معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ مجد همگر

خواجه مجدالدین هبه‌الله بن احمد (یا محمد) بن یوسف همگر ملک‌الشعرای دربار سلغریان و مشهور به ابن همگر و مجد همگر (زادهٔ ۶۰۷ هجری قمری در یزد یا شیراز– درگذشتهٔ ۶۸۶ هجری قمری در اصفهان) از شاعران پارسی‌گوی سدهٔ هفتم هجری است. وی در نیمه‌های سال ۶۰۷ در یزد زاده شد (مولد او را شیراز هم نوشته‌اند و احتمال داده‌اند متولد شیراز با اصالت یزدی بوده باشد) و در نزد عبیدالله خشیبی شعر و انشاء و خوش‌نویسی آموخت. «همگر» به معنی بافنده و جولاهه است و این شاید شغل خانوادگی او یا شغل نخستین خودش بوده است. پس از آن از یزد به شیراز رفت و به خدمت پادشاهان سلغری رسید. وی در فارس ابوبکر بن سعد و سعد بن ابوبکر و محمد بن سعد را مدح کرد و در نزد این پادشاهان رتبهٔ ملک‌الشعرایی یافت. اتابک ابوبکر او را به زندان انداخت و پس از مدتی اسارت به شفاعت فخرالدین ابوبکر وزیر اتابک رهایی یافت. پس از زوال حکومت سلغریان در سال ۶۳۳ هجری، مجد همگر از شیراز به کرمان رفت تا در پناه قراختاییان کرمان درآید. پس از مدتی، ابن همگر دوباره به شیراز بازگشت و شمس‌الدین محمد و بهاءالدین محمد و همچنین عطاملک جوینی از او پشتیبانی کردند. مجد همگر را در ادبیات فارسی غالباً از روی حکمی که در مقایسهٔ امامی هروی و سعدی کرده است می شناسند. نوشته‌اند که بعضی از معاصران عقیدهٔ او را درباره ٔ امامی هروی و سعدی و رجحان یکی بر دیگری پرسیده‌اند و او گفته است : در شیوهٔ شاعری به اجماع امم هرگز من و سعدی به امامی نرسیم . و می‌گویند سعدی این شعر را شنیده و رنجیده و به طنز گفته است: همگر که به عمر خود نکرده ست نماز آری چه عجب گر به امامی نرسد! عبید زاکانی نیز یکی دو حکایت مزاح آمیز دربارهٔ او و بهاءالدین جوینی صاحبدیوان آورده است. پس از حملهٔ قوم مغول و تاتار، مجد همگر به اصفهان رفت و در سال ۶۸۶ هجری قمری در اصفهان وفات کرد. قبر منسوب به او در اصفهان واقع است و به وزیرنشان معروف است.

قصاید

شمارهٔ ۱ : جهان به کام شود عشق کامران ترا

شمارهٔ ۲ : شب وداع چو برداشتن طریق صواب

شمارهٔ ۳ : دلا منال به درد از غراب گرد نعیب

شمارهٔ ۴ : زهی خواجه صدر انجام غلامت

شمارهٔ ۵ : ترک من کان دهنش پسته خندان من است

شمارهٔ ۶ : تا دورم از جمال و رخ روح پرورت

شمارهٔ ۷ : تا شاه نیک عهد سر تخت جم گرفت

شمارهٔ ۸ : تا سوی تگنای دلم یافت راه دوست

شمارهٔ ۹ : تا بر گلت ز سبزه نگهبان نشسته است

شمارهٔ ۱۰ : چو عکس روی تو پرتو بر آسمان انداخت

شمارهٔ ۱۱ : تو را چو در همه عالم به حسن یکتانیست

شمارهٔ ۱۲ : گویی که آن زمان که مرا آفریده‌اند

شمارهٔ ۱۳ : تا لعل تو از تنگ شکر بار نگیرد

شمارهٔ ۱۴ : نهادم از بن هر موی بر کشد فریاد

شمارهٔ ۱۵ : دگر چه چاره کنم عشق باز لشکر کرد

شمارهٔ ۱۶ : به جان بریم ترا سجده تا به سر چه رسد

شمارهٔ ۱۷ : خبر دهید مرا کآن پسر خبر دارد

شمارهٔ ۱۸ : جهان مسخر حکم خدایگانی باد

شمارهٔ ۱۹ : نه چرخم می دهد کام ونه اختر

شمارهٔ ۲۰ : چنین شنیدم از آیندگان فصل بهار

شمارهٔ ۲۱ : به وقت صبح نشیند کسی چنین بیکار

شمارهٔ ۲۲ : حذرای عاقلان غافل وار

شمارهٔ ۲۳ : ای جمال تو رونق گلزار

شمارهٔ ۲۴ : زهی زمانه نامهربان نادره کار

شمارهٔ ۲۵ : چو این سخن بشنیدم ز لفظ آن دلدار

شمارهٔ ۲۶ : الا یا مشعبد شمال معنبر

شمارهٔ ۲۷ : دلم را برد زلف مشک رنگش

شمارهٔ ۲۸ : زهی رویت مه خوبان آفاق

شمارهٔ ۲۹ : به فال فرخ و روز خجسته سوی عراق

شمارهٔ ۳۰ : بر من زمانه کرد هنرها همه وبال

شمارهٔ ۳۱ : خجسته بادا فصل ربیع و گردش سال

شمارهٔ ۳۲ : کجائی ای رخ تو نوبهار باغ جمال

شمارهٔ ۳۳ : از نام شاهزاده دلم برگرفت فال

شمارهٔ ۳۴ : جاءالشتاء و مل الدجی ظل

شمارهٔ ۳۵ : خدایگان سلاطین شهنشه اعظم

شمارهٔ ۳۶ : که می برد ز من خسته دل به یار پیام

شمارهٔ ۳۷ : کجاست آن صنم سرو قد سیم اندام

شمارهٔ ۳۸ : شد چشم جهان روشن و جانها همه خرم

شمارهٔ ۳۹ : بهشتی شد دگر عالم چو روی حور عین خرم

شمارهٔ ۴۰ : شب وداع چو بنمود چرخ آینه گون

شمارهٔ ۴۱ : چند در دل آتش سود ای جانان داشتن

شمارهٔ ۴۲ : الامان الامار جان جهان

شمارهٔ ۴۳ : سپیده دم چو دمیدن گرفت بوی چمن

شمارهٔ ۴۴ : زهی انا مل و کلکت گره گشای جهان

شمارهٔ ۴۵ : چیست آن گوهر که می زاید ز دو دریا روان

شمارهٔ ۴۶ : زندگانی شهریار زمین

شمارهٔ ۴۷ : فخر دارد پارس بر کل اقالیم زمین

شمارهٔ ۴۸ : زمین به امن شد آراسته زمان به امان

شمارهٔ ۴۹ : ای تو به جاه خسرو صاحب نشان شده

شمارهٔ ۵۰ : چشم تر کن به فراق من مسکین ای ماه

شمارهٔ ۵۱ : دوش چو کرد آسمان افسر زر ز سر یله

شمارهٔ ۵۲ : ای آنکه چو باد ناتوانی

شمارهٔ ۵۳ : اکنون که یافت دهر کهن خلعت نوی

شمارهٔ ۵۴ : کمر می بندی ای یار سپاهی

شمارهٔ ۵۵ : ای چهره تو آینه صنع خدایی

شمارهٔ ۵۶ : کجاست در همه ملک جهان سلیمانی

شمارهٔ ۱

جهان به کام شود عشق کامران ترا

فلک غلام شود حسن جاودان ترا

مدار فخر بود بهر او که مهر فلک

ستاید این دل با مهر تو امان ترا

سپهر پیر کند همچو سرو سرسبزی

چو حسن جلوه دهد سرو نوجوان ترا

خرد سجود کند صورت جمالت را

روان نماز برد قامت روان ترا

کمال و علم تو بحریست بیکران و عمیق

چگونه وصف کنم بحر بیکران ترا

زلال چشمه حیوان که کیمیای بقاست

رهی ست از بن دندان لب و دهان ترا

میان ندیده ترا نیشکر چرا در تست

میان پرستیش آن شکًرین میان ترا

اگر ز دیده نهان است صورت دهنت

به آشکار چرا عاشقم نهان ترا

به شکل سرو ببالد قد تو تا چشمم

گلاب تازه دهد شاخ خیزران ترا

به رنگ لاله برآید رخ تو با دل من

زخون دیده دهد آب گلستان ترا

چنین که بر هدف دل گشاده ای زه و شست

زمانه حکم قضا می نهد کمان ترا

چو آفتاب عمیم است و رایگان لطفت

زمانه ارج نهد لطف رایگان ترا

چنین که تاخته ای بر زمانه اسب وفا

قدر نیارد بر تافتن عنان ترا

گداخت پیکر سیمین تیز تاز فلک

در آن هوس که ببوسد رکاب و ران ترا

ازان دری ... کانس و جان ازدل

فدا کنند تن و جان خویش جان ترا

به باز دادن دل بر من امتحان چه کنی

که آن متاع نیرزد خود امتحان ترا

مباد خوشدلی آن سفله را که دل دهدش

که دل ز جان ندهد زلف دلستان ترا

ترا نشانه ز من دل بسی ست در سر زلف

مرا ز زلف تو یک موی بس نشان ترا

مکن فسوس بر این خسته دل اگر بگریست

چو دیده خنده آن نیم ناردان ترا

ز شام تا به سحر خاکبوس و لابه کنم

که جان و دل بدهم رشوه پاسبان ترا

بدان امید که دستور باشدم که شبی

ز دیده آب زنم خاک آستان ترا

به خوان لطف تو دل گشته میهمان و سنرد

که اهل دل بنوازند میهمان ترا

که کوه با عظمت را جگر ز غم خون شد

چو دید نازکی لعل درفشان ترا

حقیقتی ست بسی آشکار گر که زنند

رقم به دفتر عین الیقین گمان ترا

مرا بگو به زبان یک رهی که زان توام

که این حدیث ندارد زیان زبان ترا

و گر زیان رسدت زین سخن بگوی که من

نخواهم از قبل سود خود زیان ترا

نصیحتی دل نا مهربانت را فرمای

که تا به کین نکشد یار مهربان ترا

تو میهمانی و ذات قدیم مهماندار

عقول پی نبرد ذات میزبان ترا

مکن، ز دستان کم کن و گرنه مجد به نظم

به دفتر آرد دستان و داستان ترا

شمارهٔ ۲

شب وداع چو برداشتن طریق صواب

به عزم بندگی صاحب سپهر جناب

از آفتاب سپهرم نبود خالی چشم

وز آفتاب زمینم بماند دیده پر آب

چو روی شاه نقاب خضاب بر گون بست

نگار صبح رخ از چهره بر گشاد نقاب

سرشک چون در بر روی روشنش ریزان

چنانکه بر رخ آبگینه بر چکد سیماب

بر آن لب چو عقیقش بماند باقی اشک

چو قطره قطره شبنم نشتسه بر عناب

کباب شد دلم از آب چشم او والحق

کسی ندید دلی را کز آب گشت کباب

دلیل آن که دلم شد کباب در سینه

بخار و دود نفس برده اشک چون خوناب

نشست و گفت حکایات دوری از هر جای

گرست و خواند شکایات فرقت از هر باب

روانه کرد از آن لعل همچو می در جام

عتاب تلخ خوش جانفزای همچو شراب

بخواند این غزل تر میان گریه زار

چنانکه خاک رهم شد ز آب دیده خلاب

لیقت لیله بلوی بقرفه الاحباب

بقیت منفرداً منک فی اشدعذاب

مرا هوای تو در سر ترا هوای دگر

خلاف داب پسندیده نیست در آداب

دلم بتفت چو برتافتی عنان ز وطن

سرم بگشت چو برگاشتی رخ از احباب

مرا به روی تو امید و رای تو به سفر

مرا به صحبت تو میل و میل تو به ذهاب

بدیل گلشن و طارم مکن جبال و سهول

عدیل مجلس و خلوت مکن کهوف و شعاب

از آن زمان که مرا جای داده ای در دل

گمان برم که مرا در فکنده ای به خراب

دل خراب بر آتش مرا زدوری تو

چو گنج ساکن لیکن ز تف او در تاب

بگو هر آنچه تو دانی مگو حدیث سفر

بکن هر آنچه تو خواهی مکن به هجر خطاب

چه دست ساید در امن و خوف با تو عنان

چه پای دارد در گرم و سرد با تو رکاب

جواب دادم کز عزم این سفر با من

مکن عتاب که از تو صواب نیست عتاب

بدیع نیست ز احباب رنج راه و سفر

غریب نیست ز عشاق قطع سهل و عقاب

شنیده ای ز حکایات و دیده ای ز سمر

رسیده ای به روایات و خوانده ای به کتاب

وفای لیلی و مجنون هوای زینت و زید

بلای وامق و عذرا عنای دعد و رباب

سپرده اند بسی راه های بی پایان

بدیده اند بسی بحرهای بی پایاب

تو این مبین که به کامم دراست تلخی هجر

تو آن نگر که کدامم دراست حسن مآب

دری که هست بر او پیر آسمان حارس

دری که هست ورا پیک اختران تواب

شوم زظلمت این آستان ظلم نمای

به بارگاه یکی آفتاب عالمتاب

ز دل بنالم چون بیدلان در آن کعبه

به خون بگریم چون مجرمان در آن محراب

به قول صاحب دعوت به امر خالق عرش

میان دعوت مظلوم و عرش نیست حجاب

برم ظلومه به دیوان صاحب و شنوم

ز لفظ صاحب دیوان شرق و غرب جواب

ز خشکسال حوادث بنالم و یابم

ز کلک ابرنوال وزیر فتح الباب

ستوده آصف و دستور عالم عادل

که در کمال و عدالت شد آفتاب نصاب

سپهر حشمت و دریای جود شمس الدین

مشیر مملکت و مالک رئوس و رقاب

بهشت بزمی کز لطف و قهراو بدل است

جزای اهل ثواب و سزای اهل عقاب

به رزم و بزم کف زرفشان سر پاشش

گهی ضراب نماید گهی شود ضراب

به حکم قاطع و تدبیر خوب و عزم درست

به امر نافذ و خلق کریم و رای صواب

مصون گذارد ذرات خاک را از باد

نگاهدارد اجزاء آتش اندر آب

اگر سحاب نبارد به امر او قطره

شرار نار ببارد خلاف او ز سحاب

گر از حکایت او آب جوشنی پوشد

خدنگ نار جهد در هوای خود حباب

به عقل شر غریزی برون برد ز سباع

به علم جهل طبیعی جدا کند ز دواب

ایا خلاصه مخلوق و خاصه خالق

و یا نقاده انسان و زبده انساب

نیافت مثل تو دور سپهر جز در وهم

ندید شبه تو چشم زمانه جز در خواب

رودبه مدح تو از خامه جان، نوا ز الفاظ

شود ز نام تو در نامه سرفراز القاب

از آن قبل که به چنگال دامنت دارد

حروف اکثر قلال خیزد از قلاب

به روزگار تو کژی رخ از جهان بر تافت

مگر که زلف بتان را که کم نشد خم و تاب

ز بیم عدل تو ناراستی به جان آید

شود چو سوزن دوزنده ناخنان ذیاب

به یمن عهد تو مشهور شد غراب البین

به مژده بردن وصلت به جمله احزاب

چگونه شاد نباشد جهان بر‌ آن دوری

که کرکس آید حراز و پیک وصل غراب

ضمیر پاکت ار ازکاد رون براندیشد

کند به رسته او در رفوگری مهتاب

و گر ز آتش کینت محیط اثر یابد

چو لعل گردد در قعر بحر در خوشاب

خلاف خاصیت طبع را ارادت تو

برون دماند مردم گیا زبیخ سداب

هر آنکه آب رخ از خاک درگه تو نجست

نخواند از ره یالیت نص کنت تراب

موسم است به داغ تو بچه در ارحام

مقید است ز برق تو نطفه در اصلاب

جهان پناها ناگفته حال و قصه من

به نور نفس بخوان بی میانجی اطناب

که گر بگویم زحمت نما بود مکثار

وگر نویسم وحشت فزا بود اسهاب

به سمع عالی اگر بگذرد عجب مانی

ز قصه های عجیب و فسانه های عجاب

مرا ز حادثه پارس سال چار از پنج

مباح بود سر و مال برنهیب و نهاب

اگر چه پارس پر آب است و در کنار محیط

چو قلب خویش مرا داد تشنگی چو سراب

صفیر زد فلک از روی حیرت و غیرت

که بر سواد مسلط چرا شدند کلاب

فقال فاعتبرو امنه یا اولی الابصار

فسار فانتبهو امنه یا اولی الالباب

چومهره بازئی دیدم که دمبدم نبود

ز زیر حقه مینا زمانه لعاب

به قصد اهل هنر بر گشاد و بیرون کرد

پلنگ حادثه چنگال و شیر نایبه ناب

هنر که زاد زمن شد و بال هستی من

بلی و بال عقاب آمده ست پر عقاب

به لطف و رحمتم از ناب شیر و فتنه بپای

که ذات تست همه لطف محض و رحمت ناب

به رهمنومی دولت رسیده ام به درت

نه از نظر زیج و تحت اصطرلاب

به استخارت اقبال بود و فتوی عقل

که بنده کرد سوی درگه تو شتاب

به استشارت بختم هنروران گفتند

کز اوست ملتمس خاطر ترا ایجاب

به خلد ننگرم ار پیش آیدم رضوان

به راه حج نروم گر نخواندم بواب

به عز عرش مجید و به حق مصحف مجد

که مجد را نبود جز درت محل و مآب

نکرده ام به فرومایه استعانت هیچ

نه در زمان مشیب و نه در اوان شباب

زبنده گر به کس این موهبت رسید به عمر

بری بود هبته الله از ایزد وهاب

مرا به عالم اسباب در حصول غرض

توئی بهین سببی از مسبب الاسباب

اگر گشایش هر در ز درگه صمدیست

توئی گشاده دری از متفح الابواب

مرا بخر به قبولی که گنج ها یابی

دراین جهان زثنا و در آن جهان ز ثواب

چو من نبینی قرنی دگر تو در من بین

چو من نیابی دوری دگر مرا دریاب

نهاده خلق جهان گوش و چشم برره من

که تا چگونه بود زین درم به خانه ایاب

تو نام جوی ز دولت که تا ابد باشند

ملوک از در تو نام جوی و دولت یاب

زجیش فتح تو هنگام کین به صف مصاف

ولیت باد مصیب و عدوت باد مصاب

به عز جاه تو نازان در آن جهان اسلاف

به روی ورای تو شادان در این جهان اعقاب

شمارهٔ ۳

دلا منال به درد از غراب گرد نعیب

که روز هجر نعیب از غراب نیست غریب

زیار نال و رقیبش که سوز و ناله من

ز جور یار و رقیب است نز غراب و نعیب

اگر بتافتمی سر ز جستجوی وصال

ملامتم نرسیدی به گفتگوی رقیب

دل شهید مرا تیغ و تیر ایشان کشت

به تیغ خشم رقیب و به تیر چشم حبیب

نداده اند ترا از وصال هیچ نصاب

نیامده ست ترا جز فراق هیچ نصیب

کفش خضاب گرفتست از آنکه چون گردون

بریخت خون دل من به کف خضیب

...

هر آینه نبود اهل نار بی تعذیب

به یاد زلف پریشان او مرا در چشم

خیال تیره آشفته ماند و خواب مهیب

به دست بوالعجبی های او من رنجور

بسان مرغ ضعیفم به دست طفل لیعب

مکن رفیقا دوری ز من در این سختی

که سخت صعب بود دوری از رفیق لبیب

مده به دست طبیبم که با چنین دردی

گذشت حال من و کار من ز دست طبیب

مزاج کار تبه شد علاج خویش طلب

زفضل پروری صاحب کبیر حسیب

نجیب دولت و دین آنکه از نجابت اوست

امور دین به نسق کار ملک با ترتیب

به جیب چرخ بر افراختم سر و دیدم

سپهر نقطه و همی به جنب قدر نجیب

بهشت بزمی کز لطف کوثر کرمش

جهان به سایه طوبی در است و عشرت طیب

کمال عفوش مر روی جر مراست نقاب

نوال دستش مر چند جود راست نقیب

به بوی مجمر خلقش به هیکل ترسا

به روز عید بر آتش نهند عود صلیب

ایا نقاده اعمال تو همه تزئین

و یا خلاصه اخلاق تو همه تهذیب

حمایت تو ز تیهو برید چنگل باز

رعایت تو ز میشان گسست پنجه ذیب

کیاست تو کند قصر عدل را تاسیس

سیاست تو کند دیو ظلم را تادیب

چو فکرت تو بود دهر کی کند تمویه

چو فطنت تو بود چرخ چون کند تضریب

تو عین رحمت حقی به کثرت احسان

از آنکه رحمت ایزد به محسن است قریب

تو آفتاب سپهر سعادتی و عدوت

کمثل کوکب نحس اذا طلعت نعیب

شب است خصم سیه روز خنجرت خورشید

ادی سللت علیه عن الحیواه نجیب

تو عاشق هنری چون رباب عاشق رعد

دگر صدور همه عاشقان سیم نسیب

به فضل و علم و دها میل کن که تا گردند

دهات دهر همه مخطی و دهات مصیب

ز لفظ بخت و هنر مدحت تو تلقین است

مرا که بخت مشیر آمده ست و عقل ادیب

ز عشق مدح چنین شخص خسروان در خاک

همی گذارند از رشک نام تو ثلیب

من از سخن به شکایت بدم ز فضل به درد

سخن شناسی تو کرد طبع را ترغیب

ز یمن بخت تو بود اینکه بحر خاطر من

به در نظم سخاوت نمود و گشت مجیب

وگرنه تیغ گهر بار پارسی کریم

بمانده بود به کام اندرون چو تیغ حطیب

مرا تو توبه شکستی به جام لطف و قبول

و گرنه بنده ازین شیوه بود عبد منیب

مثال دعوت من بنده جان و جاه ترا

حدیث دعوت مظلوم وارد است و غریب

همیشه پایه قدرت بر آن مثابت باد

که قدرگیرد گردون از او به یک ترحیب

نظام دولت توشان حق دون زوال

دوام حشمت تو امر غیر شک مریب

شمارهٔ ۴

زهی خواجه صدر انجام غلامت

خهی خسرو چرخ دراهتمامت

تو دستور شرقی و مغرب به حکمت

تو مشهور غربی و مشرق مقامت

کشیده به حد جنوب است خیلت

رسیده به قطب شمالی خیامت

ازین سقف نیلی لقب باش صاحب

زر افشانده بر گیتی از جود عامت

ده و دو بروج است یک حد اسمت

فلک حلقه در گوش دو میم نامت

بر آفاق و انفس نشان بزرگیت

بر افلاک و انجم عطای عظامت

امینی شهان را امامی جهان را

ندانم چه خوانم امین یا امامت

دلت کان و گوهر بنات ضمیرت

کفت بحرو لولو خط با نظامت

بهاری بود خلد عدن از رضایت

شراری بود دوزخ از انتقامت

ز تعظیم لبیک گوید جوابت

اگر بشنود چرخ اعظم پیامت

بر اطراف عالم همه سیم بارد

اگر ابر طوفی زند گرد بامت

به عمر از پی آب حیوان نپوید

اگر خضر یک جرعه نوشد ز جامت

ز خسف و ز کسف ایمن آید مه و خور

گر آیند در سایه اعتصامت

زمین گویی از پهنه کبریایت

فلک برجی از قلعه احتشامت

به قدر کرم گردهی نان دو نان

که گوید که این آس نه در تمامت

از آن کام جاروب عطلت برآید

که این آسیاها نگردد به کامت

صبا واله اشهب باد پایت

قضا عاشق ادهم تیز گامت

به قصد عدو گر نمائی قیامی

قیامت شود آشکار از قیامت

اگر کمترین پایه جوئی زدوران

سر چرخ اعظم بود زیر گامت

وگر کمترین بنده خواهی ز عالم

شه اختران گوید ای من غلامت

پس از لفظ اشهد که گفتی ان الله

دگر با الف در نپیچیده لامت

میانجی کلام قدیم آمد ار نی

حدیث قدم رفتی اندر کلامت

گر از روم و هند آری اندیشه در دل

شود بی گمان قیصر روم رامت

وگر نیت و رای بیت الله آری

حرم پیشواز آید از احترامت

بزرگا کریما روفا رحیما

به ذات کریمی که کرد از کرامت

که وقت سحر می گذارم به خلوت

دعائی که آن هست بر بنده و امت

دل و جان من بر دعای تو وقف است

روان می فرستم به هر صبح و شامت

به پیک سحر می سپارم دعایت

به دست صبا می فرستم سلامت

نگر تا نگردی گرانبار ازین حال

اگر نظم و نژی فرستد غلامت

از او شعر شیرین طلب طبع خرم

اگر چه دهد دردسر چون مدامت

الا تا بود بام و شام جهان باد

چراغ جهان وقف بر بام و شامت

گه با میان وجه نان با میانت

گه شام دخل شبان خرج شامت

حیات تو بادا که تا حشر باشد

حیات جهان از کف چون عمامت

فلک طالع حشمت مستقیمت

جهان تابع دولت مستدامت

دوام است فرجام کردار نیکو

دلیل است کردار تو بر دوامت

شمارهٔ ۵

ترک من کان دهنش پسته خندان من است

در شکر خنده لبش تنگ به دندان من است

هر زمانم ز لب خویش حیاتی بخشد

شد حقیقت که لبش چشمه حیوان من است

گفتمش دی که تو آرام دل و جان منی

دیدم امروز که در خون دل من جان من است

با همه درد بسازم چکنم درمان چیست

چون همه در دلم زوست که درمان من است

جرم بر دیده نهادم که به رویش نگریست

دیدم و جرم دل بی سرو سامان من است

دیده رانیست گناه این همه آفت ز دل است

چکند دیده گناه دل نادان من است

هیچ فرمان نبرد گرچه نصیحت کنمش

وای من کاین دل گمره نه بفرمان من است

گر شبی شور ز خاک دراو برخیزد

آن یقین دان که ز شوریدن و افغان من است

گفتم از زاری من هیچ خبرداری گفت

هر شبی زاری تو بر در و ایوان من است

گفتم این زاری بلبل نفس من ز چه خاست

گفت کز حسرت روی چو گلستان من است

گفت کاین سبزه خطم ز چه پیدا شد زود

گفتم از تربیت اشک چو باران من است

گفت گرد رخم این خط سیه باری چیست

گفتم آن دود دل خسته حیران من است

گفتمش خنده من از چه بود گهگاهی

گفت کز خاصیت لولو مرجان من است

گفتم این حال پریشانیم از چیست بگو

گفت کز عشق سر زلف پریشان من است

گفتمش سرخی این دیده خونبار ز چیست

گفت کز عکس عقیق شکر افشان من است

گفتمش دیده دربار من از چیست پرآب

گفت کز نور رخ چون مه تابان من است

گفتمش گوی دل من ز چه شد سرگشته

گفت کو عاشق خاک سرمیدان من است

گفتم از چیست بسان سر چوگان قد من

گفت کز آروزی گوی زنخدان من است

گفتم اورا که جگر خوردن من باری چیست

گفت کز عشق دهان چو نمکدان من است

گفتم از بهر چه چون کاه باشد رخ من

گفت کز آروزی لعل بدخشان من است

گفتم از دلشدگانت پسر همگر کیست

گفت کو بنده کمتر سگ دربان من است

گفتم او آن تو شد خاصه تو خود آن کیئی

گفت من زآن ویم مطلق و او ز آن من است

شمارهٔ ۶

تا دورم از جمال و رخ روح پرورت

بیخواب و بیخورم ز غم روی چون خورت

زنهار تا گمان نبری کز تو خالیم

دل نزد تست گرچه به تن دورم از برت

مندیش کز غم تو دل آزار گشته ام

یا نیز نیستم به دل و روح چاکرت

گرپیش شمع روی تو ره باشدم شبی

پروانه وار جان بسپارم برابرت

عزمم سبک عنان شد و هجرت گران رکاب

زان دل سبک شده ست ز زلف گرانسرت

سوگند می خورم به خدائی که در ازل

با جوهرم به مهر بر آمیخت جوهرت

سوگند می خورم به حکیمی که حکمتش

آراست در مشیمه جمال منورت

سوگند می خورم به لطیفی که لطف او

بر سر نهاد از لطف و حسن افسرت

سوگند می خورم به جلال مصوری

کو بود در مبادی فطرت مصورت

سوگند می خورم به یکی بی نظیر کو

نظاره گاه ناظر من ساخت منظرت

سوگند می خورم به بهشت ولقای حور

یعنی به طلعت رخ خورشید پیکرت

سوگند می خورم به خدنگ و نهال سرو

یعنی به راستی قد همچون صنوبرت

سوگند می خورم به مه چارده شبه

یعنی به صفوت رخ چون ماه انورت

سوگند می خورم به گه صبح روز وصل

یعنی به عکس نوربناگوش ازهرت

سوگند می خورم به نسیم ریاض خلد

یعنی به نکهت سر زلف معنبرت

سوگند می خورم به خدنگ زره گذار

یعنی به نوک ناوک مژگان لاغرت

سوگند می خورم به دم بلبل فصیح

یعنی بدان بیان و بنان سخنورت

سوگند می خورم به لب چشمه حیات

یعنی به خنده های لبان چو شکرت

سوگند می خورم به دو زنار تا بدار

یعنی بدان دو زلف دل آشوب دین برت

سوگند می خورم به دو جادوی بابلی

یعنی بدان دو نرگس شوخ فسو نگرت

سوگند می خورم به دوخم یافته کمان

یعنی بدان دو ابروی چون مشک اذفرت

سوگند می خورم به دو ساق بلور عاج

یعنی بدان دو ساعد سیمین دلبرت

سوگند می خورم به دل آهن و حجر

یعنی به سختی دل بی رحم کافرت

کاندر جهان به دست نیاید به صد قران

یک بنده مطیع تر از ابن همگرت

حاجی به کعبه میل نماید بسی ولیک

نبود بدین صفت که منم مایل درت

مرده به جان چنان نگراید که من به تو

سوگند یاد کردم اگر هست باورت

شمارهٔ ۷

تا شاه نیک عهد سر تخت جم گرفت

گیتی ز عهد کسری افسانه کم گرفت

از داد پشت ملک سلیمان چو گشت راست

روی زمین طراوت باغ ارم گرفت

رفعت نگر که پایه دین عرب بیافت

رونق ببین که عرصه ملک عجم گرفت

آن شد که باز در جان یاد از تذروکرد

وان شد که گرگ در دل یاد غنم گرفت

دندان ستد ز گرگ به رشوت سگ شبان

تا از گیاه سرخ گله یک شکم گرفت

صعوه به زور مسته شاهین خیره خورد

روبه به قهر مسکن شیر اجم گرفت

دلهای خاص و عام به بند وفاق بست

جانهای عمر وزید به دام کرم گرفت

بیکار ماند دست محاسب گه حساب

از جود شاملت چو شمار نعم گرفت

با حصر نعمتت که فزون آمد از شمار

تیر سپهر عادت جدر اصم گرفت

ملحق به ملک مکتسبی کرد دولتت

موروثیئی که از پدر و جد و عم گرفت

صدیق کنیتا و براهیم طلعتا

گیتی ترا بدل ز فریدون و جم گرفت

هم احترام امر تو دست فتن ببست

هم انتقام عدل تو پای ستم گرفت

ملک از شکوه جاه تو عز قبول یافت

ظلم از نهیب پاس تو راه عدم گرفت

شش حرف نام شاه که همچون جهات تست

آفاق را به یمن ثبات قدم گرفت

گیرد به عون عقل اقالیم سبعه را

زان پس که روی منبر و روی درم گرفت

بر کاغذی نوشته به ضم برد قاصدی

شیعی قیام کردش و بر دیده نم گرفت

جدانت ملک گرچه به شیری گرفته اند

نگرفته اند آنچه به رایت حشم گرفت

اسلاف رستم ار چه همه نام کرده اند

نامی کز و زنند مثل روستم گرفت

گل شاهی ریاحین بعد از شکوفه یافت

خورشید ملک روز پس از صبحدم گرفت

از علم و عدل بد که سلیمان به یک سئوال

پیغمبری و پادشهی را به هم گرفت

گرد رهت که اغبر بینائی آمده ست

زان چشم ماه زیبی بس محترم گرفت

نعل سمندت آنکه هلال است ازو به رشک

زو گوش زهره زیبی بس محتشم گرفت

دشمن چگونه عیش کند با خلاف تو

کاندر مذاقش آب دهن طعم سم گرفت

ز آن رنگ ریز خنجر نیلیت روز رزم

صحرای معرکه همه آب بغم گرفت

با صلت تو بخشش یم ابر کم شمرد

با همت تو ابر کم جودیم گرفت

کان فراخدست ز طبع تو وام خواست

بحر گشاده طبع ز دستت سلم گرفت

ای خسروی که دست رفیعت زکبریا

اجرام چرخ را زصغار خدم گرفت

سوگند می خورم به خدائی که نام او

صاحب شریعتش ز اصول قسم گرفت

از کلک صنع کامل او صورت جنین

در ظلمت مقر مشیمه رقم گرفت

لوح جبین روح که داغ حدوث داشت

از عکس نور ذاتش نقش قدم گرفت

سوگند می خورم به رسولی که شرع او

توقیع امر و نهی ز حکم حکم گرفت

توفیق روزگار ز خلق عظیم یافت

نام بزرگوار ز حسن شیم گرفت

قصر مشید شرعش چون برفراخت سر

بیناد شرک و قاعده شر هدم گرفت

در بازپس نفس چو ز جانش حشاشه ماند

در زیر لب به زمزمه یاد امم گرفت

سوگند می خورم به کلام قدیم یار

کز وی روان منکر اعجاز الم گرفت

سوگند می خورم به الف لام میم یاد

کز وی ضمیر مومن نور حکم گرفت

ایمان بدان دلیل که موسی ز کف نمود

ایمان بدان قبول که عیسی ز دم گرفت

ایمان به آب دیده آن پیر بی پسر

کز گرگ بی گنه دل پاکش نعم گرفت

ایمان به سر سینه ذوالنون که بعد چشم

نور رضای رحمت حق در ظلم گرفت

کاین بنده بی رضای تو در عمر دم نزد

وز عمر بی رضای تو اکنون ندم گرفت

ور جز تو را پناه همه عمر ساخته ست

احرام در حرم ز برای صنم گرفت

با سایه همره است و بترک رفیق گفت

باناله همدم است و کم زیر وبم گرفت

ور روی دل زرکن درت سوی غیر کرد

بت را سجود کرده اله حرم گرفت

آوخ دریغ آینه روشن دلم

کز بس که آه و ناله زدم زنگ غم گرفت

افسوس دست من که ستون ز نخ شده ست

زان پس که چند سال به امرت قلم گرفت

پائی که بر بساط تو هر روز چند بار

فرق سپهر بر شده را در قدم گرفت

شاید که بی گناه به گفتار حاسدان

رنج تبر کشید وز آهن ورم گرفت

پشتی که رکن قدر ترا برده بد نماز

اکنون ز بار بندگران تاب وخم گرفت

از آب چشم من که به دامن فرو دوید

زنگار خورد آهن و زنجیر نم گرفت

ماًخوذ عدل باد و گرفتار قهر تو

آنکو به قول روز مرا متهم گرفت

تا جاودان قوایم بختت قویم باد

کاین تقویت ز پشتی دین قیم گرفت

شمارهٔ ۸

تا سوی تگنای دلم یافت راه دوست

آن دل که توبه دوست بدی شد گناه دوست

یکشب نرفت بر سر کویم به رسم یاد

روزی نکرد در دل ریشم نگاه دوست

چون در دلم نشست چرا ننگرد در او

آن بی حفاظ دلبر و آن دل سیاه دوست

از دل نیم پشیمان ایکاش سازدی

از نازنین دو دیده من تکیه گاه دوست

یاریست بوالعجب چو زمانه به خوی و طبع

دشمن نواز و دوت کش و کینه خواه دوست

گردنده و دو رنگ و مخالف چو روز و شب

گه گه به سال دشمن و گه گه به ماه دوست

گه دشمنم به غمزه دردپرده گاه اشک

گاهی دلم به مهر کند خسته گاه دوست

دریا کنار چشم من و مردمی در او

تر دامن وجود من در یاشناه دوست

گه نعره ای زنم ز تحسر که وای دل

گه ناله ای کنم ز تحیر که آه دوست

از مهر سبزه خط دلجوی او دلم

با آنکه داشت مهر گیا شد گیاه دوست

گر بر نخورد چشم من از سبزه خطش

یارب که برخوراد زروی چو ماه دوست

خورشید در نظاره کند رجعت از غروب

بر بام اگر برآید هر شامگاه دوست

خواهم که این سخن به نوا خوش کند ادا

روزی که راه یابد در بارگاه دوست

آن بارگه که مجمع شیران لشکر است

دشمن شکار یکسر و یکرویه شاه دوست

آن شه که عاشقند مر او را کلاه و تخت

دیگر ملوک تخت پرست و کلاه دوست

ای دوستکام شه که سیه روز دشمنت

هاروت وار گشته نگونسار و چاه دوست

ای جود تو ز لذت بخشش سئوال جوی

هم عفو تو ز غایت رحمت گناه دوست

فضل تو یار من بس اگر دشمن منند

یکمشت فضل دشمن مغرور جاه دوست

بیم و امید بنده ز رد و قبول تست

یک شهر خواه دشمن من گرد و خواه دوست

شمارهٔ ۹

تا بر گلت ز سبزه نگهبان نشسته است

صد گونه داغ بر دل حیران نشسته است

گوئی که طوطی ئیست که جویای شکر است

خوش بر کنار آن شکرستان نشسته است

جانم فدای آن خط سبزت که چون خضر

خوش بر کنار چشمه حیوان نشسته است

هندوی آن خط و رخ خوبم که گوئیا

گردی ز مشک بر گل خندان نشسته است

رخسارتست آینه جان عاشقان

زنگی است خط که بر طرف آن نشسته است

جان بی رخ تو بر سرپا ایستاده است

دل در غمت در آتش سوزان نشسته است

گنجور درد گشت سراپای ذات من

تا عشق تو در ین دل ویران نشسته است

نومیدیم مده که دلم بر قرار خویش

امیدوار بر سر پیمان نشسته است

شادی آن دلی که علی رغم دشمنان

باعهد دوست در غم هجران نشسته است

غافل دلیست آنکه در ایام هجر یار

دربزم عیش خرم و شادان نشسته است

مه روی مصر حسن چرا بیخبر بود

زان پیر داغدل که به کنعان نشسته است

بیداد گر مباش که بر تخت مملکت

دارای دور و داور کیهان نشسته است

سعدی که آفتاب جلال است طالعش

شاهی که زیر سایه یزدان نشسته است

شاهنشه جهان عضدالدین که بر درش

اقبال سال و ماه چو دربان نشسته است

خورشید خسروان که به تایید کردگار

بر چرخ ملک چون مه تابان نشسته است

شاهی که در زمانه به تاثیر عدل او

ضیغم به پاسبان غزالان نشسته است

در سایه همای همایون فر او

دراج در نشیمن عقبان نشسته است

از دامن زمانه بشوید به آب تیغ

گردی که از حوادث دوران نشسته است

ای خسروی ک دامن قدر تو از جلال

بر جیب وطاق گنبد گردان نشسته است

از تو هزار منت احسان و بار بر

فرق دهر و گردن ارکان نشسته است

بر هر زمین که ابر کفت سایه ای فکند

باران چو ابر بر سرباران نشسته است

هندوی پیر چرخ به چوبک زن درت

بالای هفت بر شده ایوان نشسته است

بر مسند سرای ششم چرخ مشتری

از دست نایبانت به فرمان نشسته است

جلاد و حربگاه فلک حربه ای به دست

اندر کمین خصم تو پنهان نشسته است

در آرزوی خلعت خاص تو آفتاب

امیدوار با تن عریان نشسته است

واندر هوای بزم تو بر طارم سوم

خاتون خوب روی خوش الحان نشسته است

تیر سپهر از قبل کاتبان تو

در منصب نیابت دیوان نشسته است

از مهر نام تو رخ خود زرد می کند

هر زر که در صمیم دل کان نشسته است

از عشق پشت دست رخش می زند به خون

لعلی که در سواد بدخشان نشسته است

در قعر بحر دل به امید تو خوش کند

طفلی که زیر دامن عمان نشسته است

شاها منم مبارز و میدان نظم و نثر

و اینک سخن گواه به برهان نشسته است

گشتم سخن سوار و چه داند که من کیم

آنکس که برکناره میدان نشسته است

فکر من است جوهری رسته سخن

پیوسته بر سواحل امکان نشسته است

مهمانسرای طبع مرا گاه امتحان

روح جریر و اعشی بر خوان نشسته است

زین شعر آبدار خوی خجلت و حیا

بر جان شخص اخطل و حسان نشسته است

گر دعوی از سخن کنم اینجا روا بود

شاه سخن شناس سخندان نشسته است

یارب چه حالت است که امسال ذکر من

بر گوشه جریده نسیان نشسته است

تابنده دور ماند ز درگاه کبریات

زان روز باز بر سر احزان نشسته است

یکچند بر بساط جلالت نشسته بود

و اکنون بر آستانه حرمان نشسته است

ایمان ندارم ارنه هوای تو در دلم

دایم به جای عقده ایمان نشسته است

بر دامن عقیدت من فی المثل اگر

آلایشی ز ذلت عصیان نشسته است

ور هست نکته ای که زمن صادر آمده است

وان در ضمیر خسرو ایران نشسته است

بر من میار رحم و مبخشای بر کسی

کو با تو در کمینگه کفران نشسته است

از هر طرف که در نگری دیو مردمی

اندر کمین غدر چو شیطان نشسته است

هر جا که جستجوی کنی دمنه سیرتی

در بند مکر و حیلت دستان نشسته است

پاکی نفس من ز دل پاک خویش پرس

کآنجا گواه عدل مسلمان نشسته است

هر جا که سایه تو بود من ملازمم

تا بر سرم ز عقل نگهبان نشسته است

مگی چه فن زند چو محمد سفر کند

هدهد کجا رود چو سلیمان نشسته است

یک روز اگر خلاف تو گشته ست پیر چرخ

آنگه کبود و کور و پشیمان نشسته است

هر بامداد بردرت از خجلت آفتاب

بر خاک زرد گشته و لرزان نشسته است

بنشین به کام دوست تن آسان که از تو شاه

هر جا که دشمنی ست هراسان نشسته است

شمارهٔ ۱۰

چو عکس روی تو پرتو بر آسمان انداخت

زمانه را به دو خورشید در گمان انداخت

جهان ز زحمت تاریکی شب ایمن شد

چو آفتاب رخت سایه بر جهان انداخت

فزود رونق بستان عارضت کامسال

بنفشه سایه بر اطراف ارغوان انداخت

چگونه یابم با داغ فرقت تو قرار

که سوز آن شررم در میان جان انداخت

به خاصیت رخ چون آفتابت از ره چشم

شرار آتش عشقم در استخوان انداخت

ز کرده های تو بر من به خون دل بگریست

هر آنکه چشم به این چشم خونفشان انداخت

بلای عشق تو رازی که داشت سینه من

همه براین رخ مانند زعفران انداخت

کجا رسد به کنارو میانت دست رهی

که از تو بی زر و زوریش بر کران انداخت

کمرت گرچه بسی در هوای تو پیچید

به زور و زر تن خود را در آن میان انداخت

مرا به یاری ابروت تیر زد چشمت

هر آینه نتوان تیر در کمان انداخت

هر آن خدنگ که در جعبه داشت نرگس تو

بر این شکسته دلریش ناتوان انداخت

چنانکه در صف پیکار سوی قلب عدو

ز دست و شست مبارک خدایگان انداخت

شه زمین عضدالدین که پنج نوبت او

صدا در اوج نهم طاق آسمان انداخت

خجسته سعد اتابک که سعد اکبر چرخ

زیمن نامش بردوش طیلسان انداخت

چو کوه حلمش آرام در زمین آورد

صدای جودش آوازه در زمان انداخت

شهی که شست یک اندازش از کمان دو پی

دو نسر چرخ به یک تیر از آسمان انداخت

ز بیم طعنه رمح و سنان لایح او

سماک خود را در راه کهکشان انداخت

به گاه کتبت توقیع عنبر آرد بار

نیئی که بحر کفش در سر بنان انداخت

زهی شهی که کف کامکار کافی تو

کمند در سر گردون کامران انداخت

توئی که قبضه شمشیر و زخم بازوی تو

حدیث رستم دستان ز داستان انداخت

حکایت تو چنان شد به گرد هفت اقلیم

که از جریده شهنامه هفتخوان انداخت

در آن مصاف که تیغ تو میزبانی کرد

سباع را به دو نوبت ز کشته خوان انداخت

به عهد عدل تو مه بر فلک به گوشه چشم

نظر نیارد بر رشته کتان انداخت

در آن مقام که قدر تو صدر شد گردون

به صد شفاعت خود را در آستان انداخت

کفید مردمک چشم راهزن ز خواص

نظر به قصد چو برگرد کاروان انداخت

شد از نزول حوادث چو آسمان ایمن

بر آن زمین که امان تو سایبان انداخت

ز بسکه بر بره و میش مهربان شد گرگ

سیاستت ز رمه منت شبان انداخت

توئی که پاس تو تا پاسبان ملک آمد

ز روزنامه ملک اسم پاسبان انداخت

به آب چشمه حیوان بشست دامن عمر

هر آنکه بر در تو خاک بر دهان انداخت

هر آنکه آب رخ از خاک درگه تو نیافت

حقوق خدمت او را ز نام و نان انداخت

جهان پناها نوروز فرخ از ره دور

رسید و سایه بر این دولت جوان انداخت

برای اینکه رسد یمن مقدم تو بدو

هزار فرش ز خیری و ضیمران انداخت

ز بیم آنکه نهد مرکب تو سم بر خاک

ز سبزه سر بسر راه پرنیان انداخت

سپهر عکس بر اذیال مرغزار افکند

بهشت سایه بر اطراف بوستان انداخت

ز ارغنون شنو الحان که ساقی گلرخ

در آب بسته میئی همچو ارغوان انداخت

دراین قصیده غراکز آب لطف تراست

مرا در آتش اندیشه امتحان انداخت

گشاده می نشود طبع از کلید زبان

که هیبت تو مرا قفل بر دهان انداخت

چو تیر فکر بر اوج ثنات می نرسد

ببایدم سپر عجز بی گمان انداخت

قمام قلعه قدرت از آن بلندتر است

که منجیق سخن را بر آن توان انداخت

طرب گزین و هنر کسب کن که مایه عمر

جواهریست که نتوانش رایگان انداخت

همیشه باد رکاب تو بوسه گاه ملوک

که عمر چرخ عنان با تو در عنان انداخت

شمارهٔ ۱۱

تو را چو در همه عالم به حسن یکتانیست

ازان به حال منت هیچگونه پروا نیست

تو را به ماه درخشنده نسبتی نکنم

که ماه را رخ گلگون و چشم شهلا نیست

غریب نیست که روی تورشک خورشید است

عجب تر آنکه دهانت چو ذره پیدا نیست

ز بس کز آتش عشقت همی پزم سودا

به رنگ آب دو چشمم شراب حمرا نیست

گمان برم که نیابند در همه عالم

کسی که در سر او از غم تو سودا نیست

نسیم با سر زلفت چنین خوش است امروز

که دیگرش سر باغ و دل تماشا نیست

اگر چه روی تو طاووس باغ جان و دل است

حدیث وصل تو جز داستان عنقا نیست

بیا که از غم تو جان من به جان آمد

بیا که بی لب تو عیش من مهیا نیست

بدین لطافت و خوبی برای مخدومی

که بارگاه وصال تو منصب مانیست

محمد بن محمد که کارنامه حمد

به جز به محمدت ذات او مطرا نیست

یگانه بار خدائی که از کمال خرد

زخسروان جهانش همال و همتا نیست

زهی رسیده جلالت به منصبی که ز عجز

مسافران خرد را گذر به آنجا نیست

توئی که در صحت کار کرد دولت تو

قدر مجال ندارد قضا توانا نیست

تو راز غیب ندیدی به دیده و دانش

تو را که دید تواند که هیچ پیدا نیست

مراسم سخن مشتبه ضمیر روشن تست

اگر چه اسم نظیر تو را مسما نیست

ز حرف و تیغ تو فعلی که می شود ظاهر

محقق است که آن جز به اسم اعدا نیست

در آفتاب جمالت ستاره چون گردد

که درهوای تومه را مجال حربا نیست

کفت به ابر تشبه کجا کند معنی

که چون تاثر جود تو فیض او را نیست

چو ساقیان سمن ساق تو کمربندند

گمان برم که قمر جز به برج جوزا نیست

سودا فتح وظفر ممکن سعادت تست

اگر چه منزل مهر تو جز سویدا نیست

خجسته رای تو را روشنی مدان که جداست

که آفتاب خرد نزد او هویدا نیست

خدایگانا من بنده آن کسم که مرا

جز آستان رفیعت ملاذ و ملجا نیست

مرا به لطف تو امیدهای بسیار است

از آنکه مثل تو مخدوم هیچکس را نیست

توئی محمد و من وارث ابونصرم

جو یار غار توام این حدیث زیبا نیست

ز دوستی تو با دشمنان به پیکارم

که دشمن تو مبادا هیمشه الا نیست

به هر جفا ز وفای تو می نخواهم گشت

از اینکه نقض وفا شیوه احبا نیست

امور خطه اربل به من حوالت کن

که نصر دین محمد مقام ترسا نیست

برای مصلحت نام تست کوشش من

وگرنه اربل ویرانه لایق ما نیست

تو را حقوق ایادیست بر من از اول

چنانکه محمل آن از قبیل احصانیست

به باب دوستی و شرط بندگی با تو

ز خسروان درت هیچکس چو برپا نیست

سه بیت می کنم از شعر جاسبی تضمین

در این قصیده چو به زان سه بیت غرا نیست

به خواب دیدم یکشب جمال فردوسی

که گفت شمس تو را زین حدیث تنها نیست

بدین صفت که توئی من شدم بر محمود

دو بیت گفتم بر خواطرت همانا نیست

خجسته خواطر محمود را دلی دریاست

چگونه دریا کآنرا کرانه پیدا نیست

همیشه تا که تن انس و جان از آن هستی

شود ز گردش این آسمان خضرا نیست

تو هست باد و زمام قضا به دست تو باد

که کرده های تورا این وظیفه تنها نیست

شمارهٔ ۱۲

گویی که آن زمان که مرا آفریده‌اند

با عشق روح در جسد من دمیده‌اند

در وقت آفرینش من شخص من مگر

از خون مهر و نطفه عشق آفریده‌اند

یا خود محرران صنایع به کلک عشق

با مهر مادرانه مرا خوابنیده‌اند

تا پروریده شد دل من در هوای عشق

بر بر مرا به شیر و شکر پروریده‌اند

از هر دو کون و هرچه در او هست عاقلان

عشق است عشق کآن به بهی برگزیده‌اند

عین است عقل و شین شرف و قاف قوت جان

وز عین و شین و قاف گروهی رمیده‌اند

شوریدگان شوق محبت ندیده‌اند

کز شوق پشت دست به دندان گَزیده‌اند

دیوانگان عشق دویدند سال‌ها

وندر رهش برهنه سر و پا دویده‌اند

بس روز تا به شب نفسی خوش نبوده‌اند

بس شب که تا به روز یکی نَغْنَویده‌اند

بس گریه‌ها که در شب تاریک کرده‌اند

بس جامه‌های صبر که بر تن دریده‌اند

مانند گوی زخم پراکنده خورده‌اند

وز بار عشق چون سر چوگان خمیده‌اند

بس بیدلان که دفتر این راز خوانده‌اند

لیکن به کنه نکته آن کم رسیده‌اند

در گلستان عشق به تقلید ناقلان

بسیار گشته‌اند ولی گل نچیده‌اند

بر کوه طور عشق بسی رفته‌اند لیک

آواز لن ترانی از آن کم شنیده‌اند

ای ابن همگر از تو نیند آگه آن گروه

وین منکران حلاوت آن ناچشیده‌اند

اینان چو یخ فسرده‌دل و سخت ساده‌اند

پیداست کآفتاب ریاضت کشیده‌اند

نرمادگی به سان زغن پیشه کرده‌اند

وآنگه بر آشیانهٔ عنقا پریده‌اند

منقار باز نطق تو سرشان ز تن بکند

چون مرغ سر بریده از آن برتپیده‌اند

مرغ شکرخورند ولیکن نه ناطقند

باز سبک پرند ولی بسته‌دیده‌اند

گرچه لباس شعر به دست تو بافته است

کژخاطران به خویشتنش بر تنیده‌اند

در دیده‌ها حدیث چو پیکان نشانده‌اند

در کام‌ها زبان چو ناوک خلیده‌اند

از فعل بد چو به رخ من زرد کرده‌اند

وز بار غم چو نار دل من کفیده‌اند

هم فرش مردمی و وفا در نوشته‌اند

هم نطع کین و جور و حسد گستریده‌اند

با این همه به تیغ بیانشان بکشته‌ام

آنان که در مناظره در من خجیده‌اند

گرچه فروختند مرا کور دیدگان

صاحبدلان به قیمت جانم خریده‌اند

شعر من است معجزه روزگار من

کوری حاسدان که بدان نَگْرَویده‌اند

باغ معانی است ضمیرم ولی هنوز

گل‌ها و لاله‌هاش همه نَشکُفیده‌اند

آن آهوان که نافه مشک است خونشان

در مرغزار تبت جانم چریده‌اند

وآن بادها که صبحدم آرند بوی دوست

گرد هوای گلبن طبعم وزیده‌اند

شمارهٔ ۱۳

تا لعل تو از تنگ شکر بار نگیرد

دل از غم آن لعل شکر بار نگیرد

در جام لبان چاشنی از قند فکندی

تا لعل لبت تلخی گفتار نگیرد

من بر سمن و سنبل تو زار نگردم

گر سنبل تو طرف سمنزار نگیرد

از آتش دل گرد رخت راه ببندم

تا گرد گلستان رخت خار نگیرد

از دیدن تو زاهد صد ساله شگفت است

گر خرقه نیندازد و زنار نگیرد

من گریم و گوئی به اشارت که مریزاشک

تا دشمنت از چشم و دل اقرار نگیرد

گر لعل در آن لولو شهوار نگیری

روی از مژه ام لولو شهوار نگیرد

من دل به هوای لب و دندان تو دادم

مانا که بدین جرمم دادار نگیرد

تا دل نشود عاشق هستی نپذیرد

تا زر نشود خالص مقدار نگیرد

روزی دو سه دستی به طرب با تو برآرم

گر پای دلم در گل تیمار نگیرد

انکار مدار از من ار انکار نداری

تا لوح دلت صورت انکار نگیرد

از یار کم آزار خود آزار چه گیری

کز یار کم آزار کس آزار نگیرد

برق نفس گرم من آفاق گرفته ست

وندر دل تو شوخ ستمکار نگیرد

آهم عجب ار در دل خارا ننشیند

سوزم عجب ار در در و دیوار نگیرد

خود بر دل تو مهر به مسمار که بندد

کآن سنگ سیاه است که مسمار نگیرد

گر فاش شود راز جفاهای تو بر من

کس را هوس یار دگربار نگیرد

زینسان که تو در یاری من راه سپردی

زین پس به جهان هیچ کسی یار نگیرد

زر رخ و دردانه غلطان سر شکم

نقدیست که در پیش تو بازار نگیرد

آهم همه دودیست که بر کس ننشیند

اشکم همه آبیست که بر کار نگیرد

زین پس نکنم گریه ننالم نزنم آه

تا آینه روی تو زنگار نگیرد

گفتی که دلت را به نصیحت ادبی کن

تا کار سر زلف مرا خوار نگیرد

یا در خم این زلف چو زنجیر نپیچد

یا جای در این طره طرار نگیرد

یا پای به خود دارد و خاموش نشیند

یا دست بر این زلف زره دار نگیرد

در عرض یکی تار کزآن زلف کم آید

صد قافله از تبت و تاتار نگیرد

او زنگی مست است سبکبار و سرانداز

خون صد از آن دل به یکی تار نگیرد

ای دوست بنه عذر دلم کز همه روئی

کس نکته بر آن سوخته زار نگیرد

گر دل سر زلف تو یکی بار گرفته ست

گوید که دلت از دل من بار نگیرد

کو شیفته رای است و به زنجیر گرفتار

تا خرده بر آن شیفته بسیار نگیرد

زنهار مخور با دل من کز همه جرمی

کس را به گنه سخت چو زنهار نگیرد

این شعر چو زر نقد روان است وزین روی

از مجد کسی صره دینار نگیرد

بس پیرهن کاغذی از دست پوشم

گر دست تو زو کاغذ اشعار نگیرد

من صاحب دیوان شوم ار صاحب دیوان

از نسبت همنامی من عار نگیرد

آن خواجه که بی واسطه منت خوانش

چرخ از مه و خور قرصه ادرار نگیرد

آن شمس که بی رهبری رایت رایش

خور مملکت گنبد دوار نگیرد

بی رقعه پروانه او منشی گردون

در کف و بنان خامه و طومار نگیرد

شمارهٔ ۱۴

نهادم از بن هر موی بر کشد فریاد

ز دوستان که زمن شان همی نیاید یاد

خروش برکشم از دل چو کبک در دم باز

بنالم از همه رگها چو چنگ در ره باد

اگر زمانه چنین بد نهاد شد با من

کجا شدند مرا دوستان نیک نهاد

بلی نهاد زمانه چو بد شود ز قضا

زمانه رنگ شود هر که از زمانه بزاد

دراین زمانه خود کام از که جویم کام

در این کشاکش بیداد از که خواهم داد

فلک به کینه احرار تا کمر دربست

به جز کمان نکشید و به جز کمین نگشاد

عزای مشتری و خور چنان حزینم کرد

که لحن زهره نگرداندم دگر دلشاد

خسروش کوس شهانم چو یاوری ننمود

صریر چرخ زمانم کجا رسد فریاد

چو بر قبول سلاطین نبود بنیادی

مرا قبول شیاطین کجا نهد بنیاد

دلا مجوی سلامت ز آشیان وجود

که بر ندامت و حسرت نهاده اندش لاد

کسی که خاک تو بسرشت بی عنانسرشت

هر آنکه اصل تو بنهاد بی بلا ننهاد

دراین زمان که خرد را نماند هیچ مجال

در این مکان که هنر را نماند هیچ ملاد

اگر نماند جهان خواجه جهان مانده ست

وگر بمرد ملک قطب ملک باقی باد

خدایگان وزیران شرق شمس الدین

که هست خاک درش غیرت کلاه قباد

به کف کریم و به چهره بهی به سیرت خوب

به تن حلیم و به دل صابر و به شیمت راد

عروس ملک جهان شد بر او چنان عاشق

که تا به حشر نبیند رخ دگر داماد

به گرد عالم ملک آمد آن بنان و قلم

که قصر ملک به تاییدش استوار استاد

اگر تو نیستی آن نایب نبی بحق

به سعی تو نشدی خانه هدی آباد

به عهد تو نشدی ملت از خلل خالی

به بذل تو نشدی امت از زلل آزاد

لطیفه ای ز حساب جمل مراست چنان

کز این دو لفظ بر آید صد و دو با هفتاد

زلفظ صاحب دیوان همین بر آید عقد

دراین تساوی انصاف بنده باید داد

مراست حق دعائی بر اهل این دولت

چو فر صاحب مغفور بر رهی افتاد

زکلک چون صدف و از بنان همچو خلج

چه در که صاحب ماضی به بنده نفرستاد

ربیع بختا در بوستان دولت تو

مرا بهار و دی آزاد یافت چون شمشاد

نه حاجتیم به پیوند ساغر نوشین

نه رغبتیم به دلبند کشور نوشاد

ز من حکایت پارین مپرس و آن اکرام

ز من شکایت امسال بین و این بیداد

چنان بدم ز توفر که کس چو بنده نبود

چنان شدم ز تحیر که کس چو بنده مباد

ز خاک پارس زلال چنین سخن مطلب

که ناید آب ز سندان و روغن از پولاد

لقای گلبن خوشبوی را مجوی از خار

نوای بلبل خوشگوی را مجوی از خاد

متاع کرج نخیزد ز رشته تنکت

قماش هند نخیزد ز تربت بغداد

عمارت کف فرهاد ناید از شیرین

عبارت لب شرین نیاید از فرهاد

به چشم رحم نگه کن مرا ز روی کرم

که روی جاه ترا ز خم چشم بدمرساد

شمارهٔ ۱۵

دگر چه چاره کنم عشق باز لشکر کرد

به تیغ قهر دل خسته را مسخر کرد

قرار یافته کار مرا به هم بر زد

سکون گرفته دلم را دگر به هم برکرد

دگر بواسطه زلف عنبر افشانش

نسیم عشق دماغ مرا معطر کرد

به باد داد مرا آتش هوای کسی

که خاک پایش طعنه بر آب کوثر کرد

لطافت قد او سرو را به گل درماند

فروغ عارض او مهر و مه منور کرد

هزار نقص که بر سروبست لایق بست

هزار طعنه که بر ماه کرد در خور کرد

زهجر آینه روی او دم سردم

صفای آینه جان من مکدر کرد

ز خون دیده رخ خویش را نگار کند

هر آنکه نقش خیال رخش مصور کرد

ندب به هفده رسانید و جان گرو دارد

مرابه نقش دغا شهر بند ششدر کرد

به عشوه عشوه ز من عمر برد و طرفه تر آنک

دلم ز ساده دلی هر چه گفت باور کرد

شکایت از بت مه روی بیهده چکنم

که دل مرا زره افکند و دیده مضطر کرد

بریخت خون مرا دیدگان نه جانان ریخت

بکرد شیفته این دل مرا نه دلبر کرد

ز هر چه کرد دل من مرا ملامت خاست

ز آنکه محمدت شهریار صفدر کرد

شه زمین عضدالدین پناه دولت و دین

که کردگارش بر ملک و دین مظفر کرد

خدیو ملک سلیمان شه ستوده سیر

که از یسار چو کان خلق را توانگر کرد

سپه کشی که به یک حمله با سپاه عدو

همان کند که علی با سپاه خیبر کرد

ز تیغ اوست عجم را همان نمایش ها

که در دیار عرب ذوالفقار حیدر کرد

همای معدلتش سایه آنچنان افکند

که باز دایگی بچه کبوتر کرد

چنان زعدلش تارکتان حمایت یافت

که طبع مه را در کازرون رفوگر کرد

زهی سپهر جنابی که رکن صدر ترا

زمانه سجده گه بوسه گاه اختر کرد

به شهریاری تو چرخ و دهر پیمان بست

به کامکاری تو روزگار محضر کرد

برای پرورش بندگان خویش خدای

ترا گزید و خداوند بنده پرور کرد

جهان ز رای تو آئینه ای به آئین یافت

اگر چه آینه در ابتدا سکندر کرد

ز بهر بندگیت دهر در دیار خفا

به وقت مولد اطفال ماده را نر کرد

به خاصیت تف خشم تو نطفه نر را

عجب مدار که در صلب خصم دختر کرد

هر آنکه خاک درت توتیای دیده بساخت

سپهر کحلی بسترش فرش اغبر کرد

کسی که امر تو را همچو حکم شرع نداشت

قضای بد بدل طیلسانش معجر کرد

توئی که در همه کارت خدای نصرت داد

توئی که بر همه کامت فلک مخیر کرد

به کنج گیتی ویرانه هر کجا گنجی است

ز رشک بخشش دست تو خاک بر سر کرد

به هندویت ز حل فخر کرد از آن ایزد

بنام او فلک هفتمین مقرر کرد

هوای مهر ترا مشتری به جان بخرید

ز یمن بخت تواش نام سعداکبر کرد

مگر حمایل مریخ از ان زرافشانست

که از نهیب تو نقش و نگار خنجر کرد

گه طلوع درت را چو بوسه زد خورشید

سپهرش از پی آن نام شاه خاور کرد

نوای زهره ازان نام در زمانه گرفت

که خسروانی مدحت نوای مزمر کرد

صریر کلک عطارد همه مدایح تست

مگر دعای تو سر داستان دفتر کرد

قمر که شمع شبستان اول ایوان است

زلاف مشعله داریت رخ منور کرد

جهان پناها سطری ز حال من بشنو

که چرخ بر چه صفت نظم حالم ابتر کرد

چو عود خوش نفسم چون شکر زبان شیرین

زمانه زان زتف غم دلم چو مجمر کرد

فلک به جرم هنر ریزه ای که من دارم

مرا ز خواری با خاک ره برابر کرد

به یک نظر به عنایت عزیز گردانم

که آفتاب به تاثیر خاک را زر کرد

شکسته خاطر من پیش رای عالی تو

دو صد دقیقه دراین یک دو بیت مضمر کرد

حوالتم به زمانه مکن ز درگه خویش

که خود زمانه حوالتگه من این در کرد

مرا به سایه خود در پناه ده که خدای

نهال بخت ترا سبز و سایه پرورکرد

ز خاک پای تو بیزارم ار به مدت عمر

رهی به آب مدیح کسی زبان تر کرد

ولیک حرص ثنای تو در ادای سخن

به خاصیت همه موی مرا سخنور کرد

نخست زاده بحر ضمیرم این سخن است

که فرق نام همایونت غرق زیور کرد

مرا مدیح تو بود آرزوی دیرینه

تلطف توام این آرزو میسر کرد

ردیف شعر عنان گیر و تنگ میدانست

چنانکه توسن فکر مرا حرونتر کرد

همیشه تا مثل است اینکه چربدست قضا

به صبح و شام لباس جهان مشهر کرد

به صبح و شام نگهدار جانت آنکس باد

که شام عمر ترا وصل روز محشر کرد

شمارهٔ ۱۶

به جان بریم ترا سجده تا به سر چه رسد

نثار پای تو سرهاست تا به زرچه رسد

ترا ز نور جلالت نمی توانم دید

به چشم جان به سرت تا به چشم سر چه رسد

بر آستان تو سرهاست پایمال فنا

به جز غبار بدین فرق پی سپر چه رسد

زرشک سرو قدت شاخ سدره ازره رفت

نگر که تا به قد سروغا تفرچه رسد

ببرد هندوی زلف تو جان و دین و دلم

جز این دگر ببرد زین سپس به هر چه رسد

شمار کردم از غمزه تو بر دل و من

هزار تیر رسیده ست تا دگر چه رسد

قیاس کردم واندر حضر زوصل توام

رسید حرمان تا بازم از سفر چه رسد

دهان تنگ تو یاقوت پاره ئیست لطیف

مفرح دل ما را از آن قدر چه رسد

هزار دلشده بیمار تنگ شکرتست

به عالمی دل بیمار را از آن شکر چه رسد

مرا ز پاسخ تلخت چو هیچ روزی نیست

از آن لبان شکر بار دلشکر چه رسد

دکان لعل تو کآنجاست شور و شیرینی

به جز نمک به من سوخته جگر چه رسد

زیان رسید تنم را ز ماهتاب رخت

به رشته قصب از تابش قمر چه رسد

من و کمر به امید میانت در بندیم

از آنچه نیست نصیب من و کمر چه رسد

میان تهی ست همه وعده تو چون کمرت

مرا از این دو به جز بوک یا مگر چه رسد

ز سحر چشم تو نالم سحرگهان هیهات

به سحر چشم تو از ناله سحر چه رسد

به خنده گوئی گه گه که بهتری مگری

به گوش جان من خسته زین بتر چه رسد

عذار و خط ترا از سرشک من چه زیان

به روی لاله و سنبل خود از مطر چه رسد

از آب چشم منت نرم می نگردددل

به سنگ خاره ز سیلاب خون اثر چه رسد

ز قصه های تو بیدادگر جهان پرشد

مگر به گوش جهاندار دادگر چه رسد

به سمع صاحب دیوان رسید شرح جفات

نظاره کن کت از آسیب این خطر چه رسد

خدایگان جهان آنکه حکم او برسید

به اوج سقف فلک تابه بحر و بر چه رسد

ز عدل و مغفرتش جان را امان آمد

ز سرد و گرم جهان تابه خشک و تر چه رسد

اگر نه لطفش فریاد روزگار رسید

به روزگار معاذالله از قدر چه رسد

جهانیان را با عدل او که باقی باد

ز اقتضای قضا و قدر ضرر چه رسد

وجود رزق جماد و نبات از انعامش

به خاصیت برسد تا به جانور چه رسد

ایا به قدر رسیده به عالمی که در او

قدر نمی رسد از عجز تا مگر چه رسد

در آن مکان نپرد مرغ و هم روح قدس

ز بس تحیر تا به عقل مختصر چه رسد

رسید صولت قهرش به جان حاسد ملک

به اهل بغی خود از دره عمر چه رسد

رسید حمله رایت به قلب حیلت خصم

به جان روبه ماده ز شیر نر چه رسد

به روی دولت روئین تن جفا پیشه

ز شست رستم دستان و زال زر چه رسد

اگر چه دشمن تو سرکش است و بیخ آور

ز خشم و قهر تو ناگه بدو نگر چه رسد

از آن دو خانه که دارد دو زاغ مارشکن

به چشم جانش جز مرغ چارپر چه رسد

درخت اگر چه مغیلان و خاردار بود

تو آن نگر که بدو زاره و تبر چه رسد

رسید لطف تو در نیکخواه نیک اندیش

بعکس آن به بداندیش بدگهر چه رسد

چو نکبت تو به اعدای بی هنر برسید

به ضد آن به احبای پرهنر چه رسد

رسید نکاتر طوفان خشمت اندر خصم

به مشرکان ز مناجات لاتذر چه رسد

به بوی نفع به غیر تو نظم من نرسید

برای سود زیثرب سوی هجر چه رسد

تو در خوری به دعاء و ثنای من بنده

مدیح خود نکنم تا به هر شرر چه رسد

به خشک مغزی و تر دامنی چگونه رسد

سلام خشک ز من تا به شعر تر چه رسد

نبوسد اهل خرد در صلیب و دیر و کشیش

مسیح راسروپا تا به سم خر چه رسد

در آن زمان که فریدون بر فرازد سر

ز زیب و فر به فراساب تا جور چه رسد

اگر نخواند وگر نشنود کسی این نظم

از آن خلل به چنین سلک پرده درچه رسد

زپرتو کف موسی و نغمه داوود

به چشم کور چه آید به گوش کر چه رسد

ز جد و بحث مرا بهره از جهان چه رسید

ز جد واب به مسیحای بی پدر چه رسد

به مصر درگه تو بنده را عزیزی نیست

بدان هوس که ز کنعانیان خبر چه رسد

رهی به کلبه احزان چو پیر کنعانیست

نظر به ره که زپیراهن پسر چه رسد

همیشه تا مثل است اینکه در سفر مشرک

بدم زدن نرسد تا به خواب و خور چه رسد

نصیب حاسد جاهت در آن جهان ز خدا

به جز سقر مرساد و به جز سقر چه رسد

شمارهٔ ۱۷

خبر دهید مرا کآن پسر خبر دارد

که کار من زغمش روی در خطر دارد

خبر ندارم در عشق او ز کار جهان

ولی جهان ز من و کار من خبر دارد

همه فسانه عالم مرا فرامش گشت

بلی فسانه من عالمی ز بر دارد

ببرد یاد وی از یاد من غم دو جهان

غلام آن غم عشقم که این هنر دارد

فدای عشق چنین یار باد جان و تنم

اگر چه بنده تن و جان مختصر دارد

غمش درآمد و جانم ز برگ مهمانش

تنی ضعیف و دلی ریش ما حضر دارد

سرم همی رود و من نمی روم به سرش

که یار با من سرگشته خود چه سر دارد

سرم پر است در اندیشه جدائی او

که او سری پر از اندیشه سفر دارد

ز بیم روز وداعش به نقد جانم سوخت

گر او ندارد عزم سفر وگر دارد

هنوز روز وداعش ندید و خونبار است

دو چشم من که چو دریا و کان گهر دارد

بلای درد فراقش کسی تواند برد

که جان از آهن و پولاد سخت تر دارد

هزار ناله کنم هر سحر بدان امید

که یار گوش سوی ناله سحر دارد

اثر نمی کندش در دل و نمی داند

که ناله سحر بیدلان اثر دارد

مرا به دیدن و نادیدن آفتاب رخش

ز اشک لعل شب و روز دیده تر دارد

دریغ و درد که از چشمم آنچنان رخ را

دریغ دارد و آنگه در او مقر دارد

هزار منت بر من نهد به هر نظری

رخی که دشمن از و بهره و نظر دارد

تبارک الله یارب که دیده در باغی

که سرو لاله و لاله بنفشه بر دارد

قدش که جان روان است چون روا دارم

که گویمش صفت سرو غاتفر دارد

رخش که ماه سخنگوست کی کنم صفتش

که نور مشتری و طلعت قمر دارد

لبش که آب حیات است چون توانم گفت

که گونه رطب و لذت شکر دارد

جهان ندید و ندارد چو او دگر حوری

خدای عزوجل درجنان مگر دارد

دهان ندارد و گویند کو سخن گوید

میان ندارد و دیدند کو کمر دارد

به بی دهانی نطقش در از شکر ریزد

به بی میانی کوهش کمر ز زر دارد

قد و خد و خط و خال لبانش فته ماست

ز جان و دل دلم این فتنه دوستتر دارد

قضای عشق دلم را شکست لیک چه باک

که مجد تن به قضا دادن این قدر دارد

قضا نیارد نی نی شکستن این دل را

که داغ طاعت دستور دادگر دارد

نهال صاحب دیوان زلال کوثر جان

که از سعادت بیخ و ز فر ثمر دارد

بهاء دین که از و دین بها و عزت یافت

چنانکه ملک زرایش شکوه و فر دارد

شمارهٔ ۱۸

جهان مسخر حکم خدایگانی باد

هزار سالت درملک زندگانی باد

چو آسمانت بر اجرام کامکاری هست

چو اخترانت در ایام کامرانی باد

معین عدلت توفیق ایزدی آمد

مشیر رای تو تایید آسمانی باد

کفت که روز نوالش بهار احسانست

به زرفشانی چون صرصرخزانی باد

به مجلسی که دم عیسویت جان بخشد

دهان عقل پر از آب زندگانی باد

به روز شرب دمادم فنای عطشان را

ز کاسه سردشمنت دو ستکانی باد

در آن مضیق که دشمن کمان کینه کشد

صفیر عدل تو رهدار کاروانی باد

درآن سواد که صباغ رزم گردد اجل

زمین ز قبضه شمشیرت ارغوانی باد

بر آن عدو که زنی زاده ئیست تیغ ترا

طبیعت و نظر کوکب یمانی باد

چنانکه کعبه حق شد مقر امن و امان

همیشه رکن درت قبله امانی باد

زمانه را اثر عدل فتنه او بارت

وجوه عافیت آخر الزمانی باد

دوام خنده برق سنان و تیغ ترا

رخ حسود تو پیوسته زعفرانی باد

وگر شود ارنی گوی رویت مقصود

جواب او زخم چرخ لن ترانی باد

مخالف تو به هر کار کآورد رخ و روی

نتیجه عملش عجز و ناتوانی باد

همیشه کیوان ایوان کبریای ترا

در آرزوی و تمنای پاسبانی باد

زبان کوکب صدر ششم بقای ترا

به شام و صبح در اوراد حرز خوانی باد

به کینه قصد دل پهلوان پنجم چرخ

به سوی خطه خصمت به سرفشانی باد

خدیو کشور چارم نثار فرق ترا

مدام جوهری لعل های کانی باد

سماع خرگهی دلبر سیم پرده

همه مدایح شاهی و خسروانی باد

امور ملک دوم گرچه تیر دارد راست

همیشه کار قدش بردرت کمانی باد

سفیر خطه اول به موکب حشمت

یکی ز جمله پیکان رایگانی باد

جهان اگر چه ره شادی و گذار غم است

نصیب تو ز جهان جمله شادمانی باد

ادب نباشد در رسم و مذهب حکما

اگر بگویم عمر تو جاودانی باد

خدای عمر ترا آنچه زین جهان داده ست

زمان روزش صد سال آن جهانی باد

هزار سال بما ناد دولت تو جوان

چو پیر شد دگرش نوبت جوانی باد

شمارهٔ ۱۹

نه چرخم می دهد کام ونه اختر

نه دل می گرددم رام ونه دلبر

نه بختم می کند یاری نه یاران

نه یارم می کند یاری نه یاور

مرا خود داغ غربت بود در دل

کنونم درد تنهائیست در خور

ز من بگسست یارو سایه ام نیز

ز منهم بگذرد زین راه منگر

کجا همراه گردد سایه با من

چو روز من بود با شب برابر

چنان گم گشتم اندر کوه و هامون

که تقدیرم نیارد راه با سر

چو دریائیست ژرف این سهمگین کوه

نه ساحل دیده کس او را نه معبر

در او کشتی خیام و پشته ها موج

خس و خاشاک او اشجار بی مر

نهالش دیده را مسمار و مثقب

نباتش پای راپیکان و خنجر

ز خار پشته های کوهسارش

ددان را جمله تن پر زخم و نشتر

شیاطین را نشیبش بگسلد پی

ملایک را نهیبش بفکند پر

ز بس شیب و فراز و غور نجدش

صبا گردد در او گمراه و مضطر

اجل در قصد جان ساکنانش

ز بی راهی شود محتاج رهبر

در او صیاد را نه چشم و نه دست

شکاری ایمن از سر فارغ از شر

نگیرد یوز و باز آهو و تیهو

زابر تیره و تندی تندر

شب آدینه را از روز شنبه

ندانم بالله ار داریم باور

چو صبح ار شام و روز از شب ندانم

نتانم برد تاریخش به دفتر

صفر را می ندانم از محرم

کرا پرسم ز ترسا یا ز کافر

همه که پرز اطلال وهیاکل

نه قسیس و نه رهبانش مجاور

همه ره پر محاریب و تماثیل

ز اشکال و صلیب و سنگ مرمر

به هر عمری در او عوری دو بینم

ز بی برگی نه برفرق ونه دربر

یکی در کشته ای پی در پی گاو

یکی بر پشته ای سر بر سر خر

نه دارم رای حرب و روی کوشش

نه دارم رسم جنگ و ساز لشکر

به پا مردی زور و زر توان بود

که در غربت کند عشرت توانگر

نبودم مرد غربت با چنین روز

ندارم برگ عشرت با چنین زر

چرا بر کاشتم رخ زان سمن روی

چر برداشتم دل زان سمنبر

کجا سوی من آرد پیک او راه

که در وی گم کند پی پیک صرصر

کرا جویم که احوالم بدوگوی

کرا گویم که پیغامم بدو بر

به نزد من که آرد نامه دوست

که بر او جش نمی پرد کبوتر

ز گریه خاک را چندان نیابم

که پاشم بر سواد نامه تر

و گرنه دل ز ضجرت بر فشاندی

همه خاک دیار کرخ بر سر

بعینه چشمه قیر است گوئی

میان ابر تیره چشمه خور

هوای قیرگون و نیلگون ابر

به سوگ خور سیه کردند معجر

که بیند کونماید رخ به آفاق

که داند کو برآرد سر ز خاور

دلا مخروش بر نادیدن روز

که خواهی دید روزی فرخ اختر

اگر خورشید گردون نیست برجای

به جایست آفتاب هفت کشور

جهانبان صاحب دیوان عالم

که صاحب طالع است ازکلک و خنجر

به دست پر نوال بذل پیشه

به ذات بی همال فضل پرور

هزارش بر مک وطا ئیست بنده

هزارش صاحب و صابی ست چاکر

که صاحب حاجتان یا بند ازو کام

که صاحب دولتان دارند ازو فر

بنات فکرش اعجاز معما

بنات بکرش آیات مفسر

اگر لطفش نه پیوستی به اجسام

عرض پیوند بگسستی ز جوهر

و گر قهرش نگه کردی به ارواح

نماندی زیر گردون هیچ جانور

ز روی خاصیت با حرز نامش

شود ماهی در آتش چون سمندر

ز راه تربیت با عون حفظش

سمندر را کند قلزم شناور

ایا دارنده ملک سلیمان

توئی داننده دین پیمبر

سخن بر تو کنم عرضه که هستی

سخنگوی و سخندان و سخنور

هنر بر تو کنم پیدا که گشتی

هنرمند و هنرجوی و هنر خر

شمارهٔ ۲۰

چنین شنیدم از آیندگان فصل بهار

که کاروان صبا می رسد ز حد تتار

با باغ مژده رسانید دوش پیک سحر

که می رسد دو سه اسبه سپاه فصل بهار

ز پیش لشکر ریحان همی رسد بیزک

که سبزه پیشرو است و صبا جنیبت دار

ز غنچه پیکان و ز بید تیغ و خنجر ساخت

که تا نه دست برآرد چنار چون عیار

مگر سلاح کشی گل به خار خواهد داد

که شد به غایت سر تیز و با صلابت خار

هزار مفرش دیبا بگسترید چمن

شکوفه بر سرشان کرد سیم نار نثار

صبا گشاد سر نافه های مشک ختن

نثار گوهر و در کرد ابر لولو بار

ز در فشانی ابر و ز مشک بیزی باد

حقیقت است که آن جوهریست وین عطار

پر از شکوفه و خیریست آستین چمن

پر از بنفشه و لاله ست دامن کهسار

به گرد برگ سمن بر دمیده سنبل تر

چو شاهدی که برآید خطش به گرد عذار

گرانسر است ز باده هنوز نرگس مست

ز دست لاله مگر نوش کرد جام عقار

ازین دو وجه برون نیست کاین گرانسری اش

ز تا جداری کبر است یا ز رنج خمار

گل آمده ست و گرفته ست غنچه را به حصار

چنانکه نیست در او لشکر صبا را بار

چو کوس رعد بغرد ز پشت ابر بلند

یقین بدان که ز گلزار بستدند حصار

چمن ز برگ شکوفه سپید گشت و از آن

فتاد لرزه بر اعضای بید و سرو و چنار

ز بیت گفتن بلبل چنار می زد دست

که سرو رقص کنان می چمید صوفی وار

نوای بلبل و دستان عندلیب بود

به گوش عاشق خوشتر ز ساز موسیقار

شبی سحر به سمنزار خفته بودم مست

ولیک بختم بیدار بود و دل هشیار

نهاده گوش به الحان مطربان چمن

گشاده چشم به دیدار لاله و گلنار

چمن شده پر از آواز بلبلان لیکن

تهی ز زحمت اغیار و خالی از دیار

گهی نوای چکاوک زدی هزار آواز

گهی ز پرده نوروز صوت کردی سار

به گوش من چو رسیدی نوای نغمه زیر

برآمدی ز دل من هزار ناله زار

چو شد ز محاکای این و آن هر دو

در اوفتاد سخنشان به شیوه اشعار

یکی بگفت سرودی چو عقد در ثمن

یکی بزد غزلی تر چو لولو شهوار

بگفت بلبل بعضی ز شعر خاقانی

بخواند قمری چندین ز گفته پندار

به عندلیب گفت سار از سر سرو

که ای مغنی خوش نغمه شکر گفتار

ز گفته پسر همگر این غزل برخوان

که وقت صبح نخسبد کسی چنین، هشدار

چنان ز پردخ عشاق این غزل بسرود

که برگرفت ز عشاق پرده اسرار

شمارهٔ ۲۱

به وقت صبح نشیند کسی چنین بیکار

مخسب ساقی و برخیز جان باده بیار

در آب بسته فکن از صراحی آتش تر

که زود بگذرد این خاکدان باد وقار

کرانه جوی ز عقل عقیله جوی فصول

کنار سبزه وطن گیر کاوفتی به کنار

خوش است آن دم مستی که پیش همت مست

بود ممالک عالم حقیر و بی مقدار

چه خوشتر از دل مستی که از نشاط صبوح

چنان شود که نگردد به دور از تیمار

جهان چنین خوش و من عاشق و حضور حریف

نعوذ بالله چون تو به نشکنم زنهار

بیا و باده به دست آر ورنه رندآسا

گروکنم به خرابات جبه و دستار

بخواند این غزل تر چنانکه مستمعان

زدند زه زه و احسنت هر یکی صد بار

سئوال کرد ز ساری هزار دستان نیز

که هان بخوان هم از این بیتکی سه چهار

جواب داد که هین گوش دار پس بر خواند

بدان خوشی که ز جانم برفت صبر و قرار

خوشا به موسم نوروز بوی باد بهار

خوشا به صبحدم آواز بلبل از گلزار

پیام دوست ز باد بهار می شنوم

غلام باد بهارم غلام باد بهار

به ارمغانی من بوی دوست می آرد

چو می کند سحری کاروان باد گذار

غمین به گوشه صحرا نشسته بودم دوش

بدان امید که بادی وزد پیام گزار

هزار جان گرامی فدای باد سحر

که می برد ز ره دور بوی یار به یار

چه خوشتر از نفس صبحدم که از ره دور

به بیدلی خبر خوش رساند از دلدار

چه جانفزای تر است از نسیم باد سحر

که عاشقان را در صبح می کند بیدار

چو ساری این غزل نغز را به آخر خواند

پدید کرد از افق صبح اولین آثار

سپیده دم چو شهنشاه شرق کرد برون

سر از دریچه این سبز گنبد دوار

ندیدم و نشنیدم بدان خوشی سحری

هنوز آن دو غزل می کند دلم تکرار

غلام خاطر آن شاعرم که در گه نظم

بدین صفت سخنی ماجرا کند اظهار

شمارهٔ ۲۲

حذرای عاقلان غافل وار

حذر ای جاهلان غفلت کار

زین گذرگاه دیو نفس شکر

زین بیابان غول روح شکار

زین سرای فریب و دار فنا

زین مقام غرور و عیب و عوار

هان معطل به سر مبر ایام

هین معول مکن بر این مکار

در ره سیل جای خواب مساز

در بیابان شوره تخم مکار

سخت زشت است نزد دیده و عقل

غره بودن بدین دو روزه قرار

بس شگرف است پیش اهل خرد

دور بودن ز مهر این غدار

نیست چیزی نهاد خانه خاک

هیچ دان اصل گنبد دوار

این یکی کلبه ئیست پر ز فریب

واندگر گنبدیست پر زنگار

زاین حفاظ و وفا خیال مبند

زآن سکون و بقا امید مدار

تا ز تو نگذرد تو زاو بگذر

تا بنگذاردت تواش بگذار

ماجرای گذشتگان برخوان

قصه حال رفتگان یادآر

کس از آن رفتگان نیامد باز

کس از آن خفتگان نشد بیدار

بس جوانمرد را بکشت و نشد

کس از این گنده پیر برخور دار

دل ما سنگ و این همه حجت

چشم ما شوخ و اینهمه آثار

زاد سروی که بر فرازد سر

قامت دلبریست خوش رفتار

هر بنفشه که بر دمد ز زمین

هست زلف بتی پری دیدار

هر گلی کز چمن به بار آید

عارض شاهدیست گلرخسار

ای دریغا که شد جهان بی مهر

از خصال حمیده احرار

آه و دردا که یک جهان پر شد

از فرومایگان و از اشرار

دور آزادگان نگر که فتاد

کف مشتی لیئم ناهموار

همه با هم دو روی همچو درم

همه ناپایدار چون دینار

همه مردم ولی نه مردم سان

همه صورت ولی نه معنی دار

همه چون نی همیشه یاوه درای

همه چون دف مدام سیلی خوار

همه عاشق شده به جاهک خویش

همه واله به بادک و بازار

همه کبرند و لاف و باد و بروت

همه ریشند و جبه و دستار

همچو نرگس همه به زر معروف

چون شکوفه نکرده سیم نثار

چون بنفشه گرانسر اندر کبر

لیک چون گل دریده شان شلوار

آنکش امسال خواجه می خوانی

بود از جمع جبه دزدان پار

وآنکش امروز مرد می دانی

می ستد سیم چون زنان پیرار

مرده گیر این خران زشت نهاد

پست گیر این خسان بیهده کار

تیز در ریش این چنین خواجه

... در ... آنچنان عیار

همه بیکار همچو تیغ حطیب

همچو سوزن همه به بن برکار

نه در این ذره ای وفا و کرم

نه در آن ریزه ای حیا و وقار

چون ازین هر دو مرد خالی شد

پس چه او و چه نقش بر دیوار

همه در کار خویش کور و لیک

چشمهاشان به عیب جستن چار

همه ابلیس در صفات و ز جهل

نزدشان جبرئیل بی مقدار

همه نا اهلی و ظرافت سرد

همه ایزاء و چربک و آزار

هیچ این سفلگان به هیچ مگیر

کس ازین ناکسان به کس مشمار

این چه خلقند مردمان فریاد

وین چه قومند الامان زنهار

حسبته الله ای مسیح درآی

بیخ دجال سیرتان بردار

ای محمد خدای را بر خیز

زین ابوجهلیان برآر دمار

ای صرافیل صورحشر بدم

و ز سر این خران ببرافسار

ای تو در شعر وارث همگر

صاحب افکار و نکته ابکار

ای به چوگان نطق و نظم دری

گوی دانش ربوده از اغیار

جامه ای کآن ز طبع بافته ای

هستش اندیشه پود و معنی تار

شعر باد است هان و هان پس ازین

عمر بر باد بیهده مگذار

مدح این منعمان سفله مگوی

هجو این ممسکان مکن تکرار

که نه ممدوح باد و نه مهجو

که نه شاعر پرست و نه اشعار

خوارکردی به هرزه نفس عزیز

رنجه کردی ضمیر گوهر بار

شعر در جنب علم بی هنریست

زو نخواهد شدن هنر اظهار

چون هبا شد به خیره عمر عزیز

گر بود ملک مصر باشد خوار

آبرویت چو شد به باد آنگه

شعر گو باش لولو شهوار

شین باشد عدیل زاغ شدن

مثل من طوطیئی شکر گفتار

شکر علم جوی چون طوطی

هم به زاغان رها کن این مردار

پای در راه علم باقی نه

دست ازین هزل و ترهات بدار

آخر از شاعری چه یافته اند

انوری و سنائی و پندار

شمارهٔ ۲۳

ای جمال تو رونق گلزار

بنده زلف تو نسیم بهار

زلف مشکین به گرد روی نکوت

چون بر اطراف آفتاب غبار

هر که او کوثر و بهشت ندید

گو ببین اینک آن لب و رخسار

لب و رخسار تو ز چشم و دلم

بسکه بر بوده اند خواب و قرار

در گلستان جان زغمزه تو

آهوانند جمله شیر شکار

خود ندانم چرا کند شب و روز

چشم مستت مرا اسیر خمار

نه چنان مستم از می عشقت

که شوم تا به سالها هشیار

حسن روی تو زیور خوبیست

نیستش حاجتی به رنگ و نگار

شاه خوبی حمال مهوش تست

چتر او چیست زلف عنبر بار

تا به رخساره تو نسبت کرد

گرم شد آفتاب را بازار

چه شود گر فلک ترا با من

در میان آورد به بوس و کنار

تا کند طبع من در آن حالت

مدح فرمانده جهان تکرار

صاحب اعظم آنکه عالم را

روی او هست عالم الاسرار

آنکه فیض نوال رافت او

محو کرده ست ظلم را آثار

ای محیط جهان قدر تورا

آسمان شکل نقطه پرگار

درو گردون به صد قران دیگر

ناورد چون توئی به هشت و چهار

زانکه شمشیر آبدار تو هست

بازوی شرع احمد مختار

صاحبابنده کمینه که هست

طاعتت را به جان پذیرفتار

به یسارت چو او همیشه یمین

که یمینی تو قبله هست یسار

گرچه هر دم هزار شکر کند

در حقیقت یکی بود ز هزار

ور دهد شرح آرزومندی

از یکی شمه پرشود طومار

ور اجازت دهد مکارم تو

کنم احوال خویشتن اظهار

گوید آنکس منم که خوانندم

همگنان بحر جود و کوه وقار

چون برآرم حسام را زنیام

روز روشن برآرم از شب تار

روزه دارند مژگنان از من

که به خون جگر کنند افطار

کرده ام با جهود و نصرانی

آنچه کرده ست حیدر کرار

زین دو ملت به خطه موصل

هر که را بینی از صغار و کبار

یا بود در برش علامت زرد

یا بود بسته در میان زنار

بوستانی بساختم دردین

که همه زنده رغبت آرد بار

با چنین شوکت و توانائی

با چنین سروری و استظهار

با سگ اندر جوال چون باشم

من که با شیر کرده ام پیکار

بندگان تو آفتاب محل

آستان تو آسمان مقدار

کرده حکمت بر آسمان میدان

گشته رایت بر آفتاب سوار

کیمیائیست رای صائب تو

که کندعقل را تمام عیار

لاجرم طبع فضل پرور تو

دارد از ملک هر دو عالم عار

شیر قدر تو آهنین مخلب

مرغ امر تو آتشین منقار

لطف و قهر تو اصل شادی و غم

مهروکین تو عین منبرودار

بی وجود سحاب دولت تو

دوحه سلطنت نیارد بار

بی نسیم رضای خدمت تو

گلشن مملکت نریزد خار

افتخارت کمینه فرمانبر

روزگارت کمینه خدمتکار

آستانت مهذب فضلا

بارگاه تو منزل اخیار

کلک تو درنظام ملت و ملک

برده از دیده قدر مقدار

رای تو در امور دولت و دین

کرده بر چهره رضا رفتار

تو وزیری و بندگان درت

سلطنت می کنند در اقطار

می کنم بر طریقه شعرا

بیتی از شعر بوالفرج امضار

زانکه نظمش به نزد اهل هنر

بفزاید طراوت گفتار

« چرخ پست است و همت تو بلند

دهر مست است ورای تو هشیار»

نیست دردی چو خست شرکا

که کند سنگ خاره را بیمار

آنچه می بینم از جلال الدین

کس ندید از زمانه غدار

صبح پیری طلوع کرد و هنوز

نشد از خواب کودکی بیدار

غره مال گشت و بی خبر است

از غرور جهان مردمخوار

خود نداند که شهریاری نیست

جز به مردی و دانش و ایثار

خواجه شاعران سنائی را

هست بیتی عظیم ولایق کار

«هر که از چوب مرکبی سازد

مرکب آسوده است و غره سوار»

بندگان تو گرچه بسیارند

تو مرا در حسابشان مشمار

زانکه من شیر بیشه ظفرم

دیگران نقش شیر بر دیوار

تا که دولت ملازمت بودم

بودم از دولت تو دولتیار

همه کس را به من وسیلت بود

این رسائل نوشته آن اشعار

این زمان کز خودم جدا کردی

شد دلم یار غصه و تیمار

چون توام برگرفته ای اول

آخرم بیش ازین فرو مگذار

تا بود چار طبع و پنج حواس

تا بود هفت گنبد دوار

بادت اندر جهان چو دولت بخت

نصرت و فتح بر یمین و یسار

خاک پایت چو این قصیده من

ریخته آب لولو شهوار

شمارهٔ ۲۴

زهی زمانه نامهربان نادره کار

خهی سپهر نگونسار ناکس غدار

چه رنج ها که ز تونیست برروان کرام

چو غصه ها که ز تو نیست بر دل ابرار

چه حکمت است که سیر لئیم طبع تو هست

خسیس پرور و عالم کش و کریم آزار

چه حالت است که مهر آوری به بی هنران

چه موجب است که داری زاهل دانش عار

یکی فرو بری از قهر تا به تحت ثری

یکی ز مهر برآری به گنبد دوار

گهی ز دست تو جام طرب خورد غافل

گهی ز کاس تو زهر تعب خورد هشیار

یکی منم که گرفتار فکر کار توام

که تا چگونه برم جان ز دست تو به کنار

نچیده ام گل شادی ز باغ دهر و کنون

زمانه بین که مرا چون نهاده در دل خار

به زهر خنده گهی بر بلا بخندم سست

گهی به خلوت بر خویشتن بگریم زار

چگونه ازدل پر غم برآورم پیکان

که تیر جور تو در وی نشسته تا سوفار

ز دست محنت ایام و جور چرخ فلک

مراست چشم تر اشکبار و جسم نزار

مثال گنبد خضرا چو کاسی از میناست

به رو زده از زر مغربی دو صد مسمار

منم چو مور گرفتار طاس دام فلک

ز طاس مور برون آمدن بود دشوار

چونیک درنگری شکل آسمان طاسیست

ستاره مور صفت اندر او هزار هزار

ز روزگار وفا کم طلب که مرغ وفا

نهان شده ست ز دیدار خلق عنقاوار

از این بترچه رسیده ست بر من مسکین

که خاطرش ز من آزرده شد بت عیار

عزیر خاطر آن پر هنر برنجیده ست

به تهمتی که زمن نقل کرده اند اشرار

به طعنه گفت مرا دوش دوستی مشفق

که ای فلانی شرمت باد ازین گفتار

نعوذبالله از چون توئی رواباشد

که بر ضمیر چنان دوستی نشسته غبار

تو کیستی و که باشی که هجو او گوئی

که هست او ز تو بهتر به مال و جاه و عقار

شمارهٔ ۲۵

چو این سخن بشنیدم ز لفظ آن دلدار

ز من برفت به یکباره صبر و هوش و قرار

به عذر خواهی سوگند می خورم اکنون

مگر کند ز منش باور این سخن آن یار

در آن سخن اگر آرم شکی و تاویلی

زلات وعزی یکباره گشته ام بیزار

به حق کافر و زندیق و مرتد و ترسا

به جایگاه کشیشان هند و روم و تتار

به حق طاعت در دیر و زهد رهبانان

به بانگ کردن ناقوس و بستن زنار

به غول راهزن اندر بر و بیابانها

به دیو وحشی خونخوار در شخ کهسار

به حق محفل رندان و حلقه اوباش

به دزد رهزن خونی و شبرو طرار

به جنگ کردن با یکدگر دو آلک باز

به نرد و خصل حریف و به داو برد قمار

به ژاژهای عتابی و شعرهای کسال

که برده اند الف و شین ز پیکر اشعار

به بنگ خوردن آن عارفان میلی شکل

به عیش راندن آن صوفیان بی مقدار

به بزم طامع ابله به عیش راندن او

به جایگاه خرابات و خم و دردی خوار

به حق حمله بران بر مسافر سر راه

به حق جبه بران نشسته در بازار

به حلم و زیرکی و حکمت شتربانان

به شان تنگ و دوال هوید پوش و نزار

به اسب ارچل شب کور سکسک لاغر

به پوز استر و آن اشتر گسسته مهار

به چنگ شیر و نهیب پلنگ و شوکت پیل

به گردن شتر و شاخ گاو و گوش حمار

به عطسه بز کور و به بانگ سرفه قوچ

به حرمت سگ گرگین به گربه بیمار

به خوبی لب و دندان خوک و بینی خرس

به حیله سازی روباه و آن . . کفتار

به نغمه های کلاغ از میان ویرانه

به پاره های نجاست گرفته در منقار

به صید کردن شاهین و وهم تهیو و کبک

به جنگ و بانگ سگ و گربه بر سر دیوار

به لحن بلبل مست و دم هزار آوا

به بانگ قمری و سار و کبوتر طیار

به حق شانه و پود به گرد ماسوره

به چوب کار و به آن ریسمان و دست افزار

به زشت روئی زنگی و چهره حبشی

به تنگ چشمی و شوخی دلبران تتار

به حق سفسطه و مکرهای خناسی

به سهم شحنه و غمازی سپهسالار

به خنده ناکی خونی اسیر در کف خصم

به تازه روئی شولان اسیر بر سردار

به جیش راند کفش و به گاو برزگران

به بیل و پشته و گردون و گاو و جفت شیار

به گند کوده سرگین و کود بر صحرا

به بانگ داشتن دشتبان به خربزه زار

به قد و موی و به روی و به چشم دلبر من

که سرو و سنبل و نسرین و نرگس است و بهار

به لطف خنده شیرین و لعل دلدارم

که چند قطره قند است و صد هزار انگار

کسی چنین سخن اندر میان هزل آورد؟

بدین دو بیت مرا واجب است استغفار

شمارهٔ ۲۶

الا یا مشعبد شمال معنبر

بخاری بخوری و یا گرد عنبر

نه روحی ولیکن چو روحی مصفا

نه نوری ولیکن چو نوری منور

نفسهای فردوسیانی به خلقت

روانهای روحانیانی به گوهر

چه خلقی که نه جسم داری و نه جان

چه مرغی که نه پای داری و نه پر

همی پوئی و پای تو در تو پنهان

همی پری و پر تو در تو مضمر

رسول بهشتی ز عالم به عالم

برید بهاری ز کشور به کشور

نسیم تو نافه گشاید به صحرا

صریر تو دستان زند بر صنوبر

به خاک اندرت صد هزاران مطرا

به آب اندرت صد هزاران زره در

ز اشکال تو روی دریا منقش

ز آثار تو روی صحرا مصور

الا یا خجسته براق سلیمان

یکی بر سر کوی معشوق بگذر

یکی صورت انگیز بر خاکش از خون

نزار و جگر خسته و زرد لاغر

خروشان و جوشان و بریان و گریان

بری گشته از خواب و بیزار از خور

گذشته بناگوشش از گوشه دل

رسیده دو زانوش بر تارک سر

همه پیش و پیرامن او مخطط

همه چاک پیراهن او معصفر

روان گشته رنجورش از درد هجران

زبان گشته مجروحش از یاد دلبر

ز داغ درونش جوارح جراحت

ز پیکان هجرانش افکار پیکر

به حالی که گر بر صفت بگذرانی

شرر بارد از کلک و طوفان ز دفتر

الا باد مشکین چو این نقش کردی

در آویز در دامن آن ستمگر

بگویش که برخون این سوخته دل

چه عذر آوری پیش دادار داور

اگر شرط مهر آزمائی توانی

بکن پرسشی باری از حال چاکر

بیا ای صنم بر سر راه باری

یکی بر سر راه بگری و بنگر

به تن بین ره صید مجروح از آهم

منقط ز بس قطره های مقطر

فرازش ز خونم چو کوه طبر خون

نشیبش ز اشکم چو دریا ز گوهر

همه خاک و خاره چو لعل بدخشی

همه سنگ ریزه چو یاقوت احمر

بدان ای نگارین که بردندم از تو

بدانسان که آرند اسیران کافر

چو بیمار بر پشت حمال نالان

دو لب از نفس خشک و دو آستین تر

زمانی ستاده چو بر طور موسی

زمانی نشسته چو دجال بر خر

خری بد شراری خری بد طبیعت

خری خفته بالای مفرنج و منظر

دو دستش چنان چون دو چوگان گل کش

دو پایش چو دوخر کمان کمانگر

بخفتی گر از باد پالانش بودی

بماندی گر از سایه بودیش افسر

به هر موی او دیده ای رسته گریان

به هر دیده ای نوحه کردی بر آن خر

زمانی فتادی چو مصروع بیخود

زمانی معلق زدی چون کبوتر

دو بیطاقت و دو ضعیف و دو بیدل

دو بیچاره و دو حزین و دو مضطر

همی ره بریدیم چون بار بستیم

دراین هر دو ره بر عجب مانده رهبر

شنیدم که عیسی چو بر آسمان شد

پیاده شد و ماند خر را هم ایدر

مرا با چنین خر به معراج عیسی

ببردند تا جای پاکان برابر

به دشتی رسیدم به مانند دریا

که کس جز ملایک ندیدیش معبر

نه خورشید کردی بروجش سیاحت

نه تقدیر کردی حدوش مقرر

گیاش از درشتی چو دندان افعی

هواش از عیون همچو کام غضنفر

ز آبش اجل رسته وز باد پیکان

ز خاکش خسک رسته وز خار خنجر

نه جز دیو در ساحتش کس مسافر

نه جز وحش در وحشتش جین ماذر

همی رفتمی در چنان حال لرزان

چو کهف یتیمان عریان به آذر

حضاری پدید آمد از دور گفتی

سپهریست رسته ز پولاد و مرمر

نشیبش ز الماس گسترده مفرش

فرازش ز کافور پوشیده چادر

زبالاش اطلاس پوشیده انجم

به دامانش پنهان شده چادر خور

یکی صورتی چون جهانی مهیا

بر آورده پیکر به فرق دو پیکر

ز وادیش عالم پر از تف دوزخ

زبادش دو دیده پر از نیش نشتر

هوائی پر از آسمانهای سیمین

زمینی پر از بوستانها به زیور

در این آسمان خاره و خار گلبن

در آن آستان چشم نخجیر اختر

طریقت بر این آسمان چون صراطی

چو موی سر زلف خوبان کشمر

به جائی مسلسل به هنجار باران

به جائی شده راست چون خط محور

رهی چون شهابی به پهنای گردون

رهی چو طنابی فرو هشته از جر

رهی هم به کردار زنار راهب

برآویخت از طرف محراب و منبر

گهی دوخته پای او پشت ماهی

گهی برده سر بر رخ نجم ازهر

عدیل و رفیق من من اندر چنین ره

یکی اژدهای خروشان چو تندر

چو بر روی خرافه برکرم پیله

همی رفتمی من بر آن راه منکر

به قوت چو گردون به صورت چو دریا

به تندی چو طوفان به تیزی چو صرصر

چنان اژدهائی که از سهم و بیمش

فسرده شدی بحر و بگداختی بر

من اندر کنارش پشیمان و حیران

همی رفتمی همچو عاصی به محشر

بدینسان شدم تا یکی سنگلاخی

چو قعر جهنم مهول مقعر

یکی وادیئی چون یکی کنج دوزخ

در آکنده مشتی خسیس محقر

گروهی چو یکمشت عفریت حیران

به کنجی چو گور جهودان خیبر

چو دیوان به مطمورهای سلیمان

چو رهبان به کنج ستودان قیصر

سلب سایه و سنگ فرش و غذا غم

هنر فتنه و فخر شور و شرف شر

چو نسناس ناکس چو نخجیر خیره

چو یاجوج بی حد و ماجوج بی مر

همه غافل از حکم دین و شریعت

همه بی خبر از خدا و پیمبر

نه هرگز کسی دیده هنجار قبله

نه هرگز شنیده کس الله اکبر

چو دیوان هندی همه پیر و برنا

چو غولان دشتی همه ماده و نر

گروهی کریهان سگ طبع خس خو

گروهی خسیسان خس خوار خس بر

به یکپاره نان آن کند دیده زن

به یک استخوان این خورد خون مادر

همه دیو چهران و دیوانه طبعان

همه سگ پرستان و گوساله پرور

به هر زیر سنگی گروهی بهیمه

خزیده به یکدیگر اندر سراسر

به یک روزه نان جمله درویش لیکن

رز بدبختی و بدسگالی توانگر

چه دارند این قوم قدی سلیمان

اگر نیستی سهم شاه مظفر

ملک ناصر حق و سلطان مشرق

که جمشید ملک است و خورشید لشکر

بدانجا رسیده که گوینده گوید

نه خالق و لیکن ز مخلوق برتر

چه عز است کآن مر ورا نیست آئین

چه جاهست کآن مر ورا نیست درخور

جهان را به دو گوهر ناموافق

به توفیق ابر و به کردار صرصر

یکی کلک روشن تن تیره صورت

یکی تیغ خونخوار یاقوت پیکر

دو صورت که هر دو منافی نیابند

یکی خاک میدان یکی مشک اذفر

یکی دولت افشاند از تاج محنت

یکی آتش انگیزد از آب کوثر

ایا پادشاهی که از دولت تو

جوان گشت باز این جهان معمر

فلک زان شرف تا شود خاک پایش

شودهر شبی بر بساط مدبر

به روزی که بخت آزمایند مردم

برد هر کس از کشته خویش کیفر

زمین گردد از نعل اسبان معزبل

هوا گردد از گرد میدان معنبر

جهان گردد از خون گران چو دریا

تو چون موج کشتی به ساحل برآور

گهی همچو خورشید بر روی گردون

گهی چون فرامرز بر پشت اشقر

به نوک سنان شمری موت دشمن

به گرز گردان بشکنی ترک و مغفر

سرکینه جویان به تن در گریزد

ز ره بر کتف گردد از هم اجاعر

بدانگه که حمله بری بر معادی

چو ثعبان موسی چو شیر دلاور

ایا پادشاهی که از سهم تیغت

مونث شود در رحم ها مذکر

زمین ار چو دوزخ شود ور چو دریا

زمان ار چو حنظل شود ورچو شکر

منم از زبان و دل خویش ایمن

ز رتبت مصفا ز تهمت مطهر

ز گفتار بدگوی چون گرگ یوسف

ز تلبیس بدخواه چون شیر مادر

میان من و دشمن من شریعت

طریقی نهاده ست سهل و مشهر

اگر گشت راضی به احکام ایزد

وگر سر بتابد زدین پیمبر

به حکم نیاکان او بازگردم

سیاوخش وار اندر ایم به آذر

همی تا موافق نگشت آب و آتش

همی تا مساعد نشد نفع با ضر

همی تا جهان گردد از نور و ظلمت

زمانی مصفا زمانی مکدر

بقا بادت ای شاه در عز و دولت

سر چتر تو گشته با چرخ همسر

همیشه دو چشمت به ترک پری‌رخ

همیشه دو دستت به زلف معنبر

رخ بدسگال تو از آب دریا

دل دشمن تو پر آذر چو مجمر

شمارهٔ ۲۷

دلم را برد زلف مشک رنگش

چه چاره تابرون آرم ز چنگش

بوده تیره شبان دلگیراز آن روی

دلم بگرفت زلف تیره رنگش

به ناخن گررگ جانم زند دوست

ز دست او بنالم همچو چنگش

نه پای آنکه بگریزم زهجرش

نه روی آنکه بستیزم به جنگش

به صبر و سنگ دل بر جا توان داشت

دلم کو تا بماند صبر و سنگش

به هوش و هنگ مردم می توان بود

خنک آنکس که باشد هوش و هنگش

ز دل شد نام من آلوده ننگ

که نه دل باد و نه نام و نه ننگش

ز دست خویش بر دل بستمی سنگ

اگر دستم نبودی زیر سنگش

به شنگی می کند کفر آشکارا

مسلمانان فغان از طبع شنگش

نبخشد بوسی از بس تنگ چشمی

علی الله مردمان از چشم تنگش

ز ناز و صلح و جور و جنگمان کشت

که جانم برخی آن صلح و جنگش

اگر ننگ آردم از سست عهدی

ولی عهد چنان آرم به ننگش

چنان بخشی که سائل بی شتابان

به خود خواند سخای بی درنگش

چنان آئینه بد زنگ خورده

شه زنگی نسب بزدود زنگش

ز تاب نیلگون تیغش بسوزد

اگر بیند به نیل اندر نهنگش

بریزد شیر گردون ناب و چنگال

اگر در خواب بیند پالهنگش

وگر صیدی شود مجروح تیرش

نیارد گشت پیرامن پلنگش

تهمتن دل شهی کاندر صف رزم

نیارد در نظر پورپشنگش

اگر کوسی زند بر کاس گردون

زمانه بشنود بانگ غرنگش

رکابش صورت قطب است گردون

مه نو زین مجره شکل تنگش

بیارامد سپهر از سهم رمحش

بلرزد کوه از آسیب خدنگش

خدایاتا جهان باشد جهان دار

به فرمان از در چین وفرنگش

چنان دار از نظر باز سپیدش

که مهر و مه به رشک آید ز رنگش

زمانه پر شرنگ آمد مصون دار

مذاق طبع چون شهد از شرنگش

مسخر کن به تیغ و رمح هندی

ز حد روم تا اقصای زنگش

شمارهٔ ۲۸

زهی رویت مه خوبان آفاق

جمالت عذر خواه درد عشاق

ندیده مثل خلقت چشم مخلوق

نیاورده چو خلقت صنع خلاق

رخت در چار حد زد پنج نوبت

دراین شش سو رواق هفت اطباق

بدم چون ذره پنهان در هوایت

ز مهرت گشته ام مشهور آفاق

میان فتنه کردم عاقبت جای

نهادم عافیت بر گوشه طاق

رهی را خواندی اندر مهر عاصی

مر او را گفتی اندر عشق زراق

به مهر اندر بود تغییر احوال

به عشق اندر بود تبدیل اخلاق

بدی داهی و عاقل چون دلش بود

کنون چون دل بشد آهی شد و عاق

به جانت می خورم در عشق سوگند

به مهرت می کنم در عهد میثاق

به دشنامت که گوشم راست مژده

به پیغامت که هوشم راست تریاق

به مشکین سنبلت بالای لاله

به سیمین سینه ات زیر بغل طاق

به خفته نرگست در سحر بیدار

به جفت ابرویت در دلبری طاق

به مژگانت که دل را گشت مخلب

به زلفینت که جان را هست معلاق

به سیل اشک من کآبی است خونرنگ

به دود آه من کابری است براق

به چابک خیزی آن بیستون کوه

به نازک طبعی آن سیمگون ساق

بدان دو طره طرار سرباز

بدان دو غمزه غماز ایقاق

به گلزار رخت نزهتگه دل

کزو گلرنگ و گلچین گردد احداق

به گفتارت که گشتم نیک محتاج

به دیدارت که هستم سخت مشتاق

به هجر دلگداز صبر سوزت

کزو دوزخ پذیرد وام احراق

به روی جانفزای دلفروزت

کز و خورشید گیرد نام اشراق

به خاک سم اسب خسرو عصر

که باشد خسروان را کحل آماق

به نعل اشهب مریخ میخش

که شد گردنکشان را طوق اعناق

به شست او که شد خیاط اجسام

به دست او که شد قسام ارزاق

شمارهٔ ۲۹

به فال فرخ و روز خجسته سوی عراق

رسید موکب میمون صاحب آفاق

خدایگان وزیران بهاء ملت و دین

پناه و ملجاء اهل جهان علی الاطلاق

محمدبن محمد که صد قران جدانش

بدند صاحب و صاحبقران به استحقاق

هزار قرن دگر تا قیامت از نسبش

مرور دهر شرف بر شرف کند الحاق

امید صاحب دیوان ونور چشم جهان

که شد شهان را نور حدایق احداق

قضا مثالی کز دست و کلک او آمد

قدر خریطه کش روزنامه ارزاق

حیات بخشی کز جود او پر است چنین

ز چنگ واقعه نص خشیته الاملاق

به گاه لطف دمش چیست واهب الارواح

به وقت قهر کفش کیست خاضع الاعناق

کمال حلمش با باد ضم کند آرام

زلال لطفش از آتش جدا کند احراق

زهآب حیوان باکین اونماید زهر

لعاب افعی با مهر او شود تریاق

دگر نفس نزند بلبل از هوای چمن

اگر کند ز گلستان خلقش استنشاق

نفوس عاقله از علم مستفیذ شوند

اگر رود ز ضمیر منیرش استنطاق

زهی ز خاک درت آب چشمه خورشید

خهی غبار درت کحل مردم آماق

نئی فرشته و داری فرشته وش سیرت

نئی پیمبر و داری پیمبری اخلاق

اگر ز لطف نهی پای بر رواق فلک

فلک ز در کواکب تهی کند اطباق

وگر ز قهر زنی دست درعنان سپهر

نخست پیکر جوزا شود گسسته نطاق

وگر ز کین تو خون عدو به جوش آمد

به انتقال شود در دلش مواد خناق

وگر شود بدنش ممتلی زماده حقد

روانش زود برآید ز تن به جای فواق

بود حسود و بداندیش تو دراین عالم

به اقتضای کلام مهیمن خلاق

یکی اسیر به تفسیر ناله من وال

یکی ذلیل به تقدیر فاکه من واق

اگر شکوه تو بر کوه هیچ جلوه کند

ز هیبت تو درافتد به سجده حصن اشاق

نفاذ امر تو بس زود در عراق دهد

در اشتیاق و نظیرش به کمترینه وشاق

شدی به صوب خراسان ز دارملک پدر

گرفته خنگ تو بر ابلق جهان اسباق

پرید مرکب فتح تو در جهان چون مرغ

برآمدش ز دو پهلو دو پر به جای جناق

بدند پیش و پس خیل رایتت دو گروه

مخالفان به نفاق و موافقان به وفاق

به تیغ و کلک تو آن توامان ملک آمد

جزای اهل وفاق و سزای اهل نفاق

نهنگ تو ز سر یاغیان گرفت وطن

خدنگ تو ز دل دشمنان گرفت وثاق

اگر چه کار خطر بود بر تو نامد سخت

وگرچه دور سفر بود بر تو نامد شاق

گران نباشد شق القمر به دست نبی

دراز نبود راه فلک به پای براق

درست باز رسیدی به عزم و رای درست

شکسته گردن هر عاصی و دل هر عاق

خدای هر دو جهان را هزار شکر و سپاس

که آمدی بسلامت چو مه برون ز محاق

برآمدی ز خراسان چو آفتاب از شرق

عراق شد ز قدومت بسیط براشراق

بزرگوارا تا زان جناب گشتم دور

کش از سماک ستانست وز سپهر رواق

چو حال خویش پراکنده خورده ام روزی

اگر چه هستم مجموع با زر آفاق

چگونه دل متفرق نباشدم زعنا

چو رزق من متفرق همی دهد رزاق

ز پارس نان ز سپاهانم آب و ز تو کفاف

منم ز روی پراکندگی به عالم طاق

بریدم از زن ناسازگار زال جهان

بلی نشور بود مرد را به مهر طلاق

به پشت پای قناعت به چشم باز زدم

به روی او همه لذات او به عرض صداق

حدیث زهد و قناعت ز من نیاید خوش

غزلسرای به آید ز زاهد زراق

چو بسته کرد سپاهان بدان نگارینم

که شد دریده ازو پرده بسی عشاق

حدیث صبر که بد جفت و همنشین دلم

به عشق جفته ابروش بر نهاد به طاق

کجا شود به نصیحت دل مخالف راست

چگونه زو طلبم مرهمی ز راه وفاق

به بند مهر دلم بسته شد به صد قلاب

به دام عشق در آویختم به صد معلاق

چو مرغ اگر چه گرفتار دام مهر شدم

به سوی حضرت تو می پرد دل مشتاق

به بوی مجلس تو جان باربد مرغی ست

که بی نوای چکاوک زند ز عشق عراق

طرب گزین که به مدح تو بلبل نطقم

عراق را ز نوا کرد خوشتر از عشاق

چنان به مدح تو شیرین شده ست کام دلم

که آب حیوان خوش می نیایدم به مذاق

ز من گسسته مگردان کرامت کرمت

که پارسال چنین رفت وعده و میثاق

به سنت پدر سعد بخت و جد سعید

مرا بپرور در ظل رایت اشفاق

ز نظم خویش یکی بیت کرده ام تضمین

گرفته مصرع اول سبق ز راه سباق

به چشم رحم نگر بر من سپیده موان

ز روی رافت بین در من کشیده فراق

دراین سیاقت کز روح دلپذیر تر است

حیات نوح گرم باشد و کنم انفاق

شهاب بایدم اقلام و ظلمت شب هجر

نجوم شایدم اقلام ونه سپهر اوراق

همیشه تا به فصاحت سمر بود ابعد

همیشه تابه ملاحت خبر بود املاق

مدام باده ستان از سهی قد خلخ

همیشه بوسه ربای از شکر لب قبچاق

بده به سر غمش کام یار و یاری ایل

ببر به قاقمشی نسل یاغی وایغاق

نشاط تو همه با شرب و نوش و شاهد و شمع

سرور تو همه با ساقیان سیمین ساق

شمارهٔ ۳۰

بر من زمانه کرد هنرها همه وبال

وز غم بریخت خون جوانیم چرخ زال

در تنگنای حلقه این اژدهای پیر

شد چون لعاب افعی در حلق من زلال

کلکم ز دست بستد تیر حسود طبع

بر من کمین گشاد سپهر کمان مثال

افعی ست با من این تتق سبز زرنگار

ما در خیال آنکه عروسی ست با جمال

بس زود بگسلد ز هم این ششدر کهن

ایمن شویم ز آفت این هفت کوتوال

یک صبحدم ز باد دم سرد برکشیم

از روی این عماری زنگارگون هلال

چون زلف یار کرد مرا چرخ خیره سر

چون خال دوست کرد مرا دهر تیره حال

چرخا چه خواهی از من عور برهنه پای

دهرا چه جوئی از من زار شکسته بال

ای روزگار سفله علی رغم بخت من

گوهر به سنگ بشکن و در تاج نه سفال

عیسی زنده را به دوسیم سیه مخر

وز زربساز سم خر مرده را نعال

از چشم باز توخته کن لقمه های بوم

وز ران شیر ساخته کن طعمه شغال

ای چشم بخت خفته شو و زین سپس مبین

وی شاخ کام خشک شو و زین سپس مبال

ای دل هزار جور دمادم کش و مجوش

وی تن هزار زخم پیاپی خور و منال

ای پای پیل فتنه مرا خردتر بکوب

وی دست چرخ سفله مرا سخت تر بمال

از مالشی که یافت دلم روشنی گرفت

روشن شود هر آینه آئینه از صقال

از زخم تو چو طبل ننالم به هیچ روی

ورخود ز پشت من به مثل برکشی دوال

درشست حادثات چو ماهی بمانده ام

نه روی استقامت و نه رای ارتحال

گردون چو دام ساخت چه درمان جز انقیاد

ایزد چو حکم کرد چه چاره جز امتثال

فرسوده گشتم از کف هر کوب چون نمک

آلوده گشتم از دهن خلق چون خلال

کارم تمام گشته و با نور همچو بدر

نقصان گرفت و تیره شد از غایت کمال

مخفی شدم ز تهمت بدگوی چون قمر

نابوده هیچ با رخ خورشیدم اتصال

ترسم چو از محاق تواری برون شوم

در من کشند مرد وزن انگشت چون هلال

در کنج انزوا ز نهیب عری خصم

فارغ نیم دمی چو شه رقعه ز انتقال

وقتی چنین که شاخ گل از خاک بردمید

طالع نگرکه بخت مرا خشک شد نهال

شش ماه شدکه می نشناسم ز روز شب

ترسم که اخترم به سر آید دراین وبال

بر من نتافت روز زمستان فروغ مهر

بر من نجست وقت بهاران دم شمال

راضی شدم به فرصت دشمن در این عنا

سیر آمدم ز جان و جوانی دراین ملال

عیبم همین که نیستم از نطفه حرام

جرمم همین که زاده ام از نسبتی حلال

هستم ز نسل ساسان نز تخمه تکین

هستم ز صلب کسری نز دوده نیال

دارم به قدر خویش هنر ریزه وز آن

دارد زمانه بامن مسکین سر جدال

شعری به خوش مذاقی چون چاشنی وصل

کلکی به نقشبندی چون صورت خیال

نه رنگ همتم ببرد زنگ بغض و بخل

نه پای همتم بخلد خار جاه و مال

زفتی ندیده چشم کس از من به وقت جود

لا ناشنیده گوش کس از من گه سئوال

جز با هنر نبوده دلم را نشست و خاست

جز با کتب نبوده مرا هیچ قیل و قال

تشویر رد کس نبرد صدق این سخن

گر بر محک عقل زنندم بدین خصال

عمرم ز سی گذشت و نگشتم به عمر شاد

جان در فراق رفت و ندیدم رخ وصال

فصل ربیع عمر چو سی سال بود رفت

زان باقی ام چه سود اگر هست شصت سال

دل را نشاط لهو نباشد پس از شباب

خورشید را فروغ کم آید گه زوال

گر سنگ خاره گوش کند ماجرای من

رحمت کند بر این تن بیچاره لامحال

ای مرغ صبح خوان به نوا این سخن بخوان

در بارگاه شاه جهان گر بود مجال

دانم که شه ز بهر سخن باز جویدم

داند اگر که نیست دراین فن مرا همال

هم در حمایت آوردم عفو شهریار

هم در پناه گیردم الطاف ذوالجلال

شمارهٔ ۳۱

خجسته بادا فصل ربیع و گردش سال

بر این خجسته لقا پادشاه فرخ فال

چراغ و چشم سلاطین و نور دیده ملک

فرشته خو عضدالدین شه ستوده خصال

سپهر مقدرت و قدر سعد بوبکر آن

که آفتاب جمال است و آسمان جلال

ورای آدمی و آدم است وبه ز ملک

بدین حدیث گواه است ایزد متعال

زهی به وقت ادا کرده جود وقت سجود

خهی به دست سخا داده مال همچو رمال

توئی که حضرت تو هست کعبه حاجات

توئی که درگه تو هست قبله آمال

ز رای روشن تو خورده مهر و مه تشویر

ز دست باذل تو کرده کان وبحر سئوال

به روز بزم چو دستت کند گهر باری

روان حاتم طی جوید از کف تو نوال

نماند در دل دریا و کان زر و گوهر

ز بسکه دشمن مال است شاه دشمن مال

گه عطا دل و دستت دو خاصیت دارند

به وقت آنکه گذاری وظایف آمال

از این بجوشد خون در دل خزاین و کان

وز آن برآید جان از تن دفاین و مال

به گاه رزم چو در برکشی تو جوشن کین

ز هیبت تو بلرزد روان رستم زال

ز تاب رمح تو گردد هوا پر از شعله

ز کوب گرز تو گردد زمین پر از زلزال

چو مرکب تو زند شیهه در صف هیجا

چو آب گردد خون مبارزان قتال

به هر خروش ز تن بگسلد دل دشمن

چنانکه بر شکم کوس می زنند دوال

کبوتریست مسافر خدنگ چار پرت

گرفته درسر منقار نامه آجال

معاشریست معربد حسام خونخوارت

که جرعه دانش بود بحر خون مالامال

سخن به کنه کمالت نمی رسد ورنه

به دولت تو مرا خاطری ست بس به کمال

زبان بنده ثنای تو کی تواند گفت

که مدحت تو برون است از بیان مقال

ز حرص مدح وثنای تو شد فراموشم

حدیث باغ و بهار و حکایت خط و خال

اگر چه قافیه شد خرج و تنگ شد میدان

ز عشق یاد کنم چند بیت وصف الحال

شمارهٔ ۳۲

کجائی ای رخ تو نوبهار باغ جمال

کجائی ای قد تو سرو بوستان وصال

کجائی ای گل خندان من دراین سرفصل

که باز بر گل خندان وزید باد شمال

ببین که سرو سهی از نسیم شد رقاص

نگر گه فاخته شد در چمن دگر قوال

کنون که ناله بلبل ز طرف گل برخاست

تنم ز درد فراق توشد زناله چو نال

بیاو جان ز تن من ببر که جانت فدا

بیا و خون دل من بخور که خونت حلال

ز جان ملول نگردد مگر که بی رخ تو

به جان تو که دلم بی رخت گرفته ملال

ز فرقت قد چون سرو تو شدم چوکمان

ز حسرت لب و دندان تو شدم چو خلال

به پرسش دل بیمار من خیال تو دوش

چو دید زار مرا خفته بر امید خیال

چو گفت هست دلت خوش، به زاریش گفتم

من از تو دور و دراین وقت خوشدلیست محال

کنون که لطف هوا اعتدال آن دارد

که ممکن است کز و جانور شود تمثال

تو جان جان منی در وفا روا نبود

که در غم تو رسد روز عمر من به زوال

ز بهر حفظ بقا چاره ای نمی دانم

اگر بماند هجران تو بدین منوال

که مدح خسرو پیوند عمرخویش کنم

که باد عمرش در خسروی هزاران سال

شمارهٔ ۳۳

از نام شاهزاده دلم برگرفت فال

وآمد به بخت فرخ اوسین و عین و دال

نامی که آسمان شود از وی بلند نام

نامی که مشتری شود از روی خجسته فال

از سین سرورم آمد و از عین عزتم

و زدال دولتی ز نو ام داد ذوالجلال

حرف نخست اوست که دارد نشان فتح

چون حرف سین سیفش در حرب بدسگال

نه در تنش ز زحمت کسر است هیچ رنج

نه بر رخش ز منت نقطه است هیچ خال

تصحیف نام اوست که در ماورای نهر

دارد در این جهان ز بهشت برین مثال

مقلوب این سه حرف به هنگام ضرب وطعن

باشد نصیب سینه بدخواه در قتال

دندان سین و دیده عین است و زلف دال

در دیده ها چو صورت محبوب درخیال

اندر حساب سیصد و شصت و چهار عقد

نام مبارکش که بماناد در جلال

در فال همچنین به برآید که عمر او

باشد چو عقد نام صدو سی و چار سال

القصه چون به مخلص احوال من رسید

جانم گشاد گوش که تا چیست حسب حال

ناگه به گوش آمد آواز هاتفی

کای خسته جفای جهان زین سپس منال

بوبکر سعد و سعد ابوبکر را شناس

این است فال خوبت و کوتاه شد مقال

آن آفتاب دولت و این سایه خداست

این ایمن از تناقص و آن فارغ از زوال

شمارهٔ ۳۴

جاءالشتاء و مل الدجی ظل

بالحب و الراح این التوسل

در خز به خرگه بامنقل و مل

این نکته یاد آر کالبرد یقبل

برف است ریزان در پای گلبن

زاغ است تازان بر جای بلبل

درحلق نخجیر آب است زنجیر

درگردن واک موج است چون غل

باز سپید است بر شاخساران

کز سیم دارد منقار و چنگل

در طرف بستان از لحن ودستان

وز شور مستان گرنیست غلغل

می نوش و بشنو هر یک دم ازنو

از بیشه غلغل وز شیشه قلقل

بردار کامی از عمر باقی

تا کی تهاون تا کی تغافل

مشنو که گردون راد است یا زفت

منگر که گیتی خار است یا گل

در زیر گردون ناید مسلم

جاه از تغیر مال از تبدل

گر گشت بی بر باغ از زمستان

برساز باغی با هر تجمل

از چهره لاله و ز غمزه نرگس

وز خط بنفشه وز زلف سنبل

بر گل پدید آر زان روی تشویر

بر سرو بشکن زان قد تمایل

ای چشم مستت عین تعدی

زلف چو شستت اصل تطاول

بربوی وصلت تا کی صبوری

با بار هجرت تا کی تحمل

فارحم سقامی یاذالترحم

وشف غرامی یا ذالتفضل

شمارهٔ ۳۵

خدایگان سلاطین شهنشه اعظم

امید دین عرب آرزوی ملک عجم

سریر بخش ملوک جهان که تعظیمش

نهاد بر سر نه کرسی سپهر قدم

روان حشمت شخص جلال و ذات منیر

که هست دست و دلش بهر جود و کان کرم

ولای اوست شفای قلوب در هر حال

دعای اوست ندای صدور در هر دم

تمام گشت ز جودش نصاب روزی خلق

اساس یافت ز عدلش بنای ملکت جم

اشارتیست ز بزمش سخاوت حاتم

روایتیست ز رزمش شجاعت رستم

چنان ز عدلش خائف شدند کرزه غدر

ذئاب بچه فرستند تحفه سوی غنم

بهشت عدنش بزم آمد و حریفان حور

سرای خلدش باغ و حریم کعبه حرم

خلاف عهد نمانده ست هیچ درعهدش

به جز خلاف بساتین که می نگردد کم

شرف به قدرش جوید فراسیاب حشر

هنر ز صدرش گیرد پشنگ و پوری هم

تبع نگیرد جز خسرو سپهر سریر

رهی نخواهد جز نیر نجوم حشم

خجسته بختا فرخنده طلعتا شاها

توئی به بازو و کف قهرمان تیغ و قلم

توئی به عدل و دیانت چنانکه در رخ گل

روا نداری اگر صبحدم برآرد دم

نکات تست به روز طرب علاج تعب

کلام تست به گاه لطف شفای الم

شتافت عدل وفادوست از تو سوی وجود

کشید ظلم جفا پیشه رخت سوی عدم

یمین تو دهد ایام سلفه را رادی

لقای تو نهد ارواح خسته را مرهم

نهند داغ تو بر روی ران به رغبت وطوع

همه نتایج انواع گوهر آدم

شکار تیر تو گردد پلنگ بر شخ کوه

الم ز رمح تو باشد اسیر شیر اجم

ازان کشیده قدر برزبند بالا راست

نماز برده قدت را سپهر قامت خم

هر آنگهی که علم برکشند در رزمت

کنند تنین را جفت اژدهای علم

سزای شاه چه گویم سخن به کوشش لیک

اگر قبول کنی رستم از کشاکش غم

لب هنر ز قبولت شود چو گل ز نسیم

رخ خرد ز مدیحت چو ارغوان از نم

طریق مدح تو آن معجز است کاندر وی

ذکاپذیرد غمز و لسن شود ابکم

اگر چه بنده ز تقصیر خویش معترف است

نبوده است جدا یکزمان ز سلک خدم

نهاده گشت اساس نوی به مدحت تو

چو سقف سبع شداد و جهات شب محکم

حروف نام شه آورده ام به وجهی خوب

ولی موشح نه آشکار و نه مبهم

قیاس کن که مصاریع اول و آخر

مبادی همه لفظی که کرده ام مدغم

مرا به سیم نبد میل پیش ازین و کنون

ز مهر نامت معشوق من شده ست درم

ظلامه ئیست ز جور فلک مرا در دل

یکی به سمع رضا بشنو و تو باش حکم

فراق داد مرا از دیار یار فراغ

رهیم ده به سوی نعمت نعیم نعم

رسید فصل ربیع و بهار خرم روی

نشاط کن که همه ساله باد با خرم

دعای بخت جوانت از میان جان گویم

که برتر است مدیحت ز حرف و صوت ورقم

یکی دقیقه بگویم نه کفر و آن هست آن

یگانه دو جهانی به شکل و سان وشیم

نیئی پیمبر و داری پیمبری اخلاق

نیئی خدا ونداری نظیر در عالم

در این قصیده صنعت توشیح به کار رفته لیکن با توجه به وضع زمان ب و پ، دال و ذال، ک و گ، ج و چ به جای هم قرار گرفته است و از توشیح مصاریع اول و دوم، این دو بیت حاصل می گردد.

اول :

خسرو تاج بخش تخت نشین

شاه سلطان حق مظفر دین

دوم:

آنکه دارد سپهر ترک کلیه

آنکه آرد نجوم زیر نگین

شاید بتوان قبول کرد که یکی از قدیمی ترین قصیده موشح باشد که بعدها صنایع دیگر نیز در قصیده به کار گرفته شده و قصاید مصنوع مختلفی ساخته و پرداخته اند که بر جای مانده است.

شمارهٔ ۳۶

که می برد ز من خسته دل به یار پیام

که می رساندش از لفظ من درود و سلام

کرامجال بود کز ملال خاطر او

در افکند سخن من علی الخصوص پیام

کراست زهره که با آن نگار زهره جبین

حدیث من کند آغاز از سر اکرام

ز ماجرای من او را که می کند آگاه

ز واقعات من او را که می کند اعلام

به گوش او که رساند فغان و ناله من

که بوئی آورد از زلف او مرا به مشام

که می رود که بگوید که در فراق رخت

جداشد از دل من صبر وز تنم آرام

که می رود که مرا پیش یار یاد کند

که می رود که مرا نزد او برد پیغام

که می رود که بگوید که خون مات حلال

ولیک بی منت این عیش و کام باد حرام

که می دهد خبر آن نگار مهر گسل

که نیم مرده عشقت تمام گشت تمام

ز حال زار من او را خبر دهید کسی

که سوختم ز غم آخر چه می خوری می خام

مرا دلیست به صد پاره بی تو صبر چه سود

که هیچ می نپذیرد به صبر و جهد انجام

به لب رسید مرا جان در آرزوی لبت

چه وقت آنکه تو برلب نهاده ای لب جام

چه روز آنکه تو در صبحدم خوری باده

که روز عمرم من خسته دل رسید به شام

من از غم تو خود و دوستان نشسته به غم

تو پیش دشمن و بدگوی من نشسته به کام

من از فراق تو سرگشته ام به کوه و کمر

تو همچو کوه کمر بسته ای به کینه مدام

ز بس که از غم هجرت فسرده گشت دلم

گهی به کوه کنم جای و گه به باغ مقام

شدند شیفته از آه من وحوش و طیور

بسوخت بر من مسکین دل سوام و هوام

ز شوق روی تو در صبحدم به یاری من

ادا کنند نواساری و چکاو و حمام

به خواب در سحری این غزل ز پرده راست

سماع کرده ام از بلبلی فصیح کلام

شمارهٔ ۳۷

کجاست آن صنم سرو قد سیم اندام

کجاست آن بت خورشید روی ماه غلام

شگرف شاهد شمشاد قد شیرین لب

همای فاخته طوق و تذرو کبک خرام

عقاب کنیه و طاووس حسن و طوطی خط

سیم اندام

شکسته قیمت شکر به لعل مرجان رنگ

ببرده رونق عنبر به خط غالیه فام

گسسته رسته پروین بدان دو رسته در

نهفته چهره چون خور به زلف همچو غمام

به ماه و سرو اگر خوانمش روا نبود

که ماه و سرو ندارند حسن آن مه تام

چو ماه بودی اگر مه در آمدی به سخن

چو سرو بودی اگر سرو برگرفتی گام

نیافت ماه سخنگوی را کسی به جهان

ندید سرو روان را کسی به هیچ ایام

فروغ عارض او از کجا و مه ز کجا

لطافت قد او خود کدام و سرو کدام

شمارهٔ ۳۸

شد چشم جهان روشن و جانها همه خرم

از طلعت فرخنده نوئین معظم

آن شیر که با پنجه وبازوی شکوهش

چون پنجه بید آمد سرپنجه ضیغم

وان شید که در عهد وفاقش نتواند

بادی که ز گلزار کند برگ گلی کم

لطفش صفت جنت و قهرش اثر نار

مهرش عوض نوش چو کینش بدل سم

ای عقده بیداد ز تهدید تو واهی

وی قاعده داد به تائید تو محکم

بر دیده نرگس فکند امنیتت خواب

وز پشت بنفشه ببرد راستیت خم

باد ار دل غنچه بشکافد پس از این صبح

در عمر نیارد که ز بیم تو زند دم

تیمار یتیم صدف ار بحر ندارد

قهر تو ز دریا نگذارد اثر نم

بر ملک سلیمان چو نفاذ تو روان شد

مگذار که هر دیو برد دست به خاتم

تا سایه عدل تو بر این بوم وبرافتاد

خور تیغ نمی یارد باکوه زدن هم

در ملک جهان نام نکو جوی که آن به

از دولت اسکندر و از مملکت جم

در پارس نظر کن به ترحم که بیابی

از گوشه نشینان وی اقبال دو عالم

از باد ظفر رایت فتحت چو بجنبد

مه طاسک زر باشد و شب گیسوی پرچم

بدخواه تو خود نیست و گر هست چه باشد

با عرض تو کز فطرت اصلی ست مکرم

از حمله روئین تن بدخو چه گشاید

بانهمت دستان و نکورائی رستم

من بنده که با نسبت دریای ضمیرم

بی مایه بود معدن و بی مایه بود یم

چون یافتم از تو شرف پرسش و دیدار

اسباب فراغ آمدم آن روز فراهم

در زادن خود شعر ز من خواستی آن روز

ای زادن تو منصب ذریت آدم

چون گفتمی آن روز ثنای تو که بودم

دل از غم تو خسته و جان سوخته غم

بودند مقدم پس از اصحاب سخن لیک

از روی تقدم منم امروز مقدم

هم در کف من خاصیت موسی عمران

هم در دم من معجزه عیسی مریم

زین مایه سخن بس که بزرگان سخندان

گویند که بر مجد سخن گشت مختم

از سعدی مشهور سخن شعر روان جوی

کو کعبه فضل است و دلش چشمه زمزم

این بنده رهی پیش گرفته است کزین پس

نز مهر کند مدح و نه از کینه کند ذم

تا مدح بود سیرت تو باد ممدح

تا ذم بود اعداء تو باشند مذمم

شمارهٔ ۳۹

بهشتی شد دگر عالم چو روی حور عین خرم

شده ست از باد عیسی دم چمن زائیده چون مریم

ز نوروز مبارک پی هزیمت شد سپاه دی

خوشا آواز نای ونی به زیر گلبن و طارم

چمن شد تازه چون مینو صبا شد دلکش و خوشبو

ز روی لاله خود رو ز زلف سنبل درهم

بنفشه گشته آشفته رخ اندر برگ بنهفته

چو قد عاشقان خفته چو زلف دلبران پرخم

گل از بستان به مجلس شد ز گریه ابر مفلس شد

ز شبنم چشم نرگس شد چو چشم بیدلان پر نم

به روی آن گل حمری نشسته بلبل و قمری

گل آگه نی ز کم عمری همی خنده زند هر دم

چکاو و فاخته هردم به بستان تاخته خرم

نوا در ساخته با هم بسان رود زیر و بم

در ایامی بدنیسان خوش منم افتاده در آتش

چنین فصلی و من غمکش چنین وقتی و من در غم

چو مجنونم ز یاران گم چو دیوم خالی از مردم

نخورده دانه گندم شدم وه رانده چون آدم

منم درصد بلا مانده اسیر و مبتلا مانده

ز صدر شه جدا مانده چو تشنه برکناریم

زمن یاران بی حاصل به یک ره برگرفته دل

ز حال و درد من غافل نشسته شادمان با هم

همی گویم به شب در سر میان انده وافر

فیاعودالوری فاغفر و یارب السما فارحم

بر آن عزمم که ناگاهی بگیرم بر سر راهی

عنان خسرو شاهی که دارد جاه بیش از جم

ملک سعد آنکه بخشد پر چوکان گوهر چو دریا در

چراغ دوده سلغر ولی العهد فی العالم

جوانبختی جهانداری که در هر رای و هر کاری

ندارد در جهان یاری به فرهنگ و به دانش هم

به گاه بخشش گوهر به روز کوشش لشکر

نبخشد چون کف او خور نکوشد چون دلش ضیغم

فلک یک پایه از گاهش حریم کعبه خرگاهش

به رتبت خاک درگاهش ورای چشمه زمزم

جهانبانان که اجرامند ورا فرمانبران مانند

شب و روزش دوخوش کامند یکی اشهب یکی ادهم

شده از بس ثبات او جهان قائم به ذات او

شده ست اندر صفات او زبان عقل کل ابکم

گرم باری دهد دولت دهد راهم بدان حضرت

دلم گوید به هر ساعت منم یارب چنین خرم

زبانم در ثنای او همه وردم دعای او

حدیث جانفزای او دل ریش مرا مرهم

ببخشا ای شه عادل براین بیچاره بیدل

که چون خر مانده ام در گل چنین بی یار و بی محرم

مرا مکر زبر دستان ز پای افکند چون مستان

نبد جز حیله ودستان که در چه کشته شد رستم

چو دامی گسترد گردون نشاید رفت از آن بیرون

بلی از گونه گون افسون به دام آید همی ارقم

قوی بادا به شه پشتت یمانی تیغ در مشتت

چوهم دایم درانگشتت به حکم انس و جان خاتم

سپهرت باد زیر زین شکوهت باد صد چندین

ملایک می کند آمین ز سقف گنبد اعظم

شمارهٔ ۴۰

شب وداع چو بنمود چرخ آینه گون

ز روی خویش مرا روی طالع میمون

به فال داشت دلم آن دل مبارک را

برای عزم سفر در دل شبی شبه گون

ز شوق داعیه اندرون جان در حال

به فال سعد ز دروازه آمدم بیرون

هوای روی نگارم ربوده هوش و قرار

فراق یار و دیارم ربوده صبر و سکون

نه رخت جستم و نه همره و نه راه آورد

نه زاد جستم و نه محمل ونه راهنمون

نه هیچ انس دلم را به انس شد مانوس

نه هیچ سکنه تنم را به امن شد مسکون

ز گرد موکب مخدوم عصر دادم ساز

برای دیده بیدار بخت کحل جفون

خجسته صاحب دیوان شرق و غرب که هست

به جنب همت عالیش قدر گردون دون

جهان خدیو و جهان داور و جهان بخشش

که کار ساز جهان است و از جهان افزون

گشاد بند ز هر بسته ای به رای رزین

چنانکه سده به تفتیح قفل مازریون

زهی به دست و دل آیات جود را تفسیر

خی به کلک و کف ارزاق خلق را قانون

لطیفه ای ز تو و صد سئوال اسکندر

بدیهه ای ز تو و صد مقال افلاطون

تنی که ممتلی کین توست خونش بریز

که هیچ به نشود از گوارش و معجون

زمین با سره و افلاک و طول و عرضش چیست

به جنب جاه تو هفت ایرمان و نه طاحون

میان کوثر و تسنیم ملک باقی تست

نه ملک ثانی ایران ز نیل تا جیحون

ز ظلم و زلزله بس قصر و طاق هامون شد

ز عدل کسری طاقش نمی شود هامون

نشانه هاست بر ایوان ز رزم کیخسرو

فسانه هاست درافواه ز بزم افریدون

نگر که چند ز فرماندهان و پادشهان

شدند خاک و به جای است این گل بستون

گذشت دور جوانی و جاه و جان امین

نماند ملکت دارالخلافه بر مامون

فتاد حلقه زرین ز طاق نوشروان

ز باد حادثه شد خاک فرش سقلاطون

نه حجله ماند و نه در حجله حله بر لیلی

نه حله ماندو نه در حله ناله مجنون

چو بر گذشته و آینده هیچ حکمی نیست

ز وقت داد بباید ستد به جهد و فسون

بسان سایه ابراست و گردش خورشید

بقای شادی مسرور و انده محزون

به دست و کلک نهادی بسی اساس که هست

ز خیرو صدق و بنا ز آستان و سقف و ستون

ز خاک و آب فراوانت بقعه هست که آن

برای ذات تو گنجی است در جهان مخزون

ز نظم بنده بنائی فکن که کم گردد

ز باد و صاعقه ابر و آفتاب نگون

تو نفع خلق طلب در زمین که عمر ترا

خدای دارد از آسیب انقراض مصون

رمد ز شاخ نهاد تو صد هزار فتن

جهد ز بیخ نژاد تو صد هزار غصون

خدایگانا در طرز مدحتت آنم

که نفس ناطقه بر نطق من شود مفتون

شنیده ایم که سوگند نامه ها گفتند

برای شاهان ارباب فضل واهل فنون

به نسبتی شده هر یک مخاطب وماخوذ

به تهمتی شده هر یک معاتب و مطعون

مرا چو نیست گناهی وزلتی ظاهر

زمان خویش به ایمان را کنم مرهون

ز راه شرع رجوع قسم چو نیست روا

ز روی شعر رهی می کند رجوع اکنون

که دیده بنده که مخدوم را دهد سوگند

زهی قضیت معکوس و حالت وارون

مگر ضمیر خداوندگار موزون طبع

پسند دارد این طرز نادر و موزون

ثبات مملکت شاه دان و دولت خویش

به اتفاق سونجاق و یاری ارغون

به حاجتی که برآری مرا بدین سوگند

بیابی از ره پاداش اجر ناممنون

به طول و رغبت بی شبهتی و تاویلی

زبان و نیت دلراست از درون و برون

به ذات پاک خدائیت می دهم سوگند

که رام رایض فرمان اوست چرخ حرون

ز شوق اوست که پیر کبود پوش فلک

به چرخ وجد درآمد به امر کن فیکون

بدان حکیم که افعال اوست بی کم و کاست

بدان قدیم که اوصاف اوست بی چه و چون

به آب داد به خشمی ممالک فرعون

به خاک داد به قهری خزاین قارون

برای نفع عجوزی ز چین و مصر و ز روم

فراهم آرد ریوند و قند و افتیمون

ز نسج کرمی انواع خلعه می بخشد

به قد منتسب القامه ز اطلس و اکسون

ز خاک و آبی انواع رستنی آرد

یکی به طعم طبرزد یکی به طبع افیون

به حق آدم و اردیس و شیث و نوح و خلیل

به موسی و به مسیح و به مریم و شمعون

به اسماعیل و به اسحاق و یوسف و یعقوب

به دانیال و عزیز و به صالح و ذوالنون

به حشمت ذکریا و عصمت یحیی

به هود و لوط و به داوود و یوشع بن نون

به علم منطق طیر و بدانکه تختش بود

روان به باد چودر آب کشتی مشحون

به خذع نخله و اسقاط حمل بر مریم

به طور سینا و اسرارتین والزیتون

به معجزات و به آیات احمد مرسل

که انتباه قلوب است و اعتبار عیون

به چار پایه تخت خلافت از پی او

که بوده اند به تدبیر ملک و دین ماذون

به قدر سبع مثانی و قدر البقره

به صاد وقاف و به یاسین وحی و میم و به نون

به عزم خسرو سیارگان که وقت ظهور

علم برد به در مغرب از بلاساقون

به سرعت قمر اندر منازلش که از آن

عبارتیست ز تنزیل عادک العرجون

به فرق خویش به جان محمد ثالث

به جسم احمد و محمود و یحیی و هارون

به در بحر تو نوروز شاه جان افروز

که هست کوکب دری به طلعت میمون

بدان خلیفه که دارد نسب ز خاک عجم

که از مهابت او آب دجله گردد خون

وگر به جوهر آتش رسد زلطفش اثر

زلال خضر شود شعله دردل کانون

به خاک مرقد پرنور صاحب ماضی

صریح گویم یعنی جوینی مدفون

به نظم مدحت کش لفظ و معنی اندر طبع

مثال آب حیات است و لولو مکنون

که کار بنده که چون هی و میم پر کرده ست

چنانکه هست ضمیر و دل مرا مضمون

به عون عین عنایت الف صفت کن راست

که باد قامت بدخواهت از کژی چون نون

مراست عیشی از تیرگی چو روز عدوت

ز چند مفسد فتان و چند گونه فتون

دلی معذب فکرت به دام کربت اسیر

تنی شکسته غربت به دست هجر زبون

بر اهل پارس ببارید سنگ لعن و سزاست

که ظالم است به نص کلام حق ملعون

ظلال ظلم چه پر تو دهد به جز ظلمت

طمع به طبع چه دعوی کند به جز طاعون

از آن دیار که محدود بودم و مرزوق

ز جور حادثه محروم ماندم و مغبون

ازین معاینه پیرانه سر سرانجامم

جنون محض شمر گر نمی کشد به جنون

سه سال جانم در انتظار رحمت تو

از اضطراب به زندان جسم بد مسجون

مرا ز غیر تو حاجت حرام شد که همه

منافقند و مرائیی و مدبر مابون

به قتل داده یکی رخصه خشیته المارق

به بخل گشته یکی سفله یمنع الماعون

برون ز حاجت خود حامل رسالاتم

به گونه گونه ضراعت چو نقش بوقلمون

رسول سیدم و مفتی و فقیر وضریر

امین واعظم و شاعر معمر و مریون

تو در شمار جهانی ولیک از اهل جهان

تو دیگری و ره و رسم تست دیگرگون

به گرد تو نرسد زین سپس سمند زمان

به مثل تونفتدبعد ازین کمند قرون

هزار قرن بگردد سپهر تا آرد

سلاله ای چو تو از صلب کن فکان بیرون

نه بوی ونکهت گلزار خیزد از گلخن

نه طبع و لذت صابونی آید از صابون

چو نیکخواه جهانی دعای نیکان باد

به جان و جاه و جمال و جوانیت مقرون

شمارهٔ ۴۱

چند در دل آتش سود ای جانان داشتن

آتش اندر سوخته تا چند پنهان داشتن

در پی چوگان و گوی آنچنان زلف وزنخ

دل چو گوی افکندن و قامت چو چوگان داشتن

ناوک مژگان گشاید بر دل و گوید منال

ز خم ما را رسم باشد چهره خندان داشتن

عشق او آموخت آئینی عجب عشاق را

رسم خامش بودن و در سینه افغان داشتن

تیر مژگان در کمان ابروان نی قتل راست

بل برای زینت آمد تیر مژگان داشتن

نقره بر سندان بسی دارندو دل در زیر درد

طرفه آئینی ست نو در نقره سندان داشتن

هستی من نیست شد در عشق و غربت آه اگر

یار خواهد مان چنین در بند هجران داشتن

خاک گشتم زیر پایش از سرم دامن کشید

چند خواهد خون جانم در گریبان داشتن

لاف عشقش می زنم دعوی توبت چون کنم

بس شنیع آید به یکجا کفر و ایمان داشتن

برگ عیش و خلوت اندر تون و قاین ساختن

مذهب اصحاب سنت در قهستان داشتن

زهد خشک آوردنم تر دامنی باشد خصوص

توبتی کردن نه از دل عشق در جان داشتن

در حضر از بیم خصمان داشتم تن را به رنج

در سفر با ناتوانی روزه نتوان داشتن

او به برگ عیش و لهو عید مشغول و مرا

همت ره رفتن و عزم خراسان داشتن

از برای دست بوس سایه حق شمس دین

آنکه داند چرخ را در تحت فرمان داشتن

صاحب دیوان شرق و غرب کش نایب سزد

آنکه دیوان داشت در طاعت به دیوان داشتن

آن خداوندی که فرض آمد بر اهل اعتقاد

امر او را ثانی فرمان یزدان داشتن

آنکه از تاثیر پاس حشمتش باد سحر

غنچه ای در دل نمی یارد پریشان داشتن

شرم باد از روی ورای او جهان سلفه را

چشم بر خورشید و دل در بند باران داشتن

ابر گریان دژم کو تا بیاموزد مرا

در فشاندن همچو باران چهره خندان داشتن

آزسیر آمد ز خوانش آنچنان کز شرق و غرب

شرم دار قرص مه را صورت نان داشتن

ای به جائی در کمال عدل کز بس راستی ست

آسمان نادم شده ست از برج میزان داشتن

از نهیب تیغ پاست کز شکم دندان نمود

فتنه را معتاد شد دامن به دندان داشتن

عدل معمارت چو نگذارد یکی ویرانه را

هم نشاید جغد رابی خان وبی مان داشتن

تو یدبیضا نمائی لیک ننمائی به خود

از تو آید حرمت موسی عمران داشتن

بس دل آهن صفت در دست تو چون موم شد

اینت منت بس بود براهل ایمان داشتن

شرق تا غرب جهان آرد خبر سوی توباد

اینت معجز باد را مامور فرمان داشتن

در تو لافی از نبوت نی و هم باشد روا

اینقدر آزرم داوود سلیمان داشتن

با وجود لطف خاک پایت آز تشنه لب

ننگ دارد دست پیش آب حیوان داشتن

رای تست از مال خیرات فراوان توختن

هست خیر دیگران مال فراوان داشتن

دزد را لطفت نمی دارد به زندان از کرم

سیم و زر را چون روا داری به زندان داشتن

زر عزیز از بهر نفع مردم آمد ور نه زو

نفع چون یابد چه در کنج و چه در کان داشتن

با نفاذ کلک دربار تو کار دشمنت

اشک چون دردانه را در خاک غلطان داشتن

سایه بر در نفکنی وز رحمت طبعت سزد

سایه بر فرق یتیم طفل عمان داشتن

خصم را روزی دو گر دارد فلک فربه چه شد

چون شتر باشد برای روز قربان داشتن

با خلاف رای تو چون شرک در راه خدا

نیست با عفو خدا امکان غفران داشتن

منع را بردفع سائل چون نمی داری روا

بر در عالیت دربان چیست چندان داشتن

گر نبودی عزت گردنکشان از درگهت

لطف تو برداشتن آئین دربان داشتن

کامل اهل جهانی از تو آید در جهان

جن وانس اندر مقام امن واحسان داشتن

ای چو یوسف در جوانی و جمال و جاه وجود

فرض دان تیمار کار پیر کنعان داشتن

سوی خیر از قول پیغمبر رهی دارد تمام

گوش سوی قول ملهوف مسلمان داشتن

استعانت می کنم ز آنها که ایشان را به شر

حیف بر شیطان بود در سلک شیطان داشتن

داد می خواهم از آن قومی که عادت کرده اند

خون انسان خوردن آنگه نام انسان داشتن

تن به رنگ خواجگی آزاد وار آراستن

جان به ننگ بندگی سگدار و سگبان داشتن

دیو را ره دادن و در دل نشاندن وانگهی

دفع شر را در بغل تعویذ قرآن داشتن

بر خر افکندن جل اطلس ز همجنسی و باز

عیسی یکروزه را بی مهد و عریان داشتن

باشد از ساده دلی ها سنگ ناهموار را

در بهاء همسنگ ممسوخ بدخشان داشتن

زان گروهم چشم نیکی داشتن باشد چنانک

چشم مهر آل یاسین زآل مروان داشتن

ای ز ساسان و ز سامان در زمانه یادگار

از تو زیبد ملک ساسان را به سامان داشتن

من ز ساسان اصلم وتو فرع را سامان دهی

زیبد از تو نابسامان اهل ساسان داشتن؟

با چنین قدرت که دایم باد سخت آسان بود

با مراد دل جهانی را تن آسان داشتن

مکنت جاهت چنان آمد که سهل آید ترا

اهل شرق و غرب را از جاه مهمان داشتن

معدلت را در زمانه دایم آسان ساختن

مملکت را از عدالت ثابت ارکان داشتن

هم توانی گر بخواهی از طریق معدلت

گورخر در بحر و ماهی در بیابان داشتن

منت مالی بسی در گردنم داری ولیک

حق جاهی خواهمت در گردن جان داشتن

زین نمط دارد سنائی رحمه الله گفته

کز جزالت زیبدش فهرست دیوان داشتن

وین که من گفتم ز فرنام و یمن مدحتت

از لطافت شایدش با روح یکسان داشتن

عرض این جوهر بر طبع تنک نظمان بود

آینه زی روی زنگی در گلستان داشتن

کسب نام خوبت از اشعار ایشان خواستن

دیو باشد بهر نسل اندر شبستان داشتن

از تسلسل مقطع و مطلع ندارد مدح تو

زانکه مستغنی ست از آغاز و پایان داشتن

شمارهٔ ۴۲

الامان الامار جان جهان

در دل خاک تیره شد پنهان

گشت امن و امان نهان از چشم

تا نهان گشت شخص امن و امان

کاخ و یوان کنید پر آتش

تا برآرد زبانه تا کیهان

روی کیوان سیه کنید امروز

که سیاه است روز اهل جهان

چون به تابوت تنگ کرد مقام

نه شبستان نه کاخ و نه ایوان

خاک بر فرق سرو با شمشاد

چون شد از باغ ملک سرو جوان

پیش و دنبال تازیان ببرید

زین نگون و سیاه کرده بران

مرکب نوبتی ز درگه باز

سوی آخر برید زار ونوان

که نمانده ست شهسوارش را

هیچ پای رکاب و دست عنان

به تماشا نمی رود نه شکار

که شکار اجل شدش دل و جان

به تفرج نمی رود سوی باغ

که به داغ فراق شد بریان

ناله و نوحه بر کشید از دل

که ندارد دل عنا و الحان

چرخ بشکست بر بط و زهره

خورنگون کرد غرفه کیوان

ماه بگسست زیور جوزا

تیر ببرید گیسوی رضوان

ماه شعبان چو روز عاشوراست

کربلا شد محله کران

از کران تا کران جهان پر شد

زین غم بی کران درد گران

دل دردانگانش خونین شد

سوک این بحر ژرف بی پایان

زین مصیبت هزار باره بتر

که پدر شد به مرگ او گریان

چون دل لعل خون گرفت از درد

دل در یتیم در عمان

یاربش شربتی فرست از صبر

تا شکیبا شود دراین هجران

مرهمی نه ز لطف بر جانش

مگر این درد را شود درمان

گر درر ریخت باد باقی بحر

ورگهر رفت باد دایم کان

وان جوان عزیز را که شده ست

به جوار جناب قدس رسان

در گناهی که تو بر او راندی

هیچ بر وی مگیرو در گذر آن

گر بخود کرد بی تو حکم تو راست

ور تو کردی مخواه ازو تاوان

چون چشانیدیش مرارت مرگ

بچشانش حلاوت غفران

شمارهٔ ۴۳

سپیده دم چو دمیدن گرفت بوی چمن

هوا ز ژاله گهر بست بر عذار سمن

بت سمن بر سیماب سینه سرو آسا

به کف چمانه درآمد چمان چمان به چمن

چکان چکان خویش از گل زناز بر قرطه

کشان کشان سر زلف دراز در دامن

نماز برد بر قامتش چو راهب سرو

سجود کرد بر عارضش سمن چو شمن

ربود خوب ز نرگس به نرگس پر خواب

شکست پشت بنفشه به زلف پرز شکن

نشست و ناله ز مرغان صبحخیز بخاست

گشاد چهره و گل پاره کرد پیراهن

رقیب را و رهی را چو حلقه بر در ماند

درآمد از در شادی و آنگهی با من

ز روی لطف بپیوست همچو می با جام

ز راه مهر بر آمیخت همچو جان با تن

مرا ز شادی آن آهوی ختن از دل

دمی به کام بر آمد چو بوی مشک ختن

هزار گوهر شهوار چشم گوهر بار

فشاند در قدم آن نگار سیم ذقن

دو بوسه داد مرا از پی سه جام شراب

یکی امید فزای و دوم خمار شکن

و گرچه داد مرا خوش بشارتی که شدم

به جان و دل رهی آن زبان وکام و دهن

بشارتی به امید و امان اهل زمان

به یمن موکب و فرقدوم صدر ز من

خجسته سایه و خورشید پایه شمس الدین

که آفتاب زمین است وسایه ذوالمن

گزیده سامان آن خواجه حمیده سیر

فریضه فرمان آن صاحب ستوده سنن

به نفس پاک ولی و به جود عام علی

به نام شهره حسین و به خلق خوب حسن

به نور رای چو افکند سایه بر ملکت

زمانه گفت زهی آفتاب سایه فکن

کفش صحایف آمال را زند ترقین

دلش وظایف ارزاق را کند روشن

ایا شبیه تو نادیده دهر صافی فهم

و یا نظیر تو نازاده چرخ صائب ظن

اگر تجللی نور دلت فتد بر طور

اساس طور شود همچو سرمه در هاون

ز نظم ملک فلک ذهنت ار براندیشد

نجوم نقش شود مجتمع چو نقش پرن

و گر ز تفرقه و رنج خاطری که مباد

نظر کنی سوی این خنگ سرکش توسن

ز بیم فکرت تو دسته گل پروین

بسان نعش ز هم بگسلد در این گلشن

چو ابر دست تو باران جود درگیرد

بسا که گرید و نالد سحاب در بهمن

خدنگ غیرت کف تو چون روان گردد

محیط ژرف شود چون قدیر در جوشن

به جرم کیوان زان نسبت است آهن را

که کرد وقف سراپای دشمنت آهن

به کلک فتوی ازان دست می برد بر جیس

که حکم سفک کند تا نماندت دشمن

به قصد خصم تو بهرام چون کمین گیرد

کجا برآرد سر بدسگالت از مکمن

اگر نه پیروی ذات تو کند خورشید

چراغ چرخ شود بی فتیله و روغن

مغنی سومین طارم ارنه بر کامت

دمی زند شود آواز مزمرش شیون

وگرنه تیر کمان قد شود به خدمت تو

قدر بدوزد کلک و کفش به تیر محن

مه ار جوی ز هوای تو کم کند در دل

قضا به آتش نکبت بسوزدش خرمن

جهان پناها آب لطافت سخنت

ز روی لوح دل من بشست گرد حزن

چو تر و تازه به پرسش درآمدی تر شد

زبان بنده به آزادی تو چون سوسن

به فرق قدر تو بر فکر من به قدر نثار

هزار در ثمین ریخت بی قبول ثمن

بدان خدای که صباغ صنعش از دل خاک

به رنگ مختلف آرد نتایج معدن

که یک لطیفه ز درج درت به لفظ قبول

مرا به آید از صد خزانه در عدن

ز بس که دیدم رنج و عنا ز جور لئام

ز بس که خوردم جام جفا ز دست فتن

سرم ملول شد از جستن دنا ودنی

دلم نفور شد از دیدن دیار و سکن

از آن ز شاهی مرغان ملول شد سیمرغ

که یافت فرق خروس لئیم با گرزن

گذاشت طوطی و طاووس و باز را و همای

ز ننگ صبحت خفاش و بوم و زاغ وزغن

هزار جوهر کان پیش نهمتم یک جو

هزار جان بر سیمرغ همتم ارزن

فرشته ئیست مرا در دماغ صائب فکر

که روح پاک همی بخشدم به جای سخن

نزول آن به دل وجان تیره ممکن نیست

چه مرد اهلی جبریل باشد اهریمن

کجا به نفس بهیمی در آید این معنی

که نفس ناطقه در شرح آن بود الکن

کجا به راستی این سخن رسد کژدان

کجا معارضی این نمط کند کودن

مسافریست لطیف و غریب گفته من

ولی به چاه عنا در چو یوسف و بیژن

سخن سخیف و رکیک آن بود که در پستی

وطن به دامن صاحب سخن کند موطن

چهار ربع زمین نظم ونثر من دارد

ز مصر تا به ختا و ز روم تابه ختن

حکیم جوهر باقی رسد معانی را

ز پارس جوهر من تحفه بر سوی مسکن

شهان سلغری از عشق طرز من در خاک

به دست واقعه بر خود همی درند کفن

بقای ذات تو جاوید باد تا باشی

هزار نسل مرا چون پدر به پاداشن

سر حبیب ترا تاج فخر بر تارک

تن عدوی ترا تیغ قهر بر گردن

سرای جاه ترا از شرف ستون سما

نهال عمر ترا از بقا غصون و غصن

شمارهٔ ۴۴

زهی انا مل و کلکت گره گشای جهان

جهان نمای ضمیر تو رهنمای جهان

به پایه کنف تست انتهای سپهر

به سایه شرف تست التجای جهان

همه به حسبت وداد تو افتخار وجود

همه به رسم و نهاد تو اقتدای جهان

به دستیاری تقدیر مثل تو ننهاد

ز حد کتم عدم پای در فضای جهان

نپرورید شبیه ترا جهان خدای

نیافرید نظیر ترا خدای جهان

به چشم همت وجود توای جهان سخا

به نیم ذره نسنجد همه غنای جهان

اگر نه پاس تو بانگی زدی بر این جافی

نماندی اثری از همه جفای جهان

به پای و هم به گرد جهان دویدم و نیست

کسی نظیر تو و نیست خود ورای جهان

نکرد قدر تو بر هیچ وهم جلوه از آنک

زیادت آمد قدر تو از ازای جهان

فروگرفت ز سر قدر تو کلاه ارنی

به جنب قدر تو تنگ آمدی قبای جهان

به صد دل است جهان بر کمال توعاشق

که دلنواز و جودی و دلربای جهان

ضیعف رای حسود تو آن گمان دارد

که در ولای تو فاتر شود قوای جهان

محمد اسما بر تو لقب چه بندم از آنک

تو هم جهان بهائی و همبهای جان

به رتبت است و بهی روی تو جهان بها

به قیمت است یکی موی تو بهای جهان

مسیح معجزتا قدرتی نمای که شد

ز بس عفونت و فتنه پی هوای جهان

به جز معالج رایت که شربتیش دهد

کزان امید توان بست در شفای جهان

به جای ماند جهان را به یک نظر پاست

اگرنه پاس تو ماندی به جای وای جهان

جهان به جای تو غیری کجا قبول کند

بدین لطیفه که تو کرده ای به جای جهان

کنون به قوت عدلت حشاشه ای مانده است

دریغ و درد که گر کم کنی دوای جهان

جهان پناها در سایه تو آن خاکم

که سایه نفکنم از ناز بر همای جهان

ز کبر و عجب نه حاشا که من نه آن بازم

که بنگرم به کرشمه به کبریای جهان

حریص صید حضیضی نیم بر آن رایم

که گیرم اوج حقیقی ز تنگنای جهان

دمی مباد ز جان عزیز بر خوردار

کسی که نفس به خواری دهد برای جهان

به حق فقر و توانگر دلی که در خور نیست

همه غنای جهانم به یک عنای جهان

ایا بهست از ین خوان که کشتمان آبا

از آنکه جیفه مسموم شد ابای جهان

چو عندلیب به مدحت هزار دستانم

که خرم است بدین داستان سرای جهان

به هر سرای ز نظم من است سوری از آنک

سخنسرای شهانم سخنسرای جهان

جهان به روز جوانیم رنگ پیری داد

دهاد ایزد داور به حق سزای جهان

نگار سبز سیه دل ز من گریزد از آنک

سرم سپید شد از گرد آسیای جهان

مرا تو گوئی در راه آسیا دیده ست

چنان ستمگر دوران و بیوفای جهان

تو دیرمان که نکوکاری و وفاداری

که ناگزیر همین باشد اقتضای جهان

چو خیر خواه جهانی به روز و شب بادا

به خیر در پی تو سال و مه دعای جهان

نفاذ امر تو سر بسته باقضای قضا

بقای عمر تو پیوسته با بقای جهان

شمارهٔ ۴۵

چیست آن گوهر که می زاید ز دو دریا روان

صورت آن در ولیکن باشدش از جزع جان

همچو باران لیک او را از دو خورشید است اثر

کآن دو خورشید جهان بین را از آن باشد زیان

آسمان او دورنگ و افتابش مشک فام

و آفتابش را سهیل و زهره ریزان از دهان

همچو شمع است از صفا و شمع را زو صورتی

گاه ریزد در بدن گاهی فتد در شمعدان

باشدش روز وداع از چهره دلبر لگن

باشدش شبهای هجران دامن عاشق مکان

ترجمان راز دل باشد که دیده ست ای عجب

ترجمان بی حدیث و رازداری بی زبان

گاه لعل از رشک او در تاب در کوه بدخش

گاه در از لطف از شرمنده در بحر عمان

گرچه در ریزد بود از رشح جان بی هیچ شک

ور چو لعل آید بود از گوشه دل بی گمان

اصل او از فرع جان و دل ولیک از غمزهاش

گاه ازو در دل خروش و گاه ازو در جان فغان

گرچه از دل زاد دل را او همی دارد به رنج

ورچه از جان خاست جان را او همی دارد بجان

خویش نزدیک دل و پیوسته ریزد خون دل

ور نماید رخ به بیگانه به جان نبود امان

هست مردم زاده و از اصل پاک است ای دریغ

گر به خونریزی و غمازی نبودی داستان

طفل خرد است و دوان و گرم رو افتان به رو

وز عزیزی دل بود همراه او در هر مکان

در کنار آید چو دلبر لیک از بس نازکی

همچو دلبر می نیاید در کناری یکزمان

لعبتی عریان وگر پوشند بر وی حله ای

از لطافت باز نتوان یافتش در پرنیان

او چو زیبق می دود بر رویم و من می کنم

گاهش اندر آستین و گاه در دامن نهان

گر به خانه در بماند خانه را ویران کند

ور سوی ره سر کند باسیل گردد هم عنان

گوهرش آب و چو آتش خانه سوز و پرده در

آب را دیدی که سوزد همچو آتش خان و مان

داغ دارم بر روان زو زانکه دارد قصد سر

آب را کس دید کزوی داغ باشد برروان

آتشی کز آب زادی کی توانم کشتنش

چشمه ای کز خانه خیزد چون کنم تدبیر آن

قصه ها پردازد و مژگان نویسد قصه هاش

بررخ من هر که آن را دید گردد قصه خوان

این به بخت من درآمد نو وگرنه پیش ازین

هیچ عاشق را نبد مژگان دبیر اندر جهان

من به فرشه یکی تدبیر سازم تادگر

ناید اندر چشمم این اشک فضولی هر زمان

من مبارک نام شه را بهر دفع این بلا

بر عقیق دیده بنگارم به الماس بیان

سعد بن بوبکربن سعد اتابک زنگی آنک

آفتابی کامکار است و سپهری کامران

آن جهانبخشی که دریا زایدش از آستین

وان جوانبختی که دولت خیزدش از آستان

آن خداوندی که گردون در هوای بندگیش

بسته دارد سال و مه همچون و شاقانش میان

گر ندادی استوارم فکر کن در منطقه

ور نداری باور آنگه بنگر اندر کهکشان

با بلندی همتی چون قدر خود دارد بلند

با جوانی دولتی چون بخت خود دارد جوان

خونفشان تیغ تیزش غیرت ابربهار

در فشان دست رادش طیره باد خزان

در فضای حضرتش دنیا چو صحن کشتزار

در هوای درگهش دینار چون برگ رزان

ای گذشته در جلال و مرتبت آنجا کزو

وهم دور اندیش و عقل دوربین نارد نشان

هر کجا رمحت کمر بندد ظفر شد پیشرو

هر کجا تیغت زبان بگشاد اجل شد ترجمان

روز رزمت چون درآید جیش فتح از شش جهت

دهر بر دارد به نوعی نسختی از هفت خوان

هر که را باشد نهاده دست در دست یقین

زندگی را پای لرزان ماند در رکن گمان

اختر اندر برکشد خفتان چون دریازی حسام

مهر سر در دزدد از سهمت چو بفرازی سنان

مغز گردان گرم گردد دیده شیران پر آب

از فروغ آتشین تیر وتف تیغ یمان

جوشن از خوی زنگ گیرد در بر هر شیر دل

مغفر از تف نرم گردد بر سر هر پهلوان

می زره پوشد به حرب خصمت آب تیغ رنگ

زانکه برماهیست جوشن بر کشف بر کستوان

روز صیدت چون به آواز اندر آید طبل باز

نسر چرخ آید به پرواز از نشاط استخوان

پر فرو ریزند مرغان چون بیندازی تو تیر

سم بیندازند غرمان چون تو برداری کمان

دام و دد تازند سربازان قطار اندر قطار

وحش و طیر آیند تازان کاروان در کاروان

باد انصافت اگر بر خاک کسری بگذرد

آب گردد ز آتش خجلت تن نوشیروان

از نهیب احتساب عدل تو هر صبحدم

پرده گل را رفو گر می شود باد وزان

صیت عدلت شد چنان شایع که کبک کوهسار

می خرامد تاکند در دیده با ز آشیان

خوان جودت شد چنان نافع که آز گرسنه

زین سپس با سفره پیش آید به روی میهمان

مر ترا جمع آمده ست الحمدلله یک به یک

هر چه خوانند از هنرهای ملوک باستان

روز بازار ترا بی دولتی گر شد حسود

گو برو بالای دکان الهی نه دکان

دولت تست آسمانی گرگران آید بر او

گو زمین را نقب زن یا بر فلک نه نردبان

خسروا در وصف جودت گرچه از فکر من است

خاطری دارم که دریا را صخر کردن توان

زین نمط جوهرنیابد یعلم الله جوهری

گرچه بیزد از زمین روم تا هندوستان

لیکن از تشویر این نامهربان ایام کور

نکته در طبعم فرومانده ست کلک اندر بنان

گوهری زین بحر و کان ارزد تو این بیداد بین

کآسمان خواهد که تا خونم بریزد رایگان

می کنم فکری که از فرقم همی خیزد شرار

می زنم آهی که از طبعم همی خیزد دخان

از تو خواهم داد این نامهربان گردون که تو

هم تو عون داوری هم بر ضعیفان مهربان

دردمندان را طبیبی مستمندان را پناه

نا امیدان را امیدی زیردستان را امان

نیستم حق عالم است اندر پی جاه و قبول

گر نمی دانی تو می داند خدای غیب دان

بسکه دیدم جور ننگ ناکسان از بهر نام

بسکه بردم آب روی روح پاک از بهر نان

گرچه گیرند آستینم طفل چندی همچو اشک

جمله زیر دامنم چون فرخ زیر ماکیان

گرچه می نتوان گسستن دل ز خلقی نازنین

ورچه می نتوان بریدن دل ز قومی ناتوان

چون مرا شد عقل خیره گو تبه شو اصل ونسل

چون مرا شد چشم تیره گو سیه شو خان و مان

چون به سیم و زر خطاب آمد نکردم زان کنار

چون به جان آمد حکایت چون نهم جان در میان

چون نبینم سود در مسکن من و پای و رکاب

چون نیارم بود در خانه من و دست و عنان

این بهاران بود خواهد وین زمان غم مرا

چو شکوفه برف دارد شاخه های بوستان

جای بیجاده کنون بگرفت در زیرا که هست

قطره باران فسرده بر درخت ارغوان

آب را آتش بباید تا خورد هر جانور

کز دم باد خزانی پر بلور است آبدان

مخلص من گر به حسن است وای ازین بخت نگون

وعده من گر بهار است آه ازین شخص نوان

تا گل از گل بردمد ترسم که از تصریف دهر

از گلم گل بردمد و آنگه چه سودم زین و آن

این مثل ماند بدان کآن مرد بالا شه خری

گفت تا روید گیاهی کش تو این بار گران

یا برای آنکه در گیتی به انواع هنر

چون منی را ناورد گردون به صد دور و قران

یا برای آنکه رفتم بارها از بهر شاه

دردهان اژدها و دیده شیرژیان

یا به حق آنکه چندین گاه چون دریا به مدح

بهر دست زرفشانت بد زبانم درفشان

یا برای آنکه از قصد عدو دربند گیت

پای گردونسای من شد بسته بند گران

یا به حق آنکه تا آخر زمان گویند باز

کز فلان شه دام ملکه راست شد کار فلان

یا به حق آنکه دارم خسروی جمشید فر

یا برای آنکه داری بنده آصف توان

باشد آن خسرو ز شاهان تابه آدم پادشاه

باشد این بنده ز ساسان تا به کسری از کیان

سایه افکن بر من مظلوم تا چون آفتاب

صیت این معنی رود از قیروان تا قیروان

گرچه بیژن بهر کیخسرو به چاه اندر فتاد

هم به کیخسرو شداو را یار شیر سیستان

زال را گرچه پدر بنهاد بر سیمرغ کوه

هم پدر بازش فرود آورد زان کوه کلان

ورچه یوسف از قضای ایزدی خواری کشید

هم به فضل ایزد آمد او عزیز جاودان

در سفر خواهی شدن بهر صلاح عالمی

من یکی زین عالمم ای عالمی را قهرمان

چین ز روی من ببرگر عزم داری سوی چین

خان ومانم را بمان گر رای داری سوی خان

تا بود رزمت چورزم رستم و افراسیاب

تابود عزمت چو عزم رستم و مازندران

در سفر حفظ خدایت همعنان سایه صفت

گاه رجعت با ظفر گیتی ستان خورشید سان

چون بنای آبتین چتر کیان بالای سر

چو به نیزه سام یل رخش یلی در زیرران

کار ملکت آنچنان گشته به فر مقدمت

کز هوا بر خود بباید مژدها در وازه بان

بس چو آید باز جنت بهر تحسین بهشت

گوید از فضل خدا شیراز ماند در امان

زان سپس در پادشاهی عیش کن با چار یار

هر چهار از استواری پایه تخت کیان

این سخن از راستی تیر است وبروی مهر شاه

تیر و مهر این دو نشان شه بود ای شه نشان

این نه نظمی شاهوار است این کمین را تحفه ئیست

کز رهی دیدی بدیهه پیش تخت اندر عیان

این نتیجه یادگار روزگار آمد زمن

سال تا ریخش ز زی وخی و نون دارد نشان

جاه شاه آمد مدیحم را به صد دفتر امید

عمر شاده آمد ضمیرم را به صد دیوان ضمان

گو بیارد هر که خواند اینچنین ابیات را

خان های خسروانی پر ز گنج شایگان

ز آسمان آمد سخن وز فر مدح شاه بین

این سخن راکز زمین چون برده ام بر آسمان

دی مگر گفتند در حضرت که شعر من همه

وصف پستان چو نار است و لب چون ناردان

یا غزل در نعت قدی همبر شمشماد و سرو

یا سخن در وصف زلفی با نسیم مشک وپان

یا نوید وعده وصلی زیاری دل گسل

یا امید عشوه و بوسی ز ماهی دلستان

اینکه این طرز غریب آورده شد پاک و بری

از عبارتهای شیراز و عیار اصفهان

ترسم از کنجی کرانی قلتبانی گویدم

تو نه از شیرازی آخر از کجائی قلتبان

قافیه آوخ مکرر می شود ورنه به نظم

مدح شروان گردمی و طعن آذربایجان

جز خراسانی و غزنی کس نگوید شعر نغز

بد نگوید ما و را النهری واهل دامغان

من بر انگیزم معانی هین که یابد رمز این

من بپردازم سخن هان تا که داند سر آن

مرد را دانم که دارد شکل و نام خواجگی

گر بخواند راست این را پس مرا نامرد خوان

ور ترا باور نیاید از من این دعوی که رفت

از من این یک امتحان وز تو هزاران امتحان

خر به از اینها چو جوید شاه ازین مشتی عوام

سگ به از اینها چه خواهد شاه ازین خوفی عوان

من که چون جان جوهری را از کسم ناید دریغ

زین خرانم جو دریغ آید دریغا خرخران

تا بود اعدا و ملک و دادو فرمان برزمین

تا بود زلات و گنج وکام و عشرت در زمان

ملک چون اعدا بگیرو داد چون فرمان بده

گنج چو زلت ببخش و کام چون عشرت بران

تا زمین پاید به پای و تا زمان باشد بباش

تا فلک گردد بگرد و تا جهان ماند بمان

شمارهٔ ۴۶

زندگانی شهریار زمین

خسرو روزگار رکن الدین

شیر پر دل اتابک اعظم

فخر و زیب زمان وزین زمین

آن فرازنده لوا وسر یر

وان برازنده کلاه و نگین

در مهی و شهی فراوانسال

باد با دو روزگار قرین

ایزدش در جوامع احوال

حافظ و ناصر و مغیث و معین

آن چو خورشید مملکت پیمای

دشمنانش چو سایه خاک نشین

ذاتش از حادثات چرخ مصون

جانش از نایبات دهر حصین

رایت نصرتش همیشه بلند

آیت دولتش مدام مبین

ای نکوتر چو شید بر سر تخت

وی بهی تر ز شیر شرزه نرین

چشم فرهاد دهرنا دیده

در جهان چون تو خسروی شیرین

به یمینت دهد ستاره یسار

به یسارت خورد زمانه یمین

کشوری نزد همت تو رهی

عالمی پیش همت تو رهین

تا تو بنهاده ای ترازوی عدل

میل تیهو نمی کند شاهین

قصد آهو نمی کند ضیغم

تا تو رخش شکار کردی زین

وصف شوق رهی به خدمت تو

نتوان کرد در شهور و سنین

حال من بنده شرح نتوان داد

که چنین بود یا چنان و چنین

تا تو بر پارس سایه افکندی

خاک او یافت بوی خلد برین

گشت آب و هوای او جانبخش

شد نسیم صبای او شیرین

چون ازین بوم برگرفتی دل

خاک او شد به آب دیده عجین

هر که رنگ تو دیده بود شده ست

رویش از خون دیدگان رنگین

هر شب از خاک پارس می گذرد

کاروان دعا به علیین

گشت دلها ز نهضت تو دژم

گشت جانها ز فرقت تو حزین

کشوری بی لقای تو بی نور

عالمی در فراق تو غمگین

چون چنین بود دیگران را حال

چون بود حالت من مسکین

برده ام بی بهار خرم شاه

همچو باد خزان زده نسرین

اشک من بود بر رخ زردم

همچو در بر صحیفه زرین

گر ببوسد رکاب وپای تو باز

دست ما و عنان تو پس ازین

دل من بنده نزد خدمت تست

نظری کن در او وزاری بین

آمدم باز شکر آن منشور

که فرستادیم به صد تمکین

تا مثال سعادتم دادی

به خط منشی بدیع آئین

خواجه ای کآورد ز بحر بنان

بر سر کلک عقد در ثمین

فرق فخرم رسید بر فرقد

پای قدرم گذشت از پروین

بوسه دادم نخست عنوان را

شد مشامم ز عطر مشک آگین

چون گشادم حروف آن را دید

کژ و در هم چو زلف حورالعین

کرد چشم ودل مرا روشن

داد جان و تن مرا تسکین

چون رسیدم به نام میمونت

دهشتم تیز گشت و گفتا هین

خیز و منشین زمین خدمت بوس

وآنگهی جاودان به کام نشین

این چنین کردم و دعا گفتم

کرد روح القدس روان آمین

زحمت حضرتت کنم کوتاه

قصدم این بود والسلام و همین

پیک فرخنده خود کند تقریر

رای رخشنده خود دهد تلقین

شمارهٔ ۴۷

فخر دارد پارس بر کل اقالیم زمین

از مکان چون هست کانون وداد و داد و دین

خسرو عادل ابوبکر آنکه رای راستان

خواندش از راست رائی شهریار راستین

آن جوابختی که دولت زایدش از آستان

وان جهانبخشی که دریا ریزدش از آستین

آن خداوندی که در اعطا دهد اموال کان

وان عدوبندی که در هیجا کشد اموال کین

زفتی ازدستش چنان نالان که اجزاء زمان

رادی از طبعش چنان بالان که اشجار زمین

بر حسود او فلک دارد خدنگ اندر کمان

بر عدوی او جهان دارد نهنگ اندر کمین

خنجر هند و نهادش شد جهان را پاسبان

چشم بگشا ای جهان وین پاسبان دین ببین

در حضر با همنشینان در سفر با همرهان

رفق سازد تا شدندش هم رهی و هم رهین

او یمن ملک و روی ملک چون نجم یمان

تا به حفظش دارد او تیغ یمانی در یمین

ای فلک قدر که از بزمت برد غیرت جنان

وی ملک صدری که از رزمت خورد هیبت جنین

خنجرت چون گاه کوشش حمله آرد برسران

دشمنان را سر زتن دور افکند ران از سرین

در سخا صاحب نصابی در وفا صاحب قران

در مروت بی نظیری در فتوت بی قرین

از قفا بنمایدت حالی چنین خصم جبان

چین شود پیدا در آن دم هر جبان را از جبین

لفظ تو گاه سخا با سائلان بردار هان

قول تو روز وغا با پردلان بگذار هین

در زرافشانی کفت چون در خزان شاخ رزان

در هنردانی دلت چون با گهر رای رزین

ذکر تو با هر زبان جاریست اندر هر مکان

لاجرم مهر تو آمد در دل و جانها مکین

از تو جویم استعانت بعد عون مستعان

جز ترا هرگز نخواهم دیگری را مستعین

چون تو در احسان به من رغبت نمائی آنچنان

طبع من درشان تو مدحت سراید اینچنین

ولله ار امروز چون من بنده زیر آسمان

کس بود در دهر خواهی غث شمر خواهی سمین

اندر این معنی ز همرنگان و از هم پوستان

گرچه زاهل پوستینم نکندم کس پوستین

تا بود ای شه نشان از شاهی و شادی نشان

شادمان تا جاودان در سایه این شه نشین

بگذران عمری که نقد آن نگجد در بنان

تا ببینی با محمد سبط سبطین را بنین

هم بر این آئین بمان و کام چون فرمان بران

تات چون فرمانبران فرمان برد چرخ برین

تو همین مخدوم باش و بنده در خدمت همان

قصه مان کوتاه گشت و ماجرامان بدهمین

شمارهٔ ۴۸

زمین به امن شد آراسته زمان به امان

به یمن دولت فرمانده زمین و زمان

خلاصه حرکات سپهر عصمت و دین

نقاده ملکات جهان الغ ترکان

خدایگان زمین و زمان که گر خواهد

که از زمین و زمان دور گردد امن و امان

از اضطراب شود چون زمان زمین ساکن

وز اضطراب شود چون زمان زمین ساکن

وگر ز سایه چترش حسد برد خورشید

ز فر چترش وزد دو آتش خذلان

شود سیاه رخ آفتاب چون سایه

شود منیر رخ سایه چون خور رخشان

ولیک ذاتش جز خیر خواه عالم نیست

ز فرش خاکی تا اوج گنبد گردان

همه رضای خدا جوید از جهان خدای

همه صلاح جهان خواهد از خدای جهان

لقای او ثغر کشوریست از نکباء

دعای او سپر عالمیست از حدثان

اگر چه داوری باد و پشه دشوار است

شوند حاضر پیش ارادتش آسان

ز خاک درگهش ار اغبری کشد نرگس

دگر نبیند آسیب علت یرقان

ز سرخ روئی عدلش ازین سپس در باغ

دم صبا نکند زرد روی برگ رزان

عجیب نبود اگر آشتی کنند اضداد

غریب نبود اگر متفق شوند ارکان

نه آب یارد من بعد کشتن آتش را

نه خاک گردد ازین پس ز باد سرگردان

نه بهر میش بود قصد چنگ گرگ دژم

نه سوی گور بود میل طبع شیر ژیان

ایامعالی تو زاید از شمار و یقین

و یا معانی تو برتر از قیاس و گمان

به مهر تاختی از چرخ ماه بر بودی

ز خلعت از اثر لطف یافتی کتان

کیان برای سپهر کیان بدید وکنون

برای رای تو می گردد این سپهر کیان

زحل به دور تو گر بیش گرد سرگردد

به خاک وباد دهد جدی و دلو را دوران

و گر رضای تو در مشتری نظر نکند

در آب حوت شود ز آتش بلا بریان

به کشور حمل اعزل کند اگر مریخ

که تا به رو سر موئی نیاورد به زبان

به خشم تابد بر شیر آسمان خورشید

که از غزاله کند پاره و هم شیر دمان

برابری چه کند زهره با کنیزانت

بهای خود را هر سال دیده در میزان

عطارد ار نشود خوشه چین خرمن شاه

ببندد از پی کینش دو روی چرخ میان

برای آنکه چو عدلت شود به راستروی

در آب لعب کند عکس ماه با سرطان

یکی لطیفه ز اعراض جوهرت بشنو

که قدر و جاهت اگر چرخ گردد از امکان

به قد قدر بر آری سر از برون سپهر

به شخص جاه نگنجی در اندرون جهان

شکست مسندت ارکان تخت کیخسرو

ببرد معجزت آئین عدل نوشروان

پس از ادای تطوع چو از دعای قنوت

چو چشم و روی دل آری به مصحف قرآن

از آن بنازد در خلد جان کاتب وحی

وز آن ببالد در روضه قالب عثمان

به خواب امن دراست این جهان و تو بیدار

برای حفظ جهانی رعیت و دهقان

تو از دعا سپری ساختی که تیغ بلا

گرفته زنگ قراب آمد و شکسته فسان

در اعتقاد تو رد اجل ندارد سود

وگرنه سعی تو بودی به عمر جاویدان

تو راست ملکت جاوید و دولت باقی

ز راه معدلت آشکار و خیر نهان

شنوده ایم و بسی آزموده کز ره طبع

به استحاله دگر می شوند اخشیجان

به روزگار تو ای آب لطف آتش قهر

بر آب آتش امرت چنان دهد فرمان

که گر سمندر و ماهی وطن کنند بدل

از آب شعله برآید ز شعله آب روان

شهان خوب سیر دیده ام بسی لیکن

تو دیگری وره و سیرت تو دیگر سان

همه دقایق بین لیکن از حقایق دور

توئی حقایق بین و دلت حقایق دان

به گوش هر چه شنیدم ز داد ودانش تو

به دید و دیده بیدار دیده ام به عیان

بسی بدند سلاطین بنده پرور لیک

توئی به داد و به دین پرونده سلطان

ز سایه تو شود آفتاب کشور گیر

به همت تو شود آستانت ملک ستان

هلال بدر شود از سخاوت خورشید

نهال سرو شود از نداوت باران

به باغ ملک بر آید چو غنچه سیراب

ز راغ جاه بروید چو لاله نعمان

جهان پناها جز شعر چیزها دانم

که نفس ناطقه از شرح آن شود حیران

اگر چه شعر روان راحت روان من است

زننگ نامش سیر آمدم ز جان و روان

به طبع گفتم ازین پیش بهر خاطر خویش

کنون به مدح تو خون می گشایم از رگ جان

مرا به مدح تو پر عنبر است فکر و ضمیر

مرا ز شکر تو پر شکر است کام و دهان

به بوی خلق تو عاطر شود مرا خاطر

به فر نام تو عالی شود مرا دیوان

زلال خاطر من آتشی فروخت که هست

دخانش عنبر سارا و اخگرش مرجان

شرار آتشم ار باد سوی مکه برد

ز شرم آب شود خاک قالب حسان

مرا قضا ز وطن چون جدا فکند دلم

نبرد ره به سر هیچ چاره و درمان

ز بس تحیر ودهشت نمانده بود مرا

دل اقامت ایران و نضهت توران

به عقل مشوره بردم مرا جواب این داد

که نیست جای تردد مپیچ هیچ عنان

به جز به قبله اقبال و کعبه آمال

مراد رای تو یعنی ممالک کرمان

نشان نام دگر حضرت اربرم نسزد

که بخت داد مرا سوی حضرت تو نشان

بدل شده ست مرا نعمتت ز ملک و زمال

عوض شده ست مرا خدمتت ز خان و زمان

عزیز مصر شدم زان سپس که چون یوسف

بدم به چاه عنا در ز خواری اخوان

گر آستان جلال ترا مکان گیرم

ز قدر و جاه به جائی رسم که نیست مکان

ز گرد منت شاهان نگشتم آلوده

اگر چه گشتم از ایشان به ثروت آبادان

که آنچه یافتم از مال و جاهشان زین بیش

بهای عمر و جوانیم بود و بود ارزان

ز بار خلق سبکبار بوده ام و اکنون

ز بار منت تو پشت بنده گشت گران

به نعمت تو که در شکر نعمتت پس از این

بود دعای توام همره ضمیر و زبان

همه دوام حیات تو خواهم از ایزد

همه سلامت ذات تو جویم از یزدان

به عقل و نطق رهت پویم و ثنا گویم

کزاین دو برحیوان پادشاه گشت انسان

چه خیزد از من و پاداش من تو خود یابی

ز گنج لطف الهی جزای این احسان

مگیر زانکه ز من بود کشوری به نوا

مگیر آنکه به من یافت ملکتی بنیان

مگیر آنکه مهان را بدم بساط نشین

مگیر آنکه شهان را بدم وزیر نشان

ز جنبش قدمم بود رتبت درگاه

ز گردش قلمم بود زینت دیوان

ز نسل و فضل رعونت بود اگر گویم

سخن ببین ونظر کن به گوهر ساسان

مگیر شهرت نام و قبول خاصه وعام

حقوق غربت من گیرو کربت حرمان

به چشم رحم نگر در من کشیده فراق

ز روی رافت بین در من رسیده هوان

چهل گذشت ز سالم که نستدم لذت

ز خواب و خوردو زآسایش و زآب و زنان

سرم ملول شد از آب و نان هر ناکس

دلم نفور شد از گفتگوی هر نادان

از آن گذشت سر همتم که در جنبد

به نان مهرو مه و آب چشمه حیوان

کجا خورم پس از این نان و آب هر خس دون

چو نانم است ز شاهان و آبم از ماهان

دریغ روز نشاط و نشاط روز شباب

دریغ عهد جوانی و دور بخت جوان

کجاست مملکت سلغری که غیرت بود

بر او ممالک ساسان و دولت سامان

چنان زبیخ برآمد درخت آن دولت

که درخیال نیاید به خواب سایه آن

نماند از آن همه کردار نیک بوی و اثر

نماند از آن همه آثار خوب نام و نشان

نه قلعه ماند ونه گنج و نه اصل ماند و نه نسل

نه تخت ماند و نه تاج و نه بار ماند و نه خوان

خسروش کوس نمی خیزد از در دهلیز

فغان نای نمی آید از سر میدان

هزار چشم بباید مرا که خون گرید

بر آن شهان نکو سیرت و نکو سامان

اگر گذشتند ایشان بقای ذات تو باد

توئی عوض ز همه رفتگان به صد برهان

همیشه هستی ذات تو باد تا باشد

ز هر که نیست شد و هر چه فوت شد تاوان

سزای سیرت خوبت مدیح چون خوانم

که سیرت تو یکایک تو راست مدحت خوان

چنین که بحر مدیح تو هست بی پایاب

همیشه عرصه جاه تو باد بی پایان

هزار شهر بگیر و هزار گنج ببخش

هزار خصم بمال و هزار سال بمان

شمارهٔ ۴۹

ای تو به جاه خسرو صاحب نشان شده

در ملک شاه خسرو و صاحب قران شده

ای آفتاب سایه فکن کز ظهور تست

در سایه تو ذره صفت خور نهان شده

ای چرخ قدر خواجه که امر تو چون قدر

هست از نفاذ بر همه جانها روان شده

رسمت نقیض سیرت اسکندر آمده

عدلت عدیل عادت نوشیروان شده

اخبار آل برمک و ساسان به خیر و جود

در دور دولت تو بدیدم عیان شده

فقر از نوال مکرمتت کرده نام گم

ظلم از نهیب معدلتت بی نشان شده

از هیبت تو تیغ نیارد کشید خور

بر هر زمین که سایه تو سایبان شده

خاک گران ز حلم تو بادی شده وزان

آتش برای رای تو آب روان شده

دست مبارکت که جهان را یسار از وست

ارزاق خلق را به سخاوت ضمان شده

دریای خاطرت چو تموج کند به جود

ای خاطر تو غیرت دریا و کان شده

از دست درفشان تو بینند سائلان

راهت ز سیم و زر چو ره کهکشان شده

تیر فلک که کاتب علویست نام او

با کلک تیر قامت تو چون کمان شده

هر جا که شاهباز کمینت گشاد پر

مرغ امید دشمنت از آشیان شده

بر هر زمین که خنجرت افکند عکس نور

در چشم بدسگال تو مژگان سنان شده

پای مخالفان ز رکیب اوفتاده طاق

در هر مکان که دست تو جفت عنان شده

از رشک نعل سم سمند تو ماه نو

از سمت خاک رهگذرت بر کران شده

وز یمن مرکب توبه هر جا نهاد پی

انواع سبزه زیر پی اش پرنیان شده

از پاس عدل و دیده بیدار بخت تست

میشان خفته را همه گرگان شبان شده

ای داستان حاتم و دستان به جاه وجود

بشنو حکایتی ز رهی داستان شده

این بنده کز علایق دنیا بریده گشت

چون جان و عقل بی جهت و بی مکان شده

از فیض نور عقل و تجلی لطف حق

چشمش چوجان پاک ودلش جان جان شده

مپسندش از زبان خری چند سگ صفت

از نام درفتاده و محتاج نان شده

بازار فضل فاتر و سرمایه در تلف

نرخ متاع کاسد و سودش زیان شده

جان وتنی ضعیف به وی مانده در عنا

کارش به جان رسیده تنش ناتوان شده

ز اهل وفاست مصلحت حال او بجوی

ای کافل مصالح اهل جهان شده

بیچاره من دراین قفس آهنین دهر

چون طوطیئی فصیح اسیر زبان شده

با این همه به دولت عز و قبول تست

از فر و قدر پایش بر فرقدان شده

از آسمان سخن به زمین آمد ازنخست

باز از زمین به مدح تو بر آسمان شده

گر مال و جاه نیست مرا هستی تو باد

بر هرچه نام هست فتد کامران شده

تا پاسبان دین حقی باد دین حق

جان و جمال و جاه ترا پاسبان شده

گردون پیر با تو جوان گشته بی خلاف

صد بار پیر گشته و دیگر جوان شده

شمارهٔ ۵۰

چشم تر کن به فراق من مسکین ای ماه

که جهان را ز سرشکم بلغ السیل ز ماه

به وداع من بیچاره برنجان قدمی

که فدای قدمت باد دلم بی اکراه

اگر از لطف نهی گام به کاشانه من

رسد از فخر مرا بر ز بر چرخ کلاه

برده از من غم هجران رخت صبر وقرار

زده در وادی دل لشکر عشقت خرگاه

بی خطر نیست ره عشق و نداند چکند

دل دیوانه که ره را نشناسد از چاه

ناله مهلت ندهد خود که کنم با تو حدیث

اشک نگذارد که کنم در تو نگاه

ترجمان غم هجراست مرا چهره زرد

رنگ رخسار بر اسرار دورن است گواه

دوش وقتی که سفر کرد به مغرب خورشید

چون ازین عزم سفر هستی من شد آگاه

نفسم بسته شد و خون ز دو چشمم بگشاد

سخنم واخرنا بود ونطق واشو قاه

لب گوینده چو این راز به گشم در گفت

گفتم آه این چه بلا بود که آمد ناگاه

جان ز تن سرزده می جست چو بی راهان در

دل ز بر شیفته برداشت چو بی صبران آه

دل همی گفت من و صحبت تن اینت محال

جان همی گفت من و قربت تن لا ولله

جان بکوشم که به امید تو پائی بکشد

چاره این دل مسکین چکنم واویلاه

کوه شد انده هجر تو و کاه این دل من

وای آن را که به ناچار کشد کوه به کاه

ره سراسر ز پی مهر تو زان می گریم

تا بروید ز نم دیده من مهر گیاه

آخر ای صبر کجائی تو به فریادم رس

کز پی روز چنین داشتمت چندین گاه

ای دل ای دل نه تو آنی که به شبهای وصال

بوده ای همدم آن نوش لب جعد سیاه

این زمان روز فراق است ز من روی متاب

که به بد عهدی افتد نامت در افواه

پشت من هجر چو بشکست تو عهدم مشکن

نقض عهد از همه روی عین گناهست گناه

با ملامتگر من گو به چه دل صبر کنم

با چنین کار پراکنده واین حال تباه

دل هزیمت شده جان بر سر پا استاده

یار در پرده و من پرده دران برسر راه

مکن ای دوست به فریاد دلم رس نفسی

رنجه شو از پی این واقعه الله الله

بر رخم گر زره قهر ببندی در وصل

می برم ای گل خندان به خدای تو پناه

قوت این جان به یکی بوس ببخش ای جانبخش

عذر این دل به دمی گرم بخواه ای دلخواه

ورنه من رفتم ازین راه تو دانی و خدای

شرح این حال دراز است و سخن شد کوتاه

شمارهٔ ۵۱

دوش چو کرد آسمان افسر زر ز سر یله

ساخت ز ماه و اختران یاره و عقد و مرسله

شکل فلک خراش شد مهر چو دانه آس شد

عقده راس داس شد از پی کشت سنبله

طرف جیبن نمود ماه از طرف بساط شاه

آمده با قبول و جاه از قبل مقابله

زهره چو شیر خشمگین کرده به مکمنی کمین

بر دم تیغ آهنین داده صقال مصقله

شاه فلک ز بارگه کرده نشاط خوابگه

بر دربارگه سپه ساخته شمع و مشعله

شیر سپهر پنجمین شیر سپهر کرده زین

چهره چو شیر تابه کین با که کند مجادله

از پی فال مشتری انجم سعد مشتری

او ز شراع ششدری با همه در مقابله

نرگس نرگس آسمان سفته به تیر غمزگان

سنبل هندویش جهان رفته به سایه کله

آن زمیان انس و جان برده هزار کاروان

وین ز نشاط انس و جان رفته هزار قافله

هست طراز یاسمین لاله لولو آفرین

کرده لبش چو انگبین تعبیه در شکر وله

از سر زلف خود شکن وز گهر سرشک من

بافته جیب و پیرهن ساخته گوی انگله

من ز غمش چو بی هشان بر رخم از هوان نشان

تن ز دو چشم خونفشان غرقه در آب و آبله

او چو پری ز دلبری کرده مرا ز دل بری

خسته دل من آن پری بسته به بند و سلسله

ای بت خلخ چگل از تو بت تبت خجل

نزد تو وزن جان و دل یک جو و نیم خردله

مشعله بر فروختی رخت خرد بسوختی

بر فلکی فروختی شهر نشور و مشغله

کرده به عالمی روان حسن نو تو کاروان

وز در خسرو جهان یافته زاد وراحله

مالک مملکت ستان بارگهش در امان

حکم به عدل تو امان کرده چه خوش معامله

ای گه گیر رخش تو خنجر نور بخش تو

گشته بگام رخش تو سقف زمین و مرحله

تا به مذاق انس و جان بدهد وناورد جهان

نکهت گل به گلستان لذت مل بر آمله

ملک بقا گشاده ای خوان عطا نهاده ای

طعم طمع تو داده ای بیش ز قدر حوصله

طبع تو پادشاه خور مل به کفت به جام زر

دلبر گلرخت به بر بی غم و رنج و غائله

خیل تو از حد خزر تا به حدود کاشغر

ملک تو از در شعر تا به در مباهله

دخل مر کبت عیان در حد مصر و قیروان

شغل او امرت روان تا به برون و داخله

چار فلک ز شش کران هفت مدار آسمان

حکم ترا بداده جان قدرت فکر فاعله

شمارهٔ ۵۲

ای آنکه چو باد ناتوانی

با باد به بوی همعنانی

آنچ از تو به جان خرند عشاق

بر باد دهی به رایگانی

آهونئی و نسیم مشکین

باد از تو برد به ارمغانی

چون باد سبکسری و گه گاه

در بند زری و سر گرانی

زنجیر باد سبکسری و گه گاه

در بند زری و سر گرانی

زنجیر هزار حلقه ای زان

بندی داری هزار گانی

صیاد نیی و دلشکاری

شمشیر نئی و سرفشانی

گه در پی سرو پایمالی

گه بر سر لاله سایبانی

گه معجز صاحب زبوری

گه مار پیمبر شبانی

گه چنبر گردن نسیمی

گه حلقه گوش ارغوانی

گه پیش افتی و در کناری

گه با کمری و در میانی

زنگی بچه دلستان نباشد

تو زنگی شوخ دلستانی

گر دل دزدی چرا به صورت

هندوی سیاه پاسبانی

ابروی مسلسل وسیاهی

یا بر سر آتشی دخانی

ظلمات سکندری و یابند

در سایه ات آب زندگانی

هر چند که تیره و درازی

همچون شب وصل دل نشانی

قلب روزی به لفظ تازی

وز چهره به رنگ قلب کانی

شش بر سر لفظ قلب کل نه

کاندر لغت دری تو آنی

آشفته و تیره ای و دلگیر

چون خط نجیب دامغانی

آن بحر مکارم و معالی

وان کان لطافت ومعانی

آن کز قلم است ابن مقله

وان کز کلم است ابن هانی

ای قهر تو انتهای پیری

وی لطف تو مبدا جوانی

با بزم تو لیل یوم عیش است

باقی باشد جهانی فانی

ای لعل تو آب زندگانی

وی وصل تو عمر جاودانی

ماهی و چو مه نه دلنوازی

مهری و چنو نه مهربانی

چشم ار برود تو نور چشمی

جان ار ببری به جای جانی

مجنون توام به جانسپاری

لیلی منی به دلستانی

از عشق منم فسانه شهر

وز حسن تو فتنه جهانی

فرهاد توام به تلخ عیشی

شیرین منی به خوش زبانی

گر رحم کنی تو در خورم من

ور جان خواهی سزای آنی

ترسم که دلت بماند از من

گویم که به حور و ماه مانی

چه حور که خوش تر از بهشتی

چه ماه که مهر آسمانی

از شنگی فتنه زمینی

وز شوخی شورش زمانی

صد جیب ز مشک پرکنددل

گردامن زلف برفشانی

گر بگشائی دهان خورد جان

صد تنگ شکر به رایگانی

از جان خواهم که در وثاقت

باشم شب وروز ایرمانی

گاهی به درت به خاکروبی

گه بر بامت به پاسبانی

رنجم منما که ناتوانم

دریاب مرا که می توانی

خطی که بداده ای به وصلم

ای وصل تو آب زندگانی

هر روز هزار ره ببوسم

بر دیده و دل نهم نهانی

زان روز شمار کار من هست

کاغذ بوسی و رقعه خوانی

یا محو شود سیاهی او

زین اشک روان ارغوانی

تا چند به یاد وعده کژ

بر آتش حسرتم نشانی

شمارهٔ ۵۳

اکنون که یافت دهر کهن خلعت نوی

نو گشت باغ و راغ ز تمثال مانوی

بلبل نوای باربدی برکشید و باز

بر کف نهاد لاله می و جام خسروی

در پهلوی چکاوک ترکی زبان نشست

قمری و برگرفت غزل‌های پهلوی

ناگه درید پردهٔ عشاق فاخته

چون کرد در هوای چمن پرده را هوی

گیرد به فر شاه ریاحین به تازگی

بخت معاشران ز رحیق کهن نوی

در جام آبگینه نماید صفای می

چون در ضمیر صدر جهان فکر معنوی

دارای دین و داور ملت عماد دین

کز ذات اوست خمیهٔ اسلام مستوی

بی لاف معجزات نموده‌ست کلک او

در کار مملکت ید بیضای موسوی

آن مفتی‌ای که چون قلمش پیشوا شود

زیبد روان چار امامش به پیروی

از جاه اوست منصب آصف صف نعال

وز جود او فسانهٔ طائی‌ست منطوی

در بوستان جاه جلالت عجب گلی‌ست

رویش به خنده‌ناکی و طبعش به خوش خوی

ای مکر می که مایهٔ جودت وفا کند

گر در ضمان روزی خلق جهان شوی

طبع تو گنج حکمت و دریای دانش است

ذات تو مایهٔ کرم و اصل نیکوی

در بوستان دین شجری معدلت بری

بر آسمان ملک مهی شید پرتوی

دریادلا ز چارهٔ من نگذرد دلت

گر تو به قصهٔ منِ بیچاره بگروی

در خرمن امید من نادروده کشت

نه گندمی نمود مرا بخت و نه جوی

در چشم فتنه میل سهر می‌کشد عدو

ای چشم بخت تا تو در این کار نغنوی

وقتی چنین که مرکز گل را حیات داد

باد صبا ز معجز دم‌های عیسوی

از عدل شاه و رحمت صاحب نه در خورد

در کنج انزوا من مظلوم منزوی

نسل بزرگ و فضل و هنر باشد ای شگفت

چون گشت فضل جرم و گنه نسل کسروی

ناکرده جرم من ز چه معفو نمی‌شود

آخر نه عذر خواه من بی‌گنه توی

یارب من از برای چه محبوس مانده‌ام

شاهی چنین رحیم و شفیعی چو تو قوی

تابنده گشت گوشه‌نشین فکر بکر او

همچون سخات پیشه گرفته است رهروی

بشنو به سمع لطف که در روزگار خویش

زین سان سخن ز مردم شیراز نشنوی

مهر تو باد در دل خلق جهان چنانک

عشق ایاز در دل محمود غزنوی

جز تخم نیکوی به جهان در نکاشتی

ار جو که هر چه کاشته‌ای زود بدروی

شمارهٔ ۵۴

کمر می بندی ای یار سپاهی

مگر کاندر بسیج برگ راهی

مرو راه جفا و دوری ارچه

به روی رفتن بود رای سپاهی

کنی دعوی که ما هم زین سفرهاست

دلیل و حجتی روشن که ماهی

رخت را گو خط آوردن چه حاجت

که هم خود حاکمی هم خود گواهی

بکاهد مه ز بس منزل بریدن

تو هر مه تا نیفزائی نکاهی

بدان تن سیم نابی با قبائی

بدان رخ آفتابی با کلاهی

نیندیشی که راهت را بگیرم

به دود ناله های صبحگاهی

وز آب دیدگان طوفان ببارم

شود رخش جهان سیرت شناهی

دلم با تست یکتا کی پسندی

که گیرد قدم از هجرت دوتاهی

ندانم تا کجا در تو رسم باز

بدین بی روزی و بی دستگاهی

مرا گوئی که گاه آزمون را

گدای مات به با پادشاهی

تو دانی کاختیار من کدام است

زمرد کی کند هرگز گیاهی

بسا شب بی رخت دیدم به دیده

رخ روز قیامت را کماهی

شبی چون زلف جانان از درازی

شبی چون روز هجران از تباهی

شبی چون جور عشقت بی کرانه

شبی چون دور حسنت بی تناهی

شبی چون هجر تو در غم فزائی

شبی چون عیش من در عمر کاهی

بدم ناسوده و آسوده دد و دام

بدم بیدار و خفته مرغ و ماهی

بدان خوی جفا جوی ستمکار

سیه کردی مرا روز از سیاهی

من از خصمان به تو در می پناهم

تودر خصمان به رغمم می پناهی

من از تو صلح جویم با گناهت

تو جوئی رنج من بر بیگناهی

به جان خواهد ترا نازک دل من

تو ای سنگیندل از جانم چه خواهی

به میزان جفا یکپاره کوهی

به معیار وفا یک پر کاهی

زهی یار سبک سنگین که چون تو

نشان ندهد کس از دانا و داهی

همی ترسم که از سهوی خطائی

که باشد آدمی خاطی و ساهی

بنالم از تو پیش تخت آن شاه

که از وی باز گیرد تخت شاهی

سپهر معدلت سعد اتابک

که شد سعد سپهر ازوی مباهی

شهی کش تیر شد ز اصحاب دیوان

شهی کش زهره شد زاهل ملاهی

به نور معرفت جفت معارف

به داد و معدلت دور از مناهی

ایا پیرایه میدان و مجلس

تو شیر رزم و شید بارگاهی

اگر تخت و کله زیب شهان است

تو زیب و زینت تخت و کلاهی

سپه باشد شهان را پشت و یاور

تو هم خود شاهی و هم خود سپاهی

بود ورد ملائک اینکه تا حشر

نگهدارش ز هر آفت الهی

شمارهٔ ۵۵

ای چهره تو آینه صنع خدایی

جان چهره گشاید ز تو چو چهره گشایی

آئینه همه چیز نماید به جز از جان

تو هیچ به جز صورت جان می ننمایی

بر آئینه از صورت جان نقش نباشد

تو آئینه روح وش حور لقائی

تو روح مصور شده نز آتش و آبی

تو جان مجسم شده نز خاک و هوایی

چشم فلکی زانکه سراسر همه نوری

یا چشمه خضری که همه عین صفایی

دل بنده آن عارض و خط شد که مبادش

از خط چنان عارض و خط روی رهایی

بر دعوی من عارض تو شاهد عدل است

در روی تو خطت بدهد نیز گوایی

من مهر گیاورزم و از وی نبرم مهر

تا سبزه خط تو کند مهر گیایی

از تنگی چشم است که یک بوسه نبخشی

ای تنگ دهان دوست نظر تنگ چرایی

از ترک ختاتنگی چشم تو مرا کشت

چشمی نبود تنگ تر از چشم ختایی

زین پس مچشان درد جدائیم که در عشق

دردی نبود صعب تر از درد جدایی

با من نشوی رام مگر گردش چرخی

بر کس نکنی رحم مگر حکم قضایی

دانم به حقیقت که همه خلق ترااند

من هیچ ندانم که تواز خلق کرایی

از من چو گسستی نه دویی ماند ونه فردی

در تو چو شدم گم نه منی ماند و نه مایی

کینی ننمایی که نه بر مهر فزایم

مهری ننمایی چو که در کینه فزایی

از نرم دلی بر سر پیوند و وفاام

وز سنگدلی بر سر آزار و جفایی

دل را و خرد را و جگر را و روان را

چه مشعله چه سوز چه آفت چه بلایی

جان را و جهان را و زمین را و زمان را

چه شعبده چه فتنه چه آتش چه عنایی

در خانه مزن رود و مدم ساز وسرودی

در راه زن آن راه که حوران سرایی

از خانه به بازار فتاده ست سرودت

هان تا پس ازین رود سرایی نسرایی

نه نام ونشان تو و نه جای تو دانم

آخر تو چه نامی چه نشانی ز کجایی

تا نام ونشان توزکس نشنوم از رشک

باطل کنم از سامعه حس شنوایی

ازنا خلفی سبغه عامی نه خطا رفت

خاص خلف صدق وزیر الوزرایی

آن گوهر دریای جلالت که جز او نیست

در واسطه نقد جهان در بهایی

همنام رسول آنکه نهاده ست بدیده ست

در ذات و نهادش صفت لطف خدایی

آن شید که تار قصب از قوت پاسش

از مه ببرد خاصیت طبع گزایی

بی واسطه منت خور صیقل رایش

از چهره دیجور کندرنگ زدایی

در خواب اگر تیغ سدایش ببیند

ایام سترون شود از حادثه زایی

بهرام چنان گشت کم آزار کزین پس

در کشور عقرب نکند خانه خدایی

یک غرفه نماید بر ایوان جلالش

گر گرد سراپرده نه چرخ بر آیی

ای برتر از آن پایه که اوصاف کمالت

نقصان برد از وصمت مخلوق ستایی

با خلق تو گر رای کند راست چو سوسن

آزاد شود پشت بنفشه ز دوتایی

یکذره اگر جلوه کند نور ضمیرت

در اوج کند مهر ز شرم تو سهایی

گر بر قمر افتد نظر از طالع سعدت

از خرمن مه زهره کند کاه ربایی

دوران بقا گر به سر آید کند آغاز

جان خضر از جرعه جام تو گدایی

بازار قضاگر شکن آرد برد از نو

نقد فلک از سکه نام تو روایی

گر جز کمر از بهر تو بندد کند از قهر

پیراهن گردون کله دار قبایی

هر کس که قبول در تو یافت نیابد

زین بی سرو پاگوی فلک بی سرو پایی

ای بس که کند روز وداع از در عالیت

پیشانی زوار ز بس شوق قفایی

گفتم که سخی خوانمت از روی تمدح

دل گفت مکن خیرگی و شیفته رایی

این مدح نخوانند بزرگان تو چنین گوی

نتوانت سخی خواند تو خود عین سخایی

گفتم که بقابادت از روی تفال

عقلم بسزا گفت چه بیهوده درایی

با همت او گوی که مدحت به بقا بخش

بادولت او گوی که تو اصل بقایی

از جاه پدر توخته ای دولت کسبی

وز خوی عم آموخته ای خلق عطایی

در کهف کرامت ز کمالات کباری

در عین عنایت ز علوم علمایی

در گرد جهان همچو سخنهای من امروز

صیت تو در ایام صبی کرد صبایی

در کسب بقای ابد ونام نکو کوش

کاین ماند و بس با تو ازین کرد و کیایی

زان آتش و آبی که کرم زاید و مردی

بادیست به کف مانده در این خاک هبایی

در ملک عجم دمدمه رستم سامی

در طی عرب طنطنه حاتم طایی

بهرام و ملکشاه نماندند و بمانده ست

اخبار نکوشان ز معزی و سنایی

در خاک اثر نیست ز هارون و ز مامون

مانده ست اثر علم بیانی وکسایی

گر مرغ خبر گوی نبودی ز چه دیدی

شاه پری و دیو رخ و حور سبایی

شری نبود عامتر از شر غریزی

خیری نبود خام تر از خیر ریایی

جودی نبود عام تر از جود طبیعی

فری نبود خاص تر از فر سمایی

آن هر دو نورزی که بدان هر دو دریغی

وین هر دو توداری وبدین هر دو سزایی

گر پیک دعا واسطه بنده حق است

تو بنده به حق واسطه پیک دعایی

در عمر پدر جاه و بقای تو چنان باد

ابقا کندش دهر چو ملک ابقایی

تو منشرح الصدر و امور تو میسر

بی عقده لسان تودراعجاز نمایی

در عهد همایون و تو موسی کف ثانی

هارون ولی و پشت تو بافر همایی

شمارهٔ ۵۶

کجاست در همه ملک جهان سلیمانی

که مهر دل نسپارد به دست شیطانی

به امر نافذ چون باد را دهد فرمان

چرا نه دیو هوی راکند به زندانی

چو علم منطق طیر از فروغ دانش اوست

به نقص جهل چرا دل نهد به نقصانی

مشیر عقل مرا هر زمان همی گوید

بدان لغت که ندارد حروف و الحانی

که ای نشمین جانت ورای عالم قدس

مده رضا که شوی خاکروب ویرانی

نه شین باشد کز چارمین سپهر مسیح

به حرص پیله وری بهر مکسب نانی

در آید و به مراد هوای مشتی خر

گیاه و خاشه فروشد به کنج دکانی

به خرقه ای نه رکیک است میل قارونی

به لقمه ای نه دریغ است حرص لقمانی

به داستان گذشته نگر که می خوانند

که رستمی بدو روئین تنی و دستانی

به زیر پای فناپست کرد یک یک را

فلک به شعبده اختری به دستانی

بمانده نام همه زنده در جهان ز آنست

که دیده اند از ایشان هنر به هرسانی

به جز هنر نکند نام رفته را باقی

اگر فسانه سامی ست یا نریمانی

حدیث حاتم و یحیی و معن ازان مانده ست

که کرده اند در ایام خویش احسانی

نگر که نقش فریدون و کیقباد هنوز

همی نگارند امروز بر هر ایوانی

غرض ز نقش همین است وبس که در هر جنس

کند روایت از ایشان سخن سخنرانی

شدم به دخمه کاووس و یافتم غاری

ز سنگ خاره در او ساخته ستودانی

ز خاک آنان کز بادشان جهان پر بود

نماند چندان کز خاکشان پرآید انبانی

زمین باغ ارم پی به پی بپیمودم

ز خاک آن نه گلی یافتم نه ریحانی

از آن هزار ستون سقف خانه زرین

نمانده جز سنگی بر کنار میدانی

نه رخش رستم دیدم نه تخت کیخسرو

نه زان سرای و حواشی دری و دربانی

نشان جای فریبرز و طوس و بیژن و گیو

بجستم و نشنیدم ز هیچ دهقانی

سخن ز شاعر طوس آشکار گشت ارنه

نه معنی سده ماند و نه صورت مانی

تو آن فسانه و بازی مدان که ذوالقرنین

بگشت در پی آب حیات دورانی

نیافت آب حیات و بخفت در دل خاک

بماند در دل او حسرتی و حرمانی

خضر به آب رسید و حیات باقی یافت

ز دولتی که نیابیش هیچ نقصانی

از این خلاصه معنی طلب که عمر ابد

نیافت جز به چنین وضع هیچ انسانی

زمانه زود ملالی ست دیر پیوندی

سپهر سخت کمانی ست سست پیمانی

سیاه کاسه جهان سفله میزبانست از آنک

نخورد جز جگر از خوانش هیچ مهمانی

یکی منم که ز بس اعتبار می نگرم

به چشم عبرت بین در جهان چو حیرانی

فرو گرفته دو چشم امل ز هر کامی

کشیده داشته دست طمع ز هر خوانی

نه کنج عافیتم هست بی دل آزاری

نه گنج عاقبتم هست چون تن آسانی

نه همچو صاحب طبعان مرا فراغ دلی ست

نه همچو صاحب صدران سری وسامانی

مرا خدای جهان از همه جهان داده ست

دلی چو گنجی در سینه ای چو ویرانی

زکنج این دل چون گنج هر دم آن آرم

که آفتاب به صد سال نارد از کانی

ز در غنی ام بی بار نامه بحری

ز لعل شادم بی منت بدخشانی

عذاب نارم تاکی بود چو دوزخیان

زهر بهشت لقائی ... انی

گهی به عشوه زبونم به بوی پیوندی

گهی به وعده اسیرم به دست هجرانی

گهی دو گوش نهم بر سماع آوازی

گهی دودیده کنم وقف هر شبستانی

گهی ببندم جان را به بند مرغولی

گهی بخارم دل را به تیر مژگانی

به دل چه پویم در جستجوی دلجویی

به جان چه جویم از گفتگوی جانانی

منم ز دوست پر آزار و دوست بی مهری

منم به درد گرفتار و نیست درمانی

چگونه ناله من نشنود عدو چو مرا

بر آید از بن هر موی هر دم افغانی

ز آب دیده من قطره ای ویعقوبی

ز شرح کلبه من شمه ای و کنعانی

چگونه خون نشود آب چشم من چو دلم

که زیر هر مژه ای بر گشاده شریانی

به گریه کوشم و پیدا بود کاثر چکند

ز آب دیده من بر دل چو سندانی

چو سرو پای به گل مانده ام چه فایده زانک

صبا ز لاله کند بر سرم گل افشانی

چو شمع بر سر پایم ز سر بریده طمع

چه سودم ار دهد آتش به عاریت جانی

خراب شد به هوی خانمان و بنیادم

من از هوس به هوی بر نهاده بنیانی

منم ز کرده پشیمان و با ندم همدم

به جز ندم چه بود حاصل پشیمانی

ز صدر دست بشستم من و کریجی تنگ

ز صدر دست من و دست آبد ستانی

مرا ز دوست چه چون قانعم به دستاری

مرا ز خلق چه چون راضیم به خلقانی

مرا از آن چه فواید بود که خوانندم

وزیر شاهی و تمغانویس خاقانی

مرا از آن چه تفاخر بود که بنویسم

رسالتی ز زبان شهی به سلطانی

مرا چو سامان نبود چه سودم ار گویند

که بود جد تو ز ابنای دهر ساسانی

مرا چه نام بر آید از آنکه برخوانم

مکاتبات فلانی به ذکر بهمانی

مرا از آن چه منافع بود که ثبت کنم

خطاب صاحب صدری و متن عنوانی

هزار بار مرا به بود ز شغل دیوانی

اگر به مدح شه آرم به نظم دیوانی

خدایگان علی دانش و ابوبکر اسم

که عدل را عمری، شرم راست عثمانی

محمد آیت شاهی که حسن اعمالش

ز خاک پارس پدید آورید حسانی

صفات ذاتش اگر جمع نامدی در ذهن

گهر نزادی از خاطر پریشانی

گر آفتاب ندادی زکات نور به ماه

نظر نیافتی اندر زمین گلستانی

وگر هوا ز بخار بحار ترنشدی

زمین نیافتی از چشم ابر بارانی

وگر سپهر نبستی به گریه کله ابر

به خنده لب نگشادی گلی به بستانی

براق وهم به گرد کمال تو نرسد

اگر به سیر شود مه به حدس کیوانی

اگر چو چرخ کند بر زمانه تاختنی

وگر چو مهر کند بر سپهر جولانی

به قیروان نرود پای کاروان پویی

به آسمان نرسد دست آسیابانی

چه یابد از مه و مهر سپهر چو بینی

چه بیند از حمل و ثور چرخ چوپانی

سپهر و اختر و ارکان دگر چو تو نارند

شهی زمانه پناهی مهمی قضارانی

وگر بخواهد کآرد قضا مگر که زنو

سپهری آورد و اختری و ارکانی

ولی قضا دست در ناممکنات خود نزند

که هست داده او هر چه دارد امکانی

به عدل شامل و رای صواب و عصمت ذات

ترا بر اهل زمین حاصل است رجحانی

بدین دلیل ترادر جهان تقلد ملک

مقرر است و بدین قائم است برهانی

کنونت بهر صلاح امم امامت خلق

مسلم است به تسلیم هر مسلمانی

دراین زمان که فلک تیر بار شد عدلت

ز حفظ بر سر گیتی کشید خفتانی

در این فتور که خورده ست ثور آب از نیل

ز ملکت تو که داند که هست تورانی

سدید رای تو گر سد نگشتی ایران را

به روزگار که گفتی که بود ایرانی

مخالفان تو گرچه بنام شاهانند

بر امر ونهی جهانشان چو نیست فرمانی

سزد که چون شه شطرنج دستبرد اجل

به پای پیل کند ماتشان چون خذلانی

عدوت را تن اگر زآهن است زود شود

به روز خوف تو هر تاره موی سوهانی

مه از برای قبولی ز خاک میدانت

گهی چو گوی نماید گهی چو چوگانی

به روز کوشش گردان شیر دل که شود

هوای معرکه از نیزه چون نیستانی

تو راست چون اسد آهنگ ضرب خصم کنی

مخالفت سپرد راه کج چو سرطانی

گهی ز تیغ ز کشته چو پشته هامونی

دهی به حجت هامون به خاک هامانی

ز غیرت شب چترت که ظل ممدودش

کشید بر افق گوی خاک دامانی

به ذکر شکر تو هر الکنی ست منطیقی

به وصف ذات تو هر ناقلی ست سحبانی

شب سیاه دل تیره روی هر سحری

به دست صبح فرو میدرد گریبانی

به جود شاملت آن کرده ای که دردوران

نکرد هیچ سحابی به هیچ نیسانی

نه سیم و زر که اگر فی المثل گهر بخشی

به وزن آن ننماید قیام وزانی

اگر خواص دم سرد دشمنت نبدی

غمام برف ندادی به هر زمستانی

جهان پناها شاهابدان خدا که جهان

نبود او بد و جزا و نبد جهانبانی

به ذات پاک خداوند هست ونیست که نیست

از این عظیم تر اندر ضمیر ایمانی

به رازقی که به وی زنده اند هرانسی

به خالقی که ورا بنده اند هر جانی

به حاکمی که ز عقلی گماشت دستوری

به داوری که ز عدلی نهاد میزانی

بدان معلم اول که داد تعلیمش

ز نفس ناطقه طفلی ز دل دبستانی

بدان صفی که ز عالیترین قد مگه قرب

فتاد در درک اهبطو به نسیانی

بدان نبی که مناجات رب لاتذرش

سپرد طایفه کفر را به طوفانی

بدان خلیل که از بهر قرب حضرت قدس

زگوشه جگر خویش ساخت قربانی

بدان کلیم که از چوب یادگار شعیب

به چشم ساحر مصری نمود ثعبانی

بدان مسیح که از باد دم باذن الله

ز پاره گل نم دیده ساخت حیوانی

بدان حبیب که یک قرص سیم از انگشتش

دو ماهی آمد بر گرد نیلگون خوانی

گهی زمرد دندان فشرد بردردی

گهی فدای یکی سنگ کرد دندانی

گهش میسر و میمون قدوم رهبینی

گهش مذکر زیبا رسوم رهبانی

به یار غار کزو پخته گشت هر خامی

به ذره خوار کزو ذره خورد هر جانی

بدان شهید که در خانه کرد فریادی

بدان سعید که در کوفه یافت فرمانی

به نوشداروی جان امام عدل به حق

کایام مبطلش از زهر ساخت مهمانی

به قهر دشنه که بر حلق یافت مظلومی

به شاه تشنه که تا حشر ماند عطشانی

به تیر بار که فرمود بر عدو حری

به شیرخوار که بر حلق خورد پیکانی

به خون پاک شهیدان کربلا که از آن

نمود لاله ستانی چنان بیابانی

بدان عرض که به حکم قدیم حق پیوست

به نفس پاک اولالعزم سر فرقانی

به سبع طولی و سمع المثانی و طاها

کزان هر آیه به معنی ست جان قرآنی

به رایتی که مظفر شده ست بر نصری

به آیتی که مفسر شده ست در شانی

به عفوتو که از و زنده ماند اقلیمی

به جان تو که بدو قائم است کیهانی

که ز آستان جلال تو تا جدا ماندم

جهان خرم بر من شده ست زندانی

نه در شرور بدم همنشین شریری

نه در فتن شده ام همزبان فتانی

نه طاعت تو بهل کرده ام به معصیتی

نه نعمت تو بدل کرده ام به کفرانی

ز قول بنده نبوده ست هتک مستوری

به لفظ بنده نرفته ست کشف کتمانی

مگر حسود ز خود ساخت و ضع تلبیسی

مگر حقود ز من کرد نقل بهتانی

از ایزد امن و امانت اگر نخواسته ام

به ذات ایزد مومن ندارم ایمانی

دلم ز طعمه تخلیط هست ناهاری

تنم ز کسوت تلبیس هست عریانی

نعوذ بالله اگر مجرمم ببخش چو هست

فزون ز زلت من عفوشه فراوانی

اگر چه نیستم از زمره گنهکاران

همیشه هستم لرزنده چون هراسانی

چو اجر تو به ز طغیان نمی شود باطل

به حق حق که مکن باطلم ز طغیانی

چو حق بنده به عصیان نمی شود ضایع

به جان تو که مکن ضایعم به عصیانی

اگر ز حضرت دورم رواست گوشودور

گیاهی از چمنی برگی از گلستانی

ولی سزد که چو من هد هد ضعیفی را

تفقدی بنماید چنان سلیمانی

چو من دبیر بیابی به هر دیار ولیک

به هیچ جای نیابی چون من ثناخوانی

به دست فکر در این شعر خون خاطر من

بریخته ست و مرا بر تونیست تاوانی

سخن به قدر خود ار مختصر کنم شاید

که نیست مدح ترا چون بقات پایانی

مباد خالی تا گردن است وران با هم

ز طوق و داغ تو هر گردنی وهر رانی

غزلیات

شمارهٔ ۱ : خیال روی تو یکباره برد خواب مرا

شمارهٔ ۲ : گر تو پنداری که عشقم هر دم افزون نیست هست

شمارهٔ ۳ : تا نگویی که مرا بی تو شکیبایی هست

شمارهٔ ۴ : در جهان دل شده ای نیست که غمخوار تو نیست

شمارهٔ ۵ : در عشق هیچ درد چو درد فراق نیست

شمارهٔ ۶ : جانا اگرت در دل زایزد خبری مانده ست

شمارهٔ ۷ : حس جهانگیر تو مملکت جان گرفت

شمارهٔ ۸ : آخر شبی ز لطف سلامی به ما فرست

شمارهٔ ۹ : در چنین عشق مرا برگ تن آسانی نیست

شمارهٔ ۱۰ : ز پیش از آنکه برتابی عنانت

شمارهٔ ۱۱ : کسی که بر لب لعل تو کامرانی یافت

شمارهٔ ۱۲ : غم عشق تو یکدمم کم نیست

شمارهٔ ۱۳ : دم فروکش دلا که همدم نیست

شمارهٔ ۱۴ : آن دل که جو جانش داشتم نیست

شمارهٔ ۱۵ : یا جانم ازین قالب دلگیر برآرید

شمارهٔ ۱۶ : چون زلف سرفشان تو در تاب می‌رود

شمارهٔ ۱۷ : چو غنچه وقت سحر حلّه‌پوش می‌آید

شمارهٔ ۱۸ : نه چو رخت ماه سخنگو بود

شمارهٔ ۱۹ : یا ترک من بی دل غمخوار بگوئید

شمارهٔ ۲۰ : اگر شکایتم از هجر یار باید کرد

شمارهٔ ۲۱ : اگر به صبر مرا با تو چاره باید کرد

شمارهٔ ۲۲ : تا سر زلف تو شوریده و سرکش باشد

شمارهٔ ۲۳ : دلی که با غم عشق تو همنشین گردد

شمارهٔ ۲۴ : ای که بی چشم تو چشمی چشم من جز تر ندید

شمارهٔ ۲۵ : کجا از دوزخ اندیشد تنی کز مهر تو سوزد

شمارهٔ ۲۶ : بر من همه خواری از دل آمد

شمارهٔ ۲۷ : گر یاد رنگ رویت در بوستان برآید

شمارهٔ ۲۸ : نیست روزی که مرا از تو جفائی نرسد

شمارهٔ ۲۹ : درد عشقت ز جان توان پرسید

شمارهٔ ۳۰ : مژده که جان نازنین باردگر به تن رسید

شمارهٔ ۳۱ : بسوختیم و ز ما هیچ بر نیامد دود

شمارهٔ ۳۲ : خدای جز به توام کام دل روا مکناد

شمارهٔ ۳۳ : هر شب چو ز هجر تو دل تنگ بنالد

شمارهٔ ۳۴ : شکری نیئی شکر کو چو تو خوش دهان ندارد

شمارهٔ ۳۵ : تالعل تو سنگبار باشد

شمارهٔ ۳۶ : خورشید رخت چون ز سر کوی برآید

شمارهٔ ۳۷ : غم از دلم به جدائی جدا نمی گردد

شمارهٔ ۳۸ : سر آن ندارد این دل که ز عشق سر ندارد

شمارهٔ ۳۹ : یا آن دل گم گشته به من باز رسانید

شمارهٔ ۴۰ : دلبرا دوش در آن عیش منت یاد نبود

شمارهٔ ۴۱ : ترا تا دل بسان سنگ باشد

شمارهٔ ۴۲ : حبذا نزهت بادی که ز بغداد آید

شمارهٔ ۴۳ : مراد من ز وصال تو برنمی‌آید

شمارهٔ ۴۴ : شکرش در سخن گهر ریزد

شمارهٔ ۴۵ : آخر ای باغ امیدم گل شادی به برآر

شمارهٔ ۴۶ : یارب این واقعه کی بر دل من کرد گذر

شمارهٔ ۴۷ : بردی دل من ز چشم مخمور

شمارهٔ ۴۸ : دروغ گفته ام ار گفته ام شدم ز تو دور

شمارهٔ ۴۹ : نه جان در کار عشقت کردم آخر

شمارهٔ ۵۰ : ای ز بوس تو نقل من بسیار

شمارهٔ ۵۱ : دلبرا بر کش نوا با ناله زارم بساز

شمارهٔ ۵۲ : ای بیحذر ز سوز من بیخبر بترس

شمارهٔ ۵۳ : دلم خرید غم و جان فشاند در قدمش

شمارهٔ ۵۴ : کس نیست زین صفت که منم در بلای عشق

شمارهٔ ۵۵ : ای زلف تو آشیانه دل

شمارهٔ ۵۶ : تا کی من از فراق تو رنج و بلابرم

شمارهٔ ۵۷ : دلم خون گشت و دلداری ندارم

شمارهٔ ۵۸ : بیا متاب ار زلف پرتابت بگیرم

شمارهٔ ۵۹ : گر شبی بر لب شیرین تو فرمان بدهم

شمارهٔ ۶۰ : نه وصل تو می دهد پناهم

شمارهٔ ۶۱ : ز عشقت سینه پر سوز دارم

شمارهٔ ۶۲ : می گلرنگ دوست می‌دارم

شمارهٔ ۶۳ : یارب آن روی است یا صبح است یا ماه تمام

شمارهٔ ۶۴ : بلای دل بسی دارم دوای دل نمی‌دانم

شمارهٔ ۶۵ : چه میل است این که من سوی تو دارم

شمارهٔ ۶۶ : به جان تو که به جان رهی نگاه مکن

شمارهٔ ۶۷ : امید از وصل تو نتوان بریدن

شمارهٔ ۶۸ : جانا به صبوح خرمی کن

شمارهٔ ۶۹ : صبح است یا نور قمر یا آینه یا روست آن

شمارهٔ ۷۰ : مردمان گوش کنید انده تنهائی من

شمارهٔ ۷۱ : چو تو دلبر به زیبائی به عالم در که دید ای جان

شمارهٔ ۷۲ : بیا کز جان و دل به در خوری تو

شمارهٔ ۷۳ : عید آمد ای نگارین بردار جام باده

شمارهٔ ۷۴ : ای چون دل و جان بر من گرامی

شمارهٔ ۷۵ : روح محضی بدان طربناکی

شمارهٔ ۷۶ : گرفتم رای پیوندی نداری

شمارهٔ ۷۷ : دیدی که مهر ما به چسان خوار داشتی

شمارهٔ ۷۸ : ای صبرم از فراق تو بر باد داده‌ای

شمارهٔ ۷۹ : ای وصل تو اصل دلفروزی

شمارهٔ ۸۰ : ای دریغا گر شبی او را نهان بگرفتمی

شمارهٔ ۸۱ : ای دل چه اوفتادت کزما جدا فتادی

شمارهٔ ۸۲ : باز این چه شور و فتنه ست کاندر جهان فکندی

شمارهٔ ۸۳ : چند بنیاد جگرخواری نهی

شمارهٔ ۸۴ : ای که به روی چون سمن رشک بهار و سوسنی

شمارهٔ ۸۵ : آن روی چون بهارت رشک نگار چینی

شمارهٔ ۸۶ : گر با تو زبانی شودم هر سر موئی

شمارهٔ ۸۷ : این چه ننگ است که بر روی چو ماه آوردی

شمارهٔ ۸۸ : ای چون حیات شیرین وی چون روان گرامی

شمارهٔ ۸۹ : بیابیا که شدم درغم تو سودائی

شمارهٔ ۹۰ : باز این چه فتنه‌ای‌ست که در ما فکنده‌ای

شمارهٔ ۹۱ : دل ز من برده ای و می دانی

شمارهٔ ۹۲ : پیداست خود که نیست ترا رای آشتی

شمارهٔ ۹۳ : ای ترک دلستان صنم چین من توئی

شمارهٔ ۹۴ : دلکم برد به شیرین سخنک هندوکی

شمارهٔ ۹۵ : ای به اصل پاک و گوهر بر شهانت سروری

شمارهٔ ۹۶ : گر روی شادی دیدمی کی تکیه بر غم کردمی

شمارهٔ ۹۷ : ترا سزد که کنی دعوی جهانداری

شمارهٔ ۱

خیال روی تو یکباره برد خواب مرا

درنگ وصل تو افکند در شتاب مرا

متاب روی ز من دلبرا و زلف متاب

که تاب زلف تو در تب فکند تاب مرا

اگر بر تو دهد میوه بهشت چرا

چو نار دوزخ دایم دهد عذاب مرا

لب تو چشمه خضر است چند خواهی داد

به وعده وعده خوش عشوه سراب مرا

به روز یاد رخ تست مونس دل من

شب دراز ندیم است ماهتاب مرا

شراب آتش عشق تو می برد هوشم

خمار غمزه تو می کند خراب مرا

ز ضعف سایه من بر زمین نبیند کس

اگر برهنه بداری در آفتاب مرا

بدین صفت که منم غرق آب دیده خویش

نیابی ار که بجوئی بسی در آب مرا

مکن که چون شوی از خواب سرکشی بیدار

به روزگار نبینی شبی به خواب مرا

شمارهٔ ۲

گر تو پنداری که عشقم هر دم افزون نیست هست

یا دلم در دوری روی تو پر خون نیست هست

ور ترا شبهت بود کاندر فراقت بردلم

هر شب از خیل عنا وغم شبیخون نیست هست

ور تو صورت بسته ای کز عکس دندان ولبت

چشم من پر لعل ناب و در مکنون نیست هست

ور بری ظن کاندرین شبهای تیره بردرت

از سرشک دیدگانم خاک معجون نیست هست

گر تو پنداری که چون لیلی نئی از نیکویی

یا رهی در عشق تو افزون ز مجنون نیست هست

گفته بودی درپیامی فرصتم بر وصل نیست

ورتوگویی ترس بد گویانت اکنون نیست هست

این بهانه ست ارنه شب تیره ست و خلوت بی رقیب

اینت زیبا اتفاقی فرصتت چون نیست هست

بر بهار و باع مفتونند خلقی وین زمان

گر توگویی کاین پریشان برتو مفتون نیست هست

چشم هر کس روشن است از گلستان گر ظن بری

کآب چشمم بی رخ گلگونت گلگون نیست هست

تا به کنج خاطرت افتد که در نظم غزل

لطف او چون حسن تو زاندازه بیرون نیست هست

ور تو پنداری که بر تخت سلیمان دوم

بنده از آصف به جاه وحشمت افزون نیست هست

وربگردد در دل ضحاک سیرت دشمنش

کآن شهنشاه مظفر فر فریدون نیست هست

ور کسی گوید نظیرش زیر گردون هست نیست

ور گمان آید که قدرش بر ز گردون نیست هست

شمارهٔ ۳

تا نگویی که مرا بی تو شکیبایی هست

یا دل غمزده را طاقت تنهایی هست

نی مپندار که از دوری روی تو مرا

راحت زندگی و لذت برنایی هست

مکن اندیشه که تا دور شدی از چشمم

دیده را بی رخ زیبای تو بینایی هست

ناتوانم ز غمت تا که گمانی نبری

که مرا با غم هجر تو توانایی هست

دل و آرام و صبوری و شکیبایی نیست

غم و آشفتگی و محنت و شیدایی هست

خواندیم بی دل و رسوا و نگویم که نیم

هر چه گویی ز پریشانی و رسوایی هست

اندراین واقعه بر قول تو انکاری نیست

در من از عیب و هنر هر چه تو فرمایی هست

کس نگفته ست در آفاق که در عالم عشق

مثل من عاشق شوریده سودایی هست

کس نداده ست نشان از ختن و چین و چگل

که بتی چون تو به شیرینی و زیبایی هست

نشنیدیم که در باغ جهان شمشادی

راست چون قد لطیفت به دل آرایی هست

نتوان گفت که همچون پسر همگر نیز

طوطیئی در همه عالم به شکر خایی هست

شمارهٔ ۴

در جهان دل شده ای نیست که غمخوار تو نیست

هیچ دل نیست که او شیفته در کار تو نیست

در همه روی زمین زنده دلی نتوان یافت

که به جان مرده آن نرگس خونخوار تو نیست

تا به خوبی چو مه و مشتری آمد رویت

کیست آنکو به دل و روح خریدار تو نیست

تا تو بر دست گرفتی ستم و خیره کشی

هیچکس نیست که در عشق گرفتار تو نیست

به جمال تو که دیدار ز من باز مگیر

که مرا طاقت نادیدن دیدار تونیست

یک مهی دولت گل گرچه به غایت تیز است

هم بدین رونق و این تیزی بازار تو نیست

سبزه پیرامن گل گرچه لطیف است ولیک

چون خط سبز تو بر روی چو گلنار تو نیست

نرگس و لاله به هم گرچه به غایت خوبند

هم بدان خوبی چشم تو و رخسار تو نیست

خال و زلف و لب تو مرد فریبند ولیک

کس به مرد افکنی طره طرار تو نیست

گر ترا سرو نهم نام روا نبود از آنک

سرو را شیوه و شیرنی رفتار تو نیست

ماه را با رخ خوب تو برابر نکنم

زانکه مه را شکر افشانی گفتار تو نیست

شمارهٔ ۵

در عشق هیچ درد چو درد فراق نیست

بر دل غمی بتر ز غم اشتیاق نیست

از من مخواه صبر و مفرمای دوریم

کم طاقت صبوری و برگ فراق نیست

در عشق طاق ابروی آن جفت نرگست

یک دل به من نمای که از صبر طاق نیست

گفتی که وصل ما و ترا اتفاق هست

ما متفق شدیم و ترا اتفاق نیست

عمری چو حلقه بر در وصل تو سر زدیم

عشقت جواب داد که کس در وثاق نیست

شمارهٔ ۶

جانا اگرت در دل زایزد خبری مانده ست

بخشای بر این بیدل کز وی اثری مانده ست

چون بیخبران ما را مگذار دراین سختی

گر دردل سنگینت زایزد خبری مانده ست

چون نیست امید وصل آخر نظری فرمای

کز حاصل عشق ما این یک نظری مانده ست

جان خواسته ای از من زان می نکشم پیشت

کز باقی جان در تن بس مختصری مانده ست

از جام لبت ما را بنواز به یک جرعه

کآخر ز نصیب ما در وی قدری مانده ست

تو کار مرا در عشق خواهی سرو سامانی

در دور تو خود کس را سامان وسری مانده ست؟

گفتی که به غم خوردن الحق جگری داری

باخوی جگر خوارت ما را جگری مانده ست؟

می ناز به نظم من زیرا که همی نازد

هر جا که به عالم در صاحب نظری مانده ست

شمارهٔ ۷

حس جهانگیر تو مملکت جان گرفت

کفر سر زلف تو عالم ایمان گرفت

دل چو نسیم تو یافت جامه به صد جادرید

دیده چو روی تو دید ترک دل و جان گرفت

جان بشد و آستین بر من مسکین فشاند

دل شد و یکبارگی دامن جانان گرفت

جامه جان پاره شد در تن من از غمت

تا غم هجرت مرا باز گریبان گرفت

درهوس عشق تو خانه برانداخت صبر

عقل ز دیوانگی راه بیابان گرفت

گر سر من شد به باد در غم تو گو برو

کز پی یک مختصر ترک تو نتوان گرفت

گشت پریشان دلم در هوس زلف تو

تا وطن خود در آن زلف پریشان گرفت

دست صبا بر رخت زلف چو چوگانت زد

گوی زنخدانت را در خم چوگان گرفت

گر خط تو خضر نیست از چه سبب چون خضر

آبخور خویش را چشمه حیوان گرفت

لعل تو خود عالمی داشت به زیر نگین

باز به منشور خط ملک سلیمان گرفت

نوبت پنجم بزد حسن تو در شش جهت

هفت فلک بر درش پایه دربان گرفت

روی تو شد در کمال ماه شب چارده

لیک خسوف خطت در مه تابان گرفت

بر زنخ آورده ای سوز دل من و زآن

دود دل من ترا گرد زنخدان گرفت

سر و میان چمن می کند آغاز رقص

تا قد تو شیوه سرو خرامان گرفت

بوی سر زلف تو باد به گلزار برد

بلبل مست آن زمان راه گلستان گرفت

تا پسر همگر است بلبل باغ سخن

از نفسش عندلیب نغمه و دستان گرفت

در صفت حسن تو طبع غزل گوی او

طیره اعشی نمود عادت حسان گرفت

از نظر مهر تو آینه ای شد دلش

کآینه آسمان روشنی از آن گرفت

شمارهٔ ۸

آخر شبی ز لطف سلامی به ما فرست

روزی به دست باد پیامی به ما فرست

در تشنگی وصل تو جانم به لب رسید

از لعل آب دار تو جامی به ما فرست

در روزه فراق تو شد شام صبح من

از خوان وصل لقمه شامی به ما فرست

آن مرغ نادرم که غمت دانه من است

چون دانه‌ام نمودی دامی به ما فرست

وان هندویم که کنیت خاصم غلام تست

ای ترک شوخ نام غلامی به ما فرست

گر رد شدم ز بند غم آزاد کن مرا

ور کرده‌ای قبولم نامی به ما فرست

آخر توانگری ز وصال و جمال خویش

درویشم و نگه کن و وامی به ما فرست

شمارهٔ ۹

در چنین عشق مرا برگ تن آسانی نیست

کس بدین بیکسی و بی سروسامانی نیست

تا پریشانی زلف تو بدیده ست دلم

دل مانند دل من به پریشانی نیست

تا تو در راه دلم چاه زنخدان کندی

هیچ دل نیست که در چاهی و زندانی نیست

بر ستیزد دل شوریده و دیوانه من

کار زلف تو به جز سلسله جنبانی نیست

من پشیمانم از آن کز تو شکایت کردم

خود ترا زان همه آزار پشیمانی نیست

در همه شهر حدیث من و افسانه تست

این حکایت همه دانند که پنهانی نیست

یک شب وصل تو جان ارزد ارزان مفروش

که خود این جز به من سوخته ارزانی نیست

من چرا نوبت سلطانی عشق تو زنم

چون مرا بر در تو پایه دربانی نیست

گرچه در کشور ثالث تو زبردست مهی

مجد را زیر فلک در همه فن ثانی نیست

شمارهٔ ۱۰

ز پیش از آنکه برتابی عنانت

دلم همراه شد با کاروانت

همی سوزد در آتش از غم آن

که باد سرد یابد گلستانت

ز بیم آنکه در ره رنج یابد

مسلسل مشک و رنگین ارغوانت

ز گرد شاهراه آید گزندت

ز تاب آفتاب آید زیانت

ز زین آزرده گردد کوه سیمت

هم از بار کمر نازک میانت

مران یکران سبک چندانکه در راه

شود یکران دوران زیر دورانت

بدارش یکزمان تا چون دل خویش

بگیرم تنگ در بر یکزمانت

بمالم چهره بر پای و رکابت

ببارم اشک بر دست و عنانت

بنالم با نوای رود سازت

بگریم بر سرود پاسبانت

نشانی راست ده زان مقصد و جای

به راه آورد و با دیر مغانت

نجیب دامغانی را چو بینی

در این دو موضع و داند زبانت

بگوی او را ز راه مهربانی

عفاالله زان دل نامهربانت

شمارهٔ ۱۱

کسی که بر لب لعل تو کامرانی یافت

چو خضر تا به ابد عمر جاودانی یافت

هر آنکه دید رخت جان آشکارا دید

هر آنکه یافت لبت آب زندگانی یافت

هر آنکه رسته دندان چون در تو گزید

زجزع دامن پر لعل های کانی یافت

کسی که بر گل رخسار تو فکند نظر

کنار خویش پر از اشک ارغوانی یافت

دلا مگرد پی وصل ملک ناممکن

که رایگان نتوان گنج شایگانی یافت

لب از هوای لبت باد سرد و حسرت دید

دل از لقای رخت داغ لن ترانی یافت

لبش مجوی که کام سکندر است و چو زو

نیافت کام سکندر تو چون توانی یافت

به وصل خویشم برنا و چشم روشن کن

کزین توانی اقبال آسمانی یافت

به زندگانی باقی رسان مرا به شبی

کزین توانم کام از جهان فانی یافت

به بوی جامه نه پیری ضریر برنا شد

شب وصال نه زالی ز سر جوانی یافت

شمارهٔ ۱۲

غم عشق تو یکدمم کم نیست

مونسم بی رخ تو جز غم نیست

در تو یک جو وفا نماند و هنوز

عشق تو ز آنچه بد جوی کم نیست

در جهان تا غم تو پای نهاد

یک دل شاد خوار و خرم نیست

صبر با عشق من ندارد پای

عشق با صابری مسلم نیست

با تو گویم حکایت غم تو

که مرا جز تو یار و همدم نیست

به جوانی خوش از تو خرسندم

آفرین بر تو باد کآنهم نیست

چه شوی دشمنم چو دوست نئی

زخم باری مزن چون مرهم نیست

زین پسم غم به همدمی مفرست

که مرا آرزوی همدم نیست

شمارهٔ ۱۳

دم فروکش دلا که همدم نیست

راز خود خود شنو که محرم نیست

راه مردی و مردمی و وفا

این سه خصلت در اهل عالم نیست

گر بجوئی حفاظ درسگ هست

لیک در ذات نسل آدم نیست

چو بقای جهان و گردش چرخ

عهد کس پایدار و محکم نیست

در جهان شرط دوستی و صفا

هیچ کس را مگر مسلم نیست

دوستی یکدلم به کف ناید

دوستی چه که آشنا هم نیست

صبر می کن دلا که درد ترا

بهتر از صبر هیچ مرهم نیست

شمارهٔ ۱۴

آن دل که جو جانش داشتم نیست

صبری که بر او گماشتم نیست

زلف تو ز درج سینه دل بربود

لابد چو نگه نداشتم نیست

باری دل تو نگاهدارم

کآن نقش کز او نگاشتم نیست

چون شمع به جز ز سوز هجرت

امید حیات چاشتم نیست

باران سرشک من هبا شد

کآن تخم امل که کاشتم نیست

در دامنم آن سرشک چون در

کز دیده فرو گذاشتم نیست

شمارهٔ ۱۵

یا جانم ازین قالب دلگیر برآرید

یا کامم از آن دلبر کشمیر برآرید

تا فاش شود قصه دیوانگی ما

یک روز مرا بسته به زنجیر برآرید

گر کافر مطلق نیم آدینه به بازار

در روی من آوازه تکبیر برآرید

بر شارع ره با می و معشوق نشینید

و آواز نی ونوش و ده وگیر برآرید

با ناله من چنگ به آهنگ بسازید

با زاری من زمزمه زیر برآرید

تا پیر بداند که شدم شهره و قلاش

مستم به در میکده پیر برآرید

بیچاره دل از کار فتاده ست چه تدبیر

این کار به اندیشه تدبیر برآرید

تیر ستمش خورده ام و جعبه عشقش

باری ز دل خسته من تیر برآرید

شمارهٔ ۱۶

چون زلف سرفشان تو در تاب می‌رود

شب در پناه پرتو مهتاب می‌رود

چون ابروی کمانکش تو تیر می‌کشد

از چشم عاشقان تو خوناب می‌رود

بر بوی روز وصل تو و بیم هجر شب

این سوی بزم و آن سوی محراب می‌رود

صد جادوی فسان خوان افسانه می‌کنند

تا چشم نیم‌مست تو در خواب می‌رود

هر شامگاه موج ز شنگرف اشک من

بر قله‌های قلعه سیماب می‌رود

خاک درت دریغ چه داری ز چشم من

کاینجا به نرخ لولو خوشاب می‌رود

بر جان من غم تو و عمرم از غمت

چون ریگ می‌نشیند و چون آب می‌رود

در دور درد هجر تو و ذوق شعر من

کار از سماع چنگ و می ناب می‌رود

در گوش عدل صاحب دیوان ز نظم تو

بر لفظ مجد قصه ز هر باب می‌رود

شمارهٔ ۱۷

چو غنچه وقت سحر حلّه‌پوش می‌آید

نوای بلبل مستم به گوش می‌آید

گل از کرشمه‌گری سرخ‌روی می‌گردد

چو سرو بسته قبا سبزپوش می‌آید

به وقت صبح ز باد بهار پنداری

که بوی طبلهٔ عنبرفروش می‌آید

ز سوز ناله بلبل میان لاله و گل

چو لاله خون دل من به جوش می‌آید

دلم بنالد و از من خروش برخیزد

چو بلبلی به سحر در خروش می‌آید

چو عندلیب زند نای و لاله گیرد جام

در آن دمم هوس نای و نوش می‌آید

به بوی باد سحر کز دیار دوست وزد

دل رمیده من باز هوش می‌آید

شمارهٔ ۱۸

نه چو رخت ماه سخنگو بود

نه چو قدت سرو سمن بو بود

سرو بنا از بر چشمم مرو

سرو همان به که بر جو بود

دیده زبالای تو جوید بلا

چو نشنیدم که بلا جو بود

بهر تو داریم سرشکی چو می

اشک ندیدیم که بر غو بود

لابه نماید دل خود رای من

تا رخ تو لاله خودرو بود

بر دل من ضربت مژگان تو

چون به مثل سوزن و ترغو بود

شمع نحیف توام و هر شبم

زاشک چو خون جامه ده تو بود

کهنه کهن تر شود و عشق تو

در دل من هر نفسی نو بود

پیش تو گر سوزم و پروانه وار

پیش توام بیش تکاپو بود

آهوی سیمینی و زآهو بری

خوی پلنگی ز تو آهو بود

از تو که سر تا قدمت نیکوئیست

زشتی کردار نه نیکو بود

خوی بد از یار نداند برید

یار به آنست که خوشخو بود

رنگ نو آموخته ای تا کرا

در خور نیرنگ تو نیرو بود

بسکه تظلم کنم از جور تو

پیش شه آنروز که یرغو بود

بی سخنی داد ده و داد دم

شاه سخندان و سخنگو بود

سعد ملک ذات که گر بر زمین

نفس فرشته طلبند او بود

شمارهٔ ۱۹

یا ترک من بی دل غمخوار بگوئید

یا حال من دلشده با یار بگوئید

یا از من و از غصه من یاد نیارید

یا قصه در دم بر دلدار بگوئید

با تنگ دهانی که لبش داروی جانهاست

حال مرض این دل بیمار بگوئید

شرح دل محروم ستم یافته من

با آن دل بی حم ستمکار بگوئید

صد بار بگفتید و نیاورد ترحم

تا بو که کند رحم دگر بار بگوئید

باشد که دوای دل رنجور بیابم

حال من و او بر سر بازار بگوئید

تا خلق بدانند جفا کاری یارم

در مجمع یاران وفادار بگوئید

شمارهٔ ۲۰

اگر شکایتم از هجر یار باید کرد

نه یک شکایت و ده صد هزار باید کرد

وگر نثار ره وصلش اختیار کنم

نه در اشک که جانها نثار باید کرد

گرش درست بود وعده وصال چه باک

هزار سالم اگر انتظار باید کرد

به مهربانی بر من کس اختیار مکن

وگرنه ترک سرم اختیار باید کرد

زبوستان وصالت نصیب این دل ریش

گلی چو نیست قناعت به خار باید کرد

به بوسه ای که شبی از لبت دلم بربود

مرا به خشم گرفتار و خوار باید کرد

بدان دلی که مرا در شمار می نارد

چرات با من چندین شمار باید کرد

غمت به جرم کنارم ز دیده پر خون کرد

سزای جرم چنین در کنار باید کرد

اگر قویست گنه با دهن بگو کو را

ز کان لعل وگهر سنگسار باید کرد

به دور صاحب دیوان عنان ز ظلم بتاب

که دور عدل به انصاف کار باید کرد

به عهد او که جهانراست جای سجده شکر

چرا شکایتم از روزگار باید کرد

ز کنه مدحش چون عاجز است غایت فکر

ز جان به ورد دعا اختصار باید کرد

شمارهٔ ۲۱

اگر به صبر مرا با تو چاره باید کرد

دلم صبورتر از سنگ خاره باید کرد

و گر ز جور کند جامه پاره مظلومی

مرا ز جور تو صدجان نثاره باید کرد

تو جورهای نهان می کنی و ترسم از آن

که راز عشق توام آشکاره باید کرد

مرا به ترک تو گفتن ز دل اجازت نیست

نخست با دل ریش استخاره باید کرد

روامدار که با اینهمه امید مرا

ز دور در تو به حسرت نظاره باید کرد

چنین که بحر غمت را کرانه نیست پدید

ز غرقه گاه هلاکم کناره باید کرد

به یادگار رخت قبله ای به دست آرم

گرم پرستش ماه و ستاره باید کرد

شمارهٔ ۲۲

تا سر زلف تو شوریده و سرکش باشد

کارمن چون سر زلف تو مشوش باشد

عشقت آن خواست که در راه تو تا جان دارم

بار عشق تو بر این جان بلاکش باشد

تا کمان تو بود ابرو و تیرت مژگان

دلم از تیر غم آکنده چو ترکش باشد

تا بود نقش خیال رخ تو در چشمم

رویم از اشک چو بیجاده منقش باشد

به دو چشم تو که در ماه نظاره نکنم

تا نظر گاه من آن عارض مهوش باشد

صبر فرموده مرا وصل تو در آتش هجر

چون صبوری کند آنکس که در آتش باشد

یک شب ای دوست رضا ده به خوشی دل من

خود چه باشد که شبی از تو دلم خوش باشد

شمارهٔ ۲۳

دلی که با غم عشق تو همنشین گردد

نه ممکن است که با خوشدلی قرین گردد

به تلخ عیشی تن در دهد هر آندل کو

به عشوه لب شیرین تو رهین گردد

چو سایه هر که به دنبال تو رود ناچار

به سر دوان و سیه روز و رهنشین گردد

هر آنکه با کمرت درمیان نهد غم دل

رخش بسان قبای تو پر ز چین گردد

به خوبی تو نیابد بتی وگر به مثل

هزار سال کسی در بلاد چین گردد

جوی زپر تو رویت چو بر سپهر افتد

قمر ز خرمن حسن توخوشه چین گردد

ترا اگر به همه عمر خود ببوسم پای

به زیر پای مرا آسمان زمین گردد

به بوسه ای دل مسکین من بخر زان پیش

که گوی سیم زنخدانت عنبرین گردد

تو آن زمان ز پی مهر من دریغ آری

که بی ثباتی حسن خودت یقین گردد

شمارهٔ ۲۴

ای که بی چشم تو چشمی چشم من جز تر ندید

هیچ چشمی از چشم تو نیکوتر ندید

ز آرزوی چشم تو چشم رهی یک چشم زد

جز به چشم شوخ چشمی چشمه سار خور ندید

چشمه نوش تو دارد چشمه حیوان ولیک

چشم من زان چشمه جز چشمی پر از گوهر ندید

با خیال چشم تو رضوان که چشم جنت است

حور در چشمش نیاید چشمه کوثر ندید

چشم آن دارم که از چشمم نرانی چشمه ها

زانکه چشمم جز به چشمت چشمه انور ندید

بی لبت گر چشم هر چشم آشنا صد چشمه راند

چشم بخت مجد همگر چشمه ساغر ندید

شمارهٔ ۲۵

کجا از دوزخ اندیشد تنی کز مهر تو سوزد

چرا یاد بهشت آرد دلی کز مهرت افروزد

گر افلاطون شود زنده شود شیدا و چون بنده

ز عشق آن لب و خنده زلفظش ابجد آموزد

روا باشد به جان تو که در دور زمان تو

دل نامهربان تو ز جانم وام کین تو زد

دل آزارا جگر سوزا بسا شبها بسا روزا

دلم با عشق جان سوزا به راهت دیده بر دوزد

ز وصلت گر شوم خرم مگر یکدم ز نم بی غم

بسا شادی کزان یکدم دل پر دردم اندوزد

منم کز رنج بیداری به روز آرم شب تاری

بدین خواری بدین زاری دلت بر من نمی‌سوزد

شمارهٔ ۲۶

بر من همه خواری از دل آمد

کز وی هوس تو حاصل آمد

با بار غمت دل ضعیفم

افتاده و پای در گل آمد

وین نیست عجب که بار عشقت

بر کوه و بحار مشکل آمد

بر که رغم غمت کشیدند

از درد تو در زلازل آمد

دریا بشنید نام عشقت

موجی زد و با سلاسل آمد

سر جمله عشق تو بدیدم

افلاک و زمینش داخل آمد

با دل کردم حساب غمهات

وجه همه عمره فاضل آمد

در دور جمال تو ز عالم

هر طفل که زاد بی دل آمد

کآنشب که ترا بزاد مادر

از فتنه زمانه حاصل آمد

شمارهٔ ۲۷

گر یاد رنگ رویت در بوستان برآید

بس نعره های بلبل کز گلستان برآید

تا جلوه تو بیند طاووس وار هر صبح

باز سپید مشرق از آشیان برآید

رویت به طنز هر شب چون بر قمر بخندد

احسنت ماه و پروین از آسمان برآید

روزی اگر خرامان آئی ز خانه بیرون

بس نازنین خانه کزخان و مان برآید

گر همچنین بماند روی پریوش تو

المستغاث و فریاد از انس و جان برآید

گر شاهدی خطت بینند بر بناگوش

واحسرتای عاشق از هر کران برآید

گفتی به عرض بوسی روزی بر آرمت جان

فارغ نشین که بی آن خود رایگان برآید

طرفه بود که سنبل بر یاسمن بروید

نادر بود بنفشه کز ارغوان برآید

با آنکه عمرها شد تا از لب و دهانت

کامیم بر نیامد ترسم که جان برآید

من با تو برنیایم وین خودمحال باشد

ممکن بود که با مه کار کتان برآید؟

با اینچنین فصاحت در دولت جمالت

نبود عجب که نامم تا جاودان برآید

گویا سخن نیوشید خاقانی آنکه گفته ست

عشق تو چون درآید صور از جهان برآید

باد ار برد به تبریز این شعر همچو آتش

از خاک او ز خجلت آب روان برآید

شمارهٔ ۲۸

نیست روزی که مرا از تو جفائی نرسد

وز غمت بر دل من تازه بلائی نرسد

نگذرد بر من دلسوخته روزی به غلط

که در آن روز مرا تازه جفائی نرسد

این زمان عیسی ایام توئی بهره چرا

دل بیمار مرا از تو دوائی نرسد

اگر از سنگدلی کوه شدی از چه سبب

برسر کوی توام هوئی و هائی نرسد

بر سر کوی تو جان دادم و دانم به یقین

کز سر کوی توام بهره وفائی نرسد

تاج خوبانی و این سر که تو داری صنما

تاج وصل تو به هر بی سر وپائی نرسد

به زر و زور بدیدم که بیابم وصلت

که چنان گنج به هر کیسه گشائی نرسد

گر سر من ببرد خنجر عشق تو رواست

کآنکه از سر کند اندیشه به جائی نرسد

از قلم کم نتوان بود نبینی که قلم

تا نبرند سرش را به بقائی نرسد

شمارهٔ ۲۹

درد عشقت ز جان توان پرسید

رازت ازدل نهان توان پرسید

هر کجا فرقت تو سایه فکند

حال جان زان جهان توان پرسید

در زمینی که عشق تو پی برد

توبه را زآسمان توان پرسید

اثرش بی نشان توانم دید

خبرش بی زبان توان پرسید

آن توانائیی که عشق تراست

زین دل ناتوان توان پرسید

ناله های مرا چه پرسی حال

از دل آنرا بیان توان پرسید

در ره ارچه درای می نالد

رنجش از کاروان توان پرسید

شمارهٔ ۳۰

مژده که جان نازنین باردگر به تن رسید

سرو روان یاسمین باز سوی چمن رسید

خنده زنان چو صبح شو بر فلک و بشاره زن

کز ره شرق همچو خور خسرو تیغ زن رسید

ملک لگن مثال بود بی رخ نور شمع شه

شمع جهان فروز ملک باز سوی لگن رسید

شاه محمد گزین شمس زمان مه زمین

از سفرختا و چین شاد سوی وطن رسید

بر سر خاکسارمن آتش فرقتش رسید

آنچه زباد مهرگان بر سر یاسمن رسید

از رخ آن امید جان جان امید تازه شد

بخت رخی به من نمود کام جهان به من رسید

شمارهٔ ۳۱

بسوختیم و ز ما هیچ بر نیامد دود

به درد عمر شد و ناله مان کسی نشنود

نفس برید و دل از مهر همنفس نبرید

غنود بخت و دمی یار در برم نغنود

نداند آنچه مسلمان که سنگدل پریئی

به کافری دل مومین مومنی بر بود

به غمزه چشمان بر خون من نبخشاید

خدنگ و پیکان بر خون صید کی بخشود

ز تاب مهر سراسر تنم چو موی بکاست

که در تنش سر موئی ز مهر من نفزود

ز باغ وعده وصل رخش گلی نشکفت

که خار حادثه رخسار جان من نشخود

شکیب بود به امید عمر یکچندم

چو گشت مایه عمرم زیان شکیب چه سود

به وصل وخلوتم امید داد وبار نداد

به ناامیدیم این بار انتظار چه بود

به بوسی از لب او راضیم و آن بی رحم

به جان و دین و دل از ما نمی شود خشنود

شمارهٔ ۳۲

خدای جز به توام کام دل روا مکناد

به جز هوای تو با جانم آشنا مکناد

گرم رها کند از حلق بند جان شاید

ز بند زلف تو حلق دلم رها مکناد

زمانه تا ز تن من جدا نگردد جان

ترا جدا زمن و من ز تو جدا مکناد

طبیب درد من دردمند بی دل را

به جز به داروی پیوند تو دوا مکناد

امیدهاست مرا از وفا و وعده تو

خلاف عهد تو امید من هبا مکناد

جدائیی که تو کردی گنه منه بر من

من آن نیم که جدایی کنم خدا مکناد

بلی دعای من این است روز و شب که خدای

ترا به درد دل ریش من جزا مکناد

نگویم آنکه به درد من ایزد اندر عشق

دل ترا چودل من کناد یا مکناد

دلم چو قامت تو راست در وفا یکتاست

غم فراق تو پشت دلم دو تا مکناد

شمارهٔ ۳۳

هر شب چو ز هجر تو دل تنگ بنالد

از سوز دلم سنگ به فرسنگ بنالد

هر صبحدم از درد فراق تو بنالم

زانگونه که در وقت سحر چنگ بنالد

از ناله من در غم تو کوه بگرید

وز گریه من هر سحری سنگ بنالد

بلبل به گلستان بخروشد چو دل من

وز آرزوی آن رخ گلرنگ بنالد

چون زهره سحرگه ز افق چنگ بسازد

با من به همان ناله و آهنگ بنالد

شمارهٔ ۳۴

شکری نیئی شکر کو چو تو خوش دهان ندارد

قمری نئی قمر کو شکرین زبان ندارد

به خوشی و دلستانی به دو هفته ماه مانی

نه که ماه آسمانی لب درفشان ندارد

به کشی و سر فرازی به مثال سرونازی

نه که سرو با درازی قدمی روان ندارد

بنشان به آب لعلت ز دل من آتش غم

به نشان آنکه گفتی دهنم نشان ندارد

به سوال بوسه ای زان دهنی که خود نداری

به زبان بگو که آری که ترا زیان ندارد

کمرت شبی بجستم تو در آن میانه گفتی

کمر از کسی چه جوئی که خود او میان ندارد

به هزار عهد گفتم که دلم به وهم و خاطر

ز میان یقین نداند ز کمر گمان ندارد

به میان در است جانم به غرامت ار دلم را

غم آنچنان میانی ز میان جان ندارد

سر زلفت ارشکستم ز سبکدلی تو مشکن

که چنان لطیف زلفی دل ازین گران ندارد

دو جهان فدات کردم که دلم ز ذوق عشقت

پی این جهان نگیرد غم آن جهان ندارد

گل وعده ای نبویم که نه زرد روی گردم

نبود بهار هرگز که ز پی خزان ندارد

چو تو غم به جان فروشی ز تو چون خرند شادی

چه بتی که از تو عاشق غم رایگان ندارد

دل مجد را برافروز که دلیست عشرت اندوز

به خدا که چون وی امروز زمی و زمان ندارد

شمارهٔ ۳۵

تالعل تو سنگبار باشد

بس دیده که اشکبار باشد

در بحر غم تو هر که افتد

در آرزوی کنار باشد

هرگز دل من قرار گیرد

تا عشق تو برقرار باشد

گر هجر تو اینچنین نماید

عالم ز غم تو زار باشد

ور وصل تو کار من نسازد

با زندگیم چه کار باشد

بی روی تو هر که زنده ماند

از روی تو شرمسار باشد

یاد آر از آن دلی که او را

اندوه تو یادگار باشد

بخشای بر آنکسی که امسال

در حسرت عیش پار باشد

چون غم نخورد کسی که او را

غمهای تو غمگسار باشد

بیم است که از فراق رویت

راز دلم آشکار باشد

نزدیک آمد که قصه ما

افسانه روزگار باشد

آن وعده که داده ای به وصلم

خوش باشد ار استوار باشد

باد است حدیث وعده تو

بر باد چه اعتبار باشد

امروز تو دستگیر ما باش

تا حسن تو پایدار باشد

مگذار که چشم اشکبارم

زین بیش در انتظار باشد

شمارهٔ ۳۶

خورشید رخت چون ز سر کوی برآید

فریاد زن و مرد زهر سوی برآید

مه کاسته زانروی برآید که به خوبی

هر شب نتواند که چو آن روی برآید

مرد ارشنود بوی تو از زن ببرد مهر

زن گر نگرد سوی تو از شوی برآید

چون قد تو کی سرو دلارای بروید

چون روی تو کی لاله خود روی برآید

بر دیده من پای نه ای سرو سهی قد

نه سرو سهی قد ز لب جوی برآید

یارب چه بلائی که چو بالا بنمائی

فریاد ز عشاق بلا جوی برآید

گر ناله دلها شنوی در شب تیره

از هر خم زلف تو دو صد موی برآید

دانی که من از زلف تو کی دست بدارم

آن روز که از ناخن من موی برآید

شمارهٔ ۳۷

غم از دلم به جدائی جدا نمی گردد

دلم ز بند ملامت رها نمی گردد

دل مرا ز غم عشق سرزنش مکنید

که دل به سرزنش از عشق وا نمی گردد

چو ذره ئیست دل من هوا پرست از مهر

که ذره ای ز هوائی جدا نمی گردد

چگونه من به تن خویش پارسا گردم

که پادشاه تنم پارسا نمی گردد

دلم به گرد بلاگشت و مبتلا شد او

چه خوش دلی که به گرد بلا نمی گردد

مگر که بر غم او تنگ شد جهان فراخ

که جز به گرد دل تنگ ما نمی گردد

شمارهٔ ۳۸

سر آن ندارد این دل که ز عشق سر ندارد

سر عشق می نگیرد به خودم نمی گذارد

چو تنوره ئیست ز آتش تن من ز گرمی دل

خنک آن تنی ست باری که دلی چنین ندارد

اگر از سر هوائی نفسی زنم به شادی

دل غم پرست بر من همه شادئی سرآرد

من و مجلس غم اکنون که ز بزم شادمانی

نه دلم همی گشاید نه میم همی گوارد

سر عاشقی ندارم به خدا ولیکن این دل

همه راه عشق پوید همه تخم مهر کارد

جگرم گداخت وآمد ز ره دو دیده بیرون

چکند دو دیده اکنون که سرشک خون نبارد

چکنم که راز عشقت ز کسی نهفته دارم

که سرشک خون به سرخی همه بر رخم نگارد

نفسی که می شمارم ز شمار زندگی نیست

به چنین صفت مرا خود که ز زندگان شمارد

چه امید در تو بندد تن و جان و من چو چشمت

لطفی نمی نماید نظری نمی گمارد

ز تو چشم حقگذاری دل بنده خود ندارد

که تو خود دلی نداری که حق کسی گذارد

شمارهٔ ۳۹

یا آن دل گم گشته به من باز رسانید

یا جان ز تن رفته به تن باز رسانید

یا جان بستانید زمن دیر مپائید

یا یار مرا زود به من باز رسانید

بی شمع رخش نور ندارد لگن دل

آن شمع چگل را به لگن باز رسانید

بی سرو قدش آب ندارد چمن جان

آن سرو روان را به چمن باز رسانید

بی یار نخواهم که ببینم وطنش را

آن راحت جان را به وطن باز رسانید

دانید که بی بت چه بود حال شمن را

کوشید که بت را به شمن باز رسانید

آن دانه در گم شد ازین چشم چو دریا

آن در ثمین را به عدن باز رسانید

شمارهٔ ۴۰

دلبرا دوش در آن عیش منت یاد نبود

که دل بنده ز بند غمت آزاد نبود

اگر از صحبت من یاد نیاوردی هیچ

آخر ای سنگدل از عهد منت یاد نبود

شرم روی من و خشم آوری خلق مگیر

شرمت از آن همه بد کردن و بیداد نبود

سنگ خارا ز دلت به که در آن شادیها

رحمتت بر من دلخسته ناشاد نبود

بر ره گفت تو رفتیم و همه بود خلاف

عهد تو نیک بدیدیم و به جز باد نبود

رفت بنیاد دل ما و از آن بود همه

که بر امید من و قول تو بنیاد نبود

دل ز شاگردی مهر تو بلا دید بلا

لاجرم دید و در کار خود استاد نبود

شهری از ناله و فریاد من آگاه شدند

خود ترا هیچ خبر زان همه فریاد نبود

پیش شیرین لب تو گر پسر همگر مرد

او دراین راه به از خسرو و فرهاد نبود

شمارهٔ ۴۱

ترا تا دل بسان سنگ باشد

مرا هم دل بدینسان تنگ باشد

منم کز نام عشقت فخر دارم

ترا تا کی ز نامم ننگ باشد

چه گوئی وقت صلح ما نیامد

بگوی آخر که تا کی جنگ باشد

به رهواری پذیرفتیم عذرت

چه می دانم که عذرت لنگ باشد

به عمر خود ببینم باز یک شب

که زلف تو مرا در چنگ باشد

من و تو حاضر و پیش من و تو

می سرخ و نوای چنگ باشد

به بوسی راضیم آن می نخواهم

وگر خواهم سر بر سنگ باشد

شمارهٔ ۴۲

حبذا نزهت بادی که ز بغداد آید

خاصه کز مسکن آن حور پریزاد آید

بر ره باد ز شب تا به سحر منتظرم

تا که از جانب بغداد دگر باد آید

ای خوشا وقت سحر کز نفس باد صبا

شادیم هر نفسی در دل ناشاد آید

نزهت باد شمالی به مشام دل من

راست چون بوی گل و سوسن آزاد آید

عاشقی در غم هجران تو چون خواب کند

که وصال تو به هر نیم شبش یاد آید

چو خیالت به تماشای من آید گه خواب

همچو شیرین که به نظاره فرهاد آید

آب این دیده دربار بود بارانش

اگر ابری ز ره پارس به بغداد آید

نایدم خنده خوش زین دل غمگین خراب

خنده خوش ز دلی خرم و آباد آید

اولین روز فراقت به دلم می آید

که دگر بر دلم از هجر تو بیداد آید

شمارهٔ ۴۳

مراد من ز وصال تو برنمی‌آید

بلای عشق تو بر من به سر نمی‌آید

شب جوانی من در امید تو بگذشت

هنوز صبح وصال تو برنمی‌آید

درخت وصل تو در باغ عمر بنشاندم

برفت عمر و هنوز آن به بر نمی‌آید

در آرزوی تو بر من دمی نمی‌گذرد

که بر دلم ز تو جوری دگر نمی‌آید

دلم ببردی و جان از کف تو هم نبرم

که تیر هجر تو جز بر جگر نمی‌آید

دلم برفت به جایی غریب سر بنهاد

وزآن ضعیف و غریبم خبر نمی‌آید

اگرچه جستن وصل تو سربه‌سر خطر است

ترا ز کشتن من خود خطر نمی‌آید

رخ و لب تو چنان صبر و هوش من بربود

که یادم از گل و تنگ شکر نمی‌آید

خیال روی تو در چشم من چنان بنشست

که آفتاب و مهم در نظر نمی‌آید

بر این سرشک چو سیم و رخ چو زر رحم آر

اگر چه در نظرت سیم و زر نمی‌آید

ز آه من به سحر سنگ خاره نرم شود

چه گویمت که به گوشت مگر نمی‌آید

هزار تیر ز شست دعا رها کردم

وزآن هزار یکی کارگر نمی‌آید

ز عاشقان جهان کس چو ابن همگر نیست

ولیک هیچ به چشم تو در نمی‌آید

بدین دلیری و چستی که اوست در ره عشق

بدین چنین که تویی با تو بر نمی‌آید

به شب ز ناله من عالمی نمی‌خسبند

مگر به گوش تو آه سحر نمی‌آید

شمارهٔ ۴۴

شکرش در سخن گهر ریزد

خنده اش پسته بر شکر ریزد

عاشقش همچو شمع در شب وصل

پیش رویش نخست سر ریزد

گر سموم عتاب او بجهد

از درخت حیات بر ریزد

ور نسیم عنایتش بوزد

گلبن خشک برگ تر ریزد

ابر بر بام او به جای سرشک

همه خونابه جگر ریزد

چشم آهو وشش به مخموری

رنگ از خون شیر نر ریزد

مجد آن در زند همی که براو

گرپرد جبرئیل پر ریزد

شمارهٔ ۴۵

آخر ای باغ امیدم گل شادی به برآر

آخرای ای صبح نویدم شب هجران به سر آر

جان شیدا شده را جام مفرح درده

دل سودا زده را شربتی از گلشکر آر

خبری خوش ده و این آتش دلها بنشان

یک نفس تازه درآکام دلی چند برآر

ز حدیث سفر و وعده ملولیم ملول

وعده و عشوه مرا کشت حدیثی دگرآر

برسر راه عراق است دل بی خبرم

ای نسیم سحر از راه عراقم خبر آر

صبح کردار به مهر از ره مشرق درتاز

مژده مقدم میمون شه دادگرآر

شمارهٔ ۴۶

یارب این واقعه کی بر دل من کرد گذر

که بزودی کند آن سنگدل آهنگ سفر

هرگز این قصه که خواندی و که کردی در گوش

هرگز این حال که گفتی و که کردی باور

ای فراموش شده بر دل تو عهد کهن

یاد کن آخر از آن صبحت چون شیر و شکر

یاد بود آن گه میعاد که من بودم و تو

یاد باد آن شب از روز جوانی خوشتر

الحق آن وعده وصلت چه نکو کرد وفا

یا ز آن بستن عهدت که چه خوش رفت به سر

ای دریغ آنهمه امید من و وعده تو

که نه آن کرد وفا و نه ازین دیدم اثر

آه از آن قول و قرارت که خطا بود و خلاف

آه از آن وعده وصلت که هبا بود و هدر

طمع وصل تو کردیم هوس بود و هوی

دل به مهر تو سپردیم خطا بود و خطر

در فراق تو هر آن شب که به روز آوردم

دیده تا روز گرفتار سها بود سهر

ناله و گریه چه سود است چو تقدیر رسید

اینچنین رفت چو تدبیر قضا بود و قدر

شمارهٔ ۴۷

بردی دل من ز چشم مخمور

ای چشم بدان ز چشم تو دور

چشمت مرساد چشم کامروز

در چشم منی چو چشمه نور

ای چشم و چراغ من نگوئی

تا چشم تو از چه گشت مخمور

تا بر رخ تو فتاد چشمم

یک لحظه نئی ز چشم من دور

از چشم بدان بترس زنهار

ای گشته به چشم خویش مغرور

بی چشم تو چشم مجد همگر

شد چشمه خون و هست معذور

شمارهٔ ۴۸

دروغ گفته ام ار گفته ام شدم ز تو دور

خلاف کرده ام ار کرده ام دل از تو نفور

نکرده ام به دل اندیشه جدائی تو

نعوذ بالله از اندیشه ز دانش دور

نه من ز دوری روی تو گشته ام خرسند

نه دل شده ست به پشتی صبر خود مغرور

هنوز عشق تو دارد سرم چه جای فراغ

هنوز داغ تو دارد دلم چه جای غرور

به روزگار جمال تو دربسیط زمین

کسی نماند به تقوی دلی نماند صبور

دلی که عشق تو ورزید کی بود صابر

کسی که روی ترا دید کی شود مستور

به بخت بد سفر و غربتم تمنا بود

که تا شدم ز جمال مبارکت مهجور

چه عذر پیش تو آرم که بی تو زیسته ام

هر آنکه بی تو بود زنده چون بود مسرور

شکسته ای دل من همچو زلف خویش و هنوز

به بوسه ئیست ترا با من شکسته کسور

دلم علاج پذیرد اگر به رحمت و لطف

بدو کنی نظری از دو نرگس مخمور

به جز دو نرگس مخمور تو نکرد کسی

علاج مردم رنجور و خویشتن رنجور

ز شور زلف تو افتاد در جهان فتنه

ز سحر چشم تو برخاست از زمانه فتور

ز جادوئی به مقامی رسید نرگس تو

که ساکنان چه بابلش بود مزدور

به سادگی دل من بردی و کنون بتر است

که باز بر سرم آورده ای خطی منشور

شمارهٔ ۴۹

نه جان در کار عشقت کردم آخر

نه مهرت را به جان پروردم آخر

جهانی غم به امید تو خوردم

نگوئی کی ز تو برخوردم آخر

گرفتم نیستم در خورد وصلت

بدین غم هم نه اندر خوردم آخر

گر از حال دلم آگاهیت نیست

قیاسی کن ز روی زردم آخر

اگر چون سگ مرا از در برانی

نه آنم کز درت برگردم آخر

ز بیم جان غم عشقت نگیرم

نه یکباره چنین نامردم آخر

مرا با تو خوش افتاد آشنائی

نه آئینی غریب آوردم آخر

همه عالم در این حالم شریکند

نه تنها من در این فن فردم آخر

بدادم دل نه چیزی بر دم الحق

شدم عاشق نه خونی کردم آخر

به درد هجر ازین بیشم مکش زار

که من خود کشته این دردم آخر

شمارهٔ ۵۰

ای ز بوس تو نقل من بسیار

وزکنار تو کار من چو نگار

در کنارم نشین و بوسه بده

که ز تو قانعم به بوس و کنار

از خط دوستی مشو بیرون

طوف کن گرد خویش دایره وار

جان نوازی به لعل شکرریز

دلربائی به زلف عنبر بار

از رهت گر روی چو باد آید

برتوان چید عنبر بسیار

دست من برسر است و بر سر من

دامنی می کشی نه بر هنجار

گوش من بر در است و دست جفات

حلقه وارم نشانده بر در زار

یارب آن بخت باشدم که شبی

دامن تو به دستم افتد خوار

یا بود دولتم که آن خم زلف

حلقه گوش من شود یکبار

تا من آوازه در جهان فکنم

از سر عشرتی سنائی وار

زین سپس دست ما و دامن دوست

پس ازین گوش ما و حلقه یار

شمارهٔ ۵۱

دلبرا بر کش نوا با ناله زارم بساز

چنگ در برگیر و آهنگی که من دارم بساز

از دل و جان سوی تو پیغام درد آورده ام

بی ملامت گوش کن چندانکه بگذارم بساز

یکشب از دیوانه ای بردار تکلیف و قلم

زان پس از زلف و مژه زنجیر و مسمارم بساز

گر کشم زنجیر زلفت نیک مجنونم مسوز

ور برم دستی به نارت نیک بیمارم بساز

گر شوم مسجد نشین زابروت محرابم بنه

ور سجود آرم ترا از طره زنارم بساز

بسکه در بیچارگی در ساختم با کار تو

وقتش آمد یاریئی کن چاره کارم بساز

ساختم با هجر دشوارت به سختی سالها

بیش ازین سختی مکن با کار دشوارم بساز

گریه چشمم هوا را گل بسازد بی شکی

ای گل باغ دلم با چشم دربارم بساز

گر بخندم بی جمالت پرده رازم بسوز

ور بگریم در غمت با گریه زارم بساز

کار و بارم عشق روی تست از راه صواب

گر خطا کارم بسوز و ور نکو کارم بساز

چشم تو خفته ست و من بیدار چو چشم فلک

یکزمان بیدار شو با چشم بیدارم بساز

شمارهٔ ۵۲

ای بیحذر ز سوز من بیخبر بترس

بیداد و جور کم کن و از دادگر بترس

هر شام تا سحر نفسم جفت ناله هاست

ای صبح رخ ز ناله شام و سحر بترس

دست قدر قضای غمت بر سرم نوشت

ای فارغ از غمم ز قضا و قدر بترس

داری دل و به بردن جان قصد می کنی

ای جان مکن که این خطر است از خطر بترس

تیر دعا ز شست سحر کارگر بود

زنهار پیش از آنکه شود کارگر بترس

شمارهٔ ۵۳

دلم خرید غم و جان فشاند در قدمش

گرش دمی نخورد غم شود گسسته دمش

غمش ز خوردن خون دل من آمد سیر

دلم هنوز به سیری نمی رسد ز غمش

شکست قلب دلم نادرست پیمانش

خمیده کرد مرا پشت زلف پرزخمش

دلم به قهر و ستم رام گشت و بسته از آنک

ز لطف خوشتر قهر و ز عدل به ستمش

هزار ناوک مژگان رسید بر دل ازاو

وزان همه نه گزندش رسید و نه المش

اگر به بام برآید برد نمازش ماه

وگر به بتکده آید شمن شود صنمش

نمی شود قدمش رنجه سوی من ای کاش

به نامه از پی من رنجه داشتی قلمش

سرشک من ز سپاهان رود به دجله به سر

اگر ز پارس بخواند خلیفه عجمش

کبوتری که برد رقعه غمم بر او

پرش بسوزد از تاب حرمت حرمش

شمارهٔ ۵۴

کس نیست زین صفت که منم در بلای عشق

چون من مباد هیچ کسی مبتلای عشق

قدر بلای عشق ندانند هر کسی

جز آنکه هست بسته بند بلای عشق

تا جای عشق شد دل من جفت غم شدم

فارغ دلیست آنکه در او نیست جای عشق

روزی که خوان عشق نهادند در ازل

پیش از همه به گوش من آمد صلای عشق

تا زنده ام به تربیت عشق زنده ام

باشد بقای ذات من اندر بقای عشق

با عشق چون به خاک لحد سر فروبرم

سر برزند ز خوابگه من گیای عشق

و آنگه که بردمد ز سر خاک من گیا

بر هر ورق نوشته بود ماجرای عشق

شمارهٔ ۵۵

ای زلف تو آشیانه دل

روی تو نگارخانه دل

مرغی ست غمت که نیست قوتش

جز آب سرشک و دانه دل

تیری که زشست عشقت آید

در نگذرد از نشانه دل

از آتش سینه سر بر آورد

از راه دهان زبانه دل

خونی که زدیده می تراود

بر می جهد از میانه دل

احوال دلم مپرس و می بین

خون بر در آستانه دل

از حسرت گوشه لبانت

این محنت بی کرانه دل

یکره لب لعل را بجنبان

تا برخیزد بهانه دل

خود با منت این دوگانگی چیست

ای مهر رخت یگانه دل

شمارهٔ ۵۶

تا کی من از فراق تو رنج و بلابرم

تا چند در هوای تو جور و جفا برم

بر من همه بلا ز دل مبتلا رسد

تا کی من این بلا ز دل مبتلا برم

هر شب ز سوز سینه به دوزخ مدد دهم

هر روز از آب دیده به دریا عطا برم

کس را ز غصه و غم من نیست آگهی

این قصه با که گویم و این غم کجا برم

بیداد تو رسید به جان داوری کجاست

تا پیش او ز غصه خود ماجرا برم

این قصه هم بدان کشد ار تو توئی که من

روزی تظلمی به در پادشا برم

از حد چوبگذرد ستمت ماجرای خویش

سوی جناب خسرو کشورگشا برم

شمارهٔ ۵۷

دلم خون گشت و دلداری ندارم

غمم خون خورد و غمخواری ندارم

گرانبارم ز خود وز خلق کس نیست

کزو بر جان و دل باری ندارم

گلی نشکفت در گلزار گیتی

که از وی در جگر خاری ندارم

جهان یاراست با یارم به بیداد

ولی من در جهان یاری ندارم

سر او دارم و کاری پریشان

برون زین دو سروکاری ندارم

چگونه خواهم از وی خلوت وصل

که خود امید دیداری ندارم

به زلف کافرش بفروختم دین

وز او هم رسم زناری ندارم

رخم دینار گون کرده ست تا من

نیارم گفت زر باری ندارم

ز من زر خواست من گفتم به سوگند

که جز رخ وجه دیناری ندارم

ز عالی همتی آن گنج فخرم

که ار زرنیستی عاری ندارم

مرا مفروش در بازار دونان

که با هر سفله بازاری ندارم

به جان صاحب دیوان که در دور

برون از وی خریداری ندارم

بهاء الدین محمد کش فلک گفت

بر قدر تو مقداری ندارم

شمارهٔ ۵۸

بیا متاب ار زلف پرتابت بگیرم

مجوش ار جزع پرجوشت ببوسم

سفر کردم مگر چون بازگردم

به پرسش خوش در آغوشت ببوسم

مرا بر دوش خوش بد بار اندوه

که چون آیم بر و دوشت ببوسم

حدیثی گویمت در گوش نرمک

بدان حیلت بناگوشت ببوسم

شمارهٔ ۵۹

گر شبی بر لب شیرین تو فرمان بدهم

جان شیرین به سرت کز بن دندان بدهم

گر شود آب حیات لب تو روزی من

چه زیان باشد اگر هر به دمی جان بدهم

گر دهان تر کنم از چشمه نوش تو شبی

گوشمال خضر و چشمه حیوان بدهم

گر سر زلف چو ثعبان تو دردست آرم

طیره معجزه موسی عمران بدهم

گر شب از تنگ دهان تو بدزدم شکری

از لبت کام دل خسته حیران بدهم

گر به شب دزدی وصل تو بگیرند مرا

نیم جانی که مرا هست به تاوان بدهم

گر مرا وصل تو منشور سعادت بدهد

بر جهان از مدد وصل تو فرمان بدهم

گفته بودی که به بوسی بخرم جانت را

گر بر آن قولی تا دل به گروگان بدهم

جان ندارد محلی پیش لب شیرینت

خوشتر از جان چه توان بود که تا آن بدهم

شمارهٔ ۶۰

نه وصل تو می دهد پناهم

نه برخیزد غمت ز راهم

هر روز تو در جفا فزائی

هر لحظه من از غمت بکاهم

گرماه بدم کنون چو مورم

ور کوه بدم کنون چو کاهم

از آتش سینه در گدازم

وز آب دو دیده در شنا هم

آئینه چرخ زنگ گیرد

هر نیم شبی ز دود آهم

گه شعله آه اتشینم

روشن دارد شب سیاهم

گه روز سپید تیره گردد

از دود و نفیر صبحگاهم

کام از تو نجویم از که جویم

داد از تو نخواهم از که خواهم

جز دعوی دوستی چه کردم

خود نیست مگر جز این گناهم

شمارهٔ ۶۱

ز عشقت سینه پر سوز دارم

دلی از درد مهرت روز دارم

ز درد و حسرت وصل تو در دل

هزاران ناوک دلسوز دارم

چرا شمع طرب نفروزم از جان

که یاری چون تو جان افروز دارم

دو چشم از هجرت ای باغ بهاری

بسان ابر در نوروز دارم

شبی در وصل تو پیروزیم نیست

اگر چه طالعی پیروز دارم

چو از تو برنخوردم تا به امروز

پس امید کدامین روز دارم

شمارهٔ ۶۲

می گلرنگ دوست می‌دارم

نالهٔ چنگ دوست می‌دارم

تا بدیدم فریب نرگس تو

سِحر و نیرنگ دوست می‌دارم

از هوای بهار چهره تو

نقش ارژنگ دوست می‌دارم

شاد و خوشدل شدم چو فرمودی

که دل تنگ دوست می‌دارم

تا درآیی به آشتی به برم

هر زمان جنگ دوست می‌دارم

تا دلت مهر مهر من گیرد

نقش بر سنگ دوست می‌دارم

گفته بودی که نیک من ننگ است

من خود این ننگ دوست می‌دارم

نیک دانسته‌ای ز غیب که من

شاهد شنگ دوست می‌دارم

تا لب و سبزه خطت دیدم

قند در تنگ دوست می‌دارم

شمارهٔ ۶۳

یارب آن روی است یا صبح است یا ماه تمام

یارب آن زلف است یا شام است یا از مشک دام

نی نه صبح است و نه شام است آن رخ زیبا و زلف

روی و زلف او کدام و صبح و شام آخر کدام

لعل گویا کی گشاید غره رومی چو صبح

مشک بو یا کی نماید طره هندوی شام

آن لب است آن یا شکر یا شهد یا آب حیات

آن بر است آن یاسمن یا یاسمین یا سیم خام

نه شکر گویم لبش رانه سمن خوانم برش

کاین دو را با آن لب و بر نیست تشبیهی تمام

از شکر چندان نیابد خلق دو رسته خوشاب

بر سمن رسته نبیند کس دو نار سیم فام

شمارهٔ ۶۴

بلای دل بسی دارم دوای دل نمی‌دانم

بلای دل مرا روزی بریزد خون همی، دانم

غمی کز غمگسار آید چو شادی خوشگوار آید

دلم زو شرمسار آید غمش را گر غمی دانم

چنان بر درد دادم تن که از بدخواه بر دشمن

اگر زخمی رسد بر من من آن را مرهمی دانم

غم شب حسرت روزم نمی‌بیند دل‌افروزم

اگر زین سان بود سوزم بسوزد عالمی دانم

ز جانم شعله‌ها خیزد که صد دوزخ برانگیزد

چو چشمم سیل خون ریزد دوصد دریا نَمی دانم

از آن ترسم که جانانم نه جان ماند نه ایمانم

نیاز نازنین جانم برآرد در دمی‌ دانم

حدیثش آنچنان گویم که از جان هم زبان گویم

غم دل آن زمان گویم که خود را محرمی دانم

بدیدم امتزاج دل تباه آمد مزاج دل

مسلمانان علاج دل نمی‌دانم نمی‌دانم

شمارهٔ ۶۵

چه میل است این که من سوی تو دارم

چه عشق است این که بر روی تو دارم

نماز ار نیست جایز بر دو محراب

چرا من رو در ابروی تو دارم

من از عشقت کشیدم داغ برران

که این کریان ز پهلوی تو دارم

طبیب من توئی نبض دلم گیر

امید جان ز داروی تو دارم

شبی خواهم زدن راه لبت لیک

هراس از زلف هندوی تو دارم

دو رسته اشک چون لولوی خوشاب

از آن دو رسته لولوی تو دارم

اگر تو دست بیدادی برآری

کجا من زور بازوی تو دارم

من ارچه در حساب عاشقانم

شماری با سگ کوی تو دارم

وگرچه در سخن ساحر بیانم

فریب چشم جادوی تو دارم

تو دل را میل سوی میل من کن

که من خود میل دل سوی تو دارم

شمارهٔ ۶۶

به جان تو که به جان رهی نگاه مکن

به حال خود نگر و حال من تباه مکن

اگر چه حسن تو ما را پناه جان و دل است

مبین در آئینه و حسن را پناه مکن

فراز سرو و گلت سایبان مشکین بس

رقم ز غالیه بر عارض چو ماه مکن

به زلف چون رسنم داشتی عمری

دگر رهم به زنخ در اسیر چاه مکن

بسی به هجر غم افزای کاستی عمرم

بسیج هجر غم افزای عمر کاه مکن

بلا و رنج من از حسرت و جدائی تست

بلای من مطلب رنج من مخواه، مکن

بزرگتر گنه آزار بی گناهان است

بترس از ایزد و آزار بی گناه مکن

سیاه کن به خط خود بیاض نامه من

به ناامیدی روزم شب سیاه مکن

ز دست قاصد اگر زو نه بوی خوش شنوی

مخواه مستان مگشا مخوان نگاه مکن

در انتظار چو عمر عزیز من بگذشت

جواب نامه من خواه کن تو خواه مکن

غمی چو کوه گران بر تن چو کاه من است

اسیر کوه گران این تن چو کاه مکن

صبور باش دلا در بلا و هیچ منال

خموش گرد تنا در عنا و آه مکن

به جز ز صاحب دیوان مدد ز خلق مجوی

رجوع جز به دستور پادشاه مکن

فروغ بخت جز از آفتاب ملک مخواه

پناه جز کنف سایه الله مکن

شمارهٔ ۶۷

امید از وصل تو نتوان بریدن

کمان عشق تو نتوان کشیدن

مرا روزی شود وصل تو لیکن

ندانم کی به من خواهد رسیدن

یقینم کز چنان شیرین زبانی

جواب تلخ می باید شنیدن

روا نبود ز من جستن جدائی

خطا باشد ز تو دوری گزیدن

ازین سربازتر عاشق نیابی

ازین بیچاره سر وز تو بریدن

یکی بوسه بده گر می توانی

تن و جانی به یک بوسه خریدن

وفای تو زمن می نگسلد مهر

وصال تو زمن تا کی رمیدن

به دوری راضیم از تو که چشمم

ندارد طاقت روی تو دیدن

شمارهٔ ۶۸

جانا به صبوح خرمی کن

با ما به نشاط همدمی کن

ایام بهار خرم آمد

ای باغ بهار خرمی کن

یک لحظه فراغت دل خویش

در کار دل من غمی کن

از پرده دری چو صبح تا چند

یکچند چو شام محرمی کن

من خاک رهم تو آفتابی

آخر نظری سوی زمی کن

یا چون پری از نظر نهان شو

یا میل به خوی آدمی کن

ای داروی درد دردمندان

با این دل ریش مرهمی کن

نه مردمی از جهان برافتاد

ای مردم دیده مردمی کن

شمارهٔ ۶۹

صبح است یا نور قمر یا آینه یا روست آن

شام است یا مشکین زره یا غالیه یا موست آن

دوش است و بر یا گردن است یا قاقم و دیبای روم

عاج است یا بلورتر یا ساعد و بازوست آن

ابروست یا قوس و قزح یا عنبر تر بر قمر

چشم است یا تیر قدر یا غمزه جادوست آن

قد است یا سرو بلند آن نار شاخ دل پسند

دام است یا پیچان کمند یا بافته گیسوست آن

آن ناز و غنج دلبریست یا شیوه حیلت گریست

یا نخوت طبع پریست یا نفرت آهوست آن

گر بر گذار کوی او دستی زنم برسوی او

ور نیز بوسم روی او نزد خدا معفوست آن

نافه به رنگ و طبع و خو از زلف او دارند بو

جادو نباشد همچو او در کشور هندوست آن

شمارهٔ ۷۰

مردمان گوش کنید انده تنهائی من

رحمت آرید دمی بر دل شیدائی من

پیش ازین داشتم آسوده دلی گوشه نشین

که شب و روز بدی مونس تنهائی من

چه دلی خرم و آراسته کاندر همه عمر

بود ازو خرم و آراسته برنائی من

ناگهان عشق چنان تاختنی کرد بر او

که به تاراج بشد جمله شکیبائی من

سایه افکند بر او مهر مهی کزوی شد

زیر پی سایه صفت دولت بالائی من

یوسفی تختگه مصر دلم را بگرفت

که ندارد خبر از درد زلیخائی من

چاره کار چنین عشق ندانم چکنم

سر این کار برون است زدانائی من

به نصیحت ز سرم دور نگردد سودا

که نصیحت نپذیرد دل سودائی من

من بسی عاشق رسوا به جهان در دیدم

کس نبوده ست در این شیوه به رسوائی من

چشم من جز به رخ یار نبیند عالم

از رخ اوست مگر مایه بینائی من

از بس آمد شدنم مردم کویش شده اند

سرگران بر من مسکین ز سبک پائی من

رای من خود همه آنست که گیرم کم دل

تا چه آرد به سرم عادت خودرائی من

درد تنهائی اثر بر رخ من پیدا کرد

آه ازین محنت تنهائی و پیدائی من

ناتوان کرد دلم را غم او چتوان کرد

که نه درخورد غم اوست توانائی من

همچو ابریشم یکتاست مرا ناله حزین

پشت من کرد دوتا ناله یکتائی من

قصه زاری این عشق به هر جا برسید

وه که چون شهره شد این قصه هر جائی من

تلخی هجر چو جانم به لب آورد چه سود

شور شیرین سخنی لاف شکرخائی من

شمارهٔ ۷۱

چو تو دلبر به زیبائی به عالم در که دید ای جان

چو من عاشق به شیدائی به گیتی کس شیند ای جان

شفای جان منکوبی به حسن و لطف منسوبی

ترا ایزد بدین خوبی چگونه آفرید ای جان

هنوز از تیز بازارت دلم گرم است در کارت

اگر چه گرد گلزارت بنفشه بردمید ای جان

به چشمم چشمه نوری چو خورشیدی به مشهوری

نه انسانی مگر حوری چو تو هرگز که دید ای جان

بیا ای رشک حورالعین که این خسته دل غمگین

ز عشق آن لب شیرین نخواهد آرمید ای جان

بیار آن ساغر پرمی بخور بر بانگ نای و نی

نگوئی اینچنین تا کی ز من خواهی رمید ای جان

ز تو ببریدنم نتوان که بر من خوشتری از جان

به جان تو که از جانان نمی شاید برید ای جان

ز عشقت شب به بیداری به روز آرم شب تاری

ببخش ار رحمتی داری که جان بر لب رسید ای جان

مرا در درد تنهائی بشد صبر و شکیبائی

اگر بر من نبخشائی نخواهم آرمید ای جان

شمارهٔ ۷۲

بیا کز جان و دل به در خوری تو

بیا کز زندگانی خوشتری تو

به قد سروی به بر نسرین به رخ گل

مگر باغ و بهاری دیگری تو

اگر نوری چرا از دیده دوری

وگرناری چرا جان پروری تو

مرا جانی که در جسمم نهانی

مرا چشمی که در من ننگری تو

چو من سوزانم از هجر و گدازان

چه سودم زانکه شمع و شکری تو

من خاکی نیم درخورد تو لیک

مرا چون جان شیرین درخوری تو

بهشتت کو اگر حور بهشتی

مقامت کو اگر هستی پری تو

چو خواهندت کجا جویم نشانت

نگوئی کز کدامین کشوری تو

ندانم کیستی زینها که گفتم

مگر معشوق مجد همگری تو

خطا گفتم نئی او را ولیکن

ندیم بزم شاه صفدری تو

اتابک آنکه گردون قدر او را

همی گوید منم پای و سری تو

شمارهٔ ۷۳

عید آمد ای نگارین بردار جام باده

وز بند غم برون شو تا دل شود گشاده

عهد صبوح نو کن جام می کهن ده

کم کن به عیش شیرین، تلخی جام باده

گوئی شبی ببینم من شادمان نشسته

تو همچو شمع رخشان در مجلس ایستاده

تو قصد رقص کرده من عزم پای بوست

تو دست من گرفته من در پی ات فتاده

تو مست عیش گشته من مست شور عشقت

تو کام خویش رانده من داد وصل داده

تو نرم کرده دل را من دل دلیر کرده

زلف کجت گرفته لب بر لبت نهاده

آیا بود که روزی در دست نرد وصلت

نقشی چنین برافتد با آن نگار ساده

ای چنگیِ نواگر برگوی این غزل را

بهر صبوح عیدی در بزم شاهزاده

شاهی که چون رخ آرد در کارزار چون پیل

در پای اسبش افتد خورشید چون پیاده

شمارهٔ ۷۴

ای چون دل و جان بر من گرامی

کس چون تو نبود دلدار نامی

نام و نشانت نشیندم از کس

ای بی نشان یار آخر چه نامی

تشبیه رویت با حور کردم

او خود کدام است تو خود کدامی

نبود چو رویت خورشید روشن

نبود چو چشمت شعری و شامی

ماه دو هفته هرگز نباشد

چون روی خوبت با آن تمامی

جوزا کمر بست پیش جمالت

تا از تو یابد اسم غلامی

از لطف قدت حیران شود عقل

زان چست خیزی زان خوشخرامی

جانم چه سوزی از خوی خامت

ای جان نگوئی تا چند خامی

عمرم به سر شد در نامرادی

نادیده از تو دل شادکامی

شمارهٔ ۷۵

روح محضی بدان طربناکی

قطره ژاله ای بدان پاکی

گر ببیند طراوت تو بهار

نکند دعوی طربناکی

در چمن گر قد تو جلوه کند

نزند سرو لاف چالاکی

به ملاحت برون ز اوهامی

به حلاوت فزون ز ادراکی

در جفا پایمرد ایامی

در ستم دستیار افلاکی

گاه خونخواری و شکستن عهد

بس دلیری و سخت ناپاکی

مار زلف تو زخم زد بر دل

که کند جز لب تو تریاکی

خاک پای توام چه باشد اگر

سایه ای افکنی بر این خاکی

به درازی کشید فرقت ما

طال شوقی الی محیا کی

شمارهٔ ۷۶

گرفتم رای پیوندی نداری

به عشوه هم زبان بندی نداری

به لابه تا کی ات گویم مرا باش

بگو آری که سوگندی نداری

امید آرزو از تو که دارد

که پاس آرزومندی نداری

مکن یکچند با من سرد مهری

که رونق بیش یکچندی نداری

اگر چه در میان خوبرویان

به لطف و حسن مانندی ندای

ز چندان گنج حسن آخر بدیدم

که جز طره پس افکندی نداری

مکن بر من سرافرازی که باری

چو سلغر شه خداوندی نداری

شمارهٔ ۷۷

دیدی که مهر ما به چسان خوار داشتی

عهد مرا چگونه سبکبار داشتی

دیدی که تا زمهر تو تیمار داشتم

ما را چگونه در غم و تیمار داشتی

تا داشتم چو جان و دلت داشتم عزیز

تا داشتی چو خاک رهم خوار داشتی

بس روز تا شبم ز خور و خواب بستدی

بس شب که تا به روزم بیدار داشتی

زاول که لاف دوستی و مهر ما زدی

با ما نه زین صفت سرآزار داشتی

تا نقطه وفای تو درسینه داشتم

سرگشته ام به صورت پرگار داشتی

یکچند داشتی دل و پس کشتیش به جور

چندین زمانش از پی این کار داشتی

امسال با که داری کز ما بریده ای

آن رغبتی که در حق ما پار داشتی

در خاطرت نیامد کآخر به عمر خویش

بیچاره ای شکسته دلی یار داشتی

شمارهٔ ۷۸

ای صبرم از فراق تو بر باد داده‌ای

دل در بلای عشق تو گردن نهاده‌ای

در شاهراه عشق تو دل بسته دیده‌ای

در بارگاه حسن تو جان هوش داده‌ای

در جنب نور روی تو خورشید ذره‌ای

بر عرصهٔ جمال رخت مه پیاده‌ای

با چشم شوخ و چاه زنخدان ساده‌ات

هم وهم کورچشمی و هم عقل ساده‌ای

صبح از غم رخ تو گریبان دریده‌ای

شب پیش تار زلف تو گیسو گشاده‌ای

گل در رکاب عارض تو غاشیه کشی

شمشاد پیش قد تو پا ایستاده‌ای

در بزم عیش و خرمی از دست وصل تو

سازنده‌تر ز جام لبت نیست باده‌ای

شمارهٔ ۷۹

ای وصل تو اصل دلفروزی

روی تو نشان نیک روزی

وصل تو وفا نکرد لیکن

هجران تو کرد کینه توزی

دل جامه صبر می کند چاک

تا کی تو قبای هجر دوزی

گر چاره وصل می نسازی

بر آتش فرقتم چه سوزی

جز فرقتم از تو روزیئی نیست

آوخ زمن فراق روزی

شمارهٔ ۸۰

ای دریغا گر شبی او را نهان بگرفتمی

یا دمی در خلوتش مست آنچنان بگرفتمی

گر شبی در کوی وصل آن صنم ره بردمی

از نشاط خرمی ملک جهان بگرفتمی

پایگاهم از سپهر هفتمین برتر بدی

گر سر آن طره عنبر فشان بگرفتمی

ور زکار رفتن دلدار آگه بودمی

راه گردون را به فریاد و فغان بگرفتمی

ور زحال عزم آن دلبر خبر دادندمی

برسر راه سفر او را عنان بگرفتمی

ور کسی گفتی که با یارت بخواهد رفت دل

با وی آن سرگشته را هم در زمان بگرفتمی

کاشکی من راه سوی کاروان دانستمی

تا دلم را در میان کاروان بگرفتمی

گر سر بنگاه رخت آن صنم بگشودمی

بس دل کم بوده را در آن میان بگرفتمی

شمارهٔ ۸۱

ای دل چه اوفتادت کزما جدا فتادی

چونی چه پیشت آمد آخر کجا فتادی

گفتی صبور باشم امروز در جدائی

از جاده صبوری حالی جدا فتادی

از مدت فراقش یک هفته بیش نگذشت

در ششدر غم آخر زینسان چرا فتادی

برخاستی به دعوی با هجر دست سودی

بی هیچ دستبردی حالی ز پا فتادی

از قعر چاه عشقت یکباره پر کشیدم

بس گرد حوض گشتی تا باز جا فتادی

اندیشه صبوری در وصل باشد آسان

امروز صابری کن کاندر بلا فتادی

زینسان دل پریشان هرگز مباد کس را

تو از میان دلها خود چون به ما فتادی

شمارهٔ ۸۲

باز این چه شور و فتنه ست کاندر جهان فکندی

کز دست غم ز دلها بیخ طرب بکندی

از چشم شوخ و ابرو جادوی با کمانی

وز زلف دزد هندو دلبند با کمندی

تا کی به دست دستان دست زمانه پیچی

تا کی به سحر چشمان چشم سپهر بندی

تا کی به خار هجران چشم امید خاری

تا کی به تیغ حرمان روی مرا درندی

در چشم امن نیشی در کام فتنه نوشی

با دوستان چو زهری با دشمنان چو قندی

ترسم که آتش افتد در خرمن تو ای مه

گر من زدل بر آرم آهی به دردمندی

هر شب به دانه دل پیشت سپند سوزم

کز بس پسند هر چشم شایسته سپندی

گر سرو گلعذاری چون شمع از چه گریی

ور شمع اشکباری چون تازه گل چه خندی

بر دامن تو گردی چون من نمی پسندم

کوه بلا بر این دل آخر چرا پسندی

شمارهٔ ۸۳

چند بنیاد جگرخواری نهی

چند داغم بر دل از خواری نهی

بار هجران بر دلم خود بود و غم

بر سرش تا کی به سرباری نهی

خط زنگار تو عمرم برد و تو

تهمتی بر چرخ زنگاری نهی

هر زمان از بوی زلف عنبرین

منتی بر مشک تاتاری نهی

هر شب از نور رخ خورشید وش

تاج بر فرق شب تاری نهی

کی سر آن باشدت کز روی مهر

پای در راه وفاداری نهی

تیغ بر جانم به آسانی زنی

پای در چشمم به دشواری نهی

تا درآید نرگس مستت ز خواب

چند بر من رنج بیداری نهی

در نوا داری دلم را بینوا

وین ستم را نام دلداری نهی

صد رهم کشتی به بازی وانگهی

نام این بیداد عیاری نهی

شمارهٔ ۸۴

ای که به روی چون سمن رشک بهار و سوسنی

زان قد همچو نارون سرو روان گلشنی

بر سر ارغوان و گل حسن تو خاک تیره کرد

تا تو به خوبی و صفا همبر آب روشنی

بی رخ و نخل دلکشت در دل و دیده من است

طلعت بدر منخسف قامت سرو منحنی

چون نبری دلم که من عاشق بیدل توام

چون نخورم غمت که تو شادی شادی منی

چشم من است در غمت از مدد سرشک من

طیره موج قلزمی غیرت ابر بهمنی

با همه بدخوئی جهان با همه سرکشی فلک

از تو برند سرکشی و زتو خرند توسنی

با تو و طبع تند تو جز من خسته دل کراست

رای بدین موافقی طبع بدین فروتنی

درد توام ریاضتی داد که پیشه شد مرا

شیوه خوب سیرتی عادت پاکدامنی

تا ز وفات ایمنی عهد و وفات نشکنم

گرچه تو هر دمی به نو عهدی تازه بشکنی

عشق توام به دوستی می کشد ای نگار و کس

دشمن خویش را چنین هم نکشد به دشمنی

شمارهٔ ۸۵

آن روی چون بهارت رشک نگار چینی

جانم ز مهر رویت شد لحظه درد چینی

رضوان گرت ببیند آراسته بدینسان

در تو به تهمت افتد گوید که حور عینی

در باغ دلنوازی شمشاد تازه روئی

بر چرخ خوبروئی خورشید مه جبینی

بر بام چون خرامی سروی که بر سپهری

چون در چمن نشینی ماهی که بر زمینی

گفتم جهانت خوانم دل گفت نی که جان است

چون نیک می ببینم هم آنی و هم اینی

من سر فدات کردم از بس نیازمندی

تو سر فرو نیاری از بس که نازنینی

افتاده ام به مهرت دستم چرا نگیری

جان داده ام به بویت با من چرا به کینی

من وصل جویم از تو تو صبر جوئی از من

من آن ز تو نیابم تو این ز من نبینی

دی با دلم غمت گفت کز وی اثر نیابی

گر بر امید وصلش عمری دگر نشینی

او با تو در نسازد تو در غمش چه سوزی

فرسوده گردی از غم گر کوه آهنینی

من زین جهان گزیدم کنجی به نامراد

تا در جهان بر آمد نامم به به گزینی

با اینهمه ندارد کس در جهان به جز من

طبعی بدین لطیفی شعری بدین متینی

شمارهٔ ۸۶

گر با تو زبانی شودم هر سر موئی

وز جور تو نالم به تو بر هر سر کوئی

از ناز و جفا هم نکنی یک سرمو کم

وز ناله من در تو نگیرد سرموئی

در حسن تمامی و دل افروز و منم نیز

تن کاسته و انگشت نما از همه روئی

یعنی تو مه چاردهی از همه وجهی

من بی تو مه یک شبه ام از همه سوئی

با عشق تو مردی نکند یاد ز جفتی

وز حسن تو یک زن نبرد طاعت شوئی

تا آب جمال تو روان گشت نبرده ست

یک تشنه درست از لب جوی تو سبوئی

تا چشمه نوش تو عیان شد نرسیده ست

یک جرعه کام از لب آزی به گلوئی

اشک و جگر سوخته در عشق گرفتند

با لعل لب و مشک سر زلف تو خویی

وامروز به اقبال لب و زلف تو هر یک

از رنگ به رنگی شد و از بوی به بوئی

با جور تو کس پای ندارد به جز از من

ناید مه دی کار چناری ز کدوئی

بر رغم مرا سفله و ناکس چه گزینی

آخر چو منی را چه کشی بهر چنوئی

ناجنسی ازین جنس نیاید ز حریفی

زشتی بدینسان نکند هیچ نکوئی

شمارهٔ ۸۷

این چه ننگ است که بر روی چو ماه آوردی

وین چه رنگ است که از خط سیاه آوردی

دیرگه بود که از مشک رخت خالی داشت

لیکن این عنبر گلپوش به گاه آوردی

بر گل عارض تو مهر دلم خود بس نیست

که شفیعی دگر از مهر گیاه آوردی

روی چون توبه و ایمانت جهان روشن داشت

گردش از بوالعجبی کفر و گناه آوردی

دعوی حسن تو ثابت شد و محتاج نبود

کز پی شاهد بس خط گواه آوردی

در شب زلف تو بیچاره دلم گمره بود

از رخ همچو مهش باز به راه آوردی

نیشکر را کمر از چنبر زرین بستی

خرمن سیم مه از بند کلاه آوردی

رخ تو باغ بهار است که نوباوه او

پیش بزم ملک ملک پناه آوردی

از گل و سنبل و شمشاد و بنفشه به صبوح

دسته بستی و سوی مجلس شاه آوردی

شمارهٔ ۸۸

ای چون حیات شیرین وی چون روان گرامی

جانی و دیده یا دل زینها همه کدامی

هربام چون خرامی سرو روان باعی

هر شام چون برآئی مهتاب طرف بامی

نوشی و خوشگواری نیشی و جانشکاری

گه آب و گاه ناری گه صید و گاه دامی

دهری و بیوفائی عمری و بی ثباتی

مهری و شهرگردی ماهی و ناتمامی

بس در لباس رندان بر هم زدی جهانی

یا رب چه فتنه خیزد روزی اگر خرامی

بر پشت اسب تازی بر روی زین ترکی

در برقبای چینی بر سر کلاه شامی

صد بنده گردد آزاد از من به شکر لطفت

گر بشنوم که روزی گوئی مرا غلامی

صد حج کنم پیاده گر کعبه درت را

یکره کنم زیارت از بهر نیکنامی

شمارهٔ ۸۹

بیابیا که شدم درغم تو سودائی

درآ درآ که به جان آمدم ز تنهائی

عجب عجب که برون آمدی به پرسش من

ببین ببین که چه بی طاقتم ز شیدائی

مرو مرو چه سبب زود زود می بروی

بگو بگو که چرا دیر دیر می آئی

بده بده که چه آورده ای به تحفه مرا

بنه بنه بنشین تا دمی برآسائی

نفس نفس زده ام ناله ها ز فرقت تو

زمان زمان شده ام در غم تو سودائی

مجو مجو پس ازین زینهار راه فراق

مکن مکن که کشد کار من به رسوائی

برو برو که چه خوش می روی به شیوه گری

بچم بچم که چه خوش می چمی به رعنائی

شمارهٔ ۹۰

باز این چه فتنه‌ای‌ست که در ما فکنده‌ای

بازم در آتش غم و سودا فکنده‌ای

آوازه فراق درافکنده‌ای وز آن

در شهر شور و فتنه و غوغا فکنده‌ای

وصلی که رونقش به ثریا رسیده بود

در خاکش از چه روی به عمدا فکنده‌ای

تا سایه خود از سرما برگرفته‌ای

در پای غم چو سایه‌ام از پا فکنده‌ای

تا راز خود چو حلقه درافکندمت به گوش

در هر دهان حدیث خود و ما فکنده‌ای

عاشق‌تری ز بنده که از عشق روی خویش

بر آینه نظر به تماشا فکنده‌ای

بر روی خویش شیفته‌ای تا بر آینه

نور جمال آن رخ زیبا فکنده‌ای

منگر به روی خود که به رشکم ز روی تو

بر خویشتن نظر به چه یارا فکنده‌ای

گفتی شبی به لطف که بوسی ببخشمت

خود گفته‌ای و باز تقاضا فکنده‌ای

شمارهٔ ۹۱

دل ز من برده ای و می دانی

آشکار است این نه پنهانی

به دل برده نیستی خرسند

باز در بند بردن جانی

ملک ما خود دلی و جانی بود

این ببردی و در پی آنی

ندهم جان به رایگان به کفت

که به دل می خورم پشیمانی

کار دل خود گذشت لیکن جان

گر دهی بوسه بوکه بستانی

خواندیم دی ولی نه از پی آن

که مرا نزد خویش بنشانی

خواندیم دی ولی نه از پی آن

که مرا نزد خویش بنشانی

بعد عمری نه این امیدم بود

که چنین خوش عنایتم خوانی

گر سگ خویش داده ای لقبم

چون سگان از درم چرا رانی

غارت خانه دلم کردی

که نه در شهر کافرستانی

رو که ایمان به کیشت آوردم

کآفت عقل و دین و ایمانی

با چنین اعتقاد و دین که توراست

کافرم کافر ار مسلمانی

دل ویران من چو مسکن تست

لیک رسم است گنج و ویرانی

غم تو بی تو چون توانم خورد

من و حالی بدین پریشانی

به خداکت سپاس ها دارم

گر ازین زندگیم برهانی

ناتوانم مدار رنجه مرا

رنجه شو گه گهی که بتوانی

شمارهٔ ۹۲

پیداست خود که نیست ترا رای آشتی

زیرا که گم شده ست سروپای آشتی

بر تافتی ز مهر و وفا روی دل چنانک

نه روی صلح داری و نه رای آشتی

با ما دلت به کینه چنان مشتغل شده ست

کو نیز خود ندارد پروای آشتی

بردوختی به کینه وری چشم مردمی

نگذاشتی به حیله گری جای آشتی

با اینهمه جفا که تو کردی به جان من

دل می کند هنوز تمنای آشتی

شمارهٔ ۹۳

ای ترک دلستان صنم چین من توئی

آرام و راحت دل مسکین من توئی

چشم بدان ز نور جمال تو دور باد

کامروز نور چشم جهان بین من توئی

کی غم خورم من اینهمه شادی به روی تو

اکنون که شادی دل غمگین من توئی

بر باد رفت دین و دلم در هوای تو

ای جان و دل بلای دل و دین من توئی

فرهاد و رام و وامق و مجنون تو منم

عذرا و ویس ولیلی و شیرین من توئی

گر در غم تو رونق کارم بشد چه باک

چون کار و بار و رونق آئین من توئی

پروین و زهره و مه و خور را چه می کنم

خورشید و ماه و زهره و پروین من توئی

در باغ لاله و گل و نسرینش ننگرم

چون باغ لاله و گل و نسرین من توئی

شمارهٔ ۹۴

دلکم برد به شیرین سخنک هندوکی

کژ زبانک بتکی راست قدک مه روکی

زین لطیفک بتکی گردنک افراشتکی

نازکک ساقکی آکنده بر او بازوکی

لبکانش به صفا راست چو بیجادککی

زلفانش به صفت کژرو چون جادوکی

ناوک افکن مژه تیغ زنک نرگسکی

تیر بالا قدکی همچو کمان ابروکی

با همه خوبیک از غایت بی شرمگیش

من به دورم ز چنان سرکشکی بدخوکی

برکش پهن و بر او گرد دو نارک رسته

کرده سرپوشک نازک زتنک بر غوکی

از زبان کژکش راست شود کارک من

گر سوی راستی آید ز کژی پهلوکی

یادلک باز دهد یا بدهد کامک دل

نگسلم پی ز پیش تا نکند زین دو یکی

شمارهٔ ۹۵

ای به اصل پاک و گوهر بر شهانت سروری

وی به رفعت آستانت آسمان مشتری

کی نشستی دیو وارون چون نگین بر تخت زر

گر نوشتی نام تو جمشید بر انگشتری

باش تا عهد همایونت نماید ملک را

صورت نوشیروان و عادت اسکندری

هر زمان ملکی شود گردون صفت زیر و زبر

ثابت آمد دولتت چون قطب چرخ و مشتری

دین و دانش را به دوده خلق را باری که یافت

از چنین سیرت سلیمان شاهی و پیغمبری

آن شنیدستی که یوسف شاه شد در ملک مصر

از چه؟ از درویش بخشائی و رحمت گستری

دام حج و عمره و بوسیدن سنگ سیاه

بهر ضبط صید خیرات آمد و فرمانبری

روی من داعی مبارک داشتندی خسروان

بوسه دادندی به رو از روی چاکرپروری

چشم ما روشن به روی تست چون چشم فلک

چون به چشم مرحمت بر روی کارم ننگری؟

صد هزاران دور گردون بر سرت گسترده باد

سایه ترکان که آمد آفتاب خاوری

از جوانی و جمال و جاه و جان برخور که تو

چون جوانی و جمال و جاه و جانان درخوری

شمارهٔ ۹۶

گر روی شادی دیدمی کی تکیه بر غم کردمی

ور بوی درمان بردمی کی پای بند دردمی

گر یافتی دل محرمی مانا که کردی مرهمی

ور زانکه بودی همدمی بودی که غم کم خوردمی

گرهمنفس بودی مرا یا یار کس بودی مرا

تا دسترس بودی مرا با چرخ در ناور دمی

گر بودمی تنهانشین ننهادمی دل بر زمین

بر آسمان هفتمین دامن فشانها کردمی

گررسته گشتی زین درک جانم پریدی بر فلک

علم الهی چون ملک در جان و دل پروردمی

کی کردمی برآرزو از در به در وز کو به کو

در روی عقل سرخ رو هرگز کجا رخ زردمی

بنشستمی در روزنی گر جلدمی در هر فنی

مکر و فریب هر زنی نخریدمی گر مردمی

شمارهٔ ۹۷

ترا سزد که کنی دعوی جهانداری

که در جهان دلم ملک جاودان داری

جهان دل به تو بخشم کنون که نوبت تست

بزن بزن صنما نوبت جهان داری

اگر تو غاشیه بر دوش مه نهی بکشد

که کره فلک امروز زیر ران داری

اگر رکاب تو بر آسمان رسد چه عجب

که شهسوار فلک نیز همعنان داری

درآوری به دهن آب عقد پروین را

بدان دو رسته دندان که در دهان داری

معین است که دارد لب تو طعم عسل

که زخم نشتر زنبور در زبان داری

کمان ابروی تو بر زه است و می ترسم

که تیر غمزه در آنجا به قصد جان داری

مگر به خون من امروز تشنه ای ورنه

برای قصد که این تیر در کمان داری

منم که سر ز تحسر بر آستان دارم

توئی که سر ز تکبر برآسمان داری

سری چو سرو بجنبان بتا به جان و سرت

اگر سر من رنجور ناتوان داری

مدار رنجه قدم را نظر در آینه کن

گر آرزوی تماشای گلستان داری

چو سرو برطرف چشم من نشین و ببین

اگر هوای لب چشمه روان داری

ترکیبات

شمارهٔ ۱ : وقت آنست که گلبن تر و خندان گردد

شمارهٔ ۲ : از رخت لاله در نظر روید

شمارهٔ ۳ : دل در برم نشانه تیر ملامت است

شمارهٔ ۴ : وقت طرب رسید که مشاطه بهار

شمارهٔ ۵ : دلم نهان شد و شد عافیت نهان از دل

شمارهٔ ۶ : چه افتری چه محال است این دروغ گفت

شمارهٔ ۷ : گردیده بودی ماه را بر شاه خون بگریستی

شمارهٔ ۸ : ای دل آسایش ازین کلبه احزان مطلب

شمارهٔ ۹ : ای که بر آینه از رخ صورت جان کرده‌ای

شمارهٔ ۱

وقت آنست که گلبن تر و خندان گردد

گریه ابر همه زیور بستان گردد

شکل اوراق بر اشجار چو خنجر باشد

صورت غنچه سیراب چو پیکان گردد

قطره ای کابر درافشان به بحار افشاند

باز در کام صدف در درافشان گردد

باد آئین دم عیسی مریم گیرد

تا شکوفه چو کف موسی عمران گردد

خطبه بر نام گلسرخ کند بلبل مست

به چه رخصت چو بود مست خطب خوان گردد

چشم نرگش متحیر نگرد عاشق وار

به تبسم دهن غنچه چو خندان گردد

چون خط سبز بنفشه بدمد از غیرت

طره سنبل سیراب پریشان گردد

گاه آنست که در حجله نشیند غنچه

صبحدم لاله سیراب چو ساغر گیرد

در چمن گرد سمن چونکه بنفشه بدمد

عارض یار من آن را به زنخ برگیرد

بلبل از منبر گلبن چونکه درآید به سخن

سرخ گل جامه دران پایه منبر گیرد

قمری از سرو چو آهی بزند سوخته وار

فاخته ناله به آهنگ دگر درگیرد

بزم در باغ نموداری فردوس کند

باده در ساغر خاصیت کوثر گیرد

هر که عاشق بود و باده خورد درهر جام

یاد نظم و سخن عالی همگر گیرد

گاه آنست که لاف از گل خود روی زنند

چون سراپرده گل بر طرف جوی زنند

وقت آنست که مستان به سحر برخیزند

می آذرگون در جام بلورین ریزند

عیش سازند و می آرند و سماع آغازند

پای کوبند به یکبار و نشاط انگیزند

گاه مستی چو سر از خواب گران آیدشان

هر یکی در سر زلف صنمی آویزند

شاهدان چون طلب جام می و رود کنند

عاشقان از سر جان و غم تن برخیزند

نوعروسان چمن هر سحری جلوه کنند

نقشبندان صبا رنگ بهار آمیزند

هر سحر ابر گهربار و نسیم سحری

بر سر سبزه و گل لولو و مرجان ریزند

لشکر بلبل ترکی لقب آیند به باغ

خیل زاغ حبشی روی همه بگریزند

گاه آنست که مر صومعه بدرود کنند

زاهدان نیز حکایت ز می و رود کنند

وقت آنست که یاران می روشن گیرند

بزم آراسته را درگل و سوسن گیرند

صبحدم باده خوران سوی گلستان آیند

شامگه مست و خرامان ره گلشن گیرند

شاهدان میل همه سوی در دوست کنند

عاشقان بر سر ره منزل و مسکن گیرند

دلبران چون می و رود و گل و صحرا طلبند

بیدلان ترک دل و جان و سر و تن گیرند

قمری و ساری در باغ وطنگه سازند

بلبل و فاخته بر سرو نشیمن گیرند

بلبلان چون به سحر زمزمه و ناله کنند

همه آهنگ ز آه سحر من گیرند

پختگانی که به هر جام می خام خورند

همه بر یاد من سوخته خرمن گیرند

گاه آنست که سرمست در یار زنیم

دست در دامن آن دلبر عیار زنیم

وقت آنست که بلبل به گلستان آید

هر که عاشق بود از خانه به بستان آید

غنچه در پوست نگنجد ز نشاط می و رود

تا که از طرف گلستان به شبستان آید

راستی گل به وفا یار مرا می ماند

که وصالش به یکی هفته به پایان آید

گل به بزم همه کس عیش کند چون بت من

تا چو من بلبل بیچاره به افغان آید

بلبل خسته چو من از پی یکهفته وصال

رنج یکساله کشد چون گه هجران آید

همه شب ناله کنم بر صفت بلبل لیک

ناله بلبل و من هردو نه یکسان آید

ناله بلبل مست از طرب گل خیزد

ناله من همه از سوز دل و جان آید

گاه آنست که آهنگ خرابات کنیم

خاک در دیده سالوسی و طامات کنیم

وقت آنست که بر دشت تماشا باشد

باغ را زینت و زیب از گل رعنا باشد

هر که او جانور است آرزوی یار کند

هر که را هست دلی عاشق و شیدا باشد

ذره سنگ همه لعل بدخشان گردد

قطره ابر همه لولو لالا باشد

صبحدم سوی گلستان به تماشا بنگر

که به هرگوشه یکی عیش مهیا باشد

من مسکین حزینم که ندارم این بخت

که به صحرا شدنم زهره و یارا باشد

محنت فرقت یارم چو بدین روز نشاند

گر نشاطی کنم آن از سر سودا باشد

با چنین خاطر آشفته و این دل که مراست

کی مرا خاطر باغ و سر صحرا باشد

گاه آنست که عشق کهنم تازه شود

عالم از ناله من باز پرآوازه شود

وقت آنست که شوریده سری پیشه کنم

باز بر قاعده بیخواب و خوری پیشه کنم

چون دل من به جز از عشق ندارد پیشه

به جز آن نیست که آن پیشه وری پیشه کنم

طرب و عیش چو با باده خوران می بینم

تا توانم طرب و باده خوری پیشه کنم

چون ز احداث جهان بیخبران بیخبرند

من بکوشم که همه بیخبری پیشه کنم

همچو بلبل که به گلزار بنالد بر گل

من بر دلبر خود لابه گری پیشه کنم

وگر از من بت من لابه گری نپسندد

گوشه ای گیرم و خونابه گری پیشه کنم

رسم مداحی و آئین تخلص چو نماند

در غزل پروری و شعروری پیشه کنم

شمارهٔ ۲

از رخت لاله در نظر روید

وز غمت خار در جگر روید

قدت ار سایه بر زمین فکند

خشک و تر سرو غاتفر روید

ور فتد آب لعل تو بر خاک

بوم و بر جمله نیشکر روید

لفظ چون شکرت اگر شنود

صخره حالی نبات بر روید

هر نیی را به خدمت لب تو

بر میان هم ز تن کمر روید

خط تو تربیت ز اشکم یافت

زانکه سبزه هم از مطر روید

بس که گریم ز خط دمیدن تو

که ز نم سبزه بیشتر روید

عاشقان بر دری چه سر پاشند

که ازو چون گیاه سر روید

از دری بر رهت فشانم زر

که ز خاک فضاش زر روید

در مخدوم صاحب دیوان

که ازو شاخ فخر و فر روید

صاحب عصر و پیشوای جهان

آن جهان بها بهای جهان

شکرش در سخن گهر ریزد

پسته اش خندد و شکر ریزد

عاشقش همچو شمع در شب وصل

پیش رویش نخست سر ریزد

گر سموم عتاب او بوزد

از درخت حیات بر ریزد

ور نسیم عنایتش بجهد

گلبن خشک برگ تر ریزد

ابر بر بام او به جای سرشک

همه خونابه جگر ریزد

چشم آهووشش ز مخموری

جرعه از خون شیر نر ریزد

یار هر کس به زر درآرد سر

یار من همچو ریگ زر ریزد

کیمیای نکوست خاک درش

که سبیکه ز قرص خور ریزد

مجد آن درهمی زند که بر او

گر پرد جبرئیل پر ریزد

با همه فقر گنج و کان ثنا

پیش مخدوم دادگر ریزد

صاحب عصر و مقتدای جهان

آن جهان بها بهای جهان

هر که از وصل او نشان خواهد

پر سیمرغ و آشیان خواهد

وانکه نور جمال او طلبد

خسرو چارم آسمان خواهد

آنکه از وصل او زیان بیند

اجل از عمر او زیان خواهد

پری از دام زلف او برمد

فتنه از چشم او امان خواهد

عشق او هر که اختیار کند

عافیت زانسوی جهان خواهد

دام زلفینش حلق دل گیرد

تیر چشمش هلاک جان خواهد

بر رخ از دیده جوی خون راند

هر که دلجوی آنچنان خواهد

در جهان هر کجا که داد دهیست

داد از آن چشم دلستان خواهد

خون جانم ز چشم خونخوارش

تیغ عدل خدایگان خواهد

صاحب عصر و کدخدای جهان

آن جهان بها بهای جهان

شمارهٔ ۳

دل در برم نشانه تیر ملامت است

تن در بلا و جانم اسیر غرامت است

در عشق کام و ناز و ملامت به هم بود

ما را ز عشق بهره سراسر ملامت است

عشق آن بود که دل برد و قوت جان دهد

وان نیز همرهیست که دور از سلامت است

عشق تو صبر و جان و دل و دین من ببرد

این عشق نیست ضورت روز قیامت است

بر قامتش قبای بلا دوزد آسمان

آنرا که میل سوی بت سروقامت است

شهریست عشق تو که در او هر که گشت گم

راهش گشاده بر سر کوی ندامت است

فتوی نوشت خط تو بر خون من ولیک

داند امیر کو نه سزای امامت است

آنکو کفش به جود چو ابر بهاری است

در سایه اش هزار چو من زینهاری است

باز این مخالفان که در جنگ می زنند

بر ساز ما نوای کژآهنگ می زنند

از قول دشمنان که شیندند دوستان

با ما همه ترانه نیرنگ می زنند

بر عشق خوب تا رقم زشت می کشند

بر نام نیک ما دغل ننگ می زنند

سنگیندلان تیره ضمیر از خلاف طبع

بر آبگینه دل ما سنگ می زنند

هر لحظه از گشاد ملامت هزار تیر

بر قلب این شکسته دلتنگ می زنند

می ننگرند راز گریبان خویش را

در دامن حکایت ما چنگ می زنند

بر آستان صلح نهادیم سر چو سگ

وین سگ دلان هنوز در جنگ می زنند

بر چرخ شد ز جور حسودان نفیر ما

آه ار نه لطف میر بود دستگیر ما

عالم پر از حکایت درد دل من است

در قصه منند اگر مرد و گر زن است

عشق من و تو قصه هر صدر مجلس است

و افسانه مان حکایت هر کوی و برزن است

گر دشمن است بر من مظلوم خرم است

ور دوست است بر من محروم بدظن است

عشق از ازل در آمد و شد با جهان کهن

این رسم عاشقی نه نو آورده من است

مسکین تنم ز تاب غم و سرزنش گداخت

گر دل دل من است نه از سنگ و آهن است

چون شمع نیم سوخته نادیده صبح وصل

در شامگاه هجر مرا بیم کشتن است

گردن نهاده ام به قضا زانکه عشق را

خون دو صد هزار به از من به گردن است

اینم بتر که با همه تشنیع و گفتگوی

تو دوست نیستی و جهانیم دشمن است

ایزد مرا به خصمی یک شهریار بس

کار مرا عنایتی از شهریار بس

والا یمین ملت و اسلام بار یک

آن در صفات آدمی و در صفا ملک

آن حاتم زمانه که دست سخاش کرد

آثار حاتم از ورق روزگار حک

وان چرخ کامکار که خورشید تیغ او

دارد ز روز فتح و ز صبح ظفر یزک

دریای رزم او چو زند موج کر و فر

بر خشکی اوفتد ز فرود زمین سمک

در سایه اش ز جمله افتادگان زمین

در موکبش زجمع جنیبت کشان فلک

پیش گشاد شست یک انداز او قضا

از چرخ برج سازد و از قرص مه دفک

درکنه ذات او نرسد عقل دوربین

در گرد قدر او نرسد وهم تیز تک

نور ضمیر آینه آساش فرق کرد

صبح رخ یقین را از شام زلف شک

ای آدم از چو تو خلفی کام یافته

عالم ز آفرینش تو نام یافته

ای از کف تو یافته عالم توانگری

ابری که بر سر آمده ی هفت کشوری

نی نی که ابر سایل دریای دست توست

او را کجا رسد که کند با تو همسری؟

در مرتبت ز عالم انسان گذشته‌ای

لیکن نگویمت مَلَکی نیز و نه پری

مهری که روز و شب به تو دارند راستی

چرخی که انس و جان ز تو یابند داوری

گر مهر نیستی ز چه چون مهر باذلی

ور چرخ نیستی ز چه چون چرخ قادری

بر قول فلسفی مگر آن نفس کلیئی

کوراست بر ممالک عالم مدبری

گر گویم آفریده نیی هم زوجه شرع

نوعی بود ز شرک و طریقی ز کافری

یک نکته ماند راست بگویم که نیست کفر

نه خالقی ولیک ز مخلوق برتری

ای گشته پشت ملک به بازوی تو قوی

زیبد که قصه من سرگشته بشنوی

تا در تنم روان و زبان در دهان بود

مدح توام غذای دل و قوت جان بود

از چرخ خیمه و زشهابش کنم طناب

گر بر سرم ز سایه تو سایبان بود

صاحب ریاضتان بلا را بود پناه

در هر قران که مثل تو صاحب قران بود

خاصه کسی چو من که ز اخلاص جان ترا

هم بنده هم ثناگر و هم مدح خوان بود

یکره ز روزگار پریشانش باز خر

کو را به هر چه بازخری رایگان بود

آزرم دارش ارچه به نزدت بود حقیر

وارزان شمارش ار چه به چشمت گران بود

من بنده سود یابم و نبود زیان ترا

بازم به کم بها بفروش ار زیان بود

ازبهر نام بندگیت کردم اختیار

سگ باشد آنکه بندگیش بهر نان برد

ای بوده ورد مدحت تو همنفس مرا

در تنگنای حادثه فریادرس مرا

خود را به عز نام تو برکار می کنم

بخت غنوده را ز تو بیدار می کنم

اندر هزیمه طبل بشارت همی زنم

در کاسدی رواجی بازار می کنم

در شهر فاش گشت که زنهاری توام

وینک هنوز زاری زنهار می کنم

تا هر که پرسدم که شدی بنده درش

ناکرده دست بوس تو اقرار می کنم

اقرار می کنند حسودان من ولیک

بر بخت و روزگار من انکار می کنم

در ماه روزه بی گنهی همچو خونیان

خود را به دست خویش گرفتار می کنم

هر صبحدم بسوی نهان خانه ای شوم

هر شامگه به خون دل افطار می کنم

از کوه ذره ای و ز دریاست قطره ای

این ماجرا که پیش تو اظهار می کنم

از بسکه دل به مدح تو مدهوش شد مرا

وصف بهار و باغ فراموش شد مرا

در باغ دولتت گل شادی دمیده باد

بر درگهت نسیم سعادت وزیده باد

هرکو نخواهدت چو سمن تازه روی و شاد

همچون بنفشه چهره کبود و خمیده باد

ور غنچه را ز مهر تو آکنده نیست دل

توتو دلش به خنجر صرصر دریده باد

چون سوسن آن که نیست به مدح تو ده زبان

چشمش چو لاله خون دل خویش دیده باد

با تو هر آنکه چون گل رعنا شود دو روی

چون شنبلید رنگ رخش پژمریده باد

بر بام هفت قلعه نیلوفری به فتح

گوش زمانه کوس سپاهت شنیده باد

تا نزد تو شتابد و بیند ترا رهی

مانند نرگسش همه تن پای و دیده باد

شمارهٔ ۴

وقت طرب رسید که مشاطه بهار

آراست نوعروس چمن را به صد نگار

گلگونه زد ز لاله رخ باغ و راغ را

وز سبزه وسمه کرد بر ابروی جویبار

جعد بنفشه را به بخوری نسیم داد

کز رشک خون گرفت دل نافه تتار

سر هفت کرده غنچه رعنا ز حجله باز

آمد به عرصه گاه ریاحین عروس وار

شد چشم های نرگس مخمور نیمخواب

شد زلف های سنبل سیراب تابدار

بنگر دورنگی گل رعنا چو دور چرخ

زین سو به رنگ عاشق و زانسو به رنگ یار

پوشیده بیدمشک ز سنجاب پوستین

یعنی که پر ز برف شکوفه ست شاخسار

در بوستان نثار شکوفه ز باد سخت

ماند به سیمباری دست امیر بار

سردار دین سپه کش اسلام بار یک

آن در صفات آدمی و در صفا ملک

باز آن نگار بررخ دینی نهاده اند

کز رشک داغ بر دل مانی نهاده اند

گوئی که زنده کردن اجسام خاک را

در باد معجز دم عیسی نهاده اند

بنیاد صبح و اصل بهار و نهاد باغ

گوئی که عاشقان به تمنی نهاده اند

شاخ شکوفه را چو ثریا شمرده اند

گلبرگ را مقابل شعری نهاده اند

پیکان نمود غنچه و خنجر کشید بید

سر سوی رزم هر دو به دعوی نهاده اند

گر بر چنار بید کشد خنجر خلاف

بر پنجه چنار نه حنی نهاده اند

در روز نو سپاه ریاحین به داوری

سر سوی صدر و سرور دنیی نهاده اند

آن ذات لطف و آیت مردی و مردمی

کاخلاق اوست غایت مردی و مردمی

ای شمع اگر نه محنت عشق آزموده ای

از راه دیده راز دلت چون نموده ای

پروانه را بسوختی و یافتی جزا

تخمی که کاشتی بر آن خود دروده ای

از عاشقان تو رسته تری زانکه روزها

باری ز سوزش ایمنی و خوش غنوده ای

اسکندری که ساختی از چهره آینه

آری تو نیز هم ظلماتی گشوده ای

نی صیقلی به وجه دگر کز جمال خویش

زنگار تیرگی ز رخ شب زدوده ای

پرویزوار تاج و سرت را به تیغ داد

آن بوسه ها که از لب شیرین ربوده ای

لاف سری مزن که زجانت بکاسته ست

آن تاج عاریت که بر سر جاهت فزوده ای

قد بر کشیده ای و رخ افروخته مگر

یکشب ندیم بزم سپهدار بوده ای

آن شهریار عالم و عادل که روز جنگ

بر شیر و بر پلنگ کند کوه و بیشه تنگ

ای از فلک کمینه خطابت یمین ملک

تیغت معین ملت و کلکت امین ملک

زاید زجود دست تو هر دم یسار دین

باشد به خاک پای تو دایم یمین ملک

در جویبار مملکت و بوستان دین

از آب تیغ تو شکفد یاسیمین ملک

از قدر تو گرفت ترفع سپهر دین

وز جاه تو نمود تمکن زمین ملک

تیغ تو قامع ملک چارمین سپهر

پاس تو حارس فلک هفتمین ملک

شد خلق را کف تو به بخشش ضمان رزق

شد شاه را دل تو به دانش ضمین ملک

ناگه کمین کینه گشاید اجل بر او

در دور تو هر آنکه بود در کمین ملک

گردون در آستین مراد تو می نهد

هرچ آیدش به دست زغث و سمین ملک

ای نو بهار ما رخ عالم فروز تو

نوروز و عید باد همه ساله روز تو

ای از تو سروری و سری نام یافته

وز بخت تو روزگار همه کام یافته

در خدمت رکاب تو هر کو نهاد گام

صد کام در مقابل هر گام یافته

از مرتبت کمینه و شاق تو در جهان

هر چه کزان نهایت اوهام یافته

خلقی ز عدل شاملت ارزاق توخته

جوفی ز عدل کاملت آرام یافته

در یاز رنج بذل کف چون سحاب تو

خود را غریق منت و انعام یافته

خورشید کو به نور بود مایه بخش کان

از فیض رای روشن تو وام یافته

در آشیان ملک جهان مرغ بخت تو

در زیر بال بیضه اسلام یافته

در جنب موکب تو غلامان و بندگانت

کمتر جنیبت ابلق ایام یافته

ختم چکامه راغزلی خوش ز بهر تو

گر بشنوی ادا کنم از لفظ شهر تو

شمارهٔ ۵

دلم نهان شد و شد عافیت نهان از دل

هلاک جان من آمد دلم فغان از دل

به چین زلف تو در مدتیست تا گم شد

دهان تنگ توام می دهد نشان از دل

فروشد از پی تو دم به درد و رفت به غم

برآمد از غم تو دل ز جان و جان از دل

چه طعنه بود که بر دل نیامد آن از من

چه جور ماند که بر من نیامد آن از دل

زبانه گشت زبان در دهان ز سوز دلم

بلی همیشه حکایت کند زبان از دل

دریغ کز دهن دشمن آشکارا شد

حدیث دوست که می داشتم نهان از دل

به شرح حال دل خود چه حاجت است مرا

که خون دیده خبر می دهد عیان از دل

صبوری من بیچاره اختیاری نیست

چه چاره چون زغم عشق رستگاری نیست

براندم از غم هجر تو خون ناب از چشم

مرا ز فرقت رویت برفت خواب از چشم

دلم بر آتش هجرت کباب گشت و کنون

همی برآید خونابه کباب از چشم

مپوش چهره و بر بنده روزتیره مکن

که روز تیره شود چون شد آفتاب از چشم

به چشم من چو در آمد عقیق تو پس ازان

حقیقتم که بیفتاد لعل ناب از چشم

نه زآب چشم من آید خلل در آتش دل

نه نیزم آتش دل بازدارد آب از چشم

اگر به سیل بناها همی خراب شود

بنای کالبد من شود خراب از چشم

بشد ز کرده چشم و دلم قرار از جان

برآردم غم این هر دوان دمار از جان

بشد مرا به امید تو روزگار از دست

بدادم از پی وصل تو کار و بار از دست

منم فتاده پای غم تو دستم گیر

مکن ستیزه و این سرکشی بدار از دست

ز دست من به جوانی مشو نگارینا

که بی جوانی ناید نکو نگار از دست

ز سیل دیده تنم را گذشت آب از سر

ز سوز سینه دلم را برفت کار از دست

مرا زمانه هم این خار برکشد از پای

گرم عنان نکشد عمر پایدار از دست

ز دست ظلم تو فردا نگر که نگذارم

عنان صفدر و سردار روزگار از دست

معین ملک و شهنشاه و شهریار جهان

که اختیار خدای است و افتخار جهان

زمانه دور جوانی گرفت باز از سر

زمین دگر کند آغاز کشف راز از سر

فغان بلبل سرمست زان ز حد بگذشت

که غنچه می ننهد سرکشی و ناز از سر

گرفت باد صبا رسم معدلت بر دست

نهاد لشکر دی شور و شر و تاز ازسر

کشید باغ قبای زمردی در بر

چو که کلاه حواصل نهاد باز از سر

فکند در چمن آوازه قامت بت من

گرفت قامت سرو سهی نماز از سر

چو آب شعر مرا دوش در چمن بلبل

بخواند مدح سپهدار سرفراز سر

علو همت او چرخ را حقیقت شد

نهاد لاجرم آن نخوت و مجاز از سر

خدیو ملک کرم شهریار کشور جود

که هست نام همایونش سکه زر جود

زهی خدای ترا عمر جاودان داده

سپهر پیر ترا دولتی جوان داده

به روز بزم کف چون سحاب تو به سخا

قفای بحر زده گوشمال کان داده

به گاه رزم لب تیغ آبدار تو خصم

هزار بار ببوسیده خاک و جان داده

لطافت تو به اعجاز خلق گاه سخن

چو عیسی از دم خود مرده را روان داده

سیاست تو به هنگام کین ز کله خصم

همای را به سر نیزه استخوان داده

به جنگ خنجر نیلوفریت را نصرت

ز خون گرم عدو رنگ ارغوان داده

دبیر چرخ ز دیوان عمر روز قضا

برات عمر حسود تو زان جهان داده

زهی زمانه گرفته بها و زیب از تو

چو بخت و دولت و اقبال ناشکیب از تو

توئی که بخت تو در دهر کامکاری کرد

توئی که در همه کارت خدای یاری کرد

سپهر در پی امر تو ره به سر پیمود

زمانه بر در حکم تو جانسپاری کرد

به خاکبوس درت رغبتی نمود ملک

قضاش گفت تو آن پردلی نیاری کرد

تواضع تو بدین آرزوش رخصت داد

که تا بداند باری که بردباری کرد

پلنگ را اثر عدل تو بر آن بگماشت

که شیر در دهن غرم مرغزاری کرد

به هر طرف پی احسان تو چنان ره برد

که باز دایگی کبک کوهساری کرد

زهی به فر تو آراسته زمان و زمین

تراست دست تحکم بر آسمان و زمین

کسی که در کنف سایه خدا باشد

همیشه بر همه مقصود پادشا باشد

تراست این همه اقبال و باشد آن کس را

که برکشیده و بگزیده خدا باشد

درت چو بر رخ خواهندگان گشاده شود

صریرش از کرم اهلا و مرحبا باشد

به مجلسی که ز خلق خوشت سخن رانند

حدیث مشک ختا گر رود خطا باشد

ملوک را ز تو تشریف هاست خود چه شود

که وقت نوبت تشریف این گدا باشد

بدین مطایبه مجرم نیم که با چو توئی

به مذهب ظرفا اینقدر روا باشد

ربیع عمر تو بادا چنانکه تا صد سال

درخت دولت و عمر تو در نما باشد

شمارهٔ ۶

چه افتری چه محال است این دروغ گفت

که شد فرشته عرشی و فرش خاکی جفت

هزار گنج معانی شد آشکار گر او

ز روی صورت در کنج خاک رخ بنهفت

ز منبع حکم الماس نطق دربارش

ز بس که از ره تحقیق در معنی سفت

ز مسند شرف الفاظ گوهرافشانش

ز بس که از سر تدقیق سر حکمت گفت

ملول گشت و غمی و رخ از جهان برتافت

برفت و خلوت کر و بیان گزید و بخفت

خدای داند کز بوستان حکمت و فضل

چنو نهال نرست و چنو گلی نشکفت

ز تیغ ملت اسلام زنگ شرک ببرد

ز روی عالم خاکی غبار جهل برفت

ز حوض کوثر در خلد حور ساقی اوست

جهان فانی مملو ز ذکر باقی اوست

چه حکم بود که تقدیر لایزالی کرد

که با بهین بشر دهر بدسگالی کرد

فتاد اختر افضال در حبوط وبال

مه تمام سپهر هدی هلالی کرد

زمانه آتش غم در دل معانی زد

سپهر خاک فنا بر سر معالی کرد

ز سهم واقعه نه روز آنچنان نالید

که زاد سروش از فرط نالی کرد

ستون سروش از رنج چون نهالی شد

چنانکه میل ز مسند سوی نهالی کرد

لقای حق چو به چشم خرد معاینه دید

سرای خاک ز مهمان پاک خالی کرد

سرش ز دست اجل گرچه زیر پای آمد

خدای مرتبتش چون سپهر عالی کرد

به روز مه شده طی بی زماه حجه تمام

به سال هجره خی و عین وبی به دار سلام

دریغ قصر مشید هدی که ویران شد

دریغ تخت سلیمان که بی سلیمان شد

دریغ و درد که خورشید نورگستر فضل

به زیر سایه این خاک تیره پنهان شد

وجود پاکش جان جهان فانی بود

کجا بماند باقی جهان چو بی جان شد

زلال خضر فروشد به خاک و روشن گشت

که خاک تیره بغداد آب حیوان شد

تن شریفش اگر در حضیض ایوان خفت

همای اوج عزیزش بر اوج کیوان شد

ازین سرای که زندان جان اهل دل است

دلش گرفت و مقیم سرای رضوان شد

بدید کز رصد فرش خاک هیچ ندید

به نور جان به سر سر عرش رحمان شد

به اعتقاد سپهر برین مریدش بود

به استفادت برجیس مستفیدش بود

کجا شد آنکه بدو بد قوام حکمت و شرع

که شد گسسته به مرگش نظام حکمت و شرع

کجا شد آنکه به کلک و بنان گوهربار

نگاهداشت عنان و زمام حکمت و شرع

کجا دهند ازین پس نشان فطنت و فضل

کجا برند دگربار نام حکمت و شرع

تمام بود در او اعتقاد و دین درست

شکسته شد پس ازو احترام حکمت و شرع

سپهر بود در این دور یار ملت و دین

زمانه بود در آن عهد رام حکمت و شرع

ز شرع و حکمت بس کن که شد به کام جهان

خوش آن زمان که جهان بد به کام حکمت و شرع

ز بحر لطف و معانی دو صد هزاران در

یتیم ماند به فوت امام حکمت و شرع

ملک به مرقد پاکش به خاکبوسی شد

کبود جامه به سوک نصیر طوسی شد

شمارهٔ ۷

گردیده بودی ماه را بر شاه خون بگریستی

بر تاج و تخت سرنگون چرخ نگون بگریستی

از حسرت جان و تنش وز درد و سوز و شیونش

گر زنده ماندی دشمنش از ما فزون بگریستی

گرداندی آن تاجور کآمد بدینسان از سفر

بر چار حد تخت زر از حد برون بگریستی

دیار دیدی خانه را وآتش زده کاشانه را

بر خاک سر دردانه را یارب که چون بگریستی

گرآگهستی سعد ازین بخروشدی چون رعد ازین

هر صبح و شامی بعد ازین در خاک خون بگریستی

گر خواندی بر که صبا این قصه که گشتی هبا

گردون زنگاری قبا شنگرف گون بگریستی

گر بوم و بر را جان بدی بر مرقدش مویان بدی

دیوار و در نالان بدی سقف و ستون بگریستی

چون ابرا گرنم دارمی از دیده طوفان بارمی

تا حق شاه حقگذار از دیدگان بگذارمی

یکدم بساز ای ساربان با رهروان ناتوان

درکش زمام ناقه را تا جع گردد کاروان

در شارعی منزل گزین کآنجاست از شاهی دفین

کز خاک پاک او زمین فخر آورد بر آسمان

تا ما گروهی مستمند آزرده چرخ بلند

از سینه های دردمند موئیم بر خود یکزمان

جوفی غریب تنگدل از گیتی ده رنگ دل

وز جور چرخ سنگدل یکسر بخوانیم الامان

بر یاد شاه کامیاب وز حسرت روز شباب

بر آستان آن جناب هر یک برافشانیم جان

آن شهریار شیردل وان شهسوار صف گسل

چون بینمش در تیره گل بر تخت دیده کامران

شد کار ملکت ناروا شد باغ و گلشن بی نوا

مرغان خروشان در هوا ایوان دو تا پشت از هوان

گر گریه باشد رای من دریا ندارد پای من

با آتش سودای من گر اشک باید وای من

شمارهٔ ۸

ای دل آسایش ازین کلبه احزان مطلب

گوهر خوشدلی از کیسه دوران مطلب

ناف آهو ز دم شرزه انجر منیوش

نوشدارو ز فم افعی ثعبان مطلب

اختر بیهده رو را ره و هنجار مپرس

گنبد بی سروبن را سروسامان مطلب

دل گداز است فلک زو دل خوش چشم مدار

جان ربایست جهان زو مدد جان مطلب

لولوافشانی ازین اخضر معکوس مخواه

لاله رویائی ازین شوره بیابان مطلب

دولت انده خود دار و کم شادی گیر

با همه درد قناعت کن و درمان مطلب

روشنی از در این خانه شش رکن مجوی

راستی از خم این طاق نه ایوان مطلب

درد درمان طلبی صعب تراز درد کشی ست

در جهان گر خوشیئی هست مگر ترک خوشی ست

آخر ای چرخ به جز جور چه آید از تو

عمرکاهی و همه رنج فزاید از تو

عاشق فتنه ای و حامله حادثه ای

ای بسا بوالعجبی ها که بزاید از تو

بر سر انگشت کنی لعب چنین طرفه که عقل

به تحیر سرانگشت بخاید از تو

خنک آن جان که از آن پیش که توش بربائی

خویشتن را به تجلد برباید از تو

هردم از دور تو آن جور و جفا دارم چشم

که یکی زان به دو صد قرن نیاید از تو

پیر عقلم همه در خشت بدیداست از پیش

هر چه در آینه تقدیر نماید از تو

حل و عقد تو چو ز آنسوی دل ماست بگو

خود دل اندر تو که بندد که گشاید از تو

تن شکر خاکی و آتشکده جائی داری

جانستان آبی و خونخواره هوائی داری

آخر ای خاک دلت خون دلم چند خورد

تن ناپاک تو تا کی تن پاکان شکرد

تا دلارام من اندر جگرت جای گرفت

هر شبی ناله من گرده گردون بدرد

روضه ای در تو نهادند که از تبت او

خاک فخر آورد و آب خضر رشک برد

با چنین گوهر شایسته تر از جان عزیز

شرم باد آنکه به خواریت ازین پس سپرد

خون بود قطره هر ابر که بارد بر تو

ناله باشد دم آن باد که بر تو گذرد

خشک گردد نم کوثر چو ز تو یاد آرد

تر شود دیده خورشید چو در تو نگرد

روح چون با تو عجین گشت ازین پس خورشید

ذره ها از تو هوا گیرد و جانش شمرد

باری آن روی نکو را به وفا نیکودار

که گل تیره کند تربیت گل به بهار

در غمت ناله ز دل زارتر از زیر کنم

همچو مرغ سحری ناله شبگیر کنم

از دل پاک کنم بر سر خاک تو نثار

گهری از صدف دیده چو توفیر کنم

با تو در باختن سر چو نکردم تقصیر

بی تو در ریختن اشک چه تقصیر کنم

خم زلفت به کف آوردم و گفتم که مگر

چاره این دل دیوانه به زنجیر کنم

خاک خورد آن خم زنجیر وبدستم باد است

پس ازین با دل دیوانه چه تدبیر کنم

آنچه از درد تو بر جان من خسته دل است

من کجا شرح دهم پیش که تقریر کنم

از روان تو بسا شرم که من خواهم برد

گر پس از عهد تو روزی دو سه تاخیر کنم

تا ازین خسته تنم سوخته جانم برود

مهرت از سینه و نامت ز زبانم برود

یارب ‌آن عارض زیبا و جمالت چون است

یارب آن طلعت خورشید مثالت چون است

ای چو جان پاک ز آسیب دل تیره خاک

آن تن پاک تر از آب زلالت چون است

ای سهی سرو در آن تخته سر وین تابوت

قامت چست چو نورسته نهالت چون است

ای فراقی شده در محنت شبهای دراز

دل خو کرده به ایام وصالت چون است

در فراقت به خیال تو قناعت کردم

خواب کو تا بنماید که خیالت چون است

دایم از طلعت میمونت نکو بودم فال

ای مه از اختر وارون شده فالت چون است

ما به درد تو به حالیم که بدخواه تو باد

خبری ده که تو خود چونی و حالت چون است

پای بر خاک نهادم چو تو بودی زبرش

چو تو در خاک شدی جای کنم فرق سرش

چند دل بر در امید نشانم بی تو

چند خون جگر از دیده چکانم بی تو

تو بدی جان جهانم به روان تو که نیست

رغبت جان و تمنای جهانم بی تو

به تن و جان و دل و دیده کشم بار بلات

تا دل و دیده و تن باشد و جانم بی تو

من ندانم که چگونه ست روانت بی من

دانم این مایه که من خسته روانم بی تو

مرغ بر اتش دیدستی و ماهی بر خاک

من دلخسته چنین دان که چنانم بی تو

در خیالم همه این بود که میرم پیشت

ظن نبردم که دگر زیست توانم بی تو

از روان تو بسی شرم که من خواهم برد

که پس از عهد تو روزی دو بمانم بی تو

انده و حسرت بیداد نهانیت خورم

با دریغ رخ زیبا و جوانیت خورم

فرخ آن روز که روشن به تو بد چشم سرم

خرم آن شب که به نزدیک تو بودی گذرم

گل عیشم چو بپژمرد در ایام فراق

بودی از عکس رخت لاله ستان بوم و برم

سر و بختم چو بیفتاد در این ماتم زار

رنگ نیلوفری آورد همه بام و درم

آن چه ایام طرب بد که چو پیش آمدمی

بیشتر بر رخ زیبات فتادی نظرم

وین چه روزیست سیه گشته که چون پیش آیم

بیشتر خاک ترا بینم چون درنگرم

چون یکی را ز جگر گوشه خود بینم زار

بر سر خاک تو گریان بگدازد جگرم

درد بی مادری افکند بدین خواریشان

آوخ از بی پدریشان که منت بر اثرم

رخ چون ماه تو در پرده میغ است دریغ

قد چون سرو تو در خاک دریغ است دریغ

گرچه بر آتش دل می زندم چشم آبی

آن نه آبیست که بنشاندم از دل تابی

اخگر سینه نه آن شعله خونین دارد

که فرو میرد ار از دیده چکد خونابی

گرچه صبرم مددی می دهد از هر نوعی

ورچه عقلم نسقی می نهد از هر بابی

این نه دردیست که دروی رسدش درمانی

وین نه بحریست که پیدا بودش پایابی

گوئی آن لذت ایام وصال من و تو

خود نبد هیچ وگر بود بگو بدخوابی

موج طوفان غمت بر سر من آتش ریخت

عمر نوح ار بودم بی تو ندارد آبی

تا بگویم غم دل با تو به خلوت خواهم

همچو زلف تو شبی همچو رخت مهتابی

سر و قدا که فکندت ز علو در پستی

ماه رویا چه رسیدت که زبان دربستی

غمگسارا توشدی باکه گسارم غم دل

راز دارا پس از اینم که بود محرم دل

ای بسا دم که برآورد دلم با تو به مهر

تو فرو رفتی و هم با تو فرو شد دم دل

تا برفتی ز بر من دلم از دست برفت

پس ازین ماتم جان دارم یا ماتم دل

دل و جانم زتو بی مونس و بادرد بماند

که تو هم محرم جان بودی و هم مرهم دل

نه عجب گر دل عالم نبود بی تو مرا

که ز درد تو ندانم خبر از عالم دل

با چنین درد که از طاقت دل بیش آمد

حاصل قصه همین است که گیرم کم دل

صحبت محکم ما را چو قضا باطل کرد

چه خطر دارد پس صحبت نامحکم دل

اثر مهر تو دارد دل شوریده هنوز

رقم چهر تو دارد ورق دیده هنوز

ای شده خرمن امید تو بر باد فنا

چونی از وحشت تنهائی این تیره فنا

مستمندان بلا را ز تو شد حادثه نو

دردمندان عنا را ز تو شد تازه عنا

سخت غبنی ست نگاری چو تو در خاک لحد

گلبنا لاله رخا سوسن آزاد منا

درد طلق از چه سبب چهره تو زر اندود

کیمیا وصلا اکسیر دما سیم تنا

تا تو پوشیده ای از دیده من در غم تو

نوحه من همه شد وااسفا واحزنا

قد چون تازه نهالت چو نهادم در خاک

چرخ گفت انتبها الله نباتاً حسنا

آتش قهر حق از غیرت وصل من و تو

سوخت یکباره روان و دل و جان و بدنا

آخر آن لفظ گهرزای دل آرایت کو

آخر آن طوطی گویای شکرخایت کو

در جهان کی دهدم دست نگاری چون تو

یا در آفاق کجا یابم یاری چون تو

چرخ مشاطه در آئینه خور نادیده

جلوه گر سروی و زیبنده نگاری چون تو

تا نهاده ست فلک دام مشبک نگرفت

دست صیاد قضا هیچ شکاری چون تو

دور این باغ نگونسار به صد فصل ربیع

ننماید به جهان تازه بهاری چون تو

انده انبه شد و اندوه در آن است که نیست

دل ما را دگر اندوهگذاری چون تو

لاله زاریست ز گلزار رخت خاک لحد

لاله زار است و حزین در غم زاری چون تو

ای مه و مهر در آن تیره مغاکت خوش باد

وی گل باد اجل یافته خاکت خوش باد

شمارهٔ ۹

ای که بر آینه از رخ صورت جان کرده‌ای

آب را از رخ محل صورت آسان کرده‌ای

خویشتن بینی مگر ای یار کاندر آینه

خویشتن‌بین گشته‌ای تا صورت جان کرده‌ای

چون نمی‌یارد کسی گل چیدن از رخسار تو

پس برای زینت خویش آن گلستان کرده‌ای

معجز است این نی که سحری آشکار آورده‌ای

کاندر آن صد سامری را بیش حیران کرده‌ای

عاشقان از درد و حسرت لب به دندان می‌گزند

تا تو در لب کام خضر از ناز پنهان کرده‌ای

خضر خطت تا قرین آب حیوان آمده‌ست

بس سکندر را کاسیر درد حرمان کرده‌ای

شد دلم چون گوی سرگردان میدان هوس

تا تو از عنبر به گرد ماه چوگان کرده‌ای

با چنین چوگان به قصد صد هزاران دل چو گوی

بر سر میدان حسن آهنگ جولان کرده‌ای

بر لبت خالیست همچون دانه‌ای کافکنده‌ای

بر رخت زلفی که دام صد مسلمان کرده‌ای

عاشقم اهل خراسان را بدان رغبت که تو

خویشتن را قبله اهل خراسان کرده‌ای

بس فروزان طلعتی چون شمع مانا یک شبی

خدمت خلوتگه دستور ایران کرده‌ای

عز دین طاهر که آثار کمالش ظاهر است

آنکه ذاتش همچو نام از کنج نقصان طاهر است

قطعات

شمارهٔ ۱ : روز فطرت چو دست قدرت ساخت

شمارهٔ ۲ : ای آنکه عفو کامل و احسان سابقت

شمارهٔ ۳ : شه صدور و خداوند من شهاب الدین

شمارهٔ ۴ : می فرستد هزار حمد و ثنا

شمارهٔ ۵ : پناه ملک جهان مقتدای روی زمین

شمارهٔ ۶ : مده فریب مراین عقل خاص طبعت را

شمارهٔ ۷ : ایا یگانه عالم که روزگار دو رنگ

شمارهٔ ۸ : ای صاحبی که دست تو در معجز سخا

شمارهٔ ۹ : گوژو به جز از تو در همه پارس

شمارهٔ ۱۰ : ای خسروی که فتنه نشان آب تیغ تو

شمارهٔ ۱۱ : شاها به ذات پاک خدائی که حکمتش

شمارهٔ ۱۲ : ابریست مطیر دست طاهر

شمارهٔ ۱۳ : مرا قومی حریف هفته بودند

شمارهٔ ۱۴ : هنگام نام دعوی مردی کند مطرز

شمارهٔ ۱۵ : سه روز رفت کز آسیب مرگ آن دلبر

شمارهٔ ۱۶ : در عهد سخات کس نگوید

شمارهٔ ۱۷ : از تو ما را شکایتی ست لطیف

شمارهٔ ۱۸ : سراج الدین غصنی دام فضله

شمارهٔ ۱۹ : ای بحر براعت که ضمیر تو جهان را

شمارهٔ ۲۰ : افتخار جهان ظهیر الدین

شمارهٔ ۲۱ : ای خسروی که نام ترا سروران دهر

شمارهٔ ۲۲ : پناه ملک جهان شهریار روی زمین

شمارهٔ ۲۳ : پناه ملک سلیمان ملاذ اهل زمان

شمارهٔ ۲۴ : شاها همای فتح و ظفر روز معرکه

شمارهٔ ۲۵ : خدایگانا رایت به یک دقیقه فکر

شمارهٔ ۲۶ : فرخ همای دولت و سعد سپهر ملک

شمارهٔ ۲۷ : دور دور خر است و کره خران

شمارهٔ ۲۸ : یک راست شنو که از چپ و راست

شمارهٔ ۲۹ : قدر تیزی بازارت ندارد

شمارهٔ ۳۰ : دلم از نکهت بادی که ز بغداد آید

شمارهٔ ۳۱ : ای خسروی که سایس امر تو از نفاذ

شمارهٔ ۳۲ : پادشاها عون حق یار شب و روز تو باد

شمارهٔ ۳۳ : چنان لشکرکشی سلطان ندارد

شمارهٔ ۳۴ : صدر صدور مشرق و مغرب عماد دین

شمارهٔ ۳۵ : ایزد مرا چو خلعت هستی شعار کرد

شمارهٔ ۳۶ : مدت عمر تو در اقبال نامعدود باد

شمارهٔ ۳۷ : پند نادان چه دهی زانکه دگرگون نشود

شمارهٔ ۳۸ : ای چو خورشید در جهان مشهور

شمارهٔ ۳۹ : قدوم ماه ربیع و خروج ماه صفر

شمارهٔ ۴۰ : بنده بر درگهت بماند مقیم

شمارهٔ ۴۱ : به فال فرخ و پیروز بخت و طالع سعد

شمارهٔ ۴۲ : خدایگانا دست مبارکت شب دوش

شمارهٔ ۴۳ : که رساند به سمع خسرو عصر

شمارهٔ ۴۴ : شرف الدین محمد حسنی

شمارهٔ ۴۵ : صاحب عصر شمس دولت و دین

شمارهٔ ۴۶ : دلم دیوانه گشت از تاب زنجیر

شمارهٔ ۴۷ : سفینه ای به من آورد صدر دریا دل

شمارهٔ ۴۸ : خسروا راز هفت پرده چرخ

شمارهٔ ۴۹ : کریم پارس و اصیل عراق شمس الدین

شمارهٔ ۵۰ : زندگانی خسرو نقبا

شمارهٔ ۵۱ : در طوس دوش گفتم خرم نیم چرا

شمارهٔ ۵۲ : دی یکی رقعه به نزد من رسید از صدر شاه

شمارهٔ ۵۳ : ای به حق شاهی که قدرت از علو مرتبت

شمارهٔ ۵۴ : ای به همت بر آفتابت دست

شمارهٔ ۵۵ : زمین با فلک گفت دوش از سر عجز

شمارهٔ ۵۶ : به سعد طالع و فرخنده روز فرخ فال

شمارهٔ ۵۷ : ز چشم از دل خویش خونت خوردم

شمارهٔ ۵۸ : بی سایه تو مباد فرقم

شمارهٔ ۵۹ : سپهر قدرا دریادلا خداوندا

شمارهٔ ۶۰ : به حکم قاطع مخدوم سرور اسلام

شمارهٔ ۶۱ : به حکم صدر معظم معین دولت و دین

شمارهٔ ۶۲ : چه شد امسال یارب ای مخدوم

شمارهٔ ۶۳ : صاحبا گرچه ز جودت شکر دارم

شمارهٔ ۶۴ : ایا مبشر اقبال در ازل داده

شمارهٔ ۶۵ : خورشید چو از حوت سوی خانه بهرام

شمارهٔ ۶۶ : گر ناله ای ازین دل پر غم برآورم

شمارهٔ ۶۷ : به کف در باد و بر سر خاک دارم

شمارهٔ ۶۸ : ای سر آمد به هر مکان چو لقب

شمارهٔ ۶۹ : ننگ مردان اصیلک گوژو

شمارهٔ ۷۰ : فلک جناب و ملک خو عماد دولت و دین

شمارهٔ ۷۱ : افتاده ام به دور زمانی که اندر او

شمارهٔ ۷۲ : خدایگانا آنی که شمع دولت تو

شمارهٔ ۷۳ : صحن خلد است زمین از اثر دور زمان

شمارهٔ ۷۴ : گفتم که مدح صاحب اعظم کنم ادا

شمارهٔ ۷۵ : ای باد یاد روضه بغداد تازه کن

شمارهٔ ۷۶ : ای به تاثیر عدل معتدلت

شمارهٔ ۷۷ : خسروا داشت سخایی تو مرا پار چنانک

شمارهٔ ۷۸ : به خدائی که آشنائی داد

شمارهٔ ۷۹ : تن در غم جانگداز دادن

شمارهٔ ۸۰ : تلطفی بنما ای برید باد سحر

شمارهٔ ۸۱ : رسید موسم نوروز و تازه گشت جهان

شمارهٔ ۸۲ : بدین گونه قرین غم ندارد

شمارهٔ ۸۳ : خدایگانا در ملک شرع معجز تو

شمارهٔ ۸۴ : سرفرازا توئی که گردن چرخ

شمارهٔ ۸۵ : ز غبن هدهد میمون که شد متابع زاغ

شمارهٔ ۸۶ : شاها ز فر سایه معمار عدل تو

شمارهٔ ۸۷ : فلک جنابا از رشک خاک درگه تو

شمارهٔ ۸۸ : خط سیراب تو بر روی تو پیدا شد و شد

شمارهٔ ۸۹ : ای به بوسیدن خاک در چرخ آسایت

شمارهٔ ۹۰ : ای زاحسانت آز آواره

شمارهٔ ۹۱ : زهی شهریاری که خورشید چرخ

شمارهٔ ۹۲ : ای به رای و لمعه رای جهان آرای خویش

شمارهٔ ۹۳ : ده عادت ردیست که رسم است عامه را

شمارهٔ ۹۴ : حمید ساخته دارد مفرحی دلخواه

شمارهٔ ۹۵ : ای در گله جهان ز عدلت

شمارهٔ ۹۶ : حیات بخشا چرخم ز غبن خواهد کشت

شمارهٔ ۹۷ : دی دلم گفت چون که کم کردی

شمارهٔ ۹۸ : صاحبا بنده همه ساله چنین می خواهد

شمارهٔ ۹۹ : اگر چه عمادی ز دریای خاطر

شمارهٔ ۱۰۰ : خدایگانا با آب معجزات بنانت

شمارهٔ ۱۰۱ : گرچه پیش از تو بود حاتم طی

شمارهٔ ۱۰۲ : جوان بختا جهان بخشا تو آنی

شمارهٔ ۱۰۳ : خدایگان وزیران شرق عزالدین

شمارهٔ ۱۰۴ : به جستجوی کریمی مشاورت کردم

شمارهٔ ۱۰۵ : ز لفظ خواجه دنیی نصیر ملت و دین

شمارهٔ ۱۰۶ : ای در ندب علو فلک را

شمارهٔ ۱۰۷ : ایزد چو خصال خوب دادم

شمارهٔ ۱۰۸ : به امر نافذ مخدوم صاحب دیوان

شمارهٔ ۱۰۹ : پناه و قدوه آفاق مجد دولت و دین

شمارهٔ ۱۱۰ : ای لفظ تو آب زندگانی

شمارهٔ ۱۱۱ : دوات بودی عمری به پیش هر قلمی

شمارهٔ ۱۱۲ : دوش با عقل دوربین گفتم

شمارهٔ ۱۱۳ : قصد کردی به تصنع ز حسد در حق من

شمارهٔ ۱۱۴ : به گاه بزرگی بریدند حلقت

شمارهٔ ۱۱۵ : من هجاء چون کنم مطرزک را

شمارهٔ ۱۱۶ : به حکم خواهش مولی الانام شمس الدین

شمارهٔ ۱۱۷ : شکل دیو سفید دارد اصیل

شمارهٔ ۱۱۸ : مردکی بود طامع و شیاد

شمارهٔ ۱۱۹ : ای آن زمین وقار که بر آسمان فضل

شمارهٔ ۱۲۰ : جمعی ز اهل خطه کاشان که برده‌اند

شمارهٔ ۱

روز فطرت چو دست قدرت ساخت

از منی قرطه پرند مرا

حبس صلبم قرارگاه آمد

پس رحم کرد شهربند مرا

زان مضایق چو لطف مبدا خلق

بگذرانید بی گزند مرا

دایه مهربان به مهد اندر

داشت دربند روز چند مرا

پس از آن از ادیب علم آموز

ادب و زجر بود و پند مرا

جنس او گرچه بود تلخ مذاق

کام دل داشت همچو قند مرا

هر شب و صبح چرخ مجمره شکل

ز اختران سوختی سپند مرا

بنده دل شدم مرید مراد

تا هوی کرد دردمند مرا

زلف شیرازیان آهو چشم

پای دام آمد و کمند مرا

معجر دلبران یغما کرد

در خم طره پای بند مرا

از به هر چشم شوخ لعبت باز

لعبتان طراز و چند مرا

چون از آن بیدلی شدم آزاد

حرص در بندگی فکند مرا

سهوی افتاد بر جهان و آورد

نظر شاه در پسند مرا

غلطی رفت بر سپهر و فزود

روزکی چند بادکند مرا

پست گشتم ز بندگی و نکرد

پستی همت بلند مرا

بنده وارم گرفت اسیر و نداد

یارئیی طالع نژند مرا

برگ ترتیب جاه و سود و زیان

بیخ شادی ز دل بکند مرا

زیر پالان کشید همچو خران

انده اشهب و سمند مرا

همچو انعام ضال و حیران کرد

طلب گاو و گوسپند مرا

دوستان کم شدند و بفزودند

دشمنان از هزار و اند مرا

غیرت دوستان حزینم کرد

حسد دشمنان نژند مرا

نظر حاسدان چو دید که کرد

نظر خسرو ارجمند مرا

بند فرزین مکرشان بگشاد

زآهنین بند مستمند مرا

چکنم گوئی آفرید خدای

از پی بیدلی و بند مرا

همه در بند بر زیان آمد

مایه عمر سودمند مرا

شمارهٔ ۲

ای آنکه عفو کامل و احسان سابقت

برداشت رعب و امید و بیم را

در حل و عقد نظم جهان دست قدرتت

برهان نمود معجز کف کلیم را

شرمنده دو لفظ تو از تو نواخت یافت

آری کریم نیک نوزاد یتیم را

بوسیدادیم پای تو را از سر حسد

بدخواه شد سهیل یمانی ادیم را

در حق من که گاه سخن داعی حقم

لطفی بکن رعایت حق قدیم را

یعنی که آن پیام به گوش ملک رسان

دانم که دانی آخر رسم حکیم را

شمارهٔ ۳

شه صدور و خداوند من شهاب الدین

توئی که محض وفائی مر این وفاجو را

به صدق دعوت در قحط سال جود و سخا

محل صدق و وفائی مر این دعاگو را

ز کوی لطف و به حکم کرم ز روی جواب

دعای من برسان صاحب ملک خو را

بگو که رقعه میمون رسید و بوسیدم

چنانکه اهل وفا روی یار گلبو را

حدیث دفتر بر خاطرم فرامش نیست

که یاد نام تو ثبت است خاطر او را

شمارهٔ ۴

می فرستد هزار حمد و ثنا

مختصر بی تکلف اطناب

طرفه کنکاجگیم روی نمود

این زمان چون درآمدیم از خواب

باد معلوم را عالیشان

که رهی با یکی دو از اعقاب

دو سه روز است تا همی سوزیم

نفس را همچو مشرکان به عذاب

مضطرب چون سمندریم و چو حوت

گاه در آفتاب و گه در آب

که پذیره شویم یا نشویم

پیش بنهاده ایم اصطرلاب

عقل می گویدم شدن اولی

نه به آهستگی و نه به شتاب

ماند یک چاشت روز و این فردا

می رود یک سئوال از استصواب

بامدادان رویم یا امشب

اندرین چیست مذهب اصحاب

اگر امشب رویم بر صحرا

دست بر هم کجا دهد اسباب

به چه مرد دستور کرد توان

نقل نقل و طعام و جام شراب

ور بمانیم تا سحر خیزیم

درفتادیم همچو خر به خلاب

چاشتگه کآفتاب گردد گرم

چون کند راه مرد مست و خراب

نعل سوزان کند سم مرکب

پای راکب کند رکاب کباب

متردد بمانده است رهی

می رود هر دم انتظار جواب

رای عالی در این چه فرماید

مصلحت در کدام و چیست صواب

صدر فاضل رشید دولت را

که مرا اندر این عنا دریاب

وگر آواش دق کند در نظم

حاکم است اندر این و در هر باب

به کم از ساعتی به نظم آمد

اینچنین سمط پر ز در خوشاب

شمارهٔ ۵

پناه ملک جهان مقتدای روی زمین

توئی که هست ز رای تو آسمان محجوب

توئی که اختر سعد تو چون طلوع کند

زمام خویش دهد مشتری به دست غروب

توئی که هست ملاقات تو جلای عیون

توئی که هست محاکای تو شفای قلوب

ز هول صرصر قهرت چنان بلرزد خصم

که شاخ بید ز آسیب صدمه های مهوب

گه نفاذ توئی آمر و جهان مامور

ز روی صدق توئی غالب و جهان مغلوب

ز بحر طبع تو هر لحظه کلک غواصت

هزار رشته پر از در کشد همه مشعوب

بر آخر هوس امروز بوستان فلک

ز پای قدر تو دارند التماس رکوب

بزرگوارا این قطعه نزل صدر تو نیست

اگر چه نیست کسی را سخن بدین اسلوب

یکی حدیث ز من بنده گوش کن به کرم

که بر کریم بود استماع آن به وجوب

ز شرح رنج دل و دستگاه من اثریست

حدیث تنگی کنعان و محنت یعقوب

سپهر کور که مهمانسرای سفله نماست

در این زمان که شدستم به دور او منکوب

به صبح می دهد از گوشه دلم مطعوم

به شام می کند از خون دیده ام مشروب

دلم ز دشمن گمراه خشم یافت ز شاه

بلی ز کرده ضالین پسر شود مغضوب

شدم به نسبت فضل و هنر چنین محروم

مباد هیچ مسلمان بدین سخن منسوب

به فضل اگر پدرم حشمت و بزرگی یافت

چنانکه تخت سلاطین عهد را محبوب

به چشم خویش بسی دیده ام که شاهانش

فزوده اند به تشریف زر بر او مرکوب

پیاده گشتم و مفلس شدم ز شومی بخت

زهی قضیه معکوس غالب و مقلوب

ترا از ایزد وهاب موهبت این باد

که گنج قارون گردد به دست تو موهوب

شمارهٔ ۶

مده فریب مراین عقل خاص طبعت را

به طبع شعرپرست و به شعر عام فریب

ز فخر شعر نی جاه تو رسد به فراز

ز ننگ شعر سر قدر من رود به نشیب

اگر تو شعر بگوئی نماندت آزرم

من ار به شعر گرایم رساندم آسیب

نه ذوق یابد ازو لذت و نه تن قوت

اگر چه سازد زرگر ز زر و عنبر سیب

به استقامت احوال با زمانه بکوش

چو دور گشت باذنب تو نیز رو بازیب

شمارهٔ ۷

ایا یگانه عالم که روزگار دو رنگ

نظیر تو به سه کشور به هیچ باب نیافت

چهار رکن جهان نیز پنج شش ره بیش

بگشت فکرت و در وهم زودیاب نیافت

ز هفت اختر و از هشت خلد و نه گردون

قضا شبیه تو کس را زخاک و آب نیافت

عروس عقل که از چشم غیب در پرده ست

ز دیده دلت از هیچ رو نقاب نیافت

ز وصلت کف و کلک تو بود در عالم

که تیغ فتنه دگر فرصت قراب نیافت

ترا ز دیده و دل هر که دوستدار نشد

به جز ز دیده شراب و ز دل کباب نیافت

خدایگانا ده سال شد که طالع من

ز دور چرخ به جز کوب و انقلاب نیافت

زمین کشته امیدش از جفای فلک

نمی ز ابر و فروغی ز آفتاب نیافت

طمع ز پارس ازان برگرفت کز خاکش

ز قلب نامش جز عشوه سراب نیافت

بر آن مبارک بومی که از عمارت عدل

به خواب جغد در او یک پی خراب نیافت

گذشت عمری تا شخص امن رخ بنمود

بگشت دوری تا چشم فتنه خواب نیافت

هزار نغمه بلبل شنیده هر دم و باز

سه سال شد که به جز ناله غراب نیافت

گه شباب در او محنت مشیب کشید

گه مشیب به جز حسرت شباب نیافت

ز اشک دیده بسی فتح باب یافت ولیک

ز هیچ دستی از جود فتح باب نیافت

گذشت دولت آن روزگار کز طالع

هزار گونه دعا را یکی حجاب نیافت

کنون فتاد به دوری که از تراجع بخت

ز صد هزار یکی نیز مستجاب نیافت

نوشته صفحه رحمت بسی ولیک کنون

زهرچه خواند به جز آیت عذاب نیافت

به صدر صاحب دیوان نوشت قصه خویش

جواب هیچ ازآن آسمان جناب نیافت

ز بخت دان که ندا کرد کوه را وانگه

ز کوه حلم به جای صدا جواب نیافت

چرا از اوج سما از سمو کتاب ندید

چرا ز چرخ علا از علو خطاب نیافت

چرا به درگهش از فخر اکتساب نکرد

چرا ز حضرتش از بخت انتساب نیافت

چرا ز باغ وفا لاله خوشی ندمید

چرا ز بحر عطا لولو خوشاب نیافت

ازین بتر چه تحسر که خضربا لب خشک

ز بحر اخضر چندانکه جست آب نیافت

شمارهٔ ۸

ای صاحبی که دست تو در معجز سخا

محسود موج قلزم و ابر بهاری است

دریا ز رشک طبع تو در ناله کردن است

ابر از جفای دست تو در اشکباری است

گردون که پرده ئیست ز زنگار روزگار

بر درگهت در آرزوی پرده داری است

در همسری رای منیر تو آفتاب

شاهی ست تیزتاز و لیکن حصاری است

بی خوردگی نگر ز سپهر درشت خوی

کو را چو کلک تو هوس خورده کاری است

پیش رکاب همت تو بر براق قدر

گردون گاوباره چو مرد سواری است

بدخواه بندگیت بسی کرد وزنفاق

آن رفت و این زمانش گه جانسپاری است

فضل تو پشت ملت و دین قریشی است

عقل تو روی حکمت شیخ بخاری است

یک صنعت از کلام صد فخررازی است

یک نکته از کلام تو صد رکن خواری است

شاه جهان ز اهل معانی ترا گزید

وین هم لطایف نظر کردگاری است

منت خدای را که به تائید بخت تو

در روزگار بوی هنر یادگاری است

فضل از سپاه حادثه در سایه ات گریخت

و امروز در حمایت تو زینهاری است

ز اقبال ذکر باقی و نام نکو طلب

کاقبال در فضای جهان رهگذاری است

ذکر کلیم تازه ز کیش یهودی است

نام مسیح زنده ز قول حواری است

در ذمت تو حق دعائیست بنده را

از بنده حق شنو که گه حقگذاری است

دانم که خود شنیده بود سمع اشرفت

حالم که از جفای زمان بر چه زاری است

رویم گرفت داغ خجالت ز قول خصم

آری خسوف ماه نه بر اختیاری است

گر صبر می کنم ز دلم ناشکیبی است

ور ناله می کنم ز خودم شرمساری است

در کنج انزوا نفسی می زنم به صبر

گر اختیاری است وگر اضطراری است

عقلم صبور می کند و طبع بردبار

آری مقام صابری و بردباری است

دل در برم شکسته زتیمار همدم است

غم با دلم نشسته ز بی غمگساری است

زین دل قرار چشم ندارم کز ابتدا

بنیاد این معامله بر بی قراری است

بر صدر روزگار مگر مشتبه شده ست

کاین بنده زین ورق شکنی روزگاری است

داند مرا سپهر و شناسد عطاردم

کز من چه کار زاید و کلکم چه کاری است

در بندگیت یارم و محتاج یاریم

ای یار یاریئی که کنون وقت یاری است

شمارهٔ ۹

گوژو به جز از تو در همه پارس

در دل صف کین من که آراست

این داو تو خواستی ز اول

وین دست تو برده ای و غدراست

با من دو چهار می زنی باش

تا در تو رسم که مهره یکتاست

از همت پست و قامت خرد

اسباب بزرگیت مهیاست

بر من به سلام برنخیزی

عجب تو قصیر تا بدانجاست

از رد سلام تو چه سودم

کاندر تو سلامتی نه پیداست

از قد و قیام تو چه خیزد

انگار که ... پشه برپاست

گر برخیزی نعوذبالله

با جمله نشستگان توئی راست

تقطیع قدت که منقطع باد

با ... ضعیف من به لالاست

یک وجه دگر فرازم آمد

کآن نیز لطیفه ای از اینهاست

تو فتنه عالمی و بنشین

برخاستنت که را تمناست

نقصی باشد مرا که گویند

کز آمدن تو فتنه برخاست

کآوازه راحت و سلامت

در عهد تو چون مکان عنقاست

کز بهر فساد عالمت چرخ

زایزد به دعای نیم شب خواست

اینها بگذار وای بر تو

گر مظلمه ات سلام تنهاست

شمارهٔ ۱۰

ای خسروی که فتنه نشان آب تیغ تو

روی زمانه را ز غبار فتن بشست

بر طرف باغ کام لب جوی آرزو

شادابتر ز بخت تو یک سرو بن نرست

خاصیتی که طبع مرا هست در وفا

دلجویئی نمود که معهود عهد تست

در دفع فتنه ایکه قضا زان کرانه کرد

حزم تو پیش رفت و میان را ببست چست

گر بسته بد دری به مواسات برگشاد

گر خسته بد دلی به مراعات بازجست

صیت تو سایر است خصوص از مدیح من

از مکه تا به خلخ و از مصر تا به بست

گر گشت تب معارض عرضت خدای داد

توفیق خیر و بوی شفا ساعت نخست

نیرنگ نقش جود نباشد به تب تباه

بنیاد ذات خیر نگردد به رنج سست

بدرود باد هر که نباشدت نیکخواه

رنجور باد آنکه نخواهدت تن درست

شمارهٔ ۱۱

شاها به ذات پاک خدائی که حکمتش

بر درگه تو رایت شاهی فراشته ست

وز بهر حفظ بیضه اسلام و ضبط ملک

ذات ترا به داد و دهش بر گماشته ست

نقاش صنع او بر سر کلک کن فکان

نه طاق را به کوکب زرین نگاشته ست

کاین تهمت شنیع که بر بنده بسته اند

آگه نبوده است و گناهی نداشته ست

حالی کنون ز تنگی حال و ز خوف خصم

او را نه برگ شام و نه امید چاشته ست

با اینهمه نکرده گناهش فروگذار

کایزد بسی گناه چنین درگذاشته ست

شمارهٔ ۱۲

ابریست مطیر دست طاهر

کز پاشش گوهرش کمی نیست

آن خواجه آسمان مثابت

کش شبه و نظیر در زمی نیست

در طوس مقام او دریغ است

کآنجا اثر ز مردمی نیست

گو بار سفر کند از آن بوم

کاندر وی بومی خرمی نیست

بتوان خوردن هزار سوگند

کاندر همه طوس آدمی نیست

شمارهٔ ۱۳

مرا قومی حریف هفته بودند

که در سر هر یکی را کبر میریست

درافتادند ناگه با من امروز

تعهدشان ز باب ناگزیریست

ز وجه مستی این هفت هشت تن

دو من می در بن یک ظرف قیریست

در این حالت دراز و پهن گفتن

مثال آن عجوز و آن حصیریست

تو ما را پایمردی کن به مستی

اگر دانی که وقت دستگیریست

شمارهٔ ۱۴

هنگام نام دعوی مردی کند مطرز

در روز نام و ننگ و فتوت کم از زن است

هرجا که فتنه ئیست در اوش منزل است

هر جا که سفله ئیست بر اوش مسکن است

گر بغض نقطه ئیست دل اوش دایره ست

ور خبث جوهریست تن اوش معدن است

سگ نفس و سگ نژاد و سگ افعال و سگ دل است

بدفعل و بدنهاد و بداخلاق و بدظن است

از شست طبع تیر هجا می زنم بر او

دانی که چیست شعر من امروز سگ زن است

شمارهٔ ۱۵

سه روز رفت کز آسیب مرگ آن دلبر

مرا جگر زره دیدگان بپالوده ست

از آن زمان که رخش زیر خاک بنهفته ست

دلم ز رنج تفکر دمی نیاسوده ست

که آن دو لاله رویش چگونه پژمرده ست

که آن دو نرگس مستش چگونه بغنوده ست

چو تربتش به گل اندوده شد فلک می گفت

که آفتاب به گل هیچکس نیندوده ست

شمارهٔ ۱۶

در عهد سخات کس نگوید

کآوازه حاتمی و معنی ست

کس نیست در این زمانه امروز

کورا به عنایتت طمع نیست

درذمت همت تو فرض است

دلداری هر که زاهل معنی ست

شمارهٔ ۱۷

از تو ما را شکایتی ست لطیف

وان نه از تست از زمانه ماست

این چه می بود کم فرستادی

که همه شهر پرفسانه ماست

اگر آن را شراب باید خواند

چاه ما پس شرابخانه ماست

شمارهٔ ۱۸

سراج الدین غصنی دام فضله

چراغی نیست بل نور الهیست

ز مه تا ماهی او را مستفیدند

که صیت فضلش از مه تا به ماهیست

شمارهٔ ۱۹

ای بحر براعت که ضمیر تو جهان را

دائم به عطا لولو منثور فرستد

کلکت در ناسفته به اقطار رساند

طبعت زر ناسخته به جمهور فرستد

نظمی که فرستادیم از روی تفضل

زانهاست که خورشید به گنجور فرستد

آری چه شود کم اگر آن گلبن دولت

بوئی به دل خسته رنجور فرستد

زان خلق معطر چه کم آید که نسیمی

نزدیک یکی عاشق مهجور فرستد

در حوصله این دل مهموم نگنجد

نوباوه کز آن خاطر مسرور فرستد

کس هسته شهباز به دراج نماید

یا طعمه سیمرغ به عصفور فرستد

دل خواست که ترتیب دعائی کند از صدق

وانگه سوی آن ساحت معمور فرستد

عقلش ز سر طعنه قفائی به سزا داد

یعنی که کس آن خدره سوی طور فرستد

بر ماه چه منت بود ار ابر به نوروز

از هاله ورا خرمن کافور فرستد

در علم عطارد چه فزاید گرش از جهل

استاد لغت تخته مسطور فرستد

باشد ز در خنده چو چوبک زن لوری

خاتون فلک را دف و طنبور فرستد

چون سایه سیه رو بود آن کز مه نخشب

خورشید جهان را مدد از نور فرستد

کیوان نشود مفتخر از رای به یاریش

آنکس که به تو رقعه ناجور فرستد

آن مستی غفلت بود آنکو به تقرب

نزدیک خضر جرعه مخمور فرستد

از ساده دلی باشد کز ماک ده شوخ

لختی جگر سوخته زی حور فرستد

شینی بود از خرمگسی قطره شوری

زی خانه شش گوشه زنبور فرستد

کی بر طبق بید بر خوشه پروین

دهقان خرف خوشه انگور فرستد

پیروزی از آنکس نتوان داشت طمع کو

پیروزه کرمان به نشابور فرستد

کس نسخه نقش در گرمابه به تحفه

بر دیبه چینی سوی فغفور فرستد

آنجا همه از عقل شنیده دل و این نظم

مر شاه سخن را به چه دستور فرستد

جان علی و جسم حسین و دل زهرا

کز روضه رسولش سوی جان نور فرستد

آن خسرو سادات که چرخش به سعادت

اتمام سیادت را همه منشور فرستد

ای بحر گهرزای که موج تو عدو را

از نکبت نکبا سوی در دور فرستد

قانع شو ازین خاک به یکذره ز اخلاص

کز جان به مهر آمده میسور فرستد

تقصیر مدان گر رهی از کثرت اشغال

نزدیک تو این قصه مسطور فرستد

استاد سخندانی و کی عیب نماید

با قطعه اگر جایزه مزدور فرستد

از خوان وی این ماحضری سرد نماید

خاصه چو زمستان ز ره دور فرستد

تو گرم مزاج کرمی وز ره حکمت

شاید که به وارد سوی محرور فرستد

ترسد که دلش سرد شود کز دل تنگش

مر صدر ترا تفته مصدور فرستد

آن به که ثناهای ترا خفیه سراید

و اوراد دعاهای تو مستور فرستد

تا شام ابد بخت تو بیدار بماناد

تا چرخ ز خور سایه به دیجور فرستد

برکام جهان باش تو منصور و مظفر

تا خور به جهان رایت منصور فرستد

خصمت شده در خواب شبی تا دم صبحی

کایام به بالینش دم صور فرستد

از قدر قدر روزی تو جام طرب باد

تا واهب جان روزی مقدور فرستد

شمارهٔ ۲۰

افتخار جهان ظهیر الدین

ای جهان را به جان تو سوگند

ای که در مهد عهد نادیده ست

دیده آسمان چو تو فرزند

دور آئینه گون سپهر ترا

نانموده چو آینه مانند

دفع عین الکمال قدر ترا

چرخ و سیاره مجمرند و سپند

قدمت باد با خضر همراه

نفست با مسیح خویشاوند

دم پاکت به معجزی که توراست

رسم بیماری از جهان برکند

خلق تو حقگذار و خلق نواز

فضل توشه پسند و شهرپسند

چون نپرسی زماجرای رهی

که چه دید از جفا و خصمش چند

ناگزیرم بود که شرح دهم

حال جسم ضعیف و حال نژند

تیر قصد آنچنان زدند مرا

که به جان و دلم رسید گزند

زآنچه بستند بر بروت رهی

شهر پر شد ز طنز و سبلت خند

جگرم را نه آن طپش دادند

که علاجش کنی به سرکه و قند

در مزاج دلم نه آن خلل است

که شفی یاب گردد از ریوند

غبنم این خود نه بس که می بینم

از جفای جهان بد پیوند

خرکناس در جل اطلس

رخش رستم به زیر پشم آکند

چون کبوتر نشسته ام قانع

به هوای دیار خود خرسند

چون ازین آشیان کنم پرواز

که مرا مهر خانه بال بکند

خاصه از خاک پارس کاندر وی

آب طوقم شد و هوا پابند

پند دل می دهم به دوری لیک

چکنم دل نمی پذیرد پند

قصه یک حاجتم روا گردان

که شدستم عظیم حاجتمند

عرضه کن حال دردناک مرا

پیش رای شهی و تخت بلند

گو مکن ضایعم که دور فلک

ناورد چون منی دگر به کمند

گر توان کرد کار من بگذار

ورنه مردانه همتی دربند

شمارهٔ ۲۱

ای خسروی که نام ترا سروران دهر

از فخر حرز بازو و نقش نگین کنند

وز آب دیده خاک درت را شکستگان

چون مومیائی از پی درمان عجین کنند

وندر سراست خنگ فلک را هوای آن

بهر رکوب قدر تو روزیش زین کنند

هر شب به حفظ سکنه عالیجناب تو

پیکان آسمان همه قصد زمین کنند

کروبیان دعای ترا همچو قرط و طوق

درگوش چرخ و گردن وح الامین کنند

روباه بازیئی بود ار با شجاعتت

یادی ز چنگ و پنجه شیر عرین کنند

بیهوده تازیئی بود ار باسیاستت

ذکری ز قدر و شوکت چرخ برین کنند

جود تو بی ملال ببخشد به یک سئوال

نقدی که در خزاین کانها دفین کنند

رای تو بی خلاف ببیند به یک نظر

سری که زیر دامن جانها مکین کنند

فرخ رخا رحیم دلا قصه ای بخوان

کز استماع آن در و دیوار امین کنند

زیرا که خسروان جهان عفو و مرحمت

بیش از دل رحیم و رخ شرمگین کنند

تا چند روشنان فلک بر بساط خاک

چون سایه ام سیاه رخ و ره نشین کنند

تا کی به قید هجر تنم را نهند بند

تا کی به درد صبر دلم را حزین کنند

جز با تو با کدام کس این ماجرا کنم

کآنان جواب من ز ره داد و دین کنند

انگشت و کلک را بشکافم ز طیرگی

گر جز ترا خطاب امین و یمین کنند

طوطی زبان خویش بخاید ز غبن و جور

با صعوه گر حکایتی از یا و سین کنند

صدق است کارم ار همه عیب است و گر هنر

بشنو که صادقان همه تصدیق این کنند

شغلم امانت است اگر نیک اگر بد است

آری که راستان همه نامم امین کنند

صافی ست اندرونم اگر ناکس ار کسم

صافی دلانم از قبل این گزین کنند

از درد من به خون جگر گریه آورند

وز سوز من به دود دل من چنین کنند

خار گلی اگر بخلد دامن مرا

ای بس گلاب دیده که در آستین کنند

اینها مگیر و دور مشو نظم عذب بین

کارباب فضل نامش سحر مبین کنند

آب حیات خاک شود پیش این نمط

با لطف او چه نسبت ماء معین کنند

آنکس منم که سحر حلال بیان من

با سحر سامریش قریب و قرین کنند

در من نگر به چشم بصیرت که من کیم

صاحب بصیرتان نظر دوربین کنند

گر مرد رحمتم به نویدم امید ده

تا اهل روزگار گمان را یقین کنند

ور اهل لعنتم به سیاست خطاب کن

تا نام خاکسارم همه دیو لعین کنند

فتراک دولت تو مرا دستگیر بس

آری خود اعتصام به حبل المتین کنند

یک پشت گرمی از کرمت بس بود مرا

گرچه مرا فسرده دلان پوستین کنند

زیبد اگر مبرد عفوم دهی نه شغل

محروریان کجا طلب انگبین کنند

آنانکه که از تجرع کوثر شوند مست

کی یاد شور و ذکر نم پارگین کنند

آزاد کن مرا که جهانی ز اهل فضل

جان را به منت تو مکرم رهین کنند

آن کن ز مردمی که همه آفریدگان

تا آفرینش است ترا آفرین کنند

گویند یک زبان که بزرگان و خسروان

مکنت چنین دهند و ترحم چنین کنند

شمارهٔ ۲۲

پناه ملک جهان شهریار روی زمین

تویی که حکم تو بر آسمان روا باشد

جواب امر ترا آسمان دهد لبیک

اگر چو کوه سما قابل صدا باشد

سپهر جاده مقصود خود نیابد باز

گرش نه پرتو رای تو رهنما باشد

سخای ابر ازان بر جهان محیط آمد

که با مروت طبع تو آشنا باشد

عذار ابر بهاری ازان عرق گیرد

که از سخاوت دست تواش حیا باشد

همیشه تابع تدبیر تو بود تقدیر

مدام نایب شمشیر تو قضا باشد

به جنب قدر تو افلاک نه دقیقه بود

به پیش رای تو خورشید چون سها باشد

سر عدوت چو گشنیز ازان بود بی مغز

که سرگذشتش تیغ چو گند نا باشد

در آب خنجر آئینه پیکرت پیداست

که تا به گردن بدخواه در شنا باشد

ز نیزه تو دلیلی مبرهن است بر آن

که مرگ خصم تو در چنگ اژدها باشد

ز عشق حضرت تست آنکه دیده های فلک

چو چشم عاشق پیوسته درسها باشد

جهان پناها سطری ز حال من بشنو

که از شیندن آنت ثوابها باشد

جواب آن به بزرگی و لطف بازم ده

چنانکه از کرم چون توئی سزا باشد

به بنده نسبت جرمی ست دور از اندیشه

که آن نه شیوه ابنای جنس ما باشد

ندیده جور کس از من چرا جفا بینم

کسی که جور کند درخور جفا باشد

صواب نیست مرا عشق نیکوان پس ازین

وگر جهان همه پرلعبت ختا باشد

ولی رسول به هر حال دوست باید داشت

اگرچه طعنه حساد در قفا باشد

من و دونان و کتابی و کنج مدرسه ای

اگر دو عالم بر شغل پادشا باشد

بلی ز دامن جاهت جدا ندارم دست

گرم به ضرب مثل جان ز تن جدا باشد

مرا به مدح تو بیتی هزار مسطور است

به نام و ذکر تو مشهور هر کجا باشد

ز پارس بگذر اگر در عراق برخوانند

مرا ثنای جمیل و ترا دعا باشد

هر آنکسی که شناسد مرا به چاکریت

چو بیندم به چنین حالتی خطا باشد

به درگه تو ازان کردم التجا صدبار

کزان پسم به همه حال ملتجا باشد

من از برای شرف مدحت تو گستردم

نه بهر آنکه مرا صلت و عطا باشد

چو آفتاب سخای تو ظاهر است ولیک

مرا عنایت تو به ز کیمیا باشد

در این گنه که نکردم مرا شفیع تو باشد

که تا شفیع تو در عرش مصطفا باشد

مگر مرا به تو بخشد شه جهان ورنه

مجال و زهره و یارای این کرا باشد

تو اسب ده ده و زر بدره بدره می بخشی

اگر خری بتو بخشند هم روا باشد

بقای عمر تو بادا چنانکه تا به ابد

زمانه را به وجود توالتجا باشد

شمارهٔ ۲۳

پناه ملک سلیمان ملاذ اهل زمان

توئی که ملک ز نام تو نامدار شود

فرود دست تو بیندش اگر کسی به مثل

به پای وهم بر این نیلگون حصار شود

سپهر پیش سراپرده جلالت تو

کمر ببست و درآمد که پرده دار شود

قضاش گفت که با صد هزار دیده شوخ

کراست منصب این شغل اختیار شود

که جبرئیل امین نیز هفت پر گشته

در آن هواست که از حاجبان بار شود

بدانکه مهر و مه از حضرتش نشان یابند

هوای جاده پر از گرد و پربخار شود

به شب عذار مه از گرد در تتق ماند

به روز دیده خورشید پرغبار شود

ز بسکه ناوک عصمت ازو روان گردد

به شب خیال نیارد که در گذار شود

گر آفتاب زخوف کسوف بشکوهد

به زیر سایه چترش به زینهار شود

رحیم ذاتا مشفق دلا زمن بشنو

حکایتی که از آن دیده اشکبار شود

اگر به سمع رضا نشنوی حکایت من

غمی که هست در این دل یکی هزار شود

دل خراب مرا بازجوی یکباری

که بس خزاین پنهان که آشکار شود

من آنکسم که نیاید مرا دوم به سه قرن

ز پارس طالبش ار تا به قندهار شود

در این زمانه گر اندک بضاعتی ست مرا

نه ممکن است که در وجه روزگار شود

متاع من هنر است و حفاظ بسیار است

بلی متاع چو بسیار گشت خوار شود

مرا ز خانه جدا کرد حق نعمت شاه

بدان امید که بخت رمیده یارشود

دل ضعیف مرا درد انتظار بسوخت

در آن هوس که به هر کام کامکار شود

چگونه باشد با این دریغ و نومیدی

دلی که سوخته درد انتظار شود

سلالگان شه اندر سفر کجا شاید

که بنده در حضر آزاد و شادخوار شود

نعوذبالله اگر بنده روی ازین درگاه

بتابد و به دگر جای و هر دیار شود

هم از زبان بد و نیک سرزنش یابد

هم از روان ملک سعد شرمسار شود

به شکر صد یک از انعام او وفا نکند

اگر حیات طبیعی مرا دوبار شود

تو شاه نیز اگر حق بنده نگذاری

گمان مبر که جهان با تو حقگذار شود

به رغم تو گر ابوبکر نیست محرم صدق

چه موجب است که بوجهل یار غار شود

اگر چه تلخ بود پند چون به کار بری

چو وقت کار بود نوش خوشگوار شود

هر آنکه مهر سلیمان به زیر مهر آرد

سزد که با ملخ و مور سازگار شود

هر آن شهی که زبردست عالمی گردد

به پای حادثه باید که بردبار شود

به ملک داری در پای دار و کوشش کن

به داد و دین که ازین ملک پایدار شود

تو با سه گوهر شهوار تا به حشر بمان

که چشم ملک به دیدارتان چهار شود

جهانیان را تا جاودان محمد سعد

ز شاه سعد ابوبکر یادگار شود

شمارهٔ ۲۴

شاها همای فتح و ظفر روز معرکه

با شاهباز رایت تو همنشین بود

هر جا که مرکب تو رود ابر کردگار

چون سایه با رکاب و عنانت قرین بود

بر هر زمین که نعل سمندت گذار کرد

خورشید خاکبوس ره آن زمین بود

یک قائد از جنیبت خاصت بود نیال

یک چاوش از سواد سپاهت تکین بود

فرض زکات جاه و جوانیت را ز من

بشنو حکایتی که چو سحر مبین بود

شعری که بنده گفت به ده سال پیش ازین

تا جانش از نکابت خصمی حصین بود

شاه بزرگوار بر آن نکته ای گرفت

کآن نه طریق مردم باآفرین بود

معنیش را به وجه دگر فهم کرد شاه

این عاطفت نه رسم حقیقت گزین بود

یعنی که آن حدیث کمین بود بس خطا

وانکو به قصد گفت رجیم و لعین بود

آن نکته بر تو می ننشیند که عرض شاه

زین نقص ها بری چو سپهر برین بود

آن قافیت ضرورت شعرم بکار بود

نز بهر آنکه خاطر شه دوربین بود

ده سال شد که غث و سمینی نگفته ام

تا پهلویم ز پشتی خصمی سمین بود

بالله کزو امید و مردام روا نشد

باور کن این ز بنده که بالله همین بود

پنداشتم که بنده خاک قدوم جناب تست

و آگاهیم نبود که روزی چنین بود

با پادشاه وقت کسی کو بود چنان

او را نه اعتقاد درست و نه دین بود

خونش بود حلال و حلالش بود حرام

آن کافری که معتقد رایش این بود

ناکرده هیچ جرم چه باید که نزد شاه

از خجلتم همیشه عرق بر جبین بود

آن روز رستخیز مبیناد چشم من

یعنی که طاق ابروی تو جفت چین بود

با من عتاب کرد کرا طاقتش بود

گر خود پلنگ بربر و شیر عرین بود

سندان سخت رو بگدازد ز تاب تو

مسکین کسی که رو تنک و شرمگین بود

در دل مرا ز مهر تو صد گنج وآنگهی

هر بی حفاظ با من مسکین به کین بود

مپسند کآنکه دامن جاه ترا گرفت

خون دلش ز حادثه در آستین بود

ملک آن تست و جز تو دگر مالکیش نیست

وین نکته نزد عالم و جاهل یقین بود

بر ملک و ملک خود نگشاید کسی کمین

بیگانه ای که خصم بود در کمین بود

دزدان کمین کنند و مخالف کشد کمان

شه را ز حق کلاه و سریر و نگین بود

نام شه و ملک همه کس را بود ولیک

شاه او بود که او ملک راستین بود

هر ملک را رسول و امینی بود ولیک

نه هر کسی به جای رسول و امین بود

فرق خروس و تارک هدهد متوج است

لیکن نه همسر پسر آبتین بود

تا نور آسمان بود از ماه و مشتری

تا زیب بوستان ز گل و یاسمین بود

تا در جهان ز شادی و شاهی بود نشان

شاهنشه جهان عضد داد و دین بود

سعد خجسته طلعت فرخنده رای و روی

کش کردگار حافظ و یار و معین بود

از شاه التماس رهی عفو و رحمت است

وز بنده یادگار تو شعر متین بود

شمارهٔ ۲۵

خدایگانا رایت به یک دقیقه فکر

ز کار مشکل ایام بند بگشاید

گهی به اشک قلم گرد فتنه بنشاند

گهی به چشمه کلک آب ملک بفزاید

چگویم از قبل بنده ایکه مدت عمر

بر این بود که برآن آستان بیاساید

ز روی خدمت و اخلاص از جواهر طبع

عروس مدح ترا گوش و گردن آراید

دو سال بیش که در جستجوی این دولت

سه چار عرصه اقلیم را بپیماید

به دست بوس رسد و آرزو جمال دهد

به حضرت آید و مقصود چهره بنماید

هنوز رومی طبعش حریر می پوشد

هنوز هندوی کلکش عبیر می ساید

هنوز وقت نشد تا که خرقه ای پوشد

به گوشه ای خزد و لقمه ای همی خاید

هنوز کان ضمیرش گهر همی بخشد

هنوز بحر ثنایش درر همی زاید

اگر ز بنده به گستاخیئی نیفتد حمل

هنوز کار حساب و رکاب را شاید

سئوالکی ست رهی را به گاه نهضت و کوچ

چو کوس فتح تو گوش سپهر بگزاید

چه چاره خیزد چون دست حیرتش ایام

عنان دل زکف اختیار برباید

ز گرد موکب میمون به دیده سرمه دهد

دگر ز تربت تبریز جان نفرساید

مراد بنده همین بندگیست در هر حال

مراد خواجه دنیا و دین چه فرماید

شمارهٔ ۲۶

فرخ همای دولت و سعد سپهر ملک

ای آنکه سایه ات به جهان فربهی دهد

در سایه مبارک شاه جهان ترا

اقبال و بخت و دولت و تاج و مهی دهد

هرجا که موکب تو شبیخون برد ظفر

با باد مرکبان ترا همرهی دهد

دور سپهر هر چه تو رغبت کنی کند

دست زمانه آنچه تو فرمان دهی دهد

گر پرتوی ز رای تو بر جرم مه فتد

حالی هلال یکشبه را فربهی دهد

از هول آتش سر تیغ تو سیر چرخ

تن در گریز و شعبده روبهی دهد

هر حامله که نور سنانت فتد بر او

ناگه به چشم های جنینش اکمهی دهد

خورشید خنجرت ز سر سمت معرکه

شبهای عمر خصم ترا کوتهی دهد

تاثیر ماه رایت تو روی خصم را

در بوستان معرکه رنگ بهی دهد

دشمن گر از دریغ دمی سرد برکشد

فصل تموز را صفت دی مهی دهد

شاها امید هست مراکز قبول تو

اقبال طالع بد ما را بهی دهد

دارند چشم آن دل و گوشم که لطف تو

یک لحظه گوش و دل به حدیث رهی دهد

در بزم عشرت این فلک آبگینه رنگ

دورم همه ز شیشه و جام تهی دهد

دانی که بنده پرده دریده ست همچو گل

از بسکه دل به قد چو سرو سهی دهد

اندوه عشق خیمه زند بر در دلش

هر کس که دل به عشق بت خرگهی دهد

عقل از طریق عشق به صد مرحله ست دور

هر تن که دل به عشق دهد ز ابلهی دهد

از پای پیل حادثه گر دست گیریم

بر عرصه مراد سپهرم شهی دهد

جز باد صبح کیست کسی کو به شرح و بسط

شه زاده را ز قصه من آگهی دهد

شمارهٔ ۲۷

دور دور خر است و کره خران

گر ترا باور آید ار ناید

گر عزیز نبی شود زنده

جز خرش هیچ در نظر ناید

ور فرود آید از فلک عیسی

جز به خر می سوار برناید

اربگردد همه جهان دجال

خر به پشت خر از مقر ناید

ور سر از خاک برزند قارون

جز خریدار کره خر ناید

به نسیم خرد تبسم کن

کز دم خر به جز به خر ناید

مجد با خر مگوی راز خران

که ز خر بر خرد ضرر ناید

در خری خرخر و تو عشوه مخر

که به جز خرخری ز خر ناید

ور به روی تو برکشند خری

از من رو کشیده زر ناید

ور به خر داده اند شغل ترا

جز به آنش به کار برناید

روز خر نامه خوان ولیک بدان

که ز خر نامه خوان هنر ناید

شمارهٔ ۲۸

یک راست شنو که از چپ و راست

بر بنده فرشتگان گواهند

از ظلم تو در همه ممالک

مردم به خدای می پناهند

گر پیشه ورند و گر دبیرند

گر برزگرند و گر سپاهند

یا خسته روان و دردمندند

یا بسته زبان و دل تباهند

پاک از زر و سر نیند ایمن

گرچه همه پاک و بیگناهند

گر تو ز خصال بد بکاهی

ایشان ز دعای بد بکاهند

خواهند که رسته شان کند حق

زین عمر که جفت درد و آهند

چون در حق خویش این سگالند

آنانکه دعات صبحگاهند

از جور تو در دعا چه خوانند

وز بهر تو از خدا چه خواهند

شمارهٔ ۲۹

قدر تیزی بازارت ندارد

قدر تدبیر کردارت ندارد

بدان مژگان تیز ناوک انداز

فلک خفتان پیکارت ندارد

بدین کاری که داری در سر امروز

جهان برگ سر و کارت ندارد

اگرچه آفتات آمد همه نور

فروغ و زیب رخسارت ندارد

وگرچه ماه دارد چهره خوب

حلاوتهای گفتارت ندارد

وگرچه باده لعل است صافی

صفای لعل دربارت ندارد

وگرچه سرو دارد قامتی چست

لطافت های رفتارت ندارد

چه دلها ماند اندر حلقه عشق

که آن زلف زره وارت ندارد

چه خونهای جگر در دام عشوه

که آن خوی جگر خوارت ندارد

مجو آزار من کز هیچ روئی

دل من روی آزارت ندارد

دمی بر زاری من رحمت آور

که تا ایزد چو من زارت ندارد

وگر تیمار کار من نداری

علاء الدوله تیمارت ندارد

شمارهٔ ۳۰

دلم از نکهت بادی که ز بغداد آید

گرچه در آتش غم سوخته شد شاد آید

بر ره باد ز شب تا به سحر منتظرم

تا کی از جانب بغداد دگر باد آید

راست چون چنگ که در صبح خورد باد بدو

هر رگی زین تن نالنده به فریاد آید

آب این دیده درپاش بود بارانش

اگر ابری ز سپاهان سوی بغداد آید

خوشتر آید دل ما را دم باد و دم صبح

از پیام لب شیرین که به فرهاد آید

خاصه کز نور رخ آن و دم این ما را

لطف دست و دل دستور جهان یاد آید

آن عطانام عطابخش خطاپوش که کان

همچو دریا ز دل و دستش بر باد آید

شمارهٔ ۳۱

ای خسروی که سایس امر تو از نفاذ

بر پای هفت توسن گردون نهاد قید

در مجلس مربی عدل تو توبه کرد

دهر دنی ز مکر و سپهر دغا ز کید

تهذیب خلق خوب تو در عنفوان عمر

منسوخ کرد قصه بسطامی و جنید

بدخواهت ار ز درد دمی سرد برکشید

ابر تموز برف دهد در هوای فید

حالیست بنده را که گر آنها کند به شرح

برخاطر تو جلوه کند در لباس شید

با آنکه دامن تو گرفتم ز خاص و عام

ایمن نیم ز چوبک عمر و ز قصد زید

در کعبه پناه خودم جای امن ده

کاندر حریم کعبه حق آمن است صید

شمارهٔ ۳۲

پادشاها عون حق یار شب و روز تو باد

چرخ پیروزه غلام بخت پیروز تو باد

قتباس نور ماه رایت دولت مدام

از مضای روی و رای عالم افروز تو باد

پیر گردون تابع بخت جوان شاد تست

ملک عالم صید اقبال نوآموز تو باد

آب روی روز پیکار و فروغ معرکه

از سر تیغ کمین ساز جهانسوز تو باد

زلف خاتون ظفر در جلوه گاه کارزار

پرچمی بر نیزه سرتیز کین توز تو باد

هر کجا عیشی ست در عالم ز روی خاصیت

وقف بر طبع لطیف شادی اندوز تو باد

ملک را راتق حسام تست و فاتق تیر تو

تا جهان باشد همین هر دو درادوز تو باد

عید و نوروز جهانی طلعت میمون تست

کآفرینها بر تو و هر عید نوروز تو باد

شمارهٔ ۳۳

چنان لشکرکشی سلطان ندارد

چنان حوراوشی رضوان ندارد

بدان چستی و چالاکی سواری

به چین و کاشغر خاقان ندارد

فلک دارد مهی چون روی او لیک

ز لعل و در لب و دندان ندارد

چمن دارد چنان سروی ولیکن

رخ خوب و لب خندان ندارد

به مهر و مه رسیدن دارد امکان

ولی در وی رسید امکان ندارد

دلم دارد بتی دلدار و دمساز

ولی بی وصل جانان جان ندارد

تنم دارد دلی در غم شکیبا

ولی با درد او درمان ندارد

من سرگشته را شب نیست کز هجر

چو زلف خویش سرگردان ندارد

به وصف روی آن دلبند دوران

هنرمندی چو من دوران ندارد

در این ایام یک صاحب هنر نیست

که جاه از صاحب دیوان ندارد

شمارهٔ ۳۴

صدر صدور مشرق و مغرب عماد دین

ای آنکه در کرم چو تو کم سابق اوفتد

ابر از سخای دست تو بارد سرشک در

چون گریه های زار که بر عاشق اوفتد

نه در جهان دلی چو دلت غیب دان بود

نه در سخا کفی چو کفت رازق اوفتد

خورشید و صبح در خوی خجلت فرو شوند

گر پرتوی ز رای تو بر مشرق اوفتد

مه در هوای آنکه شود نعل مرکبت

هر مه دو هفته در لوعات دق اوفتد

هر دل که در هوای تو چون تیر نیست راست

از حادثات درگذر نعلق اوفتد

خم کمند قهر تو در گردنش فتد

بدخواهت ار ز پارس به المالق اوفتد

گر نیست جز که ناقه صالح ذبیح به

خاصه چو در سرشت گهر فاسق اوفتد

صدرا به بنده نسبت جرمی ست فی المثل

چون معنی دروغ که بر سارق اوفتد

افشای این معامله دانی که کی بود

روزی که کار باز در خالق اوفتد

چون دین و همت تو درآید درست و راست

هر مشکل امور که بر حاذق اوفتد

معلوم رای تست که در زیر طاس چرخ

در جام گاه درد و گهی فایق اوفتد

بر من به فضل خود شفقت کن که این زمان

بر اهل فضل مثل تو کم مشفق اوفتد

نه هر که آدمیست تواند شدن پری

نه نیز جمله حیوان ناطق اوفتد

داده ست شهریار مرا وعده خلاص

ارجو که با مراد قضا وافق اوفتد

کارم به کام گردد اگر اصطناع تو

با لطف عام شاه جهان واثق اوفتد

کید مخالفان ندهد هیچ فایده

عذرا چو در موافقت وامق اوفتد

هر وعده کآفتاب زمین و زمان دهد

بی هیچ شک چو صبح دوم صادق اوفتد

با من که همچو عقل محک مروتم

آن کن که از مروت تو لایق اوفتد

شمارهٔ ۳۵

ایزد مرا چو خلعت هستی شعار کرد

جان و جمال و جاه و جوانی و خیر داد

گفتم که شکر آن به عبادت کنم ادا

خود شر نسل بوالبشرم بازیئی نهاد

کآمال این جهان ز نهیبم بشد ز دست

واعراض آن جهان ز فریبم بشد زیاد

وز بهر حفظ مال و سر از بیم دشمنان

از روزگار خویش نگشتم به عمر شاد

گاه شباب کام جوانی نیافتم

از غدر و غمز و غفلت پیران بدنهاد

و امروز گاه پیری و لرزان و خائفم

از ظلم نفس شوم جوانان سگ نژاد

گوئی که ایزدم جهت محنت آفرید

مانا جهانم از قبل جور و ظلم زاد

شمارهٔ ۳۶

مدت عمر تو در اقبال نامعدود باد

دولت از خاک درت جوینده مقصود باد

حاسد بد گوهرت خود رد هر دو عالم است

نیست حاجت گفت او را از درت مردود باد

ملکت از فر خدائی دولتت منصور شد

مشتری از طالع میمون تو مسعود باد

روز کوشش گاه بخشش وقت کین هنگام بزم

حافظ و یار و معین و ناصرت معبود باد

در جهان از فر نامت اهل عالم روز و شب

می‌زنند این فال یارب عاقبت محمود باد

شمارهٔ ۳۷

پند نادان چه دهی زانکه دگرگون نشود

از بد نفس اگر خود همه دوران باشد

گر بگردانیش از حال دو صد بار به حال

همچنان باز بدان سیرت و آنسان باشد

خود ببین صورت نادان چو نگاری به قلم

چون کنی قلب همان صورت نادان باشد

ایام همین دماغ من و تو ننشاند

تعجیل من و فراغ تو بنشاند

آهن دلی ای نگار من و سنگین جان

ترسم جو به هم رسیم آتش بارد

رحلت صاحب فغفور بهاء الدین آن

کش زحل حارس ایوان و قمر دربان بود

زین جهان گذرا سوی جهان باقی

در شب شنبه ی زی ز مه شعبان بود

سال بر ششصد و هفتاد بر او هشت افزون

در سپاهان که بد و خرم و آبادان بود

به حکمت می کند دعوی مطرزک

که از بخل و سفه بر زر بلرزد

وفا دیده جفا و کینه آرد

ستم نادیده بغض و حقد ورزد

بدان سیرت که این ناپاک دارد

صد افلاطون و لقمان هیچ ارزد

شاعران زمانه دور از تو

همه دزد و دغا و زن مزدند

لفظ و معنی و مطلع و مقطع

آن ازین این از آن همی دزدند

چرا نشینم جائی که گر کسی به مثل

کند گنه ز من بی گنه سخن پرسند

روم به جائی ازین پس که از عزیزی من

اگر گناه کنم نیز دیگران ترسند

رسول خدا سجده سهو کرد

خدای جهانش خطا محو کرد

دگر انبیا را زلل بود نیز

غفور عفوشان همه عفو کرد

بهشت است بزم تو من آدمی

نه اندر بهشت آدم آن سهو کرد

صاحبا قرآن مجدت گر فرستی یک دو روز

گردم از آیات و الفاظ مجدش مستفید

وعده با عید است و عید از عود امری مطلق است

بازگردانم به خدمت نیست آن وعدی وعید

با وفای عهد و قولم یاد می آرم قسم

هم به آن قرآن مجد و هم به قرآن مجید

شنیده ام مثلی از عوام شیرازی

که خنده زد به تعجب هر آنکه آن بشنید

عجوزکی رسنی داشته ست بس کوتاه

چندانکه دلو ز بالا به آب می نرسید

زنک به دل ز قصور رسن همی پیچید

کسی برفت و از آن پاره ببرید

شمارهٔ ۳۸

ای چو خورشید در جهان مشهور

به جلال و جمال و زینت و فر

زتو یابند روز و شب هستی

و زتو دارند بحر و کان گوهر

باد را از تو مرکب رهوار

خاک را از تو خلعت ششتر

آب از تاب تو اثر یابد

در طبایع فزاید آتش تر

آسمان را ستانه تو مقام

واختران را به سایه تو مقر

بخت با دولت تو همزانو

فتنه با حسبت تو هم بستر

گر به هیبت نگه کنی در کوه

کوه را خون شود ز خوف جگر

ور به رحمت نظر کنی بر خاک

خاک را بردمد ز شادی بر

منم آن خاکیئی که ذره صفت

از هوا داری تو دارم سر

از ضعیفی چنین مگردان روی

کز تو معروف شد به هر کشور

یکدلم با تو و جهان دو روی

به سه نفسم همی رساند ضرر

پادشاه منی به چار نیا

بنده این درم به پنج پدر

شش جهت دشمنم گرفت و گریخت

هفت عضوم به زینهار تو در

هشت مه شد که نه فلک به ستیز

می گذارند ده تنه خنجر

تن فضا را سپرده ام چو مرا

نیست جز حفظ کردگار سپر

تو بمان دیرگه که زود مرا

بگذارد جهان زود گذر

شمارهٔ ۳۹

قدوم ماه ربیع و خروج ماه صفر

خجسته باد بدین مقصد و پناه بشر

خدایگان جهانبان بهای دولت و دین

که از مدیح وی افزوده گشت جاه هنر

خجسته صاحب دیوان مشرق و مغرب

که هست رایت رایات او سپاه ظفر

به قد قدش کوته بود قبای سپهر

به فرق جاهش کوچک بود کلاه قمر

جهان پناها در من نظر به رحمت کن

که دور باد ز راه تو اشتباه نظر

مرا ز سایه درگاه خود مکن نومید

که نیست در دو جهانم امید گاه دگر

ثنات خوانم از بام تا به گاه شفق

دعات گویم از شام تابه گاه سحر

خدای در همه حالت رفیق باد رفیق

اگر برای حضر باشد ار به راه سفر

شمارهٔ ۴۰

بنده بر درگهت بماند مقیم

پای بند علاقه سه پسر

دو ترا بنده زاده اند و یکی

زاده مرتضی و پیغمبر

این دو از بهر یک خدا بپذیر

وان یک از بهر دو بهین بشر

شمارهٔ ۴۱

به فال فرخ و پیروز بخت و طالع سعد

چو مه برآمد شه زاده بر سریر سرور

چراغ دوده سلغر که نور طلعت او

کند فروغ رخ آفتاب را مستور

جم دوم عضدالدین پناه ملک عجم

که هست درگه عالیش قبله جمهور

خجسته سعد ابی بکر کش کمینه غلام

فزونتر است به حشمت ز قیصر و فغفور

ز نور رویش شد دشت همچو خرمن ماه

ز فر پایش شد تخت همچو پایه طور

فلک دو تا شد و از مهر بوسه دادش پای

نثار کرد کواکب چو لولو منثور

برای نزهت بزم طربسرایش را

نهاد در بر ناهید آسمان طنبور

زهی به قدر و شرف طیره سپهر و ملک

خهی به علم و سخا غیرت جباب و بحور

توئی که لفظ تو گوهر دهد به جای سخن

توئی که لطف تو جان پرورد به وقت حضور

توئی که خدمت تو هست جسم ها را جان

توئی که طلعت تو هست چشم ها را نور

به هر کجا که کنی حکم اختران محکوم

به هر کجا که کنی امر آسمان مامور

ز گرد راه تو سازند کحل دیده چرخ

ز خاک پای تو یابد عبیر گیسوی حور

سرای فتنه ز تهدید تو شود ویران

جهان امن به تائید تو شود معمور

مخالفان تو خود نیستند و گر هستند

شوند جمله به شمشیر قهر تو مقهور

جهان پناها یمن زفاف خرم تو

نهاد در چمن آئین و رسم نزهت و سور

هوای صافی بر وفق این سرور و فرح

دهد به ریحان آثار عنبر و کافور

ز بس نشاط و طرب آب در مسام درخت

گرفت خاصیت و طبع راوق انگور

به رقص درشد سرو سهی چو شاهد مست

اصول یافت چو قول و غزل نوای طیور

به عمر باقی و عیش هنی و دولت شاه

نوشت کاتب علوی به نام تو منشور

به وصف ذات تو چون عقل کل شود عاجز

به نزد عقل مگر عجز من بود معذور

به از دعا نبود خاصه از دم چو منی

که در ستایش این خاندان بود مشهور

ز کنه وصف تو چون قاصر است فکرت من

چه عیب خیزد اگر معترف شوم به قصور

ترا به دولت شاه جهان خدای جهان

دهاد عمری چون دور چرخ نامحصور

به چشم نیک نظر کن به حال نزدیکان

که باد چشم بد از چهره کمال تو دور

مرا به دولت خویش از عنایتت صیانت کن

که دولت تو مصون باد از اختلال و فتور

شمارهٔ ۴۲

خدایگانا دست مبارکت شب دوش

به یک ندب دو سه فارد بباخت بی تاخیر

زیاد باد ترا زندگانی اندر ملک

که کعبتین نکرد از برای من تقصیر

سه تا ببردم و با خود ز بیم می گفتم

پگاه خیز و ره خانه گیر و یاد بگیر

به ده هزار ظرافت ندب به آخر شد

به لعب رقص و کچول و به ضرب نغمه زیر

کنون بماندم در انتظار آن رهنک

سراسر سخن این است از طویل و قصیر

شمارهٔ ۴۳

که رساند به سمع خسرو عصر

قصه ای از من غریب فقیر

گوید ای در خرد دقیق نظر

گوید ای در هنر عدیم نظیر

گوید ای در جهان به جود خبر

گوید ای در زمان به ذهن خبیر

گوید ای نزد همت و قدرت

اوج کیوان و قصر مهر قصیر

گرچه خواند صحیفه اسرار

رای عالی ز روی لوح ضمیر

لیک نوعی بود ز سلوت دل

گر کنم شمه ای از آن تقریر

بنده بوده ست سالهای دراز

در فراز و نشیب عالم پیر

گاه اندر گشایش دولت

گاهی اندر کشاکش تقدیر

گاه چون ماه در محاق و کسوف

گاه چون شاه در سرور و سریر

گه ز قصد حسود در تشویش

گه ز قول حقود در تشویر

گه چو شیاد سغبه زنبیل

گه چو طرار بسته زنجیر

گاه همچون ملک در اوج نعیم

گاه چون دیو در حضیض سعیر

ننگرستم در آن وبال و شرف

از مروت در این جهان حقیر

همه افسانه بود و باد و هوس

این حکایت که کرده شد تفسیر

نه در آن دولتم غرور و فرح

نه درین محنتم فغان و نفیر

بر درت مانده ام به پیرانسر

تشنه لب در کنار بحر قعیر

شد مبدل مرا نهاد و مزاج

تیر شد چون کمان و قیر چو شیر

ترسم آن روز قدر من دانی

که به زندان خاک باشم اسیر

من پذیرفتم از خدای ترا

به دعا و ثنا شب و شبگیر

تو ز بهر ثواب روز جزا

از خدای جهان مرا بپذیر

سازگاری تو با وضیع و شریف

پایمردی تو با صغیر و کبیر

کارم از دست رفت کارم ساز

پایم از جای رفت دستم گیر

شمارهٔ ۴۴

شرف الدین محمد حسنی

فخرآل رسول و تاج تبار

آنکه بد نور دیده زهرا

وانکه بد پشت حیدر کرار

زین جهان غرور و دار فنا

رفت سوی سرای امن و قرار

روز یکشنبه سلخ ذیقعده

سال بر ششصد و دو چل با چار

در سرای امارت بغداد

در جوار جواد امام کبار

شمارهٔ ۴۵

صاحب عصر شمس دولت و دین

ای به تو زنده جان اهل هنر

آن مدبر توئی که در تدبیر

فلک از خط تو نتابد سر

حکم تو امهات را حاکم

رای تو آفتاب را رهبر

هر کجا از سخا سخن رانند

نام میمون تست سر دفتر

هر کجا کز عطا حدیث رود

دست در پاش تست نام آور

در زمین دیر ماند خواهی ازان

که توئی منفعت رسان بشر

دین پناها به دین و دانش و داد

که فرومانده ام چنین مضطر

کاین سخن را به جهد دادم نظم

گرچه چون بحر و کانم از گوهر

خرده ای صوفیانه خواهم گفت

وان به جز محض یکدلی مشمر

وعده ای داده ای به لطف مرا

از سر وعده رهی مگذر

به خدائی که ناظر همه اوست

که زمن بنده بر مدار نظر

بنده را بس خریده ای به حطام

بنده ای را چو من به جاه بخر

شمارهٔ ۴۶

دلم دیوانه گشت از تاب زنجیر

تنم بگداخت زین زندان دلگیر

نه شب مه بینم و نه روز خورشید

نه بر من می وزد بادی به شبگیر

زبونم کرد ایام تبه کار

تباهم کرد گردون زبون گیر

سرم شد در بهار عمر پر برف

دل من در جوانی زود شد پیر

درونم شد ز دست دهر پر درد

روانم شد ز شست چرخ پرتیر

چو بی تدبیرم اکنونم چه چاره

چو بیچاره شدم اکنون چه تدبیر

مرا در حبس عیشی دست داده ست

ز یار و رود و جام و نغمه زیر

حریفم گریه آمد جام می اشک

سرودم ناله رود آواز زنجیر

نجستم با کسی در کینه پیشی

نکردم با کسی در مهر تقصیر

به جای شیر مهرم داد دایه

که با من مهر شد چون با شکر شیر

به قدر خود وفا با هر که کردم

مکافاتم جفا آمد ز تقدیر

چه افتاد ای رفیقان مر شما را

که شد یکبارتان یاد من از ویر

به هم مشفق ترند از آدمیزاد

به دریا ماهی و در کوه نخجیر

شمارهٔ ۴۷

سفینه ای به من آورد صدر دریا دل

بدان غرض که ز کلکم شود سواد پذیر

گشادم و ز سوادش کتابتی دیدم

چو عقد لولو منثور و سمط در نثیر

همه به صفحه کافور مشق کرده به مشک

همه چو برگ سمن عجم بر زده ز عبیر

نهاده سلسله ها از سواد بر نقره

کشیده گردن روز سپید در زنجیر

شبش چو روز نمود آنچه داشت اندر دل

ولیک روزش چون شب نهفت راز ضمیر

الف برای فتوت ستاده بر هم دست

چو مرد مجرم تائب بمانده در تشویر

حروف منحنیه جمله در رکوع و سجود

چو در هیاکل رهبان چو در صوامع پیر

یکایک ارچه در اشکال مختلف بودند

بدند متفق اندر ثنای صدر کبیر

ستوده صاحب عادل ظهیر دولت و دین

نصیر ملک که بادش خدای یار و نصیر

شمارهٔ ۴۸

خسروا راز هفت پرده چرخ

پیش رای تو می شود ظاهر

گر به هیبت در آسمان نگری

چرخ در دور تو شود فاتر

قدرت آنجا رسید کز رتبت

می نگردد نظر بر او قادر

ذات تو جوهریست کز تعظیم

شد زبان از بیان آن قاصر

کنه تو عالمی که می نشود

مرغ وهم اندر آن هوا طایر

صدر دیوان تو ز قدر و شرف

فلک است وندر او ملک حاضر

خواجگانی به دور او فرشته صفت

همه در کار مملکت ماهر

در وزارت مشرف الدین است

صد چو آصف به حکمت وافر

ملک را خامه عمادالدین

در خور آمد چو دیده را باصر

مشرف الملک در متانت رای

آفتابیست در زمین زاهر

راستی را مکان مستوفی

مملکت راست حامی و ناصر

خاطرش بحر لطف و کان ذکاست

آفرین باد بر چنین خاطر

نایبانی نشسته هم برشان

در صناعات کاتبی فاخر

چشم بد دور کاین گره هستند

همه عین صواب جز ناظر

بی گناه از میان این حلقه

عزلت بنده از چه بود آخر

شمارهٔ ۴۹

کریم پارس و اصیل عراق شمس الدین

زهی که ملک ز نام تو یافته اعزاز

توئی که فکر تو گر بر فلک گذار کند

زلوح چرخ بخواند همه دقایق راز

براق قدر تو گر سرکشد ز عالم کون

به گرد او نرسد آسمان بیهده تاز

چو ابر دست تو گر بر سر جهان بارد

زمانه باز رهد جاودان ز رنج نیاز

شدست طاعت تو بر جهانیان مفروض

زبهر آنکه توئی از جهانیان ممتاز

ولای حضرت تو واجب است چون روزه

دعای دولت تو لازم است همچو نماز

سپهر با همه رفعت بدان شود راضی

که با تو با بد و نیک جهان بود انباز

ولی مباد که گردد شریک با چو توئی

سپهر سفله افسوس پیشه طناز

خدای داد ترا از پی مصالح خلق

دلی رحیم و نهادی کریم و خلق نواز

به حق آنکه دلت را مکان رحمت کرد

که یکزمان دل خود را به حال من پرداز

جهان نمای ضمیرت مگر نموده بود

که چون نشیب فرو رفت کار من ز فراز

جهانیان همه حیران شدند از آن صنعت

که کرد با من بیچاره چرخ شعبده باز

صبوری من مسکین به غایتی برسید

که جان همی دهم و هم نمی دهم آواز

ز کین دشمن گرگین نهاد سگ سیرت

شدم چو بیژن در کر و فر چنگ گراز

ندیده روی منیژه فتادم اندر چاه

ز مکر دشمن بدگوی و حاسد و غماز

حقیقت است که کیخسرو زمانه توئی

دل تو جام و کفت رستم کمندانداز

به بوی مرغ کز انگشتری دهد خبرم

بمانده ام چو یکی کبک زیر چنگل باز

بماند از من و تو یادگار این قصه

اگر ز چاه بلا آوری مرا به فراز

ترا بر اهل هنر منتی بود وافر

اگر ز چنگ عنا جان من رهانی باز

نه شمع و عودم و در بزم عیش خود شب و روز

چو عود همدم سوزم چو شمع جفت گداز

همیشه بر سر پایم به خون دل گریان

زبیم آنکه سرم را دهند در دم گاز

کجا توانم ازین بوم و بر گرفتن دل

نهاده خلق در این بود سر ز شام و حجاز

دل شکسته پر و بال من نمی خواهد

که در هوای دگر مملکت کند پرواز

ز شهر خویش دو منزل اگر شوم بیرون

هزار مفسده گونه گون کنند آغاز

مرا گدائی شاه جهان بسی به ازین

که خواندم ملک روم به خسرو انجاز

زبان ز مدحت این دولت ار کنم کوتاه

شود زبان جهانی به نقص بنده دراز

به نیم روز و خراسان خبر رسد گر من

به نیم شب بگریزم ز خطه شیراز

حدیث بنده و این افترا که ساخته اند

ز بس خجالت گفتن نمی توانم باز

چو سیر خورده همان به که کم زنم دم از ان

که توبتو بودش گنده تر بسان پیاز

تو کارساز جهانی و کارساز تو حق

دراز می نکنم قصه کار من تو بساز

هزار کام بران در جهان به دولت شاه

هزار سال بمان در نشاط و نعمت و ناز

به روز نو مه روزه ست خیز و طاعت کن

چو روز عید رسد باده نوش و عشرت ساز

شمارهٔ ۵۰

زندگانی خسرو نقبا

باد چون مدت زمانه دراز

در نظام امور و رفعت قدر

با حصول مراد و نعمت و ناز

به هر آن کار کآورد رخ و رای

باد یارش خدای بی انباز

رای عالیش را کنم معلوم

حال من چاکر از طریق جواز

دین پناها دلم به حضرت تو

بیش از آن دارد اشتیاق و نیاز

که به سعی قلم به صد طومار

نتوان شمه ای نمودن باز

روزکی چند شد که دور از تو

در شادی نشد به رویم باز

با من آن می کند عنای فراق

که به مهره کند مشعبده باز

خود چه تاب آورد تذرو ضعیف

در کف انتقام چنگل باز

به خدائی که دار ضرب فلک

از طلای نجوم کرد به ساز

صنع او هر سحر سبیکه خور

آرد از کوره افق به فراز

درم ماه را دو نیمه کند

هر به یکماه بی میانجی گاز

که عیار دلم به بوی خلاص

در فراق تو هست جفت گداز

گاه تحریر شوق و درد فراق

با قلم راست چون بگویم راز

کلک سرگشته در موافقتم

ناله و گریه می کند آغاز

بر دلم عیش تلخ می دارد

فرقت دوستان غم پرداز

روضه مشهد ارچه روحانیست

حبذا بام مسجد شیراز

زه زهی کعبه ای که مرغ دلم

در فضای تو می کند پرواز

گر بیابد نسیم جان بخشت

جسد مرده روح یابد باز

هان و هان ای برید باد سحر

رنجه شو یکزمان و نیک بتاز

خاک درگاه آن جماعت بوس

که فلکشان برد به طوع نماز

یک به یکشان دعای من برسان

از در دل نه از ره آواز

خاصه مولا قوام ملت و دین

آن مکان مکارم و اعزاز

باز امام امم عزیزالدین

آنکه بر کسوت مدیست طراز

سرور دین عماد ملت و دین

به هنر خلق را نمود اعجاز

افضل دین و دولت اضل عصر

آن به فضل از جهانیان ممتاز

تاج سادات و تاج دین جعفر

آن رفیق شفیق دوست نواز

آنکه خوانمش جعفر طیار

از سر صدق نه ز روی مجاز

لیک شد نقطه ای ز بی سوری

شد به تصحیف جعفر طناز

این لطیفه ازان لطیف تر است

که بیاید تصرف غماز

شد گسسته طویله سخنم

از کششهای محنت ره آز

مثل میل دو دولت درشان

عشق محمود باد و حسن ایاز

نرسد حادثه به حضرتشان

کایمن است آسمان ز تیرانداز

شمارهٔ ۵۱

در طوس دوش گفتم خرم نیم چرا

یاریم گفت ساده دلا خرمی و طوس؟

گفتم کز آدمی اثر اینجا نیافتم

گفتا تو نیز گاو شدی آدمی و طوس؟

شمارهٔ ۵۲

دی یکی رقعه به نزد من رسید از صدر شاه

وانگهی نام همایون شهنشه بر سرش

خط اشرف را بدیدم کرده باقی نام من

گفتم اینک گنج کافتادم به ناگه بر سرش

من که باشم یا چه خاکم کآسمان گر یافتیش

برنهادی از تفاخر چون خور و مه بر سرش

در مناجات آمدم گفتم که بختا دیردار

ظل او را بر سر ما ظل الله بر سرش

دولتش را هر که همچون که نخواهد پایدار

از عنا باد و عزا که بر دل و که بر سرش

باد میمون آنچنان کز بهر اقطاع مرا

تازه منشوری نویسد نصر من الله بر سرش

شمارهٔ ۵۳

ای به حق شاهی که قدرت از علو مرتبت

بر سر شاه فلک دیده ست پای تخت خویش

من ز خاک پارس چون برداشتم رخت امید

گفتم آرم سوی خاک آستانت رخت خویش

پارسالت دور از اکنون خود نبد پردخت من

کز وقایع هم نبودت یکزمان پردخت خویش

وین زمان گفتم کنی مافات را یک ده قضا

وین ندیدم جز طبع ساده یک لخت خویش

زانکه گشتم از جنابت چند باری ناامید

سخت دلتنگم ز رای سست و روی سخت خویش

از که بینم رنج این حرمان کزین حضرت مراست

از زمانه یا ز تقصیر تو یا از بخت خویش

شمارهٔ ۵۴

ای به همت بر آفتابت دست

وی به رفعت از آسمانت فراغ

پیش رای تو نور مهر بود

چون بر مهرگاه چاشت چراغ

خاک پایت ز راه نکهت خلق

بوی مشک ختن دهد به دماغ

خار پهلو کند ز صحبت گل

گر ز خلق تو بو ستاند باغ

ید بیضای تو زاهل حبش

ببرد وصمت سیاهی و داغ

باز دانی به علم منطق طیر

لحن موسیجه را زویله زاغ

تو شناسی به وهم تیز نظر

رفتن کبک را ز حجل کلاغ

گر در آتش شدی به حرز ثنات

یافتی خلعت سمندر ماغ

گرنه بهر خزانه تو بود

نتند رشته از لعاب کناغ

سرو را خاطرم شکفت گلی

همچو لاله که بشکفاند راغ

از تو خواهم گرفت عاریتی

به تلطف نه همچو نعف الاغ

وان سه لفظ است پارسی که بود

تازی آن چو رنگهای صباغ

برو لاثبت کن که در تازی

جمع مویست و بست و استفراغ

شمارهٔ ۵۵

زمین با فلک گفت دوش از سر عجز

و فی الله من کل حطب جنابک

چرا رونق و رسم و آئین نمانده ست

ز ملکی که راند اردشیر بن بابک

فلک گفت بینی و دانی و پرسی

دریغا اتابک دریغا اتابک

شمارهٔ ۵۶

به سعد طالع و فرخنده روز فرخ فال

زماه ی شده وز سال خی و نون با دال

مهی که بود بشیر قدوم او شعبان

مهی که هست نقیص رسوم او شوال

به عون ایزد و یاری چرخ و نصرت بخت

ز اوج چرخ جلالت ز خانه اقبال

چو آفتاب برای صلاح عالمیان

گرفت راه سفر آفتاب جاه و جلال

خدیو تخمه سلغر پناه ملت و ملک

خدایگان عضدالدین شه ستوده خصال

شمارهٔ ۵۷

ز چشم از دل خویش خونت خوردم

ازان با غم جفت و از کام فردم

ازین چشم و دل آب و رنگی ندیدم

به جز اشک خونین و رخسار زردم

چو با مردم چشم خود برنتابم

روا نیست با دیو مردم نبردم

ز خون مردم چشم من در شنا باد

که با مردم آشنا روی کردم

ز نامردمان چشم راحت چه دارم

که از مردم چشم خود هم به دردم

در این قحط مردم به نیرنگ و مردی

گر از مردمی رنگ دیدم نه مردم

به عمری ددی و اژدهائی نبینم

ز مردم شب و روز بی خواب و خوردم

ز بیداد این هفت و این چار دایم

چو بر آتش آبم چو بر باد گردم

ز چرخ دغا باز و دهر مقامر

زیانکار و مغبون و بیهوده گردم

دلم سرد شد این سر و موی چون برف

از آنست همواره این باد سردم

ز خار و خسان چشم نرمی چه دارم

که در چشم و دل همچو خار است وردم

ازین خوان پرجیفه روزی مبادم

به جز آنکه باشد از آن ناگذردم

ز نانش به غیر از ملامت چه دیدم

ز خوانش برون از ندامت چه خوردم

خدایا چو هر خودپرستیم مگذار

که گرد سگ نفس اماره گردم

ازین بد حریفم نگهدار چندانک

بساطی که گسترده شد درنوردم

شمارهٔ ۵۸

بی سایه تو مباد فرقم

بی خاک درت مباد خوابم

بی یار شدم زبنده مگسل

بیهوده مبر ز چهره آبم

سلمان توام چو من نیابی

سلطان منی چو تو نیابم

قمری صفتم ز طوق مهرت

قمعم کن ار از تو سربتابم

شمارهٔ ۵۹

سپهر قدرا دریادلا خداوندا

توئی که غاشیه مهر تست بر دوشم

ز جام طبع به هر مجلسی که بنشینم

نخست باده حمد و ثنای تو نوشم

همه مدیح تو می گسترم چو در سخنم

همه ثنای تو می پرورم چو خاموشم

به سمع مجلس عالی مگر رسیده بود

که چرخ بر چه صفت کرد بی تن و توشم

چنین که سوخت مرا برق حادثات سزد

همی چو ابر بگریم چو رعد بخروشم

شنیده ام که به لفظ گهر نثار تو رفت

که در تدارک کار فلان همی کوشم

از آن زمان که من این ماجرا شنیدستم

حواس جمله حسد می برند برگشوم

نشسته ام ز پس روزنی که از سرما

چو یخ فسرده و از غم چو دیگ می جوشم

از آن قبل که دلم می رمد ز سایه خویش

از آفتاب به صد پرده چهره می پوشم

دلم ز لرزه و خوف آن زمان شود ساکن

که لطف و رحمت تو گیرد اندر آغوشم

ورم خرید قبول توام به ثمن بود

که جان به عشوه مشتی خبیث بفروشم

هم از تمامی حرمان روزگار من است

که کرده ای به چنین حالتی فراموشم

شمارهٔ ۶۰

به حکم قاطع مخدوم سرور اسلام

بهاء ملت و دین خواجه سپهر غلام

کمینه چاکر محکوم بنده فرمانش

به دست خویش که فرمانده است بر اقلام

به چند ساعت روز و کم از دو دانگ شبی

کتاب قصه سلجوقنامه کرد تمام

به سال ششصد و شصت و نه از حساب عرب

شب دوشنبه فرخنده سلخ ماه صیام

شدند سلجقیان و ز نام نیکوشان

بمانده در همه ایران به خیر و خوبی نام

مقامشان به بهشت است از آن خصال حمید

بلی بهشت برین نیکمرد راست مقام

مدام خواجه ما در عراق همچو بهشت

به جای سلجقیان پادشاه باد مدام

به نیم ساعت ازین بیت نیز فارغ شد

ضمیر مجد که مداح خواجه باد مدام

شمارهٔ ۶۱

به حکم صدر معظم معین دولت و دین

ز گفته های خود او را نشان فرستادم

از آسمان سخن آمد نخست و من امروز

به یک اشارت بر آسمان فرستادم

ز عز و جاهش گفتم که جان فرستم پیش

چو جان حزین بد فرزند جان فرستادم

مرا تبیست کرم را که شمه آن باشد

که منعمی کند انفاق صد هزار درم

کرم همه نبود آنکه صاحب بخشش

ز تن قبای ببخشد و یا ز کیسه درم

لطیفه هاست کرم را به اختیار کریم

که بی وسیلت دست میانجیی به قلم

به صد هزار درم هر کسی نهد منت

که از خزانه وی یک درم نیاید کم

شمارهٔ ۶۲

چه شد امسال یارب ای مخدوم

که من رنج دیده مظلوم

بعد ده سال حق بر این دولت

گشتم از هر مراد دل محروم

کار من بنده خدمت است و دعا

وندر این هر دو بوده ام ملزوم

پر نشد معده زمین ز طعام

و آسمانها تهی نشد ز نجوم

دهر و دوران همان ستمکارند

و آدمی همچنین جهول و ظلوم

نه منم عاطل از فنون هنر

نه توئی خالی از فروغ علوم

نه تو مفلس شدی و من منعم

نه تو خادم شدی و من مخدوم

تو همان مالکی و من مملوک

تو همان حاکمی و من محکوم

هست مصراع شعر خواجه نظم

رحمه الله سنائی مرحوم

رزق بر تست هر چه خواهی کن

خواه احسانش خوان و خواه مرسوم

شمارهٔ ۶۳

صاحبا گرچه ز جودت شکر دارم

پیش ازین واکنون به تو امیدوارم

کز نصاب جاه محرومم نداری

این امید از عین لطفت چشم دارم

اسبکی دادی پریرم کاندرین ره

با وجودش نه پیاده نه سوارم

گر کسی گوید مرا کاین بارگی چیست

من چه گویم یا جوابش چون گذارم

گر بگویم خود خریدم ننگم آید

ور بگویم خواجه دادم شرمسارم

نیست فربه تا بدیگش در بجوشم

ننگم آید کش به قصابان سپارم

نیست لایق باز اصطبلت سپردن

اینقدر باشد خرد آموزگارم

می نیارم داشت مخفی زانکه یاری

صوفیانه گفت خواهم زانکه یارم

شمارهٔ ۶۴

ایا مبشر اقبال در ازل داده

به یمن طالع سعدت بشارت عالم

زبیم عدل تو ناید خرابی از باده

ز سعی کلک تو باشد عمارت عالم

ز پشت گرمی نام تو شمس شد تابان

وگرنه روز ندادی حرارت عالم

تو آفتابی و باران و بیگمان باشد

ز آفتاب و ز باران نظارت عالم

جهان معنوی جاهت ارشدی محسوس

قدم برون نهدی ز استدارت عالم

به مال ذکر جمیلی خریده ای که ترا

ذخیره ئیست ورای تجارت عالم

ز بنده نام طلب کن که جاودان مانی

جلالتی که چه جای جلالت عالم

شمارهٔ ۶۵

خورشید چو از حوت سوی خانه بهرام

بخرام از خانه سوی گلزار گه شام

زان پیش که آغاز کند خوی تو خامی

برخیز به گه ساقی و پیش آر می خام

تو یار شو ای یار اگر دهر نشد یار

تو رام شو ای دوست اگر دور نشد رام

گر چرخ به کام تو نگردد تو بگردان

دوری دو به کام دل من جام غم انجام

تا بر رخ تو نوش کنم مایه شادی

بر یاد وزیر الوزراء خواجه اسلام

دارای جهان گیر جهان دار جهان بخش

دستور خطاپوش عطاپاش عطانام

آن خواجه که شد جای خلافت به وی آباد

وان صدر که بگرفت زمانه به وی آرام

حلمش سبب گردش تابنده افلاک

امرش علل جنبش بی فترت اجرام

در عهد همایون وی آرامگه شیر

خفتنگه آهو بره شد در طرف شام

شمارهٔ ۶۶

گر ناله ای ازین دل پر غم برآورم

شور از چهار گوشه عالم برآورم

آهی اگر زنم به سحر چون صدا ز کوه

غوغا ز هفت گنبد اعظم برآورم

هر شب به صدمه نفس سرد و آه گرم

ترکیب آسمان همه از هم برآورم

از درد و آتش دل اگر نعره ای زنم

دود از نژاد دوده آدم برآورم

رضوان به گوش و گردن حورا درافکند

هر در کزین دو دیده پرنم برآورم

در مجلس سپهر چو گلدسته آورند

خاری که من ازین دل پرغم برآورم

از جور این خران چو بنالم سحرگهی

گرد از مقام عیسی مریم برآورم

ناهید بر افق ز عنا ساز بشکند

چون ناله ای که زیر و گه از بم برآورم

دم در کشیده ام ز جهان و ز همدمان

ترسم جهان بسوزم اگر دم برآورم

غم با کدام غمخور یکدل به سربرم

دم با کدام مونس محرم برآورم

از اهل روزگار چنان دلشکسته ام

کم نیست دل که یکدم خدم برآورم

هرصبحدم ز نسیم هوای دوست

بر رخ هزار قطره شبنم برآورم

آمد زمان آنکه به نور رضای حق

خود را ز قعر این چه مظلم برآورم

شمارهٔ ۶۷

به کف در باد و بر سر خاک دارم

که از تیغ قضا دل چاک دارم

ازین زهر قضا کی جان رهانم

اگر صد شربت از تریاک دارم

به پیرانسر چه دل در عمر بندم

که سرو نوجوان در خاک دارم

شمارهٔ ۶۸

ای سر آمد به هر مکان چو لقب

وی ستوده به هر زمان چون نام

توئی آن کامران که در ره تو

هر که گامی نهد بیابد کام

در سلامت به سر برد همه عمر

هر که یابد زتو جواب سلام

رای تو واقف است بر افلاک

حکم تو نافذ است بر اجرام

خشم تو خیمه ئیست حلم پذیر

عفو تو دابه ئیست بحرآشام

گر فلک بهره یابد از علمت

نایب مشتری شود بهرام

گر هوا مایه گیرد از دستت

در فشاند به جای قطره غمام

ور چمن بو ستاند از خلقت

بوی گل بازدارد اصل زکام

صاحبا بنده چشم آن دارد

کز سر رغبت و قبول تمام

سخنش بشنوی و بپذیری

ای سخنهای تو ملوک کلام

کاستماع کلام ملهو فان

صدق است از کلام خیر انام

بنده می نالم از جفای سپهر

که توئی خواجه و سپهر غلام

تو ز ایام داد من بستان

که توئی داد ده در این ایام

در حق من که داعی کرمم

ای به حق پیشوا و شاه کرام

کرمی کن که مرد مکرمتی

که فلک لوم میکند چو لیام

گر بمیرم ز تشنگی هرگز

نچشم جرعه ای ز آب عوام

ور بگردم به جان ز بی درمی

نبرم پیش خواجگان ابرام

نبرد شاخ سدره رنج تبر

نکشد خنگ چرخ جور لجام

می ام از کاس جور دور زمان

گر کنم عربده مده دشنام

مجلس ما چراست کاندر وی

فعل دیگر کند همی هر جام

گرچه از جود خواجه دنیا

یافتم برد و خلعت و انعام

همچنان هفت مار هفت سری

می گزندم مدام هفت اندام

غم پیری و کربت غربت

انده فاقه و تکفر وام

دوری از خانمان و قوم و تبع

فرقت دوستان دشمن کام

به دیار خود ارچه تشنه لبم

نیست آنجا مرا امید مقام

قلب نام خود است پارس کنون

تشنه را کی بود در او آرام

مرد جاهی مرا قوی باید

تا شود کار من مگر به نظام

به خدای ار به عمرها آید

پای صیدی چنینت اندر دام

اندر این نظم ارچه هست صریح

لقب و نام نیست جای ملام

لقب و نام تو به ذکر جمیل

در نوی گفت ایزد علام

من چه گفتم که صاحب دیوان

همه گفتم به جز صلوه و سلام

تا فلک را به محور است مدار

تا عرض را به جوهر است قوام

جوهرت باد از عوارض دور

فلکت در مدار خاضع و رام

به سه شهزاده چشم تو روشن

تا جهانراست روشنی و ظلام

شمارهٔ ۶۹

ننگ مردان اصیلک گوژو

کز جهان باد نقش و نامش گم

رسمی از شید در جهان آورد

که بدو شوم باد حاشا گم

گرچه از زرق پشت دارد خم

شکمی دارد از حرام چو خم

روز تا شب همی فروشد دم

شب همه شبی همی فشاند دم

همه روز ازنفاق با تسبیح

همه شب از سماع بادم دم

مردمی کز صفات انسان نیست

سگ بود آنکه خواندش مردم

دشمن آدمیست چون ابلیس

مایه وحشت است چون گندم

به نفس قاتل است چون افعی

به صفت موذی است چون کژدم

منکر شرع ملت است مدام

دوستدار خلیفه پنجم

اژدرکشتنی ست چون آتش

درخور آتش است چون هیزم

سگ نژاد آمده ز مرکز آب

بدنهاد آمده ز مبرز ام

تیر هجوم که می زنم بر وی

سگ زنست ارچه هست جوشن سم

بگسلانم به نعلق سخنش

گر چو پروین شود بر این طارم

وقتش آمد که گویم ای خربط

چه زنی بر در تمنا سم

طلب شغل اگر کنی پس ازین

طالعت را بد آید از انجم

خاک شو خاک کآتش شرمت

ننشیند به آب صد قلزم

خارپشتی بدان سرشت درشت

چه زنی لاف نرمی قاقم

بنده آن دمم که گویندت

ایهاالتیثس قد عزلت فقم

گوشه عزل گیر و تیز شمار

ریش را رنگ کن چو قاضی رم

شمارهٔ ۷۰

فلک جناب و ملک خو عماد دولت و دین

توئی که جاه تو شد ملک جاودانی من

به کامکاری تو پشت بخت بنده قویست

که کامکاری تست اصل کامرانی من

ز حرص مدح تو همچون سهیل لرزانست

حسام خاطر چون کوکب یمانی من

ز روی معنی ذات تو زان بزرگتر است

که گنج یابد در عالم معانی من

ز راه حرمان گر دورم از برت دانی

که هست خدمت تو غایت امانی من

چنانکه رسم بود یک شبی مگر با بخت

ز خلق تو گله ای کرد رسم دانی من

چو با وی است مرا هر زیان و سود که هست

چرا نپرسد احوال سو زیانی من

ز رازهای نهان فلک چو باخبر است

چراست بیخبر از قصه نهانی من

چو داند او که در اقلیم ثالث و رابع

ندید گنبد آئینه فام ثانی من

چرا مرا ننماید وفا به پیرانسر

که در وفای وی آمد به سر جوانی من

بسوختم ز پشیمانی و بسی گفتم

هزار لعنت بر خام قلتبانی من

شدم نفور ز صبر و نفیر کرد دلم

ز نفس ساده و از طبع باستانی من

سه شب گذشت که تا روز چشم من نغنود

ز گریه ها که تو دانی سرشکرانی من

بدان صفت که سیه دل سپهر زنگاری

نمود رقت بر اشک ارغوانی من

چنانکه گیتی نامهربان ترحم کرد

بدان سرشک چو باران و مهربانی من

سبک دلم به دمی تازه کرد بخت جوان

چو دید از پی رنج تو دلگرانی من

به مژده گفت کنون غم مدار و بیش منال

که یافت صحت پیش آر مژدگانی من

نثار کردم بر فرق بخت در و چه در

که خود ز چشم و زبان است درفشانی من

ترا اگر تبی آسیب زد چنانم من

که گریه آیدت از روی زعفرانی من

سپهر سفله بر آن است کز دل و چشمم

کباب و باده کند بهر میزبانی من

چو آب پیشش خوناب چشم و آتش دل

چو باد نزدش افغان و قصه خوانی من

مگر که در دل سنگین او نمی گیرد

به هیچ روی دم گرم و خوش زبانی من

منم به عقل غنی و به عمر باقی شاد

چه غم خورم که شود نیست جسم فانی من

حیات باد ترا دیر و نیز با دولت

که در حیات تو بسته ست زندگانی من

مراد باد ترا در کنار با شادی

که شادکامی تو هست شادکامی من

شمارهٔ ۷۱

افتاده ام به دور زمانی که اندر او

کس را نمی رسد شکمی سیر از آسمان

گوئی که می بروید نومیدی از زمین

مانا که می ببارد ادبیر از آسمان

زین کشمکش چنان بجهم کز کمان خدنگ

گر بر سرم ببارد شمشیر از آسمان

شمارهٔ ۷۲

خدایگانا آنی که شمع دولت تو

چراغ و مشعله چرخ را کند روشن

چو شمع بر تن من نعمت تو بر توست

نطاق و جبه و دستار تا به پیراهن

حکایت شب دوشین و شمع و طشت طلا

که کرد همره این تیره رای شاه زمن

ز رشک شعله نورش که بر فلک می رفت

هزار بار فزون سوخت ماه را خرمن

ز روشنائی او شد چو بزم کیخسرو

سرای بنده که بد تیره چون چه بیژن

شبم که بود چو امید دشمنت تاریک

به دولت تو چو روز و دلت بشد روشن

کنون ز حسرت آن بارگه که باقی باد

همی گدازد و می ریزد اشک در دامن

هوای گلشن و دیدار شاه می طلبد

که خوش بود رخ زیبا و شمع در گلشن

لگن نفاست جوهر نمود و کرد ابا

ز خانه ای که ز سنگ اندر او بود هاون

چو جنس خویش ندید و ز جفت ماند جدا

شکسته خواست شد از غایت عنا و حزن

ز من معاودت طشت خانه می طلبد

چنانکه میل جواهر بود سوی معدن

بماند شمعش در بنده خانه فی الجمله

ولیک باز سوی طشت خانه تاخت لگن

شمارهٔ ۷۳

صحن خلد است زمین از اثر دور زمان

هین بده باده و داد طرب از گل بستان

اول فصل ربیع است صبوح ای ساقی

توبه مان بشکن از آن لعل لب و لعل روان

حرمت کوثر اگر چند بزرگ است ولیک

لب جوی و لب جام و لب جانان به ازان

بنده باده و بادم که چو روح اند و حیات

واله باغ و بهارم که چو حورند و جنان

دست ما زین پس و جام می و زلفین نگار

دل ما زین پس و مداحی مخدوم جهان

یاور دین عرب داور و دارای عجم

تاج فرق فلک و انجم صاحب دیوان

والی جیش و حشم قائد شمشیر و قلم

مهدی جمع امم عاقله اهل زمان

اوست آن یار خدائی که چو دربست کمر

اوست آن ملک گشائی که چو بگشاد میان

نفس فتنه ببندد به سرانگشت خرد

دل خلقی بگشاید به عبارات و بیان

شمارهٔ ۷۴

گفتم که مدح صاحب اعظم کنم ادا

آسیمه گشت عقلم و بر رخ فکند چین

گفتا کدام صاحب اعظم مدار ملک

دارای دین و دنیی و مخدوم فخر دین

چون لطف اوست خلق جهان را شفیع و یار

بادش خدای عز و جل حافظ و معین

شمارهٔ ۷۵

ای باد یاد روضه بغداد تازه کن

تا تازه گردد از تو دل خویش کام من

یک صبحدم به فال همایون سفر گزین

وانگه دعای سدره گذار و پیام من

از روی مکرمت سوی آن خواجه بر که هست

از بندگیش خواجه گردون غلام من

گو ای مثال جود تو وجه معاش خلق

گو ای نوال جود تو فیض غمام من

گو ای ز سعی کلک تو چون تیر کار ملک

گو ای ز نور رای تو چون صبح شام من

گو ای ز مطبخ نعمت سیر شخص آز

گو ای ز آتش کرمت پخته خام من

گو ای مشام عقل ز کلک تو پر عبیر

از کلک مشکبار تو خوشبو مشام من

دارالخلافه از تو چو دارالسلام شد

شاید که یابد از تو جواب سلام من

تو در مقام و شهر سلامت چه باشد ار

عالی کنی به رد سلامی مقام من

سردفتر عطای خدا چون توئی چرا

از دفتر عطای تو محو است نام من

این لفظ درگذار قوافی فتاد چین

ورنه ازین مدیح تو بوده ست کام من

مدح تو چون تمام کند خاطر بشر

خاصه ضمیر شیفته ناتمام من

ننتوان گذارد حق سر موئی از ثنات

گرچه شود زبان همه موی مسام من

آب مدیح تو جهد از آتش دلم

روزی که باد خاک برد از عظام من

در ذمت تو حق دعائیست بنده را

از حق جاه باقی بگذار وام من

شمارهٔ ۷۶

ای به تاثیر عدل معتدلت

جاه تو قوت گزاف شکن

اعتدال بهار دولت تو

نام و ناموس اختلاف شکن

به حلاوت رحیق لفظ خوشت

سوزش و تلخی سلاف شکن

تن خصمت ز صرصر حدثان

آورد چون نی و قلاف شکن

گیرد از قاف قوت قهرت

الف قامتش چو کاف شکن

لجه بحر زاخری به کرم

تشنگی جان به اعتراف شکن

صاحبا ذمیم به زنهارت

وعده را کم ده از خلاف شکن

قرض خواه گران چون کوهم

که به پیشانی است قاف شکن

رویم ا خشم او شکن گیرد

چن سمن کآورد به ناف شکن

روز شنبه چو معتکف گردم

زودم آرد در اعتکاف شکن

هم به پشتی دولتت روزی

ای به انصاف پشت لاف شکن

صف فاقه که پشت من بشکست

بشکند سیف دین مصاف شکن

شمارهٔ ۷۷

خسروا داشت سخایی تو مرا پار چنانک

کآن نیارست زدن لاف ز هستی من

آسمان با همه تعظیم و بلندی کوراست

می زد از روی تواضع دم پستی با من

تا تو برداشتی اکنون ز سرم دست کرم

می زند از سر کین تیغ دودستی با من

یادمی آر از آن شب که رهی را گفتی

عمر باقی بنشین خوش چو نشستی با من

وین شب آن بود که در سر هوس نردت بود

نرد من بردم و عمدا تو شکستی با من

الف مصر سحرگاه رسید از کرمت

هم بدان وعده و میعاد که بستی با من

غایت مکرمت این بود و حقیقت که نکرد

کرم رایج تو عشوه پرستی با من

یارب امسال چه تدبیر کنم گر چون پار

شه نبازد ندبی نرد به مستی با من

شمارهٔ ۷۸

به خدائی که آشنائی داد

وحی او با دل پیامبران

به رسولی که روشنائی داد

نور عقلش به چشم راهبران

کز دل پاک و سینه صافی

بازگشتم به راه رهسپران

اندرین پرده گرچه محجوب است

صورت من ز چشم بی بصران

نظر راست بین نکو بیند

کاندرین ره نیم ز کژنظران

خرده ای صوفیانه خواهم گفت

گر نگیرند خرده مختصران

گر تو شاهی و من ترا محکوم

چیست بر من تحکم دگران

به سر تو که نور چشم من است

خاک پایت که باد تاج سران

من در این پایه ام که شاید بود

کم ملایک شوند سجده گران

ملک نفس من روا داری

که برد سجده سگان و خران

شمارهٔ ۷۹

تن در غم جانگداز دادن

جان در پی کرم آز دادن

بینی و لب و زبان و دندان

در پتک و دهان گاز دادن

درمصطبه معتکف نشستن

ترک ورع و نماز دادن

دل را به هزار پاره کردن

هر پاره به چرغ و باز دادن

صد نافه مشک را به بازار

در عرض یکی پیاز دادن

با زنگی رند مست خفتن

ترک اتز و ایاز دادن

تقریر معاملات و شرکت

با دزد و قمارباز دادن

کوتاهی عمر را گزیدن

تن را به سگ و گراز دادن

حقا که هزارباره به زان

کآن دل به علی دراز دادن

شمارهٔ ۸۰

تلطفی بنما ای برید باد سحر

نسیمی از نفس من بدان چمن برسان

ز دل که نافه صفت شد ز خون سوخته پر

دمی چو مشک بدان آهوی ختن برسان

سلام این دل پروانه وار سوخته بال

شبی به خلوت آن شمع انجمن برسان

ز من نمی رسد آنجا کسی ز بیم رقیب

تو گر دمی رسی آنجا سلام من برسان

به ارمغانی من بوی دوست باز آور

دوای جانم ازان زلف پرشکن برسان

جوابی از لب شیرین او به من باز آر

علاج این دل رنجور ممتحن برسان

بگو برای یکی دردمند سودائی

مفرحی ز لب لعل خویشتن برسان

زبهر محنت ایوب سلوتی بفرست

برای دیده یعقوب پیرهن برسان

گرش ملال بود زینهار بیش مگوی

در آن مجال که درگنجد این سخن برسان

شمارهٔ ۸۱

رسید موسم نوروز و تازه گشت جهان

به فر دولت مخدوم صاحب دیوان

جهان پیر جوان شد چو بخت آصف عصر

بهاء دولت و دین خواجه زمین و زمان

شمارهٔ ۸۲

بدین گونه قرین غم ندارد

دل صاحبدلان صاحب قرانان

بدینسان خرده بر پیران نگیرند

بزرگان و کریمان و جوانان

شمارهٔ ۸۳

خدایگانا در ملک شرع معجز تو

شکست بند طلسم زمانه جادو

زبیم پاس تو در مرغزار ملک جهان

که شیر محترز است از چراگه آهو

همای معدلتت سایه آنچنان افکند

که باز برحذر است از تعرض تیهو

حریف عدل تو صد بار باز مالیده ست

ز کعبتین دغا نقش عالم شش تو

شده ست خادم لفظ تو لولو از بن گوش

ازان همیشه به لالاست نسبت لولو

نیافت مثل تو دور جهان صورتگر

ندید شبه تو چشم زمانه جادو

جهان چو یافت ترا روح محض سر تا پای

در آن فتاد به شرکی که نیست آن معفو

چو باز دیدت در طینت نهاد بشر

چه گفت گفت جهان لااله الاهو

عروس ملک جهان بر تو شد چنان عاشق

که جاودان نکند آرزوی دیگر شو

ز رشک رای تو هر شام نور چشم فلک

فرو شود به گل تیره پرگره ابرو

ز دست صبح گریبان خویشتن بدرد

ز عشق سنجق فتحت شب سیه گیسو

مرکب است سر سنجقت به فتح و ظفر

چنانکه چرم ز ترکیب زاج با مازو

هر آنکه شربتی از کوزه خلاف تو خورد

شودش کاسه سر جفت کاسه زانو

کسیکه چون سرطان با تو یک زمان کژ رفت

ز ثور چرخ لگد خورد و زحملش سرو

منم که تا سر من سایه قبول تو یافت

شد آفتاب ختائی نسب مرا هندو

چو داغ و طوق تو دارد سرین و گردن من

به پشت گرمی تو با فلک زنم پهلو

مثال سعی من و خصم بدسگال عجول

حدیث کودک و مار است و زاهد و راسو

جهان سفله چنان کژ نهاد و کور دل است

که باز می نشناسد صدیق را ز عدو

بس است خاطر شه را یکی اشارت من

چه حاجت است که یک نکته را کنم یا دو

دمی بر آورم از راه نعمت المصدور

اگر چه قافیه مر طبع را گرفت گلو

در این زمان که فضای سپهر و صحن زمین

ز سردی نفس زمهریر شد مملو

ز سردی دم دی آرزوست روبه را

که باژگونه کند پوستین به دیگر سو

به آرزو و هوس مرغ در هوا گوید

کجاست بابزن و آب گرم و آتش کو

در این چهله یقینم که زاهد چله دار

نماز صبح کند چاشتگه ز بیم وضو

در این هواست سرایم که زمهریز بر او

نوشته است دو صد عبده و خادمهو

در این سه ماه شود امرد ایمن از دباب

از آنکه در کف لوطی شود فسرده خپو

مرا که شارع سرماست روز و شب وطنم

برفت مغز زبس سردی هوا چو کدو

درید کار مرا روزگار گرگ نهاد

که بر نکابت این روزگار باد تفو

هر آنچه گرگ درد معجز تو بتواند

به موی رو به کردن ز روی لطف رفو

دگر مواهب شاهانه را که دارم چشم

امید هست که محصول گردد آن مرجو

چنانکه موی شکاف است بنده در مدحت

مگر دریغ ندارد عنایتت یک مو

شمارهٔ ۸۴

سرفرازا توئی که گردن چرخ

دارد امروز طوق خدمت تو

به خدائی که در دلم بنهاد

مهر دیدار و شوق خدمت تو

کز دل من به عمرها نرود

عیش دوشین و ذوق خدمت تو

شمارهٔ ۸۵

ز غبن هدهد میمون که شد متابع زاغ

ز رشک ملک سلیمان که شد مسخر دیو

به گوش معنی بشنو که هر دمی صد بار

شهان سلغری از خاک برکشند غریو

کجاست آصف تا نوحه گر شود بر ملک

که بر و بحرش بی کد خدای ماند و خدیو

شمارهٔ ۸۶

شاها ز فر سایه معمار عدل تو

همسایه عقاب گرفت آشیان چکاو

چنگال شیر شرزه به پشتی پاس تو

کوتاه شد ز گردن گور و سرین گاو

یک خاصیت ز لطف تو در کوه اگر نهد

ظاهر شود ز خوف دل سنگ خاره تاو

با خاک درگه تو چو پهلو زد آفتاب

چرخش به طعنه گفت نیی مرد او مکاو

با تو هر آنکه نرد دغا باخت روزگار

نقش بدش نمود و نیارست خواست داو

حاصل شود محصل مال و ضیاع تو

از خوار جو خراج و ز ساری و ساوه ساو

شمارهٔ ۸۷

فلک جنابا از رشک خاک درگه تو

در آب شرم شود غرق روضه مینو

شود زفر قدوم تو خاک مشک آگین

شود ز یاد ثنای تو باد عنبربو

نسیم لطف تو بر کوه اگر گذار کند

برآورد ز دل خاره لاله خودرو

سموم قهر تو گر در هوا صعود کند

ز پشت چرخ به قوت جدا کند نیرو

شود ز سهم تو مقراض تیز دندان کند

اگر ز نام تو نقشی کنند بر ترغو

به جز ملک نفسی آدمی دمی نسزد

که بیند آن رخ میمون و طلعت نیکو

چو بخت شاد تو فرخنده طلعتی باید

که پیش تخت تو باشد ندیم و مدحت گو

به مجلس تو سگی را مجال دادستند

به بوی آنکه رود آب رفته باز به جو

بدان گلیم سیه درخور است روی سیاه

چنانکه رنگ رکو درخورد به اصل رکو

چو شمع زرد و نحیف و ز عشق آتش جاه

به گاه و بیگه پروانه وار در تک و پو

چه اهل لطف تو باشد خری سباع صفت

چه قدر صدر تو داند سگی بهایم خو

چه فایده ز حضور وی است حضرت را

چه حاصل است ز نقش بهیمه بر زیلو

نه آدمی ست به معنی و از بهیمه کم است

تو خود قیاس بکن از خصال باطن او

اگر خر است حمولی و خامشیش کجاست

ور آدمی ست نکو سیرتی و معنی کو

اگر چه هست چو مشموم شکل میشومش

تو آن نگر که پیازی ست گنده تو بر تو

به طبع ترش و به رخ پژمریده همچو ترنج

به شخص خرد و به رخساره زرد چون لیمو

به پای حادثه در پایمال چون ریحان

ز دست واقعه سرگشته همچو دستنبو

لئیم طبعی بیرون و اندرون همه خبث

قصیر قدری سر تا قدم همه آهو

خدای عرض شریف ترا بپرهیزد

ز شر نیت بدخواه و طعنه بدگو

زمین ساحت عالیت را مصون دارد

ز ننگ صحبت پی شوم اصیلک گوژو

لباس دولت خصم تو باد عاریتی

چو جامه شتر عید و لبس چشم آزو

گرفته ایلچی درگاه تو به قاقمشی

ز چین و ماچین سوغات و از ختا پرغو

در تو قبله خلق و کف تو ضامن رزق

لب تو باده گسار و دل تو رامش جو

شمارهٔ ۸۸

خط سیراب تو بر روی تو پیدا شد و شد

محضر حسن و جمال تو بدان سیر گواه

از رخ خوب تو آئینه بماند حیران

در خم زلف تو اندیشه بماند گمراه

غنچه در خال لب لعل تو افکند قبل

لاله در پای سر زلف تو افکند کلاه

گردش این فلک بوقلمون کرد بدل

به سپیداب سحر غالیه شب ناگاه

دم گرگ سحر و چشمه خور زیرزمین

می نمودند خیال رسن و یوسف و چاه

حامی گوی زمین حاصل دوران فلک

مرکز فضل و هنر صاحب سلجوق پناه

با کله داری خود پیش سراپرده تو

خیمه چرخ کمر بسته شود چون خرگاه

این هم از غایت صیت است که می ناساید

یک نفس چون دهن سکه زیادت افواه

شمارهٔ ۸۹

ای به بوسیدن خاک در چرخ آسایت

جویبار فلک و اخضر گردون تشنه

تیغ سیراب تر سبز تو با آنهمه آب

روز و شب هست به خون یا به شبیخون تشنه

تشنه شربت مرگ است عدو تا تیغت

از جگر تافتگی هست به هر خون تشنه

ز آتش صولت تو باد تهمتن رفته

زآب انصاف تو در خاک فریدون تشنه

به تولای درت بخت همایون مشتاق

به تمنای رخت طایر میمون تشنه

تو چو موسی شده بر عز تجلی واله

خصم خوارت شده در خاک چو قارون تشنه

بر کمال هنرت عق سکندر عاشق

به زلال سخنت جان فلاطون تشنه

حاسدت هست چو مستسقی بر ساحل آز

اندرون آب تبه گشته و بیرون تشنه

بنده را لهجه نظمی است که با لهجه او

شد به آب سخنش لولو مکنون تشنه

خانه چشم مرا آب ز سر شد ز پری

وانگهی مردم او بی رخ تو چون تشنه

به فسون جهد نمایم که کنم در خوابش

نشود آری در خواب به افسون تشنه

غرق سیلاب دو چشمان نیمی با لب خشک

گر به خونم نشدی اختر وارون تشنه

لب من تشنه بوسیدن خاک در تست

چون به آب لب لیلی لب مجنون تشنه

در چنین وقتی کآید گل میگون شراب

وه که چونم به دمی زان می گلگون تشنه

سوسماران همه را چشمه حیوان مشرب

از قضا دان که بود ماهی ذوالنون تشنه

خوان انعام تو گسترده و من گرسنه تر

همچو ملاح بود بر لب جیحون تشنه

شمارهٔ ۹۰

ای زاحسانت آز آواره

وی زانعامت آرزو زاده

بانگ یوزت به ببر بیم دهد

پاست از بیخ برکند باره

سرو سرور سوار سروآسا

سر سور سپهر و سیاره

شهره شهر شیر شرزه شکار

شرف شحنه شبانکاره

خاک گردد ز خشمت اختر خصم

خور و خیزت ز خنجر خاره

پشه با پیل اگر زند پهلو

پشه را پوستین شود پاره

گوئیا کز تو گشت گوینده

گاه مردیم گواه گهواره

به من بی نظیر کن نظری

تا جهانی شوند نظاره

غم و غبنم کشند اگر شودم

غیر تو غمگسار و غمخواره

چه خرم چون نه چاره مانده نه چیز

چکنم چون نجوئیم چاره

شمارهٔ ۹۱

زهی شهریاری که خورشید چرخ

بود پیش رای تو چون شب پره

قضا در مهمات ملک جهان

ز رای تو خواهد همی مشوره

هر آن قلب کاندر تو آورد روی

بدیهه شود میمنه ش میسره

ز تیغت که بر دشمنان بگذرد

شود روی هامون چو که پر دره

بهار آمد و پیک شادی رسید

در این روز شادی بود می سره

سپهر از پی بارگاه تو ساخت

به ترتیب نوروزی نادره

نثار درت کرد سیاره را

ازین هفت در قصر بی کنگره

سحرگاه خورشید را با حمل

برآورد ازین برشده منظره

به رسم خدم پیش خدمت کشید

غلامی ختائی و یک سر بره

زبزم تو خالی مباد این چهار

ندیم و می و مطرب و مسخره

شمارهٔ ۹۲

ای به رای و لمعه رای جهان آرای خویش

چهره خورشید رخشان را خراشان داشته

هر غلام از خیل تاش بندگان درگهت

شاه انجم را ز خیل خواجه تاشان داشته

مانی از کلک تو ننگ از نقشبندی یافته

آذر از طبع تو عار از بت تراشان داشته

دان که من بنده به بوی کلک عنبرپاش تو

آن به غیرت ابرها را اشک پاشان داشته

در سپاهان بود خواهم گاه و بیگه روز و شب

چشم و گوش و جان و دل بر راه کاشان داشته

شمارهٔ ۹۳

ده عادت ردیست که رسم است عامه را

کز وی شود روان و دل و عقل کاسته

عرض جمال و لاف سخا و صلف به زهد

مدح زنان خویش و تفاخر به خواسته

بخل سلام و خیر ریا و مکاس جای

مهمانی به نوبت و تشریف خاسته

شمارهٔ ۹۴

حمید ساخته دارد مفرحی دلخواه

کزان به فایده تر از زمین نرست گیاه

بدن قوی کند و طبع شاد و فکرت تیز

حدیث نرم و زبان جاری و سخن کوتاه

اگر تناول آن در شب اتفاق افتد

تنش غذا طلبد هم ز بامداد پگاه

شود بدیل می ناب در تفرج طبع

بود به جای سقنفور در تهیج باه

خمار زاید ازو وقت صبح نی بالله

شکوفه آید ازو گاه شام لاولله

شمارهٔ ۹۵

ای در گله جهان ز عدلت

گرگ آمده پاسبان لاشه

درظل همای رایتت شد

گنجشک هم آشیان باشه

ماراست یکی حدیث باقی

چون در تن ماجری حشاشه

من بنده نیم از آن صحابه

کز من ببرد سبق عکاشه

خون دل خود چکیده وانگاه

محبوس بمانده در رشاشه

در باغ به جای گل نشسته

در فصل بهار خار و خاشه

لیکن نسزد مکاس گرد کردن

در وقت کسادی قماشه

شمارهٔ ۹۶

حیات بخشا چرخم ز غبن خواهد کشت

به تیغ کین من از چرخ کینه خواه بخواه

سیه دلی دل شه بر رهی گران کرده ست

بیان جرم من از خصم دل سیاه بخواه

به صد دلیل شود روشنت که بی جرمم

ز من دلیل بجو یا ازو گواه بخواه

حوالت گنه ار برمن است هم سهل است

شفیع بنده توئی عذر آن گناه بخواه

همه مراد تو جوید شه جهان ز خدا

تو از برای خدا بنده را ز شاه بخواه

شمارهٔ ۹۷

دی دلم گفت چون که کم کردی

پوشش جامه پاشش اقچه

گفتم ای دل نبینیم که نماند

اقچه در کیسه جامه در بقچه

هستی من جهان دون بستد

نه مزلش ستد نه سارقچه

گفت اگر مال نیست باقی باد

دولت و جاه فخر دین گلچه

شمارهٔ ۹۸

صاحبا بنده همه ساله چنین می خواهد

که زحال من و اتباع تو باشی آگاه

لیکن از بهر صداعی که مبادت هرگز

زحمت بارگهت می ندهد جز گه گاه

شمارهٔ ۹۹

اگر چه عمادی ز دریای خاطر

نکرده ست تقصیر در درفشانی

خطا گفت این لفظ کز لفظ و معنی

علی حسن بود حسان ثانی

بدان قطعه مفتون شده ست او کجا گفت

هر آنگه که چون من نیایم نخوانی

ز بیت نخستین قیاسی کن آخر

که تکرار لفظش چه دارد معانی

دگر آنکه ناخوانده درخواست کرده ست

مرا پیش خوان تاکنم مدح خوانی

به حسان چه تشبیه باشد کسی را

که از ندمت و هزل جوید امانی

کجا گفت حسان که من نردبازم

بدانسان که از داو خصلم بمانی

مرا نیز داغ علی هست بر دل

ولی کم کنم فاش راز نهانی

نگویم چو هنگامه گیران کابل

به هر کاروان کاه و هر کاروانی

که هر چیز دارم همه چیز دانم

که خواهم شفا داروی ناتوانی

دگر آنکه گفته ست در ری چو سلطان

بدیدم بدان جاه وآن کامرانی

به هر دو قدم فرش شه را سپردم

چو بر طور موسی به لالنترانی

نبد پای کس پیش شاهان به خست

ز ایام ما تا گه باستانی

به هر دو قدم لاجرم ره سپردند

به گاه تعازی و وقت تعانی

چه فردوسی و عنصری چه دقیقی

چه قطبی چه خاقانی و بیلغانی

دگر ناخن مرد معنی ننازد

چو طفلان به پا یاری زر کانی

دگر هر که در بزم یک می خورد کم

غلامیش پیدا شود رایگانی

پس آنکو نخورده ست هرگز براندش

هزاران غلام ختائی و لانی

دگر کز وزیران و شاهان نشان داد

چو سلطان و بوالقاسم و بوسکانی

گر او را وزیران نشاندند بر دست

ز دستم نشستی وزیران تو دانی

بسی سلجق و سلغری دیده ام شاه

چه هنگام کهلی چه روز جوانی

به بستان بسی بوده در هم بساطی

به میدان بسی رفته در هم عنانی

نه بی من شنوده ره ارغنونی

نه بی من چشیده می ارغوانی

مکرم بدم نزدشان از دو معنی

ز فرهنگ و ازنسل نوشین روانی

به هر ملک و شهری به دیبای خطم

مثالی شدی چون قضا از روانی

چه لافی دلا زان شهانی که درخاک

اسیرند با حسرت جاودانی

گذشتند و جانشان به دار بقا رفت

بماندست تنشان درین خاک فانی

چنان دولت بی بها زود بگذشت

چو ابر بهاری و باد خزانی

ز مردم کنون چشم خوبی چه داری

که از چشم مردم بشد خوبسانی

چو جام غم انجام ایشان ننوشی

چو مدح به ناکام ایشان چه خوانی

ز ناخوردنت هیچ ناید مضرت

ز ناگفتنت هیچ ناید زیانی

چه حفش است کآوردی ای پیره سر مرد

چو شاخ گل نو مه مهرگانی

چه خوانی به رغم ظریفان کرمان

عبارات باخرزی آنچنانی

علی حسن بد نگفت و اگر گفت

تو کم گوی بد تا به بد درنمانی

سخن بی مجال و وقیعت نباشد

چه تازی چه ترکی چه هندوستانی

رو انصاف ده زانکه انصاف بفراشت

سریر جم و تاج نوشیروانی

درین شعر چندین سخنهای نیکوست

که هم جوهرش دیدم و هم معانی

خصوص آنکه گفت او که نیکو نباشد

که می را بود بر خرد کامرانی

دگر آنکه تهذیب اخلاق جسته ست

که آن نیست در عهد آخر زمانی

مجوی ای برادر به جز مغز حکمت

که این است سرچشمه جاودانی

ز مجد این سخن بس بود یادگارت

که او یافت از هاتف لامکانی

بر او هر چه بنوشت از من سلامت

کم آزاری آورد و کوته زبانی

شمارهٔ ۱۰۰

خدایگانا با آب معجزات بنانت

بشست گیتی جادو کتاب نیرنجی

به دست حکم تو در روز و شب چو مهره نرد

دو لشکرند یکی رومی دگر زنجی

به یک دو دست که با تو نماند توبت کرد

به دست تو فلک هشت تو ز شش پنجی

تو شاه عرصه ملکی و دیگران هستند

همه زبون عری چون شهان شطرنجی

از آسمان نپذیرد سلاح دار درت

درست مغربی خور به رسم پارنجی

مرا زخوف عتابی که شاه فرموده ست

گرفت رنگ ترنج این عذار نارنجی

شنیده ام که سلیمان به هدهدی که نیافت

عتاب کرد به آئین بند فرهنجی

تو گرچه وارث اوئی ازان بزرگتری

که از جنابت مرعی که کم شود رنجی

نگر که راست زبان یابیم چو شاهینی

اگر مرا به ترازوی صدق برسنجی

اگر ز حلم کنم یاد حلم را کوهی

وگر ز عفو برم نام عفو را گنجی

شمارهٔ ۱۰۱

گرچه پیش از تو بود حاتم طی

تو ز حاتم به منزلت پیشی

تو جهانداری و به نسبت جود

همچنان تنگدست و درویشی

ما توانگرتریم از تو از آنک

ما تو داریم کز جهان بیشی

شمارهٔ ۱۰۲

جوان بختا جهان بخشا تو آنی

که بر گردنکشان مالک رقابی

به تیغ اسلام را نعم الوکیلی

به ساحت خلق را حسن المئابی

جهان هر دم فقائی می گشاید

ز سرسبزی آن تیغ سدابی

به گاه لهو در دلها نشاطی

به روز بزم در سرها شرابی

به طلعت ملک را در چشم نوری

به هیبت فتنه را در دیده خوابی

چو روح اصفیا محض صفاتی

چو قول انبیا عین صوابی

زمین کشته امید ما را

گهی خورشیدی و گاهی سحابی

به رتبت معدلت را آسمانی

به زینت مملکت را آفتابی

به دستوری سئوالی لایقم هست

معاذالله گزافی نه حسابی

جواب آن به لفظم باز فرمای

ز صاحب طبعی و حاضر جوابی

اگر چرخی چرا بر من نگردی

وگر مهری چرا بر من نتابی

به عنف این چرخ را یکره نگوئی

که ای بی آب دلو آسیابی

به قصد بیگناهی چند کوشی

به خون بیدلی تا کی شتابی

به سمع اشرفت دانم رسیده ست

حدیث اشتر و ماهی عرابی

منم اعرابی گم گشته اشتر

دوان اندر بیابان سرابی

دل از جان سیر گشته تشنه مانده

ز بی نانی و رنج اندک آبی

پس از ایزد ترا خوانم به یاری

که تو بر چرخ دولت ماهتابی

زکات جاه را فریاد من رس

که چون دریا و کان صاحب نصابی

اگر افتادگان را دستگیری

وگر درماندگان را فتح بابی

ز من افتاده تر کس را نبینی

ز من درمانده تر هرگز نیابی

مرا از بند غم آزاد گردان

اگر در بند احسان و ثوابی

بسی ویرانه ها را کردی آباد

بسی کردی بنا خاکی و آبی

اگر نام نکو و صیت خواهی

نظر کن در دلی با این خرابی

شه مازندران نام نکو یافت

به یک مصراع شعر فاریابی

بسی دارم در این معنی حکایت

ولی ترسم که زحمت برنتابی

منم فی القصه در کنجی بمانده

چو توبت کرده بوبکر ربابی

به روز عید در زندانسرائی

نشسته با زنان در هم نقابی

همایون باد بر تو عید و گشته

به خون دشمنت تیغت خضابی

به تو دین حنیفی باد قائم

چنان چون ملت اولی بصابی

رخ جاه تو چون گلنار پر بار

رخ خصمت زگرد غم چو آبی

شمارهٔ ۱۰۳

خدایگان وزیران شرق عزالدین

یگانه دو جهان قطب عالم معنی

کمال گیتی طاهر که در وجود چو نام

بریست از همه نقصی چو علت اولی

نظام کشور چارم که صدر چرخ ششم

ز عطف دامن جاهش برد طراز روی

دعا و بندگی و آفرین ز من چاکر

بخواند و کند از نفس پاکش استفتی

چگوید از قبل چاکری به جان مشتاق

که سالها بود از صدق عاشق مولی

گهی ز یاد خراسان روان کند تازه

گهی به یاد خراسان دهد ز جان بشری

گهی به نامش مشکین کند سر خامه

گهی به نامه درش آفرین کند املی

شنیده باشدکآن خواجه از سر لطف

به بنده میل کند همچو مشتری به شری

چو در ولایت او نیست منصب آصف

چو از ممالک او رفت رونق کسری

ز شغل آصف در کف نیافت جز بادی

ز نسل کسری در دل ندید جز کسری

پس از تبدل احوال و روزگار دراز

از اتفاق جدا ماند آنکس از ماوی

به روزه با تن نافه به روزگار تموز

چو ناقه راه بیابان برد به رنج و اذی

به مقصد آید و مایوس گردد از مقصود

به جنت آید و محروم گردد از طوبی

به تربت آید و گریان زکربت غربت

به سوی تو به گرایان به تو به چون ویلی

نکرده عزم فرو می ز قلت قوت

نکرده دست فرا می ز غایت تقوی

به تاختن ز قهستان و تون بتازد تیر

که عید فطر رسد سوی حضرت اعلی

ز عید فطر چهل روز رفت و از ره دور

به بارگاهت سی اسبه می رسد اضحی

اگر به ملک سلیمان گذر کند موری

سزد که یاد کند در زمان از آن انهی

اگر چه آصف ثانی به ملک مشتغل است

بود تفقد هدهد به هر طریق اولی

ز خانه رفتن و نادیده روی خانه خدای

حدیث کعبه و حاجی ست در صفا و منی

مراد وی ز خراسان توئی وگرنه خدای

به لطف دادش از هفت کشور استغنی

ز شهر توس کسی پرسشی نکرد ورا

نه در زمان سقام و نه در اوان شفی

به جز مولف شهنامه کز دریچه روح

ورا جواب رسانید مژده بشری

ز حال صاحب احیا حیا همی دارد

کز اهل توس شکایت کند در این معنی

غریب نیست عجایب ز هر غریب ولیک

رهی غریب بصیر است و اهل شهر اعمی

کنون چه چاره کند همت قبله مشتبه است

در این چه حکم کند رای خواجه دینی

مقام توس کند اختیار یا مشهد

گذر کند به نشابور یا سفر به هری

به دین و دانش مفتی شرع مکرمت اوست

جواب بنده چه فرماید اندرین فتوی

شمارهٔ ۱۰۴

به جستجوی کریمی مشاورت کردم

ز روی نسبت و با چرخ و تیر مستوفی

نشان دهمت گفت گفتمش کو گفت

کریم کشور کرمان ظهیر مستوفی

وقتی که داشتم دل و دستی چو دیگران

دایم رعایت دل درویش کردمی

خود بد نکردمی و اگر کردمی به سهو

خود را ز بس ندامت دلریش کردمی

امروز روشنم شد کآنها که کرده شد

با کس نکردمی همه با خویش کردمی

چون دیدنیست نیک و بد کرده را جزا

ای کاش نیکی از همه کس بیش کردمی

شمارهٔ ۱۰۵

ز لفظ خواجه دنیی نصیر ملت و دین

که باد صد یک عمرش نهایت پیری

شنیده ام ز دو پیر و جوان که کرد انشاء

دو نظم خوب به شکر و شکایت پیری

یکی ز گفته پیری که بد همه سخنش

دریغ و درد شباب از نکابت پیری

دیگر زقول جوانی به عمر خود نازان

بدان امید که یابد ولایت پیری

حدیث آن زفتور قوی و ضعف مزاج

همه مذمت شیب و حمایت پیری

کلام این ز سر نخوت و غرور شباب

همه محامد شیب و عنایت پیری

جوان کجا شد تا حال من نظاره کند

که من چه می کشم اندر بدایت پیری

اگر نکایت پیری در او رسیده بدی

دگر به خیر نکردی حکایت پیری

بدایتش نتوانم نمودن از سختی

مگر که غایت سختی ست غایت پیری

تو کدخدای تنی ای جوان سرایت تن

برون کند ز سرایت سرایت پیری

شمارهٔ ۱۰۶

ای در ندب علو فلک را

قدر تو سه ضربه داده پیشی

در لوح فضای بارگاهت

مه بوده در آرزوی خیشی

از مرتبه طیلسان برجیس

زیر قدمت کند فریشی

دولت به طریق مهر و پیوند

با خاک درت گرفته خویشی

اقبال که هندوی در تست

هستت ز جریده حویشی

داغ حبشی کشیده بر روی

تا باشد بنده ای به حیشی

در ملک شبان حزم تو یافت

از سیرت گرگ طبع میشی

هم روزی معده های آزی

هم مرهم سینه های ریشی

در ساغر نیکخواه نوشی

در دیده بدسگال نیشی

از جام جهان نمای خاطر

کیخسرو روزگار خویشی

وهمم نشود محیط بر تو

زیرا که ز حد وهم بیشی

شمارهٔ ۱۰۷

ایزد چو خصال خوب دادم

ای کاش مرا حیا ندادی

چون داد حیا در این حیاتم

از رزق دری دگر گشادی

گر شب نبدی و شکر خلوت

فرزند ز پشت من نزادی

شمارهٔ ۱۰۸

به امر نافذ مخدوم صاحب دیوان

بهاء دولت و دین خواجه مبارک پی

کمینه چاکر فرمان پذیر حق دارش

به دست خویش که فرمان پذیرش آمدنی

کدام چاکر داعیش مجد پارسی آن

که دیده است بسی شاه را و خسرو و کی

نوشت دفتر کاووس نامه را به خطی

چو آفتاب هویدا و در نظر چو جدی

به روز بیست و هفتم ز ماه ذیقعده

به سال ششصد و هفتاد و سه به خطه حی

بر آن زمانه که بد بر مراحل عمرش

گذشته شصت و شش از کاروان آذر و دی

بدان امید که می خواند او و می ماند

به یادگار ز من بنده در خزانه وی

به پند نامه کاووس کی بود محتاج

کسی که حکمت لقمانش باشد ادنی شی

چهار شهر عراقش همیشه باد مقام

به چار فصل که نبود زوالش اندر پی

ربیع در قم و هنگام صیف در همدان

خریف در حی فرخنده و شتا در ری

شمارهٔ ۱۰۹

پناه و قدوه آفاق مجد دولت و دین

که نیست در همه عالم چو تو سخندانی

ز رای روشن تو لمعه ای و خورشیدی

ز جام خاطر تو جرعه ای و سحبانی

به فضل و دانش و تدبیر آصف دگری

به حلم و حکمت و دین پروری سلیمانی

کمال و فضل ترا وصف چون توانم گفت

که فضل و جود ترا نیست هیچ پایانی

خدایگانا تا من شنیده ام شعرت

چه جای شعر وحیی چنانکه فرقانی

ز ذوق و لذت الفاظ تو چنان شده ام

که مانده ام به تعجب بسان حیرانی

چه چاره چونکه سعادت نمی دهد یاری

که من نویسم از اشعار خواجه دیوانی

اگر چه حد رهی نیست لیک می گوید

مرا به خط خدای آرزوست دیوانی

شمارهٔ ۱۱۰

ای لفظ تو آب زندگانی

وی کلک تو اصل شادمانی

خط تو که جان ازوست واله

جانیست ز غایت روانی

بیخ قلم تو شاخ دولت

بارش همه عز جاودانی

چون نامه فرخت بدیدم

گفتم که زهی مسیح ثانی

بفزود دلم خطاب عالیت

چون دل که فروزد از جوانی

شادم کردی که شاد بادی

زندم ماندی که زنده مانی

شمارهٔ ۱۱۱

دوات بودی عمری به پیش هر قلمی

به گاه شاهدی و کودکی و نیکوئی

شدی بزرگ به کار قلم شدی مشغول

سرت برند یکی کودک از هنرجوئی

دوات نیستی اکنون قلم شدی زیراک

نزار و زرد و بریده سر سخنگوئی

شمارهٔ ۱۱۲

دوش با عقل دوربین گفتم

کای مبرا ز سهو و کژبینی

مایه جان ز راه ترتیبی

دایه تن ز روی تزئینی

حاکی غیب گویمت و آنی

ماحی عیب خوانمت واینی

کیست کاندر زمانه بدساز

نیک مردی و مردم آئینی

پیشه کرده ست و زان نگردد باز

به بدآموزی و بدآئینی

یادش ار در دیار کفر رود

محو گردد نشان بی دینی

شیر اگر نام او برد دهنش

ناف آهو شود به مشکینی

خلق و خلقش چو دین به دلخواهی

فعل و قولش چو جان به شیرینی

مرکب کبریاش را هر مه

پیکر ماه نو کند زینی

بر بساط فلک به طوع کند

شاه فرزانگانش فرزینی

عقل گفتا ملک نهادی هست

زبده نوع مائی و طینی

گفتم از نام او نشان ده گفت

افتخار افتخار قزوینی

شمارهٔ ۱۱۳

قصد کردی به تصنع ز حسد در حق من

یعنی از سامری آموخته ام حیله گری

من ندانستم با اینهمه استادی تو

که در این کار ز خر خرتر و از سگ بتری

من توانم که جزای بد تو بد نکنم

نتوانم که ندانم که تو چون بد سیری

تو که پرورده دونان و بدانی و سگان

سال چل کرده به دونی و دغائی و عری

اینهمه صنعت و دستان و حیل می دانی

با همه غمری و دیوانگی و خیره سری

من مربای سلاطین جهاندیده و پیر

عمر در ملک به سر برده به صائب نظری

آخر این مایه بدانم به تجارب در تو

که چه سگ نفس و خبیث و دد و بیدادگری

دولت صاحب دیوان و بقای وی باد

که تو بی دولت ازین جاه و بقا برنخوری

شمارهٔ ۱۱۴

به گاه بزرگی بریدند حلقت

غلامان ز مظلومی و عجز و خردی

تو روئین تنی با بزرگان و خردان

که از گرز و تیغ همه جان ببردی

شمارهٔ ۱۱۵

من هجاء چون کنم مطرزک را

که هجاء کردن است کژ خوانی

علت آینه که می گویند

دورقی داندی و شروانی

من نگویم که نیستش دانش

کآن طریقی بود ز نادانی

عاقل انکار حس چگونه کند

خور نگردد به میغ ظلمانی

آنچه من دیده ام ز سیرت او

نه ز مهداری و هجاخوانی

بی تکلف بگویم و نکنم

سخن آرائی و سخندانی

کافه خلق راست او بدخواه

خویش و بیگانه قاضی و دانی

آنچه او از زبان شوم کند

نکند صد خدنگ ماکانی

قصد و غمز و نفاق و خبث کند

سر به سر منطقی و برهانی

وز تکبر چو سر بگرداند

آید اندر کلام نفسانی

گر کسی استراق سمع کند

بشنود صد فسون شیطانی

به ظرافت چو گه خورد حاشا

وآرد آن خنده زمستانی

زیر هر خنده ای چو زهر بود

صد هلاهل ز حقد پنهانی

وز اباطیل پیچ پیچ چو کاف

قاف را بشکند به پیشانی

مردکی کوهی شبانکاره

بغتتاً چون شود خراسانی

لاجرم زین نمط بود فن او

که همی بینی و همی خوانی

کوه پرورده پلنگ نهاد

دور از آئین و رسم انسانی

تازی اش هست و پارسی گه گاه

می درآید به صد پریشانی

چشم شوخش ندیده در همه عمر

حشمت و نعمت و تن آسانی

شره و حرص جاه و مالش داد

چشم پوشیدگی و عریانی

عورت خویش را نمی بیند

از غرور و نشاط شهوانی

شرم بادش ز نور و شمس و عبید

وز کمال و عماد زاکانی

شمس کیشی ز جور آن بدکیش

اشک دارد چو در عمانی

در براق کمال او نرسد

صد از آن ژاژ خای کهدانی

کیست عبداله ابی سلول

حاسد اختصاص سلمانی

علم باقی همی فروشد شیخ

به حطام مزخرف فانی

نخورد بر زمال و جاه چنین

گو شود فیلسوف یونانی

خانه ای کش بنا ز ظلم بود

زود روی آورد به ویرانی

گر توئی اهل علم و فتوی و درس

... انی

نه که علم از تو سفله بیزار است

هم بدین شیوه هستی ارزانی

نی نی از فتنه جوئی و شر و شور

وز هوس های شغل دیوانی

دردهد تن به ننگ سرهنگی

خوش کند دل به عار دربانی

با چنین سیرتی که می بینی

با چنین خصلتی که می دانی

اگر او عالم و مسلمان است

وای بر علم و بر مسلمانی

بد شدم من ز صحبت بد او

نیک گفت آن حکیم روحانی

که نکوکار بد شود ز بدان

خاصه چون جور بیند از جانی

به جوانی ز هجو و غیبت و خبث

توبتم داد لطف رحمانی

کرد هیچی مرا بدین سر زال

این شغاد لعین دستانی

توبه من شکست و بشکندش

گردن از قهر عدل یزدانی

از همه گفته ها پشیمانم

گرچه کردم بسی درافشانی

وندر این قطعه از چنین گفتار

کافرم گر برم پشیمانی

یارب از غیب رحمتی بفرست

بهتر از ابرهای نیسانی

سقطه نخجوانیش نو کن

تا جهان را ز فتنه برهانی

بر چنین دیو و دد دریغ دریغ

نظر لطف آصف ثانی

نفس دیو مردمان مرساد

در چنین سیرت سلیمانی

شمارهٔ ۱۱۶

به حکم خواهش مولی الانام شمس الدین

که دارد امرش بر سابق قدر پیشی

امام و مفتی درس محمد ادریس

خدایگان شریعت محمد کیشی

نوشت چاکر و داعیش مجد پارسی آن

که چون سعادت کرده ست بر درش خویشی

کتاب حکمت و پند کلیله را به خطی

که در ثمن برد از لولو ثمین بیشی

به سال ششصد و هفتاد و دو به خطه حی

که شد تهی ز بداندیش وز بداندیشی

به عهد صاحب دیوان بهاء دولت و دین

که شیر در گله بخت او کند میشی

ز نوک کلکش چشم مخالف آن بیناد

که این نماید بیشی و آن کند نیشی

شمارهٔ ۱۱۷

شکل دیو سفید دارد اصیل

که مماناد آن سیه صوفی

دم تقوی زند ولی بر فسق

من ندیدم چو او به مشعوفی

در ره دین و شرع لایومن

در طریق حفاظ لایوفی

گفتم ای زن جلب چه معجونی

از چه ترکیب و خلط محفوفی

در تو سختی و رنج بی اثر است

نه ز لحم عظام غضروفی

مترصد نشسته بر سر پای

در تمنای شغل مالوفی

بی نشان همچو نون تنوینی

بی عمل همچو حرف محذوفی

همه عمر تو صرف شد به بدی

وین زمان از امید مصروفی

طاعتت محض زرق و عین ریاست

به مثل گر جنید و معروفی

قد پستت سزای نفط و نی است

تو کجا اهل خرقه و صوفی

به عسیری چو خط مرموزی

به ثقیلی چو شعر مزحوفی

ظالم یک دیار مظلومی

قاصد صد هزار ملهوفی

به خصال سباع موسومی

به صفات بهیمه موصوفی

به نکابت چو موش مشهوری

به اذیت چو مار معروفی

کشتنت واجب است بر همه خلق

به چه تاویل و رخصه موقوفی

فتوی شافعی گواه من است

رخصت بو حنیفه کوفی

همه لفظ ممرضت این باد

لاسفاء له و ماعوفی

شمارهٔ ۱۱۸

مردکی بود طامع و شیاد

نام آن غرم حیدر آبی

کودکان را ز بهر شفتالو

سیب وامرود دادی و آبی

گاه کدیه برای کسب حطام

دیده کردی چو چرخ دولابی

شب به بزم معاشرت رفتی

خفتی آنجا برای دبابی

تایکی مست خفته را گادی

جان بدادی ز رنج بی خوابی

تو همان حیدری ولی بی آب

می کن ای دون سفله بی آبی

شمارهٔ ۱۱۹

ای آن زمین وقار که بر آسمان فضل

ماه خجسته منظر و خورشید منظری

قومی ز ناقدان سخن گفته ظهیر

ترجیح می نهند بر اشعار انوری

جمعی دگر بر این سخن انکار می کنند

فی الجمله در محل نزاعند وداوری

ترجیح یکطرف تو بدیشان نما که هست

زیر نگین طبع تو ملک سخنوری

ما را در این مجادله فریاد رس تو باش

نه پادشاه ملک سخن مجدهمگری

شمارهٔ ۱۲۰

جمعی ز اهل خطه کاشان که برده‌اند

ز ارباب فضل و فطنت گوی هنروری

کردند بحث در سخن منشیان نظم

تا خود که سفت به درر دری دری

در انوری مناظره شان رفت و در ظهیر

تا مر کراست پایه برتر ز شاعری

از آب فاریاب یکی عرضه داد در

وز خاک خاوران دگری ماه خاوری

تفضیل می‌نهاد یکی مهر بر قمر

ترجیح می‌نمود یکی حور بر پری

انصاف چون نیافت گروه از دگر گروه

من بنده را گزید نظرشان به داوری

بر من به پنج بیت نهادند منتی

کآنرا به هفت عضو رهینم به چاکری

محضر نوشته شد چو به من داعی آمده ست

استفتی از دو سر ز سر نیک محضری

در کان بر آن چو بگشتم کران کران

در قعر بحر این چو نمودم شناوری

شعر یکی تر آمد چون در شاهوار

نظم یکی برآمد چون زر جعفری

شعر ظهیر اگر چه سرآمد ز جنس نظم

با طرز انوری نزند لاف همسری

بدری که طالع آمد از آن نظم کی فتد

با آفتاب گفته او در برابری

کی همچو آفتاب بود در فروغ، ماه

کی همچو حور باشد در نیکویی پری

بر اوج مشتری برسد تیر نظم او

خاصه گه ثناگری و مدح گستری

طعم رطب اگرچه لذیذ است و خوش مذاق

کی به بود به خاصیت از قند عسکری

بید ارچه سبز و نغز و لطیف است در بهار

کی در چمن به جلوه کند قد عرعری

هر چند لاله صحن چمن را دهد فروغ

پهلو کجا زند به بهی با گل طری

گرچه طباع مختلف و نوع بی مراست

و انواع را طباع پراکنده مشتری

این است اعتقاد رهی در دو عذب گو

گر تو مقلد نظر مجدهمگری

این خشک جان نثار سرخاک آن دوباد

کاشعارشان چو آب روان آمد از تری

زاد این نتیجه نیم شب از آخر رجب

درخی و عین و دال ز هجر پیمبری

معمیات

شمارهٔ ۱ : چیست نامی بلند همچو سپهر

شمارهٔ ۲ : اعداد حروف نام آن دلبر چست

شمارهٔ ۳ : عدد حرف چل چو بشماری

شمارهٔ ۴ : نام یارم کزو دلم درواست

شمارهٔ ۵ : چیست ای شاه گنبد زرین

شمارهٔ ۶ : مرغی که به کوه جای گیرد یا دشت

شمارهٔ ۷ : مرد چون قلب نام خویش اندوخت

شمارهٔ ۸ : حصاری چیست سنگین و مدور

شمارهٔ ۹ : پنج سی عقد نام یار من است

شمارهٔ ۱۰ : دلبری دارم و هر کس که بود همنامش

شمارهٔ ۱۱ : فرموده اقتراحی صاحب علاءالدین

شمارهٔ ۱۲ : ای داده روزگار درت را به طوع بوس

شمارهٔ ۱۳ : ایا بلند منش صاحبی که دست قدر

شمارهٔ ۱۴ : چیست آن عاشقی به فرهنگی

شمارهٔ ۱

چیست نامی بلند همچو سپهر

کز حروفش چهار ارکان خاست

دو نقط دارد آن و بی نقط است

چون مفید و لبید بی کم و کاست

به حساب جمل چو بشماری

درج چرخ ازو توانی یافت

عدد اوست روز سال تمام

زان چو چرخ و زمانه کامرواست

اولش عاشر تهجی دان

ثانی او دو خمس اول راست

ثالثش ثمن ثانی آمده باز

رابعش بین هر دو عید خداست

باد عمرش چو جان و دین باقی

که از او دین قوی و جان داناست

شمارهٔ ۲

اعداد حروف نام آن دلبر چست

چون بخش کنی سیصد و شصت است درست

حرف سومش ز یک چهارم حرف است

و ثانی حرف شش یکی حرف نخست

شمارهٔ ۳

عدد حرف چل چو بشماری

جمله اعداد نام دلبر ماست

چار حرف است از آن دو بی نقط است

بر دگر حرف او نقط پیداست

شمارهٔ ۴

نام یارم کزو دلم درواست

آنکه چون سرو راست قامت خاست

چار حرف است و در حساب جمل

آمد از شصت و پنج بی کم و کاست

همه از یازده برانداز آنگه

نه و مقلوب باشد و دوراست

شمارهٔ ۵

چیست ای شاه گنبد زرین

که در او پنج چیز موجود است

بوی او روز بزم یاران را

خوشتر از بوی عنبر و عود است

اندرونش به طعم و شیرینی

بهتر از پاره‌های معقود است

دانه‌ها کاندروست با همه نفع

یکی از نقل‌های معهود است

فضلهٔ تخم او به کار آید

گر از او دست شوی مقصود است

پوستش گوسفند را علف است

نیست چیزی در او که مردود است

غیر از این‌ها خواص او در طب

از مداوات‌های محمود است

با همه خاصیت که هست او را

بندهٔ خاص آب عنقود است

شمارهٔ ۶

مرغی که به کوه جای گیرد یا دشت

نامش به حساب جمله آمد ده و هشت

هر چار حروف نامش ار قلب کنی

هر چند که هجده است حالی ده گشت

شمارهٔ ۷

مرد چون قلب نام خویش اندوخت

اندر این دور محتشم گردد

چون از این رمز گشت خالی مرد

فتح نامش ز غصه ضم گردد

شمارهٔ ۸

حصاری چیست سنگین و مدور

شبه رنگ و کمرش الماس پیکر

کمرزاده ازو در گوهر و اصل

ولیکن بوده بر مادر ستمگر

به بالای حصار ابری دخان رنگ

به زیر آن حصار انبوه لشکر

همه رومی رخ و غران و سرکش

همه سرشان سنان و حربه یکسر

یکایک ناوک اندازان بی چرخ

ز ناوکشان هوا پر پشته زر

همی گردند باز از سقف نیلی

نبیندشان کسی بر فرش اغبر

چو تاب حربشان در قلعه گیرد

بنالد اهل حصن از شور و از شر

برآیند از سر کین تا به باره

خروشان یکسر و جوشان چو تندر

فرود آیند گرم از باره حصن

بدان لشکر فروریزند بی مر

بمیرند و رخان لاله گونشان

ز روی زنگیان گردد سیه تر

درآید جبرئیلی وز سر دژ

بگیرد زان دلیران چند صفدر

چو زیشان کم شود چندی دلیران

شود کم جوش و غوغاشان به دژ در

سرافیلی در آید دردمد صور

شود آن کشتگان تیره جانور

شمارهٔ ۹

پنج سی عقد نام یار من است

همه در پنج حرف کرده قرار

اول ثالثش دو سی آمد

دوم و پنجمش دو سی انگار

اولش نصف ثالث آمد و باز

پنجمش خمسی از دوم بشمار

شمارهٔ ۱۰

دلبری دارم و هر کس که بود همنامش

دولتی گردد و از بخت برآید کامش

پنج حرف است و شمارش صد و پنجاه بود

به حساب جمل ار جمع کنی ارقامش

چار از آن هست یکی جامه دیبای نفیس

که مهین همه افلاک بود همنامش

قلب گردان و بر او ثلث ز اصلش بفزای

نه در آغاز ولی در وسط و انجامش

گر ندانست کسی ماند ز وصلش محروم

وانکه دانست فتد مرغ هوا در دامش

شمارهٔ ۱۱

فرموده اقتراحی صاحب علاءالدین

آنکو به کلک کار جهان را دهد نظام

آن نیک رای و رسم که رایش بود رهی

وان نیک بخت خواجه که بختش بود غلام

آنکش جهان جافی و ایام شد مطیع

وانکش سپهر سرکش و اجرام گشت رام

از طبع تند و تیز گرفتم به ارتحال

از روی لطف همچو هوا قطره از غمام

آن چار حرف چیست که عقد مبارکش

باشد به حصر چون مور مصحف کلام

حرف نخست نیمه حرف چهارم است

وز حرف چارمش سومش ده یکی تمام

نی نی ز وصف او نبود چاره طبع را

زانسان که نیست چاره ازو در همه مقام

گاه صبی و گاه نمویست خوش لقا

روز شباب و روز مشیب است نیکنام

هر چند هست خرد بزرگ است و بابها

محبوب اهل و جاهل و مقبول خاص و عام

از ابر رجم یابد و از آفتاب مهر

ز آهن درود بیند و از سنگ انتقام

فی الجمله دایه ئیست مربی بوالبشر

فی القصه دانه ئیست که ابلیس راست دام

ماراست زین مطاع گرانمایه مبلغی

در ذمت وکیل وزیر کریم وام

گر داد گشت گردنش آزاد و کرد داد

ورنه به روز عرض مظالم بود غرام

قاضی بود خدای و رسولش بود وکیل

زندان معین است و عدو را بود مقام

باشد خدای ناصر ایام مستقیم

خلقش ز خلق شاکر و اقبال مستدام

شمارهٔ ۱۲

ای داده روزگار درت را به طوع بوس

وی کرده کردگار ترا شاه راستین

شش حرف التماس من است از سخای تو

کامروز هفت عضو رهی شد بدان رهین

هر شش نشانده ام به دو مصراع در دست

چون عهد تو ممهد و چون رای تو رزین

مجموع اوست پنج صد و بیست و هشت راست

گر خواهی از حساب جمل بشمر و ببین

حرف نخست دو دومش شش سوم دو سی

چارم چهار صد ده و پنجاه برگزین

سه حرف آن در آخر مصراع اول است

سه حرف دیگر آخر مصراع واپسین

گر جز ز حضرت تو کنم التماس آن

خلقم اگرچه نیست بدرند پوستین

بادا کلاه قدر ترا مهر و ماه ترک

بادا قبای ملک ترا زنگ و روم چین

بر پشت چرخ دامن اقبال تو کشان

وافشانده همت تو بر افلاک آستین

شمارهٔ ۱۳

ایا بلند منش صاحبی که دست قدر

ز بهر قدر تو بر آسمان زند خرگاه

ترا سپهر نهم کاطلسش همی خوانند

به جای آستر آمد برای خیمه جاه

طناب عمر تو چندان گشاده خواهد چرخ

که دور دهر بود در جدار آن کوتاه

ستون خیمه قدرت چو برفرازد سر

فلک چو فلکه نماید گرش کنند نگاه

هر آنکه چاه کند در ره موافق تو

چو میخ خیمه به سر درفتد نخست به چاه

اگر ز رای تو یکذره سرکشد خورشید

شود ز عقده ادبار بخت روی سیاه

ضمیر تو که بدش اطلاع بر دل خصم

کند فروخته در تیره جانش نارالله

چنانکه بر دل دشمن وقوف می دارد

ز سر جان و دل دوست هم بود آگاه

ضمیر من ز فلک دوش آرزوئی خواست

چو شکل او به فضیلت چو هیاتش دلخواه

مرا به درگه تو خواجه رهنمونی کرد

که من غلامم و او خواجه هم زخواجه بخواه

ز لطف شامل توالتماس من چیزیست

که از دو نام دو چیز است رفته در افواه

نخست لفظش از اسماء دشمن تو یکیست

دوم مصحف آن کو خورد به جای گیاه

ز چند پاره بود لیک شخص او یک لخت

ز پنج حرف بود لیک وزن او پنجاه

نه صوفی است و چو صوفی همیشه صوف لباس

نه راکع است وچو راکع مدام پشت دو تاه

رود به راه سفر چهار سو چو پیکر نعش

گه نزول نماید بسان خرمن ماه

چو شد ز هیات نعشی به پیکر بدری

بنات چون ماه آنجا کنند خلوتگاه

عمود و زاویه بر پیکرش فراوان لیک

ز شکل خویش بگردد به جنبشی گه گاه

تنش عنای شکنجه برد نگفته دروغ

سرش مفارقت تن کشد نکرده گناه

سرش چو کاس چغانه تنش چو چنبر دف

ازان زنند چو سازش همیشه بر هر راه

مقیم را و مسافر گزیر نیست از او

چه در تموز و چه در دی چه زیر دست و چه شاه

ایا به مدح سزاوار مشمر این مدحم

برای جذب خسی همچو کهربا راکاه

غرض مدیح توام بود اندرین قطعه

وگرنه فارغم از برگ راه و ساز سپاه

همیشه خصم تو بادا چو التماس رهی

به ضرب و زخم و شکنجه اسیر و حال تباه

شمارهٔ ۱۴

چیست آن عاشقی به فرهنگی

سرگرفته فتاده چون سنگی

سینه پرجوش عشق شیرینی

لب پر از دود دل چو دلتنگی

در خوی سرد غرقه بی المی

تب نه و همچو ماند بدرنگی

اشعار متفرقه

شمارهٔ ۱ : نه در فراق توام طاقت شکیبائیست

شمارهٔ ۲ : مرا جان سوخت از غم ترا دامن نمی‌سوزد

شمارهٔ ۳ : که گفت پرده بر افکن ز روی مرد افکن

شمارهٔ ۴ : شب تا به سحر منم بدین درد

شمارهٔ ۱

نه در فراق توام طاقت شکیبائیست

نه در وصال توام ایمنی ز شیدائیست

نه در وصال تو شادم نه در فراق صبور

چه طالع است مرا یارب این چه رسوائیست

مرا به عادت هر یار رنج دل منما

اگر چه عادت خوبان همیشه خودرائیست

شمارهٔ ۲

مرا جان سوخت از غم ترا دامن نمی‌سوزد

مرا دل خون شد و یک دم دلت بر من نمی‌سوزد

ز آه آتشین من که تابش خرمن مه سوخت

جوی در تو نمی‌گیرد ترا دامن نمی‌سوزد

عجب حالی گر از دردم تن خارا نمی‌نالد

بود نادر گر از دردم دل آهن نمی‌سوزد

شمارهٔ ۳

که گفت پرده بر افکن ز روی مرد افکن

که شد بریده ترنج و کف جهان از زن

زبان یوسف اگر در نریختی به سخن

به لعل چشم زلیخا نگشتی آبستن

چه خار بود که در دامن دلی آویخت

که شد در یده گل باغ حسن را دامن

شمارهٔ ۴

شب تا به سحر منم بدین درد

نالان نالان چو ناتوانان

گردان گردان به هر در و کوی

گویان گویان چو پاسبانان

فریاد ز محنت غریبان

زنهار ز حسر جوانان

خرمن خرمن سرشک ریزان

دامن دامن گهر فشانان

جویان جویان به هر بیابان

پویان پویان پی شبانان

روز از سر راه بر نخیزم

در ره نگران چو دیده بانان

گریان گریان شوم پذیره

پرسان پرسان ز کاروانان

از نام و نشان نازنینان

و ز بوم و دیار مهربانان

گویند مرا سرشک کم ریز

این سر سبکان دل گرانان

نه اشک که خون دل بریزم

بر خاک عزیز آن جوانان

نه آب که دیدگان ببارم

بر درد و دریغ نازنینان

ای باد ببر پیام زارم

روزی که رسی به خاک آنان

بگذار اگر چه بی زبانی

بازآر پیام بی زبانان

چون گل برود دگر چه ماند

جز خار به دست باغبانان

در خاک فتاد ‌آب چشمم

از چشم بدان و بدگمانان

رباعیات

شمارهٔ ۱ : ای چرخ هزار دیده دون دوتا

شمارهٔ ۲ : دیدمش چو سرو سهی آن سبز قبا

شمارهٔ ۳ : ای باد چو بگذری به موصل ما را

شمارهٔ ۴ : گر طعنه همی زنی من شیدا را

شمارهٔ ۵ : با آنکه به روی خوب پشتی ما را

شمارهٔ ۶ : یاری که بدوست سربلندی ما را

شمارهٔ ۷ : گیرم که اثر نماند یارب ها را

شمارهٔ ۸ : ای سرو که در چمن بر آورد ترا؟

شمارهٔ ۹ : آن مادر شوم فرج چون زاد ترا

شمارهٔ ۱۰ : ای صبر چه تخمی که بکارند ترا

شمارهٔ ۱۱ : آن شد که به زر عوام جویند ترا

شمارهٔ ۱۲ : گر نادید دلم قد خرامان ترا

شمارهٔ ۱۳ : آن روز که من بدیدم ای شاه ترا

شمارهٔ ۱۴ : خرم به تو داشتم دل بی غم را

شمارهٔ ۱۵ : چون عود بنالیدم و بنواخت مرا

شمارهٔ ۱۶ : در کوی تو کآستانش تخت است مرا

شمارهٔ ۱۷ : با عشق تو چون خوش سروکار است مرا

شمارهٔ ۱۸ : تا نعل در آتش تو داغ است مرا

شمارهٔ ۱۹ : ماه امل ارچه زیر میغ است مرا

شمارهٔ ۲۰ : هجرت چو به دست غصه بگذاشت مرا

شمارهٔ ۲۱ : آنم که چو جان بپرورم مردم را

شمارهٔ ۲۲ : لطف تو چو کرد حلقه درگوش مرا

شمارهٔ ۲۳ : ای دوست مشو سبغه زبون گیران را

شمارهٔ ۲۴ : بر ره بگماشت دوش مه پرتو را

شمارهٔ ۲۵ : یکدم برم آرید بت خوشخو را

شمارهٔ ۲۶ : از من همه مهر آمد و انصاف و وفا

شمارهٔ ۲۷ : گرچه نفسی نزد وصالت با ما

شمارهٔ ۲۸ : تا باز گرفتی رخ چون ماه از ما

شمارهٔ ۲۹ : دیدم شب و روز رنج و بیداری‌ها

شمارهٔ ۳۰ : گفتار مبر ز گوشم ای در خوشاب

شمارهٔ ۳۱ : گر باد وزد بر این دل ریش خراب

شمارهٔ ۳۲ : گویند شراب کم خور ای پیر خراب

شمارهٔ ۳۳ : در عشق تو گر شود مرا خاک نقاب

شمارهٔ ۳۴ : آن شد که دلم ز طبع چون آتش و آب

شمارهٔ ۳۵ : ای چرخ عنانم از سفر هیچ متاب

شمارهٔ ۳۶ : ای چرخ بیار هر چه داری ز عذاب

شمارهٔ ۳۷ : ای عکس رخت چو عکس آئینه در آب

شمارهٔ ۳۸ : درتو نگرم دو دیده ام گیرد آب

شمارهٔ ۳۹ : گفتم چو بد آمده ست فرجام شراب

شمارهٔ ۴۰ : این پای مرا که نیست پروای رکاب

شمارهٔ ۴۱ : ای دل به جهان به جز خرابی مطلب

شمارهٔ ۴۲ : ای دیدن خوک پیش دیدار تو خوب

شمارهٔ ۴۳ : ای لعل تو پرنکته شیرین غریب

شمارهٔ ۴۴ : چون تنگ دل آکنده شد از بس گله هات

شمارهٔ ۴۵ : ای قد خوش تو سرو شاداب حیات

شمارهٔ ۴۶ : ای وصل تو سرمایه اسباب حیات

شمارهٔ ۴۷ : ای خامه تو نهال سیراب حیات

شمارهٔ ۴۸ : خضری که به او گشاده شد باب حیات

شمارهٔ ۴۹ : افکند دلم به کوی دلداری رخت

شمارهٔ ۵۰ : آن روز که با من به عنایت بد بخت

شمارهٔ ۵۱ : گر کسری و دارا شوی از دولت و بخت

شمارهٔ ۵۲ : گر مه ز درت کلاف زرین اندوخت

شمارهٔ ۵۳ : دوش ازتف آه من شباهنگ بسوخت

شمارهٔ ۵۴ : تا دست قضا بر سرمن آتش بیخت

شمارهٔ ۵۵ : از غیرت شیرین قد چون نیشکرت

شمارهٔ ۵۶ : خواهم که به دیده و سرآیم به درت

شمارهٔ ۵۷ : تا ظن نبری که من نفورم زبرت

شمارهٔ ۵۸ : چون یاد کنم با دل ریش از سفرت

شمارهٔ ۵۹ : گفتی که به شیرمردی آرم زیرت

شمارهٔ ۶۰ : چون لاله مرا دلی ست پرخون پیوست

شمارهٔ ۶۱ : دل دوش ز سهم تیر آن نرگس مست

شمارهٔ ۶۲ : گرچه ز مه و مهر به رخ بردی دست

شمارهٔ ۶۳ : در راه تو سر باخته ام گام نخست

شمارهٔ ۶۴ : در سایه تو چو یافتم جای نشست

شمارهٔ ۶۵ : دی ماه تمام من مه نو می جست

شمارهٔ ۶۶ : گفتم که به اندیشه و با رای درست

شمارهٔ ۶۷ : ای سخت دل سنگ تو وی عهد تو سست

شمارهٔ ۶۸ : چون عهد شکستنت مرا گشت درست

شمارهٔ ۶۹ : آن مهر گسل با دگری زان پیوست

شمارهٔ ۷۰ : در آنکه زدی دست ره امن ببست

شمارهٔ ۷۱ : تا آن دل سنگین تو عهدم بشکست

شمارهٔ ۷۲ : چشم تو مرا به تیر مژگان خسته ست

شمارهٔ ۷۳ : گل پیش رخت ز رنگ و بو دست بشست

شمارهٔ ۷۴ : چون دست اجل شیشه عمرت بشکست

شمارهٔ ۷۵ : چون رای تو با رای مخالف شد راست

شمارهٔ ۷۶ : محرومی وصل تو دل و جانم کاست

شمارهٔ ۷۷ : گوژ از پی خیر مستراحی آراست

شمارهٔ ۷۸ : خاکی که به فرمان تو از ره برخاست

شمارهٔ ۷۹ : از دیدن روی منکلی مهرم خاست

شمارهٔ ۸۰ : دندان کژ تو راستی جانش بهاست

شمارهٔ ۸۱ : ای ساده سر پیر که پشت تو دوتاست

شمارهٔ ۸۲ : ای صحن سرائی که بهشتت همتاست

شمارهٔ ۸۳ : امشب که به عزم راه بر خواهی خاست

شمارهٔ ۸۴ : شاها کرمت قیام فرمود و رواست

شمارهٔ ۸۵ : در پارس به رایگان چو صد شهر تراست

شمارهٔ ۸۶ : ماهم به هوای باغ جوزا برخاست

شمارهٔ ۸۷ : گرچه همه تن به ذکر شکرت گویاست

شمارهٔ ۸۸ : هندو نسب آن یار که سیفش لقب است

شمارهٔ ۸۹ : عمری که ازو تا به فنا یک وجب است

شمارهٔ ۹۰ : ای باغ اگر تو خرمی رخت کجاست

شمارهٔ ۹۱ : آن یار که راحت روان است کجاست

شمارهٔ ۹۲ : ای دوست ز دست من چه برخواهد خاست

شمارهٔ ۹۳ : از مایده غمت تنم آباد است

شمارهٔ ۹۴ : جانا دل من که گنج اسرار خداست

شمارهٔ ۹۵ : اشکم نه غم زمانه خونین کرده است

شمارهٔ ۹۶ : وصلت که غم جراحت جاوید است

شمارهٔ ۹۷ : یاری دارم که عبرت ماه و خور است

شمارهٔ ۹۸ : تا چشم من از نور رخت بیخبر است

شمارهٔ ۹۹ : در باغ شدی و گل به دست تو در است

شمارهٔ ۱۰۰ : ماهم چو به دیدن مه نو برخاست

شمارهٔ ۱۰۱ : کارم همه جانسپاری و ترک سر است

شمارهٔ ۱۰۲ : از بس که ز دیو و دد مرا آزار است

شمارهٔ ۱۰۳ : از اشک رخم نمونه گلزار است

شمارهٔ ۱۰۴ : از بسکه وجود پیش چشمم خوار است

شمارهٔ ۱۰۵ : بی روی توام ز لاله زار آزار است

شمارهٔ ۱۰۶ : بی دیدنت از دیده مرا آزار است

شمارهٔ ۱۰۷ : از فرقت تو در تنم از جان بار است

شمارهٔ ۱۰۸ : آن تازه صنوبرش که خوشرفتار است

شمارهٔ ۱۰۹ : چشمت ز زمانه فتنه انگیزتر است

شمارهٔ ۱۱۰ : هر روز گل وفات پژمرده تر است

شمارهٔ ۱۱۱ : ای شمع نه عاشقی رخت زرد چراست

شمارهٔ ۱۱۲ : در عشق تو صبر و چاره سازی خطر است

شمارهٔ ۱۱۳ : هم زلف سمن سای تو عنبر بیز است

شمارهٔ ۱۱۴ : دل در برم از فراق دیوانه وش است

شمارهٔ ۱۱۵ : وه وه که جفاهای تو بردن چه خوش است

شمارهٔ ۱۱۶ : پیوسته ز دیده در کنارم اشک است

شمارهٔ ۱۱۷ : بی باغ رخ تو عمر من بی برگ است

شمارهٔ ۱۱۸ : دریای سرشک دیده پرنم ماست

شمارهٔ ۱۱۹ : گفته ست یکی حکیم کامل حکم است

شمارهٔ ۱۲۰ : ماهی که هنوز در دل فاخر ماست

شمارهٔ ۱۲۱ : زین شور و شری که از غمت در سر ماست

شمارهٔ ۱۲۲ : افسانه شهر قصه مشکل ماست

شمارهٔ ۱۲۳ : از حسرت چهره ایکه باغ دلم است

شمارهٔ ۱۲۴ : تا عشق تو همنشین دل ماست

شمارهٔ ۱۲۵ : یاد تو شب و روز قرین دل ماست

شمارهٔ ۱۲۶ : این ابر که چون حادثه پیوسته ماست

شمارهٔ ۱۲۷ : امشب شب برسر زدن و زاریم است

شمارهٔ ۱۲۸ : آن گوهر جان که در دریائی ماست

شمارهٔ ۱۲۹ : برخیز و بده باده چه جای سخن است

شمارهٔ ۱۳۰ : تا ظن نبری که عشق در نقصان است

شمارهٔ ۱۳۱ : دستی که هزار درد را درمان است

شمارهٔ ۱۳۲ : نه از تو مرا بخت ظفر یافتن است

شمارهٔ ۱۳۳ : زانجا که فریب طبع دلدار من است

شمارهٔ ۱۳۴ : دیدار تو شمع عالم افروز من است

شمارهٔ ۱۳۵ : عشق تو که مرهم دل ریش من است

شمارهٔ ۱۳۶ : کاری که زهجران تو در پیش من است

شمارهٔ ۱۳۷ : جای غمت این دل پریشان من است

شمارهٔ ۱۳۸ : بی بزم تو باده اشک خونین من است

شمارهٔ ۱۳۹ : رخشنده رخت ماه سخنگوی من است

شمارهٔ ۱۴۰ : با عشق کهن تازه بدن خوی من است

شمارهٔ ۱۴۱ : وقت گل می گون و می گلگون است

شمارهٔ ۱۴۲ : شاها رخ و رای دلگشایت چون است

شمارهٔ ۱۴۳ : غصنی سخنان تو چو جان شیرین است

شمارهٔ ۱۴۴ : دی گفت مرا دلت چرا غمگین است

شمارهٔ ۱۴۵ : با حکم خدائی که قضایش این است

شمارهٔ ۱۴۶ : از من گل و مل دلبر خرگاهی خواست

شمارهٔ ۱۴۷ : شیرین من آنکه رشک نقش چینی ست

شمارهٔ ۱۴۸ : آئینه جانم آن رخ فرخ تست

شمارهٔ ۱۴۹ : هم حور بهشت ناشکیبا از تست

شمارهٔ ۱۵۰ : تا بر دل بردبار بار غم تست

شمارهٔ ۱۵۱ : گر صدر دل است شاهراه غم تست

شمارهٔ ۱۵۲ : زین سیم و زر جهان که پیرامن تست

شمارهٔ ۱۵۳ : خود هیچ ندانی که که دلداده تست

شمارهٔ ۱۵۴ : ای دل نه چنانکه رسم شیدائی تست

شمارهٔ ۱۵۵ : هر چند که شد تیزی بازار تو سست

شمارهٔ ۱۵۶ : سیمرغ شهی گزید و خاموش نشست

شمارهٔ ۱۵۷ : ای نفس چو کشت عمر در خوشه نشست

شمارهٔ ۱۵۸ : جانا دل دیوانه دگر بند شکست

شمارهٔ ۱۵۹ : دلبر به جفا قلب دل ریش شکست

شمارهٔ ۱۶۰ : از عمر چه خوشتر است وصلت آنست

شمارهٔ ۱۶۱ : از فرقت چشمت آب چشمم خونست

شمارهٔ ۱۶۲ : هر دم غمم ای جهانفروز افزون است

شمارهٔ ۱۶۳ : ای سرو سهی تازه نهالت چونست

شمارهٔ ۱۶۴ : در عشق دلم فراق بهر افتاده ست

شمارهٔ ۱۶۵ : چشمم که سرشک را روائی داده ست

شمارهٔ ۱۶۶ : چون نیست ترا مهر و وفا در رگ و پوست

شمارهٔ ۱۶۷ : زان غم که به رویم آمد از کرده دوست

شمارهٔ ۱۶۸ : در کار جهان نگر گرت تکیه بر اوست

شمارهٔ ۱۶۹ : در دیده و دل نقش تو از بسکه نکوست

شمارهٔ ۱۷۰ : عشقش که چو جان است نهان در رگ و پوست

شمارهٔ ۱۷۱ : ای دل سر همتم که چون چرخ فروست

شمارهٔ ۱۷۲ : قصاب که در گردن جان چنبر اوست

شمارهٔ ۱۷۳ : ایزد که جهان ساخته قدرت اوست

شمارهٔ ۱۷۴ : طاووس توام جلوه گر حسن تو دوست

شمارهٔ ۱۷۵ : من بودم و شمع و ساغر یک من و دوست

شمارهٔ ۱۷۶ : چشمم به جنازه تو چون درنگریست

شمارهٔ ۱۷۷ : شه می دهدم نوید هر لحظه دویست

شمارهٔ ۱۷۸ : در عالم سفله از بنی آدم کیست

شمارهٔ ۱۷۹ : در خواب غرور خلق بیداری نیست

شمارهٔ ۱۸۰ : گر کوتهی عمر ز بیدادگریست

شمارهٔ ۱۸۱ : ز اخلاق هر آنچه در بشر می بایست

شمارهٔ ۱۸۲ : از چرخ کبود بر دلم زنگاریست

شمارهٔ ۱۸۳ : هر روز زمانه را ز نو بازاریست

شمارهٔ ۱۸۴ : از مرگ تو مهر و ماه و انجم بگریست

شمارهٔ ۱۸۵ : با دل غم آن صنم بگفتم بگریست

شمارهٔ ۱۸۶ : چشم شب دوش اشک به دامن بگریست

شمارهٔ ۱۸۷ : کس نیست که از غمت به زاری نگریست

شمارهٔ ۱۸۸ : می آمد و دزدیده مرا می نگریست

شمارهٔ ۱۸۹ : چون گل به میان خار می باید زیست

شمارهٔ ۱۹۰ : چون دید که تن را به غمش تاب ورکی ست

شمارهٔ ۱۹۱ : دیدار تو مونس همه ساله کیست

شمارهٔ ۱۹۲ : هستت خبر ای جان که خریدار تو کیست

شمارهٔ ۱۹۳ : چون دوستی تو اصل دشمن کامی ست

شمارهٔ ۱۹۴ : زلف تو که دل در شکنش زندانیست

شمارهٔ ۱۹۵ : در سینه دلم که گنج لعل کانیست

شمارهٔ ۱۹۶ : گیرم که به مهر ما دل گرمت نیست

شمارهٔ ۱۹۷ : چشمت که چنو زهره افسونگر نیست

شمارهٔ ۱۹۸ : در عشق چو من سوخته غمخور نیست

شمارهٔ ۱۹۹ : ای دل غمم از غم کسی کمتر نیست

شمارهٔ ۲۰۰ : بی روی تو عیش و کامرانی خوش نیست

شمارهٔ ۲۰۱ : گفتی که دلت بر تن و جان مشفق نیست

شمارهٔ ۲۰۲ : گرچه چو تو حق شناس در عالم نیست

شمارهٔ ۲۰۳ : در بزم شهان چو آب من روشن نیست

شمارهٔ ۲۰۴ : غم کشت مرا و غمگسار آگه نیست

شمارهٔ ۲۰۵ : دلبر ز دل ممتحنم آگه نیست

شمارهٔ ۲۰۶ : سر نیست که در قبضه فرمان تو نیست

شمارهٔ ۲۰۷ : خلوتگه جان جز شکن موی تو نیست

شمارهٔ ۲۰۸ : دلها ز جفاهای تو بی گردی نیست

شمارهٔ ۲۰۹ : دل نیست که از غمت در او دردی نیست

شمارهٔ ۲۱۰ : بی کلک تو آب روی منشوری نیست

شمارهٔ ۲۱۱ : از وصل توام امید بهروزی نیست

شمارهٔ ۲۱۲ : روزی نبود که با منت جنگی نیست

شمارهٔ ۲۱۳ : در عشق به از رندی و خودکامی نیست

شمارهٔ ۲۱۴ : شاها چو تو در سپهر دین ماهی نیست

شمارهٔ ۲۱۵ : نه اهل بهشتی تو بدین سیرت زشت

شمارهٔ ۲۱۶ : دی بگذشتم چو بیهشان بردر و دشت

شمارهٔ ۲۱۷ : گرکسری و قارون شوی ای باد به مشت

شمارهٔ ۲۱۸ : در کوی تو آب چشمم از سر بگذشت

شمارهٔ ۲۱۹ : در نامه تو قلم چو گردن بفراشت

شمارهٔ ۲۲۰ : دلبر به گه وداع چون رو برداشت

شمارهٔ ۲۲۱ : تقدیر و قضا ترا چو آزرم نداشت

شمارهٔ ۲۲۲ : وصلت بگذشت و دیده با نم بگذاشت

شمارهٔ ۲۲۳ : زان نقش که بر دلم خیال تو نگاشت

شمارهٔ ۲۲۴ : عمری به امید و آرزویت بگذشت

شمارهٔ ۲۲۵ : عمری که در این هجر جگر سوز گذشت

شمارهٔ ۲۲۶ : ای عارض تو نخست بنیاد بهشت

شمارهٔ ۲۲۷ : ای روی تو در جهان نمودار بهشت

شمارهٔ ۲۲۸ : خاکی ز زمین که عطف دامانت برفت

شمارهٔ ۲۲۹ : از روزن خیمه گفت ماهم به نهفت

شمارهٔ ۲۳۰ : تا درد تو شد با دل حیرانم جفت

شمارهٔ ۲۳۱ : ای خاک ز درد دل نمی یارم گفت

شمارهٔ ۲۳۲ : با دل سخن خویش بگفتم به نهفت

شمارهٔ ۲۳۳ : عمری دلم اندر پی وصل تو شتافت

شمارهٔ ۲۳۴ : سرویست قدش ولیک روی از من تافت

شمارهٔ ۲۳۵ : دل در پی کام یکدم آرام نیافت

شمارهٔ ۲۳۶ : جان گر ز غمت با دل پرتاب برفت

شمارهٔ ۲۳۷ : دردا که دل عاقلم از دست برفت

شمارهٔ ۲۳۸ : دل با تو بسی به جان بکوشید و برفت

شمارهٔ ۲۳۹ : چون سوز توام در این دل ریش گرفت

شمارهٔ ۲۴۰ : عهدت حق صحبت و نشستم نگرفت

شمارهٔ ۲۴۱ : از باد صبا دلم چو بوی تو گرفت

شمارهٔ ۲۴۲ : دی بر سر ره چو دلستانم می رفت

شمارهٔ ۲۴۳ : دی شاه بتان با رخ رنگین می رفت

شمارهٔ ۲۴۴ : چشمت کم ما گرفت بیگانه صفت

شمارهٔ ۲۴۵ : با تو سخنی که بی زبان جانم گفت

شمارهٔ ۲۴۶ : رفتم به سفر چو بود دوری کامت

شمارهٔ ۲۴۷ : بس بار بلا به جان کشیدم ز غمت

شمارهٔ ۲۴۸ : ای من به فدای آن تن چون سمنت

شمارهٔ ۲۴۹ : بشکست دلم زان دل چون سندانت

شمارهٔ ۲۵۰ : ای دور فلک نتیجه دورانت

شمارهٔ ۲۵۱ : یکچند به آوازه بدم مفتونت

شمارهٔ ۲۵۲ : ای خصم مدان رفتنش ا زنفرینت

شمارهٔ ۲۵۳ : ای رشک بنفشه سنبل پرچینت

شمارهٔ ۲۵۴ : نه سیم که جائی طلبم در کویت

شمارهٔ ۲۵۵ : نه برگ که خیمه ای زنم پهلویت

شمارهٔ ۲۵۶ : نه دست که گیرم شکنی از مویت

شمارهٔ ۲۵۷ : افکند مرا گردش دهر ازکویت

شمارهٔ ۲۵۸ : خورشید نخواهم که ببیند رویت

شمارهٔ ۲۵۹ : زلفت ستمی بر رخ سیمین ای کاج

شمارهٔ ۲۶۰ : چونان نکند بخت از آن طایفه کوچ

شمارهٔ ۲۶۱ : جانا سر زلفت ز پس و پشت مپیچ

شمارهٔ ۲۶۲ : رحم آر بر این سوخته باخته روح

شمارهٔ ۲۶۳ : اقبال همائی ست در این کاخ فراخ

شمارهٔ ۲۶۴ : ایام همین دماغ تو بنشاند

شمارهٔ ۲۶۵ : از آتش و آب دل و جانم فریاد

شمارهٔ ۲۶۶ : در توس شدم ز خاک فردوسی شاد

شمارهٔ ۲۶۷ : بادی که بدی همدم آن حور نژاد

شمارهٔ ۲۶۸ : ای باد که جان فدای پیغام تو باد

شمارهٔ ۲۶۹ : جز عنبر زلف هیچ لالات مباد

شمارهٔ ۲۷۰ : ای دل چو تو کس فتنه و شردوست مباد

شمارهٔ ۲۷۱ : دل جز بر تیر غمت آماج مباد

شمارهٔ ۲۷۲ : دل بی هوس تو ای دل افروز مباد

شمارهٔ ۲۷۳ : در بزم تو شمع طرب افروخته باد

شمارهٔ ۲۷۴ : اقبال غلام بخت پیروز تو باد

شمارهٔ ۲۷۵ : ای دل ز گلی که جفت صد خار افتاد

شمارهٔ ۲۷۶ : ایزد چو وفا و مهرجوئیت نداد

شمارهٔ ۲۷۷ : گیرم که مرا خدمت تو شاهی داد

شمارهٔ ۲۷۸ : گفتم که دل از تو در دمی شاد رساد

شمارهٔ ۲۷۹ : ازدرد منت گرد به دامن مرساد

شمارهٔ ۲۸۰ : از جور تو هیچ خسته نفرین مکناد

شمارهٔ ۲۸۱ : این رسم نگر که دهر پرشور نهاد

شمارهٔ ۲۸۲ : گردون که لطف در تن پاک تو نهاد

شمارهٔ ۲۸۳ : ترسا بچه ایکه باج از ارمن بستد

شمارهٔ ۲۸۴ : هر دل که در آن زلف چو شستت افتد

شمارهٔ ۲۸۵ : گر یک نظرت بر من حیران افتد

شمارهٔ ۲۸۶ : از حادثه هر کجا که بندی افتد

شمارهٔ ۲۸۷ : هر سفله که همرنگ اماجد گردد

شمارهٔ ۲۸۸ : آن روز که جان جفت کشاکش گردد

شمارهٔ ۲۸۹ : وقتی که چمن به کام بلبل گردد

شمارهٔ ۲۹۰ : هر سر که تو را بر خط فرمان گردد

شمارهٔ ۲۹۱ : بی نام تو نقش سکه وارون گردد

شمارهٔ ۲۹۲ : از بس که ز گریه نامه تر می‌گردد

شمارهٔ ۲۹۳ : با دل گفتم که یار بر می گردد

شمارهٔ ۲۹۴ : تو می گذری و بر دلم می گذرد

شمارهٔ ۲۹۵ : آنچ از غم تو بر سر من می گذرد

شمارهٔ ۲۹۶ : عهدی کرده ست این فلک بیهده گرد

شمارهٔ ۲۹۷ : غیرت برم از زبان چو نام تو برد

شمارهٔ ۲۹۸ : گرچه ز جفای تو بسی دیدم درد

شمارهٔ ۲۹۹ : ظلمی ست بر آن دیده که در تو نگرد

شمارهٔ ۳۰۰ : نه پایم ازین پس ره کویت سپرد

شمارهٔ ۳۰۱ : گفتی دل دیوانه تو را شیدا کرد؟

شمارهٔ ۳۰۲ : چون دست اجل تخته برهان بسترد

شمارهٔ ۳۰۳ : مرگ تو بر آورد ز ایوانم گرد

شمارهٔ ۳۰۴ : گفتم چو دلم لابه گری پیش آرد

شمارهٔ ۳۰۵ : هرگز نکنی میل و دلت نگذارد

شمارهٔ ۳۰۶ : آن درد که کوه را خروشان دارد

شمارهٔ ۳۰۷ : زلف تو که خون ریختن آئین دارد

شمارهٔ ۳۰۸ : با خوت که آدمی سرشتی دارد

شمارهٔ ۳۰۹ : گرچه دلم از جور تو داغی دارد

شمارهٔ ۳۱۰ : از وصل رخت هر که نشانی دارد

شمارهٔ ۳۱۱ : نه دل ز غمت ذوق جوانی دارد

شمارهٔ ۳۱۲ : دلدار ز سینه زنگ غم می سترد

شمارهٔ ۳۱۳ : ترسم که به گریه دیده آبم ببرد

شمارهٔ ۳۱۴ : چون بر دل موری ز تو ننشیند گرد

شمارهٔ ۳۱۵ : تا کی عمرت به خودپرستی گذرد

شمارهٔ ۳۱۶ : در عشق تو عمرم به ستم می گذرد

شمارهٔ ۳۱۷ : سودای تو تا در سر من ماوا کرد

شمارهٔ ۳۱۸ : گر چاره این تنگدلی باید کرد

شمارهٔ ۳۱۹ : عشق تو به شوریده سری فاشم کرد

شمارهٔ ۳۲۰ : محرم بدم و جور تو محرومم کرد

شمارهٔ ۳۲۱ : انگار که راز دل نهان دانم کرد

شمارهٔ ۳۲۲ : جانا غم دوری تو با ما آن کرد

شمارهٔ ۳۲۳ : با هجر چنان حریف خو نتوان کرد

شمارهٔ ۳۲۴ : کم نال دلا اگر شهت یاد نکرد

شمارهٔ ۳۲۵ : بر سنگدلت ناله و دم کار نکرد

شمارهٔ ۳۲۶ : دل با تو و صبر سازگاری که نکرد

شمارهٔ ۳۲۷ : سودای تو آتش دلم افزون کرد

شمارهٔ ۳۲۸ : قصه چه کنم که اشتیاق تو چه کرد

شمارهٔ ۳۲۹ : بر بام بدیدمش که جولان می کرد

شمارهٔ ۳۳۰ : ای دل اگر آغاز به می خواهی کرد

شمارهٔ ۳۳۱ : برهان که به مرگ خوب ناگاه بمرد

شمارهٔ ۳۳۲ : آن دد که چو دمنه در کمینگاه بمرد

شمارهٔ ۳۳۳ : دل بین که مرا غم که مهمان آورد

شمارهٔ ۳۳۴ : عشق آمد و بر دلم شبیخون آورد

شمارهٔ ۳۳۵ : تا هست غمت غمی دگر نتوان خورد

شمارهٔ ۳۳۶ : نپسندم کایزد به گناهت گیرد

شمارهٔ ۳۳۷ : گر سرو قد خوشت به بر در گیرد

شمارهٔ ۳۳۸ : هر شب سپه غم تو راهم گیرد

شمارهٔ ۳۳۹ : مگذار که کار دل قراری گیرد

شمارهٔ ۳۴۰ : نه در تو فغان و یاربم می گیرد

شمارهٔ ۳۴۱ : لافی ز تو پیش کس نمی یارم زد

شمارهٔ ۳۴۲ : دم بی رخ یار نازنین نتوان زد

شمارهٔ ۳۴۳ : بی بزم تو چشم جام می خون ریزد

شمارهٔ ۳۴۴ : آن روز که آوازه محشر خیزد

شمارهٔ ۳۴۵ : در هجر تو گر جان ز تنم برخیزد

شمارهٔ ۳۴۶ : شاها کرمت از پی آن برخیزد

شمارهٔ ۳۴۷ : اول سخنم چو از زبان برخیزد

شمارهٔ ۳۴۸ : گل کیست که در رونق خد تو رسد

شمارهٔ ۳۴۹ : گوئی که لبم بر لب نوش تو رسد

شمارهٔ ۳۵۰ : از عشق چو بر جوان ملامت باشد

شمارهٔ ۳۵۱ : تا گوش بود سوی سلامت باشد

شمارهٔ ۳۵۲ : گر بر سر گل تاج مکلل باشد

شمارهٔ ۳۵۳ : بشنو لغزی که سخت موزون باشد

شمارهٔ ۳۵۴ : گفتم شبه ار سفته بود به باشد

شمارهٔ ۳۵۵ : تا میل دلت به کین پرستی باشد

شمارهٔ ۳۵۶ : نه مهر تو از دلم به در خواهد شد

شمارهٔ ۳۵۷ : گردون که بدیهاش جوی کاست نشد

شمارهٔ ۳۵۸ : کو جان که ز بیداد فلک خسته نشد

شمارهٔ ۳۵۹ : در دل نفسی یاد تو گردیده نشد

شمارهٔ ۳۶۰ : یارم به تفرج چمن بیرون شد

شمارهٔ ۳۶۱ : بر تو به جوانی دلم من مفتون شد

شمارهٔ ۳۶۲ : بر نام تو چون نام رهی املی شد

شمارهٔ ۳۶۳ : از بس که رخ نامه به خون تر می‌شد

شمارهٔ ۳۶۴ : بر یاد رخ و قد تو ای سرو بلند

شمارهٔ ۳۶۵ : غصنی چو فروع شرع را سایه فکند

شمارهٔ ۳۶۶ : گر برسر آتشم نشانی چو سپند

شمارهٔ ۳۶۷ : پستم کردی به محنت ای چرخ بلند

شمارهٔ ۳۶۸ : گریانم از اندوه و عدو بر من چند

شمارهٔ ۳۶۹ : ای شاه چگونه ای در آن خاک نژند

شمارهٔ ۳۷۰ : ای همچو سلیمانت سر و تاج بلند

شمارهٔ ۳۷۱ : ایزد چو نهان من و تو می داند

شمارهٔ ۳۷۲ : در جعبه روزگار یک تیر نماند

شمارهٔ ۳۷۳ : گر خواب خوش است عق مرگش خواند

شمارهٔ ۳۷۴ : عهدی دارد جهان که تا بتواند

شمارهٔ ۳۷۵ : در دیده ز گلزار رخت خار بماند

شمارهٔ ۳۷۶ : گلبرگ به روی چون بهارت ماند

شمارهٔ ۳۷۷ : نه ابر به چشم اشکبارم ماند

شمارهٔ ۳۷۸ : در دیده به جز اشک به دامن بنماند

شمارهٔ ۳۷۹ : ای نفس چو برگ کامرانیت نماند

شمارهٔ ۳۸۰ : ای دل چو شه ستوده آثار نماند

شمارهٔ ۳۸۱ : گیرم که وفا و عهد را نام نماند

شمارهٔ ۳۸۲ : جانا رمقی در دل شوریده نماند

شمارهٔ ۳۸۳ : خورشید بماناد اگر سایه نماند

شمارهٔ ۳۸۴ : گردون سیه دل که به کاسی ماند

شمارهٔ ۳۸۵ : تا گرد گلت سنبل تر کاشته اند

شمارهٔ ۳۸۶ : زان قصه دردم که یکی یار نخواند

شمارهٔ ۳۸۷ : اشک و دل خونین شده با هم یارند

شمارهٔ ۳۸۸ : خورشید و مه ار برت زمین بوس آرند

شمارهٔ ۳۸۹ : مشتاقانت ز عافیت مهجورند

شمارهٔ ۳۹۰ : هرگز دل من یکدم بی غم نزند

شمارهٔ ۳۹۱ : آنانکه چهان کنند و مردم سوزند

شمارهٔ ۳۹۲ : یک چند نبودم ز وصالت خرسند

شمارهٔ ۳۹۳ : هر شب که مرا درد تو بیدار کند

شمارهٔ ۳۹۴ : والله که گر دل مرا خوش نکند

شمارهٔ ۳۹۵ : با من سگ گنجه پنجه در پنجه کند

شمارهٔ ۳۹۶ : گفتم که تو را ماه فلک می خوانند

شمارهٔ ۳۹۷ : مگذار که اغیار به راهت بینند

شمارهٔ ۳۹۸ : آنم چو نمی دهی که مستان خواهند

شمارهٔ ۳۹۹ : فردا چو حساب من مسکین خواهند

شمارهٔ ۴۰۰ : از خاک چو رخت من بر افلاک نهند

شمارهٔ ۴۰۱ : چشم ارتن خویش غرقه در خون بیند

شمارهٔ ۴۰۲ : مسکین دلم از هجر تو آن می بیند

شمارهٔ ۴۰۳ : گر خسته دلی شبی به غم بنشیند

شمارهٔ ۴۰۴ : ای دل هوست به گفتگو ننشیند

شمارهٔ ۴۰۵ : گه گریه ز مهرت آشنائی بدهد

شمارهٔ ۴۰۶ : تا چرخ زمین را مدد از خور ندهد

شمارهٔ ۴۰۷ : گفتم به یکی کله که خاکش فرسود

شمارهٔ ۴۰۸ : ظلم است کز اوست عقل و دین ناخشنود

شمارهٔ ۴۰۹ : تا هجر تو داغ دل ریشم فرمود

شمارهٔ ۴۱۰ : آن دل که به دوری تو خرسند بود

شمارهٔ ۴۱۱ : روزی که ز عشق من ملالت نبود

شمارهٔ ۴۱۲ : می جز ز کف تو نوش لب خوش نبود

شمارهٔ ۴۱۳ : ایزد چو به قهر دوزخت تافته بود

شمارهٔ ۴۱۴ : شاها فلک از در فسوس تو بود

شمارهٔ ۴۱۵ : تا جان دارم غمت ز جانم نرود

شمارهٔ ۴۱۶ : درد تو ز دل به داغ هجران نرود

شمارهٔ ۴۱۷ : ای نفس اگر خاک تو بر باد شود

شمارهٔ ۴۱۸ : در چشم سپهر سرمه شرم شود

شمارهٔ ۴۱۹ : ماهی که به مهرش دل خور گرم شود

شمارهٔ ۴۲۰ : کاری فلکا از تو میسر نشود

شمارهٔ ۴۲۱ : از خوی بدت که هیچ بهتر نشود

شمارهٔ ۴۲۲ : هرگز هوست زین دل مستم نشود

شمارهٔ ۴۲۳ : هرگز ز تو میل و آرزویم نشود

شمارهٔ ۴۲۴ : ریش دل من به هجر تو به نشود

شمارهٔ ۴۲۵ : خون گر ز لقب تاشی ات آگاه شود

شمارهٔ ۴۲۶ : با هر که دلم به مهر پیوسته شود

شمارهٔ ۴۲۷ : حاشا که به بوسه خالت آلوده شود

شمارهٔ ۴۲۸ : تا سوسن آزاد زبان در تو کشید

شمارهٔ ۴۲۹ : زان سیم وزری که در دم گاز آید

شمارهٔ ۴۳۰ : شبها که دلم بی تو به فریاد آید

شمارهٔ ۴۳۱ : هر باد که از جانب بغداد آید

شمارهٔ ۴۳۲ : گر بر دلم از جور تو صد تیر آید

شمارهٔ ۴۳۳ : ابروی ترا ز ماه نو ننگ آید

شمارهٔ ۴۳۴ : از لطف تو قد سرو را حال آید

شمارهٔ ۴۳۵ : نه کار به آب دیده بر می آید

شمارهٔ ۴۳۶ : در نامه ز بس غم که به هر می آید

شمارهٔ ۴۳۷ : چون یاد ز یار دلکشم می آید

شمارهٔ ۴۳۸ : هر شب چو رهی زغم زبون می آید

شمارهٔ ۴۳۹ : گل آب شد از شرم چو روی تو بدید

شمارهٔ ۴۴۰ : دی گفت نهفته رخ چو در راهم دید

شمارهٔ ۴۴۱ : گر روی تو را چو آینه بتوان دید

شمارهٔ ۴۴۲ : گر دون ز تو هیچ راز مستور ندید

شمارهٔ ۴۴۳ : در ماتم شمس از شفق خون بچکید

شمارهٔ ۴۴۴ : دیدمش خوی از گل ترش می بارید

شمارهٔ ۴۴۵ : از بهر خدا به چشم جانش نگرید

شمارهٔ ۴۴۶ : یار از پی کار مشکلم می گرید

شمارهٔ ۴۴۷ : شمعی که ز سوز دل حزین می گرید

شمارهٔ ۴۴۸ : تا جان دارم دلم به کویت پوید

شمارهٔ ۴۴۹ : از جور تو دلبر ز دلم نیست خبر

شمارهٔ ۴۵۰ : از قطره آب رخنه گردد مرمر

شمارهٔ ۴۵۱ : نه صبر که تا به صلح باز آید یار

شمارهٔ ۴۵۲ : چشمی دارم چو ابر دی گوهر بار

شمارهٔ ۴۵۳ : بی وصل تو جان نخواهم ای زیبا یار

شمارهٔ ۴۵۴ : بر سر مزن آن دست بلورین زنهار

شمارهٔ ۴۵۵ : اندیشه عشقت دم سرد آرد بار

شمارهٔ ۴۵۶ : ای دوست تو غم با من غمساز گذار

شمارهٔ ۴۵۷ : آزرده مکن دل از من ای مه زنهار

شمارهٔ ۴۵۸ : هر شب چو وزد بر دل من باد سحر

شمارهٔ ۴۵۹ : هر صبح شوم به خلوت آباد سحر

شمارهٔ ۴۶۰ : بر ما رقم خطا کشیدی آخر

شمارهٔ ۴۶۱ : عشق آمد و تازه کرد ریشم دیگر

شمارهٔ ۴۶۲ : ای نام من از عشق تو دیوانه شهر

شمارهٔ ۴۶۳ : حالیست عجب با توام ای طیره حور

شمارهٔ ۴۶۴ : آخر ز من ای عهد شکن یادآور

شمارهٔ ۴۶۵ : ای دل زر و جاه از اهل دنیا مپذیر

شمارهٔ ۴۶۶ : ای چون تو جوان نبوده در عالم پیر

شمارهٔ ۴۶۷ : یارب غم دلبر ز روانم برگیر

شمارهٔ ۴۶۸ : در کینه به جان بکوش و رک باز مگیر

شمارهٔ ۴۶۹ : با جوز عروس حجله بستند و سریر

شمارهٔ ۴۷۰ : زان سوز که از تو دارم ای شمع طراز

شمارهٔ ۴۷۱ : ازبیخوابی در دل شبهای دراز

شمارهٔ ۴۷۲ : یکدم نشوی با من مسکین دمساز

شمارهٔ ۴۷۳ : برقی بودی که جستی ای مایه ناز

شمارهٔ ۴۷۴ : تا کی بود این فریب و مکر ای بد ساز

شمارهٔ ۴۷۵ : چون رشته تنم به تاب هجران مگذار

شمارهٔ ۴۷۶ : چون روی نمود بخت و وصل آمد ساز

شمارهٔ ۴۷۷ : نومید بدم ز دیدنت عمر دراز

شمارهٔ ۴۷۸ : شمعم که ز دوری تو ای مایه ناز

شمارهٔ ۴۷۹ : شد جان عطا ز اوج گردون به فراز

شمارهٔ ۴۸۰ : آغاز غم تو ماجرائیست دراز

شمارهٔ ۴۸۱ : گفتم ای اجل با تو ستیزد هرگز

شمارهٔ ۴۸۲ : شمعم که ز دوری تو ای جان افروز

شمارهٔ ۴۸۳ : دل می گسلد ز عشق زنجیر هنوز

شمارهٔ ۴۸۴ : در چشم من است آن رخ رخشنده هنوز

شمارهٔ ۴۸۵ : ای دوست در آن شکایتی یانه هنوز

شمارهٔ ۴۸۶ : ای دوست ز دوست تا توانی مگریز

شمارهٔ ۴۸۷ : ای نفس مزن به جور و بیداد نفس

شمارهٔ ۴۸۸ : جانا شکری زان لب شیرینم بس

شمارهٔ ۴۸۹ : در عشق خیال تو مرا محرم بس

شمارهٔ ۴۹۰ : ای صبح رخ از سوز شب تار بترس

شمارهٔ ۴۹۱ : گفتم به تو از ناله درویش بترس

شمارهٔ ۴۹۲ : درمان چو نجوئیم به دل درد مباش

شمارهٔ ۴۹۳ : ای تن ز شب دراز دلسوز مباش

شمارهٔ ۴۹۴ : گر عاشقی انده کش هجران می باش

شمارهٔ ۴۹۵ : یک یک هنرم بین و گنه ده ده بخش

شمارهٔ ۴۹۶ : سبحان لله قد و خط و رخسارش

شمارهٔ ۴۹۷ : سوگند به خاک قامت چالاکش

شمارهٔ ۴۹۸ : دلخسته ام از شنیدن احوالش

شمارهٔ ۴۹۹ : شمعی که ازوست عیش می خوران خوش

شمارهٔ ۵۰۰ : ای گاه عتاب خوی بدساز تو خوش

شمارهٔ ۵۰۱ : ای چون لب شیرین تو دشنام تو خوش

شمارهٔ ۵۰۲ : سیلاب ز جوی دیده راندم شب دوش

شمارهٔ ۵۰۳ : خوش باش به هر حال و مشو بیش اندیش

شمارهٔ ۵۰۴ : ای روی تو آراسته بی آرایش

شمارهٔ ۵۰۵ : ای جور تو از صبر من غمگین بیش

شمارهٔ ۵۰۶ : اکنون که تهی ست منزل من ز نشاط

شمارهٔ ۵۰۷ : از آتش دل شدم شب افروز چو شمع

شمارهٔ ۵۰۸ : جانا رخ من زرد شدا ز گرد فراق

شمارهٔ ۵۰۹ : خون کرد دلم را چو دل لاله فراق

شمارهٔ ۵۱۰ : عهد من دل شکسته زینگونه سبک

شمارهٔ ۵۱۱ : از نظم تباه دل نمی داری تنگ

شمارهٔ ۵۱۲ : ای سنگدل ار کوه ثباتی و درنگ

شمارهٔ ۵۱۳ : دلهاست ز چشم و دهن تنگ تو تنگ

شمارهٔ ۵۱۴ : نه عمر عزیز داد یک راحت دل

شمارهٔ ۵۱۵ : ره جوی و مکن تکیه بر این منزل گل

شمارهٔ ۵۱۶ : هرگز ز تو نگلسم محال است محال

شمارهٔ ۵۱۷ : ای یار چو اندیشه و مونس چو خیال

شمارهٔ ۵۱۸ : گشتم ز جفای فلک و گردش سال

شمارهٔ ۵۱۹ : رسوا شدم از دیده و شیدا از دل

شمارهٔ ۵۲۰ : ای کرده پر از خاک جفا مفرش دل

شمارهٔ ۵۲۱ : در عشق توام نه صبر برخاست نه دل

شمارهٔ ۵۲۲ : برخیز که غنچه در قماط است ای دل

شمارهٔ ۵۲۳ : این عمر کز و هست ملالی حاصل

شمارهٔ ۵۲۴ : آنکو رقم قضا بزد پیش از عقل

شمارهٔ ۵۲۵ : از عشق عنا یافتم از مهر الم

شمارهٔ ۵۲۶ : این کوزه که پر آب حیات است مدام

شمارهٔ ۵۲۷ : هر آه که من به صبحگاهی زده‌ام

شمارهٔ ۵۲۸ : من نیستم آن کسی که هستی طلبم

شمارهٔ ۵۲۹ : دوش از تو چو ناامید برگردیدم

شمارهٔ ۵۳۰ : هر چند که در تو بیشتر می نگرم

شمارهٔ ۵۳۱ : گفتی که به فریاد رسی یکبارم

شمارهٔ ۵۳۲ : دی گفت ز روی آزمون دلدارم

شمارهٔ ۵۳۳ : تا چند دریغ قلم رانده خورم

شمارهٔ ۵۳۴ : بر من چو گذر کند بت کشمیرم

شمارهٔ ۵۳۵ : نز روزه فرض و مستحب می ترسم

شمارهٔ ۵۳۶ : تا چند جفای این غم آباد کشم

شمارهٔ ۵۳۷ : زین دام بلا که در وی افتاد دلم

شمارهٔ ۵۳۸ : از بسکه رسد زخم غمت سوی دلم

شمارهٔ ۵۳۹ : شمعم که ز تست جانم ای جانانم

شمارهٔ ۵۴۰ : ترسم که شبی سحر دعائی بکنم

شمارهٔ ۵۴۱ : هجر تو تباه کرد حالم چکنم

شمارهٔ ۵۴۲ : در از لب گوهر شکنش می خواهم

شمارهٔ ۵۴۳ : هنگام وداع تا به منزل رفتیم

شمارهٔ ۵۴۴ : ما گرچه به نطق طوطی خوش نفسیم

شمارهٔ ۵۴۵ : ای چرخ ز گردش تو خرسند نیم

شمارهٔ ۵۴۶ : هر شب چو شباهنگ بگرید با من

شمارهٔ ۵۴۷ : در عشق تو کس تاب نیارد جز من

شمارهٔ ۵۴۸ : نه کارگر است چاره سازی با تو

شمارهٔ ۵۴۹ : آمد بنشست، گفت برخیز و برو!

شمارهٔ ۵۵۰ : ما را نبود دلی که کار آید ازو

شمارهٔ ۵۵۱ : جانکاه منی و دل‌فزای همه‌ای

شمارهٔ ۵۵۲ : ای دل ز می غرور مستی تا کی

شمارهٔ ۵۵۳ : از سادگی و سلیمی و مسکینی

شمارهٔ ۵۵۴ : هر دم ز من دلشده بیزار شوی

شمارهٔ ۵۵۵ : نه عشق شنیده ام بدین رسوائی

شمارهٔ ۱

ای چرخ هزار دیده دون دوتا

از دیده بیخواب منت نیست حیا

صبح دومت بگوی کز بهر خدا

گرجان منی یا نفسم زود برآ

شمارهٔ ۲

دیدمش چو سرو سهی آن سبز قبا

بر دست گرفته باشه صید ربا

با باشه چو باد صید جویان بگذشت

او مرغ دلم ربود و آن مرغ هوا

شمارهٔ ۳

ای باد چو بگذری به موصل ما را

یاد آر و سلام کن رضی بابا را

گوئی تو جهودم ار فراموش کنم

یاد تو مسلمان و بت ترسا را

شمارهٔ ۴

گر طعنه همی زنی من شیدا را

در آینه بنگر آن رخ زیبا را

تا شیفته و سغبه تر از من گردی

وانگه نکنی بیش ملامت ما را

شمارهٔ ۵

با آنکه به روی خوب پشتی ما را

نرمی همگان را و درشتی ما را

هر دم گوئی به دم ترا زنده کنم

من دم نخرم برو که کشتی ما را

شمارهٔ ۶

یاری که بدوست سربلندی ما را

وز دوری اوست مستمندی ما را

می گفت چو در دل خرابم بنشست

کآخر به خراب درفکندی ما را

شمارهٔ ۷

گیرم که اثر نماند یارب ها را

درمان نکنی به پرسشی تب ها را

روزی دو به وعده خوشم زنده بدار

کز بهر تو زنده داشتم شبها را

شمارهٔ ۸

ای سرو که در چمن بر آورد ترا؟

وی غنچه که از پرده برون کرد ترا؟

با من چو گل و سرو نئی تازه و راست

ای سرو گلندام که پرود ترا؟

شمارهٔ ۹

آن مادر شوم فرج چون زاد ترا

از گنجه به شیراز فرستاد ترا

آن دایه خونخواره سگسان به غذا

شیر سگ به خون خوک می داد ترا

شمارهٔ ۱۰

ای صبر چه تخمی که بکارند ترا

جز روز چنین یاد نیارند ترا

امروز که نوبت غم آمد مگریز

کز بهر چنین روز گذارند ترا

شمارهٔ ۱۱

آن شد که به زر عوام جویند ترا

خاصان دل و جان و دیده گویند ترا

اکنون که به جوی خوبی ات آب نماند

گر نان گردی سگان نبویند ترا

شمارهٔ ۱۲

گر نادید دلم قد خرامان ترا

چون عاشق شد میان پنهان ترا

وان نیشکر از میان جان چون دربست

نادیده کمر میان چون جان ترا

شمارهٔ ۱۳

آن روز که من بدیدم ای شاه ترا

نه مهر بدیده بود و نه ماه ترا

از غبن و دریغ برکنم دیده خویش

اکنون که بدید دیده بدخواه ترا

شمارهٔ ۱۴

خرم به تو داشتم دل بی غم را

هجر تو حزین کرد دل خرم را

من تلخی عالم به تو خوش می کردم

با تلخی هجرت چکنم عالم را

شمارهٔ ۱۵

چون عود بنالیدم و بنواخت مرا

با آنکه بدم سوختنی ساخت مرا

یک رگ ز دلم به گوشمالش بگسست

ناله ز کنار خود بینداخت مرا

شمارهٔ ۱۶

در کوی تو کآستانش تخت است مرا

ناآمدن از کندی بخت است مرا

این سستی عهدت که مرا سخت افکند

از بهر تو سست عهد سخت است مرا

شمارهٔ ۱۷

با عشق تو چون خوش سروکار است مرا

با وصل و فراقت چه شمار است مرا

گرچه ز کنار من کناری جستی

عشق تو به نقد در کنار است مرا

شمارهٔ ۱۸

تا نعل در آتش تو داغ است مرا

از نشتر بیطار فراغ است مرا

خوش آخر غم بسی بدیدم واکنون

بگرفت دل و عزم فراغ است مرا

شمارهٔ ۱۹

ماه امل ارچه زیر میغ است مرا

بر فرق ز فاقه گرچه تیغ است مرا

نه خیر کسان به خود روا می دارم

نه خیر خود از کسان دریغ است مرا

شمارهٔ ۲۰

هجرت چو به دست غصه بگذاشت مرا

کم بود کسی که زنده پنداشت مرا

در جان رمقی نبود و در تن لیکن

امید رخ تو زنده می داشت مرا

شمارهٔ ۲۱

آنم که چو جان بپرورم مردم را

گر دست رسد به جان خرم مردم را

ای حور و پری نه دیوم از من مگریز

من آدمیم نمی خورم مردم را

شمارهٔ ۲۲

لطف تو چو کرد حلقه درگوش مرا

از راه کرم مکن فراموش مرا

یا پیش خودم همچو غلامان می دار

یا مکرمتی نمای و بفروش مرا

شمارهٔ ۲۳

ای دوست مشو سبغه زبون گیران را

شیری تو مباش سخره نخجیران را

گر می خواهی که همچو من پیر شوی

مازار به قول مفسدان پیران را

شمارهٔ ۲۴

بر ره بگماشت دوش مه پرتو را

تا کرد ز من نهفته ماه نو را

تاکی در و بام یار گیرد بر من

یارب تو گرفتار کن این شب رو را

شمارهٔ ۲۵

یکدم برم آرید بت خوشخو را

آن ماهرخ صنوبر نیکو را

از تلخی صبرم آرزو شیرین است

شیرین جهان اوست بیارید او را

شمارهٔ ۲۶

از من همه مهر آمد و انصاف و وفا

وز تو همه کینه زاد وبیداد و جفا

مااطلب منک یا فوادی قودی

وکلت به من هو حسبی و کفا

شمارهٔ ۲۷

گرچه نفسی نزد وصالت با ما

پیوند نمی جست جمالت با ما

در دوری خدمت تو شبهای دراز

تقصیر نمی کند خیالت با ما

شمارهٔ ۲۸

تا باز گرفتی رخ چون ماه از ما

پی بازگرفت عقل گمراه از ما

بر بستر آرزو به شبهای دراز

یک یاد رخ تست و دو صد آه از ما

شمارهٔ ۲۹

دیدم شب و روز رنج و بیداری‌ها

تا در تو رسیده‌ام به دشواری‌ها

ای ذات پسندیده تو حق عزیز

مپسند مرا بدین چنین خواری‌ها

شمارهٔ ۳۰

گفتار مبر ز گوشم ای در خوشاب

دیدار مبر ز چشمم ای عالمتاب

کایام چنان کند که ما را پس ازین

گفتار بود به پیک و دیدار به خواب

شمارهٔ ۳۱

گر باد وزد بر این دل ریش خراب

ور خواب گذر کند بر این چشم پرآب

باشد که به هر عمر مرا با تو دمی

گفتار بود به پیک و دیدار به خواب

شمارهٔ ۳۲

گویند شراب کم خور ای پیر خراب

تا ره نزند بر دل بیدار تو خواب

چه جای شراب و خواب کز تلخی عیش

گر زهر خورم روا بود خاصه شراب

شمارهٔ ۳۳

در عشق تو گر شود مرا خاک نقاب

بس دل که شود ز داغ جور تو کباب

بس روز که بر دریغ من درد خوری

بس شب که خیال من نبینی در خواب

شمارهٔ ۳۴

آن شد که دلم ز طبع چون آتش و آب

می ریخت ز دیده چون در خوشاب

عشقی و جوانی و دل و کامی بود

وین هر سه دگر بار نبینیم به خواب

شمارهٔ ۳۵

ای چرخ عنانم از سفر هیچ متاب

نانم ز سراندیب ده آبم زسراب

هر شام ز بامیان دهم قرصی نان

هر بام ز شام ده مرا شربتی آب

شمارهٔ ۳۶

ای چرخ بیار هر چه داری ز عذاب

زنهار مده مرا و در بد بشتاب

طوفان بلا بیار و مندیش از من

زیرا که تو بارانی و من خشت در آب

شمارهٔ ۳۷

ای عکس رخت چو عکس آئینه در آب

آئینه رخ ز یار دیرینه متاب

چون کودک مکتبم که هر شب بینم

از عشق رخ تو روز آدینه به خواب

شمارهٔ ۳۸

درتو نگرم دو دیده ام گیرد آب

ور با تو نشینم جگرم گیرد تاب

ور دور شوم ز تو شود دیده پرآب

مانا که تو آفتابی ای عالمتاب

شمارهٔ ۳۹

گفتم چو بد آمده ست فرجام شراب

در تو به گریزم نبرم نام شراب

چون با دل تنگم آشنا شد غم تو

زین پس من و یاد رویت و جام شراب

شمارهٔ ۴۰

این پای مرا که نیست پروای رکاب

نه روی رکوب ماند و نه رای رکاب

زینسان که به تنگ آمدم از پیری و ضعف

نه دست عنان دارم و نه پای رکاب

شمارهٔ ۴۱

ای دل به جهان به جز خرابی مطلب

سر سبزی ازین کور سرابی مطلب

ور عمر خوش از جهان همی می طلبی

آندم ز جهان نشان نیابی مطلب

شمارهٔ ۴۲

ای دیدن خوک پیش دیدار تو خوب

با چهره تو بوزنه محبوب قلوب

از روی تو خوی تو بسی زشت تر است

با زشتی خوی تو زهی روی تو خوب

شمارهٔ ۴۳

ای لعل تو پرنکته شیرین غریب

مازار دل خسته غمگین غریب

زانروی که نه غریب و مسکین چو منی

بخشای بر این عاشق مسکین غریب

شمارهٔ ۴۴

چون تنگ دل آکنده شد از بس گله هات

معذورم اگر برم به هر کس گله هات

وز تنگدلی چو شرح جور تو دهم

اول نفسم گریه بود پس گله هات

شمارهٔ ۴۵

ای قد خوش تو سرو شاداب حیات

لعل لب تو چشمه نایاب حیات

با قد تو باد در کف سرو چمن

با لعل تو خاک بر سر آب حیات

شمارهٔ ۴۶

ای وصل تو سرمایه اسباب حیات

در بحر غم تو نیست پایاب حیات

لب تشنه خضر پیش لبت جان می داد

می گفت که خاک بر سرآب حیات

شمارهٔ ۴۷

ای خامه تو نهال سیراب حیات

در دست تو پنچ چشمه آب حیات

زان پنج سه گر برای من رنجه کنی

بربنده شود گشاده صد باب حیات

شمارهٔ ۴۸

خضری که به او گشاده شد باب حیات

از لعل تو ساخت وجه اسباب حیات

در آتش آذر و به کف باد هوس

می گفت که خاک برسر آب حیات

شمارهٔ ۴۹

افکند دلم به کوی دلداری رخت

و آورد به رویم ز غمش کاری سخت

زین بار ازین یار مرا بختی نیست

ای کاش مرا یار بدی یاری بخت

شمارهٔ ۵۰

آن روز که با من به عنایت بد بخت

بر تاج که مشتریم می زد تخت

وامروز که زد لگد به کارم در سخت

در پایگه ستور بنهادم رخت

شمارهٔ ۵۱

گر کسری و دارا شوی از دولت و بخت

ور افسر و خاقان شوی از افسر و تخت

وریوسف و قارون شوی از مال و جمال

زین با تو نیارامد بی حرزه سخت

شمارهٔ ۵۲

گر مه ز درت کلاف زرین اندوخت

ور چرخ قبای کحلی از جود تو دوخت

ور آتش تیغت دو جهان درهم سوخت

آئین بزرگیت بباید آموخت

شمارهٔ ۵۳

دوش ازتف آه من شباهنگ بسوخت

دلهای جهان بر من دلتنگ بسوخت

بر دیده من دیده گردون بگریست

از گرمی آه من دل سنگ بسوخت

شمارهٔ ۵۴

تا دست قضا بر سرمن آتش بیخت

آب مژه از دیده من سیل انگیخت

خواهم که شود ریخته در خاک تنم

کآن تازه گل از باد اجل زود بریخت

شمارهٔ ۵۵

از غیرت شیرین قد چون نیشکرت

می بگذرم و ننگرم اندر گذرت

آن تکله بپوش تا نبینند خسان

[این مصرع جا افتاده] ...رت

شمارهٔ ۵۶

خواهم که به دیده و سرآیم به درت

صد قصه ز غصه دل آرم به برت

گفتند که زحمتی ست از دردسرش

از دردسرت نمی دهم درد سرت

شمارهٔ ۵۷

تا ظن نبری که من نفورم زبرت

یا نیز به کام دل صبورم ز برت

آخر نشدم به اختیار از تو جدا

هم مصلحتی هست که دورم ز برت

شمارهٔ ۵۸

چون یاد کنم با دل ریش از سفرت

ترسم ز هلاک جان خویش از سفرت

با اینهمه راضی ام که پیشت میرم

گر خود به زمانی دو سه پیش از سفرت

شمارهٔ ۵۹

گفتی که به شیرمردی آرم زیرت

واندازم در معرض صد شمشیرت

من شیر بدم گیرم و شمشیر بدست

نز شیر بترسم و نه از شمشیرت

شمارهٔ ۶۰

چون لاله مرا دلی ست پرخون پیوست

برکنده شکوفه وار چون نرگس مست

در عشق چو گل فتاده از دست به دست

چون نیلوفری عاشق و خورشیدپرست

شمارهٔ ۶۱

دل دوش ز سهم تیر آن نرگس مست

شد در خم آن زلف چو زنجیر و نشست

مژگان تو تیز گشت و با زلفت گفت

کآنجا که زره گر است پیکان گر هست

شمارهٔ ۶۲

گرچه ز مه و مهر به رخ بردی دست

خود بین مشو و مباش آئینه پرست

کاین آینه بس آینه رخ را دیده ست

کز زنگ اجل تیره شد و آینه هست

شمارهٔ ۶۳

در راه تو سر باخته ام گام نخست

واندر طلبت نگشتم از سختی سست

جم جام جهان نما بدین رنج نیافت

خضر آب حیات را بدین سعی نجست

شمارهٔ ۶۴

در سایه تو چو یافتم جای نشست

اسباب فراغتم به اقبال تو هست

یک چیز دگر هست که می باید و نیست

کز وی دو سه من شبی سه تن گردد مست

شمارهٔ ۶۵

دی ماه تمام من مه نو می جست

مه جست ز ناتمامی از پیشش چست

گفتم برو ای مه که نمانده ست شکی

یک ماه نو و روزه سی روز درست

شمارهٔ ۶۶

گفتم که به اندیشه و با رای درست

خود را به دراندازم ازین واقعه چست

کز مذهب این قوم ملالم بگرفت

هر یک زده دست عجز در شاخی سست

شمارهٔ ۶۷

ای سخت دل سنگ تو وی عهد تو سست

در مهر چه کاهلی و در کینه چه چست

دشمن مشو ار چه خود مرا دوست نئی

پیمان مشکن اگرچه خود نیست درست

شمارهٔ ۶۸

چون عهد شکستنت مرا گشت درست

بر دل بستم سنگ شکیبائی چست

گر مهر تو کم شود نگویم با ماست

ور جان ببری چو دل نگویم با تست

شمارهٔ ۶۹

آن مهر گسل با دگری زان پیوست

تا بگسلد آن رگی که با جان پیوست

بر دیده نهم دست چو بر من گذرد

تا با دگران نبینمش دست به دست

شمارهٔ ۷۰

در آنکه زدی دست ره امن ببست

وز شومی ات ادبار به گردن پیوست

دریاب که این سر سبکی آشفته ست

زنهار که آن معربدی بدمست است

شمارهٔ ۷۱

تا آن دل سنگین تو عهدم بشکست

با هر که جهان طبع تو اندر پیوست

بر دیده نهم دست چو بر من گذری

تا باد گران نبینمت دست بدست

شمارهٔ ۷۲

چشم تو مرا به تیر مژگان خسته ست

زلف تو مرا به تار موئی بسته ست

دریاب که این سر سبکی آشفته ست

زنهار که آن معربدی بدمست ست

شمارهٔ ۷۳

گل پیش رخت ز رنگ و بو دست بشست

سرو از قد تو چو بید لرزان شد و سست

من گل نشنیدم که چو روی تو دمید

من سرو ندیدم که به بالای تو رست

شمارهٔ ۷۴

چون دست اجل شیشه عمرت بشکست

خون گرید جام و دیده نرگس مست

چون ساغر لاله باد پرخون دل آنک

در ماتم تو شراب گیرد در دست

شمارهٔ ۷۵

چون رای تو با رای مخالف شد راست

عهد بد و پیمان کژت عمرم کاست

روزی که دل از مهر تو مه بردارم

عذرم به هزار سال نتوانی خواست

شمارهٔ ۷۶

محرومی وصل تو دل و جانم کاست

شد طبع کژت به رغم من با همه راست

روزی که امید از تو به یکره ببرم

عذرم به هزار سال نتوانی خواست

شمارهٔ ۷۷

گوژ از پی خیر مستراحی آراست

کش گند بخاست از زمین تا جوزاست

آنکس که ز خیر او چنین خیزد گند

بنگر که زشر او چه خواهد برخاست

شمارهٔ ۷۸

خاکی که به فرمان تو از ره برخاست

طاقی شد و جفت بارگاهش جوزاست

گر چرخ به فرمان تو سر درنارد

با خاک رهش کند تف قهر تو راست

شمارهٔ ۷۹

از دیدن روی منکلی مهرم خاست

بی دیدن روی منکلی عمرم کاست

نا دیدن روی منکلی صبر کراست

نادیدن روی منکلی عین خطاست

شمارهٔ ۸۰

دندان کژ تو راستی جانش بهاست

ای کژ دندان راست بگو چون تو کجاست

گر راستی ار کژی به دندان منی

ای کار من از کژی دندان تو راست

شمارهٔ ۸۱

ای ساده سر پیر که پشت تو دوتاست

در پوست ز عجز استخوانت پیداست

با پیری و ضعف رگ زدنت از پی چیست

با آن سر ساده گیسوانت ز کجاست

شمارهٔ ۸۲

ای صحن سرائی که بهشتت همتاست

آرامگه دلی و جانهات بهاست

ارکانت چو خانه خدا باقی باد

با خانه خدا که سایه لطف خداست

شمارهٔ ۸۳

امشب که به عزم راه بر خواهی خاست

گر خواهی راست عمر من خواهی کاست

باری به وداع دربرم گیر دمی

گر عذر دل خسته من خواهی خواست

شمارهٔ ۸۴

شاها کرمت قیام فرمود و رواست

لیکن ز برای نکته ای نازیباست

تو عالمی و مرا اگر برخیزی

گویند مرا که از تو عالم برخاست

شمارهٔ ۸۵

در پارس به رایگان چو صد شهر تراست

از نیم ده منت چرا غیرت خاست

ملکی که سلیمان به دعا از حق خواست

بی برزنگان بخور که در شرع رواست

شمارهٔ ۸۶

ماهم به هوای باغ جوزا برخاست

وز قامت و رو آب گل و سرو بکاست

بگشادم خون ز دیده و عقلم گفت

مگشای در دیده که مه در جوزاست

شمارهٔ ۸۷

گرچه همه تن به ذکر شکرت گویاست

عذرت به چنین زبان نمی آید راست

شکر کرمت به لفظ جان باید گفت

عذر قدمت ز دیدگان باید خواست

شمارهٔ ۸۸

هندو نسب آن یار که سیفش لقب است

ببرید ز پیوند رهی وین عجب است

نی نیست عجب بریدن از سیف که او

برنده و آبدار و هندو نسب است

شمارهٔ ۸۹

عمری که ازو تا به فنا یک وجب است

بردیم به هفتاد و سراسر عجب است

هر مه ز دگر مهش عجبتر دیدم

چه جای حدیث وصل و عشق و طرب است

شمارهٔ ۹۰

ای باغ اگر تو خرمی رخت کجاست

وان دولت تیز و رونق بخت کجاست

گر منزل رستمی پی رخش تو کو

ور تختگه جمی جم و تخت کجاست

شمارهٔ ۹۱

آن یار که راحت روان است کجاست

شد دور ز چشم من نهان است کجاست

جائی نبرم گمان که پرسم خبرش

حوراست. ملک. پریست جان است کجاست

شمارهٔ ۹۲

ای دوست ز دست من چه برخواهد خاست

یا زین دل مست من چه برخواهد خاست

با من منشین و از سر کین برخیز

آخر ز نشست من چه برخواهد خاست

شمارهٔ ۹۳

از مایده غمت تنم آباد است

وز بند غمت دل از جهان آزاد است

این باقی جان که در تنم زنده به تست

باقی به غمت باد که باقی باد است

شمارهٔ ۹۴

جانا دل من که گنج اسرار خداست

مازار که آزردنش آزار خداست

در رد و قبول من که نیکم یابد

زنهار مکن حکم که آن کار خداست

شمارهٔ ۹۵

اشکم نه غم زمانه خونین کرده است

رویم نه ز درد بینوائی زرد است

شد روز شباب و یار دیرینه ز دست

ای دوست غم این غم است و درد این درد است

شمارهٔ ۹۶

وصلت که غم جراحت جاوید است

دردیست که هر طبیب ازو نومید است

داغی ست که مرهمش پر سیمرغ است

باغی ست کش آب از دهن خورشید است

شمارهٔ ۹۷

یاری دارم که عبرت ماه و خور است

سر تا پایش ز یکدگر خوبتر است

من با خرد و علم و هنر عاشق او

و او عاشق و رند و جاهل و بی هنر است

شمارهٔ ۹۸

تا چشم من از نور رخت بیخبر است

در نور دل و دیده فراوان اثر است

می نتوانم به درد چشمت دیدن

نادیدن تو ز هر چه دیدم بتراست

شمارهٔ ۹۹

در باغ شدی و گل به دست تو در است

می بوئی و از نوش لبت بهره ور است

بر شاخ ندیم خار بودی واکنون

چون با لبت آمیخته شد گلشکراست

شمارهٔ ۱۰۰

ماهم چو به دیدن مه نو برخاست

وز حقه در رسته پروین آراست

با آن گل رخسار چو بر مه خندید

پشت کژ ماه نو ز رویش شد راست

شمارهٔ ۱۰۱

کارم همه جانسپاری و ترک سر است

خوردم همه درد دل و خون جگر است

زین تنگدلی و تنگ عیشی که مراست

ضعف دل و تنگی نفس صعبتر است

شمارهٔ ۱۰۲

از بس که ز دیو و دد مرا آزار است

وز بس که ز خلق بر وجودم بار است

این جان چو نوش بر دلم چون زهر است

وین عمر عزیز پیش چشمم خوار است

شمارهٔ ۱۰۳

از اشک رخم نمونه گلزار است

چشمم ز غمت عقیق لولو بار است

این جان خراب گنج هر اسرار است

ما را ز غمت فایده ها بسیار است

شمارهٔ ۱۰۴

از بسکه وجود پیش چشمم خوار است

این جان لطیف نیز بر من بار است

از ضعف مزاج مردنم آسانست

وز تلخی عیش زیستن دشوار است

شمارهٔ ۱۰۵

بی روی توام ز لاله زار آزار است

بی چشم تو نرگس بر چشمم خوار است

بی قد تو سرو نیست برکارم راست

بی رنگ رخ تو گل به چشمم خار است

شمارهٔ ۱۰۶

بی دیدنت از دیده مرا آزار است

بی وصل تو با جهان مرا پیکار است

بی قد تو باغ بر دلم زندان است

بی رنگ رخ تو گل به چشمم خار است

شمارهٔ ۱۰۷

از فرقت تو در تنم از جان بار است

بی دیدنت ازدیده مرا آزار است

بی قد تو باغ بر دلم زندان است

بی رنگ رخ تو گل به چشمم خار است

شمارهٔ ۱۰۸

آن تازه صنوبرش که خوشرفتار است

بس دل که به او بسته و از غم زار است

هست از غم او هزار بارم بر دل

زیرا که بدو هزار دل پربار است

شمارهٔ ۱۰۹

چشمت ز زمانه فتنه انگیزتر است

مژگان تو از تیر اجل تیزتر است

ابروی کمانکش تو در خیره کشی

از چرخ ستیزه کار خونریزتر است

شمارهٔ ۱۱۰

هر روز گل وفات پژمرده تر است

هر لحظه دل از جور تو آزرده تر است

هر چند که در عشق تو دلگرم ترم

در مهر دل سخت تو افسرده تر است

شمارهٔ ۱۱۱

ای شمع نه عاشقی رخت زرد چراست

وین گریه ز روی مهر یا درد چراست

گر سوز منت نیست رخت زرد ز چیست

ور درد منت نیست دمت سرد چراست

شمارهٔ ۱۱۲

در عشق تو صبر و چاره سازی خطر است

با طره تو دست درازی خطر است

سهل است ولی با دل سخت سیهت

با موی سپید عشق بازی خطر است

شمارهٔ ۱۱۳

هم زلف سمن سای تو عنبر بیز است

هم لعل گهرزای تو شکرریز است

دیدار دل آرای تو جان افروز است

وآواز مبارک تو عیش انگیز است

شمارهٔ ۱۱۴

دل در برم از فراق دیوانه وش است

جان در تنم از حادثه در کش مکش است

از شادی وقتی که به وصلت برسم

با اینهمه ناخوشی مرا وقت خوش است

شمارهٔ ۱۱۵

وه وه که جفاهای تو بردن چه خوش است

در پای غم تو جان سپردن چه خوش است

بی روی تو زیستن چه مشکل کاریست

با دیدن تو پیش تو مردن چه خوش است

شمارهٔ ۱۱۶

پیوسته ز دیده در کنارم اشک است

در پای غم یار نثارم اشک است

گر دید عیان راز نهانم از اشک

پیداست که خصم آشکارم اشک است

شمارهٔ ۱۱۷

بی باغ رخ تو عمر من بی برگ است

خون مژه ام پوشش و خاکم برگ است

بعد از تو دراین جهان که زندان من است

هر روز که زنده ام هزاران مرگ است

شمارهٔ ۱۱۸

دریای سرشک دیده پرنم ماست

وان بدر که بر کوه نتابد دل ماست

در حسرت همدمم بشد عمر عزیز

ما در غم همدمیم و غم همدم ماست

شمارهٔ ۱۱۹

گفته ست یکی حکیم کامل حکم است

راحت ز جهان مجوی کاندر عدم است

هر چیز که عین راحتش می دانی

آن راحت محض نیست دفع الم است

شمارهٔ ۱۲۰

ماهی که هنوز در دل فاخر ماست

با آن بم و طنبور که در خاطر ماست

از دیدن آن خود دل ما گشته ملول

هم هوئی و گنبدش که او ناظر ماست

شمارهٔ ۱۲۱

زین شور و شری که از غمت در سر ماست

در شورش خیل فتنه سرشر سر ماست

در سر دربازم با تو گر سرسر تست

سردرسر تو کند سر ار سر سر ماست

شمارهٔ ۱۲۲

افسانه شهر قصه مشکل ماست

دیوانه دهر این دل بیحاصل ماست

بر ما نکند رحم اگر دل دل تست

وز تو نشود سیر اگر دل دل ماست

شمارهٔ ۱۲۳

از حسرت چهره ایکه باغ دلم است

از باغ و بهار و گل فراغ دلم است

از بهر رخ دوست به باغ آمدمی

چون بی رخ اوست باغ داغ دلم است

شمارهٔ ۱۲۴

تا عشق تو همنشین دل ماست

داغ غم عشق بر جبین دل ماست

از ابر دو دیده هردمش آب دهم

تا کشت غم تو بر زمین دل ماست

شمارهٔ ۱۲۵

یاد تو شب و روز قرین دل ماست

سودای رخت گوشه نشین دل ماست

از حلقه بندگیت بیرون نشوم

تا نقش حیات بر نگین دل ماست

شمارهٔ ۱۲۶

این ابر که چون حادثه پیوسته ماست

بارانش همه بار دل خسته ماست

می نگشاید همچو دل ما نفسی

او نیز مگر کار فروبسته ماست

شمارهٔ ۱۲۷

امشب شب برسر زدن و زاریم است

و اندیشه بیخوابی و بیداریم است

صد شب ز لب تو خورده ام جام شراب

آن رفت و کنون نوبت غمخواریم است

شمارهٔ ۱۲۸

آن گوهر جان که در دریائی ماست

و آسایش و کام دل سودائی ماست

چون مردم چشم از آنکه خرد است و عزیز

بر دیده نشانمش که بینائی ماست

شمارهٔ ۱۲۹

برخیز و بده باده چه جای سخن است

کامشب دهن تنگ تو روزی من است

ما را چو رخ خویش می گلگون ده

کاین توبه من چو زلف تو پرشکن است

شمارهٔ ۱۳۰

تا ظن نبری که عشق در نقصان است

یا بی تو دل مرا سر و سامان است

از بیم زبان دشمنان خاموشم

ورنه غم از آنچه بود صد چندان است

شمارهٔ ۱۳۱

دستی که هزار درد را درمان است

بر بربستی وزان دلم حیران است

یعنی که ضمان روی خلق منم

بر سینه اگر دست نهادی زان است

شمارهٔ ۱۳۲

نه از تو مرا بخت ظفر یافتن است

نز وصل تو امید دگر یافتن است

در عالم گفتگوی نومید شدم

دریاب مرا که وقت دریافتن است

شمارهٔ ۱۳۳

زانجا که فریب طبع دلدار من است

می گفت وفا و مهر تو کار من است

گفتم باری تو دعوی مهر مکن

کاین قاعده دل وفادار من است

شمارهٔ ۱۳۴

دیدار تو شمع عالم افروز من است

رخسار تو نوبهار و نوروز من است

خلقی به بهار و روز نو دلشادند

روی تو بهار طرب اندوز من است

شمارهٔ ۱۳۵

عشق تو که مرهم دل ریش من است

بیگانه نمی شود مگر خویش من است

از من دل و صبر بازگشتند و هنوز

منزل منزل غم تو در پیش من است

شمارهٔ ۱۳۶

کاری که زهجران تو در پیش من است

نه در خور وهم چاره اندیش من است

رفتی تو و سالها دوا نپذیرد

آن درد که از تو در دل ریش من است

شمارهٔ ۱۳۷

جای غمت این دل پریشان من است

گنج هوست سینه ویران من است

از اول بیت قلب کن حرفی پنج

کآن نادره نام خوش جانان من است

شمارهٔ ۱۳۸

بی بزم تو باده اشک خونین من است

بی روی تو آه و گریه آئین من است

بی نام تو نقش سکه مسمار دل است

بی یاد تو لفظ خطبه نفرین من است

شمارهٔ ۱۳۹

رخشنده رخت ماه سخنگوی من است

زیبنده قدت سرو سمن بوی من است

چشمم همه بالای تو جوید چکنم

این چشم چو جوی من بلاجوی من است

شمارهٔ ۱۴۰

با عشق کهن تازه بدن خوی من است

دردش بکشم به جان که داروی من است

گویند کهن شد او براتیست رخش

آن کهنه براتی رخش نوی من است

شمارهٔ ۱۴۱

وقت گل می گون و می گلگون است

وز دولت گل طالع می میمون است

ای یار لطیف روز وصل امروز است

ای جان عزیز وقت عیش اکنون است

شمارهٔ ۱۴۲

شاها رخ و رای دلگشایت چون است

نازک قدم سپهر سایت چون است

دی باز دلم به دست فکر است اسیر

ای تاج سر زمانه پایت چون است

شمارهٔ ۱۴۳

غصنی سخنان تو چو جان شیرین است

روح القدس از گلبن تو گلچین است

نظم تو چو نظم خوشه پروین است

شعری که ز نثر برگذشته ست این است

شمارهٔ ۱۴۴

دی گفت مرا دلت چرا غمگین است

دربند کدام دلبر شیرین است

دادم به کفش آینه گفتم بنگر

کآنکس که دل مرا ربوده ست این است

شمارهٔ ۱۴۵

با حکم خدائی که قضایش این است

می ساز دلا مگر قضایش این است

ایزد به کدامین گنهم داد جزا

توبه ز گناهی که جزایش این است

شمارهٔ ۱۴۶

از من گل و مل دلبر خرگاهی خواست

چنگ و می و اسباب سحرگاهی خواست

گفتا به رخم باده گلگون درکش

گر عمر گذشته را عوض خواهی خواست

شمارهٔ ۱۴۷

شیرین من آنکه رشک نقش چینی ست

کارش ستم و سرکشی و خودبینی است

با اینهمه گرمی که منم در کارش

میل دل خسته ام سوی شیرینی است

شمارهٔ ۱۴۸

آئینه جانم آن رخ فرخ تست

قوت دلم آن لب شکر پاسخ تست

از ماه شب چاردهم خوبتری

وز سیزده مه ماه مبارک رخ تست

شمارهٔ ۱۴۹

هم حور بهشت ناشکیبا از تست

هم جادو و هم پری فریب از تست

خوبان جهان به جامه زیبا گردند

آن خوب توئی که جامه زیبا از تست

شمارهٔ ۱۵۰

تا بر دل بردبار بار غم تست

جان از سر اختیار یار غم تست

گفتی که تو رفتی و غمم بیکار است

نی نی که هنوز کار کار غم تست

شمارهٔ ۱۵۱

گر صدر دل است شاهراه غم تست

ور سینه خسته تکیه گاه غم تست

ور بیدق اشک است بر این عرصه چهر

هم پیشرو مرکب شاه غم تست

شمارهٔ ۱۵۲

زین سیم و زر جهان که پیرامن تست

دانی که چه مقدار نصیب تن تست

آن زر که مفرح دل دوست بود

وان سیم که میخ دیده دشمن تست

شمارهٔ ۱۵۳

خود هیچ ندانی که که دلداده تست

سرمست و سراسیمه که از باده تست

در کوی فتادگان گر افتاده نئی

باری بنگر که کیست کافتاده تست

شمارهٔ ۱۵۴

ای دل نه چنانکه رسم شیدائی تست

کاریست که محتاج شکیبائی تست

اندوه گران گشت تو از راه مرو

زنهار نه هنگام سبکپائی تست

شمارهٔ ۱۵۵

هر چند که شد تیزی بازار تو سست

هرگز نشوم به مهر در کار تو سست

[بیت دوم این شعر جا افتاده]

[بیت دوم این شعر جا افتاده] ... ار تو سست

شمارهٔ ۱۵۶

سیمرغ شهی گزید و خاموش نشست

بلبل نفسی خوش زد و محبوس نشست

شد بوم سپاهان وطن کرکس و جغد

زین زاغ که باز جای طاووس نشست

شمارهٔ ۱۵۷

ای نفس چو کشت عمر در خوشه نشست

جان از مدد نشاط بی توشه نشست

در گوشه عافیت نشین باقی عمر

کآنکس ز میان رست که در گوشه نشست

شمارهٔ ۱۵۸

جانا دل دیوانه دگر بند شکست

وین بار درست شد که پیوند شکست

با زلف شکسته تو پیوند گرفت

وز من ببرید مهر و سوگند شکست

شمارهٔ ۱۵۹

دلبر به جفا قلب دل ریش شکست

گفتم مشکن ز غم مرا بیش شکست

درویش زخوان حسن تو بوئی خواست

و آن آرزو اندر دل درویش شکست

شمارهٔ ۱۶۰

از عمر چه خوشتر است وصلت آنست

وزجان چه عزیزتر لبت صد جانست

بویت اثر بهشت جاویدانست

خاک درت آب چشمه حیوانست

شمارهٔ ۱۶۱

از فرقت چشمت آب چشمم خونست

شوقم به لقای تو ز شرح بیرونست

چشمی ست مرا ز درد چشمت گریان

ای چشم بد از تو دور چشمت چونست

شمارهٔ ۱۶۲

هر دم غمم ای جهانفروز افزون است

هر لحظه دلم را تب و سوز افزونست

کی کم گردد ناز و نیاز تو و من

چون عشق من و حسن تو روز افرونست

شمارهٔ ۱۶۳

ای سرو سهی تازه نهالت چونست

نازک تن چون آب زلالت چونست

در حجله نشسته دیدمت خندان لب

در خاک نهفته زلف و خالت چونست

شمارهٔ ۱۶۴

در عشق دلم فراق بهر افتاده ست

وز صاف لطف به درد قهر افتاده ست

از مهر مهی نهفته در پرده راز

با شور و شری شهره شهر افتاده ست

شمارهٔ ۱۶۵

چشمم که سرشک را روائی داده ست

از مهر تو بادل آشنائی داده ست

دل کشته تست وان نهان چون دارم

کم دیده به خون دل گوائی داده ست

شمارهٔ ۱۶۶

چون نیست ترا مهر و وفا در رگ و پوست

واندر نظرت هر آنچه زشت است نکوست

من دشمن جان این دل پرهوسم

تا خود به چه خوشدلی ترا دارد دوست

شمارهٔ ۱۶۷

زان غم که به رویم آمد از کرده دوست

دشمن ز نشاط می نگنجد در پوست

تا دشمن و دوست لاجرم می گویند

این زشتی ها ز آنچنان روی نکوست

شمارهٔ ۱۶۸

در کار جهان نگر گرت تکیه بر اوست

تا بر تو شود گشاده کو دشمن خوست

در پشت پلنگ چون نمی ماند پوست

بر زین تو کی بماند ای زینت دوست

شمارهٔ ۱۶۹

در دیده و دل نقش تو از بسکه نکوست

چون دیده و دل نشسته ای در رگ و پوست

از دیده و دل دوست ترت دارم از آنک

در دیده پسندیده ای و در دل دوست

شمارهٔ ۱۷۰

عشقش که چو جان است نهان در رگ و پوست

از دوست نهفتنم ز بدمهری اوست

زآنروی که دوست کشتنش عادت و خوست

با دوست نگویم که ترا دارم دوست

شمارهٔ ۱۷۱

ای دل سر همتم که چون چرخ فروست

ناید به جهان فرود با هر چه در اوست

خونم بر دشمن ار بریزد به از آنک

آب رخ من ریخته گردد بر دوست

شمارهٔ ۱۷۲

قصاب که در گردن جان چنبر اوست

از پشتی حسن سنیه کرده ست و نکوست

با چرخ زند پهلو و دارد در پوست

دلداری دشمن و جگرخواری دوست

شمارهٔ ۱۷۳

ایزد که جهان ساخته قدرت اوست

دو چیز ترا بداد و آن سخت نکوست

نه سیرت آنکه دوست داری کس را

نه صورت آنکه کس ترا دارد دوست

شمارهٔ ۱۷۴

طاووس توام جلوه گر حسن تو دوست

هر جوهر و زر که بد برون داد زپوست

نه فاخته کز مشک خطت وام گرفت

وان مظلمه بازمانده در گردن اوست

شمارهٔ ۱۷۵

من بودم و شمع و ساغر یک من و دوست

محروم می و شمع میان من و دوست

رازی که ز جان و دل نهفتم امروز

شد فاش به شهر از دهن دشمن و دوست

شمارهٔ ۱۷۶

چشمم به جنازه تو چون درنگریست

خون ریخت که بی رخ تو چون خواهم زیست

زنهار ز چشم شوخ آن کز چو توئی

جان بستد و در جوانی تو نگریست

شمارهٔ ۱۷۷

شه می دهدم نوید هر لحظه دویست

عقلم گوید نی بر این شاه مایست

با طبع وفا و مهر و آزرمش هست

با خنجر تیز و دل بی رحمش نیست

شمارهٔ ۱۷۸

در عالم سفله از بنی آدم کیست

کو زد نفسی که نز پی مردن نیست

آنکو که دمی ز ناز خندید چو برق

کز حادثه همچو ابر سالی نگریست

شمارهٔ ۱۷۹

در خواب غرور خلق بیداری نیست

وز مستی جهل دهر هشیاری نیست

احوال غم فراق آن عهد شکن

در حال چو با قلم بگفتم بگریست

شمارهٔ ۱۸۰

گر کوتهی عمر ز بیدادگریست

با ظلم تو این عمر دراز تو ز چیست

پیغمبر حق به سال شصت و سه گذشت

تو ظالم ضال تا به صد خواهی زیست

شمارهٔ ۱۸۱

ز اخلاق هر آنچه در بشر می بایست

ز آداب هر آنچه در هنر می بایست

بودت همه با کمال خوبی و سخا

جز عمر به کار تو چه درمی بایست

شمارهٔ ۱۸۲

از چرخ کبود بر دلم زنگاریست

وز دهر سیه سپید بردل باریست

این سرخی اشک و زردی چهره من

از خط بنفش سبزواری یاریست

شمارهٔ ۱۸۳

هر روز زمانه را ز نو بازاریست

هر لحظه ز نو حادثه در پیکاریست

ای یار کهن ز رنج نو دل مشکن

کاین چرخ کهن نو به نو اندر کاریست

شمارهٔ ۱۸۴

از مرگ تو مهر و ماه و انجم بگریست

حور و ملک و پری و مردم بگریست

بر ساز بنام تو سرودی گفتم

طنبور بنالید و بریشم بگریست

شمارهٔ ۱۸۵

با دل غم آن صنم بگفتم بگریست

با دیده چو شرح غم بگفتم بگریست

احوال غم فراق آن عهدشکن

در حال چو با قلم بگفتم بگریست

شمارهٔ ۱۸۶

چشم شب دوش اشک به دامن بگریست

بر من ز جفای دوست دشمن بگریست

گردون که هزار دشمنی با من داشت

خوش خوش به هزار دیده بر من بگریست

شمارهٔ ۱۸۷

کس نیست که از غمت به زاری نگریست

وز بهر تو سرو جویباری نگریست

چندانکه گریست چشم من بر قد تو

برسرو چمن ابر بهاری نگریست

شمارهٔ ۱۸۸

می آمد و دزدیده مرا می نگریست

می رفت و دگر سوی قفا می نگریست

یا شیوه خویشتن خوشش می آمد

یا از سر مرحمت به ما می نگریست

شمارهٔ ۱۸۹

چون گل به میان خار می باید زیست

با دشمن دوست وار می باید زیست

خواهی که سخن ز پرده بیرون نشود

در پرده روزگار می باید زیست

شمارهٔ ۱۹۰

چون دید که تن را به غمش تاب ورکی ست

شد دور که در دعوی عشق تو شکی ست

واکنو که چو مو گشته ام از عشق میانش

آمد که میان من و تو هر دو یکی ست

شمارهٔ ۱۹۱

دیدار تو مونس همه ساله کیست

زلف و رخ تو بنفشه و لاله کیست

شبها ز تو می نالم و تو می شنوی

آخر روزی بپرس کاین ناله کیست

شمارهٔ ۱۹۲

هستت خبر ای جان که خریدار تو کیست

وانده خر و جانفروش بازار تو کیست

من خود دانم که کشته درد کی ام

تو کی دانی که عاشق زار تو کیست

شمارهٔ ۱۹۳

چون دوستی تو اصل دشمن کامی ست

این سوختن من از فراقت خامی ست

وامید من آبستن بس نومیدی ست

نامم ز تو آلوده صد بدنامی ست

شمارهٔ ۱۹۴

زلف تو که دل در شکنش زندانیست

دزد است و به آویختگی ارزانیست

دل برد و هزار کس گواهند بر این

وان شوخ هنوز برسر پیشانیست

شمارهٔ ۱۹۵

در سینه دلم که گنج لعل کانیست

رویش ز ستمهای تو در ویرانیست

سرگردانم ز من چه گردانی سر

خود بهر من از تو همه سرگردانیست

شمارهٔ ۱۹۶

گیرم که به مهر ما دل گرمت نیست

یا خود به مثل وفا و آزرمت نیست

آخر چو ز روی من نمی داری شرم

باری ز حق صحبت من شرمت نیست

شمارهٔ ۱۹۷

چشمت که چنو زهره افسونگر نیست

از تیغ که مریخ زند کمتر نیست

تا مشتری رخ چو ماهت شده ام

روز زحلم به هیچ رو درخور نیست

شمارهٔ ۱۹۸

در عشق چو من سوخته غمخور نیست

در حسن نظیر تو بتی دلبر نیست

در آینه خود نگر و عاشق شو

گر عشق من و حسن خودت باور نیست

شمارهٔ ۱۹۹

ای دل غمم از غم کسی کمتر نیست

سربار عقیله توام در خور نیست

از من بگسل تو دانی و محنت عشق

ای بر سر کاری که مرا در سر نیست

شمارهٔ ۲۰۰

بی روی تو عیش و کامرانی خوش نیست

بی صحبت تو جان و جوانی خوش نیست

ای مایه زندگانیم دیر مپای

باز آی که بی تو زندگانی خوش نیست

شمارهٔ ۲۰۱

گفتی که دلت بر تن و جان مشفق نیست

در دعوی عشق نیز هم صادق نیست

دل نیست مرا ولی ز جان بیزارم

گر بر تو به صد هزار دل عاشق نیست

شمارهٔ ۲۰۲

گرچه چو تو حق شناس در عالم نیست

مجروح توام وز تو مرا مرهم نیست

دنیا ز تو خواهم و نبخشی با آنک

پیش نظرت ز هیچ دنیا کم نیست

شمارهٔ ۲۰۳

در بزم شهان چو آب من روشن نیست

جز بر سر خاک تیره ام مسکن نیست

آن شد که نبد رخصت بیرون شدنم

اکنونم اجازه درون رفتن نیست

شمارهٔ ۲۰۴

غم کشت مرا و غمگسار آگه نیست

دل خون شد و دلدار ز کار آگه نیست

این با که توان گفت که عمرم بگذشت

در حسرت روی یار و یار آگه نیست

شمارهٔ ۲۰۵

دلبر ز دل ممتحنم آگه نیست

زین حال بدینسان که منم آگه نیست

در حسرت روی یار و یار آگه نیست

بنگر که چگونه از غمم آگه نیست

شمارهٔ ۲۰۶

سر نیست که در قبضه فرمان تو نیست

دل نیست که در طاعت و پیمان تو نیست

از پرورش جود به عهد تو نماند

یک نفس که پروده احسان تو نیست

شمارهٔ ۲۰۷

خلوتگه جان جز شکن موی تو نیست

محراب دلم جز خم ابروی تو نیست

در چهره تو صورت جان می طلبم

کآئینه جان نمای جز روی تو نیست

شمارهٔ ۲۰۸

دلها ز جفاهای تو بی گردی نیست

لبها ز غم تو بیدم سردی نیست

دردی دگرم نمای جز درد فراق

کز درد فراق صعبتر دردی نیست

شمارهٔ ۲۰۹

دل نیست که از غمت در او دردی نیست

کس نیست که از تو بر دلش گردی نیست

من مرد ره عشق توام لیک این بار

آن صبر که پایمردیم کردی نیست

شمارهٔ ۲۱۰

بی کلک تو آب روی منشوری نیست

بی دست تو دستگاه دستوری نیست

تا زحمت سایه بردم از خاک درت

بی سایه تو کار مرا نوری نیست

شمارهٔ ۲۱۱

از وصل توام امید بهروزی نیست

وز قهر تو جز داغ جگرسوزی نیست

ور در عمری پیش رخت آیم باز

جز دیدن و حسرتی مرا روزی نیست

شمارهٔ ۲۱۲

روزی نبود که با منت جنگی نیست

شب نیست که از تو بر دلم سنگی نیست

با من که زخون دیدگان رنگینم

گر صلح نداری آشتی رنگی نیست

شمارهٔ ۲۱۳

در عشق به از رندی و خودکامی نیست

مستوری و عاشقی به جز خامی نیست

گرم است به نام زشت هنگامه عشق

افسرده تر از عشق و نکونامی نیست

شمارهٔ ۲۱۴

شاها چو تو در سپهر دین ماهی نیست

دل را به جز از مهر تو دلخواهی نیست

چون بخت به خدمت تو می آیم لیک

چون حادثه نزدیک توام راهی نیست

شمارهٔ ۲۱۵

نه اهل بهشتی تو بدین سیرت زشت

نه درخور دوزخی بدین خوی و سرشت

از ننگ تو خاموش شود نار جحیم

وز عار تو رضوان بگریزد ز بهشت

شمارهٔ ۲۱۶

دی بگذشتم چو بیهشان بردر و دشت

وز بوی گلاب و گل دماغم پر گشت

گفتم که چه حالت است گفتند این دم

آن گلرخ سروقامت آنجا بگذشت

شمارهٔ ۲۱۷

گرکسری و قارون شوی ای باد به مشت

بر عمر مکن تکیه و بر گردون پشت

کاین خاک همانست که قارون را خورد

وین چرخ همان است که کسری را کشت

شمارهٔ ۲۱۸

در کوی تو آب چشمم از سر بگذشت

وز خاک در تو چشم من سیر نگشت

بر من مفشان تو دست تا نفشانم

از دست تو بر سر همه خاک در و دشت

شمارهٔ ۲۱۹

در نامه تو قلم چو گردن بفراشت

گفتم بنویسم و سرشکم نگذاشت

حال دل مشتاق نه آن صورت داشت

کآنرا به سر کلک توانست نگاشت

شمارهٔ ۲۲۰

دلبر به گه وداع چون رو برداشت

هر کس که مرا بدید بی جان پنداشت

بگذشت چو برق تیز و خندان و مرا

چون ابر دریده جیب و دامن بگذاشت

شمارهٔ ۲۲۱

تقدیر و قضا ترا چو آزرم نداشت

بر جان و جوانیت دلی نرم نداشت

اندر عجبم ز جان ستان کز چو توئی

جان بستد و از جمال تو شرم نداشت

شمارهٔ ۲۲۲

وصلت بگذشت و دیده با نم بگذاشت

هجرت برسید و بر دلم درد گذاشت

دل را ز تو ناامیدی امید نبود

چشمم ز تو این سنگدلی چشم نداشت

شمارهٔ ۲۲۳

زان نقش که بر دلم خیال تو نگاشت

هجران تو سنگدل خیالی نگذاشت

من کز تو جفا و ناامیدی دیدم

یارب ز که امید وفا خواهم داشت

شمارهٔ ۲۲۴

عمری به امید و آرزویت بگذشت

یکچند درآمد شد کویت بگذشت

با اینهمه در امید ناامیدی

عمرم همه در حسرت رویت بگذشت

شمارهٔ ۲۲۵

عمری که در این هجر جگر سوز گذشت

بر جان و دلم چو تیر دلدوز گذشت

روزی گفتی به وصل ما دیررسی

شد دیر و از آن دیر بسی روز گذشت

شمارهٔ ۲۲۶

ای عارض تو نخست بنیاد بهشت

روی تو مثال خلوت آباد بهشت

گر باشم در بهشت یاد تو کنم

ور روی تو بینم نکنم یاد بهشت

شمارهٔ ۲۲۷

ای روی تو در جهان نمودار بهشت

با روی تو فارغم ز دیدار بهشت

گر خلق به چشم من ببینند رخت

زان پس نشود کسی خریدار بهشت

شمارهٔ ۲۲۸

خاکی ز زمین که عطف دامانت برفت

در دیده کشم به آشکار و به نهفت

این عذر که آمدی کجا خواهم خواست

وین لطف که کرده ای کجا دانم گفت

شمارهٔ ۲۲۹

از روزن خیمه گفت ماهم به نهفت

چون ماه فرو رود منت گردم جفت

مه رفت و مهم نامد و چشم هیچ نخفت

نا آمد اختر مرا دگر چتوان گفت

شمارهٔ ۲۳۰

تا درد تو شد با دل حیرانم جفت

بس در که دو چشم گوهرافشانم سفت

گفتی که چگونه ای چه پرسی از من

من بی تو چنانم که بنتوانم گفت

شمارهٔ ۲۳۱

ای خاک ز درد دل نمی یارم گفت

کامروز اجل در تو چه گوهر بنهفت

دام دل عالمی فتادت در دام

دلبند خلایقی در آغوش تو خفت

شمارهٔ ۲۳۲

با دل سخن خویش بگفتم به نهفت

کاین چشم من از عشق فلان دوش نخفت

من بودم و دل پس این سخن فاش که کرد

با دل سخن خویش نمی یارم گفت

شمارهٔ ۲۳۳

عمری دلم اندر پی وصل تو شتافت

جان درسر کار کرد و هم کام نیافت

زین رنج هزار یک ندید اسکندر

کز جستن آب زندگی روی نتافت

شمارهٔ ۲۳۴

سرویست قدش ولیک روی از من تافت

ماهیست رخش ولیک در گلخن تافت

در دوستی اش به کام دشمن گشتم

وین می کشدم که کام از او دشمن یافت

شمارهٔ ۲۳۵

دل در پی کام یکدم آرام نیافت

وز کام به جز نام در ایام نیافت

در کام دو صد شست بلا یافت ولیک

در مدت شصت سال یک کام نیافت

شمارهٔ ۲۳۶

جان گر ز غمت با دل پرتاب برفت

سر نیز بسان تیر پرتاب برفت

بنشست چو برف دیر و سردی ها کرد

بگداخت به انتظار و چون آب برفت

شمارهٔ ۲۳۷

دردا که دل عاقلم از دست برفت

وز عمر همه حاصلم از دست برفت

دریاب که پای صبرم از جای بشد

باز آی که کار دلم ازدست برفت

شمارهٔ ۲۳۸

دل با تو بسی به جان بکوشید و برفت

و امید ز پیوند تو ببرید و برفت

چون از چمن وصل تو نشکفت گلیش

دامن ز تو همچو غنچه درچید و برفت

شمارهٔ ۲۳۹

چون سوز توام در این دل ریش گرفت

دل با تو طریق لابه در پیش گرفت

بسیار خروشید و خراشید جگر

در تو نگرفت و دل سر خویش گرفت

شمارهٔ ۲۴۰

عهدت حق صحبت و نشستم نگرفت

دست دل افتاده مستم نگرفت

تا کین تو زیر پای غم پستم کرد

در هیچ بلا مهر تو دستم نگرفت

شمارهٔ ۲۴۱

از باد صبا دلم چو بوی تو گرفت

بگذاشت مرا و جستجوی تو گرفت

تا روی تو دید دل ز ما بازنگشت

بوی تو گرفته بود خوی تو گرفت

شمارهٔ ۲۴۲

دی بر سر ره چو دلستانم می رفت

هوش از تن و طاقت از روانم می رفت

او می شد و چشمم ز پی اش می نگریست

دیدم به دو چشم خود که جانم می رفت

شمارهٔ ۲۴۳

دی شاه بتان با رخ رنگین می رفت

بی اسب پیاده نغز و شیرین می رفت

شکر ز لبش پیل به بالا می ریخت

وز مستی و بیخودی چو فرزین می رفت

شمارهٔ ۲۴۴

چشمت کم ما گرفت بیگانه صفت

عشق تو مرا بسوخت پروانه صفت

فریاد رس ای پری رخ از بهر خدا

رحم آر بر این عاشق دیوانه صفت

شمارهٔ ۲۴۵

با تو سخنی که بی زبان جانم گفت

نشنیدی و با زبان نمی دانم گفت

آن راز که جان گوید و هم جان شنود

در گوش به صوت و حرف نتوانم گفت

شمارهٔ ۲۴۶

رفتم به سفر چو بود دوری کامت

جستی تو ز دام ما و ما از دامت

هم گوش تو آسوده شد از ناله من

هم گوش من آسوده شداز دشنامت

شمارهٔ ۲۴۷

بس بار بلا به جان کشیدم ز غمت

ای راحت جان به جان رسیدم ز غمت

در کام دلم طعم اجل شیرین کرد

این تلخی ها که من کشیدم ز غمت

شمارهٔ ۲۴۸

ای من به فدای آن تن چون سمنت

آلوده به خون من زه پیرهنت

با سایه تو به رنجم از رشک قدت

با پیرهنت به کینم از کین تنت

شمارهٔ ۲۴۹

بشکست دلم زان دل چون سندانت

گریان شدم از عشق لب خندانت

دندان طمع در دل من کردی تیز

درد دل من گرفت در دندانت

شمارهٔ ۲۵۰

ای دور فلک نتیجه دورانت

وی گوش ظفر ز شیهه یکرانت

کیش از پی آنکه برتو بندد خود را

می آید و بوسه می دهد بر رانت

شمارهٔ ۲۵۱

یکچند به آوازه بدم مفتونت

نادیده به آواز شدم مجنونت

چون دیدمت آوازه و آواز چه بود

از حور بهشت یافتم افزونت

شمارهٔ ۲۵۲

ای خصم مدان رفتنش ا زنفرینت

بد مهری دنیا مشمار از کینت

در ماتم او ز چشم خون بار چو سیل

گر دوخته نیست چشم عبرت بینت

شمارهٔ ۲۵۳

ای رشک بنفشه سنبل پرچینت

گل آب شده پیش رخ رنگینت

چشمی ست مرا چو چشم نرگس بیخواب

از آرزوی سینه چون نسرینت

شمارهٔ ۲۵۴

نه سیم که جائی طلبم در کویت

نه برگ که خیمه ای زنم پهلویت

نه نیز ترا میل که آئی سویم

پس من به چه تدبیر ببینم رویت

شمارهٔ ۲۵۵

نه برگ که خیمه ای زنم پهلویت

نه سیم که خانه ای خرم در کویت

من دیده و گوش را بدان می خواهم

تا بشنوم آواز و ببینم رویت

شمارهٔ ۲۵۶

نه دست که گیرم شکنی از مویت

نه پای که بگذرم شبی در کویت

پس دیده و گوشم ار نباشد شاید

چون نشنوم آواز و نبینم رویت

شمارهٔ ۲۵۷

افکند مرا گردش دهر ازکویت

جائی که صبا نیارد آنجا بویت

نه روی تو دیدنم میسر باشد

نه روی کسی که دیده باشد رویت

شمارهٔ ۲۵۸

خورشید نخواهم که ببیند رویت

نه مه که به شب روی رود در کویت

چون شانه شود دلم به صد شاخ ز رشک

گر شانه زند دست به شاخ مویت

شمارهٔ ۲۵۹

زلفت ستمی بر رخ سیمین ای کاج

تا بستدمی ز بار سیم تو خراج

بس بر سر میدان وصالت زدمی

چوگان چو آبنوس بر گوی چو عاج

شمارهٔ ۲۶۰

چونان نکند بخت از آن طایفه کوچ

کش بخته نماید ار کج و ارکج غوچ

می‌بینم و راستی نیاید ز کسی

کش ناصحه کور باشد و حاجبه لوچ

شمارهٔ ۲۶۱

جانا سر زلفت ز پس و پشت مپیچ

پیچ و خم زلف تو مرا کشت مپیچ

زین بیش حدیثی که میان من و تست

چون زلف دراز خود بر انگشت مپیچ

شمارهٔ ۲۶۲

رحم آر بر این سوخته باخته روح

کم کن دلم از داغ جدائی مجروح

ای یوسف مصر دلم از دوری تو

با گریه یعقوبم و با نوحه نوح

شمارهٔ ۲۶۳

اقبال همائی ست در این کاخ فراخ

گستاخ پرنده هر دم از شاخ به شاخ

در کاخ به اقبال چه باشی گستاخ

کاین هر دو چو قلب شد نه اقبال و نه کاخ

شمارهٔ ۲۶۴

ایام همین دماغ تو بنشاند

تعجیل من و فراغ تو بنشاند

آهن دلی ای نگار و من سنگین جان

ترسم چو به هم رسیم آتش بارد

شمارهٔ ۲۶۵

از آتش و آب دل و جانم فریاد

در آتش و آب چون توان بودن شاد

زینسان که چو خاک داد بربادم هجر

زین پس برساند به تو بر خاکم باد

شمارهٔ ۲۶۶

در توس شدم ز خاک فردوسی شاد

صد رحمت بر روان فردوسی باد

داد سخنان نغز فردوسی داد

کردیم بسی حدیث فردوسی یاد

شمارهٔ ۲۶۷

بادی که بدی همدم آن حور نژاد

گه گه به سلامی ز منش کردی یاد

امروز به رغم من چنان کرد رقیب

کز بیم به گرد او نمی گردد باد

شمارهٔ ۲۶۸

ای باد که جان فدای پیغام تو باد

آن لحظه که بگذری بر آن حور نژاد

گو بر سر ره دلشده ای را دیدم

کز آرزوی تو جان شیرین می داد

شمارهٔ ۲۶۹

جز عنبر زلف هیچ لالات مباد

جز سوی وصال ما تولات مباد

بالا بنما ز بام و برهان ما را

زین درد و بلا که درد بالات مباد

شمارهٔ ۲۷۰

ای دل چو تو کس فتنه و شردوست مباد

مانند تو کس شیفته بر دوست مباد

وی دیده جماش توئی دشمن جان

کس چون تو هوس باز و نظردوست مباد

شمارهٔ ۲۷۱

دل جز بر تیر غمت آماج مباد

هجران ترا فرصت تاراج مباد

ور خوی تو این است که من می بینم

هرگز به تو هیچ خلق محتاج مباد

شمارهٔ ۲۷۲

دل بی هوس تو ای دل افروز مباد

بر هیچ مراد بی تو پیروز مباد

روزی که بود هجر تو تا شب مرساد

وان شب که رسم به وصل تو روز مباد

شمارهٔ ۲۷۳

در بزم تو شمع طرب افروخته باد

وز خلق خوشت بوی گل اندوخته باد

چون شمع هر آنکه خادم بزم تو نیست

گریان و گدازان و جگر سوخته باد

شمارهٔ ۲۷۴

اقبال غلام بخت پیروز تو باد

خور بنده روی عالم افروز تو باد

هر خیر و سعادت که دهد دست قدر

ایثار و نثار عید و نوروز تو باد

شمارهٔ ۲۷۵

ای دل ز گلی که جفت صد خار افتاد

بگذر که بر او گذار بسیار افتاد

آن نان چه خوری که سگ بر او دندان زد

و آن آب چه نوشی که در او مار افتاد

شمارهٔ ۲۷۶

ایزد چو وفا و مهرجوئیت نداد

جز سنگدلی و تنگ خوئیت نداد

چون خواست که از تو همه زشتی آید

جز روی نکو هیچ نکوئیت نداد

شمارهٔ ۲۷۷

گیرم که مرا خدمت تو شاهی داد

ملکی به سزا ز ماه تا ماهی داد

نه عمر عزیز با تو ضایع کردم

تو عمر گذشته را عوض خواهی داد

شمارهٔ ۲۷۸

گفتم که دل از تو در دمی شاد رساد

یا دود دلم در تو پریزاد رساد

بر چهره نهاد دست و خندان می گفت

بیچاره دلا خدات فریاد رساد

شمارهٔ ۲۷۹

ازدرد منت گرد به دامن مرساد

وز سوز من آتشت به خرمن مرساد

دود ار چه همه میل به بالا دارد

بالای ترا دود دل من مرساد

شمارهٔ ۲۸۰

از جور تو هیچ خسته نفرین مکناد

دردم دل خرم تو غمگین مکناد

ایزد به جزای من مسکین غریب

مانند منت غریب و مسکین مکناد

شمارهٔ ۲۸۱

این رسم نگر که دهر پرشور نهاد

وین بار گران بر تن بی زور نهاد

این بند که پیل و شیر ازو ناله کنند

بر پای ضعیف پشه و مور نهاد

شمارهٔ ۲۸۲

گردون که لطف در تن پاک تو نهاد

دل را ز چه روی در ملاک تو نهاد

بر سنگ زنم سر از جفاهای فلک

تا سنگ چرا بر سر خاک تو نهاد

شمارهٔ ۲۸۳

ترسا بچه ایکه باج از ارمن بستد

بر من بگذشت و جانم از تن بستد

بنشست و به یک کرشمه صبرم بربود

برخاست به یک سخن دل از من بستد

شمارهٔ ۲۸۴

هر دل که در آن زلف چو شستت افتد

در دام بلای چشم مستت افتد

سهل است ز دست تو بجستن لیکن

چون من دگری کجا به دستت افتد

شمارهٔ ۲۸۵

گر یک نظرت بر من حیران افتد

بیچاره دلم در سر صد جان افتد

در خاک کف پات فتم بوسه زنان

چون تشنه که در چشمه حیوان افتد

شمارهٔ ۲۸۶

از حادثه هر کجا که بندی افتد

در کار مراد مستمندی افتد

از قله چرخ اگر درآید سنگی

بر سینه تنگ دردمندی افتد

شمارهٔ ۲۸۷

هر سفله که همرنگ اماجد گردد

جهلش همه علم و هزل اوجد گردد

صد مسجد اگر مزبله گردد به مثل

به زانکه یکی مزبله مسجد گردد

شمارهٔ ۲۸۸

آن روز که جان جفت کشاکش گردد

یا دولتم از حسرتت آتش گردد

یک قطره ز آب چشم بر خاکم ریز

تا خاک لحد بر دل من خوش گردد

شمارهٔ ۲۸۹

وقتی که چمن به کام بلبل گردد

مه عاشق تاب زلف سنبل گردد

بخرام چو سرو و بر سر خاک رهی

تا خاک من از عکس رخت گل گردد

شمارهٔ ۲۹۰

هر سر که تو را بر خط فرمان گردد

از دولت تو سرور اقران گردد

آن عید هر آنکه با تو کژ بد چوگان

این عید به شمشیر تو قربان گردد

شمارهٔ ۲۹۱

بی نام تو نقش سکه وارون گردد

بی یاد تو کام خطبه خوان خون گردد

زیبد که زبان خاطب الکن گردد

تا وضع زبان و دل دگرگون گردد

شمارهٔ ۲۹۲

از بس که ز گریه نامه تر می‌گردد

هر حرف به خون دیده بر می‌گردد

بیچاره قلم نیز چو من در غم تو

می‌گرید و از غصه به سر می‌گردد

شمارهٔ ۲۹۳

با دل گفتم که یار بر می گردد

وز ناز به وقت کار بر می گردد

دل گفت چو روزگار برگشت ز ما

او نیز چو روزگار بر می گردد

شمارهٔ ۲۹۴

تو می گذری و بر دلم می گذرد

کز دست فراق تو دلم جان نبرد

از دیده همی روی و امیدم نیست

کاین دیده دگر بار به رویت نگرد

شمارهٔ ۲۹۵

آنچ از غم تو بر سر من می گذرد

گر شرح دهم گرده گردون بدرد

ترسم که خیال تو بترسد در خواب

گر نیم شبی در من و حالم نگرد

شمارهٔ ۲۹۶

عهدی کرده ست این فلک بیهده گرد

کز غربت و غم برآرد از جانم گرد

در عمر خود این عهد به سر خواهد کرد

در دور خود این نذر وفا خواهد کرد

شمارهٔ ۲۹۷

غیرت برم از زبان چو نام تو برد

رشک آیدم از دیده چو در تو نگرد

از خاک حسد برم چو بر وی گذری

وز باد کشم کینه چو بر تو گذرد

شمارهٔ ۲۹۸

گرچه ز جفای تو بسی دیدم درد

هرگز نشود آتش سودای تو سرد

تا دل دارم غم تو در دل دارم

تا جان دارم غمت به جان خواهم خورد

شمارهٔ ۲۹۹

ظلمی ست بر آن دیده که در تو نگرد

حیف است بر آن زبان که نام تو برد

نقصی ست بر آن خاک که بر وی گذری

عیب است بر آن باد که بر تو گذرد

شمارهٔ ۳۰۰

نه پایم ازین پس ره کویت سپرد

نه بر دل تنگم آرزویت گذرد

چون دیده باز چشم من دوخته باد

گر دیده من باز به رویت نگرد

شمارهٔ ۳۰۱

گفتی دل دیوانه تو را شیدا کرد؟

نی نی که در آورد مرا از پا درد

کاین سوز که از تو در دل و جان من است

از کوه برآرد آتش از دریا گرد

شمارهٔ ۳۰۲

چون دست اجل تخته برهان بسترد

بس بار مظالم که بدان عالم برد

در مدت عمرش که ز بد بود بتر

هرگز به ازین نکرد کاری که بمرد

شمارهٔ ۳۰۳

مرگ تو بر آورد ز ایوانم گرد

هجر تو سراسیمه و حیرانم کرد

تا زنده بدی غمت به جان می خوردم

اکنون که گذشتی غم تو جانم خورد

شمارهٔ ۳۰۴

گفتم چو دلم لابه گری پیش آرد

روزی دلت آئین جفا بگذارد

امروز ز شوخ چشمی و سنگدلیت

چشمی که دل از تو داشت خون می بارد

شمارهٔ ۳۰۵

هرگز نکنی میل و دلت نگذارد

کاندر عمری دمی دلت یاد آرد

زان یار که در دل شب تیره تو را

می آرد یاد و خون دل می بارد

شمارهٔ ۳۰۶

آن درد که کوه را خروشان دارد

وان سوز که آب بحر جوشان دارد

وان بار که پشت چرخ ازو گیرد خم

در سینه دلم چگونه پنهان دارد

شمارهٔ ۳۰۷

زلف تو که خون ریختن آئین دارد

کفریست که رونق دوصد دین دارد

خاقان به جهان بیش زیک چینش نیست

آن هندوی زلف تست و صد چین دارد

شمارهٔ ۳۰۸

با خوت که آدمی سرشتی دارد

با بوت که صد گل بهشتی دارد

با خوبی و نیک عهدی و آزادی

با بنده چو بدکنی نه زشتی دارد

شمارهٔ ۳۰۹

گرچه دلم از جور تو داغی دارد

از پشتی صبر خود دماغی دارد

از تو به جز از عشق ندارد هوسی

وز وصل و فراق تو فراغی دارد

شمارهٔ ۳۱۰

از وصل رخت هر که نشانی دارد

از من به خطا در تو گمانی دارد

در شهر ز افسانه ما خالی نیست

هرکس که زبانی و دهانی دارد

شمارهٔ ۳۱۱

نه دل ز غمت ذوق جوانی دارد

نه برگ نشاط و شادمانی دارد

در هجر تو گر یک دو نفس هست مرا

می کیست که نام زندگانی دارد

شمارهٔ ۳۱۲

دلدار ز سینه زنگ غم می سترد

نقش غمم از دل حزین می سترد

خونی که زهجر دردل افکند مرا

اکنون ز رخم به آستین می سترد

شمارهٔ ۳۱۳

ترسم که به گریه دیده آبم ببرد

وین پرده راز عشق بر من بدرد

تا آب گذشت زیر که سهل گذشت

آوخ که کنون بر سر که می گذرد

شمارهٔ ۳۱۴

چون بر دل موری ز تو ننشیند گرد

از چشم بدان چشم تو کی بیند درد

ای مردم چشم عالمی زود نه دیر

هم چشم بد از چشم تو برچیند درد

شمارهٔ ۳۱۵

تا کی عمرت به خودپرستی گذرد

یا در غم نیستی و هستی گذرد

آن عمر که مرگ باشد اندر پی او

آن به که به خواب یا به مستی گذرد

شمارهٔ ۳۱۶

در عشق تو عمرم به ستم می گذرد

روزم همه در محنت و غم می گذرد

ایام جمال تو و دور غم من

شکر است که با اینهمه هم می گذرد

شمارهٔ ۳۱۷

سودای تو تا در سر من ماوا کرد

سرهای سران میل سوی سودا کرد

گنجی بودی ز چشم اغیار نهان

آوازه عشق من ترا پیدا کرد

شمارهٔ ۳۱۸

گر چاره این تنگدلی باید کرد

ما را چو تو ده رنگ دلی باید کرد

من نرم تر از موم دلی دارم لیک

با سنگدلان سنگدلی باید کرد

شمارهٔ ۳۱۹

عشق تو به شوریده سری فاشم کرد

در میکده ها حریف اوباشم کرد

کوتاه زبان و خوش سخن بودم لیک

خوی تو زبان دراز و قلاشم کرد

شمارهٔ ۳۲۰

محرم بدم و جور تو محرومم کرد

حاکم بدم و حکم تو محکومم کرد

خارا بدم و هجر تو چون آبم کرد

آهن بدم و عشق تو چون مومم کرد

شمارهٔ ۳۲۱

انگار که راز دل نهان دانم کرد

پیدا نکنم که غم چه با جانم کرد

با زردی رخساره چه تدبیر کنم

با سرخی آب دیده چه توانم کرد

شمارهٔ ۳۲۲

جانا غم دوری تو با ما آن کرد

کآن را به همه عمر بیان نتوان کرد

بر رویم اثرهای غمت پیدا شد

تا حادثه روی تو ز ما پنهان کرد

شمارهٔ ۳۲۳

با هجر چنان حریف خو نتوان کرد

وز زشتی ایام نکو نتوان کرد

این شادی آنکه بی رخش غمگینم

وین یاد کسی که یاد او نتوان کرد

شمارهٔ ۳۲۴

کم نال دلا اگر شهت یاد نکرد

وز بند پس از شش مه ات آزاد نکرد

نه گوهر بحر سعد سلمان سی سال

در قلعه نای ماند و فریاد نکرد

شمارهٔ ۳۲۵

بر سنگدلت ناله و دم کار نکرد

درد دل و سوز سینه هم کار نکرد

گفتم بنویسم به تو درنامه گله

بر دست گرفتم و قلم کار نکرد

شمارهٔ ۳۲۶

دل با تو و صبر سازگاری که نکرد

با بار غمت چه بردباری که نکرد

با این دل پرخون دل خونخواره تو

چه جور که ننمود و چه خواری که نکرد

شمارهٔ ۳۲۷

سودای تو آتش دلم افزون کرد

نادیدن رویت آب چشمم خون کرد

هر در که لبت در صدف گوشم ریخت

هجران توام ز دیدگان بیرون کرد

شمارهٔ ۳۲۸

قصه چه کنم که اشتیاق تو چه کرد

با من دل پر زرق و نفاق تو چه کرد

چون زلف دراز تو شبی می باید

تا با تو بگویم که فراق تو چه کرد

شمارهٔ ۳۲۹

بر بام بدیدمش که جولان می کرد

چون حال دلم طره پریشان می کرد

از روی چو ماه بام و در می افروخت

وز زلف سیاه عنبرافشان می کرد

شمارهٔ ۳۳۰

ای دل اگر آغاز به می خواهی کرد

و آغاز به نای و نوش و نی خواهی کرد

تدبیر نشاط کن در این موسم گل

اکنون نکنی نشاط کی خواهی کرد

شمارهٔ ۳۳۱

برهان که به مرگ خوب ناگاه بمرد

از طالع بد به کام بدخواه بمرد

اسباب اجل هیچ نبودش لیکن

از حسرت شغل و هوس جاه بمرد

شمارهٔ ۳۳۲

آن دد که چو دمنه در کمینگاه بمرد

از هیبت شیرنر چو روباه بمرد

زانروی که بدخواه همه نیکان بود

در کام اجل به کام بدخواه بمرد

شمارهٔ ۳۳۳

دل بین که مرا غم که مهمان آورد

وز عشق که بر سرم چه طوفان آورد

از آتش پارسی روانسوزتر است

این سیل که از راه خراسان آورد

شمارهٔ ۳۳۴

عشق آمد و بر دلم شبیخون آورد

از دیده ز دل سرشک گلگون آورد

دل را به کفش ندادم به خوشی

تا لاجرمم ز دیده بیرون آورد

شمارهٔ ۳۳۵

تا هست غمت غمی دگر نتوان خورد

وز عمر عزیز بی تو برنتوان خورد

چون نیست امید وصل انصاف بده

در هجر تو بیش ازین جگر نتوان خورد

شمارهٔ ۳۳۶

نپسندم کایزد به گناهت گیرد

نگذارم که آب دیده راهت گیرد

لیکن ترسم که آه من نیم شبی

در آینه رخ چو ماهت گیرد

شمارهٔ ۳۳۷

گر سرو قد خوشت به بر در گیرد

آنهم رسدش که ناز از سر گیرد

ور گل ز رخت بوی به گلزار برد

بر یاد رخ تو لاله ساغر گیرد

شمارهٔ ۳۳۸

هر شب سپه غم تو راهم گیرد

حلق دل تنگ بی گناهم گیرد

هیچم غم خود نیست ولی ترسم از آنک

در آینه رخ تو آهم گیرد

شمارهٔ ۳۳۹

مگذار که کار دل قراری گیرد

یا همنفسی و غمگساری گیرد

بی یار چنین فتاده بگذار او را

تا بو که بود چون تو یاری گیرد

شمارهٔ ۳۴۰

نه در تو فغان و یاربم می گیرد

نه در رخ تو آه شبم می گیرد

زان شرم که شب تا به سحر می نالم

هر روز نمایم که تبم می گیرد

شمارهٔ ۳۴۱

لافی ز تو پیش کس نمی یارم زد

جز با تو دم هوس نمی یارم زد

زان روی که یاد تست همراه نفس

با هیچکسی نفس نمی یارم زد

شمارهٔ ۳۴۲

دم بی رخ یار نازنین نتوان زد

لاف از دل وصبر بیش ازین نتوان زد

او گرچه بر آورد عتابی ز زمین

حق های گذشته بر زمین نتوان زد

شمارهٔ ۳۴۳

بی بزم تو چشم جام می خون ریزد

بی چهره تو باغ چه رنگ آمیزد

بی عارض تو لاله چرا برروید

بی قامت تو سرو چرا برخیزد

شمارهٔ ۳۴۴

آن روز که آوازه محشر خیزد

از چشم و دلم صورت دلبر خیزد

از خانه چشمم گل رویش روید

وز خاک دلم سر و قدش برخیزد

شمارهٔ ۳۴۵

در هجر تو گر جان ز تنم برخیزد

ور خصم به قصد کشتنم برخیزد

ما را تو به بوسه زندگانی می بخش

تا منت جان ز گردنم برخیزد

شمارهٔ ۳۴۶

شاها کرمت از پی آن برخیزد

تا رسم تکبر زمیان برخیزد

لیکن تو به نفس خود جهان دگری

عاقل نپسندد که جهان برخیزد

شمارهٔ ۳۴۷

اول سخنم چو از زبان برخیزد

واول حرفم چو از بیان برخیزد

یا نام تو یا نامه به نام تو بود

گر برسرم از تیغ جهان برخیزد

شمارهٔ ۳۴۸

گل کیست که در رونق خد تو رسد

یا ماه که در حسن به حد تو رسد

سروار چه زند لاف شگرفی لیکن

چون بید بلرزد چو به قد تو رسد

شمارهٔ ۳۴۹

گوئی که لبم بر لب نوش تو رسد

یا نیز مرا دوش به دوش تو رسد

گر خود دلت آهن است هم نرم شود

گر ناله من شبی به گوش تو رسد

شمارهٔ ۳۵۰

از عشق چو بر جوان ملامت باشد

کی پیری و عشق با سلامت باشد

با عشق و ملامت چو جوانی خوش نیست

بر پیگر نگر تا چه قیامت باشد

شمارهٔ ۳۵۱

تا گوش بود سوی سلامت باشد

تا چشم بود بر در و بامت باشد

هر نقش مرادی که نگارد قلمم

یا نام تو یا نامه به نامت باشد

شمارهٔ ۳۵۲

گر بر سر گل تاج مکلل باشد

و اندر بر گل جامه مهلل باشد

هم بر سرش ادبار موکل باشد

از گل مطلب وفا که گل کل باشد

شمارهٔ ۳۵۳

بشنو لغزی که سخت موزون باشد

کلی که به جزء در بود چون باشد

دیدیم بسی تون که به گرمابه بود

گرمابه ندیدیم که در تون باشد

شمارهٔ ۳۵۴

گفتم شبه ار سفته بود به باشد

وان نرگس اگر خفته بود به باشد

گفتا ز دو فتنه عالمی برخیزد

باری چو یکی خفته بود به باشد

شمارهٔ ۳۵۵

تا میل دلت به کین پرستی باشد

در عشق کرا امید هستی باشد

ور در عمری چشم تو لطفی بکند

آن نیز هم از غایت مستی باشد

شمارهٔ ۳۵۶

نه مهر تو از دلم به در خواهد شد

نه بی رخ تو روز به سر خواهد شد

نه زاری و صبر کارگر خواهد شد

زنهار اگر چنین به سر خواهد شد

شمارهٔ ۳۵۷

گردون که بدیهاش جوی کاست نشد

روزی پی کامی که دلی خواست نشد

این کور کبود پوش کز قامت پیر

با هیچ جوانمرد دمی راست نشد

شمارهٔ ۳۵۸

کو جان که ز بیداد فلک خسته نشد

کو تن که از او به خاک پیوسته نشد

کو مرغ دلی کز پی کامی نپرید

کافتاده به دامی ز بلا بسته نشد

شمارهٔ ۳۵۹

در دل نفسی یاد تو گردیده نشد

کآن لحظه دو جوی آبم از دیده نشد

سر رفت و هوای توام از سر نه برفت

دیده بشد و وصال تو دیده نشد

شمارهٔ ۳۶۰

یارم به تفرج چمن بیرون شد

بر باره چو مه سوار برگردون شد

بر بست نقاب تا بپوشد رخ خوب

خوبیش ز بستن نقاب افزون شد

شمارهٔ ۳۶۱

بر تو به جوانی دلم من مفتون شد

عمری دیدی که بی تو حالم چون شد

وامروز به پیرانه سرم دل خون شد

کز عشق تو صبرم کم و مهر افزون شد

شمارهٔ ۳۶۲

بر نام تو چون نام رهی املی شد

نامم ز پی شعر تو بر شعری شد

مخدوم چو خوانی ام که از گردش بخت

خی نقطه بینداخت و دالم ری شد

شمارهٔ ۳۶۳

از بس که رخ نامه به خون تر می‌شد

هم کاغذ و هم حرف مستر می‌شد

گاهی چو سواد نامه می‌پیچیدم

گه چون قلمم دود به سر بر می‌شد

شمارهٔ ۳۶۴

بر یاد رخ و قد تو ای سرو بلند

روی گل و پای سرو بوسم یکچند

گل چون تو برنجد و بگرداند روی

از جا برود سرو و ببرد پیوند

شمارهٔ ۳۶۵

غصنی چو فروع شرع را سایه فکند

ببرید ز اصل شرک و بدعت پیوند

تا دوحه علم و شاخ فضلش بر داد

از باغ هدی بیخ ضلالت برکند

شمارهٔ ۳۶۶

گر برسر آتشم نشانی چو سپند

ور جمله تنم جداکنی بند از بند

خرسند شوم به این و آن و نشوم

هرگز به جدائی تو یکدم خرسند

شمارهٔ ۳۶۷

پستم کردی به محنت ای چرخ بلند

تا چند به بند و حبسم آخر تا چند

شیرین طبعم ولی نباشم نی قند

کز بند به تنگ افتم و از تنگ به بند

شمارهٔ ۳۶۸

گریانم از اندوه و عدو بر من چند

دشمن به مراد و دوستان اندر بند

ای دست اجل شدم به تیغت خرسند

بخرام و مرا بدین شماتت مپسند

شمارهٔ ۳۶۹

ای شاه چگونه ای در آن خاک نژند

از تخت به تابوت چرائی خرسند

سوگند به فرق تو همی خوردم دی

وامروز همی خورم به خاکت سوگند

شمارهٔ ۳۷۰

ای همچو سلیمانت سر و تاج بلند

بر مور ضعیف بار ماران مپسند

پائی که نیازردی ازو مور رواست

مجروح ز مار آهنین از در بند

شمارهٔ ۳۷۱

ایزد چو نهان من و تو می داند

شک نیست که از تو داد من بستاند

مهر دگری بر دل من بگمارد

یا بو که مرا زدست تو برهاند

شمارهٔ ۳۷۲

در جعبه روزگار یک تیر نماند

کاندر دل من به کینه تا پر ننشاند

یک آیت غم بر ورق گردون نیست

کاین دل به نظر ز بام تا شام نخواند

شمارهٔ ۳۷۳

گر خواب خوش است عق مرگش خواند

ور حالت مستی ست جنون را ماند

دیوانگی و مرگ به جان می جویم

تا یکدمم از غم جهان برهاند

شمارهٔ ۳۷۴

عهدی دارد جهان که تا بتواند

در دور فلک مرا به جان رنجاند

نذری دارد فلک که در گرد جهان

تا می گردد مرا همی گرداند

شمارهٔ ۳۷۵

در دیده ز گلزار رخت خار بماند

بر جان ز جفات بار آزار بماند

آن دل که به ناله کوه را خون می کرد

خون گشت و نماند و ناله زار بماند

شمارهٔ ۳۷۶

گلبرگ به روی چون بهارت ماند

سبزه به خط بنفشه وارت ماند

سنبل به دو زلف تابدارت ماند

نرگس به دو چشم پر خمارت ماند

شمارهٔ ۳۷۷

نه ابر به چشم اشکبارم ماند

نه رعد به ناله های زارم ماند

در کار خود و جهانیان می نگرم

هم کار من خسته به کارم ماند

شمارهٔ ۳۷۸

در دیده به جز اشک به دامن بنماند

یک جو زمن سوخته خرمن بنماند

بر من منهید تهمت عیش و نشاط

اکنون که نشاط عشق در من بنماند

شمارهٔ ۳۷۹

ای نفس چو برگ کامرانیت نماند

خو با غم کن که شادمانیت نماند

عیشی و جوانی و خوشت وقتی بود

آن عیش گذشت و آن جوانیت نماند

شمارهٔ ۳۸۰

ای دل چو شه ستوده آثار نماند

وآن ماند کزو عدل نکوکار نماند

با نیکی و تنگدستی خود می ساز

وانگار که آن فراخ گون بار نماند

شمارهٔ ۳۸۱

گیرم که وفا و عهد را نام نماند

خود مهر منت در دل خود کام نماند

انگار که آمدن فراموشت شد

آئین سلام و رسم پیغام نماند

شمارهٔ ۳۸۲

جانا رمقی در دل شوریده نماند

در سینه به جز ناله دزدیده نماند

طوفان سرشک هم سرآمد که مرا

خون در رگ و آب در دیده نماند

شمارهٔ ۳۸۳

خورشید بماناد اگر سایه نماند

تن باقی ماند اگرچه پیرایه نماند

خورشید که خسرو سپهر آمد گفت

شیرین بزیا دیر اگر دایه نماند

شمارهٔ ۳۸۴

گردون سیه دل که به کاسی ماند

یکدم نزند که بر اساسی ماند

قصد درو کشته عمرم دارد

آنگه مه نو بین که به داسی ماند

شمارهٔ ۳۸۵

تا گرد گلت سنبل تر کاشته اند

عشاق دل از مهر تو برداشته اند

چاه زنخت که دل در او می افتد

تا لب به بنفشه تر انباشته اند

شمارهٔ ۳۸۶

زان قصه دردم که یکی یار نخواند

کم بد که کسی بر سر بازار نخواند

افسوس که سر دفتر راز دل من

شهری زن و مرد خواند ولی یار نخواند

شمارهٔ ۳۸۷

اشک و دل خونین شده با هم یارند

وز روزن دیده سر برون می آرند

یکدست شدند و دامنم می گیرند

واکنون دو سرند و یک گریبان دارند

شمارهٔ ۳۸۸

خورشید و مه ار برت زمین بوس آرند

بر هر دو رخ و جبینت افسوس آرند

صد قرن فلک دور کند بر در و دشت

تا چون تو پری رخی به یکبوس آرند

شمارهٔ ۳۸۹

مشتاقانت ز عافیت مهجورند

بی سایه تو تیره دل و بی نورند

قومی ز برای دیدنت منتظرند

خلقی زعنا و دوریت رنجورند

شمارهٔ ۳۹۰

هرگز دل من یکدم بی غم نزند

تا غم به سرم نیاورد دم نزند

وین دیده که زد گریه به کارم برهم

تا خون نکند دل مژه برهم نزند

شمارهٔ ۳۹۱

آنانکه چهان کنند و مردم سوزند

پیوسته مبارک شب و فرخ روزند

زینست مگر که پادشاهان جهان

دون پروری از زمانه می آموزند

شمارهٔ ۳۹۲

یک چند نبودم ز وصالت خرسند

وز دور به دیدار جمالت خرسند

تا لاجرم امروز به ناکام شدم

در خواب به دیدن خیالت خرسند

شمارهٔ ۳۹۳

هر شب که مرا درد تو بیدار کند

بر عهد بدت زمانه اقرار کند

روزی دو سه در کشتن من سعی مکن

بگذار که خود فراقت این کار کند

شمارهٔ ۳۹۴

والله که گر دل مرا خوش نکند

یا چاره این جان بلاکش نکند

با آینه عارضش آن کار کند

دود دل من که هیچ آتش نکند

شمارهٔ ۳۹۵

با من سگ گنجه پنجه در پنجه کند

کی سگ به طپانچه شیر را رنجه کند

بر پارس بود شکر فراوان اگر او

سوی .. مادر سفر گنجه کند

شمارهٔ ۳۹۶

گفتم که تو را ماه فلک می خوانند

خاک قدمت تاج ملک می خوانند

کی دانستم که با چنان مشکین زلف

این کور دلان تو را کلک می خوانند

شمارهٔ ۳۹۷

مگذار که اغیار به راهت بینند

بر اسب چو برسپهر ماهت بینند

از گوشه ابر چادرت در مجلس

روی چو مه و چشم سیاهت بینند

شمارهٔ ۳۹۸

آنم چو نمی دهی که مستان خواهند

آن بخش که رنگ و بو پرستان خواهند

من گل ز تو خواهم که توئی معدن گل

شک نیست که هم گل ز گلستان خواهند

شمارهٔ ۳۹۹

فردا چو حساب من مسکین خواهند

خون دل من زان دل سنگین خواهند

هر ذره ز خاک من شود فرهادی

وز تو همه کین جان شیرین خواهند

شمارهٔ ۴۰۰

از خاک چو رخت من بر افلاک نهند

داغ اجلم بر دل غمناک نهند

فریاد کنم کفن دران از دستت

حالی چو هزار دست در خاک نهند

شمارهٔ ۴۰۱

چشم ارتن خویش غرقه در خون بیند

به زانکه یکی موی تو وارون بیند

خون ریختی ار چشم تو گریان دیدی

خون از تن آن ریخته خون چون بیند

شمارهٔ ۴۰۲

مسکین دلم از هجر تو آن می بیند

کز زندگی خویش زیان می بیند

در مردمک دیده من نور مباد

گر بی تو دو چشم من جهان می بیند

شمارهٔ ۴۰۳

گر خسته دلی شبی به غم بنشیند

بر دامن او گرد ستم بنشیند

با خسته دلان تندی و تیزی کم کن

کاین تیزی بازار تو هم بنشیند

شمارهٔ ۴۰۴

ای دل هوست به گفتگو ننشیند

وین لابه گری در دل او ننشیند

وی دیده مریز اشک که این آتش عشق

هرگز به چنین آب فروننشیند

شمارهٔ ۴۰۵

گه گریه ز مهرت آشنائی بدهد

گه ناله نشان بی نشانی بدهد

ور زانکه رخم دعوی عشق تو کند

اشکم بدود زود گواهی بدهد

شمارهٔ ۴۰۶

تا چرخ زمین را مدد از خور ندهد

گل لاله نرویاند و کان زر ندهد

در بی برگی بر هنر چون دهمت

کآن شاخ که بی برگ بود برندهد

شمارهٔ ۴۰۷

گفتم به یکی کله که خاکش فرسود

چونی؟ که بدی؟ جفای چرخت چه نمود؟

گفتا چو تو بودم و چنین گشتم، زود

تو نیز نه بس دیر چو من خواهی بود

شمارهٔ ۴۰۸

ظلم است کز اوست عقل و دین ناخشنود

گر کوه کند ظلم نگون گردد زود

از خرمن ماه بردماند آتش

وز چهره خورشید برانگیزد دود

شمارهٔ ۴۰۹

تا هجر تو داغ دل ریشم فرمود

درد دلم افزونتر از آنست که بود

در صبر زدم دست و نمی دارد سود

بر حال چنین دلی بباید بخشود

شمارهٔ ۴۱۰

آن دل که به دوری تو خرسند بود

بنگر که بر او بار بلا چند بود

نومیدی و کینه و بریدن سخت است

زآنجا که امید مهر و پیوند بود

شمارهٔ ۴۱۱

روزی که ز عشق من ملالت نبود

جز بنده خریدار جمالت نبود

وآئی بسرم به مهر ترسم که مرا

از درد تو پروای وصالت نبود

شمارهٔ ۴۱۲

می جز ز کف تو نوش لب خوش نبود

بی روی تو خوش عیش و طرب خوش نبود

شب خوش مکن ای دوست که بر دلشدگان

بی عارض چون روز تو شب خوش نبود

شمارهٔ ۴۱۳

ایزد چو به قهر دوزخت تافته بود

نفست به فساد و فتنه بشتافته بود

هم عدل خدات کرد مقهور ارنه

ایمان خلایقی خلل یافته بود

شمارهٔ ۴۱۴

شاها فلک از در فسوس تو بود

و آئین ظفر نوبت کوس تو بود

تا کی لب خشک و دیده های تر من

مشتاق لقا و دست بوس تو بود

شمارهٔ ۴۱۵

تا جان دارم غمت ز جانم نرود

مهرت ز روان مهربانم نرود

گر میرم و خواهم که شهادت گویم

جز نام خوش تو بر زبانم نرود

شمارهٔ ۴۱۶

درد تو ز دل به داغ هجران نرود

نقش تو ز پیش چشم آسان نرود

تا دل باشد مهر تو در دل باشد

تا جان نرود غم تو از جان نرود

شمارهٔ ۴۱۷

ای نفس اگر خاک تو بر باد شود

بس دشمن و دوست کز تو آزاد شود

هم دوست به نیکی ز غمت باز رهد

هم دشمن بد به مرگ تو شاد شود

شمارهٔ ۴۱۸

در چشم سپهر سرمه شرم شود

با آهو و گور و دد به آزرم شود

دوزخ به مثل سرد و چنان گرم شود

ممکن نه که سنگین دل تو نرم شود

شمارهٔ ۴۱۹

ماهی که به مهرش دل خور گرم شود

کی با تو دلش بر سر آزرم شود

شوخی که به غمزه سیل خون می راند

از قطره گریه تو کی نرم شود

شمارهٔ ۴۲۰

کاری فلکا از تو میسر نشود

وز سفلگی تو کس توانگر نشود

یک گرسنه از تو خشک نانی نخورد

وز تو لب هیچ تشنه ای تر نشود

شمارهٔ ۴۲۱

از خوی بدت که هیچ بهتر نشود

آن بیند دل که دیده باور نشود

وان از تو نویسم که به صد عمر یکی

بر تخته تقدیر مصور نشود

شمارهٔ ۴۲۲

هرگز هوست زین دل مستم نشود

شورم ز سر هوس پرستم نشود

با عشق تو دستی بزنم روزی چند

گر عمر گریزه پا زدستم نشود

شمارهٔ ۴۲۳

هرگز ز تو میل و آرزویم نشود

پیوند تو از هر سر مویم نشود

من رفتم و تا خاک نگردد رویم

از خاک درت نشان رویم نشود

شمارهٔ ۴۲۴

ریش دل من به هجر تو به نشود

در دام به دانه مرغ فربه نشود

چون کودک مکتبم زبیم هجرت

کالبته دلم مایل شنبه نشود

شمارهٔ ۴۲۵

خون گر ز لقب تاشی ات آگاه شود

از ننگ تو همچو سایه در چاه شود

نبود عجب از غایت کژ رفتن تو

گر سایه ز صحبت تو گمراه شود

شمارهٔ ۴۲۶

با هر که دلم به مهر پیوسته شود

چون چرخ به کین من کمر بسته شود

ور در عمری دست برم سوی گلی

خاری گردد وزاو دلم خسته شود

شمارهٔ ۴۲۷

حاشا که به بوسه خالت آلوده شود

وز هر نظری جمالت آلوده شود

هر شب ره دیده را ز خون پاک کنم

ترسم قدم خیالت آلوده شود

شمارهٔ ۴۲۸

تا سوسن آزاد زبان در تو کشید

خون جگرم چو لاله بر چهره کشید

پشتم چو بنفشه لب چو نیلوفر شد

تا دیده نرگس گل رخسار تو دید

شمارهٔ ۴۲۹

زان سیم وزری که در دم گاز آید

زان دانه که سنگ آسیایش ساید

زان کبک که شهباز سرش برباید

عاجزترم و دلت نمی بخشاید

شمارهٔ ۴۳۰

شبها که دلم بی تو به فریاد آید

وز روز وداع تو مرا یاد آید

گر راه دهم ز دیده صد دجله خون

از خاک سپاهان سوی بغداد آید

شمارهٔ ۴۳۱

هر باد که از جانب بغداد آید

زو خرمن صبرم همه بر باد آید

از بوی تو صحبت توام یاد آید

وز آرزویت دلم به فریاد آید

شمارهٔ ۴۳۲

گر بر دلم از جور تو صد تیر آید

ممکن نه که در مهر تو تفسیر آید

با شیر در آمده ست مهرت به دلم

با جان برود هر آنچه با شیر آید

شمارهٔ ۴۳۳

ابروی ترا ز ماه نو ننگ آید

با قد تو سرو را قبا تنگ آید

فستق صفت آسمان بخندد ز خوشی

چون ناخن فندقیت در چنگ آید

شمارهٔ ۴۳۴

از لطف تو قد سرو را حال آید

وز رشک رخ تو ماه بدحال آید

ور با تو کند برابری آینه وار

در پای تو افتاده چو خلخال آید

شمارهٔ ۴۳۵

نه کار به آب دیده بر می آید

نه کام دل رمیده بر می آید

نه زندگیی به خوشدلی می گذرد

نه جان به لب رسیده بر می آید

شمارهٔ ۴۳۶

در نامه ز بس غم که به هر می آید

در چشم قلم ز غصه نم می آید

بر حال دلم دل قلم سوخت و زآن

خون سیه از چشم قلم می آید

شمارهٔ ۴۳۷

چون یاد ز یار دلکشم می آید

سوزی به دل پرآتشم می آید

می خندم و خنده ام نمی آید خوش

می گریم و از گریه خوشم می آید

شمارهٔ ۴۳۸

هر شب چو رهی زغم زبون می آید

برراه وثاق تو برون می آید

از بسکه زدیده بردرت ریزم خون

از خاک در تو بوی خون می آید

شمارهٔ ۴۳۹

گل آب شد از شرم چو روی تو بدید

در سرو خم افتاد چو قدتو بدید

دل بنده آن سرو که چون قد تو راست

جان برخی آن گل که چو روی تو بدید

شمارهٔ ۴۴۰

دی گفت نهفته رخ چو در راهم دید

بس جور که این دلشده در راهم دید

گفتم که چو عمر این جهانم بگذشت

وصل تو مگر در آن جهان خواهم دید

شمارهٔ ۴۴۱

گر روی تو را چو آینه بتوان دید

زو صورت جان هر آینه بتوان دید

در آینه عارضت از جان لطیف

جان را به نظر معاینه بتوان دید

شمارهٔ ۴۴۲

گر دون ز تو هیچ راز مستور ندید

بی رای تو خور بر رخ مه نور ندید

بر لوح وجود تا قضا راند قلم

دیوان وزارت چو تو دستور ندید

شمارهٔ ۴۴۳

در ماتم شمس از شفق خون بچکید

مه چهره بکند و زهره گیسو ببرید

شب جامه سیه کرد ازین ماتم و صبح

برزد نفس سرد و گریبان بدرید

شمارهٔ ۴۴۴

دیدمش خوی از گل ترش می بارید

مشک از دو کمند عنبرش می بارید

چون سرو چمن در چمن باغ چمان

وز باد شکوفه بر سرش می بارید

شمارهٔ ۴۴۵

از بهر خدا به چشم جانش نگرید

کوچک دهن چو جان نهانش نگرید

وز لطف میانی که نمی شاید دید

دل گوید هر لحظه میانش نگرید

شمارهٔ ۴۴۶

یار از پی کار مشکلم می گرید

بر سعی و امید باطلم می گرید

دم می دهد او مرا و چون هیزم تر

می سوزم و بر دود دلم می گرید

شمارهٔ ۴۴۷

شمعی که ز سوز دل حزین می گرید

دانسته نشد کزچه چنین می گرید

همصحبت آتش است و می ریزد آب

یا نه که ز هجر انگبین می گرید

شمارهٔ ۴۴۸

تا جان دارم دلم به کویت پوید

تا دل باشد به آرزویت جوید

وآنگه که شوم خاک ز خوناب دلم

هر گل که دمد به رنگ رویت روید

شمارهٔ ۴۴۹

از جور تو دلبر ز دلم نیست خبر

وز خوی تو جانان نه ز جان دارم اثر

زینسان بود آن جان که تو باشی جانش

زینگونه بود دل که تو باشی دلبر

شمارهٔ ۴۵۰

از قطره آب رخنه گردد مرمر

چون موم شود گوهر سنگ از آذر

سیلاب سرشک و آتش سینه من

در سنگ دلت نمی کند هیچ اثر

شمارهٔ ۴۵۱

نه صبر که تا به صلح باز آید یار

نه دل که مرا غمی خورد بی دلدار

نه دست که در پاش کنم سیم نثار

نه پای که باز گیردم زین سر و کار

شمارهٔ ۴۵۲

چشمی دارم چو ابر دی گوهر بار

دستی که چو ریگ سیم و زر بازد یار

با اینهمه نعمت و سخاوت که مراست

دینار به جان می طلبم مفلس وار

شمارهٔ ۴۵۳

بی وصل تو جان نخواهم ای زیبا یار

در هجر تو شد دیده و دل در سر کار

بی جان و دل و دیده شدم زاری زار

ای جان و دل و دیده چنینم مگذار

شمارهٔ ۴۵۴

بر سر مزن آن دست بلورین زنهار

وز جزع مکن گوهر ناسفته نثار

بر سر زدن و گریستن کار تو نیست

این کار به دست و چشم من باز گذار

شمارهٔ ۴۵۵

اندیشه عشقت دم سرد آرد بار

تخم هوست میوه درد آرد بار

از اشک رخم ز خاک نمناک درت

هر خار که روید گل زرد آرد بار

شمارهٔ ۴۵۶

ای دوست تو غم با من غمساز گذار

خود عمر به عیش و طرب و ناز گذار

عیش شب و روز نیک خود را دریاب

روز بد و تیره شب به من باز گذار

شمارهٔ ۴۵۷

آزرده مکن دل از من ای مه زنهار

بیگانه مشو ز من به یک ره زنهار

دل بر کنم از تو حاش لله زین کفر

ترک تو کنم نعوذبالله زنهار

شمارهٔ ۴۵۸

هر شب چو وزد بر دل من باد سحر

با یاد تو از گریه دهم داد سحر

می ترس ز فریاد من و آه شبم

ای غافل از آه شب و فریاد سحر

شمارهٔ ۴۵۹

هر صبح شوم به خلوت آباد سحر

وز یاد تو و مهر دهم داد سحر

از مهر تو بر باد دهم جان عزیز

گر بوی تو آورد به من باد سحر

شمارهٔ ۴۶۰

بر ما رقم خطا کشیدی آخر

وز کام دو عالمم بریدی آخر

و اکنون به امید وصل تو دادم دل

بختم ز تو این بود که دیدی آخر

شمارهٔ ۴۶۱

عشق آمد و تازه کرد ریشم دیگر

و اندر رگ جان شکست نیشم دیگر

خیل ستمش پیش و پس دل بگرفت

تا خود چه غم آورد به پیشم دیگر

شمارهٔ ۴۶۲

ای نام من از عشق تو دیوانه شهر

وی خصم من آشنا و بیگانه شهر

منسوخ شده است ویس و رامین امروز

عشق من و حسن تست افسانه شهر

شمارهٔ ۴۶۳

حالیست عجب با توام ای طیره حور

بی تو دل و دیده را نه روح است و نه نور

ای منزل تو دل و دل از هجر تو ریش

ای جای تو چشم و چشم از روی تو دور

شمارهٔ ۴۶۴

آخر ز من ای عهد شکن یادآور

وز عهد قول خویشتن یادآور

با شرط وفا و دوستی باز اندیش

یا عهد خود و صحبت من یاد آور

شمارهٔ ۴۶۵

ای دل زر و جاه از اهل دنیا مپذیر

غافل مشو از حال وزیر و شه و میر

در دولت تیزشان تماشا می کن

وز نکبت زود همه شان عبرت گیر

شمارهٔ ۴۶۶

ای چون تو جوان نبوده در عالم پیر

چون عقل هنر جوی و چو دل عیش پذیر

پرسیده بدی که سرخ را قافیه چیست

همچون رخ خوب تست کش نیست نظیر

شمارهٔ ۴۶۷

یارب غم دلبر ز روانم برگیر

درد از دل ریش ناتوانم برگیر

یا سخت دلش نرم بکن در حق من

یا بار غم عشق ز جانم برگیر

شمارهٔ ۴۶۸

در کینه به جان بکوش و رک باز مگیر

در حادثه بازی از فلک باز مگیر

روئی که دریغم آمد از چشم ملک

امروز به رغم من زسک باز مگیر

شمارهٔ ۴۶۹

با جوز عروس حجله بستند و سریر

جوزی چو پنیر دارد آن ماه منیر

بر خوانچه تعزیت بسی دید ستم

بر خوان عروسی نبود جوز و پنیر

شمارهٔ ۴۷۰

زان سوز که از تو دارم ای شمع طراز

زان درد که خوردم از تو شبهای دراز

تا دل ماند بر دل ماند داغ

گر عمر بود به عمرها گویم باز

شمارهٔ ۴۷۱

ازبیخوابی در دل شبهای دراز

من شمع گدازنم و تو شمع طراز

من می سوزم ز هجر با حسرت و درد

تو می سازی خلوت با عشرت و ناز

شمارهٔ ۴۷۲

یکدم نشوی با من مسکین دمساز

کز حادثه صد در نشود بر من باز

یک بوسه ز لعل تو و صد خون جگر

یک غمزه ز چشم تو و شهری غماز

شمارهٔ ۴۷۳

برقی بودی که جستی ای مایه ناز

پنهان بنمودی رخ چون شمع طراز

روشن کردی چشمم و بگشادی راز

در من زدی آتش و نهان گشتی باز

شمارهٔ ۴۷۴

تا کی بود این فریب و مکر ای بد ساز

تا چند بود این غم و هجران دراز

از من همه صبر و صبر و پندار و امید

وز تو همه وعده وعده عشوه و ناز

شمارهٔ ۴۷۵

چون رشته تنم به تاب هجران مگذار

بر دست مپیچ بیش از این رشته ناز

سر رشته عهد تو رگ جان من است

گر بگسلد این رشته که پیوندد باز

شمارهٔ ۴۷۶

چون روی نمود بخت و وصل آمد ساز

در عیش و طرب گرای و کمتر کن ناز

بس روز مرا بود بدین شب امید

بس شب که مرا بود بدین روی نیاز

شمارهٔ ۴۷۷

نومید بدم ز دیدنت عمر دراز

عمری شدم از عشوه تو در تک و تاز

چون باد بدان عمر من و عهد تو نیز

هم با سر نومیدی خود رفتم باز

شمارهٔ ۴۷۸

شمعم که ز دوری تو ای مایه ناز

کارم همه شب گریه و سوز است و گداز

کوتاهی عمر خویشتن می خواهم

تا باز رهم از غم شبهای دراز

شمارهٔ ۴۷۹

شد جان عطا ز اوج گردون به فراز

نادیده عطا عطیت عمر دراز

او بد ز جهان عطا ولی دانستم

کاین سفله جهان عطای خود خواهد باز

شمارهٔ ۴۸۰

آغاز غم تو ماجرائیست دراز

و آهنگ فراق تو نوائیست دراز

آن طره کوته تو خوب است ولیک

بالای بلند تو بلائیست دراز

شمارهٔ ۴۸۱

گفتم ای اجل با تو ستیزد هرگز

یا عارض و زلف تو بریزد هرگز

آوخ که به عمری دگر از باغ جهان

سروی چو قد تو بر نخیزد هرگز

شمارهٔ ۴۸۲

شمعم که ز دوری تو ای جان افروز

خالی نیم از گدازش و گریه و سوز

می نگسلدم تب از تب و درد از درد

بدحالترم شب از شب و روز از روز

شمارهٔ ۴۸۳

دل می گسلد ز عشق زنجیر هنوز

غم می شکند در جگرم تیر هنوز

من سیر شدم سرم نشد سیر ز عشق

من پیر شدم دلم نشد پیر هنوز

شمارهٔ ۴۸۴

در چشم من است آن رخ رخشنده هنوز

بر یاد من است آن لب پرخنده هنوز

تو سرو جوان فتاده در پای اجل

من پیر به ماتم تو در زنده هنوز

شمارهٔ ۴۸۵

ای دوست در آن شکایتی یانه هنوز

هم بر سر آن حکایتی یا نه هنوز

ما بر سر خدمتیم بنمای که تو

با ما به سر عنایتی یا نه هنوز

شمارهٔ ۴۸۶

ای دوست ز دوست تا توانی مگریز

آهسته که قدر ما بدانی مگریز

با افعی زهردار هم کاسه مشو

وز صحبت آب زندگانی مگریز

شمارهٔ ۴۸۷

ای نفس مزن به جور و بیداد نفس

وز عمر ذخیره کن کم آزاری و بس

خواهی که نترسی ز کسی در دو جهان

آن کن که در این جهان نترسد ز تو کس

شمارهٔ ۴۸۸

جانا شکری زان لب شیرینم بس

فریاد دل ضعیف مسکینم رس

گفته ست طبیب به علاج است ترا

من به ز تو در جهان نمی بینم کس

شمارهٔ ۴۸۹

در عشق خیال تو مرا محرم بس

با درد فراق غمگسارم غم بس

ور همدم و همنفس بود آرزویم

شام و سحری همنفس و همدم بس

شمارهٔ ۴۹۰

ای صبح رخ از سوز شب تار بترس

وی خفته ز آه من بیدار بترس

ترسم که شبی در تو رسد سوز دلم

از سوز دل سوخته زنهار بترس

شمارهٔ ۴۹۱

گفتم به تو از ناله درویش بترس

وز سوز سحرگاه دل ریش بترس

زینها چو نترسی و نداری دل نرم

باری ز زوال دولت خویش بترس

شمارهٔ ۴۹۲

درمان چو نجوئیم به دل درد مباش

گرم است دلم با تو به دل سرد مباش

تا برخوری از جان و جوانی و جمال

باعاشق پیر ناجوانمرد مباش

شمارهٔ ۴۹۳

ای تن ز شب دراز دلسوز مباش

وی دل ز پی صبح غم اندوز مباش

رو همدم شمع گرد و گو صبح مدم

شو مونس رود باش و گو روز مباش

شمارهٔ ۴۹۴

گر عاشقی انده کش هجران می باش

با درد در انتظار درمان می باش

خون می خورو همچو غنچه در دل می دار

جان می ده و همچو شمع خندان می باش

شمارهٔ ۴۹۵

یک یک هنرم بین و گنه ده ده بخش

جرمی که نرفت حسبته لله بخش

ازباد دروغ آتش خشمت مفروز

و آب رخ من به خاک سلغر شه بخش

شمارهٔ ۴۹۶

سبحان لله قد و خط و رخسارش

وان ابرو و چشم و لب شکر بارش

گوئی که به التماس من صورت کرد

نقاش قضا به مستطر و پرگارش

شمارهٔ ۴۹۷

سوگند به خاک قامت چالاکش

نی نی که به جان نازنین پاکش

خوردم که اگر زیارتش دریابم

در رخ مالم چو آب حیوان خاکش

شمارهٔ ۴۹۸

دلخسته ام از شنیدن احوالش

کآورد چو نال آن شکرین لب نالش

چون بینم سرو قامتش بر بستر

یا لاله رخش زرد شده بر بالش

شمارهٔ ۴۹۹

شمعی که ازوست عیش می خوران خوش

وز سوز وی است وقت بیداران خوش

گریان گریان تا به سحرگه می گفت

بگذشت مرا روز شب یاران خوش

شمارهٔ ۵۰۰

ای گاه عتاب خوی بدساز تو خوش

هنگام فریب عشوه و ناز تو خوش

چون عارض گل روی دل افروز تو خوب

چون نغمه بلبل دم و آواز تو خوش

شمارهٔ ۵۰۱

ای چون لب شیرین تو دشنام تو خوش

وی چون دهن تنگ تو پیغام تو خوش

چون چهره حور روی دلخواه تو خوب

چون بوی بهشت بوی اندام تو خوش

شمارهٔ ۵۰۲

سیلاب ز جوی دیده راندم شب دوش

خاک همه شهر برفشاندم شب دوش

ای دوست ندانم که دعاهای که بود

کاندر غم تو زنده بماندم شب دوش

شمارهٔ ۵۰۳

خوش باش به هر حال و مشو بیش اندیش

نیکی و بدی به وقت خویش آید پیش

زنهار ز چرخ تا نباشی دلریش

کو نیز خبر ندارد از گردش خویش

شمارهٔ ۵۰۴

ای روی تو آراسته بی آرایش

دیدار تو داده روح را آسایش

بخشود نیم گرت سر بخشش هست

کز بهر چنین روز بود بخشایش

شمارهٔ ۵۰۵

ای جور تو از صبر من غمگین بیش

هجر تو ز طاقت من مسکین بیش

گفتی که سزای خویش بینی دیدم

این است سزای من و صد چندین بیش

شمارهٔ ۵۰۶

اکنون که تهی ست منزل من ز نشاط

اندوه دل است حاصل من ز نشاط

گویند نشاط دل ز مستی خیزد

خیزد همه مستی دل من ز نشاط

شمارهٔ ۵۰۷

از آتش دل شدم شب افروز چو شمع

گشتم ز غم تو خویشتن سوز چو شمع

روزم نه قرارست و شبم نه خور و خواب

می میرم و می زیم شب و روز چو شمع

شمارهٔ ۵۰۸

جانا رخ من زرد شدا ز گرد فراق

بی روی تو خون شد دلم از درد فراق

زنهار نه در کف فراقم فکنی

از بهر خدا که نیستم مرد فراق

شمارهٔ ۵۰۹

خون کرد دلم را چو دل لاله فراق

بر من بگماشت گریه و ناله فراق

بعد از عمری چو یار دیدار نمود

یک ساعته وصل بود و یکساله فراق

شمارهٔ ۵۱۰

عهد من دل شکسته زینگونه سبک

مکشن که بود عهد عزیزان نازک

دانی که چو آبگینه ما را دلکی ست

آسان شکن و ساده و صافی و تنک

شمارهٔ ۵۱۱

از نظم تباه دل نمی داری تنگ

وز دامن من باز نمی داری چنگ

من ننگ ز شعر نیک خود می دارم

وز شعر بد خود تو نمی داری ننگ

شمارهٔ ۵۱۲

ای سنگدل ار کوه ثباتی و درنگ

غافل منشین ز زاری این دل تنگ

کآن ناله کنم شام که بگدازد کوه

وان گریه کنم سحر که خون گردد سنگ

شمارهٔ ۵۱۳

دلهاست ز چشم و دهن تنگ تو تنگ

ای یافته گل ز روی گلرنگ تو رنگ

بر جان خوردم زان قد چون تیر تو تیر

بر دل بستم زان دل چون سنگ تو سنگ

شمارهٔ ۵۱۴

نه عمر عزیز داد یک راحت دل

نه سعی جمیل کرد حل مشکل دل

زنهار ز سعی و کوشش پر باطل

فریاد ز عمر ضایع بیحاصل

شمارهٔ ۵۱۵

ره جوی و مکن تکیه بر این منزل گل

جان ورز و مکن یاد دل بی حاصل

کآن مزبله ئیست چند یا از تن و تن

وین غمکده ئیست چند یا از دل و دل

شمارهٔ ۵۱۶

هرگز ز تو نگلسم محال است محال

یا عهد توبشکنم خیال است خیال

بر تو نکنم دعوی خون دل خویش

خون دل من بر تو حلال است حلال

شمارهٔ ۵۱۷

ای یار چو اندیشه و مونس چو خیال

شایسته چو روحی و پسندید چو مال

آزرده مشو اگر دلت بگرفته است

شک نیست که خورشید بگیرد هر سال

شمارهٔ ۵۱۸

گشتم ز جفای فلک و گردش سال

بد حال و نخواهم که کسم داند حال

تا گریم و دوستم بگوید مگری

یا نالم و دشمنم بگوید که منال

شمارهٔ ۵۱۹

رسوا شدم از دیده و شیدا از دل

مهجور ز دلدارم و تنها از دل

نه دوست وفا کرد و نه دل پای بداشت

یارب گله از دوست کنم یا از دل

شمارهٔ ۵۲۰

ای کرده پر از خاک جفا مفرش دل

وی داده به باد عیش های خوش دل

می ترسم ازان دعا که در وقت سحر

من باشم و آب دیده و آتش دل

شمارهٔ ۵۲۱

در عشق توام نه صبر برخاست نه دل

بی روی توام نه عقل پیداست نه دل

این غم که مراست کوه قاف است نه غم

وان دل که تراست سنگ خاراست نه دل

شمارهٔ ۵۲۲

برخیز که غنچه در قماط است ای دل

در هر چمن از لاله بساط است ای دل

آنرا بنشان پیش که من دانم و تو

امروز که موسم نشاط است ای دل

شمارهٔ ۵۲۳

این عمر کز و هست ملالی حاصل

بگذشت و نگشت جز وبالی حاصل

افسوس که ناچار همی باید مرد

نا کرده در این جهان کمالی حاصل

شمارهٔ ۵۲۴

آنکو رقم قضا بزد پیش از عقل

هرگز ندهد غنیمتی بیش از عقل

از عقل توانگری طلب کن نه ز مال

درویش ز مال به که درویش ز عقل

شمارهٔ ۵۲۵

از عشق عنا یافتم از مهر الم

از یار جفا دیدم و از دوست ستم

از کرده و گفته می نیارم دم زد

کز کرده گناه آمد و از گفته الم

شمارهٔ ۵۲۶

این کوزه که پر آب حیات است مدام

هر دم که لبت گردد از او نوش آشام

هم کام تو یابد از لبش آب حیات

هم آب حیات از لب تو یابد کام

شمارهٔ ۵۲۷

هر آه که من به صبحگاهی زده‌ام

زان آتشی اندر دل ماهی زده‌ام

در خواب اگر دلت بترسد تو بدان

کآن لحظه من از سوز دل آهی زده‌ام

شمارهٔ ۵۲۸

من نیستم آن کسی که هستی طلبم

یا کام دل از هواپرستی طلبم

ما را غم هشیاری و تنهائی کشت

معذورم اگر شراب و مستی طلبم

شمارهٔ ۵۲۹

دوش از تو چو ناامید برگردیدم

بالین ز سرشک دیده پر خون دیدم

تا روز ز فرقت تو بر بستر درد

چون مار میان بریده می پیچیدم

شمارهٔ ۵۳۰

هر چند که در تو بیشتر می نگرم

بیش است به دیدن تو میل نظرم

چون تشنه در خوابم لب بر لب آب

هر چند که بیش می خورم تشنه ترم

شمارهٔ ۵۳۱

گفتی که به فریاد رسی یکبارم

زنهار دهی گره چو افتد در کارم

فریاد اگر چنین رسی فریادم

زنهار اگر چنین دهی زنهارم

شمارهٔ ۵۳۲

دی گفت ز روی آزمون دلدارم

دل برداری ز من چنین پندارم

گفتم دل کو من از کجا دل ز کجا

آن دل که ندارم از تو چون بردارم

شمارهٔ ۵۳۳

تا چند دریغ قلم رانده خورم

تا کی غم نامه های ناخوانده خورم

از عمر گذشته بسکه حسرت خوردم

روزی دو غم این نفس مانده خورم

شمارهٔ ۵۳۴

بر من چو گذر کند بت کشمیرم

در دیده قیاس چشم مستش گیرم

بگذشت و به چشم خشم در من نگریست

دلدار که پیش خشم چشمش میرم

شمارهٔ ۵۳۵

نز روزه فرض و مستحب می ترسم

نز سنت با رنج و تعب می ترسم

از گرسنگی روزه نمی ترسم لیک

از خوردن و خفتن به شب می ترسم

شمارهٔ ۵۳۶

تا چند جفای این غم آباد کشم

و آزار ز هر بنده و آزاد کشم

گوئی شدم آفریده تا مدت عمر

از هر که شد آفریده بیداد کشم

شمارهٔ ۵۳۷

زین دام بلا که در وی افتاد دلم

بس در که به روی فتنه بگشاد دلم

در عشق کسی که جوی خون می راند

خون راند ز چشم من که خون باد دلم

شمارهٔ ۵۳۸

از بسکه رسد زخم غمت سوی دلم

با درد تو در ساخته شد خوی دلم

هر بام چو شام در نماز آرم روی

سوی در و بام تو بود روی دلم

شمارهٔ ۵۳۹

شمعم که ز تست جانم ای جانانم

بی سوز تو زیست یک نفس نتوانم

گر باد وزد بر تو بمیرم در دم

ور دور شوی زمن برآید جانم

شمارهٔ ۵۴۰

ترسم که شبی سحر دعائی بکنم

وز سوز به گریه های هائی بکنم

بیداد تو پیش دادگر بردارم

وز بی خبری ترا دعائی بکنم

شمارهٔ ۵۴۱

هجر تو تباه کرد حالم چکنم

بگرفت ز جان بی تو ملالم چکنم

گفتی مگری منال در فرقت من

چون بی تو نگریم و ننالم چکنم

شمارهٔ ۵۴۲

در از لب گوهر شکنش می خواهم

یک نکته ز شیرین دهنش می خواهم

او را همگی ز جان و دل می خواهند

اما نه بدینسان که منش می خواهم

شمارهٔ ۵۴۳

هنگام وداع تا به منزل رفتیم

از آب دو دیده پای در گل رفتیم

توفیر سفر نگر که از صحبت تو

با دل برت آمدیم و بی دل رفتیم

شمارهٔ ۵۴۴

ما گرچه به نطق طوطی خوش نفسیم

بر شکر گفته‌های سعدی مگسیم

در سنت شاعری به اجماع امم

هرگز من و سعدی به امامی نرسیم

شمارهٔ ۵۴۵

ای چرخ ز گردش تو خرسند نیم

آزاد کنم که لایق بند نیم

گر میل تو بابی هنر نااهل است

من نیز چنان اهل و هنرمند نیم

شمارهٔ ۵۴۶

هر شب چو شباهنگ بگرید با من

ناهید به آهنگ بگرید با من

وز جور تو سنگدل چو گریم بر خود

حقا که دل سنگ بگرید با من

شمارهٔ ۵۴۷

در عشق تو کس تاب نیارد جز من

در شوره کسی تخم نکارد جز من

با دشمن و با دوست بدت می گویم

تا هیچکست دوست ندارد جز من

شمارهٔ ۵۴۸

نه کارگر است چاره سازی با تو

نه درگیرد زبان درازی با تو

نه رام شوی به دلنوازی با من

مشکل کاریست عشق بازی با تو

شمارهٔ ۵۴۹

آمد بنشست، گفت برخیز و برو!

مستی و دمید صبح، برخیز و برو

لب بر لب من نهاد و می گفت به راز

کای یار دلاویز میاویز و برو

شمارهٔ ۵۵۰

ما را نبود دلی که کار آید ازو

جز ناله که هر دمی هزار آید ازو

چندان گریم که کوچه ها گل گردد

نی روید و ناله های زار آید ازو

شمارهٔ ۵۵۱

جانکاه منی و دل‌فزای همه‌ای

دلبند منی و دلگشای همه‌ای

بیگانه شدی با من و این هیچم نیست

این می‌کشدم که آشنای همه‌ای

شمارهٔ ۵۵۲

ای دل ز می غرور مستی تا کی

وی مرغ هوای عرش پستی تا کی

همکاسه روح القدسی، بهر دونان

دیوی و ددی و سگ پرستی تا کی

شمارهٔ ۵۵۳

از سادگی و سلیمی و مسکینی

وز سرکشی و تکبر و خودبینی

بر آتش اگر نشانیم بنشینم

بر دیده اگر نشانمت ننشینی

شمارهٔ ۵۵۴

هر دم ز من دلشده بیزار شوی

بی هیچ کینه ز من دل آزار شوی

قدر من دلسوخته دانی لیکن

روزی که به روز من گرفتار شوی

شمارهٔ ۵۵۵

نه عشق شنیده ام بدین رسوائی

نه دلشده دیده ام بدین شیدائی

صبر اندک و عشق آمده دل رفته زدست

خصم آگه و او سرکش و من سودائی

دیوان اشعار

قصاید

غزلیات

ترکیبات

قطعات

معمیات

اشعار متفرقه

رباعیات

مجد همگر

دیوان اشعار