معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ حزین لاهیجی

محمدعلی بن ابوطالب متخلص به حزین از آخرین شاعران سبک هندی و از اعقاب شیخ زاهد گیلانی است. او در سال ۱۱۰۳ هجری قمری در اصفهان زاده شد. زندگی او مقارن سقوط دولت صفوی و آشفتگی اوضاع ایران بود که او را درگیر سفرها و ماجراهای فراوان نمود تا جایی که چندین بار جامهٔ رزم پوشید و به نبرد دشمنان رفت. نهایتاً درگیری یا اتهام‌زنی از سوی گماشتگان محلی نادرشاه افشار در جنوب، حزین را در سال ۱۱۴۶ هجری قمری به هندوستان رمانید که البته هیچگاه از آن و در آن دیار دلخوش نبود. او در سال ۱۱۸۱ هجری قمری در شهر بنارس درگذشت و در همان شهر به خاک سپرده شد. حزین را صاحب تألیفات متعدد در علوم گوناگون دانسته‌اند که نام بیش از پنجاه عدد از آنها در تذکره‌ها آمده است. زندگینامهٔ خودنوشت او به نام «تاریخ احوال» از آن جمله و از مستندات ارزشمند تاریخی راجع به احوال مردمان ایران در دوران سقوط سلسلهٔ صفوی است. دیوان حزین از روی تصحیح استاد ذبیح الله صاحبکار که تصویر آن به زحمت آقای مهرزاد شایان فراهم شده و به کمک هزاران داوطلب گمنام که در بازبینی متن استخراج شده از کتاب چاپی آن مشارکت داشته‌اند به گنجور اضافه شده است.

قصاید

شمارهٔ ۱ - نیایش و عرض شکوی : پرتو روی تو را نیست جهان پرده دار

شمارهٔ ۲ - در توحید باری تعالی : غیر، نفی غیرت یکتای بی همتاستی

شمارهٔ ۳ - در مدح حضرت رسول اکرم : پیوند بود با رگ جان خار ستم را

شمارهٔ ۴ - در وصف حضرت رسول اکرم(ص) : جان تازه ز تردستی ابر است جهان را

شمارهٔ ۵ - در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله

شمارهٔ ۶ - در مدح حضرت رسول اکرم(ص) : از چاک سینه چون جرس آوا برآورم

شمارهٔ ۷ - در مدح حضرت امیر مؤمنان : ای موی تو را غالیه سا عنبر سارا

شمارهٔ ۸ - تجدید مطلع : ای نفس کجا بود تو را مولد و منشا؟

شمارهٔ ۹ - در مدح حضرت امیر مؤمنان (ع) و شکوه از غربت

شمارهٔ ۱۰ - تجدید مطلع : کای آستان قصر جلال تو عرشسا

شمارهٔ ۱۱ - تجدید مطلع : ای نور دیده را به غبار تو التجا

شمارهٔ ۱۲ - تجدید مطلع : گردی ز آستان تو یا مبدء النعم

شمارهٔ ۱۳ - و نیز در مدح آن بزرگوار (ع) : یک پرده نشید است صلا گوش اصم را

شمارهٔ ۱۴ - در مدح امیر مومنان حضرت علی بن ابیطالب : در زیر لب آوازه شکستیم فغان را

شمارهٔ ۱۵ - در مدح حضرت علی بن ابیطالب امیر مؤمنان : با همه سیلی که شسته روی زمین را

شمارهٔ ۱۶ - در مدح امیر مؤمنان (علیه السلام) : بریده لذّت دردت ز دل تمنّی را

شمارهٔ ۱۷ - در مدح حضرت امیر مومنان علیه السلام : شد جان و هوش و صبر و خرد را ز کار دست

شمارهٔ ۱۸ - تجدید مطلع : آلودهای به خون من جان نثار دست

شمارهٔ ۱۹ - در منقبت حضرت امیر مؤمنان (ع) : زان پیش کز فراز در هفت خوان صبح

شمارهٔ ۲۰ - مدح حضرت امیر مؤمنان (ع) : زین ششدرم چو بال فشانی دهد گشاد

شمارهٔ ۲۱ - مدح امیر مؤمنان (ع) : غم چو در سینه لنگر اندازد

شمارهٔ ۲۲ - در توصیف شعر خود و مدح حضرت امیرمؤمنان (ع)

شمارهٔ ۲۳ - در مدح حضرت علی بن ابی طالب (ع) : چون شست غمزهٔ تو گشاد کمان دهد

شمارهٔ ۲۴ - شکایت از زندگی در هند و مدح حضرت امیر مؤمنان (علیه السّلام)

شمارهٔ ۲۵ - مدح و منقبت حضرت مولی الموالی علی بن ابیطالب (ع)

شمارهٔ ۲۶ - در مدح حضرت امیر مومنان و یاد وطن و رنج عربت

شمارهٔ ۲۷ - در مدح حضرت امیر مؤمنان علیه السلام و عرض شکوا

شمارهٔ ۲۸ - در منقبت حضرت امیر مومنان علیه السلام و آرزوی نجف اشرف

شمارهٔ ۲۹ - در مدح امیر مؤمنان علیه السلام : دل فلک معنوی است، عقل رصددان او

شمارهٔ ۳۰ - در مدح و منقبت امیر مومنان علیه السلام : ای نگاهت به صید دل، بازی

شمارهٔ ۳۱ - در ثنای حضرت امیر مؤمنان علی بن ابیطالب (ع)

شمارهٔ ۳۲ - در مدح حضرت علیّ بن ابیطالب علیه السلام

شمارهٔ ۳۳ - در مدح حضرت علی بن موسی الرضا : قول و عمل زشت و نکو گرچه قضا کرد

شمارهٔ ۳۴ - در مدح حضرت ثامن الائمه علی بن موسی الرضا

شمارهٔ ۳۵ - وصف بهار و مدح حضرت امام رضا علیه السلام

شمارهٔ ۳۶ - در مدح حضرت امام عصر (عج) : تا در چمن این سرو برازنده چمان است

شمارهٔ ۳۷ - توسل به حضرت بقیه الله امام عصر(عج) : در صبح عارض از خط مشکین نقاب کش

شمارهٔ ۳۸ - تجدید مطلع : تا دیده ز دل، نیم قدم ره به میان است

شمارهٔ ۳۹ - در منقبت و توسّل به حضرت ولی عصر (عج) : نی خامه دارد سر خوش نوایی

شمارهٔ ۴۰ - در پاسخ کسی که برای او قصیده ای سروده، گفته است

شمارهٔ ۴۱ - تجدید مطلع : به وصفت اگر خامه لب تر نماید

شمارهٔ ۴۲ - تجدیدِ مَطلَع : آمدی چون تو من بی سر و سامان رفتم

شمارهٔ ۴۳ - در مدح حضرت احمد بن موسی الکاظم علیه السّلام

شمارهٔ ۴۴ - قصیده در پند و اندرز : ای دل لباس عاریتی از جهان مخواه

شمارهٔ ۴۵ - این قصیده را به طریقهٔ خاقانی سروده است

شمارهٔ ۴۶ - قصیده در پند و اندرز و بی وفایی دنیا : هر چند که دنیاست رَه و ما همه راهی

شمارهٔ ۴۷ - در توصیف خود سروده است : بنده ام، مسکنت سرای من است

شمارهٔ ۴۸ - در بیان حال خود و نصیحت : چشمم گشوده است در فیض نوبهار

شمارهٔ ۴۹ - در شکایت از روزگار : نبندی دل ای بخرد هوشیار

شمارهٔ ۵۰ - به یکی از آشنایان خود نوشته است : کشور هند که بادا بری از خوف و خلل

شمارهٔ ۵۱ - خطاب به یکی از سخیفان و فرومایگان : تا گشت عدل و رای تو معمار روزگار

شمارهٔ ۱ - نیایش و عرض شکوی

پرتو روی تو را نیست جهان پرده دار

امتلأ الخافقین شارق ضوء النهار

ای من و بهتر ز من، بندهٔ فرمان تو

گر دل و گر دین بری، این لنا الاختیار؟

عالم اگر دشمن است چون تو پناهی چه غم؟

رد شطاط الذی، عند ذوی الاقتدار

لطف تو بیگانه نیست، از چه شفیع آورم؟

بائسک المستجیر، عزتک المستجار

لاله گلزار توست، سینه اخگرفروز

واله دیدار توست دیده اخترشمار

زاهد گر باهشی، باده کش و توبه کن

از خرد دوربین وز هوس نابکار

گوش به حکم توایم، مرد زبان نیستیم

طاعت اگر ردکنی، حاش لنا الاختیار

عربده افزون کند حادثه با گوشه گیر

لطمه زند بیشتر، موج به دریا کنار

وه که ندارد درنگ، گردش گردنده چرخ

شهد کند در شرنگ، ساغر لیل و نهار

زحمت بیهوده دید ناخن اندیشه ام

آه که جز باد نیست، در گره روزگار

این به دمی بسته است وان به غمی می رود

هستی بد عهد بین، شادی بی اعتبار

همسر دیرینه اند، دیده گشا و ببین

خنده رنگین گل، گریه ابر بهار

آه چه سازد کسی با تب و تابی چنین؟

چهره روز آتشین، طره شب تابدار

خار به چشمم خلد، از گل و ربحان او

روی جهان دیدنی نیست درین روزگار

از فلک پشت خم، شد قد دونان علم

کار جهان شد بهم، گشت هنر عیب و عار

تافت به فن زال دهر، دست قوی چیرگان

همچو کمان حلقه شد، بازوی خنجرگذار

تاب تحمّل نماند، یا لجاالهاربین

علم ستیرالجبین، جهل خلیع العذار

پشت جوانمرد را بار لئیمان شکست

ریخت جو برگ خزان، پنجهٔ گوهرنثار

بار خران چون برد، دوش غزال حرم؟

شیر ژیان چون کشد ناز سگ جیفه خوار؟

هر طرفی یکّه تاز، کودن دون فطرتی ست

تکیه زنان هر خری ست جای صدور کبار

خامه همان به که رو تابد ازین گفتگو

نیست به شکر نکو، حنظل ناخوشگوار

رونق بستان بود شور صفیرت حزین

بلبل دستان شود، چون تو یکی از هزار

چون که پی امتحان با مژه خون چکان

خامه نهی در بنان، صفحه کشی در کنار

مایه به معدن دهد کلک جواهر رقم

نکته به دامن برد طبع بدایع نگار

صبح قیامت دمید از جگر سوخه

خوشترم آمد درین گرم صفیر اختصار

شمارهٔ ۲ - در توحید باری تعالی

غیر، نفی غیرت یکتای بی همتاستی

نقش لا در چشم وحدت بین من الاستی

فرقهٔ اشراقیان و زمرهٔ مشائیان

غوطه در حیرت زدند، این چشمه حیرت زاستی

غوص این دریا دمی در خود فرو رفتن بود

سر برآری گر ز خود، قطره نه ای دریاستی

عالم از خورشید رخسارش تجلی زار شد

آفتابی در دل هر ذرّه ای پویاستی

چشمهٔ چشم تو را لای حجاب انباشته ست

ورنه خود جام جهان را دیده بیناستی

بی خبر باشد فرشته، بشنو از لا تعلمون

آدمی دانای راز عَلَّمَ الاسماستی

نقش های بوالعجب در زیر چون پیدا شدی؟

گر نه نقّاش زبردستی در آن بالاستی

تو ز بالا پای معنی گیر و بگذر از جهات

رتبه اش بالاست وز کون و مکان والاستی

هست بالا وصف آن عالم که نبود امتداد

انبساط ار نیست امّا سخت روح افزاستی

عالمی باشد که عقل و جان از آن آمد به ما

نه غلط گفتم که دایم عقل و جان آنجاستی

مولوی گفت از ازل حال ابد معلوم بود

آنچه ما داریم پنهان، پیش او پیداستی

چون ز ما جز فعل زشت اینجا نیامد در وجود

از وجود این قالب جان را چرا پیراستی؟

گفت دانا: قابل جان بود قالب در جهان

بُخل دور از فضل فیّاض جهان آراستی

بال شاهین نظر را آسمان پرواز کن

کژ مدان و کژ مبین و کژ مگو گر راستی

هست هستی خیر محض و بخشش او جود محض

نقص ما عاید به ما، این است اوا حق بی کاستی

هریکی را بود از احسان او چثشم وجود

گر گل و لعلستی و گر خار و گر خاراستی

داد حکمش هر چه را اعیان ثابت خواستند

گرچه ما محکوم، گویا او به حکم ماستی

شد محک فرمان حق نقاد ونقد قلب را

کاین مس استی، آهن ستی، یا زَرِ حَمراستی

خواهش و رعنایی از ما بندگان زیبنده نیست

آنچه آن سلطان زیبایان کند زیباستی

ما گدا او پادشا، ما بنده، او فرمانرو

رستخیز از ما گر انگیزد که حکم او راستی

دل به غیر از عروه الوثقای حق هرگز مبند

فیض او عام است، اگر امروز و گر فرداستی

ملک دنیا نیست غیراز داغ حسرت سوختن

ملک دین جو، چشم آخر بین گرت بیناستی

ملک آن می دان که پایندهست نه پایان پذیر

عاریت عار است اگر خود ملکت داراستی

با همه آلودگیها گفته ای، دل پارساست

پارسا دل کی چنین استی؟ بت ترساستی

بیت معمورت شکم شد خانهٔ دینت خراب

کعبهء دل جوی، تاکی بر در دلهاستی؟

هرکه فانی شد ز خود، باقی به حق خواهد شدن

گر توانی بگسلی از خویشتن، یکتاستی

تا گرفتار خودی، در دوزخ نقد خودی

از خودی گر فارغی، در جنّت المأواستی

یا حبیبی انت فرج کربت القلب الحزین

عمرها شد در هوایت بی سر و بی پاستی

رحم فرما، یک نظر بر سینه چاکش نگر

در خرابات محبّت عاشق رسواستی

صفحه را دریای خون کردی بیفکن خامه را

آستینت جوی خون و دیده خون پالاستی

شمارهٔ ۳ - در مدح حضرت رسول اکرم

پیوند بود با رگ جان خار ستم را

کو گریه که شاداب کند، کشت الم را؟

صد شکرکه در وادی تفسیدهٔ حرمان

دارد قدمم، درگره آبله یم را

ای فتنه، سر عربده بردارکه چون صبح

ما تیغ کشیدیم و گشودیم علم را

بخت ار نبود قوت بازوی هنر هست

پیچد قلمم پنجه شیران اجم را

کوه دل خارا جگران را طرب آموخت

نظمم که زبور آمده داوود نغم را

من باده کش کهنه سفال دل خویشم

بر تارک خورشید زنم ساغر جم را

از هر دو جهان با دل آزاده گذشتیم

دیوانه، نه بتخانه شناسد نه حرم را

سودای الست است که مغرور زبانیم

بستند میان دل و غم بیع سلم را

شد خون دل از توبهٔ بی صرفه حلالم

ریزم همه در ساغر خود اشک ندم را

از هیبت رنگینی سیلاب سرشکم

خون در رگ اندیشه، زریر است بقم را

خونباری اشک مژه ام گرچه به یک دم

بی صرفه کند خرج دل فیض شیَم را

ار چین نفتد موج کدورت به جبینم

کی تیره کند حرص تنک حوصله، یم را؟

اشکم مژه را ریخت به امّید و ندانست

کز ناز، سر ما نبود خار ستم را

زد جاذبهٔ عشق رَهِ ملّت و کیشم

گم کرده ام از بی خبری دیر و حرم را

تا جان بود ای عشق، تقاضایی کامم

بر لب نفسی هست، بکش تیغ ستم را

کردیم درین دایره از تنگی فرصت

با صبح صبا، دست و بغل شام هرم را

ما بستهٔ دامیم پی رشک، صفیری

از ما برسان حلقهٔ مرغان حرم را

نازیم به افسردگی خویش که کرده ست

در عرصهٔ هستی سپری راه عدم را

صحرای مغیلان هوس طی شدنی نیست

در دامن تجرید شکستیم قدم را

وحشتگه اضداد کجا مجلس انس است؟

الفت نتوان داد به هم شادی و غم را

شادمکه قضا ساخته محراب جبینم

درگاه خداوند عرب را و عجم را

سلطان رسل احمد مرسل که ز نعتش

شان دگر افزوده رقم را و قلم را

آن در گرانمایه که امواج ظهورش

انداخته از چشم جهان، زادهٔ یم را

آن رایت اقبال که خورشید جلالش

بر خاک کشد موی کشان پرچم جم را

آن کعبهٔ امّید که تب لرزهٔ بیمش

از طاق دل برهمن، انداخت صنم را

آن شمع هدایت که کند نور جبینش

هم منصب پروانه براهین اوا حکم را

آن آیت رحمت که تب و تاب سپند است

در مجمرخشم و غضبش تخم ستم را

آن پرده نشین دل و جان کآتش عشقش

در سینه نفس سوخته حسّان عجم را

بخروش حزین کز نفس سینه خراشت

نشترکده گردید جگر، مرغ حرم را

امّی لقبا، آمده ای تا به تکلّم

تقویم کهن ساخته ای معجز دم را

گر لعل شکرریز گشایی به تسلّی

با چاشنی شهد کشم تلخی سم را

حیرت زدهٔ حوصلهٔ صبر و غروریم

نشناخته بودیم من و ناز تو، هم را

شوریده ام و دل به تولّای تو جمع است

بر هم نزند حادثه، پیوند قدم را

با تیغ توام نسبت اخلاص درست است

تا ناف بریدند، غزالان حرم را

در دل دهیم، گوشهٔ چشمی ز تو باید

تا جاذبهٔ شوق، نهد پیش قدم را

خود گو چه ز مجنون سراسیمه گشاید؟

بر نشکند ار شاهد حی، طرفِ خِیَم را؟

در آتش عشق تو به لب آه ندارم

کاوّل دل بی طاقت من سوخته دم را

دل خام طمع نیست اگر غرق امید است

یکسان چمن و شوره بود ابر کرم را

با جود تو کش هر دو جهان صورت لایی است

نشنیده کسی از دهن آز، نعم را

باشد به کف راد تو ای گلبن احسان

خاصیّت اوراق خزان دیده، درم را

از سابقهٔ ربط که با نام تو دارد

قسمت همه جا فتح بود لام قسم را

نفس دنی خصم تو از بس که پلید است

با فربهی تن ننهد فرق ورم را

گرگان سر خونریز اسیران تو دارند

واجب شمرد حزم شبان، پاس غنم را

فریادرسا، شکوه فشرده ست گلویم

چون نی ز کفم برده نگهداری دم را

بپذیر و کرم کن اگر از ناله فرازم

بر کنگرهٔ طارم افلاک علم را

بشنو ز نفس، بوی کباب جگر من

در دل بهم انداخته ام آتش و دم را

کلک چو منی را رقم شکوه غریب است

وانگه چو تویی چهره گشا عدل و کرم را

گر لایق دیدار نیم لیک به لطفت

زآیینه طمع بیش بود زنگ ظلم را

دانم که ز آلایش دامان جهانی

تنگی نکند حوصله، دریای کرم را

تا چند حزین از سخنت شکوه طرازد

هش دار و مدر پردهٔ ناموس همم را

ای صبح، نفس ضامن فرصت نتوان بود

باری به فراغت بکش این یک دو سه دم را

شاها بود امّید دلم اینکه به محشر

در ظلّ لوای تو کشم قامت خم را

کرده ست به آهنگ ثنای تو جهانگیر

مضراب زن خامهٔ من ساز، نغم را

از صولت نیروی مدیحت، نی کلکم

ناخن کند از پنجه برون شیر اجم را

در نعت تو هر گه که نفس راست نمایم

بر باد دهم نکهت گلزار ارم را

حسن نمکینِ سخنم ساخته مجنون

لیلیِّ عرب زاده و شیرین عجم را

از لجّهٔ احسان تو دریوزهٔ لطفم

سازد صدف دُرّ عدن، جذر اصم را

جولانگهِ دشت ختن نعت تو آموخت

مشکین رقمی ها، قلم غالیه دم را

بر عرش سخن صور سرافیل دمیدم

آوازه بلند است ز ما نای قلم را

انصاف رقم کرد به نام قلم من

طغرای نواسنجی گلزار ارم را

دوران جهانگیری این کلک و دوات است

دادند خدیوانه به ما طبل و علم را

کرده ست سخن، غاشیه داران کمیتم

فرسان عرب، نغمه سرایان عجم را

صبح دوم از پرتو انفاس شناسی

نازد دم جان بخش مسیحای دو دم را

لیلی نسبان ماشطهٔ طلعت خویشند

زلف و رخ لوح و قلم، آراسته هم را

در مکتب مدحتگریت داد به دستم

استاد سخن بخش ازل، لوح و قلم را

زبن رو که بود مولد و دیرینه مقامم

نازش به عراق است، صنادید عجم را

می زیبدم امّا به نسب نامه ننازم

من آدم دهرم، نشناسم اب و عم را

دعوی به حسب یا به نسب در همه عالم

سرمایهٔ عزت بود اصناف امم را

گر نجدت دیرینه به میراث ندارد

این سالبه عام است اخص را و اعم را

جز من که ز فیض شرف نسبت آبا

آراسته ام مصطبهٔ فضل و کرم را

لب را ز ستایش گری خویش گزیدم

حسرت نگزد تا دل حُسّاد دژم را

پاسی ز شب این نامه بانجام رساندیم

خواندیم ریاض السّحر این تازه رقم را

هفتاد و سه گوهر ز سحاب قلمم ریخت

خشکی نفشارد رگ این ابر کرم را

شمارهٔ ۴ - در وصف حضرت رسول اکرم(ص)

جان تازه ز تردستی ابر است جهان را

آبی به رخ آمد، چه زمین را چه زمان را

افلاک شد از عکس گل و لاله شفق رنگ

مشّاطهٔ نوروز بیاراست جهان را

ساقی دم عیش است نبازی به تغافل

بر آب اساس است جهان گذران را

این جوش بهار است که چون شور قیامت

از خاک برانگیخت شهیدان خزان را

پرداخت ز تسخیر ممالک شه خاور

گرداند سوی بیت شرف باز عنان را

دیروز گر از طَنطَنهٔ صفدریِ وی

خون در بدن افسرده شدی گوهر کان را

امروز چه شد کوکبهٔ باد خزانی؟

وان جمله کجا رفت دی ملک ستان را؟

کیخسرو کهسار به خونریزی بهمن

از سبزه به زهر آب دهد تیغ میان را

نازم به فرح بخشیِ فصلی که هوایش

از جام طراوت شده ساقی عطشان را

چون تیشهٔ فرهاد که در خاره کند شق

زین پیش اگر برق زدی کوه گران را

از بس که عرق ریز چو ابر است، مسامش

اکنون خطر از خاره بود برق دمان را

دوری است که در صاف می عیش کمی نیست

این باده به کام است دل پیر و جوان را

عام است ز بس خوشدلی عهد، عجب نیست

ممسک کند از یاد فراموش زیان را

عطّار صبا از پی ترکیب مفرّح

آمیخت به عیش ابدی، جوهر جان را

سر می کشد از طوق تذروان خمیده

بنگر به سر سرو غرور ریعان را

از پشت لب سبزه کند ژاله تراوش

تا آب دهد سوسن آزاده زبان را

هرکس به نوایی شده چون نی طرب انگیز

هر مرغ به رامشگریی بسته میان را

غیر از من مهجور دل افگارکه چشمم

در خواب ندیده ست رخ بخت جوان را

خوکرده به غم، مرغِ قفس زاده چه داند

در گلشن ایجاد نشاط طیران را؟

دلتنگ تر از غنچه به گلزار گذشتم

تا جلوه به نظّاره دهم لاله ستان را

گفتم به نسیم سحر، این داغ جگرسوز

بر دل که نهاد این همه خونین کفنان را؟

بلبل ز سر شاخ زد این نغمه به گوشم

عشق است،که فارغ نگذارد دل و جان را

این عشق چه چیز است بگوییدکه نامش

ای مجلسیان، شمع صفت سوخت زبان را

سرکرد سرایندهٔ مجلس سخن از عشق

شست از ورق سینه، حدیث حدثان را

یاران سبکروح، گرانبار خمارند

ساقی غم دل بین و بده رطل گران را

با ابر عطایت چه نماید نم فیضی؟

تن در ندهد بحر کفت حد و کران را

خشک است لبم، رفع خمار رمضان کن

بگشاده مه عید به خمیازه دهان را

مطرب نی محزون نفسی خوش نکشیده ست

در راه تو دارد دل و چشم نگران را

عیسی نفسی، چاره او کن که نباشد

غیر از دم گرم تو علاجی، خفقان را

زندانی جسمم، برهانم به سماعی

آزادکن از تیره گل، این آب روان را

القصه که دارم دل آغشته به خونی

رحمی که ز کف باخته ام تاب و توان را

ازآتش آهم دل سخت تو نشد نرم

ره نیست مگر در دل سنگ تو فغان را

پیداست که فکر دل افگار نداری

دانم که ندانی غم خونین جگران را

نای قلمم را دم جان بخش دمیدم

تا عرضه دهم سرور قوسین مکان را

سالار رسل احمد مرسل که ز نامش

اندوخته کونین، حیات دل و جان را

آن آیت رحمت که گل خُلق کریمش

از حلم، سبک سنگ کند کوه گران را

برق غضبش جوشن افلاک دراند

چون مه که ز هم بگسلد اوتار کتان را

رضوان به دو صد عزت و تعظیم فرستد

از خاک درش غالیه، خیرات حسان را

ای شاهسواری که ز عزت سگ کویت

نشمرده کمین چاکر خود، قیصر و خان را

همچون گلهء میش که در حکم شبان است

سر بر خط فرمان تو شیران ژیان را

تهدید تو، خون از مژهء تیر چکانده

تأدیب تو مالیده بسی گوش کمان را

افکنده نظر تا به کمین پایه قصرت

دهشت نبرد از سر گردون دوران را

از صلب شرفیاب صدف، دُرّ یتیمت

چون بست به ساحل تتق عزت و شان را

از آب و می آتشکده ها گشت فسرده

وز تاب و می آموخت کواکب سیران را

گر ناخن فکر تو کند عقده گشایی

بیرون برد ازکام سنان عقد لسان را

آوازه عدلت ز کران تا به کران رفت

گرگ آمد و گردید سگ گله، شبان را

گر ذره کند تندنظر، بر شه خاور

خالی کند از بیم تو تخت سرطان را

از نقش سمش تارک گردون نهد افسر

خنگی که مزین کند از داغ تو، ران را

در بندگیت صدق من از جبهه عیان است

ای پیش تو سیمای عیان راز نهان را

از شهرت کلکم سر گردون به سماع است

سیمرغ پر آوازه کند قاف جهان را

از داغ غلامی تو خورشید مکانم

نام از تو علم شد من بی نام و نشان را

از شرم شکرخایی من نکته رنگین

شد مهر خموشی لب شیرین دهنان را

نسبت نکنی منطق طوطی به مقالم

با وحی سماوی چه شباهت هذیان را؟

حاسد ز کلامم به شگفت آمد و می گفت

کاین مایه گهر کو کف بحر و دل کان را؟

ناید عجبش گر شود از فیض تو واقف

نعت تو کند پر ز گهر درج دهان را

ای خاک درت قبله آمال دو عالم

گردی برسان چشم حزین نگران را

افتاد گذر در شب ظلمانی هستی

از راه خطیری من بی تاب و توان را

نه قوت پایی نه رفیقی نه دلیلی

سر خاک رهت باد، سپردم به تو جان را

با دیدهٔ گریان، دل بریان من امشب

افروخت به محراب دعا شمع زبان را

تا تیرگی از هجر کشد دیده عاشق

تا روشنی از مهر بود، چشم جهان را

روشن شود از پرتو دیدار تو دیده

راحت رسد از دولت وصل تو روان را

خورشید ولای تو بود نور ضمیرم

تا سایه کند پرچم جاهت ثقلان را

شمارهٔ ۵ - در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله

مرغ شب پیشتر از آنکه برآرد آواز

دل شوریده نوا، زمزمه ای کرد آغاز

می سرایید دل و کلفت آواز نبود

ایمن از فتنه گریهای زبان غمّاز

دادم از شور جنون بال و پر شوق به هوش

کردم از شوق درون، روزنهٔ گوش فراز

تا چه راز است که از پرده برون می آید؟

تا چه تار است که اندیشه، کشیده ست به ساز؟

از طرب صومعه دارانِ دماغ آوردند

سر برون از حجب عنصری کاخ مجاز

شوق در گرم عنانیّ و طلب در جستن

مژه در بال فشانی و نگه در پرواز

زخمه بر عود اثر زد دل و من سنجیدم

او سراینده و من پرده نیوشندهٔ راز

من ز عاشق سخنی، گوش برآواز خبر

او به جادو نفسی، عشوه فروش اعجاز

من به آتش جگری موسی مشتاق سروش

او به دلکش خبری شعلهٔ طور اعزاز

من به حسرت شکنی منتظر بوی یمن

او به شیرین دهنی، خسرو خوبان طراز

نکته سربسته تر از غنچه راز محمود

پرده پیچیده تر از طرّهٔ مُشکینِ ایاز

نمک اندوزتر از پسته ٔ شور لیلی

سینه پردازتر از ناله مجنون به گداز

حالتی بوالعجب آمد ز سماعم در پیش

بی خودی را نتوان کرد بیان با خود باز

ناگهان مرغ شباهنگ برآورد خروش

هم صفیران چمن سیر، کشیدند آواز

مست پیمانه اوا آتش، من و شمع سحری

می پرستان به می و قبله پرستان به نماز

دل مرا گفت که مستانه نوایی سر کن

تو هم آخر ز غم آن بت عشّاق نواز

پاسخش دادم ازین مصرع سنجیده خویش

آنچه انجام ندارد چه نمایم آغاز؟

باز دل گفت که مشتاق سخنهای توام

ای بلاغت ز کلام تو مطرّز به طراز

بکش ای بحر نوال، از رگ نیسان قلم

گهری چند به گوشم، چه حقیقت چه مجاز

الله الله که نتابی رخ ازین ملتمسم

ای صریر قلمت را به نواسنجان ناز

گفتم از عذر و تعلل نشماری ز رهی

تازه عهدی ست مرا با ملک بی انباز

که نگویم به جز از نعت رسول عربی

خواجهٔ هر دو سرا، دادرس بنده نواز

باعث خلقت کل، هادی ارباب سبل

سر و سرخیل رسل، محرم خلوتگه راز

بخششش عام چو احسان خداوند کریم

برنگردد تهی از درگه او دست نیاز

با ردای کرمش، قامت امّید قصیر

خلعت رحمت او بر قد تقصیر دراز

صیت شرعش، به ملاهی چو زند بانگ غضب

نغمه خون گردد و با زخمه چکد از رگ ساز

دولت از همّت او لطمه خور دست لئیم

سیر چشم از رشحات کف فیّاضش آز

دردم نزع به خاطر گذرد گر یادش

سوی تن جان به لب آمده، می گردد باز

آبرویی که مرا در دو جهان هست آن است

که به اقبال جبین سایی اویم ممتاز

سرو را از اثر معنی اخلاص است این

که گهر ریزدم از خامهٔ صورت پرداز

نفسم همسفر قافلهء بوی یمن

نالهٔ من حدی دشت نوردان حجاز

با دم پاک من افسانه گر آرند خسان

پورمریم نشود لعبتی لعبت باز

نکهت عنبر سارا نشود عالمگیر

گر برون بر ندهد بوی خود از پردهٔ ساز

گر بود بی خردی زادهٔ دربا گهران

نتواند به گرانمایه دلان شد انباز

رنج بی فایده از سعی نخواهد بردن

ماکیان گر نکند پرورش بیضهٔ غاز

جانگزا زهر شود نکتهٔ شیرین منش

نیشکر، عقرب جراره شود در اهواز

رَه خطیر است حزین، این همه بی باک مکن

به کمیت قلم ارجاع عنان در تک و تاز

وقت آن است که در بزم محبّت من و دل

برفروزیم به محراب دعا، شمع نیاز

شام احباب تو روشن، ز دل نورانی

دشمن جاه تو را سر بود اندر دم گاز

شمارهٔ ۶ - در مدح حضرت رسول اکرم(ص)

از چاک سینه چون جرس آوا برآورم

تا شهریان عقل به صحرا برآورم

کشتی دل فسرده به خشکی فکنده است

این قطره را فشرده و دریا برآورم

تا کار داغ عشق به سامان کنم تمام

چون شمع ز آستین ید طولا برآورم

نقد است نسیه های جهان پیش عارفان

امروز سر ز روزن فردا برآورم

احرام کوی دوست به پاکان میسر است

غسلی به خون دل، شفق آسا برآورم

قد خمیده، ناخن تدبیر عقده هاست

خار شکسته، با مژه از پا برآورم

مستی روا به معتکف خانقاه نیست

از رهن باده، دلق و مصلا برآورم

رهبان نیم، به سر چه کشم طیلسان شب؟

چون صبح، سر ز دلق مطرا برآورم

کو جذبه ای که از تپش خویش بال و پر

چون نیم بسمل، از همه اعضا برآورم

آشفته حال را سخن آشفته خوشتر است

دیوان دل خوش است، مجزا برآورم

سودای زلف، خانه خدای دلم شده ست

از کعبه بهتر آن که چلیپا برآورم

در بوتهٔ گداز نهم حرص و آز را

دودی ز آه سرد تمنا برآورم

کیخسروم چه زنده به گور جهان بود؟

سر زین نهفته دخمهٔ خضرا برآورم

بخت جوان نسازد با عجز کودکی

چون صبح شیرخواره، ثنایا برآورم

خفاش جهل عربده بنیاد کرده است

چون آفتاب تیغ به هیجا برآورم

آزرده است بس که دل از نقش آب و گل

دست ار دهد که دست به یغما برآورم

زین نقش هرزه، ساده کنم لوح جزو و کل

هر صورتی بود ، ز هیولا برآورم

ملک حوادث است به یغماییان حلال

گرد از نهاد مرکز غبرا برآورم

نصرت یدک بود علم کاویانیم

از نخل آه، رایت علیا برآورم

جان را ز چار میخ طبایع کنم رها

جبریل رابه عرش معلا برآورم

تا کی توان نهفت غم عشق را به دل؟

این آتش از شکنجهٔ خارا برآورم

خال لبی کجاست که از ذوق دعوتش

گلبانگ یا بلالِ آرحْنا برآورم؟

ای نازنین صنم به هوای تو سوختم

نبود عجب چو شعله، که غوغا برآورم

بفشان به صبر دامن ناز اوا کرشمه ای

تا شور محشر از دل شیدا برآورم

بگشا دهان چو غنچه به رنگین تبسمی

تا کام از آن لبان شکرخا برآورم

گویند اگر ز لطف تو، گردم زبان شکر

پرسند اگرزجورتو، حاشا برآورم

چون آفتاب، تیغ به فرقم اگر کشی

گردن نهم، زبان به اطعنا برآورم

دامن کشان اگر گذری بر مزار من

دستی زدل به عرض تمنا برآورم

گر دم زنم ز آتش جانسوز دوستی

آه از نهاد مؤمن و ترسا برآورم

حرف شب فراق اگر سرکنم چو شمع

دود از زبان خامه ی انشا برآورم

طوفان کنم ز دیده به درگاه مصطفی

دریا ز خاک یثرب و بطحا برآورم

از شش جهت ندا بک یا سید الرسل؟

بپذیر اگر خروش اغثنا برآورم

پای مجرّدان کشم از قید آب و گل

تحت الثری به اوج ثریا برآورم

عقل شریف در خور نفس خسیس نیست

چون اسم اعظمش ز معمّا برآورم

نفس یهود دشمن انفاس عیسویست

انجیل را ز دیر سکوبا برآورم

نور نظر ز طرّهٔ شب تیرگی گرفت

خورشیدرابه طلعت غرا برآورم

خوناب دل به جام سفالین زلال نیست

این دردی از شراب مهنّا برآورم

تا کی عزیز مصر به کنعان جفا کشد؟

یوسف ز حبس دار یهودا برآورم

آغشته در بخار دمن، نفخه ی یمن

این بوی گل زنکبت نکبا برآورم

شمس الضّحیٰ ز وادی مغرب علم کشید

شمّاس را ز صوم عذارا برآورم

هین سبطیان صلا که به اعجاز موسوی

سیل ازمسام صخرهٔ صمّا برآورم

خورشید سر ز شرم به جیب سحرکشد

از آستین اگر ید بیضا برآورم

جان بخش نغمه ای زنم از طبع پاک جیب

روح اللّهی ز مریم عذرا برآورم

حوری وشان ز خلوت مینو مثال دل

در حله های سندس و خارا برآورم

عنوان طرازنامه شوم چون ز نام تو

ازجیب خامه، عنبرسا را برآورم

خاکم سرشته است به آب ولای تو

تا باشدم نفس به تولّا برآورم

داغ غلامیت که بود بر جبین مرا

مهر مسلّمی ست که فردا برآورم

چشم حزین خسته به انعام عام توست

زین بحر فیض، کام تمنّا برآورم

شمارهٔ ۷ - در مدح حضرت امیر مؤمنان

ای موی تو را غالیه سا عنبر سارا

چون نافه سیه روزم از آن زلف شب آسا

دیدار تو را چهره گشا دیده ی حق بین

رخسار تو را روی نما، نور تجلّا

هم روی تو پیرایهٔ صد مسأله حکمت

هم موی تو سرمایهٔ صد مرحله سودا

شیرازهٔ آرام، ز زلف تو مشوّش

سی پارهٔ ایام به عهد تو، مجزا

طرف سمنت داده نشان از گل سوری

دور نگهت گوشه نشین، بادهٔ حمرا

چون صبح دل افروز تو آید به تجلّی

خاموش شود، شمع شب افروز مسیحا

سوسن ز زبان نگهت نرگس الکن

روزن ز سنان مژهت سینهٔ خارا

ناهید بود بلبله دار تو به میزان

خورشید بود بسته نطاق تو به جوزا

چشم سیهت دست برآورده به غارت

ترک نگهت باره درافکنده به یغما

بنهاده ام ابروی سیه تاب تو را سر

افتاده ام از موی دلاویز تو در پا

درمانده ی پا درگلیم، آه سبک سیر

شرمندهٔ خارا دلیت صخرهٔ صمّا

تو قبلهٔ ایمانی و من جبههٔ تسلیم

تو یوسف کنعانی و من پیر کلیسا

مرغ دل من لخت کبابی ست بر آذر

یاد لب لعل تو، شرابی ست مصفا

تا ماه تو افروخت سحرگاه تجلّی

تا آه من افراخت سر رایت علیا

از شرم روان شد، قمر ناصیه سیمین

در زنگ نهان شد فلک آینه سیما

بی جرم مسوز این همه ای شعلهٔ سرکش

آشوب مساز این همه ای فتنه، به بالا

نیرنگ مباز این قدر ای گلشن خوبی

بر حسن مناز این همه ای گلبن زیبا

لعب است گر ایّام، چه داند کسی امروز

تا خود چه برون آورد از پردهٔ فردا ؟

هشیاردلان را نسزد این همه مستی

از ساغر هستی که حبابی ست به دریا

خاتم چه شد و تخت سلیمان به کجا رفت؟

کو اختر اسکندر و کو افسر دارا؟

شمارهٔ ۸ - تجدید مطلع

ای نفس کجا بود تو را مولد و منشا؟

بر تودهٔ غبرا چه کنی منزل و مأوا

در مهبط ادنیٰ به خساست چه نشینی؟

ای گشته فراموش تو را، مصعد اعلی

تا چند به پیمایش این شیب و فرازی؟

بالاتر از این بود تو را پایه والا

زندانی جسم کهنم رَبِّ ترحّم

اقبل بقَبول حَسَنِ ربِّ دعانا

دوشینه مرا بود به سر آتش شوقی

می سوختم از گرم روی، خار ته پا

ناگه رهم افتاد به خاکی که ملایک

از دیدن آن آب دهد چشم تماشا

جنتکده شد دیده ز نظاره آن کوی

حیرت زده شد چشم خرد، آینه آسا

در پرده برافکندن این صورت مبهم

لب مست سوال آمد و دل گرم تقاضا

گفتم به بیانی همه عجز و همه زاری

گفتم به زبانی همه خوف و همه بشری

ای کوی فرح بخش کدامی که ز غیرت

چون بیت حرم سرشکن قدسی و رضوی؟

روح القدسم بانگ زد و گفت که هشدار

این روضه بود بارگه قبلهٔ دلها

سلطان قضا، میر قدر، حیدر صفدر

بازوی پیمبر علی عالی اعلی

آن عرش جنابی که نماید پی تعظیم

بر سده او سجده بری کعبه علیا

کامل ز کمال هنرش دوده آدم

روشن ز جمال گهرش دیدهٔ حوا

بر خاک فتد در قدمش اطلس گردون

بیآب شود باکرمش همّت دربا

نازان به فروغ گهرش طینت خورشید

ریان ز بهار نظرش گلشن خضرا

بیمار بود در هوسش نرگس اشهل

بر باد رود از نفسش نطق مسیحا

روشن شود از خاک رهش دیده معنی

گلشن بود از فیض ولایش دل دانا

از رشح کفش دامن نیسان گهرآگین

وز خلق خوشش باد بهاران به مواسا

ای جزیه ده خار رهت سدره و طوبی

وی سجده برِ خاک درت مسجد اقصی

دیوان ابد ساخته از عدل تو قانون

عنوان ازل یافته از نام تو طغرا

از هیبت تو آب شود زهره رستم

بر طاق نهد معدلتت شهرت کسری

خیره، بر تیغ و قلمت، معجز موسی

دریوزه گر فیض نوالت ید بیضا

چون افعی رُمح تو بکاود دل دشمن

چون ضیغم تیغ تو بدرد صف هیجا

بر اجری محرومی کونین اعادی

آب دم تیغ تو نویسد خط اجرا

از همّت والاست که هرگز نفتاده

مجموعه املای تو را قافیه لا

بر دوش پیمبر چو نهادی قدم، آمد

معراج تو بالاتر ازو یک قد و بالا

درگاه تو را چون نکنم ناصیه سایی؟

هم کعبهٔ دین آمده، هم قبلهٔ دنیا

افکنده به آوارگیم حسرت کویت

بر آتش مجنون چه زنی دامن صحرا؟

انوار دلارای تو در دیدهٔ وامق

شد جلوه گر از آینهٔ طلعت عذرا

از روی تو تا مشعله ای دزدکی افروخت

شد گرم به خورشید، نظربازی حربا

گر شمع جمال تو نمی کرد تجلی

پروانهٔ یوسف نشدی جان زلیخا

چون حسن تو شد جامع اطوار نکویی

مجنون دل آشوفته شد فتنه به لیلی

گر رابطهٔ فیض تو پیوند نمی کرد

صورت نگرفتی ره الفت به هیولی

از فیض تو گردید مخمّر گل آدم

معلول پذیرد اثر، از علّت اولی

پر سوخته پروانهٔ شمع حرم توست

عیسی اگر از مهر کند مسند اسنی

سیلی خور دریای نوالت، رخ امّید

شوربدهٔ سودای خیالت دل شیدا

وحشی شود از خاک درت رام تسلّی

شیرین شود از شهد غمت کام تمنا

لب تشنه نوازا، ز حزین باز نگیری

آن جرعه کزو چهرهٔ جان گشت مطرّا

لالای کمین است که در مدح تو گردد

در گوش و کنار دو جهان لولویِ لالا

از دولت دیرینه غلامیّ تو، تا سر

افراشته ام بر فلک از رفعت آبا

آزاده دلم ننگ برد ز اختر دولت

شوریده سرم عار کند ز افسر دارا

منّت که به تقلید و به تعلیم کسی نیست

این شیوه که دارم به ثنای تو ز انشا

آموخته ای با قلمم طرز ستایش

افروختهای در شجرم آتش موسی

شمعم ز دم سرد خسان باک ندارد

خورشید ز صرصر نکند هیچ محابا

از دل چو برآید نفس شعله نهادم

در خلد رسد گرمی ما خور به حورا

بر سینه اعدای تو تا پای بیفشرد

برکرد سنان قلمم سر ز ثریا

بر خاک ره عجز، کشد پرچم رامح

در مدح تو گیرم چو به کف کلک فلک سا

تا فاخته بر سرو زند پردهٔ قمری

تا صوت عنادل بسراید ره عنقا

در طنطنهٔ مدح سراییت همیشه

گوش فلک از خامهٔ من باد پر آوا

شمارهٔ ۹ - در مدح حضرت امیر مؤمنان (ع) و شکوه از غربت

آمد سحر ز کوی تو دامن کشان صبا

اهدی السّلام منک عَلی تابع الهدا

جز عشق هر چه هست ضلال است و گمرهی

از بنده راه راست، ز عشق است تا خدا

شد زان سلام زنده، عظام رمیم من

گفتم به صد نیاز که اهلاً و مرحبا

داری اگر دگر سخن از یار بازگو

گفتا زیاد ازین نبود هوش آشنا

دارم حکایتی اگر از خویش می روی

خواهی شنیدنش به اشارات غمزدا

گشتم ازین ترانهٔ دلکش به صد طرب

چون نی تهی ز خویش، من زارِ بی نوا

بیگانهام چو دید ز خود، در دلم دمید

در پرده هر چه داشت نواهای آشنا

آن خوش نسیم کرد چو آهنگ بازگشت

باز آمدم به خویش از آن سکر دلگشا

یک دامن اشک در قدمش ریختم به عجز

گفتم به او نهفتهکه روحی لک الفدا

چون می کنی زیارت آن خاک آستان

چون می رسی به درگه آن کعبهٔ صفا

از من بکن به خاک درش عرض سجدهای

گردد اگر قبول، زهی عز و اعتلا

پس بعد از آن زمین ادب بوسه ده، بگو

کاین خسته نیست بی تو دمی از غمت جدا

گر زیست درجداییت، ازجان سخت اوست

ور مرد در غم تو لک العز و البقا

مطرب ترانهٔ دگر از پرده ساز کن

زیرا که حرف عشق نمی دارد انتها

یک شمّه بی بقایی ایام بازگو

افسانهای بسنج ز یاران بی وفا

بیهوده نیست قصّهٔ این تیره خاکدان

در چشم عبرت، این کف خاک است توتیا

در سایه اش نبوده کسی را فراغتی

تا بوده است بر سر پا این کهن بنا

یکرنگ در زمانه کسی نیست با کسی

یک گل درین چمن ندهد بویی از وفا

سنگ مزارها نبود سر به سر، که هست

در چشم عبرت، آینه هایی بدن نما

هر نوک خار، ناوک مژگان دلبریست

هر مشت خاک، پیکر شوخیست دلربا

هر غنچهای ز تنگ دهانی نشان دهد

رخسار نو خطیست، ز هرجا دمدگیا

هر لاله ای نمونه ی حسن برشته ای ست

هرسنبلی خبر دهد از زلف مشکسا

مضمون تازه، مصرع موزون قامتیست

هر جا دمید سروی ازبن عاربت سرا

عبرت بود نصیب من از حادثات چرخ

روشن شود چراغ من از گرد آسیا

از تاب اگرگره نفتد بر زبان من

حرفی ز حال در هم خود می کنم ادا

روزیکه بود درکف من دامن وطن

پایم همین به دامن خود بود آشنا

هرگز نبود خلوتم از اهل دل تهی

در دیده بود، کلبه ی من باغ دلگشا

چون آفتاب، نور ز هر خشت می دمید

هر صفحه داشت همچو دل صوفیان صفا

بود ار چه در کفم همه سامان عشرتی

بودم نشسته بی همه، با نقش مدعا

آشوب دهر، زد سرپا بر بساط من

بگرفت ذره ذره کف خاک من هوا

برداشت صرصر، از سر شاخ آشیان من

افکند هر طرف خس و خاشاک من جدا

حاجت روای شاه و گدا بود درگهم

اکنون فکنده در به درم چرخ، چون گدا

خوش نعمتیست دولت دنیا به شرط بذل

خوش دولتی است نعمت و خوش لذتی سخا

اکنون چو بید با کف خالی نشسته ام

شرمندگیست حاصلم از خویش و آشنا

در حیرتم که چون شده در یک مقام جمع

این همّت رسای من و دست نارسا؟

آسودگی چگونه کنم در بساط فقر؟

نی می کند به ناخن شیران ز بوریا

هر چند هست شعلهٔ غیرت زبانه زن

با آنکه هست پایهٔ همّت سپهرسا

شد سرد، دل ز رغبت دنیا و آخرت

از بس که گرم بود تبم، سوخت اشتها

برتافتهست، روی دلم از بلند و پست

وجهت للذی فطر الارض و السما

یا واهب المواهب، ذوالجود والمنن

یا منزل الرّغایب، ذاالفضل والعطا

هر چند مدتی در بیگانگی زدم

یا رب به محرمیت دلهای آشنا

مگذر پایمال دیار مذلتم

یا باریء البریه، یا رافع السما

بودم به کنج بیت حزن با دل حزین

یعقوب وار از همه کس رو در انزوا

بر روی دل گشاده در باغ وحدتم

پوشیده دیده از خس و خاشاک ماسوا

دیشب صبا نهفته به گوش دلم دمید

کای خامه ات ز نافهٔ مشکین گره گشا

طبع سخنور تو بهار شکفتگیست

چون غنچه، سر به جیب فرو بردهای چرا؟

آموخت کبک مست به دشت ازتو قهقهه

در باغ، بلبلان به تو دارند اقتدا

قفل در دل است زبان، چون بود خموش

باشد ز دل، گشودن این قفل مدعا

سرکن رَهِ ستایش شاهنشهی که هست

نعلین پای زایر او، تاج عرشسا

نفس نبی، علی ولی، حجت جلی

صاحب لوای هر دو سرا شاه اولیا

جانم ز هوش رفت ازین خوش ادا سروش

بیگانه ساخت از خودم این حرف آشنا

زد جوش، آب و رنگ بهار طراوتم

شد شاخِ خشک خامهٔ من، گلبنِ ثنا

شمارهٔ ۱۰ - تجدید مطلع

کای آستان قصر جلال تو عرشسا

وی مهر ومه به راه توکمترز نقش پا

روشن فروغ رای تو کالنّور فی الظّلم

در دل خیال روی تو، کالبدر فی الدجا

خیّاط قدرت ملک العرش دوخته ست

بر قدکبریای تو، تشریف انما

تبلیغ بلّغ است ز شأن تو آیتی

توقیع کبریای تو، تنزیل هل اتی

برد از زمانه، نور وجود تو تیرگی

ای نیّر ظهور تو در حدِّ استوا

میدان دین نداشته مردی به غیر تو

ثابت شد این قضیه به برهان لافتی

دربا گدای دست گهر بارت ازکرم

پیشکف تو، ابر عرق ربز از حیا

برهان مستقیم، فلک بر نیاز خود

در پیشگاه قصر تو آورده ز انحنا

بردارد آنکه در ره کویت ز جا قدم

اول نهد به کنگرهٔ کاخ کبریا

غیر از تو کیست آنکه تواند گذاشتن

بر دوش سرور دو سراپای عرش سا؟

برقع گشای پرده نشینان حق تویی

یا عارف العوارف، یا کاشف الغطا

شبنم نباشد آنکه ازو باغ تازه روست

گل در عرق نشسته ز روی تو، از حیا

تیغ تو اژدها به دم خویشتن کشید

موسی عصا به معجز اگر کرد اژدها

چاک است زاشتیاق، گریبان خامه ام

بی خواست ریخت، مطلعی از طبع نکته زا

شمارهٔ ۱۱ - تجدید مطلع

ای نور دیده را به غبار تو التجا

خاک درت به کعبهٔ دلها دهد صفا

چشم من است و دست تو یا معدن الکرم

دست من است و دامنت، ای مظهر السّخا

زین پیش اگر چه از مدد طالع بلند

بودم بر آستانه ات از صدق جبهه سا

توفیق شد رفیق که چندی به کام دل

سودم جبین به خاک تو یا سید الورا

روی فلک سیاه که از بی مروتی

افکنده دورم از درت ای کعبه صفا

دوری به یک طرف که به خاک سیاه هند

انداختهست تیرگی بخت من مرا

یوسف نیم، چرا به سیه چاه محنتم؟

بختم به حبس هند چرا کرد مبتلا؟

هرگز ندیده است کسی کعبه در فرنگ

در مرو، مروه کی شده و در حبش، صفا؟

آیینهٔ سپهر به خاکسترم نشاند

این تیره جا وگرنه کجا و من ازکجا؟

تا کی کنم مقام درین خاک تیره دل؟

تاکی کشم مذلت ازبن خلق بی حیا؟

عار است همنشینی شان روی یک زمین

عیب است هم عنانی شان زبر یک سما

بار غم است بر دل و جان، ناز زشت رو

داغی بود به کیسه ی دل، مهر پردغا

باشد ز دیو غمزه، ز دد، عشوه جان گسل

غنج و دلال غول بود طرفه خوش ادا

خون شد دلم ز کاوش این قوم پرگزند

تنگ آمدم ز صحبت این خلق جان گزا

از بس گزیده ام ز رفیقان بدگهر

گویاکه هست سایه مرا در پی اژدها

از بس کشیده ام ز دغاپیشگان خطر

وز بس که دیده ام ز دغل سیرتان خطا

دیگر نمی شود دل رم خورده رام من

طبعم کند ز سایه خود وحشت اقتضا

می بینم آسمان و زمینی بسی عجب

خلقی در آن میان همه در ظلمت عما

دل بی فروغ و سینه پر از جهل و دیده کور

نه ز ابتدای کار خود آگه نه ز انتها

ماندم عجب ز کجروشیهای آسمان

کردم صدا که فاعتبروا یا اولی النها

یاران حذر کنید ازین چرخ سفله دوست

ای دوستان کناره ازین دهر فتنه زا

ای عمر تا به کعبهٔ کویش رسیدنم

من بنده ِی وفای تو،گر می کنی وفا

خاکم به سر که روضهٔ رضوان طلب کنم

گر کام دل برآید از آن خاک دلگشا

آیینه دار دوست شود چشم جان من

روشن کنم چو دیده از آن روح کیمیا

هر چند عرض شوق نهایت پذیر نیست

در حضرتت کنم به همین مطلع اکتفا

شمارهٔ ۱۲ - تجدید مطلع

گردی ز آستان تو یا مبدء النعم

چشم امیدوار مرا منتهی الرّجا

سر کی فرود آیدم، الا به طوق تو؟

لالای کمترین توام، خالص الولا

بر جبهه داغ بندگیم بر تو روشن است

ای آفتاب پیش ضمیرت کم از سها

پروای آفتاب قیامت نمی کنم

در سایهٔ لوای تو، یا صاحب اللّوا

شرح محامدت که از آن قاصر است عقل

کلک زبان بریدهٔ من چون کند ادا؟

شاها تویی که از کرمت خاطر حزین

دارد ز خوشدلی به رخ صبح خنده ها

هر صبحدم به صیقل مهر تو آسمان

آیینهٔ ضمیر مرا می دهد جلا

اکنون همای صبح سعادت گشود پر

دل می پرد به بال دعاهای بی ربا

کامی که هست، از تو طلب می کند دلم

چون ذات توست واسطهٔ رحمت خدا

باشد دوام وصل تمنای خاطرم

اذ لیس عند ربک صبح و لامسا

دیگر امید آن که دهی سرفرازی ام

گردد سرم ز سجده به خاک تو، عرش سا

خواهم طلب کنی من آواره را ز لطف

ای من سگ درت به کجا آرم التجا؟

مپسند بیش ازین تو که غمخوار عالمی

کز بار غم شود الف قامتم دو تا

این بود مطلبم، به جناب تو عرض شد

گردد اگر قبول، دگر نیست مدعا

با یار مهربان ز دل دردکش حزین

آهی بس است، طول سخن می دهی چرا؟

افتاده در صوامع افلاک غلغله

از بس رسا بود نی کلک تو را نوا

ختم سخن نما به دعایی ز روی صدق

اکنون که هست صبح اجابت جبین گشا

تا هست مست شور تو سرهای سرخوشان

تا هست گرم عشق تو دلهای آشنا

از جوش ذکر و غلغل زوّارِ روضه ات

پیوسته باد گنبد افلاک پرصدا

بیگانه نیست در نظر ره روان عشق

گر نام این قصیده نهم، منهج الولا

شمارهٔ ۱۳ - و نیز در مدح آن بزرگوار (ع)

یک پرده نشید است صلا گوش اصم را

ناقوس صنم خانه و لبیک حرم را

از بتکده تا کعبه رهی نیست، برهمن

سدِّ ره خود ساخته ای سنگ صنم را

در عشق، بتی را دل و دین باخته بودیم

روزی که گشودند در دیر و حرم را

صیّاد به گیرایی چشم تو ندیدیم

از یاد غزالان برد آهوی تو، رم را

غلتانده به خونم خم ابروی عتابت

تا چند به زهر آب دهی تیغ دو دم را؟

دل با دوجهان غم نکند جرات آهی

کآشفته مبادا کند آن زلف بخم را

در کشور خوبی به از آیین وفا نیست

بی رحم چرا آخته ای تیغ ستم را؟

تا قصهٔ عشق تو درآمد به نوشتن

بی چاک ندیدیم گریبان قلم را

ای عشق نداری سر انصاف وگرنه

دل می کشد اندازهٔ خود بار الم را

ازکوه کنی تیشهٔ فرهاد فرو ماند

داری به خراش دل ما ناخن غم را

با قدّ دوتا، چون مَهِ نو زادم و رفتم

نگذاشت غمت، راست کنم قامت خم را

در ساغر ما هر چه کَفَت ریخت کشیدیم

نه شهد شناسیم به ذوق تو نه سم را

دریا ز چه رو قطره زند با نم اشکم؟

داده ست به طوفان مژه ام شورش یم را

افسرده، حزین می گذرد نغمه شوقت

نقشی نمکین تر بزن این تازه رقم را

شرح غم عشق است، به خاموشی ادا کن

این قصه دراز است، نگهدار قلم را

در قصر فلک بانگ ستایش گری افکن

سلطان عرب، شاه عجم، فخر امم را

نور ازلی نفس نبی شاه جهان بخش

کٙز فیضِ کَفَش زنده بود، نام کرم را

مقصود قضا، شیر خدا، قاضی فردا

کاول رقم آمد سبقش لوح و قلم را

فراش جلالش چوکند پرده گشایی

بر تارک گردون، زند اوتاد خیم را

جایی که سخن کش طلبد، لعل مسیحش

از سامعهٔ جذر برد عیب صمم را

گر دوستیش قاید اقبال نگردد

رضوان نگشاید درگلزار ارم را

من کیستم و در چه شمار است نیازم؟

ای سجده به خاک درت اقطاب امم را

مانند صدفها کف امّید گشادهست

دربوزهٔ خاک رهت ارباب همم را

ز اوّل قدم خویش که بر فرق نهادی

سودی به فلک کنگرهٔ بیت حرم را

با جسم نبی جزتوکه داری شرف سر

بر دوش پیمبر که نهاده ست قدم را؟

کونین پشیزی نشمارد کف جودت

در دیده گدای تو نیارد کی و جم را

از خلق تو دارد مگر ارشاد، بهاران

نشمرده کند در گره غنچه، درم را

هرکس که نبرده است ز گلزار تو بویی

از نکهتِ خُلدش نرسد غالیه، شم را

شاهان همه از رشک غلامیِّ تو داغند

نام تو خراشیده جگر، خاتم جم را

یاد تو هر آن دل که در آرد به تلاطم

اول شکند کشتی طوفانی غم را

زد فاش به نام تو قضا نوبت شاهی

زد جاه تو بر کنگرهٔ عرش علم را

شاها کرمت نیست عجب گر بنوازد

قلب چو من زار نکوهیده شیم را

از قلب وجودم که به اکسیر تو شاد است

پرداخته نقاد قضا، سلک خدم را

آواره ام از خاک درت ساخته عمری ست

آوخ چه توان کرد ببین بخت دژم را؟

سرگشته در اقطار جهان قطره زنانم

جز کوی تو دل خوش نکند باغ ارم را

خوناب شکایت ورق خاک بشوید

بگشاید اگر زخم دلم پیش تو دم را

از طالع واژون چه بگویم که ندانی؟

ای علم تو شامل، چه وجود و چه عدم را

دربای عطایی تو و من غرق تمنا

از جود تو راضی نشوم قسمت کم را

خواهم که کنی نام، گدای در خویشم

در راه تو درباخت هام خیل و حشم را

یکبار دگر آرزوی طوف تو دارم

مگذار که در خاک برم قصد اهم را

عالم نکند جلوه به مرآت ضمیرم

در کعبه کسی جا ندهد نقش صنم را

دنیا نه مقامی ست که چینند بساطی

زالی ست که پیچیده به هم مسند جم را

در جنب جلالت نهلد شرم قصوری

تا خامه دهد جلوه، قوانین حکم را

کام دگرم هست که در حشر برآری

بر تارک من جای دهی ظل علم را

شمارهٔ ۱۴ - در مدح امیر مومنان حضرت علی بن ابیطالب

در زیر لب آوازه شکستیم فغان را

گوشی بنما تا بگشاییم زبان را

شد سامعه ها چشمهٔ سیماب، گشاید

دیگر صدف ما به چه امّید دهان را؟

افتاده ز جمع آوری، آشفته حواسم

شیرازه فروریخته اوراق خزان را

چون صبح اگر سینه، دم سرد گشاید

خاکی به دهان ریز ملامت نگران را

دور عجبی گردش این دایره دارد

وقت است که گردون بگذارد دوران را

اکنون اثر تربیت دهر بر آن است

تا صورت خرمهره دهد نطفه ى کان را

زین گاو و خرانی که درین مرتع خارند

حیرت سبل نور نظر شد دبران را

برخاسته زین شور زمین، چند بخاری

یک سر به کف غول هوا داده عنان را

خجلت دِهِ طبع دژم از صورت شخصی

بدنام کن از نسبت نوعی، حیوان را

این تیره نهادان که درین دایره هستند

جا تنگ نمودند میان را و کران را

کردند ز تجدید رسوم این رمه ى شوم

عزل از عمل خود خرد قاعده دان را

سیمرغ خود و قوّت پرواز مگس نیست

بال و پر این هیچ کسان همه دان را

بردند ز ما مفت و به ما باز فروشند

بیعانه ى این شرم توان داد جهان را

یاد است مرا این سخن از تجربه کاران

رخساره شجاعت نسبی حیز جبان را؟!

افسرده دلی بر خرد پیر چه آرد؟

اوضاع جهان پیر کند طبع جوان را

پیر خردم گفت ازین کار بکش دست

سرمایه به دامان نتوان کرد زیان را

این گلخنیان گرسنه از مایه ى جهلند

از نکهت گل باز ندانند دخان را

دیو امّت دعوى ست، سلیمان نبی کو؟

بنگر به کیان داده فلک جای کیان را

در جیب خریدار بها گرد کسادی ست

سودت بود آنگه که کنی تخته دکان را

با لخت جگر رخنه ى منقار فروبند

دود نفس داغ، گرفته ست جهان را

ناخن به خراش دل خوددارکه عار است

دم لابهء روبه صفتان، شیر ژیان را

خونابه مریز این همه، آن به که به خشکی

بندد رگ تاکِ قلمت رَه، سیلان را

بر طاق بلندی قلم از دست فکندم

بازوی که تا می کشد این سخت کمان را؟

من دست به دل داده به پیمان خموشی

عشق آمد و از سینه به لب ریخت فغان را

کای صبح نفس روزنه ى فیض نبندی

ز آهنگ سگان ره نگذارد سیران را

گو اشرف خر، جمع کند مظلمهٔ خلق

انصاف مبدّل نکند سیرت وشان را

گر خربطی آواز دهد، وقت مشوران

از نغمهٔ چغزان چه زیان آب روان را

بر خود ستمی کرده، نه بر نکهت عنبر

گنده بغلی، گر شکند غالیه دان را

در کشور معنی تویی امروز سکندر

از صورت زشتان چه غم آیینه گران را؟

بر علم چه نقصان اگر از جهل بلافند

این مشت عوان زاده که عارند جهان را؟

خر عرعر و کبک از لب پرخنده زند دم

از قهقهه فرق است فراوان غثیان را

تا حقد و حسد هست، پریشان سخنی هست

هنجار نفس راست نباشد خفقان را

رنجور حسد چاره ای از خبث ندارد

بیمار نهفتن نتواند هذیان را

نبود عجبی از سگ دیوانه گزیدن

عقرب به سر نیش گشاید رگ جان را

معذور بود جاهل دیوانه، که باشد

اوهام خیالات بسی خواب گران را

بگذار به هم بادیه و بادیه گردان

در کعبه دل یافته ای امن و امان را

طوطی به شکر می تند و زاغ به جیفه

گرگ است پی کاری و کاری ست شبان را

بلبل به گلستان برد آغوش گشاده

در بیشهٔ خود، نیک جعل بسته میان را

خر، گرم نهیق است به ارشاد طبیعت

بیچاره چه سازد که نیاموخت زبان را؟

در صیدگه، ارزان گوزنان شکر و شیر

مه نور خورد، مور برد ذرهٔ خوان را

از قسمت فیّاض ازل تعبیه دارد

معنی به لسان نی کلکت بلسان را

یا از اثر مدح شهنشاه عطابخش

کردهست لبت، طبلهٔ پرنوش، دهان را

آن شاه که در صید معانی ثنایش

چنگال به جایی نرسد ببر بیان را

سالار هدی، عروهٔ وثقای الهی

اورنگ نشین، مملکت عزت و شان را

یعسوب جهان حیدر کرّار که نامش

در کام، به شیرینی جان کرده زبان را

جست از صف کین، لمعه ی خورشید ثنایش

زد در بدن ابر، رگ برق دمان را

سرپنجه ی شیران عجم، مور بتابد

رحمش به ضعیفان چو دهد تاب وتوان را

منعش چو دهد حادثه را تاب عتابی

بر گوشه نهد ابلق دوران جولان را

خلقش چو کند تربیت طبع رذایل

رونق، ملخ حرص دهد مزرع جان را

بر کوه کند سایه اگر ابر حسامش

از ژاله ستاند دیت لاله ستان را

بردارد اگر باد کفش دست تسلی

گیرد دل دریا، تب و تاب عطشان را

شرع کهن ناطقه را نسخ نماید

جایی که گشاید لب اعجاز بیان را

گر خاک درش سرمه کند دیدهء اعمی

خواند به شب از لوح قضا راز نهان را

بیجاده اگر همّت آن حوصله یابد

بی وزن تر از سرمه، کشد کوه گران را

بی نشئهٔ فیض نظر خاک ره او

تعمیر نکردند خرابات مغان را

خاکستر آن شمع که در روضهء او سوخت

شد غالیه سا، طرّهٔ خیرات حسان را

ریزد پر جبریل به جولانگه مدحش

هان، ای نفس گرم نگهدار عنان را

شاها تویی آن بنده نوازی که غلامت

غیر از تو ندانسته، نه بهمان نه فلان را

در پیش من از دولت و اقبال تو گیتی

خاکی س‍ت که در کاسه کنم قیصر و خان را

تا داشته ای بر سر من دست حمایت

بر تارک خورشید زنم چتر کیان را

مه کاسهٔ دریوزه اگر پیش تو دارد

مهتاب شود مرهم ناسور، کتان را

گر خلق تو جانی به تن نامیه بخشد

بیرون کند از باغ جهان، رسم خزان را

بیچاره نصیری چه کند، مرد یقین کیست؟

پی گم شده در راه ولای تو گمان را

آوازهٔ بازوی عدو گیر تو از بیم

ناخن کند از پنجه برون، شیر ژیان را

روزی که به ناورد هژبران قوی چنگ

پرواز دهد دست تو شاهین کمان را

گیسوی ظفر تاب دهد طرهٔ پرچم

سرخاب عدو غازه کشد، مهچهٔ آن را

شمشیر نباید خم ابروی پر از چین

خنجر بجهاند مژهٔ آفت جان را

با زخمه برد گوش به تن چرم گوزنان

حلقوم درد نای پرآوازه دهان را

از هم گسلد خام رگ اندر تن گردان

در هم شکند گرز گران بُرز یلان را

فتح آید و مستانه دهد بوسه رکابت

چرخ آید و قربان شود آن دست و عنان را

شاها منم آن بندهٔ دیرینه که نامم

چون شهرت خورشید گرفته ست جهان را

امروز دو قرن است کزین خامه عطارد

دریوزه کند فیض و برد نفع قران را

در شش جهت این کوس که اقبال هنر کوفت

آوازهٔ بیهوده فروشد ملکان را

در معرکه ها، بحر یسار است، یمینم

بی آب کند خامهٔ من تیغ یمان را

گردد لب جادو نفسان زخمی دندان

گیرم چو به کف خامهٔ اعجاز نشان را

از دولت مدحت همه سود است زیانم

نتواند ادا کرد دلم شکر زیان را

چون صوفی شوریده درون در طرب آرد

گلبانگ صریر قلمم سرو نوان را

هر جا که برآید دم جان پرور کلکم

در طبله کند آن نفس مشک فشان را

در شقّ انامل چو بجنبد قلم من

کور از رگ خارا بشمارد ضربان را

در تیره شب هند شود راه نفس گم

با آن که لبم شعله فروز است، فغان را

در سرمهٔ این خاک سیه، خفته خروشم

وین زمزمه شورانده زمین را و زمان را

سرچشمهٔ حیوان کلامم به سیاهی ست

وین آب روان بخش گرفته ست جهان را

از طنطنهٔ باد بهار نفس من

چون غنچه کنون قافیه تنگ است خزان را

مجنون تو روزی که به صحرای نجف بود

دل سجده بر از ذوق مکین، را و مکان را

بر تارک عزّت گل تجرید شکفتم

نشناخته پای شرفم خار هوان را

آتش به نهاد فلک افتاد ز رشکم

در قبضهٔ آوارگیم داد عنان را

خصمانه حسد برد برآن ناز و تنعّم

بازوی قضا تیر به زِه داشت کمان را

القصّه، درین بتکده افتاده ام امروز

مالیده به رخسار چو صندل یرقان را

بر دوش دل عاجز بی تاب و تحمّل

بربسته ز بار غم خود کوه گران را

خواهم که به کوی تو رسد باز غبارم

پیرانه سر، آغوش گشا بخت جوان را

دور از تو بسی تلخی ایّام چشیدم

دانی تو که یارای بیان نیست زبان را

از رفعت شانم، هدف تیر حوادث

گردن کشی از پای درآورد نشان را

شرم عدم ناطقه و شعلهٔ شوقت

ریزد عرق از ناصیه، حسّان زمان را

لیکن چه کنم، چون نبود صبر و قناعت

در مدح و ثنایت دل شوریده بیان را؟

مشتاب حزین این همه گستاخ، عنان کش

میدان غمت هیچ ندانسته کران را

دستی به دل تنگ نه ای شور قیامت

از خامه شدی چهره گشا باغ جنان را

هر حادثه بگذشته و بگذشته حساب است

پایندگی این است جهان گذران را

چندان که درین کارگه انواع موالید

از عالم ارواح پذیرد سریان را

تا ماه برد مایهٔ اشراق ز خورشید

تا مهر دهد نور سریر سرطان را

در پیکر والاگهران نور فزاید

از فیض تولّای تو آیینهٔ جان را

شمارهٔ ۱۵ - در مدح حضرت علی بن ابیطالب امیر مؤمنان

با همه سیلی که شسته روی زمین را

طرفه غباری ست چشم حادثه بین را

بار الم بی حد است و گرد کدورت

پشت فلک را ببین و روی زمین را

گوشهٔ امنی که هست وادی جهل است

فتنه چو بر بخردان گشاده کمین را

حادثه بگرفته از دو سو به میانم

کاش ندانستمی یسار و یمین را

صبح دهان را چرا به خنده ندرّد؟

کز دم دیو است طعنه روح امین را

شام چرا زلف مشکبار نبرّد؟

طفل رسنباز برده حبل متین را

نقش جهان از چه واژگونه نگردد؟

کاهرِمَن از جم ربوده است نگین را

در همه گیتی که دیده است که افتد

با دم روبه مصاف شیر عرین را؟

کون خری بین که در زمانه کشیده ست

خر به رخ آفتاب، داغ سرین را

دین و خرد، عزّ و جاه بود و نمانده

هیچ نشانی به جا، نه آن و نه این را

چونکه نیاید چنین به دهر و چنان رفت

قصه کنم مختصر، چنان و چنین را

غصّه گلویم فشرده است که دادم

بیهده بر باد ناله های حزین را

کاش نفس یاوری کند که ببخشم

فخر ثناگستری زمان و زمین را

سرور عالم علی که صبح نخستین

سکه به نامش زدند دولت و دین را

برق عَدو سوز اژدهای خدنگش

ساخته خاکستری سپهر برین را

از لمعان سنان معرکه سوزش

مجمره گردد زره طغان و نگین را

دوزخ نقدی به جانگدازی دشمن

صرصر قهرش کند هوای سخین را

داده به سیل فنا روانی رُمْحَش

ییکر پولاد سنج و خانهٔ زین را

ربط به هم داده است الفت عهدش

چشم سیه مست و خال گوشه نشین را

شد چو فراری ستم ز شحنهٔ عدلش

داد به راحت قضا قرار مکین را

شه که فرامُش کند گدایی کویش

خورده به دولت فریب دیو لعین را

بهر سر سروری که خاک رهش نیست

تیز به سوهان کنند ارهٔ سین را

گر نکند تکیه روزگار به حفظش

سلسله ریزد ز هم شهور و سنین را

رخش بهار از سمندِ سیل عنانش

در عرق شرم، غوطه داده زمین را

بنده نوازا، صریر خامه به مدحت

نغمه شکسته است مرغ سدره نشین را

صفحه نظر کن، که کرده مانی کلکم

چهره گشایی نگار خانهٔ چین را

خنده زند نشئهٔ مداد و دواتم

خون سیاووش و آب بسته جنین را

شب همه شب در خیالم این که نمایم

صرف ثنای تو روز بازپسین را

هیچ به مهر تو سست عهد نبودم

چرخ چرا برگماشت عهد چنین را؟

ساختهام در امید شادی وصلت

دستخوش درد و داغ، جان غمین را

خلق تو را جان فدا کنم که ندیده ست

گوشهٔ ابروی دلگشای تو چین را

تیغ تو تا گوهر آب داده روا شد

سجدهٔ آتش پرست، ماء معین را

بهر نثار تواست، عبث نیست

پرورش خامه، نکته های متین را

در حرکت صولجان کلک تو دارد

باکرهٔ لاجورد گوی زرین را

لب چو به نام کف سخای تو جنبید

رخت به صحرا فتد ز لرزه، زمین را

گر نه ظهور تو بود مقصد از آدم

سجده نبودی قبول، قالب طین را

از طمع خام وصل، با سمِ رخشت

ناشزه گردد عروس چرخ قزین را

هست به دست تو، چشم ابر بهاری

یاری عاجز مذلت است معین را

چاشنی از خوی بی دریغ تو باشد

لعل نمک سا، تبسم شکرین را

ناخنهٔ چرخ پشت گوش بخارد

تیغ تو تا شد هلال عید زمین را

شیر سر خود گرفته است ز عدلت

تاب تحمّل نداشت نقطهٔ شین را

خصم جهولت به روزگار بنازد

ملک سلیمان بود مشیمه، جنین را

گر نکنم سجده سوی کعبه، عجب نیست

غره کند خاک درگه تو جبین را

دل چو نبندد به حرز داغ تو عاشق

غمزه کند در نیام، خنجر کین را

از کرمت سَروَرا شگفت نباشد

قدر فزایی اگر غلام کمین را

دولت و قدر آن شبی بود که فروزد

در حرم روضهٔ تو، شمع یقین را

غیرت عاشق نگر که مطرب گردون

گوش به ره بود ناله های حزین را

من به خیالی که بوی درد تو دارد

راه ندادم به دل ز سینه انین را

او نه خریدار و من نه نکته فروشم

چرخ ندارد بهای در ثمین را

تیغ زبانم جهان ستان بود آری

تیغ، گشادهست حصنهای حصین را

خاطر نازک، سخن نگاه ندارد

کرد نثار ره تو غثّ و سمین را

شوق ثنای تو کرد غارت هوشم

می نشناسم ز ناگزیده گزین را

هم تو مگر ای جهان فیض نمایی

نامزد انتقاد رای رزبن را

گر قلم انوریست جادوی بابل

معجزه ام اژدهاست سحر مبین را

نغمه به لب درشکن حزین که فکنده

کلک تو در طاس آبنوس طنین را

وعده شها دادیم به یاری و زان شب

شاد نمایم دل به وعده رهین را

کام ز فیض تو باد جان و جهان را

نام ز دست تو باد تیغ و نگین را

شمارهٔ ۱۶ - در مدح امیر مؤمنان (علیه السلام)

بریده لذّت دردت ز دل تمنّی را

نموده شهد غمت تلخ، من و سلوی را

رخ تو بیّنهٔ صدق معجزات آمد

لبت گواست، دم روح بخش عیسی را

به جیب پیرهن از آستین برآورده ست

صفای ساعدت امروز دست موسی را

توان ز عشوهٔ درد تو و دلم دانست

نیازمندی مجنون و ناز لیلی را

تو مست آمدی و ناز پارسایی رفت

به شط باده کشیدیم، دلق تقوی را

به طور دل چقدر طاقت و توان دارم؟

رخ تو برق به خرمن زند تجلی را

خیال کن که به محشر فتد شکایت من

کسی دراز کشد از چه کار دنیی را؟

قیامت از شب زلف تو تیره ترگردد

زنم چو شانه به گیسوی آه، دعوی را

من آن نواگر دیرین باغ و بستانم

که داشت تازه لبم باز، طرز انشی را

کنون چو بلبل افسرده دل به بهمن و دی

ملال بسته به نطقم ممال املی را

نهفته داشت غبار غم فراق مرا

به کاوش مژه جویان دیار سلمی را

که ناگهان به مشامم نسیم وصل رسید

نمود ناطقه طی، ناله های شکوی را

نشان وادی ایمن به دیده گشت پدید

صبا دمید به گوشم حدیث بُشری را

رواق روضه شاهی که کرده از تعظیم

هوای سجدهٔ او خم، سپهر اعلی را

وصی ختم رسل، شاه اولیا که بود

غبار رهگذرش، نور دیده اعمی را

اگر نه دل به تولایش آرمیده شود

کسی چگونه کند رام دل، تسلی را؟

عجب نباشد اگر غاصب آب دین ببرد

که حرص در دلش افروخت نار حمّی را

ز حق، کجا دل آگاه دیده می پوشد؟

دهد به باطل اگر روزگار فتوی را

بسیط ملک بود ملک سروری که سزد

امیر دنیی و عقبی ملک تعالی را

ستردن هوس آید ز سینه، از دستی

که بسترد زحرم لوث لات و عزّی را

قدم به جای پیمبر کسی تواند هشت

که هم به دوش نبی هشته پای تقوی را

جهان نواز خدیوا، به گوشهٔ نظری

چه باشد ار بنوازی کمینه مولی را؟

به درگه تو تهی کیسگان نقد کرم

مثل زنند به امساک، معن و یحیی را

به لفظ خازن جود تو نگذرد معنی

مگر ز صورت معنی جدا کند نی را

حدیث نطق تو هر جا در اهتزاز آید

جنین مسیج شود درمشیمه حُبلی را

عتاب تلخ تو را با دل آن موافقت است

که با طبیعت محرور، آب کسنی را

چراغ داغ تو را با دل آن معاشرت است

که هست با دل مجنون خیال لیلی را

سزای غیر ثنای تو هم بود کلکم

توان به گلخن اگر برد شاخ طوبی را

ز جنس درد گرانمایه ات دکان دلم

شکسته رونق بازار قدس و رضوی را

اگر نه پای ثنای تو در میان باشد

ز یکدگر گسلد ربط، لفظ و معنی را

شها منم که جبینم ز داغ بندگیت

کشد به ناصیهٔ آفتاب طغری را

غبار راه توام در نظر نمی آرم

شکوه خرگه جمشید و تخت کسری را

بلند همّتم از دولت گدایی تو

کنم به کاسهٔ افلاک خاک دنیی را

ز بیم جرم و ز امّید طاعت آزادم

گذاشتم به ولای تو کار عقبی را

ز مشرق قلمم چون سهیل نقطه دمد

یمن به غرب نویسد برات شعری را

به نکته، ننگ من از طرز انوری ست که گفت:

زمانه نیک شناسد طریق اولی را

به هر کجا که صریر نیم نوا سنجد

هوای رقص برآرد ز خاک موتی را

زبان ز خجلت دستان سرایی قلمم

جری به نکته نگردد جریر و اعشی را

نه حَدِّ شمع زبان آوری ست، تا کلکم

شکسته در به لسانش لسان دعوی را

به صفحه نقش پریشان سواد خامهٔ من

نمونه ای است بناگوش و زلف لیلی را

به مدح شاه میامیز لاف خویش حزین

به شهد نحل میالا، لعاب افعی را

همیشه تا که بهاران بود به غازه گری

خزان برد ز سرانگشت غنچه حنّی را

بود شکفته و رنگین رخ غلامانت

چو گل به تارک عزّت گرفته مأوی را

شمارهٔ ۱۷ - در مدح حضرت امیر مومنان علیه السلام

شد جان و هوش و صبر و خرد را ز کار دست

مشکل دهد دگر به هم این هر چهار دست

دست ای سبو مکش ز حریفان درین خمار

تا عهد کهنه تازه نمایم بیار دست

دادم ز دست حلقهٔ درگاه کعبه را

اما نمی کشم ز خم زلف یار دست

پهلو به بستری ننهم دور از آن میان

یکشب که با غمی نکنم در کنار دست

گیرم به کف چگونه حریفان پیاله را؟

زین سان که رعشه دار بود از خمار دست

دست ار نمی نهی به دلم حق به دست توست

کاین دل در آتش است و تو را در نگار دست

مشنو مپرس قصّهٔ این تاب و تب مرا

از دور هم ز آتش من دور دار دست

نوبت به دست بی سر و پایان نمی رسد

یک طرف دامن است تو را و هزار دست

شمشاد من ببالکه صدبار برده است

دستِ نگار بسته ات از نوبهار دست

دست زیار رفتهٔ ما راگناه چیست؟

چون بهله کرده برکمرت استوار دست

نتوان شکست بیعتِ یار قدیم را

چون درکشد ز دست سبو، میگسار دست؟

ساقی به عشق یار که در دِه پیاله ای

مطرب ترانه سرکن و در زن به تار دست

افسرده ام، بخوان غزل عاشقانه ای

تا با حریف شوق کنم در کنار دست

از بس نهفته گرد غمم، گر نفس کشم

خورشید پیش دیده نهد از غبار دست

شمارهٔ ۱۸ - تجدید مطلع

آلودهای به خون من جان نثار دست

کارم تمام تا نکنی بر مدار دست

باید نوازشی دل بی طاقت مرا

گاهی بکش به سلسلهٔ تابدار دست

در شهر شهره ام به تن خسته چون هلال

گیرد مرا مگر مدد شهریار دست

شیر خدا علیّ ولی کز حمایتش

دزدد به خویش، حادثهٔ روزگار دست

گر جویبار عاطفتش موج زن شود

هرگز به پنبه زار نیابد شرار دست

شیرازهٔ ولایش اگر در میان نبود

با هم ندادی این نه و هفت و چهار دست

یک نقش پاست در قدمش، نازد از چه رو؟

عزمش پی گشودن این نه حصار دست

خورشید بر دمد ز بُن ناخنِ هلال

گیرد اگر به پیش کَفَش ز افتقار دست

بخشد اگر عنایت او خلعت بقا

هرگز نمی شود به گریبان دچار دست

گر ناورد به ذیل تولّایش اعتصام

درکارگاه صنع نیاید به کار دست

صیت ورع دهد چو به عالم مهابتش

خشکد چو شانه در شکن زلف یار دست

گردد چو موج زن کف دریا عطای او

بر سر زند ز پنجهٔ مرجان، بحار دست

گر دست قدرتش ننهد پای در میان

ترکیب را به هم ندهد پود و تار دست

مدحش اگر نه چهره طراز سخن شود

معنی کشد ز خامه ی صورت نگار دست

شد یار، دست و بازوی خیبرگشای او

روزی که جمله را شده بودی ز کار دست

ای مدّعی بگو، ز حریفان دگر کِه بود

تا بر زند به معرکهٔ گیر و دار دست؟

بی حاصلی که از کرمش فیض یاب نیست

چون بید، شسته نخل حیاتش ز بار دست

نرگس ز جام مهرش اگر رشحه ای کشد

مالد به چشم خویش ز خواب و خمار دست

شاها منم که برده به نیروی مدحتت

گلبانگ خوشنوایی من از هزار دست

خون دل است، ز آتش غم پختگی گرفت

نظمم،که برده است ز مشک تار دست

بر فرقِ فَرقَدان نهم از اقتدار پای

تا بسته ام به درگه تو بنده وار دست

در موکبم پیاده رود روح بوفراس

شد بر کمیت خامه مرا تا سوار دست

مانی کجاست این من و این کلک و این مصاف؟

یازیده است خامهٔ صنعت نگار دست

آنجا که فکرتم شکند گوشه نقاب

حورا نهد ز خجلت من بر عذار دست

در بحر این قصیده بسی غوطه زد کمال

امّا ندادش این گهر شاهوار دست

سلمان بسی به چشمهٔ فکرت فشرد پای

امّا نیافت بر سخن آبدار دست

داو نخست زد قلمم در سخن، دوشش

بردم درین قمار ز یاران سه چار دست

کمتر نگار کلک مرا پای مزد نیست

صد بار بوسه گر دهدم روزگار دست

آید سبک، به کفهٔ میزان قدرتش

کلکم زند چو برکمرکوهسار دست

رنجیده است خامه کنون از دم حسود

از یک نسیم، رعشه دهد بر چنار دست

تا کی خورم به سر، چو قلم، تیغ حادثات

باید کشید ازین هنر پایدار دست

با تیغ مصرعم، چه کند طعن مدعی؟

غافل که می دهد به دم ذوالفقار دست

مدحش کجا وکوتهی پایه ات حزین

در زن به ذیل عاطفت اختصار دست

با صد جهان امیدگشوده ست از نیاز

هر مصرعم ز قافیه، بر کردگار دست

طالع ضعیف اگر بود، امّید من قویست

خالی نمی زنم من امّیدوار دست

دست حمایت تو شها بر جهان رساست

کوته نسازی از سر این خاکسار دست

شمارهٔ ۱۹ - در منقبت حضرت امیر مؤمنان (ع)

زان پیش کز فراز در هفت خوان صبح

پرچم گشا شود علم کاویان صبح

چشم ستارگان همه از شوق می پرند

در رهگذار خسرو خاورستان صبح

بودم نهاده بر سر زانوی فکر سر

رایم چو آفتاب، ضمیرم به سان صبح

تیر دعای شب به هدف تا شود قرین

اندیشه در کشیدن زرّین کمان صبح

در عز و در علا، گهرم اختر شرف

در صدق و در صفا نفسم، هم عنان صبح

میزد نوا به صوت صریرم، خروس عرش

می شد به آفتاب ضمیرم قران صبح

جاری ز نوک خامهٔ من چشمه سار فیض

راهی به بانگ ناله ی من کاروان صبح

پای عروج فکرت من بر نُه آسمان

عار همای همّت من استخوان صبح

ناگه سروش هاتف خلوتسرای قدس

آمد به گوش هوش دلم چون اذان صبح

کای آفتاب رای، چرا دل فسرده ای؟

افسردگی ندید کسی در جهان صبح

در خاطر تو گشته مجاور بهار فیض

در حضرت تو بسته به خدمت میان صبح

خواهد هر آنچه خاطر پاکت اشاره کن

ای چاکر تو خسرو گیتی ستان صبح

گفتم که آرزوی دل احرام کعبه ای ست

کاحرامیش، سزا نبود پرنیان صبح

آن درگهی که از پی دریوزهٔ شرف

از دور کرده بوسه ربایی دهان صبح

آن قبّه ای که گرد سرش چون کبوتران

پر می زند همای بلند آشیان صبح

یعنی رواق روضهٔ شیر خدا علی

کز سهم او زره شده ببر بیان صبح

آن عرش آشیانه که گلمیخ سده اش

صیقل زند به جبههٔ آیینه سان صبح

آن شاه شیر حمله،که مالید در مصاف

بر خاک راه، روی جهان پهلوان صبح

آن صفدری که لمعهٔ برق سنان او

از هم چو ماهتاب بریزد کتان صبح

آن لجّهٔ کرم که ز عجز سپاس او

پیچیده در گلو نفس ناتوان صبح

آن بی دریغ بخش، که بر خوان مکرمت

پروردهٔ نمک بودش استخوان صبح

کلکم چو وصف صولت سرپنجه اش کند

ریزد ز رعشه، ناخن شیر ژیان صبح

در روزگار اگر نزند دم ز راستی

با تیغ آفتاب ببرّد زبان صبح

چون سیم و زر که از کف رادش به خاک ریخت

ریزد ستاره از نفس مهرگان صبح

نه پخته گیرگشت، نه مرهم پذیر شد

تیغش مگر شکافته برگستوان صبح

ای فیض گستری که از افزونیِ نوال

بر دست توست، چشم و دل بحر و کان صبح

تا دید از چراغ یقین تو پرتوی

شد در تنور سرد فلک، پخته نان صبح

هر دم ز تنگدستی خویش است شرمگین

در گلشن تو غنچه شود گلستان صبح

داغ غلامی تو نباشد نهفتنی

روشن به عالمی شده راز نهان صبح

خدّام روضهء توکنندش اگر قبول

گردد فتیله شمع تو را، ریسمان صبح

دوران ستمگر است، بفرما سپهر را

تا تیغ مهر بازکند از میان صبح

ایوان رفعت تو کجا، مدح من کجا؟

نتوان به آسمان شدن، از نردبان صبح

با من می شبانه به مدحت کشیده است

روشن شد این نهان ز لب می چکان صبح

چون ماهتاب، کاسهٔ شیری ست آبدار

کالای دیدهٔ من و جنس دکان صبح

بردارم آستین اگر از دیده شب چو شمع

نم گیرد آفتاب، در آیینه دان صبح

شاها منم که شور به عالم درافکند

گلبانگ خوش نوایی من چون زبان صبح

چون شمع خامه ام نفس آتشین کشد

روشن چراغ، بشنوی از روشنان صبح

در هند چون ترانهٔ مدح تو سر کنم

خفتان درد تهمتن زابلستان صبح

در شام هجر اگر ز ولای تو دم زنم

بر دوش آسمان فکنم طیلسان صبح

افکنده از شرار پر و بال سوخته

پروانه ی چراغ تو آتش به جان صبح

نیروی مهر توست که با تیشه قلم

بر می تراشم این همه گوهر زکان صبح

بنگر که چون به نالی هم بسته شست من

پیکان خامه بر هدف امتحان صبح؟!

بازوی من قوی ست وگرنه درین مصاف

تن در نمی دهد به کشیدن کمان صبح

چون تیغ، در مصاف سخن تندتر شود

چندان که می خورد نفسم بر فسان صبح

حلاج لفظ و معنیم، اینک فتاده است

چون پنبه دردم چک من پود نان صبح

بیند چوشان خامهٔ گوهرفشان من

خواباند آسمان علم زرفشان صبح

اندیشه را چو خاره رگی بود، ریختم

خون هزار نغمه به بر در سنان صبح

در پیچ وتاب سنبل هر مصرعم حزین

پیچیده بوی نسترن بوستان صبح

اکنون برآر دست طلب ز آستین دل

هم‌دوش مدعاست دعا در زبان صبح

تا همچو من کسی نشود برسخن سوار

تا ابلق زمانه بود زیر ران صبح

گلشن ز ابرِ دست تو بادا ریاض دل

روشن ز یمن مهر تو بادا روان صبح

شمارهٔ ۲۰ - مدح حضرت امیر مؤمنان (ع)

زین ششدرم چو بال فشانی دهد گشاد

این هفت قله را، چو غباری دهم به باد

بر سدره روح قدسی من آشیان کند

این دخمه را نهم به سر گور کیقباد

جان بی غمانه وارهد از جسم خیره سر

غیر از میانه پا کشد و افتد اتحاد

ریزد ز طرف بال همای سعادتم

رنگ هم آشیانی این ناخجسته خاد

ناسازگار بخت در آشتی زند

نادیده کام دل، کند اندوه خیر باد

خاطر کند شکایت ایّام مختصر

کوته شود فسانهٔ هجران به امتداد

عیدی مبارک است به عاشق وصال دوست

یا حبّذا التجافی عن مربض البعاد

سعد است ساعتی که فتد دامنی به دست

صبح سعادت است مرا ساعد سعاد

خرّم دمی که محمل لیلی شود پدید

مجنون ز خار بادیه چیند گل مراد

زان نور دیده غرّهٔ گریان شود قریر

خندان دمد ز زلف شب تیره، بامداد

عاجز شود ز خصمی ما عالم عنود

پیچد به هم دبیر فلک، دفتر عناد

گردد گران کمانکش ایّام کینه توز

پیچد ز درد ارقم دوران کج نهاد

آزادگان ز وادی حسرت کشند رخت

دل خون شدن، سرشک دویدن رود ز یاد

فارغ نشینم از غم هجر و خمار شب

زلف صنم به دست و به دستی پیاله، شاد

خندان شود به شاخ طرب غنچهٔ امید

ریّان شود ز ابر کرم گلشن مراد

شاد و شکفته، نغمهٔ شکرانه سر کنم

رطب اللّسان به درگه آن کعبهٔ رشاد

الحمد و الثّناء، لمن اذهب الحزن

المجد و البهاء لمن طیّب الفؤاد

گر جور دیده ام، ز فلک انتقام هست

دست من است و دامن دارای عدل و داد

برهان قدرت ازلی، حجت جلی

نفس نبی، علیّ ولی، والی عباد

معمار قصر جود که فیض وجود او

بنیان هستی دو جهان را بود عماد

مریم شود ز نکهت او بکر پاک جیب

عیسی بود به مدحت او، ذات پاک زاد

بی حب او قضیهٔ ایمان بود عقیم

نازد به مهر او خرد دوستی نژاد

وادی گرای اوست، روان وفا شیَم

مدحت سرای اوست، دل خالص الوداد

سالک شد از هدایت او صافی الضّمیر

صوفی شد از ارادت او واصل المراد

گلمیخ سدّه اش شرف اختر بلند

نعلین بندگان درش افسر قباد

هستی کاینات ز سرجوش فیض اوست

شد جوهر نخست ز تعلیمش اوستاد

باشد قضا به قبضهٔ حکمش مطیع سیر

دارد قدر به رایض فرمانش انقیاد

یک جنبش از عتاب قیامت نهیب اوست

بادی که بُرد بنگه و بنیاد قوم عاد

موجی ز بی نیازی دریای قهر اوست

طوفانکی که گرد برآورد از بلاد

هرکس به او ز خیره سری همسری کند

ناکس بود به سنجش میزان طبع راد

آن جا که آفتاب قیامت شود بلند

ذرّات بی وجود نیایند در عداد

از مبدأ وجود نگردد عطاپذیر

جان را اگر نه، جنّت کویش بود معاد

در حشر هر صحیفه که آزاد نامه ای ست

آن نامه را بود به تولایش استناد

آن اشرفی که از شرف بندگی بود

دایم قدم به تارک نه طارم شداد

نقد من است در نظر بخردان سره

نقّاد لطف او سخنم کرده انتقاد

مپسند چشم حیرت من خیرگی کند

در کشوری که سرمه فروشی کند رماد

من بنده را به خدمت اگر اعتماد نیست

غمگین نیم که بر کرم توست اعتماد

تا چند جان بود به جهان پای در وحل؟

تا کی کسی کمی کند از چرخ سر زباد؟!

دنیا کجا پذیره کند چشم سیر من

پس مانده ای ز خوان خسیسان با شداد

خلقی عجب، مشعبد دوران پدید کرد

بی تربیت، گسسته عنان، عادم السّداد

این عهد زشت، رنج پدر را نبرده نور

امروز در جهان رخ والد ندیده داد

هر تخم کشته اند حریفان، درو کنند

گندم نمی کند کسی ازکشت جو حصاد

ای خامه هوش دار، مباد از نفس رود

آشفته وار طرّهٔ خاموشیت به باد

دیوار کاخ دهر بنایی ست سست پی

آوخ به خفتگان بن این شکسته لاد

شاها منم کمینه گدای ثناگرت

کز کلک خسروانه زنم کوس انفراد

در تندباد حادثه دارد به صدق دل

این دست رعشه دار به مدح تو اعتقاد

بر جان خصم جاه تو ثعبان موسوی ست

کلک من است نایب تیغ تو در جهاد

در مدحت تو شسته زبان را به سلسبیل

در حضرت تو بسته میان را به اجتهاد

آنجا که رای روشن من پرتو افکند

افتد متاع رایج خورشید در کساد

دستان من اگر شنود گوش مدّعی

با یک جهان عداوت و یک داستان عناد

بی اختیار می گذرد بر زبان او

لله درّ قائلهِ نعم ما افاد

در نامه ها حکایت من احسن القصص

بر خامه ها انامل من فارس الجیاد

از دل چو بردمد نفس آتشین من

حاسد به جان سوخته گوید که ما افاد

شادی کنان ستاره کشد زهره در بغل

گیرد چو خوشنوایی من راه شاد باد

زین سنگلاخ قافیه فرسوده شد قلم

بس کن حزین ترانه که خون می شود مداد

تا بر سر زمانه کشد چتر نور، روز

بر قلّه ها درفش فرازد چو بامداد

سر سبز باد خامهٔ مدحت نگار تو

بر تارک محب تو بادا گل مراد

شمارهٔ ۲۱ - مدح امیر مؤمنان (ع)

غم چو در سینه لنگر اندازد

دیده در موج خون در اندازد

ز غبار دلم، قضا وقتیست

طرح دنیای دیگر اندازد

هوس توبه تا به کی در عشق

عقل بی مغز، در سر اندازد؟

نشود خشک، دامن تَرِ من

گر به خورشید محشر اندازد

چند ای بی وفا به سینهٔ من

رشک اغیار، خنجر اندازد؟

تیغ نازت می خمار شکن

بوالهوس را به ساغر اندازد

چون صراحی به دست باده کشان

دیده ام آب احمر اندازد

غم گران گشته است، ناله کجاست

تا غباری به صرصر اندازد؟

مدتی دست داشتم بر دل

عاشقی تا چه در سر اندازد

ترسم اکنون ز تنگنای دلم

صبر را رخت بر در اندازد

نه حریف سپهرکج نقشم

قرعه بر نام دیگر اندازد

این دغل پیشه، تا به کی هر دم

کعبتینی به ششدر اندازد؟

سینه ام انتقام گردون را

گر به آه دلاور اندازد

رمح الماس فعل آتش رنگ

چست بر جای محور اندازد

از که نالم که، خوی خیره مرا

زنده در کام اژدر اندازد؟

کو فنا تا فزون کند قدرم؟

مرده را، بحر بر سر اندازد

دیده غمّاز گشته، می ترسم

اشکم از چشم دلبر اندازد

عشوه مُهر لبم اگر شکند

شکوه، غوغای محشر اندازد

مدتی شد که دل ز ضعف امید

قرعه، بر وصل کمتر اندازد

عشق کو کز میان خوف و رجا

کار دل را به داور اندازد؟

نور یزدان علی که بر فرقم

سایهٔ ذره پرور اندازد

آن خلیل آیتی که خار رهش

گل به دامان آزر اندازد

آن مسیحا عبارتی که ز نطق

مرده را روح در بر اندازد

آن سلیمان شهامتی که به عدل

صلح باز و کبوتر اندازد

آن محیط کرم که یادکفش

سینه در موج کوثر اندازد

آن سپهر شرف که پایهٔ او

سایه بر مهر انور اندازد

کبریایش به بر، طراز ظهور

گر ز آدم مؤخّر اندازد

خویش را هم ز نخل در دنبال

ثمر روح پرور اندازد

بحر را لطمهٔ کف جودش

چون خس و خار در بر اندازد

گرد دامان پارسایی او

مستی از چشم عبهر اندازد

دم جان بخش خُلق او از رشک

بوی گل را به بستر اندازد

چون یکی ذره، همّتش گیتی

پیش خورشید خاور اندازد

گر بیابد شراک نعلش حور

جای زلف معنبر اندازد

رای او چون علم زند گردون

پرده بر نور خاور اندازد

گر کند تکیه بر حمایت او

عرض از خویش جوهر اندازد

غلغل ذکر زایران درش

لرزه بر قصر قیصر اندازد

چون لوای ظفر برافرازد

سایه بر هفت اختر اندازد

برق رُمحش به نیستان چو جهد

ناخن از کف غضنفر اندازد

در مصافی که باد حملهٔ او

از سر فتنه مغفر اندازد

زور سرپنجه ی ولایت او

رعشه، در حصن خیبر اندازد

آب بیلک شرار خرمن سوز

به نهنگ بلا در اندازد

خم گیسوی جوهر تیغش

گردنان را به چنبر اندازد

گرز یک لختیش به صدمه ز کار

یال و بُرز دو پیکر اندازد

لرزهٔ هیبتش چو موج از تن

جوشن سام صفدر اندازد

عکس تیغش کند چو جلوه گری

جسم آیینه جوهر اندازد

مدحتش ماهی زبان مرا

در شط می شناور اندازد

غیبتم سوخت قرب دوست، مگر

رسم هجر از میان بر اندازد

بنده پرور شها نثار رهت

خاطرم گنج گوهر اندازد

نه سواد است و نه صریر قلم

عطسهٔ خامه عنبر اندازد

چون نشینم خمش که مدحت تو

آتش شوق در سر اندازد؟

گردمی، نغمه درگلو شکنم

در گریبانم اخگر اندازد

چون شکیبد دلم که شعله کمند

درگلوی سمندر اندازد؟

خارخار ستایش تو مرا

بر رک و ریشه، نشتر ندازد

سایه چون مدحت افکند به ضمیر

خامه خورشید انور اندازد

گرم مدح تو چون شود نفسم

عود و عنبر به مجمر اندازد

برکشد زاغ خامه ام چو صفیر

شاهباز فلک پر اندازد

شاهد بی نیاز طبع مرا

بیند ار حور، زیور اندازد

گر به گلشن ز نظم من به میان

عندلیب نواگر اندازد

از سر شوق گل به دامانش

حلّه های معطّر اندازد

صیت جاه من ازگدایی تو

نام جم از جهان بر اندازد

بر درت دست بی نیازی من

خاک درکاسه خور اندازد

جوهری چون تویی، سخن با من

کس نیارد، برابر اندازد

ناتراشیده خارهای بدل

کی شکستی به گوهر اندازد؟

نقش کلکم عطارد ار بیند

به خوی شرم، دفتر اندازد

نقطهٔ امتحان خامهٔ من

شور در مغز اختر اندازد

می دانش فزای فکرت من

هوش را نشئه در سر اندازد

بیند ار حلّهٔ بلاغت من

لفظ را معنی از بر اندازد

فعلِ مشتق زشرم تقریرم

خوبش در صلب مصدر اندازد

جان فزا مدحتت که آب بقاست

موجه در جوی مسطر اندازد

شکر للّه، نشد که خامهٔ من

جز مدیحت به دفتر اندازد

نقص همّت نگر که خاقانی

زیر پای قزل سر اندازد

زیر پایم قضا به دولت تو

اطلس چرخ اخضر اندازد

سدِّ نظمی که در جهان بستم

ظلم یاجوج را بر اندازد

خامه یازم، چو در جهان گیری

علم ازکف سکندر اندازد

اژدها کلک کاویانی من

سر ضحاکِ اژدر اندازد

زین قلم حاسد است، زهره شکاف

نی به ناف بداختر اندازد

شرمگین از قصور خود نشوم

عفوت ار سایه بر سر اندازد

خاطرم طرح قصر شأن تو را

چون به فکر محقّر اندازد

تا خرامی به تارکش، خود را

سدره، در پای منبر اندازد

با ولای تو، جام تلخ اجل

کام جان را به شکر اندازد

تا ابدگوش اگر دهی به لبم

چه گهرهای بی مر اندازد

چشم دارم که خاک درگاهت

سُرمه واری به منظر اندازد

صلهٔ مدح، گوشهٔ نظری

به حزین ثناگر اندازد

طمع دنیوی لبم نکند

حرف خواهش به محشر اندازد

جرعه نوش زمانه نیست لبم

تشنگی را به کوثر اندازد

زر و سیم و گهر عنایت تو

می نخواهم به چاکر اندازد

شمارهٔ ۲۲ - در توصیف شعر خود و مدح حضرت امیرمؤمنان (ع)

آنجا که خامه، شکّر گفتار بشکند

طوطی، سخن به غنچهٔ منقار بشکند

در عالمی که خبرت و انصاف جوهری ست

نظمم بهای گوهر شهوار بشکند

دامان ابر از عرق شرم تر شود

کلکم چو آستین گهربار بشکند

آنجا که رای روشنم از رخ کشد نقاب

آیینه را روایی بازار بشکند

زیبد به نخل بندی بستان رنگ و بو

کلکم کلاه گوشه به گلزار بشکند

گردند حوریان خیالم چو رونما

گل را ز شرم، رنگ به رخسار بشکند

آرد به موشکافی طبع من اعتراف

زلف سخن کسی که به هنجار بشکند

خارا اساس فکرت رنگین کرشمه ام

ساغر چو لاله بر سر کهسار بشکند

ایمان به شعرم آورد آن نکته رس که او

در سومنات دل بت پندار بشکند

گوشی نمی دهم به سخنهای ناپسند

کالای زشت قدر خریدار بشکند

نیزار استخوان، قلم پیل بند من

زین ریزه شاعران سبکسار بشکند

روشن بود به خرده شناسان که قدر کار

از شومی زبونی همکار بشکند

آن مایه از کجاست کسی را که همچو من

بازار گرم ابر گهربار بشکند؟

آن نکهت از کجاست نفسهای تیره را

تا اعتبار نافهٔ تاتار بشکند؟

آن حدّت از کجاست سخنهای سرد را

تا در رگ دلی اثر خار بشکند؟

آن فطرت از کجاست که سر جوش فکرتش

چون من رواج ساغر سرشار بشکند؟

آن قوّت از کجاست کسی را که از بنان

بازوی کلک اخطل و مهیار بشکند؟

باید به کف چو خامهٔ من موسوی عصا

تا سحر بوالمفاخر پندار بشکند

آن کیست غیر من که به یک عمر استخوان

در کار فکر وجودت اشعار بشکند؟

پنجاه سال کیست که یک نیستان قلم

مثقب صفت به گوهر افکار بشکند؟

آن همّت از کجاست کسی را که در طلب

خواب سحر به دیدهٔ بیدار بشکند؟

آن غیرت از کجاست کسی را که در جهان

چون من نگه به چشم خریدار بشکند؟

مرغوله ریز خامهٔ مشکین شکنج من

قدر و بهای زلف شب تار بشکند

برگ گلی ست هر ورقم کز غرور ناز

خار کرشمه در دل گلزار بشکند

لاقی نمی زنم که خجل گردم از کسی

گو خار رشک در رگ اغیار بشکند

باشد اگر شگفت کسی را به دعویم

شاید کزین بلاغت گفتار بشکند

نازک دلم، زیاده نیارم نفس کشید

ز اندک بهانه خاطر بیمار بشکند

در غرّهٔ حیاتم و از رنج چون هلال

نزدیک شد که دوش مرا بار بشکند

دم سردی زمانه، فسرده ست خاطرم

از یک نسیم، رونق گلزار بشکند

جای شگفت نیست که ساغر به سنگلاخ

از کف رها چو گشت به ناچار بشکند

ای دل به هوش باش که طرّار روزگار

غافل در خزاین اعمار بشکند

از دامنش به منزل آسودگی رسان

پایی که در کشاکش رفتار بشکند

دانسته ام که افعی حرص و امل بلاست

سنگ قناعتم سر این مار بشکند

تنگم ز دهر، تا به کی این زال زشت خو

بی موجبی مرا دل افگار بشکند؟

دلبر کجاست کاین دل صد ره شکسته را

از یک نگاه مست، دگر بار بشکند؟

لب در همین دعاست من دلشکسته را

هر دل که بشکند به کف یار بشکند

در تنگنای سینه کلید گشایشیست

هر دشنه ای که غمزه خونخوار بشکند

خاک کسی که زلف پریشان دهد به باد

مشک ختن به طبلهٔ عطّار بشکند

هر قطره ای که از رخ ساقی چکد به جام

نرخ گرانِ گوهرِ شهوار بشکند

دل را به خاک میکده بر، کاین کهن سبو

گر بشکند، به خانهٔ خمّار بشکند

کم نیستند از می غم دل شکستگان

از زور باده شیشهٔ بسیار بشکند

آباد باد کوی محبّت که این هوا

در سر خمار کافر و دیندار بشکند

مغزم ز رعشه پخت، مگر این خمار را

جام ولای ساقی ابرار بشکند

شیر خدا علی ولی کز نهیب او

رنگ رخ سپهرِ سیه کار بشکند

آن معجز آیتی که به شأن ولایتش

اقرار نغمه، بر لب انکار بشکند

قانون نواز عهد عدالت اساس او

از دشنه، زخمه بر رگ زنّار بشکند

قهرش عروق را به تن خاره بگسلد

عفوش سرود بر لب زنهار بشکند

گنجور کارخانهٔ یزدان که هر نفس

نطقش، درِ خزینهٔ اسرار بشکند

دست گدای مدح گرش در حریم ناز

طرف کلاه شاهد فرخار بشکند

طغیان شوق بین که به سر می روم چو سیل

جایی که پای خامهٔ رهوار بشکند

ای صفدری که در صف رویینه پیکران

گرزت قد تهمتن کهسار بشکند

ای سروری که بر سر مستانِ شیرگیر

تیغ تو جام نخوت سرشار بشکند

در ناف شرک، کاوش رمح تو نی کند

در چشم و هم کلک تو مسمار بشکند

هر صبح زاغ حرص چو پرّد ز آشیان

از مغز دشمنان تو ناهار بشکند

دریادلان به حیرت ذات تو غرقه اند

کشتی بسی به قُلزم زخّار بشکند

خواهد دل از تو گوشهٔ چشم ترحّمی

تا زلف آه بر لب اظهار بشکند

شاها منم کمینه غلامی که خدمتم

بازار چاکران وفادار بشکند

عهدی نبسته ام به ولایت ز جان و دل

کز سیر دور ثابت و سیار بشکند

خارش اگر کنی گل عزّت به سر زند

آن را که عشق، قیمت و مقدار بشکند

کلک حزین توست که در مدح گستری

ناخن به کان گوهر افکار بشکند

چون سر کند نی قلمم ناله های زار

قدر نوای مرغ گرفتار بشکند

مشاطگیِّ کلک مرا آورد سپاس

زلف سخن چو صفحهٔ رخسار بشکند

چون خامه افکنم صف معنی خورد به هم

لشگر چو شد، درفش نگونسار بشکند

این عقد گوهری که به نام تو بسته ام

بازار هر قصیده در اقطار بشکند

شمارهٔ ۲۳ - در مدح حضرت علی بن ابی طالب (ع)

چون شست غمزهٔ تو گشاد کمان دهد

صیدافکنی خدنگ قضا را نشان دهد

شهد از حدیث تلخ تو شیرین دهان برد

لب گر دهد خدا، لب شکرفشان دهد

لطفت میان معجز و سحر امتزاج داد

لعلت میان آتش وآب اقتران دهد

هر فتنه ای که زیر سر روزگار نیست

زلف تو سر به جان من ناتوان دهد

دیدم به باغ لب به لب غنچه داشتی

ترسم نهفته بوسه تو را بر دهان دهد

خضر خطی فرست خدایا به رهبری

کین جان تشنه را خبری زان دهان دهد

از طالع دژم طمع خام ابلهیست

وصل تودولتی ست که بخت جوان دهد

خونش به کیش تیغ تغافل شود حلال

هرکس که دل به دلبر نامهربان دهد

در عشق گشته شور غزلخوانیم بلند

کلکم صفیر بلبل عرش آشیان دهد

جانم به جوی تیغ توآب روان دهد

جسمم همای تیر تو را استخوان دهد

خونین دل مرا به کجا بردهای؟ بیار

تا مایه ای به دیدهٔ گوهرفشان دهد

میرم به پای ساقی چشمت که دورها

ته جرعه ای اگر دهدم سر گران دهد

خواهم کشید خضر صفت آب زندگی

از جویبار تیغت اگر عمر، امان دهد

چون چاک جَیب صبح شکافی زنو مرا

هر دم به سینه، خنجر مژگان از آن دهد

تا داغ دل فروز تو از چاک سینه ام

چون مهر پرتو از افق خاوران دهد

هر دل که تافت از دو جهان روی بندگی

عشقش به دست غمزهٔ گیتی ستان دهد

آموختم به مرغ چمن گرم ناله ای

تا آتشی به خارو خس آشیان دهد

ز آسودگی به تنگم،کو عشق باد دست

تا کشور دلم به ستم گستران دهد؟

پایم به راه هرزه دویها زیار ماند

کو جذبهای که مقصد ما را نشان دهد؟

درمانده ایم شوق گریبان کشی کجاست؟

تا دست من به دامن پیر مغان دهد

شوریده است خاطرم از فکر کفر و دین

مستی مگر خلاصیم از این و آن دهد

ساقی روا مدار که سامان نوبهار

تاراج حادثات به باد خزان دهد

انصاف نیست غارت ایام رایگان

نقد چمن به صیرفی مهرگان دهد

گلشن فسرده است بکش دامنی به ناز

تا جلوهٔ تو زیب گل و گلستان دهد

بخشد لبت به غنچه شراب تبسمی

رنگت به جام لاله می ارغوان دهد

بخرام در چمن که نهال تو سرو را

از شیوهٔ خرام به آب روان دهد

از می بیار یک نفس آبی به روی کار

شاید که شست وشوی ازین خاکدان دهد

آن می که در دماغ گشاید چو بال و پر

پرواز اوج کنگره لامکان دهد

دارم طمع ز فیض تو یا رب درین صبوح

ذوقی که جام ساقی کوثر به جان دهد

کان کَرم، امام امم، واهب نعم

کز فیض دم، به عیسی مریم روان دهد

افروختم به منقبتش شمع خامه را

تا روشنی به انجمن قدسیان دهد

از ریشه کنده معدلتش خار ظلم را

گنجشک را به چنگل باز، آشیان دهد

ای صفدری که بر صف خصمت ره گریز

گیرد اجل کفت، چو به اشقر عنان دهد

روزی رسان یمین تو خصم یسار را

باریک آبی، از دم تیغ یمان دهد

فیض غمت عطیه فرستد به جان و دل

ابر کَفت وظیفه به دریا و کان دهد

تا از کف تو ساغر ایمان گرفته ام

دستم سبو به دوشِ نُهم آسمان دهد

بر پیکر خبیث حسودان جاه تو

هر مویه سرکشید، خواص سنان دهد

چون طوطیان مست، زند غوطه در شکر

مدح تو کام خامهٔ شیرین زبان دهد

شاها روا مدار که گردون کج مدار

از درد دوست، کام دل دشمنان دهد

بیرون بزم، سوخته پروانهٔ تو را

تا کی چو شمع، داغ دل آتش به جان دهد؟

در وادی فراق، ز شبهای قیرگون

بختم نوید خسروی قیروان دهد

کینم بخواه از شب هجران که تا به کی

گیرد زدیده خواب و به بخت ارمغان دهد؟

مپسند عاقبت که شکرخواره طوطیت

درتیره خاک هند جگرخواره جان دهد

وقت است وقت، کاین دل کشتی شکسته را

خاک درت ز موج حوادث امان دهد

گرید دلم، چوتلخی هجر آیدش به یاد

خندد لبم، چو بوسه بر آن آستان دهد

منّت کش عطیهٔ کام جهان نیم

نستانمش ز بخت اگر رایگان دهد

هر دل که ذوق چاشنی درد عشق یافت

کی کام خویشتن به مراد جنان دهد؟

دنیا اگر عزیز متاعی بُدی چرا

قسّام معدلت به فرومایگان دهد؟

لوح از حدیث غیرتو شستم، نیم ظهیر

تا خامه ام طراز قزل ارسلان دهد

سلمان نیم که خامهٔ معنی نگار من

آرایش جریدهٔ نوبانیان دهد

مستان عشق را به سواد سخن حزین

کِلکِ سبک، عنانِ تو رطل گران دهد

در خامهٔ کسی نبود جز تو چاشنی

شکر ندیده ایم نی خیزران دهد

آب حیات در ظلماتِ دواتِ توست

این چشمه سار زندگی جاودان دهد

تحریک شوق دست فروماندهٔ تو را

تا چند بار خامه به دوش بنان دهد؟

شمارهٔ ۲۴ - شکایت از زندگی در هند و مدح حضرت امیر مؤمنان (علیه السّلام)

با همه دعوی اسلام چو اصحاب سعیر

روزگاری ست که در دوزخ هندیم اسیر

از ضعیفی شدهام چون رگ اندیشه نزار

در جوانی شده ام پیرتر از عالم پیر

از قضا سخرهٔ هندم، نه ز حرص و نه ز آز

کس نیارد به جهان پنجه زدن با تقدیر

لله الحمدکه از دولت پایندهٔ فقر

نیست چشم طمعم بر نعم شاه و وزیر

صبح، شبنم صفتم جرعهٔ آبی ست نهار

شام برکف چو هلالم لب نانی ست فطیر

باشد از چشم دل افتادهٔ من، دُرّ خوشاب

چون صدف هست گدای کف من ابر مطیر

فطرتم مشعله افروز عقول است و کنون

شده گم، راه نجات من ازین خاکِ چو قیر

می دانش نکنم در قدح از بیم فلک

این تنک ظرف مبادا شنود بوی عصیر

بی صریر قلم پرده گشایی که مراست

عندلیبان گلستان نسرایند صفیر

می خزد در شکن نامهٔ من محشر شور

می دمد از گلوی خامهٔ من نعرهٔ شیر

با کمیتِ قلم من فکند نعل کمیت

با ضمیرم نکند جرأت اندیشه جریر

آب حیوان شده از خجلت نظمم پنهان

شرمسار از سعت دامن دریاست غدیر

لطف وجودت به هم آمیخته چون شعله و نور

لفظ و معنی به هم آمیخته چون شکر و شیر

در مصاف سخنم لال شود، تیغ زبان

از صریر قلمم آب شود زهرهٔ شیر

گرچه عالم شده در نقطهٔ کلکم مضمر

لیک چون مَردُمکم در نظر دهر، حقیر

عقل روشن چه کند، شب پرهٔ جهل بلاست؟

طعن ظلمت زند این کور به خورشید منیر

سفله طبعانِ جهان جمع به یک ماحضرند

به سفه گُرسنه، از لقمهٔ دانش همه سیر

هر یک از موعظه افراخته رایات جدل

هریک از طعنِ زبان، آخته بر من شمشیر

در شکست دل من کرده به هم عهد و قرار

طالع پیر و جوان، دیدهٔ اعمیّ و قریر

یکی از جهل زند طعنه،که دانش غلط است

نسزد این همه در فکر معیشت تقصیر

یکی از عقل زند لاف که بایست گرفت

دامن عاطفت شاه عطابخش و وزیر

آن یکی می دهدم پند که در هند مجوی

کام بی تربیت قدرشناسان امیر

یک اپن رخ کندم ماتکه بایستی داد

مهرهٔ طرح به این فیل شناسان کبیر

وان دگر ساز کند نغمه که بایستی ساخت

پردهٔ مصلحت وقت، ملایم چو حریر

سفله ای طعن غرورم زند و نخوت طبع

خربطی نسبت فخرم دهد و جاه خطیر

سخن بی سر و بن را نتوان شرح نوشت

سر اندیشه فرو برده به خود کلک دبیر

قصه کوتاه که هر یک به نوایی دادند

ناقهٔ هوش مرا در حدی از صوت حمیر

می خلد خار به چشمم ز جمال که و مه

می خزد مار به گوشم ز فسون بم و زیر

بس که از صورت بی معنی خلقم به شگفت

تکیه بر بالش حیرت زدهام چون تصویر

از تغافل نهدم پیر خرد، پنبه به گوش

خفتگان شب جهلند به گلبانگ نفیر

همسر خویش حریفان همه را کرده خیال

سفله، پنداشته با خود همه را شبه و نظیر

شده از دست رَدَم گونهٔ افلاک کبود

جامه نیلی نکنم در غم دنیای حقیر

راحت و رنج حیات گذران است چو موج

نشود شادی و غم پای نفس را زنجیر

جسم و جان را به بیان رشته الفت سُست است

نتوان طول امل داشت به این عمر قصیر

خاک خُسبی نکند فطرت عالی گهرم

آتش از میل طبیعی رود آسان به اثیر

من کجا و سر این قوم فرومایه کجا؟

چه محل آینه را بر سر زانوی ضریر؟

حرف حق در دلشان نشتر الماس بود

جوق باطل صفتانی که مشارند و مشیر

به کرم اشعب و در جوهر مردی، جعده

به حسب باقل وقت و به نسب ابن کثیر

ذکر این فرقه دون، کلک و ورق را ستم است

وصف ایشان نتوان گفت و نشاید تحریر

کینه در خاطر پاکت ز خسان نیست حزین

صفحه ی آب محال است شود نقش پذیر

شرط تعریضگر اخلاق پسندیده بود

کاش یاران ننمایند به حالت تقصیر

چون تو را سلطنت ملک قناعت دادند

طبل رسواییت ای کاش شود عالمگیر

سایه گستر شودت بال همای دولت

دام خاموشیت ار کرد نفس را نخجیر

لقمهٔ شعر منه بر کف هر سفله شعار

قلیه بی جاست خری را که بود مست شعیر

پای اندیشه درین وادی پر خار بخست

کاشکی خامه عنان تابد ازین راه خطیر

ره به جایی نبرم بس که خمارآلودم

من چنین بی خبر و چون دم تیغ است مسیر

نشکند بادهٔ گلرنگ خماری که مراست

ساقیا جرعه ده از میکده خمّ غدیر

دلم از ساقی کوثر شده سرمست شراب

دایه زان پیش که شوید لب و کامم از شیر

این می مهر و ولای شه دین است که ساخت

خنده زن بر گل خُلدم خس و خاشاک ضمیر

من نصیری صفت و او به کرم بنده نواز

چه غمستم،که مرا در دو جهان است نصیر

از غروری که سرم داغ غلامی دارد

پای از ناز نهم بر سر خورشید منیر

پیش چشمم که به اقبال نوالش سیر است

هست گردی به کف باد، سلیمان و سریر

سرورا، بنده نوازا، به تو شاد است دلم

نگذاری که شوم در غم ایام اسیر

منم آن پیر غلامی که به قدّ چو کمان

بوده ام چشم و دل مُنکر شأنت را تیر

قلمم گرد برآورده ز بنیاد خلاف

کرده بر صفحهٔ من، روی مخالف چون قیر

دلم از بتکدهٔ هند نفور است نفور

تنگی سینه به لب آرَدَم از ناله نفیر

چکد از آب و هوایش همه سمّ ارقم

دمد از پرده ی خاکش، همه دام تزویر

از کرمهای تو امّید رهایی دارم

ورنه سخت است به من، خصمی ایام شریر

می رود دست و دل همّت از افلاس ز کار

نپسندی که به طوفان دهدم موج حصیر

مشکل افتاده به ما جمع پریشان دل، کار

سهل الله علینا ببشیر و نذیر

شمارهٔ ۲۵ - مدح و منقبت حضرت مولی الموالی علی بن ابیطالب (ع)

مشکینه طرّه ای به شب عنبرین لباس

آمد به خواب من پی آشفتن حواس

نی شب، سواد چشم غزالان خوش نگه

نی خواب، سرمهٔ نظر پاک حق شناس

نی طرّه، مشکسای دماغ نسیم خلد

پیچیده زو به مغز خسان جهان عطاس

در پرده داشت از شب مشکین پرند زلف

شمعی که طور کرده ازو نور اقتباس

کام از تبسّم شکرستان شکرشکن

داغم از آن لب نمکستان، کشیده کاس

کردم نثار رهگذرش جان به نفس خود

بر مقدمش ز شوق زدم بوسه بی هراس

دیدم که نیست با نگهش شهد آشتی

کام امید، جرعه کش آمد ز جام یاس

گفتم چه کرده ام که تغافل بهانه خوست؟

گفتا مگر خجل نه ای از طبع ناسپاس؟

بر لب شکسته ای نفس از مدح گستری

خامش نشستهای ز ثنای امام ناس

آشفته سر به زلف سخن شانه کش شدم

آوبختم کمیت قلم را به بر قطاس

آمد ز جوش شوق به جنبش درای دل

انداختم خروش، درین واژگونه طاس

کای ذات بی مثال تو مصدوقهٔ سپاس

یا مبدا المحاور، یا منتهی الحداس

بحر کرم علیّ ولی کز سخای او

دریا و کان، همیشه کند گوهر اقتباس

بر خاک عاکفان بلند آستان او

افلاک را به ناصیه سایی ست التماس

با اعتلای قدر عظیمش، سپهر پست

با نوبهار خلق کریمش صبا ایاس

از حکمت رحیق ختامش، عقول مست

با فطرت دقیق ذکایش بلند اساس

بر درگهش ملایک علّام را عروج

بر سدّه اش محدّب اجرام را مماس

از رفعتش مجامع امکان منیع قدر

وز طاعتش صوامع گیهان بلند اساس

بر منهجش اکارم سلاک را سلوک

بر مقدمش مشاهد ایثار را سپاس

کل چیند از ریاض شمش دست کامجو

زر گردد از ثنای کفش طبع چون نحاس

جاییکه صولتش به ضعیفان مدد کند

با شیر شرزه پنجه زند مور بی هراس

گر تکیه می نمود به قطب یقین او

سرگشتگی ز سعی نگشتی نصیب آس

ابر کفش چو نامیه را مایه ور کند

در مزرع جهان نکشد خوشه جور داس

باشد چو روزگار، به ام الکتاب امن

مجموعهٔ ثناش زآسیب اندراس

ناجنس بی ادب ره او می رود سزد

مستکره ار به شرع ادیبان شود جناس

آمد ز جوش فیض، مگر خاک درگهش

در چشم خضر، چشمهٔ حیوان به التباس

دارد ازین خجالت مرداب کن هنوز

آب حیات در عرق شرم انغماس

معمورهٔ مناقب مجد و علای اوست

کاخی که ره نیابدش، از دهر، انطماس

شاها ز فیض مدح سراییت، کلک من

نی می کند به ناخن افکار بونواس

لنگد، چو همعنان نی خامهام شود

در اولین قدم، فرس طبع بوفراس

آتش به جان حب توام، زببد ار کند

از شمع خامه ام شجر طور اقتباس

در هر زمین نهاده، قوی پنجه کلک من

در مدحت استوارتر از آسمان، اساس

حاسد کشد به سلک گهرهای من خزف

ابله زند به برد یمن پینه پلاس

با وحی منزلم چه بود ژاژ مدعی؟

ابلیس در برابر نص آورد قیاس

رمح قلم به پنجهٔ من خصم جان اوست

بادا رفیع، رایت این معدلت اساس

زاهد دگر به خاک، تیمم چرا کند؟

در جوی مصرعم چو توان کرد ارتماس

عرض کمال، عیب بزرگی بود حزین

از بخردان نادره سنج هنرشناس

دستی ز دل برآر که صبح اثر دمید

کوتاه کن فسانه، ادب را بدار پاس

در بر لباس رومی روز است تا سپید

پوشند تا به زنگی شب نیلگون لباس

دارم امید آنکه به گیتی کند قضا

صبح امید دشمن جاهت بَدَل به یأس

شمارهٔ ۲۶ - در مدح حضرت امیر مومنان و یاد وطن و رنج عربت

مژده یاران که ازین منزل ویران رفتم

رستم از جسم گران، از پی جانان رفتم

ای هزاران هوادار نفیری بزنید

جستم از قید قفس، سوی گلستان رفتم

شبنم آسا چه غم از دامن آلوده مرا

که به سرچشمه خورشید درخشان رفتم

گرچه دانم که ره عشق ندارد پایان

به هوای سر آن زلف پریشان رفتم

همّتم هست رسا، دستم اگر کوتاه است

ناتوان مورم و تا ملک سلیمان رفتم

چرخ سرگشته ندیده ست چو من گرم روی

آتش آلوده تر از آه اسیران رفتم

تا نماند اثر از هستی موهوم به جا

خانه پردازتر از سیل بهاران رفتم

خود به سرمنزل مقصود نمی بردم راه

گشت چون خضر رهم همّت مردان رفتم

رفت از جا دلم از جذبه رسواییها

راز عاشق شده، از پرده پنهان رفتم

باد دامان دلم، بال سمندر می سوخت

آه حسرت شدم از سینهٔ سوزان رفتم

تنگی سینه بر آن داشت دلم را کز درد

اشک خونین شدم از دیده گریان رفتم

وحشتم داشت هوس، مشق سبک جولانی

هوش عاشق شدم از جلوهٔ جانان رفتم

خواستم بار دلی، مشت غبارم نشود

پند زاهد شدم، از خاطر مستان رفتم

خواستم خار بنی، تشنه جگر نگذارم

همه تن آبله از دشت مغیلان رفتم

قطره خون دلم، محشر صد طوفان بود

اشک حسرت شدم از چشم یتیمان رفتم

در بر دایهٔ بی مهر جهان راحت نیست

طفل اشکی شدم از دامن مژگان رفتم

چشم وحشی نگهش دشمن آسایش بود

خواب عاشق شدم از دیده حیران رفتم

اشک من شبنم رخساره گل بود ز زیب

از چمن رفت صفا تا ز گلستان رفتم

خار در زیر قدم بود ندانم یا گل؟

من که چون باد ازین مرحله رقصان رفتم

جگرکیست تواند سر راهم گیرد؟

من که بی باکتر از غمزه خوبان رفتم

خشکی زهد کجا خار رهم خواهد شد؟

من که مستانه تر از ابر بهاران رفتم

کی ز هم صحبتیم خاطر کس بگشاید؟

من که دلگیرتر از غنچهٔ پیکان رفتم

شادی صبح وطن باد، به گل ارزانی

که من آشفته تر از شام غریبان رفتم

خار این راه کجا دام تعلق شودم؟

من که از بستر گل بر زده دامان رفتم

خبری از سر و سامان دل جمعم نیست

منکه شوریده تر از طره خوبان رفتم

صحبتم گرم نگردید به ابنای زمان

شب آدینه ام، از هفتهٔ مستان رفتم

منتی، پیر خرابات ندارد بر من

از در میکده سرمست و غزل خوان رفتم

شمارهٔ ۲۷ - در مدح حضرت امیر مؤمنان علیه السلام و عرض شکوا

آن طایر قدسم که چکد خون ز صفیرم

با درد و غم عشق سرشتند خمیرم

مرغان اولی الاجنحه گردند خروشان

چون بال گشاید ز سر سدره صفیرم

خم گشته قدم، حلقه زنجیر جنون است

از دولت عشق است جوان، کلک دبیرم

کوه از اثر نالهٔ من می رود از جای

بشنو که هم آواز زبور است زفیرم

غم نیست اگر پیر شدم، عشق جوان است

رقصد فلک پیر، به گلبانگ صریرم

چون شاخ گوزن است قد خم شده امّا

از بیشهٔ اندیشه، دمد نعرهٔ شیرم

از راهبرانم که به توفیق رفیقم

از بی خبرانم که به تحقیق خبیرم

در مصطبهٔ صدق و صفا صاف شرابم

از زاویهٔ فقر و فنا، موج حصیرم

آنجا که پیام است صبا، نکهت شوقم

جایی که مشام است وفا، بوی عبیرم

در مرتع کاهل سفران برق شهابم

بر مزرع آتش جگران ابر مطیرم

بر لوح جهان چهره گشا نیست شبیهم

در آینه هم، روی نما نیست نظیرم

رام است غزالان معانی قلمم را

در عرصه، شکاری نرمد از سر تیرم

خون در دل صیاد کند لاغری صید

غم نیست اگر در نظر دهر حقیرم

مستی مرا نیست به دنباله خماری

پیمانه کش میکدهٔ خمّ غدیرم

شد شهرت جم، غاشیه بر دوش خمولم

صد شکر که در بندگی شاه، شهیرم

دیرینه غلام شهم، این سروریم بس

لالای امیرم که به آفاق امیرم

می گویم و دانم که ره و رسم ادب نیست

نامی که بود صیقل زنگار ضمیرم

برهان ازل، فیض ابد، مظهر اوّل

ایمان من و دین من و هادی و پیرم

سلطان قدر، حیدر صفدر که ز مدحش

بگرفته بلندی، سخن عرش سریرم

یک ذرّه غبار رهِ اویم، چه شگفت است

گر نیست یکی در شرف از مهر منیرم؟

کلکم به مدیحش شده آن روز که جاری

از غاشیه داران نگین است جریرم

گر سرو روان است مرا کلک ثنا سنج

از خجلت کوتاهی خود شاخ زریرم

کو فکر و زبانی که سپارد ره مدحش

دل می تپدم چون دم تیغ است مسیرم

فیاض کفا، ساغر آبی که خمارم

فریاد رسا، گوشهٔ چشمی که فقیرم

باکی ز قصور عملم نیست که دارد

فردوس تولای تو فارغ ز سعیرم

کونین به مدح تو مرا زبر نگین است

شور دو جهان است خروش بم و زیرم

چون باده حرام است مرا یاد جوانی

امروز که در میکدهٔ عشق تو پیرم

از روز الستم به تولّای تو خالص

چون صبح نبوده ست ز صدق، آب به شیرم

مفتاح نجاتم به کف از خامه انشاست

توفیق ستایشگریت هست بشیرم

با آنکه ندارم به شر و شور جهان کار

در کشمکش از خصمی ایام شریرم

از ظلمت ایام، درین تیره شبستان

آن آینه بودم که گرفتند به قیرم

لطفت نکند گر مدد بخت ضعیفان

دانم که به منزل نرسد راه خطیرم

دیرینه غلام تو حزینم، ز جهان سیر

مپسند به چنگ غم ایام اسیرم

شمارهٔ ۲۸ - در منقبت حضرت امیر مومنان علیه السلام و آرزوی نجف اشرف

می رسدم از سخن رایت جم داشتن

مشرق و مغرب زمین، زیر قلم داشتن

لایق شان من است، مژده به انصاف ده

نوبت شاهی زدن، خامه علم داشتن

لفظ و معانی بود، زیر رکابم روان

این بود اندر جهان، خیل و حشم داشتن

پیشهٔ فکر من است، غوطه به دریا زدن

شیوهٔ کلک من است، معجزِِ دَم داشتن

از نفس عنبرین، وز خط سنبل رقم

دامن هر صفحه را، باغ ارم داشتن

دست خوش مو سوی، حربهٔ دریا شکاف

سرخط خصم قوی، رو به عدم داشتن

از هنر مانوی، غازه به ارژنگ دِه

بر اثر عیسوی، معجز دم داشتن

لیلی معنیِّ بکر، لفظ سیه خانه اش

خامهٔ مجنون صفت، طوف خِیم داشتن

کلک مرا می رسد، در ره رامشگری

نغمه به قانون زدن، ساز نِغم داشتن

باج به کلکم دهد، خطهٔ دانشوری

تاج به فرقم نهد، فوج حکم داشتن

رسم بیان من است، دل به نمک پروری

کار زبان من است تیغ دو دم داشتن

از سخن آراستن، مجلس دانشوری

جام مصفّا زدن، مجلس جم داشتن

بر فلک سروری، می رسد، انصاف ده

یک تنه خورشید من، چتر و علم داشتن

شد سخنم کیمیا، چاره نباشد مرا

از دل گرم و نفس، آتش و دم داشتن

جاهل و دانا برد، از سخنم لذتی

نُزل فقیر و غنی، خوان نِعم داشتن

عزت مردانه را ، عادت خود کرده است

نغمهٔ شادی زدن، پردهٔ غم داشتن

جرعهٔ خون جگر، خوردن و در ساختن

چهرهٔ کاهی ز غم، رشک بَقَم داشتن

همتم افسانه کرد، قاعدهٔ حاتمی

کیسه و دست تهی، بذل و کرم داشتن

مردمک دیده ام، خشک نماند ز دل

عادت دهقان بود، دانه به نم داشتن

ساحل آرام را، ناصیه سایت ...

ذوق دل انگیختن، موجهٔ یم داشتن

رهبر منزل شود، وحشت ازین خاکدان

راست به جنّت برد، جادهٔ رَم داشتن

کام وگلوی تو تر، شیر توکّل نکرد

کار تو از کودکی، خوردن و غم داشتن

حرص و طمع را شود بنده، که کنّاسی است

خالی و پر ساختن، فکر شکم داشتن

هیچ ندانسته ای، فایدهٔ فربهی

داده ای از ابلهی تن به ورم داشتن

یافته ای از خری، لذت تن پروری

فرض وجود تو شد، پاس عدم داشتن

چند دواند تو را مغز طمع پرورت؟

زحمت موران دهد، قوت سم داشتن!؟

نفس چه می پروری؟ فکر دل زار کن

راست نیاید به هم، گرگ و غنم داشتن

شهد و سم آمیختی، صاف ورع ریختی

بیهده معجون مکن، مدحت و ذم داشتن

گوش سخن ناشنو، صرفهٔ کارت نبود

چیست بگو حاصلت، جذر اَصَم داشتن؟

مزرع دنیا و دین، سوختی از ابلهی

تخم ستم کاشتن، ذوق نعم داشتن؟

سکهٔ قارون زند، چین به رخ انداختن

روح به سوهان دهد، چهره دژم داشتن

مالک دینار شو، حسرت درهم شکن

لکه پیسی بود، داغ درم داشتن

با مژهٔ اشکبار،کف به سخاوت برآر

ابر و گهر ریختن، دست و کرم داشتن

فخر تو از خاندان، لاف تو از استخوان

هیچکس آدم نشد، از اب و عم داشتن

کاسهٔ دریوزه گر، چشم لئیمان بود

گریه ز هرخاروخس، سودوسلم داشتن

مائدهٔ قسمت است، شهد و شرنگ جهان

کفر طریق رضا، لا و نعم داشتن

در نظر من بود، دولت دنیا و دین

رایت توفیق را، پیش قدم داشتن

آرزوی خاطر است، طوف حریم نجف

بوسه به خاکش زدن، کار اهم داشتن

از شرف دولت است، سجدهٔ آن آستان

فخر عرب یافتن، عز عجم داشتن

بر در خدّام او، رفتن و بستن کمر

وز قدم بندگی، رشک به هم داشتن

از اثر سطوتِ، خار بیابان او

دل به تن ناتوان، شیر اجم داشتن

حلقهٔ درگاه حق، در نظر عارفان

بر در تعظیم اوست، قامت خم داشتن

نقش پی زایرش، زیب جبین شرف

خاک ره عابرش، فخر قسم داشتن

فایدهٔ خدمتش، منزلتِ جاودان

لازمهٔ فرقتش، رنج و الم داشتن

ای شه مردان تویی، حامی و فریادرس

پیش تو می نالم از قسمت کم داشتن

دوری درگاه توست، از کمی قسمتم

سوخته جان و دلم، داغ ستم داشتن

خسته مرا هجرت ازکعبه آن آستان

کشته مرا حسرت از فوت نعم داشتن

بسته ره بازگشت چرخ به کویت مرا

باید ازین رهگذر، حسرت و غم داشتن

دهر به کامم نشد، چاره و تدبیر چیست؟

کار نسازد تمام، سعی اتم داشتن

ساقی کوثر تویی، تشنه لب فیض، من

غیر تو نتوان زکس، چشم کرم داشتن

بستن دل جز به تو، هست به چشم خرد

کعبه فرامش شدن، رو به صنم داشتن

کفر طریقت بود، در نظر راست بین

جای صمد در نگین، نقش صنم داشتن

حجت کوری بود، نزد شناسندگان

لعل و خزف ریزه را، همسر هم داشتن

گوش نشاید شنود، غیر ثنای تو را

گرچه نشاید چو گل، عیب صمم داشتن

از تو بلندی گرفت، مرتبهٔ سروری

بندگیت را سزد، فخر امم داشتن

دامن دل می کشد، شوق ثنا خوانیت

بایدم این غازه را، زیب رقم داشتن

بویی از اخلاص من، در همه جا می دهد

کلک ثناسنج را، غالیه دم داشتن

از خطر مدعی، داشته در ایمنی

دشت خیال مرا، صید حرم داشتن

از دم صدق و صفا، سینهٔ پاک مرا

می رسد اندر جهان، صبح دو دم داشتن

خامه چه سان افکند ، دست ثناگر که هست

فرض به ما و قلم، حرمت هم داشتن؟

بندهٔ دیرینه ام، تشنهٔ احسان تو

از تو قبول دعا، از مژه نم داشتن

پیر غلام توام، شأن خداوندی است

گوشهٔ چشم کرم، سوی خدم داشتن

خیز و برآور حزین، رخت ازین خاکدان

چند درین فتنه گه، قلب و قدم داشتن؟

هیچ نیاید چرا، عادت ازین بی بقا؟

خوار شدن از خسان، ملک قدم داشتن

موجهٔ دریا زند، تلخی کامت حزین

از قدحت دور باد شربت سم داشتن

ای نفس سوخته، صبح شبابت چه شد

تا به کجا می توان، پاس حرم داشتن؟

تنگی میدان شود، قیدکمیت قلم

کرد سخن مختصر، قافیه کم داشتن

شمارهٔ ۲۹ - در مدح امیر مؤمنان علیه السلام

دل فلک معنوی است، عقل رصددان او

داغ محبت بود اختر تابان او

ابجد عشق و ولاست حکمت اشراقیان

والی یونان بود طفل دبستان او

ناقهٔ لیلی تن است نالهٔ زارش جرس

نایب مجنون دل است، سینه بیابان او

منت و احسان دل بر سر و چشمم خوش است

دیده توانگروش است ازگهرِ کانِ او

ملک سلیمان دل، سخرهٔ اندیشه نیست

می نرسد دیو را، خاتم فرمان او

عشق عیارم گرفت پلهٔ قدرم گران

خازن خسرو مرا، سخته به میزان او

برق بلا بارش است، ابر بهاران عشق

دانهٔ ما سوخته ست از نم احسان او

باختن دین و دل فایدهٔ عاشق است

سود دو عالم برد، صاحب خسران او

جذبهٔ دیوانگی، گشته کمند افکنم

دل به تپیدن دهد باد بیابان او

تافته بر محملم، پرتو صحرای عشق

برده شکیب از دلم، چشم غزالان او

عشق نیارد نهفت، هیچ دلی در ضمیر

پرده نگیرد به خود شعله ی عریان او

باد خزان را گذر، در چمن عشق نیست

بوی وفا می دمد از گل و ریحان او

پرده شناسان عشق ز انجمنم رفته اند

دل چه سخن سر کند، کیست زبان دان او؟

تا گل داغم دهد شقهٔ دامان به دست

بلبل رامشگرم، غرّه به دستان او

دیده گشا و ببین، خلد برین است دل

یاد سهی قامتان، سرو خیابان او

آنکه ز شادی برید، جان غم اندوز من

هیچ مبیناد غم، خاطر شادان او

با لب او بسته ام، بیعت ایمان دل

از جگرم کم مباد، شور نمکدان او

رابطه با یکدگر، بسته چو شیر و شکر

دیدهٔ گریان من، پستهٔ خندان او

سخت به هم درخورند، دیده ی بد دور باد

عجز فراوان من، ناز فراوان او

لاله ستان وفاست سینهٔ پر داغ من

نور دل و دیده است، گوی گریبان او

عشوه بود چیره دست، غمزه بود صاف شست

بی خبر از دل گذشت، ناوک مژگان او

مرهم راحت ندید، داغ دل باد دست

هیچ خبر نیستش، از پَرِ ِ پیکان او

تا غم دوری شناخت تاب و توان، زهره خست

گردهٔ شیران گداخت، از تب هجران او

کرد به آشفتگی در شب هستی سمر

خاطر جمع مرا، زلف پریشان او

معجزه ی حسن اوست، آشتی کفر و دین

هندوی خالش ببین، لعل مسلمان او

طره نه تنها مرا دام بلای دل است

هست چو من عالمی، بی سر و سامان او

شهرهٔ شهر است کو، خاطر سوداییم

داده به رسواییم، غمزه ی پنهان او

فصل بهار خط است، خاطر دیوانه خوش

مایه آشفتگی ست، سنبل افشان او

بوسه به خرمن برم، زان لب شیرین سخن

مرغ شکرخواره ام، در شکرستان او

ای بت پیمان گسل، با غم دل چون کنم؟

بخیه نگیرد به خود، چاک گریبان او

با تو ندارد اثر شیون و غم، ورنه دل

سینه خراشیدنی بود در افغان او

انجمن خویش کرد، عشق تو تا سینه را

شد دل آتش جگر، مجمره گردان او

از رخ زاهد نیم در دو جهان شرمسار

هر دو حجاب رهند، کفر من، ایمان او

قبلهٔ اسلامیان دیر مغان من است

دل به نیاز تمام، گبرِ صنم خوان او

کشور آسودگی، وادی آزادگی ست

پنجهٔ دستان برد، دست ضعیفان او

امّت مشرب بود با همه مذهب یکی

از همه مذهب جداست، پاکی دامان او

دهر به کام ار شود، قابل اقبال نیست

به که ننازد کسی، هرزه به دوران او

گر نفرازد قَدَر، فرق جهان سروران

هم ز قضا بشکند، قدر قَدَر خوان او

زود به یغما رود، خلعت خضرای خاک

در پی نیسان بود، خشکی آبان او

چرخ سیه کاسه است، لب به ندامت مگز

از دل خود می خورد مائده مهمان او

چون به سرای تن است، روشنی این زمین

شمع بصیرت بسی است، شمسهٔ ایوان او

نامه ی قارون بخوان، قدر قناعت بدان

مشت زری بیش نیست، مایهٔ طغیان او

نفس فرومایه را، سیم نسازد غنی

زر ننماید بدل، عنصر و ارکان او

بار خریت نکرد،کم ز سر و دوش خر

زینت افسار زر، رونق پالان او

سست پی و بی وفاست، تکیه به دولت مکن

گر به فلک سر کشد، رفعت و بنیان او

دایه ی بی مهر دهر، تربیت آموز نیست

زهر هلاهل چکد، از سر پستان او

مهر زلیخای دهر، کینه دیرینه است

یوسف ما پیر شد مفت به زندان او

بزم محبّت کجا، ساز شکایت کجا؟

سمع رضا بشنود، پردهٔ الحان او

وقت سماع دل است، پرده به هنجار زن

تار نفس برمکش، زخمه به دستان او

هیچ نوا خوشتر از مدح شهنشاه نیست

هوش به طوفان دهد، لجهٔ احسان او

رهبر فقر و فنا پیشرو اولیا

جان و دل اتقیا بندهٔ فرمان او

حیدر عالی نصب، صفدرِ غالب لقب

ملک گشای عرب، حملهٔ میدان او

راهنمای یقین داغ کش کفر و کین

ناصیه آرای دین، غرّهٔ ایمان او

دل به تمنّا دهد رشح کفش خضر را

جان به مسیحا دهد لعل سخندان او

منزلتش انَّماست، منقبتش هل اَتیٰ ست

هرچه حدیث ثناست، آمده در شان او

مالش شیران دهد، پنجه خصم افکنش

آفت شریان بود، خنجر برّان او

خیره سران داشتند، سجدهٔ حق عار و شد

سجده گهِ گردنان تیغ سرافشان او

چون دل اهل وفا، چرخ مقرنس نما

گوی سراسیمه ای ست در خم چوگان او

دیدهٔ بینا کند، دودهٔ کلکش سواد

نور به سینا دهد شمع شبستان او

خندهٔ دندان نماست از لب شیرین زبان

زهره شکاف بقاست، بخیهٔ خفتان او

صاعقهٔ دشمن است بادتکش درنورد

سیل جبال افکن است، قطرهٔ یکران او

خاره سمی مشک دم، پیل تنی شیردل

چشم غزال چگل، والِه جولان وا

پی سپر و چیره دست لاله رخ و غم گسل

نامیه سازد خجل، یال گل افشان او

جنبش او عاریت، موجه به عمّان دهد

تاب رگ جان دهد، طرهٔ پیچان او

کوه فرازنده ای ست پیکر زیبنده اش

ابر خرامنده ای ست جسم خرامان او

اوست محیط شگرف، فوج یلان خار و خس

عرصه تهی می کند، لطمهٔ طوفان او

غارت ترکانه زد، جلوهٔ شوخش به دل

غمزه بزرگانه زد، تکیه به مژگان او

جستن او گرم تر با نگه از دیده ها

رفتن او نرمتر با عرق از ران او

داد به یغمای عشق عقل و شکیب مرا

هوش ادا فهم او، چشم زبان دان او

دامن گلزارها بزم پریزادیش

قلهٔ کهسارها تخت سلیمان او

آیت نور است هان غرّهٔ نورانیش

آتش طور است هان طلعت رخشان او

لیلی خیل عرب، محو دل افتاده اش

شاهد ملک عجم ز آبله پایان او

گشته تن لاله داغ از تن چون آذرش

کرده دل نافه خون، موی چو قطران او

گلشن زیباییش از خس و خار است پاک

داغ سرینش بود لالهٔ نعمان او

رنگ تن لعلیش رونق یاقوت برد

لعل ز قیمت فکند، کان بدخشان او

ساخته باد صبا گرد رَهَش را عبیر

ریخته چون نقش پا، عشوه به میدان او

فیض رسان سرو را، عاشق زاریت هست

قابل تعمیر نیست خاطر ویران او

لب به شفاعت گری گر بگشایی سزد

در خور احسان توست جرم به سامان او

مدح تو تا گشته است عقده گشای دلم

صفحه به دامن برد زادهٔ عمّان او

ورد ملائک بود نامهٔ اعمال من

تا شده از صدق دل مدح تو عنوان او

شمارهٔ ۳۰ - در مدح و منقبت امیر مومنان علیه السلام

ای نگاهت به صید دل، بازی

مژه ها جمله در سنان بازی

هر چه دل می بری به عشوه و ناز

بی نیازا، نباز در بازی

گر به ساغر کنم شراب بهشت

نکند با نگاهت انبازی

برفروزی ز باده چون به چمن

گل سوری به بوته بگدازیا

شمع رویت کند به محفل دل

پرده سوزی و انجمن سازی

داده ای در مصاف شیردلان

تیغ هندی به غمزهٔ غازی

کرده سویت روان تپیدن دل

نامه همراه رنگ پردازی

شمع سر درکشد چو در محفل

رخ برافروزی و قد افرازی

در غمت دیده ام کف طایی

با خیالت دل اشعب آزی

صبر، نازد به خویشتن، وقت است

دست و تیغی به امتحان یازی

در پریخانهٔ تو یاد گرفت

باده شوخی و شیشه طنازی

از می حسن و شور عشق کند

جلوه، مستی و غمزه غمّازی

نقش هر هفت خال راند لبت

ضربه بستانکه بردهای بازی

در غمت نالهٔ عراق سروش

شده بر من، سموم اهوازی

به دل آساییم ز غنچهٔ تر

مگر آبی بر آذر اندازی

وقت آن شد که در زمانه حزین

کج نهی افسر سخن سازی

وقت آن شد کز اژدهای قلم

کاویانی علم، برافرازی

وقت آن شد که در مدیح کند

دل پرشور، سینه پردازی

مدح تارک فراز هفت اورنگ

آبرو بخش ملت تازی

شاه مردان علی که منقبتش

خامه را می دهد سرافرازی

آن که در عرصهٔ شهیدانش

کرده خضر آرزوی جان بازی

آسمانش کند سلحشوری

آفتابش کند سراندازی

کرده از لهجهٔ نوایش کسب

نسر طایر، بلند پروازی

در ثنایش به عرشیان دارد

مرغ روحم، سر هم آوازی

می کند از نوای مدحت او

خامهٔ جبرئیل دمسازی

کند از فیض او به مرده دلان

نفسم پور مریم اعجازی

پیش تمکین او عنان بکشد

توسن عمر از سبکتازی

روز محشر به پرده داری او

می نیابد زمانه، همسازی

سرورا، با لب ثناگر تو

کرده روح القدس هم آوازی

خنگ گردون کند فرامش، تک

چون به میدان تکاور اندازی

با غبار آسمان رود از جا

در مصافی که حمله آغازی

بهر خوان تو در تنور فلک

مهر و مه راست، پیشه خبازی

می کند خیل شبروان تو را

قصب ماهتاب، بزازی

زخمهٔ شیونم تغافل توست

می خروشم اگر تو ننوازی

لب گشایی اگر به تحسینم

دل سوزان به کوثر اندازی

چه کم از کیسهٔ کرم شودت

گر به حال دلم بپردازی؟

چون تو گیری به دست خامه حزین

کلک مانی کجا و انبازی؟

قلم واسطی نژاد تو کرد

صفحه، همرنگ آل شیرازی

انوری بود اگر خدیو سخن

زد نوای تو کوس ممتازی

مرغ آمین ز آسمان آید

چون تو کف در دعا برافرازی

دل و دین در پناه عدل تو باد

تا ستم راست شیوه مجتازی

شمارهٔ ۳۱ - در ثنای حضرت امیر مؤمنان علی بن ابیطالب (ع)

زده ام طبل عشق و رسوایی

شهرهٔ شهرتم به شیدایی

دل و دین داده ام به مغ بچگان

همه جادو و شان یغمایی

همه آرام جان دلشدگان

همه درمان ناشکیبایی

می زنم جرعه، می کشم ساغر

با خراباتیان هرجایی

مده از دست ای حریف دمی

ذوق مستی و باده پیمایی

جز خرابات، دل نیاساید

نشوی هرزه گرد و هرجایی

لوحش الله ز اهل آنکه به زهد

ننمایند دامن آلایی

همه آزادگان خوف و رجا

همه ویرانیان و ترسایی

همه نو خط عذار و سیمین تن

همه سروِ ریاض رعنایی

از فروغ جمالشان گردد

آب در دیدهٔ تماشایی

همه روح روان و مونس دل

راحت افزای کنج تنهایی

همه مرهم نه جراحت دل

همگی مایهٔ تن آسایی

کرده سرگشتگان دلشده را

خضَری خطّ و لب مسیحایی

خطّشان مایهٔ دل آشوبی

لبشان شهرهٔ شکرخایی

غمزه ها جمله در سپهداری

مژه ها جمله، در صف آرایی

طرّه سنبل، جبین سمن پیرا

غنچه لب چهره ورد حمرایی

گونه چون لاله، لاله نعمانی

مژه خونی نگاه و یغمایی

شمع روی و بیاض گردنشان

غیرت بدر و رشک بیضایی

قد قیامت خرام غارتگر

مژه ناوک، اشارت ایمایی

همه مدهوش جام مهر و وفا

همه در جوش باده پیمایی

رشک طورست مجلسی که کند

شفقی باده، مجلس آرایی

ساقی آن بادهٔ صبوح بیار

که سرآرد، شب جگرخایی

بده آن می که جان بیاساید

که ندارم سر تن آسایی

ساقی آن ساغر طهور بیار

که دهد سینه را مصفّایی

بده آن آتش خرد سوزم

که ملولم از این تبه رایی

ساقی آن آب لاله رنگ بیار

که کند خانهٔ دل آرایی

بده آن صیقلی که پردازد

دل از آلایش هیولایی

ساقی آن مایهٔ سرور بیار

چند ازین خون دیده پالایی؟

چند کورانه راه کج سپرم؟

بده آن نور چشم بینایی

تا رَهِ نعت سروری سپرم

که رسولش بود تولّایی

شاه مردان علی که بر خاکش

فخر عرش است، جبهه فرسایی

افتتاح صحیفهٔ کن را

نام نامیش کرده طغرایی

مردگان مغاک گیتی را

دم پاکش کند مسیحایی

در رَهِ مدحت گران قدرش

خامه ام را رسد شکیبایی

نُه فلک را به رقص می آرد

نفسم از بلند آوایی

شهسوارا، ز گرد شبرنگت

مشک بیز است زلف حورایی

دین پناها، ز خاک درگاهت

سرمه زیب است چشم بینایی

کرده صبح ازل به لوح قضا

کلک حکم تو، صفحه آرایی

با حدوث تو عقل کل گوید

به قدم ناز کن که می شایی

آسمانت چو چاکران گوید

بنده فرمانم، آنچه فرمایی

کرده با یاد ماه طلعت تو

همه یوسف وشان، زلیخایی

به هوای تو می زند قطره

آه دشتی و اشک دریایی

مردگان را به یک نفس بخشد

دم صدق تو فیض احیایی

به دو انگشت، یک اشارت تو

ذوالفقاری کند ز برّایی

عِقد قندیل روضهٔ تو کند

طارم عرش را ثریّایی

سومناتِ محبّت تو بود

فارغ از رسم محفل آرایی

زلفِ حورانش کرده فرّاشی

رخ خوبانش فرش دیبایی

دل شوریدگانش ناقوسی

رگ جان جهان چلیپایی

خاطر قدسیانش مرآتی

دل سیمین برانش خارایی

جرم بخشا، ترانه ای سنجم

خالی از شرح و بسط انشایی

رشک مانیّ و نسخهٔ ارژنگ

کلک فکرم، به صفحه آرایی

چون برآرم نفس فرومانند

همهٔ دودمان زگویایی

زادهٔ طبع نشئه زا کلکم

زده بر صفحه، موج صهبایی

بر سپهر سخنوری، شعرم

کرده هر نقطه ایش شعرایی

لیک نتوانم از خجالت زد

در مدیح تو لاف غرایی

حوریان ریاض مدحت تو

بس که دارند شور زیبایی

برده بند نقاب شاهد فکر

از سر انگشت خامه گیرایی

شهریارا حزین جان بازت

که سراپا سریست سودایی

همه یک جان بود فدایی وش

همه یکدل بود تمنّایی

چه شود گر خط غلامی خویش

برساند به زبب امضایی؟

نبود با من دل آزرده

غم دنیاو فکر دنیایی

نه به کفرم سری نه با ایمان

نه به تقوی، نه باده پیمایی

نه به شاهد خوشم نه با زاهد

نه به مسجد نه دیر ترسایی

نبرد دل، به هیچ شیوه ز من

لب لعلی وچشم شهلایی

از دو عالم رمیده خاطر من

هستم آن تو، هر چه فرمایی

ای پنجاه در خواب بودی

نی کلکم کند شکرخایی

باد در دیدهٔ محبّانت

نور رای تو، شمع بینایی

در جگرگاه دشمنانت باد

دم تیغ تو در جگر خایی

شمارهٔ ۳۲ - در مدح حضرت علیّ بن ابیطالب علیه السلام

نظر کن در سواد صفحه ام تا گلستان بینی

گذر کن دفترم را تا بهار بی خزان بینی

صریر خامه ام در طاق هفتم آسمان یابی

صفیر ناله ام را گوشوار عرشیان بینی

شکوه عشق بخشیده ست اقبال فریدونم

قلم را در بنان من، درفش کاویان بینی

ز لفظ آهنین پیکر،که داوود خرد بافد

کمیت خامه ام را بر کتف برگستوان بینی

ببین در نقطه ام تا چشم معنی گرددت روشن

بگیر این لقمه را تا حکمت لقمانیان بینی

به لفظ آغوش واکن تا به دامانت گهر ریزد

به معنی گوش بگشا تا لبم را ترجمان بینی

ز من پیمانه بستان تا حیات جاودان یابی

می از این جام جمشیدی بکش تا نور جان بینی

نیی چون مرد معنی، یاوه سنجی چون جرس تا کی؟

به دنبال زبان خود مرو ترسم زیان بینی

ز تقلید و قیامت کی فروغ معرفت خیزد؟

من از آتش دخان بینم، تو آتش از دخان بینی

نبندی دل به افسونی که طبع خفته شکل آرد

ز بیداران شنو تا سر معنی را عیان بینی

ز یک مشت استخوان سگ می کند پهلوی خود فربه

به اندک مایه ای نفس دنی را شادمان بینی

به بوی بی بقایی مغز خامت مست می گردد

به رنگ مستعاری خویشتن را بوستان بینی

چو نرگس دیده، محو رنگ و بو کردی نمی دانی

که مژگان تا زنی برهم نه این بینی نه آن بینی

گل حسرت نصیبی ها بود چون غنچه دل بستن

بهاری را که در دنباله، باد مهرگان بینی

ازین زندان ظلمانی برون آور سر، ای غافل

که انوار صفا در محفل روحانیان بینی

هوای نفس و طبعت خار در جیب و بغل ریزد

گل این شاخساران، دست فرسود خزان بینی

سموم دوزخ از بویت نسیم خلد می گردد

اگر در دل هوای پیشوای انس و جان بینی

سر مردان عالم شهسوار لافتی یعنی

علی مرتضی کز وی دل و جان کامران بینی

سرم را در هوایش عرش عزت در قدم یابی

دلم را از ولایش چون بهشت جاودان بینی

ز زهر آلوده تیغ معصیت ایمن بود جانت

چو بر بازوی ایمان حب او حزر امان بینی

زلیخایی کند در مصر حسنش جان آگاهان

هزاران بخت پیر از دولت عشقش جوان بینی

درآ در آستانش پایهٔ رفعت تماشا کن

ببین در زیر پا، تا نه رواق آسمان بینی

نشان پاکی طینت بود در سینه ها مهرش

دغل رسوا شود هر جا که سنگ امتحان بینی

چها باشد ز احسانش شب آهنگان طاعت را

سیه روزان عصیان را چو عفوش طیلسان بینی

به مسروران جنت، لطف او را مهربان یابی

به مقهوران دوزخ، قهر او را قهرمان بینی

کنی گرگوش دل، محوکلام معجز آیاتش

هزاران گنج معنی زبر هر حرفی نهان بینی

غبار آستانش سرمه در چشم ملک ساید

به راهش نقش پا را تاج فرق فرقدان بینی

ملک چاکر شهنشاها، به دل کوه غمی دارم

که لب را گر گشایم، چشمه سار خون روان بینی

اگر خواهی بگو تا آستین از دیده بردارم

که مژگان مرا از گریه شاخ ارغوان بینی

ز حرمان سر کویت به خاطر حسرتی دارم

که داغم را چو نی در کوچه بند استخوان بینی

خوش آن دولت که یکبار دگر هم آستان بوسم

دلم را در تپیدن چون درای پاسبان بینی

به گرد روضه ات گردم روان از سر قدم کرده

به خلدم خنده زن یابی به چرخم سرگران بینی

حزین حلقه در گوشم، غلامی از غلامانت

به عزّت سوی خود خوان چون اسیرم در هوان بینی

به عشق از التهاب آتش دل عاجزم عاجز

اگرکمتر لبم را در ثنا، رطب اللسان بینی

ورق در دست من بال و پر پروانه می گردد

قلم را در بنانم شمع سان آتش به جان بینی

به محشر چشم آن دارم که خیل جان نثاران را

کنی گر گوشه ی چشمی مرا هم در میان بینی

شمارهٔ ۳۳ - در مدح حضرت علی بن موسی الرضا

قول و عمل زشت و نکو گرچه قضا کرد

امّا نتوان گفت چرا گفت و چرا کرد

الماسم اگر بر جگر افشاند، عطا بود

خون دل اگر در قدحم کرد به جا کرد

گر بار عمل بر سر جوقی ضعفا داد

ور نقد دغل درکف مشتی فقرا کرد

سلطان غیور است، که یارد که زند دم؟

اینجا نتوان لب چو جرس یاوه درا کرد

هر شهد و شرنگی به قدح کرد کشیدیم

با ساقی قسمت، نتوان چون و چرا کرد

آمیختگی داشت شراب و لب مخمور

از هم نتوانست جدا دُرد و صفا کرد

تسلیم به بازار جزا آر و میندیش

آن ذات غنی را نسزد غیر سزا کرد

بسمل شده ی تیغ تغافل نتوان بود

او پرسش اگر کرد ز ما، مهر و وفا کرد

نیرنگی حسن است تماشا کن و تن زن

سرهنگی نازاست که بگرفت و رها کرد

خشک است لبم ساقی تردست کجایی؟

خواهم ز تو پیراهن ناموس قبا کرد

چون عهد بتان توبه ی ما دیر نپایید

هرگز نتوان ترک می هوش ربا کرد

زاهد مشو آزرده اگر توبه شکستیم

مینا به می و توبه به رندان چه وفا کرد؟

از باده کشی تر نشود دامن تقوی

در کعبه توان طاعت میخانه قضا کرد

مطرب چه شد آن ره که سرودیم؟ ز سر گیر

غافل ز کفم بی خودی آن رشته رها کرد

افسانهٔ عشق است که در بزم گل و شمع

پروانه به خاموشی و بلبل به نوا کرد

می نالم و نگذاردم انصاف که گویم

با دل شدگان یار ستم پیشه جفا کرد

صد شکر که مرهم نِهِ داغ کهن ماست

آن طره که خون در جگر مشک ختا کرد

بار خودی افکند شفیقانه ز دوشم

سروش که به یک جلوه مرا بی سر و پا کرد

چشمش به نگه، بست لب شکوِه ی رختم

هر عقده که دل داشت به نوک مژه وا کرد

آبشخورش از چشمه ی پاینده ی خضر است

جانی که مسیحای لبش در تن ما کرد

حال ذقنش دل به سیه چاه غم انداخت

این دانه مرا بستهٔ صد دام بلا کرد

آن طرف بناگوش مرا گوشه نشین ساخت

آن آینه رخسار مرا نغمه سرا کرد

ز فیض صریر قلم پرده گشایم

ناقوس صنم خانه به آهنگ صلا کرد

هر صفحهکه شد خامهٔ من غازهگر او

مشاطگی شاهد طبع شعرا کرد

یک نقش بدیع است که من در کف اعجاز

کردم قلم و موسی عمرانش عصا کرد

کلکم ز نوابخشی آن لعل سخنگو

رامشگری صومعه داران سما کرد

نی نی غلطم این اثر از وادی قدسیست

کز ساحت آن کعبه تمنای صفا کرد

در کالبد مرده دهد جان چو مسیحا

آن لب که زمین بوسی درگاه رضا کرد

سلطان خراسان که رواق حرمش را

تقدیر به خشت زر خورشید بنا کرد

این منزل جان است و تجلی گه مینا

کزخاک درش چشم فلک کسب ضیا کرد

این محفل قدسیست که پروانگیش را

ارواح به صد عجز، تمنا زخدا کرد

گلزار سبکروحی خلقش به نسیمی

خاشاک به جیب و بغل باد صبا کرد

قندیل، نخست از دل روح القدس آویخت

معمار ازل قبهٔ قصرش چو بنا کرد

با روضهٔ او، خلد برین را که ثنا گفت؟

با خاک رهش مشک ختا را که بها کرد؟

هر مور ضعیفش هنر آموخت به شهباز

هر صعوهٔ او، سایهٔ دولت به هما کرد

تا مهر سلیمانی داغش به جبین نیست

دل را نرسد عربده با دیو هوا کرد

گر نیست گهربخشی آن دست سخاسنج

کز خواست، فزون درکف امّید گدا کرد

این گنج، به کان دست که افشانده بگویید؟

این مایه، ببینید به دریاکه عطا کرد؟

چون پرورش میش به قصاب، عجب نیست

با خصمش اگر چرخ دغا صلح و صفا کرد

شاها سخنی لایق مدح تو ندارم

مدح تو نیارد کسی آری به سزا کرد

کرده ست دم سرد خزان با قلم من

آن جور که با شمع فروزنده صبا کرد

آهنگ ثنایت که بلند است مقامش

نتوان به نی خامهٔ بی برگ ونوا کرد

بخشای اگر پرده به دستان نسرایم

شوقت دل پرشور مرا، پرده سرا کرد

تضمین کنم این مصرع یکتاز نظیری

می کوشم وکاری نتوانم به سزا کرد

در دستِ مَنِِ خاک نشین نیست نثاری

مشتاق تو اول دل و جان روی نما کرد

مدهوشم و از سختی هجران به خروشم

زین سنگ ستم، شیشه ندانم چه صدا کرد؟

گر جسم مرا چرخ زکوی تو جدا ساخت

جان را نتواند ز ولای تو جدا کرد

تقدیر چو بسرشت گِل دیر و حرم را

درگاه تو را کعبهٔ صدق عرفا کرد

از هر دو جهان فارغم و رو به تو دارم

جذب تو دل یک جهتم قبله نما کرد

کوی توکشد ازکف من دامن دل را

با من خس و خارش اثر مهر گیا کرد

از جا نرود خاطرش از هول قیامت

آسوده کسی کو به سر کوی تو جا کرد

خورشید فلک را نه طلوع و نه غروب است

از دور، زمین بوس تو هر صبح و مسا کرد

از حال حزین آگهی و جان اسیرش

دانی چه جفاها که به وی جسم فنا کرد

یک بار هم آوارهٔ خود را به درت خوان

درحسرت کوی تو چها دید و چها کرد؟

آن روز که کردند رخ ذره به خورشید

اقبال، مرا هم ز غلامان شما کرد

یا شاه غریبان، مددی کن که توانم

یک سجدهٔ شکرانه به کوی تو ادا کرد

معذورم اگر نیست شکیبم به جدایی

موسی به چنان قرب، تمنّای لقا کرد

از مطلب دیگر، ادبم بسته زبان است

دلتنگیم از وسعت آمال، حیا کرد

دانی که هر آن عقده که در زلف بتان بود

عشق آمد و در کار پریشانی ما کرد

کو قوت کاهی که رٍَِهِ شکوه سپارم؟

کوهِ غم دل گونهٔ من کاهربا کرد

چون بر ورق دهر نی نکته سرایان

رسم است که انجام سخن را به دعا کرد

من خود چه دعا گویمت از صدق؟ که یزدان

بر قامت جاه تو طرازی ز بقا کرد

شمارهٔ ۳۴ - در مدح حضرت ثامن الائمه علی بن موسی الرضا

خوش آنکه دل به یاد تو رشک چمن شود

زلفت سمن، بهار خطت یاسمن شود

ریزم ز بس به یاد عقیق لبت سرشک

دامن زکاوش مژه کان یمن شود

جز پرده های دیدهٔ یعقوب، باب نیست

پیراهنی که محرم آن گلبدن شود

سوزد حلاوتش لب حوران خلد را

کوثر اگر به چاشنی آن دهن شود

جز چشم آشنا نتواند سفید شد

در کشوری که یوسف ما را وطن شود

باشد همان به رهگذرت ای نسیم مصر

چشمم اگر سفیدتر از پیرهن شود

خیزد چو گرد، شور قیامت ز رهگذر

روزی که ترک غمزهٔ او راهزن شود

در دل نهفته عشق بتان را گذاشتیم

این باده ریختیم به خم تا کهن شود

هر دل که زخمیِ صف مژگان یار شد

چون شانه، محرم سر زلف سخن شود

ساقی به جرعه ریز می پُر تکال را

تا این سفال کهنه بهار ختن شود

نگذاشت دست حادثه در باغ روزگار

شاخی که آشیانهٔ مرغ چمن شود

خواهم تن شکسته سپارم به ارض توس

گردد چو خاک، خاک در بوالحسن شود

جان جهان، امام امم، معدن کرم

کز فیض خلق او همه عالم ختن شود

شاها تویی که خسرو خاور غلام توست

نبود روا که تیره مرا انجمن شود

مگذار بیش از این ز سپهر ستم مدار

جان حزین خسته اسیر محن شود

گردد اگر مدیح نگار تو خامه ام

هر نقطه ای به صفحه غزال ختن شود

آن را که شوق کعبهٔ کویت ز جا برد

هر قطرهای در آبله، دُرّ عدن شود

فردا دهم به طرّهٔ حورانش ارمغان

گردی اگر ز کوی تو عطر کفن شود

نو کرده ام به نام تو دیوان عشق را

تا حشر نام تو نتواند کهن شود

شمارهٔ ۳۵ - وصف بهار و مدح حضرت امام رضا علیه السلام

دل شاد را جمع، ساغر نماید

دف عیش را جام، چنبر نماید

نبیند به فصل خزان رنگ زردی

گل ار صرف می خردهٔ زر نماید

چه نیرنگ سازی ست؟ محو بهارم

به هر دم چمن رنگ دیگر نماید

دگر وقت آن شد که بلبل ز مستی

گل و غنچه بالین و بستر نماید

به مشاطگی باد نوروزی آید

ز نو شاهد باغ زبور نماید

به تاب افکند سنبل و یاسمین را

به عارض دو زلف معنبر نماید

دل بلبل از شوق پرواز گیرد

عروس چمن بال معجر نماید

سرودی به مستان دهد یاد قمری

به دُردی کشان لاله ساغر نماید

زند تا به کهسار، دی را شبیخون

سلیمان گل، عرض لشکر نماید

بهاران پی منع یأجوج سرما

هوا را چو سدِّ سکندر نماید

گرفته چمن را چنان آتش گل

که هر برگ بال سمندر نماید

کشد در چمن غنچه هر قطره آبی

شرابی چو خون کبوتر نماید

نمی سوزد از بس که دارد طراوت

به دامن اگر لاله اخگر نماید

خرابم ز نیرنگ سازیِّ سوسن

که هر ساعتی رنگ دیگر نماید

نمایان شد از دامن تل به رنگی

که سیمرغ از قاف، شهپر نماید

چنان لاله سر برزد ازکوهساران

که پنداری از طور اخگر نماید

ولی نقص دانا بود اینکه دل را

پرستار وضع مکرّر نماید

کند خشک ایامش از سرد مهری

اگر گلبنی خندهٔ تر نماید

چمن را که بد رشک کان بدخشان

خزان بوتهٔ کیمیاگر نماید

سپهر جفاپیشه هر لحظه از نو

به داغی مرا سینه مجمر نماید

بیا ساقی، از غیرتت دور بادا

که با ما سپهر این روش سر نماید

به هم بشکند خسروانی مصافش

درفشی گر آه دلاور نماید

بگو آسمان را که با دُردنوشان

سلوکی ازین گونه بهتر نماید

به دل جور کمتر ستیزد و گرنه

شکایت به دیوان داور نماید

شه دین و دنیا علیّ بن موسی

که خاک درش دیده انور نماید

بود خشتی از بارگاه جلالش

که در دیده ها عرش اکبر نماید

زهی قبّهٔ نوربخشی که پیشش

کم از ذره خورشید خاور نماید

چه نقصان رسد پایهٔ جاه او را

ز سبقت که خصم بد اختر نماید؟

بود همچو تقدیم ساحر به موسی

تقدم که خصم فسونگر نماید

به رنگ سلام از ره بی نیازی

گدای درش رد گوهر نماید

نهیبش به هنگام دفع تطاول

اگر منع تاثیر اختر نماید

فرو ریزد از یکدگر ماه و انجم

فلک را چو برج کبوتر نماید

شها هر سحرگاه، خورشید خاور

جبین، از سجودت منوّر نماید

تویی آن که هنگام مسکین نوازی

کف کافیت خاک را زر نماید

کنم مطلعی تازه در شأنت انشا

که برصفحه چون موج گوهر نماید

شمارهٔ ۳۶ - در مدح حضرت امام عصر (عج)

تا در چمن این سرو برازنده چمان است

چیزی که به دل نگذرد اندوه خزان است

چشمش نشد از دولت دیدار تو محروم

پیداست که آیینه ز صاحب نظران است

بی ناوک بیداد تو آسایش دل نیست

تیر تو مگر در تن عاشق رگ جان است

فریاد که از رشک به لب ناله شکستند

در قافلهٔ عشق جرس بسته زبان است

دل بسته به نیرنگ بهاران نتوان بود

تا دیده کنی باز، درین باغ خزان است

مطرب، بسرا تا بگشاید لب فیضی

آهنگ نی و چنگ، فتوح لب و جان است

ز افسردگی طبع، به دامان تر ما

زاهد چه زنی طعنه؟ خرابات مغان است

افسانهٔ دنیا نتوانیم شنیدن

آری، اثر حرف سبک، خواب گران است

مغرور به این طاعت و طامات چرایی؟

در مذهب ما توبه شکستن به از آن است

بستان قدح و دفتر ایام فرو شوی

زنهار میندیش که ماه رمضان است

از دیده محجوب سحرخیز چه دیدی؟

سودی که تو پنداشته ای عین زیان است

دور دگر ای ساقی سرمست بپیمای

شوق گنهم با می دیرینه همان است

شایدکه ز فیض تو دماغی برسانیم

مفتاح سعادت به کف فیض رسان است

دیرینه شد و تازه بود رشحهٔ کلکم

چندان که کهنسال شود باده، جوان است

امروزمسلم به نی خامه من شد

این بیشه که میدان هژبران جهان است

دوشم به نوای سحری مرغ شب آهنگ

برگوش زد این نغمه که آسایش جان است

کز غازه عذار گل و گلزار بیارای

تا ابر بهار قلمت ژاله فشان است

لب را به ثناگستری شاه، نوابخش

کاین مایده از غیب تو را دست و دهان است

سلطان جهان، رهبر دین، هادی مهدی

کز جان به رهش چشم جهانی نگران است

ای پرده نشین دل و جان، در ره شوقت

این مطلع فرخنده مرا ورد زبان است

شمارهٔ ۳۷ - توسل به حضرت بقیه الله امام عصر(عج)

در صبح عارض از خط مشکین نقاب کش

این سرمه را به چشم تر آفتاب کش

از عشوه خون رستم طاقت به خاک ریز

خنجر ز ترک غمزه، بر افراسیاب کش

عالم الف کشیدهٔ شمشیر ناز توست

تیغ کرشمه بر همه چون آفتاب کش

زاهد، نماز بی ره تقوی درست نیست

سجّادهٔ ورع به شط باده آب کش

تا چند بار غم؟ دو سه رطل گران بگیر

تا کی حدیث جم؟ دو سه جام شراب کش

در قید خویشتن نتوان زیستن دمی

دست ازخودی بشو، نفسی چون حباب کش

زان پیشتر که زخم اجل کارگر شود

مطرب بیا و زخمه به تار رباب کش

زان پیشتر که چهره ز اشک ارغوان کنم

ساقی مرا به رخ دو سه جام شراب کش

غرق عرق چنین رخ نازآفرین چراست؟

جانا تو را کِه گفت که از گل گلاب کش؟

ای چرخ دست فتنه بلند است، خویش را

زیر لوای خسرو عالیجناب کش

مهدی بگوی و از شرف نام نامیش

طغرای فخر، بر ورق آفتاب کش

صهبای ذکر دوست، خرد سوز شد حزین

آتش شو، از جگر نفس شعله تاب کش

دلدار در دل است گر از دیده غایب است

عرض نیاز را به بساط خطاب کش

ای مهر جانفروز برآ از نقاب ابر

عالم گرفت تیرگی، از رخ نقاب کش

گرد کرشمه از کف نعلین خویش ریز

این توتیا به چشم سفید رکاب کش

بی پرده حسن شاهد شرع آشکار کن

یکره نقاب از رخ امّ الکتاب کش

طرح عمارتی به جهان خراب ریز

دست زمانه از ستم بی حساب کش

هنگام داوری ست، کنون زال دهر را

گیسوکشان به محکمهٔ احتساب کش

با ما به کین برآمده عمری ست، روزگار

این انتقام از فلک کج حساب کش

هم تیغ قهر بر سر خصم عنود زن

هم پیکر عدو به خمِ پیچ و تاب کش

گرد از سم سمند برانگیز وز شرف

بر دیدهٔ سپهر معلّا جناب کش

زبن سرمه چشم منتظران را کحیل کن

گلگونهٔ طرب به رخ شیخ و شاب کش

خالی نما قلمرو ایجاد از ستم

خط مسلّمی به جهان خراب کش

هم تیغ کین بگیر ز بهرام جنگجو

هم از کنار زهرهٔ چنگی رباب کش

بتخانه در مدینهٔ اسلام کی رواست؟

لات و هبل برآر و به دار عقاب کش

گرد خجالت از رخ ما عاصیان بشوی

خط بر صحیفهٔ عمل ناصواب کش

شمارهٔ ۳۸ - تجدید مطلع

تا دیده ز دل، نیم قدم ره به میان است

از پرده برآ، چشم جهانی نگران است

محروم مهل دیدهٔ امّید جهان را

ای آنکه حریمت دل روشن گهران است

بی روی تو در دیده بود خار، نگاهم

بی وصف تو جان در تن من بار گران است

از چاشنی عهد تو ترسم که نماند

اندک رگ تلخی که در ابروی بتان است

از همّت مردانه ات آبستن فطری ست

گر حامل بحر است و گر مادرکان است

افسر به سر دولت بدخواه تو، تیغ است

اختر به دل تیرهٔ خصم تو، سنان است

کودک به رحم فضل تو را شاهد عدل است

مادر به شکم خصم تو را مرثیه خوان است

گشت از اثر عدل تو کار دو جهان راست

گر پیچ و خمی هست، به زلفین بتان است

دست قَدَر امروز در آن قبضهٔ تیغ است

پشت ظفر امروز بر آن پشت کمان است

برق است عنان تو و کوه است رکابت

آن بس سبک افتاد و این بس که گران است

گو تا که ازین کهنه دمن گرد برآرد

فرخنده سمند تو که چون سیل دمان است

آن آینه اندام که در جلوه گریها

خاک قدمش سرمهٔ صاحب نظران است

آن ابر خروشنده که در قطره زدنها

طوفان روش و بادتک و برق عنان است

آهو کفل و شیردل و دشت نورد است

خارا شکن و کوه تن و پیل توان است

هامون بغل و لاله رخ و صبح جبین است

سندان سم و مشکین دم و باریک میان است

تردست و شفق ساعد و طاووس خرام است

چابک قدم و خشک پی و آینه ران است

برقی ست سبک پویه اگر در تک و تاز است

ابری ست گران مایه اگر قطره زنان است

در جلوه گری داغکش شیوه لیلی ست

در گرم روی فکرت عالی خردان است

یارب که شود روشنی دیده حزین را

عهد تو که آسایش کونین در آن است

بلبل نکشد پا ز سراغ گل و گلشن

آه از سرکوی تو که بی نام و نشان است

مستانه اگر نکته سرایم عجبی نیست

کی ساغر عشق تو کم از رطل گران است؟

گلزار نگردد تهی از نالهٔ بلبل

پیوسته ثنای تو مرا ورد زبان است

پیمانهٔ مستان تو بی باده مبادا

تا غنچه درین باغ ز خونابه کشان است

شمارهٔ ۳۹ - در منقبت و توسّل به حضرت ولی عصر (عج)

نی خامه دارد سر خوش نوایی

کهن بلبل آهنگ دستان سرایی

بیا مطرب امشب، رَهِ تازه سرکن

ملولیم از رندی و پارسایی

شکستند عهد وفا دوستداران

همین غم بود غم، درست آشنایی

خوشا صلح کلّ و خوشا طرز مستان

بس است از حریفان چون و چرایی

غباری که برخیزد از کوی حرمان

به چشم امیدم کند توتیایی

ز تأثیر غمهای آتش عذاران

کند گونه کاهیم، کهربایی

دهد ارمغان، کلک معنی نگارم

به صورت طرازان چین و ختایی

نشسته ست بر تخت یونان فطرت

فلاطون دانش، به خاقان ستایی

امام امم صاحب عصر، مهدی

که نامش علم شد به مشکل گشایی

فلک کرده هر صبح با کاسهٔ مهر

ز دربار دردی کشانش گدایی

درین خاکدان بر سر افتادگان را

کند سایهٔ صعوهٔ او همایی

در اندیشه چون بگذرد پای بوسش

سخن آید از خامه بیرون حنایی

ز تشریف ابر کفش در بهاران

کند شاهد غنچه گلگون قبایی

ز گرد سم دشت پیما سمندش

برد دیدهٔ مهر و مه روشنایی

گهی پویه مجنون، به صحرانوردی

گهی جلوه لیلی، به شیرین ادایی

تکاور نهادی که از چستی آن

فرو مانده گردون ز بی دست و پایی

دهد پویه اش برق را درس حیرت

کند سایه اش خصم را اژدهایی

خدیوا، به طور سخن آن کلیمم

که کلکم علم شد به معجز نمایی

به بلبل چه نسبت نواسنجیم را؟

منم شهری عشق و او روستایی

ز خورشید تابانِ داغ دل من

بود بزم افلاک را روشنایی

به وصفت فرومانده غوّاص فکرم

که بارآرد اندیشه، حیرت فزایی

فلک شش جهت می زند چار نوبت

به نام تو کوس مظفّر لوایی

شکم، چرخ دزدد، کمرکوه بازد

کند گر شکوه تو تیغ آزمایی

جدایی ز خاک درت نیست ممکن

کزو دیده ام جذبهٔ کهربایی

لبم چون صدف پیش فیض تو باز است

ز ابر کفت قطره دارم گدایی

نباشد به درد تو گر آشنا، دل

میان تن و جان مباد آشنایی

مرا عشق سرکش، زند شعله در دل

مرادی ندارم ز مدحت سرایی

به وصفت که اندیشه کوتاه از آن است

به جاهت که باشد جلال خدایی

که درکلبه ام نیست نقش تعلّق

کند پهلوی خشک من بوریایی

نگردد به هم آشنا حاش لله

خراباتی رند و حرف ریایی

منم رند مطلق، چه کفر و چه ایمان

منم مست جام می کبریایی

کند، گر بود گوشهٔ چشمی از تو

کمین نکتهٔ کلک من بوالعلایی

طمع نیست یک جو ز اَبنای دهرم

نمی آید از رهزنان رهنمایی

ز طوفان رهاندن نمی آید از خس

ز دریادلان آید این ناخدایی

نگردد به بیگانگان آشنا، دل

غریبم درین شهر چون روستایی

غم من بود منت غمگساران

شکست استخوان مرا مومیایی

عجب دارم از پستی طالع خود

که کرده ست در نارسایی، رسایی

حزین، خامه سرکن که وقت دعا شد

نفس را به تأثیر دِه آشنایی

زبان درکش، از حد سخن رفت بیرون

درین پرده عیب است خارج نوایی

بود شهره جودت، به مسکین نوازی

نشان آستانت به حاجت روایی

سمر، نام نیکت به گیتی سراسر

علم دست و تیغت به کشورگشایی

شمارهٔ ۴۰ - در پاسخ کسی که برای او قصیده ای سروده، گفته است

ای به طبع تو افتخار سخن

قلمت آفریدگار سخن

از نم جویبار خامهٔ تو

تازه رویی کند بهار سخن

جز مدادت که رشحهٔ فیض است

نشکند باده ای خمار سخن

کند از خطّ و خال خامهٔ تو

دل ربایندگی عذار سخن

از مداد تو، عنبرآگین است

شکن زلف تابدار سخن

به سرانگشت خامه بگشایی

گرهی گر فتد به کار سخن

گوهر بحر طبع شادابت

آرد آبی به روی کار سخن

تیرگی داشت در زمانه دو چیز

روز دانا و روزگار سخن

از تو امروز، قسط و دانایی

کامل افتاده چون عیار سخن

پرتو التفات همّت تو

روشنی بخش روز تار سخن

نقطهٔ انتخاب خامهٔ تو

آفتابی ست درکنار سخن

رقمت نوبهار گلشن فیض

قلمت سرو جویبار سخن

از نوای نی تو در شورند

خوش صفیران شاخسار سخن

از تو دستان سرایی آموزند

عندلیبان نوبهار سخن

سبقت از توست بر سخن سنجان

چون تو نبود قلم سوار سخن

نزند دلنشین تر از تو کسی

سکه برکامل العیار سخن

تا به جیب و کنار من کردی

گوهر از بحر بی کنار سخن

دل ز دستم به حسن معنی برد

خطّ و خال سمن عذار سخن

چه کنم در عوض اگر نکنم

خردهٔ جان خود نثار سخن؟

شمارهٔ ۴۱ - تجدید مطلع

به وصفت اگر خامه لب تر نماید

تحکّم به خضر و سکندر نماید

رواق جلال تو شأن بزرگی

به این کاخ فیروزه منظر نماید

کند خاک خجلت به سر، بحر و کان را

کَفَت بس که ایثار گوهر نماید

نسیمی که خیزد ز گلگشت کویَت

دماغِ خرد را معطّر نماید

گر از باغ خلق تو یک رَه شمیمی

گذاری به این خاک اغبر نماید

مزاج هوا را کند عنبرآسا

بسیطِ زمین، مشکِ اذفر نماید

به خون دل کبک سرمست غافل

گر لاله در کوه محضر نماید

پر و بال شاهین فرو ریزد از هم

چو حکمت اشارت به صرصر نماید

بدرد دل نه فلک را نهیبش

خم تیغت آن دم که جوهر نماید

سپهر دغاگر به چنگال قهرت

چو موشی به چنگ غضنفر نماید

عدوی تو ز آسودگی رنج بیند

به سرِ نرگسش کارِ شِش پَر نماید

کمر بشکند، محور آسمان را

اگر کوه حلم تو لنگر نماید

نماید به هر خشک و تر بس که ریزش

کفت ابر را زار و مضطر نماید

شها، شهریارا خرد در ثنایت

چه حاصل به فکر محقّر نماید؟

ندارد دل عاشقان طاقت آن

که در سینه، مهر تو مضمر نماید

ندارم ثنایی سزاوار ذاتت

مگر وصف شأنت پیمبر نماید

گشاید اگر بال شهباز شوقم

کم از صعوه، این هفت منظر نماید

تو دانی که دنیا کم از برگ کاهی

به چشم حزین قلندر نماید

همین از تو خواهد که یک بار دیگر

زمین بوسِ درگاه حیدر نماید

نگوید دگر بیش از این با ضمیرت

که آیینه را، دم مکدّر نماید

شمارهٔ ۴۲ - تجدیدِ مَطلَع

آمدی چون تو من بی سر و سامان رفتم

هستیم گرد رهی بود، به جولان رفتم

وضع آشفتگی ام بی تو چنان زیبا بود

که دل آشوب تر از زلفِ پریشان رفتم

هم بت قلب شمارند مرا برهمنان

طاق ابروی تو را بس که به قربان رفتم

گر تو رفتی ز برم لیک به گردم نرسی

به قفای تو ز خود بس که شتابان رفتم

ناتوانان تو را دوری ره مانع نیست

بوی پیراهنم، از مصر به کنعان رفتم

هر کف خاک درین غمکده دامی دارد

گر برون آمدم از چاه، به زندان رفتم

هیچک س را خبری زان بت هر جایی نیست

به سراغش به درِ گبر و مسلمان رفتم

من همان سوخته جان مرغ سمندرکیشم

طعن خامی نزنی گر به گلستان رفتم

جغد ویرانهٔ عشقم به گلم کار نبود

به هم آوازی مرغان خوش الحان رفتم

منم آن یوسف افتاده به زندان بدن

که به یکبارگی از یاد عزیزان رفتم

منم آن سالک سرگرم که درخلوت فکر

به دو عالم ز ره چاک گریبان رفتم

منم آن کهنه درا، قافلهٔ وحشت را

که ز سرتاسرِ این دشت، خروشان رفتم

منم آن مایه کسادِ سرِ بازار جنون

که ز افسردگی از خاطر طفلان رفتم

منم آن نغز نوا، طایر طوبی مسکن

که به طوف حرم حجّت رحمان رفتم

علی عالی اعلی که به دریوزه او

خشک لب آمدم و غیرت عمّان رفتم

سرورا، آگهی از حال پریشان دلم

که به تاراج حوادث سر و سامان رفتم

گوییا عضو ز جا رفته ام، آرامم نیست

تا ز ایران بدر از گردش دوران رفتم

ای شه مصر که با خسته دلانت نظری ست

دست من گیر که در کلبهٔ احزان رفتم

فکر من کن که تو سرمایهٔ محتاجانی

که از این مرحله خوش بی سر و سامان رفتم

آمدم غرقهٔ عصیان به پناه دَرِ تو

شکر جود تو که مستغرق غفران رفتم

گرچه از خال ثنا، حسن تو مستغنی بود

به مدیح تو شها حسرت حسّان رفتم

گرچه نامد سخنی لایق شأن ات به لبم

به ثنای تو شها، غیرت سحبان رفتم

نیست جای سخن این بحر نفس سوز حزین

به خموشی زدم، از تنگی میدان رفتم

کلکم افتاد به غوّاصی این بحر سراب

شمع سان در سر این فکر به پایان رفتم

شمارهٔ ۴۳ - در مدح حضرت احمد بن موسی الکاظم علیه السّلام

از یمن سرفرازی مدح خدایگان

کلکم گذشته از علم شاه کاویان

والا گهر فرشته سیر عقل دیده ور

فرزانهٔ زمانه و دانا دل زمان

از ابر کف به تشنهٔ امّید کام بخش

وز لطف حق به دولت جاوید کامران

قطبین را به لنگر تمکینش اقتدار

سعدین را به دولت مسعودش اقتران

املاک را ز فیض ولایش سموِّ قدر

افلاک را ز خاک جنابش علوّ شان

شاهنشه سپهر و به درویش همنشین

فرمانروای مهر و به هر ذرّه مهربان

از ابر دست همّت او، بحر مستفیض

وز رشح جام فطرت او، عقل سرگران

رنگین گل همیشه بهار ریاض قدس

یکتا دُرِ خزانهٔ گنجور بحر و کان

دیباچهٔ سعادت و مجموعهٔ شرف

بسم الله صحیفهٔ شایان کن فکان

شاه چراغ احمد بن موسی آنکه هست

در راه گرد موکب او چشم اختران

شاها تویی که ابر کفت در بهار و دی

بارد به کشتزار جهان فضل و امتنان

آگاهی تو از دل هر قطره با خبر

دانایی تو از لب هر ذره ترجمان

حلم تو همچو کوه به گیتی گران رکاب

حکم تو چون صباست به عالم سبک عنان

بی قدرتر ز سینهٔ بی معرفت بود

در مخزن جلال تو صندوق آسمان

هر سوی مجلس تو بود رشک هشت خلد

هر خوان به سفرهٔ تو بود گنج هفت خوان

آسوده تا ز عهد تو عالم به مهد امن

یک شب ز دیده می نرود خواب پاسبان

یاجوج فتنه، قصد جهان خراب داشت

تابست سدِّ حادثه را چون تو قهرمان

روزی که نیلگون شود از موکبت زمین

چون، موج سر به سر همه خیل و حشم روان

اقبال همره، آیت فتح و ظفر قرین

خور در رکاب و توسن افلاک زیر ران

درهم کشیده از پی حیرت پرپری

بگشاده پرچم علمت بال پرنیان

گیرد ز سهم نیزه گذاران کرانه، کوه

دزدد ز بیم نوک سنان سینه آسمان

جایی که ریزد از خم تیغ تو برق کین

روزی که خیزد از صف خصم تو الامان

افتد ز بیم، لرزه به گردان پیلتن

گردد ز سهم، خون دل خسروان روان

از یاد صدمهٔ تو گریزد پلنگ لنگ

وز یاد حمله تو شود قهرمان، رمان

در چنگ سطوت تو چو مور، اردشیر شیر

در جنب حشمت تو کم از ماکیان، کیان

آن کیست گردنش نبود زیر بار تو؟

ای پایهٔ جلال تو بر دوش آسمان

دست تو گشته است به مردانگی علم

در رزم خود درفش و به بزم است درفشان

هم رایج از تو شد زر خورشید بر فلک

هم فلس ماهی از تو به دریا بود روان

تا دیده ریزش کف گوهر نثار تو

ریزد سپهر خاک خجالت به فرق کان

ای از ازل زکهنه سوارانت آفتاب

وی تا ابد ز پیر غلامانت آسمان

خواهم در این زمانه که از بی فتوتی

بسته ست آسمان کمر کین بخردان

خود را ز جور چرخ کشم در پناه تو

ای پیش آستان تو خم، پشت آسمان

در بحر عشق، کشتی شوق مرا بود

از پرده های دیده ی یعقوب بادبان

دربند یک اشارت ازآن حضرت است و بس

پرواز اوج عزت و آزادی از هوان

من کیستم که جبهه بر آن آستان نهم؟

ای سجده بر به خاک درت فرق فرقدان

دل را اگر به مهر تو دادم به من مگیر

ای ذره در هوای تو خورشید خاوران

من پیش خیل شعله پرستان سمندرم

آورده ام به خاک درت آتش ارمغان

از نشئهٔ ولای تو پا بر جهان زدم

آری ز عالمی گذرد مست سرگران

مگذار در تطاول این کهنه دل سپهر

مپسند در شکنجهٔ این تیره خاکدان

این مشت خاک سوده که اکسیر دانش است

مگذار ناکسان بفروشند رایگان

بیگانه ی نیاز نیم، ناز شاهد است

زادیم از زمانه من و عشق توامان

گر لطف می نمایی اگر کین، به ما خوش است

جور تو جان فزاتر از انصاف دیگران

در راه ناوک تو بود چاک، سینه ام

چون چشم عاشقان به ره وصل دلستان

با چاکر فقیر خود آن کن که عالمی

گویند کو به دولت شاه است آنچنان

نزدیک شد ز شرم زبان را کشد به کام

کلکم که در قلمرو نطق است مرزبان

تا اختر مراد بود درگذر حزین

دستی ز دل برآر، به اقبال همعنان

بر دشت، سایه تا فکند ابر بهمنی

از طرف باغ تا گذرد باد مهرگان

سرسبز باد نخل برومند دولتت

پامال برق حادثه، کشت مخالفان

شمارهٔ ۴۴ - قصیده در پند و اندرز

ای دل لباس عاریتی از جهان مخواه

بر دوش، بار منت هفت آسمان مخواه

تا می توان به لخت جگر ساخت، صبر کن

دون همّتانه، از فلک سفله نان مخواه

دل می خراش و قوت نما و غذا مجوی

لب تشنه باش و رشحی ازین خاکدان مخواه

پروانه تا توان شدن، ازگلستان مگوی

بر شاخسار شعله نشین، آشیان مخواه

در شام هجر، جامهٔ نیلی به بر مکن

از صبح عید، حلّهٔ کافورسان مخواه

داری طمع که دور به کام دلت شود

از دوست غیر کام دل دشمنان مخواه

خواهی قدم به تارک روحانیان زنی

سر را به داغ عشق ده و طیلسان مخواه

پروانه وار بال ملمّع به تن خوش است

در بر حریر شعله کن و پرنیان مخواه

از هر دو کون، شاهد زیبای فقر را

بگزین قرین و خسروی قیروان مخواه

در موج خیز حادثه چین بر جبین مزن

گر تیغ کین ز چرخ ببارد امان مخواه

خواهی که راز غیب نیوشی خمش نشین

داری طمع که گوش دهندت، زبان مخواه

بی همدمان، ز روضه رضوان فرح مجوی

بی روی دوستان طرب بوستان مخواه

مهر و وفا ز طینت سیمین تنانا مجوی

رسم محبت از دل نامهربان مخواه

دیدار یار می طلبی طاقت تو کو؟

گلگشت ماهتاب به ملک کتان مخواه

سویت سموم اگر بوزد، رو به پس مکن

خورشید حشر اگر بدمد، سایبان مخواه

در بحر بی کران بلا دست و پا مزن

درکام اژدها چو درافتی امان مخواه

از جلوه های عالم فانی ز جا مرو

بنشین و ابرش فلکش زیر ران مخواه

بر نفس خود سوار شو و بارگی مجوی

بر نطع فقر واکش و برگستوان مخواه

ترک تعلق ایمنت از راهزن کند

برگ سفر ز خود بفشان، کاروان مخواه

این نُه صدف ز گوهر مهر و وفا تُهیست

جنس وفا ز جوهریِ آسمان مخواه

دنبال جلوه های سراب جهان مَرو

دل پاس دار و دیدهٔ حسرت فشان مخواه

تا موسیان طبع کجا رو به حق کنند

ناقوسیان بتکده لبّیک خوان مخواه

در گلشن زمانه، حزین را نشان مجوی

عنقای مغرب از قفس بلبلان مخواه

بفکن ز کف صحیفه و بشکن دوات را

زبن بیش، بار خامه به دوش بنان مخواه

شمارهٔ ۴۵ - این قصیده را به طریقهٔ خاقانی سروده است

ای پرتو جمال تو را مظهر آفتاب

آیینه دار حسن تو نیک اختر آفتاب

اوّل جبین ز خاک رهت غازه می کند

چون صبح سر برآورد از خاور آفتاب

حربا زلال عشق تو از مهر می کشد

صاف شراب حسن تویی، ساغر آفتاب

سرو تو سایه تا به سر خاکیان فکند

افتاده از فراق تو بر بستر آفتاب

در حسرت زلال وصال تو سوخته ست

تو چشمهٔ حیاتی و اسکندر آفتاب

یک لالهٔ برشته دل داغ دیده ای ست

از عارض تو، بر فلک اخضر آفتاب

از جوق هندوان تو یک پاسبان، زحل

وز خیل چاکران تو یک صفدر آفتاب

از قصر رفعت تو بود کهتر آسمان

وز ذرّه با فروغ رخت کمتر آفتاب

تا بر رخت سپند بسوزد ز اختران

بر کف گرفته بنده صفت مجمر آفتاب

از شرم تیرگی نتواند سپید شد

در روزگار حسن تو چون شب پرآفتاب

سنجیدن رخ تو به خورشید، احولی ست

تو نور چشم عالمی و اعور آفتاب

حسنش خزان شود ننهد گر به بندگی

بر خاک درگه تو، رخ احمر آفتاب

در سلک خادمان دل افروز محفلت

باشد یکی غلام نکو منظر آفتاب

تنها زنی به قلب دل و دین عالمی

تازد همیشه یک تنه بر لشکر آفتاب

جایی که رای روشنت از رخ کشد نقاب

بیرون نیاورد ز گریبان سر آفتاب

در وصف عارض تو، چو گیرد به کف قلم

ریزد فرو ز کلک ثناگستر آفتاب

هر نکته ای ز چامهٔ روشن بیان تو

در معنی است گوهر و در پیکر آفتاب

دفتر به پیش خامه تو را عرضه گر دهد

از هر خط شعاع، خورد نشتر آفتاب

ای چشمهٔ زلال که در اشتیاق تو

دارد ز مهر، حالت نیلوفر آفتاب

در ملک حسن، باج نهد خامه ات بر او

افلاس را اگر نکند محضر آفتاب

در پیشگاه سدّهٔ قصر جلال تو

چون جوکیان، نشسته به خاکستر آفتاب

گیرد رواج، قرصهٔ ناقص عیار او

نام تو را چو سکّه زند بر زر آفتاب

چون جلوهٔ تو پای نهد در رکاب ناز

آرد پی نیاز، سر و افسر آفتاب

گیسوی عنبرین چو به دوش و بَر، افکنی

گیرد سواد موی تو در عنبر آفتاب

نقش سُم سمند تو، تا جلوه گر نگشت

هرگز ندیده بود ز خود بهتر آفتاب

خونش حلال غمزهٔ مرد افکنت شود

از ابر اگر به سر نکند معجر آفتاب

تا آتشین عذار تو را قبله ساخته ست

می پرورد به دامن خود آذر آفتاب

تا نور فیض شمع جمال تو برفروخت

پروانه وار، سوخته بال و پر آفتاب

از رای مستقیم تو صد طعنه می خورد

پا گر نهد برون ز خط محور آفتاب

تا شد حریف طالع منصوبه ساز تو

نقش کساد باخته در ششدر آفتاب

مپسند پرده برفتد از تیره بختیم

ناگه، در اَبرِ خط نکنی مضمر آفتاب

از دولت تو، سایهٔ بال هما شود

بر فرق عاشقان تو، در محشر آفتاب

آرایش عذار نکو باد، طرّه ات

تا سایه را مجال نباشد در آفتاب

شمارهٔ ۴۶ - قصیده در پند و اندرز و بی وفایی دنیا

هر چند که دنیاست رَه و ما همه راهی

افتاده مرا زورق هستی به تباهی

پوشیده شب ظلمت گیتی، گهرم را

من چشمهٔ حیوانم و هند است سیاهی

یا هست مضیّق تن و من یوسف زندان

یا خود من و چرخیم به هم، یونس و ماهی

یا انجم سطع فلک و صبح جهانم

از اشک سحرگاهی و از آه پگاهی

انصاف به دیوان که جویم به که نالم؟

دعوی ز من و از فلک سفله گواهی

من دانم و دل کز ستم دهر چه دیدم

دل آینهٔ صورت حال است کماهی

برگوهر من رفته ستم در خزف آباد

نه حسرت مالی ست نه اندیشهٔ جاهی

هر لحظه بود نفرتم از دهر فزونتر

تا هست در اقطار جهان، آمر و ناهی

اسباب مساعد نشد، ایّام معاون

ورنه نیم از روی خرد، مُخطی و ساهی

صد پلّه فرود آورد از قدر مقامم

گر عقل خطابم دهد ادراک پناهی

من نورم و اجرام طبیعی همه ظلمت

یکجا نشود جمع سفیدیّ و سیاهی

یاور نه و اسباب تنافر همه حاضر

در عهد من آماده بود هر چه بخواهی

بی گرز و کمند از کف رستم چه گشاید؟

رایج به زر و سیم شود سکّهٔ شاهی

با جوهر ذاتی چه کند سام تهی دست؟

جان مفت دهد، تیغ ز کف داده سپاهی

فرزین چو گشادی ندهد فیل شود مات

هر کس به حریفی ست درین عرصه، مباهی

گر جذبهٔ بیجاده عنان گیر نگردد

جنبش ز مقامی نکند، قوّت کاهی

در پیچ و خم غم، گسلد رشتهٔ عمرش

رستم نرسد گر به سر بیژن چاهی

انتاج محال است ز شکلی که عقیم است

تدبیر چه سازد به قضایای الهی

معنی نبود در رقم دفتر ایّام

تاریخ جهان است پر از قصهٔ واهی

کودک نیم ای چرخ که بازم به تو لُعبت

اقبال تو خوش باد به اصحاب ملاهی

ته کاسهٔ جم روزیِ این گرسنه چشمان

ارزانی این تاجوران تخت و کلاهی

سختی ز تو، از صبر قوی پنجه تحمّل

خصمی ز تو، از دیدهٔ من خیر نگاهی

پایان نبود بخل تو و همّت ما را

ابعاد مجرد نپذیرند تناهی

از قسمت افلاک حزین، این گله بگذار

از بیش وکم آن نفزایی و نه کاهی

شمارهٔ ۴۷ - در توصیف خود سروده است

بنده ام، مسکنت سرای من است

خاکم، افتادگی عصای من است

سر ز تیغ جفا نمی تابم

هر چه خواهد کند، خدای من است

صافیِ می فروش دیر مغان

به ز سجّادهٔ ریای من است

ناتوان ناله ای که می شنوی

در نی استخوان نوای من ست

مزرعم دانهٔ ندامت داد

کف افسوس، آسیای من است

شهری عشقم و غریب جهان

ملک کونین، روستای من است

ای مغان آتش مرا بخرید

کف خاکستری بهای من است

بلبل مست گلشن معنی

طبع بیگانه آشنای من است

نمک سینهٔ جگرریشان

به زبان غزلسرای من است

استخوانی که در تن معنیست

سیر مغز، از نواله های من است

بر ضمیرفلک، صفیرم ریخت

در صماخ فلک صدای من است

بی خبر نیستم،که قاصد شوق

هدهد وادی سبای من است

جرس کاروان بی خبری

دلخراشیدهٔ نوای من است

شکن آموز زلف سروقدان

شکن قامت دوتای من است

زبب گوش وکنار شاهد عشق

گهر کلک نکته زای من است

صاف صدق و زلال مهر و وفا

درد میخانهٔ صفای من است

ز آسمان برترم به یک قامت

بر سر روزگار، پای من است

زال دنیا اگر به کامم نیست

گنه از نفس پارسای من است

سرو دیهیم کشورآرایان

پشت پا خوردهٔ گدای من است

برد افلاک اگر به هم دوزند

کوته از قد کبریای من است

صبح گردن فراز در میدان

سایه پرورده لوای من است

حرکات ممثل و مایل

خارج از خط استوای من است

همّت من اگر گشاید روی

نقد کونین، رونمای من ست

در سلوک، آسمان سهیمم نیست

انتهای وی ابتدای من است

عرصهٔ دهر را پیاده نیم

اشهب عمر، بادپای من است

یک پر کاه در بساطم نیست

جذبه کی کار کهربای من است؟

نیست نقصان حزین مرا از مرگ

عشق سرمایهٔ بقای من است

برنتابد خرابی آثارم

قصر خلد سخن بنای من است

شمارهٔ ۴۸ - در بیان حال خود و نصیحت

چشمم گشوده است در فیض نوبهار

از داغ، ریخته ست دلم طرح لاله زار

منت خدای راکه به عون عنایتش

منت پذیر نیستم از خلق روزگار

پنجاه ساله، هستی پا در رکاب من

با ذلت سرای سپنجی نشد دچار

مشت استخوان جسم فنا را به زندگی

هرگز به دوش خلق نکردم چو مرده بار

مستغنیانه گام زدم چون مجردان

بردم اگر پیاده وگر تاختم سوار

گرحلقهٔ هلال و سمند سپهر بود

پا را نکرده ام به رکاب کس استوار

ابنای روزگار عیال همند و من

می زیبدم به غیرت مردانه افتخار

یکران همّت است به زیر رکاب من

بر باد پای عزم خودم چون فلک سوار

تمکین به خود گزاف چو کشتی نبسته ام

فطری بود چوکوه مرا لنگروقار

ننهاده ام به صدر ونعال کسی قدم

نشکسته ام ز جام و سفال کسی خمار

نفکنده ام به مهره و نقش کسی دوشش

نگرفته ام به کاخ سپنج کسی قرار

مرهون منتی نیم از فیض بحر و بر

ممنون قطره ای نیم از ابر نوبهار

نگرفته ام ز دست مسیح و خضر قدح

نشکسته ام ز گرده خورشید و مه، نهار

همّت برآن سراست که خرگه برون زند

از تنگنای عرصهٔ این نیلگون حصار

در کودکی که بود دلم مایل هنر

جوشید ذوق شعر ز طبع گهر نثار

هر مصرعم ز زلف رسا دلفریبتر

هر نقطه ام به شوخی خالِ عذار یار

حسن بلاغت و نمک گفتگوی من

شوری فکند در دل عشّاق بی قرار

صوفی به خانقاه، سرایید گفته ام

مطرب به ساز بزم، ز شعرم کشید تار

در شرق و غرب شعشعهٔ فکرتم دوند

عالم گرفت لمعهٔ این تیغ آبدار

هر صفحه را ز سنبل و ریحان چمن چمن

مرغوله ریز خامهٔ من ریخت در کنار

می گفت ادیب عقل که با شعر خو مگیر

ترسم فرو برد سر کلک تو را به عار

فکری که هست قائمهٔ عرش معرفت

نطقی که کرده روح قدس نفخه اش نثار

در بحر نظم، کز خزف ابلهان پر است

حیف است ربزد آب رخ فضل و اعتبار

بنگر به خسّت شرکا و نظر بپوش

ازگلشنی که دیده خراشد به نیش خار

اوّل ببین، حریفِ که می بایدت شدن

وانگه درآ به عرصهٔ میدان گیر و دار

زینها گذشته، تربیت دیگرت کنم

ای درگهت ز راه هنر در شکسته خار

آگه مگر نه ای که گذارد کم هنر

از مایهٔ نصیب تو چرخ ستیزه کار؟

افزون مکوش و مصلحت کار خود ببین

زین بیشتر ستم به دل و جان روا مدار

من گفتمش که آنچه سرودی به گوش من

آیات حکمت است و سزاوار گوشوار

لیکن یکی ست سود و زیان زمانه ام

سنجیده ایم هر دو، به میزان اعتبار

شاید رسد به اهل دلی گفتگوی من

کیفیّتی فزایدش این جام بی خمار

از نقش کم زنان چه زیان پاکباز را؟

کی همسر منند حریفان بدقمار؟

جوقی سیه زبان تهی مغز، چون قلم

مشتی زنخ زنان سفه سنج نابکار

بازار گرمی خزف این گروه را

عارف نهد چه وزن، به میزان اعتبار؟

شعرش مخوان که مشت کلوخی فراهم است

نظمش مگو که ناسره قلبی ست کم عیار

سستی مثابه ای! که گشایند چون دهن

جولاهه ای تنیده مگر تار، گرد غار

خام است و بی طراوت و بی مغز و بی مزه

فالیز بهمن آورد این گونه میوه بار

دیماه خاطرند به الفاظ بارده

یخ بندد از برودتشان در جگر بخار

و آن نکته ات که رزق کمی گیرد از هنر

روشن بود به تجربه کاران روزگار

امّا گزیر نیست که برهان خسّت است

رزق دو روزه را به هنر کردن اختیار

دندان آز، تیز به الوان رزق نیست

ما را همین به خوردن خون دل است کار

پاسخ چو دادمش، خردم اذن داد و گفت

میدان ز توست، گوی سخن زن به اقتدار

دادم عنان به طبع، اگر سهل اگر حرن

راندم کمیت خامه، اگر بحر اگر کنار

تا این زمان که عمر ز پنجاه درگذشت

دارم بنان و خامه، همان طفل نی سوار

ظلمی،که بر قوافی بیچاره رفته بود

از شاعران کُند شعور و ستم شعار

یکسر زدودم، از قلم معدلت شیم

انصاف دادم، از رقم کسروی مدار

کام سخن ز کلک من افتاد در شکر

دام نفس مراست، غزال ختن شکار

تا قرب سی هزار ز اشعار دلفریب

بر صفحهٔ زمانه نوشتیم یادگار

معنی به حشمتی که بود بحر پرشکوه

لفظش به جودتی که بود موج جویبار

سنجیدگی چنان که ز لب ناشنیده گوش

بی اختیار، دل کشدش در بر و کنار

پیرایهٔ قبول و صفای نفس به هم

لطف اشارت و نمک عاشقی به کار

شرمندهٔ من است گهرهای آبگون

پروردهٔ من است سخنهای آبدار

از شرم نقطه ای که سنان نیم فشاند

خورشید خویش را زده، بر تیغ کوهسار

گاهی مگر به خاطر آیندگان رسیم

ما در گذرگه و سخن ماست پایدار

مست گذاره ایم چو موج از قفای هم

در کاروان ما قدمی نیست استوار

اکنون نمانده است به دل ذوق گفتگو

کوتاهی از من و کرم از آفریدگار

خامش حزین که نامه به پایان رسانده ای

وقت است خامه را فکند، دست رعشه دار

شمارهٔ ۴۹ - در شکایت از روزگار

نبندی دل ای بخرد هوشیار

به جادوی نیرنگی روزگار

فریبنده دیوی ست زرّین پرند

سیه دل نگاریست سیمین عذار

فریبا نگردی به دستان او

که کردهست بازوی رستم نزار

فراغت نخسبی در ایوان او

که سیل است و ارکانش نااستوار

چه بالین و بستر گران کرده ای؟

که ابر است و بام تو سوراخ دار

به انس سرای سپنجی مپیچ

که ناپایدار است و بی اعتبار

ننازی به مهر سپهر دو رنگ

نبازی به این مهرهٔ کم عیار

کمین کش کمانی ست بس کینه توز

جگر دوز تیری ست غافل شکار

گرفته ست چالاک رخش از حریف

فکنده ست بر خاک، سام سوار

دریده ست درع نریمان به زور

بریده ست شریان شیران هزار

زره کرده چرم هژبران ز تیر

گره کرده بازوی مردانِ کار

فروکنده گوری ز بهرام گور

کفن کرده خفتان اسفندیار

بزن مطرب آن نای عیسی نفس

بده ساقی آن جام دشمن خمار

بخوان از من این نظم سنجیده نغز

که از مغز گیتی برآرم دمار

به دور آور آن شادی آور قدح

که دلگیرم از گردش روزگار

گران گشته بر دوش من زندگی

شکسته ست پشتم درین زیر بار

به عهدی درین هفت خوانم اسیر

به عمری درین ششدرم سوگوار

درین سجن اندوهگین بی قرین

درین کاخ سیمابگون بی قرار

چه پویم ره شکوهٔ بیکران؟

چه گویم ز حرمان یار و دیار؟

کجا تاب و این سینهٔ شعله خیز؟

کجا خواب و این چشم اختر شمار؟

حزین از نوای پریشان تو

دل غنچه خون است و اشک هزار

بیفکن کنون زخمهای خامه را

که نازک بود تار و کف رعشه دار

شمارهٔ ۵۰ - به یکی از آشنایان خود نوشته است

کشور هند که بادا بری از خوف و خلل

آفتابیش فرازندهٔ قدر است و محل

کز شرف سایهٔ آن باج نهد برخورشید

شرف از پایهٔ او وام کند اوج زحل

آفتاب فلک اعظم دولت، دِدی دَت

کآفتاب فلکش کرده رقم، عبداقل

جلوه اش گر به صنم خانه گذار اندازد

عزّت او شکند رونق عزّی و هبل

ذوق نوشین لب او کرده به شیرین کاری

دل پرشور مرا خانهٔ زنبور عسل

شوق سودازدگان راه نفس راگیرد

نشتر غمزهٔ او،گر نگشاید اکحل

گر گرانقدری او لنگر تمکین فکند

تاگلو غرق کند گاو زمین را به وحل

خرد پیر نیارد گره از کار گشود

هست این عقده مگر نزد خرد لاینحل

از صیاح عرب و فرس و فرنگ و لُر و هند

هر چه مستعمل او نیست، شمارم مهمل

یاد آن غمزه اگر در دل بسمل گذرد

لذّت نوش دهد نشتر چون خار اجل

نیزهٔ خطی او کرده به اجرام سپهر

آن تطاول که مگر میل کند با مکحل

فیل گردون صفت او چو درآید به خرام

افکند صدمهٔ او، گاو زمین را به وحل

حبّذا این چه شکوه است و چه جاه و چه جلال؟

مرحبا، این چه علوّ است و چه شأن و چه محل؟

چون نگیرد سخنم نازکی از فکر دقیق

دارم اندیشهٔ آن موی میان را به بغل

ای سرآمد به هنر بر همه اصحاب کمال

وی سر و سرور و سردفتر ارباب محل

سخنی چند سزاوار تو دارم بشنو

در جهان ما صدق نکتهٔ ما قلَّ و دَل

کِشت دولت نشود سبز،گر از خون عدو

جوهر تیغ تو، جاری ننماید جدول

گر تو ای جان جهان پا نگذاری به میان

کار ایّام شود چون تن بی جان، مهمل

جُست در هند بسی، دیدهٔ انصاف و نیافت

جز تو شایان نثار گهر مدح و غزل

شمارهٔ ۵۱ - خطاب به یکی از سخیفان و فرومایگان

تا گشت عدل و رای تو معمار روزگار

در هم شکسته شد در و دیوار روزگار

از سیل بیخ و بُن کن ظلمت نمانده است

آسودگی به سایهٔ دیوار روزگار

غیر از فغان و شکوه نخیزد ترانه ای

با زخمهٔ مخالفت، از تار روزگار

دل نشکفد چو غنچهٔ پیکان به دور تو

لب خنده ای نمانده به سوفار روزگار

در کشور تمیز تو، صد طعنه می رود

از موزهٔ زمانه به دستار روزگار

افتاده است از تو به کار جهان گره

تنها تویی تو، عقدهٔ دشوار روزگار

مانند ذات بی بدلت، پاره دنبه ای

هرگز نبوده است به شلوار روزگار

رای تو گشته ناسخ احکام عقل و عرف

شعری بجا نمانده ز آثار روزگار

میزان معدلت، ز تو نااستوار شد

جز سنگ کم نمانده به بازار روزگار

از بس به دهر، سیرت زشت است آشکار

نتوان گشود دیده، به رخسار روزگار

در عهدت، آب و آینه از عکس عاریند

از بس ندیدنی شده دیدار روزگار

کو دست و تیغ حق طلبی کز میان برد

ای مدّت حیات تو زنار روزگار؟

ترسم بنات نعش، به افسون شود یتیم

از عشوهٔ تو مادر غدّار روزگار

افتاده از میامن عهد مبارکت

با ریش گاو و ...ون خران، کار روزگار

ناید ز خامه، وصف امینان حضرتت

یکسر سبک سر و همه طرار روزگار

خاییده خامه را عوض لقمه از شره

بربوده مهره، از دهن مار روزگار

جوع البقرگرفته خران را به عهد تو

یک برگ کاه نیست در انبار روزگار

گاو زمین ندیده گرانجان تر از تویی

ای لاشهٔ خبیث تو، سربار روزگار

کناس را ز نکهت کوی تو نفرت است

ای نکبت تو، مایهٔ ادبار روزگار

از بس کشیده ای به قطار بهادران

سایس نمانده است به طومار روزگار

جز کرم شب فروز به گیتی نیامده ست

کون سوخته تر از تو، در ادوار روزگار

همسنگ با گهر نهی از بخل قطره را

پیشت یکی ست، اندک و بسیار روزگار

در خاک نرم، میخ زدن جایگیر نیست

تاکی کنم به ناف تو، مسمار روزگار؟

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای نام تو زینت زبان‌ها

شمارهٔ ۲ : مرا آزاد می‌سازد ز دام دل تپیدن‌ها

شمارهٔ ۳ : باشد رگ هر برگ چمن، دام هوس‌ها

شمارهٔ ۴ : سخن صریح سراییم، عشق پنهان را

شمارهٔ ۵ : چشم تو برانگیخت ز دل ذوق کهن را

شمارهٔ ۶ : درعشق شد به رنگ دگر روزگار ما

شمارهٔ ۷ : می چون سبو کشید، لب می پرست ما

شمارهٔ ۸ : گوشی نشنیده ست صفیر از قفس ما

شمارهٔ ۹ : خواهم درین گلستان، دستوری صبا را

شمارهٔ ۱۰ : از رفتن دل نیست خبر اهل وفا را

شمارهٔ ۱۱ : بنگر به رشحهٔ قلمم سلسبیل را

شمارهٔ ۱۲ : دایم وصیّت این است، از ما معاشران را

شمارهٔ ۱۳ : شق کرده ایم پردهٔ پندار خویش را

شمارهٔ ۱۴ : به خون خلق دادی دست تیغ سرگرانت را

شمارهٔ ۱۵ : عشقت آمیخت به دل درد فراوانی را

شمارهٔ ۱۶ : تا عشق تو دلرباست ما را

شمارهٔ ۱۷ : شتابان از جهان چون برق رفتن خوش بود ما را

شمارهٔ ۱۸ : رخصت آشتی مده، غمزهٔ غم زدای را

شمارهٔ ۱۹ : نهفته ام به خموشی خیال روی تو را

شمارهٔ ۲۰ : خوشا روزی که صحرای جدایی طی شود ما را

شمارهٔ ۲۱ : نمی فتد به دل، از محشر اضطراب مرا

شمارهٔ ۲۲ : ز عشق، شور جنون شد، یک از هزار مرا

شمارهٔ ۲۳ : تا فکند از نظرآن سروسرافراز مرا

شمارهٔ ۲۴ : پسند بت نکند برهمن سپاس مرا

شمارهٔ ۲۵ : جان و دل غفلت زده باری شده ما را

شمارهٔ ۲۶ : بنواز مغنی، دل غم پیشهٔ ما را

شمارهٔ ۲۷ : داغ سودای تو دارد، دل دیوانهٔ ما

شمارهٔ ۲۸ : افسر شاهی ما، بی سر و سامانی ما

شمارهٔ ۲۹ : گیرد شرار عبرت، از بی بقایی ما

شمارهٔ ۳۰ : ای شور خیالت، نمک زخم جگرها

شمارهٔ ۳۱ : از چاره عاجزم مژه اشکبار را

شمارهٔ ۳۲ : حلاوت در مذاقم نیست آب زندگانی را

شمارهٔ ۳۳ : ز لوح سینه ستردیم، علم فتوا را

شمارهٔ ۳۴ : همسر بوالهوس مدان، عاشق پاکباز را

شمارهٔ ۳۵ : فریاد ناله، گر نخراشد درون ما

شمارهٔ ۳۶ : از خار جفای بت پیمان شکن ما

شمارهٔ ۳۷ : برق بگریخت نفس سوخته، از کشور ما

شمارهٔ ۳۸ : به هند، گشته زمین گیر، ناتوانی ما

شمارهٔ ۳۹ : دهقان نبرد حاصلی از بوم و بر ما

شمارهٔ ۴۰ : زان لب شکّرفشان شوری به جان داریم ما

شمارهٔ ۴۱ : هرگز نرسد رشحهٔ کامی به لب ما

شمارهٔ ۴۲ : بر فرازد چو علم، آه سحرگاهی ما

شمارهٔ ۴۳ : شور دل‌ها بود ترانهٔ ما

شمارهٔ ۴۴ : طی می شود از مصرع آهی گلهٔ ما

شمارهٔ ۴۵ : چند به غمزه خون کنی خاطر ناشکیب را

شمارهٔ ۴۶ : تا شفقی کرده ای رخ نمکین را

شمارهٔ ۴۷ : گل داغی ز عشق او، بیاراید جهانی را

شمارهٔ ۴۸ : چراغان کرده ام از داغ دل، ویرانهٔ خود را

شمارهٔ ۴۹ : بیابان مرگ حسرت کرده ای مشت غبارم را

شمارهٔ ۵۰ : سواد هند، خاطرخواه باشد بی کمالان را

شمارهٔ ۵۱ : خداوندا تسلی کن، دل امّیدواران را

شمارهٔ ۵۲ : بلا شد گوشهٔ چشم ترحم بی‌گناهان را

شمارهٔ ۵۳ : مشکل افتاد عجب کار من حیران را

شمارهٔ ۵۴ : گر در رَهِ عشق تو به کار است دل ما

شمارهٔ ۵۵ : از ساده رخان در تب و تاب است دل ما

شمارهٔ ۵۶ : ای سلسلهٔ زلف تو بر پای دل ما

شمارهٔ ۵۷ : زد حلقه عشق، بر در دولتسرای ما

شمارهٔ ۵۸ : از فیض ریزش مژه، تر شد دماغ ما

شمارهٔ ۵۹ : کشم آهی ز دل کامشب برد از دیده خوابش را

شمارهٔ ۶۰ : بیا مستانه چاک پیرهن پیش صبا بگشا

شمارهٔ ۶۱ : درین دریای بی پایان، درین طوفان شورافزا

شمارهٔ ۶۲ : زهی از خار خارت شعله در جان، گلستان‌ها را

شمارهٔ ۶۳ : صبا از منزل سلمی، سلام آورد مستان را

شمارهٔ ۶۴ : گران افتاده لنگر، کوه درد سینه فرسا را

شمارهٔ ۶۵ : مپسند تشنه لب، دل اندوه پیشه را

شمارهٔ ۶۶ : لازم بود مکان طربناک، شیشه را

شمارهٔ ۶۷ : سخن از من کشیدی، شعله ورکردی جهانی را

شمارهٔ ۶۸ : تا سرمه کشد چشم ملامتگر ما را

شمارهٔ ۶۹ : چو لاله با چمن حسن و عشق، خوست مرا

شمارهٔ ۷۰ : وفاپیشگان، دوستداران خدا را

شمارهٔ ۷۱ : از نالهٔ عاشق چه خبر بوالهوسی را

شمارهٔ ۷۲ : ز داغ عشق چون خورشید، دارم چتر شاهی را

شمارهٔ ۷۳ : گناهی نیست عالم سوزی آن آتشین رو را

شمارهٔ ۷۴ : ساقی قدحی در ده، از خود بستان ما را

شمارهٔ ۷۵ : آموخت چو اشکم روش ره سپری را

شمارهٔ ۷۶ : ستم، از ملک دل بیرون کند فرمانروایان را

شمارهٔ ۷۷ : محبّت خون گرمی بخشد این گلبن مثالان را

شمارهٔ ۷۸ : دل دریا گهر، سرمایه بخشید ابر مژگان را

شمارهٔ ۷۹ : دیدم صنمی، های صلا، کعبه‌نشین‌ها

شمارهٔ ۸۰ : داغند، ز رخسار تو ای رشک چمن‌ها

شمارهٔ ۸۱ : رنگینی دکّان شود آن چشم سیه را

شمارهٔ ۸۲ : نوشیده چمن دردی جام طربش را

شمارهٔ ۸۳ : به آب از آتش می داده ام خاک مصلّا را

شمارهٔ ۸۴ : در بغل آرزو کند، تیغ تو تندخوی را

شمارهٔ ۸۵ : نگارین جلوهٔ من، تا به کی هر جا نهی پا را؟

شمارهٔ ۸۶ : ز لوح حکمت اندیشان بگو خونین درونان را

شمارهٔ ۸۷ : گذشته است ز گردون لوای رفعت ما

شمارهٔ ۸۸ : به سر گسترده دارد ظلّ عالی، خیل نازش را

شمارهٔ ۸۹ : نبرد جلوهٔ گل جانب گلزار مرا

شمارهٔ ۹۰ : سفید کرد غمت دیده های تار مرا

شمارهٔ ۹۱ : خامه فروهشته بود، آیت تنزیل را

شمارهٔ ۹۲ : بس که چون صبح زند دم ز صفا سینه ما

شمارهٔ ۹۳ : به گلشن غنچه، یاد از نوشخندان می دهد ما را

شمارهٔ ۹۴ : هنوز آغاز رعنایی ست عشق سرکش ما را

شمارهٔ ۹۵ : ز مژگان ساختم گلگون، چنان روی بیابان را

شمارهٔ ۹۶ : چه گیرایی ست یارب جلوه گیسوکمندان را؟

شمارهٔ ۹۷ : به فردا وعده داد امروز جان ناشکیبا را

شمارهٔ ۹۸ : تراوشهای موج خون، کند غمخواری ما را

شمارهٔ ۹۹ : عنان ریز است از هرسو، سپاه عشق بر دل‌ها

شمارهٔ ۱۰۰ : افتاده دو عالم ز نظر، دیدهٔ ما را

شمارهٔ ۱۰۱ : چون گرد باد حیرت، از خود رهاند ما را

شمارهٔ ۱۰۲ : ساقی دوباره پر کن، از باده گوی ما را

شمارهٔ ۱۰۳ : درین فکرم، که تعلیم جبین سازم سجودش را

شمارهٔ ۱۰۴ : در کوچهٔ آن زلف مده راه صبا را

شمارهٔ ۱۰۵ : اگر بیند ز قدّت مصرع برجسته مضمون را

شمارهٔ ۱۰۶ : اگر زردشت، دیدی یک نظر برق عتابش را

شمارهٔ ۱۰۷ : رهی ندارم بغیرکویت، الیک رجعی، لدیک زلفا

شمارهٔ ۱۰۸ : چه حسن است این که مجنون می کند عقل فسونگر را؟

شمارهٔ ۱۰۹ : مکش چون دورگردون بر رخم داغ جدایی را

شمارهٔ ۱۱۰ : نگاه ناز او فهمید، راز سینه جوشی را

شمارهٔ ۱۱۱ : سر خط تعلیم شد، شیوه استاد را

شمارهٔ ۱۱۲ : تو اگر به شعله شویی خط سرنوشت، ما را

شمارهٔ ۱۱۳ : به آب خضر مفروش آبروی پارسایی را

شمارهٔ ۱۱۴ : آتش زده آن لعل قبا، خانه زین را

شمارهٔ ۱۱۵ : گلرنگ اگر خواهی، این چهره زرین را

شمارهٔ ۱۱۶ : شایدکه دهد آگهی از بوی تو ما را

شمارهٔ ۱۱۷ : در دل تنگ بود جلوهٔ جانان ما را

شمارهٔ ۱۱۸ : مزار فیض بخش ماست گلگشت چمن ما را

شمارهٔ ۱۱۹ : پخته به حکمتی کنم، بادهٔ نارسای را

شمارهٔ ۱۲۰ : شنیدم در قفس از شاخساران شور بلبل را

شمارهٔ ۱۲۱ : شوری به سر افتاده، رسوای محبت را

شمارهٔ ۱۲۲ : شهیدان تو را ای نونهال سرگرانی‌ها

شمارهٔ ۱۲۳ : پس از ما تیره‌روزان روزگاری می‌شود پیدا

شمارهٔ ۱۲۴ : مکن دشوار از تن پروری آزادی جان را

شمارهٔ ۱۲۵ : در فتح باب میکده باشد گشاد ما

شمارهٔ ۱۲۶ : نخواهد برد از ما صرف‌های خصم عنید ما

شمارهٔ ۱۲۷ : جنون را کارها باقی ست با مشت غبار ما

شمارهٔ ۱۲۸ : ۱۲۸ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۲۹ : غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۳۰ : ۱۳۰ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۳۱ : ۱۳۱ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۳۲ : نیست هوای بوستان، کنج قفس خزیده را

شمارهٔ ۱۳۳ : از زلف تو داریم پریشانی خود را

شمارهٔ ۱۳۴ : فکندم چاک‌ها در جیب جان بی‌تابی خود را

شمارهٔ ۱۳۵ : ز خورشید قیامت گر کنم بالین سر خود را

شمارهٔ ۱۳۶ : نمی‌گوید کسی امروز چرخ بی‌مروت را

شمارهٔ ۱۳۷ : ز بیگانه پرداخت بوم و برم را

شمارهٔ ۱۳۸ : ۱۳۸غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۳۹ : ۱۳۹غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۰ : ۱۴۰غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۱ : تمنا چون نسوزد در ضمیر من؟ که می باشد

شمارهٔ ۱۴۲ : هلاک جلوه ام قد قیامت دستگاهان را

شمارهٔ ۱۴۳ : کشم خط از سواد خامه زلف عنبرافشان را

شمارهٔ ۱۴۴ : ای جنت نقد از رخ زیبای تو ما را

شمارهٔ ۱۴۵ : ۱۴۵ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۶ : ۱۴۶ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۷ : ۱۴۷ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۸ : دیده ها واله نظارهٔ مژگان خوشی ست

شمارهٔ ۱۴۹ : سنگ و سفال میکده گوهر کند شراب

شمارهٔ ۱۵۰ : عاشق مهجور، وصل دلستان بیند به خواب

شمارهٔ ۱۵۱ : کامم چشید هر چه نگاهش عتاب داشت

شمارهٔ ۱۵۲ : از سوز ناله ام، دل جانان خبر نداشت

شمارهٔ ۱۵۳ : ۱۵۳ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۵۴ : ۱۵۴ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۵۵ : ۱۵۵ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۵۶ : فتنهٔ روز جزا در قدم جلوهٔ اوست

شمارهٔ ۱۵۷ : ساقی از ورع کیشان، مطرب از خموشان است

شمارهٔ ۱۵۸ : در مجلس ما خون دل است اینکه به جام است

شمارهٔ ۱۵۹ : تا تشنه به خون، نرگس مستانه ی یار است

شمارهٔ ۱۶۰ : حرف غم عشق از لب خندان که جسته ست؟

شمارهٔ ۱۶۱ : دمیدن از سمنش مشک ناب نزدیک است

شمارهٔ ۱۶۲ : عهد پیرانه سری، عشق جوان افتاده ست

شمارهٔ ۱۶۳ : در پی دلشدگان غمزه ی طنازی هست

شمارهٔ ۱۶۴ : دارد سر ما شورش سودایی اگر هست

شمارهٔ ۱۶۵ : آوازه ام از رتبه گفتار بلند است

شمارهٔ ۱۶۶ : از بس که تو را خوی، به عشاق گران است

شمارهٔ ۱۶۷ : به باغ راه خزان و بهار نتوان بست

شمارهٔ ۱۶۸ : بر سر خود دهدم جا، خم پاکیزه سرشت

شمارهٔ ۱۶۹ : آب حیات در رقم مشک فام ماست

شمارهٔ ۱۷۰ : هزار رنگ گل داغ در کنار من است

شمارهٔ ۱۷۱ : چه دولتی است که دردت نصیب جان من است!

شمارهٔ ۱۷۲ : لعلت حیات بخش دل و جان عاشق است

شمارهٔ ۱۷۳ : از شرم، زبانم به گلستان تو بسته ست

شمارهٔ ۱۷۴ : یاری که غمی می برد از یاد، شراب است

شمارهٔ ۱۷۵ : به گرد عارض او خط عنبرین پیداست

شمارهٔ ۱۷۶ : عالم تمام از رخ جانانه روشن است

شمارهٔ ۱۷۷ : احساس مبدل شد و محسوس همان است

شمارهٔ ۱۷۸ : صبح را لمعهٔ نور از ید بیضای دل است

شمارهٔ ۱۷۹ : ای وقف شهیدان تو صحرای قیامت

شمارهٔ ۱۸۰ : تلقین حجت از لب جانانم آرزوست

شمارهٔ ۱۸۱ : زان پیشتر که باده به پیمانه آشناست

شمارهٔ ۱۸۲ : دیده تا بر هم زدم سامان باغ از دست رفت

شمارهٔ ۱۸۳ : قدح تا گرفتم بهاری به سر رفت

شمارهٔ ۱۸۴ : تیغت به سرم خمار نگذاشت

شمارهٔ ۱۸۵ : نه تنها گل گریبان چاک بازار است از دستت

شمارهٔ ۱۸۶ : پیغام غنچه با دم مشکل گشای کیست؟

شمارهٔ ۱۸۷ : یا رب این غنچه دهن مست ز میخانهٔ کیست؟

شمارهٔ ۱۸۸ : گرمی مهر، به ویرانه و آباد یکی ست

شمارهٔ ۱۸۹ : حق را بطلب مسجد و میخانه کدام است؟

شمارهٔ ۱۹۰ : شمع سان با تو شبم رفت و تمنا مانده ست

شمارهٔ ۱۹۱ : به تن ز بادهٔ عشق تو رنگ و بو کافی ست

شمارهٔ ۱۹۲ : زان شراری که نهان در دل خارا می سوخت

شمارهٔ ۱۹۳ : فروغ آن گل رخسار بی نقابم سوخت

شمارهٔ ۱۹۴ : نگاه گوشهٔ آن چشم میگسارم سوخت

شمارهٔ ۱۹۵ : آمد آن شمع شبی بر سر و، سامانم سوخت

شمارهٔ ۱۹۶ : اشکم نمک به یاد لبت در ایاغ ریخت

شمارهٔ ۱۹۷ : در دل چو به یاد رخ او نور فرو ریخت

شمارهٔ ۱۹۸ : مجنون مرا شور تو بی پا و سر انداخت

شمارهٔ ۱۹۹ : هر زهر که چشمت به ایاغ دل ما ریخت

شمارهٔ ۲۰۰ : زانرو که زد به بلبل پرشور، پشت دست

شمارهٔ ۲۰۱ : از داغ او سرم به گریبان آتش است

شمارهٔ ۲۰۲ : کام، آشنا به ماحضر روزگار نیست

شمارهٔ ۲۰۳ : بی شمع می، به بزم دل و دیده نور نیست

شمارهٔ ۲۰۴ : در خاطر خدنگ قضا هر نهان که هست

شمارهٔ ۲۰۵ : خورشید و ماه آینهٔ حسن یار نیست

شمارهٔ ۲۰۶ : لب از خون تر کنم گر ساغری نیست

شمارهٔ ۲۰۷ : تا دل از خود نرود، حال پریشانی هست

شمارهٔ ۲۰۸ : دل گواه است که در پرده دلارایی هست

شمارهٔ ۲۰۹ : درین زمانه نه یاری نه غمگساری هست

شمارهٔ ۲۱۰ : دل خوردن عشاق تو کار دگران نیست

شمارهٔ ۲۱۱ : عاشق حریف حملهٔ شیر دلیر نیست

شمارهٔ ۲۱۲ : در راه محبت، سر اگر شد قدمی هست

شمارهٔ ۲۱۳ : نخلم از گریه در آب است و ثمر پیدا نیست

شمارهٔ ۲۱۴ : چشم صاحب نظران در پی دنیاست که نیست

شمارهٔ ۲۱۵ : با مستی غمت به شراب احتیاج نیست

شمارهٔ ۲۱۶ : می عشق است که عالم همه میخانهٔ اوست

شمارهٔ ۲۱۷ : دل در حریم وصل تو، پا را نگه نداشت

شمارهٔ ۲۱۸ : گرتو را روی زمین خواهش ماوای خوشی ست

شمارهٔ ۲۱۹ : ای تازه به دیدار تو ایمان خرابات

شمارهٔ ۲۲۰ : ای یوسف مصر از تو گرفتار محبت

شمارهٔ ۲۲۱ : بلبل و پروانه را عشق گریبان گرفت

شمارهٔ ۲۲۲ : ز لنگر دل دیوانه، عشق بند گسست

شمارهٔ ۲۲۳ : در طینتم از بس که رگ و ریشه، وفا داشت

شمارهٔ ۲۲۴ : صد جان به حسرت سوختی، آهی ز جایی برنخاست

شمارهٔ ۲۲۵ : دور از در تو روضه ی رضوان به ما نساخت

شمارهٔ ۲۲۶ : گل خزان زده ام، زندگی ملال من است

شمارهٔ ۲۲۷ : گرچه پیمانه ی می مشرق نور دگر است

شمارهٔ ۲۲۸ : مستان، شب غم رفت و سحرگاه فتوح است

شمارهٔ ۲۲۹ : رخسار تو را تازگی از چشم تر کیست؟

شمارهٔ ۲۳۰ : برخاست دل ز سینه و پیکان فرو نشست

شمارهٔ ۲۳۱ : ما را تن ضعیف به زندان عالم است

شمارهٔ ۲۳۲ : حیرانی من محرم آن روی چو ماه است

شمارهٔ ۲۳۳ : در کوی تو نقش قدمم، حالتم این است

شمارهٔ ۲۳۴ : از آن، سرم به هوای تو مایل افتاده ست

شمارهٔ ۲۳۵ : روزی که حجت از خلق، خواهند در قیامت

شمارهٔ ۲۳۶ : زاهد از ساغر شراب گریخت

شمارهٔ ۲۳۷ : کون و مکان به زیر نگین قناعت است

شمارهٔ ۲۳۸ : لطف و قهرت به من سوخته جان هر دو یکی ست

شمارهٔ ۲۳۹ : هیچ معلوم نشد، دیده تماشایی کیست؟

شمارهٔ ۲۴۰ : مژگان سرکشت، رگ جان ها گرفته است

شمارهٔ ۲۴۱ : تو را چه غم که به درد تو مبتلایی هست؟

شمارهٔ ۲۴۲ : از کوی تو تا کلبه ی ما فاصله ای نیست

شمارهٔ ۲۴۳ : اشک چشم من و شراب یکیست

شمارهٔ ۲۴۴ : چون صبح به بر، دیدهٔ من پیرهنی داشت

شمارهٔ ۲۴۵ : یک دل به دیاری که وفا صاحب تاج است

شمارهٔ ۲۴۶ : کی دیده تنها چو دل آغشته به خون است؟

شمارهٔ ۲۴۷ : بتی دارم که دل دیوانهٔ اوست

شمارهٔ ۲۴۸ : گنجی ست راز عشق، که دل ها خراب اوست

شمارهٔ ۲۴۹ : گل داغ است که صحرای دلم خرّم ازوست

شمارهٔ ۲۵۰ : اسرار تو با زاهد و ملّا نتوان گفت

شمارهٔ ۲۵۱ : تا شمع من ز دیدهٔ شب زنده دار رفت

شمارهٔ ۲۵۲ : در شب شیب، گرانتر شده خوابی که مراست

شمارهٔ ۲۵۳ : می به بزم ما امشب، از رمیده هوشان است

شمارهٔ ۲۵۴ : دل در هوس نرگس مستانه اسیر است

شمارهٔ ۲۵۵ : تا شمع دل، افروخته بزم حضور است

شمارهٔ ۲۵۶ : برهمن مذهبان زنار بندانند از مویت

شمارهٔ ۲۵۷ : الهی به قربان سرگشتگانت

شمارهٔ ۲۵۸ : عشق است به دل شور بیابان قیامت

شمارهٔ ۲۵۹ : هر زخم که از ناوک آن تازه نهال است

شمارهٔ ۲۶۰ : آزادی ما از غم کونین کران داشت

شمارهٔ ۲۶۱ : رسوا شدهٔ عشق تو را چاره نکو نیست

شمارهٔ ۲۶۲ : گل بی تو مرا به دیده خار است

شمارهٔ ۲۶۳ : فرسوده ز نعمت شده دندان به دهانت

شمارهٔ ۲۶۴ : بی کس تر ازین عاشق دل خسته کسی نیست

شمارهٔ ۲۶۵ : برآ از خویش زاهد، وقت شبگیر خرابات است

شمارهٔ ۲۶۶ : بار ستم یار، گران است و گران نیست

شمارهٔ ۲۶۷ : عشق اگر یار شود، سود و زیان این همه نیست

شمارهٔ ۲۶۸ : به گل ترانهٔ مرغان بی نوا عبث است

شمارهٔ ۲۶۹ : داغی که ز شورابهٔ اشکم نمکین است

شمارهٔ ۲۷۰ : تا نقش خط آن آینه رخسار کشیده ست

شمارهٔ ۲۷۱ : غبار کلفت ایام، آشنا نگذاشت

شمارهٔ ۲۷۲ : کار دل و خراش، به هم عشق واگذاشت

شمارهٔ ۲۷۳ : خوش آنکه، دلم در شکن زلف تو جا داشت

شمارهٔ ۲۷۴ : نسرین به چمن برندمد گر بدن این است

شمارهٔ ۲۷۵ : تو را نمودم و گفتم به دل، که یار این است

شمارهٔ ۲۷۶ : تن سختی کشم نزار دل است

شمارهٔ ۲۷۷ : خورشید به حسن یار من نیست

شمارهٔ ۲۷۸ : هر چه بستیم و گشودیم عبث

شمارهٔ ۲۷۹ : با رنگ لعلی تو، به صهبا چه احتیاج؟

شمارهٔ ۲۸۰ : ای در نظر ناز تو، سلطان و گدا هیچ

شمارهٔ ۲۸۱ : نبود خطری در ره بی پا و سران هیچ

شمارهٔ ۲۸۲ : ماییم و همین آرزوی یار و دگر هیچ

شمارهٔ ۲۸۳ : صور قیامت دمید، نالهء مرغان صبح

شمارهٔ ۲۸۴ : ای نگاه تو پی غارت دلها گستاخ

شمارهٔ ۲۸۵ : آسان نه به پیمانهٔ سرشار شود سرخ

شمارهٔ ۲۸۶ : بهل آهنگ سلطانی درین کاخ

شمارهٔ ۲۸۷ : زان شمع گلعذاران، هرجا سخن برآید

شمارهٔ ۲۸۸ : اشکم از دیده به دنبال کسی می‌آید

شمارهٔ ۲۸۹ : چون نخل تو از ناز گرانبار برآید

شمارهٔ ۲۹۰ : دمی که حرف وداعت به گوش می‌آید

شمارهٔ ۲۹۱ : به آیینی که ترسازاده از بتخانه می‌آید

شمارهٔ ۲۹۲ : طرب ای دل که یار می آید

شمارهٔ ۲۹۳ : صبا را گرد سر گردم، که از کوی تو می‌آید

شمارهٔ ۲۹۴ : سیه‌چشمی دلم را از پی تسخیر می‌آید

شمارهٔ ۲۹۵ : از مزرع آمال چه امّید برآید

شمارهٔ ۲۹۶ : به خاطر چون خیال لعل آن رنگین عتاب آید

شمارهٔ ۲۹۷ : سحر ز هاتف میخانه ام سروش آمد

شمارهٔ ۲۹۸ : شب زلف تو در خیالم آمد

شمارهٔ ۲۹۹ : یک ره به سر تربتم از ناز نیامد

شمارهٔ ۳۰۰ : شبی ز هجر تو ما را به سر نمی‌آید

شمارهٔ ۳۰۱ : عشق سرکش، به فغان، زین دل ناشاد آمد

شمارهٔ ۳۰۲ : کند بر تخت عزت جا، چو از تن جان برون آید

شمارهٔ ۳۰۳ : نقاب از چهره بگشا تا ز غربت جان برون آید

شمارهٔ ۳۰۴ : از ناز نقش پایت، بر خاک مشکل آید

شمارهٔ ۳۰۵ : غرور ناز با کوه تحمّل برنمی‌آید

شمارهٔ ۳۰۶ : تاکی ز جوی هر مژه ام اشک و خون رود

شمارهٔ ۳۰۷ : ای وای بر اسیری، کز یاد رفته باشد

شمارهٔ ۳۰۸ : نالم به اثر گر غم او یار نباشد

شمارهٔ ۳۰۹ : خوش آنکه دلم آینه سیمای تو باشد

شمارهٔ ۳۱۰ : دل هر قطره‌ای دریای اسرار تو می‌باشد

شمارهٔ ۳۱۱ : ز خاموشی دلم را پاس الفت مدعا باشد

شمارهٔ ۳۱۲ : مرا آزادگی شیرازهٔ آمال می باشد

شمارهٔ ۳۱۳ : گر رخ به ما نمایی، ای خوش لقا چه باشد؟

شمارهٔ ۳۱۴ : خوش آن عاشق که شیدای تو باشد

شمارهٔ ۳۱۵ : از غم، دل حیران چه خبر داشته باشد؟

شمارهٔ ۳۱۶ : جانان ز من آیا خبری داشته باشد؟

شمارهٔ ۳۱۷ : دل آزاده، باخدا باشد

شمارهٔ ۳۱۸ : خورشید، درین کلبه شب افروز نباشد

شمارهٔ ۳۱۹ : ضمیر جمع روشن، بی صفا هرگز نمی باشد

شمارهٔ ۳۲۰ : نشان وحشی من در دل بی کینه پیدا شد

شمارهٔ ۳۲۱ : فروزان چهره چون شمع آمدی، دلها تسلّی شد

شمارهٔ ۳۲۲ : ای سیل مرگ، بی تو دل تشنه آب شد

شمارهٔ ۳۲۳ : سر رشته صبری که ز دل رفت و نهان شد

شمارهٔ ۳۲۴ : از سبزه سبز، پشت لب جویبار شد

شمارهٔ ۳۲۵ : درکارگاه غیب چو طرح لباس شد

شمارهٔ ۳۲۶ : افزود خواب غفلت جاهل چو پیر شد

شمارهٔ ۳۲۷ : پری گر وا کنم، پروانهٔ شمع تو خواهم شد

شمارهٔ ۳۲۸ : فقرم کجا ز جلوهٔ دنیا زبون شود؟

شمارهٔ ۳۲۹ : جگر تشنه ام از لعل تو سیراب شود

شمارهٔ ۳۳۰ : خجل در برم، عقل نادان نشیند

شمارهٔ ۳۳۱ : بفشه چون ز بناگوش یار برخیزد

شمارهٔ ۳۳۲ : فروزان کن ز رخ، کاشانهای چند

شمارهٔ ۳۳۳ : خوشا شمعی که سر تا پا بسوزد

شمارهٔ ۳۳۴ : نگاه گرم، چو رخسار آتشین تو بوسد

شمارهٔ ۳۳۵ : روی تو به خورشید فلک نور فروشد

شمارهٔ ۳۳۶ : در دیدهٔ من غیر رخ یار نگنجد

شمارهٔ ۳۳۷ : نخست از عاشقان بی جرمی آن نامهربان رنجد

شمارهٔ ۳۳۸ : قاصدی کو که پیامی برِ دل‌دار برد؟

شمارهٔ ۳۳۹ : با تیغ‌بازی مژه‌ات جان که می‌برد؟

شمارهٔ ۳۴۰ : در صیدگاه ناز تو بسمل به خون تپد

شمارهٔ ۳۴۱ : دمی که از رخ ساقی خوی حجاب چکد

شمارهٔ ۳۴۲ : بوی زلفی به گریبان صبا ریخته اند

شمارهٔ ۳۴۳ : چو سنبل تو به طرف سمن فرو ریزد

شمارهٔ ۳۴۴ : مبادا رو کسی زان قبلهٔ ابرو بگرداند

شمارهٔ ۳۴۵ : درکشوری که مهر و وفا می فروختند

شمارهٔ ۳۴۶ : شلایین نرگسش مست شراب آلوده را ماند

شمارهٔ ۳۴۷ : کوته نظران زلف سیه کار ندانند

شمارهٔ ۳۴۸ : خوبان به ره مهر و وفا پا نگذارند

شمارهٔ ۳۴۹ : حریف عیش جهان بی دماغ می ماند

شمارهٔ ۳۵۰ : رخ تو رونق صبح بهار می شکند

شمارهٔ ۳۵۱ : شوریده دلی دارم، دیوانه چنین باید

شمارهٔ ۳۵۲ : دلم که شاهد امّید، در کنار ندید

شمارهٔ ۳۵۳ : اهل نظر، از آن در یکتا چه دیده اند

شمارهٔ ۳۵۴ : از دلم برخاست دودی، آسمان آمد پدید

شمارهٔ ۳۵۵ : جایی که از سپند نگردد فغان بلند

شمارهٔ ۳۵۶ : در دل غم آن لاله عذار است ببینید

شمارهٔ ۳۵۷ : بهار شد که چمن جام ارغوان گیرد

شمارهٔ ۳۵۸ : از ما فلک دون چه به یغما بستاند؟

شمارهٔ ۳۵۹ : خواهم به دل آن نرگس مستانه در افتد

شمارهٔ ۳۶۰ : زهر غم هجر تو به جان کارگر افتاد

شمارهٔ ۳۶۱ : بی پا و سر ز قدر و شرف کام می برد

شمارهٔ ۳۶۲ : از پرده چو خواهد، گل رخسار برآرد

شمارهٔ ۳۶۳ : کشم چو آه، دل ناتوان بیاساید

شمارهٔ ۳۶۴ : اگر نسیم نباشد که زلف بگشاید؟

شمارهٔ ۳۶۵ : صباحت کو که گل را بر سرم شور جنون سازد؟

شمارهٔ ۳۶۶ : در این دو هفته که با گل مدار می‌گذرد

شمارهٔ ۳۶۷ : گریبان چاکم و جانان مرا دیوانه پندارد

شمارهٔ ۳۶۸ : هوای عشق برونم ز ننگ و نام کشید

شمارهٔ ۳۶۹ : لب تشنهٔ تیغیم، ز کوثر چه گشاید؟

شمارهٔ ۳۷۰ : ترسم از چشم خوشت غافل نگاهی سر زند

شمارهٔ ۳۷۱ : ساغر نزنم تا بتوان خون جگر زد

شمارهٔ ۳۷۲ : به خاموشی صفیر آشنایی می توانم زد

شمارهٔ ۳۷۳ : گر به شوخی شرری در پر پروانه زدند

شمارهٔ ۳۷۴ : تهمت برق تجلی ست که بر طور زدند

شمارهٔ ۳۷۵ : بیخودان بانگ اناالحق که درین دار زدند

شمارهٔ ۳۷۶ : یاد وصلی که دل از هجر خبردار نبود

شمارهٔ ۳۷۷ : شب که در خلوت اندیشه تمنّای تو بود

شمارهٔ ۳۷۸ : بزم وصل است و غم هجر همان است که بود

شمارهٔ ۳۷۹ : با چرخ سفله، همّت ما در نبرد بود

شمارهٔ ۳۸۰ : محرومی وصال تو دل را نوید بود

شمارهٔ ۳۸۱ : یاد آن زمان که بادهٔ عشرت به کام بود

شمارهٔ ۳۸۲ : طاق میخانهٔ مستان خم ابروی تو بود

شمارهٔ ۳۸۳ : همّت ما مدد پیر و جوان خواهد بود

شمارهٔ ۳۸۴ : امشب که دل در آتش آن گلعذار بود

شمارهٔ ۳۸۵ : در دیده مرا بی تو پریشان نظری بود

شمارهٔ ۳۸۶ : امشب که از فروغ رخش، لاله داغ بود

شمارهٔ ۳۸۷ : ز حشر مستی ما را چه باک خواهد بود؟

شمارهٔ ۳۸۸ : حاشا که دل به درد تو دادن نهان بود

شمارهٔ ۳۸۹ : به قامت شاخ گل را از دمیدن باز می دارد

شمارهٔ ۳۹۰ : خوش آنکه ساقی مجلس نقاب بردارد

شمارهٔ ۳۹۱ : آن یار بی حقیقت، پاس وفا ندارد

شمارهٔ ۳۹۲ : به غیر از گریه عاشق در جهان کاری نمی دارد

شمارهٔ ۳۹۳ : گلستان محبّت سرو آزادی نمی دارد

شمارهٔ ۳۹۴ : به غیر از بزم خاموشی که آوازی نمی دارد

شمارهٔ ۳۹۵ : دلِ شاد، رند می آشام دارد

شمارهٔ ۳۹۶ : دل بیگانه مشرب با نگاه آشنا دارد

شمارهٔ ۳۹۷ : طرب یعقوب من در گوشهٔ بیت الحزن دارد

شمارهٔ ۳۹۸ : نیم ز افسردگی عاشق ولی دل یاد او دارد

شمارهٔ ۳۹۹ : دلم در خم زلف او سودای دگر دارد

شمارهٔ ۴۰۰ : حریفان هر که را دیدیم در دل کلفتی دارد

شمارهٔ ۴۰۱ : مرغ اسیری که زخم خار ندارد

شمارهٔ ۴۰۲ : نکهت زلف تو را شمال ندارد

شمارهٔ ۴۰۳ : دل بی جهت شکایتی از روزگار کرد

شمارهٔ ۴۰۴ : من شعله ام، به پیرهنم هر که خار کرد

شمارهٔ ۴۰۵ : در دل سخت تو هر چند که جا نتوان کرد

شمارهٔ ۴۰۶ : طرّهٔ ناز را دو تا کرد که کرد؟ یار کرد

شمارهٔ ۴۰۷ : بلبل به گلستان سخن از روی تو می کرد

شمارهٔ ۴۰۸ : چند پرسی نگهش با دل افگار چه کرد

شمارهٔ ۴۰۹ : دلم از زمزمه عشق پریشان می‌کرد

شمارهٔ ۴۱۰ : از وصل، دل بی سر و پا را که خبر کرد؟

شمارهٔ ۴۱۱ : بار غم عشق تو مرا پشت دوتا کرد

شمارهٔ ۴۱۲ : کف چون تهی‌ست جوهر انسان چه می‌کند؟

شمارهٔ ۴۱۳ : سر زلفی به عالم دام کردند

شمارهٔ ۴۱۴ : اشکم نمک به دامن ناسور می کند

شمارهٔ ۴۱۵ : آنها که خاک راه تو را توتیا کنند

شمارهٔ ۴۱۶ : لبت به پیرهن تنگ غنچه خار کند

شمارهٔ ۴۱۷ : میگساران چو هوای گل و شمشاد کنید

شمارهٔ ۴۱۸ : شامی که مست صبح امیدش نمی کنند

شمارهٔ ۴۱۹ : لب لعلت به پیامی دل ما شاد نکرد

شمارهٔ ۴۲۰ : شیرین لبان چو بزم می لاله گون کنند

شمارهٔ ۴۲۱ : ساقی بگو چکیدهٔ دل در سبو کنند

شمارهٔ ۴۲۲ : کاش خضری به من بادیه پیما برسد

شمارهٔ ۴۲۳ : نبود عجب که دیده به دیدار می‌رسد

شمارهٔ ۴۲۴ : به کف شاخ ز گل جام رسید

شمارهٔ ۴۲۵ : خفته بودم به سرم دولت بیدار رسید

شمارهٔ ۴۲۶ : کار رسوایی ما حیف به پایان نرسید

شمارهٔ ۴۲۷ : بود آیا که ره مهر و وفا بگشایند؟

شمارهٔ ۴۲۸ : پای بستند و ره سعی نشانم دادند

شمارهٔ ۴۲۹ : عذر این بنده پذیرای دل و هوشش باد

شمارهٔ ۴۳۰ : بیان روشنی چون شمع دارم خصم جان خود

شمارهٔ ۴۳۱ : شور سودای تو در کودکی، استادم بود

شمارهٔ ۴۳۲ : من کشتهٔ زخمی که اجل را خجل آرد

شمارهٔ ۴۳۳ : تن دیده اند از من و جانم ندیده اند

شمارهٔ ۴۳۴ : نگه، رنگین‌تر از گل می‌کند رویی که او دارد

شمارهٔ ۴۳۵ : خدا در ماتم آسودگی شادم نگه دارد

شمارهٔ ۴۳۶ : دل در شکن زلفت، صبح طربی دارد

شمارهٔ ۴۳۷ : سرگرم فنا فکر دگر هیچ ندارد

شمارهٔ ۴۳۸ : چشمت چرا حریف شرابم نمی کند؟

شمارهٔ ۴۳۹ : صباح وصل به بختم اثر چه خواهدکرد؟

شمارهٔ ۴۴۰ : مطرب ره مستی زد هشیار نباید شد

شمارهٔ ۴۴۱ : از عشق، تن سوخته جانان گله دارد

شمارهٔ ۴۴۲ : به عهد بی وفایان، آشتی رنجیدنی دارد

شمارهٔ ۴۴۳ : غم توگونه ی گلنار را کهربا سازد

شمارهٔ ۴۴۴ : به خون هر چند دستی غمرهٔ بیدادگر دارد

شمارهٔ ۴۴۵ : عذار ساده اش خط غباری در نظر دارد

شمارهٔ ۴۴۶ : دهد ساقی اگر ساغر چنین، مخمور نگذارد

شمارهٔ ۴۴۷ : کجا پاس حجاب از زاهد بی‌پیر می‌آید؟

شمارهٔ ۴۴۸ : نه تاب دوری و نه طاقت دیدار می باشد

شمارهٔ ۴۴۹ : ز چابک دستی دل، در کفم خارا زبون افتد

شمارهٔ ۴۵۰ : ساقی به حریفان خط جامی نفرستاد

شمارهٔ ۴۵۱ : دیشب که چشم مست تو خاطر نواز بود

شمارهٔ ۴۵۲ : زلف بی باک تو تا سلسله جنبانم بود

شمارهٔ ۴۵۳ : با خاطر افسرده دلان چند توان بود؟

شمارهٔ ۴۵۴ : خالی دمی ز درد تو این ناتوان نبود

شمارهٔ ۴۵۵ : یاد روزی که تو را میل به اغیار نبود

شمارهٔ ۴۵۶ : بزمی که مست ناز مرا جلوه گاه بود

شمارهٔ ۴۵۷ : مرا مجال سخن، بادهٔ زلال دهد

شمارهٔ ۴۵۸ : دور عذار تو، خط وجود ندارد

شمارهٔ ۴۵۹ : خیالش گر چنین در خاطرم جاگیر می‌گردد

شمارهٔ ۴۶۰ : شبی که سروِ تو شمع مزار من گردد

شمارهٔ ۴۶۱ : آماده است تا مژهٔ ما به هم خورد

شمارهٔ ۴۶۲ : تا کی توان ز عمر، فریب سراب خورد؟

شمارهٔ ۴۶۳ : هرکس به خاک میکده مست و خراب مُرد

شمارهٔ ۴۶۴ : جلوه اش دامن نازی به دل ریش کشید

شمارهٔ ۴۶۵ : چه شد یا رب که ابر نوبهاران برنمی خیزد؟

شمارهٔ ۴۶۶ : تا سرو را هوای قدت سرفراز کرد

شمارهٔ ۴۶۷ : ز آهم بیستون چرخ، آتش تاب می‌گردد

شمارهٔ ۴۶۸ : عشق تو که صد برهمن از کیش برآورد

شمارهٔ ۴۶۹ : عشق آمد و از سینهٔ من دود برآورد

شمارهٔ ۴۷۰ : از حرف سست توبه، لب را گزید باید

شمارهٔ ۴۷۱ : ز فیض روی تو خط کامیاب می باشد

شمارهٔ ۴۷۲ : ساقی چه شد که آتش موسی ز می کند؟

شمارهٔ ۴۷۳ : اهل قلم فراغت دنیا نمی‌کنند

شمارهٔ ۴۷۴ : گر دل سر شکایت دیرینه واکند

شمارهٔ ۴۷۵ : بهار اسباب شورم را به سامان کرده می آید

شمارهٔ ۴۷۶ : تابی به سر زلف زد و طرّه به خم داد

شمارهٔ ۴۷۷ : خوشا روزی که تیرت، پی به جان مستمند آرد

شمارهٔ ۴۷۸ : بر سر تربتم آن نوگل خندان آرید

شمارهٔ ۴۷۹ : اگر دست مرا ساقی به یک رطل گران گیرد

شمارهٔ ۴۸۰ : پیکان تو مشکل که به دل یار توان کرد

شمارهٔ ۴۸۱ : کی از ما چشم صورت بین مردم حال می بیند؟

شمارهٔ ۴۸۲ : کی صرفه ز ما خصم سبک سر به دغا برد؟

شمارهٔ ۴۸۳ : نبود عجب که از دل ما شور شد بلند

شمارهٔ ۴۸۴ : من از دل و دین باختگانم چه توان کرد؟

شمارهٔ ۴۸۵ : ننگ در عشق و جنون نام مرا عالی کرد

شمارهٔ ۴۸۶ : باد صبا فسانهٔ زلف تو ساز کرد

شمارهٔ ۴۸۷ : آب و رنگی به چمن فیض گلستان تو داد

شمارهٔ ۴۸۸ : سبزه دور از تو، مغیلان به نظر می آید

شمارهٔ ۴۸۹ : خرامد یار من مستانه هر راهی دچار آید

شمارهٔ ۴۹۰ : خوشا دمی که مرا دیده از غبار برآید

شمارهٔ ۴۹۱ : نسیم حالت آور، پای کوبان، تردماغ آمد

شمارهٔ ۴۹۲ : پیمانه، گرد کلفت صد ساله می برد

شمارهٔ ۴۹۳ : بانگی به حریفان فرو رفته صبا زد

شمارهٔ ۴۹۴ : کدامین آتشین رخسار گرم خودنمایی شد؟

شمارهٔ ۴۹۵ : به سنگ حادثه خونم چو پایمال شود

شمارهٔ ۴۹۶ : ز نخجیر دلیرم غمزهٔ صیاد می لرزد

شمارهٔ ۴۹۷ : نه هرکه طبل و علم ساخت سروری داند

شمارهٔ ۴۹۸ : زاهد از حلقهٔ ما چون دگران برخیزد

شمارهٔ ۴۹۹ : بهار جلوه چون ره برگلستان تو اندازد

شمارهٔ ۵۰۰ : شراب اشک تلخم، چاشنی از نقل تر گیرد

شمارهٔ ۵۰۱ : معشوق اگر میل وفا داشته باشد

شمارهٔ ۵۰۲ : سحاب خامه من جز در خوشاب ندارد

شمارهٔ ۵۰۳ : از آن بر گرد دنیا چشم عشرت کیش می گردد

شمارهٔ ۵۰۴ : مباحث نظری مرد داد می خواهد

شمارهٔ ۵۰۵ : دارم از عشق و جنون سلسله جنبانی چند

شمارهٔ ۵۰۶ : زد آتش در دلم چون شمع، دیدار این چنین باید

شمارهٔ ۵۰۷ : موج حیات از آن گل رخساره نگسلد

شمارهٔ ۵۰۸ : در خاره، خدنگ نگهت کار نماید

شمارهٔ ۵۰۹ : رهرو وادی عشق، آبله پا می باید

شمارهٔ ۵۱۰ : عیش ار به دل آبله ناکم گذرانند

شمارهٔ ۵۱۱ : مردان نظر از نرگس فتّان تو یابند

شمارهٔ ۵۱۲ : من چشمم و عالم همه خار است ببینید

شمارهٔ ۵۱۳ : خمارین نرگسش، می در رگ خمّار نگذارد

شمارهٔ ۵۱۴ : سبک از جا رود، هرکس که با ما یار می‌گردد

شمارهٔ ۵۱۵ : خوش آنکه یار، کله گوشهٔ وفا شکند

شمارهٔ ۵۱۶ : چون شمع ز خود گرم شتابم به دمی چند

شمارهٔ ۵۱۷ : ز مرد کار، دل روزگار می لرزد

شمارهٔ ۵۱۸ : ازین دهشت که هجرانی مبادا در کمین باشد

شمارهٔ ۵۱۹ : تبسم شرمگین ز آن غنچهٔ خودکام می بارد

شمارهٔ ۵۲۰ : فسانهٔ شب غم را چراغ می فهمد

شمارهٔ ۵۲۱ : خورشید بندهٔ توست، اقرار می نماید

شمارهٔ ۵۲۲ : از کارگاه نسبت، هرکس لباس پوشد

شمارهٔ ۵۲۳ : نشد شبی که می خونم از سبو نچکد

شمارهٔ ۵۲۴ : سپهر سفله پرور در شکستم راحتی یابد

شمارهٔ ۵۲۵ : بدآموز وفا کی قدر ناز یار می داند؟

شمارهٔ ۵۲۶ : دستان زن عشرتکده، فریاد نداند

شمارهٔ ۵۲۷ : به سینه چون مژهٔ او سنان بجنباند

شمارهٔ ۵۲۸ : خمش زخوی تو عاشق بود زبانش و لرزد

شمارهٔ ۵۲۹ : از یاد شکّرخنده‌اش، تلخی هجران شد لذیذ

شمارهٔ ۵۳۰ : اثر چون نیست در فریاد ما، پاس نفس بهتر

شمارهٔ ۵۳۱ : در حضرت شاهان، دل گمراه نگهدار

شمارهٔ ۵۳۲ : برکف، دل سی پارهٔ عشّاق نگهدار

شمارهٔ ۵۳۳ : کام طمع ز لذت دنیا نگاه دار

شمارهٔ ۵۳۴ : ای دل، به ناله از جگر خاره خون برآر

شمارهٔ ۵۳۵ : ای صبا نکته ای از لعل شکربار بیار

شمارهٔ ۵۳۶ : ای دل همه لافی سخن حوصله بگذار

شمارهٔ ۵۳۷ : بی تو در پیرهن نامیه، خار است بهار

شمارهٔ ۵۳۸ : سبز شد خط لبّ یار، بهار است بهار

شمارهٔ ۵۳۹ : هر سو به جلوه بردی، صبر و قرار دیگر

شمارهٔ ۵۴۰ : من خراباتیم ای شوخ، مرا یار مگیر

شمارهٔ ۵۴۱ : می کند دل در خم زلف تو زاری بیشتر

شمارهٔ ۵۴۲ : ساقی به لبم بادهٔ پالیده فروبار

شمارهٔ ۵۴۳ : از کمال خویش نالم نی ز جور روزگار

شمارهٔ ۵۴۴ : داریم به کف زلفی، محشر به کمین اندر

شمارهٔ ۵۴۵ : مزد تردستی فرهاد رسید آخر کار

شمارهٔ ۵۴۶ : عشق آشنا شد شمع من، طبع هوا خواهش نگر

شمارهٔ ۵۴۷ : سحر ز بستر نسرین سبک عنان برخیز

شمارهٔ ۵۴۸ : صبح از اثر چغانه برخیز

شمارهٔ ۵۴۹ : یا از سر روزگار برخیز

شمارهٔ ۵۵۰ : حیرت زده را تاب رخ یار میاموز

شمارهٔ ۵۵۱ : ای عشق، خون دیده مرا در ایاغ ریز

شمارهٔ ۵۵۲ : با یار نیست دوری ما راکمی هنوز

شمارهٔ ۵۵۳ : ز ترکتازی آن نازنین سوار هنوز

شمارهٔ ۵۵۴ : به عجز من بنگر وز غرور یارمپرس

شمارهٔ ۵۵۵ : جز خون به بزم ما می نابی ندید کس

شمارهٔ ۵۵۶ : دلها ز جلوه خون شد و یاری ندید کس

شمارهٔ ۵۵۷ : بی مطرب و می چشم تری را چه کند کس؟

شمارهٔ ۵۵۸ : جلوهٔ ناز تو ای سرو روان ما را بس

شمارهٔ ۵۵۹ : شب سودازدگان زلف پریشان تو بس

شمارهٔ ۵۶۰ : ای طرّه برافشانده، خدا را ز گدا پرس

شمارهٔ ۵۶۱ : تلخ از لبت، ای خسرو خوبان به گدا بس

شمارهٔ ۵۶۲ : ای ساقی صبوح نجات از خمار بخش

شمارهٔ ۵۶۳ : گر نشد جان و دلم از رخ زیبای تو خوش

شمارهٔ ۵۶۴ : دارم ز ریزش مژه، جیب و کنار خوش

شمارهٔ ۵۶۵ : برقع طرف نگردد، با آتشین عذارش

شمارهٔ ۵۶۶ : پشتم چو تیغ خم شد، از بار جوهر خویش

شمارهٔ ۵۶۷ : دارم ز داغ دل چمنی در کنار خویش

شمارهٔ ۵۶۸ : باید از نالهءجانکاه عصا دارد پیش

شمارهٔ ۵۶۹ : بی نشانی همه شان است به عنقا مفروش

شمارهٔ ۵۷۰ : شادیم که شد جهان فراموش

شمارهٔ ۵۷۱ : چو شمع، انجمن افروز کفر و ایمان باش

شمارهٔ ۵۷۲ : آمد شبی به خوابم، آن ماه پرنیان پوش

شمارهٔ ۵۷۳ : آیا همای تیر تو جوید نشان خویش؟

شمارهٔ ۵۷۴ : کرده ام خاک در میکده را بستر خویش

شمارهٔ ۵۷۵ : بستم کمر چو عنقا در بی نشانی خویش

شمارهٔ ۵۷۶ : یک دم به مزد دیده شب زنده دار خویش

شمارهٔ ۵۷۷ : فکندم دل به کوثر از زلال لعل نوشینش

شمارهٔ ۵۷۸ : بود یارم غم دیرینهء خویش

شمارهٔ ۵۷۹ : قیامت شد به پا از جلوه نوخیز شمشادش

شمارهٔ ۵۸۰ : چو موج می جدا از باده نتوان کرد پیوستش

شمارهٔ ۵۸۱ : هرگل که پر از لخت جگر نیست کنارش

شمارهٔ ۵۸۲ : گر تیر جفایی رسد از دوست، نشان باش

شمارهٔ ۵۸۳ : سالک، ز سراغ ره مقصود خمش باش

شمارهٔ ۵۸۴ : از چشم خویش باشد، باغ و بهار درویش

شمارهٔ ۵۸۵ : سپندآسا در آتشخانه می‌رقص

شمارهٔ ۵۸۶ : هجران رسیده، کی برد از روزگار، فیض

شمارهٔ ۵۸۷ : ای تاب سنبلت زده بر مشک ناب خط

شمارهٔ ۵۸۸ : عشاق را ز سیر گل و ارغوان چه حظ؟

شمارهٔ ۵۸۹ : نی می سرود با دل پرشور در سماع

شمارهٔ ۵۹۰ : رخ برفروختی، زدی آتش به جان شمع

شمارهٔ ۵۹۱ : ای نثار ره تیغ تو سرافشانی شمع

شمارهٔ ۵۹۲ : کرده عشق شعله خوب ریشه در جانم چو شمع

شمارهٔ ۵۹۳ : چون لاله شد از باغ رخت قسمت من داغ

شمارهٔ ۵۹۴ : دایم به تلخ کامی یاران خورم دریغ

شمارهٔ ۵۹۵ : زندگی در جمع سامان رفت، حیف

شمارهٔ ۵۹۶ : ای سر و سرور مغان، خیز و بیار چنگ و دف

شمارهٔ ۵۹۷ : همه فیض است می پرستی عشق

شمارهٔ ۵۹۸ : ای نمک حسن تو، شور نمکدان عشق

شمارهٔ ۵۹۹ : نگردد غرق طوفان کشتی بی لنگر عاشق

شمارهٔ ۶۰۰ : زلف پریشان نهد، سلسله بر پای عشق

شمارهٔ ۶۰۱ : یک مشت سفله مانده بجا از کرام خلق

شمارهٔ ۶۰۲ : چون وصل در نگنجد، هجران کجاست لایق؟

شمارهٔ ۶۰۳ : تا شد سر غم گرم به طوفان من از اشک

شمارهٔ ۶۰۴ : جاری چو به یاد رخ جانان شودم اشک

شمارهٔ ۶۰۵ : هندوستان غربت بادا به ما مبارک

شمارهٔ ۶۰۶ : بر سر زدیم لالهٔ داغی به جای گل

شمارهٔ ۶۰۷ : چو بر سر زند شاخ، مستانه گل

شمارهٔ ۶۰۸ : رنگین سخنی چون کند از خامهٔ ما گل

شمارهٔ ۶۰۹ : خطّ تو، لوح صفحه طراز کتاب گل

شمارهٔ ۶۱۰ : جهان ساده پر کار است از نقش و نگار دل

شمارهٔ ۶۱۱ : عشق اگر یار شود از اثر زاری دل

شمارهٔ ۶۱۲ : زهی ز صبح بناگوشت آفتاب خجل

شمارهٔ ۶۱۳ : ای از رخت مشاطه را، صد چشم حیران در بغل

شمارهٔ ۶۱۴ : شدم ز توبهٔ بی صرفه در بهار خجل

شمارهٔ ۶۱۵ : حاجت اگر بری، در دولتسراست دل

شمارهٔ ۶۱۶ : هرگه به یادش از جگر افغان برآورم

شمارهٔ ۶۱۷ : چون طوطی اگر نام به گفتار بر آرم

شمارهٔ ۶۱۸ : با یاد نرگست، چو می ناب می‌زدم

شمارهٔ ۶۱۹ : چون شاخ گل از باد سحر، بار فشاندم

شمارهٔ ۶۲۰ : از دیده ی دل پرده ی پندارگرفتیم

شمارهٔ ۶۲۱ : راه از همه سو بر خبر خویش گرفتیم

شمارهٔ ۶۲۲ : غافل دمی از جذبهٔ صیّاد نگردیم

شمارهٔ ۶۲۳ : عشاق تو را قافله سالار نگردیم

شمارهٔ ۶۲۴ : به یک ایمای ابرو زندهٔ جاوید گردیدم

شمارهٔ ۶۲۵ : دل تنگ از ستمت رشک گلستان کردم

شمارهٔ ۶۲۶ : عشق تو ملک خسروی، داغ تو چتر شاهیم

شمارهٔ ۶۲۷ : برخیز سوی عالم بالا برون رویم

شمارهٔ ۶۲۸ : به وصل از خوی او نظاره دیدار نتوانم

شمارهٔ ۶۲۹ : به صد جان غمزه ات مفت خریدار است می دانم

شمارهٔ ۶۳۰ : سپاه فتنه با آن چشم جلاد است می دانم

شمارهٔ ۶۳۱ : نگاهش با اسیران بر سر ناز است می‌دانم

شمارهٔ ۶۳۲ : ز خود دور آن دلارا را نمی دانم نمی دانم

شمارهٔ ۶۳۳ : غم دنیا ندارم، در پی عقبا نمی مانم

شمارهٔ ۶۳۴ : ای دوست به هر منزل، همخانه تو را یابم

شمارهٔ ۶۳۵ : موسی صفت به داغ ظهور تو سوختیم

شمارهٔ ۶۳۶ : پیش از ظهور جلوهٔ جانانه سوختیم

شمارهٔ ۶۳۷ : شیر و شکر ز تلخی ایّام می کشم

شمارهٔ ۶۳۸ : بود تا چند در دل حسرت آن خوش بر و دوشم

شمارهٔ ۶۳۹ : سر تا قدم از خون جگر، غیرت باغم

شمارهٔ ۶۴۰ : ترسم که پریشان شود از ناله غبارم

شمارهٔ ۶۴۱ : معنی کناره گیرد اگر از میان روم

شمارهٔ ۶۴۲ : طعنه هرگز به دل آزاری خاری نزدم

شمارهٔ ۶۴۳ : برق آهی ز جگر در شب تاری نزدیم

شمارهٔ ۶۴۴ : به پای خم اگر یکبار طالع بار می دادم

شمارهٔ ۶۴۵ : چون مهرهٔ ششدر، شده رفتار ز یادم

شمارهٔ ۶۴۶ : خراباتی‌نژادم دلق شیادانه‌ای دارم

شمارهٔ ۶۴۷ : پریشان خاطرم از همنشینان عزلتی دارم

شمارهٔ ۶۴۸ : نیم صورت پرست، اینجا تماشای دگر دارم

شمارهٔ ۶۴۹ : گرچه در سینه صد آتشکده آتش دارم

شمارهٔ ۶۵۰ : ز بس راز تو را پنهان ازین نامحرمان دارم

شمارهٔ ۶۵۱ : از خاک آستانت تا دیده دور دارم

شمارهٔ ۶۵۲ : خرابی برنتابد محنت آبادی که من دارم

شمارهٔ ۶۵۳ : جز ذکر تو ساقی، دگر اوراد ندارم

شمارهٔ ۶۵۴ : من صبر ز مژگان سیه تاب ندارم

شمارهٔ ۶۵۵ : به ره سربسته مکتوبی از آن مهرآشنا دارم

شمارهٔ ۶۵۶ : اگر من بیستون عشق را تعمیر می کردم

شمارهٔ ۶۵۷ : کام اگر حاصل از آن لعل می آشام کنیم

شمارهٔ ۶۵۸ : برخیز راه میکده ی عشق سرکنیم

شمارهٔ ۶۵۹ : خوش آنکه خرقهٔ ناموس و ننگ پاره کنم

شمارهٔ ۶۶۰ : برخیز که دامان سحرگاه بگیریم

شمارهٔ ۶۶۱ : دل را به نهانخانهٔ دیدار فرستیم

شمارهٔ ۶۶۲ : طرفی که من ز پهلوی دلدار بسته ام

شمارهٔ ۶۶۳ : رفتیم و به آن قامت رعنا نرسیدیم

شمارهٔ ۶۶۴ : چو صنعان مشق سودا می رسانم

شمارهٔ ۶۶۵ : در هجر تو تا چند من زار بگریم

شمارهٔ ۶۶۶ : به این بی‌طاقتی یارب به دنبال که می‌گریم؟

شمارهٔ ۶۶۷ : نخواهد از شکنج دام هرگز کرد آزادم

شمارهٔ ۶۶۸ : کی راست به میزان وجود و عدم آیم؟

شمارهٔ ۶۶۹ : دو جهان است درکنار خودم

شمارهٔ ۶۷۰ : بیا که با همه تن چشم انتظار توایم

شمارهٔ ۶۷۱ : ما دامن وصل یار داریم

شمارهٔ ۶۷۲ : لعل تو مسیحا شد، بیمار چرا باشم؟

شمارهٔ ۶۷۳ : شمع سان شام غمت، منّت فردا نکشیم

شمارهٔ ۶۷۴ : ای غاشیهٔ شوق تو بر دوش نگاهم

شمارهٔ ۶۷۵ : گلستان محبت را ز دیرین عندلیبانم

شمارهٔ ۶۷۶ : ز هند تیره دل چون شمع روشنگر برون رفتم

شمارهٔ ۶۷۷ : به یاد جلوهٔ شوخی، سبک ز جا رفتم

شمارهٔ ۶۷۸ : در آب دیده یا در سینهٔ پرآذر اندازم

شمارهٔ ۶۷۹ : صبح آینهٔ طلعت نیکوی تو دیدیم

شمارهٔ ۶۸۰ : من آن غارتگر جان می پرستم

شمارهٔ ۶۸۱ : ما چاک به دامن زدهٔ تهمت عشقیم

شمارهٔ ۶۸۲ : از بس غبار حسرت دیدار داشتم

شمارهٔ ۶۸۳ : چقدر حوصله باید که گداز آموزم

شمارهٔ ۶۸۴ : ساقیا رخ بنما تا همه از کار شویم

شمارهٔ ۶۸۵ : در زیر لب، آه از دل ناشاد برآرم

شمارهٔ ۶۸۶ : عقل دور است از آن جهان که منم

شمارهٔ ۶۸۷ : به امّیدی که لعل جرعه‌نوشی می‌زند خونم

شمارهٔ ۶۸۸ : جزای دوستی از شعله رخساران غمی دارم

شمارهٔ ۶۸۹ : هست چو شبنم از خودی، ننگ حجاب بر سرم

شمارهٔ ۶۹۰ : در غمت ترک گفتگو کردم

شمارهٔ ۶۹۱ : ما شکوه از آن زلف پریشان چه نویسیم؟

شمارهٔ ۶۹۲ : به مستی مرده ام ساقی، مهل مخمور در خاکم

شمارهٔ ۶۹۳ : ز آواز خوش آن غنچه لب، تا دور شد گوشم

شمارهٔ ۶۹۴ : به دل سخت تو حرفی ز دل تنگ زدم

شمارهٔ ۶۹۵ : آن نرگس میگسار دیدم

شمارهٔ ۶۹۶ : اشک کبابم، از دل سوزان فروچکم

شمارهٔ ۶۹۷ : دو روزی کز قضا بایست با این کاروان باشم

شمارهٔ ۶۹۸ : عشق عالی مقام را نازم

شمارهٔ ۶۹۹ : جهان را رونق از شادابی گفتار می آرم

شمارهٔ ۷۰۰ : به دست آمد مرا تا زلف او، تدبیرها کردم

شمارهٔ ۷۰۱ : می شود دل چو گل از عیش پریشان چه کنم؟

شمارهٔ ۷۰۲ : چشم خودم چو اشک ز مژگان فروچکم

شمارهٔ ۷۰۳ : ز مستی های صهبای ازل میخانهٔ خویشم

شمارهٔ ۷۰۴ : چشم تو را ز جور، پشیمان نیافتم

شمارهٔ ۷۰۵ : ز خوی سرکش او هر قدم پا مال می گردم

شمارهٔ ۷۰۶ : من روشن روان غافل به زندان بدن رفتم

شمارهٔ ۷۰۷ : می گریزم ز جهان بار چرا بردارم؟

شمارهٔ ۷۰۸ : چه پروا توشهٔ واماندگی چون در کمر دارم

شمارهٔ ۷۰۹ : ز بستر تا به کی پهلو پی تسکین بگردانم

شمارهٔ ۷۱۰ : دل آگه سر راهش ز پاس راز گرداندم

شمارهٔ ۷۱۱ : دست بر دل کی درین وحشت سرا می داشتم؟

شمارهٔ ۷۱۲ : ز سامان سفر با خود دل رنجیده ای دارم

شمارهٔ ۷۱۳ : ز حیلت سازی نفس صلاح اندیش می ترسم

شمارهٔ ۷۱۴ : زاهد از پای خم باده چه سان برخیزم؟

شمارهٔ ۷۱۵ : ز بس دارد غم آن گل عذار آشفته احوالم

شمارهٔ ۷۱۶ : به خون خود چو گل آغشته دامن تا گریبانم

شمارهٔ ۷۱۷ : زمین و آسمان بیهوده می پیمود آوازم

شمارهٔ ۷۱۸ : نگاهی کن به حالم، دل به یغما دادهٔ عشقم

شمارهٔ ۷۱۹ : عمارت برنمی‌تابم، ملامتخانهٔ عشقم

شمارهٔ ۷۲۰ : فال فرخنده بیایید به دیدار زنیم

شمارهٔ ۷۲۱ : نشد فغان به اثر تا ره جنون نزدم

شمارهٔ ۷۲۲ : خشت خرد به روزنه قال می زنیم

شمارهٔ ۷۲۳ : ما خضر دل به چشمه پیکان فروختیم

شمارهٔ ۷۲۴ : بر آن سرم که غم تازه در کنار کشم

شمارهٔ ۷۲۵ : از شام هجر منّت دیدار می کشم

شمارهٔ ۷۲۶ : چقدر ز کلک و نامه، خبر نهان فرستم

شمارهٔ ۷۲۷ : محیط گوهری از اشک طوفان زای خود دارم

شمارهٔ ۷۲۸ : شد فاش ز گلبرگ لبت راز نهانم

شمارهٔ ۷۲۹ : از وضع زخود رفتگی یار خرابم

شمارهٔ ۷۳۰ : در دهر حرامی زده شد سحر حلالم

شمارهٔ ۷۳۱ : پر و بال تذروان محبت بسته دیوانم

شمارهٔ ۷۳۲ : خرقه را در گرو ساغر لبریز کنیم

شمارهٔ ۷۳۳ : ز چشمم آستین بردار تا سیل دمان ریزم

شمارهٔ ۷۳۴ : حساب از سختی آرام فرسا برنمی دارم

شمارهٔ ۷۳۵ : دل به آب خضر و عمر جاودان نسپرده ایم

شمارهٔ ۷۳۶ : لب عرض شکوه خامش نه ز بیم غیر دارم

شمارهٔ ۷۳۷ : نمی آید به راه شوخ طنازی که من دارم

شمارهٔ ۷۳۸ : سحر اشکم خروشان بود و آهم شیون افکن هم

شمارهٔ ۷۳۹ : تا دیده ام آن طرّهٔ طرّار، پریشان

شمارهٔ ۷۴۰ : محبّت برتر آمد از چه و چون

شمارهٔ ۷۴۱ : اگر خورشید را در زیر دامان می توان کردن

شمارهٔ ۷۴۲ : چه خوش است با خیال تو نهفته رازکردن

شمارهٔ ۷۴۳ : شمع را شعله، مسلسل ز دل آید بیرون

شمارهٔ ۷۴۴ : کار دل خام شد از سوزش بسیار چنین

شمارهٔ ۷۴۵ : ساقی مده خمارم در انتظار چندین

شمارهٔ ۷۴۶ : کوتاه ماند دست تمنّا در آستین

شمارهٔ ۷۴۷ : آیین عشق چیست؟ دلیرانه سوختن

شمارهٔ ۷۴۸ : زهد ما با می گلفام چه خواهد بودن؟

شمارهٔ ۷۴۹ : خودی بردار از پیش نظر حسن دلارا بین

شمارهٔ ۷۵۰ : نیست دل را هوس دل شکنی بهتر ازین

شمارهٔ ۷۵۱ : ز فیض آبرو سبز است، نخل مدعای من

شمارهٔ ۷۵۲ : ز خط گلعذاران است سودایی دماغ من

شمارهٔ ۷۵۳ : ای درد تو یار جانی من

شمارهٔ ۷۵۴ : گلگونهٔ بهار است خوناب دیدهٔ من

شمارهٔ ۷۵۵ : دیدی چهاکرد، غم با دل من؟

شمارهٔ ۷۵۶ : این لاله نیست بر سر مشت غبار من

شمارهٔ ۷۵۷ : نمودی جلوه ای شیرین شمایل در خیال من

شمارهٔ ۷۵۸ : بگشای زلف و طرهٔ سنبل به تاب کن

شمارهٔ ۷۵۹ : از اشک لاله رنگ گلی در کنار کن

شمارهٔ ۷۶۰ : تا هوا ابر است ساقی، باده ای در شیشه کن

شمارهٔ ۷۶۱ : بالین نهاده ام به سر کوی خویشتن

شمارهٔ ۷۶۲ : چشمت از ناز نبستهست در راز به من

شمارهٔ ۷۶۳ : نقاب از چهره بگشا، شور محشر را تماشا کن

شمارهٔ ۷۶۴ : هان ای حریف میکده، می در ایاغ کن

شمارهٔ ۷۶۵ : جانا میاموز، فارغ نشستن

شمارهٔ ۷۶۶ : ز خون دیده باشد مایه دار، اشک غم آشامان

شمارهٔ ۷۶۷ : چون شمع ما را هم زبان، گرم سخن خواهد شدن

شمارهٔ ۷۶۸ : گر چنین پر رخنه از سوز جگر خواهد شدن

شمارهٔ ۷۶۹ : ساقی دم صبوح است، خورشید جام گردان

شمارهٔ ۷۷۰ : بی تو چسان به سر برد جان امیدوار من؟

شمارهٔ ۷۷۱ : نگاه گرم آتشپاره ای برد اختیار من

شمارهٔ ۷۷۲ : ز درویشی بقا دارد دل روشن ضمیر من

شمارهٔ ۷۷۳ : پیری به راه حرص نتابد عنان من

شمارهٔ ۷۷۴ : خارم که نیست گلشن صورت سرای من

شمارهٔ ۷۷۵ : که خواهد رسانید پیغام من

شمارهٔ ۷۷۶ : با این تنک سرمایگی، زحمت مکش زاری مکن

شمارهٔ ۷۷۷ : ز رخ چون آتش موسی نمودی، سینه سینا کن

شمارهٔ ۷۷۸ : روی کِه جلوه کرده که حیرانم این چنین؟

شمارهٔ ۷۷۹ : نامه ات خواندم و می بایدم افشان کردن

شمارهٔ ۷۸۰ : ای طلعت سیمین بران آیینهٔ رخسار تو

شمارهٔ ۷۸۱ : دل در پریدن است چو شبنم ز روی تو

شمارهٔ ۷۸۲ : ای آب خضر، سایهٔ سرو روان تو

شمارهٔ ۷۸۳ : بنگر چه می کند مژه های دراز تو

شمارهٔ ۷۸۴ : به طوطی نکته آموزد لب شیرین کلام تو

شمارهٔ ۷۸۵ : هدف سینه ز من، ناوک مژگان از تو

شمارهٔ ۷۸۶ : من نه حریف وعده ام طاقت انتظار کو؟

شمارهٔ ۷۸۷ : کام دلی به عالم ناپایدار کو؟

شمارهٔ ۷۸۸ : ساقی می عارفانه ات کو؟

شمارهٔ ۷۸۹ : جان را سپند ساز و به آتش نثار شو

شمارهٔ ۷۹۰ : دارد ستاره ریز، مرا آفتاب تو

شمارهٔ ۷۹۱ : زند بر خرمن شادیّ و غم برق جمال تو

شمارهٔ ۷۹۲ : هله من جان جهانم، تنه ناها یاهو

شمارهٔ ۷۹۳ : کسی داند که هر بیتش به دیوان می‌زند پهلو

شمارهٔ ۷۹۴ : در ملک جسم روشنی جان به نیم جو

شمارهٔ ۷۹۵ : من در میان نبودم، دل بود و یار هر دو

شمارهٔ ۷۹۶ : مطلوب در لباس طلبکار آمده

شمارهٔ ۷۹۷ : تا رفته از نظر، ز تنم جان برآمده

شمارهٔ ۷۹۸ : دل، سیه مست به سودای تو از جا رفته

شمارهٔ ۷۹۹ : تیغت از فرق مبتلا رفته

شمارهٔ ۸۰۰ : نسرین بری گلگون قبا، از جلوه جانم سوخته

شمارهٔ ۸۰۱ : از ما نهان ز فرط ظهوری، چه فایده؟

شمارهٔ ۸۰۲ : روضه خلد خدایا به نکوکاران ده

شمارهٔ ۸۰۳ : عشق تو بانگ زد به زمین و زمان همه

شمارهٔ ۸۰۴ : سوی محراب شدم با می ناب آلوده

شمارهٔ ۸۰۵ : لعل لب او تا به لب جام رسیده

شمارهٔ ۸۰۶ : گل را ورقم رونق بازار شکسته

شمارهٔ ۸۰۷ : سحر آمد ندا ز میخانه

شمارهٔ ۸۰۸ : صبوحی از چمن مستانه پیراهن قبا کرده

شمارهٔ ۸۰۹ : خوش تلخ عتاب آمده ای حرف به جا چه؟

شمارهٔ ۸۱۰ : دوشین چو شفق بودم، خون جگر آلوده

شمارهٔ ۸۱۱ : مژگان نگر چو عربده جویان برآمده

شمارهٔ ۸۱۲ : نمی بینم کسی از آشنارویان به جا مانده

شمارهٔ ۸۱۳ : گر غمزه اش به یغما، دل را ز ما گرفته

شمارهٔ ۸۱۴ : دل داغ تو را به جان گرفته

شمارهٔ ۸۱۵ : در دیده نگاه تو که از جوش فتاده

شمارهٔ ۸۱۶ : رسید از عرق آن شاخ گل گلاب زده

شمارهٔ ۸۱۷ : رگ در تنم ز شورش سودا گسیخته

شمارهٔ ۸۱۸ : به جلوه های رسا سرفراز می آیی

شمارهٔ ۸۱۹ : سر چه باشد که تو در راه وفا نگذاری

شمارهٔ ۸۲۰ : ای آنکه غم هجرکشیدن نتوانی

شمارهٔ ۸۲۱ : گاهی به نگاهی دل ما شاد نکردی

شمارهٔ ۸۲۲ : ای عهد شکن، با تو اگر کار نبودی

شمارهٔ ۸۲۳ : سیمین بدنا! شمع شبستان که بودی؟

شمارهٔ ۸۲۴ : به قید جسم ز جان جهان چه می دانی؟

شمارهٔ ۸۲۵ : لوح دل را اگر از نقش دوبی ساده کنی

شمارهٔ ۸۲۶ : در پرده خط، خال به صد ناز گرفتی

شمارهٔ ۸۲۷ : تنگی از دل نرود تا تو میان نگشایی

شمارهٔ ۸۲۸ : یک نفس نیست که خون در دل شیدا نکنی

شمارهٔ ۸۲۹ : بر هر زمین که جلوه کنی آسمان کنی

شمارهٔ ۸۳۰ : تو و زهد خشک زاهد، من و عشق و می پرستی

شمارهٔ ۸۳۱ : کشیدی تیغ و ساغر، گشتی آتش، گفتیم چونی

شمارهٔ ۸۳۲ : چو چشم آینه حیرانم از جمال کسی

شمارهٔ ۸۳۳ : من رند خراباتم،سر مست و خراب اولی

شمارهٔ ۸۳۴ : زان نور دیده، شد مژهٔ خون فشان تهی

شمارهٔ ۸۳۵ : که گفتت گرد سر آن طرهٔ عنبرفشان بندی؟

شمارهٔ ۸۳۶ : سرت گردم، نمی‌پرسی تو هم دیوانه‌ای داری؟

شمارهٔ ۸۳۷ : خوش آنکه بزم حریفان کنون بیارایی

شمارهٔ ۸۳۸ : ای روی تو را موج عرق آینه سازی

شمارهٔ ۸۳۹ : افشاند نسیم سحری زلف نگاری

شمارهٔ ۸۴۰ : ای سوختهٔ عشق چرا کم ز سپندی؟

شمارهٔ ۸۴۱ : بر دیده کشم سرمه ز خاک کف پایی

شمارهٔ ۸۴۲ : ای کعبهٔ جان از تو کلیسای فرنگی

شمارهٔ ۸۴۳ : اگر از دیده ابنای زمان مستوری

شمارهٔ ۸۴۴ : کمند جذبه اش نگذاشت مجنونی به صحرایی

شمارهٔ ۸۴۵ : ز کاوش مژه ى شوخ آتشین خویی

شمارهٔ ۸۴۶ : مرا دور از تو، گل در پیرهن خار است پنداری

شمارهٔ ۸۴۷ : دل آشفته و دیده خونبار داری

شمارهٔ ۸۴۸ : منت نکشد همّتم از دست دعایی

شمارهٔ ۸۴۹ : نگذاشت نی به هوشم، از نالهٔ رسایی

شمارهٔ ۸۵۰ : تو گر ابر نقاب از روی آتشناک برداری

شمارهٔ ۸۵۱ : چرا ازشام زلف آن صبح تابان بر نمی آری؟

شمارهٔ ۸۵۲ : به حسرت گفت با صیاد خون آغشته نخجیری

شمارهٔ ۸۵۳ : خصم آسودگیم، ای غم جانان مددی

شمارهٔ ۸۵۴ : ز دام طره، شکنهای دلربا بنمای

شمارهٔ ۸۵۵ : تا شکن از دور روزگار نیابی

شمارهٔ ۸۵۶ : بکش خون دلم تا مستی بی دردسر یابی

شمارهٔ ۸۵۷ : خواست شاهد می پرستم، یللی

شمارهٔ ۸۵۸ : دوشینه دلم داشت به یاد تو سرودی

شمارهٔ ۸۵۹ : ز دل غافلی یار جانی نباشی!

شمارهٔ ۸۶۰ : ای خستهٔ بی قرار چونی؟

شمارهٔ ۸۶۱ : به قید آب وگل ای جان ناتوان چونی؟

شمارهٔ ۸۶۲ : حین طفت حول الحی اذ مررت بالجانی

شمارهٔ ۸۶۳ : برده ست غمت، دست و دل ازکار، کجایی؟

شمارهٔ ۸۶۴ : در قید غمم، خاطر آزاد کجایی؟

شمارهٔ ۸۶۵ : خرابم از ادای شیوهٔ مستانهٔ چشمی

شمارهٔ ۸۶۶ : طبیب من، حرا از خسته جان خود نمی پرسی؟

شمارهٔ ۸۶۷ : به دستم داده دستی، برده در خونم فرو، دستی

شمارهٔ ۸۶۸ : بود می خانه ها، در چشم شهلای تو ای ساقی

شمارهٔ ۸۶۹ : ابرکفت بنازم، فیضی ببار ساقی

شمارهٔ ۸۷۰ : ابر، تر دامن و سرد است هوا ای ساقی

شمارهٔ ۸۷۱ : بساط سرو گل، افسرده شد در گلشن ای قمری

شمارهٔ ۸۷۲ : خموشی گزین در دبستان معنی

شمارهٔ ۸۷۳ : من صیدم و دام، زندگانی

شمارهٔ ۸۷۴ : توکز رخ شمع طور و چشم جان، نور نظر باشی

شمارهٔ ۸۷۵ : با یار گفتم از غم بسیار، اندکی

شمارهٔ ۸۷۶ : دو خصم داده به هم دست و این فگار یکی

شمارهٔ ۸۷۷ : حیران لقایی شدم امروزکه دانی

شمارهٔ ۸۷۸ : ز عاشق شکوه ای جز مهر ورزیدن نمی دانی

شمارهٔ ۸۷۹ : هجر در دامن دل ریخته خار عجبی

شمارهٔ ۸۸۰ : چون خود اگر عشوه گری داشتی

شمارهٔ ۸۸۱ : به ناکامی گذشت، ای شاخ گل، دور از تو ایامی

شمارهٔ ۸۸۲ : کند گردآوری زلفش، دل شوریده بسیاری

شمارهٔ ۸۸۳ : به افسونها، شنیدم بوالهوس را، شاد می کردی

شمارهٔ ۸۸۴ : مست صهبای الستم یللی

شمارهٔ ۸۸۵ : بدا ما قد بدا فی الحبّ من بیداءِ اشواقی

شمارهٔ ۸۸۶ : نمی ماند به مصر از پیرهن، جز تهمت چاکی

شمارهٔ ۸۸۷ : دلا، به جبهه، در دوست را نشان چه دهی؟

شمارهٔ ۸۸۸ : در دیده و دل، از دل و از دیده جدایی

شمارهٔ ۸۸۹ : فریاد که از عاشق مسکین که تو داری

شمارهٔ ۸۹۰ : ای ناله، خوشا بخت رسایی که تو داری

شمارهٔ ۸۹۱ : بردم به لحد زان رخ افروخته، داغی

شمارهٔ ۸۹۲ : چو فرهاد ار به تیغ بیستون مردانه آویزی

شمارهٔ ۸۹۳ : راه دل و دین را زدی ای طرفه صنم، های

شمارهٔ ۸۹۴ : خاطر از دردسر بیهده آزاده کنی

شمارهٔ ۸۹۵ : می گرفتیم به جانان، سر راهی، گاهی

شمارهٔ ۸۹۶ : درد دل گفتمی، ار همنفسی داشتمی

شمارهٔ ۸۹۷ : به صورت هر چه بینی، نقش برآب است در معنی

شمارهٔ ۸۹۸ : گر سینه شود سینا، بی تاب و توانستی

شمارهٔ ۸۹۹ : کند خون دل من، چشم تر را خانه آرایی

شمارهٔ ۹۰۰ : به جلوه، جامهٔ صبر مرا قبا کردی

شمارهٔ ۹۰۱ : نمی‌دانم تو بی‌پروا نگاه، از دل چه می‌خواهی؟

شمارهٔ ۹۰۲ : ای دل، سپند آتش سودای کیستی؟

شمارهٔ ۹۰۳ : ناله ام را در دلش تأثیر بودی کاشکی

شمارهٔ ۹۰۴ : چه خوش بود که به دی، طرح نوبهار کشی

شمارهٔ ۹۰۵ : خاصان تمام مستند، ساقی صلای عامی

شمارهٔ ۹۰۶ : به دلهای دماغ آشفته، سنبل می کند کاری

شمارهٔ ۹۰۷ : به جان‌سوزی، نی کلک سخن‌ساز مرا دیدی

شمارهٔ ۹۰۸ : ای از شرار عشق تو هر سینه آتشخانه‌ای

شمارهٔ ۹۰۹ : ز نقش خط که به رخسار ارغوان زده ای

شمارهٔ ۹۱۰ : آگه ز بی وفایی اغیار گشته ای

شمارهٔ ۹۱۱ : بنمای رخ چون دیده را گرم تماشاکرده ای

شمارهٔ ۹۱۲ : ای شوق، در شکنجهٔ دل‌ها چگونه‌ای؟

شمارهٔ ۱

ای نام تو زینت زبان‌ها

حمد تو طراز داستان‌ها

تا دام گشاد، چین زلفت

افتاد خراب، آشیان‌ها

در رقص بود به گرد شمعت

فانوس خیال آسمان‌ها

بگشای نقاب تا برآیند

از قالب جسم تیره، جان‌ها

مقصد تویی از سلوک عالم

شوق تو دلیل کاروان‌ها

در وصف کمال کبریایت

ابکم شده کلک نکته‌دان‌ها

خاموش حزین که برنتابد

افسانهٔ عشق را زبان‌ها

شمارهٔ ۲

مرا آزاد می‌سازد ز دام دل تپیدن‌ها

جنون گر وسعتی بخشد به صحرای رمیدن‌ها

به خاک افتادهٔ ضعفم، چو نقش پا درین وادی

زمینگیر غبار خاطرم، از آرمیدن‌ها

سهی بالای من، تا خالی افکنده‌ست آغوشم

دوتا گردیده‌ام در زیر بار دل کشیدن‌ها

از آن مهر جهان‌آرا نقاب از رخ برافکندن

ز ما بی‌طاقتان، چون صبح پیراهن دریدن‌ها

رقیبان را به درد خود نبیند هیچ ناکامی

چه با جان زلیخا کرد، رشک کف بریدن‌ها

تب و تاب دل ما تشنه‌کامان را چه می‌دانی؟

شراب بی‌خماری می‌کشی از لب مکیدن‌ها

بیا در دیده، گر دلجویی این ناتوان خواهی

نگه را منزل دوری‌ست تا مژگان رسیدن‌ها

بهاران بوده‌ای در باغ، دی را هم تماشا کن

عجب بر چیدنی دارد، بساط عیش چیدن‌ها

حزین آخر سر حرفی به آن شیرین زبان واکن

چه لذت برده‌ای از شهد ناکامی چشیدن‌ها

شمارهٔ ۳

باشد رگ هر برگ چمن، دام هوس‌ها

رشک است به آزادی مرغان قفس‌ها

کوتاهی پرواز بود لازم هستی

پیچیده به بال و پر ما، تار نفس‌ها

خفتیم درین مرحله تا قافله‌ها رفت

بیدار نگشتیم ز فریاد جرس‌ها

رحم است به مستی که ز میخانه برآید

در کشور عقل است به هر کوچه، عسس‌ها

کم فیض بود دولت دونان، که نگیرد

سرما زده، کام دلی از شعلهٔ خس‌ها

گر آدمی، از شهد شرهناک بپرهیز

واماندهٔ زنبور، رها کن به مگس‌ها

از منزل مقصود خبر باز نیامد

از بس که به صحرای طلب سوخت نفس‌ها

دنیاطلبان را نشود نفس دنی سیر

نشنیده قناعت، سگ این هرزه مرس‌ها

این طرفه که نبود خبر از محمل لیلی

برداشت ز جا، بادیه را شور جرس‌ها

فریاد حزین از نفس سینه‌خراشت

نشتر به رگ گل زدی، آتش به قفس‌ها

شمارهٔ ۴

سخن صریح سراییم، عشق پنهان را

به خون دیده طرازیم، لوح دیوان را

به دین و دل چه عجب شیخ شهر اگر نازد

ندیده یک نظر، آن چشم نامسلمان را

نمی شود لب شیرین خاطر آشوبان

که نشکنند به داغ دلم، نمکدان را

صباح وصل تو کو تا قیامت انگیزم؟

به سینه حشر کنم داغهای پنهان را

بود که، نخل خزان دیده ام بهار کند

ز فیض گریه کنم سبز، خار مژگان را

دمد ز هرکف خاکیش، سنبلستانی

خراب کردهٔ آن طرهٔ پریشان را

هزار سینه به تار نگه رفو سازد

چه غم ز دامن چاک است ماه کنعان را؟

شبی نمی شود از شور سیل مژگانم

که خون به تن نشود خشک، شاخ مرجان را

نشسته ای به گلستان چرا فسرده، حزین ؟

به ناله ای بفزا، شور عندلیبان را

شمارهٔ ۵

چشم تو برانگیخت ز دل ذوق کهن را

در کام ورع ریخت می توبه شکن را

تا نام شب وصل تو آمد به زبانم

چون شمع لبم می مکد از ذوق دهن را

در دل شکند یا به لب آید؟ چه صلاح است؟

پیچیده خروشی به گلو مرغ چمن را

از زندگی بیهده چندان شده ام سیر

کز رشتهٔ جان ساخته ام تار کفن را

از محرمی شانه به آن طره چه گل کرد؟

کاشفتگیی هست سر زلف سخن را

چون عاشق مشتاق، گشاید مژه آغوش

در غربت اگر یاد کنم خاک وطن را

مشکین سخنی خامه ام انگشت نماکرد

از نافه شناسند، غزالان ختن را

بر روی تو حیران پریشانی زلفم

سنبلکده کرده ست، گریبان سخن را

هرکس نفسش بوی دل خسته ندارد

از چاه برآورده تهی دلو و رسن را

شاید که کند راه غلط، پیک نسیمی

بگشای حزین ، روزنه بیت حزن را

شمارهٔ ۶

درعشق شد به رنگ دگر روزگار ما

تغییر رنگ ماست خزان و بهار ما

از خویش می رویم سبکتر ز بوی گل

بر طرف دامنی ننشیند غبار ما

ابر بهار در عرق شرم غوطه زد

از مایه داری مژه ی اشکبار ما

همچون سپند، زآتش شوق تو می تپید

روزی که داشت خانه به خارا، شرار ما

مانندگرد، کز رم آهو شود بلند

آرام می رمد ز دل بی قرار ما

از تاب رشک در جگر لاله خون کند

داغ تو گر بهار کند، در کنار ما

رفتیم و مانده است به جان چون قلم، حزین

بر صفحه ی زمانه، سخن یادگار ما

شمارهٔ ۷

می چون سبو کشید، لب می پرست ما

در کارگاه سعی، نجنبید دست ما

ما کرده ایم دانه ی دل در زمین عشق

از آسیای چرخ نیاید شکست ما

امروز، زاهد از لب ما بوی می شنید

ای بی خبر ز بزم شراب الست ما

پا در زمین نشئه ی عشرت فشرده ایم

باشد چو تاک، میکده ها زیر دست ما

خمخانه ها تهی شد و ما تشنه لب حزین

می، شد کبابِ حوصله ی دیر مست ما

شمارهٔ ۸

گوشی نشنیده ست صفیر از قفس ما

چون شمع، به لب سوخته آید نفس ما

با قافلهٔ لاله درین دشت رفیقیم

گلبانگ خموشی ست فغان جرس ما

کوتاه صفیرم، قفسم را بگذارید

جایی که رسد ناله به فریادرس ما

در پا سر خاریش خلیده ست چو بلبل

هر دل که خروشد به خراش نفس ما

افتاده حزین از سر آن زلف رساتر

در جلوه گری خامه ى مشکین نفس ما

شمارهٔ ۹

خواهم درین گلستان، دستوری صبا را

تاگرد سر بگردم، آن یار بی وفا را

تا خرقه می پذیرد، در رهن باده ساقی

ای محتسب صلایی، پیران پارسا را

هر خشتی از خرابات، سرچشمه ى حیات است

در پای خم برافشان، این عمر بی بقا را

خواه از لب مسیحا، خواه از زبان ناقوس

صاحبدلان شناسند، آواز آشنا را

وقت است پاگذاری، بر دیده ى سفیدم

تاکی به حیله دارم، صبرگریزپا را؟

ساغر دگر نگردد، ساقی به سر درآید

درگردش ار ببیند، آن چشم سرمه سا را

از آتشین عذاران، گردیده دیده روشن

قد صاریاکراما لیلی بکم نها را

دارد حزین مسکین چشم عنایت ازتو

از خویش وارهانش یا مطلق الاسارا

شمارهٔ ۱۰

از رفتن دل نیست خبر اهل وفا را

آن کس که تو را دید نداند سر و پا را

اول غم عشق این همه دشوار نبودهست

دوران تو نو ساخته آیین جفا را

تا باد صبا بوی تورا درچمن آرد

بر داشته هر شاخ گلی دست دعا را

باشد همه شب نام خوشت ورد زبانم

اصبحتُ علی ٰ ذکرک سرّاً و جهارا

گیرم که شکیبد دل ما، رحم تو چون شد؟

بردار نقاب از رخ و بنمای لقا را

ساقی کف فیاض تو امساک نداند

مگذر ز من تشنه جگر، گرم خدا را

درکوی تو دیگر به سرافرازی ما کیست؟

گر عشق کند خاک به راهت سر ما را

از زهر عتاب تو دلم چشمهٔ نوش است

دادی به شکر غوطه، لب بوسه ربا را

غمّازی راز دل عشاق نکو نیست

زنهار، درین طرّه مده راه، صبا را

عمری ست حزین را کف امّید فراز است

امّید که محروم نسازند گدا را

شمارهٔ ۱۱

بنگر به رشحهٔ قلمم سلسبیل را

مدّ کرم مگو رگ ابر بخیل را

در سینه ای که عشق تو آتش فروز اوست

دارم شکفته، باغ و بهار خلیل را

تیغت زبان نمی کشد ارسرخ رو نیم

با خون خویش چهره طرازد قتیل را

بی پرده کرد عشق نهان را جمال تو

دادم ز دست، دامن صبر جمیل را

مژگان ز شور گریهٔ طوفان نهیب من

بر جای خویش خشک کند رود نیل را

عبرت ز حال لشکر هندش کفایت است

هر کس ندیده نکبت اصحاب فیل را

جان نارواست ورنه اسیران نمی کنند

با تیغ او مضایقه خون سبیل را

گوشم سخن نیوش و لبش آشنا سروش

جای نفس زدن نبود جبرئیل را

خود بودم، آنچه می طلبیدم به جستجو

انداختم ز دست عصای دلیل را

پاس نفس بدار از آیینه خاطران

مهر سکوت زن به دهان قال و قیل را

افزود از نفیر نفس غفلتت حزین

افسانه کرد خواب تو، بانگ رحیل را

شمارهٔ ۱۲

دایم وصیّت این است، از ما معاشران را

کز کف نمی توان داد، زلف سمنبران را

چیزی نمی تواند، قطع یگانگی کرد

نتوان ز هم بریدن، با تیغ دوستان را

صد کوه غم به خاطر، از سیل گریه دارم

کز دیده می زداید، آن خاک آستان را

کو صبر تا کنم طی، غمنامهٔ جدایی؟

از پیش می فرستم، اشک سبک عنان را

بی روی گل چمن را دیگر نمی توان دید

ای مرغ شاخساری، بردار آشیان را

جان می دهند و دردی، دریوزه می نمایند

هرگز زیان نباشد، سودای عاشقان را

زور کمان گردون بر کجروش نیاید

بر خاک می نشاند، چون تیر، راستان را

در بارگاه جانان، آهش قبول نبود

عاشق به سینه هر دم، تا نشکند سنان را

دوران حزین کهن ساخت شرح حدیث مجنون

افسانهٔ تو نو کرد، این کهنه داستان را

شمارهٔ ۱۳

شق کرده ایم پردهٔ پندار خویش را

بی پرده دیده ایم رخ یار خویش را

در بیعگاه عشق به نرخ هزار جان

ما می خریم ناز خریدار خویش را

مرهم چه احتیاج؟ که عاشق ز سوز عشق

خواباند در نمک، دل افگار خویش را

از نقش پا به خاک رهت ما فتادگان

افزوده ایم پستی دیوار خویش را

آن بلبلم که می گذرانم به زیر بال

ایام شادمانی گلزار خویش را

از شمعم ای صبا، دم افسرده دور دار

بگذار تا تمام کنم کار خویش را

از برگ و بار عاریت ای نخل باد دست

سنگین مساز، دوش سبکبار خویش را

ای جذبه همّتی که درین دشت پُر فریب

گم کرده ایم قافله سالار خویش را

در کام زاغ، طعمهٔ طوطی مکن، حزین

بشناس قدر کلک شکر بار خویش را

شمارهٔ ۱۴

به خون خلق دادی دست تیغ سرگرانت را

بنازم زور بازوی نگاه ناتوانت را

نمی آید صبا از خاک دامنگیر کوی تو

که خواهد بعد از این پرسید، حال بیکسانت را؟

حضور انجمن در وصل یاران است ای بلبل

خزان غارتگر باغ است، بردار آشیانت را

نیاید شکر بوی پیرهن از پیر کنعانی

به چشم من چه منتهاست خاک آستانت را

حزین خسته دل، از شکوه لب را بسته می دارد

محبت مهربان سازد دل نامهربانت را

شمارهٔ ۱۵

عشقت آمیخت به دل درد فراوانی را

ریخت در پیرهنم، خار بیابانی را

نام پروانه مکن یاد که نسبت نبود

با من سوخته دل، سوخته دامانی را

هرچه خواهی بکن، از دوری دیدار مگو

وحشت آباد مکن خاطر ویرانی را

عشق در دل چه خیال است که پنهان گردد؟

پرده پوشی نتوان، آتش سوزانی را

هرکه آسودهٔ خاک است برآید چو سپند

آه اگر شرح دهم گرمی جولانی را

نازم آشفتگی عشق که خوش می سازد

بخت شوریده سرم، طرّه پریشانی را

دستم از دامن دلدار جدا ماند حزین

چه کنم گر نکنم پاره، گریبانی را؟

شمارهٔ ۱۶

تا عشق تو دلرباست ما را

بیداد تو جانفزاست ما را

چون لاله دل به خون تپیده

با داغ تو، آشناست ما را

گستاخ به سنبلت وزیده

صد عربده با صباست ما را

صد میکده خون به ساغر دل

زان لعل کرشمه زاست ما را

صد شور به جیب داغ ناسور

زان طرّهٔ مشکساست ما را

دل بی تو چو شیشهٔ شکسته

در گریهٔ های هاست ما را

گل گوش نمی دهد به بلبل

تا خامه سخن سراست ما را

جمشید جهان متاع فقریم

دل جام جهان نماست ما را

از کاوش غمزه، شکوه ای نیست

داد از دل بی وفاست ما را

بخروش حزین که ناله تو

با گوش، خوش آشناست ما را

شمارهٔ ۱۷

شتابان از جهان چون برق رفتن خوش بود ما را

که از داغ عزیزان نعل بر آتش بود ما را

گریبان را به دست عقل دادن نیست دانایی

درین وادی جنونی تا گریبانکش بود ما را

لب تفسیده را چون خضر تنهاتر نمی سازم

که آب زندگی بی دوستان آتش بود ما را

کتان طاقتی از رشتهٔ جان سخت تر باید

که تاب دیدن آن عارض مهوش بود ما را

حزین از باغ دل روییده گر نخل تمنّایی

خیال جلوهٔ آن شعلهٔ سرکش بود ما را

شمارهٔ ۱۸

رخصت آشتی مده، غمزهٔ غم زدای را

مهر زبان دل مکن، نرگس سرمه سای را

چند نگاه تلخ تو، زهر کند به ساغرم

چاشنی تبسّمی، لعل کرشمه زای را

رفته چه فتنه ها ز تو بر سر عقل و دین من

باز به تاب داده ای، طرّهٔ مشکسای را

دل شودت ز غصه خون، گرچه ز سنگ خاره است

آن نکنی که سرکنم، گریهٔ های های را

چشم سیاه مست تو، می کند از کرشمه ای

رهن شرابخانه ها، خرقه پارسای را

فیض به عالمی رسید، از نگه رسای تو

آه چه چاره کس کند، طالع نارسای را؟

این همه ترکتاز را، سوی دلم عنان مده

تا ندهی به دست من، صبر گریز پای را

هر سر موی دلکشت بس که به نکته سنجی است

راه سخن نمی فتد، چشم سخن سرای را

نیست به چشم هرکه زد، ساغری از شراب عشق

قدر سفال میکده، جام جهان نمای را

از چمن ای نسیم اگر، سوی قفس گذرکنی

برگ گل ارمغان ببر، بلبل بی نوای را

نیست حزین ازین جهان، هوش ربا نشید تو

صرف حدیث عشق کن، نغمهٔ جانفزای را

شمارهٔ ۱۹

نهفته ام به خموشی خیال روی تو را

مباد کز نفسم بشنوند بوی تو را

ز سنگ محتسب شهر غم مخور ساقی

سپرده ایم به پیر مغان سبوی تو را

اگر غلط نکنم حرف ما و من غلط است

شنیده ام ز لب خویش گفتگوی تو را

شده ست شیفته بلبل به باغ و حور به خلد

ندیده اند گلستان رنگ و بوی تو را

اگر به دامن وصل تو دست ما نرسد

کشیده ایم در آغوش، آرزوی تو را

چه خوش بود که نماید به ما دلت را گرم

محبتی که به ما گرم ساخت، خوی تو را

شود ز باختن رنگم آتشین، لعلت

چه نازکیست عتاب بهانه جوی تو را!

به طور عشق حزین ، آستین فشان گردد

کلیم اگر شنود، طرز های و هوی تو را

شمارهٔ ۲۰

خوشا روزی که صحرای جدایی طی شود ما را

غزال وحشی دل، خضر فرخ پی شود ما را

دروغی بسته زاهد از زبان یار اوا می خواهد

که تسکین دل پراضطراب از وی شود ما را

شعار عشق اگر این است کز خون می دهد ساغر

مکن باور که دیگر آرزوی می شود ما را

لب جانبخش اوا گلزار جمالی در نظر دارم

تمنای بهشت و آب کوثر کی شود ما را؟

سر کافر شدن داریم، کو بتخانهٔ عشقی

که ناقوسش به جای نغمهٔ یا حی شود ما را؟

حزین از آه بی تأثیر دلتنگم، خوشا بزمی

که ساز بی نواییها، سرود نی شود ما را

شمارهٔ ۲۱

نمی فتد به دل، از محشر اضطراب مرا

به زیر سایهٔ تیغ تو، برده خواب مرا

لب سؤال مرا مهر بوسه، خاموشی ست

چرا نمی دهد آن کنج لب جواب مرا؟

حصار عافیتم، چون حباب، خاموشی ست

کشیدن نفسی، می کند خراب مرا

به ساغر نگهی مست کن مرا، ساقی

که اشک شور، نمک ریخت در شراب مرا

نظر به سرمهٔ توحیدم آشناست، حزین

شکوه ذرّه کند کار آفتاب مرا

شمارهٔ ۲۲

ز عشق، شور جنون شد، یک از هزار مرا

سواد سنبل خط، شد سیه بهار مرا

به وادیی زده عشق تو پنجه در خونم

که شمع، دیدهٔ شیر است، بر مزار مرا

شکار بسمل من زندگی ز سر گیرد

اگر رسد به سر آن نازنین سوار مرا

دیار عشق بود جلوه گاه شاهد حسن

به دیده سرمه کشد خاک این دیار مرا

ز سیل حادثه، ویرانه ام چه غم دارد؟

غبار خاطر من سازد استوار مرا

ز حسرت گل رخسارهٔ سمن بویی

نگه به پیرهن دیده، گشته خار مرا

حزین اگر خلفی زیب دودمانم نیست

بس است این غزل تازه، یادگار مرا

شمارهٔ ۲۳

تا فکند از نظرآن سروسرافراز مرا

شده هر شاخ گلی، چنگل شهباز مرا

نه سپند است، ندانم دل بی طاقت کیست؟

سوخت در بزم تو، از شعلهٔ آواز مرا

من که از دل شده ام در غم صیاد اسیر

چه ضرور است شکستن، پر پرواز مرا

خون دل خواستم از عشق تو درپرده خورم

کرد رسوای جهان، دیدهٔ غمّاز مرا

کششی کز نگه کافر او می بینم

ترسم از کعبه به بتخانه برد باز مرا

می برد نغمه حافظ، دلم از هوش حزین

اینقدر نشئه نبخشد، می شیراز مرا

شمارهٔ ۲۴

پسند بت نکند برهمن سپاس مرا

چه سان فرشته کند گوش، التماس مرا؟

برون ز کسوت هر کس، چو سوزن آمده ام

بدل زمانه کند تا به کی لباس مرا؟

مزاج عشق، ز یک تار و پود بافته است

حریر پیرهن یوسف و پلاس مرا

تو بی نیازی و سر تا به پا نیازم من

به خود قیاس مکن، شوق بی قیاس مرا

کنم چو ترک محبت چه عزّتم ماند؟

کسی نگاه ندارد چو عشق پاس مرا

چه غم، چو خشت سر خم اگر گران جانم؟

که جوش باده ز جا می برد اساس مرا

هنوز حوصلهٔ دردم العطش خیز است

پر از چکیدهٔ دل گر کنند کاس مرا

به طرّه ات دل و جان مبتلا نمی بایست

کنون چه چاره، پریشانی حواس مرا؟

ز ضعف پیرم و در گفتگو دلیر، حزین

چه غم ز رعشه بود، کلک بی هراس مرا؟

شمارهٔ ۲۵

جان و دل غفلت زده باری شده ما را

این خواب گران، سنگ مزاری شده ما را

تا قدر جفای تو ندانی که ندانیم

هر زخم، لب شکرگزاری شده ما را

ما از دل صد پاره چه فیضی که نبردیم!

درگنج قفس، باغ و بهاری شده ما را

آسایش ما در غم آن موی میان است

کز محنت ایام کناری شده ما را

در دهر حزین ، از نی کلکت به نواییم

امروز درین غمکده یاری شده ما را

شمارهٔ ۲۶

بنواز مغنی، دل غم پیشهٔ ما را

از شعله بشو دفتر اندیشهٔ ما را

آن آتش سوزنده که پنداشتمش گل

ازجلوه به هم سوخت، رگ و ریشهٔ ما را

گیرم که به انجام رسد خاره تراشی

کار است به جان سختی ما، تیشهٔ ما را

از دست تو چندان که بر آید، به جفا کوش

شرمنده مکن جان وفا پیشهٔ ما را

خشک و تر اندیشه حزین ، از تف ما سوخت

آتش ز تب شیر بود، بیشهٔ ما را

شمارهٔ ۲۷

داغ سودای تو دارد، دل دیوانهٔ ما

کعبه لبیک زند بر در بتخانهٔ ما

عشق را کعبهٔ مقصود، سویدای دل است

لیلی از خودکند ایجاد، سیه خانهٔ ما

شور دیوانگی و شیوهٔ اطفال یکی ست

هست سربازی ما، بازی طفلانهٔ ما

شمع ظلمتکده و کعبه و بتخانه یکی ست

عالم آراست، فروغ رخ جانانهٔ ما

هر چه هستی، غمی از نیک و بد خویش مخور

دُرد را صاف کند، ساقی میخانهٔ ما

ما و دل از دو جهان دور، کناری داریم

سیل را راه نیفتاده به ویرانهٔ ما

کاوش دیده، دل از سینهٔ ما بیرون کرد

خانه پرداز بود گریهٔ مستانهٔ ما

سر نیاری بدر، از حرف پریشان سخنان

آشنا تا نشود، معنی بیگانهٔ ما

دو جهان تنگتر از دیدهٔ مور است حزین

در گشاد نظر همّت مردانهٔ ما

شمارهٔ ۲۸

افسر شاهی ما، بی سر و سامانی ما

گوشهٔ خاطر ما، ملک سلیمانی ما

بس که سودیم به راه تو جبین را چو صدف

استخوانی ست به جا مانده، ز پیشانی ما

خوبش تا گم نکنی، راه به جایی نبری

خضر راه است درین بادیه، حیرانی ما

خطر عقل فرومایه، فزون از جهل است

وای بر دانش ما، آه ز نادانی ما

چه غم از سیل حوادث، دل دریا دارد؟

یاد ساحل نکند، کشتی طوفانی ما

خار این بادیه را برده ز کف گیرایی

تا گریبان هوس بر زده، دامانی ما

کرده از درد سرم، گوشه عزلت فارغ

خاک کاشانهٔ ما صندل پیشانی ما

شور سیلاب، به ما خانه به دوشان چه کند؟

سیل اشک است که دارد، سر ویرانی ما

صد هزاران بت اندیشه، به دل جلوه گر است

کو برهمن که بخندد به مسلمانی ما؟

می کند دیدهٔ ذرات جهان را روشن

نکهت پیرهن یوسف کنعانی ما

هست در گوش خیال همه شمشاد قدان

حلقهٔ بندگی سرو گلستانی ما

غم هجران تو مستغرق وصلم دارد

غنچهٔ بندگی سرو گلستانی ما

اشک دایم بودم بر سر مژگان یعنی

حسرت تیر تو دارد، دل پیکانی ما

به لب از غنچه حزین ، مهر خموشی زده اند

عندلیبان همه در فصل غزل خوانی ما

شمارهٔ ۲۹

گیرد شرار عبرت، از بی بقایی ما

برق آستین فشاند، بر خودنمایی ما

ای عجز همّتی کن، تا بال و پر بریزیم

صیاد ما ندارد، فکر رهایی ما

تا بود ناله ای بود، چون نی در استخوانم

امروز تازه نبود، درد آشنایی ما

هر چند ما و شبنم، از پا فتادگانیم

دارد سراغ جایی، بی دست و پایی ما

از خون ما نکردی، سرخ آن کف نگارین

گیرد مگر رکابت، اشک حنایی ما

ما و تو در حقیقت، چون آتش و سپندیم

ای عشق از تو آید، مشکل گشایی ما

لب هرزه نال می شد، از آرزو گذشتیم

شرمنده دعا نیست، بی مدعایی ما

ای برهمن نداری، در پیش ما وقاری

برتر نشیند ازکفر، زهد ریایی ما

غیرت اگر نمی شد، مهر لب سپندم

می سوخت عالمی را، آتش نوایی ما

گر دیر و کعبه دادیم، درگاه عشق داریم

این آستان نرنجد، از جبهه سایی ما

کرده ست در جوانی، اقبال پست پیرم

شد حلقه ساز قامت، کوته عصایی ما

جانا خبر نداری، از خسته حزینت

داد از جراحت دل، آه از جدایی ما

شمارهٔ ۳۰

ای شور خیالت، نمک زخم جگرها

مجنون بیابان سراغ تو، نظرها

بی عشق ز دل ها نرود ریشهٔ غفلت

خورشید بر آرد رگ خامی، ز ثمرها

ای مرغ بهشتی، به کدامین لب بامی

پر می زند از شوق تو، آغوش نظرها

جایی که بود در دل هر ذره مقامت

خالی نگذاری صدف پاک گهرها

دردا که نداری سر افسانهٔ عاشق

تا در شب زلفت بسراییم، سمرها

ای آنکه نداری قدری رحم به خاطر

مشتاق وصالیم چه دانی، چه قدرها؟

بگشای حزین طبلهٔ عطار و صلا دِه

تا غوطه زند تلخی جان‌ها، به شکرها

شمارهٔ ۳۱

از چاره عاجزم مژه اشکبار را

ساکن چه سان کنم؟ رگ ابر بهار را

نتوان ستردن از دل خون گشته داغ عشق

ناخن عبث مزن، جگر لاله زار را

دایم شمرده از دل روشن ضمیر خویش

چون صبح می کشم نفس بی غبار را

دل در کفن، ز شوخی مژگان کافری

آورده در تَپش، رگ سنگ مزار را

تا تن به جاست، جوهر جان را صفا مجوی

آیینه در غبار بود، زنگبار را

روزی که شد خمار غمت قسمت حزین

چشم تو برد مستی دنباله دار را

شمارهٔ ۳۲

حلاوت در مذاقم نیست آب زندگانی را

نفس باشد رگ تلخی، شراب زندگانی را

پر پرواز باشد رنگ و بوی مستعار او

وفا نبود گل پا در رکاب زندگانی را

کس از سیل سبکسر، پایداری چون طمع دارد؟

عنان پیچیدنی نبود، شتاب زندگانی را

ز بار روزگار زندگانی، جان به لب دارم

رساندم بر لب بام، آفتاب زندگانی را

ورق گرداندن باد خزان، سازد پریشانش

عبث شیرازه می بندی، کتاب زندگانی را

عیان گردد به روز مرگ، چون بیدار خواهی شد

نباشد حاجت تعبیر، خواب زندگانی را

ندارد غیر لیلی جسم مجنون، جان شیرینی

وگرنه عشق کی می داشت تاب زندگانی را

سبوی تشنه، می را می کند با خاک ره یکسان

سفال تن به خشکی بست، آب زندگانی را

خبر کی باز گوید آنکه از خود بی خبر باشد؟

نمی پرسند از عاشق، حساب زندگانی را

حزین ، از خامی مشرب، بیابان مرگ خواهی شد

چه از پی می روی موج سراب زندگانی را؟

شمارهٔ ۳۳

ز لوح سینه ستردیم، علم فتوا را

به آب میکده شستیم، لوث تقوا را

به بوی سنبل خلد، آستین فشان بینم

مقیدان سر زلف عنبرآسا را

میان ما و تو مشکل حکایتی ست که نیست

مرا دل و تو ندانسته ای، مدارا را

به یاد لالهٔ رخسار آتشین رویی

ز خون دیده دهم آب، کوه و صحرا را

خراب نرگس مست سهی قدان گردم

که داده اند به تاراج غمزه دلها را

به نسبت تو مگر خاطرم بیاساید

که سر به کشور دل داده شور و غوغا را

به ارمغان برسان ای صبا شمیم گلی

که سر عشق بود فاش، پیر دانا را

دلم ز جلوه ی این خلق بی اصول گرفت

خدا کند که ببینیم، رقص مینا را

ز خاک صومعه ها، بوی شید می آید

کشم به دیده، غبار در کلیسا را

ز بس رمیده دل از اهل خانقاه، حزین

به دیده می سپرم راه دیر ترسا را

شمارهٔ ۳۴

همسر بوالهوس مدان، عاشق پاکباز را

زهر چش جفا مکن، مشرب امتیاز را

سینه حریف چون شود، آن مژهٔ دراز را

دشنه شکسته در جگر، چنگل شاهباز را

گر نبود قبول تو، جنس کساد دین و دل

از چه به غمزه داده ای، منصب ترکتاز را

تا ره هوش را زند، رطل گران بیخودی

میکده کرشمه کن، نرگس نیم باز را

زاهد حق پرست من، منکر برهمن مشو

بی خبر از حقیقتی، چاشنی مجاز را

عار ز سجدهٔ منت، چیست خدای را بگو؟

چون ز ازل تو کرده ای، ناصیه سا، نیاز را

پردهٔ هوش می درد، نغمهٔ دلکشت، حزین

بند نقاب وا مکن، خلوتیان راز را

شمارهٔ ۳۵

فریاد ناله، گر نخراشد درون ما

گرد و غبار خاطر ما، بیستون ما

جان از کسی مضایقه هرگز نکرده ایم

چون آب، بی دریغ روان است خون ما

باید ز عشق جلوهٔ برق کرشمه ای

از سوز سینه پخته نگردد جنون ما

مفت من است عشق، اگر رایگان بود

ای دل چه می کنی سخن از چند و چون ما؟

روز وصال یار، بود عید عاشقان

سال نو است و گرد تو گشتن، شگون ما

ای عشق تیشه بر سر افسردگان مزن

خوابیده چون شرر، به دل سنگ خون ما

بودیم دوش، گوش بر آواز دل حزین

دارد نوای یا صنمی، ارغنون ما

شمارهٔ ۳۶

از خار جفای بت پیمان شکن ما

یک سینهٔ چاک است چو گل، پیرهن ما

در هجر تو، هر پارهٔ دل محشر داغی ست

یک غنچهٔ نشکفته ندارد چمن ما

گویا لب لعل تو دمیده ست فسونی

در گوش نی خامهٔ شیرین سخن ما

در پیش تو هر لحظه به صد رنگ برآرد

بی ساختگی های تو را ساختن ما

کو جذبهٔ معشوق که یکباره کند گم

از صفحهٔ هستی، رقم ما و من ما؟

دام نوی از حلقهٔ خط، حسن فرو چید

زنار دگر داد به ما برهمن ما

در خلوت و کثرت ز تو گفتیم و شنودیم

خالی نبود از تو دمی، انجمن ما

از جوش خط سبز، حزین آن لب میگون

خار عجبی ریخته در پیرهن ما

شمارهٔ ۳۷

برق بگریخت نفس سوخته، از کشور ما

شعله گردی ست که برخاست ز خاکستر ما

کیست کز شعلهٔ خورشید، برآرد شبنم؟

دل به افسانه، جدا کی شود از دلبر ما؟

لب اگر باز کنی، چهره اگر بنمایی

گل کند جنّت ما، موج زند کوثر ما

این که در دامن صحرای جنون می بینی

لاله نبود، که گل انداخته، چشم تر ما

زندگی بخش بود مرده دلان را چون صبح

مگذر از فیض صفای دم جان پرور ما

گریه ساکن نکند آتش ما را در عشق

شعله یک نیزه گذشته ست چو شمع از سر ما

باده از پردهٔ شب، ساقی ما صاف کند

شفق صبح بود دُرد تَهِ ساغر ما

این سیاهی به سر ما، نه ز داغ است حزین

پرتو انداخته بر تارک ما، اختر ما

شمارهٔ ۳۸

به هند، گشته زمین گیر، ناتوانی ما

رسیده است به شب، روز زندگانی ما

به ما قفس وطنان، نوبهار می خندد

خزان رسید و نشد فصلگل فشانی ما

کنار و جیب دو عالم به دست چاک افتد

اگر ز پرده برآید غم نهانی ما

خزان چهرهٔ ما رشک لاله زار شود

اگر بهار کند، اشک ارغوانی ما

کجاست طایر قدس آشیانه ای که زند

ز شاخ سدره صفیری به همزبانی ما؟

سفر به سایه آن سرو پایدار کنیم

اگر کمی نکند، عمر جاودانی ما

هزار نشتر الماس در جگر داریم

سزد که عشق بنازد به سخت جانی ما

غم اسیری خود می خوریم، کازاد است

ز طوق فاختگان، سرو بوستانی ما

نشاط باغ به ما تلخ شیونان نرسد

رمیده طایر عیش از هم آشیانی ما

اگر چه رخصت گفتن نداشتیم حزین

هزار نکته فرو خواند، بی زبانی ما

شمارهٔ ۳۹

دهقان نبرد حاصلی از بوم و بر ما

سرویم و بود عقده خاطر ثمر ما

از ناز، کله گوشه به خورشید شکستیم

افکنده جنون، سایهٔ داغی به سر ما

دیگر لبش از شادی دل غنچه نگردید

هر زخم که خندید، به روی جگر ما

خوب آمدی ای شور نمکدان قیامت

می جست تو را داغ پریشان نظر ما

از قطره زدن باز فتد گام نخستین

گر ابر شود همنفس چشم تر ما

ما چون ز خرابات جهان پاک برآییم؟

آلوده برون رفت ز جنت، پدر ما

دستی که می ام داد، تو را بست به خشکی

زاهد چه زنی طعنه به دامان تر ما؟

خواهیم حزین ، آنقدر از خویش رمیدن

کاوازه به جایی نرساند خبر ما

شمارهٔ ۴۰

زان لب شکّرفشان شوری به جان داریم ما

یک نیستان ناله در هر استخوان داریم ما

در بغل چون صبح، چاک بی رفویی بیش نیست

گر لباس هستی دامن فشان داریم ما

نیست ممکن نغمهٔ شوقی به کام دل زدن

در قفس تا خار خار آشیان داریم ما

تار وپود مخمل هستی بساط غفلتیست

از سر هر مو، رگ خواب گران داریم ما

چهره، ای خورشیدسیما لمحه ای از ما مپوش

شبنم آسا یک نگاه ناتوان داریم ما

تا نفس باقیست از مهر و وفا خواهیم گفت

این نصیحت را ز یار مهربان داریم ما

دامن آلودهٔ ما را حزین از کف مده

خرقه از پیر خرابات مغان داریم ما

شمارهٔ ۴۱

هرگز نرسد رشحهٔ کامی به لب ما

گردون کر و لال است زبان طلب ما

ما همره بختیم و تو همسایه خورشید

ساکن نتوان کرد به کافور، تب ما

با عشق چه سازد خنکیهای تو زاهد؟

ای زلف، مزن بیهده پهلو به شب ما

ای عقل فرومایه، به اندازه قدم نه

ما بندهٔ عشقیم، نگهدار ادب ما

خورشید حزین آینه در ابر نهان کرد

از خیرگی دیدهٔ حیرت نسب ما

شمارهٔ ۴۲

بر فرازد چو علم، آه سحرگاهی ما

دو جهان پر شود از کوکبه شاهی ما

در حقیقت بر ما، بت شکنی خودشکنی ست

صیت اسلام بود، بانگ انا اللّهی ما

بس که بار غم هجر تو، گران افتاده ست

سایه، از ضعف ندارد سر همراهی ما

چون دل عرش جناب، آینه داری داریم

کو سکندر که زند کوس فلک جاهی ما؟

صف مژگان تو گر سایه به دریا فکند

خار قلاب شود در بدن ماهی ما

پیش چشم تو، ز غم گر بگدازیم چو شمع

بر تو روشن نشود محنت جانکاهی ما

حیرت عالم آب، آینه ماست حزین

ساغر باده بود صیقل آگاهی ما

شمارهٔ ۴۳

شور دل‌ها بود ترانهٔ ما

نمک دیده‌ها فسانهٔ ما

دست‌پروردگان صیادیم

قفس ماست، آشیانهٔ ما

سر رفعت به عرش می‌ساید

علم آه عاشقانهٔ ما

خرد افتاده بود صبح ازل

بی‌خود از بادهٔ شبانهٔ ما

یادگار هزار رنگ گل است

خس و خاشاک آشیانهٔ ما

کرده سودای عشق خانه خراب

چین زلفی، نگار خانهٔ ما!؟

در محبت دراز باد حزین

عمر غم‌های جاودانهٔ ما

شمارهٔ ۴۴

طی می شود از مصرع آهی گلهٔ ما

طالع به وصال تو نویسد صلهٔ ما

یاران سبک سیر، رسیدند به منزل

چون نقش قدم، مانده به جا قافلهٔ ما

شایستهٔ برق است به صحرای ملامت

خاری که به خون تر نشد از آبلهٔ ما

پیرانه سر، آزادگی از عثثت نداربم

رگها شده درگردن ما، سلسلهٔ ما

ای بی خبران پای طلب رنجه مسازید

نزدیکتر از ماست به ما، مرحلهٔ ما

گر موج زند بر لب ما، تلخی عالم

هرگز نزند چین به جبین حوصلهٔ ما

دستان زن مستیم حزین ، تا نفسی هست

از عشق، نکونام بود سلسلهٔ ما

شمارهٔ ۴۵

چند به غمزه خون کنی خاطر ناشکیب را

بر رگ جانم افکنی، طرّهٔ دلفریب را؟

این ستم دگر بود، کز تف خوی گرم تو

گریه به کام دل نشد، عاشق بی نصیب را

ناله به زیر لب گره، چند کنم که می زند

باد بهار دامنی، آتش عندلیب را

از اثر تبسّم غنچهٔ ناشکفته اش

بلبل گلستان کند، نوگل من ادیب را

خنده په زخم من چرا، شور لبت نمی زند؟

از نمک کرشمه ات، نیست خبر، رقیب را

نیست اگر پسند تو، شیوهٔ بی گنه کشی

از گنهم حساب کن، شکوهٔ بی حسیب را

گر مددی کند حزین ، فیض دم مسیح ما

نیم شبی قضا کنم، نالهٔ عندلیب را

شمارهٔ ۴۶

تا شفقی کرده ای رخ نمکین را

گل عرق آلود شرم کرده جبین را

وحشت دلهای آرمیده عجب نیست

غمزهٔ صید افکنت گشاده کمین را

کرده خرابات، چشم باده پرستت

خاطر پاک هزار گوشه نشین را

عرش برین شد زمین،که رفعت کویت

قاعده بر هم زد، آسمان و زمین را

من چه حریفم که ازتطاول زلفت

متقیان باختند ملت و دین را

دل نشود چون ز تاب رشک گزیده؟

مور خط افتاده آن لب شکرین را

در صف بزم تو نیست حاجت مطرب

زمزمه گرم است ناله های حزین را

شمارهٔ ۴۷

گل داغی ز عشق او، بیاراید جهانی را

که یک خورشید بس باشد زمین و آسمانی را

خراب طاقتم در عاشقی، کز دل تپیدنها

پیاپی می دهم جام تغافل، سرگرانی را

جهانی را چو مجنون، حسن لیلی کرده صحرایی

بیابان گرد دارد یوسف ما، کاروانی را

به خاطر ره مده ساقی، دم افسردهٔ زاهد

چمن پیرا مکن ای شاخ گل، باد خزانی را

به امّیدی که گاهی گستراند سایه بر خاکم

به خون دل، به بار آوردهام سرو روانی را

تو کز ابر کف، آبی تشنه کامان را نبخشایی

چرا چون باد، دامن می زنی آتش به جانی را؟

حزین را نیست در دل، فکر سامان پر و بالی

قفس پرورده کرد آخر، غمت عرش آشیانی را

شمارهٔ ۴۸

چراغان کرده ام از داغ دل، ویرانهٔ خود را

که چون پروانه، در رقص آورم دیوانهٔ خود را

فروغ شمع من، خاصیت بال هما دارد

مرصع پوش، در محفل کند، پروانهٔ خود را

به جرم اینکه دایم از سبو چشم طمع دارد

فکندم چون گل اشک از نظر، پیمانهٔ خود را

اساس شهر و کو، از اشک پرشورم خطر دارد

به هامون می فشانم، گریهٔ مستانهٔ خود را

ندارد حاصلی جز سوختن، تخم امید من

سپندآسا در آتش می فشانم، دانهٔ خود را

بَرِ آن تندخو، شرح غم دیرینه می سنجم

به آتش می نمایم، گرمی افسانهٔ خود را

حزین از عشق می گویم به عقل بی خبر، رمزی

به زاهد می دهم مردآزما، پیمانه خود را

شمارهٔ ۴۹

بیابان مرگ حسرت کرده ای مشت غبارم را

به باد دامنی روشن نما، شمع مزارم را

نمی آید به لب افسانهٔ بخت سیاه من

نگاه سرمه سایی، تیره دارد روزگارم را

نگاهی کن که فارغ گردم از درد سر هستی

بیا ساقی به یک پیمانه می بشکن خمارم را

درین بستان سرا از سرد مهری، چون گل رعنا

خزان رنگ زردی در میان دارد بهارم را

حزین از اضطراب دل به کوی یار می ترسم

تپیدنها به باد آخر دهد، مشت غبارم را

شمارهٔ ۵۰

سواد هند، خاطرخواه باشد بی کمالان را

نماید خانهٔ تاریک، روشن چشم عریان را

درین محفل، سپندم بر دل بی تاب می لرزد

مباد از غنچهٔ لب بشکفاند، راز پنهان را

همین تنها نه من در خاک و خون غلتیدهٔ اویم

نهاد آن زلف مشکین بر زمین، ناف غزالان را

به محفل از می گلگون، چراغ شیشه روشن شد

بشارت باد از ما، زاهد گم کرده ایمان را

سر زلفی به چنگ خود، شبی چون شانه می دیدم

نمی دانم چه تعبیریست، این خواب یریشان را

ز فیض خط، بهار حسن گردد از خزان ایمن

ز صرصر نیست پروایی، چراغ زیر دامان را

حزین آب زلال جویبار کلک جان بخشت

به تاریکی نهان دارد، ز خجلت آب حیوان را

شمارهٔ ۵۱

خداوندا تسلی کن، دل امّیدواران را

به الفت آشتی ده، آن قرار بی‌قراران را

غم دیرینه دارد الفتی با چشم گریانم

شراب کهنه مشتاق است، ابر نوبهاران را

نمک‌پروردهٔ عشقیم و داریم از لبت شوری

به مرهم آشنایی نیست، داغ دل‌فگاران را

سلوکم در طریق عشق با یاران به آن ماند

که مور لنگ همراهی کند، چابک‌سواران را

گریبان چاک باشد دلق ما تردامنان تا کی؟

به می آلوده گردان، خرقهٔ پرهیزگاران را

دل عاجز، حریف ترک چشمت کی تواند شد؟

به خون غلتانده مژگانت، صف خنجرگذاران را

حزین آسودگی صورت نبندد با سخن‌سنجی

کمند از پیچ و تاب خود بود، معنی‌شکاران را

شمارهٔ ۵۲

بلا شد گوشهٔ چشم ترحم بی‌گناهان را

نگه٬ تیغ سیه‌تاب است، این مژگان‌سیاهان را

ز چشم مست دارد یاد، ساقی باده‌پیمایی

در این مجلس که ساغر داد یا رب خوش‌نگاهان را؟

سر تسلیم می سایم، به خاک عجز و می ‎کنم

شکست دل مبارک باد، خیل کج کلاهان را

ندارد بت پرستی عیب و عار خود پرستیدن

خدا توفیق کیش کفر بخشد، دین پناهان را

به هر خاری به دشت آتش زدم از گرم رفتاری

چراغی داشتم در پیش پا، گم کرده راهان را

توان این نکته فهمید از ادای چشم قربانی

که هستی در تماشا محو شد، حیرت‌نگاهان را

حزین از دیده می پالم نگاه حسرت آلودی

که از آغوش مژگان داده‌ام، خاک صفاهان را

شمارهٔ ۵۳

مشکل افتاد عجب کار من حیران را

دل مگر یاد دهد، مهر و وفا جانان را

اوّل از چشم تو، خونریز نگاهی دیدم

می توان یافت ز آغاز وفا، پایان را

دو جهان، بسمل مژگان شکار افکن توست

پی صید که، دگر بر زده ای دامان را؟

پاس دلهای اسیران وفا، رسم خوشیست

سرو من، شانه مکش طرهٔ مشک افشان را

چه شود کز تو دمی خاطرم آسوده شود؟

مکش از سینهٔ من یک دو نفس پیکان را

ترک چشمت دگر از دل چه توقّع دارد؟

باج هرگز نبود، مملکت ویران را

در بهار خط آن ساقی گلچهره، حزین

زاهد آیا به چه رو، طعنه زند مستان را؟

شمارهٔ ۵۴

گر در رَهِ عشق تو به کار است دل ما

دریاب که بس زار و نزار است دل ما

نگشود مرا غنچه، سرانگشت نسیمی

گویا که فراموش بهار است دل ما

در خاک تپان، غرقه به خون، چاک به دامن

از غمزهٔ آن شیر شکار است، دل ما

دل بردن ما باعث مغروری او شد

آیینهٔ خودبینی یار است دل ما

دیرینه بود، الفت دیوانه به زنجیر

با سلسله زلف تو، یار است دل ما

گر صبر بود، درد به درمان رسد آخر

فریاد که بی صبر و قرار است دل ما

ای گل تو اگر عهد و وفا سست گرفتی

هم بر سر آن عهد و قرار است دل ما

ای شاخ گل، از آرزوی طوف حریمت

سرگشته تر از باد بهار است دل ما

زین جرم،که شد پرده دَرِ راز محبت

منصور صفت، بر سر دار است دل ما

آن مرد نبردیم که در معرکه عشق

بر مرکب توفیق سوار است دل ما

داریم حزین این غزل از فیض فغانی

هر جا که رود، همره یار است دل ما

شمارهٔ ۵۵

از ساده رخان در تب و تاب است دل ما

زبن آتش بی دود کباب است دل ما

جا در صدف حوصلهٔ کون و مکان نیست

آن گنج گهر را که خراب است دل ما

یک جذبه ز خورشید جهانگیر تو باید

چون شبنم گل، پا به رکاب است دل ما

ما جزوه کش عقل سیه نامه نگردیم

پیغمبر عشقیم و کتاب است دل ما

پیداست که در کان گهر نرخ خزف چیست

با داغ غمت، در چه حساب است دل ما؟

آیینه صفت، گرچه بود، صبح تجلی

چون درنگری، پردهٔ خواب است دل ما

ما بی خبران بادیه پیمای خیالیم

دریا کش یک دشت سراب است دل ما

بگشا به شکر خندهٔ رنگین، لب میگون

کز لعل تو در آتش و آب است دل ما

یوسف صفتان چاره ز آیینه ندارند

بستان که به بازار تو باب است دل ما

زین شعله صفیران که قفس زادهٔ عشقند

از آه حزین تو، کباب است دل ما

شمارهٔ ۵۶

ای سلسلهٔ زلف تو بر پای دل ما

سودایی خال تو، سویدای دل ما

دارد به گریبان تمنا، گل امّید

از خار رهت، آبلهٔ پای دل ما

چون برگ خزان دیده به هم ربط نگیرد

از بس که ز هم ریخته اجزای دل ما

خونین جگر لالهٔ صحرای تو لیلی

داغ تو، سیه خانهٔ صحرای دل ما

بگشود ز گردن رگ جان و نگشاید

زنّار سر زلف تو، ترسای دل ما

بگشای حزین ، پرده ازین ساز که سازد

از ناله، نیِ کلک تو احیای دل ما

شمارهٔ ۵۷

زد حلقه عشق، بر در دولتسرای ما

نقش مراد شد، شکن بوریای ما

از غمزهٔ تو رفت ز خونم فسردگی

جوش نشاط زد، می مرد آزمای ما

سیل عنان گسسته به دنبال می تپد

در وادیی که شوق بود، رهنمای ما

چون موج پی گسسته زند موجِ اضطراب

خاک از تپیدن دل بی دست و پای ما

خوابت شد از فسانهٔ زاهد گران، حزین

بشنو نوایی از دل درد آشنای ما

شمارهٔ ۵۸

از فیض ریزش مژه، تر شد دماغ ما

افتاد سایهٔ رگ ابری به باغ ما

خودکامیی ز تلخی دشنام داشتیم

شیرین تبسّمی نمکی زد به داغ ما

ما گر فسرده ایم صبا را چه می شود؟

ره گم نکرده بوی گلی، تا دماغ ما

دستش به داغ عشق، همان دور از آتش است

پروانه ای که خویش نزد بر چراغ ما

داغ دلم چو لاله پر از خون بود حزین

یا رب مباد خالی ازین می ایاغ ما

شمارهٔ ۵۹

کشم آهی ز دل کامشب برد از دیده خوابش را

گذارد نعل بر آتش، سمندِ پرشتابش را

دلی در دستِ بی‌پروا نگارِ غافلی دارم

که در آتش ز خاطر می‌برد مستی، کبابش را

گران‌جان‌تر ز شبنم نیست، جسم ناتوان من

اگر می‌بود با من روی گرمی آفتابش را

به خاک راهش از نقشِ قدم افتاده‌تر بودم

چنان برداشت از خاکم که بوسیدم رکابش را

حزین جان داد و نشنید آیتی از لعل خاموشت

نپرسیدی چرا دیر آشنا ! حال خرابش را؟

شمارهٔ ۶۰

بیا مستانه چاک پیرهن پیش صبا بگشا

در فیضی به روی دیده های آشنا بگشا

ز ترک التفاتت، کام زهر آلوده ای دارم

به دلجویی زبان غمزهٔ شیرین ادا، بگشا

هوا تا عطسه در مغز غزالان ختن ریزد

به دامان نسیم صبح، زلف مشکسا بگشا

سوالی کن ز من تا در برت راه سخن یابم

گره از غنچهٔ منقار مرغ خوش نوا بگشا

مکن بیگانگی ساقی، حدیث آشنا سر کن

زلال زندگی گر نیست، لعل جانفزا بگشا

چرا تیر تغافل ترک چشمت در کمان دارد؟

به دلهای اسیران، شست مژگان رسا بگشا

خطر بسیار می دارد حزین ، سر در هوا بودن

رَهِ هموار می خواهی، نظر در پیش پا بگشا

شمارهٔ ۶۱

درین دریای بی پایان، درین طوفان شورافزا

دل افکندیم، بسم الله مجریها و مرسیها

مگر این بحر بی پایان، حریف درد دل گردد

که دارد در جگر دریای آتش، حرص استسقا

ز راه فیض، نتوان دیدهٔ امّید پوشیدن

که باشد کاروان مصر، بوی پیرهن کالا

نکونامان، سر شوریده ای دارم به ننگ اندر

غم آشامان، دل دریاکشی دارم نهنگ آسا

نیاسودم به سر مستی، نیاشفتم به مخموری

به یک حالت سرآوردم، چه در سرّا، چه در ضرّا

تهی دستیم، از سود و زیان ما چه می پرسی؟

درین بازار قلّابی، نه دین داریم و نی دنیا

ز دنیا نفرتی دارم، ز عقبا وحشتی دارم

به این سامان، منم سلطان دارالملک استغنا

تراشد از دل سنگین من بتخانه را آزر

فروزد از شرار من، چراغ دیر را ترسا

به تهمت بوالهوس بر خویش می بندد، نمی داند

که داغ عشق باشد بر جگر چون لاله، مادر زا

سرم از خشک مغزی های زهد آسوده می گردد

به مستی گر دهد ساقی به دستم گردن مینا

به افسونِ لبی، چون نی حزین از خود تهی گشتم

تو آگاهی ز حال بیخودان، یا عالم النّجوا

شمارهٔ ۶۲

زهی از خار خارت شعله در جان، گلستان‌ها را

ز لعلت، مهر خاموشی به لب، سوسن زبان‌ها را

بهار عارضت هر گوشه، صد بی‌خانمان دارد

زدند آتش ز شوقت، عندلیبان آشیان‌ها را

نه در کنعان نه در بازار مصرت می‌توان دیدن

بیابان گرد حیرت کرده شوقت، کاروان‌ها را

ندارد مطربی حاجت، سماع ما سبک‌باران

به شور آرد نسیم آشنایی، نیستان‌ها را

اگر داری دل سختی، محبت نرم می‌سازد

نهنگ عشق دردم می‌گدازد استخوان‌ها را

به کویت جذبهٔ شوق مرا، رهبر نمی‌باید

برافکن پرده از عارض، یقین گردان گمان‌ها را

نهنگ عشق، دردم می‌گدازد استخوان‌ها را

شتابم در فلاخن می‌نهد، سنگ نشان‌ها را

شمارهٔ ۶۳

صبا از منزل سلمی، سلام آورد مستان را

ز زلفش نامهٔ مشکین ختام آورد مستان را

نسیم نو بهار آید، پریشان طرّه، چون سنبل

صبوحی نرگس مخمور جام آورد مستان را

دریدن های جیب غنچه از باد سحرگاهی

برون از خرقهٔ ناموس و نام آورد مستان را

دو عالم خلوت یار است، مطرب پرده ای سر کن

سروش خاص او در بزم عام آورد مستان را

سحر در پای خم بودیم، سرمست جبین سایی

خیال قامت او، در قیام آورد مستان را

لب ساقی خیال صلح شیخ و برهمن دارد

شراب کفر و دین سوزی، به جام آورد مستان را

حزین از عارف رومی، صلای عشرت آورده

که ساقی هر چه دریابد، تمام آورد مستان را

شمارهٔ ۶۴

گران افتاده لنگر، کوه درد سینه فرسا را

خدا صبری دهد دلهای از جا رفتهٔ ما را

به مجنون تنگ شد دشت جنون، از شور سودایم

به هم پیچد سر شوریده ام، دامان صحرا را

تب گرمی چو شمع داغ آتش طلعتی دارم

پر پروانه سازد نبض من، دست مسیحا را

به کنعان، چشم پاکی در سراغ خویشتن دارد

نمی ماند به کف پیراهن یوسف، زلیخا را

دلم را بی قراری در بغل، آرام می گردد

گران لنگر کند تمکین من، موج سبکپا را

به این شوخی نسوزد هیچکس را اختر طالع

که بختم نیل چشم زخم شد، زلف شب آسا را

عبث ناصح مرا دست تسلّی می نهد بر دل

نیندازد کف از بی طاقتی، شوریده دریا را

حزین ، از خامه ات خیزد، سروش وادی ایمن

تجلی طور می سازد، نی آتش نواها را!

شمارهٔ ۶۵

مپسند تشنه لب، دل اندوه پیشه را

یارب ز سنگ فتنه نگهدار شیشه را

ظاهر شدی به عالمیان، عجز کوهکن

گر می فتاد با دل ماکار، تیشه را

عشق است چاره هوس خام و پخته ام

آتش بود حریف، تر و خشک بیشه را

نتوانم از غم تو بریدن که در دلم

محکم نموده، تازه نهال تو ریشه را

گر نبودت خبر ز شهیدان، ببین حزین

رنگین به خون ما نگه جور پیشه را

شمارهٔ ۶۶

لازم بود مکان طربناک، شیشه را

کردم نهفته، در بغل تاک، شیشه را

حکم خرد به میکده جاری نمی شود

اینجا ز محتسب نبود باک، شیشه را

از غم چو ناتوانی این خسته حال دید

برداشت پیر میکده چالاک، شیشه را

دردت اگر شکافت دلم را شگفت نیست

از زور باده، سینه شود چاک شیشه را

چشمت دلم به گوشهُ ابرو نهاده است

غافل منه به طاق خطرناک شیشه را

دامن ز بزم باده کشیدی و موج می

در جیب پیرهن شده خاشاک شیشه را

فرقی میانه ی دل و یادت پدید نیست

از می نکرد مستیم ادراک، شیشه را

بهر شراب، بدرقه دل برده ای ز من

زلف تو بسته است به فتراک، شیشه را

هشیار دیده است چو ما را، ستیزه خوست

باید کنون نمود به افلاک شیشه را

می بایدم چو منزل بی آب را برید

همراه می برم، به دل خاک شیشه را

ساقی، چنین به صرفه چرا باده می دهی؟

سازی مباد، شهره به امساک شیشه را

دیدم به بزم باده، سرافکنده زاهدی

محراب دیده، ساخته ناپاک شیشه را

دزدی ست دست بسته، مبادا نهان کند

در آستین خرقهُ ناپاک شیشه را

از بزم، تا نهفته رخ، آن دلربا، حزین

افتاده است دیده به کاواک شیشه را

شمارهٔ ۶۷

سخن از من کشیدی، شعله ورکردی جهانی را

چرا انگشت بر لب می زنی آتش بیانی را؟

کمی نبود خراش سینه ام را ای هلال ابرو

به داغ دل چه ناخن می زنی آزرده جانی را؟

مبادا پرده از دل، آه خون آغشته بر دارد

به روی کار مفکن بخیهٔ زخم نهانی را

ز داغ لاله پیکر در غبار خاطر تنگم

چمن پیرای عشقت ریخت، طرح گلستانی را

عجب نبود حزین ، از عشق اگر عمر ابد یابم

که پیوند رگ جان کرده ام، نازک میانی را

شمارهٔ ۶۸

تا سرمه کشد چشم ملامتگر ما را

غیرت سرپا زد کف خاکستر ما را

خوش دردسری می کشم از درد، ندانم

بالین ز دَمِ تیغ که باشد، سر ما را؟

این خامه که چون شمع ز آتش نفسان است

رشک پر پروانه کند، دفتر ما را

بی منّت زلفی، رَوَد از خویش حواسم

حاجت به سیاهی نبود لشکر ما را

شوری که حزین ، در دل از آن پسته دهان است

آرد به سخن، کلک زبان آور ما را

شمارهٔ ۶۹

چو لاله با چمن حسن و عشق، خوست مرا

می مجاز و حقیقت به یک سبوست مرا

ز نکهت نفسم می دمد بهار، که دل

ز داغ عشق تو چون نافه مشکبوست مرا

به گرد بام و درم دیر و کعبه می گردد

از آن زمان که به درگاه عشق، روست مرا

ز خود تهی شده ام چون نی و ز ناله پرم

خروش درد تو پیچیده درگلوست مرا

عقیق صبر، زبانم به کام حسرت سوخت

مکیدن لب لعل تو، آرزوست مرا

گدای عشقم و ناید فرو به مهر سرم

می چو آتش سوزنده در سبوست مرا

به راه صبح ندارم چراغ دیده، حزین

که داغ بر جگر و سینه بی رفوست مرا

شمارهٔ ۷۰

وفاپیشگان، دوستداران خدا را

بگویید آن یار دیر آشنا را

که بیگانگی تا کی و چند، ظالم؟

چه شد مهربانی، چه آمد وفا را؟

شگفته ست رنگین بهار سرشکم

ببین در برم، اشک گلگون قبا را

قدم رنجه فرما و بنشین به چشمم

گره باز کن ابروی دلگشا را

به صید دل ناتوان آشنا کن

ستمکاره مژگان تیغ آزما را

میان باز کن، با دل جمع بنشین

پریشان مکن سنبل مشکسا را

توان گاهی از پرسشی یاد کردن

اسیران زندان مهر و وفا را

حدیثی سوال از من بی زبان کن

سخن یاد ده، بلبل بی نوا را

لَئن کَلَّ عن کشف سرّی لسانی

ینادی بذکراک قلبی جها را

و ان اعتدت زلّتی لا ابالی

عسی الله فی الحبِّ یعفوا العثا را

ایالائمی کفّ عنّی و وجدی

و دعنی فقد طار عقلی وحا را

و لم ادرنی موقفی حین یبدو

اسبعین ام سبع ارمی الجما را

دل آسودگان قدر نعمت ندانند

غم عشق ما را، سلامت شما را

چنین داد پاسخ: که در بزم گیتی

کسی گرم، هرگز نکرده ست جا را

سخن کردم از خامشی، بلبلی گفت:

که نتوان نهفت آه درد آشنا را

نفس گرم می آید از پردهٔ دل

حزین ، آتشی هست در سینه ما را

شمارهٔ ۷۱

از نالهٔ عاشق چه خبر بوالهوسی را

آری خبر از درد کسی نیست کسی را

هر خیره سری چاشنی درد نداند

از مائدهٔ عشق، چه قسمت مگسی را

زخم دل نالان مرا، چاره محال است

مرهم چه نهی سینهٔ چاک جرسی را؟

شرمندهٔ یک بوسه نیم زان لب جان بخش

هرگز نپذیرفت ز ما، ملتمسی را

گلگشت چمن گر به زغن گشت مسلّم

در بسته به ما داد محبت قفسی را

رفتند چو باد سحری، خرده شناسان

چون گل به دعا می طلبم، همنفسی را

با پردهٔ گوشی، نشود ساز خروشم

در خاک برم حسرت فریاد رسی را

با سفله، سری همّت آزاده ندارد

هرگز گل دستار نسازیم خسی را

رفته ست حزین از گرهت تا زده ای دم

حیف است غنیمت نشماری نفسی را

شمارهٔ ۷۲

ز داغ عشق چون خورشید، دارم چتر شاهی را

سر ژولیدهام برد از میان، صاحب کلاهی را

به دنیا از فلک سایی، سرم هرگز فرو ناید

گدایی می شمارد همّت من، پادشاهی را

به زیر تیغ او چشم از رخش پوشیده می دارم

که ترسم حیرت از یادم برد، عاجز نگاهی را

حبابش می شود از شوخ چشمی، چهره با داغم

اگر در بحر شوید، دامن بختم، سیاهی را

حزین ، از مهر نبود ذرّه ام را پرتو منّت

ز فیض عشق دارم کیمیای رنگ کاهی را

شمارهٔ ۷۳

گناهی نیست عالم سوزی آن آتشین رو را

عنان داری نیارد کرد آتش، گرمی خو را

ز بوی پیرهن، دیدار بیند پیر کنعانی

به هر کسوت شناسد عشق، حسن آشنا رو را

محال است، آب تیغ تند خویی، بر لب خشکی

که داند جوهر شمشیر ناز، آن چین ابرو را

به دور حلقه های زلف او از دفتر خوبی

قلم پرداز قدرت حلقه گیرد، چشم آهو را

من و پیشانی تسلیم و خاک رهگذار او

جبین از صندل بتخانه، گر شاد است هندو را

نجوید دل، تغافل شیوه مژگانش به ایمایی

گران افتاده لنگر، تیغ بازان جفا جو را

نزاع کفر و دین برخاست تا برقع برافکندی

کند شیخ و برهمن، سجده، آن محراب ابرو را

نباشد در خور هر بینوایی گنج باد آورد

به دامان صبا مگشای آن مشکینه گیسو را

به هر آشفته مغزی، بر میفشان عنبرین کاکل

دماغ بو شناسان می شناسد نکهت مو را

می گلگون بخواه از ساقی سنبل بناگوشی

بهار از سبزه خط، کرده زنگاری، لب جو را

حزین از لاف دارد با نی من، همسری بلبل

خدا اجری دهد ما را و انصافی دهد او را

شمارهٔ ۷۴

ساقی قدحی در ده، از خود بستان ما را

مستانه بگو رمزی، بگشای معمّا را

ظلمتکدهٔ عاشق، زان چهره منوّر کن

تا چند به روز آرم تاریکی شبها را

از غنچهٔ لب بگشای، با مرده دلان حرفی

یک ره به دم احیاکن اعجاز مسیحا را

خورشید نهان گردد، در دود کباب دل

از رخ چو برافشانی، آن زلف سمن سا را

پنهان ز نظر گیری، از شیخ و برهمن دل

در پرده چو بنمایی، آن حسن دلارا را

گفتی غم ما خواهی، دل بند و ز جان بگسل

اینک دل و جان بستان، بیعانهٔ سودا را

در ساغر هشیاران، این نشئه نمی گنجد

حیرت زدگان دانند، آن عارض زیبا را

چون سایه به خاک افتد، تب لرزه بر اندامش

گر سرو چمن بیند، آن قامت رعنا را

جایی که به رقص آید، طور از ارنی گفتن

مستان لقا دانند، بیهوشی موسا را

از خود چو نظر بندی، دلدار نماید رو

بیدار دلان دانند، فیض شب اسرا را

ای قاضی اگر خواهی، گردد ز تو حق راضی

روآتش می در زن، این دفتر فتوا را

تا خود نکند فانی، صوفی نشود صافی

اثبات به خود کردم، از نفی خود الّا را

شد عین همه عالم، آن دلبر پنهانی

فرقی نتوان کردن،از اسم مسمّا را

خواهم که نفرسایی، جان از غم هجرانم

اغفرلی و ارحمنی نادیتُکَ غفّا را

با مغبچگان بستی، پیوند حزین آخر

تا در سر می کردی، سجّادهٔ تقوا را

شمارهٔ ۷۵

آموخت چو اشکم روش ره سپری را

بستم به میان توشهٔ خونین جگری را

درکوچهٔ دنیا گذر افتاده گذشتم

پروای نشستن نبود رهگذری را

در محکمهٔ شرع بصیرت، به گدایی

دعوی نرسد سلطنت در به دری را

حیرتکده، آیینهٔ آشوب ندارد

جمعیت خاصی ست پریشان نظری را

بی واسطه نتوان در آسوده دلی زد

از کف ندهی رابطهٔ بی خبری را

صوفی اگر از خرقه برآرد دل روشن

پوشد به نمد، آینه روشن نگری را

بگشای زبان، گوش سخن کش چو بیابی

مهر لب خاموش، علاج است، کری را

بر دوده کلکم نشود شیفته، جاهل

با سرمه صفایی نبود، بی بصری را

آرایش گلزار نکرد ابر بهاری

از اشک من آموخت چمن غازه گری را

وامانده ام از راهنوردان سبک سیر

تن بار گرانی شده جان سفری را

دل حوصله ورزید و نم اشک فرو خورد

تا سیر نمک ساخت، کباب جگری را

ممنون سپهرم که شکنج قفس او

نگذاشت به دل حسرت بی بال و پری را

در دودهٔ آدم نبود مردمی امروز

بر باد دهد ناخلف، ارث پدری را

شمشاد چه تابیده عبث طرّهٔ دعوی

زلف تو شکسته ست پر و بال پری را

از حیرت این طرز خرامی که تو داری

رفتار فراموش شود کبک دری را

بر لب نفسی بیش حزین تو ندارد

هنگام وداع است، چراغ سحری را

شمارهٔ ۷۶

ستم، از ملک دل بیرون کند فرمانروایان را

ستمگر دشمن بیگانه سازد، آشنایان را

نماید دور بر کاهل قدم، نزدیکی منزل

ره خوابیده ای در پیش باشد، خفته پایان را

نمی گردد به مردم قدر مرد و مردمی روشن

به نامردان بیفتد کار اگر، مرد آزمایان را

کلید از چاره سازی، بستگی هرگز نمی بیند

نمی افتد گره در کار خود، مشکل گشایان را

به پای نخل حرص خود، چو منعم ارّه نگذارد

چو سوهان می زند، از چین پیشانی گدایان را

زیان، دنیا طلب از پهلوی پویندگی بیند

که رفتن دور می سازد، ره رو بر قفایان را

حسودان را سکوت ما، دهان یاوه گو بندد

ز خاموشی توان زد بخیه، این زخم نمایان را

نوای مختلف، چندانکه از تار جهات آید

بلند آوازه سازد، پردهٔ وحدت سرایان را

اگر حرفی از آن زلف مسلسل در میان آید

شب افسانه ام، هرگز نخواهد دید پایان را

به شرع زهد، حقّ خدمت شایسته ای دارم

که رهن باده کردم خرقه های پارسایان را

اگر می داشتم چون خار در سرپنجه، گیرایی

نمی دادم ز کف، دامان این گلگون قبایان را

ندارد لذّت شوربدگی در پی پشیمانی

جنون دندان نیفشارد به لب، زنجیر خایان را

حزین ، از لطف عشق سر فراز امّید آن دارم

که دور از آستان خود، نسازد جبهه سایان را

شمارهٔ ۷۷

محبّت خون گرمی بخشد این گلبن مثالان را

به فرقم گستراند، سایهٔ نازک نهالان را

در این محفل که ربط آشنایی نسبتی خواهد

به آن موی میان، الفت بود نازک خیالان را

سرت گردم، میفشان کاکل و رحمی به دلها کن

مزن بر هم به بازی، حلقهٔ آشفته حالان را

به گلزاری که بلبل را نوایی آشنا دادی

رسایی ده زبان عجز نالیهای نالان را

به آن دستی که می در ساغر جمشید می ریزی

به وصل قطره ای خوش کن، دل ساغر سفالان را

زیان ناز خواهد شد نگاه سرمه آلودی

تسلّی گر نمایی، خاطر دلهای نالان را؟

درین گلشن حزین ، از خجلت فکر رسای تو

رسایی بید مجنون شد، سرا پا انفعالان را

شمارهٔ ۷۸

دل دریا گهر، سرمایه بخشید ابر مژگان را

نماند حسرتی در یاد، مهمان کریمان را

نسیم آشنا کو، تا ز گل بی پرده تر گردم؟

نهم چون غنچه تا کی در بغل چاک گریبان را؟

نمک پروردهٔ عشق است، آه سینه پردازم

فغان من، دو بالا می کند، شور بیابان را

فریب وعدهٔ وصلی که نقصان لبش گردد

چه از سرمایه کم سازد، دل حسرت فراوان را

می نازی که چشم از ساغر دیدار او می زد

خمارش می کشد خمیازه بر آغوش، مژگان را

ز شادی بسته می گردد، زبان شکوه آلودم

تبسّم گر به زخمم بشکند مُهر نمکدان را

حزین از محرمان بی ادب غیر از سر زلفش

که می گوید به او حال منِ خاطر پریشان را؟

حزین از محرمان بی ادب غیر از سر زلفش

که می گوید به او حال منِ خاطر پریشان را؟

شمارهٔ ۷۹

دیدم صنمی، های صلا، کعبه‌نشین‌ها

بیعانه ببازید به یادش دل و دین‌ها

در عشق، دل از کوثر و رضوان نگشاید

از دوست تسلی نتوان گشت، به این‌ها

صید دلم افتاد به صحرای رمیدن

صیّاد نگاهان! بگشایید کمین‌ها

شد خاک، سر سجده بران در قدم تو

بخرام که فرش است به راه تو جبین‌ها

آن کیست که در جلوه‌گهت رخش بتازد؟

کرده‌ست تهی، غمزهٔ بی‌باک تو زین‌ها

در کیش محبت هدف ناوک نازند

ابروی کماندار تو را چله‌نشین‌ها

زیر قلم توست حزین کشور معنی

این نقش ندارند خدیوان به نگین‌ها

شمارهٔ ۸۰

داغند، ز رخسار تو ای رشک چمن‌ها

چون لاله، شهیدان به سمن‌زار کفن‌ها

از شرم، صدف را به دهان مهر خموشی ست

تا شد صدف گوهر نام تو، دهن‌ها

خون در جگر نافهٔ دل چون نشود خشک؟

در هر شکن زلف تو افتاده ختن‌ها

با چاشنی لذت زندان غمت رفت

از خاطر یوسف صفتان، یاد وطن‌ها

نگذاشت به جا آتش عشق تو سپندی

من مانده‌ام از سوخته‌جان‌ها تن تنها

دارد لب خاموش، هم‌آغوشی معنی

بر چهرهٔ اندیشه نقاب است سخن‌ها

در خاک، حزین یاد عقیق لب او برد

گرد سر این خاک شود، خون یمن‌ها

شمارهٔ ۸۱

رنگینی دکّان شود آن چشم سیه را

از خونم اگر غازه دهد، تیغ نگه را

آن غالیه گون خال، ندانم به چه تقصیر

در نیل کشد اختر این بخت سیه را؟

یک تشنه جگر را به زنخدان تو ره نیست

خضر خط سبز است که دارد سر چه را

امروز زمین، زیر پی لشکر حسن است

بر طرف بناگوش ببین گرد سپه را

پای طلبم، آبله فرسود نگردد

نزدیک کند لغزش اگر، دوری ره را

از چشمهٔ خورشید لبی تر نتوان کرد

منّت، کلف اندود نماید رخ مه را

خوش دوزخ نقدی ست حزین ، آتش خجلت

گیرم که به روی تو نیارند گنه را

شمارهٔ ۸۲

نوشیده چمن دردی جام طربش را

با دامن گل پاک نموده ست، لبش را

خوش کرده ام ای دیده به پیوند دل خویش

از سلسله ها، طرّه ٔ عالی نسبش را

در رهگذر پیرهن ار دیده سفید است

نگذاشته ام دست ز دامان، طلبش را

غمگین نیم احوالم اگر یار نپرسد

از شمع نپرسیده کسی، تاب و تبش را

بیرون ز سویدای دل ما نتوان کرد

سودای سیه خانهٔ خال عربش را

فریاد، که کردند جدا، تلخ دهانم

از سایهٔ نخلی که نچیدم رطبش را

بگرفت کنار از برم آن ماه سمن بر

کز پردهٔ دل بافته بودم قصبش را

از کوتهی بخت نباشد ز چه باشد؟

رنجیده ز ما یار و ندانم سببش را

در دوزخ عشقیم، اگر عشق گناه است

انصاف چه شد شعله فروز غضبش را؟

کاری به تماشای گل و لاله نداریم

خوش کرده ام از باغ، شراب عنبش را

شد تیره دل، از تیرگی روز فراقت

بی رحم بگو چون به سر آریم شبش را؟

شوریده سر انداخت به صحرای قیامت

دیوانهٔ صحرای تو، شور و شغبش را

بی اصل و نسب، بوالبشر ایجاد از آن شد

تا از گهر خویش طرازد حسبش را

شوق تو حزین ، ازکشش کعبهٔ گل نیست

دل کعبهٔ عشق است، نگهدار ادبش را

شمارهٔ ۸۳

به آب از آتش می داده ام خاک مصلّا را

به باد، از نالهٔ نی دادهام، ناموس تقوا را

جبین را سجده فرسای در پیر مغان کردم

به بام کعبهٔ دل می زنم، ناقوس ترسا را

برهمن زادهٔ زنّاربندی برده ایمانم

که سودا می کنم باکفر زلفش دبن و دنیا را

نه ماضی هست پیش من نه مستقبل، خوشا حالم

یکی از قطع خواهش کرده ام، امروز و فردا را

ز رنج و راحت گیتیگل مقصود می چینم

برون آورده ام از پای دل، خار تمنّا را

مصفا می کند آیینهٔ دل را نظر بستن

تماشاهاست در هر پرده ای، ترک تماشا را

محبّت بر سر هر سنگ فرهاد دگر دارد

چها در عالم امر است، عشق کارفرما را؟

به لیلی می رساند نسبت آخر، تربت مجنون

به خاک کشتگان عشق، بی پروا منه پا را

به گوش اهل صورت کی رسد آوازهٔ معنی؟

نوای بلبل دیبا، سزد گلهای دیبا را

حیات آن را شمارم، کز خودی بستاندم ساقی

به جام می فروشم، شربت خضر و مسیحا را

حزین، چون موی آتش دیده می گردد رگ خوابم

به مخمل گر شبی سودا کنم، بالین دیبا را

شمارهٔ ۸۴

در بغل آرزو کند، تیغ تو تندخوی را

عرضه کنم اگر به گل، زخم شکفته روی را

مشک به کوی بیزدت، طرّه به باد اگر دهی

دل به کنار ریزدت، شانه کنی چو موی را

رشک ریاض خلد شد، دیده ز فیض عارضت

یاد قد تو کردام، سرو کنار جوی را

پرده چه پوشیم که من، در غم دل به عالمی

صبح صفت نموده ام، سینهٔ بی رفوی را؟

هست نقاب دلبران، شرم و حجاب و خال و خط

تیغ برهنه گفته ام، حسن برهنه روی را

دور رسید چون به ما، صاف شراب رفته بود

چرخ کند به ساغرم، درد ته سبوی را

وقت صبوح شد حزین، از می غم به لب چکان

زهر چش ترنّمی، کلک ترانه گوی را

شمارهٔ ۸۵

نگارین جلوهٔ من، تا به کی هر جا نهی پا را؟

چه خواهد شد اگر بر چشم خون پالا نهی پا را؟

رکاب از مقدمت جایی که گردیده ست نورانی

چرا بر چشم مشتاقان، به استغنا نهی پا را؟

همان از شوق پابوس تو آتش در سرم سوزد

اگر بر تربتم ای شمع بزم آرا، نهی پا را

به راهت لخت دل افشانده ام تا رشک نگذارد

که بر خاک از غرور حسن، بی پروا نهی پا را

چه نقصان می رسد دامان نازت را اگر باری

چو بوی پیرهن، بر چشم نابینا نهی پا را؟

تواند شدکه فرقم افسر نقش قدم یابد

اگر گامی فرود از اوج استغنا نهی پا را

بکش پا را ز بزم غیر، اینک چشم و دل حاضر

نمی زیبد سرت گردم، که نازیبا نهی پا را

جبین رفتگان خاک است، بی پروا چه می تازی؟

سبک تر نه که بر آیینهٔ سیما نهی پا را

ز طوق عرشیان خلخال بندد ناقهٔ شوقت

اگر مردانه چون ما، بر سر دنیا نهی پا را

نسازد گر به ساحل تخته بندت خشکی مشرب

چو موج خوش عنان، سرمست بر دریا نهی پا را

اگر نعلین جسم تیره را از پا برون آری

به چشم روشنان عالم بالا نهی پا را

ز آب و گل توانی چون مسیحا گر برون آمد

ازین کاخ دنی، بر طارم اعلا نهی پا را

رمیدن هر کجا پیمایدت، جام سبک روحی

زمین رطل گران گیرد، چو بر خارا نهی پا را

اگر پای شرف در دامن غیرت کشیدستی

دریغستت اگر بر دامن دارا نهی پا را

به فرش بوریا، گر چیده ای گل از شکر خوابی

خلد خارت، اگر بر بستر دیبا نهی پا را

توانی تکیه زد پاینده بر تخت سلیمانی

چو بیرون از طلسم جسم جان فرسا نهی پا را

قدم گر در رَهِ دیر مغان سنجیده بگذاری

شود محراب طاعات جبین، هر جا نهی پا را

حزین از رهروان رفته، این مصرع بود یادم

سبک رو آنچنان کامروز، بر فردا نهی پا را

شمارهٔ ۸۶

ز لوح حکمت اندیشان بگو خونین درونان را

که صدره شسته طفل اشک من چون مشق یونان را؟

غبار از تربتم چون بید مجنون می کشد بالا

سرافرازی بود افتادگی، طالع نگونان را

چه باید کرد مشت خون خود را؟ مضطرب حالم

سرافرازان نمی خواهند پامال زبونان را

به بند غیر تا باشد، بود دیوانگی ناقص

ز موی سر بود زنجیر پا، کامل جنونان را

نکویان را به خون زاهد و عاشق بود دستی

شراب مذهب و مشرب، حلال این ذوفنونان را

بخار از ارض، با جذب طبیعی بر نمی خیزد

چنین کز خاک ره برداشت چرخ سفله دونان را

حزین ، از معجز لعل که تعلیم سخن داری؟

خروشت، مهر بر لب می زند جادوفسونان را

شمارهٔ ۸۷

گذشته است ز گردون لوای رفعت ما

گرفته روی زمین، آفتاب شهرت ما

شکسته رنگی تن، کرده بر جهان روشن

که خاک زر شود از کیمیای صحبت ما

فلک فکنده سپر در مصاف نالهٔ من

بلند کردهٔ دست دل است، رایت ما

ز قیل و قال، مرا وقت جمع تر گردد

بود ز حلقهٔ مجلس، کمند وحدت ما

اگر چه در تَهِ خاکم ز گرد کلفت دل

همان چو آینه باز است چشم حیرت ما

به راه مهر تو هر رخنه ای ست آغوشی

ز چاک سینه دمیده ست، صبح دولت ما

خرد به مشهد ما می رود ز هوش، حزین

مگر ز لای شراب است خاک تربت ما

شمارهٔ ۸۸

به سر گسترده دارد ظلّ عالی، خیل نازش را

مخلّد باد یا رب سایه، مژگان درازش را

فسون عاشقیّ ماست با خال و خم زلفش

که بازی می تواند برد، مار مهره بازش را؟

قبول سجده را لازم بود، محراب ابرویی

به کیش من قضا باید کند زاهد نمازش را

هنوز آن شمع بی پروا، نبودش محفل افروزی

که از دل داشتم پروانهٔ سوز و گدازش را

برد عشّاق را فریاد من تا کعبهٔ کویش

حدی شد ناله ام، صحرا نوردان حجازش را

من و نقش قدم، درکوی او زادیم، هم طالع

سرا پا یک جبین سجده ام، خاک نیازش را

به دلتنگی خوشم کز پرده بر ناید غم عشقش

چو بو، در پرده پنهان کرده ام از رشک، رازش را

مرصع کار، از لخت دل شورنده سر دارم

شکن های پریشان طرّهٔ سنبل طرازش را

ندارم شکوه در راه محبّت از سر خاری

به پای بی خبر طی کرده ام شیب و فرازش را

هوس دارد که سازد تار جان پیوند هر مویش

اگر محمود می برّد سر زلف ایازش را

حزین از ناله خامش گشت و تحسینی نفرمودی

به این جادودمی ها، خامه افسانه سازش را

شمارهٔ ۸۹

نبرد جلوهٔ گل جانب گلزار مرا

می برد نالهٔ مرغان گرفتار مرا

بس که در پای گلی شب همه شب نالیدم

خون دل می چکد از غنچهٔ منقار مرا

برده دل را و سر غارت ایمان دارد

نگه شوخ تو آورده به زنهار مرا

بود آیا که شبی باز به خوابش بینم؟

شمع بالین شود، این دولت بیدار مرا

سر هم بزمی خورشید ندارم چو مسیح

بگذارید در این سایهٔ دیوار مرا

ابر هرگز نکند دامن دریا خالی

دل کجا می شود از گریه سبکبار مرا؟

بس که ابنای زمان جمله دنی طبعانند

از بها می فکند، جوش خریدار مرا

افعی نرم نما، دشمن جان است حزین

حذر افزون بود از مردم هموار مرا

شمارهٔ ۹۰

سفید کرد غمت دیده های تار مرا

بود سیاهی زلف تو روزگار مرا

چو شمع، سوز دل خود مرا تمام کند

به دیگری نگذارد غم تو کار مرا

ز رستخیز نخیزد ز جا مگر که دگر

هوای گرد تو گشتن بود، غبار مرا

ز چشم مست توام یک نظر بس است ولی

هزار میکده می، نشکند خمار مرا

دغل مباز که هرگز خراب نتوان کرد

ز فیل مست ستم، عهد استوار مرا

چو زلف، رشتهٔ گلدستهٔ میان تو شد

وفا پر از گل حسرت کند کنار مرا

همیشه ریشهٔ نخلم ز گریه بود در آب

سموم هجر فرو ریخت، برگ و بار مرا

ز تندباد نلرزد، چو شاخ سنگین شد

دواست رطل گران، دست رعشه دار مرا

به شمع وادی ایمن گشود دیده کلیم

ندیده بود مگر آتشین عذار مرا؟

کند شکوفه ی بادام، خار مژگانم

به چشم من گذر افتد اگر، بهار مرا

خمار در سر و چون چشم یار بیمارم

خبر دهید ز من، مست هوشیار مرا

خوشم که ناوک آن غمزه، خسته است حزین

دل فگار مرا، جان بی قرار مرا

شمارهٔ ۹۱

خامه فروهشته بود، آیت تنزیل را

باز دمیدن گرفت، صور سرافیل را

حجت ناطق منم، کوری دعوی گران

تیغ زبانم گرفت، خطه تخییل را

چون عرق افشان شود، کلک گهر ریز من

با خوی خجلت بشو، حاصل تحصیل را

کودک تی تی کنی! قافیه سنجی بهل

چون به سخن بنگری، صاحب انجیل را؟

جوهریانت مباد، سخرهٔ گیتی کنند

در صف گوهر مکش، مهرهٔ سجیل را

محفل طور است این، شمع مزار تو چیست؟

جانب ایمن مبر، بیهده قندیل را

شوق چو سیمرغ را، بال گشاید بر اوج

در بر خفاش نه، بال ابابیل را

صعوه مسکین کجا، قله ی قاف ازکجا؟

پشّه چه پهلو زند، طنطنهٔ پیل را

ذره چه شوخی کند، با علم آفتاب؟

قطره هماورد نیست، بارقهٔ نیل را

چون لب داوود دل، لحن زبور آورد

بر لب زنبور زن، طعنهٔ تنکیل را

پیش حزین از سخن، عرض تجمّل مکن

تحفه به خاقان مبر، موزه و زنبیل را

شمارهٔ ۹۲

بس که چون صبح زند دم ز صفا سینه ما

صورت کین، همه مهر است در آیینه ما

دو حریصیم که تا محشرمان سیری نیست

ما ز مهر تو، دل سخت تو ازکینهٔ ما

می نهد شیر محبت به فراغت پهلو

نیستانی شده از تیر جفا، سینه ما

پرده از کار ریا، عشق نگیرد ز کرم

مصلحت هاست درین خرقهٔ پشمینهٔ ما

داد بر باد، تف عشق تو خاکستر دل

همچنان شعله زند خاطرت ازکینه ما

به هوای گل رخسار تو در رقص بود

شعلهٔ عشق در آتشکدهٔ سینهٔ ما

ذره آسا به هوای تو، سراپا مهریم

در دل رشک، گره چون نشودکینه ما؟

بندهٔ جام شرابیم حزین ، زانکه برد

لوث آلودگی، از خرقه پشمینه ما

شمارهٔ ۹۳

به گلشن غنچه، یاد از نوشخندان می دهد ما را

نشانی سرو، از بالا بلندان می دهد ما را

نکرد آن غنچه لب در مستیم هر چند کوتاهی

خیال نرگسش، مستی دو چندان می دهد ما را

کنم قالب تهی، چون نقش پا بینم به راه او

خبر از حال زار مستمندان می دهد ما را

اسیر پیچ و تاب موج اشک آلوده مژگانم

فریب سنبل گیسو بلندان می دهد ما را

زبانش آشنا هرگز نشد با حرف بی مغزی

قلم، پیغامی از مشکل پسندان می دهد ما را

به دشت از جلوه های لاله، داغم تازه می گردد

که یاد از سینه های دردمندان می دهد ما را

حزین ، نظارهٔ گل نوبهاران در گلستان ها

تسلی با خیال ارجمندان می دهد ما را

شمارهٔ ۹۴

هنوز آغاز رعنایی ست عشق سرکش ما را

فروزان تر کند دامان محشر آتش ما را

جگر خون از خمار بوسهٔ آن لعل میگونم

ازین سر جوش جامی ده، لب دردی کش ما را

تمناها شهید، از فیض آه بی اثر دارم

فراوان است بسمل، تیر روی ترکش ما را

خجل شد در امیدش سینه ی چاک و ندانستم

که حسرت، هاله آغوش باشد مهوش ما را

حزین ، از گریه ام چون شمع کاری برنمی آید

که آب دیده نتواند نشاند آتش ما را

شمارهٔ ۹۵

ز مژگان ساختم گلگون، چنان روی بیابان را

که داغ لاله کردم، مردم چشم غزالان را

نه آنم کز جفای عشق، آسان دست بردارم

به دامان قیامت می برم، چاک گریبان را

سواد دیدهٔ من، صورت نقش نگین دارد

ز بس افشرده ام بر چشم خون آلود، مژگان را

عبیر آلوده بویی، مغز گل را عطسه زن ، دارد

مگر دست صبا زد شانه، آن زلف پریشان را

نگاهت نارسا می افتد از دل های مشتاقان

به کوتاهی مبادا شهره سازی، مَدِّ احسان را

سراسر صرف شبهای جدایی می شود عمرم

برای سوختن چون شمع، دارم رشتهٔ جان را

گذشت آن هم که دل را از شهادت شاد می کردم

کشید از سینه ام بی رحمی صیّاد پیکان را

خدنگ ناز بی پروا، نگاه عجز نامحرم

که دیگر بر سر رحم آورد، آن نامسلمان را؟

حزین ، سر سبز دارد دانه ام را پرتو لطفش

نگهدارد خدا از چشم بد، آن برق جولان را

شمارهٔ ۹۶

چه گیرایی ست یارب جلوه گیسوکمندان را؟

که بگسست از صنم، پیوند جان زناربندان را

قیامت پیش ازین می ریخت بر دل طرح آشوبی

کنون چون سایه در خاک است، این بالابلندان را؟

شود تخت روان، هر جا رمیدن بستر اندازد

سر زانو بود بالین راحت، دردمندان را

مرا در عشق او، دل گر فغان برداشت معذورم

در آتش ناله ای ناچار، می باشد سپندان را

تبسم ریز شد گلبرک یار و شرم رسوایی

لب از دندان شبنم می گزد، گل های خندان را

بود هم نسبتان را عقد جمعیت به هم، فطری

نباشد رشته ای درکار، گوهرهای دندان را

بهشت نقد در بر، حسن آن سیمین بدن دارد

که بینم سیر چشم نعمتش، مشکل پسندان را

حزین ، افتاد دل را در بغل گنجینه داغی

که دولت خود به خود رو آورد اقبال مندان را

شمارهٔ ۹۷

به فردا وعده داد امروز جان ناشکیبا را

که شادی مرگ سازد، وعده فردای او ما را

غبار خاطر از آه فلک پیما به شور آمد

به رقص آرد سماع گردبادم، کوه و صحرا را

صبا می کرد قسمت، گردی ازکوی نو درگلشن

گل از من بیشتر وا کرد، آغوش تمنا را

رخت بی پرده نتوان دید و شوق یک نظر دارم

کجا بردی سرت گردم، نقاب روی زیبا را؟

حزین ، از ناله های دلخراشم درد می بارد

سپارندم به منّت، عندلیبان قفس جا را

شمارهٔ ۹۸

تراوشهای موج خون، کند غمخواری ما را

که شوید مرهم از رخساره، زخم کاری ما را

محبت گر نبودی، زندگانی مشکل افتادی

غم عشق تو آسان می کند دشواری ما را

به این عشرت دهان زخم دل خندان نمی بودی

اگر غیرت نمی بستی لب زنهاری ما را

طمع رسم عیادت کی کند دل؟ کز پس مردن

مگر آن بی مروت بشنود، بیماری ما را

ز کف بربوده ایمان حزین را زلف او، زاهد

مگو از سجده دیگر، کافر زنّاری ما را

شمارهٔ ۹۹

عنان ریز است از هرسو، سپاه عشق بر دل‌ها

نپرسد سیل بی‌زنهار، هرگز راه منزل‌ها

فروغ شعلهٔ رخسار شمع آشنارویی

مرا پروانهٔ سرگشته دارد گرد محفل‌ها

چو شق شد پردهٔ پندار، دل با یار پیوندد

خودی چون محو شد، از پیش پا برخاست حایل‌ها

نیم آزرده جان، هرچند چون دل عقده‌ای دارم

بود آسان به چنگ عشق آتش دست، مشکل‌ها

حزین این ره قدم از دیده بیدار می‌باید

کجا از پای خواب‌آلوده آید طی منزل‌ها؟

شمارهٔ ۱۰۰

افتاده دو عالم ز نظر، دیدهٔ ما را

نادیده مبین چشم جهان دیدهٔ ما را

با سینهٔ اخگر چه کند، سوز شراری؟

از داغ چه پروا دل تفسیدهٔ ما را؟

چند ای فلک دون، ز در صلح درآیی؟

بگذار به ما، خاطر رنجیدهٔ ما را

شیرازه ز بی مهری ایّام بریدند

چون برگ خزان، دفتر پاشیدهٔ ما را

آزاده حزین از سر کونین گذشتیم

از خار چه غم، دامن برچیده ما را؟

شمارهٔ ۱۰۱

چون گرد باد حیرت، از خود رهاند ما را

سرگشتگی به جایی، آخر رساند ما را

خار ترم که بارم، بر دوش باغ و گلبن

دهقان بی مروت، بیجا دماند ما را

آسایشی که دیدم، از چشم خون فشان بود

مژگان تر به بالین، گل می فشاند ما را

شد طفل مکتب ما، دوشیزگان معنی

تا عشق سالخورده، فرزند خواند ما را

ترک مراد بخشید، کامی که دل هوس داشت

در خاطر از دو عالم، حسرت نماند ما را

بر فرش سنبل و گل، بودم حزین خرامان

چون داغ لاله در خون، هجران نشاند ما را

شمارهٔ ۱۰۲

ساقی دوباره پر کن، از باده گوی ما را

وآن گاه غم نباشد، بشکن سبوی ما را

مجنون ما ندارد، پروای خار این دشت

چنگال شیر عمری، زد شانه موی ما را

یارای شکوه ام کو؟ امّا محبت این نیست

خشک ار چنین گذارد، تیغت گلوی ما را

عمری به شهر گیتی، بیگانه وار گشتیم

تن رفته رفته آخر، بگرفت خوی ما را

نم بر نداشت هرگز، از آب زندگانی

این کاسه سرنگونی، زیبد کدوی ما را

عمری نیاز بردیم بر دیر وکعبه کاخر

آیینه وار حیرت، بگرفت روی ما را

انوار مرشد روم، شد راهبر حزین را

جانا قبول گردان، این جستجوی ما را

شمارهٔ ۱۰۳

درین فکرم، که تعلیم جبین سازم سجودش را

به داغ دل دهم یاد عذار مشک سودش را

به من در خامشی و گرم سوزی نسبتی بودش

توانستی اگر پروانه، پنهان کرد دودش را

خلیدی خار خار هجر،کی در دیدهٔ بلبل؟

به گل پیوند اگر می کرد، خاشاک وجودش را

شدی چون من اگر گرد کسادی سرمهٔ چشمش

متاع یوسفی دیدی، زیان خویش سودش را

به مشکین طره ی او کی تواند همسری کردن؟

عبث سنبل به دعوی شانه زد، زلف کبودش را

قفس پروردهٔ عشق است گلبانگ دل افگاران

چه می سنجد به ما مرغ چمن پرور، سرودش را

حزین ، آه مرا با نالهٔ زاهد مکن نسبت

اگر صد بار سوزد، بوی دردی نیست عودش را

شمارهٔ ۱۰۴

در کوچهٔ آن زلف مده راه صبا را

آشفته مکن مشت غبار دل ما را

محروم گلستان نبود مرغ اسیرم

تا سوی قفس راه نبسته ست صبا را

جز ناز تو کز لطف دهد تن به نیازم

با شاهکه دیدهست هم آغوش گدا را؟

مغروری شمع تو به حدّیست که در بزم

پروانهٔ سوزش ندهد بال هما را

گشتند ز حسن تو تسلّی به تجلّی

کوته نظران مهر گرفتند، سها را

خوبان، چه گروهید که با دعوی انصاف

در شهر شما، کس نخرد جنس وفا را

ظالم برسان مژده، گر افتاد گذارت

از کوی کسی کش سر ما نیست، خدا را

پیچیده حزین غلغله در گنبد گردون

از بس که رسا زد نی کلک تو نوا را

شمارهٔ ۱۰۵

اگر بیند ز قدّت مصرع برجسته مضمون را

چمن پیرا، کند از باغ بیرون سرو موزون را

نمکدانی بود چون داغ من چشم غزالانش

به شور آورد تا صحرانورد ناله، هامون را

از آن، گل سینه چاک انداخت خود را در گریبانش

که سازد پرده پوش عیب خود آن جامه گلگون را

به صحرا هم بود، در شهر بند جلوهٔ لیلی

سواد چشم آهو، تازه سازد داغ مجنون را

در آغوشی سهی سرو است، خاکسترنشین قمری

بدل کردن نباشد جامه هرگز، بخت وارون را

سرشک از دیده ام پیوسته، سیل گریه می شوید

به خون ناشسته هرگز هیچکس جز اشک من، خون را

حزین از لب اگر بردارد آهت مهر خاموشی

به آسانی توان از پیش دل برداشت گردون را

شمارهٔ ۱۰۶

اگر زردشت، دیدی یک نظر برق عتابش را

پرستشگاه می کردی، نگاه شعله تابش را

کجا نازش سر پیمانهٔ خون دلم دارد؟

تغافل باده پیما گشت، چشم نیم خوابش را

گذشت آتش عنان از دیده و، ملک دل و دینم

چو گرد از رهگذر برخاست، سیلاب شتابش را

خمار آلودم و دندان حسرت بر جگر دارم

لب پیمانه بوسیده ست لعل کامیابش را

پریشانم خم جعد مغنی دلبری دارد

مگر شیرازهٔ خاطر کنم تار ربابش را

خیالی دیده ام می بست با خاک کف پایی

ز بخت خفته، آنهم سرمه شد چشم رکابش را

چوبسمل می تپم از رشک، در کوی جفا جویی

به کوثر می کند زاهد غلط تیغ پرآبش را

به افغان دل آزرده دارد باده پیمایی

شکست شیشه رامشگر بود بزم شرابش را

توانستی دمی سامان صد طور تجلی شد

اگر گردآوری می کرد، دامان نقابش را

دلی در مجمر غم دارم و روزن فرو بندم

دماغ آسوده ای تا نشنود بوی کبابش را

حدیث عشق آتشناک می باشد، مپرس ازمن

تو نازک دل، نداری تاب آه سینه تابش را

ز وحشت می شود هنگامه آرایی فراموشش

به محشر گر نماید سینه، داغ بی حسابش را

خمارآگین دلم، خرم شود ساقی، زلای خم

به این یک مشت گل تعمیرکن حال خرابش را

محیطی محشر آشوب، از دل آتش جگر دارم

که دستی می نهد برسینه، موج اضطرابش را؟

حزین ، از شعر اگر طبعم فریبی خورده جا دارد

زلال چشمهٔ حیوان بود دشت سرابش را

شمارهٔ ۱۰۷

رهی ندارم بغیرکویت، الیک رجعی، لدیک زلفا

فلا تکلنی الی سواکا، الستُ شیب و لست شابا

منم فتاده، به دست اقران،چو پیر کنعان به شام هجران

ذهاب حزنی، جلاء عینی، صباح وصلک، اذا تجلی

عبث مسوزان به نارحرمان ، گذشت نتوان ز جان جانان

نقاب بگشا، جمال بنما، که سوخت جانم، درین تمنا

اگر چه صد سال ز بی خودی ها، به خاک راهت فتاده باشم

چو بازپرسی حدیث منزل، ز شوق گویم، لبثت یوما

خوشا محبت که فارغم کرد، زقید هستی،ز خود پرستی

نه ذوق کاری، نه زیر باری، نه رنج امروز، نه بیم فردا

فسانه واعظ به من چه خوانی؟ مرا به رندی فسانه کردند

مده فریبم به کیش زاهد، مدم به گوشم حدیث تقوا

دلا ندارد جهان وفایی، مگر بیابی رهی به جایی

به ملک معنی، اگر درآیی قدمت حیاً و لست تبلا

حدیث جور تو با که گویم، علاج درد دل از که جویم؟

به ما ندارد خدنگ نازت، دل ترحم، سر مدارا

حزین نباشد غم نهانی، سمر نمودن ز نکته دانی

که یار جانی چنان که دانی، بکل شیءٍ احاط علما

شمارهٔ ۱۰۸

چه حسن است این که مجنون می کند عقل فسونگر را؟

چه رنگ است این که در خون می کشد، دامان محشر را؟

صفایی کز دم صبح بنا گوش تو می بینم

به خون رشک خواهد غوطه دادن، مهر خاور را

به چشم کم ندیدی ناز خونریز اسیرانش

اگر می بود پروای نگاه، آن چشم کافر را

چه استغناست کز چشم سیه مست تو می بینم؟

به خونم تشنه کرد آن تیغ مژگان ستمگر را

حزین رسوا بود هر چند داغ سینه، می پوشم

چه سان پنهان توانم درگریبان کرد اختر را؟

شمارهٔ ۱۰۹

مکش چون دورگردون بر رخم داغ جدایی را

چو من پروانه ای باید چراغ آشنایی را

تهیدستیم ساقی، همّتی در کار می باید

ز برق باده روشن ساز، شام بی نوایی را

خطر اندیشه باریک بینان درکمین دارد

خطا هرگز نمی تابد عنان، تیر هوایی را

رسانم حرمت میخانه تا جاییکه تعظیمش

به خاک پای خم مالد، جبین پارسایی را

به یاد قامت او گر چنین بالد حزین آهم

فرامش می کند شمشاد، رسم خودنمایی را

شمارهٔ ۱۱۰

نگاه ناز او فهمید، راز سینه جوشی را

رساند آخر به جایی، عشق فریاد خموشی را

چه پروا گر در میخانه ها را محتسب گل زد؟

نبندد نرگس مستش، دکان می فروشی را

قیامت هم سر از خواب پریشان بر نمی دارم

که دارم یادگار طره آشفته هوشی را

تغافل شیوهٔ من، گر به فریادم دهد گوشی

کنم نازکتر ازگل، پرده بلبل سروشی را

گر از سر بگذرد گلزار را خون دل تنگم

لبش چون غنچه نگذارد ز کف، پیمانه نوشی را

خدا داده ست درکیش طریقت شیوه فقرم

من از کتم عدم چون نافه دارم خرقه پوشی را

حزبن افسانه سنج شمع کلک شعله آشوبم

نیم درآستین می پرورد، آتش خروشی را

شمارهٔ ۱۱۱

سر خط تعلیم شد، شیوه استاد را

کلک کهن مشق من، تیشهٔ فرهاد را

هر سر موی من است، اینکه به میدان عشق

سینه به نشتر دهد، دشنه فولاد را

بر رخ گلرنگ تو، منت پیمانه نیست

غازه چه حاجت بود، حسن خداداد را؟

در چمن دلبری رشک بر و دوش تو

داده به آشفتگی، طرهٔ شمشاد را

ناله به خونم تپید، دیده به حالم گریست

تا تو گشادی کمین، غمزهٔ صیاد را

حسن تو حیرت فزا، ناز تو پیمان گسل

از چه تسلی کنم، خاطر ناشاد را

داد دهی بر طرف، رخصت فریاد نه

آه چه سازد کسی این همه بیداد را؟!

کرد مسخر تو را، دقت افکار من

رشته چه سان زد گره، بال پریزاد را؟

باز به آن کو رسد، مشت غبارم حزین

هست به هم الفتی، خاک من و باد را

شمارهٔ ۱۱۲

تو اگر به شعله شویی خط سرنوشت، ما را

نشود سترده هرگز غمت از سرشت، ما را

چه کنم اگر نه چون نی، همه راه ناله پویم؟

که جهان به شادمانی نفسی نهشت، ما را

زده در شکنج مجمر به سپند طعن خامی

تف سینه دانه دل، چقدر برشت، ما را

به هزار داغ حسرت چه کنم چرا نسوزم؟

که پی فتیله گردون، رگ و ریشه رشت، ما را

چه کرم، کدام منت ز خرابه جهانم؟

که به زیر سر شبی هم، نگذاشت خشت، ما را

پی وحشی رمیده نتوان نمود محکم

ز فراغ دل نمانده سرکار و کشت، ما را

به ره از دل پر آتش همه شب چراغ دارم

که دهد نسیم کویت، خبر از بهشت ما را

به در دگر چه پویم؟ سر و خاک بی نیازی

چو مراد دل برآمد، ز در کنشت، ما را

نظر از جمال دنیا نه به زهد بسته دارم

که به دیده می نماید، رخ قحبه زشت، ما را

نه به نخل طور دارم نه به سدره، التفاتی

که ازین میانه دهقان به کنار کشت، ما را

نبود حزین از آنم به زلال خضر ذوقی

که برات عمر باقی، به قدح نوشت ما را

شمارهٔ ۱۱۳

به آب خضر مفروش آبروی پارسایی را

مغانی باده باید کاسه کشکول گدایی را

شکست قدرم از سنجیدگی هموار می گردد

ز مغز خویش دارد استخوانم مومیایی را

ز هجران دیده ام کاری، که کافر از اجل بیند

خدا کوتاه سازد عمر ایام جدایی را

به طفلی بسته ام دل،کز دبستانش سبق گیرد

بهاران سست عهدی، شاهد گل بی وفایی را

نگردد کم سیه روزی عاشق ز التفات او

به چشم بختم آموزد نگاهش سرمه سایی را

به محفل تا صفای ساعد او پرتوافکن شد

زخجلت شمع می خاید، سرانگشت حنایی را

ز خورشید رخش محروم نبود دیدهٔ داغم

بود با چشم روزن، ارتباطی روشنایی را

گسستن، باب ثبت دفتر بیگانگان باشد

نباشد در میان فصلی، کتاب آشنایی را

اگر آن غنچه لب می داشت بر افسانه ام گوشی

به بلبل می چشاندم لذت دستان سرایی را

نی کلکم چو شمع طور، دارد محفل افروزی

زبان شعله آموزد ز من آتش نوایی را

حزین ، از ملک نظمم می رمد بیگانه معنی

سواد شهر زندان است، طبع روستایی را

شمارهٔ ۱۱۴

آتش زده آن لعل قبا، خانه زین را

بر خرمن ما برق گشاده ست کمین را

همچون کف خاکی که برد سبزه ز جایش

کردند به ما، سبز خطان تنگ زمین را

چون مهره بازیچه، دهد طرح به طفلان

کفر سر زلف تو، دل باخته دین را

آن روز نشیند به جهان نقش مرادم

کز بوسه کنم نقش لب لعل نگین را

فریادکه اندیشه موی کمر توست

زنار میان، زاهد سجاده نشین را

گویا خط پیشانیت ای زهره جبین است

بیرون نتوان برد زابروی تو چین را

در پردهٔ عشّاق نواسنجی بلبل

کی می برد از یاد تو، گلبانک حزین را؟

شمارهٔ ۱۱۵

گلرنگ اگر خواهی، این چهره زرین را

امروز دو بالا کن، پیمانه دوشین را

آویخته دل هر دم در زلف تو با تاری

بیمار همی خواهد، گرداندن بالین را

بی باکتر از تیغت، مژگان بلای تو

خون ریز چه آموزی، این رخنه گر دین را؟

از تیرگی عالم، تیره نشود عارف

زنگار نمی باشد، آیینه حق بین را

چون گرد بیفشاند، از دامن آزادی

شوریدگی مغزم، بوی گل و نسرین را

سازد کف خون خود در عشق حلال او

شاخ گل اگر بیند، آن دست نگارین را

با عارف رومی شد، هم نغمه حزین کلکم

ای ساقی جان پر کن، آن ساغر نوشین را

شمارهٔ ۱۱۶

شایدکه دهد آگهی از بوی تو ما را

دیشب سر ره تنگ گرفتیم صبا را

با سینهٔ افروخته آغوش گشادیم

کای دیده به راهت دو جهان بی سر و پا را

دیری ست که از دوری خاک سرکویی

در دیده و دل ریخته ام خار جفا را

ظالم برسان مژده، گر افتاد گذارت

ازکوی کسی کش سر ما نیست، خدا را

این نغمه به لب، بی خبر از خویش فتادم

کز خاک رهت غالیه ای بود صبا را

چون باز به خویش آمدم از عالم مستی

گفتم که بگو آن صنم هوش ربا را

کز دوریت آتش به جهان زد، دل گرمم

بیدادگرا، دل شکنا، طرفه نگارا

سوزد شب و آسوده بود روز، خوشا شمع

قد احرقنی هجرک لیلا و نهاراً

مپسند سیه روز و پریشان، دل جمعی

یکباره مکش ازکف ما، زلف دو تا را

القصه، مرا بی تو دگر تاب نمانده ست

لن اقدر فی هجرک صبراً و قرارا

احوال حزین دل و دین باخته این است

یک ره چه شود تازه کنی عهد وفا را؟

شمارهٔ ۱۱۷

در دل تنگ بود جلوهٔ جانان ما را

یوسفی هست درین گوشهٔ زندان ما را

صبح رسوایی ما دامن محشر دارد

ندهد تن به رفو، چاک گریبان ما را

جلوهٔ حسن تو چون می به رگ و ریشه دوید

آتش این برق بلا، زد به نیستان ما را

زلف مشکین و شب بخت به هم ساخته اند

تا نشانند به این روز پریشان ما را

نشود باز، که زندانی آباد شویم

به کجا می بری ای خضر بیابان ما را؟

بس که رنجیده دل، از مردمِ مردم مانند

وحشت از سایه خود کرده گریزان ما را

سرفرازیم ز بخل فلک سفله حزین

زنده در گور کند، منت احسان ما را

شمارهٔ ۱۱۸

مزار فیض بخش ماست گلگشت چمن ما را

رگ ابر بهاران است هر تار کفن ما را

به خاک آستانی آشنا گردید پیشانی

اگر غربت جدا افکند از خاک وطن ما را

مپرس از دل، کباب در نمک خوابانده ای دارم

جگر خون گشتگان بینند در شور سخن ما را

به انس شاهدان غیب، حاصل شد دل آسایی

چو وحشت برد بیرون زین پریشانی انجمن ما را

حزین امّید می باشد به این عجزی که می بینی

نگاهی از سیه چشمان صحرای ختن ما را

شمارهٔ ۱۱۹

پخته به حکمتی کنم، بادهٔ نارسای را

بر سر خم نهاده ام، خشت کلیسیای را

گر بودت به عاشقی، لخت دلی نیازکن

توشه ببند بر میان، نالهٔ ره گرای را

محمل لیلی از نظر رفت و نشان پی گم است

گوش به راه حیرتم، زمزمهٔ درای را

برهمنی کمینه ام، سجده بر صنمکده

چین بگشا ز ابروان، قبله من، خدای را

جام صبوح کش چو گل، تا که به جلوه آورد

مشرق چاک پیرهن، سینه دلگشای را

فصل بهار روی تو، کلک زبان بریده ام

نغمه شکسته در گلو، بلبل خوش نوای را

جلوه نو خطان حزین ، ازرخ ساده خوشتراست

غالیه ساز صفحه کن، خامهٔ مشک سای را

شمارهٔ ۱۲۰

شنیدم در قفس از شاخساران شور بلبل را

به سیل گریه دادم خانهٔ صبر و تحمّل را

مدام از دوربینی مرغ زیرک در بلا باشد

شکنج دام می بیند، خم گیسوی سنبل را

نه از دردی خبر دارد، نه فریادی اثر دارد

خدا صبری دهد خواری کشان کوی آن گل را

سرت گردم، تهی مگذار جیب داغ ناسورم

به دامان نسیمی باز کن مشکینه کاکل را

دماغ جان مخمور حزین را بویِ مِی باید

چو گل بر تربتش بگذار ساقی، ساغر مل را

شمارهٔ ۱۲۱

شوری به سر افتاده، رسوای محبت را

ساکن نتوان کردن، غوغای محبت را

هنگامهٔ محشر را، برهم زند از مستی

آن دم که به حشر آرند، شیدای محبّت را

درد دل عاشق را عیسی نکند چاره

درمان ندهد سودی، سودای محبت را

گردی ز نمکدان لعل لب او باشد

شوری که به جوش آرد، دریای محبّت را

از نام چه اندیشد، از ننگ چه پرهیزد

پروای جهان نبود، رسوای محبت را

از همّت سرمستان، بردار حزین خضری

تنها نتوان رفتن، صحرای محبت را

شمارهٔ ۱۲۲

شهیدان تو را ای نونهال سرگرانی‌ها

نمی‌آید قیامت بر سر، از نامهربانی‌ها

که خودداری کند با جلوهٔ شمشاد نوخیزت؟

ز رفتارت خجالت می‌کشد سرو از روانی‌ها

نهال عیش ما را گر به تاراج خزان دادی

بهار گریه‌ام در پیش دارد، گل‌فشانی‌ها

ندارم قوّت رفتن ز کویت، عجز را نازم

به فریادم رسید فتادگی‌ها، ناتوانی‌ها

عبث عمری‌ست با دل ناخن غم کاوشی دارد

به سعی تیشه نتوان کند کوه سخت‌جانی‌ها

ز طفلی تلخ دارد کام جان را شورش عشقی

نمک در دیده ما شد شکر خواب جوانی‌ها

به هر نکهت نپردازد دماغ پیر کنعانی

نیسم پیرهن در آستین دارد نشانی‌ها

نمی‌فهمد کسی افسانهٔ ما را درین محفل

من و شمعیم داغ، از دولت آتش‌زبانی‌ها

حزین از خارخار دل درین حسرت قفس گاهی

صفیری می‌زنم در یادِ گلبن‌آشیانی‌ها

شمارهٔ ۱۲۳

پس از ما تیره‌روزان روزگاری می‌شود پیدا

قفای هر خزان، آخر بهاری می‌شود پیدا

مکش ای طور با افسرده‌حالان گردن دعوی

که در خاکستر ما هم شراری می‌شود پیدا

سرت گردم، دل آشفته ما را چه می‌کاوی؟

درین گنجینه، داغ بی‌شماری می‌شود پیدا

پس از فرهاد باید قدر این جان‌سخت دانستن

که بعد از روزگاری، مردِ کاری می‌شود پیدا

ز هر تن‌پروری جان‌بازی ما برنمی‌آید

به عمری از حریفان، خون‌قماری می‌شود پیدا

چنین گر، گریهٔ مستانه را خواهم فرو خوردن

مرا از هر بُنِ مو، چشمه‌ساری می‌شود پیدا

من خونین‌جگر از بس که با خود داغ او بردم

کنی هرجا به خاکم، لاله‌زاری می‌شود پیدا

به استغنا چنین مگذر ز من ای برق سنگین‌دل

مرا در آشیان هم مشت خاری می‌شود پیدا

به هر بزمی که از صهبای غم ساغر به کف گیرم

ز مژگانِ ترم سرمایه‌داری می‌شود پیدا

فراموشم نخواهد کرد آن سرو روان امّا

بهار رفته بعد از انتظاری می‌شود پیدا

حزین ار خویشتن را از میان گم‌گشته انگاری

در این دریای بی‌پایان، کناری می‌شود پیدا

شمارهٔ ۱۲۴

مکن دشوار از تن پروری آزادی جان را

چه محکم می کنی چون ابلهان دیوار زندان را؟

دیار عشق را نازم که طفلان هوسناکش

چو پستان می مکند از ذوق، خون آلوده پیکان را

گریبانی چو صبحم نیست تا از شرم رسوایی

ز بی دردان بپوشد سینه ام، زخم نمایان را

ز دل بیش است با معشوق ربط دیده عاشق

که چشم آگاه کرد از بوی یوسف، پیر کنعان را

پی جولانگه خورشید، پهنای فلک باید

نسازد عشق مسکن، سینه های تنگ میدان را

تو در بتخانه اندیشه دینی، نمی دانی

که عارف کعبه می داند، دل گبر و مسلمان را

حزین ، از جویبار تیغ او تا حشر ممنونم

به خون آلوده چون گل، دامن پاک شهیدان را

شمارهٔ ۱۲۵

در فتح باب میکده باشد گشاد ما

صرف سبو شود، همه خاک مراد ما

دل روشناس مصحف حسن بتان نبود

شد روشن از غبار خط او سواد ما

پنداشتم که مهر تو با جان سرشته است

جان از میانه رفت و نرفتی ز یاد ما

از مبدا فراق تو در عین برزخیم

باز آمدن به کوی تو باشد معاد ما

افراسیاب غم چو هجوم آورد حزین

جمشید، جام باده و خم کیقباد ما

شمارهٔ ۱۲۶

نخواهد برد از ما صرف‌های خصم عنید ما

جبین از خون قاتل سرخ می‌سازد شهید ما

به گوش نغمه سنجان چمن بیگانه می‌آید

برون از پرده دل چون فتد گفت و شنید ما

ثمر در عالم انصاف ازین بهتر نمی‌باشد

تن آزادگان می‌پرورد در سایه، بید ما

مغانی باده ریزد، خانقاهی می به دور آرد

اگر پیر خرابات مغان گردد مرید ما

سیه‌روزی ما را اعتباری نیست چندانی

به بازی جامه را در نیل زد، بخت سفید ما

بیا گر مرد ساز و سوز عشقی ناله‌ای بشنو

که آتش می‌زند در خشک و تر، طرز نشید ما

گشاد کار خود را دیده‌ام در عشق و رسوایی

حزین ، از سینهٔ چاک است درگاه امید ما

شمارهٔ ۱۲۷

جنون را کارها باقی ست با مشت غبار ما

که بان بکاه طفلان می‌شود خاک مزار ما

شمارهٔ ۱۲۸

۱۲۸ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۲۸ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۲۹

غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۳۰

۱۳۰ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۳۰ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۳۱

۱۳۱ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۳۱ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۳۲

نیست هوای بوستان، کنج قفس خزیده را

لاله‌ستان خود کنم، سینهٔ داغ‌دیده را

قاصد اگر شنیده‌ای، از لب یار وعده‌ای

رخصت بازگشت ده، جان به لب رسیده را

چشم رقیب گفتمش، محرم روی خود مکن

کرد نگار دیده‌ام، مصلحت شنیده را

داغ جنون نمی‌کشد، دست حمایت از سرم

خواجه به ناز پرورد، بندهٔ زرخریده را

خضر خجسته روی ما، راه دیار یار کو؟

عمر سفر دراز شد، رنگ رخ پریده را

پشت هلال شد دوتا، از خم ابروان تو

قامت خم گواه بس، بار ستم کشیده را

از دم مولوی حزین آذر من بهار شد

در مگشا و کم نما، گلشن نورسیده را

شمارهٔ ۱۳۳

از زلف تو داریم پریشانی خود را

وز آینه ی روی تو حیرانی خود را

دیگر چومن امروز به شیرین سخنی نیست

از لعل تو دارم گهر افشانی خود را

جایی که اثر نیست، فغان هرزه دراییست

دل باکه سراید غم پنهانی خود را؟

تنها بگدازیم من و شمع وگر نه

دارد همه کس، فکر تن آسانی خود را

بزمی که حزین تو در آن گرم سخن شد

ظاهر نکند شمع، زبان دانی خود را

شمارهٔ ۱۳۴

فکندم چاک‌ها در جیب جان بی‌تابی خود را

کشیدم شانه‌ای زلف پریشان خوابی خود را

ز کشتن نیست باکم، لیک می ترسم که تیغ تو

کند ضایع ز خون گرم من، سیرابی خود را

غم عشق تو شد سرمایهٔ عزّ و قبول من

به این اکسیر زر کردم، دل سیمابی خود را

خورد از دست ساحل، سیلی تأدیب رخسارش

به مژگانم فروشد موج اگر شادابی خود را

حزین ، در سایهٔ گلشن به کف جام جمت باید

شکوفه کج نهد چون افسر دارابی خود را

شمارهٔ ۱۳۵

ز خورشید قیامت گر کنم بالین سر خود را

نسازد مستی من خشک، دامان تر خود را

اگر آیینهٔ تیغم، برون از زنگ می آمد

به این گردن فرازان، می نمودم جوهر خود را

فروغ من در این ظلمت سرا روشن نمی گردد

که در خاکستر افلاک، دارم اخگر خود را

زلال غیرت از سرچشمهٔ حیوان بود خوش تر

ز خون گرم خود سیراب کردم خنجر خود را

تن سختی کشم پهلوی راحت برنمی دارد

شرارآسا اگر از سنگ سازم بستر خود را

دمی گر آستین از دیده پرشور بردارم

ز اشکم کشتی افلاک بازد لنگر خود را

کتاب هفت ملت بود بر طاق فراموشی

من آن روزیکه رهن باده کردم دفتر خود را

دل شوریده از سیر گلستان تنگتر گردد

خوشا بلبل که ریزد در قفس بال و پرخود را

دل ازگرد کدورت صاف کن با صیقل آهی

که این آیینه دارد در بغل، روشنگر خود را

حزین افتاده ام از عشق در دریای خونخواری

که با چنگال شیر مست می خارم سرخود را

شمارهٔ ۱۳۶

نمی‌گوید کسی امروز چرخ بی‌مروت را

که تا کی می‌خوری چون آب، خون اهل غیرت را

صف برگشته مژگانی که من سرگشتهٔ اویم

چو مجنون برده از چشم غزالان خواب راحت را

بود هرگوشه برپا محشر داغ نمک سودی

ببین در سینه من شور صحرای قیامت را

فلک را فارغ از تدبیر کار رزق خود کردم

گزیدم شمع سان از بس که انگشت ندامت را

به عادت اینکه در هر لمحه مژگان می زنی برهم

کف افسوس باشد چشم خواب آلود غفلت را

حزین گر می کنی، پیش از رقیبان جان نثارش را

مکن چون غافلان از کف رها دامان فرصت را

شمارهٔ ۱۳۷

ز بیگانه پرداخت بوم و برم را

سواری که بر قلب زد لشکرم را

به دشتی که می پرورد شور عشقم

مگر ناخن شیر، خارد سرم را

زمین بس که می بیند از صدمه، نیلی

به گردون غلط می کند پیکرم را

شمارهٔ ۱۳۸

۱۳۸غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۳۸غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۳۹

۱۳۹غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۳۹غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۰

۱۴۰غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۴۰غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۱

تمنا چون نسوزد در ضمیر من؟ که می باشد

تف صحرای محشر، سینه های دل فگاران را

نیم کوته نظر کز نارساییهای خود سنجم

به آن زلف مسلسل، امتداد روزگاران را

تهی کف رفتن بی قسمتان از من بدان ماند

که باز آرند از میخانه خالی، هوشیاران را

گل خرم دلی بی نکهت او نشکفد جایی

بهار عهد جمشید است جام می گساران را

سراید یک نیستان ناله را هر استخوان من

در آن وادی که چون مورند شیران، نی سواران را

شکوهی عاشقان راعشق بخشیده ست کز وحشت

پلنگ آهو شود نخجیرگاه داغداران را

زمین سینه ام از آب پیکان تو گلشن شد

نخواهد خاک این آماجگه، جز تیر باران را

گریبان چاک باشد دلق ما تردامنان تا کی؟

به می آلوده گردان خرقهٔ پرهیزگاران را

حزین ، از خامه مشکین سوادم چون رقم ریزد

ورق ماند به دستم، عارض نوخط عذران را

شمارهٔ ۱۴۲

هلاک جلوه ام قد قیامت دستگاهان را

خراب شیوه ام شمشاد این محشر پناهان را

فدای نازپرور تیغ مژگانی که از شوخی

به خاک بی نیازی ریخت، خون بی گناهان را

تسلی چون تواند شد، دل غلتیده در خونم

نگه در قبضهٔ ناز است، این مژگان سیاهان را

نمی گردد به موزونی، طرف با خال مشکینت

اگر در سرمه خوابانند چشم خوش نگاهان را

سرت گردم بر اوج سروری طرف کله بشکن

شکست آن پُرشکن کاکل، سپاه کج کلاهان را

بود شور اسیران خانه زاد ناز محبوبان

تغافل کارفرما شد خروش دادخواهان را

حزین افتاده‌ام در حلقهٔ روشن‌سوادانش

به چشم من چه منت‌ها بود خاک صفاهان را

شمارهٔ ۱۴۳

کشم خط از سواد خامه زلف عنبرافشان را

به داغ رشک سوزد خامهام ناف غزالان را

ز چاک سینه چون خورشید محشر بشکفد داغم

گر آن گل پیرهن چون صبح بگشاید گریبان را

به اشک خود از آن کان ملاحت کام می گیرم

گلو شیرین کند شوراب زمزم، کعبه جویان را

به چشم کم مبین ای کج نظر زخم نمایانم

گلستان کرده آب خنجر او، این خیابان را

بلند است از تپیدنهای دل گلبانگ ناقوسم

گذار افتد به این بتخانه کاش، آن نامسلمان را

پریشان دل، به شام تیره بختی الفتی دارد

خیال زلف لیلی می کند، خواب پریشان را

خروش سینه، کام زخم دل در لذت اندازد

نمک چش داغ مجنون است شور این بیابان را

شفق پرورده اشک است، رنگ زعفران زارم

ز رشک سرخ رویی داغ کردم لاله زاران را

دو دستم زیر سنگ سرگرانی مانده از عمری

مگرگیرد نیازم دامن ناز خرامان را

ز غمخواری فتد در لجّه خون سینه چاکم

که طوفان است موج بخیه، این زخم نمایان را

نه آنم کز جفای عشق آسان دست بردارم

به دامان قیامت میبرم چاک گریبان را

دل و جان از خموشی سوخت، باید شمع محفل شد

شکستن درگلو زین بیش نتوان آه سوزان را

ز شادی بسته می گردد زبان شکوه آلودم

تبسم گر به زخمم بشکند مهر نمکدان را

شکستی راه در غربت نیابد نونهال من

پی قتل که دیگر بر شکستی طرف دامان را؟

ستم در دور چشمت میر دیوان مروّت شد

به خون بیگناهان آب دادی تیغ مژگان را

بفرما شمع من پروانه گرد سرت گردم

به دل مپسند داغ حسرت رنگ پرافشان را

شب حسرت‌نصیبی‌های بخت من سحر گردد

کنی گر جادهٔ نظاره‌ام، صبح گریبان را

حزین از خود شدم در حیرت سنبل بناگوشی

ز بوی گل بود افسانه، خواب نوبهاران را

شمارهٔ ۱۴۴

ای جنت نقد از رخ زیبای تو ما را

شد دیده بهشتی ز تماشای تو ما را

مست آمدی و تیغ به کف سر طلبیدی

آسایش جان گشت تقاضای تو ما را

هر داغ که از هجر تو اندوخته بودیم

خورشید شد، از طلعت غرای تو ما را

درعشق تو صیقل گری آه سحرخیز

کرد آینهٔ حسن دلارای تو ما را

بی سرو، تذروی نشود زمزمه پرداز

شد ناله رسا از قد رعنای تو ما را

پیداست سرافرازی سرو تو ز آهم

این شعله بلند است ز بالای تو ما را

دانیم ازین شورش عشقی که به دل ریخت

بر باد رود گرد، به صحرای تو ما را

شمارهٔ ۱۴۵

۱۴۵ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۴۵ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۶

۱۴۶ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۴۶ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۷

۱۴۷ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۴۷ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۴۸

دیده ها واله نظارهٔ مژگان خوشی ست

آن سنان مژهٔ حلقه ربا را دریاب

چین پیشانی آن زهره جبین را بنگر

موج رحمت دریای بقا را دریاب

می شنیدم که سر بی سر و پایان داری

اول ای دوست من بی سر و پا را دریاب

طاق ابروی بتی قبلهٔ دل ساز حزین

فیض پیشانی محراب دعا را دریاب

شمارهٔ ۱۴۹

سنگ و سفال میکده گوهر کند شراب

رنگ شکسته را گل احمر کند شراب

جانم ز جام ساقی گلچهره مست بود

زان پیشتر که لاله به ساغر کند شراب

صوفی پیاله گیر که دل از جهان گرفت

تا آشنا به عالم دیگر کند شراب

آبی به تخم سوخته داغ می دهد

صحرای سینه، دامن محشر کند شراب

دارد حزین مست ندانم چها به سر

کامشب به کاسهٔ سر قیصر کند شراب؟

شمارهٔ ۱۵۰

عاشق مهجور، وصل دلستان بیند به خواب

دیدهٔ محتاج، گنج شایگان بیند به خواب

بعد این چشم من آن سرو روان بیند به خواب

دیدهٔ عاشق مگر بخت جوان بیند به خواب

دل کجا و طرهٔ نازک نهالان از کجا؟

مرغ بی بال و پر ما، آشیان بیند به خواب

مرگ عاشق گفتم او را مهربان سازد نشد

قمری ما سرو او را سرگران بیند به خواب

دولت بیدار را در دیده ریزم خاک خشک

گرجبینم سجدهٔ آن آستان بیند به خواب

مرگ هر کس در حقیقت نقش حال زندگی ست

هر چه کس بیند به بیداری، همان بیند به خواب

صبح محشر سرگران برخیزد از خواب لحد

گر شبی زاهد، خرابات مغان بیند به خواب

وصا ازکف رفته را دیگرکجا یابی حزین ؟

در خزان بلبل بهار بی خزان بیند به خواب

شمارهٔ ۱۵۱

کامم چشید هر چه نگاهش عتاب داشت

زخمم مکید تا دم شمشیر آب داشت

یک رخنه نیست بی گل داغی به سینه ام

در خانه چشم روزن من آفتاب داشت

میزد قدم به وادی وصف رخت، مگر

کامشب به کوچه، خامهٔ ما ماهتاب داشت؟

زان پیشترکه چهره به می ارغوان کنی

داغت چو برگ لاله دلم را کباب داشت

غمگین نیم که لب نگشودی به پرسشم

این بی زبان کجا سر و برگ جواب داشت؟

حیرت هم از تحمّل دیدار عاجز است

از عارض تو، آینه چشم پر آب داشت

جان را پی نثار رخت شمع دیده ور

در آستین گریهٔ پا در رکاب داشت

تا بود فکر خال و خطی در خیال من

هر نقطه ام چو نافهٔ چین مشک ناب داشت

شد موج زن به قلزم اندیشه مطلعی

از بس که نبض خامهٔ من اضطراب داشت

در میکشی نگار من از بس حجاب داشت

پیمانه در کفش عرق آفتاب داشت

دیشب به کوی او شدم از رشک بدگمان

رنگ شکستهٔ عجبی ماهتاب داشت

زلفش به قتلم این همه بی رحم دل نبود

تا تیغ آه، جوهری از پیچ و تاب داشت

زان پیشتر که طرح شود نقش آب و گل

معمار عشق، خانهٔ ما را خراب داشت

روزی که نقش دولتم از بوریا نشست

مخمل به چشم دولت بیدار خواب داشت

مخفی نماندی از نظر نکتهسنج من

دیوان عمر اگر ورق انتخاب داشت

سردی رسیده می کند آتش طلب، حزین

سرمای زهد خشک، مرا بر شراب داشت

شمارهٔ ۱۵۲

از سوز ناله ام، دل جانان خبر نداشت

آن شاخ گل، ز مرغ خوش الحان خبر نداشت

بیهوده سینه بر در و بام قفس زدیم

صیاد ما ز حال اسیران خبر نداشت

بر لب گذشت اگر چه به مستی حدیث زهد

امّا، دل ز توبه پشیمان، خبر نداشت

آیینه وار اگر نتپیدم، غریب نیست

از جلوهٔ تو دیدهٔ حیران خبر نداشت

شوریده را به زیر قدم خار و گل یکی ست

سیل از بلند و پست بیابان خبر نداشت

شمارهٔ ۱۵۳

۱۵۳ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۵۳ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۵۴

۱۵۴ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۵۴ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۵۵

۱۵۵ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

۱۵۵ غزل جا مانده اینجا از حزین دلفگار ما

شمارهٔ ۱۵۶

فتنهٔ روز جزا در قدم جلوهٔ اوست

با قیامت قد او دست و گریبان برخاست

چون برد شمع، سرخود به سلامت بیرون؟

صبح از بزم تو، با زخم نمایان برخاست

چقدر حوصله ساز است دل آب شده

شبنم از کوی تو با دیدهٔ حیران برخاست

ای خرد، عمر تو کم، در غم دنیا بنشین

ای جنون وقت تو خوش، بوی بهاران برخاست

این غزل گوشزد واله دانادل کن

آنکه از مهد، مسیحای سخندان برخاست

به صریر قلم پرده گشای تو حزین

شوری از حلقه مرغان خوش الحان برخاست

شمارهٔ ۱۵۷

ساقی از ورع کیشان، مطرب از خموشان است

بی صفاتر از مسجد، بزم دردنوشان است

چاک پیرهن بگشا، قبلهٔ نیاز من

کعبه در سر کویت، از پلاس پوشان است

چنگ عاشقان ساز است، نغمهٔ عبث چه زنی؟

بس کن این خراشیدن، سینه ام خروشان است

منزلت دربن کشور، فرع لاف بی معنیست

آدم از بها افتاد، مفت خود فروشان است

چین جبهه واکردی، عیش عاشقان خوش باد

خنده از لبت گل کرد، عید باده نوشان است

مطرب نفس مشکین، پرده پست تر بردار

مفتی صلاح آیین، از درازگوشان است

خرقه دوش را بار است، رهن باده کن زاهد

غنچه در گلستان ها، از سبو به دوشان است

پیر خانقاه من، مست و پای کوبانی

سر بده قدح بستان، کوی می فروشان است

جوش می خروش نی، گر مکرّرت باشد

نالهء حزین بشنو، دل ز خوش سروشان است

شمارهٔ ۱۵۸

در مجلس ما خون دل است اینکه به جام است

هر قطره که از دل نتراویده حرام است

با جلوهء او در چه حساب است وجودم؟

چون صبح دمد، شمع سحرگاه، تمام است

تا ز آتش می، چهرهٔ زاهد نشود سرخ

با او نتوان راز دلی گفت، که خام است

تلقین لب لعلی جان پرور ساقیست

گر ذکر دوام است و گر شرب مدام است

نامم به بدی در همه آفاق علم باد

رسوا شدهٔ عشق تو را ننگ ز نام است

یک جلوه ات، از هر دو جهان گرد برآورد

سرها همه خاک قدمت، این چه خرام است؟

جان را نبود غیرقبول تو کمالی

قربان شده ی تیغ تو را کار تمام است

یک نقش مراد است که دل باختهٔ اوست

ای کج نظران، غیر در این عرصه کدام است؟

پیش دل سرگشتهٔ گرداب محبت

عالم همه گر کام نهنگ است، به کام است

یک گام به فرق تن خاکی کن و برخیز

از کوی تو، تا کعبهٔ مقصود، دو گام است

هر پارهٔ سنگی به نظر طور تجلّی ست

ای بی بصران، کعبه و بتخانه کدام است؟

موقوف به یک جلوه ی آن عارض زیباست

رنگ رخ من پرتو مِهر لب بام است

دام خط هندوی تو را، مهر اسیر است

شمع قد دلجوی تو را، ماه غلام است

شد مشک فشان، دود کباب دل ریشم

با باد صبا بوی خط غالیه فام است

خاصان تو از راحت کونین خلاصند

آسودگی عشق نصیب دل عام است

در باغ حزین کس نکند فهم، صفیرت

این زمزمه آن مرغ شناسد که به دام است

شمارهٔ ۱۵۹

تا تشنه به خون، نرگس مستانه ی یار است

اندیشهٔ شیرینی جان، خواب و خمار است

در عشق حلال است مرا چاشنی شور

زخمم نمکستان شکر خندهٔ یار است

از قحط سخن سنج به لب مهر خموشی است

زین مرده دلان خامه ی امنا شمع مزار است

بر هم نزنم چشم به شبهای جدایی

صد شیشه ز پرگالهٔ دل بر مژه بار است

گل می کند از شرم، نهان دست نگاربن

تا پنجه ی مژگان تو در خون شکار است

غمخانهٔ دل بی تو چرا تیره نباشد؟

کارش همه، با روزنه ی دیده ی تار است

شمعی چو تو در انجمن عشق، حزین نیست

هر چشم زدن اشک تو با آه دچار است

شمارهٔ ۱۶۰

حرف غم عشق از لب خندان که جسته ست؟

این شور قیامت، ز نمکدان که جسته ست؟

از قلب سپاه دو جهان صاف گذر کرد

این ناوک شوخ، از صف مژگان که جسته ست؟

زد درگل و خار این شرر شوخ، ندانم

ز آتشکده ی سینه ی سوزان که جسته ست؟

نگذاشت به جا دامن پاکی که نزد چاک

این یوسف بی باک، ز زندان که جسته ست؟

از هم گسلد سلسلهء عقل و جنون را

دیوانه ام از زلف پریشان که جسته ست؟

گاهی دل خون گشته و گه دانهٔ اشک است

این قطره، ندانم ز رگ جان که جسته ست؟

می گردد اوا از گردش خویشش خبری نیست

گوی فلک از صولت چوگان که جسته ست؟

نشمرده، کند در گره غنچه، بهارش

این مشت زر، از لطمهٔ احسان که جسته ست؟

از چشم غزالان حرم دود برآورد

این برق بلا، ز آتش پیکان که جسته ست؟

سر تا به قدم شعلهٔ آهی ست حزین ت

یا رب ز نهاد دل سوزان که جسته ست؟

شمارهٔ ۱۶۱

دمیدن از سمنش مشک ناب نزدیک است

به شب نهان شدن آفتاب نزدیک است

دلم ز وعده بر آتش فکندی و رفتی

بیا که سوختن این کباب نزدیک است

نفس شمرده زدنهای صبح روشندل

کنایتی ست که روز حساب نزدیک است

خوش است ساقی اگر مستیی گذاره کنم

گذشتن گل پا در رکاب نزدیک است

به عمر با تک و تاز نفس مباش ایمن

که راه دور، به پای شتاب نزدیک است

فسانه ای ز هوس های نفس دون کافی ست

دل فسردهٔ جاهل، به خواب نزدیک است

دل از شکنجهٔ هستی غمین مدار حزین

گشادِ عقدهٔ کار حباب نزدیک است

شمارهٔ ۱۶۲

عهد پیرانه سری، عشق جوان افتاده ست

جوش ایّام بهارم، به خزان افتاده ست

در فضایی که زند موج طلب، حیرت ما

کعبه، سرگشته تر از ریگ روان افتاده ست

عشق می گویم و چون شمع، لبم می سوزد

راز پنهان من امشب، به زبان افتادهست

از سر کوی تو نَبوَد رَهِ بیرون شدنم

بس که بر روی هم اینجا، دل و جان افتاده ست

به ادایی دو جهان دین و دل آرد به کمند

پیچ و تابی که در آن موی میان افتاده ست

نگه شوخ تو، در خار و خس هستی ما

گرمتر از نفس سوختگان افتادهست

مد احسان رسا، قامت یار است حزین

همه جا سایهٔ آن سرو روان افتاده ست

شمارهٔ ۱۶۳

در پی دلشدگان غمزه ی طنازی هست

با خرابی زدگان، خانه براندازی هست

گرچه ما سبزهٔ خوابیدهٔ این گلزاریم

سر ما در قدم سرو سرافرازی هست

هرگز از خویش نکردیم سخن ساز، چو نی

لب خاموشی ما، گوش بر آوازی هست

چیده از دام و قفس، طرفه بساطی هر سو

عشق پنداشته ما را پر پروازی هست

گر بنازم به غمش، لنگر تمکین چه کنم؟

در گریبان خسی برق سبک تازی هست

در و دیوار جهان گوش بر آواز دل اند

مگشا پرده ی این راز، که غمّازی هست

از طلسم تن خاکی، رخ امّید متاب

که در این مشت غبار آینه پردازی هست

می تراود ز لبم زمزمه بی خواست، حزین

می توان یافت، درین پرده، سخن سازی هست

شمارهٔ ۱۶۴

دارد سر ما شورش سودایی اگر هست

باشد دل ما، عاشق شیدایی اگر هست

در دایرهٔ عشق پریشان نظر اوست

آیینه صفت چشم تماشایی اگر هست

در سینه ی تنگ است که جولانگه لیلی ست

مجنون مرا دامن صحرایی اگر هست

در عشق به غیر از دل آوارهٔ من نیست

سودا زدهٔ بادیه پیمایی اگر هست

ای دل بزن امروز مرا بر سر مژگان

از لخت جگر، لاله حمرایی اگر هست

از عالم حیرت نرود آینه بیرون

محو تو بود دیده بینایی اگر هست

ما طاقت نظارهٔ دیدار نداریم

برقع بگشا، جان شکیبایی اگر هست

یک شام رسد پایه آغاز به انجام

چون شمع به سر آتش سودایی اگر هست

جز دیدهٔ پوشیده ما قسمت کس نیست

در دایره چرخ تماشایی اگر هست

در راه طلب آبله فرسود نسازی

بگذار به فرق دو جهان پایی اگر هست

طراح خزان کیست درین باغ ببینید؟

در جوش بهاران چمن آرایی اگر هست

در دعوی اقبال، سر از ناز برافراز

رخسار نیازت، به کف پایی اگر هست

از جدول تیغ است که جان تشنه لب اوست

در مشرب ما آب گوارایی اگر هست

برکف دل و جان، معرکه آرای شکستیم

با شیشهٔ ما کینهٔ خارایی اگر هست

در گور بدن، چند کنی خاک نشینی؟

از خویش برآ، همّت والایی اگر هست

حاجت رود از خویش به درگاه کریمان

از طبع لئیم است، تقاضایی اگر هست

باشد به کف آوردن دامان خیالت

در خلوت اندیشه، تمنایی اگر هست

گردید حزین ، از نفست، زنده جهانی

باشد دم پاک تو، مسیحایی اگر هست

شمارهٔ ۱۶۵

آوازه ام از رتبه گفتار بلند است

نامم چو نی، از کلک شکربار بلند است

با جلوهٔ او در چه حساب است وجودم؟

از خار و خسم، شعلهٔ دیدار بلند است

برخیز که خود را برسانیم به دامی

تا نالهٔ مرغان گرفتار بلند است

کوتاه شد افسانهٔ نی با همه دعوی

ما را شکرین نغمه، ز منقار بلند است

دیری ست که منصور پریده ست ازین شاخ

هم بانگ اناالحق زدن، از دار بلند است

یک رشته که بی گوهر ذکر تو بود، نیست

تسبیح تو، از سبحه و زنّار بلند است

کوته شمرم مدّ حیات ابدی را

زلف سیه یار و شب تار بلند است

نبود به ره مصر حزین ، چشم امیدم

بوی خوش یار از در و دیوار بلند است

شمارهٔ ۱۶۶

از بس که تو را خوی، به عشاق گران است

بی قدر متاع سر بازار تو جان است

ته جرعه ای از ناز به گلزار فشاندی

زان روز، لب غنچه ز خونابه کشان است

جان رفت و نکردی گذری بر سر خاکم

دل خون شد و مغروری ناز تو همان است

زبن پیش چنین در نظرت خار نبودم

هم بزم رقیبان شده ای، این گل آن است

گر پشت دو تا شد، سر سرو تو سلامت

غم نیست اگر پیر شدم، عشق جوان است

گلگونه دولت نبود در خور مردان

این غازه گری، لایق رخسار زنان است

ز افسانهٔ گرم تو حزین ، جان و دلم سوخت

فریادکه این نالهٔ آتش نفسان است

شمارهٔ ۱۶۷

به باغ راه خزان و بهار نتوان بست

به روی بخت، در روزگار نتوان بست

کنار کشت چه خوش می سرود دهقانی

که سیل حادثه را، رهگذار نتوان بست

مگر کسی دهن شیشه وا کند ور نه

دهان شکوهٔ ما در خمار نتوان بست

شکوفه رفت و قلندروش این کنایت گفت

که برگ تا نفشانند، بار نتوان بست

دمی ست نوبت ما بی بضاعتان ساقی

که عقد دختر رز در بهار نتوان بست

نمی توان به شب آتش نهفته داشت، حزین

نهان به زلف، دل داغدار نتوان بست

شمارهٔ ۱۶۸

بر سر خود دهدم جا، خم پاکیزه سرشت

خاکم آن روزکه درمیکده خواهد شد خشت

بار دیگر کندش کاتب اقبال، رقم

هر چه بر صفحهٔ ما، خامهٔ تقدیر نوشت

همّتی بدرقه، ای پیر خراباتکه باز

برد از کعبه ام آن زلف چلیپا به کنشت

تنگی خاطر و افسردگی، از یادم برد

سایهٔ بید و طرب خیزی دشت و لب کشت

از کجا آب خورد سبزه خط لب یار؟

این طراوت نتوان یافت ز ریحان بهشت

دل به خار و خس مژگان، نم خونی می داد

آخر از سینه تفسیده ام این دانه برشت

دهر خنثی صفت افتاده، نه مرد، است نه زن

کار بس بوالعجب افتاده، نه زیبا و نه زشت

التفاتم نبود با سخن خویش حزین

کو دماغی که کنم بو، گل گلزار بهشت؟

شمارهٔ ۱۶۹

آب حیات در رقم مشک فام ماست

از خضر خامه، زندهٔ جاوید نام ماست

با لذت است کام جگرهای سوخته

از شور عشق تا نمکی درکلام ماست

هر نقطهای چو خال لب یار، مشکبوست

این نافه ز آهوی قلم خوش خرام ماست

از باده کهن سخن تازه خوشتر است

پیمانه لفظ و معنی رنگین مدام ماست

تا پیر جام جرعه به ما می دهد حزین

سرجوش فیض بادهٔ معنی به جام ماست

شمارهٔ ۱۷۰

هزار رنگ گل داغ در کنار من است

جنون کجاست که جوش سیه بهار من است؟

ز خاک سوختهٔ خویش، دامن افشانی

کمینه سرکشی سرو پایدار من است

ز رشحهٔ قلمم زنده می شود دل و جان

زلال چشمه حیوان به جویبار من است

به خصم، عرصهٔ دعوی نمی دهد سخنم

که خامه در کف اندیشه، ذوالفقار من است

ز جا نخاسته بیجا، غبار هستی من

به جلوه در دل این گرد، شهسوار من است

ز خال کنج لبی رفته صبر و آرامم

سپند آتش غم جان بی قرار من است

حزین اگر به درازی کشد سخن چه کنم؟

سیاه مستی کلک سخن گزار من است

شمارهٔ ۱۷۱

چه دولتی است که دردت نصیب جان من است!

همای تیر تو را، طعمه استخوان من است

تو خود به پرسش من لعل جانفزا بگشا

که قفل خامشی عشق، بر زبان من است

چه شدکه دسترس سیرگلبشانم نیست؟

بهار در قدم چشم خونفشان من است

عنان گسسته تر از شوق لامکان سیرم

سپهر بی سر و پا، گرد کاروان من است

رواست لاله اگر کاسه داشت پیش کفم

گلیست داغ،که مخصوص گلستان من است

حزبن ، ز خانه به دوشان این گلستانم

همیشه مشت پر خویش آشیان من است

شمارهٔ ۱۷۲

لعلت حیات بخش دل و جان عاشق است

آبش زلال چشمه حیوان عاشق است

شوریدگی برون نرود از دماغ ما

زنجیر زلف، سلسله جنبان عاشق است

مژگان به هم نمی زنم از شور رستخیز

غوغای حشر، خواب پریشان عاشق است

باغ و بهار عشرت ما در کنار ماست

دامن ز اشک سرخ، گلستان عاشق است

حبل المتین زلف تو را نیست کوتهی

زنّار کفر و سبحهٔ ایمان عاشق است

افتاده برق خرمن پندار کفر و دین

این آتشی که در دل سوزان عاشق است

گر شور پسته تو نمکدان به داغ ریخت

شیرین تبسمت شکرستان عاشق است

برخاست دور خطّ تو شور از دل حزین

ایام نغمه سنجی دستان عاشق است

شمارهٔ ۱۷۳

از شرم، زبانم به گلستان تو بسته ست

صد نکته به یک خندهٔ پنهان تو بسته ست

ما در چه شماریم که گردون سبک سیر

خود را به صف آبله پایان تو بسته ست؟

بشکاف دلم را که لبالب شده از خون

این عقده به یک جنبش مژگان تو بسته ست

جزکیش تو، از ملت دیگرخبرم نیست

ایمان من ای عشق، به ایمان تو بسته ست

حاصل نکند طوطی مست از شکرستان

طرفی که خط از پستهٔ خندان تو بسته ست

جمعیت عالم همه آشفته نسازی

دلها به سر زلف پریشان تو بسته ست

از لوح دلش محو نگردد چو سویدا

نقشی که حزین از خط ریحان تو بسته ست

شمارهٔ ۱۷۴

یاری که غمی می برد از یاد، شراب است

خون گرمی اگر هست درین بزم، کباب است

ناصح مدم افسون، که خراباتی عشقیم

این گوش، پر از زمزمهٔ چنگ و رباب است

هر جا که دلی بود به معمورهٔ امکان

در عهد تو ای خانه برانداز، خراب است

خاکستر دلها، همه بر باد فنا رفت

برق نگهت باز چرا گرم عتاب است؟

دیدار طلب باش که در دیدهٔ مردان

آسودگی هر دو جهان یک مژه خواب است

در راه تو، چون گرد فشاندیم ز دامن

بی تابی و صبری که درنگ است و شتاب است

گاهی شرر از دیده فرو ریزد و گه اشک

کز لعل می آلود تو، در آتش و آب است

هنگامهٔ معشوق بود گرم ز عاشق

از آتش دلهاست که آن طرّه به تاب است

از دلق می آلود مپرسید حزین را

کایام گل و جوش مل و عهد شباب است

شمارهٔ ۱۷۵

به گرد عارض او خط عنبرین پیداست

چو سبزه ای که بر اطراف یاسمین پیداست

ز نام تقوی من، بلکه سرگران شده ای؟

که از جبین تو چون موج باده، چین پیداست

محبتم به دلت کرده گوییا اثری

ز التفات نهان تو، این چنین پیداست

ترحمی، که مرا استخوان ز کاهش غم

به رنگ پنبهٔ داغم، ز آستین پیداست

گرفتم آنکه، نهفتی ز خلق خون مرا

خدنگ غمزه خونریزت از کمین پیداست

به خلق خوش، شده ای شهرهٔ جهان لیکن

کم التفاتیت، از خاطر حزین پیداست

شمارهٔ ۱۷۶

عالم تمام از رخ جانانه روشن است

از یک چراغ، کعبه و بتخانه روشن است

چون آفتاب، نور می آفاق را گرفت

گر کور نیستی ره میخانه روشن است

دارد رواق چشم ز خون دلم چراغ

تا باده هست، دیدهٔ پیمانه روشن است

امروز نیست بادهٔ دوشینه ات نهان

بر عالمی ز دیدن مستانه روشن است

از شمع آفتاب مثال سخن حزین

کلک سیاه روز تو را، خانه روشن است

شمارهٔ ۱۷۷

احساس مبدل شد و محسوس همان است

صد شمع فزون سوخته، فانوس همان است

دل کافر دیر است، ز لبیک چه حاصل؟

گر زمزمه دیگر شده، ناقوس همان است

لب بر لب او دارم و حسرت کش عشقم

دلبر به کنار و هوس بوس همان است

با رب چه علاج است، پریشانی دل را؟

زلفش به کف و خاطر مأیوس همان است

از دوست به کونین نگردیم تسلی

این هر دو به دست و کف افسوس همان است

خیزد ز دری هر نفس، آوازه ی دولت

کاووس شد و زمزمه ی کوس همان است

زاهد چوکند جامه ز مصحف، مفریبید

ای ساده دلان خرقهٔ سالوس همان است

در بارگه پادشه عشق حزین را

سر خاک شد وذوق زمین بوس همان است

شمارهٔ ۱۷۸

صبح را لمعهٔ نور از ید بیضای دل است

آتش طور، فروغ رخ موسای دل است

چهره، حوران بهشتی عبث آراسته اند

چشم صاحب نظران محو تماشای دل است

پای هشیار نه، ای پیک خیال رخ دوست

سینه تا دیده، پر از باده ی مینای دل است

قطرهٔ اشک مرا ای گل تر خوار مبین

این گرانمایه گهر، زاده ی دریای دل است

چه عجب گر شنوی بوی کباب از سخنم

نفسم سوختهٔ آتش سودای دل است

در خرابات خم بادهٔ پر زور یکیست

مستی نه فلک از ساغر صهبای دل است

غیر مجمر نکند جای دگر، گرم سپند

سینه ی سوختگان، منزل و مأوای دل است

خبر از لیلی سرگشته ی خود باز نیافت

سالها شدکه جنون بادیه پیمای دل است

زاب حیوان غمت ، زندهٔ جاوید شدیم

کمترین معجزهٔ عشق تو احیای دل است

می شناسد همه کس طرز نوای تو حزین

دم جان بخش زدن کار مسیحای دل است

شمارهٔ ۱۷۹

ای وقف شهیدان تو صحرای قیامت

آوازه ای از کوی تو غوغای قیامت

ای سلسلهٔ زلف تو بر پای قیامت

سودایی خال تو، سویدای قیامت

بی داغ تمنّای تو یک سینه ندیدم

هر چند که گشتم به سراپای قیامت

از جلوه قیامت به جهان افکن و مگذار

در خاک برد خاک، تمنای قیامت

بر تربت من جلوه کن از نازکه خواهم

سرمست نهم رو به تماشای قیامت

هم چشم توبرهم زن هنگامه ی محشر

هم قد تو سرفتنهء غوغای قیامت

از میکدهٔ چشم تو هر کس که خورد می

هشیار نگردد، به تقاضای قیامت

زان وعده به فردا دهی امروزکه باشد

فردای تو را، وعدهٔ فردای قیامت

چون چشم تو، مستانه سر از خواب برآرد

بیخود شده ی عشق تو فردای قیامت

اندیشه ای از حشر نداربم که سهل است

با آتش هجران تو گرمای قیامت

درکار حزین کن نگهی گرم، که فردا

بی هوش بود بادیه پیمای قیامت

شمارهٔ ۱۸۰

تلقین حجت از لب جانانم آرزوست

من کافر محبتم، ایمانم آرزوست

کمتر نیم ز شبنم حیران درین چمن

یک چشم، دیدن رخ جانانم آرزوست

چون بهله خاطر از کف بی حاصلم گرفت

دستی حریف چاک گریبانم آرزوست

ای ابر فیض بر من آتش جگر ببار

بیش ازگیاه سوخته، بارانم آرزوست

دل را ز مهر تازه جوانان بریده ام

با پیر دیر، بستن پیمانم آرزوست

ناید سرم به سدره و طوبی فرو، حزین

ظلّ لوای شاه خراسانم آرزوست

شمارهٔ ۱۸۱

زان پیشتر که باده به پیمانه آشناست

چشم ترم به گریهٔ مستانه آشناست

چون مردمک، نمی رود از دیده خال تو

مرغ نگاه من، به همین دانه آشناست

روی نیاز، چون گل رعنا دو رنگ نیست

یکسان دلم به کعبه و بتخانه آشناست

عادت به سخت رویی ایام کرده ایم

با سنگ کودکان، سر دیوانه آشناست

بیگانه است در نظرم دور آسمان

چشمم همین به گردش پیمانه آشناست

در آتشم ز نسبت شمشاد با قدت

در غیرتم که زلف تو با شانه آشناست

گرد خط از رخت ننشیند به آب تیغ

این بوستان، به سبزهٔ بیگانه آشناست

چون شمع، زنده ایم حزین از حدیث عشق

ما را زبان به گرمی افسانه آشناست

شمارهٔ ۱۸۲

دیده تا بر هم زدم سامان باغ از دست رفت

ذوق مستی داشتم چون گل، ایاغ از دست رفت

پای در دامان کشیدم شد گریبانگیر، عشق

رفتم از دنبال دل، کنج فراغ از دست رفت

رنگ مطلب ریختن خاکسترم بر باد داد

بویی از گلزار می جستم، دماغ از دست رفت

تا سرآمد کوچه راه عمر، پا ازکار ماند

بس که سودم کف به هم ز افسوس، داغ از دست رفت

عزم کویش داشتم، دانش به حیرانی کشید

کوچه راهی طی نکردیم و سراغ از دست رفت

زیر گردون بود ازمی بزم ما روشن حزین

در شبستانی به این ظلمت، چراغ از دست رفت

شمارهٔ ۱۸۳

قدح تا گرفتم بهاری به سر رفت

بهاری مگو، روزگاری به سر رفت

دراز است چون زلف، مدّ حیاتی

که در سایه گلعذاری به سر رفت

سر آمد مرا شمع سان زندگانی

به پا شعله آمد، شراری به سر رفت

کسی رفته معراج افتادگی را

که چون سایه در رهگذاری به سر رفت

اگر عمر هر کس به کاری به سر رفت

مرا عمر در پای یاری به سر رفت

نیاسودم امروز از بیم فردا

که مستی به فکر خماری به سر رفت

سواد جهان چیست در چشم عارف؟

سواری در آمد، غباری به سر رفت

نبودم حزین ، در میان نکهت آسا

مرا فصل گل در کناری به سر رفت

شمارهٔ ۱۸۴

تیغت به سرم خمار نگذاشت

حسرت به دل فگار نگذاشت

ابر مژه در گهر نثاری

ما را ز تو شرمسار نگذاشت

شادیم که گریه های مستی

بر خاطر ما غبار نگذاشت

آن سبزهٔ خط و آن بناگوش

ناموس گل و بهار نگذاشت

داغ دل خسته را به مرهم

آن طرهٔ مشک بار نگذاشت

بر دوش و برم ردای تقوی

آن نرگس میگسار نگذاشت

بر لوح دلم ز غیر نقشی

یاد تو به یادگار نگذاشت

بیداد تغافلت مرا کشت

با خنجر غمزه، کار نگذاشت

جان نذر وصال کرده بودم

هجران ستیزه کار نگذاشت

سر بر قدمت نهاده بودم

افسوس که روزگار نگذاشت

یادت دل و دیدهٔ حزین را

شرمندهٔ انتظار نگذاشت

شمارهٔ ۱۸۵

نه تنها گل گریبان چاک بازار است از دستت

که در جیب چمن صد پیرهن خار است از دستت

ز تاراج بهاران مست و رنگین جلوه می آیی

حنا نبود، که جوشان خون گلزار است از دستت

ید بیضا که می زد پنجه با خورشید در دعوی

به رنگ آستین امروز، بیکار است از دستت

فرو برده ست بیدادت به نوعی پنجه در خونم

که هر مو بر تنم انگشت زنهار است از دستت

حزین را گر تسلّی نامه ات ننواخت معذوری

ز حیرت خامه را کی پای رفتار است از دستت؟

شمارهٔ ۱۸۶

پیغام غنچه با دم مشکل گشای کیست؟

بوی گل گسسته عنان در هوای کیست؟

بر گرد اوست کعبه و بتخانه در طواف

دولتسرای دل حرم کبریای کیست؟

سنبل به بر، بنفشه در آغوش می کشد

این نکهت از بهار خط مشکسای کیست؟

ز افغان شکیب نیست در آتش سپند را

مهر زبان دل، نگه سرمه سای کیست؟

از دور، سیل حادثه بوسد زمین عجز

محکم اساس عشق، ندانم بنای کیست؟

هر دل که هست، لاله صفت داغدار اوست

بیگانه خوی ما به جهان، آشنای کیست؟

انگشت شاخه ها به شهادت بلند شد

گل سایه پرور کف معجزنمای کیست؟

ما تشنه لب، ز آتش حسرت فسرده جان

یاقوت جانفزای تو آب بقای کیست؟

خون در دلم ز جلوهٔ گل جوش می زند

باغ و بهار آینه دار لقای کیست؟

کام حزین خسته به یک نوشخند داد

این مرحمت ز غنچهٔ رنگین ادای کیست؟

شمارهٔ ۱۸۷

یا رب این غنچه دهن مست ز میخانهٔ کیست؟

عهد و پیمان لبش با لب پیمانهٔ کیست؟

دست بی باک که با سنبل او گستاخ است

طرّه ی خم به خمش در شکن شانهٔ کیست؟

بادهٔ ناب، چنین هوش نمی پردازد

دلم از خود شده جلوه مستانه کیست؟

ناله ای هست ز پی قافلهٔ ناز تو را

این جرس نیست، ندانم دل دیوانه کیست؟

جلوه، زد جوش حزین ، از دل نازک ما را

آخر این شیشه ببینید پریخانهٔ کیست؟

شمارهٔ ۱۸۸

گرمی مهر، به ویرانه و آباد یکی ست

حسن اگر تیغ کشد، بنده و آزاد یکی ست

جور کش می طلبد، غنچهٔ شیرین کارت

ور نه در چنگ غمت خسرو و فرهاد یکی ست

چه کنم آه، که گلبرگ بناگوش تو را

نگه گرم من و سیلی استاد یکی ست

تنگی سینه دلم را به فغان می آرد

ور نه با ناز تو، خاموشی و فریاد یکی ست

آتش آه مرا قوّت تأثیر کجاست؟

دل سنگین تو و بیضه فولاد یکی ست

دل چو تسلیم شود جور و جفا، مهر و وفاست

عشق اگر یار شود، طینت اضداد یکیست

رخنه در جوشن جانی که نکرده ست کجاست؟

تیغ مژگان تو و خنجر فولاد یکیست

دل چو با خویش نباشد، چه گلستان، چه قفس

بوستان پیش من وکنج غم آباد یکیست

عکس یار است که دارد همه جا جلوه، حزین

چهره پرداز، در آیینهٔ ایجاد یکی ست

شمارهٔ ۱۸۹

حق را بطلب مسجد و میخانه کدام است؟

از باده بگو، شیشه و پیمانه کدام است؟

محراب دل آن جلوهٔ آغوش فریب است

نشناختهام کعبه و بتخانه کدام است؟

بند از مژه برداشت خیال رخ ساقی

ای ابر ببین، گریهٔ مستانه کدام است؟

از صحبت صوفی منشان سوخت دماغم

ای باده پرستان، ره میخانه کدام است؟

سرتا سر این دشت، پر از جلوهٔ لیلی ست

امّا نتوان گفت که جانانه کدام است؟

با هر سر خاری کششی هست، ندانم

کآشوب فزای دل دیوانه کدام است؟

در بزم، حریفان همگی واقف رازند

از یار ندانیم که بیگانه کدام است؟

آن جلوه برد ره به سوای دل ما

با برق مگویید سیه خانه کدام است؟

چون شمع حزین ، از مژه ات دود برآید

بنمایم اگر گرمی افسانه کدام است؟

شمارهٔ ۱۹۰

شمع سان با تو شبم رفت و تمنا مانده ست

همه تن صرف نظر گشت و تماشا مانده ست

به امیدی که فتد در دل برقی رحمی

خرمن ما گره خاطر صحرا مانده ست

صبح محشر شد و افسانهٔ زلفش باقی ست

شب درین قصه به سر رفت و سخنها مانده ست

در ره عشق هنوزم سر سودا باقی ست

دستم ار گشته تهی، آبلهٔ پا مانده ست

نشئهٔ باده دهد، ذکر مدامی که مراست

رشتهٔ سبحه ام از پنبهٔ مینا مانده ست

دامن حسن، ملامت کش آلایش نیست

یوسف آزاده و تهمت به زلیخا مانده ست

دل بی طاقتی از عشق به جا مانده حزین

خاطر نازکی از باده به مینا مانده ست

شمارهٔ ۱۹۱

به تن ز بادهٔ عشق تو رنگ و بو کافی ست

همین قدر که نمی هست در سبو، کافی ست

چه باک ساقی، اگر دور می به ما نرسد

ز جرعهٔ تو، لبم مست آرزو کافی ست

به رنگ شمع به سر نیست فکر سامانم

که آه در جگر و گریه در گلو کافی ست

درین نیم که رسد تن به وصل یا نرسد

همین که عمر شود صرف جستجو کافی ست

سبق چو آینه حیرانیم نمی خواهد

همین قدر که شوم با تو روبرو کافی ست

اگر ز تصفیه مطلب صفاست صوفی را

همین که خرقه به می داد شستشو کافی ست

هوای سنبل و ریحان بس است بلبل را

مرا شمیمی از آن جعد مشک بو کافی ست

مرا به دوزخ هجر، ای صنم عذاب مکن

برای سوختنم، عشق شعله خو کافی ست

دهان شکوهٔ زخمی که در دل است مرا

اگر به تار نگاهی کنی رفو، کافی ست

شراب اگر نبود، آتشم به ساغر کن

گدای میکده را شعله در کدو کافی ست

برای جلوهٔ یار است شیشه خانهٔ دل

ز گرد هستی اگر یافت رفت و رو کافی ست

گر جواب نیامد غمین مباش حزین

به طور عشق تو را ذوق های و هو کافی ست

شمارهٔ ۱۹۲

زان شراری که نهان در دل خارا می سوخت

شمع در انجمن و لاله به صحرا می سوخت

بود از ساقی ما دوش، ز بس مجلس گرم

رنگ در ساغر گل، باده به مینا می سوخت

رخ ز می با که برافروخته بودی که ز رشک

طرفه آتشکده ای، در دل شیدا می سوخت؟

مست من کاش ز میخانه برون می آمد

مفتی مدرسه را، دفتر فتوا می سوخت

سینهٔ چاک ز بس آتش سودای تو داشت

آب در آبلهٔ بادیه پیما می سوخت

کفر دین را نگهت، برق به خرمن زده است

شیخ در صومعه، ترسا به کلیسا می سوخت

شمع سان روی تو در چشم ترم آتش زد

خس و خار مژه ام، در دل دریا می سوخت

عشق در سینهٔ من نقش تعلّق نگذاشت

دل گرمم، خس و خاشاک تمنّا می سوخت

ز آتش جلوهٔ من، شهر کباب است حزین

آه ازین برق که در خرمن دلها می سوخت

شمارهٔ ۱۹۳

فروغ آن گل رخسار بی نقابم سوخت

گیاه تشنه جگر بودم، آفتابم سوخت

چو برق مدّ حیات است شاهراه فنا

سبک عنانی این عمر پر شتابم سوخت

نه دست بر دل من می نهی نه پای به چشم

بیا که رشک عنان، غیرت رکابم سوخت

شب فراق تو از بس که شعله در جان ریخت

چو شمع، گریهٔ آتش عنان، در آبم سوخت

چه آتشی ست، حزین این که در جگر داری؟

فسانهٔ تو شنیدم، به دیده خوابم سوخت

شمارهٔ ۱۹۴

نگاه گوشهٔ آن چشم میگسارم سوخت

ز نارسایی ساقی، دل فگارم سوخت

هنوز بلبل و پروانه در عدم بودند

که عشق روی تو گل کرد و خارخارم سوخت

به جام غنچهٔ نشکفته زهرخندی ریز

که ساقی لب لعل تو، در خمارم سوخت

چو شمع، یاد تو می ریخت آتش از چشمم

شب فراق تو، مژگان اشکبارم سوخت

حزین به تربت من یار سایه ای نفکند

چو تخم سوخته در خاک، انتظارم سوخت

شمارهٔ ۱۹۵

آمد آن شمع شبی بر سر و، سامانم سوخت

جستم از جای چنان گرم، که دامانم سوخت

غنچهای غارت ایام به گلشن نگذاشت

غم تنهایی مرغان گلستانم سوخت

مدتی شد که ز دشت آبله پایی نگذشت

جگر از تشنگی خار بیابانم سوخت

من که در صومعه سرحلقهٔ دین دارانم

نگه کافر آن مغبچه ایمانم سوخت

نفس سوخته، در سینه نگهدار حزین

این چه افسانهٔ گرم است که مژگانم سوخت

شمارهٔ ۱۹۶

اشکم نمک به یاد لبت در ایاغ ریخت

غم لاله لاله خون دل از چشم داغ ریخت

از خار خار هجر تو پای تلاش من

خون هزار آبله را در سراغ ریخت

عشق تو داد مغز سرم را به خرج داغ

این بود روغنی که مرا در چراغ ریخت

ای باد مشک بیز ز زلف که می رسی؟

شور قیامت از تو مرا در دماغ ریخت

آمد صبا ز جلوه گهت آستین فشان

تب لرزه ای به تازه نهالان باغ ریخت

آسودگی بلاست اسیران عشق را

بال و پر دلم به شکنج فراغ ریخت

آمد ز خاک کوی تو دامن کشان صبا

گلهای رنگ و بو به گریبان باغ ریخت

باشدگلی ز غنچه دلیهای من حزین

اشکم که لاله لاله، به دامان باغ ریخت

شمارهٔ ۱۹۷

در دل چو به یاد رخ او نور فرو ریخت

چون طور، بنای دل مهجور فروریخت

دردی رگ جان داشت، چنان مجلسیان را

کاغشته به خون، نغمه ز طنبور فرو ریخت

از یاد لب او نمک آرید، که مرهم

خون گشت وز زخم دل ناسور فرو ریخت

هرشکوه، که چون گریه به دل بی تو گره بود

سیلی شد و از دیدهٔ مهجور فرو ریخت

هر ابر که برخاست ز دریای سرشکم

باران تجلی شد و در طور فرو ریخت

سر در رهت آرایش دار است حزین را

لعلت به لبش، بادهٔ منصور فرو ریخت

شمارهٔ ۱۹۸

مجنون مرا شور تو بی پا و سر انداخت

کوه غم عشق تو مرا از کمر انداخت

مشکل که به کویت رسد این رنگ پریده

سیمرغ درین راه خطرناک، پرانداخت

تا چشم سیه مست تو عاشق کشی آموخت

از هر دو جهان، قاعدهٔ داد برانداخت

بر خاک درت پارهٔ دل ریخت سرشکم

در کوی تو این قافله، بار سفر انداخت

همچون جرس افسانه فروش است خروشم

بیتابی دل آه مرا از اثر انداخت

از زخم شود جوهر شمشیر، نمایان

دانست تو را هر که به حالم نظر انداخت

تا بوسهٔ آن حسن گلوسوز چه باشد

نام لب تو، کام مرا در شکر انداخت

نشناخته بودیم دری غیر در دل

ما را به چه تقصیر، فلک در به در انداخت؟

در عشق ندانم که وفا چون و جفا چیست

این درد گرانمایه، مرا بی خبر انداخت

ای خلوتیان الحذر از عشق فسونگر

ما را به زبان همه کس چون خبر انداخت

عشق است حزین ، فاش بگویم که بدانند

این شعله، که در خرمن جانم شرر انداخت

شمارهٔ ۱۹۹

هر زهر که چشمت به ایاغ دل ما ریخت

الماس شد، از دیدهٔ داغ دل ما ریخت

زلفت به مددکاری آن لب، نمکی چند

با مشک به هم کرد و به داغ دل ما ریخت

دم سردی ایّام چها کرد به حالم

زین باد، شبیخون به چراغ دل ما ریخت

جز در خم زلف تو کجا بود که امشب

خون از مژهٔ غم به سراغ دل ما ریخت؟

نخلی شد و بارش همه پیکان بلا گشت

هر تخم، که ناز تو به باغ دل ما ریخت

این شعله حزین ، کز دو جهان دود برآورد

سودای که یارب، به دماغ دل ما ریخت؟

شمارهٔ ۲۰۰

زانرو که زد به بلبل پرشور، پشت دست

تا حشر می گزد، گل مغرور، پشت دست

در کوی عشق، پا به ادب بر زمین گذار

این بیشه، شیر می خورد از مور پشت دست

دیشب به زور جام ادب سوز عاشقی

زد مستیم، به ساغر منصور پشت دست

از فیض فقر، می زند امروز مدتی ست

کشکول ما، به کاسهٔ فغفور، پشت دست

چشم تو در بهشت ز مژگان پر غرور

مستانه می زند به صف حور، پشت دست

طالع نگر که نیست به دست نگاه من

مستانه دیدنی ز تو مستور، پشت دست

موسی کشد خجل، ید بیضا در آستین

بیند ز شمع من، اگر از دور پشت دست

یا رب به کیش کیست بت ما که می زند

بر مست پشت پا و به مخمور پشت دست؟

از پایداری مژهٔ خون فشان حزین

زد قطره ام به قلزم پرشور پشت دست

شمارهٔ ۲۰۱

از داغ او سرم به گریبان آتش است

رگ در تنم چو شمع، رگ جان آتش است

پرورده در حمایت خود، شمع طور را

داغ دلم که چتر سلیمان آتش است

آویزهء کنار و بر طفل اشک باد

لخت دلم، که لعل بدخشان آتش است

خوش باش ای سپند ولی می توان گشود

داربم سینه ای که بیابان آتش است

در عشق نیست غیر دل بی قرار من

پروانه ای که دست وگریبان آتش است

گرد یتیمیش نبود جز غار دل

شکمکه گوهر جگرکان آتش است

در دست، صفحه را پر پروانه کن حزین

چون شمع، خامه ام گهرافشان آتش است

شمارهٔ ۲۰۲

کام، آشنا به ماحضر روزگار نیست

جز زهر غصه در شکر روزگار نیست

داندکسی که محنت هستی کشیده است

دردی بتر، ز دردسر روزگار نیست

آسوده اند از غم ایام، بیخودان

در ملک وحشتم، خبر روزگار نیست

نعلم چو آفتاب ز جایی در آتش است

سودی امیدم، از سفر روزگار نیست

درباب، فیض صبح بناگوش یار را

تاثیر فیض، با سحر روزگار نیست

زلفش حوالهٔ دل شوریدگان کند

هر فتنه ای که زیر سر روزگار نیست

از خود جدا نشسته و آسوده خاطرم

کاری مرا به شور و شر روزگار نیست

داری طمع ز دیدهٔ شوخ ستارگان

آب حیا، که در گهر روزگار نیست

حشم بد زمانه بود درکمین ما

خرم کسی که، در نظر روزگار نیست

دارد حزین ، اگر چه ره عشق خارها

امّا، چو راه پر خطر روزگار نیست

شمارهٔ ۲۰۳

بی شمع می، به بزم دل و دیده نور نیست

از بادهٔ شبانه گذشتن، شعور نیست

اکنون که، ساقی از پی هم جام می دهد

بستان، مگر خدای تو زاهد، غفور نیست؟

یک ره اگر به پرسشم آیی چه می شود؟

کوی تو را به کلبه ما راه، دور نیست

آرام دل جدا ز تو، ممکن نمی شود

تا رفته ای تو، مجلسیان را حضور نیست

از حد مبر تغافل و بی مهری و جفا

این شیوه ها سزای دل ناصبور نیست

یک قطره خون دل چقدر طاقت آورد؟

یاد رخت به سینه،کم از برق طور نیست

تا می توان حزین ، بسرا حرف عشق را

زاهد اگر کنایه نفهمد، قصور نیست

شمارهٔ ۲۰۴

در خاطر خدنگ قضا هر نهان که هست

کرد آن چنان نگاه تو خاطرنشان که هست

یا رب چه آفتی تو که دارد به صد زبان

داد از دل تو، هر دل نامهربان که هست

جان رفت و سرگرانی نازت چنان که بود

دل خون شد و غرور نگاهم همانکه هست

انجام کار عشق ز آغاز به نشد

بود این چنین به ما نگهت سرگران که هست

دستانسرای خامهٔ جان پرورت حزین

سنجد حدیث شوق به هر داستان که هست

شمارهٔ ۲۰۵

خورشید و ماه آینهٔ حسن یار نیست

عینک حجاب گردد، اگر دیده تار نیست

دشتی که شوق آبله پا قطره می زند

یک خار، زیر منّت ابر بهار نیست

موسی صفت ز آتش غیرت نمی روم

در سایهٔ نهالی، اگر شعله بار نیست

مانع نمی شود کف بی مایه، سیل را

دامن حریف گریهٔ بی اختیار نیست

سوده است خاطر، اگر درد بی دواست

طوفان غم خوش است، اگر غمگسار نیست

ناصح ز ناله منع دلم چون جرس مکن

آسوده خاطرت که دمی بیقرار نیست

مست تغافلی به حزین نیازمند

هرگز تو را غم دل امّیدوار نیست

شمارهٔ ۲۰۶

لب از خون تر کنم گر ساغری نیست

خوشم با ناله گر رامشگری نیست

چه شد کافتاده ام دور از بر تو؟

تپیدن هست اگر بال و پری نیست

دماغ آشفته عشق است عالم

تهی از شور این سودا سری نیست

محیط موج خیز کبریا را

به غیر از دل، گرامی گوهری نیست

دل افسردهام در سینه خون شد

غم آشامانچه سازم؟ دلبری نیست

اگر پروانهٔ شمعم وگر گل

تویی مقصود جانم، دیگری نیست

بنای دین و دل شد دیر بنیاد

سپاه غمزهٔ غارتگری نیست

اگر داری ترحم بر اسیران

به دست دل ز من عاجزتری نیست

قدم مگذار بی پروا به خاکم

کف خاکسترم، بی اخگری نیست

سلامت طعنه بر اسلام دارد

به خون ریزی نگاه کافری نیست

به خوبان جهان ورزیده ام عشق

وفا آموز عاشق پروری نیست

حزین از کعبهٔ اسلام باز آی

حرمگاه صنم را آزری نیست

شمارهٔ ۲۰۷

تا دل از خود نرود، حال پریشانی هست

ذوق وصلی به کمال و شب هجرانی هست

چون سر از پیرهن عشق برآرد عاشق؟

نه رقیبی و نه مصری و نه کنعانی هست

سر به سر شکر و شکایت همه از یاد رود

نه لب زخمی و نه چاک گریبانی هست

منم آن موسی سرگرم که در طور وجود

هر طرف می نگرم، آتش سوزانی هست

کشور حسن تو را باغ و بهار عجبیست

هر طرف مستی و هر گوشه غزلخوانی هست

از در لطف درآ، چین جبین را بگشای

ذوق خاطر به شکر خندهٔ پنهانی هست

آنقدرها نبود بانگ جرس سینه خراش

پی این قافله گویا دل نالانی هست

دام اگر مرغ چمن را گل فارغبالی است

بهر جمعیّت ما زلف پریشانی هست

رانده است از همه در، غیرت عشقت، زاهد

ور نه در دیر و حرم، دشمن ایمانی هست

آستین پرده در، از دیدهٔ خونبار من است

تا مرا در رگ جان، کاوش مژگانی هست

بوی دل از نفس گرم تو پیداست حزین

می توان یافت، تو را آتش پنهانی هست

شمارهٔ ۲۰۸

دل گواه است که در پرده دلارایی هست

هستی قطره دلیل است که دریایی هست

گر غرورت نکشد کلفت هم صحبتیم

نگه عجز مرا عرض تمنّاّّیی هست

نبود لایق حسن این همه بی پروایی

داد دل گر نتوان داد، مدارایی هست

نم خونی به دلم مانده، خماری بشکن

از شراب کهن اینجا ته مینایی هست

حسن بی پرده، ز غمّازی عشق است حزین

شور مجنون همه جاگفته که لیلایی هست

شمارهٔ ۲۰۹

درین زمانه نه یاری نه غمگساری هست

غریب کشور خویشیم روزگاری هست

شکسته خار کهن آشیان گلزارم

همین شنیده ام از بلبلان، بهاری هست

ز شوخ چشمی طناز طفل بدخویی

به دامن مژه ام، اشک بی قراری هست

ز ابر دست تو منت نمی کشم ساقی

تو گر قدح ندهی، چشم می گساری هست

شب وصال شکایت ز بخت داشت حزین

خبر نداشت دلم، درد انتظاری هست

شمارهٔ ۲۱۰

دل خوردن عشاق تو کار دگران نیست

این لقمه، به اندازه هر کام و دهان نیست

دل بیهده بستیم به نیرنگ بهاران

آن رنگ کدام است که در برگ خزان نیست؟

در دایره گردش افلاک ندیدیم

چشمی که به دنبال نگاهت نگران نیست

سرگرم سراغش، عبث اندیشه خورد تاب

آن موی کمر چون رگ جانم به میان نیست

عنقا نگرفته ست چو من گوشه عزلت

در وادی آوارگیم، نام و نشان نیست

گر کم سخن است آن دهن تنگ، معاف است

راه سخنی هیچ به آن غنچه دهان نیست

بسیار به دام و قفس افتاده گذارم

صیاد، به بی رحمیت ای دشمن جان نیست

مردم نه همین از اثر چشم تو مستند

آن شیوه کدام است که آشوب جهان نیست؟

شیرین من، از تلخ عتاب تو به شکرم

با لعل تو دل را شکرابی به میان نیست

یک رنگیت ای شوخ، چها کرد به جانم

این شیوه، کم از صحبت مهتاب و کتان نیست

با راست روان صحبت گردون نشود راست

بیش از نفسی، تیر در آغوش کمان نیست

سلطان که بود در پی آزار رعیّت

گرگی ست در افتاده درین گلّه، شبان نیست

در سینه حزین ، آه من سوخته پیداست

چون شمع که در پردهٔ فانوس نهان نیست

شمارهٔ ۲۱۱

عاشق حریف حملهٔ شیر دلیر نیست

در سینه اش اگر جگری همچو شیر نیست

از تیغ بازی نگهت می توان شناخت

کز خون هنوز نرگس مست تو سیر نیست

در کار عشق، حوصله باید حریف را

منصور، مرد معرکهٔ دار و گیر نیست

کودک، مشیمه را نشمارد به خویش تنگ

دنیا به چشم مردم دنیا حقیر نیست

لب بسته ام که با دل سنگین روزگار

تأثیر، کار نالهٔ گردون مسیر نیست

دارم کف از خمار، به میخانه رعشه دار

پیر مغان مگر به کسی دستگیر نیست؟

بیگانه نیست محرم آواز آشنا

مرغ چمن به خامهٔ من هم صفیر نیست

داری سری چو بلبل اگر مست بوی گل

فرقی میان بستر خار و حریر نیست

ای نوجوان کناره مکن از حزین زار

عاشق اگر چه پیر بود، عشق پیر نیست

شمارهٔ ۲۱۲

در راه محبت، سر اگر شد قدمی هست

گرچشم وفا نیست، امید ستمی هست

شد روشنم ازگوشهٔ خود، سرّ دو عالم

آیینهٔ زانوست، اگر جام جمی هست

می خواست رقیب از سخنم رنجه کند دل

دیوانه گمان داشت، به مجنون قلمی هست

با من نتواند غم ایام برآید

از داغ تو صحرای دلم را حشمی هست

از یار حزین دل و دین داده چه پرسی؟

پیداست که هر بتکده ای را صنمی هست

شمارهٔ ۲۱۳

نخلم از گریه در آب است و ثمر پیدا نیست

تا فلک آتش آه است و اثر پیدا نیست

وعده دل را به دعاهای سحر می دادم

وه چه سازم که شب هجر، سحر پیدا نیست

خط اگر بود، دلم پی به دهانش می برد

خضر راه من تفسیده جگر پیدا نیست

مو شکافان جهان در تب و تابند تمام

در خم زلف تو آن موی کمر پیدا نیست

دل و دین رفت در اوّل نگه از دست حزین

به کجا تا بکشدکار نظر، پیدا نیست

شمارهٔ ۲۱۴

چشم صاحب نظران در پی دنیاست که نیست

سر خط ساده دلان نقش تمناست که نیست

جلوهٔ حسن کجا، حوصلهٔ عشق کجا؟

درکف نه صدف آن گوهر یکتاست که نیست

شور آشفتگی و شیوهٔ سرگردانی

درکدامین سر از آن زلف چلیپاست که نیست؟

حاصل عیش دو عالم به وصالت جمع است

در شب وصل تو ما را غم فرداست که نیست

داری از هرگل شبنم زده ی باغ خبر

خبرت ز آبله بادیه پیماست که نیست

نگه عجز ز چشم تو ترحم می خواست

از کمین غمزهٔ بی باک تو برخاست که نیست

گفتم اکنون نگهت برسرصلح است به دل

ترک چشم تو ز مژگان سپه آراست که نیست

ناصح آگه نیی از عشق خوشا حال دلت

غم پنهانی ما پیش تو پیداست که نیست

در بساط نظر کور سوادان جهان

خط آزادگی و دیدهٔ بیناست که نیست

سیل اگر دُرد کند در قدحش، صاف شود

تنگی حوصله با مشرب دریاست که نیست

شور رقص الجمل، آرد به طرب بادیه را

زاهد از جا چو برآید ، چه تماشاست که نیست

در سواد نظرگرسنه چشمان جهان

عزت دست تهی، گر ید بیضاست که نیست

سرکونین ز یک خال سویدا پیداست

درکتاب الله دل نقطهٔ بیجاست که نیست

بحر خون، شور قیامت، نفس شعله فشان

درکدامین دل ازین لعل شکرخاست که نیست؟

زآستین، گرد رخ بوالهوسان پاک کند

سر پرسیدن این خستهٔ تنهاست که نیست

نبود رسم دو رنگی به میان من وتو

درگلستان محبت،گل رعناست که نیست

دیدهای سیر و دلی شاد و سری خوش دارند

بی نیازان تو را، حسرت دنیاست که نیست

هرچه باید همه در عشق مهیّاست ولی

بیقراران تو را جان شکیباست که نیست

نکهت پیرهنت، چشم جهان بینا کرد

گر تو بی پرده درآیی، چه تماشاست که نیست

سرو ناز تو ندارد سر کوته بالان

سایهٔ مرحمتت شهپر عنقاست که نیست

در حریم حرمت بوالهوسان محترمند

در خیال تو همین عاشق شیداست که نیست

خار خاری دل گل از غم بلبل دارد

رحم در یاد تو ای آفت دلهاست که نیست

جان فدای صنمی باد،که می گفت حزین

گفته ای نیست وفا پیش بتان، راست که نیست

شمارهٔ ۲۱۵

با مستی غمت به شراب احتیاج نیست

با این دل برشته کباب احتیاج نیست

کو دیده ای که تاب جمال تو آورد؟

خورشید حشر را به نقاب احتیاج نیست

تیغ برهنه، ناز نگهبان نمی کشد

حسن غیور را به حجاب احتیاج نیست

مگذار مصحف دل صد پاره در بغل

تعلیم عشق را به کتاب احتیاج نیست

صوفی چه طرح بندد از احسان میفروش؟

در خشکسال زهد ، به آب احتیاج نیست

از جوشش عرق شود افسرده برگ گل

رخسارهٔ تو را به گلاب احتیاج نیست

کارم به یک تغافل دزدیده کن تمام

درکشتنم، به تیغ عتاب احتیاج نیست

نااهل را به رشحهٔ کلکم حزین چه کار؟

این شوره خاک را، به سحاب احتیاج نیست

شمارهٔ ۲۱۶

می عشق است که عالم همه میخانهٔ اوست

خرد پیر، خراباتی دیوانهٔ اوست

همه جا جلوه گه لیلی صحرایی ماست

هر کجا چشم غزالیست سیه خانهٔ اوست

یارب آن لعل شکرخا همه جا نوشش باد

خون ما بی گنهانی که به پیمانهٔ اوست

حیرت افزا صنمی،کز دل ما برده قرار

کعبه هم سنگ نشان ره بتخانهٔ اوست

از من بی سر و پا، چشم مدارید شکیب

دل خراب نگه نرگس مستانهٔ اوست

این چه نوریست که از طور تجلَیست بلند؟

شمع جانهای مقدَس، همه پروانهٔ اوست

جز حدیث سر زلفش نکند یاد، حزین

شب نشینان همه را گوش بر افسانهٔ اوست

شمارهٔ ۲۱۷

دل در حریم وصل تو، پا را نگه نداشت

داغم ازین سپند که جا را نگه نداشت

روشن نشد چراغ دل و دیده اش چو شمع

هر سر که زیر تیغ تو پا را نگه نداشت

پنهان نگشت در دل صد چاک، راز عشق

این خانهٔ شکسته، هوا را نگه نداشت

دریوزهٔ نگاهی از آن شاه داشتم

بگذشت سرگران و گدا را نگه نداشت

لب تشنه تر ز غیرت عشقم به خون اشک

در دیده خاک آن کف پا را، نگه نداشت

فرسود از اشتیاق سگت استخوان من

افسوس ازو،که حق وفا را نگه نداشت

کلکت نشد خموش حزین ، در بهار و دی

این عندلیب مست، نوا را نگه نداشت

شمارهٔ ۲۱۸

گرتو را روی زمین خواهش ماوای خوشی ست

خانه در گوشهٔ دل کن که عجب جای خوشی ست

ای که بیماری آسودگیت سنگین است

درد عشقی به کف آور که مسیحای خوشی ست

جان به بیعانهٔ پیغام جفا می خواهد

یار را با من دلسوخته سودای خوشیست

با دل ابنای زمان دست و گریبان شده اند

شور دیوانه و اطفال، تماشای خوشی ست

یک ره از لطف به این غمکده، مستانه درآ

که دل و دیدهٔ ما ساغر و مینای خوشیست

دل به خوناب جگر شرح غمت کرده رقم

نامه، ناخوانده مکن پاره که انشای خوشی ست

جوش داغ است به گلگشت تماشا بخرام

لاله زار دل ما دامن صحرای خوشی ست

بخت مردان جهان خفته و حیزان مستند

چشم عبرت بگشاییدکه دنیای خوشیست

هر قدم ز آبله اش، باغ و بهار است حزبن

دل دیوانهٔ من بادیه پیمای خوشی ست

شمارهٔ ۲۱۹

ای تازه به دیدار تو ایمان خرابات

رخساره و خطّت گل و ریحان خرابات

از زمزمه معذورم اگر مست و خرابم

دل می رود از دست به دستان خرابات

شمع و گل و می بر سر هم ریخته هرسو

جایی نتوان یافت به سامان خرابات

دود دل ما سنبل و ریحان مطراست

زخم جگر ما،گل خندان خرابات

در بهمن و دی آفت تاراج خزان نیست

عمری گذراندم به گلستان خرابات

مینای میش شب عوض شمع گذارند

از توبه مزاریست به میدان خرابات

داریم حزین ، این غزل از عارف رومی

او کافر خویش است و مسلمان خرابات

شمارهٔ ۲۲۰

ای یوسف مصر از تو گرفتار محبت

عیسی به تمنای تو، بیمار محبت

در راه غمت هست به کف جان جهانی

گرم است به سودای تو، بازار محبت

تاریکتر از شب بود از هجر تو روزم

ای روشنی دیده بیدار محبت

کفرم بود آرایش رخسارهٔ ایمان

بستهست دل از زلف تو، زنار محبت

دریاب دلم را به تَهِ جرعه نگاهی

ای ساقی پیمانهٔ سرشار محبت

در وادی آسودگیم وانگذاری

رحمی به من ای قافله سالار محبت

از سر نرود شمع صفت افسر داغم

بر سر زده ام لالهٔ گلزار محبّت

تا سر نشود خاک سر کوی تو ما را

آسان نشود عقده دشوار محبت

افغان اسیران نبرد راه به جایی

این نغمه تراود ز رگ تار محبت

شیرازهٔ اوراق دو عالم بود از عشق

پشت دو جهان است به دیوار محبت

نگرفت حزین کس به جوی، دین و دلت را

ای مایه کساد سر بازار محبّت

شمارهٔ ۲۲۱

بلبل و پروانه را عشق گریبان گرفت

این ره بزم، آن یکی، راه گلستان گرفت

تیره شبستان دهر، جای نشستن نبود

دامن جان مرا، صحبت جانان گرفت

جور جهان می شود، قسمت خونین دلان

خار، مکافات برق، ز آبله پایان گرفت

خونی صد خانه است، اشک جهان گرد من

شکرکه این سیل خون، راه بیابان گرفت

آن دل نامهربان سوخت به مرگ حزین

ماتم پروانه را، شمع به سامان گرفت

شمارهٔ ۲۲۲

ز لنگر دل دیوانه، عشق بند گسست

گرانی غم من جذبه را کمند گسست

در آتش تو برآمد نهیب ناله من

رگ فغان به دل نازک سپند گسست

حدیث آن لب نوشین در انجمن کردم

مگس کمند هوس، از وصال قند گسست

کدام صبح نفس، گرم ناله پردازی ست

که رشتهٔ نفس شمع مستمند گسست؟

ز قصر رفعت دل دست کوته است حزین

کمند همّت ازین کنگر بلند گسست

شمارهٔ ۲۲۳

در طینتم از بس که رگ و ریشه، وفا داشت

خاکم چه بهاران و چه دی، مهر گیا داشت

در مرگ من آن زلف چرا موی نژولید؟

یک دلشده از سلسلهٔ اهل وفا داشت

غیر از دل ما کز سر کونین گذشته ست

هر درد که دیدیم سر کوی دوا داشت

روی سخن اینجا به حریفی ست که فهمد

با هر که نگه عربده ای داشت، به ما داشت

عشق تو رسیده ست به فریاد وگر نه

این حوصله را صبر تنک ظرف، کجا داشت؟

هرگز نبود جز به هدف دیدهٔ ناوک

با ما نگهت هر ستمی داشت به جا داشت

یک بوالعجبی دیده ام و جای شگفت است

تلخابهٔ این چرخ سیه کاسه، گدا داشت

تا آمده ز ایام نخورده ست فریبی

دل تجربه ای داشت، ندانم ز کجا داشت؟

از کوی غم آواز حزینی که شنیدی

نالیدن دل بود، ندانم چه بلا داشت؟

شمارهٔ ۲۲۴

صد جان به حسرت سوختی، آهی ز جایی برنخاست

از دل شکستن های ما، هرگز صدایی برنخاست

نخلت کز اشک و آه من، نشو و نما آموخته

مانند این شمشادبن، ز آب و هوایی برنخاست

در گلشنت باد صبا،کی می کند یادی ز ما؟

دیری ست کز راه وفا، آواز پایی بر نخاست

از آمد و رفت نفس، آگه نمی گردد کسی

زین کاروان بی خبر، بانک درایی برنخاست

تمکینم از حرف سبک، لنگر نمی بازد حزین

کوهم ولی ز آواز کس، از من صدایی برنخاست

شمارهٔ ۲۲۵

دور از در تو روضه ی رضوان به ما نساخت

بوی گل و نسیم گلستان به ما نساخت

پروانه را در آتش سوزان چه زندگی ست؟

وصل تو چون مصیبت هجران به ما نساخت

در هیچ شهر و هیچ دیارم قرار نیست

صبح وطن، چو شام غریبان به ما نساخت

تنگ است جلوه گاه دو عالم به وحشتم

آرام شهر و شور بیابان به ما نساخت

عیسی نشسته است به بالین من خجل

آب و هوای کشور امکان به ما نساخت

ساکن، درای قافله ی ما نشد حزبن

در هجر و وصل، این دل نالان به ما نساخت

شمارهٔ ۲۲۶

گل خزان زده ام، زندگی ملال من است

شکسته رنگی من ترجمان حال من است

اگر به کعبه وگر دیر می گذارم گوش

حدیث حسن تو و عشق بی زوال من است

بود که در رمضان هر دمی دو عید کنم

خیال گوشه ی ابروی او هلال من است

به چشم دام تو ای عشق، ناتوان مرغم

اگر چه بیضه ی گردون به زبر بال من است

حزین ، نمی رود از مجلسم سخن بیرون

که روی صحبت من با زبان لال من است

شمارهٔ ۲۲۷

گرچه پیمانه ی می مشرق نور دگر است

باده را در گل رخسار، ظهور دگر است

دل مشتاق و زبانِ اَرَنی گوی کجاست؟

ور نه هر سنگ درین بادیه طور دگر است

هرکه را کشور دل ملک سلیمانی شد

در نظر هر دو جهان، دیدهٔ مور دگر است

چه عجب گر رود از نالهٔ من کوه ز جا

بر لبم زمزمه ی عشق، زبور دگر است

نمک عشق به داغ تو حلال است حزین

که نمکدان سخن را ز تو شور دگر است

شمارهٔ ۲۲۸

مستان، شب غم رفت و سحرگاه فتوح است

پیمانه بیارید که هنگام صبوح است

پیمانه مگو، چشمه ی جان پرور خضر است

در بحر پُر آشوب جهان کشتی نوح است

ما مفتی عشقیم بکش باده، حلال است

ما ناصح اوییم، اگر توبه نصوح است

افسرده دلان های، دماغی برسانید

تا بلبله هم نغمه مرغان صبوح است

از کلک حزین زمزمه ی عشق بیاموز

مطرب بزن این پرده که رامشگر روح است

شمارهٔ ۲۲۹

رخسار تو را تازگی از چشم تر کیست؟

این خرّمی از فیض بهار نظر کیست؟

حاشا چه کند، ترک نگاه تو ز قتلم

این دشنه ی آلوده به خون، در کمر کیست؟

لب می مکم از مائده ی درد خدا را

زهر این همه شیرین به امید شکر کیست؟

خون گرمی اش آتش زده در جیب مشامم

در مغز جنون، بوی کباب جگرکیست؟

نور افق تیرهٔ بختم شده داغی

این اختر فرخنده چراغ سحر کیست؟

خاکستر طور است بیابانی رشکش

در دامن بال و پر پروانه سر کیست

حسرت شکند در رگ ما گرسنه چشمان

بر سفرهٔ غم خون جگر ما حضر کیست؟

در عربده با مهر بود، خوی غیورم

با سوخته ام دست و گریبان شرر کیست؟

من هوش ندارم که به لب گوش بدارم

با زمزمه ی قاصد آهم خبر کیست؟

پیچیده به آغوش سحر طره ی آهم

این زلف، پریشان شده ی دوش و بر کیست؟

ای بی خبر از جلوهٔ این برق سواران

گرد نفس گرم من از رهگذر کیست؟

رسوایی ما رفته به دامان قیامت

این چاک به اندازهٔ جیب جگر کیست؟

جز سوخته پروانه ی شمعت که حزین است

صد دام و قفس در شکن بال و پر کیست؟

شمارهٔ ۲۳۰

برخاست دل ز سینه و پیکان فرو نشست

تا پر خدنگ ناز تو در جان فرو نشست

بود از نوای من همه جا شعله ها بلند

خامش نشستم، آتش سوزان فرو نشست

اشکم کمر به کینهٔ افلاک بسته بود

مژگان ز گریه بستم و طوفان فرو نشست

برخاست موج شِکوه ولی دل ز تاب رشک

دم در کشید و شورش عمّان فرو نشست

افسرده شد جهان، چو حزین از میانه رفت

مجنون گذشت و شور بیابان فرو نشست

شمارهٔ ۲۳۱

ما را تن ضعیف به زندان عالم است

این هم که زنده ایم ز دستان عالم است

از شورش جهان سر زلف حواس من

آشفته تر ز حال پریشان عالم است

کامش به غیر دانهٔ دل آشنا نشد

مور قناعتم، که سلیمان عالم است

ناموس روزگار به گردن گرفته است

سلطان غیرتم، که نگهبان عالم است

سودای عشق از سر ما کم نمی شود

زنجیر زلف، سلسله جنبان عالم است

از فیض خطّ و خال تو ای نازنین غزال

کلکم یکی ز مشک فروشان عالم است

هرگز مبند دل به فریب جهان حزین

دنیای سفله، دشمن مردان عالم است

شمارهٔ ۲۳۲

حیرانی من محرم آن روی چو ماه است

این دیده چراغی ست که بی دود سیاه است

رونق ده حسن است فراوانی عاشق

آرایش رخساره ی شه، گرد سپاه است

دل خانه تهی کرده ز خود، تا تو درآیی

چون حلقه ی در، دیده ی ما چشم به راه است

شاید که اثر شانه زند، زلف اجابت

تا پارهٔ دل در شکن طرهٔ آه است

تهمت به اجل بسته عبث مفتی ملت

بر محضر جانبازی ما عشق گواه است

صیاد مرا دیده ی من حلقه ی دامی ست

مژگان تماشا نگهان، مهر گیاه است

جایی که دهد پیر مغان جام صبوحی

عذریست تو را توبه، که بدتر ز گناه است

در دامن عزلت بشکن پای طلب را

غربال صفت عرصه ی گیتی همه چاه است

غم بار گشاید چو به سر وقت من آید

در ره گذرد هر که، دلم قافله گاه است

تلخی کش پیمانه ی مرد افکن عمرم

هر مو به تن خستهٔ من مار سیاه است

چون شمع دل و دیده کدام است حزین را

چشم و دل عاشق همه اشک و همه آه است

شمارهٔ ۲۳۳

در کوی تو نقش قدمم، حالتم این است

برخاستنم نیست ز جا، طاقتم این است

با عشق تو زادم من و با درد تو بودم

با مهر تو در خاک روم، ملّتم این است

از غیرت شوق است که چون رنگ پریده

خود نامه و خود نامه برم، عادتم این است

هم دل شنود پرده سراییدن دل را

می گویم و خود می شنوم، صحبتم این است

پرورده ز بس ذائقه را عشق به تلخی

شربت نهم و زهر کشم، لذّتم این است

جایی که شود بستر راحت، دم شمشیر

میدان به تپیدن ندهم، فرصتم این است

بیزارم از آن کفر که آموختنی شد

بت، برهمنان را چه کند؟ غیرتم این است

صد پیرهن صبر قبا گشت و ز ناموس

دستی به گریبان نزدم، حسرتم این است

از انجمن کثرت خود نیست گزیری

گاهی مگر از خویش روم خلوتم این است

شطرنجی ایّامم و در ششدر گیتی

دانگی ز حریفان نبرم، خصلتم این است

از شور شکر خنده ی آن خون وفا نوش

کردم لب زخمی نمکین، عشرتم این است

صعب است حزین گر نکشم سر به گریبان

از هر دو جهان زاویهٔ عزلتم این است

شمارهٔ ۲۳۴

از آن، سرم به هوای تو مایل افتاده ست

که آرزوی تو چون شعله در دل افتاده ست

چو نور در بصر و روح در دلی و هنوز

میان ما و تو صد پرده حایل افتاده ست

شهید کوی محبت شوم که هر گامی

هزار خضر در او، نیم بسمل افتاده ست

کسی که سجده به بیت الحرام عشق نکرد

ز قدر کعبه ی دیدار، غافل افتاده ست

ز یاد زلف تو، صد آرزو به دل گره است

که را به عشق چنین کار مشکل افتاده ست؟

حزین ، امید شفاعت زکس به حشر مدار

که عذر ما همه در گردن دل افتاده ست؟

شمارهٔ ۲۳۵

روزی که حجت از خلق، خواهند در قیامت

روی تو حجّت ماست، ای قبله گاه حاجت

بر گرد خویش سالک، پیوسته می کند سِیر

کز نقطهٔ بدایت، سر بر زند نهایت

عاشق چو از خرابات بر بست رخت هستی

اوّل قدم درین ره، شد منزل اقامت

نتوان به تیغ، دل را از مهر او بریدن

لایقطع المحبّون من جرحهٔ الملامت

در کوی او کشیدیم، چون کوه پا به دامن

گر تیغ بارد اینجا، ما و سر اطاعت

جور و جفا ببینیم، مهر و وفا ندانیم

غرقیم در محبت، نه شکر و نی شکایت

در کوی نیکنامان، رسوای خاص و عامیم

زاهد بهل ملامت، صوفی برو سلامت

کی می شود به دوران، مه در محاق ماند

محروم کی گذارند، از پرتو عنایت؟

تیغ برهنه باشد، تن در کفن حزین را

چون بگذری ز خاکش، مگذر به رسم عادت

شمارهٔ ۲۳۶

زاهد از ساغر شراب گریخت

شب پر، از نور آفتاب گریخت

مرد میدان عشق، عقل نشد

صعوه از صولت عقاب گریخت

تاب قید جنون نداشت، خرد

نامقیّد ز احتساب گریخت

وحشت آرد سرای ویرانه

دلم از سینهٔ خراب گریخت

شمع نبود حریف خلوت ما

زین شب تیره ماهتاب گریخت

از دل و دیدهٔ خراب مپرس

بی تو آرام رفت و خواب گریخت

شب هجران رسید چون به سرم

به شتاب از سرم، شباب گریخت

صبر تاب نگاه تلخ نداشت

ناجوانمرد، از عتاب گریخت

آتشین روی من نقاب گشود

صدف دیده ام در آب گریخت

بوالهوس دور خط کرانه گرفت

عامل دزد از حساب گریخت

خامه دمساز ساز عشق نشد

زخمه از تار این رباب گریخت

دود آهم علم حزین افراشت

آفتاب سبک رکاب گریخت

شمارهٔ ۲۳۷

کون و مکان به زیر نگین قناعت است

مور مرا به ملک سلیمان چه حاجت است

جوش گل است و شارع میخانه بسته نیست

صوفی، به خانقاه نشستن حماقت است

در پای خم سجود سحرگاهم آرزوست

برخیز ای حریف که هنگام طاعت است

زاهد، به آب تیغ گلو تر کن و ببین

کوثر کجا به لذت شهد شهادت است

گلشن کسی به گوشه گلخن نمی دهد

رفتن به جنت از سرکویت شناعت است

با خلق روزگار به شفقت مدار کرد

آری حزین خسته سزای ملامت است

شمارهٔ ۲۳۸

لطف و قهرت به من سوخته جان هر دو یکی ست

دانه چون سوخت، بهاران و خزان هر دو یکی ست

تا تو مهجوری من خواسته ای، در کامم

تلخی دوری و شیرینی جان هر دو یکی ست

دل خراشانه لبم ناله عبث می سنجد

پلّه ی ناز تو و کوه گران هر دو یکی ست

با جگر تشنگی تیغ شکار اندازت

خون صید حرم و آب روان هر دو یکی ست

اشک گلگون نکند گر چمن آرایی من

چهره ی زرد من و برگ خزان هر دو یکی است

پیش شمشیر جفایی که سر تسلیمم

سختی جان من و سنگ فسان هر دو یکی ست

عمر اگر باخته ام نیست حزین افسوسم

در دیاری که منم سود و زیان هر دو یکی ست

شمارهٔ ۲۳۹

هیچ معلوم نشد، دیده تماشایی کیست؟

نگه حیرت آیینه به زیبایی کیست؟

دل دیوانهٔ ما را که به صحرا سر داد؟

نفس سوخته، در بادیه پیمایی کیست؟

کس نمی پرسد از این جلوه پرستان امروز

که قد صبح، علم گشته ی رعنایی کیست؟

صف مژگان بتان را همه بر هم زده ایم

دلم افشردهٔ سر پنجهٔ گیرایی کیست؟

شمعها دامن جان را به میان بر زده اند

در شبستان جهان، انجمن آرایی کیست؟

خانه بی خانه خداوند نگردد معمور

زیب دیر و حرم از جلوهٔ هر جایی کیست؟

گر فشارد دل ما در قدح بوالهوسان

سخن از چون و چرا زَهره ی گویایی کیست؟

می پرد دیده ی صاحب نظران چون اختر

تا غبار ره او سرمهٔ بینایی کیست؟

سرفرازان همه این داعیه در سر دارند

خم چوگان تو تا با سر سودایی کیست؟

کس نپرسید حزین از نی آتش نفست

که گلو سوز نوای تو ز گویایی کیست؟

شمارهٔ ۲۴۰

مژگان سرکشت، رگ جان ها گرفته است

بنگر که دست فتنه چه بالا گرفته است

گاهی کشم سری به گریبان خویشتن

از بس دلم ز تنگی دنیا گرفته است

آشوب محشریست، دلش نام کردهام

این قطره ای که شورش دریا گرفته است

نامی ست بی نشان که به آن فخر می کنند

این هستیی که شهرت عنقا گرفته است

تنگ است اگر به غمکدهٔ شهر جا، حزین

از دست ما، که دامن صحرا گرفته است؟

شمارهٔ ۲۴۱

تو را چه غم که به درد تو مبتلایی هست؟

مراست غم که ندانسته ای وفایی هست

به آفتاب چرا تیغ مطلعم نکشد

مرا که در نظر، ابروی دلگشایی هست

چه بسته ای ره پیغام، محرمان چو شدند

کبوتر حرمی، قاصد صبایی هست

به دیده، از مژه گلگون تر است هر خارش

به راه کوی تو، رند برهنه پایی هست

سماع خاطر شوریدگان به مطرب نیست

به وادی ای که منم، ناله ی درایی هست

خراب می کند آخر ز سیل گریه مرا

میانه ی من و دل، طرفه ماجرایی هست

حزین به خاطر خود یاد خیر، ره ندهی

درون خلوت دل یار آشنایی هست

شمارهٔ ۲۴۲

از کوی تو تا کلبه ی ما فاصله ای نیست

محتاج به رنج قدم و راحله ای نیست

بشاب اگر می روی ای لخت دل از جای

امروز به از اشک روان قافله ای نیست

ماییم که از چرخ ننالیم وگر نه

این جام به اندازهٔ هر حوصله ای نیست

کی سر زند از جیب بیابان محبت

بر تارک خاری که گل آبله ای نیست؟

از دودهٔ ارباب کرم فیض رسانی

جز تاک درین کهنه سرا سلسله ای نیست

قدر گهر و سنگ به میزان تمیز است

گر خوار شدستم، ز عزیزان گله ای نیست

خود گوش کن امروز حزین آنچه سرایی

جز فهم سخن سنج، سخن را صله ای نیست

شمارهٔ ۲۴۳

اشک چشم من و شراب یکیست

دل گرم من و کباب یکی ست

بحر، بحر است و موج در تکرار

ذرّه بسیار و آفتاب یکی ست

نقش موهوم کارگاه وجود

صد هزار است و در حساب یکی ست

کفر و دین را چه فرق، با دوری

نور و ظلمت چو شد حجاب یکی ست

بشکن از بوسه ای خمار حزین

لب لعل تو و شراب یکی ست

شمارهٔ ۲۴۴

چون صبح به بر، دیدهٔ من پیرهنی داشت

در پرده مگر حسرت نازک بدنی داشت

آن فیض کجا رفت کز افشاندن زلفش

هر نافهٔ داغم، به گریبان ختنی داشت؟

نگذاشت به کار دل صدپاره، درستی

آن عهد که با طرهٔ پیمان شکنی داشت

هر تار به راهی رود از زلف حواسم

جمعیت احباب، پریشان شدنی داشت

در جیب گریبان، گل چاکی نفشاندم

تا سینه ام از غنچهٔ پیکان چمنی داشت

چشم از غم محرومی دیدار چه می کرد

گر فرصت یک ره، مژه بر هم زدنی داشت؟

از ضعف رسا، خانه نشینیم وگر نه

دیوانهٔ ما هر گذری، انجمنی داشت

بودش سخن از حسرت آب دم تیغت

در پیش تو آن روزکه زخمم دهنی داشت

از شوق تو دل خانه به دوش است وگر نه

درکوی غم، آواره ما هم وطنی داشت

بیکار نیارست کند دست مرا مرگ

بستد ز گریبان و به چاک کفنی داشت

عمریست حزین از نظرت رفت ونگفتی

درگاه صنم خانهٔ ما، برهمنی داشت

شمارهٔ ۲۴۵

یک دل به دیاری که وفا صاحب تاج است

بی سکهٔ داغت نبود، آنچه رواج است

شاهنشهیم باج ز افتاده نگیرد

هر سرکه بلند است، مرا زیر خراج است

من کودک یونان کدهٔ صاف دلانم

لوح سبقم ساده تر از صفحهٔ عاج است

بیماری عشق است، چه آید ز مسیحا؟

بی فایده جان می کنم و مرگ علاج است

هر لحظه فلک لعبتی از پرده برآرد

این پیر خرف، بین چقدر طفل مزاج است

ای دولت از این عرصه که ماییم کران گیر

از ما سر پا خورده، به هر جا سر و تاج است

گم شد ره بیرون شد، از آن زلف حزین را

ای دل بفروز آتش آهی، شب داج است

شمارهٔ ۲۴۶

کی دیده تنها چو دل آغشته به خون است؟

سر تا قدم ما چو دل آغشته به خون است

ما و حرم عشق، که از گریهٔ احباب

دیوار و در آنجا، چو دل آغشته به خون است

بازآ که مرا دیده جدا ز آن گل عارض

از خار تمنّا، چو دل آغشته به خون است

از جوش غمت حوصله بر درد، کمی کرد

اینجاست که دریا چو دل آغشته به خون است

ز آن رخنه که افتاده به جیب مه کنعان

دامان زلیخا چو دل آغشته به خون است

این رحم، که آموخت شکار افکن ما را؟

سرتاسر صحرا چو دل آغشته به خون است

خاموش حزین ، کز نفس سینه خراشت

مجموعهٔ انشا، چو دل آغشته به خون است

شمارهٔ ۲۴۷

بتی دارم که دل دیوانهٔ اوست

خراب جلوهٔ مستانهٔ اوست

کند سوسن به شکرش، تر زبانی

لب هر غنچه در افسانهٔ اوست

سر و کارم بود با شعله خویی

دل گرم من آتشخانهٔ اوست

نمی دانم به محفل این چه شمعیست

که جان قدسیان پروانهٔ اوست

نشان ز آن یار هر جایی چه جویی؟

دل هر ذره ای کاشانهٔ اوست

اگر میخوارهای از عشق مگسل

محبت ساقی پیمانهٔ اوست

حیات من بود در دست ساقی

شراب خضر، در پیمانهٔ اوست

حزین ازکوی معماران گل نیست

خرابات محبّت خانهٔ اوست

شمارهٔ ۲۴۸

گنجی ست راز عشق، که دل ها خراب اوست

پیمانه لفظ و معنی رنگین، شراب اوست

دنبال شوخ چشم غزالی فتاده ام

چون آهوی رمیده، دلم در شتاب اوست

دستم اگر به طرف عنانش نمی رسد

خوناب اشک حسرت من، تا رکاب اوست

نوش از حدیث تلخ لبش جوش می زند

خون در دلم ز غنچهٔ رنگین عتاب اوست

آتش طبیعتی رگ جانم گرفته است

چون شمع، سوزم، از نگه شعله تاب اوست

کام حزین خسته به یک نوشخند داد

جان مست بادهٔ لب حاضر جواب اوست

شمارهٔ ۲۴۹

گل داغ است که صحرای دلم خرّم ازوست

خون گرم است که ناسور مرا مرهم ازوست

هر چه از دوست رسد ناخوش و خوش، خوش باشد

شربت وصل ازو، تلخی هجران هم ازوست

حلقهٔ بندگی عشق به ما ارزانی

که در انگشت سلیمانی ما خاتم ازوست

به که تا وعدهٔ دیدار، وفا سازد یار

نگران چشم دل محرم و نامحرم ازوست

منّت ابر بهار از رگ مژگان داریم

کشت امید جگر تشنهٔ ما را نم ازوست

عشق کو شد به سرانجام دل آب شده

قفل گنجینهٔ گل، در گره شبنم ازوست

بهتر آن است که سازم به پریشانی دل

سر آن زلف بنازم که جهان درهم ازوست

نه صدف گشت پی گوهر عرفان پیدا

احترام ملک و منزلت آدم ازوست

طاق ابروی تو، تا قبلهٔ عشّاق شده ست

پشت افلاک به تعظیم دل ما خم ازوست

سر سودا زدگان زلف تو را نیست چرا؟

مگر آشفتگی خاطر دلها کم ازوست

این جواب غزل دلکش سعدی ست حزین

که نی خامهٔ آتش نفسم را دم ازوست

شمارهٔ ۲۵۰

اسرار تو با زاهد و ملّا نتوان گفت

با کوردلان، نور تجلّا نتوان گفت

چون آینه، کز جلوهٔ دیدار شود گم

ما را به تماشای تو پیدا نتوان گفت

از آمدن پیک صبا می رود از هوش

پیغام تو با عاشق شیدا نتوان گفت

امروز، ازین مرحله سامان سفر کن

در مذهب ما امشب و فردا نتوان گفت

سرمستی آن طرّه به حدّی ست که با وی

احوال پریشانی دلها نتوان گفت

بیماری من از اثر مستی چشمی ست

درد دل من پیش مسیحا نتوان گفت

این آن غزل قاسم انوار که فرمود

با عشق زتسبیح مصلا نتوان گفت

شمارهٔ ۲۵۱

تا شمع من ز دیدهٔ شب زنده دار رفت

دود از سرم برآمد و اشک از کنار رفت

در پیچ و تاب حلقه آن زلف خم به خم

کاری که کرد، دست و دل من ز کار رفت

افسانه کم کنید که جوشید گریه ام

خوابم کنون ز دیده اختر شمار رفت

آشفته است حلقهٔ شوریدگان، مگر

حرفی از آن دو سلسلهٔ تابدار رفت؟

آتش ز ناله ام به خس آشیان فتاد

خاری که بود از چمنم یادگار، رفت

دیگر مگر میم چو سبو، در گلو کنید

دست من از کرشمهٔ ساقی ز کار رفت

ای ساده دل، وفای حریفان نظاره کن

گل ناکشیده ساغر خود را، بهار رفت

یک ره، گذر به خاک نشینان نمی کنی

عمرم چو نقش پا به ره انتظار رفت

زین جان بی نفس چه نوا خیزدت حزین

از ساز نغمهای نتراود، چو تار رفت

شمارهٔ ۲۵۲

در شب شیب، گرانتر شده خوابی که مراست

شد جوان، غفلت ایام شبابی که مراست

ناصح، افسانه چه سازد به تن آسانی من

نشتر افگار شود، از رگ خوابی که مراست

زهر ناکامی جاوید چکاند به لبم

با لب شهدفروشان شکرابی که مراست

عذر تقصیر همان به که کنم خاموشی

حجت آرای سوال است جوابی که مراست

چون شرر سختی ایام مرا کرده اسیر

در ته سنگ بود، پای شتابی که مراست

کوثر و دوزخ نسیه ست مرا نقد چو شمع

از دل و دیده بود، آتش و آبی که مراست

خون روان است حزین از رگ تار نفسم

دارد از پارهٔ دل رخنه، ربابی که مراست

عیش شیرین من از دیدهٔ اختر شور است

اشک تلخ است، درین بزم شرابی که مراست

ایمن از کاوش دهرم که چه خواهد کردن

تیشه بایستی دیوار خرابی که مراست

به هوس گردن تسلیم نتابم از عشق

نکشیده ست سر از بحر، حبابی که مراست

گرچه لاغر بدنم، شیر نیستان من است

از تف عشق، دل پر تب و تابی که مراست

گردنم کج به تمنای می از تاک نشد

جز تراویدهٔ دل نیست، شرابی که مراست

به طراوت ز لب خشک تراود سخنم

تشنه سیراب برآید ز سرابی که مراست

معنی از لفظ تنک مایه نگردد راضی

تا نجنبد قلم راست حسابی که مراست

پنبهٔ عقل گر از گوش برآری شنوی

شور مجنون ز دل خانه خرابی که مراست

رقصد افلاک به بانگ دل سی پارهٔ من

ناسخ حکم زبور است کتابی که مراست

فکرت آنجا که سوار است، پیاده ست سپهر

نرسد دست مه نو به رکابی که مراست

حرز آسودگی از شور جنون دارد عقل

شهر آباد شد از حال خرابی که مراست

عیب من گر نبود سوختگی، می باید

لب می نوش تو را لخت کبابی که مراست

خون روان است حزین از رگ تار نفسم

دارد از پارهٔ دل رخنه، ربابی که مراست

شمارهٔ ۲۵۳

می به بزم ما امشب، از رمیده هوشان است

نی ز بی نواییها، کوچه خموشان است

رگ چو شمع می سوزد، در تنم ز تشنه لبی

آب سرد تیغی کو، خون گرم جوشان است

چشم مست اگر باشد، زهد پارسایی کیست؟

کفر زلف اگر خواهد، دل ز دین فروشان است

تار اگر برید از چنگ، محتسب زیانی نیست

گوش پرده سنجان را هر رگی خروشان است

رایگان حزین ندهی، عهد نوبهاران را

در چمن قدح بستان، گل ز باده نوشان است

شمارهٔ ۲۵۴

دل در هوس نرگس مستانه اسیر است

مرغ حرم امروز به بتخانه اسیر است

چون آبله ام بود دلی در کف و اکنون

در دست تو بد مست چو پیمانه اسیر است

مرغی نفتد بی طمع دانه به دامی

عنقای دل ماست که بی دانه اسیر است

فریاد که این مرغ دل بال شکسته

در دام سر زلف تو چون شانه اسیر است

شوریده دلم بازگرفتار جنون شد

زنجیر بیارید که دیوانه اسیر است

مرگش مگر آزاد کند ورنه حزین را

خاطر به غم فرقت جانانه اسیر است

شمارهٔ ۲۵۵

تا شمع دل، افروخته بزم حضور است

داغ غم عشق و سر من آتش طور است

غم بر کمر مور، نهد کوه گران را

در کشور لاغربدنان کار به زور است

ترسم که شوی خرج ره ای عقل گران جان

پا در سفر عشق سبک دار، که دور است

ترک دو جهان گوی، اگر مرد فنایی

سامان سبکباری این راه، ضرور است

آن ملک که در زیر نگین داشت سلیمان

در حلقهٔ صاحب نظران دیدهٔ مور است

جز مرگ که شیرینی جان خاک ره اوست

هر آب چشیدیم درین بادیه شور است

عاشق نشود شیفته عشق مجازی

از شهد هوس ذائقه عشق نفور است

کی می زند از نشئه می موج پریزاد

بی مغز کدویی که پر از باد غرور است

در دوزخ هجران ز خیال تو حزین را

اندیشه بهشتی ست که جولانگه حور است

شمارهٔ ۲۵۶

برهمن مذهبان زنار بندانند از مویت

مغان آتش پرستی می کنند از دیدن رویت

ز دیر و کعبه فارغ ساخت ما را طاعت عشقت

سجود بندگی کردیم، در محراب ابرویت

نمی آساید از گلگشت جنّت خاطر عاشق

بهشت نقد روزی باد ما را از سر کویت

به گلشن می خرامی با رخی از باده چون آتش

به این نازک مزاجان تا چه آرد گرمی خویت

دماغ آشفته ساز عقل سودایی حزینت را

سمن زار بناگوش است و زلف یاسمین بویت

شمارهٔ ۲۵۷

الهی به قربان سرگشتگانت

سرم خاک پای خراباتیانت

دل غچه تنگ از لب لاله رنگت

گل، آتش به جان ا ازا رخ ارغوانت

قضا تیغی از غمزهٔ جان شکارت

قدر تیری از ابروی شخ کمانت

جبین جهان بر زمین نیازت

سر سروران خاک سرو روانت

به هم بر زدم بی تو دیر و حرم را

ندانم کجایی که جویم نشانت

ز سرگشتگانت، زمین نقش پایی

فلک گرد واماندهٔ کاروانت

شب قدر باشد دل عاشقان را

سواد سر زلف عنبر فشانت

خروش از نهاد هزاران برآرد

خروشی که خیزد ز زاغ کمانت

اگر باده نبود، بده شعله ساقی

چرا نیست پروای لب تشنگانت؟

به برگ گلی، شادگردان دلم را

منم عندلیب کهن آشیانت

به راز فقیران شب زنده دارت

به سوز وگداز دل عاشقانت

به جان حبیبت، به سرّ خلیلت

به جاه شعیبت، به عز شبانت

به زنّار بندان، به تسبیح خوانان

به آیین رهبان، به دیر مغانت

که بر لب چشانی حزین را به مستی

یکی رشحه از جام دردی کشانت

شمارهٔ ۲۵۸

عشق است به دل شور بیابان قیامت

بر داغ نگون کرده نمکدان قیامت

ناصح، تو به رسوایی ما پرده مپوشان

این چاک گذشته ست ز دامان قیامت

در سنگ چه مقدار بود جلوه شرر را

تنگ است به مجنون تو میدان قیامت

امروز برد شورش دل رونق فردا

برچیده شد از عشق تو دکان قیامت

چون غنچه کشیده ست حزین ، سر به گریبان

از خجلت دیوان تو، دیوان قیامت

شمارهٔ ۲۵۹

هر زخم که از ناوک آن تازه نهال است

بر پیکر من شوختر از چشم غزال است

حالی شده سرمست مرا، بس که تغافل

یک بار نپرسید ز حالم که چه حال است

هجران،گل حرمان حجاب نظر توست

گر دیده گشایی همه جا بزم وصال است

در دام خیالت شده ام، شکل خیالی

یک ره به خیالت نرسد کاین چه خیال است

آیینه آن صنع بود ناقص وکامل

این قصه چرا طول دهم، عرض کمال است

دردی کش میخانهٔ ما شو که نیابی

در جام جم این باده که ما را به سفال است

پرواز حزین از پی آرام اسیری ست

بر معتکف دام و قفس بال وبال است

شمارهٔ ۲۶۰

آزادی ما از غم کونین کران داشت

مستی ز سبکباری ما رطل گران داشت

رسوای ازل در غم عشق تو چو صبحم

این چاک به صد بخیه نیاریم، نهان داشت

در پرده به تیر نگهم خستی و پیداست

هر پارهٔ این دل، ز خدنگ تو نشان داشت

زاهد تو چه دانی؟ ز حریفان مغان پرس

فیضی که شب جمعه و روز رمضان داشت

زین گوشه زندان به چه تدبیر برآییم؟

دل شد به دیار خود و ما را به ضمان داشت

از جام جم، افسانه مسنجید که ما را

هرکاسه که غم داد، شرابی به از آن داشت

افسرده حزین ، از چه کشی پای به دامن

در راه خرابات چه دیدی که زیان داشت؟

شمارهٔ ۲۶۱

رسوا شدهٔ عشق تو را چاره نکو نیست

چاک جگر صبح سزاوار رفو نیست

الوان نعم مائدهٔ عشق کشیده ست

آن زهر کدام است که ما را به گلو نیست؟

در بیعت پیران خرابات فتوح است

خالی بود آن دست که در دست سبو نیست

از برگ و بر عاریت آزرده دماغم

گر رنگ بود با گل این باغچه، بو نیست

از گرد و غبار هوس، اندام فرو شوی

فرداست که این آب سبک سیر به جو نیست

این بادهٔ پر زور که پیمانهٔ دل راست

در حوصله طاقت هر جام و سبو نیست

ای خضر بیا جرعه ای از جام حزین کش

این شیرهٔ جان است به هر چشمه و جو نیست

شمارهٔ ۲۶۲

گل بی تو مرا به دیده خار است

هر سبزه چو تیغ آب دار است

از نقش قدم بسی فزونتر

در راه تو چشم انتظار است

چون لاله ز داغ دوری تو

خون دل و دیده درکنار است

درمان هزار دردمند است

دردت که به جان بی قرار است

دریاب به پرسشی حزین را

کز لعل لب تو در خمار است

شمارهٔ ۲۶۳

فرسوده ز نعمت شده دندان به دهانت

لیک ازگله یک روز نیاسود، زبانت

فرصت، که به دست تو متاع سره ای بود

تیریست که جستهست ز آغوش کمانت

در باغ هوس، نخل تمنّا چه نشانی؟

برخاست ز جا از همه سو، باد خزانت

از ریگ روان بیش بود چاه در این راه

سرکش مشو ای نفس، که دادند عنانت

بیغوله دنیا نبود جای نشستن

شد سدّ ره ای سست قدم، سنگ نشانت

صوفی ، ز سلوک تو چه حاصل که نگردید

تقوا بلد راه خرابات مغانت

رنجت شود آسودگی دولت جاوید

گر عشق ستاند، ز غم سود و زیانت

ای سرو چمان، سایه ز من باز نگیری

پرورده ام از ناز میان دل و جانت

پیمان محبت مگسل زآنکه قدیم است

پیوند رگ جان من و موی میانت

بخرام فروهشته به بر طره پرچین

ای چشم تماشای دو عالم نگرانت

خم شد قدم از بار دل خود نه ز پیری

یارب نکشد بار دل پیر و جوانت

ترسم که رسایی نکند پایه بختم

ای مایهٔ اقبال، بلند است مکانت

زان جام نگه کی رسدم باده گساری؟

جایی که سپهر است ز خونابه کشانت

از داغ دل من چه خبر داشته باشی؟

ای آنکه به دامن ز شراب است نشانت

ما را هوس بوسه دهد، لب به گزیدن

شیرین دهنانند ز خمیازه کشانت

آتش نفسی، داغ دلی، چون تو حزین نیست

تأثیر کند در جگر سنگ فغانت

شمارهٔ ۲۶۴

بی کس تر ازین عاشق دل خسته کسی نیست

عمری ست که بیمارم و عیسی نفسی نیست

شورافکن مرغان اسیر است خروشم

دلگیرتر از سینهٔ چاکم قفسی نیست

تا چند توان داد، نفس بیهده بر باد؟

چون نی همه فریادم و فریادرسی نیست

گوشی به خروش من و دل دار، که فرداست

زین قافله رفته، صدای جرسی نیست

همراه رقیبان مگذر از سر خاکم

ما را ز وفای تو جز این ملتمسی نیست

خجلت زده برق درین دشت سرابم

در مزرع بی حاصل من خار و خسی نیست

در محفل این مرده دلان شمع مزارم

می سوزم و از سوز من آگاه کسی نیست

عیب و هنر از لوح جهان هر دو ستردند

عاشق چه عجب گر نبود، بوالهوسی نیست

پوشیده حزین از شب ما، صبح رخ خویش

دل با که نفس راست کند؟ همنفسی نیست

شمارهٔ ۲۶۵

برآ از خویش زاهد، وقت شبگیر خرابات است

علاج زهد خشکت، ساغر پیر خرابات است

ز دام عنکبوت سبحه و سجاده دل برکن

بیا صید بط میکن که نخجیر خرابات است

خراب گردش ساغر، فدای جلوهٔ ساقی

مرا تلقین این ذکر خوش ازپیر خرابات است

مرنج ای شیخ از من گر سخن بی پرده می گویم

که این بی پرده گفتنها ز تاثیر خرابات است

حزین دُردنوش مست را چون خود نپنداری

تو زاهد گربهٔ محراب و او شیر خرابات است

شمارهٔ ۲۶۶

بار ستم یار، گران است و گران نیست

جانبازی عشاق، زیان است و زیان نیست

یارب چه شنیده ست ز اغیارکه امروز

با ما نگه یار همان است و همان نیست؟

حرفی ز دهانش به زبان است دهان کو؟

رازی ز میانش به زبان است و زبان نیست

بویی نه و رنگی ست به رخساره جهان را

درگلشن تصویر خزان است و خزان نیست

گردد به گلو بس که گره، سوخت نفس را

ما را سبق گریه روان است و روان نیست

سرگشته کوی تو شدند آبله پایان

این راه پر از سنگ نشان است و نشان نیست

پیداست حزین از نفست بوی محبت

در جیب تو این مشک نهان است و نهان نیست

شمارهٔ ۲۶۷

عشق اگر یار شود، سود و زیان این همه نیست

سر جانانه سلامت، غم جان اینهمه نیست

بی محبّت به جوی خرمن ما نستانند

حاصل علم و عمل در دو جهان این همه نیست

ای که مستغرق اندیشهٔ بحری و سراب

یکدم از خویش برآ، کون و مکان اینهمه نیست

چه شد از توبه اگر دامن خشکی دارم

پیش ابرکرم پیر مغان اینهمه نیست

منّت است این که شکسته ست کمر مردان را

ورنه برداشتن کوه گران اینهمه نیست

به یکی جرعهٔ می تاج و نگین می بخشم

پیش بی پا و سران نام و نشان اینهمه نیست

جلوهٔ کاغذ آتش زده دارد جگرم

داغ حسرت به دل لاله ستان این همه نیست

رشتهٔ الفت ما و تو بود زود گسل

فرصت صحبت مهتاب و کتان این همه نیست

حسرت از دیدهٔ حیرت زدهٔ خود دارم

چشم آیینه به رویت نگران اینهمه نیست

تا کی از اشک کنم گونهٔ کاهی گلرنگ

باده در ساغر خونین جگران این همه نیست

ساقیا پا به رکاب است چمن، باده بیار

تکیه بر عهد جهان گذران این همه نیست

آفرین بر قلم فیض رسان تو حزین

رگ ابری به چمن ژاله فشان اینهمه نیست

شمارهٔ ۲۶۸

به گل ترانهٔ مرغان بی نوا عبث است

فسون دوستیم با تو بی وفا عبث است

دلم به سینه کنون کز تغافلت خون شد

تسلّیم به نگه های آشنا عبث است

به هرزه، داد به دیوان آسمان نبری

که پیش مدّعیان عرض مدّعا عبث است

چنان که گشته تو را شیوه، پاس بوالهوسان

شکایتم به تو بیگانه آشنا، عبث است

بد از رفاقت نیکان نکو نخواهد شد

سموم را سر همراهی صبا عبث است

زبان تیغ به نرمی نمی شود کوتاه

ملایمت به حریفان بی حیا عبث است

تلاش دولت اکسیر رنگ زرد حزین

نگشته تا مس قلب تو کیمیا عبث است

شمارهٔ ۲۶۹

داغی که ز شورابهٔ اشکم نمکین است

صد محشر شوریدگیش زیر نگین است

این لخت جگر از ته دندان نگذارم

چون قسمتم از مائدهٔ عشق همین است

لوح هنر خویش خون مژه شستیم

دیگر فلک سفله چرا بر سر کین است؟

آن دل که به تقوا و ورع شیخ حرم بود

در دور نگاه تو، صنم خانه نشین است

ای غالیه سا طرّه، کجا یاد منت هست؟

از دلشدگان تو یکی نافهٔ چین است

چون نقش قدم شد دو جهان خاک نشینش

آن گوهر یکدانه که در خانهٔ زین است

عمرم به فسون رفته و آن آهوی وحشی

آسان نشود رام کسی مشکلم این است

بر شمع محبت شده صرصر، دم سردش

آن واعظ افسرده نفس دشمن دین است

فردا چه بود حال چو کارت به خود افتد؟

بار تو دو روزی ست که بر دوش زمین است

دلها چو صدف بسته میان دایگیش را

ابر قلمم حاملهٔ درّ ثمین است

ای دل به فسون ساز نگاهش مرو از جای

چون غمزهٔ خونخوار بلایی به کمین است

در باغ نه بلبل به خروش است و نه قمری

گوش همه امروز به فریاد حزین است

شمارهٔ ۲۷۰

تا نقش خط آن آینه رخسار کشیده ست

آیینه به رخ پردهٔ زنگار کشیده ست

از بس شب افسانهٔ آن زلف دراز است

شمع سحر، انگشت به زنهار کشیده ست

دارد به رهت در نظرم عزّت مژگان

خاری که سر از دیدهٔ خونبار کشیده ست

باری به گران سنگی عشق تو ندیدم

عمری ست که دوش دلم این بار کشیده ست

طرّار سر زلف سیاه تو عجب نیست

گر حلقه به گوش مه رخسار کشیده ست

کافر نکشد ز آتش سوزندهٔ دوزخ

جوری که دل از هجر ستمکار کشیده ست

با آنکه دلم از نظر افتادهٔ یار است

پیمانه ازین میکده بسیار کشیده ست

از زهد چهل ساله نشد خشک دماغم

از دست که این ساغر سرشار کشیده ست؟

بی چشمهٔ نوشی نشود ناله گلوسوز

شیرین سخنی نی ز لب یار کشیده ست

صد میکده خون بیش کشیده ست لب من

تا کار به رنگینی گفتار کشیده ست

زان روز که سر بر خط تسلیم نهادم

آسودگیم دست ز کردار کشیده ست

از دور به نظّارهٔ رسوایی عشقم

منصور سراسیمه سر از دار کشیده ست

از پهلوی لاغر بدنی، محرم یارم

آن گوهر یک دانه برین تار کشیده ست

بی چاک گریبان، نرسد دل به گشادی

بی درد چرا دست ازین کار کشیده ست؟

حسرت کش دیداری و همخانهٔ یاری

تعمیر بدن پیش تو دیوار کشیده ست

دادی به کف نفس و هوا بس که عنان را

برگرد تو گردون، خط پرگار کشیده ست

ساقی ز دیار خودیم خیمه برون زن

تا ابر سراپرده به گلزار کشیده ست

محروم ز باغ است حزین ، بلبل مستم

بوی گلی از رخنهٔ دیوار کشیده ست

شمارهٔ ۲۷۱

غبار کلفت ایام، آشنا نگذاشت

میان آینه و عکس من صفا نگذاشت

خیال جلوه نازش، بهانه می طلبید

به سینه شیشهٔ دل را شکست و پا نگذاشت

تو آمدی و من از خویش منفعل ماندم

نثار راه تو جان داشتم، حیا نگذاشت

هلاک گوشهٔ دامان بی نیازی تو

به شمع کشتهٔ من منت صبا نگذاشت

کرشمه نیم نگه کرده بود با مردم

مروّت دل بیگانه آشنا نگذاشت

شبانه شکر تو را داشت زیر لب نفسم

به حیرتم که چرا چشم سرمه سا نگذاشت

حزین از آن سگ کو، تا به حشر ممنونم

که استخوان مرا زلّهٔ هما نگذاشت

شمارهٔ ۲۷۲

کار دل و خراش، به هم عشق واگذاشت

این عقده را به ناخن مشکل گشا گذاشت

پنداشت چون سپند،که میدان آتش است

هرجا به سینه، شعلهٔ داغ تو، پا گذاشت

صرف لب تو کرد قضا، صاف رنگ و بو

دردی که ماند در قدح غنچه وا گذاشت

در زیر سنگ، سبزه سبک بارتر از اوست

هرکس به دوش، منّت نشو و نما گذاشت

گام نخست وحشت مجنون به گرد رفت

راهی که شور عشق، مرا پیش پا گذاشت

ناید برون چو فاخته از طوق بندگی

زلفت ز حلقه ای که به گوش صبا گذاشت

نبود حزین ، کم از رگ ابر گهر نثار

هر خامه ای که مصرع رنگین به جا گذاشت

شمارهٔ ۲۷۳

خوش آنکه، دلم در شکن زلف تو جا داشت

بخت سیهم، خاصیت بال هما داشت

گر عشق ندادی به غمش نقد دو عالم

در مصر وفا، یوسف ما را که بها داشت؟

می ربخت به بر، طرّهء آهم، همه سنبل

دل بس که هوای سر آن زلف دو تا داشت

از رنگ تو صحرا ورق لاله به خون شست

وز بوی تو،گل خرقهٔ صدپاره قبا داشت

جز گوهر مهر تو درین هفت صدف نیست

مه را خم ابروی تو انگشت نما داشت

در جیب چمن سنبل و در دشت ختن مشک

در هر طرفی زلف تو صد غالیهسا داشت

سِحر از نگه، از غمزه فسون، عشوه ز نیرنگ

چشم تو چه گوییم که در پرده چها داشت؟

خجلت نگهم سوخت که بی پرده درآمد

حسنی که نقابش دو جهان روی نما داشت

تا سوخت مرا یار، شد افسرده بساطش

آتشکدهٔ شمع، به پروانه صفا داشت

می رفت چو شمعش، ز گریبان به سر آتش

تیرت مگر امشب سر دلجویی ما داشت

از خانهٔ زنجیر نمی خاست صدایی

این سلسله را شور حزین تو به پا داشت

شمارهٔ ۲۷۴

نسرین به چمن برندمد گر بدن این است

از غنچه صبا دم نزند گر دهن این است

یک دیده جلا یافته از نکهت یوسف

صد دیده کند روشن، اگر پیرهن این است

خال از خم آن زلف نمودی و نهفتی

بنما که جگر خون کن مشک ختن این است

گرد سر آن طره، چمن سیر تذروی

پر میزد و می گفت: غریبان، وطن این است

بی باده حزین از می گفتار تو مستیم

پیمانه بپیما که شراب کهن این است

شمارهٔ ۲۷۵

تو را نمودم و گفتم به دل، که یار این است

به خون خود زده ای دست، اگر نگار این است

کف بریدهٔ بی نسبت پرستاران

به بستر تو گل افشانده، خار خار این است

میانهٔ تو و آیینه شد صفای خوشی

میانهٔ من و دل، هر نفس غبار این است

مگر به آن لب شیرین رسد پیام دلم

چو نی حلاوتم از ناله های زار این است

ستم رسیدهٔ اوییم و فارغ است دلش

یکی ز جمله ستم های بی شمار این است

به هر چه دیده گشودیم رفت و داغ بجاست

چمن فروزی گل های اعتبار این است

ز هر که ذائقه گیرد، عوض دهد نعمت

یکی ز بی مزگی های روزگار این است

حزین به صفحهٔ گیتی به یاد دیده وران

نوشتم این دو سه مصرع که یادگار این است

شمارهٔ ۲۷۶

تن سختی کشم نزار دل است

کمر کوه زیر بار دل است

دل از آن طرّه در پریشانی است

سر این فتنه در کنار دل است

نکند ناوک دعا اثری

گره مدّعا، به کار دل است

چشم تا کار می کند ما را

گل اشک است و نوبهار دل است

چمن عشق را خزانی نیست

گل پاینده، خار خار دل است

عرق شرم ابر، از دریاست

دیده تا هست شرمسار دل است

صف دشمن، زبان بسته شکست

لب خاموش ذوالفقار دل است

می گدازد چو رشتهٔ گوهر

ناتوانی که زیر بار دل است

ز دم، آیینه پاس دار حزین

نفس پاک هم غبار دل است

شمارهٔ ۲۷۷

خورشید به حسن یار من نیست

مه را نمک نگار من نیست

محروم بود همیشه عاشق

این است که در کنار من نیست

نومیدی عاشقان قدیم است

مخصوص به روزگار من نیست

جز لخت دل به غم سرشته

در دیدهٔ اشکبار من نیست

خاصیت عشق خاکساریست

زان پیش تو اعتبار من نیست

هر چند ز عشق خاکسارم

کس نیست که خاکسار من نیست

زلف تو بود به سجدهٔ شکر

که آشفته چو روزگار من نیست

منعم چه کنی ز عشق ناصح؟

غم دارم و غمگسار من نیست

شمارهٔ ۲۷۸

هر چه بستیم و گشودیم عبث

هر چه گفتیم و شنودیم عبث

راه مقصود به جایی نرسید

پای پر آبله سودیم عبث

غفلت از حادثهٔ دهر بلاست

در ره سیل غنودیم عبث

عرصهٔ هر دو جهان تنگ فضاست

بال پرواز گشودیم عبث

عالمی چهره به ما گشته حزین

عبث آیینه زدودیم، عبث

شمارهٔ ۲۷۹

با رنگ لعلی تو، به صهبا چه احتیاج؟

با نرگست، به ساغر و مینا چه احتیاج؟

قامت نهال و چهره گل و طره یاسمین

گلشن تویی، تو را به تماشا چه احتیاج؟

خون هزار دل ز لبت موج می زند

لعل تو را به بادهٔ حمرا چه احتیاج؟

از جان گذشتگان به جهان ناز می کنند

عشاق خسته را به مسیحا چه احتیاج؟

لعلت مرا به بوسه تواند غنی کند

بذل کریم را به تمنا چه احتیاج؟

سرمایه ی دوکون به هرگوشه باخته ست

با خواجه، رند بی سر و پا را چه احتیاج؟

بیرون منه ز دایره ی خود قدم حزین

داری دل گشاده، به صحرا چه احتیاج؟

شمارهٔ ۲۸۰

ای در نظر ناز تو، سلطان و گدا هیچ

آیا خبرت هست ز حال دل ما هیچ؟

از منتم آزاد، به عشق تو که دارم

دردی که نیفتد سر و کارش به دوا هیچ

نه کفر پذیرد سر زلف تو نه اسلام

در بندگی عشق تو شد طاعت ما هیچ

انصاف کساد است به بازار محبت

جانهای گرانمایه نیاید به بها هیچ

عاشق برد از بخت به دیوان که فریاد؟

بگسستن دل مشکل و امّید وفا هیچ

پیمانهٔ تسلیم شکسته ست خمارش

رندیکه ندارد خبر از درد و صفا هیچ

غوغای حزین است ز فریاد نظیری

بانگی که نباشد نکند کوه صدا هیچ

شمارهٔ ۲۸۱

نبود خطری در ره بی پا و سران هیچ

رهزن نزند قافلهٔ ریگ روان هیچ

حشمان تو مست می نازند، مبادا

قسمت نرسانند به خونین جگران هیچ

بر هم زن دلها نشود موی میانت

پا گر نگذارد سر زلفت به میان هیچ

درماندهٔ سامان تهی دستی خویشم

دردا که نگیرند ز عاشق دل و جان هیچ

گر جوهر خوی تو فتادهست ستمگر

با ما ز چه رو جور و جفا با دگران هیچ؟

نه رسم سلامی نه کلامی، نه پیامی

دل را خبری نیست از آن غنچه دهان هیچ

ناکامی وکام تو حزین ، نقش بر آب است

امید نبندی به جهان گذران هیچ

شمارهٔ ۲۸۲

ماییم و همین آرزوی یار و دگر هیچ

قاصد برسان مژدهٔ دیدار و دگر هیچ

هر مشکلی از دولت عشقت شده آسان

دل مانده، همین عقدهٔ دشوار و دگر هیچ

ما از طمع وصل تو در عشق گذشتیم

بگذر ز هم آغوشی اغیار و دگر هیچ

طرفی که من از عشق بتان بسته ام این است

در خاک برم حسرت دیدار و دگر هیچ

سهل است اگر چرخ نگردد به مرادم

محروم نگردد کسی از یار و دگر هیچ

مستی ست،که درمان دل سوختهٔ ماست

ساقی برسان ساغر سرشار و دگر هیچ

برتاب حزین ، از دو جهان دیدهٔ دل را

عشق است درین دایره، درکار و دگر هیچ

شمارهٔ ۲۸۳

صور قیامت دمید، نالهء مرغان صبح

پردهٔ دل ها درید، چاک گریبان صبح

عاشق بیدار یافت دولت دیدار را

دیدهٔ بیدار برد، فیض گلستان صبح

چون دم عیسی دهد، مرده دلان را حیات

مطلع صبح آیتی ست، آمده در شأن صبح

ظلمت شبها بلاست، عاشق مهجور را

زنگ ز دلها برد، چهرهٔ تابان صبح

درد جدایی بلاست، گر همه یک ساعت است

شمع شبستان گداخت از تف هجران صبح

زیب جبین ساخته، طرّهٔ شب رنگ را

ریخته آن مه لقا، مشک به دامان صبح

با دل چاک حزین ، صبح چها می کند؟!

شور قیامت بود چاشنی خوان صبح

شمارهٔ ۲۸۴

ای نگاه تو پی غارت دلها گستاخ

غمزهٔ شوخ تو، با مومن و ترسا گستاخ

شرم حسن تو به حدّی ست که با اینهمه شوق

نگشوده ست کسی چشم تماشا گستاخ

شیشه های دل ارباب وفا ریخته است

به سر کوی محبت، ننهی پا گستاخ

شمع را بال و پر مرغ نظر سوخته است

نتوان دید در آن چهرهٔ زیبا گستاخ

نقد یوسف صفتان، قلب زبونیست حزین

من کیم تا کنم اندیشهٔ سودا گستاخ؟

شمارهٔ ۲۸۵

آسان نه به پیمانهٔ سرشار شود سرخ

رخسار به خون خوردن بسیار شود سرخ

حرف حق منصور به من سبز شد امروز

وقت است ز خونم علم دار شود سرخ

گردون نکند چارهٔ رخسارهٔ زردم

آن گونه، به یک جرعه چه مقدار شود سرخ؟

مجنون من آراسته صحرای جنون را

از فیض گل آبله ام خار شود سرخ

بزمی که تو از می، چو گل از پرده درآیی

از جام وصالت در و دیوار شود سرخ

ریزی به صنم خانه اگر رنگ تجلی

از خون برهمن رگ زنّار شود سرخ

گردد می لعلی عرق از چهرهٔ آلت

از عکس تو در آینه زنگار شود سرخ

آید به نظر چون رگ گل، تیر نگاهت

دل شد چو هدف، تا لب سوفار شود سرخ

کاود قلمم کان بدخشان جگر را

از گوهر من روی خریدار شود سرخ

زین باده که من کرده ام از پردهٔ دل صاف

بینید خدا را، رخ اغیار شود سرخ

چون تیغ حزین ، بس که چکد از قلمت خون

روی ورق ساده چو گلزار، شود سرخ

شمارهٔ ۲۸۶

بهل آهنگ سلطانی درین کاخ

سرآور با پریشانی درین کاخ

اگر شیری،که از موری زبونی

مزن طبل سلیمانی درین کاخ

درخشان می شود مانند خورشید

جبین، از سجده افشانی درین کاخ

بهار غنچه ای کش بی خزان نیست

بود سر درگریبانی درین کاخ

نیفشانی حزین تخم امیدی

که بار آرد پشیمانی درین کاخ

شمارهٔ ۲۸۷

زان شمع گلعذاران، هرجا سخن برآید

پروانه از چراغان، مرغ از چمن برآید

گر طره برفشاند، آن عنبرین سلاسل

شوریده سر به بویش، مشک از ختن برآید

در هر زمین که گردد، میراب عشق، دهقان

گر خار و خس فشانی سرو و سمن برآید

همچون صدف به سینه، هر نکته را بپرور

گوهر نگشته حیف است، حرف از دهن برآید

دارم ز داغ حسرت، روشن مزار خود را

مانند شمع فانوس، آه از کفن برآید

چون برگ گل که آید، با آب جو ز گلشن

با اشک، پارهٔ دل، از چشم من برآید

احسان عشق با من افزون حزین از آنست

کز عهدهٔ بیانش، کام و دهن برآید

شمارهٔ ۲۸۸

اشکم از دیده به دنبال کسی می‌آید

ناله بر لب، پی فریادرسی می‌آید

آتشم گر زده‌ای، شمع‌صفت خندانم

شکر جور تو کنم، تا نفسی می‌آید

محمل ناز که در سینهٔ ما صحرایی‌ست؟

کز دل چاک صدای جرسی می‌آید

تهمت‌آلود، شود دامنش از غیرت عشق

هرکجا حسن، به دام هوسی می‌آید

سینهٔ چاک چه سازد به شکوه دل ما

فرّ سیمرغ کجا در قفسی می‌آید؟

خستگی مانع بیداد ستمکاران نیست

فتنه ز آن نرگس بیمار بسی می‌آید

تازه کردی روش حافظ شیراز، حزین

که ز انفاس خوشش بوی کسی می‌آید

شمارهٔ ۲۸۹

چون نخل تو از ناز گرانبار برآید

شمشاد ز جا، سرو ز رفتار برآید

دل می رود از سینه و پیکان تو باقی ست

رحم است بر آن یار که از یار برآید

شرمندهٔ عشقیم که بی چاره و تدبیر

آسان کند آن کار که دشوار برآید

از ناخن عشقم رگ جان زمزمه ساز است

بی زخمه صدا کی شود، از تار برآید؟

بگذار حزین از کف خود بادهٔ پندار

تا ساغرت از میکده سرشار برآید

شمارهٔ ۲۹۰

دمی که حرف وداعت به گوش می‌آید

دلم به رنگ جرس در خروش می‌آید

نگاه مستِ که دارد سر خرابی ما

که اشک از مژه، طوفان به دوش می‌آید

ز تاب می مگر آن چهره ارغوانی شد؟

که خون مشرب طاقت به جوش می‌آید

عبث، چه زخمه فلک می‌زند به تار تنم؟

مرا که از سر هر مو خروش می‌آید

دلم چو ساغر سیماب می‌تپد یارب

کدام رند ز مستی به هوش می‌آید؟

نسیم مصر وصال آنقدر گلوسوز است

که بوی پیرهنش، شعله‌پوش می‌آید

دو روز با فلک سنگدل بساز حزین

که عاقبت به در می‌فروش می‌آید

شمارهٔ ۲۹۱

به آیینی که ترسازاده از بتخانه می‌آید

نگاه از گوشهٔ آن نرگس مستانه می‌آید

مگر افکنده لعل آبدارش از نظر می را

که اشک حسرتی از دیدهٔ پیمانه می‌آید

به یاد لعل میگون تو، در خاک لحد ما را

همان از دیده سیل گریهٔ مستانه می‌آید

تجلّی زار می‌بینم، سر خاک شهیدان را

مگر شمعی به طوف مشهد پروانه می‌آید

حزین آراستند از نو، خرابات محبّت را

مگر داغی به سر وقت دل دیوانه می‌آید

شمارهٔ ۲۹۲

طرب ای دل که یار می آید

گل عشرت به بار می آید

چو گل آشفته کن گریبان را

که نسیم بهار می آید

هیچ دانسته ای که بیکاری

چقدرها به کار می آید؟

هر کجا ذلّتی ست در عالم

بر سر اعتبار می آید

عشق، معراج سربلندی هاست

سر عاشق به دار می آید

گل عزت بود، عزیزش دار

به نظر هر چه خوار می آید

وصل جانانت آرزوست حزین

برو از خود که یار می آید

شمارهٔ ۲۹۳

صبا را گرد سر گردم، که از کوی تو می‌آید

سمن را جان برافشانم، کز او بوی تو می‌آید

زبان نکته‌سنجان در دهان انگشت حیرت شد

تکلّم الحق از چشم سخنگوی تو می‌آید

اگر خواهی که باز آید دل، ای آرام جان بازآ

علاج وحشت از رم خورده آهوی تو می‌آید

گشاد تیره‌بختان از خم زلف تو می‌خیزد

شب ما روز کردن، از بر روی تو می‌آید

حزین، دیر و حرم را مست دارد ذکر توحیدت

به هرجا گوش دادم، بانگ یاهوی تو می‌آید

شمارهٔ ۲۹۴

سیه‌چشمی دلم را از پی تسخیر می‌آید

غزالی در هوای صید این نخجیر می‌آید

جنونم آنقدرها شور دارد در ره شوقش

که از موج نگاهم، نالهٔ زنجیر می‌آید

عیار عشق چون زد بر محک اندیشه، دانستم

که خون کوهکن آخر ز جوی شیر می‌آید

خضر را چشمه‌سار زندگانی باد ارزانی

مرا آب حیات از جدول شمشیر می‌آید

سرت گردم شکیبا نیست، از ضعف است می‌دانی

اگر جان بر لبم در انتظارت دیر می‌آید

شکار دامن دشت تمنا خاک خواهد شد

حزین از سینه آهم بس که بی‌تأثیر می‌آید

شمارهٔ ۲۹۵

از مزرع آمال چه امّید برآید

نخلی که در آن ریشه کند، بید برآید

نه جلوهٔ برقی، نه هواداری ابری

بی برگ گیاهم به چه امّید برآید

بی فیض تر از میکدهٔ ماه صیامم

تا از افق جام، مه عید برآید

گر جام کند جلوه گری در کف ساقی

بانگ طرب از دخمهٔ جمشید برآید

دارد سخنی درگره گوشهٔ ابرو

مقصود از این بیت به تعقید برآید

ساغر چو زند، شیشهٔ گردون شکند می

ساقی چو شود، جام به جمشید برآید

ما راست حزین ، سرو ریاض دل حیران

آزاده جوانی که به تجرید برآید

شمارهٔ ۲۹۶

به خاطر چون خیال لعل آن رنگین عتاب آید

چو مستان از دهان خامه ام بوی شراب آید

دلی دارم که رنگ از پرتو مهتاب می بازد

چه خواهم کرد، اگر آن آتشین رو بی نقاب آید

حجاب عشق می بندد نظر، مجنون مسکین را

اگر لیلی، برون از پردهٔ شرم و حجاب آید

نمی گردد دل سرگشته ظرف کبریای تو

شکوه بحر،کی در خلوت تنگ حباب آید؟

ز شوخی لیلی ناز آفرین را می کند مجنون

اگر طرز نگاهت، چشم آهو را به خواب آید

ز جیبم صد بیابان خار خار بی خودی جوشد

به خوابم گر شبی آن شاخ گل مست و خراب آید

سمند ناز را یک لحظه ننمایی عنان داری

تو را گر موج خون بی گناهان تا رکاب آید

سیاهی می برد از نامه های ما گنهکاران

نمی آید ز دریا آنچه از چشم پرآب آید

درون لبریز داغ عشق آتش پاره ای دارم

حزین از دل اگر آهی کشم بوی کباب آید

شمارهٔ ۲۹۷

سحر ز هاتف میخانه ام سروش آمد

که بایدت به در پیر می فروش آمد

به جان چو خدمت میخانه راکمر بستم

سرم ز مستی آسودگی به هوش آمد

چو ره به گشت گلستان وحدتم دادند

نوای بلبل و زاغم، یکی به گوش آمد

به پای مغبچه گر جان دهم غریب مدان

که خون مشرب یک رنگیم به جوش آمد

برآور از قفس ای بلبل خزان زده سر

که فصل گل شد و ایام عیش و نوش آمد

دگر خموش نشستن به خانه، بی دردیست

که قمری از سر هر شاخ در خروش آمد

سرم به قیصر و خاقان فرو نمی آید

از آن زمان که سبوی میم به دوش آمد

کسی زبان نتواند به راز غیب گشود

جرس به قافلهٔ اهل دل خموش آمد

به دست پیر خرابات توبه کرده حزین

که مست از در میخانه خرقه پوش آمد

شمارهٔ ۲۹۸

شب زلف تو در خیالم آمد

از بخت خود انفعالم آمد

بی رحم تر است غمزه، امروز

گویا رحمش به حالم آمد

یاد قد اوست قسمت من

شادم که، الف به فالم آمد

از حرمت خون دل شناسی

پیمانه کشی، حلالم آمد

آبی ای زخم تشنه بردار

اشک دریا نوالم آمد

گفتی نظر از جهان فروبند

کاینک رخ بی مثالم آمد

از هر مژه، زین اشارت، انگشت

بر دیده امتثالم آمد

خورشید رخ تو شد مقابل

جانی به تن هلالم آمد

چون آینه وصل بی حجابی

از حیرت آن جمالم آمد

افسرده دمان، حذر که چون شمع

حرفی به زبان لالم آمد

از دیده و دل کناره گیرید

وحشی نگهان، غزالم آمد

عشرتکده عدم، کجایی؟

از هستی خود ملالم آمد

اوراق دل حزین گشودم

عشق تو به وصف حالم آمد

شمارهٔ ۲۹۹

یک ره به سر تربتم از ناز نیامد

این جان ز تن رفته، دگر باز نیامد

پیغام دروغی که فریبد دل ما را

افسوس کزان لعل فسون ساز نیامد

خونین جگری بی تو نهفتیم ولیکن

از گریه، نگه داشتن راز نیامد

رفتم که نویسم من سودا زده حرفی

از مطلب گم گشته خبر باز نیامد

روزی که به دل ناله گره بود حزین را

ناقوس صنم خانه به آواز نیامد

شمارهٔ ۳۰۰

شبی ز هجر تو ما را به سر نمی‌آید

که پارهٔ جگر از چشم تر نمی‌آید

به رنگ مو، ز سرم خار پا برون آمد

چه‌ها که در ره عشقت به سر نمی‌آید

نکوست هرچه کند با من فلک‌زده دوست

که بد، به دیدهٔ صاحب‌نظر نمی‌آید

مگر به رنگ سبو، می به کام ما ریزند

ز دست بستهٔ ما کار بر نمی‌آید

حزین بی‌خبر از خود، ز خود خبردار است

تو را که با خودی، از خود خبر نمی‌آید

شمارهٔ ۳۰۱

عشق سرکش، به فغان، زین دل ناشاد آمد

این سپندی ست کزو شعله به فریاد آمد

تهمت آلودهٔ عیشیم، که گلشن زادیم

پر و بالی نگشودیم که صیاد آمد

طفل خامیم و ستمکاری ایام ،به ما

ادب آموزتر از سیلی استاد آمد

خواستم عقد طرب با می گلگون بندم

با دلم الفت دیرینهٔ غم یاد آمد

غم بود قسمت دل های فراغت طلبان

هر که شد بندهٔ عشقت، ز غم آزاد آمد

درگه پیر مغان خاک مراد است حزین

هر که غمگین به در میکده شد شاد آمد

شمارهٔ ۳۰۲

کند بر تخت عزت جا، چو از تن جان برون آید

به شاهی می رسد یوسف، چو از زندان برون آید

ز بس از درد هجران زندگانی گشته دشوارم

رگ جان بی تو چون تار نفس آسان برون آید

ز تیر غمزهٔ او بس که دارد دل جراحت ها

نفس از سینه خون آلود، چون پیکان برون آید

سپر گر مانع تیر قضا گردد، تواند شد

که دل از عهدهٔ آن کاوش مژگان برون آید

به پای خُم من مخمور، لب بر خاک می مالم

سبوی قسمتم خشک از دل عمّان برون آید

ز کودک مشربی ها می خورد زاهد غم روزی

که از کام حریصش لقمه چون دندان برون آید

حزین احسانی از مژگان تر در کار دریا کن

که تا کام صدف از منّت احسان برون آید

شمارهٔ ۳۰۳

نقاب از چهره بگشا تا ز غربت جان برون آید

برافشان زلف را تا زاهد از ایمان برون آید

دهد گر لعل سیرابت منادی، جانگدازان را

خضر لب تشنه از سرچشمهٔ حیوان برون آید

فرو خوردم ز بیم خویت از بس اشک خونین را

ز چشمم جای مژگان، پنجهٔ مرجان برون آید

قدم از وادی شوقت کشیدن، نیست مقدورم

مرا گر خار پا از دیده چون مژگان برون آید

سپند من ندارد تاب روی گرم، چون شبنم

چه خواهم کرد اگر آن آتشین جولان برون آید؟

عبیرآمیز می آید ز کویَت قاصد آهم

صبا آلوده بوی گل از بستان برون آید

به زندان غریبی بایدش خون جگر خوردن

نمی بایست یوسف از چه کنعان برون آید

به محشر کشتهٔ شمشیر ناز لاله رخساران

چو گل خونین کفن از عرصهٔ میدان برون آید

زند چون خار خار عشق سرکش شعله در جانی

خلیل آسا سلامت ز آتش سوزان برون آید

نباشد پیش روشندل فروغی اهل دعوی را

فتد شمع از زبان، چون مهر نورافشان برون آید

چه عنوان از نیام آید برون تیغ سیه تابش؟

نگه خون ریزتر، زان نرگس فتان برون آید

حزین ، از جلوهٔ مستانهٔ ساقی بگو رمزی

که شیخ خانقاه از پاکی دامان برون آید

شمارهٔ ۳۰۴

از ناز نقش پایت، بر خاک مشکل آید

هر جا قدم گذاری، بر پارهٔ دل آید

کو قاصدی که آرد، سویت دگر پیامم

آواز دل به گوشت، از ضعف مشکل آید

از آب دیده شویم، گر باشدش نشانی

در حشر اگر به دستم، دامان قاتل آید

از ناله های شبگیر، دل یافت وصل مقصود

چون باد شرطه خیزد، کشتی به ساحل آید

زین دانه های اشکم، کز سوز دل فشانم

جز داغ های حسرت، دیگر چه حاصل آید؟

ز آیینهٔ سکندر و ز جام جم خلاصم

تا دیده می گشایم، دل در مقابل آید

با حسن بی حد دل چشمی که آشنا شد

خورشید در حسابش، یک فرد باطل آید

دلدار رخ نماید، چشم از جهان چو بستی

لیلی برون ز محمل، در پردهٔ دل آید

جان می کشد کدورت ز آمیزش تن ما

باشد ز خاک وادی، سیلاب چون گل آید

تن را به هر چه دادی، انجام کارت آن است

دیوار افتد آخر هر سو که مایل آید

غافل، به سینه گم شد در عاشقی حزین را

آن دل که بوی داغش در شمع محفل آید

شمارهٔ ۳۰۵

غرور ناز با کوه تحمّل برنمی‌آید

به خودداری من سیل تغافل برنمی‌آید

نه آن مرغ است دل، کآسان گذارد آشیان خود

به افسون از خم آشفته کاکل برنمی‌آید

بود هرچند گوش نغمه‌سنجانِ چمن سنگین

صفیر زاغ با گلبانگ بلبل برنمی‌آید

به صحرا گر نمایی چهره، رو پنهان کند لاله

به گلشن گر گشایی زلف، سنبل برنمی‌آید

نمی‌گردد به مستی آشنا چون پاس مستوری

تغافل‌پیشهٔ من، با تجمّل برنمی‌آید

قد خم دیده‌ام، پر دیده طوفان حوادث را

کند هرقدر طغیان، سیل با پل برنمی‌آید

حزین از خامه‌ات گل کرده سامان سیه‌بختی

ز خجلت بلبل مخمور آمل برنمی‌آید

شمارهٔ ۳۰۶

تاکی ز جوی هر مژه ام اشک و خون رود

یک ره ز در درآ،که غم از دل برون رود

در پیش چشم من نگهت با رقیب بود

این داغ حسرت از دل آزرده چون رود؟

خون می رود ز دیدهٔ ما دل شکستگان

از شیشهٔ شکسته، می لاله گون رود

عطار زلف او چه کند با دماغ من؟

نشنیده ام ز فکر پریشان جنون رود

هرکس به عالم آمد و بشکست پای سعی

با دست خالی از در دنیای دون رود

گر طعنه زد، مرنج حزین از امام شهر

بسیار ازین میانهٔ عقل و جنون رود

شمارهٔ ۳۰۷

ای وای بر اسیری، کز یاد رفته باشد

در دام مانده باشد، صیاد رفته باشد

از آه دردناکی سازم خبر دلت را

روزی که کوه صبرم، بر باد رفته باشد

رحم است بر اسیری، کز گرد دام زلفت

با صد امیدواری، ناشاد رفته باشد

شادم که از رقیبان دامن کشان گذشتی

گو مشت خاک ما هم، بر باد رفته باشد

آه از دمی که تنها با داغ او چو لاله

در خون نشسته باشم، چون باد رفته باشد

خونش به تیغ حسرت یارب حلال بادا

صیدی که از کمندت، آزاد رفته باشد

پرشور از حزین است امروز کوه و صحرا

مجنون گذشته باشد، فرهاد رفته باشد

شمارهٔ ۳۰۸

نالم به اثر گر غم او یار نباشد

گریم به نمک، دیده چو خونبار نباشد

بخرام به بالین من ای آینه سیما

دارم نفسی کآینه را بار نباشد

لب می مکم از چاشنی درد، ببینید

خون در دلم از لعل لب یار نباشد

از وادی غم می شنوم آه ضعیفی

ای اشک سراغی، دل بیمار نباشد؟

آن نخل وفا از بر من می رود امّا

روزی که مرا طاقت رفتار نباشد

خودداری یار از دل صدپارهٔ ما چیست؟

زخمی شدن از تیغ جفا عار نباشد

هر پاره حزین ، از جگرت درکف دردیست

بی درد، به حال تو گرفتار نباشد

شمارهٔ ۳۰۹

خوش آنکه دلم آینه سیمای تو باشد

در خلوت اندیشه، همین جای تو باشد

فردوس برد رشک برآن سینهٔ گرمی

کآتشکدهٔ حسن دلارای تو باشد

جنت قفس تنگ بود، مرغ دلی را

کآموختهٔ زلف چلیپای تو باشد

از دیدن خورشید خبردار نگردد

آن دیده که حیران تماشای تو باشد

آن شهد، که از کام برد تلخی هجران

پیغام لب لعل شکرخای تو باشد

بر هم زدن معرکهٔ گرم قیامت

در قبضه مژگان صف آرای تو باشد

اشکم اثر از لعل می آلود تو دارد

آهم علم از قامت رعنای تو باشد

کو بزم وصالی که دل سادهٔ من باز

آیینه صفت، محو سراپای تو باشد؟

سرهای سران، ناصیهٔ لاله عذاران

خاک قدمی، کآبله فرسای تو باشد

از خاک شهیدان نگاه تو، توان یافت

آن نشئه،که در جام مصفای تو باشد

هر چند، شد از جور تو بر باد غبارم

در سینه همان نقش تمنای تو باشد

صد صبح برآید ز گریبان شب ما

گر نکهتی از زلف سمن سای تو باشد

با آنکه سر بی سر و پایان خودت نیست

خواهم که سرم خاک کف پای تو باشد

کوته شود افسانهٔ شبهای جدایی

گر نکته ای از لعل دلاسای تو باشد

پیغام صبا زندهٔ جاوید نسازد

این مرحمت از لعل مسیحای تو باشد

صبر دل عاشق کم و غمهای تو بسیار

رحم است بر آن خسته، که شیدای تو باشد

آزادی جان از قفس جسم حزین را

عمریست که دربند یک ایمای تو باشد

شمارهٔ ۳۱۰

دل هر قطره‌ای دریای اسرار تو می‌باشد

حباب بی‌سر و پا هم هوادار تو می‌باشد

کجا پروای آه دل‌خراش بلبلان داری؟

گل خونین‌جگر هم، خاطر افگار تو می‌باشد

کجا مغروری حسن تو و سودای خام من؟

که یوسف هم متاع روز بازار تو می‌باشد

به این خواری کجا در خلوت آغوش ره یابم؟

که بوی گل پریشان گرد گلزار تو می‌باشد

خراب افتاده مردم در سواد خاک تا خواهی

بلای جان عالم، چشم بیمار تو می‌باشد

دم شمشیر نازت، یارب از ما رو نگرداند

حیات جان، به آب تیغ خونخوار تو می‌باشد

حزین از ناله‌ات این رمز فهمیدم، مپوش از من

وفا، بیگانهٔ یار دل‌آزار تو می‌باشد

شمارهٔ ۳۱۱

ز خاموشی دلم را پاس الفت مدعا باشد

دمی هرگز نمی خواهم دو لب از هم جدا باشد

نگه دارد چرا در سینه، سالک عقدهٔ دل را

در آن وادی که خارش، ناخن مشکل گشا باشد

فرو ریزد اگر ایوان گردون، نیست پروایی

خرابات ارم بنیاد ما، عالی بنا باشد

به جرم بت پرستی از نظر افکنده ای ما را

چرا کس ای صنم این گونه کافر ماجرا باشد؟

حزین خسته دل را کشتی از بی‌التفاتی‌ها

چرا با آشنا، کس اینقدر دیرآشنا باشد؟

شمارهٔ ۳۱۲

مرا آزادگی شیرازهٔ آمال می باشد

گلستان زیر بال مرغ فارغ بال می باشد

کتاب هفت ملت، مانده در طاق فراموشی

مرا سی پارهٔ دل، بس که نیکو فال می باشد

سکندر گو نبیند، دولت غم دستگاهان را

سر زانو مرا آیینهٔ اقبال می باشد

نسیمی کرده گویا، آشیان بلبلی ویران

بهار آشفته سامان، گل پریشان حال می باشد

به هر وادی که ریزد رنگ وحشت، کلک پرشورم

رم آهوی صحراگرد، در دنبال می باشد

کند دریوزه، تا کامل نگردیده ست ماه نو

علاج تنگدستان جام مالامال می باشد

حزین ، آیینه را حرف شکایت نیست در خاطر

زبان جرأت حیرت نصیبان لال می باشد

شمارهٔ ۳۱۳

گر رخ به ما نمایی، ای خوش لقا چه باشد؟

ما را ز ما ستانی، ای دلربا! چه باشد؟

از یار ناموافق، دوری ضرورت آمد

گر ساعتی نشینی از خود جدا، چه باشد؟

از وصل خود بریدی، گویی چه جور دیدی؟

خود فصل ماجرا کن، جور و جفا چه باشد؟

شمع جمال موسی، شد برق و طور را زد

نار کلیم آن بود، نور خدا چه باشد؟

انوار مرشد روم، شد راهبر حزین را

گر همّتی بخواهی از اولیا چه باشد؟

شمارهٔ ۳۱۴

خوش آن عاشق که شیدای تو باشد

بیابان گرد سودای تو باشد

سواد سومنات اعظم دل

خراب چشم شهلای تو باشد

من این دستی که افشاندم به کونین

به دامان تمنای تو باشد

گریبانگیر زهد پارسایان

نگاه باده پیمای تو باشد

ندارد ناله در چیزی که تأثیر

دل چون سنگ خارای تو باشد

شود دوزخ، گلستان خلیلم

اگر در دل تمنای تو باشد

گذارد هر که پا بر جسم خاکی

به طور عشق، موسای تو باشد

نشیند کی، دلی در سینه ای تنگ؟

که تنها گرد صحرای تو باشد

شفابخش دل ما دردمندان

لب لعل مسیحای تو باشد

کمندانداز گردنهای شیران

سر زلف چلیپای تو باشد

شکست کفر و کین، خونریز اسلام

ز مژگان صف آرای تو باشد

سرا پا دیده شد، آیینهٔ دل

که حیران سرا پای تو باشد

حزین ، ارام بخش تلخ کامان

نی کلک شکرخای تو باشد

شمارهٔ ۳۱۵

از غم، دل حیران چه خبر داشته باشد؟

محو تو، ز هجران چه خبر داشته باشد؟

آن سرو گل اندام که دلها چمن اوست

از خانه به دوشان چه خبر داشته باشد؟

از حال تذروان پر و بال شکسته

آن سرو خرامان چه خبر داشته باشد؟

آن شوخ که در خانهٔ آیینه کند سیر

از آبله پایان چه خبر داشته باشد؟

طفلی که ز مستی نشناسد سر و پا را

از بیسر و پایان چه خبر داشته باشد؟

هستی ست،که در عشق فراموش شد اول

مجنون تو از جان چه خبر داشته باشد؟

چون بهله کف از کار فتاده ست حزین را

از دامن جانان چه خبر داشته باشد؟

شمارهٔ ۳۱۶

جانان ز من آیا خبری داشته باشد؟

آه دل سوزان اثری داشته باشد؟

خورشید چو دود دل ما، پرده نشین است

این تیره شب آیا سحری داشته باشد؟

ما شکوه، ز بی رحمی صیاد نداریم

کو در قفسی، مشت پری داشته باشد

بر سینهٔ کس دست رد، آسان نگذاری

شاید که گرامی گهری داشته باشد

عیش ابدی با رگ جانی ست که در عشق

پیوند به موی کمری داشته باشد

از خشکی زاهد دلم افسرد، حریفان

وقت است که دامان تری داشته باشد

با آتش ما شعله پرستان محبت

خوش باشد اگر شمع سری داشته باشد

رحم است به آن سوخته اقبال که چون شمع

آهی، به امید اثری داشته باشد

مژگان زبردست تو، بیکار مبادا

ناخن به خراش جگری داشته باشد

نبود گنهی گر ز شراب نگه تو

پیمانهٔ ما هم، قدری داشته باشد

از برق بپرسید سرانجام حزین را

شاید که ز حالش خبری داشته باشد

شمارهٔ ۳۱۷

دل آزاده، باخدا باشد

ذکر، نسیان ماسوا باشد

دل چو خالی شد از خیال خودی

حرم خاص کبریا باشد

می رسد هر نفس نسیم وصال

خنک آن دل، که آشنا باشد

ای رخت قبله گاه مشتاقان

کس مباد از درت جدا باشد

عاشق از دست غمزه ات تا کی

کشته تیغ ابتلا باشد؟

جلوه تا چند در جهات کنی؟

از تو هر گوشه فتنه ها باشد

کفر زلف تو راهزن گردد

نور روی تو رهنما باشد

رخ برافروز تا فرو سوزد

ذره هایی که در هوا باشد

جلوه کن در لباس یکتایی

تا من و ما، تمام لا باشد

می توحید را به ساغرکن

خرقهٔ زهد،گو قبا باشد

هر چه عاشق کند، خدا کرده ست

نکته بر عاشقان خطا باشد

هرکه فانی شود ز خویش حزین

مَن رَانی فَقَد رَا باشد

شمارهٔ ۳۱۸

خورشید، درین کلبه شب افروز نباشد

خورشید رخی، تا نبود روز نباشد

در جعبهٔ مژگان جفاکیش تو جانا

یک تیر ندیدیم که دلدوز نباشد

هرگز نزند بلبل شوریده نوایم

از سینه، صفیری که غم اندوز نباشد

چون من نتوان از سر کونین گذشتن

تا همّتی از طالع فیروز نباشد

چون صبح به پاس دم اگر حاضر وقتی

آن روز کدام است که نوروز نباشد؟

چون شمع درین بزم محال است برآرم

هرگز سر حرفی که زبان سوز نباشد

چون کلک خوش آهنگ تو، امروز حزین نیست

مضراب نوازی که نوآموز نباشد

شمارهٔ ۳۱۹

ضمیر جمع روشن، بی صفا هرگز نمی باشد

کدورت در دل بی مدّعا هرگز نمی باشد

قیامت آمد و رفت و نیامد وعدهٔ زودش

وفا در یاد آن دیر آشنا هرگز نمی باشد

یکی از وصل می گوید، یکی از هجر می نالد

بساط عشق بازان بی نوا هرگز نمی باشد

ز خاطر، باده اول می زداید زنگ هستی را

نماز می گساران را، ریا هرگز نمی باشد

زخود رفتن سفر باشد، خراباتی نژادان را

به کوی می پرستان نقش پا هرگز نمی باشد

کند سرپنجهٔ افتادگی، صید زبردستان

سپاه خاکساران را، نوا هرگز نمی باشد

حزین ، احسان بود پیش از طلب، رسم جوانمردان

دَرِ ارباب همّت را، گدا هرگز نمی باشد

شمارهٔ ۳۲۰

نشان وحشی من در دل بی کینه پیدا شد

پی غارتگرم، در خانهٔ آیینه پیدا شد

نهان درموج خود شد بحر و سر زد از حباب من

گهر در آب خود گم گشت و در گنجینه پیدا شد

برون از خود سراغ لیلی خود داشتم، غافل

به صحرا داده بودم دل ز کف، در سینه پیدا شد

نمد، پاس صفای جوهر آیینه می دارد

جمال فقر ما، در خرقهٔ پشمینه پیدا شد

بنا دیروز شد میخانه و امروز از مستی

سر هر خم گشودم، بادهٔ دیرینه پیدا شد

پس از عمری که شد با دختر رز عشرتم روزی

ندانم از کجا دیگر، شب آدینه پیدا شد؟

حزین ، از نعل وارون دل خود حیرتی دارم

به فکر خرمی رفتم، غم دیرینه پیدا شد

شمارهٔ ۳۲۱

فروزان چهره چون شمع آمدی، دلها تسلّی شد

شب روشن سوادان از خطت صبح تجلّی شد

شنیدی شکوهام، از شرم طاقت آب گردیدم

به حرفم گوش دادی، بر زبانم لفظ، معنی شد

به سویم گرم دیدی، شبنم آسا از میان رفتم

به وصلم وعده دادی، خاطر از دوری تسلی شد

صبا می کرد ازگلشن به مرغان قفس نقلی

دماغ آشفتگان را عطر گیسویت تمنّی شد

نمودی حسن روزافزون، بهشت نقد را دیدم

به فرقم سایهٔ رحمت فکندی، رشک طوبی شد

دل دیوانه میزد با خیال نرگست نقشی

ز شوخیهای مژگان تو، داغ چشم لیلی شد

حزین کنج قفس بیهوده می باشد پرافشانی

به گیتی مایهٔ آسایشم کوتاه بالی شد

شمارهٔ ۳۲۲

ای سیل مرگ، بی تو دل تشنه آب شد

دیر آمدی و خانهٔ طاقت خراب شد

تفسیده تابه ای، شده بستر ز تب مرا

پهلو به هر طرف که نهادم کباب شد

آورده است رشتهٔ جان رو به کوتهی

از بس که صرف، درگره پیچ و تاب شد

مستم درین مرض، که ز یاد نگاه او

نشتر دوید تا به رگ من، شراب شد

بودم ز تنگی دل خود در قفس حزین

آخر ز چاک سینه، مرا فتح باب شد

شمارهٔ ۳۲۳

سر رشته صبری که ز دل رفت و نهان شد

ما را رگ جان گشت و تو را موی میان شد

اورنگ نشین بوده ام اقلیم بقا را

این جسم فرومایه مرا دشمن جان شد

در شام غریبی مطلب لقمه بی رنج

موسی چو برون از وطن افتاد شبان شد

مشکل به شط باده شود زاهد سگ، پاک

بیجا دو سه جامی می پاکیزه، زیان شد

گفتی سخن از هجر و گشودی لب زخمم

رفتی ز نظر، خون دل از دیده روان شد

گفتم شکنم توبه، خزان آمد و گل رفت

رفتم که به می روزه گشایم، رمضان شد

با طبع کهن چیست حزین ، این همه شوخی؟

در عشق عجب نیست، اگر پیر جوان شد

شمارهٔ ۳۲۴

از سبزه سبز، پشت لب جویبار شد

باغ از بهار، شاهد گلگون عذار شد

دامن کشان ز هر طرفی ابر تر رسید

چون خانه ی حباب، هوا بی غبار شد

شاخ از شکوفه، صبح تجلّی فروز گشت

چون زلف یار، ظلمت شب تار ومار شد

طوفان چار موجه اشکم، جهان گرفت

رگ های ابر، چون مژه ام آبدار شد

گیسوی چنگ گشت پریشان به مرگ غم

مینا خراب گریه ی بی اختیار شد

چشم جهان چو شبنم گل در پریدن است

حسن بهار، فتنه گر روزگار شد

ازکاروان فیض نگردی جدا حزین

پوید صبا پیاده ره و گل، سوار شد

شمارهٔ ۳۲۵

درکارگاه غیب چو طرح لباس شد

گل را حریر قسمت و ما را پلاس شد

حربا نکرد روی به محراب آفتاب

در خاک نقش پای تو تا روشناس شد

بر خاک حسرت، از دم شمشیر ناز تو

یک قطره خون چکید و دل بی هراس شد

ما جمله مظهریم جمال تو را ولی

آیینه در میانهٔ ما روشنانس شد

بخشید جان ز باده مرا پیر میفروش

دردش درین سبوی سفالین حواس شد

بخشد به کام جان، اثر آب زندگی

هر دانه ای که با کف افسوس، آس شد

یکسان به خاک گشته رواق خرد، حزین

بنیاد عشق بین که چه عالی اساس شد

شمارهٔ ۳۲۶

افزود خواب غفلت جاهل چو پیر شد

موی سفید در رگ این طفل، شیر شد

روز فتادگی، شدم از سعی بی نیاز

پای ز کار رفته، مرا دستگیر شد

چشم تو، تا پیاله ز خون دلم گرفت

این نازنین غزال، چنین شیرگیر شد

دریا، چه پشت چشم کند نازک از حباب؟

نانم به آبروی چو گوهر، خمیر شد

دولت چو یافت بدگهر، از وی کناره کن

درّنده تر شود، چو سگ سفله سیر شد

تا داد سر به دشت جنونم شکوه عشق

داغم جگر شکافتر از چشم شیر شد

مشنو فسون زهد که در تیره خاک هند

هر کس نیافت دولت دنیا، فقیر شد

جان حزین تشنه جگر سوخت ز انتظار

فردای حشر و وعدهٔ وصل تو دیر شد

شمارهٔ ۳۲۷

پری گر وا کنم، پروانهٔ شمع تو خواهم شد

سمندر ساز آتشخانهٔ شمع تو خواهم شد

شبی پروانه سان گرد سرت گشتم، چه دانستم

که برگرد جهان افسانهٔ شمع تو خواهم شد

سرم گرم عروج نشئهٔ داغ است، می دانم

که مست از آتشین پیمانهٔ شمع تو خواهم شد

سحر ته پیرهن دیدم تو را چون شمع فانوسی

گریبان می درم، دیوانهٔ شمع تو خواهم شد

به تار آشنایی بسته بودم دل، ندانستم

که از پاس ادب، بیگانهٔ شمع تو خواهم شد

ز اشک و آه بی تابانه ام روشن بود کامشب

فدای جلوهٔ مستانهٔ شمع تو خواهم شد

حزین تیره روز خوبش را یک شب نپرسیدی

شهید خوی بی‌باکانهٔ شمع تو خواهم شد

شمارهٔ ۳۲۸

فقرم کجا ز جلوهٔ دنیا زبون شود؟

موج سراب، دام ره خضر چون شود؟

سودای زلف یار، به دیوانگی کشید

فکری که در دماغ بماند، جنون شود

در سینه شکسته دلان تو آه نیست

چون بشکند سپاه، علمها نگون شود

بی شفقت است ناخن خارا تراش عشق

نزدیک شد غبار دلم بیستون شود

در قلزمی که شورش عشق است، ناخدا

بالد به خویش قطره و دریای خون شود

خاکم به باد رفت وز یادم نمی روی

عشق آن خیال نیست که از دل برون شود

در نشئه، نیست عقل فلاطون کم از شراب

هر کس گزید خلوت خم، ذوفنون شود

هر برگ از بهار دگرگیرد آب ورنگ

از خون دیده، چهره مرا لاله گون شود

عمری که هست مایهٔ آزادگی حزین

حیف است صرف محنت دنیای دون شود

شمارهٔ ۳۲۹

جگر تشنه ام از لعل تو سیراب شود

چه غم است اینکه به کام دل احباب شود

لاف عزلت زدن آن روز تمام است مرا

که خم ابروی او گوشهٔ محراب شود

شمع روشن ننماید شب ظلمانی را

ساقیا می به قدح ربزکه مهتاب شود

غفلت افزود تو را زاهد، از افسانهٔ عشق

نیشتر در دل افسرده، رگ خواب شود

خشکی زهد، ز ما گرد برآورد حزین

دامن خرقه بیفشار که سیلاب شود

شمارهٔ ۳۳۰

خجل در برم، عقل نادان نشیند

چو زاهد که در بزم مستان نشیند

نشیند خیال تو در گوشهٔ دل

چو یوسف که در کنج زندان نشیند

همین بس که در فکر شبهای مجنون

سر زلف لیلی، پریشان نشیند

دل آزردهٔ شام هجر تو چون شمع

به هر جا نشیند، گدازان نشیند

حزین ، آنکه سامان وصل تو را سوخت

به خاکستر شام هجران نشیند

شمارهٔ ۳۳۱

بفشه چون ز بناگوش یار برخیزد

خروش بلبل وبوی بهار برخیزد

چه دولت است که در پای خم چو بنشینم

به جلوه، ساقی مشکین عذار برخیزد؟

به این کرشمه که از خاک کشتگان گذری

هزار ناله ز سنگ مزار برخیزد

ز دامن مژهٔ چشم سرمه ای پوشش

به صید دل نگه جان شکار برخیزد

ز ریزش مژه کز فیض اشک سیراب است

هزار رنگ گلم، ازکنار برخیزد

درین چمن سرکلک تو سبز باد حزین

که شور بلبل ازین شاخسار برخیزد

شمارهٔ ۳۳۲

فروزان کن ز رخ، کاشانهای چند

بسوزان شمع من، پروانه اى چند

فغانم گوش کن امشب که فردا

ز من خواهی شنید افسانه اى چند

دلم داند به پاس آشنایی

چها دید، از وفا بیگانه اى چند

گران خوابان غفلت را شکستم

خمار، از نعرهٔ مستانه ای چند

خماری نیست خون عاشقان را

سرت گردم، بکش پیمانه ای چند

به هر دفتر ز کلک آتش آلود

ز ما مانده ست آتشخانه ای چند

حزین از فوت فرصت با صد افسوس

کشیدیم آه بی تابانه ای چند

شمارهٔ ۳۳۳

خوشا شمعی که سر تا پا بسوزد

بسازد با خود و تنها بسوزد

مرا پرورده عشق خانمان سوز

شرار من دل خارا بسوزد

دم گرمی که من دارم عجب نیست

که در پیمانه ام، صهبا بسوزد

منم موسی، دلم شمع تجلی

ز تاب سینه ام سینا بسوزد

دل گرمی نهان در سینه دارم

که گر آهی زنم دنیا بسوزد

امید این بود کان مه عاشقان را

زگرمیهای مهرافزا بسوزد

ندانستم که آتش پارهٔ من

سپندم را ز استغنا بسوزد

جنون بر آتشم زد طرف دامان

ز داغ لاله ام صحرا بسوزد

حزین آبی حریف آتشم نیست

در آغوش دلم دریا بسوزد

شمارهٔ ۳۳۴

نگاه گرم، چو رخسار آتشین تو بوسد

عرق چو شبنم گستاخ، یاسمین تو بوسد

خدای را، نخرامی به گشت باغ، مبادا

دهان غنچه، کف پای نازنین تو بوسد

چگونه زهر غم از رشک بر لبم نزند جوش

که مور خط، به دل شاد انگبین تو بوسد

کند به ساغر هوش فرشته، داروی مستی

تبسمی که لب سحرآفرین تو بوسد

چه دولتی ست که چون گرد راه خاک نشینی

به سعی خیزد و دامان همنشین تو بوسد

بیا بتاب به بازوی حسن، دست تجلی

که معجز ید بیضا، سر آستین تو بوسد

غرور چشم تو نازم که نیست نیم نگاهش

به صد نیاز اگر آسمان زمین تو بوسد

تو قد به ناز برافراز تا ز پای در افتم

چو زلف سجده کنان، پای نازنین تو بوسد

حزین ازین غزلت تازه گشت طرز فغانی

سزد، ز سدره فرود آید و زمین تو بوسد

شمارهٔ ۳۳۵

روی تو به خورشید فلک نور فروشد

زلف تو به بختم، شب دیجور فروشد

هر شب به خیال مژه ات چشم من از اشک

الماس به زخم دل ناسور فروشد

جنس ارنی مایهٔ آن شد که تجلّی

نازی به خریدار سر طور فروشد

یارب چه شود ساقی اگر زان لب جان بخش

یک قطره به کام دل رنجور فروشد؟

هر قطره که از خون حزین ریخت به میدان

عشق تو به نرخ می منصور فروشد

شمارهٔ ۳۳۶

در دیدهٔ من غیر رخ یار نگنجد

در آینه جز پرتو دیدار نگنجد

او گرم عتاب است و مرا غم که مبادا

در حوصله ام این همه آزار نگنجد

فریاد که غمهای تو ز اندازه برون است

ترسم همه در سینه به یکبار نگنجد

از طرز سخن ساز نگاه تو، شنیدم

آن راز که در پردهٔ اظهار نگنجد

زان بیخود و مستیم که هرگز می توحید

در جام دل مردم هشیار نگنجد

ما چون خم می، رند خرابات نشینیم

در مجلس ما زاهد دیندار نگنجد

زاهد تو و فردوس، که سرمست محبّت

جز در صف رندان گنه کار نگنجد

سرمست حزین از می منصوری عشق است

شوریده سرش، جز به سردار نگنجد

شمارهٔ ۳۳۷

نخست از عاشقان بی جرمی آن نامهربان رنجد

به این زودی چرا کس رنجد و از دوستان رنجد؟

نخواهم پاکشیدن از سر کویت به صد خواری

کجا دل خوش کند گر عندلیب از گلستان رنجد؟

ز منع اختلاط غیر گشتی سرگران، آری

غرور حسن بی پروا، ز عشق بدگمان رنجد

بنازم سرفرازیهای آن سرو سهی قد را

که گر سر را نهد بر پایش، از آب روان رنجد

نظر دزدیده روشن می کنم زان جلوه گه، گاهی

مباد از دیدهٔ من آن غبار آستان رنجد

زبان گر یک نفس خامش کنم، دل می کند یادت

گر از یادت دمی غافل شوم، از دل زبان رنجد

حزین ، آزرده دارد بی کمالان را نوای تو

دل زاغ و زِِغن از طوطی شیرین زبان رنجد

شمارهٔ ۳۳۸

قاصدی کو که پیامی برِ دل‌دار برد؟

سوی گلشن خبرِ مرغ گرفتار برد؟

یوسفی کو که به گلبانگِ خریداریِ خویش

سینه‌چاکم چو گل از خانه به بازار برد؟

قوّتی داده به فرهاد و به مجنون ضعفی

هرکه را عشق ز راهی به سر کار برد

عکس خواهش ز بس از مردم دنیا دیدم

جوهر آینه‌ام حسرتِ زنگار برد

بهر مَشّاطگیِ چهرهٔ گل باد صبا

بویی از پیرهنت جانبِ گلزار برد

بس که چون نقش قدم محو سراپای توام

رشک بر حیرت من صورت دیوار بَرَد

کار دل رفت ز دست از غم ایّام حزین

جلوهٔ عشوه‌گری کو که دل از کار برد؟

شمارهٔ ۳۳۹

با تیغ‌بازی مژه‌ات جان که می‌برد؟

از چنگ کفر زلف تو، ایمان که می‌برد؟

بر کف نهاده‌ام دل صد چاک خویش را

این شانه را به زلف پریشان که می‌برد؟

مشکل کشد دلش به سر کوی عاشقان

این شمع را به خاک شهیدان که می‌برد؟

ناز و کرشمه، غمزه، به خون جمله تشنه‌اند

جان از مصاف شیر شکاران که می‌برد؟

عشق آزمود قوّت بازوی خویش را

تا پنجه‌ای به پنجهٔ مژگان که می‌برد؟

در زیر سنگ مانده کفم از فسردگی

پیغام چاک را، به گریبان که می‌برد؟

جز من که در گره زده‌ام اشک و آه را

اخگر به جیب و شعله به دامان که می‌برد؟

بوسیده‌ایم ما لب جان‌بخش یار را

حسرت به خضر و چشمهٔ حیوان که می‌برد؟

گر بشکنیم زیر لب این خوش صفیر را

پیغامی از قفس به گلستان که می‌برد؟

شرمنده کرد گریه‌ام، ابر بهار را

شبنم به شطّ و قطره به عمّان که می‌برد؟

نبود تو را حریف، کسی در سخن حزین

با خامهٔ تو، گوی ز میدان که می‌برد؟

شمارهٔ ۳۴۰

در صیدگاه ناز تو بسمل به خون تپد

در خون تپد ولیک نه چون دل به خون تپد

در شیشه خانهٔ دل هر کس، پری رخی ست

از عشقت ای فرشته شمایل، به خون تپد

در راه عشق کز دم تیغ است تیزتر

باید چنان تپید که منزل به خون تپد

دارند زیرکان به خیال تو زندگی

صیدی که شد ز یاد تو غافل، به خون تپد

ترسم ز گریهٔ من دیوانه، لاله سان

در موج خیز بادیه محمل به خون تپد

این جان که داده ای به حزین آنچنان مکن

کز آرزوی خنجر قاتل به خون تپد

شمارهٔ ۳۴۱

دمی که از رخ ساقی خوی حجاب چکد

مرا ز هر بن مو، موج پیچ و تاب چکد

به یاد آن لب میگون چو ناله پردازم

به جای اشک ز مژگان من شراب چکد

اگر ز جور تو نالم به چرخ سنگین دل

سپهر خون شود از چشم آفتاب چکد

سپاه هوش جهان را دهد به موج فنا

کرشمه ای که از آن چشم نیم خواب چکد

به محفلی که زنی نشتری به ناله حزین

به جای نغمه شرار از رگ رباب چکد

شمارهٔ ۳۴۲

بوی زلفی به گریبان صبا ریخته اند

طرفه شوری به دماغ دل ما ریخته اند

به سر کوی تو ای قبلهٔ ارباب نیاز

نقش پیشانی دل تا به سما ریخته اند

صفحهٔ خاطر افلاک ندارد ز انجم

اینقدر داغ که در سینه ما ریخته اند

کام بخشان جهان با کف فیّاض چو ابر

عرق شرم، به دامان گدا ریخته اند

در بیابان محبت عوض ربگ روان

پاره های دل ارباب وفا ربخته اند

راز کونین حزین ، از دل روشن پیداست

طرح این آینه را خوش به صفا ریخته اند

شمارهٔ ۳۴۳

چو سنبل تو به طرف سمن فرو ریزد

دل شکسته اش از هر شکن فرو ریزد

به شیوه ای که ز گلبرگ تر چکد شبنم

نمک ز لعل تو شیرین سخن، فرو ربزد

نقاب زلف ز عارض اگر براندازی

صنم ز طاق دل برهمن فرو ریزد

خرام ناز تو ای شاخ گل، قیامت را

به خاک عاشق خونین کفن فرو ریزد

به سجده گاه تو، سر بر زمین چنان کوبم

که لرزه بر جگر اهرمن فرو ریزد

به کاوش مژه نازم که از جراحت دل

به خاک کوی تو خون یمن فرو ریزد

به بیستون قدم آهسته تر نهم، ترسم

که پاره های دل کوهکن فرو ریزد

نشاط بی تو همانا، حرام گشته به دل

که باده، خون شود از چشم من فرو ریزد

ز چین طره آن نازنین غزال، حزین

چه نافه هاکه به جیب ختن فروریزد

شمارهٔ ۳۴۴

مبادا رو کسی زان قبلهٔ ابرو بگرداند

که کافر می شود، از قبله هرکس رو بگرداند؟

درین وادی به حسرت مردم و چشم از صبا دارم

که گردم را به گردکعبهٔ آن کو بگرداند

محبت روشناس شهر عشقم کرد و می خواهد

دل رسوا، مرا درکوچهٔ گیسو بگرداند

به رغم عاشقان تاکی کند با بوالهوس گرمی

الهی خوی او را عشق آتش خو بگرداند

سبوی غنچه را بر طاق نسیان می نهد بلبل

اگر جام نگاه، آن نرگس جادو بگرداند

منم عاشق، به غیری جلوه ضایع می کنی تاکی؟

عنان ناز را کاش آن قد دلجو بگرداند

حزین افسرده ای، آهنگ گلزار محبّت کن

مزاج شعله را، آب و هوای او بگرداند

شمارهٔ ۳۴۵

درکشوری که مهر و وفا می فروختند

خوبان، متاع جور و جفا می فروختند

در بیعگاه خنجر ناز نگاه او

جان، قدسیان به نرخ گیا می فروختند

من زان ولایتم که به یک جو نمی خرید

شاهنشهی اگر به گدا می فروختند

ننگ آیدش وگر نه مکرر به التماس

دولت به رند بیسر وپا می فروختند

خواری کشان کوی خرابات از غرور

چین جبین به بال هما می فروختند

گل می دمید یکسر ازین دشت آتشین

خاری اگر به آبله پا می فروختند

دون همّتان سفله شعار جهان حزین

ما را چه می شدی که به ما می فروختند؟

شمارهٔ ۳۴۶

شلایین نرگسش مست شراب آلوده را ماند

نگاه ناز او مژگان خواب آلوده را ماند

کدامین چشمه نوش است یارب تیغ ناز او؟

به زخمم بخیه، مور شهد ناب آلوده را ماند

گره از بسکه در دل، گریه طوفان نسب دارم

نفس در سینهام سیل شتاب آلوده را ماند

به خون، دل می تپد از سرگرانیهای ناز او

خم ابروی او تیغ عتاب آلوده را ماند

به مخموری لب خشک از زبان شرمگین دارم

خط پیمانه ام چشم حجاب آلوده را ماند

ز ابنای جهان ناید گشاد کار محتاجان

که دست این لئیمان، پای خواب آلوده را ماند

فرو خوردم ز بیم خویش از بس اشک میگون را

دل من اخگر خون کباب آلوده را ماند

کتان طاقتم را پرده داری می کند حسنش

رخش درشام خط، ماه سحاب آلوده را ماند

حزین امروز روشن باد چشم داغ ناسورت

که آن خال از عرق، مشک گلاب آلوده را ماند

شمارهٔ ۳۴۷

کوته نظران زلف سیه کار ندانند

این مرده دلان فیض شب تار ندانند

جانسوز دیاریست محبت، که طبیبان

رسم است که حال دل بیمار ندانند

ما باخته دینان، ادب کفر ندانیم

نو برهمنان بستن زنار ندانند

مغروری حسن است که در جلوه گه او

جانبازی یاران وفادار ندانند

بی پرده تماشایی آن حسن لطیفند

بالغ نظران، پرده پندار ندانند

دارند حریفان هوس خاطر شادی

دل باختگان غیر غم یار ندانند

دستان زن دیرینه ی گلزار، حزین است

این نوسخنان شیوهٔ گفتار ندانند

شمارهٔ ۳۴۸

خوبان به ره مهر و وفا پا نگذارند

تا حسرت عالم به دل ما نگذارند

این رسم، غریب است که در خلوت دیدار

بی پرده درآیند و تماشا نگذارند

هرگز نکند گل، چمن بی سر و پایان

تا بر سر خار، آبله ی پا نگذارند

الفت هوسم نیست به دلهای چمن سیر

ترسم که مرا با غم خود وا نگذارند

مستان چه خرابند که خوناب دلم را

در جام نریزند و به مینا نگذارند

هرگز نزند خیمه برون، آه من از دل

وسعت طلبان دامن صحرا نگذارند

از قافلهٔ اشک سبک خیزتری نیست

این گرم روان، بار به دلها نگذارند

از پای دل خویش بکش خار علایق

راهی ست که سوزن به مسیحا نگذارند

دوری ست که خون با دل کس گرم نجوشد

شهری ست که دیوانه به غوغا نگذارند

نگذاشت فلک در کف اخوان غیورش

تا دامن یوسف به زلیخا نگذارند

زاهد، کم خود گو، به حریفان چو نشستی

بگذار که با خویش تو را وا نگذارند

رفعت طلبان را نرسد دست به جایی

تا پا به سر دولت دنیا نگذارند

امّید حزین اینکه درین عهد، نکویان

کار دل امروز، به فردا نگذارند.

شمارهٔ ۳۴۹

حریف عیش جهان بی دماغ می ماند

پیاله می رود از دست و داغ می ماند

چنین که عشق زند ره، فقیه و زاهد را

کدام مرد، به کنج فراغ می ماند

ز خوی آتش عشق غیور، بوالعجب است

که آشیانهٔ بلبل به باغ، می ماند

چنان ز زلف تو آشفته است خاطر من

که بوی نافه به موی دماغ می ماند

به سفله، عالم افسرده، باد ارزانی

خزان چو گشت، گلستان به زاغ می ماند

چو آمدی ز رخت باغ سرخ رو گردید

ز رفتنت به کف لاله، داغ می ماند

من از حریص شرابی، کفم تهی ست حزین

خوش آنکه درد مِی اش در ایاغ می ماند

شمارهٔ ۳۵۰

رخ تو رونق صبح بهار می شکند

کرشمه تو، دل روزگار می شکند

غرور گریهٔ دریا مدار مستی ما

پیاله بر سر ابر بهار می شکند

هلاک غمزه آن ترک می پرست شوم

که دشنه در جگر روزگار می شکند

به بزم وصل تو، پیمانه را به سنگ زنم

که رنگ آل تو، پشت خمار می شکند

حزین شکستی اگر آیدت شگفت مدار

که آسمان، گهر آبدار می شکند

شمارهٔ ۳۵۱

شوریده دلی دارم، دیوانه چنین باید

کز خون نشود خالی، پیمانه چنین باید

عمری ست که می گردم، برگرد سر شمعی

می سوزم و می سازم، پروانه چنین باید

خوب است جفا امّا، با من تو ز حد بردی

باید دلی آزردن، امّا نه چنین باید

خون از مژه می بارم، ای ابر تماشاکن

چشمی که شود گریان، مستانه چنین باید

من دانم و دل کز تو، در عشق چها دیدم

جانم به فدایت باد، جانانه چنین باید

غلتیده دلم در خون پیش صف مژگانی

گرکشته شوی باری، مردانه چنین باید

شوری ست حزین با توکز زمزمه ات امشب

در دیده نمک دارم، افسانه چنین باید

شمارهٔ ۳۵۲

دلم که شاهد امّید، در کنار ندید

جبین صبح شب تار انتظار ندید

در آفتاب قیامت به سر چگونه برد

کسی که سایهٔ آن سرو پایدار ندید؟

دلم که بوی گلش بر دماغ بود گران

چه فتنه ها که در آن زلف تابدار ندید

شمرده زد نفس خو هرکه در عالم

چو صبح، آینهٔ خاطرش غبار ندید

حزین ، به بلبل آواره زآشیان رحم است

که در خزان ز چمن رفت و نوبهار ندید

شمارهٔ ۳۵۳

اهل نظر، از آن در یکتا چه دیده اند

با دیدهٔ حباب ز دریا چه دیده اند؟

حسن بتان به ساده دلی ها نمی رسد

آیینه خاطران، ز تماشا چه دیده اند؟

حجّ قبول، کعبهٔ دیدار دیدن است

از پای سعی آبله فرسا چه دیده اند؟

شد چشم ما ز نعمت عمر دو روزه سیر

از روزگار، خضر و مسیحا چه دیده اند؟

از دل، سراغ لیلی صحرانشین شود

خواری کشان ز آبلی پا چه دیده اند؟

دارند هر طرف چو صفت جرگه در میان

صیاد پیشگان ز دل ما چه دیده اند؟

از خون دیده پرورش تاک می کنند

رندان میگسار ز صهبا چه دیده اند؟

ما نقش خود ز خال لب یار دیده ایم

تا اهل دل ز خال سویدا چه دیده اند؟

چون می توان ز ترک طلب، کام دل گرفت

دون همّتان، ز عرض تمنا چه دیده اند؟

شیدا دلان، ندانم از آن بی نشان حزین

پنهان کدام شیوه و پیدا چه دیده اند؟

شمارهٔ ۳۵۴

از دلم برخاست دودی، آسمان آمد پدید

گردی از خاطر فشاندم، خاکدان آمد پدید

حرف عشق آمد به لب، شور قیامت ساز شد

داغ دل گل کرد، مهر خاوران آمد پدید

رخ نمودی، جنت موعود گردید آشکار

جلوه گر گشتی، حیات جاودان آمد پدید

خاک بی سرمایه، مجنون و خراب افتاده بود

برفشاندی دست و دل، دریا و کان آمد پدید

قد به ناز افراشتی غوغای محشر راست شد

حرفی از خود ساختی، شور جهان آمد پدید

جان رمید از الفت تن تا تو رفتی از میان

آمدی تا در کنار، آرام جان آمد پدید

یک تبسم کردی و شور جهان شد آشکار

یک اشارت کردی و صد داستان آمد پدید

برقع از رخ تا کشیدی جیب گلها چاک شد

سایه تا انداختی، سرو روان آمد پدید

درد هجران تو جان بی قراران داغ داشت

رخ نمودی، آتش صد خانمان آمد پدید

دیده میگون ساختی، میخانه ها در گرد شد

گرد مژگان ریختی، دیر مغان آمد پدید

ریخت دست غم حزین ، در دل مرا صد رنگ داغ

سینه ام را چاک زد، حشر نهان آمد پدید

شمارهٔ ۳۵۵

جایی که از سپند نگردد فغان بلند

ما را بود چو شعلهٔ آتش، زبان بلند

بال و پری کجاست که با همّت رسا

پرواز گیرم از سر این خاکدان بلند؟

درگلشنی که بانگ صفیرم فکنده شور

بلبل ز خوی گل ننماید فغان بلند

با پستی سپهر نیامد فرو سرم

عنقا صفت فتاده مرا آشیان بلند

تا شد دلم به حلقهٔ گلدام زلف اسیر

شد شور محشر از قفس بلبلان بلند

رحم است بر درازی اندوه قمریان

پرواز پست و جلوهٔ سرو روان بلند

خوش می کشند دامن ناز این سهی قدان

دست ستمکشی نشود از میان بلند

خامش حبن که ناله به جایی نمی رسد

پست آفریده اند زمین، آسمان بلند

شمارهٔ ۳۵۶

در دل غم آن لاله عذار است ببینید

این باده که بی رنج خمار است ببینید

شد چشم مرا نکهت پیراهن یوسف

گردی که از آن راهگذار است ببینید

جان تازه کند لفظ خوش و معنی رنگین

حسنی که در آن خط غبار است ببینید

آن یار که چاک است ازو جامهٔ جان ها

آسایش آغوش وکنار است ببینید

مستغرق وصلند درین بزم حریفان

دل آینه، یار آینه دار است ببینید

در آرزوی بلبل بی بال و پر ما

گلها همه آغوش و کنار است ببینید

در پردهء زلف است تجلّی گه رویش

شمعی که فروغ شب تار است ببینید

در راه وفا حال پریشان حزین را

کاشفته تر از طره یار است ببینید

شمارهٔ ۳۵۷

بهار شد که چمن جام ارغوان گیرد

ز جوش سبزه زمین رنگ آسمان گیرد

به طرف باغ بساط زمردی فکنند

ز لاله برهمن خاک، طیلسان گیرد

به دوش نامیه دیبای بهمنی فکنند

ز غنچه تارک شاخ، افسر کیان گیرد

صبا ز جیب سمن بوی پیرهن آرد

نشان نکهت گل، گرد کاروان گیرد

چو آفتاب زند خیمه لاله در هامون

سحاب بر سر کهسار سایبان گیرد

مغنی، از دم گرمت ترانهای خواهم

که آتشم به نیستان استخوان گیرد

کجا رواست درین فصل غم زدا، دل را

غبار کلفت ایام در میان گیرد؟

مگر عنایت ساقی کند سبکدستی

پیاله، کین من از دور آسمان گیرد

سهی قدان چمن جلوه های ناز کنند

نهال رقص به گلبانگ بلبلان گیرد

شود به لخلخه سایی، نسیم نوروزی

مشام عالم افسرده بوی جان گیرد

به من ستیزهٔ چرخ کهن نه رسم نوی ست

که شاهباز فلک، صید ناتوان گیرد

نشاط، غاشیه دار سبک روی ست حزین

که چون نسیم صبا راه گلستان گیرد

شمارهٔ ۳۵۸

از ما فلک دون چه به یغما بستاند؟

این سفله چه داده ست که از ما بستاند؟

کوثر جگر تشنه فرستد به سوالش

خاری که نم از آبله ی پا بستاند

گر نیست تبسم، سر دشنام سلامت

دل کام خود از لعل شکرخا بستاند

سودای کریمان همه سود است که نیسان

گوهر عوض قطره ز دریا بستاند

از گرسنه چشمان به حذر باش که ساغر

هر قطره که خم داد، ز مینا بستاند

این است حزین ، از کرم ساقی امیدم

ما را به یکی جرعه می، از ما بستاند

شمارهٔ ۳۵۹

خواهم به دل آن نرگس مستانه در افتد

بد مست تماشاست، به دیوانه درافتد

سخت است تلاش دو زبردست، مبادا

می با نگه یار، حریفانه درافتد

چشمش، به نگاهی ننوازد دل ما را

کی لایق برق است که با دانه درافتد؟

در هر رگ ما مستی منصور کند، خون

گر عکس رخ یار به پیمانه درافتد

گو گردش پیمانه درین بزم ز غیرت

با چرخ تنک ظرف، حریفانه درافتد

حیف است زبردست زند با همه کس دست

آن زلف نبایست که با شانه درافتد

با چشم حزین این سخن از عشق بگویید

کی خواب به دام تو به افسانه درافتد؟

شمارهٔ ۳۶۰

زهر غم هجر تو به جان کارگر افتاد

امّید وصال تو به عمر دگر افتاد

در قلزم دل نیست همانا، نم خونی

کز دیده به دامان همه لخت جگر افتاد

در دامن شب طره سیه مست، گشودی

بویى به دماغ آمد و شوری به سر افتاد

عشق تو زند راه خراباتی و زاهد

این شعله چه شوخ است که در خشک و تر افتاد؟

تا باکه رخ از باده برافروخته بودی

کآتش به دل عاشق خونین جگر افتاد

در هفت صدف گوهر غلتانی اگر هست

اشکی ست که از دامن مژگان تر افتاد

آتشکده عشق، دل سوختگان است

بیزارم از آن شعله که در بال و پر افتاد

ای آنکه کنی آتش دل تند به دامن

خوش باش که در خرمن جانم شرر افتاد

ماند به دل تنگ، نه آزاد و نه بسمل

هر صید که در دام تو بیدادگر افتاد

آمد به خیالش، به غلط نکهت زلفی

سنبل به بغل، باد صبا، بی خبر افتاد

آمد به میان قصهای از سلسله موبی

در حلقهٔ سودازدگان شور و شر افتاد

این آن غزل نغمه سرایان عراق است

کزکلک حزین تو، چه رنگین گهر افتاد

شمارهٔ ۳۶۱

بی پا و سر ز قدر و شرف کام می برد

پیر مغان مرا به ادب نام می برد

جمشید را نگشته میسر ز جام خویش

کیفیتی، که خون دل آشام می برد

مشت غبار ما ندهد گر فلک به باد

از ما به کوی یار، که پیغام می برد؟

با مهر و ذرّه پرتو فیض ازل یکی ست

هر کس به قدر همّت خود کام می برد

یک قرص بیش در کف چرخ لئیم نیست

گر صبح می نهد به میان، شام می برد

دل را فکنده عشق به میدان امتحان

گوی از میانه، زلف دلارام می برد

تف باد بر دو رنگی دهر دنی حزین

کامی که داده است به ناکام می برد

شمارهٔ ۳۶۲

از پرده چو خواهد، گل رخسار برآرد

پوشد به لباس گل و از خار برآرد

دل از خم زلفش چه خیال است برآرم؟

چون آینه کز سبزه ی زنگار برآرد

امروز مگر همّت مردانه ی ساقی

بنیاد غم از ساغر سرشار برآرد

افسرده دلی رفت ز حد، شور جنون کو؟

تا بی خودم از خانهٔ خمار برآرد

بوی سر زلف تو دهد طرح به سنبل

آهی که حزین از دل افگار برآرد

شمارهٔ ۳۶۳

کشم چو آه، دل ناتوان بیاساید

خدنگ چون سفری شد کمان بیاساید

مجال دیده گشودن درین غبارکجاست؟

مگر که از تک و تاز آسمان بیاساید

چو موج قافلهٔ عمر را درنگی نیست

کسی چگونه درین کاروان بیاساید؟

بساط سبزه وگل را نچیده برچیدند

چگونه بلبل این بوستان بیاساید؟

فغان که در غم عشق، اضطراب دل نگذاشت

خدنگ غمزهٔ نامهربان بیاساید

به گوش، رشک برد دل، حدیثت ار شنوم

برم چو نام خوشت را زبان بیاساید

حزین از آن سگِ کو، تا برید پیوندم

چو نی نشد ز فغان استخوان بیاساید

شمارهٔ ۳۶۴

اگر نسیم نباشد که زلف بگشاید؟

به عاشقان رخ معشوق را که بنماید؟

ز شمع، شب نشود روز، قدر وقت بدان

طلوع شعشعه ی آفتاب می باید

معاشران به نشاط بهار، خنده زنید

مجال نیست که گل ساغری بپیماید

به دست کوتهم آن طرّهٔ رسا نفتاد

چه شد که پرچم آهم به عرش می ساید

به بانگ بربط و می بادهٔ مغانه بکش

که واعظ نفس افسرده، ژاژ می خاید

رسد چو دور به زاهد، قدح برافشانید

پیاله گر نکشد، دامنی بیالاید

دلم ز غنچه پیکان او شکفت حزین

خوشا دلی که ز فیضش دلی بیاساید

شمارهٔ ۳۶۵

صباحت کو که گل را بر سرم شور جنون سازد؟

ملاحت کو که بر داغم نمکدان را نگون سازد؟

نباشد اینقدر،گر تیغ مژگانش گران تمکین

دل سنگین ما را مرد می باید که خون سازد

لبش گر دل نپردازد به شیرین کاری حرفی

هجوم غم غبار خاطرم را بیستون سازد

بساط مهر و مه را وقت آن شد تا به هم پیچم

غرور طبع من تا چند با بخت زبون سازد

به وحدتخانه ای باشد حزین ذوق سماع ما

که مطرب سبحه و زنار، تار ارغنون سازد

شمارهٔ ۳۶۶

در این دو هفته که با گل مدار می‌گذرد

پیاله گیر که ابر بهار می‌گذرد

به این خوشم که شب هجر، تیره‌روزان را

به یاد صبح بناگوش یار می‌گذرد

به حیرت از روش چشم می‌پرست توام

که دور مستی او در خمار می‌گذرد

از آن شبی که به زلف تو کرد شانه کشی

هنوز باد صبا مشکبار می‌گذرد

خجسته باد صباحی که میگساران را

به روی ساقی مشکین‌عذار می‌گذرد

حیات خواجهٔ دل‌مرده بین که روز و شبش

به فکر عالم ناپایدار می‌گذرد

ز دور چرخ چه اندیشم، از فلک چه کشم؟

مرا به گردش ساغر مدار می‌گذرد

چرا دراز نباشد شب فراق حزین؟

سخن ز سلسلهٔ زلف یار می‌گذرد

شمارهٔ ۳۶۷

گریبان چاکم و جانان مرا دیوانه پندارد

حکایتهای هجران مرا افسانه پندارد

سر و کار است با شوخی مرا، کز ساده لوحیها

به دستم داغ عشق خویش را پیمانه پندارد

سرا پا بس که لبریز ویم، خود را نمی یابم

هنوزم آن بت دیر آشنا بیگانه پندارد

ستم، خنجر به کینم می کشد، مستانه می آید

نگه ساغر ز خونم می زند، میخانه پندارد

حزین ویرانه ما را به طالع نیست تعمیری

دلم را یار از خود بی خبر بتخانه پندارد

شمارهٔ ۳۶۸

هوای عشق برونم ز ننگ و نام کشید

به توبه نامهٔ من، یار خط جام کشید

خوشا حریف شرابی که فکر شام نداشت

نهاد لب به شط باده و تمام کشید

ز عشق پاک به هر شیوه تو مشتاقم

به خشم و کین نتوان از من انتقام کشید

هنوز از آن خط مشکین خبر نداشت دلم

هوای دانه خالت مرا به دام کشید

ز من حدیث وفا و جفای خویش مپرس

که پاس راز، زبان مرا ز کام کشید

ز کوی انجم و افلاک رخت خویش برآر

برای جا نتوان منت از لئام کشید

بهار عیش در آغوش غنچه خسبان است

نسیم صبح به گوش من این پیام کشید

متاع عنصر و افلاک واسپار حزین

که خوار شد، ز فرومایه هر که وام کشید

شمارهٔ ۳۶۹

لب تشنهٔ تیغیم، ز کوثر چه گشاید؟

دریا کش زخمیم، ز ساغر چه گشاید؟

در سایهٔ داغیم، ز خورشید چه منّت؟

همسایهٔ بختیم، ز اختر چه گشاید؟

دارو ندهد سود به بیمار محبت

عمر ار گذرد تلخ ز شکر چه گشاید؟

تمکین رود از دست، دل آید چو به طوفان

دریا چو به هم خورد ز لنگر چه گشاید؟

ناصح چه دهد بیهده بر باد نفس را

دیوانهٔ عشقم، ز فسونگر چه گشاید؟

در طالع خود بیند اگر دولت وصلت

آیینه، نظر پیش سکندر چه گشاید؟

هر زخم به روی دل عاشق در فتحی ست

زین بیش ز تیغ تو ستمگر چه گشاید؟

تا یار شد از دیده، نهادم مژه بر هم

شهباز نظر دوخته ام پر چه گشاید؟

در بزم گشایند چو دیوان حزین را

خمّار، خم میکده را سر چه گشاید؟

شمارهٔ ۳۷۰

ترسم از چشم خوشت غافل نگاهی سر زند

در دل بی طاقت من اشک و آهی سر زند

من به یک نظاره حیرانم چه گل چینم ز تو؟

حسن شوخت هر نفس، از جلوه گاهی سر زند

عمر صرف دوستی کردم، بری حاصل نداد

زین چمن می خواستم مردم گیاهی سر زند

گر شود آن برق جولان، گرم خودداری چنین

شعله ای ترسم ز هر مشت گیاهی سر زند

از تغافل های گرم یار می ترسم حزین

آه بی تابانه ای از دادخواهی سر زند

شمارهٔ ۳۷۱

ساغر نزنم تا بتوان خون جگر زد

بر سر نزنم گل، چو توان دست به سر زد

گویا به چمن تند وزیده ست نسیمی

این مرغ گرفتار صفیری به اثر زد

پرداخته بودم ز سواد دو جهان چشم

آن طره ی طرار ، مرا راه نظر زد

بازوی شکارافکن آن غمزه بنازم

تیرش اگر از سینه خطا شد به جگر زد

بنواخت مرا آن لب شیرین به پیامی

صد غوطه فزون تلخی جانم به شکر زد

جانا به نظر خرد مبین دانهٔ اشکم

آتش به جهانی شود از نیم شرر زد

می سوخت حزین را، مژه در راه تو چون شمع

آتش شب هجران تو در دیدهٔ تر زد

شمارهٔ ۳۷۲

به خاموشی صفیر آشنایی می توانم زد

چو نی از داغهای خود نوایی می توانم زد

همین من مانده ام امروز تنها از دل افگاران

که پیش دوستان حرف وفایی می توانم زد

نوا سنج خموشی کیست غیر از من درین گلشن؟

که حرفی با نگاه سرمه سایی می توانم زد

اگر دستم بود کوتاه اما همّتی دارم

که بر نقد دو عالم پشت پایی می توانم زد

عبث خون جگر ضایع کنی ای چشم بی پروا

ازین می ساغر مردآزمایی می توانم زد

چنان عاجز نیم کز حال من غافل شود نازت

به خون خویش هم من دست و پایی می توانم زد

دلم با حلقهٔ ماتم نشینان الفتی دارد

هنوز ای گریه ناکان، های هایی می توانم زد

نیارم چون جرس برداشت از دوش کسی باری

همین گم کرده راهان را، صلایی می توانم زد

نیم بیگانه زان گل، خارخاری در جگر دارم

چو بلبل نالهٔ درد آشنایی می توانم زد

حزین از خودنمی گویم سخن، گوشی به حرفم کن

نیم من، از دم نایی نوایی می توانم زد

شمارهٔ ۳۷۳

گر به شوخی شرری در پر پروانه زدند

آتش عشق مرا در دل دیوانه زدند

وقت مستان تو خوش باد که در دیر مغان

باده با محتسب شهر، حریفانه زدند

جگر خویش فشردند و به ساغر کردند

لاله سان، سوختگان تو چو پیمانه زدند

دل ارباب وفا بر سر هم ریخته است

در حریمی که سر زلف تو را شانه زدند

واعظ افسانه چه حاصل که صبوحی زدگان

در توفیق به یک نعرهٔ مستانه زدند

حسن در جلوه گری جان جهانی را سوخت

آتش از پرتو این شمع، به کاشانه زدند

آتشین چهره بتان را، نبود پروایی

صد دهن خنده، به جانبازی پروانه زدند

عاشقان را نبود از شجر طور کمی

شعله در جان و دل از جلوهٔ جانانه زدند

شوخ چشمان دل فارغ نگذارند حزین

ز آشنا عشوه نگاهی، ره بیگانه زدند

شمارهٔ ۳۷۴

تهمت برق تجلی ست که بر طور زدند

آتش از جلوه مرا بر دل پرشور زدند

عشقی از نو به کف خاک من افکنده بساط

باز خرگاه سلیمان، به دل مور زدند

می شود از نفسم، زخم جگرها تازه

از نمکدان قیامت، به دلم شور زدند

بخت آن بی خبران شاد که در دار فنا

باده بیخودی از ساغر منصور زدند

می چکد خون دو صد شکوه ز تار نفسم

نشتر زخمه مرا بر رگ طنبور زدند

باده خونابه و بتخانه بود ساغر عشق

طرفه آتشکده ای بر لب مخمور زدند

بزم عشق است حزین ، از که خبر می جویی؟

جام بیهوشی از آن نرگس مخمور زدند

شمارهٔ ۳۷۵

بیخودان بانگ اناالحق که درین دار زدند

آتشی بود که در خرمن پندار زدند

عاشقان را نرسد غیرگل داغ، چو شمع

آتشین لاله درین بزم به دستار زدند

حال جان سوختگان، سوخته جانان دانند

رهروان، زابله آبی به خس و خار زدند

عید دیدار مبارک به جگر سوختگان

که عجب نقشی از آن روی عرق بار زدند

شد چو پیراهن فانوس فروزان به نظر

آستینی که به مژگان شرر بار زدند

خال مشکین تو را زد چو رقم کلک قضا

داغ حسرت به دل نافهٔ تاتار زدند

داغ دل خوش، که صفیری به خراش جگرم

دوش در حلقهٔ مرغان گرفتار زدند

خوش بهشتی ست غم عشق که مرغان اسیر

در قفس قهقهٔ کبک به کهسار زدند

از طرب چون نخروشد رگ جان تو حزین ؟

کز دم تیغ ستم زخمه برین تار زدند

شمارهٔ ۳۷۶

یاد وصلی که دل از هجر خبردار نبود

در میان این تن ویران شده دیوار نبود

حسن درپیرهن عشق تجلّی می کرد

پردهٔ دیده حجاب رخ دیدار نبود

داشت جا، فاخته در جامهٔ یکتایی سرو

طوق گردن به گلو، حلقهٔ زنّار نبود

لیلی پرده نشین این همه دیوانه نداشت

یوسف مصر سراسر رو بازار نبود

دیدهٔ احول ادراک نمی دید دویی

در میان من و یار، اسم من و یار نبود

شمع من پیرهنی جز پر پروانه نداشت

کار بر سوختگان اینهمه دشوار نبود

بلبل از غنچهٔ منقار، به دامن گل داشت

خار اندیشه به پیراهن گلزار نبود

شب که می زد رقم این تازه غزل، خامه حزین

مستیی بود رگش را، که خبردار نبود

شمارهٔ ۳۷۷

شب که در خلوت اندیشه تمنّای تو بود

گل داغ دل من انجمن آرای تو بود

جلوه در آینه ام پرتو رخسار تو داشت

سینه آتشکدهٔ حسن دلارای تو بود

مژه بر هم نزدم آینه سان در همه عمر

بس که در دیدهٔ من ذوق تماشای تو بود

دل شیدا شده ام داغ تمنّای تو داشت

سر سودا زده ام خاک کف پای تو بود

صید آهونگهان، غمزهٔ غمّاز تو کرد

دام جادوصفتان، زلف چلیپای تو بود

عشق سرکش اثر از حسن گلوسوز تو داشت

داغ حسرت گلی از دامن صحرای تو بود

کفر و دین را به کسی فتنهٔ چشمت نگذاشت

در سواد حرم و بتکده غوغای تو بود

باده در ساغر دل نرگس مخمور تو ریخت

مستی ما همه از جام مصفّای تو بود

گل باغ نظرم غنچهٔ سیراب تو شد

سرو بستان دلم قامت رعنای تو بود

گوهر عاشق سرگشته و معشوق یکیست

در حقیقت من و ما، موجهٔ دریای تو بود

نشئه ها داشت حزین ، سجدهٔ مستانهٔ تو

دُرد میخانه مگر خاک مصلّای تو بود؟

شمارهٔ ۳۷۸

بزم وصل است و غم هجر همان است که بود

دل پر از حسرت دیدار، چنان است که بود

نکهت وصل چه حاصل که چمن پیراشد؟

بر رخ کاهیم آن رنگ خزان است که بود

چه خماری ست که از خون دو عالم نشکست؟

چشم مخمور همان دشمن جان است که بود

سبحه در گردن من مصلحت وقت فکند

ور نه زنار من آن موی میان است که بود

آتش عشق همان است ولی از چه سبب

گرمی داغ تو با دل نه چنان است که بود؟

لب فرو بست نی از ناله، نفس سوخت سپند

دل بی تاب همان گرم فغان است که بود

لذّتی نیست به از رقصِ به خون غلتیدن

همچنان بسمل ما، بال فشان است که بود

عشق اگر زیب دهد تخت سلیمانی را

خاتم ملک به آن نام و نشان است که بود

لبت اکنون به فسون می برد از خویش مرا

ورنه این باده به کام دگران است که بود

حیرت از هجر تو نگذاشت خبردار شوم

همچنان دیده به رویت نگران است که بود

حرفی از سوز دل اول به لب آورده حزین

یک سخن شمع صفت ورد زبان است که بود

شمارهٔ ۳۷۹

با چرخ سفله، همّت ما در نبرد بود

گر روزگار پشت نمی داد مرد بود

یک کس به غیر داغ به ما گرم برنخورد

تا بود همدمی به نفسهای سرد بود

چون زعفران، خزان من آمد بهار من

اکسیر شادمانی ما رنگ زرد بود

از یاد سرد مهریت افسرد در فراق

داغ دلم که انجمن افروز درد بود

ما آزموده ایم حزین ، کار روزگار

پاس وفا، تفاوت نامرد و مرد بود

شمارهٔ ۳۸۰

محرومی وصال تو دل را نوید بود

صبح امید آینه، چشم سفید بود

در دیده می تپید چو بسمل به خون دل

کز تیغ دوری تو نگاهم شهید بود

شب داشتیم بزم خوشی با خیال تو

هوشم خراب بادهٔ گفت و شنید بود

بر ما گذشت و بگذرد امّا ز حق مرنج

کز شیوهٔ وفای تو دوری بعید بود

ساقی بیا که پیری و مخموریم بلاست

دل از تو شیر مست شراب امید بود

می داد می، به کشتی افلاک جبرئیل

جایی که پیر میکد هٔ ما مرید بود

یا رب که آب میکده از ما دریغ داشت؟

مفتی درین معامله گویا یزید بود

یعقوب اگر ز یوسف خود داشت آگهی

پیراهنش ز پردهٔ چشم سفید بود

دلها شکفته می شود از گفتگوی عشق

درهای بسته را نفس ما کلید بود

اشکم که داشت آینهٔ خسروی حزین

امّیدوار یک نظر اهل دید بود

شمارهٔ ۳۸۱

یاد آن زمان که بادهٔ عشرت به کام بود

دوری که خوش گذشت به ما، دور جام بود

ساقی ز خود شدیم، شرابی به کار نیست

مستانه جلوه های تو ما را تمام بود

از بس گذشت بی تو به ما تیره، روزگار

روشن نشد که روز و شب ما کدام بود

دوشم نمود باغ نوی، رنگ آل تو

جستم ز خواب، بوی گلم در مشام بود

باشد به روز رفتهٔ عمرم امیدها

دیدم چو صبح دولت پروانه شام بود

حرف الف نبود همان در میان حزین

در دل خیال قامت آن خوش خرام بود

شمارهٔ ۳۸۲

طاق میخانهٔ مستان خم ابروی تو بود

صاف پیمانهٔ عرفان، رخ نیکوی تو بود

خسرویها به هوایت دل مسکینم کرد

گنج بادآور من خاک سر کوی تو بود

صبح دیوانه ی آن چاک گریبان می گشت

شب سیه مست خیال خط هندوی تو بود

دلبران در خم زلف تو گرفتار شدند

آفت شیر شکاران، شکن موی تو بود

کار آشفته دلان، راست به ایمای تو شد

شب که محراب دعا قبلهٔ ابروی تو بود

نشئه در طینت می چشم فسون سازت ریخت

ساقی میکده ها نرگس جادوی تو بود

سرو قدّان همه در سایهٔ دیوار تُواند

چشم آهو نگهان محو سگ کوی تو بود

شیشه بودیم که صهبای تو بیرون زد رنگ

دیده بودیم که همراه صبا بوی تو بود

شب که در بتکده نالیدی از اخلاص حزین

حق پرستان همه را گوش به یاهوی تو بود

شمارهٔ ۳۸۳

همّت ما مدد پیر و جوان خواهد بود

خاک ما خاک مراد دو جهان خواهد بود

گرد عصیان اگر از چهرهٔ جان افشانی

آستین کرمت را چه زیان خواهد بود؟

عکس بیرون نرود ز آینهٔ حیرت ما

دیده تا هست، به رویت نگران خواهد بود

لب لعلت به دل تنگ چه خونها که نکرد

غنچه تا هست ز خونابه کشان خواهد بود

نشود یک نفس از ذکر تو خاموش، حزین

همه دم نام خوشت ورد زبان خواهد بود

شمارهٔ ۳۸۴

امشب که دل در آتش آن گلعذار بود

هر موی بر تنم رگ ابر بهار بود

غافل نمود چهره و دیدار، رو نداد

چشمی که داشتم به ره انتظار بود

محرومی وصال همین در فراق نیست

تا یار بود دیده به حیرت دچار بود

امروز طبع در پی فکر بلند نیست

شهباز ما همیشه همایون شکار بود

آن شاخ گل ز حال که پرسد درین چمن؟

چون من هزار عاشق بی اعتبار بود

ای گریه گرد غم ننشاندی چه فایده؟

بسیار خاطرم به تو امّیدوار بود

نبود به غیر سینهٔ خونین دلان حزین

دشتی که لاله اش جگر داغدار بود

شمارهٔ ۳۸۵

در دیده مرا بی تو پریشان نظری بود

خونابهٔ آغشته به لخت جگری بود

در دام تو افشاندم و آزاد نشستم

اسباب گرفتاری ما مشت پری بود

چون شمع ز سرمایهٔ هستی به بساطم

سامان سبک خیزی آه سحری بود

جز گوشهٔ امن دل ارباب توکل

هر جا که گرفتیم خبر، شور و شری بود

جمعیّت خاطر نشد آماده حزین را

هر پاره دلش درکف بیدادگری بود

شمارهٔ ۳۸۶

امشب که از فروغ رخش، لاله داغ بود

شبنم، سپند مجمر گلهای باغ بود

از بس نگاه از آن گل رو آب و تاب داشت

اشکی که ریختم گهر شبچراغ بود

رفت الفت وطن به خرابات از دلم

ساقی غریب پرور و می در ایاغ بود

شد خون گرم مرهم کافور زخم ما

در شور عشق پنبه نمکدان داغ بود

هرجا که بوی یوسفی از پیرهن دمید

چشم سفید گشتهٔ من در سراغ بود

مستی نگر، که ذوق صفیرم ز دل نرفت

در گلشنی که بلبل خوش نغمه زاغ بود

نگذاشت جوش ناله غبار غمی به دل

از فیض نغمه، مطرب ما تر دماغ بود

صیّاد عشق را سر دام و قفس کجاست؟

پروانه پرشکستهٔ پای چراغ بود

چون غنچه سر به جیب چو بردم به بوی تو

از جوش رنگ، دیده به گلگشت باغ بود

در بیضه عندلیب شود خوش نوا حزین

طفلان عشق را ز دبستان فراغ بود

شمارهٔ ۳۸۷

ز حشر مستی ما را چه باک خواهد بود؟

چو نامه در کف ما برگ تاک خواهد بود

ز دستبرد نگاهت، چو صبح روشن شد

که تا به حشر، مرا سینه چاک خواهد بود

زبان شانه سر حرف کی به چنگ آرد؟

چنین که طرّه تو را، تابناک خواهد بود

چرا به سجدهٔ اهریمنان به خاک نهی

سری که در قدم دوست خاک خواهد بود؟

حزین اگر رخ ساقی عرق فشان گردد

تو را ز دل صدف سینه پاک خواهد بود

شمارهٔ ۳۸۸

حاشا که دل به درد تو دادن نهان بود

جان را کسی به هر چه خرد، رایگان بود

حکم نگاه مست تو ای سیل عقل و دین

چون موج باده، در دل رگها روان بود

غافل - ز نشئهٔ عشق کهن اسان

چندانکه سالخورده شود، نوجوان بود

یا رب مباد در کف زال فلک اسیر

شهباز همّتی که بلند آشیان بود

مشکل حکایتی ست که فکر طبیب عشق

عاجز به چارهٔ دلِ نامهربان بود

آگه کسی چو من ز دل سخت چرخ نیست

آهم چو صبح، هم نفس آسمان بود

باشد به لفظ، الفت معنی حزین درست

تا این شکسته پا قلمت، در میان بود

شمارهٔ ۳۸۹

به قامت شاخ گل را از دمیدن باز می دارد

به شوخی جاده را از آرمیدن باز می دارد

رهایی کی توان از پنجهٔ گیرای صیّادی؟

که تیغش خون ما را از چکیدن باز می دارد

گران افتاد از بس پلّهٔ تمکین، خرامش را

دل بی طاقتم را از تپیدن باز می دارد

من دیدار بین با دورباش غمزه چون سازم؟

نگه را از سر مژگان رسیدن باز می دارد

ز هر سو بس که رنگ جلوه ریزد جذبهٔ لیلی

دل وحشی صفت را از رمیدن باز می دارد

بنازم حیرت نظّارهٔ حسنی که اشکم را

چو آب تیغ از مژگان چکیدن باز می دارد

به یکبار از دو عالم قطع دندان طمع کردن

لب افسوسیان را ازگزیدن باز می دارد

لطافت بس که می جوشد ز پیکان خدنگ او

دهان زخم دل را از مکیدن باز می دارد

ز بس غیرت گره گردیده در خاطر سپندم را

نفس را از دل سوزان، کشیدن باز می دارد

حزین ، از غیرت عشقیم محو یوسفستانی

که حیرت تیغ را ازکف بریدن باز می دارد

شمارهٔ ۳۹۰

خوش آنکه ساقی مجلس نقاب بردارد

غبار توبه‌ام از دل، شراب بردارد

رهین منّت دریا نمی توان گشتن

بگو به ابر، ز چشم من آب بردارد

به رنگ نافه کند خون به دل اسیران را

چو عارضت اثر از مشک ناب بردارد

ز دل دگر چه توقع، نگاه گرم تو را؟

بگو خراج ز ملک خراب بردارد

چو چنگ، پشت حزین شد ز غم دوتا و هنوز

نشد که گوش ز چنگ و رباب بردارد

شمارهٔ ۳۹۱

آن یار بی حقیقت، پاس وفا ندارد

پروای اشتیاقم، دیرآشنا ندارد

دیوار خلق سایه چون نقش پا ندارد

در دهر پست همّت، افتاده جا ندارد

کار سپند دل را انداختم به آتش

جز عشق، مشکل ما مشکل گشا ندارد

غوغای کفر و اسلام در دین عارفان نیست

خلوت سرای وحدت، ما و شما ندارد

خون مرا بحل کرد آن چشم نامسلمان

جوری چنین، فرنگی، هرگز روا ندارد

تا صبح سینه از ما، درپیرهن نهفتی

خاطر نمی گشاید، محفل صفا ندارد

دوش از برم چو رفتی، آگه نگشتم، آری

عمریّ و رفتن تو، آواز پا ندارد

ای من خراب طورت، تعمیر دل نکردی

کاخ محبّت تو هرگز بنا ندارد

یکتاست در رسایی، قامت قیامت من

شوخ است مصرع سرو، امّا ادا ندارد

ای دل درین سر کو، پاس ادب ضرور است

از ناله لب فرو بند اینجا هوا ندارد

تمثال زشت و زیبا یک خامه می شناسد

نقش کنشت و کعبه جز یک خدا ندارد

پایان نمی پذیرد، شور حزین سرمست

خسن ابتدا ندارد، عشق انتها ندارد

شمارهٔ ۳۹۲

به غیر از گریه عاشق در جهان کاری نمی دارد

بلی ویرانه جز سیلاب معماری نمی دارد

به کف چیزی ندارم تا نثار مقدمت سازم

که در راهت دل و جان قدر و مقداری نمی دارد

حلاوت نیست در گفتار آن شکرشکن طوطی

که منظور نظر، آیینه رخساری نمی دارد

به هرکشور وفا را عمرها شد عرضه می دارم

متاع بی بهای ما خریداری نمی دارد

سرم را همچو خاتم غیر زانو نیست بالینی

گرفتار غم عشق تو غمخواری نمی دارد

به دست عشق می باشد، رگ جانهای معشوقان

کدامین شاخ گل در پای خود خاری نمی دارد

نبخشد دل فروغی تیره روزی های بختم را

سواد زلف او چون من شب تاری نمی دارد

سرم بادا حزین خاک در آن خانه پردازی

که بر دوش کسی زآزادگی باری نمی دارد

شمارهٔ ۳۹۳

گلستان محبّت سرو آزادی نمی دارد

بهار عاشقی، مرغ چمن زادی نمی دارد

سحر می خواند بلبل در گلستان از کتاب گل

که علم عاشقی حاجت به استادی نمی دارد

اگر مرغ چمن سیر است و گر کبک بیابانی

که را از دست دل دیدی، که فریادی نمی دارد؟

درین صحرا به صیدی رحمم آید کز زبونیها

سری در حلقهٔ فتراک صیادی نمی دارد

نه تنها غارت ناز است در اسلام پردازی

دیار برهمن هم، دیر آبادی نمی دارد

کدامین فتنه دیدی در قیامتگاه بخت ما

که سر در دامن زلف پریزادی نمی دارد؟

حزین آن دل قرارش چون بود در سینه؟ حیرانم

که زخم از غمزهٔ مژگان جلادی نمی دارد

شمارهٔ ۳۹۴

به غیر از بزم خاموشی که آوازی نمی دارد

کدامین راز را دیدی که غمّازی نمی دارد؟

بساط عشرت نازک مزاجان دارد آرامی

لب پرخندهٔ گل هرگز آوازی نمی دارد

هجوم سیل شوید گرد از پیشانی صحرا

به غیر از گریه، دل آیینه پردازی نمی دارد

تو نازکدل چرا ازگریهٔ من روی می تابی؟

کدامین شاخ گل، مرغ سخن سازی نمی دارد؟

نمی گردم اگر گرد سرت، خاطر نرجانی

که بال مرغ بسمل گشته پروازی نمی دارد

به خواری، شحنهٔ عشق افکند از سینه بیرونش

دل کبکی که زخم، از چنگل بازی نمی دارد

گلستان جهان را دیده ام با عندلیبانش

حزین ، امروز چون من نغمه پردازی نمی دارد

شمارهٔ ۳۹۵

دلِ شاد، رند می آشام دارد

جم دور خوبش است تا جام دارد

چو گوهر، دل عارف از لنگر خویش

درین بحر پر شورش، آرام دارد

خلانند در دیده صد نیش خارش

ز یک چشم خوابی، که بادام دارد

در آیینهٔ طلعت یار پیداست

به ما، هر چه در پرده ایام دارد

نه از بخت دارم شکایت نه از چرخ

مرا یار بی رحم، ناکام دارد

به گرد عذارش خط کافر است این

که صبح امید مرا شام دارد

بود ننگ از نام رندی که در عشق

غم ننگ دارد، سر نام دارد

حزین ، از کران تا کران حرف عشق است

نه آغاز دارد، نه انجام دارد

شمارهٔ ۳۹۶

دل بیگانه مشرب با نگاه آشنا دارد

همان گرمی که با هم در میان، برق و گیا دارد

ندارم فرصت آن کز سبو می در قدح ریزم

بهار از رنگ گل پنداری آتش زیر پا دارد

عجب نبود که جوهر حلقهٔ بیرون در گردد

چنین کآیینه را عکس تو لبریز صفا دارد

حباب از خویشتن چون بگذرد دریا کند خود را

شکستن کشتیم را غرقهٔ آب بقا دارد

ز اقبال جنون، فیض سعادت می توان بردن

به سر ژولیده مویم، سایهٔ بال هما دارد

نبینی ظلمت ار دامان سعی از دست نگذاری

شرر را گرم رفتاری چراغی پیش پا دارد

شوی گر یکنفس غافل، بیابان مرگ خواهی شد

محال است این که یکدم کاروان عمر وا دارد

به چنگ عشق آتش دست، باکم نیست از سختی

سپندم، عقده های مشکلم مشکل گشا دارد

حزین از حلقهٔ آزادگان چون سر برون آرم؟

زمین کلبه ام از نقش پهلو بوریا دارد

شمارهٔ ۳۹۷

طرب یعقوب من در گوشهٔ بیت الحزن دارد

چمن در آستین چشمم، ز بوی پیرهن دارد

کسی کآشفته حال جلوه هر جایی او شد

نیاز بلبلان با نازنینان چمن دارد

صدف در پاس گوهر، بسته می دارد دهان خود

لب خاموش من حرفی از آن شیرین سخن دارد

توان دانست حال شب نشینان وصالش را

ز آه آتش آلودی که شمع انجمن دارد

به خواب مرگ هم از دست دل یک دم نیاسایم

کف بی طاقت من کار با جیب کفن دارد

غزال شیرگیر نرگس مستش به استغنا

نگاهی با سیه چشمان صحرای ختن دارد

به درمان دل پرخون من برآب زد نقشی

لب پیمانه پیغامی، به آن پیمان شکن دارد

سزدگر بیستون نازد به بازو، عشق ظالم را

کدامین لاله رنگین تر، ز خون کوهکن دارد؟

نمی آید حزین از دست من کار دل نازک

که این مینا می پر زوری از عشق کهن دارد

شمارهٔ ۳۹۸

نیم ز افسردگی عاشق ولی دل یاد او دارد

شرابی نیست امّا این سفال کهنه، بو دارد

از آن ته جرعه ای کز ناز بر خاک ره افشاندی

هنوزم آرزو خوناب حسرت در گلو دارد

اشارت چیست؟ بسپارد به لب یا بشکند در دل؟

خروش دلخراشی بلبل ما درگلو دارد

ندارد طاقت هر شیشه دل، تاب فروغ او

شراب خام سوزی عشق در جام و سبو دارد

ببین صوفی وشم، دردی کش کوی خراباتم

ز می چون گل هنوز این خرقهٔ صد پاره بو دارد

سر انصاف اگر داری، بیا بنمایمت ناصح

که جیب دلق شیخ شهر ما صد جا رفو دارد

سر افسانه بگشا از نگاه آشنا رویی

لب خاموش عاشق با تو ذوق گفتگو دارد

دلم از عمر بی حاصل حزین افسرده خاطر شد

چراغ کلبهٔ ما، آستینی آرزو دارد

شمارهٔ ۳۹۹

دلم در خم زلف او سودای دگر دارد

با سلسله دیوانه غوغای دگر دارد

با جذبهٔ مشتاقی، باشد دو جهان گامی

در دامن دل عاشق، صحرای دگر دارد

صحرای طلب دارد، در هر قدمی طوری

هر سنگ دربن وادی موسای دگر دارد

گر عشق نهان بازد با خود عجبی نبود

در پردهٔ دل مجنون، لیلای دگر دارد

افلاک نگهبان عشق تو نمی باشد

این بادهٔ زورآور مینای دگر دارد

در مجلس ما یک کس هشیار نمی گردد

در جام مگر ساقی صهبای دگر دارد؟

پیداست حزین ما از دلق می آلودش

کاین رند خراباتی، تقوای دگر دارد

شمارهٔ ۴۰۰

حریفان هر که را دیدیم در دل کلفتی دارد

بنازم شیشهٔ می را که صافی طینتی دارد

عبث بر دوش آزادی کشیدم رخت هستی را

ندانستم که بار زندگانی منتی دارد

خیال نرگسش پیمانه پیما بود در خوابم

هنوز از بادهٔ دوشینه دل کیفیتی دارد

ملامت در قمار عشق نبود پاکبازان را

غم دنیا و دینش نیست هرکس همّتی دارد

بقایی نیست چون گل، نوبهار شادکامی را

چو عمر سست پیمان دشمن کم فرصتی دارد

اثر در انجمن نگذاشت حسنت از نظر بازان

همین آیینه بر دیوار، پشت حیرتی دارد

ز بزم اختلاط چرخ چون تیر از کمان جستم

بساط الفت بیگانه کیشان وحشتی دارد

حدیث ما شنو،گر قصهٔ عالی سند خواهی

غلط افسانه لیلی و مجنون شهرتی دارد

چو من بر خوان غم داند کسی کز سیر چشمان شد

که خون دل ز نعمتهای الوان لذتی دارد

سرت گردم چرا حالم نمی پرسی، نمی گویی؟

که زنار سر زلفم، برهمن سیرتی دارد

چو غمخواران کند از درد بی دردی سپرداری

همانا دودمان داغ، با دل نسبتی دارد

طرب خیز است هر تار رگم چون چنگ، پنداری

کف شوقم به دامان وصالش وصلتی دارد

ز گلزار محبت چون روم با کیسهٔ خالی؟

به جیب از گل عذاران، لاله داغ حسرتی دارد

دلم در حلقهٔ زلف تو جمع است از پریشانی

شبستان خیال زلف، خواب راحتی دارد

حزین آشوبگاه زهد و رندی را وداعی کن

همین دارالامان بیخودی، امنیتی دارد

شمارهٔ ۴۰۱

مرغ اسیری که زخم خار ندارد

هیچ نشانی ز عشق یار ندارد

گر ز تو دل برکنم بگو به که بندم؟

هیچکس این چشم پر خمار ندارد

بحر چه داند که ابر، قطره کجا ریخت؟

دل خبر از چشم اشکبار ندارد

دل عبث افتاد در هوای تپیدن

قلزم عشق است این، کنار ندارد

بس که گریزان ز آشنایی خلقم

عکس در آیینهام گذار ندارد

مشهد پروانه است عالم بالا

کشتهٔ شمع قدت مزار ندارد

فتنهٔ دوران نمی رسد به نگاهت

چشم تو کاری به روزگار ندارد

طلعت ماه مرا به مهر چه نسبت؟

جلوهٔ سرو مرا بهار ندارد

جمع نسازی دل از ترحم دوران

دوستی دشمن اعتبار ندارد

در شکن برق، آشیان نگذاری

باغ جهان نخل پایدار ندارد

کینهٔ دشمن کجا حزین و دل من؟

سینه آیینه ام غبار ندارد

شمارهٔ ۴۰۲

نکهت زلف تو را شمال ندارد

بوی تو را نافهٔ غزال ندارد

گر به مثل سنگ طور آینه گردد

طاقت آن حسن بی مثال ندارد

جان جهانی فدای آن لب میگون

خون مرا نوش کن، وبال ندارد

تخت سلیمان چو گرد، درکف باد است

دولت درویشی ام زوال ندارد

خلق جهان بندگان لذت نقدند

هیچ کس اندیشهٔ مآل ندارد

نیست به بزم زمانه عیش مصفا

شیشهٔ گردون می زلال ندارد

نکهت زلف تو کرد خار مرا، گل

فیض شبم صبح بر شکال ندارد

پوشش نعمت نه رسم شکرگزاریست

بلبل ما عیش زیر بال ندارد

ساخته ام از وصال او به خیالش

این صف اهل نظر، جدال ندارد

جلوهٔ دنیا کند چه کار به عارف؟

آینه آلایش از مثال ندارد

خندهٔ صبح است دایما ز ته دل

خاطر روشن دلان ملال ندارد

سیل حوادث مرا نمی برد از جا

کوه گران سنگ، انتقال ندارد

کنج قفس را نمی دهیم به گلشن

ذوق گلستان، شکسته بال ندارد

سرو چمان، این روش خرام ندیده ست

گل به چمن این عذار آل ندارد

کوه، حزین از ترانهٔ تو ز جا شد

زاهد بی درد، وجد و حال ندارد

شمارهٔ ۴۰۳

دل بی جهت شکایتی از روزگار کرد

هر کار کرد، یار فراموشکار کرد

از وعدهٔ وصال، غم از دل نمی رود

نتوان به بوی باده علاج خمار کرد

گل گل شکفت داغ تو از دامن دلم

این دشت برق تاخته آخر بهار کرد

می کرد کاش چارهٔ بی تابی مرا

مشّاطه ای که زلف تو را تابدار کرد

از دل نمی رود به وصال ابد برون

خونی که در دلم ستم انتظار کرد

با بی قراری دل عاشق چه می کند؟

حسنی که آب آینه را موج دار کرد

در دیده بس که برق نگاه تو گرم بود

اشک مرا به دامن مژگان شرار کرد

یاد تو بس که می گذرد گرم از دلم

چون برگ لاله سینهٔ من داغدار کرد

هرگز خدنگ چرخ ز صیدی خطا نشد

این حلقهٔ کمان چقدرها شکار کرد

موج تبسّم خوش آن غنچه لب حزین

داغ دل مرا گل صبح بهار کرد

شمارهٔ ۴۰۴

من شعله ام، به پیرهنم هر که خار کرد

در جیب من شکفته تر از گل، بهار کرد

هر خون که کرد چرخ چو مینا به کام من

بیرون ز دل به گریهٔ بی اختیار کرد

غافل زدیم آهی و از ما دلت گرفت

ز آیینه بی خبر نفس ما غبار کرد

در خون کشیم دامن رنگ شکسته را

راز درون پردهٔ دل آشکار کرد

گرد سر خیال تو گردم که از وفا

آسوده دیده و دلم از انتظار کرد

چون کبک مست، خنده به گلزار می زدم

افسرده ام فسردگی روزگار کرد

زین چشم تر حزین چمن آرای کیستی؟

ابر بهار را مژه ات شرمسار کرد

شمارهٔ ۴۰۵

در دل سخت تو هر چند که جا نتوان کرد

دامن وصل تو از دست رها نتوان کرد

به همین جرم که از کوی تو دور افتادم

ترک عاشق کشی و منع جفا نتوان کرد

دم غنیمت شمر و جام صبوحی مگذار

طاعت پیر خرابات قضا نتوان کرد

سر قدم ساخته، از خویش رود سالک عشق

سفر کوی خرابات به پا نتوان کرد

گر کند عشوه گری مغبچهٔ باده فروش

دل و دین نیست متاعی که فدا نتوان کرد

دیده هر کس روش ناز تو را می داند

که ملامت به من بی سر و پا نتوان کرد

آب تیغ تو نشد قسمت ما تشنه لبان

جور ازین بیش به ارباب وفا نتوان کرد

گر گشایی گره از گوشهٔ ابرو چه شود؟

عقدهٔ خاطر ما نیست که وا نتوان کرد

زاهد از بزم حریفان به سلامت برخیز

عشق و جانبازی و رندی به ربا نتوان کرد

دوش می گفت طبیبی به سر بالینم

درد عشق است، دریغا که دوا نتوان کرد

سر مگر در ره تیغ تو بیفتد چون گوی

ورنه از گردنم این دین ادا نتوان کرد

غمت اندیشهٔ یاران همه از یادم برد

در بیابان طلب رو به قفا نتوان کرد

این حدیثی ست که هرگز نپذیرد پایان

عرض جور تو به دیوان جزا نتوان کرد

سر به سر دفتر افسانهٔ ما یک حرف است

سخن عشق ازین بهتر ادا نتوان کرد

می برد مصرع حافظ دلم از دست حزین

تکیه بر عهد گل و باد صبا نتوان کرد

شمارهٔ ۴۰۶

طرّهٔ ناز را دو تا کرد که کرد؟ یار کرد

دل به دو عالم آشنا کرد که کرد؟ یار کرد

قهر به لطف آشتی داد که داد؟ یار داد

عجز به ناز آشنا کرد که کرد؟ یار کرد

مهر به ما وفا به ما داشت که داشت؟ یار داشت

جور به ما جفا به ما کرد که کرد؟ یار کرد

خیل کرشمه از قفا غارت شاه و بی نوا

جان دو عالمش فدا کرد که کرد؟ یار کرد

برق به خرمن آشنا ابر به گلشن آشنا

اشک به دامن آشنا کرد که کرد؟ یار کرد

کعبه و دیر و میکده ساخت که ساخت؟ یار ساخت

کافر و رند و پارسا کرد که کرد؟ یار کرد

در دل شیخ و برهمن هست که هست؟ یار هست

جلوه به خویش و آشنا کرد که کرد؟ یار کرد

نایی نای عاشقان بود که بود؟ یار بود

ساز مرا به این نوا کرد که کرد؟ یار کرد

از نگهی که سر زد از گوشهٔ چشم پر فنش

طیّ هزار مدّعا کرد که کرد؟ یار کرد

رندی و عشق و میکشی در گل ما سرشته است

دیر مغان دل بنا کرد که کرد؟ یار کرد

جلوهٔ ناز قامتی کرد چنین قیامتی

این همه فتنه را به پا کرد که کرد؟ یار کرد

خلعت عشق بر قدم دوخت که دوخت؟ یار دوخت

خرقهٔ زهد را قبا کرد که کرد؟ یار کرد

عقل و شکیب و دین و دل برد که برد؟ یار برد

جان ز طلسم تن رها کرد که کرد؟ یار کرد

دل به کمند صد بلا بست که بست؟ یار بست

ناخن غم گره گشا کرد که کرد؟ یار کرد

بادهٔ عشق در گلم ریخت که ریخت؟ یار ریخت

جام جهان نما مرا کرد که کرد؟ یار کرد

نرد وفا به عاشقان باخت که باخت؟ یار باخت

دین وصال را ادا کرد که کرد؟ یار کرد

رفت حزین محو را هر چه ز دیده یار رفت

زار و فگار و مبتلا کرد که کرد؟ یار کرد

شمارهٔ ۴۰۷

بلبل به گلستان سخن از روی تو می کرد

در جیب سمن باد صبا بوی تو می کرد

ازکاوش ایّام خبردار نبودیم

هرجور که می کرد به ما، خوی تو می کرد

می بود به بازار تو گر یوسف مصری

نقد دو جهان را به ترازوی تو می کرد

غیر از تو مرا شکوه ز دست دگری نیست

هرکس ستمی کرد به بازوی تو می کرد

کوکو زدنش بی طلب گمشده ای نیست

قمری هوس قامت دلجوی تو می کرد

گر عیسی سجّاده نشین روی تو می دید

محراب دعا را خم ابروی تو می کرد

فریاد حزین ، از دم گرمت، که خروشی

ناقوس صنم خانه به یاهوی تو می کرد

شمارهٔ ۴۰۸

چند پرسی نگهش با دل افگار چه کرد

برق بی باک عیان است که با خار چه کرد

در بساطم اثری از دل و دین نیست به جا

به من ساده دل آن طرّهٔ طرّار چه کرد

گر بگویم، دل سنگین صدف گردد آب

که به روشن گهران چرخ جفاکار چه کرد

جلوه در خانهٔ آیینه به خود ننمایی

گر بدانی که به دل حسرت دیدار چه کرد

گر بگویم، رگ خوابت بگدازد چون شمع

که شب هجر تو با دیده بیدار چه کرد

زآنچه جز مذهب عشق است بپردازی دل

گر بدانی که به من سبحه و زنّار چه کرد

کرد داغم، نگه زاهد خاموش حزین

چه بگویم به من این صورت دیوار چه کرد؟

شمارهٔ ۴۰۹

دلم از زمزمه عشق پریشان می‌کرد

مرغ بی‌بال و پری یاد گلستان می‌کرد

گرچه می‌داد لب تلخ عتابش، زهرم

دل تسلّی به شکرخندهٔ پنهان می‌کرد

رخنهٔ دام، به رویم در فیضی می‌بود

گر شکارافکن من، یاد اسیران می‌کرد

کرده بود از سر نو مصر وفا را معمور

ماه کنعان من ار یاد عزیزان می‌کرد

در غبار خط مشکین، لب لعل تو همان

خون حسرت به دل چشمهٔ حیوان می‌کرد

دل همین داند و من، چشم تو هم آگه نیست

که چه‌ها کاوش مژگان تو با جان می‌کرد

شورش عشق و جنون فیض‌رسان بود حزین

سینهٔ چاک مرا، گل به گریبان می‌کرد

شمارهٔ ۴۱۰

از وصل، دل بی سر و پا را که خبر کرد؟

در خلوت خورشید، سها را که خبر کرد؟

من بودم و او فارغ از اندیشهٔ غیری

اینجا ادب ناصیه سا را که خبر کرد؟

شاد است به جان دادنم از محنت هجران

از حال من آن شوخ بلا را که خبر کرد؟

شوری عجب افکنده به دلهای پریشان

در پردهٔ زلف تو صبا را که خبر کرد؟

کس نیست حزین ، پرسد از احوال غریبان

در ماتم ما، مهر و وفا را که خبر کرد؟

شمارهٔ ۴۱۱

بار غم عشق تو مرا پشت دوتا کرد

در شهر چو ماه نوم انگشت نما کرد

مسکین چه کند طاقت دیدارش اگر نیست؟

زبن جرم، به عاشق نتوان منع جفا کرد

نفرین دگر در خور این جور ندارم

عاشق نشود هر که مرا از تو جدا کرد

بوی گل و سنبل خردآشوب نبوده ست

این غالیه را بوی تو در جیب صبا کرد

یک نکته بود گوشزد مخلص و منکر

در دیر و حرم عشق به یک صوت صلا کرد

چون صبح مصفا، دلم از ناله شبهاست

صیقل گری آه من، آیینه جلا کرد

ای گل بشنو، راز نی کلک حزین را

این بلبل مستی ست کزین شاخ نوا کرد

شمارهٔ ۴۱۲

کف چون تهی‌ست جوهر انسان چه می‌کند؟

خاتم چو نیست، دست سلیمان چه می‌کند؟

آتش زدی ز جلوه به خاشاک هستیم

این برق را ببین به نیستان چه می‌کند؟

از پردهٔ حجاب برآ، آفتاب من

این دور باش حسن نگهبان چه می‌کند؟

بیهوده است بر سر کویت فغان ما

گلبانگ بلبلان به گلستان چه می‌کند؟

زاهد چه فیض می‌برد از شعر من حزین ؟

با این سفال، صحبت ریحان چه می‌کند؟

شمارهٔ ۴۱۳

سر زلفی به عالم دام کردند

دل رم خوردگان را، رام کردند

چه جانها سوختند از داغ حسرت

که تیغ غمزه، خون آشام کردند

دلم را داد ساقی بادهٔ عشق

دربن بزم، آتشم در جام کردند

سحر خیزان صفای صبح محشر

از آن چاک گریبان وام کردند

کجا، پیش که یارب می توان گفت

که خود کامان مرا ناکام کردند؟

دلم را گلرخان، کشور پناهان

خرابات محبت، نام کردند

حزین یک رشحه از فیض عراقی ست

نخستین باده کاندر جام کردند

شمارهٔ ۴۱۴

اشکم نمک به دامن ناسور می کند

دربا ز رشک حوصله ام شور می کند

بیداد ناوک مژه زهراب دادهای

هرجا دلی ست خانهٔ زنبور می کند

ما را تن ضعیف چه باشد؟ که کوه را

غم ناتوان تر از کمر مور می کند

نبود حریف رطل گران، عقل شیشه دل

بی جا ستیزه با می پر زور می کند

پیداست در میانه که سود و زیان کیست

خفّاش اگر چه عربده با نور می کند

تا همسری به دل نکند هر سبک سری

حسن امتحان حوصلهٔ طور می کند

پاس ادب بدار که طبع غیور عشق

بازی به خون ناحق منصور می کند

در زیر پای همّت ما پایمال بود

چرخ دنی به ماتم ما سور می کند

دارد گدای میکدهٔ ما شکوه جم

ساغر ز کاسهٔ سر فغفور می کند

سیرم ز جان که بی نمکی های روزگار

آب حیات را به لبم شور می کند

منّت پذیر عشقم اگر هجر و گر وصال

یادت تسلی دل مهجور می کند

مژگان به دور او نبود چون سیاه مست

چشم تو باده در رک مخمور می کند

بیند سواد کلک تو رضوان، اگر حزین

هر نقطه، خال کنج لب حور می کند

شمارهٔ ۴۱۵

آنها که خاک راه تو را توتیا کنند

بی پرده گر به دیده درآیی چهاکنند

می بینم از تطاول سیمین تنان شهر

پیراهن صبوری ما را قبا کنند

گردی نمی شود ز نمکدان عشق کم

بر خوان او، اگر دو جهان را صلا کنند

رازی که پیر میکده با خلوتی نگفت

می ترسمش، به میکده ها برملا کنند

خاک سیه به کاسه کند، نافه را ز رشک

خونی که در دل از نگه آشنا کنند

در کیش ما چو سجدهٔ کافر قبول نیست

شکری که منکرانِ محبّت ادا کنند

دردی که در دل است ز خلق جهان مرا

باشد مگر به گوشهٔ عزلت دوا کنند

آنها که باختند به عشق تو نقد جان

یک جلوهٔ تو را دو جهان رونما کنند

جز حرف آشنای لب لعل یار نیست

درسی که کودکان محبّت هجا کنند

وقت است بشکنیم دکان، شیخ شهر را

بت قبله گان، به ما همگی اقتدا کنند

آنها که می پرد دلشان در هوای تو

جان را نثار مقدم باد صبا کنند

شکر صریر خامهٔ جان پرورت حزین

آیا بود که پرده شناسان ادا کنند؟

شمارهٔ ۴۱۶

لبت به پیرهن تنگ غنچه خار کند

عبیر خطّ تو خون در دل بهار کند

خراب نرگس شوخت شدم که از نگهی

سراسر دو جهان را کرشمه زار کند

رود چو موج ز دستش، عنان خودداری

خرام ناز تو آن را که بی قرار کند

گسست در خم زلفت کمند تدبیرم

تو را به من کشش دل مگر دچار کند

گیاه خشک، بهار و خزان چه می داند؟

دگر چه با من افسرده، روزگار کند؟

هنوز کوتهی دست آرزو باقیست

ز خون کشته من، تیغش ار نگار کند

ز خار خارِ گلی آشیان من قفس است

زمانه با دل تنگم، دگر چکار کند؟

خوش آن خزان زده بلبل که در فراق چمن

ز چاک سینهٔ خود گشتِ لاله زار کند

سپهر با همه سامان ترکتاز، حزین

حذر ز ناوک آن طفل نی سوار کند

شمارهٔ ۴۱۷

میگساران چو هوای گل و شمشاد کنید

لختی از خون جگر خوردن ما یاد کنید

خوش قدان، خسرو وقت اید به اقبال بلند

ملک دل زآن شما شد، ستم آباد کنید

به وفا خاطر عشّاق توان داشت نگاه

به جفا گر نتوانید دلی شاد کنید

من تنک ظرف ستم نیستم و غمزه بخیل

سینه ام را هدف ناوک بیداد کنید

عندلیبان چمن سیر، از آن باغ و بهار

به نسیمی من دلسوخته را یاد کنید

سر چه باشد که دل و جان بفشانید به ذوق

هر چه دارید نثار ره صیاد کنید

می زند جوش حزین از دل آزرده سخن

شیشه بر خاره زدم، صیدِ پریزاد کنید

شمارهٔ ۴۱۸

شامی که مست صبح امیدش نمی کنند

بخت سیاه ماست، سفیدش نمی کنند

صیدی نمی کشند بتان در کمند عشق

تا سایه پرور گُل و بیدش نمی کنند

معجز نگر که کشتهٔ شمشیر عشق را

صد غمزه می زنند و شهیدش نمی کنند

نازم به رسم دیر که دربند غیر را

صد خرقه گر دریده مریدش نمی کنند

هر بسته دل که سینه به برق فنا نداد

حاصل نصیب کِشتِ امیدش نمی کنند

غمگین نمی رود کسی از خاک میکده

تا هم پیالهٔ مهِ عیدش نمی کنند

شرح غم من است حزین در حریم دوست

افسانه ای که گفت و شنیدش نمی کنند

شمارهٔ ۴۱۹

لب لعلت به پیامی دل ما شاد نکرد

کلک مشکین تو از غمزدگان یاد نکرد

می کند آنچه جگرکاو نگاه تو به دل

به رگ جان کسی، نشتر فولاد نکرد

سرو ناز تو که عمر ابدی سایهٔ اوست

یک ره از لطف، خرابی چو من آباد نکرد

کافر بتکده جز مهر رخت قبله نداشت

صوفی صومعه جز ذکر تو اوراد نکرد

کاوش ناخن غم، با جگرم کرد حزین

آنچه در کوهکنی، تیشهٔ فرهاد نکرد

شمارهٔ ۴۲۰

شیرین لبان چو بزم می لاله گون کنند

خون مرا به جرعه، برای شگون کنند

بیرون خرام در صف نازک نهالها

کز شرم جلوهٔ تو، علمها نگون کنند

بشتاب کآهوان حرم از هجوم رشک

نزدیک شد که بر سر تیغ تو خون کنند

جوش بهار خطّ تو، آفاق را گرفت

شیدا دلان چگونه علاج جنون کنند

روز مصاف عرض کرم، سرگذشتگان

الماس سوده در کف داغ درون کنند

آزادگان به شوق، سر آرند در کمند

زندانیان چو سلسله ها ارغنون کنند

شبها به شوق دولت وصل تو عاشقان

کان نمک به دیدهٔ بخت زبون کنند

همچون حزین خسته، هزارت اسیر هست

ظالم بگو، که در غم عشق تو چون کنند؟

شمارهٔ ۴۲۱

ساقی بگو چکیدهٔ دل در سبو کنند

تا صاف مشربان به خرابات رو کنند

رو از هوس بتاب که مردان راه عشق

محراب طاعت از دل بی آرزو کنند

در کارگاه عشق حریفان سینه چاک

از تار ماهتاب، کتان را رفو کنند

دفع خمار نرگس خوبان نمی شود

خون مرا چو باده اگر در سبو کنند

سازند مشکبو دهن زخم را حزین

حسرت کشان اگر گل داغ تو بو کنند

شمارهٔ ۴۲۲

کاش خضری به من بادیه پیما برسد

که سراغ حرمم تا در ترسا برسد

دل و دین را چه کنم عرضه به جولانگه تو؟

مشکل این جنس فرومایه به یغما برسد

ناله تا کی شکند، در جگر خویش سپند؟

آتشی کاش به فریاد دل ما برسد

از تو نومید نیم تا تپش دل باقیست

عاقبت سیل سفرکرده به دربا برسد

دوستان در صف هنگامه ی مرگم جمعند

کاش آن دشمن جان هم به تماشا برسد

تلخ کامم لب شیرین شکرخا بگشا

که به دادم دم جان بخش مسیحا برسد

دیده محروم ز خونابهٔ دل نیست حزین

باده از خم به دل آسایی مینا برسد

شمارهٔ ۴۲۳

نبود عجب که دیده به دیدار می‌رسد

فیض چمن، به رخنه دیوار می‌رسد

گردد قبول عذر گریبان پاره‌ام

دستم اگر به دامن دلدار می‌رسد

عیبم مکن که حوصله‌سوز است مستیم

پیمانهٔ نگاه تو، سرشار می‌رسد

آزادگی گزین که ازین دشت پرفریب

گر می‌رسد به جای، سبکبار می‌رسد

دلتنگی از فغان من ای غنچه‌لب چرا؟

یک ناله هم به مرغ گرفتار می‌رسد

دارد امیدوار مرا بخت سبز خویش

آخر به وصل آینه، زنگار می‌رسد

هرگز ندیده است ز دشمن کسی، حزین

آن‌ها که بر من از ستم یار می‌رسد

شمارهٔ ۴۲۴

به کف شاخ ز گل جام رسید

شاهد باغ، می آشام رسید

خاک را خلعت خضرا دادند

غنچه را حلهٔ گلفام رسید

ابر با چتر فریدون آمد

لاله را از کف جم، جام رسید

رعد هم کوس ز کاووس گرفت

برق با خنجر بهرام رسید

کج نهاد افسر داراب سخن

زلف سنبل به سرانجام رسید

موکب گل به صد آیین آمد

سرو هم با علم سام رسید

موج را درع نریمان دادند

سیل با دبدبهٔ عام رسید

ارغوان آتش زردشت افروخت

شحنهٔ بوالهوس خام رسید

باغبان تخت سلیمان آراست

خسرو گل به صد اکرام رسید

قسمت فیض بهاران می کرد

یک شکر خواب به بادام رسید

زهدا را خشکی اعصاب فشرد

توبه را علت سرسام رسید

نوبت بلبل رامشگر شد

دل بی تاب به آرام رسید

به دل شاد کشیدیم حزین

هر چه از ساقی ایّام رسید

شمارهٔ ۴۲۵

خفته بودم به سرم دولت بیدار رسید

لله الحَمْد مرا دیده به دیدار رسید

بگریز ای خرد خام که عشق آمد مست

برو ای عربده جو، حیدر کرار رسید

یار پنهانی ما چشم جهان روشن ساخت

ماه کنعانی ما بر سر بازار رسید

راز مستی بسرایم پس ازین با دف و چنگ

محتسب رقص کنان از در خمّار رسید

نتوانم من بی تاب و توان شرح دهم

که چها بر دل از آن نرگس بیمار رسید

سر زد از طرف رخ یار، بهار خط سبز

می بیارید که دور گل و گلزار رسید

کند از وسوسهٔ عقل فراموش، حزین

هر که را ساغری از ساقی ابرار رسید

شمارهٔ ۴۲۶

کار رسوایی ما حیف به پایان نرسید

نارسا طالع چاکی که به دامان نرسید

دل بر آن شبنم لب تشنه مرا می سوزد

که به سرچشمهٔ خورشید درخشان نرسید

تا به پای علم دار نیاوردش عشق

سر شوریدهٔ منصور به سامان نرسید

شمع بالین من خسته شد آن گاه رخش

کز ضعیفی نگهم تا سر مژگان نرسید

چشم دارم که رسد گریهٔ مستانه به داد

گر به سرمنزل ما سیل بهاران نرسید

دیده دیری ست که در راه غبار در توست

نکهت مصر سفر کرد و به کنعان نرسید

من گرفتم به قفس تن زنم از دوری گل

چون ننالم که فغانم به گلستان نرسید؟

نگه عجز عجب قوّت تقریری داشت

این ستم شد که به آن چشم سخندان نرسید

نفس صبح قیامت علم افراشت حزین

شب افسانهٔ ما خوش که به پایان نرسید

شمارهٔ ۴۲۷

بود آیا که ره مهر و وفا بگشایند؟

در فیضی به دل، از مصر لقا بگشایند

ای خوش آن وقت که در دامن شب های دراز

شب نشینان گره از زلف دوتا بگشایند

دیدن حسن دل افروز تو را دیده کم است

دل به روی تو جدا، دیده جدا بگشایند

صرف شیرازهٔ اوراق پر و بال شود

گر اسیران تو را بند ز پا بگشایند

کفر و دین را ز میان نقش دویی برخیزد

گر نقاب از رخ آن ماه لقا بگشایند

لب گشا خود به ثنا ور نه سخن پردازان

نتوانند زبان را به سزا بگشایند

راز مستان تو از پرده نیفتد بیرون

لب چو پیمانهٔ پر، کی به صدا بگشایند؟

حلقه بیهوده مزن بر در دل، ای خودبین

در دل را مگر از بهر خدا بگشایند

رهروان گر سخن از دوری این راه کنند

جوی خون از جگر آبله ها بگشایند

می کساد آمده، محراب نشینان، ترسم

در دکّانچهٔ تزویر و ریا بگشایند

توتیا شد به ره خوش نگهان پیکر ما

بود آیا نظر لطف و عطا بگشایند؟

کعبه در میکده از مغ بچگان گر طلبی

بر رخ دل درِ این دورنما بگشایند

سرّ رازی که بُد از صومعه داران محجوب

در ته میکده مستان به ملا بگشایند

فیض همّت طلب از صحبت بی پا و سران

غنچه خسبان گره از کار صبا بگشایند

هرکجا ساز کنی زمزمهٔ عشق حزین

همه نازک بدنان بند قبا بگشایند

شمارهٔ ۴۲۸

پای بستند و ره سعی نشانم دادند

دست و بازو بشکستند و کمانم دادند

جان سختم حذر از دوزخ جاوید نداشت

خانه در کوچهٔ آسوده دلانم دادند

العطش زاست درین وادی تفسیده دلم

جگری گرمتر از ریگ روانم دادند

بر رخ خرقه کشان هم در رحمت باز است

بار در انجمن باده کشانم دادند

شمعها برده ام از صدق به خاک شهدا

تا دل و دیدهٔ خونابه چکانم دادند

اجر صبری که به حرمان گلستان کردم

چمن آرایی آن سرو روانم دادند

همّت از ابر نمی گشت طلبکار حزین

رگ ابر قلم ژاله فشانم دادند

شمارهٔ ۴۲۹

عذر این بنده پذیرای دل و هوشش باد

هر غباری ست ز آیینه فراموشش باد

دامن مرحمت دولت ساقیست فراخ

جرم من پردگی خلق خطاپوشش باد

یا رب آشفته مکن طرهاش از زاری دل

آه دوشینهٔ من خواب فراموشش باد

از سر زلف، دل خام طمع در تاب است

سر شوریده دلان محرم آغوشش باد

چشم دل پرده گشای گل مستورش شد

گوش جان نکته نیوش لب خاموشش باد

کشد از خونم اگر باده، حلالش باشد

زند از شیرهٔ جان ساغر اگر، نوشش باد

بلبل کلک حزین کز سخن آهنگان است

نغمه سنج سمن صبح بناگوشش باد

شمارهٔ ۴۳۰

بیان روشنی چون شمع دارم خصم جان خود

من آتش نفس در زیر تیغم از زبان خود

شراب غم ندارد جلوه ای در تنگنای دل

خمارآلودم از کم ظرفی رطل گران خود

جنون تر دماغم ناز گلشن بر نمی تابد

بهاری در نظر دارم، ز چشم خون فشان خود

تپیدنهای دل در راه شوقم مضطرب دارد

بیابان مرگم، از بانگ درای کاروان خود

خیال دام می کردم شکنج زلف سنبل را

به دل فال اسیری می زدم در آشیان خود

مروت نیست کز زخم دلم پهلو کند خالی

چِه منّتها که از تیغ تو ننهادم به جان خود

چو شمع از ناب غیرت می گدازم مغزجان خود

همای من قناعت می کند با استخوان خود

حزین اسلام و کفر افتاد مدهوش از نوای دل

بنازم نالهٔ ناقوسیِ لبّیک خوان خود

شمارهٔ ۴۳۱

شور سودای تو در کودکی، استادم بود

کوه و صحرا همه جا عرصهٔ فریادم بود

سختی هجر، نزد شیشهٔ ناموس به سنگ

قاف تا قاف جهان بزم پریزادم بود

رم آهوی ختن پیش دلم زانو زد

سینه تا جلوه گه شوخی صیّادم بود

ترک یادآوریش دفتر نسیانم داد

آه اگر عهد فراموشی او یادم بود

نعل وارون من از حلقهٔ گیسوی کسی ست

که سری با شکن طرّهٔ شمشادم بود

پیر شوریده سر صومعهٔ قدس منم

یاد آن سلسله مو، حلقهٔ اورادم بود

چشم بیدادگری، جرعه به خونم می زد

مژه در قبضهٔ او، خنجر فولادم بود

چارهٔ عقدهٔ خاطر نتوانستی کرد

چون جرس در کف اگر پنجهٔ فولادم بود

شب که این تازه غزل نقش، حزین ، می بستم

قلمی سوخته از خامهٔ بهزادم بود

شمارهٔ ۴۳۲

من کشتهٔ زخمی که اجل را خجل آرد

جان بندهٔ آن تیغ که چاکی به دل آرد

زلف تو شبیخون به بتان چگل آرد

سیلی که رسد از سر کوی تو، دل آرد

بستیم ز خجلت ره قاصد که مبادا

پیغام وفایی ز تو پیمان گسل آرد

در محفلت از آتش دل غیرت شمعم

از بس که مرا ناله به لب متّصل آرد

خالیست کنارم ز گل، آن گریه کجا رفت؟

کز دیدهٔ آغشته به خون، لخت دل آرد

آلوده حزین ، از تن خاکی ست روانم

سیلی که به ویران فتدش راه،گل آرد

شمارهٔ ۴۳۳

تن دیده اند از من و جانم ندیده اند

نامم شنیده اند و نشانم ندیده اند

آنها که آورند سبک در نظر مرا

بیچارگان، به کوی مغانم ندیده اند

قومی که سرکشند ز نخوت بر آسمان

بر آستان میکده شانم ندیده اند

ز آوارگان دهر شمارندم ابلهان

در لامکان قدس مکانم ندیده اند

جمعی که شک به شان سلیمانیم کنند

زیر نگین، زمین و زمانم ندیده اند

لب تشنگان بادیهٔ شوق سلسبیل

آب حیات شعر روانم ندیده اند

تنها زنند لاف به میدان گفتگو

آنان که ذوالفقار زبانم ندیده اند

گر مانده اند در صف دعوی، گران رکاب

چالاکیی ز دست و عنانم ندیده اند

پوشیده است دیدهٔ نادیدگان حزین

عنقای مغربم که نشانم ندیده اند

شمارهٔ ۴۳۴

نگه، رنگین‌تر از گل می‌کند رویی که او دارد

ز دل صد پرده نازک‌تر بود خویی که او دارد

سیه‌روز و دماغ‌آشفته و خاطرپریشانم

چنین می‌پرورد بخت مرا مویی که او دارد

رم وحشی نگاه او به وحشت داده آرامم

غبارم را به شور آورده آهویی که او دارد

جبین کعبه و دیر است بر خاک نیاز او

چه محراب است یارب طاق ابرویی که او دارد

ندارد گر نظر بر ما، تغافل نیست کارافزا

نگه را می‌فریبد چشم جادویی که او دارد

نسیم پیرهن سر در گریبان دزدد از خجلت

به کنعان می‌فشاند آستین، بویی که او دارد

حزین آشفته‌حالم، آه از آن دامن‌فشانی‌ها

به طوفان می‌دهد خاک مرا کویی که او دارد

شمارهٔ ۴۳۵

خدا در ماتم آسودگی شادم نگه دارد

ز قید هر دو عالم عشق آزادم نگه دارد

ز تاثیر محبت در قفس چشم اینقدر دارم

که از درد فراموشی صیادم نگه دارد

به اندک التفاتی زآن تغافل پیشه دلشادم

اگر می‌افکند از دیده، در یادم نگه دارد

غبار آشوب تعمیر است، دست رفته از کارم

جنون پیر خرابات است، آبادم نگه دارد

حزین آن کودک شوریده‌حالم این دبستان را

که با زنجیر هم نتواند استادم نگه دارد

شمارهٔ ۴۳۶

دل در شکن زلفت، صبح طربی دارد

مهتاب بناگوشت فرخنده شبی دارد

در عربده می باشد چون ترک تقاضایی

مژگان تو پنداری از ما طلبی دارد

در میکده خاکم را پیمانه کنی یا رب

شاید دل حسرت کش لب را به لبی دارد

ای دل نشوی غافل از فیض بناگوشش

در پرده سواد خط صبح عجبی دارد

افسانه کند خوابش آشوب قیامت را

دل بیهده در کویش شور و شغبی دارد

بی رنج نشد حاصل، نه کفر نه ایمانم

از بتکده تا کعبه هر جا ادبی دارد

بگشای حزین چشمی کان مهر جهان آرا

در محمل هر ذرّه لیلی نسبی دارد

شمارهٔ ۴۳۷

سرگرم فنا فکر دگر هیچ ندارد

شمع سحری برگ سفر هیچ ندارد

جز شورش آفاق به عالم خبری نیست

آسوده دل ما که خبر هیچ ندارد

بیهوده بود زبر فلک بال فشانی

این تنگ قفس روزن و در هیچ ندارد

بیرون نتوان کرد سر از جیب صلاحم

این خرقه به جز دامن تر هیچ ندارد

جایی که برآید ز کمین تیغ تغافل

جز داغ دل ریش، سپر هیچ ندارد

یک ذّرّه، تهیدست نرفت از در قسمت

نالیدن از آن نی،که شکر هیچ ندارد

آنجا که نظرباز بود دیده دلها

یعقوب غم هجر پسر هیچ ندارد

آسوده گر از سنگ شد، از ارّه جدا نیست

نخلی که درین باغ، ثمر هیچ ندارد

تا هست، دلم بی قفس و بند اسیر است

زندان وفا راه به در هیچ ندارد

آن لعل می آلود، کبابی نمکین تر

در آتش، ازین لخت جگر هیچ ندارد

ساقی به می ناب فکن کشتی ما را

این لجه پرشور، خطر هیچ ندارد

آن کیسه که بر مهر و وفا دوخته بودم

غیر از زر داغ تو دگر هیچ ندارد

در معرکهٔ عشق تو، پا پس نگذارم

مشتاق شهادت غم سر هیچ ندارد

تا ساحل پیمانه رسیدیم و نشستیم

این آب تنک مایه، گذر هیچ ندارد

محروم مهل چشم حزین نگران را

بی خاک رهت نور نظر هیچ ندارد

شمارهٔ ۴۳۸

چشمت چرا حریف شرابم نمی کند؟

اریک دو جرعه مست و خرابم نمی کند؟

آن ماهیم که از تف عشق تو سینه ام

دریای آتش است و کبابم نمی کند

آسودهٔ فسانهٔ شوریده مغزیم

غوغای حشر چارهٔ خوابم نمی کند

مهرم، که باد را به چراغم گذار نیست

چرخم که سیل فتنه خرابم نمی کند

غافل چراست این همه ساقی ز کار من؟

افشرده است و باده ی نابم نمی کند

محرومتر مباد کس از من به عاشقی

رنجیده آن نگاه و عتابم نمی کند

نه خار رهگذار و نه خاک قدم حزین

آن سرگران به هیچ حسابم نمی کند

شمارهٔ ۴۳۹

صباح وصل به بختم اثر چه خواهدکرد؟

به تیره روزی شامم سحر چه خواهد کرد؟

مرا که جام تغافل دهی به بزم وصال

فراق، کامم ازین تلختر چه خواهد کرد؟

شراب مهر نجوشد تو را ز زاری ما

به کام خشک لبان چشم تر چه خواهدکرد؟

اسیر عشق نخواهد سر فراغت خویش

به مرغ بسمل ما بال و پر چه خواهد کرد؟

ز مرگ، تفرقه نبود دل شکیبا را

به آرمیدگی ما سفر چه خواهد کرد؟

کسی به سرمهٔ تقلید خیره چشم مباد

بصیرتی چو نباشد بصر چه خواهد کرد؟

ز سنگ حادثهٔ دهر ایمنیم حزین

دل شکستهٔ ما را دگر چه خواهد کرد؟

شمارهٔ ۴۴۰

مطرب ره مستی زد هشیار نباید شد

افسانه چو خوش باشد بیدار نباید شد

چون کوه تراشیدم بر فرق زنم تیشه

درکارگه صورت بیکار نباید شد

اندام درشتان را درکار بود سوهان

انگاره چو بد بینی هموار نباید شد

گر حق نتوانی شد یکباره مشو باطل

چون سبحه نگردیدی زنار نباید شد

بیکار خمش باشد از یاوه درا بهتر

کردار چو نتوانی گفتار نباید شد

از عجز و تن آسایی از دوش کسی باری

برداشت چو نتوانی خود بار نباید شد

سر مستی دولت را سخت است خمار آخر

زین ساغر مردافکن، سرشار نباید شد

با آبله نگذارد یک عقده ی نگشوده

در راه وفا کمتر از خار نباید شد

از میکده تا کعبه از کعبه به میخانه

آسان نتوان رفتن، دشوار نباید شد

موزون نیی و داری دعوای سخن سنجی

نا سخته عیاری تو، معیار نباید شد

آسایش منزل را دنباله روی دارد

چون راه نمی دانی، سالار نباید شد

ترسم به اجل میرد بی غمزهٔ او زاهد

قربانگه عشق است این، مردار نباید شد

چون مهر نیفزودی ای ناله مرنجانش

بی درد، میان ما دیوار نباید شد

گل می شنود خندان نالیدن بلبل را

از زاری ما جانان بیزار نباید شد

می گویم و می گریم، می گریم و می گویم

بی یار نباید شد، بی یار نباید شد

از هجر چو می ترسی باید نشوی عاشق

از مرگ هراسانی، بیمار نباید شد

از یاد حزین ندهی، مصراع سنایی را

از یار به هر زخمی، افگار نباید شد

شمارهٔ ۴۴۱

از عشق، تن سوخته جانان گله دارد

زین شعلهٔ بی باک، نیستان گله دارد

زندان شده مجنون مرا دامن صحرا

در سینه دل از تنگی میدان گله دارد

افزود غم عشق ز غمخواری ناصح

دردیست دلم را که ز درمان گله دارد

بسمل شدنم جنبش تیغ مژه می خواست

دل ازکمی جور فراوان گله دارد

درشور محبت نبود غیرلب ما

زخمی که در آغوش نمکدان گله دارد

جیب کفنی چاک پس از مرگ نکردیم

از کوتهی دست، گریبان گله دارد

بر آتش حسرت نزد آبی که به جو داشت

زان تیغ، لب زخم نمایان گله دارد

آن خط بناگوش که محرم به لبش نیست

خضری ست که از چشمهٔ حیوان گله دارد

از زلف کجت راست نشد کار دل ما

این گوی سراسیمه ز چوگان گله دارد

نبود عجبی گر نکشد بار نگاهم

مژگان تو از سایهٔ مژگان گله دارد

در رهگذرت هستی ما جلوه پرستان

گردیست کز افشاندن دامان گله دارد

پیشت به سرافکندگی مهر و وفا کیست؟

عهد تو ز همدوشی نسیان گله دارد

بر جوش خط سبز، شد آن کنج دهن تنگ

این طوطی مست از شکرستان گله دارد

شد صرف غبار غم دل اشک روانم

سیل از عطش ریگ بیابان گله دارد

از جسم گران در دل سنگ است شرارم

شمع من ازین تیره شبستان گله دارد

رشح قلمم، ریخته بر گرد کسادی

از شور زمین، ابر بهاران گله دارد

از طعنهٔ دشمن، نشود رنجه دل ما

خاطر ز ستایشگر نادان گله دارد

این تیره شب از غفلت ما یافت درازی

از بالش پر، خواب پریشان گله دارد

اندام دهد سختی دوران به درشتان

انگارهٔ بدبین، که ز سوهان گله دارد

خودداری یوسف زند آتش به زلیخا

خاطر هوس از چیدن دامان گله دارد

بار ستم عشق نیارست کشیدن

از جان نفس باخته جانان گله دارد

آواره کند قافله، آرام جرس را

از همرهی ما دل نالان گله دارد

ساقی قدحی باده بپیمای حزین را

کز زهد، دل توبه پشیمان گله دارد

شمارهٔ ۴۴۲

به عهد بی وفایان، آشتی رنجیدنی دارد

ز بوی گل، دماغم فکر دامن چیدنی دارد

ز هم چون بگذرد شیرازهٔ دفتر بهاران را

ورق گرداندن برگ خزان هم دیدنی دارد

به کار هستی بی اعتبارش حیرتی دارم

که صبح باد پیما فرصت خندیدنی دارد

دل تفسیدهای دارم ز مخموری، بیا ساقی

به کشت تشنگان، ابر قدح باریدنی دارد

هوا شبنم فشان شد از بهار و خاک تردامن

کنون در پیش پای توبه ها لغزیدنی دارد

کند قمری ز سرو و بلبل از گل قصه پردازی

دهان نغمه سنجان چمن بوسیدنی دارد

حزین افسانه کوته کن گران خوابان غفلت را

سخن چون پرده را نازک کند، سنجیدنی دارد

شمارهٔ ۴۴۳

غم توگونه ی گلنار را کهربا سازد

به عشق هر چه مس آرند کیمیا سازد

دوباره زندگی حشر مرگ موعودیست

ز خاک کوی تو ما را اگر جدا سازد

غرور ناز تو دارد ز لطف مأیوسم

عجب که بوی تو با قاصد صبا سازد

چو گل به سینهٔ صد چاک من چه می خندی؟

غم تو پیرهن غنچه را قبا سازد

جدا به مرگ نگردم ز آشنا روبی

که از لبم به سخنهای آشنا سازد

حزین به سینه دلی فارغ از دوا دارم

که درد عشق به دلهای مبتلا سازد

شمارهٔ ۴۴۴

به خون هر چند دستی غمرهٔ بیدادگر دارد

شهید خنجر مژگان شدن اجر دگر دارد

به دور آسمان افتادگان را نیست امّیدی

مگر ما را ز خاک آن حلقهٔ فتراک بردارد

نمی آرد برون هرگز سر از صبح قیامت هم

که می گوید شب حسرت نصیبی ها سحر دارد؟

به کوی عشق یک طرار می باشد، خبر دارم

به هر جا گم شود دل، طرهٔ شب زو خبر دارد

حزین نیم بسمل را به طالع نیست پروازی

که این بلبل قفسها در شکنج بال و پر دارد

شمارهٔ ۴۴۵

عذار ساده اش خط غباری در نظر دارد

غزال چشم مست او خماری در نظر دارد

قفس پرورده ام امّا به بخت سبز می نازم

دلم از یاد او باغ و بهاری در نظر دارد

فرو شد از رگ مژگان، به کوثر موج استغنا

کسی کز رهگذار او غباری در نظر دارد

تسلی می کنم جان را به ابروی عرقناکی

گلوی تشنه، تیغ آبداری در نظر دارد

ز غفلت داده فارغبالیم، شغل نظربازی

نیاید خواب در چشمی که کاری در نظر دارد

گل افسرده حالی، صد چمن بر خویش می بالد

که آغوش و لبم بوس و کناری در نظر دارد

مهی در هالهٔ خط دیده ام از دور و می دانم

که چشمم گریهٔ بی اختیاری در نظر دارد

به آب زندگی فرهاد ندهد تشنه کامی را

که جانبازی به تیغ کوهساری در نظر دارد

نظر پوشد چه سان از بیستون فرهاد خونین دل؟

که از هر پاره سنگش، لاله زاری در نظر دارد

به همّت دستگاهان بر سر ناز است، پنداری

جهان سفله اوج اعتباری در نظر دارد

بود آن زنده دل، دل کنده از مُهر سلیمانی

که نقش عبرت از لوح مزاری در نظر دارد

کهن وبرانهٔ دنیا به جغدان باد ارزانی

همای همّت من شاخساری در نظر دارد

نظر بستم زصورت، صید معنی تا شود رامم

که باز بسته چشم من، شکاری در نظر دارد

خردمندی تواند شد جمال معنیش افزون

که از زانوی خود آیینه داری در نظر دارد

درین دار فنا سربازی منصور شیدا را

کسی داند که وصل پایداری در نظر دارد

نمی پوشد نظر، چشم حزین از صفحه پردازی

ز مژگان خامهٔ گوهر نگاری در نظر دارد

شمارهٔ ۴۴۶

دهد ساقی اگر ساغر چنین، مخمور نگذارد

بود گر جلوهٔ مستانه این، مستور نگذارد

به افسونی طبیب عشق درمان کرد دردم را

محبّت را دم عیسی بود، رنجور نگذارد

در آن بزمی که من پیمانهٔ توحید پیمایم

خمارم قطره ای در ساغر منصور نگذارد

عمارت برنمی تابد کهن ویرانهٔ دنیا

چرا سازم؟ که سیلاب فنا معمور نگذارد

اگر نگذارد از کف، کاسه کشکول قناعت را

گدا از ناز پا را بر سر فغفور نگذارد

به صدق دل گر آید جانب میخانه، من ضامن

که ساقی عقدهای در خاطر انگور نگذارد

حزین در عشق از کف لنگر تسلیم نگذاری

مجال دست و پا این قلزم پرشور نگذارد

شمارهٔ ۴۴۷

کجا پاس حجاب از زاهد بی‌پیر می‌آید؟

که تا میخانه هم با خرقهٔ تزویر می‌آید

مزن دم با من آتش نفس در شکرافشانی

تو را ای صبح خام، از کام بوی شیر می‌آید

دلا آسان نمی‌آید به کف سامان آزادی

اگر از عقل رستی، عشق دامنگیر می‌آید

نظربازی مرا گرم است با خورشید رخساری

که آب از دیدنش در دیدهٔ تصویر می‌آید

ندارم فرصت آن تا جواب نامه باز آید

رسد بر لب مرا جان زود و قاصد دیر می‌آید

اجل کی می‌زند مهر خموشی بر لب مردان؟

مزار ما نیستان گشت و بانگ شیر می‌آید

حزین آوازهٔ مجنون فرو ننشست و ننشیند

که از شور بیابان نالهٔ زنجیر می‌آید

شمارهٔ ۴۴۸

نه تاب دوری و نه طاقت دیدار می باشد

به دل کار محبت زین سبب دشوار می باشد

دلی کو می پرد در حسرت خورشید رخساری

نصیبش شبنم آسا دیدهٔ بیدار می باشد

شد از خط عذارت روشن این معنی که در عالم

بود گر محرمی آیینه را، زنگار می باشد

عزیز من اگر یوسف بود، از خار خار تو

گریبان پاره چون گل بر سر بازار می باشد

حزین از ناله زحمت می دهی تاکی؟ نمی دانی

که بر نازک مزاجان نکهت گل بار می باشد؟

شمارهٔ ۴۴۹

ز چابک دستی دل، در کفم خارا زبون افتد

ز برق تیشهٔ من، آتشی در بیستون افتد

عنان برتافتم از کین گردون نالهٔ خود را

نیالایم به خونش تیغ، چون دشمن زبون افتد

گره تا می توانی زد بزن ای چرخ بر کارم

مبادا گوهر من در کف دنیای دون افتد

نفس در سینهٔ من دست و پا گم کرده می گردد

چه باشد حال غواصی که در دریای خون افتد؟

حزین اندیشه در کار تو حیران است دانا را

نمی بایست دل، دست و گریبان جنون افتد

شمارهٔ ۴۵۰

ساقی به حریفان خط جامی نفرستاد

دیری ست که مستانه پیامی نفرستاد

از بوسه به پیغام، تسلی شده بودیم

این شهد گلوسوز به کامی نفرستاد

چون سرمه به چشم من از آن طرف بناگوش

مشکین رقم غالیه فامی نفرستاد

فریاد که از بندگیم یاد نیاورد

تشریف قبولی، به غلامی نفرستاد

مرغ دل وحشی صفتم را به اسیری

بال از رگ جان بست و به دامی نفرستاد

بویی که کند خاطر از آن نافه گشایی

آن غالیه گیسو به مشامی نفرستاد

با باد صبا گر خبری هست بپرسید

از منزل سلمی که سلامی نفرستاد

یک جرعهٔ می بود حزین آفت زهدم

تا پخته شوم، آتش خامی نفرستاد

شمارهٔ ۴۵۱

دیشب که چشم مست تو خاطر نواز بود

تا صبح بر رخم در میخانه باز بود

روزی که عشق، خاک دیار نیاز گشت

سرو تو خوشخرام، به گلگشت ناز بود

تا دلخراش بلبل من ذوق ناله داشت

گلبن به سرفرازی و گلشن به ساز بود

بینش نگر که آینه محرم گرفته است

رویی که از نگاه منش احتراز بود

طرفی نبسته ایم ازان آتشین عذار

واسوختن تلافی سوز و گداز بود

نزدیک شد که از نفس ناله بشکفد

مهر لبم که غنچهٔ بستان راز بود

یک موی در هلاک حزین کوتهی نکرد

زلفی که سایه پرور عمر دراز بود

شمارهٔ ۴۵۲

زلف بی باک تو تا سلسله جنبانم بود

سر سودازدگان ریگ بیابانم بود

دستم از تنگی دل وقف گریبان شده است

یاد آن روز که در گردن جانانم بود

یاد باد آنکه به چنگ غم خورشید رخی

صبح محشر خجل از چاک گریبانم بود

جن و انس و پریم در خط فرمان بودند

داغ عشق تو به از مهر سلیمانم بود

یاد باد آنکه ز غمهای گرانمایه حزین

کوه و صحرا خجل از ریزش مژگانم بود

شمارهٔ ۴۵۳

با خاطر افسرده دلان چند توان بود؟

با مرده به یک گور، چه سان بند توان بود؟

نه گریهٔ ابری، نه شکر خند صبوحی ست

امروز ندانم به چه خرسند توان بود؟

عقل است گران سنگ و جنون است سبک سیر

کو طاقت و صبری که خردمند توان بود؟

ساقی ندهی گر به کفم جام نشاطی

دلخوش کن عاشق، به غمی چند توان بود؟

چون زهر، گلوگیر بود گریهٔ تلخم

شیرین کن این می به شکرخند توان بود

دل بسته به پور دگران باش حزین ، چند

یعقوب صفت در غم فرزند توان بود؟

شمارهٔ ۴۵۴

خالی دمی ز درد تو این ناتوان نبود

بی ناله های زار، نی استخوان نبود

گلزار حسن توست کز آدم دمیده است

هرگز مرا به مشت گلی این گمان نبود

زلف تو داشت جانب کوتاه دستیم

هرگز ز نارسایی خویشم زبان نبود

خود را چرا ز میکده بیرون برد کسی؟

تقصیر بیخودی ست که درکف عنان نبود

آخر حجاب حسن به بیگانگی کشید

یاد آن زمان که ما و تویی در میان نبود

داغ جهان فروز کنار دل من است

آن گوهری که در صدف بحر و کان نبود

کاش آن گل شکفته در آغوش خار و خس

می زد پیاله لیک به ما سرگران نبود

احوال ناتوانیم از چشم خود شنید

کار زبان نبود اگر ترجمان نبود

فارغ تویی و گرنه به کویت ز دیده ام

هرگز نشد که قاصد اشکی روان نبود

دردت نصیبهٔ دل اغیار هم رساند

هرگز متاع جور چنین رایگان نبود

سر تا به پای، محشر زخم تغافلم

تیری دگر به کیش تو ابرو کمان نبود

در زیر بال خود گذراندم بهار و دی

کاری مرا به خار و خس آشیان نبود

عمری حزین نشانهٔ آن غمزه بودهای

یاد زمانه ای که وفا بی نشان نبود

شمارهٔ ۴۵۵

یاد روزی که تو را میل به اغیار نبود

غیر من با دگری عشق تو را کار نبود

دل سودازده روزیکه گرفتار تو شد

یوسف حسن تو را هیچ خریدار نبود

همچو شیر و شکر آمیخته با هم بودیم

غم هجری به میان، حسرت دیدار نبود

آشنا بود نگاهت به نگاه عجزم

هرچه می بود به دل حاجت اظهار نبود

داشت اندیشهء زلفت دل سودازده ام

عقدهٔ مشکلم این بود اوا به دل بار نبود

عندلیب دل آشفته چه بود احوالش

گر به دام سر زلف تو گرفتار نبود؟

رخ خورشید ز هر ذره عیان بود اگر

سبل دیدهٔ ما پردهٔ پندار نبود

چشم نادیدهٔ ما طاقت دیدار نداشت

ورنه محرومی از آن آینه رخسار نبود

هر چه آمد به سر، از پستی بخت است مرا

ورنه کوتاهی از آن یار وفادار نبود

اثر از شادی ایام نمی بود حزین

تهمت خنده اگر بر لب سوفار نبود

شمارهٔ ۴۵۶

بزمی که مست ناز مرا جلوه گاه بود

بادام چشم، نقل شراب نگاه بود

مأوای حادثات، شبستان زندگی ست

فانوس شمع ما نفس صبحگاه بود

مفتی ناز، کرد جفا را چرا حلال؟

در ملّتی که شکوهٔ عاشق گناه بود

صحبت میان حسن و محبّت چنین خوش است

با ما نگاه گرم تو برق و گیاه بود

روشن نگشت چشم حزین از جمال تو

روزش تمام چون شب زلفت سیاه بود

شمارهٔ ۴۵۷

مرا مجال سخن، بادهٔ زلال دهد

که شیشه ره به پریخانهٔ خیال دهد

فسرده از سخن سرد خود ستایانم

سرود مطرب کج نغمه، گوشمال دهد

به غیر جذبهٔ خاطر که خضر این وادی ست

به بحر، قطرهٔ ما را که اتصال دهد؟

به حشر نامهٔ اعمال مجرمی ست سفید

که شستشو به عرقهای انفعال دهد

صدف به ابر چرا تهمت سخا بندد؟

ز گوهری که به سعی کف سؤال دهد

شمیم عشق بود تا به حشر خاک مرا

که بوی باده دیرینه ی سفال دهد

حزین به دولت سودای خال و خط کسی ست

که عنبرین قلمت نافه ی غزال دهد

شمارهٔ ۴۵۸

دور عذار تو، خط وجود ندارد

آتش سوزان برق، دود ندارد

بت ز فریبت گرفته کیش برهمن

کیست که پیشت سر سجود ندارد؟

نقش تعلّق ضمیر من نپذیرد

عکس در آیینهام، نمود ندارد

جلوه تلف می کنی به طور چه حاصل؟

جز دل ما طاقت شهود ندارد

حسن تو بست از بهار چشم حزین را

پیش جمال توِ گل نمود ندارد

شمارهٔ ۴۵۹

خیالش گر چنین در خاطرم جاگیر می‌گردد

پس از مردن غبارم گردهٔ تصویر می‌گردد

بود تا می جوان، با او به صد جان عشق می‌ورزم

مریدش می‌شوم از صدق دل چون پیر می‌گردد

حذر کن ای سپهر از تیغ آه گریه‌آلودم

نفس چون آب بردارد، دم شمشیر می‌گردد

رهین منّت عشقم که افزود اعتبارم را

شکست رنگ بر رخساره‌ام اکسیر می‌گردد

غبار خاطرم انبوه شد، لختی فرو گریم

بلی باران شود، چون ابر عالمگیر می‌گردد

به خوان روزگاران دست خواهش را نیالایم

که آخر کام نعمت‌خواره از جان سیر می‌گردد

شدم شوریده خاطر از خیال گردش چشمی

به هم این حلقه‌ها چون بسته شد زنجیر می‌گردد

فلک طفل دبستان است طبع نکته‌سنجان را

کبود از سیلی من، روی چرخِ پیر می‌گردد

حزین از فکر آن شیرین دهن دایم گدازانم

شود چون استخوانم آب، جوی شیر می‌گردد

شمارهٔ ۴۶۰

شبی که سروِ تو شمع مزار من گردد

چو گردباد به گردت غبار من گردد

به رهگذار تو چندان رخ امید نهم

که وعده ات خجل از انتظار من گردد

به جیب پیرهن از رشک، گل نیفشانی

اگر دلت خبر از خار خار من گردد

شکوه عشق نگر کز ره فتادگیم

اجل کناره کند گر دچار من گردد

خدا کند که از آن تیغ آبدار حزین

شکفته روییِ زخمِ بهارِ من گردد

شمارهٔ ۴۶۱

آماده است تا مژهٔ ما به هم خورد

سیلی کزو خرابهٔ دنیا به هم خورد

از دل تلاطم و ز تو دامن فشاندنی

از یک نسیم لنگر دریا به هم خورد

شد قیمتم شکسته ز انصاف طالبان

لب در همین دعاست که سودا به هم خورد

پاشد چنین اگر فلک، احباب را ز هم

نَبوَد عجب که عقد ثریّا به هم خورد

ای دل به عهد سست حیات اعتماد نیست

امروز گیرد الفت و فردا به هم خورد

از پهلوی سخن گسلد ربط همدمان

پیوسته الفتِ لبِ گویا به هم خورد

یک دست شیشه داری و دستی دل حزین

ساقی چنان مکن که دو مینا به هم خورد

شمارهٔ ۴۶۲

تا کی توان ز عمر، فریب سراب خورد؟

باید نهاد لب به لب تیغ و آب خورد

پیمانهٔ نگاه تو از ما اثر نهشت

این طرفه مجلسی ست که ما را شراب خورد

کوته تر است از نگه نارسای ما

دور از تو بس که رشتهٔ جان پیج و تاب خورد

بر هر چه تافت نور محبّت صفا گرفت

پاک است هر زمین نجس، کآفتاب خورد

عشق از ازل بلای دل و جان بود حزین

آتش غریب نیست که خون کباب خورد

شمارهٔ ۴۶۳

هرکس به خاک میکده مست و خراب مُرد

آسوده از ثواب و خلاص از عذاب مرد

چشمی به دور دهر سیه کاسه سیر نیست

اسکندرش به حسرت یک جرعه آب مُرد

اوضاع زشت عالم دون دیدنی نبود

آسوده آنکه در شب مستی به خواب مُرد

از جور بی حساب تو جاوید زنده ایم

زاهد ز بیم پرسش روز حساب مُرد

خون بی بهاست عاشق حاضر جواب را

جان خواست از حزین لب او، در جواب مُرد

شمارهٔ ۴۶۴

جلوه اش دامن نازی به دل ریش کشید

پادشه رخت به ویرانهٔ درویش کشید

سر به جیب دل آتشکده بردم گفتم

که چها ناوک آن شوخ جفاکیش کشید

فلک افتادهٔ من بود، به هندم انداخت

عاقبت کین ز من عافیت اندیش کشید

پس ازین روبهی دهر نخواهد دیدن

هرکجا کون خری بود فلک پیش کشید

صلح کل کرد حزین ، آنکه به عالم چون من

چه جفاها که ز بیگانه و از خویش کشید

شمارهٔ ۴۶۵

چه شد یا رب که ابر نوبهاران برنمی خیزد؟

رگ موجی ز جام میگساران برنمی خیزد؟

مگر دارد نشانِ بوسه لعلِ آبدارِ او

که نقشی از نگین نامداران برنمی خیزد؟

ز چشم سرمه آلودش سیه شد روزگار ما

کدامین فتنه زین دنباله داران برنمی خیزد؟

تغافل پیشهٔ من نگذرد مستانه از راهی

که آهی از دل امّیدواران برنمی خیزد

به دوران طراوت بخشی لعل می آلودش

غبار خط ز روی گلعذاران برنمی خیزد

ز هر کنج خرابات مغان برخاست جمشیدی

کسی از حلقهٔ پرهیزگاران برنمی خیزد

دل نالان من تا خاک شد در راه جانبازی

نوایی از رکاب نی سواران برنمی خیزد

نمک بر داغ خورشید قیامت می زند شورم

چو من شوریده ای از دل فگاران برنمی خیزد

به این مستی که می خیزد صریر خون نوا کلکم

صفیر بلبلی از شاخساران برنمی خیزد

نباشد نوحه گر، مرگ من مردانه همّت را

صدایی از شکست برد باران برنمی خیزد

نمی گردد بلند از کاروان نقش پاگردی

غبار از رهگذار خاکساران برنمی خیزد

کدامین شمع را دیدی سپندآسا درین وادی

که بی تاب از مزار بیقراران برنمی خیزد؟

نباشد ناخنی چون تیشه، در سرپنجهٔ عاشق

که با دعوی به تیغ کوهساران برنمی خیزد

به این شوخی که می خیزد نگاه از دامن مژگان

خدنگ از شست این عاشق شکاران برنمی خیزد

به دل های تنک ظرفان، مده جام محبت را

که دریاکش نهنگ، از چشمه ساران برنمی خیزد

شط خون می رود از دیدهٔ من تا تو می آیی

به این تمکین، نهال از جویباران برنمی خیزد

لبِ پیمانه از لعلِ فروزان برنمی داری

که دود ازگلبن آتش عذاران برنمی خیزد

حزین ، تر شد دماغ خشک زاهد از نوای تو

چنین مستانه بویی از بهاران برنمی خیزد

شمارهٔ ۴۶۶

تا سرو را هوای قدت سرفراز کرد

پا از گلیم ناز چو زلفت دراز کرد

پیچید بوی جان، به دماغ دلم ز دور

مشاطهٔ صبا سرِ زلفت چو باز کرد

کونین را چو مردم چشمم به خون نشاند

آه این چه نغمه بود که عشق تو ساز کرد؟

چشمت به یک کرشمه به روی دلم گشود

هر در که بخت بر رخ جانم فراز کرد

زاهد به ذوق سجدهٔ محراب ابروبت

در کعبه رو به قبلهٔ کویَت نماز کرد

محمود را چو قطع تعلّق شد از حیات

پیوند جان به رشتهٔ زلف ایاز کرد

با ابروی تو پشت به پشت است در جفا

چشمت که دست فتنه در آغوش ناز کرد

چون جان برد ز شست نگاهت دل حزین ؟

نتوان ز زخم تیر قضا احتراز کرد

شمارهٔ ۴۶۷

ز آهم بیستون چرخ، آتش تاب می‌گردد

ز برق تیشهٔ من کوه آهن آب می‌گردد

ز بس در خود پی آن گوهر نایاب می‌گردم

گریبان من از سرگشتگی گرداب می‌گردد

به یاد روی آن گل‌پیرهن شب چون کشم آهی

کتان طاقتم را پرتو مهتاب می‌گردد

چه سازد با دل افسردگان شور و نوای من؟

نمک در دیدهٔ غافل‌نهادان خواب می‌گردد

حزین از جوی خاطر سرو کلک جلوه زیب من

چه خون‌ها می‌خورد تا مصرعی سیراب می‌گردد

شمارهٔ ۴۶۸

عشق تو که صد برهمن از کیش برآورد

آتش شد و دودم ز دل ریش برآورد

جا در دل تأثیر کند تا لب سوفار

هر ناوک آهی که دل از کیش برآورد

غم یار غریبی ست که دور از وطنان را

بُبرید ز بیگانه و از خویش برآورد

ممنون گرفتاری عشقیم که ما را

از ننگ دل عافیت اندیش برآورد

ز آلایش هستی شده ام پاک که عشقت

صد بار ز ننگ خودیم بیش برآورد

گر چشم تو بیمار بود وآن مژه فصّاد

پس خون دلم را ز چه با نیش برآورد؟

کی چارهٔ دردم شود از وصل که امروز

من پیرم و آن تازه جوان ریش برآورد؟

جام نگهی زد ره تقوای حزین را

مینای می از خرقهٔ درویش برآورد

شمارهٔ ۴۶۹

عشق آمد و از سینهٔ من دود برآورد

گلزار خلیل، آتش نمرود برآورد

از آه سریع الاثر خویش چه گویم؟

جانی که به لب بود مرا زود برآورد

یاقوت صفت دود نبود آتش ما را

دود از دلم آن لعل خط آلود برآورد

پیغمبر حُسنیّ و کتاب الله خطّت

اسرار که در پرده نهان بود برآورد

تا رنجه حزین از ستم عشق نگردی

ایّام تو را حادثه فرسود، برآورد

شمارهٔ ۴۷۰

از حرف سست توبه، لب را گزید باید

گر لب نمی کشد می، حسرت کشید باید

در عشق ناخوش و خوش شوریدگان بدانند

مطرب دم رسایی در نی دمید باید

شاید دهد دلش را با دوست آشنایی

در خانقاه صوفی، یک خم نبید باید

آشفته روزگارم، جایی قرار من نیست

بزمی که با حریفان، گفت و شنید باید

با آفتاب می زد، از یک پیاله شبنم

گر ذوق وصل داری، از خود برید باید

زلف سیه برافشان، شب را به مشک تر گیر

طرف نقاب بگشا،گر صبح عید باید

عشرت به کام خواهی، آیینه را به برگیر

عیش مدام خواهی، لب را مکید باید

این آن غزل که گفته پیش از حزین سنایی

این طرز گفتگو را از وی شنید باید

شمارهٔ ۴۷۱

ز فیض روی تو خط کامیاب می باشد

چراغ گوشه نشین ماهتاب می باشد

چه می شود؟ گرو بوسه دل ز من بستان

متاع خانهٔ ملّا، کتاب می باشد

خیال زلف نهفتم به دل، ندانستم

که بوی، پرده دَرِ مشک ناب می باشد

گشاده روی بود، در دل است تا معنی

نفس به چهرهٔ مطلب نقاب می باشد

ز اشک تلخ من احوال دل توان فهمید

همیشه نکهت گل باگلاب می باشد

من از سکوت فلک، ترک مدّعا گفتم

لب خموش، به سائل جواب می باشد

عجب نباشد اگر دل شکسته ایم حزین

شکست با ورق انتخاب می باشد

شمارهٔ ۴۷۲

ساقی چه شد که آتش موسی ز می کند؟

مطرب کجاست تا دم عیسی به نی کند؟

یک عیش و عشرت است ولی منزلش دوتاست

عاقل به قصر جنّت و مجنون به حی کند

بنگر به فال سعد در اوراق روزگار

تا آگهت ز قصّه کاوس کی کند

وقت عزیز خویش به اندیشه داده ای

غافل که روزنامهٔ عمر تو طی کند

از کاوش زمانه به آزادگی رهی ست

این نیش خدِّ ناقهٔ آمال پی کند؟!

دندان حرص کُند به ترشی نمی شود

چین جبین علاج طمع پیشه کی کند؟

شاهنشهی ست عشق و درفش قلم حزین

تسخیر ملک نظم به اقبال وی کند

شمارهٔ ۴۷۳

اهل قلم فراغت دنیا نمی‌کنند

کاری که دست می‌کند اعضا نمی‌کنند

تیغ برهنه است کسی کز طمع برید

آزادگان به خلق مدارا نمی‌کنند

بی‌آرزو شود دل بی‌آرزو نصیب

این است دولتی که تمنّا نمی‌کنند

بر دامن رضاست سر خستگان عشق

افتاده‌اند و تکیه به دنیا نمی‌کنند

گل نشکفد ز گلبن افسرده‌خاطران

تا ابر دیده را چمن‌آرا نمی‌کنند

روی نگاه عجز ندارند عاشقان

سر زیر تیغ آن مژه بالا نمی‌کنند

نقد است قسمت همه دل‌ها ز جور تو

ارباب جود وعده به فردا نمی‌کنند

خاک مراد دیده‌وران است گرد غم

این خاک را به کاسهٔ دنیا نمی‌کنند

بینا نمی‌شود دل شوریدگان حزین

تا دیده را نقاب تماشا نمی‌کنند

شمارهٔ ۴۷۴

گر دل سر شکایت دیرینه واکند

بیگانگی چه ها به تو دیر آشنا کند

در راه انتظار تپد گر چنین دلم

نازت به وعده ای که ندادی وفا کند

نازم به دور باش نگاهت که روز وصل

نگذاشت بوالهوس، هوس مدّعا کند

این ناز و کبریا که ز خوی تو دیده ام

ترسم کمند آه مرا نارسا کند

رشکم چنان زند ره یک شهر بوالهوس

حکم غرور نازت اگر خودنما کند

گیرم که زیر لب شکنم بی تو ناله را

هر موی من به زخمهٔ غم صد نوا کند

خوش وقت عاشقی که فتد بی زبان حزین

با یار، مجلس از نگه آشنا کند

شمارهٔ ۴۷۵

بهار اسباب شورم را به سامان کرده می آید

شلایین جلوه و سنبل پریشان کرده می آید

حلالم باد مستیها، مبارک سینه چاکیها

قدح پیموده و گل در گریبان کرده می آید

اثر نگذاشت از چشم و دل من گریهٔ مستی

نگارین خانه ها این سیل، ویران کرده می آید

شود حیران چو طوق قمریان چشم تماشایی

سهی بالای من، دل ها نگهبان کرده می آید

حزین امشب نگاه رهزن میخانه پردازش

ز مستی تکیه هر جانب، به مژگان کرده می آید

شمارهٔ ۴۷۶

تابی به سر زلف زد و طرّه به خم داد

اسباب پریشانی ما دست به هم داد

ناقوس صنم خانهٔ دل ناله برآورد

چاک عجبی سر به گریبان حرم داد

حسرت شکن ذائقه اشکی ست گلوسوز

نو بادهٔ شیرین، مزهٔ نخل الم داد

فریاد که زاد سفر از خویش ندارم

مطرب ره دوری زد و ساقی می کم داد

عشق است گر افکنده به دل لنگر تمکین

گردون ز گران سنگی این بار، شکم داد

از زهرهٔ شیر آب خورد بیشهٔ معنی

آسان نتوان عرصه به یکران قلم داد

دارایی عشق است که از کلک و دواتم

درکشور پرشور سخن، طبل و علم داد

مژگان تو گرد از دو جهان خواست برآرد

دامان به میان برزد و فرمان به ستم داد

هرگه که به یاد دهنت غنچه نشستم

اندیشه مرا سر به بیابان عدم داد

چون شمع ز هجران تو در آتش و آبم

برقی به رگ و ریشه زد و دیده به نم داد

بر عشق در دیر و حرم هر دو گشوده ست

مشرب به زبانم صمد و دل به صنم داد

غفلت زده عالم آب است چو ماهی

آن را که غلط بخشی ایام، درم داد

پرگشت حزین ازگهرم جیب دو عالم

خجلت قلم من، به رگ ابر کرم داد

شمارهٔ ۴۷۷

خوشا روزی که تیرت، پی به جان مستمند آرد

شبیخونی نگاهت برسربخت نژند آرد

شب بختم چو شمع ازداغ عشقت صبح محشرشد

چها تا برسرمن طالع فیروزمند آرد

به این آشفته حالیهای خود امّیدها دارم

پریشان طره ای شاید دلم را درکمند آرد

به فرمان عشق آتش دست را درگرمی بزمت

پی دفع گزند، از دانهٔ دل‌ها سپند آرد

شب هجران سپاه درد را شور حزین تو

درفش کاویان از نالهٔ مشکین پرند آرد

شمارهٔ ۴۷۸

بر سر تربتم آن نوگل خندان آرید

سست پیمان مرا بر سر پیمان آرید

چاک این سینه به دامان قیامت رفته ست

تاری از زلفش و آن سوزش مژگان آرید

دل بود منتظر و شوق نمی آید باز

هدهد شهر سبا را به سلیمان آرید

زهد و تقوا به در آرید سر، از خرقهٔ من

کفر زلفی به کفم آمده، ایمان آرید

موقع شادی اصحاب و غم اغیار است

محرمان را به سراپردهٔ سلطان آرید

باده نوشان مغان، دیدهٔ انجم شور است

نور چشم قدح از کوری ایشان آرید

بادهٔ سرختر از خون سیاووش کجاست؟

که رخ زرد مرا رنگ به عنوان آرید

چه شود خاطر آشفتهٔ ما جمع شود؟

خبری از سر آن زلف پریشان آرید

خامه شکّرشکن از عارف روم است حزین

طوطیان را به صلا در شکرستان آرید

شمارهٔ ۴۷۹

اگر دست مرا ساقی به یک رطل گران گیرد

الهی در جهان کام دل از بخت جوان گیرد

سعادتمند را باشد گوارا، سختی عالم

هما را در گلو هرگز ندیدم، استخوان گیرد

چه سان در سینه ام جا می تواند کرد، حیرانم

خدنگت را که دل از خانهء تنگ کمان گیرد؟

به پیش شمع رویت منصب پروانگی دارم

تو چون عارض برافروزی، مرا آتش به جان گیرد

کسی را هر قدر دل شهره باشد در جگر داری

سر ره چون به آن بیگانه خوی سرگران گیرد؟

گداز شرم یکسرژاله سازد نرگسستان را

نظر چون کام خاطر، زان جبین خوی فشان گیرد

حزین از پای ننشینم به راه انتظار او

چو مجنون بر سر شوریده گر مرغ آشیان گیرد

شمارهٔ ۴۸۰

پیکان تو مشکل که به دل یار توان کرد

دیگر چه علاج دل بیمار توان کرد؟

من مردم و یک بار به خاکم نگذشتی

این کوه غمی نیست که هموار توان کرد

کس شغل محبّت نرسانده ست به پایان

دل چون رود از کف چقدر کار توان کرد؟

صرصر چه زند گرم به خاکستر من پای؟

بختم نه چنان خفته که بیدار توان کرد

صد عقده بود بر دلش از بار علایق

این سبحه به گرد سر زنّار توان کرد

بر دوش اگر بار سر خویش کشیدیم

شادیم که خاک قدم یار توان کرد

شور تو حزین از لب شیرین سخن کیست؟

مصر از نی این خامه شکر بار توان کرد

شمارهٔ ۴۸۱

کی از ما چشم صورت بین مردم حال می بیند؟

چه دیگر دیدهٔ آیینه جز تمثال می بیند؟

از آن روزی که من در پای عشق از پای افتادم

غزال چشم شوخ یار در دنبال می بیند

خمار من ندارد دیده در راه می و ساقی

به کف داغ جنون را جام مالامال می بیند

مرا آیینهٔ گیتی نما خشت سر خم شد

ز جام خود اگر جم، صورت احوال می بیند

به چشم سفلگان دهر، ظالم را بود شانی

مگس زنبور را شهباز زرّین بال می بیند

لباسی یافتم، عرفان شیخ خانقاهی را

تصوّف را همین در خرقه های شال می بیند

حزین از جا دل دیوانه ام گر رفت جا دارد

که عالم را پر از بازیچهٔ اطفال می بیند

شمارهٔ ۴۸۲

کی صرفه ز ما خصم سبک سر به دغا برد؟

خود باخت، دغل باز حریفی که ز ما برد

از هر دو جهان باز نیامد خبر از او

دل را کشش عشق ندانم به کجا برد؟

افسرده ز دم سردی ایّام نگردید

آتشکده آتش مگر از سینهٔ ما برد؟

از منّت پیری ست گرانباری دوشم

لب را به قدم بوس تو این پشت دوتا برد

یک جلوه خیال تو در اندیشهٔ ما کرد

دل لذت دیدار جدا، دیده جدا برد

خورشید نبردهست به چوگان سعادت

گویی که ز میدان شهادت سر ما برد

تردامنی مشرب رندانه حزین را

از توبه پشیمانی و از خرقه صفا برد

شمارهٔ ۴۸۳

نبود عجب که از دل ما شور شد بلند

جایی که دود حوصلهٔ طور شد بلند

شد موج زن ز جلوهٔ او سیل فتنه ای

گرد خرابی از دل معمور شد بلند

هرگز نبود عمر فراق این قدر دراز

از یاد زلف او شب دیجور شد بلند

کوته کند فسانهٔ گلبانگ عندلیب

هر جا حدیث آن رخ مستور شد بلند

یک چند راز عشق ز خامان نهفته بود

باز این ترانه از لب منصور شد بلند

یا رب که دید سرو سهی پیکر تو را

کآوازه اش چو مصرع مشهور شد بلند؟

بانگ دراست قافله درد را حزین

هر ناله ای که از دل رنجور شد بلند

شمارهٔ ۴۸۴

من از دل و دین باختگانم چه توان کرد؟

سودازده زلف بتانم چه توان کرد؟

دل بسته فتراک سر زلف سواری ست

از چنگ خرد رفته عنانم چه توان کرد؟

در صومعه از نعره زنانم چه توان گفت؟

در میکده از دُردکشانم چه توان کرد؟

در سلسلهٔ زلف تو ای رهزن دل ها

سرحلقهٔ سودا زدگانم چه توان کرد؟

گوشی به فغان دل ناشاد نکردی

پیشت همه تن گرچه زبانم چه توان کرد

فرمان تو را هر چه بود می کنم اما

من صبر به هجران نتوانم چه توان کرد؟

شد قطره به دریای فنا وصل حزین را

دی بودم و امروز نه آنم چه توان کرد؟

شمارهٔ ۴۸۵

ننگ در عشق و جنون نام مرا عالی کرد

آمد ادبار درین کوچه و اقبالی کرد

نیست امروز عجب گر غمش از شادی ماست

آنکه دی از غم ما آن همه خوشحالی کرد

گرچه دریا نشود خشک به تردستی ابر

در غمت ریزش مژگان دل ما خالی کرد

سرشویده ی من باج ز مجنون گیرد

عشق در مملکت درد، مرا والی کرد

پیر ما را به جهان بخت جوان شد چو شراب

شوخی عهد صبا را به کهنسالی کرد

مرحبا عشق کزو قطرهٔ ما دریا شد

دل ما را صدف گوهر اجلالی کرد

مرغ گلشن ز تو شیون مگر آموخت حزین

که سحر ناله به طرزی که تو می نالی کرد

شمارهٔ ۴۸۶

باد صبا فسانهٔ زلف تو ساز کرد

پیغام آشنا، شب ما را دراز کرد

گردید قسمتم ز ازل عشق شعله خو

ساقی مرا به جرعهٔ می جانگداز کرد

افزون شد از بهار خطت، شور عاشقان

نیرنگ باغ، نالهٔ مرغان دراز کرد

گویا لبالب از می عجز و نیاز بود

پیمانه ای که چشم تو را مست ناز کرد

مگشای لب به قصهٔ راز نهان حزین

نتوان حدیث شوق به عمر دراز کرد

شمارهٔ ۴۸۷

آب و رنگی به چمن فیض گلستان تو داد

غنچه را جام شکفتن، لب خندان تو داد

بامدادان نکنم پاره گریبان، چه کنم؟

سینه ی صبح نشانی ز گریبان تو داد

عمرها در طلب چشمهٔ حیوان بودم

خضر شد خط و سراغم به زنخدان تو داد

خنده بر صبح زدی عشرت هر روزهٔ من

سر به جانم غم عالم، شب هجران تو داد

کرده سرمست زلالی می ریحانی تو

نم فیضی به سفالم خط ریحان تو داد

شور سودا به سرم زلف پریشان تو ریخت

پیچ و تابی به سرم ، طرّه پیچان تو داد

می دمد از قلمت صور سرافیل حزین

محشر، آشوب خود امروز به دیوان تو داد

شمارهٔ ۴۸۸

سبزه دور از تو، مغیلان به نظر می آید

غنچه بی روی تو پیکان، به نظر می آید

شده رسوایی ما، پردهٔ عریانی ما

سینهٔ چاک، گریبان به نظر می آید

دل از آسایش دوران نشود جمع مرا

زلف ایام، پریشان به نظر می آید

پرده حسن شده بر رخ مقصود نقاب

این چو از دیده رود، آن به نظر می آید

نگذری سرسری از دفتر ایجاد حزین

مشکل آنجاست که آسان به نظر می آید

شمارهٔ ۴۸۹

خرامد یار من مستانه هر راهی دچار آید

مگر یک بار هم از کوچه راه انتظار آید

گوارا نیست آب زندگانی، بی حریفانم

به حسرت می کشم پیمانه ای، تا گل به بار آید

شرابی چون ندارم با کباب خویش می سازم

دل خود می خورم در آشیان تا نوبهار آید

کهن اوراق ما جانا همایون فال می باشد

نگه دار این دل سی پاره را، گاهی به کار آید

حزین آشفته دارد خامه ام را خطّ مشکینی

نی من ناله هر جا سر کند، بوی بهار آید

شمارهٔ ۴۹۰

خوشا دمی که مرا دیده از غبار برآید

ز گرد هستیم آن نازنین سوار برآید

همین بس است که خود چاک می زنم به گریبان

ز دست کوته ما بیش ازین چه کار برآید؟

ز سرگذشته، به راهت نشسته ایمکه تاکی

نگه به عربده، زان چشم میگسار برآید

بغیر از اینکه به سرگشتگی جهان به سر آری

دگر چه کام دل از دور روزگار برآید؟

چه آتشی ست حزین ، این که در جگر زده عشقت؟

به یک صفیر تو، دود از دل بهار برآید

شمارهٔ ۴۹۱

نسیم حالت آور، پای کوبان، تردماغ آمد

به دل ها ذوق دست افشانی گل های باغ آمد

کدوی خشک زاهد را، دماغ از بوی می تر شد

بحمدالله که آب رفته، ما را در ایاغ آمد

رگ برق قدح، ره می زند خلوت گزینان را

بشارت، زاهد گم کرده ایمان را چراغ آمد

بیا صوفی ببین وجد گل و رقص درختان را

برآ از خرقهٔ سالوس زاهد، فصل باغ آمد

حزین ، از قطره ریزی تا نمانده ست ابر آذاری

مگر دردانهٔ دل را توانی در سراغ آمد

شمارهٔ ۴۹۲

پیمانه، گرد کلفت صد ساله می برد

آلودگی، ثلاثهٔ غسّاله می برد

پیداست حال عشرت گلگشت روزگار

از داغ حسرتیکه به دل لاله می برد

یاری که باری از دل ما کم کند کجاست؟

گاهی غبار خاطر ما، ناله می برد

لخت جگر به بندر چشمم گشوده بار

اشک از کنار هر مژه پرگاله می برد

ضعف رسا، رسید به جایی که ناله ام

حسرت به حال شعلهٔ جوّاله می برد

جای شرر، سپهر مغان پیشه بعد ازین

زاتشکده فسردگیم، ژاله می برد

دردت مباد قسمت این تلخ کام، کو

فیض از شکر لب تو به تبخانه می برد

خواهد نمود چشم تو تاراج دین و دل

زین فوج فتنه ای که به دنباله می برد

خوی ستمگر تو در آغاز گیر و دار

کار از کف ملایک عمّاله می برد

بر تنگ شکّر تو ره افتاده مور را

دردا که دزد، حاصل بنگاله می برد

صورتگر، از رخت چه کشد غیر انفعال؟

کز کار دست قوت فعاله می برد

آخر خط از جمال بتان کامیاب شد

فیض از وصال ماه رخان هاله می برد

نفست ربوده مایهٔ شیطان نبرده را

دزد آنچه وا گذاشته، رمّاله می برد

گر زانکه ریش گاونیی، از چه سامری

هوش از سرت به نغمهٔ گوساله می برد؟

حاجت به وصف نیست کلام تو را حزین

کی حسن شوخ، منت دلاله می برد؟

شمارهٔ ۴۹۳

بانگی به حریفان فرو رفته صبا زد

گلبن ز نو آراسته شد، مرغ نوا زد

دل شور برآورد ز آسوده مزاجان

زاشفته صفیری که در آن زلف دوتا زد

در مهد گران خواب عدم بود دو عالم

آن روز که ما را ستم عشق صلا زد

هر دل که به سیلاب جنون خانه نپرداخت

آلودگی ای داشت، در خوف و رجا زد

در شهر فنا، شحنه غیور است، حذر کن

هرکس که سرافراخت، به شمشیر فنا زد

جایی که غم عشق بود مهر پدر چیست؟

یعقوب خمش گشت و دلم وا اسفا زد

دست هوس از نعمت کونین کشیدیم

این همّت مردانه به عالم سرپا زد

در نکته حزین نقش حریفی چو تو ننشست

هرجا رقمی زد نی کلک تو، به جا زد

شمارهٔ ۴۹۴

کدامین آتشین رخسار گرم خودنمایی شد؟

که اخلاص مغانی ملّتم، در جبهه سایی شد

به چشم از بس خیال آن کف پا نقش می بندم

بیاض دیده روشن سواد من حنایی شد

من شکّر سخن، پرورده ام با شیرهٔ جانش

که سروش مصرع برجستهٔ شیرین ادایی شد

شدم تا سر به صحرا دادهٔ وحشی نگاه او

غبارم سرمهٔ چشم غزالان ختایی شد

سیه روزم که از کف داده ام دامان زلفش را

ز بخت تیرهٔ من کوتهی شد، نارسایی شد

رواجی نقد ما را نیست در بازار حسن او

زر داغم به کف سرمایهٔ حسرت فزایی شد

در الفت میان جسم و جان با گل برآوردم

از آن روزی که دل را با محبّت آشنایی شد

به ذوق وصل موج شور محشر می زند خاکش

به خون غلتیده ای کو، زخمی تیغ جدایی شد

دل از دیرینه غمها برگرفتن نیست کار من

چرا باید عبث بدنام ننگ بی وفایی شد

به کف چون شمع ما را در شب هجران به کار آید

سر انگشتی که در گستاخی برقع گشایی شد

چو دریا شد حباب، از ننگ ناچیزی برون آید

گداز تن، شکست قدر ما را مومیایی شد

نبود اول درین میخانه قدری خرقه پوشان را

شراب آلوده دلقم، آبروی پارسایی شد

به دل، بتخانه های آرزو را کرده ام ویران

که چاک سینهٔ من قبلهٔ حاجت روایی شد

فراموشم مکن گر معنی بیگانه می فهمی

که عمرم صرف تفسیر کتاب آشنایی شد

رگ سنگش ز شوخی موجهٔ دریای خون گردد

به میدانی که مژگان تو در تیغ آزمایی شد

چو نی جز باد نبود در شکنج آستین من

نفس بیهوده صرف نغمه های بی نوایی شد

حزین ازگردش پیمانهٔ چشم سخن سازی

سیه مستانه کلکم بر سر دستان سرایی شد

شمارهٔ ۴۹۵

به سنگ حادثه خونم چو پایمال شود

ز وحشتم رگ خارا، رم غزال شود

چو طور، بوم و بر من شود تجلی زار

رخت چو شمع پریخانهٔ خیال شود

نهفته ایم به حیرت ز رشک، نام تو را

میانهٔ لب و دل تا به کی جدال شود؟

روان ز دیدهٔ بلبل دپن چمن باید

هزار جدول خون، تا قدی نهال شود

به وعده نام وفا می بری و می ترسم

میانهٔ غم و دل، آشتی ملال شود

بود ز رخنهٔ لب، آفت قلمرو دل

گرفتنی ست دهانی که هرزه نال شود

شود کلید در خلد بی طلب فردا

به عرض حال زبان گسسته لال شود

به لب شراب سخن صاف اگر نمی آید

چو من به پرد هٔ دل ریز تا زلال شود

حزین ز سینه ی صد چاک دل برون افکن

قفس وبال به مرغ شکسته بال شود

شمارهٔ ۴۹۶

ز نخجیر دلیرم غمزهٔ صیاد می لرزد

ز جان سخت من این دشنهٔ فولاد می لرزد

بَرَد از جا نهیب ناله ی من ، صبر مجنون را

ز سیل گریه ام بر خود شط بغداد می لرزد

شکوهی عشق بخشیده ست بازوی ضعیفان را

که تیغ کوهسار از تیشه ی فرهاد می لرزد

زگلبانگ صفیرم می تپد دل، عندلیبان را

ز کلک خوش صریرم خامه فولاد می لرزد

زبان عشق ترسان است از دم سردی واعظ

که شمع شعله ور در رهگذار باد می لرزد

نمی گردد به جایی پای ناقص فطرتان محکم

به حال این سبک مغزان، دل الحاد می لرزد

گدا و شاه را از خاکساران است آسایش

زمین چون می تپد ویرانه و آباد می لرزد

کند جایی که آن قامت قیامت، جلوه آرایی

ز باد دامن او رایت شمشاد می لرزد

حزین از سردسیر عقل بیرون ناله ای سر کن

که سرما خوردگان را درگلو فریاد می لرزد

شمارهٔ ۴۹۷

نه هرکه طبل و علم ساخت سروری داند

نه هر که تاخت به لشکر سکندری داند

علوّ فطرت و طبع سخن خدا داد است

نه هرگیاه که روید صنوبری داند

نه هرکه یک دو سه مصرع به یکدگر بندد

رموز معنی و درد سخنوری داند

ز هر دهان و لبی نکته دلنشین نشود

نه هر که خطبه بخواند پیمبری داند

کمیت حوصله ام، فیض تنگ ظرفان را

نه هر چه قطرگی آموخت کوثری داند

ز خود گذشته کند درک واردات سلوک

گدای میکدهٔ ما قلندری داند

عیار دولت ما شد ز عشق سکه به زر

شکسته رنگی ما کیمیاگری داند

خیال سایه نشینان سرو یار جداست

وگر نه هر شجری سایه گستری داند

شکسته حالی دل ها ز دوست مخفی نیست

شه معامله رس، خوی لشکری داند

تمیز ظالم و مظلوم کار قاضی نیست

کسی که خستهٔ عشق است داوری داند

غبار لشکر غم صرفه ای نخواهد برد

که اشک سیل عنانم دلاوری داند

ستاره سوختگان را ز شام تیره چه غم؟

که داغ عشق، فروزنده اختری داند

مرا به سبزهٔ خط نرسته پیوندیست

وگر نه هر سر موی تو دلبری داند

به دیده ای که کشد عشق توتیای رضا

غبار حادثه را جلوهٔ پری داند

قبول خاص نگردد به حرف و صوت کسی

نه هرکه صحبت ما یافت بوذری داند

توکار هستی خود را به داغ عشق گذار

که خور به از همه کس ذره پروری داند

سپند انجمن عیش سوز و ساز خودم

دل من اخگری و سینه، مجمری داند

حزین تویی که سیاووش جان گدازانی

نه هرکه رفت در آتش سمندری داند

شمارهٔ ۴۹۸

زاهد از حلقهٔ ما چون دگران برخیزد

کف زنان، جامه دران، رقص کنان برخیزد

پردهٔ دیده حجاب است میان من و دوست

خرّم آن روز که این هم ز میان برخیزد

خوار و پامال تر از سایهٔ افتاده منم

از کنارم اگر آن سرو روان برخیزد

سینه، دل را چه خیال است کند زندانی؟

زین قفس بلبل ما، بال فشان برخیزد

با تو در خلوت دل وصل تو را می خواهم

کز میان کلفت روزان و شبان برخیزد

هر جفایی که کنی راحت جان است ولی

رسم انصاف مبادا ز جهان برخیزد

برکش از دل نفس مولوی روم، حزین

تا ز گلزار سمن، رنج خزان برخیزد

شمارهٔ ۴۹۹

بهار جلوه چون ره برگلستان تو اندازد

صبا زان طرّه، سنبل درگریبان تو اندازد

مکش زنهار، امروز از کف افتاده ای دامن

که کار خویش فردا هم به دامان تو اندازد

من خونین کفن صد پیرهن چون غنچه می بالم

به خاکم سایه گر سرو خرامان تو اندازد

لب زخمم خموش از شکوه خواهد گشتن آن روزی

که شکّر خنده، شوری در نمکدان تو اندازد

به یاد سبزهٔ سیراب خطّت عشرتی دارم

سفالم را در آب خضر، ریحان تو اندازد

تمنّا بشکفاند غچهٔ امّیدِ زخمم را

چو طرح آشتی با تیغ مژگان تو اندازد

به کام دل نیارد سوخت یک آتش به جان بی تو

خوشا شمعی که خود را در شبستان تو اندازد

ندارد تیره بختی با پریشان خاطران کاری

ز جمعیّت، سر زلف پریشان تو اندازد

هماناز تاب حسرت العطش خیزاستهر زخمش

به کوثر گر دلم را آب پیکان تو اندازد

سرم را جای دادی درکنار از مهر و می ترسم

سرشک گرم من آتش به دامان تو اندازد

سبک گردان عنان ناز تا چرخ گران تمکین

سر خورشید را در گوی چوگان تو اندازد

نگردد آتشین لعل تو، مانع سبزه خط را

چو طوطی خویش را در شکّرستان تو اندازد

حزین از شرم درتاب است زلف عنبرین مویان

به هر جا سایه، کلک عنبر افشان تو اندازد

شمارهٔ ۵۰۰

شراب اشک تلخم، چاشنی از نقل تر گیرد

گر آن شیرین پسر، بادام چشمم در شکر گیرد

کف بی مایه نتواند، ره سیل خطر گیرد

همان بهتر که ناصح آستین زین چشم تر گیرد

اگر رفته ست اشک پی سپر تا دامن محشر

محال است از دل گم گشتهٔ عاشق خبر گیرد

سمندر از صفیرش می کند آتشگه آرایی

همای عشق مرغی را که زیر بال و پر گیرد

درین مکتب کشد خط برکتاب جزء و کل طفلی

که پیش از دفتر تعلیم، لوح عشق برگیرد

سهیل اشک من پرورده آن سیب زنخدان را

خورد خونها چمن پیرا، نهالی تا ثمرگیرد

دماغم چون قفس پروردگان تا چند از خامی

سراغ بوی آن گل از نسیم بی خبر گیرد؟

فریب صوت بلبل خورده ای ای گل، اگر خواهی

بگو تا بال و پر، نزدیک شمع شعله ور گیرد

غرور حسن کی بی جا زند راه نظر بازی؟

هوس دنباله ی این کاروان بی جگرگیرد

صداع از بوی گل خیزد سر آسوده مغزان را

خلاص از دردسر گردد کسی که ترک سر گیرد

لب خشک صدف سازد حزین با مهر خاموشی

رگ ابر قلم چون صفحه در آب گهر گیرد

شمارهٔ ۵۰۱

معشوق اگر میل وفا داشته باشد

عاشق چه غم از جور و جفا داشته باشد.

برخاست ز چشمش پی خونریز، نگاهی

تا در نظر آن شوخ که را، داشته باشد

کم می رسد آواز دل از ضعف به گوشم

در پرده ندانم چه نوا داشته باشد

در مملکت حسن تو با شانه سری نیست

تا طرّه که را، نافه گشا داشته باشد

جان می طلبد از من شوریده خیالت

ویرانه ندیدیم گدا داشته باشد

کو تیغ که تا فرق فلک را بشکافیم؟

تا چند مرا از تو جدا داشته باشد؟

در سینهٔ دل سوختگان جای نفس نیست

دوزخ چه خیال است هوا داشته باشد؟

ما هم نفس آینه ی زانوی خویشیم

یک سینه ندیدیم صفا داشته باشد

کاش آن رخ افروخته گاهی به ترحّم

شمعی به مزار شهدا داشته باشد

کوتاهی اگر می کنم از ناله عجب نیست

یک دل چقدر آه رسا داشته باشد؟

با مهر تو شبنم صفت از خویش بریدیم

خود را چه کند آنکه تو را داشته باشد؟

در بتکده دل صنمی نیست حزین را

تا کعبه که را خانه خدا داشته باشد

شمارهٔ ۵۰۲

سحاب خامه من جز در خوشاب ندارد

سفینهٔ غزلم موجهٔ سراب ندارد

ز بیقراری هجران رسد نوید وصالم

در امید بود دیده ای که خواب ندارد

ز پرده داری ابر نقاب شکوه ندارم

کتان طاقت من تاب ماهتاب ندارد

گشوده است به راه نگه چو آینه آغوش

گشاده رویی حسن تو آفتاب ندارد

کدام کار دل از برق جلوه تو برآید؟

چراغ عمرکسی اینقدر شتاب ندارد

عنان کشیده تر افغان کن ای جنون زده بلبل

کدام گل به چمن پای در رکاب ندارد؟

همین قدر ز تو باید که دیده ای به کف آری

کدام روزنه، راهی به آفتاب ندارد؟

بلند نشئه حزین ، ازکدام رطل گرانی؟

سیاه مستی کلک تو را شراب ندارد

شمارهٔ ۵۰۳

از آن بر گرد دنیا چشم عشرت کیش می گردد

که دل را وحشت از مکروه دیدن بیش می ‎گردد

کم از کژدم نباشد، اختلاط تلخ گفتاران

گزیدن چون زبان عادت نماید، بیش می گردد

لباس عاریت گردید سلطان را دو گز دیبا

ازین پیرایه چون عریان شود درویش می گردد

درین محفل برای دیگران چون شمع می سوزم

به کار خود نیاید هرکه خیراندیش می گردد

حزین ، چون شمع محفل، فارغ از اندیشهٔ رزقم

چو روزی از دل خود گشت، بی تشویش می گردد

شمارهٔ ۵۰۴

مباحث نظری مرد داد می خواهد

صفای فطرت و فهم مراد می خواهد

تو درک نکتهٔ عشق ار نمی کنی چه عجب؟

خط شکستهٔ حسنش سواد می خواهد

به خودسری نتوان کوچه گرد شد زاهد

رموز عشق و جنون، اوستاد می خواهد

تو را به خاک فرو برده است همّت پست

سفر نمی کنی از خود که زاد می خواهد

تهی کف از در پیر مغان حزین نروی

ازین در است که عالم مراد می خواهد

شمارهٔ ۵۰۵

دارم از عشق و جنون سلسله جنبانی چند

در میان تاول آواره بیابانی چند

در ره شوق، من و سینه ی نالان جرس

عرضه کردیم به هم چاک گریبانی چند

من و مینای می و شمع، ز خونین جگری

می نماییم به هم دیدهٔ گریانی چند

می زند مشک، به داغ دل ما منتظران

شکن آموزی آن طرّه، به پیمانی چند

داستان غم دل را گل اگر گوش کند

من و بلبل بسراییم به دستانی چند

زخم بر پیکر صد پاره ام از گل بنشست

می فروشم به گلستان لب خندانی چند

چشم و دل زآینه و آب مرا پاکتر است

پرده پوشی مکن از ما دو سه عریانی چند

زان شهیدان که خدنگ تو به جان پروردند

کف خاکی به جهان مانده و پیکانی چند

توکه با طرّه آشفته نمی پردازی

خبرت کی بود از حال پریشانی چند؟

نیست داغت به دل از لاله عذاران، زاهد

خبری می شنوی ز آتش سوزانی چند

جیب پیراهن خود گل زده چاک و تو حزین

در ته خرقه ناموس به زندانی چند؟

شمارهٔ ۵۰۶

زد آتش در دلم چون شمع، دیدار این چنین باید

نگه در دیدهٔ تر سوخت، رخسار این چنین باید

تپد دل در بر از طرز خرام تازه شمشادش

غبارم را به شور آورده، رفتار این چنین باید

خمارآلودهٔ منّت نیم از ساغر و مینا

شرابم خون، دلم پیمانه، خمّار این چنین باید

ز شمع کلبه ام باشد شرر در سنگ روشن تر

سیه روزان هجران را شب تار این چنین باید

حزین از دامن پاک نفس، صیقل زدی دل را

غبار از خاطر ما رفت، گفتار این چنین باید

شمارهٔ ۵۰۷

موج حیات از آن گل رخساره نگسلد

فیض مدام از آن لب می خواره نگسلد

حیرت مرا چو آینه، وصل مدام داد

از روی یار، رشتهٔ نظاره نگسلد

بستند از ازل رگ جان را به تیغ او

پیوند دل ز غمزهٔ خونخواره نگسلد

شب برقع افکنی چو ز روی عرق فشان

تار نگاه ثابت و سیّاره نگسلد

زنّار و سبحه گو برود از کفم حزین

پیمان من ز زلف ستمکاره نگسلد

شمارهٔ ۵۰۸

در خاره، خدنگ نگهت کار نماید

خود را به عبث، چشم تو بیمار نماید

آن دست که بالاتر از آن دست دگر نیست

دستی ست که جا درکمر یار نماید

تنها مرو ای بوی گل از طرف گلستان

یک لحظه،که این قافله هم بار نماید

در نرم زمین است بسی تعبیه دام

غافل مشو از راه چو هموار نماید

در دیدهٔ من غفلت از افسانهٔ دنیاست

خوابی که به از دولت بیدار نماید

احوال نهان از روش شخص عیان است

عیب قدم لنگ، به رفتار نماید

نبود اثر تیغ زبان بدگهران را

این خنجر چوبین چه قدر کار نماید؟

رندان، نظر از زاهد بی مغز بپوشید

تا چند به ما جبه و دستار نماید؟

بر غنچهٔ این دل که بود در بغل من

پیغام نسیم سحری نار نماید

برخاستن ازکوی غم قحبهٔ دنیا

با همّت نامرد تو دشوار نماید

این پست و بلندی که شهانند و گدایان

فرداست که با هم همه هموار نماید

وقت است که آن ساقی سرخوش ز خرابات

مستانه برون آید و دیدار نماید

عاجز، نفس از سینهٔ پرشور حزین است

غواص چه با قلزم خونخوار نماید؟

شمارهٔ ۵۰۹

رهرو وادی عشق، آبله پا می باید

غم جدا، گریه جدا، ناله جدا می باید

ساده لوحانه کنی دل چه پر از نقش و نگار؟

زینت خانهٔ آیینه صفا می باید

صبح عید است در میکده ها بگشایید

همه را طاعت سی روزه قضا می باید

سنبلش عمردو بالاست کهن سالان را

قامت خم شده را زلف دوتا می باید

بزم عشرت نشود بی گل و گوینده به ساز

عیش این غمکده را برک و نوا می باید

نامه کی جمع کند مغز پریشان مرا؟

بوی زلفی به گریبان صبا می باید

بی تو از شکوه ندارد نفسم کوتاهی

چه شد ار دور شدم؟ ناله رسا می باید

بی خرد را نرسد عطرکلامم به مشام

سخنم نافه بود، نافه گشا می باید

عشق و عقل آنکه ندارد، می و افیونش ده

هر دو پا لنگ چو باشد دو عصا می باید

تو سبکسر چه توانیکه دهی رهن شراب؟

رطل میخانه گران است بها می باید

داغ آن عارض افروخته چون لاله حزین

درکنار دل خون گشتهٔ ما می باید

شمارهٔ ۵۱۰

عیش ار به دل آبله ناکم گذرانند

خون مژه از دامن پاکم گذرانند

ناگفته بدانند که از دست غم کیست

از حشر چو با سینهٔ چاکم گذرانند

ارواح به خاکم همه سایند جبین را

از کوی تو گر بعد هلاکم گذرانند

هشیار به هنگامهٔ محشر نتوان رفت

ای کاش که از سایهٔ تاکم گذرانند

ریزم به رهش بار دگر جان حزین را

گر آن سگ کو، بر سر خاکم گذرانند

شمارهٔ ۵۱۱

مردان نظر از نرگس فتّان تو یابند

فیض سحر از چاک گریبان تو یابند

عشّاق جگر سوخته، جمعیّت دل را

در سلسلهٔ زلف پریشان تو یابند

یوسف صفتان با همه بی باکی و شوخی

آسودگی ازگوشهٔ زندان تو یابند

بر خاک چو از نازکشی زلف گره گیر

سرها همه را در خم چوگان تو یابند

هر تازه نهالی که به جولانگه ناز است

خاک قدم سرو خرامان تو یابند

آن شهد گلوسوز، که دلهاست کبابش

شیرین دهنان ز شکرستان تو یابند

هر غنچه که در پیرهن باغ و بهار است

خمیازه کش چاک گریبان تو یابند

هر جا گذرد حرف، ز خورشید قیامت

صاحبنظران چهرهٔ تابان تو یابند

بخشید حیات تن اگر آب سکندر

دل زندگی از چشمهٔ حیوان تو یابند

هر ناوک دلدوز که درکیش قضا بود

خونین جگران در صف مژگان تو یابند

مدّ نگه حسرت و آه دل گرم است

شمعی که سر خاک شهیدان تو یابند

چون قفل حزین ، از لب افسانه گشایی

آشفته دلان حال پریشان تو یابند

شمارهٔ ۵۱۲

من چشمم و عالم همه خار است ببینید

چشمی که به خارش سر و کار است ببینید

هرگز نشود پی نفس سوخته را گم

دل تا لب من آبله دار است ببینید

از نرگس او دیده وران مست و خرابند

این نشئه که در جام خمار است ببینید

گردیده زره، پوست براندام شهیدان

مژگان کسی دشنه گذار است ببینید

بخشیده خط سبز که، تشریف قبولش؟

این حله که بر دوش بهار است ببینید

هر برگ خزان، دفتر صد رنگ گشاده ست

طراح بهاران به چه کار است ببینید

حاجت به گواهی نبود قتل حزین را

دستی که ز خونش به نگار است ببینید

شمارهٔ ۵۱۳

خمارین نرگسش، می در رگ خمّار نگذارد

نگاه مست او در انجمن هشیار نگذارد

اگر این است، در هر گوشه دست اندازی زلفش

به زاهد سبحه و با برهمن زنّار نگذارد

ز بس حیرت فزا افتاده نخل جلوه زیب او

روانی را به آب، آن سرو خوشرفتار نگذارد

چرا بار دل نازک کنم ناز طبیبان را؟

که آن لعل مسیحا دم مرا بیمار نگذارد

نمی گردد از آن ناوک فکن هرگز دلم راضی

به آن زخمی که لب را بر لب سوفار نگذارد

جهان از فیض رنگین جلوه او شد گلستانی

به گلشن خار بی گل، آن گل بی خار نگذارد

در آن محفل که بند از گریهٔ مستانه بردارم

به شمع انجمن مژگان آتشبار نگذارد

به این آشفته حالی هر کجا راه سخن یابم

دلم پیچیده مضمونی، به زلف یار نگذارد

درین وادی به سامان جنون چون بید می لرزم

مبادا گرم رفتاری به پایم خار نگذارد

کنار دایه سازد طفل شبنم دامن گل را

چنین کز خواب غفلت دیده بیدار نگذارد

شراب عشق را پیمانه گر داغ جنون باشد

سرم را در خمار این ساغر سرشار نگذارد

اگر کاه ضعیفم کوه طاقت در بغل دارم

ز سستی غیرت من، پشت بر دیوار نگذارد

به صحرای جنون هم، خوش نشین سایهٔ آهم

مرا در آفتاب، این ابر دامن دار نگذارد

گره وا می شود گر ناخن مشکل گشا باشد

به ما تیغ تو کار زندگی دشوار نگذارد

نمی نالم ز درد هجرت امّا این قدر گویم

که غم زین بیشتر بر ناتوانان بار نگذارد

حزین از آب حیوان سخن باقیست نام من

چو مرگ از زندگانی در جهان آثار نگذارد

شمارهٔ ۵۱۴

سبک از جا رود، هرکس که با ما یار می‌گردد

نسیم گل چرا بر بی‌دماغان بار می‌گردد؟

برهمن‌زاده‌ای برده‌ست ایمانم که در عشقش

رگ جان، جسم را شیرازهٔ زنار می‌گردد

سرت گردم اشارت کن به مژگان، آشنا سازم

مرا حیران نگاهی، گرد دل بسیار می‌گردد

پریشان زلف و مژگان بی‌خبر، لب می‌چکان داری

به این آشفتگی کس بر سر بازار می‌گردد؟

حزین آهم رسایی می‌کند، ایّام کوتاهی

لب از بیچارگی شرمندهٔ اظهار می‌گردد

شمارهٔ ۵۱۵

خوش آنکه یار، کله گوشهٔ وفا شکند

صف کرشمه، نگه های آشنا شکند

به دیر و کعبه نماند درست پیمانی

به دوش و بر اگر آن طرّهٔ دوتا شکند

شکسته رنگی عشقم رسیده تا جایی

که شرم چهرهٔ من، رنگ کهربا شکند

برآورد به تماشا، سر از دریچه مهر

چو من به دامن عزلت کسی که پا شکند

کمال دولتم از عشق گشته سکّه به زر

ز رنگ کاهی من، نرخ کیمیا شکند

به چاره عقدهٔ دل در میان منه ترسم

که مفت، ناخن فکر گره گشا شکند

فلک به دردکشان، سنگ فتنه می بارد

دنی چو مست شود کاسهٔ گدا شکند

چنین که می نگرم خون عالمیست هدر

رواج جور تو، بازار خون بها شکند

رخ فرنگ تو ایمان به رو نماگیرد

شراب رنگ تو ناموس پارسا شکند

خموشی تو از آن شکوه خوشتر است حزین

که زلف آه تو را بخت نارسا شکند

شمارهٔ ۵۱۶

چون شمع ز خود گرم شتابم به دمی چند

از قافلهٔ اشک فراتر قدمی چند

حیف است تن و جان شود از وصل حجابت

تا کی به میان فاصله بینی عدمی چند؟

غم می دهد از هر طرفی عرض، سپاهی

کو پرچم آهی که طرازم علمی چند؟

تا وادی شیبم ز کجا سر به در آرد

طی کرده ام از کوچهٔ تن، پیچ و خمی چند

ناموس مسلمانیم ای یأس نگهدار

بر طاق دلم چیده تمنّا، صنمی چند

نو کیسه گمان کرده همانا مژه ما را

کز پارهٔ دل ریخت به دامان درمی چند

نوک قلمم کند شد از موی شکافی

بس شانه زدم زلف پریشان رقمی چند

در وادی گفتار، ز ما پیشتری نیست

این راه سپردیم به پای قلمی چند

محروم حزین ، از در دل کس نتوان کرد

در دامن دریوزه کنان ریز غمی چند

شمارهٔ ۵۱۷

ز مرد کار، دل روزگار می لرزد

کمر چو راست کنم، کوهسار می لرزد

خروش بحر هماغوش اضطراب کف است

ز ناله ام فلک بی وقار می لرزد

به سرد مهری ایام تکیه نتوان کرد

برون ز سنگ چو آید شرار، می لرزد

شود چو ریگ روان کوه غم سبک تمکین

به سینه ای که دل بی قرار می لرزد

ز آمد آمد ساقی مرا نلرزد دل

به حالتی که سرم از خمار می لرزد

غرور و عجز من و یار روبرو شده اند

دل سپهر درین کارزار می لرزد

شود ز غیرت همکار، کارها مشکل

ز خامه ام کف گوهر نثار می لرزد

کسی مباد ز مهر و وفای خویش خجل

تو رفتی و دل امّیدوار می لرزد

به کوهکن ننمایی قیاس، کار مرا

ز بستن کمرم کوهسار می لرزد

مباد زلف رقم راکنی شکسته، حزین

تو را قلم به کف رعشه دار می لرزد

شمارهٔ ۵۱۸

ازین دهشت که هجرانی مبادا در کمین باشد

ز حسرت هر نگاه من نگاه واپسین باشد

گره سازد زبان شعله شمع انجمن پیرا

به هر محفل که حرفی زان عذار آتشین باشد

شود در موج آب زندگانی سبزه اش غلتان

در آن گلشن که ابروی تو را از ناز چین باشد

ازین آشفته حالی سر نمی پیچم، سرت گردم

چنین خواهد اگرزلف پریشانت چنین باشد

فریب حرف و صوت خضرم از جا برنمی آرد

که آب زندگی لعل تو را پر نگین باشد

نمی افتد به دست مدّعی سرمایهٔ معنی

که این گنج گهر، کلک مرا در آستین باشد

دل خود می‌خورد مورش، حزین از تنگدستی‌ها

در آن خرمن که برق بی‌مروت خوشه‌چین باشد

شمارهٔ ۵۱۹

تبسم شرمگین ز آن غنچهٔ خودکام می بارد

عرق چون موج شبنم زان رخ گلفام می بارد

به قدر قابلیت میوه افشان است هر نخلی

از آن سرو سهی، زیبایی اندام می بارد

ز شهد التفاتش موج لذّت می زند کامم

دهان تنگ او را، بوسه از پیغام می بارد

حجاب سخت رویان کار سوهان می کند با دل

که از همواری وضع گدا، ابرام می بارد

اگر در چشم بینش روشنایی چون شرر داری

ببین کز نقطهٔ آغازها انجام می بارد

نفس پروردهٔ خون ساز، تا رنگین سخن گردی

ثمر از نخل های تشنه، اکثر خام می بارد

حزین از ریزش دستم، نماند دامن خشکی

چو باران ز ابر رحمت، باده ام از جام می بارد

شمارهٔ ۵۲۰

فسانهٔ شب غم را چراغ می فهمد

زبان آه مرا گوش داغ می فهمد

به وصل در غم هجران نشسته بلبل ما

فریب عشوه فروشان باغ می فهمد

به بوی گل نکنم التباس بوی تو را

نسیم پیرهنت را دماغ می فهمد

ز دور، دل به تپیدن دهد چه حال است این

غریب، کوی تو را بی سراغ می فهمد

قدح به لب چو گرفتم، شراب سوخت حزین

حرارت جگرم را ایاغ می فهمد

شمارهٔ ۵۲۱

خورشید بندهٔ توست، اقرار می نماید

داغت به جبهه دارد، رخسار می نماید

حربا، زند به عشقت از مهر نعل وارون

جوزا برهمن توست، زنار می نماید

تا رفتی از گلستان ای نوبهار خوبی

در چشم عندلیبان، گل خار می نماید

صافی دلان ندانند آیین پرده پوشی

آیینه زشت و زیبا، ناچار می نماید

مطرب مده به زاهد راه نفس کشیدن

اردی بهشتِ ما را آذار می نماید

خاکستریست غبرا، دودیست آسمانها

دنیاست گلخن امّا، گلزار می نماید

سرمایهٔ دو گیتی از اندک است کمتر

در چشم این لئیمان، بسیار می نماید

تا کی به افسر زر، نازی چو شمع سرکش؟

این آتش است آتش، زر تار می نماید

تاریخ اگر بسنجی، یک روز عمر دنیاست

در چشم کودکانش بسیار می نماید

آن ماه عید مستان وان عیش تنگدستان

گر دیده پاک باشد، دیدار می نماید

قطع نظر محال است از چشم ناتوانش

درمان ماست اما بیما می نماید

خاری که درگریبان باشد توان برآورد

خاری که در دل افتد آزار می نماید

یک حرف بیش نبود، تقطیع بحر ایجاد

چون موج هر چه گفتیم تکرار می نماید

اسرار عشق و مستی ست اشعار عارف روم

گفتار نیست لیکن گفتار می نماید

دارم حزین ارادت باکلک خوش کلامت

در کار خویش این مست، هشیار می نماید

شمارهٔ ۵۲۲

از کارگاه نسبت، هرکس لباس پوشد

شاهد پرند و دیبا، زاهد پلاس پوشد

اول عطا که بخشد دل را، متاع هوش است

تشریف ارجمندی، طفل از حواس پوشد

بر قدّ پست قامت، کوتاه جامه زیباست

اندام ناقصان را، دولت لباس پوشد

آخر ز سفله گردد، بدگوهری هویدا

گر آب زر، دو روزی عیب نحاس پوشد

ابلیس وقت خویش است، در اجتهاد باطل

آن را که چشم حق بین رأی و قیاس پوشد

این حلّهٔ بلاغت، کامروز در بر ماست

صد گز زیاده ماند، گر بوفراس پوشد

سازد حزین سخنور، مستور نقص خود را

عیبی اگر زبان راست، شکر و سپاس، پوشد

شمارهٔ ۵۲۳

نشد شبی که می خونم از سبو نچکد

فشردهٔ جگر از چشم تر به رو نچکد

که قطره ای به لبم می چکاند از یاری

اگر تراوش تبخاله در گلو نچکد؟

ز باده ای که دماغ امید تر سازم

اگر به ساغر من خون آرزو نچکد؟

به خون خویش ز بس تشنه کرده عشق مرا

به تیغ اگر کشدم خون من فرو نچکد

نمی توان گلی از باغِ دهر چید حزین

که قطره قطره به صد خواری آبرو نچکد

شمارهٔ ۵۲۴

سپهر سفله پرور در شکستم راحتی یابد

همانا این هما از استخوانم لذّتی یابد

به قتلم چون کمربندی، مکن آگه ترحم را

مباد این خصم سنگین دل مجال فرصتی یابد

فرامش می کند ما را به وصلت چون رسد قاصد

شود بیگانه از یاران، دنی چون دولتی یابد

مرا دل کلفت آلود است، در کارش تأمّل کن

مباد از پهلوی من تیغ نازت کلفتی یابد

حزین ، ازگفتگو در زیر لب میخانه ای داری

دل از خود می رود چون با تو راه صحبتی یابد

شمارهٔ ۵۲۵

بدآموز وفا کی قدر ناز یار می داند؟

دل من لذّت آن غمزهٔ خونخوار می داند

غم من می کند تکلیف چشمش باده پیمایی

غبار خاطرم را ابر دامندار می داند

به یک ساغر برافکن پرده شرم و حیا ساقی

حجاب عشق را دل در میان دیوار می داند

نباشم امّت مشرب، اگر کام امید من

شکرخند تو را از تلخی گفتار می داند

چه گل چینم من آزرده دل از روضهٔ رضوان؟

که دوش بی دماغان بوی گل را خار می داند

ز کف در عاشقی سر رشتهٔ دانش رها کردم

دل من، کافرم گر سبحه و زنّار می داند

حزین تایید دل دیدار بینم روشناس او

نگاه بی ادب را در میان بیکار می داند

شمارهٔ ۵۲۶

دستان زن عشرتکده، فریاد نداند

نالیدن ما، مرغ چمن زاد نداند

ترسم که خراشیده شود آن دل نازک

آهسته بنالید که صیاد نداند

می خندد و از دیدهٔ گریان خبرش نیست

این نوگل خندان، دل ناشاد نداند

ناخن به خراش جگر خویش شکستیم

این کوه کنی تیشهٔ فرهاد نداند

مانند صدف غرقهٔ دریای شراب است

پیمانهٔ مستان خط بغداد نداند

چون سیل ز دیوانه و فرزانه گذشتی

تاراج تو ویرانه و آباد نداند

صد چشمه گشاده ست حزین از رگ دل ها

کار قلمت نشتر فولاد نداند

شمارهٔ ۵۲۷

به سینه چون مژهٔ او سنان بجنباند

تپیدن دل من آسمان بجنباند

بس است خامشیم وقت آن رسید که دل

کلید ناله به قفل دهان بجنباند

به گوش پنبه گذارد، درای آهن دل

هجوم ناله مرا آشیان بجنباند

سماع زمزمه ی بیخودانه پای مرا

به هر زمین که بکوبد جهان بجنباند

به تربتم گذرد با رقیب از آنکه مرا

ز رشک در دل خاک، استخوان بجنباند

گرفتم اینکه به پایان رسد ز شکوه فراق

چگونه غیرت عاشق زبان بجنباند؟

تپیدن دل من می کنی خروش حزین

به کوی او چو جرس پاسبان بجنباند

شمارهٔ ۵۲۸

خمش زخوی تو عاشق بود زبانش و لرزد

چو شمع شعله کشد مغز استخوانش و لرزد

ز دورباش تو دارم نگه به دامن مژگان

چو بلبلی که خورد صرصر آشیانش و لرزد

غبار دامن ناز تو را چو سرمه ز عزّت

صبا ز دیده برد آستین فشانش و لرزد

به گلشنی که به آن حسن لاله رنگ خرامی

خجل شود ز رخت شاخ ارغوانش و لرزد

خزان هجر فسرده ست در گلو نفسم را

زبان خامه کند شرح داستانش و لرزد

ز بیم نازکی خوی یار نوسفر من

جرس فروشکند در گلو فغانش و لرزد

به احترام، نماید عبیر، چاک گریبان

نسیم پیرهن از گرد کاروانش و لرزد

غرور ناز نکویان نداشته ست حریفی

به زور عجز گرفته ست دل عنانش و لرزد

چو مفلسی که فتد گنج شایگان به کف او

نهفته است دلم، داغ بیکرانش و لرزد

شمارهٔ ۵۲۹

از یاد شکّرخنده‌اش، تلخی هجران شد لذیذ

زان لب به کام زخم ما، شور نمکدان شد لذیذ

شد خوشگوار از جلوه اش نقد دل و جان باختن

با ترک تاز غمزه اش، تاراج ایمان شد لذیذ

آن لعل عیسی دم مرا تا چاره جویی می کند

از دردمندی بیشتر، در عشق درمان شد لذیذ

خونم بحل کز دوریت این تشنهٔ دیدار را

آب دم شمشیر تو چون شیره جان شد لذیذ

بر سفرهٔ دهر دنی کز شکّرش زهر است به

خون دل و لخت جگر در کام مهمان شد لذیذ

با جشم مخمور تو شد، خون جگر خوردن حلال

از ناوک مژگان تو در سینه پیکان شد لذیذ

در کام من شهد سخن شیرین تر از جان شد حزین

طوطی طبعم را دهن زین شکّرستان شد لذیذ

شمارهٔ ۵۳۰

اثر چون نیست در فریاد ما، پاس نفس بهتر

ازین بیهوده نالی صد ره، افغان جرس بهتر

ز هر بلبل نوایی برنخیزد، صید زاغ اولی

همایی کو نبخشد دولتی از وی مگس بهتر

ز جام التفات آن تغافل پیشه در تابم

شراب نارس ای دل از نگاه نیم رس بهتر

نمی خواهم که چرخ سفله باشد با منش مهری

ز داد آسمان فریاد بی فریاد رس بهتر

حزین ، از مردم دنیانیی، پایی به دامن کش

ز باغی کآشیان زاغ شد کنج قفس بهتر

شمارهٔ ۵۳۱

در حضرت شاهان، دل گمراه نگهدار

پاس ادب خاطر آگاه نگهدار

مستند به یک جرعه حریفان صبوحی

ساقی قدحی نذر شبانگاه نگهدار

مرغی که شکستی پر و بالش به اسیری

خواه از قفس آزاد کنش، خواه نگهدار

بر جور بیفزا، مشکن قدر عزیزان

یوسف مفروش و به ته چاه نگهدار

پا می کشد از بزم تو، دریاب حزین را

دستی به سر شمع سحرگاه نگهدار

شمارهٔ ۵۳۲

برکف، دل سی پارهٔ عشّاق نگهدار

حرز تن و جان، این کهن اوراق نگهدار

زان تیغ که آلوده به خون دگران است

ما را بکش و غیرت عشاق نگهدار

ترسم که رسد یار و من از خود شده باشم

ای صبر، عنان دل مشتاق نگهدار

در چشم عدو راست نشانتر ز خدنگند

خم گشته قدان را چو کمان، طاق نگهدار

کی چشم و دل بوالهوسان محرم عشق است؟

ناموس غم، ای خسرو آفاق نگهدار

در خلوت آیینه حزین ، جای نفس نیست

با صافدلان صحبت اشراق نگهدار

شمارهٔ ۵۳۳

کام طمع ز لذت دنیا نگاه دار

امروز، پاس دولت فردا نگاه دار

هر گوشه جوش جلوهٔ یار است، دیده را

آیینه وار محو تماشا نگاه دار

هر عقده ای به عهده تدبیر ناخنی ست

خاری برای آبلهٔ پا نگاه دار

تا وجه بی قراری ما روشنت شود

آیینه پیش آن رخ زیبا نگاه دار

ایجاد نور فیض، دل زنده می کند

این شمع را به پرده ی شب ها نگاه دار

خواهی چو داغ لاله بهار تو گل کند

دامان دل به رنگ سویدا نگاه دار

یک سر چو شمع جسم تو خواهی که جان شود

آیینه پیش آن رخ زیبا نگاه دار

داغ وفا مباد، ز دل پا کشد حزین

این لاله ی غریب، به صحرا نگاه دار

شمارهٔ ۵۳۴

ای دل، به ناله از جگر خاره خون برآر

با می، دمار از خرد ذوفنون برآر

شیرین به کام خسرو و ناکام کوهکن

ای رشک، تیغی از کمر بیستون برآر

از نیشتر علاج رگ جان خویش کن

ز الماس، کام خاطر داغ درون برآر

در پای خم نشین و می لعل نوش کن

دست ستیزه با فلک نیلگون برآر

مپسند زیر دست فلک خویش را حزین

از آستین خرقه می لاله گون برآر

شمارهٔ ۵۳۵

ای صبا نکته ای از لعل شکربار بیار

گهری تحفه ز گجینه ی اسرار بیار

در جبینش اثر مهری اگر هست بگوی

مژده ی پرتوی از عالم انوار بیار

دامن آلوده به بوی گل فردوس مکن

هر چه می آوری از خاک ره یار بیار

با اسیران وفاکیش چه سر داشت؟ بگوی

خبر دلکشی از ناوک دلدار بیار

سرنوشت غم جانسوز من و شمع یکی ست

جای گل آتشی، آرایش دستار بیار

گل باغم نکنی گر به گریبان باری

بوی جان بخشی از آن رخنه ی دیوار بیار

ای که از سیر چمن بال فشان می گذری

برگ سبزی سوی مرغان گرفتار بیار

لب مخمور مرا جرعه نبندد ساقی

چون رسد دور به من، میکده بردار بیار

چند بر دوش توان خرقه ی ناموس کشید؟

مست از صومعه ام تا سر بازار بیار

به هواداری از آن سیب زنخدان بویی

گر توانی به مشام من بیمار بیار

قول حافظ برد از دل غم دیرینه ی ما

ای صبا نکهتی از خاک ره یار بیار

شمارهٔ ۵۳۶

ای دل همه لافی سخن حوصله بگذار

دیدی جگر عشق نداری گله بگذار

سرگشتگی ات راهبر کعبهٔ وصل است

گر مرد رهی نقش پی غافله بگذار

خواهی که ز دستت نرود دامن یوسف

دامان وصال هوس اایا ده دله بگذار

دل خنجر مژگان تو سیراب نسازد

یک قطرهٔ خون است درین آبله، بگذر

از حوصله بیش است حزین ، آرزوی تو

با لعل لب یار، حدیث گله بگذار

شمارهٔ ۵۳۷

بی تو در پیرهن نامیه، خار است بهار

چشم مخمور تو را گرد و غبار است بهار

به تمنّای تو ای نسترن آرای بهشت

پای تا سر همه آغوش و کنار است بهار

بس که دنبال تو ای سرو خرامان گشتهست

پایش از شبنم گل آبله دار است بهار

رنگ ازو، بوی از او، حسن و لطافت همه او

بیخود از جلوه ی آن لاله عذار است بهار

تکیه بر بستر نسرین و سمن نتواند

بس که از دست غمت زار و نزار است بهار

آن قدر نیست که گل ساغر می را بکشد

حیف و صد حیف که بی صبر و قرار است بهار

سرو رعنای مرا حلّه طراز است چمن

ماه زیبای مرا آینه دار است بهار

غنچه در پوست نگنجید ز تأثیر نسیم

زاهد از خرقه برون آی، بهار است بهار

شعله خوی تو حزین آفت گلزار نگشت

جگرش داغ از آن لاله عذار است بهار

شمارهٔ ۵۳۸

سبز شد خط لبّ یار، بهار است بهار

ای جنون من سرشار، بهار است بهار

سینه گو چاک زند زاهد محراب نشین

سر ما و ره خمّار، بهار است بهار

دیده بحری ست پر آشوب، جنون است جنون

مژه ابریست گهربار، بهار است بهار

مطربا، ناله جانسوز، که شوری ست به سر

ساقیا، ساغر سرشار، بهار است بهار

سری از زیر پر خویش برون آر حزین

بگشا غنچه ی منقار، بهار است بهار

شمارهٔ ۵۳۹

هر سو به جلوه بردی، صبر و قرار دیگر

هر گوشه ای فکندی، در خون شکار دیگر

نرگس اگر چه خود را مخمور می نماید

چشم سیاه مستت، دارد خمار دیگر

حسنت به کار عاشق یک مو نکرد تقصیر

ابرو به تیغ بازی، مژگان به کار دیگر

صد بار اگر بریزی با تیغ غمزه خونم

بازت به معرض آرم، جان فگار دیگر

تا چند سرگرانی، با بیدل حزینت؟

خونش توگر نریزی ، عاشق شکار دیگر

شمارهٔ ۵۴۰

من خراباتیم ای شوخ، مرا یار مگیر

نیکنامی تو، ره خانه خمّار مگیر

عنبرین طره چه انداخته ای بر سر دوش

کافر عشق تو ماییم، تو زنار مگیر

شمع سان گر سرم از تیغ زنی زنده شوم

کار این سوخته را این همه دشوار مگیر

گل آدم کف تقدیر، چهل روز سرشت

باری از تربیتم دست به یکبار مگیر

من اگر نیکم اگر بد، به صفا آینه ام

که تو را گفت، مرا لایق دیدار مگیر؟

گر به گستاخیم از سینه صفیری زده سر

رحم فرما و به این مرغ گرفتار مگیر

صد سخن گفتم و نشنیده گرفتی و گذشت

یک سخن را به دل نازک خود بار مگیر

عشق نبود عجبی گر به رگ و ریشه دود

آتش است این، نتوان گفت که در خار مگیر

این جواب غزل مرشد روم است که گفت

من به بوی تو خوشم، نافه تاتار مگیر

شمارهٔ ۵۴۱

می کند دل در خم زلف تو زاری بیشتر

شب چو شد، بیمار دارد بی قراری بیشتر

گرچه به می گردد از پرهیز، هر دردی که هست

درد دین را می کند پرهیزگاری بیشتر

ابر دریا دل کند گل در گریبان خار را

ای خوش آن چشمی که دارد ذوق زاری بیشتر

ناز را عاشق نوازی هاست در خورد نیاز

هرکه را عجز است بیش، امّیدواری بیشتر

نقش شیطان سیرتش را سر نمی آید فرود

می کشد عزّت طلب، هر چند خواری بیشتر

هرکجا پستی ست افزون کشتزار خاک را

می کند دهقان رحمت آبیاری بیشتر

دور خط مستی فزای حسن خوبان شد حزین

می شود در نوبهاران، میگساری بیشتر

شمارهٔ ۵۴۲

ساقی به لبم بادهٔ پالیده فروبار

در پرده دلم خون کن و از دیده فروبار

مفتون نتوان بود به نیرنگ بهاران

برک و برت ای نخل خزان دیده فروبار

چون ابر سراپای خود از درد جدایی

سرمایهٔ اشکی کن و نالیده فرو بار

از فیض تو دریا شده دامانِ من اکنون

ای دیده، نمی بر دل تفسیده فروبار

مگذار حزین قاعد هٔ صفحه طرازی

از ابر قلم گوهر سنجیده فروبار

شمارهٔ ۵۴۳

از کمال خویش نالم نی ز جور روزگار

زیر بار خود بود دستم، چو شاخ میوه دار

معصیت را خرد مشمر در دیار بندگی

عالمی را می توان آتش زدن از یک شرار

یاد منگر نگذرد از خاطر او دور نیست

آفتاب آن جا که باشد، سایه را نبود گذار

تهمت عیش از می گلرنگ، بیجا می کشم

گریهٔ خونین بود چون شیشه ما را درکنار

در هوای آنکه بنماید رخ، آن صبح امید

جان به کف دارد حزین ، چون شمع از بهر نثار

شمارهٔ ۵۴۴

داریم به کف زلفی، محشر به کمین اندر

در هر شکن است آن را صد نافهٔ چین اندر

از سر چو قدم کردم در راه سرکویش

دوزخ به یسار افتاد، جنت به یمین اندر

پیمانهٔ لعلش را کوثر ز سیه مستان

میخانه چشمش را، صد کعبه دین اندر

بتخانهٔ مویش را صد باخته دین بنده

آتشگه رویش را صد شعله جبین اندر

ناخن مزن ای غیرت بر سینهٔ پرداغم

حسرتکده ها دارم، هر گوشه دفین اندر

بلیس شود خیره، آدم چو رخ افروزد

حیرتکده ها داری در یک کف طین اندر

آزاده روی سر کن بنیوش حزین از ما

عیسی به فلک بر شد، قارون به زمین اندر

شمارهٔ ۵۴۵

مزد تردستی فرهاد رسید آخر کار

بازوی تیشه به فریاد رسید آخر کار

عشق درکشتن عشاق، مدارا می کرد

تیغ ناز تو به امداد رسید آخر کار

عاقبت کلبه ما جنت جاویدان شد

غم عشقت به دل شاد رسید آخر کار

جان به کف، وحشی ما داشت به ره چشم امید

تیغ بی رحمی صیّاد رسید آخر کار

ناله های من مخمور، اثر داشت حزین

غلغل شیشه به فریاد رسید آخر کار

شمارهٔ ۵۴۶

عشق آشنا شد شمع من، طبع هوا خواهش نگر

دارد سری با سوختن، اشکش ببین آهش نگر

زلف کدامین مه جبین، دارد گرفتارش چنین؟

بی تابی شامش ببین، آه سحرگاهش نگر

ای از محبت بی خبر، تا کی کنی خون در جگر؟

دردن بکش داغش ببین غمهای جان کاهش نگر

دلها ز هجرت سوخت خوش، زین زهر جان فرسا بچش

ناز گران تمکین بکش، بنشین و بر راهش نگر

سرو صنوبر قامتان دارد ز رشک آب روان

با دیده انجم فشان، رخساره ماهش نگر

از پیچ و تاب هر رگی، دارد حزین ، یار آگهی

چشم گران خوابش ببین، مژگان آگاهش نگر

شمارهٔ ۵۴۷

سحر ز بستر نسرین سبک عنان برخیز

به پای گل بنشین، مست و می کشان برخیز

کرشمه می برد از حد نهال و جلوه، سمن

نگار من، پی تاراج گلستان برخیز

به چین جبهه نیرزد چو گل دو روز حیات

شکفته با همه بنشین و مهربان برخیز

بیا به میکده بنشین به کام دل زاهد

شراب کهنه ما نوش کن ، جوان برخیز

بر آستان گدایان شبی سری بگذار

به مدعای دل خویش کامران برخیز

اساس عشق من و حسن یار محکم باد

بهار گو برو و مرغ از آشیان برخیز

بلاست رشک محبت بر اهل درد حزین

چو شد وصال میسر، خود از میان برخیز

شمارهٔ ۵۴۸

صبح از اثر چغانه برخیز

سرمست می شبانه برخیز

عمری ست نشسته ام به راهت

با جلوه عاشقانه برخیز

جان راست هوای وصل جانان

ای تن، تو ازین میانه برخیز

دامی به زمین فکنده زلفش

ای بلبل از آشیانه برخیز

صد تیر ملامت از کمان جست

ای دل ز پی نشانه برخیز

تا پای خم آمدیم ساقی

با همّت خسروانه برخیز

باید برخاست از سر جان

بگذار حزین بهانه، برخیز

شمارهٔ ۵۴۹

یا از سر روزگار برخیز

یا از غم ننگ و عار برخیز

در پرده ی خواب غفلتی چند

ای دیده اعتبار برخیز

دوران سر فتنه بازکرده ست

ای گردش چشم یار برخیز

یکسر شده نغمه ها مخالف

ای زخمهٔ کج، ز تار برخیز

تا صافی می کنم ردا را

ای پرده، ز روی کار برخیز

ای دل چه نشسته ای فسرده

برخیز به عشق یار برخیز

ساقی، کف ابر نوبهار است

ای رحمت کردگار، برخیز

پیمانه ات آب خضر دارد

مردیم ازین خمار، برخیز

برخیز به رقص، کف فشانان

ای سرو کرشمه بار، برخیز

ماسوخته سموم هجریم

ای رشک گل و بهار برخیز

از وعده به خون نشاند یارت

ای صبر، به زینهار برخیز

جانانه ره وفا نداند

ازکوچه انتظار برخیز

ای تن دل ما گرفته از تو

زین آینه چون غبار برخیز

باید رفتن به اضطرارت

برخیز به اختیار برخیز

گردون سر کارزار دارد

تا کار نگشته زار برخیز

گل بر سر خار می نشانند

زین مسند مستعار برخیز

انداخته سایه بر سرت یار

ای عاشق بیقرار برخیز

کی قدر تو را رقیب داند؟

ای گل ز کنار خار برخیز

افتاده حزین نیم بسمل

ای غمزهٔ جان شکار برخیز

شمارهٔ ۵۵۰

حیرت زده را تاب رخ یار میاموز

این آینه را طاقت دیدار میاموز

ای کبک دری، پای به اندازه خودکش

طاووس مرا شیوه رفتار میاموز

طوطی، عجب از ساده دلی های تو دارم

گفتار به آن لعل گهربار میاموز

بد مست ز کس حاجت ارشاد ندارد

خونریز به آن چشم جگردار میاموز

ای رند تنک حوصله بگذار حزین را

می خوردن و آشفتن دستار میاموز

شمارهٔ ۵۵۱

ای عشق، خون دیده مرا در ایاغ ریز

در جیب جان سوخته، یک مشت داغ ریز

اززهد خشک مهر و وفاگل نمی کند

خونش به خاک شوره زمین فراغ ریز

از غیب بشکفان لب لعلی به طالعم

شوری درین بهار مرا در دماغ ریز

مشکین عذار من، به چمن طرّه برفشان

بویی ازین بنفشه و سنبل به باغ ریز

هرگز به کویت آبله پایان نمی رسند

خاری به راه پی سپران سراغ ریز

ای دل درین بهار، نثار ره جنون

اشکی به رنگ لاله به دامان راغ ریز

شوری فتاده است حزین از نوای تو

مشتی ازین نمک به گریبان داغ ریز

شمارهٔ ۵۵۲

با یار نیست دوری ما راکمی هنوز

در عشق محرمیم به نامحرمی هنوز

افشرده بود رنگ خزانم بهار را

خون می چکد ز ناصیه خرمی هنوز

با آن که گشته ام نمکستان خنده ات

نالد دهان زخم، ز بی مرهمی هنوز

از جلوه تو محفل سوز است سینه ام

در دیده می تپد نگه ماتمی هنوز

افغان من فسانه خواب تغافل است

دارد اثر، به نالهٔ من همدمی هنوز

با آنکه از خدنگ تو چاک است سینه ام

چونگل نبرده راه به دل بی غمی هنوز

نم درجگر نمانده و چشم ترم حزین

از ابر نوبهار ندارد کمی هنوز

شمارهٔ ۵۵۳

ز ترکتازی آن نازنین سوار هنوز

مرا غبار بلند است از مزار هنوز

عجب که صبح قیامت ز خواب برخیزی

چنین که بسته تو را چشم اعتبار هنوز

از آن شبیکه به زلف توکرد شانه کشی

نمی رود دل و دستم به هیچ کار هنوز

اگر چه خط ز طراوت فکنده حسن تو را

کرشمه می چکد از چشم فتنه بار هنوز

نسیم سنبل زلفت وزید صبح ازل

که عطسه ریز بود مغز نوبهار هنوز

اگرچه حسن تو از خط شده ست پرده نشین

چه نقش ها که برآرد به روی کار هنوز

گذشته از دل گرم که یاد عارض او

که خوی فشان بود آن آتشین عذار هنوز؟

ز تیغ بازی چشمی، مرا ز خاک حزین

چو سبزه می دمد انگشت زینهار هنوز

شمارهٔ ۵۵۴

به عجز من بنگر وز غرور یارمپرس

ز سرفرازی آن سرو پایدار مپرس

به غمزه های شکارافکن از کمین برخیز

ز خونبهای من ای نازنین سوار مپرس

گداخت زهر فراق تو جان شیرینم

ز تلخ کامی شبهای انتظار مپرس

تویی که چاره دلهای دردمندانی

ز دردمندی دلهای بیقرار مپرس

مقیم لنگر تسلیم عشق باش حزین

درین محیط پرآشوب از کنار مپرس

شمارهٔ ۵۵۵

جز خون به بزم ما می نابی ندید کس

غیر از دل برشته کبابی ندید کس

آیا کدام شیوه، دل آشوب عاشق است؟

روی تو را ز طرف نقابی ندید کس

در دهر گوشه ای که توان زیستن کجاست؟

اینجا به کام جغد، خرابی ندید کس

در حیرتم که شادی و غم را مدار چیست؟

لطفی عیان نگشت و عتابی ندید کس

جز مهر اوکه در دل صدپارهٔ من است

در شیشهٔ شکسته، شرابی ندید کس

یک دل نشد ز چرخ سیه کاسه کامیاب

زین جام سرنگون دم آبی ندید کس

مژگان چو خار در قدم اشک گرم سوخت

آتش فشان چو دیده، سحابی ندید کس

باشد بهشت، صحبت دیوانگان حزین

کز پند عاقلانه عذابی ندید کس

شمارهٔ ۵۵۶

دلها ز جلوه خون شد و یاری ندید کس

عالم به گرد رفت و سواری ندید کس

سرگشتگان چو موج بسی دست و پا زدند

زین بحر بیکرانه، کناری ندید کس

رخسار نانموده، دل از عشق سوختی

آتش زدی به شهر و شراری ندید کس

سرو و سمن ز ساغر شوق تو سرخوشند

در دور نرگس تو خماری ندیدکس

افسرده بود بس که بساط چمن حزین

ایام گل گذشت و بهاری ندید کس

شمارهٔ ۵۵۷

بی مطرب و می چشم تری را چه کند کس؟

پیمانهٔ خونین جگری را چه کند کس؟

گر صرف نثار قدم یار نگردد

چون اشک گرامی گهری را چه کند کس؟

آشوب دل از سلسلهٔ زلف تو افزود

دیوانهٔ بی پا و سری را چه کند کس؟

گر شوخی حسنت نکند انجمن آرا

چون شمع فروغ نظری را چه کند کس؟

در آتش محرومی رخسار تو دل سوخت

پروانه بی بال و پری را چه کند کس؟

دل بردی و پروای نگهداشتنش نیست

چون چشم تو، بیدادگری را چه کند کس؟

در دل شکن این شکوه حزین ، از سر غیرت

بر لب نفس بی اثری را چه کند کس؟

شمارهٔ ۵۵۸

جلوهٔ ناز تو ای سرو روان ما را بس

دولت وصل تو از هر دو جهان ما را بس

در اسیری شکن زلف تو ما را دلدار

درغریبی غم تو، مونس جان ما را بس

هوس بوسه ز لعل لب او بی شرمی ست

گل پیغامی از آن غنچه دهان ما را بس

نه دل سیر چمن، نه سر صحرا داریم

در جهان کنج خرابات مغان ما را بس

روح حافظ بود از کلک تو خشنود حزین

از تو این تازه غزل، ورد زبان ما را بس

شمارهٔ ۵۵۹

شب سودازدگان زلف پریشان تو بس

صبح صادق نفسان چاک گریبان تو بس

زمزم از حاجی و سرچشمه حیوان از خضر

لب ما جرعه کش از چاه زنخدان تو بس

حسرتی در دلم از بال و پر افشانی نیست

بسملم را تپشی بر سر میدان تو بس

آشیان نیست به گلبن، هوس مرغ اسیر

دل ما در شکن طرّهٔ پیچان تو بس

سرم آموختهٔ زانوی، غمخواران نیست

کوی میدان وفا در خم چوگان تو بس

عشق را نیست خراجی، به خرابی زدگان

عذر دیوان جزا، خاطر ویران تو بس

شور محشر ز تو نقد آمده امروز حزین

داغ خورشید قیامت دل سوزان تو بس

شمارهٔ ۵۶۰

ای طرّه برافشانده، خدا را ز گدا پرس

احوال پریشانی ما را ز صبا پرس

تا کی گذری از بر ما مست تغافل

یک بار ز حال دل شیدایی ما پرس

ای برق به خرمن زده، از خار میندیش

حال دل زار، از لب هر برگ گیا پرس

گر بی سر و سامانی صحرای جنون را

خواهی که بدانی، ز من آبله پا پرس

افتاد اها حزین در قدم محمل نازت

بی تابی حال دل او را ز درا پرس

شمارهٔ ۵۶۱

تلخ از لبت، ای خسرو خوبان به گدا بس

از همچو تویی قسمت ما جور و جفا بس

پیش تو کند فاش، پریشانی عاشق

پیغام دلم با سر زلف تو، صبا بس

با عفو، گناهی بتر از ترک گنه نیست

چون دوست کریم است، مرا فعل خطا بس

با سایهٔ گل خوی کن و نالهٔ بلبل

درگلشن ایجاد همین برگ و نوا بس

بر سر گل باغ تو زیاد است حزین را

او را ز گلستان تو یک برگ گیا بس

شمارهٔ ۵۶۲

ای ساقی صبوح نجات از خمار بخش

جامی به طاق ابروی صبح بهار بخش

تا کی به قید عالم صورت به سر بریم؟

آیینه را خلاصی ازین زنگبار بخش

آرام سوز، حوصله ای کن نصیب ما

یا بحر بیقراری ما را قرار بخش

تا هست می به شیشه، غم از عمر رفته نیست

این آب رفته باز، به این جویبار بخش

تا هست می به شیشه ، غم از عمر رفته نیست

میخانه را بیا به من میگسار بخش

مپسند خالی از می گلرنگ ساغرم

ته جرعه ای چو لاله به این داغدار بخش

باشد می دو آتشه را نشئه بیشتر

ته جرعه ای ز خود به حزین فگار بخش

شمارهٔ ۵۶۳

گر نشد جان و دلم از رخ زیبای تو خوش

می کنم خاطر خود را به تمنّای تو خوش

وعده امروز، به فردای قیامت دادی

روزگار دل ما در غم فردای تو خوش

ناخن خار رهت عقده گشا افتادهست

خاطر آبلهٔ بادیه پیمای تو خوش

هر سر موی سمن بوی تو خوشتر ز همند

خط مشکین تو خوش، زلف چلیپای تو خوش

دل تنگم که تمنّای پیامی دارد

چه شود گر شود از لعل شکرخای تو خوش؟

ای سر زلف دلاویز شکستت مرساد

سر شوریده دلان است به سودای تو خوش

به چه تدبیر کنی خاطر خود شاد حزین

غم عشقی نکند، گر دل شیدای تو خوش؟

شمارهٔ ۵۶۴

دارم ز ریزش مژه، جیب و کنار خوش

باشد چمن به سایهٔ ابر بهار خوش

چون شیشه‎ی شکسته، در افسرده انجمن

می آیدم ز گریهٔ بی اختیار خوش

هر جا معاشران تو باشند اهل دل

مستی خوش است و زهد خوش است و خمار خوش

از دیده ام قدم مکش ای نازنین نهال

سرو سهی بود به لب جویبار خوش

در گیر و دار ناخوش و خوش نیستم حزین

باشد دلم به خواستهٔ کردگار خوش

شمارهٔ ۵۶۵

برقع طرف نگردد، با آتشین عذارش

چون شمع می توان دید، در پرده آشکارش

با صد جهان شکایت، زخم دلم دهان بست

یارب چه نکته سنجد، چشم کرشمه بارش؟

سامان طرفه ای داد، عشق تو چشم ما را

در کف عنان دریا، در آستین بهارش

شد از تپانچه نیلی رخسار یوسف ما

دیگر طمع چه باشد، ز اخوان روزگارش؟

گیرم که لب نبندم، پیش که می توان گفت

کآتش به سینه دارم، از لعل آبدارش؟

چشم گرسنه مستش، از خون نمی شود سیر

تیغ سیاه تا بست، مژگان سرمه دارش

عمریست بسمل ما در خاک و خون تپان است

باشدکه بر سر آید، آن نازنین سوارش

داغ تو را ز عزّت مانند لاله و گل

از دست هم ربایند دلهای بیقرارش

از سوز دل حزینت از بس گریست چون شمع

آتش به عالمی زد مژگان اشکبارش

شمارهٔ ۵۶۶

پشتم چو تیغ خم شد، از بار جوهر خویش

جز پیش خود نیارم، هرگز فرو سر خویش

گر داغ سینهٔ خود خورشید را نمایم

گردون دون ننازد دیگر به اختر خویش

دهر آرمیدگان را از جای برنیارد

آب گهر بنازد بر موج لنگر خوبش

برده ست بو دماغم، از نشئه های داغم

هر کس کشیده ساغر از کاسهٔ سر خویش

از آمد آمدِ حسن، پوشید خط رخش را

گاهی نهان شود شاه، درگرد لشکر خوبش

صیاد من مگر خود آید به آشیانم

صد بار آزمودم کوتاهی پر خوبش

سیلاب گریهٔ من، زان کو نمی کشد پا

کرده ست سرخ رویم، اشک دلاور خویش

هرجا که پاگذاری، بر پارهٔ دل آید

از ناز اگر نمایی، گلگشت کشور خویش

رحمی به حال زارش، گر باشدت رفوکن

زخم دل حزین را با زخم خنجر خویش

شمارهٔ ۵۶۷

دارم ز داغ دل چمنی در کنار خویش

در زیر بال می گذرانم بهار خویش

برق از زمین سوختهٔ ما چه می برد

چون نخل آه، فارغم از برگ و بار خویش

گر نیست در بغل شب بخت مرا سحر

صبح جهانم از نفس بی غبار خویش

با آنکه می مکم جگراز تشنگی چو شمع

ابر بهارم از مژهٔ اشکبار خویش

آزاده بار منّت احسان نمی کشد

می دزدم از نسیم صبا شاخسار خویش

پیرایهٔ بهار جنون است رنگ مست

بر سر زدم ز داغ،گل اعتبار خویش

جیبم حریف سوخته جانی نمی کشد

دارم نهفته، در دل خارا شرار خویش

از یار، نیم ناز نگاهی ندیده ام

شرمنده ام ز خاطر امّیدوار خویش

در برگ ریز دی سخنم تازه و تر است

چون خامه خرّمم زلب جوببار خویش

هرگز نیامد آیت نوری به روی کار

گردانده ام بسی ورق روزگار خویش

اشک روان و رنگ پرافشان بود حزین

بفرست نامه ای به فراموشکار خویش

شمارهٔ ۵۶۸

باید از نالهءجانکاه عصا دارد پیش

بس که دشوار برآید، نفس از سینهٔ ریش

بلبل از آتش گل سوزد و پروانه ز شمع

همه سوزند ز بیگانه، من از آتش خویش

آنگه ارباب نظر، دیده‌ورت می‌دانند

که به عبرت نگری هر چه تو را آید پیش

آمد آن شوخ به سیر چمن و نرگس مست

جلوهٔ قامت او دید و سرافکند به پیش

فکر آخر شدن دور قدح کشت مرا

ورنه از گردش افلاک ندارم تشویش

راز پوشیدهٔ دل‌ها همگی گردد فاش

کاو کاو مژه ات بس که نماید تفتیش

دل چه سان جمع کنم در غم دلدار حزین؟

من که در هر بن مو می‌خلد از هجرم نیش

شمارهٔ ۵۶۹

بی نشانی همه شان است به عنقا مفروش

کنج عزلت چو دهد دست، به دنیا مفروش

خونبها صید تو را حلقهٔ فتراک بس است

سر شوریده به آن زلف چلیپا مفروش

دیده ای مست، تو را از پی عبرت دادند

شوخ چشمانه به دنبال تماشا مفروش

پیش ما مرگ به از ناز طبیبانه بود

خلوت خاک به آغوش مسیحا مفروش

هر چه خواهی ببر ای ابر بهار از مژه ام

به عبث آب رخ خویش به دریا مفروش

مستی آسان نبود، حوصله ای می خواهد

توبه این شیشه دلی هوش به صهبا مفروش

چون گل هرزه درا، دفتر دل باد مده

خاطر جمع، به یک خندهٔ بیجا مفروش

طور دل نیست، کجا طاقت دیدار آرد؟

جلوه ای برق جهانسوز به خارا مفروش

به فسون سازی زاهد مرو از راه حزین

مذهب عشق به تسبیح و مصلّا مفروش

شمارهٔ ۵۷۰

شادیم که شد جهان فراموش

جانان نشود ز جان فراموش

شیون نرود به وصلم از یاد

بلبل نکند فغان فراموش

در دور نگاه فتنه خیزت

آشوب کند جهان فراموش

ای دشمن جان که هرگزت نیست

ازکینهٔ دوستان فراموش

چون تیغ به عاشقان کشیدی

ما را مکن از میان فراموش

گر یاد کند شکنج زلفت

بلبل کند آشیان فراموش

گر نام حزین به خاطرت نیست

نامت نشد از زبان فراموش

شمارهٔ ۵۷۱

چو شمع، انجمن افروز کفر و ایمان باش

به مدعای دل کافر و مسلمان باش

سری به جیب تفکر چو غنچه، گاه بکش

به دست غم نفسی زینت گریبان باش

میار همچو سپر، چین به ابروی مردی

به زیر تیغ بلا همچو زخم خندان باش

به رنگ چرخ گرت صد هزار دیده دهند

به روز خویش چو ابر بهار گریان باش

به تنگنای خرد پای بست نتوان بود

چو عشق، خانه برانداز کفر و ایمان باش

حزین به نرگس شهلا مکن نظر بازی

خراب شیوهٔ آن چشم نامسلمان باش

شمارهٔ ۵۷۲

آمد شبی به خوابم، آن ماه پرنیان پوش

چون صبح پیرهن چاک، چون شمع طرّه بر دوش

از تاب باده چون گل، شبنم فشان ز عارض

و ز لعل ساده چون مل، سیلاب طاقت و هوش

گیسوی مشک فامش، پیوند با رگ جان

شمشاد خون خرامش، با شور حشر همدوش

طغرای خطّ سبزش، کان مصحفی ست ناطق

پیدا چو عکس طوطی زآیینهٔ بناگوش

افغان شب نشینان، افسانه سنج نازش

پیمانه ی صبوحی، از خون عاشقان نوش

از تاب جعد پر فن، دام بت و برهمن

خون وفا به گردن، زنّارکفر بر دوش

پروای دل نداری، خون شد ز بیقراری

دستی نمی گذاری بر سینه های پرجوش

گفتم فدای نامت، جان به لب رسیده

ای آهوی رمیده، غارتگر دل و هوش

خواهم ز یاری بخت، راهم فتد به کویت

تا وقت بازگشتن، دل را کنم فراموش

از تیر غمزهٔ او، بسمل جگر بر آذر

وز یاد جلوهٔ او بلبل چمن فراموش

گفتا حزین ندانی آیین جان فشانی

درکوی بی نشانی، بنشین و هرزه مخروش

شمارهٔ ۵۷۳

آیا همای تیر تو جوید نشان خویش؟

ما می زنیم قرعه به مشت استخوان خویش

گردن بزن، بسوز، بکش، جسم و جان ز توست

چون شمع فارغیم ز سود و زیان خویش

صد ره به من کشد دلت امّا چه فایده؟

یکبار بشنو از دل نامهربان خویش

چون شمع بی اثر نبود سرگذشت من

حرفی بسنج از لب آتش زبان خویش

یکبار هم به دست صبا می توان فشاند

بوی گلی، به مرغ کهن آشیان خویش

با زلف، شانه را نکنی آشنا اگر

دانی چه می کشم ز دل بدگمان خویش

ساکن مشو حزین که به بالین توست شمع

هویی بزن به بال و پر ناتوان خویش

شمارهٔ ۵۷۴

کرده ام خاک در میکده را بستر خویش

می گذارم چو سبو، دست به زیر سر خویش

ما سمندرصفتان بلبل گلخن زادیم

سبزه عیش ندیدیم زبوم وبرخوبش

در غمت صبر و ثباتم همه آشوب شده ست

بحر طوفان زده ام، باخته ام لنگر خویش

بیضه گر دیده قفس، مرغ گرفتار مرا

داد آزادیم از منت بال و پر خویش

دم شمشیر رگ خواب فراغت شودش

هرکه در دامن تسلیم گذارد سر خویش

عجبی نیست اگرکافر عشقیم تمام

دل و دین می بری از جلوه جان پرور خویش

سرکشان را فکند تیغ مکافات ز پای

شعله را زود نشانند به خاکستر خویش

چهره بی پرده نمودی، همه شیداگشتند

فارغم ساختی از طعن ملامتگر خویش

بیخود از نشئهٔ دیدار خودی می دانم

مست من، آینه را ساختهای ساغر خویش

حکم فرماندهی کشور دلهای خراب

داده ای باز به مژگان جفا گستر خویش

سینه اش روز جزا لطمه خور دست رد است

هرکه از داغ مزین نکند محضر خویش

دست فارغ نشد از چاک گریبان ما را

آستینی نکشیدیم به چشم ترخویش

غنچه آمادهٔ تاراج نسیم آمده است

هرزه، خاطر نکنی جمع به مشت زر خویش

کوه و صحرا همه از آتش عشقت داغند

لاله را سوخته ای، از رخ چون آذر خویش

هر طرف می نگرم تیغ جفایی ست بلند

شیوهٔ داد، برون کرده ای از کشور خویش

بلبل و گل همه دم، همنفسانند حزین

بی نوا من که جدا مانده ام از دلبر خویش

شمارهٔ ۵۷۵

بستم کمر چو عنقا در بی نشانی خویش

بر جا گذاشتم نام، از ناتوانی خویش

چون من کسی مبادا، تنها ز یار و محرم

دل نیست، با که گویم، درد نهانی خویش؟

اشک سبک عنانم صحرانورد وحدت

از شهربند دلها، بردم گرانی خویش

بار گران هستی، از دوش خود فکندیم

جان را کجا توان برد بی یار جانی خویش؟

عهد بهار سست است ای بلبل چمن سیر

گلشن چه طرف بسته، از گل افشانی خویش

تا چند می توان گفت، خونین دلان میازار؟

آن مست، ناز دارد با سرگرانی خویش

شمعی حزین ، نزیبد خاموشیت به محفل

روشن به عالمی کن، آتش زبانی خویش

شمارهٔ ۵۷۶

یک دم به مزد دیده شب زنده دار خویش

می خواستم چو اشک تو را در کنار خویش

رنگین نگشت تیغ نگاهت زخون ما

آخر شکسته رنگی ما کرد کار خویش

چون در امید وعدهٔ وصلت سفید شد

کردم ز چشم خویش چو عبهر، بهار خویش

دارم امید منزلتی از دلت هنوز

بر سنگ می زنم چو گهر اعتبار خویش

هرگز کمی نمی کشم از دشمن غیور

بر دیده سپهر نشانم غبار خوبش

ما غسل توبه را به شط باده می کنیم

از بس که تشنه ایم به خون خمار خویش

ای مست ناز، طعن اسیری مزن به ما

از خویش غافلی که نگشتی شکار خویش

ما و بهار، عالم افسرده را حزین

داریم تازه، از نفس مشکبار خویش

شمارهٔ ۵۷۷

فکندم دل به کوثر از زلال لعل نوشینش

گرفتم در چمن نظّاره را از حسن رنگینش

نگاه ساده، دل را چون غزالان کرده صحرایی

سمن زار بناگوشش، بهار خط مشکینش

ز بی سرمایگی خجلت کشد مژگان رنگینم

اگر منت به چشم من نهد پای نگارینش

زکوشش ناله عاجز شد ز بس تیرش به سنگ آمد

چه سازد بی قراری های دل، با کوه تمکینش؟

به این حسرت نصیبی ها چه طرف از گلشنی بندم

که بیخود می رود ازکف، چو دل دامان گلچینش؟

چه ذوق از بزم هستی می پرستی را که می باشد

رگ تلخ شراب زندگانی، جان شیرینش؟

سراپا خوانده ام دیوان دل در مکتب عشقت

گل اشکی ست مضمون، مصرع آهی ست تضمینش

چرا در خون نخوابد از غم حرمان دیدارت

نگاه ناتوان من که مژگان است بالینش

به عشق آمیز تا بنمایدت جام جهان بین را

به شرط آنکه ننمایی به عقل مصلحت بینش

حزینی راکه ما دیدیم صد ره ننگ می آید

مسلمان را ز ایمانش، برهمن را ز آیینش

شمارهٔ ۵۷۸

بود یارم غم دیرینهء خویش

پریزادم دل بی کینهٔ خویش

عنانم درکف طفلی ست خود رای

ندانم شنبه و آدینهٔ خویش

بود عمری که می سازد چو شیران

تن آزاده با پشمینهء خویش

به امّیدگشاد تیر نازی

هدف دارم به حسرت سینهٔ خویش

نیاراید بساطم را متاعی

چو داغم، گوهر گنجینهٔ خویش

نمی باشد خماری مستیم را

خرابم از می پارینهٔ خویش

حزین از هر دو عالم تافتم روی

ز دل کردم چو آب، آیینه خویش

شمارهٔ ۵۷۹

قیامت شد به پا از جلوه نوخیز شمشادش

تماشا در بهشت افتاد، از حسن خدادادش

شمارد موج نقش جویباران، طوق قمری را

سر و برگ گرفتاران ندارد سرو آزادش

برآرد ناز شیرین شعله ها از خرمن خسرو

چو گیرد بیستون را زیر برق تیشه فرهادش

دمد بوی بهار عشق، افسون گرفتاری

قفس در زیر پر دارند، مرغان چمن زادش

دل شوریدهٔ من می خروشد با شب آهنگان

نمی داند گران خواب فراموشی ست صیادش

نه تاب ناله دارم نه تمنای وفا امّا

چه سازد دل، که عاشق شکوه افتاده ست بیدادش

حزین افکندی از کف خامهٔ شیرین نوا اما

چو بانگ تیشه در کوه و کمر پیچید فریادش

شمارهٔ ۵۸۰

چو موج می جدا از باده نتوان کرد پیوستش

بود میخانه زیر دست مژگان سیه مستش

چو آن کافر که اسلام آورد از بی نواییها

ره دین می رود زاهد، که دنیا نیست در دستش

گذر کرد از گلویم ناوکش چون قطرهٔ آبی

چه منّتهاست برگردن مرا از صافی شستش

به امّید نگاهی دل به دنبالش فرستادم

به تیر غمزه نامهربان، آن بی وفا خستش

چه لذت بود از قاتل حزین نیم بسمل را

که در خون می تپید و آفرین می ‎گفت بر دستش؟

شمارهٔ ۵۸۱

هرگل که پر از لخت جگر نیست کنارش

بر سر نتواند زدن از شرم، بهارش

از پرتو رخسار جهانسوز تو دارم

آن شعله به دل، کآتش طور است شرارش

در خورد زوالش نبود دولت دنیا

این باده نیرزد به غم و رنج خمارش

در سینهٔ من بس که شهید است تمنّا

دشتی ست که بر روی هم افتاده شکارش

از سرو تو این جلوهٔ نازی که حزین دید

پیداست که بر باد رود صبر و قرارش

شمارهٔ ۵۸۲

گر تیر جفایی رسد از دوست، نشان باش

با خصم دم تیغ شو و پشت کمان باش

آگاهی از اوضاع جهان جمله ملال است

یک ساغر می درکش و از بی خبران باش

مفتون نتوان بود به نیرنگ بهاران

ای شاخ گل آماده پرواز خزان باش

گر یار تویی، باک ز اغیار ندارم

چون دوست تویی،گو همه کس دشمن جان باش

گر یار حزین وعدهٔ دیدار نماید

تا روز جزا با دل و چشم نگران باش

شمارهٔ ۵۸۳

سالک، ز سراغ ره مقصود خمش باش

هر سنگ نشان، سنگ ره توست بهش باش

با ساقی قسمت نتوان عربده انگیخت

چون گل همه دم، کاسهٔ خون می کش و خوش باش

بر بند زبان، گوش سخندان چو نیابی

جایی که خرد پرده شنو نیست، خمش باش

در عهد تو خونی که بریزد، دیتش نیست

مجنون شده عشق تو گو عاقله کش باش

می نوش حزین وشکرین نکته فروربز

گو سرکه جبین زاهد، ازین شیوه ترش باش

شمارهٔ ۵۸۴

از چشم خویش باشد، باغ و بهار درویش

صد رنگ گل برآرد، اشک از کنار درویش

گر سیل فتنه گیرد، روی زمین سراسر

از جای خود نجنبد، کوه وقار درویش

مهر، آیت جمالش، کین جلوه جلالش

هستند چرخ و انجم در اختیار درویش

ای منکر طریقت، بر جان خود ببخشای

تیغ برهنه باشد، جسم فگار درویش

گر باد فتنه عالم، بر یکدگر برآرد

حاشا شود پریشان، مشت غبار درویش

هم عاشق است و معشوق،هم شاهد است و مشهود

عقل آگهی ندارد، ازکار و بار درویش

جان حزین مسکین، از فقر زندگی یافت

آب حیات باشد، در جویبار درویش

شمارهٔ ۵۸۵

سپندآسا در آتشخانه می‌رقص

به بال شعله، چون پروانه می‌رقص

بیفکن خرقه، هنگام سماع است

ز مستوری برآ، مستانه می‌رقص

سرودی نیست به از غلغل می

به پای شیشه چون پیمانه می‌رقص

اگر مست سماعی در ره شوق

به یاهوی دل دیوانه می‌رقص

نه ای کمتر حزین از ذره در عشق

مدام از جلوهٔ جانانه می‌رقص

شمارهٔ ۵۸۶

هجران رسیده، کی برد از روزگار، فیض

شاخ بریده را نبود از بهار، فیض

می پرورد نگاه تو هر ذرّه را چو مهر

عام است دور چشم تو در روزگار فیض

اقلیم بیخودی همه فصلیش خوش هواست

دیوانه می برد ز خزان و بهار فیض

مستان اگر برند ز ابر بهار فیض

ما می بریم از مژه اشکبار فیض

بی زخم ناوکی چه خوشی صید عشق را

دل می برد ز غمزهٔ عاشق شکار فیض

ورزم به تیره بختی خود عشق، در نهان

تا برده ام ز ساقی مشکین عذار فیض

نبود حزین به روزنهٔ صبح، چشم ما

ایجاد می کند دل شب زنده دار فیض

شمارهٔ ۵۸۷

ای تاب سنبلت زده بر مشک ناب خط

حسنت کشیده بر ورق آفتاب خط

رسم است موی را رسد از شعله پیچ و تاب

زانرو نمی شود، نخورد پیچ و تاب خط

محرومیم ز رحم تو بسیار دور بود

جایی که شد ز لعل لبت کامیاب خط

چشم آن عذار ساده نیارد ز شرم دید

شاید برآرد آن گل رو، از حجاب خط

تب پرده پوش شمع کجا می شود حزین ؟

آن حسن شوخ را نکند در نقاب خط

شمارهٔ ۵۸۸

عشاق را ز سیر گل و ارغوان چه حظ؟

بی جلوه جمال تو از گلستان چه حظ؟

دور از وصال یار چه لذت ز روزگار؟

بی یوسف از مرافقت کاروان چه حظ؟

از سیرگل به دیده خلد خار بی رخت

دور از قدت ز جلوهٔ سرو روان چه حظ؟

ما لذتی ز خلوت و کثرت نمی بریم

از خود گذشته را ز کنار و میان چه حظ؟

عیش وطن چه کار کند با دل حزین ؟

مرغ شکسته بال مرا ز آشیان چه حظ؟

شمارهٔ ۵۸۹

نی می سرود با دل پرشور در سماع

افسانه ای که آمد از آن طور در سماع

فتوا نویس شرع به خونش ترانه سنج

دل از طرب به سینهٔ منصور در سماع

افکنده آتشی به جهان های و هوی من

نزدیک، مست بیخودی و دور در سماع

مطرب بگو که هر سر مویی به تن مرا

آید به شور، چون رگ طنبور در سماع

خیزد صدا ز هرکف من چون زبان حزین

گردد چو گرم، این سر پرشور، در سماع

شمارهٔ ۵۹۰

رخ برفروختی، زدی آتش به جان شمع

گل کرد در حضور تو، سوز نهان شمع

پروانه را به خلوت آغوش می کشد

نازم به گرمی دل نامهربان شمع

کی روشناس مجلس روحانیون شود

تا جسم تیره را، نگدازد روان شمع؟

عاشق ز بیم قتل، هراسان نمی شود

هرگز کسی نکرد به تیغ امتحان شمع

دارد نگاه حسرتی از چشم خونفشان

حاجت به عرض شوق ندارد زبان شمع

یک التفات گرم نمودی و سوختم

پروانه بیش از این نبود میهمان شمع

تا صبح مجلس از من و پروانه گرم بود

می سوخت از حکایت هجران زبان شمع

بی چاک شام زلف، که عمرش دراز باد

رحمی نکرده بر مژه خونفشان شمع

شرح حکایت شب هجران کند تمام

گر مهر خامشی نزنی بر زبان شمع

شیب و شباب ما نتوان یافتن حزین

یکسان گذشت فصل بهار و خزان شمع

شمارهٔ ۵۹۱

ای نثار ره تیغ تو سرافشانی شمع

داغ سودای تو آرایش پیشانی شمع

تا سحر در حرم وصل تو پا بر جا بود

کس درین بزم ندیدم به گرانجانی شمع

آنقدر ضبط زبان کردکه در بزم تو سوخت

رشک می آیدم از طرز سخندانی شمع

خوش به آرام ازین مرحله در شبگیر است

سفر از خود نتوان کرد به آسانی شمع

عرق شرم فرو ریزدش از پیشانی

خجل از روی تو شد چهره نورانی شمع

سودی از سوختن خرمن پروانه نکرد

لب گزیدن بود آثار پشیمانی شمع

پرده پوشی نتوان کرد به رسوایی ما

که لباسی نشود جامه عریانی شمع

غم و شادی همه یک کاسه کند آتش عشق

گریه ناکی نتوان یافت به خندانی شمع

فکر آن است که در پای تو ریزد جان را

می توان یافتن، از سر به گریبانی شمع

شب چو سازد گل روی تو رقم پردازم

بر سر خامه زنم لالهٔ نعمانی شمع

ما و دلدار ز یک شعله کبابیم حزین

سوخت پروانهٔ ما را غم پنهانی شمع

شمارهٔ ۵۹۲

کرده عشق شعله خوب ریشه در جانم چو شمع

از زبان آتشین خود گدازانم چو شمع

آستین نبود حریف دیده خونبار من

کز تف دل آتش‌آلود است مژگانم چو شمع

نیست غیر از تیغ، محرابی، سر تسلیم را

می‌خورم صد زخم جانفرسا و خندانم چو شمع

دارم از چشم تر خود منت ابر بهار

اشک گرمی می‌کند مژگان به دامانم چو شمع

همچو من بخت سیه را کس نمی‌پوشد حزین

با وجود تیره‌روزی‌ها فروزانم چو شمع

شمارهٔ ۵۹۳

چون لاله شد از باغ رخت قسمت من داغ

بر سر زدهام جایگل، از سیر چمن داغ

چون شمع که در پردهٔ فانوس درآید

در عشق تو بردم به گریبان کفن داغ

از مشک سوادیست به دنباله چشمش

کز شرم کند نافهٔ آهوی ختن داغ

با شام غریبان سرزلف بجوشم

آن نوع که از رشک شود صبح وطن داغ

خالیست حزین ازگل مقصود کنارم

دارم به دل از حسرت آن عهد شکن داغ

شمارهٔ ۵۹۴

دایم به تلخ کامی یاران خورم دریغ

بر خوان دهر سفله به مهمان خورم دریغ

مشت استخوان به کام و گلوی هما کنند

ز انعام چرخ؟ بر لب و دندان خورم دریغ

لیلی حرم نشین سیه خانهٔ دل است

بر سعی پوچ آبله پایان خورم دریغ

تا خورده ام پیاله، پشیمان نگشته ام

زیبد اگر به پاکی دامان خورم دریغ

چون نوح گریه می کنم امّا نه بر جهان

ز آلودگی دامن طوفان خورم دریغ

در عالمی که اهل تمیزند ابلهان

یکسان به حال زیرک و نادان خورم دریغ

رشک آیدش به نعمت من عالمی، حزین

در روزگار بس که به سامان خورم دریغ

شمارهٔ ۵۹۵

زندگی در جمع سامان رفت، حیف

صبح در خواب پریشان رفت، حیف

دانه اشکی نیفشاندیم ما

عمر چون سیل بهاران رفت، حیف

نور جان در ظلمت آباد بدن

چون چراغ زیر دامان رفت، حیف

از بیابان رفت تا مجنون ما

شوخی از چشم غزالان رفت، حیف

می شدی بتخانه ها تعمیر کرد

مشت خاک ما به جولان رفت، حیف

شیشه ها شد از می روشن تهی

نور چشم می پرستان رفت، حیف

دل به امیدی درین وحشت سرا

از پی آهو نگاهان رفت، حیف

دیدهٔ عبرت نمالیدیم ما

عمر در غفلت به پایان رفت حیف

بوی عشق از جیب جانی برنخاست

زین سفال کهنه، ریحان رفت، حیف

ناله ی عاشق نمی آید به گوش

از چمن مرغ خوش الحان رفت، حیف

اول شب از گداز دل حزین

شمع بزم ما به پایان رفت، حیف

شمارهٔ ۵۹۶

ای سر و سرور مغان، خیز و بیار چنگ و دف

جان مرا ز غم رهان، خیز و بیار چنگ و دف

مطرب عاشقان بزن راه حجاز، تا کنم

چهره ز اشک، ارغوان، خیز و بیار چنگ و دف

کرده سرود بلبلان، مست و خراب، گلستان

نرگس و لاله سرخوشان، خیز و بیار چنگ و دف

واعظ شهر اگر کند منع سماع صوفیان

نیست گنه به عاشقان، خیز و بیار، چنگ و دف

دیده به روی دلستان تا کنم آشنا، حزین

چند حجاب این و آن؟ خیز و بیار چنگ و دف

شمارهٔ ۵۹۷

همه فیض است می پرستی عشق

بی خمار است ذوق مستی عشق

ما کجا دامن وصال کجا؟

دست ما و دراز دستی عشق

عاکفان صوامع قدسیم

طاعت ما، صنم پرستی عشق

صوفی آسا به رقص می آرد

توبه را، های و هوی مستی عشق

شرری پیش آفتاب، حزین

هستی ماست پیش هستی عشق

شمارهٔ ۵۹۸

ای نمک حسن تو، شور نمکدان عشق

زلف خم اندر خمت، سلسه جنبان عشق

ناز تو یک سو فکند پرده ی انکار را

می چکد از دامنت خون شهیدان عشق

شورش محشر دمید از دل دیوانه ام

صبح قیامت بود، چاک گریبان عشق

ساز ز خود رفتگان، مختلف آهنگ نیست

امت یک ملتند، گبر و مسلمان عشق

در دل تفسیده ام آبله باشد خیال

گرمتر از اخگر است، ریگ بیابان عشق

رنگ پرافشان من، هدهد شهر سباست

ﺁﻩ ﻓﻠﮏ ﺳﯿﺮ ﻣﻦ، ﺗﺨﺖ ﺳﻠﯿﻤﺎﻥ عشق

عقل سیه نامه گو، اشک ندامت ببار

خنده به یونان زند، طفل دبستان عشق

هر نفس از گلبنی ست شور صفیرم بلند

نغمه پریشان زند، مرغ گلستان عشق

بلبل طبع مرا، بیهده گویا مکن

این من و دستان من، کیست زبان دان عشق؟

سدره نشینی کند، باز چو آید زوال

مرغ همایون دل، از پر و پیکان عشق

شکر چه گویم حزین دولت دیدار را؟

دیده گهر سنج حسن، لب شکر افشان عشق

شمارهٔ ۵۹۹

نگردد غرق طوفان کشتی بی لنگر عاشق

بود دریا نمک‌پروردهٔ چشم تر عاشق

به گوش جان صلای شهپر جبریل می آید

دمی کز شوق جانان می تپد دل در بر عاشق

تغافل تا به کی؟ دیر آشنا، بیرحم، بی پروا

چه می آرد ببین، آن تیغ ابرو بر سر عاشق

چه استغناست یارب نشئهٔ مهر و محبت را؟

چو ماه نو ز خود سرشار گردد ساغر عاشق

پریشان طره،گر دامن زنی سرگرمی دل را

رود بر باد پیش از سوختن خاکستر عاشق

دل افسرده ام را چشمهٔ خضر حقیقت کن

به حرفی، ای مسیحای لبت جان پرور عاشق

که تا آن طرف دامن می برد مشت غبارش را؟

نگردد گر تپیدنهای دل بال و پر عاشق

ملامت کی کند سرگرمی شوریدگان ساکن؟

نگردد سنگ طفلان صندل دردسر عاشق

حزین ، افسرده نتوان کرد آه آتشینت ر

نخیزد شمع سان جز شعله از بوم و بر عاشق

شمارهٔ ۶۰۰

زلف پریشان نهد، سلسله بر پای عشق

بندد گر کوته است، از پر عنقای عشق

دایرهٔ آسمان، زاویهٔ خاکدان

تنگ تر از نقطه ای ست در بر پهنای عشق

چاکتر از جیب ماست سینهٔ سینای دل

پاکتر از چشم ماست، دامن صحرای عشق

هان تو که بر ساحلی پهن و فراغت نشین

کشتی ما خورده است، لطمهٔ دربای عشق

مغز تو در میکده، این همه مخمور چیست؟

هان که قدح می دهد، ساقی صهبای عشق

لوح سخن گستری از خط شیرین لبان

کرده به نامم رقم، کلک شکر خای عشق

خامه خمش کن حزین ، این غزل مولوی است

شادی جانهای پاک دیده دلهای عشق

شمارهٔ ۶۰۱

یک مشت سفله مانده بجا از کرام خلق

ننگ است در زمانه زبان را ز نام خلق

چون زهر جانگزای، گلوگیر می شود

نتون زلال خضر کشیدن ز جام خلق

امروز در لباس کمالند ناقصان

پوشیده ناتمامی خود را، تمام خلق

تعظیم گاو و خرکه به مردم حرام بود

اکنون فریضه گشته به ما، احترام خلق

نزدیک من چو طعن سنان است جان گسل

زینسان که دور شد ز مسلمان سلام خلق

درگوش جزر و مد نظرها هزار پاست

آزرده است بس که صماخ از کلام خلق

عاقل گریزد از دهن اژدها حزین

هش دار تا که مفت نیفتی به دام خلق

شمارهٔ ۶۰۲

چون وصل در نگنجد، هجران کجاست لایق؟

آری یکی ست اینجا معشوق و عشق و عاشق

از عارض نکویان حسن تو جلوه گر شد

کآمیخت عشق عذرا، با جسم و جان وامق

ندهد خداشناسی خود ناشناس را رو

ما را به خویش بنما، یا کاشف الحقایق

آیینه جمالت، کشاف سر عالم

راز دل از جبینت، روشن چو صبح صادق

آوازهٔ اناالحق، می آید از در و بام

این پردهٔ مخالف، در گوش دل موافق

از انجذاب ذاتی، در توست روی عالم

با آفتاب تابان، هر ذره ایست شایق

خواهی حزین نبینی، این خلق مختلف را

در گوشه ای سرآور، با دلبری موافق

شمارهٔ ۶۰۳

تا شد سر غم گرم به طوفان من از اشک

شد حلقهٔ گرداب، گریبان من از اشک

تا رفته گرامی گهر من ز کنارم

چون دامن دریا شده دامان من از اشک

از بس که فرو ریخت ز مژگان من انجم

شد صبح قیامت، شب هجران من از اشک

گفتم مگر از گریه برم کینه ز یادش

ننشست غبار دل جانان من از اشک

آتش چو علم زد، دگر از آب چه خیزد؟

ساکن نشود سینهٔ سوزان من از اشک

خونابهٔ چشمم دهد از درد گواهی

رسوای جهان شد، غم پنهان من از اشک

ویرانه حزین ، در قدم سیل چه سان است؟

افتاده چنان، کلبهٔ ویران من از اشک

شمارهٔ ۶۰۴

جاری چو به یاد رخ جانان شودم اشک

گلپوش تر از صحن گلستان شودم اشک

بی قدر شود رشته چو خالی ز گهر شد

کو عشق که آویزهٔ مژگان شودم اشک؟

از جلوهٔ مستانهٔ آن سرو قباپوش

چالاکتر از سیل بهاران شودم اشک

مستانه رگ ابر تری از مژه برخاست

تا صف شکن زهد فروشان شودم اشک

از حسرت نظارهٔ آن ناوک مژگان

در سینه گره گردد و پیکان شودم اشک

ویرانهٔ عالم شده محتاج به سیلی

بگذار حزین آفت دوران شودم اشک

شمارهٔ ۶۰۵

هندوستان غربت بادا به ما مبارک

هان دوستان شما را مرگ وفا مبارک

بوی بهار برخاست، ما خود اسیر دامیم

مرغان گلستان را برگ و نوا مبارک

قربانیان نازیم، در خاک و خون تپیده

ای خیل نازنینان، عید شما مبارک

از دور روزگاران ما را سر است و سامان

بالین بیقراران، سنگ آسیا مبارک

گرم از نظر گذشتی، آه از دل حزینم

بیگانه طوری تو، با آشنا مبارک

شمارهٔ ۶۰۶

بر سر زدیم لالهٔ داغی به جای گل

داریم گریه ای که بود خونبهای گل

ما و سرود ناله درد آشنای خوبش

تا کی رسد به خاطر دیر آشنای گل

الفت به ساده لوحی ما خنده می زند

ما تکیه کرده ایم به عهد و وفای گل

ته جرعهٔ شراب صبوحی کشیده است

از جام غنچهٔ تو، لب دلگشای گل

شرح حدیث ناز و نیاز من است و تو

بلبل ترانه ای که سراید برای گل

دوران به کام ماست که مرغان مست را

خوش دولتی ست سایهٔ بال همای گل

چون ابر نوبهار ز تاراج دی، حزین

گریم به های های که خالی ست جای گل

شمارهٔ ۶۰۷

چو بر سر زند شاخ، مستانه گل

کند از لب توبه، پیمانه گل

گریزانده، دی را به کوه وکمر

دهد عرض لشکر، دلیرانه گل

سوار است بر اسب چوبین شاخ

بود گرم بازیّ طفلانه گل

چمن مجلس میگساران بود

صراحی بود غنچه، پیمانه گل

اگر بشکفد خاطرم دور نیست

شکفته ست چون روی جانانه گل

جنون چاک زد خرقهٔ خاک را

بهاران کند شور دیوانه گل

خم غنچه لبریز از شبنم است

گشوده ست دیوان میخانه گل

سر شمع را در بهار و خزان

نباشد به از بال پروانه گل

حزین چند سوسن زبانی کنی؟

ندارد سر و برگ افسانه گل

شمارهٔ ۶۰۸

رنگین سخنی چون کند از خامهٔ ما گل

باغ از گره غنچه دهد روی نما گل

در انجمن صحبت ما باغ و بهاریست

خاموشی ما غنچه، سخن سازی ما گل

بردار نقاب از رخ و بخرام به گلزار

تا از دل صدپاره شود پرده گشا گل

شیرازه چو اوراق خزان دیده نگیرد

ازگوشهٔ دستار تو تاگشت جدا گل

حسرت نگهانیم به بزم تو عجب نیست

چون شمع کند از مژه، داغ دل ما گل

در عشق به بی طاقتیم خرده نگیری

از دست غمت جامه جان کرده قبا گل

دلگیر حزین از اثر گریه و آهیم

یک غنچه نگردید درین آب و هوا گل

شمارهٔ ۶۰۹

خطّ تو، لوح صفحه طراز کتاب گل

خال تو نقطهٔ ورق انتخاب گل

بفکن عنان جلوه گلگون ناز را

تا موج سبزه می گذرد از رکاب گل

هرکس شکسته است به جامی خمار خویش

بلبل فتاده مست ز جام شراب گل

در حیرتم نسوخت چه سان از حجاب عشق؟

تا سوخت برق ناله بلبل نقاب گل

جوش بهار شیشهٔ طاقت به سنگ زد

شستم غبار توبهٔ دل را به آب گل

با حسن شرمگین چه کند چشم شوخ عشق؟

آتش به بلبلان زده، برق حجاب گل

هر بوته ای ز تاب شود، بوته ی گداز

آید اگر فسانه بلبل به خواب گل

شهری ست محو نالهٔ مستانه ات حزین

خلقی خراب بلبل و بلبل خراب گل

شمارهٔ ۶۱۰

جهان ساده پر کار است از نقش و نگار دل

سر زانوی حیرانی بود، آیینه دار دل

شود نازک تر از دل پرده گوش گران گل

اگر بلبل نواسنجی کند در نوبهار دل

چو مجنون کرده لیلی دستگاهان را بیابانی

که را تا رام گردد آهوی وحشت شعار دل؟

چو آن شمعی که سازد پرتو خورشید ناچیزش

فروغ مهر تابان محو گردد در شرار دل

جمال غیب را بی پرده منظور نظر دارد

چراغ طور باشد دیدهٔ شب زنده دار دل

به خود پیچد ز شرم اندیشهٔ کوته کمند اینجا

سر رفعت به بام عرش می ساید حصار دل

سبک چون گرد برخیزد، دو عالم از سر راهش

به میدانی که گردد جلوه گر چابک سوار دل

حباب شوخ نتواند کشیدن جام دریا را

به دست دیده نگذاری عنان اختیار دل

غبار تن که می شد توتیای چشم آگاهی

چو خاک انباشتی غافل، به چشم اعتبار دل

چو تخمی سوخت، بی حاصل بود از ابر میزانی

مگر اشک ندامت بشکفاند نوبهار دل

فتد چون عقده مشکل، ناخن تدبیر خود گردد

غم دیرینه خواهدگشت آخر، غمگسار دل

صلا از من تهیدستان بازار محبت را

ز داغ عشق دارم پرگهر جیب و کنار دل

چو ابر از سیر گلشن گر صبوحی کرده بازآیی

به سیل جلوه خواهد رفت بنیاد خمار دل

کند سیل بلاگرکشتی افلاک طوفانی

نمی افتد تزلزل در بنای استوار دل

به رخ هرگز ز خاک خشک مغزش گرد ننشیند

خوشا سیلی که گردد غرق بحر بی کنار دل

به امّیدی که نخل عاشقی روزی به بار آید

به خون می پرورم نخل تو را در جویبار دل

حزین از ناله عاشق تسلی می شود عاشق

اسیران را صفیری می زنم، از شاخسار دل

شمارهٔ ۶۱۱

عشق اگر یار شود از اثر زاری دل

سر زلفی به کف آرم به مددکاری دل

چه کنم آه که بر بستر گل خوابش نیست

عاجزم سخت حریفان، ز پرستاری دل

خویش را یک تنه بر قلب صف مژگان زد

کس درین معرکه نبود به جگرداری دل

تیغ خون ریز جفا از کمر ای عشق برآر

تا به خوبان بنماییم وفاداری دل

نشنوی نالهٔ زار دل صدچاک حزین

یاد آن روز که بودت سر غمخواری دل

شمارهٔ ۶۱۲

زهی ز صبح بناگوشت آفتاب خجل

ز خط غالیه سای تو، مشک ناب خجل

به دل خیال تو آمد شبی و منفعلم

که میزبان شود از کلبهٔ خراب خجل

دلم ز وعده بر آتش فکندی و رفتی

نگشت آن لب میگون ازین کباب خجل

حیات یک دمه هم صرف پوچ شد چو حباب

کسی مباد ز عمر سبک رکاب خجل

به روی ساقی گلچهره چون نظر فکنم؟

مرا که توبه، نمود از رخ شراب خجل

ز پشت پا نظر از شرم بر نمی دارد

شده ست نرگس از آن چشم نیم خواب خجل

سحر به باغ چنان این غزل سرود حزین

که گشت بلبل گوینده در جواب خجل

شمارهٔ ۶۱۳

ای از رخت مشاطه را، صد چشم حیران در بغل

مانند صبح آیینه را خورشید تابان در بغل

هندوی خالت را بود چین و ختن زیر نگین

زنّار زلفت را بود، صد کافرستان در بغل

لعل قدح نوش تو را، میخانهها در آستین

خطّ زره پوش تو را صد جوش طوفان در بغل

صبح بناگوش تو را خورشید تابان خوشه چین

داغ سیه پوش تو را صد شام هجران در بغل

چشمت عجب نبود اگر، دل را نگهداری کند

در می پرستی شیشه را دارند مستان در بغل

بوی محبت می شود پوشیده ما را در سخن

گر بوی گل پنهان کند باد بهاران در بغل

از دست جورت در چمن ای یوسف گل پیرهن

دارد دل صد پاره ای هر غنچه پنهان در بغل

چاک گریبان می کند چون لاله رسوا عشق را

چندان که می سازد دلم داغ تو پنهان در بغل

دیگر کجا عشق و جنون چون لاله پنهان می توان؟

داغم هم آغوش جگر، چاک گریبان در بغل

دارم دلی کز ناله اش نالد به صد شیون، حزین

اسلامیان کعبه را ناقوس رهبان در بغل

شمارهٔ ۶۱۴

شدم ز توبهٔ بی صرفه در بهار خجل

مباد از رخ پیمانه میگسار خجل

ز مایه داری اشکم خوش است خاطر دوست

خدا کند، نکند دل مرا ز یار خجل

نکردمش گرو باده از گرانجانی

شدم ز خرقهٔ پشمینه در خمار خجل

فکنده مهره به ششدر مرا تهیدستی

نشسته ام ز حریفان بد قمار خجل

دل فسرده مرا کرده ز آب دیدهٔ خویش

چو تخم سوخته، از ابر نوبهار خجل

نه دست عقده گشایی نه ذوق تسلیمی

چو من مباد کس از جبر و اختیار خجل

به این دو قطره ی خون می کنم گل افشانی

اگر نگردم از آن نازنین سوار خجل

گلوی تشنه من موج خیز کوثر شد

چرا نباشم از آن تیغ آبدار خجل؟

خدای را لب پیمانه بر لبم دارید

گران خمارم و از دست رعشه دار خجل

چه شکرها که ندارم ز بی سرانجامی

چو دیگران نیم از روی روزگار خجل

به زیر تیغ تو از شرم ناشکیبایی

چو شمع می گزم انگشت زینهار خجل

نه دل به جا و نه دین، تا کنم نثار، حزین

نشسته ام به سر راه انتظار خجل

شمارهٔ ۶۱۵

حاجت اگر بری، در دولتسراست دل

محرم اگر شوی، حرم کبریاست دل

فتح دل شکسته میسر شود تو را

در عرصهٔ دو کون، مظفر لواست دل

تا زخمهای سینه بدوزم، دماغ کو؟

تا داغ عشق را بشمارم کجاست دل؟

کو آن زبان که جور تو را آورد سپاس؟

آمد میسر از ستم ات هر چه خواست دل

برگ سمن حجاب ز شبنم نمی کند

ای گل، به پاک دیدگی ما گواست دل

سودای عشق مایه ی نقصان نمی دهد

افزود بر بضاعت اشک، آنچه کاست دل

مست سماع معنی بیگانه ام حزین

تا با زبان خامه مرا آشناست دل

شمارهٔ ۶۱۶

هرگه به یادش از جگر افغان برآورم

آتش ز جان گبر و مسلمان برآورم

چون سر کنم فسانهٔ شب های هجر را

آه از نهاد مرغ سحرخوان برآورم

از آستین برآرم اگر شمع داغ را

صد محشر، از مزار شهیدان برآورم

گویم اگر زکعبه ی کوی اش حکایتی

از سومنات، پیر صنم خوان برآورم

خورشید را اگر نکند دیده خیرگی

داغ تو را ز پردهٔ پنهان بر آورم

آگه نه ای اگر تو ز حال درون من

دل را بگو، ز چاک گریبان برآورم

ساقی به همّت کف دریا نوال تو

از موج خیز هر مژه طوفان برآورم

از خامشی، گشوده نشد قفل دل مرا

شد وقت آنکه از جگر افغان بر آورم

چون سر کنم حدیث لب لعل یار را

گرد از نهاد چشمهٔ حیوان بر آورم

سر کن حزین ترانه، که صد عندلیب را

از تنگنای بیضه غزل خوان برآورم

شمارهٔ ۶۱۷

چون طوطی اگر نام به گفتار بر آرم

کام دل از آن لعل شکربار برآرم

کارم به چمن وعدهٔ دیدار تو باشد

باشد مگر از پای گل این خار، برآرم

پرگالهٔ دل باشدش آویزهٔٔ دامان

آهی اگر از سینهٔ افگار، برآرم

ساقی به کفم لنگری از رطل گران ده

کاین عمر سبک سیر ز رفتار برآرم

دل را نکنم عرضه به هر بی سر و پایی

این آینه را در نظر یار برآرم

افتد اگر این بار به کف دامن وصلش

ای هجر، دمار از تو ستمکار بر آرم

نگذاشت سبک دستی ایام بهاران

تا بوی گل از رخنهٔ دیوار بر آرم

دل را به چه تدبیر، بگویید حریفان

تا ازکف آن طره طرار برآرم

در دام حزین گر کشم از سینه صفیری

مرغان همه را مست ز گلزار بر آرم

شمارهٔ ۶۱۸

با یاد نرگست، چو می ناب می‌زدم

پیمانه را به گوشهٔ محراب می‌زدم

آن کبک مستم از می مشرب که عمرها

در چنگل عقاب، شکر خواب می‌زدم

آن بلبلم که از اثر رنگ و بوی عشق

در خشک سال، نغمهٔ شاداب می‌زدم

بر سر چو شمع، در غم آن حسن دل‌فروز

از داغ آتشین، گل سیراب می‌زدم

بی‌مایه طاقتم، سرِ دیدارِ یار داشت

دام کتان، کمینگه مهتاب می‌زدم

کو ذوق گریه‌ای؟ که ز هر تار موی خویش

طوفان دشنه در دل سیلاب می‌زدم

شب‌ها خیال روی تو چون بردیم ز هوش

از های‌های گریه، به رخ آب می‌زدم

نازم فسون عشق که از دفتر فراق

فال وصال با دل بی‌تاب می‌زدم

آن خوش ترنّمم که ز لخت جگر حزین

بر تار ناله، ناخن مضراب می‌زدم

شمارهٔ ۶۱۹

چون شاخ گل از باد سحر، بار فشاندم

در دامن مطرب، سر و دستار فشاندم

بنیاد هوس ریخت، ز پا کوفتن دل

بر هر دو جهان دست به یکبار فشاندم

فیض کرم ابر سیه کاسه چه باشد؟

مژگان تر خویش به گلزار فشاندم

تا از مژه خالی نبود مائدهٔ خون

مشت نمکی بر دل افگار فشاندم

شرمندهٔ کس نیستم از کلک چو نیسان

یکسان گهر خود به گل و خار فشاندم

از فیض، تهی بود کنار گل و نسرین

دامان نقاب تو به گلزار فشاندم

از حوصلهٔ دل قدری بیشتر آمد

خونابه اشکی که به ناچار فشاندم

جبریل به این مرگ نمرده ست که جان را

پروانه صفت در قدم یار فشاندم

کردم به چمن یاد بهار خط سبزت

در بستر نسرین و سمن خار فشاندم

ازشکوه غرض مرحمت یار، حزین نیست

گردیست که از خاطر افگار فشاندم

شمارهٔ ۶۲۰

از دیده ی دل پرده ی پندارگرفتیم

تا رخصت نظّارهٔ دیدار گرفتیم

بستیم چو از رد و قبول دگران چشم

تشریف قبول نظر یار گرفتیم

نشنیدکسی حرف زباد از دهن ما

گفتار به اندازهٔ کردار گرفتیم

خون دل ما بی گنهان حوصله سوز است

از چشم سیه مست تو اقرار گرفتیم

اوّل قدم از آرزوی خویش گذشتیم

تا ساغر وصل از کف دلدار گرفتیم

سرتاسر آفاق چو خورشید دویدیم

تا جای در آن سایهٔ دیوار گرفتیم

شد شارع کثرت بلد عالم وحدت

ما گوشهٔ خلوت سر بازار گرفتیم

چون شبنم افتاده به خورشید رسیدیم

از همّت خود قافله سالار گرفتیم

از تلخی دشنام حزین ، ذائقه مست است

ما کام خود آخر ز لب یار گرفتیم

شمارهٔ ۶۲۱

راه از همه سو بر خبر خویش گرفتیم

در سنگ، فروغ شرر خویش گرفتیم

تا خیره ز نورش نظر مهر نگردد

در گرد یتیمی گهر خویش گرفتیم

هرگز نگرفته ست رگ ابر ز دریا

این بهره که از چشم تر خویش گرفتیم

همّت نکشد دردسر منّت صندل

این بود که ما ترک سر خویش گرفتیم

پرواز بلندی ست پر همّت ما را

گردون به ته بال و پر خویش گرفتیم

کالای کمال است که معیوب نظرهاست

عبرت به جهان از هنر خویش گرفتیم

ساغر نستانیم حزین از کف ساقی

پیمانه ز خون جگر خویش گرفتیم

شمارهٔ ۶۲۲

غافل دمی از جذبهٔ صیّاد نگردیم

هر چند قفس بشکند آزاد نگردیم

تا رخت به دریا نکشد قافله ما

خاموش چو سیلاب ز فریاد نگردیم

کام دل ما بسته به کام دل یار است

آزرده دل از ناوک بیداد نگردیم

خون درتن ما بی خبر از مستی چشمی ست

آگه ز رگ نشتر فولاد نگردیم

سر را ننماییم دریغ از ره دشمن

گر شمع شویم از گذر باد نگردیم

داریم حزین از همه سو، جانب دشمن

هرگز به شکست دگری شاد نگردیم

شمارهٔ ۶۲۳

عشاق تو را قافله سالار نگردیم

تا کشتهٔ مژگان سپهدار نگردیم

از نرگس مخمور تو ای شور قیامت

مستیم و چنان مست که هشیار نگردیم

جانا نظر پاک تر از آینه داریم

ظلم است که ما محرم دیدار نگردیم

در ناصیهٔ طالع ما نقش مرادی ست

آن نیستکه خاک قدم یار نگردیم

تا سر نشود خاک سر کوی تو ما را

در خیل شهیدان تو سردار نگردیم

تسلیم نماییم در اول نگهت جان

پروانه صفت گرد تو بسیار نگردیم

محو تو چنانیم که خون ریز نگاهت

گر بگذرد از سینه، خبردار نگردیم

ویرانهٔ عشق است حزین جان و دل ما

شرمنده ی غمهای وفادار نگردیم

شمارهٔ ۶۲۴

به یک ایمای ابرو زندهٔ جاوید گردیدم

اشارت سوی من کردی هلال عید گردیدم

قدم گر رنجه می گردد، غباری مرحمت فرما

به راه انتظارت دیدهٔ امّید گردیدم

گلاب از خوی به می آمیختی خونم به جوش آمد

به خاکم درد جامی ریختی، جمشید گردیدم

بهار رنگ بستم دست پرورد خزان آمد

به هر رنگی که باید در جهان گردید، گردیدم

گلی از مزرع هستی نچیدم جز تهیدستی

سحاب رحمتت را آزمودم، بید گردیدم

بَرِ من رتبهٔ دیگر بود در عیب پوشی ها

بسی آیینه سان در عالم تجرید گردیدم

حزین ، افتادگی ها پایهٔ معراج رفعت شد

شدم تا خاک ره هر ذره را، خورشید گردیدم

شمارهٔ ۶۲۵

دل تنگ از ستمت رشک گلستان کردم

لب زخمی ز دم تیغ تو خندان کردم

سر شوریده دلان در خم چوگان من است

بس که آشفتگی از زلف تو سامان کردم

کام جانی که به زهر ستم انباشته بود

به خیال لب نوشت شکرستان کردم

در بساط من دل دادهٔ دیدارپرست

دیده ای بود که بر روی تو حیران کردم

سفر وادی امّید به جایی نرسید

مدتی همرهی آبله پایان کردم

گبر دیرینهٔ عشقم چه شد ار قدرم نیست؟

عمرها خدمت آن آتش سوزان کردم

ذره در همّتم آویخت، به خورشید رسید

مور اگر رو به من آورد سلیمان کردم

از فغان دل شوریده، به منقار مرا

پرده ای بود که پیرایهٔ بستان کردم

خاطر پیر مغان شاد که از همّت او

کوری محتسبان باده فراوان کردم

هر چه گفتم چو نی، از دولت آن لب گفتم

هر چه کردم به هواداری جانان کردم

دل جمعی نگران سخنم بود حزین

سر زلف رقمی تازه، پریشان کردم

شمارهٔ ۶۲۶

عشق تو ملک خسروی، داغ تو چتر شاهیم

در صف سروران رسد، دعوی کج کلاهیم

کوثر تیغت ار کند، رحم به حال مجرمان

دوزخ جاودان شود، خجلت بیگناهیم

گرنه خوش است خاطرت، با غم سینه کوب من

گوش نمی دهی چرا هیچ به داد خواهیم؟

از نگهی که نرگست کرد به کار عاشقان

صافی لای باده شد، خرقهٔ خانقاهیم

عشق تو حرز جان بود، این همه امتحان چرا؟

گاه در آتش افکنی گاه به کام ماهیم

آه چه چاره کز دلم گرد الم نمی برد

شورش اشک نیم شب، ناله صبحگاهیم؟

گرچه شکارلاغرم لیک به یمن دل حزین

کشته تیغ ناز آن عربده جو سپاهیم

شمارهٔ ۶۲۷

برخیز سوی عالم بالا برون رویم

از خود به یاد آن قد رعنا برون رویم

مطرب رهی بسنج که از جا برون رویم

تا دست دل گرفته ز دنیا برون روبم

این خاکمال، قطرهٔ ما را سزا نبود

ما را که گفته بود ز دریا برون رویم؟

شهری تمام طالب سودای یوسفند

ما هم بیا به عزم تماشا برون رویم

در پرده بیش ازاین نتوان جام می زدن

ساغر زنان ز میکده، رسوا برون رویم

یوسف به وصل زال جهان تن نمی دهد

دامن کشان ز چنگ زلیخا برون رویم

در رقص شوق، خردهٔ جان از پی نثار

بر کف نهیم و چون شرر از جا برون رویم

عاشق به شهر بند خرد چون بود؟ بیا

دیوانه وار روی به صحرا برون رویم

اوراق رنگ و بوی به باد فنا دهیم

از زیر منّت چمن آرا برون رویم

مستانه جلوه های جنون راه می زند

از قید عقل ، سرخوش و شیدا برون رویم

شبنم صفت به ذیل وفایی زنیم چنگ

زمبن خاکدان به همّت والا برون رویم

ما را به رنگ غنچه دل از گلستان گرفت

چون لاله سینه چاک به صحرا برون رویم

این می حزین ، افاضهٔ مینای جامی است

بر کف گرفته جام مصفّا برون رویم

شمارهٔ ۶۲۸

به وصل از خوی او نظاره دیدار نتوانم

نگاهی گرد دل می گردد و اظهار نتوانم

ز خجلت سر به پیش افکنده ام نه عجز و نه عذری

گناه من اگر عشق است، استغفار نتوانم

گریبان پاره می آیم به کویت هر سحر، ترسم

که مستم محتسب پندارد و انکار نتوانم

اگر ز آلایشم آزرده ای، اوّل قدح در ده

به مستی می توانم پاک شد، هشیار نتوانم

رقیبان از وفا در لاف و من خاموش کی شاید؟

درین دعوی تنزل کردن از اغیار نتوانم

تو را تا دیده ام گلشن به چشمم خار می آید

توانم دیده از گل بست، زان رخسار نتوانم

به راه او دل و دستم حزین از کار می ماند

درین مستی پریشان کردن دستار نتوانم

شمارهٔ ۶۲۹

به صد جان غمزه ات مفت خریدار است می دانم

که اندک التفاتی از تو بسیار است می دانم

بحل کردم اگر خون من از بیگانگی ریزی

که پاس آشنایی بر تو دشوار است می دانم

نمی دانم زیان و سود سودای محبّت را

دل من ساده و آن غمزه پرکار است می دانم

سر پرسیدن کس نیست پنداری خیالش را

دلم در سینه عمری شدکه بیمار است می دانم

علاج پیچ و تابی کز غم افزاید رگ جان را

چو کاکل گرد سرگردیدن یار است می دانم

دلی در سینه پروردم به صد خون جگر عمری

نمی دانم چه شد آن طره، طرار است می دانم

نمی نالم حزین از دست آن بیدادگر جایی

که از پهلوی دل، عاشق در آزار است می دانم

شمارهٔ ۶۳۰

سپاه فتنه با آن چشم جلاد است می دانم

نگاهش را تغافل، خواب صیاد است می دانم

ز تیر غمزه ی سندان شکاف او خطر دارد

به سختی گر دل آیینه فولاد است می دانم

نمی دانم کجا وحشی نگاهم می کند جولان ؟

دل رم دیدهٔ من وحشت آباد است می دانم

نمی دانم چه شد بانگ درای محمل لیلی؟

دل صد چاک من لبریز فریاد است می دانم

به خونم دامن پاک نگه را گر نیالودی

ز قتلم غمزهٔ نامهربان شاد است می دانم

نگاه بسملم، مضمون حیرت را تو می دانی

مرا مطلب فراموش و تو را یاد است می دانم

چه سود احوال دل چون شمع گفتن با تو بی پروا؟

که در گوشت حدیث سوختن باد است می دانم

کجا سرپنجهٔ من شانهٔ زلف تو خواهد شد؟

که این دولت نصیب بخت شمشاد است می دانم

رقم زد عشق شیرین کار، نقش بیستون از دل

خراش ناخنی سرمشق فرهاد است می دانم

کمال حسن بی باکی، گل عشق است سربازی

لبالب جوی شیر از خون فرهاد است می دانم

علاج تنگى دل، عشق آتش دست می داند

مزن بیهوده بال، این بیضه فولاد است می دانم

نمی ‎دانم که تعلیم ازکدام آتش نفس دارد

به هر فنیکه خواهی عشق استاد است می دانم

دو روزی شد که با دل بسته ای عهد وفا اما

بنای عشق و حسنت، دیر بنیاد است می دانم

حزین آسان گرفتم می شود ربط سخن حاصل

قبول خاطر دلها، خداداد است می دانم

شمارهٔ ۶۳۱

نگاهش با اسیران بر سر ناز است می‌دانم

غرور مستی آن حسن طنّاز است، می‌دانم

چه حد دارم، که نام پنجهٔ مژگان او گیرم

تذرو دل، اسیر چنگل باز است می‌دانم

به شمع انجمن خاکستر پروانه می‌‎گوید

که انجام محبّت رشک آغاز است می‌دانم

کنون زاهد که با رندان نشستی ترک تقوا کن

که تار سبحه‌ات ابریشم ساز است می‌دانم

نهان خال تو کی در سبزه خط می‌تواند شد؟

اگر صد پرده پوشی، نافه غمّاز است می‌دانم

نبخشد دود شمع خانقاه این روشنی با دل

که این نور از فروغ گوهر راز است می‌دانم

حزین را عقده‌های خاطر از یک پرسشت وا شد

فسون لعل جان‌بخش تو، اعجاز است می‌دانم

شمارهٔ ۶۳۲

ز خود دور آن دلارا را نمی دانم نمی دانم

جدا از موج، دریا را نمی دانم نمی دانم

دمید از مشرق هر ذره ای، سر زد ز هر خاری

نهان آن نور پیدا را نمی دانم نمی دانم

لبالب از می دیدار بینم آسمانها را

حجاب باده، مینا را نمی دانم نمی دانم

به چشم جمله ذرات جهان هم سنگ می آید

عیار لعل و خارا را نمی دانم نمی دانم

فریب وعدهٔ امروز و فردا کار نگشاید

که من امروز و فردا را نمی دانم نمی دانم

سرت گردم زبان من شو و با من حکایت کن

بیان رمز و ایما را نمی دانم نمی دانم

نهانی تا به کی در پرده با دل نکته می سنجی

اشارتهای پیدا را نمی دانم نمی دانم

به هر جرمی مگیر، ارشاد کن، بیگانهٔ کیشم

هنوز آیین ترسا را نمی دانم نمی دانم

بیا و در عوض بپذیر از من شیوهء رندی

رسوم زهد و تقوا را نمی دانم نمی دانم

تو گر خواهی صمد ، خواهی صنم ، ره گم نمی گردد

ز اسما جز مسما را نمی دانم نمی دانم

حزین ، جایی که دارد در بغل هر ذرّه خورشیدی

نزاع شیخ و ملّا را نمی دانم نمی دانم

شمارهٔ ۶۳۳

غم دنیا ندارم، در پی عقبا نمی مانم

به شغل دشمنان، از دوست هرگز وا نمی مانم

نمی گردد گره، مجنون صفت مشت غبار من

خراب وحشتم، زندانی صحرا نمی مانم

ز امشب مگذران، گر می کنی فکری به روز من

من آتش به جان، چون شمع تا فردا نمی مانم

گسستن نیست در پی کاروان بی قراران را

چو موج از خود به هر جانب روم تنها نمی مانم

به این ضعفی که نتوانم به سعی از خویشتن رفتن

چرا در خاطر آن یار بی پروا نمی مانم؟

چو طفل اشک، آغوشم به آسایش نمی سازد

گره در دامن مژگان خون پالا نمی مانم

گرامی گوهرم گرد یتیمی آرزو دارد

حزین از سیر چشمی در دل دریا نمی مانم

شمارهٔ ۶۳۴

ای دوست به هر منزل، همخانه تو را یابم

در کشور جان و دل، جانانه تو را یابم

در دیدهٔ بیداران، در جلوه تو را بینم

در حلقه هشیاران، مستانه تو را یابم

خود باده و خود جامی، خود رند می آشامی

میخانه تو را دانم، پیمانه تو را یابم

چندان که زنم غوطه چون موج به هر دریا

در سینه هر قطره دردانه تو را یابم

در دیر و حرم جز تو دیّار نمی باشد

در کعبه تو را بینم، در خانه تو را یابم

در چشم حزین دایم، بی پرده تو پیدایی

ای چشم و چراغ دل پروانه تو را یابم

شمارهٔ ۶۳۵

موسی صفت به داغ ظهور تو سوختیم

نزدیکی و ز آتش دور تو سوختیم

برخاست از میان تو و من حجاب تن

این خرقه را به نذر حضور تو سوختیم

وقت است اگر به جلوه شبم را سحر کنی

عمری، چراغ دیده، به طور تو سوختیم

ای روزگار، عیش و غمت را اثر یکیست

چون شمع، تن به ماتم و سور تو سوختیم

آبی بر آتش دل سوزان نمی زنی

ای ساقی بلا، ز غرور تو سوختیم

با خاکسار خود همه نازی و سرکشی

ای شعله خو، ز طبع غیور تو سوختیم

از من بگو به آن صنم سرگران حزین

خورشید من، ز آتش دور تو سوختیم

شمارهٔ ۶۳۶

پیش از ظهور جلوهٔ جانانه سوختیم

آتش به سنگ بود که ما خانه سوختیم

لب ناچشیده از نفس آتشین خویش

چون داغ لاله، باده به پیمانه سوختیم

دل بوده است محفل شمع طراز ما

خود را عبث به کعبه وبتخانه سوختیم

یک شعله برق خرمن دلها بود ولی

ما گرمتر ز سوزش پروانه سوختیم

خوابم حزین ز مصرع وحدت به دیده سوخت

ما خود نفس ز گفتن افسانه سوختیم

شمارهٔ ۶۳۷

شیر و شکر ز تلخی ایّام می کشم

از زهر چشم، روغن بادام می کشم

در بزم عیش دور به ما دیر می رسد

یکسال در میانه چو گل جام می کشم

در موج خیز عشق گران است لنگرم

باری که بر دل است به آرام می کشم

از طایر مراد کنارم نشد تهی

تا در غبار خاطر خود دام می کشم

ساقی، کجاست بادهٔ آتش مزاج تو؟

صد رنگ خواری از خرد خام می کشم

در چشم روزنم نخلیده ست پرتوی

منّت ز بخت تیره سرانجام می کشم

در عاشقی ندیده بهارم خزان، حزین

ساغر به یاد آن رخ گل فام می کشم

شمارهٔ ۶۳۸

بود تا چند در دل حسرت آن خوش بر و دوشم

هلال آسا کشد خمیازهٔ خورشید آغوشم؟

به باد دامنی از خاک بردارد شهیدان را

قیامت جلوه افتاده ست آن سرو قبا پوشم

سراسر می رود مژگان شوخش در رگ دلها

خراب هوشمندی های آن چشم قدح نوشم

شب افسانهٔ زلفش، ندارد گرچه کوتاهی

به خواب بیخودی نگذارد آن صبح بناگوشم

کند جام نگاهش باده در جام هوسناکان

سیه مست تغافلهای آن عاشق فراموشم

حزین ، از درد و صاف کفر و دین از من چه می پرسی؟

درین میخانه، خون‌مشربم، با جمله می‌جوشم

شمارهٔ ۶۳۹

سر تا قدم از خون جگر، غیرت باغم

گلرنگ تر از لاله بود پنبهٔ داغم

در میکدهٔ درد، چو من نیست حریفی

جوشد ز لب خویش چو تبخاله ایاغم

دارم دلی آزرده تر از خاطر مجنون

آشفته تر از طرهٔ لیلی ست دماغم

تا شور جنون داشت دلم، درد یکی بود

از عشق، پرآشوبتر افتاد فراغم

سرگشتگیم برد ز ره راهنما را

صد خضر درین بادیه گم شد به سراغم

منقار بریدند ز مرغان چمن سیر

خاطر چه گشاید ز نوا سنجی زاغم

افزود حزین آتشم افسانهٔ ناصح

چون لاله ازین باد برافروخت چراغم

شمارهٔ ۶۴۰

ترسم که پریشان شود از ناله غبارم

در کوی تو خاموشی از آن است شعارم

این مژده ز من بال فشانان چمن را

کنج قفس امسال گذشته ست بهارم

نارس نگهی دیدم و آشفته ترم ساخت

ساقی می کم داد و فزون گشت خمارم

پیداست که خواهی به سر تربتم آمد

چون دل نتپد بی سببی سنگ مزارم

ای صبح بیا هم نفسم باش زمانی

شاید به صفا با تو دمی چند برآرم

محویم حزین از دل چون آینه خویش

افتاده به دیدار پرستی سر و کارم

شمارهٔ ۶۴۱

معنی کناره گیرد اگر از میان روم

خالی شود جهان چو برون از جهان روم

درکاروان شوق کسی بی دلیل نیست

دنبال بوی گل سحر از گلستان روم

پیش ره مرا نتواندکسی گرفت

خون دلم که از مژه ی خون فشان روم

بسیار دیده گردش ایام، نخل ما

همراه گل نیامده ام تا خزان روم

مردم ز هجر و دولت وصل تو رو نداد

هستم ز بخت پیر و به حسرت جوان روم

از یاد غیر، آتش غیرت به ما زدی

قربان شیوه های تو نامهربان روم

آمد شد بهار بسی دیدهام حزین

من برگ گل نیم که به باد خزان روم

شمارهٔ ۶۴۲

طعنه هرگز به دل آزاری خاری نزدم

خنده چون گل به وفاداری یاری نزدم

بحر را حوصله ام غرق خجالت دارد

موج بی طاقت خود را به کناری نزدم

به چه تقصیر فلک خاک به چشمم ریزد؟

هیچگه دامن مژگان به غباری نزدم

بر سرم فوج خزان از چه سبب می تازد؟

خیمه چون لاله به دامان بهاری نزدم

ناوک نالهٔ من خونی امیدی نیست

ترکش سینه تهی گشت و شکاری نزدم

چون به هم بزمی اغیار توانم تن داد؟

من که در حادثه هرگز در یاری نزدم

پاس من ناموس هنرمندی فرهادم بود

در ره عشق اگر دست به کاری نزدم

جرس قافله ام هرزه درا نیست حزین

حرف بی تابی دل را به دیاری نزدم

شمارهٔ ۶۴۳

برق آهی ز جگر در شب تاری نزدیم

روز درماندگی دل، در یاری نزدیم

خرقهٔ زهد نشُستیم به آب تَهِ خم

آتش باده به ناموس خماری نزدیم

بلبل خوش نفس گلشن قدسیم افسوس

نغمه ای در شکن طرهٔ یاری نزدیم

شبنم آسا ز رخی آب ندادیم نظر

گل داغی به سر از باغ و بهاری نزدیم

شرمساربم ز مستان محبت که چرا

ساغری از نگه باده گساری نزدیم؟

گره از کار کسی باز نکردیم افسوس

نیش خاری به دل آبله زاری نزدیم

مدتی رفت که ما از لب پرشور حزین

نمکی بر جگر سینه فگاری نزدیم

شمارهٔ ۶۴۴

به پای خم اگر یکبار طالع بار می دادم

به دست آسمان یک ساغر سرشار می دادم

اگر اسلام را می بود ربطی با سر زلفش

ز زاهد می گرفتم سبحه و زنّار می دادم

نهال طالعم روزی گل عشرت به سر میزد

که در خون ناوکت را غوطه تا سوفار می دادم

خوشا روزی که از بی باکی عشق تو چون جوهر

رگ جان را به تیغ غمزه خونخوار می دادم

حزین ، امشب نمی دانم تسلّی چون کنم دل را

اگر می کرد باور، وعدهٔ دیدار می دادم

شمارهٔ ۶۴۵

چون مهرهٔ ششدر، شده رفتار ز یادم

از چار جهت بسته فلک راه گشادم

آب گهرم ساخته باگرد یتیمی

جنس هنرم، در همه بازار کسادم

ممنون نبود شمع من از دست حمایت

یاران وفا پیشه سپردند به بادم

سر رشته ی تدبیر من از دست برون است

باشد چو نفس در کف دل، بست و گشادم

اقبال بلندم، علم افراشت چو خورشید

روزی که به دنبال تو چون سایه فتادم

دارم به دل از لالهرخسار تو داغی

دور از تو نشسته ست به جا، نقش مرادم

نامم به زبان فلک سفله گران است

چون حرف وفا از دهن دهر فتادم

خوشتر چه ازین غم که دلم را غم عشق است؟

شادی چه ازین به که به اندوه تو شادم؟

سازد چو دم صبح حزین زنده جهان را

از دل چو برآید نفس پاک نژادم

شمارهٔ ۶۴۶

خراباتی‌نژادم دلق شیادانه‌ای دارم

صراحی در بغل، در آستین پیمانه‌ای دارم

به ناقص‌فطرتان بخشیده‌ام دنیا و عقبا را

گدای کوی عشقم همت مردانه‌ای دارم

ز جانان می‌گریزم، شور استغنا تماشا کن

به هجران می‌ستیزم خوی بی‌باکانه‌ای دارم

بود پیر خرابات از کرم دست مرا گیرد

اگر هشیارم اما لغزش مستانه‌ای دارم

درین دی‌ماه بی‌برگی شوم هم‌خانه با بلبل

که من هم انتظار بی‌وفا جانانه‌ای دارم

زیاد نشئه حسن دلارام خون آغوشی

چو چشم خوش‌نگاهان در بغل پیمانه‌ای دارم

حزین از سرگذشت دلکش خود پای‌کوبانم

زبان و گوش محو لذت افسانه‌ای دارم

شمارهٔ ۶۴۷

پریشان خاطرم از همنشینان عزلتی دارم

خموشی صحبت خاصی ست، با خود خلوتی دارم

نمی آرد دل آزرده تاب نکهت زلفش

دماغ آشفته ام، از بوی سنبل وحشتی دارم

سر خجلت به پیش افکنده ام از کرده های خود

به بیکاری سر آرم عمر را تا فرصتی دارم

نه جان را وصل دلخواهی، نه دل را قوت آهی

من حسرت نصیب از زندگانی تهمتی دارم

نباشد بهتر از می در کف دریادلان چیزی

به زاهد جام خود را چون نبخشم؟ همّتی دارم

به تن دارم تب گرمی، به لب دارم دم سردی

مرا بیماری عشق است، بر جان منّتی دارم

نمی یابم سراغ لیلی رم خورده خود را

به یاد وحشتش، با چشم آهو الفتی دارم

کسی هرگز نبیند راه از خود رفتن ما را

حزین ، از حلقه مجلس، کمند وحدتی دارم

شمارهٔ ۶۴۸

نیم صورت پرست، اینجا تماشای دگر دارم

درین آیینه ها آیینه سیمای دگر دارم

نمی گیردکمند الفتم وحشی غزالان را

که مجنونم ولی دامان صحرای دگر دارم

تو درآغوش سرو ای قمری کوته نظر بنشین

که طوق بندگی از سرو بالای دگر دارم

نیم پروانه تا از شمع گردد دیدهام روشن

نهان در پردهٔ دل محفل آرای دگر دارم

حرامم باد احرام ره فقر و فنا بستن

بجز ترک تمنا گر تمنای دگر دارم

نگیرد صورتی، احوالم از روی دل خوبان

من این حیرانی از آیینه سیمای دگر دارم

حزین چون موج از دستم عنان آستین رفته

که در هر دیده از خوناب، دپای دگر دارم

شمارهٔ ۶۴۹

گرچه در سینه صد آتشکده آتش دارم

لله الحمد که با سوزش دل خوش دارم

بار عشقی اکه از آن چرخ به زنهارآمد

کوه دردی ست که بر جان بلاکش دارم

با سر زلف توگوبا شده گستاخ نسیم

بی سبب خاطر مجموع، مشوش دارم

نکند تیره، غبار - ایام مرا

مشربی صاف تر از بادهٔ بی غش دارم

نرود از سر سودا زده تا حشر برون

پیچ و تابی که از طره دلکش دارم

دلم از نغمهٔ حافظ به سماع است حزین

در نهان خانهٔ عشرت، صنمی خوش دارم

شمارهٔ ۶۵۰

ز بس راز تو را پنهان ازین نامحرمان دارم

به جای مغز، مکتوب تو را در استخوان دارم

ره شوقم ندارد تا به منزل مانع دیگر

همین پست و بلندی اززمین وآسمان دارم

ز من چون لاله چاک سینه پوشیدن نمی آید

نمی گویی که داغ عشق را تا کی نهان دارم؟

نشوید غیر خون از خاطرم مشق شهادت را

بود عمری که با خود حرف تیغی در میان دارم

چراغ آگهی از چشم عبرت بین شود روشن

دل بیداری از تعبیر خواب غافلان دارم

ز پاس خود غبار خاطرم، آسوده دل دارد

من آن آیینه ام کز رنگ خود آیینه دان دارم

مگر دل را فرستم ورنه از قاصد نمی آید

شکایتهای هجرانی کزان نامهربان دارم

نیم بلبل که در دل خارخار منزلم باشد

نهال شعله ام کی بار خاطر آشیان دارم؟

به هر در سجده ای دارد سرم از جوش مستی ها

ز طوف کعبه می آیم، ره دیر مغان دارم

کجاگیرم سراغ یوسف گم کردهء خود را

دل بی طاقتی همچون جرس در کاروان دارم

حزین مقصودم از سودای جان، جانان بود دانی

نه سودی آرزو دارم، نه پروای زیان دارم

شمارهٔ ۶۵۱

از خاک آستانت تا دیده دور دارم

جان بی قرار دارم، دل بی حضور دارم

افسانهٔ لب توست، رازی که می سرایم

پیغامی از زبانت، چون نخل طور دارم

تو مهر دل فروزی، من ماه جان گدازم

تا در مقابلی تو، در دیده نور دارم

چل سال شدکه پایم در خارزار گیتی ست

در دل غبار کلفت، زین راه دور دارم

افشاند ساقی عشق، ته جرعه ای به خاکم

دل غرق شوق دارم، سر، مست شور دارم

رفتی و در تب و تاب، انداختی حزین را

بازآ که در فراقت، دل ناصبور دارم

شمارهٔ ۶۵۲

خرابی برنتابد محنت آبادی که من دارم

گران سنگ است صبر کوه بنیادی که من دارم

خروش من صفیر بلبل تصویر را ماند

نواپرداز خاموشی ست، فریادی که من دارم

مبادا هیچ صیدی بسته دام فراموشی

به حسرت می کشد بی رحم صیادی که من دارم

شکوه حسن بی پروا کجا و طاقت عاشق؟

گدازد شیشه دل را پریزادی که من دارم

به خاک کشتگان از جلوه افکنده ست آشوبی

قیامت می کند، نوخیز شمشادی که من دارم

خوشا قمری که آزاد است از قید گرفتاری

هزاران بنده دارد سرو آزادی که من دارم

به جای رشته دارد تار زنار برهمن را

در این بیت الصّنم تسبیح اورادی که من دارم

نمک پروردهٔ عشقم، حلاوت سنج رسوایی

گریبان می درد شور خدا دادی که من دارم

به حسرت می کند در کام من خونابهٔ دل را

چه می خواهد غمت از جان ناشادی که من دارم؟

حزین ، از لوح فطرت خوانده ام درس جوانمردی

بود پیر خرد شاگرد استادی که من دارم

شمارهٔ ۶۵۳

جز ذکر تو ساقی، دگر اوراد ندارم

می ده که سر صحبت زهّاد ندارم

بی تابی دامم نه ز اندوه اسیری ست

من تاب فراموشی صیّاد ندارم

از قید محبت نتوان یافت رهایی

بیرون شد ازین بیضهٔ فولاد ندارم

ای شیشهٔ طاقت زده بر خاره کجایی؟

در سنگدلی چون تو دگر یاد ندارم

خاموشیم از ناله نه قانون شکیب است

آسوده نیم، قوّت فریاد ندارم

بیرون ننهم پا ز دل خود که خراب است

دیوانهٔ عشقم، سر آباد ندارم

سنگین دلی ناز تو غلتاند به خونم

حاجت به سبکدستی جلاد ندارم

ساقی دوسه ساغر به کدو ربز، گدا را

از پیر مغان جز طلب ارشاد ندارم

آخر نه حزین توام ای دوست وفا کو؟

دیری ست که خاطر ز غمت شاد ندارم

شمارهٔ ۶۵۴

من صبر ز مژگان سیه تاب ندارم

لب تشنهٔ تیغم، به گلو آب ندارم

در، خانهٔ غارت زده را باز گذارند

تا روی تو رفت از نظرم خواب ندارم

آسوده ام ازکعبه و آزاده ام از دیر

جز قبلهٔ ابروی تو محراب ندارم

جایی که نگاه تو بود حاجت می نیست

پروای چراغ شب مهتاب ندارم

عشق آمد و من همسفر خانه به دوشان

ویران کده ای در خور سیلاب ندارم

گر رفت گل اشک، دل خون شده دریاست

این نیست که خار مژه شاداب ندارم

خشک است دماغ من و ذوق چمنم نیست

مخمورم و پروای می ناب ندارم

آرام حزین از دل من شور لبت برد

چشم نمک انباشته ام، خواب ندارم

شمارهٔ ۶۵۵

به ره سربسته مکتوبی از آن مهرآشنا دارم

گل نشکفته ای در دامن باد صبا دارم

به تن مشت استخوانی توشهٔ راه فنا دارم

یک انبان آرد با خود زاد راه آسیا دارم

ثبات عهد گل، بر دور عیشم خنده ها دارد

به کف پیمانه ای، همطالع رنگ حنا دارم

به خاک تکیه گاه راحتم بستر نمی باید

رگ خوابی به هم پیچیده تر از بوریا دارم

چنان رسوای عالم گشتهام در عشقبازبها

که گر آیم به خاطر یار را، آواز پا دارم

ز اکسیر وفا داریم، سامانی سلیمانی

سرت گردم، کدامین را ندارم تا تو را دارم؟

به من تکلیف محراب تو زاهد، سرنمی گیرد

که نذر سجده ای، در قبله ی آن نقش پا دارم

ندارم شکوه ای، گردم سرت، گوشی به حرفم کن

گدای این درم، عرض دعایی مدعا دارم

حزین از حسرت آب حیات رفته در غفلت

به گردش ازکف افسوس خود، دست آسیا دارم

شمارهٔ ۶۵۶

اگر من بیستون عشق را تعمیر می کردم

به آهی سنگ را چون سینه ناخن گیر می کردم

اگر همّت ز من می خواست دل های سحرخیزان

دم گرمی به کار آه بی تاثیر می کردم

دلی ز اندیشه فارغ داشتم در می پرستیها

به یک ساغر علاج عقل پرتزوبر می کردم

ندارد حسن لیلی چون من، از خود رفته مجنونی

سواد زلف او می گفتم و شبگیر می کردم

به یاد زلف مشکینش من شوریده سر، شبها

مسلسل قصه ای در حلقهٔ زنجیر می کردم

دل عاشق سخن، میشد اگر یک ره دچار من

حکایت ها از آن مژگان خوش تقریر می کردم

حزین گر می گشودم پرده از کار جم و جامش

دل دنیاپرستان را، ز عالم سیر می کردم

شمارهٔ ۶۵۷

کام اگر حاصل از آن لعل می آشام کنیم

خاک درکاسه ی بی مهری ایام کنیم

ای خوش آن توبه که از پنبه ی مینای شراب

تار و پود کفن و جامه ی احرام کنیم

یار بی رحم و فغان بی اثر، اقبال زبون

به چه تدبیر تسلّی، دل ناکام کنیم؟

از شراب نگهت قسمت پیمانهٔ ما

آنقدر نیست که خون در دل ایام کنیم

عمررفت وسفر عشق به آخرنرسید

گریه آغاز، به ناکامی انجام کنیم

بس که سودیم در آزادی از افسوس به هم

نیست بالی که نثار قدم دام کنیم

پیش ما دلشدگان دولت جاوید حزین

صبح عمری ست که در عشق بتی شام کنیم

شمارهٔ ۶۵۸

برخیز راه میکده ی عشق سرکنیم

سجّادهٔ ورع، به می ناب تر کنیم

آن سرو سرفراز کجا جلوه می کند؟

تا شکوه ای ز کوتهی بال و پر کنیم

خونابه از تحمّل ما می خورد فلک

زهر زمانه را به مدارا شکر کنیم

چون حلقه، چند در پس در میتوان نشست؟

درهای بسته باز، به آه سحر کنیم

از حد گذشت سختی ایّام و جور یار

آتش شویم و در دل خاری اثر کنیم

از دل غبار توبه، به افیون نمی رود

دلق ورع مگر به شط باده تر کنیم

دریا اگر چه هست در آغوش ما حزین

لب تر ز جوی خویش، چو آب گهر کنیم

شمارهٔ ۶۵۹

خوش آنکه خرقهٔ ناموس و ننگ پاره کنم

به جان غلامی رند شراب خواره کنم

حصاریم غم دنیا و آخرت دارد

ازین میانه به مستی مگر کناره کنم

ز شیشه غیرت خورشید و ماه را ساقی

به جرعه ریز که خون در دل ستاره کنم

چه خوش بود که نشینی و گل برافشانی

پیاله نوشم و روی تورا نظاره کنم

گرفتم آنکه بود روز عدل و دادرسی

چگونه داغ جفای تو را شماره کنم؟

به حشر وعدهٔ دیدار اگر نصیب شود

رخ تو بینم و زنّار کفر پاره کنم

ز عشق من به عتابی، بنازم انصافت

به دست توست گریبان دل، چه چاره کنم؟

گذر به میکده ام گر فتد ز خود گذرم

به رغم مدعیان مستیی گذاره کنم

به چارهٔ دل سخت تو عاجزم ورنه

ز ناله رخنه به بنیاد سنگ خاره کنم

در انتظار وصال تو ساعتی صد بار

به مصحف دل سی پاره استخاره کنم

حزین اگر طلبد قبله دعا زاهد

به طاق ابروی خوبان شهر اشاره کنم

شمارهٔ ۶۶۰

برخیز که دامان سحرگاه بگیریم

کام دو جهان از دل آگاه بگیریم

تا ساغر هر ذره پر از صاف تجلی ست

یک جرعه به نام خوش الله بگیریم

سلطان جهان می گذرد با حشم و خیل

برخیز فقیرانه سر راه بگیریم

در پای علم فتح و ظفر روی نماید

بشتاب که پای علم آه بگیریم

بگذار حزین دامن این عمر سبک پی

تاکی سر این رشته ی کوتاه بگیریم؟

شمارهٔ ۶۶۱

دل را به نهانخانهٔ دیدار فرستیم

این نامهٔ سربسته به دلدار فرستیم

یک سجدهٔ مستانهٔ که سر جوش نیاز است

از دور به آن سایهٔ دیوار فرستیم

مشکل که سر از نافه دگر مشک برآرد

گر تاری از آن طرّه به تاتار فرستیم

واپس نفرستیم، تهیدست صبا را

ما بوی تو را تحفه به گلزار فرستیم

ناموس چه ارزد که به رندی ندهیمش؟

این خرقهٔ پشمینه به خمّار فرستیم

از ذروهٔ تقدیس، به طور تن خاکی

ما موسی جان را پی دیدار فرستیم

یک مسأله از مشرب بی رنگی عشق است

از سبحه پیامی که به زنّار فرستیم

جان را چه بقا گر نشود واصل جانان؟

این قطره به آن قلزم زخّار فرستیم

در عشق تو داغ خوشی افتاده به دستم

این لاله به آرایش دستار فرستیم

صد خسته گرفته ست سر تیر نگاهت

ما هم به امیدی دل افگار فرستیم

تا غوطه زند تلخی جان در شکرستان

پیغامی از آن لعل شکربار فرستیم

گر یار سخندان طلبد شعر حزین را

این خوش غزل از کلک گهربار فرستیم

شمارهٔ ۶۶۲

طرفی که من ز پهلوی دلدار بسته ام

خونابه خورده ام، لب اظهار بسته ام

از بس مرا به مشرب پروانه الفت است

آتش به جای لاله به دستار بسته ام

شاید شبی شمیم گلی ره غلط کند

چشم طمع به رخنهٔ دیوار بسته ام

بی ناله از دلم نفسی سر نمی زند

پیوند درد، با دل افگار بسته ام

خود را به رایگان، همه جا عرضه می کنم

بر خویش راه گرمی بازار بسته ام

آن یار دلنواز در آغوش خاطر است

راه نظر به دیدهٔ بیدار بسته ام

بی می، لبم به خنده چو گل وا نمی شود

عقد طرب به ساغر سرشار بسته ام

شاید ز کفر عقدهٔ دل وا شود حزین

از دست سبحه داده و زنّار بسته ام

شمارهٔ ۶۶۳

رفتیم و به آن قامت رعنا نرسیدیم

ما جلوه پرستان به تماشا نرسیدیم

چون موج سرابیم درین وادی خونخوار

هر چند تپیدیم به دریا نرسیدیم

از عقل بریدن به تمنّای جنون بود

از شهر گذشتیم و به صحرا نرسیدیم

اعجاز لبت بود علاج دل بیمار

ما درد نصیبان به مسیحا نرسیدیم

انگور نشد غورهٔ ما خام سرشتان

از تاک بریدیم و به مینا نرسیدیم

افسوس که ما در طلب گمشدهٔ خویش

بسیار دویدیم و به خود وا نرسیدیم

گشتیم بسی دامن صحرای جنون را

یک ره به دل بادیه پیما نرسیدیم

بستیم حزین از حرم و بتکده محمل

اما به در کعبهٔ دلها نرسیدیم

شمارهٔ ۶۶۴

چو صنعان مشق سودا می رسانم

شراب عشق ترسا می رسانم

سراغی می دهم از حسن لیلی

که مجنون را به صحرا می رسانم

دربن ره دست دل را از غم عشق

به دامان تمنا می رسانم

منم نسّابهٔ دردانهٔ اشک

نژاد دل، به دریا می رسانم

چو شبنم قطرهٔ خود را ز پستی

به آن خورشید سیما می رسانم

برهمن زادهٔ حسن طلب را

به رهبان کلیسا می رسانم

نژاد کحل نورانی نسب را

به خاک آنکف پا می رسانم

نیفتدگر برون از پردهٔ دل

فغان تا عرش اعلا می رسانم

چو پیراهن، دماغ آشفتگان را

پیامی نکهت آسا می رسانم

شعار تقوی و آیین اسلام

به ناقوس و چلیپا می رسانم

حزین سر رشتهٔ این گفت وگو را

به انفاس مسیحا می رسانم

شمارهٔ ۶۶۵

در هجر تو تا چند من زار بگریم

خونین جگر، از حسرت دیدار بگریم

چون شمع در آتش مژه ام خشک نگردد

فرض است که بر روز، شب تار بگریم

حکم غم عشق است که چون ابر بهاران

در آرزوی آن گل رخسار بگریم

تا چند پریشان به هوای سر زلفت

سودا زده، درکوچه و بازار بگریم؟

با لعل شکرخند درآ، از در یاری

مگذار به کام دل اغیار بگریم

شرط است که گر دست دهد دامن وصلت

لب بندم و در پیش تو بسیار بگریم

تیر از کمان به من اندازد

بگذارکه بر سبحه و زنار بگریم

شمارهٔ ۶۶۶

به این بی‌طاقتی یارب به دنبال که می‌گریم؟

چنین رنگین به یاد چهره آل که می‌گریم؟

درین بستان‌سرا در سایه سرو سرافرازی

به حسرت از غم کوتاهی بال که می‌گریم؟

سراپا گشته‌ام یک چشم تر چون ابر و حیرانم

به این طوفان نمی‌دانم بر احوال که می‌گریم؟

ندیدم شمع را بیش از شبی هرگز فرو گرید

من آتش جگر یارب، به اقبال که می‌گریم؟

حزین آماده شبگیر چون شمع سحرگاهی

درین محفل به حسرتزار آمال که می‌گریم؟

شمارهٔ ۶۶۷

نخواهد از شکنج دام هرگز کرد آزادم

تغافل پیشه صیادی که خوش دارد به فریادم

به کونین التفاتم نیست ز اندک التفات تو

فراموش از دو عالم کرده ام تا کرده ای یادم

به اندک شیوه ای دل را تسلی می توان کردن

ترحم گر نخواهی کرد، گوشی کن به فریادم

اگر یک دم تهی از گرد کلفت دامنم می شد

سبک روحی، نسیم وصل را تعلیم می دادم

اقامت در بساط زندگی دور است از غیرت

کند گر ناله امدادی، غباری در ره بادم

گشاید بال و پر هر قدر می، مینا شکن باشد

شگون دارد شکست شیشهٔ دل را پریزادم

تمنّای جهان از تلخ کامان می شود حاصل

ز جان خوبش، کام تیشه شیرین کرد، فرهادم

فراموشم نمی سازد حزین از ناوک نازی

اسیر دلنوازیهای آن بی رحم صیادم

شمارهٔ ۶۶۸

کی راست به میزان وجود و عدم آیم؟

من بیشتر از هستم و از نیست کم آیم

درکعبه گر از پرده در آید صنم ما

بی رخصت بتخانه به طوف حرم آیم

در عشق چه سازم، که نصیحت ندهد سود

تاکی به نبرد دل ثابت قدم آیم؟

گر پرده گشاید شبی افسانهٔ زلفش

از کعبه سیه مست، به بیت الصّنم آیم

از عهدهٔ شکر تو زبان کی بدر آید؟

یک ره به غلط گر به زبان قلم آیم

آموختهٔ داغ توام بس که چو لاله

آتشکده بر دوش، به باغ ارم آیم

خواهی که بسنجی به جهان قدر حزین را

از جمله جهان بیشم و از خویش کم آیم

شمارهٔ ۶۶۹

دو جهان است درکنار خودم

خود خزان خود و بهار خودم

مایه ور تر، کنارم از دریاست

خجل از چشم اشکبار خودم

گاهگاهی دلم به خود سوزد

شمع آدینهٔ مزار خودم

بسمل افتاده ام ولیکن نیست

خبر از نازنین سوار خودم

نشئهٔ عمر، یک صبوحی بود

روزگاریست در خمار خودم

در اسیریست سرفرازی من

سخت در قید اعتبار خودم

صلح کل کرده ام به خلق جهان

مرد میدان کارزار خودم

نه به رندی خوشم نه با تقوا

همه درماندگی به کار خودم

رفتم از خویش، آمدی چون تو

چشم در راه انتظار خودم

مهره دل در آتش است سپند

گرم جانبازی قمار خودم

به ز صد نقش دلکش است حزین

رقم کلک مشکبار خودم

شمارهٔ ۶۷۰

بیا که با همه تن چشم انتظار توایم

چو نقش پا به به ره شوق خاکسار توایم

اساس صبر ز جور تو پایدارتر است

اگر چه سر برود بر سر قرار توایم

به بوسه ای لب ما موج خیز کوثر کن

که شعله در جگر از لعل آبدار توایم

نثار خاک رهت شد سر و پشیمانم

درین معامله از بس که شرمسار توایم

به کف پیاله نگیریم، اگر فرشته دهد

دماغ ما نکشد می که در خمار توایم

چرا خموش نباشیم؟ دور نرگس توست

چه سان به هوش نشینیم؟ میگسار توایم

چه می کشی به فسون از حزین مست سخن؟

چرا خموش نباشیم؟ رازدار توایم

شمارهٔ ۶۷۱

ما دامن وصل یار داریم

از هر دو جهان کنار داریم

ساقی، قدحی می صبوحی

از بادهٔ شب خمار داریم

شوریدگیی که در سر ماست

زان طرهٔ تابدار داریم

در سینه خدنگهای کاری

زان غمزه جان شکار داریم

این فتنه که روزگار ما راست

زان نرگس فتنه بار داریم

از جلوهٔ حسن نو خط یار

طوفان گل و بهار داریم

در خلوت خاک از تف دل

شمعی به سر مزار داریم

دادیم قرار عشق با خود

جان و دل بی قرار داریم

در راه تو بی وفا نشستیم

عمریست که انتظار داریم

از مهر غم تو را، به از دل

در سینهٔ داغدار داریم

جان گشته حزین اسیر غربت

ما آینه در غبار داریم

شمارهٔ ۶۷۲

لعل تو مسیحا شد، بیمار چرا باشم؟

با نرگس مست تو هشیار چرا باشم؟

من کافر زنّاری، زلف تو به دلداری

سر رشته به دستم داد بیکار چرا باشم؟

آمیخته شمع وگل با بلبل و پروانه

تنها من دیوانه بی یار چرا باشم؟

مستانه خرامیدی، مستی ره هوشم زد

در خواب تو را دیدم، بیدار چرا باشم؟

عشق آمد و خونم ریخت، سرسبز نگردم چون؟

غم مرهم دلها شد افگار چرا باشم؟

زد جان حزین من، چون جام نگاهت را

تقوی به چه کار آید، هشیار چرا باشم؟

شمارهٔ ۶۷۳

شمع سان شام غمت، منّت فردا نکشیم

از سر کوی تو گر سر برود، پا نکشیم

شعله ناچار بود آتش افروخته را

نتوانیم که آه از دل شیدا نکشیم

منّت از دست و دل خویش کشیدیم، بس است

دم آبی به لب تشنه ز دریا نکشیم

گر در خلد، به روی نگهم باز کنند

بی رُخت گردن مژگان به تماشا نکشیم

ساقی، از شرب یهودانه سالوس چه فیض؟

خون حسرت به از آن باده که رسوا نکشیم

گرچه دانیم که وصلت به تمنا ندهند

همچنان دست ز دامان تمنا نکشیم

زنده از فیض سموم ره عشقیم حزین

منتی از دم جان بخش مسیحا نکشیم

شمارهٔ ۶۷۴

ای غاشیهٔ شوق تو بر دوش نگاهم

صد دجلهٔ خون بی تو، هماغوش نگاهم

زلفت ز تماشای دو عالم نظرم بست

ای حلقه ی فرمان تو درگوش نگاهم

محرومتر از من به وصال تو کسی نیست

از بادهٔ وصل تو رود هوش نگاهم

گرم از نظرم می گذری، برق نباشی؟

یک لحظه توان بود در آغوش نگاهم

دل داده پیامی که زبان محرم آن نیست

خواهد به تو گفتن، لب خاموش نگاهم

مشاطهٔ غم، شاهد نظاره ام آراست

هر دانهٔ اشکی ست، د ُر گوش نگاهم

مست است چنان کز می و ساقی خبرش نیست

از ساغر لعلت، لب می نوش نگاهم

از یک نگه گرم تو، مژگان ترم سوخت

آتش زده ای خانهٔ خس پوش نگاهم

نظاره حزین ، آب کند شرم تماشا

شبنم زده شد روی گل از جوش نگاهم

شمارهٔ ۶۷۵

گلستان محبت را ز دیرین عندلیبانم

به گوش غنچه گستاخ است گلبانگ پریشانم

اثر در زلف لیلی می کند آشوب زنجیرم

نمک بر زخم مجنون می زند شور بیابانم

سفال چرخ را بخشد طراوت دود آه من

ز جوی شعله های سینه سیراب است ربحانم

ورق گردانی باد بهاران فیضها دارد

که هر دم با جنون تازه ای دست و گریبانم

جدایی دیده ام ای همنشین، حالم چه می پرسی؟

دماغ آشفته ام، خونین دلم، خاطر پریشانم

عجب نبود که مقبول مغان افتد نیاز من

درین دیر کهن دیری ست پیر یا صنم خوانم

لب شکرم که از فیض ستم دارم گل افشانی

گل زخمم که از سیرابی تیغ تو خندانم

نمک پروردهٔ زخم نمایان دل ریشم

به شور عشق افسون می دمد چاک گریبانم

حزین از نوش و نیش کفر و ایمانم چه می پرسی؟

به هر کیشی که فرماید محبّت بنده فرمانم

شمارهٔ ۶۷۶

ز هند تیره دل چون شمع روشنگر برون رفتم

به پای خود به این شهر آمدم با سر برون رفتم

چو آن شبنم که گیرد جذبهٔ خورشید دامانش

سبکروحانه بی امداد بال و پر برون رفتم

به من نگذاشت دوران سبک سر، قوّت پایی

چو موج از سینه، زین دریای بی لنگر برون رفتم

نگشت آلودهٔ پستیِّ همّت دامن پاکم

ازین عالم چو خورشید بلند اختر برون رفتم

چو شمع بزم کوران تا به کی بیهوده بگدازم؟

حزین ، از کشور گردون دون پرور برون رفتم

شمارهٔ ۶۷۷

به یاد جلوهٔ شوخی، سبک ز جا رفتم

چو بوی گل همه جا همره صبا رفتم

میانهٔ من و آن تیر غمزه عهدی بود

به این نشانه که از خاطر وفا رفتم

گدا سرشت وصالم، گرسنه چشم نگاه

ز کوی او همه جا، روی در قفا رفتم

ز محفل سر زلفش خبر نبود مرا

به رهنمونی دلهای مبتلا رفتم

روا مدار که بیگانگی به پیش آید

که من ز ره به نگه های آشنا رفتم

سر ارادت همّت به پای تسلیم است

ز دیر و صومعه بی عرض مدّعا رفتم

ز دیر چشم دلم فیض کعبه یافت حزین

که آمدم هوس آلود و پارسا رفتم

شمارهٔ ۶۷۸

در آب دیده یا در سینهٔ پرآذر اندازم

دل بیمار خود را بر کدامین بستر اندازم؟

جهان افسرده شد از عشق خون آشام، اشارت کن

که این دل مردگان را در رگ جان نشتر اندازم

کف خاکستر تفسیده ام در کار محشر کن

که دوزخ در بهشت و العطش در کوثر اندازم

دل نامهربانت کینهٔ عاشق چرا دارد؟

اگر رسم وفا عیب است از عالم براندازم

قدح پیمای من، داری اگر ذوق کباب دل

بفرما تا به داغ دوستی بر اخگر اندازم

غبار دل بود، تا کی، کهن ویرانهٔ دنیا؟

بگو تا کار عالم را به مژگان تر اندازم

بساط عشق بازان گرمی هنگامه می خواهد

تو چوگان کن کمند زلف را تا من سراندازم

حزین از عشق دارم در رگ جان گرمی خونی

که در شمشیر قاتل پیچ و تاب جوهر اندازم

شمارهٔ ۶۷۹

صبح آینهٔ طلعت نیکوی تو دیدیم

شب گردهٔ گیسوی سمن بوی تو دیدیم

نه سرو شناسیم درین باغ، نه شمشاد

ما جلوه پرستان قد دلجوی تو دیدیم

تا چشم کند کار سواد دو جهان را

یک گردشی از نرگس جادوی تو دیدیم

جان مطلع خورشید جمال تو نوشتیم

دل مشرق انوار مه روی تو دیدیم

آن روز که پا در حرم عشق نهادیم

سرها همه را خاک سر کوی تو دیدیم

آمد چو عیان، نیست دگر جای بیان را

بستیم زبان، چشم سخن گوی تو دیدیم

پروای جهت نیست دل یک جهتان را

در هر جهتی قبلهٔ ابروی تو دیدیم

زان پیش که در زلف تجلّی شکن افتد

دلها همه را درشکن موی تو دیدیم

در دیر و حرم قبلهٔ مقصود تویی تو

ذرّات جهان را همه رو سوی تو دیدیم

نی نی غلطم، ذرّه چه و مهر کدام است؟

ما غیر ندیدیم، عیان روی تو دیدیم

تنها نه حزین است درین باغ نواسنج

هر برگ به گلبانگ هیاهوی تو دیدیم

شمارهٔ ۶۸۰

من آن غارتگر جان می پرستم

غم جان نیست، جانان می پرستم

ز دیر هستی من گرد برخاست

هنوز آن نامسلمان می پرستم

دمید از تربتم صبح قیامت

همان چاک گریبان می پرستم

زمین گیر فنا شد دانهٔ من

هنوز آن برق جولان می پرستم

جنون کرد استخوانم سرمهٔ ناز

همان چشم غزالان می پرستم

برهمن سرد شد زآتش پرستی

همان رخسار خوبان می پرستم

عبث زاهد میارا بزم تقوا

که طرز مِی پرستان می پرستم

چنانم واله آن شعلهٔ طور

که آتشگاه گبران می پرستم

برآمد گرچه از پروانه ام دود

هنوز آتش عذاران می پرستم

چنانم بیخود از شهد شهادت

که زهرآلوده پیکان می پرستم

سرم سودای جمعیّت ندارد

من آن کاکل پریشان می پرستم

به گلبانگ پریشان داده ام دل

خروش عندلیبان می پرستم

محبّت را من آن دیوانه پیرم

که بازیگاه طفلان می پرستم

کجا پروانه با گلبن کند خو؟

من این آتش عذاران می پرستم

مرا اندیشهٔ تعمیر دل نیست

که جغدم، ملک ویران می پرستم

نگردد دیده ام آلودهٔ خواب

که صبح پاکدامان می پرستم

درون جان ندارم غیر جانان

من آن جانم که جانان می پرستم

به راه انتظارش دیده شد خون

هنوز آن سست پیمان می پرستم

به چشمم در نمی آید صف حور

من آن صفهای مژگان می پرستم

خلد خارم به دل از مخمل گل

قماش گلعذاران می پرستم

ز خویش و آشنا بیگانه ای را

به رغم خودپرستان می پرستم

سخن از خاطرم یک عقده نگشود

اشارات خموشان می پرستم

حزین از کوری خفّاش طبعان

من آن خورشید تابان می پرستم

شمارهٔ ۶۸۱

ما چاک به دامن زدهٔ تهمت عشقیم

واعظ سر خود گیر که ما امّت عشقیم

عاری بود از عکس خودی آینهٔ ما

آتش به دل و جان زدهٔ غیرت عشقیم

کس را نرسد درحق ما ردّ و قبولی

ما گر بد، اگر نیک، که از حضرت عشقیم

بیرون نتوانیم شد از کوی محبت

پروانه صفت سوختهٔ خلوت عشقیم

نبود خطر از برق فنا حاصل ما را

ما خود دل و دین باختهٔ همّت عشقیم

آسایش دل هاست حزین ، زمزمهٔ ما

ما نغمه طراز چمن عشرت عشقیم

شمارهٔ ۶۸۲

از بس غبار حسرت دیدار داشتم

چشمی به رنگ رخنهٔ دیوار داشتم

آتش زدند مغبچگانش به میکده

یک خرقه وار، رشتهٔ زنّار داشتم

شاید غرور سبحه ام از دل برون رود

ساغر به دست، بر سر بازار داشتم

از حیرت جمال تو ای برق خانه سوز

آیینه وار، پشت به دیوار داشتم

هرگز برون ز چاه نمی آمدم حزین

گر من خبر ز ناز خریدار داشتم

شمارهٔ ۶۸۳

چقدر حوصله باید که گداز آموزم

تا دو دل را روش راز و نیاز آموزم

لبم از ناله مپرسید که خاموش چراست

به دل تنگ نگه دری راز آموزم

به رخش راه نظر اشک روانم نگذاشت

چه گشاد از سبق گریه که باز آموزم؟

لحظه ای فرصت نازی به پریزاد خیال

طاقتی تا به دل آینه ساز آموزم

نزدم مهر خموشی به لب شکوه حزین

تا مگر رحم به آن بنده نواز آموزم

شمارهٔ ۶۸۴

ساقیا رخ بنما تا همه از کار شویم

آنقدر می به قدح ریز که سرشار شویم

خبر از وضع جهان مرده دلی می آرد

مصلحت نیست درین مرحله هشیار شویم

ای خوش آن روز که دین در سر زلف تو کنیم

فارغ از کشمکش سبحه و زنّار شویم

نشکند بادهٔ گلرنگ خماری که مراست

ای خوش آن روز که مست از می دیدار شویم

دولت هر دو جهان خواب و خیال است حزین

دولت آن است که خاک قدم یار شویم

شمارهٔ ۶۸۵

در زیر لب، آه از دل ناشاد برآرم

آن مایه نفس نیست که فریاد برآرم

چون ساکن جنّت شوم اندوه تو باقی ست

کی دل دهدم تا غمت از یاد برآرم؟

از یار به اغیار که برده ست شکایت؟

هم پیش تو از جور تو فریاد برآرم

گر با سر زلف تو فروزد رخ دعوی

دود از شکن طرّهٔ شمشاد برآرم

تا عرضهٔ تاراج متاعم شود از تو

از کلبه چراغی به ره باد برآرم

باشد که خرامان به تماشاگهم آیی

مجنون شوم و عربده بنیاد برآرم

از خامه حزین آزر بتخانهٔ عشقم

هر دم صنمی زین صنم آباد برآرم

شمارهٔ ۶۸۶

عقل دور است از آن جهان که منم

عشق داند مرا چنان که منم

سره ام در قمار سربازی

حبّذا سود بی زیان که منم

چشم صورت حجاب اگر نشود

عین معنی شود عیان که منم

نوبهارم خزان نمی داند

خرّم این باغ و بوستان که منم

منم اینک، چه می تواند کرد

مرگ با جان جاودان که منم؟

بر سرم سایهٔ همایی هست

منگر این مشت استخوان که منم

چشم بر راه جلوه ای بودم

زد به دل حلقه ناگهان که منم

رمهٔ عقل و هوش حیران است

گر شعیبم و گر شبان که منم

طالع و طبع کیمیا دانم

بوالعجب شهرهٔ نهان که منم

غیر خضر قلم نساخته تر

لب ازین چشمهٔ روان که منم

خشکی مشرب سرای خودی

دور ازین بحر بی کران که منم

تهی از باده کس ندیده حزین

خسروانی خم مغان که منم

شمارهٔ ۶۸۷

به امّیدی که لعل جرعه‌نوشی می‌زند خونم

چو می از آتش خود خام جوشی می‌زند خونم

می منصوریم پیموده پیغام هم‌آغوشی

نوای وحدت از فیض سروشی می‌زند خونم

به شکر تیغ او چون غنچه کامم صد زبان دارد

هزاران نکتهٔ رنگین به گوشی می‌زند خونم

نباشد شکوه در محشر، شهیدان تغافل را

نفس دزدیده از لعل خموشی می‌زند خونم

فغان کز ساده‌لوحی خرقه‌پوش شهر پندارد

که تهمت بر خط مشکینه‌پوشی می‌زند خونم

من آن صید ز جان سیرم، کمینگاه شهادت را

که موج اشتیاق کینه‌کوشی می‌زند خونم

حزین از من سبوی چرخ سنگین دل خطر دارد

به موج شور این میخانه جوشی می‌زند خونم

شمارهٔ ۶۸۸

جزای دوستی از شعله رخساران غمی دارم

به رنگ لاله بر دل، داغ دشمن مرهمی دارم

عجب نبود اگر باشد ز جا جنبیدنم مشکل

که من بر دوش خود چون خاک، بار عالمی دارم

نگاه از بس شهید تیغ هجران است در چشمم

ز هر مژگان خون آغشته، نخل ماتمی دارم

نپرسید آن تغافل پیشه، احوال مرا گاهی

به خاطر حسرت بسیاری و صبر کمی دارم

به عاشق می شود از عشق، راز عالمی روشن

نهان در آستین از داغ او جام جمی دارم

تراوش می کند از خاک من کیفیت عشقی

سفال کهنه ام، از بادهٔ دیرین نمی دارم

حزین از مردم عالم، نمی بینم وفاداری

به عالم مردمی چشم از غبار مقدمی دارم

شمارهٔ ۶۸۹

هست چو شبنم از خودی، ننگ حجاب بر سرم

تا رسد آفتاب من، گرم عتاب بر سرم

پیر مغان اشارتم کرد به غسل توبه ای

ریخت حریف میکده، جام شراب بر سرم

بارد اگر از آسمان برق بلا به راه تو

پا نکشم، که شد یکی آتش و آب بر سرم

ساقی سنگدل مرا چند بهانه می دهی؟

بادهٔ ناب در کفت، شور شراب بر سرم

وا رهد از کف اجل، جان فسردهٔ حزین

تیغ کرشمه ای رسد، گر به شتاب بر سرم

شمارهٔ ۶۹۰

در غمت ترک گفتگو کردم

دهن زخم را رفو کردم

هر چه می گفت از غمت شد راست

با تو دل را چو روبه رو کردم

من گدای در خراباتم

هر چه دادند در کدو کردم

سیر چشمم ز نعمت دو جهان

خاک در چشم آرزو کردم

مغزم آشفته تر شد از دستار

دهن شیشه را چو بوکردم

مجلس باده شاهدی می خواست

دست درگردن سبوکردم

به می از لوث زهد خشک حزین

دلق آلوده شستشو کردم

شمارهٔ ۶۹۱

ما شکوه از آن زلف پریشان چه نویسیم؟

این قصه دراز است به یاران چه نویسیم؟

حیرت زدهٔ نامهٔ سر در گم خویشیم

شد نام فراموش، به پایان چه نویسیم؟

مضمون چو بود شوخ، دل سنگ خراشد

ما شرح جگر کاوی مژگان چه نویسیم؟

صد نامه نوشتیم و نخواندیم جوابی

ای عهد فراموش، ز پیمان چه نویسیم؟

خواهیم به نامت نظر غیر نیفتد

از رشک ندانیم به عنوان چه نویسیم؟

ما مشق جنون کردهٔ این دامن دشتیم

از ابجد طفلانهٔ یونان چه نویسیم؟

سامان سخن کو، دل ویران حزین را؟

بغداد خراب است به سلطان چه نویسیم؟

شمارهٔ ۶۹۲

به مستی مرده ام ساقی، مهل مخمور در خاکم

چو خم بسپار زیر طارم انگور در خاکم

اجل مستور اگر سازد مرا از دیده مردم

ولی چون گنج قارون همچنان مشهور در خاکم

تجلی، خانه زاد خلوت گور است عاشق را

فروزد عقل روشن دل چراغ طور در خاکم

هزاران باغ و بستان دانهٔ من در گره دارد

دو روزی هم چه خواهد شد اگر مستور در خاکم؟

شکستن نیست در طالع طلسم پیکر ما را

اگر عالم شود ویرانه، من معمور در خاکم

وفا و غیرت داغ محبت را تماشا کن

که دارد سرخ رو، خونابهٔ ناسور در خاکم

سیه بختم ولی چشم از غبارم می شود روشن

نهان چون در سواد سرمه، بینی نور در خاکم

وفاکردیکه شمع تربت پروانهات گشتی

نمی گردم اگر گرد سرت، معذور در خاکم

گداز عشق دارد شرمسار از بی نوایانم

ز ضعف تن نگردد سیر، چشم مور در خاکم

نماید گردباد وادی وحشت غبارم را

دمی آسوده نگذارد سر پرشور در خاکم

نمی گردد حزین ، از شیوهٔ دل تربتم خالی

که باشد ناله ای چون کاسه فغفور در خاکم

شمارهٔ ۶۹۳

ز آواز خوش آن غنچه لب، تا دور شد گوشم

به خون آغشته تر از پنبه ناسور شد گوشم

چه سان با اختلاط این منافق پیشگان سازم؟

که از ساز مخالف کاسه طنبور شد گوشم

ندارم چاره چون با ابلهان جز مستمع بودن

چو صحرای قیامت، عرصه گاه شور شد گوشم

کم از کژدم نباشد اختلاط تلخ گفتاران

ز بس نیش زبان خورد از خسان، رنجور شد گوشم

چو با این مرده طبعان زنده درگورم درین محفل

عجب نبود اگر سوراخ مار و مور شدگوشم

ندارد صرفه جز شوریده مغزی فیض صحبتها

ز حرف ریزه خوانان خانهٔ زنبور شد گوشم

اسیر زمهریر صحبت گرم اختلاطانم

ز دم سردان عالم مخزن کافور شد گوشم

نمی افتد خلل در وقتم از آشفته گفتاران

ز بانگ دوست چون دارالحضور طور شد گوشم

حزین از بس که دادم درجهان داد سخن سنجی

به گوهرپروری ها چون صدف مشهور شد گوشم

شمارهٔ ۶۹۴

به دل سخت تو حرفی ز دل تنگ زدم

حیف این گوهر یکدانه که بر سنگ زدم

سر این حوصله نازم که به یک عمر، چو گل

خون دل را به نشاط می گلرنگ زدم

کارم امروز به افسرده دلان افتادهست

ای خوش آن نغمه که با مرغ شب آهنگ زدم

نفس آشوب طلب با همه کس در همه حال

صلح کل کرد چو با خویش در جنگ زدم

بر نمی خاست صدایی ز دل زار حزین

زخمه از خامه خود بر رگ این چنگ زدم

شمارهٔ ۶۹۵

آن نرگس میگسار دیدم

آسودگی از خمار دیدم

دل جز ز خط و رخ تو نشکفت

بسیار گل و بهار دیدم

چون شانه تمام، چاک شد دل

تا زلف تو در کنار دیدم

دل را به قرار عشقبازی

صد شکر که بی قرار دیدم

آتشکده های دین ودل سوز

در سینهٔ داغدار دیدم

در پیچ و خم شکنج زلفت

آسایش روزگار دیدم

پای دل خویش درگل اشک

درکوی تو استوار دیدم

افسانه عشق خود چو مجنون

افسانهٔ روزگار دیدم

مطرب ز نوای عارف روم

این پرده بزن که یار دیدم

شمارهٔ ۶۹۶

اشک کبابم، از دل سوزان فروچکم

خون دلم، ز دیدهٔ گریان فروچکم

تا گوهرم طراز کلاه و کمر شود

از ابر تیغ بر سر میدان فروچکم

آن اشک حسرتم که ز صبرم گذشته کار

از دل برآیم و به گریبان فروچکم

سیر نزولیم، به هوس می زند صلا

از ابر دل به دامن مژگان فروچکم

نتوان گذاشت تشنه لبان را در انتظار

از بحر خیزم و به بیابان فروچکم

رنگین کرشمه ام ز نگاه ستمگران

مرهم بهای زخم شهیدان فروچکم

تا آبیاری گل و ریحان کنم حزین

چون نغمهٔ تر، از لب مرغان فروچکم

شمارهٔ ۶۹۷

دو روزی کز قضا بایست با این کاروان باشم

مرا کم قیمتی نگذاشت بر طبعی گران باشم

به قید سخت رویانم، ملایم طینتی دارم

چو مغز از چرب و نرمی در شکنج استخوان باشم

در آب و گل نشاند از باغ جان، قدسی نهالم را

فلک می خواست چون گل دست فرسودِ خزان باشم

سر تسلیم و خاک عجز و آداب رضاجویی

اگر باید که دور از کوی آن آرام جان باشم

درین غربت به افسونهای مهر آشنارویان

اگر بندم دلی، از بی وفایان جهان باشم

نیندازم به فرش سنبل و گل، طرح آسایش

درین بستان سرا، هم مشرب آب روان باشم

نمی باشم زیان خواه کسی چون شمع در محفل

اگر باشم، زیان خویش و سود دیگران باشم

ز همراهان ندارم بار منّت یک سر سوزن

درین وادی چه افتاده ست،از خواری کشان باشم؟

دلم رنجد حزین ازگفتگوی صورت آرایان

اگر سنجد لب معنی، حدیثی ترجمان باشم

شمارهٔ ۶۹۸

عشق عالی مقام را نازم

مایهٔ احتشام را نازم

می پزم با خود آرزوی وصال

سود سودای خام را نازم

نسخهُ مرهمم دل ریش است

آن خط مشک فام را نازم

گاه هوشم کندگهی مدهوش

نشئه های مدام را نازم

خاک را خواند و یا عبادی گفت

شیوهُ احترام را نازم

مسرفم خواند و گفت لاتَقنَط

رحمت و لطف عام را نازم

منطقت شد صفای سینه حزین

حکمت این کلام را نازم

شمارهٔ ۶۹۹

جهان را رونق از شادابی گفتار می آرم

زکلک این صفحه را آبی به روی کار می آرم

به درد آورده ام پیمانهٔ مستانه گویی را

به رقص افلاک را زین ساغر سرشار می آرم

صفیر خون چکانم تازه دارد نوبهاران را

چمن را آب و رنگ، از غنچهٔ منقار می آرم

برون از گلشنم امّا دماغ حسرت آلودی

در آغوش شکنج رخنهٔ دیوار می آرم

نفس پرورده ام امّا نوایی می زنم گاهی

که مرغان چمن را بر سر گفتار می آرم

سراغی می دهم زان یار کنعانی که خوبان را

گریبان پاره چون گل بر سر بازار می آرم

تهیدستی مرا شرمنده دارد از چمن پیرا

نهال بید مجنونم، خجالت بار می آرم

سپند من ندارد برگ و ساز شکوه پردازی

مگر آهی که گاهی بر لب اظهار می آرم

به کینم جبهه های غمزه خالی گشت و خاموشم

اگر تیغ تغافل می کشی زنهار می آرم

حزین آزادی از بام فلک دارد سبک دوشم

غلام همتم، در بندگی اقرار می آرم

شمارهٔ ۷۰۰

به دست آمد مرا تا زلف او، تدبیرها کردم

ز دوری تا به یادش آمدم شبگیرها کردم

به سنگ آمد خدنگ نالهٔ من از دل سختش

به خارا گر ز آه آتشین تأثیرها کردم

سواد خامهٔ من صرف این غافل نهادان شد

جواهر سرمه ای در چشم این تصویرها کردم

شکار زهد در فتراک سعی آسان نمی آید

کمند سبحه را در گردن تزویرها کردم

تن خارا نهادم، تیغ را داندانه می سازد

چها از سخت جانی با دم شمشیرها کردم

چو دیدم بر نمی تابد رخ من گرد درها را

غبار آستان خویش را اکسیرها کردم

حزین از مستی غفلت کشیدم جام هشیاری

پریشان خوابی اعمال را تعبیرها کردم

شمارهٔ ۷۰۱

می شود دل چو گل از عیش پریشان چه کنم؟

غنچه سان گر نکشم سر به گریبان چه کنم؟

داده جمعیت دلهای اسیران بر باد

نکنم شکوه از آن زلف پریشان چه کنم؟

دل به آن چشم فسون ساز که چشمش مرساد

من گرفتم ندهم، با صف مژگان چه کنم؟

طعنه بر بی دل و دینان مزن ای زاهد شهر

دل و دین می برد آن نرگس فتان چه کنم؟

سر و سامان بود ارزانی ناقص خردان

من که دیوانهٔ عشقم سر و سامان چه کنم؟

چند گویی که به دل مهر بتان پنهان دار

بوی یوسف رود از مصر به کنعان چه کنم؟

من نه آنم که به دنبال دل از جا بروم

می کشد سوی خود آن سرو خرامان چه کنم؟

می زنم خویش به آن شعلهٔ بی باک حزین

بیش ازین نیست مرا طاقت هجران چه کنم؟

شمارهٔ ۷۰۲

چشم خودم چو اشک ز مژگان فروچکم

خون خودم ز خنجر عریان فروچکم

آن اخگر گداخته ام کز شکوه دل

خارا به هم فشارم و آسان فروچکم

آن رشح رحمتم که ز فیض عمیم خویش

آیم برون ز چاه و به زندان فروچکم

آن سوز دیده ام که به جلباب پیرهن

از مصر رخت بسته به کنعان فروچکم

افتاده پنبه از سر مینای مستیم

باید به جام باده گساران فروچکم

دارد به خون من طمعی خاک تیره دل

از جویبار تیغ درخشان ، فروچکم

گر قطره ام به کام جگر تشنگان حزین

امّا به مایه داری طوفان فروچکم

شمارهٔ ۷۰۳

ز مستی های صهبای ازل میخانهٔ خویشم

چو چشم خوش نگاهان سرخوش از پیمانهٔ خویشم

تجلی کرده در جانم جمال شعله رخساری

ز ایمانم چه پرسی؟ گبر آتش خانه خویشم

دلم چون شعله جواله با خود عشق می بازد

چراغ خلوت خاص خود و پروانه خویشم

به یک عکس است چشم، آیینهٔ تصویر را دایم

همین محو تماشای رخ جانانه خویشم

به امّید اسیری رفته ام از خود بیابانها

به ذوق آشنایی های او بیگانهٔ خویشم

برون از من نباشد جلوه گاهی حق و باطل را

خرابات دلم، هم کعبه هم بتخانهٔ خویشم

دل صد چاکم آراید حواس آشفتگیها را

که هم زلف پریشان خود و هم شانه خویشم

فسونی از نفس هر دم به گوشم می زند هستی

گران بالین خواب غفلت از افسانهٔ خویشم

شکستم قدر خود را در جهان از خوش عنانیها

من سرگشته، آب آسیای دانه خویشم

به آبا فخرکردن کار کودک مشربان باشد

فراموش است درس ابجد طفلانهٔ خویشم

خروش سینه چون سیلاب دارد پای کوبانم

طربناک از سماع نالهٔ مستانهٔ خویشم

به مطرب نیست حاجت چون جرس شوریده مغزان را

فغان خیز است دیوار و در کاشانهٔ خویشم

حزین از گوشهٔ دل پا برون ننهاده ام هرگز

اگر گنجم اگر دیوانه، در ویرانهٔ خویشم

شمارهٔ ۷۰۴

چشم تو را ز جور، پشیمان نیافتم

این کافر فرنگ مسلمان نیافتم

با آنکه خون هر دو جهان را به خاک ریخت

تیغ کرشمهٔ تو پشیمان نیافتم

از هر طرف که دیده گشودم گشاده بود

جایی به فیض کلبهٔ ویران نیافتم

رفتم که از شکنجه گردون برون روم

راهی بغیر چاک گریبان نیافتم

مورم سری به غمکدهٔ خاک می کشد

آسایشی به ملک سلیمان نیافتم

چون لاله غیر داغ مرا درکنار نیست

هرگز گل امید به دامان نیافتم

شاید دری ز غیب گشاید جنون عشق

فیضی ز فضل حکمت یونان نیافتم

نبود عجب اگر نفکندم به راه تو

این سر سزای آن خم چوگان نیافتم

امشب که تیر آه حزین در جگر شکست

ناقوس دیر و بتکده نالان نیافتم

شمارهٔ ۷۰۵

ز خوی سرکش او هر قدم پا مال می گردم

غزالی را که من چون سایه در دنبال می گردم

چو طفل بی جگر کو می رمد شبها ز تاربکی

هراسان از سواد نامهٔ اعمال می گردم

تو بی پروا و من شوریده احوالم، چه میپرسی؟

سخن ها گرد دل می گردد اما لال می گردم

چنین بر شیشهٔ صبرم زنی گر سنگ بی تابی

به اندک فرصتی بازیچهٔ اطفال می گردم

دل آزرده دارد یک بیابان خار، هر لختش

تو پنداری که درگلزار، فارغبال می گردم

طمع از چشم تنگان، دانه ام آب حیا دارد

من لب تشنه، گرد چشمه ی غربال می گردم

حزین ، اکنون به حاجی باد طوف کعبه ارزانی

که من بر گرد این دیوان فرخ فال می گردم

شمارهٔ ۷۰۶

من روشن روان غافل به زندان بدن رفتم

کشیدم آتشین آهی، چو شمع از خویشتن رفتم

گران جان نیستم در گلستان چون سرو پا در گل

سبک روحانه چون باد بهاران از چمن رفتم

نشد بال و پر پروانه ام گرم از تف شمعی

بساط زندگی افسرده بود، از انجمن رفتم

کشند آزادگان وادی قدس انتظارم را

وداعی ای گران جانان آب و گل که من رفتم

به ناکامی نشستن هم حزین اندازه ای دارد

به صد حسرت ز کویت رفتم، ای پیمان شکن رفتم

شمارهٔ ۷۰۷

می گریزم ز جهان بار چرا بردارم؟

سر درین معرکه اندازم و پا بردارم

بویگل نیستم از بارگران جانیها

تا پی قافلهٔ باد صبا بردارم

گره از خاطر اگر گریه کند باز چرا

منت بیهده از عقده گشا بردارم؟

غیرتم تکیه به دیوار که گیرد که هنوز

گر بود کوه به این پشت دو تا بردارم

ناتوانم ولی آن مایه نفس هست حزین

کآسمان را به یکی ناله ز جا بردارم

شمارهٔ ۷۰۸

چه پروا توشهٔ واماندگی چون در کمر دارم

به جایی می رسم اکنون که سامان سفر دارم

خرد در عاشقی بر من عبث افسانه می خواند

درین مکتب کتاب هفت ملت را ز بر دارم

یتیمان محبت را وفایی دایه نگذارد

که با هر قطره اشک گرم خود لخت جگر دارم

عجب نبود اگر زرّین چو خورشید است مژگانم

خیال آتشین رخساره ای شمع نظر دارم

کهن ویرانهٔ عالم، حزین از من خطر دارد

که طوفانی نهان در آستین از چشم تر دارم

شمارهٔ ۷۰۹

ز بستر تا به کی پهلو پی تسکین بگردانم

خوشا روزی کزین محنت سرا بالین بگردانم

ندارد حاصلی، دیدیم فصل زندگانی را

چوگل تا چند اوراق دل خونین بگردانم؟

در آتش افکنم از باده، کشکول گدایی را

به درها تا به کی این کاسهٔ چوبین بگردانم؟

ز مستوری پریشان خاطرم کو شور رسوایی

که دل در شهر بند طرّهٔ مشکین بگردانم؟

حزین در خرقهٔ سالوس آتش می زنم، تاکی

به امّید خریداران متاع دین بگردانم؟

شمارهٔ ۷۱۰

دل آگه سر راهش ز پاس راز گرداندم

شکایت تا سر مژگان رسید و بازگرداندم

به دل نگذاشت پا را از غرور حسن و من دل را

بر آوردم به گرد آن سراپا ناز گرداندم

نهانی شب به کویش رفته بودم ناله ای سر زد

سگش نزدیک شد بشناسدم آواز گرداندم

رقیب ار محترم شد، خواری من عزتی دارد

کزو تیغ نگاه آن شکارانداز گرداندم

قلم فرسود و عمر آخر شد و ما را سخن باقی

بسی انجام این غمنامه را آغاز گرداندم

خمش کردم لب و از خامه ام می آید آوازی

به دل بسیار می زد، نغمهٔ این ساز گرداندم

حزین این بوستان را از خس و خار کهن خالی

به برق ناله های آشیان پرداز گرداندم

شمارهٔ ۷۱۱

دست بر دل کی درین وحشت سرا می داشتم؟

برق می گشتم اگر نیروی پا می داشتم

درد را یاران به منّت بر دل ما می نهند

آه اگر زین سفلگان چشم دوا می داشتم

گر امید التفاتی بود از خاک رهش

دیده را در مقدم باد صبا می داشتم

گر به کار من نمی افتاد از منّت گره

دل به پیش ناخن مشکل گشا می داشتم

از دلش بیگانگی را محو می کردم حزین

راه حرفی گر به آن دیر آشنا می داشتم

شمارهٔ ۷۱۲

ز سامان سفر با خود دل رنجیده ای دارم

به کف چیزی که دارم، دامن برچیده ای دارم

نظر پوشیدن از آفاق باشد عین بینایی

اگر انصاف داری، چشم دنیا دیده ای دارم

عجب نبود که بنماید جبین، محراب دیداری

که من از هر دو عالم روی برگردیده ای دارم

عبث بر لب مزن انگشت، بانگ دلخراشم را

که در نای دل، آواز سحر نالیده ای دارم

تو از نادیدگی دنبال هر موری تکاپو کن

من از شرمندگی باز نظر پوشیده ای دارم

نمی فهمی تو ای سرو روان، مشق روانی کن

که من از قامت خم مصرع پیچیده ای دارم

ز تیغش زخم سیرابی ست دل را، تشنه کی مانم؟

درین تفسیده صحرا گرگ باران دیده ای دارم

هم آواز هزارم نالهٔ شور افکنم بشنو

هم آغوش خزانم، دفتر پاشیده ای دارم

حزین آمد شد من اختیاری چون نفس نبود

به خواب بی خودی پای جهان گردیده ای دارم

شمارهٔ ۷۱۳

ز حیلت سازی نفس صلاح اندیش می ترسم

نمی ترسم من از بیگانگان، از خویش می ترسم

نکردم هرگز از تیغ قضا پهلو تهی امّا

ز آه دردناک سینه های ریش می ترسم

به خود نسپرده ام در عاشقی هر چند ایمانی

ز دست اندازی آن زلف کافر کیش می ترسم

نگاه تلخ باشد گرچه دشمن، جان شیرین را

از آن مژگان زهرآلوده پیکان بیش می ترسم

برد بانگ دهل از دور، دل، آشفته حالان را

من از آوازه ی این عقل دوراندیش می ترسم

پر از زنبور باشد شهد دولت اهل دنیا را

نیالایم دهان خود به نوش و نیش، می ترسم

حزین از بیم حشر آسوده ام، از خود هراسانم

نمی ترسم ز حق، از کرده های خویش می ترسم

شمارهٔ ۷۱۴

زاهد از پای خم باده چه سان برخیزم؟

من نیفتاده ام آن سان که توان برخیزم

صبح محشر که سر از خواب گران بردارم

هم به رخساره ی ساقی نگران برخیزم

دست افتاده کسی نیست که گیرد، جز می

اگر آید به کفم رطلل گران، برخیزم

نظری بر دل زارم فکن ای نور قدیم

رخ نما، تا ز ظلام حدثان برخیزم

مشکل این است که از کوی تو نتوانم خاست

ور نه آسان ز سر هر دو جهان برخیزم

من افتاده خدا را به خرابات برید

تا ز فیض نظر پیر مغان برخیزم

شدم از دست حزین ، دوش که حافظ می گفت

مژده وصل تو کو کز سر جان برخیزم؟

شمارهٔ ۷۱۵

ز بس دارد غم آن گل عذار آشفته احوالم

گشاید جوی خون از دیدهٔ آیینه، تمثالم

ز تاثیر گرفتاری، تبی در استخوان دارم

که می سوزد در و بام قفس را سودن بالم

مگر آید ز فیض همّت آزادگان کاری

به دام افتادهٔ این رشته های سست آمالم

ز بی پروایی نازآفرین سرو سرافرازی

درین بستان سرا چون سبزهٔ خوابیده پا مالم

حزین از آشیان آواره ام شاید مگر ریزد

به بسمل گاه او گرد غریبی از پر و بالم

شمارهٔ ۷۱۶

به خون خود چو گل آغشته دامن تا گریبانم

به چشم طفل طبعان گرچه از رنگین لباسانم

کسی جز شانه خار از پای من بیرون نمی آرد

درین وادی ز بی غمخوارگی از سینه چاکانم

ندامت هرگز از عصیان نشد نفس مرا حاصل

همین در زندگی از آشنایی ها پشیمانم

میان عاشق و معشوق قاصد محرمی باید

شکایت نامهٔ دل می برد رنگ پرافشانم

حزین افسانه ام آید به طبع زاهدان سنگین

به گوش کعبه جویان ناله ناقوس رهبانم

شمارهٔ ۷۱۷

زمین و آسمان بیهوده می پیمود آوازم

شکستم نغمه را در سینه و آسود آوازم

نوآموز نواسازی نیم چون قمری و بلبل

زبور عشق می سنجید با داوود، آوازم

پریشان کرده مو، در ماتم خاموشیم مجنون

دماغ آشفتگان را همدم دل بود آوازم

نفس در سینه ام گر نیست، داد از دست دل دارم

که از بیهوده نالی های خود فرسود آوازم

به این افسرده حالی باد دامان زبانم بین

ز مغز دوزخ آشامان برآرد دود آوازم

نشانیده ست دل را غم، به خاک تیره بختی ها

چو میل سرمه می خیزد غبارآلود آوازم

پوشیده دارم ناله خود را ز ناسنجیدگان

گرت گوشی ست اینک زیر لب موجود آوازم

حجاب عشق دارد در شمار دور گردانم

وگرنه می رسد تا منزل مقصود آوازم

مرا از سینه می جوشد خروشی از دل دریا

کجا از بستن لب می شود مسدود آوازم

حزین از ناله ام هر چند بوی درد می آید

اسیران قفس را می کند خشنود آوازم

شمارهٔ ۷۱۸

نگاهی کن به حالم، دل به یغما دادهٔ عشقم

نمی‌خیزد غبار من ز جا، افتادهٔ عشقم

سر از احوال من عقل گران جان درنمی‌آرد

سراپای دو عالم گشتم و بر جادهٔ عشقم

رموز معنی از من پرس، افلاطون چه می‌داند؟

نیم از روستای عقل، شهری‌زادهٔ عشقم

به اوج سدره پرواز مرا کی سر فرود آید؟

قفس‌پروردهٔ تن نیستم، آزادهٔ عشقم

ورق باشد به دستم از بیاض صبح روشن‌تر

که تعلیم سخن داده‌ست لوح سادهٔ عشقم

به چشم یار ماند مستی دنباله‌دار من

که خود ساقیّ و خود پیمانه و خود بادهٔ عشقم

حزین از دل چرا نومید باشم در طلبکاری

که خالی نیستم از جذبه‌ای، بیجادهٔ عشقم

شمارهٔ ۷۱۹

عمارت برنمی‌تابم، ملامتخانهٔ عشقم

نمی‌خواهد کسی آبادیم، ویرانهٔ عشقم

ز داغ سینه دارم لاله‌زاری در کنار خود

ز سوز دل سمندر ساز آتشخانهٔ عشقم

پس از مرگ از زمین مرقدم مردم گیا روید

مرا هرگز نسازد خاک پنهان، دانهٔ عشقم

قدم گر می‌کشد اشک از برم، سیلاب می‌آید

خرابی می‌کند تعمیر من، کاشانهٔ عشقم

بدایت نیست سیرم را، نهایت نیست شوقم را

مپرس آغاز و انجام مرا افسانهٔ عشقم

گناه من چه باشد وز ثواب من چه می‌آید

قلم در کش بد و نیک مرا، دیوانهٔ عشقم

حزین از نشئه سر جوش معنی نیستم خالی

تهی هرگز نمی‌گردم ز می، میخانهٔ عشقم

شمارهٔ ۷۲۰

فال فرخنده بیایید به دیدار زنیم

برقی از شمع تجلّی به شب تار زنیم

بر رخ غیر ببندیم در خلوت دل

کوری مدعیان بادهٔ اسرار زنیم

ور شود در سر مستی تهی از باده کدو

شیء اللّه به در خانهٔ خمّار زنیم

داغ عشق است که سرمایهٔ آرایش ماست

شمع سان زآتش دل لاله به دستار زنیم

ناخن از بهر خراشیدن دل در کف ماست

سینه تا هست چرا تیشه به کهسار زنیم؟

خامهٔ ما به رگ تار نفس مضراب است

دست تا کار کند زخمه برین تار زنیم

دل چو سرشار شود از غم بیهوده حزین

وقت آن است که پیمانهٔ سرشار زنیم

شمارهٔ ۷۲۱

نشد فغان به اثر تا ره جنون نزدم

سخن به نشئه نشد تا نفس به خون نزدم

گرفته است سبوی مرا به سنگ چرا؟

گلی به شیشهٔ این چرخ آبگون نزدم

به نزد شعبده بازان پیاده فرزین است

منم که نقش دغل با سپهر دون نزدم

سبک سران پی کلکم روند و افسوس است

که نعل رخش سخن را چرا نگون نزدم؟

چو سلک نظم جگر پاره ها گسسته حزین

گره به رشته این اشک لاله گون نزدم

شمارهٔ ۷۲۲

خشت خرد به روزنه قال می زنیم

در سومنات عشق، دم از حال می زنیم

کوتاهتر، ز تار نگاه تغافل است

از بس گره به رشتهٔ آمال می زنیم

از لب گذشته است چو گل موج خون دل

بازپچه خنده بر رخ اطفال می زنیم

جز داغ عشق، آیت دیگر نشان نداد

سی پارهٔ دلی که، ازو فال می زنیم

گلگون به چشم بوالهوسان جلوه می کند

از بس تپانچه بر رخ اقبال می زنیم

این سایهٔ بلند ز سرو ریاض کیست؟

عمری درین هواست پر و بال می زنیم

ریحان ماست خنجر و تیغ و سنان حزین

خود را به قلب غمزهٔ قتّال می زنیم

شمارهٔ ۷۲۳

ما خضر دل به چشمه پیکان فروختیم

ارزان به تیغ غمزه رگ جان فروختیم

رنج تو بود راحت ما دل فتادگان

ای زهد، مژده باد که ایمان فروختیم

دادیم گرد هستی خود را به سیل اشک

ویرانه ای که بود به طوفان فروختیم

کالای زشت نیست پسند مبصّران

آگاهی ای که بود به نسیان فروختیم

چیزی که داشت سعی تهیدست در بساط

پای شکسته بود به دامان فروختیم

آبادی خرابه دنیا که می کند؟

این عشوه خانه را به بخیلان فروختیم

مرهم بهای مهر طبیبان که می دهد؟

ناسور داغ را به نمکدان فروختیم

بردیم نقد حسرت و دادیم دل به تو

خاطر گران مدار که ارزان فروختیم

غفلت علاج تفرقهٔ روزگار بود

مژگان اگر به خواب پریشان فروختیم

گرید به حال سینهٔ ناپخته، کار دل

ما این تنور سرد به طوفان فروختیم

کاسد شدهست در همه بازار جنس ناز

از بس که دین به گبر و مسلمان فروختیم

اندوه روزگار، سویدای دل گرفت

آخر به دیو خاتم فرمان فروختیم

عزت که بود موهبت کبریا حزین

مشکل به دست آمد و آسان فروختیم

شمارهٔ ۷۲۴

بر آن سرم که غم تازه در کنار کشم

ز داغ عشق به دل طرح لاله زار کشم

بسی کشیدم از آسودگی خمار بس است

سری به آن مژه های جگر فشارکشم

ز کوی عشق توان خاک تا به لب مالید

چه منت ازکرم خلق روزگارکشم؟

به یس تن ندهد اشتیاق روزافزون

اگر به راه تو تا حشر انتظارکشم

ز دیده ای که پر از خون حسرت است حزین

پیاله بر رخ آن آتشین عذار کشم

شمارهٔ ۷۲۵

از شام هجر منّت دیدار می کشم

از خواب ناز دولت بیدار می کشم

تا کی خورم ز عقل سیه کاسه خون دل؟

مستانه یک دو ساغر سرشار می کشم

یک چند می کنم گرو باده رخت خویش

تا چند بار جبّه و دستار می کشم؟

برده ست حسن ساده آزادگی دلم

بهر چه ناز سبحه و زنار می کشم

بر دوش از خمار سرم بار می شود

تا پا ز آستانهٔ خمّار می کشم

جایی به از چمن نبود میگسار را

دامان تر چو ابر به گلزار می کشم

صد زخم می خورد رگ جان چون قلم حزین

تا گوهری به رشته گفتار می کشم

شمارهٔ ۷۲۶

چقدر ز کلک و نامه، خبر نهان فرستم

به تو ناله سنج، خواهم نی استخوان فرستم

گل سجده ای که زیبد سر عرش تکیه گاهش

ز نیاز جبهه سایان، به تو سر گران فرستم

نشود اگر به سینه، ره قاصد نفس گم

دو سه حرف خون چکانی به تو ارمغان فرستم

ز معاشران دیرین نکند وفا فراموش

قدحی به پارسایان، ز می مغان فرستم

به دو روز عشق بازی ز بلند همّتی ها

به ذخیره سازی دل، غم جاودان فرستم

نزنم به کین گیتی، سر زلف آه شانه

چه طرازم آتشی را که به نیستان فرستم؟

ادبم نمی گذارد پی عذر میگساری

که به خاکبوس توبه، لب می چکان فرستم

ندهم به جیب دل جا، رگ و ریشه هوس را

به عطیه خار خشکی چه به گلستان فرستم؟

غزل حزین شکفته ز بهار طبع رنگین

به مشام بو شناسان گل بی خزان فرستم

شمارهٔ ۷۲۷

محیط گوهری از اشک طوفان زای خود دارم

رگ نیسانی از مژگان خون پالای خود دارم

غبار سینه ام بر شور محشر دامن افشاند

دل دیوانه ای در دامن صحرای خود دارم

بیار ای دیده، لعلی باده اشکی اگر داری

درین گلگشت مهتابی که از سیمای خود دارم

مرا آوارهٔ درها نکرد از گوشهٔ عزلت

چه، منّتها که بر سر در جهان از پای خود دارم

حزین از هر دو عالم فکر دل، بیگانه ام دارد

سر شوریده ای در دامن صحرای خود دارم

شمارهٔ ۷۲۸

شد فاش ز گلبرگ لبت راز نهانم

من غیر نی ای نیستم، از توست فغانم

جز پرتو رخسار تو ای جان جهان نیست

در پردهٔ پنهانم و در عین عیانم

گاهی به حرم می کشیم گه به خرابات

ای تار سر زلف تو، درگردن جانم

جز روی تو منظور ندارم، همه بینم

چون غیر تو موجود ندانم، همه دانم

گر دوزخ حرمان بودم جای وگر خلد

در راه تو باشد دل و جان نگرانم

کارم همه شب آه و فغان بر سر کوی است

شاید که شبی گوش کنی آه و فغانم

درمیکده عشق حزین نقش دویی نیست

خود بادهٔ سر جوشم و خود پیر مغانم

شمارهٔ ۷۲۹

از وضع زخود رفتگی یار خرابم

از حیرت آن آینه رخسار خرابم

فریادکه از هستی من گرد بر آمد

از شیوه آن قامت و رفتار خرابم

بلبل رود از دست ز بوی گل و سنبل

از نکهت آن طرّهء طرّار خرابم

باشد خبر از هر رگ جانی مژه اش را

از مستی آن نرگس هشیار خرابم

آن بی خبر از خود چه خبر باشدش از من؟

از نشئه آن ساغر سرشار خرابم

تا کی به من آن دلبر سازنده نسازد

فریاد که از ناز خریدار خرابم

هر زخمه که زد بر رگ جان و دلم آمد

ازکاوش آن غمزهء خونخوار خرابم

موسی به همین جرعه زخود رفت مکن عیب

گر من به تجلّی گه دیدار خرابم

من واله حسن تو، تو در حیرت خویشی

از حال تو ای آینه رخسار خرابم

از ملک وجودم اثری عشق تو نگذاشت

چون کشور سلطان ستمکار خرابم

با جلوهٔ حسن تو ندارم خبر از خویش

چون بلبل شوریده به گلزار خرابم

زلف تو کند کافر و لعل تو مسلمان

از کشمکش سبحه و زنّار خرابم

دیروز حزین از می وصلش دل و جان سوخت

امروز ز محرومی دیدار خرابم

شمارهٔ ۷۳۰

در دهر حرامی زده شد سحر حلالم

سرمایهٔ دزدان جهان است خیالم

یک ذرّه نیارند بجا حقّ نمک را

این قوم فرومایه که هستند عیالم

کالا ز من و فخر و مباهات از ایشان

خردان چه بزرگی که نکردند به مالم!

از تیره نفسهای حربفان به کسوف است

هر مطلع زیبنده خورشید مثالم

بی رنج حزین از قلمم نکته نریزد

از پیچ و خم فکر، شکن هاست چو نالم

شمارهٔ ۷۳۱

پر و بال تذروان محبت بسته دیوانم

که سروستان بود از مصرع برجسته دیوانم

کلام من چو خارا تیغ را دندانه می سازد

نسازد گزلک دخل حسودان خسته دیوانم

جداییهای صورت بگسلاند ربط معنی را

به دیوان قیامت می شود پیوسته دیوانم

چه غم دارد دماغ بو شناسان از پریشانی

چو از شیرازه بندد رشتهء گلدسته دیوانم

حزین از دفترم حکمت پژوهان را شگفت آید

طلسم اتحاد ربط و معنی بسته دیوانم

شمارهٔ ۷۳۲

خرقه را در گرو ساغر لبریز کنیم

ما خراباتی و رندیم چه پرهیز کنیم؟

گر صبا بگذرد از تربت ما سوختگان

به هوای رخ زیبای تو گلبیز کنیم

ما که موریم مددگر رسد از خسرو عشق

تختهٔ مشق ستم، سینهٔ پروبزکنیم

گر رسد بر سر ما خسرو شیرین حرکات

سرچه باشد که غبار ره شبدیز کنیم؟

خون ما ریزد اگر ساقی گل چهره به خاک

نوحه بر خویش به بانگ طرب انگیز کنیم

فتنه می بارد از آن نرگس مستانه حزین

به که جا در شکن زلف دلاویز کنیم

شمارهٔ ۷۳۳

ز چشمم آستین بردار تا سیل دمان ریزم

جگر پرگاله ها از دیده های خونفشان ریزم

همان از طبع همّت پیشه دارم شرمساری ها

اگر نقد بهاران را به دامان خزان ریزم

نیارم پای کم ، با ناتوانان از قوی دستان

ز غیرت مشت خاک خود به چشم آسمان ریزم

شود سرسبزی نخل وفا، روز وصال او

من این اشکی که در هجران آن نامهربان ریزم

به عمر جاودان پی برده ام از همّت ساقی

شراب خضر در جام سکندر، رایگان ریزم

حزین از باده ای مستم که رقصد هرکف خاکش

اگر ته جرعه ای، بر دخمهٔ کاووسیان ریزم

شمارهٔ ۷۳۴

حساب از سختی آرام فرسا برنمی دارم

شرار آسا سر از بالین خارا برنمی دارم

مرا تکلیف معموری کند خضر و نمی داند

که آسان دست از دامان صحرا برنمی دارم

وداع آرزو کردم که راه بیخودی طی شد

تجرد مشربم بار تمنا برنمی دارم

ندارم آگهی از جلوه های آن سهی بالا

گران خوابم، به محشر هم سر از جا بر نمی دارم

کباب طاقتم کز همنشینان مانده ام تنها

سپند از بزم آتش رفت و من پا بر نمی دارم

به دستم در طریقت دامن مقصد نمی آید

اگر در آستین خرقه مینا بر نمی دارم

حزین آزادگی را، زاد ره، باید سبکباری

به غیر از عبرت از اسباب دنیا برنمی دارم

شمارهٔ ۷۳۵

دل به آب خضر و عمر جاودان نسپرده ایم

جز به خاک آستانت نقد جان نسپرده ایم

حاش لله گل کند بوی شکایت از لبم

ما وفاداری به آن نامهربان نسپرده ایم

در حریم آشنایی جان و دل بیگانه اند

راز پنهان را به این نامحرمان نسپرده ایم

می خلد از نیشتر افزون رگ غفلت به دل

نبض آگاهی به این خواب گران نسپرده ایم

آرزوی جنت از کوی تو ما را ره نزد

درکف اندیشهٔ باطل، عنان، نسپرده ایم

دوری از حد رفت، رحمی بر دل زار حزین

اینقدرها، ما به خود تاب و توان نسپرده ایم

شمارهٔ ۷۳۶

لب عرض شکوه خامش نه ز بیم غیر دارم

ز تو بی وفا ستمگر چه امید خیر دارم

من کعبه رانده را دل به کجا فروشد آیا؟

نه لیاقت برهمن نه سزای دیر دارم

همه جا روم ولیکن ننهم برون ز دل پای

قدمی چو نقطه بر جا قدمی به سیر دارم

دل من ز نور احمد به چراغ طور خندد

نه قفای طلحه گیرم نه سر زبیر دارم

سر سدره برفرازد ز حزین نیم بسمل

هله عرشیان که از دل پر و بال طیر دارم

شمارهٔ ۷۳۷

نمی آید به راه شوخ طنازی که من دارم

به هم چون چشم عینک، دیدهٔ بازی که من دارم

چنین گر چشم لیلی پرده بردارد ز داغ دل

به صحرا می فتدگنجینهٔ رازی که من دارم

توانی پرده ای سنجید اگر راهی به دل داری

نمی آید به گوش از ضعف آوازی که من دارم

شرر بر هستی پا در رکابم خنده ها دارد

رود دست و بغل، انجام و آغازی که من دارم

حزین افسانه کرد آخر به هر محفل غم دل را

به خاموشی زبان شکوه پردازی که من دارم

شمارهٔ ۷۳۸

سحر اشکم خروشان بود و آهم شیون افکن هم

دل شوریده می نالید و ناقوس برهمن هم

نه ای هم چشم من، ای شمع محفل گریه کمترکن

سرشک از دیده می بارید با من ابر بهمن هم

تماشای گل و سنبل فریبد کی نگاهم را؟

که چشمی می توانم آب داد از دود گلخن هم

شب و روز دگر می بایدم از زلف و رخسارش

شب تاریک در یادش گذشت و روز روشن هم

به محشر می برم سرمایه، زهرآلود پیکانی

که چشم التفاتی داشت تیرش با دل من هم

بن هر لخت سنگ از خوش نشینان می دهد یادی

پریشان سایه های بید در دامان گلشن هم

محال است اینکه از افسانه با خواب آشنا دارد

به راهت دیدهٔ حیرت نگاهان، چشم روزن هم

فراغت گوشه ها داریم، هر جا خوش کنی بنشین

دل خالی ز غیر و دیدهٔ پاکیزه دامن هم

غبار رهگذارت گشتم و از سرگرانیها

نیفشاندی کف خاک مرا در چشم دشمن هم

تو تا رفتی ز گلزار، ای بهار کام بخشیها

پریشان طره سنبل شد، گریبان پاره سوسن هم

حزین انصاف اگر باشد چرا گل واکند گوشی؟

نیم خاموش گشت و عندلیبان نوازن هم

شمارهٔ ۷۳۹

تا دیده ام آن طرّهٔ طرّار، پریشان

خاطر شده آشفته و گفتار پریشان

دامن مکش ای نخل وفا از کف عاشق

گل را نکند همرهی خار پریشان

دور از قدت ای سرو سهی، خاطر جمعم

چون طرّهٔ بید است به گلزار پریشان

خوش صحبت خاصی ست میان دل و زلفت

بیمار پریشان و پرستار پریشان

جمع آمده امروز می و مطرب و ساقی

یا رب نشود ابر هوادار پریشان

دی بود مرا چون گره غنچه دلی تنگ

امروز پریشانم و بسیار پریشان

رفتیّ و دلم رفت، برو گرد تو گردم

کرده ست مرا آن قد و رفتار پریشان

جمع است به لطفت همه سامان محبّت

داریم همین خاطر افگار پریشان

در کوی تو افتاده حزین مست محبّت

سر در رهت آشفته و دستار پریشان

شمارهٔ ۷۴۰

محبّت برتر آمد از چه و چون

تعالی العشق عن نعت یقولون

نیاز من بود در خورد نازت

که خواهد حسن لیلی، عشق مجنون

خجالت می دهد از نونهالان

مرا چون بید مجنون، بخت وارون

من و تو هر دو گریانیم ای ابر

چه در کوه و چه در دریا، چه هامون

ولیک از من بسی فرق است با تو

تو آب از دیده می باری و من خون

دوند از جوش غم، اشک من و یار

به هنگام وداع از دیده بیرون

ولیک از چهره اشکش گشت گلرنگ

مرا شد چهره سبز از اشک گلگون

حزین از تیره روزی در شب هجر

به شمع صبح زد آهم شبیخون

شمارهٔ ۷۴۱

اگر خورشید را در زیر دامان می توان کردن

گلِ داغ تو را در سینه پنهان می توان کردن

نمی دارد سحر، هر چند می دانم شب هجران

درین غم طرّهٔ آهی پریشان می توان کردن

گرفتم صید مطلب نیست در دست کسی امّا

کمند ناله بی درد، پیچان می توان کردن

چمن هر چند دلگیر است بی آن گلعذار امّا

ترنّم گونه ای با عندلیبان می توان کردن

به حالم گرچه رحمت نیست امّا از دل آسایی

دُر اشکی، ز کنج دیده غلتان می توان کردن

تو را رسوا اگر خواهد حزین آن یار پنهانی

دو عالم چاک را نذر گریبان می توان کردن

شمارهٔ ۷۴۲

چه خوش است با خیال تو نهفته رازکردن

به زبان بی زبانی سر شکوه بازکردن

سر راه جلوه ات را به صد آرزوگرفتن

نگه نیازمندی، به غرور و نازکردن

به ره سمند نازت دل و دین فشانی از ما

به دیار کفر و ایمان ز تو ترکتاز کردن

ز تو پرسشی و از من پی شُکر این نوازش

سر زخم دل گشودن، شط خون نیازکردن

دل و دین فدای طورت، به کدام مذهب است این

می مدعی کشیدن، ز من احتراز کردن؟

به تبسمی دلم ده، که به رغم بخت خواهم

گله از جفای هجران به تو دلنواز کردن

تو به شام تیرهٔ خط، رخ مهر تا نهفتی

شب و روز را نیارم، ز هم امتیازکردن

نمکین بود که صحبت به تو اتفاقم افتد

من و سوز عشق گفتن، تو و عشوه سازکردن

نبود بهار و دی را بر خار خشک فرقی

دم عیش را ندانم ز غم امتیاز کردن

همه فخر ماست لیکن، ز تو شهسوار حیف است

پی صید صعوهٔ دل، مژه شاهبازکردن

به جهان جز این تمنا نبود حزین ما را

غم او به برکشیدن، در دل فرازکردن

شمارهٔ ۷۴۳

شمع را شعله، مسلسل ز دل آید بیرون

آه جان سوختگان متصل آید بیرون

در جهان چند به آیینه سکندر نازد؟

چه تماشاست که از پرده دل آید بیرون؟

چشم نظارگیان لایق دیدار تو نیست

به تماشای تو هر کس خجل آید بیرون

در چمن گر قد شمشاد به ناز افرازی

قمری از منّت سرو چگل آید بیرون

دل خون گشته شود گر به مثل رنگ حنا

مشکل از دست تو پیمان گسل آید بیرون

زلف مشکین تو هر جا که شود غالیه سا

نکهت از نافهٔ چین منفعل آید بیرون

این گهر نیست که نشمرده به خاک افشانم

اشک گلرنگ به صد خون دل آید بیرون

سینه صیقل گری از پاس دمش باید کرد

صبح را تا نفسی معتدل آید بیرون

تن خاکی به رهم طرفه طلسمی است حزین

خرم آن روز که پایم زگل آید بیرون

شمارهٔ ۷۴۴

کار دل خام شد از سوزش بسیار چنین

عشق افکنده مرا از نظر یار چنین

یاد آن قامت موزون نرود از دل ما

مصرع سرو کند فاخته، تکرار چنین

پیش یوسف ندرد پرده زلیخا، چه کند؟

دل بی تاب چنان، ناز خریدار چنین

ای که زد بر رگ جان نشتر کاری نگهت

آه من می کند آخر به دلت کار چنین

سهل باشد اگرم قدر ندانی لیکن

عشق را خوار مکن ای گل بی خار چنین

به چه امّید قرار دل مهجور دهم

خصمی بخت چنان، دوستی یار چنین

نگهی سر زده از چشم توکآشوب دل است

هیچ مستی نرود از در خمّار چنین

گر وزدباد به زلف تو، دلم می لرزد

هیچ کافر نکشد غیرت زنّار چنین

دود آهم به سرکوی تو منزل دارد

ابر گستاخ نبوده ست به گلزار چنین

طرفه فیضی ست خط طرف بناگوش تو را

یاسمین جلوه ندارد به سمن زار چنین

این غزل ریخت حزین ، از مژهٔ خامه و گفت

قطره با ابر زند، کلک گهربار چنین

شمارهٔ ۷۴۵

ساقی مده خمارم در انتظار چندین

گلشن وفا ندارد، گل اعتبار چندین

هر بوالهوس ز تیغت صد زخم کاریش هست

اخلاص جان سپاران نامد به کار چندین

پروای دل نداری کس در غمت چه سازد؟

زبن پیشتر نبودی ناسازگار چندین

گشت از شمیم خطت شیدا دماغ عقلم

شوریدگی نیارد بوی بهار چندین

یارب چه حالت است این کاول نبود در عشق

جان ناشکیب زینسان، دل بی قرار چندین

رفتی و بر دل از تو صد کوه غم به جا ماند

ظالم چه سان سر آرم بی غمگسار چندین؟

خاکم هوا گرفت و دارم به دل هوایت

بنیاد عشق نبود ناپایدار چندین

از وعده وصالی آزادکن حزین را

صید کمند غم را مپسند زار چندین

شمارهٔ ۷۴۶

کوتاه ماند دست تمنّا در آستین

داریم گریه بی تو چو مینا در آستین

تا صبح حشر پرده نشین است همچنان

از شرم ساعدت، ید بیضا در آستین

ثابت نمی شود به تو خون شهید عشق

خنجر به دست داری و حاشا در آستین

منّت خدای را که درین خشک سال دهر

دارد کفم ز آبله، دریا در آستین

روشن چراغ مسجد و میخانه از من است

در دست سبحه دارم و مینا در آستین

تا داده اند خرقهٔ تقوا ز مشربم

بوده ست شیشه در بغلم یا در آستین

دارند عالمی چو حزین نیازمند

در راه تیغ ناز تو جانها در آستین

شمارهٔ ۷۴۷

آیین عشق چیست؟ دلیرانه سوختن

چون شمع، گرم گریهٔ مستانه سوختن

پنهان کرشمهایست ز آه شررفشان

کونین را به همّت مردانه سوختن

گرمی نمانده در دل پروانه مشربان

باید چو شمع لاله، غریبانه سوختن

باید به شمع تقوی و کفرم زد آستین

تا کی میان کعبه و بتخانه سوختن؟

بی مهری است شیوه آن شمع آشنا

می بایدم به آتش بیگانه سوختن

زنّار بندگی به میان پیش زلف تو

باید ز رشک محرمی شانه سوختن

زد ساغر وصال تو آتش به هستیم

خوش دولتیست پیش تو مستانه سوختن

می خواهم از خدا گل آتش طبیعتی

تا کی ز رشک بلبل و پروانه سوختن؟

آتش زلال چشمهٔ حیوان عاشق است

پایندگی ست در غم جانانه سوختن

تأثیر طبع و خوی شراب محبّت است

از خون گرم شیشه و پیمانه سوختن

باشد حزین ادای دم آتشین تو

خواب مرا به گرمی افسانه سوختن

شمارهٔ ۷۴۸

زهد ما با می گلفام چه خواهد بودن؟

آبروی خرد خام چه خواهد بودن؟

گر شود نیم نفس فرصت بال افشانی

انتقام قفس و دام چه خواهد بودن؟

ابر دامن کش و گلشن خوش و ساقی ست کریم

خارخار غم ایام چه خواهد بودن؟

در محیطی که زند موج عطا، گوهر فیض

آرزوی من ناکام چه خواهد بودن؟

وقت خود خوش گذران با می و معشوق حزین

کس چه داند که سرانجام چه خواهد بودن؟

شمارهٔ ۷۴۹

خودی بردار از پیش نظر حسن دلارا بین

بکش بر چشم خواب آلود دست، آن چشم شهلا بین

نمی سوزد دلم بر حال دل، مستی تماشا کن

نمی سازد سرم با شور سودا، شور سودا بین

ز بیدادش نکردم شیوه ای، سیر تحمّل کن

ز هجرانش ندارم شکوه ای جان شکیبا بین

برآ یکشب ز منزل ماه مشتاقان تماشا کن

پریشان یک جهان شوریده و یک شهر شیدا بین

به دشت سینه ام گشتی بزن، دیر مغان بنگر

به فریاد دلم گوشی بکن، ناقوس ترسا بین

گذر بر سینه چاکم فکن گلگشت صحرا کن

قدم بگذار بر چشم ترم، آشوب دریا بین

به رنگین جلوه نازی طلسم هستیم بشکن

درین یک مشت گل چندین هزار آشوب و غوغا بین

نظر بر کشتگانش نیست چشم مست را بنگر

خبر از خستگانش نیست حسن بی محابا بین

غمش در هر سر کویی به خون غلتیده ای دارد

خبر از حسن بی پروا ندارد یار، پروا بین

اگر خواهی بدانی قدر کوی نیکنامی را

حزین را در خرابات محبت مست و رسوا بین

شمارهٔ ۷۵۰

نیست دل را هوس دل شکنی بهتر ازین

صنمی را نبود برهمنی بهتر ازین

طرفه دستی ست غمت را به خراش جگرم

تیشه سعی نزد کوهکنی، بهتر ازین

جز حدیث لب لعلت به زبانم نگذشت

چه کنم یاد ندارم سخنی بهتر ازین

غوطه درخون خود از فرق زند تا به قدم

به شهید تو نزیبد کفنی بهتر ازین

دلم از خانهٔ آیینه صفا تاب تر است

یوسف حسن ندارد وطنی بهتر ازین

دل و یاد تو به هم الفت خاصی دارند

نیست در کوی وفا انجمنی بهتر ازین

سرو قد، سبزه خط و لاله رخ و غنچه دهن

کشور حسن ندارد چمنی بهتر ازین

به دعای تو مرا دست نیاز است بلند

چه برآید زکف همچو منی بهتر ازین؟

شمارهٔ ۷۵۱

ز فیض آبرو سبز است، نخل مدعای من

به آب خویش می گردد، چو گرداب آسیای من

به معراجی رسانیده ست سروت سرفرازی را

که ترسم کوته افتد طره ی آه رسای من

نمی دانم به دام کیستم، لیک این قدر دانم

که در خون زد گلستان را صفیرآشنای من

به ازکثرت نمی باشد دلیلی راه وحدت را

نماید هر سر خاری، چراغی پیش پای من

گشاید شاهد مقصودم، آغوش اجابت را

حزین از سینهٔ چاک است محراب دعای من

شمارهٔ ۷۵۲

ز خط گلعذاران است سودایی دماغ من

نمک پرورده ی شور بهاران است داغ من

دمی در گلشنم، ضبط زبان خود کن ای بلبل

که نازکتر بود از پرده های گل دماغ من

کند سر دو عالم را، ز مستی نقل محفلها

کنی در ساغر جمشید اگر دُردِ ایاغ من

من بی حاصل از بس دورگرد مقصد خویشم

نفس در سینه ی برق است سوزان، در سراغ من

چو شمع از جان گدازی می کنم محفل فروزیها

حزین تا من نمی سوزم، نمی سوزد چراغ من

شمارهٔ ۷۵۳

ای درد تو یار جانی من

اندوه تو شادمانی من

پیرایه ی داغ توست چون شمع

سرمایه ی زندگانی من

بیماری من حلاوت آمیخت

با تلخی زندگانی من

آهن موم است از تب گرم

در پنجهٔ ناتوانی من

دشوار زمانه گشت آسان

از همّت سخت جانی من

عنقا که شنیده ای ز افواه

نامی ست ز بی نشانی من

گویند حزین به داستان ها

از نغمهٔ باستانی من

شمارهٔ ۷۵۴

گلگونهٔ بهار است خوناب دیدهٔ من

گل در خزان ندارد رنگ پریدهٔ من

حیرتگه نگاهم، آیینه دار لیلی ست

مجنون وادی اوست هوش رمیدهٔ من

عشق تو خرمی داد، گلگشت خاطرم را

سرو چمن طراز است، آه کشیدهٔ من

پرواز ناتوانی، غیر از تپیدنی نیست

دام و قفس نخواهد بال بریده ی من

تو در جفا حریصی، من در وفا تمامم

زیبد به دامن تو، خون چکیدهٔ من

نومیدی است پایان، شام غم حزین را

از دیدهٔ سفید است، صبح دمیدهٔ من

شمارهٔ ۷۵۵

دیدی چهاکرد، غم با دل من؟

رسوا دل من، شیدا دل من

نور جمالت، شمع تجلی

تن کوه طور و موسی دل من

از خاطرم برد یاد تو تنگی

در خانه دارد، صحرا دل من

دارد تماشا خوش با تو سودا

خارا دل تو، مینا دل من

گرکافرم گفت زاهد، و گر مست

از کس ندارد پروا دل من

کرده ست جانان در جان تجلّی

در قطره دارد، دریا دل من

روز ازل سوخت داغت حزین را

آتش تو بودی، سینا دل من

شمارهٔ ۷۵۶

این لاله نیست بر سر مشت غبار من

گل کرده است داغ کسی از مزار من

پیرانه سر ز کلک من آید نوای عشق

منقار بلبل است نی رعشه دار من

ای خفتگان خاک، بشارت که می دمد

صبح قیامت از نفس بی غبار من

مژگان ز گریه ریخت وگرنه درین بهار

می ریخت پارهٔ جگری در کنار من

روز حساب می رسد ای زلف کج حساب

آشفته تر ازین نکنی روزگار من

شکرت چه گویم ای مژه های دراز دست

نگذاشتی به دست کسی اختیار من

عمرم گذشت و یار نیامد به سر حزین

آه از تپیدن دل امّیدوار من

شمارهٔ ۷۵۷

نمودی جلوه ای شیرین شمایل در خیال من

حنای پای گلگونت شود، خون حلال من

گرانی می کشد از تار کاکل، سرو ناز تو

نداری طاقت بار دلی، نازک نهال من

به این ضعفی که نتوانم نمودن راست، قامت را

کشیدی بر سرم تیغ جفا، ابرو هلال من

زتیغت بسمل من زخم دیگر آرزو دارد

هلاک خویت ای بیدادگر، رحمی به حال من

تنم دل شد، دل من جان، بنازم همّتت ساقی

به یک پیمانهٔ می، جام جم کردی سفال من

نمی یابد به جنت عاشق از قید غم آزادی

نمی گردد زگلشن شاد، مرغ بسته بال من

حزین چون غنچه برلب می زنم مهرخموشی را

مبادا در دلش رحم آورد عرض ملال من

شمارهٔ ۷۵۸

بگشای زلف و طرهٔ سنبل به تاب کن

در دامن نسیم صبا مشک ناب کن

تنها ز باده، رنج خمارت نمی‌رود

یک جرعه خون گرم مرا در شراب کن

مطرب کفت ز دامن مطلب جدا مباد

دستی به تار طرّهٔ چنگ و رباب کن

زان پیشتر که گردش دوران کند خراب

ساقی مرا به یک دو سه ساغر خراب کن

گر بگذرد تو را نفسی در هوای دوست

ای دل ز عمر خویش همان را حساب کن

نقشت اگر درست نشیند درین بساط

آن را خیال جلوه نقش برآب کن

خواهی اگر گشاد دل کار بستگان

اول گره‌گشایی بند نقاب کن

زاهد غرور تقویت از سر نمی‌رود

مغزت ز می تهیست، کدوی شراب کن

پا را بکش به دامن آزادگی حزین

این گوشه را ز هر دو جهان انتخاب کن

شمارهٔ ۷۵۹

از اشک لاله رنگ گلی در کنار کن

شاخ خزان رسیدهٔ خود را بهار کن

مگذار رزق خاک شود مشت خون من

ای شوخ سرگران، کف پایی نگار کن

از ساغر کرام نصیبی ست خاک را

ته جرعه ای به کار من خاکسار کن

ازکار دل به عشق گره باز می شود

این دانهٔ سپند به آتش نثار کن

بی طاقتی کمال دهد کار عشق را

اوّل به غمزه غارت صبر و قرار کن

دیوانه را ز بند، شکوه دگر بود

دل را اسیر سلسله ی تابدار کن

همچون سبو به جرعه، می ام در گلو مریز

میخانه را به کام من میگسار کن

خالی کفت ز دامن مطلب حزین چراست؟

دستی چو شانه، در شکن زلف یارکن

شمارهٔ ۷۶۰

تا هوا ابر است ساقی، باده ای در شیشه کن

قدر فرصت را بدان، از آسمان اندیشه کن

خون مشرب باش، یکسان جوش زن با خار و گل

نخل خوش پیوند شو، در هر زمینی ریشه کن

شاهدِ مِی می رسد آگاه گردان هوش را

نشتری از نغمه در کار رگ اندیشه کن

مشت گل باشد دل بی عشق زاهد در بغل

دل اگر می بایدت بی درد ! عاشق پیشه کن

دست زن در دامن مژگان بی باکی حزین

بیستونی چون دلت دادند، فکر تیشه کن

شمارهٔ ۷۶۱

بالین نهاده ام به سر کوی خویشتن

دارم سری چو غنچه به زانوی خویشتن

آغوش دایه، بود مرا کام اژدها

در آتشم ز خیرگی خوی خویشتن

تنها ز دوستان نیم امروز شرمسار

دارد فلک مرا خجل از روی خویشتن

دستی ز همرهان نبود زیر بار ما

آورده ایم زور به بازوی خویشتن

در موج خیز دهر ز طوفان حادثات

چینی ندیده ایم در ابروی خویشتن

این جرعه های زهر که پیمود روزگار

شیرین نمودم از شکرین خوی خویشتن

دریوزه پیش بحر نصیب حباب باد

چون تیغ تر بود لبم از جوی خویشتن

نبود نظر به سرمهٔ مردم، سیه مرا

چشم من است و خاک سرکوی خویشتن

در پنجهٔ غمی که فشارد گلو، حزین

در حیرتم ز کلک سخن گوی خویشتن

شمارهٔ ۷۶۲

چشمت از ناز نبستهست در راز به من

رسد از جنبش مژگان تو آواز به من

مهر را ذره ناچیز نمی گردد بار

چون خریدی مده ای شوخ، مرا باز به من

سرنوشت دلم از داغ سویدا پیداست

روشن انجام شد از نقطهٔ آغاز به من

شهد بی منّت کوثر نسب مرگ کجاست؟

تا به کی زندگی تلخ، کند ناز به من؟

نیست احسان کمی ای فلک تنگ فضا

این که نگذاشته ای حسرت پرواز به من

به ادای سخنم گوش نگهدار حزین

چشم جادو نگه، آموخته اعجاز به من

شمارهٔ ۷۶۳

نقاب از چهره بگشا، شور محشر را تماشا کن

درآ در جلوه، آه شعله پیکر را تماشا کن

به جورم کوش و ظاهر کن عیار کامل صبرم

به رنگم بین و عشق سکه بر زر را تماشا کن

تکلّم شیوه شو، حسرت ده اعجاز مسیحا را

تبسّم آشنا شو، موج کوثر را تماشا کن

ز داغم پرده برگیر آتشی در جان دریا زن

ز چشمم آستین بردار و گوهر را تماشا کن

مبادا بلبلی چون من، سپند بزم بی تابی

قفس از نالهٔ من سوخت، مجمر را تماشا کن

به وجد آورده دل را شور آه آتش آلودم

به بال شعله می رقصد، سمندر را تماشا کن

حریف کاوش مژگان خون ریزش نیی زاهد

به دست آور رگ جانی و نشتر را تماشا کن

به چشم عاشقان رو در نقاب زلف می آید

به اوج طالع ما، سیر اختر را تماشا کن

نگسترد از کرم یک ره به فرقم سایه ی لطفی

وفای آفتاب ذرّه پرور را تماشا کن

سموم نالهٔ آتش نفس دارد پریشانم

غبارم را به شور آورده، صرصر را تماشا کن

به دام بوریا افتاده زاهد از زبونیها

به چشمی در نیامد، صید لاغر را تماشا کن

ز مرغان حرم در کام زاغان طعنه اندازد

مدار روزگار سفله پرور را تماشا کن

درین بزم از نوا سنجان چو مینا پنبه درگوشم

چو خر مطرب شود بنشین و عرعر را تماشا کن

حزین اعجاز کلکم را، هوس کرده ست نادانی

دم از اعجاز عیسی می زند، خر را تماشا کن

شمارهٔ ۷۶۴

هان ای حریف میکده، می در ایاغ کن

شوریدهٔ غمیم علاج دماغ کن

داغ مرا ز یک نگه گرم برفروز

روغن ز خون شعله مرا درچراغ کن

شمع توام، مباد گل جنّتم کنند

آن جبهه کش نیاز تو کردیم داغ کن

یک برق جلوه زن به سیه خانهٔ دلم

در چشمم اشک راگهر شبچراغ کن

گلزار داغ خرم و زخمم شکفته روست

یک ره ز چاک سینه درآ، گشتِ باغ کن

واپس تر است هر که نهد پی شمرده تر

ای خضرِ راه،گم شدگان را سراغ کن

کیفیّتی ست نالهٔ زار تو را حزین

زین خون چکان سرود، مرا تر دِماغ کن

شمارهٔ ۷۶۵

جانا میاموز، فارغ نشستن

باید دلی را از غمزه خستن

بگذار ربزد آزادی اش خون

صیدی که آموخت از دام جستن

در وادی عشق گام نخست است

از جان گذشتن، از جسم رستن

چون سبحه گیرم بر کف؟ که ننگ است

آلودگان را، زنار بستن

در راه عشقت کار حزین است

از خویش رفتن بیخود نشستن

شمارهٔ ۷۶۶

ز خون دیده باشد مایه دار، اشک غم آشامان

به آب خویش گردد آسیای گوهر غلتان

به حال زار بیمار غم، ای تیغ ستم رحمی

سرم را بیش ازین مپسند بر زانوی غمخواران

بهار حسن را شرط است ابر دیدهء عاشق

مخند ای شاخ گل بر چشم گریان هواداران

اگر نبود تو را پروای مهجوران عجب نبود

نمی دانی دل رسوا، نمی فهمی غم پنهان

حزین دور از وطن زین صعب تر دردی نمی باشد

بلای الفت دونان، غم مهجوری یاران

شمارهٔ ۷۶۷

چون شمع ما را هم زبان، گرم سخن خواهد شدن

امشب عجب هنگامه ای در انجمن خواهد شدن

گاهی در آن زلف دو تا، افتاده گه در دست و پا

یارب نمی دانم کجا، دل را وطن خواهد شدن

زینسان که هست از هرگذر، وحشی غزالم جلوه گر

دامان صحرای نظر، دشت ختن خواهد شدن

شمع رخ روشنگرم سوزد اگر بال و پرم

پروانه از خاکسترم، عطر کفن خواهد شدن

امشب حریر شعله را خواهد فتاد آتش به جان

از تاب می ﺁﻥ گل بدن، ته پیرهن خواهد شدن

آسوده باشد خاطرت، ای بوالهوس از خوى او

جوری اگر در کوی او باشد به من خواهد شدن

زینسان اگر آسان کند شور جنون دشوارها

هر خار این وادی مرا سرو و سمن خواهد شدن

با عاشقان جور و جفا، با ناکسان مهر و وفا

این رسم نو در دل مرا، داغ کهن خواهد شدن

گر عندلیب خامه ات، ترک نوا گوید حزین

گلشن به مرغان چمن، بیت الحزن خواهد شدن

شمارهٔ ۷۶۸

گر چنین پر رخنه از سوز جگر خواهد شدن

نامهٔ من، دام مرغ نامه‌بر خواهد شدن

دست بی صبری اگر از سینه ام فارغ شود

هر قدر چاکی ست، درکار جگر خواهد شدن

رنگ غمّاز است و دل نالان و مژگان خون فشان

عشقبازی های پنهانم سمر خواهد شدن

گر چنین ماند به دل اندوه آن نازک میان

رشته ی جان من آن موی کمر خواهد شدن

سرنوشت خود حزین از شمع محفل فهم کن

زندگانی صرف آه بی اثر خواهد شدن

شمارهٔ ۷۶۹

ساقی دم صبوح است، خورشید جام گردان

دور زمانه یکدم، حسب المرام گردان

بی می زلال کوثر زهر است در روانها

تلخ است کام جانها عیشی به کام گردان

مهر جهان فروزی، فیضت کران ندارد

از می هلال ساغر، ماه تمام گردان

دردی جام لعلی بر خاک عاشقان ﺭﯾﺰ

رخسار بوالهوس را، بیجاده فام گردان

بی باده شهر هستی امن و امان ندارد

بغداد خطّهٔ جام، دارالسّلام گردان

در مشرب فتوت، می را حلال کردی

در مذهب مروّت غم را حرام گردان

یک جرعه می رساند از فرش تا به عرشم

خاکی نهاد خود را عالی مقام گردان

کلکم ز نغمه چون نی میراب رحمت توست

دل را به حرمت می بیت الحرام گردان

رندی و مستیم را، شاهد پرستیم را

مشهور خاص کردی، معلوم عام گردان

با جان سخت عاشق گر کارزار خواهی

تیغ جگر شکافی از غمزه وام گردان

در حلقهٔ ارادت، کشور گدای عشقیم

کیهان خدای حسنی، ما را غلام گردان

در عشق شوخ چشمان، رم خوردگان عقلیم

وحشی نگاه خود را یک لمحه رام گردان

شبهای تیره روزان زان رخ صباح کردی

تاریک روز ما را، زان طرّه شام گردان

کنعانیان به بویی از مصر حسن شادند

پیغمبر صبا را، فرّخ پیام گردان

خون حزین بسمل از غمزه ریز و او را

در محضر قیامت فرخنده نام گردان

شمارهٔ ۷۷۰

بی تو چسان به سر برد جان امیدوار من؟

ای بت دلفریب من، صبر من و قرار من

گوهر شاهوار من، مایه افتخار من

باغ من و بهار من، راحت روزگار من

جان من و جهان من، امن من و امان من

عین من و عیان من، سرّ من، آشکار من

زهر غم تو در جهان نوش و نشاط خستگان

تلخ تو در مذاق جان باده ی خوشگوار من

دل ز خم و سبوی تو، مست به های و هوی تو

مقصد دیده روی تو عشق تو اختیار من

سرور سرفراز من، مایهٔ سوز و ساز من

دلبر و دلنواز من، مونس و غمگسار من

دلبر بی نظیر من، مهر تو در ضمیر من

لطف تو دستگیر من، خواریت اعتبار من

دل به هوای روی تو، رفته به جستجوی تو

مانده در آرزوی تو، دیدهٔ اشکبار من

دوش که شمع سان تنم مایهٔ اشک و آه بود

آمد وکرد پرسشم، هوش ربا نگار من

گفت چگونه ای بگو، در غم من حزین من؟

بیکس من غریب من، خستهٔ سوگوار من

گفتم اگر وفا کنی، هست در انتظار تو

سینهٔ داغدار من، خاطر بی قرار من

شمارهٔ ۷۷۱

نگاه گرم آتشپاره ای برد اختیار من

بود در پنجه ی برق تجلّی، مشت خار من

شکوه بحر را در قطره گنجایی نمی باشد

نمی دانم چه سان گنجیده جانان در کنار من

جگرهای جراحت دیده را شور قیامت شد

سر زلفی به ناز افشانده گویی گلعذار من

به از جرم محبت نیست جرمی عشقبازان را

به خونم دست و تیغی سرخ کن، زیبا نگار من

به هر دل جلوه ای مستانه دارد سرو ناز تو

به هر سو یک جهان دیوانه داری، نوبهار من

نگاهت در کمین دارد کدامین زار خونین دل؟

کمان ناز را زه کرده ای، عاشق شکار من

حزین از روشنی با صبح محشر می زدی پهلو

اگر می بود زلفش را، غم شب های تار من

شمارهٔ ۷۷۲

ز درویشی بقا دارد دل روشن ضمیر من

زند پهلو به آب زندگی، موج حصیر من

کهن تاریخی عشقم که با داوود مدّتها

زبور ناله می سنجید کلک خوش صفیر من

به خواب مرگ نگذارد هجوم لرزه خسرو را

زند بر بیستون گر تیشه بازوی دلیر من

شکوه عشق دیدم از جهان پوشید چشمم را

سلیمان را نیارد در نظر، مور حقیر من

زنم دامان مژگان بر غبار تیرهء دنیا

سیاه از سرمه ی خواهش، نگردد چشم سیر من

در آن روزی که کردند آبیاری خاک آدم را

نمک پروردهٔ شور محبّت شد خمیر من

نیفشانم ز غیرت از کفن کافور جنّت را

غباری بس بود از رهگذار او عبیر من

به هر دستی کجا سالک دهد دست ارادت را؟

سبوی باده ی کهنه ست، پیر دستگیر من

به آب دیده پروردم، گل و خار گلستان را

خراش ناله دارد یاد بلبل از صفیر من

نگه در دیده می دزدم، نظر دانسته می پوشم

به سنگ از سخت رویان آمد اینجا بس که تیر من

حزین از زندگی این بس مرا کز بعد مرگ من

کند خوش اهل معنی را کلام دلپذیر من

شمارهٔ ۷۷۳

پیری به راه حرص نتابد عنان من

تن در نمی دهد به کشاکش کمان من

افسرده دل تر از دیم امّا توان نمود

سیر بهاری از مژهٔ خون فشان من

صرصر چه در خرابی من اضطراب داشت؟

بر شاخ گل نبود گران آشیان من

در ناشنیدن سخن خلق نشئه هاست

گوش گران من شده رطل گران من

آیینه عرض جوهر خود تا به کی دهد؟

چون تیغ از غلاف درآ، دلستان من

باشد بریدن از سگ کوی تو مشکلم

مغز وفاست در قلم استخوان من

غمّاز را چه آگهی از راز من حزین ؟

بر لب نمی رسد نفس ناتوان من

شمارهٔ ۷۷۴

خارم که نیست گلشن صورت سرای من

دهرم نمی خرد که ندارد بهای من

گوی نه آسمان سرپا خوردهٔ من است

روی فلک کبود شد از پشت پای من

آوازهٔ مرا نکند بخت تیره پست

در سرمه چون نگاه نخوابد صدای من

سیّارگان پی سپر کاروان شوق

ره گم کنند اگر نخروشد درای من

خورشید عالمم ز دل گرم جوش خویش

از سردی زمانه نگردد هوای من

رفتم ز خود چو در دلم آمد خیال تو

تنها نشسته ای تو و خالی ست جای من

از چاره سازی دل خود عاجزم حزین

کار مرا به خود نگذارد خدای من

شمارهٔ ۷۷۵

که خواهد رسانید پیغام من

به بیگانهٔ آشنا نام من؟

که چون با حریفان خوری باده ام

به سنگ جفا نشکنی جام من

به کار آیدت چون رگ تلخ می

به یاد آوری تلخی کام من

تو خوش زی که فرخنده مرغ مراد

پریده ست از گوشهٔ بام من

نه دل مانده بر جا نه لخت جگر

جگر پارهٔ من، دلارام من

به پیچ و خم روزگارم اسیر

رمیده ست آسایش از دام من

در آتش سپندی ست جان حزین

چه می پرسی از صبر و آرام من؟

شمارهٔ ۷۷۶

با این تنک سرمایگی، زحمت مکش زاری مکن

همچشمی مژگان من، ای ابر آزاری مکن

شاید کزین خون بحل یاد آرد آن بی رحم دل

ای تیغ هجر جان گسل زخم مرا کاری مکن

در عشق خونها خورده ام، رنگی به رخ آورده ام

رخسار زرّین مرا ای گریه گلناری مکن

شاید به سر وقتت رسد لغزیدن مستانه ای

ای عقل عالی منزلت بی صرفه خودداری مکن

فرداست کافتد بخیه ات بر روی کار ای حق پرست

امروز شرک خویش را در خرقه ستّاری مکن

یک بار در جولان ببین آن قامت نازآفرین

ناز خرامش بر زمین ای کبک کُهساری مکن

بگذار با روشندلان آن صفحهٔ رخساره را

ای سبزهٔ خط بیش ازین آیینه زنگاری مکن

از اوّل این جور و جفا خود بر سر آوردی مرا

ای چشم کافر ماجرا، بیهوده خونباری مکن

شد درکمینگاهت فدا سامان رند و پارسا

از دل تهی شد شیشه ها ای طرّه طرّاری مکن

نتوان به گیتی متّصل بر کین عالم بست دل

ای غمزه خونریزی بهل، ای عشوه خونخواری مکن

گر تر نکردی خنجری، سعیی که تا مژگان رسی

ای قطرهٔ خون بیش از این بر دل گرانباری مکن

جایی که گردد در جهان کلک حزین عنبر فشان

ای نافهٔ مشکین نفس، شوریده گفتاری مکن

شمارهٔ ۷۷۷

ز رخ چون آتش موسی نمودی، سینه سینا کن

لبت را چون دم عیسی ست، این دل مرده احیا کن

چو نگذاری به عقلم، رهنمون کن شور سودایی

ز شهر آواره ام چون می کنی، مجنون صحرا کن

فروزان چهره چون شمع آمدی، پروانه ات گردم

به بالینم دمی بنشین و جانبازی تماشا کن

گره در دیده ام گردید طوفان سرشک از غم

عنان گریه را بگذار و سیر موج دریا کن

حریف میگساران نیستی خشکی مکن زاهد

هماورد دل دریا نیی، ای خس مدارا کن

چو مرد دین نیی با نفس کافر برنمی آیی

سکندر نیستی اندیشه از نیروی دارا کن

حزین از خامه چون مشّاطهٔ حسن ادا گشتی

به کف تا شانه داری، عقده از زلف سخن وا کن

شمارهٔ ۷۷۸

روی کِه جلوه کرده که حیرانم این چنین؟

زلف کِه دیده ام که پریشانم این چنین؟

دست غم کِه بر زده است آستین ناز؟

رسوا نبود چاک گریبانم این چنین

مژگان شوخ چشمِ کِه دل را فشرده است؟

رنگین نبوده دیدهٔ گریانم این چنین

احسان اشک و دولت مژگان زیاد باد

لخت جگر نبود به دامانم این چنین

بر لب رسید جان و نیامد به پرسشم

جان آنچنان، ترحّم جانانم این چنین

در دشت وحشت از غم آن شوخ کم نگاه

دنباله گرد چشم غزالانم این چنین

چون ابرگریه ناکم و چون قطره تنگدل

اشک عیان چنان، غم پنهانم این چنین

تار نفس کشیده به پرگالهٔ دل است

هرگز غمت نداشت به سامانم این چنین

بنگر سپند و مجمره تا روشنت شود

دل آن چنان و سینهٔ سوزانم این چنین

مصر جهان به یوسف من چاه محنت است

زندانی وفای عزیزانم این چنین

بی جام باده حاصل عمرم ندامت است

از توبهٔ شراب پشیمانم این چنین

از روی یار طوطی ما شد شکرشکن

آیینه کرده است سخندانم این چنین

دارد حزین ، جدایی آن نازنین غزال

مجنون صفت به کوه و بیابانم این چنین

شمارهٔ ۷۷۹

نامه ات خواندم و می بایدم افشان کردن

قطره ای چند سرشک از مژه غلتان کردن

بعد ازین شکوه کنم پیشه که معلومم شد

در دلت کرده اثر، شکوهٔ هجران کردن

زده ای طعنه به حالم که چرا صبرت نیست؟

هجر را صبر نیارد به دل آسان کردن

گفته ای پیر شدی دل ز جوانان برگیر

کافر عشق محال است مسلمان کردن

داده ای بیم من از غمزه که خونت هدر است

نرخ جان کس نتواند چو من ارزان کردن

داده ای پند که باید ز کسان راز نهفت

غم دل را نتوانم ز تو پنهان کردن

گفته ای در غم ما ترک مراد خود کن

تو و بخشایش بی حد، من و عصیان کردن

کرده ای منع که دیدارپرستی کفر است

عاشق از عشق محال است پشیمان کردن

گفته ای وصل محال است، تمنا چه کنی؟

چه کنم؟ ترک تمنای تو نتوان کردن

کردهای امر که دامان ورع پاک بشوی

از جگر خون شدن و از مژه طوفان کردن

گفته بودی که چه خواهد دلت ای سرگردان؟

گرد سر گردمت، آن طره پریشان کردن

تو و آن جلوهٔ مستانهٔ نظاره فریب

من و جان در سر آن سرو خرامان کردن

من به خونین جگری جان و دل از کف دادن

تو به جادونگهی غارت ایمان کردن

این جواب غزل خواجه سنایی‌ست حزین

خواهد این تازه غزل، ناز به دیوان کردن

شمارهٔ ۷۸۰

ای طلعت سیمین بران آیینهٔ رخسار تو

صبح بناگوش بتان، یک پرتو از انوار تو

شد ملک دل ها سر به سر، از طرّه ات زیر و زبر

گبر و مسلمان خیره سر، در حلقهٔ زنّار تو

شبهای هجران شمه ای، از بخت ظلمت زای من

صبح قیامت لمعه ای، از پرتو دیدار تو

یا رب ندانم چون بود حال دل بیگانگان

باشد نسیم آشنا، سرگشته در گلزار تو

ای شمع بزم افروز من، جان مظهر زیباییت

ای مهر اختر سوز من، دل مشرق انوار تو

اشک دمادم ژاله ای از دامن صحرای من

برق تجلی لاله ای، از سینهٔ کهسار تو

با من تویی شب تا سحر، من مست خواب و بی خبر

خوش آنکه می آرد به سر با دولت بیدار تو

گر من مسلمان نیستم گبر دَرِ خویشم بخوان

عمری ست می بندم میان با رشته زنار تو

گلگشت کویت چون بود، یا رب که می آید مرا

خوشتر ز مژگان در نظر خار سر دیوار تو؟

نقد دل اهل وفا، آنجاست قلب ناروا

نوبت کجا افتد به ما در گرمی بازار تو؟

وصل تو ای آرام جان، باشد بهشت عاشقان

هرگز نباشد دوزخی، جز دوری از دیدار تو

دل عاشق و شیداکند، چون مذهبش حاشاکند

عاشق چه سان سودا کند، با طرهٔ طرار تو

دارد «حزین» خسته جان، نام خوشت ورد زبان

سنجد سحر با بلبلان، این نغمه درگلزار تو

شمارهٔ ۷۸۱

دل در پریدن است چو شبنم ز روی تو

خون مشک می شود به رگ گل ز بوی تو

باید به سینه نیشتر ناله بشکنم

نازکتر است از دل عشاق خوی تو

یک صبح، سینه چاک گذشتی ز گلستان

گل پاره کرده است گریبان، به بوی تو

خواهد نشست خون من از جوش اضطراب

ساقی اگر چو باده کند در سبوی تو

خلقی به هم نشان مه عید می دهند

انگشت من چو قبله نما، مانده سوی تو

از چشم شور خود کندش مشک، روزگار

خونی که می کند به دل نافه، موی تو

تر شد ز ابر کلک تو مغز خرد، حزین

جان تازه میکند، رقم مشکبوی تو

شمارهٔ ۷۸۲

ای آب خضر، سایهٔ سرو روان تو

آتش به جان، گل از رخ چون ارغوان تو

محو سبک عنان مژه کافرت شوم

رنگین نشد به خون دو عالم سنان تو

باشد به رنگ جوشش پروانه، گرد شمع

دلها به دام طرهٔ عنبرفشان تو

در عشق، تیر بال هما بود بر سرم

هرگز نداشتم غم جان را به جان تو

گرد خط تو برد قرار از دل حزین

این بود، جوش فتنهٔ آخر زمان تو

شمارهٔ ۷۸۳

بنگر چه می کند مژه های دراز تو

آخر بگو، چه شد نگه دلنواز تو؟

در پرده حباب نگنجد شکوه بحر

افزون بود ز حوصله سینه، رازتو

غم نیست جان اگر برود در ره وفا

بادا دراز، عمر غم جانگداز تو

افسانه ساز نرگس مست که بوده ای

مطرب، کرشمه می چکد از تار ساز تو؟

از بس نگاه حسرت اندوختی حزین

در خاک هم بود نگران چشم باز تو

شمارهٔ ۷۸۴

به طوطی نکته آموزد لب شیرین کلام تو

به طوبی می فروشد جلوه سرو خوش خرام تو

ز سر تا پا نیازم چون هلال از دولت نازت

جبینی کرده ام دیوزه از ماه تمام تو

نمی گنجد خیال دیگری در سینه تنگم

نگین دل ندارد جای نقشی غیر نام تو

بگو کز سعی ناخن برکنم بنیاد هستی را

گر از جان کندن فرهاد شیرین است کام تو

ندانستم به مهری با حزین یا برسر کینی

ز لذت می برد هوش مرا ذوق پیام تو

شمارهٔ ۷۸۵

هدف سینه ز من، ناوک مژگان از تو

سخت جانی ز من و سستی پیمان ازتو

کرد روزی که قضا، شادی و غم را قسمت

چشم خونبار ز ما شد، لب خندان از تو

گبر دیرینهٔ عشقم به حرم کارم نیست

دارم آتشکدهای در دل سوزان از تو

سر و سامان نثار تو کدام است مرا؟

در کفم چیست بگو، جان ز تو ایمان از تو

بوبت از غنچه پنهان ندمیده ست ولی

شوری افتاده به مرغان گلستان از تو

تو و مستوری حسن و من و رسوایی عشق

سینهٔ چاک ز من، عشوهٔ پنهان از تو

دل ناقوس فغانت چه خروشید حزین ؟

که خراشید دل گبر و مسلمان از تو

شمارهٔ ۷۸۶

من نه حریف وعده ام طاقت انتظار کو؟

تا به اجل سپارمش جان امیدوار کو؟

می رسی ای صبا اگر از سرکوی یار من

بویی از آن چمن چه شد، برگی از آن بهار کو؟

در صف منکران کنم دعوی عشق و زنده ام

تلخی حرف حق چه شد، آن همه گیر و دار کو؟

شکر که در حساب هم، فارغم از تلافیت

دعوی دل به یک طرف، داغ مرا شمار کو؟

ساقی سرگران من، کشت مرا تغافلت

تلخی عیش تا به کی، بادهٔ خوشگوار کو؟

خوش در توبه می زند ناصح بی خبر ولی

اشک ندامت ازکجا، تهمت اختیارکو؟

چارهٔ رنگ زرد من، باده نمی کند حزین

نیست دلی که خون کنم، دیدهٔ اشکبار کو؟

شمارهٔ ۷۸۷

کام دلی به عالم ناپایدار کو؟

گیرم که زِه کنیم کمان را شکار کو؟

سودای عشق دست و دل از کار برده است

دستی که واکند گره از زلف یار کو

مست گذاره است درین بزم هر که هست

در دور چشم سرخوش ساقی خمار کو؟

ساقی کف زمانه پر است از عطای تو

ای ابر فیض، قسمت این خاکسار کو؟

عالم تمام مظهر آن حسن مطلق است

آیینه است عالمی، آیینه دار کو؟

از خواری جهان رخ اقبال تازه دار

بنگر ثبات رنگ گل اعتبار کو؟

یک نغمه‎ای که از دل عشاق غم برد

در پردهٔ مخالف لیل و نهار کو؟

یک گرم رو که شعله برین خار و خس زند

از دودمان عشق درین رهگذار کو؟

این بیستون هزار چو فرهاد دیده است

افتاده کار بر سر هم، مرد کار کو؟

یک سرگذشته ای ز خراباتیان عشق

تا پا زند به دولت ناپایدار کو؟

دریای عشق، چون نفس از دل کشد حزین

موجی که خوبش را نزند برکنارکو؟

شمارهٔ ۷۸۸

ساقی می عارفانه ات کو؟

جان داروی جاودانه ات کو؟

گیرم که نیم سزای احسان

بخشایش بی بهانه ات کو؟

ما را سر تاج خسروی نیست

پای خم خسروانه ات کو؟

شب را به امید صبح کردیم

صبح است، می شبانه ات کو؟

شادیم به تشنه کامی امّا

ناموس شرابخانه ات کو؟

زاهد می عشق، خام سوز است

مسواک و عصا و شانه ات کو؟

در دیرخوش آتشی بلند است

دراعه صوفیانه ات کو؟

نی را اثر عصای موسی ست

سالوسی جاودانه ات کو؟

افسانهٔ واعظان دراز است

مطرب، چنگ و چغانه ات کو؟

افسردهٔ قیل و قال عقلم

نالیدن عاشقانه ات کو؟

تا چند زبون عقل باشیم؟

ای آتش دل زبانه ات کو؟

بی برگیها بهار کرده ست

ای مرغ قفس ترانه ات کو؟

تاراجگر خزان به گل زد

خار و خس آشیانه ات کو؟

دامی از ریش کرده ای پهن

تسبیح هزار دانه ات کو؟

می بازم به هیچ خود را

ای عشق قمارخانه ات کو؟

تا چند حزین به دشت گردی

ای خانه خراب، خانه ات کو؟

شمارهٔ ۷۸۹

جان را سپند ساز و به آتش نثار شو

با دل قرار عشق ده و بی قرار شو

هر سو چو موج، قطرهٔ خود را عنان مده

سر را به جیب کش، گهر آبدار شو

خواهی ز سنگ حادثه نخل تو وارهد

در گلشن جهان تهی از برگ و بار شو

آسودگی ست پردهٔ غفلت در این سرا

ای دیده موج خون زن و ای دل فگار شو

از درد عشق چهره چو خورشید زرد ساز

زین کان کیمیا، زر کامل عیار شو

هرگز نگشته جمع به هم عشق و سرکشی

خواهی که بار عشق کشی، بردبار شو

سرّ سواد، نقطه دل کرده ای حزین

بنشین و قطب دایرهٔ روزگار شو

شمارهٔ ۷۹۰

دارد ستاره ریز، مرا آفتاب تو

عالم خراب چشمم و چشمم خراب تو

هشیاریم غنوده بالین بیخودی ست

هوش از سرم برد نگهِ نیم خواب تو

چون آمدی به کلبهٔ ما، روز کن شبی

اینک دلم کباب تو، خونم شراب تو

کردی ورق ورق دل صد پارهٔ مرا

آیا کدام شد ورق انتخاب تو؟

مشکین خطی به ساغر لعلی فکنده ای

آیا چه بود در قدح این مشک ناب تو؟

لبریز غم بود دل و این طرفه معجزی ست

کز شیشه شکسته نریزد شراب تو

آتش به جان و دل زدهٔ کیستی حزین

دوزخ گریزد از نفس سینه تاب تو

شمارهٔ ۷۹۱

زند بر خرمن شادیّ و غم برق جمال تو

نباشد عشق را کاری، به هجران و وصال تو

قدح پیمای دیدارم، نه خون است اینکه می بارم

می آلود است جام دیده ام از رنگ آل تو

چه فیض است این تعالی الله که در دربای می گم شد

سبوی شبنم از خورشید حسن بی زوال تو؟

ز چشمم دیدهٔ خورشید محشر خیره می گردد

چو خوابم شد شبیخون خورده خیل خیال تو

حزین از باده نتوانم شکیبا شد، تو خود دانی

شکستم توبه را، برگردن زاهد وبال تو

شمارهٔ ۷۹۲

هله من جان جهانم، تنه ناها یاهو

مظهر آیت شانم تنه ناها یاهو

سرو دلجوی تو تا دیده ام ای نخل مراد

همه در رقص روانم تنه ناها یاهو

چون تو را می نگرم، جمله تو را می نگرم

همه بینم، همه دانم تنه ناها یاهو

مست سودای تو جانم، تنه ناها تنه نا

محو نام تو زبانم، تنه ناها یاهو

پرتو روی تو ای مهر جهانتاب گرفت

جمله پیدا و نهانم تنه ناها یاهو

ساغر میکده عشق خرد پرداز است

مست و دیوانه از آنم تنه ناها یاهو

من که از خود خبرم نیست، چه دوزخ چه بهشت

فارغ از سود و زیانم تنه ناها یاهو

نرگس عشوه گر مغبچه ای ساغر داد

در خرابات مغانم تنه ناها یاهو

هر کجا می نگرم، جانب هر کس بینم

به جمالش نگرانم تنه ناها یاهو

هر طرف می کشدم جلوه مستانه او

رفته از دست عنانم، تنه ناها یاهو

بهتر آن است که ساغر سر بازار زنم

من که رسوای جهانم تنه ناها یاهو

مست در آینهٔ خویش نظر می کردم

رخ او گشت عیانم تنه ناها یاهو

آنچنان مست لقا گشته ام امروز، حزین

که خود از یار ندانم تنه ناها یاهو

شمارهٔ ۷۹۳

کسی داند که هر بیتش به دیوان می‌زند پهلو

که این مطلع به آن حسن به سامان می‌زند پهلو

شب هجران سفید از گریه شد گر دیده، خندانم

که چشم من به صبح پاکدامان می‌زند پهلو

خسک در دیده از محرومی شاخ گلی دارم

که خار رهگذار او به مژگان می‌زند پهلو

به شهد آمیخت زهر آغشته کام من ز دشنامش

عتاب تلخ او بر شکّرستان می‌زند پهلو

به خون غلتیده شمشیر شوخی‌های مژگانم

کف خاکم به بازی‌های طفلان می‌زند پهلو

کسی کز ذوق، دندان بر جگر افشرده می‌داند

که لخت دل به نعمت‌های الوان می‌زند پهلو

قیامت خاست چون بند قبای ناز واکردی

به صبح محشر آن چاک گریبان می‌زند پهلو

بهار عشق مجنون حسن لیلی در بغل دارد

به گیسوی تو آه سنبل‌افشان می‌زند پهلو

حزین ، از آن عقیق کم سخن دارم لب خشکی

دهان او به عیش تنگدستان می‌زند پهلو

شمارهٔ ۷۹۴

در ملک جسم روشنی جان به نیم جو

آیینه در ولایت کوران به نیمجو

عالم به دستگاه قناعت نمی رسد

در چشم مور، ملک سلیمان به نیم جو

در دیده ای که جلوه کند کبریای عشق

این طمطراق عالم امکان به نیمجو

جسم فسرده را بر جانان چه اعتبار؟

دلق گدا به حضرت شاهان به نیمجو

چبود سراب دهر؟ که بگذشتن از دو کون

در پیش پای همّت مردان به نیم جو

در کشوری که حکم به زور شکستگی ست

گرز گران و رستم دوران به نیم جو

زاهد، زیاده جلوه مده زهد خشک را

اینها به پیش باده پرستان به نیم جو

یک روز یوسفم غم کنعانیان نداشت

در مصر حسن، جان عزیزان به نیم جو

گر رفت در رهت، به فدای سر تو باد

در کیش عاشقان، سر و سامان به نیم جو

ما را متاع لایق بازار عشق نیست

آنجا دل دو نیم اسیران به نیم جو

پیش تو غرق خجلت جانبازی خودم

سر در قمارخانه رندان به نیم جو

زاهد اگر به عشق ندارد سری چه باک؟

خورشید پیش شب پره طبعان به نیم جو

دارم حزین به زیر نگین ملک فقر را

ایران به نیم حبه و توران به نیم جو

شمارهٔ ۷۹۵

من در میان نبودم، دل بود و یار هر دو

از بیخودی به شکرم وز روزگار هر دو

گر پرده سنج عشقی، بگشای گوش و بشنو

گویند یک اناالحق، منصور و دار هر دو

جرم نکرده ما، تا کی عتاب دارد؟

یکسو کنیم اکنون، ماییم و یار هر دو

از سرکشی نکردی، یکبار رنجه ما را

تا شد سفید چشمم در انتظار هر دو

آمد ز طرف کویت، صبح ازل نسیمی

بوی تو را گرفتیم، ما و بهار هر دو

کشتی شکستگانیم در ورطه ای که دارد

طوفان بی قراری، بحر و کنار هر دو

زینسان که از تغافل گوش گل است سنگین

یک پرده می سراید زاغ و هزار هر دو

از زلف یار دیگر،کی عقده می گشاید؟

دست و دلی که رفته، ما را ز کار هر دو

آگه حزین بیدل از حال حسن و عشق است

دارند بلبل و گل، یک خارخار هر دو

شمارهٔ ۷۹۶

مطلوب در لباس طلبکار آمده

خود را به صد نیاز پرستار آمده

مستور بود چهره ی زیبا نگار ما

مستانه باز بر سر اظهار آمده

جز یار هیچکس سر بازار عشق نیست

یوسف به شیوه های خریدار آمده

از چشم خویش تا نگرد روی خویش را

گردیده، دیده، طالب دیدار آمده

گاهی به شمع تقوی و زهد آستین فشان

مست و خراب از در خمّار آمده

گاهی دریده خرقهٔ ناموس و ننگ را

فارغ ز قید سبحه و زنار آمده

گاهی نموده شیوه اقرار را شعار

گاهی به طنز بر سر انکار آمده

گه آتش چمن شده گه شمع انجمن

هم خانه سوز و خانه نگهدار آمده

ای دیده احولی بگذار و غلط مبین

آن یار بین به کسوت اغیار آمده

ای دل، ز دیده پردهٔ پندار دور دار

گوهر فروز دیدهٔ بیدار آمده

یار است یار،کز لب همچون زلال خویش

درکام تشنه، قلزم زخار آمده

یار است یار کز لب مسکین نواز خویش

در دامن صدف در شهوار آمده

یار است یار،کز نگه دلفریب خویش

آشوب شهر و فتنه بازار آمده

یک پرتو است، کرده جهانی پر از ظلال

یک جلوه است، مختلف آثار آمده

عالم سواد نافهٔ آن خال مشکبوست

یک نفخه زان شمیم به تاتار آمده

سنبل به تاب و لاله سیه مست و گل به ناز

یک جلوه ز آن جمال به گلزار آمده

در گوش دل، گدای خرابات عشق را

انی اَنَااللّه از در و دیوار آمده

آن جلوه ای که کوه نیاورد تاب او

در طور عشق سالک اطوار آمده

عنقای مغربی که زمین زیر بال اوست

از بوالحسن به حضرت عطار آمده

گاهی فتاده مست به پای بت مغان

گاهی به صدر مصطبه هشیار آمده

از فیض اوست کاین دل شوریدهٔ حزین

بحر محیط و مخزن اسرار آمده

شمارهٔ ۷۹۷

تا رفته از نظر، ز تنم جان برآمده

شرمندهام که در غمش آسان برآمده

از پیچ وتاب عشق ندارم شکایتی

دل در شکنج طره پیچان برآمده

یوسف صفت غمم ز جفای زمانه نیست

گلگونه ام به سیلی اخوان برآمده

از تیغ او مرا تن صدپاره خوش نماست

چون گل تنم به زخم نمایان برآمده

نگذاشته ست در جگرم داغ عشق نم

خونابه ای به کاوش مژگان برآمده

در تنگنای شهر چه سان وا شوم حزین ؟

دیوانهام به کوه و بیابان برآمده

شمارهٔ ۷۹۸

دل، سیه مست به سودای تو از جا رفته

از نگاه تو چها بر سر تقوا رفته

هرکس از لعل توکام دل ناشادگرفت

چارهٔ ماست که از یاد مسیحا رفته

نتواند که رود از دل فرهاد برون

نقش شیرین اگر از صفحه خارا رفته

گرد راهش بود از نکهت گل مشکینتر

هرکه از جلوه رخسار تو از جا رفته

کشش اوست که ما را برد از خویش حزین

شبنم از جذبه خورشید به بالا رفته

شمارهٔ ۷۹۹

تیغت از فرق مبتلا رفته

از سرم سایه هما رفته

بس که بیگانه مشربان دیدم

از لبم حرف آشنا رفته

رفته بر پیکرم ز گردش چرخ

آنچه بر دانه ز آسیا رفته

از میان رفته ایم تا من و دل

جم و جام جهان نما رفته

طاق ابروی اوست کعبه ما

دل به آن قبلهٔ دعا رفته

نگهم تا به خاک درگه او

به تکاپوی توتیا رفته

مستی افزاست نغمهٔ تو حزین

دل ازین طرز آشنا رفته

شمارهٔ ۸۰۰

نسرین بری گلگون قبا، از جلوه جانم سوخته

سودای مشکین طرّه اش سود و زیانم سوخته

برگ سفر روی وطن، دیگر ندارم هیچ یک

پرواز بالم ریخته، برق آشیانم سوخته

چون شمع سودای کسی، می سوزد آتش در سرم

نام محبت برده ام، کام و زبانم سوخته

اشک دمادم از نظر، بارم، به خون ز آن غرقه ام

دریای آتش در جگر دارم، از آنم سوخته

نقص عیار من حزین نبود اگر افغان کنم

در بوتهٔ هجران او تاب و توانم سوخته

شمارهٔ ۸۰۱

از ما نهان ز فرط ظهوری، چه فایده؟

دایم میان جانی و دوری، چه فایده؟

کام و لبی کجاست که نوشد شراب تو؟

خود مست و خود شراب طهوری چه فایده؟

کس چون حریف جلوهٔ هر جایی تو نیست

گه نوری و گه آتش طوری چه فایده

گیرم کنند چارهٔ شوریدگان تو

ای نوبهار، مایه شوری چه فایده؟

جانسوز ناله های حزین بی اثر نبود

از جام حسن مست غروری چه فایده؟

شمارهٔ ۸۰۲

روضه خلد خدایا به نکوکاران ده

دولت وصل، جزای دل مشتاقان ده

تو که از مهر طبیب دل رنجورانی

درد مهجوری ما را به کرم درمان ده

به عصای خرد این راه نشاید طی کرد

گردن شیشه به دست من سرگردان ده

بنشین شب همه شب، گوش بر افسانهٔ من

یا حدیث دل مشتاقان مرا پایان ده

نرگس مست تو را میکده خالی نشود

ساقی اندیشه مکن، جرعه به میخواران ده

بوی زلفش سر تاراج گلستان دارد

ای صبا، مژده به سرو و سمن و ریحان ده

این جواب غزل قاسم انوار که گفت

می به مستان بده و توبه به هشیاران ده

شمارهٔ ۸۰۳

عشق تو بانگ زد به زمین و زمان همه

جستیم از این خروش ز خوب گران همه

از قول کن به ساغر دل باده ریختی

ای عالم از شراب لبت کامران همه

آیینه دار مهر تو، هر جا که ذره ایست

ای پرتو رخ تو به عالم عیان همه

در پیش سرو ناز تو، نازک نهالها

بستند دامن از دل و جان بر میان همه

در آرزوی جلوهٔ سرو بلند تو

پر می زند تَذَرو دل قدسیان همه

کثرت حجاب دیدهٔ عارف نمی شود

دارند بوی یوسف ما کاروان همه

بشنو چه خوش سرود حزین ، اوحدی ما

ای روشن از رخ تو زمین و زمان همه

شمارهٔ ۸۰۴

سوی محراب شدم با می ناب آلوده

در بغل مصحف و دامن به شراب آلوده

دل سیه مست و خراب از اثر بادهٔ دوش

بی صفا می شود آیینهٔ آب آلوده

مجلس موعظه ام گرم نگردیده رسید

از پیم ساقی سرمست شتاب آلوده

رخ برافروخته از غیرت بی باکی من

عرق شرم، گلش را به گلاب آلوده

سنبل آشفته، دل آزرده، نگه، تشنه به خون

ابروی تلخ ز کینم به عتاب آلوده

گفت شرمت ز خرابات نشینان ناید؟

که در او دامن شیخ است چو شاب، آلوده

رند میخانه کجا مسجد و محراب کجا؟

نکنی نامه اعمال، ثواب آلوده

با چنین حال گشودم سر طامات و حدیث

همه بیهوده، چو افسانهٔ خواب آلوده

بی حجابانه زدم لعل لبش بوسه، حزین

بازگشتم به خرابات حجاب آلوده

شمارهٔ ۸۰۵

لعل لب او تا به لب جام رسیده

جان بر لبم از رشک به ناکام رسیده

خجلت به گلاب ار دهد اشکش عجبی نیست

چشمی که به آن عارض گلفام رسیده

حیرت کند از قطره آبی که گهر راست

هر کس به غلط بخشی ایام، رسیده

زد چاک ز باد سحری جامه جان را

از غنچه بپرسید، چه پیغام رسیده؟

آتش نَفَسان شمعِ نهانخانهٔ خاکند

نوبت به من تیره سرانجام رسیده

گر شیوه پرواز ندانم عجبی نیست

بال و پر من درشکن دام رسیده

هر راهروی می رسد انجام به منزل

دل بس که تپیده ست به آرام رسیده

کو صبح نشاطی که دمی شاد برآرم؟

چون شمع سحر روز مرا شام رسیده

مانده ست نشانی که ز من رنگ پریده ست

خورشید حیاتم به لب بام رسیده

جز سوختنم شمع صفت کار دگر نیست

شادم که مرا کار به انجام رسیده

چیزی که به یادش نرسد دوری خویش است

هر کس به وصال تو دلارام رسیده

پیداست حزین از سخنت گرمی شوقی

جوشیده بسی تا که می خام رسیده

شمارهٔ ۸۰۶

گل را ورقم رونق بازار شکسته

این خامه کله گوشه به گلزار شکسته

صد جا شکن طره آشفته دلیهاست

آهی که مرا بر لب اظهار شکسته

شادیم که زندان غم آباد جهان را

سیلاب حوادث در و دیوار شکسته

صیاد مرا حاجت دام و قفسی نیست

بال و پر مرغان گرفتار شکسته

رسوای خماریم درین کهنه خرابات

پیمانهٔ ما بر سر بازار شکسته

این گریه ز اندازه برون است همانا

دل در بغل دیدهٔ خونبار شکسته

سودای رخ و زلف تو در بتکده دل

قدر صنم و قیمت زنار شکسته

با عاشق و معشوق نگاه تو حریف است

نشتر به رگ جان گل و خار شکسته

خون دل صدپاره حزین ، از نفست ریخت

غم زخمهٔ کاری به رگ تار شکسته

شمارهٔ ۸۰۷

سحر آمد ندا ز میخانه

کای خرابات گرد دیوانه

کنج مسجد گرفته ای تا کی؟

چه زیان داشت طور رندانه؟

سبحه در کف نشسته ای تا چند

خیز و پیمان نما به پیمانه

زین ندا جستم آنچنان از جا

که ز آتش چنان جهد دانه

چون نهادم درون میکده پا

سرم آمد به چرخ، مستانه

نگه گرم آشنا رویان

کرد ما را ز خویش بیگانه

دل و دین را زدند مغبچگان

دو سه ساغر زدیم رندانه

همه بر گرد یکدگر گشتیم

شمع جان را شدیم پروانه

در و دیوار جمله مست و خراب

همه از جلوه های جانانه

از صراحی گرفته تا خم می

همه در های و هوی مستانه

بود چون نخل طور شب همه شب

در انا الله شمع کاشانه

حرم کعبه را ز یاد نبرد

طوف بیت الحرام بتخانه

باده ها جمله صاف مشربها

شیشه ها جملگی پریخانه

در سراپردهٔ وجود حزین

همه عشق است، باقی افسانه

شمارهٔ ۸۰۸

صبوحی از چمن مستانه پیراهن قبا کرده

چو بوی گل گذشتی تکیه بر دوش صبا کرده

به مغز نوبهار از عطر گیسو عطسه افکنده

دماغ غنچه را از بوی سنبل مشکسا کرده

غزالان حرم را سر به صحرا داده از وحشت

نگاه سرمه سا را آهوی دشت ختا کرده

ز خط عنبرین خورشید را درمشک تر بسته

ز زلف پر شکن صد عقده در کار صبا کرده

دهن را در لطافت موج گرداب بقا گفته

کمر را معنی باریک دیوان ادا کرده

کباب دل ز شور گفتگویت در نمک خفته

تبسم را چو موج نکهت می نشئه زاکرده

به کف تیغ تغافل، طرف دامن بر میان بسته

ز خون بی گناهان کوی خود را کربلا کرده

ز ابرو زخمها بر تارک تیغ قدر رانده

به مژگان رخنه ها در سینهٔ تیر قضا کرده

حرامم باد بی لعل تو ذوق میگساریها

به جای باده خون در ساغرم ساقی به جا کرده

زموج می تبسم در لبت رشک شفق گشته

صبوحی زن به رنگ صبح ییراهن قبا کرده

گریبان چاک و سرخوش همچو نرگس جام می در کف

چو گل ته پیرهن، بند قبای ناز وا کرده

کمند ناز درگردن، ز کاکل مست رعنایی

به تقریب نگه، چشم سیه را فتنه زا کرده

حزین از هر سر مویی روان دارد شط خونی

نمی دانی که مژگان تو با جانش چها کرده

شمارهٔ ۸۰۹

خوش تلخ عتاب آمده ای حرف به جا چه؟

نوشین لبت اغیار مکیدند به ما چه؟

منت چه گذاری تو به ما پیش حریفان؟

شمع دگرانی، به مزار شهدا چه؟

خونم به تو ثابت شده حاشا چه نمایی؟

چشم تو نزد تیغ گرفتم، مژه ها چه؟

ازشکوه و شکرم به میان فتنه گری چیست؟

من دانم و دلدار، رقیبان به شما چه؟

زان شبرو طرارگرفتم خبر دل

پیچید به خود زلفش و می گفت کجا؟ چه؟

من بر سر راه خودم از ناله سرایی

گر قافله را راه شود گم به درا چه؟

از عزت ناقص نرسد نقص به کامل

بت گر بپرستید جهانی به خدا چه؟

در خانهٔ همسایه چه ماتم چه عروسی

گر مات شود شه، شده باشد، به گدا چه؟

از ساقی و می ای دل افسرده چه نالی؟

کار اجل است این، به طبیب و به دوا چه؟

طرف از رقم خویش نبندند قلمها

از نافهٔ مشکین به غزالان ختا چه؟

آسوده حزین است که رهزن سر یغما

با قافله دارد، به من بی سر و پا چه؟

شمارهٔ ۸۱۰

دوشین چو شفق بودم، خون جگر آلوده

کان ماه به شهر آمد، گرد سفر آلوده

از خیل تماشایی، گردش حشری پویان

آیینهٔ رخسارش، نور نظر آلوده

گرد خط مشکینش، چون کحل سلیمانی

خال لب نوشینش، مور شکر آلوده

گلرنگ ز تاب می، رخسار سمن فامش

وز رشح گلاب خوی، دامان و بر آلوده

در خون غم آشامان، دامن چوگل آغشته

وز صاف می لعلی، یاقوت تر آلوده

در نافهٔ هر جعدش، چین و ختنی پنهان

در غالیهٔ گیسو، سر تا کمر آلوده

بودم ز تب هجران، افتاده به راه او

داغم جگر افشرده، اشکم شرر آلوده

افراشت به بالینم، شمشاد خرامان را

ناگه ز دلم سر زد آهی اثر آلوده

بنشست وگرفت آن مه، از مهر در آغوشم

چون نقش قدم بودم، خاک گذر آلوده

از اشک فرو شستم، اندام غبار آگین

کز من نشود ناگه، آن دوش و برآلوده

دید از شب هجر خود، چون گریه ی تلخم را

بگشود به دلداری، لعل شکر آلوده

گفتا که نظر بگشا، بر زلف و بناگوشم

گر زانکه ندیدستی، شام سحر آلوده

از شکر جفای ما، کام ار نکنی شیرین

از شکوه مکن باری، لب را دگر آلوده

گفتم که غمین مپسند امروز حزینت را

فرداست که از خونش دیوار و در آلوده

شمارهٔ ۸۱۱

مژگان نگر چو عربده جویان برآمده

خنجر به دست، بر زده دامان برآمده

شمشیرکین به کف، نگه کافر از فرنگ

آیا پی کدام مسلمان برآمده؟

زان آب تیغ، لاله هر زخم پیکرم

شاداب تر ز لعل بدخشان برآمده

زاهد بیاض گردن او بین و می بنوش

صبحی عجب ز چاک گریبان برآمده

سرتا به پا سرشتهٔ فیض است قامتش

این شاخ گل به کام بهاران برآمده

رو، شبچراغ دیده آشفته خاطران

در سر شراب، طره پریشان برآمده

می سوزد از حلاوت دشنام کام من

تلخ از دهان او شکر افشان برآمده

ریزم من اشک حسرت و بالد نهال او

سروش به آب دیده گریان برآمده

در نوبهار خط، لب او شد نگه فریب

ریحان به گرد چشمه ی حیوان برآمده

دارم به عشق خردهء جانی که چون شرار

از تاب و تب در آتش سوزان برآمده

در بر زره ز زلف و ز ابرو کشیده تیغ

در کشتنم ببین به چه سامان برآمده

اول بساط خویش به او عرضه کرده ام

هر جانبی به غارت ایمان برآمده

جوشید سیل گریه ات از دل اگر حزین

باز از تنور گرم تو طوفان برآمده

شمارهٔ ۸۱۲

نمی بینم کسی از آشنارویان به جا مانده

در این غربت همین آیینهٔ زانو به ما مانده

جدا از نعمت دیدار آن شیرین دهان، چشمم

تهی چون کاسهٔ دریوزه در دست گدا مانده

به حسرت تا کشید از سینه ام صیاد پیکان را

دلم ماند به آن یاری که از یاری جدا مانده

ز دامان وصال او بهاری در نظر دارم

که رنگی بر کف مژگان از آن گلگون قبا مانده

نمی گردد دل سختش تهی از کینه عاشق

ز ما تا مشت خاکی درکف باد صبا مانده

برآ از خرقه، ای فقر همایون، سرفرازی کن

که دولت زبر بار منت بال هما مانده

پرافشانی کن ای مرغ دل آزاده در گلشن

که زاهد از ردا و سبحه در دام ریا مانده

ز کار بسته دل چون جرس پیوسته نالانم

خجل در عقدهٔ من ناخن مشکل گشا مانده

حزین خسته دل را ای محبت خوار نگذاری

که این مرغ پریشان نغمه، از گلزارها مانده

شمارهٔ ۸۱۳

گر غمزه اش به یغما، دل را ز ما گرفته

پیکان او به از دل، در سینه جا گرفته

در مکتب محبت، روشن سواد حسنم

تا از غبار خطش، چشمم جلا گرفته

نتوان به سر رسانید بی عشق زندگی را

از یاد قامت او، پیری عصا گرفته

افتاده در سر من شور از ملاحت او

در دیده ام نمک جا، چون توتیا گرفته

از شوق ما فتاده ست، در دام عشق عالم

امروز خون خلقی، دامان ما گرفته

گر کوس خسروانی دل می زند عجب نیست

آه من آسمان را زیر لوا گرفته

شوق از کفم ربوده چون بوی گل، عنان را

آمیزش غریبی، دل با صبا گرفته

تا ریشه هست در آب، بیم از خزان نباشد

در اشک، نخل آهم، نشو و نما گرفته

خاطر ز دور گردون آلودهٔ غبار است

آیینه گرد کلفت، زین آسیا گرفته

دل تنگیم نداند، جز سینه پاره کردن

عریان تنی گریبان، از دست ما گرفته

خاریست گشته گلگون از خون رهنوردان

شمعی که عشق ما را در پیش پا گرفته

از سینه تا که رفته، بازش خیال من نیست

بیگانگی دلم یاد، از آشنا گرفته

از نسخه چمن زد، حسن تو انتخابی

از خار تندخویی، ازگل وفا گرفته

انجام خط فزودی بر خاکمال دل ها

حسنت ستمگری را از ابتدا گرفته

از دیده ام به گلشن، نگذاشت پای بیرون

نظاره ز اشک گلگون، پا در حنا گرفته

آهم حزین نماید، ابر شفق نگاری

کز برق جلوهٔ او، رنگم هوا گرفته

شمارهٔ ۸۱۴

دل داغ تو را به جان گرفته

جان درد تو جاودان گرفته

حال دل ناتوان چه پرسی؟

حیرت زده را زبان گرفته

بر من شده تنگ کوه و صحرا

سودای توام عنان گرفته

بر شیشه دل صبا بود سنگ

دل بی توام از جهان گرفته

فریاد که دور چرخ ما را

چون دایره در میان گرفته

یک غنچه صبا نمی گشاید

گویا دل باغبان گرفته

آتش از داغ لاله رویی

ای مجلسیان به جان گرفته

بر تن چه زنی گلاب و کافور

این شعله در استخوان گرفته

بی بال و پرت حزین مسکین

در کنج غم آشیان گرفته

شمارهٔ ۸۱۵

در دیده نگاه تو که از جوش فتاده

مستی ست که در میکده خاموش فتاده

مشکیست که دارد جگر نافه پر از خون

خالی که بر آن عارض گلپوش فتاده

غارتگر جمعیت دلهاست ببینید

زلفی که پریشان به بر و دوش فتاده

مایوس مکن چشم به راهان چمن را

از شوق تو گل یک چمن آغوش فتاده

کو صاحب هوشی که کند فهم، سروشم

کار سخنم با لب خاموش فتاده

هر جرعه این غمکده را باده به رنگی ست

ته شیشه عشق است که سر جوش فتاده

با دولت بیدار، هماغوش کند خواب

چشمی که بر آن صبح بناگوش فتاده

کو عشق که از داغ چراغی بفروزم؟

بختم چو شب هجر سیه پوش فتاده

فکر تو خموشی ست حزین از سخن عشق

این کهنه شرابی ست که از جوش فتاده

شمارهٔ ۸۱۶

رسید از عرق آن شاخ گل گلاب زده

چو لاله عارض گلبرگش آفتاب زده

روان ز هر رگ مویش می مغانهٔ ما

سر از چغانه خوش و طره مشک ناب زده

نهال سرشکن سرو قامتان چمن

خرام، سیل صفت راه صد خراب زده

شکرشکن به سخن، درد دل شنو به وفا

نمک ز خنده به دلهای شیخ و شاب زده

فکنده طره مشکین فروتر از سر دوش

لبش کرشمه فروش و نگه شراب زده

به جلوه آتش دلها چو شعله در شب تار

ز حلقه حلقهٔ آن زلف پیچ و تاب زده

گشود لب به سخن با من دل افتاده

نگه گشاده کمین، ابروان عتاب زده

من از شکیب، تهی کیسه وضع و او می گفت

که ای وصال طلب، عاشق شتاب زده

نمی توان ز بتان عاشقانه کام گرفت

به خون دیده و دل جوش اضطراب زده

ازبن مکالمه طومار شکوه پیچیدم

قلم به حرف ستم های بی حساب زده

میان شکر و شکایت به خود فرو رفتم

نهفته دست نهادم به دل، حجاب زده

ز دیده و دل پر خون برون مباد حزین

خیال او که شبیخون به خیل خواب زده

شمارهٔ ۸۱۷

رگ در تنم ز شورش سودا گسیخته

پیوند من ز جان شکیبا گسیخته

یارای عقل نیست عنان داریم دگر

زنجیر من بهار به صحرا گسیخته

الفت کم و غرور فراوان و عهد سست

سررشتهٔ امید ز صد جا گسیخته

اشک روان به بوم و برم تا چها کند

سیلی چنین عنان مدارا گسیخته

تا چند ساز ناله به کوه و کمر کنم

از زخمه ناخنم رگ خارا گسیخته

طالع نگر گه با همه صدق و صفای دل

الفت میانهٔ من و مینا گسیخته

در خاکمال عرصهٔ دنیا، دلم حزین

ماند به قطره ای که ز دریا گسیخته

شمارهٔ ۸۱۸

به جلوه های رسا سرفراز می آیی

مگر ز غارت عمر دراز می آیی

ز خون مهر و وفا تیغ ناز غمّاز است

که از کمینگه خیل نیاز می آیی

به عجز شمع تجلی به خاک می غلتد

تو چون به این رخ طاقت گداز می آیی

گهر به خلوت خاص صدف نمی آید

چنین که در دل اهل نیاز می آیی

چو بوی گل همه ساز رهم، قدم بردار

اگر به پرسشم ای چاره ساز می آیی

شراب شوق ز خود برده صد بیابانم

تو تا به خلوتم ای مست ناز می آیی

کمند گردن عمر گذشته جلوهٔ توست

به شیوه های خوش ای دلنواز می آیی

گهی به صورت معنی گهی به پرده لفظ

نهان به گوش دل اهل راز می آیی

حزین از آن بت هر جایی آرزو داری

چنین که می روی از خویش و باز می آیی

شمارهٔ ۸۱۹

سر چه باشد که تو در راه وفا نگذاری

همه جا ریزه ی دل ریخته پا نگذاری

می کند جلوه بی بود حباب آگاهت

تا درین آب وهوا طرح بنا نگذاری

چون کمان شد قدت، از تیر سبکروتر باش

قامت خم شده بر دوش عصا نگذاری

دیده ات خواب فراغت نتواند دیدن

تا سر خویش به بالین رضا نگذاری

می دهد آمدنت مژدهٔ از خود رفتن

آنقدر باش که ما را تو به ما نگذاری

غم عشق آنچه بد از سینهٔ ما بیرون کرد

تهمت دل به من بی سر و پا نگذاری

نشود محرم خاک قدم پیر مغان

سر،که بر خشت در میکده ها نگذاری

طاقت سینهٔ گرم تو نداریم حزین

دعوی خویش به دیوان جزا نگذاری

شمارهٔ ۸۲۰

ای آنکه غم هجرکشیدن نتوانی

ترسم که رخش بینی و دیدن نتوانی

سخت است گرفتاری و آوارگی ای دل

وحشت نگذاری و رمیدن نتوانی

بسمل شدی از هجر و به جایی نرسیدی

از ضعف چنانی که تپیدن نتوانی

در دام غم ای مرغ پر و بال شکسته

آرام نداری و پریدن نتوانی

بی پرده گرفتم ز درت یار در آمد

ای دیدهٔ حیرت زده دیدن نتوانی

محروم نیی گرچه حزین از می وصلش

لب بر لب جامی و چشیدن نتوانی

شمارهٔ ۸۲۱

گاهی به نگاهی دل ما شاد نکردی

حیف از تو که ویرانه ای آباد نکردی

صد بار ز گلزار خزان رفت و گل آمد

وین مرغ اسیر از قفس آزاد نکردی

ای خسرو شیرین دهنان این نه وفا بود

یک ره گذری جانب فرهاد نکردی

بر خویش مبال ای شجر وادی ایمن

یک جلوه چو آن حسن خداداد نکردی

کی بیهده دل در بغل خویش توان داشت

گر جلوه در این شیشه پریزاد نکردی؟

داغم که چرا خون مرا ریخت تغافل

مردم که چرا آن مژه جلّاد نکردی

از سیر چه فیض ار نبود راه خطرناک؟

ای شمع شبی رو به رَهِ باد نکردی

باید ز تو آموخت حزین رشک محبت

لبریز فغان بودی و فریاد نکردی

شمارهٔ ۸۲۲

ای عهد شکن، با تو اگر کار نبودی

کار دل ما این همه دشوار نبودی

نگذاشتمی آینه ی روی تو از دست

گر باعث حیرانی دیدار نبودی

گر کفر نمی خواست ز ما پیر خرابات

بر گردن جان زلف تو زنّار نبودی

در خواب توانستی اگر روی تو دیدن

در هر دو جهان دیده ی بیدار نبودی

سرگشته نمی دید کسی خلوتیان را

گر یوسف ما بر سر بازار نبودی

مجنون مرا راه کجا بود به محمل؟

گر جلوهٔ او قافله سالار نبودی

گر غالیه سا خال و خط یار نمی گشت

سنبل به بغل، مشک به خروار نبودی

بردندی اگر از می دوشینه ی ما بوی

یک کس به در میکده هشیار نبودی

از تیه کجا بود ره وادی طورم؟

گر نور رخش شمع شب تار نبودی

می سوخت قفس را اثر نالهٔ بلبل

گر پیک صبا قاصد گلزار نبودی

می داد اگر دل به حرم راه حزین را

فارغ ز جهان، ساکن خمّار نبودی

شمارهٔ ۸۲۳

سیمین بدنا! شمع شبستان که بودی؟

من سوختم، آرایش ایوان که بودی؟

نگذاشته ای دین به خرابات نشینان

در صومعه، غارتگر ایمان که بودی؟

خار عجبی بود به چشم از ره خوابم

دوشینه گل جیب و گریبان که بودی؟

آشفته شد ای باد صبا از تو دماغم

در سلسلهٔ زلف پریشان که بودی؟

هر زخم تو لب می مکد از جوش حلاوت

ای دل هدف ناوک مژگان که بودی؟

شب با که نشستی، سر زلفت که به کف داشت؟

جانان من، آرام دل و جان که بودی؟

پیدا بود از لعل تو پیمانه کشیها

ای عهد شکن بر سر پیمان که بودی؟

بی لعل تو الماس بود روزی داغم

ای شور قیامت نمک خوان که بودی؟

آرام نگردید درین دشت نصیبت

ای سیل، خروشان کهِ جوشان که بودی؟

جان مست حزین می شود از طرز صفیرت

دستان زنِ خوش لهجهٔ بستان که بودی؟

شمارهٔ ۸۲۴

به قید جسم ز جان جهان چه می دانی؟

تو دل نداده ای، از دلستان چه می دانی؟

نگشته در رهِ یوسف، سفید دیده تو را

غبار رهگذر کاروان چه می دانی؟

چو طفل، در طلب مدّعا فشانی اشک

بهای این گهر رایگان چه می دانی؟

ز جا نرفته ای از جلوهٔ پریزادان

خرام آن نگهِ سرگران چه می دانی؟

مدام لعل لب خویش در دهن داری

حرارت جگر تشنگان چه می دانی؟

تو را که صیرفی عشق بر محک نزده ست

عیار چهرهٔ زرد خزان چه می دانی؟

حدیث زاهد دم سرد بسته گوشت را

ترانهٔ من آتش زبان چه می دانی؟

گرفته روزن گوشت به قیل و قال جدل

سخن سرایی این بی زبان چه می دانی؟

به چار موجهٔ اجزای خویش دربندی

حزین گوشه نشین را نشان چه می دانی؟

شمارهٔ ۸۲۵

لوح دل را اگر از نقش دوبی ساده کنی

خاطر از خانقه و میکده آزاده کنی

هر سر خار بیابان شجر طور بود

دیده گر آینه حسن خداداده کنی

در خرابات به یک ساغر می نستانند

تکیه تا چند به این خرقه و سجاده کنی؟

چون صراحی همه مقبول مغان می گردد

سجده ای چند که در پای خم باده کنی

ای که خنگ فلکت زیر رکاب شرف است

چه شود گر نظری جانب افتاده کنی؟

تو به این حوصله، با عشق ستیزی هیهات

دل مگر درخور خیل غمش آماده کنی

چه کم از قدر تو ای خسرو خوبان گردد

گر نگاهی به حزین دل و دین داده کنی؟

شمارهٔ ۸۲۶

در پرده خط، خال به صد ناز گرفتی

از مرغ دلم دانه چرا بازگرفتی

کردی ز شکنج قفس امروز برونم

کز بال و پرم قوّت پرواز گرفتی

دست تو به تعمیر دل ای عشق مبارک

هر رخنه که بود از گهر راز گرفتی

پیداست که ریزد پر و بال طلب ما

زین اوج که در جلوه گه ناز گرفتی

شد نغمهٔ کلک تو حزین آفت هوشم

زین شعبده، کار از کف اعجاز گرفتی

شمارهٔ ۸۲۷

تنگی از دل نرود تا تو میان نگشایی

مشکل آسان نشود تا تو زبان نگشایی

بی خم زلف مکن مرغ نوآموز مرا

رشته از پای دل بال فشان نگشایی

چاک از آن تیغ نگه تا نکنی سینهٔ ما

در امّید به روی دل و جان نگشایی

دل به اسباب پریشان جهان جمع مکن

فال جمعیت از اوراق خزان نگشایی

بی نیازانه حزین از دو جهان دیده ببند

چشم خواهش به رخ باغ جهان نگشایی

شمارهٔ ۸۲۸

یک نفس نیست که خون در دل شیدا نکنی

آتش آه مرا بادیه پیما نکنی

می توانی به نگه پاسخ صد مسأله داد

که حوالت به لب لعل شکرخا نکنی

تا ز دل زمزمهٔ یاصنمی می آید

گوش بر نغمهٔ ناقوس کلیسا نکنی

جان فدای تو، نه از تنگی دل می نالم

غم این می کشدم زار که مأوا نکنی

می کند در سر کویت عجب آشوبی دل

سر تمکین تو گردم که تماشا نکنی

عاقل انگشت چرا در دهن مار کند؟

دست در حلقهٔ آن زلف چلیپا نکنی

گفته ای دست نگارین کنی از خون حزین

همه امّید دل این است، مبادا نکنی

شمارهٔ ۸۲۹

بر هر زمین که جلوه کنی آسمان کنی

می زیبدت که ناز به کون و مکان کنی

این لطف جلوه ای که ز سرو تو دیده ام

بر خاک اگر گذر فکنی پرنیان کنی

هر جا گشایی از پی دل زلف پرشکن

مرغان سدره را همه بی آشیان کنی

مشکین شود غزال نگاهت به یک نظر

ای کاش جیب بخت مرا سرمه دان کنی

ای عندلیب با تو مرا حقّ صحبت است

خواهم که خاک تربت ما گل فشان کنی

دزدد به کام خویش زبان، شمع انجمن

هر جا که شرح قصّهٔ سوز نهان کنی

گردد طراز دامن دشت جنون حزین

خونابه ای که از رگ مژگان روان کنی

شمارهٔ ۸۳۰

تو و زهد خشک زاهد، من و عشق و می پرستی

تو و عیش و هوشیاری، من و گریه های مستی

سر برهمن ندارد، دل بی وفاش نازم

صنمی که برد از دل هوس خداپرستی

به ره وفا برآید چه ز بخت کوته ما؟

مژهٔ تو گر به دلها نکند درازدستی

ز حیات آنقدر غم بودم که گر بخواهد

در نیستی برآرد دلم از غبار هستی

سر همّت تو گردم به حزین خسته جان ریز

ته جرعهٔ نگاهی به زکات می پرستی

شمارهٔ ۸۳۱

کشیدی تیغ و ساغر، گشتی آتش، گفتیم چونی

سرت گردم چه سانم؟ زندگی را تشنهٔ خونی

اگر خواهی بگو تا آستین از پیش بردارم

که در هر دیده دارم از فراقت رود جیحونی

به جیب قاصد اشکی، به صد حسرت روان کردم

به کویت نامهٔ لخت دلی، از شکوه مشحونی

مزار عاشقان را ماتم افروزی نمی باشد

مگر گیسو پریشان کرده باشد بید مجنونی

نه مستم محتسب بگذار از خود بی خبر باشم

که من غافل نگاهی دیده ام از چشم میگونی

به راهت هر قدم چشمی گرو، گوشی رهین دارم

اگر بانگ درایی نیست ظالم، گرد هامونی

نه کار چشم پرکار است، از هر شیوه می آید

نمی خواهد شکار وحشی دل، سحر و افسونی

بیا ساقی چو خشت خم برافکن سقف مینا را

که دل می ریزد از خاکستر خود طرح گردونی

بلای دل نه قامت، جلوهٔ ناز است عاشق را

تذروی می سرود این نغمه را با سرو موزونی

به کام دل به امّید جفا چشم وفا دارم

ازآن برگشته مژگان ای دریغا بخت وارونی

کجا گردد نهنگ بحر پیما قطره میدانش

دل دیونه ام را، سینه باید برّ مجنونی

خط سبزی ست دارد لعل جانان زیر لب پنهان

ندارد بی سخن، رنگین تر از وی حسن، مضمونی

دل میخانه گرد من حزین از قهوه نگشاید

چه کیفیّت دهد دریاکشان را حب افیونی؟

شمارهٔ ۸۳۲

چو چشم آینه حیرانم از جمال کسی

پری به شیشهٔ دل دارم از خیال کسی

درین چمن به گل و لاله نازها دارم

که خون من چو حنا، گشته پایمال کسی

نمی شود نکند جلوه، حسن بی پروا

چه شد که آینه آب است از انفعال کسی

جهانیان پی رسوایی همند تمام

خدا کند که نپرسد کسی ز حال کسی

به ساغر دل آتش مزاج می ریزد

شراب شعلهٔ حل کرده، رنگ آل کسی

فلک ز حلقه به گوشان امر ما گردد

به یک کرشمهٔ ابروی چون هلال کسی

چه جلوه است که چون سایه کاینات حزین

فتاده در قدم نازنین نهال کسی؟

شمارهٔ ۸۳۳

من رند خراباتم،سر مست و خراب اولی

وین عقل نصیحت گر، مغلوب شراب اولی

در خرقه نمی گنجم، با سبحه نمی سازم

ایام بهار آمد، ساقی می ناب اولی

بی عشق چه فیض آخر، از عمر توان بردن

هر جاکه دلی باشد، زان طره به تاب اولی

از برق جلال آمد، گلگونه جمالش را

نظارهٔ حسن او، در عین عتاب اولی

رندان قلندروش، از بزم برون رفتند

محفل چو شود خالی، خاموشی و خواب اولی

تا عمر بود بستان، از ساقی ما جامی

فرصت چو رود از دست، ای دوست شتاب اولی

این دل که حزین دارد، از خیل وفاکیشان

از آتش عشق او، در سینه کباب اولی

شمارهٔ ۸۳۴

زان نور دیده، شد مژهٔ خون فشان تهی

از طایر مراد مباد آشیان تهی

رشک محبتم نگذارد نفس کشم

دل از حدیث شوق پر است و زبان تهی

ترسم رَوَد زِ یاد تو یکباره نام ما

ازکین ما مکن دل نامهربان تهی

خوش ظاهرند زاهد بی مغز و جوزِ پوچ

بیرون پر از فریب، ولیکن میان تهی

ساقی بیا به یک دو سبو دست ما بگیر

داریم ساغری، چو کف عاشقان تهی

نی را نوا نماند و جرس را صدا گرفت

ما را نشد ز ناله حزین ، استخوان تهی

شمارهٔ ۸۳۵

که گفتت گرد سر آن طرهٔ عنبرفشان بندی؟

ز ابر خط به خورشید قیامت سایه بان بندی

نمی آموزمت منع نگاه از دشمنان کردن

خدا ناکرده میترسم که چشم از دوستان بندی

کلید فتح مطلبها لب خاموش می باشد

در اقبال بگشاید، اگر قفل زبان بندی

به خون خواهد نشاندن، تیغ بی باک مکافاتش

چرا باید به کین خصم سنگین دل میان بندی؟

صباح شادمانی تحفه آرد، شکر و شیرت

اگر از خوردن غم های بی حاصل دهان بندی

حجاب از راه برخیزد، نقاب آن ماه بگشاید

اگر یک دم در دل را، به روی این و آن بندی

حزین ازگوشهٔ بیت الحزن بیرون منه پا را

تو با این بسته بالیها، چه طرف از بوستان بندی؟

شمارهٔ ۸۳۶

سرت گردم، نمی‌پرسی تو هم دیوانه‌ای داری؟

نه آخر ای چراغ چشم من، پروانه‌ای داری؟

نشد از یک نهانی دیدنی، برداری از خاکم

چه بی‌پروا نگاه آشنا بیگانه‌ای داری

نمک در ساغر حسنت، نریزد شور محشر هم

که از خون شهیدان، هر طرف میخانه‌ای داری

نیم غمگین در میخانه را گر محتسب گِل زد

که در گردش ز چشم مست خود میخانه‌ای داری

تو شمع بزم اغیاری و دل می‌سوزد از حسرت

نه آخر ای خرابت من، تو هم پروانه‌ای داری؟

اگر در کشور جان‌ها، وگر در کعبه دل‌ها

به هرجا هستی ای زیباصنم، بتخانه‌ای داری

بنازم ای خدنگ ناز، زور دست و بازو را

عجب در خاک و خون غلتاندن مردانه‌ای داری

سپندآسا به رقص آورده‌ای ذرات عالم را

بنازم عشق، هی، خوش گرمی افسانه‌ای داری

حزین دست کدامین بی‌مروّت داده‌ای دل را؟

که آه دردناک و نالهٔ مستانه‌ای داری

شمارهٔ ۸۳۷

خوش آنکه بزم حریفان کنون بیارایی

ز عکس چهره می لاله گون بیارایی

برون ز پرده گر آیی، جهان بیاساید

به خاطری که درآیی، درون بیارایی

همین قدر ز تو نامهربان طمع دارم

که خاک تربت ما را به خون بیارایی

تو را فتاده غم جان کوهکن ورنه

به کاوش مژه ای، بیستون بیارایی

امیدم این بود ای چشم خون فشان از تو

ز لاله دامن دشت جنون بیارایی

دلم خراب رخ بی تکلفانهٔ توست

به حیرتم چه شود، چهره چون بیارایی؟

سرود مجلس دیر مغان ز توست حزین

به نغمه ای چه شود، ارغنون بیارایی؟

شمارهٔ ۸۳۸

ای روی تو را موج عرق آینه سازی

آیینه ز عکس تو پریخانهٔ نازی

در چنگل مژگان تو گردون قویدست

گنجشک ضعیفی ست به سر پنجه بازی

ای گلشن نظاره، ز رخ پرده برانداز

تا شبنم این باغ کنم اشک نیازی

چون باد مرو سرسری از سیر گلستان

در هر گره غنچه ببین، گلشن رازی

پروانه، بیا گرم و ز من طرز بیاموز

آتش زده در خانهٔ من، شمع طرازی

ای زاهد افسرده، تو را زنده نگویم

بی درد چه حال است؟ نه سوزی، نه گدازی

خاموش حزین از غم ایّام خزانم

دل نغمه سراید، به چه برگی؟ به چه سازی؟

شمارهٔ ۸۳۹

افشاند نسیم سحری زلف نگاری

می خواست دماغ دل ما، بوی بهاری

تا بخت نصیب نظر پاک که سازد

برداشت صبا از سر کوی تو غباری

بی فایده رفت، آن همه اشکی که فشاندم

سیراب نکردم گل باغی، سر خاری

در مملکت طالع ما، صبح نخندد

ماییم و سواد سر زلف و شب تاری

بیم است که بی پرده کنم فاش غمت را

هجران تو نگذاشت به دل صبر و قراری

یار از نظر انداخت، دل زار حزین را

ای نالهٔ بی درد، نیامد ز تو کاری

شمارهٔ ۸۴۰

ای سوختهٔ عشق چرا کم ز سپندی؟

از خویش برون آی به یاهوی بلندی

بر خویش نبالیم به درویشی و شاهی

بر دوش نداریم پلاسی و پرندی

با سوخته جانان چه کند آتش دوزخ

من ساخته ام با تب هجران تو چندی

مردی بود از نفس خطرناک گذشتن

زبن خندق آتش، بجهانیم سمندی

گفتی که حزین در غم ما، حال دلت چیست؟

آتش به دل سوخته ام باز فکندی

شمارهٔ ۸۴۱

بر دیده کشم سرمه ز خاک کف پایی

شاید که دهد اشک مرا رنگ حنایی

می در قدح و باد صبا بر سر لطف است

دارد چمن امروز عجب آب و هوایی

دولت طلبی، دامن دل را مده از دست

شاید که برون آید ازین بیضه همایی

نالیدن بلبل ز نو آموزی عشق است

هرگز نشنیدیم ز پروانه صدایی

کرده ست بهار عجبی خار بیابان

از دشت گذشته ست مگر آبله پایی

داده ست غمت، رخصت شبگیر به آهم

شاید رسد این قاصد بی درد به جایی

خود را برسانید به یاران سبک پی

می آید ازین قافله آواز درایی

گلشن به نسیمی شکند عهد هزاران

در کشور خوبان نبود رسم وفایی

دور از گل رویت نفسی نیست حزین را

مانده ست به جا، بلبل بی برگ و نوایی

شمارهٔ ۸۴۲

ای کعبهٔ جان از تو کلیسای فرنگی

بی یاد تو دل را دو جهان سینهٔ تنگی

جان دیده از آن نرگس عیار فریبی

دل خورده از آن غمزهٔ خونخوار خدنگی

دیری ست که شرمنده ام از سبحه، چه سازم؟

زنّار به چنگی بود، آن طرّه به چنگی

یک زمزمه در پرده گشایی ست ولیکن

دل نغمه به رنگی زد وناقوس به رنگی

گوهر به دو کف می دهم و ناخن آن نیست

کز سینهٔ معدن بخراشم رگ سنگی

از عشق پرآشوب محال است نجاتم

هر قطره درین بحر بود کام نهنگی

رسوایی جاوید حزین ار طلبد عشق

صد نام نکو باد به گرد سر ننگی

شمارهٔ ۸۴۳

اگر از دیده ابنای زمان مستوری

خوش بیاسای که از جمله بلاها دوری

در شبستان فنا شمع تجلیت کجاست؟

تو هم ای بی سر و پا، موسی جان را طوری

نشکنی تا بُت هستی، ظفری نیست تو را

گر برآیی به سر دار فنا منصوری

چون سلیمان اگر امّید سلامت داری

پای آهسته نه اینجا که نرنجد موری

یکروش نیست جهان گذران ای غافل

خاک ره گردی، اگر تاج سر فغفوری

دم گرمم به تو افسرده درون در نگرفت

زاهد از حق مگذر، سردتر از کافوری

نتوان بی می و مطرب ز جهان کام گرفت

خویش در میکده انداز اگر مخموری

خرقه زهد به مسجد نه و مستانه برآ

در پس پرده پندار چرا مستوری؟

دم عیساست نوای دم جان بخش حزین

خوش طبیبی ست درین کوچه، اگر رنجوری

شمارهٔ ۸۴۴

کمند جذبه اش نگذاشت مجنونی به صحرایی

سواد شهر بند حلقهٔ زلف دلارایی

درین بستان سرا غیر از تو بی پروا نمی بینم

به رنگ و بوی گل در پرده ای بی پرده پیدایی

نمی دانم کجا سودا کنم نقد دل و دین را؟

تجلی کرده در هر ذره ای حسن دلارایی

نمی باشد رهایی قسمت مرغ نگاه من

بود هر حلقهٔ زلف تو را دام تماشایی

حزین از مردم بی غم دل افسرده ای دارم

به قربان سری گردم که دارد شور سودایی

شمارهٔ ۸۴۵

ز کاوش مژه ى شوخ آتشین خویی

به سینه هر گل داغی ست چشم آهویی

پیاله می کشم امشب به طاق ابرویی

سبو کشان خرابات عشق را هویی

ز خون دیده دهم آب کوه و صحرا را

به یاد لالهٔ رخسار آشنا رویی

به شام هجر مرا ذوق اشک و آه بس است

چو شمع، شب نگذارم به خاک پهلویی

اجل به داد ز جان سیرگشتگان نرسید

مگر بلند کند عشق دست و بازویی

به این خوشیم که فارغ ز ننگ سامان است

سری که در غم عشق است وقفِ زانویی

از آن به تیرگی بخت خویش می نازم

که نسبتی بودش با سواد گیسویی

ز هوش برد جهان را فسانهٔ تو حزین

شبت دراز به سودای زلف جادویی

شمارهٔ ۸۴۶

مرا دور از تو، گل در پیرهن خار است پنداری

رگ جان بی توام، پیوند زنّار است پنداری

ز مضراب غم نامهربان شوخی، فغان سازم

به شیون هر سر مویم، رگ تار است پنداری

کمند جذبهٔ هر ذرّه ام تسخیر می سازد

جهان یک سر، تجلّی گاه دیدار است پنداری

مرا نور نظر تا دامن مژگان نمی آید

نگاه عجزم از حسرت گرانبار است پنداری

حزین ، آماده کن بهر نثار مقدمش، جان را

دل از خود رفت، آمد آمدِ یار است پنداری

شمارهٔ ۸۴۷

دل آشفته و دیده خونبار داری

مگر با محبت سر و کار داری؟

که نشتر فرو برده، در مغز و جانت

که رگهای مژگان گهربار داری؟

وصالت نصیب است، یا آنکه چون من

دلی حسرت آگین دیدار داری؟

گل ناز پرورد من، بی قراری

همانا که در پیرهن خار داری

بگو، عاشقان رازداران عشقند

چو خود بی وفا یا وفادار داری؟

وفا پیشه یاری ست، یا آنکه چون خود

ستمگر، جفاجو، دل آزار داری؟

دل فارغ خویش را، نامسلمان

ز زلف که در قید زنار داری؟

شکسته ست خاری به دل چون حزینت

که بلبل صفت، نالهٔ زار داری

شمارهٔ ۸۴۸

منت نکشد همّتم از دست دعایی

زد غیرت من هر دو جهان را سرپایی

غم پرده در و صبر ز ما گوشه گرفته ست

ای مطرب کوته نفس آواز رسایی

گر زیر فلک تنگ شود دامن دل هست

از دل نفسی تا بکشم نیست فضایی

با عشق چه پاید خس و خاشاک وجودم؟

این شعله مبادا که کند نشو و نمایی

خوش خرقه ی سالوس به ما تنگ گرفته ست

ای چاک گریبان دل، امروز کجایی؟

در کوی تو چون شعله که از طور کشد سر

از نالهٔ عشّاق بلند است نوایی

داده ست غمت رخصت شبگیر به آهم

شاید رسد این قاصد بی درد به جایی

خود کیست حزین تا که ازو رنجه کنی دل؟

دریوزه پرست نگهی، عشوه گدایی

شمارهٔ ۸۴۹

نگذاشت نی به هوشم، از نالهٔ رسایی

بیگانه ام ز خود کرد، آواز آشنایی

در باغ می سراید، هر مرغ با نوایی

دارد دم بهاران، پیغام آشنایی

گویند کیست در شهر، غارتگر شکیبت

سروی ست سرفرازی، شوخی ست خوش ادایی

گرگان یوسف جان، ابنای روزگارند

مردیم از غریبی، ای بی کسی کجایی؟

بازوی زال دنیا، چند افکند به خاکت؟

بی درد، پشت دستی، نامرد، پشت پایی

دامن کشان گذر کرد، یار از سر مزارم

ای ناله های و هویی، ای گریه های هایی

تا آب رفتهٔ جان بازآوری به جویم

قاصد بگو حدیثی، از لعل جانفزایی

از خون دیده در عشق، ساقی پر است جامم

یا حبّذا نعیمی، فی جنهٔ الولایی

گفتی حزین بیدل، با دوریم بسازد

الصّبرُ منک صعب یا منتهی منایی

شمارهٔ ۸۵۰

تو گر ابر نقاب از روی آتشناک برداری

چو شبنم، عالم افسرده را از خاک برداری

چه کم خواهد شد از گیرایی مژگان چالاکت

زکات چشم، اگر افتاده ای از خاک برداری؟

صف محشر به هم خواهد زد آسان چون صف مژگان

اگر دست از عنان غمزهٔ بی باک برداری

صفای وقت، بر روی تو بگشاید در جنت

غبار جسم اگر، ز آیینهٔ ادراک برداری

میفشان تخم سعی از حرص، در دنیای بی حاصل

که ترسم دانه ی دل ریزی و خاشاک برداری

سلامت کی توانی در گریبان کفن بردن

سر تسلیم اگر، زان حلقه ی فتراک برداری

زمین در سینهٔ افلاک، می گردد تپان چون دل

مبادا سایه ی سنگین خویش از خاک برداری

حمایل سازمت، دست دعای می پرستان را

به بدمستی اگر خواهی، سری چون تاک برداری

بیا در سایهٔ داغ جنون و سرفرازی کن

چرا باید به گردن، منت افلاک برداری؟

نوای عشق را، در پرده سنجیدن اثر دارد

مبادا چون جرس، دست از دل صد چاک برداری

حزین ، از گریه ات صد کوچه خالی می کند طوفان

دمی گر آستین از دیدهٔ نمناک برداری

شمارهٔ ۸۵۱

چرا ازشام زلف آن صبح تابان بر نمی آری؟

دمار از روزگار کفر و ایمان برنمی آری؟

نمی سازی چرا آزاد، از قید خودی ما را؟

دل از امّید و بیم وصل و هجران برنمی آری

ز چشمت، موج بی پروا نگاهی، برنمی خیزد

چه دیدی کز نیام این تیغ عریان برنمی آری؟

نمی سوزی به خاک نامرادی، تخم امّیدی

که دود از خرمنم، ای برق جولان، برنمی آری

به شکر خنده، نگشایی لب زخم اسیران را

که شور محشر از خاک شهیدان برنمی آری

دو روزی مانده باقی ساقی، ایام بهاران را

ز قید توبه ام تاکی، پشیمان برنمی آری؟

شب وصل است ای دل، از جمالش دیده روشن کن

سری چون شمع، تا کی از گریبان بر نمی آری؟

نمی بخشی گشاد، از شست بی باکی، نگاهی را

که آهی از دل گبر و مسلمان برنمی آری

حزین از کهنه دیر جسم، جان را، خیمه بیرون زن

چرا این کعبه را از کافرستان برنمی آری؟

شمارهٔ ۸۵۲

به حسرت گفت با صیاد خون آغشته نخجیری

به این تفسیده صحرا، آمد آخر آب شمشیری

به عالم هر شبی دیدیم، صبحی در بغل دارد

خروشی سرکن ای مرغ سحر، تا کی نفس گیری؟

چو قمری، روزگاری شد، که طوق بندگی دارم

نمی سازد چرا آزاد سروت، بندهٔ پیری؟

مزن ای آسمان، سنگ ملامت بر سبوی ما

تو هم چون خم درین میخانه، تا هستی، زمین گیری

بگردان شمع من، بر گرد سر پروانهٔ خود را

که دارد کام جانم، ذوق بال افشانی از دیری

به رنگ شمع، بود از رشتهٔ جان تار افغانم

شب عمرم سحر گردید، با آه گلوگیری

بیا ساقی، خمارم می کشد، جامی تصدّق کن

سرت گردم، روا نبود به کار خیر تأخیری

دل آشفته تا بستم به او، از خویشتن رفتم

رَهِ خوابیدهٔ آن زلف را، بایست شبگیری

نباشد احتیاج لاله و گل، برّ مجنون را

ز هر سو می دمد، داغ پلنگی، پنجهٔ شیری

به شورانگیز فریادی، حکیمان را به وجد آرد

دل دیوانه ام در حلقه های زلف زنجیری

حزین از گوشهٔ بیت الحزن افسانه ای سر کن

نوای عندلیبان چمن را، نیست تأثیری

شمارهٔ ۸۵۳

خصم آسودگیم، ای غم جانان مددی

داغ جمعیتم، ای زلف پریشان مددی

عقده ها، پیش ره، از آبلهٔ پا دارم

دستم و دامنت، ای خار بیابان مددی

رنگ زردی، به شراب از رخ من نتوان برد

چه کنم گر نکند سیلی اخوان مددی؟

خارخاری ست شب هجر تو در پیرهنم

به تغافل مزن، ای شعلهٔ عریان مددی

جلوه ای گر نبود، کوشش موسی چه کند؟

سخت سرگشته ام، ای آتش سوزان مددی

دل به ظلمتکدهٔ هند، غریب افتاده ست

چه شود گر رسد، از شاه غریبان مددی؟

تا به کی خون به دلم، هند جگرخوار کند؟

جرعه نوش توام، ای ساقی مستان مددی

هست دل را سر مستانه به خون غلتیدن

چشم دارم که کند، عشوهٔ پنهان مددی

چون زنان حجلهٔ تن، چند نشیمن سازم؟

سخت درمانده ام، ای همّت مردان، مددی

چند در شام زند غوطه، صفای صبحم؟

دم یاری بود، ای گردش دوران مددی

سخت از پردهٔ ناموس به تنگ است حزین

گل رسواییم، ای چاک گریبان مددی

شمارهٔ ۸۵۴

ز دام طره، شکنهای دلربا بنمای

نوازشی به من محنت آزما بنمای

حدیث نرگس مست تو می کنم، عمریست

ز یک نگه، گل صد گونه مرحبا، بنمای

هزار عقده فزون است، در رگ جانم

ز چین زلف، نسیم گره گشا، بنمای

ز زهد خشک، به تنگ است خاطرم، ساقی

هلال ابروی جام جهان نما، بنمای

به دور نرگس او، محتسب، مرنج از من

جهانیان همه مستند، پارسا بنمای

علاج درد من از پرسشی توان کردن

فسونی از لب لعل کرشمه زا بنمای

حزین ، چو غنچه، چرا مهر بر دهان زده ای؟

ترنمی به هزاران خوشنوا، بنمای

شمارهٔ ۸۵۵

تا شکن از دور روزگار نیابی

بار، در آن زلف تابدار نیابی

تا نظر از کاینات، بازنگیری

نشئهٔ آن چشم پرخمار نیابی

تا ندهی سینه را به داغ محبّت

روی دلی زان سمن عذار نیابی

گلبن عیشت، شکفتگی نپذیرد

تا به دل از عشق، خارخار نیابی

تا دلت از تیغ غمزه، چاک نگردد

بویی از آن زلف تابدار نیابی

تا نبرد شور عشق، تاب و شکیبت

راحت دلهای بی قرار نیابی

گر نکنی صرف می پرستی و شادی

نشئهٔ این عمر مستعار نیابی

صرصر غم گر به هم زند دو جهان را

در دل آزادگان، غبار نیابی

تا نفشانی به خاک، جام هوس را

ساغر عشق از کف نگار نیابی

تا قدم از سر چو آفتاب نسازی

سایهٔ آن سرو پایدار، نیابی

تا نکشی صد هزار ساغر خون را

چاشنی لعل میگسار نیابی

تا نکنی خویش، از میانه به یک سو

شاهد مقصود، در کنار نیابی

تا نخوری زخم تیغ ناز نکویان

لذت جان و دل فگار نیابی

گر کند آن شوخ، یک کرشمه به کارت

دست و دل خویش را به کار نیابی

گر نکشی خویش را به عالم مستی

مهلتی از دهر بی مدار نیابی

در خم چوگان فکنده، شحنهٔ عشقش

گر سر منصور را به دار نیابی

ای که طلبکار کعبه ای، به حقیقت

جز دل درویش حق شعار نیابی

ای که زدی راه خستگان محبت

دارم امیدی، که وصل یار نیابی

رفته حزین و ازو به صفحهٔ دوران

جز سخن عشق، یادگار نیابی

شمارهٔ ۸۵۶

بکش خون دلم تا مستی بی دردسر یابی

گل داغ مرا بو کن، که بوی عشق دریابی

عیار حسن را آیینهٔ حیران، کند کامل

مگردان از نگاهم رو، که اکسیر نظر یابی

نهان زخم دلم را در نمکزار تبسّم کن

که از تیمار حسرت پروران اجر دگر یابی

بیا در دیده تا بینی، رساییهای ضعفم را

سر نظّاره را، در دامن مژگان تر یابی

در آن وادی که من افشرده ام، پای تحمّل را

دل آواره، از ریگ بیابان بیشتر یابی

ره دور و دراز بیخودی، منزل نمی دارد

نشان را پی سپر بینی، خبر را بی خبر یابی

خیال زلف و رویی را، خلیل آتش دل کن

که نسرین تا گریبان، موج سنبل تا کمر یابی

رگ افسرده را با یاد مژگانی حوالت کن

که آب زندگی، از جویبار نیشتر یابی

اگر ای ابر، داری در نظر همراهی چشمم

بهارگریه ام را، در سمن زار سحر یابی

به مستی بی گزک منشین، بکن دستی به مژگانم

که در هر قطره اشک شور من، لخت جگر یابی

حزین از خود بیفشان دامنی، سیر دو عالم کن

سبکباری اگر چون بوی گل فیض سفر یابی

شمارهٔ ۸۵۷

خواست شاهد می پرستم، یللی

آنچه او می خواست هستم، یللی

دست رقصم آستینی بیش نیست

دست یار افشاند دستم، یللی

چون حباب از آه کارم شد درست

بحر گشتم، تا شکستم یلّلی

توبهٔ نشکسته نگذارم درست

عهد با پیمانه بستم یللی

سوز من سازد دماغ چرخ، ساز

عود این نه مجمرستم یللی

خضر می باید که تعمیرم کند

من همان دیوار پستم یللی

نغمهٔ مطرب چواز خویشم برد

آید آواز الستم، یللی

چشم ساقی می پیاپی می دهد

مست مست مست مستم یللی

این غزل از فیض مولانا، حزین

در گشاد بال بستم یلّلی

شمارهٔ ۸۵۸

دوشینه دلم داشت به یاد تو سرودی

کز دیدهٔ مرغان حرم خواب ربودی

هر چشم زدن، دیدهٔ دریا نسبم را

غمهای تو از گریه سبکبار نمودی

غافل ز تو یک دم دل مشتاق نگردد

اذ لیس سوی وجهک فی عین شهودی

وقت است که خورشید رخت جلوه گر آید

قد قام من لبین، ظلامات وجودی

بار غم کونین، حزین افکند از دوش

در پای خم باده، کند هر که سجودی

شمارهٔ ۸۵۹

ز دل غافلی یار جانی نباشی!

نداری وفا، زندگانی نباشی!

به من هوش نگذاشت، دشنام تلخت

به لب، بادهٔ ارغوانی نباشی!

به دیدارت، از عیش دنیا گذشتم

به رخ جنت جاودانی نباشی!

به بیگانگیها، که از من مپوشان

به چشم آشنایی، فلانی نباشی!

زگل بی بقاتر بود عهد سستت

نشاط بهار جوانی نباشی!

نشاندی به خون از نگاهی حزین را

تو ای بی وفا، یار جانی نباشی!

شمارهٔ ۸۶۰

ای خستهٔ بی قرار چونی؟

بی مونس و غمگسار چونی؟

یاران چه شدند و دوستداران؟

بی یار، درین دیار چونی؟

درگریه نمک نمانده دیگر

ای سینهٔ داغدار، چونی؟

گردی نرسید از ره یار

ای دیدهٔ انتظار، چونی؟

ای مرغ قفس ترانه ات کو؟

بی برگ، درین بهار چونی؟

رفت آنکه طبیب خستگان بود

با درد دل فگار چونی؟

چون شمع، حزین در آتش دل

با دیدهٔ اشکبار، چونی؟

شمارهٔ ۸۶۱

به قید آب وگل ای جان ناتوان چونی؟

دپن کهن قفس ای سدره آشیان، چونی؟

تو شمع محفل انسی به تیره وحشتگاه

تو زبب ىسند قدسی، بر آستان چونی؟

عنان گسسته، تو را بحر جود میجوید

به ریگ بادیه، ای ماهی تپان چونی؟

زلال خضر، تو را، سینه چاک می طلبد

نفس گداخته، دنبال کاروان چونی؟

به جلوه بود، مدار تو شوخ چشم شرار

نشسته در دل سنگ، ای سبک عنان چونی؟

تو رشک یوسف مصری، فتاده در چه تن

تو بازکنگر عرشی، به خاکدان چونی؟

فروغ حسن تو را آفت زوال نبود

به عقده ذنب ای مهر خاوران چونی؟

هلاک شیوه شوخی شوم که گفت، حزین

جدا ز وصل من ای زار خسته جان چونی؟

شمارهٔ ۸۶۲

حین طفت حول الحی اذ مررت بالجانی

رهزن دل و دین شد، چشم نامسلمانی

آفت مسلمانی، زلف دین براندازش

زیر هر شکنجش دل، دیر و پیر رهبانی

دیده ام به خونریزی، غمزه و نگاهش را

ترک سخت بازویی، شوخ سست پیمانی

شب که با هزار افغان، در فراق یوسف خویش

داشتم به سینه دلی، رشک پیرکنعانی

غیرتم صلا زد و گفت، دامنی بزن به میان

تا به کى فرومانده، در طلسم حیرانی؟

فکر زاد راه طلب، رسم ره نوردان نیست

بس بود شکسته دلی، با درست پیمانی

زین سروش فرخنده، هوش در سماع آمد

تن ز شوق جانان شد، پای تا به سر جانی

از ادب به جای قدم، دیده قطره زن کردم

ناگهان به پیش آمد، سهمگین بیابانی

خورد هرکف خاکش، مغز شرزه شیران را

جادهٔ خطرناکش، اژدهای پیچانی

حالتی غریب افتاد، حیرتی عجب، رو داد

کشتی تحمّل شد، لطمه سنج طوفانی

در تف تب و تابم، درد دوری، افکنده

نه رهی نه همراهی، نه دلی نه درمانی

موج خیز وحشت را، بی کرانه می دیدم

پهن دشت حیرت را، نه سری نه پایانی

داشتم در آن حیرت، برگ و ساز جمعیت

حسرت فراوانی، خاطر پریشانی

گشته شمع بالینم، تیره شام دیجوری

کرده اشک پروینم، پیش پا چراغانی

لاله داغ دیرینم، سینه سوزی آیینش

گل، کنار خونینم، غنچه اشک غلتانی

خانه سوز هستی شد، آه آتش آلودم

انما الحشی ذابت، من لهیب نیرانی

عاشقانه نالیدم، عاجزانه می گفتم

این جمع اصحابی، وین ربع خلّانی

خضر پی خجستهٔ من، وقت دستگیری هاست

هر طرف دد و دامی، هر قدم مغیلانی

ساکنی ربا نجد، این رکب ربعکم

کان شوق حضرتکم، سائقاً لأضعانی

دوری اختیاری نیست، عشق و دل گواه منند

ما طویت کشح القلب، عنکم بسلوانی

پر در عدن چشمم، کرده بود وادی را

اذ بدت خیام الحی، من اهیل عدنانی

بیخودی ز خاطر داشت، لوح وصل و هجران را

در سرم هوا نگذاشت، ذوق کفر و ایمانی

کاروان مصر آمد، بوی پیرهن کالا

قال لی لک البشری، یا بکیت احزانی

رایگان برافشانند، خسروان عطایا را

نقّلوا مطایاکم، یا کرامَ جیرانی

شب حزین لایعقل، شیخ و برهمن را گفت

اینما تولیتم، ثم وجه عرفانی

شمارهٔ ۸۶۳

برده ست غمت، دست و دل ازکار، کجایی؟

ای مونس دلهای گرفتار کجایی؟

هر غنچه ز بویت به شکرخند بهار است

ای چشم و چراغ دل بیدارکجایی؟

تا چند سرآریم به تاریکی هجران

ای شمع فروزان شب تار، کجایی؟

نی بی من ونه با منی ازناز، چه حال است

ای عهدشکن یار وفادار کجایی؟

گل های گلستان، همه پروردهٔ خارند

عارض بنما، ای گل بی خار کجایی؟

از قدّ و رخت، بلبل و قمری به سرودند

ای جلوه طراز گل و گلزار کجایی؟

با آنکه بود جلوه گهت، کوچه و بازار

ای یار نه در کوچه و بازار، کجایی؟

بر هم زده ام خانه ی دل را به سراغت

چون نیست کسی غیر تو در دار، کجایی؟

بگشا گره از کار فروبستهٔ دل ها

ای عقده گشایندهٔ هر کار کجایی؟

ای نور یقین، چشم جهان بین دو عالم

ای جان حزین ، ای دل و دلدار کجایی؟

شمارهٔ ۸۶۴

در قید غمم، خاطر آزاد کجایی؟

تنگ است دلم، قوت فریاد کجایی؟

دیری ست که دارم سر راه نگهی را

صیدی سر تیر آمده، صیّاد کجایی؟

بیرون وجود، امن و امان عجبی بود

هستی رهِ ما زد، عدم آباد کجایی؟

کو همنفسی، تا نفسی شاد برآرم؟

مجنون تو کجا رفتی و فرهاد کجایی؟

دیری ست که رفتیّ و ندارم خبر از تو

بازآ، دل آواره، خوشت باد، کجایی؟

ای ناوک تأثیر که کردی سفر از دل

می خواست تو را ناله به امداد کجایی؟

با آنکه نیاوردی، یک بار ز ما یاد

ای آنکه نرفتی دمی از یاد کجایی؟

رسوای جهان می کندم، هند جگرخوار

غم پرده در افتاده، دل شاد، کجایی؟

می خواستی آزرده ببینی دل ما را

اکنون که غمت داد ستم داد، کجایی؟

هم دوشی آن سروقد، اندیشهٔ دوری ست

شرمی بکن، ای جلوهٔ شمشاد کجایی؟

در عشق به یک جلوه، حزین کار تمام است

من برق به خرمن زدم، ای باد کجایی؟

شمارهٔ ۸۶۵

خرابم از ادای شیوهٔ مستانهٔ چشمی

خمارآلوده ام، از گردش پیمانهٔ چشمی

شراب شوق هر کس جلوه در پیمانه ای دارد

که مجنون محو لیلی بود و من دیوانهٔ چشمی

چه کیفیّت بود در ساغر، این چشم سخن گو را؟

به خواب بیخودی، دل رفته از افسانهٔ چشمی

نگاه گرم ترسا زاده ای سرگشته ام دارد

که می آید سیه مستانه، از میخانه چشمی

حزین ، نبود چو من مستی، خرابات محبّت را

پیاپی می زنم پیمانه، از میخانهٔ چشمی

شمارهٔ ۸۶۶

طبیب من، حرا از خسته جان خود نمی پرسی؟

توان پرسیدنی، وز ناتوان خود نمی پرسی

قلم کی محرم و قاصد کجا درد سخن دارد

چرا احوال ما را، از زبان خود نمی پرسی؟

مگر آگه نیی از سوختن ای شمع بی پروا

که از پروانهٔ آتش به جان خود نمی پرسی؟

نسیم آشفته می گوید، سراغ نافهٔ چین را

چرا از طرّهٔ عنبرفشان خود نمی پرسی؟

اگر باور نداری شرح جور از من، چرا باری

حدیثی از دل نامهربان خود نمی پرسی؟

شکار خسته می داند، عیار سختی بازو

چرا از زخم دل، زور کمان خود نمی پرسی؟

سرت گردم، چه دیدی کز حزین گردانده ای دل را

ز دستان سنج دیرین، داستان خود نمی پرسی؟

شمارهٔ ۸۶۷

به دستم داده دستی، برده در خونم فرو، دستی

به چاک سینه دارد غمزه دستی، در رفو دستی

خوشا عهدی که با کوتاه دستان، لطفها بودش

حمایل داشتم در گردن آن تندخو دستی

کدامین دست، خالی داشتم تا سبحه گردانم؟

که دستی رهن ساغر بود و در دست سبو دستی

دل مجروح را، شور قیامت در گریبان کن

سرت گردم، بکش گاهی، به زلف مشکبو دستی

سراپا ناز من، از تربتم دامنکشان مگذر

مبادا غافل از خاکم، برآرد آرزو دستی

زکم ظرفی به یک ساغر، خمارم نشکند چون گل

بود در خم مرا پیوسته دستی، در کدو دستی

کفم را در دعا، وصل تمنّا مدعا نبود

حزین از شرم عصیان، می گذارم پیش رو دستی

شمارهٔ ۸۶۸

بود می خانه ها، در چشم شهلای تو ای ساقی

هلال جام می گردد، به ایمان تو ای ساقی

ز رنگت آتشین شد گل، ز لعلت ارغوانی، مل

نگه را می کشد در خون، تماشای تو ای ساقی

شکر بفکن، قدح بشکن، به شیرین خنده لب بگشا

می و نقل است، با لعل شکرخای تو ای ساقی

تو چون در جلوه آیی، لنگر تمکین نمی ماند

دلم را می برد از جا، تماشای تو ای ساقی

بود آیین عشقت می کشی و کوچه گردیها

خرد را، سر به صحرا داده، سودای تو ای ساقی

نسیم پیرهن، صد پیرهن می بالد از بویت

قبای ناز میزیبد به بالای تو ای ساقی

حزین راگر به کف نامد، ز بخت نارسا، زلفت

نداد از دست، دامان تمنّای تو ای ساقی

شمارهٔ ۸۶۹

ابرکفت بنازم، فیضی ببار ساقی

گرد سرت بگردم، جامی بیار، ساقی

برخیز و جلوه سرکن، بگشای جعد مشکین

باد از دم بهاران، شد مشکبار، ساقی

ساغر بده که آید، آبی به روی کارم

از زهد خشک دارم، بر دل غبار، ساقی

از شیوهٔ نگاهت، وز جلوهٔ جمالت

می در پیاله دارم، گل در کنار ساقی

اوراق زهد و تقوا، بر باد ده حزین را

از خون توبهٔ ما، بشکن خمار، ساقی

شمارهٔ ۸۷۰

ابر، تر دامن و سرد است هوا ای ساقی

خوش بود بادهٔ خورشید لقا، ای ساقی

دردسر می کشی از نالهٔ مخمور، چرا؟

می توان بست به جامی، لب ما ای ساقی

به در میکده، از خشکی زهد آمده ایم

نشود تر نشود دامن ما ای ساقی

باطن پاک بزرگان همه جا یارت باد

به خم باده سپردیم تو را ای ساقی

ابر احسان تو دریا دل و ما سوخته جان

شرم بادت ز لب تشنهٔ ما، ای ساقی

گرچه با ابر کفت، دم زدن ما بیجاست

جام اگر می دهیم، هست به جا ای ساقی

عمرها شد که ز خونین جگران است حزین

به اسیران وفا، چند جفا ای ساقی؟

شمارهٔ ۸۷۱

بساط سرو گل، افسرده شد در گلشن ای قمری

خروشی ساز کن، با بلبل دستان زن ای قمری

به طوق بندگی، مخصوصی، از خیل گرفتاران

چه منّتهاست از جانان، تو را برگردن ای قمری

تو در آغوش سرو خویش و من، خالیست آغوشم

ببین مشکل بود کار تو، یا کار من ای قمری

چه می فهمی گریبان چاکی حسرت نصیبان را؟

که با معشوق داری جا، به یک پیراهن ای قمری

به چشمم هرکجا با سرو خود، همدوش می آیی

جگر پرگاله ها می ریزدم در دامن ای قمری

صبوحی بوی گل زد بر مشامم، نالهٔ گرمت

من شوریده را آتش زدی در خرمن ای قمری

مباد از ناله ات، مهر از لب فریاد بردارم

گریبان می درد صبر مرا این شیون ای قمری

جراحت دیده دلهای کباب سینه ریشان را

به وجد آورده ای، از نالهٔ شورافکن ای قمری

میان ما اسیران، این سبکباری غنیمت دان

که برگردن نداری، بار طوق آهن ای قمری

هوای ابر، خواهد نغمهٔ تر، ناله ای سرکن

نسیم آسا سبک سیر است، ابر بهمن ای قمری

حزین تا بلبل باغ است، رنگین ناله سامان کن

نه هرگوشی تواند نغمه را سنجیدن ای قمری

شمارهٔ ۸۷۲

خموشی گزین در دبستان معنی

که لفظ است، خارگریبان معنی

ندارند ربطی به هم، آتش و نی

قلم کی بود، مرد میدان معنی؟

بریدیم پیوند لفظ آشنایان

کشیدیم سر در گریبان معنی

وفا نیست در گلشن حسن صورت

به صد چشم، گشتیم حیران معنی

نباشم چرا سرخوش و پای کوبان؟

به دست است، زلف پریشان معنی

اگر حسن را باشد آیینه داری

بود چشم شاهدپرستان معنی

شود ظلمت لفظ، چون سایه باطل

برآید چو خورشید تابان معنی

فلک کیست تا رخش دعوی بتازد

به میدان چابک سواران معنی؟

سراب است لفظی که جان در تنش نیست

لبی تر کن از آب حیوان معنی

حزین از دل روشنت غرق نوریم

چراغیست در زیر دامان معنی

شمارهٔ ۸۷۳

من صیدم و دام، زندگانی

زندان مدام، زندگانی

باشد به مذاق پخته مغزان

اندیشِهٔ خام، زندگانی

کام از لب یار برنیامد

کردم ناکام، زندگانی

جمشید منم، اگر برآید

با ساقی و جام، زندگانی

بی شهد لب شکر فروشت

زهر است به کام، زندگانی

خاصان تو، از حیات سیرند

ارزانی عام، زندگانی

دارد اجل از حیات من ننگ

نازم به کدام زندگانی؟

صبح نفسم به صد کدورت

آورده به شام زندگانی

جز من که ز عشق در حیاتم

نابوده به وام زندگانی

در یک شب هجر یار چون شمع

کردیم تمام، زندگانی

گرداب بلا بود حزین را

بی گردش جام، زندگانی

شمارهٔ ۸۷۴

توکز رخ شمع طور و چشم جان، نور نظر باشی

چه خواهد شد سرت گردم، شب ما را سحر باشی؟

دو عالم از فروغ روی او، یک چشم بینا شد

نبینی روی هجران را، اگر صاحب نظر باشی

سروش مقدم جانان رسید، از بال پروازت

مرا ای هدهد جان زنده کردی، خوش خبر باش

برآ از خود، فضای بیخودی را هم تماشا کن

چرا چون برق، درقید حیات مختصر باشی؟

سَرِ پایی بزن مستانه، سامان دو عالم را

چرا از فکر صندل، در خمار دردسر باشی؟

پریشانی بود موج خطر، پرشور دریا را

کنی گردآوری گر قطرهٔ خود را، گهر باشی

حزین ، افشاندن دامن، ندارد این قدر کاری

برای خردهٔ جان، چند لرزان، چون شرر باشی؟

شمارهٔ ۸۷۵

با یار گفتم از غم بسیار، اندکی

گفتا که هست حوصله درکار، اندکی

تاکی به ناز، دیده فروبستهای ز من؟

یکبار دامن مژه بردار، اندکی

گفتا نگه به خواب بهار تغافل است

از ما بپوش دیدهٔ خونبار اندکی

گفتم فغان من نگذارد تو را به خواب

گفتا گلوی ناله بیفشار اندکی

ای مطرب ستم، بزن آهسته زخمه را

نازکتر است دل، ز رگ تار، اندکی

ای ساقی صفا، به قدح ریز باده را

تا از خرد، شویم سبکبار اندکی

بستم کمر ز شوق تو در راه برهمن

ماند به تار زلف تو زنار، اندکی

ناز وکرشمه، در دل بلبل شکسته است

بو برده است تا ز تو، گلزار اندکی

بسیار دیده ام خم و پیچ زمانه را

مشکل فتاده با تو سر و کار، اندکی

باشد نخست مشکلم این کز فراق تو

طاقت نمانده در دل بیمار اندکی

حیرت ز خویش می بردم در وصال تو

گر وارهم ز حسرت دیدار اندکی

ما هم روانه ایم به دربای بی کنار

ای سیل اشک، پای نگهدار، اندکی

از راه دور آمده ام، در دیار تن

جان، پشت داده است به دیوار، اندکی

خوشتر حزین ، که در غم دیرینه تن زنم

بی صرفه گو بود لب اظهار، اندکی

شمارهٔ ۸۷۶

دو خصم داده به هم دست و این فگار یکی

یکی تو دشمن جانیّ و روزگار یکی

به خون من دو زبردست، هم زبان شده اند

نگاه مست یکی، چشم میگسار یکی

دو فتنه گر به کمین دل رمیدهٔ ماست

کمند طره یکی، زلف تابدار یکی

یکی، دو کرده غمم را فریب وعدهٔ تو

بلای هجر یکی، درد انتظار یکی

نه در دلی و نه در دیدهٔ خراب مرا

ازین دو خانه، نیامد تو را به کار یکی

نیم به هجر تو تنها، دو همنشین دارم

دل شکسته یکی، جان بی قرار یکی

به عندلیب چمن نوبت فغان نرسد

حدیث جورت اگر گویم، از هزار یکی

کنون دو سلسله جنبان بود جنون مرا

خط عبیر شمیمت یکی، بهار یکی

خدنگ های تغافل خطا نمی گردد

ز شست غمزه ات، ای نازنین سوار، یکی

گدا و شاه به تنهایی از جهان رفتند

درین دیار، به یاری نشد دچار، یکی

به دهر، الفت و انصاف نیست یاران را

یکی حریف نشاط است و سوگوار، یکی

زگرد حادثه میدان روزگار پر است

خدا کند که برآید ازین غبار، یکی

ز بزم وصل، حزین این قدر خبر دارم

که بیخودانه، سرم داشت درکنار، یکی

شمارهٔ ۸۷۷

حیران لقایی شدم امروزکه دانی

باقی به بقایی شدم امروز که دانی

یار آمد و جان گشت فدای قدم او

قربان وفایی شدم امروز که دانی

فیض نظر پیر خرابات، بنازم

خاک کف پایی شدم امروز که دانی

زنگ تن، از آیینهٔ جان پاک زدودم

یعنی به صفایی شدم که امروز که دانی

بگرفت مرا از خود و خود را به عوض داد

ممنون عطایی شدم امروز که دانی

از شرک دویی، ترک خودی کرد خلاصم

از خود به خدایی شدم امروز که دانی

کوته نظری حلقهٔ بیرون درم داشت

محرم، به سرایی شدم امروز که دانی

فقر شب هستی، چو گدا دربدرم داشت

آسوده به جایی شدم امروز که دانی

از شیوهٔ آن حسن، خبردار نبودم

مفتون ادایی شدم امروز که دانی

هر پرده که نی راست، حزین از دم نایی ست

بیخود به نوایی شدم امروز که دانی

شمارهٔ ۸۷۸

ز عاشق شکوه ای جز مهر ورزیدن نمی دانی

عبث رنجیده ای، اسباب رنجیدن نمی دانی

از آن، لب زیر دندان ندامت داری، ای عاقل

که چون دیوانگان، زنجیر خاییدن نمی دانی

گل داغی ز باغ زندگانی نیست در دستت

تهی کف می روی زاهد،که گل چیدن نمی دانی

نخوردی خون دل ای صوفی و در رقص طاماتی

چه مستی می کنی، چون باده نوشیدن نمی دانی؟

حزین اکنون نواسنج گلستان شد، تو ای بلبل

نفس را درگلو بشکن که نالیدن نمی دانی

شمارهٔ ۸۷۹

هجر در دامن دل ریخته خار عجبی

گلبن حسرت ما، کرده بهار عجبی

ناخنم تیشه شد وسینهٔ من کوه غم است

زده ام دست، دلیرانه به کار عجبی

سودی از دولت همسایگی ماه نکرد

زلف هندوی تو، دارد شب تار عجبی

دیده، جز بوالعجبی هیچ نبیند در هند

فلک انداخته ما را به دیار عجبی

شمع، سررشتهٔ افسانه به کف داد، حزین

دوش با داغ تو، دل داشت شمار عجبی

شمارهٔ ۸۸۰

چون خود اگر عشوه گری داشتی

از دل زارم، خبری داشتی

پا به سر من ننهادی به ناز

گر ز من افتاده تری داشتی

مفت نرفتی زکفم زلف تو

گر شب بختم سحری داشتی

عمر به هجرت گذراندم، تمام

کاش به خاکم گذری داشتی

زخمی مژگان تو می شد، چو ما

گر دل زاهد، جگری داشتی

به شدی از لعل مسیحای تو

دردم اگر چاره گری داشتی

حنظل حرمان نشدی قسمتم

نخل وفاگر ثمری داشتی

قدر دل ما نشدی کم ز خاک

رحم به دل گر قدری داشتی

دیده نمی بود اگر باد دست

هر رگ مژگان، گهری داشتی

خوار نگشتی رگ ریحان، اگر

غالیه از خاک دری داشتی

داد دلم دادی، اگر یار هم

دلبر بیدادگری داشتی

کار، شدی بر دل دیوانه، تنگ

سینه اگر بام و دری داشتی

فصل چمن، غنچه نمی بود دل

در کف اگر مشت زری داشتی

سینه شدی جون جرس افغانکده

مرگ دل ار نوحه گری داشتی

ای دل افسرده، چه شد شورشت

آه قیامت اثری داشتی

مطلب پروانه، روا شد حزین

کاش تو هم بال و پری داشتی

شمارهٔ ۸۸۱

به ناکامی گذشت، ای شاخ گل، دور از تو ایامی

کسی را چون برآید کام دل از چون تو خودکامی؟

درین مدت که آهم نامه بود و اشک من قاصد

نه یاد از نامه ام کردی و نه شادم به پیغامی

اگر عیبم به رسوایی کنی، داربم معذورت

پی دل، هرگز ای نامهربان، ننهاده ای گامی

توان افروخت شمع کشته از هر تار موی من

درین محفل که دارد دعوی عشق تو، هر خامی

ز نعمتهای الوان محبت، لذتی دارم

کباب من نمک سود است، از اشک جگر فامی

چو خورشید از دل پر خون خود رطل گران دارم

به دوران ها مگر یابی، چو من خون دل آشامی

فراموشی حدی دارد، تغافل مدتی دارد

دعاگوی توام، دل را تسلی کن به پیغامی

به نارعنایی شمشاد، کمتر در جهان دیدم

کنون در سایهٔ سرو تو پیداکرده اندامی

ندارد جای داغی دفتر دل، تا قلم گنجد

بِحَمْدِ اللّه، کتاب عشق را، دادیم انجامی

بهشتی روی من دارد به سویم گوشهٔ چشمی

ز نعمتهای جنت قسمتم گردیده، بادامی

مرا بخت سیه، سرگشته دارد ور نه در کویش

سفیدی می کند در انتظارم، دیدهٔ دامی

در آن عالم که عشق او مرا دارد، نمی باشد

بیاض گردن صبحی، سواد طرّه ی شامی

درین قحط الرجال، آوازه دارد خاک خاموشان

به جز سنگ مزار، امروز نبود صاحب نامی

حزین از درد تاکی می توان گرداند بالین را؟

مگر بر بستر خواب عدم، گیریم آرامی

شمارهٔ ۸۸۲

کند گردآوری زلفش، دل شوریده بسیاری

که زندان را نباشد بهتر از زنجیر، دیواری

تغافل می کند تیغ تو تا کی با رگ جانم؟

ز کفر بی سرانجامم، به جا مانده ست زنّاری

خروشی دلخراش از رخنه های سینه می آید

صفیری می سراید در قفس، مرغ گرفتاری

غبار تربتم، در چشم شیران خاک می ریزد

خدنگی خورده ام از کیش مژگان ستمکاری

ز خورشید جهان آرای رخسار نگه سوزش

در آتشخانه ى دل، هر طرف گرم است بازاری

تپان درخاک و خون، چون نیم بسمل جان گسل دارد

دل آزرده را، بیماری چشم جگر داری

حزین ، آخر زیان عشقبازی، سود می گردد

که بازار نگه، گرم است، با خورشید رخساری

شمارهٔ ۸۸۳

به افسونها، شنیدم بوالهوس را، شاد می کردی

چه می کردم، اگر با او مراهم یاد می کردی؟

خوشا روزی که هر کس غیر من بودی گرفتارت

به گرد دام، می گرداندی و آزاد می کردی

به گلشن رفتم و از نونهالان جلوهها دیدم

اگر می آمدی، خون در دل شمشاد می کردی

زرشک امشب نم دردیده سودی خواب شیرین را

مگر من مرده ام کافسانهٔ فرهاد می کردی؟

چه خاموشی حزین ! آن ناله های دلخراشت کو؟

که در دام و قفس، خون در دل صیاد می کردی

شمارهٔ ۸۸۴

مست صهبای الستم یللی

از می توحید مستم یللی

حبس تن بر مرغ روحم تنگ بود

این قفس، در هم شکستم یللی

کس به من، بیگانه تر از من نبود

ز اختلاط غیر، رستم یللی

چون دل من خلوت خاص تو بود

در به روی غیر بستم یللی

هیچ نقصانی مرا از مرگ نیست

آنچه بودم باز هستم یللی

از حجاب جسم بیرون آمدم

آخر این سد را شکستم یللی

در سماع عشق، محفل گرم بود

چون سپند از جای جستم یللی

در خرابات مغان، بیخود حزین

خوش به کام دل نشستم یللی

شمارهٔ ۸۸۵

بدا ما قد بدا فی الحبّ من بیداءِ اشواقی

اَنل کأساً و اسکرلی، الا یا ایها السّاقی

سرت گردم، لب خشک به زهر آغشته‌ای دارم

فانّ القلب ملسوعٌ و ماء الدّنِ تریاقی

محبت نامهٔ درد دلم را در بغل دارد

نمی‌خوانی چرا محبوب من، مکتوب مشتاقی؟

نیم در عشقبازی، بی‌وفا، ای سست‌پیمان‌ها

بقیٰ ما قد مضی فی حبّکم، عهدی و میثاقی

حزین از دل به گوشم هر نفس فریاد می‌آید

ینادی کلما فی الکون فان، والهوی باقی

شمارهٔ ۸۸۶

نمی ماند به مصر از پیرهن، جز تهمت چاکی

سفیدی می کند در راه شوقش، دیدهٔ پاکی

به دست کوته همّت بلند خویش می نازم

که از دنیا، به چشم اهل دنیا زد کف خاکی

در آتش می گرفتم خرمن حسرت نصیبان را

گر از سامان هستی، در بساطم بود خاشاکی

غبار از تربت من تا قیامت می کشد بالا

که روزی، بودم از افتادگان قد چالاکی

ز بوی خون من، می در رگ مخمور می آید

خدنگی خورده ام، از باده پیما چشم بی باکی

بیا در کوی عشق و رهن می کن دفتر دل را

که در یونان زمین عقل، نبود صاحب ادراکی

ز خورشید قیامت، نیست باکی، می پرستان را

برد ما را شراب بیخودی، تا سایهٔ تاکی

به پای شمع خود، چون شعلهٔ جواله می رقصد

ز آتش طلعتان، پروانه زد جام طربناکی

شکارانداز ما را، تاکی افتد رحم در خاطر

رگی داریم و شمشیری، سری داریم و فتراکی

به برگ لالهٔ خورشید محشر، شبنم افشاند

گل داغی که دارد در نظر، روی عرقناکی

فروغ شمع جان، شد در تن آلوده ظلمانی

که باید پرتو فانوس را، پیراهن پاکی

مقیّد بیش ازین نتوان به زندان بدن بودن

بکش سر ازگریبان، تابهکی چون دانه در خاکی؟

گر از دل زندگان مشربی، در ظلمت شب ها

ز آب زندگانی صلح کن، با چشم نمناکی

من آن دریا کشم کز باده سیرابی نمی دانم

قناعت می کند از تاک، زاهد گر به مسواکی

حزین از انفعال من، نخواهد شد سفید آنجا

گر صبح قیامت را، نمایم سینهٔ چاکی

شمارهٔ ۸۸۷

دلا، به جبهه، در دوست را نشان چه دهی؟

صداع سجده به آن خاک آستان چه دهی؟

چو عمر من به سر راه انتظار گذشت

فریب وعده ام ای شوخ سرگران چه دهی؟

کدام میکده دیگر خمار من شکند؟

شراب حسرتم از لعل می چکان چه دهی؟

نگاه خشم تو، مخصوص جان خسته چراست؟

همین به میکده، رطل مرا گران چه دهی؟

به حرف هجر، زبان آشنا مساز حزین

کلید باغ، به غارتگر خزان چه دهی؟

شمارهٔ ۸۸۸

در دیده و دل، از دل و از دیده جدایی

بی جایی و چون می نگرم در همه جایی

لب باده چکان، جلوه چمان، طرّه پریشان

آشفته چنین، بر سر بازار چرایی؟

گه در جگر گرمی و گه بر مژهٔ تر

گه در شکن آه منی، در چه هوایی؟

هم شیشه و هم ساغر و هم باده و هم مست

هم ساقی و هم نایی و هم نای و نوایی

بر تارک سر هوشی و در پردهٔ دل، راز

در دیدهٔ سر، نوری و در سینه، صفایی

نظّاره کنان از نظر عشق، به حسنی

رخساره نهان، در شکن زلف دوتایی

گه معتکف خلوت و گه شاهد محفل

گه بارکش خرقه و گه زیر قبایی

در حدّ اشارات، تو هم مایی و هم من

در محو اضافات، برون از من و مایی

مست است حزین ، امشب از آن ساقی سرمست

مطرب، بزن این پرده، به آهنگ رسایی

شمارهٔ ۸۸۹

فریاد که از عاشق مسکین که تو داری

سر می کشد آن طرّهٔ مشکین که تو داری

در طاعت عشق تو، صنمخانه نشینم

کافرکند این ملّت اوا آیین که تو داری؟

چون شمعِ فروزنده، ز فانوس عیان است

در پیرهن، آن ساعد سیمین که تو داری

دشنامی، اگر تلخ برآید ز زبانت

شیرین کندش، آن لب شیرین که تو داری

در زیر سر خواب گران تو بود زلف

فریاد ازین نرمی بالین که تو داری

تهمت به حنا بسته ای و سختی دوران

افشرده دل، آن دست نگارین که تو داری

در می کشد و چاک زند خرقهٔ ما را

چون گل به بر، این حلهٔ رنگین که تو داری

در هالهٔ خط، روی تو از طالع حسن است

سعد است قران مه و پروین که تو داری

چون شمع، لبت سوخت حزین ، از نفس گرم

ای خسته، ندانم چه تن است این که تو داری

شمارهٔ ۸۹۰

ای ناله، خوشا بخت رسایی که تو داری

ما را نبود راه به جایی که تو داری

خواهی شدن ای دل، می صافی به خرابات

با دردکشان، صدق و صفایی که تو داری

از کعبه چه حاصل ادب ناصیه سا را

ای بت، سر ما و کف پایی که تو داری

بی پرده به هر گوشه کند راز نهان را

ای نی، نفس پرده گشایی که تو داری

تا چند لب جام برد بوسه به تاراج

ساقی ز لب بوسه ربایی که تو داری؟

سنبل کده کرده ست گریبان سمن را

مشکینه خط غالیه سایی که تو داری

طالع نگذارد گِره بسته به کارم

گر باز شود بند قبایی که تو داری

چون آینه از دیدهٔ حیرت زده، شادم

از کف ندهم فیض لقایی که تو داری

در تیرگی، آیینهٔ دل را نگذارد

مطرب، نفس زنگ زدایی که تو داری

خواهند حریفان مسیحا نفس آموخت

نطق از لب الهام سرایی که تو داری

بی ذوق سماع است حزین ، نالهٔ بلبل

شوریده مرا طرزِ نوایی که تو داری

شمارهٔ ۸۹۱

بردم به لحد زان رخ افروخته، داغی

حاجت نبود تربت ما را به چراغی

گر خشک لبم، بادهکش ساغر عشقم

دل را به لب، از هرگل داغی ست ایاغی

کیفیت صهباست به جام سخن من

ای باده گساران، برسانید دماغی

راه سر آن چشمه که گم کرد سکندر

ما تا در میخانه رساندیم سراغی

از تربت ما می گذرد یار، سبکبار

ای بارکشان غم دل، لابه و لاغی

شمعی که نه در پرتو رخسار تو سوزد

در دیدهٔ پروانه نماید، پر زاغی

وصل ار نبود، راه خیال تو نبسته ست

باز است به روی دل تنگم، در باغی

داغ دل ما، از نفس گرم شکفته ست

ای لاله، تو افروختهای دامن راغی

پرسی چه ز آتشکدهٔ عشق، حزین را؟

زاهد، تو به راحتکدهٔ کنجِ فراغی

شمارهٔ ۸۹۲

چو فرهاد ار به تیغ بیستون مردانه آویزی

ز بی تابی، به برق تیشه، چون پروانه آویزی

به جانبازی اگر چون کوهکن، شیرین شود کامت

به شیرینی جان خویش،کی طفلانه آویزی؟

سبک روحانه از خویشت برد گر نالهٔ بلبل

چو بوی گل، به دامان صبا، مستانه آویزی

کنشت و کعبه را قندیل و ناقوس از رواق افتد

دلم را گر به طاق ابروی بتخانه آویزی

برون آر از شمار پاره های دل سری چون من

چرا زاهد به گردن سبحهٔ صد دانه آویزی؟

درین ره گر می روشن، چراغت پیش پا دارد

عصا بگذاری و در لغزش مستانه آویزی

به نقد جان خریدارند درد عشق را مردان

به درمان تا به کی، بی درد! نامردانه آویزی؟

دل بی درد اگر خواهی، خروش ناله ام بشنو

چو غفلت پیشگان تا کی به هر افسانه آویزی؟

وصیت با تو ای پیر خرابات مغان دارم

پس از من خرقه ام را بر در میخانه آویزی

مکافاتی ندارد دشمنی از دوستی بهتر

تو بی پروا چرا با دوستان خصمانه آویزی؟

اگر دانی چه مقدار از غم هجران پریشانم

به آل زلف، این دل صد چاک را، چون شانه آویزی

ز ناز از چشم شوخت گر نیفتد اشک غلتانم

چو من بر تار مژگان خود، این دردانه آویزی

به یادت آید آیا دست دورافتادهٔ عاشق

به دامان خود، آن روزی که بی تابانه آویزی؟

به میدانی که گردد جلوهٔ نازت شکارافکن

سر خورشید بر فتراک، بی باکانه آویزی

دلم شوریدهٔ زلف پریشان است، می باید

که این زنجیر را، برگردن دیوانه آویزی

اگر بینی حزین امشب، که در ساغر چه می دارم

گذاری سبحه را از دست و در پیمانه آویزی

شمارهٔ ۸۹۳

راه دل و دین را زدی ای طرفه صنم، های

مژگان تو خواباند به ما، تیغ ستم های

آوارهٔ کوی تو ندانم به چه حال است؟

یعنی دلم، آن کافر گم کرده صنم، های

صبر من و تمکین تو، ای عهد فراموش

ما را و تو را ساخته بیگانه ز هم، های

سرو تو صلایی به شهادت طلبان زد

خود را برسانید به این پای علم، های

با فیض کریمان کف محتاج حریف است

محرومی چشمم، عجب، ای خاک قدم، های

افتاده به دل، زخم به بالای هم از تو

ای غمزه، مبادا شکنی قدر ستم، های

امروز به پیچ و خم آزادی خویشم

یاد تو به خیر، ای شکن زلفِ به خم، های

تار نفس من به گلو، قید اسیریست

از حلقهٔ دامم برهان، وحشت رم، های

زاهد، خبر از ریزش مژگان منت نیست

دامان تری دارم ازین ابرِ کرم، های

فیض عجبی یافتم از پای خم می

ای سایه نشینان گلستان ارم، های

دل، بتکدهٔ ما و ادب سجده بَرِ اوست

ای ناصیه سایانِ حرمگاه صنم، های

ما برهمنان را، همه جا طور تجلّی ست

از یار نداری خبر، ای شیخ حرم، های

سامان خودی نیست به کف یک پر کاهم

شرمندهٔ هستی نکنی، های عدم، های

مرغ دل ما در پی پرواز فراغی ست

تا چند تپد در قفس شادی و غم، های

در بزم، حزین این همه خاموش چرایی؟

شوریده نوایی بزن از نای قلم، های

شمارهٔ ۸۹۴

خاطر از دردسر بیهده آزاده کنی

سر اگر در ره رندان دل افتاده کنی

لوحت آخر اجل از نقش خودی ساده کند

حالیا مصلحت آن است که خود ساده کنی

همچو گل می رود از کف به نسیمی، هشدار

برگ عیشی که به صد خون دل آماده کنی

صوفی، ار می نکشی، ساغری از ما بستان

تا مگر آب رخ خرقه و سجاده کنی

ساقی، از دست کریم تو چه کم خواهد شد

چون سبو، خود به گلوی من اگر باده کنی؟

تازه شمشاد من، از خانه به گلشن بخرام

جلوه ای تا به تذروان چمن زاده کنی

واله حسن بیان تو، جهانی ست حزین

زیبد ار ناز به این حسن خداده کنی

شمارهٔ ۸۹۵

می گرفتیم به جانان، سر راهی، گاهی

او هم از لطف نهان داشت نگاهی، گاهی

چه عجب گر نگهش داشت سر الفت ما؟

برق را، هست نوازش به گیاهی، گاهی

دو سه روزیست که دزدید نگه، وین عجب است

نه ثوابی زمن آمد، نه گناهی، گاهی

این قدر هست،که در سختی تاب و تب عشق

درد، می داد به دل رخصت آهی گاهی

این گران آمده باشد، به دل نازک او

می شود بار به خاطر، پرکاهی، گاهی

دل مسکین چه کند گر نتپد از دهشت؟

ریزد از خوی شهان، خون سپاهی، گاهی

لیک نومید نیم زان نگه بنده نواز

می شود روز، شب بخت سیاهی، گاهی

سر به خاک قدمش لابه کنان می گفتم

نشود تیره ز آهی، چو تو ماهی،گاهی

گنهم گرچه عظیم است، ببخشای به عشق

شاد گردان دل زارم، به نگاهی، گاهی

به وفای تو، که از هستی خود بی خبرم

در غم عشق، بود حال تباهی، گاهی

گفت خاموش، که محتاج نبوده ست حزین

دعوی عشق، به سوگند و گواهی، گاهی

شمارهٔ ۸۹۶

درد دل گفتمی، ار همنفسی داشتمی

کردمی شکوه، اگر دادرسی داشتمی

رخنه های دلم از گرد کدورت شده پر

یاد آن روز، که چاک قفسی داشتمی

چه کنم؟ جور تو خاکستر دل داد به باد

پاس این سوختهٔ عشق، بسی داشتمی

تنگ می کرد به من، گوشه ی تنهایی را

وای اگر در همه آفاق کسی داشتمی

سخت آزرده ام از خاطر افسرده، حزین

کاش اگر عشق نبودی، هوسی داشتمی

شمارهٔ ۸۹۷

به صورت هر چه بینی، نقش برآب است در معنی

نگاه خرده بینان، پرده ی خواب است در معنی

زبون در کارگاه صورت افتد، مرد روشندل

کتان می گردد اینجا هر چه مهتاب است در معنی

به دیبای بساط صورت آرایان، منه پهلو

که فرش بوریای فقر، سنجاب است در معنی

عجب نبود، به گوش اهل صورت گر نیامیزد

دهانم درج گوهرهای نایاب است در معنی

چه باک ار خشک خیزد چون گهر، لفظی ز بحر دل

حزین ،از جوی کلکم، نکته سیراب است در معنی

شمارهٔ ۸۹۸

گر سینه شود سینا، بی تاب و توانستی

تاب من و آن جلوه، مهتاب و کتانستی

آسان به قد و عارض، عاشق ندهد دل را

آنی ست نکویان را، دل داده ازآنستی

آن ماه فلک پیما، بنمود شبی سیما

چون اختر از آن شبها، چشمم نگرانستی

نگذاشت مرا حسرت، با هجر و وصال او

اکنون من مجنون را، نه این و نه آنستی

حیرت من بی سامان، از مایهٔ دل دارم

در خاک هم از چشمم، خونابه روانستی

از مرگ نیندیشم، جان گر به تو پیوندد

پیری چه زیان دارد گر عشق جوانستی؟

لطف تو همی باید، تا هجر کران گیرد

از خود شده ام امّا، دوری به میانستی

جم رفت و فریدون هم، زین کاخ دو در بیرون

این کلبه که می بینی، میراث کیانستی

با عارف رومی شد، هم نغمه حزین ، کلکم

این پرده که می سنجم، زان جان جهانستی

شمارهٔ ۸۹۹

کند خون دل من، چشم تر را خانه آرایی

که دیگر می کند بهتر ز می، پیمانه آرایی؟

چراغانی ز داغت، رخنه های سینه ام دارد

کند شبها دل دیوانه ام، ویرانه آرایی

به گوشت در نمی آید، حدیث نکته پردازان

کنند از قصهٔ زلفت، مگر افسانه آرایی

به اخلاص محبّت، رونق دل را حوالت کن

نیاز برهمن، بهتر کند بتخانه آرایی

حزین ، از کلفت دل خاطرم خشنود می باشد

کند گرد یتیمی، گوهر یک دانه آرایی

شمارهٔ ۹۰۰

به جلوه، جامهٔ صبر مرا قبا کردی

به یک نگه، من و دل را، ز هم جدا کردی

مشام یوسف اگر می شنید بوی تو را

هزار جامهٔ جان در غمت قبا کردی

دلم ز داغ تو ای عشق، کام خویش گرفت

ازین گهر، صدفم را گرانبها کردی

نماز زاهد افسرده می گذشت ز عرش

اگر به سرو قد یار، اقتدا کردی

حزین ، به طرز نشید تو آفرین بادا

لبم به زمزمهٔ عشق، آشنا کردی

شمارهٔ ۹۰۱

نمی‌دانم تو بی‌پروا نگاه، از دل چه می‌خواهی؟

نثارت کرد جان را، دیگر از بسمل چه می‌خواهی؟

چه منتها ز تیغ اوست، بر گردن، شهیدان را

تو ای خون بحل، از دامن قاتل چه می‌خواهی؟

برون از حیهٔ عقل است، کار قبض و بسط دل

شکستی ناخن، از این عقدهٔ مشکل چه می‌خواهی؟

ز کف سرگشتگی، مشت غبار جسم نگذارد

ازین ریگ روان، آسایش منزل چه می‌خواهی؟

شرارآسا برافشان، بی‌تامل خردهٔ جان را

به این کم فرصتی، از عمر مستعجل چه می‌خواهی؟

به از دل، جلوه گاهی در دو عالم نیست لیلی را

تو ای مجنون صحراگرد، از محمل چه می‌خواهی؟

چه فهمد جان نابینا، ز دفترهای لاطایل؟

ز اوراق پریشان خود ای جاهل چه می‌خواهی؟

دل آزاده باید، زاد این ره، بر میان بستن

اگر مرد حقی، از عالم باطل چه می‌خواهی؟

در دل‌ها بود حاجت روای عالمی، امّا

در دل گفته‌اند، از مهره‌های گل چه می‌خواهی؟

به جز حسرت که خرمن‌هاست خاک شوره‌زاران را

ز تخم‌افشانی دنیای بی‌حاصل چه می‌خواهی؟

دل دنیاپرستان، از طمع خالی نمی‌باشد

به عالم، چشم سیر از کاسهٔ سائل چه می‌خواهی؟

محیط حرص را، سعیت، نیارد مرد میدان شد

ز دست و پا زدن در بحر بی‌ساحل چه می‌خواهی؟

چو گرگ افتاده‌ای در پوستین یوسفان تا کی؟

ز جان پاک آگاهان، تو ای غافل چه می‌خواهی؟

دهان شیرین بود، آلودگی تا با شکر دارد

به جز کام هوس، از لذت عاجل چه می‌خواهی؟

حزین از شعله‌رخساری‌ست، بی‌تابی سپندت را

به غیر از سوختن، زین آتشین‌محفل چه می‌خواهی؟

شمارهٔ ۹۰۲

ای دل، سپند آتش سودای کیستی؟

خرمن به باد داده و رسوای کیستی؟

در محفلی که موج پریزاد می زند

آیینه دار حسن دلارای کیستی؟

در پوست، رستخیز قیامت فکنده ای

ای خون گرم، معرکه آرای کیستی؟

بیمارم و به لعل تو در جان سپاریم

برگو خدای را، که مسیحای کیستی؟

سوزد به دیده خواب و به دل آه حسرتم

آرام ساز جان شکیبای کیستی؟

زاهد ز دین برآمد و عاشق ز جان گذشت

خوش فرصت تو باد، به یغمای کیستی؟

اشکت به رنگ باده فرو می چکد حزین

مست می شبانه غمهای کیستی؟

شمارهٔ ۹۰۳

ناله ام را در دلش تأثیر بودی کاشکی

شکوه ام را گاهگاهی می شنودی کاشکی

سیل را بی تابی از ساحل به دریا می برد

بی قراری های ما، می داشت سودی کاشکی

گلستان نبود به دستان، عندلیبان را چه شد؟

بلبلی از گلبنی می زد سرودی کاشکی

به ز جام می نباشد صیقلی، ساقی کجاست؟

زنگ تقوا، از دل ما می زدودی کاشکی

شبنم از دریای آتش، زود زنهاری شود

مرهمی داغ مرا می آزمودی کاشکی

سوخت جان از شوق، داد از بی زبانی های ما

آتش پنهان ما، می داشت دودی کاشکی

سخت بی ذوق است گلشن، ابر آذاری کجاست؟

بزم مستان را صفایی، می فزودی کاشکی

خنجر ناز تو را، نبود چرا پروای دل؟

عقده ای از خاطر ما، می گشودی کاشکی

شمع گر سوزد به شبها، روز آرامیش هست

چشم آتش بار ما، یکدم غنودی کاشکی

رسته در دل از خرد، خار و خس اندیشه ها

کشت ما را برق عشقی می درودی کاشکی

کلک خاموشت چمن را بی نوا دارد حزین

نغمه ای با عندلیبان می سرودی کاشکی

شمارهٔ ۹۰۴

چه خوش بود که به دی، طرح نوبهار کشی

پیاله بر رخ آن آتشین عذار کشی

رهین دست حمایت شود، چراغ دلم

شبی که دست بر آن زلف تابدار کشی

نمی کشی چو نقاب از رخ نهفته، چرا

نظاره را به سر راه انتظار کشی؟

رخت بهشت برین است، با بهار چه کار؟

لبی چو میکده داری، چرا خمار کشی؟

دراز شد شب هجران ز آسمان، وقت است

که انتقامِ من تیره روزگار کشی

دمید صبح بهار خطت، سزد که مرا

قلم به دفتر غمهای بی شمار کشی

جواب نکتهٔ رنگین اوحدی ست حزین

سزد که بر ورق لاله، این نگار کشی

شمارهٔ ۹۰۵

خاصان تمام مستند، ساقی صلای عامی

ته جرعه ای کرم کن، مِن راوقِ الکرامی

خامیم و اوفتاده، می ده که باده بخشد

اجساد را قیامی، ارواح را، قوامی

آواره ام به فرقت، از منزل سلامت

یا جار دار سلمی، بلغ لها سلامی

مطربِ بهل طریقت، سرکن رهِ حقیقت

سنجی اگر مقامی، داری اگر پیامی

خواهی حَرَج نباشد، سرکن حدیث دربا

اهلا لما روبنا، عن سیدالانامی

دل در شکسته حالی، صد ناله در گره داشت

انی رجوت دهراً، اشکو عن السقامی

یار آمدم به بالین، شد رنجها فراموش

عاد الکرام شکراً، فی اوفر السهامی

یا جارتی بوجد، قولی حدیث نجد

ذا اجمل الهدایا، ها اکمل الکلامی

گوش حزین خاموش، مطرب به نالهٔ توست

سرکن رهی خدا را، ساقی بیار جامی

شمارهٔ ۹۰۶

به دلهای دماغ آشفته، سنبل می کند کاری

به ما شوریدگان، آن زلف و کاکل می کند کاری

دلم را در خروش آورده چون گل نوشخند او

نوازشهای آن رنگین تغافل، می کندکاری

شب از وجد نسیم، از خود نرفتم گر درین گلشن

به بوی صبحدم، گلبانگ بلبل می کند کاری

به غفلت توبه کردم از می و اکنون پشیمانم

خورد افسوس، هرکس بی تامّل می کند کاری

حزین از بوالفضولان، در غمش محروم تر مردم

مگو با ناز او صبر وتحمّل می کندکاری

شمارهٔ ۹۰۷

به جان‌سوزی، نی کلک سخن‌ساز مرا دیدی

به خاموشی نوای سینه‌پرداز مرا دیدی

پر اندازد ملک، آنجا که من پروانگی کردم

به بال دل، رسایی‌های پرواز مرا دیدی

ز بیدادت به چنگ کاوش غم، سینه را دادم

به نالش، دل‌خراشی‌های آواز مرا دیدی

به پای خویشتن می‌پرورد چون سایه طوبی را

لوای دولت فقر سرافراز مرا دیدی

حزین افسانه‌ام جادودمان را مهر بر لب زد

به بزم گفتگوی عشق، اعجاز مرا دیدی

شمارهٔ ۹۰۸

ای از شرار عشق تو هر سینه آتشخانه‌ای

دل شمع رخسار تو را، آتش به جان پروانه‌ای

اندیشهٔ پیرِ خِرَد، با کبریای عشق تو

در وادی واماندگی، بازیچهٔ طفلانه‌ای

هرچند مست و بی‌خودم، غافل ز یادت نیستم

ای نغمهٔ تسبیح تو در هر لب پیمانه‌ای

مجنون‌صفت با وحشتم دامان صحرا تنگ بود

روزی که من هم داشتم، با خود دل دیوانه‌ای

میخانه‌ها در جوش تو، دیوار و در مدهوش تو

مست از لب خاموش تو، ناقوس هر بتخانه‌ای

عاشق چه سان در دورِ او دل را نگهداری کند؟

چشمی که در هر گردشی خالی کند پیمانه‌ای

ساقی اگر آزرده‌ای، باز از حزین خویشتن

شوید غبار خاطرت از گریهٔ مستانه‌ای

شمارهٔ ۹۰۹

ز نقش خط که به رخسار ارغوان زده ای

رقم به خون من ای نازنین جوان زده ای

کنون نهی ز قفس منتم به آزادی

که آتشم به خس و خار آشیان زده ای

تهی کنار دو عالم ز دین و دل گردد

ز طرزِ دامنِ نازی که بر میان زده ای

حنای پای تو خونم نشد، گناهم چیست؟

که پا به بخت من ای شوخ سرگران زده ای

شب فراق و وصالم چو شمع یکسان است

کنون که از تب و تاب، آتشم به جان زده ای

هلال من شفق از خون خویشتن دارد

به دل خدنگم از ابروی شخ کمان زده ای

به گاه نکته، حزین از لبت شکر ریزد

ز بوسه ای که بر آن خاک آستان زده ای

شمارهٔ ۹۱۰

آگه ز بی وفایی اغیار گشته ای

از جام حسن مستی و هشیار گشته ای

چون گل شده ست دامن پاک تو غرق خون

گویا سراسری به دل زار گشته ای

مشکین شده ست رنگ تو ای خطّ سبزفام

از بس در آفتابِ رخ یار گشته ای

فتوا ز رشک کرده هدر خون آینه

از ما زیاده تشنهٔ دیدار گشته ای

سرگشتگی بس است حزین ، آسمان نیی

بنشین به کوی عشق، که بسیار گشته ای

شمارهٔ ۹۱۱

بنمای رخ چون دیده را گرم تماشاکرده ای

ور خوش بود مستوریت، ما را چه رسوا کرده ای

مومن برهمن می کند، نیرنگ سازی های تو

رخ در نقاب افکنده ای، عشق آشکارا کرده ای

شوراب زمزم داده ای رگهای مژگان مرا

این سینهٔ تفسیده را صحرای بطحا کرده ای

دامان یوسف کرده ای جیب و گریبان مرا

شوق دل از کف داده را دست زلیخا کرده ای

زخم نمک سود مرا، شور بیابان داده ای

آشوب مژگان مرا هم چشم دریا کرده ای

کو قدر غم پروردگی، کو مزد دیرین بندگی

لطفی که با من کرده ای باگبر و ترساکرده ای

در قید زلف افکنده ای، کار پریشان خاطران

گل را به دامان صبا، دفتر مجزا کرده ای

چشم حزین خسته را، دور از عذار خویشتن

چون وامق دل سوخته، با داغ عذراکرده ای

شمارهٔ ۹۱۲

ای شوق، در شکنجهٔ دل‌ها چگونه‌ای؟

آه ای شرار شوخ، به خارا چگونه‌ای؟

در پرسشت به لب نفسم می‌تپد به خون

ای ماهی بریده ز دریا چگونه‌ای؟

ای دل که بود سجده برت فرق آفتاب

در زیر دست داغ سویدا چگونه‌ای؟

ای همّت بلند که گردون به خاک توست

در زیر بار منّت بی‌جا چگونه‌ای؟

ناسازی است شیوهٔ اجزای روزگار

با یک جهان عدو، تن تنها چگونه‌ای؟

در ظلمت زمانه که جهل آفتاب اوست

ای نورِ عقلِ دیدهٔ بینا چگونه‌ای؟

داغی حزین و از جگرت دود برنخاست

در آتش ای سپند شکیبا چگونه‌ای؟

قطعات

شمارهٔ ۱ - در توسل به حضرت خاتم الانبیاء (ص) : یا خاتم النبییّن، غمخوار عالمی تو

شمارهٔ ۲ - داستان گاو و مسجد : یکی از اهل ورع، گاوی را

شمارهٔ ۳ - تاریخ تولّد میر ضیاء الدّین : مولود عزیز، قرّهٔ العین کمال

شمارهٔ ۴ - ماده تاریخ : احرام روضه شیخ، بستیم و شد میّسر

شمارهٔ ۵ - در عذرخواهی از اتفاق توارد در اشعار : به خدایی که از اشارت کن

شمارهٔ ۶ - قطعه دربارهٔ صبر و شکیبایی : شب گذشته، فتادم به خاک کوچهٔ غم

شمارهٔ ۷ - در وصف خود و انتقاد از بی هنران : ازچهل سال فزون شد که به شیرین سخنی

شمارهٔ ۸ - در وصف خود سروده است : لایق مدح در زمانه چو نیست

شمارهٔ ۹ - قطعه در نکوهش روزگار خویش : روزگاریست، عقل می کوبد

شمارهٔ ۱۰ - بثّ و شکویٰ : چون زادم از نتایج علوی به مهد خاک

شمارهٔ ۱۱ - قطعه در شکایت : خون در دلم ازکاوش ایام نمانده ست

شمارهٔ ۱۲ - قطعه در شکوه از بخت : حزین، از جهان دژم، خاطرم

شمارهٔ ۱۳ - قطعه در شکایت بعضی از مردم زمان خود : قدر هر سفله، از تو گشت علم

شمارهٔ ۱۴ - قطعه در صفت دنیاطلبان : دنیاطلبان سهیم خود را

شمارهٔ ۱۵ - معنی لفظ حیات : ای چرخ، باید از تو در تن عرصه کم زدن

شمارهٔ ۱۶ - صحبت نامردمان : افتاده ام به صحبت نامردمان حزین

شمارهٔ ۱۷ - برای کسی که اشعار او را به سرقت برده است

شمارهٔ ۱۸ - حال ابنای زمان : حیرتی دارم حزین از حال ابنای زمان

شمارهٔ ۱۹ - شرم از نارسایی مدح : گشته ست صفحه، دامن دشت ختن حزین

شمارهٔ ۲۰ - در وصف قلم پرتوان خود سروده است : ریزد شکرین نکته حزین از نی کلکم

شمارهٔ ۲۱ - و نیز در وصف خامهٔ خویش : لوحش الله خامه ام که به صدق

شمارهٔ ۲۲ - در وصف خامهٔ خود : خامهٔ مشکین من، تا شده معنی طراز

شمارهٔ ۲۳ - در وصف شمشیر : به کف تیغ من اژدها پیکری ست

شمارهٔ ۲۴ - در پاسخ نامهٔ مشتاقانهٔ شاه طهماسب ثانی که او را به همراهی خود دعوت کرده بود

شمارهٔ ۲۵ - این قطعه را از هند به عالم بزرگ امیر صدرالدین محمد رضوی قمی نوشته و به نجف اشرف فرستاده است

شمارهٔ ۲۶ - به بعضی از یاران خود نوشته است : ای تو نور نظر، ز دیدهٔ ما

شمارهٔ ۲۷ - این قطعه را در داوری میان شعر جمال الدّین عبدالرّزاق اصفهانی و پسرش کمال الدین اسماعیل به میرزاابوطالب شولستانی نوشته

شمارهٔ ۲۸ - در رثای پدر علامه اش طاب ثراه : سپهر از مرگت ای صاف حقیقت، بی صفا گشته

شمارهٔ ۲۹ - در تاریخ فوت اسوهٔ عارفان میر محمّد تقی رضوی خراسانی

شمارهٔ ۳۰ - در تاریخ فوت فاضل بزرگ، شیخ عبدالله گیلانی(رحمهٔ الله علیه)

شمارهٔ ۳۱ - اندرز : عاقلی، رنجه شد از طعن عدو

شمارهٔ ۳۲ - در حکمت : نمود این سوال از فلاطون یکی

شمارهٔ ۳۳ - آزادی دو عالم : ای دل، به قدر خواهش، در چشم خلق خواری

شمارهٔ ۳۴ - و نیز در اندرز : هر روز کز سرور تو ای شاه بگذرد

شمارهٔ ۳۵ - فقیر جاهل : در غمکدهٔ جهان ندیدم

شمارهٔ ۳۶ - خطاب به امیری نادان : چارپایی شنیده ام مرده است

شمارهٔ ۳۷ - دربارهٔ برخی از مردم : گفت یاری، حزین بی دل را

شمارهٔ ۳۸ - غیر آزادگان : غیر آزاده خاطری که بود

شمارهٔ ۳۹ - اژدها : ایّام، گرسنه اژدهایی ست

شمارهٔ ۴۰ - مطایبه : پرسید دوش ساده دلی از من این سخن

شمارهٔ ۴۱ - و نیز در مطایبه : ای فلانی، شگفت نیست مرا

شمارهٔ ۴۲ - در ذمّ بعضی از اصحاب غرور : ای صاحبی که مایهٔ تفریح عالمی

شمارهٔ ۴۳ - در مذمّت گرما : در جهنمکده هند که از تاب هوا

شمارهٔ ۴۴ - تضمین از سعدی : بود بر محملم، دل چون درایی

شمارهٔ ۴۵ - قطعه : ای مژه و غمزه ات، صفدر صاحب قران

شمارهٔ ۴۶ - قطعه : آتش زده ایم اختران را

شمارهٔ ۴۷ - قطعه : دوش دلم چون کشید خنجر آه از قراب

شمارهٔ ۴۸ - صحبت ناجنس : دارم آزرده دلی، تنگ تر از دیدهٔ میم

شمارهٔ ۴۹ - در تفاخر ۱ : شاعر و شعر شناسان، قلمم را به زبان

شمارهٔ ۵۰ - قطعه : در همه عمر، بر صحیفهٔ دهر

شمارهٔ ۵۱ - تغزّل : بحری ست محیط غم که در خون

شمارهٔ ۵۲ - تاریخ بنای مسجدی که در بنارس متصل به مقبرهٔ حزین است

شمارهٔ ۵۳ - در تاریخ فوت پدر دانشمند خود گفته است : علامهٔ دهر، والد والا شان

شمارهٔ ۵۴ - در تاریخ فوت عالمی عبدالله نام۳ : نور دل و دیده، مجلس آرای زمان

شمارهٔ ۵۵ - به یکی از بزرگان نوشته است : ای که دارد لوای اقبالت

شمارهٔ ۵۶ - در تاریخ تدوین چهارمین دیوان خود فرموده است

شمارهٔ ۱ - در توسل به حضرت خاتم الانبیاء (ص)

یا خاتم النبییّن، غمخوار عالمی تو

پیش تو چون ننالم؟ از جور آسمانی

از عرض شکوه هرچند، خالی نمی شود دل

از من سخن طرازی، از خامه خون چکانی

ناید نهفتن از من، با لطف شامل تو

رازی که می نماید، در سینه ام سنانی

دیرینه شد چو مخلص، در حضرت است گستاخ

نتوانم از تو کردن، اسرار دل نهانی

همچشم کوثر از توست، پیمانهٔ املها

لبریزگوهر ازتوست، گنجینهٔ امانی

ماهیچهٔ لوایت، آرد به درع و خفتان

کاری که می کند مه، با پیکر کتانی

فریادرس خدیوا، بیداد بین که کرده ست

هندوی چرخ ما را، تاراج ترکمانی

دور از حمایت تو، دور سپهر بشکست

پشت خمیده ام را، از بار زندگانی

بالین و بستر من، خشتیّ و بوریایی ست

این است در بساطم، ز اسباب این جهانی

از نقد در کنارم، رنگ طلایی ای هست

ز الوان نعمتم نیست، جز اشک ارغوانی

بگسسته الفت من، از خیل بی وفایان

پوشیده همّت من، چشم از نعیم فانی

آواره همچو من نیست، خاکی نهاد دیگر

تا این کهن بنا را، افلاک گشته بانی

ده سال شد که در هند، عمرم به رایگان رفت

زین سان کسی نداده، بر باد زندگانی

دم سردی زمانه، خرم بهارم افسرد

عریان تن است نخلم، از باد مهرگانی

ای سر غبار راهت، زان خاک سرمه واری

خونبار دیدهام را، بفرست ارمغانی

جایی که نور رویت، گلگونه برفروزد

از ذره کمتر آید، خورشید خاورانی

در خون نشسته دارد، هند جگر فشارم

من داد شکوه دادم، باقی دگر تو دانی

نه قوّتی که آیم تا خاک آستانت

نه طاقتی که سازم، با حرقت چنانی

از باد سرد مهری، شاخ خزان رسیده

رخساره در زریری، ز اغصان ضیمرانی

نفس بلند همّت، تاکی کند تحمّل

با طعنهٔ اراذل، با نخوت ادانی

در سومنات دهلی، مدح تو می سرایم

زان پیشتر که آید، بلبل به زندخوانی

هر فردی از مدیحت، باشد حدیث منزل

من اسرت المعلّی، من سرحهٔ المعانی

هر سو صریر کلکم، طبل سکندری زد

تا گشت در هوایت، سرگرم مدح خوانی

بنگر به مایه داری، نیسان خامه ام را

جز من کسی نیارد، زین سان گهر فشانی

بر خاک عجز ریزد، سرپنجهٔ تهمتن

چون خامه ام گشاید، بازوی پهلوانی

لب برگشا و گوهر، در جیب بحر و کان کن

کف برگشا و بفشان، صدگنج شایگانی

از داغ مهرت امروز، محفل فروزِ دهرم

کمتر دهد چو من یاد، آثار باستانی

از مصرعی توان یافت، طبع هنر طرازم

جان را به تن نباشد، این جودت و روانی

هرگز نداشت حسان، رطب اللسانی من

هرگز نکرد سحبان، این معجز البیانی

از صولت مدیحت، ملک سخن گرفته

گردن فرازکلکم، با چتر کاویانی

گر رخصت تو باشد، از لخت دل نمایم

مستان معنوی را، تا حشر میزبانی

قدر سخن بلند است، زیرا که دارد آباد

تا حشر سروران را، قصر رفیع شانی

از معجز سخن ماند، روح اللهی به عیسی

موسی کلیمِ حق شد، از فیضِ نکته دانی

شدکاخ ملک و ملت، ازکلک نکته پرور

مستهدم المفاسد، مستحکم المبانی

از عنصری بود نام، شاهان غزنوی را

از گنجوی بود یاد، بهرام شاه ثانی

آن آل بویه رفتند، امّا به روزگاران

دارد روانشان شاد، مهیار دیلمانی

سلجوقیان گذشتند، امّا ز انوری ماند

نام بلند ایشان، بر لوح این جهانی

دور اتابکان رفت، امّا کلام سعدی

پرورده نامشان را، با آب زندگانی

ذکر اوبس باقیست، از نکته های سلمان

نام تکش دهد یاد، خلّاق اصفهانی

شاه مظفری را، نسلی نماند لیکن

هر مصرعی ز حافظ، شد شمع دودمانی

راه سخن نبودی، در حضرتت حزین را

از عفو اگر نبودی، امّید طیلسانی

کلکم ز فیض لطفت زانسان به جلوه آید

کز جنبش بهاران، شمشاد بوستانی

تا سرفراز کرده ست، نام تو خامه ام را

با گوی مهر دارد، دعویّ صولجانی

بر صفحه ام بنازد، جمشید و نقش خاتم

از خامه ام ببالد، ارژنگ و کلکِ مانی

شمارهٔ ۲ - داستان گاو و مسجد

یکی از اهل ورع، گاوی را

جانب مسجد آدینه بخواند

که بیا همره من تا مسجد

گاو از دعوت عابد درماند

گفت با خود که شگفتی ست شگرف

هیچ عاقل سخن این گونه نراند

سنّت و فرض، به من فرمان نیست

گهر ذکر نیارم افشاند

نتوانم که دهم بانگ نماز

می نیارم ورقی قرآن خواند

نه امامت، نه خطابت دانم

سخن از وعظ، نیارم شنواند

گاو را هیچکس از مسجدیان

نه به منبر، نه به محراب نشاند

از پی دعوتم این مرد خدای

بی سبب نیست که این مژده رساند

آب از چاه کشیدن دانم

زیر این بارگران باید ماند

شمارهٔ ۳ - تاریخ تولّد میر ضیاء الدّین

مولود عزیز، قرّهٔ العین کمال

افزود کمال، ماه فروردین را

از سال ولادتش، دهد نام، خبر

بشماری اگر، میرضیاء الدّین را

شمارهٔ ۴ - ماده تاریخ

احرام روضه شیخ، بستیم و شد میّسر

گردید دیده روشن، از نور باهرِ شیخ

سالی که این سعادت، ما را میّسر آمد

تاریخ این زیارت گردید، زایر شیخ

شمارهٔ ۵ - در عذرخواهی از اتفاق توارد در اشعار

به خدایی که از اشارت کن

عالمی را نموده معماری

که مرا شعر و شاعری عار است

کاش بودم ازین هنر عاری

بارها خواستم کزین ذلّت

دوش خود را دهم سبکباری

نکته، بی خواست می رسد به لبم

چون طبیعی ست نغز گفتاری

در نوشتن بسی مماطله رفت

یک نوشتم ز صد به دشواری

زآنچه هم بر زبان خامه گذشت

شد پریشان بسی ز بیزاری

پاره ای هم، به قید ضبط آمد

همچو در نافه، مشک تاتاری

سی هزار است، در چهارکتاب

نظم کلک بدایع آثاری

تنگ شد در فراخنای جهان

خامهٔ من، ز تنگ مضماری

کلکم آن طوطی شکرشکن است

که بود شهره، در شکرباری

چشم دارم که چون گهرسنجی

گهرم را کند خریداری

گر ببیند میان این همه گنج

که فشاندم به دست بیزاری

لفظ و مضمون غیر را، کم و بیش

که بر آن گشته خامه ام جاری

رفعت پایه بیند و هنرم

ننهد تهمتم به طرّاری

کرده بر آستان فطرت من

مه و خور، آرزوی مسماری

مشک سای مشام عطّار است

نافهٔ نقطه ام به عطاری

گشته از شرم نقش خامه‎‎ ‎ من

متواری، بتان فرخاری

نی وحدت سُرا چو برگیرم

گسلد رشته، گبر زناری

باده ریزد به ساغر مخمور

ورقم را اگر بیفشاری

آفت دشمن است و نیروی دوست

صفدر خامه ام به صفداری

همّت و مایه ام از آن بیش است

که مرا کدیه خوی، پنداری

مبتذل گو، توان شناخت که کیست

طبع جوهرشناس اگر داری

آرد اذعان، به رای روشن من

چشم انصاف اگر نینباری

نتوان چارهٔ توارد کرد

نه ز حزم و نه از جگرخواری

رسی آنگه به درد ما که چو ما

خامه گیری به دست و بنگاری

شمارهٔ ۶ - قطعه دربارهٔ صبر و شکیبایی

شب گذشته، فتادم به خاک کوچهٔ غم

هزار مرحله، ز آرامگاه راحت دور

دلی دیار محبّت، تنی خراب ستم

لبی محیط شکایت، سری لبالب شور

ز گریه هر رگ مژگان چو ابر دریابار

ز ناله هر سر مو، گشته بود محشر صور

گسسته تار امیدم فلک به زور ستم

شکسته جام مرادم فلک به سنگ فتور

که ناگهان، سرم از خاک برگرفت کسی

که بود گرد رهش توتیای دیدهٔ حور

شمیم گلشن کویش، عبیر جیب وفا

نسیم پرتو لطفش چراغ بزم حضور

به مژده گفت:که ای خانه زاد خسرو عشق

خرابهٔ دلت از فیض دوستی معمور

چنین که هر قلم استخوانت ناله سراست

مدار، کلک بلاغت شعار را معذور

به گریه گفتمش، ای مونس شکسته دلان

به روزگارتو، ویرانهٔ وفا معمور

سخن چگونه سرایم؟ نفس چگونه کشم؟

دلم پر آتش و چشمم پر آب و بختم شور

نهفته گفت به گوش دلم که ناله خطاست

اگر شکور نیی، در بلیّه باش صبور

شمارهٔ ۷ - در وصف خود و انتقاد از بی هنران

ازچهل سال فزون شد که به شیرین سخنی

من چو خورشید در اقطار جهانم مشهور

آن سرافیل نفس سوخته ام کزتف دل

می دمد از گلوی خامهٔ من نفخهٔ صور

بالد از تربیت نالهٔ من شعلهٔ شوق

زیر بال نفسم، گرم شود آتش طور

هر گهر کز رک نیسان قلم ریخته ام

بود آویزه ی گوش و بر ایام و شهور

دشمن و دوست، چه دانا و چه نادان، گیرند

مصرعم را به صد اکرام چو بیت معمور

وحش و طیر از اثر نالهٔ من در شورند

چون سراییدن داوود، به آیات زبور

طرفی ازشهرت وازشعرکه بستم این است

که سخن، قدر مرا کرد به عالم مستور

ذلّت شعر، فرو برد مرا در دل خاک

زیر این گرد کسادی شدهام زنده به گور

آن فرومایهٔ بیچاره که امروز، زبان

بگشاید به سخن، با همه سامان قصور

نه شکوهی، نه شعوری، نه زبانی، نه دلی

لفظ را عار ز ربط وی و از معنی عور

از دهن هر چه برآرد، به گریبانش رود

می زند بیهده از بهر خود این خر، طنبور

به کتاب لغت و دفتر اشعار کند

از رَهِ کدیه، به دریوزهِ الفاظ مرور

کند از جهل مرکّب سیه ارچند ورق

آن سجلّی ست به حُمقش، برِ اصحاب شعور

طرف او چیست ندانم ز سخن، حیرانم؟

که به امّید چه، این پیشه به خود بسته به زور؟

شمارهٔ ۸ - در وصف خود سروده است

لایق مدح در زمانه چو نیست

خویشتن را همی سپاس کنم

هر چه گویم نه تهمت است و نه لاف

از حسودان چرا هراس کنم؟

کرده باشم مقام خود را پست

گرکنم مدح و التماس کنم

سر کیوان بگردد از مستی

می دانش، اگر به کاس کنم

فرس طبع، چون برانگیزم

خاک در چشم بوفراس کنم

کلک معجز نگار چون گیرم

نی به ناموس بونواس کنم

رعشه پیریم گرفت و همان

پنجه در پنجهٔ حواس کنم

در دلم، خون اگر فتد از جوش

آتش از طور اقتباس کنم

گر جهان، پر کنم ز آب گهر

به خوی خجلت، ارتماس کنم

به چه امّید در زمانهٔ کور

شاهد طبع، روشناس کنم؟

کس زبان مرا نمی فهمد

به عزیزان چه التماس کنم؟

شمارهٔ ۹ - قطعه در نکوهش روزگار خویش

روزگاریست، عقل می کوبد

کنج آسایش اختیارکنم

در به روی جهانیان بندم

کنج آسایش اختیارکنم

سفر دور مرگ، نزدیک است

فکر سامان آن دیار کنم

زر داغی، کنم به کیسهٔ دل

گهر اشک در کنار کنم

دست از خوان آرزو بکشم

به همین خون دل مدار کنم

عشق بازی به خویشتن فکنم

ترک یاران بدقمارکنم

تنگم از شهر، رو به کوه آرم

خانه در سنگ، چون شرار کنم

لیک چون کارها به دست خداست

نتوانم به خویش کار کنم

زین سپس فرصت از خدا طلبم

دیده در راه انتظار کنم

شمارهٔ ۱۰ - بثّ و شکویٰ

چون زادم از نتایج علوی به مهد خاک

عنقای قاف همّتم از عرش زد صفیر

بانگی تمام زجر و صفیری تمام اثر

کای شیردل، چو دایه بشوید لبت ز شیر

لب را ز جوی کوثر و تسنیم تر مکن

خون جگر بس است تو را قوت ناگزیر

این نکته در طبیعت من گشت منطبع

نبن شعله، شمع فطرت من گشت مستنیر

عهد شباب و شیب برآمد بدین نمط

پنجاه سال رفت و مرا این نهج مسیر

اکنون که سیل عمر بود روی در نشیب

موی چو قیر من شده از شیب، جوی شیر

نم در جگر نمانده ز بس برمکیده ام

زین راتبم به جا نه قلیل است و نه کثیر

حاشا مجال نم،که جگر بود مدّتی

دندان گزای من، خهی از عیش دلپذیر

این قوت خوش گوار به خرج آمد و هنوز

خود مانده ام به قید حیات دژم اسیر

کالای من هنر بود و در بساط من

هرگز نبوده است، جز این جنس بی نظیر

بالیده در کف، از شکن نامه ام قلم

پیچیده در فلک ز نیِ خامه ام صریر

وزن گهر به کفهٔ میزان من، سبک

بُرد شرف به قامت والای من قصیر

گیرم خدا نکرده، شود کس هنر فروش

صد خرمن هنر نخرد جز به یک شعیر

زین روزگار سفله که آمد به روى کار

بخت زمانه خرّم و چشم فلک قریر

این مغز بوشناس،که یارانِ عهد راست

پشکش هزار بار، به از مشک و از عبیر

زین طبع پاکزاد، سزد گر بیاکنند

سرچشمهٔ زلال خضر را به نفت و قیر

جای شگفت نیست، کزین طبع منقلب

بیرون خم ازکمان رود و راستی زتیر

انصاف کو که زندگی تلخ و ناگوار

ندهد زیاده، زحمتِ این ناتوان پیر؟

شمارهٔ ۱۱ - قطعه در شکایت

خون در دلم ازکاوش ایام نمانده ست

این آبله را نیشتر خار مکیده ست

من حمزه نیم در صف این عرصهٔ خونخوار

امّا جگرم هند جگرخوار مکیده ست

شمارهٔ ۱۲ - قطعه در شکوه از بخت

حزین، از جهان دژم، خاطرم

سر و برگ یک موی سامان نداشت

ببین نارسا طالع چاک را

که از تنگی عیش، میدان نداشت

گریبان اگر بود، دامن نبود

وگر بود دامن، گریبان نداشت

شمارهٔ ۱۳ - قطعه در شکایت بعضی از مردم زمان خود

قدر هر سفله، از تو گشت علم

ای سپهر خَم، این چه انصاف است

از تو، امروز کافی الملکیست

هرکه تمغای کون اوقاف است

تا که سگ یافت می شود، ندهی

به هما استخوان، که اسراف است

پرنیان باف، تخته کرده دکان

روز بازار بوریاباف است

لب معنی، به مهر خاموشیست

سر و سرمایه در جهان لاف است

سفله پس کیست در زمانه؟ بگو

ارذل النّفس اگر ز اشراف است

شمارهٔ ۱۴ - قطعه در صفت دنیاطلبان

دنیاطلبان سهیم خود را

جان منتظرند تا برآید

خواهند فنای یکدگر را

تا کار به مدعا برآید

در ماتم مرگ خر همیشه

سگ را، شکم از عزا برآید

شمارهٔ ۱۵ - معنی لفظ حیات

ای چرخ، باید از تو در تن عرصه کم زدن

من اسب طرح دادم، این فیل مات چیست؟

کج بازی تو را سببی نیست در میان

نیرنگ مهر و کین تو با کاینات چیست؟

تا کی ز جوی دیده، کنی تر، لب مرا

تا آب تیغ هست، مسیر فرات چیست؟

هرگز نداشتیم به تلخابهٔ تو چشم

این دیده را به خون دل ما برات چیست؟

پنجاه سال شد که شب و روز می چشم

در جام عمر، جز می تلخ ممات چیست؟

فردا که خط کشم ورق هست و بود را

آگه شوم که معنی لفظ حیات چیست

شمارهٔ ۱۶ - صحبت نامردمان

افتاده ام به صحبت نامردمان حزین

دور زمانه ام، ستمی زین بتر نکرد

وحشی غزال من، شده هم آخور خران

جوری به کس، زمانه ازین بیشتر نکرد

گردن کشید، از قفسی عندلیب و گفت

آسوده بلبلی که سر از بیضه برنکرد

شمارهٔ ۱۷ - برای کسی که اشعار او را به سرقت برده است

غزلی برده رندکی از من

که نگویم ز ننگ، نامش باز

سخن عاشقان نمایان است

بوالهوس کی شده ست محرم راز؟

گر نه آیین امتیاز بدی

سحر هم، می زدی دم از اعجاز

یک دو بیتک مناسب آمده است

یادم از باستان سحر طراز

نمکین خوش نموده است رقم

نکته زا، خامهٔ سخن پرداز

دزد شاعر به ماکیان ماند

که به زیرش نهند، بیضهٔ غاز

بچگانش به سوی بحر روند

او به ...ون دریده ماند باز

شمارهٔ ۱۸ - حال ابنای زمان

حیرتی دارم حزین از حال ابنای زمان

کودنی چند، از چراگاه کمی و کوتهی

پوزهء دعوی گشاده ستند در میدان لاف

مبتدی ناگشته، چون گشتند یا رب منتهی؟

دیده از بینش معرا، سینه از ادراک پاک

قلب از جان بی نصیب و صورت از معنی تهی

نیروی موری نه و با شیرمردان در مصاف

رتبهٔ کاهی نه و در جلوه با سرو سهی

غول صحرای غوایت دیو کهسار هوا

کور مادرزاد جهل و خضر راه گمرهی

موج را کرده خلاص از خجلت سرگشتگی

قطره را آورده بیرون از حجاب بی تهی

معنی کامل عیاران خرد را کرده مسخ

در دکان معرفت، قلاب زر ده دهی

جز تکبر فهم ناکرده ز ما و انما

غیر های و هو ندانند از ضمیر هو و هی

خامه ز ایشان در عذاب و صفحه ز ایشان در و بال

بی حصول درک معنی از خهیّ و از زهی

مردم آرایند و شرم این و تمیز و فهم این

می نخواهد دید دنیا، بعد ازین روی بهی

شمارهٔ ۱۹ - شرم از نارسایی مدح

گشته ست صفحه، دامن دشت ختن حزین

نازم خرام کبک همایون مثال را

در حکم ماست ملک سلیمانی سخن

گوییم شکر سلطنت بی زوال را

نیروی کلک ماست که بالیده از غرور

بر خاک عجز، ناصیهٔ پور زال را

اوج فلک در آب گهر گشته غوطه ور

کلکم گشوده تاکف دریا نوال را

لیکن ز شرم کوتهی از مدح مرتضی

غسلی برآورم، عرق انفعال را

شمارهٔ ۲۰ - در وصف قلم پرتوان خود سروده است

ریزد شکرین نکته حزین از نی کلکم

کام همه شکرشکنان ساخته شیرین

از غاشیه داران کمیت است کمیتم

اندیشه چو بندد، به کمیت قلمم زین

خونین جگر ازحسرت او، اخطل واعشی

غرق عرق از خجلت او کوثر و غسلین

در مرحلهٔ وادی قدس است، سبکسیر

در مصطبهٔ عالم ذوق است به تمکین

بر اوج رسایی عروج است چو شهباز

در صید تذروان معانیست چو شاهین

درگنبدگردون چو فتد، بانگ صفیرش

مرغان اولی اجنحه، آیند به تحسین

گلریز، چه در انجمن نظم و چه در نثر

سرسبز، چه در موسم دیماه وچه تشرین

از خجلت او، خامه مانی است به صد رنگ

وز نکهت او، نافه نفس باخته در چین

در چشم دبیران نوآموخته، پیکان

بر فرق حریفان زبان، ساخته زوبین

ازهمّت فطریست، چودستم گهرافشان

وز جوهر ذاتی ست، چو تیغم گهرآگین

دستان زن عشق است به سوز دل و دارد

چون لاله در این باغ، جگرسوخته چندین

در طول بقای شکرافشانی این نی

دعوت ز دعاگوی و ز روح القدس، آمین

شمارهٔ ۲۱ - و نیز در وصف خامهٔ خویش

لوحش الله خامه ام که به صدق

هست با معنیش وفا و وفاق

ترجمان غم نهان من است

چون زبان، بسته با دلم میثاق

هم نی خوش نوا و هم نایی

آه عشاق و ناله سنج عراق

پیکر عشق را بود محیی

شاهد حسن را بود خلاق

سر معشوق از نوایش گرم

دل عاشق به ناله اش مشتاق

نقش او رشک صفحه ارژنگ

مدّ او، میل سرمهٔ اوراق

نقطه اش، بدر آسمان شرف

لیکن آسوده از خسوف و محاق

کرده مستانه جلوه هایش تنگ

عرصه بر ساقیان سیمین ساق

رگ افسرده را بود نشتر

سر بی مغز را بود مطراق

با رگِ ابر معنی است چو برق

شب معراج فکرت است، براق

گلشن از فیض جوی او، انفس

روشن از نور شمع او آفاق

گهر افشانده همّتش به طبق

به بر خازنان سبع طباق

حلی افزای این مقوس طوق

لوحه پیرای این مقرنس طاق

ننماید ز موم و خارا فرق

سر کند چون ز قصه های فراق

شمارهٔ ۲۲ - در وصف خامهٔ خود

خامهٔ مشکین من، تا شده معنی طراز

کرده جهان سخن، تنگ به دانشوران

سر نتواند فراخت، حاسد برگشته بخت

خامه مرا در بنان، تیر بود درکمان

شمارهٔ ۲۳ - در وصف شمشیر

به کف تیغ من اژدها پیکری ست

اباصولت شیر و خشم پلنگ

در این کاخ ظلمت، درخشان چراغ

به دربای هیجا، تناور نهنگ

ز پاکی گوهر، لبالب ز آب

ز خون یلانش، به رخساره رنگ

نماید ظفر را به ساغر شراب

شکر را به کام مخالف، شرنگ

مباد از رخش زلف جوهر، نهان

ز آیینهاش دور، آسیب زنگ

شمارهٔ ۲۴ - در پاسخ نامهٔ مشتاقانهٔ شاه طهماسب ثانی که او را به همراهی خود دعوت کرده بود

ای صاحبی که از اثر رنگ و بوی تو

خون کرشمه، در جگر گلستان کنم

گنجینهٔ ضمیر گشایم به مدح تو

دست و دل نیاز، جواهر فشان کنم

صد گلستان بوسهٔ شرم از لب نیاز

خواهم نثار راه تو ای خرده دان کنم

گر خامه ریزد از کف جود تو رشحه ای

ابر بهار را ز حیا خوی فشان کنم

هر جا حدیث پنجهٔ خصم افکنت شود

از طعنه، نی به ناخن شیر ژیان کنم

از اعتدال طبع تو گر سر کنم سخن

صدگل به دامن تهی مهرگان کنم

نگذاشت جوش رعشه خجلت،کف مرا

تا خامه در ثنای تو، رطب اللّسان کنم

ازگردش زمانه ناساز، شد ضرور

چندی، وداع بزم تو ای قدردان کنم

از صبر، می زند دل مغرور لاف ها

خواهم که خویش را به فراق امتحان کنم

شمارهٔ ۲۵ - این قطعه را از هند به عالم بزرگ امیر صدرالدین محمد رضوی قمی نوشته و به نجف اشرف فرستاده است

حزین، از تقاضای همّت برآنم

که خوان سخن را به اخوان فرستم

ز شوری که از سینه ام موج زن شد

به زخم جگرها، نمکدان فرستم

زکلک عراقی نژاد خود، از هند

سوادی به خاک صفاهان فرستم

چه پوشم گهر را زگوهرشناسان؟

از این لعل، درجی به گیلان فرستم

شکنج قفس، تنگ دارد دلم را

صفیری به مرغ گلستان فرستم

ز خاک ره کلک آهو خرامم

شمیمی به ناف غزالان فرستم

رطب های شیرین تر از قند مصری

به رطب اللسانان عدنان فرستم

در این قحط سال بلاغت، حدیثی

به معجز بیانان قحطان فرستم

چو برقع گشایم ز رخسار معنی

فروغی به خورشید تابان فرستم

کلام من از فهم شاعر فزون است

مگر ارمغان حکیمان فرستم

تراشیدم از دل سخن را که شاید

به دریادلی، زادهٔ کان فرستم

بر آنم که اوراق اشعار خود را

چو شیرازه بندم، به لقمان فرستم

سخن های من گرچه جان است یکسر

همان به که جان را به جانان فرستم

سپهر فضایل، ملاذ افاضل

که سویش تحیّت فراوان فرستم

به شبل نبی و ولی، صدر اعظم

جگر پاره ای چند، شایان فرستم

ز ابر قلم، تحفهٔ محفلِ او

به خاک نجف، دُرّ غلتان فرستم

گذارم من این رسم،کز تنگدستی

کمین قطره را سوی عمّان فرستم

چو خود دورم از وصل آن یار دیرین

ستم نامهٔ جور هجران فرستم

شمارهٔ ۲۶ - به بعضی از یاران خود نوشته است

ای تو نور نظر، ز دیدهٔ ما

رفتی و گل به ما فرستادی

دیده ای را که بود در ره تو

گل نه، خار جفا فرستادی

کرمت را چو نیست پایانی

غم عالم به ما فرستادی

دل وچشمم، هوای روی تو داشت

گل حسرت فزا فرستادی

خار خاری ز جیب و دامن گل

به من بی نوا فرستادی

هم خود انصاف شیوه کن که چرا

جای خود، بی وفا فرستادی

ای تو شخص وفا بگو، ز چه رو

گل سست آشنا فرستادی؟

شمارهٔ ۲۷ - این قطعه را در داوری میان شعر جمال الدّین عبدالرّزاق اصفهانی و پسرش کمال الدین اسماعیل به میرزاابوطالب شولستانی نوشته

دوش از بَرِ یاری که دلم شیفتهٔ اوست

وز شرح کمال خردش، ناطقه لال است

آمد به برم، قاصد فرخنده سروشی

با نامهٔ عذبی، که مگر آب زلال است

نظمش نتوان گفت، که سلکی ست ز گوهر

هرسطری از آن در نظرم عقد لآل است

بگشودم و برخواندم و سنجیدم و دیدم

کز بنده رهی، حاصل آن نامه، سؤال است

کامروز، درین ناحیه عاشق سخنان را

غوغا به سر شعر جمال است و کمال است

القصه، درتن مساله یاران دوگروهند

در حجت ترجیح یکی زین دو، جدال است

این شعر پدر آورد، آن شعر پسر را

یکسو نشد این مشغله، امروز دو سال است

راضی شده اند آن همه یاران مجادل

کز کلک تو حکمی که رسد، وحی مثال است

بگشاد پی پاسخ سنجیده، پر خویش

سیمرغ خیالم که سپهرش ته بال است

مجموعهٔ آن هر دو، به دقّت نگرستم

گر معجزه گفتن نتوان، سحر حلال است

دیدم که دوات و قلم آن دو شهنشاه

در مملکت شوکتشان کوس و دوال است

آن هر دو، به فضل آیت و برهان بلاغت

در حجله‎ی آن هر دو، پریزاد خیال است

غرّایی هر مطلعشان مهر سپهری ست

سیرابی هر مصرعشان، تیغ مثال است

شعر شعرایی که قرینند به ایشان

نسبت به گهرسنجی آن هر دو سفال است

در چنگ دبیران قوی پنجه، قلمها

پر پیچ و خم، از خجلت آن هر دو، چو نال است

جمع، آن همه اتقان به لطافت کِه نموده؟

پیش دمشان، غاشیه بر دوش شمال است

هر صفحهٔ مشکین رقم آن دو گهر سنج

چون عارض خوبان، همه خط و همه خال است

امّا چو کسی دیدهٔ انصاف گشاید

این مطلع من آینهٔ صدق مقال است

در شعر جمال ارچه جمالی به کمال است

امّا نه به زیبایی ابکار کمال است

لفظش، به صفا آینهٔ شاهد معنی ست

معنی به شکوهی ست که طغرای جلال است

هر نکتهٔ سربستهٔ او نافهٔ مشکی ست

هر نقطهٔ او، شوختر از چشم غزال است

فیض رقمش، از تتق غیب سروش است

مد قلمش در افق فضل، هلال است

صد بار ز سرتاسر دیوانش گذشتم

لیلی ست،که سر تا به قدم غنج و دلال است

دریوزه گر رشحهٔ اویند، حریفان

الحق رگ ابر قلمش بحر نوال است

استاد سخن گرچه جمال است ولیکن

تکمیل همان طرز و روش، کار کمال است

تحقیق در اقوال دو استاد، حزین را

این است که گفتیم و جز این محض جدال است

رای همه این بود، که خلّاق معانی

آخر نه خطاب وی از اصحاب کمال است

معیار کمالم من و با من دگران را

در پلهٔ میزان خود، اندیشه وبال است

این نامه نوشتم به شب هفتم شوال

ماه این و هزار و صد و سیّ و دو به سال است

شمارهٔ ۲۸ - در رثای پدر علامه اش طاب ثراه

سپهر از مرگت ای صاف حقیقت، بی صفا گشته

نمی ماند به سرکیفیتی، مینای خالی را

کشیدی تا ز من دست نوازش، ای چمن پیرا

مثل چون بید مجنون گشته ام، آشفته حالی را

تو در پیرانه سر رفتیّ و من هم در غمت پیرم

به حسرت می کنم هر لحظه یاد خردسالی را

نهان ای عرش رفعت، تا ندیدم در دل خاکت

ندانستم که پوشد خاک سافل، کوه عالی را

گسستی تا ز هم، شیرازهٔ ترکیب جسمانی

مثالی نیست در عالم، هوای بی مثالی را

به دل آه رسایی دارم از مجموعهٔ دانش

ز خاطر برده ام یکباره، مصرعهای حالی را

شمارهٔ ۲۹ - در تاریخ فوت اسوهٔ عارفان میر محمّد تقی رضوی خراسانی

تا ز عالم فانی، عارف زمان رفته

از تن جهان گویی، عمر جاودان رفته

هر که پیشوا دارد، نور شمع ایمان را

بر سرای ظلمانی، آستین فشان رفته

بهر سال تاریخش، خامه ام نشان می جست

دل به خون تپید و گفت: دانش از میان رفته

شمارهٔ ۳۰ - در تاریخ فوت فاضل بزرگ، شیخ عبدالله گیلانی(رحمهٔ الله علیه)

افسوس که صاحبدل دانا ز جهان رفت

نی نی غلطم، بلکه جهان را دل و جان رفت

پیرایه دِهِ صورت و آرایش معنی

مرآت دل و دیدهٔ صاحب نظران رفت

یکتاگهر بحر فضیلت که ز عزت

تا ساحل قدس، از صدف کون و مکان رفت

شد دوستیِ آل نبی کشتیِ نوحش

از موج خطر، در کنف امن و امان رفت

زین غمکده، تا مصطبهٔ قدس، خرامید

زین کلبهٔ ویرانه به روضات جنان رفت

بر خویش اگر جهل ببالد عجبی نیست

دانای زمن، فخر زمین، خیر زمان رفت

از خاک برآور سری، ای نخل خمیده

یک بار ببین، بی تو چه بر پیر و جوان رفت

نبود خبرت،گر ز دل خون شدهٔ ما

بنگر که چه از دیدهٔ خونابه فشان رفت

زین واقعهٔ صعب جهان را دل و جان رفت

زین غصّه ٔ جانکاه، ز دل تاب و توان رفت

چون مردمک چشم جهان بود ز عرفان

گفتم پی تاریخ که بینش ز میان رفت

شمارهٔ ۳۱ - اندرز

عاقلی، رنجه شد از طعن عدو

قلت هذا عجبٌ کیف یسوغ

راست گر گفته چه رنجی از راست؟

گر دروغ است، چه رنجش ز دروغ

شمارهٔ ۳۲ - در حکمت

نمود این سوال از فلاطون یکی

ز دشمن چه سان کینه باید کشید؟

جوابش چنین داد، روشن روان

به فضلی که گردد تو را بر مزید

شمارهٔ ۳۳ - آزادی دو عالم

ای دل، به قدر خواهش، در چشم خلق خواری

آری به قدر حاجت، طالب ذلیل باشد

یک قطره آبرو را، نتوان به زندگی داد

لب تشنه جان سپارم،گر سلسبیل باشد

آزادی دو عالم، در قطع آرزوهاست

این نکته رهروان را، یارب دلیل باشد

شمارهٔ ۳۴ - و نیز در اندرز

هر روز کز سرور تو ای شاه بگذرد

روزی مرا هم از غم جانکاه بگذرد

آخر، نه راحت تو بماند نه محنتم

این هر دو، چون نسیم سحرگاه بگذرد

بر هر که هست، چون خوش و ناخوش، گذشتنی است

خرّم کسی که با دل آگاه بگذرد

شمارهٔ ۳۵ - فقیر جاهل

در غمکدهٔ جهان ندیدم

محروم تر از فقیر جاهل

از فقر، ندیده کام دنیا

هم آخرتش ز جهل، باطل

شمارهٔ ۳۶ - خطاب به امیری نادان

چارپایی شنیده ام مرده است

از امیرکبیر، طال بقاه

چون که سنجیدم این سخن، گفتم

غلط افتاده است در افواه

بعد خویش، آن که چون امیر گذاشت

کی وجودش شود به مرگ، تباه

خلف آن را که هست، خود باقی است

خرد آمد برین حدیث گواه

زنده را، مرده کی توان گفتن؟

خود حکم باش حسبهًٔ لِلّٰه

شمارهٔ ۳۷ - دربارهٔ برخی از مردم

گفت یاری، حزین بی دل را

خلق را در فساد می بینم

همه مست شراب کبر و حسد

همه غرق عناد می ببنم

وه چه آمد چه شد که نیکان را

بدتر از قوم عاد می بینم؟

گفتم ای دوست، ترک عربده کن

در تغافل، سداد می بینم

غمی از هیچ نیست یاران را

جنس غیرت کساد می بینم

...خرشان اگر حواله کنی

از دهنشان زیاد می بینم

شمارهٔ ۳۸ - غیر آزادگان

غیر آزاده خاطری که بود

برتر از چرخ و انجمش، پایه

باقیان، زیر آسمان هستند

همچو در زیر ماکیان خایه

گر سر از بیضه برکند، باشد

مادرش طبع و مرکزش دایه

همه از طفلکی، سبک تمکین

همه در ناکسی، گران مایه

شمارهٔ ۳۹ - اژدها

ایّام، گرسنه اژدهایی ست

کاو راست نواله، مغز آدم

گشته ست به خون مردمی سرخ

این اشقر دیوزاد را، دم

این تیشهٔ نخل میوه افشان

نگذاشت به ریشهٔ وفا، نم

ابنای زمان به رتبه پیش اند

از ابن زیاد و ابن ملجم

آفاق گرفته، ظلمت جهل

کو صبح، که از صفا زند دم؟

چون سلسله، در نطاق پرخاش

مشتی سفله، فتاده درهم

از مادر روزگار بی مهر

با حقد و نفاق، زاده توام

دور است، سلامت از لقاشان

شد ترک سلام، شقِّ اسلم

کو نوح و دعای چشمه زایش؟

واجب شده، شست وشوی عالم

شمارهٔ ۴۰ - مطایبه

پرسید دوش ساده دلی از من این سخن

با سینهٔ پرآتش و با دیدهٔ پرآب

کاندر زمانه هر چه بود، نیست بی سبب

خواه آشکار جلوه کند، خواه در حجاب

این معنی ازکجا زده سر، در تعجبم

کابنای هند، جملگی از شیخ تا به شاب

یکباره، بعد حادثهٔ جان گسل که شد

از التهاب آتش آن، سینهها کباب

چون کلک کجروی که ز مِسطر بدر رود

گردیده اند یک قلم، از جادهٔ صواب

زین گوشمال حادثه، گشتند گنده تر

مانند فضله ای که فتد بر وی آفتاب

گفتم درین سوال که کردی شگفت نیست

در کسوت مثال، کنم روشنت جواب

چون قحبه، سر زکوی خرابات برکند

یکبارگی نیفکند اوّل ز رخ نقاب

گاهی حیا به خاطرش آید، گهی حذر

در نیم شب، زند به حریفان می و رباب

امّا فتاد چون به کف شحنه و عسس

گردد خلاص اگر، زخم و پیچ احتساب

آسوده خاطر است ز اندیشهٔ جهان

دیگر حریف او نتوان شد به هیچ باب

شمارهٔ ۴۱ - و نیز در مطایبه

ای فلانی، شگفت نیست مرا

از عجبهای هند و بنگاله

عجب آید از این که زاییده ست

ماچه خر مادر تو، گوساله

شمارهٔ ۴۲ - در ذمّ بعضی از اصحاب غرور

ای صاحبی که مایهٔ تفریح عالمی

ذات مبارکت، سبب کامرانی است

بشنو سه چار مصرع غرّا، ز خامه ام

اکنون که فطرتت به سر نکته دانی است

رسمی ست مبتذل، گلهٔ دوستان ز هم

نبود ز دل شکایت یاران، زبانی است

رنجانده ای ز ما دل نامهربان خویش

با ما مگر فلک به سر مهربانی است

بهر نجات، یا ملک الموت می زند

آن را که اختلاط تو، در جان ستانی است

مپسند، برگ ریزِ حواس معاشران

ای خوش نفس نسیم، دمت مهرگانی است

خوش بی تکلّفانه به هر بزم می شدی

اکنون چه شدکه ناز تو در سرگرانی است؟

فیض از حریص گشتنِ اصحاب برده ای

خودداریت نه شرم بود، شخ کمانی است

هر هفت کردن تو، مکرّر شده ست لیک

در مذهب تو فرض، چو سبع مثانی است

صد طعنه می زنی به هما شهپران عشق

بوم تو در هوای بلند آشیانی است

با بخردان، جفای فلک رسم کهنه ای ست

بر ما ترفّعت، ستم آسمانی است

نبود حماقت تو شگفتی که از ازل

روح حمار با جسدت، یار جانی است

بانگ کلاب با مه تابنده، تازه نیست

خفّاش را ستیزه به خور، باستانی است

وارونه است کار تو، باشد ز هر قماش

بی شبهه، تار و پود تو هندوستانی است

بی صرفه است، عربده با سرگذشتگان

در رزم، خامهام، علم کاویانی است

بایست پاس خاطر رندان نگاه داشت

اکنون چه سود؟ سیل بلا، در روانی است

حیرانم ز غرابت ذات شریف تو

این جوهر لطیف، نه بحری، نه کانی است

الوان ریش مختلفت را شمرده ام

سبز و بنفش، زرد و کبود، ارغوانی است

رنگین افاده ها و خرافات مضحکت

طامات بن هبنقه را ، شکل ثانی است

ای بی قرینه، جفت تو باشد مگر حمار

منکر مشو، دلالت این اقترانی است

احیای نام نیک توکردیم در جهان

کلکم همان به راه تو در جان فشانی است

نظمم سبک مسنج به میزان اعتبار

هر چند کاین متاع گران رایگانی است

گر مایل ستایش خویشی، اشاره کن

از خرمن، این نمونه برای نشانی است

با خود بسنج، وسعت میدان خویش را

ما را کمیت خامه به چابک عنانی است

اینک محقری گذراندم، علی الحساب

از مخلصان خود بپذیر، ارمغانی است

آسوده باد تارک قدرت ز حادثات

در ظلّ خامه ام که درفش کیانی است

شمارهٔ ۴۳ - در مذمّت گرما

در جهنمکده هند که از تاب هوا

شعله ور چون پر پروانه بود، بال ملخ

دارد افسرده تو را، شعبده چرخ حزین

چه توان کرد کنون، ماهیت افتاده به فخ

بس که گرم است هوا، آید اگر دمسردی

می دهم گوش، زند بیهده چندان که زنخ

هرکسی را شطی از هر بن مویی جاریست

شاید ار سیل عرق، شوید ازین خاک، وسخ

نه همین جان اسیر، از تف ایام گداخت

تن هم از کاهش آلام، نحیف است چو نخ

روشنان فلکِ مجمره گردان بخیل

خنک آن دم، که نویسند برات تو به یخ

شمارهٔ ۴۴ - تضمین از سعدی

بود بر محملم، دل چون درایی

مرنج از من، اگر سنجم نوایی

نفس در پردهٔ دل می سراید

ز سعدی نکته درد آشنایی

غرض نقشی ست کز ما باز ماند

که هستی را نمی بینم بقایی

مگر صاحبدلی روزی به رحمت

کند در حق مسکینان دعایی

شمارهٔ ۴۵ - قطعه

ای مژه و غمزه ات، صفدر صاحب قران

خود شکافد به تیغ، درع دَرَد با سنان

منّت سرو قدت، فصل بهار خطت

بار نهد بر زمین، ناز کند بر زمان

شمارهٔ ۴۶ - قطعه

آتش زده ایم اختران را

افروخته شمع خاوران را

پرورده، در آستین مژگان

اشکم، دریای بی کران را

از محشر داغ سینهٔ من

بیم است ستاره منکران را

شمارهٔ ۴۷ - قطعه

دوش دلم چون کشید خنجر آه از قراب

پشت حواصل پدیدگشت ز پر عقاب

کین فلک مهر شد، از نفس پاک من

ترک سمن چهر شد، هندوی مشکین نقاب

داور رومی به شب، تیغ کشید از غضب

بر سپه زنگ بُرد حملهٔ افراسیاب

رایت پیکار زد، خسرو خاور زمین

برق به کهسار زد، خیمهٔ زرّین طناب

آیت آتوا الزکاه از صحف پاک خواند

سیم کواکب فشاند خسرو صاحب نصاب

گلخن نمرود را، دود نشست از صعود

آتش بی دود را، داد فلک التهاب

برقع مشکین پرند، شاهد گیتی گشود

مهر به گردش فکند، ساغر لعل مذاب

لیلی شب راکه بود، در بر یرقان کبود

غازه به رخساره زد، ماشطهٔ آفتاب

کلک نواساز رفت، بر سر رامشگری

پیر خرد باز رفت، بر سر عهد شباب

باربدی پرده را، دید به هنجار نیست

خسرو دل شد خجل، زین روش ناصواب

زخمه به هر سان زدم، بر رگ تار نفس

نغمه به سامان نگشت، کام نشد ذوق یاب

نفحه روح القدس، در دل افسرده ام

پرده سرایی گرفت، این متعالی خطاب

کای گهر افروز دل، تیره چرایی چنین؟

محفل شمع چگل، روشن و تو در حجاب

شانه رقم را بکش، از دل صد چاک خویش

طرّه انفاس را، چند دهی پیچ و تاب؟

شمارهٔ ۴۸ - صحبت ناجنس

دارم آزرده دلی، تنگ تر از دیدهٔ میم

شده ام داغ درین دایره چون نقطه جیم

نشد از شش جهتم راه گشادی پیدا

آه از آن زر، که فتد در گره بخل لئیم

دارم از الفت تن شکوه، که نیکو گفتند

روح را صحبت ناجنس عذابی ست الیم

می رود دم به نوا نالهٔ فرخنده مقام

یاد آن روز که بودم به خرابات، مقیم

دلم از صحبت این نکته فروشان خون شد

بی سوادند جهان، نسخه ایام سقیم

شمارهٔ ۴۹ - در تفاخر ۱

شاعر و شعر شناسان، قلمم را به زبان

رفته ابطای حقی گاه و گه ابطای یلی؟

گاه در طول کند صف شکنی، گاه به عرض

ذوالفقار کف خصم افکن کرار علی

گر گذارد قدمی سوی چپ و راست، سزاست

از تهمتن نبود عیب، به میدان یلی

زلف لیلی ست سوادم، چه پریشان، چه به خم

توبه پرداز به آرایش زلف عملی

نکته گر لاغر و گر فربه، از آن هیچ نکاست

مصحفم گاه بود رحلی و گاهی بغلی

وقفه یک جا نکند خامهٔ نورافشانم

مهر، گاهی اسدی باشد و گاهی حملی

کرده بر دایره ام حلقه به گوش خط یار

رشک خورشید بود نقطهام از بی بدلی

نقش کلکم که بود روشنی چشم خرد

کرده، در دیدهٔ بی نور حسودان، سَبَلی

یابی از خامهٔ من، خضر صفت عمر ابد

بینی از نامه ی من پرتو فیض ازلی

می کند فرق، دماغی که بود بوی شناس

عنبری از من و زین گَندَه دهانان بَصَلی

شمارهٔ ۵۰ - قطعه

در همه عمر، بر صحیفهٔ دهر

هر چه این کلک مشکبار نوشت

اول آن را به لوح خاطر من

قلم فیض کردگار نوشت

شمارهٔ ۵۱ - تغزّل

بحری ست محیط غم که در خون

یازد نفس شناوران را

چون بیضه شکسته، صعوهٔ عشق

پرواز عقاب شهپران را

آن غنچه دهان که شرم لعلش

بر بسته زبان، سخنوران را

آورده به جوش خون حسرت

عنّاب تو بسته شکّران را

مژگان کجت لوای قامت

خم ساخته، تیغ جوهران را

بسته ست نگاهت از کسادی

بازارچه ٔ ستمگران را

خامش نشود زبان ز شکرت

چون خامه، بریده حنجران را

هر پارهٔ دل ز تاب مهرت

اخگر شده، سینه مجمران را

چون گل، زده چاک فرقت تو

جیب و بغل سمن بران را

صهبای حیات بخشد از نطق

یاقوت تو روح سروران را

یاد مژهٔ جگر فشارت

چنگال شکسته اژدران را

دست از دامان کبریایت

افتاده قصیر، قیصران را

شمارهٔ ۵۲ - تاریخ بنای مسجدی که در بنارس متصل به مقبرهٔ حزین است

جبهه بر خاک نه درین مسجد

کز برای عبادت است اینجا

بهر تاریخ این بنا، هاتف

گفت: درگاه حاجت است اینجا

شمارهٔ ۵۳ - در تاریخ فوت پدر دانشمند خود گفته است

علامهٔ دهر، والد والا شان

چون کرد سفر به جنّت جاویدان

در واقعهٔ رحلت او، کلک حزین

تاریخ نوشت جای او باغ جنان

شمارهٔ ۵۴ - در تاریخ فوت عالمی عبدالله نام۳

نور دل و دیده، مجلس آرای زمان

ملا عبدالله فاضل عالیشان

در ماه مبارک، سفری شد ز جهان

تاریخ وفات اوست ماه رمضان

شمارهٔ ۵۵ - به یکی از بزرگان نوشته است

ای که دارد لوای اقبالت

آفتاب بلند، سایه نشین

بود از نوبهار خلق توام

نفس مشکسای فروردین

نکته ای هست، از رهی بشنو

که خدا ناصر تو باد و معین

انتفاعی که از جهان دژم

دارم از گردش شهور و سنین

تلخی عیش روزگاران است

که بود در مذاق من شیرین

کشدم گرد کلفتِ ایّام

توتیایی به چشم حادثه بین

از غم من مکن پریشان دل

که مبادت ز چرخ، چین به جبین

کج اگر باخت ناکسی چه عجب؟

کو نداند یسار را ز یمین

روش هر کسی فراخور اوست

نتواند پیاده شد فرزین

خار بیچاره از کجا آرد

طرّه ی سنبل ورخ نسرین؟

دل ما را چه غم که از رخ زشت

نفتد در جبین آینه چین؟

سفله را طبع روزگار بود

نه به مهرش وفا بود، نه به کین

بی خرد لایق عتاب کجاست؟

تشنه داند بهای ماء مَعین

صدف سینه های پاک بود

جای دُردانه های غثّ و سمین

گر ببخشی گناه او، دارم

طاعتت تا به روز بازپسین

بر مرادت مدام گردد چرخ

چاکر درگهت ینال و تکین

شمارهٔ ۵۶ - در تاریخ تدوین چهارمین دیوان خود فرموده است

هزار و یکصد و پنجاه و پنج هجری بود

که گشت نسخه ی دیوان چارمین سپری

قصیده و غزل و قطعه و رباعی آن

دوصد فزون ز هزار است و سی چو بر شمری

هنر به ماشطهٔ خامه ام کند نازش

که لیلی عرب آراست در لباس دری

دعای رحمت، از آیندگان امیدم هست

که جاده ایست بسیط زمان و ما گذری

شگفت نیست، گر آلوده است دامن ما

که دیده اشک فشان است و اشک ما جگری

رباعیات

شمارهٔ ۱ : شد صید خم زلف رسایی دل ما

شمارهٔ ۲ : ای چشم و چراغ دل غم دیدهٔ ما

شمارهٔ ۳ : لعلت به فسون نبرد از دل تب و تاب

شمارهٔ ۴ : کردی دلم از حسن گلوسوز کباب

شمارهٔ ۵ : در دیدهٔ هر که شق کند پردهٔ خواب

شمارهٔ ۶ : ای مطرب عاشقان نوای تو کجاست؟

شمارهٔ ۷ : سرمایه دهر، خاک بیزی ست،که هست

شمارهٔ ۸ : در کار زمانه هر که بیکارتر است

شمارهٔ ۹ : هر چند که ما رهرو و دنیا راه است

شمارهٔ ۱۰ : اوضاع زمانه لایق دیدن نیست

شمارهٔ ۱۱ : نوبت ز کیان به ماکیان افتاده ست

شمارهٔ ۱۲ : در محفل آسمان سُها و خور هست

شمارهٔ ۱۳ : خویی مه و مهر را به دلداری نیست

شمارهٔ ۱۴ : دانم که به جز خدای قهّاری نیست

شمارهٔ ۱۵ : آن را که نصیب از خرد ادراک است

شمارهٔ ۱۶ : خورشید، علم به کوهساران زد و رفت

شمارهٔ ۱۷ : هر چند که خصمی سپهر از جهل است

شمارهٔ ۱۸ : از عمر عزیز رفته افزون از شصت

شمارهٔ ۱۹ : دل گم شده است، سینه پردازی هست

شمارهٔ ۲۰ : از دیده به دیده، ناوک اندازی هست

شمارهٔ ۲۱ : امّید گداست، تا در بازی هست

شمارهٔ ۲۲ : داغی که بکاود سر پرشور کجاست؟

شمارهٔ ۲۳ : صد وادی بیکرانه درگوشه ی ماست

شمارهٔ ۲۴ : ای شاخ امید، برگ و بار تو کجاست؟

شمارهٔ ۲۵ : آلوده ی کام دل مشو، کام آن است

شمارهٔ ۲۶ : آن غنچه که نشکفد به گلشن لب ماست

شمارهٔ ۲۷ : از داغ فراق سینه ام جوشان است

شمارهٔ ۲۸ : ازگریهٔ من دیدهٔ اختر شور است

شمارهٔ ۲۹ : عشق است سلیمان و دل انگشتر اوست

شمارهٔ ۳۰ : هر چند سپهر فکرم اختربار است

شمارهٔ ۳۱ : ای ساقی عاشقان، می ناب کجاست؟

شمارهٔ ۳۲ : عهدیست که آشنا و بیگانه یکیست

شمارهٔ ۳۳ : ساقی، قدحی که دور گلزار گذشت

شمارهٔ ۳۴ : عشق است که درد من و درمان من است

شمارهٔ ۳۵ : افسانهٔ عشق، راز پنهان من است

شمارهٔ ۳۶ : یار است که در ظلمت امکان شمع است

شمارهٔ ۳۷ : این کوچهٔ عمر، وحشت افزا راهی ست

شمارهٔ ۳۸ : غمنامهٔ ما خواند و جوابی ننوشت

شمارهٔ ۳۹ : افسوس که درد عشق و درمان هم نیست

شمارهٔ ۴۰ : هستی بزمی ست، انجمن سازی هست

شمارهٔ ۴۱ : یار آینه حسن دلارای خود است

شمارهٔ ۴۲ : آن را که رسوم عشقبازی اصل است

شمارهٔ ۴۳ : داغم به دل از دو گوهر نایاب است

شمارهٔ ۴۴ : از حرف وداع، دیده جیحون شد و رفت

شمارهٔ ۴۵ : بی ضامن و رهن، وام می باید، نیست

شمارهٔ ۴۶ : هند است و جهان به کام می باید اوا نیست

شمارهٔ ۴۷ : در هند اگر کسی نرنجد از راست

شمارهٔ ۴۸ : دل خوش نکند نالهٔ زاری که مراست

شمارهٔ ۴۹ : دیدیم، سواد هند حیرت زار است

شمارهٔ ۵۰ : در زیر فلک نالهٔ ما بی اثر است

شمارهٔ ۵۱ : دردانهٔ دریای حقیقت درد است

شمارهٔ ۵۲ : ای سینه بنال، ناله کار من و توست

شمارهٔ ۵۳ : ساقی، رگ ابر آبداری برخاست

شمارهٔ ۵۴ : ای تیره شب فراق، پایان وقت است

شمارهٔ ۵۵ : با ما زاهد، خیال خامت عبث است

شمارهٔ ۵۶ : دردا که دری نسفته می باید رفت

شمارهٔ ۵۷ : ما را لب لعل فام می باید، نیست

شمارهٔ ۵۸ : از روی تو شمع سان نگاهم همه سوخت

شمارهٔ ۵۹ : از صومعه تا میکده، پر راهی نیست

شمارهٔ ۶۰ : از خصمی مردمان مرا حال نکوست

شمارهٔ ۶۱ : آن دیده، که بازاری عشاقش خوست

شمارهٔ ۶۲ : دیوانه دلم، یارِِ دل آسایی نیست

شمارهٔ ۶۳ : مردی که میان دردمندان فرد است

شمارهٔ ۶۴ : دلبر بسیار و دل نگهدار کم است

شمارهٔ ۶۵ : دانی که به من در غمت آیا چه گذشت؟

شمارهٔ ۶۶ : دوران به نشاط و غم صلایی زد و رفت

شمارهٔ ۶۷ : دیشب طربی بر دل غمناکم ریخت

شمارهٔ ۶۸ : بسته ست زبانم و بیان در سیر است

شمارهٔ ۶۹ : از حوصلهٔ صبر، غمت بیرون است

شمارهٔ ۷۰ : هرحند که حسن و عشق، مستور به است

شمارهٔ ۷۱ : گر خاک شوی، در ره دلدار خوش است

شمارهٔ ۷۲ : دم سردی زاهدان کافورمزاج

شمارهٔ ۷۳ : اندوه جهان و شادمانی همه هیچ

شمارهٔ ۷۴ : بلبل سر کرد ناله هنگام صبوح

شمارهٔ ۷۵ : در دهر دنی که هست شیرینش تلخ

شمارهٔ ۷۶ : با تنگدلی حوصلهٔ ماست فراخ

شمارهٔ ۷۷ : ابنای زمانه، لولیان آیینند

شمارهٔ ۷۸ : گر طالع پست، نارساییها کرد

شمارهٔ ۷۹ : خورشید رخ تو تا دل افروز نشد

شمارهٔ ۸۰ : اکسیر محبت رخ ما کاهی کرد

شمارهٔ ۸۱ : در هجر تو ناله سینه فرسایی کرد

شمارهٔ ۸۲ : شاخ گل من نظر به خاری نکند

شمارهٔ ۸۳ : دل در غم عشق، کامرانی نکند

شمارهٔ ۸۴ : پیوسته دی و تموز دم سردی کرد

شمارهٔ ۸۵ : یک چند دل از پی تمنا گردید

شمارهٔ ۸۶ : تا بر لب عاشق می گلگون ناید

شمارهٔ ۸۷ : آمد به برم یار و چه زیبا آمد!

شمارهٔ ۸۸ : عالی گهران و خوش عیاران رفتند

شمارهٔ ۸۹ : گفتم که به یاد یار خواهی آمد

شمارهٔ ۹۰ : یا رب چه شود گرکرمت یار افتد؟

شمارهٔ ۹۱ : آن بی خردی که شوم چون زاغ افتد

شمارهٔ ۹۲ : نزدیک بود ز لب هوا بردارد

شمارهٔ ۹۳ : دهرم به شکنج انزوا می دارد

شمارهٔ ۹۴ : گفتم ز غمت غنچهٔ دل وا نشود

شمارهٔ ۹۵ : نظّارهٔ زشت، دیده را میل کشید

شمارهٔ ۹۶ : باطل کیشان بر اهل حق چیر شدند

شمارهٔ ۹۷ : الفاظ و معانی از کلامم نو شد

شمارهٔ ۹۸ : ای آنکه غم تو عیش جاوید بود

شمارهٔ ۹۹ : آنان که به سودای تو داغ افروزند

شمارهٔ ۱۰۰ : تا چند زمانه فتنه اندوز شود؟

شمارهٔ ۱۰۱ : عاقل تحصیل علم بیجا چه کند؟

شمارهٔ ۱۰۲ : تیغم به زبون کشی چو مانوس نبود

شمارهٔ ۱۰۳ : دنیا طلب دنی، به دنیا ارزد

شمارهٔ ۱۰۴ : از عکس رخ تو، گلستان پیدا شد

شمارهٔ ۱۰۵ : در راه طلب، ناله هواخواهی کرد

شمارهٔ ۱۰۶ : با کعبه چه کار اگر معاشی ندهند؟

شمارهٔ ۱۰۷ : بربندی اگر به خون کمر را چه شود؟

شمارهٔ ۱۰۸ : در ماتم تو چرا جگر خون نشود؟

شمارهٔ ۱۰۹ : در عشق، رگ جان گرفتار برند

شمارهٔ ۱۱۰ : این شور نه آن لعل شکرریز فکند

شمارهٔ ۱۱۱ : در ماتم تو شیون دلهاست بلند

شمارهٔ ۱۱۲ : در ماتم تو، ملک و ملک شیون کرد

شمارهٔ ۱۱۳ : دل می بری و خبر نداری که چه شد

شمارهٔ ۱۱۴ : دل در غم هجر، بی قراری هاکرد

شمارهٔ ۱۱۵ : اول نگه تو فتنه انگیز نبود

شمارهٔ ۱۱۶ : آنجا که رسوم ما و من برخیزد

شمارهٔ ۱۱۷ : هر جلوه که آن نرگس عیار کند

شمارهٔ ۱۱۸ : سامانی و ثروتی نشد جمع، چه شد؟

شمارهٔ ۱۱۹ : شاهنشهی خلق جهان نتوان کرد

شمارهٔ ۱۲۰ : ابر آمد و سینه را به کهسار نهاد

شمارهٔ ۱۲۱ : خنگ تو به کوهِ عالی ارکان ماند

شمارهٔ ۱۲۲ : بلبل به نوای آشنا می نازد

شمارهٔ ۱۲۳ : بر پای بت، از نیاز پیشانی زد

شمارهٔ ۱۲۴ : از گوشهٔ عزلتم جدا نتوان کرد

شمارهٔ ۱۲۵ : غیر از کف خالی که ز ما بر جا ماند

شمارهٔ ۱۲۶ : بر تیره شب من که دل و جان گرید

شمارهٔ ۱۲۷ : عالی گهران، بنده نژادان منند

شمارهٔ ۱۲۸ : در دهر، به مستعار آلوده مگرد

شمارهٔ ۱۲۹ : گر نوح و دعای غرق، این دم می شد

شمارهٔ ۱۳۰ : هرگه سخنی برلب اظهار رسد

شمارهٔ ۱۳۱ : افسرده دمان عهد ما، رشک یخند

شمارهٔ ۱۳۲ : از رهگذر دوست، صبایی نرسید

شمارهٔ ۱۳۳ : زان پیش که دی آفت بستان گردد

شمارهٔ ۱۳۴ : مشکل که دلم را نگهت شاد کند

شمارهٔ ۱۳۵ : دل، بندهٔ عشق است، کفیلی دارد

شمارهٔ ۱۳۶ : تا چند ز اشک بر رخم رنگ آید

شمارهٔ ۱۳۷ : عشق تو سواد دیده را جیحون کرد

شمارهٔ ۱۳۸ : وبرانهٔ هند،کز صفا پاک بود

شمارهٔ ۱۳۹ : کمتر به وصال، قرعهٔ کار افتد

شمارهٔ ۱۴۰ : گلگون سرشک، گرم جولانی کرد

شمارهٔ ۱۴۱ : بی پا و سران که هرزه گردی دارند

شمارهٔ ۱۴۲ : ابنای زمان دُرد و صفا را ندهند

شمارهٔ ۱۴۳ : حسنش، به می از حجاب بیرون آمد

شمارهٔ ۱۴۴ : گردد چو خراب تن، چه غم؟ جان باشد

شمارهٔ ۱۴۵ : جانان چو هوای جلوه ی ناز کند

شمارهٔ ۱۴۶ : حسن تو به یک جلوه گرفتارم کرد

شمارهٔ ۱۴۷ : کی بود که دل بستهٔ زنار نبود؟

شمارهٔ ۱۴۸ : زین پیش فلک چنین دل آزار نبود

شمارهٔ ۱۴۹ : خوش آن که پیام ارجعی گوش کند

شمارهٔ ۱۵۰ : مستان لقا چو ارجعی گوش کنند

شمارهٔ ۱۵۱ : با شعلهٔ آه، چشم گریان چه کند؟

شمارهٔ ۱۵۲ : بر لب قدحی بعد هلاکم بگذار

شمارهٔ ۱۵۳ : در هجر حزین، از غم جانکاه بمیر

شمارهٔ ۱۵۴ : ای دستخوش هزار سودا هشدار

شمارهٔ ۱۵۵ : با سرمه چو شد نرگس عیّار تو یار

شمارهٔ ۱۵۶ : گر جلوهٔ دوست می کند عاشق سیر

شمارهٔ ۱۵۷ : با داغ تو سال و ماه بردیم به سر

شمارهٔ ۱۵۸ : بس بوالعجب است زیر این چرخ اثیر

شمارهٔ ۱۵۹ : ساقی قدحی از می گلفام بیار

شمارهٔ ۱۶۰ : مطرب مگذار دم، نی و چنگ بیار

شمارهٔ ۱۶۱ : ای سوخته جان سپند، یاد تو به خیر

شمارهٔ ۱۶۲ : گر ترک کم و بیش کنی اولی تر

شمارهٔ ۱۶۳ : از خصمی روزگار بی مهر و تمیز

شمارهٔ ۱۶۴ : مردانه حزین از سر دنیا برخیز

شمارهٔ ۱۶۵ : خونم به کرشمه، ای جفاکیش مریز

شمارهٔ ۱۶۶ : در راه خطیری که نشیب است و فراز

شمارهٔ ۱۶۷ : از هند نجس، نجات می خواهم و بس

شمارهٔ ۱۶۸ : از ظلمت هندِ سفله انگیز مترس

شمارهٔ ۱۶۹ : بخرید یکی خواجه، غلامی به هوس

شمارهٔ ۱۷۰ - رباعی مستزاد : آنی که سر از سجدهٔ کوی تو نتافت

شمارهٔ ۱۷۱ : این خرقهٔ پر زرق و ردای سالوس

شمارهٔ ۱۷۲ : تا چند به چنگ غم پنهانی خویش

شمارهٔ ۱۷۳ : صوفی برخیز، باده صافیست بکش

شمارهٔ ۱۷۴ : ای عوج زمانه، قد چالاک بکش

شمارهٔ ۱۷۵ : ای صورت و معنی تو را پستی فرض

شمارهٔ ۱۷۶ : پنهان به سیه خانهٔ حرف است نقط

شمارهٔ ۱۷۷ : تا عشق فکند در دلم تاب چو شمع

شمارهٔ ۱۷۸ : آسوده تویی چو سرو و سوسن در باغ

شمارهٔ ۱۷۹ : چون عشق کشید تیغ هیجا ز غلاف

شمارهٔ ۱۸۰ : هرچند نوای آتشین دارد عشق

شمارهٔ ۱۸۱ : صوفی که بود اساس کارش بر زرق

شمارهٔ ۱۸۲ : چون لاله آتشین درین تیره مغاک

شمارهٔ ۱۸۳ : میزان حقیم و امتحان و لَکَ لک ؟

شمارهٔ ۱۸۴ : گر نیست مرا طالع فیروز چه باک؟

شمارهٔ ۱۸۵ : پختیم به کار خویش سودا، من و دل

شمارهٔ ۱۸۶ : تا عشق تو گشت از ازل روزی دل

شمارهٔ ۱۸۷ : اندوه چو بیش شد گرفتم کم دل

شمارهٔ ۱۸۸ : جمعیت خویش را پریشان کردم

شمارهٔ ۱۸۹ : از کام دل است بس که عریان دستم

شمارهٔ ۱۹۰ : آنم که به ملک نیستی سلطانم

شمارهٔ ۱۹۱ : آنم که ز ذوق نیستی دلشادم

شمارهٔ ۱۹۲ : رخ، تازه به اشک ارغوانی دارم

شمارهٔ ۱۹۳ : یک چند، دل از آز هراسان کردیم

شمارهٔ ۱۹۴ : بشتاب دلا برگ سفر ساز کنیم

شمارهٔ ۱۹۵ : بار خودی افکنم، سبکتاز روم

شمارهٔ ۱۹۶ : داغ غم آن نگار مهوش دارم

شمارهٔ ۱۹۷ : زیبا صنما ز بی قراران توایم

شمارهٔ ۱۹۸ : یارای زبان کو که ثنای تو کنیم؟

شمارهٔ ۱۹۹ : عشق تو کلیم طور سینای دلم

شمارهٔ ۲۰۰ : جان در سر زلف تابناکی کردم

شمارهٔ ۲۰۱ : حال دل آسوده دلان سوخت دلم

شمارهٔ ۲۰۲ : صوفی برخیز های و هوبی بزنیم

شمارهٔ ۲۰۳ : از ظلمت هستی خود آزاده منم

شمارهٔ ۲۰۴ : چون شمع بود داغ جنون تاج سرم

شمارهٔ ۲۰۵ : ای هوش به می داده، فدای تو شوم

شمارهٔ ۲۰۶ : چل سال کتاب جسم و جان را خواندیم

شمارهٔ ۲۰۷ : زهرم به قدح دهی که می نوش مکن

شمارهٔ ۲۰۸ : از گنج، به مار صلح نتوان کردن

شمارهٔ ۲۰۹ : مقدور نشد ز دامن افشانی من

شمارهٔ ۲۱۰ : تدبیر به کار من چه خواهد کردن؟

شمارهٔ ۲۱۱ : وبرانی عشق، باشد آباد شدن

شمارهٔ ۲۱۲ : ای بستهٔ آب و گل، چه خواهی کردن؟

شمارهٔ ۲۱۳ : معنی طلبی، بساط صورت ته کن

شمارهٔ ۲۱۴ : پیش کرمت دست تهی آوردم

شمارهٔ ۲۱۵ : گر قدر به روستا نمی دارندم

شمارهٔ ۲۱۶ : تا کی گل عیش در چمنها جویم؟

شمارهٔ ۲۱۷ : پرسید ز یار خود، یکی از یاران

شمارهٔ ۲۱۸ : ای رهرو عشق، کاهلی پیشه مکن

شمارهٔ ۲۱۹ : نه قصّهٔ سرسری، نه بازی ست سخن

شمارهٔ ۲۲۰ : آن راحت جان و دل شیدایی من

شمارهٔ ۲۲۱ : ای دیدهٔ زار من چه خواهی کردن؟

شمارهٔ ۲۲۲ : صوفی، اگرت هوای کشف است و یقین

شمارهٔ ۲۲۳ : یاران عزیز و نور بینایی من

شمارهٔ ۲۲۴ : حق ظاهر و خلق در حجاب افزودن

شمارهٔ ۲۲۵ : آمد سحر آن نگار خونین جگران

شمارهٔ ۲۲۶ : ای گل تو به بویی دل خود شاد مکن

شمارهٔ ۲۲۷ : ای بخت نژند در سیاهی بی تو

شمارهٔ ۲۲۸ : ای خاک وفا رفته به باد از دل تو

شمارهٔ ۲۲۹ : ای در دل هر قطره تمنّا از تو

شمارهٔ ۲۳۰ : ای دُرّ یتیم، دیده دریا از تو

شمارهٔ ۲۳۱ : ای عاشق محزون، دل ناشاد تو کو؟

شمارهٔ ۲۳۲ : سرّ غم عشق را، ز بیگانه مجو

شمارهٔ ۲۳۳ : غفلت زده ام، خاطر آگاهم ده

شمارهٔ ۲۳۴ : ای صیت بزرگی به جهان افکنده

شمارهٔ ۲۳۵ : ای بندهٔ دهرِ دون نواز گنده

شمارهٔ ۲۳۶ : تا چند حزین اسیر ماتم شده‌ای؟

شمارهٔ ۲۳۷ : جانا چه بود که خاطری شاد کنی

شمارهٔ ۲۳۸ : تا ناله، درفش کاویانی نکنی

شمارهٔ ۲۳۹ : آشفتهٔ دور روزگارم ساقی

شمارهٔ ۲۴۰ : رفتند ز بزم، میگساران ساقی

شمارهٔ ۲۴۱ : بشکن قدح سپهر دون ای ساقی

شمارهٔ ۲۴۲ : صحراست ز سبزه، سبزفام ای ساقی

شمارهٔ ۲۴۳ : ای درد، ز مرگ فکر درمان نکنی

شمارهٔ ۲۴۴ : ای دل، ره و رسم عاشقان نگذاری

شمارهٔ ۲۴۵ : ای ناله، خلاف دردکیشان نکنی

شمارهٔ ۲۴۶ : ای دوست چراغ چشم بیدار تویی

شمارهٔ ۲۴۷ : شوق ار به دیارت نرساند نرسی

شمارهٔ ۲۴۸ : هم درد و دوای دل افگار تویی

شمارهٔ ۲۴۹ : ای خامه بسی نکته سرایی کردی

شمارهٔ ۲۵۰ : چون باد صبا، سبک عنانی نکنی

شمارهٔ ۲۵۱ : آلودهٔ زهد کرده ام دامانی

شمارهٔ ۲۵۲ : زاهد، از عشق، دین به افسون نبری

شمارهٔ ۲۵۳ : تا چهره ز اشک ارغوانی نکنی

شمارهٔ ۲۵۴ : امروز دل است، زیر بار عجبی

شمارهٔ ۲۵۵ : از می، لب غنچه گشت گلگون ساقی

شمارهٔ ۲۵۶ : ای آنکه به لافگاه دعوی چستی

شمارهٔ ۲۵۷ : خاموش حزین که گفتنی ها گفتی

شمارهٔ ۲۵۸ : در کعبه حزین ، امیر اسلام شوی

شمارهٔ ۲۵۹ : آنی که به قد ز سرو آزاده تری

شمارهٔ ۲۶۰ : ای آنکه بنفشه زیب نسرین داری

شمارهٔ ۲۶۱ : مهری به لب خود زن اگر مرد مهی

شمارهٔ ۲۶۲ : هر دم ز تو عمر می کَنَد بیخ و بنی

شمارهٔ ۲۶۳ : سرتاسر آفاق، حزین گردیدی

شمارهٔ ۲۶۴ : از عشق فتاده ام به منزلگاهی

شمارهٔ ۱

شد صید خم زلف رسایی دل ما

افتاد به دام اژدهایی دل ما

از بوی کباب می توان دانستن

کز عشق در آتش است جایی دل ما

شمارهٔ ۲

ای چشم و چراغ دل غم دیدهٔ ما

در راه تو خاک شد دل و دیدهٔ ما

هجران تو بود، گفتمت تا دانی

تاراجگر بساط برچیدهٔ ما

شمارهٔ ۳

لعلت به فسون نبرد از دل تب و تاب

گر شکّر لطف داد و گر زهر عتاب

القصه که در عشق جگرسوز چو شمع

از آه در آتشیم و از اشک در آب

شمارهٔ ۴

کردی دلم از حسن گلوسوز کباب

نه پرتو لطف دیده نه برق عتاب

خواهیم به عشق، نیم بسمل شده ماند

کز گرمی خون ماست، شمشیر تو آب

شمارهٔ ۵

در دیدهٔ هر که شق کند پردهٔ خواب

سرتاسر آفاق بود موج سراب

ساقی، قدحی در ده از آن بادهٔ ناب

سرّ دو جهان بشنو ازین مست خراب

شمارهٔ ۶

ای مطرب عاشقان نوای تو کجاست؟

ای ساقی جان آب بقای توکجاست؟

گیرم دل ما از نظر افتادهٔ توست

گیرایی مژگان رسای تو کجاست؟

شمارهٔ ۷

سرمایه دهر، خاک بیزی ست،که هست

در مزرع حسرت اشک ریزی ست، که هست

آگاهی و دریافت، گران است که نیست

ارزانِ زمانه بی تمیزی ست، که هست

شمارهٔ ۸

در کار زمانه هر که بیکارتر است

از عاقبت کار خبردارتر است

از باده ی غفلت از غم دهر ، حزین

هشیارتر است هرکه سرشارتر است

شمارهٔ ۹

هر چند که ما رهرو و دنیا راه است

در راه نشستن خطر آگاه است

زین شرم نشسته ام که پیرایهٔ تن

گر برخیزم به قامتم کوتاه است

شمارهٔ ۱۰

اوضاع زمانه لایق دیدن نیست

وضعی خوشتر ز چشم پوشیدن نیست

دانی ز چه پا کشیده ام در دامان؟

دنیا تنگ است، جای جنبیدن نیست

شمارهٔ ۱۱

نوبت ز کیان به ماکیان افتاده ست

بازیّ شگرفی به میان افتاده ست

شاید که سپهر سفله رقصد ز نشاط

شمشیر زدن به دف زنان افتاده ست

شمارهٔ ۱۲

در محفل آسمان سُها و خور هست

در بحر جهان هم صدف و هم در هست

تا خود چه بود قسمت روزی طلبان

هم مائدهٔ عیسی و هم آخور هست

شمارهٔ ۱۳

خویی مه و مهر را به دلداری نیست

آبی در جوی ابر آذاری نیست

شد کشور عدل و جود و انصاف خراب

دیّار درین دیار پنداری نیست

شمارهٔ ۱۴

دانم که به جز خدای قهّاری نیست

بر خاطرم از ظلم کسی باری نیست

ماهیت مخلوق نباشد غالب

مغلوبِ خدا شدن مرا عاری نیست

شمارهٔ ۱۵

آن را که نصیب از خرد ادراک است

در معرکهٔ جهاد خود چالاک است

هر چندکه زنده پاک و مرده ست پلید

این نفس پلید چون بمیرد پاک است

شمارهٔ ۱۶

خورشید، علم به کوهساران زد و رفت

دلدار، در امیدواران زد و رفت

بلبل، دستان نوبهاران زد و رفت

گل، خنده به وضع روزگاران زد و رفت

شمارهٔ ۱۷

هر چند که خصمی سپهر از جهل است

آسان گذرد به خاطری کو اهل است

عاجز شده روزگار از خصمی ما

دشوار زمانه بس که بر ما سهل است

شمارهٔ ۱۸

از عمر عزیز رفته افزون از شصت

گاهی در کار و گه به کوتاهی دست

گه سخرهٔ مستی و گهی هشیاری

امروز نشسته ام نه هشیار، نه مست

شمارهٔ ۱۹

دل گم شده است، سینه پردازی هست

جان سوخته است، جلوهٔ نازی هست

زخمی نشود شکار، بی شست وخدنگ

خونین جگریم، ناوک اندازی هست

شمارهٔ ۲۰

از دیده به دیده، ناوک اندازی هست

از سینه به سینه، قاصد رازی هست

خوانده ام رقم دفتر دلها، این بود

ما کارگهیم، کارپردازی هست

شمارهٔ ۲۱

امّید گداست، تا در بازی هست

معشوق غنیّ و عشق را آزی هست

خسته به دواتند، نه با خسته دوا

بیچاره نیاز و چاره را نازی هست

شمارهٔ ۲۲

داغی که بکاود سر پرشور کجاست؟

زخمی که گدازد دمِ ساطور کجاست؟

گرمی به دلم نمی کشد شعله، حزین

ای غیرت عشق، آتش طور کجاست؟

شمارهٔ ۲۳

صد وادی بیکرانه درگوشه ی ماست

لخت دل بسته بر میان توشهٔ ماست

ای مور هوس، بهره ای از ما نبری

برقی به کمین بردن خوشهٔ ماست

شمارهٔ ۲۴

ای شاخ امید، برگ و بار تو کجاست؟

فصل تو کدام و نوبهار تو کجاست؟

چون موج ، تپیدنم به جایی نرسید

ای بحر محیط غم، کنار تو کجاست؟

شمارهٔ ۲۵

آلوده ی کام دل مشو، کام آن است

هرگز طمع دانه مکن، دام آن است

در دایره ی فلک چه سرگردانی؟

آغاز تو هر چه بود، انجام آن است

شمارهٔ ۲۶

آن غنچه که نشکفد به گلشن لب ماست

کامی که روا می نشود مطلب ماست

در عشق دو چیز است که پایانش نیست

اول سر زلف یار و آخر شب ماست

شمارهٔ ۲۷

از داغ فراق سینه ام جوشان است

هوش من شوریده ز مدهوشان است

در بزم تو، شمع گوید احوال مرا

این چرب زبان وکیل خاموشان است

شمارهٔ ۲۸

ازگریهٔ من دیدهٔ اختر شور است

وز ناله ی من دل ملک رنجور است

گردون نبود حریف پیمانهٔ عشق

این رطل گرانتر از سر مخمور است

شمارهٔ ۲۹

عشق است سلیمان و دل انگشتر اوست

داغ جگرم سیاهی لشکر اوست

قالب نی و جان ناشکیباست نوا

نالیدن ما از لب چون شکر اوست

شمارهٔ ۳۰

هر چند سپهر فکرم اختربار است

بر دوش زبان، سخنوری سربار است

از خامهٔ تیره بخت خود ممنونم

این ابر سیاهی ست که گوهربار است

شمارهٔ ۳۱

ای ساقی عاشقان، می ناب کجاست؟

ای خضره ره سوختگان، آب کجاست؟

عمریست که بی تو تشنهٔ خون خودم

آن خنجر مژگان سیه تاب کجاست؟

شمارهٔ ۳۲

عهدیست که آشنا و بیگانه یکیست

نرخ خزف وگوهر یکدانه یکیست

در گوش گران خفتگان شب جهل

آیات کتاب حق و افسانه یکیست

شمارهٔ ۳۳

ساقی، قدحی که دور گلزار گذشت

مطرب، غزلی که وقت گفتارگذشت

ای همنفس، از بهر دل زار بگو

افسانهٔ آن شبی که با یارگذشت

شمارهٔ ۳۴

عشق است که درد من و درمان من است

دین من و پیر من و ایمان من است

خون از بن هر مو نفشانم چه کنم؟

زان نشتر غمزه ای که در جان من است

شمارهٔ ۳۵

افسانهٔ عشق، راز پنهان من است

صد چاک چو جیب گل، گریبان من است

زاهد، ره اسلام مداری بگذار

دین را به بتان باختن ایمان من است

شمارهٔ ۳۶

یار است که در ظلمت امکان شمع است

خود، راز و نیاز و خویشتن هم سمع است

هر دیده که یافت نور تحقیق، حزین

غیر از واحد ندید، هر جا جمع است

شمارهٔ ۳۷

این کوچهٔ عمر، وحشت افزا راهی ست

حیرت زده است هرکجا آگاهی ست

بازیگر روزگار را معرکه هاست

میدان جهان، طرفه تماشا گاهی ست

شمارهٔ ۳۸

غمنامهٔ ما خواند و جوابی ننوشت

از لطف گذشتیم و عتابی ننوشت

خاطر به امید ستمش خوش می بود

بی رحم، خراجی به خرابی ننوشت

شمارهٔ ۳۹

افسوس که درد عشق و درمان هم نیست

داغ دل گرم و مهر جانان هم نیست

خون در طلب نعمت الوان نخورم

تنها نه که نان نمانده، دندان هم نیست

شمارهٔ ۴۰

هستی بزمی ست، انجمن سازی هست

عالم نطعی ست، پنج و شش بازی هست

در جام جم و مهر سلیمان این بود

ما کارگهیم، کارپردازی هست

شمارهٔ ۴۱

یار آینه حسن دلارای خود است

یک دیدهٔ محو، در تماشای خود است

این حسنِ غیور برنمی تابد غیر

موسی و عصا و طور سینای خود است

شمارهٔ ۴۲

آن را که رسوم عشقبازی اصل است

آسوده ز دوری و خلاص از فصل است

در نامه ی عاشقان نباشد فصلی

افسانهٔ عشق، وصل اندر وصل است

شمارهٔ ۴۳

داغم به دل از دو گوهر نایاب است

کز وی جگرم کباب و دل در تاب است

می گویم اگر تاب شنیدن داری

فقدان شباب و فرقت احباب است

شمارهٔ ۴۴

از حرف وداع، دیده جیحون شد و رفت

هوش از سر سودا زده مجنون شد و رفت

تن شعله کشید و دود آهی برخاست

دل خون شد و خون ز دیده بیرون شد و رفت

شمارهٔ ۴۵

بی ضامن و رهن، وام می باید، نیست

عنقا ما را به دام می باید، نیست

دندان که معطل است، درکامم هست

نانی که صباح و شام می باید، نیست

شمارهٔ ۴۶

هند است و جهان به کام می باید اوا نیست

پاس هر خاص و عام می باید اوا نیست

تا حامله سازیم بزرگانش را

یک مشت زر حرام می باید اوا نیست

شمارهٔ ۴۷

در هند اگر کسی نرنجد از راست

گویم طبقات خلق را بی کم و کاست

پنجی ست که شش نمی توانش کردن

پاچیّ و دیوث و قحبه و حیز و گداست

شمارهٔ ۴۸

دل خوش نکند نالهٔ زاری که مراست

وز گریه نمی رود غباری که مراست

با همّت من دولت دنیا چه کند؟

این میکده نشکند خماری که مراست

شمارهٔ ۴۹

دیدیم، سواد هند حیرت زار است

روز کِه و مِه چو شام هجران تار است

بسته ست به کار همه شان بخت گره

اینجا گِرِه گشاده در شلوار است

شمارهٔ ۵۰

در زیر فلک نالهٔ ما بی اثر است

بی دردان را ز درد ما کی خبر است؟

از تنگی جا، ذوق اسیری دارم

کز حلقهٔ دام، کلبه ام تنگ تر است

شمارهٔ ۵۱

دردانهٔ دریای حقیقت درد است

درد است که میزان عیار مرد است

ای خاک ره یار، عزیزش می دار

این طفل یتیم اشک، غم پرورد است

شمارهٔ ۵۲

ای سینه بنال، ناله کار من و توست

ای ناله ببال، روزگار من و توست

ای دل برخیز تا ز دنیا برویم

دهری ست که زندگیش عار من و توست

شمارهٔ ۵۳

ساقی، رگ ابر آبداری برخاست

گویا که ز چشم می گساری برخاست

تا آینهٔ جام گرفتی در دست

زآیینهٔ خاطرم غباری برخاست

شمارهٔ ۵۴

ای تیره شب فراق، پایان وقت است

ای صبح بکش سر از گریبان، وقت است

خون شد دل سنگ از اثر نالهٔ ما

ای زمزمهٔ مرغ سحر خوان، وقت است

شمارهٔ ۵۵

با ما زاهد، خیال خامت عبث است

وز سبحه به کف، دانه و دامت عبث است

سودی ندهد شهرهٔ شهری گشتن

ردّ خاصی، قبول عامت عبث است

شمارهٔ ۵۶

دردا که دری نسفته می باید رفت

راز دل خود نگفته می باید رفت

می باید داد، جان شیرین بی تو

تلخی ز تو ناشنفته می باید رفت

شمارهٔ ۵۷

ما را لب لعل فام می باید، نیست

این شهد نصیب کام می باید، نیست

هجری که سرم خمار ازو دارد، هست

وصلی که مرا مدام می باید، نیست

شمارهٔ ۵۸

از روی تو شمع سان نگاهم همه سوخت

وز گرمی خویت اشک و آهم همه سوخت

دامان از اشک سبزه زاری شده بود

برقی بدرخشید و گیاهم همه سوخت

شمارهٔ ۵۹

از صومعه تا میکده، پر راهی نیست

از کعبه به بتخانه شبانگاهی نیست

بخرام به طور عشقبازان و ببین

کس نیست که در ذکر انا اللّهی نیست

شمارهٔ ۶۰

از خصمی مردمان مرا حال نکوست

یاران همه دشمنند، خصمان همه دوست

با هر که دل آرمید از دوست رمید

وز هر که بتافت روی دل جانب اوست

شمارهٔ ۶۱

آن دیده، که بازاری عشاقش خوست

روی طلب راه نوردان با اوست

پرسید که: مِن اَینَ اِلی اینَ تَروحُ

گفتم از دوست، هم روم باز به دوست

شمارهٔ ۶۲

دیوانه دلم، یارِِ دل آسایی نیست

شوریده سرم دامن صحرایی نیست

لحن داوود و حسن یوسف، خوار است

گوش شنوا و چشم بینایی نیست

شمارهٔ ۶۳

مردی که میان دردمندان فرد است

تنها دل ماست کز دیار درد است

آنکس که دهد غسل ولادت خود را

ز آلایش امّهات سفلی، مرد است

شمارهٔ ۶۴

دلبر بسیار و دل نگهدار کم است

دلدار کم و چه کم که بسیار کم است

گویند به عالم تو چرا بی یاری؟

یاران چه کنم؟ یار وفادار کم است

شمارهٔ ۶۵

دانی که به من در غمت آیا چه گذشت؟

بر سرچون شمع،بی تو شبها چه گذشت؟

از درد فراق، ما ز خود بی خبریم

آیا خبرت هست که بر ما چه گذشت؟

شمارهٔ ۶۶

دوران به نشاط و غم صلایی زد و رفت

بلبل ز سر شاخ، نوایی زد و رفت

گل نیز شکرخند به جایی زد و رفت

آمد رگ ابر، هایهایی زد و رفت

شمارهٔ ۶۷

دیشب طربی بر دل غمناکم ریخت

هر بخیه که داشت، سینهٔ چاکم ریخت

شبنم به کنار چشم نمناکم ریخت

ابری دو سه قطره اشک بر خاکم ریخت

شمارهٔ ۶۸

بسته ست زبانم و بیان در سیر است

تن ساکن اگر بود، روان در سیر است

آواره تر از توست، کلام تو حزین

برگرد جهان گشت و همان در سیر است

شمارهٔ ۶۹

از حوصلهٔ صبر، غمت بیرون است

هر لحظه دل از فراق، دیگرگون است

با دیده چه سازیم که چون شب باز است؟

از شوق چه گوییم که روزافزون است

شمارهٔ ۷۰

هرحند که حسن و عشق، مستور به است

آیات نیاز و ناز، مشهور به است

هر سینه که داغ نیست، خشت لحد است

زان لب که ننالید، لب گور به است

شمارهٔ ۷۱

گر خاک شوی، در ره دلدار خوش است

ور نازکشی، ناز خریدار خوش است

در خواری عشق، خودفروشیست، هنر

افسانهٔ ما بر سر بازار خوش است

شمارهٔ ۷۲

دم سردی زاهدان کافورمزاج

افسرد حرارت به عروق و اوداج

پر بی مزه گشته دور گردون، چه شدند

آنها که دهند دور پیمانه رواج؟

شمارهٔ ۷۳

اندوه جهان و شادمانی همه هیچ

سرمایهٔ روزگارِ فانی همه هیچ

یاد این سخن از تجربه کاران دارم

غیر از غم یار جاودانی همه هیچ

شمارهٔ ۷۴

بلبل سر کرد ناله هنگام صبوح

پیمانه گرفت لاله هنگام صبوح

احوال خمار شب به ساقی گفتم

پر کرد مرا پیاله هنگام صبوح

شمارهٔ ۷۵

در دهر دنی که هست شیرینش تلخ

یک دم نزدیم خوش نه در شام و نه بلخ

قدّم چو هلال شد ز بار مه و سال

تا چند بریم غره را باز به سلخ؟

شمارهٔ ۷۶

با تنگدلی حوصلهٔ ماست فراخ

در دیدهٔ ما یکی بود گلخن و کاخ

ما سینه زنیم بر در و بام قفس

چندان که پرد مرغ چمن شاخ به شاخ

شمارهٔ ۷۷

ابنای زمانه، لولیان آیینند

مدخوله روزگار، بی کابینند

ابلیس بود عامل و تلبیس، رئیس

در دهکده ای که خواجه تاشان اینند

شمارهٔ ۷۸

گر طالع پست، نارساییها کرد

ور اشهب عمر، بادپاییها کرد

رسم عجبی نبود و آیین نوی

گر قحبهٔ دهر، بی وفایی ها کرد

شمارهٔ ۷۹

خورشید رخ تو تا دل افروز نشد

ما را شب بخت تیره فیروز نشد

از داغ تو سینه راحت اندوز نشد

هرگز به چراغ، شام کس روز نشد

شمارهٔ ۸۰

اکسیر محبت رخ ما کاهی کرد

هجران ستیزه کار، جانکاهی کرد

از چرخ بلند، سینه خالی کردن

دشوار نبود، ناله کوتاهی کرد

شمارهٔ ۸۱

در هجر تو ناله سینه فرسایی کرد

ابر مژه خون دیده پالایی کرد

فرهاد غم تو آهنین بازو بود

بیهوده دل صبور خارایی کرد

شمارهٔ ۸۲

شاخ گل من نظر به خاری نکند

رحمی به دل سینه فگاری نکند

ترسم نبرد دل از خروشیدن سود

ما خوار شویم و ناله کاری نکند

شمارهٔ ۸۳

دل در غم عشق، کامرانی نکند

تا ناله درفش کاویانی نکند

با یار گرانباری دل گفتم، گفت

بار غم ما به دل گرانی نکند

شمارهٔ ۸۴

پیوسته دی و تموز دم سردی کرد

با دردکشان زمانه بی دردی کرد

آه سحر و ناله به جایی نرسید

طالع پستی و دهر نامردی کرد

شمارهٔ ۸۵

یک چند دل از پی تمنا گردید

جانم هدف طعنه اعدا گردید

گردید ز هر طرف چو راهم بسته

راه سر کوی دوست پیدا گردید

شمارهٔ ۸۶

تا بر لب عاشق می گلگون ناید

از دیده نمی شود شط خون ناید

خود را به خم باده درانداز حزین

هر بار، سبو درست بیرون ناید

شمارهٔ ۸۷

آمد به برم یار و چه زیبا آمد!

آرامش جان ناشکیبا آمد

عاری ز خودی شدم، حیاتم بخشید

آن کهنه پلاس رفت و دیبا آمد

شمارهٔ ۸۸

عالی گهران و خوش عیاران رفتند

از نقد وفا خزینه داران رفتند

بی یار نیم اگر چه بی یار منم

من ماندم و غم، چو غمگساران رفتند

شمارهٔ ۸۹

گفتم که به یاد یار خواهی آمد

یا خون شده در کنار خواهی آمد

نه زان اثری نه زین نشانِ نظری

ای دل، توکجا به کار خواهی آمد؟

شمارهٔ ۹۰

یا رب چه شود گرکرمت یار افتد؟

لطفت به شکستگان پرستار افتد

غمخوارگی خلق جهان را دیدم

مگذار که با غیر توام کار افتد

شمارهٔ ۹۱

آن بی خردی که شوم چون زاغ افتد

از گلشن فیض، قسمتش داغ افتد

بر شاخ چو سنگ می زند رهگذری

گیرم که فتاد میوه، در باغ افتد

شمارهٔ ۹۲

نزدیک بود ز لب هوا بردارد

آهی که سپهر را ز جا بردارد

عمریست که استوار دارم پا را

جایی که سپند گرم پا بردارد

شمارهٔ ۹۳

دهرم به شکنج انزوا می دارد

وین مظلمه را چرخ روا می دارد

در محفل افسرده دوران بخیل

زانوست که کاسه ای به ما می دارد

شمارهٔ ۹۴

گفتم ز غمت غنچهٔ دل وا نشود

گفتا چه فضولی ست، شود یا نشود

بیهوده چه نالی از گرانباری دل؟

گر غم غم ماست، بار دلها نشود

شمارهٔ ۹۵

نظّارهٔ زشت، دیده را میل کشید

سرمایهٔ عزّتم به تنزیل کشید

درّاعه بخت سبز ما را گردون

از خاک سیاه هند، در نیل کشید

شمارهٔ ۹۶

باطل کیشان بر اهل حق چیر شدند

روبه بازان سگ صفت، شیر شدند

دجّال وشان، نام مسیحا کردند

کودک طبعان بوالهوس پیر شدند

شمارهٔ ۹۷

الفاظ و معانی از کلامم نو شد

دیوان سخنوری به نامم نو شد

هر کهنه زمینِ پای فرسودِ قلم

از خامهٔ آسمان خرامم نو شد

شمارهٔ ۹۸

ای آنکه غم تو عیش جاوید بود

جاوید، نوید وصلت امّید بود

فرماندهی کشور خوبی از توست

بازیگر میدان تو، خورشید بود

شمارهٔ ۹۹

آنان که به سودای تو داغ افروزند

از شعلهٔ شوق تو، دماغ افروزند

چشم ار کنم از روی تو روشن چه شود؟

رسم است، چراغ از چراغ افروزند

شمارهٔ ۱۰۰

تا چند زمانه فتنه اندوز شود؟

هر گوشه، کمانِ کین سیه توز شود؟

زیبد که جهانیان به پشمی نخرند

ملکی که به کامِ پوستین دوز شود

شمارهٔ ۱۰۱

عاقل تحصیل علم بیجا چه کند؟

در خرکده زمانه، دانا چه کند؟

خواهی که به عیش بگذرد، زر به کف آر

معشوقهٔ نان، قُلْتُ و قُلنا چه کند؟

شمارهٔ ۱۰۲

تیغم به زبون کشی چو مانوس نبود

در قبضهٔ قدرتم جز افسوس نبود

زنگار گرفته گر ببینی چه عجب؟

شمشیر زدن به گربه ناموس نبود

شمارهٔ ۱۰۳

دنیا طلب دنی، به دنیا ارزد

مفتون تمنا به تمنا ارزد

در عالم ایجاد ندیدیم حزین

چیزی که به دلبستگی ما ارزد

شمارهٔ ۱۰۴

از عکس رخ تو، گلستان پیدا شد

وز سایه تو، سرو روان پیدا شد

خود جمله جهان صورت یکتایی توست

از هر دو کف تو، بحر و کان پیدا شد

شمارهٔ ۱۰۵

در راه طلب، ناله هواخواهی کرد

دل همرهی آه سحرگاهی کرد

زد قاصد شوق دست و پایی که نداشت

دامان وصال یار، کوتاهی کرد

شمارهٔ ۱۰۶

با کعبه چه کار اگر معاشی ندهند؟

مهمانی زنده، مرده لاشی ندهند

زان گشته به کربلا مجاور، زاهد

کاندر سر گور شمر، آشی ندهند

شمارهٔ ۱۰۷

بربندی اگر به خون کمر را چه شود؟

لعلی کنی آبگون گهر را چه شود؟

در سینه فتاده بار غم بر سر هم

برداری اگر تو بار سر را چه شود؟

شمارهٔ ۱۰۸

در ماتم تو چرا جگر خون نشود؟

زین واقعه چون دیده، جگرگون نشود؟

آید چو ز دشت کربلا یاد، حزین

عاقل به کدام حیله مجنون نشود؟

شمارهٔ ۱۰۹

در عشق، رگ جان گرفتار برند

از شیر وفا، کودک بیمار بُرند

نام سر زلف یار، سودازدگان

در دیر مغان برند و زنّار بُرند

شمارهٔ ۱۱۰

این شور نه آن لعل شکرریز فکند

جادوی نگاهِ معجزآمیز فکند

مستانه ز چشم او برآمد نگهی

آتش به نهاد زهد و پرهیز فکند

شمارهٔ ۱۱۱

در ماتم تو شیون دلهاست بلند

با یاد تو، آهِ سینه فرساست، بلند

خونابهٔ اشکی که نمش تا سمک است

از فرق سماک، نیزه بالاست بلند

شمارهٔ ۱۱۲

در ماتم تو، ملک و ملک شیون کرد

گردون کفن کبود در گردن کرد

دست غم تو ز ما مصیبت زدگان

هر جیب که داشت، چاک تا دامن کرد

شمارهٔ ۱۱۳

دل می بری و خبر نداری که چه شد

زهرم دهی و به رو نیاری که چه شد

در ساغر بوالهوس که خاکش ستم است

خونین جگر مرا فشاری که چه شد؟

شمارهٔ ۱۱۴

دل در غم هجر، بی قراری هاکرد

وین دیدهٔ طوفان زده زاریها کرد

با دامن وصل او نیفتاد حریف

این دست شکسته، پایداریها کرد

شمارهٔ ۱۱۵

اول نگه تو فتنه انگیز نبود

بر هم زن هنگامهٔ پرهیز نبود

تا نقش نبسته بود یاقوت لبت

با آب، قران آتش تیز نبود

شمارهٔ ۱۱۶

آنجا که رسوم ما و من برخیزد

ناسازی شیخ و برهمن برخیزد

پرچین نشود جبههٔ یکتایی او

موجی اگر از بحر کهن برخیزد

شمارهٔ ۱۱۷

هر جلوه که آن نرگس عیار کند

خوبان طراز را دل افگار کند

گر چشم فسونگر نبود بر سر کار

جادوی که در بابلیان کار کند؟

شمارهٔ ۱۱۸

سامانی و ثروتی نشد جمع، چه شد؟

بازیچهٔ دولتی نشد جمع، چه شد؟

گر عاقلی، از فقر پریشان نشوی

سرمایهٔ حسرتی نشد جمع، چه شد؟

شمارهٔ ۱۱۹

شاهنشهی خلق جهان نتوان کرد

حمّالی این بار گران نتوان کرد

سر در ره این گنده کسان نتوان کرد

پاکاری این کونِ خران نتوان کرد

شمارهٔ ۱۲۰

ابر آمد و سینه را به کهسار نهاد

گلگون بهار، پا به گلزار نهاد

یکبار بکش رطل گرانی، زاهد

از توبه نمی توان به دل، بار نهاد

شمارهٔ ۱۲۱

خنگ تو به کوهِ عالی ارکان ماند

ور موج عرق زند، به عمّان ماند

در راهِ تکش، فلک به میدان ماند

خورشید به گو، سمش به چوگان ماند

شمارهٔ ۱۲۲

بلبل به نوای آشنا می نازد

گلشن به دم پاک صبا می نازد

ما گرچه به کلک خود ننازیم حزین

تا هست، سخن به کلک ما می نازد

شمارهٔ ۱۲۳

بر پای بت، از نیاز پیشانی زد

ناقوس فرنگ، در صنم خوانی زد

در حیرتم از دل، که به این سیرت و شان

بی شرم چه سان لاف مسلمانی زد؟

شمارهٔ ۱۲۴

از گوشهٔ عزلتم جدا نتوان کرد

وز فقر، به دولتم جدا نتوان کرد

مجروحم و ذوق جان فشانی دارم

با تیغ ز همّتم جدا نتوان کرد

شمارهٔ ۱۲۵

غیر از کف خالی که ز ما بر جا ماند

دیگر ز سبکروان، چه در دنیا ماند؟

یک کوچه فزون، نکرد تن همراهی

کوتاه قدم بود رفیق، از ما ماند

شمارهٔ ۱۲۶

بر تیره شب من که دل و جان گرید

چون شمع لبم خندد و مژگان گرید

بالین مرا منت غمخواری نیست

بر غربت من شام غریبان گرید

شمارهٔ ۱۲۷

عالی گهران، بنده نژادان منند

خونین جگران، مایه کسادان منند

در کشور خود، سلطنت ماست قدیم

پیران مغانه، خانه زادان منند

شمارهٔ ۱۲۸

در دهر، به مستعار آلوده مگرد

هرگز به دی و بهار، آلوده مگرد

تن در رَهِ تو مشت غباری ست حزین

زنهار، به این غبار آلوده مگرد

شمارهٔ ۱۲۹

گر نوح و دعای غرق، این دم می شد

دنیا یک دم به کام آدم می شد

تا این همه کثرت اندکی کم می شد

طاعون خری، کاش به عالم میشد

شمارهٔ ۱۳۰

هرگه سخنی برلب اظهار رسد

بی مایه عزیزیش، طلبکار رسد

دزدند ز ما و می فروشند به ما

این راست بود که حق به حق دار رسد

شمارهٔ ۱۳۱

افسرده دمان عهد ما، رشک یخند

با خلش ؟ میخ نعل بند زنخند

غارتگه ربزه شاعران مزرع ماست

این جانوران، مزرع ما را ملخند

شمارهٔ ۱۳۲

از رهگذر دوست، صبایی نرسید

چشمم به وصال خاک پایی نرسید

دردا که ز درد ما کس آگاه نشد

فریاد که فریاد به جایی نرسید

شمارهٔ ۱۳۳

زان پیش که دی آفت بستان گردد

اوراق گل از خزان پریشان گردد

ساقی، تو که ابر رحمتی، رشحه ببار

تا بلبل طبع من غزل خوان گردد

شمارهٔ ۱۳۴

مشکل که دلم را نگهت شاد کند

یک عمر ز جور هجر اگر دادکند

چشمت به خدنگ غمزه نگشاید شست

هر چند نگاه عجز فریاد کند

شمارهٔ ۱۳۵

دل، بندهٔ عشق است، کفیلی دارد

جان و تن سرگشته دلیلی دارد

آتشکدهٔ سینهٔ من خالی نیست

بتخانهٔ آزری خلیلی دارد

شمارهٔ ۱۳۶

تا چند ز اشک بر رخم رنگ آید

مینای حیات به که بر سنگ آید

با خلق زمانه، زندگانی امروز

در زیر یک آسمان مرا ننگ آید

شمارهٔ ۱۳۷

عشق تو سواد دیده را جیحون کرد

رشک تو دل از سینهٔ ما بیرون کرد

در وصل کنیم یاد ایام فراق

اندیشهٔ حرمان، دل ما را خون کرد

شمارهٔ ۱۳۸

وبرانهٔ هند،کز صفا پاک بود

خاکش نمک دیدهٔ ادراک بود

آبش به بغل، شیشهٔ ساعت دارد

مینای حباب او پر از خاک بود

شمارهٔ ۱۳۹

کمتر به وصال، قرعهٔ کار افتد

هجر است که در میانه بسیار افتد

یکبار تو را دیدم و از خویش شدم

تا کی دگر اتفاق دیدار افتد

شمارهٔ ۱۴۰

گلگون سرشک، گرم جولانی کرد

خار مژه را لالهٔ نعمانی کرد

جان من از آتش فراق تو گداخت

این خارهٔ سخت، سست پیمانی کرد

شمارهٔ ۱۴۱

بی پا و سران که هرزه گردی دارند

بر مرکب وهم، ره نوردی دارند

نقشی ز عیار قلبشان کس نزند

از سکهٔ زر، سکهٔ مردی دارند

شمارهٔ ۱۴۲

ابنای زمان دُرد و صفا را ندهند

هرگز پر کاه کهربا را ندهند

این قوم، ولینعمت امثال خودند

تا سگ بود، استخوان هما را ندهند

شمارهٔ ۱۴۳

حسنش، به می از حجاب بیرون آمد

عریان، آتش ز آب بیرون آمد

آمد سحری بر سر بالینم و گفت

برخیز که آفتاب بیرون آمد

شمارهٔ ۱۴۴

گردد چو خراب تن، چه غم؟ جان باشد

ویران چو شود حباب، عمّان باشد

داد و ستد عشق زیانش سود است

گر جان برود چه باک؟ جانان باشد

شمارهٔ ۱۴۵

جانان چو هوای جلوه ی ناز کند

هر ذرّه به اصل خویش پرواز کند

در پردهٔ اجمال، پسندد چو جمال

صد در ز تفاصیل شئون باز کند

شمارهٔ ۱۴۶

حسن تو به یک جلوه گرفتارم کرد

وز نرگس مست، عشوه درکارم کرد

بی قدر متاع من خریدار نداشت

عشق تو به این قیمت و مقدارم کرد

شمارهٔ ۱۴۷

کی بود که دل بستهٔ زنار نبود؟

جان در شکن طره، گرفتار نبود؟

سر در قدم پیر مغان می سودم

آن روزکه در بتکده، دیار نبود

شمارهٔ ۱۴۸

زین پیش فلک چنین دل آزار نبود

هر مفعولی، فاعل مختار نبود

امروز به پشم و پنبه کار افتاده ست

مردی اول به ریش و دستار نبود

شمارهٔ ۱۴۹

خوش آن که پیام ارجعی گوش کند

زان بادهٔ صافی، قدحی نوش کند

جان از می وصل، مست و مدهوش کند

وز هستی روپوش، فراموش کند

شمارهٔ ۱۵۰

مستان لقا چو ارجعی گوش کنند

از هر چه جز او بود فراموش کنند

مردانه وداع خرد و هوش کنند

با شاهد جان، دست در آغوش کنند

شمارهٔ ۱۵۱

با شعلهٔ آه، چشم گریان چه کند؟

با آتش برق، آب باران چه کند؟

هستند ز فیض، اهل صورت محروم

با غنچهٔ تصویر، بهاران چه کند؟

شمارهٔ ۱۵۲

بر لب قدحی بعد هلاکم بگذار

سر در قدم طارم تاکم بگذار

لب تشنه مبادا گذرد مخموری

از باده خمی بر سر خاکم بگذار

شمارهٔ ۱۵۳

در هجر حزین، از غم جانکاه بمیر

چون شمع سحرگاه، به یک آه بمیر

آن قدر نداری که درآیی به نجف

جان تو درآید، تو درین راه بمیر

شمارهٔ ۱۵۴

ای دستخوش هزار سودا هشدار

ای غافل از اندیشهٔ عقبا هشدار

آسوده نشسته ای که جانی داری

تیغ اجل است در تقاضا، هشدار

شمارهٔ ۱۵۵

با سرمه چو شد نرگس عیّار تو یار

شد چون دل شب، روز گرفتار تو تار

شوریده سر از طلعت مشهور تو هور

خونین جگر از گونهٔ گلنار تو نار

شمارهٔ ۱۵۶

گر جلوهٔ دوست می کند عاشق سیر

دل، خواه به کعبه رو کند، خواه به دیر

آشفتهٔ یار را چه سودای خود است؟

مستغرق دوست را چه کار است به غیر؟

شمارهٔ ۱۵۷

با داغ تو سال و ماه بردیم به سر

چون شمع به اشک و آه بردیم به سر

چون آینه از پرتو حیرانیها

با یار، به یک نگاه بردیم به سر

شمارهٔ ۱۵۸

بس بوالعجب است زیر این چرخ اثیر

عبرتکده ای ست در نظر، عالم پیر

جان گشته به قید تن گرفتار، حزین

سیمرغ به دام عنکبوت است اسیر

شمارهٔ ۱۵۹

ساقی قدحی از می گلفام بیار

هنگام صبوح مگذران، جام بیار

آن ناصیه سوز خرد خام بیار

وان چهره طراز کفر و اسلام بیار

شمارهٔ ۱۶۰

مطرب مگذار دم، نی و چنگ بیار

از یار، پیامی به دل تنگ بیار

سوی قفس ای باد سحرگه، خبری

از حلقهٔ مرغان شباهنگ بیار

شمارهٔ ۱۶۱

ای سوخته جان سپند، یاد تو به خیر

وی دردکش نژند، یاد تو به خیر

آوارهٔ کیستی؟ کجایی؟ چونی؟

آه ای دل مستمند، یاد تو به خیر

شمارهٔ ۱۶۲

گر ترک کم و بیش کنی اولی تر

خو با دل درویش کنی، اولی تر

تا چند دوی بر درِ دونان پی وام؟

وام از شکم خویش کنی اولی تر

شمارهٔ ۱۶۳

از خصمی روزگار بی مهر و تمیز

تا چند زنیم سینه بر خنجرِ تیز؟

نی ناخن تدبیر و نه بازوی ستیز

نه جای شکیبایی و نه پای گریز

شمارهٔ ۱۶۴

مردانه حزین از سر دنیا برخیز

زین کهنه دمن، تو ای مسیحا برخیز

تنها تو درین انجمنی بیگانه

برخیز ازین میانه، تنها برخیز

شمارهٔ ۱۶۵

خونم به کرشمه، ای جفاکیش مریز

الماس به زخم جگر ریش مریز

در ساغر خون دل که نذر لب توست

ترسم که شود شور، نمک بیش مریز

شمارهٔ ۱۶۶

در راه خطیری که نشیب است و فراز

کورانه به پای خفتهٔ خویش مناز

تو مور ضعیف و صید معنی ست شگرف

مگشا پر پشّه را به جولانگه باز

شمارهٔ ۱۶۷

از هند نجس، نجات می خواهم و بس

غسلی به شط فرات می خواهم و بس

مرگی که بود به کام دل در نجف است

از بهر همین حیات می خواهم و بس

شمارهٔ ۱۶۸

از ظلمت هندِ سفله انگیز مترس

وز تیرگی شب ای سحرخیز مترس

هرگز باکی ز خصمی هند مدار

نامرد نیی، زحملهء حیز مترس

شمارهٔ ۱۶۹

بخرید یکی خواجه، غلامی به هوس

پرسید از آن بنده ی پاکیزه نفس

کآیی به چه کار تا همانت سپرم؟

گفتش که همین به کار آزادی و بس

شمارهٔ ۱۷۰ - رباعی مستزاد

آنی که سر از سجدهٔ کوی تو نتافت

نه روم و نه روس

بر قامت عزتت فلک حله نبافت

جز اطلس و توس

مرغ دل ما دانهٔ وصل تو چشید

امّا به شبی

یک بار کرم کردی و تکرار نیافت

چون تخم خروس

شمارهٔ ۱۷۱

این خرقهٔ پر زرق و ردای سالوس

ای دل به کجا برم؟ کزو به ناقوس

ازکشتهٔ خود به کف درین دشت سراب

جز آبلهٔ دانه ندارم، افسوس

شمارهٔ ۱۷۲

تا چند به چنگ غم پنهانی خویش

روزی به شب آرم از گرانجانی خویش؟

یک شب خواهم به کام دل شرح دهم

با زلف تو، احوال پریشانی خویش

شمارهٔ ۱۷۳

صوفی برخیز، باده صافیست بکش

خم گر نبود پیاله کافیست، بکش

بستان و بنوش هر چه ساقی دهدت

در ساغر اگر وعده خلافیست، بکش

شمارهٔ ۱۷۴

ای عوج زمانه، قد چالاک بکش

گردن به عروج قبهٔ خاک بکش

بی قوت چرا نشسته ای بسته دهان

برخیز سری به ک.ن افلاک بکش

شمارهٔ ۱۷۵

ای صورت و معنی تو را پستی فرض

از طبع، قد تو کو تهی برده به قرض

کوتاه تری یک گره از خایه به طول

با خایه برابری ولیکن در عرض

شمارهٔ ۱۷۶

پنهان به سیه خانهٔ حرف است نقط

با آنکه ز نقطه شد پدید آن همه خط

یک نقطهٔ توحید درین دایره هاست

گر مردمک دیده نیفتد به غلط

شمارهٔ ۱۷۷

تا عشق فکند در دلم تاب چو شمع

یک لمحه ندید دیده‌ام خواب چو شمع

فریاد ز مشرب سمندر زادم

زآتش رگ جان من خورد آب چو شمع

شمارهٔ ۱۷۸

آسوده تویی چو سرو و سوسن در باغ

من سوخته ام به هجرت ای چشم و چراغ

داری دلی از فکر اسیران فارغ

دارم ز غم تو داغ دل بر سر داغ

شمارهٔ ۱۷۹

چون عشق کشید تیغ هیجا ز غلاف

تسلیم فکند سر، که این گوی و مصاف

هرگز دلم از عشق نیامد به ستوه

سنگین نبود سایه سیمرغ به قاف

شمارهٔ ۱۸۰

هرچند نوای آتشین دارد عشق

بشنو که حدیث دلنشین دارد عشق

سرمایه ده حیات دلها، نفسی

در سینه چو صبح راستین دارد عشق

شمارهٔ ۱۸۱

صوفی که بود اساس کارش بر زرق

ژاژش به دهان، خاک سیاهش بر فرق

خضر ره اوا پای سست، در گام نخست

نوح دگران و خویش تا گردن غرق

شمارهٔ ۱۸۲

چون لاله آتشین درین تیره مغاک

پیداست مرا داغ دل از سینهٔ چاک

فارغ ز خود، آسوده ز غیرم کردی

ای غیرت عشق، احسَنَ اللهُ جَزاک

شمارهٔ ۱۸۳

میزان حقیم و امتحان و لَکَ لک ؟

تا باز نماییم گران را ز سبک

از ما نَرَمی چگونه، ای حیزِ خنک

ما بدرِ تمامیم و کتان تو تنک

شمارهٔ ۱۸۴

گر نیست مرا طالع فیروز چه باک؟

ور طبع نگردد الفت آموز چه باک؟

باید چو ز همدمان بریدن پیوند

گر هم نفسی نباشد امروز چه باک؟

شمارهٔ ۱۸۵

پختیم به کار خویش سودا، من و دل

شرمنده شدیم از تمنا من و دل

در عشق تو مانده ایم بی یار و دیار

تنها من و دل، خراب و رسوا من و دل

شمارهٔ ۱۸۶

تا عشق تو گشت از ازل روزی دل

بربست میان را به غم اندوزی دل

درد تو کند مگر پرستاری جان

داغ تو کند مگر جگرسوزی دل

شمارهٔ ۱۸۷

اندوه چو بیش شد گرفتم کم دل

دل ماتم من گرفت و من ماتم دل

امروز کجاست ور بود همدم دل؟

گفتن نتوان به غمگساران غم دل

شمارهٔ ۱۸۸

جمعیت خویش را پریشان کردم

دل، بر سر جسم تیره ویران کردم

از کعبه تمام عمر دزدیدم خشت

تعمیر کلیسیای گبران کردم

شمارهٔ ۱۸۹

از کام دل است بس که عریان دستم

کوتاه فتاده از گریبان دستم

از بس که گزیدهام به دندان غضب

خونین شده چون پنجهٔ مژگان دستم

شمارهٔ ۱۹۰

آنم که به ملک نیستی سلطانم

با سامانم اگر چه بی سامانم

دیری ست چو آسیا درین کهنه سرا

سرگردانم که از چه سرگردانم

شمارهٔ ۱۹۱

آنم که ز ذوق نیستی دلشادم

همواره خراب عشقم و آبادم

تو در طلب قبول عامی زاهد

من از طلب هر دو جهان آزادم

شمارهٔ ۱۹۲

رخ، تازه به اشک ارغوانی دارم

از دولت عشق، کامرانی دارم

خون دل و اشک دیده و آه جگر

اینها همه از تو یار جانی دارم

شمارهٔ ۱۹۳

یک چند، دل از آز هراسان کردیم

جمعیت خویش را پریشان کردیم

دیدیم که مشکل است سامان هوس

دشواریها به ترک، آسان کردیم

شمارهٔ ۱۹۴

بشتاب دلا برگ سفر ساز کنیم

شاید در فیض بسته را باز کنیم

ما بلبل خوش صفیر عرشیم، بیا

زین تودهٔ خاک تیره، پرواز کنیم

شمارهٔ ۱۹۵

بار خودی افکنم، سبکتاز روم

تا سایهٔ آن سرو سرافراز روم

سود از سفر خود نبود امّیدم

جز این که ره آمده را باز روم

شمارهٔ ۱۹۶

داغ غم آن نگار مهوش دارم

چون شمع، تنی در آب و آتش دارم

الماس به زخم و نشترستان به جگر

با این همه شادم که دلی خوش دارم

شمارهٔ ۱۹۷

زیبا صنما ز بی قراران توایم

ما دلشدگان سینه فگاران توایم

نبود ز چه رو گوشه ی چشمیت به ما؟

ای ساقی بزم، میگساران توایم

شمارهٔ ۱۹۸

یارای زبان کو که ثنای تو کنیم؟

توصیف کمال کبریای تو کنیم؟

چیزی به بساط ما تهیدستان نیست

جانی که تو داده ای فدای تو کنیم

شمارهٔ ۱۹۹

عشق تو کلیم طور سینای دلم

داغت حشم سینهٔ صحرای دلم

دردت که طبیب جان بی درد مباد

درمان غمم، مقصد اقصای دلم

شمارهٔ ۲۰۰

جان در سر زلف تابناکی کردم

دل را صدف گوهر پاکی کردم

از همّت فقر خانه پرداز، حزین

در کاسهٔ دهر، مشت خاکی کردم

شمارهٔ ۲۰۱

حال دل آسوده دلان سوخت دلم

بی دردیِ این بی خبران سوخت دلم

درد دل هیچکس مرا کار نکرد

بر حال سلامت طلبان سوخت دلم

شمارهٔ ۲۰۲

صوفی برخیز های و هوبی بزنیم

آتش در دل به یاد رویی بزنیم

با سینهٔ تنگ، نعرهٔ مستانه

در نیم شبان بر سر کویی بزنیم

شمارهٔ ۲۰۳

از ظلمت هستی خود آزاده منم

چون شمع به زیرتیغ، استاده منم

پیمانهٔ مشرب حریفان خالی ست

خمخانهء چرخ راکهن باده منم

شمارهٔ ۲۰۴

چون شمع بود داغ جنون تاج سرم

آتش به جهانی زده مژگان ترم

عیبی نبود هست کساد ارگهرم

عیبم همه این است مه صاحب هنرم

شمارهٔ ۲۰۵

ای هوش به می داده، فدای تو شوم

غارت زدهٔ باده، فدای تو شوم

در وصل تو هست هر چه می خواهد دل

ای جنّت آماده فدای تو شوم

شمارهٔ ۲۰۶

چل سال کتاب جسم و جان را خواندیم

تاریخ زمین و آسمان را خواندیم

خواب عجبی فتاده بر دیدهٔ بخت

از بس که فسانهٔ جهان را خواندیم

شمارهٔ ۲۰۷

زهرم به قدح دهی که می نوش مکن

در آتشم افکنی که هان جوش مکن

باری چو ز خون عاشقان می نوشی

این لخت کباب را فراموش مکن

شمارهٔ ۲۰۸

از گنج، به مار صلح نتوان کردن

از باغ، به خار صلح نتوان کردن

در میکده ای که چرخ، دردی کش اوست

با رنج خمار صلح نتوان کردن

شمارهٔ ۲۰۹

مقدور نشد ز دامن افشانی من

در جامهٔ زندگی، تن آسانی من

بر قامت کبریای آزادگیم

کوتاهی کرد، دلق عریانی من

شمارهٔ ۲۱۰

تدبیر به کار من چه خواهد کردن؟

ساغر به خمار من چه خواهد کردن؟

گر عشق هزار شمع داغ افروزد

با این شب تار من چه خواهد کردن؟

شمارهٔ ۲۱۱

وبرانی عشق، باشد آباد شدن

از قید هزار منت آزاد شدن

ناخن به خراش سینه داریم حزین

نبود هنری، امّت فرهاد شدن

شمارهٔ ۲۱۲

ای بستهٔ آب و گل، چه خواهی کردن؟

ز اخوان صفا خجل چه خواهی کردن؟

دندان به جگر، گر نفشارد دردی

بی درد! به کار دل چه خواهی کردن؟

شمارهٔ ۲۱۳

معنی طلبی، بساط صورت ته کن

بگذار حزین فسانه، ساز ره کن

در مجلس حال، قال را ره نبود

دل می خواهی زبان خود کوته کن

شمارهٔ ۲۱۴

پیش کرمت دست تهی آوردم

نزد تو، کمیّ و کوتهی آوردم

بیماری هجر داشتم، جام وصال

نوشیدم و رویی به بهی آوردم

شمارهٔ ۲۱۵

گر قدر به روستا نمی دارندم

در مصر معظّمان خریدارندم

تنها شده ام کنون درین غربتگاه

یاران به دیار خویش بسیارندم

شمارهٔ ۲۱۶

تا کی گل عیش در چمنها جویم؟

آوارهٔ خود را به وطنها جویم؟

در پیچ و خم زلف بتان می گردم

شاید دل خود، درین شکنها جویم

شمارهٔ ۲۱۷

پرسید ز یار خود، یکی از یاران

کی دوست بگو چگونه ای؟ گفت ای جان

فرسوده شد از خوردن نعمت دندان

لیک ازگله، یک روز نیاسود زبان

شمارهٔ ۲۱۸

ای رهرو عشق، کاهلی پیشه مکن

در کالبد فسردگی ریشه مکن

جانان سر وصل پاکبازان دارد

گر جان طلبد بباز و اندیشه مکن

شمارهٔ ۲۱۹

نه قصّهٔ سرسری، نه بازی ست سخن

خونین جگریّ و جانگدازیست سخن

مردانه قدم زن آنچنان کز شادی

نازد به خطابت که نیازی ست سخن

شمارهٔ ۲۲۰

آن راحت جان و دل شیدایی من

گویا ز خدا خواست جگر خایی من

شب های غمت نگفت چون می گذرد

یک روز نکرد یاد تنهایی من

شمارهٔ ۲۲۱

ای دیدهٔ زار من چه خواهی کردن؟

جز اشک نثار من چه خواهی کردن؟

با گریه نمانده است لخت جگری

در جیب و کنار من چه خواهی کردن؟

شمارهٔ ۲۲۲

صوفی، اگرت هوای کشف است و یقین

بگذار حدیث نفس و بشنو ز حزین

از چلّه نشینی نشود کاری راست

پیوسته کمانِ کج بود چلّه نشین

شمارهٔ ۲۲۳

یاران عزیز و نور بینایی من

رفتند چو هوش از سر سودایی من

رفتند و گذاشتند با بی کسیم

اندیشه نکردند ز تنهایی من

شمارهٔ ۲۲۴

حق ظاهر و خلق در حجاب افزودن

سرچشمهٔ خورشید به خاک اندودن

تو بی خبر از قصور و ادراک خودی

موجود، نهان نمی تواند بودن

شمارهٔ ۲۲۵

آمد سحر آن نگار خونین جگران

پرسید ز احوال منِ دل نگران

کردم ز فراق شکوه، خندان شد و گفت

من در دل و بی نصیب، کوته نظران

شمارهٔ ۲۲۶

ای گل تو به بویی دل خود شاد مکن

با رنگ پریده جلوه بنیاد مکن

بلبل، تو هم افسانه فروشی بگذار

کار دل ماست عشق، فریاد مکن

شمارهٔ ۲۲۷

ای بخت نژند در سیاهی بی تو

تن زار و نزار، چهره کاهی بی تو

با تو، سر و پا برهنه در کنج خراب

خوشتر که به تخت پادشاهی بی تو

شمارهٔ ۲۲۸

ای خاک وفا رفته به باد از دل تو

یک دل به جهان نگشته شاد از دل تو

یکبار نمی رسی به داد دل من

داد از دل تو، هزار داد از دل تو

شمارهٔ ۲۲۹

ای در دل هر قطره تمنّا از تو

وی در سر هر حباب سودا از تو

ممنون دل و دیدهٔ خونبار نیم

جام از تو و باده از تو، مینا از تو

شمارهٔ ۲۳۰

ای دُرّ یتیم، دیده دریا از تو

آه از تو و ناله سینه فرسا از تو

خندان گذری ز چشم خونبار و خوشیم

دل از تو و دیده ازتو و ما از تو

شمارهٔ ۲۳۱

ای عاشق محزون، دل ناشاد تو کو؟

وی کوه گرانِ درد، فرهاد تو کو؟

وحشی تری از خود به کمین داشته ای

ای صید به خون تپیده، صیاد تو کو؟

شمارهٔ ۲۳۲

سرّ غم عشق را، ز بیگانه مجو

از واعظ بی خبر، جز افسانه مجو

مستم، ره هوشیاری از من مطلب

افسانهٔ عقل را ز دیوانه مجو

شمارهٔ ۲۳۳

غفلت زده ام، خاطر آگاهم ده

افسرده دلم، آه سحرگاهم ده

عمری ست که رو از دو جهان تافته ام

ای قبلهٔ مقبلان، به خود راهم ده

شمارهٔ ۲۳۴

ای صیت بزرگی به جهان افکنده

دین را به درم داده، شکم آکنده

فردا نبود یکی به معیارِ قبول

مقدارِ خدابنده و دنیابنده

شمارهٔ ۲۳۵

ای بندهٔ دهرِ دون نواز گنده

با ک..ن خری ساخته، چون خربنده

از پستی و سرمستی و دیوانگیت

دشمن در خنده، دوستان شرمنده

شمارهٔ ۲۳۶

تا چند حزین اسیر ماتم شده‌ای؟

با خلق زمانه از چه همدم شده‌ای؟

چون یار موافقی ندیدی، ز چه رو

در بند منافقان عالم شده‌ای؟

شمارهٔ ۲۳۷

جانا چه بود که خاطری شاد کنی

وز لطف، دل خرابی آباد کنی

مرگی نبود غیر فراموشی تو

در خاک شوم زنده، گرم یاد کنی

شمارهٔ ۲۳۸

تا ناله، درفش کاویانی نکنی

در کشور دهر، قهرمانی نکنی

گر جان طلبند، منت از بخت بدار

در مسلخ عشق، سخت جانی نکنی

شمارهٔ ۲۳۹

آشفتهٔ دور روزگارم ساقی

درماندهٔ محنت خمارم ساقی

شرمندهٔ دست رعشه دارم ساقی

جامی به لب تشنه بدارم ساقی

شمارهٔ ۲۴۰

رفتند ز بزم، میگساران ساقی

من مانده ام از گران خماران ساقی

چون لاله در انتظارِ ابرِ کف توست

داغ جگر سینه فگاران ساقی

شمارهٔ ۲۴۱

بشکن قدح سپهر دون ای ساقی

می نیست درین جام نگون ای ساقی

مُردم ز خمار، بادهٔ ناب کجاست؟

تا چند توان کشید خون ای ساقی؟

شمارهٔ ۲۴۲

صحراست ز سبزه، سبزفام ای ساقی

کار از گل و مل شود تمام ای ساقی

گو چرخ نگردد به مراد دل ما

کافیست به ما، گردش جام ای ساقی

شمارهٔ ۲۴۳

ای درد، ز مرگ فکر درمان نکنی

آزار دل شکسته حالان نکنی

در جان، غم یار دارم آسان ندهم

ای محنت هجر، مردن آسان نکنی

شمارهٔ ۲۴۴

ای دل، ره و رسم عاشقان نگذاری

درد و غم خویش رایگان نگذاری

دستت نرسد به دامن وصل، حزین

تا پا به سر هر دو جهان نگذاری

شمارهٔ ۲۴۵

ای ناله، خلاف دردکیشان نکنی

غمّازی راز سینه ریشان نکنی

آهسته گذر کن ای صبا از زلفش

آنجا دل جمعی ست، پریشان نکنی

شمارهٔ ۲۴۶

ای دوست چراغ چشم بیدار تویی

معشوق تویی، عاشق دیدار تویی

آشوب جهان، فتنهٔ بازار تویی

خود یوسف مصریّ و خریدار تویی

شمارهٔ ۲۴۷

شوق ار به دیارت نرساند نرسی

در صفهٔ بارت نرساند، نرسی

در حضرت دوست غیر را راه نبود

گر عشق به یارت نرساند نرسی

شمارهٔ ۲۴۸

هم درد و دوای دل افگار تویی

عاشق تویی و عشق تویی، یار تویی

پرگار تویی، نقطه تویی، دایره تو

یعنی که ز هر پرده، پدیدار تویی

شمارهٔ ۲۴۹

ای خامه بسی نکته سرایی کردی

از زلف سخن گره گشایی کردی

صاحب دردی اگر به دادت نرسد

عمری به عبث هرزه درایی کردی

شمارهٔ ۲۵۰

چون باد صبا، سبک عنانی نکنی

با زاغ و زغن، هم آشیانی نکنی

ای سرمه، به خاک تا توان یکسان شد

زنهار، به دیده ها گرانی نکنی

شمارهٔ ۲۵۱

آلودهٔ زهد کرده ام دامانی

وجّهت مِنَ المسجدِ نحو الحانِ

ما رخت ز کوی نیکنامی بردیم

نستودِعُکُم معاشر الاخوانِ

شمارهٔ ۲۵۲

زاهد، از عشق، دین به افسون نبری

روی ورع از میکده، گلگون نبری

تر ساختهای دامن تقوا از می

زبن آب، گلیم زهد بیرون نبری

شمارهٔ ۲۵۳

تا چهره ز اشک ارغوانی نکنی

در محفل عیش، گل فشانی نکنی

هرگز چون شمع، جا به بزمت ندهند

گر با همه کس چرب زبانی نکنی

شمارهٔ ۲۵۴

امروز دل است، زیر بار عجبی

دارد نفس صبح، غبار عجبی

کوتاهی قصه دیدم از عمر دراز

در گردش چرخ اوا روزگار عجبی

شمارهٔ ۲۵۵

از می، لب غنچه گشت گلگون ساقی

چون لاله نشسته ایم در خون ساقی

اقبال تو می دهد ز ادبار نجات

تنگ آمدم از نکبت افیون ساقی

شمارهٔ ۲۵۶

ای آنکه به لافگاه دعوی چستی

واندر طلب گوهر عرفان سستی

تا دریابی که در گره داری هیچ

کاش آنچه سپرده ای به خود، می جستی

شمارهٔ ۲۵۷

خاموش حزین که گفتنی ها گفتی

با مثقب کلک خویش درها سفتی

اکنون خود را به کوی آزادان کش

خاری بودی، غنچه شدی، بشکفتی

شمارهٔ ۲۵۸

در کعبه حزین ، امیر اسلام شوی

در دیر حریف باده و جام شوی

یا امّت عقل باش، یا بندهٔ عشق

حیف است درین میانه بدنام شوی

شمارهٔ ۲۵۹

آنی که به قد ز سرو آزاده تری

دل را، ز بهشت نقد آماده تری

در رهگذرت ز خاک افتاده ترم

گر هست، بیار از من افتاده تری

شمارهٔ ۲۶۰

ای آنکه بنفشه زیب نسرین داری

صد رخنه ز غمزه در دل و دین داری

ظلم است که اشک بوالهوس پاک کند

دستی که ز خون ما نگارین داری

شمارهٔ ۲۶۱

مهری به لب خود زن اگر مرد مهی

گر نیکی، اگر بدی، که خاموش بِهی

خاموش حزین که از کلید سخنت

جز قفل دهان، نمی گشاید گرهی

شمارهٔ ۲۶۲

هر دم ز تو عمر می کَنَد بیخ و بنی

جز وعده به فردا نشناسی سخنی

دیروز تو را که هست فردا، امروز

بنگر که چه کرده ای که فردا نکنی

شمارهٔ ۲۶۳

سرتاسر آفاق، حزین گردیدی

وز دیدهٔ دید، دیدنی ها دیدی

اکنون خود را به کوی آزادان کش

تا چند اسیر بیمی و امّیدی

شمارهٔ ۲۶۴

از عشق فتاده ام به منزلگاهی

کانجا نبود سوی برون شد، راهی

از غمزه هزار کشته دیدم، امّا

از یک دل خسته برنیامد آهی

غزلیات ناتمام

شمارهٔ ۱ : بر رخ چه درگشاید، بیگانهٔ وفا را

شمارهٔ ۲ : آوارهٔ عالم، نگهی، ساخته ما را

شمارهٔ ۳ : دل نازک، پر از خون است و رسوا می کند ما را

شمارهٔ ۴ : سرشکِ لاله‌گون، رشکِ گلستان می‌کند ما را

شمارهٔ ۵ : چو شیشه بود تمنا تن کبود، مرا

شمارهٔ ۶ : سمند جلوه او، کرده تا غبار مرا

شمارهٔ ۷ : رفت آنکه دل به محنت، آسوده بود ما را

شمارهٔ ۸ : تب و تاب دوزخ از دل نبرد بهشت ما را

شمارهٔ ۹ : دادی به باد، طره عنبر سرشت را

شمارهٔ ۱۰ : چنان افشاند چشمم، بی‌تو، اشک بی‌محابا را

شمارهٔ ۱۱ : فکند از نظرش، چشم کینه خواه مرا

شمارهٔ ۱۲ : شرار آتش دل، شبنم است باغ مرا

شمارهٔ ۱۳ : می لعلی ز ساغر می کشم، تبخاله لب را

شمارهٔ ۱۴ : نمی داند دل آگاه، در دنیا فراغت را

شمارهٔ ۱۵ : سلطان همّتم، ز جهان شسته دست را

شمارهٔ ۱۶ : باغ و بهار سازد، جیب و کنار خود را

شمارهٔ ۱۷ : خوش آنکه غازه گر آیم رخ فرنگ تو را

شمارهٔ ۱۸ : نبرده لذت دیدار دلگشای تو را

شمارهٔ ۱۹ : گران‌جان می‌کند، تعظیم بی‌جا اهل دنیا را

شمارهٔ ۲۰ : یاسمین بنده شود چاک گریبان تو را

شمارهٔ ۲۱ : به داغ عشق پروردم، بهار خاطر خود را

شمارهٔ ۲۲ : تا در سخن درآرم، شیرین زبان خود را

شمارهٔ ۲۳ : نبخشیدی به مگن یکبار، جام باده خود را

شمارهٔ ۲۴ : بهار خط، گل و می شد، نگاه فتنه مستش را

شمارهٔ ۲۵ : هجوم گریهٔ تلخ و خروش ناله های من

شمارهٔ ۲۶ : کدامین دیده سازد سرمه، گرد جلوه گاهش را؟

شمارهٔ ۲۷ : ادا سازد به خاموشی، لب او گفتگویش را

شمارهٔ ۲۸ : ای از تو، پریشان نظری آینه ها را

شمارهٔ ۲۹ : دعوی‌ست با شعر ترم، آن دشمن ادراک را

شمارهٔ ۳۰ : قامت شده‌ست خم، من دیرینه سال را

شمارهٔ ۳۱ : گشتم اسیر، جلوهٔ آن خوش خرام را

شمارهٔ ۳۲ : به پیری عشق سازد شوخ‌تر طبع جوانم را

شمارهٔ ۳۳ : علاج عقدهٔ دلتنگی، آسان است عاشق را

شمارهٔ ۳۴ : از آن روزی که گم کردم، سراغ آرمیدن را

شمارهٔ ۳۵ : کنم رنگین تر از دامان گلچین، چشم خونین را

شمارهٔ ۳۶ : خدا درمانده نگذارد به عالم، بی نصیبان را

شمارهٔ ۳۷ : به شهد لفظ و معنی، رهنما گشتیم دوران را

شمارهٔ ۳۸ : دل بر سر تیر است، گشاییم کمین را

شمارهٔ ۳۹ : حریف نقش کج گر نیستی این بدقماران را

شمارهٔ ۴۰ : خدایا الفتی ده، با دل آزرده، لالان را

شمارهٔ ۴۱ : عتاب تلخ او شیرین کن جانهاست، مستان را

شمارهٔ ۴۲ : آمال کوته است ز دنیا بریده را

شمارهٔ ۴۳ : رنگین بود سخن، دل در خون تپیده را

شمارهٔ ۴۴ : مردان کنند خوش، غم و هجر همیشه را

شمارهٔ ۴۵ : جام عتاب داده ای، غمزه کینه خواه را

شمارهٔ ۴۶ : اگر بینم شبی در خواب، روز خردسالی را

شمارهٔ ۴۷ : به پیری می کشیم آسوده، بار زندگانی را

شمارهٔ ۴۸ : حق تعلیم دارم، خوش قدانِ بوستانی را

شمارهٔ ۴۹ : نباشد ناقه ای جز شوق، مجنون الهی را

شمارهٔ ۵۰ : بلای جان، زبان تلخ باشد، اهل دعوی را

شمارهٔ ۵۱ : خوش آن ساعت که، بر بالین خرامی، خاکساری را

شمارهٔ ۵۲ : ز دورم دید، اجازت داد عزم جان فشانی را

شمارهٔ ۵۳ : نبود آرامشی، شیب و شباب زندگانی را

شمارهٔ ۵۴ : از سر من چرا کشد، سرو قد تو پای را

شمارهٔ ۵۵ : ز دوری خاطرم تنگ است و نتوانم رسید آنجا

شمارهٔ ۵۶ : غم دل از می و مطرب مرا فزود اینجا

شمارهٔ ۵۷ : سخنور چون شدی، خاموش بنشین چون نگین اینجا

شمارهٔ ۵۸ : ترانه کرد صریر نیم، دراز اینجا

شمارهٔ ۵۹ : نخواهد برد جان از رشک ما خصم عنود ما

شمارهٔ ۶۰ : هرزه دراست در رهش، سینه چاک چاک ما

شمارهٔ ۶۱ : که خواهد کرد یاد از خستگان بی نوا آنجا؟

شمارهٔ ۶۲ : از عکس رخش باده فروش است دل ما

شمارهٔ ۶۳ : با اشک روان، قطره زنان است دل ما

شمارهٔ ۶۴ : ندید از گرد راهش، دیده هرگز سرمه واری را

شمارهٔ ۶۵ : به جان بستیم پیمان محبّت، عشوه سازی را

شمارهٔ ۶۶ : خاک آسوده، چو سیماب شد ازگریهٔ ما

شمارهٔ ۶۷ : مپرس از شورش صحرای دل دیوانهٔ ما را

شمارهٔ ۶۸ : به ما مگذار ساقی، تقوی دیرینهٔ ما را

شمارهٔ ۶۹ : چراغ کلبهٔ درویش، نور ماه می باشد

شمارهٔ ۷۰ : غم عشقت خلاص ازرنج دنیا می کند ما را

شمارهٔ ۷۱ : جدایی نیست از لیلی، دل دیوانهٔ ما را

شمارهٔ ۷۲ : هم آغوش است، سیل خانه زادی منزل ما را

شمارهٔ ۷۳ : تیغ نگه افتاده گران قاتل ما را

شمارهٔ ۷۴ : این است که دل برده و خون کرده بسی را

شمارهٔ ۷۵ : کاش بیرون فتد از سینه دل زار مرا

شمارهٔ ۷۶ : ای که در کشتن عشاق درنگ است تو را

شمارهٔ ۷۷ : افروخت بخت تیره، ز اشک مدام ما

شمارهٔ ۷۸ : بهار آمد که می در جام میخوران شود پیدا

شمارهٔ ۷۹ : به بازاری که دلق میگساران می شود پیدا

شمارهٔ ۸۰ : داغ است و سینه در عشق، صبح و ستاره ما

شمارهٔ ۸۱ : گذرد گرم ز دل، آه سحرگاهی ما

شمارهٔ ۸۲ : به این شوخی اگر ریزد، سخن مستانه زان لب‌ها

شمارهٔ ۸۳ : زهی ز خط تو خرّم، بهار مشرب‌ها

شمارهٔ ۸۴ : ای از تو داغ بر جگر لاله زارها

شمارهٔ ۸۵ : این است، سرود من و بلبل به چمن‌ها

شمارهٔ ۸۶ : ای امّت نگاه تو، جادو خیال‌ها

شمارهٔ ۸۷ : آشفته چو من نبود، سنبل به گلستان‌ها

شمارهٔ ۸۸ : چو تر هرگز نگردید، از می وصل تو دامان‌ها

شمارهٔ ۸۹ : چه شد مهر جهان‌آرای من، آن گرم‌جوشی‌ها

شمارهٔ ۹۰ : نباشد دل چرا از لطف یار، امّیدوار امشب؟

شمارهٔ ۹۱ : شد قسمت خال تو،که مشک ختن ماست

شمارهٔ ۹۲ : شراب تشنه بسی موج زد، ایاغ کجاست؟

شمارهٔ ۹۳ : فصل بهار عشق و تماشای اشک ماست

شمارهٔ ۹۴ : دعوی گر جاهل، به بغل دشمن خود داشت

شمارهٔ ۹۵ : روزی که غمزه اش به من خسته جنگ داشت

شمارهٔ ۹۶ : با چشم سیر، نعمت دنیا چه حاجت است؟

شمارهٔ ۹۷ : مستی چشم یار، ز پیمانه خود است

شمارهٔ ۹۸ : خار رهت، به روضهٔ رضوان برابر است

شمارهٔ ۹۹ : تا بود داغها، دل آزرده حال داشت

شمارهٔ ۱۰۰ : کاو کاو مژه ی من به جگر خون نگذاشت

شمارهٔ ۱۰۱ : تاراج صبر، دور نگاهش رواج داشت

شمارهٔ ۱۰۲ : دامن فشاند و شمع مزارم به باد داشت

شمارهٔ ۱۰۳ : در پرده دل، جلوه گری بار دگر داشت

شمارهٔ ۱۰۴ : بیگانگی، به مشرب ما آشناتر است

شمارهٔ ۱۰۵ : غافل که سینه، آتش آهن گداز داشت

شمارهٔ ۱۰۶ : آن روز، شب تیرهٔ ما هم سحری داشت

شمارهٔ ۱۰۷ : ایّام غمم، مرا بهار است

شمارهٔ ۱۰۸ : به گلشنی که رخش، گوشهٔ نقاب شکست

شمارهٔ ۱۰۹ : نشئهٔ فیض، در آب و گِل درویشان است

شمارهٔ ۱۱۰ : همدم سنجیده گفتاران، لب پیمانه است

شمارهٔ ۱۱۱ : هر سو که بود میل تو، جای تو همان است

شمارهٔ ۱۱۲ : دیوانه، عاقلانه به هامون گریخته ست

شمارهٔ ۱۱۳ : بر لبم حرف دهان تنگ یار افتاده است

شمارهٔ ۱۱۴ : روشن از حیرت دل شد که دلارایی هست

شمارهٔ ۱۱۵ : بال و پر گر به اسیری نبود پروا نیست

شمارهٔ ۱۱۶ : طوفان فتنه است و کسی دستگیر نیست

شمارهٔ ۱۱۷ : چون شمع، بی سبب نفسم جانگداز نیست

شمارهٔ ۱۱۸ : زاهد خمیده است چو چنگ و ملول نیست

شمارهٔ ۱۱۹ : مستمع گر نکند فهم، غم اینم نیست

شمارهٔ ۱۲۰ : مدتی شد که در این بزم سخن سازی نیست

شمارهٔ ۱۲۱ : پی برده هر که، وادیِ دل جلوه گاه کیست

شمارهٔ ۱۲۲ : نتوانست به موی کمر یار آویخت

شمارهٔ ۱۲۳ : بی باده سیه مست، شب از یاسمن کیست؟

شمارهٔ ۱۲۴ : این داغ دلفروز ندانم چراغ کیست؟

شمارهٔ ۱۲۵ : دو نان، به دل زنند سنان از زبان بحث

شمارهٔ ۱۲۶ : دل از یادش، در آغوش من شیدا نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۲۷ : ز بی برگی، ره الفت دلم بر دوستان بندد

شمارهٔ ۱۲۸ : کجا دلبستگی عاشق به حسن بی وفا دارد؟

شمارهٔ ۱۲۹ : عشق در سینهٔ من، لاله‌ستان‌ها دارد

شمارهٔ ۱۳۰ : سامان پریشان دلی اندوخته دارم

شمارهٔ ۱۳۱ : آتشکده ای در جگر سوخته دارم

شمارهٔ ۱۳۲ : ز بی‌مهریّ او، داغم چراغ مرده‌ای دارد

شمارهٔ ۱۳۳ : شوریده سرم، طرهٔ پیچان تو دارد

شمارهٔ ۱۳۴ : شکرخند دلم خواهش ز لعل میْ‌کشی دارد

شمارهٔ ۱۳۵ : گزند کوکب از کژدم فزون جان را زیان دارد

شمارهٔ ۱۳۶ : دگر خونابه دل، دیده را آلودنی دارد

شمارهٔ ۱۳۷ : تپش سینهٔ ما، بانگ درایی دارد

شمارهٔ ۱۳۸ : عمر گذران، فکر مه و سال ندارد

شمارهٔ ۱۳۹ : با داغ محبت، دل دیوانه نسازد

شمارهٔ ۱۴۰ : شراب خون من، آن مست را مخمور می‌سازد

شمارهٔ ۱۴۱ : مریض زهد را آن روی آتشناک می‌سازد

شمارهٔ ۱۴۲ : ز افسانه کی به شب، مژهٔ ما به هم رسد؟

شمارهٔ ۱۴۳ : هرکس که نظر باز به آن زلف دوتا شد

شمارهٔ ۱۴۴ : سخن چون می‌سرایم، کلک شکربار می‌سوزد

شمارهٔ ۱۴۵ : رنگت به خون لاله، قدح در خمار زد

شمارهٔ ۱۴۶ : شراب لعلی آن نوش لب، به ما چه رسد؟

شمارهٔ ۱۴۷ : بلاکش عاشقی کو با غم جانانه می‌سازد

شمارهٔ ۱۴۸ : نقاب آنجا که از رخسارهٔ جانانه برخیزد

شمارهٔ ۱۴۹ : قاصد سخنی از لب یارم نرسانید

شمارهٔ ۱۵۰ : آن قدر کرد تپیدن که به آرام رساند

شمارهٔ ۱۵۱ : آتشی گرمتر از آتش محرومی نیست

شمارهٔ ۱۵۲ : به دنیا قدر ارباب مذلت بیش می‌باشد

شمارهٔ ۱۵۳ : در طمع، کام دل بی بصران می باشد

شمارهٔ ۱۵۴ : تذرو دل، اسیر سرو آزاد تو می باشد

شمارهٔ ۱۵۵ : خون من تیغ تو آندم که به خاک افشاند

شمارهٔ ۱۵۶ : چرا با سردی دی بلبلان را کینه می باشد؟

شمارهٔ ۱۵۷ : دلم در زلف او، از سینه نالان بیشتر باشد

شمارهٔ ۱۵۸ : نقش مراد دنیا، نقش بر آب باشد

شمارهٔ ۱۵۹ : سخنم چو هست، در دل نمک سراب باشد

شمارهٔ ۱۶۰ : پریشان سنبلش، دیباچهٔ احوال من باشد

شمارهٔ ۱۶۱ : خیالت مونس جان اسیران در بدن باشد

شمارهٔ ۱۶۲ : با دل غم آن رشک پری، ساخته باشد

شمارهٔ ۱۶۳ : خوشا چشمی که محو لذّت نظّاره‌ای باشد

شمارهٔ ۱۶۴ : ز غیرت، آب گوهر نخل عزّت را به جو باشد

شمارهٔ ۱۶۵ : آب دیده ام خونین، آهم آتشین باشد

شمارهٔ ۱۶۶ : لب گویای من چون شمع، مقراض سخن‌ها شد

شمارهٔ ۱۶۷ : به رنگین جلوه ای در خون کشیدی، گوشه گیران را

شمارهٔ ۱۶۸ : نخل مرا شکوفهٔ صبح امید شد

شمارهٔ ۱۶۹ : ساقی مباد عیدی ما کوتهی شود

شمارهٔ ۱۷۰ : پایان ناز او چو به بیگانگی کشید

شمارهٔ ۱۷۱ : کی نشئهٔ صهبا، دل غمناک گشاید؟

شمارهٔ ۱۷۲ : آزاده، از حیات خود آزار می‌کشد

شمارهٔ ۱۷۳ : جز آتش بهار هوا را که بشکند؟

شمارهٔ ۱۷۴ : آن کیست تا ز کار کسی عقده واکند؟

شمارهٔ ۱۷۵ : چهره نما که در چمن، شور هزار گل کند

شمارهٔ ۱۷۶ : سپند آتش خویشم، کسی دوا چه کند؟

شمارهٔ ۱۷۷ : اگر یادم، چمن پرورد آغوشش نخواهد شد

شمارهٔ ۱۷۸ : به دنیا سر فرو ناوردنم بالین راحت شد

شمارهٔ ۱۷۹ : نگاه خشم، چشم شوخ او را زیب دیگر شد

شمارهٔ ۱۸۰ : تا زلف تو بر دوش و برم سایه فکن شد

شمارهٔ ۱۸۱ : همّت آن است که در پیش کرم، دون نشود

شمارهٔ ۱۸۲ : تقلید من فزونی یاران نمی شود

شمارهٔ ۱۸۳ : مباد، نفس ز قید خرد گشاده شود

شمارهٔ ۱۸۴ : هما که بال و پر خویش سایبان تو دارد

شمارهٔ ۱۸۵ : کی ترک مکر و حیله به احباب می کند؟

شمارهٔ ۱۸۶ : آن مشکبو غزال ز چشمم گذار کرد

شمارهٔ ۱۸۷ : صحرانورد وحشتم، آن خط و خال کرد

شمارهٔ ۱۸۸ : این عشق تازه دیده به اشکم دچار کرد

شمارهٔ ۱۸۹ : پریشانی ز احسان، بحر بی پایان نمی بیند

شمارهٔ ۱۹۰ : کسی درد سخن، تا دل نگردد خون چه می داند؟

شمارهٔ ۱۹۱ : چون نقش آن خط و خال، لوح خیال گیرد

شمارهٔ ۱۹۲ : دل از وحشت سرای عالم غدّار می گیرد

شمارهٔ ۱۹۳ : از روی لاله رنگ تو خون جوش می زند

شمارهٔ ۱۹۴ : این باخته نقشان که درین خانهٔ تنگند

شمارهٔ ۱۹۵ : یکایک از نظرم نور پیکران رفتند

شمارهٔ ۱۹۶ : گرچه در بزم جهان، گردن میناست بلند

شمارهٔ ۱۹۷ : شور مستی از دل دیوانهٔ ما شد بلند

شمارهٔ ۱۹۸ : تا حرفی از آن لعل می آلود برآمد

شمارهٔ ۱۹۹ : از نالهٔ من خامه خوش آهنگ برآمد

شمارهٔ ۲۰۰ : سختی به ضعیفان جهان بی سبب آید

شمارهٔ ۲۰۱ : صفای عارضش، رنگ از رخ مهتاب بزداید

شمارهٔ ۲۰۲ : مکن کاری که حرفی از زبان من برون آید

شمارهٔ ۲۰۳ : به دل گفتم که خواهد غمزهٔ نامهربان آمد

شمارهٔ ۲۰۴ : ز هر چاکی که دارد سینه من، بوی خون آید

شمارهٔ ۲۰۵ : گیاه خرّمی از تربت پاکم نمی روید

شمارهٔ ۲۰۶ : درنگ ازکاروان ما سبکباران نمی آید

شمارهٔ ۲۰۷ : مداوای جنون از دیده بی‌خواب می‌آید

شمارهٔ ۲۰۸ : وجود کاملان بر ناقصان دشوار می‌آید

شمارهٔ ۲۰۹ : ز معراج خریّت، خواجه سنگین بار می‌آید

شمارهٔ ۲۱۰ : ز هجران کار دلتنگی به سامان دیر می آید

شمارهٔ ۲۱۱ : در آن محفل که شمع من، تجلی‌ساز می‌آید

شمارهٔ ۲۱۲ : با سفلگان شراکت روزی، زیان بود

شمارهٔ ۲۱۳ : دمهای زنده را، از اجل کی زیان بود؟

شمارهٔ ۲۱۴ : امشب که از نظر مه من درگذاره بود

شمارهٔ ۲۱۵ : مرنج از طعنهٔ خصم و مکن عرض کمال خود

شمارهٔ ۲۱۶ : در بهاری که مرا بال و پرافشانی بود

شمارهٔ ۲۱۷ : خجل چون بید مجنون گشتم از نشو و نمای خود

شمارهٔ ۲۱۸ : تشنه کامان حسد خون مرا نوشیدند

شمارهٔ ۲۱۹ : گهر چون سفته گردد، همچو اشک از دیده ها افتد

شمارهٔ ۲۲۰ : شود چون جوهر آیینه پیدا، تار می‌افتد

شمارهٔ ۲۲۱ : عزلت طلب از پایهٔ اقبال نیفتد

شمارهٔ ۲۲۲ : ز شیرین‌کاری من، بیستون آباد می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۳ : نمی دانم چه سودا در سر مخمور می گردد

شمارهٔ ۲۲۴ : دل از قفس سینه، دم سرد برآورد

شمارهٔ ۲۲۵ : زلف سیهش، آتش بیداد برآورد

شمارهٔ ۲۲۶ : ترسم که بر لبی، سخن آن میان رود

شمارهٔ ۲۲۷ : دلم، شب بر خس و خاشاک کویش تا سحر غلتد

شمارهٔ ۲۲۸ : تن سختی کشم چون در خروش آید، روان رقصد

شمارهٔ ۲۲۹ : ساغر ای عشق به اندازهٔ مخمور بیار

شمارهٔ ۲۳۰ : تیغ ستمت از می پرزور گران تر

شمارهٔ ۲۳۱ : سیمین عذار اوست، ز خط خوش عیارتر

شمارهٔ ۲۳۲ : چمن، به سایه نشینان خرمی بگذار

شمارهٔ ۲۳۳ : کنون ز تربتم ای شوخ، سرگران مگذر

شمارهٔ ۲۳۴ : می آید از کوی مغان طرز طربناکش نگر

شمارهٔ ۲۳۵ : با آنکه نیست از تو بتی دلنوازتر

شمارهٔ ۲۳۶ : گرفتار تو را در دور خط، شد کام جان خوشتر

شمارهٔ ۲۳۷ : ای زلف، پریشان شدگانیم، خبر گیر

شمارهٔ ۲۳۸ : ز خط شده ست عذارش بنفشه زار امروز

شمارهٔ ۲۳۹ : یک ره درآ به دیده و مستی بهانه ساز

شمارهٔ ۲۴۰ : دل طلب کرد، از آن غمزه، عتابی که مپرس

شمارهٔ ۲۴۱ : خون گر نخورد زان لب میگون، چه کند کس؟

شمارهٔ ۲۴۲ : بسته پای چو من بی پر و بالی که مپرس

شمارهٔ ۲۴۳ : از چرخ تنک حوصله، پروا چه کند کس؟

شمارهٔ ۲۴۴ : غنچه دیدی و دل تنگ ندیدی، افسوس

شمارهٔ ۲۴۵ : نمی کشد، دل ما را به دام و دانهٔ خویش

شمارهٔ ۲۴۶ : نمی بینم به مسجد رونق، از دلمرده اصحابش

شمارهٔ ۲۴۷ : برده شوریدگیم از خود و صهبا در پیش

شمارهٔ ۲۴۸ : لقمه ای را ممسک از آزادگان دارد دریغ

شمارهٔ ۲۴۹ : سرفرازی طلب از همّت مردانهٔ عشق

شمارهٔ ۲۵۰ : ای آنکه زدی بر قدح، امروز مرا سنگ

شمارهٔ ۲۵۱ : فرش داغ، ار نشود بستر بیماری دل

شمارهٔ ۲۵۲ : در بتکده نامحرم و در کعبه غریبم

شمارهٔ ۲۵۳ : به عشق روی تو، چون لاله داغ می طلبم

شمارهٔ ۲۵۴ : ز پی بیگانه خویی را، به امّید وفا افتم

شمارهٔ ۲۵۵ : در کشور ایجاد، ندانم چه گلستم

شمارهٔ ۲۵۶ : من نازک دل از زخم زبان بسیار می رنجم

شمارهٔ ۲۵۷ : غبار گشتم و سرگشته وار می گردم

شمارهٔ ۲۵۸ : به راه آن وفا دشمن، سر و جان شاد می دادم

شمارهٔ ۲۵۹ : نشود گشاده چون نی، گرهی ز کار دردم

شمارهٔ ۲۶۰ : حاصلی که خرمن شد ، نذر خوشه چین دارم

شمارهٔ ۲۶۱ : صبوحی می کند تکلیف، کز می کام بردارم

شمارهٔ ۲۶۲ : شمع سان، دیده پرآتش مژه پرنم دارم

شمارهٔ ۲۶۳ : خموشم چون قلم امّا، نوا در آستین دارم

شمارهٔ ۲۶۴ : زد نقش سخن سکهٔ جاوید به نامم

شمارهٔ ۲۶۵ : قناعت چون گهر، با ساغر و مینای خودکردم

شمارهٔ ۲۶۶ : دمد از چاکهای سینه شیون، تا نفس دارم

شمارهٔ ۲۶۷ : نه یاد مصر و نه پروای کاروان دارم

شمارهٔ ۲۶۸ : ز شمع خامه، هر جا در میان افسانه اندازم

شمارهٔ ۲۶۹ : جز وصل علاج دل بیچاره ندارم

شمارهٔ ۲۷۰ : به هرگلشن که شور از شیون مستانه اندازم

شمارهٔ ۲۷۱ : از دل، به فرات مژه راهی ست چه سازم؟

شمارهٔ ۲۷۲ : به صد شوریدگی، از بزم آن بی باک برخیزم

شمارهٔ ۲۷۳ : زبان و سود، شد در عشق بی پروا فراموشم

شمارهٔ ۲۷۴ : از ضعف مشکل آید، چون می برد ز خویشم

شمارهٔ ۲۷۵ : ز ابر دیده در هر گل، زمین کشته ای دارم

شمارهٔ ۲۷۶ : با ماست، لطف چشم تغافل پناه،کم

شمارهٔ ۲۷۷ : شکایت نیست، مطلب ناله آهنگ است می نالم

شمارهٔ ۲۷۸ : بیهوده نگشتم به سراپای دو عالم

شمارهٔ ۲۷۹ : ز رنگش، اشک گلگون بادهٔ نابی ست در چشمم

شمارهٔ ۲۸۰ : دل و جان نژند را مانم

شمارهٔ ۲۸۱ : نکرد عشق تو، مطلب روای خویشتنم

شمارهٔ ۲۸۲ : خزان چه می برد از نوبهار رنگینم؟

شمارهٔ ۲۸۳ : آسان به جلوه های تو، از جا نمی روم

شمارهٔ ۲۸۴ : چو سایه در قدم سرو خوش خرام توام

شمارهٔ ۲۸۵ : سیاهی را، به اشک از دیدهٔ خود کام می شوبم

شمارهٔ ۲۸۶ : رنگین شد از رخت، چو رگ گل، نظاره ام

شمارهٔ ۲۸۷ : ز دل برخاست شوری، دیدهٔ داغ درون روشن

شمارهٔ ۲۸۸ : زانوی بی کسی هاست، بالین خستهٔ من

شمارهٔ ۲۸۹ : نماید بی سبب حاصل، مسبب مدعای من

شمارهٔ ۲۹۰ : نهانی کرده ای یغما، دل من

شمارهٔ ۲۹۱ : باده بیار و هوش را، از سر ما روانه کن

شمارهٔ ۲۹۲ : لخت دل با سینه از اشک مدام آمد برون

شمارهٔ ۲۹۳ : صید از حرم کشد، خم جعد بلند تو

شمارهٔ ۲۹۴ : ز تکبیر فنا، حاضر نشد وقت نماز تو

شمارهٔ ۲۹۵ : دارم دلی دو نیم، ز تیغ زبان تو

شمارهٔ ۲۹۶ : صفای وقت، ز دل های بی غبار بجو

شمارهٔ ۲۹۷ : عریان ز صافی طینتی، از پردهٔ نیرنگ شو

شمارهٔ ۲۹۸ : ای تهیدست، به امّید و امل غره مشو

شمارهٔ ۲۹۹ : به دنبال خرام آن پری رو

شمارهٔ ۳۰۰ : افسرده ایم، جام می خوشگوار کو؟

شمارهٔ ۳۰۱ : سوخته جان دلم یکی، سنبل مشک فام، دو

شمارهٔ ۳۰۲ : خوش آنکه پیماید قدح، چشم جفا پیمان تو

شمارهٔ ۳۰۳ : به عاشقی، شده ام شهرهٔ جهان از تو

شمارهٔ ۳۰۴ : چون لب نایی و نی، پرده سرایان من و تو

شمارهٔ ۳۰۵ : طرف نقاب اگر کشی، از رخ نازنین فرو

شمارهٔ ۳۰۶ : مستی فزوده است تو را، در بر آینه

شمارهٔ ۳۰۷ : دل از وفا به خاطر جانان گران شده

شمارهٔ ۳۰۸ : ای خدا، یار مرا میل خریدارش ده

شمارهٔ ۳۰۹ : ای دل به زیر خاک تپیدن چه فایده؟

شمارهٔ ۳۱۰ : دردت به دوای دل بی تاب رسیده

شمارهٔ ۳۱۱ : تا شانه خشک دستم، بی زلف یار مانده

شمارهٔ ۳۱۲ : مکن ای بلبل آزرده دل، از خار گله

شمارهٔ ۳۱۳ : صبح است و عزم کوی خرابات کرده‌ای

شمارهٔ ۳۱۴ : به خاموشی سپندم گفت، در بزم پریزادی

شمارهٔ ۳۱۵ : به بالینم نشستی، قد به ناز افراشتی رفتی

شمارهٔ ۳۱۶ : من بلبلم و گلبن من یار منستی

شمارهٔ ۳۱۷ : سخنها از وفا می گفتی و جور و جفا کردی

شمارهٔ ۳۱۸ : غم دل با تو زان گویم،که دانم شاد می گردی

شمارهٔ ۳۱۹ : دلم را، کرده یک پیمانه خون، لعل می آلودی

شمارهٔ ۳۲۰ : گذشت آن دور کز ساغر، کند یاری مرا یاری

شمارهٔ ۳۲۱ : شد صید دلم بستهٔ فتراک سواری

شمارهٔ ۳۲۲ : مطرب سرود شوق به مستان چه می بری؟

شمارهٔ ۳۲۳ : خزان رنگ زردم را، میِ نابی نشد روزی

شمارهٔ ۳۲۴ : خوش آن ساعت که از فیض سحر شاداب برخیزی

شمارهٔ ۳۲۵ : ای خطِّ لب یار، نمایان شده باشی

شمارهٔ ۳۲۶ : ز مستی، خون دل را، باده می انگاشتم روزی

شمارهٔ ۳۲۷ : نوای پرده سوزم، از کجا پیدا کند گوشی؟

شمارهٔ ۳۲۸ : ببین که هست لبم، بلبل بهار خطی

شمارهٔ ۳۲۹ : سحاب خشک، دیگر از کجا پیدا کند اشکی؟

شمارهٔ ۳۳۰ : نشد از گریهٔ مستانه ساقی، دل کنم خالی

شمارهٔ ۳۳۱ : دارم گل زخمی به جگر تازه و تر، های

شمارهٔ ۳۳۲ : ای که بر دیدهٔ اغیار خرامی داری

شمارهٔ ۳۳۳ : ای برق حسن، شعله به باغ که می زنی؟

شمارهٔ ۳۳۴ : گره، ز ابروی مسکین نواز وا نکنی

شمارهٔ ۳۳۵ : بی‌داغ عشق، بر در دل‌ها چه می‌روی؟

شمارهٔ ۳۳۶ : ناصح، سخن چه بیهُده از پند می کنی؟

شمارهٔ ۳۳۷ : ای دل، ترحمی به گناهی نمی کنی

شمارهٔ ۳۳۸ : می رود صید دلم، سخت کمانی در پی

شمارهٔ ۳۳۹ : بستم چو دل به مهر تو، نامهربان شدی

شمارهٔ ۳۴۰ : تا کی از عشوه، فریب دل ناکام دهی

شمارهٔ ۳۴۱ : نی می دهد از اصل مقامات صدایی

شمارهٔ ۳۴۲ : بنواخت نی را، لبهای نایی

شمارهٔ ۳۴۳ : شکیبایی بود کار دلم، با گرمی خویی

شمارهٔ ۳۴۴ : ای ناله، چند در غم دل دردسر دهی؟

شمارهٔ ۳۴۵ : تلاش فکر ما را از سخن لافان چه می خواهی؟

شمارهٔ ۳۴۶ : نماند از گرد غم، در سینه ام جای شکیبایی

شمارهٔ ۳۴۷ : اگر نه در جهان سرچشمه ی حیوان بود معنی

شمارهٔ ۱

بر رخ چه درگشاید، بیگانهٔ وفا را

چشمی که می نبیند دیدار آشنا را؟

نخل فسرده ی ما، نه سایه نه ثمر داشت

ما شاخ خشک بیدیم، معذور دار ما را

شمارهٔ ۲

آوارهٔ عالم، نگهی، ساخته ما را

آن گوشه نشین، دربه در انداخته ما را

چون مهرهٔ ششدر شده، در هجر تو ماتیم

دریاب که نیرنگ غمت باخته ما را

شمارهٔ ۳

دل نازک، پر از خون است و رسوا می کند ما را

غلط در بزم او ساقی، به مینا می کند ما را

ز داغ عشق، شمع مرده ی دل می شود روشن

غم آتش عذاران، سینه سینا می کند ما را

شمارهٔ ۴

سرشکِ لاله‌گون، رشکِ گلستان می‌کند ما را

بهار خار مژگان، گل به دامان می‌کند ما را

به چاک سینه دارد دستم الفت، دور از آن دامان

غم هجران به ما دست و گریبان می‌کند ما را

شمارهٔ ۵

چو شیشه بود تمنا تن کبود، مرا

فلک به سنگ جفای تو آزمود، مرا

نهفته بود مرا جسم چون شرار به سنگ

وصال سوخته جانی ز خود ربود مرا

شمارهٔ ۶

سمند جلوه او، کرده تا غبار مرا

چو گردباد، بلند است از مزار مرا

عشق کرده ست رسا، ناله غمّاز مرا

سرمهٔ سوختگی ساخته، آواز مرا

شمارهٔ ۷

رفت آنکه دل به محنت، آسوده بود ما را

چشم از فسانه غم، شب می غنود ما را

زین پیشتر ز چشمم، جاری دو جوی خون بود

اکنون هزار چشمه، از دل گشود ما را

شمارهٔ ۸

تب و تاب دوزخ از دل نبرد بهشت ما را

شده همچو شمع داغت، خط سرنوشت ما را

شمارهٔ ۹

دادی به باد، طره عنبر سرشت را

کردی کساد، نکهت باغ بهشت را

سر، شمع سان ز داغ به آتش که می دهد؟

آیا کسی چه چاره کند، سرنوشت را؟

شمارهٔ ۱۰

چنان افشاند چشمم، بی‌تو، اشک بی‌محابا را

که ابر امشب، غلط هردم به دریا می‌کند ما را

شمارهٔ ۱۱

فکند از نظرش، چشم کینه خواه مرا

به نیمه راه، نگهداشت، آن نگاه مرا

شمارهٔ ۱۲

شرار آتش دل، شبنم است باغ مرا

نفس چو گرم کشم، تر کند دماغ مرا

نگاه مست تو، دل را به هوش نگذارد

به خون توبه نشانده ست می، ایاغ مرا

شمارهٔ ۱۳

می لعلی ز ساغر می کشم، تبخاله لب را

لب مخمور من نوشید این جام لبالب را

بهشت جاودانی، دستگاه بوسه اش دارد

دهان تنگ او داده ست وسعت، حسن مشرب را

شمارهٔ ۱۴

نمی داند دل آگاه، در دنیا فراغت را

به خاطر ریشهٔ غفلت، رگ خواب است راحت را

شمارهٔ ۱۵

سلطان همّتم، ز جهان شسته دست را

چون سیل، پشت پا زده ام خاک پست را

انصاف، کار محتسب روزگار نیست

یکسان کند معامله، هشیار و مست را

مشکل که پر کند ز تهی کاسگی حزین

این مشت خاک، دیده دنیاپرست را

شمارهٔ ۱۶

باغ و بهار سازد، جیب و کنار خود را

هرکس گذاشت چون من، با دیده کار خود را

من آن نیم که چون شمع، آسودگی گزینم

درکارگریه کردم، لیل و نهار خود را

شمارهٔ ۱۷

خوش آنکه غازه گر آیم رخ فرنگ تو را

زخون دیده فروزم، چراغ رنگ تو را

دلیل مقصد آوارگان عشق منم

نشان بوسه گذارم، دهان تنگ تو را

شکستت ای چمن آرای آرزو مرساد

که مومیایی دل کرده اند، سنگ تو را

شمارهٔ ۱۸

نبرده لذت دیدار دلگشای تو را

غلط به آینه، هر کس کند صفای تو را

به رهگذار تو صید کرشمه هاست دلم

که ناز نرگس لیلی ست، نقش پای تو را

گداخت ناله من، آشنا و بیگانه

خبر نشد دل بیگانه آشنای تو را

شمارهٔ ۱۹

گران‌جان می‌کند، تعظیم بی‌جا اهل دنیا را

نگین از بهر نام خشک، خالی می‌کند جا را

شمارهٔ ۲۰

یاسمین بنده شود چاک گریبان تو را

برگ گل جزیه دهد، شقّهٔ دامان تو را

زاهد، این خرقه به دوشم خنکیهای تو داد

کرد پشمیهٔ من، فکر زمستان تو را

شمارهٔ ۲۱

به داغ عشق پروردم، بهار خاطر خود را

که برگ عیش دانم، خارخار خاطر خود را

نیارم کرد بیرون ازکنار دل،که پروردم

به جان غمهای بیرون از شمار خاطر خود را

ره آمد شد مردم، به من بسته ست دلتنگی

حصاری گرد خودکردم، غبار خاطر خود را

شمارهٔ ۲۲

تا در سخن درآرم، شیرین زبان خود را

بندم به ناله چون نی، هر دم میان خود را

شمارهٔ ۲۳

نبخشیدی به مگن یکبار، جام باده خود را

نمی گیری سردستی چرا، افتادهٔ خود را

شمارهٔ ۲۴

بهار خط، گل و می شد، نگاه فتنه مستش را

سیه مستی دوبالا گشت، چشم می‌ْپرستش را

شمارهٔ ۲۵

هجوم گریهٔ تلخ و خروش ناله های من

شکر خواب بهاران شد، غزال شیر مستش را

زگلشن بوی خون تازه دل بر دماغم زد

دهان غنچهٔ گستاخ، بوسیده ست، دستش را

شمارهٔ ۲۶

کدامین دیده سازد سرمه، گرد جلوه گاهش را؟

که چشم انتظار از نقش پا بیش است راهش را

به غیر از سنبل آن جعد مشک افشان نمی باشد

اگر گلدسته ای، لایق بود طرف کلاهش را

سخن فهمی چو من از موشکافان بر نمی خیزد

چرا در سرمه خوابانده ست، مژگان سیاهش را؟

شمارهٔ ۲۷

ادا سازد به خاموشی، لب او گفتگویش را

نیارد در گریبان غنچه پنهان کرد بویش را

ز لخت دل، خیابان گلستانی‌ست مژگانم

خزان نبود بهار خارخار آرزویش را

شمارهٔ ۲۸

ای از تو، پریشان نظری آینه ها را

از عکس تو در شیشه پری، آینه ها را

کرده ست نظربازی آن خط زره پوش

مشهور به آهن جگری، آینه ها را

رحمی کن و از پرده برون آ که سراغت

تا چند کند در به دری، آینه ها را؟

شمارهٔ ۲۹

دعوی‌ست با شعر ترم، آن دشمن ادراک را

سگ می‌خورد دایم نجس، آن آب‌های پاک را

مشاطهٔ گلشن منم، با این خمارآلودگی

چشمم حنابندی کند، از اشک دست تاک را

شمارهٔ ۳۰

قامت شده‌ست خم، من دیرینه سال را

باید به روی تیغ تو دید، این هلال را

چرخی که کاست، وقت تمامی، هلال را

کی نقص شان ما ننماید کمال را

مهر خموشیم، سپر زخم ذلت است

با دست رد چه کار لب بی سؤال را؟

شمارهٔ ۳۱

گشتم اسیر، جلوهٔ آن خوش خرام را

دارم به رقص، از تپش خویش، دام را

غم بی شمار و همنفسی نیست در کنار

در حیرتم که با که بگویم، کدام را

شمارهٔ ۳۲

به پیری عشق سازد شوخ‌تر طبع جوانم را

که آتش می کند پرزورتر، پشت کمانم را

شمارهٔ ۳۳

علاج عقدهٔ دلتنگی، آسان است عاشق را

گشادکار، در چاک گریبان است عاشق را

شمارهٔ ۳۴

از آن روزی که گم کردم، سراغ آرمیدن را

نشان جاده دانم، موج دریای تپیدن را

به هر گلشن که بگشایم لب رنگین نوا، بلبل

کند نازکتر از گل، پرده گوش شنیدن را

نسازد شهربند عقل، صید حلقهٔ دامم

غزالان یاد دارند از من مجنون رمیدن را

شمارهٔ ۳۵

کنم رنگین تر از دامان گلچین، چشم خونین را

که در آغوش مژگان بینم، آن دست نگارین را

غرورش تیغ عریانی ست، تا کرده ست سنبل گون

خط مشکین آن مشاطه، دشمن برگ نسرین را

شمارهٔ ۳۶

خدا درمانده نگذارد به عالم، بی نصیبان را

عصای کورفهمان می کند، چوب ادیبان را

شمارهٔ ۳۷

به شهد لفظ و معنی، رهنما گشتیم دوران را

برای شکّر خود، پرورش کردیم موران را

نپردازد به فکر دوربینان، طینت جاهل

نمی افتد به عینک احتیاجی، چشم کوران را

شناور را به طوفان بلا، تسلیم می باید

هجوم موج دربا، خسته سازد سینه زوران را

رَهِ مهر و وفا را بسته ای تا کی؟ سرت گردم

تسلّی کن به پیغام وصالی ناصبوران را

شمارهٔ ۳۸

دل بر سر تیر است، گشاییم کمین را

از خامه طرازیم، صنم خانهء چین را

هر شیوه ات ای شوخ، ز بس ذوق فریب است

هرگز نشناسد کسی از مهر تو کین را

نه تنها می کند چون زهر، صحبتهای شیرین را

زبان تلخ، دشمن کام می سازد سخن چین را

ز شمع خویشتن از بس که آتش در سرم سوزد

رگ خوابم، پر پروانه سازد خشت بالین را

عبث بلبل زند با من، نوای حسرت آگین را

به خون دل لبم پرورده مصرعهای رنگین را

شمارهٔ ۳۹

حریف نقش کج گر نیستی این بدقماران را

به تنهایی سرآور، سیر دور روزگاران را

شمارهٔ ۴۰

خدایا الفتی ده، با دل آزرده، لالان را

مکن سوهان روحم، صحبت صاحب کمالان را

شمارهٔ ۴۱

عتاب تلخ او شیرین کن جانهاست، مستان را

نهان در پستهٔ او شکرستانهاست مستان را

فزون از شانه، دارد سینه من چاک رسوایی

چوگل در جیب عریانی، گریبانهاست مستان را

شمارهٔ ۴۲

آمال کوته است ز دنیا بریده را

کی می رسد کفد، غزال رمیده را؟

در رهگذار سیل، بود استوار کوه

وحشت حریف نیست، من آرمیده را

گوش گران، علاج لب یاوه گو کند

این پنبه در خور است دهان دریده را

شمارهٔ ۴۳

رنگین بود سخن، دل در خون تپیده را

کردم روانه نامه رنگ پریده را

وقت است اگر نصیب شود خواب راحتی

بالین کنیم دستِ ز دنیا بریده را

شمارهٔ ۴۴

مردان کنند خوش، غم و هجر همیشه را

آب بقاست آتش تب، شیر بیشه را

گر بحر ریزیش به گلو، العطش زند

جایی که نخل حرص فروبرد ریشه را

شمارهٔ ۴۵

جام عتاب داده ای، غمزه کینه خواه را

زهر به کاسه کردهای، چاشنی نگاه را

پنجه به کینه می زنی، با دل چاک چاک من

بی خبرانه نشکنی، شانه زلف آه را

شمارهٔ ۴۶

اگر بینم شبی در خواب، روز خردسالی را

به عمری، می کنم تعبیر این خواب خیالی را

شه آراید به چشم ناقصان تمثال خالی را

نمود رنگ و بو از پشم باشد شیر قالی را

به هم طومار زلف یار را، مشّاطه می پیچد

دل من، گرگشاید دفتر آشفته حالی را

شمارهٔ ۴۷

به پیری می کشیم آسوده، بار زندگانی را

که صرف آن جوان کردیم، ایام جوانی را

شمارهٔ ۴۸

حق تعلیم دارم، خوش قدانِ بوستانی را

که سرو از مصرع من یاد می گیرد، روانی را

سخنهای خسان، چون بانگ نی، باد است در گوشم

به یکدم می شناسم آشنایان زبانی را

شمارهٔ ۴۹

نباشد ناقه ای جز شوق، مجنون الهی را

به دریا می رساند جذبه ی سیلاب، ماهی را

سر هرکس که از همّت، چو ادهم گردن افرازد

به نعلین گدایان می فروشد، تاج شاهی را

شمارهٔ ۵۰

بلای جان، زبان تلخ باشد، اهل دعوی را

به کشتن می دهد زهری که در کام است افعی را

خیالِ قامت او را، به خاطر نقش می بستم

در آن روزی که فرق از هم نمی کردم الف بی را

شمارهٔ ۵۱

خوش آن ساعت که، بر بالین خرامی، خاکساری را

به باد دامنی، از خاک برداری غباری را

شمارهٔ ۵۲

ز دورم دید، اجازت داد عزم جان فشانی را

نگاهش زود می فهمد، زبان بی زبانی را

فرامش کاریش تعلیم دادم از سبکروحی

که زود از خاطر او رفتم و بردم گرانی را

نسیم آسا، امان از آفت واماندگی دارد

تواند گر کسی برداشت، بار ناتوانی را

شمارهٔ ۵۳

نبود آرامشی، شیب و شباب زندگانی را

تپیدنهای دل موجی ست، آب زندگانی را

شمارهٔ ۵۴

از سر من چرا کشد، سرو قد تو پای را

خاک ره تو کرده ام، فرق سپهرسای را

شعله به خس نمی کند، اینهمه سرگران وشی

تا به کی از کفم کشی، دامن کبریای را؟

سرمهٔ خامشی دهد، بلبل خوش نوای را

چون به سخن درآورم، خامهٔ مشکسای را

شمارهٔ ۵۵

ز دوری خاطرم تنگ است و نتوانم رسید آنجا

گشاد دل در آن ابروست، قفل اینجا، کلید آنجا

رهم تا کوی او دور و ندارم طاقت پایی

رهی زافتادگی، چون جاده می باید کشید آنجا

شمارهٔ ۵۶

غم دل از می و مطرب مرا فزود اینجا

ترانه را چه اثر؟ باده را چه سود اینجا؟

تو در کنار رقیبانی و من آه کشم

عجب که آتشم آنجا فتاده دود اینجا

شمارهٔ ۵۷

سخنور چون شدی، خاموش بنشین چون نگین اینجا

گل شهرت بود، چون حرف باشد دلنشین اینجا

شمارهٔ ۵۸

ترانه کرد صریر نیم، دراز اینجا

که دیگری نشود داستان طراز اینجا

درین دیار به حال هنر که پردازد؟

فتاده در عدم آباد، امتیاز اینجا

سماع دیر مغان کن، ز تار عود دلم

گشوده ناخن غم، پرده های ساز اینجا

شمارهٔ ۵۹

نخواهد برد جان از رشک ما خصم عنود ما

سواد کلک ما مشک است، بر زخم حسود ما

شمارهٔ ۶۰

هرزه دراست در رهش، سینه چاک چاک ما

گوشزد اثر نشد، نالهٔ دردناک ما

سرمهٔ چشم مور شد، سوده استخوان من

کم نگهانه تا بهکی می گذری ز خاک ما؟

شمارهٔ ۶۱

که خواهد کرد یاد از خستگان بی نوا آنجا؟

شکایت نیست اینجا محرم ومهر و وفا آنجا

من سرگشته، دور از کوی جانان با که درسازم؟

دل آنجا، دلبر آنجا، مطلب آنجا، مدعا آنجا

شمارهٔ ۶۲

از عکس رخش باده فروش است دل ما

آیینهٔ آن رهزن هوش است دل ما

از سطر جبینش، سخنم شد شکرآگین

تلخی چش آن چشمهٔ نوش است دل ما

شمارهٔ ۶۳

با اشک روان، قطره زنان است دل ما

ازکهنه سواران جهان است دل ما

پرورده ز طفلی، عوض شیر، شرابش

در میکده ها، پیر مغان است دل ما

از سرو روانت چه خیال است، جدایی

در پای تو چون سایه روان است دل ما

از شورش دریا، نکند موج هراسی

پروردهٔ آشوب جهان است دل ما

شمارهٔ ۶۴

ندید از گرد راهش، دیده هرگز سرمه واری را

ازین ره، کار دشوار است، چشم انتظاری را

شمارهٔ ۶۵

به جان بستیم پیمان محبّت، عشوه سازی را

روان عاقبت محمود ما، دارد ایازی را

شمارهٔ ۶۶

خاک آسوده، چو سیماب شد ازگریهٔ ما

آستین، حلقهٔ گرداب شد از گریهٔ ما

آنقدر نیست که بر دیدهٔ دشمن ریزیم

خاک این غمکده نایاب شد، ازگریهٔ ما

چه عجب گر فلک، از زاری ما گردد نرم؟

دل سنگین بتان، آب شد از گریهٔ ما

شمارهٔ ۶۷

مپرس از شورش صحرای دل دیوانهٔ ما را

نمک سایی بود در دیده کار، افسانهٔ ما را

شراب آتش آلودی، حریفان در قدح دارم

در این محفل که می بوسد لب پیمانهٔ ما را؟

شمارهٔ ۶۸

به ما مگذار ساقی، تقوی دیرینهٔ ما را

به آتش شست و شو کن خرقهٔ پشمینه ما را

شمارهٔ ۶۹

چراغ کلبهٔ درویش، نور ماه می باشد

به جام باده روشن کن شب آدینهٔ ما را

شمارهٔ ۷۰

غم عشقت خلاص ازرنج دنیا می کند ما را

مذاق تلخ، تلخی ها گوارا می کند ما را

کند آیینه را روشن نظر، خاکستر گلخن

غبار کلفت ایام، بینا می کند ما را

شمارهٔ ۷۱

جدایی نیست از لیلی، دل دیوانهٔ ما را

بود با کعبه ربطی در میان بتخانه ما را

اسیر جذبهٔ شمعی ست جان مضطرب حالم

کمند شعله در گردن بود، پروانه ما را

نمک در دیده ساید، شور عشق از خواب شیرینش

اگر راحت پرستی، بشنود افسانهٔ ما را

شمارهٔ ۷۲

هم آغوش است، سیل خانه زادی منزل ما را

رگ ابر است مژگان، دیده دریا دل ما را

به هر لخت جگر از داغ حسرت دوزخی دارم

چه می دانی کدامین شعله می سوزد دل ما را؟

ز دور ای چرخ شوراختر، تماشا کن که روشن شد

چراغ از داغ هجر هم نشینان محفل ما را

شمارهٔ ۷۳

تیغ نگه افتاده گران قاتل ما را

یارای تپیدن نبود، بسمل ما را

در طینتم آن مهر و وفایی که سرشتند

خشت سر خم می کند آخر، گل ما را

امّیدم از آن چشم سیه، بود نگاهی

دردا که تغافل کده کردی دل ما را

شمارهٔ ۷۴

این است که دل برده و خون کرده بسی را

بسم الله اگر تاب نفس هست کسی را

شمارهٔ ۷۵

کاش بیرون فتد از سینه دل زار مرا

کشت نالیدن این مرغ گرفتار مرا

شمارهٔ ۷۶

ای که در کشتن عشاق درنگ است تو را

نیم بسمل شده مگذار که ننگ است تو را

شمارهٔ ۷۷

افروخت بخت تیره، ز اشک مدام ما

چون داغ لاله، بی شفقی نیست شام ما

شمارهٔ ۷۸

بهار آمد که می در جام میخوران شود پیدا

مرا از سینه، داغ لاله رخساران شود پیدا

مغنی، مصرع شوخی، ز من باید سراییدن

که شور میکشان، در بزم هشیاران شود پیدا

شمارهٔ ۷۹

به بازاری که دلق میگساران می شود پیدا

بهای خرقه پرهیزگاران می شود پیدا

موثر جلوه سازی می کند جایی، اثر جایی

ز دلها دود این آتش عذاران می شود پیدا

چنین گر، گریه را از خوی او، در دل گره سازم

پس از مردن، ز خاکم چشمه ساران می شود پیدا

به مستی نغمه سنجی خوش بود، ساقی سرت گردم

چمن بشکفت وگلبانگ هزاران می شود پیدا

اگر بیگانه گردد چند روزی، روزگار از تو

عیار آشنایی های یاران می شود پیدا

شمارهٔ ۸۰

داغ است و سینه در عشق، صبح و ستاره ما

خورشید سر برآورد، از جیب پارهٔ ما

از ناوک نگاهت، خاطر نشد تسلّی

بگذشت غافل از دل، مست گذارهٔ ما

شمارهٔ ۸۱

گذرد گرم ز دل، آه سحرگاهی ما

باربر جاده نگردد، قدم راهی ما

شمارهٔ ۸۲

به این شوخی اگر ریزد، سخن مستانه زان لب‌ها

فرو ریزد، شکست توبه، از آغوش مشرب‌ها

چو ابر از فیض ریزش، گرمی حرص و هوا بشکن

علاجی از عرق کردن ندارد بهتر، این تب‌ها

شمارهٔ ۸۳

زهی ز خط تو خرّم، بهار مشرب‌ها

حلال بر همه‌کس خون توبه، زان لب‌ها

چه جادوی است ندانم؟ که می‌کند با دل

به یک کرشمه نگاه تو، طیٓ مطلب‌ها

هوای ابر غنیمت بود، که می‌ترسم

نمک به باده کند، چشم شور کوکب‌ها

شمارهٔ ۸۴

ای از تو داغ بر جگر لاله زارها

سرگشته در هوای تو، بوی بهارها

در پا فتادهٔ سر زلف تو سروران

از دست رفتهٔ نگهت، اختیارها

شمارهٔ ۸۵

این است، سرود من و بلبل به چمن‌ها

فریاد ز بی‌مهری این عهدشکن‌ها

نشنیده کس، از غنچهٔ مستور تو حرفی

امّا به زبان‌ها ز تو افتاده سخن‌ها

روزی که دهد زلف تو، بر باد، غبارم

در خاک شود غالیه‌بو، جیب کفن‌ها

چون خاک سر کوی تو گیرند در آغوش

در حشر نیارند ز جان یاد، بدن‌ها

شمارهٔ ۸۶

ای امّت نگاه تو، جادو خیال‌ها

صحرانورد گردش چشمت، غزال‌ها

افشانده‌اند بال و پر، از بس که می‌زنند

پر در هوای بام تو فرسوده‌بال‌ها

شمارهٔ ۸۷

آشفته چو من نبود، سنبل به گلستان‌ها

شوریده سرم دارند، این طرّه پریشان‌ها

شرح غم دل گوید، پروانه به خاموشی

بلبل به چمن سنجد، این پرده به دستان‌ها

شور لب محبوبان، افزود ز عشق من

حق نمکی دارد، داغم به نمکدان‌ها

لیلی‌کدهٔ دل را، گر راه نکردی گم

بیهوده نمی‌گشتی، مجنون به بیابان‌ها

شمارهٔ ۸۸

چو تر هرگز نگردید، از می وصل تو دامان‌ها

ز مخموری بود خمیازه‌ای، چاک گریبان‌ها

خیال توبه، نقشی بود بر آب فراموشی

در آن عهدی که با پیمانه می‌بستیم پیمان‌ها

شمارهٔ ۸۹

چه شد مهر جهان‌آرای من، آن گرم‌جوشی‌ها

خوشا عهدی که با ما داشتی، پیمانه‌نوشی‌ها

لباس پنبه، داغ لاله را در بر نمی‌باشد

ز عاشق‌فطرتان، هرگز نیاید پرده‌پوشی‌ها

شمارهٔ ۹۰

نباشد دل چرا از لطف یار، امّیدوار امشب؟

به راهش قاصدی دارم، چو چشم انتظار امشب

شمارهٔ ۹۱

شد قسمت خال تو،که مشک ختن ماست

بوسیدن آن لب، که زیاد از دهن ماست

مژگان تر، به هجر تو، ابر بهار ماست

در جوش داغ، سینهٔ ما، لاله زار ماست

شمارهٔ ۹۲

شراب تشنه بسی موج زد، ایاغ کجاست؟

کباب سوختگی بوی زد، دماغ کجاست؟

شمارهٔ ۹۳

فصل بهار عشق و تماشای اشک ماست

چشم سفید ما، کف دریای اشک ماست

مستی که پشت پا به جهان خراب زد

طوفان سیل بادیه پیمای اشک ماست

بر کف گرفته کاسهٔ دریوزه، از صدف

دریا گدای گوهر والای اشک ماست

شمارهٔ ۹۴

دعوی گر جاهل، به بغل دشمن خود داشت

افعی به گریبان، ز رگ گردن خود داشت

شمارهٔ ۹۵

روزی که غمزه اش به من خسته جنگ داشت

هر جای دل که دست نهادم، خدنگ داشت

می خواستم که خرقه به ساغر بیفشرم

ضعف خمار، دست مرا زیر سنگ داشت

شمارهٔ ۹۶

با چشم سیر، نعمت دنیا چه حاجت است؟

تا آبرو به جاست، به دریا چه حاجت است؟

عمری ست کز تپانچه، رخی سرخ می کنیم

ما را به سرخ رویی صهبا چه حاجت است؟

ژولیده موی، بر سر ما تاج خسروی ست

شوریده را به افسر دارا چه حاجت است؟

زهر اجل، به کام من آب حیات ریخت

دنیاگزیده را به مسیحا چه حاجت است؟

شمارهٔ ۹۷

مستی چشم یار، ز پیمانه خود است

خواب بهار، پردهٔ افسانهٔ خود است

غمهای مایه دار تو از دل نمی رود

این گنج شاهوار، به ویرانهٔ خود است

شمارهٔ ۹۸

خار رهت، به روضهٔ رضوان برابر است

خاک درت، به چشمه ی حیوان برابر است

از شوخی نگاه تو آموختم سخن

هر نقطه ام، به چشم غزالان برابر است

خود را به چنگ لطمهٔ دنیا نیفکنی

این موجهٔ سراب، به طوفان برابر است

شمارهٔ ۹۹

تا بود داغها، دل آزرده حال داشت

این مرغ پرشکسته، چمن زیر بال داشت

در گلشن از جمال تو، ای آفتاب روی

شبنم نبود، گل عرق انفعال داشت

شمارهٔ ۱۰۰

کاو کاو مژه ی من به جگر خون نگذاشت

سینه ام داغ برای دل مجنون نگذاشت

حرکت در قلم نکته سراینده ی من

شوخی مصرع آن قامت موزون نگذاشت

شمارهٔ ۱۰۱

تاراج صبر، دور نگاهش رواج داشت

وبرانه های دل، چقدرها خراج داشت

از نوشخند بوالهوس، امّیدوار شد

یاد زمانه ای که، تغافل رواج داشت

شمارهٔ ۱۰۲

دامن فشاند و شمع مزارم به باد داشت

گویا همان شکایت عاشق به یاد داشت

چشم سفید گشته، مرا صبح وصل شد

از بس وفا به وعده او اعتماد داشت

شمارهٔ ۱۰۳

در پرده دل، جلوه گری بار دگر داشت

پیمانه چشمم، می دیدار دگر داشت

از زلف نپرداخت به ما، پرتو رویش

این شمع دل افروز، شب تار دگر داشت

شمارهٔ ۱۰۴

بیگانگی، به مشرب ما آشناتر است

خالی ز خلق، مجلس ما دلگشاتر است

شمارهٔ ۱۰۵

غافل که سینه، آتش آهن گداز داشت

خون شد دلی که آن همه پیکان ناز داشت

او را از جور، نالهء عجزی که باز داشت

خون ستمکشان اسیرش به گردن است

شمارهٔ ۱۰۶

آن روز، شب تیرهٔ ما هم سحری داشت

کز صبح بناگوش تو چشمم خبری داشت

آن هم شده چون داغ دل لاله به ما خشک

این کاسهٔ ما بود که خون جگری داشت

شمارهٔ ۱۰۷

ایّام غمم، مرا بهار است

مژگان رگ ابر آبدار است

طرح عیشی چرا نریزم؟

دامان دلم پر از غبار است

شمارهٔ ۱۰۸

به گلشنی که رخش، گوشهٔ نقاب شکست

به جای عارض گل، رنگ آفتاب شکست

میان درد تو، دارم نهان شکسته دلی

خوش است بخت سبویی که در شراب شکست

گرفته گرد کسادی، دکان زلف تو را

عبیر خط تو بازار مشک ناب شکست

شمارهٔ ۱۰۹

نشئهٔ فیض، در آب و گِل درویشان است

جام جم، کاسه گدای دل درویشان است

ما برین در نه عبث تکیهٔ دولت زده ایم

صدرکونین، در منزل درویشان است

شمارهٔ ۱۱۰

همدم سنجیده گفتاران، لب پیمانه است

آشنا رویی که دیدم، معنی بیگانه است

رَه غلط افتاده مجنون بیابان گرد را

منزل آرام، صحرای دل دیوانه است

شمارهٔ ۱۱۱

هر سو که بود میل تو، جای تو همان است

هر چیز هوای تو، خدای تو همان است

از بیعگه هر دو جهان، آنچه پسندی

در آخر بازار، بهای تو همان است

زان عقده که در وی شکند ناخن تدبیر

در هم نشوی، عقده گشای تو همان است

شمارهٔ ۱۱۲

دیوانه، عاقلانه به هامون گریخته ست

یعنی ز بیم خلق، به گردون گریخته ست

صیدی که بوی خون شنود، رام کی شود؟

خوبم ز دام دیدهٔ پرخون گریخته ست

شمارهٔ ۱۱۳

بر لبم حرف دهان تنگ یار افتاده است

بخیهٔ راز نهان، بر روی کار افتاده است

شمارهٔ ۱۱۴

روشن از حیرت دل شد که دلارایی هست

در بر این آینه را، آینه سیمایی هست

پای آوارگیم، رهبر دامن نشود

گر بجز کوی تو، پنداشته ام، جایی هست

وسعت آباد دل، افتاده حزین در پیشت

برو از خویش که خوش دامن صحرایی هست

شمارهٔ ۱۱۵

بال و پر گر به اسیری نبود پروا نیست

گوشهٔ خاطر ما، هیچ کم از صحرا نیست

درکار خانهٔ دهر، چیزی به مدعا نیست

نعمت بود فراوان، جایی که اشتها نیست

با یاد قامت او، سازد دل شکسته

در دست پیر چیزی، زیباتر از عصا نیست

شمارهٔ ۱۱۶

طوفان فتنه است و کسی دستگیر نیست

ساقی بیار کشتی می را، گزیر نیست

لخت جگر، همین به مذاق من آشناست

از خوان دهر، قوت دگر دلپذیر نیست

جز پیر می فروش که امروز بی ریاست

پیری ندیده ایم که، آبش به شیر نیست

شمارهٔ ۱۱۷

چون شمع، بی سبب نفسم جانگداز نیست

داغم که حسن لاله رخان، دلنواز نیست

یک ره به تربتم قدمی می توان گذاشت

من خاک راه گشته ام، این وقت ناز نیست

شمارهٔ ۱۱۸

زاهد خمیده است چو چنگ و ملول نیست

یک تار موی بر تن او بی اصول نیست

دارد ز مرشدان طریقت، خلیفه ها

ایمن به شهرها نتوان شد که غول نیست

شمارهٔ ۱۱۹

مستمع گر نکند فهم، غم اینم نیست

سیر چشم سخنم، رغبت تحسینم نیست

زاده ی دل، همه حوران بهشتی نسبند

ذوق آرایش گفتار، در آیینم نیست

شمارهٔ ۱۲۰

مدتی شد که در این بزم سخن سازی نیست

گوش چندان که دهم، زمزمه پردازی نیست

یا رب از زخم دلم زحمت مرهم بردار

غیر این روزنهٔ فیض، در بازی نیست

آنکه یک عمر، در این تنگ قفس داشت مرا

گیرم آزاد کند، قوت پروازی نیست

شمارهٔ ۱۲۱

پی برده هر که، وادیِ دل جلوه گاه کیست

داند که چاک سینهٔ ما شاهراه کیست

هر کوچه ز انتظار تو، تار نظاره ای ست

هر جاده در ره تو، گریبان پاره ای ست

چون موج، سرگران گذرم ز آب زندگی

در سایهٔ قد تو،که عمر دوباره ای ست

شمارهٔ ۱۲۲

نتوانست به موی کمر یار آویخت

ورنه پرگالهٔ دل، بر مژه بسیار آویخت

دل خون گشتهٔ پر داغ مرا چیست گناه؟

لاله، جایی که به آن گوشهٔ دستار آویخت

شمارهٔ ۱۲۳

بی باده سیه مست، شب از یاسمن کیست؟

فیض سحر از سینهٔ گل پیرهن کیست؟

نظّاره، خیال کِه در آغوش کشیده ست؟

حیران نگهی، آینه دار بدن کیست؟

شد صفحهٔ من، جزیه ستان ورق گل

این مشک تر از ناف غزال ختن کیست؟

شمارهٔ ۱۲۴

این داغ دلفروز ندانم چراغ کیست؟

وین چشم غوطه ور شده در خون، ایاغ کیست؟

در راه انتظار، سفید است دیده ها

تا شورپستهٔ تو، نمکسای داغ کیست؟

با آنکه یار مردمک دیدهٔ من است

نظّارهٔ گسسته عنان، در سراغ کیست؟

شمارهٔ ۱۲۵

دو نان، به دل زنند سنان از زبان بحث

زه کرده اند از رگ گردن کمان بحث

شمارهٔ ۱۲۶

دل از یادش، در آغوش من شیدا نمی‌گنجد

ز بس بالیده است این قطره، در دریا نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۲۷

ز بی برگی، ره الفت دلم بر دوستان بندد

چمن پیرا، ره گلزار را فصل خزان بندد

سخن بیگانه باشد، بزم الفت آشنایان را

به هم چسبید چون لب، راه گفتار زبان بندد

شمارهٔ ۱۲۸

کجا دلبستگی عاشق به حسن بی وفا دارد؟

که مانند گل رعنا، خزانی در قفا دارد

شمارهٔ ۱۲۹

عشق در سینهٔ من، لاله‌ستان‌ها دارد

دل خون گشته ز داغ تو نشان‌ها دارد

همه کس، گرچه یقین کرده که پیمان‌شکنی

دل مسکین به وفا باز گمان‌ها دارد

شمارهٔ ۱۳۰

سامان پریشان دلی اندوخته دارم

زان طرّه که بر دوش و بر انداخته دارد

دوزخ به دل، از ناله برافروخته دارم

زان شعلهٔ قامت، که برافراخته دارد

شمارهٔ ۱۳۱

آتشکده ای در جگر سوخته دارم

زان حسن گلوسوز، که بی ساخته دارد

ز نگار خط شوخ تر از جوهر شمشیر

بر آینه عارض پرداخته دارد

شمارهٔ ۱۳۲

ز بی‌مهریّ او، داغم چراغ مرده‌ای دارد

گل حسرت‌کشی، نه خورده‌ای، نه برده‌ای دارد

نه تنها صرصر فریاد من، شوریده صحرا را

چو دریا چشم پرشورم، نمک‌پرورده‌ای دارد

به خاک من گذر کن، تا ببینی لاله‌زاری را

مزار خشک زاهد، سبزهٔ پژمرده‌ای دارد

شمارهٔ ۱۳۳

شوریده سرم، طرهٔ پیچان تو دارد

آشفته دلم، زلف پریشان تو دارد

زین گونه، فرومانده و بی تاب و توانم

پنهان چه کنم؟ سستی پیمان تو دارد

شمارهٔ ۱۳۴

شکرخند دلم خواهش ز لعل میْ‌کشی دارد

خمار من تمنای شراب لب چشی دارد

حزین، از داغ خونگرم محبت، حیرتی دارم

که دستی بر دل هر کس نهادم آتشی دارد

شمارهٔ ۱۳۵

گزند کوکب از کژدم فزون جان را زیان دارد

خدا از چشم این شب‌زنده‌داران در امان دارد

جهان افسرده است، اسباب عشرت از که می‌جویی؟

ز خامی، حرص پندارد، تنور سرد نان دارد

شمارهٔ ۱۳۶

دگر خونابه دل، دیده را آلودنی دارد

می پرزور، اشک لاله گون پیمودنی دارد

به خوابم دولت بیدار می آید، از آن روزی

که چشمم در نظر بر آستانش سودنی دارد

چه شد چون شمع محفل گر تنم فرسودنی دارد

تف عشق بتان در سینه ام افزودنی دارد

به دل تا چند از خوناب حسرت، جرعه پیمایی؟

سرت گردم، شراب وصل هم پیمودنی دارد

شمارهٔ ۱۳۷

تپش سینهٔ ما، بانگ درایی دارد

جادهٔ نالهٔ ما راه به جایی دارد

فیضی از میکدهٔ چشم تو برده ست مگر

جام آیینه، می هوش ربایی دارد

زیر تیغ تو به من دولت جاوید رسید

سایه گویا به سرم، بال همایی دارد

طبع وحشی سخنان، می رمد از هر طرفی

فهم هر مصرع ما، فکر جدایی دارد

شمارهٔ ۱۳۸

عمر گذران، فکر مه و سال ندارد

چشم نگران، سیل به دنبال ندارد

از قهر تو، بیمی نبود بوالهوسان را

چشم تو پلنگیست که چنگال ندارد

شمارهٔ ۱۳۹

با داغ محبت، دل دیوانه نسازد

دریاکش مخمور به پیمانه نسازد

خاطر نکند عشق، ز معموری ما جمع

تا جغد، به وبرانهٔ ما خانه نسازد

شمارهٔ ۱۴۰

شراب خون من، آن مست را مخمور می‌سازد

کباب من لب شیرین او را شور می‌سازد

به قسمت گر نصیب خضر گردد، یک شب هجران

ره نزدیک عمر جاودان را، دور می‌سازد

چنین بی‌پرده چون بلبل، نمی‌گردید افغانم

مرا رسوا و مست، آن غنچهٔ مستور می‌سازد

شمارهٔ ۱۴۱

مریض زهد را آن روی آتشناک می‌سازد

که آتش خار را، از هستی خود پاک می‌سازد

به راهش با جفای ناکسان دارم شکیبایی

که بلبل تا گل آید، با خس و خاشاک می‌سازد

شمارهٔ ۱۴۲

ز افسانه کی به شب، مژهٔ ما به هم رسد؟

از حرف و صوت، کی لب دریا به هم رسد؟

شمارهٔ ۱۴۳

هرکس که نظر باز به آن زلف دوتا شد

درحلقهٔ زنجیر نظر بند بلا شد

هر ذرهٔ خاکیست جدا تشنهٔ خونی

رحم است بران قطره که از بحر جدا شد

شمارهٔ ۱۴۴

سخن چون می‌سرایم، کلک شکربار می‌سوزد

گلوی این نی، از شیرینی گفتار می‌سوزد

دل از خامی چرا بندم، به برق عمر مستعجل؟

نفس در سینه‌ام، از گرمی رفتار می‌سوزد

شمارهٔ ۱۴۵

رنگت به خون لاله، قدح در خمار زد

بوی تو، راه قافله نوبهار زد

خورشید را نگشته میسر درین بساط

نقشی که از رخ تو، دل داغدار زد

شمارهٔ ۱۴۶

شراب لعلی آن نوش لب، به ما چه رسد؟

ز آب خضر، به ما خون گرفته ها چه رسد؟

چو نی فتاده مرا همدمی، به دم سردان

تن نحیف مرا تا ازین هوا چه رسد

شمارهٔ ۱۴۷

بلاکش عاشقی کو با غم جانانه می‌سازد

ز جان سختی، دم شمشیر را، دندانه می‌سازد

گشاید گل به شبنم، گر چنین آغوش الفت را

به بلبل آشیان را غیرت، آتشخانه می‌سازد

شمارهٔ ۱۴۸

نقاب آنجا که از رخسارهٔ جانانه برخیزد

برهمن از سر بت، گبر زآتشخانه برخیزد

به یک رنگی ز بس خو کرده ام، در کعبه گر میرم

خروش دلخراش شیون، از بتخانه برخیزد

شمارهٔ ۱۴۹

قاصد سخنی از لب یارم نرسانید

ته جرعه شرابی، به خمارم نرسانید

دل داشت به حیرانی، ازبن بیشتر امّید

آواره ز خود کرد و به یارم نرسانید

شمارهٔ ۱۵۰

آن قدر کرد تپیدن که به آرام رساند

فیض پرواز همین بود که تا دام رساند

خجل از فیض نسیمم که ز گلزار جهان

بوی یاسی به دماغ دل ناکام رساند

از تب عشق، به جان منت ساقی دارم

که ز تبخاله لبم را به لب جام رساند

شمارهٔ ۱۵۱

آتشی گرمتر از آتش محرومی نیست

نخل حسرت، چقدر آرزوی خام کشید

شمارهٔ ۱۵۲

به دنیا قدر ارباب مذلت بیش می‌باشد

کف سائل ز اعضای دگر، در پیش می‌باشد

شکایت نیست مطلب، چون جرس گر ناله پردازم

فغانی در نهاد سینه‌های ریش می‌باشد

شمارهٔ ۱۵۳

در طمع، کام دل بی بصران می باشد

دیدهٔ کور، به دست دگران می باشد

رهنوردی که نه بر مرکب عقل است، سوار

همچو خر بنده، به دنبال خران می باشد

شمارهٔ ۱۵۴

تذرو دل، اسیر سرو آزاد تو می باشد

بلای جان، قیامت جلوه شمشاد تو می باشد

به این شاد است خاطر، کز غم محنت کشان شادی

دل از غم خرابم، عشرت آباد تو می باشد

شمارهٔ ۱۵۵

خون من تیغ تو آندم که به خاک افشاند

رشحه ای کاش بر آن دامن پاک افشاند

ثمر عالم ایجاد جز این نیست، که صبر

جگری خون کند و دیده به خاک افشاند

شمارهٔ ۱۵۶

چرا با سردی دی بلبلان را کینه می باشد؟

هوا گرم است ما را، تا نفس در سینه می باشد

شمارهٔ ۱۵۷

دلم در زلف او، از سینه نالان بیشتر باشد

غم دیوانه، در شهر از بیابان بیشتر باشد

هجوم عاشقان از دور باش ناز، افزون شد

تو را در خانهٔ در بسته، مهمان بیشتر باشد

هوس چون بی نهایت شد، نماند جای آسایش

چو دریای کنار افتاده طوفان بیشتر باشد

شمارهٔ ۱۵۸

نقش مراد دنیا، نقش بر آب باشد

روی زمین سراسر، دشت سراب باشد

مست گذاره باشد، چون گل سوار گردد

دولت همیشه اینجا، پا در رکاب باشد

شمارهٔ ۱۵۹

سخنم چو هست، در دل نمک سراب باشد

چو رسد به یاد لعلش، به لبم شراب باشد

شمارهٔ ۱۶۰

پریشان سنبلش، دیباچهٔ احوال من باشد

شب هجران او، چون سایه در دنبال من باشد

شفاعت سنجی طاعات، خواهد کرد در محشر

گناه عشق اگر در نامهٔ اعمال من باشد

شمارهٔ ۱۶۱

خیالت مونس جان اسیران در بدن باشد

به غربت، آشنا هر کس که یابد، در وطن باشد

شمارهٔ ۱۶۲

با دل غم آن رشک پری، ساخته باشد

با غنچه، نسیم سحری ساخته باشد

کج می نگرد خوش به سرا پای دو عالم

رندی که به بی پا و سری، ساخته باشد

شمارهٔ ۱۶۳

خوشا چشمی که محو لذّت نظّاره‌ای باشد

ز مژگان، شبنم‌افشانِ گل‌رخساره‌ای باشد

مجزّا کرده‌ام دل را، به شورانگیز مکتب‌ها

که تا در دست هر سیمین‌بری، سی‌پاره‌ای باشد

شمارهٔ ۱۶۴

ز غیرت، آب گوهر نخل عزّت را به جو باشد

لب اظهار مطلب، آبشار آبرو باشد

شمارهٔ ۱۶۵

آب دیده ام خونین، آهم آتشین باشد

عاشقم به کام دل، عاشق این چنین باشد

طعنه بر گنه کاران، ای بهشتیان مزنید

جنّت بنی آدم، حسن گندمین باشد

شمارهٔ ۱۶۶

لب گویای من چون شمع، مقراض سخن‌ها شد

زبان روشنم، افسانه‌ساز انجمن‌ها شد

ز بس سر می‌زند ز اندیشه‌ام، یاد خط سبزش

ز نقش پای کلکم، صفحه‌ها رشک چمن‌ها شد

شمارهٔ ۱۶۷

به رنگین جلوه ای در خون کشیدی، گوشه گیران را

ز شادی بخیه های خرقه ها چاک کفن ها شد

پر از مضمون عبرت مانده ام، پیچیده طوماری

ز پیری قامت فرسوده ام، صرف شکن ها شد

شمارهٔ ۱۶۸

نخل مرا شکوفهٔ صبح امید شد

تا چشم انتظار به راهش سپید شد

شمارهٔ ۱۶۹

ساقی مباد عیدی ما کوتهی شود

پیمانهٔ هلال پر از می، تهی شود

خود در عزای خویش نشیند به زندگی

بیمار عشق را، چو امید بهی شود

شمارهٔ ۱۷۰

پایان ناز او چو به بیگانگی کشید

کار دل شکسته به دیوانگی کشید

بار غمی که می شکند کوه را کمر

قربان دل شوم که به مردانگی کشید

شمارهٔ ۱۷۱

کی نشئهٔ صهبا، دل غمناک گشاید؟

می چون نتواند گره تاک گشاید

کار جگر سنگ، سپرداری دل نیست

چون شست ستم، غمزهٔ بی باک گشاید

شمارهٔ ۱۷۲

آزاده، از حیات خود آزار می‌کشد

باری‌ست این، که دوش سبکبار می‌کشد

بر خصم تندخوست دلم، کورهٔ گداز

زین خون گرم، نیشتر آزار می‌کشد

تنها نه کفر زلف تو زد راه تقویم

زاهد به سبحه، رشتهٔ زنّار می‌کشد

شمارهٔ ۱۷۳

جز آتش بهار هوا را که بشکند؟

جز می، طلسم توبهٔ ما را کِه بشکند؟

دست و دل شکسته ام از کار برده ای

بر عارض تو، زلف دو تا را که بشکند؟

شمارهٔ ۱۷۴

آن کیست تا ز کار کسی عقده واکند؟

تقدیر نی به ناخن مشکل گشا کند

بر چشم مهر و مه ننهد پای، غیرتم

گردون گر استخوان مرا، توتیا کند

شمارهٔ ۱۷۵

چهره نما که در چمن، شور هزار گل کند

طرّه گشا که در خزان، بوی بهار گل کند

شمارهٔ ۱۷۶

سپند آتش خویشم، کسی دوا چه کند؟

به بی قراری من صبر بی نوا چه کند؟

حزین سوخته دل، می دهد به حسرت جان

زمانه عهد شکن، یار بی وفا چه کند؟

شمارهٔ ۱۷۷

اگر یادم، چمن پرورد آغوشش نخواهد شد

سخن های من، از خاطر فراموشش نخواهد شد

اگر خورشید شوید روی خود در چشمهٔ کوثر

طرف با سینهٔ صبح بناگوشش نخواهد شد

شمارهٔ ۱۷۸

به دنیا سر فرو ناوردنم بالین راحت شد

نظر پوشیدن از وضع جهان، خواب فراغت شد

شمارهٔ ۱۷۹

نگاه خشم، چشم شوخ او را زیب دیگر شد

رگ تلخی درین بادام، شیرین تر ز شکّر شد

شمارهٔ ۱۸۰

تا زلف تو بر دوش و برم سایه فکن شد

هر چاک دلم، جادهٔ صحرای ختن شد

دیدهٔ بخت سیاهم چو گران خواب شود

تیغ مژگان رسای تو سیه تاب شود

سر تسلیم، پی سجدهٔ مستانه به خاک

می گذارم، اگر ابروی تو محراب شود

مرا به خاک چو مژگان اشکبار شود

کفن پر آب تر از ابر مایه دار شود

شمارهٔ ۱۸۱

همّت آن است که در پیش کرم، دون نشود

کف من از گهر آبله ممنون نشود

من جگر تشنهٔ آن تیغم و او صرفه شعار

دم آبی ندهد، تا دل من خون نشود

شمارهٔ ۱۸۲

تقلید من فزونی یاران نمی شود

هرگز غبار، ابر بهاران نمی شود

لفظ مطیع و معنی بیگانهٔ من است

صیدی که رام شیر شکاران نمی شود

شمارهٔ ۱۸۳

مباد، نفس ز قید خرد گشاده شود

بلاست چون سگ درّنده، بی قلاده شود

حریف درد تو اکنون نمی شود دل من

که زور باده، کهن چون شود زیاده شود

شمارهٔ ۱۸۴

هما که بال و پر خویش سایبان تو دارد

اگر غلط نکنم پاس استخوان تو دارد

شمارهٔ ۱۸۵

کی ترک مکر و حیله به احباب می کند؟

در شیر صبح، چرخ دنی، آب می کند

شمارهٔ ۱۸۶

آن مشکبو غزال ز چشمم گذار کرد

چشم مرا چو نافهٔ مشک تتار کرد

شمارهٔ ۱۸۷

صحرانورد وحشتم، آن خط و خال کرد

داغ مرا سیاهی چشم غزال کرد

شمارهٔ ۱۸۸

این عشق تازه دیده به اشکم دچار کرد

خار خزان رسیدهٔ مژگان، بهار کرد

شمارهٔ ۱۸۹

پریشانی ز احسان، بحر بی پایان نمی بیند

زیانی مایه دار همّت، از نقصان نمی بیند

چه سان آیم برون از دامن صحرای دلتنگی؟

غبارم جلوه گاهی در خور جولان نمی بیند

شمارهٔ ۱۹۰

کسی درد سخن، تا دل نگردد خون چه می داند؟

رموز معنی از من پرس افلاطون چه می داند؟

شمارهٔ ۱۹۱

چون نقش آن خط و خال، لوح خیال گیرد

از دفتر دل ما، اقبال، فال گیرد

سودای آن پری کرد، از دیده ها نهانم

هرکس خیال ورزد، شکل خیال گیرد

عیش ار به کام خواهی، نفس دنی ادب کن

سگ چون شود مودب، صیدش حلال گیرد

شمارهٔ ۱۹۲

دل از وحشت سرای عالم غدّار می گیرد

که مست آسوده حال و محسب هشیار می ‎گیرد

دماغ افسرد از آن گلشن،که بر روی هوسناکان

قضا در می گشاید، رخنهٔ دیوار می گیرد

شمارهٔ ۱۹۳

از روی لاله رنگ تو خون جوش می زند

بوی تو راه قافلهٔ هوش می زند

چون کاکلت، مدام نباشد سیاه مست

در صبح عارضت، می سرجوش می زند

شمارهٔ ۱۹۴

این باخته نقشان که درین خانهٔ تنگند

چون مهره شطرنج به همسایه، به جنگند

برداشت صبا طرف نقاب تو، همانا

پیداست که گل های چمن باخته رنگند

شمارهٔ ۱۹۵

یکایک از نظرم نور پیکران رفتند

ستاره های شب افروزم از میان رفتند

به زمهریر جهان، هم صفیر زاغانم

خزان رسید و گل افسرد و بلبلان رفتند

ز خون دل شکنم بعد از این خمار، مگر

به سنگ، لاله قدح زد که می کشان رفتند

شمارهٔ ۱۹۶

گرچه در بزم جهان، گردن میناست بلند

یک سر و گردن از او نشئه صهباست بلند

می کند سلسلهٔ شور جهان کوتاهی

بس که آوازهٔ آن زلف چلیپاست بلند

فیض تشریف جنون بر قد رسوایی ما

کوتهی تا نکند دامن صحراست بلند

برسر منصب پروانگیت در محفل

شمع را تا به سحر گردن دعواست بلند

شمارهٔ ۱۹۷

شور مستی از دل دیوانهٔ ما شد بلند

بانگ نوشانوش از میخانه ما شد بلند

سیل عشق آغاز ویرانی، نخست از ما نهاد

اول این گرد از دل دیوانه ما شد بلند

گشت کیفیت دو بالا از دل ما درد را

نشئه این باده از پیمانه ما شد بلند

نوحه کردن در جهان بر زندگی عادت نبود

اول این شیون ز محنت خانه ما شد بلند

شمارهٔ ۱۹۸

تا حرفی از آن لعل می آلود برآمد

لخت دلم، از دیده نمک سود برآمد

از بس که دلم آتش عشق تو نهان کرد

رفتم نفس از سینه کشم، دود برآمد

شمارهٔ ۱۹۹

از نالهٔ من خامه خوش آهنگ برآمد

وز نام بلندم، سخن از ننگ برآمد

آن نغمه،که زیر لب داوود شکستند

ما را ز نی خامه، به این رنگ برآمد

انصاف چو بگرفت عیار سخنم را

با لعل گران قدر تو همسنگ برآمد

شمارهٔ ۲۰۰

سختی به ضعیفان جهان بی سبب آید

من بد کنم و زخم ندامت به لب آید

زاهد دمش افسرده چو صبح است، مبادا

خورشید تو را از نفس سرد تب آید

شمارهٔ ۲۰۱

صفای عارضش، رنگ از رخ مهتاب بزداید

خیال خط او، از چشم مخمل خواب بزداید

وصال، از یاد سالک می برد غم های دیرین را

به دامن بحر، گرد از چهرهٔ سیلاب بزداید

سرت گردم، صبوحی کرده چاک پیرهن بگشا

که رنگ از سینهٔ خورشید عالمتاب بزداید

شمارهٔ ۲۰۲

مکن کاری که حرفی از زبان من برون آید

شراری از لب آتش فشان من برون آید

زبان آتشین خواهد گزید، از شرمساری ها

به دعوی، شمع اگر با استخوان من برون آید

کلامش خون و بویش درد و رنگش لاله گون باشد

گلی کز وادی اشک روان من برون آید

شمارهٔ ۲۰۳

به دل گفتم که خواهد غمزهٔ نامهربان آمد

چو رفت این بر زبانم، تیر ناگه بر نشان آمد

شمارهٔ ۲۰۴

ز هر چاکی که دارد سینه من، بوی خون آید

که یک بو از هزاران رخنهء مِجمر برون آید

شمارهٔ ۲۰۵

گیاه خرّمی از تربت پاکم نمی روید

گلی بی داغ دل، چون لاله از خاکم نمی روید

شمارهٔ ۲۰۶

درنگ ازکاروان ما سبکباران نمی آید

قرار منزل از سیلاب رفتاران نمی آید

لبی چون غنچه گر خاموش بینی، گوش دل بگشا

که بوی خیر ازین بیهوده گفتاران نمی آید

شمارهٔ ۲۰۷

مداوای جنون از دیده بی‌خواب می‌آید

کز او دایم به گوش من، صدای آب می‌آید

شبی در بزم بی‌سامان من ای هم‌نشین، بنشین

چراغ داغ من کافی‌ست، تا مهتاب می‌آید

شمارهٔ ۲۰۸

وجود کاملان بر ناقصان دشوار می‌آید

اگر روح اللّه است او نیز، بر خر بار می‌آید

لب صاحب سخن، بی‌گل‌عذاران غنچه می‌باشد

که بلبل در بهاران، بر سر گفتار می‌آید

گلو شیرین کند نی را، نوای لعل نوشینش

سخن‌سازی، از آن لب‌های شکربار می‌آید

شمارهٔ ۲۰۹

ز معراج خریّت، خواجه سنگین بار می‌آید

به تمکین تمام، این خرس از کهسار می‌آید

شمارهٔ ۲۱۰

ز هجران کار دلتنگی به سامان دیر می آید

که دست ناتوانم، تا گریبان دیر می آید

به رنگ شمع می سازم، به آه سینه سوز خود

به گوشم نالهٔ مرغ سحر خوان دیر می آید

شمارهٔ ۲۱۱

در آن محفل که شمع من، تجلی‌ساز می‌آید

اگر طور است، چون پروانه در پرواز می‌آید

ضعیفی‌ها فکنده‌ست از نواسنجی زبانم را

کنون چون نی، همین از گوش من آواز می‌آید

حزین از شعر سرجوش فغانی میگساری کن

که از گفتار او کار می شیراز می‌آید

شمارهٔ ۲۱۲

با سفلگان شراکت روزی، زیان بود

سگ دشمن گدایی یک پاره نان بود

در بزم وصل، طاقت عاشق حریف نیست

ربط من و تو، صحبت ماه و کتان بود

مکتوب من به کوی تو، طومار ناله ای ست

مطلب نگار من، قلم استخوان بود

شمارهٔ ۲۱۳

دمهای زنده را، از اجل کی زیان بود؟

گیرم چو خود کناره، سخن در میان بود

کو آن زبان که صرف سپاس زبان کنم؟

مفتاح گنج خانهٔ معنی، زبان بود

شمارهٔ ۲۱۴

امشب که از نظر مه من درگذاره بود

از داغ پیکرم، فلک پر ستاره بود

جرم محبّت اینهمه رنجش نداشته ست

از چشم ما مبین، که گناه نظاره بود

شمارهٔ ۲۱۵

مرنج از طعنهٔ خصم و مکن عرض کمال خود

که خود عیب و هنر، بهتر کند اظهار حال خود

شمارهٔ ۲۱۶

در بهاری که مرا بال و پرافشانی بود

بی تو گل در نظرم، لالهٔ پیکانی بود

من بتخانه نشین را ز چه رو کرد خراب

کفر زلف تو، که آشوب مسلمانی بود؟

شمارهٔ ۲۱۷

خجل چون بید مجنون گشتم از نشو و نمای خود

ز قدّ پرشکن گردیده ام زنجیر پای خود

منه تا می توانی در سرای عاریت، پا را

شکوه مسند جمشید دارد بوریای خود

چه از بیگانه می جویی رسوم آشنایی را؟

به عمری ای وفا دشمن، نگشتی آشنای خود

شمارهٔ ۲۱۸

تشنه کامان حسد خون مرا نوشیدند

کهنه شد، بس که هنرهای مرا پوشیدند

شمارهٔ ۲۱۹

گهر چون سفته گردد، همچو اشک از دیده ها افتد

شود هر کس درین بازار بینا، از بها افتد

شمارهٔ ۲۲۰

شود چون جوهر آیینه پیدا، تار می‌افتد

نگردد روشناس آن کس که جوهردار می‌افتد

کند یغما نگاه ناتوان او توانایی

به بستر بوی گل، زان نرگس بیمار می‌افتد

شمارهٔ ۲۲۱

عزلت طلب از پایهٔ اقبال نیفتد

تنها رو این مرحله، دنبال نیفتد

پرواز بلندی ست فراز دو جهانش

مرغی که به دام شکن بال نیفتد

شمارهٔ ۲۲۲

ز شیرین‌کاری من، بیستون آباد می‌گردد

قلم در پنجهٔ من تیشه فرهاد می‌گردد

صبا بفرست، اگر مکتوب و قاصد نیست رسم تو

به بوی التفاتی خاطر ما شاد می‌گردد

هوا را گر چنین می‌پرورد نفس هوش پیشه

جهان پروانهٔ ما، آسیای باد می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۳

نمی دانم چه سودا در سر مخمور می گردد

که داغم از نگاه تنگ چشمان شور می گردد

اگر یابد کسی از وسعت آباد دل، آگاهی

به چشمش دامن صحرای امکان گور می گردد

چه شهد است این که در زیر نگاه، ای رخنه گر داری؟

ز مژگان تو دل ها خانهٔ زنبور می گردد

شمارهٔ ۲۲۴

دل از قفس سینه، دم سرد برآورد

شور از همه مرغان چمن گرد، برآورد

تا حوصلهٔ جور تو را داشته باشم

ایام مرا حادثه پرورد، برآورد

معذورم اگر همسر یاران، نیم امروز

تقدیر چه سازم که مرا مرد برآورد

شمارهٔ ۲۲۵

زلف سیهش، آتش بیداد برآورد

دود از شکن طرّهٔ شمشاد برآورد

برخاست مرا از قفس سینه صفیری

شور از دل مرغان چمن زاد برآورد

رخساره نمودیّ و مرا مردمک چشم

در دیده سپندی شد و فریاد برآورد

شمارهٔ ۲۲۶

ترسم که بر لبی، سخن آن میان رود

مضمون بسته ایست، چرا رایگان رود؟

شمارهٔ ۲۲۷

دلم، شب بر خس و خاشاک کویش تا سحر غلتد

چو آن شبنم که درگلزار، برگلهای تر غلتد

نه پای رفتن و نی دست دامنگیریش دارم

درین بی دست و پایی ها، مگر اشکم به سر غلتد

درین بزم آن قدر از خود، ز خودکامی طمع دارم

کزین پهلو سپند من، به پهلوی دگر غلتد

سرت گردم، مکن منع از تپیدن، نیم بسمل را

رسد عاشق به آرامی، چو در خون جگر غلتد

شمارهٔ ۲۲۸

تن سختی کشم چون در خروش آید، روان رقصد

دل شوریده ز آواز شکست استخوان رقصد

به ذوقی می تپد در سینه دل کز صبر عاری شد

متاع خود به غارت دادهٔ ما در دکان رقصد

سماع خانقاهی نیست حاجت وجد مستان را

دل شوریده ام در یک زمین با آسمان رقصد

شمارهٔ ۲۲۹

ساغر ای عشق به اندازهٔ مخمور بیار

خون به جوش آمده ما را، می منصور بیار

داغ گرمی که کند بر سر خورشید خراج

به قیامتکدهٔ سینهٔ پرشور بیار

شمارهٔ ۲۳۰

تیغ ستمت از می پرزور گران تر

از نشئهٔ خون شد، سر منصور گران تر

بر خاطر آزردهٔ من بی غمی امروز

از ترک شراب است به مخمور گران تر

بر همّت من منت یک حبهٔ دونان

از کوه بود بر کمر مور، گران تر

سنگینی تن بیش شد از طول حیاتم

این بار گران شد ز ره دور گران تر

شمارهٔ ۲۳۱

سیمین عذار اوست، ز خط خوش عیارتر

آیینه در نقاط بود بی غبارتر؟!

شمارهٔ ۲۳۲

چمن، به سایه نشینان خرمی بگذار

بیا به تربت ما، خاک بی غمی بگذار

به بانگ نالهٔ ما می توان خروشیدن

به بلبلان چمن، رسم همدمی بگذار

شمارهٔ ۲۳۳

کنون ز تربتم ای شوخ، سرگران مگذر

به شمع کشتهٔ خود آستین فشان مگذر

مباد توده ی خاکسترم به باد دهی

ز خاک سوخته ات، آتشین عنان مگذر

شمارهٔ ۲۳۴

می آید از کوی مغان طرز طربناکش نگر

صبح قیامت می دمد، پیراهن چاکش نگر

شمارهٔ ۲۳۵

با آنکه نیست از تو بتی دلنوازتر

از روز حشر، شد شب هجرم درازتر

دل شکوه از کدام جفای تو سر کند؟

هر شیوهٔ تو از دگری جانگدازتر

شمارهٔ ۲۳۶

گرفتار تو را در دور خط، شد کام جان خوشتر

اسیران را قفس در شب بود از آشیان خوشتر

شمارهٔ ۲۳۷

ای زلف، پریشان شدگانیم، خبر گیر

ای چاک گریبان، شب ما را به سحر گیر

از کم سخنی های تو زهر است به جامم

بگشای لب و تلخی کامم به شکر گیر

شمارهٔ ۲۳۸

ز خط شده ست عذارش بنفشه زار امروز

کرشمهٔ عجبی می کند بهار امروز

گرفته ام به سخن لعل می چکانش را

به خون توبه چرا نشکنم خمار امروز؟

شمارهٔ ۲۳۹

یک ره درآ به دیده و مستی بهانه ساز

وین اشک لاله رنگ، شراب شبانه ساز

مژگان ز فرقت تو به هم آشنا نشد

یکبار هم در این خس و خار آشیانه ساز

شمارهٔ ۲۴۰

دل طلب کرد، از آن غمزه، عتابی که مپرس

به اشارت نگهش داد جوابی که مپرس

یک تبسّم، دل مخمور مرا برد ز دست

در قدح لعل لبش داشت شرابی که مپرس

شمارهٔ ۲۴۱

خون گر نخورد زان لب میگون، چه کند کس؟

مژگان تر و لب تشنه و دل خون، چه کند کس؟

از دست برون رفته عنان داری اشکم

طوفان بهار است، به جیحون چه کند کس؟

شمارهٔ ۲۴۲

بسته پای چو من بی پر و بالی که مپرس

زیر لب دارم ازین عقده، سؤالی که مپرس

جلوهٔ شمع تجلّی، شب هجران تو داشت

با خیال تو، مرا بود وصالی که مپرس

رخت از آن کوی پی عزم سفر می بستم

دل به دامان من آویخت، به حالی که مپرس

شمارهٔ ۲۴۳

از چرخ تنک حوصله، پروا چه کند کس؟

با دشمن نامرد، مدارا چه کند کس؟

دل کندن و کام دل ازو، هر دو محال است

با قحبهٔ مستورهٔ دنیا چه کند کس؟

شمارهٔ ۲۴۴

غنچه دیدی و دل تنگ ندیدی، افسوس

روی گل دیدی و نیرنگ ندیدی، افسوس

ای که در سایهٔ گل خواب فراغت داری

تپش مرغ شب آهنگ ندیدی، افسوس

شمارهٔ ۲۴۵

نمی کشد، دل ما را به دام و دانهٔ خویش

رهین منّتم، از زشتی زمانه خویش

به دیر و کعبه نیارم سر نیاز فرود

مرا که خاک مراد است، آستانهٔ خویش

خوش است بلبلم از عیش جاودانهٔ خویش

که دارم از گره بال خویش، دانهٔ خویش

شراب در نظر مستیم سراب نماست

لبم تر است ز شادابی ترانهٔ خویش

شمارهٔ ۲۴۶

نمی بینم به مسجد رونق، از دلمرده اصحابش

همان به، شیشهٔ می را کنم قندیل محرابش

بر آن نازک بدن، دل در برم چون بید می لرزد

پرستاران کنند از برگ گل، گر بستر خوابش

شمارهٔ ۲۴۷

برده شوریدگیم از خود و صهبا در پیش

طرفه سیلی ست به دنباله و دریا در پیش

سرو نازت، چو به گلگشت گلستان آید

سر ز خجلت فکند، نرگس شهلا در پیش

شمارهٔ ۲۴۸

لقمه ای را ممسک از آزادگان دارد دریغ

از هما، این سگ ز خسّت، استخوان دارد دریغ

با کدام امّید دیگر، زندگانی کس کند؟

تیغش آبی از گلوی تشنگان دارد دریغ

شمارهٔ ۲۴۹

سرفرازی طلب از همّت مردانهٔ عشق

داغ خورشید بود بر سر دیوانهٔ عشق

نیست جز سینهٔ تفسیدهٔ این سوخته دل

سرزمینی که در آن سوخته شد دانهٔ عشق

شمارهٔ ۲۵۰

ای آنکه زدی بر قدح، امروز مرا سنگ

فرداست درین راه، کند پای تو را لنگ

در رهگذر بال فشانان مفکن دام

ترسم که تو را سخت فشارد، قفس تنگ

شمارهٔ ۲۵۱

فرش داغ، ار نشود بستر بیماری دل

سنگ فرسوده شود زیر گرانباری دل

بارها از نفسم بیضهٔ فولاد گداخت

عقده ای عشق ندیده ست به دشواری دل

شمارهٔ ۲۵۲

در بتکده نامحرم و در کعبه غریبم

آیا که حوالت به کجا کرده نصیبم؟

مفتی، ز اصول و ز فروعم خبری نیست

یک مسأله جز عشق، نیاموخت ادیبم

من حوصله ساز ستم عشق نبودم

از عشوه دلم دادی و از جلوه، فریبم

شمارهٔ ۲۵۳

به عشق روی تو، چون لاله داغ می طلبم

گدای کوی مغانم، ایاغ می طلبم

شبی به خواب من تیره روزگار بیا

سیاه خیمه نشینم، چراغ می طلبم

شمارهٔ ۲۵۴

ز پی بیگانه خویی را، به امّید وفا افتم

به دام صد بلا از یک نگاه آشنا افتم

بود چون سایه در پای تو، هستی خاکساران را

مباد آن روز کز سرو سرافزازت جدا افتم

شمارهٔ ۲۵۵

در کشور ایجاد، ندانم چه گلستم

دانم که صنمگاه بتان چگلستم

من بعد، بود دست من و چاک گریبان

نه دامن دلدار به دست و نه دلستم

شمارهٔ ۲۵۶

من نازک دل از زخم زبان بسیار می رنجم

ز خنجر بیشتر، از حرف پهلودار می رنجم

اگر بیجا، ز من گردون ناهنجار می رنجد

نمی رنجم، ز طبع زودرنج یار می رنجم

شمارهٔ ۲۵۷

غبار گشتم و سرگشته وار می گردم

هنوز گرد سر انتظار می گردم

به این فسردگی، از هجر گلعذارانم

اگر خزان بگذارد، بهار می گردم

ترحمی،که چو پروانه ی برون از بزم

به گرد کوی تو، امّیدوار می گردم

شمارهٔ ۲۵۸

به راه آن وفا دشمن، سر و جان شاد می دادم

دل نامهربانش را، مروت یاد می دادم

ندارم قوت آهی، نفس در سینه می دزدم

اگر می شد، غبار خاطری بر باد می دادم

شمارهٔ ۲۵۹

نشود گشاده چون نی، گرهی ز کار دردم

چه گلی شکفته گردد به هوای آه سردم؟

شمارهٔ ۲۶۰

حاصلی که خرمن شد ، نذر خوشه چین دارم

برق اگر سری نکشد، آه آتشین دارم

شمارهٔ ۲۶۱

صبوحی می کند تکلیف، کز می کام بردارم

چو گردون سبحه را از کف گذارم، جام بردارم

زمینگیرم چنان بر خاک کوی او که پهلو را

نشد چون نقش پا، از بستر آرام بردارم

شمارهٔ ۲۶۲

شمع سان، دیده پرآتش مژه پرنم دارم

داغها بر جگر، از الفت مرهم دارم

نسبم کاش چو یاران دگر جعلی بود

غم عالم ز نسب نامهٔ آدم دارم

شمارهٔ ۲۶۳

خموشم چون قلم امّا، نوا در آستین دارم

نی شیون طرازم، ناله ها در آستین دارم

به سوز و ساز عشقم، شمع محفل می توان گفتن

که من هم گریه و هم خنده را در آستین دارم

تو می دانی که از مستی، چه خونها در دلم کردی

اگر چون شیشه، خونین گریه ها در آستین دارم

شمارهٔ ۲۶۴

زد نقش سخن سکهٔ جاوید به نامم

از صفحهٔ دلها نشود محو، کلامم

نوری ست عیان، در نظر حرف شناسان

هر مردمک نقطه ی خورشید، غلامم

نظاره کن امروز، گلستان ارم را

در جلوه گه خامهٔ طاووس خرامم

هر لفظ حزین خانهٔ صد شاهد معنی ست

لیلی کده ها جلوه دهد طرف خیامم

شمارهٔ ۲۶۵

قناعت چون گهر، با ساغر و مینای خودکردم

چو چشم خوش نگاهان، مستی از صهبای خود کردم

نمی آید ز رشک، از سینه تا لب هرگز آوازم

دلم هر شیونی می خواست در صحرای خود کردم

شمارهٔ ۲۶۶

دمد از چاکهای سینه شیون، تا نفس دارم

که چون دل، بلبل شوریده حالی در قفس دارم

نشد آسودگی حالی، نصیب کاروان ما

به هر وادی خروش دلخراشی، چون جرس دارم

عجب رسمی ست شهرستان دنیا را تماشا کن

که تنها من همین هشیارم و از پی عسس دارم

شمارهٔ ۲۶۷

نه یاد مصر و نه پروای کاروان دارم

عبیر پیرهن، آن خاک آستان دارم

چو شمع، تا شده ام روشناس محفل او

تبی چو آتش سوزان در استخوان دارم

شمارهٔ ۲۶۸

ز شمع خامه، هر جا در میان افسانه اندازم

شرر در دامن بال و پر پروانه اندازم

شمارهٔ ۲۶۹

جز وصل علاج دل بیچاره ندارم

امّا چه کنم؟ طاقت نظّاره ندارم

تا دسترسم بود، زدم چاک گریبان

شرمندگی، از خرقهٔ صد پاره ندارم

انصاف ده، ای شیشهٔ طاقت زده بر سنگ

آخر به بغل دل بودم، خاره ندارم

شمارهٔ ۲۷۰

به هرگلشن که شور از شیون مستانه اندازم

لباس غنچه را، چاک از دل دیوانه اندازم

سمندر مشربم، افسردگی شوقم نمی داند

به هر داغی که سوزم، طرح آتشخانه اندازم

شمارهٔ ۲۷۱

از دل، به فرات مژه راهی ست چه سازم؟

بخت سیهم، ابر سیاهی ست چه سازم؟

شمارهٔ ۲۷۲

به صد شوریدگی، از بزم آن بی باک برخیزم

نشینم غنچه و چون گل، گریبان چاک برخیزم

غبار من فرو خفته ست در راهت، به امیدی

اگر پا بر سر خاکم نهی؛ از خاک برخیزم

شمارهٔ ۲۷۳

زبان و سود، شد در عشق بی پروا فراموشم

خیال آخرت، گردید چون دنیا فراموشم

گِل کوثر زنم از بی نیازی بر در جنّت

نخواهد شد اگر در محشر، استغنا فراموشم

شمارهٔ ۲۷۴

از ضعف مشکل آید، چون می برد ز خویشم

بالین خواب سازد، از مخمل فرنگم

کلکم کند به نیرنگ، پرداز چهرهٔ گل

مشاطّهٔ بهار است، افکار نیمرنگم

شمارهٔ ۲۷۵

ز ابر دیده در هر گل، زمین کشته ای دارم

به کف تسبیح و با زنّار ترسا رشته ای دارم

تو در صحن چمن، با بانگ مطرب میگساری کن

که من در کوه و صحرا، آه خون آغشته ای دارم

مرا تبخاله بر لب زد، شراب آتش آلودی

تو درکش گر توانی، جام از کف هشته ای دارم

شمارهٔ ۲۷۶

با ماست، لطف چشم تغافل پناه،کم

حسرت پر و امید فراوان، نگاه کم

دل را مده به غمزهٔ مژگان که خسروان

آلوده اند پنجه به خون سپاه،کم

در محفل زمانه، چو شمعیم در گداز

تا تن به جا بود، نشود اشک و آه کم

شمارهٔ ۲۷۷

شکایت نیست، مطلب ناله آهنگ است می نالم

ز دل تنگی نمی نالم، دلم تنگ است می نالم

شمارهٔ ۲۷۸

بیهوده نگشتم به سراپای دو عالم

منظور تو بودی ز تماشای دو عالم

خم کردن سر، بهر طمع، طاعت بُت بود

یک سجده نکردم به تمنّای دو عالم

شمارهٔ ۲۷۹

ز رنگش، اشک گلگون بادهٔ نابی ست در چشمم

نگاه از یاد آن لب، عالم آبی ست در چشمم

نصیب دیده ام تا دولت بیدار معنی شد

سواد هر دو عالم، صورت خوابیست در چشمم

شمارهٔ ۲۸۰

دل و جان نژند را مانم

خاطر مستمند را مانم

داده دهرم به رایگان بر باد

پند ناسودمند را مانم

بر سراپای خویش چون نگرم

یک دل دردمند را مانم

شمارهٔ ۲۸۱

نکرد عشق تو، مطلب روای خویشتنم

ستاره‌سوختهٔ داغ‌های خویشتنم

شمارهٔ ۲۸۲

خزان چه می برد از نوبهار رنگینم؟

گل همیشه بهار است، داغ دیرینم

فتاده است به بی نسبتان مدار مرا

فلک چو مصرع برجسته، کرده تضمینم

شمارهٔ ۲۸۳

آسان به جلوه های تو، از جا نمی روم

برپاست محشر و به تماشا نمی روم

تعظیم سفله، پست کند قدر مرد را

از جا، به آمد آمد دنیا، نمی روم

شمارهٔ ۲۸۴

چو سایه در قدم سرو خوش خرام توام

ز خویش و از همه آزاده ام، غلام توام

ز داغ عشق، کشیدم پیاله چون خورشید

غم خمار ندارم، که مست جام توام

شمارهٔ ۲۸۵

سیاهی را، به اشک از دیدهٔ خود کام می شوبم

رخش را کعبه دانم، جامهٔ احرام می شویم

به خون توبه، زهد خشک، آلوده ست دامان را

ردای خانقاهی در می گلفام می شویم

نیاز دل، غرور ناز او را سرگران دارد

نگاه از چشم می دزدم، ز لب پیغام می شویم

شمارهٔ ۲۸۶

رنگین شد از رخت، چو رگ گل، نظاره ام

بوی تو می دمد، ز دل پاره پاره ام

شمارهٔ ۲۸۷

ز دل برخاست شوری، دیدهٔ داغ درون روشن

گرفتم جای مجنون، چشم صحرای جنون روشن

شمارهٔ ۲۸۸

زانوی بی کسی هاست، بالین خستهٔ من

شد مومیایی دل، رنگ شکستهٔ من

پاس ادب به عاشق، نگذاشت اختیاری

کاری نمی گشاید، از دست بستهٔ من

شمارهٔ ۲۸۹

نماید بی سبب حاصل، مسبب مدعای من

چو موج آید به ساحل، کشتی بی ناخدای من

به دنیا، خانهٔ از نقش پا برچیده ای دارم

چه خواهد برد سیلاب حوادث، از سرای من

شمارهٔ ۲۹۰

نهانی کرده ای یغما، دل من

کجا بردی؟ چه کردی با دل من؟

گرانبار تغافلها نگاهت

سبکدوش تمناها، دل من

شمارهٔ ۲۹۱

باده بیار و هوش را، از سر ما روانه کن

زاهد خرقه پوش را، مست می مغانه کن

چند به باد می دهی، طرهٔ ترهات را؟

واعظ شهر نیستی، زمزمه، عاشقانه کن

غازهٔ افتخارکش، ناصیهٔ نیاز را

صدر نشین عشق شو، سجدهٔ آستانه کن

گوشهٔ چشم عشوه ای از تو به کار می خوش است

رطل گران باده را، لجهٔ بیکرانه کن

رهبر سالکان بود، سلسلهٔ ارادتی

طّرهٔ خم به خم بکش، زلف مراد شانه کن

شمارهٔ ۲۹۲

لخت دل با سینه از اشک مدام آمد برون

این کباب آخر ز آتشخانه، خام آمد برون

گشت با زخم نمایان، سینهٔ صبح آشنا

شب که تیغ نالهٔ من، از نیام آمد برون

شمارهٔ ۲۹۳

صید از حرم کشد، خم جعد بلند تو

فریاد از تطاول مشکین کمند تو

شد رشک طور از آمدنت کوی عاشقان

بنشین، که باد خردهٔ جان ها سپند تو

مشکل شده ست کار دل از عشق و خوش دلم

شاید رسد به خاطر مشکل پسند تو

شمارهٔ ۲۹۴

ز تکبیر فنا، حاضر نشد وقت نماز تو

به شور حشر، میدان می دهد خواب دراز تو

شمارهٔ ۲۹۵

دارم دلی دو نیم، ز تیغ زبان تو

زخمم، نمک چش لب شکرفشان تو

جان رفت از میان و به کین بسته ای کمر

نتوان برید، الفت تیغ از میان تو

شمارهٔ ۲۹۶

صفای وقت، ز دل های بی غبار بجو

طراوت از نفس پاک نوبهار بجو

شکسته حال و پریشان دل و سیه بختم

مرا به حلقهٔ آن زلف تابدار بجو

کنار جدول و جو، جای تشنه کامان است

لب مرا، به لب تیغ آبدار بجو

شمارهٔ ۲۹۷

عریان ز صافی طینتی، از پردهٔ نیرنگ شو

چون آب در باغ جهان، با خار وگل همرنگ شو

بشکن به دل تا می توان، نیش زبان دشمنان

با این سبک مغزان که گفت ای خیره سر همسنگ شو؟

شمارهٔ ۲۹۸

ای تهیدست، به امّید و امل غره مشو

مزرعی را که نکشتی، نتوان کرد درو

من تنک مایه ام و پیر مغان مستغنی

وای اگر خرقهٔ سالوس نگیرد به گرو

شمارهٔ ۲۹۹

به دنبال خرام آن پری رو

رمیدن می رود از یاد آهو

بود ادبار دنیا، به ز اقبال

قفای زشت، باشد خوشتر از رو

شمارهٔ ۳۰۰

افسرده ایم، جام می خوشگوار کو؟

تنها نشسته ایم به گلشن، هزار کو؟

چون غنچه، تا فشردهٔ دل در قدح کند

خونین دلیم، ساقی گلگون عذار کو؟

شمارهٔ ۳۰۱

سوخته جان دلم یکی، سنبل مشک فام، دو

سختی کار عشق بین، صید یکی و دام دو

خونی دین و دل بود، غمزه در ابروان تو

معجز حسن را نگر، تیغ یکی، نیام، دو

ساقی غم، به دیده ام، خون دل این قدر مکن

باده به صرفه خرج کن، شیشه یک است و جام دو

در ره عشق از دو سو، قرعه فتاده مشکلم

خاطر چاره جو یکی، ششدر ننگ و نام دو

شمارهٔ ۳۰۲

خوش آنکه پیماید قدح، چشم جفا پیمان تو

از خویش بستاند مرا، گیرایی مژگان تو

صبر گران تمکین من، کوه است و می بازد کمر

چون بگذرد دامن کشان، سرو سبک جولان تو

شمارهٔ ۳۰۳

به عاشقی، شده ام شهرهٔ جهان از تو

ز سادگی، غم دل می کنم نهان از تو

شمارهٔ ۳۰۴

چون لب نایی و نی، پرده سرایان من و تو

سر افسانه گشاییم، به دستان من و تو

خرّم آن ساعت و آن روز، که چون بلبل و گل

بنشینیم به گلگشت گلستان من و تو

شمارهٔ ۳۰۵

طرف نقاب اگر کشی، از رخ نازنین فرو

دل ز تپیدن آورد، خانهٔ عقل و دین فرو

پت ز سرمه چشم تو، طرح فرنگ تازهای

یا شده این غزال را، پای به مشک چین فرو؟

هشته سمن عذار من، طرّهٔ یاسمین فرو

کعبه به ناز افکند، حلّهٔ عنبرین فرو

شمارهٔ ۳۰۶

مستی فزوده است تو را، در بر آینه

عکس لبت شراب بود، ساغر آینه

حیرت به جاست، پیش تو گر رفته ام ز خویش

مانده ست یادگار، ز اسکندر آینه

شمارهٔ ۳۰۷

دل از وفا به خاطر جانان گران شده

سود محبت است که ما را زیان شده

شمارهٔ ۳۰۸

ای خدا، یار مرا میل خریدارش ده

ور بگیرد کم ما، عاشق بسیارش ده

دل ما را هدف غمزهٔ خونخوارش کن

رگ جان را به کف ناز جفاکارش ده

درد محرومی عاشق نه همین در هجر است

محرم وصل چو شد، طاقت دیدارش ده

عمرها رفت که دل، کافر بی سامانی ست

از خم طرّهٔ آن مغبچه، زنّارش ده

شمارهٔ ۳۰۹

ای دل به زیر خاک تپیدن چه فایده؟

بعد از هلاک، سینه دریدن چه فایده؟

ما را که نوبهار به افسردگی گذشت

ای سبزه، از مزار دمیدن چه فایده؟

شمارهٔ ۳۱۰

دردت به دوای دل بی تاب رسیده

از غیب، رسولیست، به اصحاب رسیده

چون نی به خروش از نفس سینه خراشم

تاری ست تن من که به مضراب رسیده

دارد دلم از گریهٔ مستانه، طرب ها

عید است که ویرانه به سیلاب رسیده

شمارهٔ ۳۱۱

تا شانه خشک دستم، بی زلف یار مانده

کارم زدست رفته ، دستم ز کار مانده

صبح جوانی ما، بگذشت و شام پیریست

ازکف شراب رفته، در سر خمار مانده

چون شمع آتشین دل، خود را چرا نسوزم؟

ایام عیش رفته، شبهای تار مانده

شمارهٔ ۳۱۲

مکن ای بلبل آزرده دل، از خار گله

گله از هر چه نمایی، بود از یار گله

شمارهٔ ۳۱۳

صبح است و عزم کوی خرابات کرده‌ای

ای پیر خانقاه، کرامات کرده‌ای

گر، دیده‌ات به ساقی و رویت به ساغر است

ایمن نشین، که پشت به آفات کرده‌ای

شمارهٔ ۳۱۴

به خاموشی سپندم گفت، در بزم پریزادی

نرنجانی اگر در دل، گره داریم فریادی

سبکباری نه آزادی ست در کیش جوانمردان

توانی بار اگر از خاطری برداشت، آزادی

شمارهٔ ۳۱۵

به بالینم نشستی، قد به ناز افراشتی رفتی

نهال حسرتی، در سینهء من کاشتی رفتی

ندادی فرصت آن، تا بمالم دیده بر پایت

به مشتی خاکساران، سرگرانی داشتی رفتی

به دنبالت نیارم تا نگاه حسرتی کردن

دلم خون کردی و چشم ترم انباشتی رفتی

شمارهٔ ۳۱۶

من بلبلم و گلبن من یار منستی

آن طرف بناگوش، سمن زار منستی

میدان جهان، تنگ بود کوکبه ام را

منصورم و این دار فنا دار منستی

گفتی دل و جان صرف شود، در سر کارم

این کار رقیبان نبود، کار منستی

شمارهٔ ۳۱۷

سخنها از وفا می گفتی و جور و جفا کردی

به ما دیدی چه ها می گفتی و آخر چه ها کردی؟

هلاکت الفتت گردم، که از جادو نگاهیها

دل شوریده را از من، مرا از دل جدا کردی

حزین آتش زدی پروانه سان، محفل نشینان را

سر افسانهٔ جانسوز را هر جا که وا کردی

شمارهٔ ۳۱۸

غم دل با تو زان گویم،که دانم شاد می گردی

چو گنج از خاطر ویران من، آباد می گردی

ز جام حسن سرمستی، به کار خویش هشیاری

نه غافل از ستم، نه آگه از فریاد می گردی

شمارهٔ ۳۱۹

دلم را، کرده یک پیمانه خون، لعل می آلودی

به جان دارم ز شکر خنده ای، داغ نمک سودی

شمارهٔ ۳۲۰

گذشت آن دور کز ساغر، کند یاری مرا یاری

به اشک لاله گون زین پس، نمایم چهره گلناری

ز بار زندگانی، در جهان چندان گران بارم

که جان ناتوان آمد مرا بر لب به دشواری

شب غفلت فروبست، اختران را دیدهٔ روشن

ندانم ازکه باید داشت دیگر، چشم بیداری

شمارهٔ ۳۲۱

شد صید دلم بستهٔ فتراک سواری

شیرین دهنی، لب شکری، بوسه شکاری

شمارهٔ ۳۲۲

مطرب سرود شوق به مستان چه می بری؟

شوریده ایم، نام بیابان چه می بری؟

شعر ترم، به بزم خراباتیان خوش است

این باده را به صومعه داران چه می بری؟

ای دل خیال غمزه ی خون ریزِ یار کن

رشک این قدر، به زخم نمایان چه می بری؟

دست مرا به سینهٔ چاک، آشنا مکن

عریان تنیم، نام گریبان چه می بری؟

شمارهٔ ۳۲۳

خزان رنگ زردم را، میِ نابی نشد روزی

کسی را همچو من، گلگشت مهتابی نشد روزی

چرا باید امانت دار دنیای دنی باشم؟

ز جنس عاریت، شادم که اسبابی نشد روزی

تمنّا بود دل را، جلوه های خانه پردازت

خراب آباد ما را، وصل سیلابی نشد روزی

از آن تیغی که، گلگون است خاک از فیض احسانش

گلوی تشنه ام را، قطره ی آبی نشد روزی

شمارهٔ ۳۲۴

خوش آن ساعت که از فیض سحر شاداب برخیزی

ز خواب صبح، چون خورشید عالمتاب برخیزی

شمارهٔ ۳۲۵

ای خطِّ لب یار، نمایان شده باشی

خضر رَهِ سرچشمه ی حیوان شده باشی

پر می زند از شوق، تذرو مژه ی او

در دیده ی هرکس که خرامان شده باشی

تنها، نه همین آینه حیران تو  باشد

دانم که تو هم زآینه حیران شده باشی

شمارهٔ ۳۲۶

ز مستی، خون دل را، باده می انگاشتم روزی

خروش سینه را، افسانه می پنداشتم روزی

دل ِ شوریده حالی بود، کز من ناگهان گم شد

به کف چیزی که از سامان هستی داشتم روزی

کنون دارایی فوج معانی از که می آید؟

به میدان کاویانی خامه، می افراشتم روزی

دلم لبریز داغ است، از خیال خال مشکینش

کنون خرمن شد، آن تخمی که من می کاشتم روزی

شمارهٔ ۳۲۷

نوای پرده سوزم، از کجا پیدا کند گوشی؟

زبان فهمی نمی یابم، که از دل وا کند گوشی

نمک ریزد به دامن داغ دل را پرده ی گوشش

اگر بلبل به این گلبانگ شور افزا کند گوشی

زبان ای خامهٔ شیرین نوا، خامش چرا داری؟

شلایین نغمه ای بردار، تا شیدا کند گوشی

به تقلید سخن چون طوطیان از نطق می لافد

زبان آموز احمق، کاشکی پیدا کند گوشی

شمارهٔ ۳۲۸

ببین که هست لبم، بلبل بهار خطی

کشیده دیدهٔ من، سرمه از غبار خطی

ز جام لاله و گل، بادهٔ نشاط مجو

دماغ تر نکند، جز بنفشه زار خطی

سیاه مستی کلکم بود ز جام لبی

سیاه روزی من، گردهٔ غبار خطی

شمارهٔ ۳۲۹

سحاب خشک، دیگر از کجا پیدا کند اشکی؟

مگر اشک ترم در دامن دریا کند اشکی

به کاویدن برون آرند، آب چشمه ساران را

به جز کاوش نیارد از گره دل وا کند اشکی

شمارهٔ ۳۳۰

نشد از گریهٔ مستانه ساقی، دل کنم خالی

من دریاکش، این پیمانه را مشکل کنم خالی

نوازش از غم جانان، ز من قالب تهی کردن

چو صاحب خانه آید، بایدم منزل کنم خالی

حزین از همّت مردانه، دارم شرمساری‌ها

اگر دریا و کان، در دامن سائل کنم خالی

شمارهٔ ۳۳۱

دارم گل زخمی به جگر تازه و تر، های

ای دل، بزن از سینه صفیری به اثر، های

بر بوم و برم تاخته سیلاب حوادث

از خانه خرابان توام، های هنر، های

آرام وطن گر سفری شد، عجبی نیست

ما را که چو دل، رفته عزیزی به سفر، های

شمارهٔ ۳۳۲

ای که بر دیدهٔ اغیار خرامی داری

یک ره، از ناز نگفتی که غلامی داری

از خمار من خونابه گسارت چه غم است؟

تو که از لعل لب خویش، مدامی داری

مثل خاصان نشماری من دل سوخته را

آخر ای ابر کرم، رحمت عامی داری

شمارهٔ ۳۳۳

ای برق حسن، شعله به باغ که می زنی؟

دامن دگر به آتش داغِ که می زنی؟

هشیار کو به مجلس ما ای پیام دوست؟

داروی بیهُشی به دماغ که می زنی؟

شمارهٔ ۳۳۴

گره، ز ابروی مسکین نواز وا نکنی

که چشم آینه را کاسه ی گدا نکنی

اگر چه کاسه به دستم، گدای میکده ام

مرا غلط به گدایان پارسا نکنی

غمت به وادی دل، شد گران رکاب حزین

عنان گریهٔ مستانه را رها نکنی

شمارهٔ ۳۳۵

بی‌داغ عشق، بر در دل‌ها چه می‌روی؟

اهل نظر نیی، به تماشا چه می‌روی؟

کام نخست سوخت نفس، برق خام را

ای نوسفر، تو بر اثر ما چه می‌روی؟

جز نقد جان، بها نپذیرد متاع حسن

در چارسوی مصر، به سودا چه می‌روی؟

شمارهٔ ۳۳۶

ناصح، سخن چه بیهُده از پند می کنی؟

تعذیب گوش ها، به زبان چند می کنی؟

غم، قوت عاشق است و تو امساک می کنی

از لاف عشق، سینه عبث چاک می کنی

جز عرض و طول، در نظرت ازکتاب نیست

با این سواد، دعوی ادراک می کنی

شمارهٔ ۳۳۷

ای دل، ترحمی به گناهی نمی کنی

افتادهٔ توایم و نگاهی نمی کنی

روشن سواد خط توام، جرم من ببخش

رحمی چرا به نامه سیاهی نمی کنی؟

شمارهٔ ۳۳۸

می رود صید دلم، سخت کمانی در پی

نیم جانی به لب و آفت جانی در پی

این چه آیین خرام است نگارا که تو راست؟

سرگران می گذری، دل نگرانی در پی

یا رب از چشم بد خلق گزندت مرساد

چشم من، می روی و چشم جهانی در پی

شمارهٔ ۳۳۹

بستم چو دل به مهر تو، نامهربان شدی

سرگرم جام لطف شدم، سرگران شدی

شمارهٔ ۳۴۰

تا کی از عشوه، فریب دل ناکام دهی

جان ستانی گرو بوسه و دشنام دهی

رنجه کن دست، چو با تیغ و کفن آمده ام

گفته بودی که مراد دل ناکام دهی

ساغری نذر من دلشده، بر خاک فشان

ساقیا، می چو به رندان می آشام دهی

شمارهٔ ۳۴۱

نی می دهد از اصل مقامات صدایی

پیچیده ز کلکم به سماوات صدایی

در مسجد اگر مست سماعم، عجبی نیست

خورده ست به گوشم، ز خرابات صدایی

در عین اشارات تو، گویای خموشم

معنیست مقامات و مقالات، صدایی

شمارهٔ ۳۴۲

بنواخت نی را، لبهای نایی

ما بی نواییم، آه از جدایی

در کعبهٔ دل، مانده ست داغم

چون فلس ماهی، از ناروایی

در شام هجرت، چون شمع کشته

مانده ست چشمم، بی روشنایی

شمارهٔ ۳۴۳

شکیبایی بود کار دلم، با گرمی خویی

نمی گردد کباب من، ز پهلویی به پهلویی

سری آن زلف دارد با کف پای نگارینش

رخ اخلاص می ساید، به آتشخانه هندویی

شمارهٔ ۳۴۴

ای ناله، چند در غم دل دردسر دهی؟

مغز مرا، به بوی کباب جگر دهی؟

از قطره نم گرفته و بخشی به جوی و بحر

لخت جگر فشرده، به مژگان تر دهی؟

شمارهٔ ۳۴۵

تلاش فکر ما را از سخن لافان چه می خواهی؟

قماش پرنیان، از بوریابافان چه می خواهی؟

تو دُرد آوردی و سرجوش مهرت در قدح کردم

دگر از سینهٔ بی کینهٔ صافان چه می خواهی؟

شمارهٔ ۳۴۶

نماند از گرد غم، در سینه ام جای شکیبایی

بغل پر کرده ام از سنگ مینای شکیبایی

شود چون کوه اگر خونم ز خشکی لعل جا دارد

بسی در زیر تیغ افشرده ام پای شکیبایی

شمارهٔ ۳۴۷

اگر نه در جهان سرچشمه ی حیوان بود معنی

چرا در ظلمت آباد رقم، پنهان بود معنی؟

به معنی محرمان، افشانده اند از لفظ دامان را

سخن چون ساحل است و بحر بی پایان بود معنی

ز معنی، لفظ می سازد مُسَخَر مُلک دلها را

سلیمان سخن را خاتم فرمان بود معنی

بقا چون گل نمی داند، حیات صورت آرایان

به معنی آشنا شو، ملک جاویدان بود معنی

اشعار عربی

شمارهٔ ۱ : أین القدود الّتی کالبان فی رشق

شمارهٔ ۲ : یا بدیع الجمال قد اهویک

شمارهٔ ۳ : کفی الدهر برداً لارتعاد مفاصلی

شمارهٔ ۴ : غنت مطوّقهٔ أفنانها البان

شمارهٔ ۵ : ابا حسن أیقنت حُبَک منقذی

شمارهٔ ۱

أین القدود الّتی کالبان فی رشق

أین الخدود التی کالنّور للمقل

من بعد بعدهم لم یحل فی نظری

الّا الدّموع و قرب الوعد بالاجل

تهفو نوازع قلبی کلما هتفت

حمائم الایک فی الاشراق و الطّفل

لیت الفریق الذی فارقتهم علموا

مُرّ الفراق و بعد الجیره الاُوَل

ما ضرّ ایّام نجد أن تُعید لنا

اعیاد شمل علی اللّذات مشتمل

عادت غمامهٔ اهدابی تفیض دماً

تسقی منازلهم من اطیب البلل

آهاً لضعفی و بعدی من مخیّمهم

لا أقدرن علی التّحویل و النّقل

یا حادی العیس، بشّرنی بموقفهم

و هذه مهجتی خذها بلا مطل

خلّ الصبابهٔ فی دارٍ رضعت بها

آنستُ فی الحیّ بالغزلان و الغزل

ورقٌ حدتنی بارنان مسجّعهٔ

برقٌ رمانی بنار الوجد من خزل

یصفو السماع حَمامٌ أسجَع الهزجا

یغوی الغرام بالحان من الرّمَل

إنّ الصّبابه مهما شئتُ اکتما

بدت بما شهدت عینای فی حذل

أمسیتُ عمراً لکتمِ الحبّ فی لهبٍ

أصبحتُ دهراً من الإعلان فی وجل

عقلی یُبشر أنَّ الحبَ یتلفنی

علام نفسی أراکِ الیومَ فی کسل

یا مُنیتی کیف لا أشکو الیکِ جویً

و ما دعوتک حتی قطعت حیلی

لاغرو لی غیر ان العشق ذی لهف

ان مُتُّ فیک غراماً وانقضیٰ أجَلی

لم یبق فی لوعتی شیی یقاومها

القلب فی لهبٍ والجفن کالجفل

و رب معتصم بالصبر ازعجه

بعد الفریق و هجر الصَّحب و النّزل

اسمع کلامی ودع لامیّه سلف

الشّمس طالعهٌ تغنیک عن زحل

عَزَّ الغریّ بآثارٍ مبارکه

یمحوبها ما جناه العبد من زلل

یا خیر من واراه مسکٌ کان تربته

فاحت بمنقطَعِ عنها و متّصَل

نفسی الفِداء لِقبرٍ أنت ساکنه

فیه الهدیٰ و الندیٰ کالعلم و العمل

اطلال ذاک الحمیٰ طورٌ یلازمهُ

انس الغریب و أمنَ الخائف الوجل

تهوی الیها قلوب العارفین کما

تهوی الی الخلد من حاف و منتعل

رواقه جبل الله المنیف سمت

فی العزّ قبَّته العلیا علی القلل

شمسٌ بدت فوق الممدّد فی العُلیٰ

من دونها زحلٌ کالعرض مِن زُحل

بحر یمدُّ علی العافی عوارفه

فی مدحه قلمی یرتاح بالثمل

ما بنکر الکوثر الفیّاض إن وکفت

کفّاه فی المحل مثل العارض الهطل

أفعاله سیرَُ فی المجد أیسرها

یحیی المحامد بینَ السهل و الجبل

کأنَّ صارمه أحیان صولته

نارٌ علی علمِ فی الجحفل الحفل

من سیفه حصحص الحقُ الّذی ستروا

غِلّا و غُلّتْ یدُ الاشرار بالشّلل

کم عاندتْه قریشٌ و هیَ عالمه

بأنّهُ مِن رسول الله کالرّسل

یا هادی الورک عج بالقرب من طلل

و اقرع سلامی سلیمی منتهیٰ أملی

الرسم و الرشم و الدّارات دارسهٌٔ

لم یبق فی الحیِّ من ظل و لا ظلل

أین الفریق الَّذی لافرق بینهم

أجسامهم خلقت روحاً بلاثقل

این الحبور الّتی آرائهم فتحت

أبواب دارِ الهدیٰ کالاعین النجل

أین البدور الّتی أنوارها لمعت

کالنّار من علمِ فی السّهل و الجبل

الأرض یبلغ مَن یمشی مناکبها

لیست موافقتاً کالماء للعسل

الام نفسی بضنک العیش صابره

لِلّه لاتصبری یا مهجتی ارتحل

شمارهٔ ۲

یا بدیع الجمال قد اهویک

قلبی المبتلی تحیر فیک

بلغ الدمع و اصلاً لراه

یوم سوء هجرت من وادیک

لو ملکت الملاک ماء رضیٰ

بعد ما قد قدرت رق ملیک

قد حکاه الوشاهٔ من نصبی

فأتانی و فال ما یبکیک

قلت داء البعاد یا سکنی

قال وصلی رجوت أن یشفیک

و دنی من وسادتی و رویٰ

لی حدیثاً بلحظه الفتیک

قال ما تبغنی فقلتُ له

یا مسیحی مدامهٔ من فیک

فسقانی و قال لست تریٰ

میته بعدها لعمر أبیک

سُرّ قلب الحزین من رشأٍ

فبقی فارغاً عن التفکیک

شمارهٔ ۳

کفی الدهر برداً لارتعاد مفاصلی

ألست بکافٍ عبرهًٔ للافاضل

صعدت مراقی المجد و العلم والعلیٰ

فلم أرَ رحباً لیتنی فی الاسافل

سقانی کؤُوس السمّ کفّی سماحهٔ

حوتنی الرّزایا باکتساب الفضائل

و فی طخیهٌٔ عمیاء عُشتُ منکّراً

یُفارقنی ظلّی لفقد الاماثل

ندیمی شجون السّجن فی خَبَل الهویٰ

کفانی زفیری عن صفیر العنادل

تسامرنی الازمان بُعداً من الکریٰ

یکرّرنی الاسجاع هزّ الغوائل

شمارهٔ ۴

غنت مطوّقهٔ أفنانها البان

ملهوفهٔ للاحَیْباب الّذی بانوا

الغصن منسجم و السّجع منتظم

و البرق مبتسِمّ و المزن الوان

تفیض عینی دما من ثغر لؤلؤهٍٔ

الدمع یاقوتهًٔ و الجفن مرجان

اها لأیّام العدیب و لعلع

بعذب عیشٍ و اهل الحیّ جیران

رهط شهامتهم کالشمس باهرهٔ

قومٌ بضاعتهم حسنٌ و احسان

شمارهٔ ۵

ابا حسن أیقنت حُبَک منقذی

ولو بذنوب الخلق کنت محاسِبا

و أنت مُنیٰ قلبی و روحی و مهجتی

ولستُ أریٰ قلبی لغیرک راغبا

و قام رسول الله فیک بمعشر

و صادع بالوحی الجلیل و خاطبا

فمن انا مولاه فهذا ولیه

و ولاک علی جل الخلافه اوجبا

أتیتک یا مولی الانام و موْئلی

قدمت معاذاً للطریق و مذهبا

فدیتک یا دینی و دنیا و ملّتی

و فی مذهب الاخلاص لست معاتبا

فیا عترهٔ الاطهار من لی غیرکم

و أسعد مَن أنتم رجاه و اطیبا

عسی الله أن یعفو العثار بحبّکم

اماط بکم رجس الذنوب و أذهبا

علقتُ یدی حبّا بحبل ولائکم

فوالله بالزّلّات لستُ معاقبا

طربتُ بحان العشق مِن کأس حبّکم

سقانی شراباً ما الذ و اعذبا

أبا الله الّا أن یتمّ بنوره

و لو کره الفجار طغیانهم و ابا

چمن و انجمن

بخش ۱ - مثنوی مسمّی به چمن و انجمن : به نام آن که آذر را چمن ساخت

بخش ۲ - کف نیاز به دربار بی نیاز به دعا گشودن و گوهر مدعا از نیسان عطا ربودن

بخش ۳ - آرایش شاهدان انجمن آرای سخن به زیور نعت خواجهٔ کونین صلّی الله علیه و آله المصطفین

بخش ۴ - از خوان وصال به سرانگشت خامه نمکی چشیدن و عرض نیاز را به بساط خطاب کشیدن

بخش ۵ - رخ طاعت به خاک ضراعت سودن و لب سوال به منتهی الآمال گشودن

بخش ۶ - شکفتن غنچهٔ منقبت امیر مومنان و سرور انس و جان اسدالله الغالب علیّ بن ابیطالب صلوات الله الملک المنان از شاخسار خامهٔ رطب اللّسان

بخش ۷ - چمن طرازی این صحیفهٔ لا ریب به ذکر اشارت غیب

بخش ۸ - شمع محبّت در انجمن غیرت افروختن و پروانه ی غیرت سوختن

بخش ۹ - نخل بندی چمن بیان به تعریف بهار جان که فصل کامرانی ست و بهار جان که موسم گل افشانی

بخش ۱۰ - سلسله جنبانی داستان سرای این داستان در انجمن سماع دوستان

بخش ۱ - مثنوی مسمّی به چمن و انجمن

به نام آن که آذر را چمن ساخت

دل دوزخ شرر را انجمن ساخت

به ناز افروخت در بزم دل، اورنگ

قدم زد بر بساط سینه ی تنگ

غمش پروانه را شد کارفرما

که سوزد داغ شمع محفل آرا

نماید عندلیبان را تسلّی

به رنگارنک گلهای تجلّی

خراب آباد دل را کرده معمور

به داغ خانه زادش صد جهان شور

شتابان در هوایش کرده محمل

تپیدنهای مرغ نیم بسمل

به شوخیهای حسن عشوه آمیز

ز مغز داغ مجنون، شورش انگیز

دل لیلی ست کار افتاده ی او

غزالان سر به صحرا دادهٔ او

بلاآموز چشم خوش نگاهان

چراغ افروز داغ غم پناهان

به شورشهای عشق گام فرسای

نمک در دیدهٔ داغ درون سای

غمش دارد شرابی آتش آلود

برآرد از دماغ کفر و دین دود

فلک صید زبون دام عشقش

نفس می سوزدم از نام عشقش

به هر وادی که گردد شورش انگیز

رگ سنگش شود موج سبک خیز

قبول قبله گاه کج کلاهان

صف آرای قیامت دستگاهان

نیازافزای عشّاق جگرریش

ز خیل ناز خوبان جفاکیش

تسلّی بخش جان ناشکیبا

به رعنا جلوه های سرو زیبا

چه شمع است این که جان پروانهٔ اوست

دل هر ذرّه آتشخانه اوست؟

جهان آیینهٔ آن حسن زیباست

فروغ جلوه اش را سینه، سیناست

به ناز آورده آن گلگون بَر و دوش

چو داغ لاله، عاشق را در آغوش

تعالی الله، زهی مسکین نوازی

که آموزد به موری، شاهبازی

برآرد مشت خاکی را بر افلاک

کند افلاک را پیشش کم از خاک

دهد بارش به عزّت تا بَرِ خویش

رَهِ هوشش زند از ساغر خویش

کند آزادش از دلق گدایی

به تشریف ردای کبریایی

چه مضراب است بر تار نفس باز؟

که تار شعله دارد پردهٔ ساز

نفس را تا اثر در دام اسیر است

نوای عجز نالی دلپذیر است

حزین از پردهٔ دل، زن نوایی

شلایین نالهٔ درد آشنایی

بخش ۲ - کف نیاز به دربار بی نیاز به دعا گشودن و گوهر مدعا از نیسان عطا ربودن

خداوندا درین دیرینه منزل

دری نشناختم غیر از در دل

ندانستم رهی جز راه عشقت

گواه من، دلِ آگاه عشقت

برین در، حلقه کردم چشم امّید

ازین در، رخ نخواهم تافت جاوید

توبه را از جانب مغرب دری

نه رَه پیدا بود نه راه پیما

مرا شد روز دیر و دور فرسنگ

گران افتاده بار و بارکش لنگ

چه آید از کف بی دست و پایی؟

ز رَه واماندهٔ سرگشته رایی

کنون دریاب، کار افتاده ای را

زبون مگذار، زار افتادهای را

ز پا افتاده ای از خاک بردار

دل ازکف دادهای را زار مگذار

چنین رسم است، نخجیرافکنان را

که چون خستند، صید ناتوان را

ز خاکش، چُست برگیرند و چالاک

کنندش زینت آغوش فتراک

درین وادی من آن صید زبونم

که تیغت ازترحّم ریخت خونم

تپان در خاک و خونم، مضطرب حال

زبان از شرم ناشایستگی لال

چو شمع ازپای تا سر، اشک و آهی

به راه مرحمت، عاجز نگاهی

که گردد سایه گستر نخل آمال

گشاید پر، همای اوج اقبال

به این خوش می کنم کام دل خویش

که خواهی برگرفتن، بسمل خویش

ولیکن صبر کم، دل ناشکیباست

درین یک قطره خون آشوب دریاست

دلی کز داغ دوری ریش باشد

اگر زاری کند عذریش باشد

به دوری ساختن، کاری ست دشوار

دلی یا رب مباد از هجر افگار

چو خود برداشتی اول ز خاکم

دمیدی درگریبان، روح پاکم

به راز خود امانت دار کردی

دلم را مخزن اسرار کردی

در آخر هم، ز خاک تیره برگیر

رَهِ عاجز نوازی ها ز سرگیر

نمودی شرط، مسکین پروری را

رسانیدی به شاهی، لشکری را

چه نعمت ها کشیدی بی قیاسم

به کام حقِّ نعمت ناشناسم

چه گوهرها که از بحر سخایت

فروبارید، نیسان عطایت

تراوش های فیضت را کران نیست

شمار نعمتت حدِّ زبان نیست

ز خواب نیستی بیدار کردی

کرم بی حد، عطا بسیار کردی

دلی دادی چو جام جم، مصفّا

جمال غیب را مجلای اوفا

تنی آراستی زیبا و طنّاز

طلسمی ساختی بر مخزن راز

به خاک انباشتم آیینهٔ خویش

نپالم خون چه سان از سینهٔ خویش؟

شکاف افتاده در کاخ تن از رنج

شکستم گر طلسم، انباشتم گنج

خوش آنکو بشکند زندان تن را

ولی چیند به گلشن انجمن را

من بی طاقت، آن کج نغمه زاغم

که مردود قفس، محروم باغم

تنم از ناتوانی گشته رنجور

بود سرپنجه ام چون بهله، بی زور

ز کار افتاده شست ناوک انداز

ز ساعد شاهبازم کرده پرواز

میسر نیست دیگر صید کامم

نمی گردد شکاری، گرد دامم

چه باشد حال آن سرگشته صیّاد

که عمر از کف دهد در وحشت آباد؟

اجل چون گرددش غافل گلوگیر

نفس گردد به کیش سینه اش تیر

تهی باشد کفش، از صید مقصود

کمین بیهوده، سعیش جمله نابود

به رنگی اشک سرخ از دیده جاری ست

که رشک افزای گلهای بهاری ست

غبار خاطرم گردیده انبوه

غمی دارم درون سینه چون کوه

چه فیض از زندگانی می توان دید؟

که نگشاید دری، از صبح امّید

چه حاصل ازتماشای رخ حور؟

به چشمی چون چراغ صبح بی نور

چه لذت کام را از شکر و شیر؟

که باشد زهر جانکاهش گلوگیر

چه آسایش، تن بیمار دارد؟

که پهلو بر گُل بی خار دارد

کجا گیرد قرار آشفته بلبل؟

که دارد درگریبان خرمن گل

چه آتش کرده ساقی در ایاغم

که مرهم، گشته زنهاری ز داغم

مزن بر شیشهٔ بیناییم سنگ

که آگاهی ز احوال دل تنگ

حلاوت بخش، زهر فرقتم را

تسلّی کن دل بی طاقتم را

وصالت می کند دل را تسلی

بود مهر لب موسی، تجلی

به عالم قطره را باشد همین کام

که در آغوش دریا گیرد آرام

زبانم را ازین گستاخ گویی

به عفو خود عطا کن سرخ رویی

چه شد، گر نیستم لایق به جودت؟

که مقصود از خریدن نیست، سودت

کرم ها کرده ای بر ناپسندان

نوازشهاستت، با مستمندان

چه باک از ناقبولیهای خویشم؟

که هستی بی نیاز از کفر و کیشم

دهانم چون صدف، از بی نوایی

ز نیسان، قطرهای دارد گدایی

به عالم تا در فیض تو باز است

کف امّیدواری ها فراز است

اگر بگذاریم در قهر جاوید

نمی گردد دلم، یک ذره نومید

به امّیدی،که در جان و دل از توست

به آشوبی که در آب و گل از توست

که بخشایی دلم را فیض سرمد

به سر خیل سرافرازان، محمّد

بخش ۳ - آرایش شاهدان انجمن آرای سخن به زیور نعت خواجهٔ کونین صلّی الله علیه و آله المصطفین

نخستین مظهر لطف الهی

گرامی گوهر دیهیم شاهی

قدم سای بساط قاب قوسین

عبیر جیب حورش، گرد نعلین

شفاعت سنج مشتی تیره روزان

درین تاریک شب، شمع فروزان

فراز اوج عرشش چتر شاهی

کیمن خرگاهش از مه تا به ماهی

سر و سرخیل مقبولان درگاه

دلش خلوتسرای لی مع الله

جمالش آفتاب لایزالی

صفاتش نور ذات ذوالجلالی

مه تابنده، خورشید دل آرا

ز نقص آیینهٔ ذاتش معرّا

ادا دان رموز کبریایی

به او ختم کتاب آشنایی

ردای خواجگی افکنده بر دوش

به راهش چشم چرخ سرمه ای پوش

بُراق برق سیرش در تکاپو

عبیر افشانده، حوران را به گیسو

رکابش از فروغ گوهر پاک

حلی بخشِ حلی بندان افلاک

عنان آورده در یک جا فراهم

زمام اختیار هر دو عالم

ز برق تیغش، ایمان گوهر افروز

شب کفر از فروغ جوهرش روز

غمش جان جهان را زینت و زین

خطاب گرد راهش، قرّه العین

خیالش روشنی بخش دل تنگ

ز خاکش چهرهٔ امّید گلرنگ

ز تکریمش بنی آدم مکرم

به تعظیمش قد هفت آسمان خم

ز تقدیسش دل قدّوسیان شاد

ز نامش کام جان ها عشرت آباد

زبانش مظهر آیات تنزیل

طواف درگهش معراج جبریل

طفیلی خوارخوان جودش افلاک

گواه این سخن، منشور لولاک

به طوفان می دهد، عفوش فراوان

هزاران همچو ما آلوده دامان

بخش ۴ - از خوان وصال به سرانگشت خامه نمکی چشیدن و عرض نیاز را به بساط خطاب کشیدن

عجب نبود که گردی دستگیرم

فقیرم یا رسول الله، فقیرم

لب خشک مرا درجرعه، نم نیست

کف جود تو را سرمایه کم نیست

به محتاجان کریمان را نظرهاست

صدف را ز ابر نیسانی گهرهاست

کند دامنکشان ابر بهاری

به کشت تشنه کامان آبیاری

طراوت بخشیِ باد بهاران

کند هر خار را،گل درگریبان

مرا کوته، کف از دامان مقصود

تو را در آستین گنجینه جود

به انعامت، تسلی مرغ و ماهی

خطاب حضرتت عاجزپناهی

کنی گر گوشهٔ چشمی به سویم

نریزد در دو عالم آبرویم

خورم حسرت بر آن فرخنده ایام

که در طوف حریمت می زدم گام

سرم بر آستانت جبهه فرسای

دلم بر خاک درگاهت جبین سای

در آن فرخنده مأوا شاد بودم

ز قید هر دو کون آزاد بودم

کنون افتاده ام از درگهت دور

ز داغ هجر، دارم سینه ناسور

اسیرم درکف نفس هوسناک

تو بگشا بندم از پا چست و چالاک

ازین نخجیر عاجز برگشا، دام

که آزادانه، در راهت زند گام

بخش ۵ - رخ طاعت به خاک ضراعت سودن و لب سوال به منتهی الآمال گشودن

به هجران، زاری دلهای خونین

ز حد بگذشت یا ختم النبیین

ز اشک و آه مهجوران بی تاب

جهانی غوطه زد در آتش و آب

سپاه درد، با جان در ستیز است

لب هر زخم دل، خونابه ریز است

جهان از جلوهٔ جان پرورت دور

به ما شد تنگتر از دیدهٔ مور

شدی تا گنج خلوتخانهٔ خاک

ز داغ، اندوخت صد گنجینه، افلاک

قد محراب، زین محنت دوتا شد

که از سرو سرافرازت جدا شد

ز قدرش، سایه بر عرش برین بود

که بر پای تو، منبر، پایه می سود

کنون در گوشه ای افتاده مدهوش

به حسرت یک دهن خمیازه آغوش

جدا از پرتو آن روی دلکش

به دل، قندیل را افتاده آتش

ز داغ هجرت ای شمع شب افروز

به شبها، شمع می گرید به صد سوز

برافروز ای چراغ چشم ایجاد

جهان شد بی فروغت ظلمت آباد

به رخ، آرایش شمس و قمر کن

شب تاربک هجران را سحرکن

به کام دل رسید آخر نقابت

درین خلوت، ز حد بگذشت خوابت

ز خواب ای مهر عالمتاب برخیز

تو بخت عالمی، از خواب برخیز

خلاصی ده ز هجران جان ما را

به جان منّت نه و بنما لقا را

بلند آوازه گردان طبل شاهی

ز نو، زن نوبت عالم پناهی

قدم بر تارک کروبیان زن

علم بر بام هفتم آسمان زن

مشرف کن بساط خاکیان را

منور منزل افلاکیان را

سر، ای خورشید جان از خواب برکن

کنار خاک را جیب سحر کن

چراغ افروز بزم قدسیان شو

رواج آموزِ کارِ انس و جان شو

چو از جا، هول رستاخیز خیزد

رخ از شرمندگیها، رنگ ریزد

نظر بگشا بر احوال تباهم

بجنبان لب، پی عذر گناهم

بخش ۶ - شکفتن غنچهٔ منقبت امیر مومنان و سرور انس و جان اسدالله الغالب علیّ بن ابیطالب صلوات الله الملک المنان از شاخسار خامهٔ رطب اللّسان

پس از نعت رسول حق، سپاسی

که سنجد کلک فکر حق شناسی

نباشد جز ثنای شاه مردان

که حق، جان نبی خواندش به قرآن

طراز مسند هارونی او

به عالم کرده فاش افزونی او

قبول بندگی او را مسلّم

کم از یک ضربتش طاعات عالم

شد از جهدش شعار کفر باطل

به بازویش رسول الله قوی دل

وجودش مظهر سرِّ الهی

به تخمیرش ید قدرت مباهی

سرافرازان، گدایان دَرِ او

شهنشاهان، غلام قنبر او

سر و سرکردهٔ مردان عالم

وجودش علت ایجاد آدم

عجب نبود به عقل دانش اندیش

اگر نازد صدف بر گوهر خویش

ز حق ممدوح مدح لافتی اوست

وزو مخصوص نص هل اتی اوست

نیامد بر دو عالم، سر فرودش

از آن خالص به حق بودی سجودش

قضا را کرده حکمش دست کوتاه

به جیب آستین او یدالله

جبین آراست خاک آستانش

چمن پیرا نسیم گلستانش

به دنبالش سپاه نصرت، انبوه

ز تیغش پشت اسلام است بر کوه

کشد چون از نیام آن تیغ خون ریز

زبان درکام دزدد شعلهٔ تیز

بود از معجز آن تیغ سیراب

که در یک قبضه دارد آتش و آب

ز خون فتنه چوپان بادهٔ او

سر گردن کشان افتادهٔ او

زبان شعله، سرگرم درودش

خم ابروی خوبان در سجودش

شرارش، برق خرمن سوز طغیان

ز آبش تازه رو، گلزار ایمان

قدر با حملهٔ مرد آزمایش

ظفر در بازوی خیبرگشایش

شها، مدحت کجا یارای عقل است؟

که مجنونت دل لیلای عقل است

من عاجز چه سان کوبم ثنایت؟

ثنا گوید خدا و مصطفایت

لبم خامش، زبانم بی زبانی

کدامم دل، کدامم نکته دانی؟

زهی خجلت که کلک بی سرانجام

زند در طور قدس مدحتت گام

کجا یارای فکر کوته اندیش

نهد در وادی نعتت قدم پیش؟

حزین، در راه عشق پیچ در پیچ

تو را پاس ادب باید، دگر هیچ

خدایا فکرتی ده آسمان سیر

زبانی ترجمان منطق الطّیر

که راه نعت پاکان تو پویم

ثناسنجی کنم، سنجیده گویم

بخش ۷ - چمن طرازی این صحیفهٔ لا ریب به ذکر اشارت غیب

درپن خلوتسرای عاری از عیب

دل است آیینه دار شاهد غیب

کند حل، هر چه پیشت مشکل است آن

ز جام جم چه می پرسی؟ دل است آن

فروغ دل، چو گردد پرتو افکن

چراغ روز گردد شمع ایمن

یکی از محرمان کعبه دل

جرس جنبان این فیروزه محمل

به کلک فکر، کشاف حقایق

رصد بند سطرلاب دقایق

دلش آیینه دار حسن معنی

ضمیرش طور انوار تجلی

سعادت خانه زاد دودمانش

رخ دولت به خاک آستانش

گل خوش بوی باغ آشنایی

ازو گلبو، دماغ آشنایی

نواسنج گلستان محبّت

چو بلبل مست دستان محبت

به جان آگه، به تن فرخنده تخمیر

چو بخت خود جوان، چون عقل خود، پیر

ز هر وصفی که گویم، نام او به

چراغ دیده ی ادراک واله

حکایت کرد آن سنجیده گفتار

که درگنجینه بودش درج اسرار

ز جام عشق بودم مست و مدهوش

که مژگان گشت با خواب آشنا، دوش

چنین دیدم که زیبا منزلی بود

درآن خلوت ز خاصان محفلی بود

همه صاحب دلان، روشن خیالان

مصفّا خاطران، طوطی مقالان

یکی زان زمره ی شیرین تکلّم

چو بلبل زد بر آهنگ ترنّم

ز گوهر داشت در درج دهن، گنج

در این بحر از سخن شد داستان سنج

چو درّی چند، کرد آویزهٔ گوش

به او گفتم که ای میخانهٔ هوش

دل آشفتی به یک پیمانه از من

خرد را ساختی بیگانه از من

نوای کیست این ابیات دلکش

که چون نی، زد به هر بند من آتش؟

کدامین بلبل رنگین ترانه است

که دستان سنج این شیرین فسانه ست؟

به پاسخ زد به گوشم آن گهرسنج

که ای گنجینه ات را از گهر گنج

نوای کلک جان بخش حزین است

که گنج معنیش در آستین است

دوات از ناف آهوی ختن کرد

چو تحریر از چمن وز انجمن کرد

به فیضی، زنده شد دل زبن سروشم

که صبح آمد به استقبال هوشم

صباحی چون جبین حور، بیضا

دمش افسرده جانان را مسیحا

گریبان چاک، یوسف در هوایش

نسیم مصر مشتاق لقایش

به کنج بی کسی بودم غزل خوان

چو بلبل، آشیان را برگ و سامان

گهی بلبل صفت در خوش سروشی

گهی چون غنچه لبریز خموشی

که ناگه از در آن یار دل افروز

درآمد با رخی چون صبح نوروز

چو غنچه، لب ز شکّر خنده رنگین

به گوشم زد سروش خواب دوشین

رگ اندیشه دیدم، زخمه مایل

نهادم در میان، این راز با دل

اشارت شد لب رنگین سخن را

که آراید چمن را و انجمن را

محبّت بر رگ جان می زند نیش

نوایی می سرایم با دل خویش

بیا ساقی هوای برشکال است

سبوی غنچه لبریز زلال است

رخ زیبا چوگل بی پرده بنمای

گره از ابروان، مستانه بگشای

خمارم بشکن از جام صبوحی

مگر پیش آید از مستی فتوحی

بخش ۸ - شمع محبّت در انجمن غیرت افروختن و پروانه ی غیرت سوختن

محبت شیر و دل ها بیشه ی اوست

دو عالم سوختن، اندیشهٔ اوست

بود تا صید جانم، رنجه اش باد

دلم سیلی خور سرپنجه اش باد

تومستی میکنی همچوشرابی

سمندر چون شکیبد، دور از آتش

ازین طاقت گداز پیکر طور

خرابات وجودم، باد معمور

تعالی زین همای اوج اقبال

جهان را پرورد در سایهٔ بال

ازو ملک و ملک پیرایه اندوز

به هر قد خلعت شایستگی دوز

غمش نگذاشت در عالم دلی تنگ

شرابش شیشهٔ ناموس را سنگ

ازبن آتش به هر خرمن شراری ست

وزین غم هر دلی در زیر باری ست

اگر جان است، غم پروردهء اوست

وگر دل، دست و پا گم کردهٔ اوست

خوشا کاری که باشد مشکل از وی

خوشا باری که آید بر دل از وی

غمش از شادمانی دلرباتر

جفایش از وفا شیرین اداتر

معاذ الله چه گفت این خامهٔ خام؟

زبانش را مبادا لذت از کام

وفا و جور همسنگ است در عشق

امید و بیم، یکرنگ است در عشق

رگ و پیوند محکم کرده ز اوّل

دو بینی با هوسناکان احول

هوس چبود؟ ز غم پرهیز کردن

وفا را از جفا تمییز کردن

ولی جایی که عشق آشنا روست

دو عالم محو، در یکرنگی اوست

تعالی الله چه درباییست، زخّار

در او هر قطره مخزنهای اسرار

حبابش جام هشیاریّ و مستی

رگ موجش تعیّنهای هستی

کفش در رقص چون مستان سرشار

به جامش جلوه گر عکس رخ یار

دویی در وحدتش، نقش بر آب است

که خود یار است و خود جام شراب است

ز حدّش کشتی فکرت تباهی

تعالی العشق عن تعب التناهی

بیا مطرب دم گرمی به نی کن

سرود عشق را مستانه طی کن

در این دریای آتش، خیرگی چیست؟

چو می سوزد نفس، خاموشی اولی ست

سپند من بود زآتش به زنهار

تو گر مردی، قدم یکدم نگهدار

حزین، آگاهی از آغاز و انجام

بترس از بی وفاییهای ایام

شراری تا تو را در آب و گل هست

خراش ناخنی درکار دل هست

بخش ۹ - نخل بندی چمن بیان به تعریف بهار جان که فصل کامرانی ست و بهار جان که موسم گل افشانی

عجب عهدیست ایام جوانی

گل افشان بهار زندگانی

طبایع ذوق یاب شکر نوش

مشاعر، شیر مست بادهٔ هوش

قوی، از اعتماد تن قوی پشت

کلید فتح باب عیش در مشت

لب مشرب، به ساغر آرزومند

دهان صبح عشرت در شکرخند

به جام فهم، فکرت های صافی

سراندیشه، مستِ موشکافی

غم دل از شراب عشق در جوش

به رندی، شاهد تقوی در آغوش

دماغ زهد خشک از باده سرشار

حدیث پارسایی، خاطرآزار

خرد محو تجلی های معنی

به هر صورت تسلّیهای معنی

به ذوقی، کوهکن را کام شیرین

غزال عیش، رام ویس و رامین

ز جام حسن، مجنون رفته از هوش

به داغ عشق، لیلی نسترن پوش

دل بلبل به خونین ناله خرسند

دهان غنچه لبریز شکرخند

بهاران برگ و ساز آرای گلشن

چمن سیران ز هر شاخی نوازن

نواسنجان بستان خاطر آزاد

دماغ عندلیبان نکهت آباد

چمن چون نوعروسان بر سر ناز

نگارین جلوه چون طاووس طنّاز

به صد نیرنگ، رنگ گل در افسون

که بلبل را زند پیمانه در خون

عبیرآساست گیسوی ریاحین

به تاب افکنده سنبل، زلف پرچین

صبا در کوچه های نکهت گل

سراسر گرد، چون آشفته بلبل

چو ما تر دامنان، ابر بهاری

ز مینای شفق، در می گساری

دل آشوب است چاک سینهٔ گل

پریشان است جعد زلف سنبل

ز جوش سبزه نو خط شد لب جو

بیا ای ساقی مشکینه گیسو

به صید وحشتم بگشای دامی

غبار از خاطرم بزدا به جامی

بخش ۱۰ - سلسله جنبانی داستان سرای این داستان در انجمن سماع دوستان

نگردد بوی گل در گل حصاری

دل شیدا کجا و پرده داری؟

ز هر شاخیست بلبل نغمه پرداز

کجا عاشق؟ کجا پوشیدن راز؟

مرا از عشق، افسونیست در دل

که در دل داشتن، کاری ست مشکل

زبان گر یک نفس خامش کنم زان

دلم گوید: اَعِد لی ذکر نعمان

سخن سنجان اگر گفتند ازین پیش

حدیث عشق بازان جگر ریش

چه خوش باشد که عاشق خود سراید

حدیث عشق را طوری که باید

به هر بزمی که بینی مست و هشیار

حکایت گونه ای دارد ز گلزار

ولی خوشتر کند از گل فسانه

زبان بلبل رنگین ترانه

صفیر عندلیبان چمن زاد

دهد خوشتر ز تاریخ چمن یاد

غم عشق است، غمّاز دل تنگ

شراب از شیشه بیرون می زند رنگ

چو بلبل پرده از گل می گشایم

سرود عشق را خود می سرایم

که در آغاز صبح کامرانی

جوانی نوبهار زندگانی

دلم در دست آتشپاره ای بود

سپند آتشین رخساره ای بود

چو شمعم از تقاضای دل زار

رگ جان داشت با آتش سر و کار

ز خیل سرفرازان سرونازی

نیاز افزابتی، عاشق نوازی

سر و سر کردهٔ نازک نهالان

قرار خاطر آشفته حالان

نمک پاش لب زخم از شکرخند

حلاوت بخش کام آرزومند

مییِ سرجوش حسن هوش پرداز

نگاهش سرخوش از پیمانهٔ راز

قدح پیمای دور از چشم مخمور

گزک فرمای عیش، از پستهٔ شور

به شست غمزه های فتنه انگیز

گشادآموز ناوکهای خون ریز

پریشان کاکلش سر حلقهٔ ناز

سیه مستانه، چون طاووس طنّاز

دل از رشک محبّت چاک می گشت

که بر گرد سرش افلاک می گشت

نهان در سبزهٔ خطّش بناگوش

سمن زار عذارش یاسمین پوش

برانگیزانده، در میدان دعوی

لبش گرد از ملاحتهای لیلی

بیاض گردنش، دیباچهٔ نور

سواد طرّه اش، آیات مستور

صفای سینه اش صاف تجلّی

بر و دوشش دل و جان را تسلّی

وفا پروردهٔ خاک دَرِ او

خجل، مهر از صفای گوهر او

خردمند و ادایاب و سخن سنج

ز گوهرهای معنی، خاطرش گنج

دلش گنجینهٔ راز محبت

زبانش نکته پرداز محبت

تذکرة العاشقین

بخش ۱ - مثنوی تذکرهٔ العاشقین : ساقی ز می موحّدانه

بخش ۲ - در مناجات باری تعالی عزّ اسمهُ : یا رب، به نشید سینه ریشان

بخش ۳ - نعت سرور انبیا فخر بنی آدم محمّد مصطفی(ص) : این ابر تری که خامه انگیخت

بخش ۴ - عرض زمین بوس به حضرت ختمی پناه علیه التّحیّه والثّناء

بخش ۵ - در منقبت شاه سوار عرصهٔ لافتی سلام اللّه علیه

بخش ۶ - در مدح جدّش شیخ زاهد گیلانی سروده است : کو دل که رهِ مدیح پویم؟

بخش ۷ - دربارهٔ پدر دانشمند خود سروده است : آذین چو کلام کلک بندد

بخش ۸ - اندرز به شاه صفوی : ای وارث کشور سلیمان

بخش ۹ - تمثیل : ز استاد، که باد روح او شاد

بخش ۱۰ - در مخاطبهٔ نفس و خاتمهٔ کتاب گوید : دریاب حزین، که در چه کاری

بخش ۱۱ - مناجان : ای بر رخ عالمی درت باز

بخش ۱ - مثنوی تذکرهٔ العاشقین

ساقی ز می موحّدانه

ظلمت بَرِ شرک، از میانه

با تیره دلان چو لمعهٔ نور

در نیم ‎شبان تجلّی طور

در ده که ز خود کرانه گیریم

بیخود، رَهِ آن یگانه گیریم

مطرب، دم دلکشی به نی کن

این تیره شب فراق طی کن

از صبح وصال، پرده برگیر

شام غم هجر، در سحر گیر

تا باز رهم ازین جدایی

گیرم سرکوی آشنایی

ساقی، قدحی می مغانه

سرجوش خم شرابخانه

در کام حزین تشنه لب کن

نذر دل آتشین نسب کن

تا رخت کشم به عالم آب

آسوده شوم ازین تب و تاب

مطرب، نفست جلای جانهاست

با مرده دلان دمت مسیحاست

تنگم چو خون مرده، در پوست

نشتر به رگ فسرده نیکوست

دل مرده، تن فسرده گور است

آواز نی تو، بانگ صور است

ساقی، قدحی که ناصبورم

صد مرحله از شکیب دورم

عشق است و هزار سوگواری

یک جان و هزار بی قراری

تا رام شود دل رمیده

با یار نشیند آرمیده

ای مطرب عاشقان، نوایی

آرام رمیده را، صلایی

کز فیض دمت سرور یابیم

ما تفرقگان، حضور یابیم

در رقص آییم، کف فشانان

بر نطع سپهر، پای کوبان

ساقی سر ماست، خاک نعلین

بردار غبار هستی از بین

تا آینه ام صفا پذیرد

عکس رخ دلربا پذیرد

گردید چو جلوه گاه دلدار

آیینه گذار و عکس مگذار

ای مطرب جان، رَهِ دگر گیر

یک ره ز ترانه پرده برگیر

دستان زنِ دل، شکسته بال است

مشتاق به ناله های حال است

کز ذوق سماع، پر برآرد

این کهنه قفس بجا گذارد

ساقی بده آن می مروّق

تا جان، کُند از قیود، مطلق

از خود بفشاند آب و گل را

بیند رخ آن بت چگل را

گردد ز شراب وصل مدهوش

از هر چه جز او، کند فراموش

مطرب، دل ما اسیر رنج است

مرغ سحری ترانه سنج است

بنشین و تو هم ترانه سر کن

افسانهٔ عاشقانه سر کن

تا راه دیار یار گیریم

از هر دو جهان کنار گیریم

ساقی می عاشقانه پیش آر

جان داروی جاودانه پیش آر

عشق است و هزار نامرادی

کالای وفاست در کسادی

تا نغمهٔ خوشدلی سراییم

یکدم با یار، خوش برآییم

مطرب، نی خوش نوا به دم گیر

گو آتشم از درون عَلم گیر

ازکف شده نقد عمر بیرون

آهنگ حُدی، بزن به قانون

باشد کم عمر رفته گیرم

تاوانش، ازین دو هفته گیرم

ساقی، بده آن می دلارا

کش طور خم است، رشک سینا

تا ساعتی از خودی رهاند

یکدم ما را ز ما ستاند

جان، مست لقای دوست گردد

باقی به بقای دوست گردد

ای مطرب عاشقان، سرودی

شاهنشه عشق را درودی

یاران قدیم را سلامی

مستان وصال را پیامی

کاین سوختهٔ تف جدایی

دارد نظر از شما، گدایی

ساقی، به چراغ مسجد و دیر

روشن نشود مرا رَهِ سیر

صعب است رَهِ خطیر هستی

گردد سپری، مگر به مستی

برق قدحی به راه من گیر

در شعله، شب سیاه من گیر

مطرب، چه فسرده ای، سرودی

برکُن ز خَسَم به شعله، دودی

سدکن ره ناله ای، خدا را

بی پرده کن، آتشین نوا را

کز گریه غبار دل نشانیم

بر چرخ سرآستین فشانیم

ساقی، می آفتاب وش کو؟

بر جبههٔ شعله، داغ کش کو؟

تاریک شبم فرو گرفته

مار سیهم،گلو گرفته

شمع ره کفر و دین برافروز

صبح شفقی جبین، برافروز

مطرب، نفسی برشته داری

دُردانه بسی به رشته داری

در جیب و کنار گوش ما کن

تاراج متاع هوش ما کن

مشکین نفسیّ و آتشین لعل

افکنده لبت در آتشم نعل

مطرب، دم جان فزات نازم

مستانه ترانه هات نازم

مگذار به حال خویش ما را

سر کن رَهِ دلکشی، خدا را

تا روز خیال رخ نماید

بختم به فلک رکاب ساید

رخش تک و پوی را کنم پی

آسوده کنم مقام در حی

ساقی، سر همّت تو گردم

پروانهٔ طلعت تو گردم

شیدی دو سه، صوفیانه بردار

این ما و من از میانه بردار

شمع رخت انجمن فروز است

پروانهٔ زهد و عقل سوز است

دیرینه گدای می پرستم

از ساغر می تهیست دستم

مطرب، نفسی به کار نی کن

جانی به تن نزار نی کن

دی ماه جهان، بهارم افسرد

دم سردی روزگارم افسرد

بنواز به بانگ آشنایی

در زن به دل، آتشین نوایی

ساقی، به صفای می پرستان

کز شرم برآ، به بزم مستان

می کن به قدح جبین گشاده

چون گل، کف نازنین گشاده

ما تشنه لب زلال فیضیم

دریوزه گر نوال فیضیم

ای مطرب عاشقان، خروشی

ای هاتف قدسیان، سروشی

خون در تن من فتاده از جوش

بردار ز راز عشق، سرپوش

بخراش به ناخنی رگِ چنگ

بگشا نَمِ خونم از دل تنگ

ساقی، گل و جوش نوبهار است

چون چرخ، زمین شفق نگار است

از صوت هزار، در چمنها

نسرین زده چاک، پیرهنها

مپسند مرا به دلق سالوس

مگذار به قید نام و ناموس

مطرب، ز خموشیت به رنجم

خون شد دل و جانِ نکته سنجم

سنجیده رهی به گوش ما زن

آتش به نهاد هوش ما زن

فریادرسی کجاست جز تو؟

عیسی نفسی کجاست جز تو؟

ساقی، به صفای طینت می

بزدا غم دل، به همّت می

مگذار درین خمار ما را

افسرده و سوگوار ما را

در ده قدحی به رغم اختر

روشنگر آفتاب انور

مطرب، به ترانه های دلکش

در خرمن کفر و دین زن آتش

آزردهٔ نیش و کفر و کیشم

آزاد کن از طلسم خویشم

هستی، غم و درد جان گزایی ست

این عمر، دراز اژدهایی ست

بخش ۲ - در مناجات باری تعالی عزّ اسمهُ

یا رب، به نشید سینه ریشان

یا رب به نیاز مهرکیشان

کز لطف دهی زبان گفتار

نطقی به ستایشت سزاوار

افسانه ای از مجاز خالی

پیرایهٔ نکته های حالی

بیداری بخش هر مغفّل

چون زلف سمنبران مسلسل

فکری به رسایی، آسمان سیر

آزاده ز آب و خاک این دیر

در صیدگه، سخن قوی دست

نگشاده به هر شکار دون، شست

صیدافکنیش به کلک چالاک

شیران حقایقش به فتراک

ای شعله زنِ کباب جانان

وی آب روان تشنه کامان

ناخن زنِ سینه های رنجور

الماس تراش زخم ناسور

زآنجا که مقام عاشقان است

بی دردی ما، به ما گران است

بخشای دلی، به درد، دمساز

صد چاک ز سینه بر رخش باز

سیلی خور عشق شورش انگیز

خوبان به جراحتش، نمک ریز

ناوک گَهِ غمزهٔ کماندار

پیکانش گشاده جا به سوفار

قهرش به مذاق جان، شکرخند

با جور تو، لطف آرزومند

زخمش همه خنده ریز چون گل

میدانگه صد سپه تغافل

از تیغ جفای عشق بسمل

سیلش به محیط گشته واصل

ای نور دل بلند بینان

وی شمع طراز شب نشینان

تاریک شبم، ببخش نوری

آشفته دلم، بده حضوری

آب وگل من سرشتهٔ توست

وین تخم امید، کشتهٔ توست

بر کِشت دل امیدواران

باران عطای خود بباران

بشنو خونین ترانه ام را

در خاک مسوز دانه ام را

باشد که ز آب و گل کشد سر

نعت شَهِ انبیا دهد بَر

بخش ۳ - نعت سرور انبیا فخر بنی آدم محمّد مصطفی(ص)

این ابر تری که خامه انگیخت

در جیب جهان دُر عدن ریخت

تا صور نیم نوا دمیده ست

رنگ از رخ آسمان پریده ست

کلکم به ترانه های حالی

گسترده نعیم لایزالی

دستان زنِ خامه ام به گلبنگ

رامشگر سدره را کند گنگ

آیینهٔ دل، کشم چو در بر

زنگ همه طوطیان کنم کر

خضر قلمم، درین سیاهی

پی برده به چشمهٔ الهی

آمیخته خامه ام ز عرفان

با آتش عشق، آب حیوان

کوثر نمی از دوات من برد

نیسان، گهر از فرات من برد

آید چو نیم به خوشخرامی

از پنجه، نی افکند نظامی

تا زخمهٔ من ترانه سنج است

یک تار گسسته، پنج گنج است

ریزد شکر از زبان کلکم

مصر سخن است از آن کلکم

بر قاهره قهرمانیم بین

اقبال جهان ستانیم بین

رمح قلمم به حکمرانی

خوابانده درفش کاویانی

آتش جهد از سر سنانم

خار است، فشردهٔ بنانم

کلکم به سخنوران امیر است

یک غاشیه کش مرا، جریر است

بر سر دارد سجل اذعان

فرمان بلاغتم ز عدنان

هر در که ز نطق سفته راندم

بر درگهِ مصطفی نشاندم

آن گوهر افسر نبوت

دریاکش لجّهٔ فتوّت

گوشی به دُر خوشاب من کرد

حسّان عجم خطاب من کرد

از فیض قبول آن مکرّم

شد ملک سخن مرا مسلّم

بی سکّهٔ من، که باد جاوید

رایج نشود طلای خورشید

من بنده، کمین غلام اویم

جمشیدم و مست جام اویم

بی آنکه تلاش فکر کاود

نقشی، ز دل و زبان تراود

در جوش بود شراب مهرش

یک خُمکده است نُه سپهرش

ای عرش جناب لامکان گرد

عالم افروز نور پرورد

معراج نخستت، آسمان است

معراج دگر، علوّشان است

روشن گهران آبنوسی

زبر قدمت، به خاک بوسی

چشمی که به درگهت بساید

عین الشّمسش خطاب شاید

مژگان که غبار درگهت رفت

نور دل و دیده اش توان گفت

جسمی که تو را به جانفشانی ست

تن نیست، که جان جاودانی ست

بخش ۴ - عرض زمین بوس به حضرت ختمی پناه علیه التّحیّه والثّناء

ای زادهٔ اوّلینِ قدرت

قدر تو ورای فهم و فکرت

آدم ز تو یافت سربلندی

نوح از تو، طراز ارجمندی

معمار حرمسرا، خلیلت

جان و دل قدسیان سبیلت

در طور، کلیم یک شبانت

کونین، نواله خوار خوانت

عیسی به بشارت تو دم زد

زان دم، به عطای جان رقم زد

خاتم تویی وتویی سلیمان

جبریل تو راست، هدهد از جان

کی در خور توست، عرش بلقیس

اول قدمت به عرش تقدیس

فرمانده ی وحش و طیر بودن

رخسار ددان به خاک سودن

سهل است، ولی به عرشِ رفعت

نتوان چو تو یافت، اوج عزت

ای صدرنشین بزم لولاک

در خاک مذلت تو افلاک

خرگه زده ای به بی نشانی

بیرون ز مکان لامکانی

گرم است ز بس به حق شتابت

ماندند ملایک از رکابت

نُه خنگ سپهر لاجوردی

از شوق تو گرم رهنوردی

در دایرهٔ سپهر مینا

باشد مَهِ نو، رکاب آسا

تا آنکه ز لطف فیض گستر

پای تو مگر درآورد سر

گرنه ز رخ تو نور می تافت

کی مشعل مهر، نور می یافت؟

طوبی بود از قد تو سایه

سدره، ز درت، نخست پایه

عزّت ز تو، زمرهٔ ملک را

رفعت ز تو، منبرفلک را

ای شمع طراز هفت قندیل

پروانگی تو کرده جبریل

پاس تو دریده کوس ناهید

چتر تو فراز فرق خورشید

نقش قدم تو، تاج عرش است

بر خاک رهِ تو، عرش فرش است

مسجود تویی و قبله آدم

در پیش تو، پشت راستان خم

مملوک صفت، سپهر اخضر

بسته ست حمایل از دو پیکر

تا بو که شود دخیل خیلت

بیند یک ره، به خویش میلت

شد قصر نبوّتت چو بنیاد

کسر، از تو به قصر کسری افتاد

چون بود به زیر سایه ات مهر

ننمود به خلق، سایه ات چهر

سرگشتگی فلک خوش از تو

نعل مه نو در آتش از تو

در دست تو سنگ، سبحه خوانی

با لعل تو نخل، نکته دانی

ای یثربیِ حجاز مطلع

وز حلّهٔ کبریات، برقع

زیبندهٔ قرب قاب قوسین

خاک رهت آبروی کونین

املاک، رهین بحر جودت

افلاک، طفیلی وجودت

کی نعت تو حدّ خاکیان است؟

زیب دم پاک قدسیان است

ما جسم دنی، تو جان پاکی

ما در سمک و تو بر سماکی

حرفی نتوان زدن سزایت

ای جان مقدسان فدایت

بخش ۵ - در منقبت شاه سوار عرصهٔ لافتی سلام اللّه علیه

بر تارک خصم شاه مردان

این خامه پلارکی است برّان

کلکی که به دستم استوار است

در دست علی چو ذوالفقار است

طغراکِش نامه ٔ فصاحت

لیلی وش حجلهٔ ملاحت

زو گشته سخن به نام و ناموس

هر صفحه ازوست، بال طاووس

با خسته دلان، دم مسیحاست

با لعبتیان عصای موساست

در جدول او، زلال نیل است

در دیدهٔ قبطیان چو میل است

دستان زن باستان فسانه

گویندهٔ باربد ترانه

ریزد، شکرین رطب ز نخلش

پرورده به شهد، امیر نحلش

یعسوب جهان، علیّ عالی

کز حق به دو عالم است والی

در پنجهٔ قهرِ شیرگیرش

گردون چه و کید گرگ پیرش؟

شاهنشه کشور امامت

پیرایهٔ مسند کرامت

تمثال نخست کلک تقدیر

نیکوتر ازو نیافت تصویر

همراز نبی زخامهٔ کن

گر گل دو بود، یکیست گلبن

مهر جم و نیر طلوعش

در سجدهٔ خاتم رکوعش

داراییِ کوی آب و گل چیست؟

در خورد سگانش، ملک دل نیست

مجنون رهش به طیّ منزل

بر بختی عقل، بسته محمل

نامش مفتاح قفل دلها

مهرش، گلریز آب و گلها

از جرم گران ندارم اندوه

پشتم ز ولای اوست بر کوه

فردا هم ازین نهفته مأوای

کز خواب گران هوش فرسای

بیدارکنند، دیدهٔ بخت

در ظلّ لوای او کشم رخت

سر، ناصیه سای خاک پایش

جان زنده مباد بی ولایش

بر جبههٔ هرکه داغ او نیست

روشن رهش از چراغ او نیست

او داند و بخت خوابناکش

در روزن دیده باد خاکش

بگذار حزین، فسانهٔ خویش

وین باربدی ترانهٔ خویش

کلکت نبود سزای حمدش

بگذار ز کف لوای حمدش

این پرده سرود خسروی نیست

ای بی ادب، این سبک روی چیست؟

جایی که سخن نه در حساب است

خاموش که خامشی صواب است

بخش ۶ - در مدح جدّش شیخ زاهد گیلانی سروده است

کو دل که رهِ مدیح پویم؟

یارای زبان کجا که گویم؟

حرفی ز ثنای شیخ ملّت

برهان طریقت و شریعت

نتوان نخل مدیح بستن

خاموش نمی توان نشستن

تمکینی ازو کنم تمنّا

تا پای سخن نلغزد از جا

خاموشیِ لب، شکیب خواهد

گل نغمهٔ عندلیب خواهد

دل داد به مدح نطق رایان

بر باد سوار شد سلیمان

پرورده، وفا گرای باشد

فرزند، پدر ستای باشد

خاص آن پدری که نوع انسان

با بوالبشرش بود ثناخوان

بیند چو دل از ثناگرانم

بوسد به لبِ ادب زبانم

یکتا گهر محیط عرفان

والا پدر تمام مردان

مفتاح خزاین معارف

مخصوص جزایل عواطف

از پایهٔ رفعتش چه پرسی؟

دم می نزنم ز عرش و کرسی

آن شیفتهٔ جمال بی چون

آیینهٔ حق، درون و بیرون

دریاکش فیض صبحگاهی

مفتون کرشمهٔ الهی

فیروز لوای آسمان تخت

فرخنده همای دولت و بخت

سلطان حق و دو عالمش دل

لوح الله و اسم اعظمش دل

پا بر پی مصطفی نهاده

چون سایهٔ مصطفی فتاده

در حلقهٔ ذکر اوست سرمست

از منطقه چرخ، سبحه در دست

زان تیغ که ادرا جهاد اکبر

تنهای هوس فتاده بی سر

فرزین کنِ نقش بی نیازان

شش ضربه دِه تمام بازان

فیّاض محاضرات تقدیس

کشّاف مذاکرات ادریس

تاج سر ملت است و دین هم

سرزنده ازوست، آن و این هم

ابراهیم دوم به همّت

دریوزه گر، ادهمش ز فطرت

آن زاهد از خودی مصفّا

فیروز نصیب قسط اوفا

خورشید چو خاتمش به فرمان

در دایرهاش فلک شکوهان

آن دیدهٔ روشنان ابداع

صیقل گر زنگ لوح انواع

گشتند چو جانیان مرتد

غارتگر ملت محمّد

از شرع نبی ز گردش هور

سر ماند عیان و عین مستور

این نخل ز باد فتنه شد سُست

از هر طرفی پناه می جست

چون دید ز فتنه عرصه را تنگ

در ذیل ولایتش بزد چنگ

طوبی خمیده کرد قد راست

شاخ و بر او جهان بیاراست

احیاکن دین مصطفی اوست

سالار سپاه اصفیا اوست

گیلان ز لقای او منور

گیلان چه؟ که چشم هفت کشور

خاک ره اوست تاج اشراف

جولانگه اوست قاف تا قاف

چون موج خطر، گرفت بالا

افشاند سر آستین به دریا

آرام گرفت بحر پرشور

او قاهر و روزگار مقهور

احصا نتوانمش کرامات

بالله صدق است این نه طامات

زان شب که ز فرش بسته او رخت

بیدار نگشته دیدهء بخت

آن خسرو آفتاب خرگاه

شب کرد دراز و روز کوتاه

روشن گهرانش اندرین جمع

دادند فروغ بزم چون شمع

بودند جهان فروز چون بدر

گشتند نهان چو لیلهٔ القدر

امروز منم از آن نیاکان

آلوده ای از نژاد پاکان

وامانده چو نقش پای در راه

خاکستر آتش گذرگاه

خود رفته و بر امیدواران

فیضش باقی ست روزگاران

شد لنگر تربتش ز افضال

آسودگی زمین ز زلزال

ای پایه فزای ارجمندی

درگاه تو برتر از بلندی

ای کعبه پناه دیر هادم

بر سدّه توست سدره خادم

ای روضهٔ تو حصار ایمان

بر مرکز تو مدار ایمان

درگاه تو را، ز زایران است

زان آبله پای، آسمان است

بال ملک است، بسترآرا

جنّت وطنان روضه ات را

روز است خلیع و شب سیه پی

غمّازی ازین، سیاهی از وی

در زاویهٔ تو، روز و شب نیست

در روضه جنّت این عجب نیست

آن خلوتیان برگزیده

در سلک مجرّدان جریده

مخصوص نعیمهای مشکور

فیروز به جدّ و جهد موفور

خدّام تو سروران معنی

فربه کن لاغران معنی

حیران همه در ارادت تو

در سلسله سعادت تو

برخاسته است و هست مکشوف

از دامن تو هزار معروف

گردیدهٔ مهر و مه شود کور

گیرد ز چراغ روضه ات نور

جاروب درت چو گشت دسته

چوگان غرور، شد شکسته

تلقین ز تو یافته ست ماناک

دلهای مسبّحان افلاک

کز غفلتشان فتور نبود

در طاعتشان قصور نبود

دل گر شود از خیالت آگاه

عقلت نبرد به خلوتش راه

از عالمیان تویی سرافراز

زیبد به نیاز عالمت ناز

نور ازلی به دلفروزی

نیران غضبی به خصم سوزی

ریزی گه جور کندن از بیخ

در جوی مجرّه خون مریخ

شاهان ز تو یافت فرقشان تاج

پوشیده ز خلعت تو دیباج

غازان چو جبین به پای تو سود

زین غازه جمال دولت افزود

بر ابر به تشنگان هستی

کرده کف تو چو پیش دستی

ای جان ز تو، جسم زاکیان را

ایمان به تو تازه، خاکیان را

من بنده رهی، ز خانه زادان

دارم دلکی به مدح شادان

خاموشی من زبان گویاست

گوهر، وصّاف ابر و دریاست

بزم صله ات یکی ست با فرض

همچون صلهٔ رحم، تو را فرض

کان، از کرم تو کاف بگرفت

فای شرف تو قاف بگرفت

باشد کرم تو در شماره

از کان افزون سه چار پاره

کردند ز طبع صافی من

آیینهٔ دأب خانه روشن

گرچه به ره اوفتاده ام سُست

سنگینی استخوانم از توست

بر خاطر خلق اگر گرانم

ناکس سبک است بر زبانم

شعرم شعریست خصم دیوان

کلکم علم جهان خدیوان

یاد تو دل مرا تسلیست

آرامش موسی از تجلّی ست

چون شبنم و لاله، اشک بی تاب

بر آتش سینه می زند آب

از نسبت توست چون کریمان

آزادیم از در لئیمان

حرمان زدهام ز طوف خاکت

خواهم مددی ز روح پاکت

بخش ۷ - دربارهٔ پدر دانشمند خود سروده است

آذین چو کلام کلک بندد

تا در عدن به سلک بندد

دامان نفس، غبار دل روفت

چون نوبت نطق، کوس را کوفت

طغراکش همّت سرافراز

عنوان صحیفه کرد آغاز

از نام بلند مطلع نور

بر لوح کهن کتاب مسطور

والا پدر من است و استاد

اورنگ نشین ملک ارشاد

دریاکش لجۤهٔ فتوت

سرمایهٔ مردی و مروّت

عیسی نفس معارف اندیش

خورشید افاضتِ ملک کیش

نیرو ده خسروان معنی

جان سخن و روان معنی

آن فارس فکرت فلک سیر

دانای رموز منطق الطّیر

آن مردم چشم رهنمایی

سر حلقهٔ بینش آزمایی

سرمایه دِهِ گهرفروشان

دریاکش بزم باده نوشان

حلامه رسد؟! بنای گیتی

خورشید بلند رای گیتی

پرگار نِهِ رواق گردون

بیجاده دِهِ نطاق گردون

بوطالب هاشمی چو بگذشت

بوطالب زاهدی عیان گشت

او نصرت احمد آنچنان کرد

این خدمت ملّتش به جان کرد

خمخانه کش شراب دانش

سرچشمه گشای آب دانش

ای خاتمهٔ خردپژوهان

سرخیل محمّدی شکوهان

مهر از تو به پرتو اکتسابی

زو ذرگی، از تو آفتابی

فیض سحری به من دمیدی

صبحم ز شب سیه بریدی

رفتیّ و گذاشتی نژندم

از ناله چو نای بندبندم

بی عزّ عنایتت فقیرم

بی سایهٔ تو یتیم میرم

از مرکز خاکدان برونی

چون مردمی از جهان برونی

رفتی تو و پای سعی خفتم

تایخ وفات 《 خضر 》 گفتم

افزون بود از حد تناهی

بر روح تو رحمت الهی

از کوثر رحمتی قدح نوش

این سوخته را مکن فراموش

این خامه که ترجمان معنی ست

وصاف خدایگان معنی ست

سلطان محققان عالم

استاد افاضل معظّم

برهان الحق و الحقیقت

سلطان الشّرع و الطّریقت

چون بحر، محیط خوشدم، دل

در مدحت حجه الافاضل

آن خاتم مبران صادق

برهان حقیقت الحقایق

شهر دل و شهریار حکمت

اورنگ نشین اوج رفعت

خورشید هنر، حکیم مطلق

علّامهٔ دهر، حجهٔ الحق

حلال رموز باستانی

مفتاح کنوز آسمانی

او صادق و من به مدح صادق

تنها به ستایش، اوست لایق

ای مجمل ما ز تو مفصّل

صبح دومی و عقل اول

ای خضر سبکروان مینو

مشایی موکبت ارسطو

ای چشم و چراغ آفرینش

عین الشرف و سواد بینش

نطقم که چو آب زندگانی ست

وین سینه که مخزن معانی است

این خاطر روشن گهر سنج

این حربه سنان شایگان گنج

یک رشحه ز بحر بی کران است

از تربیت خدایگان است

نتوانم ادای حق نعمت

بر خاک تو بارد ابر رحمت

بخش ۸ - اندرز به شاه صفوی

ای وارث کشور سلیمان

خورشید چو خاتمت به فرمان

ای روشنی چهار اقلیم

از توست فروغ تخت و دیهیم

اقبال ز توست، عرش معراج

شاهی ز تو یافت، دُرّهٔ التّاج

دارم دو سه حرف بخردانه

گر تو نشماریش فسانه

هرچند مجال حرف تنگ است

معنی دریا و ظرف تنگ است

سرمایهٔ دل زیان ندارد

لیک ار شنوی زبان ندارد

تلخ است حدیث راستگویان

این زهر به کام، شهد گردان

اول سخنی که دارم این است

هش دار که مهر دهر، کین است

غره مشو از فراخ دستی

رنج است گران خمار مستی

غافل منشین درین گذرگاه

غفلت چاه است و آگهی راه

زلف املت که پیچ پیچ است

مفتون نشوی به او که هیچ است

از دفتر دهر سست پیمان

افسانه ی باستان فروخوان

عبرتکدهٔ جهان نظرکن

سودای هوا ز سر بدر کن

خاکی که قدم زنی بر آن چُست

فرق پدران رفتهٔ توست

پیش تو برین سریر و خرگاه

بنگر به نشست و خاست ناگاه

بر تخت شهی فراغتت چیست؟

دانی که مکان هشتهٔ کیست

پیش از تو، گروه سرفرازان

بودند به تاج و تخت نازان

پیش از تو،درین بساط نیرنگ

بستند کمر به خسروی، تنگ

بستند و گشاد، آسمان چُست

دربست و گشاد، نوبت توست

ای خفته بمال چشم و برخیز

کایّام زند به باره، مهمیز

آسایش عمر، بی درنگ است

بشتاب که وقت کار تنگ است

امروز وسیلهٔ امانی

مردم رمه اند و تو شبانی

نیک و بد کار خویش دریاب

عیب است به چشم پاسبان خواب

آگاه نشین و با خدا باش

آمادهٔ پرسش جزا باش

عمری که دو اسبه ره سپار است

خودگو، که به وی چه اعتبار است؟

از عدل اگر توانی امروز

زاد سفر از جهان بیندوز

نیک و بد اگر کنون گذاراست

پاداش عمل ولی خدا راست

گر کرده ثواب و گر گناه است

اندوختهٔ تو، زاد راه است

نیکیّ تو است نوش، یا نیش

هان تا نکنی زیان، بیاندیش

بخش ۹ - تمثیل

ز استاد، که باد روح او شاد

زیبا مثلی مرا بود یاد

روشن گهرانه، راز می گفت

در سلک فسانه، این گهر سفت

کز خانهٔ کدخدای دهقان

بگریخت بُزی، فراز ایوان

می گشت فراز بام نخجیر

گرگی به گذاره بود، در زیر

بُز دید چو گرگ را به ناکام

بگشاد زبان به طعن و دشنام

چون دید به حال ناگزیرش

افسوس شمرد، تا به دیرش

گرگ از سرِ وقت، گفت کای شوخ

بیداد منت مباد منسوخ

این عربده نیست از زبانت

دشنام به من دهد مکانت

بُز را نرسد به گرگ، دشنام

این طعن و سخط به ماست از بام

زین گونه، درین زمانهٔ دون

افسوس خسان بود ز گردون

هر گوشه، سپهر سفله پرور

بوزینه و بُز نموده سرور

حیزانِ زمانه را به میدان

کرده ست حریف شیرمردان

زین بُز فرمان نبود تشویر

گر بود مجال حملهٔ شیر

بز بر سر بام جا گرفته

خوش عرصه ز دست ما گرفته

تا کی به جهان، جگر توان خورد؟

فریاد ز چرخ ناجوانمرد

هر خیره سری، به کام دارد

یک بزچه؟ که صد به بام دارد

بخش ۱۰ - در مخاطبهٔ نفس و خاتمهٔ کتاب گوید

دریاب حزین، که در چه کاری

روی دل خویش با که داری

چل سال ز عمر بی وفا رفت

تن ماند ز جنبش و قوا رفت

بگذشت بهار زندگانی

برخاست نسیم مهرگانی

افسرد، گل نشاط در سر

زین شاخ نه برگ ماند و نه بر

قد، روی نهاده در خمیدن

تنگ آمده گوش از شنیدن

نور نظرت غبارناک است

چشم تو، چو دام زیر خاک است

از موی تو گشته تیرگی دور

بر مشک نشسته، گرد کافور

شب رفت، بس است آرمیدن

هین نیر شیب در دمیدن

بردار سری ز خواب غفلت

بگذار ز کف شراب غفلت

جنبید ز جای مرغ و ماهی

برخیز ز خواب صبحگاهی

خوابت، طرّار چشم بندی ست

در پیش گریوه بلندی ست

مگذار که بینشت رباید

بشتاب که ره به منزل آید

برخیز که عمر رفت در خواب

این یک نفسی که مانده دریاب

بگذار حدیث و لب فروبند

خاموش نشین، فسانه تا چند؟

آخر نه درای کاروانی

تا کی چو درای در فغانی؟

طنبور تنت گسسته تار است

مضراب، به دست رعشه دار است

نی در رگ ترهات بشکن

بفکن قلم و دوات بشکن

بنشین و به اشک عذرخواهی

از چهره ى جان بشو سیاهی

غافل منشین گرت بود هش

دیویست زمانه آدمی کش

دم را به شمردگی برآور

عمر تو دمیست، خوش سرآور

بر عرش زدی لوای خامه

زین نامهٔ عنبرین شمامه

با کلک تو جان جاودانی ست

سرچشمهٔ آب زندگانیست

ماهی پیکر تپد بر آذر

در خاک ز حسرتش سکندر

چون خضر، خجسته طالعی کو؟

تا تر سازد لبی ازین جو

در قصر سخن نبود رونق

رونق ز تو یافت، این خُوَرنَق

پیچیده به چرخ، بانگ کوست

ناهید دهد به خامه، بوست

بر نقد سخن، ز خوش نوایی

زد کلک تو سکّهٔ روایی

با زر چه کند حسود حامل

کاسد نشود عیار کامل

نازم این نقد موهبی را

کاشکسته درست مغربی را

بادا به فلک چو مهر تابان

پیوسته، جهان فروز و رخشان

از اوج شرف، مباد افولش

بخشد دل مقبلان قبولش

بخش ۱۱ - مناجان

ای بر رخ عالمی درت باز

انجام مرا رسان به آغاز

سیلی خور هجر جان گزایم

دریاب چه شد که تا برآیم کذا

پروردهٔ توست، خار و سنبل

خس تن نزند که نیستم گل

چونان که گل از تو، خار از توست

دی هم ز تو، نوبهار از توست

بی قدری ذرّه نیست نومید

از پرتو التفات خورشید

گر عزت گل گیا ندارد

...گری جدا ندارد

دریای محیط اگر شگرف است

با قطره،که را مجال حرف است؟

گر رد کنیم چه حیله کوشم؟

بار خود را کجا فروشم؟

پیدا ز عدم جهان کنی تو

هر چیز که خواهی آن کنی تو

سرچشمهٔ هستی از تو جاری ست

امر تو به کاینات ساریست

یک نقش تو گر فرشته خو شد

بد نیز طفیلی نکو شد

این جمله ز کلک توست بارز

نقّاش قدیر و نقش عاجز

بر خوان کریم اگر طفیلیست

با مهمانان تفاوتش نیست

از درگه رحمت کریمان

خالی نرودکف لئیمان

خاص آنکه امید بسته باشد

عمری به طمع نشسته باشد

دانی منم آن گدای آزی

دست اَمَلَم به این درازی

غیر از در تو دری ندارم

دریاب که دیگری ندارم

مهمان طفیلی کریمم

پروردهٔ نعمت قدیمم

دانم بودت زیاده افضال

با پیرگدای مضطرب حال

ای بار خدای بنده پرور

استاده گدای پیربر در

او روی فغان و زاریش نیست

یارای سخن گزاریش نیست

تسکین ضعیف نالیش کن

رحمی به شکسته بالیش کن

دریاب حزین بی نوا را

محروم مکن کهن گدا را

فرهنگ نامه

بخش ۱ - فرهنگ نامه : به نام نگارنده هست و بود

بخش ۲ - در نعت خواجه دوسرا علیه و علی آله التحیه و الثثا

بخش ۳ - خطاب زمین بوس : سپهر آستانا، ملک چاکرا

بخش ۴ - در منقبت سرور اولیا -علیه التحیّه و الثّنا- یعنی امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع)

بخش ۵ - ستایش خاقان سخن : سخن گوهر لجّهٔ سرمدی ست

بخش ۶ - در گشایش این نامهٔ نامی گوید : شکست استخوان، طبع اندیشه زای

بخش ۷ - در وصف حسن : بر وبرز ، چون سرو آراسته

بخش ۸ - صفت جنگ : دل خاک شد از ستوران، ستوه

بخش ۹ - صفت تیغ : تناور نهنگی ست شمشیر او

بخش ۱۰ - صفت اسب : خرامنده کوهی، فلک پیکری

بخش ۱۱ - صفت نامه : بفرمود دانای روشن ضمیر

بخش ۱۲ - در نصیحت و بی وفایی دهر گوید : ز افسون چرخِ دریده دهل

بخش ۱۳ - در صفت مردان کار فرماید : به دیبا و اطلس فریباست، زن

بخش ۱۴ - خطاب به پادشاه در قبول صلح و ترک ستیز و اندرزی چند از حِکم

بخش ۱۵ - حکایت : شنیدم شهنشاه گیتی گشای

بخش ۱۶ - صفت ممالک بهشت نشان ایران عَمَّره اللّه : بهشت برین است ایران زمین

بخش ۱۷ - در توصیف دارالسلطنه اصفهان گوید : گرامی ترین عضو انسان دل است

بخش ۱۸ - در صفت خاموشی گوید : تو را تا نباشد گرانمایه ای

بخش ۱ - فرهنگ نامه

به نام نگارنده هست و بود

فرازندهٔ این رواق کبود

سر داستان، نام فرخنده ای ست

که عقل از ثنایش فروماندهایست

خرد در کوی کوتهی و کمی ست

زبان روستازادهٔ اعجمی ست

سپاسش نشاید به اندیشه گفت

به خس، کی توان کوه البرز سفت؟

خردگر چه خضر بیابان بود

سراسیمهٔ راه یزدان بود

دل و جان اگر دانش آسا بود

همین بس که خود را شناسا بود

ازل تا ابد گر به بالا پرد

ز حدّ خود اندیشه برنگذرد

طلسم حقیقت نباید شکست

حصاری بود، در گهر هر چه هست

به بینش قدم را درین کهنه دِه

اگر مرد راهی به اندازه نِه

نیابی خدا را به جویندگی

بکش پا، ز بیهوده پویندگی

مپوی و چو آب گهر تازه باش

اگر خودشناسی، به اندازه باش

تو را برتر از حد خود، راه نیست

که نقش از نگارنده، آگاه نیست

جهولی، به گرد فضولی مگرد

ز جاهل فضولی ست، کردار سرد

فضولی کند قطره را منفصل

فراخ است دریا و تو تنگدل

شعور تو، ای پای بستِ غرور

یکی کور موش است و تابنده هور

کند خیرگی دیدهٔ جان تو

عدم زاده است آخشیجان تو

خبر نیست امروز را از پریر

جوان نیست تاریخی چرخ پیر

کجا تار ممکن به واجب تند؟

لعاب عناکب، ذباب افکند؟

عبث دام در راه عنقا مکش

زیاد، از گلیم خودت پا مکش

نه پیداست راه و تویی طفل دی

درین ورطه، گولی به از بخردی

به این خیرگی خوش عنانی مکن

زبان بسته ای، ترجمانی مکن

پی مصطفی گیر، اگر می روی

ره راست این است اگر بگروی

بخش ۲ - در نعت خواجه دوسرا علیه و علی آله التحیه و الثثا

چرا نام مشتی گدایان بَرم؟

ستایش به درویش سلطان برم؟

نخستین خدیو دیار وجود

بهین موجهٔ چشمه ساران جود

قدم سای بزم، ایزد پاک را

مربع نشین، تخت لولاک را

به بربستن رخت ازین کهنه دیر

براق خرامنده اش، برق سیر

فرازندهٔ پایهٔ سروری

برازندهٔ تاج پیغمبری

گل از نافهٔ خلق او مشک بوی

خور از بادهٔ مهر او، سرخ روی

دل از نعمت عام او، چیردست

لب از لذّت نام او، شیر مست

به نیروی تیغش، ظفر سرفراز

به رخسار عهدش، در بخت باز

به کفر، آذر از نور ایمان او

به کین خنجر، از مهر رخشان او

بخش ۳ - خطاب زمین بوس

سپهر آستانا، ملک چاکرا

کرم گسترا، بندگان پرورا

دل افروز پاکی نهادان تویی

رخ بخت را، بامدادان تویی

منت، ازکمین بندگانم یکی

که در بندگی می ندارم شکی

شب شیب، روزم به تاراج برد

ستمگر ز ویرانه ام، باج برد

خرابات عشق است آبادیم

بکش بر جبین، خط آزادیم

فروزان کن از ناله ام، شمع طور

نگون کن به داغم، نمکدان شور

زبان تا بود، در ثنای تو باد

روان، خاک راهِ رضای تو باد

بخش ۴ - در منقبت سرور اولیا -علیه التحیّه و الثّنا- یعنی امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع)

سر شیرمردان عالم، علی

کزو سرفراز است نام یلی

جهان کرم، والی کردگار

امام امم، صاحب ذوالفقار

ز قصرش، کمین پایه، چرخ بلند

ز فیضش گرانمایه، خاک نژند

ولایت بر اندام زیباش چست

وصایت به بالای شانش درست

سر اصفیا، خاتم اوصیا

فرازندهٔ رایت انّما

محیط معانی دل روشنش

ردای یمانی، به تن جوشنش

بلنداخترش، ظلمت کفر کاست

ز تیغ کجش، پشت اسلام راست

سر سرفرازان، جبین سای اوست

دل قدسیان در تولای اوست

به کونین داردگرانی، سرم

که بر درگهش نایب قنبرم

چو دارم اساس غلامی قوی

گدای درم را رسد خسروی

بخش ۵ - ستایش خاقان سخن

سخن گوهر لجّهٔ سرمدی ست

بهین حجّت معجز احمدی ست

سخن چشمهٔ زندگانی بود

سخن نعمت جاودانی بود

سخن را به فرق سپهر افسری ست

به عالم، سخن سنج را سروری ست

زگنج سخن مایه دار است دل

چو نبود سخن، دل بود مشتِ گل

سخن گوهر و ابر نیسان دل است

سخن هدهد است و سلیمان دل است

به نطق، آدمی زاده انسان بود

حریف زبان بسته، حیوان بود

ولیکن نه هرکس سخن گستر است

بسا لب، که خاموشیش درخور است

شراب ار نداری به خم، پرمجوش

چو گوهرفروشی ندانی، خموش

ز آواز گردد عیان، حالها

خوشا حال سربستهٔ لال ها

بخش ۶ - در گشایش این نامهٔ نامی گوید

شکست استخوان، طبع اندیشه زای

به دندانهٔ کلک پولاد خای

که اندیشه، جادونگاری گرفت

بنای سخن استواری گرفت

ز صد چشمه خون بیش، پیمود دل

که شد صفحه ام رشک چین و چگل

به دل، کاوش دیده نگذاشت نم

که گوهر فرو ریخت، ابر قلم

خرد دفتر جزء و کل را گشود

که اندیشه، کلک آزمایی نمود

به پیچ و خم فکر، عمری گذشت

که خاطر خداوند سررشته گشت

ز معنی، دلم جام جمشید زد

نیم، زخمه بر ساز ناهید زد

حزین، زلف معنی ست در مشت باد

به این تار، کلک خوش انگشت باد

رسایی ده، آوای اندیشه را

فراسوده مگذار این بیشه را

بخش ۷ - در وصف حسن

بر وبرز ، چون سرو آراسته

نهالی ز گلزار جان خاسته

دو ابرو کمان کش، دو زلف از کمند

درافکنده آزاد دلها، به بند

صف محشر، آشوب مژگان او

به خون تشنگان، تیغ بندان او

خطش دفتر زهد را برنوشت

غمش شادی بخت را، سرنوشت

رخش لاله ها را، جگر سوخته

چراغ دل و دیده، فروخته

چو پرتو به دل، یاد آن رو زند

به مینو، مرا سینه پهلو زند

بخش ۸ - صفت جنگ

دل خاک شد از ستوران، ستوه

غریو دلیران بدرّید کوه

نمودی در آن پهن دشت بلا

سنان آتش و نیستان، نیزه ها

هوا ابری، ازکاوب بانی درفش

زمین لعلی، از تیغهای بنفش

بغرّید نای و بنالید کوس

رخ مهر، از بیم شد آبنوس

فغان سازکرد، اژدر کرّنا

دهان بازکرد، اژدهای بلا

عقاب کمانها، سبک بال شد

سپرهای زرٌٍینه، غربال شد

ز بس خون، سنان از رگ جان گرفت

زمین، رنگ کان بدخشان گرفت

چکاچاک تیغ و هیاهوی جنگ

فرو ریخت از روی بهرام، رنگ

بر و بُرز گردانِ پولادپوش

جرس وار، از خنجر سخت کوش

زره، در بر و دوش رویین تنان

به صد چشم، حیران تیغ و سنان

به سر، ترک زرّین آن پرشکوه

فروزنده، چون آتش ازتیغ کوه

خدنگ خداوند کوپال و رخش

نیستان نمودی سپرها به تخش

هماوردش از بیم زخم درشت

به زیر سپرزاده، چون سنگ پشت

در آمد یکی نامور از سپاه

درآویخت بخت با او، یَلِ کینه خواه

به ترکش، چنان کوفت گرز گران

که سر، چون کشف در شکم شد نهان

زمین از تپش، گوی سیماب شد

رگ خاره، از لرزه بی تاب شد

رسید اندر آن عرصه، طوفان به اوج

ز جوهر، زدی آب شمشیر، موج

سَرِ گردنان، در خم خام بود

رخ بخت را، طرّهٔ شام بود

هوا داشت، ازگرز بارنده میغ

به خون، لجه پیما، نهنگان تیغ

بخش ۹ - صفت تیغ

تناور نهنگی ست شمشیر او

سر شرزه شیر است، نخجیر او

قضا را به کشور بود مرزبان

زبان اجل را بود ترجمان

بدانسان که گل، جامه سازد، کفن

کند لخت چرم شخ کرگدن

ز یک حملهاش، در سپنجی سرای

طرفدار پنجم، درافتد ز پای؟!

چو لقمه به دم، قاف را بشکرد

جگرگاه البرز را بر دَرد

خط سرنوشت یلان راست، کیش

تراشیدن بیستون راست، نیش

ازو خاک در لرزه چون برگ بید

به یک جو روان، آب و آتش که دید؟

ز سهمش قد تیر گردون، کمان

برش، پیکر فتح را پشتوان

ز خون در برش ارغوانی پرند

سران، از خم جوهرش در کمند

به صیدافکنی، چون درآید دلیر

فتد لرزه بر گردهٔ نرّه شیر

خمش، بارگاه ظفر را رواق

دمش، از دو پیکر ببرد نطاق

کند نام هستی ز بد کیش، حک

دو یک پنج نوبت زند بر فلک

بخش ۱۰ - صفت اسب

خرامنده کوهی، فلک پیکری

شتابنده ابری، گران لنگری

به جستن، ز برق دمان گرمتر

به رفتن، ز آب روان نرمتر

به سوی فرازی که بالا رود

عنان بر عنانِ ثریّا رود

نشیبی چو آید ورا پیش پا

چنان اندر آید، که تیر قضا

چو خور را به چوگان سم، گو کند

خور از خوشدلی، رقص پهلو کند

چو ایام بدخواه آید به سر

رسد بر سرش از اجل پیشتر

عنان کش شود گاه تندی چنان

که راز نهان بر لب رازدان

دمی تا فلک چون نگه طی کند

صبا را چو نقش قدم، پی کند

یکی بُرز بالاست، گردون شکوه

زمین از فشار سُم او ستوه

سرِ کوه البرز را زاشُتُلم

فرو کوبد از گرز پولاد سُم

بخش ۱۱ - صفت نامه

بفرمود دانای روشن ضمیر

که فرهنگ را، نسخه بندد دبیر

نگارندهٔ نامه، بگرفت کلک

کشید آن گهرهای غلتان به سلک

سوادش سویدای هشیار مغز

ز هر جنس در وی سخنهای نغز

ز معنی چو گفتار من مایه دار

به گوش خرد پروران، گوشوار

پس اندرز، از نام و ناموس کرد

بیاض از رقم، بال طاووس کرد

پس آذر، ز گفتارهای بلند

به خار و خسِ پست رایان فکند

رقم زد قلم، حجّت خویش را

بخست از سنان، سینه بدکیش را

بخش ۱۲ - در نصیحت و بی وفایی دهر گوید

ز افسون چرخِ دریده دهل

چرا ای تهی مغز، خندی چو گل؟

فریبا نگردی به ریو و فنش

بیندیش از خوی اهریمنش

ز قصّاب، پروردن گوسپند

نه جای امید است، برگیر پند

به دستان، فسون سازی روزگار

نه جای غرور است ای هوشیار

به نیرنگ گیتی چه دلبستگی ست؟

به این مهربانی بباید گریست

تسلی به اضداد هاروت فن

به تیغ جدایی ببرّد کفن

درین هفت خوان سپنج اعتبار

نه رستم بپاید، نه اسفندیار

درین عاریتگاه آشوب زای

نه مزدک بماند نه سلمان به جای

چو بهرام خنجر زند بر فسان

نه شیرویه داند، نه نوشیروان

چو دوران دهد جام صافیّ و دُرد

نه پیران شناسد، نه گودرز گُرد

برآرد چو شیر اجل سر ز غاب

نه ایرج گذارد، نه افراسیاب

درین بزم پهناور دور غور

نگرتا چه پیمود ساقیّ دور

ببین کز کمین، ارقم روزگار

چه کین آوری کرد با یار غار

به کین، چون ببندد کمر آسمان

چه سبّوحیان و چه صبّاحیان

رسد تا به گردون، اگر آب تیغ

جهان را چه باک از فسوس و دریغ

به اختر درین طارم امّید نیست

که قسطا و باقل، به چشمش یکی ست

بلند است ازین دخمه هر سو غریو

نه گشواد را شاد دارد نه گیو

حوادث، چو بازو گشاید به صید

نه رحم آورد بر جحی نه جنید

ازین گرد خوان مه و آفتاب

نه اشعب، نه مصعب شود کامیاب

نه بوذر بیاسود و نه ابن عاص

جهان رستخیز است و ایَنَ المناص

زمانه پر از ریو و افسون بود

فریبا، نه بخرد که مجنون بود

ازین چرخ دولابی عمرکاه

تن آسایی و کامیابی مخواه

به تن پروری، فکر آب و علف

کند جاودانی روان را تلف

تو خود آدمی زاده ای در نهاد

خر است آنکه دنبال شهوت فتاد

درشتی مکن، ای نکوهیده رای

به نرمش کند قطره در سنگ جای

چه خوش گفت، دهقان خم دیده پشت

که سوهان روح است، خوی درشت

نه ای گر نظام جهان را به کار

به تنها روی بگذران روزگار

به عزلت، بگیر از جهان گوشه ای

سرانجام کن، راه را توشه ای

مشو ای سبکسار آشفته کار

به این خفته شکلان دل مرده، یار

صباح رحیل است، بیدار باش

به اغیار ایمن تر از یار باش

نمی گویمت، از تُرش خو بترس

ز بیگانه آشنارو بترس

وگر ناگزیرت بباید رفیق

رفیقی گزین، رهنمای طریق

اگر دولت و کیش باید تو را

رفیقی به از خویش باید تو را

وگر دست ندهد تو را این رفیق

کناری گزین، فارغ از این فریق

ز من بشنو ای یار غفلت گرای

یکی نکته هوشیاری فزای

که فرسودهٔ روزگاران منم

حریف خزان و بهاران منم

فزون، چون ز قسمت نیاید به دست

زنی بر به هم از چه بالا و پست؟

ز دل، نقش آز و هوس می تراش

ابا قسمت خویش خرسند باش

خداوند از آن بنده شادان بود

که راضی به کردار یزدان بود

حَدِ خویش را، پاس دار ای پسر

سبکسر به خواری درآید به سر

نیارد زغن، لحن بلبل سرود

به تقلید، نتوان هنرمند بود

که تقلید را هست در مشت، باد

کف خاک بر فرق تقلید باد

سخن از رَهِ برق سیران مگوی

ابر لاشه خر، از پی ما مپوی

گرانان این آب و گل دیگرند

سبکبال سیران دل، دیگرند

دلی گر نداری مسیحا نفس

نفس را میاور به لب زین سپس

به جایی که داوود سنجد زبور

ز زنبور، نتوان نیوشید، شور

چو رستم دهد رخش گردی عنان

زن، آن به به مردی نبندد میان

چو هومان درآید به دشت ستیز

به هندو، که بسته ست راه گریز؟

چو سام سوار است، در گیر و دار

چه آید ز بوزینهٔ بُز سوار

به میدان گیو، آن یل ارجمند

که آرد سر دیو را در کمند

همان به که روباه مویینه پوش

سر خوبش دزدد، به سوراخ موش

خزف را، به گوهر چه جا می دهی؟

جفای خود و رنج ما می دهی

کبود است از شور سودا سرم

چو سنبل، شکنهاست در پیکرم

لبم مهر و دل ترجمان من است

شق خامه در استخوان من است

قلم درکفم، گرد زوبین به دوش

نفس بر لبم، آسمانی سروش

جوانی گذشت و چنانم دلیر

که در پنجه، پولاد سازم خمیر

فسون تو با شیر مردان خطاست

نی خامه ام را، دَمِ اژدهاست

چو بخرد نه ای، کار پاکان مگیر

نه ای نیک، راه نیاکان مگیر

به کردار دریاییان شگرف

مشو لجّه پیمای دریای ژرف

تو موری و داری گلوگاه تنگ

فراخ است پهنای کام نهنگ

چو با کبک پوید، ره راغ را

تک خود فرامش شود زاغ را

نه آن یاد گیرد، نه این پایدش

به این زیرکی، مویه می بایدش

سفالینه ات، در خور دید نیست

که هم سکّهٔ جام جمشید نیست

بخش ۱۳ - در صفت مردان کار فرماید

به دیبا و اطلس فریباست، زن

بود حلّهٔ تن، زره یا کفن

سر مرد را نیست پروای زیست

همایی به از سایهٔ تیغ نیست

درفش است سرو گلستان او

ز تیغ و سنان است ریحان او

گل سرخ او، زخم خندان بود

غبار نبرد، ابر نیسان بود

اگر تیغ و آتش ببارد به سر

زند خنده، چون شمع روشن گهر

بخش ۱۴ - خطاب به پادشاه در قبول صلح و ترک ستیز و اندرزی چند از حِکم

چو دشمن دَرِ صلح زد، در پذیر

مبادا به خصمی شود ناگزیر

ز خصم ار بسی دیده باشی گزند

به رویش دَرِ آشتی را مبند

به نیروی خود، سخت گیری مکن

رسا شد چو دستت، دلیری مکن

بسا دیده باشی که مور حقیر

زند پنجه با مغز شیر دلیر

بسی صعوه، در چشم شاهین و خاد

زند چنگ، چون کار با جان فتاد

اگر صلح خصم، از زبونی بود

به افتاده، پیکار دونی بود

وگر دوست گشته ست خود یار توست

سزاوار یاری، ز پیکار توست

نظام جهان گر نسازد ضرور

بود جنگ، جهل و فساد و غرور

جهاد از پی راحت عالم است

وگر نه، چه کین با بنی آدم است؟

به جنگ ار نبندد کمر، عقل و رای

چه خصمی کند کس به خلق خدای؟

چو عضوی شود گنده، باید برید

وگرنه، کند عضو دیگر پلید

چنین است حَدِّ سیاست بدان

به کف تیغ داری، به حکمت بران

هوا و هوس را مکن پیروی

که بختت جوان باد و دولت قوی

در آسایش خلق یزدان بکوش

مشو نیش، تا می توان گشت نوش

رسوم خدایی چو ندهی رواج

کلاه گدایی ست بهتر ز تاج

نباشد گرت پند ما، دلپذیر

حصیر فقیری، به است از سریر

تو دانی که در سروری رنجهاست

چنین رنج ها، نز پی گنج هاست

کشد رنج، بخرد به امّید خیر

وگرنه چه حاصل از این کهنه دیر؟

نماند کسی در جهان دژم

ولی نام نیکش بماند عَلَم

که دارد همان کهنه پیر جهان

به نیکی جوان، نام نوشیروان

بخش ۱۵ - حکایت

شنیدم شهنشاه گیتی گشای

پیمبر نسب، ظل عدل خدای

طرازندهٔ کشور کسروی

فرازندهٔ چتر کیخسروی

صفی سیرت مصطفی مرحمت

رضا طینت و مرتضی مکرمت

بهین گوهر درج دانشوری

بلنداختر برج دین پروری

مظفّر لوای مشیّد اساس

شهنشاه عباس یزدان سپاس

ابافرّ کشور خدایی گذشت

به معموره ره برده از طرف دشت

که با کرج، کین عدو سوز داشت

نگه، چون درخش آتش افروز داشت

یکی مرد دهقان در آن مرغزار

فروخفته بود، از گذرگه کنار

به سر افسر از دست و از خاک، تخت

سرش بر بن سایه گستر، درخت

در آن دم که خیل سپه می گذشت

تو گفتی که در لرزه افتاده، دشت

فروخفته، از خواب سر برگرفت

سپاس خداوند افسر گرفت

دعا گفت و خسروستایی نمود

که بادا به کام تو، چرخ کبود

خوشت باد این فر فرماندهی

سریر کیانی، کلاه مهی

رسید آن نیایش چو شه را به گوش

فروخواندش این خسروانی سروش

تو خوش زی، که آسودهتر از منی

به آزادگی سرو این گلشنی

نداری به دل فکرگاه و رواق

ندانی چه رنجی ست، این طمطراق

فزونی تو را زیبد و کم مرا

تو را شادی ارزانی و غم مرا

غم کشوری، بر دلت بار نیست

چو ما، زندگی بر تو دشوار نیست

خبر نیست آزاده را از اسیر

چو آسوده حالی، سر خویش گیر

خروشید دهقان آگاه دل

که ای مهر، از نور رایت خجل

غم از گردش روزگارت مباد

زگیتی به خاطر غبارت مباد

تن آسایی من ز پهلوی توست

کریج من آباد از کوی توست

اگر رنج بر خود نداری روا

ندارد روا، گیتی آرام ما

برآ خوش، به این رنج راحت سرشت

تو را مزد بادا ز یزدان، بهشت

بخش ۱۶ - صفت ممالک بهشت نشان ایران عَمَّره اللّه

بهشت برین است ایران زمین

بسیطش سلیمان وشان را نگین

بهشت برین باد جان را وطن

مبادا نگین در کف اهرمن

بود تا بر افلاک، تابنده هور

ز بوم و برش، چشم بد باد دور

کسی کو به بینش بود دیده ور

جهان را صدف داند، ایران گهر

زمین سرخوش از ابر نیسان اوست

گهر خاک ریگ بیابان اوست

دماغ خرد، از هوایش تر است

نَمِ چشمه ساران او، کوثر است

مسیحای خاکش به تن جان دهد

ز هر خشت او، نور ایمان دمد

نظر در تماشای آن بوم و بر

بود چشم یعقوب و روی پسر

هوایش می ناب هشیار دل

کبابش غزالان چین و چگل

خزد بزدلی گر به ویرانه اش

کند دلدهی، خاک مردانه اش

کهن قلعه هایش چو حصن فلک

کبوتر مثالان برجش، ملک

سوادش بود دیدهٔ روزگار

یک از خانه زادان او نوبهار

گر از فخر بالد به کیوان، کم است

که اصطخر او تختگاه جم است

فریدون، یک از خوشه چینان اوست

سلیمان هم، از خوش نشینان اوست

بود لرزه، درکشور روم و روس

ز روزی که می کوفت کاووس کوس

کهن کاخش، ایوان کیخسروی ست

کمین طاق او، غرفهٔ کسروی ست

دهد بیستونش، ز فرهاد یاد

همان کارپرداز عشق اوستاد

بود غنچهٔ لاله ای در حساب

به دامان الوند او، آفتاب

دهد جوی شیرش، ز شیرین نشان

شکرخیز خاکش بود اصفهان

بخش ۱۷ - در توصیف دارالسلطنه اصفهان گوید

گرامی ترین عضو انسان دل است

سواد جهان را سپاهان دل است

معنبر زمینش، به مینو زند

اساسش، به افلاک پهلو زند

مشام، از شمیمش، مروّح نشان

نسیمش به فردوس، دامن فشان

یکی از دل افتادگانش، حرم

ز گلخن نشینان کویش، ارم

ز خاکش نخیزد غبار خطی

که از سبزه دارد بهار خطی

گذشته ست هر برج او زآسمان

چو مستان میخانه کش، سرگران

در آن باره، نظّاره ماند ز تک

فرازش سماک و نشیبش سمک

حصاری بود، در حصارش سپهر

یکی ذرّه، در عرصه اش ماه و مهر

بدیدی اگر، سدّ زاینده رود

سکندر خجل از سد خویش بود

اگر تر کند خضر، از آن آب لب

سکندر کند در دل خاک، تب

پلش، لجّه پیمای پایندگیست

که هر چشمه اش، چشمهٔ زندگی ست

طرب خیز خاکش، روان پرورد

هوایش، مسیحا دمان پرورد

اویس، ار درین شهر جا داشتی

پرستش، هوا را روا داشتی

به هرکوچه او، دو صد کشور است

که شهری به هر خانهٔ او، در است

ز خاک رهش، سرمه مردمک

براو، دیدهء روشنان فلک

تماشای هر قصر عالی جناب

فکنده کلاه از سر آفتاب

به هر کلبه، هر حجره و هر رواق

به موزونی و دلپذیریست طاق

زند فال سعد از خیابان خویش

که دارد جداول ز تقویم، بیش

به چشمی که سروش شود جلوه گر

ز بالا بلندان، بپوشد نظر

گلش، چون بهار تماشا شود

تماشا، به صد شیوه شیدا شود

چنارش که چون صوفیان است، مست

فشاند به کونین، از وجد دست

ز تر میوه های لطافت سرشت

به باغش، توان یافت کام از بهشت

جهان جوست آن خاک فیروزمند

بود مصر، در هر دِهَش، شهربند

به هر گام او سلسبیلی سبیل

بجا خشک ماند ازآن خاک، نیل

اساسش نگردد ز دوران، خراب

گرفته ست گل عدل و دادش در آب

سرافراز، از آن خطّه شد تخت و تاج

خُوَرنق به کاخش فرستد، خراج

شکوهش، شگرف است سنجیده را

کند خیره، چشم جهان دیده را

چه گویم ز دانش پژوهان او؟

بود گوهر دانش، از کان او

حقیقت شناسان هر خوب و زشت

ملک کیش، مردان قدسی سرشت

جواهر فروشان کلک و زبان

فلک سیرهوشان روشن روان

نکو محضران پسندیده کیش

مراقب حضوران غایب ز خویش

مَهِ نو رکابان خورشید رخش

سکندر گدایان اقلیم بخش

خلیل آیتان مسیحا نفس

دلیلان سرگشته فریادرس

جهان سرورانند، روشن روان

که خالی مبادا، از ایشان جهان

بخش ۱۸ - در صفت خاموشی گوید

تو را تا نباشد گرانمایه ای

به از خامشی، نیست پیرایه ای

نداری زبان سخن گستری

چرا مستمع را، جگر می خوری؟

به گفتار، ضایع مکن خویش را

مشوران دل حکمت اندیش را

حزین، ار چه گفتار در شان توست

سخن، کار کلک زبان دان توست

خمش کن، که گوهر شناسنده نیست

بهای خزف ریزه و دُر یکی ست

ستاینده خواهد نیوشنده ای

تو بیهوده تا چند، کوشنده ای؟

ز داننده، کم گفتن اکنون نکوست

جهان پر ز نادان بسیار گوست

گذشتند یاران معنی گرای

چو رهرو نبینی مجنبان درای

نهفتن سخن را ز نابخردان

صواب است، مگشای بیجا زبان

صفیر دل

بخش ۱ - مثنوی صفیر دل : ثناهای شایسته دلدار را

بخش ۲ - آهنگ پرده سازی نیاز به زبان بی زبانی و برگ و ساز راه حجاز بی...

بخش ۳ - نیایش سرور عرش مسیر، نخستین نقش تقدیر، وسیلهٔ کارگاه ایجاد رابطهٔ مبدأ و معاد سلام الله علیه و علی آله الامجاد

بخش ۴ - نخل بندی این دلگشا چمن به ستایش خاقان سخن : قلم اوّلین زادهٔ قدرت است

بخش ۵ - جبین سایی خامه بر آستان عشق : چه سان مدحت عشق سازم رقم؟

بخش ۶ - حکایت : شنیدم تهی دست بی حاصلی

بخش ۷ - حکایت طفلی که ماری در دست داشت و تشبیه دنیا به آن

بخش ۸ - حکایت : من و زشت رویی به عزم حجاز

بخش ۹ - کام بخشی خامهٔ حکمت نگار به یاد خلاصهٔ ادوار و نقاوهٔ اخیار والد بزرگوار حشره الله مع الاطهار

بخش ۱۰ - مناجات : خدایا به جاه خداوندیت

بخش ۱۱ - تذکر این حدیث مصطفی که الدّال علی الخیر کفاعله

بخش ۱۲ - سفیر خامهٔ بلند صریر به هوش افزایی مرزبانان حکمت پذیر

بخش ۱۳ - حکایت : نمودم سوال از قوی پنجه ای

بخش ۱۴ - حکایت : سیه دل امیری، شبی خفت مست

بخش ۱۵ - حکایت : شنیدم فریدون با فر و هوش

بخش ۱۶ - حکایت : ستم پیشه ای را ببستند سخت

بخش ۱۷ - حکایت : شنیدم که رندی به امّید سود

بخش ۱۸ - حکایت : دو کس را سر جنگ بود و ستیز

بخش ۱۹ - حکایت : کنون یاد می آیدم آن زمان

بخش ۲۰ - اشارت به عدل و انصاف و ترک جور و اعتساف : میازار تا می توانی کسی

بخش ۲۱ - حکایت : فرود آمد از تخت شاهی قباد

بخش ۲۲ - حکایت : نهادیم پای سفر در طریق

بخش ۲۳ - حکایت : یکی با کهنسال رنجورگفت

بخش ۲۴ - حکایت : به معروف کرخی، یکی داد پند

بخش ۲۵ - حکایت : گذشتم به شب زنده داری سحر

بخش ۲۶ - حکایت : شبی در نشابور مأوای من

بخش ۲۷ - اشارت به سلوک سبیل عجز و مسکینی و ترک خودی و خودبینی

بخش ۲۸ - حکایت : شنیدم که سگ سیرتی از گزند

بخش ۲۹ - حکایت : یکی طعن و تشنیع می زد بسی

بخش ۳۰ - اشارت به کلام هدایت نظام عارف عالی مقام که گفت: کن بالخیر موصوفاً لا للخیر وصافاً

بخش ۳۱ - ختم کلام و انسجام مرام : حزین از سخن گستری لب ببند

بخش ۱ - مثنوی صفیر دل

ثناهای شایسته دلدار را

سپاس فراوان ز ما، یار را

ثنایی که عالی سپاسان کنند

سپاسی که یزدان شناسان کنند

به عجز و سرافکندگی سر نهم

به سر از گل سجده افسر نهم

به خشکی چو بندم به افسوس لب

طراوت دهم از زمین بوس لب

زبان از ثنا نخل موسا کنم

به یاد رخی، سینه سینا کنم

چو خورشید از آن آتش سینه سوز

نفس را کنم صبح گیتی فروز

به سر تاج شاهی نهم نامه را

لوای الهی کنم خامه را

مداد و قلم عنبر تر شود

خط و خال رخسار دفتر شود

ازین رشحه، خرّم کنم داغ را

طراوت ز شبنم دهم باغ را

به بستان جان آبیاری کنم

ز نی چشمهٔ خضر جاری کنم

به فرق سخن برنهم تاج حمد

زبان را فرستم به معراج حمد

نفس گرم چون برق سوزان شود

دل از حمد یزدان فروزان شود

زبانم به آتش زند دامنی

ز تفسیده گلخن دمد گلشنی

به عرش حقیقت لوایی زنم

نیازآوران را صلایی زنم

بخش ۲ - آهنگ پرده سازی نیاز به زبان بی زبانی و برگ و ساز راه حجاز بی...

خدایا دلی ده حقیقت شناس

زبانی سزاوار حمد و سپاس

مرا جز تو کس، یاور و یار نیست

چه گویم که یارای گفتار نیست؟

ز فیض تو آید دلم در خروش

که نی از دم نایی آید به جوش

دلم رشحه ی بحر انعام تست

چو ماهی، زبان زنده از نام توست

ندارد فروغی ز خود مشت گل

مگر پرتو فیضت افتد به دل

وجود تو نگشاید ار دست جود

عدم پیکران را چه یارای بود؟

دهی خامه ی صنع را سروری

به معنی طرازی و صورتگری

از آن چهره پرداز چین اوا چگل

گل از گِل دمد، داغ عشقت ز دل

نبخشی اگر گمرهان را سراغ

نیفروزد از داغ عشقت چراغ

درین تیره کاخی که ظلمت سراست

نفس راه لب را چه داند کجاست؟

ازل تا ابد، مد احسان توست

به خوان کرم، دل نمکدان توست

می عشق روشنگر سینه شد

به خمخانه ات، چشم آیینه شد

توکردی زبان مرا یاوری

که زد از سخن کوس اسکندری

به معنی، شدی رهبر خامه ام

زدی غازه بر چهرهٔ نامه ام

کند از تو در دامن روزگار

رگ ابر کلکم دُرِ شاهوار

زهی لوح فکر و خوشا کام من

سجلِّ قبول تو دارد سخن

من زار، مرد ثنایت کیم؟

نواپرور خویش کردی نیم

دمد از رگم نغمهٔ چنگ و رود

صفیرم زند ارغنونی سرود

به دستان زنم راه دور غمت

به داوود خوانم، زبور غمت

زبان است دستان زن باغ تو

دلم طور و شمعش بود داغ تو

حدیث من و ما نمی شایدم

به این خیرگی خنده می آیدم

ندانسته ام کیستم، چیستم

تویی عین هستیّ و من نیستم

فنا را کجا لاف دعوی رسد؟

مگر دست دعوی به معنی رسد

حزین، از می بیخودی جام کش

زبان مست دعوی ست، در کام کش

اگر محو کثرت و گر وحدتی

به هر صورت، آیینهٔ حیرتی

قلم بر فسونهای نیرنگ زن

زند راهت، آیینه بر سنگ زن

چو از خویش و بیگانه تنها شوی

قبول خداوند یکتا شوی

بخش ۳ - نیایش سرور عرش مسیر، نخستین نقش تقدیر، وسیلهٔ کارگاه ایجاد رابطهٔ مبدأ و معاد سلام الله علیه و علی آله الامجاد

دل و دیده ها فرش در راه کیست؟

جبین ها زمین سای درگاه کیست؟

بلند از که شد رایت سروری؟

که بخشید عزت به پیغمبری؟

فروزندهٔ بدر عرفان کِه شد؟

فزایندهٔ قدر انسان کِه شد؟

به نوع بشر سرفرازی کِه داد

کف خاک را بی نیازی که داد؟

ز فیض که این مشت گِل جان گرفت؟

فروغ از کِه، رخسار ایمان گرفت؟

فلک چاکرِ لامکان پایه کیست؟

قدم بر فلک سای بی سایه کیست؟

کِه پا بر سر ماه و خورشید زد؟

که بر سیم و زر، سکّه جاوید زد؟

دوان در رکاب که جبریل رفت؟

که حکمش به تورات و انجیل رفت؟

می معرف دردی جام کیست؟

دل عارفان زنده از نام کیست؟

زمین مسکن آسمان آستان

فروغ زمین، قبلهٔ راستان

خدا را بود در نیابت امین

کفیٰ حجهٔ الله فی العالمین

محمّد سرافراز خیل رُسُل

امان البرایا، دلیل السُّبل

امام الهدی اشرف المصطفین

مغیث الوری، ملجا الخافقین

سر و سرور یکه تازان عشق

بلند افسر سرفرازان عشق

شفاعت گر جوق بی حاصلان

حلاوت ده ذوق صاحبدلان

سبیل گدایان او سلسبیل

جنیبت کش موکبش جبرئیل

ز کامل عیاران حق اکملی

بزرگی بر او آیت مُنزلی

ز حکمت به هر نکته اش داستان

به لب ناسخ نسخهٔ باستان

عیان کرده، پوشیده اسرار را

ز رخ پرده برداشت انوار را

شد از مهر ختم نبوت عیان

که بعد از عیان نیست جای بیان

به این جلوه بگشای چشم دلی

ببین پایه اش را اگر مقبلی

شد از شأن او شوکت کفر پَست

به میلاد او قصر کسری شکست

صبا همدم غنچه اش تا شده

پرد رنگ گلنارِ آتشکده

زند بحر رحمت چو موج ظهور

شود خشک دریاچهٔ تلخ و شور

نیارد سر از تیغ او خصم تافت

یک انگشت او فرق مه را شکافت

به عهدش عبادت روایی گرفت

جبین صنم جبهه سایی گرفت

دل قدسیان است مجنون وشش

بود ناقهٔ عشق محمل کشش

به بزم ازل محرم راز، اوست

به روی دو عالم، درِ باز اوست

کلید دلِ تنگِ هر بسته کار

در رحمت خاص پروردگار

چه خرّم بهاری ست با آب و رنگ

گل داغ عشقش به دلهای تنگ

چه دولتسرایی ست جنّت اساس

ازو مخزن سینه ی حق شناس

چه نعمت کزو قسمت خاک نیست

چه رفعت کزو خاص افلاک نیست؟

به معراج بخشد فلک را عروج

بلند آسمانیست ذات البروج

سپاس و سلامی سزاوار او

بر او باد و بر آل اطهار او

بر اصحاب و بر پیروانش همه

به یاران روشن روانش همه

عرق ریز شرم است کلکت حزین

بضاعت نداری خموشی گزین

تهیدست حیران چه سامان دهد؟

درین عرصه یکران کِه جولان دهد؟

درودی سزایش نداری به یاد

زمین ادب بایدت بوسه داد

بخش ۴ - نخل بندی این دلگشا چمن به ستایش خاقان سخن

قلم اوّلین زادهٔ قدرت است

نگارندهٔ دفتر حکمت است

بدایع پدید آمد از حرف کن

مؤثّر خداوند و مبدع سخن

قلم نقش بند کلام اللّه است

زبان جدل زین سخن کوته است

قلم چهره پرداز حسن و جمال

قلم والی کشور ذوالجلال

دبستان حق را معلّم قلم

سخنور قلم، علم و عالم قلم

سخن جان معنیّ و معنی سخن

معانی نیابد بیان، بی سخن

جماد و نبات است و حیوان خموش

خلافت به انسان ز نطق است و هوش

سخن زندگی بخشد افسرده را

به رگ می زند نشتری مرده را

سخن دُرِّ غلتان عمّان دل

صفا پرور جیب و دامان دل

سخن گوهر افروز طبع ادیب

سخن حکمت آموز و دولت نصیب

سخن شور آشفته حالان عشق

سخن نیست غیر از نمکدان عشق

بود چشمهٔ زندگانی سخن

مسیحا سخن، یار جانی سخن

شنیدم سحر می سرایید نی

سخن نوبهار و خموشی ست دی

چه خوش گفت دوشینه گوینده ای

سخن جان بود گر نیوشنده ای

بلند است بس جایگاه سخن

کلام الله اینک گواه سخن

بسی کرده ام طی، نشیب و فراز

چه نسبت سخن را به عمر دراز؟

که آخر بود عمر را کوتهی

نگردد فروغ سخن منتهی

جهان سرورانند گویندگان

سخن شان به اقبال دل قهرمان

به هر ملک ناپایدار است حکم

سخن را مدام استوار است حکم

نوشتیم بر طاق فیروزه فام

کلام الملوک ملوک الکلام

درین پر فِتَن عصر آخر زمان

زمین شد چراگاه نابخردان

ز خر خصلتان، مشتی افسرده دم

نوازندهٔ کهنه طبل شکم

مسیحای وقتند از ابلهی

بم و زیرکوبند طبل تهی

دهنها به دعوی گشودند و لاف

بینباشتندی به ژاژ این شکاف

هم آوازگشتند با هم خران

بشوریده مغز خرد پروران

ازین مرده ذشکلان مالا کور

سراسیمه شد لفظ ومعنی نفور

برآشفته گردید کلک دبیر

که منکر صدایی ست صوت الحمیر

ز نیرنگ گردون نیلوفری

مگر دل به یزدان برد، داوری

درین اهرمن گاه وحشت فزای

پژوهیده دنیای آشوب زای

امید از خداوند دارم امان

هو المنعم الفضل و المستعان

به آیین فرزانگیّ و مِهی

خردمندیم می کند دلدهی

که گیتیست اضداد را انجمن

نشاید ازین غم پریشان شدن

چه عذب فراتش چه ملح اجاج

به جایی بود هر یکی را رواج

ز نکهت اگر پشک راند سخن

زیانی ندارد به مشک ختن

گر انکوزه اندازه را می شناخت

به گلشن سر از نازکی می فراخت

وگر جیفه هم داشتی آگهی

به پهلو ننازیدی از فربهی

گرفتی اگر خر، عیار نهیق

نگشتی به لحن مغنی رفیق

اگر می شد آگه، نکوهیده زاغ

نخوردی دل بلبل و گل به باغ

زغن گر شدی رنجه از صوت خویش

نخستی جگرهای مرغان به نیش

اگر حد خود پاس می داشت سیر

کجا فاش گشتی به عهد عبیر؟

گل آنجا که بند قبا کرده باز

نمی آمد از پرده بیرون، پیاز

خریدار سرگین بود گر جعل

چه کاهش رساند به شان عسل؟

چه شد گند نا، گر ز هر جا دمید؟

به عنبر زیانی نخواهد رسید

غم و رنج دنیا به ما سهل شد

چو با مصطفی چیره بوجهل شد

پلیدی مخنث ز فوج یزید

سر سبط خیرالبشر را برید

عوانان امیرند و عارف به قید

جُحی طبل خصمی زند با جنید

چو ابر جهالت شود منجلی

کجا فخر رازی کجا بوعلی؟

هزاران ازین گونه در روزگار

عیان است و داننده بی اختیار

ببین کارپردازی چرخ پیر

درین عبرتستان و عبرت بگیر

حزین، از دل افسردگی سود چیست؟

صریر نیت شکوه آلود چیست؟

اگر زشت و زیبا ببینی مرنج

به صورت میاویز و معنی بسنج

گل و خار در پرورش همسرند

درین خاکدان از یک آبشخورند

چرایی در اندیشهٔ دلخراش؟

فضولی ست اندیشه، تسلیم باش

خدایا برین بندهٔ بوالفضول

نبندی در فضل و جود و قبول

صباحی که زادم به بخت سعید

سیه بود موی من و رو سفید

کنون مویم از گردش روزگار

سفید است و روی من از جُرم، تار

ز روی من این تیرگی را بشوی

که از من بد و از تو آید نکوی

بخش ۵ - جبین سایی خامه بر آستان عشق

چه سان مدحت عشق سازم رقم؟

شکافد ز نامش زبان چون قلم

در اینجا قلم حکمت اندیش نیست

که عشق آتش و خامه، نی بیش نیست

بر آنم که آتش به نی در زنم

گل شعله چون شمع بر سر زنم

چو پرورده عشقم و خانه زاد

حق نعمت عشق ندهم به باد

ندارد غم، آتش جگر از حریق

نیندیشد از ابر و باران غریق

دل از عشق سرکش به وجد آمده

سمندر برقصد در آتشکده

ز عشق است رخسار خور تابناک

بود زنده از عشق، دل های پاک

فزودند مقدار آدم به عشق

ز حسن ازل شد مکرّم به عشق

به دلگر ز عشقش دری می گشود

نفرموده ابلیس کردی سجود

ز عشقت گر افتد شراری به دل

به دریا شود قطره ات متّصل

فروغی به هر دل که از عشق ریخت

تجلی علم زد، سیاهی گریخت

ندانم کجا عشق را منزل است

غبار رهش نور چشم و دل است

شب خفته بختی، کند عشق روز

گشاید لوا عشق گیتی فروز

به هر جاست چون مهر، نیک اختری

دهد شمع سان زبر تیغش سری

سر از مهر و کینش نیارم برون

که جان بخشد این تیغ آلوده خون

شکفت از دمش لالهٔ باغ دل

به لب ساغر خویش از داغ دل

خوشا ساقی عشق دریا نوال

خمار است با وی، خیال محال

سر نه فلک گرم پیمانه اش

خوشا حال مستان میخانه اش

گزک از دل خود کند مستِ او

به دستی ندارد طمع دست او

مکش سر ز بی دست و پایان عشق

که بخشند افسر، گدایان عشق

گروهی سرافراز دنیا و دین

فشانده به نقد دو کون آستین

هما شهپران هوای وصال

بود خاصشان دولت بی زوال

بخش ۶ - حکایت

شنیدم تهی دست بی حاصلی

شنید این حکایت ز صاحبدلی

که پیری چو برد از زلیخا توان

خدنگ قدش حلقه شد چون کمان

عزیزی به ذلّت کشید و به رنج

به ششدر فکندش سرای سپنج

ز باد خزان خشک شد گلشنش

نگشتی یکی زاغ پیرامنش

گل افسرده شد، عندلیبی نماند

در ایّام سختی حبیبی نماند

شد آخر پس از عیش ناز ملوک

رگش رشته، جسم نزارش چو دوک

گذشت آن جوانیّ و جاه خطیر

به مصر اندرش، نام شد گنده پیر

از آن آتش داغ پرور همان

بجا مانده بودش شراری به جان

برآورده غم، گرچه دود از سرش

ولی بود گرمی به خاکسترش

بر آرد ز پا خار را هر کسی

خلد چون به دل، کار دارد بسی

به زاری همی گفت و خون می گریست

که مسکین تر از بنده امروز کیست؟

ز هر سو چو بخت دژم در ببست

پس زانوی نامرادی نشست

گشود اختر از بسته کارش گِره

عطارد قلم راند و مَه گفت زِه

در آن بی کسی عشق دستش گرفت

فرازندگی بخت پستش گرفت

شب تیره بختی برفت از سرش

درآمد چو خورشید یار از درش

ز صبح جوانی برومند شد

شب تار غم رفت خُرسند شد

چو صاحبدل این قصّه انجام داد

تهیدست سرگشته را کام داد

شراری به خاطر فتادش ز عشق

دم گرم او یاد دادش ز عشق

پس از هفته، کارش به جایی رسید

که خلق از درش یافتندی امید

مرا هم به لب حرف عشق است از آن

که شاید برآرم بهار از خزان

لبم زین ترنّم مسیحا شود

دل مردهای شاید احیا شود

روان، دارد از عشق پایندگی

که عشق است سرچشمه زندگی

حزین، از غم دل نوایی بزن

دل آسودگان را صلایی بزن

تو خامش چو گشتی کس امروز نیست

نوازندهٔ ساز جانسوز کیست؟

اگر خامه افکند سعدی ز دست

نیِ خوش نوای تو در پنجه هست

بود اختر سعد، یاری دهت

زهت تا به گوش و کمان در زهت

و گر می دهد خمسه از گنجه یاد

نی نغمه سنج تو در پنجه باد

کنی تازه تا خمسهٔ گنجوی

شرابت کهن باد و رایت قوی

بخش ۷ - حکایت طفلی که ماری در دست داشت و تشبیه دنیا به آن

یکی طفل دیدم به شوق و شعف

که از ابلهی داشت ماری به کف

صلا دادم او را و کردم نهیب

که از دست بگذار مار مهیب

درین کودکی از خرد ساده ای

به رنگینیش دل عبث داده ای

فریبا چه گردی به نرمی مار؟

که آخر برآرد ز مغزت دمار

بیفکن ز دست خود این جان گزای

که الفت بلایی ست با ناسزای

محبت نباشد به مار از رشاد

منت گفتم ای طفل عاقل نهاد

بود مار، دنیای دشمن سرشت

چو طفلند دنیاپرستان زشت

به عالم بسی دشمن دوست روست

نه هرکس کند فرق دشمن ز دوست

گرفتار افسون اهریمن است

که مغرور این دشمن پرفن است

زنابخردی جانگدازی کند

چوکودک که با مار بازی کند

بخش ۸ - حکایت

من و زشت رویی به عزم حجاز

گرفتیم در پیش راه دراز

نبستی ز لهو و سقط دم زدن

زبان را به یک چشم برهم زدن

چو آتش به هر خشک و تر در ستیز

در او ذوق شیرین لبان، تلخ و تیز

رسیدی به هر شیشه دل، سنگ او

بهانه نمی خواستی جنگ او

برانگیختی رود اوا طوفان عاد

ز خلق خردپروران دورباد

اسیر بلا را گران بود بند

نمی کرد سودی به وی زجر و پند

نکردی دوا در مزاجش عمل

چه افیون به کامش، چه ماء عسل

شدی عاجز از چارهٔ او ادیب

فزون می شدش از مدارا، لهیب

ز نرمیّ و راحت به فریاد بود

برش پنبه سندان فولاد بود

نمی کرد در طبع آن بی نظیر

نه زرنیخ کاری، نه ماء الشعیر

به خوی بدش مدّتی ساختم

ردای تحمّل برانداختم

چو کردیم طی، پاره ای از طریق

گرفتیم غربت، ز حال رفیق

چو رایش عجب بود و کارش شگفت

ازین بنده بی جرم دوری گرفت

رخ از خشم ما را نهفت از نظر

که شد یوسف کاروان دگر

براندند چون منزلی چند پیش

برآمد خطر از کمینگاه خویش

قضا را به آن کاروان عرب

رسید آفت قتل و نهب و تعب

نشد چاره تدبیر، تقدیر را

عرب عور کرد از قضا عیر را

به غارتگران چون سر و کار بود

چو بغداد تاراج تاتار بود

حرامی رها کرد آن قافله

در آن دشت، بی زاد و بی راحله

شکم بی طعام و گلوگاه خشک

سیه گشت خونها چو در نافه مشک

همه عور و زخم سنان جابجا

من اللیل یلبس ثواب الدجا

در آن دشت تفسیده، سرگشتگان

قدم رنجه کردند از تاب جان

کشیدند سرگشتگی چند روز

شب تیره، روز آفتاب تموز

پس از رهنوردان فج عمیق

رسیدند عریان به وادی العتیق

لب زخمها چون عقیق یمن

زغم گشته موی سیه چون سمن

حریفان به کیش مغان آمده

نفس آتش و سینه آتشکده

چو مجنون تنی پر ز داغ سنان

رگی مانده و مشتی از استخوان

در آنجا به امداد اهل عراق

گرفتند جایی که نعم الوثاق

به نیروی همراهی آن رفیق

نمودند ادراک بیت العتیق

در آن مشعر النور بیت الشرف

که طوبی لِمَن طافَها وَاعتَکف

پدید آمد آن یار ناسازگار

بسی پوزش او را، بسی شرمسار

قد تیر آن نوجوان چون کمان

بجا مانده از وی پی و استخوان

شده آشکار و نهانش بدل

دگرگونه در شکل و خوی و عمل

نه گرمی، نه تندی، نه شور و شری

ز آتش بجا مانده خاکستری

تنش نغمهٔ عاجزی می سرود

سرش خاک ره، دیده زاینده رود

اگر گربه ای کوش او می کشید

به از موش، همراه او می دوید

چو دیدم چنانش، مرا گفت دل

که غم می تواند شدن، غم گسل

بد و نیک آنجا که وضع حقند

به کاری، درین پردهٔ ازرقند

بسا قفل سربستهٔ اختر است

که مفتاح آن، رُمح غارتگر است

چو رهبر به حالت نمی داشت سود

همین راهزن، خضر راه تو بود

لب عارفان بود عاجز بیان

تو را کرد تلقین زبان سنان

علاجت نمی کرد غمخوارگی

تو را چاره شد، عجز و بیچارگی

من این نکته دارم ره آورد را

که درد است گاهی دوا، درد را

حزین از هواهای ناسازگار

چه می جوشی از سرکهٔ روزگار؟

که این سرکه، درمان صفرای توست

مَنِه سرکه نامش که صهبای توست

دم عیسوی دان حیا و دبور

ازین خاکدان چشم بد باد دور

بخش ۹ - کام بخشی خامهٔ حکمت نگار به یاد خلاصهٔ ادوار و نقاوهٔ اخیار والد بزرگوار حشره الله مع الاطهار

عطارد مرا گشته آموزگار

به توصیف علّامهٔ روزگار

رصد بند گردون نیلوفری

خدیو سریر بلد اختری

مرا والد و عقل کل را پسر

یتیمان علم و هنر را پدر

به جان ره گرا، اوج تقدیس را

به دل، وارث حکمت ادریس را

بهین گوهر پاک این نُه صدف

خلف را شرف، بوالبشر را خلف

مسیحا دم خسته حالان دهر

پناه ضعیف و یتیمان شهر

رخ و سر، بزرگان گردن فراز

بر آن سدّه، گلگونه ساز نیاز

دل خاره طبعانش از آه گرم

چو پولاد در دست داوود نرم

تنش چون خیال از ریاضت نزار

هلال قدش تیغ فرسوده کار

در انوار او مهر چون ذرّه گم

ضمیرش دل افروز صبح دوم

ز سر جوش فکرش خرد کامیاب

زلال خضر پیش فیضش سراب

فلاطون اگر ته نشین شد به خُم

خجالت به خلوت کشیدش که نُم

به بیداربختان قدح بخش نور

حدیثش به دلمردگان بانگ صور

ز ایوان قدرش، فلک آستان

به بام جلالش ملک پاسبان

پر از عطر خلقش گریبان گل

غلام به اخلاص ختم رسل

لبش فیض بخش و کفش زرفشان

به امداد او زال رستم نشان

چو خورشید تابنده در مکرمت

چو نیسان بارنده در مرحمت

در اقطار معنی فروکوفت کوس

پر از صیت او قبّهٔ آبنوس

در اقلیم رفعت فرازنده کوه

بر اورنگ عزت، سلیمان شکوه

به لب قیمت آب حیوان شکست

به یاقوت، لعل بدخشان شکست

درستی ازو یافت علم و عمل

برون کرد از ملک و ملت خلل

خلیل آیت موسوی منزلت

مسیحا دم مصطفی معدلت

عدیل ملک در سجود و رکوع

ز جهدش مهذّب اصول و فروع

ز خطش سواد جهان روشن است

پی حفظ دین نبی جوشن است

صریر نیش ناسخ رود بود

روان پرور لحن داوود بود

مقام کلامش به اعلا رسید

سر خامه اش تا ثریا رسید

شهنشاه اورنگ دانشوری

بلندی دِه پایهٔ سروری

حقایق شناس معارف پناه

حکیم خردپرور جهل کاه

مشکی ندارد به شانش شکی

ارسطو ز مشائیانش یکی

زتوصیف اوگر برنجد حسود

نیاید ز خس، بستن زنده رود

محال است کز دست دهقان و بیل

شود بسته سیلاب دریای نیل

اگر ملحد انکار قرآن کند

بگو ماتم از مرگ ایمان کند

کند خیره ابله خردمند را

به ناخن خراشد چو الوند را

ندانسته کالیوه کردار دنگ

که در دام ماهی نیاید نهنگ

کجا کام حاصل کند خام ریش؟

که می دزدد از ابلهی دام خویش

مرا هست چون صبح صادق نفس

گواهم خداوند فریادرس

نوشتم به وصفش اگر یک دو حرف

نگنجد درین ظرف، دریای ژرف

عبادت شمارم ثناخوانیش

تو از ابلهی، بذله می دانیش

نراندم به مدح بزرگان قلم

ز فرماندهان عرب یا عجم

مگر مدح پیغمبر و آل او

که هرکس بگوید، خوشا حال او

کنم گر مدیح نیاکان خود

ادا می کنم حق ایمان خود

پدر را کنم گر ستایشگری

امیدم که حق باشدش مشتری

اگر سود دنیا غرض داشتم

وگر از طمع دانه می کاشتم

تفاخرکنان سروران جهان

خریدار بودند شعرم به جان

زبان می گشودم به نام یکی

شکر می فشاندم به کام یکی

چو می کردم این باده، در جام او

همی زنده می داشتم نام او

به بر داشت تشریف احسان من

زدی بوسهای طرف دامان من

نبودی دربغ از منش ملک و مال

ولی بود بر همّت من وبال

به گردون نیامد سر من فرود

مرا یک جبین است و یک جا سجود

پشیزی ز صدگنج نابرده ام

که دنیا بود پشتِ پا خورده ام

جهان مشت خاکی ست در راه من

زند کی رَهِ جان آگاه من؟

به کونین افشانده ام دامنی

که درکوی حق یافتم مأمنی

پدر را از آن می ستاید دلم

که فیضش رسانید تا منزلم

سبک می شمارم چنان مغز و پوست

که سنگینی استخوانم ازوست

بر آن تربت پاک بادا نثار

درود از من و رحمت کردگار

بخش ۱۰ - مناجات

خدایا به جاه خداوندیت

که بخشی مقام رضامندیت

طمع نیست از کشت بی حاصلم

به خشنودیت کار دارد دلم

بسی شرمسارم ز نفس فضول

ز طاعت مکدّر، ز عصیان ملول

که نیک و بدم هر دو نبود روا

چو عصیان بود طاعتم ناسزا

ندارم بجز عفو چیزی به کف

شد از کف مرا نقد فرصت تلف

نبخشید سودی جگرخوارگی

من و دست و دامان بیچارگی

به درگاهت آورده ام عجز خویش

سر از شرم بی برگی افکنده پیش

نگیری چسان دست افتاده ای

که خود از کرم هستیش داده ای؟

به یک عمر در نعمتت زیستم

گدای درت نیستم، کیستم؟

اگر هست بنما دَرِ دیگرم

وگرنه به حرمان مران زین درم

در افتادگی از که خواهم مدد؟

مدد از کِه افتادگان را رسد؟

خروشان خراشم جگر در قفس

کسی نیست غیر از تو فریادرس

ز چاک قفس ارمغان بهار

فرستم صفیر دل سوگوار

شکیب از دلم رفته نیرو ز چنگ

برم مانده چون سبزه در زیر سنگ

نماندهست امیدم به چیزی مگر

به چاک گریبان و دامان تر

که عصیان به کوی کریمان برند

گنه هدیه آرند و غفران برند

به هر حاجتم از تو امّیدوار

که هم فیض بخشی هم آمرزگار

بخش ۱۱ - تذکر این حدیث مصطفی که الدّال علی الخیر کفاعله

سرم بود در جیب فکرت شبی

به گوشم رسید از لبی یا ربی

اثر کرد بانگ خدا خوان به من

بجوشید از آن نام خونم به تن

شدم مست و در لذت افتاد هوش

چو ناگه به گوشم رسید آن سروش

ازین مشتِ گل رفت افسردگی

به راحت مبدل شد، آزردگی

مرا ذوقی افزود از نام دوست

که آرام جانهای قدسی ازوست

به خود از سر ذوق گفتم که هان

بکن شرمی از نطق تسبیح خوان

خموشی به هر وقت نبود نکو

تو هم داری آخر زبانی، بگو

بود روح را لذت ذکر، قوت

زبانت ندادند بهر سکوت

چو گفتار او کارفرما شدم

به ذکر خداوند، گویا شدم

چو شمع زبانش شب افروز گشت

ز طاعت مرا طاعت آموز گشت

دلالت دو نوع است بر فعل خیر

کزان هر دو حاصل شود سود غیر

یکی آنکه مردم نصیحت کنی

به راه خدا، خلق دعوت کنی

دگر آنکه خلق از نکوکاریت

کنند اقتفایی به هشیاریت

خوشا آن جوانمرد نیکو سرشت

که دیدارش آرد به راه بهشت

بخش ۱۲ - سفیر خامهٔ بلند صریر به هوش افزایی مرزبانان حکمت پذیر

چنین است فرمان که حق را نهان

نشاید نمودن ز فرماندهان

نماینده راه خیر و سلوک

ندارد نصیحت دریغ، از ملوک

که در خیر ایشان بود خیر خلق

نکو خواه خلق است، پاکیزه دلق

بیا ای شهنشاه شوکت فروش

فقیرانه بنشین و بگشای گوش

به اندرز من گوش بگشا، دمی

که بهتر دمی زنده، از عالمی

بود پندم افزایش هوش تو

کنم گوهر آویزه گوش تو

جوان بخت خواهد جهانت ستود

که در عصر آن پیر داننده بود

تو دانی که دنیاست ناپایدار

نباشد به ناپایدار اعتبار

به هر جا نهی پا درین خاکدان

بود فرق فرماندهان جهان

تن سروران لطافت سرشت

به راه تو امروز خاک است و خشت

بیفشان به این بی بقا دست رد

فلک بخشد امروز و فردا برد

به تسخیر جایی چرایی به رنج

که خاکش فروبرده، قارون و گنج

به نکبت سرا بسته ای دل چرا؟

فرورفته ای زنده در گل چرا؟

به مردی توانی گرفتن جهان

ولی مرگ می گیردت ناگهان

ز ابلیس آزاده جانی برَست

که غیر از خدا دل به چیزی نبست

به دنیا تو را تیز دندان آز

اجل در قفایت دهن کرده باز

چه بندی میان را به زرین کمر؟

که بستن ضرور است، بار سفر

پی این سفر برگ و سازی بیار

سرشکی ببار و نیازی بیار

چه می پرسی از گنج داران حساب؟

حساب خدا را چه گویی جواب؟

به آز و امل این چه دلبستگی ست

نجات و سعادت به وارستگی ست

شدی بندهٔ خاص فرج و شکم

شکم بنده باشد ز خربنده،کم

خدا بندگان از تو نالان به حق

دل مستمندان ز جور تو شق

شقاوت بلایی ست بی زینهار

مکن زینهار، این بلا را شعار

شعورت چه شد ای اسیر غرور؟

مگر از غروری، عدیم الشعور

شب عمر رفت و چنان خفته ای

ندیدی مگر خواب آشفته ای

تو دانی دگر، ما صلایی زدیم

گرانخواب را پشت پایی زدیم

حزین، از خروشت جهان می تپد

زمین می تپد، آسمان می تپد

سعادت کسی را کند رهبری

که آموزد ازگفته ات سروری

بخش ۱۳ - حکایت

نمودم سوال از قوی پنجه ای

چه پیش آمدت کاین چنین رنجه ای؟

تو را دیده بودم ازین پیشتر

زبون بود در پنجه ات شیر نر

چه شد چیره دستی و کر و فرت

که اکنون فروخفته در گل، خرت؟

بدین گونه زرد و نزاری کنون

که چون کاه، از کهربایی زبون

لگدکوب، از پشه گردد تنت

چه شد زور بازوی پیل افکنت؟

بگفتا که از گردش روزگار

مگر نیستی آگه ای هوشیار؟

چه می پرسی ازلطمه سنجی ضعیف؟

که خس ناتوان است و دریا، حریف

جوانی کند کوه را زیر دست

کنون بر سرم برف پیری نشست

چه می پرسی از بنده ای مستمند؟

خداوند هوشی، فراگیر پند

بخش ۱۴ - حکایت

سیه دل امیری، شبی خفت مست

سحر بر سرش سقف ایوان نشست

به کیفر کمر بست استیزه اش

نیامد برون استخوان ریزه اش

فقیری در آن شب به صحرا بخفت

چو شد روز، آن ماجرا دید و گفت

برین بنده فرض است چندین سپاس

که ایوان چرخ است محکم اساس

ز ویرانی ایمن بود پایه اش

فراغت توان خفت در سایهاش

نیرزد به این رنج قصر بلند

شبی نیم راحت، سحرگه گزند

ندارم تمنای ایوان و کاخ

نیم تنگدل، از زمین فراخ

که باران و خورشید پرتوفکن

نه چون خشت و سنگ است پیکر شکن

بخش ۱۵ - حکایت

شنیدم فریدون با فر و هوش

نیاسود چشمش، شب از درد گوش

به خاصان چنین گفت در بامداد

که امشب سزای مرا، گوش داد

همانا که نالیده باشد ز درد

ضعیفیّ و نشنیده این خفته مرد

چو غفلت ز مظلوم ورزید گوش

مرا دوش این درد، مالیدگوش

بخش ۱۶ - حکایت

ستم پیشه ای را ببستند سخت

که بیدادگر بود، برگشته بخت

عبور من افتاد از آن رهگذار

که گرگ دژم بود در گیر و دار

مرا دید و نالید برگشته روز

به پوزش گشاد از سر عجز، پوز

همی گفت خواهم که منّت نهی

ز چنگال شیران خلاصم دهی

ز نالیدنش سیل اشکم گشود

که ظالم به سیمای مظلوم بود

خردگفت: انصاف را پاس دار

که زرق است و فن، کار این نابکار

بدوگفتم آهسته، ای لابه گر

دلم را مشوران، مسوزان جگر

خراشد دلم گرچه از زاریت

ولی ترسم از مردم آزاریت

تو آنی که از جور کینت زمین

بنالید پیش جهان آفرین

بسی کرده پیچیده، بر دست و پای

زصد ورطه جستی به حکم خدای

برفتی سبک بر سر کار خویش

نیامد تو را شرم از اطوار خویش

کنم گرگ را گر به رحمت یله

بنالد ز بی رحمی من گله

کرم گرچه خلق الهی بود

تباهی گران را تباهی بود

گر اکنون پشیمانی از کار زشت

کنی گر به محراب، رو از کنشت

گشاید در رحمت کردگار

گناهت بیامرزد آمرزگار

کند آشتی با تو، مشکل گشای

تو چون صلح کردی به خلق خدای

بخش ۱۷ - حکایت

شنیدم که رندی به امّید سود

پدر مرده ای را پسر خوانده بود

طمع دوخت چشمش به مال یتیم

پسر را بپرورد رند لئیم

چو بگذشت سالی بران بیش و کم

گرفت آن پسر پیش، راه ستم

ره راست بگذاشت آن کج نهاد

برافراشت رایت به فسق و فساد

به هم بر زد از فتنه، آن شهر و کوی

که بیدادگر، بود ناپاک خوی

دغلباز اوباش را مات کرد

مساجد ز شومی خرابات کرد

به ده روز مال پدر را بخورد

پدرخوانده را هم، زدی دستبرد

طمع پیشه را خانه چون پاک رُفت

یکی دخترک داشت، دردانه سُفت

پس آنگه زن رند را هم نهاد

کشید از زن و در کنیزک فتاد

دل از نیک بختی چنان کنده بود

که ابلیس در حیرت افکنده بود

ازو خانهٔ رند بر باد شد

فتور هلاگو به بغداد شد

ز تاراج او، گشت بیچاره عور

ز دهشت دلش خون و از شرم کور

شد از بار غم سرو قدش دو تا

به مرگ خود، آن مبتلا شد رضا

ببوسید پای پسر منحنی

که پیر منی، مقتدای منی

منت گرچه پرورده ام ای جوان

حق تربیت از تو دارم به جان

طمع کرده بودم ز نخلت ثمر

ولی از تو گشتم به عالم سمر

به آن مرده ریگ تو بستم طمع

تو بستی چو پاکان مرا بر ورع

طمع در رگ و ریشهٔ من نماند

که دنیا در اندیشهٔ من نماند

ز فسقت نه زن نه کنیزک مراست

وگر قصد این بنده داری رواست

اگر پیر من بود، عیسی صفت

نیارست کردن، چنین تربیت

درخت طمع کندم از بیخ و بن

چو من صلح کردم، تو هم صلح کن

بخش ۱۸ - حکایت

دو کس را سر جنگ بود و ستیز

به هم کرده دندان و چنگال تیز

یکی زان دو، سامان پیکار کرد

قبا جوشن و خود دستار کرد

پدر گفتش ای خام بیهوده کوش

اگر پخته ای، جوشن از صلح پوش

گرت هست دامان فرصت به چنگ

فروکوب با نفس خود، طبل جنگ

بخش ۱۹ - حکایت

کنون یاد می آیدم آن زمان

که شوق آتش افروز شد در نهان

مرا کرد، درد طلب بی قرار

جهان هفت خوان و دل اسفندیار

جگر العطش زن، ز تاب و تبم

نه آرام روز و نه خواب شبم

ز پیس نقاهت به خشکی اسیر

ولی بود مژگانم ابر مطیر

جمودی مذاق من از زهد داشت

که آتش به هر خشک و تر می گماشت

پراکنده خاطر، دویدم بسی

شده عقده را سائل از هر کسی

ز دانای هر کیش پرسیدمی

سخنها،کم و بیش سنجیدمی

نه ره ماند نادیده نه رهگرای

نه دِه ماند پوشیده، نه دهخدای

به جایی شبانگاه و جایی صبوح

مگر از دری پیشم آید فتوح

به هر مرز و بومی کشیدم سری

و لیکن ندیدم گشاد از دری

به هر در بسی رفته و آمده

نه مسجد دگر ماند و نه میکده

گهی بر در کعبه، گَه درکنشت

طلبکاری البته جایی نهشت

کشیدم ز هر باده ته جرعه ای

ز هر در به دولت زدم قرعه ای

به هم بر، بسی لوح و دفتر زدم

فکندم ورق، دست بر سر زدم

به خلوت نشستم خمش سالیان

زدم هایهو با طرب حالیان

به هرگام، پا می کشیدم زگل

نمی یافت کامی که می خواست دل

به سختی ز مقصد چو رویم نتافت

فتوحی دل از بخت فیروز یافت

یکی پیر ترسا مرا در عراق

دو روزی شد از دوستی هم وثاق

چو از شوق، آشفته حالم بدید

حدیث طلبکاریم را شنید

به گوشم شبی گفت، رهبان دیر

تعصب رهاکن که الصلح خیر

ازین نکته قفل از دلم برگشاد

به رخ عالم فیض را درگشاد

به فکرت چو کردم درین نکته غور

رسیدم به عدل و گذشتم ز جور

سخن بس دقیق است و معنی بلند

مگر پی برد عارف هوشمند

بخش ۲۰ - اشارت به عدل و انصاف و ترک جور و اعتساف

میازار تا می توانی کسی

که پرزورتر از تو دیدم بسی

برآورد گیتی از ایشان دمار

چریدند در مغزشان مور و مار

در آفاق دیدم بسی دیو و دد

که بنیادشان کند، بنیاد بد

چه یازی به بازو، چه نازی به چنگ؟

که فرداست در گردنت پالهنگ

چه بالی به خویش ای گیاه ضعیف؟

که فردا وزد تندباد خریف

گرفتم که گودرزی و گستهم

خورد استخوان تو را خاک هم

درخت نکو باش ای سربلند

چنان زی که در سایه ات خوش زیند

ترحم بر احوال افتاده کن

مشو در رهِ رهروان خار بن

نه دربند این ملک غدار باش

تو از نیکنامی جهاندار باش

جدا کن زهم، نیک و بد، مغز و پوست

مکافات هرکار دنبال اوست

بخش ۲۱ - حکایت

فرود آمد از تخت شاهی قباد

که عمر است کاه و اجل تندباد

بیاراست پیرایه بخش جهان

سریر کیانی به نوشیروان

جوان بود شهزادهٔ شیرگیر

به بازو تهمتن، به همّت دلیر

ز نیرنگ ایام نادیده رنج

سپه بیکران بود و آماده گنج

فلک رام بود و جهانش به کام

زمین زیر فرمان، زمانش غلام

دو پیکر خط بندگی داده بود

به خدمت کمر بسته استاده بود

به دولت جهاندار باهوش و رای

خدا بنده بود و خرد آزمای

نبودی سرش پای بند غرور

سلیمان، گران سر نباشد به مور

چو بنشست بر تخت فرماندهی

ره عدل بگزید و رسم مهی

ز عدل قویدست کشورگشای

کشید از میان جور، یکباره پای

همایون فرخنده بگشود بال

بیاراست ملک و ببخشید مال

شدی تلخ گر عیش یک تن ز خلق

گره می شدش آب شیرین به حلق

یکی گفتش ای خسرو دادگر

به عدل این چنین کس نبسته کمر

به رنج اندری در رفاه عباد

تو را شهریاری که تعلیم داد؟

جهاندار، گفتش به عهد صغر

که بودم به نخجیرگه با پدر

به سنگی سگی را یکی پا شکست

به چُستی قضا نیز بگشاد دست

شکست از لگد پای آن سنگ زن

یکی باره، با سُمّ خارا شکن

به تقدیر فرمانده دادگر

چه دیدم پس از چند گام دگر

که شد در زمین پای یکران نهان

نیامد برون، تا شکست استخوان

چو دیدم به اندک زمان این سه چیز

مهیا مکافات را با ستیز

مرا باز شد دیدهٔ اعتبار

عجب ماندم ازگردش روزگار

مروّت کشید آستین دلم

شد انصاف نقش نگین دلم

برآنم که تا عمر بخشد خدای

برون ننهم از جادهٔ عدل پای

بخش ۲۲ - حکایت

نهادیم پای سفر در طریق

سفر کرده ای چند، با هم رفیق

به شهری رسیدیم از رودبار

که بودند از ظلم والی فگار

قضا درد دندان به والی گماشت

بجز قلع دیگر علاجی نداشت

سبک یک دو دندان چو بیچاره کند

گرانتر شد آن درد بر مستمند

بیاسود مسکین ز درد آن زمان

که دندان نماندش دگر در دهان

شد القصّه آن روز فرخ چو چاشت

دهان بود چون معده، دندان نداشت

شد افسانه در شهر و کو، این حدیث

که کندند دندان گرگ خبیث

چو گل بود خندان لب آن رمه

که کندیم دندان ظالم همه

یکی از رفیقان من این چو دید

شگفت آمدش، لب به دندان گزید

بگفت ای عزیزان بیدار بخت

مرا عبرت آمد ازین حال، سخت

که از ساقی چرخ دیرینه دور

به جام است پاداش انصاف و جور

ازین پیشتر، مدّتی در سفر

فتاد از ره مصر و شامم گذر

رسیدم به شهری در اقصای روم

طرفدار پیری در آن مرز و بوم

نکو سیرت و عدل پیرایه بود

عطابخش و انصاف سرمایه بود

در آن ضعف پیری ز دندان او

شنیدم یکی گشت نقصان او

زبان صدف شد چو آن دُرّ پاک

غلامی نهان کرد در زیر خاک

کشاورزها کیسه پرداختند

مزارش زیارتگهی ساختند

همه شب طعام و گل و شمع بود

به مجمر بر آتش نهادند عود

وضیع و شریفند در این دیار

خوش و شاد از درد این شهریار

ز دندان او تا به دندان این

تفاوت بود ازا آسمان اتاا زمین

شگفت آید و هست جای شگفت

مرا باید از این دو عبرت گرفت

بخش ۲۳ - حکایت

یکی با کهنسال رنجورگفت

که دادی به میراث خور مال مفت

به صد عجز و زاری ز خواهندگان

دربغ آمدت قرص نانی از آن

ندادی پشیزی به مزدور خویش

نه بردن توانیش در گور خویش

نه خود خوردی و نه خوراندی به کس

نهادی و بر ناقه بستی جرس

به یک عمر بر زر زدی قفل و بند

کنون می گذاری که مردم برند

عجب دارم از کار و بار تو من

جدا کرده ای حصّهٔ خود کفن

ازین قسمت افتاده ای در وبال

که حسرت تو بردی و بیگانه مال

بخش ۲۴ - حکایت

به معروف کرخی، یکی داد پند

که با رشته انبان جو را ببند

که حالی برآیند موران ازا خاک

نمایند انبانت از دانه پاک

برآشفت معروف فرخنده خوی

که اینگونه ناسخته دیگر مگوی

بپرور ضعیفان رنجور را

چه بندی ره روزی مور را

جوانمردی آموز، ای تنگدل

جفا بر ضعیفان کند سنگدل

چرا دانه از مور داری دریغ؟

نداری مگر شرم از ابر و میغ؟

ندانی به این حرص و بخل قوی

که فردا تو خود رزق موران شوی؟

مکن نخل انصاف از بیخ و بن

اگر خدمتی می توانی بکن

بخش ۲۵ - حکایت

گذشتم به شب زنده داری سحر

ز صحرانشینان آن بوم و بر

چو مجنون در آن دشت تنها نشین

در اطراف او بود روشن، زمین

شب تار ازو لیلهٔ القدر بود

فروزانتر از پرتو بدر بود

زهر جانبش تا دو صد گام ره

تو گفتی که افتاده پرتو ز مَه

در آن روشنی چون گرفتم قرار

تفحص نمودم، یمین و یسار

شرار درخشان به سرمنزلش

ندیدم بغیر از چراغ دلش

برآوردم آنگاه مصحف ز جیب

بخواندم به امداد آن نور غیب

تعجب کنان گفتم ای حق پرست

چه سان آمدت این کرامت به دست؟

بخندید و گفت ای سراپا شعور

من از ظلمتم در عجب، تو ز نور

جهان جمله انوار ذات خداست

تو را از فروغی تعجب چراست؟

من اهل کرامت نیم ای شفیق

نه سلطان بسطامیم نه شقیق

دودانگی به مزدوری اندوختم

به خاک کسی شمعی افروختم

از آن شب، شب تیرهام روز شد

چراغ دلم، محفل افروز شد

حزین، از شبت تیرگی دور باد

دلت زنده، خاکت پر از نور باد

به بالین دل، شمع داغی ببر

زیارتگهی را چراغی ببر

بخش ۲۶ - حکایت

شبی در نشابور مأوای من

به تقدیر فرمانده ذوالمنن

سرتربت پاک عطار بود

دلم آگه و دیده بیدار بود

مراقب نشستم چو نیمی ز شب

صفا یافت وقتم، صفایی عجب

شنیدم که می گفت آن پیر راه

اگر مرد عشقی، مرادی مخواه

چو این حرف ازو گوهر گوش شد

ز گفتار لب بست و خاموش شد

بخش ۲۷ - اشارت به سلوک سبیل عجز و مسکینی و ترک خودی و خودبینی

اگر بنده را سربلندی رسد

ز مسکینی و مستمندی رسد

ز خودبینی، ابلیس مردود شد

کف خاک افتاده مسجود شد

نبینی که چون دانه افتد به خاک

بکوشند مهر و مه تابناک

کز افتادگی سرفرازش کنند

به صد ناز، با برگ و سازش کنند

طبایع شتابنده در اعتضاد

به خدمت کمر بسته باران و باد

مکن خودپرستی ز نابخردی

خدابنده گردی، ز ترک خودی

مجاهد اگر نفس امّاره کشت

کلید در فتح دارد به مشت

چه حاصل که صد خرقه برتن دری؟

خدا رس شوی چون ز خود بگذری

فزونی چو خواهی کم خویش گیر

ره این است، اگر سالکی پیش گیر

بخش ۲۸ - حکایت

شنیدم که سگ سیرتی از گزند

خیو بر رخ حق پرستی فکند

چوگل برشکفت و غنیمت شناخت

مگر شبنمی زیب گلبرگ ساخت

کف دست بر روی زیبا رساند

خیو را بر اطراف سیما رساند

پس آنگه، جبین بر زمین سود، مرد

به شکرانهٔ مرحمت سجده کرد

بگفتا کزین مؤمن آب دهن

بود غازهٔ روی ایمان من

امید من این است روزشمار

کزین، آبرو بخشدم کردگار

بخش ۲۹ - حکایت

یکی طعن و تشنیع می زد بسی

به آزاد مرد حقیقت رسی

سخن چین، سخن ها به او باز گفت

از آن ژاژخایی چوگل برشکفت

به شکرانه رخسار بر خاک سود

به یزدان سپاس فراوان نمود

پس آنگه چنین گفت آزاد مرد

که می بایدم در جهان فخر کرد

که یاد چو من ناسزا بنده ای

نموده ست سالار فرخنده ای

به احسان او دل رهین مانده است

که نام مرا بر زبان رانده است

بخش ۳۰ - اشارت به کلام هدایت نظام عارف عالی مقام که گفت: کن بالخیر موصوفاً لا للخیر وصافاً

نشستیم با هم به خاک یمن

من و عارفی چون اویس قرن

سخن راندم از سیرت رهروان

زبانم روان بود و طبعم جوان

مقامات مردان بیان کردمی

حکایات صاحبدلان کردمی

دل از الفت دل توانا شود

زبان گوش چون یافت، گویا شود

دهد مستمع نطق را قوتی

ازو یافتم در سخن قدرتی

مرا دل چو دریای پرجوش بود

گهرسنج دیرینه خاموش بود

چو بزم سخن گویی آراستم

ادا کردم آن را که می خواستم

شنید آنچه گفتم به سمع قبول

نشد از فزون گویی من ملول

پس آنگه در تربیت بازکرد

دلم مخزن گوهر راز کرد

که وصّافی خیر چندان هنر

نباشد به میزان بالغ نظر

اگر می توانی درین کهنه دیر

بران شو، که موصوف باشی به خیز

چو دیدند کاین غافلان خفته اند

به ناچار، گویندگان گفته اند

نباشد اگر مدعا انتباه

خموشی ثواب است و گفتن گناه

بخش ۳۱ - ختم کلام و انسجام مرام

حزین از سخن گستری لب ببند

نیِ خامه افکن به طاق بلند

سراسر جهان پر ز گفتار توست

زبان آوری چون قلم، کار توست

سرآمد ز عمر تو هفتاد سال

نیاسود کلک و زبانت ز قال

نوشتی به نیروی کلک آنقدر

که در لوح گیتی نگنجد دگر

جهان پرگهر شد ز گفتار تو

برو، نغزگفتن بود کار تو

فروغ سخن گر فریبنده است

خموشی کنون از تو زیبنده است

فتاده ست کلک و زبانت ز کار

نفس ناتوان و کفت رعشه دار

ز هر سو بود صرصر دی وزان

حواست پریشان چو برگ خزان

اگر مستمع هست در خانه کس

یکی حرف باشد ز گوینده بس

وگر نیست، بیهوده گفتار چیست؟

خردمند بیهوده گفتار کیست؟

بس است آنچه گفتند، دانشوران

مزیدی میسّر نباشد بر آن

تو را رفته دامان فرصت ز چنگ

سخن مختصرکن که وقت است تنگ

خدایا تو باقی و پاینده ای

ببخشای بر من که بخشنده ای

کمی، ازکمین بندهٔ ناتوان

کرم از تو یا مُنعم المستعان

نی سوده تاریخ اتمام یافت

قلم با صفیر دل انجام یافت

خرابات

بخش ۱ - مختصری از کتاب مثنوی مسمّی به خرابات : ثناهاست پیر خرابات را

بخش ۲ - در گشایش این نامهٔ نامی و درج گرامی گوید : مغنّی نوایی بیا ساز کن

بخش ۳ - در صفت دنیای ناپایدار که قبله کج نظران و دام فریب بی خبران است و مذمّت اهل آن گوید

بخش ۴ - در تحسر فرقت رفتگان و تذکر حال گذشتگان گوید

بخش ۵ - در سماع سخن از شیخ مصلح الدّین سعدی شیرازی و تأثیر آن نغمه پردازی

بخش ۶ - ذکر تلقین ارشادمآب استادی نوٌر الله مضجعه : مرا داد روشن روانی سبق

بخش ۷ - در خطاب پادشاه که صلاح وی صلاح این کارگاه و فسادش تباهی نظام انام است گوید

بخش ۸ - حکایت در محافظت حال و مراقبت مآل : یکی بار دل در گل افتاده ای

بخش ۹ - حکایت در توسّلی کلّی به حریم جلال قادر بی همتا و تجافی از ماسوا

بخش ۱۰ - حکایت درآیین فتوّت و شیوهٔ مروّت : شنیدم که عیسی علیه السلام

بخش ۱۱ - مکالمهٔ شیخ الرئیس با کنّاس در قناعت و ترک تحمّل منّت از ناس در مذمّت طمع و زشتی آن گوید

بخش ۱۲ - بی ارزشی دنیا و مثال اهل دنیا : یکی طفل نادان ز خیره سری

بخش ۱۳ - شرمندگی از ستایشگران : شنیدم که صاحبدلی پاک دلق

بخش ۱۴ - در ستایش آزادگی و ذمّ طمع : یکی مرد دانا دل هوشیار

بخش ۱۵ - حکایت سیرت بهرام با عدل و داد در شفقت و انصاف با عباد

بخش ۱۶ - حکایت از تاریخ دهقان در صعوبت صحبت احمقان : رقم کرده با نوک کلک دبیر

بخش ۱۷ - در نوائب زمان و معاتبهٔ سفلگان گوید : به عهدی که طبعم نوا ساز بود

بخش ۱۸ - حکایت از واردات خویش : فتادم شبی در بیابان حی

بخش ۱۹ - حکایت در مکافات درست کرداران و مجازات نیکوکاران

بخش ۲۰ - حکایت در تحذیر از انس به زخارف کودک فریب : شنیدم که یحیی بن برمک پگاه

بخش ۲۱ - در فصل خطاب و خاتمهٔ کتاب گوید : حزین از سخن سنجی بی حضور

بخش ۱ - مختصری از کتاب مثنوی مسمّی به خرابات

ثناهاست پیر خرابات را

که شست از دلم لوث طامات را

عطا کرد ز اندیشه فارغ دلی

چو میخانه بخشید سرمنزلی

مرا با مغان همدم راز کرد

به رویم در فیض را باز کرد

در ادوار چندی گرم دور داشت

دل از کاوش هجر ناسور داشت

سرشکم به رخساره خوناب بود

دل از آتش شوق در تاب بود

غم غربتم در دلش کار کرد

ز اغیار فارغ، به خود یار کرد

ز مهرم، به میخانه محرم نمود

لبم را به پیمانه همدم نمود

به دست سبو بیعتم تازه شد

لبم دشمن جان خمیازه شد

به بر، ذرّه ام مهر تابان گرفت

رخ گاهیم رنگ جانان گرفت

فشاندم غبار غم دینه را

نشان یافتم یار دیرینه را

شرابی لب تشنه ام نوش کرد

که از وصل و هجران فراموش کرد

بخش ۲ - در گشایش این نامهٔ نامی و درج گرامی گوید

مغنّی نوایی بیا ساز کن

جهان را پر از گوهر راز کن

چنان تازه کن داغ دیرینهام

که دوزخ برد آتش از سینه ام

نی استخوانم، دم صور کن

چو منقار بلبل پر از شور کن

که بخشم قلم را پرآوازگی

نهال سخن را دهم تازگی

کشم پردهای معنی بکر را

دهم جلوه ای، شاهد فکر را

گه از دیده گویم بَرِ راستان

گهی از شنیده کنم داستان

سخن را به سر تاج شاهی نهم

زلال خضر در سیاهی نهم

بده ساقی آن جام یاقوت رنگ

که چون گل درم خرقهٔ نام و ننگ

بر آتش نهم دلق پندار را

بر آرم سر از پیرهن یار را

بیا تا نمانده ست در زیر گل

بر آریم دستی به اقبال دل

به راه وفا جانفشانی کنیم

به ملک بقا کامرانی کنیم

سرآریم در خطّ فرمان عشق

بریزیم خون را به میدان عشق

سر نافه بگشا حزین، دیر شد

تامّل دگر چیست؟ خون شیر شد

بیا بازکن دفتر راز را

بگو خامهٔ نکته پرداز را

که آهوی چین عزم جولان کند

بسیط زمین عنبر افشان کند

سخن راندن نغز، کار من است

سخن در جهان یادگار من است

فروغی که کردم ز دل اقتباس

سپردم به انصاف گوهرشناس

بود از دم پاک اهل حضور

زکید حسودان ناپاک دور

بخش ۳ - در صفت دنیای ناپایدار که قبله کج نظران و دام فریب بی خبران است و مذمّت اهل آن گوید

شنیدم ز مخمور میخانه ای

که عالم نیرزد به پیمانه ای

بکش ساغر و فارغ از خویش باش

کم خود زن و از همه بیش باش

نیرزد جهان دژم یک پشیز

مکن چنگل حرص بیهوده تیز

فریب جهان رهزن هوش توست

دم نرم او پنبهٔ گوش توست

دل، ای بسته چشم فسانه نیوش

نبندی، به نیرنگ این دارگوش

به یاران یکروزه دلبستگی

گلش غنچه سان است و دلخستگی

دغل سیرتان سپنجی سرای

شش و پنج بازند و مهره ربای

نبازی به بازیچه، خود را به مفت

شود ششدر آن خانه کش دزد، رُفت

چه گویم ازین کهنه دیر خراب؟

که دام فریب است و نقش سراب

نه یارش نشان از وفا می دهد

نه مهرش فروغ صفا می دهد

مگو خرقه پوشانش آزاده اند

که در دام مکر خود افتاده اند

نه از راه و رسم طلبشان خبر

نه از خوی پاکان در ایشان اثر

گرفتار رنج و غم و محنتند

که دنیاپرستان دون همّتند

نه از معنی آگه، نه از دل خبیر

جوانان جاهل، سفیهان پیر

همه رهزنان فقیران به مکر

همه دام تزویر، با عمرو و بکر

درونشان خراب و برونشان دژم

همین بیت معمور ایشان شکم

چه حال است یا رب درین مشت خاک؟

که یک دل نمی بینم از شرک پاک

نه در قید دین، زاهد دلق پوش

نه با یاد حق صوفی خودفروش

نه در حدّ خود، عامی تیره رای

نه در فکر خود، واعظ خودنمای

نه مسجد بجا مانده نه خانقاه

که گردیده گیتی از ایشان تباه

همه بستهٔ دامی و دانه ای

به خود یار، از دوست بیگانه ای

بیا ای فقیر پراکنده روز

ز من بشنو این نکتهٔ دلفروز

به خود بنگر از دیدهٔ عیب بین

ببین زشت کیشی و یا پاک دین

خود انصاف ده ای خردمند راد

که جنت روی یا به بئس المهاد

چه در سینه داری؟ ببین ای دغل

مگو دل، بگو نقش لات و هُبل

به خود دیدهٔ عبرتی بازکن

خجل گر نگردی، به ما ناز کن

بخش ۴ - در تحسر فرقت رفتگان و تذکر حال گذشتگان گوید

کجا رفت آیین مردان حق؟

چه آمدکزین سان سیه شد ورق؟

کنم یاد چون سیرت رفتگان

گشاید دل از دیده سیل دمان

کجایند مستان صهبای عشق؟

دل و دین به دستان سودای عشق

کجایند آن سالکان طریق؟

که در جامشان باد، شهد رحیق

کجایند آن یارکان کهن؟

که ناید از ایشان به گوشم سخن

از آنان که دیدیم و بودند چند

نشان هیچ ندهد جهان نژند

ندارم یکی ز آن همه یادگار

چه سازم به تنهایی روزگار؟

چه رسم است این دهر غدّار را

که از یار سازد جدا یار را؟

همان به که آرم به میخانه رو

گشاید مگر کار، دست سبو

مگر مستی از غم خلاصم کند

قدح محرم بزم خاصم کند

بیا ساقی سرو پیکر، بیا

بیا ای به بالا صنوبر بیا

سر عاشقان سایه پرورد توست

طبیب دل ناتوان، درد توست

بده می که مخمور و بی طاقتم

به خون تشنهٔ تقوی و طاعتم

میی کان به حق آشنایی دهد

ز بیگانگیها رهایی دهد

بده ساقی آن بادهٔ صاف را

مبدّل کنِ جمله اوصاف را

شرابی که آسایش جان ازوست

ز خود رفتگیهای مستان ازوست

خمار شبم می فشارد گلو

شرابم ده از جام خورشید رو

بده ساقی آن خصم زهد و صلاح

طلعت الثریا وکادالصباح

صبوری ز دل رخت بیرون کشید

مرا حسرت باده در خون کشید

دل ناصبور مرا چاره کن

یکی جرعه در کام میخواره کن

بده ساقی آن جام کیخسروی

که صبرم ضعیف است وانده قوی

مگر نیروی می، توانم دهد

ظفر بر غم بیکرانم دهد

چه خوش گفت جمشید روشن روان

که می، نور جان است و تن را توان

بده ساقی آن روح پیما قدح

که جان را فتوح است و دل را فرح

غبار ضمیرم گرفته ست اوج

فتاده ست دریای اشکم به موج

کسی کو که راحت گرایی دهد؟

مگر کشتی می رهایی دهد

بخش ۵ - در سماع سخن از شیخ مصلح الدّین سعدی شیرازی و تأثیر آن نغمه پردازی

سراینده ای دوش وقت سحر

دو بیتک سرایید خوش با

کلام سخن شیخ شیرازی است

که کیهان خدیو سخن سازی است

ز مسکینیم روی در خاک رفت

غبار گناهم بر افلاک رفت

تو یک نوبت ای ابر رحمت ببار

که در پیش باران نپاید غبار

مرا نالهٔ او رَهِ هوش زد

سرشک غم از دیده ام جوش زد

جگرکاوی گریه بی تاب کرد

به دامن دل از دیده، خوناب کرد

به خون خفته، مژگان دریا مدار

چو ابر سیه دل، ببارید زار

چو از آتش دل به جوش آمدم

همایون سروشی به گوش آمدم

که نبود شگفتی از آمرزگار

گر از قلزم رحمت بی کنار

چو کام دل خاکساران دهد

تو را ابر رحمت ز مژگان دمد

غبار غم سینه، شد کاسته

فرو خفت این گرد برخاسته

بخش ۶ - ذکر تلقین ارشادمآب استادی نوٌر الله مضجعه

مرا داد روشن روانی سبق

که بادا به روحش تحیّات حق

که ای کودک، اخلاص را پیشه کن

معرّا، دل از نقش اندیشه کن

بدان رسم اخلاص آن حال را

که از خود نپنداری افعال را

توکل بود ترک آز و طلب

فرو بستن چشم جان از سبب

نه تجرید، تجرید تن از قباست

که تجرید، تجرید نفس از هواست

بود صوفی آن یار صافی ز عیب

که در دیده اش نیست جز نور عیب

فقیر آن بود در طریق فنا

که جز حق نیابد به چیزی غنا

محبت، فنا در بقای حق است

که بی چند و چون، هستی مطلق است

شراب محبت کسی نوش کرد

که خود را به کلّی فراموش کرد

بود سفله آن مست وعد و وعید

که حق را پرستد به بیم و امید

بدان تقوی، آن را که اقران تو

نگیرند در حشر، دامان تو

جوانمردی آن باشد ای نکته رس

که فردا نگیری تو دامان کس

بود عفو، اغماض جرم عباد

کرم آنکه، آن را نیاری به یاد

نشان حسب، ترک ما و منی ست

ز خود گر نیارد گذشتن، دنی ست

ز آبا نگردد نسب مکتسب

کند رفعت نفس، عالی نسب

نگیری زره باف جولاه را

نشانها بود مرد این راه را

به گفتن نمی گردد آزاد، رق

ز دعوی شود مدعی کی محق؟

اساس سلوک سبیل وصال

بود صدق اقوال و حسن فعال

بخش ۷ - در خطاب پادشاه که صلاح وی صلاح این کارگاه و فسادش تباهی نظام انام است گوید

الا ای جهاندار فرخنده خوی

دمی گوش بگشا به فرخنده گوی

نخستین نکو گیر راه سلوک

که خلقی گراید به دین ملوک

جهاندار باید پسندیده کیش

غم پیروان خور به دنبال خویش

قلاووز راهی بیندیش حال

مبادا که باشی، دلیل ضلال

اگر خود ندانی، ز داننده پرس

ز روشن روان شناسنده پرس

خردپروران را خریدار باش

تن تیرهٔ سفله گو خوار باش

بپرور تن عقل مشکل گشای

به دانش پژوهان باهوش و رای

به تدبیر سنجیدگان کار کن

نه مغز خرد سر گران بار کن

سبکسر نیاید به کار ای پسر

که طبل تهی، به ز بی مغز سر

به روشن روانی برآور دمی

که یک مرد دانا به از عالمی

نظر کن در احوال دانشوران

که بی خار نبود گل و ضیمران

به هر مسجد و در دیر و بتخانه ای

بود در میان، پای بیگانه ای

به هر خم که بینی، بود درد و صاف

فراخ است پهنای میدان لاف

چو دعوی گران را شماری نهی

کند از تو داننده، پهلو تهی

به جایی که باشد رواج خزف

چرا گوهر آید برون از صدف؟

به دعوی، میسّر بدی گر هنر

فلاطون شدی، لافیِ خیره سر

فرومایه ای گر بدزدد دو حرف

نگردد هم آورد دریای ژرف

نهان تیغ مصری و چوبین کُند

عیان است، پیش هنرهای تند

فریبنده دنیاست، سنگ محک

چو خواهی نماند پس پرده، شک

بگیر ای نکو رای عبرت سگال

عیار حریفان، به خوی و خصال

به صورت همه آدمی پیکرند

به سیرت بسی کم ز گاو و خرند

نه هر پیکری آدمی زاده است

بسی صورت از مردمی ساده است

فریبا نگردی به نیرنگ دیو

چه معنی دهد، صورت رنگ و ریو

حذر زین دغل سیرتان دغا

وزین جو فروشان گندم نما

یکی پند سنجیدگان را بسنج

مده دل ز دنیا به شادی و رنج

تو را خانه در عالم دیگر است

سرای تو بیرون ازین ششدر است

ترش رو، ز پند سخنگو مکن

نکوخواه را تلخ باشد سخن

بَرد گوی مهر، آن فروزنده بخت

که با دوست نرم است و با خصم سخت

رگ و ریشهٔ قسوت از دل بکن

که سنگ درشت است، نشتر شکن

نگیرد به تو پند حکمت پژوه

چو باران رحمت به بنیاد کوه

به پیش دم ناصحان خاک باش

پذیرای حق از دل پاک باش

چو شیران سرآور به یک گونه رنگ

بهل مکر روباه و خشم پلنگ

قوی دار دل را و همّت بلند

به همّت توان گشت فیروزمند

به کاری که در وسع کوشنده نیست

همانا میان بستن از ابلهی ست

چه خوش گفت پیر مغان زردهُشت

شود رنجه، زد هر که بر کوه مشت

به غفلت میاور سر، ایّام را

چرا سخره ای دانه و دام را؟

چه شد فرّ اوا دیهیم گردن کشان؟

که دوران ندارد ازیشان نشان

جهان سروران را چه شد تاج و گنج؟

که بردند در فکر سامانش رنج

تهی دست رفتند از ملک و مال

فَطوبی لِمَن نالَ خیرَ المآل

گرفتند و بستند و دادند چند

به همّت، به نیرو، به خَمِّ کمند

بر آن دستهای کتان پیرهن

کنون پوست نبود چه جای کفن

چو تنگی کند آستین عدم

نگردد یکی دست زآنها علم

تو را تا نبسته ست دست، آسمان

غنیمت شمر فرصت ای خرده دان

به مویینه پنهان، چو در نافه مشک

شکم بی طعام و گلوگاه خشک

مجو راحت از برگ و ساز طرب

تن آسایی خلق یزدان طلب

نبندی چو ظالم به خمِّ کمند

بباید دل از ملک و اقبال کند

چه رونق بماند در آن مرز و بوم

که بازو گشاید تبهکار شوم؟

مکن پرورش سفله را زینهار

درختی که خار است بارش، مکار

پذیرفتن از تو، ز ما گفتن است

دنی پروری، کشور آشفتن است

اگر رفعت پایه، داری هوس

به داد دل ناتوانان برس

به دیوان شاهنشه بی همال

ز بیداد ظالم پژولیده حال

بنالد که سلطان سزا می دهد

تو چون داد نَدْهی خدا می دهد

به ملک تو هر جا که بیداد رفت

بود از تو، چون از میان داد رفت

دل عاجزان برنتابد خراش

ز آه ضعیفان حذرناک باش

مترس از غریو هژبران جنگ

حذرکن ز افغان دلهای تنگ

مشو سخرهٔ دشمن دوست روی

که بیخت کند آن نکوهیده خوی

شبانی که نازد به چنگال گرگ

زبون است سودش، زبانش سترگ

نپیچی به لذّات نفس دژم

چه لذّت فزونتر ز عدل و کرم؟

رود مرد و ماند بجا نام نیک

خُنک آنکه جوید سرانجام نیک

بخش ۸ - حکایت در محافظت حال و مراقبت مآل

یکی بار دل در گل افتاده ای

سخن راند در خبث آزاده ای

سخن چین، حدیثش، به آزاده گفت

نگر تا چه سان گوهر راز سفت

که بگذار بیهوده گفتار را

به کج نغمه، مگشای منقار را

مرا هست در پیش، راهی شگرف

به صد حیرتم غرق و دریاست ژرف

به ساحل اگر بخت شد رهنمون

و زین لجه، رخت من آمد برون

ندارم ز بد گفتنش هیچ باک

کجا گیرد آلودگی، جان پاک؟

وگر برنیاید سبویم درست

شود رشته ها پنبه و کار سست

از آنم نکوتر نگوید کسی

سزاوار ناخوشترم زان بسی

حزین، سیرت رهروان یادگیر

سراسر حدیث جهان بادگیر

تو را با خود افتاده، آموزگار

به نیک و بد کس مبر روزگار

حریفان دغلباز و ره پیچ پیچ

مبادا که فرصت ببازی به هیچ

بخش ۹ - حکایت در توسّلی کلّی به حریم جلال قادر بی همتا و تجافی از ماسوا

سفر پیشم آمد شبی فصل دی

ره، از قاقم برف، پوشیده پی

نهان از رفیقان و یاران خویش

گرفتم به تنهایی آن راه پیش

شبی تیره دل بود اوا ره ناپدید

به فرسودگی پای سعیم رسید

چو بیچاره شد رای فرزانگی

زدم بر قدم، بانگ مردانگی

به مردی شود کار مردان درست

ز سستی شود عاقبت کار، سست

چو نیمی گذشت از شب قیرگون

قضا شد به معموره ای رهنمون

نه یاری در آن بوم و برداشتم

نه جایی که آرم بسر داشتم

بگشتم ز بیگانه روییِّ دهر

غریبانه چون روستایی به شهر

سگان غریوافکن از هر کمین

گرفتند غوغا چو شیر عرین

چو مردم ندانند دشمن ز دوست

اگر سگ نداند، چه تاوان بروست؟

نمودم به هر کوچه، لختی شتاب

نگردید از هیچ سو فتح باب

ز بسیاری برف و سرمای سخت

کشیدم به گلخن سحرگاه رخت

یکی مغ در آن، آتش افروز بود

که از گرم خویی جگرسوز بود

به گفتار ناخوش به کردار زشت

که بر فرق او باد خاک کنشت

به دل، مشت زن شد ز حرف درشت

شناسا نشد کاین درفش است و مُشت

حکیمانه بستم لب از پاسخش

شد از طرح من فیل ماتی رخش

ز تندی خجل گشت و خاموش شد

جفاکیش، زین فن، وفاکوش شد

ز آتش عیان شد پس از ماندگی

به اسکندرم چشمهٔ زندگی

مرا بخت خرم به دیماه زشت

ز گلخن دمانید، اردی بهشت

چو در دیده دودش شکر خواب شد

رمادش مرا فرش سنجاب شد

به ناگه یکی مست شوریده سر

تن از بیم لرزان چو شاخ از تبر

هراسان درآمد ز تاب عسس

گره در گلو گشته، تار نفس

در آن کنج گلخن خزید از هراس

تضرّع کنان با مغ ناسپاس

مرا خنده آمد بر اطوار او

گشودم زبان را به تیمار او

دل آساییش دادم و دلدهی

به آیین فرزانگی و مهی

چو مهرم دم غمگساری گماشت

به خویش آمد اندک، ز بیمی که داشت

به عذر آوری گفت آن نیم مست

که نشتر مرا در رگ جان شکست

چنین کز عسس، دارد آلوده باک

تو گر داشتی از خداوند پاک

مرا سوختی جان ز شرمندگی

تو بر عرش سودی سر بندگی

بخش ۱۰ - حکایت درآیین فتوّت و شیوهٔ مروّت

شنیدم که عیسی علیه السلام

خری داشتی کاهل و سست گام

به روزی نکردی دو فرسنگ طی

خر از مردمی کی شود تند پی؟

قضا را نبودش شبی میل آب

دل عیسوی از غم وی به تاب

ابا شغل طاعات و طول نماز

دوام نیاز و مناجات و راز

در آن شب نیارست آسوده بود

شنیدم دوصد نوبت آبش نمود

حواری تعجّب کنان از شگفت

فضولانه پرسید و پاسخ گرفت

که گر تشنه باشد خر بی زبان

چه سازد؟ که را آورد ترجمان؟

مروّت نباشد که روز دراز

کشد بار و ماند به شب تشنه باز

شود آتش جوری انگیخته

به خاک، آبرو گرددم ریخته

نباید شدن غافل از کار او

حوالت به ما رفته، تیمار او

حزین، از روش های نیک اختران

جوانمردی آموز و دل نِه بر آن

ز جام مروّت، شرابی بزن

دل خفته را مشت آبی بزن

بخش ۱۱ - مکالمهٔ شیخ الرئیس با کنّاس در قناعت و ترک تحمّل منّت از ناس در مذمّت طمع و زشتی آن گوید

شبی سر برآوردم از جیب خویش

چو آهی که خیزد ز دلهای ریش

نگارندهٔ قصّهٔ باستان

رقم کرده بر دفتر راستان

که از پور سینا شنیدم که گفت

در ایّام خود، آشکار و نهفت

نگردیده ام مُلزم از هیچ کس

مگر از یکی گبرِ کنّاس و بس

که پویان به راهی شدم بامداد

گذر بر یکی از مزابل فتاد

به شغل خود، آن گبر مشغول بود

تفاخر کنان، نغمه ای می سرود

مفاد سخنش اینکه ای نفس از آن

به عزّت تو را داشتم در جهان

که شایان حرمت تو را یافتم

به بَر حلّهٔ عزتّت بافتم

شگفت آمد از وی، مرا این کلام

بدو گفتم ای یاوه گفتار خام

ندانسته ای چون ز گوهر خزف

سزد گر بلافی به عزّ و شرف

نگه کرد بر روی من خیرخیر

بگفتا که ابله تویی، نه فقیر

تقاضای روزی ز شغلِ خسیس

بسی بهتر از امتنان رئیس

ندانسته ای عزّت خود ز ذلّ

سفیهانه بر ما چه خندی چو گُل

فرو ماندم از راندنِ پاسخش

بدزدید شرمم، نگاه از رخش

چنان مهر بر لب مرا زد سکوت

که دل گفت: یا لیتَ انّی اَمُوت

طمع جلوه گر شد مرا در نظر

ز هر زشت رو پیکری، زشت تر

بدو گفتم ای راندهٔ بخردان

پدر کیستت؟ بازگو، در جهان

بگفتا که شک در قضا و قدر

نظر بستن از خالق نفع و ضر

بگفتم که از پیشهٔ خود بگو

چه بافی درین کارگاه دو رو؟

چه صنعتگری داری از جزء و کل؟

بگفتا: زبونی و خواری و ذُل

بدو گفتم از حاصل خود خبر

بگو شمّه ای باز، ای خیره سر

مآلت کدام است و غایت کدام؟

بگفتا که حرمان بود والسّلام

بخش ۱۲ - بی ارزشی دنیا و مثال اهل دنیا

یکی طفل نادان ز خیره سری

به کف داشت جوزی به لُعبت گری

سبک طفل دیگر ز دستش ربود

چو سنجید، در باور وی نبود

به این جوز طفل دنی دوست است

که مغزی ندارد همین پوست است

خصومت کنان بر سر جوز پوچ

ازین کهنه ویرانه کردند کوچ

همان جوز پوچ است دنیای دون

که جویند وی را به مکر و فسون

بگویید با کودکان دنی

به آدم نمی زیبد اهریمنی

به این جوز بی مغز بستید دل

خجل از خود و از خدا منفعل

شما کودکان را به سر هوش نیست

خصومت سگالی برین پوست چیست؟

بخش ۱۳ - شرمندگی از ستایشگران

شنیدم که صاحبدلی پاک دلق

هدف شد به طعن زبانهای خلق

نهادند در وی زبان بدرگان

فتادند در پوستینش سگان

جوانمرد را وقت شوریده شد

به نزدیک پیری جهان دیده شد

از آن بدقماران کجباز گفت

دغلبازی گمرهان باز گفت

دل آشفته شد پیر آموزگار

فرو ریخت اشکش چو ابر بهار

شنیدی چه گفت آن پسندیده خوی؟

بگفتش برو شکر یزدان بگوی

بگو شکر حق آشکار و نهفت

کزان بهتری کت بداندیش گفت

مرا سوختن باید این کهنه دلق

که بدتر از آنم که دانند خلق

ستایندم افزون ز معروف کرخ

رسانند درگاه کاخم به چرخ

ز تو شرمسارند بدگوهران

مرا خجلت است از ستایشگران

بهشت تو شد تهمت بدسگال

مرا دوزخ است آتش انفعال

مرا چهره زرد است روز امید

تو را چهره سرخ است و محضر سفید

بخش ۱۴ - در ستایش آزادگی و ذمّ طمع

یکی مرد دانا دل هوشیار

دو کودک به هم دید در رهگذار

یکی با عسل نانش آمیخته

دگررا به نان دوغکی ربخته

ز کودک مزاجیش کو دوغ داشت

به سوی عسل دست خواهش فراشت

خداوند شهدش همی گفت باز

که ای بر کفم دوخته چشم آز

سگ من شو اکنون که داری طمع

وگر نه میالا لباس ورع

شد آخر سگش کودک طبع کیش

ندیده عسل جوی بی زهر نیش

به هر سو کشیدش به صد درد جفت

شنیدم که داننده با خویش گفت

ابا دوغ، کودک اگر ساختی

کجا سگ کشان از پیش تاختی

فراغ دو عالم طمع کیش باخت

خنک آن که با قسمت خویش ساخت

درین پرده ویرانی آبادی است

رجا بندگی یاس آزادی است

مده دامن یاس آسان ز دست

بنازم دلی کز تمنا برست

بخش ۱۵ - حکایت سیرت بهرام با عدل و داد در شفقت و انصاف با عباد

شنیدم که در عهد بهرام گور

نمود از قضا قحط سالی ظهور

چو صحرای محشر، زمین تف گرفت

به دریوزه ی آسمان، کف گرفت

سحاب سیه دل نشد مهربان

به حال لب تشنهٔ خاکیان

بخیلی نمود ابر بر کاینات

به مهد زمین سوخت طفل نبات

ز خشکی بر اندام خاک دو توه

عروق شجر شد چو رگهای کوه

زتاب فروزنده مهربلند

زمین مجمر و دانه بودش سپند

بط می، چو پستان بی شیر شد

ز خشکی چو پیکان، گلوگیر شد

برید آب سرچشمه را آسمان

ز گردش فتاد آسیای دهان

بفرمود بهرام فیروزمند

کز انبارها برگشایند، بند

به جنبندگانی که درکشورند

ببخشید، کایشان عیال منند

چه مردم، چه حیوان، به هر صبح و شام

بسازید بایستهٔ او تمام

نه در دِه ، نه در شهر و نه در سواد

کسی را به دل نگذرد فکر زاد

نماند کسی در همه دشت و کوه

که از تنگی قوت باشد ستوه

ذخایر گشود و خزاین فشاند

به آب کرم، آتشی را نشاند

کف شه چو مکیال ارزاق شد

پذیرای حاجات آفاق شد

به هر جا ز اقطار بلغار و چین

ز غله نشان یافت وز انگبین

ستوران فرستاد و زر، کآورند

به روزی خوران بی دریغش دهند

وصیت همین بود شه را مدام

به خدمتگزاران با ننگ و نام

که هشیار باشید و آگه بسی

مبادا که بی برگ ماند کسی

شنیدم نبارید، سالی چهار

وز احسان او بود گیتی بهار

رساندند شه را خبر، منهیان

که در دشت تفسیدهٔ خاوران

یکی مرد صحرانوردی بمرد

همانا به انعام شه، ره نبرد

جوانمرد شه را، بشورید دل

بر آن کس که پایش فرو شد به گل

به فرمان پذیران نکوهش نمود

که این غفلت هوش فرسا چه بود؟

پلاسی به بر کرد چون سوگوار

به یزدان چهل روز بگریست زار

کزین ناتوان بنده تقصیر شد

ز بیداد من، داد او دیر شد

نگیری به این غافل ناشناس

که رزق از تو آید نه زین ناسپاس

من از بندگان کمینم یکی

ولی در ره آز، چابک تکی

جهان کرده ای قسمت بندگان

قناعت نکردم به قسمی از آن

گرفتم فرا قسمت خلق را

به رندی، قبا کرده ام دلق را

فزونی ربودم من بوالفضول

چه سازم به بازار ردُ و قبول؟

به انصاف اگر کردمی داوری

به یاران خود، یاری و یاوری

نمی مرد این عاجز رهنورد

به دل خون گرم و به لب آه سرد

ز بیداد من خون شدش ریخته

به دامان من خونش آویخته

شبی بود چون شمع در اشک و آه

که آمد به خوابش سروش اِلٰه

که نزل تو شد رحمت سرمدی

نکوخواه خلقی، نبینی بدی

شفاعتگرت جان آگاه شد

نیاز تو مقبول درگاه شد

سخن کوته، آن شاه با داد و دین

بسایید، در شکر یزدان جبین

چو انصاف، خسرو بیاراست ملک

قضا بر محیط بلا ساخت فلک

ببارید ابر و ببالید کِشت

بسیط زمین گشت خرم بهشت

خزان شد بهار و چمن شد جوان

سمن جلوه گر گشت و سوسن چمان

هوا گرد کلفت فشاند از زمین

بیاراست ریحان، خط عنبرین

فراخی چنان شد به هر برزنی

که هر مور شد صاحب خرمنی

نبستند نقشی درین کارگاه

به از عدل شاهان کشور پناه

بخش ۱۶ - حکایت از تاریخ دهقان در صعوبت صحبت احمقان

رقم کرده با نوک کلک دبیر

به نامه، جهاندیده دهقان پیر

که از عهد شیث و کیومرث و جم

چنین است رسم ملوک عجم

که چون خشم گیرند بر عاقلان

نشانندشان همسرِ جاهلان

غضب چون نمایند بر بخردی

به زندان کنند اندرش با ددی

نه آن دد که مردم دری کار اوست

همان دد که از مردم سفله خوست

بتر زین نباشد عذابی الیم

که با احمقی همسر افتد حکیم

کریمی که جفت لئیمان شود

برو سختی مردن آسان شود

ازین است کز سرور کاینات

جهان معانی، علیه الصّلات

چنین است فرمان که باشد سه تن

سزای ترحّم، به دور زمَن

عزیزی که چرخش به خواری کشد

توانگر که از فقر تلخی چشد

سیم بخردی کز جفای سپهر

شود سُخرهٔ جاهل دیو چهر

خدای کرم گستر ذوالجلال

نیوشندهٔ راز و دانای حال

مرا زین سه محنت رهایی دهد

وزین بستگی، دلگشایی دهد

بخش ۱۷ - در نوائب زمان و معاتبهٔ سفلگان گوید

به عهدی که طبعم نوا ساز بود

سریر نیم نغمه پرداز بود

حماری به دعوی دهن بازکرد

ز خر خانه ای عرعر آغاز کرد

چو سنبل برآشفت کلک دبیر

که منکر صداییست، صوت الحمیر

چو خر دعوی نکته سنجی کند

ورق زشت، چون روی زنجی کند

چها می کند سفله پرور جهان؟

الی الله اشکو کروب الزمان

به جایی رسیده ست ادراک و هش

که خر نغمه سنج است و بلبل خمش

مرا پنجهٔ شیرگیر قلم

بر آن شد که نایش بپیچد به هم

بدرّد بر اندام، چرم خبیث

روانش بنالد که اَینَ المغیث

سر مار را کوفتن طاعت است

ز رَه خار و خس روفتن حکمت است

چو کژدم گذاری فراغت چمد

تن آسایی از خلق یزدان بَرد

ولیکن نیارست طبع غیور

که سرپنجه بازد به خفاش کور

نزیبد که در گیر و دار سگان

شود رنجهه بازوی شیر ژیان

مرا خامه شیر است، بل اردشیر

که افکنده در مغز گردون صریر

به جایی که گردن فرازی کند

سر خصم با نیزه بازی کند

چو گردد علم کاویانی درفش

رخ مدعی چیست؟ زرد و بنفش

چنین است هنجار گردون پیر

که با بلبلان، زاغ سنجد صفیر

تغافل کند خامه ام تن زده

که بی بانگ خر نیست این خرکده

بخش ۱۸ - حکایت از واردات خویش

فتادم شبی در بیابان حی

نمودم بسی راه، سرگشته طی

شبی تیره دل چون سر زلف یار

پریشان و درهم، من از روزگار

بسی پیشم آمد نشیب و فراز

که نادیده بودم به عمر دراز

در آن دشت حیرت ندیدم رهی

نجستم نشانی ز منزلگهی

اساس شکیبایی از جای رفت

که هوش از سر و قوّت از پای رفت

ز سعیم فزون، کار دل خام شد

زبان چون جرس خشک در کام شد

به گم کرده راهان تفسیده کام

خط جاده می باید و خطّ جام

نهان بود شب در سیاهی فقط

سوادی نشد روشن از این دو خط

در آن شوره زار قیامت نهیب

مرا سوخت گرمای دوزخ لهیب

زلال حیاتم شد اندر مغاک

تپان اوفتادم چو ماهی به خاک

گسست از تپش تار و پود امل

گلوگیر جان شد پلنگ اجل

کشاکش چو تار نفس را گسیخت

به رخساره ام رشحه ای چند ریخت

برآمد فروخفته چشمم ز خواب

که روشن شود چشم نرگس ز آب

چه شد گر قضا دشنه خون خوار داشت؟

که سرگشتگی ها به من کار داشت

همانا که فرّخ لقا خضر بود

که گرد غم از چهره ام می زدود

به کف جرعه ای داشت کوثر سرشت

تموز مرا کرده اردی بهشت

سبک جستم از جای شوریده وار

زدم بوسه بر دامنش بی شمار

گرفتم سر آستینش به چنگ

بنالیدم آنسان که بگداخت سنگ

سرم را گرفت از کرم در کنار

غم از دل رود، چون رسد غمگسار

نهاد آن سفالین قدح بر لبم

برآمیخت با موج کوثر تبم

غم و رنج دیرینه از یاد رفت

غباری که دل داشت بر باد رفت

بخش ۱۹ - حکایت در مکافات درست کرداران و مجازات نیکوکاران

شنیدستم از راوی باستان

که سلطان عادل انوشیروان

گذر کرد روزی به دهقان پیر

که هر موی او بود چون جوی شیر

به صورت کمان بود آن خسته حال

که می کشت با قامت خم، نهال

عجب ماند سلطان با رای و هوش

ز پیر امل پرور سخت کوش

عنان تکاور کشید از نورد

پی آزمون جهان دیده مرد

حکیمانه پرسید ازو کاین نهال

ثمر می رساند پس از چند سال؟

جهان دیده گفتا جهان دار را

که خواهد ثمر، سال بسیار را

جهان دار گفتش خِهی حرص و آز

که طی کرده ای راه عمر دراز

هنوزت درین تنگنای محل

فراخ است، میدان طول اَمَل

تبسم کنان، پیر روشن روان

به پاسخ چنین گفت کای نکته دان

نیم بند فرمان آز و اَمَل

که دل می خراشم به ذوق عمل

به یک عمر درکشتزار جهان

نخوردیم جز کشتهٔ دیگران

کنونم، مکافات را کار بند

بکاریم تا دیگران برخورند

جهان دار گفتش زِه ای زنده پیر

مرا زنده کردی به این خوش صفیر

چو کان خرد دید در پیکرش

ببخشید یک پیل بالازرش

چو احسان شه دید پیر نژند

بخندید کای شاه فیروزمند

بدین چستی و چابکی از نهال

ثمر یافتم، دولت بی همال

به این زودی ای خسرو کامکار

کدامین نهال است کآید به بار؟

شه این نکته بشنید و چون گل شکفت

دو چندان زرش داد و بدرود گفت

حزین، از دل و دست فرسوده کار

مکافات نیکان چه داری بیار

تو را جز سخن گفتن نغز نیست

ز کردار جز خامه در دست چیست؟

سر خامه ات آسمان سای باد

کلامت به دلها پذیرای باد

نپیچیده تا پنجه ات روزگار

به دلها نهال نوایی بکار

نگویی که باقی ست فرصت هنوز

چه دانی که بیند شبت روی روز؟

چو مرغ سحرخوان نوایی بزن

به این خفته شکلان صلایی بزن

بخش ۲۰ - حکایت در تحذیر از انس به زخارف کودک فریب

شنیدم که یحیی بن برمک پگاه

به بغداد می دید عرض سپاه

جوانی بدید از هژبران جنگ

که بربسته بر خنگ، چرم پلنگ

زخامی بدان شیوه مشعوف بود

نمایش کنان جلوه ای می نمود

ز وضعش برآشفت و دیدش شگفت

دل پخه مغزش، رمیدن گرفت

بگفتا بگویید این خام را

نسنجیده نیرنگ ایّام را

ز خامی چه نازی به این پاره پوست؟

اگر پوست از مغز دانی نکوست

نهشتند این بر پلنگ درشت

چه سان اشهبت را بماند به پشت؟

چنین است رسم خسیسان دهر

که از کمتر از خویش گیرند بهر

شریفی بباید که از کاینات

فشاند چو ما دامن التفات

بخش ۲۱ - در فصل خطاب و خاتمهٔ کتاب گوید

حزین از سخن سنجی بی حضور

دل نکته پرداز من شد نفور

چه یارا زبان را، چو دل یار نیست؟

چو دل تنگ شد جای گفتار نیست

دو نیم است و تنگ است دل چون قلم

به این خامهٔ تنگ شق، چون کنم؟

همان به که از نغمه گردم خمش

درین تنگنای سخن سنج کش

اگر هست گوش نیوشنده ای

شناسای درد خروشنده ای

تواند ز یک نکته ام طرف بست

وگرنه چرا بایدم سینه خست؟

سخن سنج اگر هست هشیار مغز

کند قوت جان این گهرهای نغز

ازین نامه، گردون پرآوازه شد

روان سخن گستران تازه شد

نوایی که این خامه بنیاد کرد

دل توسی و رودکی شاد کرد

به گوش نظامی اگر می رسید

خروش منِ خسروانی نشید

به تعظیم من، رخ نهادی به خاک

که احسنت، ای نیر تابناک

اگر سعدی شهد پرور ادا

شنیدی ز صور نی من نوا

سماعش ز سر عقل بردی و هوش

زبان مهرکردی، شدی جمله گوش

وگر نخل بند سخن پروران

رطب بردی از من، شدی مدح خوان

که نازد به دوران چرخ اثیر

به کلک جوان تو، ناهید پیر

تورا خامه شیریست زوبین به دوش

به میدان چرخ پلنگینه پوش

چو نظمم زلال خضر صاف نیست

ز انصاف می گویم، این لاف نیست

نبودی اگر دهر ناسازگار

جهان کردمی پر دُر شاهوار

نفس بر لبم جوی خونی شده ست

غبار دلم بیستونی شده ست

مرا از خداوند فریادرس

سبک باری دل امید است و بس

به این نکته بستم قلم را زبان

تحَصَّنتُ بالمالک المُستعان

خرابات ما، فیض بنیاد باد

خراباتیان را روان شاد باد

ودیعة البدیعه

بخش ۱ - مثنوی ودیعهٔ البدیعه که حزین آن را به تقلید از حدیقهٔ سنایی در هفتاد سالگی سروده است

بخش ۲ : ای رخت در نقاب اسمایی

بخش ۳ : جبهه با سجده داشت عهد درست

بخش ۴ : آنکه بعد از نبی، وصیّ و ولی ست

بخش ۵ : چون ز من پیش، خواجهٔ عارف

بخش ۶ : حق ز ادراک خلق مستور است

بخش ۷ : ﭼﻮﻥ ﺗﻔﮑﺮ ﺑﻪ ﺫﺍﺕ ﺍﻭ ﻧﺮﺳﺪ

بخش ۸ : بر حقایق در وجود گشود

بخش ۹ : صورت از عارض است بر مرآت

بخش ۱۰ : هستی بر مقیدات از حق

بخش ۱۱ : گر به هستی نظر کند عارف

بخش ۱۲ : بسته بودم زبان ولی ناچار

بخش ۱۳ : می نیارد عدم شود موجود

بخش ۱۴ : هر حقیقت که برگشود جمال

بخش ۱۵ : در مراتب اصول موجودات

بخش ۱۶ : هستی از غیب خویش و از اطلاق

بخش ۱۷ : پس نماید عروج را آهنگ

بخش ۱۸ : نور ارواح و عالم اجساد

بخش ۱۹ : ای خدای بلندی و پستی

بخش ۲۰ : عارفان چون دم از لقا زده اند

بخش ۲۱ : هر که خواهد در انفس و آفاق

بخش ۲۲ : اشرف و احسن صحف، قرآن

بخش ۲۳ : فی الوجود الّذی هو المالک

بخش ۲۴ : در بدایت چو سر بود نشآت

بخش ۲۵ : گفته یزدان سه فرقه است بشر

بخش ۲۶ : سرور آگهان هر دو سرا

بخش ۲۷ : هرچه ادراک آن حواس کند

بخش ۲۸ : غفلت از خویش داشت بی خبرت

بخش ۲۹ : هست میزان عبارت از معیار

بخش ۳۰ : ز ابتدای حدوث خود انسان

بخش ۳۱ : آخرت جنّت است یا نار است

بخش ۳۲ : کامل افتد چو جوهر انسان

بخش ۳۳ : سبب اختلاف در ادیان

بخش ۳۴ : مهبط وحی، مصطفی فرمود

بخش ۳۵ : چونکه ایمان و کفر اقسام است

بخش ۳۶ : ذکر مستضعفین در استثنا

بخش ۳۷ : هست بر فسق، حمل کفر سزای

بخش ۳۸ : ای نوازندهٔ دل رنجور

بخش ۳۹ : سر همّت فشانیی که بجاست

بخش ۴۰ : یاد می آیدم ز عهد پدر

بخش ۴۱ : شکر لله که هفته ای مهلت

بخش ۱ - مثنوی ودیعهٔ البدیعه که حزین آن را به تقلید از حدیقهٔ سنایی در هفتاد سالگی سروده است

کلّ ما فی الوجود لیس سواه

وحده لا اله الّا الله

دیده گر مغز بیند و گر پوست

رقم آفریدگاری اوست

شجر طور هستی، انسان شد

جلوه گاه جمال سبحان شد

آن شجر را زبان چو بار آمد

وقت توحید کردگار آمد

متعالی ز وصمت اطلاق

متجلی در انفس و آفاق

ازلش تا ابد دو تا نبود

ابدش از ازل جدا نبود

اوّل و آخر است از اسمایش

لیک واحد بود مسمّایش

وحدت او منزه از عددی

بی شریکی ست معنی احدی

ذاتش آیینهٔ تجلی علم

علم او درگشای جوهر حلم

لامکان آفرین، مکان گستر

کبریایش ازین و آن برتر

نقش هستی ز کلک او نقطی

مدّ صنعش کشیده است خطی

در حقیقت عدم شماری نیست

نقطه و خط جز اعتباری نیست

لوح توحید اوست ساده ز حرف

مغز حرف است این حدیث شگرف

حرف و صوت انفعال و او ذاتی ست

هر چه گوییم، باد پیماییست

لب کج نغمه، نیست دستان زن

دم فروبسته، یا زبان الکن

بخش ۲

ای رخت در نقاب اسمایی

عین پنهان و محض پیدایی

ای ظهورت منزّه از تأویل

وی بطونت مقدس از تعطیل

من و ما شبهه های تحصیل است

موج آب روان تنزیل است

با کَرَم های بی نهایت تو

قطره، بحری ست از عنایت تو

زده هر ذره، کوس خورشیدی

هرکدام است جام جمشیدی

چشم لیلی کرشمه زار از توست

دل دیوانه داغدار از توست

از بهارت حدوث برگ گلی ست

هستی از ساغر تو قطره مُلی ست

داغ دل، غنچهٔ بهارانت

اشک خونین، ز لاله کارانت

گل دیگر ز عشق و حُسن دمید

سبزه خط و شکوفه موی سفید

چتر خورشید سایه پرور توست

پرتو او غبار لشکر توست

می کند بر خطت نهاده سری

کاروان وجود ره سپری

امر و نهی تو لوح تعلیم است

سجده تعظیم و جبهه تسلیم است

فیض عامت رسا به خاره و گِل

حرم خاص توست کعبهٔ دل

از خیالت که چشمهٔ جوش است

دل خونین من قدح نوش است

غم عشق اتوا راح ریحانی

خشک لب زین میم نگردانی

بخش ۳

جبهه با سجده داشت عهد درست

نفس ناکشیده، صبح نخست

شده محرابم آستان شهی

که ندارم جز او امیدگهی

فیض اول خدایگان آمد

سر و سرخیل انبیاء احمد

آب حیوان نمی ز خاک درش

آبروبخش قدسیان گهرش

رازدار امور اسرایی

صبح فیاض عالم آرایی

نقش پایش جبین طراز ملک

به رهش چشم روشنان فلک

خضر در ره نوردی طلبش

لب عیسی وظیفه خوار لبش

عرش، فرش حریم خانهٔ اوست

سر جبریل و آستانهٔ اوست

مست صهبای فیض او سرها

خاک نعلین اوست افسرها

شرف الشّمس، پرتو رویش

لیلهٔ القدر شام گیسویش

انبیا را بشارتش چو رسید

از شب تیره صبح عید دمید

دست موسی رکاب داری کرد

لب عیسی نفس شماری کرد

روح قدس است در حمایت او

سدره دارد هوای رایت او

به تولای او دلم شاد است

خانهٔ اعتقاداما آباد است

هرگزم عهد بسته وا نشود

دستم از دامنش جدا نشود

بخش ۴

آنکه بعد از نبی، وصیّ و ولی ست

نایب آفریدگار، علی ست

سجده ها وقف آستانهٔ اوست

خم از آن، پشت آسمان دو توست

بحر علمش محیط هستی شد

سر جاهل به قعر پستی شد

زندگی بخش عالم است، دمش

یم عرفان بود، نم قلمش

حصن ایمان دَرِِ مدینهٔ علم

آن گران لنگر سفینه علم

داده حقّش سریر هارونی

رفته خصمش به چاه قارونی

شده منصوص سرور احرار

در حضور مهاجر و انصار

ها دعا، کنت من له المولی

فعلیّ ولیّهُ الاولی

پس از آن گفت وال من والاه

رانده خصمش به تیغ من عاداه

صاحب نصّ اِنَّما هم اوست

مورد نجم و هل اتی هم اوست

خوانده آنجا که شد مدیح سرا

نفس خیر الوری خدای ورا

مصطفی دُرِّ راز چون سفته

نور خود را و او یکی گفته

آن سرافکن ز دوش ذوالحرمین

صف اعدا شکن، به بدر و حنین

تیغش از عمر و عبدود چو گذشت

صف احزاب دردی اعدا گشت؟!

داده تفضیل، سرور کونین

ضربتش را به طاعت ثقلین

رخنه در حصن کفر و کین افکند

دل ز دنیا و دَر ز خیبر کند

پیش ازین هم، مهاجر و انصار

رفته پیش و گرفته راه فرار

دیگری از مجاهدان چو نماند

کرد عزم رکوب و مرکب راند

به جهاد آن زمان ز جا برخاست

مرحب افکند و مرحبا برخاست

رستگار است هر که بر ره اوست

آفربنش گدای درگه اوست

قوت بازوی یداللهی

زده خط بر سواد گمراهی

نازم آن دل که می کند یادش

جان فدای علی و اولادش

بخش ۵

چون ز من پیش، خواجهٔ عارف

آن به اسرار سالکان واقف

مرد معنی حکیم ربانی

باده پیمای فیض یزدانی

آن کهن مست جرعه های ازل

هوشیار دیار علم و عمل

دل و جان دادهٔ ولای علی

نکته پرداز، بر خفی و جلی

فارس عرصهٔ سخن سازی

پیشتاز فوارس تازی

زده کلکش بر آسمان بیرق

فارسی را کلام او رونق

خواجهٔ غزنوی سنایی راد

که به روحش تحیت حق باد

زد در این بحر نقش گویایی

که کند کوثرش جبین سایی

گاهی ابیات برگزیدهٔ او

که سجلّ است بر جریدهٔ او

شوربخش دماغ من گشتی

نمک افشان داغ من گشتی

عندلیب قلم ز طبع حزین

طلبیدی حدیقهٔ دومین

لیک از افسردگی قبول نشد

حالی طبع بوالفضول نشد

تا در این تنگنای وقت رحیل

خامه سر کرد، صور اسرافیل

نقش چندی به ارتجال زدم

آهی از تنگی مجال زدم

بو که منظور اهل دید افتد

وین سیه نامه، روسفید افتد

بعد پنجه هزار شعر گزین

که درآمد به دفتر تدوین

عمر هم در جوار هفتاد است

مشت خالی مرا پر از باد است

رنجه کلکم شد از شکرخایی

شاعری چیست؟ بادپیمایی

عمر در مستی گذاره گذشت

مستعارم به استعاره گذشت

تا یکی وزن و قافیه سنجم

حق به دست من است اگر رنجم

پیشهٔ مبتذل نه کار من است

شاعری عار اعتبار من است

خاصه در روزگار بی نصفت

وندرین عصر بی تمیز صفت

که بجا مانده پشم بافی چند

ژاژ خایان هرزه لافی چند

خام و بی مغز و بی ادب یکسر

در خریّت ز کون خر پَس تر

خِردَم بانگ زد که ای خیره

صفحه تا چند می کنی تیره؟

کم نوشتی به صفحهٔ ایّام؟

داستان سنجیت نگشت تمام؟

دل نفرسودت از سخن سازی؟

داستان دگر چه آغازی؟

چند بر خامه می توان پیچید؟

صفحه کردی سیاه و موی سفید

وقت خاموشی است هرز مجوش

بر زبان بستگان سخن مفروش

هرزه در... می دهی به خمیر

به خران درخور است مشت شعیر

هم ضمیران با وفا رفتند

سینه صافان باصفا رفتند

اندرین عرصه گمرهی از هوش

نغمه پرداز گشته ای کو گوش؟

گفتی و حرف مدعا گفتی

گهری سفتی و به جا سفتی

لیک از آغاز این کساد هنر

به هنرپروران نبودم سر

چو قلم زیر تیغ بالیدم

زخم خوردم سخن سراییدم

مزد و منّت نداشتم خواهش

خاطر آسوده بود با کاهش

چو خروشی که می سراید گوش

کار نبود مرا به ناله نیوش

نالم و ناله سنج خوبش خودم

نمک افشان و سینه ریش خودم

شاید آبی به روی کار آید

خشک دی بگذرد بهار آید

بیند ایّام روی یاران را

پرده سنجان و خوش عیاران را

گوش صاحبدلی نیوشد راز

حسن انجام یابد این آغاز

سخنم بشنود سخندانی

هدیه سازد دعای غفرانی

زیر هر حرف خویش پنهانم

تن گفتار خویش را جانم

هر که ما را به خیر یاد کند

غم و اندوه، جزو باد کند

بخش ۶

حق ز ادراک خلق مستور است

از مقام مقربان دور است

خلق یک ذره است از ایجادش

متقوّم به فیض امدادش

ذره کی ظرف انبساط شود؟

حق محیط است، کی محاط شود؟

هست قائم به ذات، عز و جل

با خدا، ممکنات را چه محل؟

باشد ادراک، بی افاضه محال

نکنی فکر خود به خویش وبال

حق بود نزد بینش احرار

محتجب از عقول چون ابصار

دیده ی سرّ و چشم سرکورند

هر دو از خاک درگهش دورند

دام سیمرغ کی به دست آید؟

فکر صیاد، باد پیماید

آنکه فرمان به قدسیانش بود

ما عرفناک ورد جانش بود

زین سبب فکرت تو در الّا

نیست نزدیک عقل و فهم روا

لیک در ذات حق تفکر تو

نفزاید به جز تحیر تو

تا به کی فکرهای خام کنی؟

شرک را، معرفت چه نام کنی؟

در حق ذوالجلال و الاکرام

شرط ایمان شناس، قطع کلام

هر چه با دست فکرتش سازی

عشق مصنوع خویش می بازی

در تصور هر آنچه گنجانی

آن ز اغراض توست و نادانی

عرض وجوهر، آفرینش اوست

متعالی ز عقل و بینش اوست

لیکن انوار معرفت چو دمد

ظلمت وهم از میانه رود

سرمه سازد، فروغ ایمان را

دیده های بلند بینان را

بیند از فیض پرتو اشراق

جلوه اش را در انفس و آفاق

فیض اقدس چو جلوه آرا شد

مظهر او صفات و اسما شد

صبح روشن شد و تو در خوابی

ثَمَّ وَجه الله است محرابی

نیکوان جهان نکو بینند

هر چه بینند، اوّل او بینند

می شناسم گروه دیده وری

که ندیده ست چشمشان دگری

غیر، هرگز حجاب او نشود

همه محدود و نیست او را حد

غیب اگر ... سبب وهم است

غیر، محدود و ··· وهم است کذا

هر چه از خویش حد بیفشاند

غیر محدود را نپوشاند

غایب از غایت ظهور خود است

جلوه اش در نقاب نور خود است

ممتنع دان ازو جدایی او

همه روشن به روشنایی او

ذات هستی، غنی و موجودات

همه محتاج و او غنی الذات

اصل هستیست عین ذات خدا

انتسابیست هستی اشیا

دو حقیقت بود بَر ِ بینا

یک نهفته مدام و یک پیدا

آنکه پیدا بود خدا باشد

ممتنع ذاتش از بدا باشد

و آن حقیقت که مخفی است و نهان

عالم است آن که می نگشت عیان

لیک عکسش به فهم نادان است

این که گفتم به چشم عرفان است

باقی خلق بر خلاف صواب

رفته و دیده ها غنوده به خواب

غایب از خفته هم بود محسوس

خفته تر آنکه شد به حس محبوس

دیده با نور آشنایی ده

خرد از قید حس، رهایی ده

تا مگر قصر کبریا بینی

خود نبینی، مگر خدا بینی

هستی محض، قائم است به ذات

همه اشیا به او شوند اثبات

هر چه هست از بلند و پست، عیان

همه محتاج عین هستی دان

ثابت این عین را ثبات خود است

روشنی، نور را به ذات خود است

آن حقیقت بود، مجاز است این

بی نیاز است آن، نیاز است این

کنه هستی به کس هویدا نیست

صعوه، هم آشیان عنقا نیست

معنی .... بدیهی ماست

ذهنیش نام اگر نهند رواست

اعتباری ست مستفاد از شییء

اصل هستی ست نور و ذهنی فیء

او بذاته محقق الاشیاست

این پس از انتزاع، روی نماست

ار شئون حقیقی است این است

هرکه دانست، از ضلالت رست

این دلیل وجود و آن مدلول

علت است این به ذات و آن معلول

وحدتش هم برین نمط باشد

فرض غیریّتی غلط باشد

انقسام حقیقت است محال

شهدالله إنَّهُ متعال

هیچ موجود نیست غیر وجود

فرض ماهیت از چه خواهد بود؟

وحدت او نه زاید از ذات است

وصف زاید به ذات، طامات است

کلی و عام و خاص چیزی نیست

نعت اطلاق و قید ازو منفی ست

مغز حرف، اینکه غیر او عدم است

با وجودش بگو دگر چه کم است؟

در مقام تطورات وجود

برقع از رخ گشود، کثرت جود

خامه درکش حزین، ازین وادی

ملک ایمان گرفت آبادی

اینقدر بس بود، کس ار باشد

ورنه بهتر که مختصر باشد

کشف اسرار حق مکن زین بیش

با تو گویم، تو دانی و دل خویش

بخش ۷

ﭼﻮﻥ ﺗﻔﮑﺮ ﺑﻪ ﺫﺍﺕ ﺍﻭ ﻧﺮﺳﺪ

هم به کُنهِ صفات او نرسد

ﺟﻤﻠﻪ ﺍﻭﺻﺎﻑ، ﻋﯿﻦ ﺫﺍﺕ ﺑﻮﺩ

گرچه مفهوم آن صفات بود

در حقیقت، صفت هویت اوست

مغز، معنی و هر چه بینی پوست

حد الحقیقت است خدا

اختلافات، باشد از اسما

هستیش هر چه هست ذات آن است

آنچه قدرت بود، حیات آن است

حکمت است آنچه قدرتش خوانی

بصر است آنچه سمع می دانی

وحدتش عالم است و هم معلوم

غیر باشد، صفات در مفهوم

عین واحد، ظهور ذات کند

به اثر جلوهٔ صفات کند

بنگر احکام دو جهانش را

پی نقد و صفات دانش را

پیش چشمی که عین انصاف است

مرجع حرف، نفی اوصاف است

نفی اوصاف می کنیم از ذات

به حصول نتایج و ثمرات

وصف، منفی ست پیش دیده وران

غایتش را کمال مثبت دان

خواه توصیف و خواه تنزیه است

منع تفصیل و ردّ تشبیه است

اختلاف تجلیات بود

که مآلش کمال ذات بود

این که اسماء فالق الاشیاست

لفظ بسیار، واحد المعناست

اختلافات گرچه مختلف است

جامعیت مقام مؤتلف است

گر کمال بها برون ز حد است

جلوهٔ ذات اکاملا احد است

بخش ۸

بر حقایق در وجود گشود

یافت اعیان خارجیه وجود

معنیش گرچه هست وجدانی

من عبارت کنم که برخوانی

باشدش گر نصیبی از ادراک

... فنحن ... هناک (در یک نسخه: کل مدری محن بهناک)

ممکنی چون ز ممکنات نبود

قابل افتد به استفادهٔ جود

آن شرایط که هستی غیبیش

خواهد آن را بیابد از کم و بیش

از خدا، با لسان استعداد

طلبد هستی که هست مراد

نسبتی خاص در میان ید

که به ذیل وجود بگراید

حکم و آثار عینی آن ذات

منعکس می شود در آن مرآت

ظاهر هستی است آیینه

جام گیتی نمای دیرینه

حکم و آثار آن کند سریان

متعین شود وجود، بدان

منطبع می شود به الوانی

که به هستی نمود سیلانی

اقتضا می کند همان نسبت

هستی خارجی ماهیت

ماهیت عارض وجود شود

شییء موجود از قیود شود

نه به معرض شود از آن، نه زیان

نه پذیرد زیادت و نقصان

صفتی زان نمی شود حاصل

بَرِ ذاتش نمی شود زایل

هست معروض ازین عروض مصون

نه مبدل شود نه کم نه فزون

چون عروض عرض به جوهر نیست

این قران چون قران دیگر نیست

در معیّت، وجود با اشیا

می نسازد تغیری پیدا

بخش ۹

صورت از عارض است بر مرآت

نیست تبدیلی از جمیع جهات

در بر آیینه راکه صورت اوست

حس گمان می برد که عارض روست

لیک داند خرد که عارض نیست

این اثر هم به فرض فارض نیست

نیست قائم به سطح آینه آن

نه به عمق وی آن کند سریان

عکس و آیینه نسبتی دارند

ربط عاری ز کلفتی دارند

حس توهم کند که آن صورت

عارض آینه ست، بی شبهت

غلط وهم، از حد افزون است

شبهاتش ز حصر بیرون است

عاقلی لفظ عارض ارگوید

رَهِ مقصود معنوی پوید

عکس آیینه ای که مفروض است

کی قیام عرض به معروض است؟

نسبتی خاص در میان آمد

از خفا، عکس در عیان آمد

صورت، آیینه را نفرساید

جز نمایندگی نیفزاید

در حصول و زوالش آیینه

با جمال و کمال دیرینه

زین نمط عین ثابت است وجود

یافت چون نسبتی، شود موجود

نسبت، امکان شناس و استعداد

فهو الکلّ مبدأ و معاد

بخش ۱۰

هستی بر مقیدات از حق

بی مقیّد نمی شود مطلق

از دو جانب فتاده استلزام

حاجت از یک طرف بود به دوام

واجب از ممکن است مستغنی

بی نیاز است و احتیاجی نی

خاصه ممکن افتقار بود

او ز هر سلک و هر شمار بود

از گدا مضحک است، استغنا

همه هیچ و خدای راست، غنا

لازم مطلق است اگر ممکن

نیست شکی درین سخن لیکن

نیست لازم مقید مخصوص

نتواند شدن یکی منصوص

بدلی چون که نیست مطلق را

نبود چون تعددی حق را

قبلهٔ احتیاج ها همه اوست

جزء و کل را بر آستانش روست

بی نیازی مطلق از ذات است

ذات او قبله گاه حاجات است

لیک الوهیت و ربوبیت

بی مقید کجا دهد صورت؟

شده شمس ظهور اسمایی

همه ذرات را تقاضایی

طالبیت مقام تفضیل است

نصِّ احَببتُ را چه تأویل است؟

ذات کامل، کمال خود خواهد

هر جمیلی جمال خود خواهد

لاجرم در مظاهر آفاق

متجلی شود، علی الاطلاق

اوج اطلاق و قید تنزیلی

حصر اجمالی است و تفصیلی

جمله ابیات من که می خوانی

همه بیت الله است اگر دانی

گفتمت از دل معارف زای

لیک هش دار تا نلغزد پای

بخش ۱۱

گر به هستی نظر کند عارف

چون به علم الیقین بود واقف

بیند اول فراخور حالش

ذات حق و صفات افعالش

چون به عین الیقین رسد زان پس

همه ذات و صفات بیند و بس

چونکه حق الیقین نماید رو

گوید آنگاه لیس الا هو

او نگوید جز آنکه اوست که اوست

همه را بنگرد چه مغز و چه پوست

معنی مختلف به هستی نیست

ذهنی و خارجی به یک معنی ست

لیک دارد مراتب بسیار

منکشف باد بر اولواالابصار

درجاتش یکی ز یک برتر

اختلاف مراتبش بنگر!

هر مقامی به وصفی و نامی

هر یکی راست خاصه احکامی

چون الوهیت و ربوبیت

پس عبودیت است و خلقیت

گر کنی حفظ هر یک آگاهی

نکنی حفظ اگر تو، گمراهی

هر یکی را ببین به جای خودش

بنگر احکام آن، سزای خودش

گرچه جز نقطه نیست آنهمه حرف

قبض و بسطیست در میانه شگرف

نام آنها فقط نقط نکنی

اعتبارات را غلط نکنی

همچنین ظاهر است اینکه مداد

واحد است و نباشدش تعداد

پنج خواهی نویس و خواهی بیست

حرف ها را کرانه پیدا نیست

این کثیر و مداد یک باشد

وحدتش کی مقام شک باشد

لاتکون الحروف مفقوده

کلّها بالمداد موجوده

حیثُ لولا المداد، لیس الحرف

زیر حرف من است بحری ژرف

لیس الّا المداد فی الالواح

بی نیاز است صبح از مصباح

با همه حرفهای گوناگون

از تغیر بود مداد مصون

گر بگویند نیست غیر حروف

در سراپای لوح بخش نشوف

این کلامی ست صدق و نیست گزاف

می نگنجد در این قضیه خلاف

لیس الا المداد اگر گویی

راه کوی درست می پویی

در تمامی مظاهر آفاق

نیست غیر از منزه از اطلاق

دیدهٔ عارفان بزم شهود

می ندیده ست غیر از او موجود

بیند اعیان ممکنات همه

متلاشی به عین ذات همه

زآن که غیر از مداد پیدا نیست

گفته ای حرف، لیک معنا نیست

اعتبارات وصفی و اسما

غیر از این نیست گر شوی بینا

مثبت لوح می شود منفی

منفیش هم ز نفی مستعفی

می شود مهرهٔ دلم ماتش

خیره در لوح نفی و اثباتش

غیر از این نامه آشکار و نهفت

حرف روشن چنین نباید گفت

روشنی داد اگر چراغ دلم

سوخت برق سخن، دماغ دلم

لیک شرمندهٔ مقال خودم

خنده می آید از مثال خودم

سینه را چاک اگر کند زیبد

به دهن خاک اگر کند زیبد

ذره پوید کجا و مهر کجا؟

هو شمس الضحی و نحن فنا

نفس ای دل، قرین تاب و تب است

عجز بالذات، مهر ما به لب است

بخش ۱۲

بسته بودم زبان ولی ناچار

وحدتش را همی کنم اظهار

خامشی نیست بی سبب ما را

حرف، تبخاله شد به لب ما را

بحر معنی ست نیک تازه و ژرف

چه از آن گنجدم به ساغر حرف

لفظها تخته ای ست طوفانی

تو چه در تخته، بحر گنجانی

چه کنم ظرف گفتگو تنگ است؟

بار کوه است و لاشه خرلنگ است

خاصه من تنگتر به خودکردم

وزن را در میان حد کردم

بحر معنی و بحر شعر بهم

چون حبابی ست برکنارهٔ یم

روی و قافیه چهاکه نکرد؟

چه به ما تنگی فضا که نکرد؟

اینقدر هم که می زنم نفسی

راست گویم که نیست کار کسی

من نگویم خود اوست گوینده

گفتگو تهمتی ست بر بنده

پیش از این هم سخنوران دلیر

کارفرما شدند کلک دبیر

خود اگر رفته اند، مانده بجا

اثر خامه های ره پیما

هرکه نقاد در سخن باشد

می شناسد اگر چو من باشد

هر زبانی سخن نیارد کرد

ور کند هم، چو من نیارد کرد

چه حکایت کند زبان بی دل؟

نشود خامه ترجمان بی دل

دل اگر باشد و زبان هم نیز

همه یکسان نیند در همه چیز

قطره دارد دلی فراخور خویش

بحر را هم دلی ست در بر خویش

برده مستی عنان من از دست

نگرفته ست نکته کس بر مست

مستی از ره مرا به دور افکند

شعله بنشست و دود گشت بلند

نیست گرمی مرا امید از کس

آتش افروز خود شدم، به نفس

گفته بودم که وحدتش گویم

لب وکامی به شعله می شویم

وحدتی کان به حق کنی نسبت

به عدد ره ندارد آن وحدت

هست مجهول وحدت عددی

نشود وصف ذاتی احدی

وحدت مطلق حقیقی دان

که بود جزء و کل در آن یکسان

تا به عالم تقابل است و تضاد

آنچه نامش توافق است و داد

همه هالک بود در آن وحدت

همه محدود و بی کران وحدت

وحدت و کثرت ار چه اقسام است

هر یکی را به حدِّ خود نام است

همه اقسام کثرت و وحدت

متلاشی بود در آن حدت

ذره ای فیض شاملش نبود

هیچ کثرت مقابلش نبود

جل شانه، خدای را ضد نیست

باشدش ضد خدای موجد نیست

مشتمل دان به کل موجودات

وحدتش را علی السّوی بالذّات

احدیت مراتبش نبود

نسبتش گر دهی به ذات احد

آن احد گفتمت هوالله است

متعالی ز فهم آگاه است

کثرت آنجا نمی شود پیدا

که احد ذات واجب است آنجا

احد آنجا نه نعت و توصیف است

عین آن ذات، غیر تعریف است

ور دهی نسبتش به اسم صفات

یعنی آنها یکی بود بالذات

همه مستهلک است در ذاتش

بود آن وحدت اضافاتش

احدیت صفات و اسما را

نعت باشد به واحد یکتا

ور به افعال نسبتش دادی

که مسمّی بود به ایجادی

یعنی آن جامع صفات کمال

نیست بالذات مصدر افعال

نسبت این جای نعت باشد نیز

چون شنیدی عزیز دار عزیز

آنکه قائم به ذات خود باشد

هستی مطلق احد باشد

قائم الذّات غیر او نبود

استوار، آبها به جو نبود

آب جوی از قبیل اعراض است

ادعای نبوت اغماض است

همه در اصل ذات معدومند

جمله محتاج حی قیومند

هرچه را صاحب بقا بینی

نقش این عاریت سرا بینی

او نمایندگی به او دارد

رنگ پایندگی به او دارد

اثر نفخه های رحمانی

تیرگی را نموده نورانی

نو به نو خلعت وجود دهد

محفل آرایی شهود دهد

همه را دارد از فنا محفوظ

به نعیم بقا کند محظوظ

اثر موجدی و خلاقی

دایم است انفسی و آفاقی

بخش ۱۳

می نیارد عدم شود موجود

این عیان است پیش اهل شهود

عقل در کشوری که هست حکم

نتواند شدن وجود عدم

عالم آنجا که صورت علمی ست

نسبت آن به هست و نیست یکی ست

ذات ممکن که هست محض قبول

کرده تسلیم امر و ترک فضول

بود قابل وجود را و سبب

قابلیت بود زبان طلب

آفتاب اقضای روز کند

همه ذرات ازو بروز کند

جلوه گر گشت اقتدار قدیر

که از آن می شود به کن تعبیر

فیکون است آن قبول وجود

معنیش امتثال خواهد بود

قابل کون بود چون ممکن

کون در وی نهفته و کامن

متعلق چو شد ارادهٔ حی

کون و کاین بروز کرد از وی

باطن و ظاهر است اسم خدا

لیک نسبت به ذات هست جدا

هم چنین فاعل است و هم قابل

فهم این نکته کی کند جاهل؟

در وجود اجتماع فعل و قبول

پیش روشندلان بود معقول

آن وجودی که عینی ذات است

دو شئون است و دو اضافات است

غیر مجعول عین حق باشد

جعل مخصوص ما خلق باشد

دو بدین است عاجل و کامل

از یکی فاعل از یکی قابل

قابل و فاعل از یسار و یمین

هر چه آن داد می پذیرد این

فعل او جز به نور او نشود

مظهرش جز ظهور او نشود

مطلق از جملهٔ صفات خود است

متعین به عین ذات خود است

این حقیقت به عین محجوبان

چشم کور است و روی محبوبان

بخش ۱۴

هر حقیقت که برگشود جمال

باشدش پایه را ز نقص وکمال

آن کمال از وجود او باشد

تابع و فرع بود او باشد

نیست شرحی کمال را حاجت

چون حیات است و دانش و قدرت

لیک هر عین درقبول وجود

متفاوت بود به چشم شهود

مختلف در قبول هستی شد

وین تفاوت علوّ و پستی شد

هر چه قابل بود، به وجه اتم

باید اکمل بودکمالش هم

باعث و منشأ تفاوت و فرق

هست روشن چو آفتاب از شرق

منشأش بر تو گرچه پنهان است

غلبات وجوب و امکان است

هرکجا غالب است حکم وجوب

شد قبولش وجوب را مرغوب

غالب آنجا که حکم امکان است

نقص در هستیش فراوان است

با خرد کن درآنچه گفتم شور

چون نمودی درین حقیقت غور

بر رخت واشود در اسرار

کشف گردد حقایق بسیار

بر تو ناگفته ها شود روشن

چون خلیل آذرت شود گلشن

بخش ۱۵

در مراتب اصول موجودات

از حد جسم تا به حضرت ذات

همگی منحصر بود در پنج

می گشایم به مستمع در گنج

آن نخستین که حضرت ذات است

بی نشان، غایب از اشارات است

ره ندارد حکایتی هرگز

که بود ذات حق به خود بارز

اسم و رسمی در آن نمی گنجد

هیچ نام و نشان نمی گنجد

نبود آنجا ظهور اعیانی

نه به علمی و نه به وجدانی

وان دوم پایه حضرت اسماست

که مرایای علمی اشیاست

باشد اشیا به نفس خود مستور

لیک دارد به علم نور ظهور

به الوهیّت است حق بارز

دل و جان از ثنای او عاجز

سوم افعال و عالم ارواح

که ربوبیت است در اشباح

وان چهارم بود مثال خیال

که حقایق بود عیان به مثال

پنجمین حس بودکه حضرت ذات

متعین بود به محسوسات

فرد اعلا است غیر مطلق حق

شق انزل شهادت مطلق کذا

سالک ار سیر قهقراگیرد

انتها را به ابتدا گیرد

نتوان آنچه حس هویداکرد

همه را در مثال پیدا کرد

هم چنین آنچه بیندش به مثال

در ربوبیت است جل جلال

هر چه پیداست در ربوبیّت

صورت اسمی است و اسم صفت

وجهی از ذات حق بود صفتش

ثَمَّ وَجْهُ اللّه است شش جهتش

کی تناهی ظهور او دارد

ذرّه ها حکم طور او دارد

لیک اصول مراتبش پنج است

زیر هر یک ز پنج، بس گنج است

بخش ۱۶

هستی از غیب خویش و از اطلاق

نگذارد چو آفتاب اشراق

متزلزل شود به سوی بعید

یفعل اللّه ما یشا و یرید

متنزل شود علی الترتیب

قضی الامر و النصیب یُصیب

پایهٔ اوّل اشرف و اعلی

دومین از سوم به علم کذا

تا به آن پایه ای که از خسّت

بنهایت رسد نزول سمت

پس از آن سیر در عروج کند

به شرف طیّ آن بروج کند

تا به جایی رسد کزان افضل

نبود حیث کانَ فی الاوّل

گر بفهمی مقاصد قرآن

ثم لا الله را برخوان

پست تر، هر چه دورتر زِ اَحَد

نحن بالذل نعرف الابعد

اوّلین پایه در وجود و بقا

نبود حاجتش به غیر خدا

این مقام عقول و انوار است

بو اگر برده ای سخن زار است

چه فرو خوانمت که بس خامی؟

تو از ایشان شنیده ای نامی

معنی آسان نمی شود حاصل

چه گشاید ز لفظ لاطایل

گفته آن زمرهٔ تمام صفا

حسبنا اللّه ربّنا و کفی

دومین پایه ای که نفسانی ست

در تقوم رهین فوقانیست

لیک در جملهٔ صفات و فعال

بی کم از خود نماید استقلال

سومین پایه با تفاوت قدر

شده بعضی نجوم و برخی بدر

مهوشانِ برازخند، نفوس

که در انظار عالمند عروس

وان ملایک که اهل تدبیرند

هر یکی در دیار خود میرند

همه زین زمره اند تا دانی

جرعه نوشان فیض یزدانی

وان دوم پایه در تقوّم هم

حاجتش با فروتران محکم

این مقام طبایع صور است

دیده ها بازکن که در نظر است

چارمین پایه را چو درنگری

جای بیهوشی است و بی خبری

غیر امکان و قوّه، چیزی نیست

ذوق فعلیت وتمیزی نیست

می پذیرد عطای بالا را

می نماید قبول شیا را

بخش ۱۷

پس نماید عروج را آهنگ

آن نخستین که می پذیرد رنگ

اسم و نامش ز جمع اسما شد

جامع صورت و هیولا شد

می شود، چون سترد داغ کلف

متشخّص به صورت اشرف

اغتذا و نمو پدید آید

آن تخصص چو بر مزید آید

حس و جنبش شود هم آغوشش

گه شرنگش دهند و گه نوشش

هم از آنجا چو ره گرا گردد

صورتش عین مدّعا گردد

نطق پیدا کند که انسان شد

نوع افضل ز جنس حیوان شد

حدّ انسان رهی ست دور و دراز

دایر اندر حقیقت است و مجاز

فرق هر فرد تا به فرد دگر

کم نباشد ز بعد خیر از شر

تا به جایی رسد که شاد شود

صاحب عقل مستفاد شود

کاملان انتهای معراجند

تارک افتخار را تاجند

شد وجود ابتدا به فعل و همان

منتهی شد به فعل در سیران

افضل اول بود نفوس نزول

در عروج اولین بود مفضول

بخش ۱۸

نور ارواح و عالم اجساد

بی نهایت چو داشتند تضاد

حق به ارواح منصب تدبیر

داده بود و نبود ربط پذیر

جامعی در میانه می بایست

که بدان ربط یکدگر شایست

برزخش عالم مثال بود

تا مراتب به اتّصال بود

ربط ارواح و عالم اجسام

هر یکی با دگر گرفت نظام

منتظم گشت معنی تدبیر

بست صورت مآثر و تاثیر

فیض امداد حق گرفت وصول

به جگر تشنگان بجوی اصول

گر هوای شناختش داری

گویمت عالمیست مقداری

جوهر عقلی مجرد نیست

صورت حسی مقید نیست

هست در ذات خویش روحانی

لیک باشد شبیه جسمانی

عالم جامعیست ذوجهتین

نسبتش حاصل است با طرفین

هرچه معقول و هرچه موجود است

خواه محسوس و خواه معدود است

هست در عالم کبیر، مثال

همچو در عالم صغیر، خیال

چه ز روحانی و چه جسمانی

رسدت، در خیال گنجانی

روح در مظهر خیالی خود

می کند جلوهٔ جمالی خود

روح قدسی به صورت بشری

که به مریم نمود جلوه گری

خوانده باشی به آسمان نامه

که ندانند سرّ آن عامه

قصّهٔ سامریّ و تمثیلش

قبضهٔ خاک پای جبریلش

همه از برزخ مثال بود

که به این ملکش اتصال بود

حال جبریل با رسول انام

صورت وحیی و سماع کلام

فهم معراج آن دلیل سُبُل

رؤیت او فرشته ها و رُسُل

همچنین، اتساع قبر و سوال

آن نعیم مقیم و آن اهوال

همه موقوف درک این معنیست

بی ثبوت مثال، ممکن نیست

کاملان را به مشکلات نفوس

در مکانها به کسوت محسوس

رؤیت عکس در مرایا هم

باشد از اتصال این عالم

همچنین از تجدد ارواح

آنچه حاکی بود متون صحاج

هکذا از تروح اجساد

آنچه گفتند ناهجان سداد

خواه اخلاق خلق و خواه اعمال

همه باشد تشخصات مثال

همچنین آنچه از نزول مسیح

گفته آن صاحب لسان فصیح

می کند رجعتی که در اخبار

وارد است از ائمهٔ اطهار

عالمی بین شگرف پهناور

جلوه گر از مجردات صور

حاوی کاینات اجسادی

محفل شاهدان نوشادی

دیده ها راست، مجمع النّورین

افق عدل و مطلع السعدین

نتوان کرد بیش ازپن تکرار

شد مدادم معرف انوار

معنی ژرف و لفظ متقن من

عارفان را بود خمار شکن

بعد ازین بگذرم ز جام و سبو

بسترم رنگ و محو سازم، بو

رهم از لوث خرقهٔ هستی

همه شویم به گریهٔ مستی

دُرد بگذارم و زلال کشم

باده از ساغر جمال کشم

بخش ۱۹

ای خدای بلندی و پستی

شاهد هوشیاری و مستی

مطرب ناله های سیر آهنگ

نفس بی خروش سینهٔ چنگ

زخمهٔ تار آه دردآلود

غازهٔ داغ سینه های کبود

بادهٔ ساغر تهی دستان

به نوای تو می زنم دستان

پرده ها پردهٔ ترانهٔ توست

باده ها از شرابخانهٔ توست

بیخودیها کدام و هستی کو؟

هوشیاری کجا و مستی کو؟

خبر از کاسه و سبویم نیست

می به کام و به کف کدویم نیست

می خراشم درون سینه به داغ

نمکی می خرم به لابه ولاغ

می زنم نشتری به تار نفس

می کنم خون دلی به کار هوس

نقش هستی تراشیم فرسود

دل خراشیدم و ندیدم سود

برق ریزم ز آه و سوزم سنگ

بیستون می کنم به ناخن و چنگ

مژه از گرمی نگاهم سوخت

تاب رخسار گل، گیاهم سوخت

سحر پیریم به شام کشید

دُرد و صافی، لبم تمام کشید

گل افسردگی بهار من است

فصل موی شکوفه زار من است

وحشی پهن دشت امکانم

زادهٔ ناف این بیابانم

هرکجا پا نهم به نیش آید

می روم تا دگر چه پیش آید

کاری از ره سپاریم نگشود

چون قلم، پای تا به سر فرسود

رَهروی، گشت عمر کاه مرا

یک قدم کرد چرخ، راه مرا

ره سپر پای مصلحت بین است

جاده ام شعله، پای چوبین است

نه به شادی خوشم نه با اندوه

کیفَ مَن کان عجز ...

نه به شب گل دهم، نه سایه به روز

خشک بیدم در آفتاب تموز

پیش ازین داغ دل بهاری داشت

کف خاکسترم شراری داشت

شرر افسرده شد، نشاطم نیست

در نگر هیچ در بساطم نیست

شمع پایان رسیده را مانم

شب هجران رسیده را مانم

برق این وادیم ز خیره سری

می روم راه و می خورم جگری

راهیم، مهرهٔ گشاد توام

نقشم این بس که بر مراد توام

نامرادی چو بر مراد تو بود

بر دلم صد ادرا مراد گشود

شاخ خشکی، نه برگ و نه سازی

فارغم، چون تو کار پردازی

دم گرمت در آتشم دارد

به خروشیدنی خوشم دارد

در ثنایت ز خوش سریرانم

به دمت، زآتشین صفیرانم

نارسا ناله را، رسایی ده

سحرم را جبین گشایی ده

قید آب و گلم ز پا بگشای

بند ازین وحشت آزما بگشای

بخش ۲۰

عارفان چون دم از لقا زده اند

نقش معنی به مدعا زده اند

آن سخن چون به گوش عامه رسید

هرکسی بر مراد خود فهمید

کار بینا و کور یکسان نیست

گوش را، کار چشم شایان نیست

گوش دل، گوش تیزهوشان است

گوش حس، از درازگوشان است

تیغ تیز زبان دانا دل

هست فرقان راست از باطل

با زبان نوبت شهی زدهام

سکه بر زرِّ ده دهی زده ام

هر فسادی که در جهان باشد

از زبان مقلدان باشد

هله، هش دار، تا زیان نکنی

سر خود در سر زبان نکنی

طوطی از گفت خود قفس گیر است

می پرد شاد، تا نفس گیر است

کوری ناقصان ز دید به است

پیش من، منکر از مرید به است

پر شاهین کلنگ اندازد

پر تقلید، خون هدر سازد

ابلهی، در حماقت آبادی

به هوای پریدن افتادی

بست بر خود، دو بال کرکس را

زندگی خوش نبود ناکس را

شد فراز بلندتر بامی

کز پریدن برآورد نامی

از پر عاریت به دام افتاد

بال بر هم زد و ز بام افتاد

آنچه مقصود اهل تحصیل است

بینش حق به جمع و تفصیل است

چون شود حاصل این خجسته کلام

عارف آن را لقا نماید نام

بینش وحدت است در کثرت

رؤیت کثرت است در وحدت

وان به نوعی که از کمال نظر

نشود هیچ یک، حجاب دگر

در تماشای خلق حق بیند

رخ خورشید، در شفق بیند

خلق بیند ز جلوهٔ ازلی

چونکه باشد دوبینی از حولی

باشد ادنی مراتب تقوی

اجتناب از حرام، در معنی

آخرین پایه، نزد صاحب سیر

تقویِ دل ابودا ز رؤیت غیر

بخش ۲۱

هر که خواهد در انفس و آفاق

که بود جمله مظهر اطلاق

جلوهٔ حق، شود مشاهده اش

شرط این رَه بود مجاهده اش

فکر و ذکری که موصل است به آن

باید اوّل نمودنِ سامان

تا ز شرک و دویی نپرهیزد

کی پراکندگی ز دل خیزد؟

شرک، در چشم سالکان سعید

دیدن ذرّه هست با خورشید

ترک شرکی که عین ایمان است

از نظر ارتفاع اعیان است

فکر، سرمایهٔ لقا باشد

ذکر، نسیان ما سوا باشد

بخش ۲۲

اشرف و احسن صحف، قرآن

می نماید ادای حق بیان

ما نماینده ایم، اسما را

همه ذات و صفات اشیا را

از تقیّد گرفته تا اطلاق

در مزایای انفس و آفاق

تا شود روشن این که آنچه عیان

شده در دیده های دیده وران

ذات حق است در مظاهر خویش

جلوه فرمای نور باهر خویش

شاهد نور، نور بس باشد

دیده را این ظهور بس باشد

چون دمید آفتاب، شک چه بود؟

زر خورشید را محک چه بود؟

او شناسندهٔ عیار خود است

این انها کار کسی ست، کار خود است

لیک از آنجا که شد احاطه مناط

چاره نبود محیط را ز محاط

جز بدینسان، لقای اوست محال

ذاتش از این و آن بود متعال

گفته زین رو، که هر طرف به نگاه

قد تولّوا فَثَّمَ وَجهُ الله

بخش ۲۳

فی الوجود الّذی هو المالک

از ازل تا ابد بود هالک

غیر هستی که والی قدم است

هر چه هستش گمان کنی عدم است

ذات هستی ست هست و دیگر هیچ

چون زِه افتاده ای به پیچا پیچ

هر چه دارد نمود، بود دل است

جلوه آرایی از شهود دل است

در نوردد چو این فکنده بساط

می کند این تعیّنات اسقاط

ملک حق باقی است الی الآباد

دامَ دار الوجود وَ الایجاد

فیض حق را بقا بود دایم

عین مقبول هم تویی قائم

اثر فیض یافت چون قابل

ابدیّت ورا شود حاصل

نیستی اراا رهی ز هستی نیست

نیستی، مرد چیره دستی نیست

واجب او را که شد وجود از حق

لم یزل وجَهه و لم یزهق ¹

عدم، او را نمی شود طاری

یستمدّ البقا مِنَ الباری

متقوم به عین ذات شود

متجدّد تعیّنات شود

ماقَضیٰ نحبهُ و ما هُو آت

همه باشد تبدّل نشآت

گر گذارد تعیّنی از بر

باز پوشد تعیّنی دیگر

هر تعیّن که می شود زایل

نوبت دیگری شود حاصل

کلک عاقل بود به مَرِّ دهور

نقش بند ظهور بعد ظهور

موجهٔ چشمهٔ حیات است این

اتّصال تجلّیات است این

طیّ اطوار دان، تبدّل حال

همچنین طیّ برزخی و مثال

پس از آن است حشر انسانی

زال سپس.........

قصّه کوته، به سمع خامه حزین

آستین زن که آفتاب است این

بخش ۲۴

در بدایت چو سر بود نشآت

می نمایم وصول را اثبات

آن نخستین که عقلیش خوانی

جانفزا نشئه ای ست روحانی

دومین عالم مثال خیال

که ازو آمد اندکی به مقال

سومین حسّی است جسمانی

کآشکارا به حس همی دانی

[مصرع در نسخه قابل خواندن نیست]

قد طویها لو ارتقیتَ الطّور

دخل انسان درین سه شد به کمال

از علوم و امانی و اعمال

هست از انسان برای این نشآت

آل و اصحابی از جبلّت ذات

بخش ۲۵

گفته یزدان سه فرقه است بشر

نیست فردی ازین سه فرقه، به در

یکی اصحاب راستیّ و سداد

که نجوم هدایتند و رشاد

دوم اصحاب سیرگمراهی

بندهٔ نفس و خصم آگاهی

اختلاف عوالم هستی

گه بلندی نموده گه پستی

گرچه در وهم قاصران جهان

آیت کلّ مَن عَلیها فان

می نماید منافی این حکم

بی خرد بهتر آن که باشد بُکم

نیک بنگر فنای ذات کجا؟

سلب شخص و مشخصات کجا؟

آن نیوشندهٔ سروش هدای

آسمان سدهٔ جهان آرای

فخر عالم محمّد عربی

شمع دولتسرای مطلبی

معدن علم و چشمه سارِ حکَم

اولین موجهٔ محیط قِدَم

به حدیث لقا نموده ندا

گفته آنجا که خلق را اهدا کذا

کرد اخبار از تبدل لون

وز ظهورات در عوالم کون

گفته: کاین انتقال بیحد و مر

رحلت از کوی دان به کوی دگر

انتقالات خلقی و امری

ارتحالات زیدی و عمروی

جنبش از ششدر مضیق جماد

دهد آن مهره را نبات، گشاد

زان گشادی که هست سجن جنین

نقش حیوانیش کند فرزین

پس به تحویل سیر آن حیوان

بسترد نقش و برزند انسان

سوم آن سابقان پاک گهر

شرف کاینات را سرور

نشآتی که خامه کرد بیان

از نزول و عروج هستی دان

یافت اول، تنزلات حصول

حرکات صعود عکس نزول

آنچه دارد تقدم از دنیا

چه مثالی چه عقلی اعلا

مطلق آفتاب اشراق است

موطن عهد و اخذ میثاق است

مسکن آدم است با جفتش

هجرت از آن وطن برآشفتش

منزل برگزیدگان ملک

جایگاه مدبّران فلک

و آنچه دارد تاخّر از دنیا

جنتی دان که وعده داده، خدا

وَعدَ المتقین اشاره به این

مرجع سابقین و اهل یقین

اینهمه خیر محض و مجد و بهاست

نعمت است و سعادت است و صفاست

من وجود مؤیّدی باشد

لطف و اکرام، سرمدی باشد

وآنچه باشد فراخور دنیا

به ازای جهان سست بنا

بود آن در رجوع قوس وجود

اشقیا را جهنم موعود

بود آن شرِّ محض و جهل و هوان

ذلت است و شقاوت و خسران

باطل بخت، نقمت و وحشت

اشقیا راست نکبت و حسرت

گمرهان را مصیبت کبری

واردش لایموت و لایحیی

هست دنیا محل کون و فساد

موطن خیر و شرّ و جهل و رساد

حق و باطل در آن هم آغوشند

اهل آن، گاه نیش و گه نوشند

درد و درمان در آستین دارد

نیش زنبور و انگبین دارد

زهر و تریاق، هر دو در جامش

آش یک کاسه، پخته و خامش

در گذرگاه مَرتعش، حیوان

زنده گاهی چمان و گه بی جان

متقابل هر آنچه می باشد

اندرین خاک، تخم می پاشد

شد جهان حد مشترک، دریاب

برزخ عالم ثواب و عقاب

نه عذاب است خالص و نه نعیم

نه حمیم و جحیم و نه تسنیم

نه توان مغز گفتنش نه پوست

موطن نشو، هر چه بعد از اوست

زان سپس، هرچه در نمود آمد

از همین پایه در وجود آمد

اصل مقصد چو نیست خلق جهان

بلکه باشد طفیلی دگران

بهر تحصیل آخرت باشد

نه به دانش مفاخرت باشد

زین سبب فانی است و بی مقدار

در حقیقت مآل اوست، به دار

باطل و حق او جدا سازند

طیّبش از خبیث پردازند

گندم و جو، ز هم کنند جدا

به ترازوی عدلِ راستگرا

هر یکی می رود به موطن خویش

نیک و بد می نهند معدن خویش

گفته در وحی احمد مختار

آخرت را خدای داده قرار

آخرت نیست بهر چیز دگر

هست خود مقصد قضا و قدر

لاجرم عالم حیات و بقاست

آنچه فرع است بی بنا و فناست

دار هستی یکی ست در معنی

انقسامش به دنیی و عقبی

دو صفت دان، ز نشئهٔ انسان

که بود حدّ جامع امکان

آنچه دانا قیود انسانی ست

نشئهٔ عنصریّ جسمانی ست

در دنائت، خطاب دنیا یافت

هر مسمّی به نسبت، اسما یافت

نور باهر، جمال جانان را

نشئهٔ دیگر است انسان را

جامعیت میان ظلمت و نور

هله، نامیده شد سرای غرور

نشود اینکه بر دوام تند

به زوال و به انصرام تند

اختلاف و تباین اجزا

نبود قابل دوام و بقا

جمله اسرار نفس نورانی

برنتابد قوای جسمانی

نشئهٔ عنصری وفا نکند

بحر را کوزه احتوا نکند

عالمی بایدش ز جوهر خویش

تا تواند گشود دفتر خویش

بعد تعمیر ارض تن باید

که به امثال خویش بگراید

کار دنیا به انصرام رسید

خفته را نوبت قیام رسید

بخش ۲۶

سرور آگهان هر دو سرا

خفته گفته ست خلق دنیا را

بهر بیداری است کوس رحیل

خفتگانند سالکان سبیل

چون گرانخواب را کنی بیدار

لازم افتد تبدّل اطوار

روح باشد چو تیغ و جسم غلاف

خفته پیچیده خویش را به لحاف

بالش سر ز زیر هوش کشند

وین لحاف بدن ز دوش کشند

هله برجه زجات آخر شد

از سیاهی سفید ظاهر شد

هله بردار سر ز خواب غرور

بین سرافیل می دمد در صور

مردگان زندگی ز سر گیرند

صُوَر برزخی به برگیرند

بانگ دیگر ز صور روح فزا

صور حشری آورد پیدا

بانگ اوّل که با جهان باشد

مرگ جسم و حیات جان باشد

نفخ ثانی بود قیام به حق

پایداری به هستی مطلق

اختلافات این هلاک و حیات

ز اختلاف مراتب است و جهات

با کمال تباین این جوق

جملگی را توجه است به فوق

همه پویان به سوی غایاتند

بی نهایات ناقص الذاتند

می نمایند قطع وادی فصل

جنبش فرع، راجع است به اصل

جمع گردند سالکان سبیل

همه یک جا به بانگ اسرافیل

چون برآید صفیر یا بشری

رخ نماید قیامت کبری

نور قاهر دمد ز مشرق وصل

روشنیها کند رجوع به اصل

انکشاف تجلی ابدی

برد از دیده نقص کم مددی

جلوه ی ساقی آشکار شود

باده صافیّ و بی خمار شود

برقع پرده های پنداری

جلوه ی شاهدان بازاری

همه از پیش دیده برخیزد

قامت او قیامت انگیزد

دهر، دامن فشاند از کی و چند

خرگهِ آسمان فرو پیچند

رسد از انکشاف آیت نور

جمع الشمس و القمر به ظهور

رجعت فرع ها به اصل شود

شب هجران صباح وصل شود

مستنیر و منیر جمع آیند

مستفیض و مفیض بگرایند

فرق ارواح خیزد از اشباح

بگراید نفوس با ارواح

آسمان و زمین کند رجعت

به مقام کمال جمعیّت

شقّهٔ آستین زند تحقیق

به غبار تفرّق و تفریق

عقل را نسبت صور دور است

به هیولی که بحر مسجور است

نور و ذوالنّور، وحدت انگیزد

فعل و فاعل به هم در آمیزد

شمس انوار، بی عطا آید

روزِ اِنشَقَّتِ السّما آید

چون دهد جلوه، نور باهر را

نار واحد کند عناصر را

طول ابعاد مرتفع گردد

عرض احجام ممتنع گردد

مُتعیّن ز بس که مدهوش است

کوه خارا چو عهن منفوش است

بحر و بر اتّصال درگیرد

فوق و تحت، امتیاز برگیرد

ستر برخیزد از حجاب اندیش

یوم تُبلی السرائر آید پیش

یوم مجموع و یوم مشهود است

قاع صفصف زمین ممدود است

قضی الامر بینهم بالحق

فتری کلَّ باطلٍ یزهق

موت عارف، قیامت است و قیام

بعد بعث از قبور، حشر عوام

پس حیات خواص متّصل است

در حقیقت ز موت منفصل است

زنده را موت و فوت هرگز نیست

حکم مردن به زنده جایز نیست

آنکه جایز بود ورا مردن

زندگی مرد راست جان کندن

عارف از موت اختیاری خویش

زندگی دید و پایداری خویش

او به دنیا در آخرت باشد

در میان کی مباعدت باشد؟

در خور این مفاخرت ماییم

می دنیا و آخرت ماییم

گفته مبعوث واجب الطّاعت

لاتفرق ببعث و الساعت

نک قیامت منم، جدایی نیست

جای تشکیک و سست رایی نیست

روح انسان مدبر صور است

خلع و تبدیل آن ز حد به در است

چه به دنیا چه آخرت چه مثال

حامل صورت است در هر حال

اولین صورتی که یافت حصول

کرد از برزخ مثال قبول

اخذ میثاق از او نمود خدای

پس از آن شد بشیر راهنمای

چون تعلق گرفت روح به تن

این دوم صورت است تا مردن

خلع اول نمود وشد محشور

از سرای غرور و ظلمت و نور

چون ز گرد بساط جسمانی

آمدش وقت دامن افشانی

کرد تحویل در سوم صورت

حشر میّت بود در آن کسوت

صورت آن است تا به وقت سوال

هم نماید بدل محوّل حال

تا که بعد از سوال هم گیرد

صورتی درکنار بپذیرد

مدتی برزخی بود محشور

تارسد وقت بعث ونفخهٔ صور

هم به کل از مفارق دنیا

می کند انتقال روز جزا

تا سؤالی اگر بود باقی

چون میش در قدح کند ساقی

ساقی و دُرد را ایاغ آید

همگی طی شود فراع آید

حشر در صورتی شود پس از آن

که بود در خور جحیم و جنان

اهل نازند جملگی مسؤول

به تقاضای شوم و طبع فضول

ور سؤالی نمانده روز جزا

حشر جنّت بود به او زیبا

زان سپس چونکه آیدش به نظر

شوق جنّت پر از متاع صُور

هرچه مستحسن آیدش زآنها

در همان حشر او شود پیدا

لایزال این بود به جنت کار

دائم الحشر در صور بسیار

چونکه تکرار در تجلّی نیست

هر یکی تازه در پی دگریست

متجلی الیه را هم باز

نسبتی بایدش نمودن ساز

تا شود مستعدّ هر یک از آن

متجدد شود صور به جنان

در صور حشر بی تناهی را

نسبت خاص دان تجلی را

اینهمه بسط ملک سلطانیست

اتّساع بساط رحمانی ست

ور تو را چشم تیزبین باشد

حالت اکنون هم اینچنین باشد

در تو هر حالتی که یافت ظهور

به همان وصف و صورتی محشور

رودت گر ز سر گران خوابی

هر تغیّر که در صفت یابی

حشر آن دم به صورت دگر است

که مناسب به حال ماظهر است

صورت شادی و غمت یک نیست

همچنین شهوت و غضب، شک نیست

باز هنگام طاعت و عصیان

در صور هم تجدد است عیان

وقت مستیّ و وقت مخموری

سحر وصل و شام مهجوری

در مقام رضا و تسلیم است

دم امّید و ساعت بیم است

هر نفس حشر مختلف داری

هرچه صورت گرفت بگذاری

لیک از آن غافلی که هوشت نیست

کر و کوری، که چشم و گوشت نیست

غفلت آسوده داردت اکنون

کل حزبٍ بما لهم فرحون

بخش ۲۷

هرچه ادراک آن حواس کند

روح از آن شربتی به کان کند

اثر مدرکات حسی تو

بگراید به روح علویتو

نقش تصویر جمله ادراکات

شودت جمع در صحیفهٔ ذات

خیر و شر هر چه می کنی هم نیز

ثبت گردد در آن کتاب عزیز

خاصه اوصاف راسخ البنیان

که نگردد حک از صحیفهٔ جان

چون ز دنیا بریده شد املت

نقش باشد صحیفهٔ عملت

این زمان منطویست این طومار

نیست مشکوک بر اولی الابصار

مگر آنان که چشم دل دارند

دل فارغ ز آب و گل دارند

چو گشایند پرده های حساب

آشکارا شود رقوم و کتاب

شغل حسی حجاب دیده بود

حس چو رخ تافت، نفس دیده شود

آن زمان فاش هر نهان گردد

حشر آن دم تو را عیان گردد

بخش ۲۸

غفلت از خویش داشت بی خبرت

ما کشیدیم پرده از نظرت

این زمان چشم تیزبین داری

پرتو صبح راستین داری

هرچه در پرده داشتی پنهان

جان کتاب الله است، ناطق از آن

نقش بربسته ایم کار تو را

کرده در دامنت ثمار تو را

نسخه کردیمت آشکار و ضمیر

نه صغیری برون از آن، نه کبیر

هرچه خودکشتهای به بار آید

خرمن کشت درکنار آید

متبدل نگشته کشته کس

جو ز جو روید و عدس ز عدس

خارخاری به باغ گل ندهد

شاخ گل هم، ز حدّ خود نجهد

انقلاب حقایق است محال

خودکتابی و می گشایی فال

صد ره ار فال برزنی کم و بیش

خود به فال خود آیی ای درویش

بخش ۲۹

هست میزان عبارت از معیار

پی تشخیص پایه و مقدار

تا بسنجند قدر اشیا را

صورتش مختلف بود ما را

ز اختلاف حقایق اعیان

وضع میزان شود مناسب آن

در قیامت نهند میزان را

سختن قدر و قیمت انسان را

تا بسنجد کم و زیاد همه

عمل و علم و اعتقاد همه

روز بازار حشر، این میزان

نیست جز فرد کامل انسان

تا ازو مر تو را چه مایه رسد

در موالات او چه پایه رسد

قرب و بعد تو از طریقت او

عدم اقتفا به سیرت او

هست نقص وکمال ذات تو را

حسنات است و سیئات تو را

پس نبی و وصی در امّت خوبش

هست میزان معدلت اندیش

لاجَرَم گفته اند آلِ رَسول

محک امتحان رد و قبول

که موازین معدلت ماییم

کاشف قدر و منزلت ماییم

بخش ۳۰

ز ابتدای حدوث خود انسان

تا به هنگام رفتنش ز جهان

حرکات طبیعتش باشد

انتقالات فطرتش باشد

شد به هر صورتی که بزم آرا

لَم یَزل ینتقل الی الاُخرا

به همین بعد رحلت از دنیا

به صراط خود است، رَه پیما

گر نماید مساعدت توفیق

اِنّهُ خیرُ صاحبٍ و رفیق

کند از هر مقام و منزل نقل

تا شود متصل به عالم عقل

این به شرطی که اهل آن باشد

جوهرش از مقربان باشد

یا به اهل یمین کند پیوند

به توسط اگر بود خرسند

ور بود مثل طبع شیطانش

بخت سازد قرین خذلانش

حشر او را کنند با حشرات

عاقبت واجب است جمع شتات

شود آخر، به دیو و دد محشور

در ظلام نشیبگاه غرور

معنی مطلق صراط این است

پیش چشمی که پاک و حق بین است

از صراط آنچه مستقیم آید

رهبر جنّت و نعیم آید

سالکش ساکن جنان گردد

مورد رحمت و امان گردد

ره توحید، معرفت باشد

جاده تنگ معدلت باشد

که توسط میان اضداد است

انحراف از توسط، ایجاد است

شرط این ره شناس در هر حال

التزام صوالح اعمال

شرع و ملت، صراط حق باشد

سالکش بر سماط حق باشد

چون دم تیغ تیز، باریک است

بی چراغ دلیل، تاریک است

دیده راگر خدای نور دهد

در ریاضت، دل صبور دهد

می تواند سلوک این ره کرد

خامه این گفت و قصه کوته کرد

بخش ۳۱

آخرت جنّت است یا نار است

کشته ات یا گل است یا خار است

دو بود هر یکی ز جنّت و نار

گر که اهل حقیقتی هش دار

آنچه معقول از جنان باشد

آن بهشت مقربان باشد

حظّ عقلی که بعد ازین دنیاست

جاودان جنت ذوی القرباست

ناشی از علم و معرفت باشد

لذت آن، مشاهدت باشد

لذّتی چون شهود عقلی نیست

ذوق عقلی گواه این معنی ست

کُنه آن را به وصف نتوان یافت

سندس آری ز پشم نتوان یافت

هست محسوس، جنت دومین

بر اصحاب قرب و اهل یقین

حس ایشان نماید ادراکش

کند احساس کی هوسناکش؟

دلگشا جنتی ست، بی پایان

متحیر شود خیال در آن

عین حس قوت خیال شود

متجسم در آن مثال شود

یافت قوت در آخرت چو خیال

حشم نفس و قدرت متعال

علمها در نظر عیان گردد

هر چه خواهش کنی، چنان گردد

هرچه لذت بری ز حور و قصور

همه موجود باشد و مقدور

گر تو حس خیال بشناسی

زان قویتر نیابی احساسی

می شود بذر این بهشت خیال

خلق نیکو و صالح اعمال

انبیا شمّه‌ای از آن گفتند

مجملی گوهر بیان سفتند

گر ببینی مآثر نبوی

شودت نور چشم و عقل، قوی

هکذا النار قسمت قسمین

کشفت کلنا برای العین

زان دو، یک نار، نار معقول است

که به اهل نفاق موکول است

متکبر، وقود آن باشد

خانه سوز مکذبان باشد

خوانده در وحی، نار موقده اش

جا به جیب وکنار افئده اش

وان دگر نار، نار محسوس است

متجسم همیشه ملموس است

تف این شعله جسم و جان سوزد

چو خس، ابدان کافران سوزد

هر دو در عالم خیال بود

متجسم در آن مثال بود

گرچه معقول گفتم اول را

بشنو اکنون ز من مفصّل را

عقل و حس را به هم نباشد کار

این به نسبت بود، شگفت مدار

آنچه معقول گفتمش نسبی است

به تبع، فرع عالم عقلی ست

منشا ءش فقد عقل و انوار است

عدم علم و کشف اسرار است

خواه از انکار و جحد خیزد آن

یا به حرمان ز دولت عرفان

ترک فعل است سلب امدادش

فقد علم و حصول اضدادش

عدم قوت هیولانی

وآنکه جهل مرکّبش خوانی

اعوجاج سلیقه راکاسد

وان رسوخ عقاید فاسد

سلطنتهای نفس امّاره

دلخوریهای حرص بیچاره

دل بی علم و معرفت دل نیست

کالبد، بی کمال، سوختنی ست

بی هنر دان درخت بی مایه

نی ثمر، نی خواص، نی سایه

خشک چوبی تهی، پر از کژدم

چه کنی گر نسازیش هیزم؟

المی را که در جزا بیند

المی سخت و جانگزا بیند

عالم عقلیش اگر گفتم

حکمت مخفی، از تو ننهفتم

در تقابل به جنّت عقلی

از تشاکل به لذّت عقلی

الم و لذّت از مشاکلت است

نسبت عقل، از مقابلت است

چون الم، با عدم رجوع نمود

متصورعدم بود ز وجود

جنت و نار مکتسب باشد

صورت رحمت و غضب باشد

الم است آن ولی شعورش نه

خبری از خود و قصورش نه

این دو گر در هلاک، مشترک است

لیک آسوده، هر یکی ز یک است

آن بلاهت به از فطانت توست

وجع این به از امانت توست

وان دگر دوزخی که محسوس است

عالم حسرت است و افسوس است

در جدایی ز الفت دنیا

وز تعلّق به این فریب سرا

رنج فقدان او فروگیرد

که به هر دم، به صد الم میرد

ارتکاب قبایح اعمال

اعتیاد کواذب اقوال

ملکات ردیهٔ اخلاق

دل نهادن به خلق از خلّاق

انبعاث فساد شیطانی

احتلام نظام سلطانی

همه در نفس، مرتسخ گشته

به دو صد مار و مور آغشته

نفس چون گشته است کاسب آن

صُوَری برزند مناسب آن

متجسم شود در آن عالم

صور جمله بی زیاده وکم

هر که امروز، در مظالم مرد

رفت و با خویش دوزخی را برد

آنچه نفس غریزیش خوانی

آن چو افلاج دان و بی جانی

خود به خود برفروختی دوزخ

از هلاک و گناه یوم نفخ

این تمکن چو نقش پیدا کرد

نتواند که ترک انشا کرد

هست پیوسته، تلخ، کام از وی

متأذّی بود مدام از وی

این چنان است، کاندرین مرصد

نفس را چون مصیبتی برسد

هر زمانی که آن خطور کند

سلب آسایش و سرورکند

متأذّی شود، غم آلوده

زهر جانکاه غصه پیموده

نتواندکه یاد آن نکند

دل از آن بار غم گران نکند

لیکن اندر شواغل دنیا

یاد از آن محنت آید، احیانا

شودش بعد یک دو لمحه، ذهول

دل به کار دگر کند مشغول

آخرت عکس این جهان باشد

از شواغل، نه این، نه آن باشد

عدم شاغل و صفای محل

قوت نفس و اجتماع جُمل

ره ندارد در آن، فراموشی

نه خمار و نه خواب و بی هوشی

می نگنجد هُناک، راح به روح

نه سواد شب ونه فتق صبوح

لاجرم تلک اجتباهُ معک

آلم النفس قسط لاینفک

لیک از آنجا که نیست این شبهات

نفس را عین سنخ جوهر ذات

عقل، آزادی احتمال دهد

گر خدا خواهد، انفعال دهد

بخش ۳۲

کامل افتد چو جوهر انسان

با نبی و ولی بود به عیان

در نبوت دو اعتبارستی

هم ولایت بر آن مدارستی

یکی اطلاق دان دگر تقیید

علم خاص است و اصطلاح جدید

مطلق آن، حقیقی ازلی ست

عالم السر بر خفی و جلیست

طلبد با زبان استعداد

هر حقیقت ز وی حصول مراد

این نبوت که تا ابد باقیست

همگی را به فیض خود ساقیست

فیض ابنای او به تعمیم است

در حقیقت کمال تعلیم است

هست اعلا قلم عبارت او

عقل اول خطاب حضرت او

زین خطابات آنچه مقصود است

صاحب این مقام محمود است

شده موسوم در لسان امم

لوح محفوظ و روح اعظم هم

سوی فیضش طموح آمال ست

استناد علوم و اعمال است

آنچه فرموده، قطب بطحایی

آن در ایجاد، علت غایی

شاه لولاک و افسر اقبال

آفتاب سپهر عز و جلال

لوح عنوان نواز دفترکل

احمد مرسل، افتخار رُسُل

که نخست آفریده، نور من است

مظهر اولین ظهور من است

این اشارت به آن مقام بود

که نبوت به وصف عام بود

وکذا ما افاده آن خاتم

که نبی بودم و نبود آدم

من اگر عقل را نبی گفتم

گهر راز معرفت سُفتم

او به نام نبوت است احق

باطن او ولایت مطلق

هم ازین جاست اینکه گفته رسول

مخبر از اتحاد زوج بتول

هستم از صبح صادق ازلی

واحد النور با علی ولی

هم چنین گفته آن ولی امم

من ولی بودم و نبود آدم

از نبوت مقید آنچه بود

هست اخبار، از کمال احد

اطلاع از حقایق هستی

در عیار بلندی و پستی

پس اگر ضم شود به این تبلیغ

حکم تعلیم، با لسان بلیغ

ادب خاص و عام فرماید

به سیاست قیام فرماید

این نبوت به نام تشریعی ست

مطلب از وی بجز رسالت نیست

هم ولایت برین قیاس بود

روشن است این، نه التباس بود

شد مقید مقوم از مطلق

وجه مطلق مقید است، الحق

ظاهرش پشت کار و باطن روست

که فنا در حق و بقای به اوست

زان مراتب که در نبیّ و ولی ست

خاتمیّت مقام فوقانی است

ختم مطلق، مقام مصطفوی ست

در ولایت ظهور مرتضوی ست

زین خاتم کنم سلیمانی

دین و دولت مراست ارزانی

نقش دولت مراست سکه به زر

که رساندم به داغ عشق جگر

آن فدایی غلام دیرینم

که موالات این دو، شد دینم

دو نگویم، دویی ز احولی است

ولی من نبی، نبی ولی است

من ندارم در این قضیه شکی

که بود نایب و منوب یکی

آن گروهی که قدر نشناسند

پیشم انسان نیند، نسناسند

وای بر حال قدرنشناسان

در وبال خودند، نسناسان

بخش ۳۳

سبب اختلاف در ادیان

حسد است و عداوت و طغیان

طلب سروریست هم ز اسباب

که جهانی از این تب است به تاب

جهل، پیوسته در هوای دگر

عصبیّت بود بلای دگر

بی خرد راست رسم و آیینی

کرد مجهول خویش را دینی

سر نهادند قوم حق نشناس

در پی اتّباع رأی و قیاس

سر این قوم زشت ابلیس است

که امام قیاس و تدلیس است

رشکش آمد به دولت آدم

از تکبّر نکرد، گردن خم

بافت درهم قیاسکی چالاک

که من از آتشم، حریف از خاک

گشت این شبهه، مایهٔ شبهات

که مفصل شدهست در تورات

این چنین کرد بعد ازو قابیل

که حسد برگماشت بر هابیل

بعد از آن در قبیله جاری شد

در طباع خسیسه ساری شد

اختلافات اگر چه شد بسیار

لیک اصول خلاف باشد چار

اختلافی که در خدا دارند

انحرافی کز انبیا دارند

سومین اختلافشان به امام

چارمین اختلاف در احکام

جهل در معنی خدا و رسول

شده هنگامه ساز ردّ و قبول

جاهل معنی امامت را

نبود دیدهٔ صواب نما

این که یک فرقه هم به قلب و زبان

در فروعند، مختلف گویان

سبب این است، کز بصیرت کم

متشابه نداند از محکم

غیر معلوم، عامه را دین است

کار اینان به ظن و تخمین است

چشم از آیات راست پوشیدند

به قیاس و دروغ کوشیدند

ناقصان، در عوام کالانعام

گاه مفتی شدند و گاه امام

بس که تهمت به مصطفی بستند

بر خلابق رَهِ هدی بستند

خاصه در عهد آل بوسفیان

که نمودند شرع دین ویران

عصر مروانیان چه می پرسی؟

از فساد زمان چه می پرسی؟

تا جهان را یل خراسانی

پاک کرد از عروج مروانی

خَسِ عباسیّان بلند نمود

آتشی را که بر فلک شد دود

همه اعدای دین مصطفوی

دشمن خاندان مرتضوی

مفتیان و قضات باطن کور

همه شب مست و هر سحر مخمور

تا برآورد از آن گروه، دمار

عاقبت تیغ آبدار تتار

شد جهان شسته از بنی عباس

دامن خاک، پاک از آن ارجاس

کبریای جلال تیغ کشید

همه را تیغ بی دربغ کشید

هر که واقف ز کار ایشان است

در شعار و دثار ایشان است

بُود آگه که در بنی آدم

کس نکرده ست این فساد و ستم

ز آنچه کردند این گروه عنید

شرمساری کشید، روح یزید

این عبارت کلام مأمون است

کافضل این جماعت دون است

هر گَه، از خشم و کین برآشفتی

رو به عبّاسیان همی گفتی

که شمایید نطفه ی مستان

زاده از فرج قحبه گان جهان

پدر ارشد خلیفه، رشید

پردهٔ محرمان خویش درید

هر چه کشتید در کنار من است

دودهٔ خویش، ننگ و عار من است

ناقل این حدیث، بی کم و بیش

سنیّانند از خلیفهٔ خویش

یاد اینان کراهت انگیز است

زنگ آیینه صفاخیز است

شهرتِ کارِ این گروه خبیث

بی نیاز است از بیان و حدیث

مدّعا اینکه روزگار دراز

دَرِ صد فتنه شد به خلق فراز

خلفای زمانه یارانند

دین و ایمان دگر چه سان مانند؟

عرض تقلید، قاف تا قاف است

کیش اسلام ارث اخلاف است

ناقصان زمانه کور و کرند

رهسپاران کوی دل دگرند

تیره بختان بی صفایی چند

روز کوران بی عصایی چند

آن یکی را به یاری توفیق

حَسَن بصری است، پیر طریق

وان دگر، راه اعتزال رود

به قفای رم غزال رود

اشعری طعنه زن به معتزلی ست

کاعتقادش ضلال و تیره دلی ست

دیگری خصم جان، اشاعره را

به از ایشان نهد، اباغره را

یکی از هر دو بر کرانه رود

پی کرامیان روانه شود

وان سفیه دگر ز کون خری

پی سفیان نموده ره سپری

سجده بر راه فرض نوری را؟!

سامری وار، عجل ثوری را

وان دگر را خطاب، خطّابی ست

سرمه دیده گرانخوابی ست

جان نثار معلّل است یکی!؟

توتیای یقین، غبار شکی

دیگری در جهان بود کامش

انتظام کلام نظامش

وان دگر کامل از مریدی شد

دم منصور ما تریدی شد

کرده ابداع دین نو، مالک

پی او گشته زمره ای هالک

مرده شکلی که بوی جیفه دهد

جان به فتوای بوحنیفه دهد

شافعی گشته آشکار و خفی

خصم ناموس سیرت حنفی

حنبلی پیشوای مشتی خر

نه خمش خر، خران دعوی گر

گفته افسار گمرهی را دین

قاف تقلید کرده داغ سرین

درهم افتادگان به مشت و لگد

از خری کرده در حماقت، کد

شده زین زمرهٔ تعصب گر

هر یکی، میخ مقعد دیگر

تو ازین گیر و دار غصّه مخور

سر خر راست، گوش خر در خور

گر نباشد خر الحسب للذات

که زند دم ز انکر الاصوات؟

همگی راکبند و مرکوبند

زیر و بالای یکدگر چوبند

تا به کی از ملوک عباسی

شهره ی عصر خود به نسناسی؟

چونکه ادراک این فضیحت کرد

خلق را منع و زجر و غلظت کرد

که دگر ترک اجتهادکنند

عرصه این است، تا گشاد کنند

هر چه بودند اگر فقیه و سفیه

مجتهد بس بود چهار فقیه

گر کسی خارج از چهار آرند

هر که باشد، به گیر و دار آرند

سنّیان را که بد هزاران کیش

ا سختا ننگ و بلایی آمد پیش

رفت اطناب و اختصار آمد

چاره ناچار تا چهار آمد

بر مرور دهور مذهبها

از میان رفت و چار ماند بجا

کرد گرگ آشتی، چهار به هم

لیک در فکر کارزار به هم

فخر رازیّ و حجهٔ الاسلام

قاضی ماضی مراغه، نظام

حنفی را فضیحتی کردند

مذهبش را به صورتی کردند

که به کافر نکرده اند آن کار

مرحبا دین و حبّذا پیکار

هر که گردد ز جهل، یافه سرای

خواهد آخر شنید، طعن بجای

باشد اسلام اگر تعصب و جهل

کیش حجّاج بهتر است از سهل

گر مسلمانی این بود، صد بار

کیش ملحد به است ازین پیکار

ملحد آسوده فارغ البال است

ای مسلمان، تو را چه احوال است؟

باشد احمق سرشت، مسلم اگر

خر ز خر باز هم، بود بهتر

باشد اخلاق زشت اگر ایمان

یک مسلمان مباد، گو به جهان

شرط اسلام اگر بود این قید

جحی افضل بود بسی ز جنید

این بلایا که نزل جمهور است

از خلاف رسول، مجبور است

ترک نصّ و وصیّتش کردند

عهد او را، پَسِ سر افکندند

اوصیای وِی اند، شمع هدا

رهنمایان سالکان خدا

اُمنای حقایق ایشانند

خلفا بر خلایق ایشانند

اهل ذکرند و اهلبیت صفا

هم اولی الامر و هم ذوی القربا

فرح حال عالمند و فتوح

در نجات از بلا، سفینه ی نوح

حجت حق و ثانیِ ثقلین

اَعرَض النّاسُ عن کلا النّجدین

شرع و قرآن هم، اوصیا دانند

همه را دیگران کجا دانند؟

هر که نشناخت خضر، گمراه است

سالک راه نیست، در چاه است

انحراف از سبیل حق و صواب

در نیاید به حدّ و حصر و حساب

روش خطّ مستقیم یکی ست

انحرافات را، حسابی نیست

منحرف در سلوک، بسیار است

بر خط مستقیم، دشوار است

بخش ۳۴

مهبط وحی، مصطفی فرمود

که مرا پیر کرد سورهٔ هود

این اشارت به امر فاَستَقِم است

هر چه دانی صعوبت تو کم است

کان صراطی ست، تیز تر از تیغ

هر که لرزد، خورد فسوس و دریغ

عنق اللیل زلتش باشد

لهب النّار حدّتش باشد

هر سبک مغزکی تواند رفت؟

بوریا، نیست مرد آتش و نفت

نور یزدان مگر رفیق شود

که قدم‎سای این طریق شود

نشود رهنورد، هر مفلوک

مرد باید به راه حق و سلوک

بخش ۳۵

چونکه ایمان و کفر اقسام است

دانش جمله شرط اسلام است

کفر را چون مراتب است بسی

نرسیده‎ست بی شناخت کسی

مؤمن خاص، او تواند بود

کز دل انواع کفر، جمله زدود

کفر و ایمان به شرع و منساق است

متقابل به شرط اطلاق است

باقی آن مراتب معدود

متقابل نمی تواند بود

آنچه ایمان خالص است و قویم

بود آن، مر خدای را تسلیم

علم و تصدیق جمله قول رسول

در جمیع فروع و کلّ اصول

علم و تصدیق، باز هم محکم

اعتراف زبان و دل با هم

امر او را به جای آوردن

اجتناب نواهیش کردن

حدّ ایمان مطلق این باشد

هر که را هست، مرد دین باشد

پس اگر صیت دعوی نبوی

یا که برخی ز شرع مصطفوی

به کسی نارسیده باشد آن

ره نداند به چشمهٔ حیوان

خواه نشنیدنش سبب باشد

یا نفهمیدنش سبب باشد

او درین حال، کافر است به جهل

بود از کافران عذابش سهل

بلکه باشد که زمره ای زاینان

می نبینند از عذاب زیان

کفر ادنی و اهون آن کفر است

قابل رحمت این چنین کفر است

بخش ۳۶

ذکر مستضعفین در استثنا

شاهد است و به مدعاست گوا

چون هدایت میسّرش نشود

خضر توفیق، رهبرش نشود

کار آن کس حواله با کرم است

روز عدل است و معدلت حَکَم است

و آنکه او را رسیده باشد شرع

شده آگه ز دین، چه اصل و چه فرع

لیکن از سرکشیّ نفس عنید

یا ز شرّ تعصّب و تقلید

همه شرع را کند انکار

یا به مغزش نیاورد اقرار

باشد این نوع کفر، کفر جحود

آوخ آوخ ز شرّ نفس عنود

گفته یزدان عذاب آن را سخت

به جهنم کشید خواهد رخت

وآنکه او را رسیده باشد دین

بسته باشد به خویش، شرع متین

کرده اندیشه،کرّ و فرّی را

جَرّ نفعی و دفع ضرّی را

معرفت با زبان و ظاهر حال

منکران به قلب زشت سگال

این مسمّی بود به کفر و نفاق

سَیَذوقوا و ما لهم مِن واق

اعتراف زبان ندارد سود

در اشدّ عذاب خواهد بود

وآنکه او را رسیده باشد کیش

معترف هم به باطن سر خویش

لیکن انکار آن کند به زبان

از حسد یا تعصب و طغیان

باشد این کفر را تهوّر، نام

به الیم عذاب، زهرآشام

و آن که آگه بود ز دین حقیق

کرده هم از زبان و دل تصدیق

لیکن او را بصیرتی نبود

نور چشم و سریرتی نبود

کجی رای و فهم و فکر غلط

می برد مرد را به دار سخط

حبّ تقلید قول کج فهمان

گمرهی در تعصب ایمان

کافرت می کند به کفر و ضلال

در ضلالت مجو نجات مآل

و آن که آگه بود ز دعوت دین

وز بصیرت، مصدّقش به یقین

به زبان مؤمن و به دل مؤمن

کرده اذعان، به ظاهر و باطن

لیکن از امر و نهی درگذرد

این تجاوز، گهی به کار برد

داند آن شیوه را خطا و زلل

معترف خود به قبح ما یفعل

غلبات هوا و نفس فضول

داردش بر خلاف حکم رسول

نام این کفر، فسق و عصیان است

فسق، نفی کمال ایمان است

فسق و عصیان اگر چه ای کامل

اصل ایمان نمی کند زایل

لیک نقص کمال آن باشد

سلب حسن و جمال آن باشد

چون کبایر ازو شود صادر

می توان گفتش آن زمان، کافر

هرکه عاصی به کردگار شود

مستحق دخول نار شود

اصل ایمان سرشت اگر داری

نکند دفع این سزاواری

اثر، ایمانش آنقدر دارد

که سزای خلود نگذارد

در همه حال، چونکه بدهد سود

می توانی شمردنش مقصود

بخش ۳۷

هست بر فسق، حمل کفر سزای

ترک حج را شمرده کفر، خدای

کفر هم در کلام مصطفوی

شده مُسند، به فاسقان غوی

چون که این چاره شد تو را معلوم

می شود استفاده از مفهوم

که اگر مطلبی ز شرع محیط

می نداند کسی به جهل بسیط

رگی از کفر جهل با وی هست

شسته است از کمال ایمان دست

وان کسی را که روی دل به خداست

منکر اتباع نفس و هواست

امتثال عوام، حق دارد

امر و نهیش ز دست نگذارد

ور شود کس ز دوری توفیق

منکر حق واجب التصدیق

هست با وی، رگی ز کفر و جحود

تیغ باید زدش ز نفس عنود

ور کسی چیزی آورد به زبان

که نباشد به دل، مصدق آن

هست با وی، رگی ز کفر و نفاق

پای دارد دل و زبان به وفاق

و آنکه انکار می کند به جهان

آنچه را نیست میل طبعش آن

و آنچه دارد موافقت به هوس

هست مقبول، پیش آن ناکس

عرقِ کفر یهودیش باشد

رخ ایمان به تیشه بخراشد

وآنکه گیرد، زرای خوبش سبق

نکند اتباع حجت حق

هست با وی رگی ز کفر و ضلال

ز آنکه فرمان نبرده، در همه حال

و آنکه گرد حرام و شبهه تند

قدمی لاابالیانه زند

عِرقی از کفر و فسق با وی هست

شسته است از کمال ایمان دست

هر نفس در شمار کار خود است

حافظ سر و آشکار خود است

پس اگر سر زند گناهی ازو

سرزند در ندامت، آهی ازو

مؤمن خالص حقیقی اوست

او به دنیا و آخرت نیکوست

نم ایمان در آب و گِلها باد

نور ایمان چراغ دلها باد

بخش ۳۸

ای نوازندهٔ دل رنجور

از تو هر داغ، یک نمکدان شور

اضطراب از دلم تراشد زنگ

از خروش دلم خراشد، سنگ

رگ جان، تار ارغنون از توست

خرد آشفتهٔ جنون از توست

خانه سوز دل غم اندیشان

نمک سینهٔ جگرریشان

لب زخمم، چو سوسن است کبود

شده از آه گرم، روزن دود

از تو دارم دلی نمک پرورد

تن رنجور، آشیانهٔ درد

عندلیب کهن نوای توام

در خروشیدنم، که نای توام

قطره با فیض توست طوفان زای

ذره با مهرت، آفتاب اندای

نوبهاران نسیم باغ دلم

لاله دامن زند به داغ دلم

نعمتت بیش از التماس من است

منتت، برتر از سپاس من است

هیبتت، پرده پوش آن نظر است

که ز خورشید تابناکتر است

دل پاک، از سروش تعلیم است

غرقهٔ موج خیز تسنیم است

خامه را از نم مداد روان

مومیایی ده شکسته زبان

دل و جان، جمله مستمندانت

آسمانها، نطاق بندانت

سربلند، آنکه در حکایت توست

دم پاک بلند رایت توست

از نفس برکشیده صبح، درفش

پرچمی کرد این پرند بنفش

قلمم موج خیز طوفان است

رقمم، حرز فیلسوفان است

کر نواگر شوم و گر خاموش

خم دل، دارد از شرابت جوش

در مدادم، فتاده موجهٔ نیل

می دمد خامه، صوراسرافیل

کیقبادم درین جهان فسوس

کز قلم می زنم، دوال به کوس

کیل من، درد عشق مکیال است

ناله در استخوان من، نال است

گر خروشم، ز دل فگارانم

ور خموشم، ز راز دارانم

بخش ۳۹

سر همّت فشانیی که بجاست

دامن افشاندن از دنی دنیاست

پارسایی، عماد ایمان است

پاکبازی قمار مردان است

ناکس است آنکه امّت دنیاست

دل ناکس، کلوخ استنجاست

دل نبندد به این سرای سپنج

داده پیش از تو، رفتگان را رنج

باستان نامه اش اگر خوانم

پردهٔ غفلت است، بدرانم

من چه خوانم که خود همی خواند

گوش هوشی که بشنود، داند کذا

از متاع جهان کور و کبود

آنچه برداشتیم، عبرت بود

جرمکش مکر مار ضحاک است

هان که درکاسه جهان خاک است

خاک خوردن نباشدت درخور

خاکت آخر خورد، تو خاک مخور

خاک خوردن دهان نیازارد

تن و جان را بسی زیان دارد

دارم از نعمت جهان حقیر

دل بی آرزو و دیدهٔ سیر

شکر این نعمت فزون ز قیاس

کرده هر موی من، زبان سپاس

چشم کور گدا نمک گیر است

چشم صاحب بصیرتان سیر است

ساقی روزگار گول فریب

می زند بر سراب نقش عجیب

مهر گردون، چو بنگری، کین است

باده زهر است و کاسه زرّین است

امتداد زمان هزل و مجاز

اژدهایی بود، دهانش باز

می ندارد کرانه بیدادش

طعمه، از مغز آدمی زادش

آزمودیم دهر پیچاپیچ

مار زهرآگن است و دیگر هیچ

نقش دنیاست با دنی طبعان

مار رنگین و کودک نادان

هر که فکر زمانه سازی کرد

از جهالت، به مار بازی کرد

زهد عامه ست از دنی دنیا

زهد خاصه بود ز غیر خدا

تو که مرد مقام خاصانی

نه که از زهد عامه، وا مانی

کار آسان، گذشتن از دنیاست

از سر هیچ می توان برخاست

چیست دنیا؟ خیال فرج و شکم

میل جاه خسیس و حبّ درم

شکم و فرج را چه بنده شوی؟

پی جاه و درم چه هرزه دوی؟

پس امیدی به فکر پیچاپیچ

صورتش پوچ بود و معنی هیچ

دل نیاسودت، از تبه رایی

در تن آسانی و تن آرایی

مرد نبود به فکر زیب بدن

نور ایمان بس است زینت تن

بخش ۴۰

یاد می آیدم ز عهد پدر

روّح الله، روحه الاطهر

آن زمان بود سال عمرم پنج

رفته عمرم ز شایگانی گنج

عمر، گنج و زمانه چون باد است

تکیه بر باد، سست بنیاد است

ناگهان عید روزگار آمد

سپری شد خزان، بهار آمد

فصل اردی بهشت آمد پیش

سوخت اسپند، عید خیراندیش

یکی از جمله پرستاران

که به من بود مهربان از جان

بهرتشریف من به نزد پدر

آمد و عرضه داشت حلهٔ زر

در بغل داشت، قیمتی دیبا

دوزدم خواست، جامه ای زیبا

چون پدر حله دید نپسندید

سویم از چشم مهربانی دید

گفت آن خادم نکوخو را

مهرپرور سرشت دلجو را

این نه دلسوزی و نه غمخواری ست

عاقبت بینی ارکنی، یاریست

هر که اندیشهٔ مآلستش

نمک دوستی حلالستش

کس نداند که چرخ گردون چون

یکروش نیست دهر بوقلمون

طفل از امروز، چون شود خوگر

به پرندی قبا و حلّهٔ زر

شاید آن روزگار آید پیش

که نیابد مرقّع درویش

چونکه ناز و نعیم جوشی کرد

نتواند پلاس پوشی کرد

آن زمان، تلخی زمانه چشد

باید از جام زهر، جرعه کشد

با پسر، شفقت پدر دگر است

از تو بیگانه و مرا جگر است

غم او، بیشتر مراست به دل

نیم از روی التفات خجل

پس به من گفت این سزای تو نیست

لایق جامه و قبای تو نیست

مرد را زیب تن زبان باشد

حلّه، پیرایهٔ زنان باشد

حلّه از توست، نیست کوتاهی

هان ببخشش به هر که می خواهی

رغبت حلّه رفت از یادم

آن گرفتم، به دیگری دادم

بخش ۴۱

شکر لله که هفته ای مهلت

یافتم از حیات کم فرصت

که برین چند صفحه، ریخت قلم

از خط مشک فام، طرح ارم

قلمم، سرو جویباران است

رقمم خطّ گلعذاران است

قرنها بگذرد که طبع و قلم

از یم فیض بخش، گیرد نم

می نیابی پس از هزاران سال

دل دریاکش و زبان مقال

همه گویا و گنگ، از کِه و مَه

منفذ سِفلیند، خامش به

سر و مغز مقلّدان پوچ است

جوز مغز مقلدان پوچ است

این به خود بستگان که می بینی

خام لفظند و خاسر معنی

همه لالند و خوش مقال این کلک

پیر زالند و پور زال این کلک

خامه البرز کوه لرزاند

رگ خارا به مصرعم ماند

فلتانم که در مجاز افتد

لخت کوه است کز فراز افتد

موج معنی، ز کلک دریا دل

ریخت چندان که بحر شد، ساحل

خامه ام قصر خلد کرد بنا

کس چه داند، درین سپنج سرا

قصرهای ریاض رضوانی

می نگنجد به کاخ دهقانی

مرد باید، حریف نامهٔ من

نفخ صور است، بانگ خامهٔ من

جان کند زنده، تن بمیراند

تن چه داند، قلم چه می راند؟

این نگفتم که عامیان خوانند

قدر این نامه، عارفان دانند

در جهان نکته رس نمی بینم

مرد این نامه کس نمی بینم

آتش است این نوا که می دارد

شعله را، مرد باد پندارد

زنده را نان غذای تن باشد

مرده را، خاک در دهن باشد

مرغ سدره ست، کلک دستان زن

گوش عامی ست، روزن گلخن

شکن نامه، رشک چین دارم

در رقم، مشک و انگبین دارم

نافه، دریوزه گر، دوات مراست

نیل، لب تشنهٔ فرات مراست

جوی شهدی که از قلم جاری ست

نه شراب عوام بازاریست

دل دریاکشی همی باید

که ازین جرعه، بحر پیماید

بوالهوس را، مزاج صفراوی ست

شهد بنمودنش، جگرکاویست

نبرد هر کسی ز حلوا بهر

که بود در مزاج بر وی، زهر

طفل شش روزه را طعام ترید

می فشارد گلو، به عصر شدید

لقمه ای گر دهی به کودک خرد

طمع از وی ببر که کودک مرد

پیر کودک مزاج، بی حصر است

بالغ الرشد، نادر العصر است

ک...ون کشان، قد کشیده اند امروز

همه مال آبکور و ریش به گوز

ریش گاوند، لافیان جهان

دم گاو است به، ز ریشِ چنان

مرد بالغ، به ریش و سبلت نیست

مردی و مردمی به حیلت نیست

مکر و تلبیس، خوی ابلیس است

همه ریش تو قحبه، تلبیس است

تیز بازیگران بازاری

ریشخندی به ریش خود داری

پَرِ پندار، عرش پرواز است

پشّه، در چشم خویش شهباز است

قید پندار، نشکند آسان

جز به عون خدای ذوالاحسان

تلخ اگر حرف ماست، در کامت

عقل، شیرین کناد، در جامت

داروی تلخ، رنج بزداید

سخن تلخ سودمند آید

صدق محضم، کتاب مرقومم

لب مدزد، از رحیق مختومم

رشح این خامه، موج تسنیم است

طعنه بر خود مدان،که تعلیم است

چه کنم چون تو فرق نگذاری؟

سخن راست، طعنه پنداری

نفس رعناست، خصم جانی تو

به زیان داد، زندگانی تو

کرد، ای دوغ خورده ی بد مست

خودپرستی تو را سپاس پرست

هیچ در دیدهٔ تو نیست فروغ

هجی راست، به ز مدح دروغ

دل آزاده، فارغ از مدح است

هرچه گویم زمانه را قدح است

نه هجا پیشه ام نه مدح شعار

خفته ای را مگر کنم بیدار

خیرخواهیست مقصد و نیت

پاک نیت چه باکش از تهمت؟

راست بینی و راست گفتاری

می کند بر کجان، گرانباری

این نگویم که نیک و دانا شو

هرچه هستی، به خویش بینا شو

خواه نسناس باش و خواهی ناس

هرچه هستی، تو حد خود بشناس

کار مردان به خود مبند به زور

دل به دعوی گری مکن مغرور

نیست کار تو، بینش معنی

اینقدر بس که پیش پا بینی

نرساندی به هیچ دل، جز درد

لاف مردی چه می زنی، نامرد؟

نزده نقش بوریابافی

در شگفتم که از چه می لافی

پا نه و گام، خوش فراخی زن

با خریت، به ابر شاخی زن

مانده در کار خویش بیچاره

وندرین کارگاه، هر کاره

کار پاکان به خویشتن بستی

دستی و پشت دستی و پستی

نکنی درک، معرب و مبنی

از تو دور است راه تا معنی

چه کنی فکر در حدوث و قدم؟

باش در فکر فرج خویش و شکم

نشکیبد زکار خود مزدور

کار فرج و شکم تو راست، ضرور

لایق هرکسی بود کاری

به مثل، هر لُریّ و بازاری

در نگیرد تو را چو هیچ سخن

وقت تنگ است، هر چه خواهی کن

یک دو روزیست مهلت دنیا

چند پاید حیات سست بنا؟

حرف حق را، اگر رواجی نیست

مرض جهل را علاجی نیست

مرده از فیض عیسی، احیا گشت

عیسی از جاهلان گریخت به دشت

عامی خیره سر، بلاخیز است

دشمنی در جهان بداحیز است

نوش جاهل، همیشه نیش آمد

انبیا را ببین چه پیش آمد

همسریها به اولیا کردند

عهد بدگوهری ادا کردند

حق، بدان را بلای نیکان کرد

آفرینش، برای نیکان کرد

ز گزندی کزین گروه کشند

شهد جان پروری ز دوست چشند

دولتی را کز ابتدا دارند

همه زین خلق جانگزا دارند

خامه فرسوده شد ز رَه سپری

وه چه سازم به آتشین جگری

دل من تنگ بود و فرصت تنگ

غنچه را فصل دی چه بوی و چه رنگ؟

آنچه من دیدم از زمانهٔ خویش

آن ندیده ست از نمک، دل ریش

بار دردی که دل به دوش کشید

می نیارم تو را به گوش کشید

مدتی رفت و روزگاری شد

کز هنر، دل به زیر باری شد

بارها عهد بستمی با دل

که نریزد گهر،کف با دل

شکنم خامه، صفحه پاره کنم

سینه می جوشدم، چه چاره کنم؟

چه کنم؟ موج می زند دل ریش

موجهٔ بحر را، که بندد پیش

شور دل، چون لبم بجنباند

زور این لطمه، کوه غلتاند

نه به فکرم سر است و نه گفتار

سخنم چیست؟ موج دریا بار

حق علیم است کاندرین پیشه

روز اول، نبودم اندیشه

لبم از شیر شست، آب سخن

لوح پیشانیم، کتاب سخن

سخن از ماست جاودان، زنده

وز سخن های ماست، جان زنده

به من از چین رسید، قافله ها

پر شد از بوی مشک، مرحله ها

بوشناسان دماغ بگشایند

برو آغوش داغ بگشایند

صفحه ها، طبله های عطار است

نقطه ها، نافه های تاتار است

غیر مشک ختن طراز قلم

نبود داغ عشق را مرهم

می کند می، به کام مخمورم

مشک پرورده، داغ ناسورم

رگ جان تار و ناله مضراب است

ساغرم داغ و باده خوناب است

چکد آتش ز نالهٔ سردم

همه دردم، که عشق پروردم

خلفم، عشق کیمیاگر را

شعله می پرورد، سمندر را

مایه دار، از محیط بوی من است

آتشین باده در سبوی من است

مرحبا عشق جان و دل پرور

پخته نام من است از آن آذر

از بهارش، شکفته باغ دلم

آتشین لاله است، داغ دلم

دیده هر جا فشاند مژگانی

چهره افروز شد، گلستانی

از کنارم که خلوت یار است

ز جگر پاره پاره گلزار است

شد کمان گرچه قامت چو خدنگ

چنگ عشقم خمیده باشد تنگ

می خروشد، دل خراشیده

غمم از بهر آن تراشیده

چنگ باید که در خروش بود

نپرم سازم ار خموش بود

روم از خود به نالهٔ سحری

ناقه را، از حدی ست، رَه سپری

بی سماعم نمی شود رَه طی

می روم هم عنان ناله، چون نی

نی منم، نایی آن مسیح نفس

دم اقبال فیضه الاقدس

عشق می ‎گویم و زبان سوزد

لب ز تبخاله، خرمن اندوزد

نفسم آتش و زبان عشق است

تب گرمم در استخوان عشق است

در نیستانم آتش افتاده

کار با عشق سرکش افتاده

نیستان رفت و آتش است بلند

همه آتش بود، کجاست سپند؟

از سپند است، یک خروشیدن

چاره نبود به جز که جوشیدن

صبح در سینه، یک نفس دارد

دستگاه فغان، جرس دارد

فرصت گفتن و شنیدن کو؟

طاقت یک نفس کشیدن کو؟

رفته از جوش رعشهٔ پیری

از کفم قدرت قلم گیری

گوهری چند، از قلم سفتم

چند ساعت، ز هفته ای گفتم

داشتم گر مجال یک شبه ای

می رساندم سخن، به مرتبه ای

که به سالی نیاریش خواندن

لیک واماندم از سخن راندن

به کلیمی که آفریده سخن

که ندارم سر سخن گفتن

قلم اکنون به دیده ام خار است

صفحه بر طبع نازکم بار است

سر و برگ سخن سرایی کو

کلّ شیءٍ یزول اِلّا هو

غفر الله ربنا و عفی

حسبنا الله ربّنا وکفیٰ

مطمح الانظار

بخش ۱ - مثنوی مطمح الانظار : ای دل افسرده خروشت کجاست؟

بخش ۲ - فی التوحید : ای رقمت سلسله بند وجود

بخش ۳ - فی النعت : ای گهرافروز وجود از نخست

بخش ۴ - فی المنقبه : شاهسوار صف هیجا علی

بخش ۵ - گشایش نامهٔ عرفان دبیر به دستان سنجی خامهٔ بلند صفیر

بخش ۶ - دمیدن صبح تجلّی از افق هویّت ذات بر تنویر ظلمتکدهٔ انیّت جهان

بخش ۱ - مثنوی مطمح الانظار

ای دل افسرده خروشت کجاست؟

خامشی از زمزمه، جوشت کجاست؟

ملک سخن زیر لوای تو بود

رامش دلها ز نوای تو بود

طنطنهٔ پرده گشاییت کو؟

دبدبهٔ نغمه سراییت کو؟

زمزمهٔ سینه خراشت چه شد؟

ناله ی الماس تراشت چه شد؟

طرز نوایت زده از تازگی

مقرعه، بر کوس خوش آوازگی

زیر نگین، ملک سخن داشتی

معجز هاروت شکن داشتی

شور قیامت ز نیت می دمید

فیض طرب در چمنت می چمید

بود تو را خامهٔ مشکین رقم

ملک گشاتر، ز کیانی علم

رعشه قلم را ز بنانت فکند

صرصر دی سرو جوانت فکند

آتش غم نالهٔ جانکاه سوخت

در نفس آباد گلو، آه سوخت

آتش پنهان تو را دود نیست

لعل لبت خون دل آلود نیست

شعله برافروزی داغت نماند

پیهِ دماغی به چراغت نماند

آوخ ازین کلفت و افسردگی

با همه آتش نفسی، مردگی

محرم دل کو؟ که سرایم غمی

همنفسی کو؟ که برآرم دمی

خاک نشین است حزین، اخگرت

خاک نهاده ست به بالین سرت

مرکز خاکی نپذیرد ثبات

خیز ازبن رهگذر حادثات

صاف سلوکش همه آلایش است

رفتن ازین مرحله آسایش است

چون تو همایی، پر همّت برآر

این ده ویرانه به جغدان گذار

هان نشوی از هوس دیده تنگ

شیفته لیل و نهار دو رنگ

ز ابرص روز و شب این کهنه دهر

غیر دو رنگی نتوان یافت بهر

دیدهٔ پهناور بینش فروز

باز کن و دیدهٔ حیلت بسوز

پردهٔ شب باز به پیش چراغ

شعبده انگیز بود در دماغ

باصره کالیوه، کند، هوش دنگ

لعبت این پرده بود ریو و رنگ

لولی دنیا چه وفایی کند؟

گردش گردون چه بقایی کند؟

عهد سبکسر نکشیده ست دیر

مهر فلک سست و جهان زود سیر

از رَهِ سیلاب، خطر داشتن

ناگزران است گذر داشتن

ره سپر عمر ز پنجه گذشت

خاتمه بر دفتر هستی نوشت

نیر شیب تو دمید از شباب

صبح برافکند ز عارض نقاب

سبزه خزان گشت و سمن زار رست

موی چو مشک تو به کافور شُست

شمع فروزندهٔ سیّاره نیست

هوش به سر، نور به نظّاره نیست

گوهر ارزنده ات از تاج رفت

خیز که سرمایه به تاراج رفت

جلوهٔ تو شمع سحرگاهی است

قافله سالار نفس راهی است

در دلت آن شعله که افروخت درد

جسم گدازان تو را جمله خورد

شمع صفت، تیرگیت نور شد

بوتهٔ خارت شجر طور شد

پرده به دستان دگر ساز کن

خطبهٔ دیوان نو آغاز کن

تازه نما، بار بدی پرده را

شهد چشان، کام جگر خورده را

خیمه به رامشگهِ تجرید زن

وجدکنان نغمهٔ توحید زن

بخش ۲ - فی التوحید

ای رقمت سلسله بند وجود

در خط فرمان تو اقلیم جود

راتبه خوار قلمت، مغز جان

مغزپذیر کرمت استخوان

نقطه ای از خامهٔ تو کاینات

رشحه ای از چشمهٔ فیضت حیات

پرده گشای نفس راستان

مرسله بندِ گهرِ داستان

نغمه طراز چمن جان و دل

جرعه دِهِ انجمن آب و گل

مصطبه آرای صبوحی کشان

مشغله افزای غم مهوشان

غازه کش چهرهٔ تابنده حور

مایه دِهِ چشمهٔ پاینده نور

غالیه سای قلم مشک ریز

نافه گشای نفس مشک بیز

روشنی چشم بلند اختران

شاهد دلهای نکومحضران

سرمه کش چشم جهان بین عقل

عاشقی آموز دل و دین عقل

بارقه افروز چراغ یقین

برق به خرمن فکن کفر و دین

لعل طراز خزف جزء و کل

از شرف گوهر ختم رسل

بخش ۳ - فی النعت

ای گهرافروز وجود از نخست

از تو کتاب الله معنی درست

خاتم این نادره وش محضری

فاتحه و خاتمهٔ دفتری

نور ازل طلعت غرای توست

طور، شبستانی حرای توست

جودی، اگر مرحله پیما شود

خاک رَهِ وادی بطحا شود

زندگی آموز مسیحا دمت

چشمهٔ حیوان نمی از زمزمت

غایت ایجادی و مقصود کل

اصل وجود همه خار و تو گل

مخزن علمیّ و کمال عمل

مشرق نوری و جمال ازل

مایه ور، از بحر سخایت سحاب

سایه نشین علمت آفتاب

خاک رهت ناصیه سای ملک

عدل تو معمار بنای فلک

سرمه کش دیدهٔ امید و بیم

گلشن ایجاد به خلق عظیم

شمع رخت انجمن افروز دل

داغ غمت برق هوس سوز دل

پیش لوای صف پیغمبران

پیش عطای کف دریادلان

خاک رهت جبهه تسلیمها

جزیه ده فقر تو اقلیمها

می برم از دولت ارشاد تو

طاعت ابن عم و اولاد تو

بخش ۴ - فی المنقبه

شاهسوار صف هیجا علی

واقف اسرار خفیّ و جلی

آیتی از منقبتش هل اتی

رایتی از مکرمتش لافتی

نفس نبی، باب شبیر و شبر

ناصر دین، سرور عالی گهر

قافله سالار همه رهروان

داغکش ناصیهٔ خسروان

والی ملک و ملکوت از ازل

برتر از اندیشهٔ خَلقش، محل

جادهٔ حق، مسلک و منهاج او

دوش نبی، پایهٔ معراج او

صدرنشین، صفحهٔ ایجاد را

عرش گزین، علم خدا داد را

ساقی جان، از می کوثر سرشت

دوستیش، سایق راه بهشت

یا اسدالله، ز حزین غریب

روی متاب ازکرم بی حسیب

پرده نیوشندهٔ فرمان توست

حلقه به گوشی ز غلامان توست

بخش ۵ - گشایش نامهٔ عرفان دبیر به دستان سنجی خامهٔ بلند صفیر

خامه شبی صفحه طرازی گرفت

جوهر اندیشه گدازی گرفت

مشک رقم شد ز دم عنبرین

نافه گشا گشت، چو آهوی چین

پیشهٔ عطّار وشی کرد ساز

طبله به شکّرشکنی کرد باز

یاسمن افشاند به نسرین طبق

سنبلِ تر سود به سیمین ورق

زخمه به تار نفس، افشرد دست

نغمه برآمد ز شکر خواب مست

غلغله ای از دل پرجوش خاست

ولولهای از لب خاموش خاست

گرم شد افسانهٔ افسرده ام

زد دم عیسی، شرر مردهام

معتکفان حجرات دماغ

انجمن آرا، چو فروزان چراغ

از در دل تا ملکوتی افق

برسر هم بست معانی تتق

ساقی فیض ازلی باده داد

دل گهر بحر خرد زاده داد

فیض فلاطون خرد خم گشود

زنگ ز آیینهٔ فطرت زدود

شد ز خروش لب صهبا زده

زاویهٔ سامعه، یونانکده

نغمه، صبوحی زده می ریخت، لب

سودهٔ عنبرکده می بیخت، شب

شوق، به کف ساغر جمشید داشت

خامه، به بر، بربط ناهید داشت

رابطه بر سلسلهٔ راز بست

نقطه انجام به آغاز بست

کام قلم، قافیه سنجی گرفت

روم نسب، طرّهٔ زنجی گرفت

خطبهٔ معنی، به مرادم نشد

تا دل حل کرده، مدادم نشد

شانه صفت، سینه به صد زخم خست

تا سر زلف سخن آمد به دست

لاله صفت، نازده از خون ایاغ

گل نتوان کرد به دامن ز باغ

صبح شد ای ساقی مشکینه موی

جامی از آن بادهٔ خورشید روی

باز بپیما به حزین خراب

تا دمد از خامهٔ او آفتاب

بخش ۶ - دمیدن صبح تجلّی از افق هویّت ذات بر تنویر ظلمتکدهٔ انیّت جهان

فیض نخستین که فروغ وجود

برقع رخسار تجلّی گشود

از اثر پرتو آن نور غیب

جلوه ابداع برآمد ز جیب

عکس ازل، آینه سازی گرفت

نقش دویی، جلوه طرازی گرفت

صورت زیبای خرد شد پدید

حفظ احد، فاتحه بر وی دمید

راهنما شد به نزولی سُبُل

بر اثرش قافلهٔ جزء و کل

گرم تکاپوی وصول مراد

ذره و خور، رخت به صحرا نهاد

پای ز کاهل قدمی سست سیر

غلغله برخاست ازین کهنه دیر

غافل و آگاه گرفتند راه

روی به وحدتکدهٔ لاسواه

شیوهٔ هر یک، روش تازه ای

جنبش هر ذره به اندازه ای

جنبش این میلی و زان یک به خیف

سیر یکی کمّی و دیگر به کیف

جنبش وضعی ست یکی را دلیل

وادی أینیست یکی را، سبیل

مور ندارد قدم پیل رفت

زاغ نیارد روش کبک تفت

کوچه بسی باشد و صحرا یکی

قطره فزون از حد و دریا یکی

راه نوردان سبیل سفر

بر سه طریقند درین رهگذر

آن یکی از علم، معلم خطاب

وین ز تعلّم به سبیل صواب

قسم سوم، خرمگسان عتُل

گردن جان، داده به تعذیب غُل

صبح خرد چون عَلَم خود فراشت

نیل شقاوت به جبین، جهل داشت

مثنویات

چمن و انجمن

تذکرة العاشقین

فرهنگ نامه

صفیر دل

خرابات

ودیعة البدیعه

مطمح الانظار

حزین لاهیجی

قصاید

غزلیات

قطعات

رباعیات

غزلیات ناتمام

اشعار عربی

مثنویات

ترکیب بند در مرثیهٔ حضرت سید الشهدا (ع) : طوفان خون، ز چشم جهان جوش می زند

ترکیب بند در مرثیهٔ حضرت سید الشهدا (ع)

طوفان خون، ز چشم جهان جوش می زند

بر چرخ، نخل ماتمیان، دوش می زند

یا رب شب مصیبت آرام سوز کیست

امشب که برق آه رَهِ هوش می زند؟

روشن نشد که روز سیاه عزای کیست

صبحی که دم ز شام سیه پوش می زند؟

آیا غم که، تنک کشیده ست در کنار

چاک دلم که خندهٔ آغوش می زند؟

بسی نوشداروی دل غمدیدگان بود

آبی که اشک بر رخ مدهوش می زند

ساکن نمی شود نفس ناتوان من

زین دشنه ها که بر لب خاموش می زند

گویا به یاد تشنه لب کربلا حسین

طوفان شیونی ز لبم جوش می زند

تنها نه من، که بر لب جبریل نوحه هاست

گویا عزای شاه شهیدان کربلاست

شاهی که نور دیدهٔ خیرالانام بود

ماهی که بر سپهر معالی تمام بود

شد روزگار در نظرش تیره از غبار

باد مخالف از همه سو بس که عام بود

آب از حسین بُرّد و خنجر دهد به شمر

انصاف روزگار ندانم کدام بود؟

آبی که خار و خس، همه سیراب از آن شدند

آیا چرا بر آل پیمبر حرام بود؟

خون، دیدهها چگونه نگرید بر آن شهید

کز خون به پیکرش کفن لعل فام بود

دادی به تیر و نیزه تن پاره پاره را

زان رخنه ها چو صید مرادش به دام بود

آن خضر اهل بیت به صحرای کربلا

نوشید آب تیغ، ز بس تشنه کام بود

تفتند، زآتش عطش آن لعل ناب را

سنگین دلان مضایقه کردند آب را

ای مرگ زندگانی ازین پس وبال شد

جایی که خون آل پیمبر حلال شد

مهر جهان فروز امامت به کربلا

از بار درد، بدرِ تمامش هلال شد

شاخ گلی ز باغ امامت به خاک ریخت

زین غم، زبان بلبل گوینده لال شد

افتاده بین به خاک امامت ز تشنگی

سروی کزآب دیدهٔ زهرا نهال شد

تن زد درین شکنج بلا تا قفس شکست

بر اوج عرش، طایر فرخنده بال شد

شبنم به باغ نیست،که از شرم تشنگان

آبی که خورد گل، عرق انفعال شد

از خون اهل بیت که شادند کوفیان

دلهای قدسیان، همه غرق ملال شد

آن ناکسان، ز رویِ که دیگر حیا کنند

سبط رسول را، چو سر از تن جدا کنند؟

خونین لوای معرکهٔ کارزار کو؟

میدان پر از غبار بود، شهسوار کو؟

واحسرتا، که از نفس سرد روزگار

افسرده شد ریاض امامت، بهار کو؟

زان موجها که خون شهیدان به خاک زد

طوفان غم گرفته جهان را، غبار کو؟

اشکی که گرد کلفت خاطر برد کجاست؟

آهی که پاک بِسترد از دل غبار کو؟

تا کی خراش دیده و دل، خار و خس کند

آخر زبانهٔ غضب کردگار کو؟

کو مصطفی؟ که پرسد ازین امّت عنود

کای جانیان، ودیعت پروردگار کو؟

کو مرتضی؟ که پرسد ازین صرصر ستم

بود آن گلی که از چمنم یادگار، کو؟

ای شور رستخیز قیامت، درنگ چیست؟

آگه مگر نیی که به عالم عزای کیست؟

ای دل چه شد که از جگر افغان نمی کشی؟

آهی به یاد شاه شهیدان نمی کشی؟

سرها جدا فتاده، تن سروران جدا

در کربلا سری به بیابان نمی کشی؟

در ماتمی که چشم رسول است خون فشان

از اشک، غازه بر رخ ایمان نمی کشی؟

کردند بر سنان سرِ آن سروران تو

لخت جگر به خنجر مژگان نمی کشی؟

دستت رسا به نعمت الوان عشق نیست

تا آستین به دیدهٔ گریان نمی کشی

هامون، چرا نمی کنی از موج اشک پُر؟

این فوج را به عرصهٔ میدان نمی کشی؟

شرمی چرا نمی کنی از خون اهلبیت؟

ای تیغ کین، سری به گریبان نمی کشی؟

داد از تو، ای زمانهٔ بیدادگر که باز

شرمنده نیستی ز ستمهای جانگداز

نخل تری به تیشهٔ عدوان فکنده ای

از پا، ستون کعبهٔ ایمان فکنده ای

ازتشنگی سفینه آل رسول را

در خاک و خون، به لجّهٔ طوفان فکنده ای

ای خیره سر، ببین که سر انورکه را

در کربلا، چو گوی به میدان فکنده ای

از خنجر ستیزهٔ هر زادهٔ زباد

بس رخنه ها به سینهٔ مردان فکنده ای

شرمت ز کرده باد، که گیسوی اهل بیت

در ماتم حسین، پریشان فکنده ای

آتش به دودمان رسالت زدی و باز

خصمی به خانوادهٔ ویران فکنده ای

دامان خاک تیره، ز خون شد شفق نگار

طرح خصومتی به چه سامان فکنده ای!

جانهای مستمند، نگردند شادکام

قهر خدا اگر نکشد تیغ انتقام

خون از زبان خامه حزین، این قدر مریز

دستی به دل گذار، درتن شور رستخیز

خامش نشین دلاکه به جایی نمی رسد

با روزگار خصمی و با آسمان ستیز

آسودگی محال بود در بسیط خاک

مرّیخ دشنه دارد و رامح سنان ستیز

تن زن دببن شکنج تن و صبرپیشهکن

گیرم که پای سعی بود، کو ره گریز؟

عبرت تو را بس است ز احوال رفتگان

زندانی حیات بود، یوسف عزیز

یا رب به جیب پاک جوانان پارسا

یا رب به نورسینهٔ پاکان صبح خیز

یا رب به اشک چشم یتیمان خسته دل

یا رب به خون گرم جگرهای ریز ریز

کز قید جسم تیره، چو جان را رها کنی

حشر مرا به زمرهٔ آل عبا کنی؟