معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ عبدالقادر گیلانی

عبدالقادر گیلانی (جیلانی) (تولد ۴۷۰ الی ۴۹۱ - وفات ۵۶۰ الی ۵۶۲ ه.ق) از مشایخ صوفیه و مؤسس سلسله تصوف قادریه است. وی در شعر تخلص «محیی» را اختیار کرده بوده و دیوان شعرش به «دیوان غوث اعظم» معروف است. غزلیات عبدالقادر گیلانی به همت آقای سید جابر موسوی در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ - روزگار دل : در غم عشق تو زان بگذشت کار دل مرا

شمارهٔ ۲ - پیرکنعان : گر ندادی آرزوی وصل جانان ،جان مرا

شمارهٔ ۳ - بلبل شوریده : ای بلبل شوریده دیوانه توئی یا ما

شمارهٔ ۴ - همت مردانه : بی حجابانه درآ از در کاشانه ما

شمارهٔ ۵ - وعده دیدار : از جمال لایزالی برنداری گر نقاب

شمارهٔ ۶ - آه مردم : آه دردآلود مردم جان جانها را بسوخت

شمارهٔ ۷ - هرچه خواهی بطلب : سیصد و شصت نظر راتبه بنده ماست

شمارهٔ ۸ - غم مخوری : غم مخوری که عاقبت جای تو صدر جنت است

شمارهٔ ۹ - می صافی : می صافی طلب جانا که دردی کش گرانخوار است

شمارهٔ ۱۰ - همره بادصبا : هرچه از سنگین دلان بر جان ما آید خوش است

شمارهٔ ۱۱ - پای دل : پای دل در کوی عشقت تا به زانو در گِل است

شمارهٔ ۱۲ - شب وصل حبیب : آن که آتش افکند درخلق جانان من است

شمارهٔ ۱۳ - زلال رحمت حق : گنه کردی بگو کردیم ای دوست

شمارهٔ ۱۴ - الله گو : باتو ای عاصی مرا صلح است هرگز جنگ نیست

شمارهٔ ۱۵ - درد بی حدّ : گفتا کیی توبا ماگفتم کمین غلامت

شمارهٔ ۱۶ - آه از آن ساعت : یا رب آن ساعت که خلق از ما نیارد هیچ یاد

شمارهٔ ۱۷ - آرزو دارم : روزنی جز زخم تیرش در سرای تن مباد

شمارهٔ ۱۸ - بلای ناگهان : دل ناشاد من شاید که روزی شادمان گردد

شمارهٔ ۱۹ - شیوه شیرین : مرا کشتی و گویی خاک این بر باد باید کرد

شمارهٔ ۲۰ - چون برقع بر اندازد : تعالی الله چه حسنست این که چون برقع براندازد

شمارهٔ ۲۱ - حضور درد : زسر تا پا ی من گر همه اندوه و غم باشد

شمارهٔ ۲۲ - شرح جور یار : نمی دانم که او تا کی پی آزار خواهد شد

شمارهٔ ۲۳ - طعنه بدخواه : من نمی‌گویم که جور روزگارم می‌کشد

شمارهٔ ۲۴ - سرمست صبغت الله : وقت مستی بلبلان آمد

شمارهٔ ۲۵ - خاکستری : کسی کو یار خود دارد چرا بر دیگری بندد

شمارهٔ ۲۶ - فرهاد و بیستون : شاخِ گل از نازکیّ یار یادم می‌دهد

شمارهٔ ۲۷ - دارم امید : تا ابد یا رب زتو من لطف ها دارم امید

شمارهٔ ۲۸ - عشق حق : هرکه درپیش توبرخاک بمالد رخسار

شمارهٔ ۲۹ - آرزوی یار : عشق و بدنامی ودرد وغم به ما شد یارغار

شمارهٔ ۳۰ - تجلّی جمال : گرنخواهدبود اندر صدرجنّت وصل یار

شمارهٔ ۳۱ - جانب گلشن : ای که می نالی زدوران ،جورِ یار من نگر

شمارهٔ ۳۲ - دل مجروح : ای ذکر تو را در دل ، هر دم اثری دیگر

شمارهٔ ۳۳ - خیمه به محشر : طبل قیامت بکوفت آن ملک نفخ صور

شمارهٔ ۳۴ - نورایمان : دوست می گوید که ای عاشق اگر داری صبور

شمارهٔ ۳۵ - سیّد انبیاء : ای قصر رسالت تو معمور

شمارهٔ ۳۶ - همه شب : شب همه شب باتو می گوئیم راز

شمارهٔ ۳۷ - نومید مشو : نومید مشو بنده از رحمت ما هرگز

شمارهٔ ۳۸ - شام بشارت : تو لذت عمل را از کارزار ما پرس

شمارهٔ ۳۹ - غافل از احوال مظلومان : درجهان امروز بی پروا مباش

شمارهٔ ۴۰ - چونکه یوسف نیست : گرمرا جان در بدن نبود ،بدن گو هم مباش

شمارهٔ ۴۱ - باده جان : داد مرا جان تو باده ای از جان خویش

شمارهٔ ۴۲ - ازدست عشق : از خان و مان آواره‌ام از دست عشق از دست عشق

شمارهٔ ۴۳ - سرمه چشم فلک : ای غبار خاک کویت سرمه چشم فلک

شمارهٔ ۴۴ - دل زنگار خورده : نامه ای دارم سیه تر از شب تاریک رنگ

شمارهٔ ۴۵ - حسن یوسف : مونسم یار است اندر تنگنای گور تنگ

شمارهٔ ۴۶ - خانه عشق : کی بود آیا که بنمائی جمال با کمال

شمارهٔ ۴۷ - پهلوی دل : تیر او پیوسته میخواهم که آید سوی دل

شمارهٔ ۴۸ - شرح عاشقی : به غیر از سایه در کویت کسی محرم نمی‌یابم

شمارهٔ ۴۹ - من محمّدیم : غلام حلقه بگوش رسول ساداتم

شمارهٔ ۵۰ - ای خوش آن روز : ای خوش آن روزی که در دل مهر یاری داشتم

شمارهٔ ۵۱ - مرغ آتش‌خواره : زان بی‌وفای سنگدل جور و جفا می‌بایدم

شمارهٔ ۵۲ - در باغ رضوان : خوش آن غوغا که من خود را به پهلوی تو می‌دیدم

شمارهٔ ۵۳ - مکن از خواب بیدارم : بخواب مرگ خواهم شد مکن ای بخت بیدارم

شمارهٔ ۵۴ - حضرت بیچون : بی تماشای جمالت روضه را هامون کنم

شمارهٔ ۵۵ - بی ماه روی تو : هرگز مباد آنکه بهشت آرزو کنم

شمارهٔ ۵۶ - همی خواهم کاو بینم : دوچشم از بهر آن خواهم که در رخسار او بینم

شمارهٔ ۵۷ - قلعه روحانیان : بازکشم لشکر وتا به فلک بر روم

شمارهٔ ۵۸ - یارمستقیم : گر دل دهی به ما ده عاشق که ما امینیم

شمارهٔ ۵۹ - نسیم رضوان : چون تمام عمر نیکی کرد با تو آن کریم

شمارهٔ ۶۰ - اندر سایه طوبی : اشک سرخ و روی زرد من گواه است ای کریم

شمارهٔ ۶۱ - نشان یار می‌جویم : به خود مشغول می‌گردم که از خود یار می‌جویم

شمارهٔ ۶۲ - قلندرخانه عشق : ما به جنّت از برای کار دیگر می‌رویم

شمارهٔ ۶۳ - محی دل افگار : کاسه سر شد سفال و دیده گریان همان

شمارهٔ ۶۴ - ناله های من : من که هستم زنده دور از دلربای خویشتن

شمارهٔ ۶۵ - مجال صحبت در خلوت : مجالی کی بود با تو حدیث خویشتن گفتن

شمارهٔ ۶۶ - طلب آمرزش : نه چندانی گنه کارم که شرح آن توان دادن

شمارهٔ ۶۷ - جمال یار : ندارم گرچه آن دیده که بینم درجمال تو

شمارهٔ ۶۸ - گر تو طلبی داری : گر تو طلبی داری ، بیداری شب‌ها کو

شمارهٔ ۶۹ - یار کو؟ : افسر شاهی نخواهم خاک پای یار کو

شمارهٔ ۷۰ - من که‌ام! : من کیم رسوای شهر و عاشق دیوانه‌ای

شمارهٔ ۷۱ - دل پرغم : گر دل غم پرور ما غمگساری داشتی

شمارهٔ ۷۲ - دل زار : بگو با این دل زارم کشد جور و جفا تا کی

شمارهٔ ۷۳ - برون آ شهسوارا : برون آ شهسوار من تعلّل بیش از این تا کی

شمارهٔ ۷۴ - بی وفا : بی وفا یارا چنین تا کی جفا کاری کنی

شمارهٔ ۱ - روزگار دل

در غم عشق تو زان بگذشت کار دل مرا

کز وفایت کم شود یک لحظه بار دل مرا

فارغم از گشت گلشن کز غم تو هرزمان

بشکفد صد گونه گل از خارخار دل مرا

بر دلم باری حوالت کن غم اندوه خود

چون توان کردن که کردی غمگسار دل مرا

ماهی ای کو برکنار افتد ز دریا چون بود

همچنان باشد بلا دور از کنار دل مرا

آنکه روزم شد سیه باشد ز بی صبری دل

چون تو بودی و فراق یار کار دل مرا

باز آمد روز هجران ناله کن باری ز دل

تیره تر بادا ز روزم روزگار دل مرا

چند چون محیی کشد دل در ره تو انتظار

سوخت همچون سایه بر ره انتظار دل مرا

شمارهٔ ۲ - پیرکنعان

گر ندادی آرزوی وصل جانان ،جان مرا

زندگی نگذاشتی بی او غم هجران مرا

سرو من آغشته در اشک جگر خون من است

فارغم گر باغبان نگذاشت در بستان مرا

نیست فرقی در میان شخص من با سایه ام

بس که در آتش فکنده این دل سوزان مرا

حال من چون پیر کنعان شد کنون چون بینمت

بس که آمد سیل اشک از دیده گریان مرا

جامه جان چاک شد در وادی عشق و هنوز

هرطرف صد خار غم بگرفته دامان مرا

همچو من یارب که گردد بی نصیب از وصل یار

ای که دور انداختی از صحبت جانان مرا

این که با مردم مدارا می کنم از بهر توست

ورنه کی پروا بود از قول بدگویان مرا

خانه من گلخن و فرش من از خاکستر است

تاکه چون محیی بخوانی بی سروسامان مرا

شمارهٔ ۳ - بلبل شوریده

ای بلبل شوریده دیوانه توئی یا ما

جویای رخ خوب جانانه توئی یا ما

تو عاشق گلزاری من عاشق دیدارم

در درد فراق او مردانه توئی یا ما

تو در قفسی و ما در خلوت خود تنها

ای گوشه نشین مست دیوانه توئی یا ما

در فصل بهار و دی از عشق جمال وی

با نعره و فریادی مستانه توئی یا ما

عشق تو به ما بلبل اندر رگ و پی رفته

آن باده خونین را پیمانه توئی یا ما

توجزگل وماجزدوست چیزی چو نمی بینیم

ازغیر حبیب خویش بیگانه توئی یا ما

تو زخم خوری از خار مارا بکشد بردار

آیا به زبان خلق افسانه توئی یا ما

تو عاشق وما عاشق دم درکش و حاضر باش

ورنه به خدا امروز در خانه توئی یا ما

گویند که گنجی هست اندر دل هر سرمست

از بهر چنین گنجی ویرانه توئی یا ما

محیی به گلستان شد با بلبل نالان شد

کای بلبل نالنده جانانه توئی یا ما

شمارهٔ ۴ - همت مردانه

بی حجابانه درآ از در کاشانه ما

که کسی نیست به جز وردِ تو درخانه ما

گر بیائی به سر تربت ویرانه ما

بینی از خون جگر آب زده خانه ما

فتنه انگیز مشو کاکل مشکین مگشای

تاب زنجیر ندارد دل دیوانه ما

مرغ باغ ملکوتیم و دراین دیر خراب

می شود نور تجلّای خدا دانه ما

با احد در لحد تنگ بگوئیم که دوست

آشنایم توئی و غیر تو بیگانه ما

گر نکیر آید و پرسد که بگو ربّ تو کیست

گویم آنکس که ربود این دل دیوانه ما

منکر نعره ما کو که به ما عربده کرد

تا به محشر شنود نعره مستانه ما

شکر الله که نمردیم و رسیدیم به دوست

آفرین باد بر این همت مردانه ما

محیی بر شمع تجلای جمالش می سوخت

دوست می گفت زهی همت پروانه ما

شمارهٔ ۵ - وعده دیدار

از جمال لایزالی برنداری گر نقاب

عاشقان لاابالی را بماند دل کباب

صدر جنت گر بود بی دوست گو قعر جهیم

هرکه شد کوته نظر گو سوی این ها می شتاب

عاشقان نه حور خواهند نه بهشت از بهر آن

فارغند از کدخدایی خانمان کرده خراب

قاصرات الطرف عین باشند حوران بهشت

خیمه های عاشقان بینی طناب اندر طناب

پرده محشر بدرند عاشقان چون از لحد

سربرون آرند دل پرآتش و چشم پرآب

با دل مجروح می گریند و می گویند کو

آن که کرده وعده دیدار خود روز حساب

بی تماشای جمالت محیی گوید روز حشر

در صف بیگانگان یالیتنی کنت تراب

شمارهٔ ۶ - آه مردم

آه دردآلود مردم جان جانها را بسوخت

سینه مجروح هر مجنون و شیدا را بسوخت

درجگرهای کباب این آه من زد آتشی

آه زین آه جگرسوزی که دلها را بسوخت

بامدرّس گفتم از سوز دل خود شمّه ای

آتشی افتاده درجانش سراپا را بسوخت

پیش یوسف گر رسی روزی بگو ای عزیز

آتش عشق تو سرتا پا زلیخا را بسوخت

نو بهاران اشک ریزان جانب صحرا شدم

آه گرمم سبزه های کوه و صحرا رابسوخت

محیی نادان است کان یاران به غفلت می روند

خرقه و تسبیح و مسواک و مصلّا را بسوخت

شمارهٔ ۷ - هرچه خواهی بطلب

سیصد و شصت نظر راتبه بنده ماست

بنده را مرتبه بنگرزکجا تا به کجاست

بیوفائی مکن و ازدرِ ما دور مرو

زانکه ما را ز ازل تا به ابد باتوصفاست

روی ناشسته چرکین شده از چرک گناه

آبِ گرمی کاز او شسته شود رحمت ماست

هم بدست تو دهم نامه تو روزحساب

تا نداند کسِ دیگر که در این نامه چه هاست

یک نکوئی تو را دَه بدهم در دنیا

باز در آخرت آن هفصد و هفتاد تراست

گر بَدی از تو بر آید به کرم عفو کنم

این چنین لطف و کرم غیرِ من ای بنده که راست

نار دوزخ چه کند با تو چرا ترسی از او

ظاهروباطن تو چون همه از نور خداست

هرچه خواهی بطلب تو زمن و شرم مدار

برمن ای بنده اجابت بود و بر تو وفاست

تو زمن هیزم و شیرو نمک و دیگ بخواه

من وکیل توام از من بطلب هر چه سزاست

من عطا کرده ام ایمان عطا کرده خویش

کی ستانم زگدائی که بر او صدقه رواست

با توام من همه جا ،ترسِ تو از شیطان چیست

چون پناهت منم ، ابلیس بیا گو که صلاست

بیوفائی همه از جانب توست ای محیی

ورنه از ما که خدائیم همه مهر و وفاست

شمارهٔ ۸ - غم مخوری

غم مخوری که عاقبت جای تو صدر جنت است

روی دل تو تا ابد سوی رضای حضرت است

غم مخوری که مرغ جان چون زتنت همی پرد

منزل آشیان او مقعدصدق نیت است

غم مخوری که این تنت چون به لحد فرو رود

خاک تن تو تا به حشرغرقه آب رحمت است

غم مخوری که حق تو را از همه خلق برگزید

این زجمال لطف او نه زکمال خدمت است

غم مخوری که روزوشب سیصدوشصت لطف حق

در توهمی نظرکند اینهمه از محبت است

غم مخوری که هر کجا که تویی خدای توست

درطلب خدا ترا بنده بگو چه زحمت است

غم مخوری که عشق خود با گل تو به هم سرشت

عشق خدای تو به تو همدم اصل خلقت است

غم مخوری که با تو هست آن دگری به غیر تو

او نه تو هست ؛نه تو او گفتن او به رحمت است

غم مخوری که بی شراب مست وخراب گشته ای

محتسبان شهررا گو که شراب جنت است

غم مخوری که حق ترا بنده خویش خوانده است

بندگی خدا ترا؛ محیی نشان دولت است

شمارهٔ ۹ - می صافی

می صافی طلب جانا که دردی کش گرانخوار است

تو از ساقی نشانی گو که اینجا مست بسیار است

از این سودای عشق آخر سرت بر باد خواهی داد

سرت چون می رود خواجه چه جای فکر دستار است

ز پر کیسه ترا نقدی برون می باید آوردن

چنین کار آید از دزد سبکدستی که طرّار است

در دکان هر مردی منادی کرد شبگردی

که شب غافل مشو خواجه، عَسَس با دزد همیار است

چو سلطان یار دزدان شد بشارت ده تو دزدان را

نه دست و پای می برند نه زندانست ونه داراست

بشارت دادآن سلطان مترسید ای تهی دستان

آه گنجِ رحمتِ رحمان نثار هر گنه کار است

شب اندرخورکه چون سلطان به جاسوسی همی گردد

کسی واقف شود زین سرکه او شبگرد عیار است

به محشر چون شوی حاضر گناهانت شود ظاهر

نترسی زان تو ای عاصی خداوند تو ستار است

چرائی بنده غمگین چو از لطف و آرم آخر

ترا با عیب های تو خدای تو خریدار است

خدا می گوید ای بنده من آن سلطان با لطفم

آه بر درگاه من هر گه که می آیی ترا بار است

برخ گر زرد شد عاشق نه یرقان باشد ونه دق

طبیب عاشقان داند که از بهر چه بیمار است

شراب عشق چندان خور که سرازپای نشناسی

که سرمستان حضرت را زهشیاری بسی عار است

شتر چون مست می گردد دهانش از علف بندد

اگر مست خدائی تو چرا حرص توبا خاراست

اگر مستی تو پاکوبان همی پرّی بیابان را

اگر هوشیار می ترسی که راه کعبه پر خاراست

ترا یک حج بود سالی ولی در کوی یار ما

گذارد هر زمان حجّی کسی کو عاشق زار است

طواف کعبه کن حاجی مرا بگذار در کویش

که حجّ اکبر عاشق طواف کوی دلدار است

شهیدان را نمی شویند شهید دون مشو محیی

که اندر مذهب رندان کسی کو مُرد مردار است

شمارهٔ ۱۰ - همره بادصبا

هرچه از سنگین دلان بر جان ما آید خوش است

گر وفا آید خوش و گر هم جفا آید خوش است

بشنوم تا چند بوی گل ز باد صبحدم

بوی او گر همره باد صبا آید خوش است

راضیم از هرچه پیش آید به درد عشق تو

گر همه بر جان من درد و بلا آید خوش است

روز ابر اینچنین داری چو سر در کاسه ای

گر به جای قطره ها سنگ از هوا آید خوش است

عشق زیبا مینماید محیی هرکس را که هست

بوی گل گر همره باد صبا آید خوش است

شمارهٔ ۱۱ - پای دل

پای دل در کوی عشقت تا به زانو در گِل است

همّتی دارید با من زانکه کاری مشکل است

من ندانم کین دل دیوانه را مقصود چیست

کو همیشه سوی سرگردانی من مایل است

فیل محمودی فرو ماند اگر بیند به خواب

بارسنگینی که از درد تو ما را بر دل است

ای دل آواره آخرچند میگوئی مگو

اندران کوئی که پای صدهزاران در گل است

همدمم آه است، محرم غم در ایام شباب

وقت عیش و نوجوانی وچه ناخوش حاصل است

خودبخود گویم سخنها بگریم زار زار

محرم راز غریبان لابد اشک سائل است

محیی با این زندگانی گر گمان داری که تو

راه حق رفتی یقین میدان نه ، فکر باطل است

شمارهٔ ۱۲ - شب وصل حبیب

آن که آتش افکند درخلق جانان من است

وانکه می سوزد از آن رویش همین جان من است

تا شدم دیوانه پیشم قصر شه ویرانه است

کآسمان فیروزه ای ازطاق ایوان من است

عشق ورزیدم نهان ای وای بر من کین زمان

نقل هرمجلس حدیث عشق پنهان من است

گرفلک خواهد که سازد خانه مردم خراب

گو مکش زحمت که کار چشم گریان من است

آنچه در دم بگذرد باشد شبی وصل حبیب

وآنچه را پایان نباشد روز هجران من است

مرد محیی و سیه پوشید بهر ماتمش

هرکجا ورقی بود ز اوراق دیوان من است

شمارهٔ ۱۳ - زلال رحمت حق

گنه کردی بگو کردیم ای دوست

که بعد از کار بد این توبه نیکوست

گنه کردن اگرچه خوی توگشت

ولی عفو گناهت هم مرا خوست

توشب بر خاک ، رو می مال ،می نال

که آن نالیدنت داریم ما دوست

نفس های گنه کاران تائب

مرا خوشبوی تراز مُشک خوشبوست

چوفضل ماست پشتیبانت ای پیر

چه غم داری اگر پشت تو دو توست

کسی کز وی بتر نبود به عالم

مرا لاتقنطوا در باره اوست

به نعمت های جنت پروری مغز

ترا بر استخوان گر خشک شد پوست

چو رحمن بر تو نیکو هست ،غم نیست

اگر شیطان بد است و با تو بد خوست

نمیرد ماهی دل محیی هرگز

زلال رحمت حق تا در این جوست

شمارهٔ ۱۴ - الله گو

باتو ای عاصی مرا صلح است هرگز جنگ نیست

زانکه غیر از غم تو را اندر دل تنگ نیست

روی زرد خود به ما کن زانکه بر درگاه ما

هیچ روئی بهِ ز روی زعفرانی رنگ نیست

در دل شب ها رسن در گردن افکن توبه کن

بنده را پیش خدا از توبه کردن ننگ نیست

گو » الله « گر شراب و بنگ خوردی توبه کن

یاد ماکن چون دهانت پر شراب و بنگ نیست

ما بدی ها را به نیکوئی بدل خواهیم ساخت

کار ما با بندگان بد به جز این رنگ نیست

در دلِ سنگینِ بدکاران امید فضل ماست

جای جوهرهای سنگین جز میان سنگ نیست

عاصیان دارند نظر بر ما و ما بر عاصیان

ما چو کردیم آشتی؛کس را مجال جنگ نیست

پشّه‌ی لنگی که بار او گران افتاده است

میرود افتان و خیزان گرچه پیشاهنگ نیست

نیک مردان جهان گر چنگ در طاعت زنند

محیی مفلس ترا جز فضل حق در چنگ نیست

شمارهٔ ۱۵ - درد بی حدّ

گفتا کیی توبا ماگفتم کمین غلامت

گفتا مگر تومستی گفتم بلی زجامت

گفتا چه پیشه داری گفتم که عشقبازی

گفتا که حالتت چیست گفتم غم و ملامت

گفتا که چیست حالت گفتم که حال شاکر

گفتا کجا فتادی گفتم میان دامت

گفتا زمن چه خواهی گفتم که درد بی حدّ

گفتا که درد تا کی گفتم تا قیامت

گفتا چه می پرستی گفتم جمال رویت

گفتا چه داری با من گفتم بسی ندامت

گفتا چگونه بی من گفتم که نیم بِسمِل

گفتا چه چیز داری گفتم همه غرامت

گفتا چرا گدازی گفتم زبیم هجرت

گفتا که با که سازی گفتم به یک سلامت

گفتا که کیست محیی گفتم همان که دانی

گفتا نشان چه داری گفتم که صد علامت

شمارهٔ ۱۶ - آه از آن ساعت

یا رب آن ساعت که خلق از ما نیارد هیچ یاد

رحمت خود کن قرین ما الی یوم التّناد

نامه نیکان شده برطاعت آیا چون کنم

نامه های ما بدان چیزی ندارد جزسواد

اینچنین کالای پرعیبی که گردد روز ماست

گرنبودش روز بازارش بنامت جز کساد

عید شد عیدی به رحمت ده خداوندا به ما

ورتو ندهی ازکه جویند بندگان نامراد

ردمکن یا رب تو ما را چون به بازار الست

عیبهای ما همه دیدی وکردی نامراد

شب رسن در گردن اندازم بگریم زار زار

از غم عمر عزیز خود که بر دادم به باد

این زمان از بس که بی او زندگانی می کنم

وقت مردن جان نمی دانیم چون خواهیم داد

آه از آن ساعت که عزرائیل قصد جان کند

جان شیرین را بباید داد ولب نتوان گشاد

تا دم آخر چه خواهد کرد با ما آه ،آه

ای خوشا وقت کسی کز مادرش هرگز نزاد

نامه می خوانند و می گویند کرام الکاتبین

درجمیع عمر این بنده نیاورد خوف یاد

پیش تابوتم منادی کن بگو این بنده ای است

کو گنه بسیار کرده برخدا کرد اعتماد

یا رب آن کس را بیامرزی که بعد از مرگ ما

روح ما را او به تکبیری کند گهگاه یاد

گربخاکم بگذری یا بگذرم بر خاطرت

این دعا می کن که یا رب گور او پر نور باد

رحم خواهد کرد بر من خواهد آمرزیدنم

روی زرد خود چو بر خاک لحد خواهم نهاد

محیی گرچه بس بدی کرده ندارد نیکوئی

لیک میدارد به جان درحق نیکان اعتماد

شمارهٔ ۱۷ - آرزو دارم

روزنی جز زخم تیرش در سرای تن مباد

غیر داغ حسرتش تا بام آن روزن مباد

عاشق روی بتان یا رب مبادا هیچکس

ورکسی عاشق شود یارا به سان من مباد

کرده از تیرجفا هر لحظه چاکی در دلم

آنکه از خاریش هرگز چاک در دامن مباد

مهرومه را روشنی از پرتو رخسار توست

بی رخت هرگز چراغ مهر ومه روشن مباد

جنّت عاشق چو باشد بعد مردن کوی یار

مرغ جانم را جز آن دیوار و در مسکن مباد

آرزو دارم که در عشقت تن بیمار من

خالی از افغان وزاری فارغ از شیون مباد

تاج شاهی چون شود با خاک یکسان عاقبت

افسر محیی به جز خاکستر گلخن مباد

شمارهٔ ۱۸ - بلای ناگهان

دل ناشاد من شاید که روزی شادمان گردد

ولی مشکل که آن نامهر هرگز مهربان گردد

مرا گر شادی ای در دل رسد ناگه بدان ماند

که درشهری غریبی آیدوبی خانمان گردد

چنین که امروز زان بدخو بلا انگیز میبینم

عجب نبود که روزی فتنه آخر زمان گردد

گر این بار دل من آسمان خواهد که بردارد

نجنبد هیچگه از جای خود چون من ناتوان گردد

برآن بودم که دل را مرهم بهبود خواهد شد

چه دانستم که جانم را بلای ناگهان گردد

اگر جامی جدا از لعل می گون تو می نوشم

همانجا خون شود در چشم خونریزم روان گردد

غم محیی بخور زان پیش کز سودای زلف تو

برآرد سر به شیدائی و رسوای جهان گردد

شمارهٔ ۱۹ - شیوه شیرین

مرا کشتی و گویی خاک این بر باد باید کرد

چرا بر دردمندی این همه بیداد باید کرد

همه‌کس از تو دلشادند غیر از من که غمگینم

نمی‌گویی دل این هم زمانی شاد باید کرد

شدم پیر از غم تو کز جوانی بنده‌ام از جان

نه آخر بنده پیر ای پسر آزاد باید کرد

حکایت‌های حسن او به غیر من نباید گفت

حدیث شیوه شیرین بر فرهاد باید کرد

چه عمرست این که در شب‌ها بود هرکس به خواب خوش

مرا تا روز از دست غمت فریاد باید کرد

شمارهٔ ۲۰ - چون برقع بر اندازد

تعالی الله چه حسنست این که چون برقع براندازد

اگرباشد دل از آهن که همچون موم بگدازد

همه خوبان به حسن خویش می نازند

چنان باشد که حسن او به روی خوب می نازد

بود رسم پری رویان که با دیوانگان سازند

شدم دیوانه آن تندخو یاری که او با من نمی سازد

مکن ای مدّعی عیبم اگر نالم جدا از یار

که من در هجر می سازم و لیکن دل نمی سازد

کجا پروا کند محیی که در عالم بود عاری

چنان مشغول کار است او که با خود هم نپردازد

شمارهٔ ۲۱ - حضور درد

زسر تا پا ی من گر همه اندوه و غم باشد

هنوز از اینچنین دردی که دارم از تو کم باشد

چگونه سر بسائی بر فلک کز غایت عزّت

به هر جا پا نهی سرها ترا زیر قدم باشد

غنیمت دان حضور درد و غم ای دل که دوران را

وفائی نیست چندانی و صحبت مغتنم باشد

خوش است از خوبرویان گه جفا گاهی وفا لیکن

زمن مهر و وفا از تو همه جور و الم باشد

دم آب از سفال سگ بکوی یار نوشیدن

مرا خوش تر بود زان باده کان در جام جم باشد

خلاصی گر زهستی بایدت عاشق شو ای محیی

که اوّل گام در عشق پری رویان عدم باشد

شمارهٔ ۲۲ - شرح جور یار

نمی دانم که او تا کی پی آزار خواهد شد

نگوید این دلم آخر از او بیزار خواهد شد

بدین خو چندروزی گر بماند ازجفای او

تنم بیمار خواهد گشت وجان افگار خواهد شد

به خواب مرگ شد بخت من وگویند یارانم

که توفریاد وافغان کن که او بیدار خواهد شد

مکن بهر خدا عزم گلستان با چنین روئی

که دانم باغبان شرمنده از گلزار خواهد شد

مَیَفشان دست چندی ای سرو ناز من

که هوش جان زدست دست تو افگار خواهد شد

چه گویم شرح جور یار و درد خویش با مردم

که بی تسکین مرا گویند با تو یار خواهد شد

زاندوه دل چاک و جگر تا کی برد محیی

که این عشق است و اینها هر زمان بسیار خواهد شد

شمارهٔ ۲۳ - طعنه بدخواه

من نمی‌گویم که جور روزگارم می‌کشد

طعنه بدخواه و بدعهدی یارم می‌کشد

دور از او بی‌طاقتی باشد که روزی چند بار

محنت و دردی و داغ انتظارم می‌کشد

من نهانی عشق ورزم با دل آن تندخو

از برای عبرت خلق آشکارم می‌کشد

[گر] روم در کوچه‌ای بازیچه طفلان شوم

ور نشینم گوشه‌ای فکر تو زارم می‌کشد

شب گذارم در خیالت روزگارم چون شود

روز، فکرِ ناله شب‌های تارم می‌کشد

شوق دیدارت مرا زین پیش [می کشت] و کنون

آرزوی بوسه، امید کنارم می‌کشد

می‌کشد زحمت طبیبی غافل است از اینکه او

همچو محیی سوزش جان‌فکارم می‌کشد

شمارهٔ ۲۴ - سرمست صبغت الله

وقت مستی بلبلان آمد

گوئیا گل به بوستان آمد

بلبل آنجا خموش و حاضر باش

بشنو این سِر که در میان آمد

مجلسِ عاشقانِ مستِ خدا

سرخوش آنجا نمی توان آمد

عاشق رنگ و بوئی ای بلبل

پای گل جای تو از آن آمد

ما که سرمست صبغت اللّهیم

جای ما باغ لامکان آمد

چشم تو برگل جهان و مرا

دیده بر خالق جهان آمد

رو بازاری و به آزاری

جای بازاریان دکان آمد

باش تا من بنالم ای بلبل

کاین همه خلق درفغان آمد

دم مزن پیش ما که ناله تواست

ناله ای گر سر زبان آمد

ناله ما شنو که بر در دوست

کو بسوز از میان جان آمد

عاشقان در جهان نمی گنجند

این قفس چون ترا مکان آمد

عشق با تو گل است روزی چند

عشق ما عشق جاودان آمد

خانه آب و گل به خود زاری

این روش راه نازکان آمد

محیی آثار قدرت حق دید

چون بهار آمدو خزان آمد

شمارهٔ ۲۵ - خاکستری

کسی کو یار خود دارد چرا بر دیگری بندد

حرامش باد عشق آنکس که هم بر دیگری بیند

از این آتش که من دارم زشوق او عجب نبود

که آن مه چون به بالین آیدم خاکستری بیند

همه عالم زتاب مهر سوزنده شده عمری

که مهر از رشک این سوزد که از خود بهتری بیند

اگر عاشق زدل نالد زگریه نیست پروایش

اگر بر جای هر مو برتن خود نشتری بیند

نکرد آن نامسلمان هیچ رحمی و می دانم

که بر من سوزدش دل گرسوی من کافری بیند

خوش آن ساعت که در کوی بتان محیی رود سرخوش

به دستی شیشه در دستی پر از می ساغری بیند

شمارهٔ ۲۶ - فرهاد و بیستون

شاخِ گل از نازکیّ یار یادم می‌دهد

برگ گل زان گلرخ رخسار یادم می‌دهد

چون روم درکوه تا از یاد او فارغ شوم

می خرامد کبک و زان رفتار یادم می‌دهد

هرکجا بینم گلی با خار می‌سوزم که آن

همدمیّ یار با اغیار یادم می‌دهد

داستان تیشه فرهاد و کوه بیستون

خار خار سینه افکار یادم می‌دهد

چون روم در گلستان کز خویش آسایم دمی

بانگ بلبل ناله‌های زار یادم می‌دهد

رسته بودم از جفایش وه که جور روزگار

باز خونریزی آن خونخوار یادم می‌دهد

جان شیرین سوزدم چون شعر محیی بشنوم

زانکه شیرینی آن گفتار یادم می‌دهد

شمارهٔ ۲۷ - دارم امید

تا ابد یا رب زتو من لطف ها دارم امید

از تو گر امّید بُرَّم از کجا دارم امید

زیستم عمر بسی چون دشمنان ،دشمن مگیر

بی وفائی کرده ام از تو وفا دارم امید

هم فقیرم هم غریبم ،بیکس و بیمار و زار

یک قدح زان شربت دار الشّفا دارم امید

منتهای کارتو دانم چو آمرزیدنست

زان سبب من رحمت بی منتها دارم امید

هرکسی امّید دارد از خدا وجز خدا

لیک عمری شد که از تو ،من تو را دارم امید

هم تو دیدی من چه ها کردم وپوشیدی زلطف

هم تو میدانی که از تو من چرا دارم امید

ذره ذره چون جدا گرداندم خاک لحد

بهرِ هر ذره زتو فضل خدا دارم امید

دمبدم بد گفته ام بد مانده ام بد کرده ام

با وجود این خطاها من عطا دارم امید

روشنی چشم من از گریه کم شد ای حبیب

این زمان از خاک کویت توتیا دارم امید

محیی می گوید که خون من حبیب من بریخت

بعد از این کشتن از او من لطف ها دارم امید

شمارهٔ ۲۸ - عشق حق

هرکه درپیش توبرخاک بمالد رخسار

ملک کونین مسخّر بودش لیل و نهار

دگران گر به قدم بر سر کوی تو روند

من به سر بر سر کوی تو روم مجنون وار

سلطنت غیرتو کس را نسزد زانکه به لطف

هیچ دیّار ننالد زتودر هیچ دیار

هرکه شد عاشق دیدارتو او بشناسد

دوزخ از جنّت و شادی زغم و مِی ز خمار

دیده بگشای که محبوب کریم افتاده است

می نماید به تو هردم زکمین او دیدار

عاشق آنست که سوزند و دهندش بر باد

بس که خاکستر او جوش کند دریا بار

شمّه ای گوی تو از لطف خدا بر در دیر

تا که کافر بگشاید زمیانش زنّار

گوش تو کر شده ای خواجه وگرنه به خدای

میکند بت به خدائیّ خداوند اقرار

جوش می می زد و می گفت که چون مست شوم

هیچ هم صحبت خود را نگذارم هشیار

عشق حق می رود اندر دل هر عاشقِ زار

باده اندر رگ و پِی پیش ندارد رفتار

در همه مذهب و ملت مِیِ عشق است حلال

زانکه بی او نتوان کرد خدا را دیدار

همدم ما مشو ای محیی که در آخر کار

بی گنه کشتن و آویختن است بر سرِ دار

شمارهٔ ۲۹ - آرزوی یار

عشق و بدنامی ودرد وغم به ما شد یارغار

تا محمّد وار باشد عاشقان را چاریار

آرزوی یار داری یار میگوید بیا

تا کند دلداری تو در دل شب های تار

گرم تر یک نیمه شب گو ای خدا در من نگر

پس شبان روزی نظر را شصت وسیصد میشمار

یارگفت هرجا که باشی با توام یادت کنم

از چنین یاری فرامش کرده ای تو، یاد دار

روح تو مرغی است کز نزد خدا آمد به تن

بی خدا مرغ خدائی را کجا گیرد قرار

ساقیا زان می که گفتی می دهم در آخرت

کم نخواهد شد که در دنیا کنی جامی نثار

کاروان ها در بیابان ها هلاک انداز عطش

ابر رحمت را بیار وقطره چندی ببار

باردارد شیشه های می ، صراحی های شاه

اشتر مستی که نه افسار دارد نه مهار

شاه میگوئی تو ما را حاضر قندیل باش

عاشق و مجنون و مستم آه دست از من بدار

خاک آدم را خدا تخمیر می کرده هنوز

که فتاده بر سر مستان حضرت این خمار

برسر هر موی مشتاقان زبان دیگر است

کز خدا دیدار می جویند هر لیل و نهار

گرتماشای جمال حق تعالی بایدت

درمیان عاشقان انداز خود را روز بار

در دل شب ها بگریم گویم آن دلدار را

یا دلی ده یا دل کز بیدلان بر وی بیار

گر رسم روزی به دوزخ قصه خود گویمش

تا بگرید بر من بیچاره آتش زار زار

تا قیامت محیی خواهد خواند این ابیات را

خلق و عالم هم بپای میروند هم پایدار

شمارهٔ ۳۰ - تجلّی جمال

گرنخواهدبود اندر صدرجنّت وصل یار

قعر دوزخ عاشقان خواهند کردن اختیار

حورعین هر چند می دارد جمال با کمال

تو برابر با تجلّی جمال حق مدار

عابدان نظّاره نتوان کرد یک حور بهشت

گر ندارد عاشقان مست را در انتظار

جامِ مالامال در ده ای خدا خمرِ طهور

اندرونی لغو باشد نی صداع و نیِ خمار

گر بیفتد در جهنم یک تجلّی جمال

بشکفد گل های رنگارنگ در وی صدهزار

روی زرد عاشقان رنگین کند در روز حشر

تخت زرّین بهشت و خانهای زرنگار

سایه طوبی وجنتّ حوض کوثر راکجاست

از حلاوتها که باشد در وصال کردگار

اندرآن خلوت که آنجا ره نیابد جبرئیل

میرود از فارس سلمان و بلال از زنگبار

تن به نعمتهای جنّت میشود پرورده لیک

جان بباید پرورش از دیدن پروردگار

گر برانگیزی ز خاک گور بنمائی جمال

خلق مسکین را زگریه دیده ها گردد غبار

وعده دیدار گر در قعر دوزخ می کنی

می کشد در چشم،آتش را، خلائق سرمه وار

محیی گر دیدار رحمت بایدت از عزّوجل

دامن مردان بگیر و صبر کن تا روز بار

شمارهٔ ۳۱ - جانب گلشن

ای که می نالی زدوران ،جورِ یار من نگر

اضطراب از من نگر صبرو قرار من نگر

جانب گلشن مروکان، یک دو روزی بیش نیست

پر ز اشک لاله گون دائم کنار من نگر

ای که میگوئی ندادم دل به خوبان هیچگه

سوی میدان آی و شهسوارِ من نگر

سینه ام پرداغ و چهره گل گل از خوناب اشک

یک زمان سویِ من آ ، باغ و بهار من نگر

باشدت رحمی فتد در دل بیائی سوی من

حال زار من ببین شخص نزارِ من نگر

گرتو داری میل خوبان دیده عبرت گشای

سینه پرسوزو چشم اشکبارِ من نگر

شکر کن محیی که در راه تو خاری بیش نیست

هرطرف صد کوه غم در رهگذار من نگر

شمارهٔ ۳۲ - دل مجروح

ای ذکر تو را در دل ، هر دم اثری دیگر

وای از تو به ملک جان دارم خبری دیگر

از تیر ملامت ها داریم دلِ مجروح

جز لطف تو ما را نیست والله سری دیگر

سلطان جمال تو تا جلوه دهد خود را

برساخته از هردل ، آئینه گری دیگر

درمعرکه محشر آهی نزند عاشق

هردم اگرش سوی تو در مقری دیگر

زان می که به او دادی درروز الست ای دوست

لطفی کن وما را ده جامی ، قَدَری دیگر

درخدمت حق گرتو مردانه کمر بندی

بخشد به تو هرلحظه تاج وکمری دیگر

درخانه بی روزن یعنی لَحَدِ تاریک

برجانِ تو خواهد تافت شمس وقمری دیگر

یا رب تو به مشتی خاک از بس که نظر داری

پیدا شده هر لحظه صاحب نظری دیگر

عیش تن و جان و دل از رهگذر عشقت

عشرت نتوان کردن از رهگذری دیگر

بردوخت دل و دیده از دیدن غیر حق

نبود دلِ مجنون را جز این هنری دیگر

هرکس که درِحق زد رو از همه درها تافت

زان در نتوان رفتن هرگز به دری دیگر

در آئینه دل دید محیی رخ یار و گفت

ای ذکر تو را در دل هر دم اثری دیگر

شمارهٔ ۳۳ - خیمه به محشر

طبل قیامت بکوفت آن ملک نفخ صور

کاتب منشور ماست مالک یوم النّشور

سر زلحد برزدیم خیمه به محشر زدیم

بی خدا اندر لحد چند نباشم صبور

ازسرشوق ونشاط پای نهم بر صراط

تا زدم گرمِ ما گرم شود آن نشور

ای که ندادی تو مال درطلبِ آن جمال

ما به تو بگذاشتیم دیدن دیدارِ حور

مست خدائیم ما ، کِی به خود آئیم ما

ساقی ما چون خداست باده شراب طهور

نورخدا در نظرگاه تجلّی حق

با تو کند آنچه کرد با حجر کوه طور

وقت تجلّی از اودیده بینا مجوی

اوچو نماید جمال، چشمِ تورا زوست نور

هرکه به نزدیکِ اوست دولتِ جاوید یافت

رویِ سعادت ندید آنکه از او ماند دور

مژده وصل خدا گر به لحد بشنویم

زنده شود جان و تن پیشتر از نفخِ صور

حور چو آرا کنند رو به سوی ما کنند

چشم نگه دار از آن ،دوست بود بس غیور

مست تو قصر بهشت کرده به زیرو زبر

چون نکند زانکه نیست هستیِ او بی قصور

گرچه تو قصر بهشت کرده ای عنبر سرشت

از جگر سوخته ، می برم آنجا بخور

میکند او بهرِدوست هرنفسی ماتمی

محیی ماتم زده کی کند ای دوست شور

شمارهٔ ۳۴ - نورایمان

دوست می گوید که ای عاشق اگر داری صبور

ازفراق ما منال وصبر کن تا نفخ صور

اندر آن مجلس که بیند خلق دیدار خدا

ازجگرهای کباب عاشقان باشد بخور

آن که از خواب خوشت بیدار می سازد منم

چون بگوئی تو گناهانم بیامرز ای غفور

گور گهوار است ،تو طفلی ودایه لطف دوست

خوش بخوابایند وخوابت داد تا یوم النّشور

نور ایمان در دل و دل بارگاه نور حق

خوش چراغی کاو دهد در پیش نورالنور نور

ای گنه کاران شما را بی شک آمرزد خدا

به بود از پوستین کیش چو سنجاب و سمور

دارد از نور خدائی چهره تو آگهی

زردی روی تو باشد سرخی رخسار جور

حور عین خال سیه زد بر رخ از رنگ بلال

از حبش بنگر چه خوش مشّاطه ای کرده ظهور

درتجلّی این ندا آمد که خواهد دیدنم

هرکه بر من خاطر خود داشت شب را در حضور

چون برون آئی زدنیا پیشواز آیم ترا

گویم ای محیی چه خوش برکوفتی این راه دور

شمارهٔ ۳۵ - سیّد انبیاء

ای قصر رسالت تو معمور

منشورِ رسالت ازتو مشهور

خدّام ترا غلام گشته

کیخسرو کیقباد و فغفور

درجمله کائنات گویند

صلواتِ تو تا دمیدن صور

معراج تو تا به قاب قوسین

جبرئیل به ره بماند از دور

هم حلقه به گوش توست غلمان

هم بنده کمترین تو حور

بنوشته خدای پیش از آدم

از بهر رسالت تو منشور

از هیبت غیرت تو موسی

دیدار خدا ندید بر طور

روشن ز وجود توست کونَین

ای باطن و ظاهرت همه نور

ای سیّد انبیای مرسل

ای سرور اولیای منصور

گُل از عرق تو یافته بوی

شد شَهد در اندرون زنبور

هرکس به جهان گناهکار است

گشته به شفاعتِ تو مغفور

محیی به غلامی تو زد لاف

از راه کرم بدار معذور

شمارهٔ ۳۶ - همه شب

شب همه شب باتو می گوئیم راز

توبه غفلت پای ها کرده دراز

ای زما کرده فراموش گوئیا

سوی ما هرگز نخواهی گشت باز

خیز وترک خواب کن تا نیمه شب

ما و تو با یکدگر گوئیم راز

بی نیازم از تو و طاعات تو

با نماز و روزه ات چندین مناز

تو نیاز آور برای من که نیست

طاعت شایسته تو جز نیاز

محیی گر کاری نکردی غم مخور

من تو را هم کارم و هم کارساز

شمارهٔ ۳۷ - نومید مشو

نومید مشو بنده از رحمت ما هرگز

زیرا که به غیر از ما کس نیست تورا هرگز

خواهم که در این عالم تو پاک شوی از جرم

ورنه به تو نفرستم ، ای بنده،بلا هرگز

چون سوخته ای امروز از درد فراق ما

در سوختنت فردا ،ندهیم رضا هرگز

من با توام ای عاشق ،تو نیز به ما می باش

هرگز چو نشاید دوست ،از دوست جدا هرگز

هرچند که رو از ما برتافتی و رفتی

رو از تو نمی تابد خود رحمت ما هرگز

از درد فراق ما یک شب چو به روز آری

دیدار نپوشانم در روز لقا هرگز

گربر دل خود ما را روزی گذرانی تو

در دوزخ پر آتش ،ناریم ترا هرگز

ای بنده گناه خود تو دیدی و تو دانی

بر روت نیارم هم در روز جزا هرگز

ای جمع تهی دستان حقّا که نخواهم بست

من این درِ رحمت را بر روی شما هرگز

از بیم جدا بودن از دولت جاویدان

محیی نبود یک دم بی یاد خدا هرگز

شمارهٔ ۳۸ - شام بشارت

تو لذت عمل را از کارزار ما پرس

آئین سلطنت را از حال زار ما پرس

آن لذّتی که باشد از اشتهاد صادق

شام بشارت وصل از روزگار ما پرس

مجنون عشق ما را از باغ و راغ کم گوی

از وی تو سور جوی و بوی بهار ما پرس

از خان و مان وهرکس ، کردم خراب او را

منبعد اگر بخواهی اندر دیار ما پرس

هرشب زلطف پرسم احوال تو چگونه است

ذوق خطاب ما را از دل نگار ما پرس

برتربت خراب عشاق ما نظر کن

واز ذرّه ذرّه خاکش تو انتظار ما پرس

عاشق نِئی چه دانی درد فراق ما را

رو رو تو این مصیبت از سوگوار ما پرس

عاشق که از غم من کاهیده گشت و جان داد

این مرغزار او را از مرغزار ما پرس

تو صاف دل چه دانی نالیدن سحرگه

آئین دردمندی از درد خارما پرس

دل از غم دو عالم فارغ کن و پس آنگه

آنی به پیش محیی از لطف یار ما پرس

شمارهٔ ۳۹ - غافل از احوال مظلومان

درجهان امروز بی پروا مباش

فارغ از اندیشه فردا مباش

کشتی ای پیداکن و بنشین در او

ایمن از غرقاب این دریا مباش

غافل از احوال مظلومان مشو

بی خبر از ناله شبها مباش

درپی خود کن دعاگویان نیک

بد مکن با مردمان تنها مباش

دل بسی در جنّت و اخری مبند

بی هوای جنّت المأوی مباش

کار درویشان و مسکینان برآر

یادکن از مرگ و دردافزامباش

نیکوئی می کن ،نیکو نام شو

بد مکن مشهور در ایذا مباش

دادخواهی را چو بینی داد ده

در دکان و جاه بی سودا مباش

زیردستان را تو از پا درمیار

غرّه این فرق فرقد سا مباش

خلق را محیی تو ناصح گشته ای

پیرو این نفس بی پروا مباش

شمارهٔ ۴۰ - چونکه یوسف نیست

گرمرا جان در بدن نبود ،بدن گو هم مباش

چونکه یوسف نیست با من ،پیرهن گو هم مباش

گر بمیرم لاشه من همچنان دور افکنید

چاک شد چون جامه جانم، کفن گو هم مباش

چون مرا رانی ز کوی خود، مخوان یارا رقیب

ازگلستان گر رود بلبل، زغن گو هم مباش

مرگ بالله بهتر است از زندگانی دور از او

گر نبینم یارخود ، این زیستن گو هم مباش

یک سر مویت مبادا کم شود ، هم گفته ای

گرنباشد محیی را افکار من گو هم مباش

شمارهٔ ۴۱ - باده جان

داد مرا جان تو باده ای از جان خویش

کفر مرا کرد گوهر ایمان خویش

حضرت او نیم شب گوید کای بوالعجب

هیچ مکن آشکار ،پنهان خویش

گرچه تو آلوده ای ،بنده ما بوده ای

بنده ندارد پناه جز در سلطان خویش

گر تو بگوید کسی ،کرده ای عصیان بسی

رحمت بسیار من ،گوید برهان خویش

ور نهد دست رد، بر رخ تو نیک و بد

رد نکنم من ترا، خوانم خاصّان خویش

درلحد تنگ تو صلح کنم جنگ تو

پیش تو روشن کنم، شعله تابان خویش

خانه زندان گور ،پر بود از مار و مور

من بنمایم در او روضه رضوان خویش

خانه زندان تن روی نهد سوی من

بر سر کیوان زنم خیمه ایوان خویش

کردمت ای بوالفضول نام ظلوم و جهول

تا نفروشم به کس بنده نادان خویش

با امانت گران ، بنده توئی ناتوان

بار ترا می کشم محیی ز گیلان خویش

شمارهٔ ۴۲ - ازدست عشق

از خان و مان آواره‌ام از دست عشق از دست عشق

سرگشته و بیچاره‌ام از دست عشق از دست عشق

ای کاشکی بودی عدم تا بازرستی از هدم

من سوزم از سر تا قدم از دست عشق از دست عشق

پرورده کردم خان و مان سرگشته‌ام گرد جهان

گشتم ضعیف و ناتوان از دست عشق از دست عشق

هر نیمه‌شب از گلخنی تا روز سازم مسکنی

چون گلخنی شد این دلم از دست عشق از دست عشق

هر روز و شب دیوانه‌ای در گوشهٔ ویرانه‌ای

گویم به خود افسانه‌ای از دست عشق از دست عشق

این سو و آن سو می‌خزم سودای خامی می‌پزم

انگشت به دندان می‌گزم از دست عشق از دست عشق

ای خواجه ما را چون شما صد فکر بُد در کارها

شد راست کار و بار ما از دست عشق از دست عشق

با کس نگیرم الفتی از خلق دارم وحشتی

جویم ز هر کس تهمتی از دست عشق از دست عشق

محیی خدا را خوان و بس این غم مگو با هیچ کس

نعره مزن تو زین سپس از دست عشق از دست عشق

شمارهٔ ۴۳ - سرمه چشم فلک

ای غبار خاک کویت سرمه چشم فلک

ای به تو محتاج خلق هر دو عالم یک به یک

یا رسول الله توئی کان ملاحت پرکمال

کزتو باید برد خوبان دو عالم را نمک

هرکه او امروز مالد روی بر خاک درت

آن مبارک روی فردا کی درآید در فلک

شام سبحان الذی اسری بعبده شد سوار

بر بُراق راهوار برق همچون تیز تک

در مقام قاب قوسینت خدا کرده سلام

تو رسانیدی سلام حق به امّت یک به یک

از خدایت رحمت و از تو شفاعت روز حشر

در نجات عاصیان امّت تو نیست شک

تا ملک بشنوده است صلوات تو از امّتت

عذر خواه از گناه امّت تو شد ملک

گر نبودی روی تو میبود در کتم عدم

هم ولیّ و هم نبیّ وهم سماوات و سمک

مرغ جانها را بود پر از صلوة لطف تو

بی پر تو اینچنین نتوان پریدن بر فلک

نامهای عاصیان امّت خود را ببین

پس بفرما تا گناهانرا کنند از نامه حک

محیی صلوات آن شفیع و آن نبی بسیار گو

زانکه داری تو بدی بسیار و نیکوئی کمک

شمارهٔ ۴۴ - دل زنگار خورده

نامه ای دارم سیه تر از شب تاریک رنگ

با وجود از تو نیم نومید یارب هیچ رنگ

از سیه روئی محشر یادم آمد نیمه شب

روی زرد خویش را کردم به اشک سرخ رنگ

یک نظر سوی مس قلب پلیدی کار من

تا نماند در دل زنگار خورده هیچ رنگ

یا رب این بار امانت بس گران است چون کنم

مرکبم از حد فزون بیطاقت و زار است و لنگ

ای مسلمانان بدین کردار گر آیم پدید

بت پرستان از مسلمانان همی دارند ننگ

گرخدا گوید چه آوردی برای ما ز خاک

روی گردآلود خود بنمایم اندر گور تنگ

صلح کن یارب به من آندم که در خاکم کنند

با گدای عاجزی سلطان کجا کرده است جنگ

رحمتت باغیست پر نعمت منم طوّاف او

از چنان باغی تهی بیرون نخواهم برد چنگ

کوری آنها که نومیدم کنند از رحمتت

بر من بیچاره رحمت کن خدایا بی درنگ

ای خدا از لطف خود کن تو سپرداری مرا

زانکه نیکان مر بدان را میزنند تیر خدنگ

محیی چون در مو سفیدی دید گفت آه و دریغ

نامه ای دارم سیه تر از شب تاریک رنگ

شمارهٔ ۴۵ - حسن یوسف

مونسم یار است اندر تنگنای گور تنگ

عاشقان ، در دوجهان ما را بس است این نام و ننگ

آتش دوزخ بسوزد از حرارتهای عشق

عاشق سوزان کند در دوزخ ار یک دم درنگ

آن چه نوری بود آیا کو به کوه طور تافت

رفت از او موسی ز هوش و پاره پاره گشت سنگ

هیچ دانستی که با یونس در این دریا چه کرد

کاو رفیق و مونس او بود در بطن نهنگ

حسن یوسف ازکجا بوده است کو دل می ربود

از مسلمانان شهر مصر و کفار فرنگ

هست باغ او درخت میوه در وی صدهزار

یک طرف آن میوه ها را چیده اندر تنگ تنگ

گرجمال حق تعالی آرزو دارد کسی

گو برو آئینه دل را بزن صیقل ز زنگ

مشتری از لطف تو بسیارو از قهر تو کم

زانکه هر مردی نیاید پیش صف در روز جنگ

چیز دیگر هست با هر روز اندر کائنات

آن به دست کیست بنگر اندر آنکس زن تو چنگ

من زبان قال دارم او زبان حال را

از دل مجروح نی بشنو تو نی از نای و چنگ

خورده ام می چشم مخمورم ببین و سر در آر

کو خمار باده دارد نیست او مخمور بنگ

ریخت ساقی جام باده در دهان جان محیی

کم نشد مستیّ آن می از دل او هیچ رنگ

شمارهٔ ۴۶ - خانه عشق

کی بود آیا که بنمائی جمال با کمال

زنده گردند ماهیان مرده از آب زلال

درقیاما حشر را حاجت به نفخ صور نیست

بگذرد بر کوی خلقی مژده کوی وصال

در جهنم خوش توان بودن اگر یکبار تو

در همه عمر آئی و پرسی و گوئی چیست حال

گر در این زندان تو با مائی ،نگشتم من ملول

گر در آن زندان به ما باشی کجا باشد ملال

خانه عشق ،دلست و آنچنان پر شد ز دوست

کانچه غیر دوست است ، در وی نمی یابد مجال

گر سر موئی شود فردوس اعلی اشک او

گنجد اندر خانه عشق ، بود امری محال

خون خلقی ریخت بیکین هیچ دانی کیست آن

ور تو نام او نگوئی بگذرانش در خیال

کشتگان نعره زنانند هیچ دانی کیست آن

برکشنده هیچ نه ور کشته را باشد وبال

از سر دنیا برای دوست بگذشتن چه سود

سهل باشد در گذشتن از شریک پیر زال

سایه طوبی و حوض کوثر و باغ بهشت

خوش مقامی باشد اما با جمال ذوالجلال

کی شود بی جذب مغناطیس وصلش متصل

ذره ذره خاک آدم بعد چندین ماه و سال

عشق و مستی و جنون در طالع ما دیده اند

چون ز مادر زاده گشتیم و پدر بگشاد فال

اوّل و آخر توئی و ظاهر و باطن توئی

کیست دیگر غیر تو و چیست چندین قیل و قال

تو زما و ما ز بوی تو چنین گشتیم مست

ورنه مستی چنین ، بی می ندارد احتمال

بوی یار آمد به ما آری بیاید بوی دوست

در مشام آن که دارد او به آن یار اتصال

بعد چندین قرن گویند رحمه الله علیه

چون بخوانند خلق شعر محیی صاحب کمال

شمارهٔ ۴۷ - پهلوی دل

تیر او پیوسته میخواهم که آید سوی دل

لیک میترسم، شود پیوسته در پهلوی دل

دل ز من گم گشت اکنون روزگاری شد که غم

گرد کویش دربدر گردد به جست و جوی دل

گل رخان را باید از غنچه وفا آموختن

کو به بلبل تا دم آخر نماید روی دل

گر سگ کویش کند دیوانگی نبود عجب

چون دل من همدمش بود و گرفته خوی دل

آتش از غیرت زنم خلوت سرای سینه را

گربود آنجا به جز درد تو هم زانوی دل

ای پری رویان دل محیی بدست آرید باز

ورنه تا محشر نخواهد کرد ،گفت و گوی دل

شمارهٔ ۴۸ - شرح عاشقی

به غیر از سایه در کویت کسی محرم نمی‌یابم

کنون روزم سیه شد آنچنان کان هم نمی‌یابم

چو مجنون آهوی صحرا از آن رو دوست می‌دارم

که بوی مردمی از مردم عالم نمی‌یابم

برو این ماتم و شیون بر ارباب عشرت کن

که غیر از لذّت و شادی من از ماتم نمی‌یابم

مگر آن مایه شادی بود غمگین که بی‌موجب

دل شوریده خود را دگر خرّم نمی‌یابم

مرا حدّ شکایت نیست لیکن اینقدر گویم

که از تو حالتی می‌دیدم و این دم نمی‌یابم

ندانم عشق من گمگشته شد یا بی‌خودی افزون

که آن خوشبختی اوّل ز درد و غم نمی‌یابم

منم عاشق مرا دل ریش باید نیش نی مرهم

که ذوقی کز جراحت بینم از مرهم نمی‌یابم

مگر در عاشقی محیی کم از فرهاد و مجنون است

اگر زیشان نباشد بیش باری کم نمی‌یابم

شمارهٔ ۴۹ - من محمّدیم

غلام حلقه بگوش رسول ساداتم

ره نجات نموده حبیب آیاتم

کفایت است ز روح رسول و اولادش

همیشه در دو جهان جمله مهمّاتم

زغیر آل نبی اگر حاجتی طلبم

روا مباد یکی از هزار حاجاتم

دلم ز حبّ محمّد پر است و آل مجید او

گواه حال من است این همه حکایاتم

چو ذرّه ذرّه شود این تنم به خاک لحد

تو بشنوی صلوات از جمیع ذرّاتم

کمینه خادم خدّام خاندان توام

ز خادمی تو دائم بود مباهاتم

سلام گویم و صلوات با تو هر نفسی

قبول کن به کرم این سلام و صلواتم

گناه بی حدّ من بین تو یا رسول الله

شفاعتی بکن و محو کن خیاناتم

هرآنکه بدتر از اونیست من از او بترم

ندانم این که بتو چون شود ملاقاتم

زنیک و بد همه دانند من محمّدیم

خلائقی که کند گوش بر مقالاتم

بگوی محیی که بهر نجات میگویم

درود سرور کونین در مناجاتم

شمارهٔ ۵۰ - ای خوش آن روز

ای خوش آن روزی که در دل مهر یاری داشتم

سینه ای پرسوز چشم اشکباری داشتم

یادباد آنگه که فارغ بودم از باغ و بهار

درکنار از اشک گلگون لاله زاری داشتم

کور بادا دیده بختم خوش آن روزی که من

دیده بر راه سمند شهسواری داشتم

باز رو گردانی از من چونکه آیم سوی تو

آخر ای پیمان شکن با تو قراری داشتم

شکر گر ناله برون شد از دلم یکبارگی

گر هم از خوف و خطر ،خاطر غباری داشتم

نا امیدم کردی از خود ای خوش آن روزی که من

آرزوی بوس و امّید کناری داشتم

گرکسی پرسد چه می گوئی تو محیی در جواب

گویم آنجا با کسی یک لحظه کاری داشتم

شمارهٔ ۵۱ - مرغ آتش‌خواره

زان بی‌وفای سنگدل جور و جفا می‌بایدم

از کس نمی‌خواهم وفا زان بی‌وفا می‌بایدم

من مرغ آتش‌خواره‌ام با دانه و دامم چه کار

آخر به جای دانه‌ها در گور جا می‌بایدم

دل‌های مردم باد خوش از شادی عیش و طرب

من خو به محنت کرده‌ام درد و بلا می‌بایدم

پیراهن یوسف اگر بویی ببخشد فارغم

مژده به سوی دل از آن بند قبا می‌بایدم

سینه بسی تنگ است دل از غیر می‌سازم تهی

مهمان غم آمد مرا در جان سرا می‌بایدم

بیگانه‌ام با مردمان وز خویشتن بیگانه‌تر

تا چند این بیگانگی دل آشنا می‌بایدم

محیی بسی لذّت بود در عشق ورزیدن ولی

هجران مرا مشکل بود صبر و رضا می‌بایدم

شمارهٔ ۵۲ - در باغ رضوان

خوش آن غوغا که من خود را به پهلوی تو می‌دیدم

تو سوی خلق می‌دیدی و من سوی تو می‌دیدم

نمی‌دانم مرا می‌آزمایی یا شدی بدخو

که آن حالت نمی‌بینم که از خوی تو می‌دیدم

اگر در باغ رضوان خویش را بینم چنان نبود

که شب در خواب خود را بر سر کوی تو می‌دیدم

فدایت این زبان، جانم به یادت هست پیش از آن

که صد دشنام می‌دادی چو بر روی تو می‌دیدم

عجب نبود اگر با عاشق خود سرگران بودی

که صید بسته با هر موی گیسوی تو می‌دیدم

به یادم آمد ای محیی که چون بر خاک افتادی

به هرجا سایه‌ای افتاده از بوی تو می‌دیدم

شمارهٔ ۵۳ - مکن از خواب بیدارم

بخواب مرگ خواهم شد مکن ای بخت بیدارم

که من دور از درش امشب زعمر خویش بیزارم

خلافست اینکه می گویند باشد آرزو در دل

مرا در دل بود بد خوی و چندین آرزو دارم

نه آخر عاشقان باری زخوبان رحمتی بینند

توهم رحمی بکن با من که درعشقت گرفتارم

به روز وعده از هرجا که آوازی ز در آید

زشادی برجهم از جا که باز آمد ز در یارم

به یاد مجلس عیش تو برگ عشرتم این بس

که افتدلخت لختی خونِ دل از چشم خونبارم

چه حالست این که هرگه وعده وصلش رسدمحیی

هماندم مانعی پیش آید از بخت نگونسارم

شمارهٔ ۵۴ - حضرت بیچون

بی تماشای جمالت روضه را هامون کنم

حور عین را از درون قصرها بیرون کنم

حور زیبا روی را خواهیم دادن سه طلاق

گرنه رو در نور روی حضرت بیچون کنم

روضه را جلوه مده رضوان که بالله العظیم

من به یک آهش بسوزانم تو را مجنون کنم

آب دارد ای بهشتی کوثر و طوبای تو

من به یکدم کار و بار هر دو را یکسو کنم

گرنه در فردوس باشد دیدن دیدار دوست

زاویه در هاویه بگزیده دیده خون کنم

ایهاالعشّاق اگر معشوق بردارد نقاب

دیده ما در خور او نیست ،آیا چون کنم

محیی با ما دار خود را بی ریاضت تا تو را

چون جنید و شبلی و بایزید و ذوالنّون کنم

شمارهٔ ۵۵ - بی ماه روی تو

هرگز مباد آنکه بهشت آرزو کنم

خود را به هیچ ، بهر چه بی آبرو کنم

چندین هزار جان گرامی شود به باد

گر من حدیث طرّه او مو به موکنم

چون دست من به جام مرصّع نمی رسد

قلّاش وار دِرَمی از او آرزو کنم

آن سال و مه مباد که بی ماه روی تو

یک لحظه زندگانی خود آرزو کنم

خود را به دار برکشم از دست جور او

وز آه جان گداز رسن در گلو کنم

محیی اگر به کعبه کنم روی در نماز

شرمم شود که روی دگر سوی او کنم

شمارهٔ ۵۶ - همی خواهم کاو بینم

دوچشم از بهر آن خواهم که در رخسار او بینم

وگر آن دولتم نبود در و دیوار او بینم

کند جان در تنم آمد شد ویابد ضیاء چشمم

چوبالای بلند و شیو ه رفتار او بینم

نخواهم دیده روشن که بر غیری فتد ناگه

همان بهتر که از نور رخش دیدار او بینم

چو مجنون آهوی صحرا ازآن رو دوست میدارم

که با وی حالتی از نرگس بیمار او بینم

ز رَشکِ آنکه خواندی ازسگانِ کوی خود محیی

همه کس سنگ کین بر کف پی آزار او بینم

شمارهٔ ۵۷ - قلعه روحانیان

بازکشم لشکر وتا به فلک بر روم

قلعه روحانیان گیرم و برتر روم

من ملک مقبلم لیک در این منزلم

صفدر و بس پردلم جانب لشکر روم

هر نفسی از علا میرسدم این صلا

وارهم وزین بلا بر در دلبر روم

پیرخرابات جان گر کشدم مو کشان

بنده کجائی بیا ، پیش شه از سر روم

قبله حاجات دل کوی خرابات ما

وقت مناجات دل محیی بر آن در روم

شمارهٔ ۵۸ - یارمستقیم

گر دل دهی به ما ده عاشق که ما امینیم

با آن که دل به ما داد ، ما روز و شب قرینیم

گر ما دل تو یابیم تسکین تو بسازیم

تاوان یک دل تو صد دل بیافرینیم

نفرین خویش میگو تا گم شود وجودت

چون با تو بعد از آن ما گویای آفرینیم

شیطان هزار فرسنگ از گرد تو گریزد

سیصد نظر چو هر روز اندر دل تو بینیم

گر صدهزار شیطان اندر کمین نشیند

بر تو ظفر نیابد ما همچو در کمینیم

ای بنده توبه آنگه، بر تو کنیم رحمت

سوگند خور تو همچون ما نیز بر همینیم

محیی بِبُر بکلّی زین دوستان فانی

پیوند خود به ما کن، ما یار مستقیمیم

شمارهٔ ۵۹ - نسیم رضوان

چون تمام عمر نیکی کرد با تو آن کریم

از بدی خود چرا ترسی تو آخر ای لئیم

تو یتیمی با تو او هرگز نخواهد کرد قهر

زانکه او خود کرد نهی قهر کردن با یتیم

هرچه میخواهی تو ازوی میدهد بیشک تورا

دست خالی کی رود سائل ز درگاه کریم

حق تعالی قادرست کو همچوموئی از خمیر

خلق عاصی را برآرد از نار جهیم

لطف او بی شک برابر می بود با نیک و بد

راست می ماند بدان سیبی که سازندش دو نیم

آن که رحمن و رحیم است دوست میدارد ترا

پس چه باک از دشمن دیگر ز شیطان رجیم

او به سوی تخت میخواباندت در گور تنگ

میوزاند مر ترا از روضه رضوان نسیم

دربهشت خلد زرّین خشت دادت در بها

پس خرید از تو پشیز قلب دائم ترس و بیم

چون زبان قال گردد در سئوال گور لال

داردت ثابت قدم فی الحال بر عهد قدیم

دوستیها کرد با تو از ازل تا این زمان

درمقام دوستی او نمی باشی مقیم

نعمت بسیار خواهد داد در عمر ابد

تا به نعمت ها کند محیی به جنّات النّعیم

شمارهٔ ۶۰ - اندر سایه طوبی

اشک سرخ و روی زرد من گواه است ای کریم

برکمال عشق دیدار تو بالله العظیم

بی هوای تو هوادار تو کی خرّم شود

درهوای غرفه های قصر جنّات النّعیم

آتش عشق تو را ای دوست نتواند نشاند

تا ابد در دل اگر شعله زند نار جحیم

گر بیندازی تو بر دوزخ تجلّی جمال

نیک و بد دارند منّت تا ابد باشد مقیم

گرنبودی وصل تو باشد قرین وصل تو

بعد چندین قرن ،چون زنده شود عظم رمیم

با تو عهدی بسته ام ای دوست در روز ازل

تا ابد خواهیم بودن برهمان عهد قدیم

چار جویِ آب و شهد و شیر و خُمر اندر بهشت

شربت بیمارِ دیدارِ تو نبوَد ای حکیم

آب حوض کوثر اندر سایه طوبی عطش

کِی نشاندی گر نبودی از سر کویت نسیم

برصراط پل اگر دوزخ بود چون نگذرد

بی سروپائی که رفته برصراط مستقیم

دوست اندر گوش عاشق راز گوید روز وصل

نیست اندر خورد گوش هرکس این درّ یتیم

دربرون پرده باشد این همه خوف و رجا

در درون پرده رو کانجا امید است و نه بیم

پای گدایان بر در او شی لله بر زنید

تا شما را بخشد آنچه دارد آن شاه کریم

دولت دیدار حق محیی چو یابی در بهشت

نور آن در طالعِ تو ، باشد از لطف عمیم

شمارهٔ ۶۱ - نشان یار می‌جویم

به خود مشغول می‌گردم که از خود یار می‌جویم

گهی در دل گهی در سینه افگار می‌جویم

دمی کو هست پیشم تا نگردد هیچکس آگه

همی‌گویم نشانش از در و دیوار می‌جویم

ببین در سر چه‌ها دارم زهی فکر محال من

ره و رسم وفا زان کافر خونخوار می‌جویم

ترا از من همی‌جستند مردم پیش از این اکنون

همی گردم به هر جانب ترا ز اغیار می‌جویم

به بوی تو دل صد پاره من ماند در بستان

کنون هر پاره آن از سر هر خار می‌جویم

چنان شد کشتی محیی که گر یک دم شود غائب

همان ساعت نشان او ز پای دار می‌جویم

شمارهٔ ۶۲ - قلندرخانه عشق

ما به جنّت از برای کار دیگر می‌رویم

نه تفرّج کردن طوبی و کوثر می‌رویم

مقصد ما حسن یوسف باشد اندر شهر مصر

ما نه در مصر از برای قند و شکّر می‌رویم

اندر آن خلوت که در وی ره نیابد جبرئیل

بی‌سر و پا ما به پیش دوست اکثر می‌رویم

می‌گریزند زاهدان خشک از تردامنی

ما بر خورشید خود با دامن تر می‌رویم

پارسا گوید به کوی ما بیا شو نام‌نیک

ما در آن کوچه خدا داناست کمتر می‌رویم

ما ز دنیا کو قلندرخانهٔ عشق خداست

سوی عقبی عاشق و مست و قلندر می‌رویم

شیخ ما عشق است ما پی در پی او تا ابد

بی‌عصا و خرقه و کجکول و لنگر می‌رویم

زَهرهٔ ما را مبر از قهرها با نیکویی

ما اگر نیکیم و گر بد هم بدان در می‌رویم

بر کفن ما را تو ای غسّال بوی خوش مسا

ما به گور از بهر آن دلبر، معطّر می‌رویم

دولت دیدار می‌خواهیم در جنّات عدن

ما نه آنجا از برای زیور و زر می‌رویم

محیی ما را همچو کوه افسرده می‌بینی ولی

ما به سر چون ابر خوش بی‌پا و بی‌سر می‌رویم

شمارهٔ ۶۳ - محی دل افگار

کاسه سر شد سفال و دیده گریان همان

تن به کویت خاک گشته ناله و افغان همان

دل نماند ز آتشی جان شیرینم هنوز

جامه جان چاک گشته اشک در دامان همان

آب شد در چشمه سنگ و سنگ شد در کوه آب

خوی عاشق همچنان ، دل سختی خوبان همان

کافر از آتش پرستی رفت و آتش را نشاند

بت پرستیّ من و سوز دل بریان همان

گر ترا نسبت کنم با مهرو مه باشد خطا

چون تو افزونی ز مهرو از مه تابان همان

گل ز بستان رفت و بلبل از فغان خاموش شد

عاشق رویت همان و ناله و افغان همان

دل زجور او خراب و او ز حالش بی خبر

مملکت ویران شد و بیغوری سلطان همان

به نخواهد گشت عالم زانکه گر گریم بسی

بخت من باشد همان بد مهری دوران همان

هر زمانش شربتی دیگر مفرما ای طبیب

چونکه باشد محیی دل افگار را درمان همان

شمارهٔ ۶۴ - ناله های من

من که هستم زنده دور از دلربای خویشتن

گر برفتم می کشد بازم به جای خویشتن

نه مرا در خانه کس راه و نه در مسکنی

می توانم بود یکدم در سرای خویشتن

ای که می نالی ز عشق یار و جور روزگار

سوی من می بین و کن شکر خدای خویشتن

گر ز عشق افزون نبودی در دل پایای من

فکر می کردم به جان گرد هوای خویشتن

تا نهادم بر سر کویت قدم بی اختیار

توتیای دیده سازم خاکپای خویشتن

بس که زاری می کنم بیهوش گردم هر زمان

باز می آیم به هوش از ناله های خویشتن

غیر محیی کو خود از بهر تو خواهد در جهان

هر که می خواهد تو را خواهد برای خویشتن

شمارهٔ ۶۵ - مجال صحبت در خلوت

مجالی کی بود با تو حدیث خویشتن گفتن

که پیش چون تو بدخوئی نمی آرم سخن گفتن

زمانی خلوتی خواهم که گویم حال خود با تو

که نتوان شرح حال خویشتن در انجمن گفتن

قد و روی ترا چون هر کسی سرو سمن گوید

توان خاروخس کویت به از سرو و سمن گفتن

به جان کندن نهانی یک سخن گویند از او با من

که از شیرین حکایت خوش بود با کوهکن گفتن

نباید گفت با بی درد هرگز وصف حسن تو

که بی حاصل بود بسیار از گل با زغن گفتن

غم تو از دل محیی نخواهد شد به آسانی

که نتواند مقید بی جهت ترک وطن گفتن

شمارهٔ ۶۶ - طلب آمرزش

نه چندانی گنه کارم که شرح آن توان دادن

خداوندا بروی من نیاری وقت جان دادن

خداوندا مرا بستان ز شیطان هوای نفس

چه حاصل نامرادی را به دست دشمنان دادن

دم آخر من ایمان را بتو خواهم سپرد از دل

که کارتست مرا از غارت شیطان امان دادن

خدایا دوستان را چو به فضل خود کنی مهمان

به کلب کوی خود آندم توان یک استخوان دادن

بیامرز آخرعمرم که از لطف و کرم باشد

که در آخر دمی آب لبت با تشنگان دادن

سرخاکم گواهی ده به نیکی کز نکوئی هاست

پس از مردن به نیکوئی گواهی بر بدان دادن

نمی بینم ترا ،از تو همی بینم من عاصی

خلاصی از عذاب این جهان وآن جهان دادن

از آن برکنده ام دل را ز هر چه غیرتوست ای دوست

که جان را وقت جان دادن به آسانی توان دادن

منم مفلس ترین خلق و تو وعده کرده ای یا رب

که خواهم گنج رحمت را به دست مفلسان دادن

به قعر دوزخم جا ده به چندان کز گنه بالله

من بد را دریغست جای در صدر جنان دادن

غذای محیی در دنیا بجز خون جگر نبود

که دارد ضعف دل او را کباب خون چکان دادن

شمارهٔ ۶۷ - جمال یار

ندارم گرچه آن دیده که بینم درجمال تو

نیم نومید چون عمرم گذشت اندرخیال تو

تو جنّت را به نیکان ده ،منِ بد را به دوزخ بَر

که بس باشد مرا آنجا ،تمنّای وصال تو

من دیوانه در دوزخ به زنجیر تو خوش باشم

اگر یکبار پرسی تو ،که مجنون چیست حال تو

چو بوی عشق تو آید ز مغز استخوان من

نسوزاند مرا آتش ،ز عشق آن جمال تو

تو شربت های جنّت را ،به ما تا کی دهی رضوان

نشد کم تشنگی ما را از این آب زلال تو

میارا روی ،حورعین، که سرمستان آن حضرت

جمال حق همی بینند ز زلف و خط و خال تو

مگر پرده براندازی ز پیش چشم مشتاقان

وگرنه کی توان دیدن ،جمال با کمال تو

به مالک گویم ای مالک ،چنان الله خواهم گفت

که از الله من سوزد جهنم با سگال تو

جگرهای کباب ما نگردد تا ابد سیراب

مگرساقی شود ما را ، خدای ذوالجلال تو

بدوزخ گر زمن پرسی ،که چونی محیی در آتش

شوم من تا ابد مست و کنم رقص از سئوال تو

شمارهٔ ۶۸ - گر تو طلبی داری

گر تو طلبی داری ، بیداری شب‌ها کو

با ذکر خدا بودن در خلوت تنها کو

آن دوست ، زِ هر ذرّه، خود را به شما بنمود

در مشرق و در مغرب، یک دیده بینا کو

هرچیز کزو جُستی ، بهر تو مهیا کرد

تو هیچ نمی‌گویی کان خالق اشیا کو

بسیار گنه کردی از حق تو نترسیدی

از ترس عذاب حق ، نالیدن شب‌ها کو

چون گویی تو یا الله، گوییم به تو لبّیک

این بنده‌نوازی‌ها، جز حضرت ما را کو

بر خود نکنی رحم و من بر تو کنم رحمت

دستگیر گنه کاران غیر از کرم ما کو

بیننده و شنونده ،جز من کس دیگر نِه

بی‌سمع و بصر چون من، بیننده شِنوا کو

من اوّل و من آخر، من ظاهر و من باطن

جمله منم و جز من، یک ذرّه تو بنما کو

از غایت پیدایی پنهان بُوَم این دانم

پیدای چنان پنهان ، می‌گو که تو آیه کو

ذات و صفت اسمم چون خلق به ظاهر کرد

هرآن تو بدان بنگر، کان مُظهِر اشیا کو

ای دوست، محیی الدّین، می‌گفت که ای عاشق

گر تو طلبی داری ، بیداری شب‌ها کو

شمارهٔ ۶۹ - یار کو؟

افسر شاهی نخواهم خاک پای یار کو

بال گو بشکن هما، آن سایه دیوار کو

سرو را گیرم که دارد با قد او نسبتی

آن گل رخساره وآن شیوه رفتار کو

ور همان گیرم که گل بار آرد و جنبد ز باد

آن تبسّم گرد آن شیرین لب و گفتار کو

دیده آهو اگر چه دل‌فریب آمد ولی

آن کرشمه کردن و آن غمزه خونخوار کو

وصل او دشوار و بی‌او زندگی دشوارتر

مردن بی‌زخم هم ننگست و پای دار کو

ای خوش آن عاشق که عشق خویش بشناسد ز یار

وصل و هجر آنجا نگنجد یار کو اغیار کو

جان فدایت ای که آوردی خبر زان تندخو

باز پرسید از رقیبان محیی دل‌افگار کو

شمارهٔ ۷۰ - من که‌ام!

من کیم رسوای شهر و عاشق دیوانه‌ای

آشنا با هر غمی وز خویشتن بیگانه‌ای

هم شوم شاد از غمش کو در دلم منزل گرفت

هم شوم غمگین که او جا کرد در ویرانه‌ای

ترک شهرآشوب من در کشوری منزل نکرد

تا نکرد اوّل غمش صد رخنه در هر خانه‌ای

گه گیاه درد روید از دلم گه خار غم

من به حیرت کاین همه گل چون دمد از دانه‌ای

می‌خورم خون دل و خود را به مستی می‌دهم

تا کنم گستاخ پیشش ناله مستانه‌ای

گفته‌ای محیی که باشد تا دم از عشقم زند

در طلب فرزانه و در عاشقی فرزانه‌ای

شمارهٔ ۷۱ - دل پرغم

گر دل غم پرور ما غمگساری داشتی

با بلا خوش بودی و در غم قراری داشتی

نام مجنون در جهان هرگز نبوده این چنین

گر چنان بودی که چون من یادگاری داشتی

هر دو عالم را ز یک پرتو سراسر سوختی

آفتاب از آتش من گر شراری داشتی

گل چرا غرق عرق گشتی ز خجلت پیش تو

گر نه آن بودی که از رشک تو خاری داشتی

نسبتی میداشت با من شمع در سوز و گداز

گر دل بریان و چشم اشکباری داشتی

یار محیی گر گشودی رخ میان مردمان

ترک یار خویش کردی هر که یاری داشتی

شمارهٔ ۷۲ - دل زار

بگو با این دل زارم کشد جور و جفا تا کی

کجائی لذت شادی ،غم و درد و بلا تا کی

شدم بیگانه از خویش و نگشت او آشنا با من

کند بیگانگی چندین به من آن آشنا تا کی

مکن قصد چو من در ره فتاده از برای تو

ز حد بگذشت مشتاقی نیائی سوی ما تا کی

دلم طاقت نمی آرد تو هم انصاف پیش آور

زتو جور و جفا چندین ز من مهر و وفا تا کی

برو ای جان از آن گلزار بوئی سوی من آور

کشیدن منّت بسیار از باد صبا تا کی

گشایندم قبا تا من بیاسایم زعمر خود

گره در دل مرا باشد از آن بند قبا تا کی

گر او را کشتنی باشد بکش ور نه کن آزادش

بود در دست تو محیی اسیر و مبتلا تا کی

شمارهٔ ۷۳ - برون آ شهسوارا

برون آ شهسوار من تعلّل بیش از این تا کی

ز حد بگذشت مشتاقی تحمّل بیش از این تا کی

تو حال من همی دانی و می دانم که می دانی

چو خودرا دور میکردی تغافل بیش از این تا کی

بطرف گلستان یک ره در آ و قدر گل بشکن

کشیدن دردسر چندین ز بلبل بیش از این تا کی

اگر میل غزا داری بیا و قتل محیی کن

بکار این چنین نیکو تأمّل بیش از این تا کی

شمارهٔ ۷۴ - بی وفا

بی وفا یارا چنین تا کی جفا کاری کنی

نیست وقت آنکه به یک خنده وفاداری کنی؟

این چه قسمت باشد ای بی رحم انصافی بده

بر من مسکین ستم با دیگران یاری کنی

با وجود مردم دیگر نمی دانم چرا

میل دائم جانب رندان بازاری کنی

وقت آن آمد که دستی بر دل زارم نهی

خون شدازدست تودل تا چند خونخواری کنی

خانه دل گر فرو ریزد ز یاد روی توست

سهل باشد هر عمارت کش تو سرداری کنی

شیون و زاری مکن محیی دگر کان سنگدل

جور افزون می کند هر چند تو زاری کنی

عبدالقادر گیلانی

غزلیات