معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ جلال عضد

سید جلال الدین عضد یزدی معروف به جلال عضد و متخلص به «جلال» شاعر سدهٔ هشتم هجری و ستایندهٔ برخی امیران چوپانی و آل اینجو بوده است. وی فرزند سیدِ عَضُدِ یزدی از شاعران سدهٔ هفت و هشت هجری، و از رجال دورهٔ ابوسعید بهادر و وزیر امیر مبارزالدین و بزرگ سادات یزدی بود. تاریخ تولد و وفات جلال به درستی روشن نیست. از دیوان وی برمی‌آید که وی مدتی در شیراز اقامت داشته و به این ترتیب مدتی هم همدوره و هم همشهری شاعرانی چون حافظ و خواجو بوده است. در بخشی از اشعارش به تنگدستی خود در بخشی از زندگی اشاره کرده است. محل وفات او را یزد نوشته‌اند. او را همچون پدرش از وزرای آل مظفر نوشته‌اند. فرزندش نیز به شاعری اشتهار داشته است. حکایتی در باب کودکی وی در تذکرهٔ دولتشاه سمرقندی آمده است که معروف است: «گویند روزی محمد مظفر بمکتب درآمده دید که طفلی بکتابت مشغول است پرسید که این کودک پسر کیست گفتند پسر عضد است از ناصیه آن پسر فراستی تمام پیدا بود از معلم پرسید که کدام یک از این کودکان بهتر مینویسند مولانا گفت آنکه قلمتراش تیز دارد گفت قلمتراش که تیز است گفت هر کرا پدر متمول تر است گفت پدر که منعم تر است گفت آنکه وزیر سلطان باشد محمد مظفر تحسین کرده سید جلال را طلبید و گفت چیزی بنویس تا خطت را تماشا کنم سید جلال این قطعه را ببدیهه گفت و نوشت و بدست او داد: چهار چیز است که در سنگ اگر جمع شود لعل و یاقوت شود سنگ بدان خارایی پاکی طینت و اصل و گهر و استعداد تربیت کردن مهر از فلک مینایی با من این هر سه صفت هست ولی می باید تربیت از تو که خورشید جهان آرایی» دیوان جلال عضد بالغ بر چهارهزار بیت است. وی کتاب «سندبادنامه» را نیز به نظم درآورده است که به کوشش دکتر محمدجعفر محجوب منتشر شده است. دیوان جلال عضد به همت آقای سیدمحمدرضا شهیم و با استفاده از تصحیح دکتر علیرضا قوجه زاده هلانی در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

قصاید

شمارهٔ ۱ : بفراشت صبحدم علم از خاور آفتاب

شمارهٔ ۲ : دوش چون آفتاب عالمتاب

شمارهٔ ۳ : خسروا عید بر تو میمون باد

شمارهٔ ۴ - فی مدیحۀ پیرحسین : روز آنست که عالم طرب از سر گیرد

شمارهٔ ۵ - من لطایف افکاره فی مدح سلطان ابواسحق طاب ثراه

شمارهٔ ۶ : وقت است که گل گوی گریبان بگشاید

شمارهٔ ۷ : دوش چون خورشید رخشان را زوال آمد پدید

شمارهٔ ۸ : به صحن گلشن گیتی ز اعتدال بهار

شمارهٔ ۹ - فی مدح السلطان ابواسحق اناراللّه برهانه

شمارهٔ ۱۰ - و له فی مدح دلشاد شاه : ای ز گل روی تو رونق بستان دل

شمارهٔ ۱۱ : آیا در عهد فرمانت قضا در عین بیکاری

شمارهٔ ۱

بفراشت صبحدم علم از خاور آفتاب

لشکر براند گرم به هر کشور آفتاب

رم خورد ادهم شب از آفاق چون ببست

بر نقره خنگ گردون زین زر آفتاب

از شام لشکری که سیاهی همی نمود

با تیغ حمله کرد بر آن لشکر آفتاب

میدان آسمان ز شفق موج خون گرفت

از بس که ریخت خون ز سر خنجر آفتاب

جام جهان نمای بدادش سپهر از آن

مستانه می فتاد به بام و در آفتاب

برساز زهره راست همی کرد این غزل

از رشک سوخت برخود چون مجمر آفتاب

ای برکشیده رایت خوبی بر آفتاب

از ذرّه هست با رخ تو کمتر آفتاب

روشن در آتش است چو پروانه بر سپهر

از رشک شمع آن رخ جان پرور آفتاب

ای بس که زرد و سرخ بر آید ز خجلتت

گر رنگ روی خوب تو افتد بر آفتاب

گر در کلاه گوشه حسنت نظر کند

از طیره بر زمین فکند افسر آفتاب

از عشق خاک کوی تو اندر هواست باد

وز رشک آب روی تو در آذر آفتاب

زان رو که روی می نکنی جز در آینه

آینه می نماید از خاور آفتاب

در جستن حیات ز سرچشمه لبت

ظلمت گشای گشت چو اسکندر آفتاب

تا خوشه چین خرمن حسن تو شد جلال

بر سایر کواکب شد سرور آفتاب

از روی تو پذیرد مه نور و روشنی

وز رای شاه گیرد زیب و فر آفتاب

اعظم جمال دولت و دین آنکه گویدش

گردون که ای ضمیر ترا چاکر آفتاب

در آسمان رفعت و در برج خاطرش

هم مدغم است گردون هم مضمر آفتاب

ای خسرو زمانه که در چشم همّتت

افلاک بیضه ای ست در آن اصفر آفتاب

تو اعظمی ز شهنشاه هفت فلک

ز آن رو که اعظم است ز هفت اختر آفتاب

گر تیغ حکم رای تو بر آسمان کشد

خنجر بیفکند پس ازین در بر آفتاب

با رای تو چو گرم برآمد از آن فزع

لرزان فتاده است به خاک در آفتاب

گر نوعروس رای تو برقع برافکند

بر رو فروهلد ز ضیا معجر آفتاب

گردون ز خوان جود تو بر بود این دو نان

یک قرص هست ماه و یکی دیگر آفتاب

نوری ست در ضمیر منیرت نهان که هست

از شعله شعاعش یک اخگر آفتاب

رای تو آفتاب نخوانم از آن جهت

کز سادگی خویش کند باور آفتاب

سرگشته ای ست گرم روی چشم خیره ای

با رای تو چگونه بود همسر آفتاب

اندر پناه سایه تو نیست دهر را

با آفتاب عدل تو اندر خور آفتاب

تا خطبه زمانه بخواند به نام تو

زان رفته است بر سر این منبر آفتاب

وجهش همیشه روشن از آن شد که ثبت کرد

منشی کلک جود تو در دفتر آفتاب

بر آستان قدر تو از سیم حلقه ای ست

بر اوج سقف گنبد نیلوفر آفتاب

بر چهره بساط تو گردی که شب نشاند

گردون به جعد مهر بروبد هر آفتاب

خصمت ز باد قهر چو شمع فلک بگشت

در ماتمش نشست به خاکستر آفتاب

پروانگی شمع ضمیرت گزید از آنک

عالم گرفته است به زیر پر آفتاب

در خاک پست گشت چو ظلمت غبار ظلم

از عدل تو چو یافت جهان انور آفتاب

تا از عدوی بدرگ تو قصد جان کند

زین قصد تیز کرد سرنشتر آفتاب

عالم به زخم تیغ چو آتش گرفته ای

گیرد همه جهان به یکی اختر آفتاب

شاها! اگر چنان که مرا تربیت کنی

کز تربیت ز خاک کند جوهر آفتاب

فرمای کاین نکوتر یا آنکه گفته اند

خیز ای سپهر حسن تو را اختر آفتاب

هر سال ده قصیده ز ایران روان کنم

با حضرتت که دارد ازو مظهر آفتاب

وین نام در زمانه بماند به نام شاه

تا آن زمان که تابد ازین منظر آفتاب

گفتم خدایگانا زین سان قصیده ای

کآورده ام ردیفش سرتاسر آفتاب

زیبد اگر ز خجلت خوبان خاطرم

بر سر کشد ز صبح کنون چادر آفتاب

در سایه عنایت خود جای کن مرا

کز دور چرخ هستم سوزان در آفتاب

آن را ز زمهریر حوادث چه غم که هست

از التفات رای تواش بر سر آفتاب

در عرصه گاه تخته ایجاد تا که هست

مانند مهره ای ز پس ششدر آفتاب

از بهر انتظام جهان تا کی می نهد

در بحر و کان دفینه زر و گوهر آفتاب

در دور هفت جام فلک تا کی افکند

از نور باده در افق ساغر آفتاب

باد افکنده نزد عروس جلال تو

بر روی خاک جمله زر و زیور آفتاب

گردون ز دستبرد تو از پا درآمده

بر درگهت به خاک نهاده سر آفتاب

شمارهٔ ۲

دوش چون آفتاب عالمتاب

رخ بپوشید در نقاب حجاب

زیر این هفت خیمه خیمه شب

بست بر چار رکن دهر طناب

بود درج زمرّدین سپهر

چون یکی حقّه پر ز گوهر ناب

من چو در سیر شارع تحقیق

اوفتادم ز فکر در تک و تاب

درِ هفت آسمان چو باز گشود

بر دل من مفتّح الابواب

برتر از چرخ قبّه ای دیدم

عاری از خاک و باد و آتش و آب

شرفش در سعادتش طارم

عصمتش پرده دولتش بوّاب

قدسیانش به سجده پیرامن

عرشیان را به آستانش مآب

عقل جز باب عرش ننهادست

فکر چندان که کرد در هر باب

زان گروه از یکی بپرسیدم

گفتم ار زانکه هیچ هست صواب

بازگو کاین چه جایی ست که هست

دیده عقل خیره زین اعجاب

پاسخم داد و گفت: دانی چیست؟

درگهِ خسرو سپهر جناب

داور دور شیخ ابواسحق

آنکه نازد به نام او القاب

ذوالجلالش جمال دولت و دین

کرده بر دست جبرئیل خطاب

شاکر نعمتش چه خاصّ و چه عام

داعی دولتش چه شیخ و چه شاب

ای درت کعبه ذوی الاَمال

حضرتت قبله اولوالالباب

چرخ با همّتت چه وزن آرد

همّتت هست بحر و چرخ حباب

تا زمین شد به دورت آبادان

آسمان شد ز جام غصّه خراب

با تو دعوی همسری کردند

ارض و افلاک در درنگ و شتاب

خود گواهی همی دهد حق را

معنی کلّ مدّعِ کذّاب

عدل تو سایه بر جهان افکند

زو چنان گشت دهر را اسباب

که ز عصمت نهفته می دارند

نوعروسان غنچه رخ به نقاب

مثل تو تا هزار قرن دگر

چشم گردون نبیند اندر خواب

چرخ در آرزوی دولت تست

همچو پیران در آرزوی شباب

پیش دست و دل تو از خجلت

در عرق غرق گشته بحر و سحاب

مقدم عید بر تو میمون باد

وین چنین عید را هزاران یاب

دشمنان را ز رشک ساغر تو

دل پر از خون و دیده پر خوناب

شمارهٔ ۳

خسروا عید بر تو میمون باد

سال و ماهت همه همایون باد

سحر و شام و ساعتت سعد است

روز و سال و مه تو میمون باد

باغ عمرت همیشه سرسبز است

روی بختت همیشه گلگون باد

رام حکم و مطیع فرمانت

چرخ والا و عالم دون باد

دست تو ابر بخشش است و ازو

کمترین قطره بحر جیحون باد

از سر خنجر جهانگیرت

طاس زنگار چرخ پرخون باد

از جهانی که جام حشمت تست

کهترین خانه رُبع مسکون باد

نی غلط گفتم از سر کویت

کمترین ذرّه هفت گردون باد

در زوایای طشت خانه تو

چرخ و خورشید طشت و صابون باد

طول میدان عید و نوروزت

شرق تا غرب صحن و هامون باد

فضله ای کز بزم تو برون ریزند

لعل مفتوح و درّ مکنون باد

تا به حشر از زمانه بهره تو

ملک جمشید و گنج قارون باد

پرچمت زلف لیلی است و بر او

دهر آشفته حال و مجنون باد

سرمنجوق طوقت از رفعت

از درون سپهر بیرون باد

جان عالم تویی که بر جانت

آفرین خدای بی چون باد

دل خصمت چو حلقه میم است

قد او همچو قامت نون باد

جان خصمت گریزگاه غم است

از حوادث بر او شبیخون باد

همه چیز از حسابت افزون است

از همه چیز عمرت افزون باد

کار تو خود خدای می سازد

من چه گویم که کار تو چون باد

هر ملک کت دعا نمی گوید

همچو شیطان همیشه ملعون باد

شعر من بنده در مدایح تو

همچو طبع تو پاک و موزون باد

با وفاق تو زهر چون شهد است

به اتفّاق تو شهد افیون باد

سالت اکنون نکوتر است از پار

زان آینده بِهْ ز اکنون باد

هر دعایی که کرد بنده جلال

به اجابت قرین و مقرون باد

شمارهٔ ۴ - فی مدیحۀ پیرحسین

روز آنست که عالم طرب از سر گیرد

و آسمان کام دل خود ز زمین برگیرد

رایت فتح سر و قد کشد اندر گردون

گلبن باغ سعادت ز ظفر برگیرد

چون عروسان به سر تخت برآید خورشید

در و دیوار جهان در زر و زیور گیرد

ماه در بزم خدیو آید و مجمر سوزد

زهره در مجلس شاه آید و مزمر گیرد

آتش از ناله نی در جگر خشک افتد

سوز در جان ز سماع غزل تر گیرد

چنگ را زهره مجلس بزند اوّل بار

باز بنشاند و بنوازد و در برگیرد

چرخ از ناله خلخال و خم چنبر دف

به سرانگشت صدا حلقه چنبر گیرد

نفخه هایی که زند شمع معنبر هر دم

همچو فردوس جهان نکهت عنبر گیرد

درِ این بزم اگر باز شود بر رضوان

ترک جنّت کند و حلقه این درگیرد

بخت هر ساعتی از بهر وفاق میمون

بر زبان تهنیت شاه مظفّر گیرد

داور دور زمان پیرحسین آن که به بزم

آفتابی ست درخشنده چو ساغر گیرد

گر به خورشید کنم نسبت او نیست عجب

که چو خورشید همه ملک به خنجر گیرد

آن سبک دست گران حمله که در روز مصاف

نُه فلک را به سرنیزه ز جا برگیرد

خسروا عقل تأمّل چه کند در ذاتت

یک تنه ذات ترا عالم دیگر گیرد

شیر از هیبت تو خدمت روباه کند

مور با عون تو چنگال غضنفر گیرد

زعفران را کند اقبال تو ماننده گل

لاله از هیبت تو رنگ معصفر گیرد

به هر اقلیم که آوازه عدلت برسد

باز را زهره نباشد که کبوتر گیرد

جرعه ای جام چو بر خاک سکندر ریزی

آب حیوان مدد از خاک سکندر گیرد

تاجداری که نه خاک در تو افسر اوست

زود باشد که به ترک سر و افسر گیرد

هفت کشور که از این گونه پرآوازه تست

تو مشو رنجه که خود صیت تو کشور گیرد

اختر سعد ز اقبال تو می گیرد فال

گرچه دایم همه کس فال ز اختر گیرد

حکم جزم تو هر آنگه که قدم بفشارد

خاک را باد کند آب ز آذر گیرد

گوی نُه چرخ فلک را چو یکی بیضه مرغ

طایر قدر تو اندر خم شهپر گیرد

من نگویم که خدایی تو ولیکن پیداست

که قضا تخت تو از عرش چه کمتر گیرد

اندرین عهد اگر زنده شود رستم زال

بر سر از خجلت مردی تو چادر گیرد

خسروا بهر نثار تو همی خواست جلال

که شبستان تو اندر زر و گوهر گیرد

درّجی از گوهر دریای سخن کرد نثار

طبع او را سزد ار لطف تو در زر گیرد

هرگز از بهر کسی مدح نگفتم جز تو

خود سخن جز به مدیح تو کجا درگیرد

هر کسی را دهد این دست که نظمی گوید

معنیی آرد و با لفظ برابر گیرد

در ثنای تو کسی نام برآرد که چو من

طرزی از نو بنهد ترک مکرّر گیرد

سحرپردازی کلکم چو ببیند دوران

ای بسا نکته که بر خامه آزر گیرد

تربیت فرما و آنگه سخنم بنگر از آنک

خاک از تربیتت قیمت جوهر گیرد

تا صبا چون به چمن بر گذرد فصل بهار

بوستان را همه در حلّه اخضر گیرد

همچو دامان بتی در کف دلسوخته ای

لاله برخیزد و دامان صنوبر گیرد

حکم تیغ تو چنان باد که تا عهد ابد

سر ز خاقان طلبد باج ز قیصر گیرد

ذات تو جوهر محصول جهان باد عرض

تا عرض بهر بقا دامن جوهر گیرد

دولت و عمر تو پاینده و باقی بادا

تا بدانگه که جهان دامن محشر گیرد

شمارهٔ ۵ - من لطایف افکاره فی مدح سلطان ابواسحق طاب ثراه

پیش ازین کاین چارطاق هفت منظر کرده‌اند

وز فروغ مهر عالم را منوّر کرده‌اند

پیش از آن کانواع موجودات در صبح وجود

سر ز بالین کمین گاه عدم بر کرده‌اند

محضر فرماندهی بر نام خسرو بسته‌اند

پادشاهی جهان بر وی مقرّر کرده‌اند

مالک ملک و جمال دین که او را در ازل

حامی ملک حق و دین پیمبر کرده‌اند

برده‌اند اوّل نموداری ز طاق درگهش

بعد از آن بنیاد این پیروزه منظر کرده‌اند

یافتند از آفتاب خاطر وقّاد او

ذره‌ای و نام او خورشید انور کرده‌اند

دیده‌اند از بحر دست راد گوهربخش او

قطره‌ای و نام او دریای اخضر کرده‌اند

کرده‌اند از حلم و لطف و عزم و مهرش بازپس

اقتضای خاک و باد و آب و آذر کرده‌اند

خطبه اقبال او بر چار عنصر خوانده‌اند

سکه القاب او بر هفت کشور کرده‌اند

ملک و دین را در پناه او سکونت داده‌اند

بحر و کان را از نوال او توانگر کرده‌اند

از ضمیر روشن او جام جم انگیختند

وز ثبات حزم او سدّ سکندر کرده‌اند

خسروا! عالم ز بهر جاه تو پرداختند

لیکن اندر خورد جاهت بس محقّر کرده‌اند

پایه قدر ترا آنان که گردون خوانده‌اند

آسمان را با زمین گویی برابر کرده‌اند

فی المثل چندان که از چرخ معلّی تا زمین

قبّه قدر ترا از چرخ برتر کرده‌اند

روز و شب دایم مه و سال از برای این‌هاست

جامه کافوری و مشکین که در بر کرده‌اند

تا برو چوگان تو باشد که آرد سر فرود

هیأت افلاک چون گویی مدوّر کرده‌اند

وز پی آیینه زین کمیت توسنت

قرص خور را کن تأمّل تا چه در خور کرده‌اند

در ازل لشکرکشانت را به سان لشکری

نام‌ها پیروز و منصور و مظّفر کرده‌اند

از نهیب گرز عالم سوز و لطف و قهر تو

دوزخ و نار و بهشت و حوض کوثر کرده‌اند

از برای کسب دولت خاصّ و عام از شرق و غرب

همچو اقبال و سعادت رخ بدین در کرده‌اند

کامرانی کن که در دیوان فطرت بهر تو

هر مرادی را که می‌خواهی میسّر کرده‌اند

نیک‌خواهان ترا افلاک نیکی داده‌اند

بدسگالان ترا انجم بداختر کرده‌اند

خسروا! در خدمتت تقصیر کردم عفو کن

مجرمان هم تکیه‌ای بر عفو داور کرده‌اند

خسروان ملک و دین شاهان اقلیم کرم

جرم بی‌حد دیده‌اند و عفو بی‌مر کرده‌اند

من که دارم حلقه اخلاص تو در گوش جان

پس چرا دایم مرا چون حلقه بر در کرده‌اند

خود چه حدّ من که شاه از چون منی رنجش کند

لیکن از بی‌التفاتی خلق باور کرده‌اند

چار عنصر باد در فرمان جاهت تا ابد

گرچه اعدا با خود این هر چار همبر کرده‌اند

آتش اندر دل گرفته مانده اندر دست باد

آب از دیده روان و خاک بر سر کرده‌اند

شمارهٔ ۶

وقت است که گل گوی گریبان بگشاید

بر صحن چمن باد صبا غالیه ساید

چون ناله عاشق سحر از شوق رخ دوست

مرغ سحری بر گل سوری بسراید

چون طفل بود غرقه به خونش همه اندام

هر بچّه گل کز رحم خار بزاید

پیری ست چمن دیده ریاضت که به هر دم

چیزی دگر از غیب بَرو روی نماید

هر جا که سبک روحی و آزاده نهادی ست

زین پس چو گل و سرو سوی باغ گراید

شد بنده آزادگیی میر جهان سرو

هر روز از آن یک سر و گردن بفزاید

دریا چه بود با کف رادش که خسی چند

در حال بگیرند هر آنچش به کف آید

ای آنکه گر از فرط خلاف توعدو را

در کام رود شهد چو زهرش بگزاید

رای تو تواند که به سر پنجه قدرت

این نه گره از چنبر گردون بگشاید

چرخ اطلس خود در رهت انداخت چو دانست

کآن نیست قبایی که به بالای تو شاید

ایوان تو جایی ست که کیوان چو ببیند

از فرط تحیّر سرانگشت بخاید

گر رمح تو آغاز کند درست درازی

نُه قبّه چرخ از سر عالم برباید

با رای تو هفت اختر و با قدر تو نُه چرخ

این هیچ بننماید و آن هیچ نپاید

تیغ خضرت چون که کند راهنمایی

هر کس که بدان ره برود باز نیاید

گیتی ز کفت جست هر آن چیز که بایست

کایزد به تو داده است هر آن چیز که باید

من مدح جز از بهر تو مِن بعد نگویم

فرزند علی غیر علی را نستاید

در مدح تو با صوت حزین های ضمیرم

سحبان به مثل همچو درا هرزه درآید

از هر چه جهان مدّت قدر تو فزون باد

کز قاعده چرخ زمن هیچ نیاید

شمارهٔ ۷

دوش چون خورشید رخشان را زوال آمد پدید

برکنار آسمان شکل هلال آمد پدید

ماه نو را چون بدیدم هر زمانم نو به نو

معنی باریک روشن در خیال آمد پدید

با خرد گفتم که اندر لجّه دریای نیل

از غرایب چشمه آب زلال آمد پدید

شعله برق است ز ابر نیلگون پیدا شده

چشمه نور است کز تیه ظلال آمد پدید

گوی باشد در خم چوگان و این صورت به عکس

در خم گوی فلک چوگان مثال آمد پدید

داس زرّین است کاندر مرغزار افتاده است

لاله زرد است کز نیلی سفال آمد پدید

یا مگر مغرب نشیمنگاه عنقا شد کز او

پیش چشم ناظران ابروی زال آمد پدید

چون خرد این چند معنی کرد از من استماع

گفت واجب شد جوابت چون سؤال آمد پدید

دوش خسرو حلقه ای در گوش گردون کرده است

زان فلک را این همه جاه و جلال آمد پدید

شاه عادل شیخ ابواسحق کز القاب او

ملک و دین و حسن و دولت را جمال آمد پدید

خسرو گیتی ستان کز نوبهار عدل او

در مزاج چارعنصر اعتدال آمد پدید

جویبار و باغ عالم را ز لطف و خلق او

آب حیوان شد روان، باد شمال آمد پدید

آن که چون قدرش فراز صدر مسند تکیه زد

آسمان آن لحظه در صفّ نعال آمد پدید

ای خداوند جهان! کاندر زمان دولتت

در جهان آثار لطف ذوالجلال آمد پدید

ز آستانت حلقه ای بردند بر قصر فلک

گم شد اندر گوش هفتم کوتوال آمد پدید

در مهمّات ممالک سال و ماه و روز و شب

از تو فرمان وز زمانه امتثال آمد پدید

با کمالت اعتراف آورده بر نقصان خویش

عقل کل کز ابتدا صاحب کمال آمد پدید

نام دست گوهر افشان تو تا بشنید بحر

در عرق شد غرق بس کش انفعال آمد پدید

هر سحر سر می نهد بر آستانت آفتاب

هم ز حکم تست کاو را این مجال آمد پدید

مرغ نصرت کز هوای رایتت پر می زند

هم ز رایات تو او را پرّ و بال آمد پدید

خون دشمن می خورد تیغت از آن صافی دل است

زانکه روزی وی از وجه حلال آمد پدید

خسروا دارم به اقبال ثنایت خاطری

کز وی ام هر لحظه صد گنج لئآل آمد پدید

چون خرد معنی پاک و لفظ عذبم دید گفت:

انوری شد زنده و دیگر کمال آمد پدید

یک غزل از گفته من برد بر گردون ملک

در صف روحانیون صد گونه حال آمد پدید

حضرتت را گر به مدحت کم مصدّع می شوم

تا نپنداری که در طبعم کلال آمد پدید

لیکن از اشعار بد وز ازدحام شاعران

راستی آنست کز شعرم ملال آمد پدید

تا نبیند کس که از مغرب برآید آفتاب

تا نگوید کس که در چرخ اختلال آمد پدید

سایه ات چون چرخ بر فرق جهان پاینده باد

کآفتاب عمر دشمن را زوال آمد پدید

شمارهٔ ۸

به صحن گلشن گیتی ز اعتدال بهار

صبا بساط زمرّد فکند دیگر بار

به عاشقان گل و سنبل همی دهند نشان

ز رنگ و چهره معشوق و بوی طرّه یار

بساط سبزه نمودار چرخ وانجم شد

ز بس گهر که ببارید ابر گوهربار

عروس غنچه سوی حجله می رود گویی

که فرش جمله حریر است و راه جمله نثار

ز خاک تیره هوا را به دل غباری بود

درآمد ابر و به کلّی فرونشاند غبار

سپیده دم گذری کن به باغ تا بینی

ز رنگ و بوی ریاحین طراوت گلزار

اگر نه غالیه سوده ست خاکدان چمن

چراست غالیه بو هر گلی که آرد بار

به شکل لاله نظر کن که گویی افکندند

درون حلقه لعل بدخش مشک تتار

فروغ چهره گل بین و مهد زنگاری

چو آفتاب برین چرخ لاجوردی کار

شده ست تازه مگر خون میان لاله و گل

که هست آب زره پوش و بید خنجردار

کنند شام و سحر همچو عاشق و معشوق

شکوفه خنده شیرین و ابر گریه زار

بدین صفت که جهان سبز گشت و خرّم شد

نه از نسیم شمال است و اعتدال بهار

به دور تربیت عدل شاه ملک آرای

به چارسوی جهان سبز شد در و دیوار

جمال چهره اقبال شیخ ابواسحق

که آستان در اوست قبله احرار

خدا یگان فلک حشمت ستاره حشم

جهان پناه ممالک ستان گیتی دار

قضا نفاذ و قدر قدرت و فلک شوکت

زمانه حکم و زمین حلم و آسمان مقدار

سماک رمح و سها ناوک و هلال کمان

زحل مکان و قمر عزم و مشتری دیدار

ستاره شرف و کان جود و بحر سخا

سپهر لطف و جهان وفا و کوه وقار

بشسته چشمه تیغش سپیدی از رخ روز

زدوده خنجر تیزش سیاهی از شب تار

زهی نعوت جلالت برون ز حدّ بیان

خهی صفات کمالت فزون ز حدّ شمار

ز خطبه تو بلند است پایه منبر

ز کنیت تو درست است سکه دینار

مثال کلک تو جاری ست بر سیاه و سپید

ز شرق و غرب جهان تا به روم و هندوبار

ز رشک سرعت کلک و نفاذ منشورت

همی بپیچد بر خود سپهر چون طومار

به نزد همّت تو نه فلک چه وقع آرد

بلی حباب چه وزن آورد به جنب بحار

ز حکم و حلم تو پیدا شد آسمان و زمین

بدان دلیل که آن ثابت است و این سیّار

قضا که هیچ کس آگه نشد ز اسرارش

نهاده است کنون با تو در میان اسرار

زفان فتنه ز قدر تو هست یک نقطه

محیط دایره این هفت قبّه دوّار

منم که مادح این حضرتم به شام و سحر

منم که داعی این دولتم به لیل و نهار

مراست در دو جهان نیم جانی و آن نیز

به خاک نعل سمند تو کرده ام ایثار

درین جهان به وجود تو دارم آسایش

در آن جهان به تولاّت دارم استظهار

چو خاطر تو بر اسرار غیب مطّلع است

چه حاجت است که اخلاص خود کنم اظهار

به حضرت تو فلک را مجال قربت نیست

هزار شکر که دارم بر آستان تو بار

مرا که طوق غلامی ات هست بر گردن

عجب مدار ز من کز سپهر دارم عار

هزار سال اگر شکر نعمتت گویم

هنوز هرچه بگویم یکی بود ز هزار

مرا که سایه تو بر سر است غم نخورم

که چرخ با من و بخت من کند پیکار

به خواب در نرود چشم بخت من هرگز

که پاسبانی من کرد دولت بیدار

همیشه تا که بود خاک را ثبات و درنگ

همیشه تا که بود چرخ را مسیر و مدار

به رکن تخت تو بادا قرار دولت و دین

به گرد چتر تو بادا مدار هفت و چهار

جهان به کام و ستاره غلام و دولت رام

فلک مطیع و سعادت قرین و دولت یار

هزار قرن تو سلطان و من کمینه غلام

هزار سال تو مخدوم و بنده خدمتکار

شمارهٔ ۹ - فی مدح السلطان ابواسحق اناراللّه برهانه

نسیم غالیه سای است و صبح غالیه بار

کجاست ساقی و کو باده گو بیا و بیار

به بزم دور به گردش در آور آن خورشید

که مقطع ظلمات است و مطلع انوار

میی که در شب تاری جهان کند روشن

چنانکه از شکن زلف عکس چهره یار

مفتّح در شادی رحیق لعل آسا

مفرّح همه غمها شراب نوش گوار

گران معامله شر نهاد شورانگیز

سبک محاوره تلخ خوی شیرین کار

چو هجر تلخ ولیکن چو وصل جان پرور

چو شوق ذوق فزا و چو عیش عقل شکار

میی که وقت صبوحی بود ز روی صفا

چو آفتاب در آن آبگینه دوّار

میی که چون فکند عکس خویش بر گردون

عیان شود همه اطباق چرخ را اسرار

میی که باشد و بر کف به یاد مجلس شاه

به رنگ لعل بدخشان و بوی مشک تتار

جمال چهره اقبال شیخ ابواسحق

که می کنند سلاطین به بندگیش اقرار

سپهر رفعت و خورشید رای و انجم خیل

قضا نفاذ و قدر قدرت و جهان مقدار

غمام طبع و زمین حلم و آسمان شوکت

زمانه حکم و فلک قدر و آفتاب شعار

چو کینه دشمن سوز و چو مهر عالم گیر

چو بخت ملک ستان و چو چرخ گیتی دار

نشانه ای ز دل اوست بحر گوهر ریز

نمونه ای ز کف اوست ابر گوهربار

ایا سپهر جنابی که هست یک نقطه

به جنب قبّه قدرت سپهر دایره وار

فلک به مهر تو دارد هزار دل گرمی

جهان به ذات تو دارد هزار استظهار

به نزد بخشش تو قطره را ز دریا ننگ

به جنب قدر تو خورشید را ز گردون عار

به هر دیار که امر تو آبْ آتش فعل

به هر طرف که نفاذ تو خاک باد آثار

تویی گزیده ایّام و حاصل دوران

تویی خلاصه تکوین و زبده اطوار

ز کنه قدر تو قاصر شده اولوالالباب

چو از اشعه خور دیده اولو الابصار

زهی بساط زمان را به کلک داده نظام

زهی بسیط زمین را به تیغ داده قرار

ز طلعت تو جهان فال سعد می گیرد

به جای طالع مسعود و اختر مختار

در آن مقام که لطفت شود مجاهز دهر

دهد طبیعت دی را مزاج فصل بهار

سپهر تند نیابد جمال صف نعال

در آن زمان که نشینی به صدر صفّه بار

رسید پایه قدرت به آن مقام که چرخ

به جنب پایه او چون یکی بود ز هزار

به خدمت تو کمر بسته اند خُرد و بزرگ

چنانکه کوه به صحرا و کاه بر دیوار

چه غم که چرخ شود پست و عقل کل سرمست

که همّت تو بلند است و رای تو هشیار

جهان جاه تو آن طول و عرض یافته است

که آفرینش ازو قطره ای بود ز بحار

نخست روز قضا حلّ و عقد با تو گشاد

که من ندارم با کار و بار عالم کار

دو خادمند یکی رومی و دگر هندو

ملازم در تو سال و ماه و لیل و نهار

نجوم را ز تبدّل تو کرده ای ایمن

سپهر را ز تغیّر تو داده ای زنهار

عجب که خصم تو را در نخواهد افکندن

چنین که خنجر تو تیز می کند بازار

در آشیان جهان طایری ست همّت تو

چو دانه هفت فلک را گرفته در منقار

عروس جاه تو آن دستگاه یافته است

که مهرش آینه است و سپهر آینه دار

مرا مدیح و ثنای تو گفتن اولیتر

که وصف غمزه غمّاز و طرّه طرّار

قضا نفاذا پیش تو می کنم فریاد

ز دست چرخ جفاکار و دهر مردم خوار

زمانه فایض درد است و ناشر اندوه

سپهر معطی رنج است و مولع آز

ز خیط اسود و ابیض که آن شب و روز است

ببین به گردن دوران قلاده ادبار

زمانه شعبده باز است و طاس و مهره او

سپهر حقّه وش است و کواکب سیّار

بدان قدر که کسی دیده را زند بر هم

هزار شعبده مختلف کند اظهار

به صبح و شام ببین سحر چرخ را ز شفق

که موج می زند از خون دیده احرار

مراست در غم آن روزگار دون پرور

دلی شکسته تنی خسته خاطری افگار

هزار بار بود بیم آن به هر روزی

که بندم از ستم چرخ بر میان زنّار

ز تنگنای دلم بر فلک رسد هر دم

نوای ناله زیر و فغان و گریه زار

به بوی صبح صفا هر شبی بود نزدیک

که آب دیده بشوید سیاهی از شب تار

سپهر می برد از حد چرا تو تن زده ای

به سوی عجز گراید تحمّل بسیار

به آب تیغ فرو شوی از زمانه فتور

به باد گرز برآور ز روزگار دمار

سپهر و دور زمان را به جای خود بنشان

ستارگان را هر یک به جای خویش بدار

من و زمانه تو را هر دو بنده ایم اگر

زمانه بر من مسکین جفا کند مگذار

در آفتاب حوادث بسوخت پیکر من

تو آفتابی و از بنده سایه باز مدار

همیشه تا که به فصل بهار بر جوشد

چو خون دشمن جاه تو لاله از کهسار

چو لطف تو نهد بند رشک بر دل گل

هزار بار نهد بار بر دل اشجار

جهان ز سبزه نماید چنانکه پنداری

که آسمان و زمین حقّه ای ست از زنگار

ببندد ابربسی کلّه های رنگارنگ

که می رسند سوی باغ لعبتان بهار

ز عندلیب و چکاوک به گوش جان آید

نوای غلغله چنگ و لحن موسیقار

درون حجله زنگار هر سپیده دمی

عروس گل شود از بانگ بلبلان بیدار

ز فیض میغ شود تیغ کوه زنگاری

بسان تیغ که از نم برآورد زنگار

چو سرو گلشن بختت همیشه بادا سبز

چو برگ بید حسودت به باد داده قرار

مدام مجلست از خرّمی چو طرف چمن

همیشه بزم تو از رنگ و بوی چون گلزار

عدوّت همچو بنفشه کبود پوشیده

تو همچو نرگس مست و چو لاله باده گسار

به کامرانی و دولت بمان فراوان سال

ز عمر و ملک و جوانی و جاه برخوردار

فلک متابع تو بِالغُدُوِّ وَالا صال

ظفر ملازم تو بِالعَشِی والابکار

شمارهٔ ۱۰ - و له فی مدح دلشاد شاه

ای ز گل روی تو رونق بستان دل

وی ز هوای رخت تازه گلستان دل

ای ز رخ مهوشت فُسحت بستان جان

وی ز دهان خوشت تنگی میدان دل

ای زِ خَم زلف تو سلسله در پای جان

وی شکن زلف تو سلسله جنبان دل

هست شبستان جان طرّه شبرنگ تو

عارض مه پیکرت شمع شبستان دل

تا دل سلطان وشم بنده عشق تو شد

گشته ام از جان کنون بنده سلطان دل

ای تو زلیخای حسن مصر جهان را عزیز

کرده به چاه زنخ یوسف کنعان دل

ای بت عشوه فروش تا به ابد نشکند

گرمی بازار تو از در دکان دل

تا دل من دست زد در خم گیسوی تو

می نگذارد بلا دست ز دامان دل

می گذری ای صبا بر سر بالین دوست

از خم زلفش بپرس حال پریشان دل

گفتم از احوال دل هیچ نگویم به کس

وه که به دامن رسید چاک گریبان دل

مرغ صبا! صبحدم خیز و برو عرضه دار

در بر بلقیسِ عهد حالِ سلیمان دل

بانوی جمشید عهد اعظمه دلشاد شاه

آنکه شد از نام او شاد دل و جان دل

آنکه اگر تا ابد کسب صفاتش کند

هیچ نداند هنوز سرّ سخندان دل

وآنکه نگنجد به دل حشتمش از کبریا

گرچه نگنجد به وهم حدّ بیابان دل

تا نگذارد درون آرزوی نفس را

حاجب عصمت نشان بر در ایوان دل

در حرم هیچ دل بار هوس ره نیافت

تا به حشر عصمتش گشت نگهبان دل

ای قد و خدّ ترا خوانده عروسان خلد

سرو گلستان جان لاله بستان دل

وصف تو گوید همه طوطی خوش نطق جان

مدح تو خواند همه بلبل خوشخوان دل

خدمت تو کسوتی ست راست به بالای جان

مدحت تو آیتی ست آمده درشان دل

گر نرسیدی به کس نکهتی از خُلق تو

کی بشکفتی ز غم غنچه خندان دل

عرصه ملک جهان هست به کام دلت

گرچه کسی را جهان نیست به فرمان دل

هر که نخواهد ترا خرّم و خندان و شاد

تا ابدش باد غم ساکن زندان دل

ای شه والاگهر بنده کمتر جلال

خون دل آورده است پیش تو بر خوان دل

سیل جفای سپهر کرد دلم را خراب

دل ده و معمور کن خانه ویران دل

دارم از اندوه دهر بی سر و سامان دلی

حال من اندازه کن از سر و سامان دل

تو ز سر مرحمت بر دلم آبی بزن

ورنه بسوزد مرا آتش پنهان دل

سهل مدان نظم من زانکه بسش نکته هست

لؤلؤیی از بحر جان گوهری از کان دل

گوهر نظم مرا جوهرییی در خور است

تا که برآرد گهر زین گهرافشان دل

تا که به میدان دهر دلشدگان را بود

زلف کمند بتان موضع جولان دل

تا متزلزل شود طارم ایوان جان

تا متخلّل شود جمله ارکان دل

باد سر کوی تو منزل و مأوای جان

با خم گیسوی تو بیعت و پیمان دل

تا فلک و آفتاب هست چو چوگان و گوی

گوی مراد تو باد در خم چوگان دل

باد دل دشمنت مکمن طوفان غم

هم تن و هم جان او غرقه طوفان دل

شمارهٔ ۱۱

آیا در عهد فرمانت قضا در عین بیکاری

فلک پیش شکوه تو ز سر بنهاد جبّاری

جهان گر نیست گردد، کم نگردد عالم جاهت

چه باشد قطره ای کآن را ز دریایی کم انگاری

سرای دین و دولت را به تیغ تست معموری

بنای ملک و ملّت را ز کلک تست معماری

به هر کاری که روی آری سعادت می شود ضامن

به هر کامی که می جویی ز دولت می دهد یاری

جهانگیری ترا شاید جهانداری ترا زیبد

که مهری در جهانگیری سپهری در جهانداری

شکایت گونه ای می کرد گردون با قضا از تو

که در پیرانه سر زین نوجوان تا کی کشم خواری

قضا گفتش که ملک او راست معذوریم ما هر دو

به هر حکمی که فرماید بباید ساخت ناچاری

کمین شش طاق دربانانت آن قصری ست کاندر وی

فلک هفت آشکوبی کرد و عنصر چار دیواری

جهان صد فخر می آرد که سایه بر وی افکندی

تو را خود عار می آید که نامش بر زبان آری

سعادت بر جبین تست و انجم در طلب پویان

بزرگی در نهاد تست و گردون در طلبکاری

ز سیر کشتی عزم و سکون لنگر جزمت

صبا خاک از گرانجانی زمین باد از سبکساری

سنانت بارها زد طعنه در جان عدو او را

ز گرزت سرزنش در می خورد اکنون به سر باری

ترا جاهی ست کز وی ملک عالم صد یکی باشد

ولی گر راست می پرسی به صد چندین سزاواری

در آن معرض که از هول غریو و کوس در میدان

بگردد مغز مرد پُردل از قانون هشیاری

روان گردانی از خون عدو بحری که از موجش

بسان غنچه گردد تو به تو چون چرخ زنگاری

ز گردی کان زمان خنگ تو از میدان برانگیزد

جهان در دیده خورشید گردد چون شب تاری

فلک آنجا شود از صدمه گرزت امان جویان

قضا آن دم شود در سایه تیغ تو زنهاری

صهیل رخش را آن دم صدای ارغنون دانی

خروش رزم را آن دم نشاط بزم انگاری

اگرچه بس سخن گویند امروز اندرین حضرت

که هر یک شهره شهرند اندر خوب گفتاری

مکن با طور نظم من برابر طرز ایشان را

که نتوان یافت از لادن نسیم مشک تاتاری

چو صد گونه هنر دارم ز شعرم عار می آید

که این فخر کسی باشد که باشد از هنر عاری

کنون با رتبت فضلی که من بر همگنان دارم

تمامت از تو در کارند و من در عین بیکاری

گرم زین گونه بگذاری سعادت باد لطفت را

که نگذارد کزین سان بنده را بیکار بگذاری

تو غدر دهر را مپسند بر من زآنکه نپسندم

که در عهد تو باشد دهر را یارای غدّاری

به صد درد و غم دوران به جان آزرده می دارد

کنون وقت است اگر لطف تو خواهد کرد غمخواری

الا تا رایت خورشید باشد در جهانگیری

به صبح اندر سرافرازی به شام اندر نگونساری

حسودت روز و شب بادا نگونسار و سرآسیمه

تو را بر سروران بادا سرافرازی و سالاری

به نام نیک در عالم بمان از نیکویی بر خود

که نیکی را بود لاشک جزای نیک کرداری

غزلیّات

شمارهٔ ۱ : به سر انگشت نما زاهد انگشت نما را

شمارهٔ ۲ : پیش دلسوزان درآر آن شمع بزم‌افروز را

شمارهٔ ۳ : چون پریشان می‌کند آن زلف عنبربیز را

شمارهٔ ۴ : ساقیا! خیز و بیار آن آب رنگ آمیز را

شمارهٔ ۵ : پیش تو عرضه می کنم حال تباه خویش را

شمارهٔ ۶ : خبرت هست که از خویش خبر نیست مرا

شمارهٔ ۷ : روز اوّل که به چشمت نظر افتاد مرا

شمارهٔ ۸ : نمی کنی نظری بیدلان غمگین را

شمارهٔ ۹ : زلفی که چو دود است بر آتش وطن او را

شمارهٔ ۱۰ : هر آن کس که دیده ست آن خاک پا

شمارهٔ ۱۱ : ای جبینت ماه و رویت آفتاب

شمارهٔ ۱۲ : حدیث عشق میسّر کجا شود به کتابت

شمارهٔ ۱۳ : چو گل بگشاد لب را در ملاحت

شمارهٔ ۱۴ : بس که جانم ز تمنّای رخ یار بسوخت

شمارهٔ ۱۵ : دل که از من گشت ناپیدا کجاست؟

شمارهٔ ۱۶ : این چه شمع است که در مجلس مستان برپاست

شمارهٔ ۱۷ : هر آن نفس که نه با دوست می زنی باد است

شمارهٔ ۱۸ : یاقوت شکربار ترا لذّت قند است

شمارهٔ ۱۹ : عاشق سوخته دل زنده به جانی دگر است

شمارهٔ ۲۰ : سر معشوق بر بالین ناز است

شمارهٔ ۲۱ : دلم متاب که هجران سینه تاب بس است

شمارهٔ ۲۲ : می گزی لب را که طعم لعل خندانت خوش است

شمارهٔ ۲۳ : خطّ تو که در عین خرد عین جمال است

شمارهٔ ۲۴ : گهی با ما خوش و گه سرگران است

شمارهٔ ۲۵ : آن چه شمع است که از چهره برافروخته است

شمارهٔ ۲۶ : شب رو خونی که از چشمم به دور افتاده است

شمارهٔ ۲۷ : ای از می عشق تو دلم مست

شمارهٔ ۲۸ : پایم مبند از آنکه سرم زیر دست تست

شمارهٔ ۲۹ : کجا گوهر وصلش آرم به دست

شمارهٔ ۳۰ : چو سلطان فلک را بار بشکست

شمارهٔ ۳۱ : من سر زلفش نمی دادم ز دست

شمارهٔ ۳۲ : برادران و عزیزان! نگار من اینست

شمارهٔ ۳۳ : یا رب آن ماه است یا رخسار دوست

شمارهٔ ۳۴ : بگذار تا بمیرم بر آستان دوست

شمارهٔ ۳۵ : نگویم در تو عیبی ای پسر هست

شمارهٔ ۳۶ : کسی را در دو عالم حاصلی هست

شمارهٔ ۳۷ : ساقیا! عقل مرا مست کن ار جامی هست

شمارهٔ ۳۸ : از رخت ارغوان نموداری ست

شمارهٔ ۳۹ : سوخته ای بر درت شب همه شب می گریست

شمارهٔ ۴۰ : در این ایّام کس غمخوار ما نیست

شمارهٔ ۴۱ : چون تو گلی در همه گلزار نیست

شمارهٔ ۴۲ : به بالین غریبانت گذر نیست

شمارهٔ ۴۳ : از تو تا مقصود چندان منزلی در پیش نیست

شمارهٔ ۴۴ : جلوه حسن ترا محرم به جز آیینه نیست

شمارهٔ ۴۵ : عمری ست که بر منتظرانت نظری نیست

شمارهٔ ۴۶ : درون خلوت ما جز من و تو هیچ کسی نیست

شمارهٔ ۴۷ : مونس ما ای صبا بجز تو کسی نیست

شمارهٔ ۴۸ : «یعلم اللّه» که مرا از تو شکیبایی نیست

شمارهٔ ۴۹ : دل از هوای تو دشوار بر توانم داشت

شمارهٔ ۵۰ : عمرم همه در آرزوی روی تو بگذشت

شمارهٔ ۵۱ : دوش در سودای او بر من به بیداری گذشت

شمارهٔ ۵۲ : جان ما دوری ز خاک کوی جانان برنتافت

شمارهٔ ۵۳ : آن سرو گل اندام که در زیر قبا رفت

شمارهٔ ۵۴ : شوق توام باز گریبان گرفت

شمارهٔ ۵۵ : رفت عمر و غم عشقش ز دل ریش نرفت

شمارهٔ ۵۶ : هر شب از هجر تو تا روز نمی یارم خفت

شمارهٔ ۵۷ : راز غم دوستان به کس نتوان گفت

شمارهٔ ۵۸ : ماییم و غم عشق و سر کوی ملامت

شمارهٔ ۵۹ : دست ما کی رسد به بالایت

شمارهٔ ۶۰ : از دوست به دشمن نتوان کرد شکایت

شمارهٔ ۶۱ : بویی ز سر زلف به عالم نفرستاد

شمارهٔ ۶۲ : چون مرا بر رخ خوبت نظر افتاد

شمارهٔ ۶۳ : چه فتنه ای ست که ناگاه در جهان افتاد

شمارهٔ ۶۴ : در میان چشم و دل خون اوفتاد

شمارهٔ ۶۵ : گل رنگ نگار ما ندارد

شمارهٔ ۶۶ : تا کی اندر طلبت دل به جهان در گردد

شمارهٔ ۶۷ : دل نیست که در کوی تو در خاک نگردد

شمارهٔ ۶۸ : از آن سنبل که بر گلنار دارد

شمارهٔ ۶۹ : شوریده دل ما سر بهبود ندارد

شمارهٔ ۷۰ : آن چه مشک است که در طرّه پرچین دارد

شمارهٔ ۷۱ : سالها شد که دلم مهر نگاری دارد

شمارهٔ ۷۲ : نه ترا پند سود می دارد

شمارهٔ ۷۳ : تو مپندار که دوران همه یکسان گذرد

شمارهٔ ۷۴ : هوای باده و آهنگ جام خواهم کرد

شمارهٔ ۷۵ : عشق آمد و از سینه من جوش برآورد

شمارهٔ ۷۶ : صبا ز زلف تو بویی به عاشقان آورد

شمارهٔ ۷۷ : صبا آمد به من بوی تو آورد

شمارهٔ ۷۸ : با لبت اتّفاق خواهم کرد

شمارهٔ ۷۹ : چند دلم ز آتش فراق بسوزد

شمارهٔ ۸۰ : باد صبا به نافه چینت نمی رسد

شمارهٔ ۸۱ : دلم تا کی چنین افگار باشد

شمارهٔ ۸۲ : مرا به وصل تو گر زان که دسترس باشد

شمارهٔ ۸۳ : خطّی که قرین خال باشد

شمارهٔ ۸۴ : گل همچو رویت زیبا نباشد

شمارهٔ ۸۵ : مه را چو تو رخ باز کنی تاب نباشد

شمارهٔ ۸۶ : چمن را رنگ و بو چندین نباشد

شمارهٔ ۸۷ : هر که را خال عنبرین باشد

شمارهٔ ۸۸ : طاعت ما جز مَی مغانه نباشد

شمارهٔ ۸۹ : در شهر فتنه ای شد می دانم از که باشد

شمارهٔ ۹۰ : برقی از حُسن تو پیدا شد و ناپیدا شد

شمارهٔ ۹۱ : جانم از عشق تو بی صبر و سکون خواهد شد

شمارهٔ ۹۲ : مگر فتنه عشق بیدار شد

شمارهٔ ۹۳ : هر که را دلدار باید، درد بی درمان کشد

شمارهٔ ۹۴ : گدای کوی تو از پادشا نیندیشد

شمارهٔ ۹۵ : شب چو به سر رفت و آفتاب برآمد

شمارهٔ ۹۶ : باده بیاور که نوبهار آمد

شمارهٔ ۹۷ : من سرو ندیدم که به بالای تو ماند

شمارهٔ ۹۸ : سرو را خطه کمال نماند

شمارهٔ ۹۹ : عهد ما مشکن و بر باد مده خاکی چند

شمارهٔ ۱۰۰ : معاشران که مقیمان کوی خمّارند

شمارهٔ ۱۰۱ : من نشنیدم که خط بر آب نویسند

شمارهٔ ۱۰۲ : چون مرغ سحر در غم گلزار بنالد

شمارهٔ ۱۰۳ : آن را که غمی باشد و گفتن نتواند

شمارهٔ ۱۰۴ : باز در سودای او امروز جان خواهم فشاند

شمارهٔ ۱۰۵ : اگر نسیم صبا زلف او برافشاند

شمارهٔ ۱۰۶ : عشّاق ز دل درد ترا دام نهادند

شمارهٔ ۱۰۷ : ای زده در مشک ناب صد گره و بند

شمارهٔ ۱۰۸ : بتم باز قصد جفا می‌کند

شمارهٔ ۱۰۹ : شوخی نگر که آن بت عیّار می‌کند

شمارهٔ ۱۱۰ : زلف تو خورشید را در سایه پنهان می‌کند

شمارهٔ ۱۱۱ : آنان که طالب تو نگشتند جاهلند

شمارهٔ ۱۱۲ : عاشقان اوّل قدم بر هردو عالم می‌زنند

شمارهٔ ۱۱۳ : گرچه یاران وفادار جفا نیز کنند

شمارهٔ ۱۱۴ : چشم و ابرویت به دل بردن قیامت می‌کنند

شمارهٔ ۱۱۵ : چند جانم پس زانوی عنا بنشیند

شمارهٔ ۱۱۶ : دوش شبم را صفت روز بود

شمارهٔ ۱۱۷ : ازین دیار برفتیم و خوش دیاری بود

شمارهٔ ۱۱۸ : مرا خیال وصالش ز سر به در نرود

شمارهٔ ۱۱۹ : دل از بند زلفت رها کی شود

شمارهٔ ۱۲۰ : یک لحظه درد عشق تو از دل نمی‌شود

شمارهٔ ۱۲۱ : شب نیست کز غمت دل من خون نمی‌شود

شمارهٔ ۱۲۲ : عشق تو هر لحظه فزون می‌شود

شمارهٔ ۱۲۳ : تیری کز آن دو غمزه پرفن برون جهد

شمارهٔ ۱۲۴ : عاشق آن باشد که بر خود سخت و سست آسان نهد

شمارهٔ ۱۲۵ : بی روی دل افروزت عمرم به چه کار آید

شمارهٔ ۱۲۶ : گر از لعل تو کام جان برآید

شمارهٔ ۱۲۷ : هیهات که نامم به زبان تو برآید

شمارهٔ ۱۲۸ : بویی ز سر زلف نگارین به من آرید

شمارهٔ ۱۲۹ : چون سرانگشت آن نگارین دید

شمارهٔ ۱۳۰ : دردمندی ز تو هرگز به دوایی نرسید

شمارهٔ ۱۳۱ : ای از فروغ روی تو خورشید رو سپید

شمارهٔ ۱۳۲ : ای دُرج ثمین تو گهربار

شمارهٔ ۱۳۳ : هر شبی بر خاک کویت جای سازم تا سحر

شمارهٔ ۱۳۴ : تا که آمد دیده را بالای جانان در نظر

شمارهٔ ۱۳۵ : چشم مستت می‌زند هر لحظه‌ام تیری دگر

شمارهٔ ۱۳۶ : زلف و رخ تو شب است و هم نور

شمارهٔ ۱۳۷ : زهی کشیده دل ما به زلف در زنجیر

شمارهٔ ۱۳۸ : سیه چاهی ست زلفت تار و دلگیر

شمارهٔ ۱۳۹ : افکند گل ز چهره خود روی پوش باز

شمارهٔ ۱۴۰ : ای ز رخ چون مه و زلف دراز

شمارهٔ ۱۴۱ : نازنینان و چار بالش ناز

شمارهٔ ۱۴۲ : گشت خط بر گرد آن رخسار چون گلنار سبز

شمارهٔ ۱۴۳ : دردی از هجر تو دیدم، که ندیدم هرگز

شمارهٔ ۱۴۴ : دلبر نرفت بر سر عهد و وفا هنوز

شمارهٔ ۱۴۵ : در خشم رفت و خوش نشد آن تندخو هنوز

شمارهٔ ۱۴۶ : باز می ناید دل ما از پریشانی هنوز

شمارهٔ ۱۴۷ : ای زلف و رخ تو چون شب و روز

شمارهٔ ۱۴۸ : ماییم و به جان مهر تو ورزیدن ازین پس

شمارهٔ ۱۴۹ : مرد این میدان نه‌ای همچون زنان در خانه باش

شمارهٔ ۱۵۰ : آن کآتشی اندر دل خلق است ز یادش

شمارهٔ ۱۵۱ : می دهم جان ز پی لعل زمرّد پوشش

شمارهٔ ۱۵۲ : وقت صبوحی آن شوخ سرکش

شمارهٔ ۱۵۳ : ای لعل تو کانِ آفرینش

شمارهٔ ۱۵۴ : ای گلستان روی تو چون نوبهار خوش

شمارهٔ ۱۵۵ : دُزدانه در آمد از درم دوش

شمارهٔ ۱۵۶ : گل خودروی و شمشاد قصب پوش

شمارهٔ ۱۵۷ : آن دم که می گذشتی ای سرو سبزپوش

شمارهٔ ۱۵۸ : به سر طواف کنم بر در شراب فروش

شمارهٔ ۱۵۹ : تا کی از دست جفایت تیره بینم روز خویش

شمارهٔ ۱۶۰ : زلف تو بر ماه نهد پای خویش

شمارهٔ ۱۶۱ : آتش دل چند سوزد رشته جانم چو شمع؟

شمارهٔ ۱۶۲ : ما بریدیم به دوران تو از کام طمع

شمارهٔ ۱۶۳ : سزد که رنجه کنی یک زمان قدوم شریف

شمارهٔ ۱۶۴ : باز به بستان شکفته گشت شقایق

شمارهٔ ۱۶۵ : مدّعی در عشق او گر طعنه زد بر من چه باک

شمارهٔ ۱۶۶ : ای ز دوری رخت جامه صبرم شده چاک

شمارهٔ ۱۶۷ : غلغل میخوارگان و غلغله چنگ

شمارهٔ ۱۶۸ : اگرچه روز و شبم با تو در خیال خیال

شمارهٔ ۱۶۹ : ز بس که در نظر آمد مرا خیال خیال

شمارهٔ ۱۷۰ : دامن کشان رسید سوی جویبار گل

شمارهٔ ۱۷۱ : دور نشاط آمد و دوران گل

شمارهٔ ۱۷۲ : ای به ما نزدیک همچون جان و دور از ما چو دل

شمارهٔ ۱۷۳ : رسید وقت صبوحی بیار ساقی جام

شمارهٔ ۱۷۴ : در میان موج بحری بیکران افتاده‌ام

شمارهٔ ۱۷۵ : تو آفتاب بلندی و من چنین پستم

شمارهٔ ۱۷۶ : دوش جان را در فضای کوی جانان یافتم

شمارهٔ ۱۷۷ : صبحدم بر بوی جانان سوی گلزار آمدم

شمارهٔ ۱۷۸ : باز از چمن غیب برآورد صبا دم

شمارهٔ ۱۷۹ : منم کز درت سر به راهی نکردم

شمارهٔ ۱۸۰ : دوش می‌رفت و آه می‌کردم

شمارهٔ ۱۸۱ : در آرزوی وصالت اگرچه با غم و دردم

شمارهٔ ۱۸۲ : در ره کعبه مقصود و بیابان حرم

شمارهٔ ۱۸۳ : وقت است که در بر رخ اغیار ببندم

شمارهٔ ۱۸۴ : ترا از هر دو عالم برگزیدم

شمارهٔ ۱۸۵ : به دستی دل، به دستی سنگ دارم

شمارهٔ ۱۸۶ : آشکارا کنم این درد که در جان دارم

شمارهٔ ۱۸۷ : به جز ذکر لبت کاری ندارم

شمارهٔ ۱۸۸ : مرا دردی‌ست اندر دل، ولی گفتن نمی‌یارم

شمارهٔ ۱۸۹ : گرچه غریق بحر مضایق چو لنگرم

شمارهٔ ۱۹۰ : بخت برگشت ز من تا تو برفتی ز برم

شمارهٔ ۱۹۱ : در پایت اوفتادم ای دوست! دست گیرم

شمارهٔ ۱۹۲ : تو مپندار که از عشق تو دل برگیرم

شمارهٔ ۱۹۳ : من شمع طلعتت را پروانه ای حقیرم

شمارهٔ ۱۹۴ : همی خواهم که تا من زنده باشم

شمارهٔ ۱۹۵ : خیال روی تو مأوا گرفت در بر چشم

شمارهٔ ۱۹۶ : شکر است که سجّاده درافتاد ز دوشم

شمارهٔ ۱۹۷ : ساقی بده به باده خلاصم ز چنگ غم

شمارهٔ ۱۹۸ : از دوری کنار تو هستم میان غم

شمارهٔ ۱۹۹ : المنّة لِلّه که برآمد همه کامم

شمارهٔ ۲۰۰ : ز سودای غم عشقت چنانم

شمارهٔ ۲۰۱ : من بنده آن قامت و بالا و میانم

شمارهٔ ۲۰۲ : ای قامت تو سرو روانم

شمارهٔ ۲۰۳ : روزی کزین سراچه سفلی گذر کنم

شمارهٔ ۲۰۴ : هر شام شمع چرخ ز طارم درافکنم

شمارهٔ ۲۰۵ : کی دهد دستم که در پایت سراندازی کنم

شمارهٔ ۲۰۶ : دارم غم نهانی و پیدا نمی‌کنم

شمارهٔ ۲۰۷ : در هجر تو زین گونه که بی صبر و سکونم

شمارهٔ ۲۰۸ : ما سر بر آستانهٔ دلبر نهاده‌ایم

شمارهٔ ۲۰۹ : به رخ خاک درت رُفتیم و رَفتیم

شمارهٔ ۲۱۰ : دادیم بسی جان و به جانان نرسیدیم

شمارهٔ ۲۱۱ : ما شب و روز رند و و مَی خواریم

شمارهٔ ۲۱۲ : منِ غریب که در هجر یار می‌گریم

شمارهٔ ۲۱۳ : بیا که داد صبوح از بهار بستانیم

شمارهٔ ۲۱۴ : پدید نیست دگر ره دل بلا جویم

شمارهٔ ۲۱۵ : دردی که مراست با که گویم

شمارهٔ ۲۱۶ : سحر چون غنچه بگشاید گریبان

شمارهٔ ۲۱۷ : که می‌برد به سوی دوستان سلام غریبان؟

شمارهٔ ۲۱۸ : آن ابرو و رخ نیست هلال و قمر است آن

شمارهٔ ۲۱۹ : مکن وز مهربانان رو مگردان

شمارهٔ ۲۲۰ : از آن ساعت که افتادم جدا از صحبت یاران

شمارهٔ ۲۲۱ : چون سایه منم فتان و خیزان

شمارهٔ ۲۲۲ : ای چشم نیم مست تو خمّار عاشقان

شمارهٔ ۲۲۳ : ای حریم آستانت مسکن آوارگان

شمارهٔ ۲۲۴ : از سر کوی تو با دل باز نتوان آمدن

شمارهٔ ۲۲۵ : درد تو در سینه دارم دم نمی‌یارم زدن

شمارهٔ ۲۲۶ : امروز درین شهر هر آن دل که شود گم

شمارهٔ ۲۲۷ : ای زلف تو بخت تیره من

شمارهٔ ۲۲۸ : ای بت سرو قد سیمین تن

شمارهٔ ۲۲۹ : ای وصالت آرزوی جان غَم پرورد من

شمارهٔ ۲۳۰ : الا ای گل لاله رخسار من

شمارهٔ ۲۳۱ : چند خوری خون دلم، چیست ترا با دل من؟

شمارهٔ ۲۳۲ : باز برآمد اختر میمون

شمارهٔ ۲۳۳ : چه نکهت است مگر بوی بوستان است این

شمارهٔ ۲۳۴ : چرا گل می کند بیداد چندین؟

شمارهٔ ۲۳۵ : درد ما دوری درمان برنتابد بیش ازین

شمارهٔ ۲۳۶ : گرچه رفت آب رخ من در سر یاری او

شمارهٔ ۲۳۷ : گر عاقلی در عشق او، دیوانه شو دیوانه شو

شمارهٔ ۲۳۸ : ای صبا! احوال من با او بگو

شمارهٔ ۲۳۹ : نمی کنی نفسی سوی من به لطف نگاه

شمارهٔ ۲۴۰ : آهی که من خسته برآرم ز جگرگاه

شمارهٔ ۲۴۱ : ای سایبان شاهی بر آفتاب بسته

شمارهٔ ۲۴۲ : زهی زلف تو نرخ سنبل شکسته

شمارهٔ ۲۴۳ : ای بی سببی ز بنده برگشته

شمارهٔ ۲۴۴ : ماییم و دلی به غم نشسته

شمارهٔ ۲۴۵ : قدحی نوش کن و جرعه به مخموران ده

شمارهٔ ۲۴۶ : ای از آن طرّه سرافکنده

شمارهٔ ۲۴۷ : ای جمال رخ تو تا بوده

شمارهٔ ۲۴۸ : معشوقه به چنگ آر و می و چنگ و چغانه

شمارهٔ ۲۴۹ : ای ز نور رخت افتاده به شک پروانه

شمارهٔ ۲۵۰ : بیاور ای بت ساقی شراب دوشینه

شمارهٔ ۲۵۱ : ای سهی قدّ ترا سرو و صنوبر بنده‌ای

شمارهٔ ۲۵۲ : ای یار! دوش همدم و یار که بوده‌ای؟

شمارهٔ ۲۵۳ : جانا! تو سوز و درد دل ما ندیده‌ای

شمارهٔ ۲۵۴ : من کِیَم، بر آستانت خستهٔ بیچاره‌ای

شمارهٔ ۲۵۵ : ای ز چشمان تو در دیده بختم خوابی

شمارهٔ ۲۵۶ : ما کرده ایم نامه هستی خویش طی

شمارهٔ ۲۵۷ : به یاد آور که در ایّام خُردی

شمارهٔ ۲۵۸ : چه جرم رفت که یکباره مِهر ببریدی

شمارهٔ ۲۵۹ : ز سودای گل سوری ز عشق روی گلناری

شمارهٔ ۲۶۰ : در زمستان بر امید آنکه باز آید بهاری

شمارهٔ ۲۶۱ : آیم که رُخت بینم و دیدن نگذاری

شمارهٔ ۲۶۲ : بکوش تا دل آزرده ای به دست آری

شمارهٔ ۲۶۳ : صبحدم می گفت نالان بلبلی بر شاخساری:

شمارهٔ ۲۶۴ : چنین کرشمه کنان گر به شهر برگذری

شمارهٔ ۲۶۵ : من صورتی چنین نشنیدم به دلبری

شمارهٔ ۲۶۶ : ای برگ گل سوری! از خار مکن دوری

شمارهٔ ۲۶۷ : بزن تیغ و مکن تندی و تیزی

شمارهٔ ۲۶۸ : بده ساقی شراب لایزالی

شمارهٔ ۲۶۹ : ای چشم و دهان تو به هم خواب و خیالی

شمارهٔ ۲۷۰ : خیز که شب رفت و صبح کرد تجلّی

شمارهٔ ۲۷۱ : سرگذشتی بشنو از من داشتم وقتی دلی

شمارهٔ ۲۷۲ : بیاور ساقیا! در دِه من دل خسته را جامی

شمارهٔ ۲۷۳ : هر کجا بشکفد گلستانی

شمارهٔ ۲۷۴ : جهان پیر را نو شد جوانی

شمارهٔ ۲۷۵ : [چه] موجب است که با ما بجز جفا نکنی؟

شمارهٔ ۲۷۶ : ای به بازار غم عشق تو صد جان به جوی

شمارهٔ ۲۷۷ : ای حسن ترا مثال شاهی

شمارهٔ ۲۷۸ : تا بدو کرده ام تولاّیی

شمارهٔ ۲۷۹ : خوش آن زمان که چو بخت از درم فراز آیی

شمارهٔ ۲۸۰ : گر گریه من بشنوی ای یار بگریی

شمارهٔ ۲۸۱ : هر کس به جست و جویی هر گوشه گفت و گویی

شمارهٔ ۲۸۲ : نگارا! با هواداران ز بیزاری چه می‌گویی

شمارهٔ ۱

به سر انگشت نما زاهد انگشت نما را

منظر دوست که تا سجده کند صنع خدا را

گر درین هر دو سرا خاک کف او به کف آرم

التفاتی نکنم حاصل این هر دو سرا را

آتشی دارم از آن سان که اگر برکشم آهی

جز سمومی نبود خاصیت باد صبا را

هیچ کس نیست که حال دل ما با تو بگوید

که چه سان می گذرد روز گرفتار بلا را

تو جفا کن وگرت میل وفا نیست چه باک

من نه آنم که تحمّل نکنم بار جفا را

مگس از شهد بر آساید و پروانه ز آتش

زانکه از اهل جفا نیست خبر اهل وفا را

رفتن از کوی تو یک گام که را قوّت و طاقت

و آمدن بر سر کوی تو که را زهره و یارا

هر که در دام تو افتد نکند یاد رهایی

هر که را درد تو باشد نبرد نام دوا را

این خیال است که روزی به عیادت برم آیی

کاین سعادت نبود طالع شوریده ما را

گر به پا دور شوم باز به سرپیش تو آیم

صد ره ار زانکه برانند من بی سر و پا را

نشکند عهد و وفای تو جلال ار تو شکستی

پیش ما رسم شکستن نبود عهد وفا را

شمارهٔ ۲

پیش دلسوزان درآر آن شمع بزم‌افروز را

تا بیاموزد ز جان دردمندان، سوز را

تا جهان از پرتو شمع جمالش روشن است

هیچ رونق نیست خورشید جهان‌افروز را

زخم اگر دانم که از دست بلورین وی است

در دل خود جای سازم ناوک دل دوز را

خیز تا با هم به نوروزی به صحرایی رویم

سال دیگر تا که بیند موسم نوروز را

پند می دادند و نشنیدم من شوریده بخت

نیکبخت آن کاو بگیرد پند نیک آموز را

آرزو دارم که بر وصلت شوم پیروز، لیک

کی بیابد چون منی آن طالع پیروز را

در فراقت روز، تاریک است بر چشم جلال

نزد مهجوران نباشد فرقی از شب روز را

شمارهٔ ۳

چون پریشان می‌کند آن زلف عنبربیز را

در جهان می‌افکند آشوب و رستاخیز را

گر ز پیش چهره زیبا براندازد نقاب

ترسم آشوب رخش بر هم زند تبریز را

ور کند بازوی خود رنجه به خون چون منی

من نهم گردن به طاعت زخم تیغ تیز را

پیش از آن کز گریه جانم بر لب آید گو بکن

گر دوایی می کند این اشک خون آمیز را

چون به دستم نیست از پیوند او سررشته ای

می کنم با زلف او پیوند دست آویز را

یک کرشمه گو بکن با جان مشتاقان خود

تا نبیند از دو چشم عاشقان خونریز را

باد بگذشت و ز بوی دوست جانم تازه کرد

خود که گرداند عنان آن باد عنبربیز را

بر در شیرین چو فرهادش گدایی خوشتر است

از سریر پادشاهی خسرو پرویز را

تا ببینی شور مدهوشان فروخوان ای جلال!

در سماع عاشقان این شعر شورانگیز را

شمارهٔ ۴

ساقیا! خیز و بیار آن آب رنگ آمیز را

وان حریف تلخ شیرین کار شورانگیز را

جز حدیث رندی و قلاّشی از رندان مپرس

ما چه می دانیم رسم توبه و پرهیز را

گو بیا از عاشقان آموز اندر نیم شب

کیست کاین معنی بگوید زاهد شب خیز را

تا بریزاند ز تب غم را ز دل سرخاب نوش

بر سر سرخاب رو تا بنگری تبریز را

وه که جانم را به تنگ آورد از جور فلک

گو به دست مهر راند زخم تیغ تیز را

ساقیا! در ده ز سرجوش سعادت ساغری

تا به مستی بشکنم این چرخ محنت بیز را

خیز و خاک کوی میخانه به دست آور جلال!

تا بدو روشن کنی این دیده خونریز را

شمارهٔ ۵

پیش تو عرضه می کنم حال تباه خویش را

تا تو نصیحتی کنی چشم سیاه خویش را

سرزنشم مکن که تو، شیفته تر ز من شوی

بینی اگر به ناگهان چشم سیاه خویش را

شمارهٔ ۶

خبرت هست که از خویش خبر نیست مرا

گذری کن که ز غم راه گذر نیست مرا

گر سرم در سر سودات رود نیست عجب

سر سودای تو دارم سرِ سر نیست مرا

ز آب دیده که به صد خون دلش پروردم

هیچ حاصل به جز از خون جگر نیست مرا

محنت زلف تو تا یافت ظفر بر دل من

بر مراد دل خود هیچ ظفر نیست مرا

بی رخت اشک همی بارم و گل می کارم

به جز این کار کنون کار دگر نیست مرا

بر سر زلف تو زان روی ظفر ممکن نیست

که توانایی چون باد سحر نیست مرا

من پروانه صفت گرچه پر و بالم سوخت

همچنان ز آتش عشق تو حذر نیست مرا

منم آن شمع که در سوز چنان بی خبرم

که گرم سر ببُری هیچ خبر نیست مرا

تا که آمد رخ زیبای تو در چشم جلال

بر گل و لاله کنون میل نظر نیست مرا

شمارهٔ ۷

روز اوّل که به چشمت نظر افتاد مرا

وای از چشم تو زان باده که در داد مرا

چشم مست تو چو بنیاد خرابی بنهاد

دست جور تو برافکند ز بنیاد مرا

به وفا با غم سودای تو تا بستم عهد

کس از آن عهد ندیده ست دگر شاد مرا

ای که از خاک درت یافت دو چشمم آبی

می دهد آتش سودای تو بر باد مرا

دور روی تو بیفکند ز دستم گل عیش

چه توان گفت که از دور چه افتاد مرا

باز آن طرّه گیسوی تو یا رب ز چه روی

نکند یک نفس از بند غم آزاد مرا

پیش سلطان خیال تو کنم بر سر خاک

دادخواهان ز غمت تا بدهد داد مرا

بیم باشد که ز پس درد برآید نفسم

یک نفس گر نرسد ناله به فریاد مرا

گفته بودی که شب و روز کنم یاد جلال

یاد می دار، که بگذاشتی از یاد مرا

شمارهٔ ۸

نمی کنی نظری بیدلان غمگین را

همی کشی به جفا عاشقان مسکین را

صبا حکایت زلفت به هر که شهر بگفت

دگر مجال مده مردم سخن چین را

ای به طرف گلستان نشانده نرگس مست

ز شاخ سنبل تر سایه کرده نسرین را

بیا که بی تو جهانم به چشم تاریک است

مگر به روی تو روشن کنم جهان بین را

برفتی و ز فراق تو زندگی تلخ است

بیا که بر تو فشانیم جان شیرین را

مرا سری ست که بر آستانه ای دارم

که سالها که ندیده است روی بالین را

تو تیغ می زن و بگذار تا من حیران

نظاره همی کنم آن ساعد نگارین را

روا مدار که بر باد می رود جان ها

به دست باد مده آن دو زلف مشکین را

به کفر زلف تو دنیا ز دست داد جلال

از آن سبب که به دنیا نمی دهد دین را

شمارهٔ ۹

زلفی که چو دود است بر آتش وطن او را

مشکل نبود در دلم آتش زدن او را

شمعی که دو عالم به یکی شعله بسوزد

کی غم بود از سوختن صد چو من او را

گر بلبل شوریده خبر یابد از آن گل

دیگر نتوان یافتن اندر چمن او را

ور غنچه کند دعوی تنگی بِنَماند

پیش دهن دوست مجال سخن او را

تا کی دل ما را شکند زلف سیاهش

ای باد صبا می رو و سر می شکن او را

درّی ست گرانمایه که در هیچ نگنجد

گر زان که نگنجد سخن اندر دهن او را

لعل تو شکر داد به خروار به هر کس

عار است مگر، دادن شکر به من او را

رخسار تو شمعی ست که چون شعله برآرد

پروانه بود شمع زمرّد لگن او را

کی جان جلال از کف محنت به درآید

تا زلف پریشان تو باشد وطن او را

شمارهٔ ۱۰

هر آن کس که دیده ست آن خاک پا

نیاید به چشمش دگر توتیا

رخت را به خورشید کردم مثل

بدیدم کنون از کجا تا کجا

زبویت دلم همچو گل بشکفد

چو بشکفتن گل ز باد صبا

زهی لعل تو خاتم ملک جم

رخ روشنت جام گیتی نما

کی آرم من آن زلف مشکین به چنگ

که جز نیم جانی ندارم بها

به زندان عشقت روانم اسیر

به زنجیر زلفت دلم مبتلا

مکش عاشقان را به تیغ ستم

که خون اسیران نباشد روا

دمد هم چنان بوی مهرت از آن

ز خاک جلال ار بروید گیا

شمارهٔ ۱۱

ای جبینت ماه و رویت آفتاب

می فتد بر خاک کویت آفتاب

گرد عالم هست سرگردان چو من

روز و شب در جست و جویت آفتاب

فتنه می یابد ز مویت روزگار

نور می گیرد ز رویت آفتاب

روز بر ما تیره و شب شد دراز

تا نهان شد زیر مویت آفتاب

روز و شب می سوزد و جان می دهد

همچو شمع از آرزویت آفتاب

کس نباشد مرد میدانت که هست

عنبرین چوگان و گویت آفتاب

می روی وز دور مانند جلال

چشم می دارد به سویت آفتاب

شمارهٔ ۱۲

حدیث عشق میسّر کجا شود به کتابت

که نام عشق بسوزد سر قلم ز مهابت

زهی سعادت آن کس که پای بند کسی شد

بریده از همه پیوند و خویش و اهل و قرابت

به شب رسید دگر بار روزم از غم هجران

بسان تیغ شود موی بر تنم ز صلابت

برآر کامم از آن لعل بی کرشمه و ابرو

که خود سؤال گدا را چه حاجت است کتابت

دهد فروغ جمال جهان فروز تو هر روز

جهان فروزی خود را به آفتاب نیابت

میان عاشق و معشوق شهوتی ست نظر را

کز آب دیده خونین کنند غسل جنابت

جلال اگرچه همیشه دعای وصل تو خواند

ولی چه سود که مقرون نمی شود به اجابت

شمارهٔ ۱۳

چو گل بگشاد لب را در ملاحت

زبان بگشاد بلبل در فصاحت

گلستان تازه گشت و غنچه بشکفت

وقاح الرَّقص و الاطیارُ ناحت

سمن هشیار و نرگس خفته مخمور

صبا بیدار و گل در استراحت

به قانونی دگر شد باغ و بستان

صبا تا کرد عالم را مساحت

نگارینا قدم نه در گلستان

که خندان باد همچون گل صباحت

غنیمت دان و کام از عمر برگیر

که من باری ندیدم هیچ راحت

از آن رخسار و لب حیران بماندم

تعالی اللّه زهی حُسن و ملاحت

کجا ره در شبستان تو آرم

که بادش ره نمی آرد به ساحت

جلال ار خون همی بارد عجب نیست

که بی خونابه کی باشد جراحت

شمارهٔ ۱۴

بس که جانم ز تمنّای رخ یار بسوخت

دل هر سوخته بر زاری من زار بسوخت

منِ آتش نفس اندر طلبش آه زنان

هر کجا گام نهادم در و دیوار بسوخت

یک نظر حسن رخش پرده برانداخت ز پیش

عالمی را دل و جان از تف انوار بسوخت

با طبیب من دل خسته بگویید آخر

که ز تاب تب هجران تو بیمار بسوخت

دیشب از سرّ اناالحق خبری یافت دلم

بزد آهی و سراپرده اسرار بسوخت

شیخ چون حالت رندان خرابات بدید

خرقه تقوی خود بر در خمّار بسوخت

گر ز پروانه به جز بال نسوزد تف عشق

شمع را بین که سراپای به یک بار بسوخت

آتش شوق که اندر دل مشتاقان زد

آتشی بود کز آن دیده اغیار بسوخت

هرچه جز دوست به بازار دل ما بگذشت

غیر او بود و هم از گرمی بازار بسوخت

بود عمری که درین پرده همی سوخت جلال

چاره کار نمی‌دید و به ناچار بسوخت

شمارهٔ ۱۵

دل که از من گشت ناپیدا کجاست؟

یا رب آن شوریده شیدا کجاست؟

مدّتی شد تا ندیدم روی دوست

من چنین تنها و او تنها کجاست؟

بی رخش تاریک باشد چشم من

دست بر هر جا نهم کاین جا کجاست؟

ای فلک در جنب آن رخسار ماه

پایه خورشید بنگر تا کجاست؟

پیش ازین در خواب می دیدم خیال

وین زمانم خواب در شبها کجاست ؟

نیستی ای سرو هم بالای دوست

سر به بالا کن که این بالا کجاست؟

عالمی در ظلمت غم سوختند

پرتوی زان عارض زیبا کجاست؟

تا برآیند از دل و جان عالمی

عشوه ای زان نرگس شهلا کجاست ؟

تا به تن جان و جهان باز آورد

نکهتی زان زلف عنبرسا کجاست؟

تا شود آب از خجالت درّ ناب

نکته ای زان لعل شکرخا کجاست؟

ره نمی داند به سوی او جلال

آخر آن دُردانه دریا کجاست؟

شمارهٔ ۱۶

این چه شمع است که در مجلس مستان برپاست

وین چه شور است که از باده پرستان برخاست

این چه نور است که اندیشه در او حیران است

آن نه روی است که آن آینه لطف خداست

دی به سودای تو در باغ گذر می کردم

راستی سرو به بالای تو می ماند راست

من و پروانه اگر چند در آتش باشیم

کار پروانه که از شمع جدا نیست جداست

گرچه از زلف توام شام بلا روی نمود

هم ز حسنش اثر صبح سعادت پیداست

کی به دست من درویش فتد خاک رهت

زان که یک ذرّه از آن ملک دو دنیاش بهاست

برود جان جلال از تن و عشقت نرود

تازه آن گلبن عشقی که چنین پابرجاست

شمارهٔ ۱۷

هر آن نفس که نه با دوست می زنی باد است

خنک دلی که به دیدار دوستان شاد است

مگر تو حور بهشتی بدین لطافت و حسن

که این جمال نه در حدّ آدمیزاد است

من آن نِیَم که به سختی ز یار برگردم

که ترک صحبت شیرین نه کار فرهاد است

کسی که عیب هوایی کند که در سر ماست

مگر هوای کسی در سرش نیفتاده است

ز پند خلق زیادت همی شود سوزم

که نزد آتش ما پند دوستان باد است

تو سست عهدی آن یار بی وفا بنگر

که جان ز ما ستد و دل به دیگری داد است

اگر تو تیغ زنی جان خود سپر سازم

که جور دوست چو بر دوستان رود داد است

کسی که دل به تو بست از جفای دهر برست

که هر که بنده تست از دو عالم آزاد است

جلال! وقت غنیمت شمار و صحبت یار

بنای عمر ببین تا چه سُست بنیاد است

شمارهٔ ۱۸

یاقوت شکربار ترا لذّت قند است

یک بوسه از آن لعل شکر بار به چند است؟

زنهار از آن غمزه عیّار که دایم

با کیش کمان باشد و با تیر ، کمند است

ما از هوس قدّ تو بر خاک نشستیم

بیچاره گیا را هوس سرو بلند است

چون مور ضعیفان شده پامال سواران

و آن را خبری نیست که بر پشت سمند است

حال دل دیوانه ما چند بپرسی

در سلسله حلقه زلف تو به بند است

ای خواجه برو پند مده بی خبران را

کآن را خبری نیست که گوشش سوی پند است

آن چهره یار است فروزنده چو آتش

وین جان جلال است که سوزان چو سپند است

شمارهٔ ۱۹

عاشق سوخته دل زنده به جانی دگر است

از جهانش چه خبر، کاو به جهانی دگر است

بس که از خون دلم لاله خونین بشکفت

هر کجا می نگرم لاله ستانی دگر است

ای طبیب! از سر بیمار قدم باز مگیر

چاره ای ساز که بیمار زمانی دگر است

عافیت خواستی از من چو دل من آن نیز

بر سر کوی تو بی نام و نشانی دگر است

حاصل از دوست به جز درد ندارم، لیکن

در دل خلق یقینم که گمانی دگر است

نکته موی میان تو عجب باریک است

هر سر موی بر آن نکته بیانی دگر است

آفتاب ارچه ز اعیان جهان است، ولیک

بر رخ خوب تو او هم نگرانی دگر است

شد به بوسی ز لبت زنده جاوید جلال

کز لطافت لب شیرین تو جانی دگر است

شمارهٔ ۲۰

سر معشوق بر بالین ناز است

سر عشّاق بر خاک نیاز است

عذارت خستگان را جان فروز است

جمالت بیدلان را دلنواز است

غمت افتادگان را دستگیر است

لبت بیچارگان را چاره ساز است

کمر بر موی می بندی چه سرّ است

سخن در پرده می گویی چه راز است

قدت سرو و رخت گلزار حسن است

لبت شهد و رخت شمع طراز است

ترا چشمی که پُر سحر و فسون است

مرا جانی که پر سوز و گداز است

جلال افتاده بازوی عشق است

کبوتر صید چنگ شاهباز است

شمارهٔ ۲۱

دلم متاب که هجران سینه تاب بس است

چه دورم از رخ خوبت همین عذاب بس است

بدان دو حلقه که حلق دلم همی تابی

چو جان ز حلق برآمد دگر متاب بس است

درون حلقه دلم تابه کی ز خون جگر

بیاورید کبابی مرا شراب بس است

هنوز با غم و بخت بدم قرین گرچه

مرا ز دوری رویت ز خورد و خواب بس است

شب وصال تو گو مه متاب بر گردون

به ماهتاب چه حاجت که آفتاب بس است

غمت به قصد خرابی جان کمر در بست

چو کرد خانه معمور دل خراب بس است

محیط و قلزم سوز جلال را نکشد

نه آتشی ست که او را دو قطره آب بس است

شمارهٔ ۲۲

می گزی لب را که طعم لعل خندانت خوش است

گوییا آن شکر شیرین به دندانت خوش است

موی را شانه مزن برگرد مه پرچین مکن

همچنان آشفته آن زلف پریشانت خوش است

از لب گوهرفشانت نیست چشمم را شکیب

چشم گریان مرا با لعل خندانت خوش است

بس برین درگاه نالیدیم و نآمد رحمتت

گوییا با ناله های دردمندانت خوش است

جنگ پیدا می کنی و عشوه پنهان می دهی

راستی سر تا قدم پیدا و پنهانت خوش است

گیسویت سر می نهد بر پای کآن شوریده را

در پناه سایه سرو خرامانت خوش است

از برای قید دل زنجیر مشکینت نکوست

وز برای حبس جان چاه زنخدانت خوش است

پیر گشتی ای جلال! از زلف و غبغب ترک گوی

همچو طفلان روز و شب با گوی و چوگانت خوش است

شمارهٔ ۲۳

خطّ تو که در عین خرد عین جمال است

خطّی ست که بر خوبی رخسار تو دال است

آن لطف میانت را بنمای به مردم

تا خلق بدانند که ما را چه خیال است

زان دوست ملامت مکن ای دوست که او را

از هر دو جهان بی رخ خوب تو ملال است

وقت نظر مرحمت تست که ما را

نه طاقت هجران و نه امّید وصال است

ای ناصح ازین بیش ملامت مکنم زانک

در پرده تقدیر کسی را چه مجال است

آن را که کشیده ست قضا میل شقاوت

در دیده او کحل سعادات محال است

ای نی به نوا ساز ده این ناله دلسوز

کز چنگ غمان شخص مرا ناله چو نال است

در پرده عشّاق بِدَر پرده عشّاق

بی ذوق چه داند که درین پرده چه حال است

از وصل تو یک روز به درمان رسد آخر

دردی که ز هجران تو بر جان جلال است

شمارهٔ ۲۴

گهی با ما خوش و گه سرگران است

نمی دانم که هر دم بر چه سان است

نباشد چشم غیر از قطره آب

مرا زین قطره دریای روان است

چه رشک آید مرا از خال هندو

که او در باغ رویش باغبان است

به یاد گوهر افشانی لعلش

همیشه چشم من گوهرفشان است

خرامان قامتش در گلشن ناز

سهی سروی که بارش ارغوان است

دو سر هرگز به یک بالین کی آید

که آن بر بالش، این بر آستان است

مگر تو از سر پیمان بگشتی

وگرنه عاشق مسکین همان است

دهانت گر نه کام خاطر ماست

چرا دایم ز چشم ما نهان است

جلال از دست دل شد غرق آتش

اگرچه بحر چشمش بی کران است

شمارهٔ ۲۵

آن چه شمع است که از چهره برافروخته است

که چو پروانه دل سوختگان سوخته است

دهن دوست که تنگی ز وی آموخت دلم

دُرفشانی مگر از چشم من آموخته است

آتشی از دل او در دل من می افتد

که دلش آهن و سنگ است و دلم سوخته است

دلبرا طرّه دزد تو چه پُردل دزدی ست

کآن همه دل به یکی شب به هم اندوخته است

دل سیه پوش شد از زلف تو چون جا بنماند

جامه ماتم جان است که بر دوخته است

من ز دیوانگی باد صبا در عجبم

که به یک جان که ستد بوی تو بفروخته است

گوییا هم اثری هست ز هستی جلال

ورنه این آتش سوزان ز چه افروخته است

شمارهٔ ۲۶

شب رو خونی که از چشمم به دور افتاده است

کردمش جا در کنار خود که مردم زاده است

گرچه پروردم به خون دل من او را در دو چشم

آن جگر گوشه به خون هر دم گواهی داده است

می خورندم همچو ساغر خون مدام این همدمان

همدم صافی درون در دور جام باده است

سر نهادم تا سر زلف تو آوردم به دست

در زمانه یک سر مو رایگان ننهاده است

صبحدم برخاست شور از مجلس روحانیان

باد از زلفش عجب گر حلقه ای نگشاده است

پیش عیّاران مگر رفته ست چشم مست تو

خواب مستی می کند ترکی عجب دل ساده است

شد تنم مویی وزان موجز خیالی هم نماند

تا مرا موی میانت در خیال افتاده است

ناله و اشکم رباب است و شراب و دل کباب

راستی اسباب عیشم سر به سر آماده است

از ثبات بندگیّت یافت آزادی جلال

سرو چون ثابت قدم شد نام او آزاده است

شمارهٔ ۲۷

ای از می عشق تو دلم مست

در پای غمت فتاده ام پست

بر سنگ غم تو جام صبرم

از دست در اوفتاد و بشکست

من واله و چشم تو برابر

هشیار به باده کی شود مست

با عشق، خرد ستیزه می کرد

در پای فکندش از سر دست

جانا چه بد است عادت او

دل می گسلد ز دوست پیوست

آن را که ارادتی ست داند

بسم اللّه اگر ارادتت هست

از دل مطلب وفا جلالا

کان قطره به بحر عشق پیوست

آن کاو سرِ دردِ دوست دارد

از دردسر زمانه وارست

شمارهٔ ۲۸

پایم مبند از آنکه سرم زیر دست تست

بگشای دست من چو سرم پای بست تست

هر پنج پایدار که از تُست سربلند

مشکن به دست خویش که آن هم شکست تست

آن کس که کرد سرزنشم چون ترا بدید

بوسید پای من که بلی حق به دست تست

یک بار پای بوس تو دستم نمی دهد

کاین دولت از برای سر زلف بست تست

سر پایمال گشته و دل دستگیر و جان

موقوف نوک ناوکی از چشم مست تست

سر گو برو ز دست و تن از پای گو درآی

دل را نگاه دار که جای نشست تست

پیچید دست صبر و فرو بست پای عقل

آن سرکشی که در سر زلف چو شست تست

همچون نشانه پای به گل دست بر سرم

از سهم ناوکی که گشادش ز شست تست

از وصل یار دست بشو کاین هوس جلال

برتر ز پایه سَر سوداپرست تست

شمارهٔ ۲۹

کجا گوهر وصلش آرم به دست

که جز باد چیزی ندارم به دست

سر زلف او تا نگیرد قرار

کی آید دل بی قرارم به دست ؟

گهش می فشانم سر خود به پای

گهش جان خود می سپارم به دست

بدادم دل از دست چون دیدمش

چه چاره نبود اختیارم به دست

ز تیغ نگارین اگر سرکشم

سزد گر ببندی نگارم به دست

سرآمد درین آرزو روز عمر

که افتد شبی زلف یارم به دست

الا ساقی از جام غم تا به کی

بده آن می خوشگوارم به دست

بنه برکفم باده بر یاد آن

که باد است ازو یادگارم به دست

ببازم سر خویش را چون جلال

مگر دامن وصلش آرم به دست

شمارهٔ ۳۰

چو سلطان فلک را بار بشکست

مه من ماه را بازار بشکست

ز شادُرْوان چو گل بیرون خرامید

ز حسرت در دل گل خار بشکست

شب تاریک شد چون روز روشن

چو سنبل در گل فرخار بشکست

به لب یاقوت را خون در دل افکند

به رخ خورشید را مقدار بشکست

کمر بربست و سرو از پا درافتاد

کله بنهاد و بدر انوار بشکست

ز رعنا پیشگی بر قرص خورشید

سر زنجیر عنبربار بشکست

به دور نرگس باده پرستش

درِ خم خانه خمّار بشکست

به خون اشک رندان خرابات

خمار نرگس خونخوار بشکست

سر ناموس عیّاران شبرو

به چین طرّه عیّار بشکست

فراوان توبه پرهیزکاران

که آن جادوگر بیمار بشکست

جلال از توبه کردن کرد توبه

که توبت کرد و دیگربار بشکست

شمارهٔ ۳۱

من سر زلفش نمی دادم ز دست

لیکن از بویش شدم مدهوش و مست

رفت زلف او ز دستم این زمان

هست داغی بر دلم زین سان که هست

تا تو بر پا خاستی سروی چو تو

در همه بستان نمی آید به دست

هیچ سر بی طوق عشق تو نماند

هیچ دل از بند زلف تو نرست

ای به دور نرگس مخمور تو

شیخ دُردی نوش و زاهد می پرست

زان سر گیسو که در خاکش کشی

بس که سرها کرده ای در خاک پست

دیده از تیرش نمی بندم که در

بر رسول دوست نتوانیم بست

من شنیدم وصف تیراندازی اش

وان سخنها یک به یک در دل نشست

با جلال آن عهد و آن پیمان که کرد

همچو زلف خویشتن درهم شکست

شمارهٔ ۳۲

برادران و عزیزان! نگار من اینست

بت سیمن بر سیمین عذار من اینست

کسی که ناله زیرم شنید و گریه زار

نکرد رحم بر احوال زار من اینست

به نوبهار مکن دعوتم به لاله و گل

از آن جهت که گل و نوبهار من اینست

بهل که در طلبش روزگار بگذارم

که از جهان شرف روزگار من اینست

مرا سری ست که در پای دوست خواهم باخت

اگر به پرسشم آید نثار من اینست

مرا تو توبه مده زانکه بشکنم ناچار

که رسم توبه نااستوار من اینست

ز من مپرس که تا چند خون دل باری

که خوی مردمک اشکبار من اینست

مرا مگو که مده اختیار خویش به یار

که خود ز هر دو جهان اختیار من اینست

چو کار من به خلل شد ملامتم مکنید

که موجب خلل کار و بار من اینست

جز آستان تو گر باغ جنّت است مرا

قرار نیست که دارالقرار من اینست

چو خاک بر در تو خوار مانده است جلال

بر آستانه تو اعتبار من اینست

شمارهٔ ۳۳

یا رب آن ماه است یا رخسار دوست

یا رب آن سرو است یا بالای اوست

بعد ازین جان من و سودای او

گر برآید بر من از عشقش نکوست

وه! که باد صبح جانم تازه کرد

ای نسیم صبحگاهی این چه بوست

بی خطایی دور راند این چه طبع

بی گناهی خشم گیرد این چه خوست

ای عزیزان! الغیاث از جور یار

وی مسلمانان! فغان از دست دوست

این دل مجروح سرگردان من

در خم چوگان او مانند گوست

عکس رنگ روی او در چشم من

راست همچون لاله ای برطرف جوست

غنچه حُسنش هنوز آبستن است

صبر کن تا گل برون آید ز پوست

دوست ترک دوستان کرد و برفت

خاطر ما همچنان در جُست و جوست

ریختی خونم پشیمانی چه سود

فکر آن دم کن که آب اندر سبوست

جز حدیث عشق در گوش جلال

در نمی گیرد چه جای پندگوست

شمارهٔ ۳۴

بگذار تا بمیرم بر آستان دوست

باشد که یاد من برود بر زبان دوست

بر حال عاشقان نکند هیچ رحمتی

آه از دل ستمگر نامهربان دوست

خاک کفش به ملک دو عالم اگر دهند

هر چند سود ماست نخواهم زیان دوست

جانِ منِ رمیده خاکی نشانه کرد

هر تیر ناوکی که بجست از کمان دوست

اجزای هستی ام همگی زان دوست شد

یک یک ببین که هست به مهر و نشان دوست

گر دل ببرد طرّه مشکین او چه باک

صدجان فدای طرّه عنبرفشان دوست

بی دوست سیر گشته ام از جان خویشتن

ور باورت نمی کند آری به جان دوست

آن طالع از کجا که ببوسم رکاب یار

وان دولت از کجا که بگیرم عنان دوست

هر کس به کام معتکف خلوتی شدند

مسکین جلال معتکف آستان دوست

شمارهٔ ۳۵

نگویم در تو عیبی ای پسر هست

ولیکن بی وفایی این قدر هست

نه در هجر توام خواب و قرار است

نه در عشق تو از خویشم خبر هست

از آن ناوک که زد چشم تو بر من

هنوزم زخم پیکان در جگر هست

دمی غایب نه ای از پیش چشمم

وگر دوری خیالت در نظر هست

سبک باشد سری خالی ز سودا

من و سودای جانان تا که سر هست

نپندازم که در گلزار فردوس

ز رخسارت گلی پاکیزه تر هست

تعالی اللّه قباپوشی که او را

کمر بر موی و مویی تا کمر هست

تمنّای دلم کردی و دادم

بفرما گر تمنّایی دگر هست

جلال! ار چه شب هجران دراز است

مشو غمگین که امّید سحر هست

شمارهٔ ۳۶

کسی را در دو عالم حاصلی هست

که او را چون تو آرام دلی هست

عجب دارم که در اطراف عالم

بدین پاکیزگی آب و گلی هست

نپندارم که در فردوس اعلی

ز کوی دوست خوشتر منزلی هست

رموز عشق چون من کس نداند

بگو تا حل کنم گر مشکلی هست

چو خونی می چکد بی ضربتی نیست

چو مقتولی ببینی قاتلی هست

نه تنها من توقّع دارم انعام

ز هر جانب که بینی سایلی هست

کسی را کاتّصالی هست با دوست

ز دوران حیاتش حاصلی هست

مکن عیبم که هر جایی ست یارت

که او شمع است و در هر محفلی هست

جلال! این بحر کافتادی تو در وی

نه دریایی ست کآن را ساحلی هست

شمارهٔ ۳۷

ساقیا! عقل مرا مست کن ار جامی هست

پخته پیش آر که در مجلس ما خامی هست

هر کسی را نرسد مستی میخانه عشق

ما و می خوردن از این میکده تا جامی هست

کعبه زنده دلان است خرابات مغان

هم ازین کوی طلب کن اگرت کامی هست

آن چنان واله و آشفته آن زلف و رخم

که نِیَم آگه اگر صبحی و گر شامی هست

خال مشکین توام کرد اسیر سر زلف

هر کجا دانه ای افکنده بود دامی هست

نه من سوخته سودای تو می ورزم و بس

هر کسی را که دلی هست دل آرامی هست

زاهد صومعه و رند خرابات مغان

هر یکی را به بد و نیک سرانجامی هست

نکند آرزوی حور و تمنّای بهشت

هر که در مجلس او چون تو گل اندامی هست

به سخن نام تو شد زنده جاوید جلال!

تا نشانی ز جهان هست ترا نامی هست

شمارهٔ ۳۸

از رخت ارغوان نموداری ست

وز رخم زعفران نموداری ست

نقش سودا که هست بر جانم

لب و خطّت از آن نموداری ست

از ستاره که ریخت مژگانم

از زمین آسمان نموداری ست

روی خوب تو با طراوت حسن

از ریاض جنان نموداری ست

ز آتش و دود و شعله دوزخ

سینه عاشقان نموداری ست

نرگس ناتوان جادویت

از فریب جهان نموداری ست

سر زلفت ز دود دل نقشی ست

لب لعلت ز جان نموداری ست

دیدم از توتیای بینایی

خاک آن آستان نموداری ست

خلق مجروح چشم و ابرویت

کان ز تیر و کمان نموداری ست

حلقه زلف و تیر مژگانت

از کمند و سنان نموداری ست

لاله زار سرشک و روی جلال

از بهار و خزان نموداری ست

شمارهٔ ۳۹

سوخته ای بر درت شب همه شب می گریست

ای مه نامهربان هیچ نگفتی که کیست

شمع صفت تا مرا سوز تو در سینه است

مردنم افسردگی ست سوختنم زندگیست

پرده نی هر دمم حال دگرگون کند

هر که درین پرده نیست حال چه داند که چیست

حاصلم از زندگی نیست به جز گریه هیچ

وه که بر این زندگی زار بباید گریست

باد به بوی توام زنده کند هر نفس

خود که کند باور این کآدمی از باد زیست

شمارهٔ ۴۰

در این ایّام کس غمخوار ما نیست

به جز غم کاو ز ما یک دم جدا نیست

سری دارم فدای وصل، لیکن

مرا با دستبرد هجر پا نیست

دلا! در آتش دوری همی ساز

که جانان را سر پیوند ما نیست

میان عاشقان بیگانه دانش

هر آن عاشق که با درد آشنا نیست

خوش است از درد و غم آزاد بودن

ولی در مذهب عاشق روا نیست

مشو مغرور حُسن ای صاحب حُسن

که روز حُسن را چندان بقا نیست

تو عمری نیست در عهدت وفایی

که عهد عمر را چندان وفا نیست

به ترکستان رویت خال هندو

عجب دارم اگر اصلش خطا نیست

به نقد ای جان بیا تا باده نوشیم

که عمر رفته را دیگر قضا نیست

به بوسی زان دهان عمری نُوَم بخش

که بنیاد بقا جز بر فنا نیست

جلال از عشقت ار روزی نماند

نیاری بر زبان کاو هست یا نیست

شمارهٔ ۴۱

چون تو گلی در همه گلزار نیست

چون تو شکر در همه بازار نیست

نامه به پایان شد و باقی سخن

قصّه ما در خور طومار نیست

هر که گرفتار تو شد جان سپُرد

وای بر آن کس که گرفتار نیست

یار به جانی اگر آید به دست

هرزه مگویید که بسیار نیست

شیخ به مسجد شد و رهبان به دیر

منزل ما جز در خمّار نیست

لشکر سلطان صف عشق را

رایت منصور بِه از دار نیست

هر که به عالم پی یاری گرفت

وه که من سوخته را یار نیست

شب که کنم ناله ز درد فراق

کس به جز از بخت تو بیدار نیست

جان و دل و صبر و تن و عقل و هوش

رفت و چو من هیچ سبکبار نیست

نیست خریدار تو تنها جلال

کیست که از جانت خریدار نیست

شمارهٔ ۴۲

به بالین غریبانت گذر نیست

ز حال مستمندانت خبر نیست

ز تو پروای هستی نیست ما را

تو را پروای ما گر هست وگر نیست

تویی منظور من در هر دو عالم

مرا بر دنیی و عقبی نظر نیست

یکایک تلخی دوران چشیدم

ز هجران هیچ شربت تلخ تر نیست

اسیر هجر و نومید از وصالم

شبم تاریک و امّید سحر نیست

همی خواهم که رویت باز بینم

جز اینم در جهان کامی دگر نیست

دلی خالی نمی بینم ز دردت

کدامین دل که خونش در جگر نیست

درین میدان سرافرازی کسی راست

که او را بیم جان و خوف سر نیست

به جز جانان نیاید در دل ما

که خلوتخانه است این رهگذر نیست

رخ و چشم تو تا غایب شد از چشم

من شوریده دل را خواب و خور نیست

جلال خسته را از در مکن دور

که او را خود جز این در هیچ در نیست

شمارهٔ ۴۳

از تو تا مقصود چندان منزلی در پیش نیست

یک قدم بر هر دو عالم نه که گامی بیش نیست

معنی درویش اگر خواهی کمال نیستی است

هر که را هستی خود باقی ست او درویش نیست

تا تو ناکامی نبینی کی توانی یافت کام

زان که مرهم در حقیقت جز برای ریش نیست

بندگی کن عشق را وز کفر و دین آزاد باش

از جدل آسوده شد هر کس که او را کیش نیست

شدّت راه بیابان طلب از ما شنو

تو کجا دانی که این منزل ترا در پیش نیست

از فغان چنگ و نوشانوش مستان گوش ما

آنچنان پر شد که جای پند نیک اندیش نیست

گر جلال از بیخودی بی پرده می گوید سخن

از کرم معذور داریدش که او با خویش نیست

شمارهٔ ۴۴

جلوه حسن ترا محرم به جز آیینه نیست

سرّ سودای خیالت محرم هر سینه نیست

حُسن خود خواهی که بینی در دل ما کن نظر

اندرون پاکبازان کمتر از آیینه نیست

گفته ای امروز خواهم کرد کار تو تمام

لطف تو در حقّ ما ای دوست امروزینه نیست

مار زلفش گنج حُسن آشفته می دارد مگر

حسن او را بهتر از این مار در گنجینه نیست

مهربان شو، عاشق دیرینه خود را مکش

زانکه مهر هیچ کس چون عاشق دیرینه نیست

مهر می ورزد جلال آخر تو نیز ای کینه جوی

مهربانی کن سزای مهربانان کینه نیست

شمارهٔ ۴۵

عمری ست که بر منتظرانت نظری نیست

وز حال دل بی خبرانت خبری نیست

یا در تو اثر می نکند آه جگرسوز

یا ناله دلسوختگان را اثری نیست

نومید مگردان ز در خویش کسی را

کاندر دو جهانش به جز این هیچ دری نیست

اندر سر شوریده سودازده ما

از عشق تو شوری ست که در هیچ سری نیست

در عشق تو جانم سپر تیر بلاهاست

در جادّه اخلاص چو من جان سپری نیست

فکر دو جهان در دل ما راه ندارد

عشق تو فرود آمد و جای دگری نیست

در آرزوی صبح وصال تو بشد عمر

آخر شب هجران ترا خود سحری نیست

چشم تر من بین و لب خشک و ببخشای

کاندر تر و خشکم به جز این خشک و تری نیست

هیهات که من وصل تو یابم که صبا را

پیرامن کوی تو مجال گذری نیست

تنها نه جلالت نگران است نظری کن

کز هیچ طرف نیست که صاحب نظری نیست

شمارهٔ ۴۶

درون خلوت ما جز من و تو هیچ کسی نیست

بیا و هم نفسی کن که عمر جز نفسی نیست

نه هر کسی بتواند قدم نهاد در آتش

که عشق بازی پروانه کار هر مگسی نیست

مرا ز قید تو روی خلاص نیست به ناکام

به کام خویش بود بلبلی که در قفسی نیست

گمان مبر که به جای تو هیچ کسی بپسندم

کسی که هر نفسی با کسی ست هیچ کسی نیست

به خاکساری اگر سرنهد غریب نباشد

گیاه را چو به سرو بلند دسترسی نیست

هوس همی کشدم سر فدای پای تو کردن

به خاک پای تو کاندر سرم جز این هوسی نیست

اگر به چشم تو دور است راه کعبه مقصود

ز خویشتن قدمی نه برون که راه بسی نیست

گرت به چشم درآید جلال اشک بباری

ز ضعف کم ز خسی گشته است و کم ز خسی نیست

شمارهٔ ۴۷

مونس ما ای صبا بجز تو کسی نیست

هم نفسی با تو بجویم نفسی نیست

دیده و دل را چو تازه آب و هوا نیست

بی هوسان را بدین هوا هوسی نیست

مرغ مقیّد ره گریز ندارد

شادی آن بلبلی که در قفسی نیست

چاره همین خاکساری ست گیا را

چون که به سرو بلند دسترسی نیست

پایه زلفت رسیده است به جایی

کز سر او تا به آفتاب بسی نیست

خسته چو در چشمت آید آب فروبار

کم ز خسی گشته است و کم ز خسی نیست

تا غم تو غمگسار هیچ کسانست

هیچ کسی غمگسار هیچ کسی نیست

قافله سالار به پیش می رود، امّا

نیست به هر گام او که باز پسی نیست

زان شکرستان جلال دور نگردد

طوطی شکرشکن کم از مگسی نیست

شمارهٔ ۴۸

«یعلم اللّه» که مرا از تو شکیبایی نیست

طاقت روز فراق و شب تنهایی نیست

دین و دنیا چه بود وصل تو خواهم که مرا

هیچ کامی دگر از دینی و دنیایی نیست

ناگهت در گذر خلق بگیرم روزی

تشنه و آب روان جای شکیبایی نیست

عاشقان را که سر کوی ملامت جای است

غم بدنامی و اندیشه رسوایی نیست

خلق گویند که زیباتر از این یاری گیر

در جهان گشتم و مثل تو به زیبایی نیست

نه من سوخته سودای تومی ورزم و بس

هیچ سر نیست که در عشق تو سودایی نیست

خونم از دیده بپالود و کنون در تن من

آنقدر خون که بدان دست بیالایی نیست

داشتم یک دل و بردی دگرت چیست مراد

هر زمانم دلی از نو که تو بربایی نیست

سخن عشق چه گویی بر نااهل جلال

چه کشی سرمه در آن دیده که بینایی نیست

شمارهٔ ۴۹

دل از هوای تو دشوار بر توانم داشت

چگونه خاطر ازین کار بر توانم داشت

نه آنچنان ز شراب شبانه سرمستم

که راه کلبه خمّار بر توانم داشت

بدین صفت که مرا دیده در تو حیران است

قدم ز پیش تو دشوار بر توانم داشت

مرا تنی ست چو کاهی و بار غم چون کوه

گمان مبر که من این بار بر توانم داشت

ز جان من رمقی تا به جاست می کوشم

مگر ز راه خود این خار بر توانم داشت

سرشک من نه چنان است کآستین یک دم

ز پیش دیده خونبار بر توانم داشت

ازین هوس که مرا در سر است ظن مبرید

که من سر از قدم یار بر توانم داشت

به ترک دین بکنم چون جلال اگر روزی

ز چین زلف تو زنّار بر توانم داشت

شمارهٔ ۵۰

عمرم همه در آرزوی روی تو بگذشت

و آشفتگی حال من از موی تو بگذشت

افسوس بر آن نیست که بگذشت مرا عمر

افسوس بر آن است که بی روی تو بگذشت

خون شد دلم از حسرت و از دیده بپالود

چون در دل من غمزه جادوی تو بگذشت

در حسرت خاک سر کوی تو شدم خاک

بادا خنک آن باد که در کوی تو بگذشت

چون ماه نُوَش خلق به انگشت نمایند

آن را که خم پشت ز ابروی تو بگذشت

در رُفتن خاک ره و بوسیدن پایت

باد سحر از حلقه گیسوی تو بگذشت

در چشم جلال است جهان تیره و دلگیر

تا در نظرش طرّه هندوی تو بگذشت

شمارهٔ ۵۱

دوش در سودای او بر من به بیداری گذشت

روز روشن گشت و بر من چون شب تاری گذشت

از حساب زندگانی کی برد عمری که آن

گاه در جان کندن و گاهی به بیماری گذشت

بر رخ چون زعفرانم اشک گلناری چکد

در دلم هر گه که آن رخسار گلناری گذشت

عشق شور آغاز کرد و عقل را تمکین نماند

روزگار مستی آمد دور هشیاری گذشت

باد فردوس است یا بوی خم گیسوی دوست

یا برین در کاروان مشک تاتاری گذشت

گر بنالد همچو بلبل در قفس عیبش مکن

عاشق بی دل که عمرش در گرفتاری گذشت

عمر شیرین را به تلخی بگذرانیدی جلال

ای دریغا! عهد آسانی به دشواری گذشت

شمارهٔ ۵۲

جان ما دوری ز خاک کوی جانان برنتافت

کوی جانان از لطافت زحمت جان بر نتافت

شعله ای زد شمع رویش هر دو عالم محو شد

ذره بی تاب تاب مهر تابان برنتافت

گفتمش جان است آن لب گشت چون از نازکی

این سخن لعل لب جان بخش جانان بر نتافت

تیر باران بلا بود و دل اندر راه او

پشت بر جان کرد و روی از تیرباران برنتافت

قالب خاکی من شد غرقه در غرقاب اشک

کز تنور سینه ام زین بیش طوفان بر نتافت

خود چگونه بر تواند تافت خون عالمی

گردنی کز نازکی بار گریبان بر نتافت

پای او بر دیده مالیدم شد از مژگان به رنج

برگ گل سر تیزی خار مغیلان بر نتافت

هر که در این پرده محرم شد ز خود بیگانه گشت

هر که با این درد الفت یافت درمان بر نتافت

شعله دل سر برآورد از گریبان جلال

زان که آتش بیش ازین در زیر دامان بر نتافت

شمارهٔ ۵۳

آن سرو گل اندام که در زیر قبا رفت

باماش عتابی ست ندانم چه خطا رفت

آه از من بیدل که دل سوخته من

عمری ست که گم گشت و ندانم که کجا رفت

بر باد شد آن جان هوایی که مرا بود

از باد هوا آمد و بر باد هوا رفت

آورد سلامی و ز ما برد پیامی

شامی که شمال آمد و صبحی که صبا رفت

هر تیر که در جعبه ما بود فکندیم

لیکن چه توان کرد که مجموع خطا رفت

ای شمع! بیا تا من و تو زار بگرییم

کز آتش دل دوش چه ها بر سر ما رفت

دیروز طبیبم چو به بالین من آمد

بگریست که این سوخته کارش ز دوا رفت

خون جگر سوخته و آه دل سردم

این تا به سمک بر شد و آن تا به سما رفت

دل در شکن حلقه زلف تو وطن ساخت

بیچاره ندانست که در دام بلا رفت

از جور رقیبان ز درت دور نگردم

تا خلق نگویند که از دست جفا رفت

آنان که حدیث از لب شیرین نشنیدند

فرهاد چه دانند که بر کوه چرا رفت

جان دارم و از باد نسیم تو خریدم

جان گرچه شد از دست ولیکن به بها رفت

تنها نه جلال از غم سودای تو سر باخت

بس سر، که ز سودای تو بر خاک فنا رفت

شمارهٔ ۵۴

شوق توام باز گریبان گرفت

اشک دوان آمد و دامان گرفت

سهل بود ترک دو عالم، ولی

ترک رخ و زلف تو نتوان گرفت

جان منی، بی تو نفس چون زنم

زان که مرا بی تو دل از جان گرفت

هر که چنین فرصتی از دست داد

بس که سرانگشت به دندان گرفت

عارض او تا به درآورد خط

خرده بسی بر مه تابان گرفت

خال تو بر لعل لبت دست یافت

مورچه ای ملک سلیمان گرفت

دل طلب کعبه روی تو کرد

حلقه آن زلف پریشان گرفت

ما و می و طرف گلستان که باز

باد صبا راه گلستان گرفت

بی مه رخسار و شب زلف تو

خاطرم از شمع و شبستان گرفت

جان جلال از همه عالم بِرست

وز دو جهان دامن جانان گرفت

شمارهٔ ۵۵

رفت عمر و غم عشقش ز دل ریش نرفت

هیچ کاری به مراد دلم از پیش نرفت

آمد و زنده شدم رفت و بر آمد نفسم

نفسی بیش نیامد نفسی بیش نرفت

گر بنالم، من دلسوخته عیبم مکنید

رفت درمانم و دردم ز دل ریش نرفت

سالها خاطر درویش تمنّایی داشت

عمر بگذشت و امید از دل درویش نرفت

از وفا بود که ترکش نگرفتم ورنه

چه ستم بر من از آن شوخ جفاکیش نرفت

گر شدم بی خبر از عشق مدارید عجب

باده عشق که نوشید که از خویش نرفت؟

نوک مژگان تو در چشم من آمد روزی

خون چکانست که از چشم من آن نیش نرفت

خیز ازین در به سلامت سر خود گیر جلال!

سرنهاد آنکه ازین در به سر خویش نرفت

شمارهٔ ۵۶

هر شب از هجر تو تا روز نمی یارم خفت

با کسی واقعه خویش نمی یارم گفت

زیر پهلوی هر آن کس که پُر از خار بود

همه شب هیچ شکی نیست که نتواند خفت

هر یک از تار مژه قطره آبی دارد

این چنین گوهر پاکیزه به الماس که سفت

خون دل دیده چو بر چهره چکاند گویم

بازم از این دل دیوانه گلی نو بشکفت

بختم از نرگس پرخواب تو شد اندر خواب

یا ز آشفتگی زلف سیاهت آشفت

خاک کوی تو دریغ است که بر باد رود

جز به مژگان نتوان خاک سر کوی تو رُفت

مهر رخسار تو در دل نتوان داشت نهان

بر گل تیره نشاید رخ خورشید نهفت

ای عزیزان! من اگر صبر ندارم از دوست

صبر از جان نتوان کرد مدارید شگفت

تا جلال از تو جدا گشت به جان نالان است

آه از آن بلبل نالان که شود طاق از جفت

شمارهٔ ۵۷

راز غم دوستان به کس نتوان گفت

هرچه ببینند باز پس نتوان گفت

ولوله شوق را هوا نتوان خواند

غلغله عشق را هوس نتوان گفت

در دل ما عقل و عشق راست نیاید

صعوه و سیمرغ هم قفس نتوان گفت

چیست جهان تا مرا به چشم درآید

بر لب دریا حدیث خس نتوان گفت

ره به سراپرده تو عقل نیارد

منزل سیمرغ با مگس نتوان گفت

گرچه مرا جز غم تو هم نفسی نیست

راز غمت پیش هم نفس نتوان گفت

هیچ کسانیم و سرّ هیچ کسی را

تا به تو گفتم به هیچ کس نتوان گفت

قصه دل خواستم که با تو بگویم

دیدم دل پیش تست پس نتوان گفت

وصل نیابی جلال زان که گدا را

در حرم شاه دسترس نتوان گفت

شمارهٔ ۵۸

ماییم و غم عشق و سر کوی ملامت

گم کرده ز بی خویشتنی راه سلامت

شهری ست پر از فتنه و راهی ست پرآشوب

نه روی سفر کردن و نه رای اقامت

رفتی و مپندار که دست از تو بدارم

دست من و دامان تو تا روز قیامت

من پند رفیقان موافق نشنیدم

زیرا شدم آماجگه تیر ملامت

هر کس که نصیحت ز عزیزان نکند گوش

بسیار بخاید سرانگشت ندامت

اشکم که به رخسار تو مانست نشاندم

بر گوشه چشمش به صد اعزاز و کرامت

در سینه عجب نیست که دارد دل بیمار

آن را که خمیده است چو ابروی تو قامت

عیّار که منصور شود بر همه کامی

آنست که بر دار زنندش به علامت

هر شب که جلال از غم دل آه برآرد

سکان سماوات بنالند تمامت

شمارهٔ ۵۹

دست ما کی رسد به بالایت

خیز تا سر نهیم بر پایت

بعد ازین تا که زندگی باشد

سر ما و آستان سودایت

ور نیابیم کام دل از تو

جان ببازیم در تمنّایت

وه که روزم چه تیره می دارد

عنبرین زلف یاسمن سایت

در همه باغ و بوستان گشتم

نیست سروی به قدّ و بالایت

وه که خورشید را خجل کرده ست

نور رخسار عالم آرایت

ای بسا دل که داده ست به باد

آن سر زلف باد پیمایت

وی بسا جان که آمده ست بر لب

در هوای لب شکرخایت

شب و روزم اسیر غم دارند

زلف رعنا و روی زیبایت

غمزه ات تیر می زند در چشم

دیده مستغرق تماشایت

مردمی کن بیابه نزد جلال

تا کند در دو چشم خود جایت

شمارهٔ ۶۰

از دوست به دشمن نتوان کرد شکایت

کز یار جفا بِه که ز اغیار حمایت

ور مدّعی از جور تو فریاد برآورد

شکر است که ما از تو نداریم شکایت

بی جرم بسی جور و عتاب از تو کشیدیم

وقت است که بر ما فکنی چشم عنایت

ما را بِه ازین دار از آن رو که توان داشت

بیمار به تیمار و رعیّت به رعایت

فارغ ز منی ورنه برت صورت احوال

صدبار بگفتم به صریح و به کنایت

طفل ره عشقم تو مرا بنده خود خوان

تا پیرطریقت شوم و شاه ولایت

پروانه جان سوزم و تو شمع دل افروز

روزی بکند سوز دلم در تو سرایت

دانم که ندانی که ز شوق رخ خوبت

غم بر دل من تا به چه حدّ است و چه غایت

در صورت خوبان نبود این همه معنی

در صورت یوسف نبود این همه آیت

ای راهرو عشق! چنین گرم چه تازی

آهسته که این بادیه را نیست نهایت

حالی که جلال از همه خلق نهان داشت

رنگ رخ و سیل مژه اش کرد حکایت

شمارهٔ ۶۱

بویی ز سر زلف به عالم نفرستاد

کاندر پی او قافله غم نفرستاد

تا طرّه او روز جهان را به شب آورد

مهتاب رخش نور به عالم نفرستاد

فریاد من از دست طبیب است که دانست

احوال دل ریشم و مرهم نفرستاد

گفتیم قدم‌رنجه کند بر سر بیمار

مردیم و کسی نیز به ماتم نفرستاد

بر دست صبا بویی از آن زلف دلاویز

می‌گفت که بفرستم و آن هم نفرستاد

در بادیه از تشنگی‌ام جان به لب آمد

و او شربتی از چشمه زمزم نفرستاد

نقش رخ او حیف که بر جان جلال است

کس حور بهشتی به جهنّم نفرستاد

شمارهٔ ۶۲

چون مرا بر رخ خوبت نظر افتاد

آتش عشق توام در جگر افتاد

پای چون در ره عشق تو نهادم

در سرِ من هوس ترک سر افتاد

جان ز من خواسته ای بر تو فشانم

چون ترا چشم بر این مختصر افتاد

بر رخم دیده هر آن قطره که بارید

گوهری بود که بر روی زر افتاد

پیش ازین رسم تو دلجویی ما بود

خود چه افتاد که این رسم بر افتاد

چون گهر رسته دندان تو دیدم

گوهر اشک خودم از نظر افتاد

در چمن سرو چو بالای ترا دید

شد سراسیمه و از پای درافتاد

آمد از طالع خود نیک غریبم

که ترا نزد غریبان گذر افتاد

چون جلال از ازل آمد به جهان مست

لاجرم تا به ابد بی خبر افتاد

شمارهٔ ۶۳

چه فتنه ای ست که ناگاه در جهان افتاد

چه آتشی ست که اندر نهاد جان افتاد

دل از میان غمت بر کنار بود ولیک

به آرزوی کنار تو در میان افتاد

گل از خجالت رخسار تو برآمد سرخ

چو عکس روی تو بر روی گلستان افتاد

شدند عالمی اندر هوات سرگردان

چو پرتوی ز جمال تو بر جهان افتاد

در آن زمان که همی ریخت خون دل کی بود

که چشم مست تو با حال عاشقان افتاد

به گرد دام غمت بر امید دانه وصل

بسی بگشت دلم عاقبت در آن افتاد

جلال در ازل از بستگان زلفت بود

گمان مبر که به دام تو این زمان افتاد

شمارهٔ ۶۴

در میان چشم و دل خون اوفتاد

راز ما از پرده بیرون اوفتاد

چشم مستت دلربایی پیشه کرد

فتنه ای در ربع مسکون اوفتاد

پرتوی زد عکس رویت بر فلک

غلغلی در اوج گردون اوفتاد

مرحبا ای جان جانها کز رخت

فال مشتاقان همایون اوفتاد

هر سحر کآید صبا از کوی دوست

همچو غنچه در دلم خون اوفتاد

طرفه می دارم که عشق چون تویی

در دماغ چون منی چون اوفتاد

تا به چشم من درآمد اشک من

از دو چشمم درّ مکنون اوفتاد

حُسن لیلی یک نظر بنمود روی

هر دو کون از چشم مجنون اوفتاد

در سماع از شعر شیرین جلال

هر زمان شوری دگرگون اوفتاد

شمارهٔ ۶۵

گل رنگ نگار ما ندارد

بوی خوش یار ما ندارد

ماییم و دیار بی نشانی

کس میل دیار ما ندارد

ما کار به کار کس نداریم

کس کار به کار ما ندارد

با ما سخن سمن مگویید

کاو بوی بهار ما ندارد

بر ما صفت چمن مخوانید

کاو نقش نگار ما ندارد

لاله ز چه سرخ گشت گر شرم

از لاله عذار ما ندارد

خون بار جلال در کنارت

کاو میل کنار ما ندارد

شمارهٔ ۶۶

تا کی اندر طلبت دل به جهان در گردد

بی سرو پا شده چون حلقه به هر در گردد

شمع سان جان من از هجر لب شیرینت

چون بگرید ز سر سوز منوّر گردد

مهر روی تو در آیینه دل هست چنانک

صورت مهر در آیینه مصوّر گردد

چون خیال لب و دندان تو در چشم آید

اشک چشمم همه چون لعل و چو گوهر گردد

قد تو بخت بلند است چو گیرم به برش

با قد بخت قدم راست برابر گردد

اگر آبی ز دهانت به زمین اندازی

خاک از لطف لبت چشمه کوثر گردد

بکشم محنت هجران تو بر گردن جان

تا مگر دولت وصل تو میسّر گردد

عشق پنهان نتوان داشت محال است محال

کآتش اندر جگر سوخته مضمر گردد

هم ز دست غمت از پای درآید چو جلال

هر که او را هوس وصل تو در سر گردد

شمارهٔ ۶۷

دل نیست که در کوی تو در خاک نگردد

جان نیست که از دست غمت چاک نگردد

ز آیینه رخسار به یک سوفکن آن زلف

نوری ندهد آینه تا پاک نگردد

از جان نرود نقش تو تا چرخ نشوید

وز سر نرود مهر تو تا خاک نگردد

تا گردش افلاک بود مهر تو ورزم

آری مگر آن روز که افلاک نگردد

در دیده نیابد دل و جان من اگرچه

در بحر محال است که خاشاک نگردد

خواهد که عنان از دل خلقی بر باید

باید که چنین بسته فتراک نگردد

از گوهر عشق آنکه خبردار نباشد

پیرامن آن بحر خطرناک نگردد

ناموس جلال ار برود باک نباشد

نامی نکند رند چو بی باک نگردد

شمارهٔ ۶۸

از آن سنبل که بر گلنار دارد

گل طبع مرا پر خار دارد

ندارد گوییا قطعاً سَرِ ما

سر زلفش که سر بسیار دارد

خط سبزش به گرد لب چو طوطی ست

که شکر پاره در منقار دارد

تو خورشیدی و جانم ذرّه آسا

هوای عشقت ای دلدار دارد

خطا باشد که زلفش مشک خوانند

چو در هر چین دو صد تاتار دارد

نگویم مشک تاتار است زلفت

که صد تاتار در یک تار دارد

زباد چین سیمین ، شاخ سروت

سراسر سنبل و گل بار دارد

منم بلبل چرا آن زاغ زلفت

نشیمن گاه در گلزار دارد

جلال از بار هجران برنگردد

که با روز وصالش کار دارد

شمارهٔ ۶۹

شوریده دل ما سر بهبود ندارد

سرگشته ما راه به مقصود ندارد

از سوز من سوخته کس را خبری نیست

آری چه کنم؟ آتش ما دود ندارد

ای دوست به بیهوده دل دوست میازار

ترسم که پشیمان شوی و سود ندارد

کس را نگشاد از گره زلف تو کاری

هندو چه عجب باشد اگر جود ندارد

هرجا که تویی مجمره عود چه حاجت

بویی که تو داری نفس عود ندارد

بی سلسله طرّه آشفته لیلی

مجنون پریشان سر بهبود ندارد

سلطان به تحقیق ایاز است که دارد

یک بنده چو محمود که محمود ندارد

جان همدم لعلت شد و دل هم نفس زلف

دل شاد، که جان مقصد موجود ندارد

دل ظلمت اسکندر و جان آب خضر یافت

آری همه کس طالع مسعود ندارد

شمارهٔ ۷۰

آن چه مشک است که در طرّه پرچین دارد

وان چه حسن است که در طرّه مشکین دارد

همچو خورشید ز دورش نتوان دید از آنک

که چو خورشید به تنها شدن آیین دارد

گرنه او را هوس قصد من مسکین است

سر چرا با من دل سوخته سنگین دارد

چون به بالین من آید همه عالم گویند

کاین گدا بین که چنان شمع به بالین دارد

آفتاب از کف پایت همه جا سرمه کشید

زان سبب نور تو در چشم جهان بین دارد

بگذرد بر من و رحمت نکند بر حالم

همه دانند که قصد من مسکین دارد

تا به آخر نفس از دل نرود نقش رخت

زان که داغ نظر دور نخستین دارد

عالمی شد همه شوریده او چون فرهاد

تا چه شور است که در شکر شیرین دارد

با دل و دین به سر کوی بلا رفت جلال

وین زمان در غم او نه دل و نه دین دارد

شمارهٔ ۷۱

سالها شد که دلم مهر نگاری دارد

نه به شب خواب و نه در روز قراری دارد

تنم از درد غباری شد و عیبم نکند

هر که بر دامن ازین گرد غباری دارد

هرکه مشغول توگشت از دو جهان باز آمد

زان که این کار کسی نیست که کاری دارد

حاصل از ملک جهان نیست به جز صحبت یار

گو غنیمت شمر آن یار که یاری دارد

حبّذا بلبل شوریده که بر بوی گلی

از همه ملک جهان دامن خاری دارد

شب تنهایی من نیست به جز اشک کسی

که به بالین من خسته گذاری دارد

می کنم سرزنش چشم گهرپرور خویش

که نه در خورد خیال تو نثاری دارد

قدّ عاشق که دوتا گشت عجب می دارند

وین نبینند که دلسوخته باری دارد

رخت ازین ورطه به ساحل نتوان برد جلال

کاین نه بحری ست که پایان و کناری دارد

شمارهٔ ۷۲

نه ترا پند سود می دارد

نه مرا بند سود می دارد

بوسه ای ده که دردمندان را

شربتی قند سود می دارد

ای عزیزان! نمی توانم کرد

صبر هر چند سود می دارد

توبتم داده شیخ و پندارد

که مرا پند سود می دارد

خود خلاف است لیک مستان را

عهد و سوگند سود می دارد

درد او صبر و هوش و عقل برد

دارویی چند سود می دارد

نمک از لعل خویش بر ریشم

تا پراکند سود می دارد

شاخ دل را چه سود قامت دوست

فصل و پیوند سود می دارد

پنج خود را به پشت خویش جلال

هر که بر کند سود می دارد

شمارهٔ ۷۳

تو مپندار که دوران همه یکسان گذرد

گاه در وصل و گهی در غم هجران گذرد

از دم من چو دم صبح شود آتش بار

هر نسیمی که بر اطراف سپاهان گذرد

گر به گوشش نرسد ناله من نیست عجب

باد همواره بر اطراف گلستان گذرد

عالمی بهر نثارش همه جانها بر کف

آه از آن لحظه که آن سرو خرامان گذرد

بستان سلسله یک بار ز دستم تا چند

در غم زلف توام عمر پریشان گذرد

بگذرد بر من و چشمم متحیّر در پیش

خود چه گویم که چه ها بر من حیران گذرد

گر من از صبر هزاران سپر آرم در پیش

ناوک غمزه او آید و از جان گذرد

تا کیَم آتش دل شعله برآرد از جیب

و آب دیده رود و سیل ز دامان گذرد

از شب هجر پدیدار شود صبح جلال

بر سر دلشده هر مشکلی آسان گذرد

شمارهٔ ۷۴

هوای باده و آهنگ جام خواهم کرد

به کوی باده فروشان مقام خواهم کرد

ز خاک کوی خرابات و آب دیده جام

مقاصد دو جهانی تمام خواهم کرد

به صبح و شام نخواهم نهاد جام از دست

شراب خوارگیی بر دوام خواهم کرد

ز جور دور دلم ساغری ست پرخوناب

دوای او به می لعل فام خواهم کرد

بریختم به ستم خون پیر جام و کنون

هر آنچه هست مرا وقف جام خواهم کرد

شرابخانه چو دار سلامت است مرا

طواف گلشن دارالسّلام خواهم کرد

حلال باد مرا می که بعد از او بر خود

نعیم دنیی و عقبی حرام خواهم کرد

ازین خیال که بیهوده در سرم پیداست

گه عمر در سر سودای خام خواهم کرد

ز جام عشق تو مدهوش و مست خواهم بود

ز خاک چون به قیامت قیام خواهم کرد

چنین که شرط ثبات و وفا به جای آورد

جلال را سگ کوی تو نام خواهم کرد

شمارهٔ ۷۵

عشق آمد و از سینه من جوش برآورد

گرد از من دل خسته مدهوش برآورد

در گوش گرفتم که دگر مهر نورزم

عشق آمد و این پنبه ام از گوش برآورد

فریاد که آن غمزه افسونگر جادو

یک باره مرا از دل و از هوش برآورد

گشتم به یکی جرعه چنان مست که خمّار

دوشم ز خرابی به سر دوش برآورد

شد رونق بازار همه عطرفروشان

زان غالیه کز طرف بناگوش برآورد

دانی که برآورد مرا از دل و از هوش؟

آن سرو کمربند قباپوش برآورد

تا گشت نبات شکرین تو شکرریز

بگداخت ز غم قند و شکر جوش برآورد

سودای سر زلف و لب لعل تو صد شور

از حلقه رندان قدح نوش برآورد

تا گفت جلال از لب خاموش تو رمزی

غلغل ز صف مردم خاموش برآورد

شمارهٔ ۷۶

صبا ز زلف تو بویی به عاشقان آورد

نسیم آن به تن رفته باز جان آورد

هزار جان سزد از مژده گر به باد دهند

که نزد دلشدگان بوی دلستان آورد

خبر ز چین سر زلف مشکبوی تو داد

صبا چو از دل گمگشته ام نشان آورد

اگر نه جان عزیزی چرا دمی بی تو

به کام دل نفسی بر نمی توان آورد

دلم ز لطف تو رمزی به گوش جان می گفت

ز شوق مردم چشم آب در دهان آورد

هزار بوسه لبم زد ز شوق بر دهنم

از آن که نام دهان تو بر زبان آورد

ز وصل تو کمرت همچو من به هیچ برست

وگرچه با تو پدر دست در میان آورد

ز اشک چهره من هست دشت رود آور

عجب نباشد اگر باد زعفران آورد

به دست هجر تو بر جان بی قرارم زد

هر آن خدنگ که ایّام در کمان آورد

کسی به حضرت تو قرب یافت همچو جلال

که روی خود به سوی راست ترجمان آورد

شمارهٔ ۷۷

صبا آمد به من بوی تو آورد

نسیم زلف دلجوی تو آورد

همی جستم دو عالم را بهایی

صبا یک تاره موی تو آورد

بر آن نقّاش قدرت آفرین باد

که خم در طاق ابروی تو آورد

میازار آن غریب ناتوان را

که بختش بر سر کوی تو آورد

به مهرت پشت بر روی جهان کرد

ز عالم روی در روی تو آورد

بسی زحمت کشیدم در فراقت

هم آخر دولتم سوی تو آورد

به هجرانت جلال از جان بری بود

تنش را باز جان بوی تو آورد

شمارهٔ ۷۸

با لبت اتّفاق خواهم کرد

نمکی بی نفاق خواهم خورد

هر شب از سوز سینه همچون شمع

من و سیلاب اشک و چهره زرد

خیز و آبی بر آتشم افشان

ورنه از جان من برآید گرد

آنکه دل در وفای او بستم

دل ز ما برگرفت و نیک نکرد

ای دل ار نیستت تحمّل سوز

همچو پروانه گرد شمع مگرد

تو بخوابی چه آگهی زان کس

که نخسبد شبی چنین از درد

روی خوبت بدید و ترک گرفت

باغبان آن گلی که می پرورد

هر که در پیش زخم ناوک دوست

دیده بر هم زند نباشد مرد

چه کنم چون به گرم و سرد مرا

از محبّت نمی شود دل سرد

گر نمیرم به دست بوس رسم

بار دیگر به عون ایزد فرد

وه که حال درون ریش جلال

به کتابت نمی توان آورد

شمارهٔ ۷۹

چند دلم ز آتش فراق بسوزد

در غم هجران ز اشتیاق بسوزد

تا به کی آن راست قد قول مخالف

پرده عشّاق در عراق بسوزد

آه که گر آه برکشم ز فراقش

طارم این سقف نُه رواق بسوزد

سوختنم تا به روز و شمع دل افروز

با من سوزان به اتّفاق بسوزد

قیمت روز وصال آن که نداند

بس که دلش در شراب فراق بسوزد

نام لب او چو بگذرد به زبانم

لذّت شیرینی اش مذاق بسوزد

ز آتش سوزان که در وجود جلال است

آه نیارم زدن که طاق بسوزد

شمارهٔ ۸۰

باد صبا به نافه چینت نمی رسد

بویی به عاشقان غمینت نمی رسد

خاک توایم و چشم تو بر ما نمی فتد

ماهی و پرتوی به زمینت نمی رسد

شمعی که آسمان و زمین زو منوّر است

در روشنی به عکس جبینت نمی رسد

گفتم که کام دل بستانم ز لعل تو

دستم به پسته شکرینت نمی رسد

ای دُرج لعل دوست مگر خاتم جمی

زین سان که دست کس به نگینت نمی رسد

هرگز ترا چنان که تویی کس نشان نداد

پای گمان به حدّ یقینت نمی رسد

ای زلف دوست! بر رخ او مسکنت چراست

تو کافری بهشت برینت نمی رسد

مفتی مپوی در پی رندان که امر و نهی

بر عاشقان بی دل و دینت نمی رسد

ای دل ! خوش است ناله بلبل ز شوق گل

لیکن به ناله های حزینت نمی رسد

با خار غم بساز اگرت گل به دست نیست

کز گلشن زمانه جُزینت نمی رسد

بردی جلال گوی فصاحت ز روزگار

شعر کسی به نظم متینت نمی رسد

شمارهٔ ۸۱

دلم تا کی چنین افگار باشد

ز سودای تو آتش بار باشد

چرا از گلستان عارض تو

نصیب دردمندان خار باشد

شبی هم دولت وصلت ببینم

چو چشمم بخت اگر بیدار باشد

از آن باده که چشمت می فروشد

کجا شوریده ای هشیار باشد

اگر چشمت بریزد خون عاشق

بگو با زلف تا در کار باشد

خرابی را بود رو در ترقّی

دلم را با غمت معمار باشد

مرا روی تو می باید وگرنی

گل اندر گلستان بسیار باشد

بود از اشتیاق زلف و چشمت

اگر شوریده ای بیمار باشد

دلا هستی خود در نیستی جوی

که این کالا در آن بازار باشد

سری کاو را نه سودای وصال است

چه غم دارد اگر بر دار باشد

جلال! ار وصل خواهی ترک جان کن

که بی جان نزد جانان بار باشد

شمارهٔ ۸۲

مرا به وصل تو گر زان که دسترس باشد

دگر ز طالع خویشم چه ملتمس باشد

بر آستان تو غوغای عاشقان چه عجب

که هر کجا شکرستان بود مگس باشد

چه حاجت است به شمشیر قتل عاشق را

که نیم جان مرا یک کرشمه بس باشد

اگر به هر دو جهان یک نفس زنم با دوست

مرا ز هر دو جهان حاصل آن نفس باشد

ازین هوس که مرا هست اگر شوم در خاک

هنوز در سر من ذوق این هوس باشد

بدین صفت که مرا دست بخت کوتاه است

کیم به سرو بلند تو دسترس باشد

ره خلاص کجا باشد آن غریقی را

که سیل محنت عشقش ز پیش و پس باشد

هزار بار شود آشنا و دیگر بار

مرا ببیند و گوید که این چه کس باشد

به دام عشق حزین است ناله‌های جلال

که زار نالد بلبلی که در قفس باشد

شمارهٔ ۸۳

خطّی که قرین خال باشد

شک نیست که بی مثال باشد

سروی که به قامت تو ماند

در غایت اعتدال باشد

آن دم که تو شرح حال گویی

بنگر که مرا چه حال باشد

افسوس بود که چون تویی را

با همچو منی وصال باشد

آن را که به یاد تست مشغول

از هر دو جهان ملال باشد

هرگز نکنم خیال خوابی

تا در سرم این خیال باشد

هم باد پیام ما رساند

صبحی اگرش مجال باشد

دیگر نکند نشاط پرواز

مرغی که شکسته بال باشد

گفتند که بنده می نوازی

شاید که یکی جلال باشد

شمارهٔ ۸۴

گل همچو رویت زیبا نباشد

نرگس چو چشمت رعنا نباشد

دردی چو دردم مشکل نیابی

حالی چو حالم رسوا نباشد

بیمار خود را هم پرسشی کن

کاحوال عالم پیدا نباشد

مانند اشکم باران نبارد

چون سیل چشمم دریا نباشد

گفتی که وصلم فردا بیابی

امروز خواهم فردا نباشد

احوال خود را پیش که گویم

چون با تو گفتن یارا نباشد

از غم جلال است افتاده تا تو

دستش نگیری بر پا نباشد

شمارهٔ ۸۵

مه را چو تو رخ باز کنی تاب نباشد

چون روز شود رونق مهتاب نباشد

از تشنگی لعل تو در کوی تو میرم

با خاک بسازیم اگر آب نباشد

تا بر نکند نرگس مست تو سر از خواب

شک نیست که در دیده ما خواب نباشد

آن را چه خبر باشد از احوال دل ما

کز خون جگر غرقه غرقاب نباشد

جز روی تو گر کعبه نباشد عجبی نیست

آن را که جز ابروی تو محراب نباشد

عشقی که حقیقی نبود ذوق نبخشد

مستی نکند باده اگر ناب نباشد

ما و غم و سختی و در دوست که نبود

از بابت ما هرچه ازین باب نباشد

گر اشک مرا نیست سکون، طرفه مدارید

کاین خاصیت اندر تن سیماب نباشد

شادی جلال ار چه بود بی می و معشوق

عشرت نتوان کرد چو اسباب نباشد

شمارهٔ ۸۶

چمن را رنگ و بو چندین نباشد

سمن را جعد مشک آگین نباشد

«حاش لِلّه» لبت را جان نخوانم

که هرگز جان چنین شیرین نباشد

به زیبایی رُخت را مه نخوانم

که مه را مشتری چندین نباشد

مجال خواب کی باشد سری را

که شب تا روز بر بالین نباشد

ترا خود هرگز ای بدمهر بد عهد

غم حال من مسکین نباشد

مسلمانان! من آن بت می پرستم

که در بتخانه های چین نباشد

شما دین از من بیدل مجویید

که هرگز بیدلان را دین نباشد

مرا گویند در هجران مخور غم

کسی بی دوست چون غمگین نباشد؟

جلال! از دل برون کن نقش رویش

که دوزخ جای حورالعین نباشد

شمارهٔ ۸۷

هر که را خال عنبرین باشد

گر کند ناز، نازنین باشد

غمزه ات چون کمین کند بر خلق

ترک جان بابت کمین باشد

روی تو خرمن گلی ست کز او

خرمن ماه خوشه چین باشد

تا ترا کار قصد جان و دل است

کار ما ترک عقل و دین باشد

شیوه دلبری همان باشد

غایت عاشقی همین باشد

در سماعی که عشق بازان را

بزم پرآه آتشین باشد

آستین برفشان که بهر نثار

همه را جان در آستین باشد

پیش رخساره منوّر تو

روی خورشید بر زمین باشد

آفرین بر جمال تو که بر او

ز آفریننده آفرین باشد

با تو ما را به مرغزار بهشت

خود چه پروای حور عین باشد

ای که عار آیدت ز وصل جلال

گل نه با خار همنشین باشد؟

شمارهٔ ۸۸

طاعت ما جز مَی مغانه نباشد

مسجد ما جز شرابخانه نباشد

راه طلب را پدید نیست نهایت

بادیه عشق را کرانه نباشد

گفتی اگر جان دهی وصال بیابی

جان بدهم تا ترا بهانه نباشد

مردم آسوده سر نهند به بالین

بالش عاشق جز آستانه نباشد

تیرکمان ابروان سلسله مو را

جز دل اهل نظر نشانه نباشد

وقت غنیمت شمار ، صحبت احباب

عمر یقین دان که جاودانه نباشد

مرغ دلِ مستمند خسته دلان را

جز شکن زلفت آشیانه نباشد

هر که خورد بهر کار و بار جهان غم

یک نفس از عمر شادمانه نباشد

شادی آزاده ای که همچو جلالش

فکر جهان و غم زمانه نباشد

شمارهٔ ۸۹

در شهر فتنه ای شد می دانم از که باشد

تُرکی ست فتنه افکن پنهانم از که باشد

هر روز اندرین شهر خلقی ز دل برآیند

گر دیگری نداند من دانم از که باشد

هر دم گذشت از حد، معلوم نیست تا خود

سامانم از که خیزد، درمانم از که باشد

درمان دردمندان در هجر چون تو باشی

گر من به درد هجران، درمانم از که باشد

هرگز بر محبّان یکدم نمی نشینی

گر آتش محبّت بنشانم از که باشد

چون کرد طرّه تو صبر جلال غارت

من بعد اگر صبوری نتوانم از که باشد

شمارهٔ ۹۰

برقی از حُسن تو پیدا شد و ناپیدا شد

دهر پرفتنه و ایّام پُر از غوغا شد

چون بر آیینه فتاد از رخ و زلفت عکسی

یافت نوری که درو هر دو جهان پیدا شد

عنبرین زلف مسلسل که فکندی بر ماه

کافری بود که فردوس برینش جا شد

مردم دیده به دامن گهر از چشمم یافت

هندو از بهر گهر معتکف دریا شد

آن چه بالاست که با موی تو هم قد آمد

وین چه موری ست که با قدّ تو هم بالا شد

صبح با طلعت تو دعوی خوبی می کرد

لاجرم در نظر خلق جهان رسوا شد

هر سحرگاه برافروخت چراغ ملکوت

تف آهم که برین آینه خضرا شد

هم به دل دوستی نرگس خون ریز تو بود

ساغر چشمم ازین گونه که خون پالا شد

بویی از نافه زلفت به چمن برد صبا

مشک ساگشت چمن، خاک عبیر آسا شد

بر زبان نام لب لعل تو تا راند جلال

چه عجب نامش اگر طوطی شکرخا شد

شمارهٔ ۹۱

جانم از عشق تو بی صبر و سکون خواهد شد

دلم از آتش سودای تو خون خواهد شد

من تنها نه که با حسن و جمالی که تراست

عالمی در کف عشق تو زبون خواهد شد

بر من آن زلف تو شوریده نمی شد و اکنون

گوییا بخت منش راهنمون خواهد شد

هر دم آید ز هوای دو لبت جان بر لب

تا سرانجامِ من از عشق تو چون خواهد شد؟

ای بسا شب که ز تاب غم هجران رخت

آه من بر فلک آینه گون خواهد شد

زان سر زلف چو زنجیر معنبر که تراست

عاقلان را همگی میل جنون خواهد شد

بلبل جان من از شوق گلستان رخت

ناگهان از قفس سینه برون خواهد شد

داستان غم تو کم نشود در عالم

کاین حدیثی ست که هر روز فزون خواهد شد

در ازل با رخ تو عشق همی باخت جلال

جان او بسته سودا نه کنون خواهد شد

شمارهٔ ۹۲

مگر فتنه عشق بیدار شد

که خلوت نشین سوی خمّار شد

بگویید با پیر دَ یرِ مغان

که دین کفر و تسبیح زنّار شد

عجب نیست سرّ انا الحق از آن

که مانند منصور بر دار شد

ایا دوستان! موسم یاری است

که کارم بدین گونه دشخوار شد

ایا عاشقان! نوبت زاری است

که احوال زار این چنین زار شد

چه می بود گویی که در داو عشق

که یک باره دست من از کار شد

دلم همچو بلبل بنالید زار

سحر چون صبا سوی گلزار شد

مگر پخت سودای زلفش دلم

که در چنگ محنت گرفتار شد

به عیّاری آموخت اینک جلال

چو جویای آن شیخ عیّار شد

شمارهٔ ۹۳

هر که را دلدار باید، درد بی درمان کشد

دولت وصل آنکه خواهد، محنت هجران کشد

دل نگویندش که دروی نیست مهر دلبری

جان نگویندش که نه بار غم جانان کشد

گفتم از زلفت مرا حاصل پریشانی ست، گفت:

هر که را طاووس باید رنج هندستان کشد

بشکند صد قلب تیر غمزه اش در یک نظر

آنکه پیوسته کمان ابروان زان سان کشد

ای که دندان ترا زان گوهر پاکیزه اش

غاشیه بر دوش و گوهر از بن دندان کشد

با رخت گر در نظر آید جمال دیگری

با جمالت کی کسی را دل سوی بستان کشد

ز آستین عهد اگر دست وفا بیرون کنی

بخت خواب آلوده پای از خواب در دامان کشد

نور ایمان روی تست و زلف کافرکیش تو

زان همی ترسم که خط بر صفحه ایمان کشد

از سر زلف تو چون ترک خطا هندوی چین

هر نفس گوی دلی اندر خم چوگان کشد

سرکشی از حد مبر با آنکه گر دستش رسد

خاک پایت را به جای سرمه در چشمان کشد

با دل بی طاقت پرغصّه غمگین جلال

انده عشقت خورد یا محنت دوران کشد

شمارهٔ ۹۴

گدای کوی تو از پادشا نیندیشد

که پادشاه ز حال گدا نیندیشد

مرا که عاشقم از ترک سر چه اندیشه

اسیر عشق ز تیر قضا نیندیشد

کسی کند به ملامت جزای بی خبران

که از ملامت روز جزا نیندیشد

به خود فرو روم از فکر زلف تو هر شب

که هیچ کس نبود کز بلا نیندیشد

چه باک چشم ترا گر بریخت خون دلم

که مست عربده جو از خطا نیندیشد

ضرورت است بر آن کس که عشق می بازد

که از تحمّل بار جفا نیندیشد

کسی که روی تو بیند دعا کند زیرا

که پیش قبله کسی جز دعا نیندیشد

بسان غمزه تو نیست ظالمی دیگر

که خون خلق خورد و از خدا نیندیشد

جلال را همه اندیشه از بداندیش است

تو چاره ایش بیندیش تا نیندیشد

شمارهٔ ۹۵

شب چو به سر رفت و آفتاب برآمد

بخت سرآسیمه ام ز خواب برآمد

مه چو نهان شد درآمد از در من دوست

ماه فرو رفت و آفتاب برآمد

طرّه عنبرشکن به دست صبا داد

جمله جهان بوی مشک ناب برآمد

باد صبا در ربود سنبلش از گل

پرتو خورشید از سحاب برآمد

گل نشنیدم که از بنفشه تتق بست

ماه ندیدم که با نقاب برآمد

مردم چشمم ز بس که اشک ببارید

از مژه ام خون به جای آب برآمد

غمزه برآشفت چون لبش بگزیدم

فتنه نگر، باز کز شراب برآمد

عمر چو می شد مرا به دست دلش داد

پای به سنگش ز بس شتاب برآمد

شمارهٔ ۹۶

باده بیاور که نوبهار آمد

غلغل بلبل ز شاخسار آمد

زلف بنفشه چو عنبرافشان شد

کاکل سنبل عبیر بار آمد

سرو چو بستد مثال آزادی

سربکشید و به جویبار آمد

از چمن آمد مرا صبا به مشام

رایحۀ نافه تتار آمد

باد صبا سرّ سینه غنچه

گفت به هر جا که در گذار آمد

بود صبا پرده دار گل و اکنون

پرده دریدن ز پرده دار آمد

باده به دور آر کاندرین دوران

خاک بر آن سر که هوشیار آمد

دست و دل زاهدان ز کار افتاد

گلبن می خوارگان به بار آمد

زباده بخور، غم مخور به فصل بهار

شادی آن کس که شاد خوار آمد

در صفت نوبهار شعر جلال

خوشتر از نقش نوبهار آمد

شمارهٔ ۹۷

من سرو ندیدم که به بالای تو ماند

بالای تو سروی ست که گل می شکفاند

مگذار که این عاشق دلسوخته بی تو

یک لحظه بماند که به یک لحظه نماند

ترسم که به کام دل دشمن بنشینم

تا آن که فلک با تو به کامم بنشاند

فریاد که از تشنگی ام جان به لب آمد

کس نیست که آبی به لب تشنه چکاند

ترسم که یک امشب که تو در خانه مایی

از بوی سر زلف تو همسایه بداند

فریاد که بیداد ز حد بردی و از تو

فریاد رسی نیست که دادم بستاند

وقت است که بیدار شود دیده بختم

وز چنگ غم و درد و عذابم برهاند

دیوانه در سلسله گر بوی تو یابد

دیوانه شود سلسله در هم گسلاند

مشتاق پریشان که دلش پیش تو باشد

خواهد که کند صبر ولیکن نتواند

آسان شود این مشکل و روشن شود این شب

کاحوال جهان جمله به یک حال نماند

مانند جلال آنکه به سختی بنهد دل

هم عاقبتش بخت به مقصود رساند

شمارهٔ ۹۸

سرو را خطه کمال نماند

رونق گلشن جمال نماند

طاق ایوان مکرمت بشکست

سرو بستان اعتدال نماند

چشم بختم بخفت و مردم را

بر سر از خواب جز خیال نماند

اهل دل را ز خطّه اندوه

دیگر امکان انتقال نماند

ای دریغا که در سیاهی عمر

آن هنرمند بی همال نماند

در تکاپوی حادثات زمان

روز عیش و شب وصال نماند

چاره صبر است درد ما، لیکن

صابری را دگر مجال نماند

در چنین واقعه نکرد انشاء

اهل دل را دگر مآل نماند

آنکه از فرط جود و بخشش او

بحر و کان را دگر مثال نماند

و آنکه با عقد گوهر بخشش

نقص در رشته کمال نماند

شاه دریا عطا که با کف او

خلق را حاجت سفال نماند

حرز آثار خامه عدلش

بر رخ ملک خط و خال نماند

تا ابد آفتاب دولت او

باد تا بنده گر هلال نماند

شمارهٔ ۹۹

عهد ما مشکن و بر باد مده خاکی چند

آتشی در زده انگار به خاشاکی چند

ما چو غنچه همه دل تنگ و تو چون باد صبا

شادمان می گذری بر سر غمناکی چند

بکشی از سخن تلخ و به دَم زنده کنی

درهم آمیخته ای زهری و تریاکی چند

از وجود من و از عشق جز این بیش نماند

آتشی چند در آمیخته با خاکی چند

شهسوارا! بگذر بر صف ما صیدکنان

تا سری چند ببندیم به فتراکی چند

ای صبا! بویی از آن غنچه خندان به من آر

تا به پیراهن جان در فکنم چاکی چند

چه غم از طعن حسودان که مکدّر نکند

نظر پاک مرا طعنه ناپاکی چند

بس کن ای خواجه که ما باک نداریم ز جان

چندگویی سخن جان بر بی باکی چند

عشق و تنهایی و غم چند بود صبر جلال

چه بود زور زبونی بر چالاکی چند

شمارهٔ ۱۰۰

معاشران که مقیمان کوی خمّارند

چو بنگری ز دو عالم فراغتی دارند

غلام همّت آن عاشقان آزادم

که مُلک هر دو جهان در نظر نمی آرند

حریف خلوت دردی کشان خمّار است

بتی که خلوتیانش به جان طلبکارند

در آن حریم که خلوت سرای سلطان است

گدای بی سرو پا را یقین که نگذارند

شب دراز تو در خواب ناز و، مشتاقان

بر آستان درت تا به روز بیدارند

ز کوی خود من آزرده را به جور مران

که شرط نیست که آزرده را بیازارند

چهار سوی جهان موج خون دل بگرفت

ز بس که مردم چشمم سرشک می بارند

تو گرچه آتش جانی و برق دلسوزی

بیا که سوختگانت به جان خریدارند

چو جان سپردنی ست ای جلال! آخر کار

همان بِه است که در پای دوست بسپارند

شمارهٔ ۱۰۱

من نشنیدم که خط بر آب نویسند

آیت خوبی بر آفتاب نویسند

هجر کشیدیم تا به وصل رسیدیم

نامه رحمت پس از عذاب نویسند

صبر طلب می کنندم از دل شیدا

همچو خراجی که بر خراب نویسند

شرح رخ خوب و زلف غالیه بویت

بر ورق گل به مشک ناب نویسند

قصّه خون ریز این دو دیده بیدار

کاج بر آن چشم نیم خواب نویسند

حال پریشان این دل پُرتاب

کاج بر آن زلف نیم تاب نویسند

قصّه درد جلال مردم دیده

بر رُخش از روشنی چو آب نویسند

شمارهٔ ۱۰۲

چون مرغ سحر در غم گلزار بنالد

از غم دل دیوانه من زار بنالد

هر کس که به گوشش برسد ناله زارم

بر درد من سوخته بسیار بنالد

بر سوزش من جان زن و مرد بسوزد

وز ناله زارم در و دیوار بنالد

ای آنکه ز دردت خبری نیست مکن عیب

گر سوخته ای از دل افگار بنالد

گر خسته ای از درد بنالد چه توان گفت

عیبی نتوان کرد چو بیمار بنالد

از یا رب صوفی که به سالوس زند به

رندی که به سوز از در خمّار بنالد

آن دوست مخوانید که از دوست بگردد

و آن یار مخوانید که از یار بنالد

روزیش خلاصی بنمایند که تا چند

اندر قفس آن مرغ گرفتار بنالد

هر شب چو جلال از غم آن غمزه چه نالی؟

هر کس که خورد تیر به ناچار بنالد

شمارهٔ ۱۰۳

آن را که غمی باشد و گفتن نتواند

شب تا به سحر نالد و خفتن نتواند

از ما بشنو قصّه ما ورنه چه حاصل

پیغام که باد آرد و گفتن نتواند

بی بوی وصالت نگشاید دل تنگم

بی باد صبا غنچه شکفتن نتواند

از اشک زدم آب همه کوی تو تا باد

خاشاک سر کوی تو رُفتن نتواند

شوریده تواند که کند ترک سر خویش

ترک سر زلف تو گرفتن نتواند

اندر دل ما عکس رخ خوب تو پیداست

در آینه کس چهره نهفتن نتواند

جوینده چه سختی ست که بر خود نکند سهل

فرهاد چه سنگ است که سفتن نتواند

آن شد که جلال از سر کوی تو شود دور

کز ضعف چنان است که رفتن نتواند

شمارهٔ ۱۰۴

باز در سودای او امروز جان خواهم فشاند

آستین شوق بر هر دو جهان خواهم فشاند

گر بگیرد دست من در پاش سر خواهم فکند

ور بخواهد جان من بر وی روان خواهم فشاند

مهر رویش را دفین در کان دل خواهم نهاد

تخم عشقش در خراب آباد جان خواهم فشاند

هست چیزی در خور رویش که آن را نام نیست

چشم بد را جان سپندآسا بر آن خواهم فشاند

تا برآید نام ما از عاشقی در هر زمین

دانه های اشک خود بر هر کران خواهم فشاند

ز آتش هجران چو بر یاد آید امّید وصال

بس که آب دیده در این خاکدان خواهم فشاند

صبحدم همچون جلال از تاب مهر روی او

آتش آه از زمین بر آسمان خواهم فشاند

شمارهٔ ۱۰۵

اگر نسیم صبا زلف او برافشاند

هزار جان مقیّد ز بند برهاند

منش ببینم و از دور رخ نهم بر خاک

مرا ببیند و از دور رخ بگرداند

قد خمیده خود را همی کنم سجده

از آن جهت که به ابروی دوست می ماند

اگر مراد تو جان است کار جان سهل است

چه حاجت است که چشمت به زور بستاند

ز زلف خویش نسیمی فرست عاشق را

که بی حدیث به بوی تو جان برافشاند

بساز چاره بیچارگان خود امروز

که کار وعده فردا کسی نمی داند

خیال لعل تو در دل نهفته نتوان داشت

که آبگینه کجا رنگ می بپوشاند

ز روی دوست صبوری نمی توانم کرد

چرا که تشنه صبوری ز آب نتواند

کنون که کار من خسته از دوا بگذشت

بگو طبیب مرا تا قدم نرنجاند

جلال اگر نفسی پیش بخت بنشیند

بسی گناه که بر بخت خویش بنشاند

شمارهٔ ۱۰۶

عشّاق ز دل درد ترا دام نهادند

ناکامی سودای ترا کام نهادند

شادی جهان جمله به یک جو نخریدند

چون بر سر بازار غمت گام نهادند

گیسوی تو دامی ست که آنان که پرستند

از دام جهان پای در آن دام نهادند

این سنبل شوریده و آن نرگس مستت

بس فتنه و آشوب در ایّام نهادند

یک ذرّه ز شوق من و حُسن تو ببردند

پس دوزخ و فردوس ورا نام نهادند

عالم به عدم بود که اندر سر مدهوش

سودای سر زلف دلارام نهادند

زان زلف که انجام ندارد سرِما را

در عهد ازل تا چه سرانجام نهادند

عشق است یکی جام پر از یاد لب دوست

سرمستی کونین در آن جام نهادند

دل سوخته عشق جلال است و هنوزش

در دایره سوختگان خام نهادند

شمارهٔ ۱۰۷

ای زده در مشک ناب صد گره و بند

حقّه یاقوت کرده پر شکر و قند

خسته تن عاشقان به غمزه خون ریز

برده دل دوستان به لعل شکرخند

شوق تو صد فتنه در نهاد من انداخت

عشق تو صد شور در وجود من افکند

بر تن من محنت فراق تو تا کی؟

در دل من سوز اشتیاق تو تا چند

نیست تنم را ره گریز ازین دام

نیست دلم را ره خلاص ازین بند

پند دهی کز بلای عشق بپرهیز

مردم دلداده را چه سود کند پند

جور تو پیش جلال مهر نماید

ما بپسندیم از تو لیک تو مپسند

شمارهٔ ۱۰۸

بتم باز قصد جفا می‌کند

به یک بار ما را رها می‌کند

مرو ای طبیب دل دردمند

که دردت دلم را دوا می‌کند

مَدَر پرده عاشقی بیش ازین

که پیراهن از غم قبا می‌کند

بَدَل شد شب وصل با روز هجر

جهان بین که با ما چه‌ها می‌کند

فلک را همین است همواره کار

که یاری ز یاری جدا می‌کند

کجا یابم از خاک پایت اثر

که خورشید از آن توتیا می‌کند

منم طالب تو، تو از من ملول

چه تدبیر کاین‌ها قضا می‌کند

چه گویم من این بخت شوریده را

که او قصد دوری ما می‌کند

بساز ای دل غم‌زده برگ صبر

که کار کسان با نوا می‌کند

خرد هرکجا عقده‌ای شد پدید

به سرپنجه صبر وامی‌کند

تو از بخت خود چند نالی جلال

زمانه چنین اقتضا می‌کند

شمارهٔ ۱۰۹

شوخی نگر که آن بت عیّار می‌کند

دل را به بند زلف گرفتار می‌کند

هردم به شیوه‌ای ز کسی می‌برد دلی

وز حلقه‌های زلف نگونسار می‌کند

دشمن دریغ بود که ره یافت پیش دوست

حیف است گل که همدمی خار می‌کند

انکار عشق بازی ما می‌کنند خلق

ما خاک آن کسیم که این کار می‌کند

دل شد مقیم کویش و جان عازم سفر

دل رخت می‌گشاید و جان بار می‌کند

تا دید شیخ رونق بازار عاشقان

هر بامداد خرقه به بازار می‌کند

جز عقل عاقلان نکند صید چشم مست تو

مست است و قصد مردم هشیار می‌کند

آن دل که بود منکر پابستگان عشق

امروز در کمند تو اقرار می‌کند

در خورد دوست نیست نثاری جلال را

بیش از سری ندارد و ایثار می‌کند

شمارهٔ ۱۱۰

زلف تو خورشید را در سایه پنهان می‌کند

روز روشن با شب تاریک یکسان می‌کند

گل چو می‌بیند که رویت بوستان‌افروز شد

قرب یک سال از خجالت ترک بستان می‌کند

از چه شد زلف تو در بند پریشانی خلق

چون همه‌روزه رخت با مردم احسان می‌کند

ز آه من زلف کژت در تاب شد وین نیست راست

گر به هر بادی ز ما خاطر پریشان می‌کند

من هم اوّل ترک جان کردم چو دانستم که نیست

عاشقی کار کسی کاندیشه از جان می‌کند

بر لب لعلت دمیده خطّ سبزت گوییا

خضر مسکن در کنار آب حیوان می‌کند

تشنگان را جان رسیده بر لب و خضر خطت

آب حیوان دارد و از خلق پنهان می‌کند

از گریبان تا نمودی چهره هر شب تا به روز

آفتاب از شرم تو سر در گریبان می‌کند

از گلستان رخت چون یاد می‌آرد جلال

خار مژگانش جهانی را گلستان می‌کند

شمارهٔ ۱۱۱

آنان که طالب تو نگشتند جاهلند

و آنها که دل به دست تو دادند عاقلند

در جست و جوی حسن رخت آفتاب و ماه

پیوسته در تردّد و قطع منازلند

یک ره شکنج زلف برافشان خلاص ده

دیوانگان دل شده کاندر سلاسلند

عشّاق ظن مبر که مهر از تو بَر کنند

یا دست و دل ز دامن عشق تو بگسلند

تنها نه من اسیر خم گیسوی توام

خلقی به جست وجوی تو مدهوش و بی دلند

ما غرقه در تموّج دریای بی خودی

وانان چه غم خورند که برطرف ساحلند

در چارسوی محنت و عشق و غم و بلا

امروز سالهاست که با ما معاملند

بردند شاهدان به شمایل دل جلال

فریاد ازین بتان که چه شیرین شمایلند

شمارهٔ ۱۱۲

عاشقان اوّل قدم بر هردو عالم می‌زنند

بعد از آن در کوی عشق از عاشقی دم می‌زنند

جرعه‌نوشان بلا را شادمانی در غم است

شادمان آن دل که در وی سکه غم می‌زنند

تا برآمد از گدایی نام ما در کوی دوست

کوس سلطانی ما در هردو عالم می‌زنند

از خیالات رخش تسکین همی‌یابد دلم

حوریان قدس آبی بر جهنّم می‌زنند

خاکیان یعنی که خاک‌آلودگان کوی عشق

چار بالش بر نُهم ایوان اعظم می‌زنند

عقل کل با عشق می‌گوید که بر من رحم کن

زورمندان پنجه با افتادگان کم می‌زنند

شیخ در محراب و ما را سجده ابروی دوست

هر گروهی پشت و پیش قبله‌ای خم می‌زنند

خیل مژگانم دو صف آراسته بر روی هم

ریزش خون می‌شود هردم که بر هم می‌زنند

دل چو جان می‌رفت جامه بر تن خود چاک زد

جامه‌ها را چاک اندر روز ماتم می‌زنند

قدسیان هردم ز سیلابِ سرشک دیده‌ام

طیلسان خویش را در آب زمزم می‌زنند

ساکنان آستان عشق مانند جلال

از فراغت پشت پا بر ملکت جم می‌زنند

شمارهٔ ۱۱۳

گرچه یاران وفادار جفا نیز کنند

سست عهدان جفاکار وفا نیز کنند

بر دل خسته دلان نیش زنند از غمزه

لیکن از نوش لب لعل دوا نیز کنند

حلق این تشنه دل خسته به آبی دریاب

کاین ثوابی ست که از بهر خدا نیز کنند

ذکر حسن تو به تنها نکنند اهل نظر

در سراپرده قدس اهل صفا نیز کنند

نه سر زلف تو شوریده لقب دارد و بس

کاین حدیثی ست که از طالع ما نیز کنند

گر ببینند خم ابروی محراب وشت

اهل دل فاتحه خوانند و دعا نیز کنند

مکن آهنگ جدایی که خود اجرام فلک

دوستان را به هم آرند و جدا نیز کنند

با مَنَت گر سر مهر است مکن قصد جفا

مهربانان نپسندند که جفا نیز کنند

دلم از بند برون آر و به من بازفرست

کاین شکاری ست که گیرند و رها نیز کنند

تیر تو نیست خطا گرچه که تیراندازان

بر هدف تیر نشانند و خطا نیز کنند

کی به بالا و عذار تو رسد گر صد سال

سرو و گل نشو نمایند و نما نیز کنند

پیش او عیب نباشد که رود ذکر جلال

نزد شاهان جهان یاد گدا نیز کنند

شمارهٔ ۱۱۴

چشم و ابرویت به دل بردن قیامت می‌کنند

بی‌دلان را بوته تیر ملامت می‌کنند

ای مسلمانان! دو چشمش زیر ابرو بنگرید

کافران مست در محراب امامت می‌کنند

جان و سر، بل دین و دنیا را چه قدر ای مدّعی!

عاشقان اوّل قدم ترک تمامت می‌کنند

با مَی و شاهد به پایان می‌برند اهل نظر

پنج روزی کاندرین منزل اقامت می‌کنند

من سلامت جو شدم، لیکن دو چشم مست تو

قصد جان مردم صاحب سلامت می‌کنند

دست بر سر می‌زنم چون سرو ازین غم تا چرا

سرو را نسبت بدان بالا و قامت می‌کنند

کشتگان تیغ بیداد فراقت چون جلال

در لحدها خاک بر سر تا قیامت می‌کنند

شمارهٔ ۱۱۵

چند جانم پس زانوی عنا بنشیند

همدم درد به امّید دوا بنشیند

چون دل و دیده ام از آتش و آب است خراب

گر درآید ز درم دوست کجا بنشیند

یک دم اندر طلب دوست ز پا ننشینم

عاشق دلشده بی دوست چرا بنشیند

ای بسا فتنه که از هر طرفی برخیزد

بهر آن گوشه که آن فتنه ما بنشیند

کس چه داند که چه خیزد دل مشتاقان را

دوست هر جای که برخیزد و یا بنشیند

ای که چون بنشستی سرو به خدمت برخاست

باز اگر برخیزی سرو ز پا بنشیند

آتشی در دلم از هجر تو افروخته است

یک نفس پیش دلم بنشین تا بنشیند

روی تو قبله دلهاست مپوشان زین بیش

تا هر آن کس که ببیند به دعا بنشیند

چون جلال از پی وصلت ز سر جان برخاست

تا به کف نآرد وصل تو، کجا بنشیند

شمارهٔ ۱۱۶

دوش شبم را صفت روز بود

در برم آن شمع دل افروز بود

چاکر من دولت بیدار بود

بنده من طالع پیروز بود

یار مرا مونس و دمساز بود

شمع مرا همدم و هم سوز بود

خال بر آن چهره شب قدر بود

زلف بر آن رخ شب نوروز بود

با من بیچاره نمی گشت رام

وین اثر پند بدآموز بود

پرتو رخسار دل افروز او

در دل شب روز نی از روز بود

جان و دلم خسته و مجروح کرد

ناوک چشمش که جگردوز بود

خرّمی اندوخت ز وصلش جلال

گرچه ز هجرانش غم اندوز بود

شمارهٔ ۱۱۷

ازین دیار برفتیم و خوش دیاری بود

به آب دیده بشستیم اگر غباری بود

ز آستان شریفت اگر فتادم دور

گمان مبر که درین کارم اختیاری بود

دلا به هجر بسوز و بساز با خواری

که وصل یار عجب روز و روزگاری بود

جلال رفت و ترا بعد ازین شود معلوم

که آن شکسته مسکین چگونه یاری بود

شمارهٔ ۱۱۸

مرا خیال وصالش ز سر به در نرود

اگر سرم برود عشق او ز سر نرود

من این معاینه با خود به خاک خواهم برد

که حسرت است که هرگز ز دل به در نرود

ز دست هجر تو یک روز نگذرد که مرا

هزار غصّه و خونابه در جگر نرود

شراب صرف محبّت حرام باد بر آن

که چون رود ز جهان مست و بی خبر نرود

هزار سال بخسبم به زیر خاک و هنوز

ز لوح سینه من نقش آن به سر نرود

اگر تیغ و سنان قصد جان کند محبوب

محبّت از دل عاشق بی غم و غصه نرود

رواست کز همه عالم نظر فروبندم

که نقش آنکه بود در دل از نظر نرود

حدیث روضه رضوان مکن که خاطر را

ز کوی دوست به سر منزل دگر نرود

بسوز خرمن عمرت جلال از آتش عشق

که خرمنی که بسوزد به باد بر نرود

شمارهٔ ۱۱۹

دل از بند زلفت رها کی شود

ز یار قدیمی جدا کی شود

نگویی که از لعل سیراب تو

مراد دل ما روا کی شود

ولی مرهم لعل خود کام تو

به کام دل ریش ما کی شود

نمی دانم این جان پُر درد خویش

که با خرّمی آشنا کی شود

بدین عمرِ کم کی توان یافت وصل

که وصل رخش کم بها کی شود

نمی شد دل از بند زلفش رها

کنون دل نهادیم تا کی شود

خدنگ قضا هم خطا می شود

ولی ناوک او خطا کی شود

نمی دانم این رند مدهوش مست

به کام دل پارسا کی شود

کجا همدم یار گردی جلال

که شه همنشین گدا کی شود

شمارهٔ ۱۲۰

یک لحظه درد عشق تو از دل نمی‌شود

وز دیده نقش روی تو زایل نمی‌شود

گویند پند ده دل شیدای خویش را

بسیار پند دادم و عاقل نمی‌شود

در ورطه‌ای‌ست کشتی صبرم به بحر عشق

کز غرقه‌گاه موج به ساحل نمی‌شود

هردم به حالتی دگر افتم ز دست غم

لیکن به هیچ حال غم از دل نمی‌شود

ای دل مبر امّید که بی‌رنج هیچ دست

در گردن مراد حمایل نمی‌شود

گویند سعی کن که شود کام حاصلت

من سعی می‌نمایم و حاصل نمی‌شود

صدبار اوفتاد به دام بلا جلال

خود پند می‌نگیرد و کامل نمی‌شود

شمارهٔ ۱۲۱

شب نیست کز غمت دل من خون نمی‌شود

وز اشک روی زردم گلگون نمی‌شود

از پا درآمدیم ز دست غمت ولیک

از سر هوای عشق تو بیرون نمی‌شود

گفتم که بی‌جمال تو روزم به سر شود

ای جان نازنین چه کنم چون نمی‌شود

با درد عشق و دوری رویت اگر دلم

وقتی صبور می‌شد و اکنون نمی‌شود

شد دامن وصال تو از دست من رها

آری چه چاره، بخت چو وارون نمی‌شود

در جنب آتش دل و سیلاب دیده‌ام

خور ذرّه می‌نماید و جیحون نمی‌شود

هرگز میان دیده و خیل خیال تو

یک روز نگذرد که شبیخون نمی‌شود

بر ما اگرچه تو ستم افزون همی‌کنی

ما را به جز محبّتت افزون نمی‌شود

از دست شد جلال ز هجران و دست او

بر دامن وصال تو مقرون نمی‌شود

شمارهٔ ۱۲۲

عشق تو هر لحظه فزون می‌شود

دل ز غمت غرقه خون می‌شود

در هوس سلسله زلف تو

عقل مبدّل به جنون می‌شود

روی تو نادیده مه چارده

بنگرش از غصّه که چون می‌شود

گمشدگان را به طریق نجات

مهر رخت راهنمون می‌شود

بس که گران است سر از جام عشق

زیر سرم دست ستون می‌شود

عالمی از مستی چشمت خراب

چشم تو خود مست کنون می‌شود

عشق تو ورزیم که سلطان عقل

در کف عشق تو زبون می‌شود

شوق تو جوییم که از بار آن

قامت افلاک نگون می‌شود

در دل سوزان جلال آتشی‌ست

کز فلکش دود برون می‌شود

شمارهٔ ۱۲۳

تیری کز آن دو غمزه پرفن برون جهد

تنها نه از دلم که ز آهن برون جهد

هر ساعتی به موج دگرگون در اوفتم

از سیل دیده ام که ز دامن برون جهد

زین سان که در شکنجه هجران در افتاده ام

بیم است جان خسته که از تن برون جهد

هر صبح و شام کلّه ببندد بر آسمان

این دود آه من که ز روزن برون جهد

گفتم حدیثی از دهن خویشتن بگوی

گفت این سخن کی از دهن من برون جهد

صبح است و مهر دم زده زین صحن دودناک

مانند شعله که ز [روزن] گلخن برون جهد

جان پرورد نسیم که از زلف او وزد

چون باد صبحدم که ز گلشن برون جهد

ساقی بگو به بلبل تا برکشد نوا

باشد که زاغ غم ز نشیمن برون جهد

زان سان گداخته ست ز هجران او جلال

کز لاغری ز چشمه سوزن برون جهد

شمارهٔ ۱۲۴

عاشق آن باشد که بر خود سخت و سست آسان نهد

رنج را راحت شمارد درد را درمان نهد

کام آن بیند که تن در درد ناکامی دهد

وصل آن یابد که دل بر محنت هجران نهد

از برای گوهر آن طالب که غوّاصی کند

ترک سر گوید چو پا در بحر بی پایان نهد

گوی خواهد شد سرِما در سرِ میدان عشق

مردی مردی که با ما پای در میدان نهد

هر که بنهد مَردوش بر هر دو عالم یک قدم

چار بالش برتر از نُه گنبد گردان نهد

آنکه بتواند تحمّل کرد ناکامی و رنج

روزگارش کام دل بس زود در دامان نهد

چشم مستش در کرشمه چون کند آغاز ناز

دل ز من بستاند و صد منّتم بر جان نهد

گل برآید سرخ و سرو از پای بنشیند ز شرم

سرو گل رخسار من چون پای در بستان نهد

رنج نابرده امید گنج می داری جلال!

راحت آن یابد که بر خود رنج و غم آسان نهد

شمارهٔ ۱۲۵

بی روی دل افروزت عمرم به چه کار آید

با لعل جهان سوزت جان در چه شمار آید

شد کشتی عمر من در بحر هوایت غرق

هیهات که آن کشتی روزی به کنار آید

هم بوی بهار آید از چین سر زلفت

در باغ سحرگاهان چون باد بهار آید

آن لحظه که تو برقع از چهره براندازی

در دیده مشتاقان گل راست چو خار آید

دل شد ز دیار خود و اکنون به دیاری نیست

باشد که ز کوی تو روزی به دیار آید

روزی که نباشم من، از خاک من غمگین

باشد ورقش خونین هر گل که به بار آید

بر جان جلال از غم هر لحظه منه باری

کآن عاشق مسکین هم روزیت به کار آید

شمارهٔ ۱۲۶

گر از لعل تو کام جان برآید

بر ما کار جان آسان برآید

عذار تو گلی بالات سروی ست

که گرد باغ ناگاهان برآید

ز خجلت گل ز بستان برنیاید

ولیکن سرو از بستان برآید

بیا تدبیر آب چشم من کن

وگرنه در جهان طوفان برآید

شبی خواهم که پنهان پیشم آیی

ولی خورشید کی پنهان برآید

لبت جانست و خطّت مور ما را

نمی باید که مور از جان برآید

جلال! اوصاف لعل او فرو خوان

که شور از مجلس مستان برآید

شمارهٔ ۱۲۷

هیهات که نامم به زبان تو برآید

یا همچو تویی را چو منی در نظر آید

گر روز اجل بر سر بالین من آیی

من زنده شوم باز چو عمرم به سرآید

گر کام تو اینست که جانم به لب آری

مقصود من آنست که کام تو برآید

مدهوش شود عاشق اگر چشم تو بیند

مستی که به میخانه رود بی خبر آید

از ساغر سودای تو هر سر که شود مست

زان سان رود از دست که از پای درآید

هر تیر که بر خسته زدی کارگر افتاد

هر آه که مجروح زند کارگر آید

همچون قد و خدّ تو مپندار که در باغ

یک سرو کشید قامت و یک گل به برآید

آن کاو چو جلال است گدای سر کویت

شاهی جهان در نظرش مختصر آید

شمارهٔ ۱۲۸

بویی ز سر زلف نگارین به من آرید

یک نافه از آن طرّه مشکین به من آرید

از چشم و رخم سیم و گهر تحفه بریدش

وز زلف و رُخش سنبل و نسرین به من آرید

تا بوک به شیرینی جان را به لب آرم

یک ره سخنی زان لب شیرین به من آرید

مخمورم و جانم به سوی مَی نگران است

آخر سبک آن ساغر سنگین به من آرید

با کعبه به من می نرسد بوی خرابات

از پیش دلم آن ببرید این به من آرید

کو صبر که از دور رسد نوبت مخمور

یک جرعه مَی از دور نخستین به من آرید

خواهید که از خاک برآیم پس صد سال

از میکده بوی می رنگین به من آرید

هر گه که غمی گشت به دیدار دلم گفت

غم را نخورد جز دل غمگین به من آرید

احوال جلال از غم هجران به چه سان است

روزی خبر عاشق مسکین به من آرید

شمارهٔ ۱۲۹

چون سرانگشت آن نگارین دید

عقل انگشت خویشتن بگزید

باد بویش به بوستان آورد

غنچه بر خویشتن پیرهن بدرید

هر شبی در هوای لعل لبش

ما و چشم و سرشک مروارید

عاشقان جان نثار او کردند

زلف هندوش یک به یک برچید

عالمی در غم لبش مردند

هیچ کس طعم آن شکر نچشید

هر کس از وی حکایتی کردند

کس به کنه کمال او نرسید

هر دلی کز کمند عشق بجَست

تار زلفش به دام عشق کشید

هر که در قید عشق شد محبوس

تا قیامت ز بند او نرهید

همچو من فتنه گشت بر رخ او

هر که آن شیوه و شمایل دید

جانش از درد رسته شد چو جلال

هر که این درد را به جان بخرید

شمارهٔ ۱۳۰

دردمندی ز تو هرگز به دوایی نرسید

بی نوایی ز تو هرگز به نوایی نرسید

صرف کردم به وفای تو همه عمر و به من

در همه عمر ز تو بوی وفایی نرسید

بود امّید که این کار به جایی برسد

سعی بسیار بکردیم و به جایی نرسید

از زکات تو رسیده است نصیبی ای شاه

به همه خلق، ولی بخش گدایی نرسید

خسرو ار کام دل از شکر شیرین برداشت

لب فرهاد به بوسیدن پایی نرسید

هرگز از خوان نکویی تو اندر همه عمر

به گدایان در خانه صلایی نرسید

خود نگویی تو که سر منزل جانبازان است

کس نیامد که به شمشیر قضایی نرسید

در مقامی که دو عالم به جوی کس نخرد

نیم جایی چه عجب گر به بهایی نرسید

همچو غنچه دل تنگم ز هوایش خون شد

وز گلستان رُخَش باد صبایی نرسید

حالت درد گرفتار بلا کی داند

هر که را بر سر ازین درد بلایی نرسید

حبّذا از دل شوریده پُر درد جلال

که به درد تو بمرد و به دوایی نرسید

شمارهٔ ۱۳۱

ای از فروغ روی تو خورشید رو سپید

شب را به جنب طرّه تو گشته موسپید

خط بر میار تا نشود رو سپید خصم

آن روی در خور است چنین باش کو سپید

با من به وقت صبح چنین گفت شب که ما

کردیم موی در هوس موی او سپید

عمری هوای زلف تو پختیم و عاقبت

کردیم موی خویش درین آرزو سپید

در آرزوی آن که جوانی بود مقیم

بسیار کرده اند درین فکر مو سپید

ای دل اگر کسیت بپرسد که چون بود

بی روی دوست دیده بختت ، بگو سپید

تا روز من ز ظلمت شب دم همی زند

چون روز روشن است که شب هست روسپید

تا شست از آب دیده رخ بخت خود جلال

بنگر که چون شدست در این شست و شو سپید

جز در ختا و هند بیاض و سواد من

اندر جهان نظم سیاهی مجو سپید

شمارهٔ ۱۳۲

ای دُرج ثمین تو گهربار

لعل شکرین تو شکر بار

باغی ست رخت ز بس لطافت

آورده بنفشه های پر بار

از دل ننشست جوش عشقت

وین دیگ هنوز هست بر بار

سروی ست قدت که هست بر وی

نسرین و گل و بنفشه بر بار

باری ست گران جدایی دوست

این بار زیاده تر ز هر بار

بر من ستم زمانه بس نیست

کاندوه تو می خورم به سربار

ساقی بده آن شراب گلرنگ

من توبه شکسته ام دگر بار

چون چشم جلال در غم عشق

من ابر ندیده ام گهربار

شمارهٔ ۱۳۳

هر شبی بر خاک کویت جای سازم تا سحر

نطع خاکم زیر پهلو ، آستانم زیر سر

آفتابی و ز تو ما چون ذرّه رسوا می شویم

سایه از ما بر مدار و پرده ما را مدر

دوش شمعم کرد دلسوزی گه بر بالین من

ایستاده اشک می بارید تا وقت سحر

دوست است از هر دو عالم مقصد و مقصود ما

عاشقان را دنیی و عقبی نیاید در نظر

کس نمی آید به چشمم کآردم آبی به روی

جز سرشک خویشتن و آن هم به صد خون جگر

ای که دایم دردمندان را ملامت می کنی

لطف کن ما را به خود بگذار و از ما در گذر

تو کجا در وهم گنجی کز تجلّی رخت

طایر اوهام را یک سر بسوزد بال و پر

چون به بویت روز حشر از خاک برخیزد جلال

مست سودای تو باشد وز دو عالم بی‌خبر

شمارهٔ ۱۳۴

تا که آمد دیده را بالای جانان در نظر

خوش نمی آید مرا سرو خرامان در نظر

خرّم آن دم کز لب و رخسار او باشد مرا

جام باده بر لب و طرف گلستان در نظر

چون نظر بر رویت اندازم شود اشکم روان

آب در چشم آورد خورشید تابان در نظر

چون لب لعلت ببینم حسرتم گردد فزون

من چنین لب تشنه و آنگه آب حیوان در نظر

هر شبی خاک سر کوی تو بالین من است

زان نمی آید مرا ملک سلیمان در نظر

بی لب غنچه نمایت دوش رفتم در چمن

غنچه می آمد مرا مانند پیکان در نظر

امشب ای دیده خیالش می‌رسد مهمان‌پذیر

هر چه اندر خانه داری پیش مهمان در نظر

زان هوس بگذر جلالا کی ببینی روی او

خود کجا آید کسی را صورت جان در نظر

شمارهٔ ۱۳۵

چشم مستت می‌زند هر لحظه‌ام تیری دگر

تیر چشمت می‌زند هر لحظه نخجیری دگر

هر زمان تیری زنی از نوک مژگان بر دلم

من نشینم منتظر تا کی زنی تیری دگر

این دل دیوانه چون خو کردهٔ زنجیر تست

بعد از اینش کی توان بستن به زنجیری دگر

جان ز من می‌خواستی در پایت افشاندم روان

غیر ازین واقع نگشت از بنده تقصیری دگر

در علاج درد و تیماری که در جان من است

هر یکی از دوستان کردند تقریری دگر

من به سعی دوستان نیکو نخواهم گشت از آنک

بر سر ما در ازل رفته است تقدیری دگر

چون به تدبیر کس این مشکل نخواهد گشت حل

ترک تدبیر است چاره نیست تدبیری دگر

جز غزل‌های جلال ای مطرب خوشخوان مخوان

شعر شورانگیز او را هست تأثیری دگر

شمارهٔ ۱۳۶

زلف و رخ تو شب است و هم نور

زان حسن و جمال چشم بد دور

با پرتو عارض تو خورشید

چون شمع در آفتاب بی نور

زلف تو به شبروی نبشته

بر صفحه روزگار منشور

رخسار تو در جهان فروزی

ماننده آفتاب مشهور

از روی تو صبح و شام خیزد

وی زلف تو صبح و شام دیجور

انگیخته شام را ز خورشید

آمیخته مشک را به کافور

سر خاک تو شد مده به بادش

دل ملک تو شد بدار معمور

هر صبح که چهره ات نبینم

روزم گذرد چو شام رنجور

ما و چمن و شراب و شاهد

اینست بهشت و کوثر و حور

خاطر نرود به گلبُنانش

آن را که جمال تست منظور

پنهان جلال گشت پیدا

عشقش بنمانده است مستور

شمارهٔ ۱۳۷

زهی کشیده دل ما به زلف در زنجیر

به بوی زلف تو ما دل نهاده بر زنجیر

فرو گذاشته بر سرو از کلاله کمند

نهاده بر ورق گل ز مشک تر زنجیر

گشاده روی زمین را ز رو دریچه خلد

ببسته موی میان را ز مو کمر زنجیر

مرا ز زلف تو باشد دماغ سودایی

نمی‌شود نفسی غایب از نظر زنجیر

بیا و زلف پریشان خود به دستم ده

که نیست چاره دیوانگان مگر زنجیر

دلم ز حلقه زلفت خلاص کی یابد

که موبه‌مو همه بند است و سربه‌سر زنجیر

مبند این همه دل را به زلف در رخسار

که در بهشت نباشند خلق در زنجیر

مرا ز بند و ز زنجیر چند ترسانی

که همچو آب کنم ز آتش جگر زنجیر

به بی‌خودی سر زلفت کسی به دست آرد

که چون جلال شود پای‌بند هر زنجیر

شمارهٔ ۱۳۸

سیه چاهی ست زلفت تار و دلگیر

در او دیوانگان بسته به زنجیر

بشد تدبیر و عقل و رایم از دست

چه تدبیر ای مسلمانان، چه تدبیر!

من و جان دادن اندر جُست و جویش

چو یاور نیست بخت از من، چه تقصیر

غزل چون می نویسم از سر سوز

همی سوزد قلم هنگام تحریر

تو از ما فارغ و ما در تک و پوی

چه چاره چون چنین رفته ست تقدیر

چگونه دیده بر دوزم ز رویت

وگر خود می زنی بر دیده ام تیر

ربودی عقل و جان و صبر و هوشم

وگر خواهی حساب اکنون ز سر گیر

فلک را هست سودای تو در سر

چو سودای جوانی در سر پیر

جلال! از بخت خود، کامی ندیدی

که خوابت را به جز غم نیست تعبیر

شمارهٔ ۱۳۹

افکند گل ز چهره خود روی پوش باز

وز بلبلان خسته برآمد خروش باز

آن را که در ازل خرد و هوش برده اند

تا بامداد حشر نیاید به هوش باز

شد در سکون صومعه سر رشته ام ز دست

پای من و طواف درِ مَی فروش باز

هر صبح کز شراب کنم توبه نصوح

بینی که شام مست کشندم به دوش باز

در خواب دوش طرّه او داشتم به دست

دستم نسیم غالیه دارد ز دوش باز

آن را شراب صرف محبّت بود حلال

کز دست دوست زهر نداند ز نوش باز

در هجر ناله سود ندارد که گل چو رفت

بلبل زبان ببندد و گردد خموش باز

آزاد گشتم از گره زلف او، ولی

بگشاد حلقه ای و شدم حلقه گوش باز

بعد از هزار سال چو نام لبت برند

خون در تن جلال درآید به جوش باز

شمارهٔ ۱۴۰

ای ز رخ چون مه و زلف دراز

صد درِ فتنه به جهان کرده باز

الحق اگر ناز کند می رسد

آن قد و بالای تو بر سرو ناز

هیچ کس از حال دل آگه نبود

اشک برون رفت و برون برد راز

ای دل من همچو دهان تو تنگ

قصّه من چون سر زلفت دراز

کی تو شکار من مسکین شوی

صعوه ندیدم که کند صید باز

روز قیامت که بود گاه عرض

شیخ نماز آرد و عاشق نیاز

پیش تو سر بر نکنم همچو چنگ

خواه مرا می زن و خوه می نواز

شب همه شب بی رخ تو همچو شمع

کار من سوخته سوز است و ساز

درد تو عمری ست که دارد جلال

چاره این عاشق مسکین بساز

شمارهٔ ۱۴۱

نازنینان و چار بالش ناز

خاکساران و آستان نیاز

جور و خواری کشیدن از محبوب

خوش تر است از هزار نعمت و ناز

گوش مجنون و حلقه لیلی

سر محمود و آستان ایاز

نام و ناموس و دین و دنیا را

چه محل پیش عاشق جانباز

ای که عیبم همی کنی در عشق

یک نظر بر جمال او انداز

عشق در هر دلی فرو ناید

زانکه هر سینه نیست محرم راز

من ازین در کجا توانم رفت؟

مرغ پَر بسته چون کند پرواز؟

نه قراری که دم فرو بندم

نه مجالی که برکشم آواز

گر به بوی تو جان بر افشانم

هم به بوی تو زنده گردم باز

همه گفتار دشمنان مشنو

یک دم آخر به دوستان پرداز

ساعتی این شکسته را دریاب

یک زمان این غریب را بنواز

امشب از رفته باز نتوان گفت

زانکه شب کوته است و قصّه دراز

گر بگرید جلال معذور است

کش چو شمع است کار سوز و گداز

شمارهٔ ۱۴۲

گشت خط بر گرد آن رخسار چون گلنار سبز

همچو در باغی که گردد دامن گلزار سبز

رفت آن کز جور گیسویش جهان بودی سیاه

زین پس از دور خطش گردد در و دیوار سبز

باغ رویش سبز شد وز بهر چشمش درخور است

باغ فرمایید تا بیند گهی بیمار سبز

در ازل نقّاش چون نقش عذارش می کشید

گوییا کرد از غلط ناگه سر پرگار سبز

بخت با زلفش فتاد و دیده بر خطّش نهاد

طالع خفته سیاه و دولت بیدار سبز

بر فراز قامتش گلزار حسن ار سبز شد

سرخ گل بر سرو اگر باشد شود ناچار سبز

اندرین موسم که از عکس رخ و رشک خطش

گشت جان لاله خون و دامن کهسار سبز

خیز تا عیشی به کام دل برانیم از بهار

زانکه بی ما بوستان خواهد شدن بسیار سبز

هر سحرگه آه من چون می رود بر آسمان

می کند آیینه نُه چرخ از زنگار سبز

گر نمی گردد ز اشک سرخ و زردی رخم

کی ز رنگ خود بگردد طوطی منقار سبز

جز که در بستان شعر پر ریاحین جلال

من ندیدم قطعه‌ای در گلشن اشعار سبز

شمارهٔ ۱۴۳

دردی از هجر تو دیدم، که ندیدم هرگز

و آنچه این بار کشیدم، نکشیدم هرگز

کامم این بود که در پای تو میرم روزی

مُردم از حسرت و این کام ندیدم هرگز

بهر تو بس که شنیدم سخن ناخوش خلق

وز تو روزی سخن خوش نشنیدم هرگز

هر که را حال نکو بود به کامی برسید

من بدحال به کامی نرسیدم هرگز

باغبانا! مکن از گوشه باغم بیرون

که من از باغ تو یک میوه نچیدم هرگز

منم آن بلبل عاشق که چو مرغ خانه

بر درت ماندم و جایی نپریدم هرگز

جان شیرین ز فراقت به لب آمد چو جلال

کز می وصل تو جامی نچشیدم هرگز

شمارهٔ ۱۴۴

دلبر نرفت بر سر عهد و وفا هنوز

در سینه کینه دارد و در سر جفا هنوز

بس فتنه ها که خاست ز چشمان شوخ او

وان شوخ چشم می ننشیند ز پا هنوز

گر درد من ازو و دوایم ز دیگری ست

یک درد ازین مرا بِهْ از آن صد دوا هنوز

زان روشن است دیده بختم که می کند

از خاک آستانه او توتیا هنوز

یک دم نسیم با دم او همدمی گزید

زان دم معطّر است نسیم صبا هنوز

یک قطره خوی ز عارض او بر زمین چکید

جان می دمد ز خاک به جای گیا هنوز

بر در همی زنم سر و می آیدم به گوش

کز آستان ما بنرفت این گدا هنوز

روزی تن جلال چو گردد اسیر خاک

جانش به درد عشق بود مبتلا هنوز

شمارهٔ ۱۴۵

در خشم رفت و خوش نشد آن تندخو هنوز

باقی ست در میانه ما گفت و گو هنوز

چندان که پای سرو گیا بوسه می دهد

او می نیاورد به گیا سر فرو هنوز

ذکر بهشت و دوزخ آن کس کند که نیست

آگه ز آتش من و از حسن او هنوز

بر هر زمین که باد بَرَد بوی زلف او

بعد از هزار سال بود مشکبو هنوز

آمد به سر در آرزوی وصل عمر من

وز سر به در نمی رود این آرزو هنوز

گر فی المثل سپهر شود او در علوّ و قدر

پشتم بود ز محنت عشقش دو تو هنوز

گرچه بسوخت بال و پر از تف شمع عشق

پروانه کم نمی کند از جُست و جو هنوز

شاخ گل امید بخوشید از انتظار

وان آب رفته را بنیامد به جو هنوز

روزی که روزگار گِلم را سبو کند

لب تشنه لب تو بود آن سبو هنوز

ناید جلال از صف میدان عشق باز

سر را بریده در سر میدان چو گو هنوز

شمارهٔ ۱۴۶

باز می ناید دل ما از پریشانی هنوز

می نهد پیش بتان بر خاک پیشانی هنوز

در وفا و عهد و پیمان تو می آرم به سر

عهد و عمر و تو همان بدعهد و پیمانی هنوز

رو بپوش از هر نظر بر حسن خود، خواری مکن

ای عزیز من! تو قدر خود نمی دانی هنوز

گر به جانی می فروشی از وصالت یک نفس

جان ما ارزانی ات بادا که ارزانی هنوز

من نه آنم کز تو برگردم به شمشیر جفا

گرچه جانم سوختی آسایش جانی هنوز

دوش با من در سخن لعل تو گوهر می فشاند

از دو چشم من نرفت آن گوهر افشانی هنوز

گرچه آوردم سر زلف پریشانت به دست

نیستم یک لحظه خالی از پریشانی هنوز

سالها بر آستانت بندگی کردم، ولی

از تکبّر بنده خویشم نمی‌خوانی هنوز

سرّ عشقت را جلال از خلق می‌دارد نهان

همچنان پیدا نگشت آن داغ پنهانی هنوز

شمارهٔ ۱۴۷

ای زلف و رخ تو چون شب و روز

این دلبند است و آن دل افروز

این دلجوی است و آن دلارام

این دل خواه است و آن دل اندوز

زلف سیه تو چون شب قدر

رخسار مه تو روز نوروز

بلبل که نوا همی نوازد

گو ناله عاشقان بیاموز

گر مجلس ما نه لایق تست

شمعی ز جمال خود برافروز

این درد بدل شود به درمان

کاندر پی هر شبی بود روز

با شمع چو حال خود بگفتم

بر من بگریست از سر سوز

این طرفه نگر که نام بختم

زیرا سیه است که هست پیروز

تا چند جلال! فکر فردا

خوش باش به نقد حالی امروز

شمارهٔ ۱۴۸

ماییم و به جان مهر تو ورزیدن ازین پس

در سینه نهان مهر تو ورزیدن ازین پس

دل رفت و به جان جات کنم تا تو نگویی

بی جان نتوان مهر تو ورزیدن ازین پس

تو پرتو خورشیدی و واجب دل ما را

ماننده کان مهر تو ورزیدن ازین پس

آنان که به دل قصد تو کردند ازین پیش

خواهند به جان مهر تو ورزیدن ازین پس

ار آرزوی هر دو جهان در دل ما هست

در هر دو جهان مهر تو ورزیدن ازین پس

تو آدم حُسنی و بود واجب و لازم

بر آدمیان مهر تو ورزیدن ازین پس

گفتی که جلالا پس ازین کام دلت چیست

ای سرو روان مهر تو ورزیدن ازین پس

شمارهٔ ۱۴۹

مرد این میدان نه‌ای همچون زنان در خانه باش

ور سوی میدان مردان می‌روی مردانه باش

هرکجا ماهی ببینی خرمن خود را بسوز

هرکجا شمعی ببینی پیش او پروانه باش

یوسف ار دستت دهد گو باش در زندان مقیم

گنج اگر حاصل شود گو جای در ویرانه باش

گر مهی بیمار شو، ور با خودی بی‌خویش گرد

ور به هوشی مست شو، ور عاقلی دیوانه باش

ساقیا! ما را ز لعل خویش کن مست و خراب

گو شراب عاشقان بی‌ساغر و پیمانه باش

چون جلال آزاد شو از دوست وز دشمن ببر

فارغ از نیک و بد هر خویش و هر بیگانه باش

شمارهٔ ۱۵۰

آن کآتشی اندر دل خلق است ز یادش

از دود دل خلق گزندی مرسادش

ز نهار! بر غمزدگانش مگذارید

ترسم متألّم شود از غم دل شادش

از غمزه مخمور تو زاهد چو خبر یافت

در میکده افتاد ندانم چه فتادش

زین پس دل و باریدن خونابه حسرت

کز بند سر زلف تو کاری نگشادش

درویش سری داشت که در پای تو انداخت

بیچاره نثاری بِه ازین دست ندادش

این یک دو نفس عمر که سرمایه ما بود

افسوس که بی روی تو دادیم به بادش

آن کس که به ناکام مرا از تو جدا کرد

یا رب که خدا کام دو گیتی مَدهادش!

هر کس که سر زلف پریشان ترا دید

از حالت من فرق به مویی ننهادش

مشنو که جلال از تو و از یاد تو خالی ست

مگذار زیادش که نه ای دور ز یادش

شمارهٔ ۱۵۱

می دهم جان ز پی لعل زمرّد پوشش

گرچه حاصل نشود کام به سعی و کوشش

چشم مستش که به هر غمزه بریزد خونی

گو بخور خون من خسته که بادا نوشش

تا چه لطف است، در آن شکل و شمایل که شده ست

دیده حیران و خرد واله و جان مدهوشش

تو سکون از دل سودازده من مَطَلب

کاین نه دیگی ست که هرگز بنشیند جوشش

غمزه اش هر نفسی خون دلم می ریزد

باز جان می دهدم لعل لب خاموشش

باچنین صورت زیبا و قد و خد که تراست

گر ملک پیش تو آید ببری از هوشش

دیگرش پند کسان جای نگیرد در گوش

هر که آکنده شد از پنبه غفلت گوشش

سر که دارم چو به پای تو فدا خواهد شد

من دلسوخته تا چند کشم بر دوشش

ای جلال! ار سر زلفش به کف آری روزی

یک سر موی به ملک دو جهان مفروشش

شمارهٔ ۱۵۲

وقت صبوحی آن شوخ سرکش

از در درآمد با تیر و ترکش

مُشکش مطرّا، شهدش مصفّا

خالش معنبر، ماهش منقّش

چون دیده من، لعلش دُرافشان

چون خاطر من، زلفش مشوّش

تنگم به بر در بگرفت و گفتا

کردم وداعت بادا شبت خوش

دود سیاهم آمد به سر بر

کردم زمانی در پای اوغش

من رفتم از خود و او از ترّحم

بر چهره ام زد از دیدگان رش

برجَستم از جا بوسیدمش پا

گفتم که رفتی شاد آیی و کش

پیشت بنازم، دردت بچینم

کی باز بینم آن روی مهوش؟

گفتا: به دوری باید صبوری

این دُرد می نوش و آن دَرد می کش

شُستم به گریه نعل سمندش

چون شد سواره بر پشت ابرش

هم دیده خون شد هم جوش زد دل

بی او بماندم در آب و آتش

جان جلال از سودای زلفش

تا چند باشد اندر کشاکش

شمارهٔ ۱۵۳

ای لعل تو کانِ آفرینش

در دست تو جانِ آفرینش

نگذشته به تنگی دهانت

چیزی به گمان آفرینش

لعلت نمک است و ابروانت

بسم الله خوان آفرینش

در وصف دهان تو چو سوسن

لال است زبان آفرینش

شمارهٔ ۱۵۴

ای گلستان روی تو چون نوبهار خوش

ما را به یاد عارض تو روزگار خوش

گفتی که مرهمی بنهم بر جراحتت

دانی که خسته را نبود انتظار خوش

ماننده قبا شده ام بسته تا شدم

در بند آنکه گیرمت اندر کنار خوش

ای رفته تیغ عشق تو از جان برون روان

وی کرده تیر مهر تو در دل گذار خوش

جان بر خطّ لطیف تو کردم روان فدا

از بهر آب سبزه شود در بهار خوش

دل را بزن به ناوک هجران که خود مراست

از گلستان روی تو با نوک خار خوش

جان پرور است گِرد مهت خطّ لاجورد

زان رو که سبزه باشد در نوبهار خوش

چون من که دید عاشق شیدا که باشد او

با درد دوست همدم و با جور یار خوش

با درد اندرون که نمی یابمش دوا

از سوز عشق گریه کنم زارزار خوش

آمد دل جلال به پیشت امیدوار

در سایه جمال خود او را بدار خوش

شمارهٔ ۱۵۵

دُزدانه در آمد از درم دوش

افکنده کمند زلف بر دوش

بر خاستم و فتادم از پای

چون او بنشست رفتم از هوش

گشتم به نظاره جمالش

حیران و خراب و مست و مدهوش

ای نرگس نیم مست جادوت

آهو بره ای به خواب خرگوش

با این رخ و خال و قد و خد

با این پر و بال و با تن و توش

هرکس که ببیندت به یک ره

ملک دو جهان کند فراموش

با روی تو نوش می شود نیش

وز دست تو نیش می شود نوش

ای دوست مخور غم زمانه

بنشین به مراد و باده می نوش

عاشق به سؤال و دوست فارغ

بلبل به فغان و غنچه خاموش

ای خواجه نصیحتم مفرمای

من پند کسان نمی کنم گوش

در گوش جلال حلقه ای کن

کاو بنده تست حلقه در گوش

شمارهٔ ۱۵۶

گل خودروی و شمشاد قصب پوش

در آمد شاد و خندان از درم دوش

نقاب مشک بو بگشاده از ماه

کمند عنبرین افکنده بر دوش

ز بند پرنیان آزاده سَروش

ولی دربند هندویی زره پوش

نمی دانم چه در گوشش همی گفت

که حاجب بُرده بودش سر سوی گوش

چو من لطف سراپایش بدیدم

در افتادم ز پای و رفتم از هوش

مرا چون دید بر خاک اوفتاده

به بوی وصل او سرمست و مدهوش

به صد لطفم ز روی خاک بر داشت

کشید از یکدلی تنگم در آغوش

چنان مستغرق وصلش شدم من

که کردم دین و دنیا را فراموش

مرا گویند چون دیدی وصالش

جلال از دست غم من بعد مخروش

ولی چون گل برون آید ز غنچه

کجا بلبل تواند بود خاموش

چو وقت گل ز مَی منعت کند شیخ

ز می بنیوش و پند شیخ منیوش

شمارهٔ ۱۵۷

آن دم که می گذشتی ای سرو سبزپوش

از غمزه ناوک افکن و از چهره گل فروش

چشمم چو بر شمایل و قدّ تو اوفتاد

دودم به سر برآمد و از من برفت هوش

آنم که دلبران ز غمم جوش می زنند

مغزم درآمدست ز سودای تو به جوش

بی تو مرا مباد مَی و زندگی حلال

بی من ترا مباد یکی شربت آب نوش

در پرده ای و پرده عشّاق می دری

بردار پرده از رخ و بر عاشقان مپوش

دوشت به خواب دیدم که دوشم به دوش تست

امروز جان همی دهم از آرزوی دوش

روزی بیا به گردن مقصود حلقه کن

دست جلال را که ترا هست حلقه گوش

شمارهٔ ۱۵۸

به سر طواف کنم بر در شراب فروش

که حلقه در این کعبه کرده ام در گوش

ز جام باده اگر یافتم حیات ابد

عجب مدار که آب حیات کردم نوش

ندانم این مَی ناب از کدام میکده بود

که عاشقان همه مستند و عارفان مدهوش

چنان ز بزم طرب برکشیم نعره شوق

که در حظیره قدس اوفتد غریو و خروش

از آن زمان که سر من گران شد از مَی عشق

همیشه غاشیه سر همی کشم بر دوش

به عهد حُسن تو از عاشقان فغان برخاست

به دور گل ننشینند بلبلان خاموش

مکن ملامت مستان عشق ای هشیار!

ببین که پرده خود می درند پرده بپوش

به جان همی خرم آیین و رسم رندان را

خلاف شیوه آن زاهدان زرق فروش

اگر جلال بنالد ز شوق معذور است

که هر چه بر سر آتش بود بر آرد جوش

شمارهٔ ۱۵۹

تا کی از دست جفایت تیره بینم روز خویش

ساعتی دلسوز شو بر عاشق دلسوز خویش

بخت پیروزم تو باشی گر در آیی از درم

من شوم از جان غلام طالع پیروز خویش

عالمی بی روی تو در ظلمت غم سوختند

برفکن معجر ز رخسار جهان افروز خویش

ای ملامتگر ! ز جان من چه می خواهی بگو

من خود اندر آتشم زین جان درد اندوز خویش

روزگارم تار و روزم تیره دست از من بدار

تابگریم ساعتی بر روزگار و روز خویش

هر که را گوشی بود موقوف پیغام بلاست

کی تواند گوش کردن پند نیک آموز خویش

در جوانی پیر گشتم از غم تیمار عشق

برگ ریزان خزانی دیدم از نوروز خویش

هر شبی بنشینم و با شمع گویم درد دل

هم به نزد سوخته گر زآنکه گویی سوز خویش

ای کمان ابرو! بترس از ناوک آه جلال

بردلش چند آزمایی ناوک دل دوز خویش

شمارهٔ ۱۶۰

زلف تو بر ماه نهد پای خویش

پهلوی خورشید کند جای خویش

عاقبتش سر ببرند آن که او

بیش ز اندازه نهد پای خویش

سلسله بر پای صبا می نهد

از شکن سلسله آسای خویش

هرکسی آشفته دیگر کسی ست

وز همه آشفته و شیدای خویش

حاصلش آشفتگی و تیرگی ست

هر که بود معتقد رای خویش

دیر که سودای خطت پُخت زود

سر بنهد در سر سودای خویش

کار جهان بین که کند هندویی

هم سر بالای تو بالای خویش

پاس رخت دارد در صبح و شام

دزد بود خازن کالای خویش

کرد تمنّای رُخت چون جلال

هست پریشان ز تمنّای خویش

شمارهٔ ۱۶۱

آتش دل چند سوزد رشته جانم چو شمع؟

ای صبا! تشریف ده تا جان برافشانم چو شمع

راز من چون شمع روشن گشت در هر محفلی

بس که سیل آتشین از دیده می‌رانم چو شمع

دارم امشب گرمیی در سر که ننشینم ز پای

تا سراپای وجود خود نسوزانم چو شمع

هر شبم تا صبحدم آتش به سر بر می رود

و آب حسرت می رود از رخ به دامانم چو شمع

یک زمان میرم زمانی خانه را روشن کنم

تا به جان کندن شبی را روز گردانم چو شمع

نیست دلسوزی که بر بالین من گرید دمی

در شب تنهایی ار بر لب رسد جانم چو شمع

گر سرم از دست خواهد رفت ننشینم ز پای

تا ترا در بزم خود یک دم بننشانم چو شمع

قدسیان آیند پیرامون کویم در طواف

گر شبی از نور خود بفروزی ایوانم چو شمع

ناصحم گوید نیاری برد جان از سوز عشق

گرنه سوز عشق باشد زنده کی مانم چو شمع

هر سحرگاهی چه آیم سوی مسجد چون جلال

من که هر شامی حریف بزم رندانم چو شمع

شمارهٔ ۱۶۲

ما بریدیم به دوران تو از کام طمع

هر که شد پخته دوران نبود خام طمع

از لب لعل تو دندان طمع برکندیم

کام چون نیست بریدیم به ناکام طمع

تو گدایی که دل از هر دو جهان می خواهی

از گدایان نتوان داشتن انعام طمع

به تو ز آغاز طمع کردم از آن خوار شدم

بکند خوار کسان را به سرانجام طمع

دیده تا چشم تو بیند نکند خواب خیال

دل که زلفت طلبد کی کند آرام طمع

سایه واگیری و بویی نفرستی هرگز

پس چه دارم به تو ای سرو گل اندام طمع

دوست را از من دل خسته جدا کرد ایّام

ای دریغا نه چنین بود ز ایام طمع

عافیت نیست در آن کوی که خمّارانند

نیک نامی مکن از مردم بدنام طمع

ای طبیب! از سر بیمار مرو تا فردا

نیست امروز به تیمار تو تا شام طمع

از طمع بود که در دام غم افتاد جلال

از هوا مرغ درآرد به سوی دام طمع

شمارهٔ ۱۶۳

سزد که رنجه کنی یک زمان قدوم شریف

به کنج کلبه احزان ما دهی تشریف

شبی به خلوتم از تُست آرزو که بود

لب تو ساقی و رخساره شمع و غمزه حریف

شریف داشتم آن زلف را چو عمر دراز

ولی چه سود که بر باد رفت عمر شریف

بگو به یار سبک روحم ای نسیم صبا

بیا که جان گران جان همی کند تخفیف

ز جان بود همه خوفی کنون که جانم رفت

مرا چه بیم ز بیم و چه خوف از تخویف

اگر در آب دو چشمم وگر در آتش دل

خیال تو به همه حال مونس است و الیف

ز ما صلاح مجو ای صلاح جو، که به عقل

نه عاقلی ست که دیوانه را کنی تکلیف

به کوی دوست تواند مرا صبا بردن

ز بس که گشته ام از هجر ناتوان و ضعیف

مشو به سختی از امّید ناامید جلال

و انّه «لرؤفً» و بِالعباد «لطیف»

شمارهٔ ۱۶۴

باز به بستان شکفته گشت شقایق

باز جهان گشت پر ز نور حدایق

غنچه تبسّم نمای و ابرگهربار

خنده معشوق بین و گریه عاشق

لاله حمرا بسان چهره عذرا

لیک درون دلش چو سینه وامق

بر سر لاله شکفته شد گل دو روی

زآن که در آتش بود مقام منافق

موسم عیش است و جام باده کشیدن

خاصّه کسی را که هست یار موافق

بهر تفرّج به هر کرانه نشینند

در چمن باغ جوق جوق خلایق

خلق به حیرت ز گونه گونه ریاحین

حیرت مخلوق بین و قدرت خالق

قمری تسبیح خوان و بلبل سرمست

هر دو به یک جای جمع زاهد و فاسق

دوش چو بنهفت روی خسرو انجم

در تتق خاک ازین بلند سرادق

من به چمن در شدم از کلبه احزان

کرده ز دل دور فکر لاحق و سابق

فرق دلم را ک لَه ز تَرک دو عالم

وصله ای بر دوخته ز قطع علایق

من به چنین وجد و حال به بستان

لاله و نسرین مرا ندیم و مرافق

همّت مقصدنمای و قطع منازل

خاطر مشکل گشای و کشف حقایق

از شعله سوز دل و از دوده آهم

زهره و پروین باغ غارب و شارق

داد هر آن ناله که کردم از آغاز

فاخته و بلبلم جواب مطابق

ای که به غفلت همیشه عمر گذاری

گه غم سابق خوری و گه غم لاحق

خیز و بسان جلال طرفِ چمن گیر

هر سحری زود وقت خواندن فالق

باده چون صبح ریز در افق جان

تا شود از باد صبح بخت تو صادق

شمارهٔ ۱۶۵

مدّعی در عشق او گر طعنه زد بر من چه باک

طالبان دوست را از طعنه دشمن چه باک

دل سیاهی را که دارد جامه پاک از طعنه نیست

لاله را از ده زبانی کردن سوسن چه باک

عاشقان را هر دو عالم گرد خاطر گو مگرد

گر نگردد شمع را پروانه پیرامن چه باک

دشمنان و دوستان کردند بر من پشت، لیک

گر بود روی عنایت دوست را با من چه باک

یار در دل دارم و بر دوختم ز اغیار چشم

خانه پرنور است اگر تاریک شد روزن چه باک

چون سلامت ترک کردیم از ملامت باک نیست

هر که را در دیده پیکان است از سوزن چه باک

من که در باطن چو غنچه مهر دارم سر به مُهر

گر به ظاهر می درم بر خویش پیراهن چه باک

آنکه فردای قیامت دامنش خواهم گرفت

گر بود خون مَنش امروز در گردن چه باک

در میان ما و او پیوند جانی رفته است

جان اگر عزم جدایی می کند از تن چه باک

پاک خون دل ز راه دیده بر دامن چکید

چون دلم شد پاک اگر آلوده شد دامن چه باک

گر جلال از گنج وصلش یافت مقصودی چه شد

خوشه‌چینی خوشه‌ای گر بُرد از خرمن چه باک

شمارهٔ ۱۶۶

ای ز دوری رخت جامه صبرم شده چاک

شخص عقلم شده در چنگ هوای تو هلاک

در دو عالم اگرم هیچ نباشد سهل است

چون تو هستی اگرم هیچ دگر نیست چه باک

ماه دیگر ز خجالت نزند خرگه حسن

کز فروغ رخ تو خیمه زند بر افلاک

دست از دامن عشق تو ندارم هرگز

ور زند دست اجل دامن عمرم را چاک

طرب و عشق نیامد ز من این هر دو برفت

که مرا بود دلی خسته و جانی غمناک

بر محک غم عشقت همه دلها قلبند

زان که یک دل چو دل خویش نمی بینم پاک

آه کاندر دل شوریده چه حسرت ماند

گر برد آرزوی روی تو با خویش به خاک

چون ز خورشید رخت چشم خرد حیران ماند

کی تواند که کند دیده ز همّت ادراک

کرد از غیر تو خالی دل پردرد جلال

بر گذرگاه تو حاشا که بماند خاشاک

شمارهٔ ۱۶۷

غلغل میخوارگان و غلغله چنگ

طرفه نماید به طرف باغ شباهنگ

اختر شادی چو در قدح بدرخشد

غم نتواند قدم نهاد به فرسنگ

باده گساران نمی دهند مَی از دست

پرده سرایان نمی نهند دف از چنگ

همچو به دور گل است ناله بلبل

باده که در گردش است و غلغله چنگ

لاله تو گویی ز شاخ سرو شکفته است

بر کف ساقی سرو قد مَی گلرنگ

بر گل رعنا نظاره کن که ببینی

چهره گل چهر و رنگ گونه اورنگ

سرکشد از غنچه سرو راست نیاید

صحبت آزادگان و مردم دلتنگ

آتش جان من است بر دل جانان

لاله حمرا که سر برآورد از سنگ

ننگ بود کز جلال نام بر آید

مردم اوباش را ز نام بود ننگ

شمارهٔ ۱۶۸

اگرچه روز و شبم با تو در خیال خیال

مرا خیال وصالت بِهْ از وصال خیال

اگر خیال آن بود که فرق کنند

میان موی و میانت، زهی خیال خیال

از آن خیال تو مالند چون مرا بر روی

که دیده دست بشوید ز روی مال خیال

تن ضعیف من از هجر بر نهالی درد

کشیده از اثر ضعف چون نهال خیال

ز اشک آب گرفته است رودخانه چشم

چنان که وهم نیابد درو مجال خیال

خیال تو ز خیال جلال بود خیال

مبین خیال جلال و مگر جلال خیال

مکن حدیث کمال و خیال بازی او

ورا خیال کمال و مرا کمال خیال

شمارهٔ ۱۶۹

ز بس که در نظر آمد مرا خیال خیال

وصال دوست گمان می برد وصال خیال

من ضعیف میانت چو در خیال آرم

بود عیان که خیالی ست در خیال خیال

در آرزوی دهانت دلم چنان تنگ است

که جای فکر در او نیست یا مجال خیال

چو روی مالِ خیالت به خون چشم تر است

به خون دیده بشویم روی مال خیال

خیال گفت بپیچ از تن چو مویت

من آن نِیَم که بپیچم سر از مثال خیال

رخ تو هست به چشمم خیال صورت جان

دهان نقطه موهوم گفت خال خیال

قدم ز شوق دو ابروت هر که دید چه گفت

زهی خیال هلال و خهی هلال خیال

خیال بین که مرا هست بر نهالی درد

که بر دهد قد سرو توام نهال خیال

ز حُسن تست خیال مرا هزاران وجه

که از خیال جمالت بود جمال خیال

چه حال شد که خیالت نمی دهد تشریف

شدم خیالی و بنگر که چیست حال خیال

به پرده رفت ز شرم آن خیال یار که گفت

ببین خیال جلال و نگر جلال خیال

همه جلال خیال است در خیال جلال

اگر خیال کمال است در کمال خیال

شمارهٔ ۱۷۰

دامن کشان رسید سوی جویبار گل

ای ترک گلعذار به دامن بیار گل

راز نهفته دل بلبل شد آشکار

برطرف جویبار چو شد آشکار گل

دادند بارعام که از بزمگاه خاص

آمد به فال سعد در ایوان یار گل

در بار داشت اطلس سبز و حریر سرخ

شد مشتری هزار چو بگشاد بار گل

هر دم به مجلسی رود از بس تلوّنش

یک هفته هیچ جای نگیرد قرار گل

بر دست ساقیانِ سمن رخ شراب لعل

گویی شکفته است ز سرو و چنار گل

چندان کشید و باز کشیدش که چاک زد

از دست باد پیرهن زرنگار گل

زین سان که زرد و سرخ برآمد به جویبار

از شرم باده گشت مگر شرمسار گل

دانی که گل جلال! چرا شد چنین عزیز؟

از بهر آنکه عار ندارد ز خار گل

شمارهٔ ۱۷۱

دور نشاط آمد و دوران گل

بزم طرب ساز در ایوان گل

گلشن جان تازه کند هر سحر

گریه ابر و لب خندان گل

دل بگشاید به چمن تا گشاد

باد سحر گوی گریبان گل

پای من و رقص و طواف چمن

دست من و ساغر و دامان گل

موسم شادی ست چه خون می چکد

از سپر لاله و پیکان گل

جام جم از دست منه زانکه زود

باد برد تخت سلیمان گل

سرو از آن یافت بلندی که او

چتر کشد بر سر سلطان گل

خیز که هر صبح گل افشان کنیم

پیشتر از صبح گل افشان گل

باده به دور آر، که دور حیات

زود زوال است چو دوران گل

مرغ سحر را چه نوا بعد ازین

زان که جلال است ثناخوان گل

شمارهٔ ۱۷۲

ای به ما نزدیک همچون جان و دور از ما چو دل

کرده‌ام از شوق لعلت دیده را دریا چو دل

تو دل و جان منی بی‌تو نشاید زیستن

یا چو جان خواهم که باشی در بر من یا چو دل

بند زلفت برگشودی شد دلم پیدا در او

لعل لب بگشا ز هم تا جان شود پیدا چو دل

تو به نزد ما عزیز و آشنایی همچو جان

ما به نزدیک تو خواریم و غریب‌آسا چو دل

جان به جایی ماند و دل جایی و من جای دگر

دل چو من تنها ز جان و جان ز من تنها چو دل

سرمه کش چشم مرا از خاک پایت ورنه من

عالمی پرخون کنم از چشم خون‌پالا چو دل

قطره خون است لعلت من خیالش را از آن

کرده‌ام در اندرون سینه خود جا چو دل

ای جلال! از سر برون کن آرزوی زلف او

تا به کی باشی ازین سان بسته سودا چو دل

شمارهٔ ۱۷۳

رسید وقت صبوحی بیار ساقی جام

به یاد بزم صبوحی کشان دُرد آشام

به طرفِ باغ برآرای بزم چون فردوس

که باد صبح ز فردوس می دهد پیغام

بر آتش دل ما ریز آبِ چون آتش

که کار سوختگان پخته گردد از می خام

بیار باده که ارباب ذوق را به صبوح

گشایشی نشود جز ز پیر خلوت جام

مقام عشق مگو با خرد که ره نبرد

درون بزمگه خاصّ و عام کالانعام

مقام عالی اگر جویی از خرابی جوی

که ما به کوی خرابات یافتیم مقام

من از ملامت مردم ندارم اندیشه

مراد چون نتوان یافت از ملال و ملام

کسی که کام دل از زمانه می خواهد

همین که باده به کامش رسد رسید به کام

دل جلال به زنجیر عشق دربند است

که کی خلاص شود مرغ بال بسته به دام

شمارهٔ ۱۷۴

در میان موج بحری بیکران افتاده‌ام

موج بحر بیکران را در میان افتاده‌ام

منزلم بالای نُه چرخ است و من بر سطح خاک

زان همی‌نالم که از نُه نردبان افتاده‌ام

با همه رنج و بلایی در میان بنشسته‌ام

وز همه کام و مرادی بر کران افتاده‌ام

طایر قدسم ولی با خاکیان بنشسته‌ام

گوهری پاکم ولی در خاکدان افتاده‌ام

چون زمین سفلی نِیَم اصلم ز خاک سفله نیست

گوهری علوی منم کز آسمان افتاده‌ام

از ضعیفی در نمی‌یابم وجود خویش را

بلکه از هستی خویش اندر گمان افتاده‌ام

هرکه را جانی‌ست با جانانی اندر خلوتی‌ست

این مذلّت بین که من بر آستان افتاده‌ام

از مذلّت روز و شب با خاک راهم هم‌رکیب

گرچه با گردون به همّت هم‌عنان افتاده‌ام

خلق گویندم که در هجران چه می‌نالی جلال!

بلبلی مستم که دور از گلستان افتاده‌ام

شمارهٔ ۱۷۵

تو آفتاب بلندی و من چنین پستم

به دامنت چه عجب گر نمی رسد دستم

قدح به دست حریفان باده پیما ده

مرا به باده چه حاجت که روز و شب مستم

درون کعبه دل در شدم طواف کنان

درو هر آنچه به جز دوست بود بشکستم

از آن زمان که تو برخاستی ز مجلس انس

به جست و جوی تو یک دم ز پای ننشستم

ز بند زلف تو نگشاد جز پریشانی

مرا که از همه عالم دل اندرو بستم

من از تجلّی حُسن تو گم شدم در خود

بسان ذرّه که با آفتاب پیوستم

به هر دو پای مقیّد شدم به دام بلا

اگرچه بود گمانم که از بلا رستم

نه صبر ماند و نه هوش و نه عقل ماند و نه دین

سعادتی ست که از دست دشمنان جَستم

مگو جلال خردمند و عاقل است که نیست

اگر به عاشق و دیوانه خوانی‌ام هستم

شمارهٔ ۱۷۶

دوش جان را در فضای کوی جانان یافتم

کوی او را از صفا جولانگه جان یافتم

بر سر آن کوی او نعره زنان چون جان خویش

جان مشتاقان جان را من فراوان یافتم

چون عروج عشق کردم در سماوات ضمیر

پای خود بر تارک گردون گردان یافتم

چون دل من در حریم کوی وصلت پا نهاد

اندر آن کو کفر و ایمان هر دو یکسان یافتم

دامن مطلوب چون بگرفت دست همّتم

هر دو عالم در یکی گوی گریبان یافتم

دوست برقع باز کرد و من بدیدم روی او

حسن او را ماورای وصف انسان یافتم

گرچه راه او سراسر خار اندر خار بود

عارض او را گلستان در گلستان یافتم

جامی از دستش بنوشیدم چنان از خود شدم

خویش را در بی خودی خویش پنهان یافتم

ای که دایم طالب داروی دردی از طبیب

ترک دارو کن که دردش عین درمان یافتم

با وجود سر ترا سامان نباشد، زانکه من

چون قدم بر سر زدم آنگاه سامان یافتم

ای جلال! از کان دل جوهر چه می جویی که من

قیمتی جوهر که جستم اندر آن کان یافتم

تو کلید گنج را در آستین خویش جوی

کآنچه من می‌جستم اندر زیر دامان یافتم

شمارهٔ ۱۷۷

صبحدم بر بوی جانان سوی گلزار آمدم

همچو بلبل پیش گل در ناله زار آمدم

تا ببینم نرگس و سنبل چو چشم و زلف او

این چنین سرمست و آشفته به بازار آمدم

از جفای غمزه مستش سوی گل با خروش

از درِ بُستان شدم در کوی خمّار آمدم

حُسن روی او طلب کردم به بتخانه شدم

تار زلفش دَر گرفتم پیش زنّار آمدم

جلوه زن شد حُسن جانان از همه سو بر جلال

من که بودم تا برین دولت سزاوار آمدم

شمارهٔ ۱۷۸

باز از چمن غیب برآورد صبا دم

ساقی منشین خیز و بده جام دمادم

در جام صفاهاست که بی‌جام جهان‌تاب

کی صبح برآرد ز سر صدق و صفا دم

من می خورم و جرعه بدین دخمه فشانم

کاندر خم این خمکده بگرفت مرادم

از اهل جهان یافت نشد اهل وفایی

کز رنگ وفا بوی ندارد گل آدم

دم می دهدت عمر دم از عمر مزن هیچ

در کوی فنا چند توان زد ز بقا دم

سرّی ست ز جان، چرخ ز بس جان که ربوده ست

کز رنگ رخ کاه زند کاه رُبا دم

بر خاک جلال ار گذری ای که یقینی

تقصیر مکن فاتحه‌ای بر گِل ما دم

شمارهٔ ۱۷۹

منم کز درت سر به راهی نکردم

به جز آستانت پناهی نکردم

بر آنی که خونم به باطل بریزی

گناهی مکن چون گناهی نکردم

من آن نیستم کز خدنگت بنالم

که صد تیر خوردم که آهی نکردم

شدم سیر ازین زندگانی که هرگز

دمی سیر در تو نگاهی نکردم

به چشمم نیامد گل و چشمه بی تو

قناعت به آب و گیاهی نکردم

من از هر مرادی ترا خواستم بس

تمنّای مالی و جاهی نکردم

نگفتم جفاهای زلف تو با کس

شکایت ز دست سیاهی نکردم

مرا چون جلال از در خود چه رانی

که من جز درت قبله گاهی نکردم

شمارهٔ ۱۸۰

دوش می‌رفت و آه می‌کردم

در پی او نگاه می‌کردم

سرو من می‌چمید و من خود را

خاک ره چون گیاه می‌کردم

هردم از خون دیده در پی او

قاصدی را به راه می‌کردم

ناوک غمزه بر دلم می‌زد

من دل خسته آه می‌کردم

شب همه شب ز دود سینه خویش

سرمه در چشم ماه می‌کردم

خون دل تا به روز می‌خوردم

ناله تا صبحگاه می‌کردم

در دل آوردم آن رخ و گویی

یوسفی را به چاه می‌کردم

گریه می‌کردم و به حالت خویش

خنده هم گاه‌گاه می‌کردم

آفتابم به صبح باز آمد

کانتظارش پگاه می‌کردم

یافتم عاقبت مهی کاو را

طلبش سال و ماه می‌کردم

اگر او بازپس نمی‌آمد

عالمی را سیاه می‌کردم

گرچه تقصیر ما گذشت از حد

کرمش عذر خواه می‌کردم

پس ازین وقت توبت است جلال

پیش ازین گر گناه می‌کردم

شمارهٔ ۱۸۱

در آرزوی وصالت اگرچه با غم و دردم

امیدوار چنانم که ناامید نگردم

منم چو شمع که هر شب ز سوز هجر تو تا روز

سرشک گرم فرو می رود به چهره زردم

از آن زمان که مرا بخت خفته از تو جدا کرد

نماند شربت دردی که از زمانه نخوردم

سهیل هجر برآمد، مه وصال فرو شد

ز روز تیره فزون شد درازی شب دردم

ز اشتیاق جمالت چه سیل ها که نراندم

ز روزگار وصالت چه یادها که نکردم

هزار ناله برآرم ز دست هجر تو هر روز

هزار قطره ببارم به یاد وصل تو هر دم

شب فراقت ازین سان که بوی صبح ندارد

چراغ صبح همانا بمرد از دم سردم

چنین که هجر تو گَرد از من شکسته برآورد

مگر نسیم صبا آورد به کوی تو گردم

خیال روی تو همواره همنشین جلال است

که با خیال تو جفتم گر از وصال تو فردم

شمارهٔ ۱۸۲

در ره کعبه مقصود و بیابان حرم

هر که از سر نکند پای زهی سست قدم

زندگی با الم و زخم نخواهد مجروح

گر کشی عین کرامت بود و محض کرم

نبرد خواب مرا هیچ شب از دست خیال

دوست در پیش نظر چون بنهم دیده به هم

می نوشتم صفت شوق تو بر لوح درون

آتشی خاست که نه لوح بماند و نه قلم

من که با دوست نشستم به مراد دل خویش

اگرم جمله جهان دشمن جانند چه غم

حیف باشد که کسی محرم این راز شود

نیست با درد تو دل در حرم جان محرم

صنما روی بپوشان ز نظرها ورنه

بیم آنست که مردم بپرستند صنم

من که در خاک سر کوی تو مسکن دارم

فارغ از گلشن فردوسم و گلزار ارم

هر که با درد تو خوش گشت نجوید درمان

دل که با زخم تو خو کرد نخواهد مرهم

چون ببینم دهن تنگ ترا بیم بود

که به یک آه کنم عالم موجود عدم

چشم و دل لایق آن نیست که جای تو بود

تنگنایی ست پر از آتش و جایی پُرنم

دعوی عشق هر آن کس که کند همچو جلال

مدّعی باشد اگر هیچ بنالد ز الم

شمارهٔ ۱۸۳

وقت است که در بر رخ اغیار ببندم

وز جان کمر بندگی یار ببندم

چون فتنه آن چشمم و آشفته آن زلف

در میکده بنشینم و زنّار ببندم

گر کار شمار ریختن خون دل ماست

من خود کمری از پی این کار ببندم

ای باد! غبار سر کویش به من آور

تا مرهم این سینه افگار ببندم

از پای درآورد مرا زلف تو بگذار

تا دست چنان سرکش عیّار ببندم

از دست خیال تو عجب گر به همه عمر

یک شب در این دیده بیدار ببندم

بر چین سر زلف تو گر دست بیابم

از حلقه او مشک به خروار ببندم

بگذار که حلق دل شوریده خود را

در حلقه آن زلف نگونسار ببندم

روزی مژه بر هم نزنم کاشک نیاید

این رخنه نه سیلی ست که ناچار ببندم

جز حسرت دیدار تو با خود نبرم هیچ

آن روز که بر عزم عدم بار ببندم

ای قاصد محبوب! بده نامه که هر دم

بگشایم و بر دیده خونبار ببندم

تاری ست تنم جان چو کند عزم جدایی

من هر نفس او را به همین تار ببندم

گویند جلال! از دگران دیده فرو دوز

کو یار که من دیده ز اغیار ببندم

شمارهٔ ۱۸۴

ترا از هر دو عالم برگزیدم

به صد ناز و نیازت پروریدم

گهی بر دیده خود جات کردم

گهی جان پیش پایت گستریدم

به عشقت ترک نام و ننگ گفتم

هوایت را به جان و دل خریدم

چه سختی ها که در هجر تو دیدم

چه محنت ها که در عشقت کشیدم

چه مایه طعنه های دشمن و دوست

که گاه و بی گه از بهرت شنیدم

فراوان اشک در هجرت فشاندم

فراوان جامه بر یادت دریدم

گهت بر آستان سر می نهادم

گهی بر گرد کویت می دویدم

نه یک ساعت جدا می گشتم از تو

نه یک دم بی رخت می آرمیدم

کنون نامهربانی پیشه کردی

امید از مهر و پیمانت بریدم

اگر دیگر کسان حالم ندانند

تو می دانی که از بهرت چه دیدم

کنونم خود پرو بالی نمانده است

که وقتی در هوایت می پریدم

نخورده شربتی شیرین ز لعلت

چه تلخیها که از دوران چشیدم

رسد گفتی جلال از من به کامی

حقیقت خوش به کام دل رسیدم

شمارهٔ ۱۸۵

به دستی دل، به دستی سنگ دارم

که من با دل فراوان جنگ دارم

به عشقت تا چو سروم پای در بند

لقب آزاده یک رنگ دارم

سرت با من به یک بالین کی آید؟

که بستر خاک و بالین سنگ دارم

گرم سرمی رود نگذارم از دست

من این دامن که اندر چنگ دارم

مرا گویی دهانم روزی تست

حقیقت روزیی بس تنگ دارم

الا ساقی می خون رنگ در دِه

که در آیینه دل زنگ دارم

صدای پند در گوشم نگیرد

که گوشی بر نوای چنگ دارم

اگر همچون جلالم بنده خوانی

ز شاهی دو عالم ننگ دارم

شمارهٔ ۱۸۶

آشکارا کنم این درد که در جان دارم

عاشق روی توام از تو چه پنهان دارم

من بیچاره کجا وصل تو یابم، لیکن

می دهم جان به تمنّای تو تا جان دارم

بعد ازین این سر شوریده و سامان هیهات

زین تمنّا که من بی سر و سامان دارم

روز محشر چه غم از آتش دوزخ باشد

دوزخ اینست که من در دل سوزان دارم

عاقلان را هوس نعمت جنّت باشد

من دیوانه سر صحبت جانان دارم

دوست خواهم چه غم از سرزنش دشمن و دوست

کعبه خواهم چه غم از خار مغیلان دارم

خواب بر دیده حرام است من مسکین را

که ز فکرت همه شب سر به گریبان دارم

خلق گویند که درمان دل ریش بکن

من خود این درد دل از مایه درمان دارم

چون جلال ار سخنم هست پریشان چه عجب

که مسلسل غم آن زلف پریشان دارم

شمارهٔ ۱۸۷

به جز ذکر لبت کاری ندارم

به یادت عمر شیرین می گذارم

چو چشم ناتوانت ناتوانم

چو زلف بی قرارت بی قرارم

ز دیده خون دل تا کی فشانم

ز مژگان سیل خون تا چند بارم

اگر روزی ببینی زاری من

کنی هم رحمتی بر حال زارم

اگر چه دشمن جان و دلی تو

ز جان و دل هنوزت دوست دارم

ز چشمم اختر افشانی عجب نیست

که شب تا روز اختر می شمارم

درین وادی که گرد از من برآید

مگر سوی تو باد آرد غبارم

اگر صد نوبت از پیشم برانی

به الطافت هنوز امّیدوارم

جلال خسته را دادی امیدی

کنون عمری ست تا در انتظارم

شمارهٔ ۱۸۸

مرا دردی‌ست اندر دل، ولی گفتن نمی‌یارم

غم دُردانه‌ای دارم ولی سُفتن نمی‌یارم

بخواهم گفت حالم با طبیب خویشتن روزی

که در دل بیش ازین این درد بنهفتن نمی‌یارم

تو وصف حسن آن روی از من حیران چه می‌پرسی

ببین آشوب در عالم که من گفتن نمی‌یارم

از آن خاری که افکنده است هجران زیر پهلویم

خیالش نیک می‌داند که من خفتن نمی‌یارم

بر من تا نمی‌آید صبایی از سر کویش

دلم چون غنچه پرخون است و بشکفتن نمی‌یارم

چو اوقات جلال آشفته می‌دارد سر زلفش

چه شاید کرد با زلفش برآشفتن نمی‌یارم

شمارهٔ ۱۸۹

گرچه غریق بحر مضایق چو لنگرم

آخر دلی وسیع چو بحری ست در برم

چون بحر اگر چه نیست به جز باد در کفم

از گوهر نسفته چو دریا توانگرم

من صافی اندرون و حریفان دور ما

خونم همی خورند به دستان که ساغرم

از سوز سینه دامن عودی آسمان

دود دلم گرفته تو گویی که مجمرم

چون تیغ اگر برهنه ام از جور روزگار

زانم زبان دراز که پاکیزه گوهرم

شمارهٔ ۱۹۰

بخت برگشت ز من تا تو برفتی ز برم

کی بود باز که چون بخت درآیی ز درم؟

پیش از این یک نفسم بی تو نمی رفت به سر

بعد ازین تا ز فراق تو چه آید به سرم

گفتم احوال دل خویش نگویم با کس

لیکن از بی خبری رفت به عالم خبرم

جان سپر ساخته ام ناوک مژگان ترا

تا همه خلق بدانند که من جان سپرم

بی گل روی تو چون غنچه دلم تنگ آمد

بیم آنست که بر خویش گریبان بدرم

سرو گفتم که به بالای تو ماند امروز

زهره ام نیست کزین شرم به بالا نگرم

دل خود می طلبم باز و یقین می دانم

که من از دست تو گر دل ببرم، جان نبرم

ترک دنیا کنم ار سوی خودم راه دهی

کو سر کوی تو تا من ز جهان در گذرم

تا خیال رخ خوب تو مرا در نظر است

می نیاید به حقیقت دو جهان در نظرم

سخت هجر تو اثر کرد و از آن می ترسم

که در اندوه فراق تو نماند اثرم

به صبوری نتوان کرد مداوای جلال

بِهی ام نیست که هر روز که آید بترم

شمارهٔ ۱۹۱

در پایت اوفتادم ای دوست! دست گیرم

می کن بزرگی خود منگر که من حقیرم

ای شمع جمع خوبان! پروانه وار روزی

گرد سرت بگردم در پیش پات میرم

از دست چشم و زلفت پیش که داد خواهم؟

[این] می کشد به بندم [وان] می کشد به تیرم

خیز ای طبیب نادان! ترک معالجت کن

من درد عشق دارم درمان نمی پذیرم

چون کشته تو گردم گر بگذری به خاکم

از خاک سر برآرم تا دامنت بگیرم

ای دوستان! مجویید از بند او خلاصم

آزادم از دو عالم تا در کفش اسیرم

روی از تو برنچینم گر می کشی به تیغم

چشم از تو برندوزم گر می زنی به تیرم

من ترک او نگویم ور جان رَود درین سر

کز جان گزیر باشد وز دوست ناگزیرم

هر شب به خار و خارا غلتم ز درد دوری

وز شوق وصل گویی پهلوست بر حریرم

تا از جلال دوری دوری نکرد یک دم

نام تو از زبانم، یاد تو از ضمیرم

شمارهٔ ۱۹۲

تو مپندار که از عشق تو دل برگیرم

یا به جای تو کسی جویم و در بر گیرم

بعد صد سال اگر بر سر خاکم گذری

پاره سازم کفن و زندگی از سر گیرم

شمارهٔ ۱۹۳

من شمع طلعتت را پروانه ای حقیرم

پروانه وار روزی در پیش پات میرم

از دست چشم و زلفت پیش که دادخواهم؟

این می کشد به بندم وان می کشد به تیرم

خیز ای طبیب نادان! ترک معالجت کن

من درد عشق دارم درمان نمی پذیرم

بر خاکم ار خرامی چون سرو و من چو سبزه

از خاک سر برآرم تا دامنت بگیرم

ای دوستان! مجویید از بند او خلاصم

آزادم از دو عالم تا در کفَش اسیرم

باران اشک بارم چون ابر و برق خیزد

از آه دردناکم وز آتش نفیرم

روی از تو بر نپیچم گر می کشی به تیغم

چشم از تو بر ندوزم گر می زنی به تیرم

در پایت اوفتادم ای دوست دست من گیر

می کش به ناوک خود [منگر] که من حقیرم

من ترک او نگویم ور جان رود درین سر

کز جان گزیر باشد وز دوست ناگزیرم

بر خاک آستانش هر شب مقام سازم

وز شوق وصل گویی پهلوست بر حریرم

تا از جلال دوری روزی نکرد یارم

نام تو از زبانم یاد تو از ضمیرم

هر چند دوست هرگز یاد جلال نارد

یک لحظه نیست خالی از یاد او ضمیرم

شمارهٔ ۱۹۴

همی خواهم که تا من زنده باشم

تو سلطان باشی و من بنده باشم

ز غم مُردم که جان دیگرانی

به جان دیگران چون زنده باشم؟

روا نبود که جان داروی لعلت

برند اغیار و من جان کنده باشم

برین در من چو سروم دیگران گل

روند ایشان و من پاینده باشم

بزن آبی بر این دل ورنه بینی

که آتش در جهان افکنده باشم

بسان غنچه ام در بند ناموس

که دل پرخون و لب پرخنده باشم

نمیرم چون جلال الا به دردت

اگر با طالعی فرخنده باشم

شمارهٔ ۱۹۵

خیال روی تو مأوا گرفت در بر چشم

نمی شود نفسی غایب از برابر چشم

مجال خواب ندارم که می زند هر شب

خیال زلف تو تا روز حلقه بر در چشم

به جام باده چه حاجت مرا که خون جگر

به حلق تشنه فرو می رود ز ساغر چشم

اگر تو بر سر و چشمم گذر کنی سهل است

اگرچه سهل نباشد گذشتن از سر چشم

دل پر آتش اگر لایق نشست تو نیست

بیار که جات کنم بر کنار منظر چشم

مرا تو چشم و چراغی مرو ز پیش نظر

وگرنه تیره شود خانه منوّر چشم

ولی یقین که به صد چشم و گوش نتوان داشت

چنین که می برد ابروی تو دل از بر چشم

ز بحر اشک کنارم کند پر از گوهر

گهی غوطه کند هندوی شناور چشم

جلال گوهر دیده نثار پای تو کرد

عزیزتر نبود گوهری ز گوهر چشم

شمارهٔ ۱۹۶

شکر است که سجّاده درافتاد ز دوشم

تا من نتوانم که دگر زهد فروشم

دل هر نفسم پند همی داد که هش دار

المنّة لِلّه که نه دل ماند و نه هوشم

زین پس من و رندی و سر کوی خرابات

وز هر که جهان پند دهندم ننیوشم

شیخم سخنی گفت و دلم زو ننیوشید

ساقی قدحی ده که به روی تو بنوشم

هرچند که پوشیده ام این دلق مرقّع

زنّار هوس می کندم از تو چه پوشم

هر صبح به مسجد چه نهم پای که هر شب

از میکده آرند سوی خانه به دوشم

غلغل به صف قدس درافتد چو درآید

در نیم شبان از در میخانه خروشم

آتش زندم اندر خم و خمخانه افلاک

بر خود چو خُم باده هر آن گه که بجوشم

ای زاهد شب خیز مده دردسرِ ما

کز یا رب تو خواب نیامد شب دوشم

وی چاکر سرحلقه رندان خرابات

من حلقه به گوشان ترا حلقه به گوشم

گویند که باز آی جلال از مَی و معشوق

تقدیر چو یاری ندهد هرزه چه کوشم

شمارهٔ ۱۹۷

ساقی بده به باده خلاصم ز چنگ غم

بنمای رنگ شادی و بزدای زنگ غم

سرخاب شیر گیر بیاور که پرکند

میدان ز خون لعل چو آید به جنگ غم

سرهنگ روزگار به صد لعب هر زمان

در گردن دلم فکند پالهنگ غم

پیش آر آبگینه شادی که روزگار

بشکست آبگینه دل را به سنگ غم

ای غافل زمانه! مبر بیش ازین خیال

دل را اسیر و خسته مگردان به چنگ غم

از جام آفتاب برافروز مشعلی

در دل که هست خانه تاریک و تنگ غم

رویم هر آنکه بدید بدانست حال من

کز چهره ام معاینه پیداست رنگ غم

بردار جام باده که در دست تو ای جلال

دریای شادی است چه باک از نهنگ غم

شمارهٔ ۱۹۸

از دوری کنار تو هستم میان غم

گم گشته بی چراغ رخت در جهان غم

شاد است با غمت دل من آن چنان که او

سوگند راست می نخورد جز به جان غم

تا از سرای وصل تو چون حلقه بر درم

کی بر توان گرفت سر از آستان غم

دارم من آرزوی کناری از آن میان

جان در کنار غصّه و دل در میان غم

ای یار شادکام که فارغ نشسته ای

از گفت و گوی غصّه و سود و زیان غم

بر صف عاشقان بگذر تا که بشنوی

از عاشقان سوخته دل داستان غم

خرّم دل جلال که بعد از هزار سال

در وی ز درد دوست بیابی نشان غم

شمارهٔ ۱۹۹

المنّة لِلّه که برآمد همه کامم

وان آهوی پدرام درافتاد به دامم

ای بخت! بیا بر من و بر خویش نظر کن

تا خود تو کدامی و من امروز کدامم؟

اقبال قرینم شد و محبوب رفیقم

عالم به مرادم شد و، ایّام به کامم

ما را نه سر حور و نه پروای بهشت است

حور است مرا یار و بهشت است مقامم

در سایه خورشید جمال تو همه عمر

خورشید سعادت نرود از سر بامم

بودی همه چون شام ز هجران تو صبحم

و اکنون همه چون صبح شد از روی تو شامم

سرگشتگی هجر تو بر من به سرآمد

زین پس همه در گلشن وصل تو خرامم

سهل است گرم عمر به سختی به سرآید

این کام که من یافتم از عمر تمامم

زان روز که نامم به زبان تو برآید

در اوج جلال است ز اقبال تو نامم

شمارهٔ ۲۰۰

ز سودای غم عشقت چنانم

که سر از پا و پا از سر ندانم

سر از دستم بخواهد رفت روزی

همان بهتر که در پایت فشانم

چنان افتاده ام پیش درت خوار

که پنداری که خاک آستانم

اگر هجران تو عمرم سرآرد

دهد وصلت حیات جاودانم

گل مهرت ز خاک من بروید

چو زیر گل بریزد استخوانم

ز من روز قیامت هر چه پرسند

به غیر از دوست ناید بر زبانم

مرا از بهر عشقت آفریدند

چه کار دیگر است اندر جهانم

دلت ای یار! بر حالم بسوزد

اگر درد دل خود بر تو خوانم

بده کام جلال خسته امروز

که تا فردا بمانم یا نمانم

شمارهٔ ۲۰۱

من بنده آن قامت و بالا و میانم

من عاشق و شوریده و شیدای فلانم

من واله عیّاری آن نرگس مستم

حیران خرامیدن آن سرو روانم

ای عمر گرامی! خبرت نیست که بی تو

عمری به چه خونابه دل می گذرانم؟

احوال مرا هر که در آفاق شنیدند

وان بخت ندارم که به گوش تو رسانم

یک روز به بالین من خسته قدم نه

بنگر که ز تیمار فراقت به چه سانم

نی صبر که بی روی تو یک دم بنشینم

نی بخت که در پهلوی خویشت بنشانم

از شوق تو صد بوسه زنم بر دهن خویش

هرگاه که نام تو برآید به زبانم

ابروی تو با غمزه خلایق چو ببینند

دانند که من کشته آن تیر و کمانم

خواهم که درآییم من و تو به سماعی

تو دست برافشانی و من جان بفشانم

از پرتو رخسار تو ای شمع جهانسوز

آتشکده ای ساخته ای بر دل و جانم

جورت بکشم تا ز وجودم رمقی هست

ورتاب و توانم نبود تا بتوانم

از من ببریدی و نه این بود امیدم

از عهد بگشتی و نه این بود گمانم

مشنو که جلال از تو بپیچد سر مویی

یک موی تو بهتر ز همه ملک جهانم

شمارهٔ ۲۰۲

ای قامت تو سرو روانم

بی تو روان است از تن روانم

خواهم که از تو خواهم امانی

لیکن فراقت ندهد امانم

گفتم که رازم پنهان بماند

پیدا شد از اشک راز نهانم

جانم ز لعلت نادیده کامی

چشمت چرا شد در خون جانم

پایی فروکوب تا سر ببازم

دستی برافشان تا جان فشانم

چون دستبوسی راهم ندادی

باری مکن دور از آستانم

بلبل که بر گل دستان سراید

با او به دستان همداستانم

همچون جلال از دریای معنی

در وصف لعلت دُر می چکانم

شمارهٔ ۲۰۳

روزی کزین سراچه سفلی گذر کنم

وانگه به سوی عالم علوی سفر کنم

کرّوبیان عرش و مقیمان قدس را

از درد خویش و حسن تو یک یک خبر کنم

از گریه فرش را همه در موج خون کشم

وز ناله عرش را همه زیر و زبر کنم

نار جحیم را بازنشانم به آب چشم

یک بار چون برآتش دوزخ گذر کنم

وآنگه چنان ز درد تو آهی برآورم

کاهْ لِ بهشت را همه خونین جگر کنم

بر من نعیم جنّت اعلی کنند عرض

کوته نظر نِیَم که بر آنها نظر کنم

از نو درون خاطر خود جا کنم ترا

و آنها که غیر تُست ز خاطر بِدَر کنم

در روز رستخیز که سر بر کنم ز خاک

نامَردم ار ز هول قیامت حذر کنم

در عرصه گاه حشر درآیم خراب و مست

شوریده وار رایت عشق تو بر کنم

هر لحظه ساز عشق به سوزی دگر زنم

هر دم سماع شوق به حالی دگر کنم

آن دم جمال اگر بنمایی جلال را

یابم کمال وصل و سخن مختصر کنم

شمارهٔ ۲۰۴

هر شام شمع چرخ ز طارم درافکنم

وز آه تیره دود به عالم درافکنم

از چهره گه فشانم بر جان زار خود

چرخ کبودپوش به ماتم درافکنم

روزی ز تاب ذرّه به یک منجنیق آه

نُه قلعه فلک همه از هم درافکنم

یک دم برآورم چو دم صبح و چرخ را

هر مشعله که هست به طارم درافکنم

مغز زمانه جوش زند هر شبی چو من

در ساغر ضمیر می غم درافکنم

از سوز من بسوزد و خاکستری می شود

گر آتشی ز دل به جهنّم درافکنم

گر تخت و مُ لک جم همگی زان من شود

ترسم ز دست بخت که خاتم درافکنم

دردی و مرهمی اگر افتد به دست دل

دردم به دل ماند و مرهم درافکنم

از گریه جلال درآید به موج خون

گر قطره‌ای به دیده قلزم درافکنم

شمارهٔ ۲۰۵

کی دهد دستم که در پایت سراندازی کنم

تو زنی چوگان و من چون گوی سربازی کنم

نکته ای زان لب بگو تا برفشانم جان و دل

گوهری فرمای تا من کیسه پردازی کنم

گر گدا خوانی مرا بی شک به سلطانی رسم

ور مگس گویی مرا پیوسته شهبازی کنم

تا به آزادی و یکرنگی شدم ثابت قدم

شاید ار چون سرو دعوی سرافرازی کنم

با من آشفته همچون طرّه طرّاری مکن

ورنه پیش مردمت چون غمزه غمّازی کنم

کشتنم اولی که با ناجنس بودن در قفس

من نه آن مرغم که با زاغان هم آوازی کنم

غازی است آن غمزه و من دست و پایی می زنم

تا تن خود را شهید غمزه غازی کنم

ساکنان قدس این نُه تو سپر در رو کشند

هر سحر کز آه سوزان ناوک اندازی کنم

شهسوار ترک من گر بگذرد من چون جلال

خویشتن را خاک نعل توسن تازی کنم

شمارهٔ ۲۰۶

دارم غم نهانی و پیدا نمی‌کنم

با کس حکایت دل شیدا نمی‌کنم

دی ماه را به روی تو تشبیه کرده‌ام

و امروز سر ز شرم به بالا نمی‌کنم

آخر تو بازده به کرَم جانِ زار من

گیرم که من ز شرم تقاضا نمی‌کنم

خود دانی این قدر که دل ما تو برده‌ای

گیرم که من به روی تو پیدا نمی‌کنم

در دل به جز هوای ترا ره نمی‌دهم

در سر به جز خیال ترا جا نمی‌کنم

دیده به قصد خون دلم سعی می‌کند

من قصد خون خویش به عمدا نمی‌کنم

تا کرده‌ام تفرّج بستان عارضت

دیگر به هیچ باغ تماشا نمی‌کنم

بحر از کجا و چشم گهربارم از کجا

من قطره را مساوی دریا نمی‌کنم

تا دیدم از هوای رخت گریه جلال

دیگر حدیث ماه و ثریّا نمی‌کنم

شمارهٔ ۲۰۷

در هجر تو زین گونه که بی صبر و سکونم

دادند همه خلق گواهی به جنونم

یاران ز من دل شده پرسند که چونی؟

من بیخودم از خود خبرم نیست که چونم

خواهم که به چنگ آورم آن زلف نگونسار

اینست که یاری ندهد بخت نگونم

بر من گذری کن که به دیدار جمالت

ز اندازه برون است تمنّای درونم

ناخورده یکی جرعه ز سرچشمه نوشَت

چشم تو چرا گشت چنین تشنه به خونم

دل درشکن زلف پریشان تو بستم

زیرا نه قرار است ازین پس نه سکونم

هر ظلم که بتواند و هر جور که باشد

با من کند ایّام که دیوار زبونم

پروانه رخسار چو شمع تو جلال است

چون سوختی از چشم مینداز کنونم

شمارهٔ ۲۰۸

ما سر بر آستانهٔ دلبر نهاده‌ایم

جایی که پای دوست بود سر نهاده‌ایم

دل برگرفته‌ایم ز شادی روزگار

یکبارگی و بر غم دلبر نهاده‌ایم

ما را به ناامیدی ازین در مران که ما

با صد امید روی بدین در نهاده‌ایم

بر ما چه مستزاد کند دیگری که ما

وصل تو با دو کون برابر نهاده‌ایم

تهدید ما به آتش دوزخ مکن که ما

خود را به اختیار در آذر نهاده‌ایم

فارغ ز جنّتیم که نام رخ و لبت

باغ بهشت و چشمهٔ کوثر نهاده‌ایم

از زلف و چشم توست که آشفته‌ایم و مست

بر بخت تیره جرم بر اختر نهاده‌ایم

در دل خیال زلف تو داریم و خاص و عام

بردند بو که عود به مجمر نهاده‌ایم

عشق نخست تازه و ما با تو هر زمان

بنیاد عشقبازی دیگر نهاده‌ایم

عمری‌ست تا به همدمی شوق چون جلال

بر کف به یاد لعل تو ساغر نهاده‌ایم

شمارهٔ ۲۰۹

به رخ خاک درت رُفتیم و رَفتیم

دعای دولتت گفتیم و رفتیم

ز روی خویش کردی دور ما را

چو گیسویت برآشفتیم و رفتیم

جفاهای ترا با کس نگفتیم

درون سینه بنهفتیم و رفتیم

ز جور یار سنگین دل همه راه

به گریه سنگ را سُفتیم و رفتیم

چو غنچه بس که پرخون شد دل ما

چو گل ناگاه بشکفتیم و رفتیم

چو کردی خوار چون خاشاک ما را

عنان باد بگرفتیم و رفتیم

به خود بیرون نمی رفتیم ازین در

ولی از خود به در رفتیم و رفتیم

به عهدت خواب خوش هرگز نکردیم

کنون آسوده دل خفتیم و رفتیم

وگر خود رفتن ما بود کامت

به جان منّت پذیرفتیم و رفتیم

جلال! ار قوّت رفتن نداریم

میان سیل خون افتیم و رفتیم

شمارهٔ ۲۱۰

دادیم بسی جان و به جانان نرسیدیم

در درد بمردیم و به درمان نرسیدیم

در ظلمت اندوه بسی تشنه بگشتیم

روزی به لب چشمه حیوان نرسیدیم

بس سال که در بادیه عشق برفتیم

شد عمر به پایان و به پایان نرسیدیم

گفتند به جانان رسی ار بگذری از جان

از جان بگذشتیم و به جانان نرسیدیم

یاران و رفیقان همه از پیش برفتند

ما خسته بماندیم و به ایشان نرسیدیم

آن مورچه ماییم که در پای سواران

ماندیم و به درگاه سلیمان نرسیدیم

شد هر که همی خواست به مهمانی مقصود

جز ما که به دریوزه مهمان نرسیدیم

گفتیم به قربانش رسیم ار برسد عید

در عید رسیدیم و به قربان نرسیدیم

مانند جلال اکثر اوقات بگشتیم

چون باد و بدان سرو خرامان نرسیدیم

شمارهٔ ۲۱۱

ما شب و روز رند و و مَی خواریم

ساکن آستان خمّاریم

جام در دست و دوست پیش نظر

وز دو عالم فراغتی داریم

صبحدم چون نهیم مَی بر کف

عالم هست نیست پنداریم

دو جهان را به نیم جو نخریم

جام مَی را به جان خریداریم

روز و شب رند و مست و مدهوشیم

کس نبیند دمی که هشیاریم

ما صبوحی کشان سرمستیم

ما خراباتیان مَی خواریم

شامگه بر کنار صحراییم

صبحدم در میان گلزاریم

دل و دین گو برو ز دست که ما

شیوه خود ز دست نگذاریم

سلطنت دونِ ماست تا چو جلال

بنده خسرو جها نداریم

هر زمان نام شیخ ابواسحق

بر دل و دست و دیده بنگاریم

ما غلامان حلقه در گوشیم

بر جبین داغ بندگی داریم

شمارهٔ ۲۱۲

منِ غریب که در هجر یار می‌گریم

همی‌نشینم و تنها و زار می‌گریم

ز سوز گریه من جان خلق می‌سوزد

بدین صفت که منِ سوگوار می‌گریم

اگر چو شمع بمیرم به روز غم چه عجب

که من چو شمع به شب‌های تار می‌گریم

بسا که لاله خونین ز اشک من بشکفت

از آن سبب که چو ابر بهار می‌گریم

به خون دیده‌ام آغشته است نامه دوست

که می‌نویسم و بی‌اختیار می‌گریم

گهی ز دوری اهل وطن همی‌نالم

دمی ز فرقت یار و دیار می‌گریم

چه روزگار و چه روز است این که من دارم

که روزهاست که بر روزگار می‌گریم

مرا که کار همه گریه است و یار اندوه

عجب مدار که بر کار و بار می‌گریم

زمین عجب نه که دریا شود ز اشک جلال

بدین صفت که من از هجر یار می‌گریم

شمارهٔ ۲۱۳

بیا که داد صبوح از بهار بستانیم

برات بی غمی از روزگار بستانیم

بیا که هر چه بدان دسترس بود بدهم

ز دست و جام مَی خوشگوار بستانیم

اگر ز توبه در اندیشه ای به گردن ما

که فتوی از گل و از نوبهار بستانیم

شمارهٔ ۲۱۴

پدید نیست دگر ره دل بلا جویم

ندانم این دل گم گشته را کجا جویم

تو گلستانی و من بلبل ثناخوانم

تو آفتابی و من ذرّه هوا جویم

مرا که لاف گدایی همی زنم چه عجب

اگر نواله ای از خوان پادشا جویم

بیا و گر سر شوریده بایدت سهل است

مراست وام به گردن ترا رضا جویم

مرا ز یار جفاکار نیست چشم وفا

خطاست گر ز جفاپیشگان وفا جویم

به سعی کام کسی چون نمی شود حاصل

پس آن بِهْ است که کام خود از خدا جویم

خیال زلف سیاه تو می پزد دل من

بلا همی طلبد خاطر بلاجویم

طبیب درد مرا چون بدید عاجز گشت

کجاست لعل لبت تا از او دوا جویم

جلال هر چه بگوید تمام گفته اوست

نه دزد گفته مردم بسان خواجویم

شمارهٔ ۲۱۵

دردی که مراست با که گویم

درمان دل خود از که جویم

گه فتنه خال عنبرینم

گه بسته زلف مشک بویم

عشق آمد و رفت نام و ننگم

شوق آمد و بُرد آب رویم

دل کم نکند ز عشق مویی

ور عشق کند بسان مویم

خالی نشود ز آرزو سر

ور سر برود در آرزویم

گر جان خواهی بگوی با من

تا دست ز جان خود بشویم

ور سرطلبی اشارتی کن

تا ترک سر و جهان بگویم

من ذرّه ام و تو آفتابی

شاید که نظر کنی به سویم

خاک قدم توام ولیکن

بر باد مده چو خاک کویم

آن کاو چو جلال بنده تست

من بنده کمترین اویم

شمارهٔ ۲۱۶

سحر چون غنچه بگشاید گریبان

بیا بشنو خروش عندلیبان

خروش بلبلان تیغ در چنگ

چنان کز منبر آواز خطیبان

برآید سرو خوش چون گل درآید

خوش است آزادگان را با غریبان

چه خوش باشد که بنشینند در باغ

به پای گل حبیبان با حبیبان

من از دانش نفورم وز ادب دور

کجا سودم کند پند ادیبان

قدح در دور ما بر خاک ریزند

نصیب ما فدای بی نصیبان

مرا دردی که دارم از تو در دل

دریغ آید که گویم با طبیبان

جلال آن کز حبیبش ناگزیر است

بباید بردنش جور رقیبان

شمارهٔ ۲۱۷

که می‌برد به سوی دوستان سلام غریبان؟

که می‌برد به سوی خان و مان پیام غریبان؟

نسیم باد صبا! نزد یار ما گذری کن

به دوستان قدیمی رسان سلام غریبان

به وقت شام من خسته زار زار بگریم

که گریه بیشتر آرد نماز شام غریبان

زمانه هر نفسم شربتی دگر دهد از غم

که جای شربت ناکامی ست کام غریبان

مرا به غربت اگر روز تیره است عجب نیست

که آفتاب نتابد فراز بام غریبان

ز تاب غربت و غم موج خون به اوج برآید

به پیش دیده من گر برند نام غریبان

جلال دارد امید وصال یار و ندارد

امید آن که برآرد زمانه کام غریبان

شمارهٔ ۲۱۸

آن ابرو و رخ نیست هلال و قمر است آن

وان عارض ولب نیست که شمع و شکر است آن

گر دردسری هست ترا راحت جان است

ور راحت دل می‌طلبی دردسر است آن

سیلاب که بر چهره‌ام از دیده روان است

بازیچه مپندار که خون جگر است آن

بدنامی عشّاق که در چشم تو عیب است

نزد من اگر عیب نگیری هنر است آن

عیب و هنرش زود شود فاش هر آن چیز

کاندر نظر مردم صاحب نظر است آن

ز آشفتگی آشفته کند حال جهانی

زلف تو که سر فتنه دور قمر است آن

ای خواجه هشیار! به سر منزل خوبان

آهسته قدم نِه که مقام خطر است آن

پاکیزه تر از حسن رُخت را صفتی هست

از حُسن فزون است که چیزی دگر است آن

ترسم که خیالت چو قدم رنجه نماید

در دیده من جای نماند که تر است آن

این کام جلال است که در پای تو میرد

از خویش مرانش که ز مرگش بتر است آن

شمارهٔ ۲۱۹

مکن وز مهربانان رو مگردان

مرا آشفته چون گیسو مگردان

گره در چین پیشانی میفکن

شکن در گوشه ابرو مگردان

ز تاریکی مکن روز مرا شب

به باریکی مرا چون مو مگردان

مرا از جمله عالم روی در تست

تو از من رو به دیگر سو مگردان

از آن چوگان که داری بر سر دوش

ازین سانم به سر چون گو مگردان

جگر خون است و چشمت تا کی آخر

چنین بیمار را بدخو مگردان

مرا در جست و جوی خود ازین سان

بسان باد در هر کو مگردان

جلال ار صادقی در عشق بازی

ز پیش تیرباران رو مگردان

شمارهٔ ۲۲۰

از آن ساعت که افتادم جدا از صحبت یاران

همی بارم همه روزه سرشک از دیده چون باران

تنم جمله جهان گردید و جان در خدمت جانان

قدم ملک زمین پیمود و دل در صحبت یاران

همی خواهم که در کویش وطن سازم همه عمری

ولی چتوان چو جنّت نیست مأوای گنهکاران

بِهل تا بر سر کویش به سختی می دهم جانی

مگر روزی گذار آرد به بالین دل افگاران

اگر زاهد نداند ذوق جام باده معذور است

که ذوق جرعه مستی نمی دانند هشیاران

خوشا اوقات آن شوریده مست خراباتی

که هم پهلوی رندان است و هم زانوی خمّاران

الا ای باد نوروزی! گذر کن بر سر زلفش

به قید او ببین تا چیست احوال گرفتاران

تو بی دردی و معذوری اگر بر من نبخشایی

هر آن کاو نیستش دردی چه داند حال بیماران

دماغم جز به بوی زلف مشکینت نمی شورد

وگرنه مشک بسیار است در بازار عطّاران

تو گر مانند بخت عاشقانِ خسته در خوابی

رقیبت آگه است آخر از آب چشم بیداران

به عیّاری جلالا تا گرفتی زلف عیّارش

کنون نام تو نقشی گشت بر بازوی عیّاران

شمارهٔ ۲۲۱

چون سایه منم فتان و خیزان

وز سایه خویشتن گریزان

باریکم و دردناک و دلسوز

مانند چراغ صبح خیزان

در کنج خرابه ای به تنها

دل تنگ نشسته اشک ریزان

با اختر خویش در لجاجت

با طالع خویشتن ستیزان

گر خاک جلال را ببیزند

مدهوش شوند خاک بیزان

رمزی گفتم که شکل آن را

ادراک کنند ذهن تیزان

شمارهٔ ۲۲۲

ای چشم نیم مست تو خمّار عاشقان

زلف دراز دست تو عطّار عاشقان

از خون عاشقان سر کویت شکفته است

خیز و بکن تفرّج گلزار عاشقان

بی روی دوست نعمت دنیا و آخرت

چندان بها نیافت به بازار عاشقان

هر روز درد عشق زیادت همی شود

تا می کند خیال تو تیمار عاشقان

گفتی به یک کرشمه کنم کار تو تمام

پوشیده نیست سعی تو در کار عاشقان

بس جان که بی دریغ ببازند اگر کنی

بویی ز چین زلف خود ایثار عاشقان

هستند چشم و زلف تو در ملک دلبری

دلبند بی دلان و جگرخوار عاشقان

ای یار شادکام که آسوده خفته ای

غافل مشو ز دیده بیدار عاشقان

حال جلال رنگ رُخَش می کند بیان

پیداست رنگ عشق ز رخسار عاشقان

شمارهٔ ۲۲۳

ای حریم آستانت مسکن آوارگان

مرهم دلخستگانی چاره بیچارگان

مای بیچاره که با غم همنشین و همدمیم

همدمی کو تا کند غمخواری غمخوارگان

گر برآید آفتاب عالم افروزم به بام

خیره ماند بر جمالش دیده نظّارگان

منصب وصلت کجا درخورد هر سرگشته ای ست

ذرّه کی یابد وصال خسرو سیّارگان

مشک قیمت کی گرفتی درجهان گر نیستی

چین گیسوی ترا باد صبا بازارگان

ما گریبان می دریم از درد و کس را نیست خود

رحمتی بر حالت زار گریبان پارگان

در جهان جز آستانت نیست مأوای جلال

ای حریم آستانت مسکن آوارگان

شمارهٔ ۲۲۴

از سر کوی تو با دل باز نتوان آمدن

بل کز آن منزل به منزل باز نتوان آمدن

عشق دریای ست کآن را نیست پایانی پدید

از چنین دریا به ساحل باز نتوان آمدن

عاقلان از کوی او دیوانه می گردند باز

زان که از میخانه عاقل باز نتوان آمدن

زلف او چون می نهد دیوانگان را سلسله

همچو مجنون از سلاسل باز نتوان آمدن

از پی دل سالها شد تا درین کوی آمدیم

وین زمان بی جان و بی دل باز نتوان آمدن

من به قول دشمنان هرگز نگویم ترک دوست

کز چنین حقّی به باطل باز نتوان آمدن

خلق گویندم کزین بی حاصلی باز آ جلال

تا نگردد کام حاصل باز نتوان آمدن

شمارهٔ ۲۲۵

درد تو در سینه دارم دم نمی‌یارم زدن

آه کز درد تو آهی هم نمی‌یارم زدن

هر سحر تا شب ز زانو سر نمی‌یارم گرفت

دیده شب‌ها تا سحر بر هم نمی‌یارم زدن

جانم آمد بر لب، امّا لب نمی‌یارم گشود

دل ز غم خون گشت، لیکن دم نمی‌یارم زدن

سر نمی‌یارم کشید از طرّه عیّار او

پنجه با سر فتنهٔ عالم نمی‌یارم زدن

با که گویم درد خود کز دست این نامحرمان

یک نفس با همدمی محرم نمی‌یارم زدن

گریه‌ام دایم ز شادی برنمی‌آید، ولی

خنده‌ای هرگز ز دست غم نمی‌یارم زدن

عالم از نوروز خرّم شد ولی زآنم چه سود

من که در عالم دمی خرّم نمی‌یارم زدن

بی‌لبِ لعلت دلم ریش است مانند جلال

ناله‌ای زین ریش بی‌مرهم نمی‌یارم زدن

شمارهٔ ۲۲۶

امروز درین شهر هر آن دل که شود گم

در حلقه گیسوی تو باید طلبیدن

چون سرو ثبات قدمی گیر که رشته ست

چون بلبل ازین شاخ بدان شاخ پریدن

باید قدمی بر سر هستی زدن اوّل

وانگه رقم عشق تو بر خویش کشیدن

هر کس هوسی دارد و مقصود و مرادی

مقصود من از دوست به مقصود رسیدن

شمارهٔ ۲۲۷

ای زلف تو بخت تیره من

تاریکی او چو روز روشن

زین پس سرِ ما و خاک پایت

چون دست نمی رسد به دامن

عشق تو رسید و کرد تاراج

جان و دل و صبر و هوش از من

سوزد تر و خشک جمله یکسان

آتش چو در اوفتد به خرمن

بازیچه مدان که آتشی هست

این دود که می رود ز روزن

تا غمزه تو دلی رباید

صدجانِ بستان به وجه احسن

ای حلقه زلف تا بدارت

ارباب قلوب را نشیمن

آن کاکل عنبرین بر افشان

وین گرمی آفتاب بشکن

تا چند جلال دل شکسته

بی دوست بود به کام دشمن

شمارهٔ ۲۲۸

ای بت سرو قد سیمین تن

وی گل نوبهار و سرو چمن

چون دهی حسن خویش را تزیین

نکته ای گوش کن لطیف از من

طرّه را سر ببُر بگردانش

در میانش میان پنج افکن

جمع کن طرّه پریشان را

بر سر طرّه خال عنبرزن

شمارهٔ ۲۲۹

ای وصالت آرزوی جان غَم پرورد من

بر حذر باش از سرشک گرم و آه سرد من

نیست درد من ترا معلوم از آنت نیست رحم

گر بدانی حال من رحم آوری بر درد من

زودتر دریاب این رنجور گردآلوده را

ترسم ار زین پس طلب داری نیابی گرد من

حال درد اندرونی حاجت تقریر نیست

خود همی گوید سرشک سرخ و روی زرد من

گر نخواهد بود وصلش زندگانی گو مباش

عمر اگر بی دوست باشد نیست اندر خورد من

گاه مدهوش اوفتم گاهی نشینم غم خورم

در خور سودای او اینست خواب و خورد من

خلق گویندم که سودایش چه می ورزی جلال

تا ابد سودای او وین جان غم پرورد من

شمارهٔ ۲۳۰

الا ای گل لاله رخسار من

مکن بیش ازین قصد آزار من

تو سلطانی و من ترا بنده ام

نظر زین بِه انداز در کار من

تو در خواب نازی و آگه نیی

ز طوفان این چشم بیدار من

هَمَت رحمتی در دل آید اگر

به گوشَت رسد ناله زار من

هم از پرتو آتش سینه است

که زرد است چون شمع رخسار من

من اندر فراق تو جان می دهم

نپرسی که چون است بیمار من

مرا جان و دل آرزومند تُست

اگر تو ملولی ز دیدار من

نه جز ناله یک دم مرا همدمی ست

نه جز غم کسی هست غمخوار من

نشد کام حاصل به سعی جلال

دریغ آن همه سعی و تیمار من

شمارهٔ ۲۳۱

چند خوری خون دلم، چیست ترا با دل من؟

چند کشم جور و ستم، وا دل من وا دل من

زلف تو دل می طلبد از من بیدل به چه روی

غمزه غارتگر تو بُرْد به یغما دل من

خسته دل غم زده ام تنگ تر است از دهنت

تا دهن تنگ ترا کرد تمنّا دل من

خیل خیالت چو کند بر دل غمدیده گذر

دامن گوهر دهدش دیده دریا دل من

تا نرسد چشم بدان آتش رخسار ترا

بادِ سپندی بر آن عارض زیبا دل من

هر شکن از زلف تو شد مسکن و مأوای دلی

بسته زلف سیهت نیست به تنها دل من

شیشه صاف است دلم سنگ سیاه است دلت

فرق ببین چند بود از دل تو تا دل من

گرچه به نادیدن من هست شکیبا دل تو

لیک به نادیدن تو نیست شکیبا دل من

منع کنندم که جلال از پی دل چند روی

باز گذارید مرا بهر خدا با دل من

شمارهٔ ۲۳۲

باز برآمد اختر میمون

باز پس آمد بخت همایون

صبح سعادت زد نفس امشب

بخت مساعد یار شد اکنون

شد به مرادم دور زمانه

گشت به کامم گردش گردون

دوش در آمد ساقی گل رخ

در قدح افکند باده گلگون

جان به تن آرد باده که دارد

طعم طبرزد رنگ طبرخون

چون رخ خوبت دیدم و گفتم

قدرت حق بین خالق بی چون

بس که دعا خواندم از اوّل

شد به اجابت آخر مقرون

غمزه مستت هست حرامی

باد حلالش گر خورَدَم خون

هست جلال را چون گهر امشب

طبع تو روشن، نظم تو موزون

شمارهٔ ۲۳۳

چه نکهت است مگر بوی بوستان است این

چه دولت است مگر روی دوستان است این

علاج این تن رنجور ناتوان است آن

دوای این دل مهجور پر فغان است این

عجب که جوشش صفرای عشق افزون است

ز اشک دیده که مانند ناودان است این

برفت بلبل شیدا چو من به طرف چمن

ز دست دوست به دستان چه داستان است این

کنون کف من و جام شراب، ای زاهد!

مراست سود در آن گر ترا زیان است این

خوشا کسی که به غفلت ز دست نگذارد

عنان عمر که با باد هم عنان است این

هر آن که دید به فصل بهار آه مرا

گمان برد که مگر موسم خزان است این

که را فرستم تا با لبش سخن گوید

مگر نسیم سَحَر را که کار جان است این

جلال! طرف گلستان و صحبت یاران

مده ز دست که خود حاصل جهان است این

شمارهٔ ۲۳۴

چرا گل می کند بیداد چندین؟

که بلبل می کند فریاد چندین

سراسر سرو آزادت غلام است

که دارد بنده آزاد چندین

اگر گل رنگِ رخسارت بدیدی

به حُسن خود نبودی شاد چندین

حذر کن از درون دردمندان

مکن با عاشقان بیداد چندین

سر زلف تو گر بادش نبردی

چرا سرها شدی بر باد چندین

چه سیل است اینکه از چشمم روان است

نباشد دجله بغداد چندین

به بویت زنده ام عمری ست ورنی

نشاید زیستن از یاد چندین

جلال! آن قامت و بالا نظر کن

مکن وصف گل و شمشاد چندین

مدان نالیدنم از هفت گردون

که باری می کشم هفتاد چندین

شمارهٔ ۲۳۵

درد ما دوری درمان برنتابد بیش ازین

پشت طاقت بار هجران بر نتابد بیش ازین

هیچ زلفی بار دلها برنگیرد بیش از آن

هیچ جانی درد جانان بر نتابد بیش ازین

من که وصلش رانده ام در هجر تا کی داردم

سلطنت ورزیده زندان برنتابد بیش ازین

هر که عمری رانده باشد کامی اندر دولتی

محنت حال پریشان برنتابد بیش ازین

ما به بویی از نسیم زلف جانان مانده ایم

هستی ما منّت جان برنتابد بیش ازین

من همی بارم سرشک و عقل می گوید مکن

عالم از خاک است و طوفان برنتابد بیش ازین

دود هم روزی برآید از گریبان جلال

کآتش اندر زیردامان بر نتابد بیش ازین

شمارهٔ ۲۳۶

گرچه رفت آب رخ من در سر یاری او

خاک خواهم گشت در راه وفاداری او

یار بدمهر ار بگردانید روی دل ز من

من نخواهم کرد باری پشت بر یاری او

ور ز من بیزار شد من همچنانش بنده‌ام

نیست بر دل هیچ آزارم ز بیزاری او

ور بسان خاک خوارم کرد آن یار عزیز

هر زمانی عزّتی می یابم از خواری او

یک زمان از صحبت شادی نگشتم شاد، لیک

آفرین بر صحبت غم باد و غمخواری او

زلف تو دل برد و عمداً خویش را آشفته ساخت

طرّه را بفشان که آگاهم ز طرّاری او

من که صاحبْ درد عشّاقم اگر بینم به خواب

چشم بیمارت بمیرم پیش بیماری او

دی در اثنای سخن لعل تو گوهر می فشاند

همچنان مانده است در چشمم گهرباری او

گر ترا رحمت نمی‌آید بر احوال جلال

مرغ و ماهی زار می‌گریند بر زاری او

شمارهٔ ۲۳۷

گر عاقلی در عشق او، دیوانه شو دیوانه شو

ور هوش داری زودتر مستانه شو مستانه شو

مستی چشم یار بین مستی گزین مستی گزین

زنجیر زلف او بگیر دیوانه شو دیوانه شو

گر عاشقی زو غم مخور وز آتش عشقش گذر

پس پیش شمع روی او پروانه شو پروانه شو

رویی مبین جز روی او ، سویی مشو جز سوی او

گر می شوی در کوی او مردانه شو مردانه شو

گر مرد عشقی مردسان بیرون نِه از خانه قدم

ور مرد عشقش نیستی با خانه شو با خانه شو

از خودپرستان در گذر با بی خودان پیوند کن

در قعر بحر بی خودی دُردانه شو دُردانه شو

از مخزن شمس الضّحی این قفل ظلمت برگشا

وآنگه کلید عشق را دندانه شو دندانه شو

خواهی که گردی چون جلال از آشنایان درش

یکبارگی از خویشتن بیگانه شو بیگانه شو

شمارهٔ ۲۳۸

ای صبا! احوال من با او بگو

حال بلبل با گل خودرو بگو

آنچه با من می کند هجران او

بشنو از من یک به یک با او بگو

قامتم بین چون کمانی در غمش

این سخن با آن کمان ابرو بگو

حال سودا و پریشانی من

مو به مو با آن شکنج موبگو

خون فشانی دو چشمم دیده ای

پیش آن دو نرگس جادو بگو

آنکه ما از بوی زلفش زنده ایم

پیش آن گیسوی عنبربو بگو

وانکه جان در تن به یاد لعل اوست

پیش آن یاقوت پر لؤلؤ بگو

دوستان ما را ملامت می کنند

این سخن را با ملامت گو بگو

ما نمی گوییم ترک یار خویش

هر که خواهد هر چه خواهد گو بگو

شد جلال افتاده بازوی عشق

این سخن با آن سمن بازو بگو

شمارهٔ ۲۳۹

نمی کنی نفسی سوی من به لطف نگاه

مگر ز ناله شبهای من نه ای آگاه

کجا به دامن وصل تو دسترس یابم

که پایه تو بلند است و دست من کوتاه

مپوش روی که در کوی تو دلم گم گشت

به نور روی تو باشد که باز یابم راه

به بزم خسته دلان آستین ز رو برگیر

که روشنی ندهد چون گرفته باشد ماه

ز عمر خویش مرا یک نفس به سر نرود

که زلف تو نکند عالمم به چشم سیاه

چرا به چاه بلا اوفتادم از زلفت

چو با کمند توان آمدن برون از چاه

چنین که بر رگ جان زخم می زند عشقت

ز پرده ناله زارم برون فتد ناگاه

هزار دل به یکی موی چون نگه دارد

به هیچ روی چو زلفت دلی نداشت نگاه

به هفت کلّه افلاک در زنم آتش

اگر به درد تو از سوز دل برآرم آه

چو مهر روی تو با خویشتن به خاک برم

ببینی از سرخاکم دمیده مهر گیاه

جلال را تو اگر خوانی و اگر رانی

به سخت و سست نخواهد شدن ازین درگاه

شمارهٔ ۲۴۰

آهی که من خسته برآرم ز جگرگاه

نُه پرده افلاک بسوزم به سحرگاه

از عشق نترسیدم و بنیاد مرا بود

افتد به خطر هر که نترسد ز خطرگاه

بر صدر سلاطین چو به مسند بنشینند

شرط است که درویش نرانند ز درگاه

گر طرّه عنبرشکن از هم بگشایی

پنهان کند اندام ترا تا به کمرگاه

سروی که نیابند ترا جز به خرامش

ماهی که نبینند ترا جز به گذرگاه

بر چرخ تفاخر کنم آن دم که درآیی

ماننده خورشید مرا از در خرگاه

آن غمزه خون ریز که مست است و سیه دل

او را ز چه رو روضه خلد است نظرگاه

هم لطف خیالت که قدم رنجه نماید

وآید بر بالین من خسته به هرگاه

از چشم جلال ار بچکد خون، عجبی نیست

ناچار رود خون چو بود ریش جگرگاه

شمارهٔ ۲۴۱

ای سایبان شاهی بر آفتاب بسته

برگرد ماه زنجیر از مشک ناب بسته

بالای تو ز زلفت سروی ست عنبرافشان

رخسار تو ز خطّت ماهی نقاب بسته

جادوی زلف شستت بر چشم مَی پرستت

صد فتنه را به افسون در عین خواب بسته

زلف کژ تو داده بر باد خاک عنبر

روی تو از لطافت آتش در آب بسته

ای چشم ناتوانت در آرزوی لعلت

مستی که هست دایم دل در شراب بسته

این سایه بان حُسنت کز عنبرش طناب است

بینی همیشه زین پس دل در طناب بسته

از تاب مهر رویت در کان جان عاشق

دل خون گشوده آنگه یاقوت ناب بسته

شد اوّلم جگرخون و آمد ز دیده بیرون

بار دگر جگر شد خونی کباب بسته

کرده ست نرگس تو خون جلال غارت

وز بند زلفت او را در اضطراب بسته

شمارهٔ ۲۴۲

زهی زلف تو نرخ سنبل شکسته

به زنجیر زلفت دل خسته بسته

دلم را ازین بیش مشکن که هرگز

نبوده ست بازار گرمم شکسته

بشد عاشق زار تا در رخت دید

دلم پاره پاره گلم دسته دسته

از آن چشم و زلف تو تا خود چه خیزد

دو طرّار و قتال با هم نشسته

خوشا قامت و عارضت هر دو با هم

که بخت بلند است و روز خجسته

اگر باز بینم رخت، باز بینم

ز دامان خود دست محنت گسسته

جلال ار بماند ز عشقت نگردد

ز لوح دلش نقش عشق تو شسته

شمارهٔ ۲۴۳

ای بی سببی ز بنده برگشته

واندر پی صحبتی دگر گشته

گم شد دلم آه تا کجا شد

آن سوخته غریب سرگشته

ای بس که دلم به جست و جوی او

ماننده باد در به در گشته

گر موج برآورد سرشک من

بینی مه و آفتاب سرگشته

بشکفت ز دیده لاله ها ما را

از بس که رخ تو در نظر گشته

خضر است هنوز خطّ تو او را

از آب حیات آبخور گشته

گر یار ز در درآیدم ناگه

باز آید باز بخت سرگشته

ای در غم لعل گوهرافشانت

رخساره سیم من چو زر گشته

گشته ست سیاه زلف هندویت

از بس که به آفتاب درگشته

هرچند حدیث ما دراز آمد

پیش دهن تو مختصر گشته

از آه جلال ناگهان بینی

نُه طاق سپهر جمله درگشته

شمارهٔ ۲۴۴

ماییم و دلی به غم نشسته

روزان و شبان دُژم نشسته

هر کس پی شادیی گرفتند

ما با غم او به هم نشسته

خلقی ز غم دهان تنگش

در رهگذر عدم نشسته

راحت طلبند مردم از دوست

ما منتظر الم نشسته

ماییم ز شادی دو عالم

برخاسته و به غم نشسته

آن طرّه نگر چو شاخ سنبل

در باغچه ارم نشسته

خورشید به دیده پاک کرده

گردی که بر آن قدم نشسته

در شرح غمش جلال باشد

همواره پس قلم نشسته

شمارهٔ ۲۴۵

قدحی نوش کن و جرعه به مخموران ده

نوشدارو ز لب لعل به رنجوران ده

تا رود عافیت مردم مستور به باد

خبر مستی آن غمزه به مستوران ده

گفته ای هر که کشد هجر به وصلم برسد

ای صبا! لطف کن این مژده به مهجوران ده

دل ما گرم و هوا گرم و بیابان در پیش

شربتی سرد اگرت هست به محروران ده

دیده یک لحظه مدار از رخ خوبان خالی

چشم را روشنی از طلعت منظوران ده

شب ما تیره شد ای ماه دل افروز برآی

نور رویت به شب تیره بی نوران ده

به گدایی درت نام برآورد جلال

منصب سلطنت وصل به مشهوران ده

شمارهٔ ۲۴۶

ای از آن طرّه سرافکنده

خانه عالمی برافکنده

وی بدان چشم و غمزه خونریز

عالمی را ز پا در افکنده

آه از آن قامت بلند که هست

سرو در پهلویش سرافکنده

ای ز شعر سیاه مشکین بوی

بر رخ ماه معجر افکنده

بر قمر شام پر ز چین بسته

بر سمن دام عنبر افکنده

چشم من ساغر است و ساقی شوق

اشک چون می به ساغر افکنده

دل من مجمر است و خادم عشق

عود غم را به مجمر افکنده

حدّ حسنت ز وهم بیرون است

مرغ دل در طلب پر افکنده

بحر گشته ست نام چشم جلال

در جهان بس که گوهر افکنده

شمارهٔ ۲۴۷

ای جمال رخ تو تا بوده

عاشقان در غمش نیاسوده

دلها را به مهر ببریده

جانها را ز عشق فرسوده

بر سر کویت آنگه افتاده ست

جان عشّاق توده بر توده

عاشقانت هر آنچه جز غم تست

دست همّت بدان نیالوده

حُسن تو جلوه داد یک نوبت

عالمی را ز هوش بربوده

تا تو در پرده رفته هیچ کسی

پرده از روی کار نگشوده

از جمالت به کس نداده نشان

عقل هر چند راه پیموده

عشق تو در ضمیر دلها هست

آفتابی به گِل بیندوده

هست در دولت غم عشقت

آه ما سر بر آسمان سوده

دردسر می دهند مستان را

هوشیاران به پند بیهوده

چشمه ای پر دُر است چشم جلال

آتش عشق آبش افزوده

شمارهٔ ۲۴۸

معشوقه به چنگ آر و می و چنگ و چغانه

کاحوال جهان جمله فسون است و فسانه

ساقی به می از لوح دلم عقل فروشوی

تا چند غم عالم و افسوس زمانه

کوته نظران چهره مقصود نبینند

تیر از نظر راست شود سوی نشانه

آن سوز که در سینه من دوش نهان بود

امروز به خورشید رسانید زبانه

گر اهل دلی عیب مکن بی خبران را

بر عاشق دلداده نگیرند بهانه

پُر شو ز مَی ای دلشده تا دوش به دوشت

آرند چو چنگ از در میخانه به خانه

آمد به لب خشک ز غم کشتی جانم

وین بحر طلب را نه پدید است کرانه

خرّم دل آن کاو چو جلال از همه عالم

بگرفت کناری و برون شد ز میانه

شمارهٔ ۲۴۹

ای ز نور رخت افتاده به شک پروانه

شمع رخسار ترا شمع فلک پروانه

قدسیان باز گرفتند ز رویت شمعی

جور فرّاش شد آن را و ملک پروانه

شمع رخسار تو یک نوبت اگر شعله زدی

بگرفتی ز سما تا به سمک پروانه

کار دل راست کن ای دوست به یک پروانه

کار شمعی نشود راست به یک پروانه

شمع بنهاده و پروانه شده مایل تو

گویی افتاد ز روی تو به شک پروانه

پیش آن چهره نباشد عجب ای شمع اگر

کند از صفحه دل مهر تو حک پروانه

شمع آتش شد و آتش محک عاشق از آنک

می زند قلب دل خود به محک پروانه

شمع دولت بفروزد دگر اقبال جلال

گر دهد لعل تو او را به نمک پروانه

شمارهٔ ۲۵۰

بیاور ای بت ساقی شراب دوشینه

بزن برآتشم امروز آب دوشینه

چه عزم بود که دیشب برفتی از بر ما

چه بود راست بگو آن شتاب دوشینه

کجا به خواب رود بی تو چشم من امشب

که در کنار تو خوش بود خواب دوشینه

هزار شمع نهادیم و خانه تاریک است

چو نور می ندهد ماهتاب دوشینه

همان سرشک و همان دل بجاست تا دانی

که حاضر است شراب و کباب دوشینه

غلام خویشتنم خوانده ای به مستی دوش

سرم ز چرخ گذشت از خطاب دوشینه

مده شراب به ما امشب ای ندیم که ما

هنوز بی خبریم از شراب دوشینه

معاشران همه هشیار گشته اند و جلال

هنوز بی خود و مست و خراب دوشینه

شمارهٔ ۲۵۱

ای سهی قدّ ترا سرو و صنوبر بنده‌ای

عالمی حُسن ترا چاکر و چاکر بنده‌ای

نرگس شوخ ترا جادوی کشمیر غلام

سحر ابروی ترا مانی و آزر بنده‌ای

ای سر زلف ترا سنبل رعنا خادم

وی رخ خوب ترا لالهٔ احمر بنده‌ای

بسته در زلف دل خلقی و چشمت بیمار

بهر خسته بکن آزاد سراسر بنده‌ای

نرگس مست ترا سنبل رعنا خادم

سرو آزاد ترا همچو صنوبر بنده‌ای

بوسه‌ای دادی و گفتی که بده جان عزیز

با کس این نرخ نکرده‌ست مقرّر بنده‌ای

هست گیسو و رخ و نرگس جادوی ترا

سنبلش خادم و گل چاکر و عبهر بنده‌ای

خلقی از ناز تو مُردند و ترا خود غم نیست

آری از مردن خر غم نخورد خر بنده‌ای

گفته بودی که چه بی‌مهر و وفای است جلال

به وفای تو که این‌ها نبود در بنده‌ای

شمارهٔ ۲۵۲

ای یار! دوش همدم و یار که بوده‌ای؟

لب‌ها گزیده شب به کنار که بوده‌ای؟

آشفته موی زلف به دست که داده‌ای؟

سر پُرخمار دفع خمار که بوده‌ای؟

با چشم نیم‌مست کجا مست خفته‌ای؟

با زلف بی‌قرار قرار که بوده‌ای؟

ما بی‌تو همنشین غم و یار محنتیم

تو همنشین و همدم و یار که بوده‌ای؟

با رنگ لاله و قدّ شمشاد و بوی گل

ای نوبهار حُسن، بهار که بوده‌ای؟

با ابروی کمان وش و مژگان چون خدنگ

ای من شکار تو، تو شکار که بوده‌ای؟

با دشمنان نشسته علی‌رغم دوستان

بنگر گل که گشته و خار که بوده‌ای ؟

روزم چو شام تیره گذشت از فراق تو

تو روشنایی شب تار که بوده‌ای ؟

من دل‌فگار مرهم لعل لب توام

تو مرهم درون فگار که بوده‌ای ؟

بر خود جلال پیرهن از غصّه چاک زد

بر رغم او تو وصلهٔ کار که بوده‌ای؟

شمارهٔ ۲۵۳

جانا! تو سوز و درد دل ما ندیده‌ای

از ما سؤال کن که تو این‌ها ندیده‌ای

بر های های گرم و دم سرد ما مخند

طفلی و گرم و سرد جهان را ندیده‌ای

از سرّ عشق بی‌خبری، عیب ما مکن

ما غرقه گشته‌ایم و تو دریا ندیده‌ای

راهی‌ست راه عشق و تو آن ره نرفته‌ای

ملکی‌ست ملک ما که تو آنجا ندیده‌ای

ای سست‌عهدِ سخت‌دل! از من بپرس حال

تو سخت و سست بیشتر از ما ندیده‌ای

گیرم که حال با تو بگویم ترا چه غم

تو درد دل شنیده‌ای، امّا ندیده‌ای

ای آن که وصف سرو سهی می‌کنی همه

معلوم شد که آن قد و بالا ندیده‌ای

معذوری ار ملامت وامق همی کنی

زیرا که حُسن چهرهٔ عذرا ندیده‌ای

گر جان به پای دوست فشانم عجب مدار

تو ، جان‌فشانِ مردمِ شیدا ندیده‌ای

بیداری جلال چه دانی که در فراق

روزی درازی شب یلدا ندیده‌ای

شمارهٔ ۲۵۴

من کِیَم، بر آستانت خستهٔ بیچاره‌ای

عاشقی سرگشته‌ای از خان و مان آواره‌ای

نیست دلجویی که جوید خاطر دل‌خسته‌ای

نیست دمسازی که سازد چارهٔ بیچاره‌ای

چشم خونبارم اگر بر کوه خون‌افشان کند

لاله خونین بروید از دل هر خاره‌ای

گر شکنج زلف عنبربار بگشایی ز هم

صد دل گم گشته یابی بسته بر هر تاره‌ای

بخت آنم نیست کز نزدیک بینم روی تو

می‌کنم از دور در صنع خدا نظّاره‌ای

آنکه رخسارش چو گل رنگین بود کی غم خورد

گر به خوناب جگر رنگین شود رخساره‌ای

سوخت صد جان شعله عشق تو چون جان جلال

زان که بتوان سوخت صد خرمن به آتش پاره‌ای

شمارهٔ ۲۵۵

ای ز چشمان تو در دیده بختم خوابی

وز سر زلف تو در رشته جانم تابی

خنک آن باد که از خاک درت برخیزد

برزند چون بوزد آتش جان را آبی

ای ز نوش لب تو چشمه حیوان جامی

وی ز گلزار رخت روضه رضوان نامی

کی دلی جان ببرد از سر زلف تو چو هست

هر سر موی تو در حلق دلی قلاّبی

دل عشّاق و سر زلف و بناگوش تو هست

کاروانی و شب تیره و خوش مهتابی

پرتو عارض تو از خم ابرویت هست

همچو قندیل فروزان ز خم محرابی

بی تکلّف شب تاریک جهان روز شود

نیم شب گر ز جمال تو در افتد تابی

نیست اسباب وصال تو مهیّا و خوشا

دولتی را که مهیّاست همه اسبابی

ای جلال! اشک ببار از غم اگر دل ریشی

خنک آن ریش که از وی بچکد خونابی

شمارهٔ ۲۵۶

ما کرده ایم نامه هستی خویش طی

وآنگه نهاده بر سر بازار عشق پی

تو آفتاب حسنی و عشّاق ذرّه وار

سرگشته در جهان به هوای تو تا به کی ؟

برقع ز ماه چهره برانداز یک نفس

تا آفتاب غوطه خورد زیر موج خَوی

آن کآو خراب جرعه دُردی درد تست

دیگر چه حاجت است چنان مست را به مَی

هر دم به سوز و ناله دگرگون کند اگر

رمزی ز راز عشق بگویم به گوش نَی

کو دل درین میانه که سلطان عشق تو

یک لحظه بانگ بر من بیدل زند که هَی

در طبع خود جلال خیال تو نقش کرد

تا جز خیال تو نبود در خیال وی

شمارهٔ ۲۵۷

به یاد آور که در ایّام خُردی

قدم در دوستی چون می فشردی

نمی دانستی آیین جفا را

طریق مهربانی می سپردی

به بوسه دردم از دل می کشیدی

به گیسو گردم از رخ می سُتردی

به خُردی داشتی خوی بزرگان

گرفتی در بزرگی خوی خُردی

به پایان آر دل جویی چو دل را

به اوّل دستبرد از دست بردی

کنونت عشوه با من در نگیرد

که با گردان نشاید کرد گُردی

جلال آن باده کآن بد مهر پیمود

به اوّل صاف و آخر بود دُردی

شمارهٔ ۲۵۸

چه جرم رفت که یکباره مِهر ببریدی

چه اوفتاد که از ما عنان بپیچیدی

به قول و عهد تو دیگر که اعتماد کند

که هر سخن که بگفتی از آن بگردیدی

تو باز بر سر میدان عشق پای منه

از آن جهت که به اوّل قدم بلغزیدی

مگر تو غنچه نورسته ای و من ابرم

که زار زار چو بگریستم بخندیدی

هزار بار بگفتم ترا که مشنو هیچ

ز دشمنان بدی دوستان و نشنیدی

جفا نمودی و رفتی و دل ندادی باز

ز آه و ناله شبهای من نترسیدی

نگفتیم که به کام دلت رسانم زود

به کام دل نه ولیکن به جان رسانیدی

چه حالتی ست که احوال ما نمی پرسی

چه دشمنی ست که از دوستان برنجیدی

نگفتمت که ز خوبان وفا مجوی جلال

چو پند من نشنیدی سزای خود دیدی

شمارهٔ ۲۵۹

ز سودای گل سوری ز عشق روی گلناری

من و بلبل به سر بردیم عمری در گرفتاری

ز هجران پیش چشم خود جهان تاریک می بینم

نمی دانم که روز روشن است این یا شب تاری؟

شدی غایب دمی با من خیالت خلوتی دارد

که خالی نیست از چشمم دمی در خواب و بیداری

دل از دستم برون بردی و از پایم درآوردی

کنون دستم نمی گیری ندانم تا چه سر داری؟

از آن رو مردم از چشم تو خواهد وصف رخسارت

که مردم را بود آیین پری خوانی به بیماری

صبا! من رخت بربستم امانت جان شیرین را

به دستت می سپارم تا به دست دوست سپاری

مرا مگذار سرگردان و از من برمگردان سر

مرا بنگر بدین زاری مکن آهنگ بیزاری

کسی را کز همه عالم امیدی نیست جز بر تو

چنان امّید می دارم که ناامّید نگذاری

چو زلفت سر ببازم تا بیابم وصل رخسارت

برآنم کاندرین سودا برآرم سر به عیّاری

مرا یاری ست کز یاران به یاری می ستاند جان

ز یاران با چنین یاری که را یارا بود یاری

جلال! آخر نگفتم کز پی خوبان مرو چندین

کنون خواری که می بینی به صد چندین سزاواری

شمارهٔ ۲۶۰

در زمستان بر امید آنکه باز آید بهاری

عاشق گل را بباید ساختن با نوک خاری

دوستان پرسند کآخر در چه کاری در چه کارم

می گذارم عمر خود را بر امید انتظاری

بارها بار فراقت برده‌ام بر گردن جان

من بدین سختیّ و دشواری ندیدم هیچ باری

غمگساری هست هر کس را به روز شادی و غم

وای من کاندر غمت جز غم ندارم غمگساری

نقش رویت نیست غایب یک زمان از پیش چشمم

لاله زین سان بر نروید بر کنار جویباری

گر دهی تشریف در پایت فشانم جان و دل

برنخیزد بیش ازین از دست درویشی نثاری

خاک راهت شد جلال و پیش خود راهش ندادی

باد را گر هست راهی خاک ره را نیست باری

شمارهٔ ۲۶۱

آیم که رُخت بینم و دیدن نگذاری

آواز خوشت نیز شنیدن نگذاری

دانم که دلم گشت در آن زلف سیه گم

لیکن چه کنم چون طلبیدن نگذاری

ناچار شود جامۀ بی طاقتی ام چاک

چون پیرهن صبر دریدن نگذاری

از من طمع صبر چنان است که ماهی

از آب برآری و طپیدن نگذاری

دل در شکن زلف تو بستن نپسندی

دیوانه به زنجیر کشیدن نگذاری

بگذار که از باغ تو یک میوه بچینم

گردد تلف آن میوه که چیدن نگذاری

در بحر بلا غرقه کنی کشتی جانم

خود تا به لب خشک کشیدن نگذاری

آه از دل آن مرغ که در قید تو افتد

هم کشتن او بِهْ که پریدن نگذاری

خلقی چو جلال آمده تا روی بیند

آن چهره بود حیف که دیدن نگذاری

شمارهٔ ۲۶۲

بکوش تا دل آزرده ای به دست آری

که اهل دل نپسندند مردم آزاری

چه سود عهده عهدی که می کنی با من

تو عهد می کنی امّا به جا نمی آری

اگر تو یار منی دور شو ز اغیارم

نه دوستی ست که با دشمنان کنی یاری

به دور نرگس مخمور باده پیمایت

ز روزگار برافتاد نام هشیاری

تو حال دوش ز من پرس از آنکه تا به سحر

ترا به خواب گذشت و مرا به بیداری

به ظاهرم نگری سرّ سینه کی دانی

که پاره های دل است این که اشک پنداری

هنوز با همه سختی امید می دارم

که هم به روز مبدّل شود شب تاری

اگرچه بر سر خاکم نشانده ای سهل است

امید هست که بازم ز خاک برداری

بیا که در قدمت جان دهم به آسانی

که در فراق تو جان می دهم به دشواری

جلال! زور و زر و زاری است چاره وصل

چو زور و زر نبود چاره نیست جز زاری

شمارهٔ ۲۶۳

صبحدم می گفت نالان بلبلی بر شاخساری:

گل بخواهد رفت تا دیگر که بیند نوبهاری

هر که را روزی صفایی رو نماید در زمانه

روزگارش تیره گرداند به اندک روزگاری

لاله هر سال از چمن یک بار روید وین عجب بین

کز سرشک دیده ام هر دم بروید لاله زاری

شمع بر بالین من تا روز هر شب زنده دارد

بر من دل خسته می گرید زهی دلسوز یاری

بر من آن کس را بسوزد دل که همچون شمع باشد

شب نشینی تن گدازی زرد رویی اشکباری

ناصحم گوید به یکبار اختیار از دست مگذار

این نصیحت گو کسی را کن که دارد اختیاری

شیوه طوطی هوس دان عاشقی از بلبل آموز

کآن یکی با شهد الفت دارد این با نوک خاری

در میان بحر محنت غرقم از شوق میانش

با کنار افتادمی گر بودی امّید کناری

سالها بر خاک کویش زندگانی صرف کردم

عمر بگذشت و ازین در برنیامد هیچ کاری

ای جلال! اندر پی هر سختیی آسانی است

هر بهاری را خزانی هر خزانی را بهاری

شمارهٔ ۲۶۴

چنین کرشمه کنان گر به شهر برگذری

هزار دل بربایی هزار جان ببری

مرا دلی ست پرآتش و زان همی ترسم

که دامن تو بسوزد چو در دلم گذری

چه جای وعظ حکیم است و پند هشیاران

مرا که عمر به مستی گذشت و بی خبری

تو روشنایی چشمی و هر کجا که منم

چو روشنایی چشمم همیشه در نظری

به پرده داری خود باد را مجال مده

که دید گل هم ازین پرده دار، پرده دری

بیا و ناله بلبل ببین و گریه ابر

در آن زمان که بخندد شکوفه سحری

جلال! بر لب دریا به دست ناید کام

درون بحر قدم نه چو طالب گهری

شمارهٔ ۲۶۵

من صورتی چنین نشنیدم به دلبری

یا رب چه گویمت که چه پاکیزه منظری

سایه ز ما دریغ مدار، ای که می کند

در باغ حسن قدّ بلندت صنوبری

قدّ ترا چو سرو چمن دید سجده کرد

گفتا ز من به یک سر و گردن فزون تری

همسایه توام که تو آثار رحمتی

در سایه توام که تو خورشید انوری

معروف گشته نرگس شوخت به دلبری

مشهور گشته غمزه مستت به ساحری

خلقی به رهگذار تو آورده جان به لب

زنهار از آن زمان، که بیایی و بگذری

زیور مبند بر رخ و رخساره ای چو ماه

ای آفتاب حسن! چه محتاج زیوری

چون صبر و هوش رفت برود، کو دلت جلال

باده ای بریخت پاک و تو در بند ساغری

شمارهٔ ۲۶۶

ای برگ گل سوری! از خار مکن دوری

از خار مکن دوری، ای برگ گل سوری!

آن را که تو منظوری در چشم جهان ناید

در چشم جهان ناید آن را که تو منظوری

ای دوست به دستوری در پای تو می میرم

در پای تو می میرم ای دوست به دستوری

پیداست که مخموری از باده دوشینه

از باده دوشینه پیداست که مخموری

در پرده مستوری مستی نتوان کردن

مستی نتوان کردن در پرده مستوری

شادیم به رنجوری با نرگس بیمارت

با نرگس بیمارت شادیم به رنجوری

خورشید به مزدوری خط داد به رخسارت

خط داد به رخسارت خورشید به مزدوری

سر تا به قدم نوری ای شمع جهان آرا

ای شمع جهان آرا سر تا به قدم نوری

تو مستی و معذوری گر خون دلم ریزی

گر خون دلم ریزی تو مستی و معذوری

آن عارض کافوری از مشک سیه بنما

از مشک سیه بنما آن عارض کافوری

افکند غم دوری در جان جلال آتش

در جان جلال آتش افکند غم دوری

شمارهٔ ۲۶۷

بزن تیغ و مکن تندی و تیزی

حلالت باد اگر خونم بریزی

چرا چون دور بر من می کنی جور

چرا چون بخت با من می ستیزی

چه شد کز مهربان خود ملولی

چه شد کز عاشق خود می گریزی

فکندی شور در ما تا کی آخر

شکر شیرینی و بازار تیزی

نسیم دوستی یابد دماغت

پس از صد سال اگر خاکم ببیزی

جلال ار یار دارد قصد جانت

چه یاری کز سر جان برنخیزی

شمارهٔ ۲۶۸

بده ساقی شراب لایزالی

به دست عاشقان لاابالی

تموّج فی السّفینَه بَحرُ خَمر

کاَنَّ الشّمس فی جَوف الهلالِ

مبادا چشم ما بی باده روشن

مبادا جان ما از عشق خالی

به چشم خفته شب کوته نماید

سَلوا عَن مُقلتی طولَ اللّیالی

همه چیزی زوالی یابد آخر

وَ عشقی قَد تبرّء عَنْ زَوالی

مگر بگذشته‌ای بر خاک کویش

که جان می‌بخشی ای باد شمالی

ز بی‌خویشی نمی‌دانم پس و پیش

وَ ما اَدْریٰ یمینی عنْ شِمالی

اگر در آب باشم ور در آتش

خیالُک مونسی فی کلّ حالی

اردتُ المالَ مالی غَیرَ قلب

و هذا القلبُ فی دُنیای مالی

چرا از دوستی دل برگرفتی

اگر نه دشمن جان جلالی

شمارهٔ ۲۶۹

ای چشم و دهان تو به هم خواب و خیالی

روی تو و ابروی تو بدری و هلالی

آن زلف تو بر روی تو دیوی ست پریزاد

یا نی که به هم بر شده نوری و ظلالی

تا سوختگان ناله برآرند چو بلبل

یک ره بنما همچو گل از پرده جمالی

دی باد صبا حال سر زلف تو می گفت

بیچاره دل افتاد از آن حال به حالی

ای باد! بگو حال من خسته بر دوست

گر زان که ترا هست درین پرده مجالی

کان عاشق دلسوخته در هجر تو بگداخت

در وی بنمانده ست اثر جز که خیالی

تا خود چه بلا خواست ز بالای تو گویی

بر عالمیان رای خداوند تعالی

ای مه! بنما چهره که روزم به شب آمد

کآن روز که بی تو گذرد هست چو سالی

شد نیست به یکبار جلال از خود اگر بود

بر خاطرت از هستی او گرد ملالی

عمرش به زوال آید و هرگز نپذیرد

در خاطر او آتش عشق تو زوالی

شمارهٔ ۲۷۰

خیز که شب رفت و صبح کرد تجلّی

بزم برآرای همچو جنّت اعلی

روضه مینو ست یا مدینه شیراز

نکهت خلد است یا هوای مصلّی

باغ سبق برده از حظیره فردوس

سرو خرامان شکست رونق طوبی

از خم کاکل فروغ طلعت ساقی

چون شب دیجور عکس نور تجلّی

ساعد و لعلش به قتل عاشق و احباب

هم ید بیضا نموده هم دم عیسی

قبله ما نیست جز درت که نباشد

قبله مجنون جز آستانه لیلی

کعبه رندان بود حریم خرابات

توبه مستان بود ز توبه و تقوی

خدمت دردی کشان بی دل و دین کن

تا بدهندت مراد دنیی و عقبی

زهره مجلس به بارگاه شهنشاه

نغمه شعر جلال برده به شعری

مالک دین و جمال م لّت ابواسحق

آنکه به فرمان اوست عرصه دنیی

خسرو اعظم خدایگان سلاطین

جان جهان پادشاه صورت و معنی

شمارهٔ ۲۷۱

سرگذشتی بشنو از من داشتم وقتی دلی

نیک رایی، مقبلی، دانش پرستی، عاقلی

دستگیرم بود همچون عقل در هر حالتی

روشنایی بخش همچون شمع در هر محفلی

از قضا ناگاه دیدم دلبری در رهگذار

راستی را من ندیدم آنچنان آب و گلی

غمزه مستش به شوخی کرد غارت دل ز من

خود نشد جز بی دلی زان دلفریبم حاصلی

او برفت و دل ببرد و من بماندم مستمند

در جهان هرگز کسی دیده ست ازین سان مشکلی

وین زمان عمری ست تا آن دل برفت از پیش من

کو دل من کو دل من وا دل من وا دلی

ای جلال! از دل طمع بردار کاو شد غرق عشق

زان که این دریای بی پایان ندارد ساحلی

شمارهٔ ۲۷۲

بیاور ساقیا! در دِه من دل خسته را جامی

که من خود را نمی دانم ز نیک و بد سرانجامی

به امّید وصالش دامن عمرم به ناکامی

برفت از دست و در دستم نیامد دامن کامی

من اوّل بلبلی بودم میان بلبلان گویا

کنون هستم به تنهایی اسیر افتاده در دامی

دلارامم اگر بینی نماند در دل آرامت

که دارد در همه عالم بدین خوبی دلارامی

بر آن بام آن که من دیدم گل خندان همی ماند

عجب دارم اگر روید گلی بر گوشه بامی

مجالی نیست کس را ای دریغا در شبستانش

وگرنه می فرستادم به دست باد پیغامی

بلای عاشقی بردن نباشد کار هر مردی

در آتش زندگی کردن نباشد کار هر خامی

اگر در سر ندارم من خیال روی و مویت را

چه می جویم ز کوی تو به هر صبحی و هر شامی

جلالا جام می بردار و نام و ننگ یک سو نه

که ترک نام اگر گیری برآری در جهان نامی

شمارهٔ ۲۷۳

هر کجا بشکفد گلستانی

نبود بی هزار دستانی

دل سوزانم از خم زلفت

همچو شمعی ست در شبستانی

خال عنبر بر آن کناره روی

همچو زاغی ست در گلستانی

در سرم تا هوای زلف تو خاست

نیست ما را سری و سامانی

بوالعجب حالتی که می ورزد

عشق آشفته پریشانی

من به وصل تو کی رسم، لیکن

تا بود جهد می کنم جانی

بر لب دجله کی توان دانست

حالت تشنه در بیابانی ؟

هر نصیبی رسد به درویشی

چون کریمی بگسترد خوانی

آخر ای ابر رحمت ایزد

بر سر ما ببار بارانی

هست شعر جلال سحر، ولی

نیست اندر جهان سخندانی

شمارهٔ ۲۷۴

جهان پیر را نو شد جوانی

منه ساغر ز دست ار می توانی

کنون هر روز بستان می کند عرض

به روی دوستان گنج نهانی

شقایق از سیاهی می درخشد

چو از ابر سیه برق یمانی

تو از دوران گل دستور خود ساز

که بنیادی ندارد زندگانی

مرادی از بهار عمر برگیر

که ناگه در رسد باد خزانی

نماند آن روز و آن دولت که با یار

همی کردیم عیش رایگانی

به وصل روی یکدیگر شب و روز

ممتّع گشته از عمر و جوانی

مرا از یار دور افکند ایّام

چه چاره با قضای آسمانی

جلال! احوال کس در هیچ حالی

به یک حالت نماند جاودانی

شمارهٔ ۲۷۵

[چه] موجب است که با ما بجز جفا نکنی؟

چه دیده ای که نگاهی به سوی [ما] نکنی؟

به زیر سایه زلف تو آمدم زنهار!

که همچو ذرّه سراسیمه ام رها نکنی

شمارهٔ ۲۷۶

ای به بازار غم عشق تو صد جان به جوی

خود ترا نیست غم حال اسیران به جوی

تا که دلاّل غمت حلقه جانبازان دید

می زند نعره و فریاد که صد جان به جوی

گر کند داس فنا خرمن هستی جوجو

بر من بی خبر واله حیران به جوی

کار عالم همه گر بی سر و سامان گردد

بر من سوخته بی سرو سامان به جوی

جام جمشید به من ده که نیرزد برِ من

گنج قارون به دو جو مُلک سلیمان به جوی

پیش ما جز سخن باده و پیمانه مگوی

که نیرزد همه عالم بر رندان به جوی

ای فلک! گرمی بازار به یک نان چه کنی؟

هست در ملک دل ما صد ازین نان به جوی

گر توان دید به بازار قیامت رخ دوست

هیچ عاشق نخرد روضه رضوان به جوی

جان بدادیم ز عشق و برِ جانان هیچ است

سوخت در درد جلال و بر درمان به جوی

شمارهٔ ۲۷۷

ای حسن ترا مثال شاهی

آیینه رحمت الهی

عشق تو کمین گشاد ناگاه

بگرفت ز ماه تا به ماهی

از حکم تو سر چگونه پیچم

من بنده ام و تو پادشاهی

شام است ز چهره زلف برگیر

بنمای سپیدی از سیاهی

در پات فشانم از سر دست

از من سر و جان اگر بخواهی

هر صبحدم از غمت بنالم

ماننده مرغ صبحگاهی

دردا! که طبیب ما ندانست

حال دل ریش ما کماهی

هرگز نشینده ام که باشد

احوال کسی بدین تباهی

دین رفت جلال گو برو نام

سر رفت و تو در غم کلاهی

شمارهٔ ۲۷۸

تا بدو کرده ام تولاّیی

کرده ام از جهان تبرّایی

آنچنان گشته ام بدو مشغول

که ندارم ز خویش پروایی

وز خیال شکنج گیسویش

بازم اندر سَر است سودایی

ساعتی شد که زنده ام بی دوست

همچو من کی بود شکیبایی

چه تمنّا کند دلم چون نیست

خوبتر از رُخش تمنّایی

پرده بگشا ز روی تا بکنند

عاشقان در رخت تماشایی

عقل در وصف حسن روی تو هست

همچو زلف تو بادپیمایی

هست ابروی و عارضت با هم

آفتابی و طاق خضرایی

قطره ای آب داد در چشمم

گوهری در میان دریایی

دل چنان سوزد از خم زلفش

کآتشی در درون شیدایی

تو سخن گوی اگر دهان گم شد

که سخن سر برآرد از جایی

چه کم آید ز لعلت ار بکند

این دل خسته را مداوایی

درّ نظم جلال را امروز

نیستش در زمانه همتایی

شمارهٔ ۲۷۹

خوش آن زمان که چو بخت از درم فراز آیی

غمم ز دل ببری چون جمال بنمایی

رهی که بر دل من غم گشود بربندی

دری که بر رخ من بخت بسته بگشایی

مرا تو بخت بلندی از آن ز من دوری

مرا تو عمر عزیزی از آن نمی پایی

نهاده ام تن خود را به خستگی همه عمر

در این امید که روزی به پرسشم آیی

بیا که یک نفس از عمر بیش باقی نیست

اگر تو رنجه شوی عمر من بیفزایی

ولی تو شاه جهانی و ما گدای درت

کجا به حال گدا التفات فرمایی

تو عشوه ای بدهی جان ز خلق بستانی

کرشمه ای بکنی دل ز خلق بربایی

به مجمعی که تو باشی به شمع حاجت نیست

ز نور ز طلعت خویش انجمن بیارایی

به جز شمایل دیوانگان ز ما مطلب

خرد چه کار کند در دماغ سودایی؟

مباد هیچ کسی چون جلال در عالم

اسیر عشق و غریبی و درد تنهایی

شمارهٔ ۲۸۰

گر گریه من بشنوی ای یار بگریی

ور زاری من گوش کنی زار بگریی

گر حال من سوخته زار بدانی

بر درد من سوخته زار بگریی

روزی که چو پروانه به داغ تو بمیرم

چون شمع فراوان به شب تار بگریی

بسیار میازار مرا ورنه پس از من

یک روز به یاد آری و بسیار بگریی

فردا چه کنی، تو قدمی رنجه کن امروز

باشد که دمی بر سر بیمار بگریی

بر کشته خود گرچه ترا گریه نیاید

چون خلق بگریند به ناچار بگریی

از دیده خونبار جلال ار شوی آگاه

بسیار برین دیده خونبار بگریی

شمارهٔ ۲۸۱

هر کس به جست و جویی هر گوشه گفت و گویی

در پرده وصالش کس ره نبرده بویی

یک چند بت شکستند یک چند بت پرستند

در هر سری هوایی ما را هوای رویی

جایی که حاضر آید خوبان هر دو عالم

روی دلم نگردد زان رو به هیچ رویی

از عاشقان برآید هر لحظه های هایی

وان شوخ می فزاید هر روز های و هویی

گر جان در آرزویش بر لب رسد چه باشد

سهل است اگر برآید جانی در آرزویی

چون باد صبحگاهی بگشود بند زلفش

دیدم دل غمین را آویخته به مویی

در کوی دوست زنهار! آهسته نِهْ قدم را

کز کوی او به در نیست راهی به هیچ سویی

یک دم خیال قدّش از دیده نیست غایب

سروی چنین نروید برطرف هیچ جویی

روزی جلال می گفت از راز عشق رمزی

افتاد در زبان‌ها زان روز گفت و گویی

شمارهٔ ۲۸۲

نگارا! با هواداران ز بیزاری چه می‌گویی

چو زلفت با گرفتاران چه سر داری، چه می‌گویی

مرا گفتی به دشواری بده جان در فراق من

سخن گفتی و جان دادم به دشواری چه می‌گویی

مرا گفتی که احوالت ز زاری نیک خواهد شد

کنون حالم همی‌بینی بدین زاری چه می‌گویی

نگفتی می‌سپارم دل چو دیدی جان‌سپاری‌ها

کنون دل را چو خود گفتی که بسپاری چه می‌گویی

من دل خسته را زین گونه با زاری که می‌بینی

سخن با من درین حالت ز بیزاری چه می‌گویی

اگر چشم ترا گویم که بیمارم دلم گوید

حکایت پیش بیماران ز بیماری چه می‌گویی

چو می‌گویم نگویی رخت با زلف و دل گوید

حدیث روز روشن با شب تاری چه می‌گویی

طبیبم گفت سنبل بو، که درد دل شود ساکن

الا ای طرّه جانان! تو عطّاری چه می‌گویی

دلا! هر لحظه می‌گویی که ترک یار می‌گیرم

زهی یارا چه می‌گویم زهی یاری چه می‌گویی

مرا چشمش چو مِی می‌داد گفتم با خرد ساکن

که اندر مجلس مستان تو هشیاری چه می‌گویی

مرا گفتا که من صد ره ز تو بی‌خودترم زین مِی

مرا هشیار خواندی هیچ پنداری چه می‌گویی؟

دلا با زلف عیّارش چو زهدم درنمی‌گیرد

اگر با او برآرم سر به عیّاری چه می‌گویی

به نقد امروز ای ساقی! به باده وقت ما خوش کن

حدیث کهنه پاری و پیراری چه می‌گویی

ببین ای بلبل آن عارض و زین پس مدح گل کم گو

شبی تا روز مدح گل به بیداری چه می‌گویی

کنون ای ساقی مجلس! چو لعل دوست حاضر شد

حکایت پیش ما از درّ و بازاری چه می‌گویی

همی‌گویی جلال! از عاشقی زین گونه خواری کش

سخن با عاشق مسکین بدین خواری چه می‌گویی

ترکیب‌بند

شمارهٔ ۱ : عید نوروز است و عالم سبز و خندان گشته است

شمارهٔ ۲ - فی مدح خواجه غیاث الدّین محمّد : کس مثل حسن مطلع خطّت ندیده است

شمارهٔ ۳ - هفت رنگ : باز از شکوفه گشت فضای چمن سپید

شمارهٔ ۱

عید نوروز است و عالم سبز و خندان گشته است

بوستان در حسن چون رخسار جانان گشته است

باد عیسی دم چو کرد احیا اموات خاک را

سبزه ها شد خضر و باران آب حیوان گشته است

غنچه مستور کز باد هوا آبستن است

از حیا در پرده زنگار پنهان گشته است

خنده شیرین گل تا دید باد کوهکن

بس که چون فرهاد در کوه و بیابان گشته است

شد بنفشه در لباس نیل تا نرگس نماند

رعد هم نالان و چشم ابر گریان گشته است

باز پیک عاشقان فرّاشی گل می کند

بلبل از سودای گل فریاد و غلغل می کند

بزم ازین پس چون نگارستان چین باید نهاد

سنبل و گل بر یسار و بر یمین باید نهاد

ور بهار جنّت فردوس داری آرزوی

رخ به بزم پادشاه ملک و دین باید نهاد

خسرو اعظم جمال الدّین که داغ حکم او

از تفاخر انس و جان را بر جبین باید نهاد

شیخ ابواسحق آن شاهی که روز بار او

آسمان را هفت جا سر بر زمین باید نهاد

گر سلیمان و سکندر با جهان آیند باز

هر دو را بر دست او تیغ و نگین باید نهاد

ای حضیض بارگاهت اوج گردون آمده

عشری از اقلیم جاهت ربع مسکون آمده

گر ز خاک پای تو گردی به گردون بر شود

دولتش سرسبز گردد دیده اش انور شود

کلک و رایت گر نپردازد با نظم جهان

فتنه ها بی خواب گردد آسمان بی خور شود

قرص خور بی سکه نام تو کی یابد عیار؟

تا نیابد کیمیا را مس چگونه زر شود؟

گر نسیم لطف تو بر کوه و صحرا بگذرد

خار و خارا در حضیض و تل و گل گوهر شود

ور سموم قهر تو روی آورد بر بحر و بر

از نهیبش آب و آتش باد و خاکستر شود

ز آستان حضرتت تا آسمان آگاه گشت

بنده این آستان شد خاک این درگاه گشت

باد عُنفت چشمه خور را مکدّر می کند

خاک پایت توتیا در چشم اختر می کند

ابر دست گوهرافشان تو در روز عطا

آستین آرزو پر درّ و گوهر می کند

قدّ تو بر هفت مسند چار بالش می زند

تیغ تو دارایی اندر هفت کشور می کند

شمع این نُه طارم فیروزه یعنی آفتاب

خانه عالم ز بهر تو منوّر می کند

آن سعادتها که مکتوب است بر پیشانیت

هر شبی تا روز سعد اکبر از بر می کند

تا شمار عنصر آب و آتش است و خاک و باد

دولتت چون آب و آتش باد و دشمن خاک و باد

بنده ای از بندگان حضرتت جمشید باد

ذرّه ای از آفتاب خاطرت خورشید باد

گاه رزم و بزم تو با دشمنان و دوستان

تیغ زن بهرام باد و چنگ زن ناهید باد

باد سبز و تازه و دایم نوبهار دولتت

تا وزد بر گل نسیم و تا جهد بر بید باد

چرخ و اختر را به اقبالت بسی امّیدهاست

هر که را جز بر تو امّید است ناامّید باد

جاودان بر مسند عزّ و سریر سلطنت

کامرانی کن که عزّ و دولتت جاوید باد

تا شمار عنصر آب و آتش است و خاک و باد

دولتت چون آب و آتش باد و دشمن خاک باد

شمارهٔ ۲ - فی مدح خواجه غیاث الدّین محمّد

کس مثل حسن مطلع خطّت ندیده است

کاین مطلع از مجرّد حسن آفریده است

عالم فروزی رخ تو تا بدید صبح

بر خود ز رشک روی تو جامه دریده است

ابروت حاجبی ست که بالین ناتوان

پیوسته در ملازمتش قد خمیده است

بی وجه نیست سرکشی زلف تو بدین

سر سوی آفتاب چه در خور کشیده است

عشقت عزیز ماست گرم خون خورد بهل

کاو را دلم به خون جگر پروریده است

عکسی مگر ز عارض تو بر زمین فتاد

کآتش چنین ز خرمن گل بر دمیده است

هرگه که عشوه ای ز سر ناز می دهی

جان می ستانی از من و دل باز می دهی

آن را که باد از سر زلفش خبر برد

زان بو که با خود آورد از خود به در برد

چون تنگ نبود این دل شوریده ام که او

پیوسته با خیال دهانت به سر برد

خطّ تو را که زلف کند تربیت به حُسن

ناچار همچو زلف تو سر بر قمر برد

در زیر اشک غرقه شود رشته گهر

گر باد از حدیث تو او را خبر برد

عشقت ز در درآمد و گفتا به عقل گو

تا رخت از این سرای به جای دگر برد

بر چشم و روش باز زند هر که پیش دوست

از اشک دیده گوهر و از چهره زر برد

بی آب گشت چشمم ازین روی آمده ست

کز نوک کلک خواجه به دامن گهر برد

آن میری که شُست گرد ستم از رخ زمین

فرمان دِه ممالک دولت غیاث دین

رادی که ملک پارس به یک ره خراب شد

تا ابر از نوال کفَش کامیاب شد

دهر از تف حرارت اندوه باز رست

تا در دهان ملک ز کلکلش لعاب شد

بر فرق حاسدانش چو بر گردن عدو

خورشید تاب داده بسان طناب شد

در دور او چو مست می ایمن شدش جهان

از جام غصّه کاسه گردون خراب شد

چون لطف خواجه بر رخ دولت فکند چشم

در جویبار دولت از آن لحظه آب شد

ای صاحبی که از سخطت دیده فتن

چون بخت بدسگال تو دایم به خواب شد

نقّاشی اش بجز غضبت کس نکرده بود

هر شب که از شفق رخ گردون خضاب شد

از زخم چنگ معدلتت زهره بی دف است

خیزد ز بحر کف و تو را بحر در کف است

درّی که هفت چرخ بدان افتخار کرد

بر خاک آستان تو دولت نثار کرد

اسرار چرخ را همه در چشم روزگار

رای تو بر زبان قلم آشکار کرد

کلک دبیر تو به دو انگشت برگشود

هر عقده ای که پنجه دهر استوار کرد

در بحر دست تو دهنش پر دُر است از آنک

هندو نکو تواند غوص بحار کرد

از خاک آستان تو خورشید سرمه ساخت

وز نعل مرکب تو فلک گوشوار کرد

اندر کنار تُست عروس سعادتی

کافلاک بهر او همه عمر انتظار کرد

آثار آن یقین که بماند به روزگار

ز آنها که دست حکم تو با روزگار کرد

خود را چو پیش رای تو خور بر زمین فکند

رای تو گفت سایه نشاید برین فکند

آن را که دست مرحمتت بود بر سرش

هرگز کلاه بخت نفرسود بر سرش

مانند آتش از غضبت جان بدسگال

سوزد گهی و گاه رود دود بر سرش

قدرت فراز چرخ نهاد اوّلین قدم

وی بس قدم که باز بپیمود بر سرش

نُه قبّه بود طارم ایوان چرخ را

قدر تو قبّه ای دگر افزود بر سرش

زان اطلسی که جامه قدر تو دوختند

این یک کلاه وار فلک بود بر سرش

شد گرم طبع چرخ ز مهر تو وز شفق

لطف تو صندل شفقت سود بر سرش

بر ما چو نیکویی نشود جز به دست تو

بدحال ماند ار نروی زود بر سرش

ذات تو را که در صفتش عقل گشت پست

نه در خورای فکرت و رای من است

کو سروری که بر در تو بنده وار نیست

جایی که چرخ را ز غلامیت عار نیست

فرماندهی که ملک جهان در ازل قضا

با تو فکند و گفت مرا با تو هیچ کار نیست

تو آن مدبّری که بجز پیک فکرتت

کس را درون پرده تقدیر بار نیست

تا اقتباس قدر ز جاه تو می کند

بنگر سپهر را که یکی از هزار نیست

در دهر تا جهان وقار تو شد پدید

هرگز نگفت کس که جهان پایدار نیست

جان با لطافت تو دمِ طبع می زند

در چشم عقل زین رو هیچش وقار نیست

از تو زمانه بس که گرفته است اعتبار

لیکن زمانه را بَر تو اعتبار نیست

در آفتاب حادثه بگداخت پیکرم

ای آفتاب ملک فکن سایه بر سرم

ای صاحب زمانه زمانت خجسته باد

با عدل تو زمانه ز آفات رسته باد

آن کاو چو صبح خدمتت از کوکبه نخاست

چون شام در پلاس به ماتم نشسته باد

گر چرخ بی مثال تو دارد امید حکم

در چاه یاس دلوِ امیدش گسسته باد

از خاک ظلم غمزه ملک تو رفته باد

وز گرد درد چهره تو پاک شسته باد

چون قلب خصم گرمی بازار آفتاب

پیش فروغ خنجر رایت شکسته باد

اندر طویله گاه اسیران حکم تو

این توسن زمانه پدرام بسته باد

هر گل که بشکفد ز گلستان دولتت

در چشم دشمنان تو چون خار رسته باد

تا رکن جسم آتش و آب است و خاک و باد

فرمان تو روان شده در چشم ملک باد

شمارهٔ ۳ - هفت رنگ

باز از شکوفه گشت فضای چمن سپید

و اطراف دشت گشت ز برگ سمن سپید

درجنب لطف ژاله و سرخی لاله هست

درّ عدن سیاه و عقیق یمن سپید

باران سیاهی از تن سنبل نمی برد

هندو به شست و شوی نخواهد شدن سپید

برگ شکوفه بر سر سنبل فتاده بین

مانند هندویی که کند پیرهن سپید

چرخ عجوزه باز ز سپیداب ابر کرد

نزد عروس باغ رخ خویشتن سپید

طفل شکوفه در رخ او خنده می زند

کاین گوژپشت بین که کند رخ چو من سپید

زان دم که شاه سیم فشاند به روز بذل

برگ شکوفه کرد زمین چمن سپید

هر لحظه ابر تند سر از کوه بر زند

سقّاست ابر، دامن از آن در کمر زند

شد طرف جویبار به فصل بهار سبز

آری به نوبهار شود جویبار سبز

بستان به دلکشی ست چو رخسار شاهدان

گل در میان شکفته و گشته کنار سبز

طوطی گهر گرفت به منقار گوییا

یا لاله ژاله دارد و شد مرغزار سبز

بر برگ بید قطره فشان شد چو دید ابر

بر دست شاه خنجر گوهرنگار سبز

تیغش نگار بست عروس زمانه را

بی رنگ مورد رنگ نگیرد به کار سبز

اعظم جمال چهره دین آنکه عدل او

دیوار و در کند چو چمن در بهار سبز

آن قلعه قدراوست که ازرشح فندقش

شد مرغزار گنبد نیلی حصار سبز

تا بر چمن فتاد فروغ لقای گل

سر می نهد بنفشه غمگین به پای گل

نرگس چو خصم تست ز تیمار و درد زرد

بر خاک ره نشسته و بیمار و زرد زرد

صبحی کز آفتاب سنانها شود به رزم

چون آفتاب زرد مصاف نبرد زرد

معموره زمین شود از خون کشته سرخ

گردون لاجورد نماید ز گرد زرد

گردد ز سهم خنجر لعل تو آن زمان

خورشید و ماه بر فلک لاجورد زرد

بیجاده ای است تیغ تو کآنجا که شد پدید

از عکس او چو کاه شود رنگ مرد زرد

بر خاک بس که ریخته آب روی خصم

گر بر دمد ز خاک بود رنگ ورد زرد

پیوسته باد تیغ تو اندر قتال سرخ

هرگز مباد چهره سرخت ز درد زرد

از باد فتح پرچم شاهیت جعد باد

نوروز و عید بر تو همایون و سعدباد

صانع که رنگ چهره گل آفرید سرخ

طغرای کارنامه حسنش کشید سرخ

باغ از طراوت است چو بزم خدایگان

وآنگه در اوست لاله چو جام نبید سرخ

بر نرگس ارغوان فتد از شاخ گوییا

بر روی خصم شاه سرشکی چکید سرخ

از عدل شامل تو و از خون دشمنت

شد کوه و دشت سبز و شقایق دمید سرخ

آبی ست خنجر تو که هر لحظه خصم را

در جویبار حلق گلی پرورید سرخ

طرف چمن گزین که در اطراف جویبار

هم سبز گشت سبزه و هم گل دمید سرخ

از باد قدّ نرگس رعنا گرفت خم

در روز زرفشان تو از بس که چید سرخ

تا هیبت تو چشم سوی آفتاب کرد

هر آفتاب زرد شود آفتاب زرد

وقت است کز بنفشه شود بوستان بنفش

گردد بنفشه همچو خطّ دلستان بنفش

صفراوی است نرگس رعنا و ارغوان

شد ناردان همه تن چون ناردان بنفش

درغنچگی ست لاله نورسته آنچنانک

خسرو کند به خون اعادی سنان بنفش

چندان بریخت خنجر تو خون دشمنان

کز خاک بر دمد پس از این زعفران بنفش

میدان بنفشه رنگ ز تیغ بنفش تست

آری هم از بنفشه شود بوستان بنفش

آن رنگرز حسام تو آمد که می کند

از خون بدسگالان جهان در جهان بنفش

بهرام و تیر را حسد از کلک و تیغ تست

تا روی این سیه شود و رنگ آن بنفش

از شرم این قصیده چو دیبای هفت رنگ

آن هفت رنگ دید ز رویش برفت رنگ

گشت از هراس رمح تو روی سما کبود

سختی زخم می کند اندام را کبود

خم داد پشت طاعت و چندان بایستاد

گردون به خدمتت که شدش پشت پا کبود

چرخ از کجاو گلشن تخت تو از کجا

فرقی تمام باشد ازین سبز تا کبود

شاها من از تغابن چرخ سیاهکار

بیم است تا چو چرخ بپوشم قبا کبود

دستم بگیر ورنه چو ناخن سرم ببُر

کم شد ز غبن ناخن انگشتها کبود

عیبم مبین همه هنرم بین از آنکه هست

فیّاض نور گرچه بود توتیا کبود

چون نرگس و بنفشه ز آسیب روزگار

بادند دشمنان تو یا کور یا کبود

در آفتاب حادثه بگداخت پیکرم

ای آفتاب ملک فکن سایه بر سرم

ای کرده سیر کلک تو روی قمر سیاه

خود چیست در جهان که نکرده ست سر سیاه

از کحل دولتت همه را چشم روشن است

الا مرا که هست جهان در نظر سیاه

در گردش زمانه شب و روز می کشم

جوری ز هر سپید و جفایی ز هر سیاه

دارم ز خون دیده و اندوه روزگار

چون لاله رخ شکفته ولیکن جگر سیاه

خصم آب روی داد و از آن یافت تیره بخت

توفیر دیده است و خریده به زر سیاه

زین بِه به حال من نظری کن وگرنه من

عالم ز دود سینه کنم سر به سر سیاه

بر بخت دشمن تو کنم ختم از آن که نیست

بالاتر از سیاهی رنگی مگر سیاه

بر هر چه در ضمیر تو گنجد بیاب دست

کآمد بقای عمر تو افزون ز هرچه هست

قطعات

شمارهٔ ۱ - خوش : آفتابی که بنده سرگردان

شمارهٔ ۲ : ای جوادی که به یک بخشش دست زادۀ تست

شمارهٔ ۳ : بر معشوقم آمد رکن فصّاد

شمارهٔ ۴ : خداوند! تویی ک اوراد مدحت

شمارهٔ ۵ : آن کس که به ظلمت دو گیسو

شمارهٔ ۶ : مولنا مادر فرزندانت

شمارهٔ ۷ - امیر : در میان آر می که نام بتی‌ست

شمارهٔ ۸ - کمال : از مرد بخیل نیست طرفه

شمارهٔ ۹ : تشنه گشتم به راه کعبه شبی

شمارهٔ ۱۰ : ای وزیر جهان به فرزندان

شمارهٔ ۱۱ : مدح تو گفتم و چو بود دروغ

شمارهٔ ۱۲ : پیشوای زمانه زین الدّین

شمارهٔ ۱۳ : داری اشرف زنی که چون می بست

شمارهٔ ۱۴ : چارچیز است که در سنگ اگر جمع شود

شمارهٔ ۱۵ : گر تو می‌گویی نبودَستَم تو را

شمارهٔ ۱۶ : هرچه پیش آید از زمانه تو را

شمارهٔ ۱ - خوش

آفتابی که بنده سرگردان

نام او را چو ذرّه در طلب است

زلف بر رخ نهاد و من گفتم

سر خورشید در کنار شب است

شمارهٔ ۲

ای جوادی که به یک بخشش دست زادۀ تست

حاصل بحر و دفین خانه کان در گرو است

دست تنگی من امروز بدان جای رسید

که به یک روزه کفافم دل و جان در گرو است

هرچه در خانۀ من بود نهادم به گرو

کوزه آب چه باشد که به نان در گرو است

به جو و کاه که الب ته از آن نیست گزیر

زین و آلت همه با تنگ و عنان در گرو است

نوکران را چه توان گفت که چون است احوال

همه را ترکش و شمشیر و کمان در گرو است

من ز بیم غُرما هیچ نیارم گفتن

چون بگویم که به صد جای زبان در گرو است

نظم کارم که ازین غصّه خراب است و تباه

به کهین فیض از آن کلک و بنان در گرو است

شمارهٔ ۳

بر معشوقم آمد رکن فصّاد

ز ساق نازک دلخواه رگ زد

بزد بر یک رگ او نیش و گویی

مرا آن نیش بر پنجاه رگ زد

شمارهٔ ۴

خداوند! تویی ک اوراد مدحت

بر افلاک و عناصر فرض باشد

به جنب سرعت عزم عنانت

سما سنگین عنان چون ارض باشد

برون است از کمیّت جودت آری

غرض عاری ز طول و عرض باشد

غرض از مایۀ تصدیع بیت است

که بر رأی منیرت عرض باشد

کسی کز تیغ او خور مایه دار است

روا داری که او را قرض باشد

شمارهٔ ۵

آن کس که به ظلمت دو گیسو

خورشید منوّر از ره افکند

با ما سخنی بگفت و دل را

از ما بربود و در چَه افکند

دیدیم سر وفا ندارد

گرچه سر طرّه بر مه افکند

شمارهٔ ۶

مولنا مادر فرزندانت

پسران ناکس و دون می زاید

مستحاض است که فرزندان را

این چنین غرقه به خون می زاید

...س او بند همی باید کرد

که ازو جمله جنون می زاید

...س چنین گنده نمی زاید کس

او مگر از ره کو... می زاید

... یر خر خورد عجب حالی نیست

این همه سگ بچه چون می زاید

شمارهٔ ۷ - امیر

در میان آر می که نام بتی‌ست

عقلِ هر کس ز کُنهِ آن قاصر

اوّلِ اوّل است اوّلِ او

آخرِ اوست آخرِ آخر

شمارهٔ ۸ - کمال

از مرد بخیل نیست طرفه

کاو سر بنهد برابر مال

لیکن ز کریم بس عجب بُود

کاو سر بنهاد بر سر مال

شمارهٔ ۹

تشنه گشتم به راه کعبه شبی

قحط بود آب و من بترسیدم

رهبری را که بود نام عماد

از همه رهبرانش بگزیدم

پیشش افکندم و من از پی او

راست مانند باد پوییدم

شب تاریک راهبر گم شد

من به تنها بسی بگردیدم

ناگهان بر کناره درّه

چشمه آب و راهبر دیدم

شمارهٔ ۱۰

ای وزیر جهان به فرزندان

التفاتی نمی کنی چندان

پسرت هر کجا که بیند...یر

از شعف در زند بدو دندان

دخترت را به کو... همی... ایند

کاین بود عادت خردمندان

در پی ما فتاده اند از آنک

...یر ما هست سخت چون سندان

عیب ایشان بدین نشاید کرد

چون به در می‌روند فرزندان

شمارهٔ ۱۱

مدح تو گفتم و چو بود دروغ

من پشیمان شدم از آن گفتن

بعد ازین هجو تو نکو گویم

سخن راست را توان گفتن

شمارهٔ ۱۲

پیشوای زمانه زین الدّین

سرور اهل روزگاری تو

آسمان را غلام می خوانی

چرخ را بنده می شماری تو

در جهان آن یگانه‌ای امروز

که دوم در زمین نداری تو

شمارهٔ ۱۳

داری اشرف زنی که چون می بست

بر کمان دو ابروی او زه

خلقی اندر خیال او بی خواب

عالمی بر جمال او واله

پشت... نی فراخ و ساقی گرد

حلقه ای تنگ و جفته ای فربه

دوش تا صبح پیش چاکر بود

به سرانگشت پا نشستم و ده

آن چنان آرزوی... یر کند

کآرزوی غدا کند ناقه

دو سه سگ بچّه از تو زاییده ست

اوّلین بچّه چون فکند از زه

خشک شد سعری خری که نبود

آن چنان گاو ریش در صد ده

رکن دین آنچه از نجاست محض

گرمیی بود و این زمان چو کره

دومین بچّه چون بزاد از تو

نازکی شد که عقل گفتا زه

سیُمین بچّه چون برون آمد

این یکی روشن است بر که و مه

در عوض مولنا ی مسکین را

ملک الموت گفت بسم اللّه

نام ایشان نهادی اینها را

همچو سیبی که خوانی آن را بِه

خود ندانی تو این قدر که هنوز

خاک ایشان ز خون اینها به

نوبت رحلت تو است این بار

خواه آدینه باش و خوه شنبه

گنده... س مادری که در راه است

این یکی را تو نام خویش بنه

شمارهٔ ۱۴

چارچیز است که در سنگ اگر جمع شود

لعل و یاقوت شود سنگ بدان خارایی

پاکی طینت و اصل گهر و استعداد

تربیت کردن مهر از فلک مینایی

در من این هر سه صفت هست، که درمی‌باید

تربیت از تو که خورشید جهان‌آرایی

شمارهٔ ۱۵

گر تو می‌گویی نبودَستَم تو را

پیش ازین مفعول، الحق بوده‌ای

بوده‌ام من فاعل مختار تو

تو مرا مفعول مطلق بوده‌ای

شمارهٔ ۱۶

هرچه پیش آید از زمانه تو را

از نکوحالی و ز بدحالی

دل بدان شاددار و غصّه مخور

که نباشد ز حکمتی خالی

رباعیّات

شمارهٔ ۱ : ای کرده ز لطف و قهر تو صنع خدا

شمارهٔ ۲ : بر دست یکی تیغ چو آب است مرا

شمارهٔ ۳ : چشم تو که خواب عالمی بست به خواب

شمارهٔ ۴ : ای دوست! جهان دمی ست و آن دم هیچ است

شمارهٔ ۵ : گفتم: سر زلف تو بسی سرخورده است

شمارهٔ ۶ : بر روی تو زلف را اقامت هوس است

شمارهٔ ۷ : ای زلف تو یک کمند و بل پنجه شست

شمارهٔ ۸ : تا چرخ فلک تیر و کمانت دیده ست

شمارهٔ ۹ : گردن بنهاده ام به هر نرم و درشت

شمارهٔ ۱۰ : چون مهر پری ز خاتم جم برداشت

شمارهٔ ۱۱ - محسن : امروز چو دست صبح دامن برداشت

شمارهٔ ۱۲ : افسوس که آن یار پسندیده برفت

شمارهٔ ۱۳ : معبود همیشه در سفر یارت باد

شمارهٔ ۱۴ : گر از رخ مه زلف چو چوگان ببرد

شمارهٔ ۱۵ : مه تاب ز روی چون خونت می گیرد

شمارهٔ ۱۶ : هم دست من تشنه به جامی برسید

شمارهٔ ۱۷ : هر سرو که در بسیط عالم باشد

شمارهٔ ۱۸ : تا گردش نُه گنبد گردان باشد

شمارهٔ ۱۹ : تا نادرۀ حسن رخت پیدا شد

شمارهٔ ۲۰ : آنی که ابد ز عمر تو مایه کند

شمارهٔ ۲۱ : هرکس که قرین من غمخوار شود

شمارهٔ ۲۲ : جانا ز غم تو هیچ خوشتر نآید

شمارهٔ ۲۳ : خون از دل افگار برون می آید

شمارهٔ ۲۴ : تا دیده کمانْ مهره ابروی تو دید

شمارهٔ ۲۵ : گویند که «ماه روزه نزدیک رسید

شمارهٔ ۲۶ : چون ابر گهرفشانی لعل تو دید

شمارهٔ ۲۷ : خطّ تو مرا ز غم چو مو گردانید

شمارهٔ ۲۸ : امروز منم ز چرخ گردان بیزار

شمارهٔ ۲۹ : ای بارگهت ز چرخ گردان برتر

شمارهٔ ۳۰ : بگذشت به طرف چمن آن ماه سحر

شمارهٔ ۳۱ : دید در دشت مرده یکی شیر دلیر

شمارهٔ ۳۲ : شد دهر خرف جوان نگیرد عیبش

شمارهٔ ۳۳ : زلف تو که شب رَوی ست دایم کارش

شمارهٔ ۳۴ : چون بگشایی طرّۀ پیچیدۀ خویش

شمارهٔ ۳۵ : اشکم ز دُر افکند بسی خوشه به خاک

شمارهٔ ۳۶ : تا چرخْ صفت تو راست خندان لب لعل

شمارهٔ ۳۷ : گویند که جمشید به کف داشت مدام

شمارهٔ ۳۸ : دیشب که مراجعت فتاد از سفرم

شمارهٔ ۳۹ : تا از جگر خصم کبابی نخورم

شمارهٔ ۴۰ : زد نرگس مست پرخمارش تیرم

شمارهٔ ۴۱ : هر شب مَی اشک خویشتن نوش کنم

شمارهٔ ۴۲ : من با تو نیامدم که صحرا بینم

شمارهٔ ۴۳ : من گوهر تو به قیمتی کم ندهم

شمارهٔ ۴۴ : پیوسته به داغ آن کمان ابرویم

شمارهٔ ۴۵ : نرگس بشد و ابر بَرو شد گریان

شمارهٔ ۴۶ : شد دیده به عشق رهنمون دل من

شمارهٔ ۴۷ : شاها! خصمت چو تیره شد اختر او

شمارهٔ ۴۸ : ای در نظرم جهان سیاه از غم تو

شمارهٔ ۴۹ : ای باد! حدیث من نهانش می‌گو

شمارهٔ ۵۰ : ای لعل تو چاشنی به شکر داده

شمارهٔ ۵۱ : آن کرّه که بد سبق ز گردون برده

شمارهٔ ۵۲ : ای خواجه چو بر خود تو بدی نپسندی

شمارهٔ ۵۳ : زد شمع جهان بر دل من دی ناری

شمارهٔ ۵۴ : ای یافته بر صدر کرم تمکینی

شمارهٔ ۱

ای کرده ز لطف و قهر تو صنع خدا

در عهد ازل بهشت و دوزخ پیدا

بزم تو بهشت است و مرا جرمی نیست

چون است که در بهشت ره نیست مرا

شمارهٔ ۲

بر دست یکی تیغ چو آب است مرا

کز وی همه ساله فتح باب است مرا

پیوسته دل خصم کباب است مرا

وز کلّه او جام شراب است مرا

شمارهٔ ۳

چشم تو که خواب عالمی بست به خواب

خلقی ز غمش بی خود و او هست به خواب

ترک است و درون پاک دارد مگذار

کاندر بر زنگیان رود مست به خواب

شمارهٔ ۴

ای دوست! جهان دمی ست و آن دم هیچ است

بر عمر مبند دل، که آن هم هیچ است

گر تو دهن و میان جانان بینی

معلوم تو گردد که دو عالم هیچ است

شمارهٔ ۵

گفتم: سر زلف تو بسی سرخورده است

گفتا: که بنه سرت گر اندر خورده است

گفتم: روزی ز قامتت بر بخورم

گفتا: که ز سرو کی کسی برخورده است

شمارهٔ ۶

بر روی تو زلف را اقامت هوس است

سرفتنه دور را اقامت هوس است

ابروی تو محراب نشین شد چشمت

آن کافر مست را امامت هوس است

شمارهٔ ۷

ای زلف تو یک کمند و بل پنجه شست

سر تا به قدم پیچ و خم و چین و شکست

هم صحبت جادوان خونخواره مست

سرحلقه هندوان خورشیدپرست

شمارهٔ ۸

تا چرخ فلک تیر و کمانت دیده ست

بر تیر و کمان خویشتن خندیده ست

در حیرتم از کمان تو کاو خود را

بر دست تو زد مگر سرش گردیده ست

شمارهٔ ۹

گردن بنهاده ام به هر نرم و درشت

بر رویم اگر تیغ کشد ندهم پشت

گفتا که به انگشت بکن دیده خویش

بر دیده خویشتن نهادم انگشت

شمارهٔ ۱۰

چون مهر پری ز خاتم جم برداشت

دلتنگی از اهل عالم برداشت

پرسیدم از او که ای صنم نام تو چیست

در حال نگین از سر خاتم برداشت

شمارهٔ ۱۱ - محسن

امروز چو دست صبح دامن برداشت

حسنی دیدم که هوش از تن برداشت

کی دانستم که چون بود واژونه

در پاش فتادم او سر من برداشت

شمارهٔ ۱۲

افسوس که آن یار پسندیده برفت

ناکرده مرا وداع و نادیده برفت

عالم همه پیش چشم من تاریک است

تا روشنی دیده ام از دیده برفت

شمارهٔ ۱۳

معبود همیشه در سفر یارت باد

ایزد همه ساله در حضر یارت باد

در سال و مه و روز و شب و شام و سحر

اقبال ملازم و ظفر یارت باد

شمارهٔ ۱۴

گر از رخ مه زلف چو چوگان ببرد

در حسن ز مه گوی ز میدان ببرد

جانها همه افتاده به دام غمش اند

از دست غمش دلم کجا جان ببرد

شمارهٔ ۱۵

مه تاب ز روی چون خونت می گیرد

شب رنگ ز زلف عنبرت می گیرد

در حیرتم از دست دل خویش که او

هر شب به خیال در برت می گیرد

شمارهٔ ۱۶

هم دست من تشنه به جامی برسید

هم پای تمنّا به مقامی برسید

آن دل که بماند بود در ناکامی

هم عاقبت الامر به کامی برسید

شمارهٔ ۱۷

هر سرو که در بسیط عالم باشد

شاید که به پیش قامتت خم باشد

ای سرو بلند! هر دمی چشم برآر

بالای دراز را خرد کم باشد

شمارهٔ ۱۸

تا گردش نُه گنبد گردان باشد

تا عالم امتزاج و ارکان باشد

تا معدن و تا نبات و حیوان باشد

سلطان جهان طغی تمورخان باشد

شمارهٔ ۱۹

تا نادرۀ حسن رخت پیدا شد

گردون به نظارۀ رخت برپا شد

با روی تو صبح لاف خوبی می زد

در چشم جهانیان از آن رسوا شد

شمارهٔ ۲۰

آنی که ابد ز عمر تو مایه کند

وز خاک درت سپهر پیرایه کند

جز چتر تو عرش را نباشد این قدر

کاو بر سر سایۀ خدا سایه کند

شمارهٔ ۲۱

هرکس که قرین من غمخوار شود

از نالۀ زار من دل افگار شود

ترسم که طبیب چون بیاید بر من

درد دل من بیند و بیمار شود

شمارهٔ ۲۲

جانا ز غم تو هیچ خوشتر نآید

کار دل من جز به غمت برنآید

وین دل که مراست کز همه جان گردد

تا خون نشود به چشم اندر نآید

شمارهٔ ۲۳

خون از دل افگار برون می آید

وز دیدۀ خونبار برون می آید

گر خون بچکد از مژه ام نیست عجب

زیرا که گل از خار برون می آید

شمارهٔ ۲۴

تا دیده کمانْ مهره ابروی تو دید

دل در بر من همچو کبوتر بطپید

خال تو مرا به دانه در دام آورد

زلف تو مرا به حیله در حلقه کشید

شمارهٔ ۲۵

گویند که «ماه روزه نزدیک رسید

مِن بعد به گرد باده نتوان گردید»

در آخر شعبان بخورم چندان می

کاندر رمضان مست بخُسبم تا عید

شمارهٔ ۲۶

چون ابر گهرفشانی لعل تو دید

از دیده ببارید بسی مروارید

دندان خوشت به زیر لب می خندید

گوهر سرانگشت به دندان بگزید

شمارهٔ ۲۷

خطّ تو مرا ز غم چو مو گردانید

گلزار رخت ز رنگ و بو گردانید

بس دعوی خوبی تو کردم، لیکن

خطّ تو مرا سیاه رو گردانید

شمارهٔ ۲۸

امروز منم ز چرخ گردان بیزار

واندر کف دشمن شده از جان بیزار

تقدیر دوانید مرا ورنه منم

مانندۀ ایّوب ز کرمان بیزار

شمارهٔ ۲۹

ای بارگهت ز چرخ گردان برتر

مرّیخ ترا خنجر و خورشید سپر

رمحت که سماک رامح او را لقب است

از جوشن نُه توی فلک کرده گذر

شمارهٔ ۳۰

بگذشت به طرف چمن آن ماه سحر

قدّش چو بدید سرو بر راه گذر

گفتا: که به قدّ من همی ماند راست

گفتم: برو ای دراز کوتاه نظر

شمارهٔ ۳۱

دید در دشت مرده یکی شیر دلیر

با خواجه اثیر گفتم اینک شمشیر

با آنکه ز جان اثر ندارد آخر

نامی باشد اگر ببرّی سرشیر

شمارهٔ ۳۲

شد دهر خرف جوان نگیرد عیبش

کز عطر عروسانه بر آمد جیبش

بعد از دو سه طهر ریاضت بستان

هر لحظه گلی می شکفد از عینش

شمارهٔ ۳۳

زلف تو که شب رَوی ست دایم کارش

گه دزد نهند نام و گه عیّارش

مگذار کزین سان به سر خود گردد

دربندش کن و به خود فرو مگذارش

شمارهٔ ۳۴

چون بگشایی طرّۀ پیچیدۀ خویش

خشنود شوم ز بخت شوریدۀ خویش

چون زلف سیاه تو کند بی خوابم

در دیده کشم سیاهی دیدۀ خویش

شمارهٔ ۳۵

اشکم ز دُر افکند بسی خوشه به خاک

بر عزم سفر کرد روان توشه به خاک

پوشیده سیاه قرّة العینم از آنک

هر روز کند چند جگر گوشه به خاک

شمارهٔ ۳۶

تا چرخْ صفت تو راست خندان لب لعل

جز باده نگشت همدم آنِ لب لعل

از لطف لب خوشت نماید دندان

گوهر بگزد بسی به دندان لب لعل

شمارهٔ ۳۷

گویند که جمشید به کف داشت مدام

جامی که جهان نمای بود آن را نام

در پارس که تخت گاه جمشید آمد

امروز تو جمشیدی و بر دست تو جام

شمارهٔ ۳۸

دیشب که مراجعت فتاد از سفرم

دلدار به تهنیت درآمد ز درم

بگرفت در آغوشم و بوسید سرم

از لعل و بلور کرد تاج و کمرم

شمارهٔ ۳۹

تا از جگر خصم کبابی نخورم

وز کاسه کلّه اش شرابی نخورم

حقّا که نخسبم و نگیرم آرام

باللّه که نیاسایم و آبی نخورم

شمارهٔ ۴۰

زد نرگس مست پرخمارش تیرم

من پیش دو زلف تابدارش میرم

صد جنگ بشد ز بهر بوسی و نداد

شد صلح بدان که در کنارش گیرم

شمارهٔ ۴۱

هر شب مَی اشک خویشتن نوش کنم

چون مجمر از آتش جگر جوش کنم

با خامُشی اندر سخن آیم، لیکن

با تنهایی دست در آغوش کنم

شمارهٔ ۴۲

من با تو نیامدم که صحرا بینم

یا بر لب جویی به هوس بنشینم

مقصود من آنست که تو لاله و گل

می چینی و من درد تو بر می چینم

شمارهٔ ۴۳

من گوهر تو به قیمتی کم ندهم

خاک در تو به ملکت جم ندهم

درد تو به صد هزار مرهم ندهم

یک موی تو را به هر دو عالم ندهم

شمارهٔ ۴۴

پیوسته به داغ آن کمان ابرویم

جز تیر پیامی نفرستد سویم

هر تیر که افکند ز خود دور چو من

آمد بر من، نشست در پهلویم

شمارهٔ ۴۵

نرگس بشد و ابر بَرو شد گریان

گل آمد و باز گشت عالم خندان

ای نرگس رعنا که برفتی تو به خواب

بردار سر از خواب و ببین حال جهان

شمارهٔ ۴۶

شد دیده به عشق رهنمون دل من

تا کرد پر از غصّه درون دل من

زنهار اگر دلم نماند روزی

از دیده طلب کنید خون دل من

شمارهٔ ۴۷

شاها! خصمت چو تیره شد اختر او

تیغ تو فرو برد به گل گوهر او

لیکن حاسد هنوز در سر دارد

نامی باشد اگر ببرّی سر او

شمارهٔ ۴۸

ای در نظرم جهان سیاه از غم تو

با درد تو می برم پناه از غم تو

بگرفت دمم غمت وگرنه ز دمی

در هر نفسی هزار آه از غم تو

شمارهٔ ۴۹

ای باد! حدیث من نهانش می‌گو

درد دل من به صد زبانش می‌گو

می‌گو نه بدان سان که هلاکش [بکند]

می‌گو سخنی و در میانش می‌گو

شمارهٔ ۵۰

ای لعل تو چاشنی به شکر داده

وی دندانت نظام گوهر داده

هر لحظه لبت به بوسه کاری از من

یک جان ستده هزار دیگر داده

شمارهٔ ۵۱

آن کرّه که بد سبق ز گردون برده

اینک مسکین به پای آخر مرده

اسبان دگر به ماتم او هستند

پوشیده پلاس و کاه بر سر کرده

شمارهٔ ۵۲

ای خواجه چو بر خود تو بدی نپسندی

بر خلق هم از روی خرد نپسندی

خواهی که کسی بر تو بدی نپسندد

برکس مپسندآنچه به خود نپسندی

شمارهٔ ۵۳

زد شمع جهان بر دل من دی ناری

در سوز و گداز از آن شدم دیناری

گفتا: که به بی دلی شدی دیناری

گفتم که شدم بیدل و بی دین آری

شمارهٔ ۵۴

ای یافته بر صدر کرم تمکینی

وی کام برآرنده هر مسکینی

من مدح تو می خوانم و تو فارغ از آن

احسان چو نمی کنی کم از تحسینی

مفردات

شمارهٔ ۱ : چنان با غم عشق خو کرد دل

شمارهٔ ۲ : در غم جانان به ترک جان بگوی

شمارهٔ ۳ : ای آنکه کمان تست پنجاه منی

شمارهٔ ۴ : انام افضل ایّام و افتخار انام

شمارهٔ ۵ : نام آن کس که از او زهره من می‌تابد

شمارهٔ ۶ : تا چند سوز عشقش پنهان کنم به حیله

شمارهٔ ۷ : شیراز از تعدّی قاضی خراب شد

شمارهٔ ۸ : نشیند وقتها با من به مَی خوردن، ولی چندان

شمارهٔ ۹ - فاضل : صد را ز همه صدر افاضل بستان

شمارهٔ ۱۰ : حقّا که عجب بی سر و پای است فلان

شمارهٔ ۱۱ : گنگ کور ار دو دیده بگشاید

شمارهٔ ۱۲ : حافظ ما به عقل و خوش‌خوانی

شمارهٔ ۱۳ - خمر : ای خواجه خطیر مغز خر خوردی تو

شمارهٔ ۱۴ : شیر بی‌زور و میر بی‌لشکر

شمارهٔ ۱۵ : گفتم که چو دریاست گهرپرور میر

شمارهٔ ۱۶ : بر رخ حور نظر غایتِ کوته نظری ست

شمارهٔ ۱۷ : سحر کردی مگر تو خواجه بشیر

شمارهٔ ۱۸ : یک خنده فدای عالمی کن

شمارهٔ ۱۹ : به قصد خون من آن غمزه مست

شمارهٔ ۲۰ - دولت : زان دوایی که نیست انجامش

شمارهٔ ۲۱ : بابای ترا دو نیمه کن وان گاهی

شمارهٔ ۲۲ : چشمه آب از میانه نیل

شمارهٔ ۲۳ : دیروز نداستم و بتوانستم

شمارهٔ ۲۴ : عمری ست که ما به بوی درمان

شمارهٔ ۲۵ : در حقّ کسی که صد بدی با ما کرد

شمارهٔ ۲۶ : به جستجوی تو شب را به روز می آرم

شمارهٔ ۲۷ - فلفل : گر تو می‌خواهی که بر دریا چو موری بگذری

شمارهٔ ۲۸ - حسن : نام شاهی‌ست که شد صورت و معنیش حسن

شمارهٔ ۲۹ : گر نمی‌دانی تو نام خویشتن

شمارهٔ ۳۰ - عمر : ای خواجه اگر تو نام خود می پرسی

شمارهٔ ۳۱ : چاه چون واژونه گردد صورتی باشد غریب

شمارهٔ ۳۲ : نپویم بیش ازین دیگر در این راه

شمارهٔ ۳۳ : زری چندم به دست آمد ز بصره

شمارهٔ ۳۴ : کرده‌ای ای عماد ماهی گیر

شمارهٔ ۳۵ : بس فرق بود میان شعر من و تو

شمارهٔ ۱

چنان با غم عشق خو کرد دل

که گویی که عشق است خود جان ما

شمارهٔ ۲

در غم جانان به ترک جان بگوی

زان که جان اینجا و بال دیگر است

شمارهٔ ۳

ای آنکه کمان تست پنجاه منی

پنجاه بسی گیر و دو چندان باقی ست

شمارهٔ ۴

انام افضل ایّام و افتخار انام

تو را که گفت که گل ترک گیر و بر خار افت

شمارهٔ ۵

نام آن کس که از او زهره من می‌تابد

آفتابی‌ست که از برج اسد می‌تابد

شمارهٔ ۶

تا چند سوز عشقش پنهان کنم به حیله

هم عاقبت ز جایی، این سوز سر برآرد

شمارهٔ ۷

شیراز از تعدّی قاضی خراب شد

این مور بین که ملک سلیمان خراب کرد

شمارهٔ ۸

نشیند وقتها با من به مَی خوردن، ولی چندان

که توبه بشکنم، چون توبه ام بشکست برخیزد

شمارهٔ ۹ - فاضل

صد را ز همه صدر افاضل بستان

پس فاضل خوان هر آنچه باقی ماند

شمارهٔ ۱۰

حقّا که عجب بی سر و پای است فلان

کاو بر سر و پای خویش جل می پوشد

شمارهٔ ۱۱

گنگ کور ار دو دیده بگشاید

ماه نو را به خلق بنماید

شمارهٔ ۱۲

حافظ ما به عقل و خوش‌خوانی

ثانی انتر است و صوت حمار

شمارهٔ ۱۳ - خمر

ای خواجه خطیر مغز خر خوردی تو

کآویختی از گردن مرغی سرِخر

شمارهٔ ۱۴

شیر بی‌زور و میر بی‌لشکر

یوسف بدلقا علی جعفر

شمارهٔ ۱۵

گفتم که چو دریاست گهرپرور میر

شک نیست که دریاست ولی خس پرور

شمارهٔ ۱۶

بر رخ حور نظر غایتِ کوته نظری ست

ناظری را که تو باشی به قیامت منظور

شمارهٔ ۱۷

سحر کردی مگر تو خواجه بشیر

کز سر بز روانه کردی شیر

شمارهٔ ۱۸

یک خنده فدای عالمی کن

بنیاد غم از جهان برانداز

شمارهٔ ۱۹

به قصد خون من آن غمزه مست

همیشه نوک مژگان می‌کند تیز

شمارهٔ ۲۰ - دولت

زان دوایی که نیست انجامش

سر علّت ببر که شد نامش

شمارهٔ ۲۱

بابای ترا دو نیمه کن وان گاهی

دو چشم ورا بکن بنه در شکمش

شمارهٔ ۲۲

چشمه آب از میانه نیل

گر جدا می‌کنی بگردد پیل

شمارهٔ ۲۳

دیروز نداستم و بتوانستم

امروز بدانستم و نتوانستم

شمارهٔ ۲۴

عمری ست که ما به بوی درمان

در دستِ هزار گونه دردیم

شمارهٔ ۲۵

در حقّ کسی که صد بدی با ما کرد

گر دست دهد هزار نیکی بکنیم

شمارهٔ ۲۶

به جستجوی تو شب را به روز می آرم

خیال بین که به شب آفتاب می جویم

شمارهٔ ۲۷ - فلفل

گر تو می‌خواهی که بر دریا چو موری بگذری

نعل زن بر پای پیل و در میان نیل زن

شمارهٔ ۲۸ - حسن

نام شاهی‌ست که شد صورت و معنیش حسن

آخر صبح و کنار سمن و طرف چمن

شمارهٔ ۲۹

گر نمی‌دانی تو نام خویشتن

چار دانگ... یر من در.... ون تو

شمارهٔ ۳۰ - عمر

ای خواجه اگر تو نام خود می پرسی

آواز خر از دهان ماهی بشنو

شمارهٔ ۳۱

چاه چون واژونه گردد صورتی باشد غریب

قطره بر بالای چشمه، چشمه بر بالای چاه

شمارهٔ ۳۲

نپویم بیش ازین دیگر در این راه

ازین گفتارها استغفراللّه

شمارهٔ ۳۳

زری چندم به دست آمد ز بصره

ببستم جمله بر پنجاه صرّه

شمارهٔ ۳۴

کرده‌ای ای عماد ماهی گیر

چشمه را دام و آب را چشمه

شمارهٔ ۳۵

بس فرق بود میان شعر من و تو

تو مدح کسان گویی و من حمد یکی

دیوان اشعار

قصاید

غزلیّات

ترکیب‌بند

قطعات

رباعیّات

مفردات

جلال عضد

دیوان اشعار