معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ جنید شیرازی

معین الدین ابوالقاسم شیرازی (تولد: پس از ۷۱۹ق)، متخلص به جنید، مشهور به شیخ الاسلام، صوفی، شاعر و تذکره نویس ایرانی بود.وی از خاندان های مشهور شیراز بود که بسیاری از علما و وعاظ از آن برخاستند. او از مجلس درس ضیاءالدین ابوالوقت عبدالوهاب بن مظفر بهره‌مند شد و از او خرقهٔ ارشاد گرفت. مانند اجداد خویش، در جامع عتیق، به وعظ و تذکیر اشتغال داشت.از او دیوان شعری با بیش از هزار بیت به جا مانده است. (وفات: پس از ۷۹۱ق)دیوان وی به همت آقای امیر لطف‌زمان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

قصاید

شمارهٔ ۱ : ای جهان پرتو انوار تو سبحان الله

شمارهٔ ۲ : سپاس از خدا دارم الحمدلله

شمارهٔ ۳ : زهی جلال خدا لا اله الی الله

شمارهٔ ۴ : زهی لطف خدا الله اکبر

شمارهٔ ۵ : هزاران جان مشتاقان فدای احمد مرسل

شمارهٔ ۶ : ای دل ز خویش بگذر و کار خدا بکن

شمارهٔ ۷ : در آرزوی هوس عمر خود تباه مکن

شمارهٔ ۸ : ملول گشت دلم زین سرای خیر ندیم

شمارهٔ ۱

ای جهان پرتو انوار تو سبحان الله

دل و جان مخزن اسرار تو سبحان الله

عرش تا فرش به یکتایی ذات تو گواه

کوه تا کاه در اقرار تو سبحان الله

عقل در دایره عشق تو چون حلقه نون

فهم سرگشته پرگار تو سبحان الله

خاکیان در طلب وصل تو دل‌ها پرخون

عرشیان سوخته و زار تو سبحان الله

بر سر طور بلای تو هزاران چو کلیم

خسته افتاده و بیمار تو سبحان الله

گاه اندیشه کند زهره صدیقان آب

هست مهری تو جگرخوار تو سبحان الله

شحنه عدل تو هرکس که دم از خویش زند

خوارش آویخته از دار تو سبحان الله

ای بسا خرمن اعمال مطیعان به جویی

رایگان بر سر بازار تو سبحان الله

عرش تا فرش بسوزاند اگر بدرخشد

لمعه ای از شرر نار تو سبحان الله

صدهزاران دل سودازده را جان بر لب

هردم از حسرت دیدار تو سبحان الله

تا که در بارگه قرب تو یابد باری

بارها بر دل ابرار تو سبحان الله

در بیابان هوایت ز حرارت شده خشک

پوست بر هر تن اصرار تو سبحان الله

هر که را گوش دلی هست نوای تسبیح

شنود از در و دیوار تو سبحان الله

گر به هر ذره تو را حمد و ثنایی خواندم

نبود هیچ سزاوار تو سبحان الله

این همه نور که بر عالم جان می‌تابد

یک شعاع است ز انوار تو سبحان الله

آسمان سبحه سیار از آن گرداند

که کند عیش تندکار(؟) تو سبحان الله

هست بر او وحدت ذات تو دلیل روشن

هر یک از کوکب سیار تو سبحان الله

کس نداند به حقیقت که چه باشد یا چون

فوق این گنبد دوار تو سبحان الله

کشتی وهم و خرد را همه در هم شکند

موجی از قلزم بتار تو سبحان الله

هیچ مخلوق کند فکر تصرف هیهات

در نهان خانه ستار تو سبحان الله

با چنین نور که هر ذره از او دارد فیض

هیچ بینا کند انکار تو سبحان الله

مشرکان راه ندارند به حضرت ور نه

کیست کاو نیست طلب‌کار تو سبحان الله

بی‌سبب خوانی و بی‌واسطه رانی و کسی

نبود مانع کردار تو سبحان الله

هر که او گشت عزیز تو ز خواری برهید

شوربخت آن که بود خوار تو سبحان الله

هر که دانا و توانا دگری می‌داند

خبرش نیست ز تیمار تو سبحان الله

صورت آدم از آن روی چنین مطبوع است

که به صنع است نمودار تو سبحان الله

حاش لله که توان کرد به خلقت مانند

کان محال است در اخبار تو سبحان الله

بلبل جان (جنید) از قفس خاکی تن

می‌کشد نغمه ای از کار تو سبحان الله

فکر او تا به قیامت نکند استحضار

عدد منت بسیار تو سبحان الله

شمارهٔ ۲

سپاس از خدا دارم الحمدلله

که سازد همه کارم الحمدلله

سزد خطبه مدح و حمد و ثنایش

سر جمله گفتارم الحمدلله

خداوند پاینده حی عطابخش

کز او جسم و جان دارم الحمدلله

چو از هستیم هست کرد از بدایت

وز اصنام بی‌زارم الحمدلله

به دین‌داریم شادمانی چنان داد

که فارغ ز دینارم الحمدلله

در این ظلمت‌آباد از شمع توحید

برافروخت انوارم الحمدلله

بپوشید تشریف ایمان و دینم

نه بربست زنارم الحمدلله

نهان کرد عیبم ز بیگانه و خویش

نگه داشت اسرارم الحمدلله

همم تندرستی و شایستگی داد

که طاعت به جای آرم الحمدلله

اگر شکر یک سجده گویم محال است

که صد سال بشمارم الحمدلله

چگونه کنم شکر این فضل و رحمت

که با صادقان یارم الحمدلله

به دیدار صاحب‌دلان شاد و خرم

نه در غم گرفتارم الحمدلله

عزیزم به پستی و صبر و قناعت

نه خوار و شکم‌خوارم الحمدلله

نماز جماعت به هر وقت و ساعت

به اخلاص می‌آرم الحمدلله

توام ره نمودی و توفیق دادی

به این آستان بارم الحمدلله

توام معرفت دادی و علم و قرآن

که با درس تکرارم الحمدلله

تو فرمودی اندر کتاب کریمت

که غفار و ستارم الحمدلله

تو گفتی که کس را ز درگاه رحمت

تهی‌دست نگذارم الحمدلله

تو دادی بشارت که در روز محشر

بیامرزی اوزارم الحمدلله

نمودی به پیغمبر خود کرامت

ببینید دیدارم الحمدلله

نکردی در آن موقفم عرض احوال

حوالت به اغیارم الحمدلله

همه کرد عصیان به آب عنایت

بشستی ز رخسارم الحمدلله

هر آن وعده لطف و احسان که دادی

بجز حق نپندارم الحمدلله

چو کردار تو هست با من نکویی

چه گر زشت‌کارم الحمدلله

چو درد مرا هست فضل تو درمان

اگر خسته و زارم الحمدلله

به جنت طمع دارم اما تو دانی

که خوف است از نارم الحمدلله

تو آموختی ور نه من کی توانم

که شکر تو بگذارم الحمدلله

به یاد تو بر طرف گلزار تحمید

شکفته است ازهارم الحمدلله

(جنید) از ثنای جمیل خداوند

مزین شد اشعارم الحمدلله

شمارهٔ ۳

زهی جلال خدا لا اله الی الله

به هر کمال سزا لا اله الی الله

تبارک الله از آن حالتی که کرد ایجاد

اساس ارض و سما لا اله الی الله

مقدسی که صفات حدوت نسبت نقص

بر او نبوده روا لا اله الی الله

منزهی که به یکتایی و خدایی او

دو عالمند گوا لا اله الی الله

مهیمنی که در اقطار آسمان و زمین

ورا است حمد و ثنا لا اله الی الله

مقدری که کند حکم خیر و شر انشا

به مقتضای قضا لا اله الی الله

مقسمی که به دیوان رزق بیش از ما

نوشت قسمت ما لا اله الی الله

مدبری که محیط است علم شامل او

به حال کل ورا لا اله الی الله

مصوری که در ارحام نطفه پردازد

لطیف روح قضا لا اله الی الله

مسببی که سبب ساز جمله عالم اوست

چه پادشه چه گدا لا اله الی الله

مفتحی که گشاید در مراد از غیب

به روی اهل رجا لا اله الی الله

منوری که کند ملک جان و دل روشن

به نور صدق و صفا لا اله الی الله

عطادهی که نبندد به ما مگر در رزق

به ارتکاب خطا لا اله الی الله

مجیب دعوت بی‌چارگان و غمگینان

به گاه ضر و بلا لا اله الی الله

کمال صنع بدیعش نکرده هیچ بیان

بلاغت فصحا لا اله الی الله

هر آن چه در دلت آید ز وهم و اندیشه

یقین کز اوست جدا لا اله الی الله

ز قعر تحت ثری تا به اوج فوق علا

به حق یکی‌ست خدا لا اله الی الله

ز جا منزه و یک ذره خالی از وی نه

ز ضمره تا به فضا لا اله الی الله

چو حکم قاطع او شد روان که را باشد

مجال چون و چرا لا اله الی الله

که را رسد که بپرسد به هر چه راند حکم

که این چه دان ز کجا لا اله الی الله

هزار خرمن طاعت به باد استغنا

کند چو ذره هبا لا اله الی الله

بر آستانه فضلش جمیع مخلوقات

گشاده دست دعا لا اله الی الله

ز نیست هست تواند ز هست نیست کند

بکون کیف یشا لا اله الی الله

ز لطف کرد مرکب وجود خاکی را

ز آب و باد و هوا لا اله الی الله

درخت علم و ادب را دهد برومندی

به آب حلم و حیا لا اله الی الله

دو صد لطیف کند آشکار در هر نفس

به صنع غیب نما لا اله الی الله

ز کار خسته دلان واکند هزار گره

به لطف عقده‌گشا لا اله الی الله

به صدق وعده او سالکان کوی یقین

مقیم آب رضا لا اله الی الله

گشاد داد به لطف و کرم میان دو دوست

طریق مهر و وفا لا اله الی الله

علوم اول و آخر چگونه مضمر کرد

در این حروف هجا لا اله الی الله

نگاه داشت ز کید عدو محمد را

درون غار حرا لا اله الی الله

حجاب از تنه عنکبوت پیدا کرد

میان او و عدا لا اله الی الله

فکنده زمزمه احمد رسول الله

ز عرش تا به ثری لا اله الی الله

ز انبیا و رسل خاص برگزید او را

بدو نمود لقا لا اله الی الله

ز پیش دیده تحقیق‌بین او برداشت

حجاب و شک و غطا لا اله الی الله

عقول اهل خرد واله است و سرگردان

ز درک سر دنا لا اله الی الله

بیافت بلبل جان در بهار تهلیلش

هزار برگ و نوا لا اله الی الله

(جنید) مایه ندارد ولی به حضرت حق

وصیت است ورا لا اله الی الله

شمارهٔ ۴

زهی لطف خدا الله اکبر

به معبودی سزا الله اکبر

تعالی خالقی کز قطره آب

نگارد نقش ما الله اکبر

خداوندی که ذات باقی اوست

مبرا از فنا الله اکبر

به یکتایی و بی‌همتایی او

همه عالم گوا الله اکبر

ز وصف ذات پاکش گشت قاصر

عقول انبیا الله اکبر

روان اصفیا در حیرت او

ز فرط کبریا الله اکبر

به نور وحدت او گشته روشن

دل هر آشنا الله اکبر

حروف کائنات از عرش تا فرش

ورا خواند ثنا الله اکبر

امور اولین و آخرین را

نوشته از قضا الله اکبر

بحار رحمت لطف جمیلش

ندارد منتهی الله اکبر

تَبارک مَن لَهُ ما فوقَ عرشٍ

و ما تحتُ الثری الله اکبر

تُقدَّس مَن تَحیَّر فی ثَناهُ

عقول اولی النهی الله اکبر

الهٌ واحدٌ فردٌ قدیمٌ

تمجَّد بالعُلی الله اکبر

علیمٌ قادرٌ حیٌّ حکیمٌ

توحَّد بالبقا الله اکبر

تنزّه عن مشارکت البرایا

وحل عن الورا الله اکبر

کریمی کز عطاها رخ نتابد

به هر جرم و خطا الله اکبر

کند رحمت ثنای بنده خویش

به هنگام دعا الله اکبر

گشاید بر دل ارباب معنی

در صدق و صفا الله اکبر

امید زائران کعبه صدق

ز باب او روا الله اکبر

چه سلطان جهان بر درگه او

چه درویش و گدا الله اکبر

چه آن منعم که دارد گنج عالم

چه مرد بی‌نوا الله اکبر

همه روزی‌خوران فضل و جودش

زهی فضل و عطا الله اکبر

منور کرده اطراف جهان را

به دین مصطفی الله اکبر

بدو افروخته از نور ایمان

چراغ اهتدی الله اکبر

به بانگ دعوتش جان مرحبا گوی

هم اندر ابتدا الله اکبر

خروش افکنده از مه تا به ماهی

صدای این ندا الله اکبر

به یاد وعده‌اش مردان غازی

روان کرده فدا الله اکبر

خریده مال و تن ز ایشان و جنت

نهاده در بها الله اکبر

فکنده غلغل تکبیر ایشان

غریو اندر سما الله اکبر

زبان مرغ و ماهی ذکر گویش

در آب و در هوا الله اکبر

(جنید) پرگناه آمد به در گاه

به عذر ما مضا الله اکبر

شده قربان ره تکبیر ایشان

به هر صبح و مسا الله اکبر

شمارهٔ ۵

هزاران جان مشتاقان فدای احمد مرسل

امین وحی ربانی که قرآن شد بدو منزل

نبی و سید صادق امام سابق و لاحق

حبیب حضرت خالق شفیع آخر و اول

سعادت بخش بی‌جاهان دلیل راه گم‌راهان

نصیحت‌گوی بدخواهان به وجه احسن و اجمل

به عزت از همه اولی به رتبت جمله را مولی

ز فوق طارم اعلی ز تحت عالم اسفل

امام قدوه عالم چراغ دوده آدم

نبوت را شده خاتم رسالت را شده افضل

صفاتش طیب و طاهر کریم عافیت حاضر

شبیه نظره و ناظر حکیم و شاهد اعدل

غنیمت خاص از آن وی صبا پیک روان وی

به دفترها نشان وی بنی السیف و المحمل

بنای شرع او محکم قضای حکم او مبرم

مبین هم زاو شده مبهم مفصل زاو شده مجمل

زهی پیغمبر افصح زهی زیبای رخ اصبح

زهی شیرین لب املح زهی فرمان‌ده اعقل

چو تخت علم بنهادی در ارشاد بگشادی

هم از ماضی خبر دادی هم از احوال مستقبل

هر آن معنی که بد مشکل به تعلیم تو شد آسان

هر آن لفظی که بد مبهم ز ترکیب تو شد مهمل

ز نورت یافته اطفا هر آن بدعت که شد پیدا

پذیرفته ز نو احیا هر آن سنت که شد مهمل

ز شوقت چوب آن منبر که بوسد پای آن سرور

بر آتش سود خود را عود سرش بر سنگ زد صندل

ز شمع رویت ای مه‌وش درافتد شعله بر آتش

شود آتش چنان دل‌کش که در قلب شتا منقل

رخی چون ماه با رونق درافشان روی او مطلق

ولی از روی شوق حق شده در موج چون مرحل

سراسر نعمت دنیی طفیل توست با عقبی

تو قانع گشته از تقوی به نان جو ادامش‌خل(؟)

چو مست جام حق گشتی بساط کون بنوشتی

ز هفتم کون بگذشتی چو جام راجح اعزل

سفر در ملک جان کردی تبری از جهان کردی

چو عزم لامکان کردی خبر آمد که لا توجل

انا الله الذی ادعی انا الله الذی راجی

فسبحان الذی اسری تعالی وحده قدجل

کرامت کرد دیدارت عطا بخشید بسیارت

دو عالم کرد در کارت زهی اکرم زهی اکمل

وقود انبیا یک‌سر چو گردانید در محشر

تو باشی قائد و رهبر تو باشی هادی امثل

خلیل و آدم و موسی شعیب و صالح و عیسی

عزیر و یوسف و یحیی همه مفضول و تو افضل

روان در سایه جانت ز جان و دل هواخواهت

که هر جا عقده‌ای افتد شود بسیار راحت حل

چو لطف عامت از همت کند غم‌خواری امت

نصیب ما شود رحمت حساب اما بود اسفل

(جنید) خسته‌دل جان چیست تا در پایش افشانی

که آن جا صد هزاران جان ندارد قدر یک خردل

شمارهٔ ۶

ای دل ز خویش بگذر و کار خدا بکن

صافی شو از کدورت و کار صفا بکن

اکنون که پیر گشتی و دیدی ره صواب

شرمی بدار و طوبه ز کار خدا بکن

از بارگاه نفس برون شو به پای عقل

وآن‌ گه به جان طواف در کبریا بکن

معلول شهوتی و تو را رنج امتلاست

خواهی که تن‌درست شوی احتما بکن

خواهی که سرفراز شوی در قیام حشر

امروز پشت خویش به طاعت دو تا بکن

مگذار کز تو هیچ ادا بازپس فتد

آن‌ها که فوت گشت هم اکنون قضا بکن

ای دل تو را که گفت که بر ره‌گذار سیل

دیوار امن درکش و باغ و سرا بکن

کور است منزل تو و تابوت و خانه‌ات

تدبیر از برای چنین تنگنا بکن

ناچار جسم و جان تو از هم جدا شود

در باب این جدایی ترک جدا بکن

دنیا مشعبدی‌ست دغا باز و مهره‌زرد

رو عرصه برفشان و حذر زین دغا بکن

در چار سوی کون و مکان وحشت است خیز

قطع امید کلی از این خسته جا بکن

در صومعه به بوی ریا معتکف مباش

خوش باش ترک صومعه بوی ریا بکن

بهر ریای خلق بکردی بسی عمل

آخر خدای را شو و ترک ریا بکن

تا چند لاف مردی و زورآوری زنی

با نفس خویش در ره دین یک غزا بکن

ماری‌ست هفت‌سر که تو را یار و هم‌دم است

مردانه باش و چاره این اژدها بکن

خواهی که در جهان نفسی مشک‌بو زنی

خاشاک روبی ره خود چون صبا بکن

در راه حق یکی بده و هفت‌صد بگیر

ای ساده‌دل معاملتی با خدا بکن

پنداشت فلسفی که هنرمند و عاقل است

ای بی‌هنر متابعت انبیا بکن

خواهی که رستگار شوی بگذر از نجات

درمان درد چوی(؟) و ترک شفا بکن

آن را که گوش جان به حقایق نهاده‌اند

گو استماع این سخن دل‌ربا بکن

یا رب تو واقفی که یکایک به حال خویش

درمانده‌ایم حاجت هر یک روا بکن

این نفس خویش‌دشمن بیگانه‌خوی را

با ساکنان عالم قدس آشنا بکن

غافل مشو (جنید) که وقت اجابت است

بردار دست عجز و به زاری دعا بکن

شمارهٔ ۷

در آرزوی هوس عمر خود تباه مکن

جریده عمل خویشتن سیاه مکن

چهار سوی جهان منزل اقامت نیست

ببین و بگذر و بر وی قرارگاه مکن

کما تدین و تدان ای رفیق نیک بدان

ز بهر دونیی دون دین خود تباه مکن

به سیل مرگ چو عالم خراب خواهد گشت

در او عمارت ایوان و بارگاه مکن

جویی ز خرمن اخبال چون نمی‌ماند

به خوشه‌ای که دهی رنگ خود چو کاه مکن

نه مال دست تو گیرد نه جاه دارد پای

عزیز من هوس مال و میل جاه مکن

چه پادشاه و چو درویش چون اجل برسد

تو هیچ فرق ز درویش و پادشاه مکن

به گور با تو نیایند اهل خویش و تبع

برو غرور به بسیاری سپاه مکن

دلا مخالفت هر که هست باکی نیست

ولی مخالفت حضرت اله مکن

خدای هر چه کنی شاهد است و می‌بیند

به نیکی و به بدی خلق را گواه مکن

کسی که با تو همه عمر یاوری نکند

تو خود مصابحت او به سال و ماه مکن

دل است جای محبت گواه دل دل بس

برو تو خواه بکن دوستی خواه مکن

ز سبزه‌زار جهان رخ به باغ رضوان آر

بهیمه‌وار قناعت به این گیاه مکن

به گاه موعظه دائم که گویدت ابلیس

تو نوجوانی و توبه چنین به گاه مکن

ز مکر و حیله شیطان بترس هان زنهار

بدین فریب تنت را اسیر چاه مکن

هر آن چه نیک ندانی مگوی باکی نیست

شروع در سخن از روی اشتباه مکن

کمال سر الهی به عقل نتوان یافت

چو هست بحر عمیق اندر آن شناه مکن

مقام پیر طریقت اگر طمع داری

به ترک خدمت درویش خانقاه مکن

شراب تلخ بلا چون ز دست دوست بود

ز روی لطف و ارادت بنوش و آه مکن

خدا که سر دل بندگان خود داند

به چشم عجب و تکبر به کس نگاه مکن

پناه بر در او بر که خالق همه اوست

به هیچ باب در خلق را پناه مکن

(جنید) بر در فضلت نهاد رخ یا رب

به ناامیدی از این حضرتش به راه مکن

شمارهٔ ۸

ملول گشت دلم زین سرای خیر ندیم

که رخت خویش کنم نقل با سرای قدیم

دگر مگوی که آن جا قرار خواهم ساخت

که در سرای فنا هیچ‌ کس نگشت مقیم

در این سرای خرابم نمی‌نشیند دل

که دار محنت و رنج است و جای غصه و بیم

به دار ملک بقا می‌روم که ساحت آن

محل راحت و امن است و عیش و ناز و نعیم

متاع عاریتی را دگر نمی‌خواهم

که بار منت بیگانه محنتی‌ست عظیم

به تنگ‌دستی و خواری کجا شود قانع

کسی که صاحب جا هست و مالک زر و سیم

چو انس نیست مرا با کسی در این منزل

مصاحبی نتوان کرد با دلی به دو نیم

خرابه ایست جهان کآمد از اساس امید

به هیچ روی نهانی روا نداشت حکیم

حرام بادم اقامت در این نشیمن حور

مرا که خانه مهیاست در جوار حریم

چو دست می‌دهدم با فرشتگان پرواز

چرا به عشوه شوم پای‌بند دیو رجیم

دلم ز بوی وطن راحت آن چنان یابد

که باد روضه رضوان وزد بر اهل جحیم

روا بود که به شکرانه جان برافشانم

هر آن صباح که آرد سلام دوست نسیم

چو جست برق حجازی به کام شام از نجد

به عزم کعبه مهاجر شوم چو ابراهیم

ندای طور سماع کلام نزدیک است

که نور وادی ایمن ز دور یافت کلیم

بسی نماند که در بحر عشق غوطه خورم

شوم مجرد و دور افکنم ز خویش گلیم

به رفق بازدهم قرض و خوش بیاسایم

که می‌خورم غم بیهوده از برای غریم

کجاست خصم که می‌دادمش به نحت الزام

بیا که مسئله کردم به طوع خود تسلیم

دمی که با غم عشقش نبوده‌ام هم‌دم

کنون ز غصه آنم ندم شده‌ست ندیم

دل از وفا به کسی ده که در حیات و ممات

کند به صورت و معنی وفای تو تقدیم

دل شکسته به دست آر کاندر این بازار

درست نیست تجارت مگر به قلب سلیم

دلا مصاحب دون‌همتان مشو زنهار

هزار بار تو را بیش کرده‌ام تعلیم

ز آستین لئیمان بدار دست طمع

امیدوار بنه سر بر آستان کریم

الهی از کرم و جود خویش بخش مرا

که رحمت تو عظیم است و منت تو عظیم

به وقت عجز که می‌خوانمت به زاری و سوز

تو از دعای منی واقف ای سمیع و علیم

امیدوار به لطف و کمال و عفو تو‌ام

که جرم بنده ببخشای ای غفور رحیم

(جنید) اگر به مثل هم‌عنان ذوالنون است

تنش خمیده چو دال است و دل‌شکسته چو جیم

مگر به پرتو روشن‌دلان کسی گردد

که یومش از نظر یک ستاره گشت اویم

غزلیات

شمارهٔ ۱ : الهی واقفی بر حال و کارم

شمارهٔ ۲ : شرمساریم ز عصیان تو یا رب توبه

شمارهٔ ۳ : نامه سیه کرده‌ایم بار خدایا ببخش

شمارهٔ ۴ : دلم بسوخت ز فکرت دوای دل ز که جویم

شمارهٔ ۵ : منم به جان و دل از حضرت اله خجل

شمارهٔ ۶ : هر دم از شرم گنه ریزان شود آبم ز چشم

شمارهٔ ۷ : گذشت عمر و نکردیم هیچ‌کار دریغ

شمارهٔ ۸ : ای دل غافل زمان کار‌سازی کردن است

شمارهٔ ۹ : مِسکنت پیشه کن که زیرا زود

شمارهٔ ۱۰ : غم ایمان و خوف دینت نیست

شمارهٔ ۱۱ : هر کس که با بلای خدا صبر کرده است

شمارهٔ ۱۲ : بگذشت عمر و توشه ره برنداشتیم

شمارهٔ ۱۳ : ای لطف بی‌نهایت تو دست‌گیر ما

شمارهٔ ۱۴ : ای دل ز خویش بگذر تا وصل یار بینی

شمارهٔ ۱۵ : کدام دست که از حسرت تو بر دل نیست

شمارهٔ ۱۶ : ای مرغ عرشی تا به کی محبوس باشی در قفس

شمارهٔ ۱۷ : تا بوی روح پرور او در مشام ماست

شمارهٔ ۱۸ : گر من ز سر عشق تو رمزی بیان کنم

شمارهٔ ۱۹ : هر که بر ملک یقینش گذری افتاده است

شمارهٔ ۲۰ : نعیم جنت اگر بی‌جمال بی‌چون است

شمارهٔ ۲۱ : چه می بود این که مستان را به یک ره بی‌‎خبر کردی

شمارهٔ ۲۲ : سال‌ها خاک ره عشق به مژگان رفتیم

شمارهٔ ۲۳ : کر از دل بستری زنگار زنگار

شمارهٔ ۲۴ : ملک کونین به آوازه ما می‌نرسد

شمارهٔ ۲۵ : روز ازل که از تن خاکی اثر نبود

شمارهٔ ۲۶ : مطلع صبح صفا روی تو را می‌گویم

شمارهٔ ۲۷ : گرم به قول رقیبان برند از بر خویش

شمارهٔ ۲۸ : دلم به دور رخش میل لاله‌زار ندارد

شمارهٔ ۲۹ : دلم سپردم و هم جان و تن روانه اوست

شمارهٔ ۳۰ : هرگز آن روز مبادا که نه عاشق باشم

شمارهٔ ۳۱ : مرا دلی‌ست که با عشق نمی‌آید

شمارهٔ ۳۲ : هدهد ما دگر از ملک به ما می‌نرسد

شمارهٔ ۳۳ : به حق آن که ندانم جز آستان تو بابی

شمارهٔ ۳۴ : چند از فصل بهاران در کنار زنده رود

شمارهٔ ۳۵ : حدیث عشق دردآمیز باشد

شمارهٔ ۳۶ : تویی که وصل تو کام دل حزین من است

شمارهٔ ۳۷ : به بوی وصل تو می‌پروریم جان در تن

شمارهٔ ۳۸ : گر جان فشانی ای دل در پای یار اولی

شمارهٔ ۳۹ : تویی که حکم تو بر جان من روان باشد

شمارهٔ ۴۰ : اگر از زلف تو یک حلقه به دیدار آید

شمارهٔ ۴۱ : بوی جان‌بخش تو از باد صبا می‌شنوم

شمارهٔ ۴۲ : حدیث عشق تو با کس نمی‌توان گفتن

شمارهٔ ۴۳ : عاشق آن است که مهر از دو جهان برگیرد

شمارهٔ ۴۴ : ساقیا موسم عیش است بده جام شراب

شمارهٔ ۴۵ : من نه امروز خراباتیم و عاشق و مست

شمارهٔ ۴۶ : آمد اینک رمضان از پی بی‌قیدان باش

شمارهٔ ۴۷ : ما اگر زاهد و اگر رندیم

شمارهٔ ۴۸ : شور عشقم نگذارد که ز پا بنشینم

شمارهٔ ۴۹ : دیده‌ای کو که بود لایق رویت دیدن

شمارهٔ ۵۰ : در پی تو ای دوست به جان می‌گردم

شمارهٔ ۵۱ : آه و گناه خسته‌دلان از سر نیاز

شمارهٔ ۵۲ : سال‌ها شد که نکردیم شبی خوابی خوش

شمارهٔ ۵۳ : ای چشم و رخ تو زهره و ماه

شمارهٔ ۵۴ : می‌زند خنده و بازار شکر می‌شکند

شمارهٔ ۵۵ : به دور گل نگران جمال او می‌باش

شمارهٔ ۵۶ : سودای عشق اگر چو منت در سر اوفتد

شمارهٔ ۵۷ : چو ماه روی تو نقشیی به دل‌ربایی نیست

شمارهٔ ۵۸ : هر که عاشق نشود پیش خرد مجنونی‌ست

شمارهٔ ۵۹ : بر خاک آستانش دارم سر گدایی

شمارهٔ ۶۰ : آیا بود که کاری زاین گفت و گو برآید

شمارهٔ ۶۱ : بر سر کوی تو هر دل که مقام است او را

شمارهٔ ۶۲ : ای جمالت خوب و اوصافت جمیل

شمارهٔ ۶۳ : طراوت رخ او بین و رنگ آتش را

شمارهٔ ۶۴ : ای مرا با تو عشق‌بازی‌ها

شمارهٔ ۶۵ : غصه روزگار بین که چه کرد

شمارهٔ ۶۶ : زاهد اندر کنج خلوت آه کربت می‌زند

شمارهٔ ۶۷ : کسی که مهر تو ورزد ز جان نیندیشد

شمارهٔ ۶۸ : هزار جان گرامی فدای آن سحری

شمارهٔ ۶۹ : بیا و عاشق دل‌خسته را دوایی کن

شمارهٔ ۷۰ : گر چه از چشم تو هر لحظه بلایی دارم

شمارهٔ ۷۱ : به حقارت منگر در من مسکین فقیر

شمارهٔ ۷۲ : خوشا دلی که ز اسرار عشق آگاه است

شمارهٔ ۷۳ : ساقیا مهلت ده روزه دوران هیچ است

شمارهٔ ۷۴ : بیار ساقی عرفان ز ساغر تحقیق

شمارهٔ ۷۵ : من کیم در طلبش غم‌زده شیدایی

شمارهٔ ۷۶ : گر نقش آن نگار پریوار برکشند

شمارهٔ ۷۷ : هر که رخسار تو بیند به گلستان نرود

شمارهٔ ۷۸ : هم‌چو من هیچ‌کسی در غم تو زار مباد

شمارهٔ ۷۹ : یار ما بی‌وفاست چه توان کرد

شمارهٔ ۸۰ : اندر این شهر مرا هست نظر بر رویی

شمارهٔ ۸۱ : مکن ای یار ملامت که دلم در پی اوست

شمارهٔ ۸۲ : عاشق آن باشد که با معشوق دم‌سازی کند

شمارهٔ ۸۳ : مرا شکیب ز معشوق و جام صهبا نیست

شمارهٔ ۸۴ : دل‌برا چندین جفاکاری مکن

شمارهٔ ۸۵ : یاد داری که دگر دوش چه با ما کردی

شمارهٔ ۸۶ : شوریده‌حال را خبر عاقلان مپرس

شمارهٔ ۸۷ : خیال قامت او از نظر نخواهد شد

شمارهٔ ۸۸ : غم هجران تو ای دوست چنان کرد مرا

شمارهٔ ۸۹ : نبار عشق و ستم گر چه طاقتم نبود

شمارهٔ ۱

الهی واقفی بر حال و کارم

همی‌دانی که جز تو کس ندارم

الهی خاطرم را جمع گردان

که مسکین و پریشان‌روزگارم

الهی کرده‌ام بسیار تقصیر

در آن حضرت به غایت شرمسارم

الهی غرقه‌ام در بحر عصیان

به دست رحمت افکن در کنارم

الهی رفته‌ام در خواب غفلت

بده بیداریی زین کار و بارم

الهی برگشا از غیب راهی

که چندین سال تا(؟) در انتظارم

الهی گر بخوانی ور برانی

تو دانی بنده بی‌اختیارم

الهی گر به دامانت نیاری

مرا من چیستم مشتی غبارم

الهی چون عزیزم کردی امروز

مکن فردا به نزد خلق خوارم

الهی چون در این جا ستر کردی

در آن سر هم‌چنین امیدوارم

الهی حاضری کز شرم عصیان

دمادم اشک خون از دیده بارم

الهی از کمال لطف بپذیر

دل سوزان و چشم اشک‌بارم

الهی نفس و شیطان در کمین‌اند

به تقوی و عنایت کن حصارم

الهی گر نه توفیق تو باشد

برآرد دیو نفس از جان دمارم

الهی گر نه لطفت دست گیرد

کجا از شرمساری سر برآرم

الهی راه مردن سخت راهی‌ست

تو آسان بگذران این ره‌گذارم

الهی گفتن ایمان مددبخش

که تا من جان به آسانی برآرم

الهی در شب سرکور منزل

تو لطف خویش گردان غم‌گسارم

الهی بر (جنید) ایمان نگه دار

که آن است از تو جاه و اعتبارم

الهی چون از اینجا بگذرانی

به فضل خود گناهان بگذرانم

شمارهٔ ۲

شرمساریم ز عصیان تو یا رب توبه

چشم داریم بر احسان تو یا رب توبه

از تو فضل و کرم و بنده‌نوازی و ز ما

همه بی‌باکی و عصیان تو یا رب توبه

پرده ستر فروکرده تو بر ما و هنوز

ما مقیم در طغیان تو یا رب توبه

دست انعام و کرم لطف تو بگشوده و ما

سر برآورده به کفران تو یا رب توبه

ما مقصر که بنشناخته‌ایم از سر جهل

حق انعام فراوان تو یا رب توبه

شکر یک روز عطای تو نگفتیم چه سود

خورده روزی همه از خوان تو یا رب توبه

با چنان عهده عهدی که نکردند ملک

سرکشیدیم ز پیمان تو یا رب توبه

گر چه بودیم ز درگاه تو عمری غایب

بازگشتیم به فرمان تو یا رب توبه

چون (جنید) از سر زاری و تخشع گیرد

گوشه دامن غفران تو یا رب توبه

شمارهٔ ۳

نامه سیه کرده‌ایم بار خدایا ببخش

عمر تبه کرده‌ایم بار خدایا ببخش

جرم و خطا کرده‌ایم ترک وفا کرده‌ایم

بس که جفا کرده‌ایم بار خدایا ببخش

خسته‌دلیم از گناه نامه سراسر سیاه

عمر به غفلت تباه بار خدایا ببخش

در طمع هر خسی در شده با هر کسی

کرده گناهان بسی بار خدایا ببخش

عاصی و بی‌چاره‌وار غم‌زده و شرمسار

بر درت آییم زار بار خدایا ببخش

ای تو ز هر عیب پاک ذلت یک مشت خاک

گر تو نبخشی چه پاک بار خدایا ببخش

گر چه منم بس لئیم هست عطایم عمیم

فضل نما ای کریم بار خدایا ببخش

ای کرمت دست‌گیر لطف تو نعم النصیر

توبه ما در پذیر بار خدایا ببخش

دیده که در برگشود دل که دلیری نمود

جمله قضای تو بود بار خدایا ببخش

گر تو حمایت کنی لطف و عنایت کنی

کار کفایت کنی بار خدایا ببخش

گر چه (جنید) از نوید دست تهی شد چو بید

هم به تو دارد امید بار خدایا ببخش

شمارهٔ ۴

دلم بسوخت ز فکرت دوای دل ز که جویم

تنم گداخت در این غصه حال پیش که جویم

جهان پر آب حیات است و بی‌نصیب من از وی

دریغ و درد که لب‌تشنه بر کناره جویم

گرم خدای بپرسد که عمر صرف چه کردی

کدام عذر بگویم کدام چاره بجویم

گذشت روز جوانی و هیچ کار نکردیم

که آن وسیلت قربی بود به حضرت اویم

کنون که پیر ضعیفم ز خستگی نتوانم

که چابکانه چو مردان در این طریق بپویم

سبوی عیش حیاتم زیاده بود لبالب

به سنگ معصیت آوخ شکسته گشت سبویم

هزار رنگ برآمیختم به حیلت و تزویر

به خون دل سزد ار چهره را ز رنگ بشویم

هوای گلشن تو درگرفت بوی مشامم

کجا نسیم سعادت ز باغ قدس ببویم

هزار جهد کنم تا ز چاه نفس برآیم

ولی اسیر مقید به چاه نفس فرویم

به روی سخت ز سوهان مرگ جان نتوان برد

که سوده گردم اگر فی المثل چو آهن و رویم

(جنید) ناله و زاری بود طریق تو ناچار

که راه و روی ندارم جز آن که گریم و مویم

شمارهٔ ۵

منم به جان و دل از حضرت اله خجل

به خود فروشده از کثرت گناه خجل

منم چو بنده عاصی فتاده سر در پیش

به پای داشته در پیش بارگاه خجل

ز شرم حال غلام گریزه‌پا چه بود

که آورند ورا پیش تخت شاه خجل

گرفتم آن که رسولم به خویشتن خواند

هنوز باشم از آن روی هم‌چو ماه خجل

و گر گناه مرا لطف او نخواهد عذر

به جان و دل شوم از روی عذرخواه خجل

چه شرمسار بود بنده در جهان معرض

که پیش خصم شود در رخ گواه خجل

به نزد یوسف مصری برادران چه کند

ز کردهای بد خویش و نزل راه خجل

مرا ز خرمن طاعت چو نیست قدر جویی

ز غبن غصه شوم با رخ چو کاه خجل

امیدوار به لطف توام خداوندا

اگر چه هستم از این چهره گناه خجل

که روز محشر اندر میان دشمن و دوست

(جنید) را نکنی در حساب‌گاه خجل

شمارهٔ ۶

هر دم از شرم گنه ریزان شود آبم ز چشم

بر رو و رخسار بارد لؤلؤ نابم ز چشم

شب که مردم روی بر بالین نهد از راه من

خوف تشویش قیامت بسترد خوابم ز چشم

چون به یاد آرد دلم از مردن و گور و حساب

سازد از سر تا به بالین غرق خون‌آبم ز چشم

ساعتی کز شرمساری آتشم در جان فتد

عین دل‌داری بود گر مردمی یابم ز چشم

گر مرا پیوسته بودی آبرویی پیش حق

روز و شب غایب نگشتی طاق محرابم ز چشم

گر کند چشمم به رویت یک نظر حقا که من

دیده بربندم ز غیرت روی برتابم ز چشم

دیده دل را به روی حق گشایم چون (جنید)

گر چه پنهان است خورشید جهان تابم ز چشم

شمارهٔ ۷

گذشت عمر و نکردیم هیچ‌کار دریغ

نه یک دریغ که هر دم هزار بار دریغ

هنوز دامن کامی به کف نیامده بود

که شد ز دست گریبان اختیار دریغ

بهار عمر به غایت شکفته بود ولی

گل مراد نچیدم در این بهار دریغ

به دست بود مرا جام خوش‌گوار حیات

به خاک ریختم آن جام خوش‌گوار دریغ

متاع عمر گران‌مایه صرف شد به هوس

...........................ار دریغ

به بوی آن که گلی زاین چمن به دست آید

شکست در قدم دل هزار بار دریغ

بدان امید که روزی نظر کند بختم

برفت عمر گرامی در انتظار دریغ

وصال دوست میسر نشد به کوشش و رنج

دریغ آن طلب و سعی بی‌شمار دریغ

طبیب عشق که درمان درد ها همه کرد

مرا گذاشت چنین زار و دل‌فگار دریغ

هر آن نفس که نه بر یاد عشق او زده‌ام

کنون به هر نفسی می‌زنم هزار دریغ

(جنید) خواست که از وی به جان بماند باز

بماند در نظر خلق شرمسار دریغ

شمارهٔ ۸

ای دل غافل زمان کار‌سازی کردن است

پیر گشتی هم‌چنانت میل بازی کردن است

مبدأ عشق حقیقی گر همی پرسی که چیست

ای برادر توبه از بهر مجازی کردن است

گر همی خواهی که باشد از نمازت حاصلی

چاره کار تو اول دل‌نمازی کردن است

اشک گرم و روی زرد و سوز دل باید به کار

هم‌چو شمعت گر هوای سرفرازی کردن است

آن که دارد در جهان اسباب جاه و دولتی

گو غنیمت دان که وقت دل‌نوازی کردن است

گر چه زورت هست با هر ترک و تازی درمپیچ

زآن که این میدان نه جای ترک و تازی کردن است

کودک راه (جنید) اندر صف مردان میا

پشه بین کاو را هوای سرفرازی کردن است

شمارهٔ ۹

مِسکنت پیشه کن که زیرا زود

مَسکنت زیر خاک خواهد بود

خویش‌بینی مکن که آخر کار

خویش بینی بدان عمل ماخود

ما خود از قطره منی زادیم

عجب است این منی و عُجب نمود

با خود آ از شراب نخوت و کبر

آن کن ای بنده کت خدا فرمود

عُجب و گردن‌کشی چه سود دهد

تو که سر بر فلک نخواهی سود

ای که مغرور دوده و تیغی

روزی از دودمان برآید دود

آن که پر بود گنجش از زر و سیم

روزگارش به ناگهان بربود

تن چو فرسوده گشت در دل خاک

کی کند خواجه را کر و فرمود

وآن که باد غرور در سر داشت

به سرش باد و خاک ره پیمود

قلب را پاک کن که در عرصات

نستانند قلب روی اندود

نور توحید حق هرآینه دید

آن که ز آیینه زنگ شرک زدود

هر کرامات کرد دست اجل

به کرامات عمر خود نفزود

نبود جز درود با نفرین

پیر دهقان هر آن چه کشت درود

چون (جنید) آن بیافت ارزش و مال

که ز سودای جاه و مال آسود

شمارهٔ ۱۰

غم ایمان و خوف دینت نیست

خبر از کاروان انینت نیست

ای زیان کرده عمر در غم مال

هیچ باک از زیان دینت نیست

چند از این فکر های دور و دراز

به خدا گوییا یقینت نیست

تا کی این لقمه های زهرآلود

خوف این جان نازنینت نیست

راه گم کردی از طریق صلاح

زآن که استاد راه‌بینت نیست

چون گریزان ز اهل قرآنی

عجب ار بخت بد قرینت نیست

بانگ و فریاد در معامله است

در دعا ناله حزینت نیست

سر نخوت بر آسمان که مگر

مثل در عرصه زمینت نیست

همه در بند پیشوایی و جاه

خبر از روز واپسینت نیست

جمع دیوان چه سود چون سخنت

همه عیب است و یک یمینت نیست

عمرت از دست شد دریغ (جنید)

حیف این گوهر ثمینت نیست

شمارهٔ ۱۱

هر کس که با بلای خدا صبر کرده است

از ساغر صفا می تحقیق خورده است

وآن کس که در طریق توکل نداشت پا

بی‌چاره پی به منزل عرفان نبرده است

زنهار در سپردن این راه گرم باش

کز سیر بازماند هر آن کاو فسرده است

از کار خیر بار نبستند به هیچ روی

ثابت‌قدم که پای که به مردی فشرده است

در یک عمل که مرد به جا داده بود ادب

فاضل تر از عبادت هفتاد مرده است

عصیان مدار هیچ که یک ذره معصیت

پیش خدا بزرگ بود گر چه خرده است

مسکین دلی که در طلب مال و حب جاه

جان عزیز خویش به سختی سپرده است

ظالم که باد بر دل بی‌چارگان نهاد

آن ظلم بر روان تن خویش کرده است

هر کس که رفت زاو اثر خیر بازماند

گر بنگری ز روی حقیقت نمرده است

نادیده روزنامه اعمال خویش دید

رنگ از رخش به اشک ندامت سترده است

کس را به هیچ باب محقق نمی‌شود

سری که در مماکن این هفت پرده است

بیدار شو (جنید) و غنیمت شمر حیات

که انفاس عمر بر تو یکایک شمرده است

شمارهٔ ۱۲

بگذشت عمر و توشه ره برنداشتیم

واحسرتا که عمر به غفلت گذاشتیم

بر باد رفت خرمن عمر ای دریغ و درد

حسرت کنون چه سود که تخمی نکاشتیم

جز صورت محال خیال امل نبود

آن نقش‌ها که بر ورق دل نگاشتیم

مشغول کار دنیی و فارغ ز آخرت

گویی که اعتقاد به مردن نداشتیم

آخر شدیم خسته و سرکوفته چو مار

زآن اژدهای حرص که بر خود گماشتیم

سیلاب مرگ زیر و زبر کرد عاقبت

کاشانه را که سر به فلک برفراشتیم

هر شام امید صبح نداریم وز غرور

آن شب نگشته روز طلب‌کار چاشتیم

شمارهٔ ۱۳

ای لطف بی‌نهایت تو دست‌گیر ما

انعام توست در دو جهان ناگزیر ما

گر واقع است در عمل ما تزلزلی

تو واقفی ز نیت و سر ضمیر ما

با آن که هیچ مایه نداریم خوش‌دلیم

چون هست رحمت تو بضاعت‌پذیر ما

دنیا و آخرت ز تو خواهم که واهبی

نعم الوکیل مایی و نعم النصیر ما

از سعی ما چه کار برآید که نیک و بد

تو در ازل سرشته‌ای اندر ضمیر ما

ما خود چه آوریم که وزنی نیاورد

در حضرت جلال تو نزل حقیر ما

بر جامه امل چه ترازیم از عمل

جز صورتی که نقش کنی بر حریر ما

از کیمیای لطف تو باشد که زر شود

در بوته قبول تو قلب کشیر(؟) ما

گردد روان به جان و زر و سیم در ره است

سیم‌آب اشک در رخ هم‌چون ضمیر ما

با عشق اگر ز آتش سوزان گذر کنم

گردد فسرده از دم چون زمهریر ما

ما را هوای حور و تمنای روضه نیست

کز شوق نیست این همه بانگ نفیر ما

نومید کی شویم ز لطفت که هر سحر

آید ندای حضرت تو کآی فقیر ما

خوش باش کز برای تو آماده کرده‌ایم

گنج و عطای وافر و اجر کثیر ما

نام و نشان نبود در آن دم که می‌نوشت

نام تو بر جریده رحمت‌پذیر ما

وز ممکن عدم چو به عالم روان شدی

هم بوده ورد عشق تو از شهد و شیر ما

گشتیم رهبر تو به توحید و معرفت

تا بر خلاف عقل نجویی نظیر ما

آخر همان کنم که ز لطفت مرا سزد

هان استوار باش به فضل کبیر ما

آیینه گر نه در خور فتراک ما بدی

خود کی بیافتی اثر زخم تیر ما

در قید عشق یاور ما هان مکن (جنید)

کز بند ما خلاص نخواهد اسیر ما

شمارهٔ ۱۴

ای دل ز خویش بگذر تا وصل یار بینی

رخ را به خون فروشی تا آن نگار بینی

زین خاک‌دان فانی دامان خان فروشی

زآن پیش‌تر که از وی در دل غبار بینی

گر کار و بار بر هم آخر نمی‌زنی تو

در چار سوی دنیی بس کار و بار بینی

این خان‌های عالی آن گه چه سود دارد

کاین خان تنگ و تاریک بر خود حصار بینی

فردا که خلق عالم از خاک سر برآرند

این حشمت و تجمل بی‌اعتبار بینی

اندیشه کن ز روزی که انصاف مردمان را

در عرصه قیامت مسکین و زار بینی

خود چون برآوری سر وقتی که انبیا را

سرها فتاده در پیش بیچاره‌وار بینی

چون سیم قلب از این غم رویت سیاه ماند

روزی که نقد خود را ناقص عیار بینی

گر در ره ارادت از خود پیاده کردی

بر بادپای عزت خود را سوار بینی

تا تو به چشم صورت باشی در این میانه

کی آرزوی خود را اندر کنار بینی

بنگر چه ناتمامی کز جاهلی و خامی

خواهی که با چنین چشم دیدار یار بینی

یاری که بی‌نظیر است از خود نظر فرو گیر

تا منظر جمالش بی‌انتظار بینی

در وادی محبت هر پشته را که جویی

از کشتگان عشقش چندین هزار بینی

گر دیده برگشایی شیران راه‌رو را

چون اشتران کشیده سر در مهار بینی

نقد (جنید) روزی کز دیده محو گردد

بر هر ورق ز شعرش بس یادگار بینی

شمارهٔ ۱۵

کدام دست که از حسرت تو بر دل نیست

کدام پای که از حسرت تو در گل نیست

کدام دل که غمت را به جان نمی‌طلبد

کدام سر که به خاک در تو مایل نیست

نماند دل که ز خونش مدام در جگر است

نه نیز دیده که اشکش مدام سایل نیست

دل است دیده جان تا به لب رسیده و هیچ

به حضرت تو مرا غیر از این رسایل نیست

کجا روم چه کنم با که گویم این معنی

که ره به دوست نبردیم ورای منزل نیست

که دست‌گیری ما می‌کند در این غرق‌آب

که جان رسیده و امیدوار ساحل نیست

ز راه باز پس افتاده‌ایم وای دریغ

که رفت قافله و ک رفیق یک‌دل نیست

هزار جهد بکردیم تا به عشق رسیم

ولی چه سود که دولت به سعی حاصل نیست

چو در بدایت ذاتت عقول حیرانند

شروع در صفتت کار هیچ عاقل نیست

مگر به لطف خودم مشکلات کشف کنی

و گر نه فهم مرا ره بدین مسایل نیست

(جنید) عقل کسی چون به درک حق برسد

مطیع وهم شدن جز خیال باطل نیست

گرت سوابق رحمت دلیل راه شود

برو که رفتی و حاجت بدین رسایل نیست

شمارهٔ ۱۶

ای مرغ عرشی تا به کی محبوس باشی در قفس

شوری درافکن خویش را زاین قید برهان یک نفس

دام طمع را پاره کن صیاد را آواره کن

زآن پیش خود را چاره کن کآد نگهبانت ز پس

تو شاه‌باز حضرتی نی نی همای دولتی

سیمرغ قاف قربتی خود را میالان چون مگس

تا کی ز بهر دانه‌ای انده خوری در خانه‌ای

هر دم ز تو افسانه‌ای بپذیری از راه هوس

یک بار بالی برفشان بر دست شه خود را نشان

زآن دست اگر خواهی نشان از پای بگشای این جرس

ای موسی راه طلب در شعب این وادی عجب

تا نگذری ز اهل و نسب نوری نیابی زاین قلس

در خاک‌دان پرفتن مسکین و زار و ممتحن

گر یاد ناری از وطن پس غافلی از هیچ‌کس

بر مرگ خود بنهاده دل خوار و پریشان و خجل

فردا که افتی زیر گل باشی پشیمان زان اسس

گر بنده فرمان شدی ایمن ز هر شیطان شدی

چون حاجب سلطان شدی آسوده گشتی از عسس

یا رب (جنید) بی‌عمل دارد بس در دل خلل

شاید که در روز اجل او را شوی فریادرس

شمارهٔ ۱۷

تا بوی روح پرور او در مشام ماست

انفاس نافه ختنی در کلام ماست

هر مستیی که در دو جهان می‌شود پدید

چون نیک بنگری ز هوای مدام ماست

ما را چه احتیاج به خم‌خانه یا به جام

که افلاک باده‌خانه و خورشید جام ماست

تا گشته‌ایم حلقه‌ به گوش وفای عشق

همواره گوش هوش و خرد بر پیام ماست

زآن گه که کوس عشق زدیم از فراز عشق

آمد ندا که عالم و آدم به کام ماست

کیوان که شاه مسند ایوان عزت است

محتاج آستانه عالی‌مقام ماست

دائم خطیب میزنه (؟) پایه فلک

با ساکنان قدس در اثبات نام ماست

مقبل کسی بود که بیابد قبول ما

که اقبال یار اوست که از جان غلام ماست

ما را به آب و نان لئیمان چه حاجت است

کاین هفت خوان چرخ سراسر طعام ماست

بی‌گوهران چگونه زبان آوری کنند

با تیغ آب‌دار که اندر نیام ماست

تا گشته‌ایم خاک ره عشق چون (امیر)

شاه جهان گدای در احتشام ماست

شمارهٔ ۱۸

گر من ز سر عشق تو رمزی بیان کنم

سیل‌آب خون ز دیده مردم روان کنم

عارف هزار ناله برآرد ز بی‌خودی

گر شمه‌ای ز شرح جمالت بیان کنم

گر بر درت مجال‌گهی کوچکم بود

حاشا که التفات به ملک جهان کنم

گر تاج و تخت کسری و خاقان مرا دهند

دریوزه نیم شب هم از این آستان کنم

یا رب نشان ز محمل یارم که می‌دهد

تا جان فدای در قدم ساربان کنم

گشتم در آرزوی کنار تو هم‌چو موی

باشد که دست با کمرت در میان کنم

مشکین شود مشام دل از بوی زلف او

چون باد آن کلاله عنبرفشان کنم

آب حیات رشک برد بر حدیث من

گر من روایت سخنی زآن دهان کنم

تا در جهان به شفق تو نامی برآورم

هم‌چون (جنید) نام تو ورد زبان کنم

شمارهٔ ۱۹

هر که بر ملک یقینش گذری افتاده است

دو جهان در نظرش مختصری افتاده است

همه اسباب جهان در نظر اهل خدای

کاه و برگی‌ست که بر رهگذری افتاده است

جهد کن تا به سلامت ببری بار یقین

که در این مرحله بس بارخری افتاده است

پای در کوی محبت به ادب می‌نه زآن

که به هر گام در این راه سری افتاده است

یا رب این باده که آورده که در مجلس ما

هر دم از مستی او شور و شری افتاده است

آخر این شعله جان‌سوز خود از سینه کیست

که چنین گرم به هر خشک و تری افتاده است

چشم اعمی خبر از خویش ندارد ور نه

عکس خورشید به هر بام و دری افتاده است

تا تو را دیده بینا نبود فایده نیست

پیش پای تو چه سودا گهری افتاده است

یا رب این فر سعادت ز کجا یافت (جنید)

مگر از لطف تو بر وی نظری افتاده است

شمارهٔ ۲۰

نعیم جنت اگر بی‌جمال بی‌چون است

به نزد اهل حقیقت بضاعتی دون است

مرا به روضه رضوان فرو نیاید دل

که مقصد دل عارف جمال بی‌چون است

مراد عاشق صادق وصال حضرت اوست

و گر نه طبع لئیمان به خلد مفتون است

طمع مدار که راضی شدم به هشت بهشت

که هر دو دوست بجنت به هشت مفتون است

مرا ز لذت وهمی ز عشق باز مدار

چرا که لذت وحدت ز وهم بیرون است

تنعمی که گدایان کوی حق دارند

چه جای ملک سلیمان و گنج قارون است

مرا به دیده ظاهر مبین گرت نظر است

که در صمیم دلم سر عشق مضمون است

تو فیلسوف جهانی حدیث عشق مگو

که وضع دل‌شدگان بر خلاف قانون است

به استمالت فضل تو واشقم هر دم

که نامه تو سراسر به لطف مشحون است

(جنید) مست و خراب آمد از شراب الست

فغان و سوزش و غوغی او نه اکنون است

شمارهٔ ۲۱

چه می بود این که مستان را به یک ره بی‌‎خبر کردی

چه نقل است این که مجلس را سراسر پر شکر کردی

چه نام است این که چون خواندی مرا از خود به در کردی

چه قول است این که چون گفتی مرا زیر و زبر کردی

چه بوی است این نمی‌دانم که باد صبح می‌آرد

هزارش جان فدا بادا به کویش چون گذر کردی

چه خورشید است این یا رب که چون تابان شد از مشرق

به سان ذره‌ در مهرش مرا بی‌پا و سر کردی

به دل جویان آن شمعم که از یک تابش نورش

درون خلوت جانم هزاران شعله بر کردی

تویی شیرین که با جان‌ها سخن در پرده می‌گویی

بسی فرهاد را پویان به هر کوه و کمر کردی

بگو ای اشک تر دامن دمی ز آلودگی با من

که جیب آستینم را به خون دیده تر کردی

بنای عقل تمکین را به هر وجهی که بنهادم

ز بنیادش برافکندی و بنیاد دگر کردی

به بوی آن که چون ساغر لبم بر لب نهی ساقی

مرا زین غصه ای ساقی بسی خون در جگر کردی

بهشت عدن می‌جستم ز غیرت بانگ بر من زد

که ای نادان در این حضرت سوال مختصر کردی

نعیم روضه را قدری نباشد بی‌وصال اما

تو چون دون همتی از ما تمنا این قدر کردی

(جنید) ان رمز مشکل را کسی معنی نمی‌داند

ز جیب غیب تا که تو سر این سر به در کردی

شمارهٔ ۲۲

سال‌ها خاک ره عشق به مژگان رفتیم

تا شبی در حرم وصل تو خوش‌دل خفتیم

اشک خون بر دل ما گشت روان بسیاری

تا به الماس بیان گوهر معنی سفتیم

سروری می‌طلبی خاک ره مردان باش

با تو ما این سخن از عالم باری گفتیم

سخن راه روان است که گر نشناسیم

جای آن است که از مقصد خود دور افتیم

این سعادت هم از آن است که در مکتب عشق

هر چه استاد خرد گفت به جان پذرفتیم

مهر سلطان بقا در دل ما منزل نیست

که به جاروب فنا صحن فنایش رفتیم

طاق گشتیم ز لذات جهان هم‌چو (جنید)

تا به امروز که با شاهد معنی جفتیم

شمارهٔ ۲۳

کر از دل بستری زنگار زنگار

جمال معرفت آید به دیدار

نخست آیینه روشن که به ظلمت

که ناگه بردی از وی عکس انوار

همان از هیچ طور مرد راهی

قدم بردار و بیرون شو به اطوار

گرت وجدان نباشد قول هیچ است

که عرفان در نمی‌آید به گفتار

حقیقت کی به گفتن راست آید

که درماند بیان زاین شرح انوار

حقیقت هم‌چو قرص آفتاب است

که در وی خیره ماند درک ابصار

چو دریایی که او را طول نه عرص

سراسر پر نهنگ مردم‌آزار

در آن دریا پر از باد مخالف

بسی ملاح‌بان کشته ز هیجار

بیابانی به غایت روز مظلم

خشک در وی به هر خروار خروار

برآورده حصاری بر سر کوه

ممر او نهان از چشم اغیار

چو گوی ریسمان پیچیده بر هم

پریشان گشته سر هاش بسیار

به صندوقی و قفل او ثقیل است

نگشته از کلیدش کس خبر‌دار

طمع داری که بر وی دست یازی

زهی نادان حماقت‌بین پندار

تصور بین که دارد عام ناقص

زهی حال و زهی کار و زهی بار

تو نابینا و در راه تو چاه است

همی ترسم در او افتی نگونسار

(جنید) از راه مستی پرده خواهی

در این ره دامن مستی به دست آر

شمارهٔ ۲۴

ملک کونین به آوازه ما می‌نرسد

کام عالم به بر آوردن ما می‌نرسد

تا گدایی نکنی بر در خم‌خانه عشق

اندر این بزم تو را دست به جامی نرسد

تا سر کوی تو بر رحمت اغیار بود

به تو پنهان ز بر یار پیامی نرسد

طلب زاویه مجذوب نگردد هیهات

سالک از نام مجرد به مقامی نرسد

گر نه استاد خرد مرشد راه تو بود

دلت از منزل آن ره به مرامی نرسد

لاف آزادی و مردی ز تو چون آید راست

که ز خواری تو گدایی به نظامی نرسد

تا دلت ز آتش اندیشه نسوزد چون عود

هرگز از عطر تو بویی به مشامی نرسد

چون (جنید) ار سخنت شامل حکمت باشد

مدعی را به حدیث تو کلامی نرسد

شمارهٔ ۲۵

روز ازل که از تن خاکی اثر نبود

جان را بجز هوار تو کار دگر نبود

خاص از برای عشق تو در عالم آمدم

ور نه مرا ز کوی تو عزم سفر نبود

اول تو‌ام ز خویش خبر دادی ار نه من

بودم به حالتی که ز خویشم خبر نبود

در کائنات اگر چه نظر کردم از هوس

حقا که جز جمال توام در نظر نبود

گفتم در این طریق به جایی رسم ولی

هر جانبی که رفتم از او ره به در نبود

در گاه عشق او دل و جانم ز دست رفت

دل خود نداشت قدری و جان را خطر نبود

در چار سوی عشق دویدم به هیچ وجه

آن را رواج تقوی و علم و هنر نبود

دل خواست تا به حضرت تو دگر تحفه‌ای برد

با او جز آب دیده و سوز جگر نبود

پنداشت جان که ناله او کارگر شود

واحسرتا که ناله او کارگر نبود

کی محرم حریم وصالش شود کسی

کاو را بر آستانه مجال گذر نبود

از سر بدار دست که در بارگاه عشق

آن کس نهاد پای که در بند سر نبود

از دولت وصال تو محرم نشد (جنید)

بی‌چاره را ز بخت نصیبی مگر نبود

شمارهٔ ۲۶

مطلع صبح صفا روی تو را می‌گویم

حق علیم است که بی روی و ریا می‌گویم

دفتر حسن تو را بر همه کس می‌خوانم

درس اخلاص تو را در همه جا می‌گویم

نقش بالای تو را گر چه همی خوانم راست

شرح چین سر زلف تو خطا می‌گویم

چون مرا نیست بجز باد صبا هم‌نفسی

قصه شوق تو با باد صبا می‌گویم

جان همان دم که دلم در سر زلفت پیچید

گفت خوش باد تو را شب که دعا می‌گویم

به خدا می‌دهمت عهد که مشکن دل من

وه چه سنگین دلی آخر به خدا می‌گویم

بکشی زارم و ناگاه پشیمان باشی

یاد آر این سخن از من که کجا می‌گویم

شمارهٔ ۲۷

گرم به قول رقیبان برند از بر خویش

نه ممکن است که دل برکنم ز دل‌بر خویش

دلش سپردم و عذرم به جا همی‌خواهم

که شرمسارم از این تحفه محقر خویش

چو آستین ارادت ز دست بیرون است

بر آستان عبادت نهاده‌ام سر خویش

زند به تیروم در آرزوی آن میرم

که التفات نماید به صید لاغر خویش

فراق صحبت مردن برابر است مرا

به دوستی که مگر دورم از برابر خویش

مرا مگوی که کی طالع تو نیک شود

که غافلند حکیمان ز سیر اختر خویش

صلای عشق توان زد فقیه خودبین را

ولی به خاک بباید فکند گوهر خویش

کسی بیان نکند درس عشق را چون من

که غیر فرو شسته‌ام ز دفتر خویش

(جنید) را سر خدمت بر آستانه توست

اگر ممالک عالم کند مسخر خویش

شمارهٔ ۲۸

دلم به دور رخش میل لاله‌زار ندارد

که لاله حسن و دل‌آویز آن نگار ندارد

من از تفرج گلزار و باغ فارغم آری

اسیر عشق سر باغ و لاله‌زار ندارد

طراوتی که بناگوش و موی او را هست

بنفشه و گل نسرین نوبهار ندارد

دلم که بند بلندی و چهر یار بود

دگر هوای گل و سرو و جویبار ندارد

بجز صبا که رساند پیام من به نگار

که جز صبا به سر کوی او گذار ندارد

بگوید آن که به قهرش ز پیش خود چه براندی

ز عشق روی تو می‌سوزد و قرار ندارد

نه عهد بستی و گفتی به سر بریم وفا را

برو که عهد و وفای تو اعتبار ندارد

تو بی‌ثبات که هردم ز عهد خویش نگردی

به هیچ قول کست هرگز استوار ندارد

چرا به نزد تو زنهار هم‌چو خاک زمین است

مکن مکن که زمین تاب زینهار ندارد

دلم به یاد تو صبری همی‌کند به ضرورت

اگر چه طاقت دوری و انتظار ندارد

ز قلب ناسره درمانده‌ام درست بگویم

که بی‌‌سبیکه لطف تو اعتبار ندارد

(جنید) را نظری کن که رسم پادشه آن است

که از گدای در خیل خانه عار ندارد

شمارهٔ ۲۹

دلم سپردم و هم جان و تن روانه اوست

که آفت دل و دین چشم جاودانه اوست

تنم ز صحبت جانان اگر چه محروم است

ولی دلم ز مقیمان آستانه اوست

اگر به وصل دلم ملک دل بسازد مست

اگر خراب کند حاکم است و خانه اوست

مگر بهانه‌ای انگیزد آن نگار شبی

که روز هاست که دل در پی بهانه اوست

گرفت مرغ دلم خانه در نشیمن عشق

که پروریده انعام و آب و دانه اوست

مگر به ساحل شادی رود ز موج هلاک

دلم که غرقه دریای بی‌کرانه اوست

نشان ز آتش دل می‌دهد زبان (جنید)

که گرمی سخن از تیزی زبانه اوست

شمارهٔ ۳۰

هرگز آن روز مبادا که نه عاشق باشم

یا نه در عشق طلب‌کار حقایق باشم

گر جدایی کنم از عشق خدا این مکناد

که خجالت‌زده حضرت خالق باشم

من اگر عشق نبازم به چه کار آیم باز

من اگر مهر نورزم به چه لایق باشم

من که تا زنده‌ام از عشق نبودم خالی

که به آخر نبرم عهد و منافق باشم

عاشقم عاشقم ای خلق به آواز بلند

آن گه از عشق کنم توبه که فاسق باشم

روز محشر که درآیم به زمین عرصات

همچنین واله و شوریده و عاشق باشم

اندر آن عرصه که عشاق جهان می‌بشوند

غالب آن است که من بر همه سابق باشم

مدهم توبه از این کار خدایا هرگز

تا در آن روز نه مردود خلایق باشم

خرم آن لحظه که در عشق جمالت چو (جنید)

ترک خود گیرم و فارغ ز خلایق باشم

شمارهٔ ۳۱

مرا دلی‌ست که با عشق نمی‌آید

ز قید مهر و محبت به در نمی‌آید

به هر طریق که با او ز عقل می‌گویم

در او نصیحت من کارگر نمی‌آید

دلا ز خویش سفر کن که راه کعبه وصل

به آرزو و تصور به سر نمی‌آید

تو رنج بر که در این بوستان ز باد هوا

به هیچ رو گل دولت به بر نمی‌آید

جهان گرفتن و آسودگی ز هم دور است

عزیز من به هوس کار بر نمی‌آید

به ملک دنیی و عقبی نمی‌شوم قانع

که غیر دوست مرا در نظر نمی‌آید

ز دست عشق تو یک دم نمی‌رود که مرا

هزار تیر جفا بر جگر نمی‌آید

بسا قوافل رحمت که وقت صبح گذشت

دریغ بخت که از خواب در نمی‌آید

هزار دور به پایان رسد هنوز (جنید)

ز شوق مستی خود باخبر نمی‌آید

شمارهٔ ۳۲

هدهد ما دگر از ملک به ما می‌نرسد

مردم از شوق ندانم که چرا می‌نرسد

انتظار غم معشوق بلایی‌ست عظیم

به من عشق جز این رنج و بلا می‌نرسد

هر شبی نوبت وصلی‌ست تو را با دگری

نوبت خود به من بی‌سر و پا می‌نرسد

دامن زلف تو در دست صبا می‌افتد

به صبا می‌رسد آری و به ما می‌نرسد

هر کس از گنج وصالت به نصیبی برسید

اخر ای دوست به من حق خدا می‌نرسد

می‌دهی وعده که بر عهد وفا خواهی کرد

وعده‌ها می‌کنی الا به وفا می‌نرسد

حالیا در طلب وصل تو سرمایه عمر

صرف کردیم به ما هیچ بها می‌نرسد

دامن دولتم از دست برون شد چه کنم

دست جهدم به گریبان قضا می‌نرسد

در وجودم به مثل یک سر مو نتوان یافت

کز جدایی تو درویش جدا می‌نرسد

چون (جنید) ار چه مرا دست‌رسی نیست به مال

آن چنان نیست که دستم به دعا می‌نرسد

شمارهٔ ۳۳

به حق آن که ندانم جز آستان تو بابی

که در فراق ندارم مجال خوردی و خوابی

نیازمندی جانم به خاک‌بوس جنابت

گذشت از آن که محاسب در او رسد به حسابی

اگر شکایت هجران هزار سال نویسم

هنوز معنی حرفی نگفته‌ام ز کتابی

عجب که چاکر دیرینه را عزیز نکردی

به پرسشی و سلامی و نامه‌ای و خطابی

دو صد رساله خونین به آب دیده نوشتم

کز آن دیار نیامد بدین غریب جوابی

به بوی آن که بیابم نواله‌ای ز نوالت

دلم ز آتش حسرت بسوخت هم‌چو کبابی

زبان خامه به یاد شکسته حال بگردان

گرم ز دست برآید بدین وسیله ثوابی

مرا خیال تو باشد انیس خاطر محزون

چو تشنه‌ای که دل خویش خوش کند به سرابی

زهی سعادت اگر بنده آن مجال بیابد

که عرض قصه کند در چنان رفیع جنابی

(جنید) وفق غمش کن خرابه دل غمگین

که جای گنج نباشد برون ز کنج خرابی

شمارهٔ ۳۴

چند از فصل بهاران در کنار زنده رود

نغمه نای عراقی با نی و آواز رود

بر سر پل عاشقی دیدم که رودی می‌نواخت

اشک خون از دیده می‌بارید و می‌گفت این سرود

چون بود حال غریبان در فراق رود خویش

سیل می‌راند ز چشم و باد می‌آرد ز رود

بر کنار زنده رود آخر کجا دل خوش کنم

رود رفته از کنار و در کنار از دیده رود

ای گل خندان که بگذشتی چو باد نوبهار

بادت از ما دم به دم هر بامداد و شب درود

چون (جنید) آن کس که سر بر خدمت پیران نهد

کی به تاج خسروی آرد سر خدمت فرود

شمارهٔ ۳۵

حدیث عشق دردآمیز باشد

سماع شوق شورانگیز باشد

نسیم آن نفس کز مهر خیزد

چو باد صبح عنبربیز باشد

که باشد نوحه‌گر صاحب نصیبت

همه چشمی بر او خون‌ریز باشد

هر آن مطرب که او عاشق نباشد

سماع او نه ذوق‌آمیز باشد

ز سوز سینه عاشق براندیش

که آن آتش به غایت تیز باشد

نیاز دردمندان غم عشق

ورای دانش و پرهیز باشد

خرابیی که خیزد اندر این راه

به از صد عابد شب‌خیز باشد

کجا سررشته وصل تو یابم

مگر لطف تو دست‌آویز باشد

(جنید) از خاک شیرازش همی‌شد

هوای خطه تبریز باشد

شمارهٔ ۳۶

تویی که وصل تو کام دل حزین من است

خیال روی تو همواره همنشین من است

تویی که زلف و بناگوش و خط و عارض تو

بنفشه و گل و ریحان و یاسمین من است

چگونه گوشه توانم گرفت که ابرویت

کمان کشیده و پیوسته در کمین من است

شمارهٔ ۳۷

به بوی وصل تو می‌پروریم جان در تن

که آفرین خدا بر تن روان تو باد

ز آستان تو دارم مراد هر دو جهان

که حادثات جهان دور از آستان تو باد

اگر چه بی‌گنه از من عنان بتافته‌ای

همیشه دولت و اقبال هم‌عنان تو باد

مرا سری‌ست بلاکش اگر قبول افتد

فدای خاک سگ کوی پاسبان تو باد

به رحمتت نظری کن (جنید) را ای دوست

که در غم تو چنان شد که دشمنان تو باد

چنین که چشم عنایت به حال ما افکند

ز چشم‌زخم خدایا که در امان تو باد

شمارهٔ ۳۸

گر جان فشانی ای دل در پای یار اولی

گر زآن که عشق بازی با آن نگار اولی

یک دم خیال قدش از دیده نیست غایب

جای گل و صنوبر بر جویبار اولی

خواهم که آن میانش خوش در کنار آرم

با شاهداه شیرین بوس و کنار اولی

ای سرو ناز باری بر چشم ما گذر کن

دانی که سرو را جا بر چشمه‌سار اولی

از بند غصه و غم گر می‌کنی خلاصم

درمان دردمندن بی‌انتظار اولی

بلبل کنار خاری مأوا گرفت آری

آرام‌گاه عاشق بر روی خار اولی

هان ای (جنید) گاهی در کوی عشق می‌زن

کاری اگر برآید زاین رهگذار اولی

شمارهٔ ۳۹

تویی که حکم تو بر جان من روان باشد

ز دل هوای تو نزدیک‌تر ز جان باشد

گمان مبر که به جور از تو روی برتابم

گرم به تیغ زنی دوستی همان باشد

چو آستین حیاتم فتد به دست اجل

به راستان که مرا سر بر آستان باشد

جز آرزوی تو با خود بضاعتی نبرم

در آن نفس که مرا عزم آن جهان باشد

ز درد عشق تو آن دم که روح بسپارم

دعای جان توام سبحه زبان باشد

چو لاله‌وار به خون دلم فرو شویند

به داغ عشق سراپای من نشان باشد

شبی که باز نهم سر به خوابگاه لحد

خیال روی توام مونس روان باشد

به روز حشر که از خاک تیره برخیزم

هنوز نام توام بر زبان روان باشد

(جنید) بی تو نخواهد نعیم و ناز بهشت

دلم چگونه به غیر تو شادمان باشد

شمارهٔ ۴۰

اگر از زلف تو یک حلقه به دیدار آید

ای بسا پیر که از خرقه به زنار آید

شاهد خلوت ما روی به کس ننماید

مگر آن دم که حریف از همه بیزار آید

آن گه انکار کند حال مرا در غم عشق

پرده بردار که در حال به اقرار آید

خرقه‌ای بر سر زنار فرو می‌پوشم

آه از آن روز که این راز به گفتار آید

ای بسا رند خرابات که ناگه ز قضا

محرم راز سراپرده اسرار آید

وی بسا پیر مناجات که زنار مغان

در میان بندد و از کعبه به خمار آید

ای (جنید) آن که چون منصور زند لاف از عشق

پایه اولش آن است که بر دار آید

شمارهٔ ۴۱

بوی جان‌بخش تو از باد صبا می‌شنوم

نکهت زلف تو از مشک خطا می‌شنوم

مرغ دل می‌تپد اندر قفس سینه به شوق

که ز هدهد خبر باد صبا می‌شنوم

مجلس عیش بسازم که گل خندان را

مژده آمدن باد صبا می‌شنوم

محتسب را نرسد منع من از نغمه چنگ

که من از سینه او ذکر خدا می‌شنوم

حرف عشق از ورق ساده دف می‌خوانم

سر معنی زنی بی‌سر و پا می‌شنوم

همه شب منتظر نغمه باد سحرم

کز نسیم خوش او بوی شما می‌شنوم

بر سر خاک (جنید) ار گذری آری گویی

این چه خاکی‌ست کز او بوی وفا می‌شنوم

شمارهٔ ۴۲

حدیث عشق تو با کس نمی‌توان گفتن

که سر دوست نشاید به این و آن گفتن

ز روی زرد من احوال درد من پیداست

چو روشن است چه حاجت به هر زبان گفتن

خوشا غمی که توان گفت پیش هم‌دردی

مرا غمی‌ست که با کس نمی‌توان گفتن

صبا ز دامن من محمل جمال او بنمای

که من مجال ندارم به سوز آن گفتن

دوای بلبل بی‌چاره نیست جز زاری

چو درد دل نتواند به باغبان گفتن

به دور عارض و زلف و رخ تو بی‌ادبی‌ست

حدیث سنبل و نسرین و ارغوان گفتن

ز کوی عشق به جایی نمی‌توانم رفت

که مشکل است مرا ترک خان و مان گفتن

حدیث جان مکن ای دل چو عشق می‌بازی

که شرط عشق نباشد حدیث جان گفتن

صلای عشق زدم چون (جنید) بر عالم

که نیست شیوه مردان سخن نهان گفتن

شمارهٔ ۴۳

عاشق آن است که مهر از دو جهان برگیرد

هر چه جز عشق تو باشد دل از آن برگیرد

هر که فریاد من خسته به گوشش برسد

گرش از دل خبری هست فغان برگیرد

صوفی صومعه گر نوش کند باده عشق

در زمان راه خرابات مغان برگیرد

بار هجران تو این بار نه چون هر بار است

کردگارم مگر این بار ز جان برگیرد

همه منعم ز رقیب است سبب ساز مگر

مانع خیر به رودی ز میان برگیرد

برسانم به فلک ناله ز خوش‌خوابی بخت

بو که وقتی سر از این خواب گران برگیرد

آن کس آن جان و جهان تنگ در آغوش آرد

که به یک بار دل از جان و جهان برگیرد

در پس پرده نهان است بسی نقش غریب

تا خود این پرده که از راز نهان برگیرد

جان شیرین به لب آورد (جنید) از غم یار

بو که کام دل از آن تنگ دهان برگیرد

شمارهٔ ۴۴

ساقیا موسم عیش است بده جام شراب

که برافکنده عروس چمن از چهره نقاب

دم به دم پیک نفس می‌رسد از عالم جان

که غنیمت شمر ایام گل و عهد شباب

خیز با سرو‌قدی بر لب آبی بنشین

که دوان می‌گذرد عمر گرامی چون آب

درده آن جام غم انجام که در ده کس نیست

چون در این منزل ویران همه مستیم و خراب

اگرم کاسه سر باد برد چون نرگس

یک دم از کف نگذارم قدح باده ناب

درس دوری که مرا بود به هر شام و سحر

درس عشق است کنون ای پسر دور شراب

بانگ قامت نکند سود کسی را که مدام

کار با قامت شاهد بود و بانگ رباب

ای (جنید) آن همه تحصیل تو بی‌حاصل بود

چه کنم نیست مرا فایده‌ای سبق کتاب

شمارهٔ ۴۵

من نه امروز خراباتیم و عاشق و مست

که چنین عاشق و مست آمده‌ام روز الست

بود پیوند حقیقی به تو این جان مرا

پیش از آن روز که جان با بدنم خود پیوست

آن حریفم که گرم سر برود در ره عشق

پای بفشارم و بر عشق نیفشانم دست

روزی از خانه به بازار روم با دف و چنگ

تا همه خلق بدانند که قلاشم و مست

عشق و سرمستی و هر چیز کز آن نیست بتر

کو بپویید و بپرسید که آن در من هست

بام من زشت شد ای خواجه هم از اول کار

چه توان کرد که این شیشه درافتاد و شکست

دلق سالوس که یک بار ز دوش افکندم

به دو صد رشته دگر بار به من نتوان بست

تا ز مستان تو غوغای صبوحی برخواست

زاهد از صومعه در کوی خرابات نشست

زاهد دون ز کجا صحبت مستان ز کجا

لایق منصب عالی نبود همت پست

در پی صومعه و بند ریا بود (جنید)

ساکن کوی مغان گشت و از آن بند گسست

شمارهٔ ۴۶

آمد اینک رمضان از پی بی‌قیدان باش

چند روزی دگر از عمر چو گل خندان باش

پیش‌تر زآن که در می‌کده ها دربندند

خانه را وقف حریفان کن و دربندان باش

باده با قند لب یار گرت دست دهد

جام عشرت زن و بر عادت برقندان باش

در شب نیمه گر از وصل براتی یابی

از پی ساز و طرب هم‌چو خردمندان باش

دام بستان ز بی‌عیش چو آمد رمضان

باز در خانه قاضی شو و در زندان باش

کس چه داند که پس از عهد چه خواهد بودن

محتسب گو تو در این مسئله پایندان باش

شمارهٔ ۴۷

ما اگر زاهد و اگر رندیم

شاکر نعمت خداوندیم

لاف شوقی که در ازل دادیم

بر همان عهد و قول و سوگندیم

گر چه دور اوفتاده‌ایم از راه

به وصال تو آرزومندیم

خانه عاشقی و رندی را

دگر از نو اساس افکندیم

شیشه نام و ننگ بشکستیم

خرقه رزق و شید افکندیم

راستی خوش‌تر است در همه حال

چند بر خود دروغ بربندیم

تا کی این گفت و گوی بی‌حاصل

ریسمان درهم از چه پیوندیم

ما که بر قول خود عمل نکنیم

چه سزای نصیحت و پندیم

حال ما بر مثال آن شمع است

که در اثنای گریه می‌خندیم

محتسب گو برو که بار دگر

لاف بی‌معنی از تو نپسندیم

چون (جنید) از خدای خود خشنود

به قضای زمانه خرسندیم

شمارهٔ ۴۸

شور عشقم نگذارد که ز پا بنشینم

عافیت جویم و در کنج سرا بنشینم

کوسک خویشتنم خوان که به زانوی ادب

روز و شب بر در خدمت به وفا بنشینم

منعمی را چه زیان دارد گه‌گاهی

بر در او من مسکین و گدا بنشینم

دوست بخشنده و من مفلسم آری چه عجب

که در این باب به امید عطا بنشینم

تا که ای باد بهشتی به هوای تو مقیم

در فرو بندم و در چاه بلا بنشینم

پای عهدی نه که در راه طلب برخیزم

دستگاهی نه که در کنج دعا بنشینم

گر قضا می‌نهدم بند توقف بر پای

چه کنم در پس زانوی ادب بنشینم

شمع‌وار از هوست رشته جان می‌سوزم

بو که در بزم تو یک شب به وفا بنشینم

چون (جنید) ار شوم از صحبت اغیار جدا

با تو ای یار به یاری خدا بنشینم

شمارهٔ ۴۹

دیده‌ای کو که بود لایق رویت دیدن

یا دلی در خور مهر رخ تو ورزیدن

ره‌نوردان غمش را نبود چاره بجز

خون دل خوردن و در راه طلب گردیدن

دیده‌ای در خور دیدار تو خواهم ور نه

با چنین دیده جمال تو نخواهم دیدن

هر که چون گل نزند جامه مستوری چاک

گلی از گلبن عشرت نتواند چیدن

دولت زنده‌دلان باشد اگر دست دهد

سر فدا کردن و خاک قدمت بوسیدن

سر به شمشیر بلا دادم و دل خوش کردم

که برآسودم از اندیشه سربازیدن

لاف عشق ار زنی ای دل ز بد و نیک مرنج

صفت عاشق صادق نبود رنجیدن

تا ز صدر حرم آواز درآید که برای

من و رخسار طلب بر در او مالیدن

چشم اگر بازنپوشم ز خطا درپوشم

دارم از لطف شما چشم خطا پوشیدن

طمع از خویش بریدم کرمش گفت (جنید)

گنه از بنده و از رحمت ما پوشیدن

شمارهٔ ۵۰

در پی تو ای دوست به جان می‌گردم

روز و شب بی‌سر و پا گرد جهان می‌گردم

تا ز کاشانه وصل تو نشانی یابم

بر سر کوی تو بی‌نام و نشان می‌گردم

بر هواداری خورشید رخت ذره صفت

که عیان می‌شوم و گاه جهان می‌گردم

گاه چون خاک به کوی تو وطن می‌سازم

گاه چون باد به کوی تو روان می‌گردم

من از امید تو و بیم تو روزی صد بار

می‌شوم پیر و دگر بار جوان می‌گردم

ای که تا روز به خوابی خبرت نیست که من

گرد کویت همه شب نعره‌زنان می‌گردم

می‌کشم بار غم عشق تو همواره به جان

گر چه دل‌خسته از این بار گران می‌گردم

می‌شوم زنده به بوی تو ز باد سحری

در شب هجر که بی‌تاب و توان می‌گردم

شمارهٔ ۵۱

آه و گناه خسته‌دلان از سر نیاز

از صد هزار طاعت ابرار خوش‌تر است

آواز چرخ پرده‌زنی در طریق عشق

زاین نعره های شیدیه بسیار خوش‌تر است

درویش راز تخت سلاطین فراغت است

کاو را مقام خاک در یار خوش‌تر است

گر دیگران به نعمت فردوس مایلند

ما را نوید وعده دیدار خوش‌تر است

رو قطع کن علایق و آزاد شو (جنید)

عارف ز هر چه هست سبک‌بار خوش‌تر است

شمارهٔ ۵۲

سال‌ها شد که نکردیم شبی خوابی خوش

در فراق تو نکردیم مگر خوابی خوش

چشم سرمست تو در خواب ندیدیم شبی

واین خیالی‌ست که بینیم چنان خوابی خوش

آرزو می‌کندم با تو شبی صحبت و عیش

که بود شمع و گل و مطرب و مهتابی خوش

نقد دنیا گرم از کف برود عمر تو باد

هست موقوف وصالت همه اسبابی خوش

حسن خوش سیرت نیک است و گر نه چه صفا

حسن را گر نبود خلقی و آدابی خوش

شرح هجران تو یا رب که چه مشکل وصل است

مگرم وصل تو تعلیم کند بابی خوش

ای خوشا موسم نوروز چو از هر طرفی

باده در طره سنبل فکند تابی خوش

طرف کوه از اثر برف زمستانی بین

هم‌چو بر تخته خارا زده سنجابی خوش

می‌کنم در طلب لعل تو ایجازی خوب

می‌کنم در هوس زلف تو اطنابی خوش

کعبه روی تو را قبله جان ساخت (جنید)

که نمودی خم ابروی تو محرابی خوش

شمارهٔ ۵۳

ای چشم و رخ تو زهره و ماه

وی لعل تو جان‌فزای دل‌خواه

ای راه‌روان عشق را دل

در حلقه طره تو گم‌راه

ای گیسو و عارض و زنخدان

گویی رسن است و یوسف و چاه

آنی که ز شصت جان شکایت

در هر طرف است کشته پنجاه

خورشید جهان‌فروز را سر

در حلقه کشی به طوع و اکراه

از بهر رخت قرار گیرد

بر اوج فلک هلال هر ماه

تا کی به امید تو نشینم

جان بر سر پای و چاه در راه

ترسم نرسم به هیچ کامی

زاین وعده دور و عمر کوتاه

آیینه ماه تیره گردد

از سوز دل ار برآورم آه

معذور مشو که گاه گاهی

راهی بودت به حضرت شاه

می‌ترس که بی‌گناه چون ماه

ناگاه براندت ز درگاه

باشد که دری گشاده گردد

وز حال دلم شوی تو آگاه

زیر قدم تو گر شوم خاک

آن است کمال و رفعت و جاه

با این همه هم امیدوارم

نومید نیم ز لطف الله

حقا که (جنید) نیست خالی

از ورد و دعات گاه و بی‌گاه

شمارهٔ ۵۴

می‌زند خنده و بازار شکر می‌شکند

به سخن‌های چو در قدر گهر می‌شکند

خون دل در جگر لاله سیرآب افکند

آن که بر برگ سمن سنبل تر می‌شکند

می‌دوم پیش سمندش که رکابش بوسم

او عنان از من سودازده بر می‌شکند

سر و برگ چمن آموختنش باز نماند

پیش گفتار تو طوطی چو شکر می‌شکند

تا خبر یافت که در خلوت مایی همه شب

باد بر بوی تو می‌آید و در می‌شکند

شیوه غمزه مخمور تو دارد نرگس

که خمار می دوشین به سحر می‌شکند

عجب آن که ز گلستان تو ناچیده گلی

در دلم خار جفاهای تو در می‌شکند

رخت بیرون بر از این موج بلاخیز جنید

که همه کشتی ارباب هنر می‌شکند

ای بسا خسته که فرهاد صفت دولت عشق

استخوانش همه در کوه و کمر می‌شکند

شمارهٔ ۵۵

به دور گل نگران جمال او می‌باش

به سان بلبل عاشق ترانه‌گو می‌باش

به دل ربوده آن خال عنبرین می‌شو

به جان فتاده آن زلف مشک‌بو می‌باش

کنون که موسم عشرت رسد به فصل بهار

به عزم طوف گلستان و طرف جو می‌باش

جهان و هر چه در او هست نه برای جهان

تو عیش می‌کن و فارغ ز گفت و گو می‌باش

بیار باده و چون ما شدیم گو عالم

گهی پیاله همی شو گهی سبو می‌باش

تو راه و رسم قلندر ندانی ای صوفی

برو ملازم دلق هزارتو می‌باش

گواه حال من ای مدعی خدای بس است

تو را که گفت که در بند جست و جو می‌باش

(جنید) اگر چه نظر باز و عاشق است ولی

چو هست بنده او هر چه هست گو می‌باش

شمارهٔ ۵۶

سودای عشق اگر چو منت در سر اوفتد

محصول روزگار به یک شب بر اوفتد

وقتی به غور حال دل ما رسد فقیه

کاو را هوای عشق منی در سر اوفتد

غوغایی عشق در دل صورت‌گران حسن

در نقش دل‌فریب چنین پیکر اوفتد

در کشوری که چون تو سری رخ کند مقام

روزی هزار فتنه در آن کشور اوفتد

مشاطه بر جمال تو گر زیوری کشد

خواهد که فر چین تو بر زیور اوفتد

واعظ گر آن جمال ببیند میان جمع

حیران چنان شود که ز منبر در اوفتد

در فید زلف او نبود جان مگر به تیغ

هر گردن که در خم آن چنبر اوفتد

دیگر مرا مجال کتابت کجا بود

از قطره‌های اشک که بر دفتر اوفتد

خورشید آسمان بدهد خط بندگی

گر سایه‌ای ز لطف تو بر چاکر اوفتد

آه تو گر زبانه زند بر فلک (جنید)

چون شمع سوز در دل هفت اختر اوفتد

شمارهٔ ۵۷

چو ماه روی تو نقشیی به دل‌ربایی نیست

ولی چه سود که با مهرت آشنایی نیست

مرا هوای تو عشق حقیقت است ولی

حدیث مهر تو با من بجز هوایی نیست

هزار جهد بکردیم و یار ما نشدی

طلب چه فایده چون دولت خدایی نیست

اگر قضاست که جانم ز تن جدا دارند

میان ما و شما این قدر جدایی نیست

گدای کوی تو را مرتبت چنان عالی‌ست

که در سرش هوس ملک پادشاهی نیست

ز بوی دوست چو مجلس معطر است صبا

برو که حاجت عطر و عبیرسایی نیست

چه ارزد آن که نورزد هوای مهر کسی

که در درون دلش هیچ آشنایی نیست

امید بنده به لطف و عنایت از حق است

که فیض عام برندی و پارسایی نیست

(جنید) کام دل از بخشش خدا می‌جوی

که سعی هرزه بود هر چه آن عطایی نیست

شمارهٔ ۵۸

هر که عاشق نشود پیش خرد مجنونی‌ست

وآن که شادی نعیم او ندهد مغبونی‌ست

بنده عشق شو و از دو جهان شو آزاد

هر که او بنده دنیای دنی شد دونی‌ست

بر رخ و زلف تو تنها نه منم آشفته

که به هر سوز تو سودازده مفتونی‌ست

دلم از سلسله زلف تو دم می‌زد و جوش

عقل فریاد برآورد که خوش مجنونی‌ست

هر چه اوصاف کمال است در انسان برجست

وه که این صورت مطبوع چه خوش معجونی‌ست

زآن می کهنه خون رنگ بیار ای ساقی

که برای دل سودازده نیک افسونی‌ست

دل دیوانه که حسن تو پریشانش کرد

هر دم از غمزه جادوی تواش افسونی‌ست

ای که در قصد منی تا بکشی پنهانم

روزی این قصه شود فاش که بر وی چونی‌ست

بسته دام بلای تو نه تنهاست (جنید)

هر کجا خسته‌دلی محرمی و محزونی‌ست

شمارهٔ ۵۹

بر خاک آستانش دارم سر گدایی

درویش بین که دارد سودای پادشاهی

زاین در کجا رود دل که آنجا بود فتوحش

ار معنوی و صوری از کسبی و عطایی

گر نقش هر دو عالم جان در تصور آرد

چون صورتت نبیند نقشی به دل‌ربایی

عمرم همی فزایی چون چهره می‌فزایی

مردم ز آشنایی با بند روشنایی

ای نور دیده تا کی بیگانگی نمایی

کارم همی‌گشاید چون طره می‌گشایی

دوری مجو که دوران بی‌کوشش من و تو

خود در میان یاران می‌افکند جدایی

بعد از وصال جانان صعب است درد هجران

ای کاش خود نبودی در اول آشنایی

گر رخت ما ز مسجد با می‌فروش بردند

در ضمن این حوالت سری بود خدایی

حال (جنید) روزیی بر خلق فاش گردد

پوشیده چند ماند رندی و پارسایی

شمارهٔ ۶۰

آیا بود که کاری زاین گفت و گو برآید

روزی مراد جانم زین جست و جو برآید

باشد که این بیابان آید شبی به پایان

بختم مدد نماید واین آرزو برآید

هر دم به اشک خونین رخساره را بشویم

باشد که هم‌صفایی زاین شست و شو برآید

گویند سربریده با کس سخن نگوید

چون است او که هر دم فریاد از او برآید

روزی که عقل و عشقم بر هم زنند لشکر

در ملک اندرونم صد گفت و گو برآید

اندر بهشت اعلی کس ننگرد به طوبی

گر چون قد تو سروی بر طرف جو برآید

‌آن کس که در طریقت هم‌چون (جنید) باشد

شاید که در جهانش نام نکو برآید

شمارهٔ ۶۱

بر سر کوی تو هر دل که مقام است او را

رغبت جنت و فردوس حرام است او را

وآن که بر درگه عشق تو قبولی دارد

بخت فرمان بر و اقبال غلام است او را

سرو با قامت زیبای تو بر طرف چمن

عجب است ار سر و سودای قیام است او را

خوان میارای که از عشق جمالت مهمان

آن چنان شد که فراغت ز طعام است او را

صوف خلوت اگر دود دلش گشت چراغ

پرتویی از مه روی تو تمام است او را

دل که او محرم سر حرم خاص تو گشت

چه غم از سرزنش مردم عام است او را

عشق را زاهد افسرده‌دل آسان پنداشت

ای برادر تو طمع بین که چه خام است او را

صوفی از خرقه پشمینه به تنگ آمد

نه عجب گر هوس باده و جام است او را

پاک‌بازی و ره جنت و فردوس نعیم

تا از این هر دو طرف میل کدام است او را

نه کنون است جنید از می سودای تو مست

زآن که سرمستی از این باده مدام است او را

شمارهٔ ۶۲

ای جمالت خوب و اوصافت جمیل

صورتت بر معنی زیبا دلیل

عارضت فردوس و دیدارت نعیم

قامتت طوبی و لعلت سلسبیل

عقل تا حسن دل‌آرایت بدید

می‌کشد بر روی ماه انگشت نیل

گر بیابم وصل تو طاب المرام

ور نسازی کار من صبر جمیل

خون ما در وادی سودای تو

هم‌چو آب چشمه زمزم سبیل

گر ندادی وعده وصلت نوید

کی گلستان گشت آتش بر خلیل

ساقیا آن کاس ده کز طعم و بو

گوییا دارد مزاج زنجبیل

جام شادی و طرب در گردش آر

تا شفا یابد ز غم جان علیل

لا تلومونی هوانی فی الهوی

کم عزیز فی الهوی مثل دلیل

زنده جاوید باشی ای (جنید)

گر به تیغ عشق او گردی قتیل

شمارهٔ ۶۳

طراوت رخ او بین و رنگ آتش را

شکنج حلقه گیسو و پیچ و تابش را

هوای عشق تو ناگه برآمد از دل من

ببین گشایش غیبی و فتح بابش را

نسیمی از سر کویش وزید و داد به باد

رواج کلبه عطار و مشک نابش را

مجال داد که بر آستانش بوسه دهم

چگونه عذر توان خواستن جنابش را

کسی که جان به هوا داد و جان به عشق سپرد

طبیب چاره ندارد دل خرابش را

به داغ عشق هر آن دل که سوخت پندارم

که کردگار ندارد دمی عذابش را

که را رسد که شود نکته‌گیر بر عاشق

اگر خدای قلم درکشد حسابش را

حدیث دیده بیدارم از خیالش پرس

که سال‌هاست که بدرود کرد خوابش را

(جنید) اگر بنشنید شبی بخواند درس

هوای عشق تو بر هم زند کتابش را

شمارهٔ ۶۴

ای مرا با تو عشق‌بازی‌ها

از هوای تو سرفرازی‌ها

خبرت هست از آن که پنهانی

می‌کنم با تو عشق‌بازی‌ها

دل به مهر تو داده‌ام که نهان

دیده‌ام از تو دل‌نوازی‌ها

شمع را سر بریده‌ام زآن‌روی

که نمودی زبان‌درازی‌ها

زاهد دون بزم ما هیهات

با ظریفان خوش است بازی‌ها

آن چه از دست غم کشیده (جنید)

ساخت در شرح آن مغازی‌ها

شمارهٔ ۶۵

غصه روزگار بین که چه کرد

با من دل‌فگار بین که چه کرد

تندباد خزان و شوکت دی

از پی نوبهار بین که چه کرد

می‌دهم جان ز غصه نزدیکت

دوری یار بین که چه کرد

هر دمم رخ به خون نگار شود

فرقت آن نگار بین که چه کرد

داغ دوری بسوخت جانم را

محنت روزگار بین که چه کرد

تاخت بر جان من سمند جفا

ترک چابک سوار بین که چه کرد

داد با من قرار و آخر کار

با من بی‌قرار بین که چه کرد

رازم از پرده بر ملا افکند

دیده اشک‌بار بین که چه کرد

سود و سرمایه‌ام بشد در عشق

رونق کار و بار بین که چه کرد

در جوانی شکسته گشت (جنید)

انده بی‌شمار بین که چه کرد

شمارهٔ ۶۶

زاهد اندر کنج خلوت آه کربت می‌زند

عارف اندر برج وحدت لاف قربت می‌زند

آری آری هر کسی را آن چه دادند از ازل

از پی آن تا ابد گامی به رغبت می‌زند

محتسب تا سر وحدت یافت با مردان عشق

از فراغت پشت با پرگار حسنت می‌زند

رطل سنگین از سر دعوی به نوبت می‌کشد

زاهد ما کاو دم از تقوی و نوبت می‌زند

هر که با خود برد چون ما آتش مهرش به خاک

باد صبحش بوسه‌ها بر خاک تربت می‌زند

هم‌چو فرهادش ز جان دادن به تلخی چاره نیست

هر که با شیرین‌لبی لاف محبت می‌زند

تا گدای کوی رندان شد (جنید) از سلطنت

بر فراز هفت ایوان پنج نوبت می‌زند

شمارهٔ ۶۷

کسی که مهر تو ورزد ز جان نیندیشد

برون ز کار و ز عشقت به جان نیندیشد

من از هلاک تن و جان خود نمی‌ترسم

که جان عاشق از خطر جان و تن نیندیشد

رقیب قصد سرم کرده بود غافل از آن

که همت من از این مختصر نیندیشد

ز میر و خواجه نترسم که رند و بی‌سر و پا

ز صولت ملک و بحر و بر نیندیشد

چو باده نوش کنم از فلک ندارم بیم

که مست عربده‌جو از پدر نیندیشد

ز دشمن ار چه ضرر می‌رسد مرا در عشق

قتیل ضربت عشق از ضرر نیندیشد

گرم به دوزخ سوزان برند باکی نیست

که هرکه سوخته گشت از سقر نیندیشد

به زهد خویش مناز ای فقیه و غره مشو

که تیز غمزه او زاین سپر نیندیشد

(جنید) دم مزن از سوز دل که شعله او

چو در جهان فتد از خشک و تر نیندیشد

شمارهٔ ۶۸

هزار جان گرامی فدای آن سحری

که باد صبح بیارد ز دوستان خبری

در این به سر برده‌ام بسی شب‌ها

که بوی زلف تو از باد بشنوم سحری

عجب مدار که از بوی یار زنده شویم

اگر به خاک عزیزانش اوفتد گذری

هوای غیر تو یک ذره نیست در سر من

که مهر روی تو نتوان نهاد بر دگری

خوشا کسی که به روی تو چشم بگشاید

که از بهشت به رویش گشاده‌اند دری

عروس حسن به هر کس نمی‌نماید روی

که نیست لایق دیدار دوست هر بصری

(جنید) رفت و سخن ماند یادگار از وی

خوشا کسی که بماند ز وی چنین اثری

شمارهٔ ۶۹

بیا و عاشق دل‌خسته را دوایی کن

نظر به حال پریشان بی‌نوایی کن

تو شاه حسنی و ما عاشق گدای درت

بده زکات و بر سائلان عطایی کن

تو را که گفت که هر دم به تیر غمزه مست

دل مرا هدف ناوک بلایی کن

مگر رقیب جفاکارت این طریق آموخت

که بر شکسته‌دلان هر زمان جفایی کن

به حق صحبت دیرین و عهدهای قدیم

که کینه محو کن از سینه و صفایی کن

چو از مفرح یاقوتی تو خسته‌دلیم

مرا به گل‌شکر لعل خود دوایی کن

جنید سلطنت ملک یار می‌طلبی

گدایی از نفس پاک پارسایی کن

شمارهٔ ۷۰

گر چه از چشم تو هر لحظه بلایی دارم

شادمانم که ز لعل تو دوایی دارم

ای که در منزل دل ساخته‌ام منزل تو

شرمسارم که نه درخورد تو جایی دارم

گر چه وصلت به چو من بی‌سر و پایی نرسد

هم ز خوان کرم امید صلایی دارم

عاقبت در سر کار تو کنم جان عزیز

تا بدانند که با دوست وفایی دارم

آتش مهر تو در جان من امروزی نیست

که من از صبح ازل با تو صفایی دارم

ای که آزار دل خسته من می‌طلبی

بر حذر باش که قهار خدایی دارم

بر سر کوی تو عمری به هوس بود (جنید)

هرگزت یاد نیامد که گدایی دارم

شمارهٔ ۷۱

به حقارت منگر در من مسکین فقیر

که غنی را نبود چاره ز درویش حقیر

سلطنت را چه تفاخر که متاعی‌ست قلیل

حبذا مملکت فقر که ملکی‌ست کبیر

گر چه خاک است مرا بستر و خشتم بالین

به چنین ملک ندارم هوس جاه و سریر

تا به صحرای فراغت زده‌ام چشمه انس

عار دارم ز سراپرده سلطان و وزیر

بیت احزان من و دود چراغ و شب فقر

صدر ایوان تو و مجمره عود و عبیر

تو و دیبای منقش من و آن کهنه گلیم

که مرا دوخت پلاس آن که تو را دوخت سریر

بر (جنید) ار نکنی چشم عنایت نه عجب

پادشاهان جهان را چه غم از حال فقیر

شمارهٔ ۷۲

خوشا دلی که ز اسرار عشق آگاه است

خوشا تنی که به جان در سلوک این راه است

اگر ز معنی وحدت دلیل می‌طلبی

به دست خویش نظر کن که نقش الله است

مرا ز صحبت رندان خوش آمد آن معنی

که مرد مجلس ایشان نه طالب جاه است

در آن مکوش که بیگانه رانی از در خویش

بسا غریب که او آشنای درگاه است

ز اوستاد حقیقت شنیده‌ام رمزی

نداند این سخن الا کسی که آگاه است

که ای پسر چو بر این ره فتاده‌ای بینی

ز روی لطف بنه عذر او که اکراه است

مبین که مردم عالم خلاص خود طلبند

ولی هرآینه پیش آید آن چه در راه است

شمارهٔ ۷۳

ساقیا مهلت ده روزه دوران هیچ است

جام جم ده که همه ملک سلیمان هیچ است

قصه نیک و بد و هر چه تو خوانی بر ما

باده پیش آر که افسانه دوران هیچ است

گنج قارون چه بود در نظر همت ما

که همه مملکت کسری و خاقان هیچ است

چون سر از دست بخواهد شدن ای یار عزیز

وقت خوش دار که فکر سر و سامان هیچ است

در ره عشق چه نازی به دلی یا جانی

تحفه‌ای جوی که این‌ها بر جانان هیچ است

حاصل دنیی و عقبی چه بود پیش (جنید)

زآن که ملک دو جهان در خور مردان هیچ است

شمارهٔ ۷۴

بیار ساقی عرفان ز ساغر تحقیق

به یاد مجلس روحانیان شراب رحیق

میی که لمعه نورش چو در خیال آری

ز عکس جوهر جان را دهد صلای عقیق

شراب وحدت اگر ساقی ازل دهدت

بنوش و تا به ابد مست باش چون وامیق

به تبره در دو جهان لب چگونه آلاید

کسی که جرعه کشید از مشارب توفیق

کجاست پیر طریقت که مشکلی که مراست

ز مفتیان شریعت نمی‌شود تحقیق

تصوری که مجرد بود ز نسبت و حکم

چگونه طالب علمش لقب کند تصدیق

مرا به حلقه جمع آر و فاش کن رازم

که سال‌هاست که در خرقه بوده‌ام زندیق

به دست پیر خرابات توبه خواهم کرد

که پیش از این نتوان رفت بر خلاف طریق

چه داند آن که ورا نیست حرقتی در دل

که دردمند چرا خرقه می‌کند تحریق

ز رقص و حالت شوریدگان تو را چه خبر

که در کناری و ما در میان بحر غریق

(جنید) فکر میانش مکن که اهل نظر

نداده‌اند نشانش ز غایت تدقیق

دو منصبند که با یکدگر نیاید راست

مقام عاشقی و وعظ و پیش‌گاه عقیق

شمارهٔ ۷۵

من کیم در طلبش غم‌زده شیدایی

مست بی‌خویشتن خسته‌دل خودرایی

من آن عاشق جان‌باز که چون پروانه

می‌ندارم ز غم عشق به خود پروایی

هوس زهد و دل و عشق زهی دیده شوخ

در جهان نیست چو من باد هوس‌پیمایی

داشتم گنج حضوری دل آسوده

بر سر آورد غم عشق توام غوغایی

ورطه عشق تو دل برد فرو تا به کمر

عجب ار جان به لب آرم ز چنین دریایی

نه طریقی که بدو روی به مقصود آرم

نه رفیقی که مرا راه نماید جایی

برو ای عقل از این بیش مده دردسرم

گم شوی گر بنهی در غم عشقش جایی

گر شدم کوزه‌کش پیرمغان ننگ مدار

کامل آن است که در عشق شود رسوایی

دانش خویش به کار آر مکن عیب (جنید)

کز پی مردم نادان نرود دانایی

شمارهٔ ۷۶

گر نقش آن نگار پریوار برکشند

مردم هزار ناله ز دل زار برکشند

درویش را که راه به این در نمی‌دهند

پنهان ز مردم از ره دیوار برکشند

گر عارفی به حلقه رندان صادقی

تا از سر تو خرقه انکار برکشند

آن گه لباس عشق بپوشی که از برت

دلق و صلیب و دعوی و پندار برکشند

معروف شد (جنید) به عشق تو در جهان

منصور را از آن چه که بر دار برکشند

شمارهٔ ۷۷

هر که رخسار تو بیند به گلستان نرود

وآن که درد تو کشد از پی درمان نرود

هر که در خانه دمی با تو به خلوت بنشست

به تماشای گل و لاله و بستان نرود

خضر اگر لعل روان‌بخش تو را دریابد

بار دیگر به لب چشمه حیوان نرود

گر نه امید لقای تو بود در جنت

هیچ عاقل به سوی روضه رضوان نرود

هوسم بود که در کیش غمش کشته شوم

لیکن این لاشه ضعیف است به قربان نرود

ای که گفتی به هوس در پی دل چند روی

عاشق دل‌شده چون در پی جانان نرود

مرد باشد که ز شمشیر نگرداند روی

ور نه از خانه همان به که به میدان نرود

ملکت عشق کسی راست مسلم چو (جنید)

که دلش در طلب ملک سلیمان نرود

شمارهٔ ۷۸

هم‌چو من هیچ‌کسی در غم تو زار مباد

بی‌زر و بی‌دل و بی‌چاره و بی‌یار مباد

تا ز بستان وصالت نتوان چید گلی

در گلستان وصالت اثر خار مباد

گر چه سلطانی و من بند گدای در تو

از وصال من درویش تو را عار مباد

ای دل ار از پی ارباب کرم خواهی رفت

با من خسته دلت هیچ سر و کار مباد

از شب وصل تو با روز فراق افتادم

هیچ مؤمن به چنین روز گرفتار مباد

خواری و عیب رقیب از همه چیزی بتر است

خلق گویند که کافر به چنین خوار مباد

مرض عشق و فروماندگی شهر غریب

کس بدینسان که (جنید) است دل‌افگار مباد

شمارهٔ ۷۹

یار ما بی‌وفاست چه توان کرد

عادت او جفاست چه توان کرد

مهر دیرینه وفای مرا

این زمان کین جزاست چه توان کرد

هر امیدی که ما به او بستیم

چون سراسر هباست چه توان کرد

ما ز جان دوست‌دار آن دل‌بر

دشمن جان ماست چه توان کرد

در وفایش چو خاک ره گشتیم

ور به خونش رضاست چه توان کرد

پادشاه است او و فرمانش

بر تن و جان رواست چه توان کرد

درد دل با طبیب گفتم دوش

گفت صبرش دواست چه توان کرد

ای (جنید) از کسان چه می‌رنجی

هر چه هست از خداست چه توان کرد

شمارهٔ ۸۰

اندر این شهر مرا هست نظر بر رویی

که از او تا به قمر فرق نباشد مویی

صنمی سنگ‌دلی سیم‌بری فتنه‌گری

دل‌بری عشوه‌دهی سروقد مه‌رویی

نازنینی که گر از خانه به بازار رود

نعره وای و وهی بشنود از هر سویی

هدف تیر بلا کرد دل ریش مرا

ناوک غمزه خون‌ریز کمان ابرویی

چاره کار من اکنون که کند وای به من

که نیم مرد کمانش به چنین بازویی

من که با شیر دلان لاف به نیکی زده‌ام

سگ کویی شده‌ام در طمع آهویی

شمارهٔ ۸۱

مکن ای یار ملامت که دلم در پی اوست

هر که را عقل بود صورت خوش دارد دوست

که تماشای جمالش کنم ای خواجه مرا

نظری هست که حسن آینه قدرت اوست

مهرورزی و نظربازی و بی‌سامانی

روزگاری‌ست که این دل‌شده را عادت و خوست

شیشه مهر مرا سنگ ملامت مزنید

که صبوری و ارادت مثل سنگ و سبوست

این نه آن مهر مجازی‌ست که از دل برود

آتش عشق حقیقی‌ست که ما را در پوست

با که این حال توان گفت خدایا مپسند

که جگرتشنه همی‌میرم و حیوان در جوست

هر که با سیم‌بران میل ندارد چو (جنید)

دل سنگین سیاهش مگر از آهن و روست

شمارهٔ ۸۲

عاشق آن باشد که با معشوق دم‌سازی کند

تا که در راه وفاداران سراندازی کند

تیر باران بلا را جان سپر کن مردوار

کآن که در میدان رود چون گوی سربازی کند

هر که دل بر کشتن و آویختن ننهد چو شمع

در میان مهرورزان کی سرافرازی کند

دم به دم بر خویشتن چون مار می‌پیچم که باد

کیست تا با حلقه گیسوی او بازی کند

هست امدم آن که نگذارد ز روی لطف دوست

دشمن بدخوی اگر خواهد که غمازی کند

ای (جنید) ار هر دمت صد ره برنجاند بساز

بنده را آن به که با مخدوم دم‌سازی کند

شمارهٔ ۸۳

مرا شکیب ز معشوق و جام صهبا نیست

از آن میان برهیدیم و هیچ پروا نیست

چنین شنیده‌ام از صوفیان کنج صفا

که هر که صاف نباشد دلش مصفا نیست

به سلسبیل مده وعده من ای ساقی

بیار می که مرا صبر تا به فردا نیست

بهشت و حور و شراب طهور و عالم نور

اگر نه با رخ یار است در خور ما نیست

چو روشن است که دور حیات بر باد است

قدح ز دست نهادن طریق دانا نیست

به صبر کوش و تحمل که در طریقت عشق

طریق عاشق صادق بجز مدارا نیست

(جنید) نوبت عشرت به وقت گل مفکن

به بزم باش که حال زمانه پیدا نیست

شمارهٔ ۸۴

دل‌برا چندین جفاکاری مکن

با عزیزان بیش از این خواری مکن

حاکمی گر می‌کنی آزار من

زینهار آهنگ بیزاری مکن

غمزه را گو ترک غمازی بده

طره را گو بیش طراری مکن

هم‌چو شمع از هر دری اندر مرو

هم‌چو گل با هر خسی بازی مکن

چون دلم بردی و جانم سوختی

این همه تندی و عیاری مکن

ای (جنید) ار عاشقی مردانه باش

در ارادت خویشتن‌داری مکن

شمارهٔ ۸۵

یاد داری که دگر دوش چه با ما کردی

فتنه انگیختی از دور تماشا کردی

آخر از صحبت دیرینه نیامد یادت

کآن همه جور و جفا بر من شیدا کردی

عهد بستی که به هم جام طرب نوش کنیم

چون که سرمست شدی فتنه و غوغا کردی

وعده دادی که سر زلف به دست تو دهم

عاقبت بر من دل‌سوخته سودا کردی

دل ز من بردی و خوش با دگری بنشستی

الحق انصاف توان داد کرم‌ها کردی

من گرفتم که نگفتم تو خود انصاف بده

با که این شیوه توان گفت که با ما کردی

ای (جنید) از سخن مدعیان باک مدار

قصه درد دل خویش چو پیدا کردی

شمارهٔ ۸۶

شوریده‌حال را خبر عاقلان مپرس

آن را که غرق گشت نشان از کران مپرس

از ما بپرس هر چه توانی ز نیک و بد

الا حدیث توبه و تقوی و زآن مپرس

رویش ببین و از مه تابان مکن حدیث

لعلش ببوس و از شکرستان جان مپرس

با زلف او حکایت مشک و ختن مگو

با حسن او روایت آب روان مپرس

عقل از برون پرده چه داند حدیث عشق

حال حریم پادشه از پاسبان مپرس

اسرار عشق او که ندانند هرکسی

گر اهل دانشی ز سر امتحان مپرس

می‌پرسیم که چیست تمنای تو ز من

چون واقفی چه حاجت شرح و بیان مپرس

چون کم نمی‌کنی ز دلم درد ای رقیب

لطفی بکن ز درد دلم هر زمان مپرس

پیر ستم‌کشیده شناسد حدیث من

شرح جفا و جور جهان از جوان مپرس

این بود آه سینه که راه نفس گرفت

در دل غمی که می‌گذرانم نهان مپرس

بگذار خویش را چو به وصلش رسی (جنید)

ره یافتی به کوی یقین از گمان مپرس

شمارهٔ ۸۷

خیال قامت او از نظر نخواهد شد

هوای زلف سیاهش ز سر نخواهد شد

سواد نقطه خالش ز کارنامه دل

به آب دیده و خون جگر نخواهد شد

بدین صفت که ز جام غرور بی‌خبر است

ز حال خسته‌دلانش خبر نخواهد شد

اگر چو موی شدم در غمش ولی رستم

چو موی کرد میانش کمر نخواهد شد

اگر نه راه نماید به خویش ما را دوست

کسی به منزل و ره راه‌بر نخواهد شد

به التفات تو کاری مگر ز پیش رود

و گر نه راست به وجهی دگر نخواهد شد

به تلخ‌گویی استاد و گفت و گوی پدر

ز دل محبت آن خوش پسر نخواهد شد

بتی که قبله جان است نقش صورت او

ز لوح خاطر اهل نظر نخواهد شد

(جنید) درد تو با خویشتن به خاک برد

که حسرتی‌ست که از دل به در نخواهد شد

شمارهٔ ۸۸

غم هجران تو ای دوست چنان کرد مرا

که سراسیمه و شیدای جهان کرد مرا

مهر رخسار تو از بس که تنم را بگداخت

چون هلال از نظر خلق نهان کرد مرا

لعل سیرآب توام در جگر من نگذاشت

بس که خون‌آب دل از دیده روان کرد مرا

حال دل خواستم از خلق نهان کرد ولی

اشک خونین صفت حال بیان کرد مرا

همه کس نقش غم از لوح دلم برمی‌خواند

داغ عشق تو بدین گونه نشان کرد مرا

نیست بی‌لعل گهربار تو یک دم چشمم

مثل اشک به هر گوشه نهان کرد مرا

حسن او نادره دور زمان است (جنید)

لاجرم نادره دور زمان کرد مرا

شمارهٔ ۸۹

نبار عشق و ستم گر چه طاقتم نبود

که در طریق وفا جز بلا و غم نبود

اگر ز درد بنالم نه صادقم در عشق

که هر چه دوست کند موجب الم نبود

چو غم ز طعنه غمز رقیب نیست مرا

امید تربیت و احترام به هم نبود

حریم کعبه مقصود بی‌حرامی نیست

تو را که خوف بود راه در حرم نبود

ز لطف دوست مشو ناامید و خوش‌دل باش

که رسم و خوی کریمان بجز کرم نبود

ورا که خازن گنج عبادت است چه باک

گرش خزینه قارون و گنج جم نبود

(جنید) در دل شب خامه زبان بنویس

که دست‌گیر ادیبان بجز قلم نبود

دیوان اشعار

قصاید

غزلیات

جنید شیرازی

دیوان اشعار