معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ میرزا حبیب خراسانی

میرزا حبیب الله شهیدی (زاده ۱۲۲۸ خورشیدی، ۱۲۶۶ هجری قمری در مشهد - درگذشته ۱۲۸۷ خورشیدی، ۱۳۲۷ هجری قمری) (در بعضی منابع نام او را میرزا حبیب الله مجتهد رضوی یا حسینی هم نوشته‌اند) متخلص به «حبیب» و معروف به «حبیب خراسانی» شاعر، عارف و مجتهد شیعی دورهٔ قاجاریه بوده‌است (در خراسان با عنوان «آقا» شناخته می‌شده). پدرش میرزا محمدهاشم مجتهد (متوفی ۱۲۶۹) نوهٔ میرزا مهدی مجتهد معروف به شهید رابع بود. میرزا محمدمهدی، در ۱۲۱۸ق به فرمان نادر میرزا (متوفی ۱۲۱۸) پسر شاهرخ میرزا افشار که مشهد را تصرف کرده بود به شهادت رسید. به همین سبب فرزندان و نوادگان میرزامهدی به «شهیدی» معروف شده‌اند. نسب او از طریق میرزا محمدمهدی به شاه نعمت‌الله ولی می‌رسد. وی افزون بر کسب علوم دینی و فراگیری زبان فرانسه و عربی، به مقامات عالی عرفانی و معنوی دست یافت. در تزکیهٔ نفس و تهذیب اخلاق و کردار نیکو، سر مشق اهل روزگار بود و ذوق شعری و استعداد درخشانی داشت. میرزا حبیب در حدود سال‌های ۱۳۱۵ق تا ۱۳۱۶ در بحرآباد با عارفی به نام سید ابوالقاسم درگزی (درگذشت ۱۳۱۹ق) دیدار کرد. پس از این آشنایی، او مسئولیت امور شرعی را رها کرد و به جز مواقعی خاص که برای موعظهٔ مردم به مشهد می‌آمد، کنج عزلت گزید و حدود ۱۰ سال در روستاهای اطراف مشهد به‌خصوص روستای کَنگ به عبادت، ریاضت و تفکر مشغول شد. با ظهور انقلاب مشروطه، طرفداران مشروطه در خراسان از وی خواستند که فتوایی در وجوب مشروطه امضا کند. حبیب هم با بیان اینکه سال‌هاست از فتوا و امضا دست کشیده، حکم صریحی در این مورد نداد و فقط خانهٔ خود را در اختیار انجمن ایالتی مشروطه قرار داد تا به امور مردم در آنجا رسیدگی شود. مرگ ناگهانی حبیب در سال ۱۳۲۷ قمری در بحرآباد و سلسله حوادثی که پیش از درگذشتش رخ داد، سبب شد که در بین نزدیکانش این گمان تقویت شود که مشروطه‌خواهان از بیم آن که وی در خارج از ایران فتوایی علیه آنان صادر کند، او را مسموم کرده‌اند. او در دوران حیات خویش توجه ویژه‌ای به پیراستن فرهنگ شیعی از خرافات داشت و مردم را از خرافات و برخی آیین‌ها نظیر شبیه‌سازی صحرای کربلا منع می‌کرد. مزار حبیب خراسانی در حرم امام رضا (ع) است. دیوان اشعار وی به همت «علی حبیب» در سال ۱۳۳۵ شمسی در تهران منتشر شده است.

قصاید

شمارهٔ ۱ : بگیتی بهتر از دانشوری نیست

شمارهٔ ۲ : زلف سنبل مگر امروز بتابی دگر است

شمارهٔ ۳ : شیخ و سالوسم ولی ساغر کشی کار من است

شمارهٔ ۴ : خواجه را کنج اگر درست زر است

شمارهٔ ۵ : گفت زاهد ز عمر و عمار است

شمارهٔ ۶ : عمرت ایخواجه گرچه بر گذر است

شمارهٔ ۷ : واعظی گفت در این ماه که ماه رجب است

شمارهٔ ۸ : نرگس مست تو را باز خماری دگر است

شمارهٔ ۹ : باده سر جوش و جام لب بلب است

شمارهٔ ۱۰ - درباره بی‌بی عالم، همسر شاعر : شکسته‌زلف بتی مست در سرای من است

شمارهٔ ۱۱ : باغ چون مسند سلیمان شد

شمارهٔ ۱۲ - خطاب به ملایوسف متخلص به محوی : در این تن هردم آید جان دیگر

شمارهٔ ۱۳ : هر که را دانش و کنش شد یار

شمارهٔ ۱۴ : سخن از گردش قضا و قدر

شمارهٔ ۱۵ : خواهم از پرده ناموس بر آیم یکبار

شمارهٔ ۱۶ : نیمه از خاک و نیمه از فلکم

شمارهٔ ۱۷ : آمدی وقت سحر یارب تو خود ناگه بسویم

شمارهٔ ۱۸ - اقتفای غزل ملک الشعراء صبوری : ملک‌الشعرا سروده:

شمارهٔ ۱۹ : مگر برادر دیرین بنده خواجه کمالی

شمارهٔ ۲۰ : میکند وقت را پراکنده

شمارهٔ ۲۱ - خطاب به جناب میرزا ابراهیم بقراط : از این ره هردم آید کاروانی

شمارهٔ ۲۲ : وقت تو است ای پسر که کار کنی

شمارهٔ ۲۳ : ای پسر گر کنی مرا پسری

شمارهٔ ۲۴ : نبود ره بیرون شدن امروز زمشکوی

شمارهٔ ۱

بگیتی بهتر از دانشوری نیست

بجز دانش بگیتی مهتری نیست

سری سخت و دلی ستوار باید

که کار دین و دانش سرسری نیست

ز دانشور سخن باور توان کرد

که نادان هر چه گوید باوری نیست

بنادان داوری بردن نشاید

که جز دانش بگیتی داوری نیست

پذیره کردن دیو و پری را

بدست جم جز این انگشتری نیست

بدو گیتی ز دانش برتری جو

که جز دانش بگیتی برتری نیست

ز دریای خرد گوهر توان جست

که دریائی بدان پهناوری نیست

بجز یک پرتو از انوار دانش

فروغ آفتاب خاوری نیست

بجز اندر پی دانش غژیدن

تکاپوهای چرخ چنبری نیست

زنادانی سوی یزدان پناهم

که نادانی بجز بدگوهری نیست

برای مرد دانا میرود چرخ

که جز دانشوری نیک اختری نیست

خرد را رهبر خود کن بهر کار

بدو جهان جز خرد را رهبری نیست

دد و دام از خردمندی شود رام

که بهتر از خرد افسونگری نیست

صدف را چون شناسد از گهر باز

در آن رسته که مرد گوهری نیست

همه پیغمبری ها را خرد کرد

جز او کس در خور پیغمبری نیست

چه باشد کافری انکار دانش

که جز انکار دانش کافری نیست

ز مردم جوی دانش نی ز دفتر

که راز دین و دانش دفتری نیست

براه دانش ای مرد خردمند

زیانی برتر از تن پروری نیست

یکی دیو ستمکار است شهوت

که هرگز در خور رامشگری نیست

خرد جام جهان بین و آب خضر است

که جز وی آینه اسکندری نیست

خرد تخت سلیمان است و در وی

ره آمد شد دیو و پری نیست

بدین شیرینی ای مرد خردمند

نبات مصر و قند عسکری نیست

شمارهٔ ۲

زلف سنبل مگر امروز بتابی دگر است

در رخ لاله و گل رونق و آبی دگر است

در چمن بود همه روز ترشح ز سحاب

مگر امروز ترشح ز سحابی دگر است

بر سر جوی و لب آب بود موج و حباب

نیز در ساغر می موج و حبابی دگر است

مطرب آورده بسی ضرب بآهنگ رباب

نغمه مرغ سحر چنگ و ربابی دگر است

دل صاحب نظر و نرگس مست تو خراب

زیر هر شاخه گل مست و خرابی دگر است

چشم مخمور تو را با لب خاموش حبیب

هردم از لطف سوالی و جوابی دگر است

میچکد از ورق غنچه نشگفته گلاب

در رخ یار که خوی کرده گلابی دگر است

دامن دشت و چمن گشته پر از در خوشاب

درج یاقوت تو را در خوشابی دگر است

با همه دلشدگان گرچه عتاب است و خطاب

با من خسته عتابی و خطابی دگر است

با لعب لعل تو دارم بیکی بوسه حساب

با رخ و زلف توام باز حسابی دگر است

بدو بوسه که بمن دادی کردی دو ثواب

به کنار آی که این نیز ثواب دگر است

ما که در مدرسه خواندیم بسی علم وکتاب

دفتر عشق بتان نیز کتابی دگر است

گرچه لبریز شراب است قدحهای بلور

در قدحهای گل و لاله شرابی دگر است

لب معشوق و می از دست بتصویر عذاب

نتوان داد که این نیز عذابی دگر است

از کف دوست گرفتیم بسی باده ناب

لیک در لعل لبش باده نابی دگر است

رند و زاهد همه در مستی خوابند و خیال

این بخوابی دگر آن نیز بخوابی دگر است

شمارهٔ ۳

شیخ و سالوسم ولی ساغر کشی کار من است

صد هزاران فتنه در هر پیچ دستار من است

هر کجا ترکی قدح کش هر کجا شوخی ظریف

در همه شهر از بتان از جان و دل یار من است

من سخندانم نه شعر و شاعری کار من است

موسی جانم که سحر و ساحری عار من است

من درخت حکمتم رسته ز خاک جنتم

غرس دست وحدتم عالم برو بار من است

بوحنیفه در اصول و شافعی اندر فروع

بوعلی در فسلفه شاگرد تکرار من است

هم فلاطون هم ارسطو هم ابقراط حکیم

وقت تدقیق و تامل نقش دیوار من است

ثقب لؤلؤ میکنم هر شب بالماس نظر

شب چه گردد تیره وقت روز و بازار من است

آنکه ننموده است دست انس و جانش طمث و لمس

در حقیقت حاصل افکار ابکار من است

گر بمیرم جان من باقیست در جسم سخن

کانتشار روح در آیات و آثار من است

آب حیوانست جاری از ینابیع قلم

یا مضامین حکم در طی اشعار من است

غصن نطق است و بدیهه خاطر و رشح قلم

آنکه چون آب روان جاری زانهار من است

نقض و ابرام مسائل حل اشکال علوم

سر بسر مستدرک از اقرار و انکار من است

رند و زاهد شیخ و صوفی مسلم و ترسا و گبر

هر که بینی عاشق گفتار و کردار من است

نی بتقلیدات عادی بل بتحقیق نظر

دین پاک احمد مختار مختار من است

دارم از هر مذهبی بالجمله نیکو اطلاع

لیکم آئین مذهب اسلاف احرار من است

شمارهٔ ۴

خواجه را کنج اگر درست زر است

سخن ما از او درست تر است

خواجه را باد گنج زر که مرا

از قناعت هزار گنج زر است

قسم خواجه مال و از ما علم

قسمت ما بحکمت قدر است

از ازل خواجه مال و خواسته خواست

که بدینش نهایت نظر است

ما هنر خواستیم و حقمان داد

که همه آرزوی ما هنر است

گنج خواجه درون خاک بود

گنج ما در درون سینه در است

خواجه را گنج در خطر از دزد

گنج ما را نه دزد و نی خطر است

گنج خواجه است پر زبوک و مکر

گنج ما را نه بوک و نی مکر است

خواجه را گنج پر ز بیم و حذر

گنج ما را نه بیم و نی حذر است

خواجه از رنج گنج پنهانی

روز و شب در خیال و در فکر است

گنج خواجه بخاک پنهان بود

که بگفتند خواجه محتضر است

خواجه در خاک تیره بسپردند

گنج خواجه ز خاک تیره برست

گنج زر زیر بود و خواجه زبر

خواجه اکنون بزیر و زر زبر است

منتظر های مرگ خواجه کنون

هر یکی بر بهیکل دگر است

مرد دنیا همیشه در تشویش

باشد ار پادشاه تاجور است

راست گفت آنکه گفت هر کش مال

بیشتر نیز رنج بیشتر است

مرد دنیا بدوزخ است امروز

تا که فردا بخلد یا سقر است

شعر دیدی چو آهن و پولاد

که ز آب زلال صاف تر است

سخن دیگران بود ماده

بخلاف سخن مرا که نر است

شمارهٔ ۵

گفت زاهد ز عمر و عمار است

قول شاهد ز خمر و خمار است

گوش این بر نوای تسبیح است

گوش آن بر صدای مزمار است

تا نگوئی کزین دو راه کدام

راه نزدیک سوی دادار است

هر یکی را برشته ای بستند

اینت تسبیح و آنت ز نار است

خود پرستی و حق پرستی را

ایخردمند فرق بسیار است

سخت آسان شود بلطف خدا

راه حق گرچه سخت دشوار است

ره نیارد بسوی حضرت حق

برد هر کس که مردم آزار است

تو ز خلق خدای اگر بیزار

باشی از تو خدای بیزار است

دل بدست آر تا بزرگ شوی

که بزرگی نه زان دستار است

شیخ مردم فریب با دستار

چون ستور گسسته افسار است

عالم بیعمل بنص کتاب

خر بود کش بدوش اسفار است

کار خر روز و شب بنادانی

حمل اسفار و طی اسفار است

بسکه او زار خویش با دگران

میکشد روز و شب گرانبار است

بنده پیر میفروشان باش

که هماره درست کردار است

شیخ را خون مالک دینار

کم بهاتر ز عشر دینار است

دین بدینار میفروشد و خلق

بگمان شان که مرد دین دار است

مرد دین دار کیست آنکس کو

خوب کردار و راست گفتار است

شمارهٔ ۶

عمرت ایخواجه گرچه بر گذر است

نیک بشمر که چون درست زر است

گر درست زرت عزیز بود

بخدا عمر از آن عزیزتر است

خواجه چون سیم و زر شمار کند

عمر وی نیز در خور شمر است

نیمی از عمر ناشمار گذشت

خواجه در فکر نیمه دگر است

این گرانمایه عمر را هر کو

خوار مایه گرفت بی هنر است

مرد بیدار دل چنین داند

که بگیتی هماره در سفر است

دنییش راه و آخرت منزل

سوی منزل همیشه ره سپر است

نفسش گام و ساعتش فرسخ

هر شب و روز منزلی دگر است

وقت را سیف قاطع آوردند

که ز تیغ برنده تیزتر است

چه بود فرق آدمی ز ستور

آدمیت اگر بخواب و خور است

از خور و خواب هر که آدمی است

آدمی مشمرش که گاو و خر است

اینهمه بار چون بدوش کشد

خواجه بیخرد که یک نفر است

دلی و صد هزار گون تشویش

سری و صد هزاران گون فکر است

در دلش هر چه بگذرد اسف است

بر لبش هر چه میرود اگر است

دل مخوان کاخ لیت و لعل است

سر مگو کوی بو که و مکر است

نه دل است این که صد خرابه ده است

نه سراست این که یک طویله خر است

اینسخن سست و خوار مایه مگیر

که سخن نیست رشته گهر است

من چو ابرستم این سخن باران

تو صدف باش گوشت ارنه کراست

بنده پیر میفروش استم

که گدایش گدای معتبر است

شیخ با آن بزرگی دستار

همتش سخت خرد و مختصر است

نشنیده است با همه دانش

این سخن کز لب پیامبر است

علم چون با عمل نشد انباز

بمثل چون درخت بی ثمر است

باغبان افکند بسوختنش

هر کجا شاخ کش نه باروبراست

هر کجا بارگاه میر و وزیر

شیخ دائم چو حلقه اش بدر است

بس فرو برده لقمه های حرام

نش دعا نش نماز را اثر است

شکمش همچو آتش دوزخ

که بهل من مزید پر شرر است

شمارهٔ ۷

واعظی گفت در این ماه که ماه رجب است

توبه کردن نه عجب توبه شکستن عجب است

گفتمش ماه رجب گرچه مه توبه بود

فصل گل نیز مه باده و شور و شغب است

سبب توبه و عشرت چو بهم گرد آیند

جنگ خیزد ز دو سو چون دو مخالف سبب است

کار ترجیح باجماع همه باده کشان

بکف ساقی زیبا رخ دیبا سلب است

می حرام است و رجب نیز بود ماه حرام

می در این ماه چه نوشی طرب اندر طرب است

مه خور داد مه پارسی و ماه رجب

عربی جنگ دو مه جنگ عجم با عرب است

آن قوی پنجه دانا فکن از جا کندار

پور و قاص و وگر زاده معدی کرب است

نی که می خوردن خور دادمه آمد واجب

روز در ماه رجب داشتن ار مستحب است

ساعتی فارغ از اندیشه اگر یکنفس است

خلوتی خالی از اغبار اگر یکوجب است

خوشتر از مملکت روی زمین سر بسر است

بهتر از سلطنت دور زمان روز و شب است

کنیت و نام و لقب باده انگوری را

سیصد و شصت فزونتر بلسان عرب است

خندریس است و عجوز است و سلاف است و رحیق

ابنه الکرم و ابوالعشره و بنت العنب است

واندگرها که فزون است ز تعداد و شمار

برخی از جمله نبشته بکتاب ادب است

سیصد و شصت بود چون شمری در مه و سال

هر چه در دور فلک گردش روز است و شب است

چون بهر روز بود شرط خرد باده زدن

باده را نیز بدین گونه شمار لقب است

گر همه سال به یک نام بخوانی می را

الحق انصاف توان داد که دور از ادب است

شمارهٔ ۸

نرگس مست تو را باز خماری دگر است

می نماید که در اندیشه کاری دگر است

آهوی چشم تو امروز شکار دگری است

نه چو هر روز بدنبال شکاری دگر است

گه شوی زرد زاندیشه گهی سرخ ز شرم

باغ دلجوی تو را سیب و اناری دگر است

در گلستان تو نارج و ترنج آمده بار

در بهشت رخت امروز بهاری دگر است

هر که را صف شکنی چون تو شود صید کمند

دم ز انصاف توان زد که سواری دگر است

بر نگاهت صف مژگان که آورده شکست

که سراسیمه زهر سو بکناری دگر است

نرگست لاله صفت لاله تو نرگس وار

گشته تا جلوه گه لاله عذاری دگر است

آهوی مست تو را هر که در افکنده بدام

غمزه نرگس او شیر شکاری دگر است

شانه دندان بجگر داشت که جز باد صبا

حلقه زلف تو را حلقه شماری دگر است

جام می نیز از این غصه دلش خون شده بود

که لبت جز لب او بر لب یاری دگر است

از نی و چنگ شنیدم که همه شب در بزم

سر زلفت بکف باده گساری دگر است

باخبر باش از این نکته که جز باد سحر

قصه عشق تو را قصه گذاری دگر است

مینگارند رقیبان همه احوال ترا

نوک مژگان برخت نامه نگاری دگر است

تا ز اکسیر محبت رخ سیمین تو زر

گشته در نقد وجود تو عیاری دگر است

از پریشانی زلف تو عیان است که عشق

زده از هر خم او چنگ بتاری دگر است

تو بدین سنگدلی عاشق زار که شدی

که بهر گوشه تو را عاشق زاری دگر است

نیز در پای دلت ناوک خار که خلید

که بهر دل ز غمت ناوک خاری دگر است

سوختی خرمن یاران بیکی برق و شرار

سوخته خرمنت اکنون بشراری دگر است

بررخ و زلف تو از گرد ره کیست غبار

که مرا بر دل از این غصه غباری دگر است

دوش میگفت حبیبی بتعنت به حبیب

که نگار تو گرفتار نگاری دگر است

شمارهٔ ۹

باده سر جوش و جام لب بلب است

نفس آخرین عمر شب است

ساقی ماهروی مشکین موی

آتشین خوی و آتشین سلب است

قصب سرخ بر حریر تنش

بمثل همچو نار در قصب است

بوستان جمال و نخل قدش

بالغ الورد و یانع الرطب است

همچو میخوارگان صراحی را

گریه نزحزن و خنده نزعجب است

ساقی ماهروی مجلس را

قهر بیجا و لطف بی سبب است

گه دهد بوسه لیک نز ره لطف

گه زند مشت و نیز نز غضب است

بتلجلج زبانش از مستی

در سخن گاه ترک و گه عرب است

روز حشر است باده خوارانرا

یا شب قدر یارب این چه شب است

باژگون کارهای بوالعجبی

خاصیتهای زاده عنب است

بده آن سالخورده معجون کو

داروی رنج و محنت و تعب است

جوهر دانش و مزاج خرد

آیه روح و مایه طرب است

عربی خوی و پارسی میلاد

مزدکی کیش و پهلوی حسب است

راحت جان مرد دانشمند

دفع هر علت است و هر کرب است

نسب پاکش و نژاد بلند

هم ز بوجهل وهم زبولهب است

علت جود و موجب کرم است

فتنه سیم و آفت ذهب است

موجب ارتیاح واصل فرح

قوت ارواح و قوت عصب است

شمارهٔ ۱۰ - درباره بی‌بی عالم، همسر شاعر

شکسته‌زلف بتی مست در سرای من است

که روی دلکش او باغ دل‌گشای من است

فرشته‌خوی و پری‌روی و آدمی‌رفتار

به جای من مگر او رحمت خدای من است

منم غلامش و خود را غلام من خواند

چه نادر است که هم شاه و هم گدای من است

به هرچه خوانمش از جان اسیر حکم من است

به هرچه گویمش از دل مطیع رای من است

میان جان و دل من همیشه جای وی است

کنار زلف و برِ او هماره جای من است

چنان موافق طبع است و دل‌نشین خیال

که آفریده مگر گویی از برای من است

مگر که آب و گلش در هوای من بسرشت

خدای من که هوایش همه هوای من است

چنان رضای من از جان و دل بجوید کش

هوا هوای من است و رضا رضای من است

به هیچ روی نگنجد میان ما سخنی

که اقتضای وجودش به اقتضای من است

عجب موافق طبع است و سازگار مزاج

چه لقمه‌ای است که در خورد اشتهای من است

همیشه ورد زبانم همه دعای وی است

هماره ورد زبانش همه دعای من است

به هرچه امر کند من به مدعای ویم

به هرچه حکم کند او به مدعای من است

به هر دو عالم من درخور و سزای ویم

به هر دو گیتی او درخور و سزای من است

چو گویدم که فدای توام فدای ویم

چو گویمش که فدای توام فدای من است

حقیقت دو جهان در جمال او نگرم

که در مشاهده جام جهان‌نمای من است

ببین به لطف و تواضع که گرچه تاج سر است

هم از فروتنی و عجز خاک پای من است

سزد که دیده نبیند به ماسوای ویم

که چشم دوخته از هر که ماسوای من است

سزد که قبلهٔ خود خوانمش به گاه نماز

که زمزم و حجر و مشعر و منای من است

اگر دو لعل لبش حکم خون من دادند

هم از تبسم جان‌بخش خون‌بهای من است

حریف حجره و گرمابه و ندیم حضور

جلیس بزمگه و خادم سرای من است

به چین و کاشغر و تبت و ختا نروم

که چین و کاشغر و تبت و ختای من است

شمارهٔ ۱۱

باغ چون مسند سلیمان شد

سبزه چون خط سبز جانان شد

برد اطراف بود درد شجر

از نسیم بهار درمان شد

نفحه باد روح حیوانی

چشمه آب آب حیوان شد

جسم گلشن یحشر کافر بود

روز بعث آمد و مسلمان شد

کار مستان که در زمستان سخت

مشکل افتاده بود آسان شد

دشت از سبزه باز نو پوشید

کوه از برف باز عریان شد

قامت سرو چون قد طوبی

صحن گلشن چو باغ رضوان شد

گلشن از سبزه و صبا چون خلد

با طراوت ز روح و ریحان شد

چشم بگشود نرگس شهلا

صنع یزدان بدید و حیران شد

دفتر زاهدان پریشان گشت

کار ساغرکشان بسامان شد

فصل گل باز با مه روزه

روز و شب دست در گریبان شد

هم بمیخانه جام باده ناب

هم بمسجد ریا فراوان شد

سخن زاهد از عذاب و عقاب

بحث رند از رحیم و رحمن شد

در میان صد هزار بحث و جدال

از مقامات کفر و ایمان شد

گفتگوهای مبهم مشکل

از مقام صراط و میزان شد

نیز از واردات خوف و رجا

بحث بی منتها و پایان شد

حرف تکفیر در میان آمد

داوریها بشرع و دیوان شد

کار از گفتگو بحرب کشید

وز نزاع و جدال طوفان شد

نهی منکر کشید تا همه جا

شیخ مانند شیر غژمان شد

شیخ با زاهدان بمیخانه

حمله ور همچو پور دستان شد

شیخ از پیش و زاهدان از پی

جمله را سنگها بدامان شد

کار مستان و تار طره چنگ

همچو زلف بتان پریشان شد

مشت زهاد همچو پتک گران

سر رندان چو سطح سندان شد

جنگ بگذشت هم ز سیلی و مشت

گه بناخن گهی بدندان شد

خم می در درون میخانه

ناگهان سخت سنگ باران شد

پیر میخانه نیز بهر دفاع

با حریفان بجنگ ایشان شد

چوب انگور کوب در دستش

چون عصا بود همچو ثعبان شد

خشتهای سر خم باده

بر سر شیخ شهر پاشان شد

از دو سو ریختند بر سر هم

خم می در میانه قربان شد

از شکسته خم شراب آلود

صحن میخانه نقش ایوان شد

بسکه گل گل شراب گلگون ریخت

غیرت ساحت گلستان شد

شد در میفروش کان یمن

بس عقیق اندر او درخشان شد

خم جزع کرد و حمل شش ماهه

خون دگر باره اش بزهدان شد

شیخ با پیر و دیگران هر یک

با هماورد خود بمیدان شد

هر قرین با قرین خود در رزم

چون اجل دست در گریبان شد

ازدحام از دو سو پی یاری

شد فزون نیز تا دو چندان شد

زین جزع پس صراحی مینا

باخت دل تا فتاد و بیجان شد

فتنه بالا گرفت تا گردون

هر طرف شعله ای فروزان شد

آخر از مصلحان خیر اندیش

اتفاقا بصلح فرمان شد

قسمتی در میان پدید آمد

کار مشکل بقرعه آسان شد

شب نصیب قدح کشان افتاد

روز در قسم روزه داران شد

فرقه ای روبراه مسجد کرد

فرقه ای سوی باغ و بستان شد

آن بدنبال نسیه زاهد

در کمال یقین شتابان شد

واندگر گفت نقد را عشق است

که بدنبال نسیه نتوان شد

نیز دیگر گروه ذات البین

گه پی این و گه پی آن شد

هر کسی برد سودی از سودا

قسم من در میانه حرمان شد

من فرومانده از دوره خوشاک

که بیک ره از این دو پویان شد

شمارهٔ ۱۲ - خطاب به ملایوسف متخلص به محوی

در این تن هردم آید جان دیگر

وز این در هر دم آید خوان دیگر

در این محفل که نزهتگاه جان است

رسد هر ساعتی مهمان دیگر

بهر یک ذره از ذرات امکان

نهفته عالم امکان دیگر

اگر انسان نکو بیند بهر دم

ببیند خویش را انسان دیگر

چه پیل است آنکه هر ساعت بجانش

نماید چهره هندستان دیگر

ببین در گلشن خاطر که روید

بهر ساعت گل و ریحان دیگر

غذای تن بود این آب و این نان

غذای روح آب و نان دیگر

نیارد خورد تن از لقمه جان

سزد هر لقمه را دندان دیگر

بسوی ملک تن از شاه جانها

رسد هر لحظه ای فرمان دیگر

در این کیهان کند کیهان خداوند

هویدا هر زمان کیهان دیگر

هزاران عالم آید هردم از غیب

بهر یک آدم و شیطان دیگر

دو صد کشتی روان گردد در این بحر

که هر یک راست کشتیبان دیگر

بود سرسبز و خرم گلشن جان

ز ابر دیگر و باران دیگر

تنت را جان و جان را نیز جانی است

بود آن جان جانرا جان دیگر

هزاران وادی سینا بهر یک

فتاده موسی عمران دیگر

هزاران ظلمت و خضری بهر یک

خورد از چشمه حیوان دیگر

جهانها در جهان پنهان بهر یک

کند چرخ دگر دوران دیگر

هزارن یوسف مصری در این راه

که هر یک را چه وزندان دیگر

دو صد یعقوب بینی دیده بر راه

که هر یک را بود کنعان دیگر

زند مرغ چمن بر شاخ گل نیز

از این دم هر دمی دستان دیگر

ازل را تا ابد خنک تجلی

کند در هر نفس جولان دیگر

فریش آن شاهد رعنا که پوشد

بهر دم دیبه الوان دیگر

زند هر لحظه با صف بسته مژگان

بقلب بیدلان پیکان دیگر

نگاهش هر نظر صد جان ستاند

لبش هر دم دهد صد جان دیگر

بیک مژگان کند ویران دو گیتی

دو گیتی سازد از مژگان دیگر

پریشان کرده دل ها را بهر جمع

ز تاب جعد مشک افشان دیگر

مبارک وقت آنعاشق کش از درد

فرستد هر زمان درمان دیگر

فرو کوبد دلش چون آهن سرخ

به پنک دیگر و سندان دیگر

در این میدان کند هر لحظه بازی

بگوی دیگر و چوگان دیگر

قیامت ها و محشرها بهر یک

صراط دیگر و میزان دیگر

هزاران بحر و در هر قطره ای نیز

نهفته بحر بی پایان دیگر

بهر بحری هزاران موج و هر موج

بر آرد لؤلؤ و مرجان دیگر

بآهنگی که دارد مطرب جان

نوازد هر زمان الحان دیگر

از این نی کز نیستانها بروید

بر آید هر زمان افغان دیگر

بهر دم عشقبازان را دو عید است

بهر عیدی دو صد قربان دیگر

تو از راز جهان چندان که دیدی

ندیدستی دو صد چندان دیگر

چسان دانستی ایجان سر این راز

که هر روز است حق را شان دیگر

تو پنهان راه ها پیموده ای لیک

بود این ره ره پنهان دیگر

نهادی نام خود مومن و لیکن

بود ایمان غیب ایمان دیگر

امان خواهی درا در کشتی نوح

که هر ساعت بود طوفان دیگر

چه یثربها و بطحاها است در جان

ز هر سو بوذر و سلمان دیگر

چه مغربها و مشرقها است در عشق

بهر یک نیر تابان دیگر

عدم بر هستی واجب ندارد

بغیر از نیستی برهان دیگر

جهان پا تا بسر قرآن حق است

در او هر آیتی قرآن دیگر

میان حق و باطل غیر حق نیست

چو نیکو بنگری فرقان دیگر

بهر حرفی نوشته نامه عشق

بهر نامه ز خون عنوان دیگر

زمین چون گوی سرگردان در اینکوی

فلک چون گوی سرگردان دیگر

هزاران آسمان در چنبر عشق

بهر یک زهره و کیوان دیگر

کند ویران بهر ساعت جهانرا

نهد بازش ز نو بنیان دیگر

فتاده بیخود و مست اندر این راه

بهر سو واله و حیران دیگر

دو عالم چون دو ویرانه ده از حق

هزارانش چنین ویران دیگر

بهر ویرانه بس گنج و بهر گنج

گرایان افعی پیچان دیگر

از این ویرانه ها چون بگذرد جان

نماید چهره شهرستان دیگر

زجابلقا و جابلسا ببیند

هزاران قصر و شادروان دیگر

زند هر لاله نعمان که از خاک

برآرد سر دم از نعمان دیگر

بهر سنگی نبشته داستانی

ز ملک قیصر و خاقان دیگر

برو زاهد بکار ما مپرداز

تو زان دیگری ما زان دیگر

بیا محوی که با پیمانه نوشان

ز نو بستیم ما پیمان دیگر

بنال ای بلبل بستان که بشگفت

ز گلبن غنچه خندان دیگر

بگو ترک سر و سامان که در عشق

سر دیگر سزد سامان دیگر

بیک برقم زدی آتش بخرمن

بزن بر آتشم دامان دیگر

چه مزرعها که سبز است اندرین دشت

ز هر زرعی چرد حیوان دیگر

تو را زرعی بود ما را دگر زرع

بهر کشتی سزد دهقان دیگر

بشهرستان تن عقل است سلطان

بشهرستان جان سلطان دیگر

ز خوزستان شکر خیزد حبیبا

بود طبع تو خوزستان دیگر

ز عمان گر گهر خیزد ترا سلک

بود در هر نفس عمان دیگر

از این عمان گوهرزا برآید

بهر دم گوهر غلطان دیگر

عقیق اندر یمن لعل از بدخشان

که خیزد هر گهر از کان دیگر

شمارهٔ ۱۳

هر که را دانش و کنش شد یار

گردد از عمر خویش برخوردار

دانش بی کنش پیمبر گفت

چون درختی است کش نباشد بار

دانش بی کنش ندارد سود

سر چو نبود چه سود از دستار

دانش بی کنش بدان ماند

که بود نقش علم بر دیوار

دانش بی کنش چنان باشد

که فتد تیغ بر کف عیار

تیغ کاندر بدست دزد افتاد

دستش از تن بریده شد ناچار

پند یاران نگنجد اندر گوش

تا دماغت پر است از پندار

سر ز پندار چون تهی کردی

گوش خویش آنگهی سوی پندار

چیست پندار؟ خود پرستی کو

نشود با خدا پرستی یار

سرفرا برده ات ز دوش بگوش

همچو ضحاک مار دوش دو مار

گر نهی سوی این دو مار دو گوش

می بر آرندت از وجود دمار

قوت این هر دو مغز خلق بود

که جهان دشمنند و جان او بار

این دو مار تو شهوت است و غضب

که دو مردم کشند و جان آزار

شمارهٔ ۱۴

سخن از گردش قضا و قدر

تا بچند ای حکیم دانشور

غیر شخص من و تو کیست قضا

غیر ذات من و تو چیست قدر

کردنی هر چه بود کرد خدا

هم بدانسان که بود اندر خور

چیست هستی؟ پدید کردن آنک

از ازل بد نهفته در گوهر

چیست گوهر؟ هرآنچه ممکن نیست

کردن آن بهیکل دیگر

خار را گل نمیتوان کردن

ور کنی گل بود نه خار ایدر

اندر این کشت زار نیست گزیر

از به و سیب و کندنا و کزر

کرد گیتی بدان نظام اتم

که نشاید نظام از آن بهتر

آنکه عقل بزرگ کرده اوست

کی بدو در رسد عقول بشر

بیخ افعی نپرورد خرما

تخم حنظل نیاورد شکر

هر که را سوی هرچه شایان دید

داد دادار داوران داور

داد چبود نهادن و دادن

هر کسیرا بجای خویش اندر

اشعری گر جز این سرود خراست

بشعیرش مخر که لایشعر

داد را خود ستود و داد نکرد

شه بر این فعل زشت مستنکر

با چنین بیخرد چه شاید گفت

که خرد سوی او بود منکر

هر که را دید لایق افسار

کی نهد بر سرش حکیم افسر

خه بر آن خر که رنج بادافزا

می نداند ز گنج باد آور

زهر از پاد زهر نشناسد

می نداند کبست از شکر

ای خردمند مرد با تدبیر

چند پوئی بکاخ میر و وزیر

میر را گشته بنده فرمان

که بمیری گرت بگوید میر

پای صدر کبیر را بوسی

که نشاند ترا بدست کسیر

بهر نان مشت و سیلی از دربان

خورده چندان که گشته خرد و خمیر

تا بخواند مگرت شاه نیدم

تا بگوید مگرت میر سمیر

بهر دو نان بخدمت دو نان

پیر گشتی و مینگشتی سیر

رنگ ریشت سیاه و بور و سپید

گشت و رنگ دلت همان چون قیر

صورت ظاهرت بسی تغییر

کرد و باطن نداده ای تغییر

خانه دنییت بسی تعمیر

گشت و دین را نکرده ای تعمیر

چه شد آنطره سیاه چو قیر

چه شد آن چهره سپید چو شیر

رخ چون گلستانت گشت خزان

رنگ چون ارغوانت گشت زریر

از پس پیری آیدت مردن

همچو مرداد کاید از پی تیر

رخ نشسته دو گانه ننهاده

که بتازی دو اسبه بر در میر

پیش از آندم که نوبتی نوبت

زند و مرغ صبحگاه صفیر

دهن ظلمرا سوی دوزخ

از پی شمر میکنی تشمیر

بعبث میگریزی ای خواجه

که نباشد تو را ز مرگ گزیر

لبت از گفتگو فرو ماند

بسخن گر فرزدقی و جریر

قصر جاهت بسر فرود آید

بمثل گر خورنق است و سدیر

کرده گیتی چنانکه باید کرد

حضرت کردگار حی قدیر

روزی مور و مار و پشه و پیل

همه بنهاده از قلیل و کثیر

نکند کاستی و افزونی

هر که تقصیر کرد یا توفیر

طلب رزق را بنه گامی

دوبد انسان که گفته شرع منبر

که چو کودک بگریه آغازد

مادر مهربانش بخشد شیر

نه بدانسان که با قضا و قدر

بستیزی به پنجه تدبیر

کار چون بسته گردد و دشوار

بگشایش بناله شبگیر

که من این ناله را فزون دانم

از تکاپوی این و آن تاثیر

کار یک تیره آه می ناید

از دو صد نیزه و دو صد شمشیر

هر که او پنجه فقیر شکست

بشکند پنجه اش خدای فقیر

که ستمدیده چون کشد آهی

اثرش بگذرد ز چرخ اثیر

ای بسا تاجدار کش بیداد

سرنگون کرد از فراز سریر

دل بدین آرزوی بی پایان

خواب نادیده میکند تعبیر

تا کند گرد درهم و دینار

خواجه بیهوده میبرد تشویر

دو سخن گویمت حکیمانه

از سخن هایی آن بشیر نذیر

طالب علم و طالب دنیا است

دو گرسنه که مینگردد سیر

آرزویش جوان شود با آز

آدمیزاده هر چه گردد پیر

صورت کار این جهان است آنک

باد بر آب می کند تصویر

طبل نوبت زدند و صبح دمید

خواجه از خواب مینگشت آژیر

نیمی از روز عمر خواجه گذشت

نیز نیم دگر گذاشته گیر

روز روشن چو رفت نیمی از او

بزوالش کنند می تعبیر

گر کنی گور مردگانرا باز

نشناسد کسی غنی ز فقیر

بحث دانش کنی و مینکنی

فرق موج حصیر و نقش صریر

سوی دانشوران میاور لاف

که بهر کار ناقدند و بصیر

من همه پند دادمت لیکن

چکنم چون نه ای تو پند پذیر

شمارهٔ ۱۵

خواهم از پرده ناموس بر آیم یکبار

بزنم این درم ناسره یکسر بقمار

بشکنم پوست چو بادام و برآیم چون مغز

طی کنم رسم دورنگی که شود یکسره کار

یعنی این خرقه ازرق بدر آرم از بر

جامه سرخ بپوشم ز طرب چون گلنار

تا بکی سر مدالیل قوانین اصول

کنم از بحث عناوین و فصول استظهار

تا بچندم سخن از کافی و من لایحضر

تا بچندم نظر از وافی و از استبصار

تا بکی ذکرم از تذکره و از مبسوط

تا بکی فکرم در تبصره و استبصار

تا بکی همچو خران بر سر و بردوش مرا

از حنک باشد افسار و ز اوراق اسفار

خانه من نه اگر دکه صحاف چرا

گشته اوراق پریش این همه در وی انبار

گر بریزی سیه اوراق مرا در دریا

رو سیه گردد چون نامه من آب بحار

روزگارم همه تقریر عناوین و اصول

شب مدارم همه تحریر دروس و انظار

زان مجاری که بود تنگ چو چشم سوزن

فکرم آسان گذرد هر شب چون رشته تار

بسکه جو شد بدلم وقت نوشتن مطلب

نکند بر سر انگشت قلم استقرار

روز و شب نیست مرا کار بجز بحث و جدل

در معانی و مبانی و اصول و اخبار

چون کبوتر فکنم باد بهنگام جدل

در گلو بسکه کنم عربده اندر تکرار

تلخ و سرسبز و تهی مغز بسان خشخاش

تن همه صوت و صدا سر همه یکسر دستار

همچو گردون همه تن جامه ازرق در بر

پشت خم دل ز هوا پردغل و کجرفتار

الغرض کار من این سیرت و هنجار من این

صد تفو باد بر این سیرت و بر این هنجار

بوریا نیستم آخر ز چه رو هر شام و سحر

ساحت مدرسه را فرش شوم مسندوار

نه که جاروبم آخر ز چه رو هر شب و روز

صحن مسجد را با مژه بروبم هموار

نیستم شمع حرم از چه نشینم تا صبح

همه شب شعله زنان اشک فشان بر رخسار

فتدم باز که در میکده سر از مستی

همچو خورشید بهر صبح نهم بر دیوار

از قدح ریزی چون شیشه صفا پیشه شوم

هر چه اندیشه یدل یکسره سازم اظهار

کف بلب آرم و سر جوش زنم همچون خم

بسکه لبریز شود خاطر پاکم ز اسرار

شامگه همچو سبو سر بنهم بر سر دست

صبحدم همچو قدح لب بنهم بر لب یار

هی خورم باده ز جوش خم و از نرگس دوست

هی دهم بوسه بجام می و بر لعل نگار

هیچ دانی که چه خواهم زخدا در دو جهان

زیم آزاده بی مشغله و بی تکرار

شمارهٔ ۱۶

نیمه از خاک و نیمه از فلکم

نیمه از دیو و نیمه از ملکم

نیمه از روم رفته تا صقلاب

نیمه از چین گرفته تا اتکم

صورتی مختصر نهفته دراو

هر چه هست از سماک تا سمکم

همچو آئینه دو رو دو جهان

در نهادم که حد مشترکم

از کجا آمد این دوئی و توئی

چون من اندر بذات خویش یکم

بی من اندر بکام ذوقی نیست

خوان ایجاد را که من نمکم

چون دهم خنک سیر را جولان

نرسد خنک آسمان بتکم

زر کانم که زیب تاج شهم

گر دهد حق خلاصی از محکم

بیع قطعی بخویشتن دادم

خویشتن را و ضامن در کم

داده ویرانه را بجغد تیول

من که شهباز ساعد ملکم

ملکوت فلک عقار من است

گو برد تیم یا عدی فدکم

ای همایون فر ای همای خرد

ای دلیل معارج فلکم

خوشتری خوشتری تو از دو جهان

لیک من نیز از تو خوشترکم

تو گرفتار قید وهم و شکی

من برون از جهان وهم و شکم

تو اسیر مقام لی و لکی

من برون از مقام لی و لکم

بگذرم از تو من بپران سیر

گرچه تا نیمه ره توئی یزکم

ناتون گر بمانم اندر راه

لطف حق میبرد خوشک خوشکم

چون خلیل اندر آتش از جبریل

نپذیرم اگر دهد کمکم

تا برون آرد آرد را ز سبوس

میکند زال چرخ دون الکم

دست لطفش ز پا کشد بیرون

گر بود خار یا بود خسکم

دست باف هزار زنار است

بند تسبیح و رشته حنکم

نام حق را هزار و یک گفتند

من یکی نیز از آن هزار و یکم

شمارهٔ ۱۷

آمدی وقت سحر یارب تو خود ناگه بسویم

یا خیالت بیخبر آمد خبر جویان ز کویم

خم شدی و جام گشتی باده گلفام گشتی

آمدی مستانه ناگه در سراغ و جستجویم

مست و غافل خفته بودم و ز خمار آشفته بودم

آمدی مستانه ناگه در سراغ و جستجویم

ریخته بود آبروی من بخاک راه مستان

آمدی وزخاک چیدی قطره قطره آبرویم

من ندانم کز کدامین جوی آب آمد و لیکن

ناگهان دیدم لبالب گشته زاب جو سبویم

شاه ما درویش باشد ملک ملک خویش باشد

او بود ز آن من ای یاران اگر من ز آن اویم

گفته بودم آن عدو کبود که دورم از تو دارد

چون نکودیدم یقینم شد که خود بودم عدویم

سرکه بودم باده گشتم سرخوش و آزاده گشتم

حالی از خم زاده گشتم نت اگر باور ببویم

آن دیروزی نیم امروز در من نیک بنگر

هان که دیگر گشته رنگم هان که دیگر گشته بودیم

میروم زی مسجد ازمیخانه زاهد را ببر سر

تا که این دامان که از می تر بود با خون بشویم

باز می پر کن کدویم با سبوی میفروشان

یا سبو را بر کدوزن تا فرو ریزد کدویم

جز خودی نبود پلیدی در من ایشیخ مزور

خویشرا از خویشتن بایست دادن شستشویم

من همان تا کم که شیطان خون چندین جانور را

ریخت در پای نهالم تا بدین گیتی بپویم

من همان سنگم که بودم بر فلک چون در بیضاء

سود دست تیره روزان شدسیه تا بنده رویم

سنگ میثاقم که حق عهد تو لای علی را

در دل من بست تا روز قیامت باز گویم

در ترازوی تو سنگم شاهد هر صلح و جنگم

صبغه الله است رنگم فطره الله است خویم

سنگ میزانم زبانم آسمانی کس نه بیند

از زبان تا دل کژی و کاستی یکتار مویم

رازها در ناله پنهان چون سبو گریان و خندان

یا بگریم یا بخندم یا بگویم یا بمویم

گر گشاید لب بجوشم ور فرو بندد خموشم

یا برآرم یا بپوشم هر چه فرماید چنویم

پر دل و صافی ضمیر و گوشه گیرم چون خم می

راز در دل خشت بر لب نشنود کس های و هویم

داد حق غسل و وضویم در هزاران بحر رحمت

خواب غفلت آمد اندر چشم و باطل شد وضویم

ای صبوری ای ملک ای یار دیرین باز بشنو

این حدیث از کلک مست یاوه گوی خیره پویم

فاعلات فاعلات فاعلات فاعلات

دم فروبندم که ایندم مینیرزد یک تسویم

شمارهٔ ۱۸ - اقتفای غزل ملک الشعراء صبوری

ملک‌الشعرا سروده:

این چه می بود از چه ساغر ریخت ساقی در گلویم

کز سرمستی گذشت از هردو عالم های و هویم

نقش من از من ستردی عقل و هوشم جمله بردی

باز میگوئی چه خوردی آنچه کردی در سبویم

دوش با پیر مغان گفتم چو در میخانه رفتم

یا کدویم پر کن از می یا بزن بشکن کدویم

من که در میخانه مستم داده جام می بدستم

ساقی بزم الستم شاهد لاتقنطویم

من ز خود مایوس بودم در غم و افسوس بودم

داد امید عفو و رحمت مژده لا تیاسویم

یکقدم رفتم بکویش آب بردارم ز جویش

گل فراوان پای سست افتادم و برد آب جویم

گر نگویم سوزدم دل وربگویم سوزدم لب

رازها دارم چه فرمائی بگویم یا نگویم

مو بمو با صد زبان چون شانه گویم پیش زلفش

گر نشیند یار چون آئینه یکدم روبرویم

با رخی چون ماه روشن رفته اندر پرده تن

چهره پوشیده است در من آنکه من شیدای اویم

نقش تن آمد حجابم ذره پوشیده آفتابم

گر نریزد عشق آبم نقش خود از خود بشویم

دیده گر بیند حبیبم دیده میباشد رقیبم

وصل اگر آید نصیبم وصل میباشد عدویم

در فراقش بوسه ها زان لعل لب دارم تمنا

چون وصال آید فرو بندد دهان آرزویم

آب از او خاک از او تخم بد یا پاک از او

من چه دارم چیستم تا تلخ یا شیرین برویم

در غم و تشویش چندم تا نیاید زو گزندم

گر ببرد بند بندم شکر گوید مو بمویم

چند همچون آب باید سر نهادن سوی پستی

نیستم کمتر ز آتش چون ره بالا نپویم

آب آتش باد سوهان خاک بند گردن جان

چار میخ افتاده نالان چند در این چار سویم

بند بر پا سنگ بر دل چون ترازویم و لیکن

نیست بریکسوی مایل این زبان راستگویم

دامنم آلوده گشت از زهد خشک خشک مغزان

دست بر دامنت ایساقی بمی ده شست و شویم

خاک آلایش ندارد دامن دل را صبوری

رفته همچون دانه گوهر بآب خود فرویم

تا شوم شایسته ایثار آن دریای عرفان

حفظ کرده چون گهر در درج عزت آبرویم

پیشوای اهل عرفان قبله ارباب ایقان

آنکه همچون موج طوفان غرقه در اشعار اویم

آن طبیب مستمندان آن حبیب دردمندان

آنکه گریان کرد و خندان سالها از خلق و خویم

چون ز وصلش راز گویم خنده بگشاید دهانم

چون ز هجرش باز گویم گریه میگیرد گلویم

در سبویم ریخت یکدریا زاب رحمت خود

تا نگوئی مینگنجد در دل تنگ سبویم

من بخاک کوی او اول سر طاعت سپردم

گر از او گم گشته ام گم گشته در آن خاک کویم

او مرا گم کرده و من خویشتن را در ره او

او زمن فارغ ولی من خویش را در جستجویم

گفتگوی مهر او از دل فراموشم نگشته

میرود عمری و با دل باز در این گفتگویم

او مرا در هر طریقت رهنمای کفر و دین شد

میدهد گر غسل تعمیدم بباید یا وضویم

گر مرا بر لب زند شیرین تر از قند و نباتم

ور مرا هرگز نمیخواهد زند بر لب لبویم

میرزا حبیب پاسخ فرموده:

ساقیا اکنون که از خم ریختی می تا گلویم

سرنگون کن در قدح وز خود تهی کن چون سبویم

چون بساغر جان سپردم نقش خویش از خویش بردم

از دل و جان پاک مردم باز درخم کن فرویم

تا برآیم بار دیگر منشاء آثار دیگر

نشاء سرشار دیگر یابی اندر گفتگویم

مرده ام را زنده بینی گریه ام را خنده بینی

تا ابد تابنده بینی از در میخانه رویم

چشمه آب حیاتم ساری اندر کائناتم

زندگی بخش مواتم تیرگی را شستشویم

دل ز اسرار معانی جوششی دارد نهانی

یا بگو ای یار جانی یا بهل تا من بگویم

بر در دل پاسبانم روز و شب بر آستانم

چون میانجی در میانم تا بود ره از دو سویم

نقش تن گر گشت فانی گم مکن خود را تو جانی

چند گوئی چون فلانی از حماقت کو کدویم

چشمه آب حیاتم ساری اندر کائناتم

زندگی بخش مواتم با پلیدی ها عدویم

از غم هستی هلاکم نیستی را جامه چاکم

تار و پود آمد ز خاکم خاک میباید رفویم

آبم اندر خاک شد گم در پی یک خوشه گندم

واجب اکنون شد تیمم نیست ممکن چون وضویم

جامه از بال سمندر کرده ام ایخواجه در بر

شوخگن چون شد در آذر دادش باید شستشویم

دولتی کز کبر بالم هست از وی صد و بالم

سبلتی کز عجب مالم باد بر روی صد تفویم

بشکنم اهریمنی را بگسلم ما و منی را

تا نهد از سر تنی را نقش تن از جان بشویم

هر چه دیدم دیدم از خود تا طمع ببریدم از خود

خویش را دزدیدم از خود بازش اندر خود بجویم

غنچه های نوبهاری از دلم نگشود باری

کرد چون دل خو بخواری خار این گلشن ببویم

خاکم و در عین پستی نیستی خواهم نه هستی

ناتشم کز خود پرستی ره سوی بالا بپویم

چند گوئی کیستم من در چه عالم زیستم من

نیستم من نیستم من نیست را چون شرح گویم

کرده خود با بینوایان روی در روی گدایان

در صف شوریده رایان وزن و قیمت یکتسویم

خون دل رزق حلالم خاک ره دست جلالم

تاج شاهان پایمالم آتش دل آبرویم

گاه موجم گه حبابم گاه بحرم گه سحابم

هر چه هستم عین آبم گر بجوشم یا بمویم

مینهم بر خاک پهلو میدوم دیوانه هر سو

تا که هر ناشسته را رو با دل و با جان بشویم

یا چنینم یا چنانم هر چه گوید خواجه آنم

در کفش پیچان عنانم میدواند کو بکویم

دل نخواهم داشت پرکین گر نهی در دیده زوبین

رخ نخواهم کرد پرچین گر زنی بر رخ خیویم

گر بخوانی گبر و هندو ور بگوئی کفر و جادو

هر چه میگوئی تو بر گو من چنویم من چنویم

نسختی از هردو کیهان از همه پیدا و پنهان

کرد یزدان نک منم هان ژرف اگر بینی بسویم

هر نفس باشد دو عیدم هر زمان رجعی بعیدم

گه شقی گاهی سعیدم گه ولی گاهی عدویم

چون سلیمان سرور آمد ملک اهریمن سرآمد

از لب لعلش برآمد بی تعلل آرزویم

زان می صاف رواقی بود یک پیمانه باقی

از ازل امروز ساقی ریخت ناگه در گلویم

سینه شد کوه حرایم بزم دل خلوتسرایم

شد دگرگون روی ورایم شد دگرگون رنگ و بویم

بستدم از خود خودی را نقش زشتی و بدی را

نام دیوی و ددی را گشت دیگر گونه خوبم

در سر افتاده است شوری کو زبان تا با صبوری

شرح این هجران و دوری باز گوید مو بمویم

شمارهٔ ۱۹

مگر برادر دیرین بنده خواجه کمالی

گمان کند که چنو نیز من بفضل و کمالم

خدای داند و دانشوران علم حقایق

که می نگنجد در خاطر این گزافه خیالم

بهیچ بسته گروهی خیال بس عجب آید

از این گروه خطاپوی و این خیال محالم

یکی سروده بمدح آسمان جود و سخایم

یکی ستوده بوصف آفتاب عز و جلالم

بقس ساعده این یک کند بنطق همالم

بمعن زائده آن دگر ز جود مثالم

یکی بنثر سراید فزون ز صابی وصاحب

یکی بشعر ستاید به از جمال وکمالم

برند وقت و دهندم بها گزافه مدایح

ز ناستوده سخن ها که پر کنند جوالم

نه کودکم که ز دامان برند گوهر غلطان

کنند پر بعوض دامن از شکسته سفالم

چه مایه وقت گرانمایه کم عزیزتر از جان

همی برند چو غارتگر از یمین و شمالم

چه یاوه گوی بگرد دراز گوشم پویان

که گوش پهن کند تا چه بشنود ز مقالم

اگر ز باد و دم این گروه سرخ شود روی

سیاه و سوخته وتیره باد همچو زغالم

ز بسکه سم ستور و کمیز گاو و خرایدر

گرفته لای عفن چشمه های آب زلالم

تفو بریش من بیخرد اگر ز سفاهت

بدین گزافه مدیحت سبال خویش بمالم

بجان باده فروشان قسم که باد نیارد

وزید ازین همه بیهوده یاوه گو بسبالم

خدای بنده گواه است و بندگان عزیزش

کنون که نیمه صدر افزون شدند بسالم

که سوی دیده دل روشن است کم بجز از حق

اگر بدل گذرد نیست جز خیال ضلالم

همای قدسی و از آشیان خویش فتاده

بدین خرابه جغدان گسیخته پر و بالم

درون خانه تنها نشسته بسته برخ در

بوقت خویش بگریم بحال خویش بنالم

چو آفتاب عیان شد بمن که نیست از این خوان

بغیر خون دل و آب دیده رزق حلالم

امید مهر ندارم ز دوست تا چه ز دشمن

یکی است تشنه بخونم یکی گرسنه بمالم

چو کرد کلک کمالی ز حال خویش رقم نیز

نگاشت خامه این بی کمال صورت حالم

شمارهٔ ۲۰

میکند وقت را پراکنده

خواجه تا گنج گردد آکنده

میبرد خواجه رنج بی پایان

بهر گنجی که نیست پاینده

میکند بخت او بر او گریه

میزند وقت او بر او خنده

تا بود خواجه بنده شهوت

بنده خویشرا بود بنده

میرود روز و شب بخواهش نفس

عقل از این کار گشته شرمنده

خود خر و بندگی کند خر را

خر بدیدی که گشته خر بنده

رفته بی معرفت گذشته عمر

میرود چون گذشته آینده

ما بدانشوری همی نازیم

خواجه از زر و سیم نازنده

گنج او سیم و گنج ما تعلیم

گنج او مرده گنج ما زنده

گنج ما روز و شب بطعنه و طنز

میزند بر بگنج او خنده

ای خوش آن نیکبخت دانشور

که دل از مال و جاه برکنده

نکند بر امید کار جهان

وقت مجموع خود پراکنده

میکند در کمال آسایش

روز را شب ببخت فرخنده

نوشدار صاف باشد و گر درد

پوشد ار نو بود و گر ژنده

نه چو سنبل بود پریشان حال

نه چو نرگس بود سرافکنده

بلکه مانند راد سرو بلند

در همه حال سبز و بالنده

در خموشی بسان بحر عمیق

در سخن همچو ابر بارنده

بندگی کرده خواجه خود را

خواجگان گشته بر درش بنده

رخ فروزنده آفتاب صفت

نیز دل همچو رخ فروزنده

لب فزاینده چشمه دانش

نیز جان همچو لب فزاینده

شمارهٔ ۲۱ - خطاب به جناب میرزا ابراهیم بقراط

از این ره هردم آید کاروانی

در این تن هر نفس پوید روانی

در این گلشن بجوشد از دل سنگ

ز هر سو چشمه آب روانی

ز هر در بشنود بانک درائی

بود گر بر در دل پاسبانی

گشاید چشم معنی گر هشیوار

ببیند در جهان هر دم جهانی

ز معنی سوی صورت میگراید

بهر ساعت زمین و آسمانی

بسی بانک جرس زین کاروانها

نیوشی گرگشائی گوش جانی

بپوید در زمین هر دم زمینی

بروید از زمان هر دم زمانی

ببینی در حقیقت سر این راز

که حق راهست در هر روزشانی

گشاید بال سیمرغ تجلی

کند از قاف تا قاف آشیانی

نه در این بحر پهناور کناری

نه در این راه بی پایان کرانی

دکانها بینی اندر رسته جان

هزاران کاله اندر هر دکانی

بهر قطره نهان دریای ژرفی

بهر پشه درون پیل دمانی

بهر برگی نهفته لاله زاری

زهر خاری شگفته گلستانی

بامر حق کشد در دم جهانرا

اگر یکقطره بگشاید دهانی

ثنای حضرت حق را بهر شاخ

بود هر برگ گل رطب اللسانی

ببیند نقشه ها در پرده جان

گشاید دل اگر عین عیانی

اگر منزل کنی در سایه پیر

کند هر لحظه روبخت جوانی

وگر عیسی بن مریم را شناسی

ز گردونت رسد هر روز خوانی

وگر داری برضوان آشنائی

رسد هردم ز خلدت ارمغانی

عرب دل را جنان گوید که از دل

بروید هر زمان باغ جنانی

جهان را دیده مانند کوهی

ندانستی که در کوه است کانی

بنه چون حلقه بر درگوش جانرا

کزین در هر دم آید میهمانی

زغیب این کاروانها تا شهادت

مگر پویند از راه نهانی

بهر یک لحظه موتی و نشوری

بهر یکدم بهاری و خزانی

سحر مرغ چمن با برگ گل نیز

چه نیکو گفت از این دم داستانی

دو دم در تن دمد هر دم سرافیل

دمی جانبخش و دیگر جانستانی

نخستین دم بمیراند جهان را

بدوم دم کند از نو جهانی

انالفانی هوالباقی سراید

بهر سو هر نفس تسبیح خوانی

چو نی گردد تهی ار خود پراز حق

کزان دم هردمی دارد فغانی

فلک گردان بامر حضرت حق

چه گوی اندر بخم صولجانی

بگیرد یکدم از فیض از دو عالم

بدان یکدم نه این ماند نه آنی

الا ای بت شکن فرزند آذر

که داری از خلیل الله نشانی

تو ابراهیم وقتی زانکه حق را

خلیلی باشد اندر هر زمانی

بنا کن کعبه جانرا ز نو باز

چو بستی بت شکستن را میانی

مرا گوئی کزین دم نکته گوی

ندارم در خور ایندم بیانی

که یارد ترجمانی کرد جان را

که جان جز خود ندارد ترجمانی

که یارد دیده بانی کرد دل را

که دل جز دل ندارد دیده بانی

ز نادان نکته دانش چه جوئی

بجوی این نکته را از نکته دانی

شمارهٔ ۲۲

وقت تو است ای پسر که کار کنی

کار را سخت و استوار کنی

با تن چست و با قوای درست

روز و شب نغنوی و کار کنی

این گرانمایه وقت را زینهار

که مبادا بهرزه خوار کنی

روزگار است و روزگار خوش است

تا چه سان طی روزگار کنی

هر چت از کار بر کنار کنند

همه از خویش بر کنار کنی

گرد دانشوران تکاپو را

بر همه کار اختیار کنی

خرد رهنمای را با خویش

در همه حال و کار یار کنی

هم بدانسان که عقل بپسندد

نوبت خویش برگذار کنی

ساعت عمر خویش را شب و روز

همچو دانشوران شمار کنی

هر چه در خور بود بهر ساعت

نیک سنجی و برقرار کنی

کار پنهان چنان کنی که تو را

بیم نبود گر آشکار کنی

نیمه شب چشم را ز نوشین خواب

شسته و گریه های زار کنی

گر بهار است و گر خزان تو جهان

همه از خوی خود بهار کنی

دل دانا بدام ناید اگر

سیم و زر بر سرش نثار کنی

لیکن افتد بدام و رام شود

گر بخوی خوشش شکار کنی

با عدوی نهان و دیو درون

هر شب و روز کارزار کنی

تا بر این اهرمن که پیرامنت

روز و شب خفته کار زار کنی

کار دنیا ندارد آن مقدار

که بدو خاطری فکار کنی

مزرعه است این جهان و تو دهقان

که همه روز کشت و کار کنی

در زمین روان فشانی تخم

زان سپس کاین زمین شیار کنی

چیست دانی شیار؟ کاین تن را

بریاضت همی نزار کنی

بکشی نفس و از پس کشتن

گور این مرده را مزار کنی

گاو موسی است تن که قربانش

تو بفرمان کردگار کنی

تندباری است زنده بار آزار

که تو چون قتل تندبار کنی

مژده زندگانی جاوید

ارمغان سوی زنده بار کنی

ساده لوحی بدست تو دادند

که بنقش خوشش نگار کنی

صحن مینو که ساحتی ساده است

پر درختان میوه دار کنی

اندر این پهن دشت و ساده زمین

کشت سیب و به و انار کنی

جویها پر کنی زآب روان

سروها گرد جویبار کنی

از پلیدی ازار خود را پاک

نیز دل پاک چون ازار کنی

همچو عیسی ز صحبت احمق

بسوی دشت و که فرار کنی

شرع را شاه و عقل را دستور

علم را نیز دستیار کنی

نفس را چون ستور و چون استر

خسته پیوسته زیر بار کنی

چون کشیدیش زیر بار عمل

نیز خود را برو سوار کنی

نفس تواشتریست سخت حرون

توش بتقوی مگر مهار کنی

زینهار ای پسر که عمر عزیز

صرف در خمرو در خمارکنی

زینهار ای پسر که مایه عمر

بابلیس لعین قمار کنی

یا ضیاع و عقار ملک وجود

ضایع اندر سر عقار کنی

زینهار ای پسر که عمر عزیز

با فرو مایه خلق خوار کنی

از بدیها سزد بسوی خدا

که شب و روز زینهار کنی

شمارهٔ ۲۳

ای پسر گر کنی مرا پسری

بندگی کن بمردم هنری

بیهنر چون درخت خار آور

با هنر چون درخت باروری

بایدت کند و سوخت در آتش

چون نه شاخ و نه سایه نی ثمری

زی خردگام زن ز بی خردی

زی خبر راه پو ز بی خبری

بهتر آدمی شود زنده

که همان مردنست بی هنری

چون زر اندوده نقش گاو و خراست

بیهنر پوشد ار قبای زری

خویشتن را پیمبری خو کن

اگر از دوده پیامبری

راه چونین پدر اگر نروی

زشت و ناخوب و ناخلف پسری

پسری کن مرا بعلم و هنر

تا کنم نیز من تو را پدری

ما سفر کرده و جهان دیده

تو نبرده رهی و نو سفری

از پی ما بپو که هر که نکرد

رهروی مینکرد راه بری

ره چنین سخت و با نشیب و فراز

رهبر ار نه چسان شوی سپری

آدمیرا بهوش و عقل و خرد

بندگی کرده اند دیو و پری

راه خیره سران مپو که زیان

بینی از سرکشی و خیره سری

گر کنی ره ببزم پرده دران

پرده ما و خویشتن بدری

روز و شب بایدت که چون دانا

ساعت عمر خویش بر شمری

هر چه در خور بود بهر ساعت

بسپاری و ژرف در نگری

هر شب و روز را سه بهره کنی

که ز هر بهره بهره ای ببری

بهره ای بهر بندگی کردن

که از این بهره نیک بهره وری

وان دوم بهره بهر آسایش

که بگوئی و بغنوی و خوری

وان سه دیگر بکار و کرد جهان

آمد و رفت و گفت و بیع و شری

حیله ای به ز راستی نبود

تا نگردی بگرد حیله وری

دو جهان از برای تو کردند

که تو از دو جهان عزیزتری

از دو گیتی فزون بود معنات

گرچه بسیار خرد و مختصری

تو گدای خدا گدای تو خلق

گر گدائی گدای معتبری

هر شب و روز می بگرد سرت

گردد این آفتاب باختری

همه گیتی بسوی تو پویند

که تو هم کعبه ای و هم حجری

نزد نامحرمان بحرص و طمع

تا بکی آب مردمی ببری

همه گیتی سوی تو ره سپرند

که تو سوی خدا ره سپری

شمارهٔ ۲۴

نبود ره بیرون شدن امروز زمشکوی

بگذار بروز دگر ای ترک تکاپوی

از روزن مشکوی نظر کن، که نه بینی

جز برف چو بینی بسوی روزن مشکوی

از کوی نشاید شدن امروز ببرزن

چونانکه ز برزن نتوان رفت سوی کوی

هر کس که بهر سوی مقیم است چنین روز

گامی نتواند زد از آنسو بدگر سوی

هی توده سیم است بهر سو که نهی گام

هی خرمن کافور بهر ره که کنی روی

ای کاخ من از موی تو چون نامه مانی

وی کوی من از روی تو چون ساحت مینوی

یک چنگ بساغر زن و یک چنگ بمینا

وانگه بنشین همچو صراحی بدو زانوی

جوئی زمی ناب در این کاخ روان کن

از کاخ قدم چون نتوان زد بلب جوی

گر سنبل و گل یکسره در برف نهان شد

من سنبل و گل چینم از آنروی و از آنموی

در باغ چو زلفت نبود سنبل مشکین

در دشت چو رویت نبود لاله خود روی

ای ترک طرازی چو برخ زلف طرازی

از سیم طبق سازی و از مشک ترازوی

از چشم تو و زلف تو افتاده مرا دل

یکباره بچنگال دو جادوی و دو هندوی

دو زلف و دو مژگان و دو چشم تو بیکبار

کردند همه روز مرا تیره ز شش سوی

امروز که کس را نسزد حلقه بدر زد

ما دست نداریم از آن حلقه گیسوی

گه باده خوریم از دو لبت گاه ز دو چشم

گه بوسه زنیم از دو رخت گه ز دو ابروی

امروز ببین باز که چون سینه باز است

آن باغ که دی دیدی چون پر پرستوی

سیمین شود از ساق و سرین تا بسرریش

امروز سوی دشت نهد گام گر آهوی

بگشوده دهان طفل شکوفه زپی شیر

کز برف رسد بر دهنش تیر سه پهلوی

گیتی همه سرسبز و چمن نادره و نغز

گلزار شده رنگ برنگ از گل خود روی

مانند خط یار بگرد لب و رخسار

نورسته بسی سبزه خود رو زلب جوی

مستانه بهر سوی خرامان و غزلخوان

خوبان سیه چشم سیه خال سیه موی

ناگاه زمستان ز کمین گاه برآمد

زد برصف فروردین با پنجه و نیروی

آنچهره آراسته باغ بیک بار

ناگاه فرو شست ز خال خط و ابروی

نه لاله پدیدار بگلزار نه نرگس

نه سرو هویدا بگلستان و نه ناژوی

یک نیمه ز آزار فزون رفته دگر بار

برگشت سپندار مه و بهمن جادوی

سایر اشعار

شماره ۲۶ - مناجات نامه : الهی به مستان جام شهود

شماره ۲۷ - ترکیب بند : دوش من مستانه خوابی دیده ام

شماره ۲۸ - ترکیب دیگر : باد صبا نکهت جان میدهد

شماره ۲۹ - ترجیع بند : ساقی بزم مجلس آرا شد

شماره ۳۰ - ترکیب بند : بستهٔ دام رنج و عنایم

شماره ۲۶ - مناجات نامه

الهی به مستان جام شهود

به عقل‌آفرینان بزم وجود

به ساغرکشان شراب ازل

به میخوارگان می لم یزل

به آنانکه بی‌باده مست آمدند

ننوشیده می می‌پرست آمدند

به سوز دل سوزناکان عشق

به آلودگی‌های پاکان عشق

به حسنی که شد از ازل آشکار

بع عشقی که شد حسن را پرده‌دار

که از خویشتن سوی خویشم بخوان

عجب دور ماندم به پیشم بخوان

دلم مجمر آتش طور کن

گلم ساغر آب انگور کن

خُمِ می دگرباره سرجوش زد

صلایی به رند قدح‌نوش زد

صراحی بنوشید چندان شراب

که افتاد و قی کرد مست و خراب

کف می مه و درد او هاله شد

قدح را لب از باده تبخاله شد

جهان نرد دان تخته او سپهر

بود کعبتین وی این ماه و مهر

که هر روز چون بازی تخته نرد

به کام یکی گردد این کرد کرد

بیا تا به میناش سنگ افکنیم

خمش را به مینای می بشکنیم

دل و دیده بر دور ساغر نهیم

ز دوران این چرخ دون وارهیم

چه سر پنجه خصم برتافتی

به مردی به دشمن ظفر یافتی

پس آنگه به کام دل دوستان

بزن جام در ساحت بوستان

چو خوردی یکی جرعه بر خاک ریز

دگر جرعه بر خم افلاک ریز

که چون خاک را باشد از می نصیب

نشاید که بی‌بهره ماند حبیب

شماره ۲۷ - ترکیب بند

دوش من مستانه خوابی دیده ام

در دل شب آفتابی دیده ام

عکس روی آفتاب چرخ را

دوش در جام شرابی دیده ام

زانکه میفرمود جور بی حساب

باز لطف بی حسابی دیده ام

دفتری کردند حسن وعشق را

من از آن دفتر کتابی دیده ام

مژده ای صوفی کز اوراد سحر

من سحرگه فتح با بی دیده ام

من که سرمست و خرابم ای حریف

نرگس مست خرابی دیده ام

آن تجلی را که در آتش بدید

پور عمران، من در آبی دیده ام

پیچ و تابی دارم از سودا که دوش

طره پر پیچ و تابی دیده ام

عشق را ابری و آبی دیگر است

آسمان و آفتابی دیگر است

دوش باز آمد به خواب من پری

میکنم امروز دیوانه‌گری

برنتابد قوّت بازوی عشق

پنجه تقوی بدان زور آوری

در علاج کار دل بیچاره ماند

عقل افسونگر بدان افسونگری

کافری کیش من است ار میکند

زلف هندوی تو زینسان کافری

مژدگانی جان دهید ای بندگان

خواجه دارد میل بنده پروری

ملک دل آسوده شد چون شاه جان

دارد آهنگ عدالت گستری

چون رسد فرمان شاه عشق، نیست

عقل را چاره بجز فرمان بری

بختم از خواب گران برداشت سر

نیست کار من از این پس سرسری

حبذا روزی که دور آسمان

آسمانی کرد و اختر اختری

هیچ دیدستی که با ذره سخن

گوید از لطف آفتاب خاوری

میرسد بازار ما را زاسمان

با دو صد فر و سعادت مشتری

از خرد مقصود دل حاصل نشد

عقل تا فانی نشد واصل نشد

نفخه باد صبا جان میدهد

نکهتی از زلف جانان میدهد

میوزد این باد گوئی از یمن

که نبی را بوی رحمن میدهد

میرسد این مرغ گویا از سبا

کو بشارت زی سلیمان میدهد

قصه ابسال و راز عشق او

مژده در گوش سلامان میدهد

یا بشیر از مصر بوی پیرهن

در مشام پیر کنعان میدهد

یا که در ظلمات حیرت خضر راه

مژدگانی زاب حیوان میدهد

یا که جبریل امین مژده نجات

ماه کنعان را ز زندان میدهد

یا پیام رعد در گوش صدف

مژده ها از ابر نیسان میدهد

یا نسیم صبحدم از نوبهار

جان باطفال گلستان میدهد

میدمد خورشید و عاشق را خلاص

از شبیخونهای هجران میدهد

مژده وصل از بت دلجوی ما

بعد نومیدی و حرمان میدهد

گوش دل دادیم با سلطان جان

تا دل و جان را چه فرمان میدهد

شکرلله شاخ صبر آمد ببار

صد هزاران گل شگفت ازنوک خار

باز با پیمانه پیمان کرده ام

ترک کفر و ترک ایمان کرده ام

جسم را درمحفل جان برده ام

جان نثار راه جانان کرده ام

در ضمیر خاک از جانهای پاک

شد هویدا آنچه پنهان کرده ام

چون خلیل این آذر نمرود را

گرد خود ورد و گلستان کرده ام

عقل کافر بود در آئین عشق

من ز نو بازش مسلمان کرده ام

نی که با تیغ فنا در پای عشق

عقل را یکباره قربان کرده ام

منکه فرمان دارم از سلطان عشق

عقل را در قید فرمان کرده ام

سخت مشکل بود کار از دست عقل

من بدست عشق آسان کرده ام

نیز آبادان کنم این کاخ را

که بدست خویش ویران کرده ام

بر در این خانه چون ویرانه شد

حلقه زد خورشید و صاحبخانه شد

بر سر لطف آمد آن دلدار ما

جان فدای یار شیرین کار ما

در دل چون سنگ او تاثیر کرد

عاقبت این ناله های زار ما

می خلید اندر دل ما خارها

صد هزاران گل شکفت از خارما

صبحدم دیدم که ناگه آفتاب

میزند سر بر در و دیوار ما

یوسف از کنعان بپای خویشتن

مشتری شد بر سر بازار ما

کفر ما آخر به ایمان میکشد

چون سر زلف تو شد زنار ما

عشق بود آن یار کز اول قدم

هم غم ما بود و هم غمخوار ما

عشق بود آن دوست کز روز ازل

هم دل ما بود و هم دلدار ما

آفتاب روی او برهان ماست

شیخ و زاهد گر کند انکار ما

آفتاب آمد دلیل آفتاب

گر دلیلت باید از وی رو متاب

گر خم زلف تو طراری کند

لعل جان بخشت وفاداری کند

گفتمش لعلت کند کامم روا

زیر لب خندید و گفت آری کند

در پریشانی خم گیسوی یار

جمع دل ها را نگهداری کند

عشق اگر این خانه را ویرانه کرد

نیز عشق این خانه معماری کند

غم فزائی کرد اگر هجران شبی

نیز روزی وصل غمخواری کند

روی دلجوی تو شمس طالع است

گر خم زلفت شب تاری کند

خار اگر خاری نماید، شاخ گل

گل دهد، گلزار گلزاری کند

در دل خم خون تاک آید بجوش

در کف ما جام سرشاری کند

بخت دشمن سرگران گردد زخواب

طالع ما عزم بیداری کند

من گرفتم خونبها زان لعل لب

گر بریزد خون من نبود عجب

شاه ما دیروز بار عام داد

مر گدایانرا بسی انعام داد

هم بلفظ خویش لطف وجود کرد

هم بدست خویش نقل و جام داد

می کشانرا از لب و از چشم خویش

گاه مستی، پسته و بادام داد

آفرین بر عشق و نفرین برخرد

کین بیاران دانه و آن دام داد

گو بسوزد زین سخن کام و زبان

فاش گویم کم ز لعلش کام داد

داد امروزم دو صد بوس از لبی

که بمن دیروز صد دشنام داد

پادشاهان بنده خاص منند

بنده خاصم چو آن شه نام داد

عشق بود آن جوهر و روح وجود

کم رهائی از همه اوهام داد

چون بدست افتاد زلف چون شبش

کام دل حاصل شد از لعل لبش

دوشم اندر بزم خاصش بار بود

محفلی خاص و تهی ز اغیار بود

ما و دل بودیم و غیر از ما نبود

نه، نه من بودم نه دل، دلدار بود

عقل اگر در بزم ما گامی نهاد

بر مثل چون صورت دیوار بود

هر سخن کز لعل دلجویش گذشت

صد هزاران دفتر اسرار بود

روی او چون شمس طالع، بزم ما

از رخ او مطلع الانوار بود

زلف پر چینش کمندی پر گره

که بهر چینش دو صد تاتار بود

بسکه بشنیدیم از فرخار نام

بزم ما از روی او فرخار بود

بوستانی دلگشا بی باغبان

غنچه بشگفته بی خار بود

چشم گردون رفته در خواب گران

لیک چشم بخت ما بیدار بود

بر رخش جز زلف پیرایه نبود

آفتابی بود و جز سایه نبود

بر جمالش غازه و آئین نبود

بر رخش جز طره مشکین نبود

خرمنی از ماه بود اندر میان

که بر او جز خوشه پروین نبود

جز رخی تابنده و زلفی سیاه

حرفی از تصویر کفر و دین نبود

طره اش چین و شکن بسیار داشت

لیکش اندر طاق ابرو، چین نبود

از دعا تا استجابت فاصله

هم بقدر گفتن آمین نبود

هم لبش را لطف بود و قهرنی

هم دلش را مهر بود و کین نبود

هر چه از لعل لبش دل کام جست

لعل دلجویش بجز تمکین نبود

ترک ما آورد این سنت بعشق

ورنه خوبان را وفا آئین نبود

جمله خوبان دیده ام، در هیچیک

لطف و خوبی و صفا چندین نبود

طبع موزون با قد موزون نبود

شعر شیرین با لب شیرین نبود

لطف طبع و چهره زیبا نبود

حسن خلق و زلف مشک آگین نبود

با لب شیرین او شعر حبیب

چون شنیدم قابل تحسین نبود

هر که نیکو رو بود، بد خو بود

خوی و روی یار ما نیکو بود

راز جان با یار جانی گفته شد

جمله اسرار نهانی گفته شد

نیز آن رازی که ناید بر زبان

با زبان بی زبانی گفته شد

ترجمانی بود با عقل و چو عقل

لال شد، بی ترجمانی گفته شد

نز لب لعلش دم ازلیت و لعل

نی جواب لن ترانی گفته شد

کس بصورت می نیارد فهم کرد

آنچه از علم معانی گفته شد

نزد یار نکته سنج نکته دان

هر چه بود از نکته دانی، گفته شد

جبرئیل از عرش آورد این سخن

یا که از سبع المثانی گفته شد

از زبان عشق بی فکر و خیال

بی تامل رایگانی گفته شد

ابر رحمت بود یا آب حیات

که بدین صاف و روانی گفته شد

طبع من شد مطلع الشمس این زمان

کین سخن نیز آسمانی گفته شد

دوش سیلی راه در این خانه کرد

که سراسر خانه را ویرانه کرد

شماره ۲۸ - ترکیب دیگر

باد صبا نکهت جان میدهد

مژده ز اسرار نهان میدهد

از دم پیراست مگر این نسیم

کو نفس بخت جوان میدهد

نفحه عیسی است که در مرغ گل

جان و دل و روح روان میدهد

نسیه زاهد که دروغ است ولاف

پیر مغان نقد روان میدهد

معجزه پیر من از یک نظر

روح یقین را بگمان میدهد

سرو بهشت است که از هر ورق

هر چه دلت خواست همان میدهد

هر چه شنیدی ز جمال قدیم

روشن و تابنده نشان میدهد

هر که بود کور و کر از یک نفس

گوش دل و عین عیان میدهد

باد صبا باز وزیدن گرفت

مرغ سحر باز پریدن گرفت

خواب مکن خواب بهنگام نیست

وقت سحر جز قدح و جام نیست

باد سحر میوزد از طرف گل

مرغ سحر را دگر آرام نیست

مرغ سحر مرغ دل عاشق است

وحشی و با هیچکس اورام نیست

دانه و دامش چه بود؟ زلف و خال

صید بجز دانه این دام نیست

نامه و پیک از چه فرستی بمن

خویش بیا بوسه به پیغام نیست

چون بجز ابرام نگردی تو رام

چاره بجز کدیه و ابرام نیست

جز لب و چشم تو در این بزم عیش

می زده را پسته و بادام نیست

محفل ما خلوت خاص دل است

مجلس خاص است وره عام نیست

هر دمی از باده دو عید آورند

هر نفسی لبس جدید آورند

خیز که مستانه شرابت دهند

مرغ دل از بهر کبابت دهند

بر در میخانه اگر سر نهی

طاعت ناکرده، ثوابت دهند

تا نکنی بیم ز روز حساب

باده فزونتر ز حسابت دهند

عذب بود نام نهندش عذاب

مشنو اگر بیم عذابت دهند

گر طلبی خرمن ما را زکوه

بیشتر از حد نصابت دهند

گر طلبی خرمن ما را زکوه

بیشتر از حد نصابت دهند

خدمت مستان خرابات کن

بو که دلی مست و خرابت دهند

یک دو کتابی بزن از دست پیر

تا خبر از سر کتابت دهند

در عوض کوثر و تسنیم و خلد

یکقدح از باده نابت دهند

ناله نی نفخه صور آمده است

می زده را روز نشور آمده است

مرغ سحر باز نوا بر کشید

صبح سعادت ز افق بردمید

دولت جاوید در آمد ز در

خضر بسر چشمه حیوان رسید

مطرب از این راز که در پرده گفت

نیمه شبان پرده یاران درید

ساقی مستانه بیک جام می

وقت سحر خون حریفان خرید

باده کشان را بسرای عدم

برد و سوی ملک وجود آورید

نفخ نخستین همه فانی شدند

نفخ دوم باز ز نو آفرید

خون صراحی است که در ساغر است

یا سر اندیشه که ساقی برید

باز نگردد بسوی خانقاه

شیخ که در میکده دوش آرمید

منقبت حضرت پیر من است

هر چه خدا گفت و پیمبر شنید

بئر معطل خم و پیمانه بود

قصر مشیدان در میخانه بود

سبحه که یکرشته و صد دانه بود

رشته تار و گل پیمانه بود

خانه معمور که شد بر فلک

خشت و گلش از در میخانه بود

دعوت زاهد شد اگر مستجاب

از دم یک ناله مستانه بود

عقل نخستین که نخستین قدم

زد برهش یکدل دیوانه بود

از خم گیسوی درازش سخن

گاه به چین گاه به فرغانه بود

محرم آن طره که با صد زبان

دم نزد از پیچ و خمش، شانه بود

نغمه منصور که بردار زد

ناله ای از استن حنانه بود

بزم حقیقت که نگنجد بعرش

یکدل آشفته و ویرانه بود

بعد مسافت ز ازل تا ابد

یکقدم از همت مردانه بود

نه صدف انباشته در یکدگر

مخزن این گوهر یکدانه بود

دور زدم گرد جهان سربسر

در پی آن یارکه در خانه بود

خانه چو ویرانه شد آمد بدست

گنج حقیقت که بکاشانه بود

لیلی و مجنون بحقیقت منم

هر چه شنیدی دگر افسانه بود

ارض جنان روز ازل ساده بود

بهر همه صورتی آماده بود

باده وقت سحرت نوش باد

در دلت از ساغر می جوش باد

هر چه بجز باده بود، یاد او

از دل پاک تو فراموش باد

دلق ریائی ز طربهای دوش

بر سر و بر دوش تو روپوش باد

دوش زدی می که شدت نوش جان

نوشتر امشب میت از دوش باد

آنکه بیادش زده ای می، ترا

شب همه شب خفته در آغوش باد

هر که بود با تو حریف و ندیم

همچو تو مستانه و مدهوش باد

هر چه گذشته است از این داستان

لعلت از آن واقعه خاموش باد

مست نگاه تو نگاه من است

چشم سیاه تو گواه من است

ای غم راحت و ریحان من

یاد رخت هم نفس جان من

لعل لبت پسته خندان من

دانه خال تو سپندان من

این من و تو خیزد اگر از میان

هر چه بود زان تو، هست آن من

لعل لبت مهر سلیمان من

دیو و پری جمله بفرمان من

عرصه شش سوی زمین کرده اند

تا بفلک ساحت زندان من

ساحت زندان که چنین دلگشا است

تا چه بود صحن گلستان من

از ازل آمیخته در یکدگر

با دل و جان تو، دل و جان من

فاتحه و خاتمه در مدح تو است

هر چه نوشته است بدیوان من

در معانی که در او سفته ام

از لب لعل تو سخن گفته ام

آمده سر مست خرابی دگر

که بکفش جام شرابی دگر

خوردن می باشد اگر چه ثواب

دادن می هست ثوابی دگر

علم بسی خواندم و دیدم کتاب

دفتر عشق است کتابی دگر

شیر فلک بهر کبابت سزاست

مرغ دل ماست کبابی دگر

وسمه و حنا است زنان را خضاب

لایق مرد است خضابی دگر

دوزخ اگر چند عذاب خداست

صحبت شیخ است عذابی دگر

خیز که تا در بر دل ره کنیم

ره بسوی محفل الله کنیم

بر در میخانه بهر دم دو عید

دلکش و مستانه و سعد و سعید

میکده پیر پر از نقد زر

مدرسه شیخ ز وعد و وعید

خلقت اول تو ندانسته ای

تا بسراغی تو ز لبس جدید

خیز که تا فاش نمایم ترا

چهر ز رخسار رقیب و عتید

مفتی و شیخ است که در خانقاه

این یک قائم بود آن یک حصید

غمزه ساقی است که در یک نظر

کرده پدید آیت رجع بعید

هر که مزید از لب لعلش سرود

از خط مصحف که لدنیا مزید

قامت مغزاده و مینای می

گشته پدیدار ز لبس جدید

لعل لبش مژده رب غفور

هجر رخش آیت باس شدید

درج گهر از لب جان پرورش

مطلع منظومه طلع نضید

سبحه که صد دانه و یکدام بود

رشته ناتاب و گل جام بود

باده کشان وقت صبوح آمده است

می بقدح راحت روح آمده است

بر سر ناصح زن و درهم شکن

توبه اگر چند نصوح آمده است

رندی و قلاشی شیخ و فقیه

نزد حریفان بوضوح آمده است

انده و اندیشه چه طوفان نوح

می بمثل کشتی نوح آمده است

دامن آلوده شیخ از شراب

بر مثل خون جروح آمده است

بر سر اندیشه لجام افکنید

از قدح می که جموح آمده است

خاک در میکده مرهم کنید

بر دل زاهد که قروح آمده است

نیمی هشیارم و یکنیمه مست

ساغری ای ترک که رفتم زدست

دوش بگو باده کجا خورده

مست شدی باده چرا خورده

باده بابرام تو را داده اند

یا بدل خود برضا خورده

میزند از چشم و لبت جوش می

دوش مگر میکده را خورده

دردی پیمانه تو را نوش باد

کز قدح اهل صفا خورده

باد حلالت که چنین باده

در سحر از دست خدا خورده

باده نهانی زده ای نیمه شب

یا که هویدا بملا خورده

فاش بگو باده روز الست

نیمه شب از دست بلی خورده

یا می الا بگه صبحدم

از خم و از ساغر لا خورده

بر طرب نغمه مزمار و نی

بر نفس باد صبا خورده

زود برو شحنه بدنبال تو است

شیخک در پرسش احوال تو است

خیز و مرا بر در خمار بر

مست کن و بر سر بازار بر

بر سر بازار فتادم چو مست

از تن و سر خرقه و دستار بر

عور چو گشتم عسس و شحنه را

گوی مرا بر بسر دار بر

از در میخانه سوی خانقاه

یک دو سبو باده سرشار بر

شیخ که انکار کند باده را

با دو قدح بر سر اقرار بر

نوبت پاس از شب زنگی گذشت

صبح، رخ تیره شب در نوشت

دست کشیدیم ز فقه و اصول

روی نهادیم بفقر و وصول

رند قدح نوش زما گشت شاد

شیخ ریا کار ز ما شد ملول

چشم گشودیم بروی حبیب

گوش ببستیم ز قول عدول

شماره ۲۹ - ترجیع بند

ساقی بزم مجلس آرا شد

می گلگون ز خم بمینا شد

نرگس دوست میفروش آمد

لعل دلدار باده پیما شد

می که در شیشه بود پرده نشین

در قدح بی حجاب پیدا شد

پرده شرم را درید شراب

راز دل از زبان هویدا شد

غیر را غیرت از میان برداشت

چون مسما حجاب اسما شد

جسم گردید جان و جان جانان

خاک شد تاک و تاک صهبا شد

قطره شد جوی و جوی چشمه و باز

چشمه را روی سوی دریا شد

نفی و اثبات از میان برخاست

هر چه لا بود عین الا شد

وحدت و کثرت از میان برداشت

ازل و لم یزل بیکجا شد

هر چه معنی نمود صورت بود

هر چه صورت نمود معنی شد

ما سرودیم و هو جواب آمد

این ندا باز خود منادی شد

گر نیابی تو سر این اسرار

یک سخن حل این معما شد

که سحرگه بکوی باده فروش

ساقی و جام باده گویا شد

که همه هرچه بود و هست توئی

شیخ مستور و رند مست توئی

مطربا پرده دگر بنواز

تا که بی پرده بر بگویم راز

ساز کن نغمه عراق که ما

بازگشتیم از طریق حجاز

حرم ما حریم میخانه است

سوی آن قبله میبریم نماز

کعبه ماست خانه خمار

مسجد ماست آستان نیاز

عشق خود، راز خوبش میگوید

اوست گوینده من نیم غماز

دارد ار صد هزار راه، بود

هر رهش را دو صد هزار آواز

گه عراقی و گه حجازی و گاه

از حسینی و گاه از شهناز

وین همه نغمه میشوند یکی

با لب نی نوا چه شد دمساز

وین یکی گشت عین یکتائی

شد دم ما نی و لب نی باز

گوش عقل این نوا نمیشنود

عقل با عشق کی شود همراز

می طپد مرغ دل بسینه مگر

میکند سوی آشیان پرواز

نیشتر میزنند بر رگ جان

نغمه بربط و ترانه ساز

دوش میسوختم ز آتش عشق

میسرودم میان سوز و گداز

که همه هر چه بود و هست توئی

شیح مستور و رند مست توئی

دوش رفتم بسوی بزم حضور

بیخود و مست و سرخوش و مخمور

قامش چون قیامت و ز لبش

در جهان اوفتاده شور نشور

بزم خالی و باده صافی و یار

همچو چشمان مست خود، مخمور

دیدم از جام و ساقی و مطرب

بزمکی خاص و مجلسی معمور

گوش گردون ز گوش مشغله کر

چشم اختر ز شمع و مشعله کور

ساقی بزم رشک حورالعین

باده جام چون شراب طهور

الغرض محفلی که جنت خلد

داشت زان، بزم صد هزار قصور

پیر در صدرو می کشان گردش

همه مست شراب و شهد حضور

همه با هم بسان باده و جام

جمله با یکدیگر چو شعله و نور

نور شمع از زجاجه کرده طلوع

راز دل از زبان نموده ظهور

جسم و جان متحد نموده چنان

که یکی گشته ناظر و منظور

عقل از پشت در نظاره کنان

عشق از پیش صف نموده عبور

کردم القصه نارسیده، سلام

وعلیکم جواب گفت از دور

آن یکی گفت حجکم مقبول

وان دگر گفت سعیکم مشکور

ریخت بس شادی از در و دیوار

غم فرح گشت و غصه عین سرور

پس بآهنگ لحن داودی

خواند مطرب نوای این مزمور

که همه هر چه بود و هست توئی

شیخ مستور و رند مست توئی

باز لبریز شد قدح ز شراب

باز سر جوش زد خم از می ناب

باز ساقی صلای عشرت داد

بقدح خوارگان مست خراب

باز آن پرده دار بزم وجود

پرده بگرفت و برفکند نقاب

باز آن شاهد سرای شهود

از رخ غیب برگرفت حجاب

قفس تن شکست طائر جان

رفت زی آشیان دل بشتاب

قطره گردید بحر بی پایان

ذره شد آفتاب عالم تاب

ساده بود آنچه مینمود صور

باده بود آنچه مینمود حباب

روی خود را در آب و آینه دید

گشت از عشق خویشتن بی تاب

نی غلط گفتم آب و آینه چیست

که هم او بود آینه هم آب

گنج رازی که خود کلیدش بود

کردش از حسن خویش فتح الباب

جلوه بنمود و باز شد مستور

چشم بگشود و باز رفت بخواب

حسن در پرده بود، عشق آمد

از رخ حسن برگرفت حجاب

نقطه ای بود حسن و کرد پدید

عشق زان نقطه صد هزار کتاب

عشق نیرنگ ساز پیدا کرد

اینهمه نقش رنگ رنگ بر آب

حل مشکل ز عشق جوی که عشق

آیه محکم است و فصل خطاب

ساخت بس رنگ و باخت بس نیرنگ

موج زن شد هزار گونه سراب

عقل کی پی برد بدین معنی

عشق میگوید این سوال و جواب

مطرب عشق دوش خوش می گفت

با نوای دف و صدای رباب

که همه هر چه بود و هست توئی

شیخ مستور و رند مست توئی

شماره ۳۰ - ترکیب بند

بستهٔ دام رنج و عنایم

خستهٔ درد فقر و فنایم

سفتهٔ دست کرب و بلایم

خشک شاخی، نه بر، نی نوایم

چیستم؟ کیستم؟ از کجایم؟

ناتوانی ز ره باز مانده

بنده‌ای خواجه از پیش رانده

دیو و غولم سوی خویش خوانده

نفس شومم به هر سو کشانده

بند بنهاده بر دست و پایم

رانده از خلد مانند آدم

چون سلیمان ز کف داده خاتم

نزد اصحاب کهف از سگی کم

چیستم؟ کیستم؟ ننگ عالم

چند پرسی ز چون و چرایم

آستانی به در سر نهاده

حلقه‌ای چشم بر در نهاده

بنده‌ای دل به داور نهاده

چون قلم سر به خط بر نهاده

تا کند تیغش از تن جدایم

نیست جز فقر در طیلسانم

نیست جز عجز طی لسانم

سفله‌تر از همه ناکسانم

راست گویم خسی از خسانم

برده زین سو بدان سو هوایم

گر بلندی دهد، آسمانم

ور به پستی نهد، آستانم

خود به خود من نه اینم نه آنم

هر چه گوید چنانم، چنانم

هم ازو درد و هم زو دوایم

من ز خود هست و بودی ندارم

من ز خود ربح و سودی ندارم

من ز خود تار و پودی ندارم

من که از خود نمودی ندارم

بیخودانه چه سان خود نمایم

سال‌ها در جهان زیستم من

ره نبردم که خود کیستم من

چند پرسی ز من چیستم من

نیستم نیستم نیستم من

کز عدم زی فنا می‌گرایم

بنده را پادشاهی نیاید

از عدم کبریائی نیاید

بندگی را خدائی نیاید

از گدا جز گدائی نیاید

من گدا من گدا من گدایم

بنده‌ام گر به خویشم بخواند

رانده‌ام گر ز پیشم براند

آستانم چو بر در نشاند

پاسبانم چو بر ره بماند

هر چه گوید جز او را نشایم

گوئی اندر خم صولجانش

گردی اندر ره آستانش

کمترم از سگ پاسبانش

بنده‌ام بر در بندگانش

این بسنده است فرّ و بهایم

گر بخواند به خویشم، فقیرم

ور براند ز پیشم، حقیرم

گر بگوید امیرم، امیرم

ور بگوید بمیرم، بمیرم

بندهٔ حکم و تسخیر رایم

ای که جوئی تبار و نژادم

ز آتش و آب و از خاک و بادم

من نخستین دم از خاک زادم

زادهٔ خاک و خاکی نهادم

هر نفَس جبهه بر خاک سایم

از عدم حرف هستی نشاید

دعوی کبر و مستی نشاید

خاک را جز که پستی نشاید

از فنا خودپرستی نشاید

من فنا من فنا من فنایم

دیوی اندر به پیرامن من

ماری اندر به پیراهن من

ز آتشی شعله در دامن من

برقی افتاده در خرمن من

سوخته جمله برگ و نوایم

سخت در دام تشویش مانده

یک قدم پس یکی پیش مانده

خسته و زار و درویش مانده

بینوا با دل ریش مانده

ای خدا ره سوی خود گشایم

مست و بیهوش و دیوانه‌ام من

روز و شب گرد ویرانه‌ام من

نه ز حرم نی ز میخانه‌ام من

از خرد سخت بیگانه‌ام من

با سگ کوی او آشنایم

هر نفس می‌فرستد دو عیدم

هر زمان داده رجع بعیدم

گه شقی سازد و گه سعیدم

کرده میقات یوم الوعیدم

داده میزان یوم الجزایم

قبضه‌ای از دو عالم سرشته

خاک و افلاک و دیو و فرشته

سرّ وحدت در این قبضه هشته

اسم اعظم بر او بر نوشته

گر خبر خواهی از مبتدایم

ساخته جسم و جانم زِ دو جهان

در نهادم نهاده دو کیهان

در دو گیتی چه پیدا چه پنهان

کرده انموذجی نک منم هان

ساخته جام دو جهان نمایم

بر زبان عقده‌ای همچو موسی

کرده مرغی ز گِل همچو عیسی

در دل حوت چون پور متی

نسخه اصلی آیات کبری

معجزات همه انبیایم

راز تورات و انجیل و فرقان

سرّ تنزیل و تأویل قرآن

هم در انگشت مهر سلیمان

هم به کف چوب موسی بن عمران

گه عصا و گهی اژدهایم

من یکی نیستم صد هزارم

گر به یک میزر و یک ازارم

از عدد واحد است اعتبارم

در مراتب فزون از شمارم

بی‌خبر ز ابتدا، انتهایم

پیرو امر و نهی کتابم

بندهٔ شاه مالک رقابم

پای اگر بر سر آفتابم

سر به پای سگ بوترابم

خاک راه شه دین رضایم

گر به صورت حقیر و کهینم

من به معنی کتاب مبینم

از نژاد بزرگان دینم

شیعهٔ صالح المؤمنینم

بندهٔ خاتم الاوصیایم

ای ظهور جلال خدائی

نی خدائی نه از حق جدائی

ملک ایجاد را ناخدائی

امر حق را تو حرف ندائی

من چه گویم که رجع الصدایم

بنده‌ام، ره به جائی ندارم

عقل و تدبیر و رائی ندارم

در سر از خود هوائی ندارم

ره به دولت‌سرائی ندارم

درگه دوست دولت‌سرایم

بنده‌ام عاجز و خسته بسته

بر در خانهٔ دل نشسته

در به روی همه خلق بسته

تار الفت به یک ره گسسته

غیرت خواجه از ما سوایم

بنده‌ام با دو صد عیب و علت

عجز و خواری و زاری و ذلت

با همه شرمساری و خجلت

ای خداوند اقبال و دولت

نیست جز بر درت التجایم

من اگر با تو همراه باشم

از دل خویش آگاه باشم

در ره بندگی شاه باشم

در صف کان لله باشم

تو مرائی اگر من ترایم

عشق را ذوق مستانه خوشتر

ذوق مستی ز دیوانه خوشتر

چشم ساقی ز پیمانه خوشتر

با خیال تو ویرانه خوشتر

صد ره از سدرة المنتهایم

باغ جنت مثالی ز رویت

حوض کوثر دمی از سبویت

چشمه خضر آبی ز جویت

هر سحرگه رساند ز کویت

مژدهٔ وصل، باد صبایم

چشم جادوی خون‌خوار داری

تیغ مژگان خون‌بار داری

همچو من کشته بسیار داری

تا ز قتلم چه انکار داری

چون بود یک نظر خون‌بهایم

مستی باده‌نوشان ز جامت

هستی خرقه‌پوشان ز نامت

عاشقان سوی شرب مدامت

عارفان سوی ذوق پیامت

می‌زنند از دو سو مرحبایم

ای غمت مایهٔ شادمانی

یاد روی تو روز جوانی

وصل تو دولت جاودانی

تار زلف تو سبع المثانی

لعل دلجویت آب بقایم

وه که هم مهره هم مار داری

هم رطب بار و هم خار داری

خسته‌ها با دل زار داری

کشته‌ها بر سر دار داری

تا چه باشد ز تیغت سزایم

بخش یک

قصاید

سایر اشعار

غزلیات

شمارهٔ ۱ : بالله که یکی از خود بخودآ

شمارهٔ ۲ : نهان در خاک کن ما و توئی را

شمارهٔ ۳ : جوهر قدسی، نهفته رخ در آب و گل چرا

شمارهٔ ۴ : هرشب من و دل تا سحر در گوشهٔ ویرانه‌ها

شمارهٔ ۵ : سالها بر کف گرفتم سبحه صد دانه را

شمارهٔ ۶ : محو آن روی پریواریم ما

شمارهٔ ۷ : بربسته دست جور فلک پای اگر مرا

شمارهٔ ۸ : ای عشق گرفتی سخت ناگاه دهان ما را

شمارهٔ ۹ : کرد چرخ دورو، دو موی مرا

شمارهٔ ۱۰ : روز و شب در حسرت و اندوه تیماری چرا

شمارهٔ ۱۱ : دل دیوانه بدر شد سحر از خانه ما

شمارهٔ ۱۲ : فکر و اندیشه بیهوده چرا

شمارهٔ ۱۳ : میبرد خیل غم اسیر مرا

شمارهٔ ۱۴ : شیخنا تا کی گران‌تر می‌کنی عمامه را

شمارهٔ ۱۵ : بحر اندیشه فرو برده بیک بار مرا

شمارهٔ ۱۶ : ای برده دل ما و سپرده دل خود را

شمارهٔ ۱۷ : امشب آن ترک وعده داده مرا

شمارهٔ ۱۸ : از عقل، عشق کرده عجب بی خبر مرا

شمارهٔ ۱۹ : صافی آبست ز آبگینه هویدا

شمارهٔ ۲۰ : چه شده باز چه افتاده مرا

شمارهٔ ۲۱ : خیل انده ز جای برد مرا

شمارهٔ ۲۲ : یارب بدست ما که داد امشب گریبان ترا

شمارهٔ ۲۳ : ایکه کشتی ز انتظار مرا

شمارهٔ ۲۴ : خریدستی بهیچ ایخواجه ما را

شمارهٔ ۲۵ : مده بغمزه اجازت دو چشم جادو را

شمارهٔ ۲۶ : چون ترک جنک جوی من از در در آیدا

شمارهٔ ۲۷ : آنکو سرشت مهر تو اندر سرشت ما

شمارهٔ ۲۸ : پر کن از خم می کدوی مرا

شمارهٔ ۲۹ : من خرابم شش جهت آباد باشد یا خراب

شمارهٔ ۳۰ : ایدو زلفت سپاه بی ترتیب

شمارهٔ ۳۱ : چشم تو امشب شده مست از شراب

شمارهٔ ۳۲ : برخیز و در قدح فکن آن جوهر مذاب

شمارهٔ ۳۳ : ایکه گوئی شاه خوبانرا وفائی نیست، هست

شمارهٔ ۳۴ : در کوی عشقبازی ننگ است و نام نیست

شمارهٔ ۳۵ : بندگی درکوی عشق از پادشائی خوشتر است

شمارهٔ ۳۶ : نیمه رفت از شب اکنون هیچکس بیدار نیست

شمارهٔ ۳۷ : خوبی بخوش اندامی و سیمین ذقنی نیست

شمارهٔ ۳۸ : بزم عشرت بژاژخائی نیست

شمارهٔ ۳۹ : زردی برگ خزان عکس رخ زرد من است

شمارهٔ ۴۰ : بندگی بر در مردان خدا دین من است

شمارهٔ ۴۱ : این کیست چنین ستاده سرمست

شمارهٔ ۴۲ : در سلسله عشق که بگسیختنی نیست

شمارهٔ ۴۳ : بیا زاهد مزن دم زین خرافات

شمارهٔ ۴۴ : صوفی امروز مگرمست زجامی دگر است

شمارهٔ ۴۵ : ملک تسلیم و رضا دولت درویشان است

شمارهٔ ۴۶ : در ره عشق نامرادی نیست

شمارهٔ ۴۷ : چهر حق را جلوه اندر کعبه و میخانه نیست

شمارهٔ ۴۸ : ما را بشیخ شهر سوال و جواب نیست

شمارهٔ ۴۹ : در مدرسه علم و عمل آموختنی نیست

شمارهٔ ۵۰ : دوش با یک جام می ساقی خرابم کرده است

شمارهٔ ۵۱ : هر چه پوئی جز ره حق باطل است

شمارهٔ ۵۲ : قسم تو اگر بیش بود کم شدنی نیست

شمارهٔ ۵۳ : بشکست اگر جام سر سنگ سلامت

شمارهٔ ۵۴ : این کیست که او پرده ز رخسار کشیده است

شمارهٔ ۵۵ : ذوق عارف دگر و مشرب عامی دگراست

شمارهٔ ۵۶ : بر لبم گوش نه که بانگ نی است

شمارهٔ ۵۷ : تسبیح تو ایشیخ که صد دانه تمام است

شمارهٔ ۵۸ : از داغ غمت هر که دلش سوختنی نیست

شمارهٔ ۵۹ : اگنون که گذشته ز شب تیره دو پاس است

شمارهٔ ۶۰ : تو را آئینه محتاج حلب نیست

شمارهٔ ۶۱ : شیخ و زاهد دوش اگر منع از شرابم کرده است

شمارهٔ ۶۲ : مطرب امروز مگر نغمه سرائی دگر است

شمارهٔ ۶۳ : ای مغبچه کو ره خرابات

شمارهٔ ۶۴ : از هیچ دری حاجت درویش روا نیست

شمارهٔ ۶۵ : خانه گه تاریک و گاهی روشن است

شمارهٔ ۶۶ : هر سر که بسودای طلب باختنی نیست

شمارهٔ ۶۷ : امروز جمال تو طرح دگر افتاده است

شمارهٔ ۶۸ : یک امشبی که توئی در برابرم سرمست

شمارهٔ ۶۹ : سلیمان را جز این تن اهرمن نیست

شمارهٔ ۷۰ : این خرمن هستی که بجز سوختنی نیست

شمارهٔ ۷۱ : فلک از سینه ما دود آهی است

شمارهٔ ۷۲ : کار ما باز مشکل افتاده است

شمارهٔ ۷۳ : این نفس بداندیش بفرمان شدنی نیست

شمارهٔ ۷۴ : از شیخ بپرسید گر از اهل کتاب است

شمارهٔ ۷۵ : با دوستان ثشسته چه جای ملامت است

شمارهٔ ۷۶ : در میان عاشق و معشوق رازی دیگر است

شمارهٔ ۷۷ : شکسته زلف یکی ترک مست یار منست

شمارهٔ ۷۸ : در حجاب خرقه و دستار، مستی خوشتر است

شمارهٔ ۷۹ : در محفل اغیار همه غنج و دلال است

شمارهٔ ۸۰ : این خانه که پیوسته در او جوش و خروش است

شمارهٔ ۸۱ : دلم در سینه چون ساغر بجوش است

شمارهٔ ۸۲ : ما روی بمیخانه و زاهد بحجاز است

شمارهٔ ۸۳ : آب بودم صحبت آذر گلابم کرده است

شمارهٔ ۸۴ : شه وجود عجب قاصدی فرستاده است

شمارهٔ ۸۵ : دستار تو ای شیخ که صد حلقه فزون است

شمارهٔ ۸۶ : بکیش زاهدان گرمی حرام است

شمارهٔ ۸۷ : زمامم در کف پیری فقیر است

شمارهٔ ۸۸ : من که بی پیمانه مستم حاجت پیمانه نیست

شمارهٔ ۸۹ : چون باده بجام است همه کار بکام است

شمارهٔ ۹۰ : گر خدای سپهر یار من است

شمارهٔ ۹۱ : دل عاشق که نازکتر زجام است

شمارهٔ ۹۲ : دوستان نوبت سپیده دم است

شمارهٔ ۹۳ : ایخواجه شنیدم که لبت کان نبات است

شمارهٔ ۹۴ : شد وقت سحر چشم تو تا چند بخواب است

شمارهٔ ۹۵ : آن جامه بر آن بدن چه زیباست

شمارهٔ ۹۶ : عشق است که اندر دو جهان راه نجات است

شمارهٔ ۹۷ : کس نیست که از لعل تو دشنام شنیده است

شمارهٔ ۹۸ : از زلف سیاهت که همه چین و شکنج است

شمارهٔ ۹۹ : نوبت عشرت است و وقت صبوح

شمارهٔ ۱۰۰ : تو را مسجد مرا میخانه ای شیخ

شمارهٔ ۱۰۱ : قدم بگذار و از ما بگذر ای شیخ

شمارهٔ ۱۰۲ : روز بحث از رساله دارد شیخ

شمارهٔ ۱۰۳ : بکوی میفروشم بار دادند

شمارهٔ ۱۰۴ : شیخ است و حلقه بر در خمار میزند

شمارهٔ ۱۰۵ : بخت اگر یاری کند دلدار دلداری کند

شمارهٔ ۱۰۶ : دو چشم مست تو کز خواب ناز برخیزد

شمارهٔ ۱۰۷ : دیشب مغی از خانه خمار برآمد

شمارهٔ ۱۰۸ : نام مه گل را مه خرداد نهادند

شمارهٔ ۱۰۹ : زاهدی از صومعه بیزار شد

شمارهٔ ۱۱۰ : افسانه بد مستی ما دوش سمر شد

شمارهٔ ۱۱۱ : تا می بکیش زاهد و مفتی حرام شد

شمارهٔ ۱۱۲ : شیخناشب تا سحر مست و خراب از باده بود

شمارهٔ ۱۱۳ : موج زد اشکی و ما را آب برد

شمارهٔ ۱۱۴ : دم زد لبی از شکوه، نیش نام نهادند

شمارهٔ ۱۱۵ : در ازل باده کشان چون گل پیمانه زدند

شمارهٔ ۱۱۶ : شیخنا افتان و خیزان بر در میخانه بود

شمارهٔ ۱۱۷ : گفتم از لعل لبت یک بوسه، گفت آری شود

شمارهٔ ۱۱۸ : ز گیسویت سخن با شانه گفتند

شمارهٔ ۱۱۹ : ترک من سبزه گرد لب دارد

شمارهٔ ۱۲۰ : کاوس کیانی که کیش نام نهادند

شمارهٔ ۱۲۱ : کارم از عشق بسی مشکل و دشوار بود

شمارهٔ ۱۲۲ : رفته سه سال تا مه خرداد

شمارهٔ ۱۲۳ : شیخ و زاهد را خمیر از سبحه صد دانه بود

شمارهٔ ۱۲۴ : پسته گر چون لعل جانبخش تو خندانی کند

شمارهٔ ۱۲۵ : گفتمش هندوی زلفت، گفت طراری کند

شمارهٔ ۱۲۶ : من در این صحرا نهادم پا که نخجیرم کنند

شمارهٔ ۱۲۷ : چه بازی دوش در میخانه کردند

شمارهٔ ۱۲۸ : دمبدم عمر میرود بر باد

شمارهٔ ۱۲۹ : دست ساقی دوش در محفل درخت طور بود

شمارهٔ ۱۳۰ : یاد آنروزیکه کس را ره در این محضر نبود

شمارهٔ ۱۳۱ : هر کسی در جهان غمی دارد

شمارهٔ ۱۳۲ : ابر اندک ترشحی دارد

شمارهٔ ۱۳۳ : گاهی سخن از عشق بگوئید بگوئید

شمارهٔ ۱۳۴ : تا چند از این خاک بمیرید و بزائید

شمارهٔ ۱۳۵ : شیخنا خیزو برون آی ز خود گامی چند

شمارهٔ ۱۳۶ : ساقی سخن ز مشعله طور می کند

شمارهٔ ۱۳۷ : خوشا دردی که درمانی ندارد

شمارهٔ ۱۳۸ : شب دوشین که روز فرهی بود

شمارهٔ ۱۳۹ : مهرش از دل مگو بدر نرود

شمارهٔ ۱۴۰ : قاصد آمد سحرگه از بغداد

شمارهٔ ۱۴۱ : می زدن در بزم نادانان ز نادانی بود

شمارهٔ ۱۴۲ : شیخ و زاهد گر مرا مردود و کافر گفته‌اند

شمارهٔ ۱۴۳ : معاشران قدح نوش اگر صواب کنند

شمارهٔ ۱۴۴ : نیست جز عشق را رکوع و سجود

شمارهٔ ۱۴۵ : ایخوش آنروزیکه شمعی بود و پروانه نبود

شمارهٔ ۱۴۶ : هیچ می گوئی مراد دلداده ای دیوانه بود

شمارهٔ ۱۴۷ : این پایه که عقل و هنرش نام نهادند

شمارهٔ ۱۴۸ : حق بمن بنده چشم روشن داد

شمارهٔ ۱۴۹ : این سنگ جز به لطف تو گوهر نمی‌شود

شمارهٔ ۱۵۰ : خوشا کاین خانه را ویرانه سازند

شمارهٔ ۱۵۱ : پیر مغان گناه مرا گر ثواب کرد

شمارهٔ ۱۵۲ : کفر زلف تو عرض ایمان کرد

شمارهٔ ۱۵۳ : صبح است و صبوح است بیائید بیائید

شمارهٔ ۱۵۴ : میزند روز و شب جرس فریاد

شمارهٔ ۱۵۵ : بیا که طره تو میل شور و شر دارد

شمارهٔ ۱۵۶ : بنده گر سر بر آستان باشد

شمارهٔ ۱۵۷ : هردم بشارت‌های دل از هاتف جان می‌رسد

شمارهٔ ۱۵۸ : آزار تو ایدوست دل آزار نباشد

شمارهٔ ۱۵۹ : حلقه بر هر در زدم دیدم در میخانه بود

شمارهٔ ۱۶۰ : شاهدی مستانه آمد زاهدی مستور شد

شمارهٔ ۱۶۱ : ترکیم سحرگاهان، در بستر خواب آمد

شمارهٔ ۱۶۲ : ساقی امشب گوئیا زردشت پیغمبر بود

شمارهٔ ۱۶۳ : هردم بشارت‌های جان، از هاتف دل می‌رسد

شمارهٔ ۱۶۴ : عمر برآمد مرا به نیمه هفتاد

شمارهٔ ۱۶۵ : بنقد حال شدم خاک هر چه بادا باد

شمارهٔ ۱۶۶ : ترکم امشب بسرا بیخود و مدهوش آمد

شمارهٔ ۱۶۷ : هر که امروز فکر فردا کرد

شمارهٔ ۱۶۸ : خوشا شراب و جوانی و می ببانگ سرود

شمارهٔ ۱۶۹ : بنویس نامه گر رقم قتل ما بود

شمارهٔ ۱۷۰ : مثال مومن از مزمار گفتند

شمارهٔ ۱۷۱ : باغ را نوبت نشور آمد

شمارهٔ ۱۷۲ : تیره شد گیتی و هنگام طرب باز آمد

شمارهٔ ۱۷۳ : آمد مه خورداد که در غم نتوان بود

شمارهٔ ۱۷۴ : حرف ما با تو شب دوش چه بود

شمارهٔ ۱۷۵ : دوش ترک مست ما با طره آشفته بود

شمارهٔ ۱۷۶ : کفر زلف تو دگر باره مسلمانم کرد

شمارهٔ ۱۷۷ : چشم مست تو مگر باز چه در سر دارد

شمارهٔ ۱۷۸ : لطف تو سنگ را بنظر گوهر آورد

شمارهٔ ۱۷۹ : این همه آشوب و غوغا بر سر کوی تو چند

شمارهٔ ۱۸۰ : نگینی گر بدست جم نباشد

شمارهٔ ۱۸۱ : باده نوشان بیخود از جام تواند

شمارهٔ ۱۸۲ : بهار شد که جهان خرمی ز سر گیرد

شمارهٔ ۱۸۳ : عشق آمد و یکباره ز خود بی خبرش کرد

شمارهٔ ۱۸۴ : میرود نیسان و میآید ایار

شمارهٔ ۱۸۵ : نبیند روی لیلی کس در این دار

شمارهٔ ۱۸۶ : بر چهره تو طره پیراسته خوشتر

شمارهٔ ۱۸۷ : الا تا کی حدیث از عمر و عمار

شمارهٔ ۱۸۸ : ای گشته یک امروز تو از محفل ما دور

شمارهٔ ۱۸۹ : در دشت مرو بصید نخجیر

شمارهٔ ۱۹۰ : چه خوش است آنکه شبی از سر شب تا بسحر

شمارهٔ ۱۹۱ : بر خیز که خاست باد شبگیر

شمارهٔ ۱۹۲ : خواجه در آرزوی عمر دراز

شمارهٔ ۱۹۳ : شوریست عجب در سر شوریده سران باز

شمارهٔ ۱۹۴ : بر وی درازتر شود این آرزو و آز

شمارهٔ ۱۹۵ : زان طره در هم دل آویز

شمارهٔ ۱۹۶ : گوهر خود را هویدا کن کمال این است و بس

شمارهٔ ۱۹۷ : خروس صبح زد سبوح و قدوس

شمارهٔ ۱۹۸ : نوبتی صبح فرو کوفت کوس

شمارهٔ ۱۹۹ : نه درد جوی و نه اندر هوای درمان باش

شمارهٔ ۲۰۰ : گفته بودی کز پریشانی شدم چون موی خویش

شمارهٔ ۲۰۱ : حلقه در گوش چو دف چنگ صفت سر در پیش

شمارهٔ ۲۰۲ : دل نبندی بچرخ و دورانش

شمارهٔ ۲۰۳ : بدستم افتد اگر باز زلف پر شکنش

شمارهٔ ۲۰۴ : ای آفت جان و فتنه هوش

شمارهٔ ۲۰۵ : تو خواجه‌ای و منت چون غلامِ حلقه‌به‌گوش

شمارهٔ ۲۰۶ : هر چه آید ز رنج و راحت پیش

شمارهٔ ۲۰۷ : گر دماغت تر نشد ای شیخ شهر از جام عشق

شمارهٔ ۲۰۸ : چون گریزد شیخ شهر از نام عشق

شمارهٔ ۲۰۹ : نزند دم فلک بجز دم عشق

شمارهٔ ۲۱۰ : باز رسید از یمن، نفخه زحمن عشق

شمارهٔ ۲۱۱ : نیمه از خاک و نیمه از افلاک

شمارهٔ ۲۱۲ : رفت از عمرم ای پسر چل سال

شمارهٔ ۲۱۳ : چند از این ترهات بیحاصل

شمارهٔ ۲۱۴ : هر روز بدیدار تو آیم ز در دل

شمارهٔ ۲۱۵ : هر چه در قرآن خدا فرموده از خمرو عسل

شمارهٔ ۲۱۶ : شکرلله که شدی باخبر از عالم دل

شمارهٔ ۲۱۷ : این خواجه گر رهد ز غم و حسرت اجل

شمارهٔ ۲۱۸ : گرد لعل دلفریبت کرده منزل تیره خال

شمارهٔ ۲۱۹ : میرود اندیشه عشق تو چون جان در تنم

شمارهٔ ۲۲۰ : هان و هان ای بهار فضل و کمال

شمارهٔ ۲۲۱ : امشب بدر پیر مغان ولوله داریم

شمارهٔ ۲۲۲ : چنان دیوانه و بیهوش و مستم

شمارهٔ ۲۲۳ : بخاطر از کسی باری ندارم

شمارهٔ ۲۲۴ : افتد که شبی از کف تو جام ستانیم

شمارهٔ ۲۲۵ : ما بپای خم می سر بشکنیم

شمارهٔ ۲۲۶ : مستانه باز تا در میخانه میروم

شمارهٔ ۲۲۷ : تا بکی همراهی این عقل سرگردان کنم

شمارهٔ ۲۲۸ : نیمه هشیاریم و یک نیم دگر مستانه‌ایم

شمارهٔ ۲۲۹ : خداوندا عجب شوریده رائیم

شمارهٔ ۲۳۰ : بجرم آنکه تو خون کرده ای دل ما را

شمارهٔ ۲۳۱ : بنده ام بنده ولی بیخردم

شمارهٔ ۲۳۲ : در این خرمن گدائی خوشه چینم

شمارهٔ ۲۳۳ : دوش دو بهره نرفته ز شبم

شمارهٔ ۲۳۴ : ما بیخودان مست که رند و قلندریم

شمارهٔ ۲۳۵ - درباره منزل خود در رود کنگ : در رود کنگ دره تنگی گرفته‌ایم

شمارهٔ ۲۳۶ : ای خواجه با تو من سخنی مختصر کنم

شمارهٔ ۲۳۷ : گر تو می در خواب خوردی، ما به بیداری زنیم

شمارهٔ ۲۳۸ : زر چه باشد که نثار کف پای تو کنم

شمارهٔ ۲۳۹ : بتقریبی ز ما گاهی ببر نام

شمارهٔ ۲۴۰ : یک بوسه زلعل لب دلجوی تو خواهم

شمارهٔ ۲۴۱ : ما راز نهانیم که در قلب جهانیم

شمارهٔ ۲۴۲ : از قول دوست ما بیکی مرحبا خوشیم

شمارهٔ ۲۴۳ : چون شود سردی فزون کار می و ساغر کنم

شمارهٔ ۲۴۴ : بتی شیرین لب اما ترشروی و تند خو دارم

شمارهٔ ۲۴۵ : باده پیش آر که ما گوش بغوغا ندهیم

شمارهٔ ۲۴۶ : با سبوی میفروشان دست بیعت داده ایم

شمارهٔ ۲۴۷ : ما قدح جز زکف شاهد صادق نزنیم

شمارهٔ ۲۴۸ : گر میخری شکسته تو خود ما شکسته ایم

شمارهٔ ۲۴۹ : من بجز کار می و ساقی و ساغر نکنم

شمارهٔ ۲۵۰ : بار دیگر یارجویان بر در دیار آمدیم

شمارهٔ ۲۵۱ : ما بدین درگه بامید گدائی آمدیم

شمارهٔ ۲۵۲ : بیا که روی سوی کوی میفروش کنیم

شمارهٔ ۲۵۳ : بیا یکدم بگرد دل بر آئیم

شمارهٔ ۲۵۴ : از باده دوش سخت مخمورم

شمارهٔ ۲۵۵ : دیشب بیاد چشم تو بیدار بوده ایم

شمارهٔ ۲۵۶ : ز آبادی به ویرانی رسیدیم

شمارهٔ ۲۵۷ : بر آن سرم که بکوی مغان سرای کنم

شمارهٔ ۲۵۸ : بر در میخانه امشب بزم نو آئین کنم

شمارهٔ ۲۵۹ : روزی فتد آخر که من این دام ببرم

شمارهٔ ۲۶۰ : من بشیشه درون پری دارم

شمارهٔ ۲۶۱ : ما فرو مانده در این ره به نخستین قدمیم

شمارهٔ ۲۶۲ : با خراباتیان رهی دارم

شمارهٔ ۲۶۳ : دلی از نازکی چون شیشه دارم

شمارهٔ ۲۶۴ : بگشای در خانه که نره گدائیم

شمارهٔ ۲۶۵ : خیز تا رخت از این کوی بیکسوی کنیم

شمارهٔ ۲۶۶ : من صراحی بزیر کش دارم

شمارهٔ ۲۶۷ : خیز ای همدم که یکدم ناله و زاری کنیم

شمارهٔ ۲۶۸ : من پرستار روی و موی توام

شمارهٔ ۲۶۹ : باز از دل شیدائی، شوریده سری دارم

شمارهٔ ۲۷۰ : ما فاطمیان سید عالی نسبستیم

شمارهٔ ۲۷۱ : رفتی و رخ خوب تو را سیر ندیدیم

شمارهٔ ۲۷۲ : در کوی دوست با غم و باشیون آمدیم

شمارهٔ ۲۷۳ : خیال جنت الماوی نداریم

شمارهٔ ۲۷۴ : اگر بگسستی از ما، غم نداریم

شمارهٔ ۲۷۵ : یک نیمه دل را به جمال تو سپردیم

شمارهٔ ۲۷۶ : خیز ای بت شنگول و بده باده که مستیم

شمارهٔ ۲۷۷ : ای بار خدا ره بسوی خویش نمایم

شمارهٔ ۲۷۸ : ز لعل دلکشت ای یارجانی مطلبی دارم

شمارهٔ ۲۷۹ : شبی که تنگ لبت را چو جان ببر گیرم

شمارهٔ ۲۸۰ : ایکاش که چون موی ابر روی تو افتم

شمارهٔ ۲۸۱ : با سر زلف پریش تو کشاکش دارم

شمارهٔ ۲۸۲ : ما چرا سخت در این حلقه گرفتار شدیم

شمارهٔ ۲۸۳ : دیوانه‌ام دیوانه‌ام

شمارهٔ ۲۸۴ : ما بسی مرحله دور و دراز آمده ایم

شمارهٔ ۲۸۵ : تشویش بدو زشت و کم و بیش نداریم

شمارهٔ ۲۸۶ : برخیز که گرد دل درویش برآئیم

شمارهٔ ۲۸۷ : خیز که تا بر در دل ره کنیم

شمارهٔ ۲۸۸ : سبحه را دیشب بشیخ شهر بردم ارمغان

شمارهٔ ۲۸۹ : نز خدایم میتوان بگریختن

شمارهٔ ۲۹۰ : گر نیستی از عاشقان از عاشقی افسانه کن

شمارهٔ ۲۹۱ : بنده را سر بر آستان بودن

شمارهٔ ۲۹۲ : جان و تن را به عشق سودا کن

شمارهٔ ۲۹۳ : ترکانه سحر تاخته آمد بسر من

شمارهٔ ۲۹۴ : وقت سحر آمد اهل ترتیب سحر کن

شمارهٔ ۲۹۵ : شب آمد جام می را مرحبا کن

شمارهٔ ۲۹۶ : خاتم از دست اهرمن بستان

شمارهٔ ۲۹۷ : در دل ویران خیال رای تو مهمان

شمارهٔ ۲۹۸ : روز و شب بیهده با اختر خود جنگ مکن

شمارهٔ ۲۹۹ : خدای جهان در جهان جهان

شمارهٔ ۳۰۰ : عیب دانشور بود با ناکسان صهبا زدن

شمارهٔ ۳۰۱ : رخ است آن یا چمن یا باغ نسرین

شمارهٔ ۳۰۲ : آن لعل لب و دهان خندان

شمارهٔ ۳۰۳ : بچنگ دیو اسیرم بدست غول زبون

شمارهٔ ۳۰۴ : روز ابر و ترشح باران

شمارهٔ ۳۰۵ : نمیدانم چه کردی با دل من

شمارهٔ ۳۰۶ : ای دشمن جان من و ای خیره تن من

شمارهٔ ۳۰۷ : عید شد باده مغانه بزن

شمارهٔ ۳۰۸ : کس را مسنج جز بترازوی خویشتن

شمارهٔ ۳۰۹ : چندانکه زیم با دل آسوده زیم من

شمارهٔ ۳۱۰ : نکرده ای ببر ای سرو جامه گلگون

شمارهٔ ۳۱۱ : در کفت دارم، دلی خارش بکن رارش بکن

شمارهٔ ۳۱۲ : امروز امیر در میخانه تویی تو

شمارهٔ ۳۱۳ : می نخوردی سخن از باده و از جام بگو

شمارهٔ ۳۱۴ : سر تا بقدم ترک منا، جان و دلی تو

شمارهٔ ۳۱۵ : مبر در پیش زاهد نام باده

شمارهٔ ۳۱۶ : آن مست ببین بی خبر از خویش فتاده

شمارهٔ ۳۱۷ : ندارم توشه ای از بهر این ره

شمارهٔ ۳۱۸ : چهره را رنگی بده آبی بده

شمارهٔ ۳۱۹ : من بدین کهنه دلق و کهنه کلاه

شمارهٔ ۳۲۰ : ایشیخ جز این خرقه و دستار چه داری

شمارهٔ ۳۲۱ : زلفکا چند حیله ساز کنی

شمارهٔ ۳۲۲ : تن همه زشتی و بدی یارجلاخذبیدی

شمارهٔ ۳۲۳ : شیخنا بگذر از توئی و منی

شمارهٔ ۳۲۴ : این طره پر چین که شکن در شکن استی

شمارهٔ ۳۲۵ : هر جا سخن از شکر و قند و عسل استی

شمارهٔ ۳۲۶ : ای خواجه شنیدستم زین کوچه رهی داری

شمارهٔ ۳۲۷ : سخن بگوی که شیرین لب و شکردهنی

شمارهٔ ۳۲۸ : قربان مقدمت که ببزم من آمدی

شمارهٔ ۳۲۹ : گر تلخ کنی و گر ترش روی

شمارهٔ ۳۳۰ : با رقیبان سر سفر داری

شمارهٔ ۳۳۱ : چون شود با ما اگر رسم ستم کمتر کنی

شمارهٔ ۳۳۲ : شنیدستم که با یاری نهانی

شمارهٔ ۳۳۳ : از فکرت و اندیشه در آزار چرائی

شمارهٔ ۳۳۴ : ترک من نیمه شب از در با چراغ آید همی

شمارهٔ ۳۳۵ : ترک بدخوی جفا جوی بلا بالا توئی

شمارهٔ ۳۳۶ : چرا میل دل آزاری نداری

شمارهٔ ۳۳۷ : اگر یک جرعه می در شیشه داری

شمارهٔ ۳۳۸ : رفتم بدر پیر خرابات تو بودی

شمارهٔ ۳۳۹ : هر که را در ره طلب بینی

شمارهٔ ۳۴۰ : بده ایساقی بزم آنقدح هوش زدای

شمارهٔ ۳۴۱ : آشکارا، روز طعن و لعن زندان میکنی

شمارهٔ ۳۴۲ : امروز مرا جام ز باده تهی استی

شمارهٔ ۳۴۳ : تو از عالم جز این یکدم نداری

شمارهٔ ۳۴۴ : رهم در بزم جان و دل تو دادی

شمارهٔ ۳۴۵ : شنیده ام که تو ای خواجه کیمیا داری

شمارهٔ ۳۴۶ : ای تیره تن ما که بجان دشمن مائی

شمارهٔ ۳۴۷ : یک امشبی که تو آسوده در کنار منی

شمارهٔ ۳۴۸ : خواهی از حرف بد اندیش سلامت باشی

شمارهٔ ۳۴۹ : امشب که منم با تو در اینخانه خالی

شمارهٔ ۳۵۰ : به جان دشمن به غیر تن نداری

شمارهٔ ۳۵۱ : تا چند کند دست تو با زلف تو بازی

شمارهٔ ۳۵۲ : رفته از ما و تو منی و توئی

شمارهٔ ۳۵۳ : هی خویش بیارای و خر خویش بیارای

شمارهٔ ۳۵۴ : تو با لب نمکین از چه قند گفتاری

شمارهٔ ۳۵۵ : در ده قدح باده که با زخم فراقی

شمارهٔ ۳۵۶ : چه خوش بود که شبی در کنار من خسبی

شمارهٔ ۳۵۷ : تا لاله صفت جانا گلگونه قبا کردی

شمارهٔ ۱

بالله که یکی از خود بخودآ

بگذر ز خودی بنگر بخدا

جز ما و توئی کی بوده دوئی

از قول الست تا حرف بلی

من جز توکیم من جز تو نیم

تو صوت ندا من رجع صدا

با خویشتنم بی خویشتنم

هم با تو منم، هم از تو جدا

هر لحظه زند نائی دو نوا

یک نغمه الست یک نغمه بلی

دارد دل من هر لحظه دو عید

یک عید فنا یک عید بقا

عیدیست سعید لبسی است جدید

هر لحظه مرا هر لحظه ترا

از راه نهان در محفل جان

گویند برو گویند بیا

از دولت روح داریم فتوح

شد وقت صبوح زد حی علا

یا من هولی سر و سرور

یا من هو لی نور و سنا

یا من هو لی موت و نشور

یا من هو لی روح و بقا

انسان زبون با این رگ و خون

بیرون و درون دارد دو سرا

این عالم تن آن عالم جان

این عین فراق آن عین لقا

این دام غرور آن بزم سرور

این کوی نفاق آن بزم صفا

شمارهٔ ۲

نهان در خاک کن ما و توئی را

یکی کن در همه عالم دوئی را

وجودت جز طلسم جادوئی نیست

ز هم بشکن طلسم جادوئی را

بهر سوئی که پوئی ره نجوئی

مگر پوئی تو سوی بیسوئی را

نثار بیشه شیران حق کن

همه غنج و دلال آهوئی را

دوئی غیر از طریق مانوی نیست

رها کن این طریق مانوی را

ره بدخوئی از ما و توئی خاست

رها کن راه زشت بدخوئی را

نگردد جام جم دل، تا نبینی

در او پیدا جمال خسروی را

شمارهٔ ۳

جوهر قدسی، نهفته رخ در آب و گل چرا

مرغ روحانی، بتیغ دیو و دد بسمل چرا

قلب مومن عرش رحمن است و منزلگاه حق

خیل شیطان را بناحق ره در این منزل چرا

محفل قدس و مقام انس و مرآت شهود

صورت وهم و هوارا جادر این محفل چرا

تکیه زن بر مسند جم ناسزوار اهرمن

جلوه گر در صورت حق معنی باطل چرا

چون بامر حق بود ادبار و اقبال عقول

آن یکی مدبر چرا وان دیگری مقبل چرا

آشنایان معانی غرقه در دریا و ما

مانده از صورت پرستی بر لب ساحل چرا

شیخ را از گفتگو چون مطلبی حاصل نشد

دعوی بیهوده و تطویل لاطائل چرا

ناقصی کامل نگشت و سالکی واصل نشد

حرف بی‌معنی چرا تکرار بی‌حاصل چرا

شمارهٔ ۴

هرشب من و دل تا سحر در گوشهٔ ویرانه‌ها

داریم از دیوانگی با یکدگر افسانه‌ها

اندر شمار بیدلان در حقلهٔ بی‌حاصلان

نی در حساب عاقلان نی درخور فرزانه‌ها

از می زده سر جوش‌ها از پند بسته گوش‌ها

پیوسته با بی‌هوش‌ها، خو کرده با دیوانه‌ها

از خانمان آواره‌ها، در دو جهان بیکارها

از درد و غم بیمارها، از عقل و دین بیگانه‌ها

از سینه برده کینه‌ها، آیینه کرده سینه‌ها

دیده در آن آیینه‌ها عکس رخ جانانه‌ها

سنگ ملامت خورده‌ها از کودکان آزرده‌ها

دل‌زنده‌ها تن‌مرده‌ها فرزانه‌ها دیوانه‌ها

ببریده خویش از خویشتن بگسیخته از ما و من

کرده سفرها در وطن اندر درون خانه‌ها

نی در پی اندیشه‌ها نی در خیال پیشه‌ها

چون شیرها در بیشه‌ها، چون مورها در لانه‌ها

چون گل فروزان در چمن چون شمع سوزان در لگن

بر گردشان صد انجمن پر سوخته پروانه‌ها

رخشان چه ماه و مشتری زاین گنبد نیلوفری

تابان چو مهر خاوری از روزن کاشانه‌ها

مست از می مینای دل، بنهاده سر در پای دل

آورده از دریای دل بیرون بسی دُردانه‌ها

گاهی ستاده چون کدو از می لبالب تا گلو

گاهی فتاده چون سبو لب بر لب پیمانه‌ها

شمارهٔ ۵

سالها بر کف گرفتم سبحه صد دانه را

تا ببندم زین فسون پای دل دیوانه را

سبحه صد دانه چون کار مرا آسان نکرد

کرد باید جستجو آن گوهر یکدانه را

سخت سست و ناتوان گشتم مگر نیرو دهد

قوت بازوی مردان همت مردانه را

برفروز از می چراغی، من ز مسجد نیمه شب

آمدم بیرون و گم کردم ره میخانه را

ساقی از درد قدح ما را نصیبی بخش نیز

چون رسد نوبت بپایان گردش پیمانه را

ما گدایانرا طفیل خویش از این خوان کرم

قسمتی ده، میشناسی گر تو صاحبخانه را

کعبه را بتخانه کردم من، تو ای دست خدا

آستینی برفشان و کعبه کن بتخانه را

واعظا افسانه کمتر گو که من از دایه نیز

در زمان کودکی بشنیدم این افسانه را

شمارهٔ ۶

محو آن روی پریواریم ما

در حقیقت نقش دیواریم ما

نیمه در غیبم و نیمی در شهود

نیمه مست و نیمه هشیاریم ما

نیمه از فرخار و نیم از کاشغر

نیمه ای از شهر بلغاریم ما

در نظر ایقاظ و در معنی رقود

سخت در خوابیم و بیداریم ما

فارغ و مشغول و مستور و خلیع

سخت در کاریم و بی کاریم ما

نیمه روز اندر درون صومعه

نیمه شب در دیر خماریم ما

سبحه و زنار چون دام دل است

فارغ از تسبیح و زناریم ما

تا نهفته ماند این سر نهان

سر نهفته زیر دستاریم ما

گر عبادت مردم آزاری بود

زین عبادت سخت بیزاریم ما

در حق ما هر چه میخواهی بگو

هر چه میگوئی سزاواریم ما

شمارهٔ ۷

بربسته دست جور فلک پای اگر مرا

از چوب خشک ساخته پای دگر مرا

دارم بسی سپاس از این درد پای خویش

کازاد کرده از همه گون درد سر مرا

مانند آسمانم کز جای خویشتن

امکان پویه نیست بجای دگر مرا

نی همچو آفتاب که هر روز دور چرخ

از خاوران کشاند تا باختر مرا

منت ز چرخ سفله نخواهم کشید اگر

بندد ز کهکشان بمیان بر کمر مرا

دانم که باز گیرد اگر بالمثل، دهد

از ماه طوق سیم و زخور تاج زر مرا

گر تن ز پا فتاد، خداوند را سپاس

کز پا نیوفتاده دل هوشور مرا

پایم زدرد خسته ولی صد هزار شکر

برپاست عقل و دانش و فضل و هنر مرا

زی خوان ناکسان ننهم پای، اگر چه نیست

جز اشک چشم و لخت جگر ماحضر مرا

شمارهٔ ۸

ای عشق گرفتی سخت ناگاه دهان ما را

بردی بسرای دل از راه نهان ما را

بگذشت شبی ما را نامت بزبان ای عشق

زانشب همه دم سوزد چون شمع زبان ما را

مهمان توایم ای عشق ما را به از این میدار

آخر نه تو آوردی عشقا بجهان ما را

ما از وطن عشقیم حرف و سخن عشقیم

عشق است که آورده است از دل بزبان ما را

چون نام و نشان گم شد مائی ز میان کم شد

از عشق مگر جویند هم نام و نشان ما را

شمارهٔ ۹

کرد چرخ دورو، دو موی مرا

تا چه آید از این دو، روی مرا

روی و مویم ز چرخ دیگر شد

لیک دیگر نگشت خوی مرا

هر چه سالم فزون تر آمد، نیز

شد فزون آز و آرزوی مرا

عمر باید بجستجوی رود

رفت اینک بگفتگوی مرا

رفت آبم ز جوی و می ناید

آب رفته دگر بجوی مرا

چند پیچید گرد کوی بتان

دل سرمست یاوه پوی مرا

چند گردید گرد علم و هنر

جان دانای نکته گوی مرا

گرد کردم زهر دری دانش

تا فزاید بهای و هوی مرا

لیک بی فضل حق همه دانش

مینیرزد بیک تسوی مرا

ساقی فضل حق دمادم ریخت

باده عیش در سبوی مرا

نشد از لطف حق بخاک دری

ریخته هرگز آبروی مرا

بخت و اقبال و دولت و دانش

گرد آمد ز چار سوی مرا

هر چه کردم بدی، خدای حبیب

داد پاداش بد، نکوی مرا

دارم امید آنکه در دو جهان

می ببخشد هم آرزوی مرا

شمارهٔ ۱۰

روز و شب در حسرت و اندوه تیماری چرا

وز غم و فکر ریاست سخت بیماری چرا

روز و شب در فکر گرد آوردن خیل مرید

همچنین دلخسته و رنجوری و زاری چرا

چون مسلمانی بمعنی عین بی آزاری است

شیخ الاسلاما تو چند بن مردم آزاری چرا

بندگی بیزاری از خلق است ای شیخ کبیر

بنده خلقی و از حق سخت بیزاری چرا

از خدا کردی فراموش ای فقیه ذوفنون

روز و شب در فکر درس و بحث و تکراری چرا

شب حریف باده نوش و صبح شیخ خرقه پوش

شیخنا بالله چنین وارونه کرداری چرا

صبحدم در خدمت سالوس و تزویر و ریا

نیمه شب با لعبت کشمیر و فرخاری چرا

روز روشن در صف اهل تقدس پیشوا

شام تاری بر در دکان خماری چرا

شمارهٔ ۱۱

دل دیوانه بدر شد سحر از خانه ما

شام شد باز و نیامد دل دیوانه ما

روزنی بود در این خانه که گاهی خورشید

تابشی داشت ز روزن بسوی خانه ما

روزن خانه فرو بسته شد از چشم حسود

تیره شد چون دل دشمن همه کاشانه ما

مگر این خانه سراسر همه ویرانه کنیم

تا فتد روشنی مهر بویرانه ما

شمارهٔ ۱۲

فکر و اندیشه بیهوده چرا

حسرت بوده و نابوده چرا

گفتن و کردن بی جا و خلاف

که خداوند نفرموده چرا

از غم و حسرت دنیای دنی

رخ بخون جگر آموده چرا

داشتن دل بهوای زر و سیم

روز و شب سوده و فرسوده چرا

طعنه و تسخر پکان جهان

با چنین دامن آلوده چرا

خفتن اندر بگذرگاه فنا

با چنین خاطر آسوده چرا

خواجه کز بیخردی مثل خر است

این همه بار برافزوده چرا

رخ ز پوزش بدر بی خردان

کردن از بیخردی سوده چرا

شمارهٔ ۱۳

میبرد خیل غم اسیر مرا

ساقی از دست غم بگیر مرا

شرزه شیری است غم که باده کند

بر چنین شرزه شیر چیر مرا

آهوی چشم تو خلاص کند

مگر از چنگ شرزه شیر مرا

گر نگیری بیک قدح دستم

کشد اندیشه خیر خیر مرا

وقت صبح است و باز مرغ سحر

میزند سوی می صفیر مرا

باده صاف و باد صبحدمان

می دهد نکهت عبیر مرا

نوجوانان ساده رخ کردند

از غم عشق خویش پیر مرا

روزگارم بضرب مشت، خمیر

کرد و ماند آرزو فطیر مرا

در همه کار ناتوانم لیک

بینی اندر هنر دلیر مرا

در بیان و اصول و فقه و حدیث

همه دان ناقد و بصیر مرا

نیستم شاعر ار چه شعر بود

خوشتر از عمعق و جریر مرا

شعر من بینات قرآن است

بمخوان شاعر و دبیر مرا

شاعری و دبیری اندر وزن

می نسنجد بیک شعیر مرا

خاک بر سر که با همه دانش

کرده ابلیس دستگیر مرا

روز و شب پالهنگ در گردن

می کشاند سوی سعیر مرا

شمارهٔ ۱۴

شیخنا تا کی گران‌تر می‌کنی عمامه را

تا کنی هنگام دعوت گرم‌تر هنگامه را

رشته تحت الحنک بر چین که وقت صید نیست

در ره خاصان منه ای شیخ دام عامه را

صید عنقا می نشاید کرد با بال مگس

دانش آموزی نیارد مکتبی علامه را

افکنی در پیش و پس تا کی بصید خرمگس

ان کبیر الهامه را وان قصیر القامه را

تامی آلوده نگردد دامنت، چون بگذری

در خرابات مغان ای شیخ برچین جامه را

می‌کنی تفسیر قرآن با همه زرق و نفاق

تا بکی زحمت دهی این آسمانی نامه را

شمارهٔ ۱۵

بحر اندیشه فرو برده بیک بار مرا

خیل انده زده ره بر دل افکار مرا

شب دوشینه باشکنجه اندیشه گذشت

نیز امروز باندیشه بمسپار مرا

سر ز اندیشه یکی کوه گران گشته و نیز

می نهی بر سر اندیشه تو دستار مرا

تو بیا تا رود اندیشه بسیار از دل

ور تو نائی کشد اندیشه بسیار مرا

تا نهم من سرو دستار پپای خم می

بنه اندر بکف آن ساغر سرشار مرا

ببر این خرقه و دستار بخمار که سخت

کرده این خرقه و دستار گرانبار مرا

اگر این خرقه و دستار ز تو نستانند

نیز بفروش بخمار بیکبار مرا

سخت آزرده ام از گردش گردون ای ترک

نیز چون گردش گردون تو میازار مرا

شمارهٔ ۱۶

ای برده دل ما و سپرده دل خود را

آتش زده با خرمن ما حاصل خود را

تو دین و دل خویش سپرده بحریفان

ما یاوه سپرده بتو دین و دل خود را

ای مرغ دلت بسمل ترکان کماندار

مسپار بدست دگران بسمل خود را

ما داد تو زان ترک جفا جوی بخواهیم

گر باز نمائی تو بما قاتل خود را

شمارهٔ ۱۷

امشب آن ترک وعده داده مرا

بزم عیش و طرب نهاده مرا

وعده فرموده تا بمشکوی خویش

به کشد با رخ گشاده مرا

من بمسند چو شاه تکیه زنم

او بخدمت شود ستاده مرا

هی دهد از دو لعل بوسه مرا

هی دهد با دو جام باده مرا

چون شود خواب او زبستر خواب

کند از پرنیان ساده مرا

چون فزون خورد باده و شد مست

شود اندر بر اوفتاده مرا

وان یکی ساعد بلورین را

تا سحرگه کند و ساده مرا

شمارهٔ ۱۸

از عقل، عشق کرده عجب بی خبر مرا

هر سو کشد چو مردم بی پا و سر مرا

افسانه میکنی سخنان مرا گمان

افسانه ایست نیز از این خوبتر مرا

هر نیمه شب خیال تو تا وقت صبحدم

شیرین چو جان و دل کشد اندر ببر مرا

هر صبحدم رسول تو با صد نوید لطف

چون آفتاب حلقه بکوبد بدر مرا

در مدرس حقایق تحصیل علم عشق

بسیار کرده ام، تو مخوان بی هنر مرا

شمارهٔ ۱۹

صافی آبست ز آبگینه هویدا

یا رخ خوب تو شد در آینه پیدا

چو نان سنگی کز آب صاف نمودار

سنگ دلت از صفای سینه هویدا

خیز و در حجره را بمردم در بند

پس بنشین، لعل در تکلم بگشا

لیک در حجره را چه فایده بستن

کز لب بام آمدند بهر تماشا

گو همه عالم نظر کنند و به بینند

ما و تو با هم نشسته یکه و تنها

سفره بیغما برند و خانه بتاراج

خانه خدا در کند چه بر همه کس وا

بر سر بازار مشتری نکند راه

راه مگس چون فتد بدکه حلوا

تنک کمر را برای تفرقه بر بند

تنک شکر را ز بر تجربه بگشا

تا نگشائی دهان میان بنبندی

کس نکند در میانه حل معما

دعوت بی مدعی و خانه خالی

منزل بی ابتدال و نزل مهنا

محفل بی انتظار و مجلس بی غیر

نعمت بی منتها و سفره یغما

شمارهٔ ۲۰

چه شده باز چه افتاده مرا

بند بر پای که بنهاده مرا

از سرای دل و از منزل جان

سوی این ده که فرستاده مرا

کیستم چیستم از بهر چه ام

چه فتادست چه رو داده مرا

دل من از فلک ساده بود

کی برد دل بتک ساده مرا

خورده ام باده زخم ازلی

کی برد اندوه و غم باده مرا

از نژاد خردم سوی خرد

بازگردم که خرد زاده مرا

مگر از بند غم آزاد کند

صحبت مردم آزاده مرا

شمارهٔ ۲۱

خیل انده ز جای برد مرا

شیر اندیشه پاک خورد مرا

بفشار این خرد بمشت جنون

که خرد سخت بر فشرد مرا

دفتر فضل و علم بر هم نه

بازگو از حسین کرد مرا

بسپار این خرد بدست جنون

که باندوه و غم سپرد مرا

می صافت بخم گر اندر نیست

جام لبریز کن ز درد مرا

نیز دیوانه تر بخوانش از من

آنکه فرزانه میشمرد مرا

شمارهٔ ۲۲

یارب بدست ما که داد امشب گریبان ترا

ندهیم تا دامان حشر از دست دامان ترا

نیکت چو جان آرم ببریکدست آرم بر کمر

گیرم بآن دست دگر زلف پریشان ترا

طفل یتیم و سلب سرخ هر چند میدانند حیف

یارب منم کاینسان برم سلب زنخدان ترا

برخیز و پا نه در چمن دوری بزن با نسترن

تا بو که بیند سر و بن قد خرامان ترا

شمارهٔ ۲۳

ایکه کشتی ز انتظار مرا

آمدی وقت احتضار مرا

توگلی، گل ز خار ناچار است

گرد خود گیرهم چو خار مرا

اختیاری به کار خویشم بود

برد عشقت ز اختیار مرا

تا تو کردی کنار، موج سرشک

شد چو دریاری بی کنار مرا

بوسه ای خون بهام بخش از لب

که دو چشم تو کشت زار مرا

تو چو من صد شکار خواهی کرد

نشود چون توئی شکار مرا

شمارهٔ ۲۴

خریدستی بهیچ ایخواجه ما را

نمیدانی از آن قدر و بها را

بجای زر مخر خواجه توانگر

ز کوته دانشی این شهر و آرا

نمیدانم چرا کردی فراموش

تو خواجه بوالعلی صدق و صفا را

بود انجام هر آغاز پیدا

ببین از ابتداء مر انتها را

شمارهٔ ۲۵

مده بغمزه اجازت دو چشم جادو را

کمانکشی تو میاموز ترک و هندورا

مکش کمان و مزن تیر، ما گرفتاریم

بصید خسته میازار دست و بازو را

چه حاجتت به کمان و چه احتیاج به تیر

که تیره غمزه بس است آن کمان ابرو را

شمارهٔ ۲۶

چون ترک جنک جوی من از در در آیدا

با شور جنگ و مشغله در محضر آیدا

خنجر بدست مست در آید ببزم من

چون است حال مست که با خنجر آیدا

مست است و حال مست نباشد بیکروش

هر ساعتی بمشغله دیگر آیدا

گاهی به لطف و ناز و بناگاه در بکین

با ساغر شراب مرا در بر آیدا

خوشا دمیکه در بر من با هزار ناز

چون صد هزار خرمن سیسمبر آیدا

ما را نیازمندی و او را توانگری است

شاید اگر بخانه ما کمتر آیدا

زابرو گرفته تیغ و مژه بر کشیده صف

شاه است و شاه با حشم و لشگر آیدا

جان می سپارمش بقدم خاصه کز نشاط

مخمور و مست با قدح و ساغر آیدا

زلفش هزار تاب و بهر یک هزار چین

هی چین و حلقه در پس یکدیگر آیدا

صد حلقه تا بدوش و دو صد حلقه کرد گوش

صد حلقه اش چه طوق بگردن در آیدا

افتد باتفاق ولی نادر اوفتد

درویش را که پای به گنج زر آیدا

شمارهٔ ۲۷

آنکو سرشت مهر تو اندر سرشت ما

هجر تو را نوشت چرا سرنوشت ما

گشتیم خاک ما، که مگر دست روزگار

روزی زند ببام و در دوست خشت ما

ما را بجرم عشق بدوزخ اگر برند

باشد خیال دوست بدوزخ بهشت ما

از ما مپرس حرف و خیالات کفر و دین

ابروی اوست کعبه و کویش کنشت ما

شمارهٔ ۲۸

پر کن از خم می کدوی مرا

تر کن از جام می گلوی مرا

تو که سیراب گشته ای زین جوی

نیز در جوی زن سبوی مرا

یا کدوی مرا پر از می کن

یا بهم در شکن کدوی مرا

عدوی خیره چیره شد بر من

بشکن ای دست حق، عدوی مرا

ای خلیل من آذر بتگر

باز بتخانه کرد کوی مرا

کلک این بت تراش چابک دست

نقش بت کرد چار سوی مرا

چار مرغند فتنه جو با من

بکش این چار فتنه جوی مرا

طمع و شهوت است و حرص و امل

بشکن این چار زشت خوی مرا

شمارهٔ ۲۹

من خرابم شش جهت آباد باشد یا خراب

آرد گشتم من بگردد یا نگردد آسیاب

خواهم ایچشم جهان بین از تو یک دریا سرشک

تا بشویم هر چه خواندم از همه علم و کتاب

بوالعجب خوابی که میدانم بخوابستم ولی

ره به بیداری نیارم بردن از این طرفه خواب

چون نپردازم حساب خویشتن با خویشتن

من که می بینم بچشم خویشتن یوم الحساب

داوری دارم بسی با خویش ای داود وقت

داوری کن چون ترا داده است حق فصل الخطاب

خویش را از خویش بشکن تا شوی ای قطره بحر

از تهی مغزی چرائی باد در سر چون حباب

شمارهٔ ۳۰

ایدو زلفت سپاه بی ترتیب

وی دو مژگانت فوج بی سر تیب

بکش و جور کن که گفته عرب

در مثل ضربه الحبیب زبیب

نوبهار رخ تو را مرساد

هرگز از آفت خزان آسیب

خضر را چشمه حیات و مرا

لب لعلت خدای کرده نصیب

لبی و صد هزار سحر و فسون

چشمی و صد هزار مکر و فریب

آمد آن تیره شب بشکل مریب

هیکل معجب و مثال غریب

ساتر عیب و قائد احباب

مایه عیش و موجب تحبیب

می ده ایچهره تو غیرت ماه

که ستاره نهاد رو بنشیب

می روشن به تیره شب نیکوست

که بود تیره شب بهار اریب

روز روشن بباده روشن

نکشد رای هوشمند ادیب

با می ناب کن خضاب انگشت

چون فلک بر کشید کف خضیب

شمارهٔ ۳۱

چشم تو امشب شده مست از شراب

چشم من از حالت چشمت خراب

یافته مشکوی من از مشک بوی

تافته از روزن من آفتاب

هیچ نگنجد بخیالم که تو

در برم آئی بچنین شب بخواب

بسکه لذیذ است سخن گفتنت

هیچ ندانم ز سئوالت جواب

بسکه شکر خنده و شیرین لبی

هیچ نفهمم ز خطابت عتاب

از لب چون لعل بجای سخن

قند و شکر آوری و شهد ناب

شب که نه با لعل توام روز شد

شایدم ار عمر نگردد حساب

یکنفس آخر بنشین در برم

جان من اینقدر چه داری شتاب

یکنفس امشب چه شود گر حبیب

از لب لعل تو شود کامیاب

شمارهٔ ۳۲

برخیز و در قدح فکن آن جوهر مذاب

کش بوی مشک ناب بود رنگ زرناب

زان می که چون بدرکشی از قعر خم قار

گوئی که کرده سر زدل شب برآفتاب

هان ای حریف تا نکنی آب در بمی

کاتش خموش گردد چون برزنیش آب

هر تیغ را فزاید از آب تاب و رنگ

این تیغ را بکاهد از آب رنگ و تاب

پیوند آب و باده چه جوئی که همسری

با زاده عنب نکند زاده سحاب

جز باده در سبوی سفالین ندیده ایم

کشتیئی از سفال کند هیچکس برآب

شمارهٔ ۳۳

ایکه گوئی شاه خوبانرا وفائی نیست، هست

ویکه گوئی درد هجران را دوائی نیست، هست

ایکه گوئی خضر و اسکندر همه افسانه بود

در جهان سرچشمه آب بقائی نیست، هست

اینهمه رخشنده گوهر از کجا گردد پدید

در جهان گوئی اگر بحر صفائی نیست، هست

بس گهر شد سنگ و زر شد خاک و تن شد جان پاک

شمس معنی را مگو نور و ضیائی نیست، هست

بس فقیر آمد توانگر بس گدا شد پادشاه

شاه جانها رامگو جودو عطائی نیست، هست

دوش در گوش دلم گفتا سروش ای دل مگو

شاه را چشم عنایت با گدائی نیست، هست

گر تو زر صافی بیغش ندیدی در جهان

از ره باطل چه گوئی کیمیائی نیست، هست

این شهیدان را که اندر زیر تیغش بسملند

از لب لعلش مفرما خون بهائی نیست، هست

شمارهٔ ۳۴

در کوی عشقبازی ننگ است و نام نیست

در بزم جانفشانی سنگ است و جام نیست

یک گام نه بهستی و دیگر به نیستی

کاین ره اگر دراز بود جز دو گام نیست

میکوش تا زهستی زی نیستی رسی

کز نیستی فراز بدان سو مقام نیست

آنسوی شاهراه فنا راه نیست هیچ

اینحرف پخته گیر که سودای خام نیست

جزشید و قید نیست سخنها که گفته اند

بالله که هر چه هست بجز شید و دام نیست

راه سخن عمیق و در گفتگو دراز

وین اسب تند و سرکش ما را لجام نیست

دارم سخن حبیب بسی لیک صد هزار

افسوس از آنکه جای حدیث و کلام نیست

اینحرف سربسر دگران گفته ناتمام

جز گفته خدای کلامی تمام نیست

شمارهٔ ۳۵

بندگی درکوی عشق از پادشائی خوشتر است

بستگی صدره در این دام از رهائی خوشتر است

تجربتها کردم از روی حقیقت چند بار

دلق درویشی ز تاج پادشائی خوشتر است

یک نظر در باده صافی کن و در جام می

تا به بینی بیخودی از خود نمائی خوشتر است

ذوق شبهای دراز و ناله های جانگداز

گرچشی، دانی که از شاهی گدائی خوشتر است

دست و پا فرسودن است این سعی باحکم قضا

بسته تقدیر را بی دست و پائی خوشتر است

این جهان و زادگانش هر چه دیدم بی وفا است

لاجرم با بی وفایان بی وفائی خوشتر است

شمارهٔ ۳۶

نیمه رفت از شب اکنون هیچکس بیدار نیست

فرصتی بهتر مرا زین نیمه از دیدار نیست

گفت سیاحی که من دیدم همه روی زمین

گوشه امنی بجز در خانه خمار نیست

گردیاری هست ویران است غیر از کوی یار

ورنه در دار جهان دیدم یکی دیار نیست

حائل و دیوار بسیار است اندر شهر تن

لیک در شهر دل و جان حائل و دیوار نیست

در فنای خویشتن کسرا نمی باید دلیل

خانه را اندر خرابی حاجت معمار نیست

دل بدر بردن ز دست دوست بس مشکل بود

لیک جان دادن بپای او بسی دشوار نیست

دیدم اندر دیر و مسجد صحبت شیخ و کشیش

جز متاع خود فروشی بر سر بازار نیست

پیر میخوران همه رفتار و گفتارش یکی است

گر موافق شیخ را کردار با گفتار نیست

شمارهٔ ۳۷

خوبی بخوش اندامی و سیمین ذقنی نیست

حسن آیت روح است بنازک بدنی نیست

این حسن قبولی است خدا داده بخوبان

از موهبت غیب که جانی است، تنی نیست

این واعظ اگر چند سخن سنج و سخنگو است

چون پیر خرابات بشیرین سخنی نیست

این دیر مغان است و همه مست و خرابند

ایشیخ برو محفل مائی و منی نیست

چون پسته خندان تو با لعل سخندان

گر طوطی هند است بشکر شکنی نیست

عشق است و غریب است و خوش افتد بغریبان

کین پیشه جز آوارگی و بی وطنی نیست

دنیا طلبی علم غراب است وی آموخت

این پیشه بقابیل که جز گور کنی نیست

معشوقه دنیا ز شه دین سه طلاق است

زآنروی که یاقوت لبش بوالحسنی نیست

هر انجمن از شمع رخش روشن وعشاق

گویند که شمع رخ او انجمنی نیست

شمارهٔ ۳۸

بزم عشرت بژاژخائی نیست

پای خم جای هرزه لائی نیست

درد می را بخاک ره ریزند

در خرابات بی صفائی نیست

ماه خور داد پارسی آمد

موسم زهد و پارسائی نیست

شیخ بیچاره را ز کبر و حسد

جز بیکجرعه می رهائی نیست

خاک ره شو که در سرای مغان

پادشاهی به از گدائی نیست

دوش گفت آن طبیب دانشمند

درد بیدانشی دوائی نیست

زرع ما را که برگ بی برگی است

آفت ارضی و سمائی نیست

حج مردانه گرد خم داریم

حج ما حجه نسائی نیست

شمارهٔ ۳۹

زردی برگ خزان عکس رخ زرد من است

نیز سرمای زمستان ز دم سرد من است

آسمان نیز که گه خندد و گه گرید زار

در غم و شادی از آنست که همدرد من است

بر تر از طارم افلاک کزین توده خاک

کامی آن سو ننهد همت نامرد من است

دشمن خویش منم نیست کسی چیره بمن

بجز این اهرمنی خو که هما ورد من است

گر از این ملک غریبی بوطن باز رسم

طوق و تاج مه و خورشید ره آورد من است

از زمین آنکه بیک گام سوی بام فلک

ره کند، آه کمند افکن شبگرد من است

کعبتین مه و خورشید که بر نطع فلک

میزند دور دغل لعبتی نرد من است

نفحه باد سحرگه که جهان زنده بدوست

اثری از نفس غالیه پرورد من است

جنگ اهریمن و جم، رزم بلیس و آدم

که شنیدی، همه افسانه ناورد من است

بر سر توده خاکم بحقارت مگذر

که فلک نیز غباری سیه از گرد من است

مختصر گر ز حساب دو جهان هر چه نگاشت

قلم قدرت یزدان، همه یکفرد من است

از لب حضرت ایشان سخنی گفت حبیب

ورنه این دعوی بیهوده نه در خورد من است

شمارهٔ ۴۰

بندگی بر در مردان خدا دین من است

خاک راه همه عالم شدن آئین من است

توتیائی است عجب خاک ره اهل نظر

که در او روشنی چشم جهان بین من است

گر بسگبانی ایندر بپذیرند مرا

بندگان ره حق، غایت تمکین من است

من همان بنده هر دشمن دیرین خودم

شیخ این شهر اگر دشمن دیرین من است

همه شب خفته ام و چشم عنایت بیدار

پاس لطفش نگران بر سر بالین من است

خنگ تسلیم و رضا گر بودم زیر رکاب

اطلس چرخ نهم غاشیه برزین من است

جام کیخسرو و آئینه اسکندر اگر

دیده باشی، بمثل جام سفالین من است

من بدل کین کسم نیست بگو رو خوشباش

زاهد ار روز و شب اندر بدلش کین من است

شمارهٔ ۴۱

این کیست چنین ستاده سرمست

مست از می و جام باده در دست

مانند تو مه بر آسمان نیست

باور نکنم که در زمین هست

بنشین که خروس صبح برخاست

بر خیز که ماه چرخ بنشست

چون لعل لب تو خون ما ریخت

یکبوسه بده برای خون بست

همسایه ز حال ما خبر شد

از بسکه زدیم دست بر دست

مستانه در آمد از درم باز

نوشید می و پیاله بشکست

در خانه دل بجز تو کس نیست

این خانه از آن تواست دربست

منظور توئی که از همه خلق

بگسست حبیب و با تو پیوست

شمارهٔ ۴۲

در سلسله عشق که بگسیختنی نیست

غیر از دل سودا زده آویختنی نیست

در سایه زلف تو نهد دام بلا را

هر فتنه که از چشم تو انگیختنی نیست

ما سر بکف خویش نهادیم درین کوی

از بخت سیه تیغ تو آهیختنی نیست

مردانه گوارا و بجان نوش کن ایدل

این جام بلا را که ز کف ریختنی نیست

خاکستر ما و تو گر افتیم بدوزخ

ایشیخ پس از سوختن آمیختنی نیست

سختم عجب آید که بود سختترش بند

هر بنده که از قید تو بگریختنی نیست

شمارهٔ ۴۳

بیا زاهد مزن دم زین خرافات

بزن ساغر که فی التاخیر آفات

زمستان میرسد فصل شتا را

مبر بیهوده جز در جمع کافات

تو گر از کعبه میائی من از دیر

مخور غم کاین دو رانبود منافات

بهر راهی که میخواهی بزن گام

غرض حق است زین قطع مسافات

ز قول کفر و دین در کیش ما نیست

حدیثی جز مواسات و موافات

نگردد باده صافی گر نباشد

سبو را با قدح در دل مصافات

صراحی نیمه شب غلغل زنان گفت

که التوحید اسقاط الاضافات

سخنها کمتر از دیو و پری گو

میفکن کودکانرا در مخافات

خرابم، بیخودم، مستم، رقم کن

بنام من سجل زین اعترافات

بنام مفتی و زاهد رقم کن

همه ملک ریا را با مضافات

شمارهٔ ۴۴

صوفی امروز مگرمست زجامی دگر است

رفته از خویش که در سیر مقامی دگر است

می حلال است بکیش من و تزویر حرام

که بهر کیش حلالی و حرامی دگر است

رشته سبحه و زنار اگر چند یکی است

در حرم دامی و در بتکده دامی دگر است

شیخ دعوی کند از تقوی و صوفی ز صفا

که بهر بزمی ازین شعبده نامی دگر است

من بر افراد بشر شیخ بر آحاد بقر

ز خداوند بهر قوم امامی دگر است

شیخ دارد نفسی با اثر از وعظ و لیک

سخن پیر خرابات کلامی دگر است

مشو ایخواجه چنین غره که هر شام و سحر

طائر دولت و اقبال ببامی دگر است

ساغر عیش که در دست مدیر فلک است

می‌کند گردش و هر روز به جامی دگر است

شمارهٔ ۴۵

ملک تسلیم و رضا دولت درویشان است

کسوت فقر و فنا خلعت درویشان است

قسمت پادشهان سیم و زر و تاج و کمر

رنج و اندوه و بلا، قسمت درویشان است

نوبت پادشهان دبدبه کوس و دهل

بانگ مرغان سحر نوبت درویشان است

صبر ایوب و بلاها که بیعقوب رسید

داستانی زغم و محنت درویشان است

خرقه سبز مرقع که بدین زیب و ضیا است

بر سرو دوش فلک، کسوت درویشان است

جیب گردون که پر از رشته یاقوت و گهر

اجر و مزدی است که در خدمت درویشان است

کنج عزلت که نیابند بدو هرگز راه

پادشاهان جهان، خلوت درویشان است

چون به بندند از این دار فنا بار رحیل

وقت آسودگی و راحت درویشان است

گر نسب پادشهان راست ز جمشید و قباد

قل هو الله احد نسبت درویشان است

حرم و دیر که در کیش مسلمان و کشیش

شد چنین محترم، از حرمت درویشان است

مسند باد صبا بندگی دیو و پری

مختصر قصه ای از حشمت درویشان است

شمارهٔ ۴۶

در ره عشق نامرادی نیست

جنس بازار دل کسادی نیست

بسخنهای زاهد و مفتی

مرو از ره که اعتمادی نیست

بسوی شیخ استناد مکن

شیخ استاد استنادی نیست

خضر وقت است پیر راه و جز او

رهرو انرا دلیل و هادی نیست

بامدادان بعیش و عشرت کوش

عیش جز عیش بامدادی نیست

شیخ پیوسته در معادات است

پیر ما با کسی معادی نیست

گر بخواند بیا و گر راند

بزن این در که بی گشادی نیست

دوش در خواب زد منادی غیب

این نداکش جز او منادی نیست

راز دل با کسی مگوی و مپرس

که بجز خرمی و شادی نیست

رادمردی ز پیر جوکش خوی

غیر مردانگی و رادی نیست

شمارهٔ ۴۷

چهر حق را جلوه اندر کعبه و میخانه نیست

گر بود جز در دلی آشفته و دیوانه نیست

ورد صبح و شام زاهد را اثر نبود اگر

هست تاثیری بجز در ناله مستانه نیست

بر در شاهان چه پوئی؟ از گدایان جو مراد

گنج از آبادی چه جوئی؟ جز که در ویرانه نیست

قاف عنقا را همه افسانه و هم و خیال

چند گوئی؟ گفته دانشوران افسانه نیست

یاوه پوئی تابکی از بهر راحت در جهان

راحتی گر هست جز در ساحت میخانه نیست

درد اگر داری برو گام از پی مردان بزن

توشه این ره بجز یک همت مردانه نیست

شمارهٔ ۴۸

ما را بشیخ شهر سوال و جواب نیست

زیرا که در میانه حساب و کتاب نیست

تو میروی بمسجد و من سوی میفروش

ای نور دیده جای عتاب و خطاب نیست

گوئی که حق عذاب کند گر خوری شراب

عذب است اگر عذاب کند حق، عذاب نیست

من سالها بمسجد و میخانه بوده ام

جز در سرای پیر مغان، فتح باب نیست

تا چند بیم میدهی از دوزخ و عقاب

افزون ز صحبت تو بدوزخ عقاب نیست

آن مژده ای که عقده ای از دل گشایدت

جز بانگ چنگ و نغمه ساز و رباب نیست

از ما و شیخ فصل خصومت کجا شود

زیرا که گوش شیخ بفصل الخطاب نیست

من دفتر و و کتاب بسی درس گفته ام

این علم، علم دفتر و بحث و کتاب نیست

از ما حساب کار چه جوئی، تو شیخ شهر!

امروز اگر بزعم تو روز حساب نیست

درویشرا نصیبه بجز نیستی کجاست؟

از ما مجو زکوه که ما را نصاب نیست

ننهاده شه بملک خرابات باج و خرج

آری خراج در خور شهر خراب نیست

شمارهٔ ۴۹

در مدرسه علم و عمل آموختنی نیست

جز درس نفاق و دغل اندوختنی نیست

گویند که در بزم دل افروخته شمعی است

روشن، که بدیر و حرم افروختنی نیست

این دفتر دانش اگر از سر حقیقت

یک نکته در او هست بگو سوختنی نیست

در خلق بهائم سخن از علم معارف

ایخواجه سپوزی عبث، اسپوختنی نیست

آن علم بیان است که آموختنی بود

این علم عیان است که آموختنی نیست

گر سوزن عیسی بود و رشته مریم

ای شیخ میان من و تو دوختنی نیست

شمارهٔ ۵۰

دوش با یک جام می ساقی خرابم کرده است

نیز آباد از یکی جام شرابم کرده است

در حساب عاقلان از من بود دیوانه تر

پیر دانشمند، اگر عاقل خطابم کرده است

پوستها از سر کشیدستم چو گردون روز حشر

دست قدرت تا چنین لب لبابم کرده است

موج این دریای هستی صد هزاران بار بیش

قطره ام کرده است و باز از نو حبابم کرده است

صد هزاران سبحه و پیمانه از آب و گلم

کرده افزون بار دیگر خاک و آبم کرده است

هدهد جانم که از تخت سلیمان غائبم

صحبت ناجنس را سجن عذابم کرده است

باز سلطانم که در ویرانه جغد آمدم

آتش هجز از غم و حسرت کبابم کرده است

یک کتابی باده ام پیمود پیر میفروش

در حقیقت واقف از سر کتابم کرده است

شاهم و شهزاده، لیکم جادو و افسون دیو

در طلسم افکند وز غفلت بخوابم کرده است

میکنم از نو بنا دیری بکوی میفروش

شیخ و زاهد چون ز مسجد ردبابم کرده است

شمارهٔ ۵۱

هر چه پوئی جز ره حق باطل است

هر چه جوئی جز خدا، بی حاصل است

از خودی بگذر که در راه خدا

صعب و بی پایان همین یک منزل است

عرش و کرسی در دل است اما چه سود

کاین دل بیحاصل از خود غافل است

نعل وارون زن که اندر راه عشق

عقل مجنون است و مجنون عاقل است

غرقه در گرداب حیرت را چه سود

کو ز دریا یکقدم تا ساحل است

نقد این بازار، اول عقد قلب

در ره طاعت به پیری کامل است

از دم مردان حق مگسل که راه

گم نگردد تا جرس با محمل است

هر که را ساقی دهد جام شراب

گوشه چشمی ز میر محفل است

عزلت ار چشم و چراغ بینش است

گر نه امر پیر باشد باطل است

هر که میجوید طریق اعتزال

نی توان گفت این عطارا واصل است

ای خلیل حق در این ره گر حجاب

چهر مهر و ماه باشد، آفل است

شمارهٔ ۵۲

قسم تو اگر بیش بود کم شدنی نیست

ور کم بود افزون تر از آن هم شدنی نیست

با دست قضا پنجه مزن خواجه بدین دست

بازو چه کنی رنجه، کمان خم شدنی نیست

دانی که چه مقصود بود بیخردان را؟

بیمایه بزرگی که بعالم شدنی نیست

اندیشه مکن نظم جهان را که در این کار

من کرده ام اندیشه، منظم شدنی نیست

با صید هوا لوت منه نفس دغا را

کاین کلب عقور است معلم شدنی نیست

جز کزره تسلیم اگرت ملک سلیمان

افتد بکف، ایخواجه مسلم شدنی نیست

باطل مکن این عمر خدا داده بتشویش

در حسرت کاری که فراهم شدنی نیست

صبر است علاج دل خود کام که با داغ

دارو شود آن زخم که مرهم شدنی نیست

راز دل و دین حرمت عشق است و ازین راز

با شیخ مگوئید که محرم شدنی نیست

با خوی دد و دیو بزفتی و ستبری

زینسان که تناور شده آدم شدنی نیست

شمارهٔ ۵۳

بشکست اگر جام سر سنگ سلامت

بگریخت اگر نام سرننگ سلامت

رفتیم که در مدرسه زهدی بفروشیم

حالی که نشد باده گلرنگ سلامت

ور باده گلرنگ نیفتاده بچنگم

آن چرس بیامیخته در بنگ سلامت

در صلح بزهاد مرا مصلحتی بود

اکنون که نشد، باز سرجنگ سلامت

در روشنی شمع و حرم نیست گشادی

آن خانه تاریک و دل تنگ سلامت

تا در پی خاکستر همسایه نگردی

این آینه را باز همان زنگ سلامت

یکران فلک لایق ما نیست حبیبا

آن لاشه یک پا و خر لنگ سلامت

شمارهٔ ۵۴

این کیست که او پرده ز رخسار کشیده است

سرمست و چمان جانب گلزار چمیده است

در دشت چنین لاله خودرو نشکفته است

در باغ چنین میوه شیرین نرسیده است

چون است که هر کس که طمع کرده بدان باغ

زین لاله و گل غیرخس و خار نچیده است

دانی بحقیقت که گلی بوی نکرده است

هر کس که بپایش سرخاری نخلیده است

زلفت چه ببینم ز شب هجر کنم بیم

آن مار گزیده است که آن موی بدیده است

سرهای عزیزان همه را همچو سرزلف

در پای فکنده است و پس آنگاه بریده است

از جور رقیب تو چرا شکوه کنم من

حلوا که چشیده است که صفرا نکشیده است

زینگونه سخن گفتن شیرین حبیبت

پیداست که وقتی لب لعل تو مکیده است

شمارهٔ ۵۵

ذوق عارف دگر و مشرب عامی دگراست

ناتمامی دگر ایخواجه تمامی دگر است

در خم و جام و قدح زاده انگور یکیست

پختگی طعم دگر دارد و خامی دگر است

هر نفس خاصیتی دارد و هر دل هنری

پادشاهی دگر ایخواجه غلامی دگر است

ین بستخوان پدر نازد و آن یک بهتر

که عصامی دگر ایخواجه عظامی دگر است

نام اسلام بر این هر دو توان گفت ولی

کیش سنی دگر و دین امامی دگر است

مکتبی نیز اگر لیلی و مجنون گفته است

قصه لیلی و مجنون نظامی دگر است

شمارهٔ ۵۶

بر لبم گوش نه که بانگ نی است

از دلم نوش کن که خم می است

خشت بر لب خمش ستاده چو خم

می چو سر جوش گشت وقتی قی است

جام ما چون تهی شود از می

نقش وارونه از کلاه کی است

من که لب بر لبی نهان دارم

زان من نیست ناله، زان وی است

شیخ گودم مزن بموسم دی

که دمش سخت سردتر ز فصل دی است

کیست در من که گاه در بغداد

میکند سیر و گه بملک ری است

شمارهٔ ۵۷

تسبیح تو ایشیخ که صد دانه تمام است

ظاهر همگی دانه و باطن همه دام است

پیوسته چرا مست غرور از می دنیاست

در مذهب این شیخ اگر باده حرام است

راهی است نهانی ز دل خلق سوی حق

از شیخ بپرسید که آن راه کدام است

گرداند از این ره اثری، مرشد خلق است

ور دارد از این ره خبری، شیخ انام است

در گام نخستین ز همه کام گذشتن

شرط است در این راه اگر چند دو گام است

شمارهٔ ۵۸

از داغ غمت هر که دلش سوختنی نیست

از شمع رخت محفلش افروختنی نیست

گرد آمده از نیستی این مزرعه را برگ

ای برق! مزن! خرمن ما سوختنی نیست

در طوف حریمش ز فنا جامهٔ احرام

کردیم که این جامه به تن دوختنی نیست

یک دانهٔ اشک است روان بر رخ زرین

سیم و زر ما شکر که اندوختنی نیست

در مدرسه آموخته‌ای گرچه بسی علم

در میکده علمی‌ست که آموختنی نیست

خود را چه فروشی به دگر کس به خود، ای دل!

بفروش اگر چند که بفروختنی نیست

گویند که در خانهٔ دل هست چراغی

افروخته کاندر حرم افروختنی نیست

شمارهٔ ۵۹

اگنون که گذشته ز شب تیره دو پاس است

زی باده کشان نوبت تبدیل لباس است

از سر فکند شیخ بخلوتگه رندان

آن خرقه صد پاره که پشمینه پلاس است

در هندسه بینی دهن شیخ و لب جام

دو دائره کان هر دو بیک نقطه مماس است

گوید که بتدقیق نظر حرمت می نی

در نص صریح است و نه در حکم قیاس است

بل در نظر شرع که از قاعده عقل

ترتیب مبانیش بتاسیس اساس است

هنگام کلال از الم و خستگی روح

واجب بود این جرعه که ترویج حواس است

معجون مفرح که کند تربیت عقل

در نزد خردمند چه باک است و چه باس است

در مجلس خاصش سخن از باده و ساغر

در محفل عامش سخن از حیض و نفاس است

هر کس که شود تابع این شیخک نسناس

بی شبهه توان گفت که از ارذل ناس است

شمارهٔ ۶۰

تو را آئینه محتاج حلب نیست

که مقصودی بجز خویش از طلب نیست

عجائب نامه عالم توئی تو

که در عالم بجز تو بوالعجب نیست

در این ره گر نیاسائی شب و روز

رسی تا حضرتی کش روز و شب نیست

سبب را کاربند از امر یزدان

اگر چه لطف او جز بی سبب نیست

لبی کی بوسه خواهد زد بر این جام

که در راه طلب جانش بلب نیست

شهیدانرا بجز آب از دم تیغ

گلابی نیز از این بزم طرب نیست

شمارهٔ ۶۱

شیخ و زاهد دوش اگر منع از شرابم کرده است

ساقی از یک جام می امشب خرابم کرده است

راست گفته است، از حدیث راست رنجیدن خطا است

شیخنا زندیق و ملحد، گر خطابم کرده است

گر مرا رسوای عالم کرد عشقش باک نیست

دامنی تر بوده ام بر آفتابم کرده است

عقل و دانش را نثار راه مجنون کرده ام

از سگان کوی لیلی چون حسابم کرده است

صحبت شیخ ایمنم کرد از عذاب روز حشر

حق چو در دنیا بدین دوزخ عذابم کرده است

نیست بر حکم حق ای زاهد سزاوار اعتراض

در خرابات مغان گر فتح بابم کرده است

مینهد هر شب سبو پیر خراباتم بدوش

بهر این خدمت ز رندان انتخابم کرده است

از حرم گر سوی دیرم برد پیر میفروش

ره نمائی از خطا سوی صوابم کرده است

شمارهٔ ۶۲

مطرب امروز مگر نغمه سرائی دگر است

که بهر ناله نیف ساز و نوائی دگر است

ره میخانه بگام و قدم زهد مپوی

قطع این مرحله ایشیخ بپائی دگر است

مسجد و صومعه را گرچه رواقی است بلند

طاق و ایوان خرابات بنائی دگر است

چهره شیخ اگر صدق و صفائی دارد

در دل پیر مغان صدق و صفائی دگر است

دفتر معرفت ار نور و ضیائی دارد

باز در ساغر می نور و ضیائی دگر است

تاج سلطانی اگر فر همایون دارد

تاج درویشی ما فر همائی دگر است

دم فروبند از این یاوه سرائی زاهد

کار ما با تو حوالت بسرائی دگر است

می حلال است برای من و تزویر حرام

شیخرا نیز در این مسئله رائی دگر است

نیست در کوی مغان مشغله جنگ و نزاع

مدرسه جای دگر میکده جائی دگر است

ای مغنی بزن آن پرده دوشینه بچنگ

آن دم نغز که از نکته سرائی دگر است

آب از آنروی حلال است که مخلوق خداست

می چه کرده است نه مخلوق خدائی دگر است

شمارهٔ ۶۳

ای مغبچه کو ره خرابات

تا باز رهم از این خرافات

از شاهی عرصه گاه شطرنج

صد بار نکوتر ار شوم مات

ای پیر خرد ره رهائی

دانی تو که چیست زین مخافات

یک جرعه می کرم کن ای پیر

بیزار شدم از این کرامات

در صومعه نیم عمر شد فوت

از میکده جو قضای مافات

مردانه کرامتی کن ای پیر

تاخیر مکن که هست آفات

این هستی عاریت رها کن

بیزار شو از حیات اموات

نابود کن این وجود بی بود

تا نفی زنفی گردد اثبات

شمارهٔ ۶۴

از هیچ دری حاجت درویش روا نیست

وز هیچ رهی درد دل ریش دوا نیست

درویشی و ناچاری و درد من و دل را

درمان و دوا جز کرم و لطف خدا نیست

ما تجربه کردیم دو صد بار دروغ است

هر کس که بگوید نظر شه بگدا نیست

تا نشنوی از مرده دلان این سخن سرد

کاندر همه عالم خبر از آب بقا نیست

ما موعظت شیخ شنیدیم و نکو گفت

لیکن ز دل غمزدگان زنگ زدا نیست

در مسجد و در مدرسه سالی دو سه بودم

دیدم سخنی جز دم تزویر و ریا نیست

چه صوفی و چه زاهد و چه رند و چه شاهد

راهش بخدا نیست گر از خویش جدا نیست

این نغمه جانها است که از دل بزبانهاست

این رجع صدا چیست اگر صوت ندانیست

شمارهٔ ۶۵

خانه گه تاریک و گاهی روشن است

یارب این نور از کدامین روزنست

یارب این دل از چه گوهر ساختند

کوگهی از موم و گه از آهن است

یارب این مسند اسیر حکم کیست

کو گهی از جم گهی زاهریمن است

میر این محفل که باشد وز چرو

گاه چون گلشن گهی چون گلخن است

گاه چون جنت شگفته اندرو

صد هزاران باغ سرو سوسن است

شمارهٔ ۶۶

هر سر که بسودای طلب باختنی نیست

در پای سگ کوی تو انداختنی نیست

این رایت عشق است که جز بر سر منصور

این آیت فتح و ظفر افراختنی نیست

یکران فلک را که بود خنک سلیمان

پی کن که بمیدان طلب تاختنی نیست

روئین دل و آهن جگران راست سزاوار

بر شیشه دلان تیغ فنا آختنی نیست

هستی همه در باز که در نرد محبت

گر بردنی هست بجز باختنی نیست

نشناخت کسی راز غم عشق و جز این راز

در علم طلب نکته آشناختنی نیست

هر کس بخیال خود از این نکته باریک

پرداخت بسی قصه و پرداختنی نیست

منکر مشو افسانه پروانه و شمع است

کاین قصه بود سوختنی ساختنی نیست

شمارهٔ ۶۷

امروز جمال تو طرح دگر افتاده است

چین و شکن زلفت آشفته تر افتاده است

آشفته و ژولیده سرگشته و شوریده

پیچان و پریشیده بر یکدگر افتاده است

هی چین و شکن بینم از زلف تو از هر سو

کاندر پس یکدیگر زیر و زبر افتاده است

یک نیمه بچین اندر بر فرق و جبین اندر

یک نیمه از آنسوتر بر پشت سرافتاده است

چین و شکن و حلقه، پیچ و گره و عقده

خم در خم و چین در چین، گرد کمر افتاده است

دو حیله ور جادو دو عشوه گر هندو

بر چهره تو بت رو، ببریده سر افتاده است

آن زاهد طاماتی و آن شیخ کراماتی

نزد تو خراباتی از پرده در افتاده است

شمارهٔ ۶۸

یک امشبی که توئی در برابرم سرمست

گمان مبر که خبر از وجود خویشم هست

نشسته ای تو، من و شمع ایستاده بپای

تو مست باده و من مست چشم باده پرست

قسم بجان تو کز جان و از جهان برخاست

هر آنکه یک نفس از روی عیش با تو نشست

نهاد دل بتو و از همه جهان برداشت

گشاد در بتو و بر رخ دو عالم بست

بخواب نیز نمی آید این خیال که تو

نشسته باشی و من ایستاده جام بدست

گذشت کار حبیب این زمان چه میخواهی

فتاد ماهی در آب و رفت تیر از شست

شمارهٔ ۶۹

سلیمان را جز این تن اهرمن نیست

که جان را دشمن جانی، چو تن نیست

بود زندان جان، خاکی تن ما

که زندان مور را غیر از لگن نیست

بگیر از خویشتن خود را که در عشق

حجاب خویشتن جز خویشتن نیست

بکن این گور و بردار این کفن را

که این مرده سزای این کفن نیست

نهان در خاک کن ما و منی را

که دزد راه حق جز ما و من نیست

بشو اندیشه ها را از دل خویش

که این دل ها بجز بیت الحزن نیست

سخن افسرده چو جسمیست بیروح

اگر روح خدائی در سخن نیست

دهن بر خاک نه زیرا که جز خاک

رفو از بهر چاک این دهن نیست

توئی را با منی بر خاک ره ریز

که ما را جز تو و من، اهرمن نیست

شمارهٔ ۷۰

این خرمن هستی که بجز سوختنی نیست

از شعله او آتشی افروختنی نیست

یک موج حباب است دو عالم که حجاب است

چون وهم و سراب است بجز سوختنی نیست

این پرده که ار شیشه بود روی پری را

چون پاره شود بار دگر دوختنی نیست

هر نکته که آموختی از سینه فرو شوی

یک نقطه بود علم که آموختنی نیست

خاکی است که روشن شده از تاب مه و مهر

ای تیره دلان سیم و زر اندوختنی نیست

ما بر سر بازار نهادیم دل خویش

لیک این چه متاعی است که بفروختنی نیست

بیروح حقیقت دل افسرده حبیبا

چون سایه شمع است که افروختنی نیست

شمارهٔ ۷۱

فلک از سینه ما دود آهی است

زمین داغ جبین روسیاهی است

چنین گفتند دانایان کزین سوی

بدان سوی فلک پوشیده راهی است

بدعوی نیستی را نام هستی

نهادن از غلط، سخت اشتباهی است

سیه رو گردد از تاب تجلی

زر و سیم دغل، گر مهر و ماهی است

نخواهد برد جان زین برق سوزان

در این گلشن اگر برگ گیاهی است

بخاک افتد چو مهر از تارک چرخ

اگر بر تارکی زرین کلاهی است

خداوندی که گردون را کشد پوست

ز تن، الحق توانا پادشاهی است

نه پنداری گزاف اینرا که قرآن

بدین اسرار روشن تر گواهی است

رهی گر بنده را باشد سوی حق

شکسته ناله و افسرده آهی است

شمارهٔ ۷۲

کار ما باز مشکل افتاده است

بار ما باز در گل افتاده است

بار بر پشت اشتران سهل است

بار ما بر سر دل افتاده است

اگر افتاده بار باکی نیست

زانکه باری بمنزل افتاده است

ناله ماهم از جرس کم نیست

که بدنبال محمل افتاده است

در نمکدان غبغب او خال

همچو یکدانه فلفل افتاده است

یا چوهاروت بابلی از سحر

باز در چاه بابل افتاده است

آن سیاهی بر آن سپیدی بین

که چه مطبوع و خوش گل افتاده است

شمارهٔ ۷۳

این نفس بداندیش بفرمان شدنی نیست

این کافر بدکیش مسلمان شدنی نیست

زین دیو مجو مهر و وفا، صلح و سلامت

با یکدیگر از آدم و شیطان شدنی نیست

ایمن مشو ار خاتم جم کرد در انگشت

ز اهریمن جادو که سلیمان شدنی نیست

جز با نفس پیر طریقت که خلیل است

این آتش نمرود، گلستان شدنی نیست

جز با قدم خضر حقیقت که دلیل است

این وادی پر بیم بپایان شدنی نیست

جز با دم پیران مسیحا نفس این درد

هرگز نشود چاره که درمان شدنی نیست

آبادتر از کوی خرابات ندیدیم

کان خانه داد است که ویران شدنی نیست

تا زلف سیاه توپر آشوب و پریش است

کار دل آشفته بسامان شدنی نیست

شمارهٔ ۷۴

از شیخ بپرسید گر از اهل کتاب است

آن آیه کدام است که تحریم شراب است

در پیروی شیخ اگر خلد برین است

در مذهب ما صحبت او عین عذاب است

هرگز نتواند سخن شیخ شنیدن

آن گوش که پیوسته بر آهنگ رباب است

ما را که بمیخانه چنین مست گرفتند

باشیخ چه سودای سوال است و جواب است

جوئی که از آن باده کشان آب بنوشند

آبی که از آن جوی رود، باده ناب است

شمارهٔ ۷۵

با دوستان ثشسته چه جای ملامت است

از دشمنان گسسته چه وقت ملالت است

از عقل خیره میکشم امروز انتقام

در پیشگاه عشق که بیت العدالت است

خطی نوشته بر لب میگون بمشک ناب

کانجا برات روزی مردم حوالت است

از من رسول عشق تو باشی بسوی خویش

ورنه در این میانه چه جای رسالت است

با اشک و آه کرده ام از چشم و دل برون

هرچشم و آرزو که ز خوف و خجالت است

هربیع و عقد را که بفتوای عقل بود

اندر حضور مفتی عشقم اقالت است

شمارهٔ ۷۶

در میان عاشق و معشوق رازی دیگر است

این لب و آن گوش را ساز و نوازی دیگر است

اهل صورت از عراق آیند تا سوی حجاز

اهل معنی را عراقی و حجازی دیگر است

قبله حق و حقیقت عشق باشد عشق و بس

زهد و علم و معرفت هر یک مجازی دیگر است

مینوازد عاشقان را گر شکر خند لبش

عشوه چشم خوشش عاشق نوازی دیگر است

عشق بی پروا اگر پر سوخت صد پروانه را

شمع را بنگر که در سوز و گدازی دیگر است

مسجد اقصی بود دل، کعبه جان عاشقان

سوی این کعبه در این مسجد نمازی دیگر است

می‌رسد هردم ز هرسو کاروان‌های نیاز

هر نفس معشوق ما را نیز نازی دیگر است

شمارهٔ ۷۷

شکسته زلف یکی ترک مست یار منست

که آرمیده چو جان سخت در کنار من است

بهر چه امر کند من باختیار ویم

بهر چه حکم کنم او باختیار من است

شبی که دیرتر آیم بخانه از بازار

نشسته بر در مشکو بانتظار من است

بگرد مشکوی من غم گذر نیارد کرد

که دل فریبی از اینگونه غمگسار من است

شمارهٔ ۷۸

در حجاب خرقه و دستار، مستی خوشتر است

در لباس شیخ و زاهد، می پرستی خوشتر است

از می گلگون سفالین کاسه را زرین کنند

عیش و عشرت در زمان تنگدستی خوشتر است

جمع و آسایش در این صد پاره ده رنگ نیست

نیستی گر خوش بود در شکل هستی خوشتر است

تاج رفعت را سر آتش نژادان در خور است

خاکزادان را همان آئین پستی خوشتر است

عاقلان را گر ز تدبیر و تامل چاره نیست

عاشقان را بی مبالاتی و چستی خوشتر است

دوش در دیر مغان مغزاده مستانه گفت

بت پرستی شیخ را از خود پرستی خوشتر است

در میان حال هشیاری و مستی عالمی است

خوش، که هم از خوشیاری هم ز مستی خوشتر است

شمارهٔ ۷۹

در محفل اغیار همه غنج و دلال است

در مجلس عشاق همه رنج و ملال است

چونست که بر عاشق دلخسته حرام است

وصلش که بیاران هوسناک حلال است

در مجلس ما خیره تر از آتش سوزان

با غیر گوارنده تر از آب زلال است

با لعل لبش گشته هم آغوش یکی خال

کس دیده حمیرا که هم آغوش بلال است

تا کوی ویم گرچه یکی گام فزون نیست

از غیرت اغیار و هاد است و تلال است

با خیل گدایان اسیرش چه سر و کار؟

شاه است و امیر است و همه عز و جلال است

شمارهٔ ۸۰

این خانه که پیوسته در او جوش و خروش است

از کیست؟ مگر مصطبه باده فروش است

این مستی می نیست که هنگامه عشق است

وین ناله نی نیست که آواز سروش است

از زهد ریائی چه دلت رسته شد ای شیخ

مستانه بمیخانه بزن جام که نوش است

گر توبه ز تزویر و ریا میکنی ای شیخ

وقت است که امشب قدح باده بجوش است

دوشینه ز مسجد بخرابات کشیده است

این شیخ قدح نوش که سجاده بدوش است

راهی بگشائید کز این خانه بر آئید

کین خانه پر از بانگ سباع است و وحوش است

شمارهٔ ۸۱

دلم در سینه چون ساغر بجوش است

بیا ساقی که مینا در خروش است

ز خون ماست یا خون حریفان

که لعلش باده رنگ و باده نوش است

هجوم آور شد آنسان لشکر غم

که می نیز از حبابش درع پوش است

ز پند حضرت پیر خرابات

هنوزم این حدیث اندر بگوش است

که زیر چرخ جای عافیت نیست

وگر باشد بکوی میفروش است

ببین آئین درویشی ز ساغر

که سر تا پا دهان دائم خموش است

ز بانگ قهقهه مینا توان یافت

که میخانه پر از بانگ سروش است

شمارهٔ ۸۲

ما روی بمیخانه و زاهد بحجاز است

این کعبه حقیقی است گر آن قبله مجاز است

این رشته چسان میگسلد یکسر پیوند

بر دست نیاز است و یکی در کف ناز است

از وی همه آزادگی و کبر و غرور است

از ما همه بیچارگی و عجز و نیاز است

گیرم که رها گردد از آن دام سر زلف

مرغ دلم از چشم تو در چنگل باز است

زلف تو و شبهای دراز و سخن عشق

جون کوکب بخت من، دنباله دراز است

بی مهری با ما و ندانم سببش چیست

قربان رقیب تو که او محرم راز است

شمارهٔ ۸۳

آب بودم صحبت آذر گلابم کرده است

خاک بودم کیمیاگر زر نابم کرده است

بنده پیر خراباتم که در دیر مغان

خدمت جام و سبو را انتخابم کرده است

چل صباح اندر بزیر دست و پا چوب و لگد

خوردم از مغ تا کنون در خم شرابم کرده است

بیخبر از واعظ و بیگانه از گفتار شیخ

آشنا با ناله چنگ و ربابم کرده است

خوشه تا کم که آدم چید از باغ جنان

آتش شرم از گنه، یک قطره آبم کرده است

یک کتابی می که نوشیدم ز دست میفروش

واقف از اسرار و آیات کتابم کرده است

گر دل دیوانه از دستم برون شد باک نیست

لطف حق معزول از این ملک خرابم کرده است

شمارهٔ ۸۴

شه وجود عجب قاصدی فرستاده است

بدست او چه عجب خط رحمتی داده است

که باز باید از آنسوی آسمان بپرد

هر آنکه از ازل از پشت آسمان زاده است

تو ماه کنعان در قعر چاه کنعانی

چه ملک ها که بمصر از پی تو آماده است

ز مکر دیو چه باکم که خاتم زنهار

بدست خویش سلیمان بدست من داده است

بخاطر است که آزاده ای مرا فرمود

که عاقبت شود آزاد هر که آزاده است

صلای عام فرستاد پادشاه وجود

که سفره بهر گدایان شهر بنهاده است

شمارهٔ ۸۵

دستار تو ای شیخ که صد حلقه فزون است

اندر خم هر حلقه دو صد دام و فسون است

از ملک سلیمانی و از دانش آصف

دعوی چه کند خواجه بادبو زبون است

از همت مردان مگرش سلسله بندیم

بر پای که این دیدو درون سخت حرون است

هر زاده آدم که شود سخره این دیو

نامردم و دور از خرد و سفله و دون است

بیرون بود از مردمی و مردی و رادی

هر کس که درونش بمثل غیر برون است

ای خواجه در این خانه تو را چار شریکند

غالب شود آنکس که از این چار فزون است

دیو است و ملک نیز سباعند و بهائم

نام و لقب خویش بدان خواجه چون است

شمارهٔ ۸۶

بکیش زاهدان گرمی حرام است

مرا دیر مغان بیت الحرام است

ترا در خانقه باب المراد است

مرا در میکده دارالسلام است

حدیثی شیخ اگر از موهبت راند

پسندیده است اما ناتمام است

نهان راهی است از حق تا دل خلق

بپرس از شیخ شهر آن ره کدام است

اسیر رشته تسبیح و زنار

مشو ایدل که در ره، هر دو دام است

شمارهٔ ۸۷

زمامم در کف پیری فقیر است

که در معنی امیران را امیر است

بصورت ژنده پوشی سخت خلقان

بمعنی صاحب تاج و سریر است

رخش تابنده تر از مهر تابان

دلش روشنتر از بدر منیر است

لب جانبخش او عین حیات است

کف در پاش او ابر مطیر است

شمارهٔ ۸۸

من که بی پیمانه مستم حاجت پیمانه نیست

جان من میخانه شد جایم اگر میخانه نیست

نیست مر دیوانگانرا رای بزم عاقلان

عاقلانرا گر سری با صحبت دیوانه نیست

ما بکوی نیستی کردیم منزل ای غلام

هر که در کوبد بگویندش کسی در خانه نیست

گنج می گویند و در ویرانه میجویند خلق

هر کجا گنجی است ای بی‌دانشان ویرانه نیست

شمارهٔ ۸۹

چون باده بجام است همه کار بکام است

چون یار بدام است همه شهر غلام است

از سنگ نپرهیزد آنرا که نه جام است

از ننگ چه بگریزد آنکش که نه نام است

از سوخته پخته مجو اشکی و آهی

دود آرد و آب آنکه هنوز اوترو خام است

ایمرغ دل اندر پی خال و خط خوبان

بیهوده مرو دانه مپندار که دام است

گر خون دل ما بخوری باد حلالت

لیک از کف اغیار مخور می که حرام است

چون خط غلامی بتو داده است حبیبت

گر لطف کنی ور نه کنی باز غلام است

شمارهٔ ۹۰

گر خدای سپهر یار من است

سیر گردون به اختیار من است

یاری از بندگان نمی‌خواهم

گر خداوندگار یار من است

آسمان و زمین و جن و ملک

همه مخلوق کردگار من است

گر سگ بارگاه حق باشم

شرزه شیر فلک، شکار من است

از سگم نیز کم بقیمت خوان

گر سگ نفس دون، سوار من است

شمارهٔ ۹۱

دل عاشق که نازکتر زجام است

چسانش طاقت سنگ ملام است

چه بگریزد زسنگ آنکش نه جام است

چه پرهیز در ننگ آنکش نه نام است

بده در جام جم خون سیاوش

که کیخسرو کنون مارا غلام است

بیا عقد زناشوئی بر آریم

که جفت بنت کرم ابن الکرام است

بچین زلف او گمشد دل ما

از این روگاه دال و گاه لام است

شمارهٔ ۹۲

دوستان نوبت سپیده دم است

وقت صبح است و سخت مغتنم است

نرود تا دمی، نمی آید

دم دیگر که عمر از این دودم است

وقت را سیف قاطع آوردند

به مثل گرچه دشنه دو دم است

طرفه هستی که در میان دو نیست

هر وجود از دو سوش دو عدم است

شمارهٔ ۹۳

ایخواجه شنیدم که لبت کان نبات است

ایخواجه شنیدم دهنت آب حیات است

ایخواجه شنیدم که بدست کرم تو

از لطف خداوند یکی تازه برات است

ای خواجه شنیدم که در این خرمن نعمت

از قسمت درویش یکی تازه برات است

ای خواجه شنیدم که اسیران جهانرا

چین و شکن زلف تو مفتاح نجات است

ای خواجه شندم که بوقت کرم وجود

یک رشحه ز بحر کرمت نیل و فرات است

شمارهٔ ۹۴

شد وقت سحر چشم تو تا چند بخواب است

برخیز که هنگام می و گاه شراب است

تا باده ننوشی نرود خوابت از سر

می دفع خمار آمد و می داروی خواب است

آن جام نه جام است که آبی است فسرده

وان باده نه باده است که یاقوت مذاب است

آن لعل نه لعل است که آن چشم خروس است

وان زلف نه زلف است که آن پر غراب است

گوئی که خوری باده و گویم بلی آری

البته خورم این چه سوال و چه جواب است

آنده مخور و دمی بخور و ساعت بشمار

کامشب شب قدر است و دگر روز حساب است

شمارهٔ ۹۵

آن جامه بر آن بدن چه زیباست

وان پیرهنش بتن چه رعناست

سنگین دلش از بدن هویدا

سیمین بدنش ز جامه پیداست

آن حله آتشین بر آن تن

چونانکه درون شیشه صهبا است

و آن جامه سبز بر تن نغز

چون غنچه که در غلاف خضر است

آن لعل لبت که لاله رنگ است

چون خون دل حبیب حمر است

شمارهٔ ۹۶

عشق است که اندر دو جهان راه نجات است

بحریست که یک چشمه از آن آب حیات است

بحر است و چه بحر است نه قلزم نه محیط است

شط است و چه شط است نه جیحون نه فرات است

دارای جهان است که بالای جهانست

بیرون ز جهانست که افزون ز جهات است

آبی است که جاری بوهارات و تلال است

روحی است که ساری بجمادات و نبات است

شمارهٔ ۹۷

کس نیست که از لعل تو دشنام شنیده است

وز حسرت آن لب، لب خود را نگزیده است

رخ سرخ و لبت سبز و کبود است و بگور است

آن روی که بوئیده و آن لب که مکیده است

آن لعل ز گفتار بگو بهر چه رفته است

و آن رنگ ز رخسار بگو از چه پریده است

می خورده و ساغر زده و عربده کرده

بیخود شده وز خانه ببازار دویده است

صد بار بدو گفته ام از صحبت نا اهل

پرهیز کن، اما چه کنم خود نشنیده است

این خانه به تاراج شد این خیمه بیغما

چون خانه خدا سفره چنین عام کشیده است

این میوه خورد آنکه چنین رخنه نموده است

این گنج برد آنکه چنین نقب بریده است

شیرین شده آن غوره که دیروز ترش بود

فرداش بچینند که امروز رسیده است

یکروز ببینی که گریبان تو گیرد

این خون که بدامان من از دیده چکیده است

یکروز بپرسی که بپای تو خلد باز

این خار که در چشم من از مژه خلیده است

غیر از دل مجروح حبیبت که در آنشهر

زآمیزش اغیار ز کوی تو رسیده است

صیدی دگر از قید کمند تو نجسته است

مرغی دگر از دام هوایت نپریده است

شمارهٔ ۹۸

از زلف سیاهت که همه چین و شکنج است

جان و دل غمدیده ما سخت به رنج است

رخساره سیمین تو گنجی است نهانی

وآن زلف یکی مارسیه بر سر گنج است

ما را طمع کیش مسلمانی از آن زلف

...که او کافری و اهل فرنج است

روی تو یکی مجمر سوزان و برآن روی

زلف تو خال سیهت دود و سپنج است

وز مملکت روم یکی دزد تبه کار

گوئی به پناه آمده در کشور زنج است

امشب شب عید است و همه بوم و بر ما

آوازه طنبور و دف و نغمه سنج است

شیرین غزلی نغز بدین قافیه گوید

هر کس که در اندیشه خود قافیه سنج است

شمارهٔ ۹۹

نوبت عشرت است و وقت صبوح

میزند مرغ صبح یا سبوح

طاب وقت الشراب والاطراب

اشرق الصبح و النسیم تفوح

می بگیر از کف غزالی مست

ان قرن الغزال کادیلوح

صبح زاهد بود دعای صباح

صبح عارف بود شراب صبوح

بحر اندیشه گشته طوفان زای

چنگ زن در رکاب کشتی نوح

گو بناصح که لب فرو بندد

ما شکستیم توبه های نصوح

باده را راح کرده نام عرب

که بود روح قلب و راحت روح

شمارهٔ ۱۰۰

تو را مسجد مرا میخانه ای شیخ

تو را سبحه مرا پیمانه ای شیخ

تو را ورد سحرگاهی و ما را

همه شب ناله مستانه ای شیخ

زنخ کم زن که در گوش من آید

همه افسون تو افسانه ای شیخ

مکن عیب من از ویرانه گردی

مرا گنجی است در ویرانه ای شیخ

زبانی آتشین چون شمع دارم

مپر گردم تو چون پروانه ای شیخ

تو را کوه و مراکانی است در کوه

تو را دانه مرا دردانه ای شیخ

مرا بر گردش پیمانه پیمان

تو را با سبحه صد دانه ای شیخ

مرا با بیدل و دیوانه خوشتر

تو را با عاقل و فرزانه ای شیخ

عجایب ها ببینی گر نهی چشم

یکی بر روزن این خانه ای شیخ

یک امشب را بکوی میفروشان

شوی مهمان برندان یا نه ای شیخ؟

شمارهٔ ۱۰۱

قدم بگذار و از ما بگذر ای شیخ

تکاپو کن بکار دیگر ای شیخ

تو دستاری گران داری و ما را

گرانی میکند بر تن سر ای شیخ

گدایانی خمش بی عقل و بی هش

مجو چندان بما شور و شر ای شیخ

مکن با ما حشر از خاص و عامه

بترس از هول روز محشر ای شیخ

تو را با ما چه باشد داوری هان

نمیترسی مگر از داور ای شیخ

سلیمان را هماره در کف دیو

نخواهد ماند این انگشتر ای شیخ

زنم فردا بتو تسخر من، امروز

زنی بر من اگر تو تسخر ای شیخ

مسیحا تا قیامت گر مسیحاست

بود خر تا ابد چونان خر ای شیخ

صفت دنیا طلب را از نبی جوی

اگر از من نداری باور ای شیخ

شناسی خوبتر از خط قرآن

تو صد ره سکه سیم و زر ای شیخ

غنا گر قول زور آمد در اخبار

توئی مطرب فراز منبر ای شیخ

شمارهٔ ۱۰۲

روز بحث از رساله دارد شیخ

شب حدیث از غساله دارد شیخ

بیمریدی و نامرادی را

همه شب آه و ناله دارد شیخ

مال اوقاف و حق ایتام است

هر چه قبض و حواله دارد شیخ

کین چنیدن هزار ساله چرا

با شراب دو ساله دارد شیخ

ریخت خونش به پای تاک ابلیس

کینه زان با پیاله دارد شیخ

شمارهٔ ۱۰۳

بکوی میفروشم بار دادند

رهم سوی در خمار دادند

در میخانه بر رویم گشودند

بدستم ساغری سرشار دادند

بیک ساغر شب دوشم رهائی

ز بار خرقه و دستار دادند

هزاران بار از دوشم نهادند

پس آنگه ره بدان در بار دادند

می تسنیم و جوی کوثر ای شیخ

بما آسان، بتو دشوار دادند

چنین شد قسمت روز نخستین

تو را سبحه مرا زنار دادند

بیک حرف از لب پیر خرابات

مرا صد دفتر اسرار دادند

تو را از درس زهد و خود پرستی

مرا از بیخودی تکرار دادند

بدلخواه و پسند مشتری بود

متاعی کاندرین بازار دادند

یکی را صورت گفتار نیکو

یکی را معنی کردار دادند

شمارهٔ ۱۰۴

شیخ است و حلقه بر در خمار میزند

دست طلب بحلقه زنار میزند

این خرقه پوش صومعه را تا چه روی داد

کاتش بجان خرقه و دستار میزند

خلوت نشین شهر که از خانقه گریخت

مستانه نعره بر سر بازار میزند

یک نغمه بیش نیست که مطرب ببانک چنگ

مرغ چمن بساحت گلزار میزند

داود ناله از لب مزمار میکند

منصور نعره بر ز بر دار میزند

سنگی سخن ز حلقه تسبیح میکند

چو بی نوا ز پرده اسرار میزند

یک جلوه کرد طلعت لیلی در این دیار

مجنون هزار بوسه بدیوار میزند

چنگ و چغانه وصف رخ دوست میکند

جام و پیاله دم ز لب یار میزند

شمارهٔ ۱۰۵

بخت اگر یاری کند دلدار دلداری کند

نوبت گلشن رسد گلزار گلزاری کند

سهل باشد محنت از جور رقیب و دور چرخ

شاخ گلبن گل بر آرد خارا گر خاری کند

بزم عشرت گرم گردد، خون تاک آید بجوش

باده سرمستی دهد پیمانه سرشاری کند

طره معشوق ما گر شد پریشان باک نیست

جمع دل را در پریشانی نگهداری کند

نرگس دلدار ما رنجور و بیمار است لیک

دردمندان را به بیماری پرستاری کند

کفر و ترسائی گر این باشد که کار زلف اوست

کعبه میخانه شود تسبیح زناری کند

شمارهٔ ۱۰۶

دو چشم مست تو کز خواب ناز برخیزد

هزار فتنه ز چین و طراز بر خیزد

کسی بطره کوتاه تو نیارد چنگ

مگر که از سر عمر دراز برخیزد

هر آنکه جان و سر اندر سر هوای تو کرد

ز خیل دلشدگان سر فراز برخیزد

هر آنکه بر سر راهت نشست و دل بتوبست

ز مهر هر دو جهان بی نیاز برخیزد

چنانکه زلف پریشیده تو بر رخسار

میان شک و یقین امتیاز برخیزد

بشاهراه حقیقت بمنزل تحقیق

کسی رسد که ز عشق مجاز برخیزد

ندیده ایم که از جام عشق بیخود و مست

کسی فتد که دگر باره باز برخیزد

شمارهٔ ۱۰۷

دیشب مغی از خانه خمار برآمد

با ساغر و پیمانه سرشار برآمد

با زلف پریشان بدل باده فروشان

چنگی زد و این نغمه اش از تار برآمد

آمد مه خرداد و گل از خار بر آمد

کام دل یاران ز لب یار بر آمد

در کوی من امسال عجب فصل بهاریست

کش لاله و گل از درو دیوار بر آمد

آن شیخ که سر حلقه ارباب ورع بود

دیدیم که رندی عجب از کار بر آمد

در پیچ و خم حلقه گیسوی بتان رفت

هر علم و هنر کز خم دستار بر آمد

یک حلقه از این رشته تسبیح گشودیم

دیدیم که صد حلقه زنار برآمد

دیباچه اوراق ادیبان جهان گشت

هر نکته کز این دفتر اسرار بر آمد

شمارهٔ ۱۰۸

نام مه گل را مه خرداد نهادند

و این نام در آئین مه آباد نهادند

آباد بر آئین مه آباد که از داد

خمخانه در این فصل و مه، آباد نهادند

بی شائبه از طینت پاکان جهان بود

خشتی که از او خمکده بنیاد نهادند

بنیاد خم و خمکده از روز نخستین

بر صدق و صفا و کرم و داد نهادند

پیمان زر و سیم بجیب و کف ممسک

پیمانه می را بکف راد نهادند

دوشینه بمیخانه کلید در شادی

در دست بتی حور و پریزاد نهادند

فصل گل اگر فصل طرب نیست پس از چیست

کین بلبلکان روی بفریاد نهادند

افزون طلببانند کز اندوه زر و سیم

بار غم عالم بدل شاد نهادند

صاحب نظران از سر تسلیم و قناعت

سر بر خط تقسیم خداداد نهادند

شمارهٔ ۱۰۹

زاهدی از صومعه بیزار شد

نیمه شبان بر در خمار شد

جام می از شاهد مستان گرفت

مست شد و بر سر بازار شد

رشته تسبیح فتادش ز دست

دام دلش حلقه زنار شد

از تن و سر خرفه و دستار را

کرد بیک سوی و سبکبار شد

سر چو بپای خم می بر نهاد

فارغ از اندیشه دستار شد

شمارهٔ ۱۱۰

افسانه بد مستی ما دوش سمر شد

هم شحنه و هم شیخ از این قصه خبر شد

از حالت پیری و جوانی سخنی نغز

سر بسته بگویم که شبی بود و سحر شد

یکدانه از این خرمن مائی و توئی بود

آن خوشه گندم که همه خوف و خطر شد

گویند که اکسیر بود خاک در دوست

ما چهره برین خاک نهادیم که زر شد

خواهی که بدانی مثل عارف و عاشق

یک نی تهی از خویش و یکی پر ز شکر شد

این را سخن آمد بمذاق همه شیرین

آن از همه وارسته و بی بیم و حذر شد

چون تاک ز خود گم شد و در خاک نهان گشت

یک دانه دو صد شاخ بر آورد و شجر شد

از ابر فرود آمد و در بحر فرو ریخت

یک قطره باران که درخشنده گهر شد

شمارهٔ ۱۱۱

تا می بکیش زاهد و مفتی حرام شد

ما را فضای میکده بیت الحرام شد

بر چرخ بود خانه معمور و بر زمین

بیت المقدس است که میخانه نام شد

در کیش عشق بود که رندان مست را

شاهد پیمبر آمد و ساقی امام شد

در باده چهر یار کند جلوه دگر

اکنون ببزم عیش که آئینه جام شد

در کوی عشق خاک شو ایدل که خاک بود

آنکش نصیب جرعه کاس الکرام شد

چون شحنه میفروش شد و شیخ باده نوش

رندان شهر را همه عالم بکام شد

قومی بسوی کعبه و قومی بسوی دیر

تا قسم ما از این دو عمایت کدام شد

یکجرعه انگبین ز لب آمیز ای حکیم

این شیخ را بسر که که نعم الادام شد

وارونه گشت سبلت زاهد بیک قدح

جامی دگر دهید که کارش تمام شد

یک جلوه کرد قامت ساقی که شیخ شهر

آمد برقص و گفت قیامت قیام شد

جز ریش انبهش نبود دام مکر و فن

این سفله کو بشعبده شیخ الانام شد

لب بر لب پیاله مگر می نهد حبیب

هر صبح و شام کین همه شیرین کلام شد

شمارهٔ ۱۱۲

شیخناشب تا سحر مست و خراب از باده بود

در خرابات مغان مست و خراب افتاده بود

با حریفان دغل نرد و قمار و جام می

کرده بود و برده بود و خورده بود و داده بود

شیخنا را با نگاری ساده کار افتاد دوش

ساده کار افتاده بود و شیخ مطلق ساده بود

چون سبوقی کرده و می خورده بر پهلوی خویش

خفته و خشت سر خم زیر سر بنهاده بود

شیخنا بیچاره در این کار تقصیری نداشت

ساده بود و باده بود و بزم عیش آماده بود

بنگ خورد و چنک زد افیون کشید و می چشید

شیخنا از قید هستی ساعتی آزاده بود

نیست بود و هست شد، هشیار بود و مست شد

شیخنا از نو مگر دیشب ز مادر زاده بود

در برش ساده، بلب باده، ز پا افتاده مست

بیخود و عریان تنش از خرقه و لباده بود

دیدمش با آنکه چون من باخت دیشب قافیه

پشت خم در صبحدم چون دال بر سجاده بود

شمارهٔ ۱۱۳

موج زد اشکی و ما را آب برد

نرگس مست شما را خواب برد

چشم پر خوابت مرا بیخواب کرد

زلف پر تابت مرا از تاب برد

تارخ خوبت بگلشن جلوه کرد

از رخ گل رنگ و تاب و آب برد

چشم جادویت چه فتنه ساز کرد

که قرار از خاطر احباب برد

طاق ابروی تو در وقت نماز

شیخ را از مسجد و محراب برد

مطرب امشب تا چه برزه ساز کرد

که دل و جان از همه اصحاب برد

شمارهٔ ۱۱۴

دم زد لبی از شکوه، نیش نام نهادند

خون شد دلی از غصه، میش نام نهادند

صد تیغ جفا بر سر و تن دید، بهر بند

یکناله بر آورد، نیش نام نهادند

در قعر خم از چوب جفا بسکه قفا خورد

خون شد دل انگور، میش نام نهادند

گویند می و جام گرفت از کی و جم نام

کی بود و کجا بود و کیش نام نهادند

لبریز شد از باده و، کف کرد و فرو ریخت

سر جوش می از خم، که قیش نام نهادند

عکسی ز رخ شاهد ما در عرب افتاد

سعدی و ثریا و قیش نام نهادند

یک قصه ز حال دل دیوانه ما بود

آن قیس، که مجنون حیش نام نهادند

شمارهٔ ۱۱۵

در ازل باده کشان چون گل پیمانه زدند

ماند یک قبضه، از آن سبحه صد دانه زدند

دل دیوانه عشاق چو شد خانه راز

قفلی از عقل و خرد بر در این خانه زدند

سخت حیرانم از این قصه که صاحب نظران

تهمت عقل چرا بر من دیوانه زدند

دم ز اسرار حقیقت چو نشایست زدن

پرده ای بر سخن از قصه و افسانه زدند

یک نوا بود گهی از لب منصور و گه از

نخله طور و گه از استن حنانه زدند

گه ز سیمرغ و گه از قاف سرودند سخن

گاهی از شمع مثل، گاه ز پروانه ردند

این همه بعد مسافت ز ازل تا بابد

یک قدم بود که با همت مردانه زدند

مسند خواجگی از دست نهادند ز شوق

پشت پا بر سر و بر افسر شاهانه زدند

دولت پیر مغان بود که نوبت گه او

گاه در کعبه گهی بر در میخانه زدند

کاروانهای عجب با دف و ناقوس طلب

جرس از ساحت چین تا در فرغانه زدند

خیمه سلطنتش را که نگنجید بعرش

در فضای دلی آشفته و ویرانه زدند

گاه از آن چهره مثلها برخ لاله و گل

گاه از آن طره سخنها بلب شانه زدند

بخیال لب میگون تو در بزم طرب

چه سخنهای عجب کز لب پیمانه زدند

رمزی از زلف تو و نکته ای از خال تو بود

این مثلها که گه از دام و گه از دانه زدند

این سخنها که غریب است بگوش دو جهان

ناله ها بود که عشاق غریبانه زدند

شمارهٔ ۱۱۶

شیخنا افتان و خیزان بر در میخانه بود

نیمه ای هشیار و یک نیم دگر مستانه بود

سبحه تزویر شیخ شهر را کردم شمار

باطن او دام بود و ظاهر آن دانه بود

دزدی از دیوار آمد نیمه شب اندر سرای

چون چراغ افروختم دیدم که صاحبخانه بود

راز ما در دل نهان از دیده صورت پرست

شد از آن معنی که گنجی بود و در ویرانه بود

شخص انسان شد در امکان محرم اسرار عشق

کاندر این ویرانه یک گنج و یکی دیوانه بود

شمارهٔ ۱۱۷

گفتم از لعل لبت یک بوسه، گفت آری شود

لیک با صد خواری و زاری بدشواری شود

گفتمش بوسیدم از مستی لبت صد بار، گفت

هر چه در مستی شود آخر بهشیاری شود

گفتمش در خواب دیدم در بری دوشینه، گفت

بختت ار بیدار گردد هم ببیداری شود

گفتم از جور خیالت خانه دل شد خراب

گفت چون گردد خراب اینخانه معماری شود

گفتمش بی زر شدم بیزار گشت از من دلت

گفت آری بیزری اسباب بیزاری شود

گفتمش تا کی جفا کاری و خونخواری و جور

گفت شاید نوبتی هم وقت دلداری شود

گفتمش چندین گره بر طره مشکین مزن

گفت تا دلهای بیسامان نگهدای شود

گفتم از جان چون توان بگسیخت دل در پای دوست

گفت دشوار است و سخت اما بناچاری شود

شمارهٔ ۱۱۸

ز گیسویت سخن با شانه گفتند

شبی تاریک بود افسانه گفتند

گر از لعل لبت گفتند رازی

حدیثی از لب پیمانه گفتند

چه حکمت بود کز زنجیر زلفت

حدیث عقل با دیوانه گفتند

بهشیاری نیارستند گفتن

بمستی بیخود و مستانه گفتند

حدیث از شمع و از پروانه در جمع

اگر گفتند بی پروانه گفتند

شمارهٔ ۱۱۹

ترک من سبزه گرد لب دارد

لعل یاقوت گون سلب دارد

میدهد وعده های بوس و کنار

خندهائی که زیر لب دارد

چشم مستش بگاه ناز و عتاب

جادوئیهای بوالعجب دارد

گه بود لطفهای بی سببش

نیز گه قهر بی سبب دارد

گرد یک نیمه روز فروردین

زلفش از تیره مه دو شب دارد

قامتش همچو سرو آزاد است

سرو دیدی که بر رطب دارد

با دو چشمش سخن درشت مگوی

زانکه مست است و نیز تب دارد

شمارهٔ ۱۲۰

کاوس کیانی که کیش نام نهادند

کی بود و کجا بود و کیش نام نهادند

خاکی است که رنگین شده از خون ضعیفان

این ملک که بغداد و ریش نام نهادند

با خاک عجین آمد و از تاک عیان شد

خون دل شاهان که میش نام نهادند

صد تیغ جفا بر سر و تن دید یکی چوب

تا شد تهی از خویش و نیش نام نهادند

دل گرمی و دم سردی ما بود که گاهی

خرداد مه و گاه دیش نام نهادند

آئین طریق از نفس پیر مغان یافت

آن خضر که فرخنده پیش نام نهادند

شمارهٔ ۱۲۱

کارم از عشق بسی مشکل و دشوار بود

که یکی ترک ستمگار مرا یار بود

یار من سخت ستمگار بود وین نیکوست

در ره عشق که معشوق ستمگار بود

از دل زار من آن ترک چه میجوید باز

که همه روز و شب اندر پی آزار بود

پس از اینم بسوی ساقی و خمار چه کار

چون مرا نرگس او ساقی و خمار بود

قصه عشق تو کز خلق نهان می کردیم

آشکارا پس از این بر سر بازار بود

چند گوئی که مبین در رخ خوبان ایشیخ

چشم اگر هست مرا از پی دیدار بود

پند آرد بمن آن شیخ که در مذهب من

نقش بیهوده ای از پرده پندار بود

مست خسبد همه شب در بر یاران تا صبح

چون کند عربده با ماش سر و کار بود

قرعه عشق بنام من بیدل زده اند

دولت وصل بکام دل اغیار بود

طره اش نافه مشک است و بدست دگران

باد اگر نافه چنو در همه تاتار بود

دهنش پسته خندان و بکام دگران

باد اگر پسته چنو در همه بازار بود

شمارهٔ ۱۲۲

رفته سه سال تا مه خرداد

میکند جور روزه را فریاد

مه خرداد داد می طلبد

که بر او روزه میکند بیداد

کس از این ظالم ستمگاره

مه خرداد را نبخشد داد

گل پر بار بار ننهاده

شهر روزه رسید و بار نهاد

نای بلبل بناله نگشاده

شیخ نای گلو، بوعظ گشاد

ای حریفان بیاری گل و مل

چاره جوئید، کار سخت افتاد

روزه بنیاد عیش را بر کند

که خدایش همی کند بنیاد

میکنم عیش هر چه خواهی گو

مبخورم باده هر چه بادا باد

می بده می مگو که رفت و چه برد

می بده می مگو که مردو که زاد

شمارهٔ ۱۲۳

شیخ و زاهد را خمیر از سبحه صد دانه بود

طینت میخوارگان نیز از گل پیمانه بود

در ره سعی و طلب عقل نخستین کز ازل

زد قدم در کوی عشقش، یک دل دیوانه بود

از ازل چندین همه بعد مسافت تا ابد

پی سپار یک قدم از همت مردانه بود

از زبان شمع روشن شد که در بزم شهود

نقش سیمرغ تجلی بر پر پروانه بود

نه فلک چون نه صدف در دیده گوهر شناس

شد عیان لیکن درونش جای یک در دانه بود

مردم چشم جهان و چشم مردم در جهان

عین انسان شد که همه گنج است و همه ویرانه بود

محرم راز اندران گیسو که با چندین زبان

با حریفان دم نزد از پیچ و تابش، شانه بود

خورده بود از خون دل آبی نهالش کان ستون

روز و شب اندر فراق روی او حنانه بود

دارم این یک بیت از رندی که یک گردون خرد

بودش اندر سر ولی در دیده ها، دیوانه بود

هر چه می‌گفتند مردم هر چه می‌گفتیم ما

یک قدم چون پیش بنهادم همه افسانه بود

شمارهٔ ۱۲۴

پسته گر چون لعل جانبخش تو خندانی کند

کی تواند چون لب لعلت سخندانی کند

کار دل آمد بجان از درد و رنجوری و لیک

گر طبیب ما تو باشی درد درمانی کند

بر جراحتهای ناسور دل یاران توان

زد نمکها، گر زنخدانش نمکدانی کند

زهر غم شهد است اگر دلدار دلداری دهد

کار جان سهل است اگر جانانه جانانی کند

نرگس مستانه اش از یک نگاه آشنا

با لب خاموش من صد راز پنهانی کند

غمزه شوخ تو با دلدادگان از قهر و لطف

روز و شب پیدا و پنهان آنچه میدانی کند

اینچنین مستی که در چشم بت دلجوی ماست

خمر روحانی کند نی راح ریحانی کند

ما گدایانرا بود چشم طمع از خوان لطف

لعل دلجوی تو هر روزی که مهمانی کند

بخش درویشان فرستد خسرو از احسان

مجلس عشرت چه در خرگاه سلطانی کند

قسمت موران چرا از دعوت یاران نداد

آنکه با لعل لبش دیوی سلیمانی کند

شمارهٔ ۱۲۵

گفتمش هندوی زلفت، گفت طراری کند

گفتمش جادوی چشمت گفت عیاری کند

گفتمش لعل تو خواهد کرد کام دل روا؟

باز گفت آری کند لیکن بدشواری کند

گفتمش بیمار عشقت را چو جان آمد بلب

گفت لعل جانفزای من پرستاری کند

گفتمش هندوی سرمستت بود دائم خراب

گفت مخمور است و گاهی نیز خماری کند

گفتم آن طوق معنبر چیست بر گردن ترا؟

گفت تسبیح است و گاهی نیز زناری کند

گفتم آن ترک قدح نوشت بود پیوسته مست

گفت در مستی نگاهش کار هشیاری کند

گفتمش آخر کند درد دل ما را دوا

لعل خندانش تبسم کرد و گفت آری کند

گفتم آن شیخ مزور در چه تدبیر است، گفت

گاه صید خانگی گه صید بازاری کند

شمارهٔ ۱۲۶

من در این صحرا نهادم پا که نخجیرم کنند

در خم زلف بتی گردن بزنجیرم کنند

سخت ویرانه شدم، از خویش بیگانه شدم

از کرم هنگام آن آمد که تعمیرم کنند

من که لوح ساده‌ام هر نقش را آماده‌ام

دست نقاشان قدرت تا چه تصویرم کنند

آیه حقم ولی نایل برحمت یا عذاب

خود ندانم تا که دانایان چه تفسیرم کنند

من نحاس تیره و قلب و سیاه خیره‌ام

کیمیا کاران مگر تبدیل و تغییرم کنند

خاک گشتم خاک و دارم چشم از اهل نظر

کز نگاه لطف و رحمت باز اکسیرم کنند

گر ز من خشنود باشد خاطر پیر مغان

نیست باکی شیخ و زاهد هر چه تکفیرم کنند

شمارهٔ ۱۲۷

چه بازی دوش در میخانه کردند

که صد خم را بیک پیمانه کردند

چه حکمت بود از این هیکل خدا را

که گاهی کعبه گه بتخانه کردند

بمعنی یک حقیقت بود لیکن

بصورت صد هزار افسانه کردند

یکی پیمانه می را شکستند

هزاران سبحه صد دانه کردند

خیالی در دل ساغر فکندند

حدیثی بر زبان شانه کردند

سخن از حلقه زنجیر گفتند

بسی دیوانه را فرزانه کردند

خیالی از پری در شیشه دیدند

جهانی عقل را دیوانه کردند

بیا ما نیز از این زندان برآئیم

که یاران همتی مردانه کردند

شمارهٔ ۱۲۸

دمبدم عمر میرود بر باد

باده خور باده هر چه باداباد

دیدی آخر که خواجه مرد و نبرد

آنچه در عمر خود نخورد و نداد

خود بخور یا بده و گر نه بنه

تا خورد دشمنت بروز مباد

خیمه چرخرا حبابی گیر

نیمه بر آب و نیمه ای بر باد

خانه ای سخت سست بنیاد است

کش بر آب و هوا بود بنیاد

نکته ای گویمت ز گردش چرخ

دارم این نکته را ز پیری یاد

هر که زاده است باز خواهد مرد

هر که مرده است باز خواهد زاد

دل بر این کاخ زرنگار مبند

که بسی چون من و تو دارد یاد

دادگر نیست در جهان ورنه

میزدم از جفای گردون داد

وه چه خوش گفت مردک دانا

کافرین بر روان دانا باد

گر نباشی بسان نخل کریم

باش باری بمثل سرو آزاد

شمارهٔ ۱۲۹

دست ساقی دوش در محفل درخت طور بود

باده چون مصباح و مینا چون زجاج نور بود

پیر ما با یک قدح می، محو کرد از خاطرش

هر چه از فضل و هنر زاهد بر او مغرور بود

بر زمین بیت المقدس شد خرابات مغان

بر فلک نزد ملایک خانه معمور بود

تا کی آدم کشت، کرد ابلیس سیرابش بخون

این می گلگون که در جام است از آن انگور بود

چشم ساقی نیمه شب مست و سحرگاهان خراب

وقت صبح از باده دوشین عجب مخمور بود

قسمت رندان شد از روز ازل جام الست

شیخ و زاهد را اگر قسمت نشد معذور بود

هر که در میخانه بر گرد خم می زد طواف

حج او مقبول بود و سعی او مشکور بود

شمارهٔ ۱۳۰

یاد آنروزیکه کس را ره در این محضر نبود

ما و دل بودیم و غیر از ما کسی دیگر نبود

آشنا با لعل دلجوی تو هر شب تا سحر

وقت مستی جز لب ما و لب ساغر نبود

در خم زلف گرهگیر تو چون بند و شکن

این همه دل ریخته بر روی یکدیگر نبود

جز زبان شانه و دست من و باد صبا

دست کس با زلف مشکین تو بازیگر نبود

زلف جادویت بدینسان جادوئی در سر نداشت

چشم هندویت چنین طرار و حیلت گر نبود

قصه ها از بیوفائی های تو با عاشقان

بر زبانها گفته شد لیکن مرا باور نبود

دوش در مستی بعزم کشتن ما خاست لیک

مردم از حسرت که در دستش چرا خنجر نبود

چهر زرد و اشک گلگونم بها و قیمتی

داشت در نزد تو و حاجت به سیم و زر نبود

شمارهٔ ۱۳۱

هر کسی در جهان غمی دارد

هر دلی راز مبهمی دارد

سخن اهل دل نشاید گفت

بهمه کس که محرمی دارد

ایخوش آندل که میتواند گفت

راز خود را که همدمی دارد

منطوی در وجود انسان است

هر دو کز حق دو عالمی دارد

هر که در خود نظر کند بیند

که بلیسی و آدمی دارد

هر که بیند بخویشتن،داند

که بهشت و جهنمی دارد

سر توحید و مشرب تحقیق

شیخ داند ولی کمی دارد

شمارهٔ ۱۳۲

ابر اندک ترشحی دارد

آسمان قطره قطره می بارد

وقت آن شد که باز ساقی بزم

همتی سوی عشق بگمارد

چشم مخمور و زلف آشفته

دست سوی قدح فراز آرد

مست و مستانه سوی محفل عیش

قدم از روی ناز بگذارد

عفل و اندیشه را بپای جنون

با لگد کوب سخت بفشارد

غم بیهوده را بساغر می

با حریفان مست بگسارد

هوش و دانش بدست مستی و عشق

دست و پا بسته نیز بسپارد

بشکند این طلسم و هم و خیال

هر چه را هست نیست انگارد

بر کند بیخ خانه بیداد

بودنی را نبوده پندارد

شیخ اگر خورده باده باکی نیست

گو دل بیدلی نیازارد

می کند احتیاط روز شمار

جام می کو بسبحه بشمارد

سبز خواهد شدن بروز نشور

تخم اندیشه کاین زمان کارد

شمارهٔ ۱۳۳

گاهی سخن از عشق بگوئید بگوئید

گه در ره توحید بپوئید بپوئید

هر چند که این کام بجستن نشود رام

چندانکه توان جست بجوئید بجوئید

شمامه حال است که از باغ وصال است

شمامه این باغ ببوئید ببوئید

ای سبز گیاهان که همه خشک خزانید

این فصل بهار است بروئید بروئید

این دام ببرید و بر آن بام بپرید

این خام بدرید و بدان کام بپوئید

ای زنده تن و مرده دلان چند خموشید

بر سوک دل مرده بموئید بموئید

با آب از این جامه پلیدی نتوان شست

با آتش سوزانش بشوئید بشوئید

لیلید و نهارید و خزانید و بهارید

بر قید و شرارید و سفالید و سبوئید

آئینه جانید و همه راز نهانید

یک رویه عیانید و چو آئینه دو روئید

هم در کف قهرید و هم اندر سر مهرید

هم در دل بحرید و هم اندر لب جوئید

رنجور و طبیبید و نه جانید و نه جسمید

سرید و ضمیرید نه روئید و نه موئید

این شعر حبیب است مگر نافه طیب است

بر لحن غریب است بگوئید بگوئید

شمارهٔ ۱۳۴

تا چند از این خاک بمیرید و بزائید

گامی بگذارید و بر افلاک بر آئید

بکبار بمیرید و دوم بار نمیرید

یکبار بزائید و دوم بار مزائید

یکروز مباشید و همه روز بباشید

یکدم بمپائید و همه سال بپائید

از لب بسوی کوه وز که باز سوی لب

خواهید روان شد که همه رجع صدائید

باز آمدن و رفتن از این خانه شما را

از چیست بپرسید که چونید و چرائید

بر دولت و بر مال فزایش نکند سود

آن سود بود سود که بر خود بفزائید

خود منبع شهد و شکر و کان نباتید

تا چند بطمع شکر انگشت بخائید

ای پاک نژادان فلک قدر ملک صدر

تا کی بدر مفلسکان چهره بسائید

زین سوی بدان سوی و زین کوی بدان کوی

چون یوسف مصرید که در بیع و شرائید

شمارهٔ ۱۳۵

شیخنا خیزو برون آی ز خود گامی چند

جستجوئی کن و ازهم بگسل دامی چند

دفتر معرفت شیخ سراسر خواندم

نامه ای بود سیه روی و پر از نامی چند

چند گوئی سخن از دیر و حرم، شیخ و کشیش

خود پرستی دو سه وابسته او هامی چند

چکنم با که توان گفت که آندولت خاص

رفت از دست من از سرزنش عامی چند

کودکانیم و ببازی زده خود را که بریم

از لب و چشم بتان پسته و بادامی چند

محرمی نیست و گر هست همان باد صبا است

که رساند بسر زلف تو پیغامی چند

بسر سبز تو ای سرو که چون خاک شوم

برسر خاک من از لطف بنه گامی چند

شمارهٔ ۱۳۶

ساقی سخن ز مشعله طور می کند

مطرب حکایت از لب منصور می کند

دیوانه خراب بویرانه سراب

یاد از بنای خانه معمور می کند

اندیشه را زدل نبرد جز شراب عشق

آتش علاج خانه زنبور می کند

کردند گوهر دل ما را زکان چرخ

فیروزه یاد خاک نشابور می کند

زاهد که کافر است بعین الحیوه عشق

هر دم حدیث چشمه کافور می کند

خمخانه دل از می گلگون لبالب است

تا یاد از آن دو نرگس مخمور می کند

زین وعظ بی اثر که ندارد از او خبر

جان و دلش، چه فائده منظور می کند

چندین ز نخ بطعنه رندان چرا زند

گر اجتناب از سخن زور می کند

چندانکه گوش هوش نهادم بوعظ شیخ

دیدم که خلق را ز خدا دور می کند

چندین نماز و روزه نه زاهد برای حق

کز شوق خلد و عشق لب حور می کند

روز قیامت است و سرافیل عشق و جان

در تن روان بنفخه این صور می کند

بشنو که سنگ و کوه و در و دشت همدمی

داود را بنغمه مزمور می کند

گر وعظ شیخ در دل عاقل اثر نکرد

بانک نی و طرانه تنبور می کند

در حیرتم که هر که نداند حدیث عشق

دل را در این جهان بچه مسرور می کند

شمارهٔ ۱۳۷

خوشا دردی که درمانی ندارد

سری کز عشق سامانی ندارد

ندارد ذوق جان و لذت عمر

اگر دل مهر جانانی ندارد

دل بی مهر جانان هر که راهست

دلی دارد ولی جانی ندارد

چه حاصل دارد از باغ وجود، ار

بکف سیب زنخدانی ندارد

زهی نادان که با صد گونه الوان

بخوان اندر نمکدانی ندارد

بهر کشور قدم زد موکب عشق

امیر عقل فرمانی ندارد

چه ترسانی ز دیوان حسابم

برو دیوانه دیوانی ندارد

چسان مجموع گردد خاطر آنراک

سر زلف پریشانی ندارد

بغیر از آه سرد و چهره زرد

حدیث عشق برهانی ندارد

خوش آن عاشق که با زلف و رخ دوست

حدیث از کفر و ایمانی ندارد

اگر عشقی نباشد، عیب حسن است

خراب آن ده که دهقانی ندارد

بهشت از صحبت خوبان بود دل

خیال حور و غلمانی ندارد

و گر بی صحبت خوبان بهشتی است

بمعنی روح و ریحانی ندارد

شمارهٔ ۱۳۸

شب دوشین که روز فرهی بود

مرا در بر یکی سر و سهی بود

شبی تاریک و خفته چشم اغیار

تو گفتی گیتی از مردم تهی بود

نه کس را آگهی بود از شب ما

نه ما را از شب کس آگهی بود

شبی خوش بود وقتی نغزصد حیف

که عیبش همچو عمرم کوتهی بود

شمارهٔ ۱۳۹

مهرش از دل مگو بدر نرود

که خیالش هم از نظر نرود

آب چشم آتش دل است که دیک

تا نجوشد بسی، بسر نرود

هر که از سیم کیسه اش خالیست

از پی یار سیمبر نرود

ماهرو گرچه مهربان باشد

بی زر از خانه می بدر نرود

بند پای حبیب را بگسل

کز درت زی در دگر نرود

مرغ بسمل همی زند پر و بال

لیک یک گام بیشتر نرود

ماهی از شست چون بخاک افتاد

بار دیگر بآب در نرود

سر ما رفته گیر در پایش

لیک سودای او ز سر نرود

مهر او سکه ایست در دل ما

سکه دیگر ز روی زر نرود

هر که می خواهد او سلامت خویش

گو بدین راه پر خطر نرود

بیخبر مانده ایم در غربت

که بسوی وطن خبر نرود

شمارهٔ ۱۴۰

قاصد آمد سحرگه از بغداد

خبر خوشدلی بیاران داد

وقت عشرت رسید و آخر شد

ذکر تسبیح و خواندن او راد

سر مستان رسید باز از راه

بکف او کلید گنج مراد

اول از روی فیض و رحمت عام

در میخانه امید گشاد

باده آورد و سفره ای گسترد

چنگ و عود و سبو و جام نهاد

گفت با خوب و زشت و خرد و بزرگ

همه از بد سرشت و نیک نهاد

که بیائید سوی درگه دوست

با دل پر امید و خاطر شاد

خم پر از باده گلشن آماده

کرم پیر میفروش زیاد

چه عجب خانه ایست میخانه

که همیشه ز باده باد آباد

هر که آمد بسوی این درگاه

یافت مقصود و برگرفت مراد

شاه عالم شد آنکه بر این در

سر افتادگی بخاک نهاد

هر که همراه ماست بسم الله

ما که رفتیم هر چه بادا باد

تو مگوزاد و توشه همره نیست

لطف او توشه، همت او زاد

شمارهٔ ۱۴۱

می زدن در بزم نادانان ز نادانی بود

با گرانجانان سخن گفتن گرانجانی بود

راح ریحانی بجز با یار روحانی منوش

این سخن بشنو که از اسرار روحانی بود

پاکبازانرا چرا ناید به دشواری بدست

آنچه را قسم هوسناکان بآسانی بود

بارها گفتیم و نشنیدی که ننگ آصف است

در کف اهریمن ار لعل سلیمانی بود

خلق را ورد زبان یار است جانا یا دروغ

روز و شب پیدا و پنهان آنچه میدانی بود

آشکارا بر سر بازارها گفتند و باز

میفریبی خویش را کاین راز پنهانی بود

می برد باد صبا در گوش نا اهلان پیام

در سر زلف تو گر حرف از پریشانی بود

بردم از کوی تو از سنگ ملامت رخت لیک

باز میگویم که عاشق سخت پیشانی بود

نام انسان نیست جز با صاحب ناموس و ننگ

هر که بی ناموس و ننگ آمد نه انسانی بود

این چنین کز هر طرف سنگ ملامت میرسد

خانه ناموس جمعی رو بویرانی بود

هر گدا چشم طمع دارد بدین خوان کرم

بسکه در کوی تو هر شب ساز مهمانی بود

ما و دل رفتیم از کوی تو همراه حبیب

خاتمی کش دیو زد، بر دیو ارزانی بود

پشت پا بر ما زدن با ناکسان صهبا زدن

حرف بی پروا زدن آخر پشیمانی بود

من بهر دین کافرم از گبر و ترسا بدترم

در سر زلف تو گر یک مو ملسمانی بود

زشت تر باشد ز دیدار بدخشانی رقیب

لعل جانبخش تو گو لعل بدخشانی بود

شمارهٔ ۱۴۲

شیخ و زاهد گر مرا مردود و کافر گفته‌اند

عذر ایشان روشن است از روی ظاهر گفته‌اند

خاطری رنجیده از ما دادشتند این ابلهان

این سخن‌ها را مگر از رنج خاطر گفته‌اند

دشمن دانا بود نادان که در هر روزگار

انبیا را ناقصان کذاب و ساحر گفته‌اند

این خراطین بین که با این عقل و این دانش، سخن

از سماک اعزل و از نسر طائر گفته‌اند

گر خردمندان رضا باشند از ما باک نیست

زانچه این نابخردان از عقل قاصر گفته‌اند

شمارهٔ ۱۴۳

معاشران قدح نوش اگر صواب کنند

برای من که یک امشب وداع خواب کنند

شبی خوش است و بتی ماهروی و وقتی جمع

بساط مجلس عشرت بماهتات کنند

رسیده شاهدکی مست و خوان و کیسه تهی است

مگر بما حضرش مرغ دل کباب کنند

چه حکمت است بمیخانه اندرون که مغان

بجام باده هم آباد و هم خراب کنند

علاج محنت اندیشه را که نزد خرد

بود محال، بیک جرعه شراب کنند

شکر ز ذوق روان آب در دهان آرد

ز روی ناز چو شیرین لبان عتاب کنند

شبی که بی رخ و زلف تو صبح و شام کنیم

نه لایق است که از عمر ما حساب کنند

اگر چه غرق گناهم ز فضل حق دور است

بحشر اگر بفراق توام عذاب کنند

نشسته ایم بشئی اللهی بر این درگاه

اگر جواب فرستند و گر ثواب کنند

شمارهٔ ۱۴۴

نیست جز عشق را رکوع و سجود

عشق هم ساجد است و هم مسجود

هر چه جز عشق نیست غیر عدم

هر چه عشق است نیست غیر وجود

گر بوجدان رهی بری دانیک

عشق هم واجد است و هم موجود

عقل را نیست نسبتی با عشق

عقل معدود و عشق نامعدود

عقل را نیست قدرتی بر عشق

عقل محدود و عشق نامحدود

نیست جز عشق عاقل و معقول

نیست جز عشق عابد و معبود

عشق حق است و غیر او باطل

عشق مقبول و غیر او مردود

ادب عشق بود در قرآن

هر چه فرمود از حدود و قیود

عشق هم ساغر است و هم ساقی

عشق هم شاهد است و هم مشهود

شمارهٔ ۱۴۵

ایخوش آنروزیکه شمعی بود و پروانه نبود

در مقام آشنائی حرف بیگانه نبود

عقل از بیگانگی حرفی نهاد اندر میان

ورنه در زنجیر زلفت جای دیوانه نبود

از خم زلفت شبی تاریک بود اندر میان

کاندر او از مهر رخسار تو افسانه نبود

ما بقیدت نزپی این زلف و این خال آمدیم

صید بودیم آنزمان کین دام و این دانه نبود

بر لب پیمانه نوشان حرفی از لعل لبت

بود اگر، جز قول جام و راز پیمانه نبود

این خیالات محال اندر دل ساغر نبود

وین سخنهای پریشان بر لب شانه نبود

ترکی آمد در خراسان فتنه و آشوب خاست

ورنه در این شهر نام از چین و فرغانه نبود

اشک ما موجی زد و برخاست سیلی ناگهان

ورنه گنجی بود پنهانی و ویرانه نبود

بیحسابی احتساب آورد ورنه احتیاج

گردش پیمانه را تسبیح صد دانه نبود

شمارهٔ ۱۴۶

هیچ می گوئی مراد دلداده ای دیوانه بود

با خیالم آشنا وز خویشتن بیگانه بود

هیچ می گوئی که نزد شمع رخسارم شبی

نیم جانی سوخته بال و پری پروانه بود

هیچ میآید بخاطر مرا ترا ای آفتاب

کز فروغت پرتوی در روزن اینخانه بود

هیچ میآید بخاطر شاه خوبانرا که شب

با گدا خفته بیک بالین و یک کاشانه بود

دست ما در گردنش افتاده چون طوق گران

چنگ ما در طره اش پیچید همچون شانه بود

شمارهٔ ۱۴۷

این پایه که عقل و هنرش نام نهادند

سرمایه فتح و ظفرش نام نهادند

دیدم هم بیدانشی و بی خبری بود

از شعبده علم و خبرش نام نهادند

خود بینی و کبر و حسد و عجب و ریا بود

دانشوری و فضل و فرش نام نهادند

صد بند و گره از غم دل بر سر و بردوش

در هم زده تاج و کمرش نام نهادند

بر خاک فتاد از مه و از مهر فروغی

این بیخردان سیم و زرش نام نهادند

خون شد دل خورشید ز بی برگی این خاک

از عشوه عقیق و گهرش نام نهادند

راز دل افلاک بیک مشت گل و خاک

بنهفته بصورت بشرش نام نهادند

گه یوسف و یعقوب گهی شیث و گه ایوب

گه نوح و گهی بوالبشرش نام نهادند

گه خواجه لولاک گهی خسرو افلاک

گه باب شبیر و شبرش نام نهادند

خواندند گهی خواجه هر منعم و درویش

گه خالق هر خیر و شرش نام نهادند

القصه که از تابش رخسار علی بود

یک جلوه که شمس و قمرش نام نهادند

در خاک نهان ریشه و بر چرخ عیان شاخ

گاهی شجر و گه ثمرش نام نهادند

زاده زدمش آدم و او زاده ز آدم

گاهی پدر و گه پسرش نام نهادند

از زلف و رخ او بدل چرخ خیالی

تابید که شام و سحرش نام نهادند

شمارهٔ ۱۴۸

حق بمن بنده چشم روشن داد

با صفا تر دلی ز گلشن داد

سر پر مغزی اندرین پیکر

دل دانشوری بدین تن داد

کرد روشن فتیله ای از عقل

وز هنری زی فتیله روغن داد

دانه ای صد هزار خوشه کند

خوشه ای صد هزار خرمن داد

از دل خود چو کان و چون دریا

زر بجیب و گهر بدامن داد

من و سلوی ز خوان غیبی بود

که بمن بی اذی و بی من داد

شمارهٔ ۱۴۹

این سنگ جز به لطف تو گوهر نمی‌شود

وین خاک جز به صنعت تو زر نمی‌شود

چون آفتاب روی تو برتافت بر جهان

آن سنگ خاک باد که گوهر نمی‌شود

آن پا شکسته خوش که بدین ره نمی‌رود

وان سر بریده به که در این سر نمی‌شود

لطفی بکن به کوری چشم عدو که گفت

کام دل حبیب میسر نمی‌شود

روز ازل به خامهٔ حق بر جبین ما

نقشی نبشته‌اند که دیگر نمی‌شود

هر قسمتی به نام کسی برنبشته‌اند

آب خضر نصیب سکندر نمی‌شود

شمارهٔ ۱۵۰

خوشا کاین خانه را ویرانه سازند

در آن ویرانه از نو خانه سازند

بیا ویرانه شو تا بیت معمور

ملایک اندر آن ویرانه سازند

چه خاصیت در این آب و گل افتاد

که هم زو کعبه هم بتخانه سازند

بنازم دست قدرت را در این خاک

که تسبیح از گل پیمانه سازند

چو یک پیمانه می را شکستند

هزاران سبحه صد دانه سازند

چنان ویرانه شد مسجد که آباد

نخواهد شد مگر میخانه سازند

بیا دیوانه را عاقل کن ای مرد

چه سود ار عاقلی دیوانه سازند

نمی گنجد حقیقت در بیان ها

که چندین قصه و افسانه سازند

کنید اینسان که بهر صید سیمرغ

ز خط و خال، دام و دانه سازند

بوصف حال ابسان و سلامان

حدیث از شمع و از پروانه سازند

دو گیتی گر شود ویرانه، آباد

بدست همت مردانه سازند

شمارهٔ ۱۵۱

پیر مغان گناه مرا گر ثواب کرد

تبدیل سیئات بحکم کتاب کرد

روز حساب را که بفردا نهاد شیخ

امروز پیر میکده یوم الحساب کرد

تسنیم و خلد و کوثر و طوبی و سدره را

یکجرعه آب کرد و بجام شراب کرد

آباد بر زمین خرابات و دست پیر

کزیک قدح شراب، جهانرا خراب کرد

فاروق حق و باطل و میزان قسط و عدل

پیمان پیر ماست که فصل الخطاب کرد

زان حلقه ها که بر در مسجد بکوفتیم

ما سالها ز دیر مغان فتح باب کرد

پنهان شد از دو دیده ز بسیاری ظهور

با ماهیان بحر فنا کار آب کرد

دیوانه ای بسخره اطفال شهر خاست

از بهر سنگ و چوب مرا انتخاب کرد

در خواب گرد خویش زدم طوف و دوش پیر

از طوف کعبه دل تعبیر خواب کرد

روزی بسوی میکده راهم گشود پیر

کز خانقاه مدرسه شیخم جواب کرد

شمارهٔ ۱۵۲

کفر زلف تو عرض ایمان کرد

هندوی کافرم مسلمان کرد

اهرمن جادوئی بخاتم جم

داد تشریفم و سلیمان کرد

نرگس نمیخواب بیمارش

درد ما را بغمزه درمان کرد

دوش در پای خم حریفی مست

عقل را سر برید و قربان کرد

هر چه دشوار بود نزد خرد

پیر میخانه دوش آسان کرد

ترک چشمت پناه تقوی را

بیکی غمزه تیر باران کرد

پیر میخانه دوش مسئله ای

تازه و نغز، باز عنوان کرد

دم چه در هفت بند نای دمید

شرح هر هفت بطن قرآن کرد

شیخ تکفیر کرد مومن را

کفر را پیر عین ایمان کرد

شمارهٔ ۱۵۳

صبح است و صبوح است بیائید بیائید

وجد است و فتوح است بیائید بیائید

غرقه شدگانیم در اندیشه و اندوه

می کشتی نوح است بیائید بیائید

ز اندیشه و انده نکشد روح بجز رنج

می راحت روح است بیائید بیائید

از توبه دگر بار همه توبه نمودیم

این توبه نصوح است بیائید بیائید

از دور افق روشنی صبح نخستین

قد کاد یلوح است بیائید بیائید

از باد صبا بوی گل و نکهت سوسن

قد کاد یفوح است بیائید بیائید

شمارهٔ ۱۵۴

میزند روز و شب جرس فریاد

می رود کاروان به عشق آباد

همه تن یکدهان و اندر وی

یک زبان اندر او دو صد فریاد

هیچ دانی که چیست بانگ ناقوس است

کین دم از پیر دیر دارد باد

راه عشق است و باد کبر و غرور

باید از سر بخاک راه نهاد

تا تو موری بپای عجز بپوی

چون سلیمان شدی بمسند باد

بادب گام نه که در ره عشق

اولین منزل است بحر آباد

منزل سعد و خاک سعد الدین

کز حقش صد هزار رحمت باد

شمارهٔ ۱۵۵

بیا که طره تو میل شور و شر دارد

بیا که چهره تو جلوه دگر دارد

بیا که جز قد تو کس ندیده قامت سرو

که سیب و نار و گل و لاله بارو بر دارد

بیا که هر چه سر زلف تو شکسته تر است

دل شکسته ما را شکسته تر دارد

بیا که از دل بشکسته پریش حبیب

شکسته زلف پریشیده ات خبر دارد

سواد زلف تو زآشفته حالی دل ما

هزار نسخه خوش خط معتبر دارد

شمارهٔ ۱۵۶

بنده گر سر بر آستان باشد

به اگر سر بر آسمان باشد

یک نفس با رضای حق بودن

بهتر از عمر جاودان باشد

هر که در بندگی سپارد جان

شاه عشق است و شه نشان باشد

در ره دین خلاف نفس و هوا

مرد را سنگ امتحان باشد

زشت زشت است، نیکوئی نیکوست

تا فلک بود و تا جهان باشد

بد و نیک از دلیل راه بپرس

هر چه گفت او چنان، چنان باشد

هر که از جان بمرد، تن گردد

هر که از تن بمرد، جان باشد

دل بدست هوا چو بیتی دان

که در او دزد پاسبان باشد

شمارهٔ ۱۵۷

هردم بشارت‌های دل از هاتف جان می‌رسد

هرکس که از جان بگذرد آخر به جانان می‌رسد

یک دم میاسا روز و شب مردی بجو دردی طلب

چو جان ز درد آمد به لب ناگاه درمان می‌رسد

ره گرد راز آید ترا شیب و فراز آید ترا

چون ترک تاز آید ترا آخر به پایان می‌رسد

این خانه چون ویران شود، معمور و آبادان شود

این سر چو بی‌سامان شود، ناگه به سامان می‌رسد

ای مبتلا ای مبتلا برکش صلا برکش صلا

در دل اگر رنج و بلا روزی به مهمان می‌رسد

اندیشه و اندوه و غم، رنج و تَعَب، درد و الم

هر یک نهد در دل قدم با حکم و فرمان می‌رسد

بر دل اگر باری بود، بار غم یاری بود

در پا اگر خاری بود، خار از گلستان می‌رسد

شمارهٔ ۱۵۸

آزار تو ایدوست دل آزار نباشد

لیکن ز تو آزار سزاوار نباشد

تیغ ار تو زنی بر سرما، تیغ نخوانیم

خار ارتو نهی در ره ما، خار نباشد

گر دوست غرامت نکشد دوست ندانیم

ور یار ملامت نبرد یار نباشد

در حیرت آنم که نیاز تو چه آرم

جان نیز بدین پایه و مقدار نباشد

شایسته خاک کف پای تو نگردد

هر سر که سزاوار سر دار نباشد

ما ننگ نداریم که ناموس بجوئیم

چون سر نبود حاجب دستار نباشد

ما جام نداریم که از سنگ گریزیم

چون خر نبود غصه افسار نباشد

با کیسه خالی ز عسس باک نداریم

چون زر نبود بیم ز طرار نباشد

شمارهٔ ۱۵۹

حلقه بر هر در زدم دیدم در میخانه بود

در کفم هر سبحه کافتاد از گل پیمانه بود

جلوه گر از چهره پیر مغان دیدم عیان

نقش هر صورت که اندر کعبه و بتخانه بود

پرتوی از نقطه دانش در این بیدانشان

یک حقیقت دیدم و چندین هزار افسانه بود

چون فنای عاشقانرا شاه جان پروانه داد

سوخت صد پروانه و یک شمع را پروانه بود

عقل کل کش ساده دیدم با دو صد نقش و نگار

شور سودا و جنون از یک دل دیوانه بود

صد هزاران ساز و در هر یک نوائی مختلف

چون نهادم گوش جان یک ناله مستانه بود

شمارهٔ ۱۶۰

شاهدی مستانه آمد زاهدی مستور شد

روزنخ کم زن که بر لوح این قضا مسطور شد

خود پرستی دم زد از هستی و این چون و چرا

سطوت برق تجلی زد، بر او مقهور شد

قصه ابلیس و آدم، نقل جم یا اهرمن

رمزی از افسانه ما و توئی مشهور شد

تافت چون مصباح ذات حق زمشکوه صفات

قلب انسان از همه اعیان ز جاج نور شد

از من و دل عارفی در کعبه و سنگ سیاه

زد مثلها تا چه حکمت زین سخن منظور شد

سنگ میثاق است کو، چون در بیضا بود لیک

دست نامحرم بسودش چون شب دیجور شد

این رقم را در ازل سطر از مداد نور بود

شد سیه چون در حجاب آب و گل مستور شد

یکدل ویرانه بود این کعبه کز طوف ملک

نامش اندر چرخ چارم خانه معمور شد

یک انا الحق بود گاهی از درخت موسوی

شد بلند آوازه گاهی از لب منصور شد

قسم عارف باده عشق و شراب بیخودی

قسم زاهد جوی شیر و چشمه کافور شد

بوالعجب دیدم که عارف صد هزاران ننگ داشت

زانچه از علم و هنر زاهد بدو مغرور شد

شمارهٔ ۱۶۱

ترکیم سحرگاهان، در بستر خواب آمد

با زلف پریش آمد، با حال خراب آمد

با طره شوریده با زلف پریشیده

با لعل لب میگون با جام شراب آمد

چون دید که رنجورم بیچاره و مخمورم

از اهل و وطن دورم، از راه نواب آمد

آشفته و مستانه چون مردم دیوانه

با ساغر و پیمانه با ناز و عتاب آمد

ای مونس جان بر گوی راز دل این مشکوی

که نیمه شبم زاین کوی آهنگ رباب آمد

شمارهٔ ۱۶۲

ساقی امشب گوئیا زردشت پیغمبر بود

کش بدست اندر فروزان پاره اخگر بود

گشته همچون پور آذر آذرش بر دو سلام

چهره اش از نیکوئی رشک بت آذر بود

یک طرف افتاده ساغر چون تن بی سر بود

یک طرف غلطیده مینا چون تن بیسر بود

ساقی و میخواره چون شخص دو پیکر متحد

جام می چون مهر اندر برج دو پیکر بود

آشکار از جام می رخسار کیخسرو بود

یادگار آئینه ساغر ز اسکندر بود

چنگ در دامان مطرب ناله و زاری کنان

کودکی نازک مزاج اندر بر مادر بود

شمارهٔ ۱۶۳

هردم بشارت‌های جان، از هاتف دل می‌رسد

هرکس نهد در ره قدم، آخر به منزل می‌رسد

ای موسی بحر آشنا خضر است ما را ناخدا

چون بشکند کشتی ما، زودتر به ساحل می‌رسد

یک نقطه دارد پیش و پس عاقل ز غافل فرق و بس

با لطف حق در یک نفس، غافل به عاقل می‌رسد

گر غافلی در بیدلی خیز و بجو اهل دلی

از التفات کاملی، ناقص به کامل می‌رسد

وامانده از صوت جرس با شبهه و بانگ فرس

گام ار زند در یک نفس همراه محمل می‌رسد

یک نکته زین درس و سبق باید نگردانی ورق

مشنو که هرگز کس به حق از راه باطل می‌رسد

شمارهٔ ۱۶۴

عمر برآمد مرا به نیمه هفتاد

نیمی از عمر خویش دادم بر باد

حاصل این روزگار رفته بدستم

لختی افسوس ماند و لختی فریاد

این شکرین عمر نغز دلکش شیرین

باختم از کف بنام خسرو و فرهاد

دانی همواره استوار نماند

خانه اگر چند سخت دارد بنیاد

بنیه آنخانه سخت سست بود کش

نیمی باشد بر آب و نیمی بر باد

تا شدم از روزگار اندک سالی

پندی از پیر دیر سال فرا یاد

گر فتدت کار سخت، هیچ مخور غم

ور کندت روی بخت، نیز مزی شاد

گر تو درازا بروزگار بمانی

انده و شادی بروزگار نماناد

راه میانه روی بجو که همین است

نزد هنرمند راه دان، روش داد

شمارهٔ ۱۶۵

بنقد حال شدم خاک هر چه بادا باد

مگر بکوی تو روزیم در رساند باد

دگر ز عشق تو فریاد و ناله می نکنم

که خاک را نسزد هیچ ناله و فریاد

شویم خاک و شود سنگ خاک ما و هنوز

تو سنگدل نکنی باز از دل ما یاد

بیاد قدو رخ و زلف تو، چو خاک شویم

ز خاک ما بدمد سنبل و گل و شمشاد

هزار مرتبه شیرینتر است قصه ما

به پیش دوست، ز دستان خسرو و فرهاد

شمارهٔ ۱۶۶

ترکم امشب بسرا بیخود و مدهوش آمد

مست و ساغر زده چون دوش و پریدوش آمد

نادر افتاد که ما را ز پس تنهائی

نیمه شب تا سحر آن ترک در آغوش آمد

چه ثنا گویمت ای باده که این لطف بدیع

بمن از دوست زبیهوشی، نز هوش آمد

همه شب بودم از اینسوی بدانسوی کشان

سر آن زلف پریشیده که تا دوش آمد

وعده بسیار مرا داد بمستی لیکن

وقت هشیاریش از وعده فراموش آمد

دوش از مستی تا صبح همی گفت سخن

چونکه امروز بهوش آمد، خاموش آمد

آشتی داد بهم روز وصال و شب هجر

داوریها که از آن زلف و بنا گوش آمد

شب بیک پیرهن اندر بر ما خفت و پگاه

جست و برجست و کمر بست و قبا پوش آمد

خوش بخندید و پسندید چه از قول حبیب

این غزل چون گهرش در صدف گوش آمد

شمارهٔ ۱۶۷

هر که امروز فکر فردا کرد

نقد خود را بنسیه سودا کرد

حیف آن نقد وقت کش نادان

صرف اندیشه و تمنا کرد

پیر میخانه نقد داد امروز

شیخ اگر وعده ام بفردا کرد

سخن از خلد داشت بر لب شیخ

رندی اندر بهشت ماوی کرد

دوش مفتی بکفر ما فتوی

داد و امروز قاضی امضا کرد

شمارهٔ ۱۶۸

خوشا شراب و جوانی و می ببانگ سرود

تنعمی به از این در جهان نخواهد بود

نگار مهوش و ساقی بحالت مستی

شراب بی غش و صافی بناله دف و رود

گر این بپای شود هست گلبنی بی خار

ور آن بدست فتد هست آتشی بی دود

دو دوست دست بهم داده سر خوش از باده

کنار سبزه و آب روان بگفت و شنود

بهم نشسته بیکجا چو لاله و نرگس

یکی قدح بکف و دیگری خمار آلود

اگر میسرت این عیش میشود خوش باش

وگرنه حسرت و افسوس می ندارد سود

حبیب قانع از این باغ شو بنظاره

و گرنه کی دهدت دست عمده مقصود

شمارهٔ ۱۶۹

بنویس نامه گر رقم قتل ما بود

چون نقش کلک تو است همان خونبها بود

گر نام من بنامه بدشنام میبری

دشنام کز زبان تو باشد دعا بود

گر بند میکنی و گر آزاد، بنده ایم

لیکن فروختن بدگر کس خطا بود

آخر چرا حواله باغیار میکنی

ما را بگو بمذهب عشق این روا بود

من هر چه میکنی تو سزاوارم از جفا

لیکن جفا ز مثل توئی ناسزا بود

در روی دوست تیر جفایش گر از قفا

آید نه عاشق است که رو در قفا بود

نیکم بگو جواب که هرگز جفا و جور

پاداش دوستی و سزای وفا بود

مثل حبیب حیف بود بنده ای بجور

از بند بندگی تو جانا، رها بود

مهر توام ببسته لب از ماجرای خویش

ورنه میان ما و تو صد ماجرا بود

باشد هزار بنده ترا خوب تر ز من

لکین مرا بمثل تو خواجه کجا بود

آخر بگو که اینهمه کم التفاتیت

با این فقیر خسته بیدل چرا بود

نوک قلم گریست بر احوال زار من

لیکن بنزد آندل سنگین هبا بود

شمارهٔ ۱۷۰

مثال مومن از مزمار گفتند

بیکدم صد هزار اسرار گفتند

حقایق را بصورت در مجازات

سخن از حذف و از اضمار گفتند

حدیثی بر سر منبر سرودند

مثالی بر در خمار گفتند

گهی با شیشه و ساغر سرودند

گهی با خرقه و دستار گفتند

گهی مستان و پاکوبان بدستان

زمانی عاقل و هشیار گفتند

گهی سر در درون چه سرودند

گهی رخ بر رخ دیوار گفتند

عجب دارم که در دل ماند این راز

بهر محفل اگر صدبار گفتند

عجب تر آنکه از دل بر زبان نیز

نیاید گرچه زان بسیار گفتند

شمارهٔ ۱۷۱

باغ را نوبت نشور آمد

سبزه را رجعت ظهور آمد

قامت سرو چون قیامت کرد

حشر من کان فی القبور آمد

نفحه باد چون دم عیسی

نای بلبل چو نفخ صور آمد

عرق گل ز چهره بزدائید

کز رهی بس در ازو دور آمد

شاهد گل که پار غیبت کرد

بسوی محفل حضور آمد

صوت بلبل هزار دستان است

کش یکی نغمه زبور آمد

گل که زد از عدم قدم بوجود

برضا بود یا بزور آمد

چهر گل همچو آتش سینا

شاخ گلبن درخت طور آمد

شمارهٔ ۱۷۲

تیره شد گیتی و هنگام طرب باز آمد

مژده ای خلوتیان نوبت شب باز آمد

وقت پیمودن کاس آمد و پر کردن طاس

نوبت پر زدن مرغ طرب باز آمد

وقت راحت شدن از صحبت ابنای جهان

گاه آسودگی از رنج و تعب باز آمد

جان بلب آمده بود از غم و اندیشه روز

شب شد و جان بتن و جام بلب باز آمد

ساقی دوش که روز از نظرم غائب بود

چون شب آمد بیکی شکل عجب باز آمد

شمارهٔ ۱۷۳

آمد مه خورداد که در غم نتوان بود

ماهی است که بی باده در غم نتوان بود

فصلی است که بی جام لبالب نتوان زیست

ماهیست که بی رطل دمادم نتوان بود

از قسم خود افزون مطلب، قول حکیم است

این نکته که بر خویش مقدم نتوان بود

آدم بحقیقت لقب مردم راد است

بی رادی و بیمردمی آدم نتوان بود

گر ملک سلیمان و اگر دانش آصف

کس را همه دم عیش مسلم نتوان بود

شمارهٔ ۱۷۴

حرف ما با تو شب دوش چه بود

سخن آن لب مینوش چه بود

سخنی بود که از خاطر ما

سر بسر گشت فراموش چه بود

نشاه مستی مستان خراب

زان خم باده سر جوش چه بود

همه شب در بر رندان دغل

کار آن ترک قبا پوش چه بود

با دل شیفتگان شام و سحر

راز آن زلف و بنا گوش چه بود

تا بخال و خط رعنا پسران

کار یاران قدح نوش چه بود

از خرابات مغان تا بفلک

همه شب غلغله نوش چه بود

من بگویم که شب دوش گذشت

تو بگو باز شب دوش چه بود

شمارهٔ ۱۷۵

دوش ترک مست ما با طره آشفته بود

چهر گلگونش بسان سرخ گل، بشکفته بود

نرگس مستانه اش از بیخودی تا نیمه شب

نیمه ای بیدار بود و نیم دیگر خفته بود

پسته خاموش او با باده نوشان خراب

در مقام بیخودی ناگفتنی ها گفته بود

می کشید و رام شد از سرکشی آرام شد

نیمه شب آشفته و وقت سحر آلفته بود

وقت آن عاشق خوش و فرخنده کش تا نیمه شب

حقه یاقوت با الماس مژگان سفته بود

شمارهٔ ۱۷۶

کفر زلف تو دگر باره مسلمانم کرد

کافری راهنمائی سوی ایمانم کرد

گبرکی بودم بهروز لقب، نور رسول

تافت از روزن دل حضرت سلمانم کرد

مکن انکار که از همت مردان چه عجب

مور بودم نفس پیر، سلیمانم کرد

خضر وقت آمد و از لطف بیکباره خلاص

ناگه از پیروی غول بیابانم کرد

مرده ای بودم پوسیده تن اندر بکفن

نفحه عیسوی آمد همه تن جانم کرد

آدمی نیستم ار شاکر نعمت نبوم

دیو بودم، کرم و لطف تو انسانم کرد

درد بودم کرم و جود تو بخشید صفا

درد بودم نظر لطف تو درمانم کرد

شمارهٔ ۱۷۷

چشم مست تو مگر باز چه در سر دارد

ترک سرمست چرا دست بخنجر دارد

باز باد سحر آشفته سخن میگوید

خبری گوئی از آن جعد معنبر دارد

نکشد منت دور فلک مینا رنگ

هر که یکجرعه می ناب بساغر دارد

ما نظر بر لب جام می ناب و زاهد

چشم امید بسر چشمه کوثر دارد

راستی را خم زلف تو عجب زناری است

که بهر تار دو صد سلسله کافر دارد

بر در پیر مغان باز رخ آورده حبیب

ارمغانرا لب خشک و مژه تر دارد

شمارهٔ ۱۷۸

لطف تو سنگ را بنظر گوهر آورد

مهر تو خاک را بتجلی زر آورد

صد کاروان ز جود تو در هر نفس روان

آنصد چو بر گذشت، صد دیگر آورد

هر شب مرا بدفع حوادث بخوابگاه

عون تو صد حصار و دو صد لشگر آورد

خورشید را که رفته ز خاور بباختر

از باختر دوباره سوی خاور آورد

شمارهٔ ۱۷۹

این همه آشوب و غوغا بر سر کوی تو چند

کشته ها بر روی هم در حسرت روی تو چند

خانه ها ویرانه در سودای عشقت تا بکی

عقلها دیوانه در زنجیر گیسوی تو چند

خانه چندین مسلمان شد خراب از جور تو

ای ستمگر کافری در زلف هندوی تو چند

ای بسا سر از غم روی تو شد در پای دل

فتنه جوئی در جهان از چشم جادوی تو چند

این گره بگشا ز ابرو، در خم گیسو فکن

تاب زلف پرشکن بر طاق ابروی تو چند

جمع دلها از پریشانی بروی یکدگر

چون شکنج افتاده در هر حلقه موی تو چند

ای شکار افکن به خون غلتیده بسمل صد هزار

ناتوان و نیمه جان از دست بازوی تو چند

با تهی دستان بیدل در هوای سیم و زر

سر گرانیها ز شاهین ترازوی تو چند

شمارهٔ ۱۸۰

نگینی گر بدست جم نباشد

ز دست جم نگینی کم نباشد

سلیمان را سلامت، خاتم ار نیست

سلیمانی بدین خاتم نباشد

من از خود عالمی دارم که اندوه

ندارم، گر همه عالم نباشد

سخن با محرمی دارم که این راز

سزای گوش نامحرم نباشد

اگر گلچین گلی از باغ ما چید

بیک گل باغ ما خرم نباشد

بجز ماتم نباشد سور گیتی

خوشا روزی که این ماتم نباشد

مده یکدم خوشی را با دو عالم

که دو عالم جز این یکدم نباشد

شمارهٔ ۱۸۱

باده نوشان بیخود از جام تواند

خرقه پوشان سر خوش از نام تواند

خاصه گان ار باده خاص تو مست

عامکان در محفل عام تواند

برخی اندر سوره کهف تواند

جمعی اندر لعل انعام تواند

شمارهٔ ۱۸۲

بهار شد که جهان خرمی ز سر گیرد

جهان جوان شود و رونقی دگر گیرد

خوش آنکه بر لب جو با نگار دل جوئی

دماغ تر کند و جام باده در گیرد

نسیم باد بهاران بر آتش دل من

چو آتشی است که در چوب خشک در گیرد

اگر ز سیم و زرش کیسه ای پر است چو جام

درون کاسه سیمین بآب زر گیرد

قرار عیش و طرب یاد گیرد از نرگس

قدح بدست، سر از خواب صبح برگیرد

شمارهٔ ۱۸۳

عشق آمد و یکباره ز خود بی خبرش کرد

از زلف پریشان خود آشفته ترش کرد

عشق آمد و درخاطر او رنگ وفا ریخت

از حال دل غمزدگان باخبرش کرد

آن زلف که یک موی نبودش بخطا کار

عشق آمد و برهم زد و زیر و زبرش کرد

زد چنگ بدان طره موزون منظم

صد حلقه و صد سلسله بر یگدگرش کرد

شمارهٔ ۱۸۴

میرود نیسان و میآید ایار

نیمی افزون رفت از فصل بهار

تا هنوز اندر بگلشن لاله ایست

لاله وار از کف مده جام عقار

همچو نرگس صبحدم از خواب سر

برمکن جز با دو چشم پر خمار

پا مکش چون سرو آزاد ای ندیم

در بهاران از کنار جویبار

ساحت صحرا پر از نسرین و گل

دل چسان در خانه میگیرد قرار

یا چو سنبل خیمه زن بر طرف جوی

یا چو بلبل نغمه زن بر شاخسار

عیش و عشرت چیست دانی در جهان؟

از خودی در بیخودی کردن فرار

شمارهٔ ۱۸۵

نبیند روی لیلی کس در این دار

چو مجنون بوسه باید زد بدیوار

نخورده ساغری از دست ساقی

که رفت از دوش و از سر دلق و دستار

بیکدستان زمستان رفتم از دست

نبرده ره بسوی کوی خمار

شدم کافر بیک افسانه عشق

که گفتند از بتان چین و فرخار

دل اندر بستر بیماری افتاد

چو کرد اندیشه آن چشم بیمار

شمارهٔ ۱۸۶

بر چهره تو طره پیراسته خوشتر

بر روز بر افزوده ز شب کاسته خوشتر

بر روی نکوی تو خط سبزه چه نیکو

در صحن چمن سبزه نو خاسته خوشتر

هر فتنه که دیدیم بود خفته نکوتر

جز زلف تو بر چهره که برخاسته خوشتر

بر صفحه سیمین نبود دائره مشک

از زلف تو بر چهره آراسته خوشتر

آرایش و پیرایش اگر چند نکوی است

حسنی که خدا داد و خدا خواسته خوشتر

هر خواسته کم داده خدا بر تو فشانم

خاک قدمت نزد من از خواسته خوشتر

شمارهٔ ۱۸۷

الا تا کی حدیث از عمر و عمار

بزن مطرب رهی از خمر و خمار

حدیث واعظ مسجد شنیدم

ندارد حاصلی جز طول و تکرار

دل ما را بدست آر، ار بزرگی

بزرگی نیست ایشیخ آن دستار

خدا جوئی بی آزاریست ای مرد

برو بیزار شو از مردم آزار

از این می خوردن پنهان ملولم

بنه در کوی خمارم بیکبار

از این تسبیح و دستار آمدم تنگ

ببر تسبیح و دستارم بیکبار

نمیخواهم دگر جور نهانی

ببند از زلف زنارم بیکبار

شمارهٔ ۱۸۸

ای گشته یک امروز تو از محفل ما دور

از دوری تو رفته ز چشم و دل ما نور

رنجی نرسد بر تن و جان تو اگر چند

از دوری تو جان و تن ما شده رنجور

هرسو که کنی مجلس و هر جا که کنی بزم

بزم تو نکو، وقت تو خوش، جای تو معمور

وقتست که باز از در مجلس بدر آئی

با طره آشفته و با نرگس مخمور

تو باده دهی، من بصلای تو کنم نوش

تو بوسه دهی، من بهوای تو کنم شور

از مردمک دیده بسوزیم سپندان

تا چشم بد از چهره خوب تو شود دور

شمارهٔ ۱۸۹

در دشت مرو بصید نخجیر

در شهر بیا و صید کن شیر

سرها سپر است، اگر کشی تیغ

دل ها هدف است، اگر زنی تیر

مژگان تو خود بس است زوبین

ابروی تو خود بس است شمشیر

زلف تو بخواب دیدم و رفت

از تیره شب فراق تعبیر

گفتم که مگر فرو نشانم

این آتش دل بآب تدبیر

هر خانه زیاد گشت ویران

آباد نمی شود بتعمیر

شاید که بعاقلان بگویند

دیوانه گسسته باز زنجیر

دادم ببهای بوسه ای جان

دیگر چه دهم برای توفیر

شمارهٔ ۱۹۰

چه خوش است آنکه شبی از سر شب تا بسحر

با تو خسبیم بیک بالش و در یک بستر

بر نگیریم سر از بالش تا بانگ خروس

بر نداریم سر ار بستر تا گاه سحر

بخوریم از دهن تنگ توهی نقل و نبات

ببریم از لب گلبرگ توهی قند و شکر

گه ببوسیم بشوخی ز دهانت چه قدح

گه بگیریم ز تنگی بمیانت چه کمر

لیکن این حال محال است که از جور رقیب

نتوانم بگذرگاه بروی تو نظر

گر میسر شود، از دوست ندارم امید

ور تصور شود، از بخت ندارم باور

هر چه آید بسر از دوست نشاید گله کرد

کوی عشق است و ره مشغله و جای خطر

عاشق از جا نرود گر همه یکجا برود

عقل و دین و دل و جان، مال و منال و سرو زر

شمارهٔ ۱۹۱

بر خیز که خاست باد شبگیر

موذن بمناره گفت تکبیر

تو نیز چو باد و چون موذن

گر باده خوری بنوش شبگیر

سرخی شفق سپیدی صبح

خونی است که ریخته است در شیر

مهتاب و هوای صبحدم بین

آمیخته شیر با تبا شیر

آنجرعه که ماند در سبو دوش

بردار و بجام کن سرازیر

مه داس و فلک بسان دستاس

وین روی زمین چو سنگ در زیر

این بدرود آن بکوبد و مرگ

از خوردن ما نمیشود سیر

شمارهٔ ۱۹۲

خواجه در آرزوی عمر دراز

که رسد ناگهش زمانه فراز

ملک الموت گویدش در گوش

که فراز آمد آن زمان دراز

خسته گرددش هر دو دست قوی

بسته گرددش هر دو دیده باز

گویدش روز عیش رفت، مبال

گویدش وقت طیش رفت، مناز

که برفتت زمان جلوه و کبر

که برفتت زمان عشوه و ناز

نشود چاره ساز ناله، و درد

نشود سودمند، عجز و نیاز

رنج بردی و گرد کردی گنج

مکر روباه بود و صید گراز

شمارهٔ ۱۹۳

شوریست عجب در سر شوریده سران باز

یارب چه خبر میرسد از بیخبران باز

زد نوبتی چرخ مگر نوبت عشرت

بر درگه آن خسرو زرین کمران باز

بر دوش و سرم خرقه و دستار گران است

این هر دو گرونه بیکی رطل گران باز

چون قطره مگر روبسوی بحر نهادند

یک قافله دل گمشده بی پا و سران باز

شاید که بروی تو دگر باز نبیند

هر دیده که گردیده بروی دگران باز

شمارهٔ ۱۹۴

بر وی درازتر شود این آرزو و آز

چندانکه مردمی بزید در جهان دراز

پند ستوده عرب است آنکه مرد را

گردد جوان چو پیر شود آرزو و آز

بر رشته دراز امل خواجه می تنید

ناگه گسیخت رشته که آمد اجل فراز

راز جهان مجو که نگردد عیان بکس

چندانکه جستجوی کند این نهفته راز

این کاخ استوار شود عاقبت خراب

چندانکه پایدار بود عمر دیر باز

این تازه شاخ چند بر آید ز انبساط

و این نو نهال چند ببالد باهتزاز

خاطر منه بدنیی اگر میروی براه

صورت منه بقبله اگر میکنی نماز

شمارهٔ ۱۹۵

زان طره در هم دل آویز

زان پسته بر هم شکر ریز

آن لعل لبان شورش انداز

وان نگرس مست فتنه انگیز

جمعی همه بیقرار و من هم

خلقی همه دل فکار و من نیز

تا پرده ز کار نیفتد

بر چهره تو پرده ای میاویز

خواهی که هزار فتنه خیزد

یک لحظه تو خود بپای برخیز

چشم تو و آن نگاه سر مست

ترکیست کمان کشیده خون ریز

با عشق تو نیست جای تقوی

با روی تو نیست رای پرهیز

گردن ز کمند بر نتابد

با هر که کنی ستیز و آویز

خواهی که ز دست او بری جان

تا شب بود ای حبیب بگریز

شمارهٔ ۱۹۶

گوهر خود را هویدا کن کمال این است و بس

خویش را در خویش پیدا کن کمال این است و بس

سنگ دل را سرمه کن در آسیای رنج و درد

دیده را زین سرمه بینا کن کمال این است و بس

هم نشینی با خدا خواهی اگر در عرش رب

در درون اهل دل جا کن کمال این است و بس

هر دو عالم را بنامت یک معما کرده اند

ای پسر حل معما کن کمال این است و بس

دل چو سنگ خاره شد ای پور عمران با عصا

چشمه ها زین سنگ خارا کن کمال این است و بس

پند من بشنو بجز با نفس شوم بد سرشت

با همه عالم مدارا کن کمال این است و بس

ای معلم زاده از آدم اگر داری نژاد

چون پدر تعلیم اسما کن کمال این است و بس

چند میگوئی سخن از درد و رنج دیگران

خویش را اول مداوا کن کمال این است و بس

سوی قاف نیستی پرواز کن بی پر و بال

بی محابا صید عنقا کن کمال این است و بس

چون بدست خویشتن بستی تو پای خویشتن

هم بدست خویشتن واکن کمال این است و بس

کوری چشم عدو را روی در روی حبیب

خاک ره بر فرق اعدا کن کمال این است و بس

شمارهٔ ۱۹۷

خروس صبح زد سبوح و قدوس

فرا کن دیده رازین خواب منحوس

عزیز ملک مصر ای یوسف دل

شوی در چاه زندان چند محبوس

ز بالا سوی پستی میکنی رای

بمقصد چون رسی زین سیر معکوس

چه پوئی چون نکردی طی همه عمر

رهی جز در پی ماکول و ملبوس

بغیر از خوردن و خفتن ندانی

نصیب اینت شد از معقول و محسوس

گر انسان است نامت چون توانی

شدن با دیو و دد همواره مانوس

شمارهٔ ۱۹۸

نوبتی صبح فرو کوفت کوس

رفت شب تیره بچهر عبوس

باده کشان را رسد از عرش دل

نغمه سبوح ز بانگ خروس

بر در میخانه دل حلقه زد

مهر درخشنده پی خاکبوس

ساقی مستان ز طرب پا نهاد

بر سر خورشید بر غم مجوس

دختر رز با دو صد آئین و ناز

جلوه گر آمد ز طرب چون عروس

شمارهٔ ۱۹۹

نه درد جوی و نه اندر هوای درمان باش

هرآنچه پیر خرد گویدت بفرمان باش

بروی باد هوس بر فراز مسند عفل

پری و دیو بفرمان کن و سلیمان باش

کرامت همه عالم بخوی انسانی است

اگر کرامت جوئی، بخوی انسان باش

ز دیو و دد مطلب خوی و بوی انسانی

چنو که انسان فرمایدت بد انسان باش

اگر ز دست و زبانت همه مسلمانان

سلامتند، بکیش خرد مسلمان باش

شمارهٔ ۲۰۰

گفته بودی کز پریشانی شدم چون موی خویش

گشتم از آشفتگی چون طره جادوی خویش

تا چه سودا بر سرت افتاده از آن شوریده زلف

یا چو ما مفتون شدی بر نرگس هندوی خویش

تا رود اندوهت از خاطر، بنه آئینه ئی

در نظر تا بنگری در روی خویش و موی خویش

گر بود صد کاروان اندوهت اندر جان و دل

بار بندد، چون به بینی در رخ دلجوی خویش

خیل غم چون یافت در کوی تو ره جانا مگر

رفته از بازوی حسنت قوت و نیروی خویش

بر صف اندیشه با صف بسته مژگان حمله کن

در سپاه غم بنه شمشیر از ابروی خویش

غمگسار عالمی غمرا چرا دادی تو راه

ای مه مشکین سلب، در حلقه گیسوی خویش

شمارهٔ ۲۰۱

حلقه در گوش چو دف چنگ صفت سر در پیش

بزنم یا بنواز این تو و این بنده خویش

نشود از تو گذشتن که توئی راحت جان

نشود بی تو نشستن که توئی مرهم ریش

مدعی در پس دیوار و تو در پیش نظر

من لب دوست گزم، دشمن بدبین لب خویش

زلف خود را بکفم نه که بخاطر جمعی

مو بمو قصه دل گویم و این زلف پریش

یار بگشاده رخ و بزم زاغیار تهی

در فرو بسته حبیب از رخ بیگانه و خویش

شمارهٔ ۲۰۲

دل نبندی بچرخ و دورانش

وان تهی طبل و کهنه انبانش

خون دل خور ز جام غم، کین زال

همه خون است شیر پستانش

غیر خوناب چشم و لخت جگر

ما حضر نیست بر سر خوانش

گر ببازو چو رستمی ور زال

بشکند پنجه تو دستانش

چه دمی دم در آتش سردش

چه زنی مشت، بر بسندانش

گر بخندد چو مار، مهر مگیر

که بود زهر زیر دندانش

ور بگرید چو ابر، باک مدار

که بود گریه چشم بندانش

زینهارت فریب میندهد

لب خندان و چشم گریانش

این همان دیو دان که رفت بباد

از فسون، مسند سلیمانش

و این همان زال دان که از دستان

در چه افتاد پور دستانش

شمارهٔ ۲۰۳

بدستم افتد اگر باز زلف پر شکنش

پریش تر کنم از کار و بار خویشتنش

بخایم آن لب و دندان چون شکر چندان

که جوی خون رود از لعل لب، چو چشم منش

منش چگونه توانم که در بغل گیرم

که تاب جامه ندارد ز نازکی بدنش

چه گلشنی است پر از میوه لیک حیف که دست

نمیرسد به به و سیب غارض و ذقنش

چه باغ خرم سبزی است لیک نتوان چید

گلی ز نسترن و غنچه ای ز یاسمنش

اگر بنزد لبش، پسته لب بخنده گشاد

غمین مشو که بیک سنگ خورد شد دهنش

کدام باغ در اینشهر و این دیار حبیب

چه او گلی و چو من بلبلی است در چمنش

شمارهٔ ۲۰۴

ای آفت جان و فتنه هوش

وی سرو روان و چشمه نوش

آن پسته چرا دهان ببسته است

وان غنچه چرا نشسته خاموش

برخیز و برو بیا و بنشین

بستان و بده بگو و بنیوش

گیسوت فتاده تا بزانو

زلفت زده حلقه بر بنا گوش

من بسته ام و تو بند بر پای

من بنده ام و تو حلقه در گوش

دوشینه نبرد خوابم از عیش

امشب نبرد ز حسرت دوش

امشب ز فراق دست بر دست

دیشب ز وصال دوش بر دوش

آن غم که بسینه بود پنهان

اشک آمد و برگرفت سرپوش

دانی که بسر برآید آخر

دیگی که همیشه میزند جوش

شمارهٔ ۲۰۵

تو خواجه‌ای و منت چون غلامِ حلقه‌به‌گوش

بگیر گوش و به هر کس بخواهی‌ام بفروش

شود شبی که چو بختم ز در درآیی و من

چو جان به بر کشمت یا چو جامه در آغوش؟

هر آنچه تلخ بگویی از آن لب شیرین

لطیف و عذب بود، خواه نیش و خواهی نوش

به جان دوست که رنجش ز دوستان نه سزاست

بکش به صلح مرا، در طریق جنگ مکوش

لب تو لعل تو گفته حبیب گهر

سزا بود که چنین گوهری کنی در گوش

شمارهٔ ۲۰۶

هر چه آید ز رنج و راحت پیش

نسپارم بدرد و غم دل خویش

نروم زیر بار منت خلق

هر که هست از توانگر و درویش

دل کس را نمی برم از جای

وقت کس را نمی دهم تشویش

نپسندم بزیر چرخ کبود

خاطر هیچکس نژند و پریش

دشمن و دوست کافر و مسلم

هر که باشد نخواهمش دلریش

با همه همگنانم از دل و جان

هم دم خیر خواه و نیک اندیش

چون بدانم که مردم آزاری

نیک نبود بهیچ ملت و کیش

نپسندم بگاه محنت و رنج

رنج بیگانه را و راحت خویش

نعمت و مال و دانش و اقبال

داده ایزد ز همگنانم بیش

گنج بی رنج و جود بی منت

نوش بی نیش و عیش بی تشویش

مزرعی سبز و بوستانی نغز

ساحت کشت زار و سایه خویش

از گرانان یاوه گو به کران

بهتر از صد هزار عرش عریش

شمارهٔ ۲۰۷

گر دماغت تر نشد ای شیخ شهر از جام عشق

بر زبان تکرار کن تا میتوانی نام عشق

هست در خاطر مرا از قول میر عاشقان

نام عشق آخر کشد دل را بسوی جام عشق

عقل و دین در سایه دیوار عشق افتاده پست

میزند طبل و علم خورشید جان بر بام عشق

عقل را باید بریدن سر بجای گوسفند

ای خلیل جان، گر از دل بسته ای احرام عشق

در ره عشق آنچه آید عاشقانرا باک نیست

کز دم ابلیس افتد آدم اندر دام عشق

میزند دریای خون، موج از گلوی عاشقان

بر نیامد باز از این عاشق کشیها کام عشق

از لب و چشم بتان رمزی بگو با عاشقان

خوش کن این دلها بنقل پسته و بادام عشق

شمارهٔ ۲۰۸

چون گریزد شیخ شهر از نام عشق

کی تواند نوش کرد از جام عشق

خاکیانرا برتری ز افلاکیان

نیست جز از فضل و از انعام عشق

عقل را چبود نهایات الکمال

جز گرفتار آمدن در دام عشق

نغمه ناقوس و تکبیر نماز

پنج نوبت میزند بر نام عشق

بر فراز بام عرشش منزل است

هر که را افتاد طشت از بام عشق

هر چه گفتند اولیا از قول حق

نیست غیر از وحی و جز الهام عشق

در حریم حرمتش محرم نه ای

تا نه بندی ای حبیب احرام عشق

شمارهٔ ۲۰۹

نزند دم فلک بجز دم عشق

عالمی نیست غیر عالم عشق

شادی ای نیست جز که شادی عشق

نیز نبود غمی بجز غم عشق

زین همه نکته ها که عقل سرود

حل نشد باز، راز مبهم عشق

عقل و آن زخمهای ناسورش

نشود به مگر بمرهم عشق

آدم عقل بود کز دم دیو

رفت ناگه ز ره، نه آدم عشق

عقل چون حلقه از پس در کوفت

کاندرین حلقه نیست محرم عشق

ملک صورت بود مسلم عقل

ملک معنی بود مسلم عشق

شمارهٔ ۲۱۰

باز رسید از یمن، نفخه زحمن عشق

باز دمید از چمن، غنچه خندان عشق

جلوه گر آمد ز دور آتش مهر ظهور

منصعق آمد ز طور موسی عمران عشق

نفحه باد صبا زد بچمن مرحبا

رفت بشهر سبا مرغ سلیمان عشق

از دل جن و ملک رفت همه ریب و شک

تافت چوبر نه فلک جلوه انسان عشق

از کرم و فضل و داد، داد مرا هر چه داد

تا ابد آباد باد خانه احسان عشق

عقل بدان کافری با همه مستکبری

چون زخودی شد بری، گشت مسلمان عشق

شیخ مناجات شد قاضی حاجات شد

پیر خرابات شد، طفل دبستان عشق

شد خرد یاوه پوی در طلب و جستجوی

بی سر و پا همچو گوی در خم چوکان عشق

خوب و خوش آینده باد خرم و فرخنده باد

زنده و پاینده باد دولت سلطان عشق

شمارهٔ ۲۱۱

نیمه از خاک و نیمه از افلاک

نیمه از دیو و نیمه از املاک

نیمه از تلخ و نیمه از شیرین

نیمه از زهر و نیمه از تریاک

نیمی از خلق و نیمه ای از امر

نیمی از پاک و نیمی از ناپاک

صورتی مختصر نهفته در او

از سمک هر چه هست تا بسماک

شکل و صورت بهر نظر ظاهر

روح و معنی فزونتر از ادراک

تا کی آدم بکشت و شیطان نیز

بهره ای داشت ز او، منم آن تاک

خاکی ایزد سرشت و کرد در او

هر دو عالم عجین، منم آن خاک

شمارهٔ ۲۱۲

رفت از عمرم ای پسر چل سال

نیمه ای خواب و نیمه ای بخیال

از صبا و شباب بگذشتم

تا رسیدم کنون بسن کمال

آفتابم به نیمه روز رسید

که بود نیمه روز وقت زوال

رنج بردم بگرد کردن علم

نز پی گنج و گرد کردن مال

شکرلله که داد بی منت

حق بقدر کفاف مال و منال

نکشیدم بهیچ روی ز خلق

منت احتیاج و ذل سئوال

در پی گرد کردن روزی

سعی کردم و لیک با اجمال

دانم از عمر چند سال برفت

می ندانم که چند ماندم سال

چون جوانی بشد رسد پیری

همچنان کز پی رضاع، فصال

چونکه پیری رسد رود تن را

چستی و در رسد کلال و ملال

شد مرا وقت کوشش و بالش

وقت تواست ای پسر بکوش و ببال

هر چه خواهی ز هیچکس بمخواه

جز خداوند قادر متعال

که مرا داد رایگان همه چیز

عزت و جاه و دانش و اقبال

شمارهٔ ۲۱۳

چند از این ترهات بیحاصل

گفت بیمغز و قول لاطائل

شاعری چیست شعر و نظم کدام

سخن لغو و گفته باطل

مادری را لقب کنی حاتم

ظالمی را صفت نهی عادل

گه کنی وصف از تلال و رسوم

که چنین گفته اعشی و دعبل

بوده این یک سعاد را ماوی

گشته این یک رباب را منزل

گه ستائی بوصف روباهی

که شجاع و غضنفر و باسل

گه سرائی بمدح گمراهی

که حکیم و محقق و کامل

این سخن کی سزاست از دانا

این روش کی رواست از عاقل

چون سراید سخن بلاف و گزاف

مرد دانش پژوه صاحب دل

سخن بیفروغ و کذب و دروغ

کی برآید جز از دل غافل

شمارهٔ ۲۱۴

هر روز بدیدار تو آیم ز در دل

بینم برخ خوب تو نیک از نظر دل

تو در دل و دل در خم زلف تو نهان است

من گام زنان روز و شبان بر اثر دل

گاه از دل شوریده بپرسم خبر تو

گاه از خم زلف تو بجویم خبر دل

بر دیده دری بازکن ای دادرس جان

از دل خبری بازده ای همسفر دل

تا زنده کنی بازش از آن لعل روانبخش

ما دوش بریدیم بپای تو سر دل

شمارهٔ ۲۱۵

هر چه در قرآن خدا فرموده از خمرو عسل

بود از لعل لب دلجوی تو ضرب المثل

زان بهشت نسیه، کش زاهد بفردا وعده داد

نقد وقت عارفان امروز شد نعم البدل

داستان حال شیخ و زاهد است ایدوستان

هر چه آمد در کتاب حق ز علم بی عمل

عهد پیر و کاخ میخانه است آن قصر مشید

کش نخواهی دید هرگز در همه گیتی خلل

دولت دنیا پرستان عاقبت بی دولتی است

گوش جان بگشا و بشنو هر دم الدنیا دول

العجل ایعاشقان کوی جانان، العجل

ملک دنیا سهل دان اله اعلی و اجل

شه بر آن نادان که از بیدانشی درتیه جهل

من و سلوی را بدل می‌خواهد از فوم و بصل

شمارهٔ ۲۱۶

شکرلله که شدی باخبر از عالم دل

اندکی با تو توان گفت کنون از غم دل

زخم دل خوردی و از درد دل آگاه شدی

میتوان از لب تو جست کنون مرهم دل

دل ز کف دادی و بیدل شدی و بگرفته است

حلقه زلف سیاه تو کنون ماتم دل

سخن عشق مگو با دل نامحرم غیر

که بغیر دل من نیست ترا محرم دل

ای سلیمان که بحکم تو بود دیو و پری

ندهی تا بکف اهرمنان خاتم دل

جان بعشق تو سپردم که توئی راحت جان

دل بمهر تو نهادم که توئی همدم دل

جان اگر نیست نثار تو، ندارم غم جان

دل اگر نیست فدای تو، بگیرم کم دل

شمارهٔ ۲۱۷

این خواجه گر رهد ز غم و حسرت اجل

شاید که نام خود بنهد حضرت اجل

بر دست خواجگی بنشسته که ناگهان

مرگش ز در درآید و گوید که العجل

گفت آن ستوده شاه، که دنیا پرست مرد

چون پیر شد، جوان شودش حرص با امل

نیکو سرود ای بفدای سخنش جان

چون بی ثمر درخت بود علم بی عمل

چندانکه خواجه کشت و درو دو برید و دوخت

آخر بگو چه برد از این رنج، ماحصل

بیهوده خواجه میفکند خویش را برنج

هرگز فزون و کم نشود قسمت ازل

هرچت ز دست رفت بدل میتوان گرفت

عمر است گوهریکه نباشد ورا بدل

بر لوح حکمت ازلی بر نوشته اند

تالایزال هر چه برآید زلم یزل

شمارهٔ ۲۱۸

گرد لعل دلفریبت کرده منزل تیره خال

نام لعل تو حمیرا نام خال تو بلال

خیره کردی چشم گیتی را تو از این روی و موی

تیره کردی روز عالم را تو با این زلف وخال

ریختی خون مرا با تیر مژگان ور دهی

بوسه ای زان لعل لب، خونم تو را بادا حلال

تا بکی ای خضر فرخ پی پسندی از جفا

که بمیرم تشنه لب من بر لب آب زلال

رازها دارد دل من با لب جانبخش تو

بی خطاب و بی تکلم بی جواب و بی سئوال

دوش تا وقت سحر با لعل و خالت میسرود

کلمینی یا حمیرا و ارحنی یا بلال

شمارهٔ ۲۱۹

میرود اندیشه عشق تو چون جان در تنم

ای عجب ای جان جان یا من توئی یا تو منم

روزنی افتاده از بام تو اندر کاخ من

مینمائی گاهگاهی مهر چهر از روزنم

چون فروبندی شود تاریک روزم همچو شب

چون گشائی تیره شب گردد چو روز روشنم

ای سحاب رحمت آبی ده بکشت مزرعم

یا بسوز از شعله برقی گیاه و خرمنم

دشمنی دور از تو دارد با همه نزدیکیم

یا توئی یا من که بیرون نیست زین دو دشنم

نی ز روی خوب تو هرگز نیاید دشمنی

دشمن من نیست جز من، دشمن من خود منم

یا چو دیوان بند نه، یا چون ملایک بال ده

ای سلیمان چاره ای فرما، که من اهریمنم

سخت تر شد زاهنم دل چون توئی داود وقت

نرم تر از موم کن با دست قدرت آهنم

شمارهٔ ۲۲۰

هان و هان ای بهار فضل و کمال

از وجود چنینت بخت ببال

از لب من یکی سلامش کن

اگرش دیدی ای همای همال

مگر از ملک مانوی بوده است

صفحه خاطر مرا تمثال

سخن روشنم شود تیره

گر بیامیزیش بآب زلال

در سخن های من بیا و ببین

آنچه نشنیده ای ز سحر حلال

شمارهٔ ۲۲۱

امشب بدر پیر مغان ولوله داریم

با مغبچگان از دف و نی غلغله داریم

می از چه حرام است و ریا از چه حلال است

از شیخ ریا کار یکی مسئله داریم

ما هر چه بگوئیم مثال است و تو طفلی

شرحی به از این از پی این امثله داریم

ایشیخ گر از رندی ما تو گله داری

از شیخی تو نیز بسی ما گله داریم

با مثل تو ناچار شب و روز گرفتار

الحق که در این کار بسی حوصله داریم

یک همت مردانه کن ای خضر ره عشق

تا منزل مقصود یکی مرحله داریم

ره گم نشود تا نفس پیر دهد راه

یک بانگ جرس رهبر این قافله داریم

در مشرب سالوس اگر با تو شریکم

جز زرق و ریا نیز بسی مشغله داریم

زین علم که رسمی است پی بحث و جدل نیز

افزون ز تو چندین ورق باطله داریم

دیوانه شب عاقل روزیم و از این دست

ما عقل و جنون بسته بیک سلسله داریم

شمارهٔ ۲۲۲

چنان دیوانه و بیهوش و مستم

که از مستی نمیدانم که هستم

تو پیمودی قدح عذرم درست است

اگر می خوردم و ساغر شکستم

چو موج افتان و خیزان میروم مست

ولی بحرم اگر در خود نشستم

چو گردم گرد صحرا، لیک اگر باد

نشیند از سرم، چون خاک پستم

چو تیرم بر هدف خواهم نشستن

گر از دست کمانداران بجستم

چو ماهی میدوم با سر سوی بحر

گر این صیاد بگذارد ز شستم

ز بام خود بدام خود فتادم

گر از قید خودی جستم، برستم

خدا را ای خداوندان رحمت

که من دیوانه و حیران و مستم

ندارد قوت برخاستن پای

بده ای راهرو دستی بدستم

تو بگشا کز ره بیدانشی من

بدست خویش پای خویش بستم

شمارهٔ ۲۲۳

بخاطر از کسی باری ندارم

بعالم با کسی کاری ندارم

در این گلشن که نزهتگاه جان است

تعلق با گل و خاری ندارم

نباشد قصد آزارم کسی را

که با کس قصد آزاری ندارم

بجز نزهتگه جان و دل خویش

هوای سیر گلزاری ندارم

مرا چون جز خرابی مقصدی نیست

دگر حاجت بمعماری ندارم

نهفته نیست در جیبم زر و سیم

که بیم از دزد و طراری ندارم

کند عیبم برندی شیخ و زاهد

من از عیبی چنین، عاری ندارم

نه در مسجد پذیرندم نه در دیر

که تسبیحی و زناری ندارم

نشان از شید شیخ و زرق زاهد

بغیر از دلق و دستاری ندارم

که در دست از متاع خر فروشان

بجز پالان و افساری ندارم

شمارهٔ ۲۲۴

افتد که شبی از کف تو جام ستانیم

چون مست شویم از لب تو کام ستانیم

چون بوسه دهد لعل لب تو بلب جام

ما بوسه لعلت ز لب جام ستانیم

گویند که هرگز نشود بوسه به پیغام

ما بوسه از این گونه به پیغام ستانیم

چون نوبت مستی شود و عربده جوئی

صد بوسه ز لعل تو بابرام ستانیم

تو مست فرو افتی و ما از لب و چشمت

مستانه همی پسته و بادام ستانیم

چندانکه دهی دفع و کنی منع و زنی مشت

بوس از لب لعل تو بدشنام ستانیم

کامی که بهشیاری از او نام نشاید

بردن، گه مستی چو شوی رام، ستانیم

ای ترک اگر زلف تو افتد بکف ما

داد از ستم گردش ایام ستانیم

شمارهٔ ۲۲۵

ما بپای خم می سر بشکنیم

توبه را بر روی ساغر بشکنیم

از سخن گر سکه بر زر میزند

مدعی، ما سکه بر زر بشکنیم

ایخوش آنروزی که بر گردون سوار

پنجه با خورشید خاور بشکنیم

چرخ گردون را چو چرخ پیر زال

سر بسر با قطب و محور بشکنیم

پیر میخانه اگر بر روی ما

در ببندد، حلقه بر در بشکنیم

طوطی هند است اگر شکر شکن

ما از او صد بار بهتر بشکنیم

گر دو روئی میکند با ما قلم

آن قلم بر روی دفتر بشکنیم

مسلمیم اما بکیش ما بود

محض کفر ار قلب کافر بشکنیم

نیست در آئین ما هرگز سزاک

دل ز درویش و توانگر بشکنیم

شمارهٔ ۲۲۶

مستانه باز تا در میخانه میروم

بی پا و سر، بهمت مردانه میروم

از خانقاه زهد و ریا گشته ام ملول

ایشیخ الوداع بمیخانه میروم

آباد یا خراب، نگونسار یا بلند

من چند روز دیگر از این خانه میروم

دیوانه ام مخوان که پی جستجوی گنج

هر روز و شب بساحت ویرانه میروم

سرگشته صبح و شام بفکر دل خراب

دیوانه من که از پی دیوانه میروم

با من ز عقل و هوش سخن چند میکنی

میخورده ام خرابم و مستانه میروم

شمارهٔ ۲۲۷

تا بکی همراهی این عقل سرگردان کنم

عقل را امشب بپای خم می قربان کنم

من که خط پادشاهی دارم از سلطان عشق

بر سر سلطان عقل و خیل او فرمان کنم

مشکل افتاده است کارم سخت از دست خرد

بشکنم دست خرد و این کار را آسان کنم

این زمین شوره را از بیخ و از بن بر کنم

بار دیگر بوستان لاله و ریحان کنم

گر بر این دشمن ظفر جستم بعون کردگار

تا ابد از عیش پاکوبان و دست افشان کنم

دست من گر بست و در زنجیر و زندانم فکند

من بدندان چاره زنجیر این زندان کنم

داده ام پیمان بدان پیمانه پیمایان که باز

عقل را گریان نمایم عشق را خندان کنم

بی سرو سامان شدم ای عشق فرصت ده مرا

فرصتی، تا من ز نو فکر سر و سامان کنم

شمارهٔ ۲۲۸

نیمه هشیاریم و یک نیم دگر مستانه‌ایم

لطفی ای ساقی که ما محتاج یک پیمانه‌ایم

بیم رسوایی مده ای شیخ ما را بعد از این

سال‌ها شد ما به رندی در جهان افسانه‌ایم

عقل اگر با ما بود از عهد دیرین آشنا

بگذر از ما گو که نیز از خویشتن بیگانه‌ایم

هر کجا زلف بتی، در تار او بند و شکن

هر کجا شمع رخی، بر گرد او پروانه‌ایم

لب به لعل گلرخان بنهاده همچون ساغریم

چنگ در زلف بتان افکنده همچون شانه‌ایم

شیخ بی‌دین را بگو تکفیر ما نبود سزا

کفر و ایمان در خور عقل است و ما دیوانه‌ایم

سیلِ اَندُه را بگو آبادیِ ما را مده

بیم ویرانی، که از روز ازل ویرانه‌ایم

شمارهٔ ۲۲۹

خداوندا عجب شوریده رائیم

چنین بیدانش و بیدل چرائیم

یکی پوید ره مسجد، یکی دیر

از این سو رانده زان سومانده مائیم

نه راه خلق پویان نی ره حق

نمیدانم در این عالم کرائیم

حقیر و ناتوان و زار و بی ریا

اسیر و دردمند و بی نوائیم

بسوی درگهت راهی نداریم

جز این ره که تو شاهی ما گدائیم

شمارهٔ ۲۳۰

بجرم آنکه تو خون کرده ای دل ما را

زنیم بوسه بلعل تو تا بخون آریم

هزار خون تو بگردن گرفته ای، ما دست

بحیرتیم که در گردن تو چون آریم

بچشم نرگس اگر سوی ما چمن نگرد

زبان سوسن او از قفا برون آریم

گرفت لاله قدح، گل گشاده لب بفرح

بیا که باده گلرنگ لاله گون آریم

کنونکه زلف تو سر حلقه مجانین است

سزد که سر همه در حلقه جنون آریم

اگر بشادی عالم غم حبیب حساب

کنند، خلق کم آرند و ما فزون آریم

شمارهٔ ۲۳۱

بنده ام بنده ولی بیخردم

خواجه با بیخردی میخردم

خواجه خود دید و پسندید و خرید

بود آگاه ز هر نیک و بدم

بنده ام بنده که از فرمان سر

نکشم خواجه بهر سو کشدم

بسلیمان برسانید که من

چون نگین در بکف دیو و ددم

من چو برگ گلم از باد صبا

که بهر سو بوزد میبردم

شمارهٔ ۲۳۲

در این خرمن گدائی خوشه چینم

گدایان دگر دائم بکینم

فزون رفت از شب و روزم چهل سال

که پا بند اندر این شک و یقینم

بدین درگه ز پستی وز بلندی

ندانم کاسمانم یا زمینم

نمیدانم ز نور یا ظلامم

نمیدانم زکفرم یا ز دینم

بدان سویم که میل خواجه باشد

نمیدانم در آنم یا در اینم

وطن بنموده خوکی در سرایم

هجوم آورده شیری بر عرینم

ستاده دیوی اندر آستانم

فتاده ماری اندر آستینم

نمیدانم سلیمان یا هریمن

شد از از روز ازل نقش نگینم

ز آدم زاده ام، مانند آدم

همیشه در فغان و در حنینم

بغیر از ربنا انا ظلمنا

نباشد نغمه قلب حزینم

یکی روباه حیلت گر ز جادو

فتاده روز و شب در پوستینم

شمارهٔ ۲۳۳

دوش دو بهره نرفته ز شبم

از در آمد بت یاقوت لبم

گفتمش کیست بگو، گفت زحق

بتو من مرحمت بی سببم

گفتمش نادره یا بوالعجبی

گفت هم نادره هم بوالعجبم

گفتمش هان عربی یا عجمی

گفت من نی عجمم نی عربم

ترکیم مست و بفرغانه و چین

میشناسند نژاد و نسبم

گفتمش بوسه برخ یا بلبت

خوبتر؟ گفت ز سیمین غببم

گفتم اکنونت چه میباید؟ گفت

دو قدح زاده خاص عنبم

گفتم آرمت یکی مطرب، گفت

نی که من خود طرب اندر طربم

گفتمش سر بچه ره باید داد

گفت مستانه براه طلبم

گفتم آئین تو و خوی تو، گفت

ترک رعنا قد دیبا سلبم

شمارهٔ ۲۳۴

ما بیخودان مست که رند و قلندریم

در آب ماهییم و در آتش سمندریم

خسرو مکانتیم و بظاهر نیازمند

درویش صورتیم و بمعنی توانگریم

مفروش خواجه کبرو تعنت بما که ما

ملک جهان بیک خم ابرو نمیخریم

با عشق زنده ایم و با خلاق مرده ایم

با دوست بنده ایم و بآفاق سروریم

خجلت بریم بس ببر پیر میفروش

فصل بهار اگر عوض باده، غم خوریم

در خاوریم بی کس و تنها چو آفتاب

الحق که ماه نخشب و خورشید خاوریم

شمارهٔ ۲۳۵ - درباره منزل خود در رود کنگ

در رود کنگ دره تنگی گرفته‌ایم

بر طرف کوه، غار پلنگی گرفته‌ایم

در هم کشیده روی ز سنگین‌دلان شهر

کنج دهی و گوشه سنگی گرفته‌ایم

رخشنده گوهریم که اندر درون سنگ

از تاب مهر، آبی و رنگی گرفته‌ایم

صافی دلیم چون خم و روشن روان چو جام

بر روی اگر چو آینه، زنگی گرفته‌ایم

شمارهٔ ۲۳۶

ای خواجه با تو من سخنی مختصر کنم

وز سر کار خویش دلت را خبر کنم

با دشمنان من چو تو پیوند میکنی

من نیز دوستی تو از دل بدر کنم

بازیچه میکنی سخنان مرا گمان

بازیچه ای برای تو ز این خوبتر کنم

باور مکن که دست ز دامن بدارمت

تا صد هزار بارت از خود بتر کنم

نام تو را که گشته بمهر و وفا سمر

نزد جهان بجور و جنایت سمر کنم

روشن چو آفتاب، جفای تو را بخلق

از خاوران بگیرم تا باختر کنم

باخوب و زشت و دوست و دشمن بهر طرف

از بی صفا دل توهمی شکوه سر کنم

ایخواجه بیم کن که زدست جفا و جور

کار تو را حواله بحکم قدر کنم

مپسند کز جفای تو نزد خدا و خلق

چندین هزار مشغله و شور و شر کنم

آهی زنم چنانکه دل جرخ تیره را

چون خرمن وجود عدو پر شرر کنم

گنجشکیم که ملک سلیمان بزور خویش

می بر کنم بیکدم و زیر و زبر کنم

با من تو روی خویش چو شکل دگر کنی

من نیز روی خویش بشکل دگر کنم

تدبیر کار من بکن ای خواجه ورنه من

تدبیر کار خویش به آه سحر کنم

دل برکنم ز روی تو، با جمع بیدلان

یک باره بار بسته ز کویت سفر کنم

شمارهٔ ۲۳۷

گر تو می در خواب خوردی، ما به بیداری زنیم

در سر بازارها با ترک بازاری زنیم

غمزه مستانه اش ما را کند رسوای شهر

گر بدور چشم ساقی لاف هشیاری زنیم

خانه بلغار است و مشکو تبت آنساعت که ما

باده مشکین بروی ترک بلغاری زنیم

خرقه سالوس ما دیشب برهن باده رفت

گام تا کی در ره زهد و نکوکاری زنیم

چون زند مطرب ره مستان ببانگ چنگ و تار

چنگ ما در تار زلف ترک تا تاری زنیم

در سرای میفروشان سیم و زر چون بی بهاست

ما بهای جام می را از در زاری زنیم

چون گواهی داده شیخ سبحه زن بر کفر ما

پنجه در پیچ و خم آن زلف زناری زنیم

شمارهٔ ۲۳۸

زر چه باشد که نثار کف پای تو کنم

که سر آن قدر ندارد که فدای تو کنم

سروزر، یا دل و جان، هر چه بگنجینه مراست

بوفای تو نیرزد که بهای تو کنم

بس عزیز است و گرانمایه مرا عمر عزیز

لیکن آن عمر که در کار وفای تو کنم

گر برای من دلخسته رود دور فلک

طوق و یاره زمه و مهر برای تو کنم

از دل و دیده در این خانه دو منزل داری

تا کدامین به پسندی تو که جای تو کنم

خلوت خاص تو کردم دل و از من بپذیر

دیده را نیز که دهلیز سرای تو کنم

لطفها کردی و من هیچ نیارم کردن

در جزای تو، مگر شکر خدای تو کنم

شمارهٔ ۲۳۹

بتقریبی ز ما گاهی ببر نام

اگر خواهی دعا گو خواه دشنام

ز ما لب تشنگان یادی کن آخر

نهی مستانه چون لب بر لب جام

مکن این تلخکامی ها فراموش

چو گیرند از لبت شیرین لبان کام

شمارهٔ ۲۴۰

یک بوسه زلعل لب دلجوی تو خواهم

بوس دگر از نرگس جادوی تو خواهم

نی نی که بود راتبه من بشب و روز

صد بوسه که از زلف تو و روی تو خواهم

کارم عجب افتاده که در عشق تو ای شوخ

جمعیت از آشفتگی موی تو خواهم

سر کرد جهان باد نه در خاک نهان باد

آن سرکه نه در خاک سر کوی تو خواهم

از سینه برون باد، یکی قطره خون باد

آن دل که نه در حلقه گیسوی تو خواهم

این دیده بود کور و ز رخسار تو مهجور

گر نز پی دیدار گل روی تو خواهم

وین پای شود لنگ و در آید بسر سنگ

گر زانکه نه از بهر تکاپوی تو خواهم

در پنجه اندیشه شدم سخت گرفتار

ساقی مدد از قوت بازوی تو خواهم

ایمان مرا طره تو برده بغارت

ایمان خود از طره هندوی تو خواهم

در خواب شنیدم ز حبیب تو که میگفت

یک بوسه ز لعل لب دلجوی تو خواهم

شمارهٔ ۲۴۱

ما راز نهانیم که در قلب جهانیم

در قلب جهانیم که ما راز نهانیم

ما سر سویدای جهانیم که راز است

راز است که ما سر سویدی جهانیم

ما بخت جوانیم که در صحبت پیریم

در صبحت پیریم که ما بخت جوانیم

ما صورت جانیم که در آئینه پیداست

در آئینه پیداست که ما صورت جانیم

ما روح روانیم که از دیده نهان است

از دیده نهان است که ما روح روانیم

ما عین عیانیم که در وهم نیائیم

در وهم نیائیم که ما عین عیانیم

بیرون ز گمانیم که افزون ز یقینیم

افزون ز یقینیم که بیرون زگمانیم

شمارهٔ ۲۴۲

از قول دوست ما بیکی مرحبا خوشیم

با یک رسالت از دم باد صبا خوشیم

در بارگاه دوست اگر نیست راه ما

در کلبه فقر و سرای گدا خوشیم

گر بگسلند خلق همه دوستی زما

رنجیده نیستیم که ما با خدا خوشیم

خوش باد وقت خواجه اگر گفت ناسزا

با ما، که ما بدان سخن ناسزا خوشیم

از ماجرای ما سخن ناستوده گفت

گر شیخ شهر، ما بهمان ماجرا خوشیم

با دشمنان بنده بگو گر شما بما

خوش نیستید، باک نیست که ما با شما خوشیم

جز نیستی چو نیست همه ما سوای حق

ما نیز نیستیم و بدان ما سوی خوشیم

آلوده دامنیم و بعصیان سیاهروی

لیکن بلطف و رحمت بی منتها خوشیم

شمارهٔ ۲۴۳

چون شود سردی فزون کار می و ساغر کنم

چون فزونتر گشت، می در ساغر افزونتر کنم

فصل دی چون با حریفان شورش از سرما کند

من بجام و ساغر می شورش دیگر کنم

چون همه صحن چمن در زیر برف آمد نهان

حجره را صد بار از صحن چمن بهتر کنم

چون شعاع خسر و خاور بما گرمی نداد

طعنه ها با جام می بر خسرو خاور کنم

چون بیک محضر فتد سودای من با شیخ شهر

او ز من تسخر کند من نیز از او تسخر کنم

میخرد نقد مرا با وعده فردای حشر

من سفیهم گر چنین بیعی در این محضر کنم

شیخ میگوید که باشد وعده غفران دروغ

کافرم گر این سخن را من از او باور کنم

شمارهٔ ۲۴۴

بتی شیرین لب اما ترشروی و تند خو دارم

نگاری بدقمار و تلخگوی و جنگجو دارم

همه اسب جفا تا زد، همه نرد دغل بازد

بخوی زشت مینازد که من روی نکو دارم

ز جورش با رخی شادان دلی دارم زغم پژمان

که گریه با لب خندان چو مینا در گلو دارم

گهی غنج و دلال آرد، گهی رنج و ملال آرد

گهی خونم حلال آرد چو باوی گفتگو دارم

از آن چشم و ازان ابرو و از آن زلف و از آن گیسو

بکین صف بسته روبر رو سپاهی جنگجو دارم

بتا تا چند کید و کین، تلطف کن دمی بنشین

بفرما زان لب شیرین که دشنام آرزو دارم

مرا در مجمع رندان بفحش و ناسزا چندان

مکن با خاک ره یکسان که من نیز آبرو دارم

شمارهٔ ۲۴۵

باده پیش آر که ما گوش بغوغا ندهیم

نقد امروز باندیشه فردا ندهیم

ما نداریم بجز یکدم و این یکدم را

گر دهی ملک ثری تا بثریا، ندهیم

در نثار قدم باده کشان خاک کنیم

نقد عمری که بدنیا و به عقبی ندهیم

جام کیخسرو و آئینه اسکندر را

که دل ماست، بصد کشور دارا ندهیم

وقت ما را مبر ایخواجه ببیهوده سخن

باخبر باش که مازر بتماشا ندهیم

هر چه موجود بود غایت مقصود بود

فکر و اندیشه بتصویر و تمنا ندهیم

دست از ما بکش ایخواجه که ما دست ادب

جز بمینای می و ساغر صهبا ندهیم

شمارهٔ ۲۴۶

با سبوی میفروشان دست بیعت داده ایم

مست و بیخود در خرابات مغان افتاده ایم

چون سبو از خود تهی گشتیم و حالی مدتی است

سر بپای خم ز روی بیخودی بنهاده ایم

در پناه خم بجنگ شیخ سنگر بسته ایم

گو بیا سنگی بزن ما چون سبو آماده ایم

در درون خم نهان همچون فلاطون حکیم

سالها بودیم چون می حالی از خم زاده ایم

لوح دل را هر چه بود از صورت بیگانگان

همچو لوح کودکان شستیم و اکنون ساده ایم

مینهد آزادگانرا چرخ اگر بند بلا

گو بیا بندی بنه ما را که نیز آزاده ایم

سیل انده را بگو آبادی ما را مده

بیم ویرانی، که عمری شد خراب از باده ایم

شیخنا ما را بتکفیر ارکنی تهدید و بیم

ره نیابی زانکه کفر و دین بیکره داده ایم

شمارهٔ ۲۴۷

ما قدح جز زکف شاهد صادق نزنیم

باده در بزم حریفان منافق نزنیم

جوهر صدق و وفاق است می ناب، سزاست

که بجز در نظر یار موافق نزنیم

نز پی شهوت نفسانی و تغییر حواس

جز پی کشف مقامات و حقایق نزنیم

جز بدین جرعه می قطع علائق نشود

تا ننوشیم دم از قطع علائق نزنیم

ما که چشم کرم از حضرت خالق داریم

شرک باشد اگر از بیم خلایق نزنیم

نقد وقت است مرا عشق و چو افتاد بدست

بغنیمت، زنخ از سابق و لاحق نزنیم

شمارهٔ ۲۴۸

گر میخری شکسته تو خود ما شکسته ایم

ور خسته میپذیری ما سخت خسته ایم

لطف تو میگشاید اگر کار بسته را

ما پای خود بدست خود ایدوست بسته ایم

ای خضر رهنما نظری کن بما که ما

عمری بشد که بر سر راهت نشسته ایم

ای رستگان ز خویشتن ای بستگان بحق

لطفی بما کنید که از خود نرسته ایم

شمارهٔ ۲۴۹

من بجز کار می و ساقی و ساغر نکنم

در همه عمر جز این مشغله دیگر نکنم

زاهد ار نسیه فردا دهم وعده، بگو

نقد امروز بدان نسیه برابر نکنم

تا بود نغمه مرغ سحر و بانگ رباب

گوش بر موعظه واعظ منبر نکنم

وعده شیخ خیالات دروغ است و محال

گو زنخ کم زن از این وعده که باور نکنم

با تو صد بار سخن گفتم و مغلوب شدی

شرط کردم که دگر باره مکرر نکنم

دل من آینه صاف بود، آینه را

بخیالات محال تو مکدر نکنم

شمارهٔ ۲۵۰

بار دیگر یارجویان بر در دیار آمدیم

با دو صد خواری بدین فرخنده در بار آمدیم

از کمال شرمساری با دو صد عجز و نیاز

با امید عفو و با تقصیر بسیار آمدیم

از مذلت حلقه آسا سر نهاده در برش

سایه وار افتاده اندر پای دیوار آمدیم

کار ما بسیار اگر دشوار و صعب افتاده بود

چون تو آسان میکنی هر کار دشوار، آمدیم

ای تعز من تشاء و ای تذل من تشاء

ما بصد خواری و صد محنت گرفتار آمدیم

کهف هر بیچاره و درویش و درمانده توئی

ما بسی درمانده و درویش و ناچار آمدیم

بارها با جرم افزون گر بر اندیمان ز در

باز با جرم فزونتر ما دگر بار آمدیم

کام ما ز اندیشه و اندوه شد بسیار تلخ

بر امید لطف آن لعل شکر بار، آمدیم

هم سزاوار تو باشد عفو و اغماض و گذشت

نیز گرماهر عقوبت را سزاوار آمدیم

شمارهٔ ۲۵۱

ما بدین درگه بامید گدائی آمدیم

بنده آسا، رو بدرگاه خدائی آمدیم

خسته دل، بربسته پا، بشکسته دست، آشفته جان

سوی این در با همه بی دست و پائی آمدیم

پادشاهان جبهه میسایند بر این خاک راه

ما گدایان نیز بهر جبهه سائی آمدیم

خاک درگاه همایون تو چون فر هماست

از پی تحصیل این فر همائی آمدیم

هر که سر بر خاک ایندر سود چون حاجت رواست

ما بامیدی پی حاجت روائی آمدیم

وعده دادی بینوایان را گه درماندگی

درگه درماندگی و بینوائی آمدیم

چون تو فرمودی که هر تقصیر و عصیان و خطا

کز تو آید در پذیرم چون بیائی، آمدیم

چون تو فرمودی که از بگذشته ها ما بگذریم

سر بسر چون سر بر این درگه بسائی آمدیم

بنده را راهی نباشد جز بدرگاه خدا

زآنکه ما بنده توئیم و تو خدائی، آمدیم

از ازل بودیم با الطاف تو امیدوار

تا ابد با قول لا تقطع رجائی آمدیم

شمارهٔ ۲۵۲

بیا که روی سوی کوی میفروش کنیم

بکوی میکده مانند خم، خروش کنیم

برای محکم و بخت جوان و عزم درست

ز دست پیر مغان جام باده نوش کنیم

هر آنچه حضرت پیر مغان بفرماید

بجان و دیده پذیرا شویم و گوش کنیم

هزار لت ز کف پیر میفروش خوریم

که کف چو خم بدهان آوریم و جوش کنیم

برای مصلحت خویش چند روز، حبیب

بیا متابعت شیخ خرقه پوش کنیم

سزای ماست می ناب، کش بهمت پیر

بجان و دیده و سر نور و مغز و هوش کنیم

شمارهٔ ۲۵۳

بیا یکدم بگرد دل بر آئیم

دری پیدا کنیم از در درآئیم

تو ای فرخنده پی خضر ار بما راه

نمائی، ما نه با پا، با سر آئیم

چو ما باید در آئیم، ار تو این در

بروی ما ببندی، زان در آئیم

از اینسو گر بگردانی ره ما

بدان سو ما ز راه دیگر آئیم

اگر بنگاه تو عرش است ما را

پر و بالی بده تا با پر آئیم

متاعت را بهائی گر بود، ما

بجان و سر، نه با سیم و زر، آئیم

نه ننگ گوهر است ارما گدایان

بجست و جوی این گوهر بر آئیم

فتاده بار ما در گل بده دست

کز این گل یکقدم آنسوتر آئیم

گدائیم و بخاک پای تو سر

نهاده، تا شهانرا افسر آئیم

سر ما را تو گر بگیری از خاک

سر افرازان جان را سرور آئیم

شمارهٔ ۲۵۴

از باده دوش سخت مخمورم

از درد خمار سخت رنجورم

از باده شدم خراب سخت ای ترک

هم باده کند دو باره معمورم

من مرده ام و توئی سرافیلم

وین باده ناب نفخه صورم

باده بدهم که زنده گردم باز

کز باده بسان مرده گورم

از چنگ و رباب ساز تلقینم

وز باده ناب سدر و کافورم

شاید که کند خدای میخواران

با باده کشان بحشر محشورم

تامی ندهی دو دیده نگشایم

گر می بزنی هزار ساطورم

یکبوسه ربودم از لبان تو

مستم، بهلم نما که معذورم

ای ترک فتاده در لب لعلت

چونان بعسل فتاده زنبورم

برخیزم و زود باز بنشینم

چندانکه کنی ز خویشتن دورم

شمارهٔ ۲۵۵

دیشب بیاد چشم تو بیدار بوده ایم

مست از خیال ساغر سرشار بوده ایم

یک عمر صرف مدرسه کردیم و خانقاه

یک عمر نیز بر در خمار بوده ایم

شب در پناه خم بخرابات و صبحدم

اندر حجاب خرقه و دستار بوده ایم

آن کار را که بر سر انکار بوده شیخ

ما صبح و شام بر سر آن کار بوده ایم

مست از شراب ناب و خراب از دو چشم دوست

دور از غرور باده پندار بوده ایم

دانی چرا بمنزل و مقصد رسیده ایم

زودتر ز دیگران، که سبکبار بوده ایم

هم در طواف کعبه و میخانه گشته ایم

هم در شمار سبحه و زنار بوده ایم

شمارهٔ ۲۵۶

ز آبادی به ویرانی رسیدیم

ز دانایی به نادانی رسیدیم

به کوی نیستی از راه هستی

به درویشی ز سلطانی رسیدیم

اگر یاران به دشواری رسیدند

به مقصد، ما به آسانی رسیدیم

بسی منزل که طی شد تا در این راه

به اول گام حیرانی رسیدیم

دلیل راه ما شد کفر زلفش

به آیین مسلمانی رسیدیم

نگین اهرمن دزدیده بودیم

به انگشت سلیمانی رسیدیم

شمارهٔ ۲۵۷

بر آن سرم که بکوی مغان سرای کنم

دو سال کامل خدمت بمغ خدای کنم

بمن سپار دل خویش را که در چل روز

منش بمیکده، جام جهان نمای کنم

ز چشم ساقی و از روی باده دارم شرم

که فصل گل بسوی زهد و توبه رای کنم

یکی ز یاوه سرائی به بند لب واعظ

که گوش هوش سوی بانگ چنگ و نای کنم

هزار مرتبه وقت خوشم عزیزتر است

از آنکه گوش بگفتار هرزه لای کنم

بتا ز من سخن آموز تا چه طوطی هند

منت بلطف شکر ریز و قند خای کنم

شب است و خانقه و وقت صوفیان جمع است

مگر ز قامت تو فتنه ای بپای کنم

چو با خدای بود کار بحر و کشتی و موج

مرا چکار که پوزش بناخدای کنم

شمارهٔ ۲۵۸

بر در میخانه امشب بزم نو آئین کنم

خاک ره بر هر دو چشم شیخ کوته بین کنم

محتسب بشکست اگر جام سفالین مرا

ساغر می را برغم چشم او زرین کنم

ناصح از مستی زمن گر توبه میخواهد، بچشم

چون بهوش آیم بفرصت ساعتی تغیین کنم

زان می تلخم بپیما یکدوجام خسروی

کز لب لعلش هزاران قصه شیرین کنم

من معلم زاده ام تعلیم اسما کار من

شرح قول اطلبوالعلم ولو بالصین کنم

آصف دانشورم نزد سلیمان عذر من

چیست بابیدانشان گرزاهرمن تمکین کنم

شمارهٔ ۲۵۹

روزی فتد آخر که من این دام ببرم

زین ننگ برون آیم و این نام بدرم

از صحن سرا پرم ناگه بلب بام

وز بام بناگاه سوی چرخ بپرم

شهری همه روباه و همه ماده بجز منک

روباه نیم، ماده نیم، شیرم و نرم

بحر هنر و شیر عرینم که ز گردون

چون بحر همی جوشم و چون شیر بغرم

من آهوی صحرائیم از شهر گریزان

جوشم همه روزی است که در دشت بچرم

از بام بدر میجهم از در بسوی بام

اکنون که ببستند برخ راه مفرم

یاران وطن نامه فرستند برایم

که زود بیا گر نروم کورم و کرم

هم مالک خویشم من و هم بنده خویشم

خود را بفروشم بخود و باز بخرم

هم خیر ز من زاید و هم شر که در این ملک

هم زاده خیرم من و هم زاده شرم

ای بار خدا باز نما راه بد و نیک

بر من که ندانم که چه نفع است و چه ضرم

شمارهٔ ۲۶۰

من بشیشه درون پری دارم

بهره ای از فسونگری دارم

بهر زیبا رخان دیبا پوش

جنس دیبای شوشتری دارم

لایق گلرخان سیم اندام

در دکان اطلس ورزی دارم

گر بخواب اندرون پریشانی

دیده ای، من معبری دارم

نیز آموخته ز چشم بتان

صفت سحر و ساحری دارم

گرد فرموده علم باطن را

نیز با علم ظاهری دارم

سر نهاده بخاک پای بتان

بر همه خلق سروری دارم

حالت فقر و خوی درویشی

در لباس توانگری دارم

هر چه دارم بیمن همت پیر

از مقام قلندری دارم

تا رخ تو است شمع محفل من

طعنه بر مهر خاوری دارم

بنده گشتم که خویش فرمودی

خاطر بنده پروری دارم

بر سر دل نهاده ام جان نیز

تا تو گفتی که دلبری دارم

منم اکنون که در شریعت عشق

ادعای پیمبری دارم

شمارهٔ ۲۶۱

ما فرو مانده در این ره به نخستین قدمیم

بحقیقت نه وجودیم که عین عدمیم

تو چه حداد در این کوره و ما همچو دمیم

هر چه خواهی بدم اندر دل ما، تا بدمیم

پدر ما عرب و مادر ما از عجم است

ما ندانیم خدایا که عرب یا عجمیم

چه طلسمات عجائب که در این هیکل ماست

هم ز افلاک فزونیم و هم از خاک کمیم

بنده حضرت عشقیم که با دولت پیر

از ازل تا بابد زنده دل و تازه دمیم

خون ما را دیت از خاک ستانند چرا

طعنه بر ما زنی ایشیخ که صید حرمیم

شمارهٔ ۲۶۲

با خراباتیان رهی دارم

در خرابات بنگهی دارم

ننهم جان و دل بگفته شیخ

که دل و جان آگهی دارم

مینگویم که شیخ گمراه است

او رهی نیز من رهی دارم

شیخ اگر رو بدرگهی دارد

نیز من رو بدرگهی دارم

نه چه دستار او بزرگ و گران

نه چنو ریش انبهی دارم

شمارهٔ ۲۶۳

دلی از نازکی چون شیشه دارم

که از اندیشه بس اندیشه دارم

وجود من طلسم جادوئی شد

ز بس دیو و پری در شیشه دارم

درختی بس کهن سالم در این باغ

که در دریا و صحرا ریشه دارم

ز بس دیو و پری زد حلقه گردم

مدام افسونگری را پیشه دارم

نهم چون سر بدین بالین راحت؟

که چندین شیر در یک بیشه دارم

چه کاخ است این سرا یارب که دروی

هزاران عقرب صد نیشه دارم

شمارهٔ ۲۶۴

بگشای در خانه که نره گدائیم

گر تو نگشائی بشکستن بگشائیم

گر میندهیمان بگدائی و بزفتی

یکبوسه ز لعل تو بدزدی بربائیم

با ما بوفا کوش که ما اهل وفائیم

ما را بصفا باش که ما اهل صفائیم

روزی قند آخر که سر زلف تو گیریم

وقتی شود آخر که لب لعل تو خائیم

از لعل تو یکبوسه بمستی بستانیم

بر زلف تو یکعقده بشوخی بفزائیم

هی بوسه ز لعل تو بگیریم و ببخشیم

هی چهره بزلف تو بمالیم و بسائیم

ای پادشه کشور تقدیس و تجلی

ما گرچه گدائیم هم از شهر شمائیم

عمریست که ما بر در این خانه نشستیم

یکبار بپرسید که چونیم و چرائیم

ایشاهد خلوتگه اسرار بیکبار

از پرده برون آی که از پرده درآئیم

شمارهٔ ۲۶۵

خیز تا رخت از این کوی بیکسوی کنیم

کار با مردم گیتی همه یک روی کنیم

دین یکی، قبله یکی، راه یکی، شاه یکی است

تا بکی روی از این سوی بدان سوی کنیم

بیش از این بهره ما نیست زانصاف قضا

گر همه قسم جهانرا بتر از وی کنیم

از نصیبی که نهادند فزون میندهند

روز و شب گرد جهان هر چه تکاپوی کنیم

ما که داریم چمنها ز گل و لاله و سرو

بدمنها گل خر زهره چرا بوی کنیم

آنکه صد سلسله دل بست بیک حلقه زلف

آفرینش همه بر قوت بازوی کنیم

تا ببینیم یکی صورت حال دو جهان

یکنفس روی در آئینه زانوی کنیم

ما که از مغزهش و جان خردزاده شدیم

حیف از آن است که با بیخردان خوی کنیم

شمارهٔ ۲۶۶

من صراحی بزیر کش دارم

بمی ناب وقت خوش دارم

در بر زاهدان یاوه سرای

لفچ افتاده لب خمش دارم

وقت شیرین از آن عزیزتر است

که باندیشه رو ترش دارم

غم و اندیشه را به بیهوشی

می گسارم که عقل وهش دارم

شمارهٔ ۲۶۷

خیز ای همدم که یکدم ناله و زاری کنیم

توبه از بدکار و از زشت کرداری کنیم

تا بکی بیهوه گفتاری بیا ای همنشین

سخت بیزاری از این بیهوه گفتاری کنیم

کس نیارد کرد از یاران چو یاری روز مرگ

شاید ازما خویشتن، از خویشتن یاری کنیم

کس نخواهد کرد غمخواری بما چون بعد مرگ

شاید ار ما خویشتن، از خویش غمخواری کنیم

شمارهٔ ۲۶۸

من پرستار روی و موی توام

بنده بندگان کوی توام

تلخگو باش و ترش روی که من

بنده تلخ و ترش روی توام

خواه بر خاک ریز و خواه بنوش

من چه آبم که در سبوی توام

تو حدیدی و من چو مقناطیس

که بهر سو روم بسوی توام

نکنم روی دل بسوی عدوت

گر کنم نیز من عدوی توام

تو چه بحری و من چه جوی روان

که سرا پا بجستجوی توام

تو چه مهری و من چو حربایم

زانکه همواره روبروی توام

شمارهٔ ۲۶۹

باز از دل شیدائی، شوریده سری دارم

با دلبر رعنائی پنهان نظری دارم

با یاد جمال او، با فکر و خیال او

روزی و شبی دارم، شام و سحری دارم

یک نکته چنین شیرین، گفتم که بدانی تو

کز آن دهن چون قند، من هم خبری دارم

منعم مکن ای ناصح پندم مده ای مشفق

کز حرف ملامت گو من گوش کری دارم

از قصه دل تنگش و از لعل گهر تنگش

تنگ شکری دارم کان گهری دارم

لعل لب او را من، یک روز نظر کردم

در هر نظری زانروز کان گهری دارم

من دست بدامانش هرگز نتوانم زد

بر خاک کف پایش افتاده سری دارم

شمارهٔ ۲۷۰

ما فاطمیان سید عالی نسبستیم

اصل شرف استیم و کمال حسب استیم

در دانش و بینش بهمه کار تنومند

فخر عجم استیم و کمال عرب استیم

تا آدم و حوا پدران را شرف از ماست

چون دختر تاکیم که فخر عنب استیم

شمارهٔ ۲۷۱

رفتی و رخ خوب تو را سیر ندیدیم

از گلشن حسن تو گلی تازه نچیدیم

این لقمه بکام دگران بود، چرا ما

از حسرت او این همه انگشت مزیدیم

اغیار زلعل تو دو صد بوس ربودند

ما خود لب خود را بصد افسوس گزیدیم

مرغان همگی آمده در دام فتادند

سنگی بپر ما زدی از بام پریدیم

گویا همه افسانه و افسون زسخن بود

هر وعده که از لعل لب دوست شنیدیم

تا شیر نخواهی تو ز پستان چنین زال

مادر عوضش خون ز دل خویش مکیدیم

غیر از طمع خام نشد پخته در این دیگ

هر چیز در او زاتش سودا بپزیدیم

نه شوق بسر آمد و نه راه بپایان

هر چند حبیبا به ره دوست دویدیم

شمارهٔ ۲۷۲

در کوی دوست با غم و باشیون آمدیم

بی مرحبا بدادن جان و تن آمدیم

عشاق جمله گر تن بی پیرهن شدند

ما را ببین که پیرهن بی تن آمدیم

ای کدخدای ده نظزی کن بر این گدا

کاخر نه بهر خوشه بر خرمن آمدیم

ما را نه حسرت است بگلچین نه باغبان

ما خود زبهر دیدن این گلشن آمدیم

گفتند میکشد همه کس را، بدین امید

تیغ و کفن ابر کف و بر گردن آمدیم

گفتم ز دیده چون بدلم راه کرده ای؟

گفتا چه خور بخانه از این روزن آمدیم

نبود عجب اگر بسر کوی دوست ما

با پای خویشتن ز پی کشتن آمدیم

دیدیم دوست دشمن جانیست با حبیب

ما هم بدین خیال بر دشمن آمدیم

شمارهٔ ۲۷۳

خیال جنت الماوی نداریم

امید از شاخه طوبی نداریم

چو ما را شادی امروز نقداست

برو زاهد، غم فردا نداریم

مکن با ما ترشروئی و صفرا

که در دل ذوق این حلوا نداریم

بچندین منت و سلوا که ماراست

سری با من و با سلوا نداریم

بکش کالا بکوی خودفروشان

که ما سودی از این کالا نداریم

سری آشفته از سودای دیگر

که پروائی از این سودا نداریم

بنادان سیم و زر شاید نهادن

مگر جان و دل دانا نداریم

شمارهٔ ۲۷۴

اگر بگسستی از ما، غم نداریم

کزین بکسیختن ما کم نداریم

نداری گر سر پیوند ما تو

برو آسوده زی ما هم نداریم

بر ابرو گر تو از اندیشه ما

نهی خم، ما بر ابرو خم نداریم

اگر دینار و درهم نیست ما را

از این ره نیز دل درهم نداریم

شمارهٔ ۲۷۵

یک نیمه دل را به جمال تو سپردیم

یک نیمه دل را بخیال تو سپردیم

کردیم همه عمر مسلم بدو قسمت

واندو بجمال و به خیال تو سپردیم

از دست فراق تو اگر جان بسلامت

بردیم، بامید وصال تو سپردیم

یک روز گر از زلف تو دل باز گرفتیم

روز دگرش باز بخال تو سپردیم

از حلقه جیم تو گرفتیم اگر دل

بازش بهمان نقطه دال تو سپردیم

بر لوح دل از نقش خیال تو مثالی

کردیم ولی دل بمثال تو سپردیم

ما تشنه لب ازخضر بمانند سکندر

جان در هوس آب زلال تو سپردیم

شمارهٔ ۲۷۶

خیز ای بت شنگول و بده باده که مستیم

وان بزم مهیا کن و آماده که مستیم

امشب بده آن باده و فردا بسر کوی

بنگر همه را بی خبر افتاده که مستیم

زاندازه فزون تر مکن امشب که سزانیست

با من سخن ای ترک پریزاده که مستیم

دل محفل ما بیخردان سخت بهش باش

ای کاشغری روی بت ساده که مستیم

این کوی مغان است و بهر گوشه از این کوی

مستانه دومغ دست بهم داده که مستیم

گردال شود قافیه در محفل ما نیست

جای سخن از سبحه و سجاده که مستیم

تا از قدح و جام می آلوده نگردد

یک سو بنه این خرقه و لباده که مستیم

شمارهٔ ۲۷۷

ای بار خدا ره بسوی خویش نمایم

راهی بدر خانه درویش نمایم

ای بارخدا راه پس و پیش ندانم

از لطف یکی راه پس و پیش نمایم

در حلقه تشویش درون سخت بماندم

بیرون شدن از حلقه تشویش نمایم

در فکر کم و بش شدم سخت گرفتار

آئین رهیدن ز کم و بیش نمایم

کیشی که پسند تو نشد نیک ندانم

کیشی که پسندی تو، همان کیش نمایم

ره سوی در خویش و بسز منزل درویش

یعنی ره بیرون شدن از خویش نمایم

شمارهٔ ۲۷۸

ز لعل دلکشت ای یارجانی مطلبی دارم

سخن ناگفته از خجلت نهان زیرلبی دارم

بامیدی که لبیکی رسد یا نامه و پیکی

همه شب بی زبان بادوست یارب یاربی دارم

همه روزم چه مسجد وقف زهاد و ریاکاران

ولی در صحبت رندان عجب خرم شبی دارم

بسی نذر و دعا دارم که مقصودم شود حاصل

که طفل نو سبق بسته به قید مکتبی دارم

شمارهٔ ۲۷۹

شبی که تنگ لبت را چو جان ببر گیرم

چو جان نه بلکه زجان نیز تنگ تر گیرم

ز فرق سر زنمت بوسه تا بحقه ناف

هزار بار و دگر باره اش ز سر گیرم

چه جام جان بلب آرم تهی کنم قالب

پس آنکه از لب لعل تو کام برگیرم

برم بموی میان و میان مویت دست

چنانکه در برت از پای تا بسر گیرم

بماند پای ز رفتار و دست از کردار

بدین امید که دستیت در کمر گیرم

تو رخ چه شمع برافروز تا چو پروانه

منت بشعله رخسار بال و پر گیرم

شب وصال ز بیم فراق می لرزد

دل حبیب، ز حال دلش خبر گیرم

شمارهٔ ۲۸۰

ایکاش که چون موی ابر روی تو افتم

چون پیچ و شکن در خم گیسوی تو افتم

تو باده خوری، مست به پهلوی من افتی

من باده خورم، مست به پهلوی تو افتم

گاهی تو از اینسوی بدانسوی من افتی

گاهی من از این سوی بدان سوی تو افتم

آهوی تو بیدام شود رام بیک جام

من شیر شوم در پی آهوی تو افتم

اینها طمع خام و خیالات محال است

این بس که بدنیال سگ کوی تو افتم

شمارهٔ ۲۸۱

با سر زلف پریش تو کشاکش دارم

خاطری سخت پریشان و مشوش دارم

چکنم با همه محرومی و دلسوختگی

در ره عشق بتان باز دلی خوش دارم

برگ عیشیم بگلزار جهان نیست جز آنک

در بکاشانه بتی گلرخ و مهوش دارم

دل کجا میکشدم سوی گل و لاله و باغ

که چنین باغچه خرم و دلکش دارم

گاهی از زلف کجش کوی معنبر سازم

گاهی از لعل لبش خانه منقش دارم

راست چون چوب تر از دیده سری اندر آب

سر دیگر ز دل اندر سر آتش دارم

جام کیخسروی افتاد بکف باز حبیب

سر یادآوری خون سیاوش دارم

شمارهٔ ۲۸۲

ما چرا سخت در این حلقه گرفتار شدیم

خواب بودیم، چه افتاد که بیدار شدیم

نیست بودیم از این نشاء چرا هست شدیم

مست بودیم از این می ز چه هشیار شدیم

لعل بودیم در این خاک چرا سنگ شدیم

لاله بودیم در این دشت، چرا خار شدیم

شاه بودیم در این ملک، چرا بنده شدیم

ماه بودیم در این چرخ، چرا تار شدیم

شمارهٔ ۲۸۳

دیوانه‌ام دیوانه‌ام

از عقل و دین بیگانه‌ام

زنهار ای عاقل برو

تا نشنوی افسانه‌ام

شمارهٔ ۲۸۴

ما بسی مرحله دور و دراز آمده ایم

تا کنون بر در اینخانه فراز آمده ایم

در این خانه مبندید به رخساره ما

که بدین در زره عجز و نیاز آمده ایم

شمارهٔ ۲۸۵

تشویش بدو زشت و کم و بیش نداریم

المنته لله که تشویش نداریم

گر زاهد و درویش خورد انده دنیا

ما کار بدان زاهد و درویش نداریم

گفتی ز بد اندیش که بدگوئی ما کرد

ما باک ز بدگوی و بد اندیش نداریم

شمارهٔ ۲۸۶

برخیز که گرد دل درویش برآئیم

در چاره اندوه و غم خویش برآئیم

اندیشه و تشویش ز جا برده دل ما

یکباره ز اندیشه و تشویش بر آئیم

باشیم گرفتار کم و بیش جهان چند

برخیز که از فکر کم و بیش برآئیم

شمارهٔ ۲۸۷

خیز که تا بر در دل ره کنیم

ره بسوی محفل الله کنیم

خدمت میخانه سحرگاه و شام

روز و شب اندر گه و بیگه کنیم

خاک در پیر خرابات را

داروی برابر ص وامکه کنیم

شمارهٔ ۲۸۸

سبحه را دیشب بشیخ شهر بردم ارمغان

جان و ایمان را نثار حضرت پیر مغان

شیخ شهر ار برد تسبیح از کف من باک نیست

بعد از این زنار بندم از دل و جان بر میان

من ندانم جز زیان سودی در این بازار زهد

شیخ و زاهد را مبارک باد این سود و زیان

سالها پوشیده ام، جز زرق و تزویر و ریا

نیست خیری اندر این دستار و در این طیلسان

وقف کردم از دل و جان و ز خدا خواهم قبول

مسجد و محراب و منبر را به خیل زاهدان

شمارهٔ ۲۸۹

نز خدایم میتوان بگریختن

نز خودی نیزم توان بگسیختن

زین تردد روز و شب کار من است

ناله و زاری و شور انگیختن

مانده ایم اندر تزلزل روز و شب

گه بحق گاهی بخلق آویختن

عذب شیرین ریخت در ملح اجاج

تا چه حکمت بود از این آمیختن

نیست ای سالک در این ره چاره ای

نفس سرکش را، بجز خون ریختن

کار هر کس نیست شمشیر جدال

بر رخ نفس و هوا آهیختن

شمارهٔ ۲۹۰

گر نیستی از عاشقان از عاشقی افسانه کن

خون دل از چشمت روان نبود، اناری دانه کن

از باده عشقت اگر ذوقی نیامد در جگر

باری بتقلید و سمر یک ناله مستانه کن

بر سنگ زن پیمانه را در هم شکن در دانه را

ویرانه ساز این خانه را با خانه در ویرانه کن

هم شیشه بر خار افکن هم خیمه بر صحرا فکن

هم رخت بر دریا فکن هم خوی با دیوانه کن

تا کی در این بیت الحزن بنشسته ای مانند زن

گام از پی مردان بزن یا همتی مردانه کن

شمارهٔ ۲۹۱

بنده را سر بر آستان بودن

بهتر از پا بر آسمان بودن

نفسی در رضای حضرت حق

بهتر از عمر جاودان بودن

گه چو زنجیر سر بحلقه در

گه چو در، سر بر آستان بودن

چیست حکمت ز گرد کردن گوی

در پی حکم صولجان بودن

مالک دوزخ هوا گشتن

بهتر از خازن جنان بودن

بهتر از پادشاهی دو جهان

بر در دوست پاسبان بودن

بندگی در جناب حضرت عشق

بهتر از شاه انس و جان بودن

عین انسان شدن بدیده حق

یعنی از چشم خود نهان بودن

مسند از کوه قاف گستردن

بال سیمرغ سایبان بودن

چون جرس بسته از پی محمل

در ره عشق یک زبان بودن

یکدل و یک دهان و یک ناله

همه تن جنبش و فغان بودن

گمرهانرا در این شب تاریک

روشنی سوی کاروان بودن

در سیاحت بساحت ملکوت

با دل و روح همعنان بودن

از زمان و زمانیان بیرون

بنده صاحب الزمان بودن

شمارهٔ ۲۹۲

جان و تن را به عشق سودا کن

ما و من را به عشق سودا کن

زنده بی‌عشق مرده در کفنی

این کفن را به عشق سودا کن

جان چو یوسف به تن چو پیراهن

پیرهن را به عشق سودا کن

جان سلیمان و تن چو اهریمن

اهرمن را به عشق سودا کن

جان چو مور است و تن به سان لگن

این لگن را به عشق سودا کن

عشق چون باز و عقل چون زغن است

این زغن را به عشق سودا کن

عقل بر پای عشق چون رسن است

این رسن را به عشق سودا کن

عشق چون روح و عقل چون بدن است

این بدن را به عشق سودا کن

شمارهٔ ۲۹۳

ترکانه سحر تاخته آمد بسر من

شمشیر جفا آخته آمد بسرمن

با چهره افروخته آمد ببر من

با قامت افراخته آمد بسر من

یکباره بزد رخت حریفان و بدر برد

آن دزد که نشناخته آمد بسر من

آن خانه برانداز که با عشوه و باناز

صد خانه برانداخته، آمد بسر من

صد جامه تقوی و دو صد جامه زناموس

یکباره بپرداخته، آمد بسر من

آشفته و مستانه بناگاه سحرگاه

با زلف نگون ساخته آمد بسر من

در محفل یاران دغل بار، بمستی

صد نردهوس باخته، آمد بسرمن

شمارهٔ ۲۹۴

وقت سحر آمد اهل ترتیب سحر کن

آرایش این بزم بآئین دگر کن

یک نیمه بخوابند و دگر نیمه بمستی

یاران قدح کش همه را باز خبر کن

آن تاج مکلل بگهر، باز بسر نه

وان پیرهن دیبه زر تار، ببر کن

آن زلف که آشفته شد از خواب شب دوش

سرگشته و برگشته همه یک بدگر کن

ای کاشغری ترک نکو روی نکو خوی

در کار می و جام، یکی نیک نظر کن

تو دوش سمر گفتی و باران همه خفتند

امروز بمستی همه را باز سمر کن

آنچهر که آراسته چون ماه دو هفته است

هر هفت کن از عشوه و آراسته تر کن

آن زلف نگونسار که وارونه کند کار

پیچیده و آشفته تر و زیر و زبر کن

شمارهٔ ۲۹۵

شب آمد جام می را مرحبا کن

سر اندیشه را از تن جدا کن

بیار آی از می دوشینه محفل

حریفان قدح کش را صلا کن

چه سود از سبحه و سجاده زاهد

اگر مردی بیا دردی دوا کن

چه خوردی دوش و در بزم که خفتی؟

اگر اهل دلی با ما صفا کن

نهادی راز ما در بزم رندان

خطا کردی دل ما را رضا کن

بلطفی گر لبت کام دل ما

نبخشاید، بدشنامی روا کن

شمارهٔ ۲۹۶

خاتم از دست اهرمن بستان

خویشتن را ز ما و من بستان

یکنفس از خدا بسوی خدا

خویشتن را ز خویشتن بستان

تا بکی دل اسیر تن داری

دل خود را ز دست تن بستان

از بتی دلفریب و تازه جوان

ساغری زان می کهن بستان

بنه این دل بخاک و صد دل پاک

عوض از دست پیر من بستان

شمارهٔ ۲۹۷

در دل ویران خیال رای تو مهمان

خانه مور است و بارگاه سلیمان

شمع بپروانه آتشین سخنی گفت

قصه ابطال بود عشق سلامان

پر مگس بود و عکس صورت سیمرغ

هر که سخن گفت از وجوب و زامکان

کرمک شب تاب نیز گفت مثالی

نیمه شبان از جمال مهر درخشان

شمارهٔ ۲۹۸

روز و شب بیهده با اختر خود جنگ مکن

بر دل خویش فراخای جهان تنگ مکن

هر چه دانی که بانجام نیاری بردن

هم ز آغاز بر او بنگر و آهنگ مکن

دل داننده بود آئینه صورت غیب

بعبث آینه را دستخوش زنگ مکن

پیش فرزانه دانا ره استیزه مپوی

مستی و عربده بر دانش و فرهنگ مکن

ننگ نادانی از ننگ تعلم بیش است

ای فرومایه ز آموزش کس ننگ مکن

پیشرفت همه کارت بجهان راستی است

قوت کار خود از حیله و نیرنگ مکن

چاره از صبر بجو حادثه را، نی زجزع

دل اگر تنگ شود حوصله را تنگ مکن

شمارهٔ ۲۹۹

خدای جهان در جهان جهان

نهاده بسی رازهای نهان

نیابد بدان رازها آگهی

مگر راز دانان کار آگهان

همه دین پژوه و بتن لاغران

همه راد مرد و بجان فربهان

بگفتار شیرین بکردار نغز

بصورت گدایان بمعنی شهان

برو بومشان دانش آباد چرخ

نه از کشور ری نه از اسپهان

ستاده همه روزه بر شاهراه

که ره برگشایند زی گمرهان

شمارهٔ ۳۰۰

عیب دانشور بود با ناکسان صهبا زدن

در حضور باده خواران حرف بی پروا زدن

می زدن نیکو بود در کیش دانایان ولی

شرط دانش نیست جز با مردم دانا زدن

چیست با بی دانشان گفتن سخنهای دقیق

تیغ هندی بر فراز صخره صما زدن

چون نداری خبرت از علم معانی و زبیان

پس چه افتادت بیاوه حرف بیمعنی زدن

شیخ وسواسی نهد در بزم رندان چون قدم

جامه را از پیش و از پس بایدش بالا زدن

شمارهٔ ۳۰۱

رخ است آن یا چمن یا باغ نسرین

بر است آن یاسمن یا سرو سیمین

یدو بیضاء نگوئی لعل و دندان

شب یلدا نگوئی زلف پرچین

عروسی چون ترا شاید که باشد

سر و جان و دل و دین جمله کابین

هزاران فتنه بر خیزد ز اسلام

دو صد شورش برانگیزد ز آئین

چنین کان چشم جادو میبرد دل

چنان کان زلف هندو میبرد دین

منه در پیش رخ آئینه و آب

مده خود را بزیور زیب و آئین

رخت بی زیب و زیور خوب و زیبا است

لبت بی قند و شگر شهد و شیرین

گمند زلفکان و تیر مژگان

کمان ابروان و خال مشکین

زهر سو از سپاه روم و از زنگ

بسوی ما کشیده لشگر کین

حبیب آن دل بچنگ آن سر زلف

چو گنحشکیست در چنگال شاهین

یکی تار سر زلفت بچین بست

بهر تار سر زلفت دو صد چین

شمارهٔ ۳۰۲

آن لعل لب و دهان خندان

مپسند چنین خموش چندان

آخر نمکی بپاش از آن لب

بر ریش درون دردمندان

ما دیده بکس نمیگشائیم

چشم تو نموده چشم بندان

آن مست بگو چسان ربوده است

آرام و قرار هوشمندان

وصل تو وشوق آب و آتش

عشق تو و صبر مستمندان

با هجر تو گلشن است گلخن

با وصل تو گلشن است زندان

از عشق تو مست هوشیاران

در پای تو پست سر بلندان

از حسرت آن لبان حبیب

بسیار گزیده لب بدندان

شمارهٔ ۳۰۳

بچنگ دیو اسیرم بدست غول زبون

خدای را مددی ای دلیل راهنمون

شب است و روی زمین تیره و فلک تیره

جهانیان همه اندر بپرده سیه گون

همه زئاثر شیر و همه زلازل غول

نه بانگ مرد و نه صوت جرس در این هامون

هزار شیر و یکی را نمیتوان زنجیر

هزار مار و یکی را نمیتوان افسون

شمارهٔ ۳۰۴

روز ابر و ترشح باران

نه سزد کرد کار هشیاران

می بنه گل بریز و بازبخوان

یار دوشینه با همه یاران

تا نشینند گرد یکدیگر

بر سر خوان باده، میخواران

خادمک را بگو فرو بندد

در بروی همه طلبکاران

نگشاید گر آید آن شیخک

که بود قائد نکوکاران

که سر خر بزرگ گردد اگر

ره کنند آن بزرگ دستاران

خانه ای کین گرو گرد آیند

گردد آن خانه شهر سگساران

نام ایشان نهاده پیر خرد

زشت گردار و خوب گفتاران

شیخ را گو که باده نوشانند

راست گفت و درست کرداران

راه ایشان بپو که زود رسید

هر که رفت از پی سبکباران

شمارهٔ ۳۰۵

نمیدانم چه کردی با دل من

که باز آتش زدی بر حاصل من

اگر رفتی برون از محفل من

نخواهی رفت هرگز از دل من

بیا ای شمع محفلهای تاریک

که تاریک است بی تو محفل من

تو تا در منزل من جای داری

نگردد غم به گرد منزل من

باستقبالت آید جان گر آئی

تو ای بخت سعید مقبل من

مرا کشتی در افتاده بگرداب

توئی ایجان جانها ساحل من

دل و جان هدیه آوردم چه باشد

پذیری هدیه ناقابل من

بجای جان و دل، مهر تو گوئی

سرشتستند در آب و گل من

شمارهٔ ۳۰۶

ای دشمن جان من و ای خیره تن من

ایمایه اندیشه و رنج و محن من

ای یار دل آزار نه ای دشمن خونخوار

کاینسان شده دشوار ز تو زیستن من

ای خصم دل و دینم و همواره بکینم

ای برده نگینم که توئی اهرمن من

دنیا چو یکی گور زر اندود منقش

من مرده پوسیده تو کهنه کفن من

ای دیو زده چنگ بدامان دل من

ای غول وطن ساخته در پیرهن من

بیزارم از این مسکن ویرانه که باشد

دیوی چو تو دیوانه و بدخو سکن من

من پرفن و تزویرم لیکن بود اندک

سوی فن و تزویر تو، تزویر و فن من

یعقوبم و از فرقت یوسف شده اعمی

گیتی است چه کنعان و تو بیت الحزن من

موری که در افتد بلگن چاره ندارد

من موریم افتاده، تو هستی لگن من

شمارهٔ ۳۰۷

عید شد باده مغانه بزن

باده با چنگ و با چغانه بزن

قدم از صحن خانه تا لب بام

بنه و طبل شادیانه بزن

شب عید است تا سحر خوشباش

باده و چنگ را شبانه بزن

دست افشان و پای کوبان شو

هی لگد بر سر زمانه بزن

با جوان بخت یار شیرین طبع

باده تلخ را جوانه بزن

کوس عیش است بر سر بازار

تو قدح در درون خانه بزن

با بتی سرو قد کمان ابرو

تیر را راست بر نشانه بزن

تنگ چون پیرهنش در بر گیر

چنگ در طره اش چو شانه بزن

شمارهٔ ۳۰۸

کس را مسنج جز بترازوی خویشتن

و از کس مرنج نیز بجز خوی خویشتن

ای هوشمند سوی رفیقان نظر فکن

چونانکه می نظر فکنی سوی خویشتن

چندین مپوی گرد پزشکان بیخرد

در خود بجوی مرهم و داوری خویشتن

هان ای ستبر بازوی استیزه کار، هان

چندین مباش غره ببازوی خویشتن

ترسم که چون پلنگ بافزایش غرور

خود را در افکنی تو بنیروی خویشتن

ای شیر مرد تا بکی از مدح روبهان

پیوسته کور مانی از آهوی خویشتن

همواره می بکوش و تکاپوی کن ولی

غره مشو بسعی و تکاپوی خویشتن

شمارهٔ ۳۰۹

چندانکه زیم با دل آسوده زیم من

بی فکرت و اندیشه بیهوده زیم من

ای راحت جان و دل من زود بیاور

آن باده آسوده که آسوده زیم من

چون راد خدا باده بمن داده، نشاید

در رنج و غم از بوده و نابوده زیم من

فرسایدم اندیشه و انده، بمگوئید

ز اندیشه و اندوه که فرسوده زیم من

فرموده خداوند که میزی بسلامت

چونانکه خداوند بفرموده، زیم من

از پند حکیمانه سرودن چه برآید

چون پند حکیمانه به نشنوده، زیم من

با این شرف عنصر و با این گهر پاک

حیف است که با دامن آلوه زیم من

زین غم که بدان گونه که بایست نباشم

رخساره بخون جگر آلوده، زیم من

می نشمرم از عمر خود آنروز حبیباک

بر دانش و بینش بنیفزوده، زیم من

شمارهٔ ۳۱۰

نکرده ای ببر ای سرو جامه گلگون

که گشته ای ز شهیدان خویش غرقه بخون

قباس سرخ ببر کرده ای نمیدانم

و یا ز تاب بدن گشته جامه ات گلگون

رخت برنگ قبا، جامه ات بر تگ بدن

بگو که گشته بدین دلبریت راهنمون

گرفتم از سر کوی تو پا برون آرم

چگونه مهر تو از سر مرا شود بیرون

جهان زلیلی و مجنون فسانه ای دارند

کنون توئی بجهان لیلی و منت مجنون

چسان برون رود از سر خیال روی توام

که همچو جان بتن و دل بسینه رفته درون

حبیب کار بدانجا کشیده از غم عشق

که سر نهیم بصحرا و پای در هامون

شمارهٔ ۳۱۱

در کفت دارم، دلی خارش بکن رارش بکن

تا توانی روز و شب پیوسته آزارش بکن

نزد من چون جان شیرین گرچه می باشد عزیز

در نظر ای خسرو شکر لبان خارش بکن

گر لبی آب از لبت خواهد که آب زندگیست

از تعلل های بیحد، تشنه و زارش بکن

چون ستمگش بندگان نزد ستمگر خواجه گان

خسته و بشکسته و بی قدر و مقدارش بکن

بنده ای بخشیدمت گر ناپسند افتد ترا

یا بکش یا بند کن یا بر سر دارش بکن

ور نمی باشد سزای بندگی، بهر فروش

در کف برده فروشان سوی بازارش بکن

نی که چو نین بنده را هرگز نمی شاید فروخت

سوی بازارش مکن آزار بسیارش بکن

نی مکن آزار بسیارش ولی در صلح و قهر

گاه بیمارش پسند و گاه تیمارش بکن

چون بشد بیمار و رنجوریش افزون شد بدرد

نرگس بیمار مستت را پرستارش بکن

وعده وصلش بده اما بکن با او خلاف

هر چه میدانی دروغ و عشوه در کارش بکن

در شکنج طره هندو بزنجیرش ببند

در هوای نرگس جادو گرفتارش بکن

بنده چونین نمی افتد بدست ایخواجه ات

خواجگی را هر چه میدانی سزاوارش بکن

نرگسی بیمار دارد از شراب لعل خویش

شربتی نوش و گوارا بهر بیمارش بکن

در برت راهش مده، پیوسته بنشان بر درت

منزل اندر سایه های پشت دیوارش بکن

شمارهٔ ۳۱۲

امروز امیر در میخانه تویی تو

فریادرس نالهٔ مستانه تویی تو

مرغ دل ما را که به کس رام نگردد

آرام تویی، دام تویی، دانه تویی تو

آن مهر درخشان که به هر صبح دهد تاب

از روزن این خانه به کاشانه، تویی تو

آن ورد که زاهد به همه شام و سحرگاه

بشمارد با سبحهٔ صد دانه، تویی تو

آن باد که شاهد به خرابات مغان نیز

پیموده به جام و خم و میخانه، تویی تو

آن غل که ز زنجیر سر زلف نهادند

بر پای دل عاقل و دیوانه، تویی تو

ویرانه بود هر دو جهان نزد خردمند

گنجی که نهان است به ویرانه، تویی تو

در کعبه و بتخانه بگشتیم بسی ما

دیدیم که در کعبه و بتخانه تویی تو

آن راز نهانی که به صد دفتر دانش

بسیار از او گفته شد افسانه، تویی تو

بسیار بگوییم و چه بسیار بگفتیم

کس نیست به غیر از تو در این خانه تویی تو

یک همت مردانه در این کاخ ندیدیم

آن را که بود همت مردانه، تویی تو

شمارهٔ ۳۱۳

می نخوردی سخن از باده و از جام بگو

یا بدل یا بزبان حرفی از آن نام بگو

از زبان گوی بدل، باز ز دل گوبزبان

هر دو چون گشت یکی، با همه اندام بگو

تا بهوشی و خرد لب بلب چاه بنه

چون شدی مست زمستی بلب بام بگو

خاصه را ما حضر از راتبه خاص بیار

عامه را نیز سخن از روش عام بگو

کودکانرا که ندانند بجز حرف هجی

زان قد و زلف مگو، از الف و لام بگو

خردسالان که نخواندند بجز حرف هجی

زان لب و چشم مگو، پسته و بادام بگو

طمع خام بود وصل تو، با مرده دلان

دلخوشی را سخنی زان طمع خام بگو

نزد اغیار نشاید سخن از یار سرود

سر بگوشم نه و آهسته و آرام بگو

شمارهٔ ۳۱۴

سر تا بقدم ترک منا، جان و دلی تو

باور نکند عقل که از آب و گلی تو

ترک چگلی نیست بدین خوبی و نغزی

ای ترک بگو راست مگر از چگلی تو

یک بوسه ز لعل تو ربودم بحلم کن

ور خون مرا پاک بریزی بحلی تو

در صحبت ما و تو، شب دوش زمستی

یارب چه سخن رفته که از ما خجلی تو

در حسن و جمال تو سخن می نمیتوان گفت

الا که جفا جوئی و پیمان گسلی تو

ای ترک بگو راست چه کردی و چه خوردی

دوشینه که امروز ز خود منفعلی تو

شمارهٔ ۳۱۵

مبر در پیش زاهد نام باده

سر زاهد فدای جام باده

امان از صبح روز افروز صهبا

فغان از شام عیش انجام باده

ز گفتن ها بی پروای صهبا

ز خفتنهای بی هنگام باده

خوشا بیداری شبهای مستی

خوشا مخموری ایام باده

ز نوشین خوابهای صبح مستی

ز شیرین بذله های شام باده

رمنده آهوان دیدم که بیدام

شدند از نیم جرعه رام باده

بسا دلق ملمع شیخ و زاهد

گرو بنهاده اندر وام باده

بسا دانشور عاقل که ناگاه

شده دیوان از سر سام باده

کنون کز جام باده لب نشد تر

دماغی تر کنیم از نام باده

شمارهٔ ۳۱۶

آن مست ببین بی خبر از خویش فتاده

خشت سر خم زیر سر خویش نهاده

سر بر در میخانه و لب بر لب مینا

پا بر سر عقل خرد اندیش نهاده

سلطان جهان است که از روی محبت

سر بر قدم حضرت درویش نهاده

تشویش کجا در دل او راه نماید

او پای بفرق سر تشویش نهاده

زین شربت شیرین بمیالای دهانرا

زیرا که در این نوش، دو صد نیش نهاده

شمارهٔ ۳۱۷

ندارم توشه ای از بهر این ره

بجز یکقطره اشک و یکنفس آه

بهای قطره اشکی چه باشد

که دریاهای خون بینم در این راه

زره وامانده ای درمانده خوش گفت

که ره دور است و گام عمر کوتاه

اگر یکدم بغیر از راه حق رفت

از آن یکدم هزار استغفرالله

چو دوری از در دل چند گوئی

که نزدیک است دل را ره بدرگاه

شمارهٔ ۳۱۸

چهره را رنگی بده آبی بده

زلف را چینی بده تابی بده

چشم بی خواب مرا زان لعل لب

لطف فرما، شربت خوابی بده

تشنه لب مردم بر آب زندگی

از عنایت جرعه آبی بده

مجلس عیش مرا از زلف و خال

از تلطف جمع اسبابی بده

خون بجامم ریخت مینای فلک

خیز ساقی باده نابی بده

لشکر اندیشه با من حمله کرد

مطرب آهنگی به مضرابی بده

شمارهٔ ۳۱۹

من بدین کهنه دلق و کهنه کلاه

نکنم سر فرو به افسر شاه

روی ناخوب و خوی نامرغوب

میزنم طعنه ها بمهر و بماه

بتو زیبنده شد بنقاره

زدن ایصاحب سریر و کلاه

که مرا تاج فقر وتخت قنوع

برتر است از هزار افسروگاه

نکنم رو بسوی درگه میر

که برم انتظارم نعمت و جاه

بسوی خوان نعمت خواجه

نکنم از در فسوس نگاه

بی نیازیم داده حضرت حق

با کف راد و خاطر آگاه

شمارهٔ ۳۲۰

ایشیخ جز این خرقه و دستار چه داری

جز انده و اندیشه بسیار چه داری

گیرم تو خری علم چه باریست بدوشت

در گل چو فتاد این خر و این بار، چه داری

تکرار کنی روز و شب این درس مزور

یکبار بگو زین همه تکرار چه داری

تسبیح تو چون رشته و دستار تو افسار

آخر بجز این رشته و افسار چه داری

عمریست که داری بدر مدرسه مشکوی

باری خبر خانه خمار چه داری

ما رند خرابیم و بتو کار نداریم

شیخی و کبیری تو، بما کار چه داری

گفتار نکو از تو شنیدستیم اما

بر گو تو ز نیکوئی کردار چه داری

شمارهٔ ۳۲۱

زلفکا چند حیله ساز کنی

تا بما ره حیله باز کنی

جادو ار نیستی، چسان خود را

گاه کوتاه و گه دراز کنی

خویشتن را بهیکل طومار

گاه پیچی و گاه باز کنی

گاه بر چشم یار حلقه زنی

گاه با گوش دوست راز کنی

گه بیکسو کنی زچهرش خویش

تا شب از روز امتیاز کنی

گه کنی خیرگی و بر رویش

چنگ و چنگال خود دراز کنی

آخر ای خیره تا بکی شوخی

با رخ یار دلنواز کنی

سر ببرد هزار بارت یار

خویش را باز سر فراز کنی

ای سیه زاغ حیله ور بچه رو

با رخش کار جره باز کنی

دست ما کی بحلقه تو رسد

که تو با آفتاب ناز کنی

همچو هندو زهر کجا خورشید

می بتابد بدو نماز کنی

شمارهٔ ۳۲۲

تن همه زشتی و بدی یارجلاخذبیدی

جان همه دیوی و ددی یار جلاخذبیدی

از همه جا بیخبرم، عبرت اهل نظرم

لنگ و شل و کور و کرم یارجلاخذبیدی

بر در هر خانه و کو، در همه جا وز همه سو

از من دلخسته بگو یارجلاخذبیدی

کور منم، عور منم بیدل و بی زور منم

از ره حق دور منم یار جلاخذبیدی

مرد توئی مرد توئی، چاره هر درد توئی

قطب توئی فرد توئی یارجلاخذبیدی

مایه هر سور توئی،قائد هر کور توئی

خانه معمور توئی یار جلاخذ بیدی

سنگ توئی، جام توئی، ننگ توئی نام توئی

خاص توئی عام توئی یار جلاخذ بیدی

پخته توئی خام توئی، دانه توئی دام توئی

خانه توئی بام توئی یار جلاخذبیدی

سست و گران خیز شدم بیخود و ناچیز شدم

سخره هر حیز شدم یار جلاخذبیدی

پیر و فرومانده شدم، از همه در رانده شدم

خسته و درمانده شدم یارجلاخذبیدی

بر در مردان جهان، حلقه بزن نعره زنان

فاش بگو از دل و جان یار جلاخذبیدی

شمارهٔ ۳۲۳

شیخنا بگذر از توئی و منی

ز سلیمانی و ز اهرمنی

این توئی و منی اگر برخاست

از میان، من تو باشم و تو منی

قطره ای بودی از منی چون شد

که شدی صد هزار بحرمنی

کار جان کن نه کار تن که تو را

کار جانی بود نه کار تنی

گرد این اوهن البیوت چرا

روز و شب همچو عنکبوت تنی

کارتن نام عنکبوت کنند

نیز در کارتن، تو کارتنی

لن ترانی نمیشنیدی اگر

دم نمیزد کلیم از ارنی

لن ترانی از آن شنید که داشت

ارنی حرفی از توئی و منی

شمارهٔ ۳۲۴

این طره پر چین که شکن در شکن استی

امشب چه فتاده است که در دست من استی

خورشید فرود آمده از طارم گردون

یا روی تو آرایش این انجمن استی

گفتم که کنم خانه بصحن چمن امشب

دیدم ز تو این خانه چه صحن چمن استی

در باغ بود لاله و سرو و چمن و گل

تو باغ گل و لاله و سرو و چمن استی

ای خاتم جم، شکر که افتاده دگر بار

در دست سلیمان ز کف اهرمن استی

بر گردن گردون فکنم بند که امشب

در دست من از زلف تو مشکین رسن استی

شمارهٔ ۳۲۵

هر جا سخن از شکر و قند و عسل استی

قند لب شیرین تو ضرب المثل استی

هرسو که سرایند حدیث از گل و از مل

لعل تو و رخسار تو نعم البدل استی

صبح است بیا حی علی گوی هله باز

بر باده دوشینه که خیرالعمل استی

جانم بفدای تو که از مجلس دوشین

گفتند حریفان که تو از من خجل استی

ما دزد تبه کار و تو شرمنده ز رفتار

قربان تو گردم ز چه رو منفعل استی

هر شب که گذاری قدم ایشیخ در این بزم

عیش و طرب باده کشان زین قبل استی

یکعمر ریا کردی و امروز بغیر از

یکدلق ملمع چه ترا ما حصل استی

نه یار عقاری و نه همکار قماری

ای عربده جو شیخ که دزد و دغل استی

شمارهٔ ۳۲۶

ای خواجه شنیدستم زین کوچه رهی داری

بر چهره این بت رو، پنهان نگهی داری

هر صبحدم اندر بر، سیمین صنمی گیری

هر نیمه شب اندر دست، زلف سیهی داری

روز و شب تو خوش باد، وقتت همه دلکش باد

که روز و شب اندر کوی، تابنده مهی داری

ای بنده فرخنده، خوش باش زهی بنده

کز دولت پاینده، رو سوی شهی داری

باید بزنی تسخر بر چهره ماه و خور

کز سایه دیوارش آرامگهی داری

شمارهٔ ۳۲۷

سخن بگوی که شیرین لب و شکردهنی

مشو خموش که شمع و چراغ انجمنی

مرو ز بر که چو جان دربری حریفانرا

بخواب ناز مشو، چونکه چشم بخت منی

بپاس خاطر یاران و دوستان، سر زلف

بهم مزن که دل عالمی بهم بزنی

ز چهره پرده میکفن بتا برای خدا

که پرده ها بدری چون تو پرده برفکنی

صفت ز گل نکنم، نام از چمن نبرم

تو سرخ تر ز گل و تازه روتر از چمنی

هزار سینه سپر شد، هزار دیده هدف

که ناگهان تو مگر تیر غمزه ای بزنی

دل شکسته ما را یکی بپرس احوال

چه تار طره مشکین بهم همی شکنی

هزار طوطی شیرین سخن بسان حبیب

کنند از لب شیرین تو شکر شکنی

شمارهٔ ۳۲۸

قربان مقدمت که ببزم من آمدی

چون نور در دو دیده و جان در تن آمدی

دیدم ستاده سرو بپا، سرفکنده گل

گفتم یقین که باز تو در گلشن آمدی

در دل ز دیده راه نمودی چو آفتاب

در خانه فقیر ز یک روزن آمدی

تیغ و کفن بگردن و بر کف نهاده جان

سر پیش دارم، ار ز پی کشتن آمدی

ای گنج شایگان مگرت باد آورید

یا خود به اختیار در این روزن آمدی

ایشمع صبح، شام بر افروختی چرا

ای دزد شب، بروز چرا رهزن آمدی

بد تنگ تر ز چشمه سوزن دل حبیب

گویا تو رشته گشتی و در سوزن آمدی

شمارهٔ ۳۲۹

گر تلخ کنی و گر ترش روی

ور چین فکنی میان ابروی

دل باختگان بجان پسندند

هر بد که کنی بجای نیکوی

ما دست نمی نهیم از این پای

ما پای نمیکیشم از این کوی

چون یار نکو رخ است و زیبا

سهل است اگر چه هست بدخوی

یا پای منه بکوی خوبان

یا دست بخون دل فرو شوی

ماهی است فتاده بر لب بام

سروی است ستاده بر لب جوی

من سرو ندیده ام قبا پوش

من ماه ندیده ام سخنگوی

شمارهٔ ۳۳۰

با رقیبان سر سفر داری

با اسیران دگر چه سر داری

چه روی سوی مصر و بنگاله

تو که هم قند و هم شکر داری

ملک خاور گرفته ای بجمال

گوئیا میل باختر داری

ما هم از دیر سوی کعبه رویم

تو اگر راه کعبه برداری

ما مسلمان شویم دیگر بار

تو باسلام میل اگر داری

من دل از مهر بر نخواهم داشت

تو اگر دل ز مهر برداری

من بسوی دگر نخواهم رفت

تو اگر رو سوی دگر داری

شمارهٔ ۳۳۱

چون شود با ما اگر رسم ستم کمتر کنی

اندکی این جور را با عاشق دیگر کنی

غازه ای از خون ما بر چهره خود کن نگار

چون ز بهر ناسزایان خویشرا زیور کنی

لختی از این سوخته دل نه بخوان بهر کباب

با حریفان دغل چون باده در ساغر کنی

دامن از دستم مکش ای تندخوی از روی قهر

کز نثار چشم من دامن پر از گوهر کنی

نام ما با خون مظلومان رقم کن نز مداد

چونکه نام عاشقانرا ثبت در دفتر کنی

با حریفان دغل هر شب زنی می تا سحر

چونکه دور ما رسد آغاز شورو شر کنی

شمارهٔ ۳۳۲

شنیدستم که با یاری نهانی

تو داری روز و شب کار نهانی

یکی از محرمان بزم عیشت

بگوشم گفته اسراری نهانی

شنیدستم که هر ماهی دو روز است

تو را با یار دیداری نهانی

شنیدستم شب دوشینه ساغر

زدی در دیر خماری نهانی

شنیدستم دلت را کرده بیمار

نگاه چشم بیماری نهانی

شنیدستم که در بیماری تو

فرستاده پرستاری نهانی

شنیدستم سپردستی دل خویش

بدست عشق دلداری نهانی

شنیدستم دلت آزرده گشته است

ز بی پروا دل آزاری نهانی

شنیدستم که دزدیده است رختت

شبانگه شوخ عیاری نهانی

شنیدستم شبیخون برده ناگاه

بجانت دزد طراری نهانی

شمارهٔ ۳۳۳

از فکرت و اندیشه در آزار چرائی

از حسرت و اندوه چنین زار چرائی

کار دو جهان را که بدینسان بود آسان

بیهوده بخود کرده تو دشوار چرائی

گیتی همه اندیشه و تیمار تو دارند

تو خویش در اندیشه و تیمار چرائی

عالم همه در فکر تو و کار تو بیخود

تو بیخبر و بیخود و بیکار چرائی

اکنونکه شفاخانه نهاده است مسیحا

ای کاهل بیعار تو بیمار چرائی

شمارهٔ ۳۳۴

ترک من نیمه شب از در با چراغ آید همی

تا بجوید بزم ما را در سراغ آید همی

صبحدم تا نیمه شب اندر پی کار خود است

چون شود نیمه شبش وقت فراغ، آید همی

می زده چشم و شکسته زلف و مخمور و خراب

سر زده در بزم یاران، با ایاغ آید همی

بر فروزد چهره اش چون گل ز تاب می چنانک

بزم ما از روی او چون صحن باغ آید همی

روی او چون لاله گردد بزم ما چون لاله زار

لاله دیدستی که او بی هیچ داغ آید همی

افتد از یکسو به دیگر سو زمستی هر طرف

وقت بشکن بشکن و شوخی و لاغ آیدهمی

شب ز مستی تا سحر خسبد ز عالم بیخبر

صبحدم از جام دیگر، تر دماغ آید همی

با دو چشم نیم مست افتان و خیزان در خمار

دست یاران گیردوزی دشت و راغ آید همی

شمارهٔ ۳۳۵

ترک بدخوی جفا جوی بلا بالا توئی

نی غلط گفتم نکو خوی و نکو سیما توئی

آن بهشت نقد کامروز است ما را نقد وقت

میکند بیهوده زاهد وعده فردا، توئی

آنکه از روز نخستین در ره مهر و وفا

با کسی گامی نپیموده است جز با ما، توئی

آنکه بعد از خفتن اغیار و چشم روزگار

تا سحر شبها نهادم بر لبش لبها، توئی

آن بت دلجو که پنهان راز من با دیگران

از سر صدق و صفا هرگز نکرد افشا، توئی

آن بت دلجو که پنهان راز من با دیگران

از سر صدق و صفا هرگز نکرد افشا، توئی

آنکه گیسوی گرهگیرش بود مار سیاه

جز منش کس نیست افسون ساز و مار افسا، توئی

آنکه جز تو در دلش کسرا نباشد ره، منم

آنکه جز من در برش کسرا نباشد جا توئی

آنکه جز بر پای تو ننهاده سر هرگز، منم

آنکه جز در بزم من ننهاده هرگز پا، توئی

شمارهٔ ۳۳۶

چرا میل دل آزاری نداری

مگر با ما سر یاری نداری

ترا در دلبری صنعت تمام است

ولیکن رسم دلداری نداری

شد از جور تو ویران خانه دل

چرا آهنگ معماری نداری

بصید خانگی قانع شو امروز

که ذوق صید بازاری نداری

نمیپرسی گرفتاران خود را

چرا گو خود گرفتاری نداری

دل از بیمار چشمت گشت بیمار

چرا میل پرستاری نداری

شمارهٔ ۳۳۷

اگر یک جرعه می در شیشه داری

نشاید کز جهان اندیشه داری

بکش دیو خرد راهم بزنجیر

تو کز باده پری در شیشه داری

درخت عقل را از ریشه بر کن

تو کاندر کف ز شیشه، تیشه داری

بهشیاری عالم غم نیرزد

همان بهتر که مستی پیشه داری

شمارهٔ ۳۳۸

رفتم بدر پیر خرابات تو بودی

رفتم بدر شیخ مناجات تو بودی

در کعبه و در دیر بهر مامن و مسکن

چون حلقه زدم، قبله حاجات تو بودی

عالم همه دیدم که بجز اسم و صفت نیست

نیکو نگرستم همه را ذات تو بودی

گیتی همه را در عدم صرف بدیدم

نفی همه را صورت اثبات تو بودی

ذرات جهان راز عدمها بسوی خویش

آوردی و اندر همه ذرات تو بودی

مافات مضی عمر من از دست بدر رفت

حمدالک چون حاصل مافات تو بودی

شمارهٔ ۳۳۹

هر که را در ره طلب بینی

جانش آویخته بلب بینی

روز و شب بی قرار و سرگردان

لیک بیرون ز روز و شب بینی

گر در این ره نهی قدم ایدل

با ژگون های بوالعجب بینی

مهرها بی سبب نهفته در آن

لطفها نیز بی سبب بینی

آشنا لب نگشته با یارب

در درون پیک لطف رب بینی

شمارهٔ ۳۴۰

بده ایساقی بزم آنقدح هوش زدای

که بیک باره کند ریشه اندیشه ز جای

بده آن باده که در پرده سرا چون نوشند

غم و اندوه نگردد بدر پرده سرای

بده آن باده که چون شاه و گدایش نوشند

هم گدا شاه شود دردم و هم شاه گدای

شیخ گفتا که بود منع خدائی باده

هرگز از لذت مستی نکند منع خدای

لذت زندگی ار خواهی پیوسته بگیر

قدح هوش بر از دست بت هوش ربای

قدح باده به پیما بنوای نی و چنگ

رغم آن شیخ که پیوسته کند بادبنای

مطرب نغمه سرا را بسوی پرده سرای

باز خوان تا رود این شیخک بیهوده سرای

بانگ این هرزه درائی که کند شیخ کبیر

با تهی مغزی باشد بمثل بانگ درای

بده آنداروی اندیشه فکن را که خرد

نکند عیش جهان تا بود اندیشه گرای

شمارهٔ ۳۴۱

آشکارا، روز طعن و لعن زندان میکنی

شب نهانی روی در کوی لوندان میکنی

روزها بیگانه، شبها آشنائی، آفرین

شیخنا بر تو که رندیها برندان میکنی

پابکش از بیخودی، بردار دست از بیخودان

ای مدلس چون تو کار خود پسندان میکنی

پیر گشتی، ریخت دندانت، ز لعل کودکان

باب دندان می پسندی آب دندان میکنی

باده نوشانی که با ایشان کشی می تا سحر

از ریاشان صبحدم در حبس و زندان میکنی

در حضور عامه با یاران همدم از جفا

چهره را از سخت روئی همچو سندان میکنی

خویش را بر منبر و انبوه را بر ریش خویش

ای مزور تا بکی گریان و خندان میکنی

عیب رندان میکنی روز و شب از سالوس و زرق

روز و شب باز آنچه رندان میکنند آن میکنی

لعن بر منبر مکن چندان بشیطان ای لعین

هر چه شیطان کرده تو شیطان، دو چندان میکنی

با چنین عیب و دغل بر خلق کردی مشتبه

کار را، شیخا مگر تو چشم بندان میکنی

اینهمه سهل است شیخا یک سخن دارم بتو

تا بکی آزار جان مستمندان میکنی

دعوی هوش و خرد داری تو بیهوشا، چرا

این همه نا بخردی با هوشمندان میکنی

شمارهٔ ۳۴۲

امروز مرا جام ز باده تهی استی

گوشم همه بر گام ستور رهی استی

بی باده مرا زیستن امروز نشاید

کاندرم بخرگاه بتی خرگهی استی

خرگاه بر افراشته، وز سبزه بگردش

گسترده یکی سبز بساط شهی استی

گر سرو سهی نیست بدین باغ چه باک است

چون قامت موزون تو سرو سهی استی

می نوش و مخمور انده گیتی که می ناب

اصل طرب و داروی بی اندهی استی

روزی بچنین خرمی ارشام کند مرد

بی باده، فرومایگی و ابلهی استی

می خور شب خور داد و میاسا که نشاید

خسبید شبی را که بدین کوتهی استی

هم خواسته هم مجلس آراسته دارد

آن مرد که با طالع و با فرهی استی

آسایش و خوشی به جهان به ز همه چیز

کاسایش و خوشی است که اصل بهی استی

باسایش درویش کجا خسبد سلطان

بس فتنه که در تارک فرماندهی استی

آسوده ندیدم که زید مرد توانگر

بس مشغله در ترک کلاه مهی استی

زاهد که کند منع خردمند ز باده

بیدانشی و ابلهی و گمرهی استی

انبه نبود هوش و خرد در سر و مغزش

موی زنخ هر که بدین انبهی استی

شعر من و شعر دگران نزد سخن سنج

چون...زرده دهی استی

شمارهٔ ۳۴۳

تو از عالم جز این یکدم نداری

جز این یکدم تو از عالم نداری

مده بیهوده نقد این دم از دست

که سرمایه جز این یکدم نداری

همه عالم غم و درد تو دارند

ز بیعاری تو درد و غم نداری

توئی اسکندر اما آینه ات نیست

سلیمانی ولی خاتم نداری

نشان آدم از تعلیم اسما است

تو غیر از اسمی از آدم نداری

چه میپوئی بگرد اسم اعظم

که تو اسمی ز خود اعظم نداری

بگرد نکته مبهم چه پوئی

که جز خود نکته ای مبهم نداری

مکن با کس عیان راز دل خویش

که غیر از خویشتن محرم نداری

دوای درد خود را هم ز خود جوی

که جز از خویشتن مرهم نداری

اگر رستی تو از دستان این زال

بمردی کم دل از رستم نداری

شمارهٔ ۳۴۴

رهم در بزم جان و دل تو دادی

رهائی نیز از آب و گل تو دادی

ز گرداب ضلالت زورقم را

چو غرقه شد، ره ساحل تو دادی

بجز بیحاصلی از خرمن عمر

نبودم حاصلی، حاصل تو دادی

بسوی محفل جانم تو بردی

می نابم در آن محفل تو دادی

عطاهای فزون از قابلیت

بدین ناچیز ناقابل، تو دادی

بهر شام و سحر ذکر خدا را

فرا یاد دل غافل تو دادی

شمارهٔ ۳۴۵

شنیده ام که تو ای خواجه کیمیا داری

برای درد دل ما یکی دوا داری

شنیده ایم که هم زهر و هم شکر داری

شنیده ایم که هم لطف و هم رضا داری

برای روشنی دیده های ما کوران

ز خاک درگه آنشاه، توتیا داری

تو آب چشمه حیوان و من لب تشنه

دهم بحسرت تو جان بگوروا داری

بجان دوست که ره سوی دوست مینبری

چو ذره ای بدل ار مهر ماسوی داری

یکی ز عاقبت حال ما بگو ای شیخ

که کیستیم و کجائیم اگر صفا داری

شمارهٔ ۳۴۶

ای تیره تن ما که بجان دشمن مائی

مائیم سلیمان و تو اهریمن مائی

تو گلخن مائی و عجبتر که غلط وار

گوئیم که تو تنگ قفس، گلشن مائی

چون افعی پیچان سیه بر بسر گنج

پیوسته تو بنشسته به پیرامن مائی

ما پیرهن خویش بدریم که تنگ است

بر ما همه گیتی، که تو پیراهن مائی

آیا فتد آنروز که یکره بفشانیم

دامان تو ای گرد که بر دامن مائی

روزی ز تو زائیم و سوی باب گرائیم

ای مام نکوهیده که آبستن مائی

دردی و بلائی و شفائی و جفائی

آخر چه بلائی نه مگر تو تن مائی

شمارهٔ ۳۴۷

یک امشبی که تو آسوده در کنار منی

چه میشود که رخ از من بدیگری نکنی

فدای جان تو بادا روان جان و تنم

که راحت دل و آرام جان، روان تنی

چه میشود که شبی با دو صد تکبر و ناز

بهمدمی من دلفکار صبح کنی

من ایستاده بپا بنده وار سر در پیش

تو شاهوار بتخت جلال تکیه زنی

شکر فروش دکان گو ببند و طوطی لب

بحضرت تو که شیرین لب و شکر دهنی

ز عشق روی تو گل پیرهن درید و هنوز

تو همچو غنچه نهان در درون پیرهنی

دلاوران سپه قلب دشمنان شکنند

ترا چه شد که دل دوستان همی شکنی

شمارهٔ ۳۴۸

خواهی از حرف بد اندیش سلامت باشی

باید آنسو ز سر کوی ملامت باشی

کاری امروز مکن جان پدر پنهانی

که شود فاش چو فردا، بندامت باشی

نیست اعجاز و کرامت بجز از خوی نکو

تا بکی در پی اعجاز و کرامت باشی

بده آنچند نه کت خلق بخوانند سفیه

بهل اسنان نه که معروف لئامت باشی

نه بفسق از می و خمار شو شهره شهر

نه بزهد از سرو دستار علامت باشی

دام بر دوش ز تحت الحنک اندر پی صید

دانه از سبحه بکف، مست امامت باشی

باد افکنده بخود، گردن کج، سر در پیش

خون مردم بخوری شاخ حجامت باشی

خلق کز دست و زبان تو سلامت باشند

توهم از دست و زبانشان بسلامت باشی

شمارهٔ ۳۴۹

امشب که منم با تو در اینخانه خالی

کس جز من و تو نیست در این کوی و حوالی

عمریست که من با تو بتا فرصت اینحال

میجستم و یک امشبه فرصت شده حالی

از دست تو نوش است و خوش و خوب و گوارا

گر می همه دردیست و گر کاسه سفالی

سیلی خورد از بادزن ار عود بسوزد

گر دم زند آنجا نفس باد شمالی

گر شمع زبان آورد، ار چنگ بنالد

شاید که زبانش ببری، گوش بمالی

بر خیز و بیا تا بسر بام برآئیم

تا ماه بدانند ز ابروی هلالی

در وصف جمال تو جز اینقدر ندانم

کز حسن تمامی و بخوبی بکمالی

از عمر حبیبا نتوان کرد حسابش

بیدوست بسر گر رود ایام ولیالی

شمارهٔ ۳۵۰

به جان دشمن به غیر تن نداری

تن ار کردی رها، دشمن نداری

مکن پولاد و آهن جوشن خویش

دل ار پولاد و از آهن نداری

مرو اندر صف پیکار مردان

که غیر از خوی و روی زن نداری

سلیمانی بداده خاتم از دست

ولیکن جز خود اهریمن نداری

بدزدی گر ز بیم تیغ دشمن

سری شایسته بر گردن نداری

دل از آهن کن و بر تن بیارای

برزم دشمن، ار جوشن نداری

همین ما و منی خصم من و تو است

که خصمی غیر ما و من نداری

بزن بال و پری، بشکن قفس را

مگر اندیشه گلشن نداری

الا ای رشته کم تابی از آنروی

گذر بر چشمه سوزن نداری

بکاخت تافته مهری ز روزن

تو کوری، چشم بر روزن نداری

شمارهٔ ۳۵۱

تا چند کند دست تو با زلف تو بازی

تا چند کند غمزه تو دست درازی

با زلف پریشیده چه اندیشه کنی باز

کش گاه سرافکنده کنی گه بفرازی

گاهیش ببری سرو گه بر شکنی پشت

گاهیش بخواری فکنی گه بنوازی

کس مشک بر آتش نگذارد، ز چرا تو

این مشک بر آن آتش رخسار گدازی

ای زلف سیه کار چه کردی تو که باید

پیوسته بر این شعله بسوزی و بسازی

شمارهٔ ۳۵۲

رفته از ما و تو منی و توئی

که یکی کشته ایم و نیست دوئی

کیستی تو همان کسی که منی

کیستم من همان کسم که توئی

هر کسی را که من بدو عدوم

لاجرم نیز تو بدو عدوی

غیر تو نیستم کجا که توام

غیر من نیستی کجا که توئی

شمارهٔ ۳۵۳

هی خویش بیارای و خر خویش بیارای

هی بوم و برو بام و در خویش بیارای

در آتیه مانند زنان روز و شب از ناز

هی روی خود اندر نظر خویش بیارای

تا نیک پسندند ترا قحبه و قواد

هی خال و خط و زلف و بر خویش بیارای

هی رنج فراوان بکش از بهر زر و سیم

عالم همه با سیم و زر خویش بیارای

تا نو طلبان زی تو سپارند دل و جان

روی و قد و کون و کمر خویش بیارای

چون غیب و حضور تو بود خوردن و خفتن

هی مائده و ما حضر خویش بیارای

شمارهٔ ۳۵۴

تو با لب نمکین از چه قند گفتاری

بگو یکی زنمک، قند چون همی باری

تو شکرین لب و شیرین سخن، هزار افسوس

که تندخوی و ترش روی و تلخ گفتاری

تو ماه روی و سمن بوی و مشک مو، صد حیف

که جنگجوی و جفا خوی و مردم آزاری

شنیده ام ز کسان سرو میوه مینارد

تو سرو قد ز چه رو میوه نیشکرداری

بنازم آن نگه شوخ و چشم مست ترا

که شیوه اش همه مخموری است و خماری

تو خوب رو بچمن پا منه که می ترسم

که چشم بد رسد از نرگست بعیاری

نگاه شوخ ترا نرگس از که آموزد

گرفتم آنکه چه چشمت شود به بیماری

حبیب دفتر تو کاروان بنگاله است

کزو بجای سخن، بار بار قند آری

شمارهٔ ۳۵۵

در ده قدح باده که با زخم فراقی

مرهم نشود دل مگر از رطل عراقی

دیروز مرا وصل تو گر ساقی جان بود

امروز چه افتاد که شد هجر تو ساقی

می باز نگیری بگه وصل و گه هجر

تو باقی و جام و خم و مینای تو باقی

از ما نکشی پای که با ما همه لطفی

با ما نشوی جفت که از ما همه طاقی

با مائی و بیمائی و نزدیکی و دوری

چه تلخ و چه شیرین که گوارا ابمذاقی

مانند پری گاه نهان در دل شیشه

چون شیشه می، گاه عیان بر لب طاقی

بی سابقه در محفل هر کس بنهی گام

از رحمت و از لطف که بی کرو نفاقی

من از تو ننالم، ز دل خویش بنالم

تو جوهر دلداری و تو روح وفاقی

شمارهٔ ۳۵۶

چه خوش بود که شبی در کنار من خسبی

به بستر اندر، یکتای پیرهن خسبی

بود چه پیرهن اندر میانه نیز حجاب

به آنکه در بغل من چه پیرهن خسبی

قدح بنوشی و سرمست گردی از می ناب

چنانکه بی خبر از حال خویشتن خسبی

گهی برقص چه شمشاد و نارون خیزی

گهی به بزم چه نسرین و نسترن خسبی

صبا ز شرم تو از گل سحر گلاب کشد

شبی که مست تو در ساحت چمن خسبی

ز برگ گل سزدت بستر، از سمن بالین

بهر زمین تو سمن نو گل پرن خسبی

تو چون بباغ درآئی، ز پا در آید سرو

مگر بسایه شمشاد و نارون خسبی

پریش سازی گیسو بروی یشم سرین

چه یک چمن گل و یک باغ یاسمن خسبی

عجب خیال محالی حبیب در سر داشت

که با سرین سمین در دواج من خسبی

شمارهٔ ۳۵۷

تا لاله صفت جانا گلگونه قبا کردی

چون لاله هزاران داغ اندر دل ما کردی

خستی و جفا کردی بستی و رها کردی

جانا بکه بر گویم با ما تو چه ها کردی

تا جام می گلگون دادی برقیب دون

کردی بدل ما خون، ای یار چرا کردی

مدایح

شمارهٔ ۱ - هوالعزیز : ای تو مسما و هر دو گیتی اسما

شمارهٔ ۲ : روی مه آئینه جمال محمد

شمارهٔ ۳ : در ازل کاین جلوه در خاک و گل آدم نبود

شمارهٔ ۴ - ترکیب بند : رهی باشد از این ماتم بدان سور

شمارهٔ ۵ - ترکیب بند : از خداگر دم زنی نامش علی است

شمارهٔ ۶ - ترکیب بند : ای گلرخ دلفریب خود کام

شمارهٔ ۷ - ترکیب بند : نام تو در نامه حی قدیم

شمارهٔ ۸ - ترکیب بند : دامن این خیمه را دست سحر بالا گرفت

شمارهٔ ۹ - در مدح حضرت امیر مومنان : صبح چون خورشید خاور سرز مشرق بر کند

شمارهٔ ۱۰ - برای دوست مسافری سروده شده است : ای بسته رخت و عزم سفر کرده زین دیار

شمارهٔ ۱۱ - در مولود سید المرسلین خاتم پیغمبران : شامگان که شه خیل نجوم از خاور

شمارهٔ ۱۲ - در ستایش شاه دین امیر مومنان : قدح بیار که امروز نه خم دوار

شمارهٔ ۱۳ - در تهنیت عید غدیر خم : روزگاری است که از جور خزان، فصل بهار

شمارهٔ ۱۴ - در ولادت محمود حضرت احمد مختار و خلافت مسعود حیدر کرار

شمارهٔ ۱۵ - مولود ختم ولایت زمان عجل الله فرجه : دو هفته پیش که آید ز ره مه شعبان

شمارهٔ ۱۶ - عید مولود امیر مومنان : بگاه شام که از ریو جادوی ریمن

شمارهٔ ۱۷ - در جشن میلاد مولای متقیان و مدب محی السنن الحاج میرزا حسن شیرازی و ختم قصیده به نام ولی عصر صاحب الزمان عجل الله فرجه

شمارهٔ ۱۸ - مخمس در تضمین قصیدهٔ منوچهری : ایدون که جهان تیره تر از پر غراب است

شمارهٔ ۱ - هوالعزیز

ای تو مسما و هر دو گیتی اسما

بادا اسما همه فدای مسما

نعت تو از ما تنزه است و تقدس

مدح تو از خود تبارک است و تعالی

ذره چه داند حدیث طلعت خورشید

پشه چه داند رموز خلقت عنقا

پرتوی از نور دانش و کنش تو

در دل دانا فتاد و دست توانا

روح ز بالا بخلقت آمد تا شیب

باز بامرت رود ز شیب ببالا

در همه باطن توئی و از همه ظاهر

در همه پنهان توئی و از همه پیدا

از تو هویدا شده وجود دو گیتی

هم ز دو گیتی وجود تو است هویدا

قطره نیارد صفت ز دریا، لیکن

بر قدر خود کند حکایت دریا

ذره نیارد صفت ز خورشا، لیکن

بر مثل خود کند روایت خورشا

روزنه از ماه می نگوید لیکن

بر حسب خود بود دهانش گویا

نزد همه حاضری و از همه غائب

بر ز همه جا توئی و در بهمه جا

شمارهٔ ۲

روی مه آئینه جمال محمد

طلعت خورشید پایمال محمد

سایه ندارد که آفتاب فلک نیز

آمده در سایه ظلال محمد

خضر که خورد آب زندگی و بقا یافت

جرعه کشی بود از زلال محمد

موسی نعلین کند در شب میقات

تا که بگیرد بکف نعال محمد

نعمت دنیا نه بلکه جنت ماوی

لقمه ای از سفره نوال محمد

چرخ خم آورده پشت با همه رفعت

بو که حکایت کند ز دال محمد

آتش طور و درخت نور نبد جز

لمعه ای از جلوه جلال محمد

شمارهٔ ۳

در ازل کاین جلوه در خاک و گل آدم نبود

مهر رخسار علی را از تجلی کم نبود

از لب لعلش دمی در طینت آدم دمید

گر نبود آندم، نشان از هستی آدم نبود

عاشقانرا با رخ و زلفش عجایب عالمی

بود کاندر وی خبر از آدم و عالم نبود

بزم عیشی بود از مهر رخش عشاقرا

کاندرو از چین زلفش حلقه ماتم نبود

جام می بر نام وی میزد دم از دور وصال

بزم عشرت را که در آن بزم نام از جم نبود

بزم خاصان بود و با لعل لب میگون یار

جز لب پیمانه و ساغر لبی همدم نبود

شانه با چندین زبان از راز عشقش دم نزد

گرچه با زلف پریشانش جز او محرم نبود

در ره عشقش نبود این پیچ و تاب ار بر رخش

این همه چین و شکن از زلف خم در خم نبود

دم زدی از راز عشقش حضرت خاتم اگر

مهر خاموشی ازین دم بر لب خاتم نبود

در کتابت نام او را اسم اعظم کرده اند

زانکه حق را نامی از نام علی اعظم نبود

گر نبودی این کرامت فیض آن صاحب کرم

نقش این خط لفظ کرمنا بنی آدم نبود

شمارهٔ ۴ - ترکیب بند

رهی باشد از این ماتم بدان سور

نمیدانم که نزدیک است یا دور

بود دل منزل حق لیک ما را

بود تا دل حجابی سخت مستور

برو ویرانه کن دلرا که چون دل

شود ویرانه گردد بیت معمور

طواف و سیر گردد خانه دل

بود حجی که مقبول است و مشکور

گناهی جز خودی نبود چود خود را

رها کردی بود ذنب تو مغفور

بخوان از دفتر دل هر چه خواهی

که دل را خوانده یزدان لوح مسطور

بدین دفتر شود اسرار حق ثبت

که خوانندش بمصحف رق منشور

در این مصحف که انسان است نامش

بخوان از سوره دل آیه نور

دل است آن وادی ایمن که گوید

انا اله حق در او از آتش طور

خداوند دل و جان جز علی نیست

که ظهر و بطن قرآن جز علی نیست

زجم بر جام می خطی عیان است

جهان مردم بود، مردم جهان است

بجوی این راز جانی از دستاتیر

که این قول از حدیث باستان است

بگیر از باستان این راست گفتار

که گفت نغز گفت راستان است

سخنهای بزرگان از پی و پیش

چو نیکو بنگری از یک زبان است

در این ره از روانها کاروانها است

که از دنبال یکدیگر روان است

سخنها نیز کز دل بر زبانها است

بمعنی چون درای کاروان است

دو گیتی در تن و جان تو مضمر

یکی پیدا و آن دیگر نهان است

اگر پای تو در هفتم زمین است

سرت بیرون ز هفتم آسمان است

تنترا دیبه ای از چرخ اطلس

که بر دوشش حمایل کهکشان است

فروزان این گهرها از بر و دوش

ز سر تیپی و سرهنگی نشان است

نژادت از کیان آمد ولیکن

دلت را رخ ندانم زی کیان است

عیان گردد چو در آب افتد اینمرغ

که مرغابی بود یا ماکیان است

نهان از چشم نادان راز گیتی

ولیکن بر دل دانا عیان است

جهان انسان، پیمبر عین انسان

علی انسان عین این جهان است

پیمبر شهر علم است و علی در

خوش انسر کو بدین در آستان است

دری بگشوده بر دلهای روشن

ولی جبریل بر در پاسبان است

پیمبر سنگ حکمت را ترازوست

علی نیز این ترازو را زبان است

علی دان آن لسان الله ناطق

کزو شد کشف اسرار و حقایق

مرا پیر حقیقت جز علی نیست

که هستی را حقیقت جز علی نیست

مبین غیر از علی پیدا و پنهان

که در غیب و شهادت جز علی نیست

مجو غیر از علی در کعبه و دیر

که هفتاد و دو ملت جز علی نیست

چه باک از آتش دوزخ که در حشر

قسیم نار و جنت جز علی نیست

اگر کفر است اگر ایمان بگو فاش

که در روز قیامت جز علی نیست

اساس هر دو عالم بر محبت

بود قائم، محبت جز علی نیست

در آن حضرت که دم ازلی مع الله

زند احمد، معیت جز علی نیست

شنیدم عاشقی مستانه می گفت

خدا را حول و قوت جز علی نیست

وجود جمله اشیاء از مشیت

پدید آمد، مشیت جز علی نیست

شهنشاهی که بر درگه ملایک

زنندش پنج نوبت، جز علی نیست

علی آدم، علی شیث و علی نوح

که در دور نبوت جز علی نیست

علی احمد، علی موسی و عیسی

که در اطوار خلقت جز علی نیست

ترا پیر طریقت گو عمر باش

مرا پیر طریقت جز علی نیست

اگر گوئی علی عین خدا نیست

بگو نیز از خدا هرگز جدا نیست

از آن خسرو که جمشیدش بود نام

نوشته دیدم این خط بر لب جام

که باید در خدا جوئی چه پرگار

بگرد خویشتن زد روز و شب گام

رسد چون نقطه اول بآخر

یکی گردد همه آغاز و انجام

بجوی این راز جانی در دساتیر

کز آن خسرو رقم زد دور ایام

بگو جم کیست، آنکس مرغ و ماهی

بافسون از هنرمندی کند رام

دم پیر من است آن کز فسونش

خروس عرش نیز افتاده در دام

دل پیر من است آن سحر مسحور

که گه پر جوش، گاهی هست آرام

اگر حق را هزار اسماء حسنی است

بود جمع آن هزار اندر یکی نام

بگو کاول علی آخر علی بود

بگو باطن علی ظاهر علی بود

همه گیتی بغیر از بادودم نیست

وجودی بینی اما جز عدم نیست

سکون و جنبش عالم ز غیب است

که شیر چرخ جز شیر علم نیست

در این گیتی کدام است از حوادث

که دروی روحی از سر قدم نیست

زنخ کم زن که صنعت های یزدان

چنان آمد که جای بیش و کم نیست

دهان بر خاک نه ای مرد هشیار

که این مبحث سزای لاولم نیست

مکن در ذات حق اندیشه ای مرد

که این اندیشه جز جذر اصم نیست

در این ره خنگ عقل ار چند شد لنگ

بپای عشق بیش از یکقدم نیست

نهند انسان کامل را مقامی

که عرش و کرسی و لوح و قلم نیست

سخن از زاهدان بیهوده مشنو

که در عالم از این افسانه کم نیست

مجو راز حقیقت جز ز قرآن

که در تعریف خود حق متهم نیست

زهی نادان که از بیدانشی گفت

در این صحرا ز دریا هیچ نم نیست

فروزان در دل عارف چراغیست

ز نور حق که در دیر و حرم نیست

همه عالم پر از خورشید تابان

تو پنداری که ناری بر علم نیست

گرفته میکشان جام از کف جم

تو پنداری که جز نامی ز جم نیست

همه بند تو جز ما و منی نیست

که جز ما و منی اهریمنی نیست

اگر سربنده را بر آستان است

از آن بهتر که پا بر آسمان است

در این وادی بجز بانگ جرس نیست

اگر ناقوس، اگر صوت اذان است

زنند این پنج نوبت کعبه و دیر

که دولت، دولت پیر مغان است

بگیر از ناله و بانگ جرس گوش

جرس دائم دلیل کاروان است

بیاموز از جرس ذکر خداراک

همه تن یکدل و دل یکزبان است

نمیدانم چه میگوید جرس لیک

همی بینم که سر تا پا دهان است

جرس رمزی است زین آشفته دلها

که بر شکل جرس در تن نهان است

اگر نبود جرس چو نشد که دائم

بود در جنبش و اندر فغان است

جهان و هر چه دروی، در دل ماست

نمیدانم دل است این یا جهان است

عیان است و نهان در تن و لیکن

بمعنی نی نهان و نی عیان است

دل است آنحلقه کاندر باب مینوی

بود چونان جرس دائم علی گوی

شمارهٔ ۵ - ترکیب بند

از خداگر دم زنی نامش علی است

ور ز احمد، ساقی جامش علی است

وز شریعت گر سرائی فاش گو

هر چه هست اکمال و انجامش علی است

وز سلوک و جذبه و راه طلب

دمزنی، آغاز و انجامش علی است

ور ز خضر جنت و باغ بهشت

خانه و سقف و در و بامش علی است

وز صلوه حج اگر جوئی مراد

مقصد از تحریم و احرامش علی است

ور ز مصحف گوئی و سر کتاب

راز حق از کهف و انعامش علی است

ور دم از توراه و انجیل و زبور

میزنی، آیات و احکامش علی است

وز پیام دوست با پیغمبران

گر زنی دم، بشر پیغامش علی است

وز درون صوفی صافی ضمیر

گر سرائی، وحی و الهامش علی است

وز دل آشفته عشاق اگر

بازجوئی، صبر و آرامش علی است

در حقیقت باطن و ظاهرهم اوست

در طریقت اول و آخر هم اوست

گر زنی از سریزدان دم علی است

ور سرائی از پیمبر هم علی است

ور ز اسم اعظم آرائی سخن

از همه اسماء حق، اعظم علی است

ور ز اسرار نبوت پی بری

اننیا از خاتم و آدم، علی است

آندمی کاندر تن آدم دمید

حضرت حق جان و دل، آن دم علی است

ور ز سر خاتم پیغمبران

میسرائی، نقش آن خاتم علی است

معجزات موسی عمران علی است

مبینات عیسی مریم علی است

هر چه میجوئی ز اسرار نهان

از علی جو، چونکه جام جم علی است

لیس یدعوا غیره اهل النهی

فاتقی خمرا فقل لی انها

شاد باش ای دل که پیر ما علی است

در دو عالم دستگیر ما علی است

این سخن از پیر درویشان جنید

میرسد ما را که پیر ما علی است

جام عشق از حوض کوثر خورده ایم

ساقی و خم و غدیر ما علی است

پنجه شیر فلک را بشکنیم

زانکه شاه شیر گیر ما علی است

گفت پیر که موسی را وزیر

بود اگر هارون، وزیر ما علی است

داد ما را دست حق تاج و سریر

صاحب تاج و سریر ما علی است

شمارهٔ ۶ - ترکیب بند

ای گلرخ دلفریب خود کام

وی دلبر دلکش دل آرام

شد وقت که باز دور ایام

گامی بزند موافق کام

برخیز تو نیز آسمان وار

یکروز بکام ما بزن گام

بستان و بده بگو سرودی

برخیز و برو بیا بزن جام

چون خرمن گل بعشوه بنشین

چون سرو روان بجلوه بخرام

از شام بعیش کوش تا صبح

وز صبح بطیش باش تا شام

امروز بگو مگر چه روز است

تا گویمت این سخن باکرام

موجود شد از برای امروز

آغاز وجود تا بانجام

امروز ز روی نص قرآن

بگرفت کمال دین اسلام

امروز بامر حضرت حق

شد نعمت حق بخلق اتمام

امروز وجود پرده بر داشت

رخساره خویش جلوه گر داشت

امروز که روز دار و گیر است

می ده که پیاله دلپذیر است

چون جام دهی بما جوانان

اول بفلک بده که پیر است

از جام و سبو گذشت کارم

وقت خم و نوبت غدیر است

برد از نگهی دل همه خلق

آهوی تو سخت شیرگیر است

در عشوه آن دو آهوی چشم

گر شیر فلک بود، اسیر است

در چنبر آن دو هندوی زلف

خورشید سپهر دستگیر است

می نوش که چرخ پیر امروز

از ساغر خور پیاله گیر است

امروز بامر حضرت حق

بر خلق جهان علی امیر است

امروز بخلق گردد اظهار

آن سر نهان که در ضمیر است

آن پادشه ممالک جود

در ملک وجود بر سریر است

چندانکه بمدح او سرودیم

یک نکته ز صد نگفته بودیم

در دیده زباده خواب داری

بر چهره ز طره تاب داری

چون زلف پریش خویش بر خویش

پیچیده و اضطراب داری

در سر هوس قتال داری

در کف قدح شراب داری

با غم زدگان جدال داری

با دل شدگان عتاب داری

از عیش مگر نخفته ای دوش

کامروز بدیده خواب داری

دوشینه چه خورده ای که امروز

چشمان خوش خراب داری

حرفی ز لبت سوال کردم

از چشم دو صد جواب داری

بر نقطه خال از خط زلف

صد دائره مشگ ناب داری

چرخی که گهی شب و گهی روز

گه ماه و گه آفتاب داری

از زلف پریش و خط مشکین

صد دفتر و صد کتاب داری

ای ترک ختا مگر تو امروز

آهنگ ره صواب داری

یکبوسه ز وام ما ادا کن

اکنونکه که سر ثواب داری

تا کی ندهی زکاه این حسن

کافزون ز حد نصاب داری

مرغ دل ما نمود بسمل

گویا هوس کباب داری

امروز پیاله بی حساب آر

اندیشه گر از حساب داری

عالم همه هر چه بود و هستند

امروز بیک پیاله مستند

وقت است که باز جام گیریم

از لعل لب تو کام گیریم

آهوی رمیده دو چشمت

رام ار نشود، بدام گیریم

یکبوسه حلال وار از آن لب

گر میندهی، حرام گیریم

چشم تو بعشوه خون ماریخت

از لعل تو انتقام گیریم

از گیسوی تو گمند سازیم

از ابروی تو حسام گیریم

از صف زده خیل مژگانت

فوجی سپه نظام گیریم

یکرویه بدین سلیح و لشگر

ملک دو جهان بکام گیریم

امروز که عیش قدسیان است

ما نیز قدح مدام گیریم

خورشید می و هلال ساغر

از دست مه تمام گیریم

یک ره بحرم یکی بدیر است

ما زین دو بگو کدام گیریم

زهاد قدح ز حور و غلمان

ما از کف تو غلام گیریم

دستار کنیم رهن و جامی

از باده کشان بوام گیریم

هم باده علی الروس نوشیم

هم بوسه علی الدوام گیریم

جبریل صفت بیا در این بزم

ساغر بدهیم و جام گیریم

این نغمه بروز و شب سرائیم

وین زمزمه صبح و شام گیریم

از خلق جهان علی غرض بود

او جوهر و ما سوی عرض بود

بودند علی و ذات احمد

یکنور ببارگاه سرمد

چون عهد وجود گشت معهود

چون مهد شهود شد ممهد

آئینه شکافت از تجلی

یک جلوه بتافت در دو مشهد

یک شمع فروخت در دو روزن

یکروح شد از دو تن مجسد

عین هم و غیر هم چه حرفی

کش خوانی مد غم و مشدد

این نکته نه من ز خود سرایم

کش خوانده خدای نفس احمد

ای کائینه تحیر افزا

وی آئینه جمال سر مد

اسلام بنام تو است بر پا

ایمان بحسام تو مشید

ای وصف رخ تو بی تناهی

وی مدح لبت فزونتر از حد

تا روز ازل اگر بتکرار

تضعیف کنم حروف ابجد

از مدح تو یک ز صد نگویم

کاوصاف تو را نمیتوان عد

هرگز نکند خدا قبولش

آنرا که تو از نظر کنی رد

مهر تو اگر نبود در خلد

هرگز نشدی کسی مخلد

قهر تو اگر نبود در نار

هرگز نشدی کسی موبد

زاهد همه ساله مست نامت

عارف همه روزه مست جامت

ای اسم تو اصل هر مسما

وی جسم تو جان جمله اشیاء

وصف تو فزون ز حد امکان

مدح تو برون ز حد احصاء

در مدح تو سوره ایست یس

در وصف تو آیتی است طه

مداح نبی مدیح قرآن

گوینده جناب حق تعالی

گیتی همه قالب تواش روح

عالم همه صورت و تو معنی

در کاخ دوئی تو بودی اول

این است بیان نقطه با

از خصم تو گفت حق بقرآن

چندین بکنایه لات و عزی

یک جلوه ز چهره تو تابید

در بزمگه دنی تدلی

آنخال نهفته زیر گیسو

چون ماه گرفته لیل یلدا

از مهر رخش گرفت پرتو

وز عکس لبش فزود لالا

تابید بممکنات نورش

گردید عیان ذوات اشیاء

از نقطه حروف یافت ترکیب

وز حرف خطوط شد هویدا

زین نقطه که بود قطب ایجاد

هرچ از کم و بیش گشت پیدا

زین بیش سخن نمیتوان گفت

اینست کمال عقل دانا

زین تعمیه عقل حیرت افزود

تا لعل تو حل کند معما

چون پای خرد بگل فرو رفت

وز سر بگذشت آب دریا

این سر نهان نگفته خوشتر

وین راز درون نگفته اولی

جبریل بریخت پر در این کوی

گنجشگ کجا و صید عنقا

جائی که بسوخت بال جبریل

ما را دل و جان بسوزد آنجا

آنجا که عقاب پر بریزد

از پشه لاغری چه خیزد

روی تو که قبله صلوه است

مجموعه عالم صفات است

عنوان تجلی ظهور است

دیوان کمال حسن ذات است

افزون ز مدارج عقول است

بیرون ز جهات ممکنات است

سر دفتر مصحف وجود است

سر لوح کتاب کائنات است

جز مدح تو هر که هر چه گوید

دانسته یقین که ترهات است

ابروی تو قبله نماز است

گیسوی تو عروه نجات است

لعل لب تو که خود معما است

حلال جمیع مشکلات است

زلف کج تو که خود پریشان

بی شائبه جامع الشتات است

بر لعل لبت مگر خط سبز

خضر از پی چشمه حیات است

عهدی ز الست با تو بستیم

آنعهد همیشه با ثبات است

نوشد زلب تو کوثر آنکس

کز خط تو در کفش برات است

از چشمه قند میخورد آب

آنسبزه که نام او نبات است

وصف رخ تو نگفته خوشتر

این راز نهان نهفته خوشتر

آن پرده که پرده دار حق بود

بیرون ز جهات ما خلق بود

آن تکته که در کتاب ایجاد

دیباچه صفحه و ورق بود

در مکتب عشق و درس توحید

اطفال وجود را سبق بود

آن شاهد لاله رخ که در بزم

بر چهره اش از حیا عرق بود

آن چهره که در حجاب گیسو

پوشیده چه نور در عشق بود

آن شمع که در زجاجه نور

پیداچه صباح در شفق بود

امروز فکند زلف و گیسو

از چهره مهروش بیکسو

ای شاهد بزم بی زوالی

وی مهر سپهر لایزالی

آئینه مهر روی توحید

تمثال جهان بی مثالی

ای شوخ حریف بی محابا

وی ماه ظریف لا ابالی

بردی دل پیرسال خورده

ای یار جوان بخورد سالی

آسیب خرد بچهره و زلف

آشوب جهان بخط و خالی

یک جلوه ز عکس رویت افتاد

بر روی مظاهر و مجالی

خورشید و مه و ستاره و چرخ

زان جلوه عیان شدند حالی

ای گوهر درج لامکانی

وی اختر برج لایزالی

در چشم نه بلکه در ضمیری

در بزم نه بلکه در خیالی

درکشور حسن بی نظیری

در عالم عشق بی همالی

یکجرعه ز جام تو است جمشید

یک لمعه ز نور تو است خورشید

ای آینه جمال توحید

ای کائنه کمال تمجید

هم فاتحه صحیفه جود

هم خاتمه کتاب تایید

وصف تو برون ز عدو تعداد

مدح تو فزون زحد و تحدید

در وصف رخت ندیده گوید

هر کس سخنی بحدس و تقلید

در وصف تو آیتی است اخلاص

در مدح تو سوره ایست تحمید

ای نقطه زیر بای بسمل

انموزج داستان تجرید

کردی چه سفر ز کوی اطلاق

زی کشور قید و ملک تقیید

از نقطه خال دال زلفت

چون قافیه باز ذال گردید

گفتی چو بلب رسید جانت

خواهی رخ دلفریب من دید

صد بار بلب رسید جانم

در حسرت این خیال و امید

شد معرفت تو اصل توحید

دیباچه فصل و وصل توحید

خیز ای مه و سازگیر و بربط

ریزای بت ساده باده در بط

بط چیست خم و سبو کدام است

بر خیز و بریز باده در شط

ای تازه جوان که چهرت از خال

روزی است بتیره شب منقط

بالله که از این شراب احمر

یکجرعه مده بشیخ اشمط

آن شیخ دو مو که خورده صد تاب

موی زنخش چومار ارقط

ما گر بخوریم باده اولی است

شیخ ار نزند پیاله، احوط

من گر نوشم شوم خردمند

شیخ ار نوشد شود مخبط

شاهد چو خورد شود هشیوار

زاهد چو خورد شود مخلط

از روز ازل که کاتب صنع

بر لوح شهود زد قلم قط

بنگاشت بساق عرش از غیب

کلک ازلی خطی مقرمط

بر مصحف جود اولین سطر

بر لوح وجود آخرین خط

الله و محمد و علی بود

بانص جلی علی ولی بود

آئینه کبریا علی بود

مرات خدا نما علی بود

پیری که ببر نمود تشریف

از خلقت هل التی علی بود

شاهی که بسر نهاد دیهیم

از افسر انما علی بود

هر نامه که شد فرود از حق

در مدحت مرتضی علی بود

هر جلوه که کرد چهره دوست

بر خاطر اولیا، علی بود

هر نامه که از خدای جبریل

آورد بمصطفی علی بود

یک حرف بس است اگر کسی هست

در خانه که حرف با علی بود

آن نقطه با که پیش یکتا

پشتش بدعا دو تا علی بود

با ختم رسل عیان و پنهان

با سائر انبیاء علی بود

مقصود ز طوف حج و عمره

وز کعبه و ازمنی علی بود

مطلوب زر کن زمزم و حجر

از مروه و از صفا علی بود

بر موضع خاتم نبوت

آن کس که نهاد پا، علی بود

مجموعه ما سوی علی بود

انموزج ماوری علی بود

کام همه را روا علی بود

درد همه را دوا علی بود

دستی که بجود کشتی نوح

آورد باستوا، علی بود

آنکو بخلیل نارنمرود

بنمود گل و گیا، علی بود

آنحرف ندا که گفت یونس

در ظلمت بحر، یاعلی بود

آنکس که بدستش از دل حوت

ذوالنون بشد رها، علی بود

آنکس که عصا بدست موسی

بنمود چه اژدها، علی بود

آنکس که بنام اوست بسمل

بر مصحف اصطفا علی بود

بر قلب ولی که عرش رب است

آنکس که قداستوی علی بود

بر دوش نبی که برتر از عرش

آنکس که نمود جا، علی بود

آن کش به احد نمود احمد

از ناد علی ندا علی بود

شایسته هل اتی علی بود

زیبنده لافتی علی بود

هم اول و مبتدا علی بود

هم غایت و منتهی علی بود

آنکش بکتاب حضرت حق

فرمود بحق بنا، علی بود

آن شه که قبول خواهد از لطف

فرمود مدیح ما علی بود

این مدح بخورد ماست ورنه

کی در خور سرتقی علی بود

آن پرده فکن که پرده برداشت

ازلو کشف انغطاء علی بود

گر پرده ز چهره برفکندی

گفتی همه کس، خدا علی بود

بی پرده بگو علی خدا نیست

لیکن زخدای هم جدا نیست

یا من هو اول و آخر

یا من هو باطن و ظاهر

یا من هو شاهد و مشهود

یا من هو غائب و حاضر

یا من هو طالب و مطلوب

یا من هو حاضر و ناظر

یا من هو ساکن و ثابت

یا من هو سائر و دائر

یا من هو فاتح و خاتم

یا من هو غالب و قاهر

یا من هو عالم الخفیات

یا من هو سامع السرائر

یا من هو صارف البلیات

یا من هوا واقف الضمائر

فی مدحک لیس تکفی الاقلام

فی وصفک لاتفی المحابر

ما قلت من المدیح شیئا

واسود صحائف الدفاتر

آن نقطه توئی که میزند دور

بر گرد تو این همه دوائر

آن چهره تو نهان و ظاهر

در روی مجالی و مظاهر

این دفتر ما بآخر آمد

وصف تو نمیرسد بآخر

در روی تو از هدی اساریر

در موی تو از خدا سرائر

گیسوی تو همچو لیل یلدا

ابروی تو همچوسیف شاهر

ها وجهک فی دجی الظفائر

هاخدک فی عمی الغدائر

کاالشمس بدت من السحائب

کاالبدر انار فی الدیا جر

ای صاحب تخت و بخت و دیهیم

سلطان سریر هفت اقلیم

ای جلوه ای از رخ تو جنت

وی رشحه ای از لب تو تسنیم

آداب حقوق و بندگی را

کردی تو بجبرئیل تعلیم

وصفی ز رخ تو بود یسین

نعتی ز لب تو بود حامیم

مقصود تو بودی از فواتح

مطلوب تو بودی از خواتیم

هر شام و سحر که خم کند پشت

چرخت چو گدا برای تعظیم

بخشیش ز مهر دامنی زر

ریزیش ز ماه خرمنی سیم

در روز ازل قلم چه بنمود

بر لوح نقوش حسن ترقیم

از دور خط تو داشت سرمشق

وز لعل لب تو کرد ترسیم

از خط تو کرد دوره نون

وز لعل تو برد حلقه میم

از چشم تو بود چشمه صاد

وز زلف تو بود دامن جیم

با حب و عداوت تو ز آغاز

چون گشت بهشت و نار تقسیم

وز خلد عدو چه دارد امید

از نار حبیب کی کند بیم

الخلد حلیف من یوالیک

و النار الیف من یعادیک

ای روی تو هادی مسالک

وی موی تو وادی مهالک

رویت تابان چو صبح روشن

مویت تاری چه لیل حالک

ای عقده گشای هر چه مشگل

ای راهنمای هر که سالگ

مفتاح الخلد فی یمینک

اقلید النار فی شمالک

آن وجه خدا توئی که باقیست

جز تو همه فانی است وهالک

الشمس ینیر من ضیائک

والکون یمیر من نوالک

فراش نعیم تو است رضوان

جلاد جحیم تو است مالک

رخسار تو ماه لیله البدر

گیسوی تو شام لیله القدر

شاهی که امیر لوکشف بود

کشاف طلسم ما عرف بود

در بحر وجود و درج امکان

پوشیده چه لولوی صدف بود

او چون خور و ماوری سیاهی

او چون درو ماهوی خزف بود

بر چهره اش از حیا غباری

چون بدر که بر رخش کلف بود

از بهر نثار مقدمش عقل

جان و دل و دیدگان بکف بود

بشکست چو این صدف در این بحر

دیدم در وادی نجف بود

وصفش ز خرد سئوال کردم

آن بر در این سخن خرف بود

دیوان مصاحف ظهور است

عنوان محائف شرف بود

شایسته بزم حضرت حق

زان گشت که تحفه التحف بود

شمشاد قدش بگلشن قدس

زیبنده وراست چون الف بود

پشتش چوبه بندگی دو تا شد

آن حرف الف چو حرف باشد

ای روی تو اوضح الدلائل

وی موی تو اقرب الوسائل

ای مهر تو اسطع البراهین

وی زلف تو اقطع الدلائل

پیشت بنشان بندگی چرخ

بر بسته زکهکشان حمائل

قلبی تو و دیگران قوالب

روحی تو دیگران هیاکل

آن بحر عطا توئی که هرگز

چشم فلکت ندیده ساحل

آن مهر صفاتوئی که از وی

اجرام زمین نگشت حائل

آن نقطه توئی که میزند دور

برگرد تو جو زهر و مائل

آن قطب توئی که میدهد چرخ

تدویر مه و مدیر و حامل

دیوان صحائف ظهورات

عنوان مصاحف فضائل

نی مهر فلک بدین کمالات

نی چهر ملک بدین شمائل

در طلعت تو شده هویدا

تمثال اواخر و اوائل

بر بسته خرد لب از تکلم

تا لعل تو حل کند مسائل

جبریل چو طفل چوب در مشت

نزد تو بلب نهاده انگشت

یا من هو مظهر العجائب

یا من هو مظهر الغرائب

یا من هو قادر و قاهر

یا من هو طالب و غالب

یا من هو حاضر و ناظر

یا من هو شاهد و غائب

یا من هو سائر و دائر

یا من هو طالع و غارب

یا من هو منجز المواعید

یا من هو منجح المطالب

یا من هو قاتل الطواغیت

یا من هو قامع الکتائب

ای تیغ تو همچو برق لامع

وی تیر تو چون شهاب ثاقب

تنساق لبابک المطایا

تزجی لجنابک النجائب

در وصف مدائح تو عاجز

صد صابی و صد هزار صاحب

در نعت فضائل تو ابکم

صد صابر و صد هزار صائب

یا من هو دافع البلایا

یا من هو عالم العواقب

جانم بلب آمد از اعادی

روزم بشب آمد از نواصب

قدا ذاق من العدی الاحباء

فی غیبته سبطک المصائب

قد عاد من العد العوادی

قد ناب من النوی النوائب

بر جان ضعیف ما ببخشا

یا من هو طالب و غالب

برگیر بدست تیغ و بگذار

در دست مهین امیر صاحب

پور تو که در همه عوالم

بر مسند امر تو است نائب

یک بوسه بزن بچشم مستش

وان تیغ دو سر بده بدستش

بر بند میان بذوالفقارش

بگشا گره از میان کارش

هر آیت و منقبت که داری

در پیش بنه بیادگارش

گیسو بگشا ز چین و تابش

رخساره بشوی از غبارش

بر گیر ز خواب صبحگاهان

آن نرگس مست پر خمارش

بر دار ز چهر مهر سیما

آن زلف پریش بیقرارش

ای دور فلک به پیچ تا روز

گرد شب تار انتظارش

بنشان بسریر اقتدارش

بفرست بصف کارزارش

گر چرخ سرش زحکم پیچد

از بند مجره کن مهارش

برعکس توالی ار زند دور

معکوس نما ره مدارش

از شرق عنان خور بگردان

وز جانب غرب سر بر آرش

قلابه چرخ را فرو پیچ

تا سیر کند باختیارش

آن گل که خزان و دی نکرده است

پژمرده عذار چون بهارش

آن ماه دو هفته ای که از عمر

افزون شده سال از هزارش

برنا و جوان چو عقل پیر است

شیر است نه بلکه شیر گیر است

ای چرخ کهن بطلعت نو

از روی تو مه گرفته پرتو

بندی ز کمند تو مجره

نعلی ز سمند تو مه نو

از حزم تو شد زمین گرانبار

وز عزم تو شد فلک سبک رو

در بزم سراید از تانی

در رزم نماید از تک و دو

حزمت بزمین که اینچنین باش

عزمت بفلک که آنچنان رو

چرخ ار نه بکام تو زند دور

گامی بزن و ببام او شو

وان دشنه تیز ماه بر گیر

و این خوشه نارسیده بدرو

چندانکه بلا به پیر دهقان

افسون کندت ز حیله، مشنو

از شمع هلال دور کن نور

وز مشعل خور فرو نشان ضو

ای چاکر درگه تو قیصر

وی بنده محفل تو خسرو

جان بر لب و دل بجان رسیده است

و این کارد باستخوان رسیده است

شمشیر تو در غلاف تا کی

گیتی بتو در خلاف تا کی

آن خال بزیر زلف تا چند

و این نافه نهان بناف تا کی

اکسیر نمط نهفته تا چند

سیمرغ صفت بقاف تا کی

این ذلت و انکسار تا چند

و این محنت و اعتساف تا کی

از دشمن و دوست طعنه تا چند

این فرقت و اختلاف تا کی

از خر صفتان سگ طبیعت

این باد بروت و لاف تا کی

از خوک رخان خرس سیرت

این یاوه و این گزاف تا کی

در دین نبی خلاف تا چند

از راه حق انحراف تا کی

از اهل دغا تقیه تا چند

بر کفر خود اعتراف تا کی

تا چند نگشته گرد کویت

و این کعبه نشد طواف تا کی

از دیده مردم ار چه دوری

در دیده دیده عین نوری

مهر رخ تو نهفته تا چند

راز دل ما نگفته تا چند

آن نرگس نیمخواب مخمور

چون بخت حبیب خفته تا چند

آن مهر وفا بابر تا کی

وان بدر صفا گرفته تا چند

در سینه دل حبیب بیدل

از آتش هجر تفته تا چند

بگذشت هزار سال افزون

در پرده مه دو هفته تا چند

روی تو ندیده واستانت

هر صبح مژه نرفته تا چند

گفتی و شنفتی و ندیدیم

این گفته و این شنفته تا چند

روی تو تمامتر ظهوری است

تا دیدن دیده از قصوری است

شمارهٔ ۷ - ترکیب بند

نام تو در نامه حی قدیم

بسم الله الرحمن الرحیم

ذات تو مقصود از این یاوسین

شخص تو معهود از این حاومیم

آیتی از لطف جمال تو بود

هر چه خدا گفت ز فضل عمیم

سطوتی از قهر و جلال تو بود

هر چه مثل زد ز عذاب الیم

نام تو بود آنکه درام الکتاب

گفت لدنیا لعلی حکیم

در صفت دلشده گان غمت

گفت اتی الله بقلب سلیم

چهر دل آرای توام الکتاب

لعل دل آرای تو فصل الخطاب

نسخه هستی ز جمال تو بود

صورت آدم بمثال تو بود

هر چه پدید آید از این شش جهت

نقشه ای از عکس خیال تو بود

سر حقیقت که ندانست کس

نکته ای از دانه خال تو بود

روز قیامت که خدا وعده داده

مژده ای از روز وصال تو بود

عرش معظم که نیاید بوهم

مسندی از عز و جلال تو بود

هرچه بتورات و بانجیل گفت

حضرت حق، وصف کمال تو بود

هر چه خدا گفت و پیمبر شنید

در نبی از صورت حال تو بود

فاکهه مریم و خوان مسیح

لقمه ای از خوان و نوال تو بود

خانه معمور که شد بر فلک

صفحه ای از صف نعال تو بود

چشمه تسنیم و شراب طهور

جرعه ای از عذب زلال تو بود

سفره احسان تو روزی نهاد

خلق جهانرا که عیال تو بود

مهر که پوید بفلک روز و شب

پیک و برید مه و سال تو بود

دم مزن ای دل که همه دم علی است

روح خدا در تن آدم علی است

روز ازل کادم و عالم نبود

جلوه ای از روی علی کم نبود

آدم اگر چهره نسودی بخاک

بر در پیرم علی، آدم نبود

مرغ گل ار یافت بتن جان و دل

از دم عیسی بجز این دم نبود

نخلفه مریم نشدی بار ور

سایه اش ار بر سر مریم نبود

ای که نه گر کلک تو دادی نظام

دفتر ایجاد منظم نبود

کعبه ز میلاد تو این رتبه یافت

ورنه بدین پایه معظم نبود

در شب معراج که حق با رسول

گفت سخن، غیر تو محرم نبود

کیستی ای آنکه همه عالمی

گر تو نبودی همه عالم نبود

گر ننهادی تو بهستی قدم

نام و نشان زادم و خاتم نبود

در ره دل کی بدی این پیچ و تاب

کر شکن زلف تو را خم نبود

فاش بگو کاول و آخر علی است

در دو جهان باطن و ظاهر علی است

شمارهٔ ۸ - ترکیب بند

دامن این خیمه را دست سحر بالا گرفت

ساقی چرخ از می خور ساغر صهبا گرفت

آهوی گردون سوار بره شد مانند شیر

یال و دم رنگین زخون، جادرصف هیجا گرفت

بازگشت از دست ظلمت باز شاهنشاه روم

چون سکندر بار دیگر کشور دارا گرفت

خسرو خاور بکین با خیل اختر در غزا

رخت زی صحرا کشید و جای در بیدا گرفت

خور ز گلزار فلک چون لاله حمرا شگفت

روشنی از دیده صد نرگس شهلا گرفت

شهسوار خیل انجم پادشاه ملک چرخ

بهر قهر جیش ظلمت رایت حمرا گرفت

شد سلیمان فلک را تکیه گه او رنگ جم

همچو شاه دین که جا بر تخت اوادنی گرفت

تکیه شاه خاوران بر زمردین مسند نمود

همچو شاه دین که جابر مسند احمد نمود

صبحدم چون لاله در گلشن بکف ساغر گرفت

آتشی افروخت گل، باد صبا مجمر گرفت

شد تنور لاله افروزان چنان کز شعله اش

آتش اندر جان اطفال چمن یکسر گرفت

باد نوروزی گلاب از چهره گل برکشید

آتش گلزار آب از دیده عبهر گرفت

چشم نگرس بود مخمور از شراب صبحدم

باد صبح آمد خمار از دیده او برگرفت

شد وزان باد بهاران باز بر رغم خزان

همچو دشت چین، گلستان نافه اذفر گرفت

آذر گل در گلستان گشت چون بر دو سلام

قطره شبنم در او جا همچو بن آذر گرفت

تکیه زن شد چون سلیمان گل باورنگ چمن

لحن داودی مگر مرغ سحر از سر گرفت

غنچه اندر مهد چون عیسی بگفتن لب گشود

شاخه همچون مریم از روح القدس شوهر گرفت

آتش موسی عیان شد از درخت گل مگر

کز پی توحید بلبل نغمه دیگر گرفت

تا بلند آوازه گردد در مدیح شه هزار

بر فراز شاخه چون جا شیخ بر منبر گرفت

در ثنای شاه بلبل با نوای دل نواز

تهنیت گویان ز اوراق شجر دفتر گرفت

لب هنوز از ناز نگشوده شکوفه همچو گل

بر زبان حرف نخستین مدحت حیدر گرفت

شاید ار روید بجای لاله از خاک آفتاب

کافتاب دین لوا در عرصه خاور گرفت

شاید ار خیزد بجای گل ز گلشن لعل ناب

کافسر شاهنشی از فرهی گوهر گرفت

باز آن صیاد وحدت دام قدرت در فکند

وز دل حوت فلک تابنده انگشتر گرفت

افسر شاهنشهی ز اهریمن ناکس ستد

گوهر فرماندهی از دیو بد گوهر گرفت

کاخ ظلم و کفر و کین یکباره بی بنیاد شد

خانه ویران دین از دست حق آباد شد

عالم از ارجاس کفر و شرک شیطان پاک شد

جان ایمان شاد و قلب کفر و کین غمناک شد

دوست کانی جام باید نوش کرد از دست دوست

زیر پای دوستان دشمن سرش چون خاک شد

کوس آزادی زدند از چرخ تا هفتم زمین

نعره شادی بلند از خاک تا افلاک شد

دوستانرا سربلندی از سر گردون گذشت

چون سر دشمن ز پستی بسته بر فتراک شد

از منات سومین آمد پس از عزی ولات

کعبه ایمان بحمدالله بکلی پاک شد

درد دل را از سرور سینه ها مرهم رسید

زهر غم را از شفای کینه ها تریاک شد

صبح چونان ذوالفقار شه دل ظلمت شکافت

کز تتق شمع افق چون نور حق بر خلق تافت

شد عیان در کاخ ظلمانی فروغ ذوالجلال

گشت پیدا نور سبحانی ز سبحات جلال

بود پنهان چهره حق در حجاب لم یزل

گشت پیدا سر مطلق در سرای لایزال

نیر اعظم عیان گردید از برج شرف

خسرو خاور سوی کاخ حمل کرد انتقال

شد فروزان از مشبکهای مشکات وجود

وز ز جاج قدس و بزم انس مصباح جمال

شد هویدا بر ملایک سر مالایعلمون

بر خلایق آشکار گشت مهر بی مثال

گشت پیدا هر چه گیتی داشت مضمر در ضمیر

شد هویدا هر چه امکان داشت پنهان در خیال

نحس اکبر شد نهان در مغرب برج افول

سعد اکبر شد عیان در مشرق اوج کمال

اول فصل ربیع و غره ماه ربیع

حبذا از روز و شب، صد مرحبا بر ماه و سال

مستقم آمد ز دست شاه دین قسطاس عدل

چون بمیزان حمل شد روز و شبرا اعتدال

نوبهار دین حق شد فارغ از جور خزان

آفتاب شرع احمد گشت بیظل و زوال

نیر چرخ هدی را گشت ایام طلوع

اختر برج فنا را گشت هنگام زوال

آب روشن شد بکام دشمنان خون جگر

خون دشمن شد بکام دوستان آب زلال

بار دیگر شاه دین شمشیر کین بر کف گرفت

کنز مخفی را کلید از دست کی اعرف گرفت

چون خرد بر کف قلم در مکتب علم گرفت

دل رموز آموزی از اسرار لایعلم گرفت

در معلم خانه تعلیم اسماء، پیر عقل

کودک آسا بر دهان انگشت لا نعلم گرفت

بر سموات و زمین حمل امانت عرضه شد

از گرانباری امرش پشت گردون خم گرفت

از حجاب قدس نورش در سرای انس تافت

دست فیضش دامن خاک از گل آدم گرفت

صوت انی جاعل در هفت بندنای چرخ

دم دمید و شش جهت آواز زیر و بم گرفت

نغمه قالوا بلی رجع الصدا شد از الست

کوس وحدت از زمین تا قبه اعظم گرفت

داد منشور خلافترا چون توقیع وجود

نام آدم زیب طغرای لقد کرم گرفت

دست عهدش عهده از موسای بن عمران ستد

پای امرش نغمه از عیسای بن مریم گرفت

الغرض از جمله ذرات جهان دست الست

عهده عهد تولای علی محکم گرفت

با تمام انبیا همراه بود اما نهان

شد عیان چون نوراحمد در جهان پرچم گرفت

چونکه دوران نبوت را نهایت شد پدید

عالم ایجاد را دور ولایت شد پدید

شد فروزان بر فراز طور نار موسوی

نفس رحمن گشت بر عرش ولایت مستوی

سوخت صد عجل خوار از برق تیغ آبدار

چون عیان شد ذوالفقار شه چو دست موسوی

آتش سینا تجلی کرد در طور وجود

گفت اناالحق آشکارا از درخت معنوی

رمح شه همچون عصای پور عمران در کشید

در دهان صد مار سحر و اژدهای جادوی

تکیه زن آمد فریدون باز براورنگ جم

باز بستد جم ز اهریمن نگین خسروی

بار دیگر پای بر سر چشمه حیوان نهاد

خضر رهبر کش قدم وامانده بود از رهروی

شرک را تن ناتوان شد، کفر را قوت ضعیف

شرعرا بازو توانا، دین حقرا دل قوی

دین حق بنهاد بر سر افسر شاهنشهی

شرع احمد کرد در برباز دیبای نوی

قبضه شمشیر شد منشور انزلنا الحدید

بر زبان تیغ روشن آیت باس شدید

نور لاهوتی عیان در مظهر نارسوت شد

شکل نارسوتی فروغ مجمر لاهوت شد

دیو در زنجیر شد ابلیس بی تدبیر شد

چاه بابل بار دیگر محبس هاروت شد

نوحرا کشتی ز طوفان بر سر جودی رسید

رسته ذوالنون پیمبر از دهان حوت شد

دست داود از فلاخن سنگ قدرت کرد سر

آفت جان و فنای قالب جالوت شد

دشت از خون عدو شد رنگ مانند عقیق

تیغ جوهر دار حیدر غیرت یاقوت شد

کاخ امکانی ز مهر نور حق رونق فزود

چاه ظلمانی مکان و مسکن طاغوت شد

تیغ کین از دست شاه اولیاء چون برق زد

شعله گفتی آفتاب خاوران از شرق زد

ذوالفقار شه بر آمد بار دیگر از غلاف

حیدر صفدر درآمد بار دیگر در مصاف

باز آن سیمرغ هستی شیر جهان شپهر فکند

باز آن عنقای وحدت بازگشت از کوه قاف

از خیال سطوتش شیر فلک خم کرد پشت

از نهیب شوکتش کاو زمین بنهاد ناف

چرخ کجر و از دم تیغ کجش شد راست رو

دور گردون بازگشت از راه جور و اعتساف

باز از شرع پیمبر خاست تذویر و نفاق

باز از دین محمد رفت کفر و اختلاف

باز آن ماه منور چهره بگشود از خسوف

باز آن خورشید خاور رخ نمود از انکساف

شد خلافت چون مقرر بر شه دین بوتراب

گفت کافر از اسف یا لیتنی کنت تراب

چون بنای سقف این طاق مقرنس کرده اند

نام حیدر زیب این کاخ مقدس کرده اند

بهر فراشی بدرگاه رفیعش قدسیان

در بر چرخ نهم دیبای اطلس کرده اند

تا صعود آرند سوی درگهش، از ساق عرش

تا فراز نه فلک نه جا معرس کرده اند

تا بداند رتبه خویش و نهد از سر غرور

از جنابش عرشرانه پایه واپس کرده اند

وهم را در کنه ذاتش لال وابکم ساختند

عقل را در وصف قدرش گنگ و اخرس کرده اند

بهر سا روج درش خاکستر افلاک را

قدسیان در کوره امکان مکلس کرده اند

تا همانند دو قوس از طاق و ایوانش شود

پیش کاران پشت گردونرا مقوس کرده اند

ختم این نامه بنام سرور عالم کنم

تاختام چامه را مشکین دم از خاتم کنم

از ازل چون سقف این کاخ زیر جد ساختند

طاق و ایوانش بلند از نام احمد ساختند

فاضل جسمش که بود از جان و دل، نی آب و گل

بر گرفتند و سپس روح مجرد ساختند

در مقام جمع جمع آید بجمع آنکه بفرق

پس جموع کون از یک نام مفرد ساختند

از محمد وز علی بهر سجود قدسیان

هیکل توحیدی اندر کاخ سرمد ساختند

عهد یزدانی که شد معقود از صبح ازل

باز در شام آبد از نو مجدد ساختند

از سلیمان پاسبان بر بامشان در آسمان

بهر زینت گاه نه چرخ ممرد ساختند

چون علی عین محمد شد، محمد از علی

آفریدند و علی باز از محمد ساختند

در شبستان تجلی چارده مصباح نور

از ضیاء حضرت معبود موقد ساختند

بهر قلبی چارده قالب معین داشتند

بهر ماهی چارده منزل ممهجد ساختند

در میان مهر و قهر و حب و بغض این دو هفت

خلق را از عالی و دانی مردد ساختند

قرعه هرکس بمهر افتاد از صبح ازل

هشت جنت را بر او وقف موبد ساختند

قسمت هر کس به قهر افتاد تا شام ابد

هفت دوزخ را بر او حبس مخلد ساختند

تزهت احبابشان را نقش بندان قضا

قصر امکانرا ز نه گردون مشید ساختند

از ولاشان بهر دست اویز خلق از ساق عرش

تا زمین حبل المتین دین ممدد ساختند

کلک گوهر سلک جان بخش حبیب اندر مدیح

از دم روح القدس گوئی موید ساختند

تیر دلدوز زبانش را بهنگام هجا

بر دل اعدادی دین سهمی مسدد ساختند

حوریان بر گردن اندر خلد زین دلکش سخن

عقدها از در و یاقوت منضد ساختند

نعت آن شاهی که گیتی نامه ای از کلک اوست

نظم و نثر اختران از کلک گوهر سلک اوست

شمارهٔ ۹ - در مدح حضرت امیر مومنان

صبح چون خورشید خاور سرز مشرق بر کند

ساقی خورشید منظر باده در ساغر کند

آفتاب می کند از مشرق ساغر طلوع

جلوه گاه بزمرا چون عرصه خاور کند

ساقی سیمین بدن از در درآید سرگردان

باده در مینا نماید عود در مجمر کند

زلف مشکین را پریشان سازد از سر تا کمر

مشکوی عشاقرا چون طلبه عنبر کند

طره جادوی او مه را بزنجیر افکند

حلقه گیسوی او خورشید را چنبر کند

کعبه ابرویش ار زاهد ببیند در نماز

می نپندارم که رو در قبله دیگر کند

کفر زلفش با چلیپائی چه زنار افکند

بیم اندارم که عالمرا همه کافر کند

چین ابرویش بکین خلق از چین تاختن

دست را بر تیغ و تیر و دشنه و خنجر کند

تار گیسوی پر از چینش ز تبت تا تتار

بسکه مشک افشان شود پر نافه اذفر کند

گاه بر دوش افکند زلف پریشان گه بسر

گاه از مشک سیه درع و گهی مغفر کند

عارضش گوئی ز بیم تیر دلدوز مژه

از دو گیسوی عبیر افشان، زره در بر کند

از وفا لعلش شراب زندگی بخشد بخلق

از خطا خطش بخون عاشقان محضر کند

لعل جان بخشش که میبخشد بخلق آبحیات

خضر را از تشنگی همراه اسکندر کند

گر ببیند قامتش را باغبان در صحن باغ

قامت شمشاد را از بیخ و از بن بر کند

نرگس مستش کشد خنجر بخون عاشقان

ترک چون سرمست گردد، دست بر خنجر کند

حقه گوهرفشان را چون گهر ریز آورد

محفل عشاقرا پر لعل و پر گوهر کند

پسته شکر شکنرا چون شکر ریز آورد

منظر احبابرا پر قند و پر شکر کند

خاصه در روزی چنین میمون که فراش قضا

عرش را زینت نماید فرش را زیور کند

نی غلط گفتم که از یمن چنین روزی سزاست

فرشرا صد مرتبت از عرش بالاتر کند

چهره خورشید را در محفل آرد عود سوز

زهره ناهید را در بزم خیناگر کند

مهر را مشعل فروزد، ماه را آئینه دار

شاهد افلاکرا هندوی رامشگر کند

بهر میلاد شهنشاهی که دست قدرتش

با دم تیغ دو سر کار جهان یکسر کند

برق تیغش گر کند بر خاطر گردون گذر

توده افلاکرا چون تل خاکستر کند

نار قهرش گر زند بر گلشن جنت شرر

چشمه تسنیم را چون شعله آذر کند

ابر لطفش قطره ای گر بر فشاند بر جحیم

نار دوزخ را زلال چشمه کوثر کند

از خیال تیغ او در چشم دشمن گاه خواب

هر مژه کار هزاران دشنه و خنجر کند

قهر او ابلیس را از چرخ گردد بر زمین

مهر او ادریس را بر چرخ گردون بر کند

آنکه گر رایش دهد فرمان بگردون مهر را

آورد از باختر بیرون و در خاور کند

آتش موسی پدید آرد ز سینای وجود

نفحه عیسی عیان از لعل جان پرور کند

نی غلط گفتم که گر خواهد بمیراند مسیح

زنده اش بار دگر از نفحه دیگر کند

پور آذر را در آذر افکند از امتحان

وانگه آذر را بر او چون چشمه کوثر کند

گنج پنهان راز امکان سر ایمان سر غیب

جمله را نوز ازل ظاهر از این مظهر کند

ماضی و مستقبل ایجاد و هم میقات کون

جمله را امر خدا صادر این مصدر کند

در کتاب جود و لوح بود و قرآن وجود

نام او را ذات حق سر لوح و سر دفتر کند

دشمنش گر فی المثل در رزم بر فرض محال

درع از انجم بپوشد چرخرا مغفر کند

صرصر تیغش دهد بر باد اوراق فلک

وین خم نیلوفری چون برگ نیلوفر کند

دفتر ایجاد را پیوند از هم بگسلد

مصحف افلاکرا شیرازه از هم در کند

پنجه قدرت نمایش چرخرا سازد دو نیم

چار تن یکجا عیان از جسم دو پیکر کند

رمح جان سوزش، سنان در چشم گردون بشکند

تیر دلدوزش گذر از دیده اختر کند

عقده راس ذنب را در کند از جوزهر

او جرا سازد حضیض و قطب را محور کند

عقرب افلاکرا از یک فسون افسون دهد

اژدهای چرخرا از یکنظر چنبر کند

این نه ماه نو که هر ماهش فلک بر فرق خویش

از کرامت گاه اکلیل و گهی افسر کند

کز نشان نعل بکران شهنشه آسمان

هر مه از عز و شرف این تاجرا بر سر کند

روزگارش گاه همچون بخت شه فربه کند

آسمانش گاه همچون تیغ شه لاغر کند

چون همای دولتش بال عدالت گسترد

بیضه افلاکرا پنهان بزیر پر کند

چون علم پرچم زند عالم همه بر هم زند

این جهانرا محو سازد، عالم دیگر کند

نوبهار دین حق را فارغ از بیم خزان

گلشن توحید را سر سبز و بارآور کند

لیل را سازد نهار، از دی بر آرد نوبهار

سنگرا سجاده سازد، خاکرا عنبر کند

خصمرا آواره سازد، دوسترا خوش دل کند

شرکرا بیچاره سازد کفر را مضطر کند

صعوه را با باز بر یکشاخ دمساز آورد

پشه را با باد در یکبزم هم محضر کند

گرگرا با میش در یک گله چوپانی دهد

وحش را باطیر در یک کاخ هم منظر کند

باز با تیهو بیک گلزار پرواز آورد

شیر با آهو بیک سرچشمه آبشخور کند

سم یکران سمندش پشت گردون بکشند

خام پر خم کمندش چرخرا چنبر کند

حلقه فرمانبری در گوش کیخسرو کند

طوق طوع و بندگی در گردن قیصر کند

از ضیاء مهر چهرش، سنگ لعل و درشود

کیمیای قدرتش خاک سیه را زر کند

در مدیحش تهنیت را میسزد روح القدس

این همایون چامه از شعر حبیب اذفر کند

شمارهٔ ۱۰ - برای دوست مسافری سروده شده است

ای بسته رخت و عزم سفر کرده زین دیار

یک کاروان دل پی او گشته رهسپار

او همچون مهر کرده غروب و ستاره وار

ما را سپید در ره او چشم انتظار

گر نیست آفتاب فلک پوی از چه روی

بر پشت چرخ گشته سوار آفتاب وار

گر مرکبش نه چرخ بود از چه رو چو چرخ

بگرفته آب و آتش و باد اندرو قرار

این گرنه چرخ، از چه بود آفتاب وار

وان گرنه مهر، از چه بود آسمان مدار

این گرنه چرخ، چرخ صفت از چه دیر پای

وان گرنه مهر، مهر نمط از چه پایدار

این گرنه مهر، از چه چو مهر است پر ز نور

وین گرنه چرخ، از چه چو چرخ است پر زنار

گر مرکبت سفینه نبودی، بدوختیم

از چشم خویش نعل بسمش ستاره وار

در کشتی بخار میفکن به دجله رخت

زیرا که بحر را نبود دجله ره گذار

بگذار تا ز دیده به سازم سفینه ات

وز اشک چشم دجله و از دود دل بخار

نی نی ز آب دیده من دجله بهتر است

کین اشک شور باشد و آن آب خوشگوار

الا که آب چشم من از شعر شکرین

شربت کنی که نیشکر آرد بجویبار

کشتی به بحر طبع برافکن که طبع تو

بحریست خوشگوار بعکس همه بحار

نی نی به بحر طبع مشو زانکه ترسمت

کشتی ز موج بحر نیابد ره کنار

ما را چو موج دیده بدنبال کشتی است

زین بحر موج زن که بکشتی کند گذار

بسیار دیده چشم که کشتی سوار بحر

هرگز ندیده بحر بکشتی شود سوار

دی رفت زانجمن ببهار و ندیده ایم

کاز انجمن بدی برود موسم بهار

از تلخکامی ار بزنی نشتر، از عروق

جوشد بجای خون همه زهرم چو کو کنار

سر سبزیم مبین که ز زهر درون مرا

تاج زمرد است بسر کوکنار وار

چشم تو را اصابه عین الکمال اگر

زد چشم زخمی از اثر چشم روزگار

غمگین مشو که اهل نظر را بسی سخن

با چشم نرگس است که دارد کمی خمار

دانیکه چشمت از چه برخ می فشاند آب

از بس بدو نگاشتی اشعار آبدار

مدح تو شعر نیست که دارای ز شعر ننگ

وصف تو نظم نیست که داری ز نظم عار

ارباب فضل را ز سخن پروری چه فخر

اصحاب علم را بزبان آوری چه کار

لیکن بحکم تربیت ما گهی سخن

گوئی ز نظم و نثر بعنوان اختیار

کلک تو کلک نیست که آهوی مشکریز

نظم تو نظم نیست که لولوی شاهوار

بنموده نیش و نوش بهم ضم بسان نحل

آورده زهر و مهره فراهم بمثل مار

شعر تو شعر نیست که اعجاز احمدی

نظم تو نظم نیست که الهام کردگار

در دست تو قلم بمثل چوب موسوی

در کام تو زبان بصفت تیغ ذوالفقار

مداح شاه ملک وجودی و نی عجب

از دست و کلکت ار شده اعجاز آشکار

باری دوای چشم تو را از طبیب عقل

دارم عجیب داروی نغزی بیادگار

کایدون چو سر نهی بدر طور موسوی

خلوتسرای وحدت و دربار افتخار

قبر امام هفتم موسی بن جعفر آنک

موسی بطوف قله طورش نیافت بار

تقبیل آستانه چو کردی چو هفت چرخ

زی طوف او چو کعبه بزن چرخ هفت بار

وانکه ز خاک مرقد او توتیا صفت

چون آسمان بدیده بکش اندکی غبار

تا چون ستاره چشم تو روشن شود که من

همچون ستاره تجربه کردم هزار بار

شمارهٔ ۱۱ - در مولود سید المرسلین خاتم پیغمبران

شامگان که شه خیل نجوم از خاور

کرد زی مملکت باختر آهنگ سفر

من آهنگ تفرج را از مشکوی خویش

اندک اندک بسوی دجله شدم راه سپر

دیدم از تاب خور افروخته چونان دجله

که همی ریخت بخاک از جگر آب شرر

عکس خورشید فرو هشته بروی دجله

سخت و ستوار یکی جسر مسلسل از زر

لیک جسری چونان صاف که گر مردم چشم

بنهد گام فرو لغزد از او پای نظر

بدر افکند از این پرده شب بازی باز

لعبتان بیمر، این هندوک بازیگر

از شب تیره چه لختی شد، برگشتم باز

بسوی مشکوی ویرانه و بگشودم در

در فرو بستم و بنشستم و بگشادم پیش

جزوه ای چند پریشان ز کتاب و دفتر

مه نبر خواسته و من بزمین ننشته

که مهم حلقه بدر کوفت چو مهر خاور

جستم از جای و گشودم در و بنهاد قدم

بدرون تنگ چو جانش بکشیدم در بر

گه بشوخی ز دهانش بشخردم چو قدح

که به تنگی بمیانش بگرفتم چو کمر

باده ای پیش نهادمش که گفتی خمار

بر کشیده است مگر زاتش سوزان جوهر

باده ای چونان کز فرط لطافت گفتی

عکس خورشید فتاده به بلورین ساغر

بمثل گفت خرد باده مگو خون پریست

که بجوش آمده در شیشه ز بس کرده مقر

آنچنان باده که گفتی ز زر سرخ مذاب

آب داده است مگر دهقانش از خوشه زر

یا که با خاکش آمیخته عقد لولو

با که از تاگش آویخته عقد گوهر

از گل روح و مراج خرد و جان و جود

از دل عقل و روان هنر و روح فکر

گفتم ای باده تو از نسل که زادی گفتا

آب خضرم پدر است، آتش موسی مادر

گفتمش تربیت از دست که دیدی گفتا

دست جمشید که از جام مرا داد خطر

علم و حکمت ز که آموخته ای گفتم، گفت

شرح این قصه دراز است از این ره بگذر

بافلاطون اندر میکده در مدرس خم

سالها بودم همدرس در آئین نظر

اوقلیدس ز من آموخت مگر هندسه را

که بتحریر کشید این همه اشکال وصور

پور سینا زمن آموخت همه دانش و رای

کایدر اندر گیتی شیخ رئیس است سمر

ریخت از شیشه چو در جام بلورین، گفتم

آب خشکی است در آمیخته با آتش تر

خورد باری دو سه پیمانه و پیمود بمن

بدو صد عشوه و صد ناز، دو پیمانه دگر

چون می از لب بگلو رفت و شد از جام بکام

نشاه باده دوید اندر مغزش چو فکر

چون خرد خانه تهی کرد و ز سر بیرن رفت

بر زمین زد کله از مستی و بگشاد کمر

خنده از گوشه لب، ناز هم از گوشه چشم

بنهادند ز مستی دو سه گام آنسوتر

در سخن گرم شد از نشاه مستی چونانک

هی بجای سخن از لعل لبش ریخت شکر

دیده باشی که چسان مست سخن میگوید

مست و مستانه سخن گفت همی از هر در

الغرض گفت یکی طرفه حکایت دارم

تازه و نغز چنان کز لب من شیرین تر

اندرین ماه یکی واقعه سخت افتاد

که ندیده است کسش در بتواریخ و سیر

هفته ای پیشترک در نهم ماه ربیع

فتنه ای رفت که بر خلق بیفزود عبر

حسن زاهد کش با عشق که شاهد بازی

بهمه خلق در آفاق از او گشته سمر

در نهان خانه دل خلوت عیشی کردند

که نیارست سوی خلوتشان باد گذر

بربط ورود و دف و عود و شراب و شاهد

مجمر و عود و رباب و نی و تار و مزمر

شهد و شمامه و بط، شیشه و پیمانه و جام

بلبل و بلبله و سنبل و گل، شمع و شکر

غمزه، ساقی و، فرح، باده کش و ساغر گیر

عشوه، رقاص و، طرب، چنگزن و رامشگر

می بخوردند و همی عربده کردند بهم

از طرب رقص کنان شب همه شب تا بسحر

سر نزد صبح نخستین که شب آهنگ خیال

سر فرا کرد ز بالین و روان از بستر

ناگهان دید که در خلوت دل مشغله ایست

که شده خاته ایجاد از او زیر و زبر

شد سراسیمه و آشفته سوی شحنه هوش

که عبث خفته آسوده بخلوتگه سر

شحنه هوش بر آشفت هم از بام دماغ

باعوانی دو ز قهر و غضب و کینه و شر

ناگهانی چو فلان خود را بی اذن دخول

اندر افکند بمشکوی دل و جان اندر

مستی از جای فروجست و گره برزد مشت

بر سرش زد که پریشان شد مغزش در سر

سر مجروح و تن خسته بیروح آمد

بر در عقل که ای میر عدالت گستر

این چه غوغا است که در ملک وجود افتاده است

از دو سه رند قدح خواره بی عقل و هنر

و الی عقل بطبل و علم و خیل و حشم

بر در خلوت دل برد دو صد گونه حشر

عشق سرمست بهمدستی سودا و جنون

حسن مخمور بپا مردی مستی و نظر

شورشی سخت مع القصه در افتاد، کزان

گشت شوریده همه لشکر و شهر و کشور

مفتی تقوی و شیخ ورع و قاضی زهد

بنشستند و نبشتند بدینسان محضر

که همه خلق بدانید که امروز جهاد

واجب آمد بجهان از پی نهی منکر

مسح و تخت الحنک و سبحه و مسواک و عصا

بگرفتند و برفتند سه شیخ رهبر

عامیان نیز ز دنبال مشایخ پویان

بر سر هر گذر افزون ز دو پنجاه نفر

بر در خلوت دل یکسره بردند هجوم

همه با خنجر و با چوب و عصا، تیر وتبر

برخی از بام و گروهی ز در و از روزن

بی محابا بگرفتند در خانه و سر

بشکستند و به بستند و بخستند همی

هر که دیدند بشمشیر و بگرز و خنجر

شکم خم بدریدند و کشیدند آنگاه

حمل شش ماهه می از رحم مام بدر

چون تن کشته بغلطید صراحی در خون

بسکه جوشید ز شریانش همی خون جگر

ساغر و مینا مانند سر کشته و تن

که جدا گشته به تیغ ستم از یکدیگر

این یکی چون سر ببریده که باشد بی تن

وان یکی چون تن افتاده که باشد بیسر

این تنی گشته جدا از سر خود بی شمشیر

وان سری گشته سوی از تن خود بی خنجر

عشق بیچاره بد بخت به همراه جنون

هر دو در دام فتادند و ندیدند مفر

سر یکحلقه زنجیر ابر گردن عشق

بنهادند ابر پای جنون آندیگر

بکشیدند بر سوائیشان در بازار

تا رسیدند بمسند گه شرع انور

بر در شرع ستادند خلایق انبوه

تا چه فرمان دهد و ثبت کند درمحضر

عقل و هوش و ورع و تقوی و زهد آوردند

محضری ثبت در او نام جهان سرتا سر

کین دو خوردند می و عربده کردند بهم

هوش را سر بشکستند و خرد را لشگر

شرع پرسید بآهستگی از عشق و جنون

که سخن راست بگوئید چون بوده است خبر

عشق افکند سر از خجلت در زیر و جنون

خاست بر پای که ایخسرو با شوکت و فر

سخن راست ز دیوانه بباید پرسید

گویمت بنده که از راستیم نیست گذر

من و یاری دو سه طرار و قدح خوار و حریف

همچو من بلکه، بدور از تو، ز من نیز بتر

عهد کردیم که از غره ماه ذی حج

لب نسازیم تر از باده تا سلخ صفر

این دو مه را که حرام است در او قتل و قتال

دامن آلوده نسازیم بخون ساغر

چون محرم شد و بر بست صفر بارو رسید

یزک ماه ربیع آن مه عشرت گستر

ما بهم گفتیم اکنون که بشد ماه حرام

عشرت و عیش حلال آمد بار دیگر

خاصه اندر نهم ماه که هر عصیانرا

تا سه روز آمده یرلیغ بعفو از داور

باده خوردیم و باین قید گرفتار شدیم

تو بده داد که هستی ملک دین پرور

شرع رو کرد بزهد و ورع و تقوی و گفت

که نکو گفت و صحیح است مر این نقل و اثر

پس بفرمود که زینهرسه ریا کار کشم

بمکافات ستمکاری ایدون کیفر

گفت آنگاه یکی سلسله از زلف بتان

بر کشیدند ز سبعون ذراع افزونتر

دست تقوی را، با پای ورع، گردن زهد

سخت و ستوار ببستند بزنجیر اندر

هفته ای رفت کنون کز ورع و تقوی و زهد

دم زند هر که، ببرند سرش با خنجر

گفتم ایماه مگر ماه ربیع آمد باز

گفت آری مگرت نیست از این قصه خبر

که مهین ماه مظفر که بود ماه صفر

با دو صد دبدبه و کبکبه و فتح و ظفر

هفته ای یکدوسه بل بیشترک، بیشترک

بازگشت او و برون رفت بآهنگ سفر

چون بشد ماه صفر ماه ربیع الاول

آمد از راه بخیل و حشم و شوکت و فر

چون خبردار شد از آمدن ماه ربیع

بیخبر آمد هم، فصل ربیعش باثر

بی قدح زیست در این فصل نشاید کردن

عوض می همه گر خون بخورد دانشور

این نه ژاله است که میریزد از فیض سحاب

وین نه لاله است که میروید از بطن حجر

کز خم چرخ رسد ساغر ما را باده

کز دل سنگ دمد باده ما را ساغر

سنگدل تر نتوان زیست در این فصل زکوه

که طرب را ز گل و لاله فرو بسته کمر

کم ز نرگس نتوان بود که با دیده کور

مست و بیخود ز دل خاک برون آرد سر

عیش را بهر تهی دست مگر در این فصل

از دل خاک دمد کاسه سیمین با زر

کم ز مرغی نتوان بود که در وقت نشید

از ورق دفتر و از شاخ نماید منبر

تهنیت را دهد آهنگ در این عید سعید

مژده مولد دارای جهان خیر بشر

امر کن اصل سخن خواجه هر دانشمند

روح جان، جان جهان، خاتم هر پیغمبر

آنکه بی فرمانش یک قطره نریزد ز سحاب

آنکه بی یرلیغش یک برگ نروید ز شجر

گر گند رشحه لطفش بدل سنگ گذار

ور کند شعله قهرش بدل خاک گذر

ار دل آن، همه روید بدل نار گیاه

ور ز دل این همه، ریزد عوض سبزه شرر

نام حزمش بنگارند اگر بر کشتی

روز طوفان شودش موج بدریا لنگر

گر نه از تیغش افتاده شرر در دل سنگ

تا قیامت ز چه خیزد ز دل سنگ شرر

گر نه از جودش افتاده گهر در کف ابر

تا قیامت ز چه ریزد ز کف ابر گهر

ایکه از تیغ تو خورشید همی دزدد آب

تا بدان آب دهد تاب بسنگ و گوهر

عالم از فیض تو مخلوق و تو نیز از عالم

که شجر روید از دانه و دانه زشجر

آدم از جود تو موجود و تو نیز از آدم

که ثمر زاید از شاخه و شاخه ز ثمر

عکس رخسار تو بود آنکه همی جست نشان

خضر در آب و در آئینه از او اسکندر

با خرد دوش سرودم مگر از محفل شاه

چرخ دوی است که بر خواسته اندر مجمر

ریخت چون دست قضا طرح زمین گردون

کرد از عزم تو کشتی زحزمت لنگر

لنگر از کشتی بگسست و فرو ماند بجای

کشتی از لنگر برید و روان گشت بسر

از تو آموخت فلک دانش را ورنه نبود

در فن علم طبیعی چونین دانشور

که زدانش بنهد آب درون آتش

که ز حکمت بدهد باد بدست چنبر

دشمن ار خواهد از پنجه حکم تو فرار

حاسد ار جوید از حطیه حکم تو مفر

چون دو گیتی همه را یکسره سر بر خط تو راست

بسوی ملک عدم باید کردنش سفر

از عدم نیز دو گام آنسو باید رفتنش

تا که از ملکت حکم تو رود بلکه بدر

که عدم گاه کند نیز در افهام مجال

که فنا نیز کند گاه در اوهام گذر

خود گرفتم که فلک خصمی احباب تو را

بندد از کاه کشان بر بمیان سخت گمر

ببر اندر کشد از حلقه انجم جوشن

بسر اندر نهد از بدر فروزان مغفر

هر سحرگه کشد از مهر فروزنده علم

هر شبانگه کشد از خیل کواکب لشکر

کند از ماه بهر مه ز پی جنگ و جدل

گاه شمشیر و گهی دشنه و گاهی خنجر

هیبت قهر تو یک لحظه زند بر چهرش

گه فتد مهرش زی باختران از خاور

هر سحرگاه ز دامان بردش خوشه سیم

هر شبانگه ز گریبان کشدش تکمه زر

هر سحرگاه نهد داغ نجومش بر دل

هر شبانگاه کند خاک سیاهش بر سر

حاش لله که کند خصمی احباب تو چرخ

خصمی خواجه چسان کرد تواند چاکر

کیست گردون که زحکم تو بگرداند روی

چیست انجم که ز رای تو به پیچاند سر

چرخ در کوی تو چونان عسس شب گرد است

که همی گردد بر گرد درت تا بسحر

یا که مانند یکی هندوک دربان است

که همه شب نهنند پیکر خود بر بستر

پاسبانانت شب و روز چراغ از مه و مهر

کین بنوت بکشد پاس پس از آندیگر

مهر اگر بنده درگاه تو نبود ز چه رو

صبح پیش از همه خدام نهد بر در سر

شب معراج که شبرنگ گران خنگ تو را

بره وادی افلاک در افتاد گذر

حلقه زرین از نعل سم یک رانت

پاره گردید در آن معرکه پهناور

کرد در گوش فلک نعل سم خنگ تو را

که در آویخته مانند آویزه زر

این همان بدرو هلال است که گاهی ملکش

طوق می سازد و گه باره و گاهی افسر

من چنین دانم کین قبه عالی بنیان

من بر این رایم کین گنبد گیتی پرور

قطره ای بود ز جود تو که بگرفت هوا

تا حبابی شد و بگرفت جهان سر تا سر

گر بنوک قلم از صورت جود تو دو حرف

بنگارند بسطح حجر و ساق شجر

من بر آنم که شود جوئی و زان جوی همی

جود جو شد عوض آب روان تا محشر

گر نهد نفحه ای از لطف تو در باغ قدم

ور کند رشحه ای از جود تو در ابر نظر

عوض لاله بروید ز دل آن، خورشید

بدل ژاله ببارد ز کف این، گوهر

طبع من روز ازل نامزد مدح تو شد

که حرامست بر او غیر مدیحت شوهر

جز علی ذات تو را نیست به گیتی همتا

جز علی شخص تو را نیست بعالم همسر

لیک در نسبت ذات تو با ذات علی

نکته ای هست که انصاف دهد دانشور

عکس روی تو در افتاد در آئینه غیب

گشت زانعکس عیان صورت ذات حیدر

آنکه گر هیبت تیغش گذرد در اوهام

بگسلد یکسره پیوند معانی ز صور

نکته ای از لب او هر چه معانی و حروف

نقشه ای از رخ او هر چه متافی و سور

ای که چون پای نهی در صف هیجا برکاب

لرزه افتد بتن شخص دو کیهان یکسر

چون سپر جای کند در پس پشت تو سپهر

چون عنان بوسه زند بر کف راد تو ظفر

اولین بنده که گیرد ز عنان تو قضاست

دومین بنده که پوید برکاب تو، قدر

تو نهی پای بر آن اشقر گردون پیمای

که روان تر ز خیال است و سبک تر ز نظر

عاریت از دم او کرده مگر پر طاووس

تعبیت در سم او کرده مگر تک، صرصر

دم نخوانمش که حورای جنانرا طره

سم ندانمش که جبریل امین را شهپر

عقل چون کرد مساحت بمسافت سنجید

از دم تیغ تو یک قامت تا قعر سقر

از دم تیغ شرر خیز تو گر پیغامی

بگذارد بسوی دشت و چمن باد سجر

عوض چوب گر از خاک بروید شمشیر

بدل برگ گر از تاک بر آید خنجر

بدل غنچه شود سبزه ز گلبن پیکان

عوض سبزه شود رسته ز گلشن نشتر

فی المثل گر جگر خصم تو سخت است چه سنگ

عاقبت از دم تیغت فتدش خون بجگر

نه دل خصم تو سر سخت تر از سنگ عقیق

نه دم تیغ تو کم تاب تر از تابش خور

نه عجب گر شود از معدلت تیغ تو جان

در تن خصم دو نیمه بمثال پیکر

مشکل افتاده مرا کار بمدح تو شها

گرچه از مدح توام نیست به هر حال گذر

گر ز عزم تو برم نام ببرد خامه

ور ز رزم تو کنم شرح بسوزد دفتر

پس بهرحال مدیح تو چه ممکن نبود

مرمرا ترک مدیح هو تو بسی اولی تر

من بدین خامه ببریده بی کام و زبان

من بدین نامه شوریده بی نام و خطر

نه عجب گربه ثنای تو بیارم خورشید

نه عجب گر بمدیح تو بریزم اختر

زانکه از گردون در وصف نیم من قاصر

زانکه از گیتی در مدح نیم من کمتر

چکنم دوخته طبع من از قد جهان

هست افزون و ببالای تو نبود در خور

فرق طبع من تا بحر همین مقدار است

که از این لولوی خشک آید وزان لولوی تر

مهر گردون را با خامه من یک سخن است

که از آن گوهر کان خیزد، از این کان گهر

این نه شعر است و نه سحر است و نمیدانم چیست

که هم از شعر برون است و هم از سحر بدر

خامه من بمثل سختی و دشواریرا

آهنین پتک بود من نیم ار آهنگر

خسروا داده در این ماه همایون که بود

مه میلاد خداوند جهان پیغمبر

دولت و مرحمت و نصرت و الطاف تو داد

یکمین بنده دیرینه یکی بنده پسر

پسری داده که در نسبت با دختر طبع

هر دو زادستند از یک پدر و دو مادر

دارم امید که لطف تو برادر را نیز

بگذارد بمن از یمن قدوم خواهر

ای مهین سید من تهنیت جد ترا

کردم انشاد بدین لطف و خوش در محضر

تاز طول سخنت می نشود طبع ملول

نکته گویم اجازت بود ار، زان سرور

هم بجان تو که ز الطاف خدای دو جهان

دو جهان جان بنهفته است بیک پیکر در

که مرا عزم بدانست که پیرایش نظم

شست و پنجه را افزونتر نمایدبشمر

لیک ننوشته یکی شعر که از دست زمام

بگسلد طبع و بگوید ز دو صد افزونتر

عذر تکرار قوافی نه در این چامه سزاست

کز دو صد نیز فزون است به تخمین نظر

شمارهٔ ۱۲ - در ستایش شاه دین امیر مومنان

قدح بیار که امروز نه خم دوار

زجوش باده عیش است چون قدح سرشار

بیار می که گنه را نکرده استغفار

رسید مژده غفران ز حضرت غفار

گرت بود ز حساب و شمار فردا بیم

بیار جام می امروز بی حساب و شمار

شد از شماره فزون جام و پاره کن تسبیح

بود که رشته اش آید بکار رشته تار

کجاست صوفی بد اعتقاد بی ناموس

کجاست شیخ ریا کار می پرست آزار

که از ردا فکنم بربدوش آن پالان

که از حنک بزنم بر دهان این افسار

کشان کشان برم اینرا بکوچه رندان

دوان دوان کشم آنرا بخانه خمار

دو اسبه کرده بیکره مگر سه منزل طی

که پای باده بود از حباب آبله دار

ز خم بکام سبو وز سبو بخاطر جام

سپرده راه و کنون در قدح گرفته قرار

کهن حریف قدح نوش میفروشم دوش

لبان لعل بدین نکته داشت گوهربار

که عقد دختر رز را روا بود امروز

حضور قاضی و مفتی بمجمع حضار

که در نکاح بفتوی احمد حنبل

بود دو شاهد موثوق لازم الاحضار

بحل مشکل این مسئلت ز مفتی شهر

بجستجوی شدم تا بخانه خمار

بدیدمش که ز مستی برفته کار از دست

بدیدمش که ز سستی بماند دست از کار

بدیدمش چو سبو سر نهاده بر سر دست

بدیدمش چو قدح لب نهاده بر لب یار

زبسکه خورده می و کرده قی چو اشتر مست

زجوش کف بلب آورده و گسسته مهار

بجای خرقه تدلیس بر سرش برنس

بجای سبحه تزویر در کفش زنار

فضای ساحت میخانه آنچنان روشن

ز عکس باده و جام بلور و لعل نگار

می از شعاع برآورده چون امیر شجاع

بکین دشمن نا اهل دشنه خونخوار

تهمتنی که بیک شعله برق خنجر او

بر آرد از دل صد خرمن نفاق، شرار

تهمتنی که کشد نوک خنجر دو سرش

چو ذوالفقار دو سر کیفر از دل کفار

چنان به تیغه خنجر ز ریشه بخل نفاق

فکند کش نه بر آید دگر نه برگ و نه بار

بیاض نقطه بینش سواد چهره قلب

جمال فسق و فجور و کمال عیب و عوار

ز فیص صحبت خیر البشر بغیر از شر

نبود حاصل آن بد نهاد بد کردار

که کجروش نبرد ره بگردد ار تاحشر

بگرد نقطه مقصود چون خط پرگار

چه سود مغز جعل را ز نکهت گلشن

چه سود نقد دغل را ز صحت معیار

اگر ز خط شعاعی بدست گیرد کور

عصا چه فائده چون می نباشدش دیدار

و گر زچشمه خورشید سازیش عینک

چه سود روشنی آنرا که دیده باشد تار

چه سود تیره گهر را ز تابش خورشید

چه سود شوره زمین را ز ریزش آزار

شود ز تاب رخ آفتاب روز افزون

سپید جامه چرکین شبیه رخ قصار

ولی زتابش خورشید فایده این بس

که بازدید کند دیده اولی الابصار

شبه زمشک و شب از روزو آهن از فولاد

گهر زسنگ و صدف از خزف ز گلبن خار

ز چهر اهل صفا کور دل چه خواهد دید

که عکس آه در آئینه نیست جز زنگار

همین نه تنها اکنون که در همه اوقات

همین نه تنها ایدون که در همه اعصار

هر آنکه جست تولا بدعوت باطل

هر آنکه کرد تبرا ز دعوت اخیار

حلول روح وی است اندر آن همه اجسام

بروز ذات وی است اندر آن همه ادوار

گهی بعشوه ابلیس و گه بصورت دیو

گهی بهیکل طاووس و گه بجلوه مار

گهی زده ره آ دم بدانه گندم

کهی زده ره حوا بعشوه بسیار

گهی بهیکل شیطان زسجده آدم

قبول امر خدا را نموده استنکار

گهی بصورت قابیل شد برادر کش

گهی بهیکل کنعان ز نوح کرد فرار

گهی بشانه ضحاک از فریب و فسون

چو مار گشته و از خلق بر کشیده دمار

بقوم لوط گهی منکر و گهی منکر

به قوم هود گهی بنده و گهی سالار

گهی بهیکل فرعون و گاه در هامان

گهی بسامری و گه بشکل عجل خوار

گهی چو مزدک آورده کارنامه برون

گهی چومانی بنموده بارنامه نگار

زنسرو و دو یعوق و زجبت و از طاغوت

منات و غری و لات و زهربت پندار

غرض وجود وی آمد بآیه قرآن

مراد ذات وی آمد ز معنی اخبار

هر آنچه زشت بعالم از او بود که بود

خمیر مایه سجین و طینت اشرار

بهزل چند گرائی حبیب آن بهتر

که ختم نامه کنی نام حیدر کرار

بیا که مشرق طبعم بمدحت شه دین

چو آفتاب فلک گشته مطلع الانوار

زهی اساس شریعت بعدل تو محکم

زهی بنای حقیقت بعلم تو ستوار

ز برق تیغ تو یک شعله برق در آذر

ز ابر جود تو یک قطره ابر در آزار

بگو ستاره که همچون گدا بخوان تو چرخ

گشوده چشم مگر لقمه ای کینش ایثار

سخن ز قهر تو بنگاشتم که ناگه زد

بجای دود ز نوک قلم زبانه شرار

بدان رسیده که یکباره بر زند آتش

بجان نامه و دست و زبان نامه نگار

چو نام لطف تو بردم که جوش زد ناگه

هزار چشمه حیوانم از قلم یک بار

سخن ز رمح تو راندم که ناگهان قلمم

چو چوب موسی عمران گذشت هیکل مار

قلم ز تیغ تو گفتا سخن که ناخن من

درنده گشت چو چنگال ضیغم خونخوار

بروز رزم تنت را نه درع داودی است

که درع را چکند شرزه شیر خصم شکار

که روح حضرت داود گشت از حیرت

هزار چشم و بقد تو دوخت جمله هزار

خیال تیغ تو در دیده گر نماید رسم

گمان رمح تو در خاطر ار کند اخطار

شود بچشمش هر مژه خنجر خون ریز

شود بچشمش هر موی نیزه ای خطار

نخست بر تن خصم تو آنکه گریه کند

بود زره که بصد چشم گردد او خونبار

بگاه پویه که یکران سمند پویانت

کند فضای ازل تا ابد بکی مضمار

هنوز از دم او بر ازل بود سایه

هنوز از سم او بر ابد نشسته غبار

که از ازل با بد در گذشته راه نورد

که از ابد بازل بازگشته راه سپار

شها توئی که ز حزم تو شد زمین ساکن

شها توئی که زعزم تو شد فلک سیار

به تند باد شدی یکزمان همه گیتی

اگر چو عزم تو میبود باد در رفتار

بناف شیر فلک رفته بود گاو زمین

اگر چه حزم تو میبود کوه سنگین بار

هزار بار ز خورشید و روز روشن تر

به پیش اهل نظر سایه تو در شب تار

خیال سایه مژگان تو بدیده مهر

نمود خط شعاعی بدیده نظار

بمهر روی تو خورشا چو ذره نا پیدا

ببحر جود تو دریا چو قطره بیمقدار

دو حرف جود تو بنگاشتم که جوئی شد

ز نوک خامه و جوشید از او بسی انهار

چو جوی نهر شد و نهر بحر دانستم

که طبع من ز چه آورده گوهر شهوار

بدین قصیده شها یکنظر به لطف ببین

که بحر طبعم هی گوهر افکند به کنار

بسان شهد و شکر هزل همزبان باجد

مثال شمع و شرر نور همعنان با نار

گهی ز رزم حکایت کند گهی از بزم

گهی ز روم روایت کند گه از تاتار

گهی ز شیخ کند گفتگو گه از راهب

گهی ز مسجد و گاهی ز خانه خمار

در این قصیده چو انعام شد قوافی اگر

مکررات ز تکرار هیچ باک مدار

که نشر مشک کند نافه چو کنی تضویح

که صاف شهد شود قند چون کنی تکرار

سزا بود که بر اوراق شاخه طوبی

بکلک نور کند نوری قصیده نگار

همیشه تا که بود برگ ریز وقت خزان

هماره تا که بود سبزه خیز فصل بهار

همیشه تا که ز گلشن درین بروید گل

هماره تا که ز گلبن در آن برآید خار

همیشه تا که درخت اندرین بریزد بر

هماره تا که نهال اندر آن بر آرد بار

همیشه تا که زند برق خنده درآذر

هماره تا که کند گریه ابر در آزار

محب آل علی همچو گل بود خندان

عدوی آل علی همچو خار بادا خور

همیشه این بود از عمر خویش بی بهره

هماره آن بود از بخت خویش برخودار

همیشه این یک از دلخوشی بخندد سخت

هماره آن یک از ناخوشی بگرید زار

هماره ساغر این از می طرب لبریز

همیشه کاسه آن از شراب غم سرشار

همیشه چهره این یک زتاب می گلگون

هماره دیده آن یک ز جوش دل خونبار

شمارهٔ ۱۳ - در تهنیت عید غدیر خم

روزگاری است که از جور خزان، فصل بهار

بار بر بست و بیکبار برفت از گلزار

سبزه از باغ بشد سوی عدم راه نورد

غنچه از راغ بشد سوی سفر راهسپار

گل ز گلزار بصد خون دل آمد بیرون

لاله از باغ بصد خون جگر کرد فرار

غالبا عهد گل و صحبت ابنای زمان

چون شب وصل و دم عیش نپاید بسیار

و این عجبتر که در این سردی دی شعر حبیب

کار آتش کند اندر دل و جان هشیار

شعر من آتش سرد آمد و آب سوزان

که چو آب است ز سردی وز گرمی چون نار

زسم چرخ است که آبان و دی اندر هر سال

بجهان گام زند در پی نیسان و ایار

کرده اوراق چنان دفتر ما باد خزان

که مگر سال دگر جمع شد دیگر بار

هفته ای بیش نپاید بچمن صحبت گل

همچو هم صحبتی سیمبر گلرخسار

غنچه نگشود لب از بهر تکلم که ببست

روزگارش دهن از خنده و لب از گفتار

از دم سرد خزان روی چمن زرد چنانک

زعفران کرده تو گوئی بگلستان انبار

زعفرانی نه کز او خنده و تفریح آید

زعفرانی که از او غصه و رنج آید بار

گر نه هر شاخ شجر دست کریمی است چرا

آستین کرم افشانده که ریزد دینار

عمر شب عهد شباب است که در عین کمال

از جوانی همه نقصان رسدش آخر کار

اول جدی و شب از روز بهنگام سحر

پیله ور وار کند نسیه شبی مشک تتار

تا بآئین تجارت بنجوم و اقساط

بدهد در ثمن او زر سنجیده عیار

تا پسین ماه که آید سرطان روز بروز

ریزدش در بترازو بقرار تجار

آن دهد زر که ستاند بدلش مسک سیاه

این دهد مشگ که گیرد عوضش رز نضار

زر سنجیده این یک همه روز روشن

مشک پیچیده آن یک همه گی از شبه تار

در دلم بود که چون سبزه دمد در گلشن

در سرم بود که چون لاله چمد در گلزار

عشوه پرداز شود چون بچمن چهره گل

ارغنون ساز شود چون بد من صوت هزار

باغ از غنچه شود غیرت مشکوی ختن

راغ از سبزه شود حیرت آهوی تتار

دشت از لاله شود سرح چو صحن شنگرف

کوه از سبزه شود سبز چو سطح زنگار

من و با یکدوسه مشکین نفس صاحب طبع

من و با یکدوسه شکر سخن شیرین کار

همه در فن ریاضی بمثل اقلیدس

همه در علم طبیعی بصفت بهمن یار

بر سر سبزه بنوشم همه جا ساغر می

بر لب آب بریزم همه دم جام عقار

صبحدم مهر صفت چتر زنم در گلشن

ای مگه ابر غطا خیمه زنم در گلزار

گه به بینم برخ لاله و گه برخ دوست

گه ببوسم ز لب غنچه و گه از لب یار

صبح چون آب روان سر بنهم در صحرا

شام چون باد صبا پا بنهم در گلزار

گاه چون نهر بغلطم بمیان گلشن

گاه چون سبزه برویم ز شکاف دیوار

گاه چون لاله زنم گام بصحن گلشن

گاه چون مرغ نهم گام بطرف کهسار

هی از این شاخ بدان شاخ پرم چون قمری

هی از این باغ بدان باغ روم همچو هزار

الغرض روز و شب و شام و سحر چون نرگس

نشود باز دو چشمم دمی از خواب خمار

من بدین عزم که امسال بگیرم مهلت

بهر خود یکدوسه روز از فلاک کجرفتار

تا ز بیفرصتیم فصل بهاران امسال

نرود بیهده از دست چه پیرار و چه پار

تا می از خم بسبو ریختم از شیشه بجام

گل ز کلزار سفر کرد و بشد فصل بهار

سبزه شد سرد و چمن زرد و گلستان بیورد

باغ پژمرده گل افسرده و گلشن بیمار

حالیا بر سر آنم که پی سوگ ربیع

مجلس تعزیتی ساز دهم ناهنجار

بد هم قهوه بنظاره ولی از صهبا

بنهم جزوه و سی پاره ولی از اشعار

هی بگوئیم پی فاتخه از ناله و درد

رحم الله بهارا رحم الله بهار

فکر بکری رسدم باز مگر در خواطر

بهتر از تعزیه و سوگ و غریو و تیمار

که خیالی کنم و طرح نوی ریزم باز

من بر غم فلک کجروش بد کردار

بی گل و لاله یکی باغ کنم طراحی

که بر او رشک برد لاله و گل در گلزار

چمنی سبز کنم تازه چو باغ مینو

دمنی طرح دهم سبزه چو دشت فرخار

صحن مشکوی کنم باغچه مشکین بوی

ساحت خانه کنم انجمنی سنبل زار

هیچ دانی چکنم تا شود این کار درست

هیچ دانی چکنم تا برم این حیله بکار

بکف آرم بتکی سر و قد و سنگین دل

گلرخ و مهوش و نسرین برو سیمین رخسار

سازم از لعل لبش باغچه ای پر غنچه

آنچنان لعل که ریزد شکر اندر گفتار

باغبان گو ببرد لاله از این صد خرمن

خوشه چین گو بچند سنبل از آن صد خروار

خانه را سبز کنم از خط او چون گلشن

بزمرا زیب دهم از رخ او چون گلزار

تا شود از رخ و زلف و لب و اندام و قدش

صحن مشکوی چو گلزار پر از نقش و نگار

بر سر سبزه خط و گل رویش نوشم

روز و شب، شام و سحر باده گلگون هموار

هی رخش بینم و هی جام نمایم لبریز

هی لبش بوسم و هی ساغر سازم سرشار

هی لبش بوسم و نوشم می بر رغم خزان

هی رخش بینم و جویم گل بر جای بهار

ای بت خلق فریب ای گل صد برگ حبیب

ای زده راه شکیب از دل عاشق یکبار

ای قدت سرو چه سروی که بود نسرین بر

وی لبت لعل چه لعلی که بود شکر بار

ایدو زلف تو چه سنبل همه پرتاب و شکن

وی دو چشم تو چه نرگس همه پر خواب و خمار

ای گل روی ترا باد صبا مجمره سوز

وی مه چهر تو را مهر فلک آینه دار

بر زبان قلمم از لب لعل تو شبی

سخنی رفت مگر از سر مستی یکبار

خامه شد نیشکر و شد شکرستان نامه

من چو طوطی شده شیرین سخن و شکر خوار

دفتر من شده دانی زچه بنگاله هند

که ازو قند بآفاق رود بار ببار

هر شبی شعر کنم نظم و بقناد برم

تا کند نقل و فروشد سحرش در بازار

وین عجب تر که شبی بر سر دفتر قلمم

نام گیسوی پریشان ترا کرد نگار

ناگهم خانه چو کاشانه افسون خوانان

گشت پر عقرب جراره و پر افعی و مار

او همی نیش بدل میزد و من از رندی

هی بر او منتر و افسون بدمیدم ز اشعار

تا بکی خواب کنی نقش نهی بر مسند

تا بکی صبر کنی روی نهی بر دیوار

سخت غمگین شده ام باده بده بی ابرام

سخت پژمان شده ام بوسه بده بی اصرار

موسم خم غدیر است که با خم و غدیر

خورد باید می بر رغم سپهر غدار

وقت آنستکه یکسر همه اسرار وجود

بی میانجی شود از قالب خاکی اظهار

وقت آنستکه از امر خدا پیغمبر

از جهاز شتران منبر سازد ناچار

پس بیرلیغ خداوند و به تبلیغ امین

مدحت حیدر کرار نماید تکرار

خانه پرداز عدم سر سویدای قدم

معنی نون و قلم صورت ذات دادار

نقشه نقش نبوت که بود روح وجود

نقطه بای مشیت که بود آخر کار

اولین آیت توحید کتاب ایجاد

آخرین غایت تایید خطاب اسرار

آنکه با قدرت او دست قدر بیقدرت

آنکه بار تبت او قدر فلک بی مقدار

بسوی نقطه ذاتش نبرد راه عقول

تا ابد گر بزند دور چه خط پرگار

ایکه از قوت تدبیر تو شد شرع متین

ویکه از قبضه شمشیر تو شد دین ستوار

خطه جاه تو را هشت فلک یکدرگاه

صحن درگاه تو را هفت زمین یکدربار

ادهم عزم تو را دست فلک قاشیه کش

ساحت بزم تو را مهرسرا مشعله دار

دفتر فضل تو را دست قدر چامه نویس

مصحف عز تو را کلک قضا نامه نگار

نامه علم تو را شصت ازل خامه تراش

صفحه نعت تو را دور ابد صفحه شمار

کاخ احسان تو را چرخ و فلک مائده چین

ساحت خوان تو را خلق جهان زائده خوار

صحن ایوان تو را روی زمین یک مسند

خنگ جولان تو را سطح فلک یک مضمار

جنت از گلشن لطف تو یکی تازه نهال

دوزخ از آتش مهر تو یکی تیره شرار

ابر از فیض کف راد تو شد گوهر ریز

آب از عکس دم تیغ تو شد جوهر دار

در صدف قطره نیسان تو کنی مروارید

در رحم نقطه انسان تو نمائی جاندار

قطره آب شد از فیض تو مهری روشن

رشحه ابر شد از لطف تو دری شهوار

شش جهت بر درکاخ تو یکی مسندگاه

نه فلک بر سر خوان تو یکی صاحب کار

بر سر خوان تو خورشید بود کاتب خرج

بر دربار تو جمشید بود حاجب بار

دعوت خوان ترا کلک قضا رقعه نویس

سفره جود تو را دست قدر خوانسالار

خطه ملک تو را صحفه گیتی سامان

خیمه قدر تو را دیده انجم مسمار

از ازل خورده قضا از کف قهر تو فلک

که بود تا ابد اندر سر او رنج دوار

دشمن از بیم دم تیغ تو سر تا بقدم

یکدهان باز کند تا که بگوید زینهار

سالها مهر بصد خون دل و لخت جگر

پرورد دانه یاقوت خوشابی شهوار

تا بصد خجلت و شرمندگی از روی نیاز

کند از عجز بخاک کف پای تو نثار

تو بر او دست نیالوده و نگشوده نظر

کنیش خاک صفت در ره درویشان خوار

شبی از هیبت قهر تو نسیم سحری

سخنی گفت باطفال چمن در گلزار

جگر لاله شد از داغ جگر سوز سیاه

بس چکید از ورق غنچه و گل ریخت زبار

در دل باد در افتاد ز هیبت خفقان

چشم نرگس یرقان کرد و ز غم شد بیمار

مگر از تیغ تو آموخت فلک این گردش

مگر از تیر تو اندوخت سپهر این رفتار

که بود قاطع آمال ز بس زود گذر

که بود فاتح آجال ز بس زود گذار

گرنه حزم تو بود محور گردون ریزد

بیکی لحظه ز هم منطقه و قطب بدار

دوش از حالت مهر و مه گردون کردم

این سخن را ز یکی اهل خرد استفسار

گز چه گه گاه شود مهر پذیرای کسوف

وز چه هر ماه شود ماه طلبکار نزار

مه گردند شود بی کلفی زار و نژند

مهر تابنده شود بی سببی تیره و تار

گفت این هر دو دوسکه است که در تاب چرج

میزند دست قضا هر شب و روزش هموار

این یک از سیم دلفروز مصفا در هم

وان یک از زر فلک تاب منقش دینار

دست دارای جهان پادشه کون و مکان

بس زر و سیم بسنجیده زند بر معیار

گر بود ناسره و قلب شود تار و سیاه

ور بود صاف و درشت آید بیرون ز غیار

خلق گویند که در غزوه خیبر چون زد

ضربت تیغ تو بر فرق عدو برق شرار

هیکل تیغ تو در چشم دو پندار دوبین

از یک آورد پدیدار دوو از دو چهار

راست رو تیغ کجت کرد چنان عدل که هوش

گشت دو نیم برابر بسر اسب و سوار

حق بگفتا که سراقیل نگهدار یمین

شود از شخص تو میکال نگهدار یسار

پر سپر سازد از تیغ تو جبریل مباد

که کند از شکم گاو و دل حوت گذار

لیکن این نکته بمیزان خرد نیست مرا

چون نکو مینگرم صافی و سنجیده عیار

کیست میکال که بازوی تو گیرد در رزم

یا سرافیل که نیروی تو دارد از کار

کیست جبریل که سازد سپر تیغ تو پر

که بریزد پر و بالش ز تف تیغ و شرار

گر نه حلم تو نهد پا بمیان در صف رزم

نیست در قوت بازوی ملایک این کار

مرغ تیر تو چه مرغی است که اندر صف رزم

عوض دانه همی روح چند با منقار

خصم دلریش بد اندیش بحیلت سازد

همچو آتش اگر از بیم تو در سنگ حصار

تیغ پولاد تو از سنگ بر آرد جانش

بطریقی که کشد از جگر سنگ شرار

خواهم انشاد مدیح تو ولیکن چکنم

که مرا مایه نی و مدح تو کاری دشوار

که بیاض آرم اگر از همه اوراق شجر

که مداد آرم اگر از همه امواج بحار

عرش و کرسی فلک و چرخ شود مادحه گوی

جن و انس و قلم و لوح شود دفتر دار

نشود مدحت تو گفته یکی از اندک

نشود وصف تو بشمرده کمی از بسیار

شد ثناگوی تو حق راوی مدحت جبریل

شاه دین ختم رسل خواجه کل نامه نگار

شمارهٔ ۱۴ - در ولادت محمود حضرت احمد مختار و خلافت مسعود حیدر کرار

سخن مگو که نبینی ز هیچکس آزار

چرا که مهر خموشی است خاتم زینهار

یکی بگوی و دو بشنو که داده حضرت حق

دو گوش بهر شنو یکزبان پی گفتار

چو تیغ هر که سراسر زبان بود دائم

به پیش خلق بود سر بپا فکنده و خوار

خلاف آنکه سرا پاش گوش همچو صدف

که حقه ایست لبالب ز گوهر شهوار

براز داری چون خامه باش کش تا تیغ

بسر نرفته نیارد ز دل بلب اسرار

نه همچو نامه که چون برلبش نهی انگشت

کند صحیفه جان باز و راز دل اظهار

در این دو ساعت عشرت بحکمت داور

در این دو روز معیشت بصنعت دادار

چهار دشمن دیرین بهم برآمده دوست

چهار خصم پر از کین بهم برآمده یار

که تا نظر کنی از دست هم کشند زمام

که تا نفس کشی از شست هم برند مهار

ز چار سوی خوری لطمه های باد فنا

تو در میانه این چارموج کشتی وار

چو یکدرخت که بندد بچار سیل طریق

چو یک چراغ که گردد بچار باد دو چار

بهرزه چند کنی پای باد را زنجیر

بخیره چند کشی راه سیل را دیوار

بیاوه چند کنی آب سوده در هاون

بحیله چند کنی باد بسته بر مسمار

دمی نرفته دگر دم رود ز عمر که هست

چو ذوالفقار دو دم چرخ، قاطع الاعمار

مخسب یکنفس اندر سحر که خواهی داشت

شبی که صبح قیامت مگر شوی بیدار

باضطراز چو میبایدت گذشت و گذاشت

باختیار در آغاز بگذر و بگذار

چنان ز باد فنا شمع خود شود خاموش

که روی روزنه بینی بخواب در شب تار

چنان ز سیل اجل کاخ تن شد ویارن

که بوم نیز نسازد در او مکان و قرار

زهم بپا شد گیتی چو مرده دیرین

بهم به پیچد گردون چو صفحه طومار

چنان صحیفه گردون زهم شود اوراق

که می بکار نیاید بکاغذ عطار

یکی بکوی خموشان گذار پا و به بین

نوشته بر سر الواحشان بخط غبار

که پای بر سرم آهسته تر بنه که تو نیز

بجای پای نهی سر در این مغاک و مغار

اگر زخون دل گلرخان نمیخورد آب

چرا همیشه بود سرخ گونه ناوک خار

منه خیال بر این آبگون محیط فلک

که چون حباب بر آب و هوا گرفته قرار

که زود بشکندش سنگ فتنه شیشه عمر

چو باد هر که در آید در آبگینه حصار

زمین چو تخته نرد است و آسمان لیلاج

تو طفل کودک و لیلاج پیر بس پر کار

زمهر و مه بکفش کعبتین و چیده بسی

در او سپید و سیه مهره ها ز لیل و نهار

اگر برد بستاند وگر بری ندهد

کز این حریف دغل هیچکس نبرد قمار

چه بی وفا است عروسی که صد هزارش شوی

چه بی صفا است صدیقی که صد هزارش یار

زماه نو شد ابروی او سفید و هنوز

کشد ز قوس باز و سمه از زنگار

ز نافه غسق افشانده مشک بر گیسو

ز سرخی شفق آورده غازه بر رخسار

بسر کشیده گه از حیله چادر نیلی

بسر فکنده گه از مکر معجر گلخار

بدیده سرمه کشد از سیاهی دیجود

بچهره طره گشاید زعقرب جرار

برخ نگار کشد از شراره آتش

به روی زلف نهد از ستاره دم دار

چو بست نقشه این کاخ خامه نقاش

چو کرد صورت این خانه پنجه معمار

ز خشت فقر و فنا بست طاق این گنبد

ز خاک جور و عنا کرد فرش این دربار

مسوز دست بهر خوان چو دسته کفگیر

مدوز چشم بهر در چه چشمه معمار

که گر شوی همه چشم طمع چه پرویزن

که گر شوی همه دندان حرص همچو انار

سپهر بر سرت آخر ز غم به بیزد خاک

زمانه پوستت آخر ز تن بدرد زار

چو آفتاب مزن در فضای هر خس گام

چو عنکبوت متن بر سرای هر کس تار

ز موج حادثه چون بحرچین بجبهه مزن

ز برق نائره چون ابر خون ز دیده مبار

نبرده سختی نادان کجا شود دانا

نخورده سوهان آهن چسان شود هموار

هر آنچه دیر نپاید مشو بدان شادان

هر آنچه زود سر آید مباش از آن غمخوار

چه شعله خاک نشین شد چه موج باد و چه آب

چه چشم واهمه بین شد چه رنگ نور و چه نار

بره نماتی گم گشتگان منزل دل

شنیده ام سخنی خوش ز کاروان سالار

که پای لنگ بود وقت دیر و منزل دور

اگر سبک نکنی کی رسد بمنزل بار

مرا که سال بسی میرسد ز عمر اکنون

بود بدیده ز سی ماه تیره تر دیدار

چو مخملم همه تن مژه لیکن از پی خواب

چو نرگسم همه سر دیده لیک بهر خمار

ز بسکه گشته دلم از هوای دنیا پر

چو چرخ خم شده پشت از تحمل اوزار

اگر چه هیچ ندارم و لیک خورسندم

بمهر خواجه و لطف ائمه اطهار

که نقش صورتشان چون بدل کنم تصویر

که حرف مدحتشان چون بلب کنم تکرار

شود هزار بنان مویم از پی تحریر

شود هزار زبان طبعم از پی گفتار

اگر نه باورت آید بدین قصیده نگر

اگر نه باورت آید چنین چکامه نگار

چه خواست صورت امکان برآورد مستور

چه خواست طلعت یزدان بر افکند استار

چو خواست یوسف کنعان جان ز چاه عدم

شود بمصر وجود از شهود در بازار

کند ببزم وجود از سرای جود گذر

کند بکاخ شهود از فضای غیب گذار

گشاید از خم ابروی خویش چین و شکن

بشوید از سر گیسوی خویش گرد و غبار

نهاد بوته ای از چرخ کیمیاگر صنع

در او ز مهر فروزان فروخت شعله نار

کشید جوهر ارواح انبیاء و رسل

گرفت صفوه اخلاف و عنصر ابرار

بحار فیض چنان موج زد ز لطمه جود

که بر فکند گرانمایه گوهری بکنار

چه راز بود که هستی بگوس امکان گفت

که شد بسان صدف درج گوهر شهوار

چو نور بود که اندر ز جاجه از مصباح

فکند عکس ز مشکوه بر در و دیوار

چه مهر بود که هر ذره ای ز تابش او

هزار مهر که هر مهر مطلع الانوار

چه قطره بود که از ابر مرحمت بارید

که گشت جاری از آنقطره صد هزار بحار

چه نور خیره در او فکرت اولی الالباب

چه مهر تیره از او دیده اولی الابصار

سخن دراز مکن، کرد صورتی تصویر

که فرق کس نکند با مصور از آثار

چه پای نکته بدینجا رساند دست قلم

ز پیر عقل نمودم بجبر استفسار

که این نمونه توحید حضرت داور

که این نشانه تقدیس حضرت دادار

که این سلاله تخلیص جوهر ایجاد

که این لطیفه تصعید جوهر اخیار

که این مشبک قندیل محفل توحید

که این مجسم تمثال پرده اسرار

که این شراره ایجاد نور قله طور

که این ستاره مجلس فروز خلوت یار

که این ز جاجه مصباح هیکل توحید

که این مشبک مشکات عالم انوار

بکاخ تیره امکان چسان نمود نزول

بصلب آدم خاکی چسان گرفت قرار

چگونه نور بتابد بمحفل ظلمت

چگونه یار در آید بمجلس اغیار

ز جیب فکر در آورد عقل سر بیرون

جواب داد که ای مرد عاقل هشیار

مگر نه شاه در آید به بنگه درویش

مگر نه ماه بتابد به ظلمت شب تار

مگر نه مهر فروزنده تابد از روزن

مگر نه لاله رخشنده روید از کهسار

مگر نه در ظلمات است آب چشمه خضر

مگر نه در دل سنگ است نور جذوه نار

مگر نه در دل مومن فکنده حق پرتو

که گشته نام دلش عرش حضرت جبار

مگر نه قطره نیسان نهان شود بصدف

که آب گردد از او جسم گوهر شهوار

مگر نه دانه گندم شود بخاک نهان

که سبز گردد و با برگ و بر شود اشجار

چه راز دار جهان و جهانیان خاک است

بدست خاک سپردند حقه اسرار

مگر نه بینی تابنده مهر با انجم

مگر نه بینی گردنده چرخ با انوار

بدور خاک دوانند صاعد و هابط

بگرد ارض روانند ثابت و سیار

رسید وقت که نور خدا شود ظاهر

رسید وقت که سر قضا شود اظهار

رسید وقت که هر ذره ای شود خورشید

رسید وقت که هر قطره ای شود انهار

شد از تجلی دیدار آینه منشق

چنانکه از رخ توحید پرده پندار

دو نیمه گشت و بهر یک فتاد جلوه دوست

دو نیمه گشت و زهر یک نمود روی نگار

دو نیمه گشت و بهر دو فتاد یک صورت

دو نیمه گشت و زهر دو نمو دیگرخسار

یکی دو گشت وز دو یک نمود کز یک راز

دو لب کنند حکایت ولی بیک گفتار

بدان نمط که ز اشراق مجمع النورین

دو دیده نور دهد لیک یک بود دیدار

یکی ز چاک گریبان جان عبدالله

نمود چون سحر از دامن افق رخسار

یکی ز جیب جمال دل ابوطالب

فشاند همچو خور از شقه شفق انوار

رسید وقت که از نقش نام ختم رسل

شود بخاتم حق ختم سطر این طومار

رسید وقت که تابنده چهره صانع

کند در آینه صنع عکس خود دیدار

رسید وقت که دستانسرای بزم ازل

دهد ترانه ز بیت القصیده اشعار

رسید وقت که مرغ سخن سرای قلم

هزار نغمه بر آرد چو نغمه های هزار

زوجد باز قلم از کفم چو هوش از سر

پرید رقص کنان همچو مرغکی طیار

زحکم خواجه بر او آیتی فرو خواندم

که همچو کوه گران در کفم گرفت قرار

چنانکه پنجه من تا بکف نماند بجای

چنانکه بازوی من تا بدوش رفت از کار

ز عزم خواجه فسونی در او دمیدم باز

که شد ز باد سبکتر به پویه و رفتار

ز خاطر خود هی در فشاند بر دفتر

ز گفته خود هی مشک ریخت در طومار

سخن نگفته من، او هی نمود شعر انشاء

گهر نسفه من، او هی نمود نثر نثار

چو بحر عمان، عنبر کشید بر ساحل

چو ابر آذر، گوهر فشاند بر کهسار

نمود خطه دفتر بسان خطه هند

ز بس چو طوطی افشاند شکر از گفتار

نمود ساحت دیوان بسان ساحت چین

ز بس چو آهو آورد نافه از تانار

نمود صفحه کاغذ بسان صفح بدخش

ز بسکه جون بط افشاند لعل از منقار

سرو دمش چه نگاری چه میکنی جانا

چه افتاده ترا چیست موجب اینکار

جواب داد که وه وه ز عاقل دانا

جواب داد که بخ بخ ز عارف هشیار

مگر ندانی کاین ماه را بود دو ربیع

مگر ندانی کامسال را رسد دو بهار

مگر ندانی کایدون شود دو عید قرین

مگر ندانی کایدر شود دو عیش قرار

حریف چرخ ببازد بیکروش دو قمار

عروس بخت نماید بیک کرشمه دو کار

کسی ندیده بیک مه بود دو فصل ربیع

کسی ندیده بیگره رسد دو وصل نگار

دو روزگار همایون دو ساعت میمون

دو عید میمنت افزون دو ابر شادی بار

یکی ولادت محمود حضرت احمد

یکی خلافت مسعود حیدر کرار

یکی بشارت میلاد خواجه عالم

یکی اشارت تمکین سید ابرار

یکی که صبح ز طرف افق نموده طلوع

یکی که شمس ببرج حمل گرفته قرار

یکی به تهنیت میر انبیاء و رسل

یکی به تهنیت شیر حضرت دادار

به گفتمش که فدای دهان شیرینت

که قند را بشکسته است نرخ در بازار

چو نیک و نغز سرائی سخن به پوی و بگوی

چه خوب نکته نمائی بیان بیا و بیار

نشست یک شب و داد اینقصیده را تحریر

نخفت یکدم و کرد این فریده را تقصار

که روزی اینسان یعنی بجمعه فصل بهار

که از ربیع نخستین گذشته پنج و سه چهار

هبوط آدم را افزون زهفتصد و سی و هفت

گذشته سال بتاریخ کم ز هفتهزار

چو تیغ مهر گریبان آسمان بدرید

چو دست صبح بزد چاک دامن شب تار

همه کواکب ساکن به برجهای شرف

همه سعادت ساری در اوجهای مدار

نهاده جدی فلک شاخ بر کنار افق

نموده شیر فلک زی کنام غرب فرار

بدست کیوان تیری بکین دشمن شاه

که جا بدیده گردون گرفته تا سوفار

بکاخ عقرب بنموده مشتری ره تاک

فسون دمد مگر از حیله بر دم جرار

غزال چرخ بهمراه گرگ خون آشام

به پشت بره گردون دو پشته گشته سوار

گرفته زهره بکف مزمر و عطارد کلک

نموده هر دو چو یونس به بطن حوت قرار

گرفته ماه ز بهر شرف بکف شاهین

که بزم عیش و طرب را شود ترازو دار

که آفتاب جهان تاب مشرق اسرار

گشود چهره و آفاق گشت پر انوار

ز بطن آمنه و صلب پاک عبدالله

بکعبه در حرم امن حضرت غفار

بزاد احمد محمود شه ابوالقاسم

رسول حضرت یزدان محمد مختار

کنار آمنه شد رشک وادی ایمن

چو در نهفت چنین گوهری بجیب و کنار

کنار آمنه شد رشک ساحت عمان

چو زد ندای اناالحق در او چه طور شرار

جمال خواجه عیان شد مگر بمصر جمال

که کرد یوسف مصری به بندگی اقرار

نهاد چون بزمین پا چنان سراسیمه

بپای خاست فلک کش بسر بماند دوار

غنان کشید قلم سوی قصه معراج

که بر فلک بزند گام اندر این مضمار

شبی که هیچ ز ظلمت در او نبود آثار

جز آنکه چشم سیاهی در او گرفته قرار

شبی چنانکه در آئینه سکندر گشت

زعکس آب خضر موج زن بسی انهار

که بار خواست مهین پیک وحی بار خدای

از آن دریکه نبد عقل را بر آن دربار

بکوفت حلقه بر آن در که پیروانش چشم

هماره دوخته بر وی چو حلقه مسمار

سخن گزافه سراید قلم که دیده عقل

ز بانگ حلقه در آن نیمه شب نشد بیدار

درون حلقه که سهل است، کز برون سرای

چو حلقه گوش بنودش بحلقه اسرار

چه بار یافت در آمد بکف رکاب براق

گرفت و خواجه بر او شد چه خوبسیر سوار

دو اسبه راند همی تا بمسجد اقصی

سمند تیز تک باد پای خوش رفتار

فرو شد و بنماز ایستاد و از پس او

پیمبران خدا جملگی نماز گذار

سوار گشت و عنان تاب شد بسوی سپهر

به پیش خنکش پیک خدای شاطروار

چو پابه پشت فلک زد چنان زجا برخاست

فلک که پای ز سر کردگم، سر از دستار

ز گرد سم سبک باد سیر پیمایش

هنوز مانده بر آینه فلک زنگار

هنوز رعشه بود بر سرش از این هیبت

هنوز لرزه بود بر تنش از این تیمار

سپهر دوخت چه بر خرمن نوالش چشم

گدا صفت که مگر خوشه ای کند ایثار

نمود خوشه پروین بدو عطا که سرش

هنوز باشد از این خوشه سبز چون گلزار

نمود لاله خورشا بدو عطا که رخش

هنوز باشد از این لاله سرخ چون گلنار

بچرخ اطلس بخشید دیبی اطلس

بساط انجم پوشید حلقه زر تار

بماه داد ز سیم سپید یک درهم

بمهر داد ز زر نضار یگدینار

که زران یک، پا سنگ خورد از کافور

که سیم این یک، هم سنگ شد بمشک تتار

غرض که کرده زر و سیم هر دو سرمایه

بسود برده ز سودای سیم و زر اعمار

نه سیم را یکذره کاست از میزان

نه زران را یک حبه کم شد از مقدار

زجود او چو فلک سخت ماند در حیرت

ز بذل او چو فلک گشت نیک برخوردار

ز قوس چرخ گذر کرد قامتش چون تیر

که بود قله عرشش نشانه سوفار

ز شاخ سدره چه پرواز زد همای وجود

بماند پیک خدا چون براق از رفتار

سرود خواجه که هان ای مهین خجسته براق

ز همرهی بچه واماندی اندر این مضمار

بعجز گفت که یک گام اگر زنم زین بیش

بسوزدم پر و بال از تجلی انوار

شنیده ای که بقصد هوا چه مرغ سرا

پر آورد نپرد پیش از سر دیوار

درون پرده قدم نه شها که من ایدر

چه نقش پرده نهم سر بفرش این دربار

به پشت رفرف شد خواجه از فراز براق

وزان سپس بره قرب گشت راه سپار

چه نوک خامه بدینجا رسید، دست خرد

گرفت چاک گریبان من که دست بدار

سخن مگوی که افتد بحال نامه شرر

سخن مگوی که خیزد ز نوک خامه شرار

سخن مگو که زبان گشته باز آتش خیز

سخن مگو که نهان گشته باز آتش بار

سخن مگو که نه هر چشم قابل دیدن

سخن مگو که نه هر گوش محرم اسرار

سخن مگو که نه هر خار میشود گلبن

سخن مگو که نه هر خاک میشود گلزار

سخن مگو که نه هر سنگ گوهر آرد رنگ

سخن مگو که نه هر شاخ میوه آرد بار

سخن گزافه ندانم همین قدر دانم

در آن حریم علی بود محرم اسرار

علی بفرش و پیمبر بعرش و حق بیرون

ز وهم ممکن و وضع و مکان و استقرار

شنیده ام که پیمبر ز نقش روی علی

به صحن عرش شبی خواندایت اسرار

به حیرتم که به دیوار عرش نقش علی

نموده بود رقم کلک حضرت دادار

و یا که ذات علی از تجلی سبحان

بمانده بود ز حسرت چو نقش بر دیوار

و یا در آئینه غیب چشم پیغمبر

نمود چهر علی را ز عکس خود دیدار

ز نام حیدر کرار خار نوک قلم

چنان چمید که بشگفت صد گل از یک خار

بسیط نامه از این خرمی چنان شد سبز

که بر شگفت زهر گلبنی دو صد گلزار

نشست مرغ سخن بر فراز این گلبن

که این قصیده نوازد هزار دستان وار

از این قصیده غرا که مجمع الامثال

از این فریده یکتا که مطلع الانوار

بدست روح قدس عقد سبحه تقدیس

بجید حور جنان نظم لولوی شهوار

اگر چه رتبه شعرم گذشته از شعری

اگرچه شعر مرا گشته نظم نثره نثار

بکیش اهل فضیلت نکو نمی آید

مرا ز شعر شعار و مرا ز نثر نثار

چه مایه فضل کز اینگونه شعر دارم ننگ

چه پایه قدر کز اینگونه نظم دارم عار

شمارهٔ ۱۵ - مولود ختم ولایت زمان عجل الله فرجه

دو هفته پیش که آید ز ره مه شعبان

رسید پیک سموم و برید تابستان

نفس گسسته بدن خسته دیده آتشخیز

ز ره رسیده تعب دیده سینه آتشخوان

درشت خوی و ترش روی و تلخگوی چنان

که از ره آید ناگه محصل دیوان

بلب شرار و بگیسو غبار و، ابرو، چین

بسان مردم مصروع سنگ در دامان

بکف گرفته یکی خامه آتشین پیکر

بدان نوشته یکی نامه آتشین عنوان

چه نامه ای که سوادش ز سوده آتش

چه نامه ای که مدادش ز دوده قطران

چه نامه که بکین خواهی سپاه بهار

نوشته سوی امیر تموز شاه خزان

که ای تموز، توئی پیش جنگ لشگر من

که روز عمر تو بادا بلند و بی پایان

شنیده ای که سپاه بهار و جیش ربیع

که باد ملک وجودش چو کاخ من ویران

چه کینه ها که کشید و چه حیله ها که نمود

بدستیاری باد صبا و آب روان

بجام لاله می ژاله ریخت و ز مستی

بشست آب جوانمردی از رخ دوران

هزار خرمن عمر مرا که در یکعمر

ذخیره کردم، با رنج و سعی بی پایان

هزار عقد ثمین مرا که در شش ماه

نهاده بودم در کوه و دشت ومعدن و کان

بیکنفس همه را آب کرد و ریخت بخاک

که باد کاخ بلندش بخاک ره یکسان

هزار گنج دفین مرا که در ته خاک

ذخیره ساختم از برگ و دولت و سامان

بجای خار که باشد سنان شوکت من

تشاند بر در هر باغ گلبنی خندان

بشد ز لهو و لعل روز و شب بعیش و طرب

گذاشت عمر بگلشن بطیبت و هذیان

همیشه در طرب از باده های روح افزار

هماره در شغب از نغمه های خوش الحال

بعیش او همه خوبان باغ، در عشرت

ببزم او همه اطفال راغ، دست افشان

زخیری و سمن و سبزه و بنفشه و سرو

ز سوری و گل و شمشاد و سنبل و ریحان

یکی چه سبزه بیکسو فتاده خرم دل

یکی چه سرو بیکپا ستاده رقص کنان

یکی چه نرگس مدهوش با هزاران چشم

یکی چه سوسن خاموش با هزار زبان

بدست باد صبا چاک زد بر سوائی

گل از غرور گریبان جامه تا دامان

بریخت باد چنان آبروی گل کز شرم

میان دکه عطار کرد رخ پنهان

بدست باد سحر گشت طره سنبل

چنان پریش که شد بوم و بر عبیر فشان

غرض که کرد بهار آنچه کرد و پنهان نیست

ز هیچکس که چه کرد او بگلشن و بستان

رسیده وقت کنون تا به پشت گرمی مهر

کشیم کینه دیرینه را از این کژ خوان

ترا مقدمه الجیش ساختم اکنون

که سوی رزم دهی خنک عزم را جولان

طلایه دارو عنان تاب شو بملک بهار

بکوب بام و در و دشت باسم یکران

بگیر تاج گل و تخت سبزه از دشمن

بده بغارت و یغما برسم کین خواهان

ز سبزه و سمن و ارغوان بکن جاروب

سرای باغ و بجز نوک خار هیچ ممان

سه مه امارت این مملکت ترا دادم

که کین کشی کنی از خصم ناکس نادان

پس از سه ماه بدان بوم و برکشم لشکر

بعدل و قسط ترازو نهم در آنمیدان

کنم عدالتی آنسان که روز و شب یکجو

بهم نچربد اندر دو کفه میزان

اگر قبول کنی مر ترا کنم سردار

و گرنه همچو بهارت زتن بر آرم جان

تموز خواند چه فرمان پادشاه خریف

ز جای جست و بر آمد بکومه شهلان

گرفت رایت زرین مهر از جوزا

ز کینه زد علم زرنگار در سرطان

ز برق شعله خنجر بکینه آتش زد

بصحن گلشن و گلزار و ساحت بستان

مهی بجنگ و جدل لشگر بهار و تموز

ز قهر و کینه خروشان چو قلزم جوشان

بجنگ اول شد کشته ارغوان و سمن

ولی ز سبزه بگلزار مانده بود نشان

که بهر نصرت جیش تموز، شاه نجوم

کشید تیغ و تکاور براند در میدان

بکین غزاله گردون بسان شیر عرین

بعزم رزم، ابر پشت شیر شد غژمان

بسوخت با تف شمشیر خرمن سبزه

چنانکه دودش برشد بگنبد کیوان

بریخت خون بهار و بسوخت پیکر او

بباد رفتش خاکستر از تن بیجان

کنون ز تابش خورشید از دل گلشن

بجای سبزه دمد برگ خنجر بران

چنان بتافت ز گرما بمغز چرخ خیال

که شیر ابر بخوشید جمله در پستان

عجب نباشد اگر در مشمه اصداف

گهر دو باره شود باز قطره نیسان

عجب نباشد اگر در قراره ارحام

جنین دوباره شود باز نطفه انسان

چنان ز گرما خوشیده خون بهر رگ و پی

که همچونی بدمد ناله ارزگ شریان

بجای خوی ز تن مام بسکه جوشد خون

غذا نماند از بهر بچه در زاهدان

نتافته تف آتش بکوره حداد

که آب گردد یکباره پتک با سندان

ز آسمان فکند آفتاب صبح و پسین

چو شخص سوخته در دجله خویش را عریان

ولی چه سود که از تاب گرمی اندر آب

شود چو ماهی بر تابه ناگهان بریان

عجب نه ماهی در دجله گر شود پخته

که همچو دیگ بر آتش شد از هوا جوشان

شد از سه ماهه مه از تاب شعله خورشید

ببزمگاه فلک بره حمل بریان

بباده تر نتوان کرد بهر عیش دماغ

از این قبل که بود کار تنگ بر مستان

عجب نباشد اگر آبگینه گردد آب

ز تابش می و گرمای فصل تابستان

بروز می نتوان نوش کرد لیک بشب

بگاه فرصت بتوان سه چار استیکان

که روز سامره است ار چه آتش دوزخ

بود شبش بمثل همچو روضه رضوان

بگاه آنکه کند ماه میل سوی غروب

شود چه کشتی سیمین بسوی بحر روان

بگاه آنکه نسیم صبا ز نفحه صبح

دهد بهر دل افسرده از تنفس جان

بوقت آنکه شمیم وفا ز طره دوست

برد پیام بعشاق خسته از هجران

هنوز یکنفس از عمر شب بود باقی

که باد و باده کند زنده خاطر پژمان

هنوز صبح نخندیده خنده ساغر

سزا بود که شود مهر می در او تابان

نهان ز چشم سکندر بظلمت شب تار

توان چه خضر رسیدن بچشمه حیوان

بآب چشمه حیوان می توان ره برد

هنوز حضرت ملا خضر نگفته اذان

هنوز نا شده گرم چرا غزاله چرخ

هنوز نا زده سر از افق دم سرحان

چه روز عمر بود تنگ و خنک فرصت لنگ

ز دست داد نشاید صبوحرا دامان

علی الخصوص که آید زره بیکنا گه

مهین مبارک مه حضرت مه رمضان

که هر که باده در این مه کشد بفتوی شرع

سرش بجای سبو بشکنند بی تاوان

می دو ساله بهر روز و سال و ماه خوش است

بویژه در شب و در روز نیمه شعبان

شبی که چرخ برین با دو صد هزاران چشم

بسوی خاک کند تا سحر نظر حیران

شبی که نرگسی از دیده مسیح شگفت

در او که عرش الهیست کشت نرگس دان

شبی که غنچه ای از باغ احمدی شد باز

که آفرینش گشت از رخش بهارستان

شب ولادت ختم ولایت آیت حق

تمام جلوه واجب بصورت امکان

ملک بدرگه او کیست بنده درگاه

فلک بخرگه او چیست هندوئی دربان

بنزد قبه او هفت چرخ مسند گاه

به پیش خیمه او نه سپهر شاد روان

دمد بجای گهر از دلش رخ خورشید

اگر بیحر کفش غوطه ای خورد عمان

بسوی نقطه ذاتش خرد نیابد راه

شود چه پرگار ار تا بحشر سرگردان

فضای چرخ شود تنگ چون دل دشمن

سمند عزمش اگر گرم رو کند جولان

خیال قهرش اگر بگذرد بصحن چمن

دو چشم نرگس از خاک سر زند گریان

نسیم لطفش اگر سوی آتش دوزخ

برید قهرش اگر سوی روضه رضوان

گذر کند، شود از لطف چشمه کوثر

سفر کند، شود از قهر شعله یزدان

ز لطف وجودش این قطره ایست از دریا

ز قهر و کینش این رشحه ایست از عمان

شها توئی که گدای در تو باج و خراج

ستاند از سر قیصر و ز افسر خاقان

ببزمگاه تو عالم تمام یک قندیل

ببارگاه تو هرنه سپهر یک ایوان

جهان بدست تو چون صید در کف صیاد

فلک بشست تو چون گوی در خم چوگان

که بر وجود تو برهان طلب تواند کرد

که بر وجود جهان سر بسر توئی برهان

اگر ز چشم جهان گشته ای نهان چه عجب

چرا که هست جهان چشم و تو درار انسان

تو مبدئی و جهان از وجود تو مشتق

که همچو مصدر و دروی نهان شدی ز عیان

بگردن مه گردون در افکنی زنجیر

چه رای حزم تو باشد ز رشته کتان

مگر زخون دل خصم داغدار تو آب

خورد که روید در باغ لاله نعمان

حدیث مدح تو یکروز بر دهانم رفت

که بوی مشک مدام آیدم همی زدهان

بیان وصف تو یکبار بربنانم رفت

که تا بحشر گهر ریزدم همی زبنان

رسید عمر بپایان شها و قصه ما

هنوز هست ز هجر رخ تو بی پایان

شود که این شب هجران سجر شود روزی

که آفتاب ز طرف افق شود تابان

بتاب چهره، ای آفتاب روز افروز

که نور گیرد از مهر چشم شبکوران

ز انتظار تو شد دیده سپهر سپید

ز فرقت تو بود قلب چرخ در خفقان

کنم ز دست غمت چاک هر شبی بسحر

بسان صبح گریبان جامه تا دامان

چه روز گردد بار دگر رفو آرم

دریده چاک گریبان بسوزن مژگان

بدست دزد دهی گنج چند بی گنجور

بکام گرگ نهی گله چند بی چوپان

فتد که روزی چون چرخ در رکاب تو من

بخواجه تاشی فتح و ظفر شوم پویان

ز آفتاب بسر بر نهم یکی مغفر

هم از ستاره بتن بر کشم یکی خفتان

بسان جم که کند جایگه بمسند باد

شوم سوار ابر پشت کوهه شهلان

شوم برخش بدانسان که هر که نشناسد

گمان کند که بود راست رستم دستان

ز کهکشان فکنم تاب داده ای پرچین

ز ماه نو بکشم آب داده ای بران

بدست، شعله جواله ای مرا زو بین

بشست، آتش سیاله ای مرا پیکان

ز تیغ مهر حمایل کنم یکی شمشیر

ز قوس چرخ بپشت افکنم یکی کیوان

بپای خنک تو از برق تیغ آتشبار

هزار سامری و گاو زر کنم قربان

بهر کجا که نهم رو بسوی صف عدو

بسان سیل ز بن بر کنم همه بنیان

اگر بخندد حضمت مگوی خنده، که چون

کفیده مار ز غم بر جگر نهد دندان

اگر چه نیست مرا این شجاعت و قدرت

اگر چه نیست مرا این جلادت و امکان

شود ز مهر تو یکذره مهر عالمتاب

شود ز لطف تو یک قطره بحر بی پایان

وگر که هیچ نیاید زمن، همینم بس

که پیشه مدح تو سازم همیشه چون حسان

شها، مها، ملکا، دادگسترا، دارم

ز جور چرخ جفا پیشه خاطری پژمان

شکایتی است مرا از که، بنده تو فلک

حکایتی است مر از که، رانده تو جهان

فلک که باشد دانا گداز و دون پرور

مرا چرا بگدازد مگر نیم نادان

ولیک گردد اگر نصرت توام یاور

چه کینه ها کشم از چرخ کوژ پشت کمان

سمند قهر بتازم بساحت گردون

کمند عزم در آرم بگردن کیوان

ز هم بپاشم یکسر بروج این گنبد

بهم بکوبم یکره قصور این ایوان

چنان فسرده شها خاطر از قریحه نظم

که لال گشته چو سوسن بصد هزار زبان

ولی بعزم مدیح توام شود بر تن

ز شوق هر سر موصد هزار کلک و زبان

شوم قصیده سرا چون بقصد مدحت تو

سبق برد قلمم را شریطه از عنوان

کجا مجال نوشتن که لفظ از خامه

عنان رباید از شوق و معنی از تبیان

همیشه تا که بود سبزه خیز فضل بهار

هماره تا که بود برگ ریز وقت خزان

محب روی تو خندان چه برق در آزار

عدوی جاه تو گریان چه ابر در نیسان

شها قبول کن از بنده وز نصرالله

که هر دو ببده یکدرگهیم و یکدیوان

شمارهٔ ۱۶ - عید مولود امیر مومنان

بگاه شام که از ریو جادوی ریمن

فتاد خاتم جم در بدست اهریمن

بگور غار فرو رفت تا جور بهرام

بکام مار در افتاد نامور بهمن

فرو نشست چو از تاب شعله آتش مهر

جهان زدود سیه تیره گشت چون گلخن

سر از دریچه فرو داشتند با صد ناز

هزار لعبت دستان نواز چشمک زن

بچشم آمد گیتی چو خانه تاریک

که بینی از در و بام اندران بسی روزن

فلک تو گفتی در سوگ مهر روز افروز

سیاه کرد بیکبار درع و پیراهن

نشسته من بشب تیره در برنج و عذاب

حلیف فکروسهاد و الیف درد و حزن

نبود همدم من جز دو یار ناهمجنس

کرشمه ساز و ترانه نواز و دستان زن

یکی قلم، دگری شمع، هر دو محرم راز

بهر مقام و بهر محفل و بهر برزن

یکی بماه فرا کرده قد بسان علم

یکی بچاه فرو برده سر بسان رسن

یکی بداده سر خویش در بهای زبان

یکی نهاده دل خویش در فضای دهن

فراز فرق یکی را بصر گرفته قرار

فرود پای یکیرا زبان نموده وطن

یکی چو خضر و سیاهیش از فضای دوات

یکی چو یونس و ماهیش از دهان لگن

یکی از اندوهمه سرش دیده چون نرگس

یکی همه سر شد زبانش چون سوسن

بهمزبانی این هر دو یار ناهمجنس

برفت نیمه شب من برنج و درد و محن

نشسته من بکناری ملول وار خموش

که رفت شمع و قلمرا زهر کرانه سخن

حدیثشان بتفاخر کشید و بحث و جدال

که از تفاخر خیزد همه نزاع و فتن

چه گفت شمع بگفت آنمحل که نورمن است

تو کیستی که برانی حدیث از تو و من

تو سر بسر همه تن استخوان بی مغزی

منم که مغزم و بی استخوان مرا همه تن

مرا همیشه بود جای در بلورین تخت

ترا بچوبین تابوت در بود مسکن

بهر کجا که تجلی کنم ز فرط ظهور

شود چه طور پر از نور وادی ایمن

ز بسکه شعله زند در دلم شراره عشق

هماره پوشم تن بر فراز پیراهن

دهان بخوان کسم چرب می نگشته که هست

مرا چو بادام از اشک چشم خود روغن

درون ریش دائم نشسته وزلب و چشم

هماره آهم بر لب، سرشک در دامن

به نیمه تن چو کلیمم به نیمه تن چو خلیل

در آب ساخته ماوی، بنار کرده وطن

بگاه پرورش از جسم خود خورش سازم

که به زخوان کسان خون خویشتن خوردن

چو بر فروزم چون مهر رخ ز پروانه

هزار حربا بینی مرا به پیرامن

برخ فروزی قائم مقام مهر فلک

بقد فرازی نائب مناب سرو چمن

مرا زبان و دل اندریکیست کم چو تو نیست

دو سوی قلب و زبان و دوروی سر و علن

دلت دو سوی و زبانت دو گوی و چهره دو روی

بسان جادوی مکار پرفسون و فتن

سیاهکاری و وارون و باژگون رفتار

زبان دراز و تهی مغز و کم دل و پرفن

بزاده ایم من و انگبین زیک مادر

بود دل مگس نحل هر دو را معدن

ز یک برادر کام جهانیان شیرین

زیک برادر چشم جهانیان روشن

بسر سراسر چشمم، ولی نه چون نرگس

بتن تمام زبانم، ولی نه چون سوسن

که چشم من همه روشن بود، از آن تاریک

که لعل من همه گویا بود، از آن الکن

ترا بپایه من کی سخن رسد که بود

همت ز سایه من ساز پایه گاه سخن

سخن چه شمع بدینجا رساند، بروی بانگ

بزد قلم که هلا تا بکی غریو و غژن

فزون مگوی و بهرزه ملای و ژاژمخای

زنخ مکوب و گزافه مران و لاف مزن

که مهر گردون نتوان نهفت در بگلیم

که آب دریا نتوان کشید در بلگن

بمشت برد نشاید گزافه زی سندان

بخشت کرد نشاید ستیزه با آهن

اگر بجاید داندان کسی ابا سوهان

زیان بدندان خواهد رسیدنی سوهن

که سنگ خارا نتوان برید با مژگان

که برق آتش نتوان نهفت در دامن

چراغ مهر نشانی بآستین قبا

بباغ چرخ برائی بنردبان رسن

ز من بگیتی پیداست ترجمان خرد

ز من بخلق هویداست داستان فطن

سخن هنوز نپیموده ره ز دل بزبان

که من نوشتمش از باختر بملک ختن

صریر من نه اگر نفخ صور پس ز چه روست

چو نفخ صور بدو زنده مرده های کهن

بخط بندگی خواجه تا نهادم سر

بخط بندگیم سر نهاده خلق ز من

یکی کشیده درختم که زیر سایه مراست

ز چین بباختر از باختر بملک دکن

گرفته ملک جهانم تمام شاخه و برگ

گرفته روی زمینم همه فروع و فنن

کنم ز مشک سیه دانه های لعل بدخش

کنم ز عقد شبه خوشه های در عدن

صریر من بود اندر بگوش دانشور

به از نوای نی و چنگ و ناله ارغن

بغیر من که نگارد ساله در همه علم

بغیر من که نویسد صحیفه در همه فن

هماره از من پاینده هر چه علم و کمال

همیشه از من زاینده هر چه فرض و سنن

همیشه سازم انگشت عاقلان مرکب

هماره دارم در شست بخردان مسکن

کمر بخدمت بربندم از میانه جان

به تیغم ار بگشایند بند بند ازتن

ز خط فرمان هرگز نمیکشم سر اگر

هزار بار به تیغم برند سر زبدن

چو چوب موسی عمران ز شکل مار دمار

کشم ز سحر بفرمان قادر ذوالمن

سه گوهریم من و نای ورمح از یک کان

که هست کار جهان از نظام ما متقن

یکی برزم شهید و بکی ببزم ندیم

یکی بعزم جهان پیشکار و خصم شکن

کهین برادر اگر چه منم و لیک آندو

برند طاعت و فرمان من بجان و بتن

بشهد ناب بود نوک خار من پر بار

بصنع حضرت یزدان چنانکه خاریمن

هزار طبله عطار در زبان من است

که میفشانم عنبر برطل و، مشک، به من

زبان درازی شمع و قلم ز رسم ادب

فزون کشید و بغوغا رسید و بحث و فتن

که من ز جای فرو جستم و بیک ناگاه

زدم بگز لک تادیب هر دو را گردن

هنوز ساز نزال و قتال و بحث و جدال

ز جنگ شمع و قلم بود در میان، تا من

بفکر آنکه میانشان بساط صلح نهم

که رفته بود زخیل نجوم روح از تن

ز بهر مرگ جگر گوشگان خویش، فلک

دریده بود گریبان جامه تا دامن

فلک بگوش در آویخت قرطه زرین

هوا زدوش بر افکند گوشه ادکن

مگر بجیب نسیم سحر ز یوسف مهر

بشیروار نهان بود بوی پیراهن

که چشم چرخ که از درد هجر بود سپید

بسان دیده یعقوب گشت از او روشن

سپهر مشعله افروز گشت و غالیه سوز

نسیم مجمره گردان و صبح نوبت زن

بعید مولد مسعود شاه خیبر گیر

بجشن دلکش میلاد میر شیر افکن

شهی که از شرف مولدش بکعبه هنوز

ز رشک شعله زند خاک وادی ایمن

نهاد گام چه اندر بخانه یزدان

ز طاق خانه فرو ریخت هر چه بود و ثن

بلی چو خانه خدا در نهد بخانه قدم

تهی نماید بیگانه خانه و برزن

دو دست اوست دو گیتی چو نیک درنگری

بقهر و لطف یکی ایسر و یکی ایمن

یقین بود که از این روست مردم دو جهان

یکی قرین نشاط و یکی ندیم محن

بهم نه بینی دستش مگر بروز غزا

که می بگیرد اندر همی بدشت پرن

مگر که تیغ ورا در یمن بدادند آب

که سرخ گشت از او چهره عقیق یمن

عدو چه تازد زی رزم او، بسو کش مام

کند سیاه بتن خاک بر سر از شیون

جهان بدستش چون صید در کف صیاد

فلک بشستش چون گوی در خم محجن

نه درک شخص وی اندر توان بعلم و یقین

نه فهم ذات وی اندر توان بو هم و بظن

گرفته مهروی اندر بجسم جای، چو جان

ولی نه جانی کاید برون بمرگ زتن

شها توئی که بوصف مدائح تو بود

زبان ناطقه لال و بیان طبع الکن

ز سم اسب تو در دیدگاه چرخ غبار

زخم خام تو بر چهره سپهر شکن

چه غم حسام تو را، گر بود عدو پرزور

چه باک تیغ تو را، گر بود سپاه کشن

چه باک دارد شیر از بزرگی آهو

چه بیم دارد برق از بزرگی خرمن

نه گر عطای تو را دست ابرشد گنجور

نه گر سخای تو را قعر بجرشد مخزن

ز قعر این ز چه رو خاست لولوی خوش آب

زچشم آن ز چه سان ریخت گوهر روشن

ز بیم تیغ تو برخنگ آسمان رفتار

کند بسوی هزیمت عزیمت از دشمن

ز تیغ بیند دیوار آتشین در پیش

ز درع یابد زندان آهنین بر تن

همان دو موی که بر رسته اش بدور ز نخ

همان دو رشته که یپوسته ای بگرد ذقن

شود بحکم تو چندین هزار بند گران

که دست او را بندد ز پشت برگردن

نفس به حلقش بندد ز بیم، راه نفس

زبان بکامش گیرد ز هول، راه سخن

برمح خویش به بیند گمان کند که تودار

همی فراخته ای کش بدو کنی آون

به تیع خویش به بیند گمان کند که تونار

همی فروخته ای کش بدان بسوزی تن

کمند خویش به بیندگمان کند که تومار

بدو گماشته ای کش فرو کشد بدهن

بموی خویش به بیند گمان کند که توخار

فکنده ایش بجامه که در خلد ببدن

عدو برزم تو چون درع آهنین پوشد

کند ز آهن برتن بدست خویش کفن

بروز معرکه کز های و هوی کینه کشان

فضای رز مگه آید پر از غریو و غژن

سنان نیزه نشسته درون حلقه چشم

بدانصفت که تن شمع در دهان لگن

نهد ز خون یلان تیغ تاج بر تارک

کند ز چشم زره نیزه طوق در گردن

ز آب تیغ شود روی زرد مردان سرخ

بدان صفت که در آب اندر اوفتد روین

خمیده خنجر ز نگار گون تو چو فلک

شود عیان و گهر اندر آن بسان پرن

کند خراب بدست تو آبداده حسام

بنای کاخ بقا را چو سیل بنیان کن

برای آنکه بجوید ز جان و دل زنهار

ز تیغ زهره شکاف و ز گرز خاره شکن

ز نوک تیرچه تنها که بر کشیده زبان

ز زخم تیغ چه سرها که بر گشاده دهن

دهان غنچه نه بیند کسی دگر خندان

نسیم قهر تو گر بگذرد بخاک دمن

دو چشم نرگس از خاک بر دمد گریان

خیال تیغ تو گر بگذرد بصحن چمن

برای بخشش تو است اینکه مهر روز افروز

بروزگار کشد در هماره رنج و محن

بروز و شب نکند لحظه ای تن آسائی

بگرد خاک بگردد هماره دور زمن

بخون دیده کند رنگ گوهر اندر کان

باشک چشم دهد آب سیم در معدن

چند برزم چنان نوک مرغ تیر توجان

که مرغ خانگی از خاک دانه ارزن

هوای مدح تو بودم شها ولی چکنم

که هست ناطقه عنیین و طبع استر ون

بدین چکامه نثار اوردیده است که در اوست

مدایحی که فزون است از بها و ثمن

بدین ستبری و زفتی که بینی ام اندام

شوم بفکر چو باریک رشته در سوزن

قلم نیارد تاب از کمال سختی شعر

مگر که بربرم از این سپس قلم زاهن

همیشه تا که دمد خاک ورد نیسان

هماره تا که وزد باد سرد در بهمن

بود محب تو دلگرم در براحت و عیش

بود عدوی تو دل سرد در بدرد و محن

شمارهٔ ۱۷ - در جشن میلاد مولای متقیان و مدب محی السنن الحاج میرزا حسن شیرازی و ختم قصیده به نام ولی عصر صاحب الزمان عجل الله فرجه

جشن میلاد شهنشاه زمین و زمن است

عید مولود خداوند جهان بوالحسن است

روز عیش است بده ساقی از آن باده ناب

که بتن توشن و بسر هوش و بخاطر فطن است

مهربان ماه من ای آنکه مرا بزم طرب

از رخ و زلف و لبت غیرت و رشک چمن است

گو نباشد بچمن سرو و سمن، گلشن من

از قدو روی تو یک باغچه سرو و سمن است

سوری و نسترن ار رفت ز باغ و ز چمن

محفل من ز تو پر سوری و پر نسترن است

بجز از چهر سپید تو بزلفین سیاه

نشنیدیم که شهباز اسیر زغن است

کفر و ایمان و عزازیل و ملک شک و یقین

روز و شب ظلمت و نور و صنم و برهمن است

همچو چوگان شده ام چنبر و سرگشته چو گوی

تا بچوگان سر زلف تو گوی ذقن است

گر زنخدان تو بابل نه، چرا چون بابل

اندر و چاهی و انباشته از سحر و فن است

گر در آن چاه دو ساغر بیکی رشته نگون

این یکی چاه نگونسار خود از دورسن است

لب لعل تو و آن خال سیه فام مگر

نقش جام جم و تصویر رخ اهرمن است

گردش چشم تو کش نیم سیه نیم سپید

همچو دور شب و روز است که باب فتن است

خواستم وصف لبان تو ولی بسکه دقیق

بجز این نکته ندانم که نه جای سخن است

خواستم نعت دهان تو ولی بس شیرین

بجز این حرف نگویم که چو اشعار من است

بده آن جوهر آسایش و معجون سرور

که دلم چون سر زلف تو، شکن در شکن است

سخت رنجیده ام از دانش و از هوش، بیار

آن سبک روح قوی پنجه که دانا فکن است

این مثل را نشنیدی که حکیمی گفته است

که می کهنه علاج غم و درد کهن است

نخل اندیشه و غم را که بود محنت بار

به مثل شیشه می تیشه صفت ریشه کن است

زی گلو نا شده، از کام بر آید ز مشام

با عرق هر چه در اندام غبار محن است

باده بی کیل و حساب آر که امروز مرا

می پرستی نه باندازه رطل است و من است

در خم چرخ، شراب آر که امبار مرا

ساز مستی نه به پیمانه جام است و دن است

غم اگر پور پشنک است بکوپال و بچنگ

می گلرنگ بجنگش چه گو پیلتن است

در خم آئینه رخشان بقدح لعل بدخش

در رخ دوست بمانند شقیق دمن است

گو دهد خانه هستی همه بر باد مرا

صرصر باده که این غمکده دارالمحن است

گو کند خانه ایجاد زبنیاد مرا

می گلرنگ که این دهکده بیت الحزن است

مفتی شهر که میدیدمش از منع شراب

روز و شب ورد زبان مساله لاولن است

دیدمش دوش که در کوی خرابات، خراب

بیخود و بیخرد و بیخبر از خویشتن است

چون سبو تا بخورد باده، سرا پا شکم است

چون قدح تا بزند شیشه، سراسر دهن است

چون صراحی ز دل خم و سبو باده کش است

همچو مینا ز لب جام و قدح بوسه زن است

سبحه اش در پی پیمانه بمیخانه گرو

خرقه اش بر در خمار بمی مرتهن است

گفتمش کان همه ناموس کجا رفت و چه شد

گفت خشت سر خم شیشه تقوی شکن است

می توحید حلال است که در مشرب عشق

می اشارت بدل و جام عبارت ز تن است

باده خوردن چه بود راه بدل پیمودن

که دل آن عالم علوی است که اصل وطن است

مستی آنست که هستی سپرد وین معنی

حاصل از درد دل ای دوست نه از ذر دون است

می فرح بخش بود خاصه که در مولد شاه

جان و دل مست بیکجرعه می از ذوالمنن است

دوش در گوش من آورد فلک سر پنهان

که مرا با تو یکی مشورت ای رای زن است

مگر این نکته شنیدی تو هم از قول حکیم

مستشار آنکه بهر راز بود موتمن است

بهر این مولد مسعود مرا تحفه چند

سالها شد که بگنجینه دل مختزن است

با تهی دستی و درویشیم از بهر نثار

بکف اندوخته ای چند ز دور ز من است

گفتم آن تحفه کدام است که از عز و شرف

لایق شیر خدا، باب حسین و حسن است

گفت مهدی است ز فیروزه در او هفت طبق

از لئالی و گهرهای فزون از ثمن است

گفتمش چیست دگر گفت یکی طرفه نطاق

از دو پیکر که یکی پارچه از بهرمن است

گفتمش باز بگو گفت یکی مجمره سوز

از رخ روز که آرایش هر انجمن است

گفتمش باز بگو گفت یکی غالیه دان

از دل شب که پر از نامه مشک ختن است

گفتمش چیست دگر، گفت یکی زرین خوان

از رخ مهر که از ماهش سیمین لگن است

گفتمش باز بگو گفت یکی رامشگر

زهره اش نام که بر تار طرب چنگ زن است

گفتمش باز بگو گفت یکی ترک دلیر

نام بهرام، که خنجر کش و لشکر شکن است

گفتمش باز بگو گفت یکی مرد دبیر

نام برجیس، که آرایش اهل سخن است

گفتمش باز بگو گفت یکی دانشور

مشتری نام، که استاد بهر علم و فن است

گفتمش باز بگو گفت که پیری دهقان

ز حلش نام که با تجربه مردی کهن است

گفتمش باز بگو گفت یکی خوشه گهر

دارم از در شب افروز که عقد پرن است

گفتمش باز بگو گفت یکی اطلس پوش

بنده ساده که دارای زمین و زمن است

گفتمش پیری و بی مغزی و غفلت کردی

ورنه پیداست که این مسئله دور از فطن است

اینهمه تحفه که گفتی بنثاره ره شاه

مثل یوسف مصر و رسن پیره زن است

می نه بینی که شد از شرم رخش آب چو اشک

این گهرها که پریشیده بدامان من است

سر ز خجلت بگریبانم با این دامن

که پر از سنبل چون دامن دشت و دمن است

لیک عیبی نبود ران ملخ بردن مور

زی سلیمان، که برین قاعده رسمی کهن است

وقت آنست که تکرار کنم مطلع خویش

گرچه این قاعده دور از روش اهل فن است

جشن میلاد شهنشاه زمین و زمن است

روز مولود خداوند جهان بوالحسن است

رای او جذر اصم، سر قدم، جمع کلم

روی او شمع حرم، دفتر علم لدن است

هیکل قدس و طلسم خرد و گنج خفا

اولین نقش که نقاش رواق کهن است

روی او فاتحه ماسیق و مالحق است

مهر او خاتمه ما ظهر و ما بطن است

سر توحید و جمال ازل و راز وجود

نقطه بای مشیت که نخستین سخن است

خسروی کز شرف مولد او خانه حق

قبله پیر و جوان، سجده گه مرد و زن است

خانه بی خانه خدا، منزل اغیار بود

کعبه بی او عجبی نیست که بیت الوثن است

صنم از طاق حرم ریخت چه او سود قدم

زآنکه دانست که این دست خدا بت شکن است

فهم ذات تو نه در حوصله شک و یقین

درک وصف تو نه در مرحله وهم و ظن است

عقل فعال که تدبیر جهان در کف اوست

پیش رای تو یکی بیخرد و آژکن است

رای رخشای تو گنجینه عقل و خرد است

روی زیبای تو آئینه سرو علن است

ذات تو علت ایجاد نقوش و صور است

مهر تو غایت تشریع فروض و سنن است

یارب این پرده چه راز است که در فصل خطاب

محک نقد و غش و فرق لجین و لجن است

یارب این نکته چه حرف است که در اصل کتاب

فارق نیک بدو فصل قبیح و حسن است

بنده سده ایوان تو موسی و شعیب

لقمه سفره احسان تو سلوی و من است

گوهر مهر تو را جان احبا صدف است

طائر تیر تو را دیده اعداد کن است

بر در قصر جلال تو نسیج مه و مهر

عنکبوتی است که بر طاق کهن تارتن است

دشمنت همچو شکوفه است که نازاده زمام

راست اندام براندازه قدش کفن است

با چه غنچه است که نگشوده دهن بهر سخن

چاک سر تا بقدم جامه اش از غم بتن است

خنجرت بسکه شکافد بوغا زهره خصم

عرصه جنگ ز سبزی بمثال چمن است

رمحت از بس شکفد روز غزالاله ز خون

ساحت رزم ز سرخی بمثال دمن است

تا که بر شعله کین مرغ دل خصم کباب

شود، از تیغ تو پر مکسش بادزن است

تا که گردد جگرش زاتش هیجا بریان

رمح دلدوز جگر سوز تواش با بزن است

درع داود بهنگام غزا روز جزا

پیش شمشیر تو چون بافته کارتن است

خنجر ترا که چو بادام دو مغز است و دو رنگ

زهره خصم قبا خون عدو پیرهن است

در گهربار کفت تیغ گهر دار شها

چون نهنگی است کش اندر دل دریا وطن است

روز هیجا که صف معرکه چون بزم طرب

از هیاهوی یلان پر ز غریو و غژن است

تیر پران تو مرغی که بود نامه رسان

نامه مرگ بکف در پی آمد شدن است

مثل تیغ دل افروز تو با چشم زره

مثل آب روان و مثل پروزن است

قوس از بیم تو در دست کماندار فلک

لرز لرزان چو کمانی بکف پنبه زن است

چرخ از خوف تو در شست جهاندار قضا

رعشه بر چرخه چو چرخی بکف پیرزن است

آب تیغ تو بشوید همه آیات وجود

گر خطابش نه ز حکم تو بلاتعجلن است

نام قهر تو برد گر بچمن باد صبا

غنچه پیکان دهد آن باغ که پر یاسمن است

وصف قهر تو کند گربدمن تابش مهر

سبزه خنجر دمد آن راغ که پر نسترن است

الحق این تهنیت دلکش و این نظم بدیع

در خور بزمگه حضرت محی السنن است

مهبط نور هدی، بحر کرم، کوه و قار

صدف معرفت و صدق که نامش حسن است

دوحه گلشن دین سرو گلستان وجود

آنکه بر خلق ز حق منتخب و موتمن است

آفتاب ار نبود رای تو هر روز چرا

همچو خورشید، فروغ رخ هر انجمن است

ماهتاب ار نبود روی تو هر شب ز چه رو

همچو مهتاب، چراغ دل هر بیوه زن است

بنگه سامری و جلوه گه عجل خوار

از تو بنگاه اویس قرنی چون قرن است

صفت خلق تو میکرد مگر باد صبا

غنچه دم زد که حدیثش ز لب من حسن است

سخن از جود تو میگفت مگر ابر بهار

بحر جوشید که این سلسله از موج من است

حرفی از عزم تو میراند مگر برق یمان

چرخ شد تند که این نکته فزون از سخن است

وصفی از حزم تو میخواند مگر گاو زمین

گفت ماهی بهل این بار که پهلوشکن است

سرو را مدح تو بیرون ز زبان خرد است

صاحبا وصف تو افزون زلسان لسن است

نه منم قابل مدح و نه توئی مایل مدح

چکنم قافیه امروز بنام حسن است

هر زمان نام تو در قافیه تکرار کنم

زآنکه نامت بمثل چاشنی شعر من است

روزگاری است که از کوی تو و روی توام

مسکن و منزل و ماوی و متاع و سکن است

گر نباشد بجهان هیچکسم، گو نبود

زانکه در شخص تو تنها دو جهان مکتمن است

آفتاب ار بکشد تیغ و فلک تیر زند

سایه ات بر سرم از سهم حوادث مجن است

ختم این نامه بدان نام که چون نام خدا

از ازل تا با بد خاتمه هر سخن است

اولین علت ایجاد که نور ازل است

آخرین غایت ابداع که پور حسن است

برج ثانی عشر چرخ ولایت که چه حوت

زو شتابنده و پاینده زمین و زمن است

صورت او، دل این عالم و، عالم بمثل

همچو عاشق که بدنبال دل خویشتن است

همچو دیوانه بدیوار بدر شام و سحر

سر زند مهر چرا گرنه بدو مفتتن است

همچو سودازده، گردون ز چه سر گردان است

در طلب، گرنه بدل مهرویش مختزن است

گرنه قلب است چرا هر دو جهانش قالب

ورنه روح است چرا کون و مکانش بدن است

شخص ایجاد بدوزنده و او زنده بخویش

جان بخود زنده بود لیک بدو زنده تن است

ای ظهور ازل ای نور ابد سر وجود

تا کی از هجر تو جان و دل ما ممتحن است

رخ ابر افروز، که مهری تو و گیتی فلک است

قدبرافراز، که سروی تو و عالم چمن است

بزن ای نوح یکی لطمه ز طوفان بلا

که کفت بحر و به شمشیر و سنان موج زن است

ای خلیلی که بود تیغ نزار تو سقیم

تیشه بردار که عالم همه بیت الوثن است

سبزه و آب تو تیغ است بکن بر دو سلام

نار نمرود که تا بام فلک شعله زن است

چشم یعقوب فلک کور شد ای یوسف مصر

زانکه کنعان جهان بی تو چه بیت الحزن است

تا کی ای موسی جان غیبت میقات شهود

قوم از سامری و گاوزرین مفتتن است

سنگی از پنجه تقدیر بزن ای داود

که دل خلق ز جالوت، قرین محن است

ای سلیمان جهان چند کنی چهره نهان

روزگاری است که خاتم بکف اهرمن است

ای محمد چکنی چهره نهان زیر گلیم

رخ بر افروز که شمعی تو و عالم لگن است

ای علی تا بکی از جور عدو خانه نشین

تیغ بر گیرکه این داهیه ام الفتن است

نه عجب گر که بدین نادره تحسین گوید

طفل یکروزه کش آلوده لبان از لبن است

راستی طبع در رخیز گهر ریز حبیب

رشک کان یمن و غیرت بحر عدن است

عیب تکرار قوافی نبود شعر مرا

زانکه همچون شکر مصر و چه مشک ختن است

شمارهٔ ۱۸ - مخمس در تضمین قصیدهٔ منوچهری

ایدون که جهان تیره تر از پر غراب است

وقت من از اندوه وز تیمار خراب است

چشم من از اندیشه این رنج پر آب است

«کامد شب و از خواب مرا رنج و عذاب است

ایدوست بیار آنچه مرا داروی خواب است»

هشدار که چون صورت دیوار نباشی

نقشی عبث از پرده پندار نباشی

نه زنده و نه مرده چو بیمار نباشی

«چه مرده و چه خفته که بیدار نباشی

این را چه دلیل آری و آن را چه جواب است»

من نیستم آنکس که کند خواب اسیرم

وز خواب رود سوی فلک بانگ نفیرم

من از قدح می نفس خواب بگیرم

«من جهد کنم بی اجل خویش نمیرم

در مردن بیهوده چه مزد و چه ثواب است»

من اشک غم از دل بمی ناب زدایم

من با قدح باده رگ خواب گشایم

کی دیده دو چشم تو که من خواب نمایم

«من خواب ز دیده بمی ناب ربایم

آری عدوی خواب جوانان می ناب است»

طرف چمن و باغ و لب کشت و لب آب

وقت سحر و فصل بهار و شب مهتاب

با ناله مرغ سحر و زمزمه آب

«سختم عجب آید که چگونه بردش خواب

آنرا که بکاخ اندر یک شیشه شراب است.»

دارم عجب از مرد که با دانش و فرهنگ

بیگانه زید یکنفس از باده گلرنگ

روزی بشب آرد که بساغر نزند چنگ

»وین نیز عجبت تر که خورد باده بی چنگ

بی نغمه چنگش بمی ناب شتاب است.»

بی مشغله کودک نبرد ره بسوی خواب

بی زمزمه دانا نکند رو بمی ناب

کی مرد، قدح نوش کند بی دف و مضراب

«اسبی که صفیرش نزنی مینخورد آب

نه مرد کم از اسب و نه می کمتر از آب است.»

دیوانه بود مرد که بیهوده کشد درد

بیهوده بود کار که جز باده کند مرد

در میکده جز باده گساری نتوان کرد

« نه نقل بود ما را نه دفتر و نی نرد

کین هر سه در این مجلس ما دور صواب است.»

ما بیخردان بیخود و سرمست و خرابیم

نز دفتر دانش نه ز دیوان حسابیم

پیش آر کتابی که نه ما مرد کتابیم

« ما مرد شرابیم و کبابیم و ربابیم

خوشا که شراب است و کباب است و رباب است»

امروز بتا موسم دلخواه ربیع است

روز می و وقت چمن و گاه ربیع است

هم فصل ربیع آمد و هم ماه ربیع است

بخ بخ زربیعی که بهمراه ربیع است

بی باده چنین روز نشستن نه صواب است

ایدون که دل دوست ز دشمن شده ایمن

بر خیز و بزن ساغری از کله دشمن

بنشین و بده باده ای از خون هریمن

کامروز سلیمانراست بر تخت نشیمن

کامروز هریمن را زی تخته شتاب است

رباعیات

شمارهٔ ۱ : ای جان و سر حبیب و ایمان حبیب

شمارهٔ ۲ : آن یک گوید که چرس و تریاک خوش است

شمارهٔ ۳ : آن یک گوید که چرس با بنگ خوش است

شمارهٔ ۴ : زاین خم که همیشه بی می ووارون است

شمارهٔ ۵ : سیگار که لب بر لب تو دوخته است

شمارهٔ ۶ : آن زلف سیه که خوشه خرمن تو است

شمارهٔ ۷ : یکعمر رهم بدیر خمار افتاد

شمارهٔ ۸ : بنگر بنگارم که عجب میگذرد

شمارهٔ ۹ : عمری است که عمر به تعب میگذرد

شمارهٔ ۱۰ : دیشب صنمی وعده بازارم کرد

شمارهٔ ۱۱ : لب جز لب سیگار بدان لب نرسد

شمارهٔ ۱۲ : تا جامه گلگون ببرش دوخته شد

شمارهٔ ۱۳ : درمیکده جامی ار بصد جان بخشند

شمارهٔ ۱۴ : شاید، که ترا فتنه عالم نامند

شمارهٔ ۱۵ : می نور دل و دیده انگور بود

شمارهٔ ۱۶ : هر کس سخنی گوید از آغاز وجود

شمارهٔ ۱۷ : می خور که چو نامرد خورد مرد شود

شمارهٔ ۱۸ : هر شب که دو سنبل تو آشفته شود

شمارهٔ ۱۹ : هر شب که تو در بری بود آن شب عید

شمارهٔ ۲۰ : خواهی قلمم بنام در کش یکبار

شمارهٔ ۲۱ : آن آتش طور و شعله نور بیار

شمارهٔ ۲۲ : آن چهره چون شیر شود همچون قیر

شمارهٔ ۲۳ : شد باد سحر مشک فشان عنبر بیز

شمارهٔ ۲۴ : ما را بجهان گوشه ابروی تو بس

شمارهٔ ۲۵ : بر گوشه طره تو آن دانه خال

شمارهٔ ۲۶ : گر چرخ دهد بال و پرت هیچ مبال

شمارهٔ ۲۷ : یکچند بکوی میفروشان بودم

شمارهٔ ۲۸ : من باده اگر خورم حکیمانه خوردم

شمارهٔ ۲۹ : زلفت فتد ار بکف پریشش سازم

شمارهٔ ۳۰ : میخواست دلت که بیدل و دین باشم

شمارهٔ ۳۱ : سر در سر سودای جهان میباشم

شمارهٔ ۳۲ : قربان تو و طبع ملول تو شوم

شمارهٔ ۳۳ : از تابش آفتاب بیتاب شدیم

شمارهٔ ۳۴ : یک چند پی شیخ مناجات شدیم

شمارهٔ ۳۵ : چندی پی کارهای بیهوده شدیم

شمارهٔ ۳۶ : ما سر همه در خوردن و خفتن داریم

شمارهٔ ۳۷ : ما با تو یکی جان بدرون دو تنیم

شمارهٔ ۳۸ : رسوای سر کوچه و بازارم کن

شمارهٔ ۳۹ : ایجان جهان حبیب را قهر مکن

شمارهٔ ۴۰ : آن سنبل و گل بهم در آمیخته بین

شمارهٔ ۴۱ : ای سنبل تو همیشه تاب آلوده

شمارهٔ ۴۲ : از اهل خراسان سخن خیر مگو

شمارهٔ ۴۳ : عید است و ببر کرده همه جامه نو

شمارهٔ ۴۴ : جامی و حریفی دو و بزم طربی

شمارهٔ ۴۵ : تا چند بتا تو سرکشی خو داری

شمارهٔ ۴۶ : آن به که شراب را حکیمانه خوری

شمارهٔ ۴۷ : تا چند بیاد گل و سنبل باشی

شمارهٔ ۴۸ : در کعبه و در دیر مرایار توئی

شمارهٔ ۱

ای جان و سر حبیب و ایمان حبیب

ای درد دل حبیب و درمان حبیب

تو جان همه عالمی، آزرده مباش

اندوه تن تو باد بر جان حبیب

شمارهٔ ۲

آن یک گوید که چرس و تریاک خوش است

وان یک گوید فشرده تاک خوش است

از من بشنو که هر دو آلودگیست

دامن زهر آلودگی ای پاک خوش است

شمارهٔ ۳

آن یک گوید که چرس با بنگ خوش است

و این یک گوید شراب گلرنگ خوش است

از دود سیه میشود از آب خراب

آئینه دل هماره بی رنگ خوش است

شمارهٔ ۴

زاین خم که همیشه بی می ووارون است

میخانه عیش من چرا پر خون است

عیبش نکنم گر، دنی و گر، دون است

زانروی که نام نحس او گردون است

شمارهٔ ۵

سیگار که لب بر لب تو دوخته است

آتش بدلم از حسد افروخته است

دلسوخته تر ازو منم در عشقت

لعل تو اگر قسمت دلسوخته است

شمارهٔ ۶

آن زلف سیه که خوشه خرمن تو است

چون هاله بگرد ماه، پیرامن تو است

آنرشته که پای بند دلها است چرا

سرگشته همیشه دست در گردن تو است

شمارهٔ ۷

یکعمر رهم بدیر خمار افتاد

کارم بکلیسیا و زنار افتاد

بد عاقبی که در این آخر کار

بازم سوی مدرسه سرو کار افتاد

شمارهٔ ۸

بنگر بنگارم که عجب میگذرد

جان است توئی که بلب میگذرد

آن گردن سیمین بمیان زلفین

روزی است که در بین دو شب میگذرد

شمارهٔ ۹

عمری است که عمر به تعب میگذرد

از هجر توام روز چه شب میگذرد

چون زلف تو تاب دارد و چشمت تب

روز و شب من به تاب و تب میگذرد

شمارهٔ ۱۰

دیشب صنمی وعده بازارم کرد

در بند دو زلف خود گرفتارم کرد

سیگار بدست شاد و خندان بگذشت

دلسوخته چون کاغذ سیگارم کرد

شمارهٔ ۱۱

لب جز لب سیگار بدان لب نرسد

هرگز کسی از لبش بمطلب نرسد

دلریش و درون سوخته و خاک شده

تا کس نشود، لبش بدان لب نرسد

شمارهٔ ۱۲

تا جامه گلگون ببرش دوخته شد

آن آتش سرخ باز افروخته شد

از آتش او خرمن دل رفت بباد

وز شعله او خانه جان سوخته شد

شمارهٔ ۱۳

درمیکده جامی ار بصد جان بخشند

الحق که چه بی بها و ارزان بخشند

تا کور شود چشم خضر در ظلمات

از چشمه نور، آب حیوان بخشند

شمارهٔ ۱۴

شاید، که ترا فتنه عالم نامند

آشوب همه عالم و آدم نامند

چون در همه عالمت نظیری نبود

شاید، که ترابنام عالم نامند

شمارهٔ ۱۵

می نور دل و دیده انگور بود

می آتش طور و شعله نور بود

آن سبز درخت کاتش سرخ ببار

آورده، همین درخت انگور بود

شمارهٔ ۱۶

هر کس سخنی گوید از آغاز وجود

از مطرب عشوه ساز نغمه پرداز وجود

من هیچ ندانستم از این پرده جز آنک

از پرده برون نمیشود راز وجود

شمارهٔ ۱۷

می خور که چو نامرد خورد مرد شود

وز می رخ زرد، سرخ چون ورد شود

تریاک مکش چرس مخور کز هر دو

رخ زرد و بدن سست و نفس سرد شود

شمارهٔ ۱۸

هر شب که دو سنبل تو آشفته شود

دو نرگس نیم مست تو خفته شود

آن مطلب ناگفته ما گفته شود

وان گوهر نا سفته تو سفته شود

شمارهٔ ۱۹

هر شب که تو در بری بود آن شب عید

هر روز که بامنی بود روز سعید

بیتو بتر از شام محرم نوروز

به با تو شب محرم از روز عید

شمارهٔ ۲۰

خواهی قلمم بنام در کش یکبار

خواهی قلمی بنامه بر کش یکبار

گر سر بکشم ز خط فرمان تو من

همچون قلمم تیغ به سرکش یکبار

شمارهٔ ۲۱

آن آتش طور و شعله نور بیار

آنخون دل و دیده انگور بیار

در پنجه چرخ پنجه انداخته ایم

تا بشکنمش آن می پرزور بیار

شمارهٔ ۲۲

آن چهره چون شیر شود همچون قیر

وان طره چون قیر شود همچون شیر

تا چونکه ز پافتی بگیرندت دست

اکنون تو ز پا فتاده را دست بگیر

شمارهٔ ۲۳

شد باد سحر مشک فشان عنبر بیز

آن باده مشکبوی در ساغر ریز

زد شانه صبا طره سنبل، برخیز

آن سنبل طره را بزن شانه تو نیز

شمارهٔ ۲۴

ما را بجهان گوشه ابروی تو بس

در مزرع جان، خوشه از موی تو بس

از خرمن عمر، دانه خال تو به

وز کشت امید، گندم روی تو بس

شمارهٔ ۲۵

بر گوشه طره تو آن دانه خال

افتاده بچین نافه ای از ناف غزال

یکدانه و صد هزار دامش در پی

یک خوشه، هزار خوشه چین از دنبال

شمارهٔ ۲۶

گر چرخ دهد بال و پرت هیچ مبال

ور بشکند او بال و پرت هیچ منال

هان تا نخوری فریب این زال مپر

کاکنده بچه هزار چون رستم زال

شمارهٔ ۲۷

یکچند بکوی میفروشان بودم

یکچند ز جمع خرقه پوشان بودم

القصه چو نیک دیدم از خامی بود

این عمر که جوشان و خروشان بودم

شمارهٔ ۲۸

من باده اگر خورم حکیمانه خوردم

با مردم هوشیار و فرزانه خورم

دیوانه نیم که جوهر عقل و کمال

با مردم دیو خوی دیوانه خورم

شمارهٔ ۲۹

زلفت فتد ار بکف پریشش سازم

آشفته چو حال دل خویشش سازم

خایم لب لعل تو بدندان چندانک

چونین دل ریش خویش، ریشش سازم

شمارهٔ ۳۰

میخواست دلت که بیدل و دین باشم

بیعقل و وفا و هوش و تمکین باشم

باز آ که چنانم که دلت میخواهد

مپسند دگر که بدتر از این باشم

شمارهٔ ۳۱

سر در سر سودای جهان میباشم

بیهوده پی سود و زیان میباشم

سر بر خط فرمان و لیکن چو قلم

بی مغز و دو روی و دو زبان میباشم

شمارهٔ ۳۲

قربان تو و طبع ملول تو شوم

قربان تو و رد و قبول تو شوم

تا چند کنی اصول بازی با من

قربان تو و فقه و اصول تو شوم

شمارهٔ ۳۳

از تابش آفتاب بیتاب شدیم

وز آتش گرمای نجف آب شدیم

گویند شراب سر که گردد بنجف

ما سر که بدیم، باده ناب شدیم

شمارهٔ ۳۴

یک چند پی شیخ مناجات شدیم

یک چند پی پیر خرابات شدیم

بازیچه صفت بر سر شطرنج وجود

خوردیم درام و بعد از آن مات شدیم

شمارهٔ ۳۵

چندی پی کارهای بیهوده شدیم

تا از همه کار، سخت فرسوده شدیم

الحال بگوشه نجف فارغ بال

بنشستیم و چند روزی آسوده شدیم

شمارهٔ ۳۶

ما سر همه در خوردن و خفتن داریم

کی پای سلوک و راه رفتن داریم

گر راست بپرسی ز خداجوئی ما

دین بافتن و بیهده گفتن داریم

شمارهٔ ۳۷

ما با تو یکی جان بدرون دو تنیم

یا همچو یکی تن بدو تا پیرهنیم

من با تو در این میان نشاید گفتن

آسوده ز سودای تو و ماو منیم

شمارهٔ ۳۸

رسوای سر کوچه و بازارم کن

چندانکه همی توانی، آزارم کن

منصور صفت بر زبر دارم کن

هر عشوه که داری، همه در کارم کن

شمارهٔ ۳۹

ایجان جهان حبیب را قهر مکن

رسوای جهان و شهره شهر مکن

لب بر لب تو ساعتکی خوش داریم

این یک لب بوسرا بما زهر مکن

شمارهٔ ۴۰

آن سنبل و گل بهم در آمیخته بین

زان چشم، هزار فتنه انگیخته بین

یک لحظه بسوی چشم و ابروش نگر

شمشیر بدست مست آهیخته بین

شمارهٔ ۴۱

ای سنبل تو همیشه تاب آلوده

وی نرگس تو همیشه خواب آلوده

جز لعل لبان تو ندیدم هرگز

در عالم، آتشی بآب آلوده

شمارهٔ ۴۲

از اهل خراسان سخن خیر مگو

آدم رخ و دیو شکل و اهریمن خو

چون خامه تهی مغز و دورنک و دوزبان

چون نامه سیه دل و چو زن شوهر بو

شمارهٔ ۴۳

عید است و ببر کرده همه جامه نو

من جامه بجام باده بنهاده گرو

یکجام می کهنه بنوشی شب عید

بهتر که بتن پوشی صد جامه نو

شمارهٔ ۴۴

جامی و حریفی دو و بزم طربی

عناب لب بتی و بیت العنبی

با طلعت و زلف یار، روزی و شبی

این است اگر عیش جهان میطلبی

شمارهٔ ۴۵

تا چند بتا تو سرکشی خو داری

تا کی جانا گره بر ابر و داری

این روی سیه میشود، این موی سپید

ناز اینهمه گر بروی یا مو داری

شمارهٔ ۴۶

آن به که شراب را حکیمانه خوری

هر روز باندازه دو پیمانه خوری

می نوش بدان صفت که هر کس بیند

بازت نشناسد که خوری یا نخوری

شمارهٔ ۴۷

تا چند بیاد گل و سنبل باشی

آن به که خراب از قدح مل باشی

چندان بخور از باده گلرنگ که خود

صد بار شگفته رخ تر از گل باشی

شمارهٔ ۴۸

در کعبه و در دیر مرایار توئی

مقصود من از سبحه و زنار توئی

مغبچه مست و صوفی سبحه بدست

در خانقه و خانه خمار توئی

بخش دو

غزلیات

مدایح

رباعیات

دیوان اشعار

بخش یک

بخش دو

میرزا حبیب خراسانی

دیوان اشعار