بود شایسته چشم پاک را

شوق آتش تا نسازد خلق را گرم گناه

چون برون آیی بپوش آن روی آتشناک را

بهر قتل عشق‌بازان دیر می‌آید اجل

رخصت یک غمزه فرما نرگس چالاک را

بر سر خاک شهیدان بیش از این قدسی منال

چند دردسر دهی آسودگان خاک را

شمارهٔ ۲۷

ناگفته ماند صد سخن آرزو مرا

لب بسته ناامیدی ازین گفتگو مرا

در چشم خلق بس که مرا خوار کرده‌ای

نشناسد آب روی، کس از آب جو مرا

دور از تو کار خنجر الماس می‌کند

ساقی گر آب خضر کند در گلو مرا

من دل به خال و خط ندهم مهر پیشه کن

بلبل نیم که مست کند رنگ و بو مرا

پیمان ما به باده درست است داده‌اند

روز نخست دست به دست سبو مرا

خوردم هزار زخم نمایان ز تیر او

هرگز نبود لطف چنین، چشم ازو مرا

قدسی چه حال است که آلوده‌تر شوم

هرچند آب دیده کند شستشو مرا

شمارهٔ ۲۸

به کفر زلفت از آن تازه کردم ایمان را

که تازه ریخته‌ای خون صد مسلمان را

ز حد فزون مکن ای داغ با دلم گرمی

که هیچ‌کس به تواضع نکشته مهمان را

قیامتی ز خرامیدنش بلند نشد

چه نسبت است به قد تو سرو بستان را

شب وصالم اگر رخصت نظاره دهی

چو شمع بر سر مژگان فدا کنم جان را

سرشک من همه‌جا می‌رسد نیم زان قوم

که شسته‌اند ز دامن جدا گریبان را

شمارهٔ ۲۹

در راه تا رود ز من آن نازنین جدا

دستش جدا عنان کشد و آستین جدا

چون بر نشان پای تو مالم رح نیاز

نتوان چو سایه کرد مرا از زمین جدا

از لذت خدنگ ستم عضوعضو من

هریک کنند شست ترا آفرین جدا

هم عاشق وفایم و هم بنده جفا

دارم به سینه داغ جدا بر جبین جدا

من ترک عالمی ز برای تو کرده‌ام

از من مشو برای دل آن و این جدا

قدسی ندید دولت وصلت به خواب هم

از چون تویی فتاده کسی این چنین جدا

شمارهٔ ۳۰

می‌زند نشتر تدبیر شب و روز مرا

مصلحت چیست به این مصلحت آموز مرا؟

هست حق نمکی بر منش از دیده شور

آنکه چشم بدش افکند به این روز مرا

عید نوروز من آنست که پیشم باشی

چون نباشی تو چه عیدست و چه نوروز مرا؟

طبعم افسرده شد از فکر حریفی خواهم

که کند گرم به یک بیت گلوسوز مرا

می‌برد هر نفسم بر سر راهی چو صبا

بوالهوس کرده نگاه هوس‌اندوز مرا

کرده انگشت‌نما داغ جنونم قدسی

چه کند بهتر ازین کوکب فیروز مرا

شمارهٔ ۳۱

شبی هرکس به بزم دلستانی جا کند خود را

دمی صدبار دل با دیده‌اش سودا کند خود را

شب وصل است و دل عهد خیالت تازه می‌سازد

که امشب فارغ از تنهایی فردا کند خود را

عنان دل به دست بیخودی افتاده می‌ترسم

که بی‌تابانه حرفی گوید و رسوا کند خود را

به دشت بی‌سرانجامی چنان گردیده قدسی گم

که عمری بایدش گردید تا پیدا کند خود را

شمارهٔ ۳۲

برای سوختن یک شعله کافی نیست داغم را

صد آتشخانه باید تا کند روشن چراغم را

بهارم خرمی از تازه‌رویی‌های او دارد

وگرنه غنچه‌ای دارد به دل سامان باغم را

نیم گم‌گشته شوق چراغ و آرزوی گل

چرا از بلبل و پروانه می‌جویی سراغم را

ز چشمم چند جوشد خون دل چون باده ای ساقی

به رغم دیده پرخون بیا پر کن ایاغم را

پریشان شد دماغم ای نسیم صبحدم برخیز

ز بوی سنبل زلفش معطر کن دماغم را

دلم را طاقت محرومی غم کی بود قدسی؟

فراق صحبت پروانه می‌سوزد چراغم را

شمارهٔ ۳۳

لب شود ریش ار برد نام دل افگار ما

آستین سوزد اگر چیند نم از رخسار ما

سبحه بر کف، توبه بر لب، دل پر از ذوق گناه

معصیت را خنده می‌آید ز استغفار ما

نشکفد در سینه دل بی زخم تیغ غمزه‌ای

تا نگردد خون نخندد غنچه گلزار ما

خویش را قدسی بر آتش نه بسوزان تا به کی

ننگ دین و کفر گردد سبحه و زنار ما؟

شمارهٔ ۳۴

منم که داغ دلم دشمن است مرهم را

نمی‌دهم به شب قدر روز ماتم را

خدنگ یار مگر چاک سینه‌ام بگشود؟

که سوخت شعله طوفان عشق عالم را

به گلشنی که نسیم دلم گذشته بر آن

ز خون دل نتوان فرق کرد شبنم را

مریض عشقم و خون جگر چنان نوشم

که العطش ز جگر خیزد آب زمزم را

به کیش برهمن از دین خبر نداری اگر

به پیش بت نبری سجده دمادم را

ز بس که دل به تو مشغول بود قدسی را

گذشت عمر و ندانست شادی و غم را

شمارهٔ ۳۵

خط تو سرمه کشد دیده تمنا را

لب تو تازه کند روح صد مسیحا را

بود به مرهم راحت همیشه طعنه‌فروش

کسی که یافت دلش ذوق داغ سودا را

بود بر اهل محبت حرام آسایش

تبسمی که کند تازه زخم دلها را

عجب نباشد اگر در محبت یوسف

دوباره عشق جوانی دهد زلیخا را

زهی تصرف خوبان که شیخ صنعان هم

کمند گردن جان کرد زلف ترسا را

در آتش است ز حسنی دلم که شعله او

برآورد ز تماشای طور، موسی را

برای آنکه شود وصل یار زود آخر

ستاره بدم امروز کرده فردا را

ز خون دیده و دل در خیال عارض دوست

کنم به لاله و گل فرش، روی صحرا را

بیا به دیده ما سیر کن نه در گلشن

به برگ گل مکن آزرده آن کف پا را

چه شد که دامن قدسی ز خون دیده پرست

کسی ز موج نکرده‌ست منع دریا را

شمارهٔ ۳۶

فسون ناله‌ام شب بسته خواب پاسبانش را

که با هر سر نباشد آشنایی آسمانش را

ز چاک سینه‌ام دل می‌کند نظاره زلفش

چو مرغی کز قفس بیند به حسرت آشیانش را

نوازد ظاهر و در دل خیال کشتنم دارد

به حال خویشتن پی برده‌ام لطف نهانش را

اسیر عشق را فرض است عزت بعد مردن هم

میندازید بر خاک مذلت استخوانش را

شمارهٔ ۳۷

تهی ز می نتوان یافتن ایاغ مرا

به آفتاب نسب می‌رسد چراغ مرا

غم تو گر نکشد دامنم ازین کشور

چنان روم که نیابی دگر سراغ مرا

به ناز ناخن اهل ملامتم چه نیاز

چو گر مخونی غم تازه کرد داغ مرا

چو غنچه چند زیم تنگدل ز خاطر جمع؟

نسیم کو که پریشان کند دماغ مرا؟

دلم ز باد خزان تازه می‌شود قدسی

چه احتیاج نسیم بهار باغ مرا؟

شمارهٔ ۳۸

به هر طرف که تو جولان دهی سمند آنجا

هزار فتنه ز هر سو شود بلند آنجا

شب فراق تو مهمان آن غم‌آبادم

که صبح هم نکند میل نوشخند آنجا

مرا چو سینه کنی چاک آنقدر بگذار

که ناخنی شودم گاه‌گاه بند آنجا

مرا ز صیدگه خود مران که عمری شد

چو حلقه دوخته‌ام دیده بر کمند آنجا

مرا بسوز به محفل برای دفع گزند

که داغ می‌شوم از گرمی سپند آنجا

گرفته خانه به کوی سهی‌قدان قدسی

مگر شود نظر کوتهش بلند آنجا

شمارهٔ ۳۹

پرهیز ده ز هجر گرفتار خویش را

بنگر شکسته‌رنگی بیمار خویش را

بهر ذخیره شب هجر تو روز وصل

کم کرد دیده گریه بسیار خویش را

بیداد دوست چون ستم چرخ عام نیست

دانسته‌ام غرور ستمکار خویش را

جز شغل دوستی نبود کار دیگرم

شکر خدا که یافته‌ام کار خویش را

قدسی هوای باغ و لب جو چه می‌کنی

دریاب فیض سایه دیوار خویش را

شمارهٔ ۴۰

سخن ز غیر مپرسید بینوایی را

که کرده ورد زبان حرف آشنایی را

حدیث هجر به گوش دلم چنان تلخ است

که حرف موج بگویند ناخدایی را

دماغ غنچه معطر شد از نسیم سحر

کشیده شانه مگر زلف مشک‌سایی را؟

ز رشک هر مژه در چشم من شود خاری

به کوی دوست چو بینم برهنه پایی را

چراغ حسن تو را روشنی نگردد کم

اگر بهشت کنی کلبه گدایی را

چو سوی دیر روی، سبحه را بنه قدسی

مبر به مجلس دردی‌کشان ریایی را

شمارهٔ ۴۱

رغیرتم پوشیده از چشم بدان، خوب مرا

داده جا در پرده دل طفل محجوب مرا

مدعی بر خویش می‌پیچد چو مکتوب از حسد

ناگرفت از دست قاصد یار مکتوب مرا

عکس رویش را زچشم آیینه دل جذب کرد

دل به دست دیده هم نگذاشت مطلوب مرا

شاید از آشفتگی‌های دلم یادش دهد

ای صبا آشفته‌تر کن زلف محبوب مرا

جز دل دیوانه با من هیچ‌کس همدم نبود

مانده‌ام تنها کجا بردید محبوب مرا؟

دل به جان آمد ز غم خواهد شد افغانش بلند

بیش ازین تاب صبوری نیست ایوب مرا

کی گشاید دور از آن رخ، دل نظر بر هیچ‌کس

بسته عشق از غیر یوسف، دیده یعقوب مرا

شمارهٔ ۴۲

بود ز روی تو روشن به صد دلیل مرا

که روز هجر تو باشد شب رحیل مرا

ز ناوکت به دلم زخم دیگران به شد

پر خدنگ تو شد بال جبرئیل مرا

دلیل سوختنم روشن است بی دعوی

چو شمع کی رگ گردن بود دلیل مرا؟

خوش است هرچه به لعل تو نسبتی دارد

لب تو ساخته محتاج سلسبیل مرا

خلاف طبع ز معشوق هم خلد در طبع

ز مهر شعله فسرد آتش خلیل مرا

شمارهٔ ۴۳

آه سحر نتیجه شرر می‌دهد مرا

نخل امید بین که چه بر می‌دهد مرا

خون می‌کند غمت جگرم را هزاربار

تا یک پیاله خون جگر می‌دهد مرا

بیهوشی‌ام به طرز حریفان بزم نیست

ساقی می از سبوی دگر می‌دهد مرا

افتاده‌ام به دام کسی کز غرور حسن

نه می‌کند هلاک و نه سر می‌دهد مرا

قدسی شود چو معرکه رستخیز، گرم

دل بد مکن که عشق ظفر می‌دهد مرا

شمارهٔ ۴۴

دارد نشان ز طینت مجنون، سرشت ما

از روی هم نوشته قضا، سرنوشت ما

چون دانه دل به خوشه و خرمن نبسته‌ایم

محتاج آبیاری برق است کشت ما

انصاف بین که سوی تو رضوان چو دید، گفت

چون عارضت گلی نبود در بهشت ما

تا از فروغ روی تو بتخانه درگرفت

آتش به کعبه تحفه برند از کشت ما

بنیاد دیر، بر لب دریای رحمت است

از سنگ کعبه فرق بود تا به خشت ما

شمارهٔ ۴۵

گر به خیال در نظر جلوه دهد جیب را

بددلی‌ام ز سایه‌اش، فرض کند رقیب را

رتبه عشق بین که چون بر سر حرف دوستی

کودک بیسواد او مسخره کرد ادیب را

همچو بنفشه ننگرم هیچ‌طرف در این چمن

تا نرسد زمن غمی خاطر عندلیب را

لذت درد دوستی نیست نصیب بی‌غمان

دست هوس مگر درد، پیرهن رقیب را

دل چو ز عشق خسته شد گرد شفا ازو بشو

عرض دوا چه می‌بری درد مگو طبیب را

قدسی اگر تو عاشقی یار تو در دل است و بس

هرزه متاز هر طرف چشم غلط نصیب را

شمارهٔ ۴۶

چیزی نشد معلوم من از صحبت فرزانه‌ها

بر قلب رسوایی زدم زین پس من و دیوانه‌ها

از بیم سیل اشک من نیک و بد روی زمین

تا مردمان چشم خود بیرون شدند از خانه‌ها

گر خود تهیدستم چه شد دستی ندارم بر فلک

چشک و دل من پر بود گنج است در ویرانه‌ها

از گفتگوی این و آن تا کی فرورفتن توان

مردم ز غفلت تا به کی خواب آرد این افسانه‌ها

ای ساقی روشندلان بازآ که اهل بزم را

گردید قالب‌ها تهی پر شد ز خون پیمانه‌ها

مرغان این بستان‌سرا رام و اسیرند از ازل

صیاد گو منت مکش از دام‌ها و دانه‌ها

ناخن به دل‌ها می‌زنند از طره‌های مهوشان

شاید اگر صاحب‌دلان ممنون شوند از شانه‌ها

بر گرد شمع عارضت ای قبله روحانیان

خیل ملک پر می‌زنند از شوق چون پروانه‌ها

قدسی ز بهر دوستی، هرکس تردد می‌کند

من هم پی پروانه‌ای گردم در این کاشانه‌ها

شمارهٔ ۴۷

چو شخص سایه ندیده کسی هلاک مرا

سرشته‌اند به آب حیات، خاک مرا

مرا ز عشق غرض آه دردآلودست

مباش گو اثری آه دردناک مرا

جواب دعوی دشمن بس این که دامن دوست

گواه پاکی خود کرد عشق پاک مرا

زیادکردن تبر تو می‌سپارم جان

چه جای زحمت پیکان بود هلاک مرا؟

منم به بزم سخن آن شراب روحانی

که خضر آب بقا داده است تاک مرا

چو لاله پیرهنم بخیه برنمی‌دارد

رفوپذیر مدانید جیب چاک مرا

نگویم این که مرا برنیاورند افلاک

برآورند، ولی بعد مرگ، خاک مرا

شمارهٔ ۴۸

نهادی بر سر شوریدگان داغ

زدی بر سر گره سودای ما را

در این بزم از حریفان چشم داریم

که نگذارند خالی جای ما را

نظر بر جامه از برگشتگی‌هاست

کسی نشناسد از سر پای ما را

درین بستان‌سرا عنقای عشقیم

نمی‌داند کسی ماوای ما را

خدا را شیخ شهر ار پرده پوشی

مکن امروز شب فردای ما را

شمارهٔ ۴۹

گشته چون آینه روشن دل بی‌کینه ما

تا فتد عکس جمال تو در آیینه ما

غمزه‌ات ناوک بیداد نیاورده به زه

دل به خون گشته ز مژگان تو در سینه ما

گرمی سلسه عشق ز داغ دل ماست

گوهر درد برد عشق ز گنجینه ما

عشق پیوسته به تعلیم جنون مشغول است

رسم آزادشدن نیست در آدینه ما

دوش بودیم ز وصل تو چو قدسی محروم

هست تا روز جزا حسرت دوشینه ما

شمارهٔ ۵۰

داد گلبن در چمن یاد از گل‌افشانی مرا

بلبلان کردند تعلیم غزل‌خوانی مرا

راز من چون نقش پیشانی ز کس پوشیده نیست

از ازل بازست چون آیینه پیشانی مرا

هر طرف هنگامه‌ای گرم است از من همچو شمع

روشناس انجمن دارد سرافشانی مرا

کی لباس من شود پیراهن فانوس چرخ

شعله شمعم کند گردن گریبانی مرا

جوهر ذاتم نخواهد فیض ابر و آفتاب

آسمان مشناس گو دریایی و کانی مرا

کاش هر مویی مرا می‌بود چشم حیرتی

دیده تنها برنمی‌آید به حیرانی مرا

پیکرم را از لباس عافیت عریان مدان

پیرهن چون غنچه در بر کرده زندانی مرا

تا گریبان، غنچه این باغ در دلبستگی‌ست

سرو دارد داغ در بر چیده دامانی مرا

اشک یعقوبم کند دیوانه بیت‌الحزن

ورنه از جا درنیارد ماه کنعانی مرا

ذوق برگ سوسن از خنجر نیابم این زمان

یاد آن روزی که کردی غنچه پیکانی مرا

ترک دفترخانه‌ام فرمود ذوق شاعری

به بود دیوان شعر از خط دیوانی مرا

زلف جانان نیستم قدسی چرا باید گرفت

از نسیم و شانه تعلیم پریشانی مرا

شمارهٔ ۵۱

دل دیوانه کی در گوش گیرد پند دانا را

حباب از خیمه نتواند که پوشد روی دریا را

ملک در موسم گل آروی جام می دارد

چرا چون دیو باید داشتن در شیشه صهبا را؟

به چشم خون‌فشان رفتم ز شهرستان برون روزی

چو جیب غنچه پر کردم ز گل دامان صحرا را

نسیمی نگذرد بر شاخ گل در گلشن کنعان

که خاری نشکند در سینه از غیرت زلیخا را

در آب دیده چون گرداب از آن بر خویش می‌پیچم

که سودای که یا رب در خروش آورده دریا را

مرا قید محبت زندگی وارستگی مرگ است

به سر افتم چو سرو از گل برون آرم اگر پا را

سر کوی محبت تنگ باشد بر هوس‌ناکان

فضای شهر زندان می‌نماید اهل صحرا را

شمارهٔ ۵۲

شب شود روز از خیال عارض جانان ما

شمع گو منت منه بر کلبه احزان ما

بر لب استغفار و در دل نقش روی و زلف یار

بت درون پیرهن می‌پرورد ایمان ما

دست ما تا با گریبان پاره‌کردن کرده خو

تار و پود پیرهن بر تن بود زندان ما

گلشن ما جای عشرت نیست ای بلبل برو

جز دل پرخون گلی نشکفته در بستان ما

شمارهٔ ۵۳

غمش فشانده ز دامن غبار ننگ ترا

کسی چه می‌کند ای دل فضای تنگ ترا

ز بس که تیر ترا صید در نظر دارد

غلط نموده به مژگان پر خدنگ ترا

به رنگ رنگ فغان خواب اختران بستم

که آفتاب نبیند به خواب رنگ ترا

ز سینه ناوک جانان چو بی‌درنگ گذشت

نیافتم سبب ای جان به تن درنگ ترا

مرا نمی‌بری از ننگ نام و معذوری

به باد داده‌ام ای عشق نام و ننگ ترا

به جز شکست دلم از دلت نمی‌آید

چه امتحان که نکردم به شیشه سنگ ترا

عتاب و لطف بتان رازدار یکدگرند

کسی چو صلح نفهمد زبان جنگ ترا

گمان برد که چون گل رسته در قبا بدنت

چو غنچه هرکه ببیند قبای تنگ ترا

نفس ز سینه چنان بی تو می‌کشم دشوار

که گویی از دل خود می‌کشم خدنگ ترا

ز سایه‌پروری این بس بود ترا ای گل

که آفتاب نیارد شکست رنگ ترا

به دامنش نرسد تا ز بیخودی قدسی

ز جیب خویش رهایی مباد چنگ ترا

شمارهٔ ۵۴

بی‌درد خسته‌ای که به درمان شد آشنا

شوریده آن سری که به سامان شد آشنا

از فیض شانه یافت دل از زلف هرچه بافت

شد مفت خوشه‌چین چو به دهقان شد آشنا

چون بلبل از مطالعه صفحه رخت

چشمم همین به خط گلستان شد آشنا

آگه ز شوق گریه بی‌اختیار نیست

هرکس چو غنچه با لب خندان شد آشنا

بی‌رحمی سرشک من افکندش از نظر

هر پاره دلم که به مژگان شد آشنا

بنیاد عشق و حسن ز یک آب و یک گل است

بنگر چگونه مصر به کنعان شد آشنا

جانم چو شمع بر سر مژگان کند سماع

تا دیده‌ام به جلوه خوبان شد آشنا

دیگر چو شانه هیچ نشد جمع در کفم

تا پنجه‌ام به زلف پریشان شد آشنا

در دیده‌ام ز گریه نگیرد دمی قرار

چندان که طفل اشک به دامان شد آشنا

مهرم چو صبح بر همه‌کس آشکار شد

روزی که دست من به گریبان شد آشنا

آمد غمش ز هر طرف ای عیش همتی

بیگانه گو برو که فراوان شد آشنا

باشد ز باد شرطه خطر در محیط عشق

امن است کشتی‌ای که به طوفان شد آشنا

عمری شدم به ناله هم‌آواز عندلیب

تا نغمه‌ام به گوش گلستان شد آشنا

دردی که آن دوا نپذیرفت راحت است

دردی بلا بود که به درمان شد آشنا

دیدم ز دوستان ستمی کز قیاس آن

بیگانه کف به کف زد و حیران شد آشنا

قدسی به خاک پای تو مالید چشم تر

لب‌تشنه‌ای به چشمه حیوان شد آشنا

شمارهٔ ۵۵

ز ایمان همتی چون آن نگار چین شود پیدا

که از هر چین زلفش رخنه‌ای در دین شود پیدا

ز حسن ساده گل داغ خواهد شد دل بلبل

چو گرد عارض خوبان خط مشکین شود پیدا

چو زلف عنبرافشان صبحدم در باغ بگشایی

ز شبنم خال مشکین بر رخ نسرین شود پیدا

بتی دارم که بر خورشید اگر سیلی زند حسنش

عجب نبود میان روز اگر پروین شود پیدا

سراپا لب شود ماه نو و بوسد رکابش را

چو خورشید جهانگردم ز پشت زین شود پیدا

به فکر صورت خوبان چو قدسی نکته پردازد

ز لفظ ساده‌اش صد معنی رنگین شود پیدا

شمارهٔ ۵۶

کجا در غربتم یک همدم دیرین شود پیدا؟

به جز شمعم که گاهی بر سر بالین شود پیدا

به گوش منصفان کافی بود صاحب طبیعت را

اگر در صد غزل یک مصرع رنگین شود پیدا

قیامت باشد آن روزی که خورشید و نگار من

ز یک سو آن شود طالع ز یک سو این شود پیدا

اگر از تیشه فرهاد کس آیینه‌ای سازد

عجب دارم در آن جز صورت شیرین شود پیدا

پریشان زلف و می در دست و مژگان بر سر شوخی

که را ماند به جا دین چون به این آیین شود پیدا؟

شمارهٔ ۵۷

منشور خدمت تو رقم شد به نام ما

افکند سایه مرغ سعادت به بام ما

خوش بر مراد هر دو جهان دست یافتیم

کامش برآید آنکه برآورد کام ما

منت‌پذیر شمع چو پروانه نیستیم

از مهر تو به صبح بدل گشته شام ما

خالی مباد از می توفیق ساغرش

پر کرد آنکه از می امید جام ما

باشد تمام نعت نسبی و ثنای آل

مدح کسی دگر نبود در کلام ما

شمارهٔ ۵۸

چند باشد دل ز وصل دل‌ربایی بی‌نصیب

چند باشد گوشم از آواز پایی بی‌نصیب

رخ مپوش از من گهِ نظّاره این عیب است عیب

کز سر خوان کریم آید گدایی بی‌نصیب

چند آیم بر سر راه و ز بیم خوی تو

چشم از نظّاره و لب از دعایی بی‌نصیب

وقت رفتن جسم قدسی را مسوز ای آه گرم

تا نگردد ز استخوان او همایی بی‌نصیب

شمارهٔ ۵۹

شد بهار از توبه‌کردن بایدم اکنون گذشت

می‌رسد گل چون توان از باده گلگون گذشت؟

من که شمع محفل قربم سراپا سوختم

حال بیرون‌ماندگان بزم، یا رب چون گذشت؟

خواستم بر یاد بالای تو چشمی تر کنم

تا نظر کردم ز سر یک نیزه بالا خون گذشت

بر دل ریشم نمی‌دانم که ناخن می‌زند

اینقدر دانم که خون دیده از جیحون گذشت

جور دشمن شد فراموش از نفاق دوستان

کین یاران با من از بدمهری گردون گذشت

گریه بر تنهایی خود نیست قدسی را به دشت

می‌خورد افسوس ایامی که بر مجنون گذشت

شمارهٔ ۶۰

هرکه امشب می نمی‌نوشد به ما منسوب نیست

پارسا در حلقه مستان نشستن خوب نیست

در چنین فصلی که بلبل مست و گلشن پرگل است

گر همه پیمانه عمرست خالی خوب نیست

سرنوشتم را قضا از بس پریشان زد رقم

هرکه خواندش گفت مضمونی درین مکتوب نیست

کام‌جویان رشک بر حال زلیخا می‌برند

چشم ما جز در قفای گریه یعقوب نیست

در بیابان تمنا هر قدم دیوانه‌ایست

لیک مجنون تو بودن کار هر مجذوب نیست

ابتلای عشق را مپسند جز بر جان من

در بلا هر جورکش را طاقت ایوب نیست

نقش چشم خویش بر بال کبوتر می‌کشم

طالب دیدار را زین خوب‌تر مکتوب نیست

تا از دل خون پر بود مگذار خالی دیده را

شیشه تا پر مِی بود پیمانه خالی خوب نیست

از سر کوی تو قدسی سوی گلشن کی رود؟

جلوه سرو و سمن چون جلوه محبوب نیست

شمارهٔ ۶۱

طبعم ز باده چون گل سیراب روشن است

آیینه من است که از آب روشن است

رفتی ز دیده لیک نرفتی ز دل برون

من تیره‌روز و خانه ز مهتاب روشن است

با آنکه در چراغ دو عالم نمانده نور

آتش هنوز در دل احباب روشن است

جز کشتن آرزو نبود گوسفند را

مضمون این ز خنجر قصاب روشن است

در عشق، نفی عقل همین ما نکرده‌ایم

چندین هزار نکته در این باب روشن است

می ده که چون صراحی و ساغر در انجمن

چشم و دلم به نور می ناب روشن است

نگذاشتند بر در بت‌خانه که امشبم

فانوس دل به گوشه محراب روشن است

تا صبحدم به راه خیال بتان مرا

شب چون چراغ دیده بی‌خواب روشن است

حرف دروغ صبر ز قدسی مکن قبول

کآثار صبرش از دل بی‌تاب روشن است

شمارهٔ ۶۲

دلی که عشق نکردش چو لاله داغ کجاست

خبر دهید که فانوس بی‌چراغ کجاست

به دیده خون ز دلم دیردیر می‌آید

کسی که زود کند باده در ایاغ کجاست

هزار داغ به دل دارم و نمی‌دانم

ز بی‌خودی که مرا دل کجا و داغ کجاست

نظاره گل و فریاد عندلیب خوش است

دلم گرفته ز مجلس، بهار و باغ کجاست

نسیم عافیت از ملک ما نمی‌خیزد

به کشوری که غمت ره برد، فراغ کجاست

طریق عشق تو بی خون دیده نتوان رفت

چو روز من شده تاریک ره چراغ کجاست

به کوی تیره‌دلان جا نکرده‌ام قدسی

درین چمن که منم آشیان زاغ کجاست

شمارهٔ ۶۳

دل یکی وز هر طرف بر سینه داغ دیگری‌ست

بهر یک پروانه از هر سو چراغ دیگری‌ست

هر طرف رنگی دگر برمی‌کند نظّاره‌اش

ساقی ما گل‌گل امشب از ایاغ دیگری‌ست

آنکه او را روز و شب در کعبه می‌جویی سراغ

پیش رندان در خراباتش سراغ دیگری‌ست

روزنم هرگز چنین روشن نبود از ماهتاب

کلبه ما روشن امشب از چراغ دیگری‌ست

شیشه را گیرم به لب ساقی چو ساغر کم دهد

امشبم در باده‌پیمایی دماغ دیگری‌ست

طعنه وارستگی تا چند قدسی را هنوز

بر دل از هر حلقه زلف تو داغ دیگری‌ست

شمارهٔ ۶۴

بی تو شب تا روز چون شمعم به چشم تر گذشت

اشک دامانم گرفت و آتشم از سر گذشت

بر سر راهش ندارم لذتی از انتظار

یار پنداری که امروز از ره دیگر گذشت

آنکه مشکل بود عمری حالم از نادیدنش

دوش با من بود و بر من حال مشکل‌تر گذشت

شوق چون زور آورد اندیشه طاقت چه سود

دست و پا نتوان زدن جایی که آب از سر گذشت

بس که از چشمم گریزان است آن آب حیات

چون ز من بگذشت پنداری ز آتش برگذشت

الحذر از آه قدسی کامشب از درد فراق

تا به لب از سینه آهش بر سر نشتر گذشت

شمارهٔ ۶۵

گذشت فصل گل و رغبت چمن باقی‌ست

وداع کرد شراب و خمار من باقی‌ست

برای جیب دریدن عزیز دارم دست

اگرچه پیرهنم پاره شد کفن باقی‌ست

ترا گمان که سخن شد تمام و نشنیدی

سخن نمی‌شنوی ورنه صد سخن باقی‌ست

کفایت است دلیل بقای ناز و نیاز

فسانه‌ای که ز شیرین و کوه‌کن باقی‌ست

شکست جام و حریفان شدند و مرد چراغ

ز سادگی دل من خوش که انجمن باقی‌ست

اگر روی به سفر غربت است و غم قدسی

وگر سفر نکنی محنت وطن باقی‌ست

شمارهٔ ۶۶

گشته پنهان از نظر آن‌کس که صیاد من است

عالمی را برده از یاد آنکه در یاد من است

هر که رُفت از دل غباری بر دلم آمد نشست

هرکجا گم شد غمی در محنت‌آباد من است

ناله‌ای کردم برآمد شیون از صحن چمن

گرمی عشق گل و بلبل ز فریاد من است

نگذرد در خاطر صیاد صید از دوستی

دشمن جان من است آنکس که در یاد من است

در خراش سینه من کز ناتوانی عاجزم

کوه بشکافم اگر گویی که فرهاد من است

قطره بر دریا فزونی می‌کند در عشق زود

عمرها شاگرد من بود آنکه استاد من است

زردی رویم نه از بیم است قدسی زیر تیغ

رنگ زردم عذرخواه تیر جلاد من است

شمارهٔ ۶۷

عافیت سینه‌خراش جگر ریش من است

نیک‌خواهم بود آن‌کس که بداندیش من است

نه ره کعبه بریدم نه در دیر زدم

مرغ نگذشته ازین راه که در پیش من است

نیستم نیست به ارباب تعلق ز جنون

هرکه بیگانه شود از دو جهان خویش من است

رو به سوی حرم و سجده به خاک در بت

در کفم سبحه ولی دین بتان کیش من است

شیوه‌هایی‌ست بتان را که برهمن داند

نمک حسن تو مخصوص دل ریش من است

بر بد کس نرود خامه نیک‌اندیشم

آنچه هرگز نخلد در جگری نیش من است

قدسی از عقل‌زدن لاف چه بی‌توفیقی‌ست

عشق همراه و خرد مصلحت‌اندیش من است

شمارهٔ ۶۸

آسمان پوشیده نیلی جان من غمناک چیست

دیگری دارد مصیبت بر سر من خاک چیست

هر طرف هست آرزویی در دل صدپاره‌ام

در میان لاله و گل اینقدر خاشاک چیست

بر شهید دیگری تیغ‌آزمودن خوب نیست

عشق ما را بس بود بی‌مهری افلاک چیست

سنبل و گل پرده تا برداشتی دانسته‌اند

زلف عنبربو کدام و روی آتشناک چیست

گر نظر با غیر بودش چون دل من شاد شد؟

تیغ اگر بر دیگری زد سینه من چاک چیست

در حریم وصل خود منع دلم از غم مکن

غنچه می‌داند که در گلشن دل غمناک چیست

آنکه هرگز برنمی‌دارد قدم از دیده‌ام

حیرتی دارم که نقش پای او بر خاک چیست

دیده گریان خود تا دیده‌ام دانسته‌ام

با همه آلوده دامانی نگاه پاک چیست

ای سراپا عشوه گاهی جلوه‌ای در کار ما

بر سر گنجی نشسته اینقدر امساک چیست

دل به زلفش بسته‌ای قدسی چه می‌خواهی دگر

صید بسمل‌گشته را معراج جز فتراک چیست

شمارهٔ ۶۹

زاهد ز منع تو دل صد بینوا شکست

خون پیاله ریختی و رنگ ما شکست

آگه نیم که سنگ کجا خورده شیشه‌ام

دانم که دل شکسته ندانم کجا شکست

امشب که بود نکهت پیراهن امید

طالع نگر که خار به پای صبا شکست

دامن‌کشان گذشتی و صد جیب پاره شد

بیگانه گشتی و دل صد آشنا شکست

تا کی دهیم جلوه دل زنگ بسته را؟

هرکس شکست آینه ما بجا شکست

از خارخار سینه دلم را قرار نیست

بازم ز رهگذار که خاری به پا شکست؟

عاشق قدم به کوی سلامت نمی‌نهد

خواهد برای شیشه خویش از خدا شکست

سنجیده دل به شادی عالم غم ترا

خاکش به سر که گوهر غم را بها شکست

قدسی به کام خویش مراد انتخاب کن

چون لطف یار قفل در مدعا شکست

شمارهٔ ۷۰

چشم عیبت چو نباشد گل و خاشاک یکی‌ست

پاک‌بین را همه جانب نظر پاک یکی‌ست

عالمی قرب غمت یافته اما نه چو من

کشته بسیار ولی بسته فتراک یکی‌ست

زخم شمشیر بلا بر سر هم می‌آید

خورده صد تیغ مرا بر جگر و چاک یکی‌ست

قرب و بعدم نشود موجب شادی و ملال

پیش سودازدگان قدر گل و خاک یکی‌ست

هرکجا هست ملالی همه مخصوص من است

هیچ‌جا نیست ز غم خالی و غمناک یکی‌ست

غیر آیینه کسی روی تو را سیر ندید

کوکب سعد همانا که بر افلاک یکی‌ست

نکته‌سنجان همه یک نوع شناسند سخن

در طبیعت همه‌جا نشات ادراک یکی‌ست

قدسی از حب وطن چند نشینی به قفس؟

خیز و پرواز سفر کن همه‌جا خاک یکی‌ست

شمارهٔ ۷۱

از خارخار وصل گلم دل فگار نیست

محرومی‌ام گلی‌ست کش آسیب خار نیست

بی‌بهره نیست چشم هوس هم ز نور حسن

آیینه را به روی بد و نیک کار نیست

خورشید هیچکاره بود در دیار تو

این عرصه بیش جلوه‌گه یک سوار نیست

چون آفتاب با همه صافم ز دوستی

بر روی هیچ آینه از من غبار نیست

احوال من در آینه روشن نمی‌شود

حال درون ما ز برون آشکار نیست

دانسته بگذرم ز خوشی‌های خود مرا

دیگر دماغ ناخوشی روزگار نیست

جسمم غبار گشت و درآمیخت با نسیم

فرسودم و هنوز ز عشقم قرار نیست

قدسی ز رحم نیست گرت هجر دیر کُشت

داند که کشتنی بتر از انتظار نیست

شمارهٔ ۷۲

ای دل می امید دگر بر تو حرام است

کم‌حوصله‌ای خون جگر بر تو حرام است

نه رنگ وفاداری و نه بوی محبت

در پرده شو ای گل که نظر بر تو حرام است

ای گردش افلاک به صبحی نرسیدی

گویا شب مایی که سحر بر تو حرام است

قدسی چو سر از سلسله عشق کشیدی

یاری طلب از تیغ که سر بر تو حرام است

شمارهٔ ۷۳

فتنه‌جویی ز بت خویش مرا باور نیست

گر دمی بر سر نازست دمی دیگر نیست

شکوه از خامی عاشق نکند معشوقی

حسن از عشق در آیین وفا کمتر نیست

بهر ظرفی که ندارم چه کشم رنج خمار

شیشه را بر لب خود گیرم اگر ساغر نیست

سینه سوراخ شد از گرمی خونم گویا

که ز خونابه حسرت مژه امشب تر نیست

شمارهٔ ۷۴

مرو ز دیده که جام جهان‌نما اینجاست

قدم برون مگذار از دلم که جا اینجاست

نسیم کوی تو یاد آردم ز نکهت گل

نمی‌روم ز چمن بوی آشنا اینجاست

زهی سراغ پریشان دوست کز هرسو

رسد به گوش صدایی که نقش پا اینجاست

برون نمی‌رود آشوب و فتنه از دل من

به عهد زلف و خطش خانه بلا اینجاست

به سوی میکده دارند خلق روی دعا

به دور ساقی ما قبله دعا اینجاست

دلم به جای دگر کی کشد ازین سر کو

کجا روم که جای دلگشا مرا اینجاست

مرا خرابه‌نشینی بسی شگون افتاد

ز یمن عشق مگر سایه هما اینجاست؟

ز آستانه جانان سفر مکن قدسی

مرو به کعبه ازین در که جای ما اینجاست

شمارهٔ ۷۵

از زبان من غرض گو گرنه حرفی تازه بست

بار اوراق تغافل را چرا شیرازه بست؟

ای که گویی نیست با معشوق کاری عشق را

محمل لیلی که غیر از عشق بر جمازه بست؟

در تماشای در و دیوار کوی ساقیان

دیده چون خورشید نتواند لب از خمیازه بست

عالم از آوازه رسوایی ما پر شده‌ست

هرکسی گویا بر این آوازه صد آوازه بست

ناز خوبان را دگرگون کی کند اشک نیاز

بر گلی بلبل کجا از گریه رنگی تازه بست؟

از سر کوی تو قدسی خواست بگریزد ز اشک

شوقت آمد راه او از لطف بی‌اندازه بست

شمارهٔ ۷۶

به گریه سحر و آه شب دلم شادست

چو گل که تازه ز آب و شکفته از بادست

فسردگی به دل بوالهوس میاموزید

که مرده در روش آرمیدن استاد است

خیال زلف تو ننشسته هرگز از پرواز

مگو که مرغ هوایی ز قید آزاد است

چو ترکش تو ز پیکان پرست دیده من

نیم گر آینه چشمم چرا ز فولادست؟

چو غنچه سر به گریبان کشد همیشه ز شرم

کسی که گردنش از قید عشق آزاد است

نشد ز سلسله ما برون گرفتاری

درین قبیله مگر عشق وقف اولادست

شمارهٔ ۷۷

عشق را چون شعله غیر از سوختن دربار نیست

هرکه شد ز اهل سلامت مرد این بازار نیست

کاش یک بار افتدش بر گلشن کویت گذر

آنکه گوید سرو را پا هست چون رفتار نیست؟

ماجرای عشق چندان هست کایشان را بس است

عاشقان را پرسش روز جزا در کار نیست

غنچه از بهر صبا چیده‌ست بر هم برگ گل

ورنه مرغان چمن را آشیان جز خار نیست

چون گره بر رشته افتد دست دست ناخن است

بر دل آزرده‌ام رحمی به از آزار نیست

باغ را نظاره‌گی چون دیده در مژگان گرفت

بلبلان را ناله تنها از جفای خار نیست

کفر و دین منسوخ گشت و عشق در کار خودست

قید عاشق همچو شغل سبحه و زنار نیست

شمارهٔ ۷۸

لیلی‌اش در دل و گوشش به صدای جرس است

یا رب این مغلطه مجنون ترا با چه کس است

می‌برد برگ گلی باد ز گلزار برون

بلبلی در پس دیوار مگر در قفس است؟

بلبل از بی‌خودی عشق جهد شاخ به شاخ

گل به خون گشته ز غیرت که مگر بوالهوس است

عمر در خدمت او صرف شد و یار هنوز

پرسد احوال مرا از دگران کاین چه کس است

دل مشتاق تو و لاف صبوری هیهات

شمع این انجمن آسوده ز باد نفس است

شمارهٔ ۷۹

آنکه دایم می‌خراشد سینه ما ناخن است

خارخار سینه ما را مداوا ناخن است

زاهد و ترسا ز من هر یک به نوعی راضی‌اند

می‌گشایم عقده از هر رشته‌ای تا ناخن است

عشق اگر باشد کشد هر لاغری صد کوه غم

از گره بر رشته باکی نیست هرجا ناخن است

نیست ظاهر از برون زخم و درون صد جای ریش

استخوان در سینه احباب گویا ناخن است

می‌کند افغان ما آخر سرایت در دلی

می‌خراشد سینه‌ای گر ناخن ما ناخن است

نیم بسمل را علاج درد تیغ دیگری‌ست

با دلم زان پنجه غم را مدارا ناخن است

دیده‌ام را مانع نظاره آب دیده شد

موج دایم در خراش روی دریا ناخن است

شمارهٔ ۸۰

بازم نشسته تا مژه در دل نگاه کیست

روزم سیاه‌کرده چشم سیاه کیست

با آنکه صرف شد همه عمرم در انتظار

آگه نیم هنوز که چشمم به راه کیست

دل‌دادن و سخن‌نشنیدن گناه من

دل‌بردن و نگاه‌نکردن گناه کیست

جرم مرا امید به رحمت حواله کرد

در حیرتم که دیده نر عذرخواه کیست

داند کسی که دیده کله کج نهادنت

گل غرق خون ز حسرت طرف کلاه کیست

گر پی بری به مرتبه محرمان عشق

دانی که عفو دست‌‌نشان گناه کیست

تیرش تمام سینه‌پسندست و دلنشین

این غمزه دست‌پرور طرز نگاه کیست

قدسی اگر دلم نخراشیده غمزه‌اش

الماس بر جراحتم از برق آه کیست

شمارهٔ ۸۱

از غم نمی‌خورد دل اهل جنون شکست

در حیرتم که خاطرم از غصه چون شکست

تا حرف ناامیدی مجنون شنیده‌ام

دارد دلم ز طره لیلی فزون شکست

زان گل که کوهکن به سر از زخم تیشه زد

صد خار رشک در جگر بیستون شکست

در خیمه‌گاه شعله که داغ است نام او

دل را سفینه بر سر گرداب خون شکست

پیوسته دیگران ز قدح باده می‌خورند

ما خورده‌ایم از این قدح واژگون شکست

ای آنکه بر شکستن رنگم خوری دریغ

بشکاف سینه را و دلم ببین که چون شکست

رفتی و از خمار برون‌رفتنت ز بزم

بر روی نشاه رنگ می لاله‌گون شکست

یک سو شکست زلف تو یک سو شکست دل

غمخانه مرا ز درون و برون شکست

جز من که بخت نیک مرا کارساز نیست

از عافیت نخورده کسی تا کنون شکست

قدسی نکرده سعی کسی در شکست ما

ما را رسد همیشه ز بخت زبون شکست

شمارهٔ ۸۲

نوای من چو ز صد پرده بر یک آهنگ است

چه شد که غنچه صد برگ او به صد رنگ است

ز کودکان نکند مرغ روح مجنون رم

هنوز در دل دیوانه حسرت سنگ است

ازآن چو شعله به یکبار در گرفته دلم

که تا به گردن شمع از فسردگی ننگ است

صدای تیشه فرهاد بزم شیرین را

به از ترانه داوود و نغمه چنگ است

به آب دیده چنان رنگ داده خون دلم

که خون دل به کفت چون حنای بی‌رنگ است

اگر غلط نکنم گوش سوی من دارد

که پیک ناله‌ام امروز سیر آهنگ است

چنان ز نسبت زلفت به شام تیره خوشم

که نور صبح بر آیینه دلم زنگ است

به بلبلان چمن ناز اگر کند شاید

صبا که دامن برگ گلیش در چنگ است

پی فریب تو قدسی به جلوه حاجت نیست

کرشمه نگهش را هزار نیرنگ است

شمارهٔ ۸۳

خطش را کس به جز من مبتلا نیست

به این خط چشم هرکس آشنا نیست

چمن شد از هجوم گل چنان تنگ

که مرغان را برای ناله جا نیست

به من خوش می‌رسد لطف تو امروز

مگر چشم بداندیش از قفا نیست؟

چه شد بوی گل امید یا رب

که رفت از بوستان و با صبا نیست

خموشی پیشه کن گر مرد عشقی

که مرغ این گلستان را نوا نیست

شمارهٔ ۸۴

شب دل ناشکر من آرام با خنجر نداشت

سینه صد پیکان چشید و دست از افغان برنداشت

تهمتی بود این که گفتم آتش دل مرده است

کز دلم برخاست آه و رنگ خاکستر نداشت

بر سر نظّاره روی تو بر من ناز کرد

ور نه بر من چشم روشن منتی دیگر نداشت

تا بر زلف تو امروز آمدم مردم که دوش

خواب دیدم ناتوانی را که دل در بر نداشت

گرچه محروم از جوابم هیچ‌گه در کوی تو

پر نزد مرغی که از من نامه‌ای بر پر نداشت

بدگمانم با وجود آنکه دیدم آفتاب

بر سر کوی تو جیب چاک و چشم تر نداشت

ناله‌ام می‌کرد اثر اما برای دیگران

تیر آهم دوش کج می‌رفت گویا پر نداشت

حیرتی دارم که شب با لعل جان‌بخشت غنود

نقش دیبا با تو از بالین چرا سر بر نداشت

مست غیرت بود قدسی دوش و ظرف شکوه پر

واکشید از لب حدیثی را که دل باور نداشت

شمارهٔ ۸۵

از پریشانی اگر حاصل شود کامم رواست

در خم زلفت دلم را شانه محراب دعاست

گرچه دست کوتهم بیگانه است از گردنت

همتی دارم که با سرو بلندت آشناست

میرم از غیرت چو چشم حسرتم در بر کشد

خاک راهت را که چشم توتیا را توتیاست

دست در زلف تو دارم چون توانم بود امن؟

بر تنم هر تار پیراهن به جای اژدهاست

مردم چشمم پریشانند از بی‌طاقتی

تا دلم را دست بی‌تابی در آن زلف دوتاست

با خیال خاک پایت الفتی دارد از آن

مردم چشم مرا صد چشم حسرت در قفاست

شمارهٔ ۸۶

هر روز به من یار ز نو بر سر نازست

پیوسته مرا لذت آغاز نیاز است

بگذار که در تیرگی بخت بمانم

آیینه چو روشن شود افشاگر رازست

کوتاه امل باش که چون رشته سوزن

پیوسته گره می‌خورد آن سر که دراز است

ای بت نه همین زینت بتخانه مایی

در کعبه هم ابروی تو محراب نمازست

از پستی فطرت چه شوی بسته صورت؟

یک گام به معراج حقیقت ز مجازست

شمارهٔ ۸۷

باغی که گلش بو ندهد عشق مجازست

تخمی که کسش برنخورد، اشک نیازست

خواری و عزیزی به هم آمیخته در عشق

هرگام درین بادیه صد شیب و فرازست

در عشق، بلا می‌سپرد دست به دستم

از بوته چو زر باز رهد در دم گازست

نرمی و درشتی ز کسی چشم ندارم

گر صلح‌پذیرست، وگر عربده‌سازست

سر بر نزد از ناز ز گلگشت مرادم

زان روز که تخم املم اشک نیازست

بی جاذبه عشق به منزل نتوان رفت

گر راه خرابات، وگر راه حجازست

عشقت به دل گیر و مسلمان زده آتش

جولانی حسنت همه جا در تک و تازست

مرغ دل محمود هنوز از اثر عشق

پروانه فانوس سر خاک ایازست

آگاهی دل را نبرد غفلت ظاهر

در خواب نیم گرچه مرا دیده فرازست

قدسی سخن من همه‌جا آفت من بود

چون شمع که از چرب‌زبانی به گدازست

شمارهٔ ۸۸

گشادی طره و مشک ختن سوخت

نقاب از رخ فکندی و چمن سوخت

اسیران غمت را آتش عشق

چو تار شمع در یک پیرهن سوخت

نشستی با رقیب و من کبابم

زدی آتش به غیر و جان من سوخت

نگشتم آشنای کس ز مهرت

مرا داغ غریبی در وطن سوخت

برآمد دود از جان زلیخا

مگر یعقوب در بیت‌الحزن سوخت؟

ندارد بر جگر چون لاله داغی

دلم بر حال برگ نسترن سوخت

به عهد استوار خویش نازم

که چون قدسی دلم را در کفن سوخت

شمارهٔ ۸۹

نشسته بر سر کویی و فتنه بر پا نیست

ز حیرت تو کسی را به جنگ پروا نیست

ز چشمم از به کناری، نشو ز طوفان امن

کنار چشم من است این، کنار دریا نیست

قدح به دست و چو نرگس همیشه مخموریم

می خمارشکن در پیاله ما نیست

نسوخت چون دگری را به بزم، دانستم

که جز به خدمت پروانه شمع بر پا نیست

از آن ز مصر به کنعان نمی‌رود یوسف

که مهربانی یعقوب چون زلیخا نیست

به یاد زلف بتان آنقدر قلم زده‌ایم

که در سفینه ما جز خط چلیپا نیست

به جرم مهر خود از چشم خلق افتادیم

وگرنه چشم بداندیش در پی ما نیست

به قتل خود مکن ایما به غمزه‌اش قدسی

ستیزه‌خوی تو را حاجت تقاضا نیست

شمارهٔ ۹۰

تا آفت غم لازمه طبع شراب است

می بوی خوش و ساغر ما چشم خراب است

چون نشکندم دل، که ز پوشیدن رویت

آن را که شکستی نرسد، طرف نقاب است

کفرست تهی‌کاسگی باده‌پرستان

خالی چو شد از می قدحم، دیده پر آب است

مرغی که برد نامه من ، صورت حالش

نقشی‌ست که بر پنجه پرخون عقاب است

اسباب تماشای جمال تو نگنجد

در خانه چشمی که به اندازه خواب است

در بحر غمت گشت فنا هرکه نفس زد

این شیوه درین ورطه نه مخصوص حباب‌ است

قاصد چو برد نام تو سوزد دل ما را

پروانه ما از خبر شمع، کباب است

نگرفت وطن در دل قدسی غم دنیا

این خانه نشد جغدنشین، گرچه خراب است

شمارهٔ ۹۱

زلفت بود به کام، دلی را که داغ نیست

در کار شبروان گرهی چون چراغ نیست

هر شب گل چراغ بهار دگر کند

بلبل گمان مبر که ز پروانه داغ نیست

چون غنچه برنیاورد از شرم سر ز جیب

زان بوی طره هرکه پریشان دماغ نیست

در باغ عشق برگ معیشت مگو نماند

گل هم به چشم مرغ چمن کم ز داغ نیست

شمارهٔ ۹۲

جز وصال او دلم هرگز تمنایی نداشت

غیر سودایش دل شوریده سودایی نداشت

عمرها شد ساغر نرگس چو جام ما تهی‌ست

مجلس‌آرای چمن هم دُرد مینایی نداشت

عاقبت یوسف متاع حسن، سوی مصر برد

مشتری گویی به کنعان چشم بینایی نداشت

در جبینش از چه رو امروز نور دیگرست؟

آفتاب امروز اگر رخ بر کف پایی نداشت

دُرد نگذارم به جام لاله گر بر لب نهم

هرگز این میخانه چون من باده‌پیمایی نداشت

شمارهٔ ۹۳

دوران نگر که سینه‌اش از کینه صاف نیست

جز شیشه در میان دگری سینه صاف نیست

تا کی خیال روی تو را در بغل کشد؟

هرگز دلم ز رشک به آیینه صاف نیست

تا دیده‌ام نزاع شب جمعه با شراب

دانسته‌ام که باطن آدینه صاف نیست

آرد همیشه بخیه او را به روی کار

درویش هم به خرقه پشمینه صاف نیست

شمارهٔ ۹۴

مرا چو لاله ز بخت سیه رهایی نیست

شب مرا به دم صبح آشنایی نیست

چو نقش زلف تو بندم چرا نریزم اشک

که می‌رسد شب و در خانه روشنایی نیست

ز من برای چه رنجیده باز بر سر هیچ

بهانه‌جوی مرا گر سر جدایی نیست

ز خون دیده مشو دامن مرا زاهد

که قید عشق بتان قید پارسایی نیست

بقا کمند تو دارد ازآن حسد بردم

بر آن اسیر که در طالعش رهایی نیست

ره گذار هوس بسته‌اند بر چمنم

گل بهار مرا رنگ بی‌وفایی نیست

درین دیار ندیدیم جز دل قدسی

شکسته‌ای که نیازش به مومیایی نیست

شمارهٔ ۹۵

ز بوی او به دل غنچه ارمغانی هست

ز داغ من جگر لاله را نشانی هست

به باغ رفتم و داغم چنان که پنداری

مرا به غنچه ز دلبستگی گمانی هست

گریزم از نفس خلق وقت دلتنگی

که از نسیم، دل غنچه را زیانی هست

نمانده در گرو سایه همای، سرم

ز من هنوز بر او حق استخوانی هست

مباد حسرت تیغ ترا به خاک برم

برآر دست هنوزم که نیم جانی هست

مخوان به کعبه برای زیارت سنگم

که بهر سجده من خاک آستانی هست

ز کار خویش مگو زآنکه پیش کارشناس

چو غنچه هر گره کار را زبانی هست

ز راز تنگ‌دلان بی‌خبر نیم قدسی

که با دلم دل هر غنچه را زبانی هست

شمارهٔ ۹۶

غیر از شکن طره به جایی گذرم نیست

جز کنج قفس راه به جای دگرم نیست

چون غنچه پژمرده‌ام و لاله بی‌رنگ

زان روز که غم در دل و خون در جگرم نیست

من بوی گل از داغ دل خویش شنیدم

حاجت به مددکاری باد سحرم نیست

بر آتش می بس که نظر دوخته‌ام دوش

امروز چو ساغر مژه در چشم ترم نیست

ترسم دگری چون تو درآید به خیالم

در پیش تو بر آینه زان رو نظرم نیست

کوته نکنم دست دل از شاخ تمنا

امید خزان هست، چه شد گر ثمرم نیست

شمارهٔ ۹۷

بازآی که سینه‌ام کباب است

بی روی تو حال دل خراب است

دلگرمی من ز دیدن توست

این آینه رو بر آفتاب است

هر گوشه چشم فتنه‌بارت

طوفان کرشمه و عتاب است

مینای دلم پی شکستن

هم‌بیعت شیشه حباب است

هرگز دلم از تپش نیاسود

سیماب طلسم اضطراب است

پیداست ز شام طره تو

صبحی که سراسر آفتاب است

از پرده چشم من ز مردم

تا نقش پی تو در نقاب است

شمارهٔ ۹۸

آنکه در هر چین زلفش صدمه کنعان گم است

چون توانم گفتنش کآنجا مرا هم جان گم است

کعبه گویا شد بنا در روزگار بخت ما

ورنه چون در تیرگی چون چشمه حیوان گم است؟

بس که دایم حسرت تیر تو، راهم می‌زند

در میان دیده و دل لذت پیکان گم است

همچو قدسی دور از آن آشوب جان، شام فراق

گریه‌ای دارم که در هر قطره‌اش طوفان گم است

شمارهٔ ۹۹

هنوز چشم امیدم به رهگذاری هست

هنوز گونه زرد مرا غباری هست

نمی‌زنم مژه بر یکدگر ز حیرانی

هنوز چشم مرا درد انتظاری هست

حذر نکرد ز آهم سپهر و غافل از این

که در میانه این گرد هم سواری هست

مرا چو حادثه مخصوص گشت دانستم

که روزگار مرا از من اعتباری هست

ز دیده خون دلم جوش می‌زند امشب

مگر بر آن سر کو چشم اشک‌باری هست؟

نصیب ما که درین گلشن آشیان داریم

اگرچه خرمن گل نیست، مشت خاری هست

ز موج خیز محبت برون مرو قدسی

به خس گذار درین بحر اگر کناری هست

شمارهٔ ۱۰۰

خانه‌ام نیمی خراب از گریه نیمی پرگل است

همنشینم جغد از یک سو، ز یک سو بلبل است

نکته‌ای تا کرده از سیرابی زلفش رقم

از رطوبت خامه‌ام گویی که شاخ سنبل است

کی به گوشش می‌رسد فریاد محرومان باغ؟

بس که گوش گل ز جوش بلبلان پرغلغل است

خواری عشقم مبین، بنگر قبای غنچه را

ابره گر از خار دارد، آستر برگ گل است

از دل قدسی به شهر و کو چه می‌جویی سراغ؟

جان آن دیوانه، چین زلف و قید کاکل است

شمارهٔ ۱۰۱

وعده وصل ار دهد، صبر تقاضا بس است

فایده انتظار، ترک تمنا بس است

مرغ گرفتار را، حوصله باغ نیست

برگ گلی در قفس، بهر تماشا بس است

خار ره عشق را، در جگر خود شکن

کز پی مزد قدم، آبله پا بس است

یوسف اگر همره است، قافله گو امن باش

بدرقه کاروان، عشق زلیخا بس است

آمده خُم‌ها به جوش، رحم کن ای پیر دیر

جام مرا قطره‌ای، زین همه دریا بس است

یاد چمن تا به کی، شرم کن ای چشم تر

گر غرضت گریه است، دامن صحرا بس است

داغ جنون، همنشین بر سر قدسی منه

کز پی سرگرمی‌اش، آتش سودا بس است

شمارهٔ ۱۰۲

خرم دلی که در خم زلف تو جا گرفت

آسوده آنکه خانه به کوی بلا گرفت

خاک درت ز رشک نهفتم به آب چشم

تا چشم غیر، روشنی از توتیا گرفت

تیر تو سر فرود نیارد به هیچ صید

مرغ دلم خدنگ ترا در هوا گرفت

خلقی اسیر تهمت و من مجرم وفا

در قید او نماند کسی، تا مرا گرفت

شمارهٔ ۱۰۳

تا صبا با آن سر زلف پریشان آشناست

صد گره از غیرتم با رشته جان آشناست

غم هجوم آورد و من در فکر بی‌سامانی‌ام

میزبان خجلت کشد هرچند مهمان آشناست

هرچه باداباد ما کشتی در آب انداختیم

گر بود بیگانه باد شرطه طوفان آشناست

عمرها شد حسرت چاک گریبان می‌کشم

با وجود آنکه دستم با گریبان آشناست

از غرور حسن ظاهر می‌کند بیگانگی

ورنه عمری شد به من از خویش پنهان آشناست

استخوانم حالتی دارد که چون گردد هدف

می‌شناسد ناوکش را زانکه پیکان آشناست

دیده قدسی حسد ورزیده در راه حرم

بر کف پایی که با خار مغیلان آشناست

شمارهٔ ۱۰۴

تا به نظّاره بت، چشم برهمن بازست

به تماشای جمالت مژه من بازست

پیش مرغان گرفتار، خموشی کفرست

لب نبندم ز فغان تا ره شیون بازست

به تمنای غباری ز درت چون سایل

مردم چشم مرا، از مژه، دامن بازست

عکس رویش چو در آیینه فتد شاد شوم

کز دل آینه راهی به دل من بازست

گل مچینید که غیرت‌کش مرغ چمنم

نگشاید دل من تا در گلشن بازست

مژده آمدنت آمده و چشم مرا

عمرها شد که در خانه چو روزن بازست

شمارهٔ ۱۰۵

هر سر موی من از دود تو در فریادست

ناله‌ام نغمه نی نیست که گویی بادست

دیده بی‌نور شود گر نکنم گریه چو شمع

مردم چشم مرا خانه ز سیل آبادست

تندی خوی تو از تاله فرو بسته لبم

ورنه حیثیت مرغان چمن فریادست

برگ سبزی به چمن کو که نشوید ابرش؟

بر خط سبز مکن تکیه که سرو آزادست

بر سر چارسوی عشق هنرمندانند

هرکه شاگردی این طایفه کرد استادست

شمارهٔ ۱۰۶

لذت شادی نداند جان چو با غم خو گرفت

دشمن عیدست هر دل کو به ماتم خو گرفت

دایم از جام بلا زهر هلاهل می‌کشد

کی لب عاشق به آب خضر و زمزم خو گرفت؟

زاهد از عشق نکورویان مکن منع دلم

هست مشکل، کندن از هم دل، چو با هم خو گرفت

دل ز سنبل نشکفد، تکلیف گلزارش مکن

هرکه را چون من دلش با زلف پرخم خو گرفت

دامنت خواهد شدن قدسی پر از خون جگر

گریه از هم نگسلد چشمی که با غم خو گرفت

شمارهٔ ۱۰۷

هرگزم عشق چنین در رگ جان چنگ نداشت

نغمه تا بود بدین نازکی آهنگ نداشت

ناله از جای دگر خورد به گوشم ورنه

مطرب این نغمه در آواز دف و چنگ نداشت

عشق تا دید مرا زار، چنین زار ندید

شوق تا داشت مرا تنگ چنین تنگ نداشت

بود کج‌بینی ما باعث حرمان ورنه

هیچ‌وقت آینه حسن بتان زنگ نداشت

عشق را شیوه دگر گشته وگرنه زین پیش

داشت نیرنگ، ولی این همه نیرنگ نداشت

از شکستن به نوا می‌رسدم دل ورنه

هرگز این شیشه چنین آرزوی سنگ نداشت

گر ز هم‌صحبتی‌ام یار کند ننگ چه غم

شکر لله که غم از ضحبت من ننگ نداشت

قدسی از روز ازل کز عدم آمد به وجود

از در صلح درآمد به کسی جنگ نداشت

شمارهٔ ۱۰۸

رسید یار و ز من بر سر عتاب گذشت

چه گویمت که چه بر دل ز اضطراب گذشت

نبرد غنچه بختم سوی شکفتن راه

گل امیدم ازین باغ در نقاب گذشت

کجاست عشق که در دیده‌ام نمک پاشد

که روزگار به آسودگی و خواب گذشت

به بزم شوق گر این نشاه می‌دهد می عشق

هزار حیف ز عمری که بی‌شراب گذشت

نگه ز رشک به رویش نبرد ره قدسی

چو روزگار تو محروم از آفتاب گذشت

شمارهٔ ۱۰۹

چه گهرها به عوض بر سر دریا افشاند

قطره‌ای چند اگر ابر ز دریا برداشت

چون قلم خوانده شود راز دل از نقش پی‌ام

در سر کوی تو نتوان قدم از جا برداشت

خوش به دشنام تو آمیخته چون شهد به شیر

از لبت کام خود اعجاز مسیحا برداشت

هست چشمی که بر احوال دلم گریه کند

سینه هر زخم که از تیغ تمنا برداشت

تا خس و خار درین بادیه مجنون شده‌اند

ناقه کیست که دیگر ره صحرا برداشت؟

آن سیه‌روز فراقم که قضا صبح ازل

روز من دید و سواد شب یلدا برداشت

بزم وصل است و حریفان همه خمیازه‌کشند

نتوان چشم چو پیمانه ز مینا برداشت

مژه‌ام نقش تو بست آنقدر امشب که فلک

اطلس آورد به بالینم و دیبا برداشت

می‌توانم نظر از هر دو جهان بست ولی

نتوانم دل از آن نرگس شهلا برداشت

شاد گشتیم که خضر ره پروانه شدیم

که پی شعله ز داغ جگر ما برداشت

قدسی امروز ز هر روز گرفتارترست

عشق تا باز که را سلسله از پا برداشت؟

شمارهٔ ۱۱۰

طبیب من چه شد گر مهربان نیست؟

من بیمار را پروای جان نیست

غرور خضر، عاشق برنتابد

محبت کم ز عمر جاودان نیست

نمی‌جوشند با هم ناتوانان

که با هم، موی را خون در میان نیست

به بیماری سپردم تن چو نرگس

که در عالم طبیب مهربان نیست

ندارم بهره‌ای از مومیایی

شکست دل شکست استخوان نیست

جهان چون بود و نابودش مساوی‌ست

چرا گوید کسی کاین هست و آن نیست

چنان افسرده خواهد روزگارم

که پنداری مرا در جسم جان نیست

شمارهٔ ۱۱۱

نیست باکی گر به دستم غنچه سیراب نیست

در دل من غنچه پیکان او نایاب نیست

جلوه صبح است شامم را به یاد روی دوست

آسمان را بر شب من منت مهتاب نیست

شوق دیدار تو چندان لذت از یک دیدنت

بر سر هم ریخت در چشمم که جای خواب نیست

خون گری قدسی که دارد گریه خونین اثر

پاره دل را چه شد در دیده گر خوناب نیست

شمارهٔ ۱۱۲

داغ دلم گلی ز گلستان آتش است

شور محبتم نمک خوان آتش است

هان ای فرشته بر سر خاک شهید عشق

ننهی قدم دلیر، که طوفان آتش است

منعم مکن ز ناله که این خون گرفته دل

در پهلویم نشسته چو پیکان آتش است

خون دلم جز آتش عشقت کسی نریخت

از خون نشان هنوز به دامان آتش است

جز شعله نیست در دم قدسی چه بر دهد

نخلی که سرکشیده ز بستان آتش است

شمارهٔ ۱۱۳

من لبالب آروز، لیک آرزوی دل یکی‌ست

عالمی پر از شهید و غمزه قاتل یکی‌ست

خواه سوی کعبه رو خواهی ره بتخانه گیر

کوی عشق است این به هر جا می‌روی منزل یکی‌ست

نه ز هجران خسته دل گردیم نی از وصل خوش

موج دریاییم ما را لجه و ساحل یکی‌ست

وادی عشق است اینجا ساربان آهسته ران

هر قدم مجنونی افتاده‌ست اگر محمل یکی‌ست

شمارهٔ ۱۱۴

دل در برم ز ناله پنهان لبالب است

ناقوس پرصداست کز افغان لبالب است

عشقم برد به میکده، زان روی که جای می

خم‌های او ز خون شهیدان لبالب است

هرگز به دل تصور مرهم نکرده‌ام

با آنکه ریش سینه ز پیکان لبالب است

ره نیست خواب را، که ز خونابه دلم

پیمانه‌وار دیده گریان لبالب است

زین چشم اشک‌بار و دل پاره‌پاره‌ام

روی زمین ز لولو و مرجان لبالب است

قدسی نمی‌زند مژه بر هم که دیده‌اش

از آرزوی دیدن جانان لبالب است

شمارهٔ ۱۱۵

چنان دلم شب هجران بر آتش غم سوخت

که هر نفس که کشیدم ز سینه، عالم سوخت

ز جور چرخ، دلم در میان بخت سیاه

چو جان اهل مصیبت به شام ماتم سوخت

تبسمِ که نمک‌پاش ریش دل‌ها شد؟

که داغ‌های دلم در میان مرهم سوخت

به راه عشق تو لب‌تشنگان بادیه را

جگر ز العطش آب خضر و زمزم سوخت

دلم ز شعله سودای عارضی گرم است

چنان که نام دلم هرکه برد، دردم سوخت

چو کرد صبحدم اظهار عشق گل، بلبل

چنان ز شرم برافروخت گل، که شبنم سوخت

فغان که در دل قدسی ز برق حسرت دوش

متاع صبر و شکیب آنچه بود در هم سوخت

شمارهٔ ۱۱۶

شب نیست کز فراق توام سینه داغ نیست

خون جگر به جای می‌ام در ایاغ نیست

شکر خیال روی تو گویم، که کلبه‌ام

شب زیر بار منت شمع و چراغ نیست

دایم نظر به پاره دل داشت در کنار

آلوده دیده‌ام به تماشای باغ نیست

دنبال کام خویش به صحرای آرزو

بدخو دماغ من به نسیم سراغ نیست

قدسی ز ننگ بوالهوسان ساختم به هجر

سودای وصل هیچ‌کسم در دماغ نیست

شمارهٔ ۱۱۷

ایام بهارست و هوای چمنم نیست

شادم به غمت ذوق گل و یاسمنم نیست

گر شور قیامت شود از خاک نخیزم

چون غنچه سر نشو و نما در کفنم نیست

چون گلشن تصویر، گلم بوی ندارد

با آنکه گل ساخته‌ای در چمنم نیست

چون عکس در آیینه گهی، گاه در آبم

بیرون ز دل صاف‌ضمیران وطنم نیست

شمارهٔ ۱۱۸

کعبه عشق است کانجا هیچ محمل ره نیافت

کس به جز عاشق در آن وادی و منزل ره نیافت

آفتاب آمد که بیند عارضش بی‌اختیار

از هجوم غمزه، از روزن به محفل ره نیافت

زان شب تارم نداند صبح کز خون دلم

سوی روزن هرگزم خورشید از گل ره نیافت

وه چه صید لاغری قدسی، که مُردی و ز ننگ

ذوق بسمل‌کردنت در طبع قاتل ره نیافت

شمارهٔ ۱۱۹

پیغام وداع آمد و با گوش به جنگ است

هجران به تو نزدیک شد ای جان، چه درنگ است

ما قافله‌سالار ره عشق بتانیم

در بحر بلا کشتی ما کام نهنگ است

هر لحظه دلم را شکند یاد جدایی

ای وای بر آن شیشه که سیلی‌خور سنگ است

آوارگی هجر بتان طرفه بلایی‌ست

آسوده‌دل آن‌کس که گرفتار فرنگ است

قدسی چه عجب گر گره افتاد به کارت

صد مطلب نایاب ترا در دل تنگ است

شمارهٔ ۱۲۰

مُردم ز بیخودی، بت خودکام من کجاست

بی‌صبری‌ام ز حد بشد آرام من کجاست

دوران به سر رسید و دل من نیارمید

یاران خبر دهید دلارام من کجاست

بگداختم ز ناله بلبل درین بهار

ای باد صبح، سرو گل‌اندام من کجاست

زاهد تو فارغی، ز من اوضاع دین مپرس

من کافر محبتم اسلام من کجاست

دیگر دلم ز صحبت آسودگان گرفت

آشوب شهر و فتنه ایام من کجاست

قدسی اگر نه‌ای ز فراموش‌گشتگان

در نامه‌ای که کرده رقم، نام من کجاست

شمارهٔ ۱۲۱

روح‌القدس ار دیده گشاید به جمالت

ایمن ننشیند ز فریب خط و خالت

در هیچ چمن چون تو گلی نیست، ندانم

دهقان ز گلستان که آورده نهالت

گرد سر اعجاز تو گردم که شود شب

آتشکده سینه گلستان ز خیالت

شادم که مرا قابل هجران شمری هم

من کیستم و آرزوی بزم وصالت

ای مرغ حرم بر قفس مرغ گرفتار

زنهار مزن پر که بسوزد پر و بالت

شب‌ها تو به خواب خوش و از شوق تو قدسی

گردد همه شب گرد سراپای خیالت

شمارهٔ ۱۲۲

نیست نومیدی گر از حد انتظار ما گذشت

ناقه مجنون نه روزی از همین صحرا گذشت؟

گر جفایی آید از ارباب دنیا بر دلت

بگذران، چون عاقبت می‌باید از دنیا گذشت

غنچه بر روح قدح خندید کامشب در چمن

مستی بوی گلم از باده حمرا گذشت

گر بود صد کوه از آهن، کجا تاب آورد

آنچه بر من دوش از هجران او تنها گذشت

هر سر خاری که می‌بینم، به مجنون دشمن است

ناقه لیلی مگر روزی ازین صحرا گذشت؟

نامه‌ای کش عشق طغرا شد، مخوان تا آخرش

زانکه هر مضمون که خواهی یافت، در طغرا گذشت

شمارهٔ ۱۲۳

پیوسته فکر وصل بتان پیشه من است

کوتاه‌تر ز فکر من اندیشه من است

سنگی اگر به شیشه برد راه سنگ اوست

گر شیشه‌ای به سنگ خورد شیشه من است

زحمت ندید مورچه‌ای زیر پای من

کاین پای نیست، چوب ته تیشه من است

هرجا نهال مهر و محبت شود بلند

چون نیک بنگری ز رگ و ریشه من است

کی آشنا بود دل هرکس به درد عشق

قدسی به من گذار که این پیشه من است

شمارهٔ ۱۲۴

بیگانه‌ای اگر نه به جانانه آشناست

رشکم چرا به صد غم بیگانه آشناست

معشوق هم به چاره عاشق نبرد راه

شد عمرها که شمع به پروانه آشناست

در وادی خیال تو و گفتگوی عشق

چشمم به لب، چو خواب به افسانه آشناست

بیگانه است اگرچه ز پیراهن خرد

با سنگ کودکان تن دیوانه آشناست

هرگز برای فال دلم شانه‌ای ندید

شد عمرها که زلف تو با شانه آشناست

پیغام نیک و بد همه را می‌برد بجا

پیک صبا به کعبه و بتخانه آشناست

خون می‌خورد همیشه و عیشش کند قیاس

قدسی لبی که با لب پیمانه آشناست

شمارهٔ ۱۲۵

جز خیال تو مرا در سر سودایی نیست

خون شود دل اگر از عشق تو شیدایی نیست

به ره کعبه فریبم مدهید از در دوست

عاشقان را هوس بادیه‌پیمایی نیست

همه‌جا جلوه معشوق حقیقی‌ست ولی

هر تُنُک‌حوصله را چشم تماشایی نیست

وصل اگر می‌طلبی، یک جهتی کن که ز رشک

شمع ما را سر پروانه هرجایی نیست

طعن قدسی مزن ای زاهد ناموس‌پرست

هرکه عاشق شود او را غم رسوایی نیست

شمارهٔ ۱۲۶

کس چه داند از چه در دل آه شبگیرم شکست

نامه‌ای بر پر نبستم در کمان تیرم شکست

مرغ تدبیرم به سوی بام وصلش می‌پرید

از قضا در راه بال مرغ تقدیرم شکست

کرده‌ام در خدمتت تقصیر و از تاثیر آن

پشت امیدم خمید و رنگ تقصیرم شکست

صورت خود می‌کشیدم بهر پابوسش به راه

انفعال این تمنا رنگ تصویرم شکست

باخبر شد از شکست خود دل آگاه من

آستین دست قضا چون بهر تخمیرم شکست

کی شوم غمگین که چون قدسی مرید باده‌ام

پشت صد اندوه را یک همت پیرم شکست

شمارهٔ ۱۲۷

تبخاله خون بر لبم از سوز درون است

در چشم ترم هر مژه فواره خون است

این باده عیشم که بود خون دلش نام

ته‌مانده صد جرعه‌کش بخت‌زبون است

درمان نپذیرد مرض عشق مسیحا

بیمارفریبی بگذار این چه فسون است؟

مخمور می شوقم و انجام شکست است

مجنون ره عشقم و آغاز جنون است

با آنهمه سنگین‌دلی‌اش رحم نماید

گر یار بداند که دل خون‌شده چون است

هرچند به خون گشت چو قدسی جگرم، یار

یک بار نپرسید که احوال تو چون است

شمارهٔ ۱۲۸

از شیشه نه می در دل مخمور فرو ریخت

انوار تجلی‌ست که بر طور فرو ریخت

گلچین چمن دامن گل را ز خجالت

چون دید گل روی تو از دور، فرو ریخت

در باغ جهان آبله‌های کف دهقان

چون قطره می از دل انگور فرو ریخت

صافش همه در شیشه ما کرد محبت

آن دُرد که در ساغر منصور فرو ریخت

چون لاله بود داغ دل و دامن صحرا

اشکی که ز چشم من محرور فرو ریخت

شمارهٔ ۱۲۹

با شمع چو پروانه به محفل نتوان رفت

هرجا که رود دل ز پی دل نتوان رفت

خون می‌مکد از تیغ شهادت لب زخمم

تا بر اثر خون پی قاتل نتوان رفت

هر گوشه لبی پر ز فغان است درین راه

بر صوت جرس از پی محمل نتوان رفت

گر کعبه مقصد طلبی تن به قضا ده

کاین راه به اندیشه باطل نتوان رفت

نقش مژه از صورت پا گر نشناسی

در بادیه عشق به منزل نتوان رفت

شمارهٔ ۱۳۰

هرگهم در دل خیال آن قد موزون نشست

در جگر صد ناوک غیرت مرا افزون نشست

شب خیال قامتت از دیده تر می‌گذشت

تا به گردن همچو شاخ ارغوان در خون نشست

ناقه محمل‌نشین یک بار راهی گم نکرد

عمرها مجنون به این امید در هامون نشست

در میان عاشق و معشوق قاصد رسم نیست

کوه‌کن شد باخبر شیرین چو بر گلگون نشست

آب و آتش را به هم یک جای نتوان داشتن

عشق چون زد خیمه در دل جان ز تن بیرون نشست

یک قفس جای دو بلبل نیست ای لیلی‌وشان

تا من از دامان صحرا خاستم، مجنون نشست

اینقدر دانم که جان بر دل گرانی می‌کند

نیستم آگه که پیکان تو در دل چون نشست

پیش دشمن روی جانان سیر نتوانست دید

قدسی امشب العطش گو، بر لب جیحون نشست

شمارهٔ ۱۳۱

منم که نور خرد در چراغ من غلط است

بجز هوای جنون در دماغ من غلط است

سرود مرغ من الماس بر جگر پاشد

ترانه‌سنجی بلبل به زاغ من غلط است

نگه ز دیدن آن، ریش گردد ای همدم

برو که دیده گشودن به داغ من غلط است

تمام، خون دل است و فشرده الماس

نبرده پی لب من، یا ایاغ من غلط است

نشان پا طلبد خصر و من به وادی عشق

به دیده می‌سپرم ره، سراغ من غلط است

تمام شعله شوای طایر حرم، زنهار

به بال و پر هوس گشتِ باغ من غلط است

طبیب گو مده آزار خود، که چون قدسی

اسیر گشته عشقم، فراغ من غلط است

شمارهٔ ۱۳۲

بر جرعه‌نوش عشق، بجز خون حلال نیست

زان رو به دل ز خوردن خونم ملال نیست

خون مرا بریز که در شرع دوستی

خون‌ریختن شهید وفا را وبال نیست

کار دل است پر مزن ای طایر حرم

پرواز بوستان محبت به بال نیست

دل‌دوختن به وعده معشوق بی‌وفا

جز آرزوی خام و خیال محال نیست

رضوان که می‌ستود گلستان خویش را

انصاف داد خود که چو بزم وصال نیست

در باغ تا ز داغ جگر پنبه کنده‌ای

قدسی چه گل که در عرق انفعال نیست

شمارهٔ ۱۳۳

گرم قتلم آمد آن شوخ و به استغنا گذشت

آتش از خس نگذرد هرگز چنین کز ما گذشت

هرچه با زلف تو می‌ماند دل از کف می‌برد

روز عمرم در تمنای شب یلدا گذشت

خاک بادا بر سرم گر نام عریانی برم

من که در دیوانگی موی سرم از پا گذشت

از فغانم پرس کامشب با دل گردون چه کرد

تیشه فرهاد می‌داند چه بر خارا گذشت

لاله بر گرد دمن پژمرده دیدم سوختم

بر سیه‌بختی که اوقاتش در آن صحرا گذشت

کی کند سر در سر هر قطره طوفان بلا؟

کار سیل چشمم از هم‌چشمی دریا گذشت

سوختم قدسی که مخصوص تغافل هم نیم

دوستم از پیش چون دشمن به استغنا گذشت

شمارهٔ ۱۳۴

می دید رویت آینه و دیده برنداشت

خشنود شد دلم که ز مهرت خبر نداشت

برگ گلی نبرد صبا از چمن برون

کز درد، بلبلی ز پی‌اش ناله برنداشت

در حیرتم که دیده ازو برنداشتم

دل را چگونه برد که چشمم خبر نداشت

در خاک خفته‌ایم چو گنج و مقیدیم

مردیم و غم ز دامن ما دست برنداشت

دامن ز ننگ صحبت من چید هرکه بود

غیر از جنون عشق که از من بتر نداشت

چشم دلم ز نور رخ او لبالب است

در حیرتم ز طور که تاب نظر نداشت

از جور خویش می‌کُشدم ورنه در دلش

هرگز فغان بی‌اثر من اثر نداشت

شمارهٔ ۱۳۵

از ضعف، ناله‌ام به سراغ اثر نرفت

بیمار ماندم و به مسیحا خبر نرفت

اشکم ز باد دستی مژگان به خاک ریخت

کس را چو من ز رشته ستم بر گهر نرفت

داغم ز ناتوانی فریاد خویشتن

کز بس ضعیف بود ز یاد اثر نرفت

هرگز نرفت قاصد اشک من از پی‌اش

کز رشک، دیده چند قدم پیشتر نرفت

باشد حرام، بی طلب درد، زندگی

آن رگ، بریده به، که پی نیشتر نرفت

ناصح نبست لب ز ملامت به کشتنم

در راه عشق رفت سر و دردسر نرفت

بر وی ز هر طرف نظری باز شد به عیب

آن را که چشم جانب عیب از هنر نرفت

تا مغز استخوان، دم نظّاره‌ام چو شمع

جز وی ز تن نرفت که نور بصر نرفت

بر حال دل چگونه بگریم که در دلم

یک قطره خون نماند که از چشم تر نرفت

از دیده موج اشک به صد خون دل گذشت

طوفان هم از سفینه ما بی‌خطر نرفت

رسوای خلق کرد مرا اشک پرده‌در

نگریستم دمی، که به عالم خبر نرفت

پیغام ما ز هند به ایران که می‌برد؟

صد نامه‌آور آمد و یک نامه بر نرفت

گردون به صد شکست تن از من رضا نشد

بر شیشه هم ز سنگ، جفا اینقدر نرفت

باریک اگر شوی به سخن بهترک بود

هرگز کسی چو رشته به مغز گهر نرفت

مگذار گو میان شهیدان عشق پا

اول قدم کسی که به خون تا کمر نرفت

داغم که وقت رفتن شبگیر، سوی باغ

بلبل چرا به غارت باد سحر نرفت

شمارهٔ ۱۳۶

هرچند در میانه اخوان تمیز نیست

داند خرد که مصر سخن بی عزیز نیست

سررشته سخن همه چیز آورد به دست

چون بنگری برون ز سخن هیچ چیز نیست

آگه ز حال سوختگانت که می‌کند؟

شمع از میانه رفته و پروانه نیز نیست

نقد حیات خود به هوس می‌دهی ز دست

ورنه بهای کون و مکان یک پشیز نیست

اوراق ساده تا بود و کلک عنبرین

زنهار غم مخور که غلام و کنیز نیست

بنمای ای فلک که درین بوستان‌سرای

در غورگی کدام هنرور مویز نیست

شمارهٔ ۱۳۷

صوت بلبل را شنیدم ناله زاری نداشت

آسمان در نُه قفس چون من گرفتاری نداشت

بر دل تنگم ندانم عافیت را در که بست

با وجود آنکه این ویرانه دیواری نداشت

از تماشای تو جز حسرت نصیب ما نگشت

دیده حسرت نصیبان بخت بیداری نداشت

گل‌فروش از ساده‌لوحی گل سوی بازار برد

ورنه تا گل بود چون بلبل خریداری نداشت

عقده‌ای گر بود در زلفش دل من بود و بس

ورنه با زلف پریشانش گره کاری نداشت

کی ز رنج من خبردارست از پهلوی دل؟

آن که شب‌ها تا سحر در خانه بیماری نداشت

آب چشمم خویش را بر قلب دریا می‌زند

تا بنا شد گریه، چون اشکم جگرداری نداشت

طره دستار قدسی را پریشان کس ندید

هرگز آن ناقص جنون سودای سرشاری نداشت

شمارهٔ ۱۳۸

ما را ز دست جور تو پای گریز نیست

راحت، نصیب دیده خونابه ریز نیست

شد سنگ، خاک در کف طفلان ز انتظار

داغم ازین خرابه که دیوانه‌خیز نیست

با دشمنم چه کار که از بی‌تعلقی

با دوست هم مرا سر و برگ ستیز نیست

در بزم اهل درد به یک جو نمی‌خرند

گر شیشه‌ای ز سنگ بلا ریزریز نیست

خوبان این دیار ندارند یک شهید

دردا که تیغ غمزه درین شهر تیز نیست

گویا ز چشم حلقه زلفش فتاده است

باد صبا که می‌وزد و مشک بیز نیست

داغم که دم ز سوز محبت چرا زند

پروانه را که بال و پر شعله ریز نیست

قدسی فتاده‌ام به طلسمی که چون قفس

صد رخنه بیش دارد و راه گریز نیست

شمارهٔ ۱۳۹

ره‌زدن درخانه کار چشم فتّان بوده است

ناوک در کیش صیدانداز، مژگان بوده است

سرد شد هنگامه دیوانه تا از شهر رفت

آتش سودا همین در سنگ طفلان بوده است

داغ‌های سینه‌ام دیوانه دارد بی‌بهار

آنچه می‌جستم ز گلشن در گریبان بوده است

سر نمی‌پیچند از فرمان مجنون وحش و طیر

بر سر دیوانه مو چتر سلیمان بوده‌است

چشم ما حسرت‌کش و آیینه محو دیدنش

این سعادت سرنوشت چشم حیران بوده‌است

دل چه خون‌ها خورد تا ره یافت بر درگاه عشق

بندگی را خواجه پندارد که آسان بوده است

تا دلم از رفتن پیک خیالش تیره شد

روشنم شد این که شمع خانه مهمان بوده است

از صبا آشفتگی می‌جستم آخر یافتم

از دل خود آنچه در زلف پریشان بوده است

سربه‌سر مرغ چمن داند چه می‌آرد نسیم

زآنکه وقت گل‌شکفتن در گلستان بوده است

هرکه بیند کز نسیمی غنچه چون در هم شکفت

داند از دل‌ها گره‌بردن چه آسان بوده است

بعد مردن نام مجنون زنده جاوید شد

خاک عاشق را مزاج آب حیوان بوده است

شمارهٔ ۱۴۰

کرده بیهوشم خیال آن دو چشم می‌پرست

همتی ای باده‌پیمایان که کارم شد ز دست

بر سر مال جهان سودای درویش و غنی

دست چون بر هم دهد؟ این تنگ‌چشم، آن تنگ‌دست

فتنه دوران ندانم سنگ بر جام که زد

اینقدر دانم که رنگ باده در مینا شکست

از وجود بی‌بقای خود نیفتی در گمان

در دل آیینه یک دم صورتی گر نقش بست

خواب غفلت دیده‌ات را مانع نظّاره است

ورنه در باغ از تماشا چشم نرگس کس نبست

در جنونم طرفه سودایی به دست افتاده بود

عقل گم بادا که بازار جنونم را شکست

از شکست خود چرا افتاده غافل در لباس؟

در شکست خاطرم آن کس که دامن برشکست

در دو گیتی هرکه چون قدسی اسیر عشق گشت

ماهی توفیق افتادش درین دریا به شست

شمارهٔ ۱۴۱

دستم ز جام عکس می لاله‌گون گرفت

گل چیدم آنقدر که کفم رنگ خون گرفت

ممنون دُرد و صاف حریفان نمی‌شود

چون نرگس آنکه ساغر خالی، شگون گرفت

از اشک بی‌ملاحظه مرغان باغ را

این شرم بس که دامن گل رنگ خون گرفت

چون مهر در رگ همه کس جای کرده‌ام

قدسی شکست رنگ مرا هرکه خون گرفت

شمارهٔ ۱۴۲

مرا به ناله شد آن سرو سیم‌تن باعث

چنان که بلبل شوریده را چمن باعث

تو خواستی ز برم تند بگذری ورنه

برای مکث توان کرد صد سخن باعث

غزال قدس که دیدی اسیر دانه و دام؟

اگر نمی‌شدی آن سرو سیم‌تن باعث

همیشه باعث عشق بتان دل قدسی‌ست

چنان که سجده بت راست برهمن باعث

شمارهٔ ۱۴۳

خواهد دل من شربت دیدار و دگر هیچ

این است علاج دل بیمار و دگر هیچ

هرچند که در کلبه ما دیده گشایی

عشق است رقم بر در و دیوار و دگر هیچ

هرچند ملک نامه اعمال مرا دید

نام تو رقم دید به طومار و دگر هیچ

گر زیر کهن دلق مرا خلق بجویند

یابند همین رشته زنار و دگر هیچ

جز زمزمه عشق نداند دل قدسی

موجود شد از بهر همین کار و دگر هیچ

شمارهٔ ۱۴۴

نظر بر آینه خوبان چو بی‌نقاب کنند

ز شوق، آینه را مضطرب چو آب کنند

مراد خلق ز یک دیدن تو حاصل شد

دگر نماند دعایی که مستجاب کنند

چه طالع است ندانم که صبح عاشق را

چو شام، پرده رخسار آفتاب کنند

به روز حشر نماند سیاه‌نامه کسی

اگر سیاهی بخت مرا حساب کنند

ز تیرگی نشمارند در حساب شبش

ز عمر، روز خوشم را گر انتخاب کنند

شمارهٔ ۱۴۵

لب عاشق به حرف شکوه بیداد نگشاید

زبان بیدلان چون غنچه از هر باد نگشاید

چنین کز شش جهت راه امیدم بسته شد ترسم

که بر من آسمان هم ناوک بیداد نگشاید

دل آسوده را محبت کی به جوش آرد

فسون، بند از زبان سوسن آزاد نگشاید

ز بیدردی نبستم لب از افغان شام هجرانش

دم آخر، گره چون بر زبان افتاد، نگشاید

ز قید عشقبازی لذتی دیدم که می‌خواهم

پس از بسمل‌شدن هم بند من صیاد نگشاید

ره غم می‌روی قدسی، ز دلتنگی چه سود افغان

جرس را عقده دل هرگز از فریاد نگشاید

شمارهٔ ۱۴۶

بی روی تو کارم همه با دیده تر بود

تا دامن خاک از مژه‌ام لخت جگر بود

در گلشن اندیشه به یاد رخ و زلفت

هر سو که شدم سنبل و گل تا به کمر بود

نشکفت گلی از اثر نغمه بلبل

این فیض نصیب نفس باد سحر بود

هر عیب که بود از نظر خلق نهفتم

آن عیب که پوشیده نگردید هنر بود

هرگز ز بد خویش فراموش نکردم

هرجا که شدم، آینه‌ام پیش نظر بود

شمارهٔ ۱۴۷

آنان که مرا جورکش یار نوشتند

بر عاشقی کوه‌کن انکار نوشتند

چون تخته اطفال ز دل حرف پریشان

هرچند که شستیم دگربار نوشتند

مرغان حرم شکوه آزادگی خویش

گرد قفس مرغ گرفتار نوشتند

ای دیده به حسرت نگران باش که خوبان

بر روز جزا وعده دیدار نوشتند

پنهان چه کنی عشق که راز دل منصور

بر روی زمین با قلم دار نوشتند

شد لوح شفا شسته مگر سوی مسیحا

یک حرف ز حال من بیمار نوشتند؟

در دیر و حرم جز سخن عشق ندیدم

هرجا که خطر بر در و دیوار نوشتند

قدسی مکن از تیرگی بخت شکایت

کآیینه ما قابل زنگار نوشتند

شمارهٔ ۱۴۸

هر لحظه نظر بر دگری دوخته دارد

این دیده چه با جان من سوخته دارد؟

زان شیفته داغ بتانم که چو لاله

اجزای مرا داغ به هم دوخته دارد

با این نگه خیره سر راه چه گیرم

آن را که خیال نگه، افروخته دارد

قدر جگر سوخته‌ام را نشناسد

جز لاله که او هم جگر سوخته دارد

داغم ز یک اندیشی آن کس که درین باغ

چون لاله همین داغ دل اندوخته دارد

قدسی نه همین فکر تو خام است گه نظم

این سلسله بسیار نوآموخته دارد

شمارهٔ ۱۴۹

باز ناخن سر پرسیدن داغم دارد

خون دل، میل ملاقات ایاغم دارد

عشق چون قسمت اسباب معیشت می‌کرد

لاله داغی ز میان برد، که داغم دارد

شب که دزدیده‌ام آرد به سر کوی تو پای

از حسد دیده پرخون به چراغم دارد

آن نهالم که ز شادی ننشینم از پای

گر بدانم که خزان روی به باغم دارد

از چه در سلسله زلف تو دارد دستم؟

گر نه سودا سر آشوب دماغم دارد

محرم زلف و رخ او نتوان دید کسی

شانه دل می‌خلد و آینه داغم دارد

شمارهٔ ۱۵۰

فکنده زخم دلم را به حالت بهبود

کسی مباد گرفتار چشم‌زخم حسود

فزونی غم از آسودگی‌ست بر دل من

نمی‌فزود غمم گر دلم نمی‌آسود

چراغ تیره ما هم به کار می‌آید

به چشم گمشدگان سرمه می‌نماید دود

از آن نگشته سر همتم چو گردون خم

که خوش‌نمای نباشد ز خُم چو شیشه سجود

مبین ضعیفی کلکم که این سیاه‌زبان

چو شمع هرچه ز تن کاست بر زبان افزود

ز چشم مرغ چمن رفته خون دل چندان

که آشیان نشناسد ز چشم خون‌آلود

سواد شعر مرا خامه چون برد به بیاض

ز رشک آورد آب سیاه چشم حسود

شمارهٔ ۱۵۱

قضا ز خانه چو رختم بر آستانه نهاد

بر آستان تو چشمم بنای خانه نهاد

حدیث عشق تو افسانه گشته در همه جا

از آن دلم همه جا گوش بر فسانه نهاد

میانه گل و بلبل که مو نمی‌گنجد

چگونه شد که صبا پای در میانه نهاد

کمند جذبه صیاد خویش را نازم

که دام زلف نه بر اعتماد دانه نهاد

نگشت جمع دمی زلفش از پریشانی

نسیم خاست ز جا گر ز دست، شانه نهاد

شمارهٔ ۱۵۲

خلاصی‌ام ز کمند تو در ضمیر مباد

اگر اسیر تو نبود دلم اسیر مباد

نهفته مهر تو در سینه ورنه می‌گفتم

چو صبح سینه چاکم رفوپذیر مباد

نمی‌دهی می وصلم که تنگ‌حوصله‌ای

مباد ساقی مجلس بهانه‌گیر، مباد

دعا کنید که پرویز را پس از فرهاد

گذار بر طرف قصر و جوی شیر مباد

دلم ز فرقت همدرد خویش، قدسی سوخت

که گفته بود ترا در جهان نظیر مباد

شمارهٔ ۱۵۳

از چشمه‌سار چشمم از بس که نم برآید

ترسم که رفته رفته طوفان غم برآید

از اتحاد چشمم با پای، در ره عشق

مالم چو دیده بر خاک، نقش قدم برآید

گر دست شام هجران گیرد گلوی شب را

مشکل که تا قیامت، از صبح، دم برآید

در موج‌خیز دریا هر لحظه نیست طوفان

کز رشک آب چشمم دریا به هم برآید

از بار محنت دل فرسود جسم قدسی

یک مشت استخوان چند با کوه غم برآید؟

شمارهٔ ۱۵۴

نگاهم از فروغ عارضت در چشم تر سوزد

ز بیم گرمی خوی تو آهم در جگر سوزد

ز کم‌ظرفی بود هر دم کشیدن از جگر آهی

چراغی کو تهی باشد ز روغن بیشتر سوزد

به جانم از ملامت اینقدر ناخن نزن ناصح

که آتش را کسی چندان که کارد بیشتر سوزد

چراغ آسمان نوری ندارد برق آهی کو

بود کاین نُه کهن فانوس را در یکدگر سوزد

به پیغامی ز وصل یار خوش بودم چه دانستم

که از بخت سیاهم بر لب قاصد خبر سوزد

ز خون دل نوشتم نامه سوی یار و می‌ترسم

که خون دل ز گرمی، بالِ مرغِ نامه‌بر سوزد

چو آه خود سراپا شعله‌ام قدسی و می‌ترسم

که پیکانش مباد از گرمی خون در جگر سوزد

شمارهٔ ۱۵۵

باز از مرغان دلم حرف سمندر می‌زند

پیک آهم شعله جای نامه بر سر می‌زند

با خیال روی شیرین هرکه گیرد خلوتی

روح فرهادش ز غیرت حلقه بر در می‌زند

شرح احوال اسیران سر بسر سوز دل است

نامه ما شعله در بال کبوتر می‌زند

دوش در بزمت حریفی از زبان شیشه گفت

می‌خورد خون دل ما هرکه ساغر می‌زند

چون به خلوت بینمش با کس که می‌میرم ز رشک

گر به گرد خانه‌اش روح‌الامین پر می‌زند

می‌شود چشمی و می‌گرید به حالش خون دل

در چمن هر گل که قدسی بی تو بر سر می‌زند

شمارهٔ ۱۵۶

جوش می‌ام چو خم به خروش آشنا نکرد

صد شیشه‌ام چو توبه شکست و صدا نکرد

خونگرمی زمانه ز من دست برنداشت

از رنگ و بو چو برگ گلم تا جدا نکرد

خرسند از آشنایی ضعفم که هیچ‌گاه

گوش مرا به ناله من آشنا نکرد

مخمور اگر فتد به قدح، عیب او مکن

نرگس مگر به دیده تو چشم وا نکرد؟

چون غنچه سر به جیب و گریبان پر از مژه

نظّاره در لباس، کسی همچو ما نکرد

دستم پیاله‌گیرتر از شاخ نرگس است

درد خمار را به ازین کس دوا نکرد

بر گوش کس نخورد فغانم ز بی‌کسی

تا بر نخورد همنفسی، نی صدا نکرد

تنها، برابر همه خونابه می‌خورد

چون داغ لاله در دل پیمانه جا نکرد؟

شمارهٔ ۱۵۷

به هیچ، ناخن ما را کی اعتبار کند؟

مگر به زلف تو دندان شانه کار کند

مرا چو شیشه خالی، کدام رنگ و چه بوی

بیار می که خزان مرا بهار کند

ز دست رفت دلم، تا به کی توان دیدن

که شانه دست‌درازی به زلف یار کند

هزار غنچه پیکان به سینه هست و همان

دلم برای گل داغ، خارخار کند

اگر نتیجه چشم حسود جام تهی‌ست

به روز ما، شب آدینه تا چه کار کند

هزار حیف که در شان چشم نرگس نیست

کرشمه‌ای که تواند دلی شکار کند

ز حلقه حلقه زلفت به رخ، قیامت حسن

صد آفتاب ز یک مغرب آشکار کند

حدیث رشک همین بس که در کف فرهاد

به سنگ، تا دل پرویز، تیشه کار کند

اگر به باغ بری بلبل گرفتاری

نسیم بر قفسش برگ گل نثار کند

برای زلف کند شانه ز استخوان، ورنه

هزار تیغ که در کار یک شکار کند؟

شمارهٔ ۱۵۸

از کینه هیچ‌کس گر هم بر جبین ندید

کس بر جبین آینه از خشم چین ندید

از بس به سر زدم ز فراقت جدا جدا

از دست، سر چه دید که از آستین ندید

زین خاکدان هزار سلیمان شد و ز پی

کس نقش پای مورچه‌ای بر زمین ندید

این راه پرخطر به چه امید می‌رود

روی تو هرکه در نفس واپسین ندید

کی کم شود ز سیلی کس، تازه رویی‌ام؟

صد خشم کرد خصم و مرا خشمگین ندید

قدسی ز هر دو، ملت عشق اختیار کرد

بیچاره هیچ ذوق چو در کفر و دین ندید

شمارهٔ ۱۵۹

فلک ز کین به مه فتنه‌جوی من ماند

ز مهر، طبع محبت به خوی من ماند

لب تو آب حیات است، در دلم منشین

که خون شود می اگر در سبوی من ماند

دمی ز جاذبه شوق من خبر یابی

که بگذری تو و چشمت به سوی من ماند

هلاک سرکشی شمع محفلم کاین طرز

به آشنایی بیگانه خوی من ماند

به رهگذار تو زان روی خاک راه شدم

که نقش پای تو شاید به روی من ماند

به گوش گل نکند جا، فغانت ای بلبل

حدیث شوق تو با گفتگوی من ماند

نشان خویش دگر گم نمی‌کنم قدسی

مباد پیک غم از جستجوی من ماند

شمارهٔ ۱۶۰

کنعانی ما را غم یعقوب نباشد

تا چند کند صبر، دل ایوب نباشد

نرگس که سر افکنده به پیش، آفت دلهاست

کی دل برد آن دیده که محجوب نباشد

در دیده خلد رنگ گلم چون خس و خاشاک

در گلشن اگر جلوه محبوب نباشد

هرجا که بود یار، رسد سیل سرشکم

پیغام مرا واسطه مکتوب نباشد

دل را به خیال غمش ای غیر چه داری؟

با صورت زشت آینه مطلوب نباشد

رو دامن غم گیر که سیلی‌خور شرم است

هر دل که به این سلسله منسوب نباشد

قدسی به طواف دلم آمد غم مجنون

این لطف، سزای من مجذوب نباشد

شمارهٔ ۱۶۱

تا لبت را میل سوی باده و پیمانه شد

باده چون پیمانه از شوق لبت دیوانه شد

دل چو افتاد از سر کویت جدا، شد هرزه‌گرد

عندلیب یک گلستان جغد صد ویرانه شد

بر گل و شمعم نظر در گلشن و محفل بس است

بیش ازین نتوان وبال بلبل و پروانه شد

تا ابد محروم ماند از لذت دام و قفس

هرکه چون مرغ سرایی، صید آب و دانه شد

بوستان عشق، آب از چشم مجنون خورده است

هرکه بر سر زد گلی زین بوستان دیوانه شد

شمارهٔ ۱۶۲

در جلوه‌گری چون تو کسی یاد ندارد

نادر بود آن شیوه که استاد ندارد

بی سعی تو گیراست خیال سر زلفت

این دام روان حاجت صیاد ندارد

هر عضو مرا طاقت صد داغ دگر هست

با غمزه بگو دست ز بیداد ندارد

دل گشته تسلی به همینم که محبت

شرط است که تا داردم، آزاد ندارد

از چشمه حیوان مطلب زندگی خضر

کاین فیض به جز خنجر جلاد ندارد

صد رخنه چو گل در دلم انداخته تیغش

کس بهتر ازین خانه آباد ندارد

دیوار غم از گریه کی از پای درآید

کاشانه صبرست که بنیاد ندارد

شمارهٔ ۱۶۳

به کف عاشق چو گل، خون دل خود را نگه دارد

برای روزی خود، حاصل خود را نگه دارد

مگر لیلی گمان دارد که پیش افتاده از مجنون؟

که در هر گام، صد جا محمل خود را نگه دارد

پس از عمری به بزم یار دل جا کرد و می‌ترسم

که نو دولت عجب گر منزل خود را نگه دارد

ز دل‌دادن به خوبان منع ما کردن بود ناخوش

اگر ناصح تواند گو دل خود را نگه دارد

ز تیغش دل به خون خویش بازی می‌کند شاید

دمی بهتر تماشا قاتل خود را نگه دارد

که خواهد سوختن ز افسردگان انجمن با او؟

گر از پروانه، شمعی محفل خود را نگه دارد

ز غیرت تا به خون غلتند خلقی روز محشر هم

به خون آغشته قاتل بسمل خود را نگه دارد

جهان از نکته‌پردازان چو شد مفلس، بگو قدسی

که طبعت نکته‌های مشکل خود را نگه دارد

شمارهٔ ۱۶۴

دگر چراغ که در طور حسن روشن شد؟

که نور وادی ایمن، وبال ایمن شد

ز دیده خون دلم باز عزم دامن کرد

چراغ دیده من مرده بود روشن شد

به کلبه‌ام که دگر فال روشنایی زد؟

که آفتاب تهی‌دیده‌تر ز روزن شد

به سینه فاصله زخم‌های شمشیرت

به جرم بخیه‌زدن، صرف نوک سوزن شد

هنوز تخم امیدم نرسته بود از خاک

که برق حسرتم آمد شریک خرمن شد

مرا خصومت ایام، حیرت افزاید

که هرگزش نشدم دوست، از چه دشمن شد

نبسته بود کسی در به روی من قدسی

حقیقت قفسم سنگ راه گلشن شد

شمارهٔ ۱۶۵

مرا عشق تو گاهی پرورد دل، گاه جان سوزد

همان آتش که دارد شمع را روشن، همان سوزد

ز بس کز دیده اشک گرم ریزم بر سر کویش

جبین آفتاب از سجده آن آستان سوزد

شکافم سینه را تا بر تو حال دل شود روشن

وگرنه چون کنم تقریر حال دل، زبان سوزد

چو فانوس آتش از پیراهنم امداد می‌خواهد

دلم از سادگی از دیده مردم نهان سوزد

چو محفل روشن است از آتشت، غمگین مشو قدسی

چو شمع امشب گرت تا روز، مغز استخوان سوزد

شمارهٔ ۱۶۶

دل داشت ز بخت سیه امید، غلط کرد

گل خواست به دامن کند از بید، غلط کرد

با آمدنت، رفتن شب، دوش یکی بود

گویا که ترا صبح به خورشید غلط کرد

خوش در پی ناکامی‌ام افتاده، مگر بخت

حرمان مرا باز به امید غلط کرد؟

آهنگ محبت نبود ساز فلک را

کو ناله ناقوس، که ناهید غلط کرد

از تیرگی بخت دمادم دل قدسی

خود را به غم از حسرت جاوید غلط کرد

شمارهٔ ۱۶۷

غنچه بی لعل تو زندانی گلشن باشد

لاله را بی تو گل داغ به دامن باشد

صبح را با شب ما تیره سرانجامی چند

سینه بی‌مهرتر از سینه دشمن باشد

دانی ای دل که چه خونها به دل غنچه کنم

داغهای جگر لاله گر از من باشد

همنشین پندت اگر نیست، کمِ بخیه مگیر

تازه کن زخم مرا، گرچه به سوزن باشد

زنگ بیگانگی از آینه ما بردند

آشنارویی ما بر همه روشن باشد

از پی ناقه، فغان جرسم برد از هوش

ناله دل نرم کند، گرچه ز آهن باشد

نسبت کعبه و دیرم نبود دور از هم

سبحه در دستم و زنار به گردن باشد

از تماشای بتان بی تو تسلی نشوم

گرچه نظاره‌ام از چشم برهمن باشد

شب وصل تو ز نظاره نمی‌گردد سیر

دیده چون شمع اگر تا مژه روشن باشد

بس که تاثیر ندارد نفسم چون قدسی

نشکفد غنچه، صبا گر نفس من باشد

شمارهٔ ۱۶۸

کی غم دهر خراب می نابم دارد؟

لعل می‌گون تو مایل به شرابم دارد

چاک در سینه فکندم که نهم داغ به دل

فکر معموری این خانه، خرابم دارد

کی برم دست به گیسوی تو چون شانه دلیر

که برت خیرگی آینه، آبم دارد

گفتمش روی ترا سیر که خواهد دیدن؟

گفت این دولت جاوید نقابم دارد

نیستم سوخته آتش گل در گلشن

ناله بلبل شوریده کبابم دارد

ترسم از گریه نباشد چه نمایم یا رب

که تغافل‌زدن سیل خرابم دارد

شمارهٔ ۱۶۹

شمع وصلت هرکه را شب خانه روشن می‌کند

روزنش در خانه، کار چشم دشمن می‌کند

تازه شد داغ کهن بر دستم از بس سوده شد

آستین بر آتش من کار دامن می‌کند

کاش در میخانه هم خالی کند پیمانه‌ای

آنکه قندیل حرم را پر ز روغن می‌کند

باد اگر بر سایه دیوار گلشن می‌وزد

بلبل از کنج قفس بنیاد شیون می‌کند

می‌کند خار گل ناچیده از دستم برون

تنگ چشمی بین که با من چشم سوزن می‌کند

خانه‌ام می‌سوزد و همسایه‌ام آگاه نیست

ای خوش آن آتش که دودش میل روزن می‌کند

حرف صلح کل زند قدسی عجب دیوانه‌ایست

عالمی را بی‌سبب با خویش دشمن می‌کند

شمارهٔ ۱۷۰

چون غنچه دلم از نم خون زنگ برآورد

خون دل من عاقبت این رنگ برآورد

نه غنچه این باغم و نه لاله این دشت

عشق از چه سیه‌بختم و دلتنگ برآورد؟

در بزم تو امشب به دلم خوش اثری داشت

هر نغمه که مطرب ز رگ چنگ برآورد

ننشست موافق به کسی نقش مرادم

با هرکه در صلح زدم جنگ برآورد

هرگز نشد از لذت دیدار تسلی

حرص نگهت چشم مرا تنگ برآورد

آهم به وفا کرد ترا گرمتر از من

دود دلم آتش ز دل سنگ برآورد

شمارهٔ ۱۷۱

نشاط ما اسیران از دل اندوهگین باشد

نمی‌بندیم لب از خنده، تا خاطر غمین باشد

به خون چون خودی آن غمزه را آلوده نپسندم

به قاصد جان دهم، گر مژده قتلم یقین باشد

پرست از گریه پنهان دلم، کو دامن صحرا؟

مرا تا چند سامان جگر در آستین باشد؟

دلم را گرچه خون کردی، خدنگت را نشان گشتم

که پیکانش درون سینه دل را جانشین باشد

چه حاصل زین که دامن از اسیران در نمی‌چینی

اسیری را که بند دست، چین آستین باشد

به صد حسرت چو میرم بر سر راهش، مشوییدم

که گرد انتظارم تا قیامت بر جبین باشد

مدارا گر کند با خصم کلکم، گو مشو ایمن

زبان شمع اگر چرب است، اما آتشین باشد

مکش گو آسمان زحمت پی بهبود احوالم

چه سود از تربیت آن را که بخت بد قرین باشد

به عشق از ناسپاسی‌های دل بر خویش می‌لرزم

که گر چون غنچه خون گردد، همان اندوهگین باشد

به فکر عافیت اوقات خود ضایع مکن قدسی

چو صیادی که بهر صید لاغر در کمین باشد

شمارهٔ ۱۷۲

نه هرکه مرد ازو در جهان اثر ماند

ز صد چراغ یکی زنده تا سحر ماند

ز بس که خون شهیدان ز خاک می‌جوشد

نشان پای در آن کو به چشم تر ماند

بَدم به گل که چو دل‌های بی‌غمان شاد است

خوشم به می که به خونابه جگر ماند

ز ضعف تن شده‌ام آنچنان که افغانم

درون سینه به مرغ شکسته پر ماند

کسی که جانب گلشن رود به گل‌چیدن

چو گل به ناله مرغان باغ، درماند

شمارهٔ ۱۷۳

طایر عشقم و از شعله پرم ساخته‌اند

مگر از جوهر فیض نظرم ساخته‌اند؟

به تماشای تو چون قطره خون اهل نظر

هر نفس از مژه‌ای جلوه‌گرم ساخته‌اند

پیشتر زانکه پراکنده شود بوی بهار

به نسیمی ز قدح بی‌خبرم ساخته‌اند

چه عجب گر شود از شعله غم تازه گلم

عشقم و زآب و هوای دگرم ساخته‌اند

قدسی آن بی‌سروپایم که چو خورشید، بتان

محو جاوید در اول نظرم ساخته‌اند

شمارهٔ ۱۷۴

کی بی توام نظاره به چشم آشنا شود؟

بنمای روی خود که مرا دیده وا شود

سوی در تو کعبه روان پی نمی‌برند

گر سنگشان به زیر قدم توتیا شود

نرگس دهد پیاله خالی به دست تو

از بس که پیش چشم تو بی دست و پا شود

یکرنگم آنچنان که به شمشیر آفتاب

باور مکن که روز من از شب جدا شود

افتد ز اضطراب دل من در اضطراب

پهلوی من، به بزم تو آن را که جا شود

بر روی دوستان به نظر زنده‌ام چو شمع

میرم، اگر به هم مژه‌ام آشنا شود

بیرون شدم ز بزم تو از حرف بوالهوس

مرغ از چمن رمیده ز رشک صبا شود

شمارهٔ ۱۷۵

باز تیر ستمت رخنه‌گر جان که شد؟

دست بیداد تو مخصوص گریبان که شد؟

گشته تاریک مرا خانه دل حیرانم

که چراغ دل من شمع شبستان که شد

سر ز من تافت سوی غیر، ببین کان سر زلف

رهزن دین که بود، آفت ایمان که شد

ما ز گلزار خزان یافته پژمرده‌تریم

تا گل نازه ما زیب گلستان که شد

باز از دیده قدسی شده خونابه روان

تا دگر ریش دلش تازه ز حرمان که شد

شمارهٔ ۱۷۶

مرا چو کار بدان زلف تابدار افتاد

نماند تاب دل و عقده‌ام به کار افتاد

ز من چو غنچه نپوشی جمال اگر دانی

به دل ز دیدن رویت چه خارخار افتاد

غلام بخت سیاهم چرا که می‌دانم

ز نسبتش سر و کارم به زلف یار افتاد

مرا چو آینه شاید به دست خود گیرد

خوشم که دیده‌ چو آیینه‌ام ز کار افتاد

جدا ز روی تو داد گریستن دادم

ز گریه چشم مرا دجله در کنار افتاد

شمارهٔ ۱۷۷

چشم ترم گهی که به آن خاک پا رسد

باشد چنان که تشنه به آب بقا رسد

از لذت خدنگ تو ترسم که روز حشر

من کشته تو باشم و دعوای ترا رسد

گل را کند ذخیره صدساله در کنار

بوی خوش تو گر به مشام صبا رسد

ساقی که هیچ‌کس ز می‌اش ناامید نیست

ریزد به شیشه زهر چو نوبت به ما رسد

قدسی مساز رنجه، دل از لاف دوستی

هر بوالهوس به پایه عاشق کجا رسد

شمارهٔ ۱۷۸

کسی چگونه دلم را پی سراغ شود

که در سراغ دلم خضر بی‌دماغ شود

هلاک مشرب پروانه‌ای شوم که چو صبح

تمام زندگی‌اش صرف یک چراغ شود

فراق روی بتان را طبیعت اجل است

که یک فتیله چو سوزد هزار داغ شود

فرشته‌خوی کند عشق، دیوسیرت را

به گلخن ار گذرد بوی عشق، باغ شود

اگر به گلشن کوی تو بگذرد یک بار

نسیم، باعث ترتیب صد دماغ شود

شمارهٔ ۱۷۹

هرگزم دیده چنین مایل دیدار نبود

شوق تا بود، به این گرمی بازار نبود

بود بسیارم ازین پیش ضرورت، اما

هرگزم عشق چو این مرتبه در کار نبود

برو ای عقل و مشو مانع رسوایی من

عشق کی بود که افسانه بازار نبود؟

عشقم آورد درین دایره روزی که هنوز

بر زبان‌ها سخن از نقطه و پرگار نبود

شوقم آن روز کهن بود که در کعبه و دیر

هیچ‌کس را خبر از سبحه و زنار نبود

از ازل گرد هوس بر دل قدسی ننشست

هرگز این آینه سیلی‌خور زنگار نبود

شمارهٔ ۱۸۰

نام تو بردم آتش شوقم به جان فتاد

باز این نهفتنی سخنم بر زبان فتاد

طفلی بود که خون دلم خورده جای شیر

هر قطره اشک کز مژه خون‌فشان فتاد

غوغای رستخیز برآمد ز هر طرف

چشمت مگر به نیم‌نگه در زمان فتاد؟

در دیده‌ام خیال تو هرچند سیر کرد

هرجا نظر فکند بر آب روان فتاد

آگه ز حال غرقه به خونان نه‌ای، ای رفیق

کشتی ز موج‌خیز غمت بر کران فتاد

شمارهٔ ۱۸۱

چه باشد جان که عاشق در ره جانان برافشاند

ز جان بهتر نثاری بایدش تا آن برافشاند

شود جیب و کنار عالم از یاقوت اشکم پر

چو چشم خون‌فشانم دامن مژگان برافشاند

به گردن طوق عشق از زلف ترسازاده‌ای دارم

که گر صد ساله زاهد بیندش ایمان برافشاند

نخواهد بعد مردن هم غبارم دامنش گیرد

به ناز از تربتم چون بگذرد دامان برافشاند

چنین کان غمزه فتان سر خون‌ریختن دارد

سزد گر صد مسیح و خضرمشرب جان برافشاند

کهن ریش دلم دارد غباری تازه شستی کو

که بر رخسار زخمم آبی از پیکان برافشاند

شمارهٔ ۱۸۲

محفل دردی طلب، از سیر شهر و کو چه سود

سر به پای شعله نه چون شمع، از زانو چه سود

وصل شیرین کی به زور آید به دست کوهکن

قوت طالع بخواه از قوت بازو چه سود

زلف لیلی صید دلهای پریشان می‌کند

این که مجنون می‌کند بر سر پریشان مو چه سود

اجتماع می‌کشان بی طره ساقی مباد

حلقه مستان جدا زان حلقه گیسو چه سود

زخم قدسی کی فریب مرهم راحت خورد؟

عاشقان را درد مطلوب است از دارو چه سود

شمارهٔ ۱۸۳

هر لحظه‌ام بتان به غمی آشنا کنند

ترسم که رفته‌رفته مرا بی‌وفا کنند

آنها که خار دیده و گل‌گل شکفته‌اند

گر ناوکی رسد ز تو دانی چه‌ها کنند

کی با درازی شب هجران وفا کند

آن عمر هم که وعده به روز جزا کنند

داد از شب فراق که آخر نمی‌شود

صد روز محشرش گر از آخر جدا کنند

آیینه خواستی و ندانند عاشقان

چون دیده را به حیله در آیینه جا کنند

گویا که قبله ابروی بت شد که زاهدان

در هر نماز سجده شکری ادا کنند

در دامم اضطراب نه از بیم کشتن است

ترسم از آنکه صید زبون را رها کنند

تا نبود از شمار تماشاییان برون

خوبان به چشم آینه هم توتیا کنند

نشنیده‌اند اجر شهیدان تیغ عشق

آنها که یاد چشمه آب بقا کنند

قومی که سر دریغ ز دشمن نداشتند

با دوستان مضایقه در جان کجا کنند

دست امید باز ندارم ز دامنت

پیراهن حیات مرا گر قبا کنند

داغم ازین زیان که چرا اهل کاروان

یوسف برند جانب مصر و رها کنند

شاید ز عیبجویی بیگانه وا رهم

کاش اندکی به عیب خودم آشنا کنند

قدسی مریض عشق کجا و شفا کجا

راضی مشو که درد دلت را دوا کنند

شمارهٔ ۱۸۴

دل خواست که برخیزد ازان کو، بتر افتاد

چون سرو ز گل پای کشید و به سر افتاد

چون آینه از لذت دیدار برآمد

چشمی که چو آیینه پریشان نظر افتاد

از عشوه ساقی چه خبر اهل خرد را

شد باخبر آنکس که ز خود بی‌خبر افتاد

بردند برون رخت شکیبایی بلبل

زان ره که صبا را به گلستان گذر افتاد

دیگر مژه بر هم نرسانید ز حیرت

چشمی که چو خورشید بر آن بام و در افتاد

شمارهٔ ۱۸۵

تا عشق مرا بر سر بازار نیاورد

حسن از نگه گرم، خریدار نیاورد

پهلو به صبا می‌زند این حرف که گویم

با شانه، که از زلف تو یک تار نیاورد

در خواب، سر زلف تو بسیار گرفتم

جز خواب پریشان ثمری بار نیاورد

داغم که چرا جاذبه ناله بلبل

گل را به چمن از سر بازار نیاورد

از نرگس جادوگر او تا به مسیحا

صدبار خبر برد که یک‌بار نیاورد

قدسی نکنی شکوه ز سودای محبت

تسبیح که برد از تو که زنار نیارود؟

شمارهٔ ۱۸۶

بر سر پیمانه غم هرگز این صحبت نبود

بود غم هم پیش ازین، اما به این لذت نبود

گرچه دامانش گرفتم، شکوه‌ام ناگفته ماند

آفتاب طالعم را فرصت رجعت نبود

سنگ چون ریگ روان می‌آید از دنبال او

عاشق دیوانه هرجا بود، بی دهشت نبود

آنقدر شغل گریبان پاره‌کردن داشتم

کز پی بر سر زدن، شب دست را فرصت نبود

کوهکن بر سنگ خارا نقش شیرین می‌کشید

عشق بود آن روز اما اینقدر غیرت نبود

دور مجلس بارها گشتم چو ساغر دیده باز

هیچ‌کس جز شیشه می قابل صحبت نبود

راست گر پرسی، شفا هم هست محتاج شفا

امتحان کردم، چه بیماری که در صحّت نبود

شمارهٔ ۱۸۷

کس چرا بیهده با مردم عالم باشد

هیچ غم نیست ز تنهایی اگر غم باشد

نگشایند ز پا سلسله، سودا زده را

دل همان به که در آن طره پر خم باشد

نگسلد از پی هم مرحمت ساقی عشق

زهر در شیشه کند باده اگر کم باشد

ساغر غیرتم آن به که نماند بی‌خون

نبود نور در آن دیده بی‌نم باشد

خاک در چشم، اگر اشک علاجش نکند

تا به کی آینه در پیش تو محرم باشد؟

لذت عمر کسی یافت در ایام وصال

که غنیمت شمرد گر همه یک دم باشد

هرکه گردید گدای در میخانه عشق

فارغ از ملک کی و سلطنت جم باشد

ناخن کس نبرد زو سَبَل بهبودی

چشم هر داغ که بر حقه مرهم باشد

سنبل زلف تو از بس که رطوبت دارد

حلقه موی تو چون دیده پر نم باشد

آدمیزاده‌ای از من چه گریزی چو پری

کی پری نیز گریزد اگر آدم باشد

کار شمشیر به سوزن نتوان پوشیدن

حیف باشد که لب زخم فراهم باشد

طاقت محرمی شانه ندارد قدسی

زلف او را بگذارید که درهم باشد

شمارهٔ ۱۸۸

در دل بوالهوس ار ذوق محبت می‌بود

عاشق از رشک گرفتار چه محنت می‌بود

جای می ساقی اگر خون جگر می‌دادی

آن زمان بر سر پیمانه چه صحبت می‌بود

چشم حیران‌شده‌ام طالع آیینه نداشت

ورنه عکس تو درین چشمه حیرت می‌بود

غم ز دل رفت که این روز سیاه آمد پیش

کاش این آینه را زنگ کدورت می‌بود

هیچ‌کس نوبر لطف تو نمی‌کرد، اگر

با مَنَت لطف به اندازه حسرت می‌بود

گریه‌ام فرصت نظّاره نمی‌داد امشب

سیر می‌دیدمش ار ... فرصت می‌بود

غیر از گریه‌ام افتاده به غیرت قدسی

کاش یک چشم‌زدن بر سر غیرت می‌بود

شمارهٔ ۱۸۹

سزد چو جلوه حسنت نظاره‌خواه شود

که صد حیات خضر صرف یک نگاه شود

برد خجالت اگر مدعی بود یوسف

برای دعوی حسنت چو خط گواه شود

دلم برای تو خون و به غیرتم که مباد

ز گریه خون دلم را به دیده راه شود

نظر جدا ز تو در دیده نیشتر گردد

نفس ز هجر تو در سینه برق آه شود

مزن بر اختر بخت من ای فلک پهلو

شبت مباد که چون روز من سیاه شود

شمارهٔ ۱۹۰

با لبت عمر ابد عیش نهانی می‌کند

خوب‌رویی با جمالت کامرانی می‌کند

حسن چون آتش فروزد، برق بر دل می‌زند

عشق چون سودا کند سودای جانی می‌کند

حیرتی دارم که جان جزوی‌ست از اجزای عشق

بی‌محبت، بوالهوس چون زندگانی می‌کند؟

مهر می‌گویند کز یک سو نمی‌باشد، چرا

دل به این نامهربانان مهربانی می‌کند؟

با سبک‌روحان راه عشق باشد همسفر

سایه جان بر تن قدسی گرانی می‌کند

شمارهٔ ۱۹۱

موسم گل چون حریفان جای در بستان کنند

عندلیبان را ز جای خویش سرگردان کنند

عاشق از مردن نیاساید بگو با اهل مصر

در لحد روی زلیخا جانب کنعان کنند

پر مکرر شد ز خامان دعوی پروانگی

شمع را ای کاش امشب ساعتی پنهان کنند

برنمی‌گردد به فریاد از سر بازار، گل

عندلیبان در چمن بیهوده چند افغان کنند؟

همچو خاکستر ز آتش بی‌نیاز است آنکه سوخت

نیم جانان همچو شمع آتش غذای جان کنند

بر خلاف رسم پیشین، گلرخان شهر ما

ساعتی صد عید و در هر عید صد قربان کنند

کفر و ایمان را ز من عارست قدسی، چون کنم

گر ز ناشایستگی بر من مرا تاوان کنند

شمارهٔ ۱۹۲

ز مژگان بوالهوس را در غمت کی خون به بار آید؟

نروید گل ز خار خشک اگر صد نوبهار آید

دلم از رفتن غم شادمان گردد، چه می‌داند

که گر یک غم رود از سینه‌ام بیرون، هزار آید

به مستی سر برآور، یا به ننگ هوش تن در ده

قبول آن مکن هرگز که از یک دل دو کار آید

مرا هم یاد آید بیخودی‌های سرشک خود

چو بینم بیدلی را گریه بی‌اختیار آید

نسیم شرطه طوفان است دریای محبت را

زهی حرمان، اگر زین بحر کشتی بر کنار آید

شمارهٔ ۱۹۳

آیینه ما تا ز رخت عکس نما بود

روی دل خلق از همه سو جانب ما بود

شکرانه وصل تو چو دی جان نسپردیم

امروز ز هجر آنچه کشیدیم سزا بود

با عشق تو روزی که دلم عهد وفا بست

این دیده که امروز رقیب است، کجا بود؟

تا پیکرم از آتش مهر تو برافروخت

چون آینه هرجا که شدم نور صفا بود

چون جور به گرد دل خوبان همه گشتم

چیزی که به خاطر نرساندند وفا بود

ای لاله‌رخان حال دل و دیده چه پرسید

تا بود مرا دیده و دل وقف شما بود

روزی گذرم بر وطن کوهکن افتاد

از تیشه هنوزش به دل سنگ صدا بود

گشتیم بسی در چمن طالع قدسی

آن گل که نرویید در او مهر و وفا بود

شمارهٔ ۱۹۴

از خمار زخم دل تا چند درد سر کشد

چاک‌های سینه‌ام خمیازه بر خنجر کشد

انفعال خامی از پروانه‌ام دارد خجل

آتشی کو تا مرا در سلک خاکستر کشد؟

ای جگر، یک سیل خون کم گیر از یک آبله

تا به کی منت، لب خشکم ز چشم تر کشد

عافیت دارد به تنگم ز اختلاط ساخته

کو بلا تا همچو مشتاقان مرا در بر کشد

طبع قدسی با شراب عافیت دمساز نیست

بزم دردی کو که از دست بلا ساغر کشد

شمارهٔ ۱۹۵

کسی کو عشق‌بازی پیشه دارد

کی از رسوا‌شدن اندیشه دارد

دل ریشی که خون از وی نجوشد

چو سنگی دان که زخم تیشه دارد

مکش از سینه ریشم که تیرت

بود نخلی که در جان ریشه دارد

دل قدسی نمی‌ترسد ز شادی

که شیری چون غمت در بیشه دارد

شمارهٔ ۱۹۶

گر به صحرا بگذرم از اشک من گلشن شود

در چراغ لاله آب چشم من روغن شود

سرو جان یابد به باغ، ار سایه اندازی بر او

ور قدم بر دیده نرگس نهی روشن شود

سر ز بزمش تافتم چندان که خود را سوختم

سرکشی تا چند چون شمعم وبال تن شود؟

عاشق دیوانه خودداری نمی‌داند که چیست

هرکه شد بیگانه از خود آشنا با من شود

دود غم بیرون نخواهد رفت از کاشانه‌ام

گر سراسر سقف این غمخانه یک روزن شود

شمارهٔ ۱۹۷

رشک نام او زبانم را ز غیرت لال کرد

عشقم از گفت و شنود خلق فارغبال کرد

سرفرازی‌های گردون از تنزل‌های ماست

پستی ما، نام دشمن را بلند اقبال کرد

ناله شوریدگان شور آورد، چون عندلیب

خود پریشان بود گل را هم‌پریشان حال کرد

{بیاض}

از برای امتحان، اول مرا پامال کرد

من که زیر لب بر افلاطون تمسخر می‌زدم

عشق طفلی آخرم بازیچه اطفال کرد

شمارهٔ ۱۹۸

به بزم دوش حدیث تو در میان افتاد

چو شمعم آتش غیرت در استخوان افتاد

فغان بی‌اثر از طاق دل، اسیر ترا

چو شاخ بی‌ثمر از چشم باغبان افتاد

فتاد بر سر هم دل چو صید، روز شکار

مگر کرشمه چشم تو در زمان افتاد؟

فرشته گر کندت همرهی، هلاک شوم

ندید روز خوش آن کس که بدگمان افتاد

چو دل گشود لب شکوه، شد زبانم لال

به اولیای دلم (کذا) قفل بر زبان افتاد

چه بلبلم، که به چشمم نمود بیگانه

چو از قفس، گذرم سوی آشیان افتاد

کجا ز لذت گرداب غم خبر یابی

ترا که زورق ازین ورطه بر کران افتاد

برای آنکه شود زود روز وصلم طی

... مهر چو ماه نو از میان افتاد

به کار بسته من مصلحت ندارد سود

زدم گر آب به دل، آتشم به جان افتاد

به رمز شکوه ادا می‌کنی وز این غافل

که تندخوی تو قدسی چه بدگمان افتاد

شمارهٔ ۱۹۹

ز آب چشم من هر قطره طوفان دگر باشد

به جز دامان صحرا کاش دامان دگر باشد

چو آیی در دلم، هر داغش آتشخانه‌ای بینی

گلی دارم که هر برگش گلستان دگر باشد

ندانم کز کدامین چاک پیراهن برآرم سر

که هر چاک گریبانم، گریبان دگر باشد

نیندازد به سویم تیر کز حرمان پیکانش

به دل هر لحظه زهرآلود پیکان دگر باشد

دلی دارم که چون سیماب اگر صد پاره‌اش سازی

پی بسمل‌شدن هر پاره را جان دگر باشد

دگرگون است احوالم عجب دارم که چون قدسی

دلم را طاقت یک روزه حرمان دگر باشد

شمارهٔ ۲۰۰

میرم ار خوی ستمکاری ز سر بیرون کند

شمع را گر تن نکاهد زندگانی چون کند؟

دایه را پستان به ناخن می‌تراشد طفل عشق

تا دمی شیرش مبادا در گلو بی خون کند

آنکه می‌خواهد غمی بردارد از روی دلم

کاش دل را از شکاف سینه‌ام بیرون کند

گل که نتواند رفو زد چاک جیب خویش را

چاره چاک دل مرغ گلستان چون کند؟

باز لیلی بر سر بالین مجنون می‌رود

چند عاشق شکوه از بی‌مهری گردون کند؟

نقش ما و بخت، قدسی چون بد افتاد از ازل

هرچه در دل نقش بندم، بخت دیگرگون کند

شمارهٔ ۲۰۱

در مجلسی که احباب شرب مدام کردند

نوبت به ما چو افتاد آتش به جام کردند

اینجا غم محبت، آنجا سزای عصیان

آسایش دو گیتی بر ما حرام کردند

از بس که شیشه‌ها راست، از هر طرف سجودی

میخانه را ز طاعت، بیت‌الحرام کردند

چون ساغر شکسته در دیده‌ها نمی‌نیست

اسباب گریه امشب گویا تمام کردند

در چاره وصالت کان را کسی ندانست

سوداییان زلفت صد فکر خام کردند

بتخانه از بتان پر، میخانه از حریفان

این خانه تهی را، چون کعبه نام کردند؟

دارند پارسایان دایم ز وجد، مستی

آب حلال خود چون بر ما حرام کردند؟

در روزگار دوری گویا نمی‌شود روز

یک شام ناشده صبح، صد صبح شام کردند

از خیل کامجویان، قدسی کناره بهتر

کاین قوم، عاشقان را بی ننگ و نام کردند

شمارهٔ ۲۰۲

گفتم از عشقت کشم دامن گریبان‌گیر شد

سر کشیدم، گردنم تا پای در زنجیر شد

کاوکاو چشمه اندازد ز صافی آب را

آنقدر در گریه کوشیدم که بی‌تاثیر شد

از خدنگ عشق، پیکانی که شد در سینه جمع

کوهکن را تیشه گردید و مرا زنجیر شد

ذوق تنهایی و دام غم چه می‌پرسی که چیست

عندلیبی را که با گل در گلستان پیر شد

گرچه عمری کرد تدبیر رهایی از غمش

عشق چون آمد، خرد شرمنده تدبیر شد

عشق چون قایم شود راحت کند آزار را

آنچه در پیمانه‌ام خون بود اکنون شیر شد

چون بنای دوستی هرگز نمی‌گردد خراب

عشق هر ویرانه‌ای را کز پی تعمیر شد

دیدن روی جوانان چشم روشن می‌کند

دیده یعقوب در هجران یوسف پیر شد

تیر عشقت از دل قدسی نشد هرگز خطا

رد نگردد هرچه از روز ازل تقدیر شد

شمارهٔ ۲۰۳

رسد گر بر لبم جان، چون رسی، ناچار برگردد

بیا تا آفتابم از سر دیوار برگردد

چنان از خوی او شد برطرف آیین پیوستن

که با هم سربه‌سر ننهاده خط، پرگار برگردد

ز بس طبع جفا نازک شد از همراهی خویت

چو گل پهلو زند بر خار، نیش خار برگردد

به نوعی روی دل سوی تو آوردم که می‌ترسم

سوی دل مردمان دیده را رفتار برگردد

غمش در خاطر از بس مانده، ترسم خرمی گردد

که بر شاخی چو ماند میوه‌ای بسیار، برگردد

سخن زان غمزه گویا بر زبان دارد، که قدسی را

نفس آید سلامت بر لب و افگار برگردد

شمارهٔ ۲۰۴

شکیب عاشقان، معشوق را دیوانه می‌سازد

محبت، شمع را پروانه پروانه می‌سازد

ز سنگ محتسب خالی نگردد حلقه مستان

ز خاک یک سبو، ایام صد پیمانه می‌سازد

به دیوار حرم چون تکیه کردم، چاک زد جامه

سر شوریده‌حالان، سنگ را دیوانه می‌سازد

تو هم در بی‌قراری‌ها مرنج از من چو می‌بینی

که با آن سرکشی‌ها شمع با پروانه می‌سازد

ز حرف آشنا بگریز در کوی بتان قدسی

که این آب و هوا با مردم بیگانه می‌سازد

شمارهٔ ۲۰۵

سنبل زلف تو خط بر سنبل تر می‌کشد

سرو قدت حلقه در گوش صنوبر می‌کشد

کعبه دردی‌کشان باشد مقامی کز شرف

بهر تعمیرش، خم می خشت بر سر می‌کشد

کم مبادا از سر ما سایه داغ جنون

کی سر شوریده‌حالان ننگ افسر می‌کشد؟

شرمسار دیده‌ام شبها که از پهلوی او

آسمان از دامنم تا روز اختر می‌کشد

بار دیگر سوی دل بین تا شود کارش تمام

نیم‌بسمل انتظار زخم دیگر می‌کشد

من که در بزم تو راهم نیست بیهوشم چنین

حال دل چون است کز دست تو ساغر می‌کشد

بستر راحت نمی‌دانم که از گردون که خواست؟

اینقدر دانم که شب تا روز اخگر می‌کشد

سربلندی می‌کند اشکم به یاد قامتت

خویش را شب‌ها ازان بر چشم اختر می‌کشد

شمارهٔ ۲۰۶

مرده بودم از خمار می، شرابم زنده کرد

کشته بود آتش مرا، ساقی به آبم زنده کرد

از نصیحت‌های غمخواران، جنون بازم خرید

گلشن افسرده بودم آفتابم زنده کرد

مرده بودم در کفن، افکند از عارض نقاب

همچو کرم پیله شوقش در نقابم زنده کرد

بی تو ضعفم بود غالب، مرده‌ام پنداشتند

مژده وصلت رسید و اضطرابم زنده کرد

زندگی از هر عذابی هست مشکلتر مرا

بعد مردن باید از بهر عذابم زنده کرد

از خجالت مرده بودم کز چه بی او زنده‌ام

تا خیال او کُشد باز از حجابم، زنده کرد

بس که افغان دوستم قدسی، اجل چون در رسد

می‌تواند مطرب از صوت ربابم زنده کرد

شمارهٔ ۲۰۷

ای خوشدلی برو که غمینم سرشته‌اند

درمان گداز و درد گزینم سرشته‌اند

از آب و خاک کعبه و بتخانه نیستم

نه دوستم، نه خصم، چنینم سرشته‌اند

نگذاشت شغل عشق به کار دگر مرا

گویا که از برای همینم سرشته‌اند

عاشق کجا و تیره‌دلی این گمان مبر

سر تا قدم ز نور یقینم سرشته‌اند

قدسی برای سجده گلبن در این چمن

چون برگ گل تمام جبینم سرشته‌اند

شمارهٔ ۲۰۸

عجب قیدی‌ست عشق سخت بنیاد

مبادا گردنی زین قید، آزاد

همین دانم که کارم رفته از دست

نمی‌دانم که کارم با که افتاد

ز غم مردم، که چون من کشته گردم

که خواهد خواست عذر تیغ جلاد؟

ز بس ویرانه‌جویی، بعد مردن

ز خاکم خانه نتوان کرد بنیاد

نهد در سینه، دل بر پای غم، رو

شناسد صید آنجا قدر صیاد

مرا گر خانه ویران کرد، شاید

که گردد آسمان را خانه‌آباد

شمارهٔ ۲۰۹

دلم پروای این و آن ندارد

غمی غیر از غم جانان ندارد

ز جان بگسل ولی مگسل ز جانان

که جان دارد عوض، جانان ندارد

مرا سخت است دل برکندن از تو

غمت دست از دلم آسان ندارد

نباشد گر غمت از دل که گوید؟

مباد آن خانه کو مهمان ندارد

به روز وصل، خنجر بر دلم کش

که عید ما جز این قربان ندارد

گریبان باز کن چون غنچه در باغ

ز بلبل، گل کسی پنهان ندارد

مترس از کشتن ما بیگناهان

که خون عاشقان تاوان ندارد

چنان انکار تیر انداختن کرد

که گویی در دلم پیکان ندارد

چرا بر حال خود مستان نگریند؟

که ساقی شیشه را خندان ندارد

مرا ای خضر راه وصل دریاب

که عاشق طاقت هجران ندارد

کی از سوز دلم باشد خبردار

کسی کاو آتشی در جان ندارد

ندارد هیچ‌کس فکر علاجم

مگر درد دلم درمان ندارد؟

چه داند لذت گل‌چیدن آن کس

که خون دیده در دامان ندارد

دلم را آنچنان وصلت خوش افتاد

که پنداری ز پی هجران ندارد

به قید شیشه مگذارید می را

که یوسف طاقت زندان ندارد

شمارهٔ ۲۱۰

باده گر فردا خورم، عالم کنون پر می‌شود

تا شده جامم تهی، صد دل ز خون پر می‌شود

پیش ازان کز بیخودی بر تن درم پیراهنی

عالم از رسوایی‌ام بنگر که چون پر می‌شود

کی به گل‌چیدن چو بیدردان به گلشن می‌روم؟

تا مرا دامن ز اشک لاله‌گون پر می‌شود

ساغرم بر کف تهی و سر پر از سودای خام

حیرتی دارم که چون ظرف نگون پر می‌شود؟

چون صباح عید، رندان شیشه‌ها پر مِی کنند

دیده ما هم ز خون بهر شگون پر می‌شود

شمارهٔ ۲۱۱

آسودگی نصیب دل زار کس مباد!

مرهم وبال سینه افگار کس مباد!

بس دلشکسته‌ایم ز آسوده‌خاطری

یا رب که عافیت پی آزار کس مباد!

شادم به کوچه‌گردی عالم چو آفتاب

آسایشم ز سایه دیوار کس مباد!

شد زهد شیخ و برهمن آمد به راه عشق

دل در گرو به سبحه و زنار کس مباد!

تا دل به خون خویش نغلتد، نمی‌شود

این صید خون‌گرفته، گرفتار کس مباد!

قدسی ز غنچه دلت آتش علم کشید

این گل، نصیب گوشه دستار کس مباد

شمارهٔ ۲۱۲

دگر به وسوسه توبه‌ام دماغ نماند

بپار باده که نوری درین چراغ نماند

بهار ناله ز منقار بلبلی نشکفت

ز باد تفرقه، گویی گلی به باغ نماند

گذشت وصل و به جز حسرتی به دل نگذاشت

به یادگارم ازان شعله غیر داغ نماند

نه ریخت ساقی وصلش، نه کس لبی تر کرد

به حیرتم که چرا باده در ایاغ نماند

ز تاب آتش دل خون نمانده در دیده

فغان که جام مرا رشحه فراغ نماند

چو دل به دامن زلف تو دست زد قدسی

چو پیک دیده، سراسیمه در سراغ نماند

شمارهٔ ۲۱۳

بیا که بی تو مرا نور در چراغ نماند

بهار عیش مرا لاله‌ای در باغ نماند

همین نه زمزمه ما ز لب فراموش است

نوای مرغ سحر هم به طرف باغ نماند

به مهر بلبل و پروانه می‌خورم افسوس

که آب در چمن و تاب در چراغ نماند

ز شوق گریه دلم را چو لاله پنجه غم

چنان فشرد که خونابه‌ام به داغ نماند

همیشه جام حریفان ز می لبالب بود

به دور ماست که یک جرعه در ایاغ نماند

به کوی دوست هم آواز من نگردد غیر

درین چمن که منم جای بانگ زاغ نماند

کنم کناره ز کاهل‌طبیعتان قدسی

مرا دماغ حریفان بی‌دماغ نماند

شمارهٔ ۲۱۴

هرگز مرا به کعبه ز دیر التجا نشد

یک حاجتم نماند که آنجا روا نشد

بختم فریب جلوه نیک‌اختری نخورد

فرقم زبون سایه بال هما نشد

در حیرت از شکستگی شیشه دلم

با آنکه هرگز از کف خوبان رها نشد

روز وصال نیست جز این حیرتم که چون

در دیده‌ام نظاره ازین بیش جا نشد؟

تا عشق، توبه داد دلم را ز ترک خویش

یک سجده‌ام ز طاعت خوبان قضا نشد

باشد هنوز حسرت تیر تو در دلم

با آنکه یک خدنگ تو از دل خطا نشد

ننشست فتنه‌ای ز حوادث درین دیار

کز قامت تو فتنه دیگر بپا نشد

روزی به شام برد به کوری، چو خفتگان

صبحی که چشم مهر به روی تو وا نشد

یک بار یافتم ز تو دستور سجده‌ای

چون سایه‌ام ز خاک، دگر تن جدا نشد

با آنکه نقد عمر، مرا صرف دوست شد

یک روزه دین مدت وصلش ادا نشد

هرجا حدیث زلف تو مذکور شد مرا

بر تن کدام مو که زبان دعا نشد؟

ما را همین بس است که بیگانه شد ز غیر

قدسی چه غم که یار به ما آشنا نشد

شمارهٔ ۲۱۵

آن غنچه‌ام که راز دلم بر ملا نشد

گر شد زبان به شکوه رضا، دل رضا نشد

شکرانه جفای تو جان دادم و هنوز

دین وفا به شرع محبت ادا نشد

نیرنگ بین، که جز نگه آشنا نکرد

بیگانه‌ای که در همه عمر آشنا نشد

پیکان یک خدنگ تو در پهلویم نماند

یک ره دل ز جا شده من به جا نشد

سررشته‌ای که روز نخستم سپرد عشق

گردید خاک، دست و ز چنگم رها نشد

داغم ولی گرانی مرهم ندیده‌ام

آن دیده‌ام که طرح‌کش توتیا نشد

تاثیر دوستی به دلش عرض حال کرد

پیغام ما گرانی دوش صبا نشد

چندان که آب خورد ز چشمم نهال بخت

چون چوب خشک، قابل نشو و نما نشد

با شمع عارضت ز تجلی اثر نماند

برق از کجا گذشت که قحط گیا نشد؟

چندین بنای خیر که شد رسم در جهان

جایی به فیض دیر محبت بنا نشد

قدسی به چاک پیرهن گل حسد بریم

کان هم چرا نصیب گریبان ما نشد

شمارهٔ ۲۱۶

در چمن کی دلم از فیض هوا بگشاید؟

پرده بگشا که ز رویت دل ما بگشاید

عیش این باغ به اندازه یک تنگدل است

کاش گل غنچه شود تا دل ما بگشاید

بر سر نکهت زلفت چو صبا می‌لرزم

که مبادا سر زلف تو صبا بگشاید

عمرها رفت که لب‌تشنه تیغ ستمیم

رحمتی کو که رگ ابر بلا بگشاید

بوی پیراهن یوسف به صبا باز دهند

هر کجا یوسف من بند قبا بگشاید

گر بود بوی سر زلف تو همراه صبا

بوستان دست به تاراج صبا بگشاید

تا که از سینه برون کرده غمی باز، که عشق

می‌فرستد به دلم مژده که جا بگشاید

آسمان چون مه نو، گر همه ناخن گردد

نتواند گره از رشته ما بگشاید

هیچ‌کس رشته ز مکتوب دلم باز نکرد

سر این نامه مگر روز جزا بگشاید

قدسی از عشق رهایی مطلب کاین صیاد

بند بر دل چو نهد، رشته ز پا بگشاید

شمارهٔ ۲۱۷

هرکجا زنده‌دلان شست دعا بگشایند

باورم نیست که یک تیر خطا بگشایند

چند گویی نگشودند نقاب از رخ دوست؟

آب کش دیده و بگشا مژه، تا بگشایند

عزت اهل وفا، فرض بود بر همه کس

کاش گویند که دستم ز قفا بگشایند

هرکجا رفت دلم بود خمار می وصل

کس نداند سر این شیشه کجا بگشایند

دل عبث می‌تپد آن نیست که چون شعله شمع

تا به آخر نفسش رشته ز پا بگشایند

غنچه‌وار از جگر خار برون آرم سر

گر بدانم که مرا دل ز صبا بگشایند

در وصل تو که نگشوده کسش، خسته‌دلان

کف برآرند و به تاثیر دعا بگشایند

قدسی از میکده‌ام باز نیارند، اگر

زاهدان دست به تاراج دعا بگشایند

شمارهٔ ۲۱۸

یا رب چرا به درد دلم دیروا رسید

از دل شکستنم به دلش چون صدا رسید

گلزار حسن را چه غم از آفت خزان

برگی اگر فتاد گلی از قفا رسید

کشت امید من چو پی برق شد سیاه

تا شعله غمت به کدامین گیا رسید

لطف تو بود بیشتر از خواهش دلم

هر مدعایم از تو به صد مدعا رسید

ناسور شد جراحتم از بوی طره‌ای

باز این نسیم لطف به من از کجا رسید

بی گریه کی شگفتی دل میسرست؟

گلشن ز فیض قطره به نشو و نما رسید

در چارسوی عشق بجز من کسی نماند

از هر طرف رسید بلایی، به ما رسید

در حیرتم که در قدم جغد بود گنج

چون میمنت به سایه بال هما رسید؟

قاصد میان عاشق و معشوق رسم نیست

شد فاش هر خبر که به گوش صبا رسید

تا شیشه امید که پهلو به سنگ زد؟

کامشب صدای ناله به گوش آشنا رسید

هرگز به گرد وادی ما محملی نگشت

در حیرتم که بانگ جرس از کجا رسید

ساقی که هیچ‌کس ز می‌اش ناامید نیست

در شیشه ریخت زهر چو نوبت به ما رسید

قدسی، ندید روزن ما روی آفتاب

..............................

شمارهٔ ۲۱۹

آهم از پیچیدگی، چون رشته، تن را تاب داد

اضطرابم اشک را خاصیت سیماب داد

گرچه اقبالم ضعیف افتاده، ادبارم خوش است

آسمان روز سیاهم را شب مهتاب داد

{بیاض}

باغبان گویی چمن را ز آب چشمم آب داد

بعد چندین شب که دوش آمد خیالش بر سرم

چشم بیدار مرا بختم صلای خواب داد

نرگسش انگیخت نیرنگی که از یادش رود

زلف اگر یادش ز کار درهم احباب داد

شمارهٔ ۲۲۰

رنجیدن تو باعث نومیدی من شد

پیراهن امید، مرا بی تو کفن شد

شاید که کسی گوش کند ناله ما هم

بایست هم‌آواز به مرغان چمن شد

معموری منزل بود از صاحب منزل

هرجا که نشستیم دمی، بیت حزن شد

افکند هما سایه ولی بر سر خاکم

شد تیرگی از جامه بختم، چو کفن شد

بهبودی احوال دل از سعی فلک نیست

بر گلخن اگر عشق گذر کرد، چمن شد

ما را نتوان گفت مسافر که به غربت

هرجا که نشستیم به باد تو وطن شد

زان دل نکنم چاک، که بیرون نروی تو

کز نکهت زلف تو دلم رشک ختن شد

سودای دگر نیست میان خط و زلفش

هز فتنه که شد بر سر آن چاه ذقن شد

شمارهٔ ۲۲۱

به عزم جلوه چو آن گلعذار برخیزد

نشان عافیت از روزگار برخیزد

ز شوق تیر نگنجند آهوان در پوست

به عزم صید چو آن شهسوار برخیزد

اگر به مرده صد ساله بگذری ز لحد

ز شوق روی تو بی‌اختیار برخیزد

به سوی من چو گذر کرده‌ای دمی بنشین

که حسرت از دل امیدوار برخیزد

غم فراق تو چون تیغ بر میان بندد

ز زندگانی خضر اعتبار برخیزد

ز ابر دیده ازان سیل اشک می‌بارم

که غیر ازان سر کو، چون غبار برخیزد

به داغ عشق تو قدسی چو جان دهد، ز گلش

به جای سبزه، دل داغدار برخیزد

شمارهٔ ۲۲۲

چون کشته نگاه تو سوی کفن رود

جان ز تن برون شده بازش به تن رود

بوی گلاب از نفسش می‌توان شنید

آن را که بر لب از گل رویت سخن رود

جذب محبت است که گلگون عنان خویش

بربوده از سوار و سوی کوهکن رود

زحمت مکش رقیب، که در فصل گل به باغ

بلبل کند ترانه و زاغ و زغن رود

قدسی ترحم است بر احوال آنکه او

از کوی دوست با دل پرخون چو من رود

شمارهٔ ۲۲۳

لبت به خنده شیرین چو همنفس گردد

به گرد لعل تو روح‌الامین مگس گردد

عجب که ره به رفیقان برم درین شب تار

مگر دلیل رهم ناله جرس گردد

ز اشتیاق گرفتاری تو، طایر قدس

ز سدره آید و گرد سر قفس گردد

کجاست وادی طور و شجر، که آتش عشق

نه شعله‌ایست که بر گرد خار و خس گردد

دگر ز بی‌اثری‌های عشق، قدسی را

رسیده کار به جایی که بوالهوس گردد

شمارهٔ ۲۲۴

ز چشمم بی تو شب چندان سرشک لاله‌گون افتد

که هرجا پا نهد اندیشه، در دریای خون افتد

ز بس دل می‌تپد در سینه شب در کنج تنهایی

مبادا دیده، گاه گریه با اشکم برون افتد

دل پرویز را در سینه چون سیماب لرزاند

صدای تیشه فرهاد چون در بیستون افتد

اجل را نیز از جان‌بردن من ننگ می‌آید

مبادا هیچ‌کس را این‌چنین طالع زبون افتد

میی نوشیده قدسی دوش از میخانه عشقت

که تا صبح قیامت زان قدح، مست جنون افتد

شمارهٔ ۲۲۵

می را چو آب، لعل تو بر خود حلال کرد

گویا که خون بی‌گنهانش خیال کرد

حالی نداشتم که توان گفت، بی شراب

ساقی به یک پیاله‌ام از اهل حال کرد

بلبل دم از خصومت طوطی زند، مگر

آیینه را ز عکس رخت گل خیال کرد؟

در بالشیم روز به روز از هوای تو

آخر هوای سرو تو ما را نهال کرد

مجنون چرا هوایی صحرا بود، مگر

لیلی بر او کرشمه به چشم غزال کرد؟

بر صفحه زمانه، سخن را ز بی‌کسی

هر سر بریده همچو قلم پایمال کرد

قدسی کسی که دوستی از خلق چشم داشت

اوقات خویش صرف خیال محال کرد

شمارهٔ ۲۲۶

نشاه می‌خواستم از باده، خمارم دادند

روز روشن طلبیدم شب تارم دادند

ناله صبحدم و آه شب و گریه شام

هرچه در عشق بتان بود به کارم، دادند

هریک از گبر و مسلمان ز خودم می‌دانند

خود ندانم که به کیش که قرارم دادند

هرکجا جای کنم، سبزه دمد از نم اشک

در خزان شاد ازانم که بهارم دادند

جان به تعجیل چنان می‌رود امشب، که مگر

وعده وصل تو در روز شمارم دادند

راه آمد شد دل می‌طلبیدم از چشم

مردمان جا به سر کوچه یارم دادند

شمارهٔ ۲۲۷

من و آیینه حسنی که تابش را بسوزاند

دلم را سجده‌های گرم او ابرو بسوزاند

دماغم پر شد از سودای آتشپاره‌ای چندان

که شب در کنج تنهایی سرم زانو بسوزاند

دلم را کرد بوی نافه سرگردان به صحرایی

که ریگ دشتش از گرمی سم آهو بسوزاند

همان خاکسترم چون گرد از دنبال او افتد

گرم صد ره به رنگ آن غمزه جادو بسوزاند

چو قدسی بعد ازین دست من و دامان غمناکی

دلم را بستر آسودگی، پهلو بسوزاند

شمارهٔ ۲۲۸

نوک مژگان چه حیرت گر ز دلها بگذرد؟

دل چه باشد تیر عشق از سنگ خارا بگذرد

خنجر ناز تو در دل حسرت دیدار را

خون کند، تا بر لبم حرف تمنا بگذرد

چند بر ما طعنه عشق بتان ای شیخ شهر

شیخ صنعان را بگو کز عشق ترسا بگذرد

دورباش غمزه را نازم، کزان کو آفتاب

دیده را بر پشت پا دوزد چو زانجا بگذرد

دیدن قدسی چنین بیمار و ناپرسیدنش

از تو این بد می‌نماید ورنه بر ما بگذرد

شمارهٔ ۲۲۹

ناله‌ای کردم، خروش اهل شیون تازه شد

بلبلان را شیوه افغان گلشن تازه شد

بس که عشقم رشک‌فرمای است، از چشم بتان

هرکه زخمی خورد، داغ سینه من تازه شد

آهی از دل برکشیدم شب به یاد روی دوست

در دل موسی هوای نار ایمن تازه شد

دوش در میخانه چون قدسی به یاد چشم بت

سجده‌ای کردم که روح صد برهمن تازه شد

شمارهٔ ۲۳۰

در هجرت، از شکست، دلم را اثر نماند

زین پیش بی تو بود قرارم، دگر نماند

شمعی که تازه کشته شود، دودش اندک است

بازآ که بی تو یک نفسم بیشتر نماند

ای بلبلان، بقای شما باد در چمن

کز ما به نیم چاشت چو شبنم اثر نماند

وقتی به پرسش دلم آمد خدنگ یار

کز گریه نیم قطره خون در جگر نماند

بر من ز باغ وصل چنان بسته‌اند راه

کامیدواری‌ام به نسیم سحر نماند

قدسی چنان گداخت ز تاثیر درد عشق

کز نام‌بردنش به زبانها خبر نماند

شمارهٔ ۲۳۱

اسیر عشق تو از ننگ کفر و دین میرد

کسی که غیرت عشقش بود، چنین میرد

ز شوق آنکه شود خاکروب این درگاه

فرشته از فلک آید که بر زمین میرد

صبا بگو به ملامتگران که شعله عشق

چراغ نیست که از باد آستین میرد

کسی ز پرسش روز جزا بود آزاد

که داغ بندگی عشق بر جبین میرد

نسیم گلشن غم، روزی مشام کسی‌ست

که گر نشاط بگیرد جهان، حزین میرد

کسی که زخم تیغ بتان بود، شرط است

که پیش از آنکه اجل خیزد از کمین میرد

ازان نمی‌نهد آن مه قدم به بالینم

که دل به حسرت دیدار واپسین میرد

ز حسرت گل روی بتان، دل قدسی

رود به گلشن و در پای یاسمین میرد

شمارهٔ ۲۳۲

مسیح دید لبت، رنگ او دگرگون شد

ز سحر غمزه‌ات اعجاز را جگر خون شد

ز شوق تیغ به خود گو ببال صید حرم

که غمزه تو به عزم شکار بیرون شد

نبرد نامه من، مرغ نامه‌بر بر دوست

مگر ز بخت بدم باخبر ز مضمون شد

ز دیده و دل فرهاد، مرکب شیرین

شب فراق گذشت آنقدر که گلگون شد

کرشمه که دگر تیغ کین کشید، که باز

جهان ز خون شهیدان عشق، گلگون شد

نوید لذت زخم آیدم به دل هر دم

مگر به قتل منت میل خاطر افزون شد؟

تو ای نسیم که بر زلف او گذر داری

خدای را خبری ده که حال دل چون شد

پی نظاره آن کو نمی‌رود قدسی

نظر بدیده حو بد نقد {بیاض} موزون شد(؟)

شمارهٔ ۲۳۳

گر گشایم لب دمی، عالم پر افغان می‌شود

گر کنم دور آستین از دیده، طوفان می‌شود

پنبه برخواهم گرفت از داغهای خویشتن

مژده ده پروانه را کامشب چراغان می‌شود

تا مباد از پیش من بر هم خورد بازار ابر

گریه کمتر می‌کنم روزی که باران می‌شود

تا به کام دل درم من هم گریبانی چو شمع

تا به عطف دامن از چشمم گریبان می‌شود

چون زلیخا قدر یوسف را چه می‌داند کسی

گر خریدار او نباشد مصر کنعان می‌شود

سیل اشکم خشت دیگر بر زمین افکند، ازان

هر خراب، آباد و هر آباد، ویران می‌شود

صد دل آشفته قدسی می‌خورد بر یکدگر

تا به امداد صبا، زلفی پریشان می‌شود

شمارهٔ ۲۳۴

کی دواجو بود آن دل که ز دردش دم زد

داغ بی‌دردی آنم که دم از مرهم زد

با خرد روز ازل بر سر سودا بودم

عشق پیش آمد و سودای مرا برهم زد

محنت هجر تو داند که چه با جانها کرد

شعله عشق تو داند که چه در عالم زد

گوش کس باخبر از زمزمه شوق نبود

عشقت آن روز که ناخن به دل آدم زد

ملک دنیا نبود منزل ارباب سرور

هرکه افتاد درین کوچه، در ماتم زد

دست اکرام تو بود آنکه سحرگاه ازل

خوان بیفکند و صلا بر همه عالم زد

عشق می‌گفت به گهواره دلم خوش طفلی‌ست

که در اول قدم، از پایه اعلا دم زد

با جنون بود مرا سلسله پرشوری

عقل گم باد که این سلسله را بر هم زد

تا سر از جیب برآورد دلم چون قدسی

دست در دامن آن طره خم در خم زد

شمارهٔ ۲۳۵

ز دلها درد دل برداشتن هم عالمی دارد

به بالای غم من ریز گو هرکس غمی دارد

طبیعی نیست با مردم، تواضعهای می‌خواران

ملایم می‌نماید خار تا اندک نمی دارد

من از تنهایی خود گر زنم فریاد، معذورم

چرا نالان بود بلبل که چون گل همدمی دارد

رکاب آن سوار آخر به دستم خواهد افتادن

نیم نومید من هم، گر سلیمان خاتمی دارد

مصیبت دیده پهلوی طربناکان ندارد جا

بیا گو در صف ما باش هر کو ماتمی دارد

ز چوب خشک، خوبان می‌تراشند آشنا قدسی

نگر چون زلفشان از شانه هر سو محرمی دارد

شمارهٔ ۲۳۶

بهر هر دیوانه گر ویرانه‌ای پیدا شود

کی من بی‌خانمان را خانه‌ای پیدا شود؟

شمع با آن سرکشیها، تا نگاه واپسین

چشم بر راه است تا پروانه‌ای پیدا شود

از شراب معرفت، نومید نتوان زیستن

پای خم گیریم تا پیمانه‌ای پیدا شود

فیض بسیارست اما فیض‌جویان کمترند

پر بر آرد سنگ اگر دیوانه‌ای پیدا شود

ذره‌ای از دوست خالی نیست پیش عارفان

شمع بسیار است اگر پروانه‌ای پیدا شود

با جوانان می‌کنم پیرانه سر اظهار عشق

تا برای کودکان افسانه‌ای پیدا شود

سعی اگر ناقص نباشد، هیچ‌کس بی‌فیض نیست

خاک هر دهقان که بیزی، دانه‌ای پیدا شود

دست شمشاد از کجا، آرایش زلف از کجا

صبر کن تا درخور مو، شانه‌ای پیدا شود

شمارهٔ ۲۳۷

زورم به یک اشاره ابرو نمی‌رسد

هرگز به ناتوانی من مو نمی‌رسد

قمری فکنده طوق به تقلید در گلو

چون گردنش به حلقه گیسو نمی‌رسد

انصاف بین که پای به دامن کشیده‌ام

با جامه‌ای که تا سر زانو نمی‌رسد

لب‌تشنگان ناز، تسلی نمی‌شوند

تا چین زلف یار به ابرو نمی‌رسد

ازچشم تو که دیده بد دور باد ازو

غیر از نگاه دور به آهو نمی‌رسد

زلفت به بردن دلم اعجاز می‌کند

نوبت بدان دو نرگس جادو نمی‌رسد

دل گوشه‌گیر موی تو گردید از ازل

چون گوشه‌ای بدان خم گیسو نمی‌رسد

دل در میان گرفته سر زلف یار را

ای شانه دور شو به تو یک مو نمی‌رسد

قدسی چو تیغ آه ضعیفان شود بلند

کس را سخن ز قوت بازو نمی‌رسد

شمارهٔ ۲۳۸

عالمی بر خویش بالیدم چو از من یاد کرد

بنده‌ام تا کرد، گویی بنده‌ای آزاد کرد

صید ما را احتیاج زحمت صیاد نیست

خون گرم از دل روان شد چون ز تیغش یاد کرد

رسم معموری همین در کوچه سیل است و بس

عاقبت اشکم به کام این شهر را آباد کرد

حرف مرهم در میان آورد با زخمم طبیب

نوک مژگان را خیال دشنه فولاد کرد

مدعی را بهره‌ای چون از هنرمندی نبود

حرف عیب دیگران را جزو استعداد کرد

بر سر بیدادگر، بیداد آید عاقبت

تیشه کی با بیستون کرد آنچه با فرهاد کرد

سوی مجنون، گر نه امشب ناقه ره گم کرده بود

محمل لیلی چرا بیش از جرس فریاد کرد

ناخنی از شانه در زلف تو بر داغش نخورد

دل به این امید، عمری تکیه بر شمشاد کرد

قدسی آن خشتی که من زادم ز مادر بر سرش

عشق آن را برد هرجا، خانه‌ای بنیاد کرد

شمارهٔ ۲۳۹

هرگزم چون لاله دل بی داغ ته بر ته مباد

تا بود غم، در دلم آسودگی را ره مباد!

دل گریبانگیر وصل و دیده محروم از نگاه

جامه نیک‌اختری بر قد کس کوته مباد!

هرکه را بینم به او همراه، می‌میرم ز رشک

سایه هم یا رب به آن سرو سهی همره مباد!

من ز آب تیغ، عمر جاودانی یافتم

یا رب از ذوق شراب عشق، خضر آگه مباد!

هرکه با من بود، روز طالعش گردید شب

تیره‌بختم، هیچ‌کس را پهلوی من ره مباد!

دور ازو پرسند یارانم که قدسی حال چیست

بزم، بی شمع و چراغ و آسمان بی مه مباد!

شمارهٔ ۲۴۰

هنوز از ناله‌ای صد شعله در جان می‌توانم زد

نوای عندلیبی در گلستان می‌توانم زد

بهار گلشن خونین‌دلان چون بشکفد، من هم

سری چون غنچه بیرون از گریبان می‌توانم زد

هنوزم سینه افسرده یک دوزخ شرر دارد

شبیخون دگر بر داغ حرمان می‌توانم زد

هنوز از گریه چشم تر نشسته دامن مژگان

ز مژگان طعن لب خشکی به طوفان می‌توانم زد

مکن ای باغبان عشق بیرونم ازین گلشن

که جوش شیونی با عندلیبان می‌توانم زد

هنوز اندر میان تیره‌بختان، از سر زلفی

به نام بخت خود، فال پریشان می‌توانم زد

هنوز از حسرت زلفی میان بی‌سرانجامان

به آهی شعله در گبر و مسلمان می‌توانم زد

کفن را در لحد از بس به خون دیده آلودم

به محشر خیمه پهلوی شهیدان می‌توانم زد

مکن گو دیگری تحریک قتلم پیش او قدسی

که چون پروانه خود بر شعله دامان می‌توانم زد

شمارهٔ ۲۴۱

دو روزه هجر تو با جان دوستان آن کرد

که از هزار خزان، با بهار نتوان کرد

ز آه بلبل شوریده دربدر گردید

نسیم اگرچه دل غنچه را پریشان کرد

نسیم صدق و صفا را دم زلیخا داشت

که شد چو وقت دعا، روی دل به زندان کرد

کجا ز ذوق گریبان‌دریدنش خبرست؟

کسی که سوی چمن رفت و گل به دامان کرد

چه سان شود مژه‌ام آب دیده را مانع

که شعله را نتوان زیر خار پنهان کرد

کسی که مانع قتلم شد از ترحم نیست

ترا ز کشتن من از حسد پشیمان کرد

شمارهٔ ۲۴۲

یاد روی تو هم‌آغوش گلستانم کرد

لذت درد تو آسوده ز درمانم کرد

کفر و دین باختم از نیم‌نظر بر رخ دوست

دیده رسواشده گبر و مسلمانم کرد

نفسی بی تو گر از سینه تنگم سر زد

برق الماس شد و سر به گریبانم کرد

چون صبا، سنبل امید در آغوشم بود

بخت بد شانه‌کش طره حرمانم کرد

شمارهٔ ۲۴۳

بس که دود آه عاشق پرده افلاک شد

سینه افلاک از داغ کواکب پاک شد

پا ز عزت بر زمین ننهد ملک در شهر عشق

بس که در هر کوچه‌اش جسم عزیزان خاک شد

اتحادی هست با خونین‌دلانم، زان سبب

غنچه پیراهن درید و سینه من چاک شد

بر فروزد عارض معشوق از اظهار نیاز

روی گل از شرم عشق بلبل آتشناک شد

شمارهٔ ۲۴۴

چشمی که با غبار درت آشنا شود

دیگر چو نقش پا، کی ازین در جدا شود؟

بر لب شکسته می‌گذرد حرف توبه‌ام

چون کودکی که نو به سخن آشنا شود

آن طالعم کجاست که افتد به کار من

هر عقده‌ای که از سر زلف تو وا شود

چون صبح، یابد از نفسش نور، عالمی

هر ذره را که مهر تو در سینه جا شود

کی می‌رود خیال تو از دیده‌ام برون

در خاک، استخوانم اگر توتیا شود

دست امید، باز ندارم ز دامنت

پیراهن امید، مرا گر قبا شود

هر سرمه‌ای که آن نه ز خاک درت بود

در دیده جا ندارد اگر توتیا شود

زنهار فردباش، که خواری نمی‌کشد

هر قطره کز محیط، چو گوهر جدا شود

هر دم به یاد تیر تو آهی ز دل کشم

تا جای تیر تو به دل تنگ وا شود

از بی‌تعلقی چه عجب آب دیده‌ام

گر قطره‌قطره چون گوهر از هم جدا شود

بخت سیاه، بر سر قدسی ز یمن عشق

شاید که رشک سایه بال هما شود

شمارهٔ ۲۴۵

مبادا کام جان از عیش، تا کام از الم گیرد

فسون عافیت بر دل مخوان، تا خو به غم گیرد

برون آ نیمشب از خانه، تا عالم شود روشن

کسی تا کی سراغ آفتاب از صبحدم گیرد؟

جفا خواهد که از طبع تو آیین جفا جوید

ستم خواهد که از خوی تو تعلیم ستم گیرد

نمی‌دانم که کرد این راه، سر، دانم که هر گامی

ز شوق زخم خارم، دیده پیشی بر قدم گیرد

نهم بر نقش پای خویش دایم دیده در کویش

که شاید رفته‌رفته دیده‌ام جای قدم گیرد

بود کوتاه از دامان مستی دست روشندل

برآرد از دل خود زنگ، چون آیینه نم گیرد

شمارهٔ ۲۴۶

ما اسیران چه کسانیم، گرفتاری چند

روزگار خوش ما چیست، شب تاری چند

سینه برهنه بر گلشن از آن می‌مالم

کز ره مرغ چمن، چیده شود خاری چند

دل چو مویی شد و نگشود کس از وی گرهی

ماند چون سبحه، به یک رشته، گرفتاری چند

داغ‌های کهن خویش، به دل تازه کنم

گلشنی سازم از افروخته رخساری چند

ناتوانان تو گر زانکه فزودند چه سود

بر سر زلف خود افزوده شمر، تاری چند

قسمت من شده دلسوزی آزرده‌دلان

که ز هر زخم، چو مرهم کشم آزاری چند

داغم از جاذبه حسن، که چون نتوانست

که به کنعان کشد از مصر، خریداری چند؟

عشق را در پس هر پرده بود منصوری

مصلحت بود که برپا نشود داری چند

داغم از شانه زلف تو که خوی تو گرفت

ورنه سهل است ازو بر دلم آزاری چند

کس چه داند که نصیب که شود صید دلم

که ز هر گوشه کمین کرده کمانداری چند

رفتم از بزم، ز لب گو دو سه ساغر کم باش

زین چمن چیده گرفتم، گل بی‌خاری چند

اهل دنیا چه کسانند، بگویم قدسی

به بدی از عمل خویش گرفتاری چند

شمارهٔ ۲۴۷

دگر بر آتش می، توبه سوختن دارد

ز آب، چهره چو گل برفروختن دارد

میان بزم ز حد برد بی‌حجابی را

به جان شمع، که پروانه سوختن دارد

پی خریدن یک جلوه‌ات، زلیخا را

هزار یوسف مصری فروختن دارد

مگر ز آهن تیغش تمام شد سوزن؟

که زخم سینه تقاضای دوختن دارد

به زاری‌اش مژه بر پای شعله باید سود

چو شمع، هرکه تمنای سوختن دارد

شمارهٔ ۲۴۸

هیچ دورانی چو عهد بی‌سرانجامی نبود

حیف ازان عمری که در خونابه آشامی نبود

در دل گرمم نماند افزون ز یک دوزخ شرر

هرگزم در عشق خوبان دل به این خامی نبود

غیرتم نگذاشت کو را شهره عالم کنم

گر نکردم خویش را رسوا، ز بدنامی نبود

هیچ نوشی را ندیدم کز عقب نیشی نداشت

آزمودم، هیچ کامی همچو ناکامی نبود

شمارهٔ ۲۴۹

..............................

..............................ون نوشته‌اند

مکتوب بوسه‌ای ز خط جام، هر زمان

دردی‌کشان به آن لب میگون نوشته‌اند

یک ره به خط جوهر تیغت نگاه کن

بنگر که سرنوشت مرا چون نوشته‌اند

صحرانورد تا شده سیلاب گریه‌ام

عرض نیاز دجله به هامون نوشته‌اند

تا عارفان تصرف میخانه کرده‌اند

طعن درون خم به فلاطون نوشته‌اند

در وادی گریختن از سنگ کودکان

از شهر، صد کنایه به مجنون نوشته‌اند

ای عافیت کناره گزین شو، که پیش ما

نام ترا ز دایره بیرون نوشته‌اند

شمارهٔ ۲۵۰

وجودم را نه از آتش، نه از گل پرورش دادند

سراپایم ز نور عشق چون دل پرورش دادند

منه بر سینه داغ عشق، در بیرون چرا سوزی

چراغی کز برای خلوت دل پرورش دادند

به یاد شعله دایم چون دل پروانه در جوشم

نمی‌دانم چرا ترکیبم از گل پرورش دادند

مقام لیلی‌اش در کعبه دل بود، حیرانم

که مجنون را چرا بر ذوق محمل پرورش دادند

گهی فانوس دیرم، گه چراغ کعبه، کز مهرت

چو ماه نو مرا منزل به منزل پرورش دادند

محبت از پی دل برد قدسی را به صحرایی

که خاکش را به خون صید بسمل پرورش دادند

شمارهٔ ۲۵۱

تا پرده از رخت به کشیدن نمی‌رسد

صبح نشاط ما به دمیدن نمی‌رسد

در باغ، دست باد خزان بس که شد دراز

دامان گل ز شاخ، به چیدن نمی‌رسد

غوغای ما بلند و ز کوتاه فطرتی

تا بام آسمان به پریدن نمی‌رسد

شادم ز لاغری، که چو بسمل کند مرا

خونم ز خنجرش به چکیدن نمی‌رسد

ایمن بود ز چشم بداندیش، آن پری

چشم بد از پی‌اش به پریدن نمی‌رسد

{بیاض}

از گریه، کار دیده به دیدن نمی‌رسد

راضی به داده باش، که ملک قناعت است

جایی که آبرو به چکیدن نمی‌رسد

تنگ است بس که عیش حریفان انجمن

خون از لب قدح به مکیدن نمی‌رسد

شوق لباس کعبه چو عریان کند مرا

ذوقی به ذوق راه بریدن نمی‌رسد

شیرین نمی‌شود لب امیدواری‌ام

شهد امید من به چشیدن نمی‌رسد

جز بیخودی نصیب ندارد سرشک من

سیماب را به غیر تپیدن نمی‌رسد

اعضای من ز کار چنان شد، که پیش دوست

انگشت حیرتم به گزیدن نمی‌رسد

از ناله‌ام که گوش جهانی ازان کرست

در حیرتم، که چون به شنیدن نمی‌رسد؟

قدسی چو غنچه تنگدلم، زانکه همچو گل

جیبم ز پارگی به دریدن نمی‌رسد

شمارهٔ ۲۵۲

مرا هر قطره‌ای کز دیده در دامن فرو ریزد

شود چشمی و خون بر حال چشم من فرو ریزد

ز مهر عارض مهتاب سیمایت عجب نبود

اگر پیراهن من چون کتان از تن فرو ریزد

به یاد عارضت چون گریه‌ام بر دیده زور آرد

به جای آب، مهر و ماه در دامن فرو ریزد

ز تاب عارض خورشیدرویان، مردم چشمم

به جای اشک خونین، اخگر از دامن فرو ریزد

بهارست و به طرف بوستان از تاب دل قدسی

برآری گر نفس، برگ گل و سوسن فرو ریزد

شمارهٔ ۲۵۳

در طرب ز ازل بر من حزین بستند

گشاد نیست دری را که اینچنین بستند

بریدم از همه عالم برای خاطر دوست

کمر به دشمنی‌ام عالمی ازین بستند

کف بریده ما آشکار شد، ور نه

هزار دست شکسته در آستین بستند

نه کافرم، نه مسلمان، که با ترانه عشق

لبم ز زمزمه صوت کفر و دین بستند

نرست شاخ گلی چون تو از زمین، هرچند

که آب چشمه خورشید بر زمین بستند

چو غنچه در دل قدسی هزار جا گره است

ز هر گره که بر آن زلف عنبرین بستند

شمارهٔ ۲۵۴

سوای تو در سینه هر خام نگنجد

خوش باش که این باده به هر جام نگنجد

شوقی که من از دیدن رخسار تو دیدم

در حوصله دیده ایام نگنجد

از نور توام هر بن مو مطلع صبح است

در ملک تنم تیرگی شام نگنجد

وصل تو کجا و من بی‌ظرف که از شوق

در حوصله‌ام لذت پیغام نگنجد

در سینه عشاق هوس راه ندارد

بت در حرم کعبه اسلام نگنجد

قدسی نبود رنگ وفا در رخ خوبان

در دفتر خوبان ز وفا نام نگنجد

شمارهٔ ۲۵۵

کی به بزم عشق، هر لب پی به جام می برد؟

هر تنک ظرفی، به جام دوستی کی پی برد؟

کوی عشق است این نه راه کعبه و دیر مغان

بی دلیلی، خضر ازین جا ره به منزل کی برد؟

وحشیان بر خاک مجنون پر مریزید آب چشم

تا غبارش را صبا شاید به سوی حی برد

بی‌غمی را همچو خود پیدا کن ای مطرب بگو

کی غم ما را ز دل، آواز چنگ و نی برد؟

رشک دارد بر هم اجزای تنم در مهر دوست

سوزد از غیرت زبانم لب چو نام وی برد

می‌رود با سر چو پرگار و قدم بر جای خویش

تا مبادا از پی دل، کس به سویش پی برد

شمارهٔ ۲۵۶

نو نیاز خواهشم، لیک از حجابم ساختند

سربسر مهرم، ز نور آفتابم ساختند

روز و شب بر خویش می‌پیچم ز حیرت شعله‌وار

زلف معشوقم مگر، کز اضطرابم ساختند؟

{بیاض}

حیرتی دارم که چون مست شرابم ساختند

صورتش را از ازل در چشم من دادند جا

بی‌نیاز از ناز گلبرگ نقابم ساختند

چون دل عاشق نمی‌گیرم دمی یک جا قرار

زانکه همچون شعله، محض اضطرابم ساختند

داشتم یک دل، ز من بردند و دیگر ساختند

گلرخان شرمنده خویش از جوابم ساختند

دیده کی بر هم نهم چون چشم روزن تا به روز؟

تا خیال غمزه را آشوب خوابم ساختند

چون نیابم گوهر معنی به صورت، کز ازل

غوطه‌زن در بحر دقت چون حبابم ساختند

شمارهٔ ۲۵۷

ذوق غمت ز سینه محزون نمی‌رود

از دل هوای درد تو بیرون نمی‌رود

هرچند ناز دامن لیلی کشد، دلش

باور مکن که از پی مجنون نمی‌رود

زین چشم خون‌فشان که مرا هست، چرخ را

کشتی کدام روز که در خون نمی‌رود؟

بر دل شبی نمی‌گذرد کز غلوی ضعف

با ناله شبانه به گردون نمی‌رود

از دیده‌ام، کدام نفس،در فراق تو

آتش به جای آب به جیحون نمی‌رود؟

راه نفس ز خون دلم بسته می‌شود

گر یک نفس ز دیده مرا خون نمی‌رود

ای عاقلان فسانه مخوانید بر سرم

کز سر جنون عشق به افسون نمی‌رود

ای نور دیده زندگی‌ام بی تو مشکل است

آسان ز سینه مهر تو بیرون نمی‌رود

ناز و کرشمه تو به چشم غزال نیست

مجنون تو ز شهر به هامون نمی‌رود

باید رسد به گوش تو افغان من، چه باک

گر ناله‌ام ز ضعف به گردون نمی‌رود

قدسی کدام روز که از گریه، دیده‌ام

همچون حباب بر سر جیحون نمی‌رود

شمارهٔ ۲۵۸

چه رنجش است کزان تندخو نمی‌آید؟

کدام فتنه که از دست او نمی‌آید؟

به کینه جوی من ای آنکه محرم رازی

بگو بدی ز نکویان نکو نمی‌آید

ره نشاط من از شش جهت چنان بستند

که سوی من طرب از هیچ سو نمی‌آید

اگر هوای ملاقات دوستان داری

تو خود بیا، که ز ما جستجو نمی‌آید

برای باده‌گساران در این بهار چرا

پیام سبزه ز اطراف جو نمی‌آید

مگر ز گلشن غم نکهتی رسد، ورنه

ز بوستان طرب هیچ بو نمی‌آید

پسر چه شد که سبک‌روح‌تر بود ز پدر؟

به بزم، گردش جام از سبو نمی‌آید

غلام همت آن عارفم که چون قدسی

ز پایه‌ای که ندارد، فرو نمی‌آید

شمارهٔ ۲۵۹

دلم ز کعبه نه محمل نشسته می‌آید

به دیر رفته و زنار بسته می‌آید

اگر به کوی تو تا حشر گوش اندازند

صدای شیشه عهد شکسته می‌آید

نسیم باغ محبت مگر وزید، که باز

به دست دل، گل غم دسته‌دسته می‌آید

همای عشقم و پرواز گلشنی دارم

که مرغ سدره در او جسته‌جسته می‌آید

رقیب را نبود بهره‌ای ز زخم بتان

که تیر عشق به دلهای خسته می‌آید

ز درد هجر چنان دلشکسته‌ام قدسی

که نام دل به زبانم شکسته می‌آید

شمارهٔ ۲۶۰

میگساران را لبت یاد از می گلگون دهد

بی لب لعلت، می گلرنگ طعم خون دهد

نقد دل آورده‌ام، بنما جمال خویش را

تا نبیند دلربایی چون تو، کس دل چون دهد؟

دیده گردد خشک، اگر بر داغ دل مرهم نهم

چشمه را چون لای گیرد، نم کجا بیرون دهد؟

طالع عاشق ندارد یک دعای مستجاب

چند ورد صبحگاهم زحمت گردون دهد؟

از شکاف سینه دل را می‌کنم از خون تهی

صبر آنم کو، که دل از دیده خون بیرون کند؟

از وصال خود مکن منعم، چه کم خواهد شدن

تشنه‌ای را گردم آبی کس از جیحون دهد؟

همچو قدسی شهره‌ام در عشق لیلی‌طلعتان

شهرت من یاد از رسوایی مجنون دهد

شمارهٔ ۲۶۱

ز من ترسم عنان آن نرگس جادو بگرداند

بگردد روی بخت از من، گر از من رو بگرداند

دلم را ضعف غالب شد، ز ننگ لاغری ترسم

عنان از صید من عشق قوی بازو بگرداند

بود گر سبحه از خاکم، مسلمان بگسلد تارش

شوم گر شعله، ز آتش روی خود هندو بگرداند

نه تنها بت ز من برگشته همچون روزگار من

ز ننگ سجده‌ام، محراب هم ابرو بگرداند

به بازار جهان، جنس وفا را کس نمی‌گیرد

دلم تا کی متاع خویش را هر سو بگرداند

نسیم صبحدم هرچند باشد محرم گلشن

گر از رشکم شود آگاه، از ره رو بگرداند

به جست و جوی او هر لحظه صد ره چشم گریانم

مرا چون قطره خون بر سر هر مو بگرداند

شمارهٔ ۲۶۲

کشد صد طعنه از دشمن چو با من همنشین باشد

بنازم دوستی را کز وفاداری چنین باشد

به دل چون داغ روغن دم‌به‌دم پس می‌رود داغم

چه سازم، کوکب بخت مرا بالیدن این باشد

سیه دل دود از آن باشد که در سر نخوتی دارد

بود روشندل اخگر زانکه خاکسترنشین باشد

به گل ای مرغ گلشن، راز دل آهسته‌تر می‌گو

مبادا در پس دیوار، گوشی درکمین باشد

شمارهٔ ۲۶۳

گر دل به المهای تو منسوب نباشد

در سینه اگر جا دهمش، خوب نباشد

شیرین نشود کام حریفی که درین بزم

پیمانه‌کش صبر، چو ایوب نباشد

در سینه غم عشق تو پنهان نتوان داشت

چون عکس که در آینه محجوب نباشد

شاید مژه‌ای تر کنم از شوق تو، خواهم

اشکی که کم از گریه یعقوب نباشد

در سینه ارباب خرد، راه نیابد

هر دل که ز سودای تو مجذوب نباشد

بر لوح ضمیر تو چنان حال دل من

شد نقش، که گنجایش مکتوب نباشد

هر گل، سبب تازگی گلشن ما نیست

در سینه به جز داغ تو مطلوب نباشد

هرچند که بلبل به قفس گشته تسلی

آمیختن گل به صبا خوب نباشد

شمارهٔ ۲۶۴

در آتشم از چهره برافروخته‌ای چند

چون شعله ز هم سرکشی آموخته‌ای چند

روشن نشود بخت ز جمعیت داغش

در سینه دلم ساخته با سوخته‌ای چند

ریزند به سر خاک، پی صید ضعیفی

چون دام به هم، چشم تهی دوخته‌ای چند

چون جلد کتابند، بغل کرده پر اجزا

یک حرف ز صد سطر نیاموخته‌ای چند

قدسی مکن از اهل زمان شکوه، چه داری

چشم خوشی از ناخوشی آموخته‌ای چند؟

شمارهٔ ۲۶۵

دامنم چند ز خون مژه دریا باشد؟

دیده نگذاشت که نم در جگر ما باشد

برنیاورد سر از موج سرشکم گردون

این گهر چند گره در دل دریا باشد؟

رشته‌ای را که در آن گوهر اشکی نکشند

بگسلانش، همه گر عقد ثریا باشد

در نظر، آینه مهر، صبوحی زن را

کی به کیفیت آیینه مینا باشد؟

عشق در بادیه‌ای ساخته سرگردانم

که در آن، ریگ روان، آبله پا باشد

نزنم دست در آن کار که بر هم زده نیست

شانه را گیسوی ژولیده تمنا باشد

کار قدسی به خدا باز گذار ای واعظ

جنگت امروز چرا بر سر فردا باشد

شمارهٔ ۲۶۶

زخم خار آرزوی آبله پا باشد

غنچه را غیر شکفتن چه تمنا باشد؟

به جز از سبحه ندیدیم ز دل راه به دل

ورنه بایست دلت را غم دلها باشد

تا بود قطع تعلق، سر پیوند کراست؟

ما و شمشیر تو، سوزن ز مسیحا باشد

سرفرازی چو درین بزم به خدمت گروست

صرفه شمع در آن است که برپا باشد

چه عجب گر دلت از حال دلم آگه نیست

صورت حال که در آینه پیدا باشد؟

تا ز مهر تو نیفتد به غلط ساده‌دلی

کاش داغ جگر لاله هم از ما باشد

شمارهٔ ۲۶۷

کی اسیران غمت را غم دنیا باشد؟

گر تو پروا کنی از چرخ، چه پروا باشد؟

هرکه را خورد دل از چاه زنخدانی آب

تشنه لب میرد، اگر بر لب دریا باشد

ناخن تیشه عاشق چو شود عقده‌گشای

نگذارد که گره در دل خارا باشد

هیچ‌کس نیست که محتاج نگردد به فلک

بازگشت قدح آخر سوی مینا باشد

شمارهٔ ۲۶۸

هنوزم از مژه، کار سحاب می‌آید

هنوز دجله به چشمم سراب می‌آید

ز دل به جز کف خاکستری نماند و هنوز

نفس ز سینه چو دود از کباب می‌آید

به آفتاب هم این خیرگی گمانم نیست

که با فروغ رخت از نقاب می‌آید

کسی که دی ز مقیمان کعبه بود، امروز

ز راه میکده مست و خراب می‌آید

کسی که رفته به دریای عشق، می‌داند

که کار سیل ز یک قطره آب می‌آید

درین محیط ز انداز موج دانستم

که بر سفینه شکست از حباب می‌آید

نسیم زلف تو بر گل وزیده پنداری

که بوی نافه چین از گلاب می‌آید

ز ره به وعده وصل بتان مرو قدسی

که تشنه با لب خشک از سراب می‌آید

شمارهٔ ۲۶۹

ز عقده‌ها که فلک نذر کار من دارد

شکفته‌ام، که غم روزگار من دارد

شود چو محو تماشای یار، داغ شوم

که حیرت آینه را در شمار من دارد

نیافت در چمنم سبزه‌ای که زرد کند

چه شکوه‌ها که خزان از بهار من دارد

سفینه کرده فلک اختیار، پنداری

خبر ز گریه بی‌اختیار من دارد

ز پشت آینه در سینه‌اش خلد مژگان

کسی که آینه پیش نگار من دارد

جدا ز موی سیاهش، ز تیرگی روزم

هزار طعنه به شب‌های تار من دارد

چه مایه خون که ز دست حناست در جگرم

که روی بر کف پای نگار من دارد

به گرد خویش ز یاران کسی نمی‌بینم

به غیر غم که یمین و یسار من دارد

به کس نمی‌رسد این عقده‌ها که بر فلک است

ذخیره‌ایست که از بهر کار من دارد

به سوی کلبه تارم به ناز می‌آید

مگر صبا خبر از زلف یار من دارد؟

ز آشیان چو رهاندی، به دام هم مگذار

که عمرهاست قفس انتظار من دارد

طمع بریده‌ام از خشک و تر، ولی چه کنم

به سیل اشک که سر در کنار من دارد

قرار صبر به خود چون دهم، که بی‌صبری

قرارها به دل بی‌قرار من دارد

ز نم چو آینه محروم باد چشم کسی

که طعنه بر مژه اشکبار من دارد

پس از هلاک، رساند به آب، خاک مرا

ز الفتی که صبا با غبار من دارد

چو عندلیب ازان رو مرید گلزارم

که نرگسش نظر از چشم یار من دارد

همای حسن نیاورده سر ز بیضه برون

ز فیض عشق، هوای شکار من دارد

ازان ز گوهر معنی چکد زلال حیات

که تکیه بر سخن آبدار من دارد

محیط فیض، گره‌های گوهر معنی

به نذر خامه گوهر نگار من دارد

خدای را بگشا فصل گل در قفسم

که هر طرف چمنی انتظار من دارد

هزار بار مرا با وجود آنکه گداخت

هنوز عشق، سخن در عیار من دارد

مگر به سلسله عشق برخورم ز جنون

وگرنه عقل چه پروای کار من دارد

جنون رسیده به جایی مرا، که چون مجنون

هزار سنگ به کف، انتظار من دارد

به یاد گلشن کوی تو چشم خونبارم

هزار خرمن گل در کنار من دارد

چه دیده‌هاست که دریای خشک لب ز جهان

به یمن دیده تر، بر کنار من دارد

شمارهٔ ۲۷۰

عشقت اقرار به دل آرد و انکار برد

همچو صیقل که صفا بخشد و زنگار برد

بیخودی لازمه عشق بود، ورنه چرا

هرکه را بر سر کار آورد، از کار برد؟

که به غربت فکند تنگدلان را زوطن؟

باغبان کی گل نشکفته به بازار برد؟

سوختم ز آتش دل، نیست شفیعی که مرا

به بهشت قفس از عرصه گلزار برد

خوشنما نیست مددکردن افشاگر راز

کس چرا بیهده از آینه زنگار برد؟

به گداپیشگی از عشق بتان شهره شدم

تا کیم دیده به دریوزه دیدار برد؟

دلم از گریه به یاد خطش آسوده ز رنج

سبزه و آب روان علت بیمار برد

شمارهٔ ۲۷۱

با من، غمت ز مهر، دویی در میان ندید

کس شعله را به خار چنین مهربان ندید

یاد چمن ز خاطر مرغ اسیر رفت

چون دلنشینی قفس از آشیان ندید

تا بود، روزگار به افسردگی گذاشت

کس رنگ خنده بر لب این بوستان ندید

گردید چون خیال و ز دلها خبر گرفت

تیر ترا دمی که دلم در کمان ندید

کی از دلم ز دعوی پیکان کشید دست؟

تا سینه پای تیر ترا در میان ندید

گو دیده مرا پی ابروی او ببین

آن‌کس که بحر را پی کشتی روان ندید

یک ره ز چهره پرده برافکن خدای را

آیینه کس همیشه در آیینه‌دان ندید

رفتی به باغ و زنده جاوید شد چمن

دید از تو باغ، آنچه ز آب روان ندید

هرگز نخورد داغ دلم آب ناخنی

آن گلبنم که تربیت باغبان ندید

می‌دید کاش گونه زردم در آینه

آن‌کس که روی آینه را زرنشان ندید

کام دلم ز سیر کواکب روا نشد

لب تشنه فیض آب ز ریگ روان ندید

شمارهٔ ۲۷۲

رفتم به بوستان که دلم وا شود، نشد

گفتم که درد عشق مداوا شود، نشد

سودا به شهر و کوی بود، نی به کوه و دشت

مجنون خیال کرد که رسوا شود، نشد

امروز غربتم به جزای عمل رساند

گفتم مگر که وعده به فردا شود، نشد

عمری چو نقش پا به سر کوی انتظار

چشمم به راه بود که پیدا شود، نشد

شمارهٔ ۲۷۳

دلم به عشق فسونساز برنمی‌آید

زبان به گفتن این راز برنمی‌آید

چه شد شکفتگی‌ام گر ز پرده بیرون است؟

چو گل ز خنده‌ام آواز برنمی‌آید

نبسته بال مرا کس، ز ناتوانی خویش

پرم ز عهده پرواز برنمی‌آید

شدم ز گریه بی‌اختیار، شهره شهر

کسی به پرده در راز برنمی‌آید

حیات یک نفس است ای جوان غنیمت دان

که این نفس چو رود، باز برنمی‌آید

چه شد که دوخته صوفی ز هر دو عالم چشم؟

به عارفان نظرباز برنمی‌آید

کم از تکلم لب نیست عشوه نگهش

فسون، که گفت به اعجاز برنمی‌آید؟

مگر شنیده که خاک رهم، که باز امروز

ز خانه آن بت طناز برنمی‌آید؟

ز سرّ آبله‌های دلم که را خبرست؟

ازین صدف، گهر راز برنمی‌آید

به صبح وصل نیفتی غلط، که در شب هجر

ستاره‌ای غلط‌انداز برنمی‌آید

ازین که قامت افلاک شد چو چنگ، چه سود

چو نغمه خوش ازین ساز برنمی‌آید

شمارهٔ ۲۷۴

کس کار تنک حوصله را تنگ نگیرد

آیینه که از شیشه بود زنگ نگیرد

تا عرصه مشرب نکشم باز، عنان را

جا بر دل من وسعت اگر تنگ نگیرد

آزاده دل آن است که در ترک تعلق

گر در خم نیلش فکنی، رنگ نگیرد

کی خصمی ظاهر شکند نسبت اصلی؟

چون شیشه تواند طرف سنگ نگیرد؟

آن را که اثر کرد به دل، زاری بلبل

گل چیست، که خواهد می گلرنگ نگیرد

رنگینی گلشن بود از نغمه بلبل

بی‌زمزمه‌ای، بزم طرب رنگ نگیرد

آهنگ گلستان نکند باد صبا صبح

تا رخصتی از مرغ شباهنگ نگیرد

با غنچه بگویید که خون شد دل بلبل

بر خنده کسی راه چنین تنگ نگیرد

زان رنج خمارم کُشد امشب، که صراحی

بر گردن خود خون من از ننگ نگیرد

حسرت نگذارم به دل خویش چو قدسی

دامان تو گر حیرتم از چنگ نگیرد

شمارهٔ ۲۷۵

عشاق چه جمعند؟ پریشان شده‌ای چند

با خود ز جنون دست و گریبان شده‌ای چند

مرغان چمن، چاشنی گریه ندانند

خو کرده ز گل با لب خندان شده‌ای چند

دانی چه بود دیده این گریه‌پرستان؟

گرداب صفت مرکز طوفان شده‌ای چند

چون صبح نخندند چرا بر دل صد چاک؟

خرسند به یک جاک گریبان شده‌ای چند

یک ناله ز ضعف از دل احباب نخیزد

حاصل چه بود از ده ویران شده‌ای چند؟

بردار ز رخ پرده، که مشتاق جمالند

چون آینه در روی تو حیران شده‌ای چند

در حیرتم از آتش دوزخ که چه خواهد

از سوخته آتش حرمان شده‌ای چند

وقت است که از وادی عقلم برهانند

از شهر تسلی به بیابان شده‌ای چند

ابنای زمان، نقش صنم خانه چین‌اند

دل برکن ازین صورت بی‌جان شده‌ای چند

شمارهٔ ۲۷۶

دل پر حسرتم از سادگی در بزم تنهایی

بساط آرزو با یاد آن سیب ذقن چیند

مبر نزدیک عارض، دسته گل بهر بوییدن

لب هر غنچه تا کی بوسه زان کنج دهن چیند؟

چه بی‌دردست از داغ محبت، آن تماشایی

که در گلشن بود تا لاله، نسرین و سمن چیند

ز چشم افتادگان را هم صبا محروم نگذارد

مشام پیر کنعان، گل ز بوی پیرهن چیند

مرا هست از خیالش انجمن چون غنچه در خلوت

اگر خلوت‌نشین دامان خویش از انجمن چیند

ندارد طبع قدسی چشم بر نیک و بد عالم

نه از دریا گهر جوید، نه از مجلس سخن چیند

شمارهٔ ۲۷۷

جز محبت، سینه‌ام علم دگر پیدا نکرد

چون صدف، کس انتخاب قطره از دریا نکرد

عاشق و معشوق را شرط است با هم سوختن

شمع درنگرفت تا پروانه‌ای پیدا نکرد

کلبه تنگ مرا جای دو خون‌آلوده نیست

تا نرفت از جا دلم، در سینه پیکان جا نکرد

گردم از بی‌طاقتی بسیار بر گرد چمن

شمع را در بزم، جز پروانه کس رسوا نکرد

شمارهٔ ۲۷۸

ازان دل از غم ایام برنمی‌آید

که آفتاب می از جام برنمی‌آید

ز زیر زلف برآمد رخش، که می‌گوید

که آفتاب، گه شام برنمی‌آید؟

بکن به ناخن خود، روی داغ و نام برآر

که بی‌خراش نگین، نام برنمی‌آید

چه شد که رشک برد بر ستاره سیماب

دلم به محنت ایام برنمی‌آید

نجات خویش ز گردون مجو که صید اسیر

به دست و پا زدن از دام برنمی‌آید

به خلوتش لب ساغر، هلال عید بس است

ازان مَهم به لب بام برنمی‌آید

ز لخت‌های جگر، اخگر است بر مژه‌ام

ز شاخ، میوه من خام برنمی‌آید

{بیاض} طلبی با فلک ستیزه مکن

{بیاض} به ابرام برنمی‌آید

به کام خویش نشستی به بزم غم قدسی

دگر مگر که مرا کام برنمی‌آید

شمارهٔ ۲۷۹

خامه در وصف لبت کار مسیحا می‌کند

حرف زلفت بر ورق خط را چلیپا می‌کند

تا نباشد هیچ عضوی بر تنش بی درد عشق

لاله داغ خویش را قسمت بر اعضا می‌کند

عالمی را ابر نیسانی به طوفان می‌دهد

تا به دریا قطره‌ای را در صدف جا می‌کند

آنکه پیشش اعتباری نیست عمر خضر را

کی ز حال کشتگان خویش پروا می‌کند

از هجوم تیرباران غمت در سینه‌ام

ناله جای خود به صد تشویش پیدا می‌کند

بر دل ما دارد از روی محبت نکته‌ها

کی کند با دیگران عشق آنچه با ما می‌کند

کشتی نوح است گویی گشته بر طوفان سوار

هرکه از چشم ترم نعلین در پا می‌کند

پیش آزادان بود قدر اسیران بیشتر

بر سر سرو سهی قمری ازان جا می‌کند

از ترحم بر دل ما ناخنی هرگز نزد

آنکه از کار گرفتاران گره وا می‌کند

در دل بیرحم خوبان هیچ تاثیری نکرد

ناله قدسی که جا در سنگ خارا می‌کند

شمارهٔ ۲۸۰

آسیب واعظان به ایاغم نمی‌رسد

از باد، آفتی به چراغم نمی‌رسد

از بس که باز می‌کنم از کار دل گره

ناخن به تازه‌کردن داغم نمی‌رسد

گلشن پر از گل است، ولیکن ز هیچ گل

بوی محبتی به دماغم نمی‌رسد

عشق است نخل میوه باغ دلم، ازان

دست کسی به میوه باغم نمی‌رسد

قدسی ز خیل گمشدگان محبتم

از جستجو کسی به سراغم نمی‌رسد

شمارهٔ ۲۸۱

عاشق چو شدی، ناله جانکاه نگه دار

گر جان به لب آید ز ستم، آه نگه دار

تا سیل بلا گم نکند خانه ما را

ای گریه، چراغی به سر راه نگه دار

خواهی ز تو پنهان نبود عیب تو، چون صبح

هرجا که روی، آینه همراه نگه دار

هر ناله که کردم، نفسی کاست ز عمرم

یا رب تو ازین ناله جانکاه نگه دار!

مشتاق نظر، طاقت یعقوب ندارد

خود را، مه من! از خطر چاه نگه دار

شاید بگشایند دلت را به نسیمی

چون غنچه ره فیض سحرگاه نگه دار

سهل است غم دم‌بدم و ناله جانکاه

ای عشق، تو از فرقت ناگاه نگه دار

حرفی ز زبانم نکشد بیخودی، ای عشق!

در بیخبری از خودم آگاه نگه دار

با یکدمه مهلت، چه مجال بد و نیک است؟

خواهی بگسل رشته ما، خواه نگه دار

دوران بگذشت ای شب غم، این چه درازی‌ست؟

اندازه این رشته کوتاه نگه دار

قدسی هنر و عیب چو از هم نشناسی

خواهی بشکن آینه را، خواه نگه دار

شمارهٔ ۲۸۲

سینه تنگ و من هلاک زخم پنهان دگر

خون شو ای دل تا گشاید جای پیکان دگر

پر تامل می‌کند ساقی چو آمد دور ما

دور ما را ترسم اندازد به دوران دگر

آتش ما یادگارست از گلستان خلیل

در دل هر اخگرش یابی گلستان دگر

حسن اگر خواهی، مرو بیرون چو مهر از یک لباس

هر زمان بیرون مکن سر از گریبان دگر

می‌نماید بر سر کوی تو نقش هر قدم

از هجوم گریه من، چشم گریان دگر

ریزه سیماب را ماند دل صدپاره‌ام

در نثار خنجرت هر پاره را جان دگر

آنکه زاهد کرده عریانش، نه ایمان است و دین

عشق دارد در لباس کفر، ایمان دگر

شمارهٔ ۲۸۳

ای دست تو به کینه ز دوران درازتر

چشمت ز حادثات جهان فتنه‌سازتر

چندان که آن صنم گره از زلف باز کرد

در وصف خویش کرد زبانم درازتر

شاید که دود از دل گردون برآورد

کو ناله‌ای ز ناله من جهان‌گدازتر

ناز تو می‌کشد به نیازم، وگرنه نیست

آزاده‌ای ز من به جهان بی‌نیازتر

شام فراق اگرچه مرا دیده باز بود

صبح وصال بودم ازان دیده بازتر

چون عشق، خواند گرچه مرا خانه زاد، حسن

پرورده است لیک ز خویشم بنازتر

قدسی به گرد مرکز انصاف گشته‌ام

از خال او ندیده دلم، دلنوازتر

شمارهٔ ۲۸۴

بی درد عشق، شادی و غم را چه اعتبار

بی خاک درگه تو قسم را چه اعتبار

نقد سرشک می‌دهدم دیده دم‌بدم

در کیسه کریم، درم را چه اعتبار

دودی ز شعله بس بودم، داغ گو مباش

هرجا قناعت است، کرم را چه اعتبار

ما تاج‌بخش خاک‌نشینیم، پیش ما

جم را چه قدر و مسند جم را چه اعتبار

بر باد رفت ملک سلیمان و حشمتش

اینجا غرور خیل و حشم را چه اعتبار

گیرم که ره برد به دل عاشقان هوس

در کعبه فرض کن که صنم را چه اعتبار

چون نقش پا ز خاک‌نشینان آن دریم

در کوی دوست، مسند جم را چه اعتبار

دیوانگان به داغ فرود آورند سر

اینجا نگین خاتم جم را چه اعتبار

گر عاشقی، به منزل مقصود راه بر

قدسی بنای دیر و حرم را چه اعتبار

شمارهٔ ۲۸۵

جایی که داغ نیست، ز مرهم چه اعتبار

در پیش آفتاب ز شبنم چه اعتبار

چون اعتبار خلق ز بی‌اعتباری است

از اعتبار مردم عالم چه اعتبار

از ساغر تهی چه تمتع برد کسی

از دیده‌ای که نیست در او نم چه اعتبار

چون راه بیش و کم همه بر شارع فناست

از عشرت زیاد و غم کم چه اعتبار

در کشوری که باب بود جنس اشک و آه

از چشم بی‌نم و دل بی‌غم چه اعتبار

نام خرد کسی نبرد در دیار عشق

از روستا، به شهر معظم چه اعتبار

ما را هوای دلخوشی روزگار نیست

غمدیده را ز خاطر خرم چه اعتبار

شمارهٔ ۲۸۶

یک نامه چو نگشوده‌ام از بال کبوتر

دل را چه فریبم به خط و خال کبوتر؟

هرجا که برد نامه‌ام از معنی رنگین

یاد از پر طاووس دهد بال کبوتر

از حال دل و محنت غربت چه نویسم؟

در پنجه شاهین چه بود حال کبوتر

خود را به جناب تو رسانید ز من پیش

شد نامه من باعث اقبال کبوتر

مکتوب مرا از پر او کس نگشاید

خاطر چه کنم شاد به ارسال کبوتر؟

آید به اسیران پی هم قاصد خوبان

پیوسته ولی تیر ز دنبال کبوتر

هرگاه نویسم به درت نامه چو قدسی

روحم پرد از شوق ز دنبال کبوتر

شمارهٔ ۲۸۷

کام جانم با من و من در پی کامم هنوز

کعبه با خود دارم و در قید احرامم هنوز

کی رسد در عشق، لاف پختگی کس را، که من

همچو خاکستر ز آتش زادم و خامم هنوز

مستی حیرت مرا محروم کرد از ذوق وصل

یار در آغوش و من مشتاق پیغامم هنوز

از تپیدن‌های دل دانم که بعد از مرگ هم

وام باید کرد از سیماب، آرامم هنوز

ذوق آغاز محبت بین، که در راه طلب

صرف شد عمر و به شوق اولین گامم هنوز

زانکه بودی مجلس افروزم، شد ایامی و هست

صبح صادق خوشه‌چین از خرمن شامم هنوز

اول بزم و مرا ساغر ز زهر رشک پر

تا چه خون دل دهد ساقی در انجامم هنوز

میل خاطر، آفت بال است صید عشق را

قدسی از قیدم رها کردند و در دامم هنوز

شمارهٔ ۲۸۸

نگهت فتنه‌گر و عربده‌سازست هنوز

سرمه در چشم تو، همخانه نازست هنوز

تازه شد دوستی ما به خط تازه تو

ناز کن، ناز که آغاز نیازست هنوز

راه نزدیک حرم، سعی مرا ناقص کرد

لیک شادم که ره شوق درازست هنوز

خاک شد پیکر محمود و ز تاثیر وفا

دل او در شکن زلف ایازست هنوز

شد ز میخانه و خم کعبه مقصد نزدیک

چشم کج‌بین به ره دور حجازست هنوز

آتش حسن تو ننشسته هنوز از گرمی

دل خلقی ز تو در سوز و گداز است هنوز

گرچه نبود سر مویی ز حقیقت خالی

دل قدسی ز پی عشقِ مجازست هنوز

شمارهٔ ۲۸۹

به سرو سیم‌تنی راه برده‌ام که مپرس

به شمع انجمنی راه برده‌ام که مپرس

ز نکته‌های دقیقم که بود در خاطر

به غنچه دهنی راه برده‌ام که مپرس

ز تنگی دهن او حکایتی می‌رفت

به دقت سخنی راه برده‌ام که مپرس

ز بس شکست دلم بر سر شکست آمد

به زلف پرشکنی راه برده‌ام که مپرس

ز تازه‌رویی لطف قدیم پیر مغان

به باده کهنی راه برده‌ام که مپرس

تو ای نسیم تسلی به غنچه باش که من

به چاک پیرهنی راه برده‌ام که مپرس

چرا شکفته نباشد دلم، که چون قدسی

به گوشه چمنی راه برده‌ام که مپرس

شمارهٔ ۲۹۰

راست رو نیست بر آماج اثر، تیر نفس

چه عجب گر گله‌مندیم ز تاثیر نفس

راز من چون نشود فاش، که در سینه تنگ

ناله را پا نتوان بست به زنجیر نفس

وصل تو لطف الهی‌ست، وگرنه این بخت

ندهد دست، به فکر دل و تدبیر نفس

بعد عمری که به پرسیدن ما آمده‌ای

دست دهشت شده در سینه گلوگیر نفس

قدسی ار یار گذشت از تو و آهی نزدی

دهشت این کرد، مپندار ز تقصیر نفس

شمارهٔ ۲۹۱

در کوی تو فردوس تمنی نکند کس

با نور رخت، یاد تجلی نکند کس

هرجا رسم، اظهار کنم بی‌کسی خویش

کز کشتنم اندیشه دعوی نکند کس

بی دولت دیدار تو آرام محال است

گر دل به خیال تو تسلی نکند کس

صحت بر ما خسته‌دلان راه ندارد

اینجا هوس شربت عیسی نکند کس

نظاره غم از دل بی‌درد چه جویی

بینش طمع از دیده اعمی نکند کس

شمارهٔ ۲۹۲

شد تیره روز خلق، ز عارض نقاب کش

دست نوازشی به سر آفتاب کش

تا فتنه جهان نکند دست و پا دراز

دستی به فرق غمزه حاضر جواب کش

زاهد، خلاف عشق بتان کرده‌ای عمل

بر فعل خویشتن، قلم ناصواب کش

اهل هوس به ما سخن امروز سر کنند

گو ماجرای عشق به روز حساب کش

شاید به خواب، روی نماید خیال دوست

ای چشم تر، سری به گریبان خواب کش

مگذار در تپیدن دل نیم‌بسملم

گو تن دمی چو دل ستم اضطراب کش

پیش از نسیم رفت به منزل، سوار عشق

ای عقل گنده پیر، خری در خلاب کش

پیکان او به دیده‌ات از اشک بسته زنگ

قدسی ترا که گفت که آیینه آب کش؟

شمارهٔ ۲۹۳

گر کنم گریه به اندازه چشم تر خویش

گیرد از غیرت من، ابر چو دریا سر خویش

با خیال تو چو شب دست در آغوش کنم

صبح با مهر ز یک جیب برآرم سر خویش

تا به کی منت صیاد، چرا چون طاووس

صورت حلقه دامی نکشی بر پر خویش؟

آخر از پهلوی دل گشت چراغم روشن

اخگری بود مرا در ته خاکستر خویش

خشت برداشته بود از سر خم پیر مغان

جرم من بود که در خون نزدم ساغر خویش

تیره‌تر باید ازین اختر من، معذورم

گر شکایت کنم از تیرگی اختر خویش

گر به دوزخ برمش، منت آتش نکشد

دل که چون لاله به خون داغ کند پیکر خویش

قدسی ار بوالهوسی راه زلیخا نزدی

روی یوسف ننمودی به ملامتگر خویش

شمارهٔ ۲۹۴

بیگانه گشته‌ام ز همه مدعای خویش

در آشنایی بت ناآشنای خویش

تا برندارم از سر کوی بتان قدم

افتاده‌ام چو سلسله دایم به پای خویش

جایی نمانده است که بیخود نرفته‌ام

با آنکه برنداشته‌ام پا ز جای خویش

یک لحظه بر مراد دل خود نبوده‌ام

با آنکه سر نتافته‌ام از رضای خویش

درمان درد عشق بجز درد عشق نیست

با درد خو گرفتم و کردم دوای خویش

قدسی به پادشاه و گدا نیست حاجتم

هم پادشاه خویشتنم، هم گدای خویش

شمارهٔ ۲۹۵

تو و گشت چمن ای گل، من و کاشانه خویش

خاطرم ساخته چون جغد به ویرانه خویش

گر قرارت نبود پهلوی من جرم تو نیست

شعله بی‌طاقتی آموخت ز پروانه خویش

شکر آن طره چه گوییم، که هرگز ننهاد

منت سلسله بر گردن دیوانه خویش

قدمی رنجه کن ای دوست، که چون مردم چشم

کردم آراسته از لخت جگر، خانه خویش

آنکه بر زلف خود از ناز تغافل دارد

موبه‌مو یافته حال دلم از شانه خویش

غرق خون چون ورق لاله بود اوراقش

هر کتابی که کنم خطبه‌اش افسانه خویش

ناله خشک‌لبان را اثری هست، ازان

قدسی انگشت زند بر لب پیمانه خویش

شمارهٔ ۲۹۶

دزدم ز بس حدیث ترا از زبان خویش

دارم چو غنچه، مهر ابد بر دهان خویش

ز آمیزش صبا نبود غنچه را گریز

بلبل به شکوه چند گشاید زبان خویش؟

در گلشن آرمیده روم چون نسیم صبح

تا عندلیب رم نکند ز آشیان خویش

با آنکه آب دیده‌ام از آسمان گذشت

بختم نشست دیده ز خواب گران خویش

هرجا که رفته‌ام، پی خود رُفته‌ام چو باد

دزدیده‌ام ز دیده مردم نشان خویش

در منع خون دیده فشردم به دیده دست

انداختم به دست خود آتش به دهان خویش

نه برگ عیش ماند مرا، نه دماغ غم

آسوده شد دلم ز بهار و خزان خویش

شمارهٔ ۲۹۷

کی کنم هرگز شکایت سر ز جور یار خویش

شکوه‌ها دارد دلم از طاقت بسیار خویش

بسته بودم در، شب وصلش به روی آفتاب

عاقبت چون چشم دشمن، کرد روزن کار خویش

عاریت از طره شمشاد نستانم گره

غنچه این گلشنم، خود عقده‌ام در کار خویش

در پی چشمت دلی دارم ز نرگس خسته‌تر

حال بیمارم بپرس از نرگس بیمار خویش

مصر، یوسف را ز خاطر برد سودای وطن

دید چون افزون ز کنعان گرمی بازار خویش

شمارهٔ ۲۹۸

دلم خون شد چو دیدم حلقه‌حلقه گشته گیسویش

گمان بردم که هریک چشم حیرانی‌ست بر رویش

چو دانم هر سر مویش گرفتار دگر خواهد

سری دارد دلم چون شانه با هر تار گیسویش

بگیرد آفتاب ای کاش، تا روشن شود چشمم

به خاک افتاده‌ای تا چند بینم بر سر کویش

گر افتد در رهش گل، کوبدم پهلو، که می‌دانم

چو نقش پا نخواهد شد جدا از خاک، پهلویش

خیال غمزه را زحمت مده گو نرگس جانان

که شد ناخن، خراش سینه‌ام را یاد ابرویش

تماشا چون توانم کرد قدسی تندخویی را

که افتد صد شکن بر هر نگاه از تندی خویش

شمارهٔ ۲۹۹

آغشته‌ام چو پنبه ز خوناب داغ خویش

منت ز شاخ گل نپذیرم به باغ خویش

چون آفتاب با همه کس گرمخون مباش

پروانه را دلیر مکن بر چراغ خویش

بوی گلم دماغ خراشد درین چمن

در باغم و چو غنچه بگیرم دماغ خویش

ما را چو کرد دستخوش خویش درد عشق

خود آستین زنیم به شمع و چراغ خویش

ایام گل گذشت و شراب طرب نماند

شد وقت آنکه پر کنم از خون ایاغ خویش

شمارهٔ ۳۰۰

عشقم آتش زد به دل، در دیده مسکن کردمش

آستین زد بر چراغم، خانه روشن کردمش

این زمان عطر ریاحین برنمی‌تابد به باغ

دل که ترتیب دماغ از درد گلخن کردمش

عاجزم در دست دل، کاین شعله عالم‌فروز

سوحت تا نقش قدم، هرجا که مامن کردمش

زخم دل چون غنچه پنهان داشتم، خاکم به سر

کز دل آوردم، چو گل آرایش تن کردمش

سوی باغم گو مخوان کس، کز سرشک لاله‌گون

یک نفس هرجا نشستم، رشک گلشن کردمش

رسم طاعت، عشق بت از یاد قدسی برده بود

بردم از مسجد سوی دیر و برهمن کردمش

شمارهٔ ۳۰۱

تا کی چو عاقلان غم ناموس و نام خویش؟

مجنون او شو و ز جنون گیر کام خویش

در بیخودی نه دیده‌ام از حیرت است باز

چشمم چو گوش مانده به راه پیام خویش

ما را سرشته‌اند چو نرگس تهی قدح

هرگز نخورده‌ایم شرابی ز جام خویش

حیرانی دلم ز نظربازی من است

چون مرغ نغمه‌سنج، اسیرم به دام خویش

صد کاروان اشک به منزل رسانده است

چشمم که برنداشته از گام، گام خویش

چون لاله، بخت تیره ما جزو تن بود

ننهاده‌ایم فاصله در صبح و شام خویش

در حیرتم که چون همه جا جلوه می‌کند

سروی که پا برنداشته از مقام خویش

جور زمانه است مکافات عیش تو

قدسی مگر تو خویش کشی انتقام خویش

شمارهٔ ۳۰۲

عشق خواهی، خنده را بر لب کش و دلتنگ باش

آشتی کن با غم و با عافیت در جنگ باش

دشمن خود باش، اما دوست شو با دیگران

بر سر یاران گل و بر شیشه خود سنگ باش

عشق خواهی، بی شکستی کی شود کارت درست

در کف معشوق دل، بر روی عاشق، رنگ باش

پهلوی مجنون رو و فارغ نشین از ننگ و نام

شهر بر دیوانه صحرانشین گو تنگ باش

اهل مجلس را به هر نوعی که باشد، می نواز

بر لب ساقی می و در دست مطرب چنگ باش

باعث اندوه و شادی، اختلاط مردم است

آشنا با کس مشو، فارغ ز صلح و جنگ باش

شوق هرجا مجلس‌آرایی نماید، باده شو

عشق هرگه نغمه‌پردازی کند، آهنگ باش

قرب و بعد آرزو دارند هریک لذتی

در بیابان طلب، گه گام و گه فرسنگ باش

شمارهٔ ۳۰۳

هستیم با تو بر سر عهد قدیم خویش

ما گم نکرده‌ایم ره مستقیم خویش

در بیخودی ز جور تو کردم شکایتی

شرمنده‌ام بسی ز گناه عظیم خویش

هرگز به بخت تیره خود برنیامدم

کافر زبون مباد به دست غنیم خویش

گر دیر کرد پرسش ما یار، عیب نیست

بیمار عشق، ناز کشد از حکیم خویش

شکر خدا که کوی خرابات منزل است

گر کعبه ره نداد مرا در حریم خویش

در حیرتم که از چه مرا کشت نکهتش

آن گل که مرده زنده کند از شمیم خویش

از ما مدار نکهت پیراهنی دریغ

گل کی کند مضایقه‌ای در نسیم خویش

از قرب و بعد، شکر و شکایت نمی‌کنم

شستم در آب، دفتر امید و بیم خویش

زان توبه کرده‌ای که شرابت نمی‌دهند

قدسی مباش غره به نفس سلیم خویش

شمارهٔ ۳۰۴

غم کجا شد که به جان آمدم از شادی خویش

هیچ‌کس نیست چو من دشمن آبادی خویش

دیر می‌کشت در آن کوی غمم، دور شدم

خویش برخاستم از جای به جلادی خویش

هر گلی حلقه دامی‌ست درین راه مرا

می‌روم سوی قفس از پی آزادی خویش

گفتی از من گذر، از خود نتوانی چو گذشت

نگذرم از تو، ولی بگذرم از وادی خویش

شمارهٔ ۳۰۵

مرده را زنده کند چون سخن‌آراست لبش

غنچه گلشن اعجاز مسیحاست لبش

سخن از لعل لبش دیر جدا می‌گردد

بس که آلوده به شیرینی جان‌هاست لبش

غیرت عشق مرا بین، که چو دیدم رویش

کشت رشکم چو نهان جان ز دلم خواست لبش

هر سخن کز لب دلدار برون می‌آید

شکرآلوده بود، بس که شکرخاست لبش

هر جفا کز تو رسد بر دل قدسی، خوش باد

آشنا کی به حدیث گله‌آراست لبش؟

شمارهٔ ۳۰۶

کرد آه من از اثر فراموش

شد شام مرا سحر فراموش

گر خاک شود وجودم، از دل

کی می‌شود آن پسر فراموش

بگذشت ز سینه گرچه تیرت

پیکان شده در جگر فراموش

آن را که تو در نظر نیایی

در دیده شود نظر فراموش

شمارهٔ ۳۰۷

دیدم به چشم آینه بسیار سوی خویش

خالی نیافتم ز تو یک تار موی خویش

با خویش هم ز غیرت عشق تو دشمنم

در عاشقی نمی‌رود آبم به جوی خویش

خود را اگر به دوست نکردم غلط، چرا

در پیرهن چو غنچه ببالم به بوی خویش؟

نازم به چشم خود، که چو دیدار واپسین

در یک نظر نهفته همه آرزوی خویش

شمارهٔ ۳۰۸

گیرم ز دل به بادیه غم، سراغ خویش

باشد چو آفتاب، دلیلم چراغ خویش

بلبل شود ملول، چو گل بو کند کسی

در باغ ازان چه غنچه بگیرم دماغ خویش

در باغ، ما و لاله ز یک خاک رسته‌ایم

هرگز نیفکنیم سیاهی ز داغ خویش

از داغ دل، ز شکوه ببندد دهان خود

گر لاله را بریم به گلگشت باغ خویش

بوی می‌ام ز خویش برد، می چه حاجت است

چون لاله بشکنم به نسیمی ایاغ خویش

شمارهٔ ۳۰۹

نگار من که بود ترک و غمزه چندانش

غزال دشت فریب است چشم فتانش

چو کودک از پی پستان مکیدن مادر

گشوده زخم دلم لب به نار خندانش

ز شوق تیغ دگر، صید نیم کشت مرا

زمان زمان به لب زخم می‌دود جانش

به عهد زلف تو گر ذوق کافری این است

خجل کسی که نلغزید پای ایمانش

تبارک الله ازان رخ، کز آسمان آیند

فرشتگان به زمین، تا شوند قربانش

زند به ریش دل سینه خستگان ناخن

صبا چو شانه کند طره پریشانش

ز بیم دعوی حسن، آفتاب می‌لرزد

که ماه من نزند چنگ در گریبانش

به درج فیض عجب گوهری‌ست گوهر عشق

که می‌خرند به جان کافر و مسلمانش

ز درد عشق چه لذت بود دل آن را

که تیر غمزه نکرده‌ست کار در جانش

ز لذت دو جهانش چه بهره خواهد بود

دلی که داغ نکرده‌ست عشق خوبانش

شهید عشق نباشد به کیش اهل وفا

کسی که جان نکند صرف راه جانانش

ز هول صبح قیامت کجا خبر دارد

کسی که کار نیفتد به شام هجرانش

ز درد عشق بتان محض لذتم قدسی

برای خویش ببر گو مسیح درمانش

شمارهٔ ۳۱۰

مردم از غیرت، جدا از صحبت اغیار باش

چند روزی هم به رغم غیر، با ما یار باش

بزم مارا همچو شمع از نور عارض برفروز

غیر هم گو امشبی حسرت‌کش دیدار باش

من نمی‌خواهم وصالی را که هجرش در پی است

دیده گو خونابه ریز و سینه گو افگار باش

از سر کویت به ناکامی ز رشک مدعی

هرچه باداباد خواهم رفت گو دشوار باش

چند قدسی از می عصیان کشی رطل گران؟

لحظه‌ای هم جرعه‌نوش جام استغفار باش

شمارهٔ ۳۱۱

دوش آمد ز سفر مژده که یار آمد پیش

دیده تا فرش‌شدن، پای نگار آمد پیش

می‌کشد شاهد مقصود ز رخساره نقاب

دیده گو بر سر کار آی، که کار آمد پیش

یار می‌آید و غم می‌رود ای مرغ چمن

مژدگانی که خزان رفت و بهار آمد پیش

از گروهی که بر افلاک نظر دوخته‌اند

اختر سعد، یکی را ز هزار آمد پیش

چه کند شرطه ازین بیش به دریای امید

کشتی‌ام تا به میان رفت، کنار آمد پیش

حسن می‌خواست که با عشق کند محکم، عهد

شوق گامی دو سه از بهر قرار آمد پیش

کاروان‌های عزیزان به کجا کرد سفر؟

چون ازیشان نه پیاده نه سوار آمد پیش؟

بزم را دور طرب گرنه به انجام رسید

نفس شیشه می چون به شمار آمد پیش؟

بی الم نیست درین دور نشاطی قدسی

جام بر لب چو گرفتیم، خمار آمد پیش

شمارهٔ ۳۱۲

عشق، هرکس را ز باغی کرده گل در دامنش

ما و دود گلخن و موسی و نار ایمنش

بر ملایک تهمت آتش‌پرستی بسته‌اند

بس که می‌گردند شب تا روز، گرد گلخنش

گلخنی کش طعمه آتش نهال طوبی است

خار و خس بیهوده می‌گردند در پیرامنش

خویش را در عشق او رسواتر از مجنون کنم

گر نباشد باعث رسواشدن، عشق منش

بوسه پیکان تیرش بر لب زخمم حرام

در قیامت گر شود خونم وبال گردنش

لذت آتش‌پرستی بر دل قدسی حرام

گر بود از گوشه گلخن، هوای گلشنش

شمارهٔ ۳۱۳

سوزم همیشه از نفس آتشین خویش

چون شمع ایستاده‌ام، اما به کین خویش

ظاهر شود ز درد سر اکسیر سازی‌ام

صندل کنم ز بس که طلا بر جبین خویش

از شوق دامنت همه تن دست گشته‌ام

چون شمع می‌کشم نفس از آستین خویش

شهرت به تازه‌ساختن داغ یافته‌ام

هرکس برای نام خراشد نگین خویش

روی ترا من از همه‌کس پیش دیده‌ام

امّیدوارم از نظر پیش‌بین خویش

از شرم آنکه کینه چرا پیشه کرده‌ام

افشانده‌ام گره چو عرق بر جبین خویش

با چرا به مهر نیاری شبی به روز

شاید ز روزگار بگیریم کین خویش

ملک دلم خراب نگردد، که بی‌نزاع

داغ تراش کشیده به زیر نگین خویش

گر آستین به دیده رسانم شب فراق

دریای خون روان کنم از آستین خویش

تا برگزیده‌ایم ترا از جهانیان

یک دم نبسته‌ایم لب از آفرین خویش

دین، دین دلبرم بود و کفر، کفر عشق

هرگز نداشتم خبر از کفر و دین خویش

شمارهٔ ۳۱۴

هرکسی شاد به سال نو و نوروزی خویش

دل شوریده عاشق به غم‌اندوزی خویش

شب تاریک مرا روشنی از آه من است

برو ای شمع، تو و انجمن‌افروزی خویش

دیده زخمم ازان پیش که روشن گردد

دیده بر تیغ جفای تو رقم، روزی خویش

من شوریده کجا و غم ناموس کجا

برو ای عقل و ببر مصلحت‌آموزی خویش

کوکب بخت کس از سعی نگردد فیروز

خویش را چند کنم رنجه به دلسوزی خویش؟

ما چو قدسی نمک خوان سیه‌بختانیم

بخت ما چون نبود شاد ز بهروزی خویش؟

شمارهٔ ۳۱۵

کَنم به ناخن حسرت، بدن من درویش

بدین وسیله مگر ناخنی زنم در خویش

ز ننگ شیخ و برهمن، چرا نظربازان

به هم چو تیر نیایند راست در یک کیش؟

نیَم ملول ز تقدیم مدعی، چه عجب

ز صبح صادق اگر صبح کاذب افتد پیش

ازین چه سود کزین پیش فیض بخشی بود

چه بهره یابد از انعام رفتگان درویش؟

شمارهٔ ۳۱۶

بسی چون سایه افتادم به پای سرو آزادش

ز خاکم برنمی‌دارد، نمی‌دانم چه افتادش

خوشم کز کوی او قاصد چو آمد، برنمی‌گردد

چو آید بوی گل، نتوان به گلشن پس فرستادش

کند روح شهیدان طوف بسملگاه صیدی را

که بی جذب کمند آرد به پای تیغ، صیادش

نمی‌خواهم که یک ساعت شود فارغ ز آزارم

مبادا دیگری خود را زند بر تیغ بیدادش

چه بخت است این، که گر دامان کوه بیستون گردد

کف اقبال خسرو می‌کشد از چنگ فرهادش

کمین بازیچه از نیرنگ عشق این است قدسی را

که لب نگشود و گوش عالمی پر شد ز فریادش

شمارهٔ ۳۱۷

روشن شود ز دود دماغم چراغ فیض

فیض است آنقدر، که ندارم دماغ فیض

یک شاخ گل ز گل نشود پاک، گردوکون

تا حشر گل برند به خرمن ز باغ فیض

از هر طرف دریچه فیضی‌ست بر دلم

بیهوده از در که کنم من سراغ فیض؟

بهر مرکّب قلم فیض بخش من

آورده‌اند دوده ز دود چراغ فیض

ساقی نموده نذر حریفان به بزم نظم

روز ازل که ریخته می در ایاغ فیض

ای آنکه برده ذوق سماعت ز خویشتن

ترسم که آستین بزنی بر چراغ فیض

از سنگ کاهلی، در اندیشه را مبند

قدسی دگر مسوز دلم را به داغ فیض

شمارهٔ ۳۱۸

تازه شد با شعله در بزم تو پیمانم چو شمع

شد چراغ دیده روشن تا به مژگانم چو شمع

بس که گاه گریه بیخود دست بر سر می‌زنم

آتش دل می‌جهد از چشم گریانم چو شمع

اشک خونین را ز مژگان گر نریزم دم‌بدم

تا کف پایم دود آتش ز مژگانم چو شمع

حال من بیرون‌نشینان فلک هم یافتند

زانکه نتوان داشت در فانوس پنهانم چو شمع

از زوال من، کمال دوست ظاهر می‌شود

هرچه کاهید از بدن، افزود بر جانم چو شمع

بس که گاه دیدنش دزدم سر از دهشت به جیب

کس نداند حلقه چشم از گریبانم چو شمع

شمارهٔ ۳۱۹

نیافت منصب پروانه چراغم شمع

شبی نکرد درین کلبه، کار داغم شمع

ز عکس گل، در و دیوار در چراغان است

شب از برای چه آرد کسی به باغم شمع

برای آنکه به پروانه نسبتی دارم

به صد دلیل کند هر طرف سراغم شمع

ز رشک شعله و پروانه داغم و هر شب

بود فتیله روشن، برای داغم شمع

نخورده‌اند حریفان بزم بر طبعم

ز هرزه‌سوزی خود کرده بی‌دماغم شمع

چراغ مجلس من تا ز نور طلعت کیست؟

که عاشق است چو پروانه، بر چراغم شمع

شمارهٔ ۳۲۰

غیر آه و اشک حسرت نیست در بارم چو شمع

تا به مغز استخوان شد گرم، بازارم چو شمع

تا کف پا گر درین محفل بسوزد پیکرم

بر سر بالین نمی‌آید پرستارم چو شمع

مانده‌ام از خامی خود دور، ورنه دوست گفت

هرکجا پروانه‌ای باشد، خریدارم چو شمع

اهل مجلس هرکه را بینی خریدار من است

در وفای شعله تا گرم است بازارم چو شمع

ز آتش سودا، درین محفل پی بیرون‌شدن

دست و پایی می‌زنم، اما گرفتارم چو شمع

محو یک نظاره بودم تا سراپا سوختم

پای در خوابم چه دید از چشم بیدارم چو شمع

از خراباتم به مسجد گر بری، تاب نفس

می‌کند مسواک را روشن، شب تارم چو شمع

چون سمندر، سر ز آتشخانه بیرون کرده‌ام

شعله بر گردن، به جای سر، بود بارم چو شمع

اشک گرمم بس که دارد سعی در تعمیر من

شعله را در خانه تن کرد معمارم چو شمع

محفلی را می‌کند افسرده، یک افسرده‌دل

اشک گرمم هست باقی، تا نفس دارم چو شمع

شمارهٔ ۳۲۱

فسرده صحبتم از انتظار گریه شمع

گلی نچید شبم از بهار گریه شمع

ترشح مژه از التفات داغ بود

به دست شعله بود اختیار گریه شمع

به محفل از پر پروانه برگ گل ریزد

ز شاخ شعله، نسیم بهار گریه شمع

هلاک کلبه خویشم که می‌کشد دایم

فراق خنده صبح و خمار گریه شمع

ز خاک مشهد پروانه گل شکفت و هنوز

نمی‌رود ز دلش خار خار گریه شمع

چرا شکفته نسوزم که رشته کارم

تمام صرف گره شد چو تار گریه شمع

بود سرشک مرا آبرو ز بخت سیاه

فزاید از دل شب، اعتبار گریه شمع

شهید خصلت پروانه‌ام که بر دل او

نکرد خنده شمشیر، کار گریه شمع

نبرد پیش تو، چندان که سوختم قدسی

سرشک گرم مرا اعتبار گریه شمع

شمارهٔ ۳۲۲

دارم دلی، اما چه دل، صدگونه حرمان در بغل

چشمی و خون در آستین، اشکی و طوفان در بغل

باد صبا از کوی تو، گر بگذرد سوی چمن

گل غنچه گردد، تا کند بوی تو پنهان در بغل

نازم خدنگ غمزه را، کز لذت آزار او

از هم جراحت‌های دل، دزدند پیکان در بغل

کو قاصدی از کوی او، تا در نثار مقدمش

هر طفل اشک از دیده‌ام، بیرون دود جان در بغل

بخت مرا از تیرگی، صبح فراق و شام غم

پرورده چون طفل یتیم، این در کنار آن در بغل

برقع ز عارض برفکن یک صبحدم، تا جاودان

گردد فرامش صبح را، خورشید تابان در بغل

قدسی ندانم چون شود، سودای بازار جزا

او نقد آمرزش به کف، من جنس عصیان در بغل

شمارهٔ ۳۲۳

دامان عشقِ سلسله مویی گرفته دل

از دست رفته و برِ رویی گرفته دل

تاری نشد ز زلف بتان بیش، قسمتش

چون قطره عرق، بن مویی گرفته دل

تا همچو دیده‌ام نبود کوچه گرد شهر

از پا فتاده و سر کویی گرفته دل

سوز دلم برآورد از آفتاب، دود

این خاصیت ز گرمی خویی گرفته دل

نرگس پیاله‌ها ز کدو کرد آشکار

زان چو پیاله پای کدویی گرفته دل

بردار پنبه و رخ داغم شکفته کن

قدسی مرا گرفته ز رویی گرفته، دل

شمارهٔ ۳۲۴

تا کی کنی به گریه، طلب آرزوی دل؟

ای دیده پیش خلق مریز آبروی دل

دل آرزوی خون جگر کرد بی لبت

چندان گریستم که نماند آرزوی دل

یا رب به دامنش ننشیند غبار غم

آن کس که رفت گرد ملالم ز روی دل

آلوده مردنش مپسند و شهید کن

کز خون به آب تیغ دهم شستشوی دل

تا چون پیاله، دیده نباشد ز خون تهی

عشقت مرا چو شیشه فشارد گلوی دل

از زخم دشمنان شده دل پر ز خون و نیست

یک دوستم که سنگ زند بر سبوی دل

قدسی دلت نرفته چنان کآوری به دست

بنشین به گوشه‌ای و مکن جستجوی دل

شمارهٔ ۳۲۵

می‌آیم از طوف حرم، بتخانه پنهان در بغل

زنار راهب بر میان، ناقوس گبران در بغل

هرچند صید لاغرم، انکار قتل من مکن

کز غمزه‌ات دارد دلم، صد زخم پیکان در بغل

مژگان ز لخت دل کند، هر لحظه پر گل دامنم

من گل چو طفلان دم‌بدم، ریزم ز دامان در بغل

هر شب کنم تا صبحدم، طوف مزار کشتگان

گیرم به یاد خنجرت، خون شهیدان در بغل

شمارهٔ ۳۲۶

تماشای گلی کرد آنچنان محو گلستانم

ک گردید آشیان عندلیبان، چشم حیرانم

دلم خوش رام شد با من، مگر کز ناتوانی‌ها

گمان تار مویی برد ازان زلف پریشانم؟

خیال غمزه‌اش دارد چنان سر در پی دلها

که ناخن می‌زند بر پاره‌های دل به دامانم

مکن در سایه من خواب اگر آسودگی خواهی

که دهقان بر سر ره کرده وقف سنگ طفلانم

ملال‌انگیز باشد صحبت آشفتگان قدسی

ز بس دلتنگ بودم، غنچه شد گل در گریبانم

شمارهٔ ۳۲۷

چو سایه در ره عشق از قفای خویشتنم

بس است خضر ره آواز پای خویشتنم

نمی‌روم ز چمن هیچ فصل، آن مرغم

که گل بریزد و من بر وفای خویشتنم

ز کعبه منفعلم، زانکه در حرم نگذاشت

غم بتان نفسی با خدای خویشتنم

چه حیله کرد ندانم دلیل راه وصال

که ره تمام شد و من به جای خویشتنم

مرا چو کام دهی، مدعایم از خود پرس

ز من مپرس، که خصم رضای خویشتنم

ندانم از چه سرشتند پیکرم قدسی

که همچو جوهر جان، خود بهای خویشتنم

شمارهٔ ۳۲۸

به گلشن تنگدل چون غنچه زادم، شادمان رفتم

ندیدم در چمن بوی وفایی، زود از آن رفتم

ز من نشنید نام رنگ و بو، باد صبا هرگز

چو گل یا رب ازین گلشن چرا پیش از خزان رفتم

چو راه عشق طی گردید، یک جا بودشان منزل

چو آواز جرس دنباله هر کاروان رفتم

ندانم از کدامین کو، رساندم چون صبا گردی

که گل بشکفت بر رویم، چو سوی بوستان رفتم

پی هر ذره چون خورشید سر بردم به هر روزن

ندیدم غیر عشق از کعبه تا دیر مغان رفتم

به کوی گلرخان، چون عشق، قدسی پای محکم کن

که من در هجر ایشان از هوس دنبال جان رفتم

شمارهٔ ۳۲۹

دلم بهر قفس پرواز می‌کرد، از چمن رفتم

فرو نگرفت در غربت دلم، سوی وطن رفتم

به هجر و وصل این گلشن، نکردم نوبر شادی

چو غنچه تنگدل زادم، چو گل خونین کفن رفتم

ز خامی‌های من ای شمع اگر افسرده شد مجلس

تو بنشین با حریفان گرم کن صحبت، که من رفتم

ملالی بود اگر از بودنم در خاطر یاران

بشارت باد ایشان را، که من زین انجمن رفتم

به حسرت با لب خشک از کنار جوی برگشتم

ز گلشن ناامید از جلوه سرو و سمن رفتم

ندارد جز لب حسرت گزیدن بهره‌ای عاشق

به حسرت عمرها دنبال آن سیب ذقن رفتم

ندیدم در چمن آن گل که من می‌خواستم قدسی

بشارت باد مرغان چمن را کز چمن رفتم

شمارهٔ ۳۳۰

بر نیامد یک نوای غم‌فزا از خانه‌ام

دوش خالی بود جای جغد در ویرانه‌ام

گو مکش دست نوازش بر سر من آسمان

من که یک مویم چه آرایش فزاید شانه‌ام

گر نمی‌بارد ز گردون تیره‌بختی بر سرم

گردد از روزن چرا تاریکتر، کاشانه‌ام؟

الفت آتش‌پرستان جذبه‌ای دارد، که عشق

ریزد از خاکستر پروانه طرح خانه‌ام

تاب هجران شرابم نیست تا وقت صبوح

پیشتر از صبح می‌خندد، چو گل، پیمانه‌ام

کار من پیچیده و افتاده بر وی عقده‌ها

گو مکش صیاد زحمت بهر آب و دانه‌ام

کس نبندد آشیان بر شاخ بی‌برگی چو من

کز فریب جلوه گل، از قفس بیگانه‌ام

از دورنگی‌های اهل بزم، ترسم لاله‌وار

با حریفان لاف یکرنگی زند پیمانه‌ام

چون نمی‌سوزد درین محفل بجز من دیگری

می‌رسد قدسی که گویم قبله پروانه‌ام

شمارهٔ ۳۳۱

تا نشمرد آزاد، کسی بعد هلاکم

زنجیر به گردن بسپارید به خاکم

نگذاشت به خواب عدمم شیون بلبل

گل ریخته بودند مگر بر سر خاکم؟

از کین تو ترسم، نه ز بی‌مهری افلاک

گر کینه نجویی تو، ز افلاک چه باکم؟

غلتم چو صبا در چمن کوی تو بر خاک

تا بوی تو آید چو گل از خرقه چاکم

تا لعل تو آلوده می گشت، ز غیرت

آغشته به خون است رگ و ریشه چو تاکم

تا جا به چمن ساختم، از گریه بلبل

آلوده به خون است چو گل، خرقه چاکم

شمارهٔ ۳۳۲

آن بلبلم که ناله بهر قفس کشم

گر غنچه بشکفد، قدم از باغ پس کشم

دست از ستم مدار، که از بیم خوی تو

در روز حشر هم نتوانم نفس کشم

دنبال محمل تو خروشان فتاده‌ام

تا ناله‌ای به روی صدای جرس کشم

تا خار راه هم نشوند اهل روزگار

دامن چو شعله کاش بر این مشت خس کشم

مرغان باغ، شیفته ناله منند

گر ناله‌ای کشم همه در راه قفس کشم

شمارهٔ ۳۳۳

نپیماید کسی راه حرم، گر من ز پا افتم

نداند سجده بت، از برهمن گر جدا افتم

به صد شمشیر، کوته کی شود دست تمنایم

سر ببریده فتراک تو جوید، گر ز پا افتم

نمی‌خوانم فسون عقل تا صید جنون گردم

نمی‌بندم به گردن حرز، شاید در بلا افتم

فغانم زنده دارد ناله مرغان گلشن را

مزار بلبلان گردد چمن گر از نوا افتم

من آن مرغم که گر از آشیان غم هوا گیرم

همان ساعت چو مرغ تازه پرواز از هوا افتم

فریب آشنایان بین، که روز وصل جانان هم

به فکر ناامیدی از نگاه آشنا افتم

دماغم برنمی‌تابد ز سودا عطر گل قدسی

همان بهتر که روزی چند از چشم صبا افتم

شمارهٔ ۳۳۴

یاد باد آن کز گلی در سینه خاری داشتم

بر سر مژگان ز خون دل بهاری داشتم

وقت آن زلف پریشان خوش، که از سودای او

خاطر جمع و دل امیدواری داشتم

تا غمش در سینه بود، اسباب عیشم کم نبود

روزگار خوش، کزو خوش روزگاری داشتم

تا نشستم در میان بزم، وقتم خوش نشد

وقت خوش آن بود کز مجلس کناری داشتم

آستین از لطف بر آیینه قدسی کشید

ورنه کی از یار بر خاطر غباری داشتم

شمارهٔ ۳۳۵

تو گر بر من کشیدی تیغ، من هم جان فدا کردم

به قدر وسع خود دین محبت را ادا کردم

نسیم شوق گو ضایع مگردان بوی پیراهن

که من چون شمع از خاکستر خود توتیا کردم

ز گلشن گل نچیدم تا نهادم داغ غم بر دل

ز می لذت نبردم تا به خون لب آشنا کردم

نهال بی‌غمی جز میوه حسرت نمی‌آرد

ندیدم روز خوش تا دامن غم را رها کردم

فریب الفت خود عاجزم دارد، نمی‌دانم

که با بیگانه، باز این آشنایی از کجا کردم

ز چرخ آزرده بودم، رخصت آهی به دل دادم

چه سیل شعله‌ای در کار این مشت گیا کردم

ز راه کعبه‌ام مانع هوای دیر شد قدسی

ز شوق سجده بت، طاعت حق را قضا کردم

شمارهٔ ۳۳۶

چه شعله‌ها زده سر ز آتشی که من دارم

هزار نشاه نو زین می کهن دارم

به آن رسیده که عشقم به غربت اندازد

ازین ملال غریبی که در وطن دارم

به هر کجا که تو باشی، فغان من آنجاست

اگرچه در قفسم، ناله در چمن دارم

رسید وعده رفتن، مرو ز بالینم

که مانده یک نفس و با تو صد سخن دارم

بیا و سینه تنگم شکاف ساز و ببین

چو غنچه جز دل پرخون چه در کفن دارم

به کوی او همه شب روشن است دیده من

بود به خانه مه، روزنی که من دارم

اگر به سینه زنم صد شکاف، معذورم

دلی فتاده در آن چاک پیرهن دارم

ز کوی او به جفا پا نمی‌کشم قدسی

نظر ز همت مجنون و کوهکن دارم

شمارهٔ ۳۳۷

گر شرم وصالت نبود قفل زبانم

گویم که فراق تو چها کرد به جانم

هنگام شکایت ز تو، از بس که گزیدم

چون بار صنوبر شده صد پاره زبانم

لرزد چو جرس بر سر هر ناله مرا دل

گویا که به غمهای تو پیوسته فغانم

گر بر ورق دل نهم انگشت، ز گرمی

چون خامه مو دود برآید ز بنانم

امروز نیم رانده ز بزم تو چو قدسی

عمری‌ست که از دور به حسرت نگرانم

شمارهٔ ۳۳۸

ما شکست دل خود را ز خدا خواسته‌ایم

وز خدا فرصت دشمن به دعا خواسته‌ایم

همه جویند می عشرت و ما زهر ملال

دردسر نیست درین باده که ما خواسته‌ایم

تا برآرند شهان ناله ز ناکامی خویش

خویش را بر سر کوی تو گدا خواسته‌ایم

بر سر کوی تو هر بی سر و پا محرم نیست

ما غلط کرده، غبارش ز صبا خواسته‌ایم

شمارهٔ ۳۳۹

در قیدم و گمان که گرفتار نیستم

دارم هزار زخم و خبردار نیستم

گه سینه می‌خراشم و گه ناله می‌کنم

یک دم ز شغل عشق تو بیکار نیستم

جایی نمی‌روم ز گلستان کوی تو

بوی گلم، ولی به صبا یار نیستم

یکباره گر ز من نه فراموش کرده‌ای

کو جور، اگر به لطف سزاوار نیستم؟

عرض دوا به چاره این خسته‌دل مبر

انگار کن مسیح که بیمار نیستم

ای وصل، عیش می‌دهی و درد می‌بری

مگشا در دکان که خریدار نیستم

غم جای خود گرفت چو دل شد ز خون تهی

اندوهگین ز گریه بسیار نیستم

اشکم به خون نشاند و مرا لب به خنده باز

آبم ز سر گدشت و خبردار نیستم

دارد به غیر لطف نمایان، به رغم من

قدسی حریف این همه آزار نیستم

شمارهٔ ۳۴۰

بسی منزل بریدم تا شب غم را سحر کردم

چو صبح از پا گر افتادم، به دامن راه سر کردم

به صحرا برد خوش خوش، خار خار داغ سودایم

مگر روزی چراغی از چراغ لاله بر کردم؟

ازان دردی که از خود هم نهان می‌داشتم عمری

ز بس فریاد، امشب عالمی را هم خبر کردم

به روی باده روشن گشت چشمم عاقبت قدسی

چراغ دیده خود را چو جام از شیشه بر کردم

شمارهٔ ۳۴۱

چون غنچه بجز پرده دل نیست پناهم

چون لاله نظریافته بخت سیاهم

هر عقده که پیش آوردم عشق، دلیل است

چون اشک برد آبله پای، به راهم

شادم که شب هجر تو چون شمع ز مقراض

نگسسته ز برهم زدن دیده، نگاهم

چون صبح دوم، با همه کس صاف ضمیرم

هرگز نشود آینه‌ای تیره ز آهم

از رشک به دل سنگ زند خانه کعبه

تا خانه سیه کرده آن چشم سیاهم

از دوستی شعله نگریم، که مبادا

چون هیزم تر بگذرد آتش ز گیاهم

محرومی‌ام از وصل تو، کس چون تو نداند

بر تشنگی بادیه، خضرست گواهم

در چشم من از ضعف نماید ظلماتی

بر فرق اگر سایه کند یک پر کاهم

انداخت به رشکم چو فراقش به سر آمد

افکند به زندان چو برآورد ز چاهم

از گریه قدسی به مرادی نرسیدم

آبم نکند تازه، ندانم چه گیاهم

شمارهٔ ۳۴۲

ز چاک سینه اشکم سر کند گر چشم تر بندم

چه عقل است این که بر دیوانه در ویرانه در بندم

نپنداری ندارد رشک بر هم مو به موی او

شود زلفش پریشان، دل چو بر موی کمر بندم

ببندد کاشکی بند نقابش، گو بمیرم من

ز دستم چون نمی‌آید که خلقی را نظر بندم

چو دانم پر نخواهد زد به کویش گر ملک گردد

چرا مکتوب خود بر بال مرغ نامه‌بر بندم؟

نیفتد کاش دست کشتگان از کار، تا من هم

به دست خویشتن شاید به فتراک تو سر بندم

نمی‌خواهد مدد، پیکان زهرآلوده نازش

پی لذت چرا الماس بر زخم جگر بندم؟

ز فیض ابر چشمم بشکند بازار طوبی را

توجه فی‌المثل گر بر نهال بی‌ثمر بندم

من و سرو قدیم خویشتن قدسی، نیم مرغی

که هر روز آشیان تازه بر شاخ دگر بندم

شمارهٔ ۳۴۳

چه حیرت، گر به چشم محرمانش در نمی‌آیم؟

سرشک حسرتم، در چشم محرومان بود جایم

به یاد حلقه زلفش به قید خویش خرسندم

شوم دیوانه، گر زنجیر بردارند از پایم

به سرگردانیی دیدم برون از شهر، مجنون را

که تا دامان روز حشر، دامنگیر صحرایم

ز بس محرومی‌ام زان شاخ گل افزوده، می‌ترسم

ز بار ناامیدی بشکند شاخ تمنایم

جواب نامه کو، با آنکه گر مرغی پرد سویش

برآرد ز آشیانش دود، دست خامه‌فرسایم

شمارهٔ ۳۴۴

شمعیم و تن ز اشک دمادم گداختیم

داغیم و از تبسم مرهم گداختیم

از بس که کرده‌ایم به غم، خویش را غلط

غم ناتوان و ما ز تب غم گداختیم

ای جان برو، چو عهد دلم تازه کرد غم

کز اختلاط ساخته هم، گداختیم

در مهر شعله ز آتش پروانه سوختیم

در عشق گل ز غیرت شبنم گداختیم

کس تهمت شفا ننهد بر مریض عشق

قدسی ز لاف عیسی مریم گداختیم

شمارهٔ ۳۴۵

همه جانب قدم مرحله‌پیما دارم

روشناس غم عشقم، همه‌جا جا دارم

غیرتم با تو چنان است که شبها به خیال

جنگ پهلوی تو با صورت دیبا دارم

از پی نقش پی ناقه نیم سرگردان

داغی از لاله درین دشت، تمنا دارم

نروم سوی وی آهسته ز ترسیدن جان

حذر از همرهی آبله پا دارم

شمارهٔ ۳۴۶

ما چشم سیه بر شجر طور نداریم

جز لاله درین بادیه منظور نداریم

این طرفه که پیوسته گرفتار خماریم

با آنکه لب از می چو قدح دور نداریم

تا کام دل از خنجر قصاب نگیریم

از دامن او دست به ساطور نداریم

بی روی تو گر آینه گردیم، ملولیم

ور مهر شویم، از تو جدا نور نداریم

در سایه جغد است نشاط ابد ما

آن روز که ماتم نبود، سور نداریم

از حسرت نزدیکی خورشید، هلاکیم

هرچند که تاب نظر از دور نداریم

شمارهٔ ۳۴۷

لبی از زمزمه عشق، خروشان دارم

گرم آه سحرم، سینه جوشان دارم

غرضم نغمه دردست چو بلبل به وصال

گل در آغوش و لب از ناله خروشان دارم

مایه گریه ز ریش دل و داغ جگرست

چشم ازان بر ره خونابه‌فروشان دارم

صحبت اهل ورع، گرد ملال انگیزد

سر همدوشی میخانه‌بدوشان دارم

من گرفتار گرفتاری عشقم قدسی

حلقه در گوش دل از حلقه‌بگوشان دارم

شمارهٔ ۳۴۸

شود هر موی بر تن شعله، گر پاس فغان دارم

من این فواره آتش، ز مردم چون نهان دارم؟

ز دامن تا گریبان، غنچه خون رسته از اشکم

بهار ابر چشمم، آب و رنگ زعفران دارم

نیم آگه ز کیش برهمن، لیک این قدر دانم

که بیتابانه هر دم حرف کفری بر زبان دارم

ندارد ناله تاثیری، ز من پرسید اهل دل

که شب تا روز، صد پیک دعا بر آسمان دارم

ز ناکامی نگریم فاش اگر از غیرت دشمن

ولیکن در بن هر موی، چشمی خونفشان دارم

غمم پوشیده چون ماند، که با هرکس ز بی‌طرفی

ز راز دل، به خون آغشته حرفی بر زبان دارم

دلم از گوشه گلخن، به گلشن کی کشد قدسی؟

خزان آتشم، ننگ از بهار بوستان دارم

شمارهٔ ۳۴۹

سر تا قدم ز داغ تمنا در آتشم

شاخ گلم مگر، که سراپا در آتشم؟

تا کرده‌اند نسبت آتش به خوی دوست

هرجا که آتشی‌ست، من آنجا در آتشم

ترسم غم تو جای کند گرم در دلی

ورنه چرا ز گرمی دلها در آتشم؟

رخسار یوسف از عرق حسن درگرفت

یعنی ز رشک عشق زلیخا در آتشم

خواهم ز طبع شعله کنم جذب سوختن

چون دود، ازان همیشه بود جا در آتشم

چشم ترم چو شیشه ز بس خون گرم ریخت

از موج خون چو ساغر صهبا در آتشم

دورم کند ز خویشتن از ننگ، چون سپند

هرچند افکنند به عمدا در آتشم

بر طور دل، تجلی غیرت فکنده نور

از سوز رشک خواهش موسی در آتشم

روی تو در برابر و دل خون ز بیم هجر

موج زلال خضرم و گویا در آتشم

هردم ز جای خویشتن از اضطراب دل

قدسی چنان جهم، که مگر پا در آتشم

شمارهٔ ۳۵۰

از لعل لبت جز طمع خام ندارم

دارم هوس کام، اگر کام ندارم

دل را به خیال از تو تسلی نتوان کرد

بشتاب که من طاقت پیغام ندارم

ترکی به نگه کرده مرا مست، حریفان

معذور که پروای می و جام ندارم

ای آتش سوزان، چو سپند سر آتش

تا روی ترا دیده‌ام آرام ندارم

دشنامی ازو باز کشیدم به دعا من

هرچند لبت گفت که دشنام ندارم

خوش می‌گذرد خوش، به پریشانی‌ام اوقات

تا زلف پریشان نکنی، شام ندارم

بر گرد دل از شوق تمنای تو گردم

در کوی تو گر جا به در و بام ندارم

گشتم به کمند تو گرفتار چو قدسی

پروای گرفتاری ایام ندارم

شمارهٔ ۳۵۱

شب که بی روی تو از اشک دمادم سوختیم

سوختیم افزون ز هر شمعی، اگر کم سوختیم

ما اسیران محبت، شام غم، چون تار شمع

سر برون کردیم از یک جیب و با هم سوختیم

آب چشم من شب هجران کم از آتش نبود

تا به نقش پا، چو شمع از چشم پر نم سوختیم

ما و دل در عاشقی با هم نگشتیم آشنا

پیش هم بودیم و بر تنهایی هم سوختیم

شمارهٔ ۳۵۲

عافیت غم را مداوا کرد و زین غم سوختم

هرکسی از داغ سوزد، من ز مرهم سوختم

خنده‌های شادی گل در چمن داغم نکرد

غنچه را دیدم غمی دارد، ازان غم سوختم

در محبت شعله افزون گردد آتش را ز آب

تا چو شمعم بود در هر قطره‌ای نم، سوختم

بس که دارم ذوق غم، هرجا که دیدم ماتمی‌ست

من در آن ماتم، فزون از اهل ماتم سوختم

شمارهٔ ۳۵۳

شکل گردابی به گرد خود ز مژگان می‌کشم

کم مباد اشکم، چرا منت ز طوفان می‌کشم؟

غنچه می‌چینم ز شاخ و بس که می‌آید بدش

از دل مرغ چمن گویی که پیکان می‌کشم

روز و شب سر در گریبانم ز غم، حق با من است

گر نفس چون صبح از چاک گریبان می‌کشم

می‌کنم پر خون ز کاوش، داغ‌های سینه را

بر سراپا باز نقش چشم گریان می‌کشم

طرفه شوخی گشته ساقی، از کفش جام شراب

می‌کشم، جز توبه‌ای آخر چه نقصان می‌کشم؟

گر کند غیرت مدد، از دست رشک مدعی

دست بر دل می‌نهم، یا پا به دامان می‌کشم

عاقبت قدسی چو تخم خاک می‌باید شدن

کافرم گر منت یک جو، ز خاقان می‌کشم

شمارهٔ ۳۵۴

داغ سودایم، به سوی سینه‌ریشان می‌روم

درد عشقم، رو به دلهای پریشان می‌روم

رام عشقم، کی ز زیر تیغ قاتل می‌جهم؟

زخم جویم، سوی زهرآلوده‌نیشان می‌روم

می‌گریزم پا تهی، از صحبت آسودگان

درد و غم هرجا که باشد، رو به ایشان می‌روم

بانگ استغفار بر لب، دل به ساغر می‌دهم

سبحه بر کف، جانب زنارکیشان می‌روم

بر میان زنار دارم، گرچه نامم قدسی است

خویش پاکان و برهمن سوی خویشان می‌روم

شمارهٔ ۳۵۵

دایم چو غنچه سر به گریبان گریستم

پیدا شکفته بود و پنهان گریستم

هرجا چو غنچه تنگدلی چند یافتم

رفتم چو ابر و بر سر ایشان گریستم

چون شمع، زندگانی من صرف گریه شد

تا آخرین نفس، ز تف جان گریستم

ای ابر هرزه آب رخ خود مبر، که من

چندان که ممکن است چو باران گریستم

هرگز ز گریه روی نکردم ترش چو ابر

دایم چو شیشه با لب خندان گریستم

شمارهٔ ۳۵۶

روزی که ناخنی نزند عشق بر دلم

چون آتش فسرده و چون صید بسملم

صد برگ گل که جمع کنی غنچه‌ای شود

آسان گره نخورده چنین، کار مشکلم

دارد ز بس که بر نظر پاکم اعتماد

پروانه خود چراغ در آرد به محفلم

افکند ناتوانی‌ام از خود به گوشه‌ای

چون قطره عرق، بن مویی‌ست منزلم

کو باد شرطه‌ای که به طوفانم افکند؟

آن باد شرطه نیست که آرد به ساحلم

محکم گرفته دامنم این خاک آستان

گویا سرشته‌اند ز خاک درت گلم

انداز دل مرا به سر تیر می‌برد

بیدرد را گمان که ز صیاد غافلم

کوته‌نظر زند به گل و لاله دست و من

از همت بلند، به سرو تو مایلم

در خواندنم حدیث بدآموز نشنوی

گر بشنوی که بی تو چها رفته بر دلم

نقش پی دلیل، کم از چشم بد نبود

بنگر که بی‌خطر گذراند از چه منزلم

ضعفم ازان گذشته که صیدم کند کسی

بی‌رشته‌ام مقید و بی تیغ بسملم

در گردش است کاسه چشمم پیاله‌وار

ساقی اگر رود نفسی از مقابلم

قدسی نظر به شاهسواران بود مرا

مجنون نیم، به ناقه چکار و به محملم

شمارهٔ ۳۵۷

تلخ است زبان در دهن از تلخی کامم

زنهار که پرهیز کن از طرز کلامم

تا بر سر من سایه مرغی نگذارد

خورشید، نظر دوخته بر گوشه بامم

تاری ز سر زلف توام بیش ندادند

چون قطره خوی، در بن مویی‌ست مقامم

در دایره چشم بود مرغ خیالت

آزاد نگردد دگر این مرغ ز دامم

دردا که ز همصحبتی زاهد خودبین

شد سنگ ریا رخنه‌گر شیشه و جامم

آهسته‌تر این جان به لبم آی، که دارد

اندیشه پرسش صنم کبک‌خرامم

با روی تو نظاره خورشید نخواهم

ای کاش بود آخر صبح، اول شامم

آن برهمنم خواند و این شیخ، چو قدسی

من خود خبرم نیست کزین هر دو، کدامم

شمارهٔ ۳۵۸

به آشنایی چشم تو ناتوان شده‌ام

چو مو ضعیف ز سودای آن میان شده‌ام

خلیده در خم زلف تو ناخنش به دلم

منه ز دست، که با شانه همزبان شده‌ام

ز چاک سینه نفس بایدم کشید چو صبح

ببین ز هجر تو امشب چه ناتوان شده‌ام

هما دوباره به من سر فرو نمی‌آورد

ازان چو شمع سراپا یک استخوان شده‌ام

هوای ابرم اگر شاد می‌کند، چه عجب

به آفتاب ز مهر تو بدگمان شده‌ام

تو تیغ زن، که من از شکوه لب نمی‌بندم

چو خامه گر همه تن در سر زبان شده‌ام

همان لبم کند اظهار بی‌وفایی گل

چو غنچه گر همه دل عقده زبان شده‌ام

منم ز قدرشناسان گل که مدت‌هاست

به باغ رفته به گلگشت و باغبان شده‌ام

ز حال خویش فراموش کرده‌ام قدسی

دمی به مرغ چمن گر هم‌آشیان شده‌ام

شمارهٔ ۳۵۹

ما در صبح طرب، ز آب و گل غم بسته‌ایم

چون کدورت، خویش را بر شام ماتم بسته‌ایم

بس که آمد جای اشک از چشم ما خون جگر

تهمت طوفان خون بر چشم پر نم بسته‌ایم

در حریم درد عشق ما، کسی را بار نیست

ما ز رشک این در به روی هر دو عالم بسته‌ایم

تا نگردد یاربی در دفع درد ما بلند

راه گردون را شب از آه دمادم بسته‌ایم

ما چو قدسی مایه دردیم، راحت عار ماست

بیشتر بر زخم خویش از مشک، مرهم بسته‌ایم

شمارهٔ ۳۶۰

در بزم طرب، باده نابی نکشیدیم

لب خشک شد و منت آبی نکشیدیم

چون مور ضعیف از عقب شاهسواران

گامی ندویدیم و رکابی نکشیدیم

بر خلد گذشتیم و نکردیم نگاهی

در میکده مردیم و شرابی نکشیدیم

همراه نسیم سحری عمر به سر رفت

از روی گلی، طرف نقابی نکشیدیم

بستیم ز احوال دو عالم لب پرسش

منت ز کس از بهر جوابی نکشیدیم

بر سینه ز بس داغ بهشتی‌صفتان بود

در دوزخ جاوید، عذابی نکشیدیم

قدسی چو شب و روز به رویت نگران بود

در چشمش ازان سرمه خوابی نکشیدیم

شمارهٔ ۳۶۱

ما رخت دل ز کعبه به بتخانه برده‌ایم

چون می، ز شیشه راه به پیمانه برده‌ایم

از عشق پی به حسن برد هرکسی و ما

از نور شمع، راه به پروانه برده‌ایم

می‌گردد از حباب، سبکتر به روی می

این ساغر گران که به میخانه برده‌ایم

از اشک خود که آبله دل بود تمام

بهر کبوتران حرم، دانه برده‌ایم

ناآشناتریم ز هرکس گمان بری

ما عرض آشنایی بیگانه برده‌ایم

شمارهٔ ۳۶۲

زخم ناخن کی برآرد مدعای سینه‌ام؟

خنجر الماس می‌باید برای سینه‌ام

آنچنان پالوده از درد کهن، اجزای من

کز برون چون شیشه ظاهر شد صفای سینه‌ام

وسعت دل می‌دهم چون غنچه شبها تا سحر

تا نباشد تنگ بهر غم، فضای سینه‌ام

اندکی از بیقراریهای دل آسودمی

در بغل بودی اگر دوزخ به جای سینه‌ام

غم چرا دلتنگی آرد بار، هرجا بگذرد؟

گرنه عمرش صرف شد در تنگنای سینه‌ام

دیدمش امروز، بیخود کرده دل در عشق چاک

آنکه می‌زد خنده، دی بر چاکهای سینه‌ام

نقش او در دیده و دل در قفای دیده است

{بیاض} مبتلای سینه‌ام

شمارهٔ ۳۶۳

اگر نه صید کسی گشته مرغ نامه‌برم

چرا به خدمت یاران نمی‌رسد خبرم؟

به شوق تا به سر تربتش نمی‌رفتم

نمی‌نمود وصیت به عشق اگر پدرم

گشوده‌ام به هم آغوشی قفس، آغوش

گشاده از پی پرواز نیست بال و پرم

ازین که رفته به گل پای من در آن سر کو

چه منت است ز دل، شرمسار چشم ترم

نیم ز حال شب آگاه، اینقدر دانم

که مغز من شده خالی ز ناله سحرم

بر آستان توام خانه داد بخت بلند

درین مقام ندانم فرشته یا بشرم

نماند یک سر مویم تهی ز داغ جنون

هنوز تا سر زلفت چه آورد به سرم

خوش آمدی، سر این بی‌تکلفی گردم!

که امشب از در یاری درآمدی ز درم

به شوربختی خود زار نالم ای ناصح

چه احتیاج نمک بر جراحت جگرم

قضا تهیه روزی نکرده بود هنوز

که شد ز تیر تو، پبکان وظیفه جگرم

نیم چو مهر پریشان‌نظر، نمی‌دانم

چو نور مهر، چرا کوبه‌کو و دربه‌درم؟

سرم چو بید مولّه خم از تواضع نیست

به پیش، خجلت بی‌میوگی فکنده سرم

شمارهٔ ۳۶۴

چند چون ابر بر اطراف گلستان گریم؟

حلقه ماتمیان کو، که بر ایشان گریم

عمری از خون دل اسباب طرب جمع کنم

تا دمی بر سر کوی تو پریشان گریم

نوبت گریه به چشمم نرسد، زانکه مرا

دیده دل نگذارد که به مژگان گریم

مژه در خون جگر پنجه مرجان شد و من

در غم لعل تو یاقوت ز مرجان گریم

عمرها دیده چو گرداب کشید اشک به خویش

در دل قطره عجب نیست که طوفان گریم

نیستم ابر که در گریه تُرُش سازم روی

چشمه‌ام، با دل صاف و لب خندان گریم

دیده‌ام بر سر آب از الم فرقت توست

کافرم گر دم رفتن ز پی جان گریم

شهر بر گریه من همچو گریبان تنگ است

رو به صحرا نهم و درخور دامان گریم

نور مهر تو ز سیمای سرشکم پیداست

دامن از غیر بپوشم چو به دامان گریم

فرصت گریه ندارم ز گرفتاری عشق

ورنه صد بحر به یک جنبش مژگان گریم

بس که دل می‌کشدم سوی اسیران قدسی

روز تا شب روم و بر سر زندان گریم

شمارهٔ ۳۶۵

چون به سوی تو گشایم در کاشانه چشم

خانه چین شود از روی توام خانه چشم

بس که بر خاک درت چشم شهیدان شد فرش

ز آستانت مژه روید چو در خانه چشم

میل دل سوی می و ساغر عشرت کشدش

هرکه خونابه نپیموده ز پیمانه چشم

به تماشای جمال تو مرا جایی نیست

دل فروگیرتر از گوشه کاشانه چشم

شمارهٔ ۳۶۶

قسمت نگر که نوشم، می از ایاغ مردم

سوزد به مجلس ما، شبها چراغ مردم

دانسته تا دلم را، سوزد به داغ حسرت

هر لحظه آید از من پرسد سراغ مردم

چون گل نمانده بر تن، از داغ جای داغم

سوزد مگر ازین پس، عشقم به داغ مردم

در حفظ ناله کوشم، تا دردسر نبینند

بر خود جفا پسندم، بهر فراغ مردم

از دیده‌ها عجب نیست، دزدند اگر ز دل خون

چینند کودکان گل، پنهان ز باغ مردم

هرجا دلی فروزد، بر حال ما بسوزد

گردد ز شیشه ما، پر می ایاغ مردم

هرچند مست عشقی، قدسی چنان نرقصی

کز باد آستینت، میرد چراغ مردم

شمارهٔ ۳۶۷

تا دل بر آتش غم جانانه سوختیم

از رشک، جان محرم و بیگانه سوختیم

ما را نه قرب شمع میسر، نه وصل گل

از اعتبار بلبل و پروانه سوختیم

افروختیم در حرم کعبه صد چراغ

تا یک چراغ بر در میخانه سوختیم

خون جگر ز شیشه کشیدیم و از حسد

چون لاله، داغ بر دل پیمانه سوختیم

آتش زدیم در جگر عاقلان ز رشک

زین داغها که بر دل دیوانه سوختیم

خوبان نمی‌شوند به ما آشنا و ما

از اختلاط مردم بیگانه سوختیم

امشب که یاد روی تو مهمان دیده بود

تا روز، شمع ماه به کاشانه سوختیم

کردی به غیر گرمی و شد کار ما ز دست

ما هم به آتش دگری خانه سوختیم

قدسی ز حرف عشق نبستیم لب دمی

عمری دماغ بهر یک افسانه سوختیم

شمارهٔ ۳۶۸

امشب ز دیده از قدح افزون گریستم

تا دل چو شیشه داشت نمی، خون گریستم

یک بار، دیده‌ام به غلط فال خواب زد

عمری ز شرمساری آن، خون گریستم

تلخی ندید عیش حریفان ز گریه‌ام

چون آمدم ز میکده بیرون، گریستم

تا کس به عشق او نبرد پی ز گریه‌ام

شبها به شهر و روز به هامون گریستم

روید به جای سبزه ازان خاک، نخل سرو

هرجا به یاد قد آن موزون گریستم

طوافن پناه برد به گیتی ز گریه‌ام

ای نوح سر بر آر، ببین چون گریستم

اول شدم شکفته ز ارسال نامه‌اش

آخر ز شرمساری مضمون گریستم

گویند دل به گریه تهی می‌شود ز درد

چون درد من فزود، چو افزون گریستم؟

هرکس که دید اشک من، اندوهگین شود

قدسی ز بس که با دل محزون گریستم

شمارهٔ ۳۶۹

خضر اگر آب حیات آورد، خون دانسته‌ام

هرچه پیش آمد، ز بخت واژگون دانسته‌ام

روز از روزم بتر شد، شوق بر شوقم فزود

هرچه ناصح خواند در گوشم، فسون دانسته‌ام

دید اندک گرمی‌ای از غیر، از من پا کشید

دوست از دشمن نمی‌داند، کنون دانسته‌ام

تا دماغم را سر زلفت پریشان کرده‌است

عقل اگر کرده‌ست تدبیری، جنون دانسته‌ام

از دل من بهر دلهای دگر غم می‌بری

از دلم این غم نخواهد شد برون، دانسته‌ام

با غم دنیا، غم دوری ندارد نسبتی

می‌کند قدسی مرا این غم زبون، دانسته‌ام

شمارهٔ ۳۷۰

بر سر کوی تو عمری شد که ما افتاده‌ایم

دست و پا گم کرده و در دست و پا افتاده‌ایم

ذوق صحبت را غنیمت دان، وگرنه چون مژه

تا گشایی دیده را، از هم جدا افتاده‌ایم

سوی مشتاقان نمی‌آرد نسیم پیرهن

چند روزی شد که از چشم صبا افتاده‌ایم

بس که غم خوردیم، در عالم غم دیگر نماند

گوییا برقیم و در دشت گیا افتاده‌ایم

شیوه بیگانگی را هم نمی‌داند که چیست

عمرها دنبال آن ناآشنا افتاده‌ایم

شمارهٔ ۳۷۱

دیده را در عشق ازین به، مبتلا می‌خواستیم

گریه می‌کردیم و طوفان از خدا می‌خواستیم

وصل می‌جستیم و مطلب حسرت دیدار بود

عشق می‌گفتیم و درد بی‌دوا می‌خواستیم

شکر نعمت کس نمی‌داند چو ما، کز تیغ تو

یک جفا نادیده، عذر صد جفا می‌خواستیم

حسرت آلودگی هم نیست دور از لذتی

یک دو روزی خویشتن را پارسا می‌خواستیم

چند چون پروانه بر هر شعله بال و پر زنیم؟

آتشی مخصوص این مشت گیا می‌خواستیم

تا به کام خویش بنشینیم با هم ساعتی

عالمی دیگر ازین عالم جدا می‌خواستیم

تا شود روزم سیه‌تر، زود سر بر زد خطش

آنچنان شد تیره بخت ما، که ما می‌خواستیم

ضد مطلب را به مطلب نیست قدسی نسبتی

مدعایی برخلاف مدعا می‌خواستیم

شمارهٔ ۳۷۲

اگر دور از دلارای خود افتم

به دست طبع خودرای خود افتم

ز سودای دو عالم باز مانم

زمانی گر به سودای خود افتم

شبم گرم است جا بر آستانت

مباد آن روز، کز جای خود افتم

نگیرد دامنم گر خاک کویت

شوم زنجیر و در پای خود افتم

غریبان را دهم در دیده ماوا

ز غربت گر به ماوای خود افتم

تمنای فلک آن است قدسی

که من دور از تمنای خود افتم

شمارهٔ ۳۷۳

من تیره‌دل و نورفشان شعله آهم

دارد شب مهتاب ز پی، روز سیاهم

غم می‌کشدم، خواه وطن، خواه غریبی

هرجا که روم، روزی برق است گیاهم

بر هر سر راهی که تو یک بار گذشتی

چون نقش قدم، تا به ابد چشم به راهم

روزی که مرا رفت سر زلف تو از دست

خندید فلک بر من و بر بخت سیاهم

بر هرچه فکندم نظر، آلوده به خون شد

خون گشت ز همخانگی اشک، نگاهم

قدسی منم آن کافر عاصی که به دوزخ

آتش عرق‌آلوده شد از شرم گناهم

شمارهٔ ۳۷۴

من صید زخم‌خورده از پا فتاده‌ام

رحمی، که بر سپردن جان، دل نهاده‌ام

اظهار دوستی زبانی کند چو خصم

باور کنم محبتش، از بس که ساده‌ام

از یمن عشق، دیدن رویم مبارک است

چون آفتاب، با همه کس رو گشاده‌ام

ساقی، دلم مقید دام کدورت است

بستان ز چنگ غصه به یک جام باده‌ام

هرگز اراده‌ای نکنم آرزو، مباد

مردم گمان برند که صاحب اراده‌ام

ایمان به عشق دارم و گویم حدیث عقل

در باطنم سوار و به ظاهر پیاده‌ام

قدسی نظر به خواری ظاهر مکن، که من

داغم، ولیک در بغل لاله زاده‌ام

شمارهٔ ۳۷۵

گمان مبر که ز روی تو دیده بردارم

به روی توست مرا دیده، تا نظر دارم

چو نقش پا به رهت دیده دوختم، ترسم

که بگذری تو، گر از راه دیده بردارم

مباد در دو جهان دستگیر، هیچ‌کسم

بجز تو در دو جهان گر کسی دگر دارم

خرید بیخودی‌ام از جفای خودداری

سرم چو نیست، چه پروای دردسر دارم

دگر به قتل که خنجر کشیده‌ای، که ز رشک

هزار خنجر الماس در جگر دارم

فریب شعله چو پروانه‌ام ز راه نبرد

که آتشی چو محبت به زیر پر دارم

ز شش جهت چو رهم بسته است نومیدی

ندانم این همه غم، از چه رهگذر دارم

شمارهٔ ۳۷۶

با یارم و در دفع غم اسباب ندارم

در بحر چو کشتی روم و آب ندارم

جز سجده ابروی توام نیست عبادت

پروای نماز و سر محراب ندارم

دانسته لبم لذت خونابه کشیدن

معذورم اگر ذوق می ناب ندارم

با دولت بیدار، نسازد غم جاوید

آزردگی از بخت گرانخواب ندارم

سودای دلم جوش برآرد ز نصیحت

قدسی سر دلسوزی احباب ندارم

شمارهٔ ۳۷۷

کرده تا عشق تو چون نقش قدم پامالم

هیچ‌کس نیست که حسرت نخورد بر حالم

در بیابان بلا، گو مدد خضر مباش

غم به هرسو که روم، می‌رود از دنبالم

چشم، مشتاق و حیا قفل زبان می‌گردد

صد سخن در دل و پیش تو ز حسرت لالم

خواری عشق چنانم ز نظرها افکند

که در آیینه نیاید به نظر، تمثالم

چون نهالی که موافق فتدش آب و هوا

هست در عشق به از سال دگر، هر سالم

من مجنون چو به صحرا روم از شهر، آیند

آهوان تا در دروازه به استقبالم

شمع را رقص نماید تپش پروانه

آشنا کاش ز بیگانه بپرسد حالم

قید جاوید، مرا قوت پرواز دهد

ترسم افتم ز هوا، گر بگشایی بالم

نکند همتم اقبال سوی بخت بلند

ورنه پستی نبود قاعده اقبالم

نه چو جم جام شناسم، نه چو خضر آب حیات

کرده خونابه‌کشی از همه فارغ‌بالم

قدسی از ناله ماتم‌زدگان یابم فیض

هرگز از جا نبرد زمزمه اقبالم

شمارهٔ ۳۷۸

کی به غیر از دیدنش اندیشه دیگر کنم

چون نظر هرجا شوم گم، سر ز مژگان بر کنم

حال دل خاطرنشان او کنم روز وصال

گر دهد نظاره‌ام فرصت که چشمی تر کنم

چون خیال عافیت بندم، بسوزم خویش را

تا چو اخگر داغ را مرهم ز خاکستر کنم

شعله را گر سر فرود آید به جسم زار من

می‌توانم زین کف خاشاک، دودی بر کنم

از خیال غمزه‌ات، چون غنچه بر اوراق دل

روز و شب مشق خراش سینه با نشتر کنم

خوشدلم از ناامیدی، ورنه از تاثیر عشق

{بیاض} تر کنم

سوختم قدسی و اشکم ماند برجا، تا به کی

این کف خون را نثار مشت خاکستر کنم

شمارهٔ ۳۷۹

خون می‌چکد از دیده ز نظاره داغم

تا خون نشود، وا نشود غنچه باغم

پیدا نبود دل ز هجوم غم معشوق

پنهان شده از کثرت پروانه، چراغم

گر بر لبم انگشت زنی، جوش زند خون

کان غمزه ز خون کرد لبالب چو ایاغم

چون زنده کند صور سرافیل دلم را؟

گر بوی تو در حشر ندارد به دماغم

چون سبزه، ز گل تا به ابد خضر بروید

هرجا که نهد پا غم عشقت به سراغم

الماس چو تبخاله برآید ز لب مست

گر بر دهن شیشه نهی پنبه داغم

شمارهٔ ۳۸۰

دل به تیغ غمزه آن شوخ قاتل بسته‌ام

صید قاتل‌دوستم، بر تیغ ازان دل بسته‌ام

عمرها جان کنده‌ام، تا این دل صدپاره را

برده بر فتراک او چون صید بسمل بسته‌ام

زحمت پا برنتابد خار این صحرا، ازان

خویش را چون گرد بر دامان محمل بسته‌ام

شسته‌ام از جان شیرین دست اول، بعد ازان

دل به زلف آن بت شیرین‌شمایل بسته‌ام

قدسی آن کج‌قبله‌ام، کز زلف ترسازاده‌ای

عمرها بر گردن ایمان حمایل بسته‌ام

شمارهٔ ۳۸۱

در غمت با گریه شام و سحر خو کرده‌ام

روز و شب چون ابر با مژگان تر خو کرده‌ام

گل نمی‌خواهم، پر است از پاره دل دامنم

می نمی‌نوشم، به خوناب جگر خو کرده‌ام

روز و شب دارم هوای لعل آن شیرین پسر

طوطی‌ام، نبود عجب گر با شکر خو کرده‌ام

کس نیارد بر سر من آن ستم‌اندیش را

همچو قدسی با دعای بی‌اثر خو کرده‌ام

شمارهٔ ۳۸۲

از ازل کشته آن طرز نگاه آمده‌ایم

صد گره در دل ازان زلف سیاه آمده‌ایم

بر سر کوی تو هر صبح چو آیینه مهر

همه تن چشم شده محض نگاه آمده‌ایم

موسی وادی عشقیم که تا طور وصال

همه جا با مدد شعله آه آمده‌ایم

بی گنه بر تن ما یک سر مو نیست، مگر

خوی عفویم که خواهان گناه آمده‌ایم؟

از مصیبت‌کده هجر به امید نجات

به در کعبه وصلت به پناه آمده‌ایم

بر سر چشمه حیوان تو ای کوثر لطف

به صد امید، چو لب تشنه گیاه آمده‌ایم

همچو قدسی به طواف حرم کعبه عشق

سر قدم ساخته صد مرحله راه آمده‌ایم

شمارهٔ ۳۸۳

تا آفرین شست تو گوید زبان زخم

پیکان زبان خویش کند در دهان زخم

یک دم بمان چو زخم زدی، تا که بشنوی

تحسین تیغ خود ز لب خون‌فشان زخم

جنس جفا کسی نستاند به نیم جو

جایی که تیغ یار گشاید دکان زخم

بس گرم شکر گفتن بازوی قاتل است

ترسم که تیغ، آب شود در دهان زخم

دل را پر از ذخیره لذت کند کنار

غلتد چو نیم بسمل تو در میان زخم

زخم خدنگ عشق چو درمان‌پذیر نیست

بیهوده، ای مسیح مکن امتحان زخم

قدسی دلم شکاف شکاف است در درون

بر سینه گرچه نیست ز بیرون نشان زخم

شمارهٔ ۳۸۴

هرگز به بزم وصل، شبی جا نکرده‌ام

کز رشک غیر، هجر تمنا نکرده‌ام

از ناله بسته‌ام لب بلبل به ناله‌ای

گر غنچه را ز دل گرهی وا نکرده‌ام

تمکین نگر، که سلسله‌جنبان وصل را

با این هجوم شوق، تقاضا نکرده‌ام

تن در دهم به عجز، مبادا ز خصم خویش

شرمندگی کشم که مدارا نکرده‌ام

شب نگذرانده‌ام که ز سیلاب چشم خویش

چون موج، جلوه بر سر دریا نکرده‌ام

بیماری‌ام کشیده به مرگ و ز رشک عشق

اظهار درد خود به مسیحا نکرده‌ام

یک پیک حاجتم چو به منزل نمی‌رسد

خوش خاطرم ز هرچه تمنا نکرده‌ام

شمارهٔ ۳۸۵

ما جهان را رخ ز آب چشم گریان شسته‌ایم

لوح دلها را ز وصف نوح و طوفان شسته‌ایم

نوعروس عشق را گلگونه‌ای در کار نیست

ما ز خون کفر، اول روی ایمان شسته‌ایم

صفحه خاطر ز حرف مرهم آسودگی

از نم خون جراحت‌های پنهان شسته‌ایم

تا لب زخم دل، از آلایش افشای راز

گاه جذب سر عشق از آب پیکان شسته‌ایم

از ترشح‌کردن مژگان قدسی تا به روز

رخ به خون، هر شب چو صبح عید قربان شسته‌ایم

شمارهٔ ۳۸۶

به خون خوردن جدا زان لعل شکربار می‌سازم

ز مژگان خون دل می‌ریزم و ناچار می‌سازم

نیم بلبل که گل همدم هر خار و خس بینم

ز رشک غیر، با محرومی دیدار می‌سازم

تو لذت‌دوستی دشمن، علاج درد خود می‌جو

که من با چشم پرخون و دل افگار می‌سازم

ازان ترسم که بازت بی‌وفا خوانند بی‌دردان

وگرنه من بدین ناکامی بسیار می‌سازم

تو و سجاده و تسبیح با صد عیب در باطن

که من همچون برهمن فاش با زنار می‌سازم

شمارهٔ ۳۸۷

من لذت درد تو به درمان نفروشم

کفر سر زلف تو به ایمان نفروشم

در دل ز خیال رخ خوب تو خلیده

خاری که به صد گلشن رضوان نفروشم

صد جان نستانم که دهم دامنت از دست

دشوار به دست آمده، آسان نفروشم

صد خار خلد در جگر و لب نگشایم

در باغ چو بلبل گل افغان نفروشم

کام دو جهان در عوض غم نستانم

این جنس گرامی به کس ارزان نفروشم

قدسی من و تر دامنی عشق، چو زاهد

هرگز به کسی پاکی دامان نفروشم

شمارهٔ ۳۸۸

عمری چو جاهلان پی چون و چرا شدم

بستم ز حرف لب، چو به حرف آشنا شدم

پای از گلیم فقر نکردم فزون دراز

با آنکه در دیار سخن، پادشا شدم

زد بر زمین همان نفسش هرچه برگرفت

عمری چو برگ گل پی باد صبا شدم

آخر شدم چو سبزه لگدکوب خاص و عام

گر چند روز، قابل نشو و نما شدم

بر سر همیشه سایه‌ام از دست خویش بود

کی ملتفت به سایه بال هما شدم؟

گشتم تمام عشق و ز خود، کام یافتم

آخر به مدعای دل مدعا شدم

دارم چو صبح، آینه مهر در بغل

قدسی ازان سبب همه صدق و صفا شدم

شمارهٔ ۳۸۹

دلی از قید آسایش چو عشق آزاد می‌خواهم

لبی چون بلبل شوریده پر فریاد می‌خواهم

به غم خو کرده جانم ذوق عالم را نمی‌دانم

دل اندوهگین و خاطر ناشاد می‌خواهم

دلم چون بود آسوده، به قید عشقش افکندم

غم نوکرده جا در دل، مبارکباد می‌خواهم

سراپا ناله دردم، چو مرغ بال ببریده

مهیّای قفس شد مرغ دل، صیاد می‌خواهم

دلم با زخم بیداد تو محکم الفتی دارد

همه داد از تو می‌جویند و من بیداد می‌خواهم

دل محنت‌کش مارا چه باشد بیستون کندن؟

غمی دشوارتر از محنت فرهاد می‌خواهم

خوشم با سایه دیوار، در کوی بتان قدسی

نه گشت بوستان، نه سایه شمشاد می‌خواهم

شمارهٔ ۳۹۰

سپندوار بر آتش چو اضطراب کنم

ز سوز دل، جگر شعله را کباب کنم

شود ز لذت نظاره چشم من محروم

به وقت دیدنش از بس که اضطراب کنم

به یاد لعل تو شبها به محرومی

ز خون دل، قدح خویش پرشراب کنم

دم شهادت خود، خوش تنعمی دارم

که زخم از دم شمشیر انتخاب کنم

شمارهٔ ۳۹۱

زبان گداختم و راز عشق سر کردم

فتیله را چو فکندم، چراغ برکردم

یکی‌ست چشم و قدم در رهش، وگرنه چرا

شکستم آبله پای و دیده تر کردم؟

غم ندامت مرغ چمن ز من پرسید

که عمر در سر افغان بی‌اثر کردم

به دل جفای تو چندان که بیشتر دیدم

به سینه مهر و وفای تو بیشتر کردم

نظر به روی گل و لاله‌ام دریغ آید

ز دیده‌ای که به روی بتان نظر کردم

کباب سوخته قدسی نمی‌دهد خوناب

علاج خون دل از آتش جگر کردم

شمارهٔ ۳۹۲

چو درد عشق تو کرد آشنای خویشتنم

غمت چرا نخورد غم برای خویشتنم

دلم چه یافته در کوچه پریشانی؟

که می‌برد همه عمر از قفای خویشتنم

مرا کرشمه دیگر فریب داد ای گل

به رنگ و بو نرود دل ز جای خویشتنم

چو دل که قطره خون است و خون خورد دایم

یکی شدم به غم و خود غذای خویشتنم

ز بس که کرد علاج و نداشت سود مرا

طبیب کرد خجل از دوای خویشتنم

ز عشق، گرد جنون نیست بر جبین دلم

که کرد چشم خرد، توتیای خویشتنم

به من ز دوستی‌ات شد جهان چنان دشمن

که در هراس ز بند قبای خویشتنم

شده‌ست پی سپر راه عشق تا پایم

بود چو نقش قدم، رخ به پای خویشتنم

برای گشت چمن مضطرب نیم چو نسیم

چو شعله رقص‌کنان در هوای خویشتنم

نیم به عیب کس از عیب خویشتن مشغول

تمام خارم و مخصوص پای خویشتنم

شمارهٔ ۳۹۳

در انتظار تو شد عمرها که چشم به راهم

مپیچ سر ز نیازم، متاب رخ ز گناهم

چه لذت است ببین انتظار آمدنت را

که در برابر چشم منی و چشم به راهم

مرا همای خرد گو به فرق سایه میفکن

به سر، سیاهی داغ جنون بس است پناهم

در انتظار تو ای شمع بزم، تا سحر امشب

چو شمع بر سر مژگان نشسته بود نگاهم

به عشق، کار دل و دیده‌ام ز یکدگر آید

بود چو شمع، یکی نور چشم و شعله آهم

ز زلف یار به روز سیاه خویش نشستم

مباد آنکه نشیند کسی به روز سیاهم

چه می‌کنم که همای سعادتم به سر آید؟

زمانه گو به تمسخر، پری مزن به کلاهم

منم که یوسف مصر معانی‌ام به حقیقت

برادران طریقت فکنده‌اند به چاهم

بهار تازه‌ام، ایام را ملول نکردم

به فرق خاک بود گرچه نودمیده گیاهم

نه از وصال تسلی، نه در فراق صبوری

مرا بسوز چو قدسی، که معترف به گناهم

شمارهٔ ۳۹۴

رخ تو تا شده غایب به صورت از نظرم

کمر به دشمنی خواب بسته چشم ترم

فلک ز رشک جدا کردم از تو، ورنه هنوز

نبود وقت جدایی و موسم سفرم

فراق در گلویم ریخت زهر غم چندان

که گشت معدن الماس، سینه و جگرم

به دیده غنچه کند کار خنجر و پیکان

جدا ز دوست گر افتد به بوستان گذرم

مار به مهر تو پیدا شد آنقدر دشمن

که روز و شب ز گریبان خویش بر حذرم

ز گشت چرخ، سرم گر چو خاک فرساید

هوای وصل تو بیرون نمی‌رود ز سرم

جدا ز صبح وصال تو در شب هجران

انیس گریه و دمساز ناله سحرم

شمارهٔ ۳۹۵

دردت به دل رسیده و از دل به داغ هم

مجلس بود به روی تو گرم و ایاغ هم

دردی عجب نشسته مرا در کمین دل

ترسم دل مرا نگذارد به داغ هم

معشوق هرکه هست در این انجمن، تویی

پروانه از برای تو سوزد، چراغ هم

بی می، ز بس گرفتگی دل درین بهار

ترسم که غنچه‌ای نگشاید به باغ هم

گر فکر شعر کم کنم، از من عجب مدار

دارم هزار فکر و ندارم دماغ هم

قدسی ز بس که آمده بودم ز دل به جان

نی بینمش به سینه، نه گیرم سراغ هم

شمارهٔ ۳۹۶

گر ز چنگ شحنه هجران امان می‌یافتم

از وصال یار، عمر جاودان می‌یافتم

خویش را پروانه می‌سوزد ز گرمی‌های شمع

مهر می‌گشتم، اگر یک مهربان می‌یافتم

بهر هر کالای معنی، در کمین صد رهزن است

کاشکی صد گنج را یک پاسبان می‌یافتم

یاد باد آن ساده‌لوحی‌ها که در مجلس چو شمع

هرچه در دل می‌نهفتم بر زبان می‌یافتم

شمارهٔ ۳۹۷

تا شد زبان گره چو جرس، بر فغان زدیم

گویا برای ناله گره بر زبان زدیم

رنگ شکسته، فال محبت بود، ازان

خرمن چو گل به نیت باد خزان زدیم

از هر سری، چو کوه، صدایی بلند شد

انگشت شکوه بر لب کون و مکان زدیم

غیر از حدیث مطرب و می هرچه خوانده شد

در حالت مطالعه‌اش بر کران زدیم

تا دیگران هنر نشمارند عیب ما

دامن به عیب‌جویی خود بر میان زدیم

در کوی یار، عمر به افسانه سر شد

تا قفل خواب بر مژه پاسبان زدیم

هرگز به عشق، ناله ما این اثر نداشت

تیری چو کودکان به غلط بر نشان زدیم

شست آب دیده نقش عمارت ز روزگار

نقش دگر بر آب درین خاکدان زدیم

خوردیم باده کهن از دست نوخطی

آتش ز رشک در دل پیر و جوان زدیم

قدسی ز بی‌نشانی خود چون زنیم لاف؟

بر سینه مهر داغ ز بهر نشان زدیم

شمارهٔ ۳۹۸

نهال دوستی را ریشه در خون پرورش دادم

بچش نوباوه باغم، ببین چون پرورش دادم

به غیر از پاره دل نیست دربار سرشک من

چه باشد بهره تخمی که در خون پرورش دادم

به اشک گرم من، در نوبت مجنون پر از گل بود

گلستان محبت را نه اکنون پرورش دادم

نشد چون بذل دونان، قابل نشو و نما هرگز

نهال بخت خود را از حد افزون پرورش دادم

پی تمهید رسوایی، نهال مهر خوبان را

به آب و خاک صد فرهاد و مجنون پرورش دادم

دماغم تا شود شایسته بوی بتان، قدسی

مشام خود چو گل ز اندازه بیرون پرورش دادم

شمارهٔ ۳۹۹

ما حرف سود خویش برای زیان زدیم

خرمن چو گل به نیت باد خزان زدیم

من بعد، ما و حلقه رندان، چه سود کرد

چندان که حلقه بر در هفت آسمان زدیم

طول امل درازتر از روزگار بود

در زلف یار، دست ز کار جهان زدیم

ما را حجاب دام، نفس در قفس شکست

یک بار اگر به سهو، دم از آشیان زدیم

شمارهٔ ۴۰۰

دوش بر خاک درت عرض جبین می‌کردم

وز جبین درخور آن، سجده گزین می‌کردم

گر خیال تو به آیینه گمان می‌بردم

در دل آینه، چون عکس، کمین می‌کردم

من چه دانم که مثنا نشود وصل تو، کاش

روز اول، نگه بازپسین می‌کردم

تهمت خرمی از هر دو جهان برمی‌خاست

گر به اندازه غم، ناله حزین می‌کردم

گر نسیم سحری همره خویشم می‌برد

از سر زلف بتان، غارت چین می‌کردم

عشق می‌گویم و رخساره به خون می‌شویم

عمرها خدمت دل بهر همین می‌کردم

نگرفتم ز لب نوش تو بوسی، ای کاش

تازه، کامی ز می عشق چنین می‌کردم

فال حسرت زدم و گشت اجابت شب دوش

کاش امروز دعایی به ازین می‌کردم

تا نگاهی نکند سوی تو پنهان از من

در پی دیده چو دل، دوش کمین می‌کردم

شمارهٔ ۴۰۱

در خون دل از دیده خونبار نشستیم

چون دیده به خون از غم دلدار نشستیم

زان پیش که پرگار کشد دایره عشق

در دایره چون نقطه پرگار نشستیم

یک بار اگر از چمنی بی تو گذشتیم

هرگام چو گل بر سر صد خار نشستیم

در عشق ز ما عکس در آیینه نیفتد

از گرد هوس بس که سبکبار نشستیم

هر چاک ز دل، مطلع خورشید دگر شد

هرجا که به یاد تو شب تار نشستیم

هرگاه که رفتیم به یاد تو به گلزار

پهلوی گل و لاله به صد عار نشستیم

شایسته گلزار نبودیم چو بلبل

بر شعله چو پروانه سزاوار نشستیم

در حلقه اهل حرم و دیر چو قدسی

شایسته‌تر از سبحه و زنار نشستیم

شمارهٔ ۴۰۲

..............................

..............................ا می‌کشم

او فراهم می‌کشد چو غنچه جیب از روی ناز

من به صد امید، دامان تمنا می‌کشم

وصل را زان دوست می‌دارم که هجران در پی است

از برای دیده آن خاری که از پا می‌کشم

در چمن چون غنچه تا کی می‌توان دلتنگ زیست؟

خویش را چون لاله بر دامان صحرا می‌کشم

عشقت از غیرت ز خود می‌داشتم پنهان، کنون

اندک اندک از زبان خویشتن وا می‌کشم

قدسی از آسیب سوز سینه و سیلاب اشک

رخت خود را گه به آتش، گه به دریا می‌کشم

شمارهٔ ۴۰۳

در میان بیخودی، آرامش دل یافتم

من ز گرداب محبت، ذوق ساحل یافتم

خضر و سرگردانی سرچشمه حیوان، که من

لذت عمر ابد از تیغ قاتل یافتم

اضطراب ناز از بهر نیازست اینقدر

کعبه را هم تیره‌روز از هجر محمل یافتم

ذوق سرگردانی‌ام آواره دارد هر طرف

ورنه من در گام اول، ره به منزل یافتم

چون نهم سر در پی دل، وز که جویم زو سراغ؟

در بیابانی که صد چون خضر، بسمل یافتم

گرد شمع دل به گردم همچو فانوس خیال

تا چو قدسی جای او در خلوت دل یافتم

شمارهٔ ۴۰۴

ز بس که دشمن نظّاره پریشانم

چو شمع گشته به یک جای جمع، مژگانم

نشد ز سیل سرشکم خراب، کوی بتان

امین کشتی نوحم، اگرچه طوفانم

ز عشق، رابطه‌ام نگسلد به مردن هم

گواه دعوی من بس، بقای پیمانم

شدم به دوختن چاکهای سینه، رضا

که هیچ‌کس نبرد پی به داغ پنهانم

به غیر، وصل تو دیدن چنان بود دشوار

که ترک وصل نماید به غایت آسانم

فراخ روزی غم را ز تنگسال چه غم؟

همیشه نعمت غم حاضرست بر خوانم

چو شعله در بدنم خون همیشه می‌رقصد

ز شوق آنکه کند غمزه تو قربانم

چنان گرفته دل همدمان ز صحبت من

که غنچه گشته، گل چیده، در گریبانم

شمارهٔ ۴۰۵

اگر به عشق نباشد درست، پیمانم

به عهد زلف تو کافر نیم، مسلمانم

من و دیار محبت، که هرکجا رفتم

به دولت غمت آماده بود سامانم

برای من شده نازل ز عرش، مصحف عشق

حدیث مهر و وفا آیتی‌ست در شانم

به این که چشم تری بوده پیش ازین آنجا

همیشه در نظر آید خیال کنعانم

به جان دوست که جز بر رضای دوست مرا

قدم نرفته، وگر رفته هم پشیمانم

چو گل به روی خسان تا نبایدم خندید

چو غنچه معتکف خلوت گریبانم

ز سرگرانی بختم ز بس ملال رسید

بود ز سایه دستار، دل هراسانم

ز خاک عشق، گیاهی نمی‌دمد ناقص

تمام داغ بود، لاله بیابانم

شمارهٔ ۴۰۶

از وصل هر گل در چمن، چون غنچه دامان چیده‌ام

جمعیت دل را در آن زلف پریشان چیده‌ام

ریزد به دامن دیده خون، من ریزم از دامن برون

او بهر دامان چیده گل، من گل ز دامان چیده‌ام

تا برده ترک غمزه‌ات، دستی به قربان کمان

چون ترکشت پهلوی هم، در سینه پیکان چیده‌ام

چون دیده آیینه‌ام مژگان نمی‌آید به هم

از بس که شوق دیدنت در چشم حیران چیده‌ام

شمارهٔ ۴۰۷

چو باد سوی تو آید، ز غیرت آب شوم

به یک نسیم، چو نقش قدم خراب شوم

من و شکست حریفان کجاست تا به کجا

خمار نشکند از من، اگر شراب شوم

تو از شراب صبوحی شکفته باش، که من

دماغ خنده ندارم گر آفتاب شوم

تعلقم به فلک نیست، آن اسیر نیم

که چون نسیم، مقید به هر حباب شوم

کجا بر آتش دل آب می‌توانم زد

چو شمع اگر ز ملاقات شعله آب شوم

سر معارضه با هیچ‌کس نمانده مرا

به روی کس نکشندم اگر نقاب شوم

هوای وصل سواری‌ست در سرم که ز ناز

به دیده‌ام ننهد پا، اگر رکاب شوم

سر پیاله سلامت، چه شد که رفت بهار

اگر به ابر نباشد، به می خراب شوم

به هیچ چیز نمانم، ز بس که هیچ شدم

فریب من نخورد تشنه، گر سراب شوم

ز بزم خویش حریفان مرا برون مکنید

شراب اگر نتوانم شدن، کباب شوم

شمارهٔ ۴۰۸

کم خمار بگیرد، اگر شراب شوم

برآورد ره روزن، گر آفتاب شوم

چگونه با دیگران بینمت، که عکس رخت

اگر در آینه افتد، ز غیرت آب شوم

ز غیرتم شده آگاه، چون ز من رنجد

به دیگران زند آتش که من کباب شوم

به روز وصل، چو خورشید از اضطراب حجاب

گهی نقاب درم، گاه در نقاب شوم

شمارهٔ ۴۰۹

..............................

..............................انه‌ای دارم

مخندید ای حریفان گر شمردم از شما خود را

نیم گر مست، باری گریه مستانه‌ای دارم

ز چنگ من صبا زلفش نگیرد چون به آسانی؟

که من بسیار کم طالع‌تر از خود، شانه‌ای دارم

سراغ عافیت می‌گیرم از هرکس که می‌بینم

تلاش آشنایی باز با بیگانه‌ای دارم

به بزم دیگران تا کی چراغ انجمن باشی؟

شبی از در درآ ای شمع، من هم خانه‌ای دارم

حریفان مست و مینا سرکش و ساقی‌ست بی‌پروا

درین مجلس ز خونگرمان، همین پروانه‌ای دارم

چرا افکنده‌اید از چشمم ای طفلان نمی‌دانم

به سنگم پرسشی، من هم دل دیوانه‌ای دارم

به فرقم چون نگیرد طایر غم، آشیان قدسی؟

که در دامان خود از اشک، مشت دانه‌ای دارم

شمارهٔ ۴۱۰

حیرانم از افسردگی، در کار و بار خویشتن

کو عشق تا آتش زنم، در روزگار خویشتن

گفتم مبادا بعد من، ملک کسی گردد غمت

تا بیع بستم، کردمش وقف مزار خویشتن

در محفل روحانیان، گردد ز مو باریکتر

تا نغمه‌ای بیرون کشد، مطرب ز تار خویشتن

با آنکه عمرم در چمن، در پای گلبن صرف شد

هرگز ندیدم تا منم، گل در کنار خویشتن

این عقده کز دل غنچه را بگشود، کی بودی چنان

گر از دل بلبل، صبا رفتی غبار خویشتن

عمرم نمی‌شد صرف خود، گر زود می‌آمد غمت

بر شاخ چون ماند گلی، گردد نثار خویشتن

بیخود شبی می‌خواستم، گردم به گرد کوی او

هرجا نظر انداختم، گشتم دچار خویشتن

گر فصل گل جستم خزان، معذور دار ای باغبان

من عاشقم، برداشتم چشم از بهار خویشتن

حیف است جز بر برگ گل، جولان سمند ناز را

خارم، به دور افکن مرا از رهگذار خویشتن

روزی که چون گلبن، بتان، میل گل‌افشانی کنند

از پاره دل پر کنم، من هم کنار خویشتن

شمارهٔ ۴۱۱

مباش غره به عهد قدیم و یار کهن

که هفته‌ای چو شود، خاربن شود گلبن

به جذب حادثه شد پیکرم چنان مشتاق

که پا نخورده به سنگم، کبود شد ناخن

میان عاشق و معشوق، راز دل گفتن

همین بس است که آزار لب نداد سخن

نهفته حیف نباشد چنان گل رویی؟

خدای را که رخ آلوده نقاب مکن

ز کار خود نگشوده‌ام گره، چرا قدسی

زمانه نی شکند ناخن مرا در بن؟

شمارهٔ ۴۱۲

شرط بود کفر و دین، هر دو به هم داشتن

دل به صمد باختن، رو به صنم داشتن

گر نبود عشق هم، فرض بود مرد را

فال محبت زدن، نیت غم داشتن

ظلم بود سینه را، داشت ز افغان جدا

حیف بود دیده را، دور زنم داشتن

فال رهایی مزن، زانکه نشان بدی‌ست

پای کشیدن ز گل، دست ز غم داشتن

کیسه تهی خوشترم، ورنه به اشکم رسد

هر مژه بر هم زدن، حاصل یم داشتن

رند گدا کی کند، ترک کلاه و عصا؟

لازمه خسروی‌ست، چتر و علم داشتن

شمارهٔ ۴۱۳

توان غم تو ز جان خراب دزدیدن

اگر ز شعله توان اضطراب دزدیدن

حباب‌وار برآور ز آب دیده سری

چو دیده چند توان سر در آب دزدیدن؟

خیال هندوی چشم تو در نمی‌آید

به چشم خلق، مگر بهر خواب دیدن

ز موج گریه‌ام افتد به گردن خورشید

ز روی آب، شکم چون حباب دزدیدن

دلی که وصل تو جوید به حیله، آن یابد

که طفل مکتبی از آفتاب دزدیدن

چو گل ز پرده برون‌آ، که بشکفد گلشن

چو غنچه، روی چرا در نقاب دزدیدن

شمارهٔ ۴۱۴

بیا ای عشق، ننگ عافیت از سرم وا کن

دلم را طاقت غم ده، سرم را گرم سودا کن

شب تنهایی‌ام مشرق ز یادش رفته، ای گردون

رهی دیگر برای مطلع خورشید پیدا کن

گل خودروی من، آهنگ سیر بوستان دارد

برو ای دیده و در چشم نرگس خویش را جا کن

مرا خوانی به بزم خود، دهی پهلوی غیرم جا

خسک در دیده‌ام ریزی و گویی گل تماشا کن

اگر خواهی که ره بیرون بری از شام تنهایی

برو چون آسمان هر صبح خورشیدی مهیا کن

شمارهٔ ۴۱۵

در کوه و دشت، پهن شود تا نشان من

ای لاله کاش داغ تو بودی ازان من

از بس که حرف تیغ بتان شد زبانزدم

شد ریشه ریشه چون قلم مو، زبان من

گر پهلویم چو شمع نمی‌داشت، چربیی

کی سوختی به علت، مغز استخوان من؟

در غیرتم که سایه چرا با تو همره است

دنبال کس مباد دل بدگمان من

چشم حسود، بر دل چاکم خورد هنوز

رشکی که بر قفس نخورد آشیان من

بالیده‌ام ز شوق، که مویی نمی‌زند

موی میان او ز تن ناتوان من

هر ناله کز برای تو باشد توان شناخت

یا رب مباد گوش کسی بر فغان من

سررشته محبت اگر آیدم به دست

سوزد چو شمع بر سر آن رشته، جان من

شمارهٔ ۴۱۶

سینه پیش غم جانانه چه خواهد بودن

پیش سیلاب فنا، خانه چه خواهد بودن

شمع در محفل و گل بر سر بازار نشست

غیرت بلبل و پروانه چه خواهد بودن

از دل ماست پریشانی زلفش، ورنه

سعی باد سحر و شانه چه خواهد بودن

بی‌حجابانه نهد بر لب هرکس لب خویش

مجلس‌آرایی پیمانه چه خواهد بودن

اشک گرمم چه عجب گر به نظرها خوارست؟

کشت آتش‌زده را دانه چه خواهد بودن

گر که با خلق نیامیخته‌ام، معذورم

آشنا با دو سه بیگانه چه خواهد بودن

هیچ در هیچ بود سلطنت روی زمین

اعتبار دو سه ویرانه چه خواهد بودن

کس ندارد خبر یار چو دیوانه عشق

سخن مردم فرزانه چه خواهد بودن

گو کسی گوش مکن بر سخن من قدسی

گفتگوی من دیوانه چه خواهد بودن

شمارهٔ ۴۱۷

تا به کی چون ماه در مشکین نقاب افروختن

زلف یک سو کن که بیند آفتاب، افروختن

بس که اشک گرم از دامان مژگان ریختم

عرف شد در عهد ما آتش ز آب افروختن

هرکه از عشق منش پرسد، کند انکار، لیک

می‌کند خاطرنشانش در نقاب افروختن

ما چو خم از باده لبریز و همان بر حال خویش

تنگ ظرفان و به یک جام شراب افروختن

بی مه روی تو باشد کار ما شب تا به روز

از هجوم اشک، مژگان چون شهاب افروختن

بی مه روی تو باشد کار ما شب تا به روز

از هجوم اشک، مژگان چون شهاب افروختن

یافتی در بزم وصلش راه، قدسی زیبدت

آتش غیرت به جان شیخ و شاب افروختن

شمارهٔ ۴۱۸

چرخ چون کشتی رود بر روی آب از چشم من

خانه ناموس طوفان شد خراب از چشم من

بس که از دیدار خود محروم می‌خواهد مرا

بگذرد شبها خیالش در نقاب از چشم من

شعله خون آلوده آید از دل اخگر برون

گر به روی آتش افشانند آب از چشم من

گر نه سودای گل روی تو می‌پختم، چرا

دوش می‌آمد به جای خون، گلاب از چشم من؟

روز و شب روی تو دارم در نظر، نبود عجب

گر که جای اشک ریزد آفتاب از چشم من

دیده پرخون برون آید به جای گل ز شاخ

گر به گلشن قطره افشاند سحاب از چشم من

گریه‌ام شد مانع نظّاره، روز وصل هم

تا به کی نظّاره باشد در عذاب از چشم من؟

گر کنم قدسی در آتش جای با این اشک گرم

شعله گردد در دل اخگر کباب از چشم من

شمارهٔ ۴۱۹

خموش می‌کند دلیر تماشای ماه من

من بعد، چشم آینه و دود آه من

تا چشم باز می‌کنم، از پیش رفته‌ای

چون شمع، کاش بر مژه بودی نگاه من

کوتاه بهترست شب ناامیدی‌ام

مگشا گره ز طره بخت سیاه من

در دیده‌ام ز روی تو آتش فتاده‌است

روشن شود چراغ ز تاب نگاه من

نارسته زرد بود مرا سبزه امید

رنگی نبرده باد خزان از گیاه من

قدسی، نسیم باغچه ناامیدی‌ام

بر گلشن امید، نیفتاده راه من

شمارهٔ ۴۲۰

من نمی‌گویم به چشمم نه قدم، یا بر زمین

چشم من فرش است هرجا می‌نهی پا بر زمین

کشتی چشم تر من بود با دریا قدر

اشک زور آورد، آمد پشت دریا بر زمین

زیر پای عاشقان باشد زمین و آسمان

عشق را یک پای بر عرش است و یک پا بر زمین

جای برگردون بود افتادگان عشق را

من هم از افتادگان عشقم، اما بر زمین

عمرها شد کشتی من با نکویان آشناست

دل ز دست هر یکی افتاده صد جا بر زمین

شمارهٔ ۴۲۱

می‌شود هر دم پریشان زلف بر رخسار او

کز پریشان خاطری یادش دهد هر تار او

از بیابان محبت سرسری مگذر چو باد

کز گریبان گل دمد، دامن چو گیرد خار او

بر سر کویش مسیحا تن به بیماری دهد

تا کند چون ناتوانان تکیه بر دیوار او

باغ امید مرا ترسم نماند میوه‌ای

ناامیدی چند سازد رخنه در دیوار او؟

خشت خشت خانه گل را صبا بر باد داد

با وجود آنکه عمری بود خود معمار او

در میان خنده، چشم گل ز شبنم شد پر آب

صبحدم چون کرد بلبل ناله‌ای در کار او

شمارهٔ ۴۲۲

مردم ز تیرگی، نفسی بی‌نقاب شو

روزم سیاه شد، مدد آفتاب شو

بی فیض شعله، قرب خرابات مشکل است

خواهی رسی به مجلس مستان، کباب شو

تعمیر این خرابه، شگون نیست بر کسی

دیگر نمی‌خورم غم دل، گو خراب شو

لب خشک بایدم ز جهان شد، مرا که گفت

چون تشنگان فریفته این سراب شو؟

قدسی کسی که او مژه‌ای تر نمی‌کند

گو چون حباب، چشمش ازین شرم آب شو

شمارهٔ ۴۲۳

جان چیست کش فدا نکنم از برای تو؟

خاکم به سر اگر نکنم جان فدای تو

پنهان ز غیر، شب همه شب با چراغ چشم

در کوچه تو می‌طلبم نقش پای تو

پروا نمی‌کنی و من از ناله‌های شب

پر کرده گوش چرخ ز دست جفای تو

دل می‌بری و فکر اسیران نمی‌کنی

بیچاره آن کسی که شود مبتلای تو

دوش از تو بوی مهر و وفایی شنیده‌ام

گرد سر تو گردم و مهر و وفای تو

شمارهٔ ۴۲۴

فتنه‌ای هر لحظه برمی‌خیزد از مژگان تو

آسمان از فتنه معزول است در دوران تو

من که می‌گردم ز دور، آسوده نگذارد مرا

حال چشمت چیست یا رب پهلوی مژگان تو

کی گرفتار غمت فارغ بود، در خاک هم

بگسلد پیوند جان و نگسلد پیمان تو

دست من باد از گریبان پاره کردن بی‌نصیب

گر شود کوته به صد شمشیر از دامان تو

بی تو شبها سیر دلهای پریشان می‌کند

جز خیالت کس ندارد طاقت حرمان تو

چون نسوزد استخوان من، که خون افتاده است

در میان دیده و دل بر سر پیکان تو

رشک بر نظّاره میزان برم در کار عشق

این که یک چشمش بود محو و دگر حیران تو

شمارهٔ ۴۲۵

..............................

..............................ون آهسته آهسته

مگر امید دارد کان پری روزی به دام افتد؟

که دل در سینه می‌خواند فسون آهسته آهسته

دلی کو پاره‌ای عاشق نباشد، نیست نقص عشق

که نور ماه نو گردد فزون آهسته آهسته

چنین گر فکر گیسویت ز تاب دل فزون باشد

شود سودای او در سر جنون آهسته آهسته

ز بس با یکدگر کردند خصمی بر سر عشقت

میان دیده و دل خاست خون آهسته آهسته

چنین کز شوق رویت خون به هر نظّاره‌ای ریزد

ز چشم ما نگاه آید برون آهسته آهسته

مسیحا را نشاید دعوی اعجاز با لعلت

که می‌آید به دامت از فسون آهسته آهسته

غرض ناکامی است از عشق، اگر نه کوهکن، قدسی

چرا می‌کند جان در بیستون آهسته آهسته؟

شمارهٔ ۴۲۶

به دل غمی چو نداری، به سینه داغ منه

ترا که بسته بود در، به ره چراغ منه

وصیتم شب رحلت به می‌فروش این بود

که جز پیاله به بالین من چراغ منه

مرا ز گلشن جان عطر پیرهن برخاست

نسیم گو به سرم منت سراغ منه

غمم چو تازه نکردی، به راحتم مفریب

چو ناخنی نزدی، پنبه‌ام به داغ منه

بهار آمد و بلبل به ناله می‌گوید

که بی‌پیاله چو نرگس قدم به باغ منه

به باده دست مبر، یا همیشه بیخود باش

قرابه را بشکن، یا ز کف ایاغ منه

به شکر قرب، مزن طعنه دور گردان را

چو عندلیب شدی، دست رد به زاغ منه

شمارهٔ ۴۲۷

خوی تو در جفا شکسته

عهدت کمر وفا شکسته

بیگانگی تو خار حسرت

در جان صد آشنا شکسته

تا از جگر که یادگارست؟

خاری که مرا به پا شکسته

آن کس که دلم شکسته، داند

کاین شیشه به مدعا شکسته

بر هرکه کشید تیغ، از رشک

رنگ من مبتلا شکسته

غیرت کش ساغرم، به سنگی

صد جام جهان‌نما شکسته

یا رب زن ناله‌ام، به آهی

هنگامه صد دعا شکسته

تا بتکده دلم شد آباد

بازار کلیسا شکسته

یا رب که شکستگی مبیناد

آن کس که دل مرا شکسته

هرکس که بدید رنگ قدسی

داند که دلش کجا شکسته

شمارهٔ ۴۲۸

در سینه دل غمین فتاده

خود گو چه کنم، چنین فتاده

از کینه خلق، در هراسم

زان چین که بر آستین فتاده

جز عشق بتان که گیردش دست؟

زاهد که به ننگ دین فتاده

بر گرد لبت بنفشه شد سبز؟

یا مور در انگبین فتاده

در کوی تو آفتاب از شوق

غش کرده و بر زمین فتاده

از دولت عشق، سینه من

چون کوی تو دلنشین فتاده

پروانه طبیعت است قدسی

تا بر دل آتشین فتاده

شمارهٔ ۴۲۹

عاشقی، بر بستر آسودگی پهلو منه

تکیه زن بر شعله در گلخن، به گلشن رو منه

زهر اگر بر لب نهی، چون می بنوش و دم مزن

تیغ اگر بر سر نهی، سر بر سر زانو منه

بر میان زنار جز از زلف ترسایان مبند

طوق بر گردن به غیر از حلقه گیسو منه

کی خبر دارد ز ذوق عاشقی آن کس که گفت

دل به پیچ و تاب زلف و عشوه ابرو منه

عشق اگر خواهی دلا خون خور نهان و دم مزن

همچو قدسی داستانی بر سر هر کو منه

شمارهٔ ۴۳۰

شاد باش ای دل که خود را خوب رسوا کرده‌ای

چون نکونامی بلایی را ز سر وا کرده‌ای

هرکه را بینم کشش سوی تو دارد خاطرش

آفتابی، در دل هر ذره‌ای جا کرده‌ای

شکر احسان تو چون آرم به جا ای غم، که تو

خون دل عمری برای من مهیا کرده‌ای

دست در دامان هجر یار داری ای اجل

خوش مددکاری برای خویش پیدا کرده‌ای

وای بر آیندگان روزگار ای آسمان

گر کنی با دیگران هم نچه با ما کرده‌ای

در غمش لاف صبوری می‌زنی ای دل، برو

دیده‌ام خود را و ما را هر دو رسوا کرده‌ای

شمارهٔ ۴۳۱

از تو دلها همه ناشاد و تو هم شاد نه‌ای

عالمی از تو خراب است و تو آباد نه‌ای

در گرفتاری عشق است حیات ابدی

جان به شکرانه ده ای صید، که آزاد نه‌ای

در حق من سخن غیر مگر کردی گوش؟

که دو روزست به من بر سر بیداد نه‌ای

گر سر زلف نداری، دل خود بیرون کش

در ره صید مکش دام، چو صیاد نه‌ای

شمارهٔ ۴۳۲

کشته‌ای اول به نازم، باز خندان گشته‌ای

می‌توان دانست کز قتلم پشیمان گشته‌ای

من طلبکار توام با چشم در دیر و حرم

تو مرا در سینه همچون روح پنهان گشته‌ای

بعد ایامب که پیشش یافتی راه سخن

عرض حال خویش کن ای دل، چه حیران گشته‌ای؟

مرهم الماس ای دل بسته‌ای بر زخم خویش

کرده‌ای با درد خو، فارغ ز درمان گشته‌ای

از قبول عشق، قدسی کس مبادا بی‌نصیب

نیست جای غم که رد کفر و ایمان گشته‌ای

شمارهٔ ۴۳۳

یار بی‌پروا و ما را آرزوی دل بسی

کار خواهد بود با یاری چنین، مشکل بسی

جان من! دلسوزی پروانه طرز دیگرست

گرچه باشد شمع را جوینده در محفل بسی

کوته اندیشیم ما و کعبه مقصود دور

سوده شد پای امید و راه تا منزل بسی

گریه دیر آمد به یادم، اشک ازان شد بی‌اثر

کی دهد حاصل، چو ماند تخم زیر گل بسی

هرگز از راه حرمجویان کسی خاری نچید

راه طی کردم به مژگان از پی محمل بسی

باده غم گرچه با ما کرد تلخیها به بزم

وقت ساقی خوش، کزو دیدیم روی دل بسی

شمارهٔ ۴۳۴

به نومیدی خوشم، ناکامی‌ام کام است پنداری

دلم را بی سرانجامی سرانجام است پنداری

شراب ناامیدی خوش گوارا شد مزاجم را

حریفان را می وصل تو در جام است پنداری

میان روز و شب، بی دوستان فرقی نمی‌بینم

به چشمم اول صبح آخر شام است پنداری

به گوشم امشب آواز جرس نزدیک می‌آید

ز من تا محمل مقصود، یک گام است پنداری

خیال وصل بستن، بهتر از وصلش کند شادم

نشاط نشاه‌ام در خنده جام است پنداری

ز اهل خانقه قدسی بسی شید و ریا دیدم

به چشمم حلقه توحیدشان دام است پنداری

شمارهٔ ۴۳۵

ای عندلیب وصل، هم‌آواز کیستی

دمساز ما غم است، تو دمساز کیستی

نشنیده صوت مطرب غم، آنکه گویدم

آتش‌پرست شعله آواز کیستی

نگذاشت رشک، ورنه جمالت نمودمی

آن را که گفت شیفته ناز کیستی

قدسی ز حال خویشتن آگه نیابمت

بیخود چنین ز چشم فسونساز کیستی

شمارهٔ ۴۳۶

بهار رفت و نچیدم گل از بر رویی

گذشت عید و ندیدم هلال ابرویی

گشاده‌روی به هر در شدم چو آینه، لیک

چو پشت آینه از کس نیافتم رویی

از آن مقید ضعفم که در ضعیفیها

ز خویش در غلط افتم به تار گیسویی

جفا کشیدن فرهاد اگر قبولت نیست

به بیستون رو و دریاب دست و بازویی

نیم به رشک ز سامان غنچه، چون من هم

چو لاله دارم از اسباب داغ، پهلویی

ز ضعف، بر دل مجروح خود گران شده‌ام

چنان که خشک شود بر جراحتی، مویی

هلاک مشرب آن بیدلم که چون قدسی

نمی‌کشد به بهشتش دل از سر کویی

شمارهٔ ۴۳۷

ز مو ضعیف‌ترم از غم میان کسی

به هیچ قانعم از حسرت دهان کسی

خدای را مددی، تا کی از شکنجه هجر

چو شمع، تاب خورد مغز استخوان کسی

سرم به سجده گردون فرو نمی‌آید

رخ نیاز من و خاک آستان کسی

حدیث مهر تو آید چو بر زبان، چه عجب

اگر چو شمع جهد آتش از زبان کسی

نظر به غنچه کنی با تهی دلی، چه کند

چو گر لاله نشود داغ، مهربان کسی؟

نه خار غنچه به دستم، نه داغ لاله به دل

نشد که برخورم از باغ و بوستان کسی

زهی ستاره قدسی، که دوش دیده ازو

هزار لطف که نگذشته در گمان کسی

شمارهٔ ۴۳۸

هزار حیف که در بوستان رعنایی

شریک نکهت گل شد نسیم هرجایی

به چشم مرغ چمن، داغ سنگ بر پهلو

نکوترست بر سر گل ز تماشایی

نماند از مژه محروم، دیده ساغر

کند چو حسن تمام تو، مجلس‌آرایی

هزاربار فزون آزموده‌ام دل را

نمی‌کند نفسی بی بتان شکیبایی

بتان شهر نهادند داغ بر دل من

چو لاله نیست مرا داغ سینه، صحرایی

به آفتاب پس از صبح کس نپردازد

ز خانه پیشتر از صبح اگر برون آیی

پیام من همه شب ناله می‌برد به درش

چه احتیاج پی نامه، خامه فرسایی؟

رفیق من نشود غیر غم کسی قدسی

کجاست غم که به جان آمدم ز تنهایی

شمارهٔ ۴۳۹

چو شمع امشب مرا در محفلش بار است پنداری

به مغز استخوانم شعله در کارست پنداری

چمن بشکفت و از دلها خروشی برنمی‌آید

قفس، تابوت مرغان گرفتارست پنداری

خیالش بی گمان امشب به خلوتخانه چشمم

چنان آید که بخت خفته بیدارست پنداری

ز من برگشت دل چون بخت، تا برگشت یار از من

مرا این بخت برگردیده، در کارست پنداری!

نمی‌یابم ره بیرون شدن از کوی حیرانی

به هر سو رو نهم، در پیش دیوارست پنداری

به شمع محفل ما آورد ایمان برهمن هم

به چشمش تارهای شمع، زنّارست پنداری

سرشکم با زبان گویا حدیث یار می‌گوید

حسد بر دیده دارم، وقت دیدارست پنداری

ازو دل برنمی‌دارد که آید شب به خواب من

خیالش هم به روز من گرفتارست پنداری

نه طوفانی به جوش آمد، نه عالم در خروش آمد

سرشکم ناتوان و ناله بیمارست پنداری

شمارهٔ ۴۴۰

به هوای صید یک ره، به گذار ما نیایی

تو که صید قدس گیری به شکار ما نیایی

رقم شهادت ما، دگری به دست دارد

اگر ای اجل بدانی، به شکار ما نیایی

برو ای صبا به شیرین، ز روان کوهکن گو

که شدی چو یار خسرو، به مزار ما نیایی!

سر کوی می پرستان، ز پیاله نیست خالی

تو که مرد پارسایی، به جوار ما نیایی!

مفریب وقت مردن، به امید وعده ما را

که تو شمع بزم غیری، به مزار ما نیایی

ز گمان هلاک گشتم، ز چه خیلی و چه نامی

که بیفکنی و بر سر چو سوار ما نیایی

تو غافلی ز قاتل، چه روی به پای تیغش

به همین که کشته گردی، به شمار ما نیایی

برو ای جوان ز پیشم، که اگر فرشته گردی

به نظر ز خوبرویی، چو نگار ما نیایی

شمارهٔ ۴۴۱

ما چو پروانه نسوزیم به داغ غلطی

شمع در محفل ما سوخت دماغ غلطی

روز ما را ز شب تیره جدا نتوان کرد

صبح برکرده ز خورشید، چراغ غلطی

در ره عشق گذشتم ز خرد، گام نخست

که نیندازم از ره به سراغ غلطی

مرده ساقی عشقم که به صد گردش جام

از حریفم ننوازد به ایاغ غلطی

شکر لله که ز سودای تو گرم است دلم

نیستم سوخته چون لاله به داغ غلطی

خویش را در دل صحرای جنون گم کردم

عقل در یافتنم سوخت دماغ غلطی

شمارهٔ ۴۴۲

از ره به خواهش دل شیدا چه می‌روی

گر عاشقی، به کوی تمنا چه می‌روی

در گل گرفته‌ام در و بام ترا ز اشک

دیگر به باغ، بهر تماشا چه می‌روی

بی بوی پیرهن مبر از گریه نور چشم

چون باد شرطه نیست، به دریا چه می‌روی

خواهد کشید پرده ز رخ، گل به وقت خویش

ای باد صبحدم، به تقاضا چه می‌روی

یوسف نه‌ای تو، طاقت زندانت از کجاست

بی پرده پیش چشم زلیخا چه می‌روی

دامن گرفتن تو چنان آیدم، که کس

پرسد ز آفتاب که تنها چه می‌روی

کمتر ز لاله‌ای نتوان بود در جهان

بی داغ دل، به دامن صحرا چه می‌روی

عالم ز تو خراب شد ای اشک پرده‌در

بس کن، پی برهنه به یغما چه می‌روی

شمارهٔ ۴۴۳

گر چو شمع آتش برآید از گریبان کسی

به که باشد گردنش بی طوق فرمان کسی

معذرت خواهم، ندانم، یا کنم دعوای خون

گر رسد روز جزا دستم به دامان کسی

کو جنون تا پنجه‌ام قید گریبان بگسلد؟

پیرهن تا کی بود چون غنچه زندان کسی؟

ابر را نشنیده‌ام هرگز ببارد خون، مگر

بر گرفتند آستین از چشم گریان کسی؟

آتش جانسوز، می‌دانم کسی غیر تو نیست

بهر آن سوزم چو بینم داغ بر جان کسی

از حریفان بیشتر بر روی ساقی واله است

از قدح ترسم، نباشد چشم گریان کسی!

شمارهٔ ۴۴۴

نخیزد از دل مرغان باغ، افغانی

که ناخنی نزند بر دل پریشانی

هزار عقده‌ام از دل به یک خدنگ گشود

فروختم چمنی غنچه را به پیکانی

ز شرم عشق اسیر تو آب گشته مگر؟

که شد ز دام تو هر حلقه، چشم گریانی

به غیر جیب‌دریدن نداند، آنکه بود

چو شمع تا نفس آخرش گریبانی

شمارهٔ ۴۴۵

تا چند از پی دل شیدا رود کسی

دنبال او نکوست که تنها رود کسی

مرهم‌طلب مباش چو داغی نسوختی

دست تهی چگونه به سودا رود کسی؟

کس بی‌طلب نرفته، اگر دیر، اگر حرم

خواری کشد، نخوانده به هرجا رود کسی

گیرایی کمند تو، می‌آردش به زیر

بر بام چرخ اگر چو مسیحا رود کسی

بگشا ز رخ نقاب، که زاهد نگویم

از ره چرا به زلف چلیپا رود کسی

ای چشم ناشکیب، دمی پاس گریه دار

تا کی ز بحر، روی به صحرا رود کسی؟

شاید، به راه کعبه ز شوق قدم‌زدن

چون خار اگر در آبله پا رود کسی

شمارهٔ ۴۴۶

تاوان قتل صید زبون نیست بر کسی

منت برای قطره خون نیست بر کسی

کافی‌ست شوق کشته‌شدن خونبها مرا

در روز حشر، دعوی خون نیست بر کسی

هرکس به قدر همت خود می‌کشد جفا

هرگز ستم ز همت دون نیست بر کسی

عاقل کسی بود که کند غربت اختیار

از کشوری که دست جنون نیست بر کسی

ای غم به خانه دل قدسی وطن مکن

تعمیر این خرابه، شگون نیست بر کسی

شمارهٔ ۴۴۷

سرم شد باز گرم از مژده بیجای سودایی

به غم دل را بشارت ده، که عاشق می‌شوم جایی

چرا جام محبت نشکند عهد لب مستان؟

که آمد لای کش دیوانه میخانه پیمایی

به دیگر باره رسوایی، بشارت روح مجنون را

که آمد با محبت تازه پیمان کرده رسوایی

دو چشمم ماند قدسی بر سر هر ره چو نقش پا

که گردد آبروی چشم من، خاک کف پایی

شمارهٔ ۴۴۸

من و تا روز، هر شب در فراق چشم میگونی

به دل پیکان پر زهری، به لب پیمانه خونی

ز عکس عارض جانان، شود هر ذره خورشیدی

ز خوناب سرشک من، شود هر قطره جیحونی

مخوان افسانه وز من پرس اوضاع محبت را

که نبود عشقبازی کار هر فرهاد و مجنونی

پی نظّاره‌اش از ناز می‌کشتی ملایک را

اگر می‌داشتی رضوان چو قدت نخل موزونی

مسیحا کی تواند برد از نیرنگ عشقت جان؟

محبت را صد اعجازست تضمین در هر افسونی

ز حسرت میرم و سوی تو هرگز نامه ننویسم

که بر خود رشک ورزم، گر شود آگه به مضمونی

خیالت گوییا امشب دلی را مضطرب دارد

که غیرت بر دلم هر لحظه می‌آرد شبیخونی

شمارهٔ ۴۴۹

نوشم ز بس چو باده، ز پیمانه، دوستی

جوشد چو خونم از دل دیوانه، دوستی

این دلخوشی بسم، که ز من در طریق عشق

آموختند بلبل و پروانه، دوستی

گر دوستی طلب کنی، از من طلب که کرد

نسبت درست با من دیوانه، دوستی

قدسی ترحم است بر آن ساده‌لوح، کو

جوید ز دل شکیب و ز جانانه، دوستی

شمارهٔ ۴۵۰

چند جفا شیوه و عادت کنی؟

وقت نیامد که مروت کنی؟

خود چه شود، گر به اسیران خویش

لطف به اندازه حسرت کنی؟

جان ز غمت بر لبم آمد نشست

منتظر آنکه تو رخصت کنی

ما و گنه، گر تو به این روی خوب

روز جزا میل شفاعت کنی

خود چه گزینی که ازان بهترست؟

قدسی اگر ترک محبت کنی

شمارهٔ ۴۵۱

آرزوی ما کند با مدعا بیگانگی

عشق را باشد نصیب از آشنا بیگانگی

کی شود روشن بجز از خاک کویت دیده‌ام؟

چشم عاشق را بود با توتیا بیگانگی

خفتگان خاک را دیگر که جان آرد به تن؟

گر کند در حشر، زلفت با صبا بیگانگی

ما ازان عشق آشنایانیم کاندر کیش ما

از دو عالم، جز غمت، باشد روا بیگانگی

شمارهٔ ۴۵۲

نماند در بدنم جان ز جستجوی گلی

مگر نسیم کند زنده‌ام به بوی گلی

نماند بی چمن امشب مرا حیات، مگر

نسیم صبح کند زنده‌ام به بوی گلی

نشاط تنگدلی در چمن حرامم باد

اگر چو غنچه دلم وا شود به روی گلی

به عندلیب پس از من قسم، که تا بودم

نبرد جانب گلزارم آرزوی گلی

چه حاجتم به چمن، چون همیشه هست مرا

زبان چو غنچه پر از گل ز گفتگوی گلی

شمارهٔ ۴۵۳

چنان افتاده‌ام از کار، بهر لاله رخساری

که غیر از دیدن رویش نمی‌آید ز من کاری

فضای سینه را چندان که می‌جویم، نمی‌یابم

ز یاران به دل نزدیک، غیر از ناوکش یاری

نگاهی داشت هر سو گرم، ساقی دوش در مجلس

نمی‌دانم که آتش در که زد، من سوختم باری

ز زلف یار نتوانم بریدن دل به آسانی

که بر وی عمرها شد بسته دارم دل به هر تاری

ز شیخ و برهمن ناید طریق عشق ورزیدن

یکی مشغول تسبیحی، یکی در بند زناّری

شمارهٔ ۴۵۴

نکردم از سر کویت به هیچ گلشن روی

بود خلاف مروت که پوشی از من روی

من و تو چون قدح و باده آشنای همیم

من از تو چشم نمی‌پوشم و تو از من روی

به سوی من نظر اختران چنان بستند

که آفتاب نمی‌آردم به روزن روی

فروغ نور تجلی‌ست هرکجا نگرم

کلیم‌وار ندارم به نار ایمن روی

درین زمانه چنان رو ز کس نمی‌بینم

که برنیاوردم زخم تیر، بر تن روی

ندیدم از در سنگین‌دلان چنان رویی

ز عکس خویش ببینم مگر در آهن روی

ز فیض گریه ابرم ملول، می‌خواهم

که برق، خنده‌زنان آردم، به خرمن روی

چگونه محرم این بوستان شوم، که به فرض

اگر نسیم شوم، غنچه گیرد از من روی

ز گریه‌ام نبود روی دامن صحرا

ز بس که سیل سرشکم کند به دامن روی

مباش بر در ارباب روزگار خموش

منه به حلقه ماتم، مگر به شیون روی

اگر شود که ز رخسار پرده برداری

عجب که سوی بت آرد دگر برهمن روی

سر نزاع ندارم به هیچ‌کس قدسی

ز روی دوستی آرم مگر به دشمنی روی

شمارهٔ ۴۵۵

دل ز بیداد تو رو کرد به آبادانی

در نظر، برگ گل و لاله کند پیکانی

در تماشای در و بام تو چون مهر منیر

هر سر موی کند بر بدنم مژگانی

از بد و نیک جهان، روی فراهم نکشم

زانکه چون آینه‌ام باز بود پیشانی

سینه‌ام ترکش تیرست ازان شست و هنوز

جگرم آه کشد از غم بی‌پیکانی

در خراش جگرم حاجت ناخن نبود

پیچش آه کند در جگرم سوهانی

روی گردانده‌ای از دیدن رویش قدسی

گل بی‌رنگ ز خورشید چرا گردانی؟

شمارهٔ ۴۵۶

می‌کنم در بوستان با عندلیبان شیونی

ورنه گل را کی پسند افتد نوای چون منی

تا دم مردن فغانم در هوای یک گل است

نیستم بلبل که باشم هر نفس در گلشنی

تو نکونامی و من بدنام و مردم عیب‌جو

همرهی عیب است عیب، از چون تویی با چون منی

بیخودم دارد، اگر یک قطره، گر یک ساغرست

دل چو سوزد، خواه از یک شعله، خواه از گلخنی

صبر آنم کو، که شام هجر گیرم گوشه‌ای؟

دست آنم کو، که صبح وصل گیرم دامنی؟

یوسف من بوی پیراهن ز من دارد دریغ

پیر کنعان ورنه بویی یافت از پیراهنی

شمارهٔ ۴۵۷

چو باد صبح گذشتم به گرد هر چمنی

برای خویش، چو کویت نیافتم وطنی

چو دست خصم زلیخا، بریده باد آن دست

که بر تنی نتواند درید پیرهنی

چو قامت تو نهالی ندیده‌ام موزون

به اتفاق صبا گشته‌ام به هر چمنی

روم به دایره مردم پریشان‌بخت

مگر ز موی تو بر گوش من خورد سخنی

شمارهٔ ۴۵۸

هرگوشه چو مینا، صنم حور سرشتی

در زیر فلک نیست چو میخانه بهشتی

تنگ است چنان عرصه افلاک که گویی

چون خانه خم گشته بنا، بر سر خشتی

چون غنچه که باشد که گریبان نکند چاک؟

آواز نی و جام می و دامن کشتی

آن گریه کجا رفت که طوفان صفتش را

بر صفحه دریا به خط موج نوشتی؟

دیدند دغا باختن کعبه روان را

آن قوم که بر کعبه گزیدند کنشتی

خم بر سر خود داد ز افتادگی‌اش جای

در میکده کمتر نتوان بود ز خشتی

نامم نتوان برد ز خواری برش امروز

آن روز کجا شد که به من نامه نوشتی

قدسی خبرت نیست که در میکده عشق

هر گوشه بهشتی‌ست نهان در ته خشتی

شمارهٔ ۴۵۹

چون سراپا همه را هست به سوداش سری

صد کمروار سرین بسته به موی کمری

یا خیال رخ خود را پی دلها بفرست

یا چو آیینه به روی همه بگشای دری

عیش ما خوش که درین باغ تسلی شده‌ایم

چون گل و لاله به چاک دل و داغ جگری

من هم امید به شمشیر تو دارم، تا کی

همچو مرهم کشم آزار ز زخم دگری؟

کمرش برده دلم را ز میان رخ و زلف

موی زلف و مژه داغند ز موی کمری

نفسم سوخته چون لاله به دل، گریه کجاست

که ضرورست لب خشک مرا، چشم تری

منشین بی نفس گرم، که در مزرع عشق

کام صد خرمن امید برآرد شرری

رفت چون نرگسم ایام به کوری که مرا

مدت عمر نیرزید به مد نظری

لای خم را چو قدح جمع کنم در ته چشم

که خبر می‌دهد این صندلم از دردسری

کرده‌ام خاک دو عالم به سر خویش و هنوز

ننشسته‌ست غبارم به دل رهگذری

خار آن بادیه در دیده من باد تمام

که ز شوق کف پایی نخلد در جگری

شمارهٔ ۴۶۰

به دل نمی‌گذری، تا کجا گذر داری

فکندی از نظرم، تا چه در نظر داری

سرت نمی‌شود از جام صحبت ما گرم

مگر خمار ز پیمانه دگر داری؟

نماند بر سر بالین من کسی، چه شود

مرا اگر ای اجل امشب ز خاک برداری؟

نکرده‌ای مژه‌ای تر به خون ز سنگدلی

ازین چه سود که صد چشمه در جگر داری

ز بوی باده من از خویش رفتم ای ساقی

مرا ز من خبری ده اگر خبر داری

مطالع و متفرقات

شمارهٔ ۱ : ملامتگو چه می‌گردد ز پی مجنون شیدا را؟

شمارهٔ ۲ : عنان به دست شتاب است تا درنگ ترا

شمارهٔ ۳ : آنکه کرد از داغ دل، روشن چراغ لاله را

شمارهٔ ۴ : کی رسد هرگز گزند از چشم بد، خوب مرا

شمارهٔ ۵ : مانع گریه نشد چشم مرا دیدن تو

شمارهٔ ۶ : غم عشق تو در هر جا که محکم می‌کند پا را

شمارهٔ ۷ : همدرد زلیخا شده یعقوب وگرنه

شمارهٔ ۸ : مست آن بزمم که خون دل شراب ناب اوست

شمارهٔ ۹ : تا اشک تو بر عارض پرنور فرو ریخت

شمارهٔ ۱۰ : باز دل پای‌بند دام کسی‌ست

شمارهٔ ۱۱ : بی غم چه گویمت که دلم چون در آتش است

شمارهٔ ۱۲ : حسرت کشیم و آه دمادم متاع ماست

شمارهٔ ۱۳ : منم که خون جگر، لاله‌زار باغ من است

شمارهٔ ۱۴ : در دلم مهر تو بهر دگری جا گذاشت

شمارهٔ ۱۵ : از جوش دلم دیده پر از پاره خون است

شمارهٔ ۱۶ : افروختی ز باده و رنگ بتان شکست

شمارهٔ ۱۷ : چشم من چارست تا جانانه‌ای پیدا شود

شمارهٔ ۱۸ : به بزم، چهره ز می برفروختن دارد

شمارهٔ ۱۹ : نه اشک است این که هر ساعت ز چشم من فرو ریزد

شمارهٔ ۲۰ : دلم را صبحدم آواز نی دیوانه می‌سازد

شمارهٔ ۲۱ : بی جمالت چشمم از خون خجلت جیحون دهد

شمارهٔ ۲۲ : هرگه نسیم زلف تو سوی چمن رود

شمارهٔ ۲۳ : چه بخت است این که داغ از سینه‌ام پهلو بگرداند

شمارهٔ ۲۴ : اجزای من چو لاله گر از هم جدا شود

شمارهٔ ۲۵ : پیش از اینش نظری با من درویش نبود

شمارهٔ ۲۶ : تا هست دل، بجز تو کسی دلبرم مباد

شمارهٔ ۲۷ : ز دل پیش از فراقت آه دردآلود برخیزد

شمارهٔ ۲۸ : مگر فردا به قتلم خواهد آمد یار کز هر سو

شمارهٔ ۲۹ : سنگ در کارست تا دیوانه پیدا می‌شود

شمارهٔ ۳۰ : تا ز گشت گلشن آن آشوب دلها یاد کرد

شمارهٔ ۳۱ : به من خدنگ ترا سر فرو نمی‌آید

شمارهٔ ۳۲ : کسی کجا خبر از حال زار من دارد؟

شمارهٔ ۳۳ : از چاک دلم خنده غم‌آلود برآید

شمارهٔ ۳۴ : به گرد خویش، هجوم غزال می‌بینم

شمارهٔ ۳۵ : مباش در پی مردم چو چشم عیب‌اندیش

شمارهٔ ۳۶ : کجا تاب آورد در پیش اشک دیده‌فرسایم؟

شمارهٔ ۳۷ : چه حسرت‌ها خورند ارباب عشرت بر سراپایم

شمارهٔ ۳۸ : بهتر آن است که بی نشو و نما خاک شویم

شمارهٔ ۳۹ : غم رفت از دل من و از سینه داغ هم

شمارهٔ ۴۰ : بر امید صبر، دور از بزم یار افتاده‌ام

شمارهٔ ۴۱ : عشق کو تا ز ره کعبه ره دل گیرم

شمارهٔ ۴۲ : جز دود محبت که بود نور چراغم

شمارهٔ ۴۳ : دل که ربود از برم، ساغر می‌پرست من

شمارهٔ ۴۴ : گر صبا را ره نبودی در گلستان کسی

شمارهٔ ۴۵ : ندیدم در چمن هرچند گردیدم سر خاری

شمارهٔ ۴۶ : تا به کی بر لب به جای باده خون آرد کسی

شمارهٔ ۴۷ : آمدی و حسرت وصلم ز دل برداشتی

شمارهٔ ۴۸ : جایی که تویی نیست کسی را گذر آنجا

شمارهٔ ۴۹ : به خود هم رشک دارم در خیال سرو آزادش

شمارهٔ ۱

ملامتگو چه می‌گردد ز پی مجنون شیدا را؟

نسازد هیچ عاقل تنگ بر دیوانه صحرا را

شمارهٔ ۲

عنان به دست شتاب است تا درنگ ترا

کسی چون صلح نفهمد زبان جنگ ترا

شمارهٔ ۳

آنکه کرد از داغ دل، روشن چراغ لاله را

بر دل من کاش می‌افزود داغ لاله را

گر ز دل آهم نمی‌خیزد نه از افسردگی‌ست

دود دل بر سر نمی‌باشد چراغ لاله را

شمارهٔ ۴

کی رسد هرگز گزند از چشم بد، خوب مرا

کز فروغ حسن نتوان دید مطلوب مرا

شعله، پردازد حدیث شوق من با صد زبان

چون بسوزد غیر پیش یار، مکتوب مرا

شمارهٔ ۵

مانع گریه نشد چشم مرا دیدن تو

تاب خورشید کجا خشک کند دریا را

پرده بر داغ کشم چون روم از شهر برون

بر دل لاله چرا تنگ کنم صحرا را

کی به سودای دلم سلسله مویی برخاست

که سر زلف تو بر هم نزد آن سودا را

شمارهٔ ۶

غم عشق تو در هر جا که محکم می‌کند پا را

بود اول حکایت این که جان خالی کند جا را

به جای لاله و گل دیده پرخون برون جوشد

بت من بر زمین هرجا گذارد آن کف پا را

یکی از رتبه اعجاز عشق این است خوبان را

که طفلی می‌تواند کرد کار صد مسیحا را

شمارهٔ ۷

همدرد زلیخا شده یعقوب وگرنه

کی این همه مهر است به فرزند، پدر را

چشم از مژه گو در کمرش پنجه مینداز

هرگز نکند شانه کسی موی کمر را

شمارهٔ ۸

مست آن بزمم که خون دل شراب ناب اوست

مرغ آن باغم که پیکان غنچه سیراب اوست

شمارهٔ ۹

تا اشک تو بر عارض پرنور فرو ریخت

از رشک گلت آب رخ حور فرو ریخت

شمارهٔ ۱۰

باز دل پای‌بند دام کسی‌ست

روز و شب گوش بر پیام کسی‌ست

گو نفس بعد ازین ز سینه تنگ

پا برون نه، که این مقام کسی‌ست

هیچ‌کس نیست در جهان آزاد

هرکه را بنگری به دام کسی‌ست

شمارهٔ ۱۱

بی غم چه گویمت که دلم چون در آتش است

لیلی به ناز رفته و مجنون در آتش است

پرویز گو بسوز که فرهاد را هنوز

نعل محبت از پی گلگون در آتش است

شمارهٔ ۱۲

حسرت کشیم و آه دمادم متاع ماست

خون جگر نمک‌چش خوان وداع ماست

بر خوان هیچ‌کس جگر پاره‌پاره نیست

این لقمه وقف مایده اختراع ماست

شمارهٔ ۱۳

منم که خون جگر، لاله‌زار باغ من است

جراحتی که ز مرهم فزوده داغ من است

به دست عشق چنان کرده‌ام پی خود گم

که گم شود پی آن کس که در سراغ من است

شمارهٔ ۱۴

در دلم مهر تو بهر دگری جا گذاشت

در سرم آتش سودای تو سودا نگذاشت

با فسون سخنت دعوی اعجاز مسیح

بود حرفی لبت آن هم به مسیحا نگذاشت

آب یا رب ز که گیرد پس ازین ابر بهار

رشک چشم تر من، آب به دریا نگذاشت

شمارهٔ ۱۵

از جوش دلم دیده پر از پاره خون است

در چشم ترم هر مژه فواره خون است

من گریه‌کنان بر سر آن کوی و ز هر سو

خلقی به سرم جمع به نظاره خون است

شمارهٔ ۱۶

افروختی ز باده و رنگ بتان شکست

یک گل شکفت و رونق صد گلستان شکست

دادی چو دل ز دست، رهایی طمع مدار

عشق آن طلسم نیست که آن را توان شکست

شمارهٔ ۱۷

چشم من چارست تا جانانه‌ای پیدا شود

مردم چشم مرا همخانه‌ای پیدا شود

شمارهٔ ۱۸

به بزم، چهره ز می برفروختن دارد

که شمع، راه به مجلس ز سوختن دارد

شمارهٔ ۱۹

نه اشک است این که هر ساعت ز چشم من فرو ریزد

به جای آب، اخگر چشمم از دامن فرو ریزد

شمارهٔ ۲۰

دلم را صبحدم آواز نی دیوانه می‌سازد

مرا این صوت خوش، از خویشتن بیگانه می‌سازد

شمارهٔ ۲۱

بی جمالت چشمم از خون خجلت جیحون دهد

دور از آن لب، در مذاقم باده طعم خون دهد

شمارهٔ ۲۲

هرگه نسیم زلف تو سوی چمن رود

بویی دهد به گل، که گل از خویشتن رود

شمارهٔ ۲۳

چه بخت است این که داغ از سینه‌ام پهلو بگرداند

به گلشن گر گذارم رو گل از من رو بگرداند

شمارهٔ ۲۴

اجزای من چو لاله گر از هم جدا شود

هر جزو آن به داغ دگر مبتلا شود

گویا ز عندلیب گرفته‌ست خاطرش

کو باد صبحدم که دل غنچه وا شود

بیگانه‌وار بگذرم از مردمان چشم

با دیده‌ام خیال تو چون آشنا شود

شمارهٔ ۲۵

پیش از اینش نظری با من درویش نبود

این زمان هست نگاهی که ازین پیش نبود

عمرها بار گل و لاله گشودم چو صبا

هیچ جز داغ درون و جگر ریش نبود

داغ مرهم طلب از چشم بتانم انداخت

ورنه هیچ از پی من چشم بداندیش نبود

شمارهٔ ۲۶

تا هست دل، بجز تو کسی دلبرم مباد

ور پیچم از خیال تو گردن، سرم مباد

جز روی تو که آینه صنعت خداست

هرگز نظر بر آینه دیگرم مباد

یا رب که بعد مرگ چو ایام زندگی

جز خاک آستانه تو بسترم مباد

شمارهٔ ۲۷

ز دل پیش از فراقت آه دردآلود برخیزد

به هرجا برفروزد آتش آنجا دود برخیزد

طبیبم بر سر بالین نمی‌آید وگر آید

چو گل کآید پس از سالی نشیند زود برخیزد

ز بس آفاق را پر کردم از آوازه شیون

ترنم ره نیابد کز لب داوود برخیزد

شمارهٔ ۲۸

مگر فردا به قتلم خواهد آمد یار کز هر سو

به گوشم امشب آواز مبارکباد می‌آید

پریشان می‌کند چون زلف شیرین حال خسرو را

مگر باد صبا از تربت فرهاد می‌آید

شمارهٔ ۲۹

سنگ در کارست تا دیوانه پیدا می‌شود

هرکجا شمعی‌ست صد پروانه پیدا می‌شود

نیست تاب جلوه آن سروقد، قدسی مرا

می‌روم از هوش چون مستانه پیدا می‌شود

شمارهٔ ۳۰

تا ز گشت گلشن آن آشوب دلها یاد کرد

بلبل از گل گشت و قمری سرو را آزاد کرد

تیغ بر دشمن کشید و دوستداران را ز رشک

بر بدن، هر موی کار خنجر فولاد کرد

عاشق دیوانه را سودای معموری بلاست

هرکه ویران کرد ما را، کعبه را آباد کرد

شمارهٔ ۳۱

به من خدنگ ترا سر فرو نمی‌آید

منش به جان روم از پی گر او نمی‌آید

ز تلخ‌عیشی پیمانه می‌توان دانست

که هیچ‌کار ز دست سبو نمی‌آید

شمارهٔ ۳۲

کسی کجا خبر از حال زار من دارد؟

خبر ز حال دلم کردگار من دارد

خوشم چو شمع، اگر سوزدم وگر سازد

غم تو هرچه کند اختیار من دارد

فزود بیخودی‌ام بس که از خیال وصال

هزار نشاه، حسد بر خمار دارد

شمارهٔ ۳۳

از چاک دلم خنده غم‌آلود برآید

آری، که ز ماتم‌کده خشنود برآید؟

من صبح و تو خورشید چو خواهی که نمانم

نزدیکتر آ، تا نفسم زود برآید

نقش قدم ناقه بود کوکب مسعود

آن را که درین بادیه مقصود برآید

شمارهٔ ۳۴

به گرد خویش، هجوم غزال می‌بینم

چو یاد چشم توام در خیال می‌آید

شمارهٔ ۳۵

مباش در پی مردم چو چشم عیب‌اندیش

چو کرم پیله فرو بر سری به خانه خویش

ز ننگ دیدن تو دست می‌زند بر سر

ترا خیال، که تسلیم می‌کند درویش

شمارهٔ ۳۶

کجا تاب آورد در پیش اشک دیده‌فرسایم؟

دواند ریشه گر چون شمع، مژگان تا کف پایم

شمارهٔ ۳۷

چه حسرت‌ها خورند ارباب عشرت بر سراپایم

اگر بینند در پا خار و بر سر داغ سودایم

شمارهٔ ۳۸

بهتر آن است که بی نشو و نما خاک شویم

گرچه از خاک پی نشو و نما خاسته‌ایم

گر بمیریم ز حسرت در خواهش نزنیم

که چو نخل ادب از خاک حیا خاسته‌ایم

شمارهٔ ۳۹

غم رفت از دل من و از سینه داغ هم

مهتاب نیست کلبه ما را چراغ هم

صد داغ سوختیم و ز دل تیرگی نرفت

روشن نکرد کلبه ما را چراغ هم

قدسی خبر ز قافله طاقتم مپرس

این کاروان گذشته ز ما بی سراغ هم

شمارهٔ ۴۰

بر امید صبر، دور از بزم یار افتاده‌ام

داده‌ام با خود قراری کز قرار افتاده‌ام

مرده‌ام از رشک تا سوی حریفان دیده‌ام

دیگری می خورده و من در خمار افتاده‌ام

خواری عشقت به هر بی‌اعتباری کی رسد؟

اعتبار من بس این کز اعتبار افتاده‌ام

شمارهٔ ۴۱

عشق کو تا ز ره کعبه ره دل گیرم

چون برهمن به در پتکده منزل گیرم

همچو گردم ز پی قافله افتاد خیزان

کو نسیمی که روم دامن محمل گیرم

موجم و در نظرم ساحل و گرداب یکی‌ست

نیستم خس که ز دریا ره ساحل گیرم

شمارهٔ ۴۲

جز دود محبت که بود نور چراغم

آموخته بوی دگر نیست دماغم

بی ساغر اندوه، دلم تازه نگردد

تا خون نشود، وا نشود غنچه باغم

شمارهٔ ۴۳

دل که ربود از برم، ساغر می‌پرست من

گفتمش از که خواهمش، گفت ز چشم مست من

ساقی مجلس بلا، هیچ پیاله در جهان

پر نکند ز خون دل، کش ندهد به دست من

شمارهٔ ۴۴

گر صبا را ره نبودی در گلستان کسی

اینقدر بر بلبلان کی سوختی جان کسی؟

پای چون محکم کنم در بزم سرگرمان عشق؟

گر نخیزد شعله چون شمع از گریبان کسی

قدسی از جود کریمان شرم می‌آید مرا

دست بی‌شرمی نخواهم زد به دامان کسی

شمارهٔ ۴۵

ندیدم در چمن هرچند گردیدم سر خاری

کزو در سینه مجروح بلبل نیست آزاری

نه بزم‌آرای را بینم، نه صاحب باغ را دانم

شرابی نوشم از جامی، گلی چینم ز گلزاری

شمارهٔ ۴۶

تا به کی بر لب به جای باده خون آرد کسی

گر به گل‌چیدن رود، داغ جنون آرد کسی

فطرت پستم نمی‌سازد به اقبال بلند

من خریدارم اگر بخت زبون آرد کسی

طالع فیروز در کارست، نه تدبیر و زور

بهر وصلت چند قوت بر فسون آرد کسی؟

شمارهٔ ۴۷

آمدی و حسرت وصلم ز دل برداشتی

حسرتی بود از وصال آن هم به من نگذاشتی

شمارهٔ ۴۸

جایی که تویی نیست کسی را گذر آنجا

از من که تواند که رساند خبر آنجا؟

شمارهٔ ۴۹

به خود هم رشک دارم در خیال سرو آزادش

روم اول ز خویش آنگه به کام دل کنم یادش

رباعیات

شمارهٔ ۱ : آنی تو که نیست در دعای تو ریا

شمارهٔ ۲ : گر دل نشود ز درد جانکاه جدا

شمارهٔ ۳ : یا رب که فسانه مختصر کن ما را

شمارهٔ ۴ : خواهی که کنی قبله سر کویت را

شمارهٔ ۵ : افسرده مکن چو تیره‌روزان خود را

شمارهٔ ۶ : بیهوده مشو برق گیاه فقرا

شمارهٔ ۷ : گر یافته‌ای حقیقت عالم را

شمارهٔ ۸ : چون منصب عاشقی فلک داد مرا

شمارهٔ ۹ : از بی‌هنری‌ست اینقدر داد مرا

شمارهٔ ۱۰ : گردون که به دیده خار افکند مرا

شمارهٔ ۱۱ : آن گل که ز نکهتش بشد هوش مرا

شمارهٔ ۱۲ : طبعی که بود حریص مر عصیان را

شمارهٔ ۱۳ : هرچند خرد جلوه دهد سامان را

شمارهٔ ۱۴ : عالم که اله آفریده‌ست آن را

شمارهٔ ۱۵ : از بدنامی چه باک بدنامان را؟

شمارهٔ ۱۶ : باید به مدارا طلبید آن مه را

شمارهٔ ۱۷ : کی قدر شود بلند هر کوته را؟

شمارهٔ ۱۸ : با فقر چه قدر، دنیی و عقبی را؟

شمارهٔ ۱۹ : بردیم به چرخ آه شررناکی را

شمارهٔ ۲۰ : بگذار چو آه، آسمان‌پویی را

شمارهٔ ۲۱ : در حضرت دوست انس جان را چه بقا

شمارهٔ ۲۲ : هرگز نکشد مد طمع، خامه ما

شمارهٔ ۲۳ : عاقل ز سراب، در گمان دریا

شمارهٔ ۲۴ : عالِم که به جاهلش سوال است و جواب

شمارهٔ ۲۵ : زین گونه که رشک داردم در تب و تاب

شمارهٔ ۲۶ : بی پیر، مرید کی شود مست و خراب؟

شمارهٔ ۲۷ : عاشق باشد ز شور خود مست و خراب

شمارهٔ ۲۸ : چندین به خرابی فلک چیست شتاب؟

شمارهٔ ۲۹ : گیرم که ز اصل خود کند فرع، حجاب

شمارهٔ ۳۰ : واعظ که خبر ندارد از جان خراب

شمارهٔ ۳۱ : آن را که بزرگ است خرد در همه باب

شمارهٔ ۳۲ : قدرت نشود بلند از علم کتاب

شمارهٔ ۳۳ : تا کرد قضا بنای این دیر خراب

شمارهٔ ۳۴ : ای تشنه فیض تو چه دریا چه سراب

شمارهٔ ۳۵ : در فقر، ریاضت است باب از همه باب

شمارهٔ ۳۶ : از مرحله کذب گذشتم به شتاب

شمارهٔ ۳۷ : آمد ز ازل گوهر معنی کمیاب

شمارهٔ ۳۸ : ای صبح ز فیض نفست عرش جناب

شمارهٔ ۳۹ : چون ساخته شد کار جهان را اسباب

شمارهٔ ۴۰ : وقت است اگر عنان سپاری به شتاب

شمارهٔ ۴۱ : بر روی محیط است کف پای حباب

شمارهٔ ۴۲ : اشک آمده مصدر اثر در همه باب

شمارهٔ ۴۳ : هرکس که کند از تو تمنای گلاب

شمارهٔ ۴۴ : دود دلم آسمان‌گدازست امشب

شمارهٔ ۴۵ : مطلب چو بزرگ شد، به بازی مطلب

شمارهٔ ۴۶ : آن کز هنرش بلند گردد درجات

شمارهٔ ۴۷ : آن را که قبول، دور اندازد رخت

شمارهٔ ۴۸ : هرچند هنر به کس نخواهد پرداخت

شمارهٔ ۴۹ : جان از تو دمی برد دمی دیگر باخت

شمارهٔ ۵۰ : ناچار به هجر یار می‌باید ساخت

شمارهٔ ۵۱ : آمد گل و برگ باغ می‌باید ساخت

شمارهٔ ۵۲ : فریاد از آن که عز و ذل را نشناخت

شمارهٔ ۵۳ : جان نیست که در آتش جانانه نسوخت

شمارهٔ ۵۴ : روزی که وداع آتش هجران انگیخت

شمارهٔ ۵۵ : برگ از طوبی به کوشش باد نریخت

شمارهٔ ۵۶ : ای محو مجاز، دیده بی‌بصرت

شمارهٔ ۵۷ : ای گل، که چنین کرد ز خود بی خبرت؟

شمارهٔ ۵۸ : بی محنت شب‌گیر و غم ایوارت

شمارهٔ ۵۹ : ای دوست که از تو باصفا شد صورت

شمارهٔ ۶۰ : ای عشق، اجل چیست بر شمشیرت؟

شمارهٔ ۶۱ : یک قوم، امیدوار از روز نخست

شمارهٔ ۶۲ : مجنون تو رسوای جهان دگرست

شمارهٔ ۶۳ : دارد ز فریب، چرخ بازیچه‌پرست

شمارهٔ ۶۴ : دانم ندهد به گفتگو وصلش دست

شمارهٔ ۶۵ : خاموشی اهل حال از کردارست

شمارهٔ ۶۶ : ای آن که ز هر تعلفت انکارست

شمارهٔ ۶۷ : آن را که ز عالم به تجرد کارست

شمارهٔ ۶۸ : هرچند کمال آدمی بسیارست

شمارهٔ ۶۹ : طبع شررانگیز به شر مجبورست

شمارهٔ ۷۰ : آن کز ازلش به زهد و تقوی کارست

شمارهٔ ۷۱ : هرچند که نفس درخور شمشیرست

شمارهٔ ۷۲ : ایام ز آرزو اگر دست تو بست

شمارهٔ ۷۳ : هرچند کمر به جستجو باید بست

شمارهٔ ۷۴ : از باغ تو اند گر سمن، ور بیدست

شمارهٔ ۷۵ : شیدایی عشق در جهان بسیارست

شمارهٔ ۷۶ : ای مرکز فیض ازل از روز نخست

شمارهٔ ۷۷ : از درد نیافت ضعف بر چشمم دست

شمارهٔ ۷۸ : این پرده به روی دیده‌ام درد نبست

شمارهٔ ۷۹ : آن را که سری به عشق عالم‌سوزست

شمارهٔ ۸۰ : ای آن که ز پندار دلت بیزارست

شمارهٔ ۸۱ : بر من ز تمنای دل کام‌پرست

شمارهٔ ۸۲ : ...........

شمارهٔ ۸۳ : قدسی همه کارت اثر نفس و هواست

شمارهٔ ۸۴ : آیند اگر به مصلحت با هم راست

شمارهٔ ۸۵ : جان زنده بود به عشق و عشق تو به جاست

شمارهٔ ۸۶ : از نادانی، کس نفتد در کم و کاست

شمارهٔ ۸۷ : رخسار تو هر کجاست، صبح طرب است

شمارهٔ ۸۸ : نیشی که خورد بر دل مجروح کجاست

شمارهٔ ۸۹ : مردم ز فراق منزل یار کجاست

شمارهٔ ۹۰ : آن دلبر ناپدید خودکام کجاست

شمارهٔ ۹۱ : ای صبح امید، آفتاب تو کجاست

شمارهٔ ۹۲ : ای گلشن سودا، گل داغ تو کجاست

شمارهٔ ۹۳ : دنیا افزون بود و گر کم، هیچ است

شمارهٔ ۹۴ : جز ذکر خدا هر آنچه گویی هیچ است

شمارهٔ ۹۵ : محرومی‌ام از صحبت احباب بس است

شمارهٔ ۹۶ : گر عشق مرا شود خریدار بس است

شمارهٔ ۹۷ : قدسی غم عشق، هم‌نشین تو بس است

شمارهٔ ۹۸ : نوروز رسید و باده ناب خوش است

شمارهٔ ۹۹ : چون شمع به سوختن کنی خوی، خوش است

شمارهٔ ۱۰۰ : آن را که به مقصود رهی در پیش است

شمارهٔ ۱۰۱ : از مهر تو، مه ذره صفت رقاص است

شمارهٔ ۱۰۲ : ای تازه جوان، کمان تندت به کف است

شمارهٔ ۱۰۳ : نی بی دم نایی از نوا بی‌برگ است

شمارهٔ ۱۰۴ : هرچند که مرد را ز خواهش ننگ است

شمارهٔ ۱۰۵ : بدکار ز بیگانه و محرم خجل است

شمارهٔ ۱۰۶ : از مهر چه دم زنم، تو را معلوم است

شمارهٔ ۱۰۷ : تا بی‌مهری پیشه اهل زمن است

شمارهٔ ۱۰۸ : جایی که ز بالقوه نیکان سخن است

شمارهٔ ۱۰۹ : در کشور هفت عضو دل سلطان است

شمارهٔ ۱۱۰ : جان در تن مرد، حجت یزدان است

شمارهٔ ۱۱۱ : پرهیز ز درد، کار بی‌دردان است

شمارهٔ ۱۱۲ : هرجا که جمال یار پرتوفکن است

شمارهٔ ۱۱۳ : تا شاهد عشق تو در آغوش من است

شمارهٔ ۱۱۴ : زاهد گوید که زهد و طامات به است

شمارهٔ ۱۱۵ : از هر دو جهان مرا وصال تو به است

شمارهٔ ۱۱۶ : یاد تو مقیم دل آگاه به است

شمارهٔ ۱۱۷ : جز درد، دلم هیچ نیندوخته است

شمارهٔ ۱۱۸ : از روز ازل غنی غنا خواسته است

شمارهٔ ۱۱۹ : با مهر تو هر جان به تنی آینه است

شمارهٔ ۱۲۰ : از بوی حسد هرکه دماغش فردست

شمارهٔ ۱۲۱ : درد از طفلی لازمه هر فردست

شمارهٔ ۱۲۲ : چشمم به سرشک لاله‌گون خرسندست

شمارهٔ ۱۲۳ : چون لاله به دشت گرچه دل خرسندست

شمارهٔ ۱۲۴ : امید به عقل، چون ثمر از بیدست

شمارهٔ ۱۲۵ : با آن که چو مهر، یار تنها گذرست

شمارهٔ ۱۲۶ : از گریه و درد دیده را کی خطرست؟

شمارهٔ ۱۲۷ : ای آن که به وحدت خردت راهبرست

شمارهٔ ۱۲۸ : هرچند دلت مومن و نفست گبرست

شمارهٔ ۱۲۹ : پیش از خبر آیی نفسی، خوب‌ترست

شمارهٔ ۱۳۰ : هرچند که عصیان تو عالم‌گیرست

شمارهٔ ۱۳۱ : دل خود به هوای دوست در پروازست

شمارهٔ ۱۳۲ : تا مهر تو در سینه صد چاک نشست

شمارهٔ ۱۳۳ : ای مهر، چو صبح، خانه زاد نفست

شمارهٔ ۱۳۴ : پروردن عشق با خرد هر دو نکوست

شمارهٔ ۱۳۵ : عالم همه پرتوی بود از رخ دوست

شمارهٔ ۱۳۶ : زاهد گوید کلامم از دفتر توست

شمارهٔ ۱۳۷ : ای عشق که جنگ عالمی بر سر توست

شمارهٔ ۱۳۸ : مغزم ختن از نسیم پیراهن توست

شمارهٔ ۱۳۹ : وسعت‌گه دهر تنگ از تنگی توست

شمارهٔ ۱۴۰ : خورشید به تابش ضیایی گروست

شمارهٔ ۱۴۱ : زان روز که زاهد به ریا پی برده‌ست

شمارهٔ ۱۴۲ : عمری‌ست که یار درد من افزوده‌ست

شمارهٔ ۱۴۳ : قومی که شناسند تعلق با کیست

شمارهٔ ۱۴۴ : بر غفلت خویش بایدت زار گریست

شمارهٔ ۱۴۵ : بهتر ز نبی ز سر حق آگه کیست

شمارهٔ ۱۴۶ : با آن که ز بیداد تو بایست گریست

شمارهٔ ۱۴۷ : نشنیده خرد که عشق را کالا چیست

شمارهٔ ۱۴۸ : کس را چه خبر که عالم بالا چیست

شمارهٔ ۱۴۹ : در سینه دلت کام چه می‌داند چیست

شمارهٔ ۱۵۰ : ویرانه شدی، گمان آبادی چیست

شمارهٔ ۱۵۱ : ای مست و خراب، لاف مخموری چیست

شمارهٔ ۱۵۲ : آن کز قلمش نقش بت چین اثری‌ست

شمارهٔ ۱۵۳ : قدسی ز جهان مرا کناری کافی‌ست

شمارهٔ ۱۵۴ : گر عقل رمید، عشق دلبر باقی‌ست

شمارهٔ ۱۵۵ : در دیده عارفان گل و بید یکی‌ست

شمارهٔ ۱۵۶ : در پیش تو دیوانه و فرزانه یکی‌ست

شمارهٔ ۱۵۷ : آن گل که وفای بلبلانش حالی‌ست

شمارهٔ ۱۵۸ : در ساغر من مِی طلبی را جا نیست

شمارهٔ ۱۵۹ : در عشق مگو که همنفس پیدا نیست

شمارهٔ ۱۶۰ : با هر نفسی، فیض دم یاران نیست

شمارهٔ ۱۶۱ : با آن که سبک‌تری ز تو در دین نیست

شمارهٔ ۱۶۲ : در خلوت عرفات تو کس را ره نیست

شمارهٔ ۱۶۳ : چون قافله از وادی مجنون بگذشت

شمارهٔ ۱۶۴ : دانی که چرا قضا چو نقش تو نگاشت

شمارهٔ ۱۶۵ : گر نخل نشانده‌ای ثمر خواهی داشت

شمارهٔ ۱۶۶ : تا بود هوس، به دل قرارم نگذاشت

شمارهٔ ۱۶۷ : شب بی تو مرا به ناله و سوز گذشت

شمارهٔ ۱۶۸ : بس مرد که از تندی خود رسوا گشت

شمارهٔ ۱۶۹ : نتوان گهر راز به هر مثقب سفت

شمارهٔ ۱۷۰ : روزی صوفی در تصوف می‌سفت

شمارهٔ ۱۷۱ : تا کی گویی فلانی این گوهر سفت

شمارهٔ ۱۷۲ : آنم که به من هیچ‌کس الفت نگرفت

شمارهٔ ۱۷۳ : هر دل که ازو عشق شماری نگرفت

شمارهٔ ۱۷۴ : جز عشق تو غم از دل غمناک نرُفت

شمارهٔ ۱۷۵ : تا هست سخن، سخن‌سرا خواهد گفت

شمارهٔ ۱۷۶ : ای کرده هوای معصیت پامالت

شمارهٔ ۱۷۷ : قدسی خوش باد و خوش‌تر از خوش حالت

شمارهٔ ۱۷۸ : هرچند به ملک تن بود صاحب تاج

شمارهٔ ۱۷۹ : دانی ز چه بی‌حجاب می‌خندد صبح

شمارهٔ ۱۸۰ : خون شد جگر امشبم ز نادیدن صبح

شمارهٔ ۱۸۱ : ننمود ز جیب آسمان، سینه صبح

شمارهٔ ۱۸۲ : کرد آن که کشید طرح دنیای فراخ

شمارهٔ ۱۸۳ : گفتی که به جز حیله نباشد فن چرخ

شمارهٔ ۱۸۴ : بگزیده و نگزیده درین باغ مراد

شمارهٔ ۱۸۵ : تا کار دلت به خواهش نفس افتاد

شمارهٔ ۱۸۶ : تا شاهد حسن تو ز رخ پرده گشاد

شمارهٔ ۱۸۷ : کشمیر که با بهشت هم‌چشم افتاد

شمارهٔ ۱۸۸ : تا علم بود، پیشه کس جهل مباد

شمارهٔ ۱۸۹ : شاه آلو را به نیک و بد نتوان داد

شمارهٔ ۱۹۰ : از باده عشق، هرکه بیهوش افتد

شمارهٔ ۱۹۱ : گر کار به رندان قدح‌نوش افتد

شمارهٔ ۱۹۲ : آن را که دلش به شادی از راه افتد

شمارهٔ ۱۹۳ : گه کار به عشق دلبرت می‌افتد

شمارهٔ ۱۹۴ : وصل چو تویی در آرزو کی گنجد؟

شمارهٔ ۱۹۵ : زرّاق کجا گرد حقیقت گردد؟

شمارهٔ ۱۹۶ : هر کام که در جهان میسر گردد

شمارهٔ ۱۹۷ : مگذار گره به کار ما برگردد

شمارهٔ ۱۹۸ : بی ظرف مباد گرد ساغر گردد

شمارهٔ ۱۹۹ : هجر تو برآورد ز امیدم گرد

شمارهٔ ۲۰۰ : در وادی عشق، مرد می‌باید، مرد

شمارهٔ ۲۰۱ : گردون خود را گرچه سخی پندارد

شمارهٔ ۲۰۲ : آن کس که وطن به چرخ اعلا دارد

شمارهٔ ۲۰۳ : آن را که فلک به دوستی بردارد

شمارهٔ ۲۰۴ : گر باد صبا پای ز جا بردارد

شمارهٔ ۲۰۵ : مه ساغر بی‌شراب بر کف دارد

شمارهٔ ۲۰۶ : زین دجله که طوفان به سر پل دارد

شمارهٔ ۲۰۷ : بر فرّ هما، لبم تبسم دارد

شمارهٔ ۲۰۸ : دامان مرا اشک، پر انجم دارد

شمارهٔ ۲۰۹ : چون آب روان نیارمیدن دارد

شمارهٔ ۲۱۰ : هر گوشه، خرابات تو مستی دارد

شمارهٔ ۲۱۱ : در زشت و نکو، زمانه دستی دارد

شمارهٔ ۲۱۲ : با جوهر ذات، هرکه یاری دارد

شمارهٔ ۲۱۳ : گشت چمن از گل، که فراغی دارد

شمارهٔ ۲۱۴ : عاقل به درش ز دل سراغی دارد

شمارهٔ ۲۱۵ : هر ذره به مهرت دل گرمی دارد

شمارهٔ ۲۱۶ : کو عشق که عُجب خودپرستی ببرد؟

شمارهٔ ۲۱۷ : قدسی که غم عشق تو بنیادش برد

شمارهٔ ۲۱۸ : هر چیز که از کون و مکان می‌گذرد

شمارهٔ ۲۱۹ : بد کرد زبانم و بد بی حد کرد

شمارهٔ ۲۲۰ : جز شرع رسول هرکه راهی سر کرد

شمارهٔ ۲۲۱ : گر از دل تو غمی تراوش می‌کرد

شمارهٔ ۲۲۲ : غم‌دیده، فریب سور عالم نخورد

شمارهٔ ۲۲۳ : هر صبح، فلک کم هر اختر گیرد

شمارهٔ ۲۲۴ : هرکس که پی بخت سیاهش گیرد

شمارهٔ ۲۲۵ : چون طبع خرد غباری از من گیرد

شمارهٔ ۲۲۶ : جز مسکن خویش هر که جایی گیرد

شمارهٔ ۲۲۷ : هرکس دل خود وقف محبت سازد

شمارهٔ ۲۲۸ : دل پیش ز دردم از قرار اندازد

شمارهٔ ۲۲۹ : چرخ آب همیشه زیر کاه اندازد

شمارهٔ ۲۳۰ : گلگشت چمن با فقرا کی سازد؟

شمارهٔ ۲۳۱ : گردون که بد و نیک رقم می‌سازد

شمارهٔ ۲۳۲ : تنها نه دلم به دیده تر نازد

شمارهٔ ۲۳۳ : ای غم، رگ ما نیشتری می‌ارزد

شمارهٔ ۲۳۴ : در هر کاری مشقتی بوده و مزد

شمارهٔ ۲۳۵ : دایم ز دلم نوای ماتم خیزد

شمارهٔ ۲۳۶ : افتاده عشق، کی ز جا برخیزد

شمارهٔ ۲۳۷ : از سینه مرا نفس دژم می‌خیزد

شمارهٔ ۲۳۸ : واعظ، نفست ز می خمار انگیزد

شمارهٔ ۲۳۹ : کو عشق که اهل درد را بشناسد؟

شمارهٔ ۲۴۰ : کو مرد که هم نبرد را بشناسد؟

شمارهٔ ۲۴۱ : مستغرق حال، قال را نشناسد

شمارهٔ ۲۴۲ : ای عشق، ترا کس به نشان نشناسد

شمارهٔ ۲۴۳ : کی دهر حقیقت گل و خس پرسد

شمارهٔ ۲۴۴ : روزی که حق از چون و چرا می‌پرسد

شمارهٔ ۲۴۵ : هر ذات مگو به ذات جاوید رسد

شمارهٔ ۲۴۶ : خواری، شرف مردم دانا باشد

شمارهٔ ۲۴۷ : خورشید همین نه ذره پرور باشد

شمارهٔ ۲۴۸ : درویشی جو، گر همه یک دم باشد

شمارهٔ ۲۴۹ : گر زان که همای عشق صیدم باشد

شمارهٔ ۲۵۰ : نازک‌خاطر، کم آرزو می‌باشد

شمارهٔ ۲۵۱ : اسباب تعلق همه عارت بخشد

شمارهٔ ۲۵۲ : آخر همه ناوک هدف خواهد شد

شمارهٔ ۲۵۳ : این نفس که فقر کاش پاکش بکشد

شمارهٔ ۲۵۴ : گویند که دستش ز حنا گلگون شد

شمارهٔ ۲۵۵ : با آن که ز تو کار به دلخواه نشد

شمارهٔ ۲۵۶ : آن را که به حق چراغ افروخته شد

شمارهٔ ۲۵۷ : رسوا شدم ای ناله، حجاب تو چه شد

شمارهٔ ۲۵۸ : ای شعله شوق اضطراب تو چه شد

شمارهٔ ۲۵۹ : قدسی دل طاقت‌آفرین تو چه شد؟

شمارهٔ ۲۶۰ : قدسی چو قرائتش تمنا می‌شد

شمارهٔ ۲۶۱ : هر شاعر اگر شاعر یکتا می‌شد

شمارهٔ ۲۶۲ : آسوده ز صید عام کی خواهی شد

شمارهٔ ۲۶۳ : دل را ز هوس، محض کدورت مپسند

شمارهٔ ۲۶۴ : کی چرخ فروغ اختر خود داند؟

شمارهٔ ۲۶۵ : دل گر لمعات اختر خود داند

شمارهٔ ۲۶۶ : از اهل ستم چه در جهان می‌ماند؟

شمارهٔ ۲۶۷ : روزی که به ترکیب تو پرداخته‌اند

شمارهٔ ۲۶۸ : تا گرد رمد به دیده‌ام بیخته‌اند

شمارهٔ ۲۶۹ : قومی که به محض نام انسان شده‌اند

شمارهٔ ۲۷۰ : قدسی شب وصل، دل در امّید ببند

شمارهٔ ۲۷۱ : بر سینه خود به عاریت نیش مبند

شمارهٔ ۲۷۲ : بی‌دردی و بی‌غمی به هم پیوستند

شمارهٔ ۲۷۳ : چون برق مباش دشمن کشتی چند

شمارهٔ ۲۷۴ : دنیا چه بود، هیچ و در او پوچی چند

شمارهٔ ۲۷۵ : عریان ز لباس معرفت عوری چند

شمارهٔ ۲۷۶ : آنها که دم از گلشن اسرار زدند

شمارهٔ ۲۷۷ : راحت‌طلبان ذوق فروکش دارند

شمارهٔ ۲۷۸ : جمعیت دهر، جور کیشان دارند

شمارهٔ ۲۷۹ : آن قوم که دین عشق‌کیشان دارند

شمارهٔ ۲۸۰ : جمعیت سیم و زر لئیمان دارند

شمارهٔ ۲۸۱ : رو، یک جهتان به هر طرف نگذارند

شمارهٔ ۲۸۲ : فردا که حساب خیر و شر می‌گیرند

شمارهٔ ۲۸۳ : اول به ره عشق خموشت سازند

شمارهٔ ۲۸۴ : مردان همه برگ ترک عالم سازند

شمارهٔ ۲۸۵ : می، خامان را زود ره هوش زند

شمارهٔ ۲۸۶ : حاسد نمکم بر جگر ریش زند

شمارهٔ ۲۸۷ : گویند انسان علم ز هم اندوزند

شمارهٔ ۲۸۸ : نزدیکان را گر چو چراغ افروزند

شمارهٔ ۲۸۹ : آن قوم که دل‌بسته صورت باشند

شمارهٔ ۲۹۰ : این خلق مجازی نه ز اهل هوشند

شمارهٔ ۲۹۱ : آن کس که به ذکر محضت ارشاد کند

شمارهٔ ۲۹۲ : آن را که خدا به بندگی یاد کند

شمارهٔ ۲۹۳ : گاهم به وصال، دل ز غم فرد کند

شمارهٔ ۲۹۴ : هرکس که سخن ز قدر و مقدار کند

شمارهٔ ۲۹۵ : پیوسته فلک تهیه نیش کند

شمارهٔ ۲۹۶ : آن قوم که بر خوان سخاوت نمکند

شمارهٔ ۲۹۷ : با نام هنر به دهر، کس سر نکند

شمارهٔ ۲۹۸ : جاهل را چرخ، بخت روشن نکند

شمارهٔ ۲۹۹ : از عشق دلی که دیده دوزد چه کند

شمارهٔ ۳۰۰ : تن داده دلم به بینوایی، چه کند

شمارهٔ ۳۰۱ : هر لحظه دو چشمم آرزوی تو کنند

شمارهٔ ۳۰۲ : آن قوم که با عشق نه از یک جایند

شمارهٔ ۳۰۳ : ای آن که کنی سعی در اثبات وجود

شمارهٔ ۳۰۴ : در معرفت آن که عشق بر عقل افزود

شمارهٔ ۳۰۵ : گر معرفت الله نباشد مقصود

شمارهٔ ۳۰۶ : کوچک خرد ار چه زود عاشق نشود

شمارهٔ ۳۰۷ : خواهم عدمی که پیش از این داشت وجود

شمارهٔ ۳۰۸ : آن را که دل از دو کون آزاد بود

شمارهٔ ۳۰۹ : فرزانه به قید شهر و کو بند بود

شمارهٔ ۳۱۰ : از نور رخت، سها چو خورشید بود

شمارهٔ ۳۱۱ : دل را به دعای تو صد امید بود

شمارهٔ ۳۱۲ : در عشق، کسی که نو گرفتار بود

شمارهٔ ۳۱۳ : عاشق که مدام محو دلدار بود

شمارهٔ ۳۱۴ : تا مهر توام به سینه مستور بود

شمارهٔ ۳۱۵ : از سر خدا، نبی سرافراز بود

شمارهٔ ۳۱۶ : از اهل کمال خامشی نغز بود

شمارهٔ ۳۱۷ : هرچیز که آن وسیله کام بود

شمارهٔ ۳۱۸ : شب از تو جدا، کار دلم شیون بود

شمارهٔ ۳۱۹ : مردم که ز مردمی نشانش نبود

شمارهٔ ۳۲۰ : آن کز طرف خدا موفق نبود

شمارهٔ ۳۲۱ : ای بوده در آنچه بوده و هست و بوَد

شمارهٔ ۳۲۲ : وردم همه وقت، ماجرای تو بود

شمارهٔ ۳۲۳ : آن کش نظر بلند و برجسته بود

شمارهٔ ۳۲۴ : در هند که موی سر پسندیده بود

شمارهٔ ۳۲۵ : درویش، غنی‌ست گرچه بی‌توشه بود

شمارهٔ ۳۲۶ : گر بی تو مرا راه به جایی می‌بود

شمارهٔ ۳۲۷ : صاحب‌نظری کز پی دیدار رود

شمارهٔ ۳۲۸ : از گفته عقل، شورش من نرود

شمارهٔ ۳۲۹ : خونم ز ره نظر به در چون نرود؟

شمارهٔ ۳۳۰ : عاشق ز درت به هر هوایی نرود

شمارهٔ ۳۳۱ : شوریده عشق اگر غم‌آلود شود

شمارهٔ ۳۳۲ : عزمت چه شود به سعی اگر یار شود

شمارهٔ ۳۳۳ : از هوش رود چو با تو دل یار شود

شمارهٔ ۳۳۴ : از حرف هوس، صدق سخن، لاف شود

شمارهٔ ۳۳۵ : گیرم فلکت قرین آمال شود

شمارهٔ ۳۳۶ : گر سخت چو سنگ و نرم چون موم شود

شمارهٔ ۳۳۷ : هر فرد، به علم، فرد اکبر نشود

شمارهٔ ۳۳۸ : بی یاری اکسیر، مِسَت زر نشود

شمارهٔ ۳۳۹ : پاکیزه‌سرشت عاجز غم نشود

شمارهٔ ۳۴۰ : دنیا مطلوب طالب دین نشود

شمارهٔ ۳۴۱ : خواهی که دلت ز دوست آگاه شود

شمارهٔ ۳۴۲ : زان پیش که دفتر بقا شسته شود

شمارهٔ ۳۴۳ : خود نامه مژده گر گشایی چه شود؟

شمارهٔ ۳۴۴ : تا در کف توست دل کی آزاده شود؟

شمارهٔ ۳۴۵ : زاهد به بهشت عدن، جا می‌خواهد

شمارهٔ ۳۴۶ : آن کو به جهان رضای حق می‌خواهد

شمارهٔ ۳۴۷ : عاقل ز جهان فتنه‌آمیز جهد

شمارهٔ ۳۴۸ : ای آن که هوس طبع تو را سود دهد

شمارهٔ ۳۴۹ : آن قوم که می‌زنند حرف از تجرید

شمارهٔ ۳۵۰ : نابینا را عشق کند صاحب دید

شمارهٔ ۳۵۱ : چرخم چو ز کشمیر به لاهور کشید

شمارهٔ ۳۵۲ : در راه طلب، فتادگی می‌باید

شمارهٔ ۳۵۳ : عاقل ز سر کوی تو رسوا آید

شمارهٔ ۳۵۴ : هر لحظه مرا قید دگر می‌باید

شمارهٔ ۳۵۵ : چون مهر، کمال برشدن می‌باید

شمارهٔ ۳۵۶ : یار تو غم اندوخته‌ای می‌باید

شمارهٔ ۳۵۷ : در معرکه مردی که ازو کار آید

شمارهٔ ۳۵۸ : هرچند تو را عذاب می‌افزاید

شمارهٔ ۳۵۹ : زان ره که نسیمش به مه و سال آید

شمارهٔ ۳۶۰ : کی عشق برون از دل پر خون آید؟

شمارهٔ ۳۶۱ : امروز بتم طرز دگر می‌آید

شمارهٔ ۳۶۲ : روزی که به صد شبم سحر می‌آید

شمارهٔ ۳۶۳ : آن مرغ نه بهر دانه‌ام می‌آید

شمارهٔ ۳۶۴ : ای آن که هوس دکانی از بهر تو چید

شمارهٔ ۳۶۵ : این عمر که از لطف خداداد رسید

شمارهٔ ۳۶۶ : نتوان به خدا به زعم ادراک رسید

شمارهٔ ۳۶۷ : از وصل تو ام به دل سروشی نرسید

شمارهٔ ۳۶۸ : بی رنج خمار، کس به جامی نرسید

شمارهٔ ۳۶۹ : بی رنج سفر، کس به مقامی نرسید

شمارهٔ ۳۷۰ : پیوسته درین دایره پهناور

شمارهٔ ۳۷۱ : آن را که بود درخور افسر چو گهر

شمارهٔ ۳۷۲ : از حادثه گر چرخ شود زیر و زبر

شمارهٔ ۳۷۳ : در کوی مجاز هرکه شد راهسپر

شمارهٔ ۳۷۴ : از حادثه گر چرخ شود زیر و زبر

شمارهٔ ۳۷۵ : از قدر هنر، بی‌هنران را چه خبر؟

شمارهٔ ۳۷۶ : ای از تو نظر یافته ارباب نظر

شمارهٔ ۳۷۷ : چون رفت ازین گنبد فیروزه حصار

شمارهٔ ۳۷۸ : انسان که طفیل او فلک راست مدار

شمارهٔ ۳۷۹ : زردست اگرچه چهره عاشق زار

شمارهٔ ۳۸۰ : در گلشن دهر تا خزان است و بهار

شمارهٔ ۳۸۱ : تا دیده سرشک لاله‌گون آرد بار

شمارهٔ ۳۸۲ : از اصل، ز فرع، فکر دوری‌ست فرار

شمارهٔ ۳۸۳ : گر خانه چشم من بود تیره و تار

شمارهٔ ۳۸۴ : از درد نکرد دیده‌ام ضعف اظهار

شمارهٔ ۳۸۵ : چشم ترم از گریه ندارد آزار

شمارهٔ ۳۸۶ : قدسی ز بتان حسرت دیدار مدار

شمارهٔ ۳۸۷ : از رنگ نفس، هوس شود رنگین‌تر

شمارهٔ ۳۸۸ : در پرده ز محتسب شراب اولی‌تر

شمارهٔ ۳۸۹ : ای دوست چنین ز دوست‌داران مگذر

شمارهٔ ۳۹۰ : عمر اندک پایی و کار بسیار به سر

شمارهٔ ۳۹۱ : پیوسته روم راه چو پرگار به سر

شمارهٔ ۳۹۲ : از دولت وصل کس مبادا مهجور

شمارهٔ ۳۹۳ : بیچاره خرد به سعی باشد مجبور

شمارهٔ ۳۹۴ : از بس که بود چشم خزف بر گوهر

شمارهٔ ۳۹۵ : آنم که برون جهد ز کانم گوهر

شمارهٔ ۳۹۶ : آمیخته‌ام به خلق، چون شهد به شیر

شمارهٔ ۳۹۷ : سیری نپذیرد از هوس نفس دلیر

شمارهٔ ۳۹۸ : گوشی طلب از خدای خود پند پذیر

شمارهٔ ۳۹۹ : در گوشه مسکنت من زار حقیر

شمارهٔ ۴۰۰ : ای محض شکم آمده چون چرخ اثیر

شمارهٔ ۴۰۱ : ای فیض تو همچو صبحدم عالمگیر

شمارهٔ ۴۰۲ : قدسی همه جا چو نیست سودا درگیر

شمارهٔ ۴۰۳ : بر من چو در وصل تو کردند فراز

شمارهٔ ۴۰۴ : بر قرص جو خودم بود دست دراز

شمارهٔ ۴۰۵ : عشق است که چرخ را برآمد به فراز

شمارهٔ ۴۰۶ : نتوان ز قضا گریختن با تک و تاز

شمارهٔ ۴۰۷ : خوش نیست زبان رمز را قصه دراز

شمارهٔ ۴۰۸ : موجود بود گرچه سراپا عاجز

شمارهٔ ۴۰۹ : آن برد گرو که رفت ازین دار به عجز

شمارهٔ ۴۱۰ : قدسی، منم و دلی چو آتش همه سوز

شمارهٔ ۴۱۱ : قدسی ز تو در قید حجاب است هنوز

شمارهٔ ۴۱۲ : قدسی به دلت هوای کام است هنوز

شمارهٔ ۴۱۳ : بینم رخ غم، نقاب نگشاده هنوز

شمارهٔ ۴۱۴ : شب‌های دراز رفت و خوابی نه هنوز

شمارهٔ ۴۱۵ : ای مرغ چمن، عشق ندانی ز هوس

شمارهٔ ۴۱۶ : ای خواهش عشقت آرزوی همه کس

شمارهٔ ۴۱۷ : پوشیده چو شمع نیست، داند همه کس

شمارهٔ ۴۱۸ : از همسفران عشق، چون اهل هوس

شمارهٔ ۴۱۹ : از فیض دم شماست پیش همه کس

شمارهٔ ۴۲۰ : کو عقل که نفس را کند منع هوس

شمارهٔ ۴۲۱ : از یک جنسند گرچه نیک و بد ناس

شمارهٔ ۴۲۲ : احوال زمانه از ستم‌کیشان پرس

شمارهٔ ۴۲۳ : با عقل به اندازه روی مایل باش

شمارهٔ ۴۲۴ : بی لخت جگر چو لاله در راغ مباش

شمارهٔ ۴۲۵ : آن غنچه که کار با صبا افتادش

شمارهٔ ۴۲۶ : هرکس که به گلشن وجود آرندش

شمارهٔ ۴۲۷ : دل عقده چرخ تا گشود، افکندش

شمارهٔ ۴۲۸ : آن کس که به معصیت فرو رفته سرش

شمارهٔ ۴۲۹ : گردون که ندانی سبب خیر و شرش

شمارهٔ ۴۳۰ : این یا رب گرمی که تو داری پاسش

شمارهٔ ۴۳۱ : این خانه که سقف باشد از افلاکش

شمارهٔ ۴۳۲ : خورشید که از پی بروند افلاکش

شمارهٔ ۴۳۳ : در سینه تنگ من وطن ساخت غمش

شمارهٔ ۴۳۴ : آن را که بود رگی ز غیرت به تنش

شمارهٔ ۴۳۵ : ای فیض ازل با نفست دوشادوش

شمارهٔ ۴۳۶ : دارد به من اتحاد، یار از من بیش

شمارهٔ ۴۳۷ : با آن که زدی بر جگرم صد جا نیش

شمارهٔ ۴۳۸ : صبحم، نیم از شکفته طبعی درویش

شمارهٔ ۴۳۹ : از فیض جنون، عقل برد کار ز پیش

شمارهٔ ۴۴۰ : گردون که ز هم نمی‌فتد اجزایش

شمارهٔ ۴۴۱ : عشق ارچه بود ز بود، نابودش بیش

شمارهٔ ۴۴۲ : هست از بن هر موی، مرا بر تن خویش

شمارهٔ ۴۴۳ : دارم به دو دست خویش دایم تن خویش

شمارهٔ ۴۴۴ : خون شد دلم از شنیدن نام وداع

شمارهٔ ۴۴۵ : پیدا بود از اشک فروهشته شمع

شمارهٔ ۴۴۶ : بی گریه، بود دیده چو بی باده ایاغ

شمارهٔ ۴۴۷ : زنهار دم سرد مده سر به چراغ

شمارهٔ ۴۴۸ : از ماه، چه نور چشم داری در میغ؟

شمارهٔ ۴۴۹ : ای عمر گرامی به ریا کرده تلف

شمارهٔ ۴۵۰ : ای باطن تو چو ظاهر آینه صاف

شمارهٔ ۴۵۱ : خوش نیست حقیقت و مجاز از هم پاک

شمارهٔ ۴۵۲ : بس تجربه کردیم درین عالم خاک

شمارهٔ ۴۵۳ : آن را که رسد کدورتی از افلاک

شمارهٔ ۴۵۴ : تا این کهن آسیا نکرده‌ست درنگ

شمارهٔ ۴۵۵ : آید دل صاف‌طینتان زود به چنگ

شمارهٔ ۴۵۶ : بی روی تو زد غبار در چشمم چنگ

شمارهٔ ۴۵۷ : زد قافله‌سالار، پی کوچ، دهل

شمارهٔ ۴۵۸ : چنندان که زند طعنه طعنش بر دل

شمارهٔ ۴۵۹ : هنگامه اهل وجد می‌باید و حال

شمارهٔ ۴۶۰ : از گل نگرفته‌ام سراغ از ته دل

شمارهٔ ۴۶۱ : پرهیز کن از راهنمایان فضول

شمارهٔ ۴۶۲ : آن کس که کند معرفت حق تحصیل

شمارهٔ ۴۶۳ : از بس که فسرد از نفس سرد، تنم

شمارهٔ ۴۶۴ : از مهره گردون نکشید آن که ستم

شمارهٔ ۴۶۵ : هر کثرت و وحدت که دهد دست به هم

شمارهٔ ۴۶۶ : فارغ شده‌ام ز ننگ و آسوده ز نام

شمارهٔ ۴۶۷ : مگذار کُمیت فهم را سست لجام

شمارهٔ ۴۶۸ : از مژده خویش پیشتر نه دو سه گام

شمارهٔ ۴۶۹ : از گریه نکرد ضعف در دیده مقام

شمارهٔ ۴۷۰ : چندی ز خرد، پختگی اندوخته‌ام

شمارهٔ ۴۷۱ : هر دم نتوان کرد به جامی مستم

شمارهٔ ۴۷۲ : چون صید اگر به دام صیاد افتم

شمارهٔ ۴۷۳ : زان روز که از مادر گیتی زادم

شمارهٔ ۴۷۴ : آن شوخ که دل به جلوه او دادم

شمارهٔ ۴۷۵ : هر سو که مهیای سفر می‌گردم

شمارهٔ ۴۷۶ : یک چند به فسق و معصیت یار شدم

شمارهٔ ۴۷۷ : در عشق، به جز زیان ندارد سودم

شمارهٔ ۴۷۸ : نی شکر ز جان، نه شکوه از تن دارم

شمارهٔ ۴۷۹ : با عشق، ز دل نهفته رازی دارم

شمارهٔ ۴۸۰ : از مرغ چمن، به گل سزاوارترم

شمارهٔ ۴۸۱ : با آن که گذشت در نقاب از نظرم

شمارهٔ ۴۸۲ : در وصل تو دیده بر زمین می‌دوزم

شمارهٔ ۴۸۳ : از خاک درت گر چو صبا برخیزم

شمارهٔ ۴۸۴ : شب‌ها که ز هجر، آب گردد نفسم

شمارهٔ ۴۸۵ : گردون زند از کین تو هر صبحی دم

شمارهٔ ۴۸۶ : در عشق به آن بهانه جو نزدیکم

شمارهٔ ۴۸۷ : چون آینه، گر به ساده‌لوحی مثلم

شمارهٔ ۴۸۸ : خود کرد به لطف اگرچه اول رامم

شمارهٔ ۴۸۹ : هرچند نواسنج قدیم چمنم

شمارهٔ ۴۹۰ : گفتی که لب آلوده به می چند کنم

شمارهٔ ۴۹۱ : از خوف، گهی خاطر خود ریش کنم

شمارهٔ ۴۹۲ : از حق، طلب دل حق‌اندیش کنم

شمارهٔ ۴۹۳ : خواهم ز گذشته‌ها روایت نکنم

شمارهٔ ۴۹۴ : قدسی هوس کام‌پرستی نکنم

شمارهٔ ۴۹۵ : هر روز، سرشک چشم طوفان‌زایم

شمارهٔ ۴۹۶ : قدسی من و بخت اگرچه توام بودیم

شمارهٔ ۴۹۷ : دل پیش تو ای دلبر کاشی داریم

شمارهٔ ۴۹۸ : تا یار شدی به رغم من با دشمن

شمارهٔ ۴۹۹ : الفاظ لباس است و معانی چو بدن

شمارهٔ ۵۰۰ : تا راز دلت ز دل نیاید به زبان

شمارهٔ ۵۰۱ : در باب وجودت ای خداوند جهان

شمارهٔ ۵۰۲ : تا هست به جا دایره کون و مکان

شمارهٔ ۵۰۳ : بی راهبری که سوزدش بهر تو جان

شمارهٔ ۵۰۴ : هرچند که رحمت است کار رحمان

شمارهٔ ۵۰۵ : جایی که بود پای محبت به میان

شمارهٔ ۵۰۶ : بی‌واسطه در مجلس ابنای زمان

شمارهٔ ۵۰۷ : زنهار مرو به گله خاموشان

شمارهٔ ۵۰۸ : شاهنشهی است خدمت درویشان

شمارهٔ ۵۰۹ : عقل آمد و دل در اضطراب است همان

شمارهٔ ۵۱۰ : ای باخبر از حقیقت کون و مکان

شمارهٔ ۵۱۱ : آن صفحه که بایدش سراپا شستن

شمارهٔ ۵۱۲ : تا کی دنبال نفس سرکش رفتن

شمارهٔ ۵۱۳ : ای نفس، بس است این همه عصیان‌کردن

شمارهٔ ۵۱۴ : تا کی سخن معرفت انشا کردن؟

شمارهٔ ۵۱۵ : آزرده چو خاطرت ز با ما بودن

شمارهٔ ۵۱۶ : در عشق تو دل به شرم خواهد بودن

شمارهٔ ۵۱۷ : از نامه رسی پیش، چه خواهد بودن

شمارهٔ ۵۱۸ : دلگیر مشو ز شهر یا ده بودن

شمارهٔ ۵۱۹ : چون غنچه خراب گردم از خندیدن

شمارهٔ ۵۲۰ : از کس نبود کدورتم در باطن

شمارهٔ ۵۲۱ : ای نفس، به بندگی سری پیدا کن

شمارهٔ ۵۲۲ : از عشق حقیقی، اثری پیدا کن

شمارهٔ ۵۲۳ : چون باد بگرد و گلشنی پیدا کن

شمارهٔ ۵۲۴ : از خلق جهان، کناره‌ای ساز وطن

شمارهٔ ۵۲۵ : شد شهره شهر باده‌پیمایی من

شمارهٔ ۵۲۶ : گر عارض دلبرم بود گندم‌گون

شمارهٔ ۵۲۷ : از دل نرود آه غم‌آلود برون

شمارهٔ ۵۲۸ : هرچند جهد برق حوادث ز کمین

شمارهٔ ۵۲۹ : باشد ز تو دوست‌تر به تو چرخ برین

شمارهٔ ۵۳۰ : زلفی شده قید من، نه زنجیرست این

شمارهٔ ۵۳۱ : هر فعل که از تو در شمارست، ببین

شمارهٔ ۵۳۲ : عمری ز پی دوست نمودم تک و دو

شمارهٔ ۵۳۳ : اوراد من است داستان غم تو

شمارهٔ ۵۳۴ : زاهد، تا چند زرق و خودکامی تو؟

شمارهٔ ۵۳۵ : در بزم شهود، ذکر می‌گویی تو

شمارهٔ ۵۳۶ : گر دلشده‌ای، جان غم‌اندوزت کو؟

شمارهٔ ۵۳۷ : در بزم جهان، شمع شب‌افروزی کو؟

شمارهٔ ۵۳۸ : ای عمر به رفتن چه شتاب است بگو

شمارهٔ ۵۳۹ : ای بی‌جگر، آواز کمانم مشنو

شمارهٔ ۵۴۰ : بر ماه کنم گر ز سر شوق، نگاه

شمارهٔ ۵۴۱ : قدسی تا کی آه کشم از دل، آه

شمارهٔ ۵۴۲ : بی‌برگان را به صد هنر، بی زر و جاه

شمارهٔ ۵۴۳ : مشتاق جمال را چه بیگاه و چه گاه

شمارهٔ ۵۴۴ : کرد از ره راست چون رسولت آگاه

شمارهٔ ۵۴۵ : جز گفت و شنود زینت هوش مخواه

شمارهٔ ۵۴۶ : در دهر ز هر انجمنی خلوت به

شمارهٔ ۵۴۷ : دل از سر کوی یار برخاسته به

شمارهٔ ۵۴۸ : هر ذره غمت ز عالمی شادی به

شمارهٔ ۵۴۹ : با مردم روزگار، کم‌جوشی به

شمارهٔ ۵۵۰ : آن کز پی عارفان دین برگشته

شمارهٔ ۵۵۱ : چون مهرش اگر بود سپر در پنجه

شمارهٔ ۵۵۲ : آوازه من به هند و روم افتاده

شمارهٔ ۵۵۳ : بر روی تو چرخ دست رد ننهاده

شمارهٔ ۵۵۴ : حیرت، تپش از جام خرابم برده

شمارهٔ ۵۵۵ : هستی چمن جان و چمن در پرده

شمارهٔ ۵۵۶ : عشقت که به شعله راه پروانه زده

شمارهٔ ۵۵۷ : عشقت ره دیوانه و فرزانه زده

شمارهٔ ۵۵۸ : کی دل شود از هوای خود شرمنده

شمارهٔ ۵۵۹ : فریاد ز دست صبر نافرموده

شمارهٔ ۵۶۰ : ای همچو خرد در همه فن سنجیده

شمارهٔ ۵۶۱ : در غربتم استخوان چو نی نالیده

شمارهٔ ۵۶۲ : در عشق، چه دل‌هاست کباب از شعله

شمارهٔ ۵۶۳ : هرگز نشدم جرعه‌کش از جام گله

شمارهٔ ۵۶۴ : از خلق جهان، چه نیک و بد، یک قلمه

شمارهٔ ۵۶۵ : ای ذکر تو مقصود ز گفتار همه

شمارهٔ ۵۶۶ : شادم به دل خراب در ویرانه

شمارهٔ ۵۶۷ : دیوانه رهد ز رنج در ویرانه

شمارهٔ ۵۶۸ : از گردش و سیر فلک حادثه‌زای

شمارهٔ ۵۶۹ : ای تازه نهال سایه‌پرور بازآی

شمارهٔ ۵۷۰ : ای مرکز نه سپهر اعظم بازآی

شمارهٔ ۵۷۱ : همت طلبی، به تربت مجنون آی

شمارهٔ ۵۷۲ : ای جان و جهان، جهان و جان همه‌ای

شمارهٔ ۵۷۳ : ای عشق، حیات جاودان همه‌ای

شمارهٔ ۵۷۴ : ای دوست چرا در دل دیوانه نه ای

شمارهٔ ۵۷۵ : عشق آن تو شد، تواش کجا می‌طلبی

شمارهٔ ۵۷۶ : هرگز نشدم کام‌ور از مطلوبی

شمارهٔ ۵۷۷ : ای آن که کمر به جستن حق بستی

شمارهٔ ۵۷۸ : بگذار حدیث جزو و کل در مستی

شمارهٔ ۵۷۹ : ای عشق جدا ز وصل یارم کشتی

شمارهٔ ۵۸۰ : رنجورم و خسته‌دل، طبیبان مددی!

شمارهٔ ۵۸۱ : از دوری خود، بی پر و بالم کردی

شمارهٔ ۵۸۲ : خشنود به مژده وصالم کردی

شمارهٔ ۵۸۳ : ناصح به نصیحت چه پی ما گردی؟

شمارهٔ ۵۸۴ : خواهی که معزز و مکرم گردی

شمارهٔ ۵۸۵ : بد نیز مباش اگر نه خود به گردی

شمارهٔ ۵۸۶ : چون باصره در عشق مجازی ماندی

شمارهٔ ۵۸۷ : گر زان که خرد بیخودی افزا بودی

شمارهٔ ۵۸۸ : گر دونان را دست عطا می‌بودی

شمارهٔ ۵۸۹ : ای دل، ستم و جفای مردم دیدی؟

شمارهٔ ۵۹۰ : با آن که خبر ز حال زارم داری

شمارهٔ ۵۹۱ : ای غم نتوان گرفت هر دم یاری

شمارهٔ ۵۹۲ : گر شعر نگویم نه ز شعرم عاری

شمارهٔ ۵۹۳ : از عالم اگر عمل نیاید باری

شمارهٔ ۵۹۴ : از عشق بگو مقاله‌ای گر داری

شمارهٔ ۵۹۵ : در دست، ز صلح کل پشیزی داری

شمارهٔ ۵۹۶ : ای عشق، چه بر سرم ز افسون آری

شمارهٔ ۵۹۷ : این ره که تو سر کرده‌ای از مغروری

شمارهٔ ۵۹۸ : پُر پیش فتاده‌ای، قفایی نخوری

شمارهٔ ۵۹۹ : خواهم که به دل، چو عشق، مسکن گیری

شمارهٔ ۶۰۰ : هرچند نباشد خبرت از رازی

شمارهٔ ۶۰۱ : ای عشق، تو ما را به جهان می‌ارزی

شمارهٔ ۶۰۲ : شمعی تو، ولی ز انجمن پرهیزی

شمارهٔ ۶۰۳ : تجرید گزین تا به نوایی برسی

شمارهٔ ۶۰۴ : بر آسایش، مدار ننهاد کسی

شمارهٔ ۶۰۵ : خرسند بود چند به نام از تو کسی

شمارهٔ ۶۰۶ : نی عزت و اعتبار ماند به کسی

شمارهٔ ۶۰۷ : در وحدت ذات، گفته گوهرپاشی

شمارهٔ ۶۰۸ : گر از یاری، مدام از خود باشی

شمارهٔ ۶۰۹ : ای جان چه شود که مونس تن باشی

شمارهٔ ۶۱۰ : در پرده به هر دل آشنا می‌باشی

شمارهٔ ۶۱۱ : بی شعله، چو باده خود به خود می‌جوشی

شمارهٔ ۶۱۲ : یابی چو ز اهل فضل، شخصی عاصی

شمارهٔ ۶۱۳ : محروم ز وصل یار بودن تا کی

شمارهٔ ۶۱۴ : در ملک وجود، خوار بودن تا کی؟

شمارهٔ ۶۱۵ : روزن متعددست و مهتاب یکی

شمارهٔ ۶۱۶ : از مردم حال، اهل حال است یکی

شمارهٔ ۶۱۷ : بی‌فیضان را چه باک از بی‌برگی؟

شمارهٔ ۶۱۸ : عاشق نشود هلاک از بی‌برگی

شمارهٔ ۶۱۹ : گر بتوانی، به نفس خود کن جدلی

شمارهٔ ۶۲۰ : آن رند که در مثل ندارد بدلی

شمارهٔ ۶۲۱ : از عشق که نیست در جهانش بدلی

شمارهٔ ۶۲۲ : آن کز ازلش آمده فطرت عالی

شمارهٔ ۶۲۳ : بی فیض ازل رتبه نگردد عالی

شمارهٔ ۶۲۴ : بی ساغر عیش، مردم از بی‌حالی

شمارهٔ ۶۲۵ : آنها که خرید عشقشان از خامی

شمارهٔ ۶۲۶ : زین هستی موهوم، جدا باش دمی

شمارهٔ ۶۲۷ : سوز جگرم نمی‌برد درمانی

شمارهٔ ۶۲۸ : حیرت‌زده را چه غم ز سرگردانی

شمارهٔ ۶۲۹ : در شعر شوی گر انوری را ثانی

شمارهٔ ۶۳۰ : خوش در پی عقل و هوش افراختنی

شمارهٔ ۶۳۱ : رمزی‌ست حدیث عشق، دریافتنی

شمارهٔ ۶۳۲ : شد نغمه، وبال از فغانم بر نی

شمارهٔ ۶۳۳ : در بام شریعتی، دگر پر نزنی

شمارهٔ ۶۳۴ : ای دل، می تجرید تمنا نکنی

شمارهٔ ۶۳۵ : با فقر و فنا، چون فقرا سر چه کنی؟

شمارهٔ ۶۳۶ : ای پنجه‌قوی شکار لاغر چه کنی

شمارهٔ ۶۳۷ : تقریر ز حالی که نداری چه کنی

شمارهٔ ۶۳۸ : هر نیک و بدی که می‌کنی، می‌بینی

شمارهٔ ۶۳۹ : هر نقش که بر سپهر اعلا بینی

شمارهٔ ۶۴۰ : زنهار به فکر خواهش از جا نروی

شمارهٔ ۶۴۱ : گاهی نخود سبزی هر دیگ شوی

شمارهٔ ۶۴۲ : گر سوخته آتش بی دود شوی

شمارهٔ ۶۴۳ : تا کی مشغول عالم خاک شوی

شمارهٔ ۶۴۴ : گیرم ز مقربان درگاه شوی

شمارهٔ ۶۴۵ : با حرص و هوا، کی بود روزبهی؟

شمارهٔ ۶۴۶ : هرچند که دارد آسمان مهر و مهی

شمارهٔ ۶۴۷ : از کس نبود هراس در تنهایی

شمارهٔ ۶۴۸ : ای قد تو سرو چمن دلجویی

شمارهٔ ۶۴۹ : با رستم گُرد اگر هماورد تویی

شمارهٔ ۶۵۰ : در خانقه کون و مکان پیر تویی

شمارهٔ ۶۵۱ : ای پیرو کاملان عرفان که تویی

شمارهٔ ۱

آنی تو که نیست در دعای تو ریا

وین حرف، نهفته نیست بر شاه و گدا

ای پیر جوان، تویی که در خانقهت

مقرون به اجابت است پیوسته دعا

شمارهٔ ۲

گر دل نشود ز درد جانکاه جدا

خود را ز هوس کند به یک آه جدا

هر خوشه که مالیده شد از جور کفی

گردد به پفی دانه‌اش از کاه جدا

شمارهٔ ۳

یا رب که فسانه مختصر کن ما را

خواب مستی ز سر به در کن ما را

ای پاکی مرد بی نگاه تو محال

صد خرده بگیر و یک نظر کن ما را

شمارهٔ ۴

خواهی که کنی قبله سر کویت را

از خواهش کس، ترش مکن رویت را

با خلق، گشاده‌روی شو چون محراب

تا سجده برند طاق ابرویت را

شمارهٔ ۵

افسرده مکن چو تیره‌روزان خود را

از آتش عشق، برفروزان خود را

جمعند موافقان و صحبت گرم است

ای شمع چه مرده‌ای، بسوزان خود را

شمارهٔ ۶

بیهوده مشو برق گیاه فقرا

وز قهر مکَن چاه به راه فقرا

تو آتش خشم و فقرا خصم غضب

ای جمله غضب، حذر ز آه فقرا

شمارهٔ ۷

گر یافته‌ای حقیقت عالم را

پیوند به اوست خاتم و آدم را

کس را به خیال که سرگشته مکن

بنمای باد نیر از دو عالم را

شمارهٔ ۸

چون منصب عاشقی فلک داد مرا

شد دنیی و عقبی همه از یاد مرا

افتاده ز کار دو جهان است دلم

زان روز که کار با تو افتاد مرا

شمارهٔ ۹

از بی‌هنری‌ست اینقدر داد مرا

کز قید هنر نکرد آزاد مرا

چون تیغ چه سان کنم نهان جوهر خویش؟

چون بخیه به روی کار افتاد مرا

شمارهٔ ۱۰

گردون که به دیده خار افکند مرا

آتش به دل فگار افکند مرا

نی شمع به محفلی، نه گل در چمنی

بنگر به چه روزگار افکند مرا

شمارهٔ ۱۱

آن گل که ز نکهتش بشد هوش مرا

چون خواند به باغ وصل خود دوش مرا

از بس که به خدمت ایستادم پیشش

رفتار چو سرو شد فراموش مرا

شمارهٔ ۱۲

طبعی که بود حریص مر عصیان را

مایل باشد فزونی نقصان را

صاحب کالا قیمتش افزون گوید

هرچیز که دزد برده باشد آن را

شمارهٔ ۱۳

هرچند خرد جلوه دهد سامان را

از جهل نجات کی دهد نادان را؟

نتوان به نعیم خلد باز آوردن

از رغبتِ جو، طبیعت حیوان را

شمارهٔ ۱۴

عالم که اله آفریده‌ست آن را

بد گفتن آن، رخنه کند ایمان را

نشناختگان نیک نمی‌بینندش

بد ممکن نیست دیده عرفان را

شمارهٔ ۱۵

از بدنامی چه باک بدنامان را؟

کس چون شکند شکسته‌اندامان را؟

از شعله قهر، عاشقان را چه غم است

اندیشه ز سوختن بود خامان را

شمارهٔ ۱۶

باید به مدارا طلبید آن مه را

سرعت نبود هنر دل آگه را

زنهار چو انگشت به هنگام شمار

افتان خیزان به سر رسان این ره را

شمارهٔ ۱۷

کی قدر شود بلند هر کوته را؟

در خور نبود شهی، گدای شه را

خورشیدی عشق گو مجو ماه دگر

آخر نه بس است ماه‌بودن مه را؟

شمارهٔ ۱۸

با فقر چه قدر، دنیی و عقبی را؟

دارد همه کس مسلم این دعوی را

غالب‌گشتن بر دو جهان از فقر است

اقبال بلند باید این معنی را

شمارهٔ ۱۹

بردیم به چرخ آه شررناکی را

بستیم به پای شعله خاشاکی را

با دیده تر، نقش زمین را شستیم

دادیم به سیلاب، کف خاکی را

شمارهٔ ۲۰

بگذار چو آه، آسمان‌پویی را

چون اشک مکن پیشه زمین‌شویی را

بیرون مرو از طریق مردان خدا

آموز ز حق‌یافته، دلجویی را

شمارهٔ ۲۱

در حضرت دوست انس جان را چه بقا

باقی همه اوست، این و آن را چه بقا

خرسند به جانی و تسلی به جهان

جان را چه ثبات است و جهان را چه بقا

شمارهٔ ۲۲

هرگز نکشد مد طمع، خامه ما

از حرف قناعت است پر نامه ما

انصاف نگر که پا به دامن داریم

با آن که به زانو نرسد جامه ما

شمارهٔ ۲۳

عاقل ز سراب، در گمان دریا

عاشق نشنیده‌ست کران دریا

با عشق ز عقل حرف تنزیه زدن

کُر ساختن است در میان دریا

شمارهٔ ۲۴

عالِم که به جاهلش سوال است و جواب

پیوسته به جهل یابد از خلق، خطاب

هرچند، کس آرمیده باشد، عکسش

آید به نظر مضطرب از جنبش آب

شمارهٔ ۲۵

زین گونه که رشک داردم در تب و تاب

در وصل، دلم ز یاد هجرست خراب

از اشک نرفت زنگ غم از دل من

ز آیینه ما غبار ننشست به آب

شمارهٔ ۲۶

بی پیر، مرید کی شود مست و خراب؟

رهبر بودش گرچه خرد در همه باب

هرچند در آفتاب هم گرم شود

بی گرمی شعله کی به جوش آید آب؟

شمارهٔ ۲۷

عاشق باشد ز شور خود مست و خراب

عاقل ز پی نصیحتش در تب و تاب

از گرمی عقل، عشق افسرده نشد

دریا نشود ز تاب خورشید سراب

شمارهٔ ۲۸

چندین به خرابی فلک چیست شتاب؟

خواهد شدن این قطره پر باد، خراب

بی ماحصل است طعنه بر چرخ زدن

بی نیش فرو نشیند آماس حباب

شمارهٔ ۲۹

گیرم که ز اصل خود کند فرع، حجاب

کی اصل جدا ز فرع خود دارد تاب؟

پهلو دزدد گرچه حباب از دریا

دریا پهلو تهی نسازد ز حباب

شمارهٔ ۳۰

واعظ که خبر ندارد از جان خراب

از شغل ملامتم ندارد خور و خواب

او گرم نصیحت است و من می‌گویم

از دیده، به آب سرد، می‌ریزد آب

شمارهٔ ۳۱

آن را که بزرگ است خرد در همه باب

آزاد برون رود ازین دیر خراب

کوچک‌خردان به قید دنیا میرند

اطفال روند دست و پا بسته به خواب

شمارهٔ ۳۲

قدرت نشود بلند از علم کتاب

از عشق و خرد جوی مدد در همه باب

عشق و خردت برآورند از پستی

بی دلو و رسن ز چاه برناید آب

شمارهٔ ۳۳

تا کرد قضا بنای این دیر خراب

تاخیر به کار راستان آمده باب

گر راست روی، مکن به مقصود شتاب

زیرا که رسد پای چپ اول به رکاب

شمارهٔ ۳۴

ای تشنه فیض تو چه دریا چه سراب

امید به توست خلق را در همه باب

در دنیا، بس که مهربان همه‌ای

هر طایفه‌ات می‌کند از خویش حساب

شمارهٔ ۳۵

در فقر، ریاضت است باب از همه باب

پروردن تن عیب بود از خور و خواب

این نغمه خوشت باد اگر داری تاب

کز ضعف، رگ از پوست برآید چو رباب

شمارهٔ ۳۶

از مرحله کذب گذشتم به شتاب

فال ره فقر می‌زنم در همه باب

نزدیک‌ترست ره به افتادگی‌ام

زان ره که فتد عکس در آیینه و آب

شمارهٔ ۳۷

آمد ز ازل گوهر معنی کمیاب

آراسته ظاهران ندانند این باب

آن روز که خلق صورت و معنی شد

کردند قبول صورت آیینه و آب

شمارهٔ ۳۸

ای صبح ز فیض نفست عرش جناب

وی خرقه رحمت ز تو پوشیده سحاب

ای مرشد ارباب طریق از همه باب

ما را چو اجابت به دعایی دریاب

شمارهٔ ۳۹

چون ساخته شد کار جهان را اسباب

برداشتن چیزی ازان بود صواب

از جمله برداشتنی‌ها، اول

برداشته شد ز پیش چشم تو حجاب

شمارهٔ ۴۰

وقت است اگر عنان سپاری به شتاب

با جاذبه شوق چه دریا، چه سراب

بشتاب به سرعتی که در راه رسد

اول قدمت به منزل آخر به رکاب

شمارهٔ ۴۱

بر روی محیط است کف پای حباب

نگرفته درین بحر، کسی جای حباب

عاشق، ز شکستگی، همه عشق شود

دریا شده، تا شکسته مینای حباب

شمارهٔ ۴۲

اشک آمده مصدر اثر در همه باب

خوش منت‌هاست بر سر از چشم پر آب

تا گریه بود، پی سخن گم نشود

در گل نشود نقش پی از باد خراب

شمارهٔ ۴۳

هرکس که کند از تو تمنای گلاب

بر چهره خود آب زند جای گلاب

پیداست که ظرف شیشه‌ای چند بود

این چشمه آب است، نه مینای گلاب

شمارهٔ ۴۴

دود دلم آسمان‌گدازست امشب

چون راه عدم، دور و درازست امشب

صد دور بگشت چرخ و بیدار نشد

خورشید مگر به خواب نازست امشب؟

شمارهٔ ۴۵

مطلب چو بزرگ شد، به بازی مطلب

بی سعی نیاز، بی‌نیازی مطلب

تا مرد به پاست، مجلس‌آرای بود

از شمع فتاده سرفرازی مطلب

شمارهٔ ۴۶

آن کز هنرش بلند گردد درجات

نقدی به کفش نیست به جز نقد حیات

مانند چنار گر کشد سر به فلک

جز دست تهی چه حاصل از جوهر ذات

شمارهٔ ۴۷

آن را که قبول، دور اندازد رخت

نابود شود کمالش از پستی بخت

هر میوه که آن پخته شد و چیده نشد

ناچار فتد ز شاخ در پای درخت

شمارهٔ ۴۸

هرچند هنر به کس نخواهد پرداخت

غربت‌زده را ساز هنر باید ساخت

نی گرچه ز خود آه ندارد به جگر

خلقش ز برای خویش خواهند نواخت

شمارهٔ ۴۹

جان از تو دمی برد دمی دیگر باخت

تن از تو گهی قوی شد و گاه گداخت

نه در نظر آیی و نه در دل گنجی

ای عشق، حقیقت تو را کس نشناخت

شمارهٔ ۵۰

ناچار به هجر یار می‌باید ساخت

گر گل نبود، به خار می‌باید ساخت

دل را به وفای وعده‌اش نتوان بست

از وعده به انتظار می‌باید ساخت

شمارهٔ ۵۱

آمد گل و برگ باغ می‌باید ساخت

هنگامه بی‌فراغ می‌باید ساخت

یاران همه برگ عیش سازند و مرا

بی‌برگ، دل و دماغ می‌باید ساخت

شمارهٔ ۵۲

فریاد از آن که عز و ذل را نشناخت

در میکده بود و ذوق مل را نشناخت

عاشق که نبرد پی به معشوق ازل

بلبل گردید، لیک گل را نشناخت

شمارهٔ ۵۳

جان نیست که در آتش جانانه نسوخت

بی گرمی باده هیچ پیمانه نسوخت

عاشق همه آن کند که معشوق کند

تا درنگرفت شمع، پروانه نسوخت

شمارهٔ ۵۴

روزی که وداع آتش هجران انگیخت

صبر از دل من، چو دود از آتش، بگریخت

هر می که ز جام آشنایی خوردم

خون کرد جدایی و ز مژگانم ریخت

شمارهٔ ۵۵

برگ از طوبی به کوشش باد نریخت

اختر به زمین ز سنگ بیداد نریخت

نگرفت هنر ز مرد، بیداد زمان

جوهر به گداختن ز فولاد نریخت

شمارهٔ ۵۶

ای محو مجاز، دیده بی‌بصرت

هرگز نفتاده بر حقیقت گذرت

در هر صورت، جمال معنی بینی

گر عینک چشم دل شود، چشم سرت

شمارهٔ ۵۷

ای گل، که چنین کرد ز خود بی خبرت؟

وی لاله ز عشق کیست داغ جگرت؟

ای سرو، تو هم گر به چمن آزادی

چون می‌نهد آشیانه قمری به سرت؟

شمارهٔ ۵۸

بی محنت شب‌گیر و غم ایوارت

زین راه به منزل که رساند بارت؟

تن‌پروری‌ات میخ زده بر دامن

در پیش کشیده کاهلی دیوارت

شمارهٔ ۵۹

ای دوست که از تو باصفا شد صورت

وز صنع تو اعجازنما شد صورت

راهی بنما به خویش نزدیک‌ترم

زان ره که به معنی آشنا شد صورت

شمارهٔ ۶۰

ای عشق، اجل چیست بر شمشیرت؟

بر فرق فلک خورد سر شمشیرت

از بخیه به زخم پرده‌پوشم، تا غیر

آگه نشود ز جوهر شمشیرت

شمارهٔ ۶۱

یک قوم، امیدوار از روز نخست

قومی شده ناامید از همت سست

ای عشق، سپرده‌اند خلقی به تو دل

تا کوزه که را برآید از آب، درست

شمارهٔ ۶۲

مجنون تو رسوای جهان دگرست

افشاگر این راز، زبان دگرست

ژولیدگی مو نبرد عیب خرد

دیوانه عشق را نشان دگر است

شمارهٔ ۶۳

دارد ز فریب، چرخ بازیچه‌پرست

محروم ز تحصیل مرادم، پیوست

گل بسته به رشته و فکنده‌ست به راه

تا دست برم که گیرمش، رفته ز دست

شمارهٔ ۶۴

دانم ندهد به گفتگو وصلش دست

این غصه، لبم را ز سخن‌گفتن بست

تا حسن طلب بسته لبم را قدسی

چون نقطه نمی‌توان به حرفم پیوست

شمارهٔ ۶۵

خاموشی اهل حال از کردارست

بودن در کار و وا نگفتن کارست

واعظ که مدام سرخوش از گفتارست

دخلش کم و خرج معرفت بسیار است

شمارهٔ ۶۶

ای آن که ز هر تعلفت انکارست

انکار تو از نهایت پندارست

چون سرو به حال خویش پرداز و ببین

آزادگی‌ات را چه گره در کار است

شمارهٔ ۶۷

آن را که ز عالم به تجرد کارست

ترک دو جهان برش مگو دشوارست

بر من باشد ترک تعلق مشکل

زیرا که تعلقم همین با یار است

شمارهٔ ۶۸

هرچند کمال آدمی بسیارست

فیض از دگری خواستنش در کار است

بی شمع و چراغ، خانه روشنگر

تاریک بود، چه شد که روشنکارست

شمارهٔ ۶۹

طبع شررانگیز به شر مجبورست

بدطینت اگر بدی کند معذورست

کی نفس بد از شکستگی نیک شود؟

شمشیر شکسته چون شود، ساطور است

شمارهٔ ۷۰

آن کز ازلش به زهد و تقوی کارست

ترک دو جهان، برش مگو دشوار است

بر اهل صلاح، تهمت دامن تر

چسباندن خاک خشک بر دیوارست

شمارهٔ ۷۱

هرچند که نفس درخور شمشیرست

از تنگی عقل، طبع او را زیرست

افتاد چو خلق را به قحطی سر و کار

قدر سگ آسیا فزون از شیر است

شمارهٔ ۷۲

ایام ز آرزو اگر دست تو بست

زین نکته در لباس، مقصودی هست

بندد سر آستین کودک، مادر

تا در سرما نیاورد بیرون دست

شمارهٔ ۷۳

هرچند کمر به جستجو باید بست

آسان نتوان قرب حق آورد به دست

مقراض ز ترک دو جهان می‌باید

کز خویش توان برید و با او پیوست

شمارهٔ ۷۴

از باغ تو اند گر سمن، ور بیدست

از توست اگر بید و اگر امیدست

در خانه اگر هزار روزن باشد

آخر همه را چشم به یک خورشید است

شمارهٔ ۷۵

شیدایی عشق در جهان بسیارست

عشق است که یک انار و صد بیمار است

آمیخته قهر و لطف با هم اما

یک جنگ و هزار آشتی در کارست

شمارهٔ ۷۶

ای مرکز فیض ازل از روز نخست

قطبی چو تو، آسمان به صد قرن نجست

ما را ز دعا مکن فراموش که هست

ایمان اجابت به دعای تو درست

شمارهٔ ۷۷

از درد نیافت ضعف بر چشمم دست

وین پرده تار، گریه بر دیده نبست

از آمدن پیک خیالت به دلم

برخاست ز دل غبار و بر دیده نشست

شمارهٔ ۷۸

این پرده به روی دیده‌ام درد نبست

وین خار به چشمم مژه تر نشکست

بی روی تو از بس که غبارآلودست

تیر نگهم به دیده در خاک نشست

شمارهٔ ۷۹

آن را که سری به عشق عالم‌سوزست

بختش مسعود و طالعش فیروز است

اکنون که شب از موی سفیدم روزست

معلومم شد که عشق پیرآموزست

شمارهٔ ۸۰

ای آن که ز پندار دلت بیزارست

هرچند دوای این مرض بسیارست

رو دل ز هوای نفس پرداز نخست

پرهیز، علاج اول بیمار است

شمارهٔ ۸۱

بر من ز تمنای دل کام‌پرست

افتاده ز بس شکست بر روی شکست

هرگاه که خون شود دلم شاد شوم

شاید که به خون دل ز خون شویم دست

شمارهٔ ۸۲

...........

...........ست

تا سرزده از شمع چنین بی‌ادبی

پروانه ز عشق شمع وا سوخته است

شمارهٔ ۸۳

قدسی همه کارت اثر نفس و هواست

این بی‌خردی ز کودکی یا سوداست

روزی که به دست تو رسد نامه جرم

آن روز کنی فرق ز دست چپ، راست

شمارهٔ ۸۴

آیند اگر به مصلحت با هم راست

آمیزش عشق با خرد حرف کجاست

هرچند که جوشند به هم در یک پوست

در بیضه همان سفیده از زرده جداست

شمارهٔ ۸۵

جان زنده بود به عشق و عشق تو به جاست

بر ذره ز آفتاب، بس منت‌هاست

هر جزوی را وصول کل، کل دارد

آن قطره که پیوست به دریا، دریاست

شمارهٔ ۸۶

از نادانی، کس نفتد در کم و کاست

دانایی ما بلای جان و دل ماست

تا دست چپ و راست ز هم دانستم

غم بر سر غم می‌رسدم از چپ و راست

شمارهٔ ۸۷

رخسار تو هر کجاست، صبح طرب است

گر شام غمی ره برد آنجا، عجب است

آنجا که سر زلف دراز تو نشست

پاس نفس صبح، کمال ادب است

شمارهٔ ۸۸

نیشی که خورد بر دل مجروح کجاست

دردی که ازو تازه شود روح کجاست

طوفان بلا بر سرم آورد خرد

ای عشق بگو سفینه نوح کجاست

شمارهٔ ۸۹

مردم ز فراق منزل یار کجاست

در شهر، دواشناس بیمار کجاست

ای آن که ز چارسوی عشق آمده‌ای

بنمای به من دکان عطار کجاست

شمارهٔ ۹۰

آن دلبر ناپدید خودکام کجاست

آن پرده‌نشین شهره ایام کجاست

باشد همه‌جا و نیست جایش پیدا

گویید که آن جان دلارام کجاست

شمارهٔ ۹۱

ای صبح امید، آفتاب تو کجاست

وی ساقی انصاف، شراب تو کجاست

مردیم و هنوز چشم حسرت نگران

ای دیده ناغنوده خواب تو کجاست

شمارهٔ ۹۲

ای گلشن سودا، گل داغ تو کجاست

ای انجمن گرم، چراغ تو کجاست

گر پیدایی، این همه پنهانی چیست

ور پنهانی، بگو سراغ تو کجاست

شمارهٔ ۹۳

دنیا افزون بود و گر کم، هیچ است

جز دوست، مطالب دو عالم هیچ است

گویند دمی‌ست زندگی، دریابش

دریافتمش، دمی‌ست کان هم هیچ است

شمارهٔ ۹۴

جز ذکر خدا هر آنچه گویی هیچ است

جز شرع نبی رهی که پویی هیچ است

تا یک دو سه روز اختیاری داری

نیکویی کن که جز نکویی هیچ است

شمارهٔ ۹۵

محرومی‌ام از صحبت احباب بس است

بی‌تابی‌ام از آه جگرتاب بس است

تا چند دهد هجر، دلم را مالش؟

ای بخت بمال دیده را خواب بس است

شمارهٔ ۹۶

گر عشق مرا شود خریدار بس است

ور غم بودم مونس و غمخوار بس است

ای آن که مراد دو جهان می‌طلبی

این از تو و آن از تو مرا یار بس است

شمارهٔ ۹۷

قدسی غم عشق، هم‌نشین تو بس است

داغ ستم دوست، قرین تو بس است

ای داغ، تو هم دگر چه خواهی کردن

ملکی چو دلم زیر نگین تو بس است

شمارهٔ ۹۸

نوروز رسید و باده ناب خوش است

وز باده و گل، مجلس احباب خوش است

گر یار موافقت کند موسم گل

در باغ، شراب و گشت مهتاب خوش است

شمارهٔ ۹۹

چون شمع به سوختن کنی خوی، خوش است

دایم ز پی شعله تکاپوی خوش است

از سوز منال چون دم از عشق زدی

آری سوزند هرچه را بوی خوش است

شمارهٔ ۱۰۰

آن را که به مقصود رهی در پیش است

خرسند به مقصود رسان از خویش است

چون راهروی ز کاروان دور افتاد

مشتاق به کاروان ز منزل بیش است

شمارهٔ ۱۰۱

از مهر تو، مه ذره صفت رقاص است

اما گهر شناخت، خاص‌الخاص است

عارف دارد گوهر عرفان تو را

غارت‌گر خانه صدف غواص است

شمارهٔ ۱۰۲

ای تازه جوان، کمان تندت به کف است

تیرت گذرا یک سر تیر از هدف است

پر گرم متاز رخش، دوری دوری‌ست

گر این طرف منزل، اگر آن طرف است

شمارهٔ ۱۰۳

نی بی دم نایی از نوا بی‌برگ است

بی ملک و درم، شه چو گدا بی‌برگ است

گر سیم نباشد چه دهند اهل کرم؟

کم‌سایه بود درخت تا بی‌برگ است

شمارهٔ ۱۰۴

هرچند که مرد را ز خواهش ننگ است

از دست تهی، به آسمان در جنگ است

باشد هنر آباد و هنرمند خراب

مطرب بی شام و نغمه سیرآهنگ است

شمارهٔ ۱۰۵

بدکار ز بیگانه و محرم خجل است

هرکس که بدی نمی‌کند، کم خجل است

آن کن که ز خود خجل نگردی هرگز

کز خویش خجل، از همه عالم خجل است

شمارهٔ ۱۰۶

از مهر چه دم زنم، تو را معلوم است

وز شوق چه گویم، از ادا معلوم است

از بس که به کوچه تو آیم شب و روز

بی‌طاقتی‌ام ز نقش پا معلوم است

شمارهٔ ۱۰۷

تا بی‌مهری پیشه اهل زمن است

اظهار هنر، کاستن جان و تن است

راحت خواهی، کمال خود فاش مکن

کاین سوختن شمع ز روشن‌شدن است

شمارهٔ ۱۰۸

جایی که ز بالقوه نیکان سخن است

گو فرع مباش تو چو اصلش کهن است

گل را که صفای گلشن دهر ازوست

گلبن گویند، گرچه خود خاربن است

شمارهٔ ۱۰۹

در کشور هفت عضو دل سلطان است

این دعوی را چه حاجت برهان است

هرگز نروند راستان جز پی دل

زان است که تیر پیرو پیکان است

شمارهٔ ۱۱۰

جان در تن مرد، حجت یزدان است

بر ذات صمد، هر احدی برهان است

هرچند که جان زنده به جانان باشد

نتوان گفتن که جان به تن جانان است

شمارهٔ ۱۱۱

پرهیز ز درد، کار بی‌دردان است

بیم از کشتن، شیوه روزردان است

عشاق ندزدند سر از تیغ بلا

آری دزدی عیب جوانمردان است

شمارهٔ ۱۱۲

هرجا که جمال یار پرتوفکن است

نیکوست، اگر خلوت اگر انجمن است

فیض ار طلبی، چشم دل از یار مپوش

تا آینه دارد به چمن رو، چمن است

شمارهٔ ۱۱۳

تا شاهد عشق تو در آغوش من است

بر چرخ، هلال، حلقه در گوش من است

پامال بود نه فلکم در ته پای

تا غاشیه عشق تو بر دوش من است

شمارهٔ ۱۱۴

زاهد گوید که زهد و طامات به است

صوفی گوید کشف و کرامات به است

من می‌گویم که آدمی را به جهان

از هرچه دهند، جوهر ذات به است

شمارهٔ ۱۱۵

از هر دو جهان مرا وصال تو به است

وز هرچه گمان برم خیال تو به است

هر خوب که یابند، از آن خوب‌تری

حاصل که ز هر بهی جمال تو به است

شمارهٔ ۱۱۶

یاد تو مقیم دل آگاه به است

ور سوی تو هر دل نبرد راه، به است

گر قد تو کوتاه بود، عیبی نیست

ای فتنه دهر، فتنه کوتاه به است

شمارهٔ ۱۱۷

جز درد، دلم هیچ نیندوخته است

از داغ جگر چراغم افروخته است

از بس که پی دوست نمودم تک و دو

چون لاله مرا نفس به دل سوخته است

شمارهٔ ۱۱۸

از روز ازل غنی غنا خواسته است

درویش، سر کوی فنا خواسته است

هرکس ز خدای خویش چیزی خواهد

من می‌خواهم آنچه خدا خواسته است

شمارهٔ ۱۱۹

با مهر تو هر جان به تنی آینه است

هر برگ گلی به گلشنی آینه است

هر دل که به فیض آشنا شد ...

روشن چو شود، هر آهنی آینه است

شمارهٔ ۱۲۰

از بوی حسد هرکه دماغش فردست

رشکش نبود، وگر بود بی‌دردست

رنگ حسد از روی دو رویان پیداست

زان رو بن گوش گل رعنا زردست

شمارهٔ ۱۲۱

درد از طفلی لازمه هر فردست

نتوان گفتن کس به جهان بی‌دردست

در زیر فلک، شکسته رنگی عام است

هر سبزه که زیر سنگ روید، زردست

شمارهٔ ۱۲۲

چشمم به سرشک لاله‌گون خرسندست

گویی که به هر قطره دلم پیوندست

اشکم به کنار خفته چون فرزندست

چون بسته شود خون، به جگر مانندست

شمارهٔ ۱۲۳

چون لاله به دشت گرچه دل خرسندست

هر جزو ز پیکرم به داغی بندست

با هر خارم بس که سر پیوندست

صحرا بر من به شهر و کو مانندست

شمارهٔ ۱۲۴

امید به عقل، چون ثمر از بیدست

عشق است کزو چشم هزار امیدست

بی عشق، خرد نتیجه کی می‌بخشد؟

فیض دم صبح از اثر خورشیدست

شمارهٔ ۱۲۵

با آن که چو مهر، یار تنها گذرست

پیوسته مرا ز رشک، خون در جگرست

کان یار که چشم یاری از او دارم

صد ره از من به خود گرفتارترست

شمارهٔ ۱۲۶

از گریه و درد دیده را کی خطرست؟

تاریکی چشم من ز جای دگرست

عمری‌ست که عکس یار دور از نظرست

این آینه را غبار ازان رهگذرست

شمارهٔ ۱۲۷

ای آن که به وحدت خردت راهبرست

طی کردن این راه به پای دگرست

هر گام درین بادیه چندین خطرست

ترک دو جهان، علاوه ترک سرست

شمارهٔ ۱۲۸

هرچند دلت مومن و نفست گبرست

آخر نه تمام اختیارت جبرست؟

چیزی که به کار آیدت از کار جهان

در نعمت شکر و در مصیبت صبرست

شمارهٔ ۱۲۹

پیش از خبر آیی نفسی، خوب‌ترست

سبقت نکند بر تو کسی، خوب‌ترست

هرچند که هست خوبِ خوب، آمدنت

زودآمدنت ازان بسی خوب‌ترست

شمارهٔ ۱۳۰

هرچند که عصیان تو عالم‌گیرست

حرص و هوست جوان و اعضا پیرست

تقصیر تو هیچ است که با عفو کریم

تقصیرش اگر نام کنی، تقصیرست

شمارهٔ ۱۳۱

دل خود به هوای دوست در پروازست

این محرومی ز طالع ناسازست

هرگز نبود بسته در خلوت دوست

ره امن و چراغ روشن و در بازست

شمارهٔ ۱۳۲

تا مهر تو در سینه صد چاک نشست

گردی ز حسد بر دل افلاک نشست

پیوست به تن، ز جان چو بگذشت غمت

این تیر ز صید جست و در خاک نشست

شمارهٔ ۱۳۳

ای مهر، چو صبح، خانه زاد نفست

عیسی کده عالمی ز باد نفست

کافی‌ست برای نه فلک صید اسیر

یک ناوک یا رب از گشاد نفست

شمارهٔ ۱۳۴

پروردن عشق با خرد هر دو نکوست

تا زان دو نتیجه‌ای برد دشمن و دوست

از نشو و نما به خاک، بی‌بهره بود

هم پوست جدا ز مغز و هم مغز ز پوست

شمارهٔ ۱۳۵

عالم همه پرتوی بود از رخ دوست

هر فرع نکو که هست ازان اصل نکوست

هر ذره که در کون و مکان می‌بینی

نتوان گفتن، ولی توان گفتن ازوست

شمارهٔ ۱۳۶

زاهد گوید کلامم از دفتر توست

صوفی گوید مستی‌ام از ساغر توست

هر قوم که هست، بازگشتش بر توست

هر سو که رود قافله، منزل در توست

شمارهٔ ۱۳۷

ای عشق که جنگ عالمی بر سر توست

دل از بر هرکه رفت بیرون، بر توست

زین جمع که جمعیت‌شان بر در توست

هر فرد که باز بینی از دفتر توست

شمارهٔ ۱۳۸

مغزم ختن از نسیم پیراهن توست

چشمم روشن به عارض روشن توست

از عارضه نیست دیده را گر بستم

آزار به دیده‌ام ز نادیدن توست

شمارهٔ ۱۳۹

وسعت‌گه دهر تنگ از تنگی توست

آن گوشه‌نشینی تو از لنگی توست

عارف که زد از شناخت ای صوفی، دم

رنگین‌تر از آن دعوی بی‌رنگی توست

شمارهٔ ۱۴۰

خورشید به تابش ضیایی گروست

بیمار به تدبیر دوایی گروست

زاهد به شمار سبحه‌ای در بند است

عاشق به نگاه آشنایی گروست

شمارهٔ ۱۴۱

زان روز که زاهد به ریا پی برده‌ست

چون صبح، دلش گرم و نفس افسرده‌ست

شب زنده بسی داشت، ولیکن به سخن

دل را نکند زنده دمش، گر مرده‌ست

شمارهٔ ۱۴۲

عمری‌ست که یار درد من افزوده‌ست

بر دیده من پای ز غفلت سوده‌ست

شکر قدمش چگونه گویم که هنوز

چون حلقه دام، خاک و خون آلوده‌ست

شمارهٔ ۱۴۳

قومی که شناسند تعلق با کیست

دانند که بی علاقه‌ای نتوان زیست

آنها که به آزادگی خود نازند

گر آزادند، قید آزادی چیست؟

شمارهٔ ۱۴۴

بر غفلت خویش بایدت زار گریست

آگاه‌کننده را ندانی گر کیست

خود قدر دل سوخته را نشناسی

از آینه پرس فیض خاکستر چیست

شمارهٔ ۱۴۵

بهتر ز نبی ز سر حق آگه کیست

ای دوست چنان زی که رسول‌الله زیست

پیغمبر ما ز رفرف آمد رنگین

صوفی تو بگو دعوی بی‌رنگی چیست

شمارهٔ ۱۴۶

با آن که ز بیداد تو بایست گریست

درویش نزد آه که این ظلم ز چیست

هرچند که تیغ برنمی‌آرد مرد

چون سینه زنی به تیغ، تقصیر ز کیست؟

شمارهٔ ۱۴۷

نشنیده خرد که عشق را کالا چیست

کس را چه خبر که در دل دانا چیست

خس در بالا حباب را بیند و بس

بشنو ز صدف که در ته دریا چیست

شمارهٔ ۱۴۸

کس را چه خبر که عالم بالا چیست

یا آن طرف نه فلک مینا چیست

گوهر که صدف زاد و صدف پروردش

کی داند، کی، حقیقت دریا چیست

شمارهٔ ۱۴۹

در سینه دلت کام چه می‌داند چیست

ذوق غم ایام چه می‌داند چیست

مرغی که طلسم آشنایی بشکست

آزادگی دام چه می‌داند چیست

شمارهٔ ۱۵۰

ویرانه شدی، گمان آبادی چیست

غم باید خورد اینقدر شادی چیست؟

محکوم به حکم شرع می‌باید بود

در بندگی‌ات دعوی آزادی چیست

شمارهٔ ۱۵۱

ای مست و خراب، لاف مخموری چیست

در بیخودی‌ات شیوه منصوری چیست

ناظر شده‌ای، دعوی منظوری چیست

بگذشته ز منزلی، مگو دوری چیست

شمارهٔ ۱۵۲

آن کز قلمش نقش بت چین اثری‌ست

چون خامه مو به نقش‌بندیش سری‌ست

.............

.............

شمارهٔ ۱۵۳

قدسی ز جهان مرا کناری کافی‌ست

در صفحه خاک، نقطه‌واری کافی‌ست

آن مرغ ضعیفم که درین دشت مرا

از بهر پناه، نوک خاری کافی‌ست

شمارهٔ ۱۵۴

گر عقل رمید، عشق دلبر باقی‌ست

صد دجله خون بر مژه تر باقی‌ست

دل هست درون سینه گر آه نماند

گر شعله ز پا نشست، اخگر باقی‌ست

شمارهٔ ۱۵۵

در دیده عارفان گل و بید یکی‌ست

در محفل وصل بیم و امید یکی‌ست

روزن متعددش نماید، ورنه

روشن بود این که نور خورشید یکی‌ست

شمارهٔ ۱۵۶

در پیش تو دیوانه و فرزانه یکی‌ست

قدر خزف و گوهر یکدانه یکی‌ست

چون آینه با روشنی دیده، چرا

در چشم تو آشنا و بیگانه یکی‌ست؟

شمارهٔ ۱۵۷

آن گل که وفای بلبلانش حالی‌ست

در پرسش ما قرین فارغ‌بالی‌ست

صد مجلس داشت با حریفان همه شب

یک بار نگفت جای قدسی خالی‌ست

شمارهٔ ۱۵۸

در ساغر من مِی طلبی را جا نیست

می‌گویم و از هیچ کسم پروا نیست

با گوهر اشک خویشتن ساخته‌ام

چشمم چو حباب بر کف دریا نیست

شمارهٔ ۱۵۹

در عشق مگو که همنفس پیدا نیست

کس بسیارست، جای کس پیدا نیست

از هر طرفی ناله مرغان اسیر

می‌آید و هیچ‌جا قفس پیدا نیست

شمارهٔ ۱۶۰

با هر نفسی، فیض دم یاران نیست

هر دود که خیزد از هواداران نیست

مخصوص مقربان بود فیض ازل

در هر ابری ترشح باران نیست

شمارهٔ ۱۶۱

با آن که سبک‌تری ز تو در دین نیست

گویی که جز آرام، مرا آیین نیست

غفلت نگذارد که در آیی از جای

سنگینی خواب آدمی، تمکین نیست

شمارهٔ ۱۶۲

در خلوت عرفات تو کس را ره نیست

کی در تو رسد، گرچه نظر کوته نیست

بر دفتر هفتاد و دو ملت گشتم

از ذات تو غیر از تو کسی آگه نیست

شمارهٔ ۱۶۳

چون قافله از وادی مجنون بگذشت

محمل سوی بیستون کشیدیم ز دشت

دیدیم که مرغ روح فرهاد هنوز

بر گرد بنای قصر شیرین می‌گشت

شمارهٔ ۱۶۴

دانی که چرا قضا چو نقش تو نگاشت

سرو چمنت را به بلندی نفراشت؟

هر فتنه که داشت، صرف چشمانت کرد

زین بیش، قضا فتنه و آشوب نداشت

شمارهٔ ۱۶۵

گر نخل نشانده‌ای ثمر خواهی داشت

ور شعله گزیده‌ای، شرر خواهی داشت

هر تخم که امروز به خاک افشاندی

فردا که شود، نتیجه بر خواهی داشت

شمارهٔ ۱۶۶

تا بود هوس، به دل قرارم نگذاشت

وز شغل طلب، به هیچ کارم نگذاشت

حاصل، که پراکنده خیالی هرگز

آواره نکرد و در دیارم نگذاشت

شمارهٔ ۱۶۷

شب بی تو مرا به ناله و سوز گذشت

روزم چو شب ای شمع شب‌افروز گذشت

پیوسته به حیرتم ز زلف چو شبت

کش عمر چو آفتاب در روز گذشت

شمارهٔ ۱۶۸

بس مرد که از تندی خود رسوا گشت

در علم اگرچه بوعلی سینا گشت

ای عقل، مرا تند و ز منزل مگذر

ره پرخطرست، باز نتوان واگشت

شمارهٔ ۱۶۹

نتوان گهر راز به هر مثقب سفت

دوزند زبان و گوش ازین گفت و شنفت

اظهار مکن آنچه نمی‌شاید کرد

زنهار مگو آن چه نمی‌باید گفت

شمارهٔ ۱۷۰

روزی صوفی در تصوف می‌سفت

پرسید یکی ازو در آن گفت و شنفت

اینها که تو می‌گویی اگر گفته خدای

چون پیغمبر به امّنان فاش نگفت؟

شمارهٔ ۱۷۱

تا کی گویی فلانی این گوهر سفت

یا بهمانی کرد چنین گفت و شنفت

گر زان که طریق بندگی می‌ورزی

رو پیشه کن آنچه خواجه عالم گفت

شمارهٔ ۱۷۲

آنم که به من هیچ‌کس الفت نگرفت

کس دست من از راه محبت نگرفت

کارم به مثل آینه در زنگ است

کز خلق، به هیچ وجه، صورت نگرفت

شمارهٔ ۱۷۳

هر دل که ازو عشق شماری نگرفت

بگداخت زر خویش و عیاری نگرفت

عاشق گردید و ره به معشوق نبرد

شد گرد، ولی پی سواری نگرفت

شمارهٔ ۱۷۴

جز عشق تو غم از دل غمناک نرُفت

دل را ز هوس، جز نظر پاک نرُفت

مهر تو برد کدورت از دل، آری

کس سایه چو آفتاب از خاک نرُفت

شمارهٔ ۱۷۵

تا هست سخن، سخن‌سرا خواهد گفت

خواهد گفتن حرف و به جا خواهد گفت

ذوقی ز سخن یافته کز لذت آن

تا هست زبان خامه، وا خواهد گفت

شمارهٔ ۱۷۶

ای کرده هوای معصیت پامالت

روزی که دود مرگ به استقبالت

چون دفتر اعمال تو را پیش آرند

آن روز ببین چگونه باشد حالت

شمارهٔ ۱۷۷

قدسی خوش باد و خوش‌تر از خوش حالت

عزم سفری کرده درست، اقبالت

همت طلب از دیده تر، کز بغداد

گردیده روان، دجله به استقبالت

شمارهٔ ۱۷۸

هرچند به ملک تن بود صاحب تاج

بر گردن عشق، عقل نگذارد باج

بر عشق مسلط نشود عقل، آری

مه نور ز مهر هدیه گیرد، نه خراج

شمارهٔ ۱۷۹

دانی ز چه بی‌حجاب می‌خندد صبح

افکنده ز رخ نقاب می‌خندد صبح

این غمکده چون مقام خندیدن نیست

بر خنده آفتاب می‌خندد صبح

شمارهٔ ۱۸۰

خون شد جگر امشبم ز نادیدن صبح

گویا که بریده شد پی توسن صبح

آه سحرم اگر مددکار شود

از پنجه خورشید کشم دامن صبح

شمارهٔ ۱۸۱

ننمود ز جیب آسمان، سینه صبح

بشکست مگر کلید گنجینه صبح؟

از بس که گریست چشم قدسی، گویا

زنگار گرفت امشب آیینه صبح

شمارهٔ ۱۸۲

کرد آن که کشید طرح دنیای فراخ

از عشق و خرد، بنای این دیرین کاخ

گر شاخ نباشد، به چه افزاید اصل؟

ور اصل نباشد، ز کجا روید شاخ؟

شمارهٔ ۱۸۳

گفتی که به جز حیله نباشد فن چرخ

یا رام به کس نمی‌شود توسن چرخ

خود بی‌هنری، بر آسمان طعنه مزن

بیهوده مبند گاو در خرمن چرخ

شمارهٔ ۱۸۴

بگزیده و نگزیده درین باغ مراد

هر گوشه نشسته‌اند با خاطر شاد

بگشا به گل چیده و ناچیده نظر

این قسمت آتش است و آن روزی باد

شمارهٔ ۱۸۵

تا کار دلت به خواهش نفس افتاد

چون بوالهوس از عشق کجا آری یاد

در ضبط هوای نفس، کس چون تو مباد

تا کی چو حباب در گره بندی باد؟

شمارهٔ ۱۸۶

تا شاهد حسن تو ز رخ پرده گشاد

برد از هوشم، که دیگرم هوش مباد

تا عشق تو شد رام به دل، حرف خرد

نقلی‌ست که جسته جسته می‌آید یاد

شمارهٔ ۱۸۷

کشمیر که با بهشت هم‌چشم افتاد

صد حیف که در جای بدی شد بنیاد

کشمیر درین زمین نمی‌کرد وطن

تا این ره بد که پیش کشمیر نهاد؟

شمارهٔ ۱۸۸

تا علم بود، پیشه کس جهل مباد

جاهل سهل است، آدمی سهل مباد

از نااهلان به خلق آزار رسد

یا رب سر و کار کس به نااهل مباد

شمارهٔ ۱۸۹

شاه آلو را به نیک و بد نتوان داد

در کشمیرش سبد سبد نتوان داد

هرچند که در عزیزی‌اش نیست سخن

صد را به یکی، یکی به صد نتوان داد

شمارهٔ ۱۹۰

از باده عشق، هرکه بیهوش افتد

تا روز جزا واله و مدهوش افتد

عاشق به ملامت نکند ترک ز عشق

کی بحر به آب سرد از جوش افتد؟

شمارهٔ ۱۹۱

گر کار به رندان قدح‌نوش افتد

در عذر گنه، دل ز ره هوش افتد

دلگرمی طاعت رود از اشک ریا

از آب فسرده، دیگ از جوش افتد

شمارهٔ ۱۹۲

آن را که دلش به شادی از راه افتد

از ناخن غم، کار به دلخواه افتد

از چاه، به قلاب برون می‌آرند

هرگاه که دلو آب در چاه افتد

شمارهٔ ۱۹۳

گه کار به عشق دلبرت می‌افتد

گه راه به فکر دیگرت می‌افتد

دیوار تو بی‌ثبات و سیلاب قوی

بگریز که خانه بر سرت می‌افتد

شمارهٔ ۱۹۴

وصل چو تویی در آرزو کی گنجد؟

بی ترک جهان، یک سر مو کی گنجد؟

این لقمه بزرگ آمد و بسیار بزرگ

با پنج انگشت در گلو کی گنجد؟

شمارهٔ ۱۹۵

زرّاق کجا گرد حقیقت گردد؟

پیوسته در آرایش صورت گردد

پوشیده نگشت عیب شیاد به ریش

کی بز را دم پوشش عورت گردد؟

شمارهٔ ۱۹۶

هر کام که در جهان میسر گردد

چون کار به پایان رسد ابتر گردد

نیکو نبود هیچ مرادی به کمال

چون صفحه تمام شد، ورق برگردد

شمارهٔ ۱۹۷

مگذار گره به کار ما برگردد

مپسند که روزگار ما برگردد

رفتی تو و روزگار برگشته ز ما

برگرد که روزگار ما برگردد

شمارهٔ ۱۹۸

بی ظرف مباد گرد ساغر گردد

کز بدمستیش مجلس ابتر گردد

کم‌حوصله را خاک وجود از می ناب

هرچند که نم کشد، سبک‌تر گردد

شمارهٔ ۱۹۹

هجر تو برآورد ز امیدم گرد

از غیر مپرس، از دلم پرس این درد

زین حادثه، خوش‌نشین ده را چه خبر؟

دهقان داند که سیل با کشت چه کرد

شمارهٔ ۲۰۰

در وادی عشق، مرد می‌باید، مرد

زین لاشه‌سواران چه برآرد دل گرد

شوری و ز خویش رفتنی در کارست

این راه به پای عقل نتوان طی کرد

شمارهٔ ۲۰۱

گردون خود را گرچه سخی پندارد

جز کام دل همچو خودی برنارد

دل سختان را ز یکدگر فتح بود

قفل آهن، کلید از آهن دارد

شمارهٔ ۲۰۲

آن کس که وطن به چرخ اعلا دارد

از قید تعلق، به زمین جا دارد

پیوند رساندش به پستی، ور نه

خود شعله شمع میل بالا دارد

شمارهٔ ۲۰۳

آن را که فلک به دوستی بردارد

جا در همه دل، چو مهر دلبر دارد

سرور شود آن کس که گزینندش خلق

آری گل چیده، جای بر سر دارد

شمارهٔ ۲۰۴

گر باد صبا پای ز جا بردارد

گمراهی ازین بادیه پا بردارد

هر نقش پی ناقه شود خورشیدی

گر دامن محملش صبا بردارد

شمارهٔ ۲۰۵

مه ساغر بی‌شراب بر کف دارد

گلبرگ، ز شبنم آب بر کف دارد

دریا که به جود در جهان مشهور است

گوهر به دل و حباب بر کف دارد

شمارهٔ ۲۰۶

زین دجله که طوفان به سر پل دارد

آبش مستی بیشتر از مل دارد

سالم جستی، مردی اگر پیش از مرگ

تا زنده بود شمع، تنزل دارد

شمارهٔ ۲۰۷

بر فرّ هما، لبم تبسم دارد

اندیشه درین نکته مرا گم دارد

در سایه مرغی چه گریزم قدسی

کو چشم بر استخوان مردم دارد

شمارهٔ ۲۰۸

دامان مرا اشک، پر انجم دارد

وز خون دلم، دیده تنعم دارد

حاصل، که چو سنگ آسیا، چرخ مرا

سرگشته برای رزق مردم دارد

شمارهٔ ۲۰۹

چون آب روان نیارمیدن دارد

چون باد به شش جهت دویدن دارد

دل با تو و دیده شوق دیدن دارد

یعنی ز خبر پیش رسیدن دارد

شمارهٔ ۲۱۰

هر گوشه، خرابات تو مستی دارد

از خود شده رند می‌پرستی دارد

در سلسله عشق تو مجنون مانند

هر حلقه آن، مست الستی دارد

شمارهٔ ۲۱۱

در زشت و نکو، زمانه دستی دارد

هر ره که بود، بلند و پستی دارد

بی زخم جفا، گشایش کار مجوی

هرجا که گلی‌ست، خاربستی دارد

شمارهٔ ۲۱۲

با جوهر ذات، هرکه یاری دارد

مردانه زبان به حرف جاری دارد

آن را که قوی‌ست دل، زبانش تیزست

شمشیر به قبض استواری دارد

شمارهٔ ۲۱۳

گشت چمن از گل، که فراغی دارد

پیمانه ز نرگس، که ایاغی دارد

ما تنگدلانیم، خوش آن کس که به باغ

چون لاله دلش وسعت داغی دارد

شمارهٔ ۲۱۴

عاقل به درش ز دل سراغی دارد

دیوانه، دلیل راه، داغی دارد

این طرفه که در جستن خورشید منیر

هر ذره به دست خود چراغی دارد

شمارهٔ ۲۱۵

هر ذره به مهرت دل گرمی دارد

وز دلگرمی زبان نرمی دارد

برداشته‌ای حجاب، اما ز ادب

کی روی تو بیند آن که شرمی دارد؟

شمارهٔ ۲۱۶

کو عشق که عُجب خودپرستی ببرد؟

کو نیستی‌ای که ذوق هستی ببرد؟

کو جلوه قامتی از آن سرو بلند

کز همت پست، عیب پستی ببرد؟

شمارهٔ ۲۱۷

قدسی که غم عشق تو بنیادش برد

جز یاد تو هرچه بود از یادش برد

روزی که نشد صرف تو عمرش، هدرست

هر گل که نچید باغبان، یادش برد

شمارهٔ ۲۱۸

هر چیز که از کون و مکان می‌گذرد

از توست که آن یکان یکان می‌گذرد

گر نیست وجود سد انسان ز چه رو

از خویش گذشته، از جهان می‌گذرد؟

شمارهٔ ۲۱۹

بد کرد زبانم و بد بی حد کرد

خوی تو، مکافات یکی را صد کرد

گفتی سوی من مبین که بد حرف زدی

چشمم چه گنه داشت، زبانم بد کرد

شمارهٔ ۲۲۰

جز شرع رسول هرکه راهی سر کرد

خود را به دو کون، ناقص و ابتر کرد

از خلق جهات تو بهتری ای صوفی

گر کار چنان کنی که پیغمبر کرد

شمارهٔ ۲۲۱

گر از دل تو غمی تراوش می‌کرد

خون جگرت دمی تراوش می‌کرد

گر آینه را رقت قلبی می‌بود

از دیده او، نمی تراوش می‌کرد

شمارهٔ ۲۲۲

غم‌دیده، فریب سور عالم نخورد

بر هم خورد ار جهان، دلش غم نخورد

گر از سر بازار، قیامت خیزد

سودای من و عشق تو بر هم نخورد

شمارهٔ ۲۲۳

هر صبح، فلک کم هر اختر گیرد

کز مهر، کسی یک اخترش برگیرد

آتش‌زنه را بسی شرر صرف شود

کز یک شررش، سوخته‌ای درگیرد

شمارهٔ ۲۲۴

هرکس که پی بخت سیاهش گیرد

هر گام، بلایی سر راهش گیرد

ایام به شکل فتنه برمی‌آید

شاید نگه تو در پناهش گیرد

شمارهٔ ۲۲۵

چون طبع خرد غباری از من گیرد

دانسته، فلک شماری از من گیرد

گر فضل و هنر کناری از من گیرد

ایام چه اعتباری از من گیرد

شمارهٔ ۲۲۶

جز مسکن خویش هر که جایی گیرد

از مهر فلک دلش صفایی گیرد

بس قطره بی‌بها که در ملک وجود

گیرد صدفش مفت و بهایی گیرد

شمارهٔ ۲۲۷

هرکس دل خود وقف محبت سازد

رخت هوس از خانه برون اندازد

دهقان که نهال گل نشاند در باغ

پیرامنش از گیاه می‌پردازد

شمارهٔ ۲۲۸

دل پیش ز دردم از قرار اندازد

کی کار مرا به وقت کار اندازد؟

سودای دلم همیشه طغیان دارد

آن نیست که شورش به بهار اندازد

شمارهٔ ۲۲۹

چرخ آب همیشه زیر کاه اندازد

یک کار به صد حیله به راه اندازد

مهرست که عیب چرخ را پوشیده

رسواست چو کل ز سر کلاه اندازد

شمارهٔ ۲۳۰

گلگشت چمن با فقرا کی سازد؟

با ترک هوس کرده، هوا کی سازد؟

باغ از گل و بلبل همه برگ است و نوا

درویشی را برگ و نوا کی سازد؟

شمارهٔ ۲۳۱

گردون که بد و نیک رقم می‌سازد

آن را که دنی‌ست، محترم می‌سازد

از روز ازل سفله‌نوازست، آری

طاووس ز دم چتر و علم می‌سازد

شمارهٔ ۲۳۲

تنها نه دلم به دیده تر نازد

هر عضو ز من به عضو دیگر نازد

دل روی به دیده دارد و دیده به اشک

دریا به صدف، صدف به گوهر نازد

شمارهٔ ۲۳۳

ای غم، رگ ما نیشتری می‌ارزد

وین دیده به خون جگری می‌ارزد

ای گریه بیا خرقه ما را تر کن

کاین ابر به دامان تری می‌ارزد

شمارهٔ ۲۳۴

در هر کاری مشقتی بوده و مزد

عاقل نشنیده کار بیهوده و مزد

بخشد چه نتیجه خدمت بی تکلیف؟

ای بی‌خردان کار نفرموده و مزد؟

شمارهٔ ۲۳۵

دایم ز دلم نوای ماتم خیزد

پرویزن چرخ بر سرم غم بیزد

با تنگدلی خوشم که گر خنده کنم

اجزای دلم چو غنچه از هم ریزد

شمارهٔ ۲۳۶

افتاده عشق، کی ز جا برخیزد

نقشش مگر از باد فنا برخیزد

بر خاک، همان ز خاک افتاده‌ترست

هرچند ز خاک، نقش پا برخیزد

شمارهٔ ۲۳۷

از سینه مرا نفس دژم می‌خیزد

چون نی ز مشام، دود غم می‌خیزد

چون غنچه اگر دل مرا بشکافی

صد پرده خون ز روی هم می‌خیزد

شمارهٔ ۲۳۸

واعظ، نفست ز می خمار انگیزد

دود از دل و جان خاکسار انگیزد

از من بگذر، کدورت دل بگذار

کز رفتن دی، زمین بخار انگیزد

شمارهٔ ۲۳۹

کو عشق که اهل درد را بشناسد؟

مردی باید که مرد را بشناسد

بیگانه و آشنا سوارند تمام

کو دیده‌وری که گرد را بشناسد؟

شمارهٔ ۲۴۰

کو مرد که هم نبرد را بشناسد؟

هنگامه گرم و سرد را بشناسد

شرمی کن ازین معرفت طفلانه

هر طفل، ز زوج، فرد را بشناسد

شمارهٔ ۲۴۱

مستغرق حال، قال را نشناسد

بی عشق، کس اهل حال را نشناسد

می، پخته و خام را ز هم فرق کند

چون آب، کسی سفال را نشناسد

شمارهٔ ۲۴۲

ای عشق، ترا کس به نشان نشناسد

زان سان که تویی، کس آنچنان نشناسد

آن را که امیدی تو، نباشد نومید

آن را که بهاری تو خزان نشناسد

شمارهٔ ۲۴۳

کی دهر حقیقت گل و خس پرسد

از نخل قدیم و شاخ نورس پرسد

ای وای بر اهل دولت امروز، اگر

گیتی پسر کیستی از کس پرسد

شمارهٔ ۲۴۴

روزی که حق از چون و چرا می‌پرسد

وز هر بد و نیک، ماجرا می‌پرسد

کاری که نفرموده خدا، گر نکنیم

صوفی! به خدا بگو، خدا می‌پرسد؟

شمارهٔ ۲۴۵

هر ذات مگو به ذات جاوید رسد

هر سایه کجا به سایه بید رسد

در پرتو مهر، ذره گردد موجود

اما نتواند که به خورشید رسد

شمارهٔ ۲۴۶

خواری، شرف مردم دانا باشد

عزت مطلب، فروتنی تا باشد

با صدرنشینان منشین، کز میزان

آن سر که سبک‌ترست بالا باشد

شمارهٔ ۲۴۷

خورشید همین نه ذره پرور باشد

فیضش به همه جهان برابر باشد

آیینه ز هم شاه و گدا نشناسد

سازنده او گرچه سکندر باشد

شمارهٔ ۲۴۸

درویشی جو، گر همه یک دم باشد

تا سلطانی بر تو مسلم باشد

چون باطن خم گر نشود صاف دلت

از ظاهر آیینه چرا کم باشد؟

شمارهٔ ۲۴۹

گر زان که همای عشق صیدم باشد

کی رشک به شبلی و جنیدم باشد

آزادتر از من نبود کس به جهان

آزادی اگر ز جور قیدم باشد

شمارهٔ ۲۵۰

نازک‌خاطر، کم آرزو می‌باشد

رو سخت، شریر و فتنه‌جو می‌باشد

آیینه شیشه را بود روی یکی

آیینه فولاد، دورو می‌باشد

شمارهٔ ۲۵۱

اسباب تعلق همه عارت بخشد

فقرست که تاج افتخارت بخشد

هرچیز که دانسته ازان ترک کنی

حق در عوض یکی هزارت بخشد

شمارهٔ ۲۵۲

آخر همه ناوک هدف خواهد شد

انگشت هلال، زود کف خواهد شد

چون سیل عدم کند جهان را هموار

این پست و بلند برطرف خواهد شد

شمارهٔ ۲۵۳

این نفس که فقر کاش پاکش بکشد

پر بی‌دردست، دردناکش بکشد

افتادگی‌ام ز سرکشی داد نجات

آتش چو بلند گشت، خاکش بکشد

شمارهٔ ۲۵۴

گویند که دستش ز حنا گلگون شد

نی نی ز حنا نیست، بگویم چون شد

چون شانه به زلف خویش دستی می‌زد

ناخن به دلم زد و کفش پرخون شد

شمارهٔ ۲۵۵

با آن که ز تو کار به دلخواه نشد

از ما دل غافل تو آگاه نشد

از حسرت بالای تو، بر تار امید

هرچند گره زدیم، کوتاه نشد

شمارهٔ ۲۵۶

آن را که به حق چراغ افروخته شد

تشریف بقا به قامتش دوخته شد

بر کرد به خود، هرکه به تقلید افتاد

چون شمع که از ساختگی سوخته شد

شمارهٔ ۲۵۷

رسوا شدم ای ناله، حجاب تو چه شد

ای اشک، خدای را، نقاب تو چه شد

ای دل چه فغان کنی، شکیب تو که برد؟

ای دیده تو هم مجوش، خواب تو چه شد؟

شمارهٔ ۲۵۸

ای شعله شوق اضطراب تو چه شد

وی گریه گرم‌رو، شتاب تو چه شد

در سینه خوش آرمیده‌ای باز ای دل

شرمت بادا، حال خراب تو چه شد

شمارهٔ ۲۵۹

قدسی دل طاقت‌آفرین تو چه شد؟

مردی ز فغان، صوت حزین تو چه شد؟

رسوا کردی مرا میان مردم

ای دست شکسته آستین تو چه شد؟

شمارهٔ ۲۶۰

قدسی چو قرائتش تمنا می‌شد

بر سوره یوسف نظرش وا می‌شد

گرد سر محبوبی یوسف می‌گشت

قربان محبت زلیخا می‌شد

شمارهٔ ۲۶۱

هر شاعر اگر شاعر یکتا می‌شد

در آینه نیز عکس گویا می‌شد

بیماری را کسی نمی‌دید به خواب

هر بی‌پدری اگر مسیحا می‌شد

شمارهٔ ۲۶۲

آسوده ز صید عام کی خواهی شد

فارغ ز خیال خام کی خواهی شد

عمرت همه صرف علم شد، کو علمت؟

انگاره شدی، تمام کی خواهی شد

شمارهٔ ۲۶۳

دل را ز هوس، محض کدورت مپسند

روشن کنش از زنگ تعلق یک چند

آیینه دل، آینه زانو نیست

کز وی شود آدمی به نامی خرسند

شمارهٔ ۲۶۴

کی چرخ فروغ اختر خود داند؟

کی مهر جمال انور خود داند؟

از قدر هنر، اهل هنر بی‌خبرند

کی بحر بهای گوهر خود داند؟

شمارهٔ ۲۶۵

دل گر لمعات اختر خود داند

کی مهر بتان را هنر خود داند

پرهیز کند ز صورت بی‌معنی

گر آینه قدر جوهر خود داند

شمارهٔ ۲۶۶

از اهل ستم چه در جهان می‌ماند؟

جز بدعتشان که جاودان می‌ماند

صاحب اثرند زیردستان، آری

بر خاک ز نقش پا نشان می‌ماند

شمارهٔ ۲۶۷

روزی که به ترکیب تو پرداخته‌اند

از چشم، خواص ادب انداخته‌اند

با من، همه در ستیزه‌ای، شرمت باد

از شیشه مگر چشم ترا ساخته‌اند

شمارهٔ ۲۶۸

تا گرد رمد به دیده‌ام بیخته‌اند

چون لاله به خون دو چشمم آمیخته‌اند

نی نی که به نظاره تو مردم چشم

از غایت رشک خون هم ریخته‌اند

شمارهٔ ۲۶۹

قومی که به محض نام انسان شده‌اند

مشغول به جسم و غافل از جان شده‌اند

منظور دگر اگر ندارند، چه شد

در صورت کار خویش حیران شده‌اند

شمارهٔ ۲۷۰

قدسی شب وصل، دل در امّید ببند

وز دود جگر، روزن خورشید ببند

یک بار ز درد برکش از دل آهی

بر چرخ، طلوع صبح، جاوید ببند

شمارهٔ ۲۷۱

بر سینه خود به عاریت نیش مبند

الماس به دل بیشتر از ریش مبند

چون آتش اگر سوختنت داعیه نیست

چون شمع، به رشته شعله بر خویش مبند

شمارهٔ ۲۷۲

بی‌دردی و بی‌غمی به هم پیوستند

تا سلسله اشک مرا بگسستند

خون بود میان دل و چشمم عمری

مردم به میان آمده خون را بستند

شمارهٔ ۲۷۳

چون برق مباش دشمن کشتی چند

چون زلزله، بند مگسل از خشتی چند

خواهی بد کس را به کسی ننمایی

آیینه مبر برابر زشتی چند

شمارهٔ ۲۷۴

دنیا چه بود، هیچ و در او پوچی چند

زین مرحله دورتر نشین، کوچی چند

باشد به مثل جهان و ابنای جهان

گرمابه سردی و در او لوچی چند

شمارهٔ ۲۷۵

عریان ز لباس معرفت عوری چند

دارند چه حال، زنده در گوری چند

در تیه ضلالتند بی‌معرفتان

چون خانه بی در و در او کوری چند

شمارهٔ ۲۷۶

آنها که دم از گلشن اسرار زدند

این نغمه به گوش هر گرفتار زدند:

از قید منالید، که در گلشن دهر

آزادی را ز سرو، بر دار زدند

شمارهٔ ۲۷۷

راحت‌طلبان ذوق فروکش دارند

شوریده‌سران حمله بر آبرش دارند

جا سرد مکن، کاهلی‌ات گر زده راه

کاین گرمروان نعل در آتش دارند

شمارهٔ ۲۷۸

جمعیت دهر، جور کیشان دارند

ارباب وفا، دل پریشان دارند

آنها که چو نخل می‌خورند آب ز بن

سرسبزی و برگ عیش، ایشان دارند

شمارهٔ ۲۷۹

آن قوم که دین عشق‌کیشان دارند

بر چرخ، ز اهل قدس، خویشان دارند

آنها که هوس را بت خود ساخته‌اند

ایشان دانند و آنچه ایشان دارند

شمارهٔ ۲۸۰

جمعیت سیم و زر لئیمان دارند

وز پیسه بسی تنگ، غنیمان دارند

زنهار مکن شکایت از دست تهی

کاین شیوه خاص را کریمان دارند

شمارهٔ ۲۸۱

رو، یک جهتان به هر طرف نگذارند

سررشته مهر تو ز کف نگذارند

از سینه اهل راز آید، که دگر

پروردن گوهر به صدف نگذارند

شمارهٔ ۲۸۲

فردا که حساب خیر و شر می‌گیرند

عذر گنه از گنه بتر می‌گیرند

رو فارغ کن به توبه خود را ز گناه

امروز که از تو عذر برمی‌گیرند

شمارهٔ ۲۸۳

اول به ره عشق خموشت سازند

وانگه به درش حلقه به گوشت سازند

تا با خودی، از خود خبری نیست تو را

در بیهوشی تمام هوشت سازند

شمارهٔ ۲۸۴

مردان همه برگ ترک عالم سازند

کی تخت قباد و مسند جم سازند

بر چرخ، ستاره گر ندارند چه باک

آیینه زنان نگین خاتم سازند

شمارهٔ ۲۸۵

می، خامان را زود ره هوش زند

انگشت صدا بر لب خاموش زند

آید به خروش، تازه دولت نفسی

از آب، دمی کوزه نو، جوش زند

شمارهٔ ۲۸۶

حاسد نمکم بر جگر ریش زند

نیش از ره دوستی به دل بیش زند

گرم است به طعنه در لباس بازی

آری سوزن به دوختن نیش زند

شمارهٔ ۲۸۷

گویند انسان علم ز هم اندوزند

من می‌گویم همه ز حق آموزند

حق با ایشان بود در آیینه و آب

از عکس چراغ اگر چراغ افروزند

شمارهٔ ۲۸۸

نزدیکان را گر چو چراغ افروزند

در بزم وصال و هم ملال اندوزند

پیراهن فانوس شود تیره ز دود

هرچند که از برای نورش دوزند

شمارهٔ ۲۸۹

آن قوم که دل‌بسته صورت باشند

از معنی عرفان خدا ...اشند

دارند سری به صورت بی‌معنی

گویی که شبیه خامه نقاشند

شمارهٔ ۲۹۰

این خلق مجازی نه ز اهل هوشند

گر اهل ردا، وگر مرقّع‌پوشند

آمیزششان به هم ندارد مزه‌ای

با هم چو شراب بی‌نمک می‌جوشند

شمارهٔ ۲۹۱

آن کس که به ذکر محضت ارشاد کند

از بندگی‌ات چگونه آزاد کند؟

خود گو: بر خواجه جای خدمت گیرد

هرچند که بنده خواجه را یاد کند؟

شمارهٔ ۲۹۲

آن را که خدا به بندگی یاد کند

آزادگی‌اش چگونه دلشاد کند؟

دانی به جهان که دارد آزادی را؟

آن بنده که خواجه‌اش خود آزاد کند

شمارهٔ ۲۹۳

گاهم به وصال، دل ز غم فرد کند

گاهم ز فراق، سینه پردرد کند

خاصیت آفتاب دارد مه من

خود سبزه برویاند و خود زرد کند

شمارهٔ ۲۹۴

هرکس که سخن ز قدر و مقدار کند

کی حالت خود تواند اظهار کند

خواهی هنرت عیان شود، پستی جو

شمشیر فرود آید و کار کند

شمارهٔ ۲۹۵

پیوسته فلک تهیه نیش کند

تا سینه ارباب هنر ریش کند

این است مدار، عیب گلبن نکنند

گر تربیت خار ز گل بیش کند

شمارهٔ ۲۹۶

آن قوم که بر خوان سخاوت نمکند

در زیر فلک نی‌اند، گویا ملکند

همت که بود پیشه مردان، مطلب

از طایفه‌ای که زیر دست فلکند

شمارهٔ ۲۹۷

با نام هنر به دهر، کس سر نکند

از مشعل مه، چراغ کس بر نکند

یابند چه بهره از کمال، اهل کمال؟

شادابی گوهر، لب کس تر نکند

شمارهٔ ۲۹۸

جاهل را چرخ، بخت روشن نکند

بی ترک غضب، مرد معین نکند

آری آری، نه سر شود نی سرور

تا خامه وداع رگ گردن نکند

شمارهٔ ۲۹۹

از عشق دلی که دیده دوزد چه کند

چون آتش عشق برفروزد چه کند

بر شیوه معشوق کند عاشق کار

پروانه چو شمع اگر نسوزد چه کند

شمارهٔ ۳۰۰

تن داده دلم به بینوایی، چه کند

تدبیر به تقدیر خدایی چه کند

سیلی‌خور صد دردم و رخ زرد همان

با رنگ شکسته، مومیایی چه کند

شمارهٔ ۳۰۱

هر لحظه دو چشمم آرزوی تو کنند

دزدیده ز هم، نظر به روی تو کنند

این است وصیتم دم مردن و بس

کاندر لحدم روی به سوی تو کنند

شمارهٔ ۳۰۲

آن قوم که با عشق نه از یک جایند

مستغرق عشقند و هوس‌پیمایند

ماهی و نهنگ عین دریا نشوند

هرچند تمام عمر در دریایند

شمارهٔ ۳۰۳

ای آن که کنی سعی در اثبات وجود

این راه، به پای عقل نتوان پیمود

هر چیز که درنگنجد آنت به خیال

آن است خدای و مابقی گفت و شنود

شمارهٔ ۳۰۴

در معرفت آن که عشق بر عقل افزود

در راه طلب نگشت سعیش نابود

بی مغز نمی‌کند خرد نشو و نما

از کاشتن دانه بی مغز چه سود؟

شمارهٔ ۳۰۵

گر معرفت الله نباشد مقصود

زین انس مجازی تن و روح چه سود؟

جان نور حق است و چون به حق وا گردید

تن باز همان قبضه خاک است که بود

شمارهٔ ۳۰۶

کوچک خرد ار چه زود عاشق نشود

تا جان به تنش بود، پی عشق بود

هرچند که نام نان نداند طفلی

آن نیست که نان خوردنش از یاد رود

شمارهٔ ۳۰۷

خواهم عدمی که پیش از این داشت وجود

کاین هستی پوچ را در او راه نبود

ور نه عدمی که بعد ازین خواهد بود

مستوجب صد هزار گفت است و شنود

شمارهٔ ۳۰۸

آن را که دل از دو کون آزاد بود

کی طبع به وصل این و آن شاد بود

بحر از گهر و حباب دارد دو گره

در یک گره آب و در یکی باد بود

شمارهٔ ۳۰۹

فرزانه به قید شهر و کو بند بود

پیوسته اسیر زن و فرزند بود

مجنون داند به است صحرا از شهر

دیوانه به کار خود خردمند بود

شمارهٔ ۳۱۰

از نور رخت، سها چو خورشید بود

آن کش تو نه ای امید، نومید بود

تو عین بقا و دیگران محض فنا

هرکی به تو زنده گشت، جاوید بود

شمارهٔ ۳۱۱

دل را به دعای تو صد امید بود

با لطف تو چشم ثمر از بید بود

گر پیروی تو می‌کنم، معذورم

شک نیست که صبح، پیر خورشید بود

شمارهٔ ۳۱۲

در عشق، کسی که نو گرفتار بود

باید به جگرسوخته‌ای یار بود

گردید چو طفل، گرم آتش‌بازی

باید دگری ازو خبردار بود

شمارهٔ ۳۱۳

عاشق که مدام محو دلدار بود

کی جز به نظاره‌اش سر و کار بود

حیرت‌زده را که دارد از حیرت باز؟

آیینه گرسنه چشم دیدار بود

شمارهٔ ۳۱۴

تا مهر توام به سینه مستور بود

ظلمت ز فضای خاطرم دور بود

دل روشنی‌ام ز عشق باشد، آری

ویرانه ز آفتاب معمور بود

شمارهٔ ۳۱۵

از سر خدا، نبی سرافراز بود

این نغمه نه در پرده هر ساز بود

هر خرقه به بر، نه محرم راز بود

آیینه نمد پوشد و غمّاز بود

شمارهٔ ۳۱۶

از اهل کمال خامشی نغز بود

در گفت و شنو هزار پالغز بود

خاموش بود دلی که از عشق پرست

صوت نی ازان است که بی‌مغز بود

شمارهٔ ۳۱۷

هرچیز که آن وسیله کام بود

پیش دل کام‌جو دلارام بود

صیادان را عزیز چون چشم و دل است

هر حلقه و عقده‌ای که در دام بود

شمارهٔ ۳۱۸

شب از تو جدا، کار دلم شیون بود

بر چشم ترم هر مژه صد سوزن بود

ای نور دو دیده، دیده قدسی دوش

بی روی تو چون چراغ بی روغن بود

شمارهٔ ۳۱۹

مردم که ز مردمی نشانش نبود

اینش نپسندند چو آنش نبود

انسان نبود آنچه به انسان ماند

ماهی چو زبان است و زبانش نبود

شمارهٔ ۳۲۰

آن کز طرف خدا موفق نبود

از معرفتش امید، مطلق نبود

زین قوم مکن دعوی عرفان باور

کس عارف ذات حق به جز حق نبود

شمارهٔ ۳۲۱

ای بوده در آنچه بوده و هست و بوَد

معبود بر آن چه بوده و هست و بود

هر موجودی که هست فانی گردد

هستی تو هر آن چه بوده و هست و بود

شمارهٔ ۳۲۲

وردم همه وقت، ماجرای تو بود

گوشم شب و روز بر نوای تو بود

بیگانه‌ام از خلق که دانم به یقین

بیگانه خلق، آشنای تو بود

شمارهٔ ۳۲۳

آن کش نظر بلند و برجسته بود

چون عشق، ز بند دو جهان رسته بود

کوچک‌خردان زیر فلک در قیدند

کودک در مهد، دست و پا بسته بود

شمارهٔ ۳۲۴

در هند که موی سر پسندیده بود

سرها همه زیر موی ژولیده بود

چون خامه سرش کنند فی‌الحال سیاه

آن را که چو خامه، سر تراشیده بود

شمارهٔ ۳۲۵

درویش، غنی‌ست گرچه بی‌توشه بود

پیرایه کدخدای ده، خوشه بود

هرکس نگرفت گوشه‌ای، زو چه حساب؟

باطل بود آن فرد که بی‌گوشه بود

شمارهٔ ۳۲۶

گر بی تو مرا راه به جایی می‌بود

در هر حالم ساز و نوایی می‌بود

بیگانه نمی‌شدم ز ابنای جهان

در صحبت‌شان گر آشنایی می‌بود

شمارهٔ ۳۲۷

صاحب‌نظری کز پی دیدار رود

باید که چو آفتاب بسیار رود

از یک سوی دیوار گر افتد به زمین

از سوی دگر بر سر دیوار رود

شمارهٔ ۳۲۸

از گفته عقل، شورش من نرود

این گرد ز دل به باد دامن نرود

طوفان خرد نبرد سودا ز دلم

رنگی که بود پخته، به شستن نرود

شمارهٔ ۳۲۹

خونم ز ره نظر به در چون نرود؟

دلتنگ شوم ز دیده گر خون نرود

رحم است بر آن که راه روزن بندد

کز خانه‌اش آفتاب بیرون نرود

شمارهٔ ۳۳۰

عاشق ز درت به هر هوایی نرود

از جای به هر تک تک پایی نرود

پروانه پر خویش ازان سوخته است

تا از قدم شمع به جایی نرود

شمارهٔ ۳۳۱

شوریده عشق اگر غم‌آلود شود

از طینت پاک، زود خشنود شود

سرچشمه چو تیره گردد از کاویدن

آید چو به حال، رفع آن زود شود

شمارهٔ ۳۳۲

عزمت چه شود به سعی اگر یار شود

طاقت برمد چو شوق بسیار شود

خواهم که در آغوش کشم بی‌خبرت

تا مژده آمدن خبردار شود

شمارهٔ ۳۳۳

از هوش رود چو با تو دل یار شود

کم‌حوصله، زود مست دیدار شود

امروز ز جوش باده، خم بی‌خبرست

فردا که تهی شود، خبردار شود

شمارهٔ ۳۳۴

از حرف هوس، صدق سخن، لاف شود

با عشق، حصیرباف زرباف شود

چون الفت عشق با خرد درگیرد؟

گازر به هوای تیره کی صاف شود؟

شمارهٔ ۳۳۵

گیرم فلکت قرین آمال شود

چون بحر که از حباب پامال شود

هرگاه پدر به طفل کشتی گیرد

خود می‌افتد که طفل خوشحال شود

شمارهٔ ۳۳۶

گر سخت چو سنگ و نرم چون موم شود

کی جاهل را ملال مفهوم شود

آشفتگی طبع چه داند جاهل

شب، تیرگی آب چه معلوم شود

شمارهٔ ۳۳۷

هر فرد، به علم، فرد اکبر نشود

آیینه به خورشید برابر نشود

آن کس که به قدر حال، هوشی دارد

داند که گوهرشناس، گوهر نشود

شمارهٔ ۳۳۸

بی یاری اکسیر، مِسَت زر نشود

هرچند کنی سعی، میسر نشود

محتاج هواداری پیرست مرید

بی فیض سحاب، قطره گوهر نشود

شمارهٔ ۳۳۹

پاکیزه‌سرشت عاجز غم نشود

کار هنر از عارضه در هم نشود

هرچند شود آب، کم از جوشیدن

از جوشش بحر آب گهر کم نشود

شمارهٔ ۳۴۰

دنیا مطلوب طالب دین نشود

شیدایی آن، شیفته این نشود

بار دل عارف نشود جلوه دهر

آیینه ز عکس کوه سنگین نشود

شمارهٔ ۳۴۱

خواهی که دلت ز دوست آگاه شود

وان گه ز مقربان درگاه شود

بر خواهش نفس دست رد باید زد

تا کار تو در عشق به دلخواه شود

شمارهٔ ۳۴۲

زان پیش که دفتر بقا شسته شود

وین خاک تن از سیل فنا شسته شود

درویشی جو، که چرک دنیا ز تنت

در فقر، به موج بوریا شسته شود

شمارهٔ ۳۴۳

خود نامه مژده گر گشایی چه شود؟

تعجیل در آمدن نمایی چه شود؟

تا آمدنت، نه صبر ماند نه شکیب

گر پیشتر از آمدن آیی چه شود؟

شمارهٔ ۳۴۴

تا در کف توست دل کی آزاده شود؟

هر دم به خیال دگر آماده شود

دل در نظر تو دارد این نقش و نگار

آیینه چو از نظر رود ساده شود

شمارهٔ ۳۴۵

زاهد به بهشت عدن، جا می‌خواهد

صوفی، جام جهان‌نما می‌خواهد

پرسند گر از من که چه خواهی ز خدا

من می‌گویم آن چه خدا می‌خواهد

شمارهٔ ۳۴۶

آن کو به جهان رضای حق می‌خواهد

پیوسته دل آشنای حق می‌خواهد

زاهد حق را برای خود می‌خواهد

عارف خود را برای حق می‌خواهد

شمارهٔ ۳۴۷

عاقل ز جهان فتنه‌آمیز جهد

هرچند صدا رود که مگریز، جهد

از دیدن روزگار هر لحظه دلم

چون خفته ز خواب وحشت‌انگیز جهد

شمارهٔ ۳۴۸

ای آن که هوس طبع تو را سود دهد

نابود تو را ساختگی بود دهد

سوزی نبود آه به تقلید تو را

میرد چو چراغ، اندکی دود دهد

شمارهٔ ۳۴۹

آن قوم که می‌زنند حرف از تجرید

تجرید ز گفتگوی ایشان چه کشید

گردند جنید وقت در کم وقتی

گر ذکر خدا کنند چون فکر مرید

شمارهٔ ۳۵۰

نابینا را عشق کند صاحب دید

توفیق ازوست، مابقی گفت و شنید

آری مثل است این که دلش گر خواهد

شیر از بز نر شبان تواند دوشید

شمارهٔ ۳۵۱

چرخم چو ز کشمیر به لاهور کشید

فرمان کتابه‌ای ز درگاه رسید

فکرم چو کتابه را به انجام رساند

تاریخ بود کتابه عرش مجید

شمارهٔ ۳۵۲

در راه طلب، فتادگی می‌باید

گر فیض رسد فتادگان را، شاید

درویش برآورد کمال از پستی

دلوی که رود تهی به چه، پر آید

شمارهٔ ۳۵۳

عاقل ز سر کوی تو رسوا آید

سودا به سر و سلسله برپا آید

بر صفحه دل، حکایت زلف تو را

هر طور نویسند، چلیپا آید

شمارهٔ ۳۵۴

هر لحظه مرا قید دگر می‌باید

این مرغ اسیر، بسته پر می‌باید

من حسرت پرواز ندارم قدسی

بالی ز دلم شکسته‌تر می‌باید

شمارهٔ ۳۵۵

چون مهر، کمال برشدن می‌باید

چون خامه، زبان سرشدن می‌باید

از قطره لبالب است دریا، آری

شایستگی گهرشدن می‌باید

شمارهٔ ۳۵۶

یار تو غم اندوخته‌ای می‌باید

دل گرم جگرسوخته‌ای می‌باید

از بهر دلالت صبوحی خیزان

شمع سحر افروخته‌ای می‌باید

شمارهٔ ۳۵۷

در معرکه مردی که ازو کار آید

با شیر نرش پنجه‌زدن عار آید

آن را که هراسی به دل از رهگذری‌ست

نقش پی مور، در نظر مار آید

شمارهٔ ۳۵۸

هرچند تو را عذاب می‌افزاید

میلت به سوی شراب می‌افزاید

عصیان تو، از دامن تر، روز به روز

چون وزن نمد در آب می‌افزاید

شمارهٔ ۳۵۹

زان ره که نسیمش به مه و سال آید

کام دل من آید و فی‌الحال آید

از جذبه شوقم چه عجب، گر ز سفر

یار آید و مژده‌اش ز دنبال آید

شمارهٔ ۳۶۰

کی عشق برون از دل پر خون آید؟

... نشسته چون رود، چون آید

معنی نکند ز جای خود نقل مکان

هرچند که از کلام بیرون آید

شمارهٔ ۳۶۱

امروز بتم طرز دگر می‌آید

بر هم زده طورم به نظر می‌آید

گویا سر ره گرفته بودش خاری

کز غنچه، گلم گرفته‌تر می‌آید

شمارهٔ ۳۶۲

روزی که به صد شبم سحر می‌آید

آن هم ز شب تیره، بتر می‌آید

شب رفت و نشد روشنی صبح پدید

خورشید مگر گرفته برمی‌آید

شمارهٔ ۳۶۳

آن مرغ نه بهر دانه‌ام می‌آید

از بهر می شبانه‌ام می‌آید

شوخی که نیامدی به خوابم هرگز

از دولت می به خانه‌ام می‌آید

شمارهٔ ۳۶۴

ای آن که هوس دکانی از بهر تو چید

بر حال دلت چه گریه، باید خندید

هر نقش که دیدی، به دلت صورت بست

یک چشم و هزار مردم چشم که دید؟

شمارهٔ ۳۶۵

این عمر که از لطف خداداد رسید

چون برق گذشت، ازان که چون باد رسید

علمی که به عمر خود تو را حاصل شد

این است که شصت رفت و هفتاد رسید

شمارهٔ ۳۶۶

نتوان به خدا به زعم ادراک رسید

از عجز دعا ز دل بر افلاک رسید

دانست که معرفت همین باشد و بس

عارف چو به کنه ما عرفناک رسید

شمارهٔ ۳۶۷

از وصل تو ام به دل سروشی نرسید

وز شهد لبت، لبم به نوشی نرسید

با این همه بیداد که دیدم از تو

آواز شکایتم به گوشی نرسید

شمارهٔ ۳۶۸

بی رنج خمار، کس به جامی نرسید

بی محنت دهر، دل به کامی نرسید

حق سعی تو را وسیله رزق تو کرد

بی زحمت چاشت، کس به شامی نرسید

شمارهٔ ۳۶۹

بی رنج سفر، کس به مقامی نرسید

بی درد طلب، مرد به کامی نرسید

تا زر نکشید زحمت بوته و گاز

از سکه خسروان به نامی نرسید

شمارهٔ ۳۷۰

پیوسته درین دایره پهناور

هر ذره به اندازه خود یافت خبر

رو حسن قبول ازلی جو، کز بحر

یک قطره حباب گشت و یک قطره گهر

شمارهٔ ۳۷۱

آن را که بود درخور افسر چو گهر

سر بی کله است یا کلاهش بی سر

دایم گردون دهد خسیسان را فر

بر تاج خروس پر نه و دم همه پر

شمارهٔ ۳۷۲

از حادثه گر چرخ شود زیر و زبر

عشق ازلی را نبود هیچ خطر

از باد خزان زرد شود برگ، نه شاخ

از آفت فرع، اصل را نیست ضرر

شمارهٔ ۳۷۳

در کوی مجاز هرکه شد راهسپر

کی خواری و عزت کندش هیچ اثر

بیچاره ستور، نعل بر پا خواهد

از آهن و زر بودن نعلش چه خبر

شمارهٔ ۳۷۴

از حادثه گر چرخ شود زیر و زبر

نقصان نپذیرد هنر اهل هنر

از فیض هنر بود که هرگز نشود

از شورش بحر، تیره‌دل آب گهر

شمارهٔ ۳۷۵

از قدر هنر، بی‌هنران را چه خبر؟

نیکو نبود نفی هنر ز اهل هنر

مقدار سخن، سخن‌شناسان دانند

پوشیده مباد از گوهرسنج، گوهر

شمارهٔ ۳۷۶

ای از تو نظر یافته ارباب نظر

ترکیب تو جمع است از اجزای اثر

بی فیض دمت، دل اثر نگشاید

کی غنچه شود شکفته بی باد سحر؟

شمارهٔ ۳۷۷

چون رفت ازین گنبد فیروزه حصار

معمار زمانه، نقطه نُه پرگار

بر لوح فلک گشت رقم تاریخش

افسوس افسوس از امیر معمار

شمارهٔ ۳۷۸

انسان که طفیل او فلک راست مدار

باقی بودش سلسله تا روز شمار

گل هر سر سال، عالم‌آرا گردد

اما نه گلی که رفته از گلشن، پار

شمارهٔ ۳۷۹

زردست اگرچه چهره عاشق زار

رشک چمن است طبعش از جلوه یار

گویی گل رعناست ریاضت‌کش عشق

ظاهر ز خزان غنی و باطن ز بهار

شمارهٔ ۳۸۰

در گلشن دهر تا خزان است و بهار

افتد به بدان، بیشتر از نیکان کار

هرچند چمن برای گل ساخته‌اند

یک هفته‌اش از گل است و باقی از خار

شمارهٔ ۳۸۱

تا دیده سرشک لاله‌گون آرد بار

پنهان بود از خلق، نشان دل زار

در گریه نخیزد از دل عاشق آه

روز باران نمی‌کند گرد، سوار

شمارهٔ ۳۸۲

از اصل، ز فرع، فکر دوری‌ست فرار

گیرم که ز اصل خویش باشد بیزار

موج از دریا گریختن نتواند

هرچند که دست و پا زند بهر کنار

شمارهٔ ۳۸۳

گر خانه چشم من بود تیره و تار

از گریه مدان تیرگی‌اش را زنهار

گلگون سرشک من نینگیخته گرد

چشمم ز فراق دوست آورده غبار

شمارهٔ ۳۸۴

از درد نکرد دیده‌ام ضعف اظهار

وز گریه نیفتاد به روز شب تار

شد بی تو یتیم مردم دیده من

بر چهره‌اش از گرد یتیمی‌ست غبار

شمارهٔ ۳۸۵

چشم ترم از گریه ندارد آزار

وز درد نیفتاده به روز شب تار

تا چشم تو اش از نظر انداخته است

بر عینک دیده‌ام نشسته‌ست غبار

شمارهٔ ۳۸۶

قدسی ز بتان حسرت دیدار مدار

سر در پی چشم خویش زنهار مدار

معشوق تو در دل است، نتوان دیدش

بر هرچه نظر کار کند، کار مدار

شمارهٔ ۳۸۷

از رنگ نفس، هوس شود رنگین‌تر

بی‌آیینان شوند بی‌آیین‌تر

چون تلخ شوند میوه‌های شیرین

رسم است که تلخ‌تر شود شیرین‌تر

شمارهٔ ۳۸۸

در پرده ز محتسب شراب اولی‌تر

پوشیدن کار ناصواب اولی‌تر

فعل بد خویش را نهان می‌دارم

باشد رخ زشت در نقاب اولی‌تر

شمارهٔ ۳۸۹

ای دوست چنین ز دوست‌داران مگذر

چون سیل که بگذرد بهاران، مگذر

هرچند گذشتگی عنان تو گسست

از خود بگذر ولی ز یاران مگذر

شمارهٔ ۳۹۰

عمر اندک پایی و کار بسیار به سر

خوش آن که برد راه سبکسار به سر

چون باد ازین چمن به سرعت بگذر

چون نخل ممان پا به گل و بار به سر

شمارهٔ ۳۹۱

پیوسته روم راه چو پرگار به سر

بی پا نشوم ز شغل بسیار به سر

آن را که ز کاهلی سرشته‌ست گلش

دیوار به سر فتد، به از کار به سر

شمارهٔ ۳۹۲

از دولت وصل کس مبادا مهجور

بی نور حضور دوست دل را چه حضور؟

هرگاه فتاد آهن آیینه ز نور

از آینه فرق چیست تا نعل ستور؟

شمارهٔ ۳۹۳

بیچاره خرد به سعی باشد مجبور

کز جهل مرکب برهد نفس غیور

آری هرجا خری برآرند از گِل

صاحب خر را دو مرده زورست ضرور

شمارهٔ ۳۹۴

از بس که بود چشم خزف بر گوهر

تنگ آمده عرصه صدف بر گوهر

از آفت چند قطره دریا دزد

چسبیده صدف به هر دو کف بر گوهر

شمارهٔ ۳۹۵

آنم که برون جهد ز کانم گوهر

گیرد قلم از تیغ زبانم گوهر

هرجا که چو شمع مجلس‌آرا گردم

پیداست ز مغز استخوانم گوهر

شمارهٔ ۳۹۶

آمیخته‌ام به خلق، چون شهد به شیر

نگذشته مرا دشمنی کس به ضمیر

با خصم ز بس یگانگی ورزیدم

بر خویش زند، چو بر من اندازد تیر

شمارهٔ ۳۹۷

سیری نپذیرد از هوس نفس دلیر

عشق است به طعمه‌ای رضامند چو شیر

افتد هوس از کار و تسلی نشود

طفل از بازی مانده توان یافت، نه سیر

شمارهٔ ۳۹۸

گوشی طلب از خدای خود پند پذیر

بر حرف درشت واعظان خرده مگیر

چون خاک به برگ گل که باشد محرم؟

سوزن ره رشته می‌نماید به حریر

شمارهٔ ۳۹۹

در گوشه مسکنت من زار حقیر

در سلسله افتاده‌ام از نقش حصیر

رگ در بدنم بس که شد آرام پذیر

پیداست ز روی پوست چون موج حریر

شمارهٔ ۴۰۰

ای محض شکم آمده چون چرخ اثیر

بشنو، اگرت گوش بود پند پذیر

پیوسته شکم‌پرست، سرگشته بود

از گردش سنگ آسیا تجربه گیر

شمارهٔ ۴۰۱

ای فیض تو همچو صبحدم عالمگیر

یک دانه ز سبحه تو خورشید منیر

صد بخت جوان دست اطاعت به تو داد

پیری چو تو، کس ندیده در عالم پیر

شمارهٔ ۴۰۲

قدسی همه جا چو نیست سودا درگیر

یک جای به آتش رس و یک جا درگیر

چون شام، بدن مکن مرصع ز چراغ

چون صبح، ز یک شعله سراپا درگیر

شمارهٔ ۴۰۳

بر من چو در وصل تو کردند فراز

ای کاش اجل کند به سویم پرواز

بی روی تو ام چه بهره از کام جهان؟

بی زلف تو ام چه حاصل از عمر دراز؟

شمارهٔ ۴۰۴

بر قرص جو خودم بود دست دراز

گو سفله به نان گندم خود می‌ناز

کی از دگری ناز کشد در عالم؟

آن را که همین به بی‌نیازست، نیاز

شمارهٔ ۴۰۵

عشق است که چرخ را برآمد به فراز

وز کوتاهی کرده خرد پای دراز

هرچند که داده هر دو را بال، قضا

ماهی با مرغ، کی شود هم‌پرواز؟

شمارهٔ ۴۰۶

نتوان ز قضا گریختن با تک و تاز

با چرخ چه چاره از جدل کردن ساز

گیرم که شود ناخن تدبیر دراز

نتوان گره ستاره را کردن باز

شمارهٔ ۴۰۷

خوش نیست زبان رمز را قصه دراز

این نغمه خوش است، لیک در پرده ساز

بگذار که پوشیده بود گوهر راز

نقصان صدف بود دهن کردن باز

شمارهٔ ۴۰۸

موجود بود گرچه سراپا عاجز

چون چرخ نباشد دل دانا عاجز

کشتی ز پی کنار سرگردان است

ورنه نبود موج به دریا عاجز

شمارهٔ ۴۰۹

آن برد گرو که رفت ازین دار به عجز

از خویش توان شدن سبکبار به عجز

دانی چه بود معرفت ذات خدا؟

انکار ز قدرت است و اقرار به عجز

شمارهٔ ۴۱۰

قدسی، منم و دلی چو آتش همه سوز

رنگم ز شراب عافیت، گو مفروز

بر غمزده جز بخت سیه نیست شگون

محروم بود ز شعله پروانه به روز

شمارهٔ ۴۱۱

قدسی ز تو در قید حجاب است هنوز

روی املش زیر نقاب است هنوز

بر تار وفای تو نمی‌بندد دل

دانسته که رشته خام تاب است هنوز

شمارهٔ ۴۱۲

قدسی به دلت هوای کام است هنوز

خوناب جگر بر تو حرام است هنوز

آسوده دلی، تهمتی عشق مشو

در آب مزن کوزه که خام است هنوز

شمارهٔ ۴۱۳

بینم رخ غم، نقاب نگشاده هنوز

مستم، چه شد ار نخورده‌ام باده هنوز

چون لاله مرا چهره به خون دارد سرخ

داغی که سیاهی‌اش نیفتاده هنوز

شمارهٔ ۴۱۴

شب‌های دراز رفت و خوابی نه هنوز

خمیازه مرا کشت و شرابی نه هنوز

یک ره به کفم جام صبوحی نرسید

صد صبح دمید و آفتابی نه هنوز

شمارهٔ ۴۱۵

ای مرغ چمن، عشق ندانی ز هوس

از گفت و شنید عاشقی بس کن، بس

عاشق نبود خانه‌طلب، ور نه چرا

پروانه نشد مقید دام و قفس؟

شمارهٔ ۴۱۶

ای خواهش عشقت آرزوی همه کس

پرواز کند سوی تو عنقا و مگس

مرغان همه نزدیک به دام آمده‌اند

تا بخت به نام که زند فال قفس

شمارهٔ ۴۱۷

پوشیده چو شمع نیست، داند همه کس

کز دیده من، دود نخیزد به هوس

نی را به گلو چو ناله گردیده گره

ناچار به دیده افتدش راه نفس

شمارهٔ ۴۱۸

از همسفران عشق، چون اهل هوس

افغان که درین بادیه بس ماندم پس

مشتاق به ذکر سبقت‌اندیشانم

چون مانده ز کاروان، به آواز جرس

شمارهٔ ۴۱۹

از فیض دم شماست پیش همه کس

بر گردن صبح، حق تقصیر نفس

ما را ز شما به جز دعا نیست هوس

مر شاهان را دعای درویشان بس

شمارهٔ ۴۲۰

کو عقل که نفس را کند منع هوس

از شهد به بادزن شود دور، مگس

با نفس به جز خرد نمی‌سازد کس

در پهلوی شیر شیربان خوابد و بس

شمارهٔ ۴۲۱

از یک جنسند گرچه نیک و بد ناس

زین همجنسان بایدت امید و هراس

پیکان و زره، هر دو ز آهن باشند

آن قصد تو دارد، این تو را دارد پاس

شمارهٔ ۴۲۲

احوال زمانه از ستم‌کیشان پرس

نیک و بد خویش را، هم از خویشان پرس

از کوتهی سپهر اگر می‌پرسی

از بخت بلند کوته‌اندیشان پرس

شمارهٔ ۴۲۳

با عقل به اندازه روی مایل باش

آگاه درین بادیه هایل باش

در معرفت خدا، سخن بسیارست

تسلیم شو و به عجز خود قایل باش

شمارهٔ ۴۲۴

بی لخت جگر چو لاله در راغ مباش

بی آتش دل چو غنچه در باغ مباش

تا نقش قدم بسوز اگر سرگرمی

در عشق، کم از فتیله داغ مباش

شمارهٔ ۴۲۵

آن غنچه که کار با صبا افتادش

از بلبل خویش خواهد آمد یادش

هرچند صبا شکفته دارد گل را

چون یک دو سه روز شد، دهد بر بادش

شمارهٔ ۴۲۶

هرکس که به گلشن وجود آرندش

گر با نیکان بود، نکو دارندش

بی تربیت پیر، چه حاصل ز مرید

خودروست نهالی که نمی‌کارندش

شمارهٔ ۴۲۷

دل عقده چرخ تا گشود، افکندش

برداشت اگرچه زود، زود افکندش

رهرو گرهی دید به راهی، برداشت

بگشود، در او هیچ نبود، افکندش

شمارهٔ ۴۲۸

آن کس که به معصیت فرو رفته سرش

افسوس خورد، چون شود از خود خبرش

باری که شتر فروکشد در مستی

آید چو به حال خویش، بیند اثرش

شمارهٔ ۴۲۹

گردون که ندانی سبب خیر و شرش

پیداست هزار نفع در هر ضررش

سرکوب فلک، تو را به اصلاح آرد

خرمن زند آن نخل که بشکست سرش

شمارهٔ ۴۳۰

این یا رب گرمی که تو داری پاسش

نی خضر بود حریف، نی الیاسش

هر کشت اجابتی که بر چرخ رسید

مد الف آه تو باشد داسش

شمارهٔ ۴۳۱

این خانه که سقف باشد از افلاکش

نتوان ز بلند و پست کردن پاکش

یک خشت درین بنا نیابی هموار

نابیخته گل شده‌ست آری خاکش

شمارهٔ ۴۳۲

خورشید که از پی بروند افلاکش

باید جستن به دیده نمناکش

خاکش ارزد به خون صد چشمه خضر

آبی که خورد به راه دریا، خاکش

شمارهٔ ۴۳۳

در سینه تنگ من وطن ساخت غمش

در ملک دلم علم برافراخت غمش

بر همچو منی، رخشِ جفا تاخت غمش

افسوس که قدر خویش نشناخت غمش

شمارهٔ ۴۳۴

آن را که بود رگی ز غیرت به تنش

باید نبود به جز توکل سخنش

آن کس که زند حرف گدایی، بادا

چون نان گدا خشک، زبان در دهنش

شمارهٔ ۴۳۵

ای فیض ازل با نفست دوشادوش

از غیب، تمنای دلت کرده سروش

ما را ز دعا مکن فراموش که هست

بر صوت دعای تو اجابت را گوش

شمارهٔ ۴۳۶

دارد به من اتحاد، یار از من بیش

او را بینم، آینه گر دارم پیش

برخاست دویی میان یار و دل ریش

خون است دلم چو غنچه در پنجه خویش

شمارهٔ ۴۳۷

با آن که زدی بر جگرم صد جا نیش

وز درد، دلم را چو جگر کردی ریش

هرجور که آید از تو بر من، بحلی

آزرده مکن به عذرخواهی لب خویش

شمارهٔ ۴۳۸

صبحم، نیم از شکفته طبعی درویش

دریایم و جلوه می‌دهم موج ز خویش

در بادیه سخن طرازی، نامم

افتاده ز همرهان چو منزل در پیش

شمارهٔ ۴۳۹

از فیض جنون، عقل برد کار ز پیش

گو ضبط جنون کن خرد دوراندیش

نقصان جنون، آفت جان خردست

از روغن کم فتیله می‌سوزد بیش

شمارهٔ ۴۴۰

گردون که ز هم نمی‌فتد اجزایش

کو سیل عدم که بر کند از جایش؟

هرگاه که لقمه‌ای گره شد به گلو

ناچار خورند آب بر بالایش

شمارهٔ ۴۴۱

عشق ارچه بود ز بود، نابودش بیش

آخر باشد ز عقل، بهبودش بیش

از خوف طریق عشق، اندیشه مکن

هر راه که پرخطر بود، سودش بیش

شمارهٔ ۴۴۲

هست از بن هر موی، مرا بر تن خویش

دشمن‌کده‌ای به زیر پیراهن خویش

بستم کمر دشمنی خود به میان

بازم سر دوستی‌ست با دشمن خویش

شمارهٔ ۴۴۳

دارم به دو دست خویش دایم تن خویش

آویخته‌ام چو خار در دامن خویش

معذورم اگر ز خویش غافل نشوم

کس چون کند اعتماد بر دشمن خویش؟

شمارهٔ ۴۴۴

خون شد دلم از شنیدن نام وداع

جان رفت به باد غم ز پیغام وداع

ای هجر، که را می‌کشی امروز، که دی

من زهر اجل چشیدم از جام وداع

شمارهٔ ۴۴۵

پیدا بود از اشک فروهشته شمع

کز تخم شرر چه بر دهد کشته شمع

آویخته شد بر سر بازار ز دار

شد پنبه حلاج مگر رشته شمع

شمارهٔ ۴۴۶

بی گریه، بود دیده چو بی باده ایاغ

از شبنم خون تازه نماید گل داغ

چون گریه شود تمام، چشمم سوزد

روغن چو نماند، آتش افتد به چراغ

شمارهٔ ۴۴۷

زنهار دم سرد مده سر به چراغ

بد می‌سوزد فتیله تر به چراغ

او را، هم ازو طلب، اگر می‌طلبی

جز نور چراغ نیست رهبر به چراغ

شمارهٔ ۴۴۸

از ماه، چه نور چشم داری در میغ؟

بالقوه چو بالفعل نگردید دریغ

هر آدمی‌ای به معرفت پی نبرد

ناید عمل تیغ ز انگاره تیغ

شمارهٔ ۴۴۹

ای عمر گرامی به ریا کرده تلف

دل را خبر از ذکر نه و سبحه به کف

آرایش ظاهر چه کنی آینه‌وار؟

رو باطنت آراسته گردان چو صدف

شمارهٔ ۴۵۰

ای باطن تو چو ظاهر آینه صاف

از قاف گرفته نور مهرت تا قاف

شد صبح جهانگیر مگر شمشیرش

با تیغ دعای تو برآمد ز غلاف

شمارهٔ ۴۵۱

خوش نیست حقیقت و مجاز از هم پاک

این هردو به هم خوشند تا وقت هلاک

معنی نکند نشو و نما بی صورت

هر دانه ز پوست می‌نهد ریشه به خاک

شمارهٔ ۴۵۲

بس تجربه کردیم درین عالم خاک

نیکان، نیکی کنند تا وقت هلاک

بد سر نزند ز نیک طینت هرگز

آری اصل نهال می‌باید پاک

شمارهٔ ۴۵۳

آن را که رسد کدورتی از افلاک

گر مصدر فیض است، ندارد زان باک

هر دل که غباری بودش خالی نیست

دهقان نکند دانه بی‌مغز به خاک

شمارهٔ ۴۵۴

تا این کهن آسیا نکرده‌ست درنگ

از جود، شود فیض‌رسان کی دلتنگ؟

هر دانه که بهره‌ای ازو می‌یابند

یا تخم شود به خاک، یا نرم به سنگ

شمارهٔ ۴۵۵

آید دل صاف‌طینتان زود به چنگ

کی نرم شود به سعی اندک دل تنگ

آری آری، به آستین و دامن

گرد از رخ آیینه توان رُفت، نه زنگ

شمارهٔ ۴۵۶

بی روی تو زد غبار در چشمم چنگ

چشمم نه ز درد و گریه برکرد این رنگ

هر آینه‌ای را که پرستارش نیست

آن آینه را غبار گیرد یا زنگ

شمارهٔ ۴۵۷

زد قافله‌سالار، پی کوچ، دهل

تو گرم به خوردن می و چیدن گل

برخیز و ز آب بگذران بارت را

زان پیش که آب بگذرد از سر پل

شمارهٔ ۴۵۸

چنندان که زند طعنه طعنش بر دل

از باطن درویش بود خواجه بحل

هرچند که تیغ، خون به خاک آمیزد

آلوده نگردد آب اصلیش به گل

شمارهٔ ۴۵۹

هنگامه اهل وجد می‌باید و حال

تا مرد برد راه به معنی ز خیال

پرهیز اولی ز صحبت ساختگان

در مجلس تصویر، فزاید چه کمال

شمارهٔ ۴۶۰

از گل نگرفته‌ام سراغ از ته دل

وز می نرسانده‌ام دماغ از ته دل

شادم که ز اسباب معیشت به جهان

خرسند به لاله‌ام چو داغ از ته دل

شمارهٔ ۴۶۱

پرهیز کن از راهنمایان فضول

تا بر در دوست، بهره یابی ز قبول

ای آن که به حق دلیل و رهبر طلبی

باشد که به از رسول و اولاد رسول؟

شمارهٔ ۴۶۲

آن کس که کند معرفت حق تحصیل

عرفان خدا نیفتدش در تعطیل

مخلوق بود حجت خالق، آری

نقش آمده بر وجود نقاش، دلیل

شمارهٔ ۴۶۳

از بس که فسرد از نفس سرد، تنم

در پیراهن، چو مرده‌ای در کفنم

این طرفه که لب نبندم از خنده چو گل

با آنکه چو غنچه، مرده خون در بدم

شمارهٔ ۴۶۴

از مهره گردون نکشید آن که ستم

ذکرش به زبان میار و وصفش به رقم

انگشت منه بر ورق ناصافان

بر کاغذ بی‌مهره، رود کند قلم

شمارهٔ ۴۶۵

هر کثرت و وحدت که دهد دست به هم

در عالم عشق، باشد از یک عالم

چون درنگری، حقیقت بحر یکی‌ست

هرچند که موج بیش گردد یا کم

شمارهٔ ۴۶۶

فارغ شده‌ام ز ننگ و آسوده ز نام

چون من نگرفته کس ز رسوایی کام

سودای دلم همیشه طغیان دارد

دیوانه عشق را بهارست مدام

شمارهٔ ۴۶۷

مگذار کُمیت فهم را سست لجام

کز منزل خویش بگذری چندین گام

مغرور به عقل خود نمی‌باید شد

سالم نجهد شناور از بحر، مدام

شمارهٔ ۴۶۸

از مژده خویش پیشتر نه دو سه گام

بشتاب که خرسند نگردم به پیام

گوشم خبرت جوید و چشمم دیدار

گو چشم ز گوش پیشتر یابد گام

شمارهٔ ۴۶۹

از گریه نکرد ضعف در دیده مقام

وز درد نشد نظاره بر دیده حرام

در رهگذر مرغ خیالت چشمم

در زیر غبار مانده چون حلقه دام

شمارهٔ ۴۷۰

چندی ز خرد، پختگی اندوخته‌ام

چندی چو شرر، سوختن آموخته‌ام

این دم که به حال خود نظر دوخته‌ام

نی خامم و نی پخته و نی سوخته‌ام

شمارهٔ ۴۷۱

هر دم نتوان کرد به جامی مستم

یک جرعه خراب داردم تا هستم

روزی که قدم نهاد در کوی تو دل

اول، ره بیرون شدنش را بستم

شمارهٔ ۴۷۲

چون صید اگر به دام صیاد افتم

زان به، که به چنگ خاطر شاد افتم

زحمت دهدم نوازش دمسازان

چون نی، ز نواختن به فریاد افتم

شمارهٔ ۴۷۳

زان روز که از مادر گیتی زادم

یک لحظه نرفته حسن و عشق از یادم

صلوات‎فرست جلوه شیرینم

تعویذنویس بازوی فرهادم

شمارهٔ ۴۷۴

آن شوخ که دل به جلوه او دادم

از شوخی، داد خانمان بر بادم

عالم همه زو پرست و من زین شادم

کش راهِ برون شد نبود از یادم

شمارهٔ ۴۷۵

هر سو که مهیای سفر می‌گردم

قدسی صفت از بهر ضرر می‌گردم

بی دغدغه‌ای نمی‌رود پایم پیش

گر بی‌خطرست راه، برمی‌گردم

شمارهٔ ۴۷۶

یک چند به فسق و معصیت یار شدم

در کعبه، ترانه‌سنج زنّار شدم

در حالت نزع، توبه‌ام یاد آمد

چون قافله کوچ کرد، بیدار شدم

شمارهٔ ۴۷۷

در عشق، به جز زیان ندارد سودم

از تیرگی اختر خود خشنودم

از بخت سیاه، بر سرم منت‌هاست

چون لاله، چراغ روشن است از دودم

شمارهٔ ۴۷۸

نی شکر ز جان، نه شکوه از تن دارم

کام دو جهان، در دو جهان من دارم

گر در وطن است، اگر به غربت، چو گهر

از خویش چراغ خویش روشن دارم

شمارهٔ ۴۷۹

با عشق، ز دل نهفته رازی دارم

پنهان ز نظر، دیده بازی دارم

در جلوه، دو عالمم نیاید به نظر

خوش آینه عکس گدازی دارم

شمارهٔ ۴۸۰

از مرغ چمن، به گل سزاوارترم

بر شعله، ز پروانه گرفتارترم

آن را که نظر بر رخ یاری باشد

در دیده، ز نور دیده، در کارترم

شمارهٔ ۴۸۱

با آن که گذشت در نقاب از نظرم

گویی که فتاد آفتاب از نظرم

خود را ز میان بردم و او را دیدم

شد پاره ز بیخودی حجاب از نظرم

شمارهٔ ۴۸۲

در وصل تو دیده بر زمین می‌دوزم

در باغم و از حسرت گل می‌سوزم

تو در نظر و من به خیالت مشغول

در وصل، طریق هجر می‌آموزم

شمارهٔ ۴۸۳

از خاک درت گر چو صبا برخیزم

یا رب به کجا فتم، کجا برخیزم

در کوی تو افتاده سرم بر سر راه

هر چند ز ره چو نقش پا برخیزم

شمارهٔ ۴۸۴

شب‌ها که ز هجر، آب گردد نفسم

وز آتش دل، کباب گردد نفسم

مالم چو نسیم، سینه بر سینه صبح

تا مطلع آفتاب گردد نفسم

شمارهٔ ۴۸۵

گردون زند از کین تو هر صبحی دم

روزی کند از عمر تو هر شامی کم

اختر کند از برای خاکت از هم

آری دندان رنج کشد بهر شکم

شمارهٔ ۴۸۶

در عشق به آن بهانه جو نزدیکم

وصلش دارد به خود نکو نزدیکم

این طرفه که با من است پیوسته و من

از خود چو شوم دور، به او نزدیکم

شمارهٔ ۴۸۷

چون آینه، گر به ساده‌لوحی مثلم

این بس بود از ساده‌دلی ماحصلم

کز رقعه ساده عزیزان چمن

چون غنچه ز برگ گل بود پر، بغلم

شمارهٔ ۴۸۸

خود کرد به لطف اگرچه اول رامم

زود از نظر افکند بت خودکامم

خوی فلک است دلبرم را که چو مهر

برداشت صباح و بر زمین زد شامم

شمارهٔ ۴۸۹

هرچند نواسنج قدیم چمنم

یا تازه به معنی و به صورت کهنم

از پختگی‌ام مگو، که آب است هنوز

چون میوه خام، استخوان در بدنم

شمارهٔ ۴۹۰

گفتی که لب آلوده به می چند کنم

گر می نبود، دل به چه خرسند کنم؟

می نوش که تا نامه اعمال تو را

بر نامه جرم خویش پیوند کنم

شمارهٔ ۴۹۱

از خوف، گهی خاطر خود ریش کنم

گه تکیه به عفو بخشش‌اندیش کنم

امّید و هراس در دلم یکسانند

یا رب تو بگو کدام را بیش کنم

شمارهٔ ۴۹۲

از حق، طلب دل حق‌اندیش کنم

هرچند کزان حیرت خود بیش کنم

آن را که به خدمت کسش نیست نیاز

آیا به کدام خدمت از خویش کنم؟

شمارهٔ ۴۹۳

خواهم ز گذشته‌ها روایت نکنم

وز محنت آینده شکایت نکنم

در بر رخ خلق بندم و در کنجی

بنشینم و با کسی حکایت نکنم

شمارهٔ ۴۹۴

قدسی هوس کام‌پرستی نکنم

لب بر لب خم چو خشت و مستی نکنم

شب روز شود ز برق آهم، اما

بر صبح به خنده پیش‌دستی نکنم

شمارهٔ ۴۹۵

هر روز، سرشک چشم طوفان‌زایم

بندد به سلاسل تموّج، پایم

همچون نی نودمیده، ایام نهد

بندی هر روز تازه بر اعضایم

شمارهٔ ۴۹۶

قدسی من و بخت اگرچه توام بودیم

وز روز ازل جدا ز هم کم بودیم

با من نشد آمیخته در صفحه خاک

با آن که چو حرف و نقطه با هم بودیم

شمارهٔ ۴۹۷

دل پیش تو ای دلبر کاشی داریم

در بزم تو جای بر حواشی داریم

یاران همه میل آب‌پاشان دارند

ما با تو سر نیازپاشی داریم

شمارهٔ ۴۹۸

تا یار شدی به رغم من با دشمن

شد کشته چراغ دلم ای عهدشکن

قدسی دیدی که آشنا با تو چه کرد

بیگانه مگر کند چراغت روشن

شمارهٔ ۴۹۹

الفاظ لباس است و معانی چو بدن

زنهار که هرگاه شوی گرم سخن

در پاکی لفظ، بیشتر کوش، آری

در جامه شسته است آسایش تن

شمارهٔ ۵۰۰

تا راز دلت ز دل نیاید به زبان

از خلق، بد و نیک تو باشد پنهان

از خم چو به شیشه منتقل گشت شراب

ناصافی و صافی شودش زود عیان

شمارهٔ ۵۰۱

در باب وجودت ای خداوند جهان

هر طایفه گفته صد دلیل و برهان

در وحدت ذات تو به هنگام بیان

هر دسته، چو کلک مو، یکی کرده زبان

شمارهٔ ۵۰۲

تا هست به جا دایره کون و مکان

خالی نبود ز نور حق هیچ زمان

هر روز که خورشید، جهان آراید

خورشید همان است، ولی روز نه آن

شمارهٔ ۵۰۳

بی راهبری که سوزدش بهر تو جان

افروختن شمع محبت نتوان

کی شعله و موم ربط یابند به هم؟

تا پای فتیله‌ای نباشد به میان

شمارهٔ ۵۰۴

هرچند که رحمت است کار رحمان

علت نشود عفو برای عصیان

از خشم کریم هم بپرهیز، آری

هم برق ز ابر باشد و هم باران

شمارهٔ ۵۰۵

جایی که بود پای محبت به میان

عاشق نبود بر دل معشوق گران

قمری به سر سرو نگر، تا دانی

آن بار ازین می‌کشد، این ناز ازان

شمارهٔ ۵۰۶

بی‌واسطه در مجلس ابنای زمان

روشن نشود چراغ ازین سخت‌دلان

از آهن و سنگ خانه روشن نشود

تا سوخته‌ای پا نگذارد به میان

شمارهٔ ۵۰۷

زنهار مرو به گله خاموشان

مگذر ز سخن چو پله خاموشان

می‌گو سخنی، اگر حیاتی داری

گورستان دان محله خاموشان

شمارهٔ ۵۰۸

شاهنشهی است خدمت درویشان

بس مغتنم است صحبت درویشان

فیض از در و بامشان فرو می‌بارد

خوش انجمنی‌ست خلوت درویشان

شمارهٔ ۵۰۹

عقل آمد و دل در اضطراب است همان

بی عشق، خردمند خراب است همان

هرچند که ابر، کشت را در کارست

محتاج به فیض آفتاب است همان

شمارهٔ ۵۱۰

ای باخبر از حقیقت کون و مکان

کشاف دقایق معانی و بیان

از پرده غیب صورت حال جهان

پیش تو بود چو صورت پرده عیان

شمارهٔ ۵۱۱

آن صفحه که بایدش سراپا شستن

بر میل تو بسته، شستن و ناشستن

زایل نشود عشق که از معشوق است

نتوان خط موج را به دریا شستن

شمارهٔ ۵۱۲

تا کی دنبال نفس سرکش رفتن

دل صاف و پی باده بی‌غش رفتن

با عشق، دلیل عقل باشد به مثل

در دست چراغ از پی آتش رفتن

شمارهٔ ۵۱۳

ای نفس، بس است این همه عصیان‌کردن

چون هیچ پشیمان نشوی از کردن

دنبال ستم ندامتی هست که سیل

خود تیره شود ز خانه ویران‌کردن

شمارهٔ ۵۱۴

تا کی سخن معرفت انشا کردن؟

وز چهره راز، پرده بالا کردن

آن را که بود سینه پر از گوهر راز

بی‌صرفه بود لب چو صدف واکردن

شمارهٔ ۵۱۵

آزرده چو خاطرت ز با ما بودن

اولی باشد ز بودنم، نابودن

رفتم به ته آب چو گوهر، تا کی

چون موج، خراش روی دریا بودن؟

شمارهٔ ۵۱۶

در عشق تو دل به شرم خواهد بودن

سختی منما که نرم خواهد بودن

افسرده مشو، که در صف محشر هم

بازار من و تو گرم خواهد بودن

شمارهٔ ۵۱۷

از نامه رسی پیش، چه خواهد بودن

آری خبر خویش، چه خواهد بودن

در وادی زودآمدن از خامه شوق

اظهار ازین بیش چه خواهد بودن

شمارهٔ ۵۱۸

دلگیر مشو ز شهر یا ده بودن

در کسب هنر پی که و مه بودن

هرچند که به شدی ازان بهتر باش

بهتر ز بهی چیست؟ به از به بودن

شمارهٔ ۵۱۹

چون غنچه خراب گردم از خندیدن

پژمردگی‌ام چو گل بود در چیدن

از تابش دل، تن ضعیفم شده است

این رشته زبون‌تر شود از تابیدن

شمارهٔ ۵۲۰

از کس نبود کدورتم در باطن

دارم ز ازل چو لولوی تر باطن

دل روشنی‌ام ز صافی شعر ترست

شستم چو صدف به آب گوهر باطن

شمارهٔ ۵۲۱

ای نفس، به بندگی سری پیدا کن

ورد شب و ذکر سحری پیدا کن

هرچند که گریه بیشتر زور آرد

ای دیده مترس و جگری پیدا کن

شمارهٔ ۵۲۲

از عشق حقیقی، اثری پیدا کن

زین بحر مجازی، گذری پیدا کن

ای دل، تو چو آشیانه مرغ به بام

از سقف به این خانه دری پیدا کن

شمارهٔ ۵۲۳

چون باد بگرد و گلشنی پیدا کن

نزدیک چمن، نشیمنی پیدا کن

خواهی بلبل نرنجد و گل بینی:

از خانه به باغ روزنی پیدا کن

شمارهٔ ۵۲۴

از خلق جهان، کناره‌ای ساز وطن

هنگام طلب مباش چون اهل ز من

درویشان را کمال در تجریدست

کی دانه کند نشو و نما در خرمن؟

شمارهٔ ۵۲۵

شد شهره شهر باده‌پیمایی من

مستم من و عالمی تماشایی من

با هم ز ملامتم نمی‌پردازند

شد پرده عیب خلق، رسوایی من

شمارهٔ ۵۲۶

گر عارض دلبرم بود گندم‌گون

رمزی‌ست، برآید آن، شوم راهنمون

او دیده عالم است و عیبی‌ست تمام

گر دیده بود سفید از اندازه برون

شمارهٔ ۵۲۷

از دل نرود آه غم‌آلود برون

کو زخم خدنگی که رود زود برون؟

هر خانه که هست، روزنی می‌خواهد

تا نور درآید و رود دود برون

شمارهٔ ۵۲۸

هرچند جهد برق حوادث ز کمین

یا فتنه کشد ز هر طرف خنجر کین

گردون نکند فیض‌رسان را پامال

صدپاره شود ابر و نیفتد به زمین

شمارهٔ ۵۲۹

باشد ز تو دوست‌تر به تو چرخ برین

داری تو گمان که دشمن توست یقین

گر قصد تو کرد زال گردون، مهراس

ترساندن اطفال، ز مهرست نه کین

شمارهٔ ۵۳۰

زلفی شده قید من، نه زنجیرست این

در دل مژه‌ای خلیده کی تیرست این

دیوانه عشق را نصیحت گویی؟

ای عقل، فنا شوی، چه تدبیرست این

شمارهٔ ۵۳۱

هر فعل که از تو در شمارست، ببین

گردون به تلافی‌اش سوارست، ببین

دادند به دست چپ عنان راکب را

با راست‌روان چه اختیارست، ببین

شمارهٔ ۵۳۲

عمری ز پی دوست نمودم تک و دو

عقلم به هزار جانب انداخت جلو

عشق آمد و هنگامه دیگر سر کرد

آن معرکه برشکست ای عقل برو

شمارهٔ ۵۳۳

اوراد من است داستان غم تو

پیداست ز چهره‌ام نشان غم تو

سهل است اگر زیان جانی افتد

یا رب که نبینیم زیان غم تو

شمارهٔ ۵۳۴

زاهد، تا چند زرق و خودکامی تو؟

داغ است سراپا دلم از خامی تو

کو نامه اعمال که ظاهر گردد

بدنامی عاشق و نکونامی تو

شمارهٔ ۵۳۵

در بزم شهود، ذکر می‌گویی تو

با کعبه به راه کعبه می‌پویی تو

یار از رگ گردن به تو نزدیک‌ترست

ای هیچ نکرده گم چه می‌جویی تو؟

شمارهٔ ۵۳۶

گر دلشده‌ای، جان غم‌اندوزت کو؟

در دیده نگاه حسرت‌افروزت کو؟

چون نرگس اگر کور نه‌ای، کو اشکت؟

چون آتش اگر نمرده‌ای، سوزت کو؟

شمارهٔ ۵۳۷

در بزم جهان، شمع شب‌افروزی کو؟

در هفت فلک، اختر فیروزی کو؟

گویی: نبود به یک روش، سیر فلک

عمری‌ست که شب می‌گذرد، روزی کو؟

شمارهٔ ۵۳۸

ای عمر به رفتن چه شتاب است بگو

بی وجه چه رنجش و عتاب است بگو

یک هفته ز عمر گل نرفته‌ست هنوز

ای باد خزان چه اضطراب است بگو

شمارهٔ ۵۳۹

ای بی‌جگر، آواز کمانم مشنو

یک حرف به کوی صد زبانم مشنو

پر سوز غم است داستانم مشنو

نازک‌دلی ای صنم، فغانم مشنو

شمارهٔ ۵۴۰

بر ماه کنم گر ز سر شوق، نگاه

بر کس نفتد ز سرکشی پرتو ماه

از خانه برون نیاید از ناز، اگر

چون صبح بر آفتاب گیرم سر راه

شمارهٔ ۵۴۱

قدسی تا کی آه کشم از دل، آه

بر حال دلم سینه ریش است گواه

در سینه ز بس خلیده خارم، گویی

مرغی‌ست دلم به خاربن برده پناه

شمارهٔ ۵۴۲

بی‌برگان را به صد هنر، بی زر و جاه

گردون نشمارد گل‌شان را به گیاه

ننمودن عیب اغنیا از مال است

کجواجی شاخ را بود برگ پناه

شمارهٔ ۵۴۳

مشتاق جمال را چه بیگاه و چه گاه

پیوسته بود بر مژه، چون شمع، نگاه

بشتاب که از خیال رویت دارم

یک چشم به نظاره و یک چشم به راه

شمارهٔ ۵۴۴

کرد از ره راست چون رسولت آگاه

این ره مگذار و عیش کن خاطرخواه

صحرای فراخ شرع افتاده به پیش

بر راهروان تنگ چرا سازی راه؟

شمارهٔ ۵۴۵

جز گفت و شنود زینت هوش مخواه

بحر گوهر، از سکوت، خس پوش مخواه

هنگامه صحبت از سخن گرم شود

بزم‌آرایی ز شمع خاموش مخواه

شمارهٔ ۵۴۶

در دهر ز هر انجمنی خلوت به

چون مردم دیده، مرد در عزلت به

با اهل زمان، نداشتن صحبت به

از خلق جهان گرفتن عبرت به

شمارهٔ ۵۴۷

دل از سر کوی یار برخاسته به

زان آینه، این غبار برخاسته به

قدسی چو به خاک راه یکسان شده است

چون گرد ازین دیار برخاسته به

شمارهٔ ۵۴۸

هر ذره غمت ز عالمی شادی به

ویران‌شده تو از هر آبادی به

از هرکه قبول بندگی کردی ازو

از بندگی‌اش کدام آزادی به؟

شمارهٔ ۵۴۹

با مردم روزگار، کم‌جوشی به

گر هوش تو اند خلق، بیهوشی به

از هرچه نه یاد حق، فراموشی به

وز هرچه نه ذکر اوست، خاموشی به

شمارهٔ ۵۵۰

آن کز پی عارفان دین برگشته

پیوسته چو پرگار رود سرگشته

در سینه، دلی که خالی از معرفت است

تخمی‌ست که زیر خاک ابتر گشته

شمارهٔ ۵۵۱

چون مهرش اگر بود سپر در پنجه

ور پنجه کند چو پنجه‌ور در پنجه

آن را که چو غنچه نیست زر در پنجه

چون تیغ چه سودش از هنر در پنجه؟

شمارهٔ ۵۵۲

آوازه من به هند و روم افتاده

من خود به کدام مرز و بوم افتاده

هر سو که رود، ستارگان کوچه دهند

این اختر بخت من چه شوم افتاده

شمارهٔ ۵۵۳

بر روی تو چرخ دست رد ننهاده

یک، بر نگرفته‌ست، که صد ننهاده

بنیاد شکایت تو نهادی، ور نه

معمار، بنای خانه بد ننهاده

شمارهٔ ۵۵۴

حیرت، تپش از جام خرابم برده

آرام غم تو پیچ و تابم برده

بی‌تابی اگر نمی‌کنم، معذورم

تمکین محبت اضطرابم برده

شمارهٔ ۵۵۵

هستی چمن جان و چمن در پرده

زین بیش نگوییم سخن در پرده

زان سان که گلاب در ورق‌های گل است

در انجمنیّ و انجمن در پرده

شمارهٔ ۵۵۶

عشقت که به شعله راه پروانه زده

اول آتش در من دیوانه زده

سودای تو در دلم تعلق نگذاشت

این دزد، ره قافله در خانه زده

شمارهٔ ۵۵۷

عشقت ره دیوانه و فرزانه زده

این برق بر آشنا و بیگانه زده

از ناخن شانه، در سر زلف تو دل

چون دانه تسبیح بود شانه زده

شمارهٔ ۵۵۸

کی دل شود از هوای خود شرمنده

یا نفس ز مدعای خود شرمنده

شرمنده‌ام از خدای خود من که مباد

کافر هم، از خدای خود شرمنده

شمارهٔ ۵۵۹

فریاد ز دست صبر نافرموده

چون شمع ز گریه شد تنم فرسوده

با گریه شوقم چه کند صبر تنک؟

باران تندست و بام نااندوده

شمارهٔ ۵۶۰

ای همچو خرد در همه فن سنجیده

نام تو کس از من به بدی نشنیده

دشنام نویسی تو و من همچو دعا

برخوانم و بوسم و نهم بر دیده

شمارهٔ ۵۶۱

در غربتم استخوان چو نی نالیده

کاهیده نشاط و محنتم بالیده

محروم ز ارض طوس صحرای دلم

دشتی‌ست ز سیل غربتم مالیده

شمارهٔ ۵۶۲

در عشق، چه دل‌هاست کباب از شعله

سرگرمی عشق برده تاب از شعله

تمکین ز دل است و بی‌قراری از عشق

آرام ز شمع و اضطراب از شعله

شمارهٔ ۵۶۳

هرگز نشدم جرعه‌کش از جام گله

در زیر لبم شکست پیغام گله

دارد چو دلم تاب جفای همه‌کس

شرمم بادا ز بردن نام گله

شمارهٔ ۵۶۴

از خلق جهان، چه نیک و بد، یک قلمه

حق در دنیا برآورد کار همه

هرچند که باشد رمه غافل ز شبان

غافل نشود شبان ز احوال رمه

شمارهٔ ۵۶۵

ای ذکر تو مقصود ز گفتار همه

درد تو دوای دل بیمار همه

هر ذره هواخاه بود مهر تو را

گرم است ز سودای تو بازار همه

شمارهٔ ۵۶۶

شادم به دل خراب در ویرانه

مجنون‌شدن است باب در ویرانه

بی دیده دل از عشق شد آباد، که نیست

روزن طلب آفتاب در ویرانه

شمارهٔ ۵۶۷

دیوانه رهد ز رنج در ویرانه

جغدست ترانه‌سنج در ویرانه

در سینه، ز دل، مهر تو شوریده‌ترست

زنجیر گسسته گنج در ویرانه

شمارهٔ ۵۶۸

از گردش و سیر فلک حادثه‌زای

مانده‌ست هنوز دوره‌ای چند به جای

چندان که فکند نعل مه، توسن چرخ

بستند به میخ اخترش باز به پای

شمارهٔ ۵۶۹

ای تازه نهال سایه‌پرور بازآی

شهباز من از صید کبوتر بازآی

چون نور نظر که بازگردد به مژه

در چشم زدن به دیده تر بازآی

شمارهٔ ۵۷۰

ای مرکز نه سپهر اعظم بازآی

ای روشنی دیده عالم بازآی

چون لعل به کان، چو در به دریا برگرد

از لب چو نفس به سینه در دم بازآی

شمارهٔ ۵۷۱

همت طلبی، به تربت مجنون آی

با دیده نمناک و دل پرخون آی

خواهی نگذاری دل پروانه ز دست

در خانه چراغ بر کن و بیرون آی

شمارهٔ ۵۷۲

ای جان و جهان، جهان و جان همه‌ای

یار همه‌ای و مهربان همه‌ای

عشاق به هر کناره می‌جویندت

با آن که همیشه در میان همه‌ای

شمارهٔ ۵۷۳

ای عشق، حیات جاودان همه‌ای

ای عقل چه گویمت، زبان همه‌ای

هر تیر ملامت که به زه پیوستند

ای سینه طرب کن که نشان همه‌ای

شمارهٔ ۵۷۴

ای دوست چرا در دل دیوانه نه ای

بیگانه چه خوانمت، که بیگانه نه ای

خود باش دلیل ره که چونت یابم

این خانه پُرست از تو و در خانه نه ای

شمارهٔ ۵۷۵

عشق آن تو شد، تواش کجا می‌طلبی

با توست ازین و آن چرا می‌طلبی

با آن که چو غنچه رسته گل در بغلت

تو نکهتش از باد صبا می‌طلبی

شمارهٔ ۵۷۶

هرگز نشدم کام‌ور از مطلوبی

این صبر کجاست کار هر ایوبی

از ضعف، دلم در تن لاغر ماند

پیچیده چو برگ کاه در مکتوبی

شمارهٔ ۵۷۷

ای آن که کمر به جستن حق بستی

زین هستی موهوم چو رستی، رستی

غیر از تو حجاب در میان چیزی نیست

از خود چو بریدی، به خدا پیوستی

شمارهٔ ۵۷۸

بگذار حدیث جزو و کل در مستی

آسان نتوان رفت ز پل در مستی

با عشق، ز جسم عنصری دست بدار

زیر آی ز اسب چارجل در مستی

شمارهٔ ۵۷۹

ای عشق جدا ز وصل یارم کشتی

ناخورده می از رنج خمارم کشتی

بازم به نسیم دامنی جان دادی

چون آتش اگر هزار بارم کشتی

شمارهٔ ۵۸۰

رنجورم و خسته‌دل، طبیبان مددی!

غربت شده دشمنم، حبیبان مددی!

حب‌الوطنم ز جای برداشته دل

وقت آمده، ای شام غریبان مددی!

شمارهٔ ۵۸۱

از دوری خود، بی پر و بالم کردی

دانسته گرفتار ملالم کردی

رفتی ز نظر، ولی نرفتی از یاد

دیوانه سودای محالم کردی

شمارهٔ ۵۸۲

خشنود به مژده وصالم کردی

ناآمده، مشتاق جمالم کردی

وصل چو تویی مرا نیاید باور

دیوانه سودای محالم کردی

شمارهٔ ۵۸۳

ناصح به نصیحت چه پی ما گردی؟

آن به، که ازین راه غلط واگردی

دستار به سر نهی و عاشق نشوی

گرد سر معجر زلیخا گردی

شمارهٔ ۵۸۴

خواهی که معزز و مکرم گردی

آن کن که به راز فقر محرم گردی

سلطانی چند کوره ده را بگذار

درویشی جو که شاه عالم گردی

شمارهٔ ۵۸۵

بد نیز مباش اگر نه خود به گردی

چون نگذازی تن از چه فربه گردی؟

گیرم که گدای شهر نشمارندت

باری مکن آنچه خواجه ده گردی

شمارهٔ ۵۸۶

چون باصره در عشق مجازی ماندی

چون ناطقه در زبان‌درازی ماندی

قانع به صفات گشتی از جوهر ذات

چون آینه در جمال‌بازی ماندی

شمارهٔ ۵۸۷

گر زان که خرد بیخودی افزا بودی

کیفیت عشق او هم از ما بودی

از خویش تهی شدی گهر گر چو حباب

او نیز حباب روی دریا بودی

شمارهٔ ۵۸۸

گر دونان را دست عطا می‌بودی

وین فرض محال هم روا می‌بودی

گردون نظری به زیردستان کردی

گر ناخن پا، گره‌گشا می‌بودی

شمارهٔ ۵۸۹

ای دل، ستم و جفای مردم دیدی؟

در آینه‌ات صفای مردم دیدی؟

بیگانه و خویش از تو بریدند همه

قدسی دیدی وفای مردم؟ دیدی؟

شمارهٔ ۵۹۰

با آن که خبر ز حال زارم داری

سویم نگذاری قدم از پرکاری

بیمار غمت را نفسی هست هنوز

دریاب اگر میل تلافی داری

شمارهٔ ۵۹۱

ای غم نتوان گرفت هر دم یاری

چون شعله مباش گرم با هر خاری

جز بر سر قدسی مرو ای اختر عشق

حیف است این گل بر سر هر دیواری

شمارهٔ ۵۹۲

گر شعر نگویم نه ز شعرم عاری

دارم سخنی گوش به من گر داری

فکرم بسیار و هر یکی سبقت‌جوی

بیکار چرا نمانم از پرکاری؟

شمارهٔ ۵۹۳

از عالم اگر عمل نیاید باری

عبرت گیرند خلق ازو بسیاری

در سینه بی عمل، بود گوهر علم

چون آینه گرفته در دیواری

شمارهٔ ۵۹۴

از عشق بگو مقاله‌ای گر داری

در دل مگذار ناله‌ای گر داری

آهنگ نواخانی بلبل رسدت

چون دفتر گل، رساله‌ای گر داری

شمارهٔ ۵۹۵

در دست، ز صلح کل پشیزی داری

بی‌چیز، به خود گمان چیزی داری

با نیکان نیک و با بدان بد می‌باش

تا خلق بدانند تمیزی داری

شمارهٔ ۵۹۶

ای عشق، چه بر سرم ز افسون آری

هر رنگ بری دلم، دگر گون آری

از رد و قبول تو کس آگاه نشد

کاین خون‌شده را چرا بری، چون آری

شمارهٔ ۵۹۷

این ره که تو سر کرده‌ای از مغروری

مشکل که نجات بخشدت از دوری

چون شام عسل، تمام چاه است این راه

پوشیده سرش به پرده زنبوری

شمارهٔ ۵۹۸

پُر پیش فتاده‌ای، قفایی نخوری

پای غلط از چون و چرایی نخوری

جمع است ز مهربانی عشق، دلت

یا رب ز فریب عقل، پایی نخوری

شمارهٔ ۵۹۹

خواهم که به دل، چو عشق، مسکن گیری

چون روح، مرا قرار در تن گیری

در قید افتم، گرم به خود بگذاری

آزاد شوم، مرا گر از من گیری

شمارهٔ ۶۰۰

هرچند نباشد خبرت از رازی

گوشی بگشا چو کوک گردد سازی

آهنگ و مقام هم اگر نشناسی

آخر کم از آن که بشنوی آوازی؟

شمارهٔ ۶۰۱

ای عشق، تو ما را به جهان می‌ارزی

دشمن رویی و دوستی می‌ورزی

از پی دارد بریدنت، دوختنی

بی سوزن و مقراض نباشد درزی

شمارهٔ ۶۰۲

شمعی تو، ولی ز انجمن پرهیزی

جانی و ز صحبت بدن پرهیزی

من با تو یکیّ و تو ز من پرهیزی

من بعد مگر ز خویشتن پرهیزی

شمارهٔ ۶۰۳

تجرید گزین تا به نوایی برسی

بگسل ز تعلق که به جایی برسی

بگریز ز کوچه بند نی چون نغمه

شاید که به گوش آشنایی برسی

شمارهٔ ۶۰۴

بر آسایش، مدار ننهاد کسی

بی رنج، قدم به کار ننهاد کسی

تا چون قلمش در استخوان مغز نکاست

سر بر خط روزگار ننهاد کسی

شمارهٔ ۶۰۵

خرسند بود چند به نام از تو کسی

بخرام، که نگرفته خرام از تو کسی؟

هرچیز که داری تو، ز هم خوب‌ترست

خود گو که طلب کند کدام از تو کسی

شمارهٔ ۶۰۶

نی عزت و اعتبار ماند به کسی

نی خواری و انکسار ماند به کسی

هر چیز که داده‌اند خواهند گرفت

جز عشق که پایدار ماند به کسی

شمارهٔ ۶۰۷

در وحدت ذات، گفته گوهرپاشی

رمزی که بود فاش‌تر از هر فاشی:

نقاش اگر به نقش در می‌آمد

هر نقش ز کلک او شدی نقاشی

شمارهٔ ۶۰۸

گر از یاری، مدام از خود باشی

ور زان خودی، به نام از خود باشی

یک ذره‌ات از خود نبود، تا به خودی

بیخود چو شوی، تمام از خود باشی

شمارهٔ ۶۰۹

ای جان چه شود که مونس تن باشی

وی گل چه بود که زیب گلشن باشی

گیرند زکات، ابر و دریا از من

ای گوهر نایاب اگر از من باشی

شمارهٔ ۶۱۰

در پرده به هر دل آشنا می‌باشی

از ما پنهان در بر ما می‌باشی

هستی همه جا و نیست جاییت مقام

ای در همه جا بوده، کجا می‌باشی؟

شمارهٔ ۶۱۱

بی شعله، چو باده خود به خود می‌جوشی

غفلت به تو داده داروی بیهوشی

لعب هوست است ز عشق دور افکنده

ماند ز سبق، طفل ز بازیگوشی

شمارهٔ ۶۱۲

یابی چو ز اهل فضل، شخصی عاصی

نیکو نبود به فضل بی‌اخلاصی

خود گو که زیان به اصل گوهر چه رسد

گر بدگهری پیشه کند غواصی

شمارهٔ ۶۱۳

محروم ز وصل یار بودن تا کی

نومید و امیدوار بودن تا کی

بی نشئه، گل خمار چیدن تا چند

بی وعده در انتظار بودن تا کی

شمارهٔ ۶۱۴

در ملک وجود، خوار بودن تا کی؟

بیهوده درین دیار بودن تا کی؟

برخیز که تنگ ازین جهان برخیزد

موی لب روزگار بودن تا کی؟

شمارهٔ ۶۱۵

روزن متعددست و مهتاب یکی

بیداردلان شوند در خواب یکی

فرداست که روح بی‌قراران با هم

گردیده چو قطره‌های سیماب یکی

شمارهٔ ۶۱۶

از مردم حال، اهل حال است یکی

زین قوم، نشان ده کمال است یکی

هرچند که پنجه را بود پنج انگشت

مخصوص اشارت به هلال است یکی

شمارهٔ ۶۱۷

بی‌فیضان را چه باک از بی‌برگی؟

فیّاض شود هلاک از بی‌برگی

درویشان را بس این خسارت کز نخل

سایه نفتد به خاک از بی‌برگی

شمارهٔ ۶۱۸

عاشق نشود هلاک از بی‌برگی

کی نخل فتد به خاک از بی‌برگی؟

باشد غم سامان خرداندیشان را

مجنون‌شده را چه باک از بی‌برگی؟

شمارهٔ ۶۱۹

گر بتوانی، به نفس خود کن جدلی

سلطانی راست فقر، نعم‌البدلی

زین هستی موهوم خرابی، ور نه

ویرانه نیستی ندارد خللی

شمارهٔ ۶۲۰

آن رند که در مثل ندارد بدلی

دی گفت برای اهل عرفان مثلی

جز بندگی از خداشناسان نسزد

از علم چه سود اگر نباشد عملی

شمارهٔ ۶۲۱

از عشق که نیست در جهانش بدلی

صد فرد چو غنچه است در هر بغلی

بگذر ز سر صلاح و تقوی در عشق

این راه به سر نبرد هر کور و شلی

شمارهٔ ۶۲۲

آن کز ازلش آمده فطرت عالی

کی شکوه به گردون برد از بدحالی

بی‌حوصلگان فلک پرستند، آری

محتاج به خم بود سبوی خالی

شمارهٔ ۶۲۳

بی فیض ازل رتبه نگردد عالی

این حال درین محیط باشد حالی

صد خوف و رجاست گوشه‌گیران را هم

کشتی به کنار پر شود یا خالی

شمارهٔ ۶۲۴

بی ساغر عیش، مردم از بی‌حالی

گویند حریفان که چرا می‌نالی

تا شیشه فتاد از نظرم چون عینک

از نور بود خانه چشمم خالی

شمارهٔ ۶۲۵

آنها که خرید عشقشان از خامی

پنهان ز نظر، کنند بی‌آرامی

من نالم و تهمت‌زده مرغ چمن است

من سوزم و پروانه کشد بدنامی

شمارهٔ ۶۲۶

زین هستی موهوم، جدا باش دمی

با حق‌طلبان هم‌آشنا باش دمی

گاه از عجبی، گه از ریا، گاه از رزق

زاهد به خدا که از خدا باش دمی

شمارهٔ ۶۲۷

سوز جگرم نمی‌برد درمانی

کی گرمی عشق را بود پایانی؟

چون لاله گر اجزای من از هم پاشد

هر جزو بر آتشم بود دامانی

شمارهٔ ۶۲۸

حیرت‌زده را چه غم ز سرگردانی

از بی‌برگی چه باک و بی‌سامانی

از محنت هجر و لذت وصل، دلم

آسود، که آسوده شود حیرانی

شمارهٔ ۶۲۹

در شعر شوی گر انوری را ثانی

تحسین تو کس نمی‌کند تا دانی

آن به، که چو اطفال به مکتب‌خانه

خود خوانی و بر خویش سری جنبانی

شمارهٔ ۶۳۰

خوش در پی عقل و هوش افراختنی

هموراه به فکر خام پرداختنی

از شاخ بریده و گل چیده چو طفل

پیوسته خراب گلستان ساختنی

شمارهٔ ۶۳۱

رمزی‌ست حدیث عشق، دریافتنی

این رشته نیامد ز ازل، تافتنی

ای عقل مکن ستیزه با عشق، که نیست

سرپنجه آفتاب برتافتنی

شمارهٔ ۶۳۲

شد نغمه، وبال از فغانم بر نی

می‌سوزد ازین واسطه جانم بر نی

بی منت نایی شود و نالد زار

پیوند کنی گر استخوانم بر نی

شمارهٔ ۶۳۳

در بام شریعتی، دگر پر نزنی

خاک در علمی، در دیگر نزنی

گر قدر مقام خویش را بشناسی

گامی دگر از فلک فروتر نزنی

شمارهٔ ۶۳۴

ای دل، می تجرید تمنا نکنی

بی‌پروایی، مباد پروا نکنی

سیر چمن قدس به خاطر داری

ترسم که در آن باغ، گلی وا نکنی

شمارهٔ ۶۳۵

با فقر و فنا، چون فقرا سر چه کنی؟

از باده تقلید، گلو تر چه کنی؟

چون نیست تو را ترشح رحمت حق

مانند سحاب، خرقه در بر چه کنی؟

شمارهٔ ۶۳۶

ای پنجه‌قوی شکار لاغر چه کنی

از ذلت نفس، خاک بر سر چه کنی

بر اوج محبت چو هما بسیارست

در چاه هوس، صید کبوتر چه کنی

شمارهٔ ۶۳۷

تقریر ز حالی که نداری چه کنی

آهنگ خیالی که نداری چه کنی

در هر محفل، با عدم استعداد

اظهار کمالی که نداری چه کنی

شمارهٔ ۶۳۸

هر نیک و بدی که می‌کنی، می‌بینی

پیوسته گل تلافی‌اش می‌چینی

صد صور دمیدند و نگشتی آگاه

نشنیده کسی خواب به این سنگینی

شمارهٔ ۶۳۹

هر نقش که بر سپهر اعلا بینی

هر چیز به دنیا و به عقبی بینی

تا سر حقیقت و طریقت به تمام

در ضمن شریعت است چون وا بینی

شمارهٔ ۶۴۰

زنهار به فکر خواهش از جا نروی

غافل نشوی ز سهو و عمدا نروی

گر خون عوض آب دهندت چو شفق

چون ابر به دریوزه دریا نروی

شمارهٔ ۶۴۱

گاهی نخود سبزی هر دیگ شوی

گه در ته جوی این و آن ریگ شوی

بر معرفتت بگو چه خواهد افزود

گیرم که تو نیز خواجه ... شوی

شمارهٔ ۶۴۲

گر سوخته آتش بی دود شوی

هرچند زیانی، همه سر سود شوی

کنجی بنشین و نیستی جوی و مترس

بود تو کدام است که نابود شوی؟

شمارهٔ ۶۴۳

تا کی مشغول عالم خاک شوی

وز بود و نبود شاد و غمناک شوی

زین هستی موهوم اگر پاک شوی

از خیل مجردات افلاک شوی

شمارهٔ ۶۴۴

گیرم ز مقربان درگاه شوی

وز معتکفان درگه شاه شوی

تا پرده هستی ندری، ممکن نیست

کز راز درون پرده آگاه شوی

شمارهٔ ۶۴۵

با حرص و هوا، کی بود روزبهی؟

محفوظ نگردی، از هوا تا نرهی

از نفس بد ایمنی به ترک هوس است

خود را نزند موش به انبان تهی

شمارهٔ ۶۴۶

هرچند که دارد آسمان مهر و مهی

از جای درآردش ز چشمت نگهی

در بحر، ز هر قطره تنک ظرف ترست

با آن که حباب را چو دریاست تهی

شمارهٔ ۶۴۷

از کس نبود هراس در تنهایی

امن است دلم ز پاس در تنهایی

از خلق کناره‌گیرم اما چه کنم

چون جمع شود حواس در تنهایی

شمارهٔ ۶۴۸

ای قد تو سرو چمن دلجویی

روی تو گل گلشن نیکورویی

سودایی زلف خویش کردی چو مرا

عذرم بپذیر در پریشان‌گویی

شمارهٔ ۶۴۹

با رستم گُرد اگر هماورد تویی

یا در صف کینه‌آوران فرد تویی

مردی نبود برآمدن با چو خودی

با نفس خود ار برآمدی، مرد تویی

شمارهٔ ۶۵۰

در خانقه کون و مکان پیر تویی

این صومعه را باعث تعمیر تویی

باشد ز تو ارشاد جوان‌بختان را

چون صبح دوم، پیر جهانگیر تویی

شمارهٔ ۶۵۱

ای پیرو کاملان عرفان که تویی

از ایشانی و نه چو ایشان که تویی

چون باد، ازین بحر، سبک نگذشتی

چون موج، سبک‌روح گران‌جان که تویی

مثنوی‌ها

شمارهٔ ۱ - دیباچه جلالای طباطبایی بر مثنویاتی که کلیم و قدسی در تعریف کشمیر سروده‌اند

شمارهٔ ۲ - حمد و نعت : الهی بلبل این بوستانم

شمارهٔ ۳ - تعریف ملک کشمیر و آب و هوای آن : خوشا کشمیر و خاک پاک کشمیر

شمارهٔ ۴ - تعریف باغ و بهار و سرسبزی کشمیر : چرا افسرده‌ای قدسی و دل‌گیر؟

شمارهٔ ۵ - مشکلات راه کشمیر و کوه پیرپنجال : به کشمیر اعتقاد ما درست است

شمارهٔ ۶ - بازآمدن به تعریف کشمیر : اگر این است نزهت‌گاه کشمیر

شمارهٔ ۷ - اوصاف دلربایی باغ فرح‌بخش : مرا باغ فرح‌بخش است منظور

شمارهٔ ۸ - تعریف باغ فیض‌بخش : ز باغ فیض‌بخشم دل بود شاد

شمارهٔ ۹ - اوصاف باغ شاهزاده : بود برجی به باغ شاهزاده

شمارهٔ ۱۰ - اوصاف باغ نشاط : دلت را گر هوای انبساط است

شمارهٔ ۱۱ - تعریف باغ جهان‌آرا : ندارد دهر، جای دل فروگیر

شمارهٔ ۱۲ - تعریف باغ صادق‌آباد : صفای بوستان صادق‌آباد

شمارهٔ ۱۳ - در توصیف باغ الهی : بود باغ جنان باغ الهی

شمارهٔ ۱۴ - تعریف نورباغ : بهشت جاودانی نورباغ است

شمارهٔ ۱۵ - در تعریف باغ بحرآرا بر لب دریا : ز دریا باغ بحرآرا نمایان

شمارهٔ ۱۶ - تعربف تالاب صفاپور : بود جام جهان‌بین گرچه پرنور

شمارهٔ ۱۷ - تعریف ورود شاهجهان به کشمیر : کند طاووس کشتی بر هما ناز

شمارهٔ ۱۸ - تعریف چشمه اچول : اگر عمر ابد خواهی در ایام

شمارهٔ ۱۹ - تعریف باغ بیگم‌آباد : چو آمد سوی باغ بیگم‌آباد

شمارهٔ ۲۰ - تعریف باغ آصف‌آباد : چو آمد سوی باغ آصف‌آباد

شمارهٔ ۲۱ - تعریف چشمه ورناک : خَضِر سرچشمه ورناک جوید

شمارهٔ ۲۲ - صدای سروش برای ثناگستری چمن کشمیر : مرا این نغمه مالد دم به دم گوش

شمارهٔ ۲۳ - در تعریف پیرپنجال : در باغ بهشت است این که الحال

شمارهٔ ۲۴ - مدح شاهجهان و پایان کلام : کف قدرت پس از مقصود ایجاد

شمارهٔ ۲۵ - در توصیف باغ جهان‌آرای اکبرآباد : تعالی‌لله ازین باغ دل‌افروز

شمارهٔ ۲۶ - در توصیف شکارگاه شاه جهان در پالم : زهی صیدگاه شهنشاه دین

شمارهٔ ۲۷ - در توصیف جلد کتابی سلطنتی : صدف‌وار این جلد گوهرنگار

شمارهٔ ۲۸ - تعریف تخت سلطنتی و تاریخ ساخت آن : زهی فرخنده تخت پادشاهی

شمارهٔ ۲۹ - وصف خوابگاه شاهی : زهی عالی بنا کز پایداری

شمارهٔ ۳۰ - در وصف ناتوانی و بیماری : مسلمانان فغان زین ناتوانی

شمارهٔ ۳۱ - تعریف توکل و قصه رهزن فقیر شده و حال بت‌پرست تارک دنیا

شمارهٔ ۳۲ - مذمّت مدح خسان و فواید هجو ایشان و مذمّت شعرای طامع و کاذب

شمارهٔ ۳۳ - در شکایت از احوال خود و ستایش عشق : من چه کسم؟ غم‌زده بی‌کسی

شمارهٔ ۳۴ - در مذمّت سخن‌ناشناسان : سهل دان حرف منکران سخن

شمارهٔ ۱ - دیباچه جلالای طباطبایی بر مثنویاتی که کلیم و قدسی در تعریف کشمیر سروده‌اند

به نام پادشاه پادشاهان

سرافرازی ده صاحب کلاهان

خداوندی که زیب کن فکان داد

جهان را زینت از شاه جهان داد

چراغ سلطنت از رویش افروخت

قبای معدلت بر قامتش دوخت

ز قدرش قصر گردون را برافراشت

ز حلمش کوه را بی‌بهره نگذاشت

به عهدش ملک را رشک ارم کرد

به تسلیمش فلک را پشت خم کرد

ز خوانش داد روزی را نواله

به عفوش کرد عصیان را حواله

بقا را با عطایش توامان کرد

کفش را دشمن دریا و کان کرد

نگین را بهر نامش نامور ساخت

به مهر خطبه‌اش منبر برافراخت

زد از بهر بقای جاودانی

به نامش سکه صاحب‌قرانی

کریمش کرد و عالم را نوا داد

رحیمش خواند و عصیان را صلا داد

ز حلمش کوه را پا بر زمین دوخت

ز عزمش برق را تفسیر آموخت

ز انصافش جهان را کرد معمور

حوادث را ز ملکش خیمه زد دور

به عهدش عافیت را جامه نو کرد

به نسیان فتنه را صد جا گرو کرد

به دستش داد نسبت بحر و کان را

تهی کرد از تهیدستی جهان را

ز لطفش قطره را در بحر در کرد

محیط آز را پیمانه پر کرد

به دورانش طلب را داد مقصود

ز ایامش طرب را کرد موجود

به لطفش کرد شاهان را سرافراز

به پابوسش سران را ساخت ممتاز

فکندش ماهی توفیق در شست

به دستش داد شرع و عدل را دست

ز تختش بخت را فرخندگی داد

بقا را از بقایش زندگی داد

ز خلقش گلستان را مایه بخشید

ز عدلش ملک را پیرایه بخشید

قسم را بست بر خاک درش پای

هما را داد زیر سایه‌اش جای

کرم را بست از دستش کمر چست

ستم را ز آب شمشیرش ورق شست

در از لطفش به باغ عیش بگشاد

ز خلقش بوی گل را قسمتی داد

ستم را کرد در عهدش چنان پاک

که در دشت فراموشی بود خاک

به لطفش کرد محکم، لطف را پشت

ز برق تیغ قهرش، قهر را کشت

به نام دولتش تخم بقا کشت

برای دشمنش تار فنا رشت

ز دستش بحر و کان را منفعل کرد

به تیغش خون دشمن را بحل کرد

زبان خنجرش را کرد گویا

به ذکر آیه انّا فتحنا

حیاتش را بقای جاودان داد

ز دولت آنچه میبایستش آن داد

ز مدحش کرد پر مغز سخن را

که نگذارد زبان خالی دهن را

زبان را کرد مامور دعایش

سخن را ساخت مربوط ثنایش

به مدحش داد گویایی بیان را

ثنایش آفرید، آنگه زبان را

کند بر خلق تا ظاهر وقارش

به میزان می‌برد سالی دو بارش

به وصفش زد قلم بر دُرّ مکنون

ز وزنش طبع‌ها را کرد موزون

صدف را از ثنایش پر گهر ساخت

جهان را با وجودش مختصر ساخت

مسلم ساختش در پادشاهی

مطیعش کرد از مه تا به ماهی

جهان را از وجودش داد مایه

به ذات خویش پیوستش چو سایه

الهی چون نهالش خود نشاندی

جهان را زو به کام دل رساندی

به دولت در جهانش کامران دار

بهار دولتش را بی‌خزان دار

چو دادی سایه ذاتت قرارش

چو ذات خویشتن پاینده دارش

شمارهٔ ۲ - حمد و نعت

الهی بلبل این بوستانم

مکن عاجز ز وصف گل زبانم

درین گلشن که هم گل هست و هم خار

مرا هم جای ده، یک آشیان وار

ثنای گل نیاید گر ز دستم

سزاوار دعای خار هستم

شکفتن گر نیاموزد ز من گل

پریشانی دهم تعلیم سنبل

گران آید به گوش گل، گر آواز

به خاموشی شوم با غنچه دمساز

پرست از ناله مغز استخوانم

مکن خاموش چون سوسن، زبانم

ز وصف گل مگردان بی‌نصیبم

بلند آوازه کن چون عندلیبم

چراغ لاله در باغم برافروز

سواد خط ریحانم درآموز

دلم از جلوه آن سرو کن شاد

که از قید تعلق گردم آزاد

نسیم سنبلی زن بر مشامم

که جز آشفتگی باشد حرامم

به روی سبزه چشمم ساز روشن

سرشکم را زمرد کن به دامن

چراغان کن ز روی غنچه باغم

به یک فانوس، بر کن صد چراغم

زلال ابر فیضی بر گلم ریز

سخن چون سبزه از خاکم برانگیز

به گوش گل رسان گفتار نغزم

ز گل معمور کن، چون غنچه، مغزم

بهاری سرو کلکم را عطا کن

بلندی را به فکرم آشنا کن

خزان را دور دار از لاله‌زارم

توانگر کن ز سامان بهارم

ازان شاخ گلم گلشن کن آغوش

که گل چینم چو گلبن از بر و دوش

چو گلبرگ از صبا بال و پرم ده

ز برگ گل چو شبنم بسترم ده

ز وصف گل چنان تر کن زبانم

که بلبل آید و بوسد دهانم

چو کردی در ازل گلشن‌پرستم

گل گلشن‌ستایی ده به دستم

بر رویی ز گلبرگم به یاد آر

که بر یادش دمد از سینه گلزار

ز سنبل ده به گیسویی سراغم

وز آن گیسو، معطر کن دماغم

درِ وصف چمن بگشا به رویم

که جز حرف گل و سنبل نگویم

اثر در گوش گل ده یا ربم را

هزاری کن چو بلبل، منصبم را

کند چون عشوه نرگس هلاکم

نسازی غیر نرگس‌دان ز خاکم

مکن آزادم از قید و مینداز

که چون قمری کنم با طوق پرواز

مرا چون بید مجنون ساز شیدا

به گلشن دل تسلی کن ز صحرا

ز چاک سینه من بخیه بگسل

برآور غنچه‌وارم خرقه از دل

رسانیدم به وصف گل، سخن را

به فریادم رسان مرغ چمن را

تهیدست از در معنی مدارم

مکن هم‌بیعت دست چنارم

مکن مغرور آزادی چو سروم

به سروی بنده گردان چون تذروم

به جوش آور بهاری از ضمیرم

که عرش و فرش را در لاله گیرم

به طرز حمد خویشم آشنا کن

زبانم را ثناگوی ثنا کن

نمک دارد تمنا، حسن داغم

به کشمیر ملاحت ده سراغم

درین بستان‌سرا گر بار یابم

ز صنعت ره به صنعت‌کار یابم

صفات باغبانم گر کند مات

فرستم بر جمال باغ، صلوات

به پای گل، چو گل در خون نشینم

به چشم از راه مرغان خار چینم

کنم در بوستان چون ناله بنیاد

در آید تا لب جدول به فریاد

رگ ابرست مغز استخوانم

سخن سبز آید از دل تا زبانم

نمی‌خواهم چو برگ لاله خامی

مسوزانم به داغ ناتمامی

مرا در سوختن دار آنچنان خوش

که سوزم، تا تواند سوخت آتش

خورم بر حرف رنگین چند افسوس؟

به زاغ کلک من ده بال طاووس

ز آب چشمه‌ای پر کن سبویم

که خضرستان شود هر تار مویم

درین گلشن چنان کن روشناسم

که رنگ گل کند بلبل قیاسم

می عرفان خویشم در گلو کن

ز می، بگسسته رنگ را رفو کن

بدار آیینه چون طوطی به رویم

تو سر کن حرف، تا من هم بگویم

پریشان‌تر کن از گیسوی سروم

که سازد آشیان بر سر تذروم

ز مهر گوهرم بگذار دلسرد

برآر از شبنمستان صدف، گرد

ز کلکم آن حلاوت ده رقم را

که از شهدش گلو سوزد قلم را

ز دل شوری برانگیز از خروشم

میاور بی نمک چون می به جوشم

ز مژگان ترم در جوی کن آب

مکُش در دیده اشکم را چو سیماب

ز پرواز هوس بشکن پرم را

هواخواه محبت کن سرم را

گلی زین بوستانم کن کرامت

که باشم مست بویش تا قیامت

دماغم را ز جام فیض، تر کن

پس آنگه فیض‌جویان را خبر کن

مرا فیض تو در کارست، در کار

تو هم قفل از در نابسته بردار

به زلف سنبلم بوی ثنا ده

گلم را رنگ نعت مصطفی ده

دلیرم کن به نعت شاه لولاک

کلامم را ز حرف غیر کن پاک

روان کن آبی از نعتش به جویم

که دست از هرچه غیر وی بشویم

ز گل، روی پیمبر ده به یادم

به سنبل زان دو گیسو ساز شادم

ز مهرش چون سرشتی خاک پاکم

به مهرش باز بسپاری به خاکم

پی نعت نبی، کج نه کلاهم

در اقلیم سخن کن پادشاهم

بود کشمیر آغاز کلامم

که چون کشمیرماند سبز، نامم

شمارهٔ ۳ - تعریف ملک کشمیر و آب و هوای آن

خوشا کشمیر و خاک پاک کشمیر

که سر بر زد بهشت از خاک کشمیر

چه کشمیر، آبروی هفت کشور

نگاه از دیدن او تازه و تر

چه کشمیر، آب و رنگ باغ و بستان

اسیر هر نهالش صد گلستان

سوادش سرمه چشم بهارست

بهشت و جوی شیری آب لارست

سواد خطه‌اش رسم نهادست

که سبزی از سواد اینجا مراد است

بود نشو و نما اینجا روان را

بهار دیگرست این بوستان را

ز سبزی هر نهالش رشک طوبی

جهان‌گیرند سبزانش به خوبی

ز جوش سبزه در کوه و بیابان

زمین کشته و ناکشته، یکسان

جز آن گلها که مشهور جهان است

گل اینجا بوستان در بوستان است

نظر چندان که بر دشتش گماری

به جز آب زمرد نیست جاری

به وصف سبزه‌اش از معنی بکر

زمرد می‌کشم در رشته فکر

کجا خضر و کجا این سبز رعنا؟

که آن از چشمه خورد آب این ز دریا

ز چشم بد، کس اینجا چون گریزد؟

که از آتش سپندش سبزه خیزد

سراسر سبزه و آب روان است

که گویی خطه‌اش یک بوستان است

کند در بذل عمر جاودانی

هوایش کار آب زندگانی

به ره نتوان قدم بر خاک افشرد

زمین را سبزه گویی از میان برد

به زیر سبزه، ره در کوه و صحرا

چو از عقد زمرد، رشته پیدا

ز طوفان رطوبت در فضایش

کند نم عاریت، آب از هوایش

ز تاثیر هوای این گلستان

شود فولاد هندی سبز در کان

نشاید رفت بی کشتی به گلگشت

ز شبنم، کار دریا می‌کند دشت

همه خار و خسش، ریحان و سنبل

جهانی کوه کوه از سبزه و گل

زند از سبزه او گر قلم، دم

به سرسبزی شود مشهور عالم

درین گلشن، ز جوش خنده گل

نمی‌آید به گوش آواز بلبل

ز عکس لاله این سبز گلشن

چراغ هفت اقلیم است روشن

شود اوقات صرف اینجا صبا را

وطن کشمیر دان نشو و نما را

گلش در شهر و صحرا زد چنان جوش

که گلشن گشت بلبل را فراموش

دمد گل از در و دیوار، اینجا

چه فرق از خانه تا گلزار، اینجا؟

به شهرش خانه‌ها رنگین ز لاله

چو از می، خانه چشم پیاله

به نوعی بام‌ها را لاله آراست

که گویی خیمه‌های آل برپاست

ز لاله، خانه‌ها را بام گلگون

قدح‌های مرصع چیده وارون

زده گل بر سر دیوارها صف

ز سنبل، روی دیوارش مزلّف

چو آساید کسی در خاک پاکش

نگشته خاک، گل روید ز خاکش

به میناکاری یک قبضه خاک

چه صنعت‌ها نمود استاد افلاک

کمال اینجا بود آب و هوا را

دهد نشو و نما، نشو و نما را

ز فیض ابر، می‌روید در این کاخ

ز تار شمع، گل بیش از رگ شاخ

نبود اهل جنان را سیرگاهی

به کشمیر از جنان کردند راهی

به خوبی آنچنان کشمیر طاق است

که معشوق خراسان و عراق است

ز هر سو چون خراسان صد ندیمش

عراق از خاکساران قدیمش

مشرف هند در جنب حریمش

معطر خاک تبت از نسیمش

خروشان زنده‌رود از آرزویش

عرق‌ریزان عراق از جستجویش

صفاهان راست سنگ سرمه تدبیر

چو بی صلوات گوید نام کشمیر

ز شوقش ملک دارالهرز، یک سر

چو آذربایجان دایم در آذر

سزد کشگیر را در جلوه ناز

هزار الله اکبر گو چو شیراز

صفای شام را اینجا مبر نام

چه نسبت صبح صادق راست با شام؟

چو کشمیر آفتابی در برابر

مبر گو نام خوبی، ملک دیگر

عبث مصر این دکان بر خویش چیده

چه خواهد بود حسن زر خریده؟

نباشد شرم بطعا گر عنان‌گیر

حجاز آید به طوف کوه کشمیر

خوشا ملکی که از فیض هوایش

بود گلدسته، جاروب سرایش

ز بس سبزه به کار خاک پرداخت

زمرد از گِل اینجا می‌توان ساخت

زمین را آنچنان کم شد قباله

که از گل، گل دمید از لاله، لاله

ز رشک سبزه‌زار کوه کشمیر

ز غم فیروزه در معدن شود پیر

خزان را در گلستانش چه کارست؟

که صید هر نهالش صد بهار است

ز هر جانب درین فردوس اعلا

جوانان زمردپوش، برپا

ز سحر بابلی، خاکش سرشته

هوایش تازه و حسنش برشته

ز حق نتوان گذشت، این سبز رعنا

نمکدانی بود بر خوان دنیا

درین گلشن نمی‌یابد خزان بار

بهار این چمن باشد وفادار

ز دریا کی کشد منت سحابش؟

که بی‌منت، هوا می‌بخشد آبش

شبیهش را سزد گر هفت کشور

پی قدر و شرف بندند بر سر

ولیکن هر مصور کی تواند

قلم بر صورت این خطه راند

کسی را بر شبیهش دسترس نیست

که نقاش قضا مزدور کس نیست

ز حیرت عندلیبانش خموشند

ز سودایش جهانی شال‌پوشند

فقیرش از بلندی‌های اقبال

به شاهان می‌فرستد خرقه شال

جوانانش چو می روشن ضمیران

چو نرگس از قدح پر، چشم پیران

اگر همت به سیرش برگمارد

بهشت از برگ طوبی پر برآرد

بود مایل به سبزی خاک پاکش

مگر آب زمرد خورده خاکش؟

ارم از سبزه‌اش یک شاخ سنبل

بهشت از گلبنش یک دسته گل

کلی شد قسمت محمود ازین باغ

هنوزش هست ازان گل، بر جگر داغ

ز گل چیدن، به رنگ نوجوانان

حنایی گشته دست باغبانان

به شبنم گر کند ابرش حواله

برد از لاله داغ دیرساله

چمن را بیشه‌هایش داغ دارد

که نخل میوه بیش از باغ دارد

به بستانش میا گو آب، گستاخ

که شوید از هوا، رو میوه بر شاخ

کند گل بر سر دستار، ریشه

شود فولاد سبز از آب تیشه

به سرو از رشک بلبل، گل زند جوش

مباد این نکته قمری را فراموش

به برگ گل، بغل گیری دهد یاد

درین فن، غنچه استادست، استاد

به دل دزدد ز بیمش غنچه، لب را

ادب باید نسیم بی‌ادب را

نخواهد سبزه‌اش تعلیم استاد

دمیدن را دمیدن می‌دهد یاد

بهارش تیرگی نگذاشت در سنگ

ببین چون کرد برگ لاله را رنگ

ازان دست چنار از گل تهی نیست

که گلبن را ز بالش کوتهی نیست

نیاید بوی صندل گر ز اشجار

نپیچد بر درختان تاک چون مار

نه تنها بلبل از گل سینه‌ریش است

که گل هم سینه‌چاک رنگ خویش است

ز ننگ عاشقان کوته‌اندیش

صنوبر بسته دل بر قامت خویش

برد ابر از هوایش پایه پایه

برای برشکال هند، مایه

گل از بس کرد رنگین بوستان را

ز گل، بلبل نداند آشیان را

نسیم فیض این روح‌الله آباد

ز اعجاز مسیحا می‌دهد یاد

چو یوسف‌طلعتی زین گل برآید

بنفشه بر عذار از مادر آید

عجب آب و هوایی دارد این خاک

که دل را از کدورت می‌کند پاک

درین گلشن نباشد شیشه را بار

ز رنگ گل بود پیمانه سرشار

گل از بس در شکفتن گشته گستاخ

دَرَد از خنده گل، پرده شاخ

به خوشبویی، ستاند از شمامه

پیاز نرگسش منشورنامه

چو سروش آورد در جلوه قامت

نماید بی‌نمک، شور قیامت

چمن را رنگ گل ریزد ز دیوار

چنان کز می بود پیمانه سرشار

نسیمی گر به این گلشن درآید

ز رنگ گل، به رنگ گل برآید

بود پوشیده اینجا اشک بلبل

که گم شد گریه‌اش در خنده گل

تراود حسن را عشق از بر و دوش

زند با اشک بلبل، خون گل جوش

سوی گلبن بری گر دست گستاخ

ترواد خون بلبل از رگ شاخ

بود از ابر، دست سایه در پیش

شود سیراب، نخل از سایه خویش

ز سبزی و تری شد آنچنان راغ

که هم دریا توانش خواند و هم باغ

نگاری بر ورق گر صورت خار

ز تاثیر هوا، گل آورد بار

نم باران درین صحرای پر نم

نشاند گرد، اما بر دل غم

زمین افتاده مست از نشاه تاک

چرا مخمور روید نرگس از خاک؟

هوا آبی به روی کار آورد

که گل، صد رنگ از یک خار آورد

بهار اینجا برآورد از خزان گرد

چو داغ لاله، خون مرده، گل کرد

ز خود رفته‌ست شاخ از گل دمیدن

بلی، بی‌هوشی آرد خون‌کشیدن

بود خضر آبیار این گلستان

درین گلشن شود صرف آب حیوان

چنان مردم‌نشین شد صحن گلزار

که شد تا پشم نرگس مردمک‌دار

شده دست چنار از فیض باران

چو دست اهل همت گوهرافشان

بنای حسن این ملک استوارست

ملاحت، خانه‌زاد این دیارست

بهشتش خوانده‌اند و نیست دل‌گیر

که دارد در جهان، آزرم کشمیر؟

نسیمی چارفصل اینجا به کارست

که صید اولش فصل بهارست

ز تاثیر هوا، در خاک کشمیر

برآرد دسته گل، دسته تیر

عروس ملک ازو دایم در آرا

ز سبزی، وسمه ابروی دنیا

چو سبزی و نمک بر خوان امکان

بود کشمیر بس، آرایش خوان

هوای تر بود کشمیر را باب

زمرد را فزاید قیمت از آب

ز مطرب، آسمانی پر ز ناهید

تمام سال او نوروز، یا عید

نوای مطربان بالا گرفته

ره آواز بلبل را گرفته

درین بستان‌سرای عشرت‌افزا

نوای مطربانم برده از جا

نهان چون نغمه‌ام در پرده ساز

مقامم را نیابی جز به آواز

در این کشور گروهی مِی پرستند

که از فیض هوا، بی باده مستند

لبالب غنچه‌اش از بخت فیروز

چو مینای می از حسن گلوسوز

گر افتد از کف ساقی پیاله

دواند ریشه در گِل همچو لاله

به مینا، گر کند فیض هوا، کار

ببالد چون کدوی تازه بربار

روان می‌شد به روی سبزه‌اش باد

سبک‌روحی به شبنم یاد می‌داد

بشارت ده به صیاد هوسناک

که تیر از سبزه اینجا کی خورد خاک؟

صبا در بی‌خودی دستی برافشاند

پر بلبل به زیر برگ گل ماند

نسیم صبحدم افتان و خیزان

برد عطر گل از گلشن گریزان

ز بس جیب رطوبت داشت در چنگ

هوا چون آب می‌غلتید بر سنگ

که دارد فرقت کشمیر را تاب؟

درین شهر از هوا دل می‌خورد آب

هوایش ابر را سرمایه‌ای داد

که بخشش‌های بحرش رفت از یاد

در آتش، تخمه شد بر روی نان سبز

نگردد چون زمین و آسمان سبز؟

شمارهٔ ۴ - تعریف باغ و بهار و سرسبزی کشمیر

چرا افسرده‌ای قدسی و دل‌گیر؟

نظر بگشای، کشمیرست، کشمیر!

تماشا کن که هنگام تماشاست

خریدار متاع عین، اینجاست

زند مرغ چمن هر سو منادی

که فصل گل، بود ایام شادی

سر دیوارش از گل رشک چین است

سر سبزی که می‌گویند، این است

به جای سبزه، در دامان کهسار

کشیده سرو، سر بر چرخ دوّار

نوایی بلبلش در چنگ دارد

که در یک پرده صد آهنگ دارد

درختانش ز بس دارند آزرم

چنارش ساق خود پوشیده از شرم

گلش را یک به یک می‌بردمی نام

زبان را گر بقا می‌بود در کام

شمارهٔ ۵ - مشکلات راه کشمیر و کوه پیرپنجال

به کشمیر اعتقاد ما درست است

ولی ایمان به راهش سخت سست است

بود قطع ره کشمیر، مشکل

به حق نتوان رسید از راه باطل

مگر زین راه باریکت خبر نیست؟

که گویی کوه را موی کمر نیست

ز بین این ره باریک خون‌خوار

خلد موی کمر در دیده چون خار

رهی، پیمودن آن آرزویی

به سر زال فلک را تار مویی

رهی افتاده چون طول امل پیش

که در هر گام دارد صد خطر بیش

گروهی دست از جان برفشانده

در آن ره، چون گره بر تار مانده

ز قطع ره، به سر غلتیده یک سر

چنان کز ریسمان پاره، گوهر

ره فقر از ره کشمیر پیداست

که گام اول آن، ترک دنیاست

درین ره، رهنوردان تا به منزل

چنان لرزان، که بر موی کمر، دل

ازین ره چون توان آسان گذشتن؟

که گام اول است از جان گذشتن

مسافر کی تواند زین بلا جست؟

مگر لغزیدن پا گیردش دست!

درین ره، نقش پایی گر فتاده

در تکلیف لغزیدن گشاده

رهی همچون دم شمشیر، باریک

جهان در چشم ره‌پیماش تاریک

رهی پیچیده‌تر از موی زنگی

به تندی چون دم تیغ فرنگی

ز بس در رفتنش تدبیر کرده

فلک را فکر این ره پیر کرده

ازین پیمانه‌های زندگی، آه

که پر می‌گردد از پیمودن راه

معاذالله ز کوه پیرپنجال

که مثلش دیده کم، چرخ کهنسال

صبا در دامنش زان می‌خرامد

که نتواند به بالایش برآمد

به قصد رهروان تیغی کشیده

به این سنگین‌دلی، ره کس ندیده

سراپا گشته حیرت چرخ والا

که راه این کوه را چون رفته بالا؟

گدازانم ز فکر این گذرگاه

که باریکی ز تنگی مانده در راه

ازین ره طی شود تا چار انگشت

قیامت را توان کردن پس پشت

جوان گر پوید این راه پر اندوه

به پیری می‌رسد، پیش از سر کوه!

به بالا رفتنش مقدور کس نیست

بلندی را بر اوجش دسترس نیست

به آن سنگین‌دلی، کوه گذرگاه

دلی دارد دو نیم از جور این راه

ز وهمش قاف در کنجی نشسته

فلک را پایه‌اش کرسی شکسته

به سر غلتیده می‌افتد سلامت

ز دامانش به دامان قیامت

به قدر آن که تیغ کوه تندست

درین ره، راهرو را پای کندست

درین ره، استخوان زان گونه انبوه

که گویی برف باریده‌ست بر کوه

به طرف دامنش از خون مردم

شفق را در میان لاله، پی گم

نگردد رهروش را عمر کوتاه

که نتواند گذشتن عمر ازین راه

بود با شیر گردون، عزم جنگش

که از بالا به زیر آید پلنگش

مگر مجموعه قاف است این کوه؟

که هر لختش بود کوهی ز اندوه

زمین دارد به حیرت آسمان را

که چون برداشت این کوه گران را؟

کند گر جامه‌اش چرخ اطلس خویش

نیاید تا سر زانوی او بیش

چو مظلومان، ز جور بی‌دریغش

نشسته آسمان در پای تیغش

رهش ز آیینه تیغ است روشن

بود مهرش چراغ زیر دامن

گرفته زیر زانو آسمان را

چه بر سر می‌برد تا لامکان را؟

ز بس شد استخوان فیل، انبوه

گمان دسته بردش، تیغه کوه

چو آیی بر فراز کوه ازین راه

گذاری آسمان را بر کمرگاه

نزد بر هم شکوه آسمان را

چه تمکین است این کوه گران را!

چو برخردان، بزرگان دست یابند

ز قانون مروت سر نتابند

به این کوه ار نهد بالا قدم را

نفس در سینه سوزد صبحدم را

به پیشش از بزرگی گر زند لاف

ز دامن سنگ ریزد بر سر قاف

به نوعی بی‌طریق است این گذرگاه

که گردون را بود بر گردنش راه

فتادی گر به این کوهش سر و کار

ز شیرین، کوه‌کن می‌گشت بیزار

نبیند کس درین ره پاره‌سنگی

که رهرو را نفرماید درنگی

بود عمر طبیعی سخت کوتاه

حیات خضر بایستی درین راه

درین ره، مرغ نتواند پریدن

به مقراض پر این ره را بریدن

برد این ره به سر گر مرد، مردست

که صد راه عدم اینجا به گردست

درین راه دغل، فرسنگ فرسنگ

چو مینا عالمی غلتیده بر سنگ

ازین ره چون توان رفتن به سویی؟

که صد کوه خطر بسته به مویی

ره این قاف را هرکس بریده

به جز تیغ و رگ گردن ندیده

ز بس کشت آدمی این کوه اندوه

ز خون شد ممتلی، رگ‌های این کوه

چه گوید شکر این ره، راه‌پیمای؟

که بخشد عالمی لغزش به هر پای!

بود مشکل، گذشتن زین ره تنگ

درین ره، راهرو نقشی‌ست بر سنگ

ازین ره چون توان رفتن سلامت؟

که در هر گام دارد صد قیامت

ز داغ لاله این کوهسارست

که گویی چشم اختر سرمه دارست

چنان هر پاره‌سنگش فتنه‌انگیز

که تیغ صد هلاکو را کند تیز

به حیرت چون دو مرغ پرشکسته

دو عالم بر دو زانویش نشسته

رهی در غایت نیرنگ‌سازی

که با پیچیدگی دارد درازی

ازان سر هر قدم صد جا شکسته

که لغزش در کمین پا نشسته

ز خون اخترانش تیغ در زنگ

گرفته صبح را ره بر نفس تنگ

ازین ره چون توان رفتن مسلّم؟

اجل در زیر پا چون آخرین دم

درین ره، هرکسی درمانده خویش

به ناخن، کار صد فرهاد در پیش

چه می‌پرسی ز پستی و بلندی؟

نباشد عزم این ره، راه رندی

درین ره، نقش پا، نقش مزارست

ازین ره تا عدم یک گام‌وارست

به راه شانه ماند این گذرگاه

چو مو، باریک باید شد درین راه

بود گر خضر اینجا رهنمایت

نهد نعلین لغزش پیش پایت

ازین کوه آسمان چون رفته بالا؟

که می‌ریزد ملائک را پر اینجا

سلامت چون جهد زین راه، یک تن؟

نباید حرف دور از راه گفتن

چه می‌پرسی ازین راه پراندوه؟

زبان سنگین شود در وصف این کوه

به وصفش قطع باید کرد دم را

ز حرفش پای می‌لغزد قلم راه

ز دامانش فلک را دست کوتاه

ازو تا عرش، تا عرش از زمین، راه

خلیدی در جگر این راه، چون تیر

نبودی در میان گر پای کشمیر

مرا زین قصه تن فرسود و جان هم

دلم زین حرف سنگین شد زبان هم

نفس شد منقطع در قطع این راه

درازست این حکایت قصه کوتاه

برون شد کوه را دامن ز چنگم

که چون فرسنگ، آمد پا به سنگم

چو بگذشتی ز کوه پیرپنجال

همان ساعت دگرگون می‌شود حال

گلستانی که راه آن بهشت است

ببین دهقان در آن گلشن چه کشته‌ست

ز راهش کی چرا دلتنگ باشد؟

زمرد در میان سنگ باشد

شمارهٔ ۶ - بازآمدن به تعریف کشمیر

اگر این است نزهت‌گاه کشمیر

هزاران جان فدای راه کشمیر!

چمن جوید زکات از کوهسارش

که باشد بر کمر نقد بهارش

سراسر کوه در سرو و صنوبر

درختان کرده خارا را مشجّر

لباس کوه، سامان دگر داشت

مشجّر ابره، خارا آستر داشت

ز بس سرو و صنوبر گشته انبوه

قیامت هست قایم بر سر کوه

ز نخل پایه پایه، بسته منبر

به گرد کوه چون بار صنوبر

شد از سرو و صنوبر ناپدیدار

لباس باغ در بر کرده کهسار

کسی از فیض بستانش چه گوید

کز آب تیغ کویش سرو روید

طریق حق به از رضوان که پوید؟

که در فردوس پاکشمیر گوید!

شمارهٔ ۷ - اوصاف دلربایی باغ فرح‌بخش

مرا باغ فرح‌بخش است منظور

ندارم آرزوی روضه حور

گرفته سروش از آزادگان باج

رسانده سرفرازی را به معراج

ز هر برگش گلستانی نمایان

چو از آیینه عکس روی جانان

زمینش سبزه را پاینده دارد

رطوبت را هوایش زنده دارد

خیابانش بود فردوس اکبر

لبالب شاه نهر از آب کوثر

که دیده جز درین فردوس ثانی؟

خیابانی ز آب زندگانی

به پای شاه‌نهر افتاده دریا

دُر شهوار ازو دارد تمنا

جدا گردد چو آب از چشمه‌سارش

کشد دریا به عزت در کنارش

درین گلشن برای هر نهالی

بهار آورده تشریف کمالی

ترشح‌های ابر نوبهاری

چمن را روز و شب در تازه‌کاری

درختان در روش پر کرده بیرون

ازان روی فلک سر کرده بیرون

ز شاخ گلبنش تا غنچه‌ای زاد

شکفتن را شکفتن می‌دهد یاد

ز خاکش تا نهال تازه‌ای جست

به رعنایی صنوبر را کمر بست

کند بوی بهش رنجور را نغز

سخن را حرف بادامش دهد مغز

نباشد سیب او را تاب دندان

مگر خورد آب از چاه زنخدان؟

ز امرودش بچش کاین شهد نایاب

مکرر قند را از شرم کرد آب

به رنگ و بو سزد گر سیب این باغ

سمرقند و صفاهان را کند داغ

ندارد هیچ سیب این دلپذیری

خلاف است آن که آرد سیب، سیری

ازان شد شاه آلو، نام گیلاس

که نیکو داشت عرض میوه را پاس

کسی کاو لعل را رنگین شمارد

خبر از رنگ شاه آلو ندارد

شود لعل بدخشانت فراموش

ز شاه آلو کنی گر حلقه در گوش

ازان نخلش برآرد لعل رخشان

که دارد ریشه در کوه بدخشان

درین بستان بود پیوسته در کار

به شفتالوربایی بوسه یار

ازان عنّاب را شد لاله وصّاف

که از عنّاب گردد رنگ خون صاف

ز بس تاکش کشیده سر بر افلاک

خورد بر خوشه پروین، سر تاک

حدیث میوه‌اش گفتم ز هر باب

چو بردم نام شفتالو، شدم آب

نهال جعفری با سرو همسر

شده سوسن هم‌آغوش صنوبر

چو از شبنم دهان غنچه وا شد

تبسم خنده دندان‌نما شد

ز بس هر سو دوید و شمع افروخت

چراغ لاله را در دل نفس سوخت

چنان برگ گلش پر آب و تاب است

که گویی غنچه مینای گلاب است

نهال تازه‌اش چندان قد افراخت

که قمری سرو خود را دید و نشناخت

درین گلشن، نگاه چشم بینا

بود کابین عروسان چمن را

نسیم این چمن در دیده خار

گلستان ارم را کرده بیدار

کسی از فیض این گلشن چه گوید

که جای گل بهار از خاک روید

سرشته از دماغِ تر، هوایش

گریزان بی‌دماغی از فضایش

ز گلبن، گل به چندان رنگ زد جوش

که شد عیب گل رعنا فراموش

حباب اینجا هوا را می‌فشارد

که بحر آبی به روی کار آرد

ز شبنم بس که خاکش کامیاب است

بر او نقش قدم نقشی بر آب است

ز دیگر بوستان‌ها، این گلستان

بود ممتاز، چون یوسف ز اخوان

گلش آسوده از صوت هزارست

که مدهوش از صدای آبشارست

مگر فواره سر بر اوج سوده

نگاری ساعد سیمین نموده

پی صرف چمن، فواره بی‌تاب

دمادم سیم ساعد می‌کند آب

دهد گر آبشار آبی به نازش

همان ساعت دهد فواره بازش

درین گلشن به رغم یزد و کاشان

بود هر ماه، سی روز آب‌پاشان

چو در خلد، آن چه بایستی ندیدند

ازان باغ فرح‌بخش آفریدند

فرح‌بخش است نام این بوستان را

ازان بخشد فرح، خلق جهان را

ز شوخی نرگس این باغ شاید

که مژگان تماشایی رباید

ارم در پشت دیوارش نشسته

خجل چون عندلیب پرشکسته

فرح‌بخش از دو عالم دل‌پذیرست

بهشت و شاه‌نهرش جوی شیر است

ندیده در جهان کس این چنین جای

فرح‌بخش و فرحناک و فرح‌زای

شمارهٔ ۸ - تعریف باغ فیض‌بخش

ز باغ فیض‌بخشم دل بود شاد

کز ایام جوانی می‌دهد یاد

حصاری گرد این گلشن کشیدند

ز گوهر، مهره دیوار چیدند

چو محراب درش را سرو دیده

موذن‌وار قامت برکشیده

ز شوخی، سبزه‌اش پیش از دمیدن

نیاساید ز مشق قد کشیدن

ز بس برگ تماشا می‌کند ساز

بود نارسته، چشم نرگسش باز

هوایش می‌زند از تازگی دم

به روی سبزه می‌غلتد چو شبنم

به هر جانب نظر از دیده رفتی

به روی برگ گل غلتیده رفتی

گلش را چون برد محمل کش باد

شقایق چون جرس آید به فریاد

ز تاثیر هوا در سایه گل

رود تا ناف آهو بیخ سنبل

ز خاک این چمن گر پر کنی مشت

گلی روید چو نرگس از هر انگشت

ز هر جانب نسیم از غنچه تر

گشوده حقه‌های بوسه را سر

به سیر سنبلش چون خیزم از جای

کنم وام از سر زلف بتان، پای

ز شوخی آنچنان گردیده گستاخ

که پیش از وعده می‌روید گل از شاخ

میاور گو سیاهی لاله از داغ

که خط سبز خواهد قطعه باغ

گل این باغ، دلتنگی ندیده

ز گلبن، غنچه چون بلبل پریده

به وصفش تا کشم بر صفحه مدّی

شود هر نونهالش، سرو قدّی

به مدحش سر کنم تا داستانی

شود هر طفل این گلشن، جوانی

به صنعت باغبانانش چو خیزند

ز رنگ گل، چمن‌ها رنگ ریزند

شکفتن آشیان بسته‌ست بر شاخ

که کی بیرون خرامد غنچه از کاخ

بهشتش می‌نوشتی خامه غیب

تنزل گر نبودی در ثنا عیب

شمارهٔ ۹ - اوصاف باغ شاهزاده

بود برجی به باغ شاهزاده

که با قردش بود گردون پیاده

نه برج است این به گردون سرکشیده

عروس ملک، گردن برکشیده

فضای عالم قدس از هوایش

قرار ربع مسکون از بنایش

فلک در سایه‌اش تا آرمیده

دگر روی حوادث را ندیده

نباشد عرش را افزون ز یک ساق

به یکتایی ازان این برج شد طاق

گلش چون از تجلی برفروزد

سپند آرد چراغ طور و سوزد

بهار صد چمن را درشکستند

که یک شاخ گل این جا نقش بستند

چنار از حسن بالادست خود شاد

که باشد زیر دستش سرو و شمشاد

نسیمش در بغل گیری چو کوشد

گلاب از غنچه چون فواره جوشد

ارم دارد درین گلشن تمنا

که در چشم تماشایی کند جا

دل مجنون شد از بیدش تسلی

که دارد بید مجنون، حسن لیلی

کبودی یاسمن را می‌فشارد

خیالش را که در بر تنگ دارد؟

بلند اختر ز سروش، سرفرازی

مدار سنبلش بر نافه‌سازی

فراغت را درین گلشن کمی نیست

غمی دیگر به غیر از بی‌غمی نیست

طریق مدح این گلشن ندانم

که در وصفش بود عاجز زبانم

بهاری این چنین، جای دگر کو؟

به قدر سیر این گلشن، نظر کو؟

شمارهٔ ۱۰ - اوصاف باغ نشاط

دلت را گر هوای انبساط است

نشاط عمر در باغ نشاط است

به پهلویش زمردفام کوهی

چه کوهی، بلکه خضر باشکوهی

پرست این کوه را از سبزه دامان

به کوه آمد مگر خضر از بیابان؟

به پاکی دامنش چون دامن گل

نسیمش خوشه‌چین خرمن گل

ازان نرگس نظر دوزد بر این خاک

که چشم پاک خواهد، دامن پاک

به موزونی، چنار از نارون به

خزانش از بهار صد چمن به

چمن را گرچه هست از گل سپاهی

ندارد همچو خیری، خیرخواهی

نباشد گر نگار اینجا، چه پرواست؟

نگارستانی از هر برگ، پیداست

نمی‌یابد به قدر رنگ گل، نام

زبانم غنچه شد زین شرم، در کام

ز بس گفتم سخن زین سبز گلشن

زبان شد در دهانم برگ سوسن

شمارهٔ ۱۱ - تعریف باغ جهان‌آرا

ندارد دهر، جای دل فروگیر

به از باغ جهان‌آرای کشمیر

درین گلشن به کس ننمود گل رو

نشد تا غنچه‌اش تعویذ بازو

ندارد دل جدا از سنبلش تاب

که یک جا خورده با زلف بتان آب

گلش پرورده ابر کرامت

زکات قامت سروش، قیامت

به سرو این چمن زد دست، طوبی

که در عالم سمر گردد به خوبی

دل سروش ز آزادی نشد ریش

گرفتارست پیش جلوه خویش

به هم سرکرده گل‌ها عشق‌بازی

به بلبل داده خط بی‌نیازی

ز فردوس است خرم‌تر، نهادش

ز آب خضر روشن‌تر، سوادش

شمارهٔ ۱۲ - تعریف باغ صادق‌آباد

صفای بوستان صادق‌آباد

ز فیض صبح صادق می‌دهد یاد

درین باغ مبارک هرچه کشتند

به مهر جعفر صادق سرشتند

نهال جعفری با سرو هم‌دوش

زمینش در بنفشه گوش تا گوش

درین گلزار، چون بلبل ز مستی

کنند آتش‌پرستان گل‌پرستی

بنفشه پیش سروش در سجودست

ازان پیشانی‌اش دایم کبود است

بهشت تازه‌ای از نونهالان

اسیر نرگسش چشم غزالان

هوایش در کمال اعتدال است

نسیمش از تری، آب زلال است

نظر با این بهشت لایزالی

ارم را کی رسد صاحب‌کمالی؟

پی ترتیب این نورسته بستان

نهال از باغ خلد آورده رضوان

هوایش طرز سودا خوب داند

جوانی گر دهد، پیری ستاند

گلش را می‌پرستد باغ رضوان

تذرو قدس، سروش را ثناخوان

تذرو قدس، سروش را ثناخوان

تعریف باغ نسیم و باغ عیش‌آباد

نسیم فیض در باغ نسیم است

بهشتش از مریدان قدیم است

شود سبز از نم آن تازه گلشن

پر مرغ هوا، چون برگ سوسن

به شوخی سرو‌هایش نیزدستند

چو طفل مکتب آزادی‌پرستند

برای چیدن انگور از تاک

چنارش دست اندازد بر افلاک

همین بس وصف باغ عیش‌آباد

که داد عیش اینجا می‌توان داد

شمارهٔ ۱۳ - در توصیف باغ الهی

بود باغ جنان باغ الهی

بچین زو کام دل چندان که خواهی

بنای این چمن چون می‌نهادند

در فیض الهی را گشادند

اگر خواهی که رضوان را کنی داغ

تلاش باغبانی کن درین باغ

شمارهٔ ۱۴ - تعریف نورباغ

بهشت جاودانی نورباغ است

که این معموره را چشم و چراغ است

چنارش دست بر دل می‌گذارد

دماغ ناز سرو و گل ندارد

نباشد لاله را پیش گل آن حال

که پوشد از ته دل، جامه آل

کف تاکش مگر مغز خود افشرد؟

که حسن پنجه خورشید را برد

شکسن شاخ را دل کی دهد بار؟

هوا گو مومیایی را نگه دار

نسیمش کز رطوبت نیست خالی

شکسته شیشه بی‌اعتدالی

تعالی الله چه باغ دلپسندست

که از سروش قیمات‌ها بلندست

بود خاکش عبیر طره حور

ازین گلزار بادا چشم بد دور

شمارهٔ ۱۵ - در تعریف باغ بحرآرا بر لب دریا

ز دریا باغ بحرآرا نمایان

چو از آیینه، عکس روی جانان

درین باغ از هوای تازه و تر

درختان را گذشته آب از سر

به بادش عطر گل را شوق پیوند

به خاکش خورده آب خضر سوگند

رطوبت در هوایش آنچنان عام

کزین پس، آب گردد باد را نام

ز هفت اقلیم باید انتخابی

که زیبد همچو کشمیرش خطابی

ز سرسبزی کس اینجا نیست نومید

دواند ریشه در گل، سایه بید

شمارهٔ ۱۶ - تعربف تالاب صفاپور

بود جام جهان‌بین گرچه پرنور

ندارد نور تالاب صفاپور

ز آبش عکس کشتی‌ها نمودار

چو از آیینه عکس ابروی یار

ز عکس گل در آب آتش فتاده

چنان کز آب، یابی فیض باده

من و نظّاره این طرفه تالاب

به بر گو طرفه بغداد را آب

روان کوهکن در آب لارست

مگر از جوی شیرش یادگار است؟

شب مهتاب و سیر روی دریا

کند آیینه دل را مصفا

چه دریا، آسمان برقراری

ز گل‌های کَوَل، خورشیدزاری

قضا از سیم نابش آفریده

به غیر از موج گل، طوفان ندیده

لبالب گشته بحر از لولوی تر

در او کشتی روان در آب گوهر

به هر جانب که کشتی رو نهاده

چو رود نیل، آبش کوچه داده

ز کشتی‌های لعلی شد گلستان

مگو دریا ندارد حاصل کان

شده مخصوص هر کشتی، بهاری

ز گلگون چهره هر یک لاله‌زاری

ز بس کشتی فلک در زر گرفته

جهان را گنج بادآور گرفته

خرامان کشتی رنگین، به لنگر

چو طاووسان کشیده چتر بر سر

نه کشتی‌ها درین دریا روانند

که طاووسان گلزار جنانند

به خوبی، هر سفینه نازنینی

گرفته در برش کشتی‌نشینی

سبدهای گلند این نازنینان

گل روی سبد، کشتی‌نشینان

نهد بر آب دریا گرچه سینه

رود بر روی موج گل، سفینه

نظر بر سطح آبش چون گماری

ببین، گر طاقت نظّاره داری

بهار دیگر و کشمیر دیگر

بهشتی در میان آب کوثر

بهشتی از ته دریا نمودار

چنان کز دیده تر، عکس دلدار

چمن‌ها در میان آب، پیدا

چو روی نوخطان در دیده ما

بهشت است این، که تا کشمیر را دید

سر از شرمش به زیر آب دزدید

کَوَل در غنچگی تیری دواند

که باج از لعل پیکانی ستاند

چه دولت دارد این تالاب در سر

که از نیلوفرش گیرد هما، فر

ورع این بحر را بیند چو در خواب

رود بی خود به سیر عالم آب

بود سیمین‌برانش در خزینه

ز صد گنج روان در هر سفینه

ز بس کز قعر دریا سبزه زد سر

زمرد شد ز عکس سبزه، گوهر

دل از طوفان معنی بود در جوش

فسون حرف موجم کرد خاموش

شمارهٔ ۱۷ - تعریف ورود شاهجهان به کشمیر

کند طاووس کشتی بر هما ناز

که جا در زیر چترش کرده شهباز

چو طبعش مایل خشکی شد از آب

فرو شد از الم دریا به گرداب

صبا رفت و گلستان را خبر کرد

که اینک نوبهاری تازه سر کرد

ز شوق آن بهار بوستان‌دوست

چمن چون غنچه بیرون آمد از پوست

ز شکر مقدم خاقان اعظم

لب جدول نمی‌آمد فراهم

به یکبار آنچنان گل‌ها شکفتند

که گویی باغ را از غنچه رفتند

گل از شبنم به روی غنچه زد آب

که دولت می‌رسد برخیز از خواب

درآمد پادشاه هفت کشور

به گلشن، چون بهار تازه و تر

نگیرد غنچه چون لب را به افسوس؟

که چشم نرگس اول کرد پابوس

پریشان چون نگردد طبع شمشاد؟

که اول، بنده گشتش سرو آزاد

به خاک پایت ای خاقان اکبر

که کشمیر از تو شد کشمیر دیگر

وگرنه، پیش از این بوده‌ست این شهر

نبردی اینقدرها چشم ازو بهر

ز یمن مقدمت بختش بلندست

وگرنه قدر مشت سبزه چندست؟

مرا هندست از کشمیر مقصود

چراغ لاله را روغن بود دود

نهال قدس در کشمیر کم نیست

بهشت است این، گلستان ارم نیست

درین گلزار، راه طعنه بازست

زبان سوسنش بر گل درازست

ز شبنم گو منه گل پنبه در گوش

که حیرت بلبلان را کرده خاموش

بود در پرده اینجا صوت بلبل

که از افغان نرنجد خاطر گل

کند نرگس‌پرستی چشم آهو

گدازد بهر سنبل، یار، گیسو

سری دارد به سبزی کوه ماران

که باشد سبز، رنگ زهرخواران

به هر سو می‌برد گل در چمن باد

چه شد گر گل به چشم نرگس افتاد

بهشت از شوق کشمیرست بی تاب

ارم چشم از تماشایش دهد آب

به بازی گرم شد با هیزمش عود

ز بازی ساختن بر سر زدش دود

درین بستان طراوت پایدارست

تذرو سرو این گلشن، بهارست

ندانم کرد تالابش چه نیرنگ

که هست آیینه‌اش غمّاز در سنگ

ز بس حسن ازل رفته به کارش

نمانده بهر خوبان دیارش

نرسته گل چنان در خنده افتاد

که شاخ گل چو نی آمد به فریاد

ز عکس سبزه، پیرانش رداپوش

جوانان در زمرد، گوش تا گوش

مگر زین خاک خواهد زعفران رست؟

که گل از خنده بسیار شد سست

پریشان است ازان گیسوی سروش

که باشد شانه از بال تذروش

ز بس می‌کوفت پهلویش ز شمشاد

ز گلشن رفت بیرون، سرو آزاد

نیفتد بر زمین، حرف تمنا

به عاشق مژده باد از سبزه اینجا

صبا مرکب دواند در فضایش

رطوبت عشق ورزد با هوایش

به رنگ بوی گل، مرغ شباهنگ

گل شب‌بوی را نگذارد از چنگ

گشوده غنچه چون بلبل پر و بال

صبا افتان و خیزانش ز دنبال

مکن گو غنچه نقد گل شماره

زر مردم، نماید کیسه پاره

شنیدی تا صدای خنده گل

دمیدی ناله از منقار بلبل

شمارهٔ ۱۸ - تعریف چشمه اچول

اگر عمر ابد خواهی در ایام

ز آب چشمه اچول طلب، کام

سکندر آب اگر زین چشمه می‌خورد

برای چشمه حیوان نمی‌مرد

ندارد قدر این آب، آب حیوان

ازان تن زنده می‌ماند ازین جان

صفای چشمه بین، کز چند فرسنگ

نماید سنگ در آب، آب در سنگ

عروسی را که رخ شویند ازین آب

بتابد روی از مشّاطه در خواب

بود گر بید را زین آب، امّید

هلالستان نماید سایه بید

برد گر ابر ازین سرچشمه مایه

نیفتد بر زمین از ابر، سایه

اگر این آب، سوی باغ پوید

ید بیضا چو برگ از شاخه روید

درین سرچشمه گردد دیده بینا

به بر گو باد، بوی پیرهن را

صفا نوعی به سنگش نقش بسته

که بازار بلور از وی شکسته

وزد بر کوه اگر زین چشمه صرصر

کند سنگ سیه را رشک مرمر

مخوانش آب خضر از بی‌تمیزی

که هست از آبرو به در عزیزی

اشارت جانب این چشمه از دور

کند انگشت را فواره نور

ندارد آب کوثر این شرافت

شرافت فرض کردی، کو لطافت؟

کند گر امتحان سردی آب

نیارد پنجه مرجان دمی تاب

نمی‌آید به جوش این آب از آتش

هوس گو، زحمت بیهوده می‌کش

مگر یاقوت اینجا آب خورده؟

که آتش آبرویش را نبرده

ازان ماهی زند خود را به قلاب

که در آتش جهد از سردی آب

دهد لب‌تشنگان را با صد امّید

خط موجش برات عمر جاوید

خداوندا ندانم این چه آب است

که چشم خضر بر وی چون حباب است

به روی چشمه ماهی صف کشیده

چو مژگان‌های تر بر روی دیده

دمادم چشمه از ماهی تپیدن

کند چون چشم، انداز پریدن

دلی کاین چشمه را دیده‌ست در خواب

که از چاه زنخدان می‌خورد آب؟

نیابد تا ز چشم بد گزندی

بر این سرچشمه می‌باید سپندی

چه معجز می‌کند این چشمه نوش؟

که دایم دیگ سردش می‌زند جوش

بر این سرچشمه چندان در فشاندم

که دریا را به روی خود نشاندم

چه می‌پرسی حدیث باغ اچول

ارم بر سینه دارد داغ اچول

شمارهٔ ۱۹ - تعریف باغ بیگم‌آباد

چو آمد سوی باغ بیگم‌آباد

صبا در رعشه جاوید افتاد

ز بس دهشت، درین پاکیزه گلشن

نگیرد یاسمن را خار، دامن

گل آن باغ را از بس حیا بود

نگاه نرگسش بر پشت پا بود

برون ناید ز کاخ از شرمساری

نسازد غنچه را تا گل عماری

نچیند باغبان اینجا گل از بار

که یاد چیدن گل، بردش از کار

نباشد جز گل شب‌بو درین باغ

نسیم صبحدم گو داغ شو، داغ

چه رنگ است ارغوان این چمن را

که رنگین می‌کند حرفش سخن را

صبا را سنبلش کی می‌دهد باج

پریشانی ز دل‌ها کرده تاراج

به دامن سایه خود چیده از خاک

حلال لاله بادا دامن پاک

عذار سبزه این باغ خرم

عرق‌ناک است روز و شب ز شبنم

ز بس درس ادب گوید ادیبش

بود در پرده صوت عندلیبش

چه حرف غنچه می‌کردم زبانزد

زبانم دامن دل بر میان زد

به گرد این چمن، بی منت خار

تماشایی ز مژگان کرده دیوار

درین بستان‌سرا از سرو و شمشاد

ز هر جانب عیان صد محشرآباد

ز بس گیسوی سروش بود پرتاب

به گردن قمریان را طوق شد آب

ز سروش سایه کی می‌ریخت بر خاک؟

قیامت قامتش می‌بیخت بر خاک

شمارهٔ ۲۰ - تعریف باغ آصف‌آباد

چو آمد سوی باغ آصف‌آباد

سلیمان ملک خود را رونما داد

به آبش، آب زمزم چون ستیزد؟

که این از چشمه، آن از چاه خیزد

قرین می‌گشت با این چشمه، زمزم

اگر می‌بود در کشمیر، آن هم

نمی‌باشد گواراتر ازین آب

نوشته خضر، صد محضر درین باب

به صافی، صاف‌تر از ماه بی‌میغ

گرو برده به سردی از دم تیغ

به دل فیض روانی می‌چشاند

که در صافی به شعر صاف ماند

زند چون چشمه جوش از سردی آب

نماند بر فلک خورشید را تاب

ز آشامیدن این رشک کوثر

بود هر گام، خضرآباد دیگر

ز مشرق تا به مغرب گر شتابی

چنین سرچشمه‌ای، دیگر نیابی

بود سرچشمه تسنیم و کوثر

ز فیض باغ رضوان تازه و تر

همین آب است آب زندگانی

برو از خضر بشنو گر ندانی

درین چشمه نماید عکس زنگی

چو در آیینه‌ها عکس فرنگی

بود بر خاک حیف این رشک زمزم

به روی سبزه می‌زید چو شبنم

شبم روشن بود زین چشمه آب

به بر گو تیرگی را گرد مهتاب

ز شوقش چشمه‌سار کوه الوند

رساند اشک حسرت تا دماوند

ز شرمش آب حیوان را جبین تر

دهد باج گواراییش، کوثر

بود برّنده‌تر از آب شمشیر

مخور این آب تا از نان شوی سیر

نباشد هیچ‌کس بی‌بهره زین آب

بیا گو سلسبیل و فیض دریاب

بود برّندگی سر خیل فوجش

بر این برهان قاطع تیغ موجش

شمارهٔ ۲۱ - تعریف چشمه ورناک

خَضِر سرچشمه ورناک جوید

که دست از چشمه حیوان بشوید

محیط از شرم ریگ آب ورناک

عرق از جبهه گوهر کند پاک

فرات از رشک نهرش کربلا شد

ز غیرت دجله را، نم توتیا شد

چه شد گر خضر را هم جرعه‌ای داد

رسد این چشمه دریا را به فریاد

ز فیضش ملک کشمیرست معمور

ازین سرچشمه بادا چشم بد دور

اگر ذوق بهار و سبزه داری

به جز کشمیر در خاطر نیاری

شمارهٔ ۲۲ - صدای سروش برای ثناگستری چمن کشمیر

مرا این نغمه مالد دم به دم گوش

که بلبل در چمن عیب است خاموش

ز لب مهر خموشی زود برگیر

زبان را در پس دندان مکن پیر

چه خاموشی، چمن را گوش کر نیست

فغان عندلیبان بی‌اثر نیست

محیط جسم را نطق است گوهر

زبان بی سخن، برگی‌ست بی بر

ز دریای سخن، از یک صدف در

جهانی را توان کرد از گهر پر

سخن روح است و پیکر جوهر جان

سخن را هست منت بر سر جان

کسی را بر سخن انگشت رد نیست

سخن از ملک جان است، از جسد نیست

سخن سازد جوان چرخ کهن را

چه منت‌هاست بر گردون سخن را

سخن منسوخ بودی گر در ایام

نبردی هیچ‌کس را، هیچ‌کس نام

سخن را گر قضا از عرصه رُفتی

به عالم، کس چه گفتی یا شنفتی

زبانی کز سخن بیکار باشد

زبان صورت دیوار باشد

سخن اصل وجود کاینات است

سخن پیرایه ذات و صفات است

ز بس طبعم به فکر گلشن افتاد

سخن با غنچه در یک پیرهن زاد

حدیث گل چنان افسانه‌ام شد

که بلبل آمد و پروانه‌ام شد

به قمری گفتم از سرو آنقدر من

که طوق از منتم سودش به گردن

ثناگستر نباشم چون چمن را؟

کند حرف چمن، رنگین سخن را

زبانم حرف گل چون کرد آغاز

به جای گوش، گل را شد دهن باز

حکایت آنقدر گفتم ز بستان

که اعضایم شد اجزای گلستان

به باغ فکر ازین گلشن ستایی

کفی دارم ز گل چیدن حنایی

شمارهٔ ۲۳ - در تعریف پیرپنجال

در باغ بهشت است این که الحال

برآورده به سنگش، پیرپنجال

چو وقت آید که بگشایند این در

به کشمیر آمدن باشد میسر

درین منزل دل کشمیر نگشود

به پنجاب آمدی گر راه می‌بود

نشد زین روستا آزاد کشمیر

جوانی در میان کوه شد پیر

بهشتی مانده در سنگین حصاری

گلی، اما به دست مشت خاری

هما مسکن درین کشور ندارد

کسی فر غیر نیلوفر ندارد

اگر می‌بودم اینجا در جوانی

دلم می‌داد داد کامرانی

فلک روزی مرا افکند اینجا

که عینک می‌نهم بحر تماشا

به سیر باغ روزی یافتم بار

که خار از گل ندانستم، گل از خار

دلی را کز تعلق گشته آزاد

چه سود از جلوه سروست و شمشاد؟

لبی کو پارسایی را ثنا گفت

لب یار و لب جامش دعا گفت

رسد گر فیض کشمیرم به فریاد

روان شیخ صنعان را کنم شاد

مگو اینجا ز ترسا آدمی نیست

که هندو را هم از ترسا کمی نیست

چنان زد پارسایی در دلم چنگ

که رنگ از می گریزان شد، می از رنگ

شمارهٔ ۲۴ - مدح شاهجهان و پایان کلام

کف قدرت پس از مقصود ایجاد

جهان را زینت از شاه جهان داد

به تسخیر فلک، شبدیز چون راند

ملک صاحبقران ثانی‌اش خواند

به زیر سایه‌اش صاحب‌کلاهان

جنابش قبله‌گاه و پادشاهان

نهال عقل از تیغش برومند

به رویش دین و دولت در شکرخند

کرم از صورت دستش مثالی

بقا از گلشن عمرش نهالی

زر از نامش چنان بر خویش بالید

که مهرش در دل ممسک نگنجید

نباشد بر فلک خورشید انور

شبیهش را فلک بسته‌ست بر سر

به تیغ کوه اگر تیغش ستیرد

پلنگان را ز بیمش داغ ریزد

ز لطفش غم ز دل بر باد رفته

غریبان را وطن از یاد رفته

هوس را حاصل دریا و معدن

ز باد آستین ریزد به دامن

ز ابر دست او کشت ار شود تر

به جای دانه آرد خوشه گوهر

به روز کینه‌اش در دشتِ ناورد

رود کشتی در آب از زهره مرد

به دشمن، بی صداع برق شمشیر

ز نقش پا نماید دیده شیر

کمین مرد شکار او، به یک مشت

تواند نیله گاوِ چرخ را کشت

***

ندانم در دو عالم این و آن را

خدا را دارم و شاه جهان را

شهشنشاهی که گردون پایه اوست

پناه عرش و کرسی سایه اوست

ز جزمش عزم دشمن در گریز است

ز تبعش فتح را بازار تیرست

به شمشیرش عدو در دست‌بازی

چو شمع از پنجه در ساعدگدازی

کسی از دستبردش جان نبرده

عدم، گویی به تیغش دم سپرده

ترحم بر جنابش ایستاده

دری بر روی نیک و بد گشاده

به هیبت حمله‌ای بر دشمن آورد

که شد خونش چو آب زعفران زرد

جهان را برق تیرت رُفت و رو کرد

ز رنگ دشمنت پیدا نشد گرد

فلک با گرد خیلت گر ستیزد

چنان افتد که گردش برنخیزد

ز بانگ کرّنای پادشاهی

بود زیر زمین کر گوشِ ماهی

شمارهٔ ۲۵ - در توصیف باغ جهان‌آرای اکبرآباد

تعالی‌لله ازین باغ دل‌افروز

که شامش راست فیض صبح نوروز

هوایش طبع‌ها را معتدل ساز

درختان هم‌سر و مرغان هم‌آواز

هرات از شرم باغ اکبرآباد

چو گل اوراق خوبی داده بر باد

مگر بر سبزه‌اش غلتیده کشمیر؟

که باشد حسن سبزانش جهان‌گیر

در باغش صلای عام داده

چو طاق ابروی خوبان، گشاده

به مهرش داده فروردین دل از دست

هزار اردیبهشت از بوی او مست

به نوعی گلبن این باغ خوش‌بوست

که گویی ریشه‌اش در ناف آهوست

درین گلشن، بتان هرجا نشستند

به تار زلف، سنبل دسته بستند

به روی سبزه‌اش فرش ارجمندان

تذرو سرو او، همت‌بلندان

درختانش به هم پیوسته مایل

صنوبر عاشق سروش به صد دل

بر سروش قد خوبان چه سنجد؟

ز حرف راست باید کس نرنجد

نمی‌گوید بهای جلوه چندست

دماغ سرو این گلشن بلندست

به جیب غنچه گر چاکی فتاده

دری بر گلشن دیگر گشاده

بهار از خانه‌زادان حریمش

نسیم از بی‌قراران قدیمش

ز جویش آب حیوان تاب دارد

که چندین خضر را سیراب دارد

هوایش می‌دهم از نم گواهی

که می‌آید ز مرغان کار ماهی

نهال سیب او چون قامت یار

نمی‌آرد به جز سیب ذقن بار

بلندی‌های سروش بد مبیناد

که از پرواز قمری گشته آزاد

دهد آواز مرغ این گلستان

ز معجز، نغمه داوود را جان

ره دل‌ها چنان زد حسن آواز

که بلبل بر سر گل می‌کند ناز

درین گلزار، بی گل نیست یک خار

دمیده بلبلش را گل ز منقار

ز گل افتاده چندان رنگ بر رنگ

که جای ناله بر بلبل شده تنگ

گل افشرد آنچنان پهلوی بلبل

که بلبل غنچه شد در پهلوی گل

در او آب بقا یک جویبارست

هوایش را دم عیسی غبارست

ز شوق نرگسش، چشم بتان مست

به باد غنچه‌اش دل داده از دست

در آبش از قران ماه و ماهی

دهد عکس گل و غنچه گواهی

شفق را لاله او سرخ‌رو کرد

خضر از شبنمش می در سبو کرد

هما در سایه بیدش نشسته

که منشور شرف بر بال بسته

هوا گل را چنان سیراب دارد

که برگ گل ز خود شبنم برآرد

ز عکس سبزه و سنبل درین باغ

کند مژگان پر طاووس را داغ

چه شد گر چشم بت دل می‌رباید

به چشم نرگس او درنیاید

جز این نشنیدم از بالای سروش

که مرغ سدره می‌زیبد تذروش

ز بس کوته بود از قامتش دست

به صد تشویش قمری دل در او بست

ز شوق حوضش از بس بود بی‌تاب

چو نیلوفر، فلک سر بر زد از آب

نگردد تا فضایش ظلمت‌آلود

چراغ لاله را در دل گره دود

نهان در زیر هر برگش بهاری

ز شبنم هر گل او چشمه‌ساری

چنان بر تازگی نخلش سوارست

که گویی سایه‌اش ابر بهارست

غزال آرد به سوی این گلستان

برای چشم نرگس تحفه مژگان

ز شرم بیدمشکش نافه در دشت

چو مجنون همنشین آهوان گشت

دل قمری درین فردوس آباد

نپردازد به سرو از حسن شمشاد

ز هر جانب چو مجنونان خودرای

فکنده بید مجنون، زلف در پای

چه شد گر بید مجنون است موزون

به موزونی بود مشهور، مجنون

بود هرجا چو گل مسندنشینی

به پهلویش چو نسرین نازنینی

به ساز و برگ خود خیری چه نازد

که از صد ماه نو یک بدر سازد

درین گلشن مجو از خس نشانه

ز برگ گل نهد مرغ آشیانه

زبان شکوه اینجا بسته بلبل

ملایم‌تر بود خار از رگ گل

گل این بوستان را خار و خس نیست

محبت خانه است اینجا هوس نیست

کف پا را کند خاکش حنایی

که هست از لاله در شنجرف‌سایی

کشیده گرد او دیواری از گل

سر دیوار او را خار، سنبل

نمی‌باشد هوا چندین معطر

مگر دارد چنارش گوی عنبر؟

ز بوی ارغوان، گل رفته از دست

شراب ارغوانی داردش مست

ز دل کیفیت تاکش برد هوش

نگاه از دیدنش بی باده در جوش

صبا کرد آتش گل را چنان تیز

که شاخ گل شد آتشبار گلریز

نماند از غایت سبزی درین باغ

تفاوت در میان طوطی و زاغ

گرو برده‌ست در افسانه گل

زبان بلبل از آواز بلبل

گل از بس گرمی بازار دارد

عرق پیوسته بر رخسار دارد

درین گلزار، پرکاری بود گل

که پرگارش بود منقار بلبل

سوادش چون سواد خط خوبان

بود سیراب از چاه زنخدان

فشاند بلبلش چون گرد گیسو

ز بار منت افتد ناف آهو

به خاکش هم گرفتارست بلبل

که باشد گلبنش تا ریشه در گل

چه باشد وسعت مشرب؟ فضایش

مسیحا کیست؟ شاگرد هوایش

ز گل، نَرد شکفتن برده خارش

خزان را دست کوتاه از بهارش

درین باغ ار شود جبریل نازل

بماند چون نهالش پای در گل

درین گلشن که شد از جان سرشته

ز بس نازک‌مزاجی عام گشته

شود گر برگ گل دمساز بلبل

نخیزد بی خراش آواز بلبل

درین بستان ز شرم سرو آزاد

زلیخا را گریزد یوسف از یاد

زده بر سرو، پهلو، بوته گل

شده هم‌آشیان قمریّ و بلبل

***

مرا باغ جهان‌آرا بهشت است

بهشت این باغ باشد، ورنه زشت است

گلشن را باغبان تا دسته بسته

به یوسف مانده بازار شکسته

هوایش در کمال اعتدال است

کمال اعتدالش بی‌زوال است

ز نخل این چمن، شاخ فکنده

بماند جاودان چون خضر، زنده

به صد منت ز روی این گلستان

قضا برداشت طرح باغ رضوان

درین گلشن ندارد قدر خاشاک

ارم گو از خیابان سینه کن چاک

برای چشم‌زخم این گلستان

سپند از خال حور آورده رضوان

قدم بیرون منه زنهار ازین باغ

که دارد عالمی را لاله‌اش داغ

هوای این گلستان صحّت‌افزاست

نسیم اینجا هوادار مسیحاست

بهار این گلستان بی زوال است

شکست رنگ گل اینجا محال است

هوایی بس ملایم‌تر ز مرهم

نیارد زخم گل را چون فراهم؟

مسیحا روز و شب در کار اینجا

چرا نرگس بود بیمار اینجا؟

مگو قمری به سروش گشته پابست

بود خضری، عصای سبز در دست

بدین گلشن بود این نه چمن را

همان ربطی که با جان است تن را

زبانم این چمن را تا ثناگوست

نمی‌گنجد ز گل چون غنچه در پوست

خیال سنبلش تا نقش بستم

قلم، شد دسته سنبل به دستم

میان گلبن او شد خرد گم

ببستم لب چو غنچه از تکلم

***

گل و شمشاد باغ شاه عادل

دوانَد چون محبت ریشه در دل

چراغ دوده گیتی ستانی

بهار گلشن صاحبقرانی

نهال بوستان سرفرازی

شهاب‌الدین محمد شاه غازی

برای خطبه نامش مکرر

ملایک کرده‌اند از بال، منبر

ز رویش مهر انور، شرمگینی

ز رنگش خرمن گل خوشه‌چینی

ز عدل او جهان گردیده آباد

به دیدارش دل خلق جهان شاد

کند طغرای جودش را چو انشا

به آب زر، قلم شوید زبان را

ز سوادی نثارش در ته آب

نیاسود از تپش گوهر چو سیماب

کرم را داد دستی از هر انگشت

کفش را پنج دریا جمع در مشت

برای خنده دارد کبک طناز

به عهدش داغ‌ها از سینه باز

هوای خدمتش چون در سر آرند

چو هدهد تاج‌داران پر برآرند

نه تنها با درم دارد نگین را

گرفته نام او روی زمین را

سزد کز نام شاهنشاه عالم

چو نقش زر ببالد نقش خاتم

کفش پیمانه دریای اکرام

لباس خاص لطفش، رحمت عام

سخن را تازگی از دولت اوست

بلندی‌های شعر از همت اوست

به دریای عطایش بهر تقسیم

ز ماهی مضطرب‌تر بدره سیم

سخن را بازگردانم عماری

به سوی باغ چون باد بهاری

***

درین گلشن اساسی بود عالی

که چرخ افتاده بودش بر حوالی

بنایی توامان با چرخ اعظم

به دیوارش بقا را بست محکم

ز گردون گوی همدوشی ربوده

به رفعت چرخ‌ها چرخش ستوده

بهشت از شرم حسنش ناپدیدار

برش بتخانه چین نقش دیوار

در کعبه درش را حلقه در گوش

دو عالم چارچوبش را در آغوش

ز گلمیخ درش خورشید در تاب

دو پیکر، پیکرش را کرده محراب

دل از زلفین و زنجیرش چنان شاد

که چشم و زلف دلبر رفته از یاد

صفای این عمارت شد چنان عام

که می‌کرد اصفهان از او صفا وام

ز افتادن چو حسنش را بود عار

نمی‌دانم که چون افتاده پرکار؟

گذشته برج او را از فلک سر

ملایک گشته برجش را کبوتر

قضا از حسن محضش آفریده

کسش در هیچ آن، بی آن ندیده

چو در طرحش به خاکستر فتد کار

نویسد بر صفاهان سرمه، معمار

چو با قصر فلک گردد هم‌آغوش

نداند کس، که را برتر بود دوش

برای دفع چشم زخم مردم

سپند پیش طاقش گشته انجم

صفای طاق این زیبا عمارت

چو ابروی بتان دل کرده غارت

هوس اینجا بود با عشق، هم‌سنگ

کز استحکام منزل نشکند رنگ

در استحکام این پاینده ایوان

بقا چون صورت دیوار، حیران

اگر زین در غباری خیزد از جای

بماند سال‌ها چون چرخ بر پای

رسانده استواری را به معراج

بقا را برج او بر سر بود تاج

در و دیوار او آشوب چین است

اگر نقشی ز مانی مانده، این است

ز قدر او سخت چون برشمارم

بلندی‌های فکر آید به کارم

کسی کاین جا میسر شد سجودش

سپهر آیینه زانو نمودش

نظر چون در تماشایش کنم باز

کند پیش از نگاهم دیده پرواز

در و دیوار آن باشد منور

مگر ز آیینه زد خشتش سکندر؟

بنایی کاین چنین افکند معمار

سزد آنجا سکندر گر کند کار

به این منزل بود روشن زمانه

که چشم است این و عالم چشم‌خانه

ازین دولت‌سرا، دولت به کام است

جهان را بخت بیدار این مقام است

چنین جایی ندارد یاد، دوران

تو گر داری گمان، گوی است و چوگان

ز قدر این عمارت چند پرسی؟

تماشا کن به عجز عرش و کرسی

الهی این بنا معمور بادا

چو چشم بد غم از وی دور بادا

***

ز باغ افتاده بحری بر کرانه

که یک مدّش بود طول زمانه

فلک از جزر و مدّش در کشاکش

ز رشک موج او بر روی آتش

ببندد قطره او گر میان چست

تواند هفت دریا را ورق شست

چه گویم وصف این دریا که بینی

جز این، کز آسمان آید زمینی

چو آگه شد ز بحر اکبرآباد

ز قید دجله شد آزاد بغداد

چه دریا منبع آب حیاتی

به سویش بازگشت هر فراتی

حبابش برده گوی دلربایی

ز پستان نکویان ختایی

ز فیلان نهر را هر سو شکافی

خیابانی به راه کوه قافی

عیان از سادگی راز نهانش

شده افتادگی پای روانش

ز جیبش گرچه گوهر آشکارست

چو دلق بینوایان بی‌نگارست

نهاده پشت راحت گرچه بر خاک

همان در گردش است از چشم نمناک

ز ابرو کرده کشتی گلرخانش

چنان کز پرده دل بادبانش

ز کشتی موج دریا نیست پیدا

که کشتی هست بیش از موج دریا

همه مردم‌نشین چون خانه چشم

به خوبی غیرت کاشانه چشم

به هر کشتی نشسته چند یاری

شده هر ماه نو خورشیدزاری

به گاه سیر این بحر معظّم

چو در کشتی نشیند شاه عالم

ز بس بر خویش بالد آب دریا

شود هم‌عِقد، گوهر با ثریا

نه کشتی یافت بر پابوس شه دست

مه نو خویش را بر آسمان بست

مگر چشم ملایک بود در خواب؟

که کشتی گوی فرصت زد درین باب

نشست آن نوگل باغ بهشتی

به سان توتیا در چشم کشتی

ز شوق از بس که دریا رفت بالا

ز مرغابی فلک نشناخت خود را

چو شد کشتی‌نشین آن بحر خوبی

حسد بر چوب کشتی برد طوبی

ز رشک بحر شد پرخون، دل بر

که از خشکی به دریا رفت گوهر

چه کشتی، منبع دریای رحمت

ز فیض عالمی جویای رحمت

ز شوق این بحر یا رب در چه کارست

که بر وی ابر رحمت را گذارست

چو سیرش سوی کشتی رهنمون شد

ز دریا تلخی و شوری برون شد

صدف بر گرد کشتی گوهر افشاند

حباب از تن سر و ماهی زر افشاند

ز بحر آن گوهر خوبی گذر کرد

سراسر آب دریا را گوهر کرد

ز ملّاحان آن کشتی چه پرسی

که هریک حامل عرشند و کرسی

به دریا گرچه کشتی بی‌شمارست

زهی دریا که بر کشتی سوارست

ندانم این سفینه از چه باب است

که جای شاه‌بیت انتخاب است

***

سحر چون عندلیب آمد به فریاد

هوای باغ بازم در سر افتاد

بهشتی را که چندین یاد کردم

به مدحش عالمی را شاد کردم

بگویم کز که بود و از کجا خاست

که این فردوس را این گونه آراست

ز ابر رحمتی بود این گلستان

که بر وی ریختی گوهر چو باران

غلامان درش کیوان و برجیس

کنیزش را کنیزی کرده بلقیس

فلک بر درگهش چون حلقه میم

ز مهدش مهر و مه، گوی زر و سیم

ز مژگان گرد چشمش فوج عصمت

نظرهای بلندش اوج عصمت

به درج پادشاهی گوهری داشت

بلند اقبال نیکو اختری داشت

ندیده سایه او را فرشته

ز نور رحمتش یزدان سرشته

بود هرکس مثل در پارسایی

ز چشم او کند عصمت گدایی

ز شرم او چنان آیینه شد آب

که از دستش حنا را شست سیلاب

ملایک فرش بال آرند ز افلاک

که مهدش را نیفتد سایه بر خاک

..............................

به غیر از عصمت از عصمت چه آید؟

به او آن باغ را تملیک فرمود

که پروازش سوی باغ دگر بود

کلید باغ را پیشش فرستاد

که باشد باغ، ملک سرو آزاد

به گل داد اختیار گلستان را

پس آنگه خود به جانان داد جان را

برون شد زین جهان پرندامت

شفیعش باد خاتون قیامت

پس آنگه آن نهال مهرپرور

که گلشن را بدو بخشید مادر

قبول باغ کرد از مادر خویش

به گلبن، گل فرود آرد سر خویش

نهاد آن شاهزاده بهر تعظیم

به دست خویش بر سر تاج تسلیم

نرفته این گلستان جای دوری

بهشتی را به حوری داده حوری

زهی خاک جنابت تاج فغفور

غبار آستانت سرمه حور

کسی نشنیده دولتمند چون تو

پدر این، مادر آن، فرزند چون تو

به دولت باد دایم بارگاهت

بود لطفا پدر پشت و پناهت

الهی تا بود گلزار عالم

ز آب خضر باد این باغ خرم

فضایش سیرگاه گلرخان باد

برِ رو نوبر این بوستان باد

شمارهٔ ۲۶ - در توصیف شکارگاه شاه جهان در پالم

زهی صیدگاه شهنشاه دین

که صیاد دوران ندیدش قرین

چنین صیدگاهی برای شکار

ندیده‌ست صیدافکن روزگار

شکاری که در عرصه عالم است

همه جمع گردیده در پالم است

ز آهو در و دشت پر آنچنان

که گویی جهان گشته آهوستان

هوا عشرت‌افزا ز باد شمال

زمین نرگسستان ز چشم غزال

به عالم که دید این چنین صیدگاه؟

که صیدش بود بیشتر از گیاه

درین صیدگه، با شتاب تمام

شهنشاه دین قبله خاص و عام

ز دنبال هم بی خطا و درنگ

بسی صید افکند با یک تفنگ

ز آهو که صید شهنشاه شد

شمارش دو افزون ز پنجاه شد

صدوچار نوبت در آن گیر و دار

ز مرکب فرود آمد و شد سوار

تماشای صیاد این صیدگاه

کند محو در چشم آهو نگاه

به راه است چشم غزالان چهار

که آید شهنشه به عزم شکار

شمارهٔ ۲۷ - در توصیف جلد کتابی سلطنتی

صدف‌وار این جلد گوهرنگار

لبالب بود از در شاه‌وار

به حسن و صفا می‌برد دل ز چنگ

کجا نقش ارژنگ و این آب و رنگ

چنین صنعتی کس نبرده به کار

به جز صانع دست صنعت‌نگار

کسی کاین چنین لعبتی ساز کرد

مگویید نیرنگ، اعجاز کرد

در او درج اوراق هفت آسمان

که گنجد در آن ذکر شاه جهان

سزد لاف معجز ز صورت نگار

که کرد این چنین صورتی آشکار

به صنعت، ندانم که این نقش بست؟

که بهزاد را بست بر تخته، دست

که دیده جز این جلد گوهرنگار؟

که گیرد صدف بحر را در کنار

بهار ارم کرده اینجا بهار

شکفته گل از پوستش غنچه‌وار

ز شرم مقواش دارد حجاب

که نام ورق می‌برد آفتاب

از آن جا گرفته‌ست در طاق دل

که باشد مقواش ز اوراق دل

گرو برده این لعبت دل‌فریب

ز رخسار خورشیدرویان به زیب

چه چست است و در دلربایی دلیر

نمی‌گردد از دیدنش دیده سیر

به حسن است افزون ز خورشید و ماه

به اندازه دیدنش کو نگاه؟

ز رخ رنگ خورشید روزی پرید

که شکل ترنجش قضا می‌برید

شبیه ترنجش چو می‌ساختند

به ترکیب خورشید پرداختند

مریزاد دستی که این گل برید

که از غیرتش گل گریبان درید

بود سرنوشتش ز روز نخست

که ربطش کند ربط اجزا درست

نیابی به جمعیتش دیگری

که در جمع افراد دارد سری

کسی شکر چون گوید آن دوست را

که داد اینقدر مغز یک پوست را

به نقش و نگارست زیبا و نغز

ندیده چنین پوستی هیچ مغز

ترنجش بود آفتابی دگر

خطوط شعاعیش تحریر زر

حدیثش به هر صدر مجلس بلند

مربع‌نشین و مربع‌پسند

به گیتی گرفت آنقدر اعتبار

که شد ذکر شاه جهان را حصار

فلک روزی از قدرش آگاه شد

که جلد کتاب شهنشاه شد

به غیر از ترنج زر این کتاب

ندیده‌ست ثابت کسی آفتاب

کتابی که باشد چنین جلد آن

بود درخور ذکر شاه جهان

شمارهٔ ۲۸ - تعریف تخت سلطنتی و تاریخ ساخت آن

زهی فرخنده تخت پادشاهی

که شد سامان به تایید الهی

مدار تخت اگرچه بخت باشد

سعادت بخت را زین تخت باشد

فلک روزی که می‌کردش مکمل

زر خورشید را بگداخت اول

چو دست نوبت آمد بر سر کان

ز قدر خویش واقف شد زر کان

بود زیب زرش از کان زیاده

مگر گنج روان است ایستاده؟

به حکم کارفرما صرف شد پاک

به میناکاریش مینای افلاک

جز این تخت، از زر و گوهر چه مقصود؟

وجود بحر و کان را حکمت این بود

شدند اورنگ شاه هفت کشور

چها کرد اتفاق گوهر و زر!

شد این اورنگ زیب ربع مسکون

عروس ملک را زینت شد افزون

ز یاقوتش که در قید بها نیست

لب لعل بتان را دل به جا نیست

دل گوهر ز الماسش خورد نیش

ز لعل یار، لعلش را بها بیش

برای پایه‌اش عمری کشیده

گهر افسر به سر، خاتم به دیده

به کارش آمدی خورشید ناچار

اگر می‌بود خالی یک نگین‌وار

به خرجش عالم از زر شد چنان پاک

که شد از گنج خالی کیسه خاک

برای زیبش از گوهرنگاری

گرفتارند بحر و کان به خواری

قضا می‌کرد چون گوهرنگارش

نیامد اختر گوهر به کارش

خبردار بهای گوهرش کیست؟

که داند حاصل روی زمین چیست؟

رساند گر فلک خود را به پایش

دهد خورشید و مه را رونمایش

سرافرازی که سر بر پایه‌اش سود

ز گردون پایه‌ای بر بخت افزود

که را جز پایه‌اش توفیق این گشت؟

که سازد چار رکن کعبه را هشت

به طوف پایه‌اش از جوش مردم

سلیمان را شود انگشتری گم

خراج بحر و کان پیرایه او

پناه عرش و کرسی، سایه او

گرفته دست شاهان پای این تخت

که اینجا بخت‌شان را نو شود رخت

ازین تخت است گردون صاحب افسر

فلک را پایه‌اش تاج است بر سر

کند گر قصه این تخت آغاز

مرصع‌خوان شود هر قصه‌پرداز

سلیمان را اگر یاری کند بخت

به کام دل رسد در پای این تخت

بشارت باد از بخت آسمان را

که شد محراب این تخت آسمان را

گرفته دست دولت پایه‌اش را

سعادت می‌پرستد سایه‌اش را

به سویش خلق را روی نیاز است

مگر این تخت محراب نمازست؟

سریر حضرت شاه جهان است

که محراب زمین و آسمان است

بدخشان گو غنی کن کیسه سود

که لعلش را بها امروز افزود

زرش را مهر دل تا بر گوهر تافت

صدف در قعر دریا سینه بشکافت

ز انواع جواهر گشته الوان

خراج عالمی هر دانه آن

در اطرافش بود گل‌های مینا

فروزان چون چراغ از طور سینا

چو می‌کرد از فرازش کو تهی دست

نگین خویش جم بر پایه‌اش بست

به ترتیبش که را جرات کند رای؟

به جز توفیق بخت کارفرمای

شب تار از فروغ لعل و گوهر

تواند صد فلک را داد اختر

ز شادابی دُرش دریای آب است

طلایش را عیار آفتاب است

تماشایش فزاید نور بینش

به ترکیبش کند ناز آفرینش

جواهرخانه شاه جهان است

مگو تخت روان، گنج روان است

عیان بینند از مه تا به ماهی

درین اورنگ فر پادشاهی

چنین تختی‌ست درخور، شاه دین را

مکان این است لایق، این مکین را

دهد شاه جهان را بوسه بر پای

ازان شد پایه قدرش فلک‌سای

سریر پادشاه هفت اقلیم

کند بر نه فلک، از قدر، تقدیم

چو شاهنشاه را این تخت شد جای

خراج هفت کشور بوسه زد پای

کند شاه جهان‌بخش و جوان‌بخت

خراج عالمی را خرج یک تخت

کسی کاین تخت را شد مدح‌پرداز

بر اورنگ سلیمانش رسد ناز

خداوندی که عرش و کرسی افراخت

تواند قدرتش تختی چنین ساخت

اثر باقی‌ست تا کون و مکان را

بود بر تخت جا، شاه جهان را

بود تختی چنین، هر روز جایش

خراج هفت کشور زیر پایش

سعادت در سر این تخت ازان است

که جای ثانی صاحبقران است

شهنشاه حقیقی و مجازی

شهاب‌الدین محمدشاه غازی

به ترتیبش فلک را کرد الهام

فلک در پنج سالش داد اتمام

چو تاریخش زبان پرسید از دل

بگفت اورنگ شاهنشاه عادل

بود تاریخ این تخت فلک‌سای

سریر پادشاه بزم‌آرای

شمارهٔ ۲۹ - وصف خوابگاه شاهی

زهی عالی بنا کز پایداری

بقا را کرده تعلیم استواری

مقام خوابگاه پادشاهی

مهیّا شد به تایید الهی

سراسر نور چون کاشانه چشم

شده مردم‌نشین چون خانه چشم

در و بامش همه عنبرسرشت است

که گویی خانه چشم بهشت است

کند این خانه را زان چرخ پابوس

که شمع دولت و دین راست فانوس

نشد آیینه با خشتش برابر

بسی داغ است ازین معنی، سکندر

درش محراب محراب نیازست

چو چشم دولت بیدار بازست

در و دیوارش از آیینه‌کاری

چو عالی محو در صورت‌نگاری

ز سودایش هوایی بیت معمور

به طوفش کعبه آید از ره دور

فلک را رفعتش دل برده از دست

ز جام روزنش خورشید، سرمست

درین خلوت‌سرای نیک‌فرجام

تراوش می‌کند فیض از در و بام

چو طبع مستقیم از روشنایی

چو روی مهوشان در دلگشایی

بود کیفیت از جامش نمودار

چو از آیینه عکس روی دلدار

ز فیضش صبحدم را خانه معمور

چو مشرق، روزنش فواره نور

شرف را خانه دولت تمام است

مقام عشرت و عیش مدام است

ز رفعت سایه سقفش فلک‌سای

پی تعظیم فرشش، عرش بر پای

ز سقفش آسمان چون سایه در زیر

نمی‌گردد نگاه از دیدنش سیر

زمینش فیض‌بخش و عشرت‌انگیز

در و بامش طرب‌گاه و طرب‌خیز

به دیوارش که زد این نقش پرکار؟

که شد مانی ز حیرت نقش دیوار

ز خاکش بوسه‌چین زرین‌کلاهان

ثناگوی صفایش صد صفاهان

به گردش روح قدسی جمع ازان است

که خلوت‌خانه شاه جهان است

به سعی بانی فرخنده فرجام

چو این دلکش عمارت یافت اتمام

خطابش دیده ایام کردند

چو دیده، خوابگاهش نام کردند

بود خاکش عبیر طره حور

ازین فردوس بادا چشم بد دور

شمارهٔ ۳۰ - در وصف ناتوانی و بیماری

مسلمانان فغان زین ناتوانی

که دارد در گمانم زندگانی

بود مشکل، ستادن بر من زار

چو برگ کاه بی امداد دیوار

وگر بهر ستادن دست گیرم

چو برگ لاله گیرد پا به قیرم

سرم چندان عصا را متّکا کرد

که خود را همچو گو جزو عصا کرد

ازان با شعله‌ام چون شمع همراه

که نتوانم کشیدن بی مدد آه

بود دستم به دست ناتوانی

سرم را تکیه بر دوش گرانی

چنان از تربیت جسمم جدا ماند

که موی و ناخن از نشو و نما ماند

چو مژگان را گران بر دیده دیدم

چو مویش از کنار داغ چیدم

ز بس کز استخوان شد پوست مایوس

جدا شد استخوان چون شمع فانوس

رسانیده به جایی ضعف حالم

که گیرد پشّه‌ای در زیر بالم

نظر در دیده‌ام از ضعف شد پیر

تنم از سایه مژگان به زنجیر

حباب‌آسا مرا پروای تن نیست

به غیر از یک نفس در پیرهن نیست

به چیزی دیگرم دل نیست خرسند

به تار آه خویشم چون گره، بند

ازان مویی که صد ره بر شکافی

برای پوششم تاری‌ست کافی

چو تن رفت از میان، ضعف تن از چیست

به ذات خویش قایم جز خدا کیست

اگر ملک سلیمانم دهد کس

به قدر نقش پای مور، جا بس

درین ضعف از توانایی چه لافم؟

که باشد ارزنی صد کوه قافم

چو ذوق رفتن آید در ضمیرم

ز طفلان راه رفتن یاد گیرم

نیارم بی عصا یک گام رفتن

دو گامی با عصا تا شام رفتن

ز بس ضعف تنم افکنده از کار

کنم خود را غلط با نقش دیوار

چو قوت، بی‌وفایی در جهان نیست

چو صحّت، زودرنجی در میان نیست

مناز از قوت پنجاه‌ساله

که یک شب بهر تب باشد نواله

نباشد رعشه من اختیاری

چو برگ بید از باد بهاری

اگر بر سایه مورم فتد راه

شوم از ظلمت جاوید آگاه

چنان کم شد توانایی و تابم

که طوفانی کند موج سرابم

نمی‌چسبد لباسم بر تن زار

مگر بر جامه‌ام دوزند چون تار

بود بر من یکی از ضعف پیکر

صدای پای مور و شور محشر

ازان دستم ز خاتم می‌گریزد

که از آب نگین طوفان نخیزد

به عرض مو، رهی گر آیدم پیش

مقام از گام در راهم بود بیش

چو مشت ارزن آرد بر رهم باد

ز کوهستان قافم می‌دهد یاد

ز ضعفم می‌کند هر دم عصا گم

بچسبم بر عصا گر چون سریشم

اگر موج سراب آید به خوابم

چو طوفان افکند در اضطرابم

فتد صد ساله راهم گر به گردن

ز نقش پای نتوانم گذشتن

گر اندازد حبابم سایه بر سر

بود ز افتادن گردون گران‌تر

دیار قحط شد گویی تن من

که در وی گوشت عنقا شد چو روغن

نسیمی از قضا گر آیدم پیش

چو گل، اجزای من گیرد سر خویش

ازان مویم که بر ساعد زند تاب

فتاده ماهی دستم به قلاب

تن زار مرا از هم‌نشینان

نبیند کس به جز باریک‌بینان

نبینم آفت از کس بی خلافی

مگر افتم به دست موشکافی

ز ضعفم کی مدقّق را خبر شد؟

که بایست اندکی باریک‌تر شد

توانم گر گذشت از خود من زار

گذشتن از صراطم نیست دشوار

کشیده آنچنان ضعفم در آغوش

که دستم راست دست دیگران دوش

ز دست من چه کار آید ازین بیش

که آورده‌ست تاب پنجه خویش

ندارم تاب تعظیم از نحیفی

به کبرم متهم دارد ضعیفی

نمانده قوت رفتن ز خویشم

ضعیفی چند گام آورده پیشم

نیابم بر تن ضعف آنقدر دست

که بینم ساعدم در آستین هست

ز ثقل ناخنم شد پنجه افگار

ستیز دیگرانم نیست در کار

ندارم بر شکست نفس خود دست

گرفتارم به دست نفس، پیوست

دلم از ضعف نتواند تپیدن

نفس دارد معافم درکشیدن

مرا منزل نه غرجستان نه غورست

سواد اعظم من، چشم مور است

چو گیرد در زرم از پای تا سر

ز گل نقصان شود یک خرده زر

چو کلکم بر ورق حرفی نگارد

قلم، موی سر خویشم شمارد

نیفتد تا ز هم از رعشه در مشت

به بند جامه‌بندم بند انگشت

اگر بیند چو خس در بوستانم

کشد بلبل به سوی آشیانم

نکرده هیچ بیرون ضعفم از مشت

به بازو رفته انگشتر ز انگشت

درین بستان‌سرا یا رب کجا ماند

که با خویشم صبا همره نگرداند

عجب نبود گرم پنهان بود راز

که نتوانم ز دل حرفی کشم باز

نشستم آنقدر از ضعف خاموش

که شد چون غنچه گفتارم فراموش

ز بس ضعف نفس در سینه بینم

نفس چون صبح در آیینه بینم

به فرض ار پشّه‌ای بر من نشیند

تنم را نقش پای خویش بیند

ز بس ضعف بدن موری تواند

که سوی خرمن ماهم کشاند

نمی‌دانم که ضعف از من چه کم کرد

تواند موی را تیغم قلم کرد

فتاد از ضعف این ننگم به گردن

که نتوانم دل خود را شکستن

بده انصاف، با این ضعف و سستی

کشم تا کی خمار تندرستی؟

بحمدالله که شد اعضای من سست

که دست از ضعف نتوانم ز جان شست

چنان از ناتوانی رفت هوشم

که تا امروز، دی دارد به دوشم

بدین صورت که بینی ناتوانم

به نوعی ناامید از دوستانم

که با این ضعف اگر کوه آیدم پیش

ندارم تکیه الّا بر دل خویش

مرا بر رفتن گامی دریغ است

مگر بر زانویم آیینه تیغ است؟

بود سطح نگینم گر گذرگاه

به جان آیم ز ناهمواری راه

چو نتوانم زدن با همرهان بال

چو طفلان پای برچینم ز دنبال

ندارم زور پای از پی کشیدن

به همراهان بود مشکل رسیدن

کنم دایم حدیث ضعف اظهار

ندارم دست‌پیچی جز تن زار

نیابد از عصا دستم خراشی

اگر مو را توان دادن تراشی

ندارم بر شکست آستین دست

که بین ساعدم در آستین هست

درین ضعفم اگر سوزند، شاید

که دود از آتش من برنیاید

مرا گر سایه موری کند زیر

کند عاجزترم از ناخن شیر

به غیر از نسبت اینجا نیست منظور

گرفت از بال سیمرغم پر مور

ز پیری شاکرم چندان که گویی

که زورم شد دو چندان از دو مویی

بود رشک مه نو جسم زارم

کز آسیب اشارت در حصارم

نمی‌جنبانمش چون باد، گستاخ

عصا آسوده در دستم به از شاخ

اگر رنگ حنا دستم نیفشرد

چو مرجان خون چرا در پنجه‌ام مرد؟

ز ضعفم سر به سودا آشنا نیست

به سر داغم کم از سنگ آسیا نیست

فلک یک جو به حال من نپرداخت

ز ضعفم در شکاف گندم انداخت

رگم کز ضعف آرامش‌پذیرست

به روی پوست، موجی بر حریر است

مده گو، زحمت پیراهنم کس

حریر پوست، پیراهن مرا بس

چنان زد ناتوانی در تنم چنگ

که شد زرد استخوانم را چو بیرنگ

چو دیدم ناتوانی کرده سستم

ز لطف شاه، استمداد جستم

به یک دم لطف شاهم قوتی داد

که قوت‌های پیشم رفت از یاد

مسیحایی مرا بر سر فرستاد

که یمن مقدمش جان نوم داد

شهنشاهی که از تاریخ عالم

رساند پادشاهی تا به آدم

زری در کیسه کون و مکان نیست

که بر سکه شاه جهان نیست

زبان خامه‌ام چون گوهر افشاند

شهاب‌الدین محمد بر زبان راند

فلک در جنب قدر او خیالی

ز ملک او زمین هند، خالی

جهان گر داشتی وسعت ازین بیش

نهادی همتش گامی دگر پیش

فلک قدرا! سلیمان بارگاها!

ملایک سیرتا! انجم سپاها!

مگو، زور طبیعت شد ز دستم

ز زخم صید پرس احوال شستم

مرا زور طبیعت برقرار است

درین دریا گهر بیش از شمارست

به مدحت گوهر آرم آنقدر پیش

که نشماری جهان را یک صدف بیش

مرا سرگرم کن در مدح‌خوانی

نداند شمع پیری از جوانی

نشد کام خزان حاصل ز باغم

دهد گل تا دم آخر چراغم

چو بردارد ز خاکم لطفا شاهی

چو داغ از اخترم افتد سیاهی

***

خراسان نیست آن کشور که آسان

توان برداشتن دل از خراسان

به فردوسم مبر گو قسمت از طوس

من و حرمان طوس، افسوس افسوس

نمی‌گویم خراسان این و آن است

اگر نیک است اگر بد آشیان است

جوانی را در ایران صرف کردم

به پیری هند گردید آبخوردم

خدا داند که از هر جستجویی

به جز مشهد ندارم آرزویی

ندارم بر همای جنت افسوس

خوشم چون جغد با ویرانه طوس

شمارهٔ ۳۱ - تعریف توکل و قصه رهزن فقیر شده و حال بت‌پرست تارک دنیا

زنده‌دلی بهر تماشای هند

رفت ز کشمیر به اقصای هند

راهزنی دید، شده خرقه‌پوش

لب به جز از ذکر الهی خموش

پختگی از هر طرف آموخته

چون نفس از گام زدن سوخته

وادی تجرید شده منزلش

رنگ تعلق نه در آب و گلش

رایحه‌ای از نفسش مشک ناب

برگ گلی از چمنش آفتاب

در همه دل کرده چو اندیشه جا

با همه چشمی چو نگاه آشنا

فسق به تقویش مبدل شده

آرزوی نفس معطل شده

بسته دلش بر کمر از توبه کیش

عزم جدالش به جدل‌های پیش

از عمل خویش گرفته کنار

شسته سیاهی ز بدن صبح‌وار

کرده به العفو بدل الصبوح

چیده گل توبه ز باغش نصوح

از می حق، مست اناالحق شده

نیستی‌اش هستی مطلق شده

شسته ز آلودگی نفس، دست

ماهی توفیق فکنده به شست

سوخته اعمال بد خویش را

ساخته مرهم جگر ریش را

آنچه توان گفت ز بد کان شده

کرده و از کرده پشیمان شده

بر زره کینه، تغافل‌فروش

خرقه رحمت چو سحابش به دوش

دانه تسبیح ز مژگان تر

در کفش از آبله سیراب‌تر

تافته رو از همه کس بی ریا

وز دو جهان، روی به سوی خدا

کرده سر کوه ندامت مقام

آمده قانع به حلال از حرام

دید جوان زنده‌دلش خیره ماند

وز روش روشن او تیره ماند

گفت به رهزن که چه حال است این

با همه نقصان، چه کمال است این

سوی ورع گشت که رهبر تو را؟

وز چه شد این ملک مسخر تو را؟

پیشه تو راهزنی بود و بس

بال خود از شهد تو شستی مگس

گشته‌ای از تیغ به تسبیح شاد

سبحه و تیغت که گرفته و که داد؟

قاید راه تو درین ره که شد؟

مشتری جنس تو در چه که شد؟

بادِ که افشاند بهار تو را؟

سنگ که زد شیشه کار تو را؟

نخل تو را بود جز آتش حرام

گلشن قدسش ز چه رو شد مقام؟

راهزن از وی چو شنید این مقال

دُر ز صدف ریخت به تقریر حال

گفت که روزی به هوای درم

دربدرم داشت سراغ کرم

قامت خود چون علم افراختم

وز مژه چون خامه قدم ساختم

کس خبر از کعبه جودم نداد

راه به بتخانه بخلم فتاد

از در بتخانه درون آمدم

بی درمی یافت که چون آمدم

خانه‌ای از سیم و زر آراسته

بیشتر از خواسته، ناخواسته

رشک خم باده ز یاقوت ناب

روزن او، طعنه‌زن آفتاب

از زر و سیمش در و دیوار پر

همچو صدف فرش زمینش ز دُر

آب گهر گر حرکت داشتی

ساحتش از سیل بینباشتی

بود در آن خانه بتی از رخام

برهمنی برده به پیشش قیام

ناخنی از پنجه تواناترش

سلسله پا شده موی سرش

رشته جام ساخته زنار او

محض توجه شده در کار او

دل ز خیال همه پرداخته

عشق بتی را بت خود ساخته

بند تحیر زده بر پا و دست

بی‌حرکت مانده چو بت، بت‌پرست

گفتمش ای بر سر این گنج امیر

با قدری سیم و زرم دست گیر

رخ ز غم زر شده چون زر مرا

مفلسی آورده بدین در مرا

من ز فراق درمم خوار و زار

خفته تو بر روی درم سکه‌وار

بخل مکن پیشه به دلسوزی‌ام

بر تو نوشته‌ست قضا روزی‌ام

عشق درم در دلم افکنده شور

گر تو نبخشی، بستانم به زور

کیسه تهی، دست تهی، دل تهی

نیست در افلاس مرا کوتهی

حسرت زرهای توام کرده داغ

ساخته روشن طمعم را چراغ

من به سوال از وی و او در جواب

لب ز سخن شسته به هفتاد آب

کرده سکوت ابدی اختیار

همچو زبانی که بیفتد ز کار

جامه چو بر قد سوالم ندوخت

چهره‌ام از آتش کین برفروخت

تا به غضب تیغ برافراشتم

تخم وجودش به عدم کاشتم

بر قفسش تیغ چو روزن گشاد

مرغ دلش در قدم بت فتاد

داعیه کردم که ببینم دلش

تا چه شد از سجده بت حاصلش

دست چو بردم به دل بت‌پرست

جای دل او بتم آمد به دست

بس که دلش واله و حیران شده

آینه صورت جانان شده

آینه‌اش لیک هم‌آغوش زنگ

عکس در او مانده چو صورت به سنگ

بر دلش افتاد مرا چون نظر

آتش غیرت ز دلم کرد سر

تیغ فکندم ز میان در زمان

دامن پرهیز زدم بر میان

درصدد ترک مناهی شدم

محرم توفیق الهی شدم

کم ز برهمن نه ای، ای خودپرست

دامن حق را نگذاری ز دست

چند چو بهمان و فلان زیستن؟

کم ز برهمن نتوان زیستن

ای به گمان خوش که مگر عاقلی

غافلی از خود، که عجب غافلی

بر هوس خود چو شکست آوری

دامن معشوق به دست آوری

گرچه به هر حرف نهد خامه سر

لیکن ازان حرف ندارد خبر

واله معشوق شو آیینه‌وار

کز تو شود صورت او آشکار

چشمه فیض از دل دانا طلب

گوهر سیراب ز دریا طلب

نغمه ناهید ز ناهید پرس

راه به خورشید، ز خورشید پرس

شعله نماید به خود از نور خویش

راه به پروانه مهجور خویش

تا نکند مرغ، غلط، راه باغ

هر طرف افروخته گل صد چراغ

شمارهٔ ۳۲ - مذمّت مدح خسان و فواید هجو ایشان و مذمّت شعرای طامع و کاذب

دوش به رسواشدن عالمی

بود سرم بر سر زانو دمی

ناخن طبعم پی مضمون بکر

عقده‌گشا گشت ز گیسوی فکر

معنی باریک گزیدم بسی

چون مژه، مو در خره چیدم بسی

شب همه شب خاک هجا بیختم

بر سر هرکس قدری ریختم

شاعر هاجی ز ثناگر به است

تیزی شمشیر ز جوهر به است

به بود از مدح، خسان را هجا

بهر تردد نبود سر چو پا

شعله چو ساکن شود، افسرده دان

زنده که خونش نبود، مرده دان

آهن آیینه چو افتد ز نور

کس نکند فرق ز نعل ستور

جز به هجا، کلک سزاوار نیست

مار که زهرش نبود مار نیست

نشئه دهد انجم و افلاک را

زان رگ تلخی که بود تاک را

گلبن ازان روز که سر پیش کرد

تربیت خار ز گل بیش کرد

تلخی من در سخن آید به کار

خوش نبود باده شیرین گوار

هرکه خورد مشتم و گوید سخن

مشت خورد بار دگر بر دهن

نیم کُش از خاک چو برداشت سر

کرد تقاضا پی تیغ دگر

مار طبیعت که ندارد شرنگ

فرق چه زو تا به طناب دو رنگ؟

روی طبیعت ز سخن برمتاب

نور بود ماحصل آفتاب

بر قلمم دست منه زینهار

زهر بود در بن دندان مار

پیشتر از خصم به تندی مکوش

آتش اگر برنفروزد، مجوش

زان که دهد زاده خود را به باد

حامله چون پیشتر از وعده زاد

لیک تو هم خصم چو افکند تیر

ضربت تیغ از سر او وا مگیر

دشمن اگر کوه شود زو ملنگ

تیغ زبان رخنه نگردد ز سنگ

کوه که تمکین بود از وی صواب

عیب نداند سبکی در جواب

باده ز تلخی کند آشوب را

ارّه به دندانه بُرد چوب را

کوهکنان را نبود غم ز جنگ

شیشه‌گران راست غم از جنگ سنگ

تیغ زبان را چو قلم ساز تیز

یا چو زبان در پس دندان گریز

نظم تو را هجو بود پاسبان

پیرهن مغز بود استخوان

جز به هجا نظم نیابد نظام

زان که شود پنجه به ناخن تمام

سر کنم اول ز گروهی سخن

طایفه‌ای زشت، نه مرد و نه زن

رفته ز چشم همه چون شیشه آب

کرده شکم‌ها چو سبو پر شراب

زن نه و چون زن همه دنبال زیب

آب نه و رفته همه رو به شیب

باد چه؟ مشّاطه گیسویشان

خاک چه، سیلی‌خور زانویشان

بس که چو نی هرکسشان داده دم

کرده شکمشان چو نی انبان، ورم

آب حیا رفته ز رخسارشان

لای قدح آب رخ کارشان

شیشه قاروره نه و دم‌به‌دم

کرده ز بول دگری پر، شکم

شب همه شب چون هوس می کنند

راه چو کشتی به شکم طی کنند

خوار به چشم همه کس چون غبار

دیده چو عینک دو، ولی رو چهار

مرده هم خورده به رغبت چو گور

پخته، ولی خام خورش چون تنور

رسم فتادن شد از ایشان پدید

چرخ ز افتادن ایشان خمید

جور و جفا عام شد از کینه‌شان

رسم وفا نیست در آیینشان

دیده گشودم به تماشایشان

باز رسیدم به سراپایشان

یافت نشد بر تن این قوم سست

موضع روییدن مویی درست

کرده به بر جا همه کس را چو دلق

ره نه و چون راه، گذرگاه خلق

هر یک ازین قوم پس از سادگی

کرده مباهات به قوّادگی

صورت خود خاک سر کویشان

دیده در آیینه زانویشان

روز همه غاشیه بر دوش هم

چون مژه شب خفته در آغوش هم

از بُنه شرم برون برده رخت

دیده چو آیینه فولاد، سخت

گرسنه چشمان نفاق و حسد

جان حسد را دل ایشان جسد

کرده وفا را خجل از زندگی

داده حسد را خط پایندگی

در روش خویش مگو کوتهند

با همه‌کس تا همه‌جا همرهند

صحبت این قوم بود ناپسند

نم نبود آینه را سودمند

گرمی‌شان چون تب مرگ است زشت

بی رخ این طایفه دوزخ بهشت

صحبت این طایفه بی برگ به

زانچه دهد ایزدشان، مرگ به

گلشن خوبی که خوش آب و هواست

تازگی او ز بهار حیاست

در چمن حسن، ادب آبروست

در گل رخسار، حیا رنگ و بوست

لاله‌عذاری که حجابش نماند

برگ گلی دان که گلابش نماند

گل چو شود دستزد خار و خس

کی زندش بر سر دستار، کس؟

حسن بتان را نشناسی به رنگ

زانکه به میزان ندهد رنگ، سنگ

باید، اگر رنگ بود در حساب

لاله دهد بیشتر از گل، گلاب

گِل به ازان گل که گلابیش نیست

خاک در آن دیده که آبیش نیست

پاکی دامن ز نکویان نکوست

آینه را زخم قفا داغ روست

شمارهٔ ۳۳ - در شکایت از احوال خود و ستایش عشق

من چه کسم؟ غم‌زده بی‌کسی

بر سر گرداب ملامت خسی

نغمه من، ناله شب‌گیر غم

دایره‌ام حلقه زنجیر غم

آب دم تیشه خورد ریشه‌ام

سنگ کند تربیت شیشه‌ام

مولد من شعله بود چون شرر

تکیه‌گهم تیغ بود چون کمر

بی مدد، از ضعف ننالم چو نی

عمر به تلخی گذرانم چو می

چون نخورد زخم پیاپی تنم؟

چوب ته تیشه گردون منم

در جگرم شهد، شرنگی کند

در قدحم باده دورنگی کند

راه به جیحون شده از گریه‌ام

دُر به صدف خون شده از گریه‌ام

از گذرم خاک کند سرکشی

در جگرم، آب کند آتشی

زخم به ناسور سپارد دلم

گریه به طوفان نگذارد دلم

لعل شود خاک چو گیرم به دست

زهر شود می، چو شوم می‌پرست

صبح مرا خنده نیامد به لب

عمر تلف شد چو کواکب به شب

در جگرم بس که فرو برده چنگ

ناخن گردون شده چون لاله، رنگ

ذره‌صفت بس که تنک‌مایه‌ام

خاک، تنفر کند از سایه‌ام

داده دلم ناخن غم را خراج

بر سر هدهد زده از شانه تاج

سایه نیفکنده هما بر سرم

تیغ کشیده به سر از هر پرم

سبزه بود آتش گلخن مرا

دانه شرارست به خرمن مرا

زخم مرا مشک بود خانه‌زاد

لاله من رسته ز خاک مراد

سینه کوه است پر از ناله‌ام

داغ سیه‌کاسگی لاله‌ام

تیره شد از پاس نفس سینه‌ام

زنگ بود جوهر آیینه‌ام

خار بود موی چو گل بر تنم

حلق فشارد زه پیراهنم

پیکرم از ثقل نفس دردناک

سایه‌ام از ضعف نیفتد به خاک

پنجه غم می‌کشدم کو به کو

شانه کند دست‌درازی به مو

هیچ دل از سوختنم نیست داغ

ز آتش من برنفروزد چراغ

همسفرانم همه خرسنگ راه

همنفسانم چو نفس عمرکاه

داغ من از کوشش مرهم خجل

سینه چاکم ز رفو منفعل

پیکرم از رشته زبون‌تر شده

دل ز گره، بار صنوبر شده

کس نکند رقص به روم و به چین

کش به چراغم نرسد آستین

برق بلا، داغ ز مهجوری‌ام

سیل فنا، تشنه معموری‌ام

خون جگر چون نفسم بسته شد

لاله و گل در چمنم دسته شد

چرخ به هر صید که بگشاد شست

خورد بر او تیر و مرا سینه خست

نقش پی مور بود مار من

چنبر گردون، گره کار من

خون دلم باده بی‌غش بود

آبخورم چشمه آتش بود

کار من از خویش برآرد شکست

دست مرا بند بود، بند دست

رشته من در گره افتاده به

مغز نی آنجاست که دارد گره

غم ز دلم زنگ کدورت برد

داغ دلم آب ز ناخن خورد

بر بدنم، موی کند ارقمی

یک سر مو نیست ز عیشم کمی

روز خوش من شب هجران بود

دود در آتشکده ریحان بود

کی دلم از درد حزین می‌شود؟

شیشه چو بشکست، نگین می‌شود

جغد بود مرغ سرایی مرا

داده خدا گنج عطایی مرا

تافته همت ز دو عالم سرم

قوت پرواز شکسته پرم

طبع مرا زهر ز می خوشترست

تیر نی از ناله نی خوشترست

چند غبار دل ایران شوم؟

چند کنم صبر و پشیمان شوم؟

نعل سفر کاش در آتش کنم

سوی دکن رفته فروکش کنم

آب دکن شویدم از دل غبار

بندر صورت شوم آیینه‌وار

***

ای ز هوس گشته چنین تیره‌روز

آتشی از عشق به دل برفروز

جلوه حسن است ز دیوار و در

کور نه‌ای، بخل مکن در نظر

ای که دل از غم نخراشیده‌ای

عافیت خویش کجا دیده‌ای؟

هست به هر گوشه بتی جلوه‌گر

خفته به چشم تو چو کوران نظر

سینه بی غم نخراشد کسی

سنگ به ناخن نتراشد کسی

بی‌خردان را نبود غم به دل

کشتی خالی ننشیند به گل

دل به جز از غم نگشاید ز کس

لعل به الماس توان سفت و بس

چشمه سنگ است پر آب زلال

چشم تو خشک آمده عینک مثال

گریه برد جانب مقصود، راه

تا نبود قطره نروید گیاه

دیده چو در گریه بخیلی کند

جامه مقصود تو نیلی کند

داغ غمت گر نبود بر جبین

مرگ به از زندگی اینچنین

گر نبود عشق در آب و گلت

مار سیاه است نفس در دلت

بر جگر آن داغ که ناسور نیست

آینه‌ای دان که در او نور نیست

سنگ‌شود شیشه برای شکست

گِل به ازان گل که نه خاریش خست

خسته نه‌ای، دست به کاری بزن

بر چمن عشق گذاری فکن

گاه چو بلبل جگری می‌خراش

گه چو صبا بوی گلی می‌تراش

عقل برِ عشق ندارد بها

قدر زمرد نپذیرد گیا

نور رخ مجلس و باغ است عشق

آب گل و تاب چراغ است عشق

عشق بود شبنم گلشن‌فروز

عشق بود کوکب افلاک‌سوز

عشق دهد رخت خرد را به آب

شمع چه حاجت به ره آفتاب؟

عشق بود واسطه بیش و کم

عشق بود بانی دیر و حرم

بر همه جا تافته چون آفتاب

سوخته اوست چه آتش چه آب

لب مگشا جز ز پی حرف عشق

عمر همان به که شود صرف عشق

وصل خوش و فرقت جانکاه ازوست

فربهی و لاغری ماه ازوست

تا کندش داغ به تن محترم

سینه شده مهر ز سر تا قدم

بر طرب آن قوم که دل بسته‌اند

ذوق غم عشق ندانسته‌اند

عشق مجرد بردت پیش دوست

عشق چو مویت به در آرد ز پوست

گرم‌روانند درین رهگذار

بر سر الماس قدم، برق‌وار

آنچه به جز عشق تو را حاصل است

گر همه جان است که بار دل است

عشق نکویان ز جهان کم مباد

گر نبود عشق، جهان هم مباد

در دل عاشق نکند جا هوس

بر سر آتش ننشیند مگس

غم نفروشند به سیم دغل

خاک، لگد کی خورد از پای شل؟

تا نکنی صاف دل از تیرگی

در طلب عشق مکن خیرگی

ساغر این شعله همان آتش است

پیرهن نشئه، می بی‌غش است

عشق نسوزد دل افسرده را

خاک فشانند به سر مرده را

قابل غم، جان بلاکش بود

هیزم این شعله ز آتش بود

قرص مه و مهر به خوان فلک

بی نمک عشق، ندارد نمک

عشق کشد سلسله بر استخوان

رسم بود دام کشیدن نهان

زنده عشقند چه مرد و چه زن

نیست درین باب کسی را سخن

عقل بود بهر هوس چاره‌ساز

عشق ز هر عقل بود بی‌نیاز

بند و جنون ناخن و خارا بود

کی روش شعله مدارا بود؟

گرچه نم از خاک برد آفتاب

دجله نگردد ز فروغش سراب

جز سخن عشق زبان هرچه راند

چون سخن لال نفهمیده ماند

ختم کنم بر سخنش چون نفس

بر کفنم عشق نویسند و بس

شمارهٔ ۳۴ - در مذمّت سخن‌ناشناسان

سهل دان حرف منکران سخن

که ندانند قدر و شان سخن

سخن منکران، سخن مشمار

وحی را خود چه نقص از انکار؟

شهر ازین منکران شوم‌قدم

پر بود، چون دل گرفته ز غم

آنکه عنقای قاف اقرارست

همچو سیمرغ ناپدیدارست

نقل نظم روان مکن گو کس

پای ماهی در آب، بالش بس

شعر آن به که خود سمر گردد

خضر را خود که راهبر گردد؟

شعر تر بر خسان چه پیمایی؟

آب کوثر به گل چه آلایی؟

معنی آبدار را فشرند

سخن چرب را به چربه برند

نکته‌سنج ار به حق نهد میزان

تو هم از دور لاشه‌ای می‌ران

ور نماید سبیل جنبانی

بر سبیلش همان که می‌دانی!

نکته از نکته‌سنج مستغنی‌ست

همت از قید گنج مستغنی‌ست

دُر که شد در صدف تراشیده

گو مکن زرگرش خراشیده

گوی چوبین به رنده کن هموار

گوی خورشید را به رنده چه کار؟

مژه در دیده‌ها پسندیده‌ست

شانه مزدور موی ژولیده‌ست

موی رنگین ز وسمه دارد ننگ

وسمه باید بر ابروی بی‌رنگ

کاه‌گل بام خانه را شاید

سقف گردون به گل که انداید؟

سر در اصلاح این سخن چه نهی

مرد رهوار را عصا چه دهی

نیست محتاج سرمه، چشم غزال

زحمت خویش گو مده کحّال

سخنی آنچنان که می‌باید

کس بر اجزای او چه افزاید

بینی هر که را بیندازی

عوض از چرم، بینی‌اش سازی

هرکه را دیده برکنی ز سرش

دهی از شیشه، چشمک دگرش

بر لباس کان مزن پینه

که بود ننگ مرد، چرمینه

نکشد هیچ‌کس پی زیور

مهره گل به رشته با گوهر

آنکه مشّاطه شد برای عروس

گو مکش نقش بر پر طاووس

در کجا دیده‌ای که اهل نظر

مردمک را زنند گل بر سر؟

گشتِ گلزار کرده‌اند بسی

غازه بر روی گل ندیده کسی

بر فزاینده کس چه افزاید؟

مومیایی شکسته را شاید

غنچه چون گشت گل، صبا چه کند؟

چشم خورشید، توتیا چه کند؟

در سخن دخل منکران بیجاست

شعر با دخل کج نیاید راست

پایه شعر برترست ازان

که رسد دست هر غنیم بدان

آبروی سخن به زور مبر

کز فشردن نریزد آب گهر

هر کجا دخل کج شود پیدا

زود بگذر، مگیر پا به حنا

تا که ایوار باشد و شبگیر

کار بر خویش و خلق تنگ مگیر

چون مخالف شود نوای سرود

خیز و گلبانگ بر قدم زن زود

در جدل، پیش مهتر و کهتر

سپر انداختن بود بهتر

پای با بی‌خرد منه در گل

باشد الزام جاهلان مشکل

فرد شو، گو مباش یاری چند

بگذر از دم بریده ماری چند

بانگ سگ از خروششان خوش‌تر

نیش عقرب ز نوششان خوش‌تر

با همه لاف مردی و غوغا

همچو پایان سیل، سست‌قفا

همه بی‌معنیان لفظ‌تراش

نقششان را خبر نه از نقاش

همه بی‌بادبان و بی‌لنگر

کشتی افکنده در محیط خطر

بس که از دستشان کشد آزار

نالد انگشتشان چو موسیقار

وقت جنگ و جدل، ز بس اعراض

تیغ‌ها جفت کرده چون مقراض

طلبد دوست چون نظاره پاک

دیده دوزند همچو دام به خاک

چشمشان از پی نگاه حرام

روزن‌آباد گشته چون بادام

بحر ایشان، سراب راست غدیر

علمشان پای جهل را زنجیر

شمر کم خوان بر این گروه دغل

گل نریزد کسی به فرق جعل

خورده بر گوششان ز شعر پر آب

حرف مشهور موشدان و گلاب

طینت بد، به مرگ پاک شود

هرچه را خاک خورد، خاک شود

با یکی زین گروه پر شر و شور

گر به بزمی رسی چو زنده به گور

لب مجنبان پی سوال و جواب

بی نفس زنده باش چون سیماب

گر بود نکته‌سنج باانصاف

خویش را در سخن مدار معاف

گل چو پاشی، به فرق مردم پاش

خویشتن بین و خودستای مباش

شعر بر غیر نکته‌دان خواندن

آب خضرست بر گل افشاندن

در همه فن تو راست دست بهی

گر ز انصاف پا برون ننهی

خیز چون صبح گل‌فشانی کن

دم ز پیری مزن، جوانی کن

هرچه پست و بلند اشعارست

همه در جای خویش در کارست

شمع باشد شب انجمن‌افروز

هنر سایبان نماند روز

صد خُم از دُرد و یک پیاله صاف

خرمنی علم و نیم‌جو انصاف

جام و می رازدار یکدگرند

عینک و دیده یار یکدیگرند

سخنم مغتنم بود چون دُر

زانکه لفظش کم است و معنی پر

فارغ از گفتگوی بسیارم

چون صدف، یک دهن گهر دارم

ساقی‌نامه

بخش ۱ : به نام خدایی که روز نخست

بخش ۲ : سخن بهر جسم زبان است جان

بخش ۳ : کسی را که در طبع انصاف نیست

بخش ۴ : بود لفظ چون شیر و معنی شکر

بخش ۵ : چو راه ثنایش کند سر، رقم

بخش ۶ : تنومندی و دست زورش حلال

بخش ۷ : به صحرا مگر سایه‌اش پا فشرد؟

بخش ۸ : ز مردان بود شکر پیکان به جا

بخش ۹ : اگر زان رگ ابر، برقی جهد

بخش ۱۰ : ز چشم ضعیفان گو افتاده‌تر

بخش ۱۱ : چو برزد به پرداز گل آستین

بخش ۱۲ : بر آتش بود عود در گلخنش

بخش ۱۳ : شراری که شمعش ازان یافت تاب

بخش ۱۴ : مرا بود از دوستان دوستی

بخش ۱۵ : ز حرمان کشکاب جو دم زنیم

بخش ۱۶ : چو همت ز هر قید آزاده باش

بخش ۱۷ : به منت برآید اگر آفتاب

بخش ۱۸ : قلم را که دشمن بود دوستش

بخش ۱۹ : نه در دیده نور و نه در دل حضور

بخش ۲۰ : ز بد توبه امروز باشد صواب

بخش ۲۱ : سزد گر به مهرش کند دل هوس

بخش ۲۲ : اگر چشم چشم است، نمناک به

بخش ۲۳ : چو خواهی تماشا کنی اصل و فرع

بخش ۲۴ : به مغرب ازان مهر شد زردچهر

بخش ۲۵ : تو را آنچه می‌بایدت داده‌اند

بخش ۱

به نام خدایی که روز نخست

به پیمانه‌ام کرد پیمان درست

زد از داغ سودا گلی بر سرم

می عشق خود ریخت در ساغرم

ز پیمانه زد طبل بر بام دل

می معرفت ریخت در جام دل

دویی را ز دیر و حرم دور کرد

خرابات را بیت معمور کرد

به یادش نوای نی آوازه یافت

نفس دم به دم زو دم تازه یافت

به ذکرش گل و لاله در باغ مست

به جام تهی رفته نرگس ز دست

خُم از فیض نظاره‌اش بحر نور

نیاورد چون تاب یک جرعه، طور؟

اثر کرده سوداش در هر دماغ

گل از باده رحمتش تردماغ

***

بهارست ای محتسب، شور چیست؟

بر اهل خرابات این زور چیست؟

شدی دشمن می به دوران ما

ندانم چه می‌خواهی از جان ما

نه ما و تو از قید آزاده‌ایم

تو در زرق و ما در می افتاده‌ایم

مکن بر خراباتیان اشئلم

بیندیش از باطن صاف خم

چه افتاده مطلب تو را زین خروش؟

ببین جوش خم را و چندین مجوش

ازین نشئه فیض برنا و پیر

تو هم ساغری گیر و نامش مگیر

دمی گوش خود محرم ساز کن

تو هم صوفی‌ای، وجد آغاز کن

نه این رقص ما کرده‌ایم اختراع

تو را نیز دستی بود در سماع

کی از حال دردی‌کشان آگاهی

که دوران به ایشان شود منتهی

تو را نیست از کینه شیشه سود

مبادت که نفرین کند در سجود

ز اشک قدح لازم است اجتناب

که شب‌ها نرفته‌ست چشمش به خواب

به باغ از پی دشمن می‌پرست

به نفرین زند بر زمین تاک، دست

دل‌آزرده می‌سوزد افلاک را

چو خون شد، مرنجان دل پاک را

برو شیخ در طعنه ما مپیچ

ریا گر نباشد، تو باشی و هیچ

حدیث خراباتیان گوش کن

گرت خوش نباشد فراموش کن

به دست سبو توبه کن از ریا

مس خویش زر کن ازین کیمیا

ردای ورع کن به صهبا گرو

بیاور بدین کهنه، ایمان نو

درخت ریا را بکن بیخ و بن

به دست سبو، توبه از توبه کن

زدی سنگ بر شیشه ای خودپرست

ز سنگ تو بنگر چه دل‌ها شکست

ز وسواس، نه حلق داری نه دلق

گرفتار زرقی، گرفتار زرق

مریدانه بردار پیمانه را

به دست آر دل، پیر میخانه را

مگو خم چرا تن قوی کرده است

به خون دل تاک پرورده است

چه سرها که شد خاک در پای خم

مبادا تهی، سر ز سودای خم

ندانم ز فرموده می‌فروش

به خلوت‌نشینی که می‌گفت دوش

غنیمت ندانی اگر گور مفت

چرا بایدت زنده در گور خفت

به می ریختم سبحه را چون حباب

کلوخ ریا را فکندم در آب

به اهل ریا آشنا نیستم

که چون نشئه از می جدا نیستم

ریا را دل از غصه خون کرده‌ام

عجب دشمنی را زبون کرده‌ام

به یک دست برداشت پیمانه را

کجا شد ادب پیر میخانه را

ازین حق به تزویرپوشان مباش

وزین دین به دنیافروشان مباش

لب ساقی‌ام ساغری داد دوش

که خون در رگ لعل آمد به جوش

چه دولت بود در سر این خاک را

که در بر کشد ریشه تاک را

مرو فصل دی جز به بزم شراب

که آنجا بود گرم‌تر، آفتاب

***

الهی ندامت عطا کن مرا

به قلب رقیق آشنا کن مرا

سرشکی عطا کن ز اندازه بیش

که یک دم کنم گریه بر حال خویش

ز اشکم نمی بخش گلزار را

که از یاد آتش برد خار را

کند تا به کی لاله داغم به داغ؟

مرا هم عطا کن گلی زان چراغ

به جز من در آتش کسی را مسوز

درین کار هم بر شریکم مدوز

برونم کش از شهر دلبستگی

سرم ده به صحرای وارستگی

ز عشقم به دل آتشی برفروز

مرا در تمنای سوزش مسوز

بدانی، گر از عشق یابی خبر

که جان مرا هست جان دگر

به دل یافتم عشق و آثار وی

ز ویرانه بردم به سیلاب، پی

نباشد اگر عشق مشکل‌گشا

شود سوده پهلو ز بند قبا

بود در چمن عشق اگر آبیار

ز هر قطره شبنم چکد صد بهار

کند فیض او گر به گلشن عبور

شود چشم نرگس نظرگاه نور

کجا می‌رسد کس به فریاد کس

نباشد اگر عشق فریادرس

عجب گر عمارت پذیرد دلی

مگر عشق در آب گیرد گلی

نیرزد جوی خرمن اعتبار

مگر عشق نقصان کند یک شرار

که سیلی زند بر رخ شک و ریب؟

مگر عشق دستی برآرد ز غیب

که سازد جهان را مسخر تمام؟

برآید مگر تیغ عشق از نیام

اگر شبنم عشق یاری کند

تواند خزانی بهاری کند

ضعیفان گر از عشق یابند دست

شود عاجز از پشّه‌ای فیل مست

ز عشق ارجمندی کند ارجمند

بود بخت افتادگانش بلند

فروشند گر می به بازار عشق

فسردن نداند خریدار عشق

نباشد گر از عشق فرزانگی

بود عقل زنجیر دیوانگی

کسانی که عشق آرزو کرده‌اند

می دلخوشی در سبو کرده‌اند

نیابد گر از عشق پایندگی

چه لذت برد خضر از زندگی

ز عشق است گنج معانی پدید

درِ فیض را عشق باشد کلید

جنون کرد در عشق تا جامه نو

خرد شد به چاک گریبان گرو

توان عالمی را ز عشق آفرید

ندانم که عشق از چه آمد پدید

به محشر که از خاک سر بر کند؟

مگر عشق هنگامه‌ای سر کند

به محشر که خیزد ز خواب عدم؟

مگر دردمد عشق در صور، دم

که را اشک خونین به صحرا برد؟

مگر ناخن عشق بر دل خورد

که بر صفحه دل نگارد رقم؟

مگر عشق روزی کند سر، قلم

کجا گنج و هر کنج ویرانه‌ای؟

مگر عشق ویران کند خانه‌ای

بود حسن، آزاد از انگشت رد

مگر دست در دامن عشق زد؟

مکن عیب دیوانه عشق کیش

که عقلش ز فرزانه بیش است بیش

نشد حاصل از خرمن مه، جوی

بکارد مگر عشق، تخم نوی

چه خیزد ازین عالم مختصر؟

مگر عشق سازد جهانی دگر

کجا پی برد خضر آنجا که اوست

مگر عشق رهبر شود سوی دوست

نپیچی گر از حضرت عشق سر

نیفتی چو نقش قدم دربه‌در

چه گرمی بر عشق خواهد نمود؟

که از جان عاشق برآورده دود

نداری سر عشق، بشنو سخن

به آتش چو پروانه بازی مکن

بود عشق، مهر شهنشاه دین

ستایش‌گر عشق را بس همین

شهنشاه دین‌پرور حق‌پرست

که حق داده فانوس عدلش به دست

کفش را طبیعی‌ست بذل درم

بود جوهر ذات دستش کرم

ز خرج کفش دخل دریا و کان

به یک دم برآورد کردن توان

جهد دشمنش گر به کوه از کمند

رگ سنگش افعی شود در گزند

کند خنجرش آب نصرت به جوی

ز تیغش عروس ظفر سرخ‌روی

چو خواهد کند وصف قدرش رقم

تیفتد ز دست عطارد قلم

چنان انتقام از ستمگر کشید

که از تیغ رنگ بریدن پرید

جهانی به مهرش بود پای‌بست

که دل می‌برد حسن عهدش ز دست

رسد گر به عهدش ز تیهو نیاز

زند بخیه در بیضه بر چشم باز

ز عدلش جهان پر ز برگ و نواست

بقایش بود تا جهان را بقاست

***

گدازانم از آرزوی سخن

ندارم به جز گفتگوی سخن

سخن را مدد گر ز من می‌رسد

به فریاد من هم سخن می‌رسد

قلم را زبان تا به حرف آشناست

به جز در سخن ایستادن خطاست

چو عزم تماشای عالم کنم

مگر در سخن پای محکم کنم

کسی کو زبان در دهن آفرید

زبان را برای سخن آفرید

بخش ۲

سخن بهر جسم زبان است جان

سخن بس گرامی‌ترست از زبان

سخن چیست، پیرایه نفع و ضر

که هم خیر محض است و هم محض شر

که بخشد به جز صانع جان و تن؟

سخن را زبان و زبان را سخن

عیان است از معنی کن‌فکان

که اول سخن زاد و آخر جهان

سخن را همین بس بود اعتبار

که ناشی شد اول ز پروردگار

سخن باده است و زبان می‌فروش

شناسنده هوش و خریدار گوش

به گوش شهان، گوهر شاهوار

برای سخن می‌کشد انتظار

ز دل تا زبان وز زبان تا به گوش

ازین نشئه دارند جوش و خروش

گواهی دهندش به حسن قبول

کلام خدا و حدیث رسول

روان روان در ریاض بدن

بود شبنمی از بهار سخن

سخن مایه کفر و ایمان بود

سخن آفریننده جان بود

سخن کرد احیای جان در بدن

که گوید ز جان گر نباشد سخن؟

سخن را خریدار نشمرده سست

بود از سخن سکه زر درست

رموز معانی بیان می‌کند

نی خشک را تر زبان می‌کند

به ابرو سخن گر ندادی زبان

نمی‌بود ابرو اشارات‌دان

سخن چیست، سرمایه خیر و شر

که هم پرده‌دارست و هم پرده‌در

لب از وی گهر سفتن اندوخته

زبان را زبان‌دانی آموخته

سخن آفتاب است و لب مشرقش

سخن هست عذرا، زبان وامقش

ز نقدش بود پر چو همیان قلم

که تا شد نگون، ریخت بر روی هم

ازو گوش‌ها پرگهر چون صدف

وزو زنده بر مرده دارد شرف

گهی رشته نظم را گوهر است

گهی تارک نشر را افسرست

چو یوسف رود جانب چاه گوش

که ناخن زند بر دل از راه گوش

رموز معانیش باشد بیان

بود لوح محفوظ علمش زبان

سزد بر ورق گر ز آب سخن

سیاهی، سیاهی بشوید ز تن

نکردی اگر همتش یاوری

قلم را که دادی زبان‌آوری؟

به خضر قلم می‌دهد از دوات

ز سرچشمه قیر آب حیات

سخن را خموشی چو گردد گرو

شود ایمن از آفت بد شنو

سخن چون زند بانگ بر مشتری

کشد پنبه بیرون ز گوش کری

درین بوستان بلبل خوش‌نواست

جهانی ز آوازه‌اش پرصداست

سخن را خداوند چون آفرید

دو مزدور دادش ز گفت و شنید

یکی گیرد و جهل وامش کند

یکی داند و علم نامش کند

نی کلک ازین مایع نفع و ضر

گهی زهر بار آورد، گه شکر

زبان گاه ازو نرم و گاهی درشت

گهی جفت سنجاب یا خارپشت

گه از آب، آتش برانگیخته

به هم زهر و تریاق آمیخته

کند نقل مردم ز رنگی به رنگ

ازو گرم هنگامه صلح و جنگ

سخن خوب خوب است یا زشت زشت

ازو کعبه روزی شود، یا کنشت

اگر خوب گویی بیا و بگو

وگر بد، ز گفتن برو لب بشو

سخن یوسف مصر معنی بود

درین حرف، کس را چه دعوی بود

سخن را مبر گو کسی آبرو

که گلبرگ حیف است بی رنگ و بو

به دست آوری خط پایندگی

به جان سخن گر کنی زندگی

سخن آدمی‌زاده را جان بود

سخن چشمه آب حیوان بود

سخن ز آدمیت ندارد کمی

کند آدمی را سخن آدمی

سخن راست بر اوج فکرت کمند

به غیر از سخن نیست شعر بلند

ندانم سخن خلق شد از چه دست

کزو آفریدند هر چیز هست

شناسد کسی کاین چه رنگ است و بو

که جان سخن هست در دست او

مگو عندلیبان نوا می‌زنند

برای سخن دست و پا می‌زنند

سخن نور آیینه عالم است

سخن یادگار بنی آدم است

به غیر از سخن نیست نقد روان

سخن هم‌عیارست با نقد جان

بکن از صدف حال گوهر قیاس

سخن را به قدر سخن دار پاس

برای سخن جان مکرم بود

سخن راستی جان آدم بود

نکردی سخن گر به جان همدمی

چه می‌کرد جان در تن آدمی

فتاد از برای سخن‌گستری

قلم را به گردن، زبان‌آوری

سخن نوعروسی‌ست دایم جوان

بهار سخن را نباشد خزان

ز سر سخن هر دل آگاه نیست

درین پرده بیگانه را راه نیست

ز چندین خلایق درین انجمن

یکی بس بود مهربان سخن

بود در صف مرد، یک مرد جنگ

یکی بر هدف آید از صد خدنگ

سخن‌آفرین باش گو بی‌شمار

سخن‌رس یکی بس بود از هزار

سخن را به جرم سخن‌ور مسوز

دهد نسبت شب، چه نقصان به روز؟

به درد سخن‌ور کسی آشناست

که چون موی در دقت لفظ کاست

حلال است بر لفظ گشتن، حلال

نه چندان که معنی شود پایمال

درین عالم پر هوا و هوس

به شعرست خرسندی ما و بس

مگو طبعم افسرده شد از سخن

نمرده‌ست خون، لعل را در بدن

هنوزم ز معنی مدان بی نصیب

که در پرده دارم گروهی غریب

نجوشیده با هم به هم‌خانگی

همه شمع فانوس بیگانگی

فرو برده‌ام سر به دریای فکر

چو فکرم به دنبال مضمون بکر

گه فکر چون در سخن ایستم

همین بس، که از خود خجل نیستم

شراب سخن گرم دارد سرم

خرابات معنی بود دفترم

ز نظّاره شعرم بود در حجاب

که اغماض عین آورد آفتاب

عنان سخن دستگاه من است

جهان سخن در پناه من است

چو طفل سخن شوید از شیر، لب

ز کلکم کند نطق شیرین طلب

سخن فیض از طبع من می‌برد

صبا عطر گل از چمن می‌برد

ثناگوی من چون نباشد سخن؟

که جان سخن هست در دست من

بود طالعم در سخن ارجمند

سخن را ز من پایه گردد بلند

بهار معانی، بیان من است

سخن سبزه بوستان من است

چو صبح ضمیرم گشاید نقاب

نهد بر زمین پشت دست آفتاب

چو کلکم کند شعر رنگین رقم

شود خشک در دست مانی قلم

شد احیای معنی در ایام من

سخن را بود سکه بر نام من

به اشعار خویشم نیاز است و بس

که احسان و تحسین نخواهد ز کس

شود نیمه گر زور بازوی من

دو عالم بود هم‌ترازوی من

نگیرم ز کس زر به عشق سخن

دهم چون قلم سر به عشق سخن

مرا در ستایش همین مزد بس

که مزد ستایش نگیرم ز کس

مرا دوستی بس بود با سخن

به غیر از سخن نیست معشوق من

به جان می‌کنم شعر را بندگی

چو لفظم به معنی بود زندگی

چو معنی گر آیم برون از سخن

بماند تهی در سخن جای من

ز هر بیت یابم روانی دگر

به هر معنی تازه جانی دگر

سخن زاده دودمان من است

اگر نیک، اگر بد ازان من است

به جز معنی از من کسی نشنود

دلم لوح محفوظ معنی بود

شود نقطه‌ای گر ز کلکم تلف

جهان پر ز گوهر شود چون صدف

سر هم‌زبانی ندارم به کس

ز غواص، شرط است پاس نفس

ندادند بی سعی، کس را هنر

صدف بهر غواص سازد گهر

چراغ معانی چراغ من است

سخن لب به لب در سراغ من است

منه بر کلام من انگشت رد

گل تازه‌ام را مکن دست‌زد

ز گوهر بساطی فروچیده‌ام

تو دیگر مسنجش که سنجیده‌ام

وگر از تقاضای رشکی به رنج

ترازوی عدلی بگیر و بسنج

به حسن سخن بس که پرداختم

ز معنی عجب صورتی ساختم

به چین گر کند جلوه نقش چنین

شود نقش دیوار، نقاش چین

کسی کو که معیار گوهر شود

چو معنی به مغز سخن در شود

کند خویش را از غرض بی‌نیاز

ز رخسار معنی کند پرده باز

بر اورنگ انصاف شاهی کند

تماشای صنع الهی کند

سخن‌سنجی آن را مسلم بود

که با طبعش انصاف توام بود

بخش ۳

کسی را که در طبع انصاف نیست

بود گر مه، آیینه‌اش صاف نیست

تو دانی و صاحب سخن‌پروری

به جان سخن، کز سخن نگذری

به عالم ز صد بهره‌مند از سخن

شود نام یک تن بلند از سخن

مدار از سخن هر کسی گو نصیب

دهد دل به یک آشنا صد غریب

کسی شعر را گو حقیقت مدان

نمی‌افتد از کار طبع روان

ز مردم به گوهر نپرداختن

نکرد ابر ترک گهر ساختن

سخن را چه پروای هر نارس است

برای سخن، یک سخن‌رس بس است

چه شد گر بود چشم اختر به خواب؟

جهان را کفاف است یک آفتاب

چه شد گر ندارد سخن مشتری؟

تهی نیست بازار از جوهری

نه هرکس بود با سخن آشنا

سخن را سخن‌سنج داند ادا

عنان سخن نیست در دست زاغ

سخن را کند سبز طوطی باغ

عجب نیست دارد سخن را چو پاس

گهرناشناسی ز گوهرشناس

ز اهل غرض نیست پروا مرا

که در دل دهد بی‌غرض جا مرا

ز حرف کج‌اندیش پروا که راست؟

نیندیشد از دخل کج، فکر راست

عقیق ار کَنی بهر خاتم رواست

خراشیدن روی گوهر خطاست

بود کاوش چشمه، مرگ صفا

چرا دخل در شعر چندین، چرا

میفکن چنان در سخن رست‌خیز

که معنی شود بسمل از فکر تیز

سخن‌ور بود با خضر هم‌ثبات

که نوشد ز شعر تر، آب حیات

سخن‌ور زند لاف پایندگی

که باشد سخن چشمه زندگی

به اشعار رنگین قلم در تلاش

به کف گو می ارغوانی مباش

مکن چون نگین، خانه زر هوس

بود جزو تقطیع، یک بیت بس

***

سخن را سخن‌ور کند پایمال

که گوهر فروشد به مشت سفال

سخن گشته پامال مشتی فضول

ملولم ازین بوالفضولان ملول

بود شعرشان را به صد قال و قیل

ز لب، انتهای سفر تا سبیل

ز مضمون مردم سرودم زنند

بیارند و بر روی مردم زنند

ز لفظی که انکار معنی کند

ازان، کس بر ایشان چه دعوی کند

بود شعر ازین قوم چون در امان؟

که جوهر تراشند از استخوان

ربایند از من دُری چون به فن

فروشند بازش به تحسین من

ز تاراج این فرقه زن به مزد

خریدار کالای خویشم ز دزد

چه معنی که فرزند خود خوانده‌اند

که نام و لباسش نگردانده‌اند

ز اظهار معنی به من در خروش

چو غواص گوهر به دریا فروش

ز تاراج معنی گرفته نصیب

اسیرآوران یتیم و غریب

به ترتیب دیوان معین همند

چه دیوان که دیوان ازان می‌رمند

پی خواندن شعر دمساز هم

به تحسین بیجا، هم‌آواز هم

ز تحسین بیجای هم، زیر قرض

اداکردنش را شمارند فرض

چه شد گر شد اجزای دیوان درست؟

به شیرازه محکم نشد شعر سست

چو تقطیع ابیات هم می‌کنند

قلم‌وار، مصرع قدم می‌کنند

کتاب ار به خشتی شدی هم‌بها

چها می‌زدندی به قالب، چها

بود طبع این فرقه خودپرست

جز انصاف نزدیک ما هرچه هست

مقید به وزن سخن کمترند

ز هم شعر را ریش‌پیما خرند

گمان تو این است ای خودپسند

که ریش درازست شعر بلند

به اشعار برجسته چندین ملاف

که معنی ازان جسته تا کوه قاف

در فیض بر روی کس بسته نیست

تو هم جستجو کن تنت خسته نیست

چه عیب است در نارسی‌های روچ؟

گرت هست مغزی، نگو حرف پوچ

چه اندوزی از جامه خوش‌قماش؟

برو در قماش سخن کن تلاش

مکن خودفروشی به دستار زر

که باشد سخن را عیار دگر

میاور ز طومار شعرت سجل

به محضر چه حاجت مملّ مخل

ز بسیار گفتن نگه‌دار دم

مکن اینقدر بر شنیدن ستم

گمانم که باشد فزون‌تر نیاز

به طومار شعرت ز عمر دراز

به اندازه کن صرف گفتار خویش

نمک شوری آرد ز اندازه بیش

چرا شعر چندان مکرر شود

که گوش نیوشندگان کر شود

چو پرسندت از قصه باستان

ز گفتار خود سر کنی داستان

به گفتن مکن اینقدر عمر صرف

که از مستمع جان رود از تو حرف

سخن را چنان امتدادی مده

که از گوش‌ها پنبه روید چو به

چو بگذشت ز اندازه افسانه‌ات

مخوان، تا نخوانند دیوانه‌ات

پی صحبت گوش چندین مکوش

زبان باش از خستگی گو خموش

***

صراحی به گوش قدح گفت دوش

که خون می‌چکد از زبان خموش

زند نشتر خار، گلبرگ تر

حذر از زبان خموشان، حذر

سخن‌های ناگفته اکثر نکوست

خموشی زبان‌دان این گفتگوست

چو بلبل شوی چند افغان‌فروش؟

چو پروانه خود را بسوزان خموش

مپیچ آنقدر در زبان‌آوری

که ممنون شود گوش کر از کری

حرام است خواندن ز اندازه بیش

چو بلبل مشو مست آواز خویش

تو را کرده گفت از شنو بی‌خبر

زبان تو گوش تو را کرده کر

کنی امتحان گوش خود را به هوش

زبان تو فرصت دهد گر به گوش

اگر پرسد از عقل کل کس نشان

ز جزو خود آری سخن در میان

به پر گفتن شعر، راغب مباش

زیان خود و سود کاتب مباش

به ترتیب دیوان چو آیی به جوش

به روغن فتد نان کاغذفروش

ورق آنچنانت سیه‌روی ساخت

که نتوانی از رو ورق را شناخت

ازان رو کمی در سخن یاب شد

که شیرین بود هرچه کمیاب شد

به معنی کسانی که سنجیده‌اند

ز یک حرف، صد حرف فهمیده‌اند

اگر شاعری در سخن کن تلاش

که لفظش چو معنی بود خوش‌قماش

به خواندن مکن آنچنان وجد و حال

که تحسین گفتن شود پایمال

ز تحسین جاهل میفزا طرب

کند کار طاووس گوساله شب

بس است این سخن گر کسی در ده است

که نفرین ز تحسین بیجا به است

نفهمیده هرکس که تحسین کند

نه تحسین که بر شعر نفرین کند

ز هر نکته آنها که فهمیده‌اند

به جنباندن سر نجنبیده‌اند

نفهمیده تحسینی از راه دور

عجب ریشخندی بود در حضور

سخن غور ناکرده تحسین چرا

بهاری نه، فریاد رنگین چرا

دل از حرف نادان بر آتش بود

سخن‌سنج دانا، سخن‌کش بود

بود فکر یک مصرع آبدار

چو صیاد بی صید روز شکار

میان دو مصراع بیگانگی

چو عیب کمان دان ز یکخانگی

ز معنی چو بر خود نبالیده‌ای

چه حاصل که لفظی تراشیده‌ای

درین حرف کس را چه دعوی بود

که مقصود از لفظ، معنی بود

نباشد چو سیمین تنی در میان

چو سودست از دیدن پرنیان؟

سخن بهر معنی تند تار و پود

ز دیبای چین بی بت چین چه سود

به معنی بود خاطر از لفظ شاد

ز گلشن به جز گل چه باشد مراد

گل و لاله دانند تا خار و خس

که از چشمه مقصود، آب است و بس

که بهر مکیدن نهد لب بر آن

نباشد اگر مغز در استخوان

ز معنی‌ست مصراع، مصراع کس

غرض روشنی باشد از شمع و بس

ز مصراع، بی مغز رنگین مبال

غرض میوه است از وجود نهال

بود معنی خشک در لفظ صاف

چو شمشیر چوبین به زرین غلاف

دل خود به معنی گرو کن، گرو

به بازار صورت‌فروشان مرو

ز دل معنی خویش کن آشکار

به صورت مپرداز آیینه‌وار

چه شد زین که آیینه صورت‌گرست

چو معنیش در صورت دیگرست

تناسب در الفاظ دان بی‌بدل

نه چندان که در معنی افتد خلل

در آن صورت از لفظ، نسبت به جاست

که از نسبتش جان معنی نکاست

تناسب چرا ره به جایی برد

که نسبت ز بی‌‌نسبتی خون خورد

در آرایش لفظ چندان مکوش

که رخسار معنی شود پرده‌پوش

بخش ۴

بود لفظ چون شیر و معنی شکر

ز اندازه گر پای ننهد به در

نبندد چنان روزن لفظ، کس

که معنی در آن برنیارد نفس

مکن لفظ را آنچنان پرده‌دار

که معنی نگردد ازان آشکار

چه شد ز آدمیت زد ار لفظ دم؟

چو معنی پری‌وار ازان کرده رم

به همواری لفظ باید تلاش

نه چندان که معنی فتد از قماش

پی لفظ خوش گرچه جان درخورست

به معنی بسی بیش ازان درخورست

قیاس ار کنی معنی در لباس

چو پیوند اطلس بود بر پلاس

به حدی پی لفظ باید دوید

که معنی به گردش تواند رسید

مچین آنقدر بر سر هم کلوخ

که از معنی تر کشد نم کلوخ

مکش پای آن لفظ را در میان

که معنی به جان آید از دست من

بر آن شعر کم افکند کس نظر

که لفظش ز معنی بود بیشتر

رسایی بود درخور آفرین

نه چندان که دامن رسد بر زمین

می لفظ را صاف کن آنچنان

که معنی چو صورت نماید در آن

بود آن بهار سخن کی بهار؟

که معنی بود خشک و لفظ آبدار

بکش صورت لفظ و معنی چنان

که معنی بدن باشد و لفظ جان

سخن‌ور به آن لفظ دل داده است

که با معنی از یک شکم زاده است

به صد جان توان ناز لفظی خرید

کزان لفظ، معنی توان آفرید

کسانی کزین پیش، در سفته‌اند

سخن‌ها به وصف سخن گفته‌اند

چه ذوق از سخن کوته اندیشه را

می معرفت نیست هر شیشه را

نه هر باده را نشئه باشد بلند

به بام فلک کی رسد هر کمند

سخن‌رس مبر گو، ز شعر آب و رنگ

ز ساقی نکو نیست بر شیشه سنگ

ز بس بر سخن کرده‌اند اشتلم

سخن‌ور سر رشته را کرده گم

ادب، گو لب طعن حاسد بدوز

به یک مصرع تند جانش بسوز

شب از رشک پروانه را سوختم

که شمعی ز هر مصرع افروختم

به هر زنده داری گمان سخن

خدا را چه داری به جان سخن

نه هرکس به کنه سخن رهبرست

سخن‌بافتن عالمی دیگرست

چو باریک افتاد راه اندکی

به منزل برد بار از صد یکی

به زر کی فروشد سخن اهل دید؟

که جان را به زر باز نتوان خرید

سخن هست با آن که گنج روان

بود خرجش از کیسه نقد جان

نپنداری آسان سخن خاسته

سخن‌پرور از دقتش کاسته

سر از طوس بر زد نی خامه‌ام

که طوفانیِ بحر شهنامه‌ام

مرا چون ریاض سخن بشکفد

ز هر غنچه‌ای صد چمن بشکفد

گر از لاف بیشی مسلم نیم

ز دعوی‌گری پیش خود کم نیم

ز بیعم زیان را چه رونق بود؟

خریداری‌ام سود مطلق بود

به بازارگرمی چه آیم به جوش؟

نه کس مشتری و نه من خودفروش

بود گرم از خویش بازار من

کسی نیست جز من خریدار من

نخواهم غم خودفروشی کشید

توانم گر از خویش خود را خرید

چو من نیست خواری در ایام من

به عزت بلندست ازان نام من

بچش دست‌پخت مرا گو فلک

نه شورست این لقمه نه بی‌نمک

فلک گرد و بنگر مدار مرا

محک شو که دانی عیار مرا

به دریا روم گر پی شعر تر

صدف را به رویم نبندند در

کنم چون صدف، قطره گر انتخاب

جهانی شود پر ز دُرّ خوشاب

سخن را تفاخر بود بس همین

که آمد ثنای شهنشاه دین

به مدح شه از کلک معجز بیان

همای سخن را دهم استخوان

دهد بوسه خاقان چینش رکاب

کمین بنده ترکش افراسیاب

ز لشگر گه پادشاه جهان

بود یک سراپرده، هفت آسمان

محیط عتابش ندارد کنار

که قهرش بود قهر پروردگار

به عدل و سخا و به تیغ و سنان

جهان فتح شد از دو صاحبقران

بس است آن دو صاحبقران را همین

که این نقد آن است و آن جد این

ز عدلش چنان راستی گشته فن

که از موی چینی برون شو شکن

یکی را دهد از کرم تخت و تاج

یکی را به شمشیر گیرد خراج

به یاد کفش گر ببارد سحاب

شود چون صدف پر ز گوهر حباب

ز بس شد سخن گوش کن شهریار

شنیدن ز گفتن برآرد دمار

شنیده ز شه، گفتن از من بود

مرا مزد گفتن، شنیدن بود

نشد بر فلک راز من آشکار

که بر من کند سیم اختر نثار

اگر گویمش بنده کیستم

بداند که شایسته چیستم

بیا ساقی آن جام غفلت گداز

که دور افکنم پرده از روی راز

چو مستان نهم پای بر دوش چرخ

کشم پنبه غفلت از گوش چرخ

***

زهی نامه بر مرغ شهپر سیاه

که از سایه مکتوب ریزد به راه

به صورت چو مدّی بود در حساب

چه مدّی، کزو زاده چندین کتاب

گه از حال ماضی حکایت کند

گهی شکر و گاهی شکایت کند

به دستش رگ ابر شعر ترست

ازان دست فواره گوهرست

زهی سحرپرداز معنی نگار

که از شاخ خشک آورد میوه بار

که دیده چنین تند سنجیده‌ای؟

بر اوراق ایام گردیده‌ای

بر انواع جنس سخن قادرست

اگر بد اگر نیک ازو صادرست

به وقت سخن چون کند سحر، ساز

شود از بریدن زبانش دراز

ز ذوق سخن چون شود بی‌خبر

به دست کسان می‌کند راه سر

ز بس گشته سرمست بالای خویش

محرف نهد بر زمین پای خویش

تراش سرش کرده چندان اثر

که گردیده عاجز ز یک موی سر

ز صوفی‌گری بر ورق داده جا

به پهلوی هم نام شاه و گدا

تواند گرفتن به روز شمار

دو انگشت او دست چندین هزار

چو گردد فسون‌ساز و سحرآفرین

کند کار صد دست، یک آستین

شود گرم حرفی چو در گفتگو

زبانش برآرد ز تکرار مو

ز جادو زبانی، به گاه بیان

نگوید سخن بی شکاف زبان

شود خضر ره چون به سوی دوات

ز ظلمت برون آرد آب حیات

ز چاهی که بگسسته در وی رسن

برآرد بسی یوسفان سخن

ز بس گرم پوییده بر صفحه راه

پی‌اش چون پی برق باشد سیاه

به دستش بود قسمت بیش و کم

ضعیف و قوی نطفه‌ها در شکم

ز آسیب او دشمنان در حذر

پی دوست، شاخش دهد خیر بر

بلندش بود گاه گاه ار چه عزم

زبان گرددش بیش بر حکم جزم

ندانم چه با تیغ اظهار کرد

که برداشتش بند و سردار کرد

شود پرده‌در راز نگشاده را

مخطط کند صفحه ساده را

دمادم چکد خون ز افسانه‌اش

کند تیغ، معماری خانه‌اش

زبانش کند کار پا در دهن

که پیوسته در راه گوید سخن

ز رفتار گرمش تن افروخته

ز گرمیش تا نقش پا سوخته

نهاده‌ست سر بر خط حرف دین

به یک دست زنّار در آستین

ازان است بی قدر این ارجمند

که مصحف‌نویس است و زنّاربند

ز همت سرشته چنان پیکرش

که درمانده گردون به خرج سرش

سخن‌آفرینی‌ست در انجمن

که از نقش پایی نگارد سخن

ز نشتر زدن‌های اهل زمان

رگش جسته چون شمع در استخوان

به جادوگری شایدش طاق گفت

که سر می‌کند راه با پای جفت

زبان را به افسون چنان کرده راست

که گر پای خوانی سرش را، رواست

چه نازک نهالی که چون مهوشان

خرامد به ره، زلف در پاکشان

فرو ناور سر به کس جز کتاب

کشد عالمی را به پای حساب

گرفته زبانی که دید ای شگفت

که حرف از زبانش جهانی گرفت

همین بس بود افتخار قلم

که مدح شهنشاه سازد رقم

پناه امم، پادشاه انام

خدیو جهان، کعبه خاص و عام

برازنده دولت جاودان

دُر بحر اقبال، شاه جهان

محیط کرامت، جهان شرف

زمین درش آسمان شرف

بخش ۵

چو راه ثنایش کند سر، رقم

چه حیرت که سر کرده روید قلم؟

فنا برقی از خنجر صولتش

بقا مدّی از دفتر دولتش

عنان قلم را که دارد نگاه؟

ز تعریف اسب جهان پادشاه

***

زهی نرم گاهی که با آن شتاب

توان رفت بالای زینش به خواب

بود آیتی برق در شان او

سخن فربه از پهلوی ران او

تواند زدودن به یک نقش پا

ز روی زمین، نقش فرسنگ‌ها

ز عزمش ره دور دلتنگ گشت

که طاعون فرسنگ آمد به دشت

ز مقصد سوارش چنان کامیاب

که دروازه شد منزلش را رکاب

اگر راه در پیش صددرصدست

رکابش در خانه مقصدست

فضای جهان تنگ بر گام او

بود حرزِ طیّ مکان نام او

رساند، اگر سر کند راه را

به درگاه، دوران درگاه را

شد آهن ز اقبال نعلش چنان

که بی سکه‌اش زر نگردد روان

زهی بادپا برق آتش‌نهاد

کزو رفته ناموس وسعت به باد

در الزام مه، داغ رانش بس است

نشان شهنشه نشانش بس است

به جستن، ز جستن برآورد گرد

گرانجانی برق را فاش کرد

گه پویه گردد چو گرم شتاب

ز گرمی شود آهن نعل، آب

ازان در پی‌اش مهر بشتافته

که گیسو به موی دمش بافته

بود فکر این شعله تند و تیز

هوادار شاعر به وقت گریز

چنان می‌رود نرم بر روی آب

که ایمن بود زیر پایش حباب

ازو مانده با یک جهان عذر لنگ

به یک گام سایه، به یک گام رنگ

ندیده‌ست در دو، به آن فربهی

به جز قوت از همرهان همرهی

بیابان‌نوردی که گاه شتاب

به در رفته از سایه آفتاب

ازو نگذرد هر دوندی که هست

مگر پای را بگذراند ز دست

ز رفتار او از کران تا کران

سبک گشته فرسنگ‌های گران

ز پی کی رسند آب و آتش به وی؟

نمی‌ماند از باد بر خاک، پی

نبودش نیازی فراخور به دست

فلک بر دمش مهره مهر بست

ز بس گرد شد گرد میدان و گشت

دم از کاکلش بارها برگذشت

به هر قبضه از خاک میدان، دمی

زند چرخ، چون بر کفی، خاتمی

بگردد به هر سو که گردانی‌اش

ملاقات دم کرده پیشانی‌اش

به سختی سمش گرچه خارا درد

پریدن به پرواز او می‌پرد

نمالیده باد صبا موی او

نخاریده مهمیز، پهلوی او

چو با سنگ خارا نبرد آورد

ز باد، آسیاها به گرد آورد

ز خارادری هر سمش بی سخن

کند کار صد تیشه کوهکن

چنان پای بر فرق خارا نهد

که از دیده خاره آتش جهد

بود گوش تا گوش، سرشار هوش

زبان‌دانی‌اش در زبان خموش

به نعل زری گر شوی رهنمون

کند گریه تا آهن تیغ، خون

بود پرده چشم اگر یال‌پوش

بیندازدش از نزاکت ز دوش

گرو برده از رخش در بهتری

سهیلش کند در جهان مهتری

حُلی‌بند زینش به صد عار و ننگ

کشد حلقه چشم ترکان به تنگ

لجامش جهان را پر از دُر کند

به افسارش افسر تفاخر کند

نشان سمش سکه دلبری

بر او ختم، حسن پری‌پیکری

چو یک پا نهد راکبش در رکاب

به منزل رود پای دیگر به خواب

کجا بر در خانه‌ای ایستاد

که خشتش نزد طعنه بر خشت باد

به رفتن چنان شیهه‌ای برکشد

که وسعت ز میدان امکان برد

به هر سو که گردد روان جابجای

جلو ریزش آید ز پی نقش پای

به رفتن ز پایش چه نعل اوفتاد؟

کزو ماه نو سیر نگرفت یاد

به وصفش سخن خود جهد از زبان

چه حاجت به فکر است گاه بیان

گه پویه، صد ره عنانش کشند

که شاید تک و دو به گردش رسند

ز همره بود راکبش بی‌نیاز

ز همراهی‌اش همرهی مانده باز

جداریش باید ز طیّ مکان

که پوید ره آهسته‌تر یک زمان

ز نعلش گرفت آهن آن زیب و فر

که از غیرتش زرد شد روی زر

به وصفش نشد تا قلم تر زبان

نگردید معلوم، نظم روان

حدیث سمش چون نیامد به دست

به وصف دمش خامه‌ام یال بست

متاع جدایی ازو شد کساد

که از پویه‌اش رفته دوری ز یاد

ز سیرش ز بس می‌کشد اشتلم

شد از بیم او، بُعد در قرب گم

به فرسنگ گامش چنان در نبرد

که برخاست از راه دوری چو گرد

ز دنبال او برق چندان که جست

نیاورد دامان گردش به دست

چو سیماب گوی زمین بی‌قرار

ز نقش پی‌اش تا به روز شمار

به وصفش چو جنبد زبان در دهن

قلم‌وار در راه گوید سخن

چو پرگار گردد ازان گرد خویش

که منزل ز گامش نیفتاده پیش

قلم راست حرفی ازو در سرشت

که بر کاغذ باد باید نوشت

سوارش چو فال عزیمت گشود

اگر نیت از شرق تا غرب بود

به مقصد چنان رفت و برگشت تیز

که گفت آمدن، رفتنش را که خیز

کند نعلش از زر شهنشاه ازان

که زرهای بی سکه گردد روان

ز نعلش اگر تیغ سازد کسی

کند کار بی کارفرما بسی

ز نعلش گر آیینه سازد نگار

سزد گر ز عکسش گریزد قرار

به وصفش زبان‌ها سوار سخن

ز حرفش قلم در شکار سخن

به صحرای امکان کند چون عبور

بود صید نزدیک او راه دور

پی جلوه‌اش عرصه دهر، تنگ

ز شوخی به میدان شوخی به جنگ

ز زین مرصع به پشتش، غرض

گریزاندن جوهرست از عرض

به جستن نیابد ز گردش سراغ

پی‌اش برق، بیهوده سوزد دماغ

نیارد نمودن گه گیر و دار

جلوداری‌اش غیر دست سوار

ندانم که چندان که ره می‌برد

ز منزل گذشتن چرا نگذرد

ز حرفش سخن بر زبان می‌دود

ز نظّاره‌اش دل ز خود می‌رود

کند، چون جهد راست، برق سراغ

مخالف چو گردد، شود چرخ داغ

ز بس مانده از عضو عضوش خجل

فرو رفته پای روارو به گل

به پایش، چو از آستان راندگان

ره پیش، پس‌تر ز پس‌ماندگان

پر از خون ره، کاسه‌های سمش

صبا بسته کاکل ز پی بر دمش

رگ برق از جستنش در گداز

ز شرمش دکان بسته مهمیز ساز

به گردش نشد چشم مهر آشنا

ز دستش کند خاک بر سر صبا

ز تندیش بازار صرصر شکست

ز دنبالش اندیشه را پر شکست

پسندیده‌ای از پسندیده‌ها

پریخانه از دیدنش دیده‌ها

قوی‌هیکل و زیرک و دلپسند

تن زورمندی ازو زورمند

عجب نوعروسی به حسن و صفا

ز خون صبا دست و پا در حنا

ز خاطر، گمان را به دو برده است

ز سبقت، به سبقت گرو برده است

مرا می‌برد فکر صورت‌نگار

که چون می‌دهد صورتش را قرار؟

به میدان دود گاه چپ، گاه راست

که بازار وسعت‌فروشان کجاست

ز پابند میخش بود در کمند

که نگریزد از عرصه چون و چند

نپوید به ترتیب، منزل چو ماه

ازو محضر طفره، طومار راه

مصور بود غافل از قدرتش

که زنجیر بر پا کشد صورتش

چه فن برده هنگام شوخی به کار

که رنگش نیفتاده است از قرار

خوی افشان شد و حیرتم داد دست

که یا رب بر آتش عرق چون نشست؟

به هرجا گذارد عرق‌ریز، پا

ز سیماب، جاری شود چشمه‌ها

چو ناخن به سنگش رسد در شتاب

برد کوه را صرصر اضطراب

چو پا بر هوا افشرد از درنگ

کند لکه ابر را لخت سنگ

عنان درنگش به دست شتاب

ز سر تا قدم جوهر اضطراب

به گردون‌نوردی چو آهنگ کرد

بناگوش خورشید گردید زرد

اصیل و هنرمند و تازی‌نژاد

خطابش خرد داده بال مراد

ز باد صبا چست و چالاک‌تر

سرینش ز آب روان پاک‌تر

بخش ۶

تنومندی و دست زورش حلال

که موری نشد در رهش پایمال

چو افشرد بر سنگ پای درنگ

چو خون از رگ لعل جوشید رنگ

به یادش کجا میوه‌ای رخ نمود؟

که در خامی از کار نگذشته بود

به پرواز گامش چه کوه و چه دشت

به یادش توان از دو عالم گذشت

نگردیده در دل خیال دوال

برون جسته از عرصه ماه و سال

زند تا لگد بر سر راه دور

کشد راه را پیش، دستش به زور

به یادش مگر جیب دل پاره گشت؟

که چاکش ز دامان محشر گذشت

نبینی به جز راه در هیچ حال

که افتاده‌ای را کند پایمال

به ناخن کند سینه خاک، چاک

که آرام را در سپارد به خاک

ز شوخی به بستن نمی‌داد دست

چگونه پی‌اش بر زمین نقش بست

نهان از نظر می‌رود چون پری

ولیکن چو انسان به فرمانبری

بود سرکش اما به حکم هنر

ز آرام آسودگان رام‌تر

به جولان‌گری چون نسیم بهار

سبک‌روتر از آب در سبزه‌زار

ز تمکین دل کوه را سوخته

به شبنم سبک‌روحی آموخته

خیالش اگر بگذرد از کران

شود در صدف آب گوهر روان

به یک گام جستی ازین نُه حصار

گر از برق نعلش نبودی جدار

برش خواه ره بیش و خواه اندکی

به پیشش بلندی و پستی یکی

ز نعلش زمین شد ز سیاره پر

سپهر از خوی او پر از ماه و خور

خیالش اگر بگذرد بر سراب

زمین را به ناخن رساند به آب

چو ادراک اهل ذکا، تیز و تند

ز تندیش بازار مهمیز، کند

چو ملّاح نام آردش بر زبان

شود کشتی آزاد از بادبان

به راهی کزو رفت پیک امید

نشد صبح دوری در آن ره سفید

مگر عازمش یافت در قطع راه؟

که دوری به نزدیکی آرد پناه

به راهی که یک بار پیموده است

ز نزدیکی خود ره آسوده است

به راهی که عزمش تکاپوی کرد

ازان راه برخاست دوری چو گرد

ز دامان زینش قضا داده بال

محال است همراهی او، محال

چو بر سطح خارا کند سخت، پا

گشاید گلویش چو سنگ آسیا

دویدن زند چند بر وی نیاز؟

کند کاش وسعت بغل پهن باز

کند پس کشیدن عنان را کمین

که پیشی به گردش رساند جبین

مرصع یراقش به یاقوت و در

میان خالی اما کفل کیسه پر

نمی‌دانم این پرهنر از کجاست

که یک موی او را دو عالم بهاست

به چندین هنر می‌خرندش چنین

منال از هنر، گو کسی بعد ازین

سوارش نجنبانده بند قبا

سمش کرده طی از سمک تا سما

درنگش مگر سرعت‌انگیز شد؟

که بازار طی زمان تیز شد

سوارش به منزل چه آزاد رفت

که جنباندن پایش از یاد رفت

بر این ابلق، افلاک را حیرت است

که تا خانه زین پر از دولت است

ز پرواز نعلش که راند سخن؟

که حیرت ندوزد به میخش دهن

سرین منعم از بسته ریو و رنگ

میان مفلس و تنگ بالای تنگ

به هیکل چرا رام هرکس بود؟

قوی هیکلی، هیکلش بس بود

چو بر خویش گیر سر راه ناز

سراپا زند بر سراپا نیاز

ز نعلش سزد تیغ روز نبرد

که انگیزد از خون بدخواه، گرد

نشان سمش بر زمین نقش بست

برای زمین، طرفه نقشی نشست

نیابند در چارسوی جهان

چو نقد سمش، نقد دیگر روان

به موی دمش زلف خوبان اسیر

ز مشت سمش سنگ خارا خمیر

چنین رهنوردی که دارد به یاد؟

که نعلش کند حلقه در گوش باد

کشی صورت ناخنش گر به سنگ

جهد از رگ سنگ، خون بی‌درنگ

بود دانه‌اش گر ز کشتن مراد

دهد تخم، ناکشته خرمن به باد

ز دستش مددجویی‌ای بسته پا

جلوگیر کن بخت برگشته را

به سعیش چنان سعی را گرم، پشت

که سیماب را طعن آرام کشت

زمین از پی‌اش گر پذیرد نشان

کند خاک در چشم ریگ روان

نشان پی‌اش در گل رهگذر

ز سیاره با سیر نزدیک‌تر

زند پای سعیش چو ناخن به سنگ

دَرَد سنگ خارا لباس درنگ

کند بس که در زیر پایش سماع

بود آسمان با زمین در نزاع

مصوّر بر او نقش پیشی نبست

مگر بگذرد نقش پایش ز دست

خرامنده سیلی که وقت سکون

ز غیرت کند در دل کوه، خون

ز دنبال او برق در جستجو

به صحرا به ریگ روان شد فرو

غبار سمش سرمه چشم باد

متاع درنگ از شتابش کساد

شتابش ز ره گر نپیچد عنان

درنگ آید از بی‌درنگی به جان

ز طبعش روش یاد گیرد نهال

ز چشمش خورد خون غیرت غزال

نبودی اگر موی او رنگ بست

چو رنگ حنا زود رفتی ز دست

کلاه از نمد زین او کرده ماه

که بی سر کند سیر گردون، کلاه

گرش آرد آرام پا در رکاب

نهد پا به دروازه اضطراب

چو گام فراخش بود دزد راه

ز آسیب، ره را که دارد نگاه؟

درنگ از شتابش کند اضطراب

ز بیم درنگش بلرزد شتاب

چو چوگان شود دست آن پرهنر

برد گوی شوخی ز میدان به در

روان خرد، واله هوش او

صبا کشته خنجر گوش او

به زور قدم، وزن فرسنگ برد

خط دوری از صفحه ره سترد

نهد وقت گردش چو بر خاره پا

به چرخش درآرد چو سنگ آسیا

به سرعت چنان دست و پا در جدل

که از همرهی مانده داغ کفل

ز همراهی‌اش بعد چندین شتاب

ز داغ کفل نگذرد آفتاب

چه منزل که پیمود و منزل نکرد

که شد در رهش خاک منزل به گرد

ببین بر سر ره چه بیداد برد

که پیش سمش باد را باد برد

رهی را که پیمودنش ساز کرد

ز انجام بگذشت و آغاز کرد

همان به که طی سازم این قال و قیل

برانگیزم اسبی به تعریف فیل

***

تعالی الله از پیکر نوربخت

که هم نوربخت است و هم نیک‌بخت

بود هیکلش کوه قدر و شکوه

کجک بر سرش سرکش کاف کوه

ز چو کندی‌اش کس فتد در گمان

که وارون شده کرسی آسمان

به خرطوم دارد فلک را نگاه

که از نقش پایش نیفتد به چاه

کند سحر، خرطوم او دم‌به‌دم

ز خرطوم، دهلیز راه عدم

به خرطوم او دست‌بازی خطاست

عجب سیلی این نهر را در قفاست

ندیده‌ست ایام، فیلی چنین

کزو پر بود آسمان و زمین

بود سایه‌اش ملک هندوستان

که گردون ندیده سوادی چنان

گرفته فرو از سما تا سمک

به هم خلقتی برده گوی از فلک

فلک را به صورت چو گردد دچار

شود معنی جزو و کل آشکار

بود معدن زیرکی پیکرش

تو گویی بود عقل کل در سرش

به گوشش نظر کن شعورش بدان

دهد گوش پهن از فراست نشان

ندارد به غیر از شنیدن هوس

بزرگان همه گوش باشند و بس

ز فهمیدگی‌ها، چو اهل یقین

نفهمیده ننهاده پا بر زمین

شمار نظر کرده در چشم مور

که دارد به قدر بزرگی شعور

ندارد به جز خاکساری هوس

کمال بزرگی همین است و بس

ز وصفش فلک گفتگو می‌کند

بزرگی ز بالای او می‌کند

به خرطوم، ز اختر بود دانه‌چین

بزرگیش آن داده، بینیش این

خورد کشته آسمان را خوید

بزرگی به این تنگ‌چشمی که دید؟

شود تکیه‌گاهش اگر کوه قاف

فتد کوه را از کمرگاه، ناف

گه پویه، بر خاک، پایی فشرد

که از ثقل، گاو زمین جان نبرد

ز دندان به ناخن ندارد نیاز

که چندان که چینند، گردد دراز

بود بر تن آیینه‌اش خوش‌نما

ز خاکستر آیینه یابد جلا

ندانم که بی پایه آسمان

به بالای او رفته چون فیل‌بان؟

نهد بر سر سایه خود چو پای

نجنبد دگر چون شب غم ز جای

بخش ۷

به صحرا مگر سایه‌اش پا فشرد؟

که در خاک، خون در دل لاله مرد

به دریا اگر عکس در آب راند

به بطن صدف دُرّ غلتان نماند

شکسته‌ست از سایه‌اش آسمان

همین است اگر هست بار گران

چو عکسش به دریا شود خودفروش

صدف را گرانی فروشد به گوش

فتد سایه‌اش بر فلک گر به فرض

کند آسمان رفعت از خاک، قرض

نبودی اگر پای او در میان

نمی‌داشت معنی، سپاه گران

به میدان سعی‌ی که افشرده پا

گران خورده بر گوش، حرف بها

ز بالایش انجم‌شناسان به زیر

شناسند سیاره را دیر دیر

ز خرق فلک بس که دارد حجاب

به اندازه تن نیاشامد آب

به قحط و غلا نیست طبعش دلیر

نسازد شکم هرگز از دانه سیر

فلک بر سرش کرده اختر نثار

ولی نقش پایش ازان کرده عار

چها چرخ اطلس به هم بافته

که جای گلی بر جلش یافته

رود راه باریک را خوش چنان

که بارند سیل از مژه عاشقان

به نیرنگ بر کرده نقش پلنگ

وگرنه که سیلاب را کرده رنگ؟

ز دندان او کوه دارد خبر

که از لاله دندان نهد بر جگر

کشد فیل‌بان گر ز نیلش به سنگ

برآید خم نیل گردون ز رنگ

گر از سایه‌اش نیست امیدوار

چرا در زمین مانده تخم وقار؟

مصوّر کشد صورتش گر به سنگ

ز سنگینی‌اش بشکند سنگ، رنگ

به تمکین فشارد چو بر خاک پای

بلرزد زمین و بجنبد ز جای

نزد بادمش باد صرصر نفس

به پایش بود نه فلک یک جرس

زمین آورد سایه‌اش را به دست

که بازار تمکین نیابد شکست

نمی‌داشت گر میخ‌کوبی چنین

سبک‌تر نبودی کسی از زمین

نجنبانده بی‌راه، پایش جرس

تامل ز سیلاب، کم دیده کس

نگردد برش ناز سبزان سفید

چنین سرگران سبک‌پا که دید؟

ز صرصر گرو برده با این شکوه

به سرعت که دیده‌ست چون باد، کوه؟

برآید چنان کوه را بر فراز

که وقت اجابت، به گردون، نماز

خرامان چو آید ز بالا به زیر

نمی‌گردد از دیدنش دیده سیر

زمین را کشندش گر از زیر پای

ز سنگینی تن نجنبد ز جای

ز دندان خرطوم، هنگام کین

برآرد دو دست از یکی آستین

چو خرطوم خود را گذارد به آب

عجب نیست دریا شود گر سراب

چو از پشتش آید فرو فیل‌بان

گذارد قدم بر سر لامکان

به بالای او فیل‌بان، بی گزاف

چو سیمرغ بر قله کوه قاف

ز بس شد گران‌بار از مغزِ هوش

فرو برد سر، گردنش را به دوش

دو دندانش از طوق زر در نظر

بود شمع کافوری و تاج زر

نیارد فرو سر به چرخ نژند

ز خرطوم دارد دماغی بلند

دو دندان خرطوم آن فیل مست

چو یک آستین در میان دو دست

ز مشرق نگاهش به مغرب‌زمین

که چشمش بود عینک دوربین

اگر گردد آواز زنگش بلند

دم صور تا حشر افتد به بند

فلک پست در جنب بالای او

زمین تنگ بر نقش یک پای او

گرانمایگی داده آن پایه‌اش

که سندان شود تابه در سایه‌اش

ز پهلوی او چرخ را رفته آب

چو دلو تهی مانده در آفتاب

توانا ولی بهر تدبیر و فن

ز خرطوم دارد عصا جزو تن

به دندان فکنده‌ست در شهر، شور

ز هر دست بالا، بود دست زور

به یک حمله بر هم زند لشگری

به یک دم مسخر کند کشوری

مسلّح چو گردد پی کارزار

بود آسمان را از آهن حصار

چه صف‌ها که بر هم زند روز کین

به رزمی که وصفش کنم بعد از این

***

بلا فتنه را باز در می‌زند

مگر صبح شمشیر سر می‌زند؟

ز هر گوشه سر کرد سیلاب زور

ز شورش جهان گشت دریای شور

غبار آنقدر سوی افلاک شد

که قطب فلک، مرکز خاک شد

پدر گر ازین قصه یابد خبر

ز مادر زره‌پوش زاید پسر

چنان تیغ کین را شد آتش بلند

که از جا جهد جوهرش چون سپند

ز نوک سنان، آسمان سفته گوش

ز نعل ستوران، زمین جبّه‌پوش

ز شمشیر مردان آهن‌شکاف

شده تیغ را تیغ دیگر غلاف

نمی‌آید از نیزه چون تیر، کار

بود یک سر تیر، صد نیزه‌وار

جهان شد چنان پر ز مردان جنگ

که بر عکس، شد جا در آیینه تنگ

کمان را چنان گوشه‌ها شد بلند

که شد بر فلک ناخن تیر بند

تفک نارسیده ز جوش و خروش

که داروی بی‌هوشی‌اش داده هوش

چو نخل شکوفه در آن بوم و بر

یلان کرده چادر ز دستار سر

به پیکان تیر استخوان ساخته

عقاب خدنگ آشیان ساخته

به خون غرقه دامن سپرهای کرک

ز شمشیر چون لاله شد ترک ترک

سر ساده بر نیزه بی‌شمار

جهان پر ز آیینه دسته‌دار

ز خشم تفک داغ‌ها بر جگر

بر آن داغ‌ها پنبه از مغز سر

کشد موج خون غازه بر روی ماه

خورد غوطه در خون ماهی، نگاه

شده تیر بر خود بلند آنقدر

که چون غنچه گویی برآورده پر

ز بس ریخت بالای هم دست مرد

زمین چنگ در چنگ ناهید کرد

ز قید بدن، ناوک کارگر

دهد طایر روح را بال و پر

دلیری که گیرد کمندافکنش

کند مهره با مار در گردنش

چو خالی شده خاک دشت نبرد

تن کشته شد خاک و گردید گرد

بود مشکل از ضرب گرز گران

جدا کردن مغز از استخوان

سنان چون شمار از سران برگرفت

مکرر غلط کرد و از سر گرفت

چو تیغ افکند دست از پیکری

خورد سیلی‌اش بر رخ دیگری

دلیران شمشیرزن بیش و کم

بخفتند در سایه تیغ هم

به تیغ دو دم بس که پرداختند

به یک دم همه کار هم ساختند

کند تیغ در سینه‌ها چاک ازان

که بادی خورد بر دل پردلان

ازان رزمگه جان برنا و پیر

گریزان، ولی رخنه سوفار تیر

بشو دست از شیشه نام و ننگ

براید چو پای تهوّر به سنگ

در و دشت دریای خون شد تمام

زره، ماهی دشت را گشت دام

یلان را چنان مرده خون در درون

که از زخم‌شان خون نیاید برون

به صد رخنه شمشیر خوش می‌برید

به دندانه سین، الف می‌کشید

چه غم روز میدان ز سرگشتگی؟

مباد از دم تیغ، برگشتگی

ز بازندگان هوا و هوس

به سربازی نیزه، کم بود کس

رباید سر از تن ز بالاروی

مبادا که از نیزه غافل شوی

ز ناوک علم‌ها ز پا تا به سر

چو پای کبوتر برآورد پر

به گردان گزیدن در آن کارزار

کند سایه تیرها کار مار

ز گرز استخوان سر و پا و دست

شدند از شکست ایمن، از بس شکست

شد از آب پیکان در آن بوستان

خم از میوه فتح، شاخ کمان

نظرها ز نظّاره خنجر شده

ز خون، چشم مردم دلاور شده

زده موج خون، دم ز طوفان نوح

شده جوهر تیغ، سوهان روح

ستیزنده را تیغ کین دستگیر

گریزنده را رخنه، سوفار تیر

سر از بس که افتاد بر یکدگر

کدوخانه شد، خانه زین ز سر

فتاده حریفان ز خون در شراب

ز پیکان دل خسته دزدیده آب

ز خون لاله‌گون قبه‌های سپر

چو در عرصه باغ، گل‌های تر

چو گل سرخ گردیده از خون عذار

زبان‌ها چو سوسن فتاده ز کار

سنان حلقه درع کردی شمار

چو صاحب‌دلان، حلقه زلف یار

جهان ز آب شمشیر عمّان شده

ز خون پنجه‌ها شاخ مرجان شده

ز شمشیر، از خون روان رودها

قفس‌های آهن، کله‌خودها

گریزد خیال از نبردی چنین

ز آیینه در قلعه آهنین

بر اعدای شه، بسته راه گریز

تکاور در آهن چو شمشیر تیز

کمان را بود گرچه زورآوری

نشاید گذشت از سنان سرسری

بخش ۸

ز مردان بود شکر پیکان به جا

که دل می‌دهد، دل ز جا رفته را

یکی گرز را گر فشردی به مشت

نماندی ز اعضاش چیزی درست

یکی در قلم کردن خشک و تر

شکافش دو سر کرده تیغ دو سر

چنان گرم شد دستبرد یلان

که پامال گردید اجل در میان

همه تن، بر و پهلو و پشت، دل

سراپای چون غنچه یک مشت دل

ازین فوج، گردی به دریا رسید

به دریا نم آب را خاک چید

شود گرم، هنگامه رست‌خیز

زمان فتنه‌بار و زمین فتنه‌خیز

ز سرنیزه سرسبز عالم چنان

که تا سبزه چرخ خورد آب ازان

ز بس تیغ و پیکان و گرز و تبر

جهان گشته دکان فولادگر

ز قحط سلامت در آن انجمن

خورش بود شمشیر و پوشش کفن

اگر کوه قاف است اگر بحر نیل

بود لقمه پیش دندان فیل

ز بس کوه آهن در آن دشت کین

شده ریش، کوهان گاو زمین

عروس ظفر را در آن کارزار

سر و گردن آیینه دسته‌دار

نهاده یلان زخم را بر کنار

به خون پنجه آغشته قصاب‌وار

ز بس خیزد از جان گردان خروش

فتد دیگ آشوب محشر ز جوش

برآورد خشم از ترحم دمار

غضب جوهر خویش کرد آشکار

نمکدان آن خوان شده طبل باز

سران میهمان، کوس مهمان‌نواز

سرانگشت آهن‌تنان، بی‌هراس

چو مقراض، مایل به قطع لباس

به هم آهنین پنجه‌ها در ستیز

سرانگشت‌ها همچو مقراض تیز

ز بس تنگ شد عرصه از کندره

تفک را نفس در گلو شد گره

ز هر سو کمان‌ها درآمد به چنگ

به طیران درآمد عقاب خدنگ

جدا گشته از هم ز تاب جدل

تن از جان شیرین، چو موم از عسل

فشردند در عرصه پای ثبات

شود از پیاده، بسی شاه، مات

سر از تن به تکلیف تیغ جفا

ز هم گشته چون بی‌وفایان جدا

مگر باد شمشیر آمد فرود؟

که چون غنچه بشکفت از زخم، خود

نیابی درین عرصه از پیش و پس

نیفتاده بر خاک، جز تیر، کس

نگشته ز شمشیر، کس روی تاب

شده بستر ماه نو، آفتاب

شده زخم تیغ از تن فیل‌بان

نمایان چو ماه نو از آسمان

چو پیوند تن، جان به زخمی گسیخت

سراسیمه در زخم دیگر گریخت

برای لحد بود در کار، خشت

تکاور ز سُم، گِل به خون می‌سرشت

کند استخوان نهنگ آشکار

دو شمشیر هم‌پشت دندانه‌دار

به کوه ار ستیزند شیران به جنگ

به پیکان ربایند خال از پلنگ

بساط زمین گشت دیگر سپهر

ز آیینه‌پوشان پر از ماه و مهر

ز گرد سواران، علم داشت داد

به سر خاک می‌کرد چون گردباد

چو نگذشت از خون کس نیزه، چون

گذشت از سر نیزه طوفان خون؟

ز بازوی گردان به روز مصاف

سبک کرد گرز گران، کوه قاف

ز پیکان پرخون، جهان لاله‌زار

به سر ابر شمشیر شد ژاله‌بار

ز پیکان نشتررسان دم‌به‌دم

کشید از رگ نیزه‌ها خون علم

ز پرواز تیر از پی یکدگر

تبرزین چو ترکش برآورد پر

علم را تب و لرز گیرد ز بیم

نماند مزاج سنان مستقیم

چو شمشیربازند مردان کار

بود قبضه تیغشان دستیار

فلک طرح آن فتنه امروز ریخت

که هول قیامت ز فردا گریخت

چو بادام، مردان کین را به بر

قبا و زره، ابره و آستر

ز بس تنگ گردید جا بر سپاه

بدن گشت نیلی و تن شد سیاه

برآمد چنان زان دو لشکر غریو

که می‌جست هر سو به لا حول، دیو

ز بیم سنان زندگی در گریز

اجل را ز شمشیر، بازار تیز

یلان را اتاقه به سر کرده جای

نهان گشته در زیر بال همای

به دوش هژبران ز گرد نبرد

کمان پشت خم کرد از بار گرد

گسست آنقدر زهره پردلان

که پرزهر شد شیشه آسمان

ز بانگ مخالف جهان پرصدای

دم صور شد دمکش کرّه نای

گرفتند گردان کمان‌ها به چنگ

چو پیکان نهادند دل بر خدنگ

همه پنجه چون غنچه از پردلی

هراسان ازان قوم، شیر یلی

دلیران به جان‌باختن بی‌دریغ

به جان دست شستند از آب تیغ

سنان گشته بر تیره‌روزی دلیل

که در چشم خورشید گردانده میل

ز طوفان مستی در آن عرصه فیل

کف آورده بر لب چو دریای نیل

شده مست پرخاش، فیل دمان

خم نیل آورده کف بر دهان

ز دهشت فرو برده گردن به دوش

درون لیک چون خم ز غیرت به جوش

فلک را دوایر در آن گیرودار

شده جمع با هم چو یک حلقه تار

ز بس خورد از گرز، مشت از قفا

پر از مهره شد چون صدف، سینه‌ها

گه حمله چون هی بر ابرش زدند

تو گفتی که آتش در آتش زدند

ز برق سنان سوخت بال ملک

نیستان شد از نیزه نی فلک

ز کین بس که ابرو پذیرفت چین

پی سجده شد تنگ، جا بر زمین

به تقلید، نام‌آوران گرم جنگ

ز جان شسته دست از پی نام و ننگ

سنان را رسد لاف مردانگی

که سرمایه دارد ز فرزانگی

کمان، کج نهادی بود پشت خم

سنان، راست‌کاری به یاری علم

نکرده سر مرد را تن وداع

سرش بر سر نیزه کردی سماع

کند سبزه تیغ زهراب‌دار

چنار کهن را قلم چون خیار

ازان عرصه جستی چو تیر شهاب

علم را اگر پا نبودی به خواب

ز تیغ و سنان بس که خوردند ریو

رمیدند گردان ز آهن چو دیو

ز بس فال زد پنجه در دار و گیر

شد از مهره پشت‌ها قرعه، تیر

ز دیگ غضب گر نخیزد خروش

دم سرد شمشیرش آرد به جوش

مبارز سپر بر سپر بس که بافت

پی بردن جان، اجل ره نیافت

به کوشش مبارز چنان بی دریغ

که مو بر بدن‌ها کشیده‌ست تیغ

چه خنجرگذار و چه شمشیرزن

همه سرتراش سرند از بدن

دلیران نکردند خفتان هوس

که عیب است شیر ژیان در قفس

نگاه دلیران سوی هم به قهر

حریفان پیمانه‌پیمای زهر

ز جمع‌افکنی‌های مرد دلیر

به یک زخم، چون جعبه، صد چوبه تیر

به جز قبضه تیغ، کس دستگیر

نگردد کسی را ز برنا و پیر

ز نیروی باران تیر از هوا

کند سبزه تیغ نشو و نما

ندیده در آن عرصه دار و گیر

به جز زخم شمشیر، مرد دلیر

چو برق از رگ ابر، وقت مصاف

برون جست شمشیر، خود از غلاف

نبود از سپه بر زمین جای کس

همین خانه زین تهی بود و بس

ز بس کُشته در عرصه دار و گیر

گرفت استخوان در گلوی نفیر

فتادی چو از تن سر وهم‌ناک

گرفتی ز لرزیدنش لرزه خاک

فروزان ز شمشیر هرسو چراغ

حریفان رسانیده از خون، دماغ

اگر در فرنگش توانند دید

نماند ز کفار، یک نابُرید

به هم آتش و آب آمیخته

چه خون‌ها که بر خاک ره ریخته

چمن را اگر بگذرد در خیال

قلم کرده روید ز خاکش نهال

به حرفش کند خیرگی گر زبان

شود قطع نسل سخن در بیان

برای نشاط دل دوستان

ز خون مخالف کند بوستان

به تیزی چه گویم چها می‌کند

عرض را ز جوهر جدا می‌کند

اگر افتدش سایه بر بیستون

جهد از رگ سنگ تا حشر خون

نظّاره‌اش گر زند دیده لاف

نگه، خامه مو شود از شکاف

به دی، برقش افتد چو در بوستان

کشد شعله زو آتش ارغوان

کسادست ازو نرخ جنس ستیز

گریز از دمش گشته بازار، تیز

چه آغشته گردد به خون یلان

بود شعله آتش ارغوان

بقا را دمش آتشین اژدهاست

که زخمش خیابان شهر فناست

بود آتش پنبه‌زار بقا

اجل از دمش مستعد فنا

کسادی ز وهمش بود گریز

همین است اگر هست بازار تیز

ز بیمش چنان ریخت رنگ یلان

که شد قبضه خاک ازان زرفشان

بخش ۹

اگر زان رگ ابر، برقی جهد

بقا را، هلاکی تخلص دهد

به گیتی جز این تیغ گوهرنگار

که دیده رگ ابر یاقوت‌بار؟

که از پا درآمد ز مردان جنگ؟

که نگرفت دستی به پایش خدنگ

کله‌خودها چون فلک سرنگون

جهان در تلاطم ز دریای خون

یلان جامه تار در تن کشند

که خود را به سوراخ سوزن کشند

ز بس خون روان گشت از فرق مرد

زمین را سر از خون درآمد به درد

ز بس کشته افتاد بر روی هم

ز جای فتادن برآمد علم

چو تسبیح زاهد در آن گیر و بند

کم از صد نبودند در یک کمند

نیابد کسی بر گرفتار، دست

کمند از برای اسیرست شست

بکاوند اگر استخوان یلان

نیابند بی رگ، چو شمع، استخوان

ازین قصه دل پیچ و تاب آورد

گذشت آن که افسانه خواب آورد

***

ندارند فتح و ظفر قبله‌گاه

به جز طاق ابروی شمشیر شاه

چو در غمزه ابرو تُنُک می‌کند

سپاه گران را سبک می‌کند

اجل بود نامش چو انگاره بود

پلارک لقب یافت چون رخ نمود

ازان فتنه در عهد ما خفته است

که این تیغش از بادها رُفته است

بود فتح از نسبتش محترم

ظفر را به این قبضه باشد قسم

کند زخم این تیغ، از بخیه عار

رفو کی پذیرد لب جویبار؟

زبانش به گوش اجل گفته راز

که زخمم به مرهم ندارد نیاز

خیالش جگر خسته بیداد را

چه نسبت به الماس، فولاد را؟

به هر جلوه او جهانی اسیر

یک ابرو، ولی غمزه آفاق گیر

نیابد فرو جز به دشمن سرش

بود زهر چشم اجل جوهرش

یراق غلافش ازان رو طلاست

که الماس را خانه زر سزاست

ز برقش هوا را جهان گشته صاف

میا گو برون تیغ برق از غلاف

شود بر سر تربتی گر چراغ

کند در کفن مرده را خون‌دماغ

جز آن پیکر اندر غلاف سیاه

لبالب کس از آب، کم دیده چاه

ز برق دمش شعله در اضطراب

بنامش چَه، اما لبالب ز آب

به خاطر که دارد درین عرصه‌گاه؟

که برّنده باشد چنین آب چاه

اجل جوید از ضربتش زینهار

ز یادش به دل‌ها نفس زخم دار

ز اقبال این قبضه تا کرد یاد

قضا بوسه بر قبضه خویش داد

ازان کس نزد بوسه بر قبضه‌اش

که گوهر شد الماس در قبضه‌اش

سرانگشت او بر سران در نبرد

گذشته‌ست چون سبحه بر فردفرد

خیالش به دل چون برابر شود

دل از زخم بار صنوبر شود

چو حرفش کند بر زبان‌ها گذار

دهن‌ها ز خون پر شود لاله‌وار

کند از دل سخت دشمن غلاف

همین است و بس، تیغ آهن‌شکاف

گر این شعله را شیر بیند به خواب

خورد بیشه از زهره شیر، آب

به وصفش قلم را که شد رهنمون؟

که می‌آید از حرف آن بوی خون

ز سعیش بود ملک را برگ و ساز

زبانش به طعن مخالف دراز

چو خواهد کند خامه نامش رقم

شکافد بنان چون زبان قلم

به تیزی چنان کز ملاقات وی

رگ سنگ شد ریشه ریشه چو نی

چو بی نقطه زخمش نگارد قلم

دو پیکر شود نطفه‌ها در رقم

بود فتح پروانه این چراغ

ز بادش ظفر بشکفد باغ باغ

کشیده‌ست این قبضه از اقتدار

ز فولاد بر گرد عالم حصار

***

حصاری که مثلش ندیده‌ست کس

بود قلعه دولت‌آباد و بس

در چرخ را رقعتی یاد نیست

که در قلعه دولت‌آباد نیست

بلندیش خورشید را بسته دست

ز خمخانه رفعتش چرخ مست

ز دیوار او، محکمی در حصار

بلندی ز بالای او چیره‌دار

خرد سنگ ازو کیمیا گر به جان

که دارد ز گوگرد احمر نشان

ز بالای او ماند تا در شگفت

بلندی ز همت کناری گرفت

جهان را ضرورست خمیازه‌ای

که از سایه‌اش گیرد اندازه‌ای

بود از تب رشک در اضطراب

ز گل میخ دروازه‌اش آفتاب

فلک را گزیده به دروانگی

کند کنگرش زهره را شانگی

ز رفعت برد با دل چاک چاک

زمین حسرت سایه‌اش را به خاک

فلک را رخ از رفعت پایه‌اش

کبودست از سیلی سایه‌اش

فضای جهان بر فراخیش تنگ

ز دیوار او چرخ یک پاره‌سنگ

مدد جوید اول ز چندین طناب

که تا خاکریزش رسد آفتاب

که گفتش کزین قلعه داری نشان؟

که بالیده بر خویشتن آسمان

چنان سنگ‌هایش به هم درز تنگ

که گویی بنا شد ز یک پاره‌سنگ

ندارد گر این قلعه را در خیال

حکیم از چه داند خلا را محال؟

شده رفعت از رفعتش سربلند

ز بالاش کوته، خیال کمند

فلک گشته بی‌رونق از رونقش

چراگاه گاو زمین خندقش

ز دیوارش افتاده تا بر زمین

رخ آفتاب است زرد این چنین

درش را کند پاسبان چون فراز

ملایک در عرش بینند باز

سر کنگر از چرخ بیرون شده

پل خندقش طاق گردون شده

به دروازه‌اش گر دهد تن در آن

شود تخته پل، کرسی آسمان

عطارد ز دستم ستاند قلم

که فصلی کند از فصیلش رقم

شد از کنگر خود به چندین زبان

ستایش‌گر رفعتش آسمان

ز کار فلک، عمرهای دراز

به ناخن کند کنگرش عقده باز

به سختی همه سنگش آهن‌وش است

ز توپ و تفک منقل آتش است

پی طعنه، برجش به چندین زبان

چها گفته درباره آسمان!

لب خندقش بسته از سحر دم

طلسمی میان وجود و عدم

خرد را بود خندقش در نظر

ز غور خردمند، ته‌دارتر

ندیده فلک خندقی این چنین

همین است معراج پستی، همین

ازین خندق و قلعه باشکوه

به هم گشته مربوط، دریا و کوه

که دیده حصاری ز یک پاره‌سنگ؟

که با برج چرخ است برجش به جنگ

درین کار چون تیشه صد کوهکن

ز حیرت سرانگشت‌ها در دهن

کسی در تراشیدن این حصار

نزد تیشه جز قدرت کردگار

که را بود یا رب درین کار، چنگ؟

مگر پیش ازین موم بوده‌ست سنگ

رهش چون منار از نظرها نهان

یکی نقب در سنگ تا آسمان

منالید از سستی روزگار

که شد محکمی‌هاش اینجا به کار

فلک از سر مهر با اخترش

چون پروانه گردد به گرد سرش

شبی نگذرد بر سپهر بلند

که بر وی ز اختر نسوزد سپند

به خوبی بود دیده روزگار

بود مردم آن دیده را شهریار

نخوابیده شب حارسش بر فراز

ز بیداری‌اش چشم سیاره باز

فضای جهان بر فراخیش تنگ

ازو کوه البرز یک پاره‌سنگ

رسیده‌ست برجش به ایوان چرخ

مگر دسته می‌خواست چوگان چرخ؟

سوی خاکریزش رود چون شمال

نخست آسمان را کند پایمال

ندیده فلک از فرازش اثر

زمین چون دهد از نشیبش خبر؟

عروسی بود ملک را این حصار

که پایش بود از شفق در نگار

به دروازه‌اش چرخ پرداخته

ز نُه تخته، یک لخت در ساخته

ندیده‌ست تا شد بنا روزگار

چنین قلعه‌ای چشم این نُه حصار

به گفتن نمی‌آید این حرف، راست

بیا و ببین تا ببینی چه جاست

اگر عمرها قد کشد کوه قاف

نیارد زدن با بلندیش لاف

ز برجش ندارد جز این کس خبر

که برکرده از جیب افلاک، سر

ز بالای دروازه‌اش آسمان

نگون چون سر خصم شاه جهان

نشاید گرفتن به توپ و تفنگ

جهد آتش از جنگ فولاد و سنگ

دری دارد این عرش، پیکر حصار

چو عهد اسیران عشق، استوار

به جان می‌خرد، گر فروشد به جان

ستبری ز دیوار او آسمان

نتابیده بر خندقش آفتاب

چو فکر مهندس، عمیق و پرآب

بخش ۱۰

ز چشم ضعیفان گو افتاده‌تر

در او گنج قارون عیان در نظر

قضا کرد چون خندقش را شکاف

برآورد سامان صد کوه قاف

به فرض ار به قعرش فتد آفتاب

دگر برنیاید به چندین طناب

حصارش به این قلعه گردد قرین

شود آسمان گر مربع‌نشین

شکفت از فصیلش سپهر کبود

مگر زهره را شانه در کار بود؟

طلسمی چنین را ز نام‌آوران

کسی نشکند غیر صاحبقران

ز سرکوب برجش درین نُه حصار

نباشد دمی پاسبان را قرار

ببالد مگر عمرها طاق عرش

که تا پای برجش رسد ساق عرش

ز سختی به خیبر بود توامان

به رفعت گرو برده از آسمان

ندیده چنین قلعه‌ای چرخ پیر

چو آسیر، هرسو هزارش اسیر

حصاری به رفعت ز گردون فزون

ز برجش ستون بر سر بیستون

گر از نه فلک بگذراند طناب

نیابد بر این قلعه دست آفتاب

به گردون‌نوردی ازان است طاق

که یک بار پیموده راهش بُراق

ز پیرامنش اختران نیک‌بخت

ز نظّاره‌اش دیده‌ها گشته سخت

به ذکرش گشاید قلم گر زبان

سخن را رسد پایه بر آسمان

نمایان ز هر فُرجه، توپ دگر

ز روزن برو کرده آشوب سر

که کرد این بنا را به این محکمی

نمی‌آید این کار از آدمی

مگر راست کردند دیوان به جهد

حصاری ز بهر سلیمان عهد

دری را که پیدا نمی‌شد کلید

به دوران شاه جهان شد پدید

فتادش به زیر آفتاب از فراز

شکسته‌ست رنگش ازان روز باز

به سنگش مکن آسمان گو ستیز

که چون شیشه خواهد شدن ریزریز

که دید آسمانی ز یک پاره‌سنگ؟

که تیر شهابش بود از تفنگ

همه آهنین حربه‌اش جا‌به‌جاست

مگر سنگ این قلعه آهنرباست؟

ندارد چنین قلعه‌ای چرخ یاد

که تا خاکریزش نرفته‌ست باد

حصاری نمودار چرخ بلند

ولی مهر را کوته از وی کمند

گذشته ز برج فلک، باره‌اش

شکسته فلک شیشه بر خاره‌اش

سر کنگرش پیش فرزانه‌ها

کلید دکن راست، دندانه‌ها

ز فتحش فتوحات آید پدید

که دیده‌ست قفلی سراسر کلید؟

به وصفش کنم ناخن فکر، بند

که گر افتم، افتم به فکر بلند

به اوجش به همت توان برد راه

نه هر همتی، همت پادشاه

خداوند اقبال، شاه جهان

کزو فتح شد قلعه آسمان

کشد قبضه تیغش از اقتدار

ز فولاد، بر گرد عالم حصار

ز سرکوب عدلش، حصار ستم

فتاده‌ست در خاکریز عدم

بود آیت سجده‌اش بر جبین

که هرکس که خواند، ببوسد زمین

ز کشورستانان این آستان

کمین بنده پادشاه جهان

چو آهنگ تسخیر کشور کند

حصار فلک را مسخر کند

***

زهی برج شاهنشه دین پناه

که هم شاه برج است و هم برج شاه

اساسی چو بنیاد دولت قوی

جهان کهن را بنای نوی

به سویش کند ماه اگر کج نگاه

کشد کنگرش اره بر فرق ماه

در اتمام این قصر گوهرنگار

بقا عمرها بوده مزدورکار

زهی خوش اساسی و پایندگی

که قصر بهشتش کند بندگی

تهی کرد گیتی بسی دُرج را

که پر کرد از گوهر این برج را

ز چینی پر از ظرف‌های گزین

که هرگز ندیده‌ست فغفور چین

شد از لعل و یاقوت، جوهرنشان

مگر دسته گردیده رگ‌های کان؟

ز یاقوت و لعلش بود سنگ و خشت

چنین برج باشد مگر در بهشت

ز بالای این برج گردون سپر

چو فواره می‌جوشد آب گهر

طلاکاری‌اش سربه‌سر دلپذیر

نهان کرده زر در عصا چرخ پیر

تمام از زر پخته و سیم خام

درونش مرصع چو بیرون جام

در آیینه کاری ندارد قرین

همین است دُرج پر اختر، همین

ز جامش عرقناک، یاقوت تر

زمینش صدف‌وار فرش از گهر

گل این‌جا ز یاقوت احمر بود

چو نسرین که از سنگ مرمر بود

درش را رسد بر در کعبه ناز

که برعکس آن است پیوسته باز

ز بس چشم و زلف بتان طراز

ز زنجیر و زرفین بود بی‌نیاز

بود بر فرازش کبوتر ملک

ستونی بود زیر سقف فلک

ز بالایش آید کسی چون به زیر

توان سیر افلاک کردن دلیر

عروس جهان کرده ساعد بلند

که در جیب گردون کند پنجه بند

چه شمعی‌ست این برج عالی جناب

که پروانه‌اش درخورست آفتاب

ز هر روزنش مشرقی جلوه‌گر

که خورشیدی از جام دارد به بر

عمود فلک گر دهندش قرار

بماند بنای فلک پایدار

مکن بهر فردوس اینجا تلاش

نه‌ای چون کبوتر، دو برجی مباش

به گردش بود آسمان را مدار

که بی برج، صورت نگیرد حصار

نیابد خلل دست بر آسمان

بود پای این برج تا در میان

سر کنگرش در مقام عتاب

کند پنجه در پنجه آفتاب

نگردد ازان سبزه چرخ، زرد

که دارد ز فوّاره‌اش آبخورد

اگر بیندش چشم هندوسرشت

بدیهیش گردد وجود بهشت

جهان‌دیده گوید به بانگ دهل

که این چارباغ‌است، یک دسته گل

نظر کن بر این برج نیکوسرشت

که یک دسته شد هشت باغ بهشت

چو در وی نشیند شه کامیاب

به برج حمل جا کند آفتاب

پی دست قدرت برد آستین

همین است معراج دولت، همین

بود مجلس خاص شاه جهان

ننازد به این برج چون آسمان؟

حمل باشد از نسبتش کامیاب

ازین برج یابد شرف آفتاب

به خوبی‌ست چشم و چراغ جهان

بود دسته‌ای گل ز باغ جهان

تهی نیست یک لحظه از شمع دین

همین است فانوس قدرت، همین

زهی دست معمار معجزنمای

که داد آسمان را به یک برج جای

تو گویی اساسش ز بس محکمی

ز دل‌های سنگین ندارد کمی

ببین این بنا را چه دولت بود

که فانوس شمع سعادت بود

فنا پیش ازین هرچه می‌خواست، کرد

بقا زین بنا قامتی راست کرد

درونش ز نقاشی رنگ‌زنگ

به هم جای آمیزش رنگ، تنگ

تماشای نقاشی این بنا

نگه را کند محو در دیده‌ها

ز خامی به نقشش مبین بی‌درنگ

مشو غافل از پختگی‌های رنگ

به نقاشی این بهشت برین

چها کرده نقاش سحرآفرین

***

زهی سحرپرداز صورت‌نگار

که معنی ز صورت کند آشکار

کشد خضر کلکش که معجز نماست

رهی از مخالف به مغلوب، راست

اگر پیکری را کشد رعشه‌ناک

چو برگ خزان‌دیده افتد به خاک

چو خواهد کند نقش سروی درست

کشد شکل آزادی‌اش را نخست

نگارد چو در خانه‌ای آفتاب

در آن خانه شب درنیاید به خواب

شود پیکری را چو صورت‌نگار

کشد معنی‌اش را نخست آشکار

اگر شکل مشرق کشد شب به خواب

همان لحظه طالع شود آفتاب

نهالی که از کلک او رسته است

ز تردستی‌اش میوه رو شسته است

چو گیرد به کف کلک گلشن‌نگار

دمد شاخ نسرین چو صبح آشکار

وزد گر نسیمی در آن بوستان

ز غیرت رمد بلبل از آشیان

ز شبنم عذار گلش در گلاب

جهد غنچه از جوش بلبل ز خواب

به تصویر گل، غنچه ناکرده روی

صبا برده عطر گلش کو به کوی

ز مو چهره گل نپرداخته

که زد بر نوا بلبل ساخته

کشد بر ورق تا شتاب و درنگ

پی رفتن گل ز رنگی به رنگ

قلم شکل سروی نپرداخته

که بست آشیان بر سرش فاخته

هنوزش قلم کار در لاله داشت

که در چشم نرگس نظر می‌گماشت

کشد شکل خار آنچنان آب‌دار

که روید ز تردستی‌اش گل ز خار

بخش ۱۱

چو برزد به پرداز گل آستین

شنید از لب غنچه صد آفرین

چو نقش لبی کلکش آغاز کرد

به تحسین دستش دهان باز کرد

چو کلکش نگارد زبان خموش

جز آواز تحسین نیاید به گوش

کشد صورت نخل اگر بر ورق

نگنجد ز نشو و نما در ورق

به یک دست اگر نخل بندد به کاخ

به دست دگر، میوه چیند ز شاخ

ز یک دست او رُست تا نقش کشت

دگر دست، مزدش به خرمن نوشت

کند صورت خسته‌ای چون رقم

ز تحریک نبضش بلرزد قلم

نگارد اگر صورت زخم‌دار

جهد بر فلک ز آتش خون، شرار

ز مو، صورت ساز ناکرده سر

که ناخن زند، نغمه‌اش بر جگر

قلم نقش نابسته تاتار را

که مشکش دکان بسته عطار را

ز کلکش چنان ریخت نقش شراب

که باران نریزد چنان از سحاب

ز تردستی کلک معجزبیان

کند نقش دیوار را ترزبان

کند صورت خود چو نیمی رقم

شبیهش ز دستش ستاند قلم

ازو شکل گوی زمین بر ورق

به گردش دهد آسمان را سبق

نگارد چو بر پرده‌ای شکل شیر

دلیران نبینند سویش دلیر

به فرض ار کشد مرغ را پر نخست

ز پروازش اجزا نگردد درست

چو خواهد سمندی کشد تیزگام

شود صورتش در بیابان تمام

کجا شست تصویر پیکان گشاد؟

که در سینه خصم، آبش نداد

گر افتد ز دستش قلم در رقم

ز مژگان تصویر بندد قلم

ز پرداز صورت نپرداخته

که بهر هیولاش جان ساخته

ز بس پیش او جبهه بر خاک سود

جبین کرده مانی تهی از سجود

صنایع درین برج بیش از حد است

درش خود در خانه مقصدست

بود وصف این برج بیش از شمار

شمردن نشاید یکی از هزار

مقام شهنشاه دین‌پرورست

چه دولت که این برج را در برست

الهی بود تا ز سیر سپهر

مدار افق مطلع ماه و مهر

به دولت به کام دل شیخ و شاب

شهنشه درین برج باد آفتاب

***

رسیدم به رضوان نسب گلشنی

که جنت گلش راست نه خرمنی

نسیمش ز صنعت بهارآفرین

قلم‌های نخلش نگارآفرین

ز برگ گلش خلد رو ساخته

رطوبت به خاکش وضو ساخته

زمرّد برد سبزه‌اش را نماز

کف خاکش از لاله یاقوت ساز

دل از فیض جنت در او بهره‌مند

نظر از تماشای سروش بلند

به صحنش زمرّد برابر به خاک

به آبش توان باختن عشق پاک

درین خاک، فرش است نشو و نما

رطوبت، رطوبت برد زین هوا

به خاکش نهد ریشه در گل قدم

که از شبنمش نم رسیده به نم

طروات ز روی گلش منفعل

بلندی ز بالای سروش خجل

لب جویش از لاله رنگین چنان

که لب‌های سبزان هندی ز پان

چنارش بسی سرو را دل شکست

بود دست، بسیار بالای دست

ز سرو و صنوبر درین خاک پاک

قیامت دمد تا قیامت ز خاک

به آسوده خاک پاکش، تذرو

قیامت فروشد ز بالای سرو

ارم را دل از آرزوی گلش

پریشان‌تر از طره سنبلش

به سر نرگسش تاج زر بافته

ز چشم که یا رب نظر یافته؟

ز گل‌های الوانش از هر کنار

بساطی فروچیده رنگین، بهار

ز فریاد بلبل به صد اضطراب

بهشتی دگر جسته هر سو ز خواب

ز بس سبز رنگین درین تازه باغ

ز بوی گلش رنگ گیرد دماغ

به صحنش ز جوش گل و یاسمن

شده غنچه در بیضه، مرغ چمن

همین بس بود شاهد جوش گل

که نشنیده نام خزان گوش گل

چنان گل درین باغ، رنگین دمید

که از سایه‌اش می‌توان رنگ چید

در او بید مجنون چنان بی‌خبر

که خلخال پا کرده از موی سر

رسانیده سروش به عیّوق، تاج

زمرّد دهد سبزه‌اش را خراج

بود فرش دایم درین بوستان

بهاری که نشنیده نام خزان

ز بس ابر پاشیده بر خاکش آب

غباری ندارد هوا جز سحاب

نسیمش برون آرد از شاخسار

چو برگ گل از روی هم نوبهار

درین باغ، بیش است ازان خرّمی

که در پوست گنجد غم از بی‌غمی

بود سرمه نرگسش از حیا

گلش خندد، اما ندارد صدا

شقایق نظر بر چمن دوخته

ز نرگس نظربازی آموخته

کند بر سمن عطربیزی صبا

رطوبت فروشد به شبنم هوا

شراب قدح‌سوز دارد به جام

که دارد به جز لاله عیش مدام؟

مگر کرده نرگس به سویش نگاه؟

که افکنده از سر شقایق کلاه

مگر بود منقار بلبل قلم؟

که از بوی گل شد معطر، رقم

ندارد درین باغ عشرت کمی

گلی زین گلستان بود خرمی

چو رخسار ساقی ز جام شراب

چمن درگرفت از گل آفتاب

ز پهلوی گل شد چنان عطریاب

که چون گل دهد برگ گلبن گلاب

نمالیده چشم از شکر خواب ناز

شکفتن بغل کرده بر غنچه باز

چنان شد ز گل بار گلبن گران

که افکند از شاخ مرغ آشیان

درین بوستان طراوت‌نگار

توان جای گل، دسته بستن بهار

کند گر سوی این گلستان گذار

ارم عندلیبی کند اختیار

خط سبزه‌اش بر بیاض چمن

در انشای موزونی نارون

درین بوستان سراسر بهشت

نیابی نهالی که رضوان نکشت

درین باغ از سایه شاخسار

کند باغبان ابر رحمت شکار

بود پیش سبزان موزون باغ

ز موزونی نارون، سرو داغ

عروس چمن را کند زیوری

چو آیین جعفر، گل جعفری

چو گل‌های رعنا درین لاله‌زار

خزان را پس پشت کرده بهار

ازین باغ رفتن نباشد صواب

چرا می‌رود چشم نرگس به خواب؟

گلستان بود گر چنین دلربای

کند قدسیان را گلستان‌ستای

***

به سحر آن که ترتیب گرمابه داد

بنای بهشتی بر آتش نهاد

به حمام شد توبه‌ام رهنمون

که آن از درون شوید، این از برون

نگاری چنین، کس نپرداخته

چو می، آب و آتش به هم ساخته

تفاوت نه در وی گدا را ز شاه

به آلودگی بد، چو لطف اله

هوایش رطوبت‌فزای دماغ

می از شیشه‌اش کرده روشن چراغ

ز دیوار صحنش به نقش و نگار

ز بتخانه چین برآید دمار

درین خانقه از یسار و یمین

تجردپرستان خلوت‌نشین

بود مجمع فیض هر خلوتش

عجب انجمن‌هاست در خلوتش

در او پهلوی هم، چو گل در چمن

بلورینه‌ساقان سیمینه‌تن

دمش آتش از آب آرد پدید

چنین آتشین باطنی کس ندید

زلالش چو آلایش آشکار

تواند که شوید ز دل‌ها غبار

جواهرنشان گشته دیوار و در

ز هر جوهرش آب و تاب دگر

نیابی درین خانقه هیچ تن

که از چرک دنیا نشوید بدن

بخیلی که در خلوت او نشست

ز آلودگی شست یکباره دست

شب و روزش آتش بود زیر پای

ولیکن ز تمکین نجنبد ز جای

ز دولت دهد حسن فرشش نوید

کند مرمرش کار بخت سفید

مزاجش تر و گرم مانند روح

ز فیضش تن خاکیان را فتوح

ندانم خرد داده جای از چه فن

در آغوش یک روح، چندین بدن

حریمی که خواهی گدا، خواه شاه

گذارند بر آستانش کلاه

برای جدارش جواهرتراش

دل کان، به فولاد کرده تراش

بود مجمع صبح خیزان در او

چو دیده، بدن قطره‌ریزان در او

برد فیض عامش صغیر و کبیر

به صحنش مساوی غنی و فقیر

وجودش بود منکران را دلیل

که آتش گلستان شده بر خلیل

ز رشح رطوبت ز دیوار و در

صدف‌وار، فرشش ز لولوی تر

بخش ۱۲

بر آتش بود عود در گلخنش

مشام آرزومند پیرامنش

خضر کرده آبش ز سرچشمه صاف

هوایش به عمر ابد در مصاف

چو آیینه سنگش مصفا بود

ز جامش چو می نشئه پیدا بود

به وصف جدارش کنم چون تلاش

جواهرتراشم، نه کاشی‌تراش

به صحنش بود گرم، بازار نور

بود آتشش از تجلای طور

به حمام شاه جهان از قدیم

خَضِر آورد آب و آتش کلیم

کند حرف زیبش چو اندیشه سر

عرق‌وار ریزد گهر بر گهر

به هم آتش و آب درساخته

وز آن نقش گرمابه برساخته

گرش در ندارد خزینه، به جاست

ز سیم روان ایستادن خطاست

گروهی به خدمت ز کارآگهی

همه کیسه‌ها پر ز دست تهی

تهی‌کیسگان را در او جا خوش است

بود گنج، اما زرش آتش است

چو دست کریمان گشاده درش

غلو کرده شاه و گدا بر سرش

گشوده دری با دل سوزناک

به تکلیف ناپاک و اخراج پاک

ز هر جانبش حوض صافی سرشت

دهد یاد از سلسبیل بهشت

بر اطراف حوضش ز بس انبساط

به آب طرب، غسل کرده نشاط

ز آبش بتانند آشفته حال

که ناگه نشوید سیاهی ز خال

ز روزن کند گر به آبش نگاه

غبار سَبَل شوید از چشم، ماه

درون و برون را سحاب و چمن

که شوید غم از دل، غبار از بدن

ز شبنم عنان بهارش به دست

چو فصل خزان لیک عریان‌پرست

جهانی در او غوطه‌زن سربه‌سر

همه تا به گردن در آب گهر

ندانم به این رونق احتساب

چه سان مرمرش کرده در سر شراب

گدایی که آید بدین خانقاه

بود بی کلاه و کمر پادشاه

گرفته چنان شعله‌اش طبع آب

که دودش به سنبل دهد آب و تاب

بود آهکش از سفیداب صبح

به نور و صفا برده است آب صبح

طلسمی خرد ز آتش و آب بست

که بر خاکش از باد غم نیست دست

بر اهل زمین و زمان روشن است

که خورشید، یک جامش از روزن است

کی آنجاست بخشنده‌تر، کس ز کس؟

تواضع به یک تاس آب است و بس

ز جمعیت آب و آتش به هم

ز هر خاطری فرد افتاده غم

هوایش چو باد خطا مشک‌بوی

کند چون خطایی ز تن پاک موی

صلا گر زند بر خواص و عوام

چه حیرت، که گرمابه‌اش گشته نام

اشارت به احضار جمع است و بس

دم آب هرجا کند گرم، کس

برآیند ازین کعبه اهل صفا

درآیند هریک به کیشی جدا

ز فیضش دماغ جهانی ترست

مزاجش، مزاج می احمر است

مکش گو خرد دست ازان خانه باز

که در وی توان کرد پایی دراز

چو داغ دل عاشقان خراب

خراب است بی فیض آتش، خراب

جهان را شبیهی چو حمام نیست

که در وی بسی جای آرام نیست

چو گیرد سحاب از بخارش رواج

نیفتد به بحرش دگر احتیاج

ز مال جهان هیچش اسباب نیست

کمالش به جز آتش و آب نیست

جز این منبع عیش شاه و گدا

که دیده‌ست در زیر گنج اژدها؟

به گرمی گرو برده است از شراب

کز اعجازش آتش نمیرد در آب

هوایش ز بس می‌کند نشئه سر

حریفان دماغ از عرق کرده تر

فسون را به نیرنگ گوید سبق

به تردستی از خشت گیرد عرق

ز گرمی در و بام او قطره‌بار

که دیده‌ست یک جا تموز و بهار؟

چه جادوگری فرشش آموخته؟

که در سنگ آتش برافرخته

شنیدم ز هر خشتش این ساز را

که من مکتبم، مشق آواز را

کند استخوان شکسته علاج

هوایش بود مومیایی‌مزاج

کند گر در او جای، رویینه‌تن

ملایم‌تر از موم سازد بدن

عزیزست گرمابه هر جایگاه

به تخصیص گرمابه پادشاه

تر و گرم، دیو از کسی شست دست

که احرام مسجد ز گرمابه بست

دهد مرد را از طریق فلاح

پی عزم میدان مسجد، سلاح

زدم حرف گرمابه بس بی‌دریغ

دگر زین سخن مُهر بِه، سنگ و تیغ

***

زهی مسجد پادشاه جهان

که دارد ز بیت‌المقدس نشان

خوشا قدر این خانه کز احترام

بود ثانی اثنین بیت‌الحرام

مقدس حریمی چو قدس خلیل

به وصفش زبان وقف ذکر جمیل

شمارند با کعبه‌اش توامان

که دیده‌ست مسجد به این عز و شان؟

شرافت همین بس، که اهل حجاز

به این مسجد آرند روی نیاز

بر این در دعا کرد صبح و دمید

بنایی به این میمنت کس ندید

ندیده بهشتی چنین، هیچ‌کس

که دربانی‌اش کرده رضوان هوس

ز بالای منبر، خروشان خطیب

چو در گلشن از شاخ گل عندلیب

مقیم درش را برای نجات

کفاف است موج حصیرش برات

شب و روزش از پرتو مهر و ماه

دو گازُر، پی نامه‌های سیاه

ز بس حاجت اینجا روا می‌شود

کفیل اجابت، دعا می‌شود

که دیده چنین مسجدی محترم؟

فضای حریمش محیط حرم

بود از حرم عزتش بیشتر

خدا را به این خانه باشد نظر

کند دسته مژگان خود آفتاب

که جاروب‌کش یابد اینجا خطاب

نمایان در او کعبه وقت نماز

ز محراب، در بر حرم کرده باز

بود حلقه در کعبه فریادرس

بر این در بود حلقه ذکر و بس

ملک گرد شمعش ز پروانه بیش

زد از نقش فرشش فلک فال خویش

بود کعبه‌اش توامان در حسب

به بیت‌المقدس رساند نسب

به توفیق محراب کرد از دو سوی

به یک قبله پشت و به یک قبله روی

نهال دعایش دهد بر، مراد

درین خانه، باشد اثر خانه‌زاد

ز بیت‌المقدس دهندش درود

کند کعبه در پیش سنگش سجود

ملک خواهد اینجا ز روی نیاز

به قصد تقرّب، گزارد نماز

به حسن و صفا در بساط زمین

ندیده کسی مسجدی این‌چنین

بود خانه کعبه همسایه‌اش

بود بیت معمور در سایه‌اش

ز طوبی تراشیده رضوان درش

فلک اولین پایه از منبرش

به فرشش گذاری چو روی امید

شود نامه چون سنگ مرمر سفید

به تعمیر فرشش سزد بی‌درنگ

که آرد به دوش از صفا، مروه سنگ

فضایش بود مشرقستان طور

ستون‌های مرمر، علم‌های نور

جدارش چو گوهر سراسر سفید

صدف‌وار از سنگ مرمر سفید

چنین مرمری کس ندارد به یاد

تو گویی که مشرق درین خانه زاد

مگر کعبه را زین عمارت، نگاه

شناسد به سنگ سفید و سیاه

به هندم قوی شد ازان رو امید

که خاک سیه راست بخت سفید

اثر بی‌شمارست و در انتظار

دعای که اینجا نیاید به کار؟

اگر پاک، اگر راست، اینجاش جاست

چه دل‌های پاک و چه صف‌های راست

چه حیرت گر این مسجد باصفا

کند حلقه در گوش خود کعبه را

چو شاه جهان در محل نماز

به محراب آورد روی نیاز

ازین روی شاید اگر خاص و عام

بخوانند ذوقبلتینش به نام

نشسته به مسجد شهنشاه دین

بلی هست محراب مسجدنشین

میسر در آن، دیدن پادشاه

که باشد ز مسجد سوی قبله راه

جهان را دو چشمند مردم‌نشین

یکی خانه کعبه و دیگر این

به وقت دعای شه از هر طرف

ملایک چو پاکان زده صف به صف

زند چون موذن به طاعت صلا

اثر می‌کند انتظار دعا

چه گویم ز قدرش که چون است و چند

که گوید موذن به بانگ بلند

نداند جز اخلاص در وی دعا

در آب و گلش نیست بوی ریا

به فرموده شاه گردون وقار

فلک، ثانی کعبه کرد آشکار

ندیده چنین مسجدی کس به خواب

که تا کعبه کرده‌ست رفع حجاب

چراغش که قندیل ازان برفروخت

به جز روغن فیض چیزی نسوخت

دلیلش بود روشن و روشناس

چو فانوس با آن که دارد لباس

بخش ۱۳

شراری که شمعش ازان یافت تاب

بود سنگ چخماق آن آفتاب

طلبکار حاجات، دلبسته‌اش

بهار مناجات، گلدسته‌اش

ز بالایش اندیشه کوته‌کمند

بود بیت معمور بختش بلند

بود خطبه شاه تا درخورش

ز بال ملایک سزد منبرش

چه والاست قدرش که بالای آن

بود خطبه بر نام شاه جهان

حرم زان سبب قبله شد، کز نخست

به این مسجد اخلاص بودش درست

ز وصفش به بیت‌المقدس رهی‌ست

که هر بیت، بنیاد بیت‌اللّهی‌ست

اجابت زند بر عبادت نیاز

خوش آن کس که اینجا گزارد نماز

به ابروی محراب اشارت نمای

که وقت نمازست، از در درآی

توان کرد بر منبرش جان سپند

کزان نام شاه جهان شد بلند

ازان منبرش سر به گردون رساند

که جاوید در خطبه شاه ماند

ز آواز قرآن شده هوش‌ها

ز تسبیح و تهلیل پر، گوش‌ها

چنان خلق را سوی خود خوانده است

که محرابش ابرو نجنبانده است

چراغش گل باغ ایمن بود

که روشن ز دل‌های روشن بود

به تکلیف مردم برای نماز

درش چون در توبه پیوسته باز

چو خواهد کند خامه وصفش بیان

ز تسنیم و کوثر بشوید زبان

لب حوضش از آب زمزم ترست

ز محراب، با کعبه در بر درست

ز عمّان حوضش ز بس آب و تاب

لآلی برآید به جای حباب

زلالش ز هر موجه‌ای بی‌دریغ

به قطع تعلق کشیده‌ست تیغ

لب رستگاران ز آبش ترست

مگر منبعش چشمه کوثرست؟

شنیدم ز خاصان فرخنده فال

که پیش از جلوس ابد اتصال

شهنشاه دین‌پرور دین‌پناه

فلک قدر، شاه جهان پادشاه

پناه امم، صاحب تخت و تاج

که دارد شریعت به عهدش رواج

پس از فتح رانا، به صد عزّ و جاه

به دولت در اجمیر زد بارگاه

به طوف مزار حقایق شعار

معین جهان خواجه روزگار

حقایق‌پناه و معارف‌مآب

که دادش فلک، قطب عالم خطاب

کمر بست چست و قدم درنهاد

نه از راه رسم، از ره اعتقاد

چو عشاق، خود را به جانان رساند

طریق زیارت به پایان رساند

در آن روضه پاک، مسجد نبود

دلش را تمنای مسجد فزود

خداوند را با خدا شد قرار

که ماند ازو مسجدی یادگار

بسی برنیامد ز دور فلک

که آن قبله‌گاه ملوک و ملک

برآمد بر اورنگ شاهنشهی

ز لطف الهی به فرماندهی

به توفیق حق شد چو کارش به کام

بنا کرد این مسجد و شد تمام

به فرموده سایه کردگار

چو کرد این بنا را قضا استوار

بنایی چو بنیاد عشق استوار

چو عهد وفاپیشگان پایدار

نوشتند تاریخش اهل یقین

بنای شهنشاه روی زمین

***

به ملک دگر، خاطرم شاد نیست

بهشتی به از اکبرآباد نیست

درین گلشن عیش و دار سرور

به هر گوشه‌ای، جوش غلمان و حور

ز سبزان شیرین‌شمایل مپرس

لب پرنمک بین و از دل مپرس

چو سنبل همه مویشان پیچ‌پیچ

کمر هیچ و دل‌ها گرفتار هیچ

شکرخنده عام و دهن ناپدید

جهانی نمک، بی‌نمکدان که دید؟

دهن هیچ و در هیچ هم صد سخن

همین در میان گفتگوی دهن

به مو رُفته از چشم امّید خواب

ز دل‌ها به تاب کمر برده تاب

ندارم به جز حرف سبزان هوس

سخن سبز کردن همین است و بس

***

ندانم چه ترتیب کردند و فن

که فانوس را آب شد پیرهن

فروزان چراغ از پی آبشار

بود لوح سیمین که شد آشکار

ز عکس چراغان بود سطح آب

سپهری که باشد پر از آفتاب

ز عکس چراغان به دریا حباب

بلورین‌قدح بود و گلگون‌شراب

چراغان ز آب آتش انگیخته

زر و سیم با هم برآمیخته

نظر کن به فواره این حریم

اگر بید مجنون ندیدی ز سیم

بود بخت فواره‌اش ارجمند

در افشاندن سیم، دستش بلند

بلندست فواره را دست ازان

که بخشد به سیاره سیم روان

ندانم چه نیرنگ فواره ساخت

که در آستین سیم ساعد گداخت

در افشاندن سیم، دستش کریم

وز آن، صفحه چرخ، افشان سیم

ز رخسار گردون فرو شست گرد

که بودش سر شستن لاجورد

بود سرو فواره‌اش سیم‌تن

ببین تا چه باشد گل این چمن

چو خورشید، بر طرف جو پادشاه

سراسر رو کوچه صبح‌گاه

***

رفیقی که هرگز نورزد نفاق

کتاب است در زیر این نُه رواق

ز هر لفظم آید به گوش این خطاب

که باشد در گنج معنی، کتاب

غنیمت شمار این‌چنین دوستی

که دید اینقدر مغز در پوستی؟

کتاب است سرمایه آدمی

کتاب است پیرایه خرمی

گرت کس نباشد مکن اضطراب

غم بی‌کسی شوید از دل، کتاب

ز لوح قدر نیست یک نقطه کم

قدم کرده سر تا به پایش قلم

حقیقت‌شناسی بود با کمال

که لفظش بود قال و معنیش حال

نگوید سخن با همه قال و قیل

خموشی بود بر کمالش دلیل

سطورش پی ربط هر داستان

به هم متفق چون صف راستان

دل نکته‌سنجان بود دوستش

که مغز معانی‌ست در پوستش

ز حرفش جهانی پر و خود خموش

همین است آثار ارباب هوش

ز سرلوح، تاج زرش بر سر است

به ملک سخن، خسرو دیگرست

چو در خدمتش خامه بندد کمر

شود چون سیاهی روان مشک تر

سخن‌ور ز طرز کلامش خجل

قلم بسته بر حرفش از نقطه دل

نوای طرب می‌زند الفتش

کدورت ز دل می‌برد صحبتش

ورق‌هاش چون دلبران چگل

به خال و خط از عالمی برده دل

پی ربطش اوراق، هر یک سری

نهاده به پای ز خود برتری

به رویش نظر کرد هر چند کار

چو پرگار بر خط فتادش گذار

پر از علم هر صفحه‌ای سینه‌ای‌ست

ز هر سطر، مفتاح گنجینه‌ای‌ست

غیوری که سوی فلک دیده دیر

گه دیدنش افکند سر به زیر

سراپایش از لفظ و معنی‌ست پر

صدف‌وار پهلوی هم چیده دُر

خرد راست هر صفحه‌اش در نظر

محیطی لبالب ز لولوی تر

کند سحرها آشکار از دو کف

جهانی گهر جمع در یک صدف

به هم لفظ و معنی چو شیر و شکر

غریبان و مربوط با یکدگر

چرا آسمانش نخواند کسی؟

که زیر و زبر کرده دارد بسی

کشیده بسی سرزنش از قلم

کزو واکشیده‌ست چندین رقم

نگاری بود پر ز نقش و نگار

به رغبت کشندش ازان در کنار

ندارد زبان، لیک هر حرف آن

کلیدی بود بهر قفل زبان

سخن‌دوستی بین که در انجمن

سخن چیند اما نگوید سخن

ز نقد سخن داده وجه بیان

وفا کرده دخلش به خرج زبان

انیس خلایق به سرّ و علن

مددکار هر کس به وقت سخن

گهی در کنار سخن‌آگهان

گهی بر سر دست شاهنشهان

محیط سخن وز سخن بی‌خبر

صدف‌وار غافل ز قدر گهر

به جز خال و خط نیست اندیشه‌اش

مخطّط‌پرستی بود پیشه‌اش

به هر نوسوادی چو دیرینگان

خبر داده از حال پیشینگان

به ضبط سخن شهره در روزگار

برآورده حفظش ز نسیان دمار

سخن آنچنان در وی افشرده پای

که از نقل‌کردن نجنبد ز جای

ز افتادگی صفحه‌اش محترم

همه رو پر از نقش پای قلم

کند از زبان قلم گفتگوی

رود از رگ خامه آبش به جوی

چه نیرنگ‌سازی بود کز فسون

ز کان شبه گوهر آرد برون

ورق‌هاش همچون زبان در دهن

کمالی ندارد به غیر از سخن

بخش ۱۴

مرا بود از دوستان دوستی

که بودیم چون مغز در پوستی

مدقّق چنان در خفیّ و جلی

که از دقتش دق کند بوعلی

رصدبند قانون ناز و نیاز

ز دل ره به دل کن چو تسبیح ساز

سر صدق کیشان ز جوش و خروش

چو صبح از گریبان برآید به جوش

چو افکند صبح ضمیرش نقاب

نهد بر زمین پشت دست آفتاب

نیرزد به سیم دغل بی خلاف

برش تیزبازاری موشکاف

شفا، یک مسیحادم از کوی او

اشارات، درسی ز ابروی او

بود علم اشفاق بر طاق ازو

رسیده به معراج، اشراق ازو

به مشّائیان دامنی برفشاند

کزان فلسفی را بر آتش نشاند

تن بخردی، جان فهمیدگی

ازو تازه، ایمان فهمیدگی

بر علم او، علم‌ها جهل محض

..............................

..............................

ز انشای او نقره تازگی

تتبّع ز املای او برملا

نمایان ادافهمی‌اش از ادا

پذیرد ز آشفتگی، خرمی

برش کار درهم، کند درهمی

گلیم ضلالت ازو تارتار

برآورده از جهل، علمش دمار

که دید از خراسان چنین گوهری؟

که هر ذره دارد به مهرش سری

غباری که برخیزد از خاوران

بود سرمه چشم یونانیان

ز یونان فهمیدگی هرکه خاست

بود پیش حرفش الف‌وار، راست

اگر خواند از حکمتش یک ورق

ارسطو بشوید کتاب از عرق

دهد جکمتش می چو در پای خم

فلاطون می‌اش را بود لای خم

به انداز معنی چنان می‌رسد

که جویای گوهر به کان می‌رسد

چو بیند ز کس نقطه‌ای را سقیم

به بالین ز اصلاحش آرد حکیم

نه از کم کند کم، نه از بیش بیش

بود محض انصاف در کار خویش

قبولش ز صد نکته بوالعجب

به تحسین بیجا نجنبانده لب

ز قدر سخن، با سخن اکتساب

کند آنچه با کان کند آفتاب

خمی در نمازش مسلم بود

به این راستی آدمی کم بود

کند زندگی بر مراد سخن

چو او کی رسد کس به داد سخن؟

اگر زر به خروار، اگر در به من

نگیرد ز کس تحفه غیر از سخن

***

شبی شد مرا زالکی میهمان

که زال فلک بود پیشش جوان

ز تاریخ خود یاد آرد همین

که آمد ملک پیش ازو بر زمین

خجل ششدر ابرویش از گشاد

وجودش خیالی چو خال زیاد

همین است از سن خویشش به یاد

که پیش از ازل داده دندان به باد

جهان بود از روز و شب ناامید

که می‌گشت موی سیاهش سفید

به صد قرن پیش از فلک گشته پیر

ازل شسته در پیش او لب ز شیر

لب گور، خندان ز خندیدنش

اجل مویه بر گر خود از دیدنش

ز بس ناتوانی قدش کرده خم

طبق‌زن شده فرج و بینی به هم

به تنگ آمده گوشه‌گیری ازو

کمانی که دیده‌ست تیری ازو؟

کند گر ز گیسوی خود گرد پاک

کند جای چون دانه در زیر خاک

درین خاکش آب و هوا ساخته

چو مشک، آب در پوست انداخته

ز چشمش که از روشنی ساده است

گو افتادن، اندر گو افتاده است

شده میخ‌کوب قدم مشت او

خمیدن خمیده‌ست در پشت او

چو نی پوستش خشک بر استخوان

ز تحریک باد نفس در فغان

ز تحریک گیسو، تنش دردناک

برای اجل، تلّه زیر خاک

فرو ریزد از رعشه دستش ز هم

چو دست لئیمان ز باد کرم

ضعیفیش از پوست برچیده آب

چو مشکی که خشکیده در آفتاب

چو یاران ناساز از یکدگر

ندارند اعضایش از هم خبر

تن از بی‌غذاییش چون نال بود

که قوتش همین خوردن سال بود

نیالوده از لقمه کام هوس

غذایش همین خوردن سال و بس

که دیده‌ست زالی به سامان چنین

ز چین، فرج بالای هم تا جبین

عذارش کبود ابلق از خال نیل

فروهشته بینی چو خرطوم فیل

دو دندان پیشش به حدی دراز

که با آن کند بند شلوار باز

بر اعضای او رسته موی درشت

ز قاقم برش نرم‌تر، خارپشت

ز چرخ کهنسال، بدپیرتر

ز نقد بخیلان زمین‌گیرتر

سرش گشته خالی به سودا ز هوش

زبانش ز شیر سخن، پاک‌دوش

وجودش سبک‌تر ز بال مگس

همین در تنش جان گران بود و بس

ز گند دهانش نفس در گریز

ز نور نظر، دیده‌اش پاک‌بیز

کدویی‌ست از مغز خالی سرش

اسیر بلا رعشه در پیکرش

ز سرپنجه با رعشه دارد ستیز

حصار اجل را تنش خاکریز

سر رفته در دوش را، چون کشف

برآرد گهی بهر آب و علف

گه از چرخ نالان بود چرخه‌وار

گه از ضعف پیچان چو تار

گرو برده رویش به سردی ز دی

اجل جان نبرده ز دیدار وی

به نادیدنش زندگی در گرو

کند داس ابروی او جان درو

اجل را ز دیدار او صد فتوح

خط چین پیشانی‌اش قبض روح

زهی رعشه‌ناکی که روز نخست

ز سیماب گردیدش اعضا درست

به ناخن جدا مو ز اندام کرد

تن از کندن مو چو بادام کرد

همین صرفه‌اش بس ز قد دو تا

که موی سرش بافد انگشت پا

بدل گشته صبح امیدش به شام

چراغ دلش کرده روغن تمام

چنان کرده خود را به خال کبود

که آورده گویی فلک را فرود

برون رفته از پوشش خواب و خور

که دیده‌ست انبانی از هیچ پر؟

چو چادر به دوش افکند دم مزن

چه به زان که باشد اجل در کفن؟

***

ازان خم شد از غمزه مژگان یار

که خوابیده، بهتر کند نیزه کار

چه گویم ز باریکی آن کمر؟

ز معنیّ باریک، باریک‌تر

شهیدان خود را کند گر کفن

ببالند بر خویش، یک پیرهن

به زلفش قوی شانه را دست زور

ز عکس لبش چشم آیینه شور

***

نشاط است در آسمان و زمین

به عالم که دیده‌ست سوری چنین؟

فضای جهان پر زر و زیور است

تو گویی فلک یک صدف گوهرست

فلک زین چراغان سورست داغ

که چون لاله از خاک روید چراغ

جهان برگ عشرت ز بس کرده ساز

طرب را دهن مانده از خنده باز

به رقص آسمان شد جدا از زمین

همین است معراج عشرت، همین

کند رقص از ذره تا آفتاب

ندیده چنین روز گیتی به خواب

***

بود نغمه آن غارت هوش‌ها

که جایش طرب رفته در گوش‌ها

چو از پرده ساز، سر بر کند

رود پرده گوش چادر کند

عروسی بود رهزن عقل و هوش

که بی‌پرده از لب نباید به گوش

نزد هرگز از دلبران چگل

به جز نغمه در پرده کس راه دل

زند زلف خوبان به صد اضطراب

ز تحریر آوازشان پیچ و تاب

***

بود با هوا بد، جواهرفروش

که رفت آب گوهر به گرما ز جوش

ز بس در بدن‌ها هوا کرد کار

جهد از بن مو عرق چون شرار

هوا شد چنان گرم از تاب میغ

که شد آتش‌افشان دم سرد تیغ

***

نمایان چو ماه نو از لاغری

چو ابروی خوبان، همه دلبری

***

که دیده جز این توپ گیتی‌گشا؟

که غاری کند کار صد اژدها

***

حریفان خوش از سردی روزگار

که بازی نسوزد ز کس در قمار

بخش ۱۵

ز حرمان کشکاب جو دم زنیم

دل از هجر گندم، چو گندم دو نیم

***

طریق ادب را نکو پاس دار

که نخل ادب، دولت آرد به بار

تواضع به رفعت رساند نصب

بود جوهر ذات دولت، ادب

چو ابرو شود در تواضع دو تا

ز عزت کند بر سر دیده جا

تواضع ز رفعت کند آگهت

ادب سوی دولت نماید رهت

ادب با تواضع چو گردد قرین

سرت را رساند به چرخ برین

چو طی طریق ادب داد دست

ز نقش پی‌ات نقش دولت نشست

تو را گر ادب باشد آموزگار

به دولت رسی در سرانجام کار

ادب نور آیینه دولت است

ادب نقد گنجینه دولت است

بزرگان که شایسته افسرند

نهال ادب را به جان پرورند

ادب با تواضع چو گردد یکی

دگر در بزرگی نماند شکی

چو گردد به دولت ادب همنشین

ز در آید اقبال و بوسد زمین

کسی را که دولت بود راهبر

به پای تواضع کند راه، سر

به تسلیم دشمن شود دوستت

چو افتی، نیفتند در پوستت

پس از شعله اخگر منادی ده است

که از سرکشی، خاکساری به است

تواضع ندارد کسی را زیان

به دوش از خمیدن کند جا کمان

به عبرت نظر کن به چرخ برین

که شد از تواضع بلند اینچنین

ز تعظیم تا شد مه نو دو تا

چو ابرو کند بر سر دیده جا

بدن در گداز از غرور سرست

دلیلش خود از شمع روشن‌ترست

به نرگس نگر کز سرافکندگی

دهد چشم یارش خط بندگی

بر دولت آرد نهال ادب

بود اوج دولت، کمال ادب

ادب جزو فضل است و نبود عجب

که ناقص بود فاضل بی‌ادب

نکو داند آن کس که دانشورست

که چوب ادب به ز لوح زرست

ادب چون کشد پای خویش از میان

ز هم بگسلد انتظام جهان

ادب را مگو بنده دولت است

ادب آفریننده دولت است

ادب بر سر علم و فضل است تاج

ادب می‌کند بی‌ادب را علاج

چو نرگس فکند از ادب سر به پیش

تو سازیش هم‌چشم معشوق خویش

ز پروانه این نکته آموختم

که از ترک پاس ادب سوختم

نباشد نهان پیش اهل تمیز

که یوسف به مصر از ادب شد عزیز

ز منزل که و مه رود بر کران

نباشد چو پای ادب در میان

نگیرد خردمند ازان کس شمار

که لوح ادب نبودش در کنار

دل از کودک بی‌ادب خون شود

بزرگی که شد بی‌ادب، چون شود؟

بود بی‌ادب درخور سوختن

ز پروانه می‌باید آموختن

ز هر علم، علم ادب بهترست

نگویی که از علم ادب کمترست

ادب را گرامی‌ست اصل و نسب

ز ایمان حیا، وز حیا زاد ادب

تکبر به خاک افکند افسرت

تواضع به گردون رساند سرت

ندارد گریز آتش از آتشی

ز سرکش کند کاف چون سرکشی؟

محال است بی خاکساری کمال

بود در زمین ریشه هر نهال

تواضع بود در جوانی هنر

نه هنگام پیری ز ضعف کمر

در افتادگی باشد آزادگی

نباشد گر از عجز، افتادگی

شهیدان ز تیغ بلا جسته‌اند

ز افتادن افتادگان رسته‌اند

ندانست چون شمع، کس زندگی

که شد سرفراز از سرافکندگی

چه بیند کس از دعوی خار و خس؟

نگیرد گر افتادگی دست کس

دهد آینه با همه سادگی

به دل عکس را جا ز افتادگی

در آیینه عکس افتد و روشن است

که افتاده در قلعه آهن است

چو گردون، بداختر نباشد زمین

نخیزد کس افتاده را از کمین

کند طوف گرد زمین آسمان

که باشد زمین، جای افتادگان

در افتادگی از تو امن است کاخ

نمی‌لرزد از باد، افتاده شاخ

بود سربلندی در افتادگی

تهیدستی، آرد بر، آزادگی

من افتادگی را به جان بنده‌ام

گل نقش پا را سراینده‌ام

***

به افغان‌پرستی چو دوران مباش

صبوری کن از ناصبوران مباش

در ناصبوری برآور به گل

وگرنه خجل گردی از خود، خجل

شکیبایی از خلق باشد صواب

شود کشته سیماب از اضطراب

ز خامی مکن بر دل خویش جبر

شود پخته هر خام، اما به صبر

ز یک دانه کز صبر کاری به گل

دهد بهره صد خرمن کام دل

شود گر دو عالم سراسر کلید

بود صبر دندانه هر کلید

چه حاصل ز بیداد شب اضطراب؟

برآید ز مشرق به صبر آفتاب

شکیبنده را بس همین ماجرا

که باشد رفیق صبوران خدا

بود صبر سرمایه هر مراد

نهال صبوری دهد بر، مراد

کسی را که از صبر باشد نصیب

همین بس که نازش رسد بر حبیب

کند باده در خم چو صبری تمام

رسد از لب خوبرویان به کام

مزن طعنه بر صابران ای فضول

که میراث مانده‌ست صبر از رسول

ز صبر آسمان ایستاده به پای

ولیکن به صبری که دادش خدای

اگر مردی، از صبر دوری مکن

مکن تکیه بر ناصبوری، مکن

رود گر به بی‌صبری از پیش، راه

نماند جنین در رحم چند ماه

کند شمع چون صبر در سوختن

بود پیشه‌اش مجلس‌افروختن

چو یوسف کند صبر در قعر چاه

به مصر از عزیزی شود پادشاه

گرت هست صبری، مشو ناامید

در بسته را صبر باشد کلید

به خم از صبوری زند جوش، مل

برآید به صبر از رگ خار، گل

بنای صبوری مبادا نگون

به صبر آمد از چاه، بیژن برون

کند صبر چون غنچه بر زخم خار

برآید به تخت چمن تاجدار

مکن بر خود از سعی بیهوده جبر

گل چین شود چینی، اما به صبر

مکش از ره صبر زنهار پای

که باشد رفیق صبوران خدای

***

گریزانم از کوچه باغ هوس

مرا چاک دل، کوچه باغ و بس

اگر خاک گردد سراسر تنم

نیارد گرفتن هوا دامنم

نباشد هوا مرد میدان من

ندانم چه می‌خواهد از جان من

اگر کفچه مارت زند، زان به است

که بر خوان دونان کنی کفچه، دست

چو نخلت بود بر گیا دسترس

به هر خوان طفیلی مشو چون مگس

اگر بگذرد صید از پیش من

خدنگ طمع نیست در کیش من

مرا بی‌نیازی چنان چیره ساخت

که از یاد من آرزو رنگ باخت

ندارد به کس مرد قانع نیاز

که عید قناعت بود مرگ آز

به نور قناعت دلم زنده است

به نفرین بدم زانکه گیرنده است

گرفتن حرام است بر هوشیار

بجز جرعه باده از دست یار

به آب قناعت سرشته گلم

سر کوی عزلت بود منزلم

اگر پشت پایی زنی بر طلب

ز دریا گذشتن توان تشنه‌لب

بر آنکه طبعش طمع بنده نیست

دو عالم به یک ارزن ارزنده نیست

اگر پنجه آز برتافتی

ز ارباب همت نظر یافتی

گرفتم ز آموزگار این سبق

که نتوان گرفتن به جز راه حق

دعای مرا بس اثر اینقدر

که آهم نگیرد عنان اثر

مرا ناگرفتن چنان شد شعار

که دستم نگیرد سر زلف یار

برای گرفتن مخوان ترّهات

اجل گیردت به که گیری حیات

زهی بخت اگر باشدت دسترس

به کاری که صورت نگیرد ز کس

نویسد قلم گر حدیث کرم

قلم باد دستی که گیرد قلم!

وگر از گرفتن نداری گزیر

برو از کریمان کرم یاد گیر

خدا داند و دل که هنگام راز

بجز ناگرفتن ندارم نیاز

گرفتن سراپای عارست و ننگ

شود تیره چون گیرد آیینه زنگ

اگر وعده وصل بخشد نگار

به خون گردد آن دل که گیرد قرار!

بخش ۱۶

چو همت ز هر قید آزاده باش

بشو دفتر خواهش و ساده باش

چه بهتر ز عمر طمع کوتهی

چراغ امل به ز روغن تهی

نخودوار در دیگ هرکس مجوش

کفن پوش و تشریف مردم مپوش

به یک خرقه عمری چو گل بگذران

مده تن به دیبای این سروران

طلبکار اطلس چو پوشد پلاس

ز حق می‌کند شکوه‌ای در لباس

غنی در دو عالم همان است و بس

که غیر از خدا نیست محتاج کس

به خون جگر بگذرد تا معاش

مکن بر سر خوان مردم تلاش

چو کشتی پذیرفت شبنم ز ابر

نشاید گذشت از کنارش به بحر

چنین داده‌اند اهل همت قرار

که عاشق نگیرد سر زلف یار

درختی که از بار نگرفت بر

نیاید ز بیداد، سنگش به سر

گلی کز بهارست منت‌پذیر

مبین و مچین و مبوی و مگیر

ز خواهش چنان گشته‌ام بی‌نیاز

که شرم آیدم از دعا در نماز

چنان با تهی چشمی‌ام زود خشم

که نرگس ز خاکم دمد سیر چشم

دلم از قناعت خوش آسوده‌ است

نگاهم به حسرت نیالوده است

به حرف طلب، آشنا نیستم

شه ملک فقرم، گدا نیستم

به دست قناعت فشردم گلو

به درد شکم گو بمیر آرزو

چراغ تجرد برافروختم

بسوز ای تعلق که وا سوختم

نمی‌گردم از خلق منت‌پذیر

زبانش بگیرد که گوید بگیر!

حدیث کریمان رها کن، رها

که گوید ز حاتم به غیر از گدا؟

***

یک ممسکی را به بخشش ستود

که ای برتر از معن و حاتم به جود

نشاندند گل گرچه ایشان به باغ

ز بذل تو چون لاله داغند و داغ

به یکتایی‌ات در کرم نیست کس

سخاوت همین بر تو ختم است و بس

نماند به دست تو ابر مطیر

که در بی‌نظیری نداری نظیر

به جایی که بذل تو بگشاد دست

به غیر از گدا هرچه خواهند، هست

یکی گفتش ای ساحر نکته‌سنج

که در زیر کلک تو خفته‌ست گنج

لئیمی که در روزنش نیست دود

به خود بد بود از شباهت به جود

اگر باشدش مدح‌گستر سروش

به از میم مدح است میخش به گوش

چنین گستری مدح این بدسرشت

ثنای کریمان چه خواهی نوشت؟

ثناگوی گفتش کریم آن کس است

که ناگفتن مدح، مدحش بس است

***

مرا پاره‌نعلی که بخشد شرار

ز آیینه‌ای به که گیرد غبار

تعلق هوا دان و برگش هوس

بود ترک این هر دو، تجرید و بس

ز ننگ کریمان این کهنه‌ده

شکن چون فلاخن پر از سنگ، به

ز هر قید وارسته شو زینهار

به وارستگی هم تعلق مدار

قناعت کند عزتت را زیاد

توقع دهد آبرویت به باد

ز نخل طمع برنخورد آنکه کشت

طمع پخته و خام زشت است، زشت

ز باغ توکل گلی چیده‌ام

که چون غنچه بر خویش بالیده‌ام

زند تاب خورشید فقرم صلا

نیَم مایه‌پرورد بال هما

نیفکنده‌ام از طمع سر به پیش

زنم از که لاف ار نلافم ز خویش؟

گرفتن تمام آفت جان بود

ازان دزد نگرفته سلطان بود

بس از ناگرفتن همین حاصلم

که با صد جهان غم، نگیرد دلم

ازان ناکس این خاکدان باد پاک

که گیرد پس از مرگ، دامان خاک

چو بدمستی آز با هرکس است

مرا نشئه ناگرفتن بس است

هلال از توکل نهد کج کلاه

شود روی بدر از گرفتن سیاه

نیَم با گرفتن چنان کینه کیش

که گیرم در افتادگی دست خویش

مکن تخته‌بندش چو دستت شکست

مده فرصت ناگرفتن ز دست

ز آیینه خاطرم شرمسار

که هرگز نمی‌گیرد از کس غبار

ندارم ازان شوربختی هوس

که گیرد نمک چشم بسیار کس

کسی را کند پیروی آفتاب

که چون صبح، مویش نگیرد خضاب

مسیحا سپارد به من گر نفس

نگیرم پی امتحان، نبض کس

چو گل، مرد را بر تن از پوست دلق

بود به ز دیبای تشریف خلق

ز مردن همین بازی‌ام کرده مات

که در حشر باید گرفتن حیات

چنار از هر اندیشه فارغ نشست

که دستش ز گیرایی افشاند دست

مگیر از کسی، گر یکی ور صدست

گرفتن اگر بیش اگر کم، بد است

بود با کسی آشنایی حرام

که اهل کرم را شناسد به نام

به خون خیره شد اشک گلگون من

که داند نمی‌گیردش خون من

به چشمم نهد منّت توتیا

غباری که نگرفته باشد هوا

بود تا به خدمت مرا دسترس

نگیرم به جز پای خُم، پای کس

رسد دست گیرنده از زر به داغ

نسوزد، اگر درنگیرد چراغ

چو گیری، بگو بیش یا اندکی‌ست

کم و بیش در ناگرفتن یکی‌ست

چو ماه نو از ناگرفتن ببال

که فارغ بود از گرفتن هلال

مریزاد دستی که پیش امیر

به وقت گرفتن بود شانه‌گیر

چنان کرده نگرفتنم هوشیار

که ساغر نگیرم ز کس در خمار

گرفتن سراپا ملامت بود

سر ناگرفتن سلامت بود!

دو عالم گرفتن نیرزد به هیچ

سر از ناگرفتن چو مردان مپیچ

فروغی ندارد چراغ طلب

مسوز آرزو گو دماغ طلب

مرا حرف صلح است ازان دلپذیر

که در جنگ باشد بگیرابگیر

به فتوای همت ز برنا و پیر

بود نکته‌دان بهتر از نکته‌گیر

ز خواهش بود مرد را کاستن

که بی کاستن کم بود خواستن

جوانی مده گو به من چرخ، باز

که شادم به پیری و عجز و نیاز

اگر استخوانم شود توتیا

ز صرصر نگیرد غبارم هوا

ز مغزی نباشد تهی هیچ پوست

من و مهر دشمن که نگرفته دوست

ندارم جز این تیرگی با سپهر

که ماهش چرا نور گیرد ز مهر

درم، خوار ازان شد به چشم کرم

که از سکه گیرد روایی درم

چه خوش گفته است آن خردمند پیر

که مجنون شو اما سر خود مگیر

شد از بر گرفتن نگون شاخسار

نیاسود نخلی که بگرفت بار

چو شمع آتش از دیده افروختن

به از چشم بر دست کس دوختن

به دستی که آید ازان کار گل

به گل چیدن از کس مدارش خجل

چو نرگس کسی را که شرم است کیش

ندوزد مگر دیده بر دست خویش

ز خوان حیات ار کشی پای، باز

به از دست بر خوان مردم دراز

ز خواهش چو دل را دهی شستشوی

رود با بد و نیک، آبت به جوی

به داس ار کنی خوشه جان درو

ازان به که منت کشی نیم جو

ازان زندگی، مرگ بهتر بسی

که منت کشی بهر جان از کسی

اگر شاه منت نهد، ور گدای

مکش منت از کس به غیر از خدای

گران‌تر بود بر دلم بی‌گزاف

جوی بار منت ز صد کوه قاف

کشد اره بر فرق اگر دشمنت

به از منت دوست بر گردنت

غم منت آن کرد با جان مرد

که با گردن شمع، آتش نکرد

سبک بهتر آن را ز سر، پیکرش

که دستار منت بود بر سرش

ز منت کشد شیر نر، مادگی

ز منت نجسته جز آزادگی

به منت برآید گر از چشمه آب

شود چشمه قربان موج سراب!

به منت ز خضر آب حیوان مگیر

درین آرزو چون سکندر بمیر

ز تن پوست بهتر بود گر کشی

که منت ز تشریف قیصر کشی

به گردن ز سر شمع را منت است

ز سر، گردنش را ازان زحمت است

خوش آن کس که در کنج ویرانه‌ای

ندارد به سر منت از خانه‌ای

به صحرا رو و از جنون گیر بهر

مکش منت سنگ طفلان شهر

توکل ز صحرانشین یاد گیر

که از شهر و ده نیست منت‌پذیر

تمنا ز جیحون سوی پل مبر

مبر آبروی توکل، مبر

اگر جای آب از سبو خون کشی

ازان به که منت ز جیحون کشی

کسی را که ره بر توکل بود

کفَش بهر سیم روان، پل بود

بخش ۱۷

به منت برآید اگر آفتاب

همه عمر را شب شمار و بخواب

دل از درد خواهش تنک می‌شود

گرانبار منت سبک می‌شود

ازان پست و پامال شد این‌چنین

که منت‌کش آسمان شد زمین

به رازق نداری مگر اعتقاد؟

که منت کشی بهر رزق از عباد

طمع را چنان زن به شمشیر کین

که رنگین نگردد ز خونش زمین

چنان در دل آرزو زن شرر

که روزن نیابد ز دودش خبر

حسد را چنان شعله زن در نهاد

که خاکسترش گم کند پی ز باد

***

کسی را قدم بر خطایی نرفت

که ناخوانده هرگز به جایی نرفت

چو ناخوانده هرجا رود آفتاب

رخ از زردی چهره گو برمتاب

ز خواندن ندیدیم ما جز سواد

تو ناخوانده‌ای، کس به روزت مباد

چو بالین و بستر کنی خاک و خشت

مرو بی طلب، گرچه باشد بهشت

صبا چون نگردد ازین نغمه داغ؟

که ناخوانده، بلبل نیاید به باغ

منه روی، ناخوانده در هیچ باب

که گردد ز خواندن، دعا مستجاب

ببین خواندگان را بدین واپسی

تو ناخوانده‌ای، چون به جایی رسی؟

***

دلم چون زبان قلم گشته شق

ز ربط دورویان به هم چون ورق

ازیشان به هر صحبتی کلفتی‌ست

دو روبند و بیرو، عجب صحبتی‌ست

چو خون در رگ و ریشه هم دوند

که شاید مزید فسادی شوند

سوی خبث ظاهر توان برد راه

خدا دارد از خبث باطن نگاه

به ظاهر شریکند در مال هم

به باطن حسد برده بر حال هم

به گرم اختلاطی چو شیر و شکر

ولی برق در خرمن یکدگر

خورند آنقدر آب بر یاد هم

که گردند سیلاب بنیاد هم

چو با هم نوای طرب می‌زنند

نوای دگر زیر لب می‌زنند

بود خوش‌ادا گرچه هر مویشان

ادای دگر دارد ابرویشان

نداده ز کف رشته مکر و فن

سر رشته باید چنین داشتن

به هم در نفاق از سخن‌های دور

ندیده کسی غیبتی در حضور

ازان کس که با او کسی راز گفت

ز صد عیب، یک عیب نتوان نهفت

به هم آمده راست لیکن خلاف

به جو آبشان رفته، اما نه صاف

به هم، عهد این قوم، مست است سخت

چو پیوند برگ خزان با درخت

اگر پخته گویند اگر کرده خام

به نامحرمی، محرم هم تمام

زبان‌ها ز دل دور و دل از زبان

رفیقان صدساله ره در میان

زهی ناتمامان پرداخته

که دیده‌ست انگاره ساخته؟

سخن اینقدرها ازیشان چه سود

ز تعبیر خواب پریشان چه سود

پلنگی بود سایه این گروه

که دارند پشت از دورنگی به کوه

همه تافته رشته مکر و فن

چو سوزن به دوزندگی نیش زن

بلندست در شهر و کو نامشان

بلی طشت افتاده از بامشان

نجسته‌ست یک صیدشان از کمند

بر اوراق عیبند شیرازه‌بند

چو پیوسته در شستشوی همند

چرا دشمن آبروی همند؟

چو ریزند در میزبانی عرق

ندارند جز عیب هم بر طبق

خبردار از عیب هم موبه‌موی

معاذالله از دشمن دوست‌روی

به خاک از ملاقات زانویشان

گل زعفران ریزد از رویشان

کجا این گروه و کجا اتفاق

شریکند با هم، ولی در نفاق

بود رنگ کین ظاهر از رویشان

که سرمشق خبث است ابرویشان

همه عیب‌جوی و هنرناشناس

ازین قوم، حال هنر کن قیاس

همه در جدل با خدا دم‌به‌دم

که چون رزق این بیش، ازان است کم

اگر عیب‌جویی نباشد مراد

به سی سال از هم نیارند یاد

به غفلت ز دل برنیارند دم

تمام آگهی، لیک از عیب هم

بود کوه در چشمشان کم ز کاه

چو باشد دل دیگری تکیه‌گاه

می مهر، خون در رگ تاکشان

حسد را قوی ریشه در خاکشان

چو اورادخوانان پس از هر نماز

زبان کرده در طعن مردم دراز

بود گرمخون هر سر مویشان

ولی قحط خون است در رویشان

شب و روز با هم نمک می‌خورند

ازان تشنه خون یکدیگرند

کشند از پی عیب زاندازه بیش

به هر جا سری، جز گریبان خویش

زبان‌ها یکی کرده با یکدگر

به حرفی کزان دل ندارد خبر

به دل گشته خصم مروت همه

به کف تیغ و مشتاق فرصت همه

ز هم گرچه در پرده رسواترند

همان پرده یکدگر می‌درند

چو شیر و شکر عاشق یکدگر

ولی شیرخون، زهر قاتل شکر

شکستند چون موج در کار هم

چنین گرم دارند بازار هم

به هم، دست بیعت ازان می‌دهند

که انگشت بر عیب مردم نهند

شمارند تا عیب هم را تمام

چه انگشت کز شانه گیرند وام

اگر عیب می‌بود نام هنر

که می‌بود ازین قوم بی‌عیب‌تر؟

نباشند اگر خلق یک جای، به

رسن حلقه گردد، خورد چون گره

اگر پای غیبت رود از میان

چو ماهی ندارند گویی زبان

وگر حرف غیبت شود آشکار

قطار زبان سرکند شانه‌وار

برآیند هر دم به رنگ دگر

به هم صلحشان بهر جنگ دگر

همه فرش در خانه یکدگر

ز نقش پی یکدگر باخبر

ستانند از هم دوات و قلم

که محضر نویسند بر خون هم

برآرند با هم ز یک جیب سر

که بر هم شمارند دامان تر

هنر چون خس افتاده در دست و پا

گل عیب در چشمشان کرده جا

به آزردن یکدگر بیش و کم

نشینند چون داغ بر دست هم

ببوسند دست و ببرّند پا

که از هم نباشند یک دم جدا

چو اوراق پاشیده از یکدگر

نه بی‌ربط و نه ربطشان در نظر

به دلجویی از هم سخن واکشند

ولی ریسمان از ته پا کشند

به عقد اخوت به هم داده دست

که بر یوسف آمد ز اخوان شکست

***

پریشان‌دل از دست خویشان مباش

چو از تو نباشند ازیشان مباش

ببخش ای فلک بر دل ریش من

چه نیشم زنی، چون نه‌ای خویش من

نه یوسف از اخوان مضرّت کشید

که هرکس خود از خویش دید آنچه دید

ز یار و برادر، که دانی به است؟

برادر، اگر یار و یاری‌ده است

اگر هوشمندی، به خویشان مناز

بلایند خویشان، به ایشان مناز

ندانم گروهی که فهمیده‌اند

چرا خویش را خویش نامیده‌اند

ز پیوستن خلق، تجرید به

ز پیوند، بر شاخ روید گره

همین بس ز آسیب خویش و تبار

که از خویش آتش برآرد چنار

نهالی که خودرو بود از نخست

برِ نیک ندهد چو از خویش رست

ز تن هرچه روید، نباشد به جای

بود چیدن ناخن از دست و پای

پر و بالشان خوانی و بی‌خبر

که خصمند پروانه را بال و پر

مباش ایمن از خویش و پیوند خویش

که دریا خورد لطمه از موج بیش

گهی بی‌خطر کارت افتد به راه

که گیری ز اقرب و عقرب پناه

که جز اقربا نام عیب تو برد؟

چو نردیک، از دور نتوان شمرد

حذر کن حذر کآشنا آشناست

چو بیگانه عیبت ز بیگانه‌هاست

به کار تو بیگانه را کار نیست

بجز خویش در پوستین تو کیست؟

چو دارد ازین نغمه چنگ آگهی

کند از رگ خویش، پهلو تهی

رگ و ریشه‌ات گر نباشد چه عار؟

که ناخوش بود میوه ریشه‌دار

برآن رگ ضرورست نشتر زدن

که می‌پرورد خون فاسد به تن

رگ خون خویشی پلارک بود

که خود آفت لعل از رگ بود

چه شد زین که پیوند رگ از تن است؟

که عیب بزرگت رگ گردن است

نمی‌باید از خویش ایمن نشست

که بر سنگ خارا رگ آرد شکست

ز خویشان، دل خسته ویران بود

بلی دشمن کان، رگ کان بود

به ظاهر توان یافت دشمن ز دوست

چه دانی بدی‌های رگ زیر پوست

بخش ۱۸

قلم را که دشمن بود دوستش

بجز رگ نیفتاده در پوستش

سلیمانی آورد رگ از ازل

به زنّار بستن ازان شد مثل

مپیوند با هیچ‌کس زینهار

که ناقص بود ظرف پیونددار

ازان زیستن به چه؟ نازیستن

که یک لحظه با اقربا زیستن

ببین نخل و دوری گزین از تبار

کز افزونی شاخ افتد ز بار

بود رنج باریک، خویش ضعیف

قوی‌دستی‌اش را که باشد حریف؟

نه امروزی این حرف، دیرینه است

که پیوند بر خرقه هم پینه است

ز نشو و نما کی فزاید سرور؟

نیفتد اگر دانه از خوشه دور

به خویش از ملاقات خویشان مبال

وبالند خویشان، حذر از وبال

مصیبت بود غیبتی در حضور

ز پیوستگان باش پیوسته دور

صدف را که لنگر به دریا درست

خرابیش از نسبت گوهرست

نظر کن بر آهن چو شد کوره‌ساز

که از زاده خود بود در گداز

ز خویش کج‌اندیش به قصه طی

کمان راست پیوند در زیر پی

ز خویشان کمالت پذیرد زوال

ز پاجوش، از زور افتد نهال

زهی عاقبت‌بین نیکوسرشت

کزین پیش اقارب عقارب نوشت

دلیلی عجب روشن و دلکش است

که شمع از رگ خویش در آتش است

کی آزار بیگانه باشد چو خویش؟

ز مژگان خلد موی در دیده بیش

بود خاربن گر جهان سربه‌سر

گل از خار گلبن خورد نیشتر

دل از جور خویشان شود تیره بیش

بود باده ناصاف از دُرد خویش

به بیگانه کم آشناراست جنگ

ز خویشی بود دشمن شیشه، سنگ

ز بس رفته بر من ز خویشان ستم

چه خویشان، که بیزارم از خویش هم

برِ اهلِ معنی بود فرق‌ها

ز مضمون بیگانه تا آشنا

ز پیراهن خود نیم بی‌هراس

بلایی بود دشمنی در لباس

نباید ز خویشانت ایمن نشست

ز پیوند، هر شاخ یابد شکست

ز قطع تعلق چه بهتر بود؟

گل چیده را جای بر سر بود

نخواهی که سنگ آیدت بر بلور

ز خویشان به فرسنگ‌ها باش دور

مکن آشنایی به بیگانه سر

ز بیگانه، چون آشنا شد، حذر

گرفتار خویشان و یاران مباش

که خویشان نانند و یاران آش

مگر باز دانسته دشمن ز دوست؟

که مسطر رگ آورده بیرون ز پوست

اگر خامه خواهد که سرور شود

پس از قطع پیوند و رگ، سر شود

چو خویشت قوی شد به او نگروی

مبادا رگ چشم هرگز قوی

به مهر برادر چرایی اسیر؟

بخوان قصه یوسف و پند گیر

صدف گرچه سر برده در زیر آب

ز پرورده خویش گردد خراب

ازین بیش، دیگر چه گفتن توان

به هم اقربا راست، خون در میان

مشو غافل از دُرد مینای خویش

برآید به گل، چشمه از لای خویش

بود امن‌تر، گر کنی آزمون

کُشش‌های تیغ از کشش‌های خون

ز خویشان چه خواهی ازین بیش دید؟

که هرکس بدی دید، از خویش دید

به گیتی نیابی نشان حضور

مگر باشی از خویش نزدیک، دور

نشینند زانو به زانوی هم

ولی دشمن رنگ بر روی خویش

کمان گر بود سست، اگر زور بیش

بود در کشاکش ز پیوند خویش

ز نسبت بود دشمنی در جهان

چو دست شهنشاه، با بحر و کان

شهنشاه دین‌پرور دین‌پناه

فلک قدر، شاه جهان پادشاه

فلک را جمالش مهین آفتاب

جهان را وجودش بهین انتخاب

به دورش ز آفت کرم در پناه

ز عفوش به دیوار، پشت گناه

در ایوان قصرش، فلک پرده‌ای

ز جودش سخا، دست‌پرورده‌ای

چو نخل نوی، باغبان گو ببال

که پرورده در بوستان این نهال

اگر یابد از احتسابش خبر

کند تخته دکان خود شیشه‌گر

کسی را که نهی‌ش گذشت از ضمیر

خلد در جگر ناله نی چو تیر

مسافر ندارد ز نهی‌ش خبر

که با ساز ره، می‌کند راه سر

ز عدلش ستم‌پیشه را ریشه سست

شکست جهانی به عدلش درست

بود تازه‌رویی به عهدش گرو

چو خورشید، یک‌روی و هر صبح نو

ز دستش کرم شد کرامت‌مآب

به دریا نسب می‌رساند سحاب

سحاب از گوهر آب برداشته

که دُرّی چنین در صدف کاشته

جهان دیده از تاجداران بسی

به فرّ از تو بر سر نیامد کسی

به جنب جلالت چه آن و چه این

بود یک نگین‌وار، روی زمین

به فرض ار خورد آب تیغت درخت

فتد بر زمین سایه‌اش لخت‌لخت

به انداز خصم تو پبکان به کیش

چو ماهی کند رقص در آب خویش

به تیغی فتد دشمنت در غلط

که شد بیضه فولاد آن را سقط

گزیده است خصم تو را در خیال

که چون غنچه، پیکان برآورده بال

ازان آسمان آسمانی کند

که بر درگهت آستانی کند

ازان سایه خویش خواندت خدا

که چون سایه از وی نباشی جدا

***

جهان پادشاها! فلک درگها!

ز راز دل قدسیان آگها!

بود مهر، یک واله روی تو

غباری بود چرخ از کوی تو

کجا این رخ و مهر انور کجا؟

کجا چرخ و اقبال این در کجا؟

ز مهرت سرشته سراپا گلم

به عشقت فروبرده ناخن دلم

پریشان مو را به سنبل چه کار

بهارست مغزم ز بویت، بهار

ز سر، دیده را زان پسندیده‌ام

که محوست در دیدنت، دیده‌ام

ازان مایل سروم از هر نهال

که دارد هوای قدت در خیال

ندیدم ز مهرت وفادارتر

دوانیده خوش ریشه‌ای در جگر

ندیدم درین عالم آب و گل

وفادارتر از دل خویش، دل

دلم کاین وفاداری اندوخته

وفا را ز مهر تو آموخته

تو خوش بگذران روزگار مرا

به گردون مینداز کار مرا

کمین بنده آستان توام

اگر نیک اگر بد، ازان توام

قبول تو خواهم درین بارگاه

تو گر خواهی‌ام، هیچ‌کس گو مخواه

ز شاهان اگر ملک خواهی و مال

حلالت بود پادشاها، حلال

به فن، پنجه دشمنان را مپیچ

به افسون توان مار را کرد گیچ

مدان عیب، تزویر والاگهر

بود آب در شیر گوهر، هنر

بود راست ناوک، ولی وقت کار

ضرورش بود ناخن مستعار

چه حاجت، نگه داشتن روی کس؟

بود روی شمشیر در کار و بس

اگر ملک خواهی که گردد زیاد

به جز تیغ، بر کس مکن اعتماد

***

ندانم که بود از سلاطین دهر

که می‌گشت شب‌ها بر اطراف شهر

به هر سو به سودا سری می‌کشید

غم مفلسان را به زر می‌خرید

چو شادی ز دل‌ها خبر می‌گرفت

دلی گر غمی داشت، برمی‌گرفت

کسی را که بودی تبی تاب‌سوز

نمودی پرستاری‌اش تا به روز

ستمدیده‌ای آه اگر می‌کشید

به درد دلش در نفس می‌رسید

چو بر تنگدستی فکندی گذر

کَفَش ساختی غنچه‌سان پر ز زر

شبی گر چو خور، شمع مسکین شدی

چو گل خرقه او زرآگین شدی

غریبی که دیدی ز غم پا به گل

بچیدیش تا درد غربت ز دل

چو از ظالمی گشتی آگاه، شام

به فردا نینداختیش انتقام

نبود آگه از سرّ آن نیک‌رای

به جز محرمی چند، بعد از خدای

بر آن ملک باشد خدا را نظر

که سلطان کند کدخدایانه سر

***

غنیمت شمار ای جوان، وقت خویش

که مرگی بود پیری از مرگ پیش

زهی بی‌تمیزی و بی‌حاصلی

که از فکر دنیا، ز دین غافلی

ز دنیات نتوان بریدن به تیغ

غم دین نداری، دریغا دریغ

سگ نفس را رفته از کار، چشم

تو از عینکش کرده‌ای چارچشم

بقای جوانی چو گل اندکی‌ست

چه مردن، چه پیری، به معنی یکی‌ست

چو سیلاب، عهد جوانی گذشت

منم مانده چون سیل مالیده دشت

بخش ۱۹

نه در دیده نور و نه در دل حضور

بود پیر افتاده را خانه گور

به پیری مدار از جوانی امید

نگردد سیه باز، موی سفید

ز رنگ طبیعی مکن اجتناب

نشاید جوان شد به موی خضاب

سفیدی مو شد به پیری نصیب

شکوفه پس از میوه باشد غریب

تو را گشت سنبل به نسرین بدل

نچیدی گل از باغ حسن عمل

مسازش عوض، شد چو دندان تلف

کجا می‌کند کار گوهر، صدف؟

ز پیری چو افتاد بر چهره چین

به خود از جوانی بساطی مچین

بر آن پیر خندد اجل دم‌به‌دم

که گیرد خم زلف با پشت خم

به هنگام پیری مکن ساز و برگ

که آغاز پیری‌ست انجام مرگ

به درمان، جوان را بود احتیاج

شود درد پیری به مردن علاج

به پیری مکن زندگانی هوس

جوانی بود زندگانی و بس

دریغا که عهد جوانی گذشت

جوانی مگو، زندگانی گذشت

ز پیران شعار جوانی مجوی

چو پژمرده شد گل، چه رنگ و چه بوی

مزن پیر از ضعف گو پیچ و تاب

شود زرد، وقت غروب آفتاب

ز پیران رطوبت مجو در دماغ

که بی‌ روغن، افسرده باشد چراغ

مکن پیر گو دعوی سرکشی

ز خاکستر آید کجا آتشی؟

برو خنده بر ضعف پیران مزن

تو هم ای جوان، پیر خواهی شدن

بود پیر، افتاده روزگار

بر افتادگان پا مزن زینهار

چنان قطع شد از جوانی امید

که چون زال، مو روید از تن سفید

مکن از حنا موی خود رنگ بست

جوانی به نیرنگ ناید به دست

سفید و سیاه از تو گردد به خشم

که با ظلمت موی، شد نور چشم

مرا کرده پیری چنان ناامید

که پیش جوانان نگردم سفید

چو صبح آن که مهرش بود بر اثر

جوان خیزد از خواب پیرانه‌سر

شکست آنچنان مو سفیدی پرم

که از بیم، سودا پرید از سرم

جهان را چه دستی‌ست در شستشوی

که بی آب شوید سیاهی ز موی

به پیری ز طفلی شدم هم‌عنان

ندانم جوانی چه شد در میان

به طفلی مرا کس به مکتب نداد

که روشن کنم خود به پیری سواد

سوی مشک من برد کافور راه

یکی شد به چشمم سفید و سیاه

ز موی سفید آنچنانم نفور

که زنگی به چشمم بود به ز حور

هوا از سرم یک سر مو نرفت

سیاهی ز مو رفت و از رو نرفت

بشد رنگ مژگان چو موی ذقن

جوانی نرفته‌ست از چشم من

بزن دست و پا تا جوانیت هست

که پیر از عصا بسته بر چوب، دست

برو دل به عهد جوانی منه

که ناداده، ایام گوید بده

جوانیت بازی‌ست پر کرده باز

جهد از نظر، تا کنی چشم باز

قدت شد ز پیری چو دال ای علیل

چه دانی که بر مرگ باشد دلیل

شود چند عینک سپردار چشم؟

نظر کن که از دست شد کار چشم

نظر رخت از دیده برچیده رفت

ز عینک، سپرداری دیده رفت

فلک کاسه زانویت چون شکست

پی مومیایی مکن کفچه دست

نشد از عصا پای سست استوار

چه کار آید از پای چوبین، چه کار؟

ز پیری‌ست کار جوانی محال

کهن نخل، کی بر دهد چون نهال؟

ز پیشانی‌ات تا ذقن چین رسید

چه حاصل ز چینی که مشکش پرید

چو نور از نظر رفت و قوت ز پا

چه یاری دهد عینکت یا عصا؟

بود پیش اهل نظر ناگوار

به امداد عینک تماشای یار

جوان را ز پیری نباشد خبر

ز نخل کهن پرس جور تبر

فلک در جوانی به کامت نگشت

تو نگذشتی از کام و دوران گذشت

جوانیّ و گرم است هنگامه‌ات

چه می‌آوری بر سر نامه‌ات

جوان گرچه سوزد ز حرمان زر

ولی پیر ازان بیش یابد اثر

چو از بیشه آتش برآرد دمار

کند بیشتر در نی خشک، کار

خطا گفتم این، خرده بر من مگیر

گدای جوان به ز سلطان پیر

چو قدر جوانی ندانسته‌ای

دل خود به شاخ هوس بسته‌ای

خزان‌دیده به داند از رنگ کار

که دارد چه در بار، نخل از بهار

جوانی که با رنج و سستی بود

به از پیری و تندرستی بود

تو را ضعف پیری چو بی‌پا کند

عصا زور حرصت دو بالا کند

پر از چین رخ، آیینه مگذار پیش

به سوهان مکن روی آیینه ریش

ز موی سیاه آنکه چیند سفید

کند ناامیدی جدا از امید

شدی پیر و دل از هوس کوبه‌کوی

مگر بر دلت ریخت ظلمت ز موی؟

زنی نامه خویش اگر بر کلاه

کند باز موی سرت را سیاه

گرانی ز سر منتقل شد به گوش

سبک شد سراپا، نیاسود دوش

ز خاک تو دوران به فکر سبو

تو در استخوان‌بندی آرزو

قدت گشت چوگان گوی عصا

همان ذوق بازیت مانده به جا

ز پیری چو ایام پشتت شکست

به بازی، عصا نیزه دادت به دست

تنت گر ضعیف، آرزویت قوی‌ست

کهن مرد را، حرص، رو در نوی‌ست

تن آزاده و دل گرفتار حرص

به این ضعف، چون می‌کشی بار حرص؟

دمادم اجل شحنه‌وارت به زور

کشان می‌برد تا به زندان گور

رخ از چین پر از زخم شمشیر مرگ

مچین بر سر یکدگر ساز و برگ

اذانی نگفتی و صبحت دمید

بکش قامتی، زان که قامت خمید

اجل خشت زیر سرت داده ساز

تو بر نازبالش نهی سر به ناز

چو در خاک، آخر فروکش کنی

برای که ایوان منقّش کنی؟

بود خوابگاه تو در زیر خاک

به مژگان چرا می‌کنی خانه پاک؟

کند عاقبت منتهی ساز و برگ

جوانی به پیریّ و پیری به مرگ

یکی در حق عمر خوش گفته است

که رفته‌ست، تا گفته‌ای رفته است

چنان عمر دارد به رفتن شتاب

که پیریش سبقت کند بر شباب

درین بوستان، گر کهن گر نواند

به رنگ گل آیند و چون بو روند

ز حورت چه حاصل به موی چو شیر

که باریک زنگی گریزد ز پیر

مشو غرّه، گر مادر روزگار

دو روزی به مهرت کشد در کنار

که شیری که کردت به طفلی به کام

به پیری برآرد چو موی از مسام

سیاهی ز مویم فلک شُست چُست

ولی سرنوشت بدم را نشست

ز دلقی که شد تار و پودش کهن

نشاید امید نوی داشتن

چو ناچار باید ازین دار رفت

خوش آن‌کس که این ره به هنجار رفت

فلک در جوانی حساب از تو داشت

ز پیری، ولی بر سرت پنبه کاشت

بنا کرده دوران به عزم سفر

ز مو، سایبان سفیدت به سر

مجو پنبه داغ سودا ز کس

ز موی سرت پنبه داغ، بس

گذارد چو در تیرگی بخت رو

برد اندک‌اندک سیاهی ز مو

دل از شب به یک دم شود ناامید

شود گرچه صبح اندک‌اندک سفید

سیاهیّ مو، ماند بسیار کم

که دیده‌ست زاغی چنین زودرَم؟

شده خدمن ریش، جو گندمت

جوی شرم چون نیست از مردمت؟

چرا جوفروشیّ و گندم‌نمای؟

ز خلق ار نترسی، بترس از خدای

مسم بود از صحبت او طلا

کجا شد عیار جوانی، کجا؟

قد از ضعف پیری شده چون کمان

همین پوستی مانده بر استخوان

مکن تا ز دستت برآید، چنان

که خود پیر باشیّ و حرصت جوان

دل خویش را از هوس پاک کن

طمع را ز خود پیش در خاک کن

سر ره دگر بر که گیری به دشت؟

که چون سیل عهد جوانی گذشت؟

به دوران ما رفت دور شباب

تو گویی که بود آبروی حباب

بدن را نماند به جا آبرو

قوی چون شود ضعف پیری بر او

دم از عجز پیری چرا می‌زنی؟

که بی دست و پا، دست و پا می‌زنی

مزن دم ز زور قدیمی، مزن

که از بادی افتد درخت کهن

کسی را کند گر اجل دستگیر

ازان به، که پیریش سازد اسیر

به دندان چو شد رخنه‌افکن قضا

درآید ازان رخنه ضعف قوا

شدی پیر و انداز می می‌کنی

نگویی ز می توبه کی می‌کنی

سری در جوانی به طاعت برآر

که افسوس پیری نیاید به کار

بخش ۲۰

ز بد توبه امروز باشد صواب

وگرنه چه سود از پل آن سوی آب

به زشتی کشی عالمی را به پیش

ندانسته‌ای قبح کردار خویش

چنان کن که چون پرده افتد ز کار

نباشی ز فعل نهان، شرمسار

به باطل به سر رفت پنجاه و شست

ندانم کی از پای خواهی نشست

هوس را به پیری ز خاطر برآر

که افسوس پیران نیاید به کار

ز کافور داری طمع، بوی مشک

نچیند کسی میوه از شاخ خشک

به پیری مکن ساز عیش اختیار

چه سود از شکوفه‌ست بعد از بهار؟

در آن فصل لازم بود ترک عیش

که برگ خزانش بود برگ عیش

ز حرصت چه امّید روز بهی‌ست؟

که پیمانه پر گشت و چشمت تهی‌ست

حیات دوباره‌ست بی‌اشتباه

گنهکار را بازگشت از گناه

به عصیان به سر رفت عمر دراز

بیا تا در توبه باز است، باز

ز موی بتان، طاق گردن چرا؟

چرا سبحه زنّار کردن، چرا؟

مزن دست بر گیسوی تابناک

که ناگاه از تب نگردی هلاک

چو وسمه منه دل بر ابروی یار

پرستار گیسو مشو شانه‌وار

مرو از پی چشم خوبان دلیر

که آن آهوان راست چنگال شیر

منه دل به خوبان چین و چگل

که بر موی چینی نبندند دل

مده دل به این تنگ‌چشمان ترک

چو یعقوب مسپار یوسف به گرگ

ندارد گل آرزو رنگ و بو

به آب قناعت بشو دست ازو

بیا ساقی آن پیر روشن‌ضمیر

که در کنج میخانه گردید پیر

به من ده که روشن‌ضمیرم کند

به میخانه عشق، پیرم کند

***

شنیدم که پیری ز اهل حجاز

سخن کرد سر با جوانی به راز

که چون غنچه در خون دل خفته‌ام

چو سنبل پریشان و آشفته‌ام

گره یافته دست بر رشته‌ام

برون رفته از دست، سررشته‌ام

سوی چاره‌ای شو مرا رهنمون

که در دست دشمن زبونم، زبون

کند مور اگر پنجه در پنجه‌ام

به نیروی طالع کند رنجه‌ام

جوان از ملامت گرفتش به تیر

که ای چون کمان، شاخ بشکسته پیر

گوارنده شو، تا به هر شهر و کوی

رود با بد و نیک، آبت به جوی

به آتش طریق مدارا خوش است

شرر خفته در سنگ خارا خوش است

بر احوال خود ای فلان خون گری

که ناپخته‌ای، گرچه خاکستری

نخواهی گزی پشت دست فسوس

چو دستی نیاری بریدن، ببوس

ندانی مگر آنکه ارباب دید

ببوسند دستی که نتوان برید

به نرمی نکردی اگر دوستش

چو فرصت درآمد، بکَن پوستش

چو از چشمه‌سار مدارا نه‌ای

اگر آب خضری، گوارا نه‌ای

***

دم نقد، خوش بگذران وقت خویش

وگرنه چه سود از خوشی‌های پیش

دل از عیش پیش آنکه خرسند کرد

گل چیده، بر شاخ پیوند کرد

به هر حرف از دوست‌داران مرنج

مده مفت از دست، یابی چو گنج

کجا این مثل در خور گفتگوست:

ز صد گنج بهتر بود نیم دوست

به اندازه باش ای پسر گرم‌خون

که دوزخ بود، گرمی از حد برون

به احباب در سردمهری مکوش

کجا دیگ افسرده آید به جوش؟

به گرمی هم از حد نباید گذشت

بود گرمی آتش، چو از حد گذشت

نشیند اگر دوست با دشمنت

ز آتش بود در امان خرمنت

چه گرمی، چه سردی درین آب و گل

به جمعیت ضد شود معتدل

بر آن دوست گر نیست این اعتبار

چنان دوستی را به دشمن سپار

مده دامن دوستداران ز دست

که بهتر بود دوست از هرچه هست

مکن صحبت نارسایان هوس

که دردسر آرد، می نیم‌رس

می از شور خود گشته سر کنگبین

تو می‌نامی‌اش می، نمک دارد این

به اندازه به، دانش آموختن

بود اختر پختگی، سوختن

مرا صحبت پختگان خام کرد

می کهنه رسوای ایّام کرد

ز خامی مجو صحبت اهل درد

کسی دانه خام خرمن نکرد

به خامی مکن تیغ عشق التماس

رسد خوشه بعد از رسیدن به داس

تو را چون کشد دل به شرب مدام؟

که ردکرده شیشه نوشی ز جام

چو بیگانه همراز باشد، چه خویش

کسی را مدان محرم راز خویش

به هر گوش راز صدف را سری‌ست

که مانند غوّاصش افشاگری‌ست

چو خواهی شود راز در پرده گم

ز صاف قدح به بود لای خم

به گفتن مدر پرده ساز دل

زبان را مدان محرم راز دل

تو چون راز خود را نداری نهان

مجو چشم پوشیدن از دیگران

ز افشاگری‌های باد صبا

فتد غنچه را راز دل بر ملا

در راز، بر تیره‌دل باز نیست

ز زنگ آینه محرم راز نیست

***

منه پای بی‌همسری در سرای

که را فرد بودن سزد جز خدای؟

ز یکتا شدن گو مزن لاف، کس

یکی در دو عالم خدای است و بس

نبودی چو پرگار را سر دو شق

کجا بر خطش سر نهادی ورق؟

تمام از دو لب گر نبودی دهن

کجا یافتی ربط با هم، سخن؟

ز یک دست، آواز ناید به‌در

کند کار مقراض، کی بی دو سر؟

ندارد گزیر از دویی هیچ‌کس

بنای جهان بر دو حرف است و بس

گرت فرد می‌خواست صورت‌نگار

ز رویت نکردی دو چشم آشکار

که را نسل بی جفت آید به چنگ؟

نبیند کسی آرد جز با دو سنگ

چو همسر بود در سرا ناگزیر

ز پیران تو نیز ای جوان پند گیر

برو جفت دوشیزه کش در بغل

که ناخوش بود معنی مبتذل

ز مستوره‌ای اجتناب، اجتناب

که پیش از تو، شو دیده باشد به خواب

چه بندی به خاک کهن آب جو؟

زمین، نو گرفت آورد بر نکو

بر آیینه‌ای حیف باشد نگاه

که افسرده‌ای تیره کردش به آه

کجا یابد آن شمع افروخته

که نیمیش جای دگر سوخته

چه دانی که چندست یا چون، زرش

ز گنجی که نگشوده‌ای خود درش

زنی را که شو دیده باشد به خواب

بشو دست و دل زو نخفته، چو آب

کجا طبع قدسی‌منش را سری‌ست

به سیبی که دندان‌زد دیگری‌ست

بهی را که یک بار مستی گزید

بجز مست دیگر نخواهد مزید

نخورد آن غذا هیچ تن‌پروری

که یک بار کردش غذا دیگری

میالاس انگشت ای بوالهوس

به شهدی که خورده به بال مگس

دُر سفته، نزدیک اهل تمیز

چو ناسفته گوهر نباشد عزیز

مکن گل ز دامان گلچین هوس

گل آن است کز شاخ چینیّ و بس

امید تمتّع بباید برید

ازان نار پستان که دستش رسید

چو خواهی بود باده چون شیر، پاک

چو طفلان دهن نه به پستان تاک

بهی را که دندان دیگر مزید

بود گر لب حور، نتوان گزید

طبیعت کند زان عروس اجتناب

که داماد دیگر کشیدش نقاب

چو صیدی خورد تیر، جای دگر

مکن طعمه زان صید، گو شیر نر

سفالی که شد کهنه، گردش مگرد

که از کوزه نو خورند آب سرد

ازان آب به، تشنگیّ و سراب

چو از کوزه نو خورد غیر، آب

برو کوزه نم‌کشیده مخر

نبسته‌ست دکان خود، کوزه‌گر

بر آن زن پلارک پسندیده است

که پیش از تو روی کسی دیده است

منه پا بدان خوان که دستش رسید

منوش آب حیوان که خضرش چشید

چو غوّاص برداشت مهر از صدف

چه دانی که شد چند گوهر تلف

پی سایه در پای سروی مخواب

که تابیده روزی بر آن، آفتاب

خوش آن‌کس که مژگان به هم بافته

ز مهری که بر دیگری تافته

مزن دست در زلف آن خوب‌روی

که پیش از تو زلفش گرفته‌ست شوی

ازان غنچه به، زخم خارت به دست

که دست دگر چیدش و دسته بست

برو دست از خون آن زن بشوی

که با دیگری رفته آبش به جوی

به آن برگ گل دار پیمان درست

که چو غنچه، گویی ز جیب تو رُست

به آن سرو، آغوش باید گشاد

که ... بر کنار تو زاد

بخش ۲۱

سزد گر به مهرش کند دل هوس

به ماهی که رویش تو دیدیّ و بس

به صد دل توان ناز چشمی خرید

که تا چشم بگشاد، روی تو دید

برو فرش کن چون صدف، خانه‌ای

که شمعش ندیده‌ست پروانه‌ای

چراغی که جای دگر برفروخت

نشاید به خلوتگه خویش سوخت

عروسی که بوده‌ست همسر به غیر

تو را سرنوشتش نباشد به خیر

***

بر آن مرد، چون زن بباید گریست

که عمری به فرمان زن کرد زیست

ز همخوابه بد حذر کن، حذر

مبر عمر با خار چون گل، به‌سر

به گردن رسن حلقه در پای دار

به از دست بانوی ناسازگار

زنانند در حیله چون رهزنان

مباشید غافل ز مکر زنان

اگر زن به فرمان نباشد تو را

در آغوش به، جای زن، اژدها

نری چون کند مایه‌ای در قطار

بنه ساربان دوش گو، زیر بار

زبردست داماد شد چون عروس

بنه بیضه چون ماکیان، گو خروس

مکن مادگی مرد گو آنقدر

که دانند طفلان ز مادر، پدر

خر ماده هرجا عوانی کند

نرش چون دگر پهلوانی کند؟

به صد شوق مرگ از خدا خواستن

به از جفت ناپارسا خواستن

زنان را رخ از پرده یک سو منه

که رازست زن، راز در پرده به

چو زن راز شد، مرد به رازدار

مکن راز خود پیش کس آشکار

ندارد زن از رازپوشی خبر

بود، زان که دانی، دهن بازتر

زن آن به که ناآشکارا بود

بلی، راز ننهفته رسوا بود

زنان را برد عفّت، آراستن

چو عفّت نباشد، کمِ خواستن

چو راضی به هر هفت زن گشت شوی

به هفت آب، گو دست از وی بشوی

زنان را دهد پارسایی صفا

بود زن به از مرد ناپارسا

دل از مرد ناپارسا خون بود

زن افتد چو ناپارسا، چون بود؟

ازان زن حکایت پسندیده است

که جز حرف ناموس نشنیده است

مده راه در خانه بیگانه را

وگرنه سرا نام کن خانه را

چرا بهر ناموس افسوس نیست

که دین نیست آن را که ناموس نیست

بود مرگ بهتر بسی زان حیات

که در حفظ ناموس نبود ثبات

کسی را که ناموس دین داشت پاس

چو مردان ز مردان نباشد هراس

به ناموس اجل گر زند بر تو چنگ

به از زندگانیّ بی نام و ننگ

بس است این سخن هرچه شد بیش و کم

که چون غنچه، دل‌ها برآمد به هم

عروسی چه لازم بود خواستن

که از صحبتش بایدت کاستن

مدار از زنان سیم و گوهر دریغ

وگر بعد ازان بد کند، دست و تیغ

من این گفتگو، کردم از سادگی

وگرنه بهشت است آزادگی

***

کسی در تجرد کمر بست چست

که دست از زن و مال و فرزند شست

ز تنهانشینی مکن اجتناب

که تنها بود نقطه انتخاب

به راه از رفیق بد اندیشه کن

چو خورشید، تنهاروی پیشه کن

در آتش اگر فرد سازی وطن

به از مجمع خلق در انجمن

ز جوش رفیقان بود ضعف حال

چو شد فرد، قوت پذیرد نهال

بدان ره که رفتند مردان مرد

توانی شدن، گر شوی فردِ فرد

تو خود عاقلی، جا در آنجا خوش است

که یک لحظه بی‌خود توانی نشست

تعلق نیرزد به گفت و شنید

مسیح از تجرد به گردون رسید

مشو جز خدا با کسی همنشین

همین است معراج خلوت، همین

ز تنها شدن گو مکن شکوه کس

پی جمع کونین، یک فرد بس

تجرد اگر نیست محض صواب

چرا فرد طالع شود آفتاب؟

ز تنها شدن هم نیم بی‌هراس

که جمع است خلوت‌نشین را حواس

به دنیا که گفتت که آلوده باش؟

برو گوشه‌ای گیر و آسوده باش

رواج فلک از رواج تو نیست

مدار جهان بر نتاج تو نیست

سرانجام ازین خاکدان رفتنست

چه حاجت به ناگفتن و گفتن است

چو زین راه، آزاده باید شدن

عیال عیالت چه باید شدن؟

***

چه گلبن سحرگاه گل‌گل شکفت

ندانم شنیدی که بلبل چه گفت

که‌ای روشنی‌بخش چشم چمن

نبینی به رحمت چرا سوی من

مرا در ره عشق سر زیر سنگ

تو را می‌کشد در بغل خار، تنگ

مرا برده شوق تو در باغ، هوش

تو در سیر بازار با گلفروش

من افتاده در پای گلبن ز پای

تو را بر سر دست و دستار، جای

مرا صحبت خار شد سرنوشت

ز تو جیب و دامان گلچین بهشت

شوی با کسی دم‌به‌دم همنفس

ندانی چرا عاشق از بوالهوس

ز غم خون، دل غیرت‌اندیش من

تو خندان به روی صبا پیش من

تو را مشتری گر بود بی‌شمار

ولی نیست چون من، یکی از هزار

من از عشق، با خار هم‌آشیان

تو در دست اینیّ و دستار آن

من افتاده از عشق، مست و خراب

تو بر روی هر خس فشانی گلاب

صبا را تو کردی دلیر اینقدر

وگرنه چرا شد چنین پرده‌در؟

در اول، صبا از تو رو یافته

در آخر ازان پنجه‌ات تافته

صبا می‌برد کوبه‌کو بوی او

ز بس غنچه خندید بر روی او

ز خار و صبا هر دو بردار دست

که اینت جگر خست و آنت شکست

مرا آشیانی‌ست در باغ و بس

به یک مشت پر، مانده یک مشت خس

تو با هر سر خار، داری سری

به هر خس، هم‌آغوش و هم‌بستری

دو روز دگر، از ملاقاتِ باد

وفای منت خواهد آمد به یاد

ازین گفتگو، گل شد آشفته‌حال

به بلبل چنین گفت کای هرزه نال

کند صبر در هیچ بوم و بری؟

چو من آتش، از چون تو خاکستری

دو گفتی، یکی بشنو ای هرزه‌کیش

چرا عاشقی پیش آواز خویش

ز شور تو بر باد شد خرمنم

خدا را تویی بی‌وفا یا منم؟

کنی میل هردم ز شاخی به شاخ

هوا و هوس راست میدان فراخ

به صد دست، من گرچه گردیده‌ام

هوس‌پیشه‌ای چون تو کم دیده‌ام

مرا طعنه‌کش کردی ای دلخراش

که سر برنمی‌کردم از شاخ، کاش

گرفتم که معشوق بازاری‌ام

خود آخر نه درخورد این خواری‌ام

نداری چو من دفتر ساده پیش

که نازی به تحریر آواز خویش

نشد تهمت‌آلوده کالای من

ز دامان پاک است اجزای من

درین تنگنا با دل پر ز خون

شوم غنچه وز شاخ آیم برون

ز ویرانی‌ام چون شد آباد، باغ

مرا آستین زد صبا بر چراغ

مرا باغبان چید از بوستان

به جوری که خون شد دل دوستان

صبا چشم زد رنگ و بوی مرا

به آتش گرفت آبروی مرا

به من قطره‌ای آبرو چون نهشت

ز آتش برآورد و با گل سرشت

برآیی اگر گرد این نُه چمن

نیابی ستم‌دیده‌ای همچو من

تو آزادی از قید افروختن

که خاکسترست ایمن از سوختن

***

نمی در دل شب ز مژگان برآر

چو اشکت شد الماس، از کان برآر

به ساغر ز مینا می رشک ریز

جگر خون کن و اشک بر اشک ریز

شناسنده بحر و بر نیستی

گر از دیده خشک، تر نیستی

تر و خشک از عالمی دیگرست

که چشمت بود خشک و دامن تر است

ببند از رگ گریه بر دیده آب

خجل شو ز دریا که گردد سراب

سرشکت کریم است و دامن گدا

چرا بخل در آب دریا، چرا؟

چه افسانه‌ای بی‌غمی گفته است

که اشکت چنین در جگر خفته است

شود رقّت قلب چون جلوه‌گر

به از صد لب خشک، یک چشم تر

به گِل دیده را گر نینباشتی

بگو تخم اشکی کجا کاشتی؟

ز دل ناله‌ای صبحگاهی بکش

اگر نیستی مرده، آهی بکش

***

مرا بر دل از داغ صد گل شکفت

ز حرفی که با غنچه‌ای لاله گفت

که چون می‌کنی خنده بی داغ دل؟

خجل نیستی زین شکفتن، خجل؟

بخش ۲۲

اگر چشم چشم است، نمناک به

وگر نم ندارد، پر از خاک به

... به گوش تو خواهد رسید

که چشمت ز خشکی چه خواهد کشید

گر از گریه عزت ندارد سحاب

کشندش چرا بر رخ آفتاب؟

نگردد مه و سال، تر دیده‌ات

مگر خشکسالی‌ست در دیده‌ات؟

چو عفو خداوند دانسته‌ای

لب عذرخواهی چرا بسته‌ای

شبی را چو مه زنده گر داشتی

دگر روز را مرده انگاشتی

به درگاه حق، روززاریت کو؟

نه‌ای مرده، شب‌زنده‌داریت کو؟

محال است بی گریه تاثیر آه

که بی گل نچسبد به دیوار، کاه

***

گلی زین حدیثم گریبان درید

که با بلبلی گفت و دم درکشید

به بی‌دردی خود چه درمان کنی؟

که بی سینه چاک، افغان کنی؟

***

درین انجمن، آن شود تیره‌رو

که بالانشینی کند آرزو

سیاهی چو خود بر نگین یافت دست

سیه‌رو شود آنکه بالا نشست

شود در سر نام، والامقام

چه شد گر بود بر نگین پشت بام؟

گر از صدر مجلس کشم پای خویش

ندارم سر شکوه از جای خویش

بود ترک مقصود، مقصود من

زیان است سرمایه سود من

رسیدم به کام و گذشتم ازان

خدنگ من آزاد جست از کمان

ندارم سر سجده هیچ‌کس

سجودم همین در نماز است و بس

چه شد گر فلک راست جوشن به بر

کند تیر آهم ز جوشن گذر

ز گیتی مپندار این سخت و سست

جهان بر تو تنگ از دل تنگ توست

نکرده تو را دشمنی دستگیر

به دست تمنای خویشی اسیر

زبان تو چون شمع، سرکش بود

ازان جسم زارت در آتش بود

چو کردی بدی، از بد ایمن مباش

که رجعت کند فعل بد بی تلاش

نیفتاده غیری به دنبال تو

به گرد تو می‌گردد افعال تو

چه شد گر مکافات بینی بسی

چو خود کرده‌ای بد، منال از کسی

نگه‌دار دم، تا نگردی خراب

ز پاس نفس زنده باشد حباب

نبندد به قصد تو شمشیر، کس

زبان تو خصمیت را تیغ بس

زبان در خموشی چو رام تو شد

طرب کن که دشمن به کام تو شد

ز بد ایمنی، گر نه‌ای بدرسان

نبیند بدی، نیک‌خواه کسان

همینت بس از طالع ارجمند

که نام تو گردد به نیکی بلند

به خلق خوش آزاده را بنده کن

به احسانش از خویش شرمنده کن

زبان خوش و خلق خوش بر به کار

وزین هر دو خوش بگذران روزگار

***

شنیدم ز هم‌درد فرزانه‌ای

که از شعله پرسید دیوانه‌ای

که آموختی از که این اضطراب؟

به پاسخ چنین شعله دادش جواب

که این بی‌خودی‌ها که اندوختم

ز پروانه خویش آموختم

***

مینداز بر بام غیبت کمند

در غیبت خلق بر خود ببند

نگردد حضورت ز غیبت زیاد

که خود، بستگی آورد این گشاد

ز غیبت درین عالم آب و گل

زبان تو سود و نیاسود دل

بداندیشگی را نه‌ای پاسبان

چرا داری‌اش در دل خود نهان؟

به درمان ز هر درد یابی نجات

چه درمان کنی با تقاضای ذات

به باطن بدیّ و به ظاهر نکو

درون را ندادی چرا شستشو؟

بدی را ز نیکی گزیدی چنان

که آن ورد لب باشد، این بر زبان

ز عیب هجاگو، زبان قاصرست

هجا لکه پیسی شاعرست

ز زخم زبان می‌خوری نان، دریغ

گشاید ره رزق جراح، تیغ

چو جراح، نان را ز درمان خوری

لب زخم دوزی که خود نان خوری

مپز تا توانی تمنای هجو

زبان لال بهتر که گویای هجو

تو را نیست چون بر کسی هیچ حق

به هجوش سیه‌رو مشو چون ورق

بود در جهان تا دعا و ثنا

مگردان زبان را به حرف هجا

مرا در سخن مذهب این است، این

تو گر منکری، راه دیگر گزین

سر خود به مقراض اگر بدروی

ازان به که موی دماغی شوی

ندارند این عیب‌جویان خبر

که پوشیدن عیب، باشد هنر

مشو خرمن عیب را خوشه‌چین

ز سر کنده به، دیده عیب‌بین

مگر دیده‌ات ساختند از بلور؟

که با اینقدر روشنایی‌ست کور

نیاساید از گفتگوی درشت

زبانت گره کرده چون غنچه مشت

دهان تو سوراخ و عقرب زبان

مبادا زبان چنین در دهان

به غیر از زبان در دهانت، کجا

به سوراخ، عقرب گزد خلق را؟

***

کسانی که چون صبح، ره سر کنند

جهان را به آهی مسخر کنند

دعا چون دمیدی مشو ناامید

که صبح از دمیدن بود روسفید

اثر کرده آه مرا انتخاب

که نگذاردش در دل شب به خواب

گروهی که معنی ادا می‌کنند

شکایت ز گردون چرا می‌کنند؟

ندانند شیرین‌کلامان مگر؟

که بی‌بهره است از نوا نیشکر

درین عالم سفله از دیرباز

فکندم نظر بر نشیب و فراز

ندیدم دو کس را ز هم بهره‌مند

به جز همت پست و بخت بلند

تاسف چه نشتر به جانم شکست

ز فطرت‌بلندان کوتاه‌دست

کسی می‌تواند زد از برد، دم

که با خَصلِ بسیار، زد نقش کم

کسی را ز دامان مکن دست سست

که ننشسته نقشش به گیتی درست

اسیرست شادی به زندان غم

غریب است در ملک دولت کرم

عجب گر نشیند بر این خاک سست

به جز نقش پا، نقش یک تن درست

چه کرد آنکه دست هنر کرد باز

بود پنجه شمع، ساعدگداز

هزیمت چه سود از بلا کوبه‌کوی؟

ز مسطر، ورق چین خورد هر دو روی

کسی را که شد ساده‌لوحی شعار

چو آیینه صورت‌پذیرست کار

ندارد شکن بر دل ساده دست

که بعد از رقم، بازماند شکست

مخور گول افتادگان زینهار

که در خاکساری دهد زهر، مار

چو زنبور، آلوده گردد به خاک

بود نیش او بیشتر صعب‌ناک

فغان ضعیفان به ظاهر نکوست

نشاید رگ چنگ در زیر پوست

مکش گو کس از ضعف تن، سر به جیب

که مو نیست در چشم خورشید، عیب

اگر عهد بندی به کس، پاس دار

حذر کن ز بدعهدی روزگار

بود خاک عهدی که صورت نبست

به از خون عهدی که بست و شکست

***

در اندیشه دوشم به خاطر رسید

که می‌گفت روزی به پیری، مرید

که ای مهبط فیض و نور خدای

مرا مرشد و رهبر و رهنمای

ز قالت همه وجد، اهل جهان

ز حال تو در چرخ هفت آسمان

ز همت نگون، کاسه‌ات چون حباب

چو موج است سجاده‌ات روی آب

همه ذکر یزدان بود فکر تو

فلک حلقه در گوش از ذکر تو

بود عذر جرم صغیر و کبیر

ز نقش حصیر تو صورت‌پذیر

عیان بر ضمیر تو اسرار غیب

مرا آگهی بخش از کار غیب

ز انجام عالم خبر ده مرا

می از جام تحقیق درده مرا

جوان را، خردمند، پیرانه گفت

که بر ما عیان نیست راز نهفت

تو سرّ مگو، هیچ از من مپرس

چو از جان خبر پرسی، از تن مپرس

منم کالبد، جان من دیگری‌ست

ازو پرس، با پرسشت گر سری‌ست

چه پرسی ز من غیب اگر عاقلی؟

ز لایعلم الغیب چون غافلی؟

درین کارگه، غیر پروردگار

خبر نیست کس را ز انجام کار

رسول خدا هم نگفت از نهفت

که سرّ مگو، در نیاید به گفت

سخن بعد ازین بی‌تامل مکن

شریک خدایم تعقل مکن

غلط کرده‌ای، توبه کن زین سوال

شریک خداوند باشد محال

گذاری کلام خدا و رسول

کنی گفته بوالفضولان قبول

بخش ۲۳

چو خواهی تماشا کنی اصل و فرع

بود عینک دوربین عین شرع

چو شو ذوق خودآگاهی‌ات زین سخن

برو دست در دامن شرع زن

مکن گوش بر گفته بوالفضول

توسل مکن جز به آل رسول

چه پرسی تو از بنده راز نهفت

خدا گفته است آنچه بایست گفت

ازین پیش گفت آنچه پرسی ز ما

رسول خدا از کلام خدا

مریدان ناقص ز تقصیر خویش

کرامات بندند بر پیر خویش

***

نباشد کمالی چو دفع گزند

سپندی بسوزان برای سپند

ز سوز دلم، دیده دارد حجاب

عرق کرده ابر از تب آفتاب

مگیر از پی عشق، گو عقل فال

که با هم نجوشند شیر و غزال

ندارند ذوق هوس، اهل درد

ز جوش افکند دیگ را آب سرد

صدف‌وار، مشکل بود بی‌شکست

که آید دل پاک‌طینت به دست

پریشان چو شد دل، کند فیض سر

دهد در پراکندگی دانه بر

فزاید طرب، داغ، دیوانه را

چراغان، بود عید، پروانه را

ز دل سوی خود ره برند اهل حال

در آیینه بینند عکس جمال

بر افتادگان پا مزن زینهار

بود نخل افتاده را، شعله بار

مشو پرده‌در گر صبا نیستی

مجو گنج، گر اژدها نیستی

نکواژدهایی‌ست مرد خسیس

که با گنج گوهر بود خاک‌لیس

کرم پیشه کن تا مکرّم شوی

قدم پیش نه تا مقدّم شوی

کسی را که همت به کار آیدش

سزد گر ز تعظیم، عار آیدش

تواضع ز منعم خسیسی بود

نگهداری پیسه، پیسی بود

گرت می‌خلد خار خار کرم

تواضع مکن صرف، جای درم

تهی کف به عیب غنی گو مکوش

که عیب است زردار و زر عیب‌پوش

نداند دل آزرده زیبا و زشت

بر مرده، بالین چه دیبا، چه خشت

تکبّر کند مرد دنیاپرست

شود سرگران، خوشه چون دانه بست

گر این است دارنده را زندگی

تهی‌کیسگی به ز دارندگی

به هر رقعه خرقه صد محضرست

که درویشی از خواجگی بهترست

ضعیفی بود به ز تن‌پروری

مه نو عزیزست از لاغری

مِه از کِه گر امداد جوید رواست

برآید ز پهلوی چپ، تیغ راست

به ناآموزده مفرمای کار

که در روشنایی چو نورست نار

به چشم تو روشن نماید ز دور

اگر دیده سازد کسی از بلور

کند خام از پخته پیدا، شراب

که بهتر شناسد سبو را، ز آب؟

به چَه درنیفتی، که از راه دور

نماید یکی، آب شیرین و شور

به آب ریا کشته سبز این چمن

مخور گول عمامه نارون

پی بدره زاهد فشاند اشک ناب

بود دام صیاد ماهی در آب

دلت مرده و خواهشت زنده است

بلی، دام در خاک گیرنده است

چو خواهی به دل سیم جیحون کشی

نفس را به گرداب وارون کشی

بود چاره زرق، مشکل پدید

بود قفل وسواس، خود بی‌کلید

نصیحت شنو گو میفزا کسی

که دارد دماغ نصیحت‌گری؟

به دست آمدت گرچه بی‌رنج، گنج

مده مزد مزدور نابرده رنج

ز دشمن بتر، یار خشم‌آورست

شود تلخ‌تر، آنچه شیرین‌ترست

ز نشتر شود رگ جراحت‌پذیر

چه حاصل ز پیچیدنش در حریر

مزن لاف، گو مرد لاف از دروغ

که صبح نخستین ندارد فروغ

خطا از اصیلان نباشد صواب

سبک‌سر مبادا کسی چون حباب

صدف دارد از بردباری ثبات

حباب سبک‌سر بود کم‌حیات

گرت اصل خواهش بود ای حکیم

کند عالمی را گدا، یک کریم

خطا هم ز بخشنده باشد صواب

به دوران زدن جام بخشد شراب

به دریا کند موج ابرو تُنُک

که چون زهد خشک است و خشکی خُنُک

نظر بر تهی‌دیدگان نیست نغز

چه حاصل ز بادام نابسته مغز؟

مزن چنگ در دامن حرص و آز

که مرد از قناعت شود بی‌نیاز

هوس ملک دین را ز بنیاد کند

امیری کند نفس امّاره چند؟

بپرهیز ازان قوم ناحق‌شناس

که حق نمک را ندارند پاس

چه شورش فکندند در انجمن

نمک‌خوارگان نمکدان‌شکن

مدان دعوی تیره‌روزان گزاف

که در چشمه جوشد ز گل، آب صاف

به یک حرف رنگین، لب هوشمند

زبان را گشاید ز صد ساله بند

ز معنی جهان پر ز نقش و نگار

تو را چشم بر صورت آیینه‌وار

چو سیماب تا نیم جانیت هست

مده دامن بی‌قراری ز دست

***

ز مردن دلم جز به این شاد نیست

که روز جزا از کسم داد نیست

دلم را تُنُک ظرفی‌ای داده دست

که بر سنگم از شیشه افتد شکست

ز تنگی چنان عالم آمد به هم

که نه جای شادی‌ست، نه جای غم

زهی وسعت آسمان دو رنگ

که بر تار مویی کند جای تنگ

چو از درد، غم بر خود آسان کنم

اگر درد نبود، چه درمان کنم؟

مده گو غم از دست، بیداد را

کجا می‌برم خاطر شاد را

ز گلشن، پی گل نگیرم سراغ

شود روشن از لاله‌ام چشم داغ

کی از غم بود باک، دیوانه را

چه نقصان ز سیلاب، ویرانه را

سر من به داغ جنون شد گرو

خرد گو سر خویش گیر و برو

بود طشت آتش ز داغم به سر

که بازار سودا شود گرم‌تر

نشد خواهشم نفس را پایمزد

تهی‌کیسه شرمنده باشد ز دزد

به درد دلم کی دوا می‌رسد؟

اثر می‌رود، تا دعا می‌رسد

اگر مورم آید به همسایگی

شود خودفروش از تُنُک‌مایگی

چه شد گر دل از نغمه از هوش رفت

کزین گوش آمد، وزآن گوش رفت

سجودم به آن طاق ابرو رواست

که آید به محراب کج، قبله راست

بود نیت، آشفته‌ای را حلال

که در شانه زلف دیده‌ست فال

مرا دایم از گلفروش است داد

که بر عندلیبان کند گل مراد

ز بس تیره سوزد چراغ سخن

سخن هم ندارد دماغ سخن

شد از شاعری عزتم برطرف

گهرسازی آرد شکست صدف

***

جوی به ز صد ملک کیخسروی

که خود کاری آن را و خود بدروی

به خاکستر از ملک خود ساختن

به از چنگ در کشور انداختن

ندارد شرر گرچه در سنگ تاب

کند در جلای وطن اضطراب

گهر را که بر تاج و تخت است امید

به راه صدف، چشم گشته سفید

ازان لعل را نعل در آتش است

که جا لعل را در بدخشان خوش است

خورد آب هرکس ز آبشخوری

به جایی بود میل هر عنصری

سبک‌سر کند ترک ماوای خویش

به دامن بود کوه را پای خویش

به صورت بود خار، غربت نصیب

مبادا کسی غیر معنی، غریب

غبار آورد از وطن گر صبا

به چشم غریبان بود توتیا

که دیده‌ست تنهانشینی چو من؟

بدن در غریبیّ و جان در وطن

ز بس داده غربت دلم را فریب

ز جا درنیابم به نظم غریب

چه حیرت گر از خود حذر می‌کنم؟

به خود هم غریبانه سر می‌کنم

اگر در وطن مرگ گردد نصیب

بود بهتر از زنده بودن غریب

ز بس کز غریبی دل‌افسرده‌ام

تو گویی که در زندگی مرده‌ام

به غربت، چو مو بر سر آتشم

به این ضعف، چون بار غربت کشم؟

درختی که افکندش از پای، بخت

به گلخن کشدشاخش از باغ، رخت

بر آن کبک، شاهین ترحّم کند

که چون بیضه کرد، آشیان گم کند

ترحّم بر آن صید باشد ضرور

کز آبشخور خویش افتاده دور

اگر بلبلی گم کند آشیان

به چشمش نماید قفس، بوستان

چو ماهی ز سرچشمه افتاده دور

سوی تابه‌اش می‌کشد بخت شور

بد و نیک را جا به مامن خوش است

اگر خار، اگر گل، به گلشن خوش است

به گیتی اگر پادشا، ور گداست

چو افتاد از جای خود، بینواست

بخش ۲۴

به مغرب ازان مهر شد زردچهر

که از خاک مشرق زمین زاد مهر

ز دریا چو شد قطره‌ای بی‌نصیب

نپاید بسی، بس که باشد غریب

ازان شمع افراخت بالای خود

که پا برنمی‌دارد از جای خود

مرنجان غریب دل‌افسرده را

که مردی نباشد لگد مرده را

مرا بود در ملک خود جای گرم

به مهرم دل نیک و بد بود نرم

نبودم دل‌آزرده از هیچ‌کس

به کام دلم بخت می‌زد نفس

همه کار و بارم سرانجام داشت

دلم طایر عیش در دام داشت

به دل تخم غربت نمی‌کاشتم

صدف‌وار، جا در گهر داشتم

نمی‌کرد طبعم هوای سفر

نبودم هوایی برای سفر

زهی طالع و بخت ناارجمند

که قسمت ز ایران به هندم فکند

مرا آنچنان بخت در آب راند

که آخر به خاک سیاهم نشاند

شکایت ندارم ز هندوستان

به جانم ز بی‌مهری دوستان

مرا بارالها به ایران رسان

به درگاه شاه خراسان رسان

به جایی ازان آستانم مبر

که باشد صدف، جای امن گهر

ندانسته‌ام قدر کالای خویش

پشیمانم از عزم بی‌جای خویش

وطن هم ز حرمان من گشته داغ

مبادا ز بلبل تهی، صحن باغ

نیابی به گلشن گل و لاله‌ای

که گوشی ندارند بر ناله‌ای

ز گلشن چو بیرون رود عندلیب

شود گوش گل از نوا بی‌نصیب

پریشان بود بی‌شکن زلف یار

چمن بی‌طراوت بود بی بهار

برازنده گوشوارست گوش

خم از باده آید به جوش و خروش

وطن را دل از غربتم گشت داغ

ز روغن دهد روشنایی چراغ

به سامان نماند تهی گشته کاخ

ثمرگر نباشد، چه حاصل ز شاخ

چراغ تن از نور جان روشن است

ز آیینه آیینه‌‌دان روشن است

نگه‌دار در خانه خویش، جای

نگین در نگین‌دان بود خوش‌نمای

من ناتوان را مبین خوار و زار

به مژگان بود دیده را اعتبار

به روی خراشیده من مبین

که زیب نگین‌خانه باشد نگین

اگر بیش اگر کم، رضایم رضا

مرا شکر نعمت نگردد قضا

ز ایران به هندوستان آمدم

به امّید گوهر به کان آمدم

به دست آمد از بخت، آن گوهرم

که در هند، حسرت به ایران خورم!

قفس زآهن و مرغ بی بال و پر

به گلشن که از ما رساند خبر؟

دریغا که عنقاست یک آشنا

که از من به ایران رساند دعا

الهی تو دردم به درمان رسان

مرا بار دیگر به ایران رسان

به وصل خراسان دلم شاد کن

ز هند جگرخوارم آزاد کن

سزاوار بخت‌ارجمندی نیم

همین عیب من بس، که هندی نیم

درین ملکم اعزاز و اکرام هست

مرا هم به قدر هنر، نام هست

چنان بر خود از ذوق بالیده‌ام

که چون نغمه در تار گنجیده‌ام!

مرا شعر تر از وطن رخت بست

گهر زآب خود شوید از بحر، دست

به من بی‌کسی راست ربط قدیم

ز بطن صدف گوهر آمد یتیم

توطّن کسی را که در طوس نیست

بر اوقات خویشش جز افسوس نیست

گر از خار، گل را به خنجر زنند

ازان به که چینند و بر سر زنند

جدایی ز پروردگان است سخت

بود کنده پای دهقان، درخت

دو چشم امیدم به ره گشته چار

که قاصد کی آید ز یار و دیار

کسی کز می انتظارست مست

به آواز پایی دهد دل ز دست

درین تنگنا، رستن از قید به

چو آواز نی می‌جهم از گره

به صورت غریبم، به معنی غریب

به شاه غریبان رسم عنقریب

فلک زود آسود از مهر، زود

چه افسرده بوده‌ست این مشت دود

به عزت، بنای که را برفراخت؟

که آخر به خواری خرابش نساخت

که را برد طالع به چرخ برین؟

که آخر نینداختش بر زمین

کسی را که بالا برد روزگار

رساند به گردونش از راه دار

ز گردون تهی دار پهلو، تهی

که پهلو ندارد به این فربهی

مدار فلک را رها کن، رها

که بی دانه ننشسته این آسیا

نکرد آسمان خانه‌ای را بنا

که آخر ندادش به سیل فنا

چه رنگین بنا این چمن راست یاد

که چون برگ گل رفته حسنش به باد

عمارت مکن خانه زرنگار

درین خاک، تخم خرابی مکار

چه عالی بناهای نیکوسرشت

که شد خاک و دهقان در آن دانه کشت

بسی خانه باید ز بنیاد کند

که تا گردد ایوان قصری بلند

ز حرص افکنی بر بنایی شکست

که گردی ازان بر تو خواهد نشست

نمود فلک را نباشد قرار

بود رنگ فیروزه ناپایدار

جهانت بود گر به زیر نگین

بود عاقبت از جهان‌آفرین

بسی نام کاین گنبد لاجورد

به سنگ مزار از نگین نقل کرد

بسی عالم‌آرا به چرخ کبود

چو خورشید بررفت و آمد فرود

نبینی درین بوستان یک گیاه

که ننشسته باشد به خاک سیاه

چنان بی‌ثبات است این بوستان

که سبقت کند بر بهارش خزان

درختی نبینی ز نو یا کهن

که از باد صرصر نیفتد ز بُن

کسی میوه کام ازین بوستان

نچیده به کام دل دوستان

اگر پخته این میوه، گر نارس است

ز برچیدنی‌هاش، دامن بس است

درین بوستان برگ سبزی نخاست

که باد خزانش به زردی نکاست

درین بزم، شمعی نشد سرفراز

که در سرفرازی نبودش گذاز

برو تکیه بر جاه دنیا مکن

که آن برکند نخلت آخر ز بُن

درین بوستان، لاله گر نیست داغ

چرا برنکرد از ته دل، چراغ

تو را کرده گلبن پر از گل کنار

به نیک و بد بوستانت چه کار

چه کارت به نخل بلندست و پست

مکن ارّه شاخی که خواهد شکست

درین بوستان، دل مده جز به خار

خریداری گل به بلبل گذار

به زرق و ریا، لاله این چمن

عصا و ردا کرده جزو بدن

به گلشن نماند ازان پایدار

که بخشیده گل عمر خود را به خار

سر زلف سنبل به جز پیچ نیست

به جز تاب در روی گل هیچ نیست

کجا لاله را برفروزد چراغ؟

نباشد اگر در میان، پای داغ

دماغی ندارد بنفشه مگر؟

که با گل کند بی‌دماغانه سر

به سنبل درین بوستان هم‌فنیم

پریشان‌دماغان این گلشنیم

گل از هفته‌ای بیش بر بار نیست

ولی شاخ یک روز بی خار نیست

چمن با بهار و خزان کرده خو

که این شستشو داده، آن رُفت‌ورو

درین گلستان، جای آرام نیست

سحر گر شکفتش گلی، شام نیست

ز گلشن همینم خوش افتاده است

که از راستی، سرو آزاده است

تو را راستی از کجی وارهاند

نگویی که از رستگاری چه ماند

اگر راستی، جز پی دل مرو

که پیکان بود تیر را پیشرو

بود راست، ره، مرد آگاه را

گر افعی نه‌ای، کج مرو راه را

مکش از ره راست پا، کان خوش است

کجی در سر زلف خوبان خوش است

به طبعم کجا فکر کج آشناست

بود راست‌رو آب در جوی راست

ز فانوس بر شمع گردد عیان

که محفل بود تنگ بر راستان

به مقصد مکن راست‌رو گو شتاب

دهد بوسه پای چپ اول رکاب

به دنیا مزن دست زاندازه بیش

مکن طوق گردن قوی بهر خویش

فزون عمرت از ترک دنیا شود

کشد رشته قد، چون گره وا شود

تردد مکن بهر میراث‌خوار

تویی ضامن رزق، یا کردگار؟

کنی عمر صرف و نداری الم

غمینی چو دانگی شد از کیسه کم

پی ناخوشی تا کی این خودکشی؟

همانا که در زحمتی از خوشی

ز دست تهی نالی و کیسه پر

اگر مستحقی، زکاتش بخور

به زر، بت‌پرستیت ازان نقش بست

که هر زرپرستی بود بت‌پرست

برای جدل چاره‌ای کن نکو

که چاک گریبان گذشت از رفو

بسی جامه از چرم در بر کنی

که یک چرم صندوق، پر زر کنی

عبث پاسبان را میفکن به رنج

به از اژدهایی تو در پاس گنج

بخش ۲۵

تو را آنچه می‌بایدت داده‌اند

به رویت در رزق بگشاده‌اند

تو خواهی بری عالمی را فرو

به اندازه لقمه‌ات کو گلو؟

به رزق مقدّر توان برفزود

اگر تخم ناکشته بتوان درود

مده عمر خود از تردّد به باد

که روزی به کوشش نگردد زیاد

پی رزق فردا مکن اضطراب

مکَن رخت پیش از رسیدن به آب

فرود آی از ناتمامی، فرود

زیانِ زیان باش، یا سودِ سود

کند از تو کوتاه، دست نیاز

به حدّ گلیم ار کنی پا دراز

به رزق خداداده کن اکتفا

که با هم کند دخل و خرجت وفا

چو خواهی ز رزق خود افزون خوری

مدام از قدح جای می خون خوری

مخور بیشتر باده از ظرف خویش

که زهرست تریاق زاندازه بیش

بسی کیسه گردید پرداخته

که شد کیسه‌ات را مهم ساخته

ز فقر کسانت غنا شد نصیب

به گنج افتد از رنج مردم طبیب

تو خود چون به چنگ غنایی اسیر

مزن طعنه بر برگ عیش فقیر

که بی‌برگ، افتاده است از نوا

نخیزد صدا از نی بوریا

پی دخل سیم و زری بی ثبات

چرا می‌کنی خرج، نقد حیات

خرابی مکن تا نگردی خراب

شود تیره از شستن نامه، آب

چرا می‌کنی دسته از هر طرف

خدنگی که خود باشی آن را هدف

چرا آتشی باید افروختن

که خود در میان بایدت سوختن

تو نشنیده‌ای این سخن، گوییا

که عاجز کند پشّه‌ای، فیل را

ز دامان خاطر بشو گرد کین

بزن بر چراغ طلب، آستین

چو مظلوم، تاب ستم داشتن

به از ظلم گنج درم داشتن

گرت گنج قارون نباشد، چه باک

مرصّع به زر گیر یک قبضه خاک

عروسانه در فکر زیور مباش

چو گنج هنر هست گو، زر مباش

طمع شد به رنگ زرت رهنمون

به دندان زنی زر ز بهر شگون

چنان زی که محفوظ باشد چو مهر

گرت شیشه افتد ز داغ سپهر

ز سختی رود آدمی کوبه‌کو

جز آهن که آیینه دیده دورو؟

درین بوستان، غنچه بی خار نیست

در گنج، بی حلقه مار نیست

نیابی درین بوستان یک نهال

که بعد از کمالش نباشد زوال

ز خرق فلک جوی، نقش مراد

ز ششدر کسی چون جهد بی گشاد؟

پی شهره گشتن چه ریزی عرق

نشانه شکست آورد بر ورق

به دریا مکن بهر ساحل تلاش

به گرداب ده کشتی و امن باش

مکش منت ناخدا زینهار

درین بحر، کشتی به طوفان سپار

توقع مدار آشنایی ز کس

به بیگانگی آشنا باش و بس

جدا شو ازین زشت‌خویان، جدا

ز ناآشنایان طلب آشنا

درست است پیوند خامان، درست

بود میوه پخته را، بند سست

یه خواهش مکن تنگ‌چشمی شعار

که دریای بخشش ندارد کنار

نبینی که هر خانه از آفتاب

به مقدار روزن بود نوریاب؟

به پیش ترش‌روی، حاجت مبر

که سوهان ابرو، خراشد جگر

طلب کن درین عرصه، نقش مراد

ز پیشانی باز و روی گشاد

خورد زخم بر رو اگر میهمان

به از چین ابروست از میزبان

نگردانی از خوان خود بی‌نصیب

گدا را، خصوصا یتیم و غریب

ازان گندم روزی‌ات شد دو نیم

که نیمی خورد زان، غریب و یتیم

دلی را که ننشسته بر سینه گرد

توان یافت از طاق ابروی مرد

به دل‌ها کن از طاق ابرو نظر

سوی قبله باشد ز محراب، در

مجو در بلا یاری از هیچ‌کس

همین از خدا جوی یاریّ و بس

خداوند اگر خوان روزی نهاد

پی کسب آن، دست و پا نیز داد

چه لذت دهد روزی بی‌تلاش؟

برو زنده زنده، یا مرده باش

به کاری که بندی در آن کار، دل

چنان کن از خود نباشی خجل

مزن دم، عوانت زند گر به کفش

نیاید به هم راست، مشت و درفش

مکن باور از زاده خصم، شرم

که وقت دمیدن بود خار نرم

بدی را چو بینی به خود کینه‌جو

تو هم تند گردان بدی را بدو

به نشتر ز رگ خون گرفتن به‌جاست

بلی، دفع فاسد به افسد رواست

چو ناوک مکش پیش، آن را به زور

که چون واگذاری، جهد از تو دور

تو انگار کن آن کسان نیستند

که پیشت به پای درم ایستند

ز گردن‌کشان و غیوران دهر

چه گردان دشت و چه مردان شهر

ز ایرانیان و ز تورانیان

نیابی به جز نامشان در میان

گذشتند ازین راه، برنا و پیر

تو را هم گذشتن بود ناگزیر

بقایی ندارد سرای جهان

نپاید بسی در سرا، کاروان

بیا ساقی آن جام مردآزمای

که دریاکشان را درآرد ز پای

به من ده که بی‌هوشی‌ام آرزوست

ز عالم فراموشی‌ام آرزوست

قدسی مشهدی

غزلیات

مطالع و متفرقات

رباعیات

مثنوی‌ها

ساقی‌نامه