معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ کلیم

ابوطالب کلیم همدانی یا کلیم کاشانی (زاده به سال ۹۹۰ هجری قمری در همدان، درگذشته به سال ۱۰۶۱ هجری قمری در کشمیر) شاعر بزرگ قرن یازدهم هجری است. اصل وى از همدان بود و از این جهت در تذکره‌ها از او با نام کلیم همدانی نیز یاد شده اما چون بیشتر در کاشان اقامت داشت به کلیم کاشانى معروف است. وی پس از تحصیل در کاشان و شیراز در زمان پادشاهی جهانگیر گورکانی به دکن هند رفت و تحت ملازمت شاهنواز خان خواجه سعدالدین عنایت ‌اللَّه شیرازى، وکیل السلطنهٔ ابراهیم عادلشاه ثانى بیجاپورى قرار گرفت و در مدح او شعر گفت. وى در سال ۱۰۲۸ هجری قمری، بعد از فوت شاهنواز خان به وطن بازگشت و بعد از دو سال اقامت در وطن دوباره به هندوستان رفت و با میرجملهٔ شهرستانى متخلص به روح ‌الامین، معاشر شد و در مدح او نیز قصایدى غرا سرود. سپس نزد پادشاه وقت گورکانی شاه جهان تقرب یافت و از جانب او به لقب ملک الشعرایى نایل آمد و مدتى به همراه شاه جهان به کشمیر رفت. کلیم کاشانی در کشمیر درگذشت و در کنار قبر محمدقلى سلیم به خاک سپرده شد.

غزلیات

غزل شمارهٔ ۱ : فصل گل روی تو جوان ساخت جهان را

غزل شمارهٔ ۲ : بدل کردم به مستی عاقبت زهد ریایی را

غزل شمارهٔ ۳ : درین چمن چو گلی نشنود فغان مرا

غزل شمارهٔ ۴ : بسکه ز دیده ریختم خون دل خراب را

غزل شمارهٔ ۵ : ضعف طالع برده از من قوت تدبیر را

غزل شمارهٔ ۶ : گرم خون کردم به مژگان آه آتشناک را

غزل شمارهٔ ۷ : لب فرو بستم، زیان دارد زبان‌دانی مرا

غزل شمارهٔ ۸ : در آتش ار فکنم تخم مهربانی را

غزل شمارهٔ ۹ : بگذاشتم به هم بد و نیک زمانه را

غزل شمارهٔ ۱۰ : تا یافتم رسایی دست کشیده را

غزل شمارهٔ ۱۱ : نیلگون شد فلک از تیرگی اختر ما

غزل شمارهٔ ۱۲ : چشمت به فسون بسته غزالان ختن را

غزل شمارهٔ ۱۳ : بند از زنجیر نتوان کرد دل وارسته را

غزل شمارهٔ ۱۴ : ز تیغش چاک شد دل، چون نهان سازم غم او را؟

غزل شمارهٔ ۱۵ : دلا بر چشم تر نه آستین را

غزل شمارهٔ ۱۶ : بی‌تو از گلشن چه حاصل خاطر افسرده را؟

غزل شمارهٔ ۱۷ - در مدح ظفرخان : عزت دیگر بود در دامن صحرا مرا

غزل شمارهٔ ۱۸ : هیچ دلسوزی نداند چارهٔ کار مرا

غزل شمارهٔ ۱۹ : نمی‌بیند سرم چون شمع شب‌ها روی بالین را

غزل شمارهٔ ۲۰ : تا پیش پای بیند دور از تو دیدهٔ ما

غزل شمارهٔ ۲۱ : سر به بستان چو دهد جلوهٔ یغمائی را

غزل شمارهٔ ۲۲ : دنبال اشک افتاده‌ام جویم دل آزرده را

غزل شمارهٔ ۲۳ : اشک کواکب نگر چرخ غم اندود را

غزل شمارهٔ ۲۴ : از آن تیغی که آبش شست جرم کشتگانش را

غزل شمارهٔ ۲۵ : به سان شانه‌ات سرپنجه گردانم گریبان را

غزل شمارهٔ ۲۶ : بر سر خود می‌کند ویران سرای دیده را

غزل شمارهٔ ۲۷ : من نه آن صیدم که آزادی هوس باشد مرا

غزل شمارهٔ ۲۸ : به‌غیر خانهٔ زنجیر و دیدهٔ تَرِ ما

غزل شمارهٔ ۲۹ : به هر منزل فزون دیدم ز هجران زاری دل را

غزل شمارهٔ ۳۰ : گل درین گلشن کجا دارد سر پروای ما

غزل شمارهٔ ۳۱ : که خریدی ز غم گردش دوران ما را؟

غزل شمارهٔ ۳۲ : منم به کنج قناعت رمیده از درها

غزل شمارهٔ ۳۳ : هر کس به قبله‌ای کرد روی نیاز خود را

غزل شمارهٔ ۳۴ : ترک چشمت می‌کند آماج‌گه محراب را

غزل شمارهٔ ۳۵ : ز آه گرمی آتش زنم سراپا را

غزل شمارهٔ ۳۶ : دوش گم کردم ز بیهوشی ره کاشانه را

غزل شمارهٔ ۳۷ : شهید آن قد رعنا وصیت کرد همدم را

غزل شمارهٔ ۳۸ : قرار می‌برد از خلق آه و زاری ما

غزل شمارهٔ ۳۹ : با هر که بد شوی فکنی از نظر مرا

غزل شمارهٔ ۴۰ : از آن چشمی که می‌داند زبان بی‌زبانی را

غزل شمارهٔ ۴۱ : ای ز بالای تو طوطی در کنار آئینه را

غزل شمارهٔ ۴۲ : چند از شرم تو باشد در نقاب

غزل شمارهٔ ۴۳ : تا خانمان ما همه بر باد داده آب

غزل شمارهٔ ۴۴ : باده در دور غمت بسکه نشاط افزا نیست

غزل شمارهٔ ۴۵ : کسی که مانده به بند لباس زندانی است

غزل شمارهٔ ۴۶ : از پیچ و تاب فکر تنم صد شکن گرفت

غزل شمارهٔ ۴۷ : دل رفیقانِ رهِ خوف و رجا را دیده است

غزل شمارهٔ ۴۸ : نوبهار آمد دگر دنیا خوش و دل‌ها خوش است

غزل شمارهٔ ۴۹ : مرا ز زلف تو غیر از شکست و محنت نیست

غزل شمارهٔ ۵۰ : نه همین سودای ابرویت مرا دیوانه ساخت

غزل شمارهٔ ۵۱ : آن سرو روان تا به گلستان گذری داشت

غزل شمارهٔ ۵۲ : پنبه‌ها بر روی داغ از آتش دل در گرفت

غزل شمارهٔ ۵۳ : جا نیابی اگر ایدل گلهٔ بیجا چیست

غزل شمارهٔ ۵۴ : دل پس از طوف حرم بر در میخانه نشست

غزل شمارهٔ ۵۵ : عشق را بخت تیره در کار است

غزل شمارهٔ ۵۶ : شکفت غنچه ولی موسم خزان من است

غزل شمارهٔ ۵۷ : هرگز دلت نشان گذار وفا نداشت

غزل شمارهٔ ۵۸ : رفتن ز درت کار من دل نگران نیست

غزل شمارهٔ ۵۹ : پیچیده‌تر ز طرهٔ او دود آه ماست

غزل شمارهٔ ۶۰ : در آتش عشق مهوشان رفت

غزل شمارهٔ ۶۱ : دل ز ناوک‌های بیداد تو پیکان را گرفت

غزل شمارهٔ ۶۲ : جگر ز زخم تو معمور و دل ز غم شاد است

غزل شمارهٔ ۶۳ : ابر را دیدیم چون ما چشم گریانی نداشت

غزل شمارهٔ ۶۴ : دائم گله چرخ دلا ورد زبان چیست؟

غزل شمارهٔ ۶۵ : علاج عاشق دلگیر سیر بستان نیست

غزل شمارهٔ ۶۶ : گر آه و ناله داری در ملک عشق باب است

غزل شمارهٔ ۶۷ : ضعفم مدد ز قوت صهبا گرفته است

غزل شمارهٔ ۶۸ : دل از سر کوی تو اگر پای کشیده است

غزل شمارهٔ ۶۹ : عارف که جا به جز سر کوی فنا نساخت

غزل شمارهٔ ۷۰ : دختر رز از کنار می‌کشان یکسو گرفت

غزل شمارهٔ ۷۱ : صبر را از دهنت حوصله تنگ آمده است

غزل شمارهٔ ۷۲ : صبرم حریف دوری طاقت‌گداز نیست

غزل شمارهٔ ۷۳ : زان سینه چه راحت که ره زخم به در نیست

غزل شمارهٔ ۷۴ : گردون در آتش از حسد جوهر من است

غزل شمارهٔ ۷۵ : سردمهری‌های دوران را تلافی از تب است

غزل شمارهٔ ۷۶ : یک‌رنگم و در کوی دو رنگیم وطن نیست

غزل شمارهٔ ۷۷ : گر به قسمت قانعی بیش و کم دنیا یکی است

غزل شمارهٔ ۷۸ : به ملک حسن که فیضی ز آشنائی نیست

غزل شمارهٔ ۷۹ : یک شهر سنگدل را یک سخت‌جان بس است

غزل شمارهٔ ۸۰ : دل که چون نرگس مستت به شراب افتادست

غزل شمارهٔ ۸۱ : آنکه زخمی از زبان او نخوردم سوسن است

غزل شمارهٔ ۸۲ : از من غبار بس‌که به دل‌ها نشسته است

غزل شمارهٔ ۸۳ : جز از غبار مذلت دلم جلا نگرفت

غزل شمارهٔ ۸۴ : به زخم تیر جفا مرهم عتاب چراست

غزل شمارهٔ ۸۵ : شیوهٔ نادان بود بر عاشق بیدل گرفت

غزل شمارهٔ ۸۶ : هر قدم لغزیدنی فرش قدمگاه من است

غزل شمارهٔ ۸۷ : محتسب بر حذر از مستی سرشار من است

غزل شمارهٔ ۸۸ : ای به از گل بر سر احباب خاک خواری‌ات

غزل شمارهٔ ۸۹ : جلوهٔ پیچ و خم از موی کمر خواهد رفت

غزل شمارهٔ ۹۰ : صبح شکفتگی ز شفق کم بهاتر است

غزل شمارهٔ ۹۱ : پیری رسید و موسم طبع جوان گذشت

غزل شمارهٔ ۹۲ : پیوسته دل ز قطع امید آرمیده است

غزل شمارهٔ ۹۳ : آزادگی ز منت احسان رمیدن است

غزل شمارهٔ ۹۴ : درِ صد زخم جفا زان مژه بر دل باز است

غزل شمارهٔ ۹۵ : ما را طپیدن از غم دنیا شعار نیست

غزل شمارهٔ ۹۶ : چمن ز سردی ایام برگ و بار گذاشت

غزل شمارهٔ ۹۷ : در شراب صحبت احباب زهر غفلت است

غزل شمارهٔ ۹۸ : آن درد که استخوان‌شکن نیست

غزل شمارهٔ ۹۹ : ز اختر طالع که مهر او همه کین است

غزل شمارهٔ ۱۰۰ : نخل امید ز بار افتاده است

غزل شمارهٔ ۱۰۱ : از کمی مشتری جنس سخن خوار نیست

غزل شمارهٔ ۱۰۲ : تمام کاهش تن جمله آفت جانست

غزل شمارهٔ ۱۰۳ : پاس وفا داشتیم، بی اثر افتاده است

غزل شمارهٔ ۱۰۴ : روزی طلب مکن تو چه دانی که آن کجاست

غزل شمارهٔ ۱۰۵ : زین چمن عاشق ز نخل عیش هرگز برنداشت

غزل شمارهٔ ۱۰۶ : بعد وارستگیم سوز تو در تن باقیست

غزل شمارهٔ ۱۰۷ : آن یار گزین که خشمگین نیست

غزل شمارهٔ ۱۰۸ : گنج دردش که بجز ناله نگهبانش نیست

غزل شمارهٔ ۱۰۹ : کوهکن تعلیم خارا سفتن از استاد داشت

غزل شمارهٔ ۱۱۰ : دلم با چشم تر یکرنگ از آنست

غزل شمارهٔ ۱۱۱ : چو هست قدرت دست و دل توانگر نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۲ : آهم ز سرکشی بتلاش اثر نرفت

غزل شمارهٔ ۱۱۳ : تا نمی گریم چراغ دیده ام را نور نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۴ : جز قامتت بچشم و دلم جای گیر نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۵ : بر دل ز بس غبار کدورت نشسته است

غزل شمارهٔ ۱۱۶ : منم که تنگدلی باغ دل‌گشای من است

غزل شمارهٔ ۱۱۷ : دایم اندر آتش خود عاشق دیوانه سوخت

غزل شمارهٔ ۱۱۸ : در کوره غم سوختنم مایه کامست

غزل شمارهٔ ۱۱۹ : حالت از تنگی جا غنچه بکنج دهنست

غزل شمارهٔ ۱۲۰ : بکامی خواهش ما مبتلا نیست

غزل شمارهٔ ۱۲۱ : زلف تو که طفلان هوس را شب عیدست

غزل شمارهٔ ۱۲۲ : دل کار خود بطالع ناساز واگذاشت

غزل شمارهٔ ۱۲۳ : روشنی در خانه معمور نیست

غزل شمارهٔ ۱۲۴ : ایدل دویدن از پی آن بیوفا بسست

غزل شمارهٔ ۱۲۵ : امشب گل خورشید بدامان نگاهست

غزل شمارهٔ ۱۲۶ : تا بنام من زبان خامه ات گردیده است

غزل شمارهٔ ۱۲۷ : ز بسکه سر زده مژگان او بدلها رفت

غزل شمارهٔ ۱۲۸ : هیچگه جوش سرشک از مژه ما کم نیست

غزل شمارهٔ ۱۲۹ : توبه کردم مستی از چشم بتان افتاده است

غزل شمارهٔ ۱۳۰ : شمیم خلد، گدای دیار کشمیرست

غزل شمارهٔ ۱۳۱ : اگر ز هستی ما نام بینشانی هست

غزل شمارهٔ ۱۳۲ : هنوز طُرّهٔ او تا کمر نیامده است

غزل شمارهٔ ۱۳۳ : در مزرع بختم اثر نشو و نما نیست

غزل شمارهٔ ۱۳۴ : سرخوش از می چو نیم موج هوا شمشیر است

غزل شمارهٔ ۱۳۵ : پیش چشم مژگانی، کز سرشک شادابست

غزل شمارهٔ ۱۳۶ : چو ساخت چشم تو کارم، نهفته دیدن چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۷ : باغ و راغ من خونین جگرست

غزل شمارهٔ ۱۳۸ : نام ترا شنیدن، چون آرزوی جانست

غزل شمارهٔ ۱۳۹ : نخل قد تو را چون، صورت نگار جان بست

غزل شمارهٔ ۱۴۰ : منم که داغ بلا گلشنی بنام منست

غزل شمارهٔ ۱۴۱ : چشم هر کس گر بیار ماه سیما روشنست

غزل شمارهٔ ۱۴۲ : دگر بهار چمن را چه دلگشا کردست

غزل شمارهٔ ۱۴۳ : سیر گل امسال از تنهائیم دلخواه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۴ : دیده چشم می پرستی دیده است

غزل شمارهٔ ۱۴۵ : آن بلبلم که عقده دل دانه منست

غزل شمارهٔ ۱۴۶ : حسن اگر در پرده باشد عشق ازو دیوانه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۷ : امسال نوبهار قدم پیشتر گذاشت

غزل شمارهٔ ۱۴۸ : در طریق خودنمائی شیوه دلخواه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۹ : شیب و شباب راه عدم را مراحلست

غزل شمارهٔ ۱۵۰ : پای بی کفش از سری کاید بسامان بهترست

غزل شمارهٔ ۱۵۱ : براه عشق تو جز اشک و آه با من نیست

غزل شمارهٔ ۱۵۲ : این سطرهای چین که ز پیری بروی ماست

غزل شمارهٔ ۱۵۳ : سیل در اقلیم ما پیرایه بند خانه است

غزل شمارهٔ ۱۵۴ : چاره خاموشی بود هر جا سخن در شیر نیست

غزل شمارهٔ ۱۵۵ : همیشه کارم در کار خیر تأخیرست

غزل شمارهٔ ۱۵۶ : عاقل سپر زخم زبان گوش گران یافت

غزل شمارهٔ ۱۵۷ : آن صید پیشه فکر مدارا نکرده است

غزل شمارهٔ ۱۵۸ : دل بزیب و زینت دوران هنرپرور نبست

غزل شمارهٔ ۱۵۹ : دل یوسف نژادان یوسف چاه زنخدانت

غزل شمارهٔ ۱۶۰ : در کلبه ما تا بکمر موج شرابست

غزل شمارهٔ ۱۶۱ : چشم دلجوئی دلم از مردم عالم نداشت

غزل شمارهٔ ۱۶۲ : آن جنگجو که هیچ ملال از جفا نداشت

غزل شمارهٔ ۱۶۳ : دل دامن مجاورت چشم تر گرفت

غزل شمارهٔ ۱۶۴ : راحتی دارم که با سودای عشقم کار نیست

غزل شمارهٔ ۱۶۵ : فراق همنفسان جان بیقرارم سوخت

غزل شمارهٔ ۱۶۶ : ناله می آید بکویت راه چندان دور نیست

غزل شمارهٔ ۱۶۷ : چشم پوشیدن ز نیک و بد چراغ دیده است

غزل شمارهٔ ۱۶۸ : دجله اشک از بهار شوق طغیان کرده است

غزل شمارهٔ ۱۶۹ : دلها بیک نظاره ز نظارگان گرفت

غزل شمارهٔ ۱۷۰ - در مدح شاه‌جهان : کردست تیغت از سر خصم ابتدای فتح

غزل شمارهٔ ۱۷۱ : گاهی از خاک درت مرهم به زخم ما ببند

غزل شمارهٔ ۱۷۲ : هر کس بتو دلربا نشیند

غزل شمارهٔ ۱۷۳ : از هجوم خط دلی باطره پرفن نماند

غزل شمارهٔ ۱۷۴ : زآن همه صبر و سکون ، در دل کفِ خوناب ماند

غزل شمارهٔ ۱۷۵ : مرا همیشه مربی چه طالع دون بود

غزل شمارهٔ ۱۷۶ : بوقت گرسنگی نفس دون گدائی کرد

غزل شمارهٔ ۱۷۷ : طره ات گر ز دلم صبر چنین خواهد برد

غزل شمارهٔ ۱۷۸ : دولت بملک عشق بهر سر نمی رسد

غزل شمارهٔ ۱۷۹ : زان رخنه ها که تن را از ناوک جفا شد

غزل شمارهٔ ۱۸۰ : خوش آنکه لاف هنر پیش بی هنر نزند

غزل شمارهٔ ۱۸۱ : دل که لبریز الم شد ز نوا می افتد

غزل شمارهٔ ۱۸۲ : تا بخت بد زهمرهی ما جدا شود

غزل شمارهٔ ۱۸۳ : خاک غربت در مذاقم آب حیوان می‌شود

غزل شمارهٔ ۱۸۴ : عمرها رفت که قانون طرب تار ندید

غزل شمارهٔ ۱۸۵ : نشود اینکه ز دل اشک جگرگون نرود

غزل شمارهٔ ۱۸۶ : جور تو ز پی فغان ندارد

غزل شمارهٔ ۱۸۷ : عمر سیرش کوته است ار جورت از دل می‌رود

غزل شمارهٔ ۱۸۸ : به بی تکلفی آن عارفی که خو دارد

غزل شمارهٔ ۱۸۹ : مطربی کو که بخورشید رخش ناز کند

غزل شمارهٔ ۱۹۰ : کم بختی هنرمند نقص هنر نباشد

غزل شمارهٔ ۱۹۱ : از غمی شکوه نکن تا غم دیگر ندهند

غزل شمارهٔ ۱۹۲ : حسنی که باو عشق سروکار ندارد

غزل شمارهٔ ۱۹۳ : هرگز سر شکایت من وا نمی شود

غزل شمارهٔ ۱۹۴ : دل ز جا رفت، از پی آن سرو قامت می‌رود

غزل شمارهٔ ۱۹۵ : عیش در کلبه ما گوشه نشین می باشد

غزل شمارهٔ ۱۹۶ : گر حق نگری لایق منصور نباشد

غزل شمارهٔ ۱۹۷ : عشقت غمی از چاره و تدبیر ندارد

غزل شمارهٔ ۱۹۸ : چشم از جهان که بست که آن دیده ور نشد

غزل شمارهٔ ۱۹۹ : ابر تا برجاست یاران باده در ساغر کنید

غزل شمارهٔ ۲۰۰ : نه مرا خاطر غمگین نه دل شاد رسد

غزل شمارهٔ ۲۰۱ - در مدح شاه‌جهان : اسیر عشقم و هر کس مرا غلام کند

غزل شمارهٔ ۲۰۲ : چشم عارف جز چراغ کلفت از دنیا ندید

غزل شمارهٔ ۲۰۳ : از هستی من تو چون نام و نشان برد

غزل شمارهٔ ۲۰۴ : بخت بد جایی که پای کینه محکم می‌کند

غزل شمارهٔ ۲۰۵ : فلک اسباب دولت را ز بهر ناکسان دارد

غزل شمارهٔ ۲۰۶ : گر همتم کناره ز دنیا نمی کند

غزل شمارهٔ ۲۰۷ : خلق را دیدی دگر خواری چرا باید کشید

غزل شمارهٔ ۲۰۸ : هنرم را ثمری چرخ جفا کار نداد

غزل شمارهٔ ۲۰۹ : دست خشک بخت من هر جا که تخم افکن شود

غزل شمارهٔ ۲۱۰ : کند گر آرزوی دیدنت آیینه جا دارد

غزل شمارهٔ ۲۱۱ : ساقی از تاب می آن لحظه که در می گیرد

غزل شمارهٔ ۲۱۲ : رود آرام ز عمری که بهجران گذرد

غزل شمارهٔ ۲۱۳ : دل چون ز خاک راه طلب توتیا کشد

غزل شمارهٔ ۲۱۴ : بحال بد دل از چشم تر افتاد

غزل شمارهٔ ۲۱۵ : وداع ناشده دل حال صبر در هم دید

غزل شمارهٔ ۲۱۶ : شب که جوش گریه من مایه سیلاب بود

غزل شمارهٔ ۲۱۷ : خوبان که روی بر من بیدل نهاده‌اند

غزل شمارهٔ ۲۱۸ : در زنگبار خاطر من کار می‌کند

غزل شمارهٔ ۲۱۹ : به جز سکوت ز روشندلان نمی‌آید

غزل شمارهٔ ۲۲۰ : مرغ دلم که خانه خرابی بجان خرید

غزل شمارهٔ ۲۲۱ : بملک عشق دل شادمان نمی ماند

غزل شمارهٔ ۲۲۲ : گر شبی دیده خونفشان نبود

غزل شمارهٔ ۲۲۳ : دل نه ازوست نه زما، یار چو بی نقاب شد

غزل شمارهٔ ۲۲۴ : چو تاب زلف دهی از بنفشه تاب رود

غزل شمارهٔ ۲۲۵ : شیخ از مسواک دندان طمع را تیز کرد

غزل شمارهٔ ۲۲۶ : چون وقت شد که کشت امیدم برآورد

غزل شمارهٔ ۲۲۷ - در مدح محمدامین میرجملهٔ شهرستانی

غزل شمارهٔ ۲۲۸ : دست از ساغر امید کشیدن دارد

غزل شمارهٔ ۲۲۹ : سرفراز آن سر که فارغ از غم سامان شود

غزل شمارهٔ ۲۳۰ : برای داغ تو بر دل توان و تاب نوشتند

غزل شمارهٔ ۲۳۱ : با آنکه هیچ دربار غیر از خطر ندارد

غزل شمارهٔ ۲۳۲ : گر فلک هر چه بما کرده عطا می گیرد

غزل شمارهٔ ۲۳۳ : دود آهم رنگ از خورشید عالمتاب برد

غزل شمارهٔ ۲۳۴ : دل که چندین آه از جان می کشد

غزل شمارهٔ ۲۳۵ : چند در وصل تو دل حسرت دیدار کشد

غزل شمارهٔ ۲۳۶ : چنان ز عکس رخ دوست دیده پرگل شد

غزل شمارهٔ ۲۳۷ : شُکر گویم هرچه غم با جان مسکین می‌کند

غزل شمارهٔ ۲۳۸ : چند نومید ز کوی تو دل زار آید

غزل شمارهٔ ۲۳۹ : دل به جذب خواری خود جور دشمن می‌کشد

غزل شمارهٔ ۲۴۰ : کسیکه از گل داغ تو گلستان دارد

غزل شمارهٔ ۲۴۱ : زیک قطره سرشکم تن زجا شد

غزل شمارهٔ ۲۴۲ - در مدح محمدامین میرجملهٔ شهرستانی

غزل شمارهٔ ۲۴۳ : گر سرو قدت جلوه به بستان نفروشد

غزل شمارهٔ ۲۴۴ : به غیر از می کسی از عهدهٔ غم برنمی‌آید

غزل شمارهٔ ۲۴۵ : دل جز کجی ز زلف تو نامهربان ندید

غزل شمارهٔ ۲۴۶ : تا دل دیوانه بود از عافیت دلگیر بود

غزل شمارهٔ ۲۴۷ : خیال زلف تو بازم بدست سودا داد

غزل شمارهٔ ۲۴۸ : داغ اگر بر روی همچون برگ گل جا می‌کند

غزل شمارهٔ ۲۴۹ : خصم گو ایمن نشین گر دست ما بالا شود

غزل شمارهٔ ۲۵۰ : بپرسش آمد و عاشق همین دو دم دارد

غزل شمارهٔ ۲۵۱ : نه طُرّه‌ات غم شب‌های تار من دارد

غزل شمارهٔ ۲۵۲ : از آن به چشم ترم بی‌حجاب می‌آید

غزل شمارهٔ ۲۵۳ : پایمزد عجز ما بیداد دست زور بود

غزل شمارهٔ ۲۵۴ : خوش آنکه کنج غم خود بگلستان ندهد

غزل شمارهٔ ۲۵۵ : ایدل چو راز دوست نخواهی سمر شود

غزل شمارهٔ ۲۵۶ : گر سیل فتنه خیزد دل را چه مشکل افتد

غزل شمارهٔ ۲۵۷ : زان چشم ندیدم که نگاهی بمن افتد

غزل شمارهٔ ۲۵۸ : بهره ای نگرفت گر کام دل بیتاب دید

غزل شمارهٔ ۲۵۹ : نیست یکشب که سر شکم گل بستر نشود

غزل شمارهٔ ۲۶۰ : عاشق از حیرت درین وادی به جایی می‌رسد

غزل شمارهٔ ۲۶۱ : کسی تا کی به سان موج دایم در سفر باشد

غزل شمارهٔ ۲۶۲ : آشوب طلب خاطر فرزانه ندارد

غزل شمارهٔ ۲۶۳ : آن گرم خو بسوز دل ما رسیده بود

غزل شمارهٔ ۲۶۴ : گرچه اول رنجش بیمار از آن سو می‌شود

غزل شمارهٔ ۲۶۵ : دانسته بخت زلف ترا انتخاب کرد

غزل شمارهٔ ۲۶۶ : دل تمنای درد او دارد

غزل شمارهٔ ۲۶۷ : گهی که بر لب او چشم اشکبار افتد

غزل شمارهٔ ۲۶۸ : ناخلف را بکسی فخر ز آبا نرسد

غزل شمارهٔ ۲۶۹ : اشک دمی جدایی از خانه تن نمی‌کند

غزل شمارهٔ ۲۷۰ : اشکی که رخت خانه به طوفان نمی دهد

غزل شمارهٔ ۲۷۱ : یاد تو از ضمیر به نسیان نمی‌رود

غزل شمارهٔ ۲۷۲ : کسب کمال اهل جهان کسب زر بود

غزل شمارهٔ ۲۷۳ : نه رحم کرد که خون دل خراب نخورد

غزل شمارهٔ ۲۷۴ : گل اگر با لب لعل تو برابر می‌شد

غزل شمارهٔ ۲۷۵ : ز مژگان تو لوح سینه ها از خون رقم دارد

غزل شمارهٔ ۲۷۶ : بی‌باده دل ز سیر چمن وا نمی‌شود

غزل شمارهٔ ۲۷۷ : بدلم اینهمه پیکان ستم بار نبود

غزل شمارهٔ ۲۷۸ : درین گلشن ز بدخویی گل از آب روان رنجد

غزل شمارهٔ ۲۷۹ : تا در ره تو چشم امیدم دچار شد

غزل شمارهٔ ۲۸۰ : میخانه چو من رند نکو نام ندارد

غزل شمارهٔ ۲۸۱ : بی‌ستمکش صبر و آرام از ستمگر می‌رود

غزل شمارهٔ ۲۸۲ : چند دل تلخی غم را شکرستان داند

غزل شمارهٔ ۲۸۳ : خیال روی تو هر گاه سینه تاب شود

غزل شمارهٔ ۲۸۴ : می‌آشام غمت پیمانه و ساغر نمی‌دارد

غزل شمارهٔ ۲۸۵ : دل فسرده نه دستی ز کار و بار کشید

غزل شمارهٔ ۲۸۶ : زخم‌های شانه از زلفت فراهم می‌شود

غزل شمارهٔ ۲۸۷ : بکن بیخ صبوری حسرت دیدار می‌آرد

غزل شمارهٔ ۲۸۸ : ایام، خوشدلی بستمکار می دهد

غزل شمارهٔ ۲۸۹ : هر زمان بر روی کارم رنگ دیگرگون شود

غزل شمارهٔ ۲۹۰ : دست مشاطه اگر زلف ترا تاب دهد

غزل شمارهٔ ۲۹۱ : نه ز می هرجا تنک‌ظرفی که برد از پا فتاد

غزل شمارهٔ ۲۹۲ : هر زخم که خدنگ تو زیب نشان شود

غزل شمارهٔ ۲۹۳ : غبار کوی تو گر توتیای دیده شود

غزل شمارهٔ ۲۹۴ : ای که تو دلتنگی، از گریه دلت وامی‌شود

غزل شمارهٔ ۲۹۵ : خط چون سپاه حسنِ تو را صف شکن شود

غزل شمارهٔ ۲۹۶ : سیل را درس روانی گریه ما می‌دهد

غزل شمارهٔ ۲۹۷ : بلب از شوق پابوس تو جان ناتوان آمد

غزل شمارهٔ ۲۹۸ : با آن رخ شکفته چون عزم گلستان کرد

غزل شمارهٔ ۲۹۹ : مرنج از کس که هر محنت که آید زآسمان آید

غزل شمارهٔ ۳۰۰ : چشم بدمست تو چون عربده بنیاد کند

غزل شمارهٔ ۳۰۱ : به دور دیده مژگان از دو سو لخت جگر دارد

غزل شمارهٔ ۳۰۲ : ایدل ز نخل ناله و آهت ثمر چه شد

غزل شمارهٔ ۳۰۳ : گرم آسوده دوران می گذارد

غزل شمارهٔ ۳۰۴ : گر بتحریر ستم نامه هجران آید

غزل شمارهٔ ۳۰۵ : حدیثت نامه را تعویذ جان شد

غزل شمارهٔ ۳۰۶ : بر لبم همچو جرس خنده فغان می‌گردد

غزل شمارهٔ ۳۰۷ : خیال چشم تو در خاطرم گذر نکند

غزل شمارهٔ ۳۰۸ : بدست صد غم اگر بیدلان اسیر شوند

غزل شمارهٔ ۳۰۹ : چو جرس کار دل ار ناله و فریاد بود

غزل شمارهٔ ۳۱۰ : بسکه حرف قامتت ورد دل دیوانه شد

غزل شمارهٔ ۳۱۱ : دارد اگر صفائی دل از شراب دارد

غزل شمارهٔ ۳۱۲ : گاه اندیشه ای از روز جزا باید کرد

غزل شمارهٔ ۳۱۳ : سالک نه ره بگم شده از جستجو برد

غزل شمارهٔ ۳۱۴ : عیب را کی به پناه هنرم جا باشد

غزل شمارهٔ ۳۱۵ : بهار آمد و جانی بجسم مینا شد

غزل شمارهٔ ۳۱۶ : زاهد ازتر دامنی دامن چو بر اخگر زند

غزل شمارهٔ ۳۱۷ : خیال گلشن رویت بدل گذار نکرد

غزل شمارهٔ ۳۱۸ : جز بمی هیچ دل از بند غم آزاد نشد

غزل شمارهٔ ۳۱۹ : زپایم دهر خاری برنیاورد

غزل شمارهٔ ۳۲۰ : از جهان بخت بابرام گدا می خواهد

غزل شمارهٔ ۳۲۱ : مرا مسوز که نازت ز کبریا افتد

غزل شمارهٔ ۳۲۲ : وقتی زبار هستی چیزی بجا نماند

غزل شمارهٔ ۳۲۳ : دست حسنت پنجهٔ خورشید تابان می‌برد

غزل شمارهٔ ۳۲۴ : دلم به ملک قناعت نشان نمی‌داند

غزل شمارهٔ ۳۲۵ : گلشن کشمیر خارش گل به دامان می‌دهد

غزل شمارهٔ ۳۲۶ : ریاض ملک را دیگر بهار دلگشا آمد

غزل شمارهٔ ۳۲۷ - در مدح شاه‌جهان : به راه فقر مرا این و آن نمی‌باید

غزل شمارهٔ ۳۲۸ : همه محروم و ازو دست کسی دور نبود

غزل شمارهٔ ۳۲۹ : دلی دارم کزو دلها بسوزد

غزل شمارهٔ ۳۳۰ : ز خوان غیب یک نعمت نصیب ما و ساغر شد

غزل شمارهٔ ۳۳۱ : مگو کسی بمن خاکسار می ماند

غزل شمارهٔ ۳۳۲ : زیوری از داغ مرد عشق را بهتر نبود

غزل شمارهٔ ۳۳۳ - در مدح شاه‌جهان : دل را کی آن طاقت بود کز فکر جانان بگذرد

غزل شمارهٔ ۳۳۴ : نه به می گرد کدورت از دل ما می‌رود

غزل شمارهٔ ۳۳۵ : در شکار دل ما دام دگر می باید

غزل شمارهٔ ۳۳۶ : دل بیهده افغان ز تو ناساز ندارد

غزل شمارهٔ ۳۳۷ : پرپیچ و تاب و تیره بی امتداد بود

غزل شمارهٔ ۳۳۸ : کی آن صیاد بی‌پروا پی نخجیر می‌گردد

غزل شمارهٔ ۳۳۹ : دارم آن سر که اگر در ره دشمن باشد

غزل شمارهٔ ۳۴۰ : کی بود سرگشتگی ها را دل از سر واکند

غزل شمارهٔ ۳۴۱ : شمع این مسئله را بر همه‌کس روشن کرد

غزل شمارهٔ ۳۴۲ : نگه چو گرم بر آن پرحجاب می‌گذرد

غزل شمارهٔ ۳۴۳ : گرم ز لطف سیه روز خود خطاب کند

غزل شمارهٔ ۳۴۴ : بیش ازین دوران ستم پرور نبود

غزل شمارهٔ ۳۴۵ : عاشق آنست که چون داغ تمنا سوزد

غزل شمارهٔ ۳۴۶ : دل زغمخواران جز آئین جفاکاری ندید

غزل شمارهٔ ۳۴۷ : تا تو رفتی جان دگر آمیزشی با تن نکرد

غزل شمارهٔ ۳۴۸ : بیا که دل ز تو غیر از جفا نمی خواهد

غزل شمارهٔ ۳۴۹ : اگر چه نخل هنر را ثمر نمی باشد

غزل شمارهٔ ۳۵۰ : به بزمت شب خوش آن عاشق که سرگرم فغان افتد

غزل شمارهٔ ۳۵۱ : آن رهروان که در پس زانو سفر کنند

غزل شمارهٔ ۳۵۲ : بسمل ز تیغ او بطپیدن نمی رسد

غزل شمارهٔ ۳۵۳ : بت پیمان شکم دم از وفا زد

غزل شمارهٔ ۳۵۴ : شعله آتش حسن تو چو بالا گیرد

غزل شمارهٔ ۳۵۵ : گاهی که سنگ حادثه از آسمان رسد

غزل شمارهٔ ۳۵۶ : اجتناب از آهم آن مغرور خود سر می‌کند

غزل شمارهٔ ۳۵۷ : ابر سرمایه گر از چشم تر ما ببرد

غزل شمارهٔ ۳۵۸ : نه درین گلشن گلی از آشنائی بو دهد

غزل شمارهٔ ۳۵۹ : چو شمع گرمی آن بیوفا زبانی بود

غزل شمارهٔ ۳۶۰ : چو قرعه در تن زارم یک استخوان نبود

غزل شمارهٔ ۳۶۱ : کجاست بخت که تنگش کسی ببر گیرد

غزل شمارهٔ ۳۶۲ : مرغ دلم که روشن ازو چشم دام بود

غزل شمارهٔ ۳۶۳ : گل در چمن بجز خار در پیرهن ندارد

غزل شمارهٔ ۳۶۴ : ایخوش آندم که دلت از سر کین برخیزد

غزل شمارهٔ ۳۶۵ : بخیه های زخم با شیرازه اعضا نشد

غزل شمارهٔ ۳۶۶ : کی تمنای تو از خاطر ناشاد رود

غزل شمارهٔ ۳۶۷ : وصلت غبار غم ز دل ما نمی‌برد

غزل شمارهٔ ۳۶۸ : گردون بشیشه تهیم سنگ کین زند

غزل شمارهٔ ۳۶۹ : خستگان را ناوکش آرام جانی می‌شود

غزل شمارهٔ ۳۷۰ : کی تغافل می تواند عاشق بیتاب کرد

غزل شمارهٔ ۳۷۱ : لبم ز بستگی دل اگر چه وا نشود

غزل شمارهٔ ۳۷۲ : چو سایه گمرهی از ما جدا نخواهد شد

غزل شمارهٔ ۳۷۳ : از ضبط گریه دست دل ناتوان کشید

غزل شمارهٔ ۳۷۴ : از لذت جور تو خبردار نباشد

غزل شمارهٔ ۳۷۵ : شکفت غنچه و این عقده ام بدل جا کرد

غزل شمارهٔ ۳۷۶ : به راه عشق که هرگز به سر نمی‌آید

غزل شمارهٔ ۳۷۷ : می نشاط نه جام جهان نما دارد

غزل شمارهٔ ۳۷۸ : کسی که از خضر آب بقا نمی‌گیرد

غزل شمارهٔ ۳۷۹ : مریض را چو عیادت کشد دوا چکند

غزل شمارهٔ ۳۸۰ : هرگز دل عاشق ز هوس رنگ نگیرد

غزل شمارهٔ ۳۸۱ : بیا که بیتو سیاهی ز چشم روشن شد

غزل شمارهٔ ۳۸۲ : بعهد جور تو دل ترک آه و افغان کرد

غزل شمارهٔ ۳۸۳ : خوش آنزمان که عتاب بهانه ساز نبود

غزل شمارهٔ ۳۸۴ : کشش اوست که ما را بسر کار برد

غزل شمارهٔ ۳۸۵ : دوران زکار بسته اگر عقده وا کند

غزل شمارهٔ ۳۸۶ : مرد حق‌بین که بلا را ز خدا می‌بیند

غزل شمارهٔ ۳۸۷ : اقلیم دل به زور مسخر نمی‌شود

غزل شمارهٔ ۳۸۸ : ز شیرین جان‌ها بس که تیغت شهدپرور شد

غزل شمارهٔ ۳۸۹ : ز تازه شاخ گلی خانه ام گلستان بود

غزل شمارهٔ ۳۹۰ : صاحب همت که دست از کار دنیا می‌کشد

غزل شمارهٔ ۳۹۱ : سر سودازدگان جنگ به افسر دارد

غزل شمارهٔ ۳۹۲ : گر کرم در طبع نبود باده‌اش پیدا کند

غزل شمارهٔ ۳۹۳ : تا تیغ او به داد اسیران نمی‌رسد

غزل شمارهٔ ۳۹۴ : آنقدر بر دل نشست از دوست و ز دشمن غبار

غزل شمارهٔ ۳۹۵ : چه شد گاه از زبان خامه نام این پریشان بر

غزل شمارهٔ ۳۹۶ : نگویمت که دل از حاصل جهان بردار

غزل شمارهٔ ۳۹۷ : تا یافت عزت از تو مکان گوالیار

غزل شمارهٔ ۳۹۸ : چشم جادوی تو در دلجویی اهل نیاز

غزل شمارهٔ ۳۹۹ : نهال عشق که برگش غمست و بار افسوس

غزل شمارهٔ ۴۰۰ : چون اشک پریشان سفری را چه کند کس

غزل شمارهٔ ۴۰۱ : دیده را کردی سفید، از انتظار ما مپرس

غزل شمارهٔ ۴۰۲ : دوش در بزم تو دیدم ز دل خود سر خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۳ : اگرچه از مژه روبم غبار رهگذرش

غزل شمارهٔ ۴۰۴ : که دل بر جا تواند داشت پیش چشم شهلایش

غزل شمارهٔ ۴۰۵ : نهد مرهم به زخم شانه جعد زلف غمخوارش

غزل شمارهٔ ۴۰۶ : می کنی ای شیخ یاد از رخنه های دین خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۷ : نبود عجب که باشد سرگشته صدهزارش

غزل شمارهٔ ۴۰۸ : دلا ز رنگ تلون کشیده دامن باش

غزل شمارهٔ ۴۰۹ : بروی مرهم مرهم نهیم بر دل ریش

غزل شمارهٔ ۴۱۰ : در مصاف عافیت لرزان تر از سیماب باش

غزل شمارهٔ ۴۱۱ : بخانه چند نشینی سری ببستان کش

غزل شمارهٔ ۴۱۲ : اگر چه هست مرا بیتو داغ بر سر داغ

غزل شمارهٔ ۴۱۳ : آهم اثر نیافت ز فریاد بیوقوف

غزل شمارهٔ ۴۱۴ : خم زلفی است دگر دام گرفتاری دل

غزل شمارهٔ ۴۱۵ : امانم داد هجر بیمدارا تا ترا دیدم

غزل شمارهٔ ۴۱۶ : بوی کین هرگز کسی نشنیده از آب و گلم

غزل شمارهٔ ۴۱۷ : جذبه‌ای خواهم که از خود نیز روگردان شوم

غزل شمارهٔ ۴۱۸ : دورم از فتنه که در سایه مژگان توام

غزل شمارهٔ ۴۱۹ : ز سعی بخت مرادی روا نمی‌خواهم

غزل شمارهٔ ۴۲۰ : نمیرم تا براهت برنمی آید تمنایم

غزل شمارهٔ ۴۲۱ : ز ناتوانی خود اینقدر خبر دارم

غزل شمارهٔ ۴۲۲ : هر آه حسرتی که به تنها کشیده ام

غزل شمارهٔ ۴۲۳ : اشک غمازست خون در گریه داخل کرده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۲۴ : تا من از صیقل می آینه روشن کردم

غزل شمارهٔ ۴۲۵ : چون در مصاف حادثه آه از جگر کشم

غزل شمارهٔ ۴۲۶ : خواهم ز بس پرده تقوی بدر افتم

غزل شمارهٔ ۴۲۷ : با فکر او چو سر بگریبان فرو کنم

غزل شمارهٔ ۴۲۸ : به دور خویش ز مینا حصار می‌خواهم

غزل شمارهٔ ۴۲۹ : بسکه سودای سر کوی تو پیچد در سرم

غزل شمارهٔ ۴۳۰ : آتش دیگ هوس از دل سوزان گیرم

غزل شمارهٔ ۴۳۱ : دست و دل تنگ و جهان تنگ خدایا چکنم

غزل شمارهٔ ۴۳۲ : بسکه از بار غم دهر گرانبار شدم

غزل شمارهٔ ۴۳۳ : آن سالکم که با خضر هرچند هم نشینم

غزل شمارهٔ ۴۳۴ : دل شاد از آنم که دل شاد ندارم

غزل شمارهٔ ۴۳۵ : با که گویم آنچه زان نخل تمنا دیده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۳۶ : بیجوهریم و دست ز شمشیر می بریم

غزل شمارهٔ ۴۳۷ : نه همین از بخت بد طوفان ز عمان دیده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۳۸ : تا ز خواب مستی غفلت سری برداشتم

غزل شمارهٔ ۴۳۹ : دوش در خواب چو آن طره پیچان دیدم

غزل شمارهٔ ۴۴۰ : جنس کساد چار سوی ناروائیم

غزل شمارهٔ ۴۴۱ : شکوه درد ترا کی پیش درمان می‌کنیم

غزل شمارهٔ ۴۴۲ : منکه دور از وطنم عیش تمنا نکنم

غزل شمارهٔ ۴۴۳ : زحرف شکوه ایام لب چنان بستم

غزل شمارهٔ ۴۴۴ : از ثبات عشق دایم پا بدامن داشتم

غزل شمارهٔ ۴۴۵ : بی‌دماغم دست رد بر وصل جانان می‌نهم

غزل شمارهٔ ۴۴۶ : بسکه می پیچد صدای ناله دل در برم

غزل شمارهٔ ۴۴۷ : عمریستکه یک مستی سرشار ندیدم

غزل شمارهٔ ۴۴۸ : فرصتی کو که دوای دل رنجور کنیم

غزل شمارهٔ ۴۴۹ : باغبان بیمهر و ما در اصل نخل بی بریم

غزل شمارهٔ ۴۵۰ : گه گهر گه شرر از دیده تر یافته ام

غزل شمارهٔ ۴۵۱ : ازین شکسته دلم گر نحیف و رنجورم

غزل شمارهٔ ۴۵۲ : هم جفای دوستان هم جور دشمن می‌کشم

غزل شمارهٔ ۴۵۳ : همتی کو که دلان از عیش جهان بردارم

غزل شمارهٔ ۴۵۴ : چون دف تر ناله از بیداد کمتر می‌کنم

غزل شمارهٔ ۴۵۵ : همه پاکان بحر و بر دیدم

غزل شمارهٔ ۴۵۶ : بدام عشق تو بیدانه مبتلا شده ام

غزل شمارهٔ ۴۵۷ : بار ناموسی نداریم از پی دل می رویم

غزل شمارهٔ ۴۵۸ : دل را از آن دو طره پرفن گرفته ام

غزل شمارهٔ ۴۵۹ : در دستگاه محتشمان پا نمی خوریم

غزل شمارهٔ ۴۶۰ : از دست دهر محنت بسیار می کشم

غزل شمارهٔ ۴۶۱ : بر رگ دل گاه ناخن گاه نشتر می زنم

غزل شمارهٔ ۴۶۲ - در مدح شاه‌جهان : بر شکال دولت آبادست و ما بی‌باده‌ایم

غزل شمارهٔ ۴۶۳ : بروی ساغر می ماه عید را دیدم

غزل شمارهٔ ۴۶۴ : کو همتی که از همه قطع نظر کنیم

غزل شمارهٔ ۴۶۵ : غم مسکن و فکر مأوا ندارم

غزل شمارهٔ ۴۶۶ : پی بخلوتگه قرب از بسکه شبها برده ایم

غزل شمارهٔ ۴۶۷ : باز عید آمد بغل گیری مینا می‌کنم

غزل شمارهٔ ۴۶۸ - در مدح شاه‌جهان : ز سوز عشق چه هنگامه فغان بندیم

غزل شمارهٔ ۴۶۹ : جنت از رضوان، که من زان روضه خرم نیستم

غزل شمارهٔ ۴۷۰ : نه بیدادست گر چاک گریبان را رفو کردم

غزل شمارهٔ ۴۷۱ : روز و شب از بس که محو آن میان گردیده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۷۲ : همچو عینک سر نگردد راست از پشت غمم

غزل شمارهٔ ۴۷۳ : خوش آن غیرت که بی‌خود جانب دلدار می‌رفتم

غزل شمارهٔ ۴۷۴ : از در محرومی استمداد همت کرده ایم

غزل شمارهٔ ۴۷۵ : باین دماغ که از سایه اجتناب کنیم

غزل شمارهٔ ۴۷۶ : جان کاهدم چو حق سخن را ادا کنم

غزل شمارهٔ ۴۷۷ : موشکافی‌ها در آن اندام زیبا کرده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۷۸ : آوردم از مو قلم چون شرح ضعف تن کنم

غزل شمارهٔ ۴۷۹ : نه سزاوار حرم نه لایق بتخانه‌ام

غزل شمارهٔ ۴۸۰ : در مطلعی که وصف دهانش بیان کنم

غزل شمارهٔ ۴۸۱ : کامی ز روزگار ستمگر گرفته ایم

غزل شمارهٔ ۴۸۲ : ز کلک مرحمت دوست تیره ایامم

غزل شمارهٔ ۴۸۳ : ما تکیه بیاری هوادار نداریم

غزل شمارهٔ ۴۸۴ : طالع وارون بر آن برگشته‌مژگان بسته‌ایم

غزل شمارهٔ ۴۸۵ : بیقدر نخواهم شد اگر خاک نهادم

غزل شمارهٔ ۴۸۶ : آستین گریه را گاهی که بالا می زنم

غزل شمارهٔ ۴۸۷ : تمام دردم و روی دوا نمی بینم

غزل شمارهٔ ۴۸۸ : گوهر تاجم که در دست گدا افتاده ام

غزل شمارهٔ ۴۸۹ : ریخت ناخن بس که خار یأس از پا می‌کشم

غزل شمارهٔ ۴۹۰ : باده کو تا موج سان رقص از همه اعضا کنم

غزل شمارهٔ ۴۹۱ : خاک نشینی است سلیمانیم

غزل شمارهٔ ۴۹۲ : ما که پیش از مرگ آسایش تمنا می‌کنیم

غزل شمارهٔ ۴۹۳ : هرگز آشفته ز بد گردی دوران نشدم

غزل شمارهٔ ۴۹۴ : تا نفرسود است پا، بیراهه‌پیما می‌شوم

غزل شمارهٔ ۴۹۵ : اشکریزان در غمت چون رو به هامون می‌کنم

غزل شمارهٔ ۴۹۶ : در جستجوی وصلت، آن رهرو بلایم

غزل شمارهٔ ۴۹۷ : از هر طرف که تا زند ما صید سربراهیم

غزل شمارهٔ ۴۹۸ : کسی نیم که زکس حرف سرد برگیرم

غزل شمارهٔ ۴۹۹ : دلا مگوی که نگرفت هیچکس خبرم

غزل شمارهٔ ۵۰۰ : بچاک سینه نه مرهم پی دوا بندم

غزل شمارهٔ ۵۰۱ : همین نه در سفر آشفته تر ز سیلابم

غزل شمارهٔ ۵۰۲ : روز و شب از بس که محو آن میان گردیده‌ام

غزل شمارهٔ ۵۰۳ : می رویم از خود بیا در انجمن تنها نشین

غزل شمارهٔ ۵۰۴ : هیچکاری برنمی آید ز دست تنگ من

غزل شمارهٔ ۵۰۵ : سفر نیکوست اما نه زکوی دلستان رفتن

غزل شمارهٔ ۵۰۶ : کار دوران چیست جمعیت پریشان ساختن

غزل شمارهٔ ۵۰۷ : پیشی ار خواهی بهر پس مانده همراهی گزین

غزل شمارهٔ ۵۰۸ : هر دم مشو سوار به عزم شکار من

غزل شمارهٔ ۵۰۹ : نه همین می رمد آن نوگل خندان از من

غزل شمارهٔ ۵۱۰ : مگو ناصح که بتوان از رخ جانان نظر بستن

غزل شمارهٔ ۵۱۱ : ای صبا این دل صد چاک به جانان برسان

غزل شمارهٔ ۵۱۲ : دلا بار وجود از خویش افکن

غزل شمارهٔ ۵۱۳ : بسینه ناوک غم تا بکی روان کردن

غزل شمارهٔ ۵۱۴ : شب عیدست می باید در میخانه وا کردن

غزل شمارهٔ ۵۱۵ : نگسست عهد صحبت، می از هوای باران

غزل شمارهٔ ۵۱۶ : باز میخارد کفم خواهم دگر بر سر زدن

غزل شمارهٔ ۵۱۷ : کمر از تار جان باید بران نازک میان

غزل شمارهٔ ۵۱۸ : اگر مرد رهی نعلین خار سعی در پا کن

غزل شمارهٔ ۵۱۹ : بیغما برد دین و دل که دست انداز نازست این

غزل شمارهٔ ۵۲۰ : تا چند همچو سوفار خندان بخون نشستن

غزل شمارهٔ ۵۲۱ : برتر از خورشید شد کار سخن

غزل شمارهٔ ۵۲۲ - در مدح شاه‌جهان : به عالم از سر کلک وزارت درفشانی کن

غزل شمارهٔ ۵۲۳ : شکارگاه معانی است کنج خلوت من

غزل شمارهٔ ۵۲۴ : حسن اگر اینست ناصح همچو ما خواهد شدن

غزل شمارهٔ ۵۲۵ : نصیب ماست زیان بر سر زیان دیدن

غزل شمارهٔ ۵۲۶ : کس نمی گیرد دگر در رهن صهبا پیرهن

غزل شمارهٔ ۵۲۷ : چیست کارم، زخم کاری هر زمان برداشتن

غزل شمارهٔ ۵۲۸ : نیامد نخل آه از سینه پرداغ من بیرون

غزل شمارهٔ ۵۲۹ : نه گل شناسم و نه باغ و بوستان بی تو

غزل شمارهٔ ۵۳۰ : ای کاش صد دل باشدم ای جان و دل قربان تو

غزل شمارهٔ ۵۳۱ : آمد بهار و لشکر گل در رکاب او

غزل شمارهٔ ۵۳۲ : غنچه یکی ز جمله خونین دلان تو

غزل شمارهٔ ۵۳۳ : صبح نگرددت سفید پیش بناگوش تو

غزل شمارهٔ ۵۳۴ : ز خجلت تا دل ما را شکسته

غزل شمارهٔ ۵۳۵ : ز آشفتگی حالم ربط از سخن بریده

غزل شمارهٔ ۵۳۶ : هیچت خطر از دیده گریان نرسیده

غزل شمارهٔ ۵۳۷ : نمک ز گریه و تأثیر از فغان رفته

غزل شمارهٔ ۵۳۸ : ننشستن نقش امید، از نقش بد بسیار به

غزل شمارهٔ ۵۳۹ : عصا و رعشه‌ای در دست از پیری به ما مانده

غزل شمارهٔ ۵۴۰ : قربان آن بناگوش وان برق گوشواره

غزل شمارهٔ ۵۴۱ : تا کی خورم غم دل با نیم جان خسته

غزل شمارهٔ ۵۴۲ - در مدح شاه‌جهان : غرور حسنش از بس با اسیران سرگران کرده

غزل شمارهٔ ۵۴۳ : ایدل بسنگلاخ هوسها قدم منه

غزل شمارهٔ ۵۴۴ : علاقه ام ز تو نگسسته وز حیات بریده

غزل شمارهٔ ۵۴۵ : هوای سیر گلشن مانده است و بال و پر رفته

غزل شمارهٔ ۵۴۶ : دل از غم بیش و کم تقدیر گذشته

غزل شمارهٔ ۵۴۷ : ز آتش پنهان عشق، هر که شد افروخته

غزل شمارهٔ ۵۴۸ : کی صاحب همت ز جهان کام گرفته

غزل شمارهٔ ۵۴۹ : جنون تا بداد اسیران رسیده

غزل شمارهٔ ۵۵۰ : اشکم ز دل چو شعله فروزان برآمده

غزل شمارهٔ ۵۵۱ : آمد آن هوش ربای دل کار افتاده

غزل شمارهٔ ۵۵۲ : بر نازک میانت شیشه ساعت کمر بسته

غزل شمارهٔ ۵۵۳ : دوران ز عاریتها دندان ز ما گرفته

غزل شمارهٔ ۵۵۴ : نبرد از دل غمی نظاره گل‌های بستانی

غزل شمارهٔ ۵۵۵ : تو ز روی مهربانی بمیان مگر در آئی

غزل شمارهٔ ۵۵۶ : ز بزمی برنمی خیزد سرود نغمه پردازی

غزل شمارهٔ ۵۵۷ : فقر وارستگی است از غم هر نیک و بدی

غزل شمارهٔ ۵۵۸ - در مدح محمدامین میرجملهٔ شهرستانی

غزل شمارهٔ ۵۵۹ : رواج جهل مرکب رسیده است بجائی

غزل شمارهٔ ۵۶۰ : دلا ز صیقل محنت جلا نمی گیری

غزل شمارهٔ ۵۶۱ : دلگشائی نبود آنچه ز صحرا یابی

غزل شمارهٔ ۵۶۲ : ایدل ز خانه تن فکر سفر نداری

غزل شمارهٔ ۵۶۳ : چه نیکو گفت با گردن‌کشی سر در گریبانی

غزل شمارهٔ ۵۶۴ : نزد این خلق از رواج باطل حق دشمنی

غزل شمارهٔ ۵۶۵ - در مدح شاه‌جهان : به راه او چه در بازیم، نه دینی نه دنیایی

غزل شمارهٔ ۵۶۶ : بصحرای هوس تا کی دلا سر در هوا گردی

غزل شمارهٔ ۵۶۷ : یکسر مو نیست در زلف تو بیتاب و خمی

غزل شمارهٔ ۵۶۸ : چنان دل کند، می‌باید ازین تنگ‌آشیان باشی

غزل شمارهٔ ۵۶۹ : زتیغ تو بر دل در آشنائی

غزل شمارهٔ ۵۷۰ : نیست بیفایده این بیخودی و مدهوشی

غزل شمارهٔ ۵۷۱ : صد رنگ ناله دارد بیمار زندگانی

غزل شمارهٔ ۵۷۲ : خموش باش دلا عرض مدعا کردی

غزل شمارهٔ ۵۷۳ : فزون از صبر ایوبست تاب محنت دوری

غزل شمارهٔ ۵۷۴ : از فیض دل ار گوهر شب تاب نباشی

غزل شمارهٔ ۵۷۵ : دلا چه شکوه بیهوده از قضا داری

غزل شمارهٔ ۵۷۶ : مکن از تلخ‌کامان شِکوِه گر شیرین‌سخن باشی

غزل شمارهٔ ۵۷۷ : زهی بعشق رخت کار شمع سربازی

غزل شمارهٔ ۱

فصل گل روی تو جوان ساخت جهان را

حسن تو ازین باغ برون کرد خزان را

بر طاقت ما کار چنین تنگ مگیرید

ای خوش‌کمران تنگ مبندید میان را

بر سبزهٔ نوخیز خطت می‌نگرد زلف

زآن‌سان که به حسرت نگرد پیر جوان را

مژگان تو خنجر به رخ ماه کشیده

ابروت زده بر سر خورشید کمان را

از بس که درین بادیه‌ام راهبری نیست

خضر ره خود می‌شمرم ریگ روان را

خاموشی پروانه کند کار خود آخر

ای شمع بیندیش و نگهدار زبان را

چشمان تو ترک دل عاشق نتواند

با شیشه‌گران کار بود باده‌کشان را

پیش که برم شکوه کلیم از ستم دوست

از مه نستاند چو کسی داد کتان را

غزل شمارهٔ ۲

بدل کردم به مستی عاقبت زهد ریایی را

رسانیدم به آب از یمن می بنیاد تقوی را

ز سینه این دل بی‌معرفت را می‌کنم بیرون

چرا بیهوده گیرم در بغل مینای خالی را

تعلق نیست با جان گر نیفشانده به پای او

من بیدل نمی‌فهمم تکلف‌های رسمی را

گذشتن از جهان ناید به پای همت هر کس

نباشد هیچ معجز بهتر از تجرید عیسی را

بود آرایش معشوق حال در هم عاشق

سیه‌روزی مجنون سرمه باشد چشم لیلی را

پس از درد جدایی محنت ایام ننماید

زآتش هیچ پروا نیست دور از آب ماهی را

دو مصرع در سبک‌روحی کلیم آن طور بنماید

که در پرواز شهرت بال باشد مرغ معنی را

غزل شمارهٔ ۳

درین چمن چو گلی نشنود فغان مرا

کجاست برق که بردارد آشیان مرا

حدیث زلف تو از دل به لب چو می آید

بسان خامه سیه می کند زبان مرا

ز بسکه مانده ز پروازم اندرین گلشن

ز نقش پا نشناسند آشیان مرا

به زندگی ننشستی به پهلویم هرگز

مگر خدنگ تو بنوازد استخوان مرا

چو شمع در ره باد صبا سبک‌روحم

نسیم وصل تواند ربود جان مرا

ندیده کوچهٔ زخمی که دل برون نرود

چو بر دلم گذر افتاده دلستان مرا

چو نخل شعله به باغ جهان به یک حالم

نه کس بهار مرا دید نه خزان مرا

ز بسکه نقش سیه‌چردگان به دل جا کرد

به تن سیاه چو رگ ساخت استخوان مرا

کلیم وام کن از خامه همزبانی چند

که یک زبان نکند شرح داستان مرا

غزل شمارهٔ ۴

بسکه ز دیده ریختم خون دل خراب را

گریه گرفت در حنا پنجهٔ آفتاب را

تاب نظر ندارم و ضبط نگه نمی کنم

بیشتر است حرص می، رندِ تُنک‌شراب را

بسکه ز تیره روز من دهر گرفته تیرگی

شب‌پره تنگ در بغل می‌کند آفتاب را

سوخته کشت آرزو بسکه ز برق هجر او

سایه گر افکند بر او خشک کند سحاب را

دل چو فریب او خورد، صبر و خرد چه می‌کند

بدرقه چاره کی کند رهزنی سراب را

بسکه ز ننگ بخت من گشته بطبع‌ها گران

منع برادری کند مرگ ز عار خواب را

دم به شماره چون فتد، در دم واپسین دلا

قدر بدانی آن زمان نالهٔ بی‌حساب را

سلسله تا به سلسله، موی به موی تا میان

دست به دست می دهد زلف تو پیچ و تاب را

گریه به حال دل کلیم این‌همه از چه می‌کنی؟

اشک مریز اینقدر شور مکن کباب را

غزل شمارهٔ ۵

ضعف طالع برده از من قوت تدبیر را

برنتابد از خرابی خانه‌ام تعمیر را

گر چنین شاداب از خون شهیدان می‌شود

آب پیکان سبز خواهد کرد چوبِ تیر را

کی دگر از خانهٔ چشمم قدم بیرون نهی

زآستانت بردم آنجا خاک دامن‌گیر را

ما ز قید او نمی‌خواهیم پا بیرون نهیم

ورنه در باز است دایم خانهٔ زنجیر را

هر نفس بی‌اختیار از سینه می‌آید به لب

نالهٔ گرمی که آتش می‌زند تأثیر را

چشم مستت شوخی و بی‌باکی از حد می‌برد

گرچه می‌بیند به فرق خویشتن شمشیر را

انتظار ساغر از ساقی مکش دیگر، کلیم

فکر خود کن کس نمی‌ریزد به خاک اکسیر را

غزل شمارهٔ ۶

گرم خون کردم به مژگان آه آتشناک را

شسته‌ام از آتش خود کینهٔ خاشاک را

حرز مینا هست از بدگردیِ گردون چه باک

در بغل داریم سنگ شیشهٔ افلاک را

آسمان کودن‌پرست و ما همه فطرت‌بلند

چون توان خس‌پوش کردن شعلهٔ ادراک را؟

تا رواج شانه را آیینه در زلف تو دید

می‌کند در رنگ پنهان سینهٔ بی‌چاک را

در ره سرکش سواری دست و پایی می‌زنیم

کز حرم آورده صید لایق فتراک را

در گلستانی که زلف سنبلش آشفته نیست

پیچ و تاب خاطرم پیچیده دست تاک را

انتخابی کرده‌ام از گرم و سرد روزگار

اشک گرم خویش و آب چشمهٔ درناک را

اشک و آه من به این عالم کلیم آورده‌اند

آتش بی‌دود را، سیلاب بی‌خاشاک را

غزل شمارهٔ ۷

لب فرو بستم، زیان دارد زبان‌دانی مرا

چشم پوشیدم نمی‌زیبید عریانی مرا

شانه و زلف تو یادی می‌دهد از جان من

بی‌تو زین‌سان در میان دارد پریشانی مرا

نکته‌سنجی چیست؟ عیب کس نفهمیدن بوَد

می‌کند فهمیدگی تعلیم نادانی مرا

یک دو گامی از سر کویش سفر خواهم گزید

بازپس گر ناورد اشک پشیمانی مرا

بندگی را در ره خدمت ز بس شایسته‌ام

می‌شود داغ غلامی خط پیشانی مرا

گرچه خوارم عزتم این بس که در بیع نیاز

می‌دهی خود را به من تا اینکه بستانی مرا

گر چنین از بار غم خواهم فرو رفتن به خود

شمع‌سان آخر کند دامن گریبانی مرا

از خرابی کس نمی‌گردد به گرد خانه‌ام

پاسبانی نیست مشفق‌تر ز ویرانی مرا

روشناس ابر رحمت گشته‌ام از فیض او

عاقبت آمد به کار آلوده‌دامانی مرا

گرم کردم جای خود در گوشه گلخن کلیم

کی دگر از جا برد تخت سلیمانی مرا

غزل شمارهٔ ۸

در آتش ار فکنم تخم مهربانی را

دهم به تربیتش آب زندگانی را

به دوستی که گرَم دسترس به جان باشد

به مزد، کینه دهم دشمنان جانی را

حنای عیش جهان چون شفق نمی‌ماند

دلا ز دست مده اشک ارغوانی را

تعلقم به حیات است وقت پیری بیش

که مفت باخته‌ام موسم جوانی را

غمی ز کار فرو بسته نیست، می‌ترسم

که از بدیههٔ اشکم برد روانی را

به آن رسیده کز آئینه رو بگردانی

چه خوش رسانده‌ای آئین سرگرانی را

به اختیار جهان دلنشین کس نشود

چنانکه منزل بی آب کاروانی را

به سرو خانگی ار آشنا شود قمری

به بال اره کند سرو بوستانی را

کلیم بخت مرا روز خوش نصیب نکرد

مباد یاد کنم عهد شادمانی را

غزل شمارهٔ ۹

بگذاشتم به هم بد و نیک زمانه را

آزاده‌ام، نه دام شناسم، نه دانه را

سرمای سرد مهری گل بود در چمن

آتش زدیم خار و خس آشیانه را

کنج قفس به ایمنی او بهشت نیست

بی‌دام دیده‌ایم ازین گوشه دانه را

از حلقه‌های زلف تو داغم که می‌دهند

انگشتر سلیمان انگشت شانه را

تیر مراد من به هدف برنمی‌خورد

در خانهٔ کمان بنهم گر نشانه را

خواهم اگر ز گوشهٔ عزلت برون روم

گم می‌کنم ز نابلدی راه خانه را

در کوی یار سر بنه و خود برو، کلیم

با خود مبر امانت این آستانه را

غزل شمارهٔ ۱۰

تا یافتم رسایی دست کشیده را

آورده ام به چنگ مراد رمیده را

عریان تنی خوش است ولی ذوق دیگر است

جیب دریده دامن در خون کشیده را

کاری اگر ز صورت بی‌معنی آمدی

می‌بود دلبری خم زلف بریده را

خاری اگر به پای طلب ناخلیده ماند

از سر مگیر راه به پایان رسیده را

منکر شدن ز صحبت پنهان چه فایده

نتوان نهفت خون، لب لعل گزیده را

آنجا که شمع روی تو افروخت باغبان

دامن زند چراغ گل نو دمیده را

جائیکه کار دانه کند قطرهٔ شراب

آرد به دام طبع ز عالم رمیده را

در گردن هزار تمنا فکنده‌ای

ای شیخ شهر، دست ز دنیا کشیده را

اشک سبک عنان به رفیقان نایستاد

در ره به جا گذاشته رنگ پریده را

این بخت بی‌تصرف ما رام خود نکرد

یک‌ره کلیم دلبر عاشق ندیده را

غزل شمارهٔ ۱۱

نیلگون شد فلک از تیرگی اختر ما

گردد آئینه سیه تاب ز خاکستر ما

بی‌کسانیم، گذاری به سر ما که کند؟

مگر از گریه گهی بگذرد آب از سر ما

ایدل انگار که چون تیغ به بند افتادیم

بهتر آن است که ظاهر نشود جوهر ما

نه تذرویم نه طاووس چه در ما دیده است

که پرد دیدهٔ دام از پی بال و پر ما

روی گرمی چو نبینیم به کس وانشویم

نخل مومیم بجز شعله نچیند بر ما

نشئه از باده ندیدیم و طرب از مستی

خاک محنت زده‌ای بود گل ساغر ما

اشک اختر همه از دیدهٔ گردون بچکد

مصلحت نیست که دودی بکند مجمر ما

پیش این جوهریانی که درین بازارند

قیمت رشته فزون‌تر بود از گوهر ما

نیست دور از اثر طالع پست تو کلیم

که بچاه افتد اگر سیر کند اختر ما

غزل شمارهٔ ۱۲

چشمت به فسون بسته غزالان ختن را

آموخته طوطی ز نگاه تو سخن را

پیداست که احوال شهیدانش چه باشد

جائی‌که به شمشیر ببرند کفن را

معلوم شد از گریهٔ ابرم که درین باغ

جز باده به کف نیست هوادار چمن را

آب دم تیغت چو به خاطر گذرانم

خمیازه کند باز لب زخم کهن را

هر شمع که روشن‌تر از آن نیست درین بزم

روشن کند آخر ز وفا چشم لگن را

میخانه نشینیم نه از باده پرستی است

از دل نتوان کرد برون حب وطن را

بی‌سینهٔ روشن رخ معنی ننماید

آئینه همین است عروسان سخن را

زاهد نبرد نام کلیم، این ادبش بس

اول اگر از باده نَشُستست دهن را

غزل شمارهٔ ۱۳

بند از زنجیر نتوان کرد دل وارسته را

می‌تواند زد به عالم پشت پای بسته را

تشنهٔ یک آرزو از همت والا نه‌ایم

خاک هم آب است دست از آب حیوان شسته را

تا توانی ناتوانان را به چشم کم مبین

یاری یک رشته جمعیت دهد گلدسته را

رحمت حق را هر آن عارف که بشناسد درست

داند اجری نیست چندان توبهٔ بشکسته را

هیچگه راه جدائی در میان‌شان وا نشد

دوست دارم الفت آن ابروی پیوسته را

ای دل اندر بزم او پر زاری از حد می‌بری

یادگیر از شمع آنجا گریهٔ آهسته را

خنده بدمستی‌است، در ایام او هشیار باش

محتسب بو می‌کند اینجا دهان بسته را

می‌نهم در زیر پای فکر کرسی از سپهر

تا به کف می‌آورم یک معنی برجسته را

کس بجز ساغر تلاش ما نمی فهمد، کلیم

شعر فهمان جمله صیادند صید بسته را

غزل شمارهٔ ۱۴

ز تیغش چاک شد دل، چون نهان سازم غم او را؟

گریبان پاره شد گل را، کجا پنهان کند بو را؟

سپهر دون در فیض آنچنان بسته است از عالم

که سیلاب بهاری تر نمی‌سازد لب جو را

سخن در هر زبان بی‌زحمت تعلیم می‌گوید

اگر طوطی ببیند یک ره آن چشم سخنگو را

به کنج گلخنم، نه بستری باشد، نه بالینی

چو خاکستر به اخگر می‌نهم پیوسته پهلو را

ز رسوایی به عالم عیب من شد فاش و آسودم

که دیگر در حق من هیچ حرفی نیست بدگو را

نروید سبزه از هرجا نمکزاری‌ست، حیرانم

که خط چون سبز و خرم می‌کند لعل لب او را؟

به زاری کام دل حاصل توان کردن کلیم، اما

مقید همچو بلبل گر شوی یار تنک‌رو را

غزل شمارهٔ ۱۵

دلا بر چشم تر نه آستین را

چه می‌پوئی عبث روی زمین را؟

ز محراب دو ابروی تو پیداست

که با خود کرده روی کفر و دین را

ز موی پوست تخت فقر بافند

ملایک رشتهٔ حبل‌المتین را

بغیر از عجب از تحسین ندیدم

بدل کردم به نفرین آفرین را

شکست ایام گوهرهای بی‌عیب

که سازد سرمه چشم عیب‌بین را

ز نه خرمن که دارد کشت افلاک

نبینی بهره‌ور یک خوشه‌چین را

به حکاکی چه استاد است چشمت

کَند از جنبش مژگان نگین را

دوات از کلک فکرم سر نپیچد

عجب ربطی است با دست آستین را

کلیم آن می که کوه غم ز دل برد

نبرد از روی او چین جبین را

غزل شمارهٔ ۱۶

بی‌تو از گلشن چه حاصل خاطر افسرده را؟

خندهٔ گل دردسر می‌آورد آزرده را

ساغری خواهم دم آخر مگر همراه او

سوی تن باز آورم جان به لب آورده را

نه همین بی‌سوز عشقَست، از هوس هم گرم نیست

سینه تابوت است گویی زاهد دل‌مرده را

کاغذ غم‌نامه را کردم حنایی از سرشک

تا به یاد او دهم چشم به خون پرورده را

صورت ظاهر اگر در حسن باشد، آفتاب

آورد تاریکی دل پی به معنی برده را

دل مکَن از دوست گر خواهی به او پیوست باز

کس به گلبن تا به کی بندد گل افسرده را

چون ز خاک خاکساری گل دمیدن سر کند

سر شود یک دستهٔ گل خاک بر سر کرده را

چشم مست او کجا پروای دل دارد کلیم

هیچ نسبت نیست با می‌خورده پیکان خورده را

غزل شمارهٔ ۱۷ - در مدح ظفرخان

عزت دیگر بود در دامن صحرا مرا

می گذارد هر کجا خاری است سر در پا مرا

گر به من خاشاک این دریا زند زخم پلنگ

از کسی چیزی به دل نبود حساب‌آسا مرا

طره‌ات زین بیشتر بایست با من واشود

تیره روزم دوست می‌دارد دل شب‌ها مرا

گاه بادم می رباید، گاه آبم می‌برد

هر کجا شوریده‌ای دیدم برد از جا مرا

مرگ را گر دشمنم، نی آرزوی زندگی است

می‌کند آخر کفن آلودهٔ دنیا مرا

می‌شکافد سینه‌ام را عاقبت همچون صدف

می‌دهد گر قطره‌ای میراب این دریا مرا

شب هم از کسب کمال آسوده در بستر نیم

می‌دهد درس خموشی صورت دیبا مرا

همتی ای خشکی طالع که زنجیر سرشک

دست و پایم بسته و سر داده در دریا مرا

هم صفیری نیست خاموشم درین گلشن کلیم

بلبل باغ ظفرخان می‌کند گویا مرا

غزل شمارهٔ ۱۸

هیچ دلسوزی نداند چارهٔ کار مرا

شمع بگریزد اگر بیند شب تار مرا

دست هر کس را به‌سان سبحه بوسیدم ولی

هیچکس نگشود آخر عقدهٔ کار مرا

همچو نقش پا ندارد بام و در ویرانه‌ام

روزگار از بس که کوته ساخت دیوار مرا

مانده در قید لباسم زانکه گاهی مِی فروش

می‌ستاند در گرو این کهنه دستار مرا

خوردنی زخم است و آشامیدنی خون جگر

چون کنم این سازگار افتاده بیمار مرا

گر سیه‌روزم ولی چون سرمه خواهانم بسی است

روشنی از من بود چشم خریدار مرا

نزد رندان قول و فعل من سند باشد کلیم

سهل باشد زاهد ار بد گفت اطوار مرا

غزل شمارهٔ ۱۹

نمی‌بیند سرم چون شمع شب‌ها روی بالین را

به چشم دیگران پیوسته بینم خواب شیرین را

کدورت بیشتر آن را که جوهر بیشتر باشد

نمی‌گیرد غبار زنگ هرگز تیغ چوبین را

نیارد هم‌نشین آنجا خلل در عیش تنهایی

پرستش می‌توان کردن ازین ره خانهٔ زین را

به ناصِح طُرّهٔ او را چرا بیهوده بنمایم؟

که با این سرمه ربطی نیست چشم مصلحت‌بین را

اگر هم رنگ رویت لاله‌ای در بیستون روید

بیفشاند چو گرد از دامن خود نقش شیرین را

دو دستم هر دو در بند است، در زلف و لب ساقی

ندانم گر بگیرم جام، بگذارم کدامین را

اگر بر بالش پر سر ندارم، چشم آن دارم

که شب‌ها ز اشک حسرت نرم سازم خشت بالین را

کلیم افشان کن اول صفحهٔ رو از خوی خجلت

که بر هر کاغذی نتوان نوشتن شعر رنگین را

غزل شمارهٔ ۲۰

تا پیش پای بیند دور از تو دیدهٔ ما

نزدیک کرده ره را پشت خمیدهٔ ما

از سیل گریهٔ ما آفت ز بسکه دیده است

ناید به روی ما باز رنگ پریدهٔ ما

زآسایشی که دارد رفته به خواب راحت

در دامن قناعت پای کشیدهٔ ما

پیوند آشنایی از نیک و بد بریدیم

نه گل نه خار گیرد دامان چیدهٔ ما

دارد ز اشک و مژگان آب روان و سبزه

از دل اگر به تنگی، بنشین به دیدهٔ ما

تا در زمین رسیده باران شرار گردد

در مزرع امید آفت رسیدهٔ ما

دارد به سیر گیتی همچون سخن رفیقی

دلگیر از سفر نیست نام دودیدهٔ ما

زلف به پا فتاده، تأثیر آن همین است

کافتد کلیم در پا جیب دریدهٔ ما

غزل شمارهٔ ۲۱

سر به بستان چو دهد جلوهٔ یغمائی را

اول از سرو کند جامهٔ رعنائی را

پای سعیم شده از خار رهت پوشیده

چاره زین به نتوان کرد تهی پائی را

زان شب و روز گریزم زمه و مهر، که کرد

سایه هم تلخ به من عشرت تنهائی را

ما ز گیرائی مژگان تو پابرجائیم

ورنه اول نگهت برده توانائی را

چشم جمعیت ازو دور که خوش می‌سازد

فکر زلف تو دماغ من سودائی را

خاک‌پای تو قدم گر نگذارد به میان

که به هم صلح دهد دیده و بینائی را؟

لحظه‌ای خستهٔ مژگان و دمی بستهٔ زلف

خوش رها کرده کلیم این دل هرجائی را

غزل شمارهٔ ۲۲

دنبال اشک افتاده‌ام جویم دل آزرده را

از خون توان برداشت پی نخجیر پیکان خورده را

با این رخ افروخته هر جا خرامان بگذری

از بادِ دامن می‌کنی روشن چراغ مرده را

گر ترک چشم رهزنت نشناخت قدر دل چه شد؟

قیمت چه داند لشکری جنس به غارت برده را

تاری ز زلف آن صنم در گردن ایمان فکن

ای شیخ تا پیدا کنی سررشتهٔ گم کرده را

گر جان به جانان نسپرم دل بستهٔ آن نیستم

نتوان به دست پادشه دادن گل پژمرده را

زاهد ز بی سرمایگی کرده است در صد جا گرو

دین به دنیا داده را ایمان شیطان برده را

در دشمنی با خویشتن فرصت بخصم خود مده

خود برفکن همچون حباب از روی کارت پرده را

دوران به یک زخم جفا کی از سر ما واشود؟

صیاد از پی می‌رود نخجیر ناوک خورده را

آخر به‌جان آمد کلیم، از پاس خاطر داشتن

تا کی به دل واپس برد حرف به لب آورده را

غزل شمارهٔ ۲۳

اشک کواکب نگر چرخ غم اندود را

گریه فراوان بود خانهٔ پر دود را

صبر گوارا کند هرچه ترا ناخوش است

ساعتی از کف بنه آب گل آلود را

بی‌نمکی‌های دهر کار به جائی رساند

کاختر طالع کنم داغ نمک‌سود را

دور جمال تو شد، گوش به نظاره یافت

مشکل اگر بشنود نغمهٔ داوود را

نیست به گیتی دو چیز جستم و کم یافتم

عاشق بی‌شکوه را آتش بی دود را

تارک ادبار ما، لایق آن گل نبود

بر سر گردون زدیم کوکب مسعود را

هر که به بوی وفا بر سر دنیا نشست

در ته دامن کشید آتش بی‌عود را

نقد دو عالم کلیم، بر سر دل ریختند

شوری بختم ربود، داغ نمک‌سود را

غزل شمارهٔ ۲۴

از آن تیغی که آبش شست جرم کشتگانش را

ربودم دلنشین زخمی که می‌بوسم دهانش را

جنونم می‌برد تنها به سیر آن بیابانی

که نبود ایمنی از رهروان ریگ روانش را

چمن کی گلبنی آرد به آب و رنگ رخسارت

اگر مالد به روی لاله، خون ارغوانش را

نمود آسان فراق نخل بالایش ندانستم

که این تیر از جدایی بشکند پشت کمانش را

چو گل رفت از چمن با باغبان گفت از وفاداری

که تا بلبل به باغ آید نگهدار آشیانش را

ز شوق آن کمر هرکس دلش چاک است و حیرانم

که چندین شانه در کار است یک موی میانش را

کلیم ار ناله‌ای داری برو بیرون گلشن کن

که این گل برنمی‌تابد نگاه باغبانش را

غزل شمارهٔ ۲۵

به سان شانه‌ات سرپنجه گردانم گریبان را

به چنگ آرم مگر زین دست آن زلف پریشان را

نباشد نیک باطن در پی آرایش ظاهر

به نقاش احتیاجی نیست دیوار گلستان را

مگو از گریهٔ بی‌حاصلم کاری نمی‌آید

به دامن رهنمایی می‌کند چاک گریبان را

به خاک آستانت جبههٔ ما دارد آن نسبت

که ندهد رخصت آنجا نشستن نقش دربان را

اگر چشم ترم یک روز میراب چمن باشد

به فرق باغبان ویران کنم دیوار بستان را

نه از خواریست گر قدر سخن را کس نمی‌داند

به بازار جهان قیمت که داند آب حیوان را

کلیم از عشوه‌های او چه خوش کردی، نمی‌دانم

تغافل‌های رسوا یا نوازش‌های پنهان را

غزل شمارهٔ ۲۶

بر سر خود می‌کند ویران سرای دیده را

پختگی حاصل نشد اشک جهان گردیده را

کی توانی ترک ما کردن که با هم الفتی است

طالع برگشته و مژگان برگردیده را

دستگاه ما کجا شایستهٔ تاراج اوست

غیر زانو نیست سامانی سر شوریده را

کوه محنت سخت می‌کاهد مرا ساقی بده

بادهٔ تندی که بگدازد غم بالیده را

در زمان تیره‌روزی دوست دشمن می‌شود

بی‌تو مژگان می‌زند دامن چراغ دیده را

حاصل پرهیز زاهد نیست جز آلودگی

کرده پر خار تعلق دامن برچیده را

در ترازوی صدف گوهر نگنجد از نشاط

با گهر همسر کنم گر نکتهٔ سنجیده را

می‌کند تدبیر، بخت بدمروت مانع است

سهل باشد چاره کردن دشمن خوابیده را

نامه‌ات را قاصد آورد و نمی‌خواند کلیم

از دلش ناید که بردارد ز راهت دیده را

غزل شمارهٔ ۲۷

من نه آن صیدم که آزادی هوس باشد مرا

از قفس گویم، نفس تا در قفس باشد مرا

از پی راه فنا سامان ندارم، ورنه من

خویش را می‌سوزم ار یک مشت خس باشد مرا

بر سراپای دلاویزت نمی‌پیچم چو زلف

قانعم زان هر دو لب یک بوسه بس باشد مرا

بس که محنت بر سر محنت نصیبم می‌شود

بیم دام راه در کنج قفس باشد مرا

گر سرم را هست سامانی همه سودای توست

نقد داغ است ار به چیزی دسترس باشد مرا

ترک سر کردم که از مردم نبینم دردسر

از نفس بیزارم ار یک هم‌نفس باشد مرا

کار عالم گر همه آزار من باشد کلیم

ناکسم ناکس، اگر کاری به کس باشد مرا

غزل شمارهٔ ۲۸

به‌غیر خانهٔ زنجیر و دیدهٔ تَرِ ما

کدام خانه که ویران نگشت بر سر ما؟

به‌حیرتم که خبر چون به سنگ حادثه رفت

که صلح کرد می مدعا به ساغر ما

ز گرمی تب ما تا شود طبیب آگه

کفی سپند فشاند به روی بستر ما

به سینه صافی و روی گشاده چون ما نیست

مگیر آینه گو خویش را برابر ما

ازین سرایت سرگشتگی توان دانست

که همچو گردش دام است سیر اختر ما

دل از جفای که نالد شکایت از که کند؟

به شهر طفلان افتاده مرغ بی پر ما

دگر چه بخیه چه مرهم؟ ز هر دو کار گذشت

که زخم همچو قفس گشت دور پیکر ما

کدام بزم طرب را جدا ز روی تو دید

که می ز آب سیه شد به چشم ساغر ما؟

دماغ درد سر دولت از کجاست کلیم؟

گرفتم این‌که هما سایه کرد بر سر ما

غزل شمارهٔ ۲۹

به هر منزل فزون دیدم ز هجران زاری دل را

خوشا حال جرس، فهمیده است آرام منزل را

ز شوق دوست زان‌سان چشم حسرت بر قفا دارم

که رو هم گر به راه آرم نمی‌بینم مقابل را

چمن را غنچهٔ نشکفته بسیار است، می‌ترسم

که در گلزار ایران هم نبینم شادمان دل را

اسیر هندم و زین رفتن بی‌جا پشیمانم

کجا خواهد رساندن پرفشانی مرغ بسمل را

اگرچه هند گرداب است امان از وی نمی‌خواهم

نگیرد دست استغنای من دامان ساحل را

به امید صبوری از درش بار سفر بستم

خورند آری به امید دوا زهر هلاهل را

به ایران می‌رود نالان کلیم از شوق همراهان

به پای دیگران همچون جرس طی کرده منزل را

غزل شمارهٔ ۳۰

گل درین گلشن کجا دارد سر پروای ما

خار هم از سرکشی کی می رود در پای ما

گر به مستی آرزوی ابر و باران می‌کنم

سنگ می‌بارد ز ابر پنبه بر مینای ما

در شکست ما فراقت هیچ تقصیری نکرد

پُِرشکن مانند مکتوب است سرتاپای ما

دیده بینائی بهای خاک راهت چون دهد؟

آب دریا دیده کم قیمت بود کالای ما

سرفرازی همچو نقش ما نمی‌دانیم چیست

خاکساری می‌توان فهمید از سیمای ما

سرکش و مغرور از رستای غیرت می‌رسم

برنخیزد خار دامن گیر از صحرای ما

دامن از دریا چو برچینیم، کی خواهد رسید

آب این دریا به پشت پای استغنای ما؟

پستی ما در سر کوی تو خوش اوجی گرفت

نقش پا را عار می‌آید که گیرد جای ما

چند ازین خواری تو خود خجلت نمی فهمی، کلیم

در زمین خواهد فرو شد سایه از بالای ما

غزل شمارهٔ ۳۱

که خریدی ز غم گردش دوران ما را؟

دیده گر مفت نمی‌داد به طوفان ما را

مفلس ار جنس خود ارزان نفروشد چه کند؟

کم بها کرد تهی دستی دوران ما را

اشک این گرسنه چشمان مزه دارد هرچند

دهر بر خوان تهی ساخته مهمان ما را

در چمن دیده ز نظارهٔ گل می‌پوشم

تا نگیرد نمک آن لب خندان ما را

عمر آخر شد و انگارهٔ آدم نشدیم

گرچه زود است قضا این‌همه سوهان ما را

ناصحان گر نتوانید که آزاد کنید

بفروشید به آن زلف پریشان ما را

خصمی زشت به آئینه چه نقصان دارد

چه غم از دشمنی مردم نادان ما را؟

چون گهر غربت ما به ز وطن خواهد بود

دربه‌در گو بفکن گردش دوران ما را

چشم جادوی تو هر چند برد دل ز کلیم

باز دل می‌دهد آن عشوهٔ پنهان ما را

غزل شمارهٔ ۳۲

منم به کنج قناعت رمیده از درها

به خویش بسته ز نقش حصیر زیورها

غبار خاطر خود گر دهم به سیل سرشک

شود به بحر گل آلود آب گوهرها

به من عداوت گردون به‌جا بود، تا کی

نشان ناوک آهم شوند اخترها؟

مسلم است مرا دعوی وفاداری

خجل ز داغ وفای من‌اند محضرها

زجام لاله و گل قطره‌ای نریزد می

تمام حیرتم از این شکسته ساغرها

ز بد نهادی ابنای این زمان چه عجب

که شیر باز شود خون به طبع مادرها

به هیچ بزم نرفتم که روی دل بینم

منم سپند و مجالس تمام مجمرها

اگر نه در غم عشقت زنند سر بر سنگ

چرا چنین شده مودار کاسهٔ سرها

بس است بهر رمیدن ز خویش و قوم کلیم

هر آنچه یوسف دیده است از برادرها

غزل شمارهٔ ۳۳

هر کس به قبله‌ای کرد روی نیاز خود را

هندو صنم پرستد، من سرو ناز خود را

نگذاشت آستانش در جبهه‌ام سجودی

بی‌سجده می‌گذارم اکنون نماز خود را

در کنج نامرادی تا کی ز منع دشمن

در زیر سر گذارم دست دراز خود را؟

از نقش پا به رشکم گرچه همی‌گذارد

بر آستان جانان روی نیاز خود را

پروانه‌سان نگردد هردم به گرد شمعی

خواهد کلیم بیدل عاشق گداز خود را

غزل شمارهٔ ۳۴

ترک چشمت می‌کند آماج‌گه محراب را

ما طمع داریم ازو دل‌جویی احباب را

با ستمکاران گیتی بد نمی‌گردد سپهر

عید قربان است دایم خانهٔ قصاب را

منزل نزدیک‌تر دارد خطر هم بیشتر

می‌دهد دوری ساحل مژدهٔ نایاب را

عاقلان را با خم زنجیر زلفت همسری است

یاد می‌گیرند ار دیوانه‌ها آداب را

بر ستمگر بیشتر دارد اثر تیغ ستم

عمر کوتاه از تعدی می‌شود سیلاب را

گر سواد زلف چندی دیرتر روشن شود

مصحف رویت نمی‌خواهد زخط اعراب را

زخم تیغت قبلهٔ دل‌ها است چسبان‌تر خوش است

ابروان پیوسته می‌باید بلی محراب را

چون هدف ما یک طرف تا چند و خلقی یک طرف

کوه از یک تیغ می‌نالد بنازم تاب را

یک سبب پیدا نکرد از بهر ناکامی خویش

گرچه بر هم زد کلیم این عالم اسباب را

غزل شمارهٔ ۳۵

ز آه گرمی آتش زنم سراپا را

ز یک فتیله کنم داغ جمله اعضا را

حدیث بحر فراموش شد که دور از تو

ز بس گریسته‌ام آب برده دریا را

ز آه گرم من آتش به خانه افتاده است

به کوی عشق کنون گرم می‌کنم جا را

گشاده روئی ساحل به کار ما نیاد

سرشک برد به ساحل سفینهٔ ما را

اگر به بادیه‌گردی نمی روم، چه عجب

جنون من نشناسد ز شهر صحرا را

دلم گرفت ازین خلق، خضر راهی کو؟

کزو نشان طلبم آشیان عنقا را

کلیم هر سر مویت فتیلهٔ داغی است

ز بسکه سوز درون گرم کرده اعضا را

غزل شمارهٔ ۳۶

دوش گم کردم ز بیهوشی ره کاشانه را

یافتم باز از نوای جغد این ویرانه را

من که در دام آمدم، نه از فریب دانه بود

غیرتم نگذاشت در دام تو بینم دانه را

دل در آن کو باز یاد سینهٔ من می‌کند

کنج گلخن بهتر از گلشن بود دیوانه را

طالع بد بین که بر چاک دلم خندید و رفت

آنکه مرهم می‌نهاد از رحم، زخم شانه را

شوری از من برنمی‌خیزد به بزم می‌کشان

داغ دارم در خموشی‌ها لب پیمانه را

تا کی ای سر در هوا در آسمان جویی خدا

ذوقی از بالا نشستن نیست صاحبخانه را

آرزوی بوسه از ساقی نه حد چون منی است

مستم و با ترس می‌بوسم لب پیمانه را

در حریم دل چو شمع ناله‌افروزی کلیم

حاجت شمع و چراغی نیست آتشخانه را

غزل شمارهٔ ۳۷

شهید آن قد رعنا وصیت کرد همدم را

که بندد نیزه بالا در عزایش نخل ماتم را

اگر گویم که خاتم چون دهان اوست، از شادی

شود به زخم ناسورش علم سازد قد خم را

بدانی تا که شهد زندگانی نیست بی‌تلخی

خدا در سال عمرت داده جا ماه محرم را

درشتند اهل عالم خواه شهری خواه صحرائی

قضا ناپخته گل کرده است گوئی خاک آدم را

تو هم از فیض خاموشی چو غواصان گهر یابی

نگهداری گر از بیهوده‌گوئی یک‌نفس دم را

فلک می‌آورد ما را برون از کورهٔ محنت

ولی روزی‌که خود بیرون کند این رخت ماتم را

به نرمی چارهٔ داغ جفای دوستداران کن

که داخل گر نباشد موم نفعی نیست مرهم را

علاج دیدهٔ بی‌آب جستم از خرد، گفتا

مقابل دار با خورشیدروئی چشم بی‌نم را

نبینی پایهٔ پستی که کس نبود طلبکارش

شرر این آرزو دارد که یابد عمر شبنم را

به‌غیر از خانه ویران‌سازی و رخت سرا سوزی

کلیم آخر چه حاصل آتشین اشک دمادم را؟

غزل شمارهٔ ۳۸

قرار می‌برد از خلق آه و زاری ما

به این قرار اگر مانده بیقراری ما

شویم گرد و به دنبال محملش افتیم

دگر برای چه روز است خاکساری ما؟

خمار صحبت تو عقل و هوش از من برد

چه مستی‌ای ز قفا داشت هوشیاری ما

تو چون روی، به ره انتظار دیدهٔ خلق

به هم نیاید چون زخم‌های کاری ما

به روی دشت اگر گردبادت آید پیش

ازو بپرس ز احوال بیقراری ما

کدام بار غم از خاطری ز یاد آید

که دهر ننهد بر دوش بردباری ما

نمانده جان و دلی تا به یادگار دهیم

کلیم را ببر از ما به یادگاری ما

غزل شمارهٔ ۳۹

با هر که بد شوی فکنی از نظر مرا

منظور بودنی است بس است اینقدر مرا

بوی گل است موی دماغ ضعیف من

ناصح مده ز صندل خود دردسر مرا

اشکی ز دیده‌ای نچکاند حدیث من

شمعم که هست دود و دمی بی‌اثر مرا

هر وقت هست قیمت من نقد می‌شود

گر می‌توان به هیچ ز دوران بخر مرا

چون داغ گر به قدرشناسی شوم دچار

مشکل ز دست اگر بگذارد دگر مرا

طالع نگر که سبز شود هم ز اشک من

خاری که دهر می‌شکند در جگر مرا

چون شیشهٔ شکسته به میخانهٔ وجود

لب از شراب کام نگردید تر مرا

سرمایه‌ای جز آبله و خار پای نیست

قسمت کنند راهزن و راهبر مرا

تنها نیم کلیم چو پروانه تیره روز

چون شمع بهره نیست ز شام و سحر مرا

غزل شمارهٔ ۴۰

از آن چشمی که می‌داند زبان بی‌زبانی را

نکویان یاد می‌گیرند طرز نکته‌دانی را

به نزد آنکه باشد تنگدل از دست کوتاهی

درازی عیب می‌باشد قبای زندگانی را

نمی‌خواهی که زخمت را به مرهم احتیاج افتد

سپر از سینه کن تیر جفای آسمانی را

کنون کز رعشهٔ پیری به جامم می نمی‌ماند

چه حاصل گر دهد دوران شراب کامرانی را

به سان سایه گر از ناتوانی‌ها زمین‌گیرم

ز همراهان نیم واپس بنازم سخت‌جانی را

ز رویش دیده محروم است و گوش از مژدهٔ وصلش

که دوران بسته بر دل شاهراه شادمانی را

دلم سیمای جنگ از چهرهٔ صلح تو می‌یابد

به آن چشمی که بیند در تغافل هم‌زبانی را

بود روزی که می در پردهٔ شب جلوه‌گر ماند

به ظلمت گر نشان دادند آب زندگانی را

کلیم الفت به خار این چمن بهتر بود از گل

که دامن‌گیریش دارد نشان مهربانی را

غزل شمارهٔ ۴۱

ای ز بالای تو طوطی در کنار آئینه را

وز گل روی تو سامان بهار آئینه را

صبح را رشگ رخت افکنده است از چشم خویش

دیگر از خورشید ننهد در کنار آئینه را

زلف دلبند تو چون حیران خود می‌بیندش

بخشد از هر حلقه چشم سرمه‌دار آئینه را

در طریقت دل به رنگ و بوی دادن ابلهی است

کس نمی آراید از نقش و نگار آئینه را

قیمت روشندلان بنگر که در روز مصاف

شیرمردان حرز جان سازند چار آئینه را

اینچنین کز رشک رویت دست بر سر می‌زند

می‌سزد گر کس نسازد دسته‌دار آئینه را

دل مدام از گرد غم‌های تو می‌بالد به‌خویش

در دیار عشق می‌باید غبار آئینه را

برق حسنش نه همی بر خرمن ما زد کلیم

کرد خاکسترنشین چون ما هزار آئینه را

غزل شمارهٔ ۴۲

چند از شرم تو باشد در نقاب

رخ بپوشان تا برآید آفتاب

بر سر هر عضو من دردت نهاد

نقطهٔ داغی نشان انتخاب

تا در آب افتاده عکس عارضت

می نیاسوده است موج از اضطراب

بر بیاض دیده از خون جگر

می‌نویسم خط بیزاری خواب

می‌کند هر شام در تحت‌الثری

خاک از رشک تو بر سر آفتاب

دستهٔ گل تحفه می‌آرد نسیم

تا برد از سینه‌ام بوی کباب

شب کلیم از دیده می‌بارد سرشک

روز از منزل برون می‌ریزد آب

غزل شمارهٔ ۴۳

تا خانمان ما همه بر باد داده آب

مانند اشک از نظر ما فتاده آب

چیزی‌که متصل بود امروز، اشک ماست

اجزای دهر را همه از هم گشاده آب

دیوار و در، فتاده چو مستان به هر طرف

کرده است در نهاد جهان کار باده آب

جز خانهٔ حباب دگر منزلی نماند

تا روی در خرابی عالم نهاده آب

چون آفتاب سرزده آید به خانه‌ها

مانند فرش در همه منزل فتاده آب

دایم ز آب مدحت نواب خان تر است

کس چون کلیم تیغ زبان را نداده آب

غزل شمارهٔ ۴۴

باده در دور غمت بسکه نشاط افزا نیست

پنبه را نیز سر همدمی مینا نیست

می‌نمایند مه عید به انگشت، به هم

سوی ابروی تو میل مژه‌ها بیجا نیست

هیچ ازین دیدهٔ خونابه گشادیم نشد

چکنم گوهر مقصود درین دریا نیست

لب ز هم وانشود تا ز می‌اش پر نکنم

شیشه‌سان غلغل نطقم بجز از صهبا نیست

هوش دادم به صبا بوی تو نگرفته هنوز

تا نگویند که مجنون تو خوش سودا نیست

گر ندارد غم ما دهر، نرنجیم ازو

زانکه در خاطر ما نیز غم دنیا نیست

آخر دور فلک شد، به کدورت خو کن

بادهٔ صاف دگر در ته این مینا نیست

یک به یک وعدهٔ او را همه دیدیم کلیم

نیست یک روز که شرمندهٔ صد فردا نیست

غزل شمارهٔ ۴۵

کسی که مانده به بند لباس زندانی است

پریدن از قفس نام و ننگ عریانی است

به پختگی جنون کی به من رسد مجنون؟

همین بس است که من شهری او بیابانی است

ز چشم گریان، بی‌قدر شد متاع جنون

به هر دیار که بارندگی است ارزانی است

بهار آمده یارب چه رهن باده کنم؟

مرا که جامهٔ عیدی قبای عریانی است

دلا حقیقت این هر دو نشئه از من پرس

حیات گردی و این مرگ دامن افشانی است

کلیم دعوی دل را به زلف یار ببخش

دگر مپیچ بر آن، عالم پریشانی است

غزل شمارهٔ ۴۶

از پیچ و تاب فکر تنم صد شکن گرفت

آسان نمی‌توان سر زلف سخن گرفت

بر تشنگان عقیق لبت را حلال کرد

خطت که آمد و سر چاه ذقن گرفت

بر عارض تو چهره شدن حد شمع نیست

گریان ز بزم رفت و سر خویشتن گرفت

بر روی آب رخصت سجاده گستری

اول نداشت موج، ز مژگان من گرفت

معشوق خردسال بود سازگارتر

سروی که قد کشیده دلش از چمن گرفت

دارم تبی چنانکه سرانگشت را طبیب

برداشت تا ز دست من اندر دهن گرفت

بر حرف من کلیم نگفتی گرفت نیست

این چیست کآتش از نفست در سخن گرفت

غزل شمارهٔ ۴۷

دل رفیقانِ رهِ خوف و رجا را دیده است

شوق پابرجا و صبر بی‌وفا را دیده است

روز محشر بازگشت جان به تن از شوق تست

ورنه مسکین عمر ما این تنگنا را دیده است

گر به ما داغ محبت گرم خون باشد رواست

روز اول چشم چون واکرد ما را دیده است

چشم مستت را غم برگشته مژگان تو نیست

همچو او صد عاشق رو بر قفا را دیده است

آب حیوان نیست چون خاک قناعت سازگار

از خضر پرسیده‌ام کآب بقا را دیده است

از سیه روزی رهائی نیست مژگان ترا

گرچه ابرویت به سر بال هما را دیده است

دیدهٔ ما شد سفید و خاک پایت را نیافت

گرچه کاغذ گاه وصل توتیا را دیده است

نیل رخت ماتم ما در خم افلاک نیست

طالع ما مرگ چندین مدعا را دیده است

پا ز جیب و دست از دامن همی جوید کلیم

دست و پا گم کرده تا آن دست و پا را دیده است

غزل شمارهٔ ۴۸

نوبهار آمد دگر دنیا خوش و دل‌ها خوش است

خانه در رهن شراب اولی است تا صحرا خوش است

در میان نیک و بد زین بیشتر هم فرق نیست

گل به‌سر گر می‌پسندی خار هم در پا خوش است

سربه‌سر عمرش به تلخی هیچکس چون من نرفت

روز بر پروانه گر بد بگذرد شب‌ها خوش است

حسن مستغنی است اما عشق می‌گوید بلند

خاطر خورشید از سرگرمی حربا خوش است

می‌کند زنجیر کار و سبزه آب روان

ایدل از زندان خود بیرون نیا جا خوش است

هیچ منظوری به بزم می‌کشان چون شیشه نیست

عالم آب است اینجا، سبزهٔ مینا خوش است

پر تنک ظرف است مینا، هرزه خند افتاده جام

بد حریفانند ایشان، می کشی تنها خوش است

نام خود را رخصت سیر جهان بهر چه داد

گر به کنج عزلت خود خاطر عنقا خوش است

تا ازین خون گرم‌تر گردند غمخواران کلیم

گاه گاه از دوستداران شکوهٔ بی‌جا خوش است

غزل شمارهٔ ۴۹

مرا ز زلف تو غیر از شکست و محنت نیست

بنای خانهٔ زنجیر بهر راحت نیست

برهنه پای نخواهیم ماند، آبله هست

در آن دیار که کفشی به پای همت نیست

چنین که قافلهٔ آه می‌رود به شتاب

به کشور اثرش فرصت اقامت نیست

صفا در آخر بزم شراب اگر نبود

عجب مدار که ته شیشه بی‌کدورت نیست

دوام روزهٔ زاهد نه از برای خداست

که طفل طبعش قادر به ترک عادت نیست

اثر اگر نبود با دعای من سهل است

همین بس است که شرمندهٔ اجابت نیست

به نزد من که به آزار کس دلیر نیم

اگر چه کشتن شمع است بی‌شجاعت نیست

سخن فروشی، فرزند خود فروختن است

کسی‌که لاف سخن زد اهل ز غیرت نیست

دکان شعر به بازار امتیاز کلیم

توان گشود ولیکن ز شرم رخصت نیست

غزل شمارهٔ ۵۰

نه همین سودای ابرویت مرا دیوانه ساخت

برهمن از شوق او محراب در بتخانه ساخت

مستی چشم ترا نازم که در دوران او

سبحه را زاهد به می گل کرد و زان پیمانه ساخت

رخنه در آهن فتد از سایهٔ مژگان تو

یک‌نفس آئینه را هم می تواند شانه ساخت

دانهٔ بسیار در کار است بهر صید خلق

حق به دست زاهد از آن سبحه را صد دانه ساخت

تا به کی باشم طفیل جغد در ویرانه‌ها؟

من که از سنگ حوادث می‌توانم خانه ساخت

یک‌نفس هشیار بودن عمر ضایع کردن است

گر نداری باده باید خویش را دیوانه ساخت

فارغ از دریوزهٔ میخانه ها گردیده‌ام

کار عقل و هوش را آن نرگس مستانه ساخت

تا شود روشن که مسکین کشتهٔ بیداد کیست

گنبد از فانوس باید بر سر پروانه ساخت

آن نگاه آشنا سرمشق فکرم شد، کلیم

آشنایم با هزاران معنی بیگانه ساخت

غزل شمارهٔ ۵۱

آن سرو روان تا به گلستان گذری داشت

پروانه‌صفت گل هوس بال و پری داشت

دل از خم زلف تو برون رفت و نگفتی

کاین حلقهٔ ماتم‌زدگان نوحه‌گری داشت

گامی به غلط هم سوی مقصود نرفتیم

گویی ره آوارگی‌ام راهبری داشت

پیوسته چو آیینه طفیلی نگاهم

او سوی من افکند و نظر با دگری داشت

تا شد مژه بی‌اشک فتاد از نظر من

اکنون چه کنم رشته که گاهی گهری داشت

بی‌آب درین بادیه یک گام نرفتیم

هر نقش قدم در ره او چشم تری داشت

آشفتگی زلف تو ربط از سخنم برد

زین بیشتر این رشته، شوریده‌سری داشت

پروانه کسی در قفس این شمع نکرده است

در پای تو افشاند اگر بال و پری داشت

منگر به کلیم از سر خواری که درین باغ

این خاربن سوخته هم برگ و بری داشت

غزل شمارهٔ ۵۲

پنبه‌ها بر روی داغ از آتش دل در گرفت

وقت مرهم خوش که بازم سوختن از سر گرفت

سرکشی با خاک‌ساران کی به جائی می‌رسد

سرو من از خاک نتوان سایهٔ خود برگرفت

من کجا، بد گردی افلاک و انجم از کجا

خاطرم در بزم عیش از گردش ساغر گرفت

گلستان چون ساقی مستان ندارد گلبنی

تا گل ساغر ازو چیدم گل دیگر گرفت

از خشن پوشی برون آورد فیض گلخنم

تن قبای تن نما اکنون ز خاکستر گرفت

بستگی در کار عاشق مایهٔ کام دل است

رشته نتواند گهر را بی‌گره در بر گرفت

اشک را در چشم از لخت جگر نتوان شناخت

طفل خودسر بود رنگ هم‌نشینان برگرفت

برنمی خیزد کلیم، از بستر راحت تنم

پیکر و بستر ز خون دل به یکدیگر گرفت

غزل شمارهٔ ۵۳

جا نیابی اگر ایدل گلهٔ بیجا چیست

تو که پروانهٔ بزمی هوس این‌ها چیست؟

سازگار همه طبع ار نبود، عیبی نیست

پنبه را آرزوی همدمی مینا چیست؟

سرو را سایه یکی بیش نباشد، یارب

اینهمه خاک‌نشین در ره آن بالا چیست؟

شعله را سرکشی از سوختن خار و خس است

عز افتادگیم باعث استغنا چیست؟

دو جهان دختر رز روی‌نما می‌طلبد

ما کزو دست کشیدیم دگر دنیا چیست؟

بس‌که نادیدنی از مردم دنیا دیدم

روشنم گشت که آسایش نابینا چیست؟

من چه دانم سبب رنجش آن شوخ کلیم

او که رنجیده، ندانسته گناه ما چیست؟

غزل شمارهٔ ۵۴

دل پس از طوف حرم بر در میخانه نشست

هر کجا شیشهٔ می دید چو پیمانه نشست

رفتی از دیده و من دشمن چشمم، که چرا

بسفر زود رود هر که درین خانه نشست؟

کس گرفتار بر ابروی تو چون چشمت نیست

زیر آن تیغ بلا سخت اسیرانه نشست

همنشین می‌دهیم پند، ولی معذوری

خوی دیوانه گرفت آنکه به دیوانه نشست

بیشتر از همه مرغ دل ما را کشتی

جرمش این بود که در دام تو بی‌دانه نشست

خواهم از پای خود این بند وفا بردارم

چون نگین چند توان بر در یک خانه نشست؟

ترک این هرزه روی‌ها نتوان کرد، کلیم

نمکش رفت چو دیوانه به ویرانه نشست

غزل شمارهٔ ۵۵

عشق را بخت تیره در کار است

جلوهٔ شمع در شب تار است

خوش به گرد سر تو می‌گردد

جگرم خون ز رشک دستار است

بس‌که بازار خار و خس گرم است

شاهدِ گل غریب گلزار است

رشک ابروی تو ز کارش برد

پشت محراب زان به دیوار است

موبه‌مویم ز بس‌که مضطرب است

کوکب داغ سینه سیار است

سینه بی‌ناوکی نخواهد ماند

مرغ این آشیانه بسیار است

نیست مژگان به گرد چشم کلیم

در رهت پای دیده بر خار است

غزل شمارهٔ ۵۶

شکفت غنچه ولی موسم خزان من است

فروغ عارض گل برق آشیان من است

چنان نهفته‌ام اسرار عشق را، که لبم

خبر نیافت که نام که بر زبان من است

زبان بسته به اشک روان گذاشت سخن

چو طفل بسته زبان گریه ترجمان من است

سفیدروئی آماج‌گاه جور کزوست

چنین تو خوار مبینش که استخوان من است

به‌غیر ازاین‌که به نظّاره‌ات ز خویش رَوم

دگر به هر سفری می‌روم زیان من است

مرا برای تغافل به بزم می‌طلبد

به داد تا نرسد گوش بر فغان من است

به چاک سینه و فریاد، پیرو اویم

جرس به راه وفا، میر کاروان من است

کلیم این‌همه خون، پس ز فیض کاوش کیست؟

اگر نه آن مژه در چشم خون‌فشان من است

غزل شمارهٔ ۵۷

هرگز دلت نشان گذار وفا نداشت

سنگی که ره فتاد بر او نقش پا نداشت

دل از هجوم درد تو شرمندگی کشید

ویرانه حیف درخور سیلاب جا نداشت

شمعم ز باد دامن فانوس می‌کشد

آن محنتی که در ره باد صبا نداشت

از هایهای گریهٔ من تا دلش گرفت

دیگر چو آب تیغ، سرشکم صدا نداشت

بر سینه خط زخم چو خوانا نوشته شد

داغ ارچه بود حاجت این نقطه‌ها نداشت

روزی هزار بار اگر گریه دیده را

می‌شست بی‌تو خانهٔ چشمم صفا نداشت

جز خاک کوی دوست که نتوان ازو گذشت

از چاک سینه بستن خونم دوا نداشت

گر آب و دانه در قفس مرغ دل نبود

صیاد را چو جرم قفس این فضا نداشت

از گریه‌ام که زیب عروسان گلشن است

پای گلی نبود که رنگ حنا نداشت

غزل شمارهٔ ۵۸

رفتن ز درت کار من دل نگران نیست

گر کشته شوم خونم از آن کوی روان نیست

با تیر بلا چون هدفم، روی‌گشاده

گر کوه شود درد غم عشق گران نیست

حال من بی‌برگ نوا را چه شناسد

آن سرو که آگاه ز تاراج خزان نیست

رسوائی ما را ز کفن پرده مپوشید

گر شمع بفانوس رود، باز نهان نیست

شمشیر تو خوب است که بی‌خواست برآید

فیضی نرساند به دل آبی که روان نیست

طالع مددی گر نکند کی به کف آیی

بی یاری کس تیر در آغوش کمان نیست

کس واقف حیرانی ما نیست درین بزم

کانجا که تویی دیده به غیری نگران نیست

در دامن الوند دگر غنچه شود گل

زنهار مگوئید کلیم از همدان نیست

غزل شمارهٔ ۵۹

پیچیده‌تر ز طرهٔ او دود آه ماست

برگشته‌تر از آن مژه بخت سیاه ماست

در راه او به خون خود از بس‌که تشنه‌ایم

هرکس که چاه می‌کند او خضر راه ماست

ما را چو کاه تکیه به دیوار خلق نیست

خاکیم و بردباری پشت و پناه ماست

یک کس به سوی مقصد خود ره نمی‌برد

دنیا ز بس‌که تیره ز بخت سیاه ماست

ما را چو سوختی تو هم افزوده می‌شوی

ای شعله سرکشیت ز مشت گیاه ماست

کوتاه می‌شود همه شمعی ز سوختن

شمعی‌که سر به عرش رسانیده آه ماست

تا دیده‌ای به گلشن رخسار او کلیم

همچون نسیم نکهت گل با نگاه ماست

غزل شمارهٔ ۶۰

در آتش عشق مهوشان رفت

آسان پی دل نمی‌توان رفت

دل از پی درد او روان شد

منزل دنبال کاروان رفت

این مهمان نخواندهٔ آه

شد خوار ز بس، بر آسمان رفت

تیر تو گرفت کشور دل

این مژده به خانهٔ کمان رفت

راه سفرت دلا نبسته است

گاهی از خویش می‌توان رفت

ای گلبن تازه، خار جورت

اول در پای باغبان رفت

با جذبهٔ دام، بی‌پر و بال

بتوان چو سفیر از آشیان رفت

عاشق شمع است و قدر او را

وقتی دانند کز میان رفت

آوارگی کلیم خواهم

کز هند توان به اصفهان رفت

غزل شمارهٔ ۶۱

دل ز ناوک‌های بیداد تو پیکان را گرفت

تشنه‌لب از ابر رحمت آب باران را گرفت

پُردلی کاری نمی‌سازد ز استیلای عشق

شیر بگریزد دمی کآتش نیستان را گرفت

سهل باشد مملکت‌گیری به امداد سپاه

نام من تنها تمام اقلیم ایران را گرفت

تا نگاه افکنده‌ای تسخیر شهری کرده‌ای

همچو بوی گل که تا برخاست بستان را گرفت

در کنار آفتاب افتاده دایم تیره‌روز

دود آه کیست کان زلف پریشان را گرفت؟

موج ابروی ترا تا دیده از جا رفته است

دیدهٔ من گرچه صد ره راه طوفان را گرفت

چشم ما و دیدهٔ زنجیر را طالع یکی است

خواب اگر لشکر کشد نتواند ایشان را گرفت

کام‌بخشی‌های گردون نیست جز داد و ستد

تا لب نانی عطا فرمود دندان را گرفت

گل به گلشن بس‌که از اشکم فراوان شد کلیم

بلبل از گل رخنهٔ دیوار بستان را گرفت

غزل شمارهٔ ۶۲

جگر ز زخم تو معمور و دل ز غم شاد است

ز یمن جور تو اقلیم درد آباد است

اجل ز هر غمم آسوده کرد و دانستم

که شمع را اگر آسایشی است از باد است

به آن رسیده که رامم شود، رمش ندهی

دمی به‌خواب شو ای بخت وقت امداد است

بهشت چون ز بنی آدم است دل خوش‌دار

که مانده از پدر این باغ و وقف اولاد است

ز شرم قد تو در باغ سرو پابرجای

چو بندگان بگریزد اگرچه آزاد است

هنوز تیشه سر از پیش برنمی‌دارد

ز بس‌که منفعل از سعی‌های فرهاد است

کسی‌که زلف به پایش فتاده می‌بیند

گمان برد که ز شمشاد سایه افتاد است

هلاک همت مرغ شکسته‌بال دلم

که از شکاف قفس در کمین صیاد است

چه حاجت است به قاصد که نامه‌های کلیم

به دست آه روان همچو کاغذ باد است

غزل شمارهٔ ۶۳

ابر را دیدیم چون ما چشم گریانی نداشت

برق هم کم مایه بود از شعله سامانی نداشت

با مسیحا درد خود گفتیم پر سودی نکرد

زانکه چون بیماری چشم تو درمانی نداشت

سینهٔ ما هیچ‌گه بی‌ناوک جوری نبود

این مصیبت‌خانه کم دیدم که مهمانی نداشت

لذت رو بر قفا رفتن چه می‌داند که چیست؟

هر که در دل حسرت برگشته مژگانی نداشت

از در و دیوار می‌بارد بلا در راه عشق

یک سرابم پیش ره نامد که طوفانی نداشت

نامه‌ام را می‌بری قاصد زبانی هم بگو

خامه شد فرسوده و این شکوه پایانی نداشت

مایهٔ حزن است هر بیتم ز سوز دل کلیم

هیچ محنت‌دیده چون من بیت احزانی نداشت

غزل شمارهٔ ۶۴

دائم گله چرخ دلا ورد زبان چیست؟

گر ناوک خاری رسدت جرم کمان چیست؟

بی‌باکی آن غمزهٔ خون‌ریز از آن است

کز تیر نپرسند که تقصیر کمان چیست؟

گر خاک‌نشینان فلک‌سیر نباشند

بر چرخ پس این جادهٔ کاهکشان چیست؟

از خویش جهان را ز غم خویش نهان کن

کآگه نشود لب که ترا ورد زبان چیست؟

آن خال که در کنج لبت کرده فروکش

گر گوشه‌نشین است سپاه دل و جان چیست؟

مرد ره اگر گرم طلب نیست درین راه

در بادیه سرگشتگی ریگ روان چیست؟

در پیری اگر باشد امیدی ز شکفتن

دایم گره قبضه به ابروی کمان چیست؟

بیرون نکشم پا ز گل اشک ندامت

تا یافته‌ام قاعدهٔ راهروان چیست

تا هست کلیم آگهی از صرفهٔ کارت

با عقل سبک آرزوی رطل گران چیست؟

غزل شمارهٔ ۶۵

علاج عاشق دلگیر سیر بستان نیست

به چشم تنگدلان غنچه کم ز پیکان نیست

ز استخوان شهیدان اگر نخیزد دود

دلیل راهروان کس درین بیابان نیست

ز بهر تن زرهی نیست به ز نقش حصیر

برای سر سپری بهتر از گریبان نیست

حدیث تلخ از آن لب برون نمی‌آید

که شور طوفان در طبع آب حیوان نیست

به دور حسن تو گل از نظر چنان افتاد

که چشم رخنهٔ دیوار بر گلستان نیست

ز راه پر خطر عشق زین عجب دارم

که سیل ریگ روانش به فکر طوفان نیست

مرا ز صحبت مینای باده شد روشن

که رازِ هرکه تنک‌ظرف گشت پنهان نیست

ز باد دامن، بر هم خورد محبتشان

میان شعله و شمع اتحاد چندان نیست

یکی است خانهٔ زنجیر و خانهٔ دنیا

درین دو خانه فراغت نصیب مهمان نیست

چگونه پای به دامان عافیت پیچی

کلیم آبله‌ها گر فراخ دامان نیست

غزل شمارهٔ ۶۶

گر آه و ناله داری در ملک عشق باب است

بد یمن شادمانی چون خانهٔ حباب است

چشمت به خون عاشق گر تشنه است سهل است

چیزی‌که می‌توان خواست از دوستان شراب است

دشمن ز شغل خصمی آسودگی ندارد

تا بخت دشمن ماست در آرزوی خواب است

چون در سرا نداری، سرمایهٔ تعلق

آن شب که آتش افتد، در خانه ماهتاب است

گر چرخ برنگردد بخت کسی زبون نیست

روزم اگر سیاه است تقصیر آفتاب است

محنت چو گشت عادت، جور فلک چه باشد؟

چون تن به بند دادی زنجیر موج آب است

تو پادشاه حسنی مشمار بوسه بر ما

زیرا که عیب شاهان دانستن حساب است

با بار منت خضر آب بقا سبک نیست

آبی که خوشگوار است از چشمهٔ سراب است

نادانی تغافل هنگام پرده‌پوشی

نزد کلیم بهتر از علم صد کتاب است

غزل شمارهٔ ۶۷

ضعفم مدد ز قوت صهبا گرفته است

دستم عصا ز گردن مینا گرفته است

کلک قضا مداد خط سرنوشت ما

گوئی ز درد آتش سودا گرفته است

این نه صدف ز گوهر آسودگی تهی است

آهم خبر ز عالم بالا گرفته است

تخم نهال سرد شود دانه‌های اشک

تا قامتش به چشم دلم جا گرفته است

چیزی‌که باز پس طلبند از جهان مگیر

عاقل همین کناره ز دنیا گرفته است

دارم رهی به پیش که انگشت خارها

از من حساب آبلهٔ پا گرفته است

صبحی است عارضت که دل از آب و رنگ آن

سامان اشک‌ریزی شب‌ها گرفته است

زان برق حسن کآفت هر گوشه‌گیر شد

آتش در آشیانهٔ عنقا گرفته است

غیر از زیان ندیده به راه طلب کلیم

گر زانکه قطره داده و دریا گرفته است

غزل شمارهٔ ۶۸

دل از سر کوی تو اگر پای کشیده است

باز آمدنش زودتر از رنگ پریده است

ناصح هذیان گوید و ما را تب عشق است

ما بسمل و او می‌طپد این را که شنیده است

حال دل صدپاره که در نامه نوشتم

در یار اثر کرده که ناخوانده دریده است

در جیب تفکر سر خود کرده فراموش

کس به ز جرس سر به گریبان نکشیده است

مرغ دل ما را روش کاغذ باد است

بی‌رشته بپا از کف طفلان نپریده است

در پیرهن طاقت گل‌ها زده آتش

آن سبزه که شبنم ز در گوش تو دیده است

خون در جگرم کرده رم طایر معنی

تا بر سر تیر قلم فکر رسیده است

دانی عرق نقطه به روی سخن از چیست؟

بسیار به دنبال سخن فهم دویده است

آن طفل که پرورده به دامان قناعت

گل را چو شکر خورده و از شیر بریده است

 خرسند به هیچ است کلیم از چمن حسن

بر سر زده است آن گل وصلی که نچیده است

غزل شمارهٔ ۶۹

عارف که جا به جز سر کوی فنا نساخت

جائی‌که سیل راه ندارد سرا نساخت

افلاک را به فکر من انداخت وصل او

کم بخت را سعادت بال هما نساخت

در ملک زندگی دل بی‌شور عشق نیست

آری به دهر کس جرس بی‌صدا نساخت

زان کوی پا کشیدم و رفتم ز یاد او

داروی ناگوار صبوری مرا نساخت

عاشق که چشم حسرت او وقف آن لب است

تا داشت دسترس به نمک توتیا نساخت

دانی که را ز شیردلان، مرد گفته‌اند؟

آن را که تنگدستی، بی‌دست و پا نساخت

گفتم که دل به دست من آمد ز ترک عشق

دل کز تو شد جدا به من بینوا نساخت

شمشیر امتیاز جهان را برش نماند

یک جوهری دُر و خزف از هم جدا نساخت

در روزگار تنگدلی عام شد کلیم

زان‌سان که شمع در دل فانوس جا نساخت

غزل شمارهٔ ۷۰

دختر رز از کنار می‌کشان یکسو گرفت

پرده‌ای کز کار ما برداشت خود هر رو گرفت

بزم عشرت روشنائی از کجا پیدا کند؟

کآتش می رفت و جانش دود تنباکو گرفت

سیر گلشن کردی و گل غنچه شد بار دگر

بس‌که از شرم جمالت دست پیش رو گرفت

در بهاران جا به دست گل نمی افتد به باغ

بیشتر از سبزه می‌باید کنار جو گرفت

هندوان را هیچ جا دلکش‌تر از بتخانه نیست

خال، جا در گوشهٔ چشم تو خوش نیکو گرفت

او که از زلف سیاه خویشتن رم می‌کند

با سیه‌روزی چو من هرگز نخواهد خو گرفت

خسته بسیار است در دارالشفای عشق، لیک

آن شفا باید که کار درد از دارو گرفت

بس‌که کردم گریه رام من شد آن وحشی، کلیم

طفل اشکم از دویدن عاقبت آهو گرفت

غزل شمارهٔ ۷۱

صبر را از دهنت حوصله تنگ آمده است

ناله‌ها را ز دلت تیر به سنگ آمده است

مژه‌ات آفت جان، ترکِ نگاهت خون‌ریز

بسته آن غمزه دو شمشیر و به جنگ آمده است

بدگمانی دلم ز آن صف مژگان داند

گر به اسلام شکستی ز فرنگ آمده است

چه قمار است که در کوی بتان می‌بازند؟

هر که باز آمده درباخته‌رنگ آمده است

عیب آن زلف رسائی است، که در دامن تو

هر که دستی زده آن طره به چنگ آمده است

اره تا نخل تمنای مرا قطع کند

همه تن پا شده وز پشت نهنگ آمده است

درِ دل بر رخ هر کس نگشائیم کلیم

ای بسا عکس که در آینه زنگ آمده است

غزل شمارهٔ ۷۲

صبرم حریف دوری طاقت‌گداز نیست

شام غم است این سر زلف دراز نیست

گر کوته است دست امیدم عجب مدار

در دعوی گزاف زبانم دراز نیست

برخاستن ندارد، افتادنم چو شمع

از صد نشیب بخت مرا یک فراز نیست

در دیده‌ای که آن بر و رو جلوه می‌کند

یک قطره اشک نیست که آیینه‌ساز نیست

عادت به شام بخت سیه بس‌که کرده‌ام

چشمم به روز چون پر پروانه باز نیست

باشد پسند اهل جهان رد اهل دل

آب قبول در گهر امتیاز نیست

آب آنقدر که دست بشوییم از سخن

در جویبار خانه معنی طراز نیست

زین‌سان که در میان حوادث فتاده‌ایم

در معرض خطر سپر تیغ باز نیست

هر گه کلیم دست دهد سر به پایش نه

وقت معینی ز پی این نماز نیست

غزل شمارهٔ ۷۳

زان سینه چه راحت که ره زخم به در نیست

بادی نخورد بر دل اگر خانه دو در نیست

با این همه تنگی که نصیب دهن اوست

داغم که چرا روزی ارباب هنر نیست

چشمت غم آن زلف سیه روز ندارد

از ماتم همسایه درین خانه خبر نیست

از خضر مکش منت بیجا، به ره عشق

کز بحر ره قافلهٔ موج به در نیست

زان غمزه به دل می‌رسدم از ره دیده

صد زخم که در پیش رهش سینه سپر نیست

از چرخ چه مینالی اگر بخت نداری

بی‌طالعی طفل ز تقصیر پدر نیست

زین صرفه که در طینت ایام سرشتند

در باغ جهان مایه اگر هست ثمر نیست

گر بار به دوزخ نگشائیم چه سازیم

ما را که مطاعی بجز از هیزم تر نیست

در خاک وطن تخم مرادی نشود سبز

بیهوده کلیم اینهمه سرگرم سفر نیست

غزل شمارهٔ ۷۴

گردون در آتش از حسد جوهر من است

پرواز من بلندتر از اختر من است

شبنم به بال جذبهٔ خورشید می‌پرد

کس را چه حد بستن بال و پر من است

پامال و خاکسار و ز هر باد بی‌قرار

نقش قدم به راه وفا همسر من است

سهلش مبین که سکهٔ مردان همین بود

نقش حصیر فقر که بر پیکر من است

سالک به مقصد از ره تجرید می‌رسد

در راه عشق رهزن من رهبر من است

گر در غم تو بگذرد از سر چه فایده

خوناب دل که صندل دردسر منست

از آتشی که در ته پایم نهاده شوق

اشکم به دیده سوخته چون اخگر من است

از سایه می‌هراسم از آئینه می‌رمم

هر گه دو کس به هم رسد آن محشر من است

بد نام فسق زاهد میخانه‌ام، کلیم

وز باده روزه دار لب ساغر من است

غزل شمارهٔ ۷۵

سردمهری‌های دوران را تلافی از تب است

سوزن خار ملامت‌ها ز نیش عقرب است

نه همین ما می‌گدازیم از غم بخت سیاه

هرکجا روشندلی دیدیم شمع این شب است

ناله هرجا می‌رسد رنگ دگر بر می‌کند

آتش غم‌خانه و باد چراغ کوکب است

بی‌دلان از یک نگاه گرم از جا می‌روند

ظرف‌های طاقت ما را مگر یک قالب است

گفتگوی اهل عالم بر سر دنیا به هم

جمله‌ بی‌اصلست جنگ طفل‌های مکتب است

از خدا کامی اگر خواهی، به از آرام نیست

در حقیقت یک سوال است و در او صد مطلب است

قطع راه کعبه و بتخانه در یک گام کرد

طی ارض عارف از گام فراخ مشرب است

دانهٔ دام ملایک در زمین حسن تست

کس نمی‌داند دُر گوش است یا خال لب است

از طبیبان حال خود پوشیده چون دارم کلیم

جامه‌ام پیراهن فانوس از تاب و تب است

غزل شمارهٔ ۷۶

یک‌رنگم و در کوی دو رنگیم وطن نیست

سِیلم که مدارا به کسی شیوهٔ من نیست

افتادن دیوار کهن، نو شدن اوست

جز مرگ کسی در پی آبادی من نیست

خوبان نپسندند حق صحبت دیرین

نظاره فریب است مطاعی که کهن نیست

جام تهی و برگ خزان دیده نماید

روزی که ز رخسار تو آئینه چمن نیست

هم طالع اشعار بلندیم به گیتی

ما را هنری بهتر از آواره شدن نیست

مستغنی‌ام از ننگ خورش زانکه درین بزم

چون شیشه مرادست هوس وقف دهن نیست

موجم که سفر از وطنم دور نسازد

آوارگی‌ام باعث دوری ز وطن نیست

دخل کج این شعر شناسان زمانه

گر زلف شود لایق رخسار سخن نیست

مخصوص کلیم است سیه بختی جاوید

این ابر به فرق دگری سایه فکن نیست

غزل شمارهٔ ۷۷

گر به قسمت قانعی بیش و کم دنیا یکی است

تشنه چون یک جرعه خواهد کوزه و دریا یکی است

حرص گر دهقان نباشد کشت را شبنم بس است

خوشه و خرمن به پیش چشم استغنا یکی است

کج نظر سود و زیان را امتیازی داده است

هر چه را احول دو می‌بیند بر بینا یکی است

ناامیدی دستگاه عیش می‌سازد فراخ

گر ببندی دیده کنج خانه و صحرا یکی است

غم نه پیوندی به دل دارد کزو بتوان برید

گر به اصل کار بینی شیشه و خارا یکی است

ما که از افتادگی فیروز جنگ افتاده‌ایم

از که اندیشیم چون فتح و شکست ما یکی است

عزت و خواری که پشت و روی کار عالم است

نزد رندی کو ندارد کار با دنیا یکی است

در قفس بالا و پائینی نمی‌باشد کلیم

آستان و مسند دنیا بر دانا یکی است

غزل شمارهٔ ۷۸

به ملک حسن که فیضی ز آشنائی نیست

در آشنائی خورشید روشنائی نیست

هر آنچه رفت ز دستم برون ز دل هم رفت

میان دست و دلم چون صدف جدائی نیست

غبار خاطرم از شش جهت گرفته فرو

چو اخگرم سر و پروای خودنمائی نیست

به کشوری که فتد عکس تیره‌روزی ما

ز آب و آینه امید روشنائی نیست

مرا که شیوهٔ افتادگی هنر باشد

شکست نفس بجز عیب خودستائی نیست

ز درد فقر دلا غیرتی اگر داری

مخواه مرگ که خواهش بجز گدائی نیست

به اضطراب گرفتارم آنقدر که قفس

شکسته است و مرا فرصت رهائی نیست

چو پا ز آبله پوشیده‌ای، برو بنشین

که ناقص است سلوک ار برهنه پائی نیست

که را کلیم ستودم که بر سپهر نرفت؟

هزار حیف که پروای خودستائی نیست

غزل شمارهٔ ۷۹

یک شهر سنگدل را یک سخت‌جان بس است

جائی که صد خدنگ بود یک نشان بس است

زلفت هزار حلقه کمان را چه می‌کند؟

گر صید دل مراد بود یک کمان بس است

دل زان تست بر سر جان گر سخن بود

قسمت کنیم با تو مرا نیم جان بس است

گمراه آنکه پیرو ارباب عادت است

خضر ره تو ماند ازین کاروان بس است

با دهر جنگ، شیشه به سنگ آزمودن است

با روزگار صلح کن، این امتحان بس است

گر نیک بنگریم غبار وجود ما

از بهر چشم بستن این خاکدان بس است

در پیش سرفکندن نرگس اشاره‌ای است

یعنی دگر نظارهٔ این بوستان بس است

بند دگر به پای دلت از وطن منه

بیرون نرفتن از قفس آشیان بس است

خواهد گسیخت رشتهٔ طاقت ز پیچ و تاب

دیگر کلیم آرزوی آن میان بس است

غزل شمارهٔ ۸۰

دل که چون نرگس مستت به شراب افتادست

دفتر معرفت ماست در آب افتادست

ما ز آغاز و ز انجام جهان بی‌خبریم

اول و آخر این کهنه کتاب افتادست

غمزه‌ات کار دلم ساخت به یک چشم زدن

دامنی تا زدی آتش به کباب افتادست

شُکر چشم تو کند محتسب شهر کزو

هر کجا میکده‌ای هست خراب افتادست

شیشه از باده به رنگی است که می‌پنداری

دختر رز را آتش به نقاب افتادست

از حریفان قمار تو نمانده است کسی

کار سر باختن اکنون به حباب افتادست

بر رخ ساقی گلرنگ پریشانی زلف

عکس موجی است که بر روی شراب افتادست

دفتر حسن بهار است که در عهد تو شست

برگ گل نیست که از باد در آب افتادست

چشمه‌ساری شده است از نگه شادابش

چشم گریان کلیم ار به سراب افتادست

غزل شمارهٔ ۸۱

آنکه زخمی از زبان او نخوردم سوسن است

وانکه بر عیبم ندوزد چشم بدبین سوزن است

رخصت سیر جهان می‌خواستم از عقل، گفت

اهل عزلت را سفر از یاد مردم رفتن است

تا شکست کاملان جستن هنر گردیده است

عیب‌جوی طلعت خورشید چشم روزن است

عمرها با تیره‌روزی ساختم تا این ‌زمان

خلوتم را شمع کافوری بیاض گردن است

نه فلک در پیش چشم اهل همت خرمنی است

هر که کام از آسمان جوید گدای خرمن است

هر کجا شور جنون ما را به بازار آورد

سنگ مانند ترازو خانه‌زاد دامن است

دل که شد سلطان تن خیل و حشم دارد ز اشک

از شرر باشد سپاهش هر که میر گلخن است

آه سرد از حسرت روغن چراغم می‌کشد

ساز و برگ روزم از سامان شب‌ها روشن است

در دیار فقر کانجا جوشن از عریان تنی است

حامی شمع از خطر فانوس بی پیراهن است

نسبت ما با جفاهایش کلیم امروز نیست

تیغ بیداد و دل ما هر دو از یک آهن است

غزل شمارهٔ ۸۲

از من غبار بس‌که به دل‌ها نشسته است

بر روی عکس من در آئینه بسته است

اندیشه‌ای ز تیر و کمان شکسته نیست

زآهم نترسد آنکه دلم را شکسته است

خوار است آنکه تا همه جا همرهی کند

نقش قدم به خاک ازین‌رو نشسته است

روشندلان فریفتهٔ رنگ و بو نیند

آئینه دل به هیچ جمالی نبسته است

وحشی طبیعتم، گنه از جانب من است

نامم اگر ز خاطر احباب جسته است

بر توسن ارادهٔ خود کس سوار نیست

در دست اختیار عنان گسسته است

کار کلیم بس‌که ز عشقت به جان رسید

ناصح به آب دیده ازو دست شسته است

غزل شمارهٔ ۸۳

جز از غبار مذلت دلم جلا نگرفت

به خاک تا نفتاد این گهر صفا نگرفت

ز دستبرد حوادث گریخت یک‌سر تیر

هدف به دشت بلا نیز جای ما نگرفت

رمیده‌اند چنان از خط هواداران

که زلف جانب رخسارهٔ ترا نگرفت

شکار نعمت دنیا نمی‌شود قانع

بلی ز دانه فشانی کسی هما نگرفت

ز کینه‌جوئی ما دشمنان ملول شدند

ولی هنوز دل دوست از جفا نگرفت

ز عشق رنگ نداری به دوست رو منما

سرشک اگر ز رخت رنگ کهربا نگرفت

به راه فقر و فنا منت از کسی داریم

که گر ز پای فتادیم دست ما نگرفت

اصول رقص سپند از نهاد او مطلب

کسی کز آبله اخگر به زیر پا نگرفت

کلیم یک‌ره از آن شوخ زود سیر بپرس

وفا چه کرد که در خاطر تو جا نگرفت؟

غزل شمارهٔ ۸۴

به زخم تیر جفا مرهم عتاب چراست

نمک به روی نمک بر دل کباب چراست؟

فلک به تشنه‌لبان قطره را شمرده دهد

به عاشقان، کرمِ اشک بی‌حساب چراست؟

تمام نسل بزرگان اگر نکو باشند

ز بحر زاده تنک ظرفی حباب چراست؟

ز ذوق فقر و فنا بی‌خبر چه می‌داند

که جغد معتکف خانهٔ خراب چراست؟

تو در کنار کسی در نیامدی به خیال

کمر همیشه در آغوش پیچ و تاب چراست؟

شبی است عمر طبیعی چو شمع عاشق را

به قتل سوختگان پس ترا شتاب چراست؟

گزک ضرور نباشد شراب غفلت را

دلت بر آتش حرص اینقدر کباب چراست؟

کلیم مرغ دل بال و پر شکستهٔ ما

همیشه در قفس از چنگل عقاب چراست؟

غزل شمارهٔ ۸۵

شیوهٔ نادان بود بر عاشق بیدل گرفت

بر اصول رقص بسمل کی کند عاقل گرفت؟

عشق با سیلاب پنداری ز یک سرچشمه است

جای خود ویران کند هر جا دمی منزل گرفت

طبع بی‌انصاف را از عیب جوئی چاره نیست

گر به زیر تیغ آمد نکته بر قاتل گرفت

هر کجا سامان فزون‌تر بهره‌مندی کمتر است

تشنه زاب جوی بیش از سیل کام دل گرفت

موج می تیغ است بر وی جلوهٔ گل آتش است

هر کجا طبع بلند از دهر بی‌حاصل گرفت

سفله چون دستش قوی گردد زبون‌کش می‌شود

حرص هر جا غالب آمد لقمه از سائل گرفت

بادهٔ صحبت اگر یکدم بود دارد اثر

تیغ، تعلیم به خون غلتیدن از بسمل گرفت

راه عشق است اینکه نتوان بی‌ادب یک گام رفت

گَرد اگر برخاست از جا، رخصت از محمل گرفت

رفت عمرم در سفر چون موج و نتوانم کلیم

گوشهٔ امنی درین دریای بی‌حاصل گرفت

غزل شمارهٔ ۸۶

هر قدم لغزیدنی فرش قدمگاه من است

چاه راهم چون قلم پیوسته همراه من است

گشته از افتادگی آن سرفرازی حاصلم

کاسمان در سایهٔ دیوار کوتاه من است

از طریق راست خاشاکِ خطرها رفته‌اند

هر چه در راه من است از طبع گمراه من است

گرچه راهی را به سر طی می‌کنم همچون قلم

سرنوشت تازه‌ای هر گام در راه من است

روی مقصودی ندیدم هیچگاه از پرده‌پوش

سرمهٔ افتاده از چشم اثر آه من است

بس شکست از کارگاه مومیائی دیده‌ام

روز بد هرگز نبیند گرچه بدخواه من است

کاهش فقر از غرور خاکساری کم نکرد

همت پرواز عنقا در پر کاه من است

این فغان جان و دل آخر نمی‌گردد کلیم

هر چه جانکاه است در این راه دلخواه من است

غزل شمارهٔ ۸۷

محتسب بر حذر از مستی سرشار من است

سنگ بگریزد از آن شیشه که در بار من است

آسمان مشتری جنس هنرها گردید

که دکان سوختنم گرمی بازار من است

از دهن غنچه صفت دست اگر بردارم

قفل دیگر ز حیا بر لب اظهار من است

گره گریه به تیغ از گلویم وانشود

نخل ناکامی‌ام و عقدهٔ غم، بار من است

نزنم یک نفس خوش که تلافی نکند

بخت بد گرچه به خواب است خبردار من است

گَرد از چهرهٔ من پاک به سیلی سازد

آنکه در بی‌کسیِ عشقِ تو غمخوار من است

از دل روشنم اسرار دو عالم پیداست

حیف ازین آینه کارایش دیوار من است

دخل بیجا همه جا در سخنم می‌آید

این مگس لازم شیرینی گفتار من است

شکوه از اختر طالع نتوان کرد کلیم

زینت بخت و گل تارک ادبار من است

غزل شمارهٔ ۸۸

ای به از گل بر سر احباب خاک خواری‌ات

چاره‌ساز جان کار افتاده زخم کاری‌ات

در کنار نامهٔ اغیار یادم کرده‌ای

تا بدانم بعد از این قدر فرامش‌کاری‌ات

ایدل از آب حیات نامه‌های دوستان

بر کناری همچو خس دائم ز بی‌مقداری‌ات

راه قاصد را به مژگان رفت و چشم انتظار

عاقبت آورد بهر ما خط بیزاری‌ات

مرهم زخم دلم چون لاله غیر از داغ نیست

چشم دارم اینقدر دلجوئی از غمخواری‌ات

بخت شورم منفعل دارد که با آن بی‌کسی

بسته مرهم از نمک هر دم به زخم کاری‌ات

دیدهٔ امید را کردی سفید از انتظار

دوستان را خود نبود این چشم از دلداری‌ات

کشور مهر و وفا بسیار بد آب و هواست

تا درین ملکی دلا لازم بود بیماری‌ات

نالهٔ بلبل درین گلزار بس باشد کلیم

خاطر گل را چه رنجانی تو هم از زاری‌ات؟

غزل شمارهٔ ۸۹

جلوهٔ پیچ و خم از موی کمر خواهد رفت

تاب این رشتهٔ باریک بدر خواهد رفت

دل ز سودای سر زلف تو خواهد واسوخت

از سر مجمرم این دود بدر خواهد رفت

یک جهان بار شکایت ز جهان خواهد بست

هر که از کشور هستی به سفر خواهد رفت

خار هم در قدم راهروان در سفر است

گل سپر گر نشود تا به جگر خواهد رفت

سفر ملک فنا ایدل اگر خواهی کرد

وقت شد قافلهٔ شمع سحر خواهد رفت

گر چنین شعله کشد کینهٔ یاران وطن

چون شرر در سفرم عمر بسر خواهد رفت

به کمال ار برسد رابطهٔ راز و نیاز

دود شمع از سر پروانه بدر خواهد رفت

چرخ با صاف‌دلان بس‌که بهانه طلب است

رشته گر پاره شود آب گهر خواهد رفت

گوش بر گریه‌ام افکن که سخن از تف دل

آب خواهد شد و از دیدهٔ تر خواهد رفت

گر به شمشیر دهد تاب تف خون کلیم

جوهر از تیغ برون همچو شرر خواهد رفت

غزل شمارهٔ ۹۰

صبح شکفتگی ز شفق کم بهاتر است

خو کن به گریه، خنده ز گل بی‌وفاتر است

رسم رهش ز همت اهل جهان مخواه

طفل‌اند و دستشان به دهن آشناتر است

ما اجر از عبادت ناکرده می‌بریم

هر طاعتی که فوت شود بی‌ریاتر است

در باغ دهر از خنکی‌های روزگار

هر جا سموم بیش وزد خوش هواتر است

بر ساز بخت تار کشیده است عنکبوت

طنبور ما ز دست تهی بی‌نواتر است

لخت جگر به کوی تو نگرفت قدر اشک

آتش ز آب در همه جا کم‌بهاتر است

دیدم کلیم، فقر غنی، کلبهٔ فقیر

ویرانهٔ جنون ز همه دل‌گشاتر است

غزل شمارهٔ ۹۱

پیری رسید و موسم طبع جوان گذشت

ضعف تن از تحمل رطل گران گذشت

باریک‌بینی‌ات چو ز پهلوی عینک است

باید ز فکر دلبر لاغر میان گذشت

وضع زمانه قابل دیدن دو بار نیست

رو پس نکرد هر که از این خاکدان گذشت

در راه عشق گریه متاع اثر نداشت

صد بار از کنار من این کاروان گذشت

از دستبرد حسن تو بر لشکر بهار

یک نیزه خون گل ز سر ارغوان گذشت

حب‌الوطن نگر که ز گل چشم بسته‌ایم

نتوان ولی ز مشت خس آشیان گذشت

طبعی به هم رسان که بسازی به عالمی

یا همتی که از سر عالم توان گذشت

مضمون سرنوشت دو عالم جز این نبود

آن سر که خاک شد به ره از آسمان گذشت

در کیش ما تجرد عنقا تمام نیست

در قید نام ماند اگر از نشان گذشت

بی‌دیده راه گر نتوان رفت پس چرا؟

چشم از جهان چو بستی از او می‌توان گذشت

بدنامی حیات دو روزی نبود بیش

آن هم کلیم با تو بگویم چه‌سان گذشت

یک روز صرف بستن دل شد به این و آن

روز دگر به کندن دل زین و زان گذشت

غزل شمارهٔ ۹۲

پیوسته دل ز قطع امید آرمیده است

راحت درین چمن بر نخل بریده است

صبرم به جستن دل گمگشته رفته است

طفل سرشک در پی رنگ پریده است

با گریه خنده‌رویم و با ناله گرم خون

باز از شراب غصه دماغم رسیده است

شاد است بخت بد که به مفتم ز دست داد

گوئی مرا فروخته یوسف خریده است

بی‌مزد دست، خار ز پائی نمی‌کشد

همراهی زمانه بدینجا کشیده است

تا چند نیش عقربی از دخل کج خورم

کسب کمال شعر دلم را گزیده است

رنگین سخن گمان نبری خویش را، کلیم

کز خامهٔ بریده زبان خون چکیده است

غزل شمارهٔ ۹۳

آزادگی ز منت احسان رمیدن است

قطع امید دست طلب را بریدن است

بحری است زندگی که نهنگش حوادث است

تن کشتی است و مرگ به ساحل رسیدن است

سیر ریاض عالم جان با حجاب تن

گلزار را ز رخنهٔ دیوار دیدن است

در دور ما ز خست ابنای روزگار

دشوارتر ز مرگ، گریبان دریدن است

در کوی دوست خاک‌نشینی ز حد گذشت

ای تیغ جور، نوبت در خون طپیدن است

تدبیر تنگدستی جستم ز عقل، گفت

دستی که کوته است علاجش بریدن است

افتاد پیش در سخن آن‌کس که ایستاد

عیب کمیت خامه درین ره دویدن است

در بند خانه با همه آزادگی، کلیم

از اشتیاق پای به دامان کشیدن است

غزل شمارهٔ ۹۴

درِ صد زخم جفا زان مژه بر دل باز است

غمزه زان ناوک کج سخت درست انداز است

هرکه خودبین و خودآرا ز هنر بی‌خبر است

همچو طاووس که پر زینت و کم پرواز است

سر توحید ز زنجیر شود معلوم است

صد دهان نغمه سرا باشد و یک آواز است

دخل بیجا ندهد غیر خجالت اثری

تیر کج باعث رسوائی تیرانداز است

طوطی آن روز که منقار به خون رنگین کرد

گشت روشن که چه روزیّ سخن‌پرداز است

دیده بگشا که هم امروز بوَد روز جزا

زنگ آئینه سزا یافتن غماز است

در وفا طایر تصویر توان گفت مرا

بستهٔ یک چمنم دائم و بالم باز است

چون دل مرده شود زنده ز تأثیر سخن

این گهر گرنه کلیم از صدف اعجاز است

غزل شمارهٔ ۹۵

ما را طپیدن از غم دنیا شعار نیست

صد شکر کآب طینت ما موج‌دار نیست

بی‌جذبهٔ جنون نرسد کس به هیچ جا

سالک به راه ماند اگر نی سوار نیست

روشندلان حباب‌صفت دیده بسته‌اند

روزن چه احتیاج اگر شیشه تار نیست

آن را که دل ز مشرب منصور آب خورد

کشکول فقر را بجز از چوب دار نیست

قطع امید کرده نخواهد نعیم دهر

شاخ بریده را نظری بر بهار نیست

دل را که باشد آتش شوقی، به غم چه کار؟

آئینهٔ گداخته جای غبار نیست

مجلس‌فروز گبر و مسلمان یک آتش است

در سنگ دیر و کعبه بجز یک شرار نیست

لوح مزار خویش ز دیوان خود کنم

یعنی مرا به غیر سخن یادگار نیست

در گلشنی که عشق بود باغبان کلیم

جز آشیان سوخته بر شاخسار نیست

غزل شمارهٔ ۹۶

چمن ز سردی ایام برگ و بار گذاشت

خوش آنکه عاریتی را به اختیار گذاشت

بس است سردی فصل خزان کنون باید

هوای زهد خنک را به یک کنار گذاشت

خزان رسید و به آزادگی ثمر شد نخل

فشاند برگ به شکر همین که بار گذاشت

تو نیز پنجه ز می رنگ کن که باد خزان

حنا به دست عروسان شاخ‌سار گذاشت

چو سایه در قدم شاهدان بستان باش

که برگ ریز به پای همه نگار گذاشت

دلم به حلقهٔ زلف نگار خود را بست

به این وسیله سری در کنار یار گذاشت

ز انقلاب سپهر دو رو عجب دارم

که بیقراری ما را به یک قرار گذاشت

چنان ممیر که چیزی بماند از تو به جا

به غیر نام نباید به یادگار گذاشت

چه می‌توان ز پریشان تیره‌روز گرفت

کلیم دعوی دل را به زلف یار گذاشت

غزل شمارهٔ ۹۷

در شراب صحبت احباب زهر غفلت است

گر به چاه افتد کسی بهتر ز دام صحبت است

منکر آئینه‌اند آن‌ها که اهل عزلت‌اند

خلوتی کابنای جنسی گنجد آنجا کثرت است

با وجود ناتوانی نرگس بیمار او

شوق خون‌ریزیش بیش از آرزوی صحت است

دهر را هم مشرب عزلت‌پسند افتاده است

نیست بی‌وجهی که دایم دشمن جمعیت است

زیور آئینهٔ دل روشنی باشد نه عکس

خانهٔ تاریک را شمعی به از صد صورت است

قدت از پیری کمان شد، گوشه‌ای خوش کن کلیم

از پی خوبان دویدن با عصا بی‌نسبت است

غزل شمارهٔ ۹۸

آن درد که استخوان‌شکن نیست

معمار کهن بنای تن نیست

امروز چراغ اهل فقرم

چون فانوسم دو پیرهن نیست

نشنیده حدیث آشنائی

هر کس که به خویش در سخن نیست

لعل لب او نگین تنگی است

افسوس که جای نام من نیست

ما را ز کف اختیار رفته

جز باد به دست بادزن نیست

از جور تو ماجرا نخیزد

اینجاست که زخم را دهن نیست

ایام سیاه توبهٔ ما

زلفیست که کوته از شکن نیست

دودیم به گلخن زمانه

ما را آرام در وطن نیست

در عریانی کلیم دارد

آن آسایش که در کفن نیست

غزل شمارهٔ ۹۹

ز اختر طالع که مهر او همه کین است

خیر ندیدیم اگر چه خیر درین است

دوست به هیچم فروخت با همه زاری

یار فروشی درین زمانه همین است

آینهٔ حسن و عشق روی برویند

شوری بختم از آن لب نمکین است

دیده عزیز است از سرشک جگرگون

قیمت خاتم به اعتبار نگین است

در دل ما از غبار محنت گیتی

زخم جفاها چو جاده خاک‌نشین است

خوبی ظاهر مخر به هیچ که دریا

دشمن جان آمد و گشاده جبین است

صورت حال مرا چو روی نکویان

زلف پریشانی از یسار و یمین است

ریش به قدر عصا گذار که امروز

کوتهی ریش هتک حرمت دین است

در دل پر کلفت کلیم ز هجران

بسکه غبار است نقد داغ دفین است

غزل شمارهٔ ۱۰۰

نخل امید ز بار افتاده است

باغم از چشم بهار افتاده است

بی‌حساب است همان درد دلم

نفسم گر به شمار افتاده است

گریه زین تخم که بر سینه فشاند

ناله‌ها آبله‌دار افتاده است

برد بر سرکشی‌ام سرکوبی

حیف دستم که ز کار افتاده است

درد را در خور طاقت بدهند

شعله در جان شرر افتاده است

دل ز ما نیست حق رهگذر است

هرچه در راهگذار افتاده است

در دکانم ز کسادی چه که نیست

گرد بر روی غبار افتاده است

اضطراب نگهت از دل ماست

باز چشمت به شکار افتاده است

حسن تو با همه بی‌پروائی

در پی خون بهار افتاده است

همه جا آه کلیم از پی دوست

گرد دنبال سوار افتاده است

غزل شمارهٔ ۱۰۱

از کمی مشتری جنس سخن خوار نیست

تحفه گرانقیمت است جوش خریدار نیست

دست قضا همچو شمع در چمن خوشدلی

گل بسری می زند کش غم دستار نیست

گاهی خاشاک سیل، گاه خس شعله باش

ساکن یک مرحله، سالک اطوار نیست

خاطر روشندلان، زخم جفا می خورد

صیقل آئینه جز مرهم زنگار نیست

چشم پریشان نظر، عاشق هر جائیست

دیده اگر بسته نیست، لایق دیدار نیست

پست و بلند سخن تابع احوال ماست

ناله کنج قفس نغمه گلزار نیست

غمزه او مست ناز، نرگس او ناتوان

غیر پرستار مست بر سر بیمار نیست

عاشق دلباخته باک ندارد، کلیم

سنگ ستم گو ببار شیشه چو دربار نیست

غزل شمارهٔ ۱۰۲

تمام کاهش تن جمله آفت جانست

مگوی عشق که این آتش و نیستانست

براه عشق که پائی نمی رسد بزمین

غمی که هست ز محرومی مغیلانست

بکن لباس تعلق که خار وادی قرب

گرفته دامن دیوانه ایکه عریانست

ز سود راه فنا قطره می شود دریا

حباب دشمن سر بهر جمع سامانست

رواج شور جنون کو که بینمک شد شهر

درین دو روز که دیوانه در بیابانست

ز انقلاب زمان در پناه جهل گریز

که آنچه مانده بیک حال عیش نادانست

فروغ عارضت از حلقه های زلف سیاه

چو روشنائی ایمان بکافر ستانست

بترک سر نتوانم ز سرنوشت برید

وگرنه چون قلم از سر گذشتن آسانست

ملایمت کن اگر طاقت جدل تنگست

کلیم چربی کاغذ علاج بارانست

غزل شمارهٔ ۱۰۳

پاس وفا داشتیم، بی اثر افتاده است

آفت اوقات بود خوب برافتاده است

شکوه ام از دهر نیست، داد زابنای او

در همه ملک این پدر بد پسر افتاده است

بسکه درین تنگنا چشم دلم تنگ شد

دیده ام از گلرخان بر کمر افتاده است

بر سر رحم آمد از ناله فرو خوردنم

تیر نیفکنده ام کارگر افتاده است

گرمی احباب را دیده و سنجیده ام

سردی ایام از آن گرمتر افتاده است

رشته گوهر شده است جاده ها سربسر

در ره سودای او بسکه سرافتاده است

ظاهر و باطن کلیم، همچو حبابم یکیست

صد نظر از کار ما پرده برافتاده است

غزل شمارهٔ ۱۰۴

روزی طلب مکن تو چه دانی که آن کجاست

تیر از چه افکنی چو ندانی نشان کجاست

در کوی دوست باش و مفید بجا مشو

پروانه را بباغ جهان آشیان کجاست

مسند نشین بزم جهان بی تکلیفست

کاگه نشد که صدر کدام آستان کجاست

صد بار دل ز همرهی زلف تا کمر

رفت و نشان نیافت که موی میان کجاست

هر کس بحرف و صورت گرفت از تو کام خویش

ای روزگار قسمت این بیزبان کجاست

صیاد آرزو بهوای تو پیر شد

ای طایر مراد ترا آشیان کجاست

هرکس شناخت قدر مرا، قیمتم شکست

گوهرشناس بیغرضی در جهان کجاست

امشب که یار مست بود در برت، کلیم

لب بر لبش گذار و ببین آن دهان کجاست

غزل شمارهٔ ۱۰۵

زین چمن عاشق ز نخل عیش هرگز برنداشت

غیر زخم خونچکان هرگز گلی بر سر نداشت

عاقبت مکتوب ما را سوی او پروانه برد

تاب سوز نامه ام بال و پر دیگر نداشت

بیقراری بین که بعد از سوختن همچون سپند

یکنفس خاکسترم جا بر سر اخگر نداشت

شب که از شمع جمالش دیده‌ام روشن شود

مردمک در دیده من قدر خاکستر نداشت

هرگز از دوران کلیم خسته آسایش ندید

در دلش صد خار بود، ار خار در بستر نداشت

غزل شمارهٔ ۱۰۶

بعد وارستگیم سوز تو در تن باقیست

آتش افسرده ولی گرمی گلخن باقیست

پنجه ام را بگریبان کفن بند کنید

که هنوزم هوس جیب دریدن باقیست

سنگ را رحم ازین سنگدلان بیشترست

مهربان شد فلک و کینه دشمن باقیست

با قفس ساخته ام لیک زگلریزی اشک

می توان یافت که شوق گل و گلشن باقیست

شمع کاشانه ما شد شبی آن مایه ناز

عمرها رفت و همان حیرت روزن باقیست

شمع سان گشته بعشق تو گرفتار کلیم

آتش شوق تواش تادم مردن باقیست

غزل شمارهٔ ۱۰۷

آن یار گزین که خشمگین نیست

خوشبوست گلی که آتشین نیست

همچون قلم از سیاه بختی

جز گریه مرا در آستین نیست

مگذر ز قمار بوسه بازی

آنجاست که نقش بد نشین نیست

دل آب ز آهن قفس خورد

دیگر ز بهشت دانه چین نیست

از بسکه دلم ز درد شادست

می سوزم و ناله ام حزین نیست

دردسری از خمار دارد

با زاهد اگر چه درد دین نیست

در عالم خاک پای مگذار

بیخار آنجا گل زمین نیست

قدر دونان ز بس بلندست

درد خم باده ته نشین نیست

آن لعل لب و نشان بوسه

این نقش بنام آن نگین نیست

تا چند کلیم شکوه از دل

آتشکده ایست بیش ازین نیست

غزل شمارهٔ ۱۰۸

گنج دردش که بجز ناله نگهبانش نیست

مخزنی بهتر ازین سینه ویرانش نیست

چون زند فال تماشای گلستان رخش

دیده ما که بجز خواب پریشانش نیست

چون رعیت که سر از حاکم ظالم پیچد

مژه برگشته ازو باز بفرمانش نیست

بسکه در محفل غم صدر نشینند همه

زخم را جای به پهلوی اسیرانش نیست

هر که سیر چمن خاطر ناشادم کرد

لاله سان غیر گل داغ بدامانش نیست

دیده آنروز که شد اشک فشان دانستم

کاین تنک زورق من طاقت طوفانش نیست

عمرها شد که در اقلیم غم و درد کلیم

پادشاهیست، ولی ناله بفرمانش نیست

غزل شمارهٔ ۱۰۹

کوهکن تعلیم خارا سفتن از استاد داشت

هر چه کردار از کاوش مژگان شیرین یاد داشت

کوه طاقت بودم اما تا فراقت رو نمود

هر سو مویم تو گوئی تیشه فرهاد داشت

تخم اشکی از برای دیده ما واگذار

اینچنین خواهی دیار درد را آباد داشت

میل هر جانب که کردم سیل اشکم برده است

کی سلیمان اینچنین حکم روان بر باد داشت

گر کلیم افتاد مقبول درش پردور نیست

هم سر شوریده بودش هم دل ناشاد داشت

غزل شمارهٔ ۱۱۰

دلم با چشم تر یکرنگ از آنست

که پای اشک خونین در میانست

بآب تیغ او نازم که در خاک

همان خونابه زخمش روانست

چه طفلست اینکه گاه مشق بیداد

خطش زخمست و لوحش استخوانست

جهد از خاک ما فواره خون

همین شمع مزار کشتگانست

پر و بالم ز سنگ سردمهران

زهم پاشیده تر از آشیانست

زبان و دل یکی گر دست در عشق

جرس را ناله پرتأثیر از آنست

زگریه دامن ما گرچه دریاست

ولی آلوده دامانی همانست

درین وادی منم درمانده، ورنه

بمنزل رفته گر ریگ روانست

ز بس در زیر بار لخت دل رفت

نگه بر دیده ام بار گرانست

اسیر تست دل ور خاک گردد

غبار طره عنبر فشانست

کلیم از هند دلگیری ندارد

پس از الفت قفس هم آشیانست

غزل شمارهٔ ۱۱۱

چو هست قدرت دست و دل توانگر نیست

صدف گشاده کفست آنزمان که گوهر نیست

دل فسرده بحالش رواست گریه ولی

سپند را چکند مجمری کش اخگر نیست

اسیر صید گه او شوم که نخجیرش

چو دست و تیغ بخون سرخ کرد لاغر نیست

حلال زاده اخوان، نفاق پیشه ترست

اگر بچاه نیندازت برادر نیست

ز ذره روی دل آفتاب می جویم

در آن دیار که خورشید ذره پرور نیست

ز ترس نیست اگر میفروش دکان بست

که خودنمائی آئین کیمیاگر نیست

مدار دهر بنا در برابر افتادست

وگرنه آینه با روی تو برابر نیست

ز بزم قرب بتقصیر خویش محرومم

وگرنه حلقه این خانه تیر بر در نیست

ز جای خویش خضر کعبه را نیارد پیش

برو که دوری منزل گناه رهبر نیست

بششدر جهت افتاده ام کلیم، افسوس

نبسته بال و پرم لیک راه دیگر نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۲

آهم ز سرکشی بتلاش اثر نرفت

هر جا ندید روی دل آنجا دگر نرفت

چون یافت اینکه شربتش از خون عاشقست

بیمار چشم تو که طبیبش بسر نرفت

با آنکه در رهت ز دو عالم گذشته ایم

یک گام آشنائی ما پیشتر نرفت

جز خون دل که رنگ حنا داشت از وفا

دیگر چه داشتم که ز دستم بدر نرفت

بگریخت بخت و روشنی از دیده رخت بست

بیروی تو چها که ازین چشم تر نرفت

خود را به پیچ و تاب هزار آرزو نداد

آسوده آنکه از پی تاب کمر نرفت

دیگر بخواب، تشنه چه بیند بغیر آب

مردیم و شوق تیغ تو ما را ز سر نرفت

شعر بلند را چه غم از کاو کاو دخل

آب گهر بسفته شدن از گهر نرفت

از آستین خامه والای من کلیم

یکبار دست خواهش معنی بدر نرفت

غزل شمارهٔ ۱۱۳

تا نمی گریم چراغ دیده ام را نور نیست

سیل اگر باز ایستد ویرانه ام معمور نیست

بسکه در عالم جفا از خوبرویان دیده ام

آرزوی جنتم در دل ز بیم حور نیست

هست در شرع محبت رسم و آئین دگر

خوردن خون جایزست و دم زدن دستور نیست

ساغر خالیش از داروی بیهوشی پرست

هیچ دریاکش حریف کاسه طنبور نیست

کار ما در عاشقی مشکل تر از پروانه است

شمع سرکش هست اما همچو او مغرور نیست

حسن هم مانند عشق افتادگی میزیبدش

لشکر زلف بتان تا نشکند منصور نیست

عاقبت از گریه می آید مراد دل بدست

غرق اشک زانکه گوهر جز در آب شور نیست

سربسر دلهای آگه دانه یک سبحه اند

آنچه ما را در دل است از یکدگر مستور نیست

بر جراحتهای ناسور کلیم از بیکسی

غیر حرف سرد مردم مرهم کافور نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۴

جز قامتت بچشم و دلم جای گیر نیست

مهمان خانه های کمان غیر تیر نیست

دنیا و آخرت بره او دو نقش پاست

دلبستگی بنقش قدم دلپذیر نیست

جائیکه من فتاده ام، آنجا که می رسد

از بیکسی مدان اگرم دستگیر نیست

تا گشته ام ز آمد و رفت نفس ملول

وادید و دید هیچکسم در ضمیر نیست

بر دل نهم چو دست کفم پر گهر شود

گر دست مفلس است ولی دل فقیر نیست

طرز فلک بهیچ دلی جا نمی کند

پیری به بی مریدی این چرخ پیر نیست

عیب از نهاد سخت دلان در نمی رود

ای خواجه موی کاسه چو موی خمیر نیست

محروم باد چشم کلیم از رخت اگر

گلدسته بی تو در نظرش دسته تیر نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۵

بر دل ز بس غبار کدورت نشسته است

بیچاره ناله در ته دیوار مانده است

مرغ از قفس پرید و بفانوس شمع سوخت

دل همچنان بسینه گرفتار مانده است

دل را تو بردی و غم دل همچنان بجاست

آئینه در میان نه و زنگار مانده است

پرهیز چون نمی کند از خون عاشقان

چشم ترا سزاست که بیمار مانده است

چون همنشین آن برو رو گشته آبله

شبنم در آفتاب چه بسیار مانده است

سررشته هزار موافق ز هم گسیخت

ربط ردای شیخ بزنار مانده است

از زور رعشه پنجه خورشید می برد

از باده گرچه دست من از کار مانده است

باشد نشان پختگی افتادگی کلیم

آن میوه نارسست که بر دار مانده است

غزل شمارهٔ ۱۱۶

منم که تنگدلی باغ دل‌گشای من است

به دستم آبله جام جهان‌نمای من است

رسید همرهی بخت واژگون جایی

که هر که خاک رهم بود خار پای من است

به دستگیری افلاک احتیاجی نیست

کلیم وقتم و افتادگی عصای من است

به خاک و خون کشدم هر کجا که سرو قدی‌ست

هر آن نهال که بالا کشد بلای من است

چنین که دیدنِ وضع زمانه جانکاه است

به دیده هرچه غبار است توتیای من است

طبیب از عرق شرم نسخه‌ها را شست

ز بس که منفعل از درد بی‌دوای من است

ز بس که موج غمم در میان گرفته کلیم

ز من کناره کند هر که آشنای من است

غزل شمارهٔ ۱۱۷

دایم اندر آتش خود عاشق دیوانه سوخت

شمع محفل را گناهی نیست گر پروانه سوخت

دیده باعث شد اگر ویرانه ام را آب برد

از تف دل بود آن آتش که ما را خانه سوخت

طره اش زان آتش رخسار تابی یافته

کز حدیث زلف او گفتن زبان شانه سوخت

لاله داغست از فغان بلبل و گل بی خبر

آشنا رحمی نکرد اما دل بیگانه سوخت

نیست از سوز درون با ما صفای باطنی

دل سیه شد بسکه آتش اندرین ویرانه سوخت

تا نشاند سوزش پروانه را شمع آب شد

لیک آتش تند بود و عاشق دیوانه سوخت

تا ز دل آهی کشیدم جمله دلها در گرفت

باد بود از آتش یک خانه چندین خانه سوخت

رفته بودم تا از آن بیرحم واسوزم کلیم

بازم آن تاب کمر وان جلوه مستانه سوخت

غزل شمارهٔ ۱۱۸

در کوره غم سوختنم مایه کامست

آتش به از آبست در آن کوزه که خامست

بیمصلحت ساقی این دور نباشد

گر گریه میناست و گر خنده جامست

آسیب جهان بیش رسد گوشه نشین را

دامن نبود در ره آن صید که رامست

دل را چه تفاوت کند ار لطف تو کم شد

کم حوصله خود پیشتر از باده تمامست

از نور خرد کس نرسیدست بجائی

این عقل چراغیست که در خانه حرامست

مشاطه حسن تو بود بخت سیاهم

محبوبی شمع اینهمه از پرتو شامست

گر حلقه دامست و گر حلقه زنجیر

سر حلقه بغیر از من دیوانه کدامست

در خیل اسیران تو هرچند نگنجد

خرسند کلیم از تو بپرسیدن نامست

غزل شمارهٔ ۱۱۹

حالت از تنگی جا غنچه بکنج دهنست

چکند، ساخته با گوشه خود بیوطنست

پستی پایه چو غواص شگونست مرا

پر ز یوسف بود آن چاه که در راه منست

چند در خانه اش آتش فتد از پرتو تو

زین ستم آینه در فکر جلای وطنست

از جنونم بسوی عقل دلالت مکنید

گمشدن بهتر از آن ره که درو راهزنست

روز محشر که نشانها زشهیدان طلبند

کشته تیغ تو آنست که خونین کفنست

بکر معنی را، مشاطه سخن فهمانند

ناخن دخل بجا شانه زلف سخنست

حسن و عشق از همشان نیست جدائی هرگز

آنقدر هست که آن یوسف و این پیرهنست

جز نمک باری در قافله اشکم نیست

دیده ام تاجر کان نمک آن دهنست

گرمی آخر شده در فکر باش کلیم

سخن تازه مگر کم ز شراب کهنست

غزل شمارهٔ ۱۲۰

بکامی خواهش ما مبتلا نیست

چو ماهی دانه ای در دام ها نیست

بچشم خاکپای دوست حیفست

که کاغذ قدردان توتیا نیست

بدست ما نیفتد دامن عیش

کف شانه سزاوار حنا نیست

دل آگاه می باید، وگرنه

گدا یک لحظه بی نام خدا نیست

بزور گریه خون را آب کردم

بریز اکنون که رنگیش از بها نیست

درین محنت سرای تنگ عرصه

از آن ننشست نقش ما، که جائیست

خریدار گران جانی ما هست

که آهن نیز بی آهن ربا نیست

سر کاهیده ام از بار سودا

چو موی کاسه از زانو جدا نیست

شب آدینه گر مهتاب باشد

کلیم از می گذشتن کار ما نیست

غزل شمارهٔ ۱۲۱

زلف تو که طفلان هوس را شب عیدست

شامیست که آبستن صد صبح امیدست

تا رفته، باو نامه ننوشته فرستم

یعنی که زهجران توام دیده سفیدست

عاقل سر فرمان نکشد از خط ساغر

پیر است شراب کهن و عقل مریدست

من مست بهشیاری چشم تو ندیدم

مدهوش ولی با همه در گفت و شنیدست

از بس تنم از فرقت می در رمضان کاست

انگشت نماتر ز هلال شب عیدست

ما تشنه یکقطره، تو سیلاب محیطی

ساقی قدح نیمه زلطف تو بعیدست

سهلست کلیم از همه پیوند بریدن

چیزیکه بود مشکل ازو قطع امیدست

غزل شمارهٔ ۱۲۲

دل کار خود بطالع ناساز واگذاشت

شمع اختیار خویش بباد صبا گذاشت

با ماندگان بساز که کفر طریقتست

رهرو اگر نشان قدم را بجا گذاشت

گل را شکفته در چمن دهر کس ندید

تا غنچه خنده را بلب یار وا گذاشت

خونم ز بس سرشته مهر و وفا شدست

رنگش نرفت آنکه بدست این حنا گذاشت

نفس پیش چو خامه سیه شد ز دود دل

سرگرم اشتیاق تو هر جا که پا گذاشت

از هر کرانه برق بلا در وزیدنست

باید کلیم بخت سیه را بما گذاشت

غزل شمارهٔ ۱۲۳

روشنی در خانه معمور نیست

نیست یک ویرانه کان پر نور نیست

بسکه در بزم نشاط ما گریست

قطره ای خون در رگ طنبور نیست

دل ز مهر گلرخان پرداختیم

در بپشت خاطر ما حور نیست

عمرها پروانه او بوده ایم

در چراغ آشنائی نور نیست

تا تو باشی رو بخورشید آورد؟

اینقدر هم چشم روشن کور نیست

بسکه دیگرگون شد احوال جهان

فکر می در خاطر مخمور نیست

در نظر دارم لبی را روز و شب

چون توانم گفت چشمم شور نیست

می کنم قطع امید از تیغ تو

زخم اگر در تازگی ناسور نیست

پرده بر زخمم چه می پوشی کلیم

شمع در فانوس هم مستور نیست

غزل شمارهٔ ۱۲۴

ایدل دویدن از پی آن بیوفا بسست

گر تو هنوز سیر نگشتی مرا بسست

خواهی بدیده تا یکی آن خاکپا کشید

ای ساده لوح کور شدی توتیا بسست

فیض دم مسیح بدل مردگان گذار

آمد طبیب مرگ تلاش دوا بسست

ایدل ز موج اشک سیاهی مبر ز چشم

صیقل مزن که آینه ام بی جلا بسست

منت ز خضر با همه کوری نمی کشم

در کف ز استقامت طبعم عصا بسست

مژگان چون هست چشم تو، ما را چه می کند

دارد هزار عاشق رو بر قفا بسست

زین بیشتر تلاش جدائی مکن کلیم

در قرب ناتوان نشدی این ترا بسست

غزل شمارهٔ ۱۲۵

امشب گل خورشید بدامان نگاهست

آئینه دل روشن از آن چشم سیاهست

زنهار مکرر نشوی در نظر خلق

انگشت نما مانده همین اول ماهست

پامال حوادث نتوانم که نباشم

چون نقش قدم خانه من بر سر راهست

یکچشم زدن زو نتوانست جدا شد

گوئی نگهش عاشق آن چشم سیاهست

چون شعله شمعم نگسسته است زهم آه

بر راستی این سخنم شمع گواهست

در چشم ترم لخت جگر بار گشودست

هر جا که سرچشمه بود قافله گاهست

از سوز جگر بهره نداریم وگرنه

تأثیر قبائیست که بر قامت آهست

گردیده سفید است کلیم از اثر اشک

در مرگ اثر جامه آهم چه سیاهست

غزل شمارهٔ ۱۲۶

تا بنام من زبان خامه ات گردیده است

از نگینم می رود بیرون ز بس بالیده است

بر هوا می افکند هر دم کلاهی از حباب

قطره زین شادی که دریا حال او پرسیده است

من که باشم کس چو من بیقدر یاد آورده ای

نامه از ننگ همین معنی بخود پیچیده است

تا گشاد جبهه خلق ترا دیدست صبح

بر جهان و دستگاه تنگ او خندیده است

سایه ام را عار می آید که افتد بر زمین

آفتاب التفاتت تا بمن تابیده است

از تفاخر آنچنان سر را بگردون بریده ایم

کاسمان با ناخن ماه نواش خاریده است

دیده را کز خاکپایت خواست گیرد توتیا

یک صفاهان سرمه کلک همتت ورزیده است

تا سواد خط مشکینت بچشم جا گرفت

مردمک چون خط باطل بر بیاض دیده است

کی بود یارب که آیم دولت پابوس تو

همچو نام خود که پای خامه ات بوسیده است

در فراقت جان غم فرسوده ای دارد کلیم

گر به پای قاصدت نفشاند ادب ورزیده است

غزل شمارهٔ ۱۲۷

ز بسکه سر زده مژگان او بدلها رفت

حدیث شوخی و بیباکیش بهر جا رفت

چگونه خاطر جمع از فلک طمع دارم

درین زمانه که جمعیت از ثریا رفت

بدامن آمد و آسود بیقراری اشک

دگر چه شور کند سیل چون بدریا رفت

متاع اشک اگرچه بخاک یکسان شد

بیاد قامت او کار ناله بالا رفت

ز تیرگی که دگر پیش پا تواند دید

چو آفتاب ازین خانه دست بالا رفت

دو بال طایر رعشه است هر دو پنجه من

ز کف چو لنگر رطل گران صهبا رفت

ز یمن اشکم معمور شد بیابان ها

ز سیل گریه من شهرها بصحرا رفت

کسی ثبات قدم در محبت دارد

که همچو سایه ات از جلوه تو بالا رفت

بچرخ قاصد آهی روانه ساز کلیم

اگر علاج تو از خاطر مسیحا رفت

غزل شمارهٔ ۱۲۸

هیچگه جوش سرشک از مژه ما کم نیست

اینقدر آب سزاوار گل آدم نیست

ما بنظاره پریشان و خرابیم از آن

شانه از صحبت زلف تو چرا در هم نیست

جرم مستان همه بر گردن خود می گیرد

دختر رز که جوانمرد چو او آدم نیست

همه از حسرت لعل لب او در تابند

سنگ بر سینه زنان کیستکه چون خاتم نیست

نام او در همه دوری بزبانها بودست

روشناس است زمی، شهرت جام از جم نیست

بیرخت تنگدلی بسکه جهانرا بگرفت

در چمن عرصه گنجایش یک شبنم نیست

بسکه دلهای عزیزان ز نفاق از هم گشت

هر کجا بزم شود روی دو کس با هم نیست

چشم داغ تو بسی شور فتادست کلیم

چون نباشد که بغیر از نمکش مرهم نیست

غزل شمارهٔ ۱۲۹

توبه کردم مستی از چشم بتان افتاده است

تاک را هم از خزان آتش بجان افتاده است

دست تاکش بشکند گر بر در عیشست قفل

کز چنین سر پنجه پهلوان افتاده است

شیشه کی باشد که در پیشت دلی خالی کند

شکوه ها دارد چو ساقی سر گران افتاده است

بوی خون آید از آن راهی که ما سر کرده ایم

نقش پا هر گام چون برگ خزان افتاده است

در زبانها گفتگو گم کرده راه از تیرگی

هر کجا حرفی ز بختم در میان افتاده است

فصل گل رفت و سر از زانوی گلبن برنداشت

غنچه پنداری بفکر آندهان افتاده است

کاهش غیرت ز مو باریکتر دارد مرا

بر زبانها تا حدیث آنمیان افتاده است

حاصل دنیا بچشمم چون درآید، جا کجاست

اشک اینجا کاروان در کاروان افتاده است

شد کلیم آوازه اش از صبح عالمگیرتر

تا چو شمع صبحگاهی از زبان افتاده است

غزل شمارهٔ ۱۳۰

شمیم خلد، گدای دیار کشمیرست

شکفتگی گل خار بهار کشمیرست

لب پیاله ز تبخال رشک می سوزد

که نشئه وقف لب جویبار کشمیرست

اگرچه مایه دلبستگیست قامت سرو

عنان هوش بدست چنار کشمیرست

بزیر پنبه ابر آسمان از آن گم شد

که پای تا بسرش داغدار کشمیرست

صفای سبزه اش از عمر خضر می گذرد

خضر زچشمه خویش آبیار کشمیرست

بدیده خاصیت کیمیا دهد لیکن

بچشم آنچه نیاید غبار کشمیرست

براه جاده نتوان شناخت از جدول

چه آبهاست که بر روی کار کشمیرست

گذشتی از لب ساقی گلعذار کلیم

خنک چو توبه می در بهار کشمیرست

غزل شمارهٔ ۱۳۱

اگر ز هستی ما نام بینشانی هست

در آشیان هما مشت استخوانی هست

جمال اختر بختم نمی شود زایل

چو شمع دایم در طالعم زیانی هست

تو بیزبانی ما را حریف حرف نئی

بداد ما برس ایشوخ تا زبانی هست

تهی ز لخت جگر نیست اشک ماهرگز

همیشه قافله را میر کاروانی هست

کسیکه مایل خونریزی است می فهمم

میانه دل و مژگان او نشانی هست

رود به سیر چمن برق بیشتر زسحاب

مگر بشاخ گلی از من آشیانی هست

سجود خاک درت با سر بریده خوشست

که هیچ باک نباشد چو پاسبانی هست

کلیم دل بهمین قرب بیوصال منه

چه شد که در پس دیوار گلستانی هست

غزل شمارهٔ ۱۳۲

هنوز طُرّهٔ او تا کمر نیامده است

ز پیچ و تاب رگ جان خبر نیامده است

به اعتماد، سرین را به آن کمر مسپار

که مور خازن تنگ شکر نیامده است

همه حکایت مردم گیا فسانه شمار

گیاه مردمی از خاک بر نیامده است

به جلوه‌گاه تو هر دل که رفت، از خود رفت

دگر کسی به وطن زین سفر نیامده است

دعا ز عالم بالا همین خبر دارد

که تیر ناله یکی کارگر نیامده است

چرا به گرد بناگوش تو همی گردد

اگر به پای گهر رشته بر نیامده است

ز جور مادر ایام ترشرو منشین

خیال کن که ز پشت پدر نیامده است

به رشوه داد پر و بال خود خدنگ ترا

به چشم دام تو مرغ دگر نیامده است

چگونه عیش برد ره به خانهٔ تو کلیم

به این خرابه چو یار دگر نیامده است

غزل شمارهٔ ۱۳۳

در مزرع بختم اثر نشو و نما نیست

از گریه من آب اگر هست هوا نیست

چون کج نرود آنکه زمیخانه در آمد

این کج روشی ها گنه آن مژه ها نیست

چون شمع بهر جا که نشاندند نشستیم

با هیچکسم گفت و شنو بر سر جا نیست

هر چند که مژگان تو برگشت ز عاشق

آن هست که روی سخنش جانب ما نیست

صد ره اگرم بخت ببازار فرستد

چون خون هدر بر سر من نام بها نیست

آمیزش ابنای جهان عین نفاقست

هر جا قدم صلح رسیدست صفا نیست

شادی و غم عشق بهر کس نپسندیم

خار و گل او لایق هر بی سروپا نیست

بی قطع تعلق عبث است اینهمه طاعت

سر تا نبریدست ازو سجده روا نیست

می کوش کلیم ار ندهد فیض سخن روی

اینجاست که ابرام خنک عیب گدا نیست

غزل شمارهٔ ۱۳۴

سرخوش از می چو نیم موج هوا شمشیر است

ابر تر را چکنم قطره باران تیر است

زور بازوی توانائیم از فیض می است

باده در طبع من آبست که در شمشیر است

موج سان بر سر هر قطره می می لرزم

چه توان کرد مس طبع مرا اکسیر است

بر سرم لشکر غم آمده از کف ننهم

آنچه شمشیر جوانست عصای پیر است

با گل روی تو دعوی نکویی خورشید

برطرف گر نکند زلف تو جانب گیر است

گر بجوشیم بهم ما و تو، ساقی وقتست

ابر و مهتاب بهم همچو شکر با شیر است

در خم زلف تو دلها چه بهم ساخته اند

چون نسازند بپای همه یک زنجیر است

اینقدر فرق میان خط یک کاتب نیست

سرنوشت همه گر از قلم تقدیر است

سبق نطق به پیش همه خواندیم کلیم

آزمودیم، خموشیست که خوش تقریر است

غزل شمارهٔ ۱۳۵

پیش چشم مژگانی، کز سرشک شادابست

سیل آب شمشیرست، موج تیغ بی آبست

بخت بد نشد بیدار، ساده لوح پندارد

درد تلخکامی را، چاره در شکر خوابست

باده هر گه آخر شد، اول سیه روزیست

شیشه تا که می دارد، خانه پر زمهتابست

گر زخویش می گذری، هر چه هست می گذرد

پای چون زسر کردی، بحر عشق پایانیست

گر نشان بسی باشد، نیست غیر یک مقصد

قبله جز یکی نبود، گر هزار محرابست

حسن لاف استغنا، می زند ولی مشنو

بهر دامن گلچین، نوک خار قلابست

دل اگر بود مخزن، نیست بهر سیم و زر

کعبه خانه است اما، نه برای اسبابست

سایه افکند کس را، بخت چونکه پست افتد

خرمن ار ز ما باشد، برق کرم شب تابست

آتش حوادث نیست، آفت سرای ما

زانکه اشک ریزان را، رخت خانه سیلابست

می ربوده مستان را، گر کلیم هشیاری

بوسه ای تو هم بربا، تا که یار در خوابست

غزل شمارهٔ ۱۳۶

چو ساخت چشم تو کارم، نهفته دیدن چیست

بر آتشی که به نی درگرفت دامن چیست

اگر نه صبح سیه بخت کار شام کند

سیاه روزی ما زان بیاض گردن چیست

دلا تو چشم مرا کرده ای ز گریه سفید

زآه سرمه کشیدن بچشم روزن چیست

نباشد ار دل صیاد داغدار از من

بریده چون پر و بالم قفس ز آهن چیست

نبرد بهره بر هر که جمع شد نعمت

که باغبان نشناسد که سیر گلشن چیست

زمرگ اینهمه اطفال آرزو، هرگز

دلم نسوخت که دانم طریق شیون چیست

چه غم اگر نشناسی حق وفای مرا

که هیچ بت نشناسد حق برهمن چیست

بخرمن ار بودت کار دل ز کشت امید

چو عمر باد بود، باد را از خرمن چیست

شناسد آنکه بپوشد برهنه پائی را

که نفع آبله های فراخ دامن چیست

دلت کلیم چه دارد، غبار شکوه ز دوست

دگر بر آینه ات زنگ کین دشمن چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۷

باغ و راغ من خونین جگرست

نفسی کز دل من تنگ ترست

ز آنچه آن سرو بخود می پیچد

پیچش طره و تاب کمرست

بیزبان باش، نبینی که قلم

با زبانست و سرش در خطرست

آب از اشک جگرسوزی خورد

نخل آهم که سراسر ثمرست

همت عالی ما هست تهی

شاهبازیست که بی بال و پرست

برنگردیده بچشمم تا رفت

خواب با اشک مگر هم سفرست

نکهت گوهر دلها سفته

مژه حکاک عقیق جگرست

بیم سر باشد اگر در ره عشق

چون سرت پای شود بیخطرست

آستین هر که بدستش افتاد

در پی کشتن شمع سحرست

اختر طالع وارون کلیم

نظر تربیتش از شررست

غزل شمارهٔ ۱۳۸

نام ترا شنیدن، چون آرزوی جانست

بر لب مقام دارد، چون درد لب همانست

یک مرغ فارغ البال، در این چمن ندیدم

در دام اگر نباشد، در بند آشیانست

شوخ الف قدمن، هر گه کمان کشیدی

پنداشتم خدنگی، در خانه کمانست

دل شد هزار پاره، نالد هزار دستان

این خود ز قصه عشق، آغاز داستانست

در باغ آفرینش، ما بخت شعله داریم

از چارفصل ما را، قسمت همین خزانست

از دست و پا زدن ها، کاری نمی گشاید

پا بر نیاید از گل، دستم بسر همانست

آهی که بی سر شکست، از دل بلب نیاید

هر جا که باشد این گرد، همراه کاروانست

گر در بلای غربت، آواره وطن را

چیزی به از وطن هست، مکتوب دوستانت

غم را کلیم شادی، از بخت خفته ماست

پیوسته دزد خوشدل، از خواب پاسبانت

غزل شمارهٔ ۱۳۹

نخل قد تو را چون، صورت نگار جان بست

گلدسته سرین را، زان رشته بر میان بست

از بسکه شد بریده، پیوند راحت از ما

بر زخم ما بشمشیر، مرهم نمی توان بست

جائیکه غنچه سنگست، بر آشیان بلبل

عاشق چسان تواند، خود را بگلرخان بست

آب و گل وجودم از رعشه موج دارست

بی می نمی تواند، مغزم در استخوان بست

هر بستگی که باشد موج می اش کلیدست

پیرمغان گشاید، هر در که آسمان بست

گلشن خوش و هوا خوش، گفتی گرچه باید

باید نقاب گل را، بر روی باغبان بست

تاب تلافی جور، نازک دلان ندارند

بر زخم لاله و گل، مرهم نمی توان بست

از وضع ناگوار اهل جهان دلی پر

دارم کلیم و باید، از نیک و بد زبان بست

غزل شمارهٔ ۱۴۰

منم که داغ بلا گلشنی بنام منست

گل شکفته من حلقه های دام منست

چنان نمک که توان بست خون ناحق از آن

ملاحتی است که با سرو خوشخرام منست

قلم نمی شکند، نامه ات نمی سوزد

زبان کلک تو بیزار چون زنام منست

مرا بدام حوادث، زحرص دانه کشید

کدام دانه بغیر از گره بدام منست

چنان بحوصله ممتازم از قدح نوشان

که درد ته خم افلاک وقف جام منست

غرض زاشک فشانی گهر فروشی نیست

که گریه در غم او ورد صبح و شام منست

چو نیست بهره ام از کام دل، همان گیرم

که هر چه صید مرادست جمله رام منست

همیشه سلسله زلف تست در خاطر

که با کمال جنون ربط با کلام منست

کدورت من از ابنای دهر نیست، کلیم

تمام کلفتم از بخت ناتمام منست

غزل شمارهٔ ۱۴۱

چشم هر کس گر بیار ماه سیما روشنست

ز آتش دل همچو مجمر دیده ما روشنست

هر که را ایام پیش آورد زودش پس نشاند

این پشیمانی ز جزر و مد دریا روشنست

نور بی برگی کند در خانه ها کار چراغ

عمرها شد کز حباب این نکته بر ما روشنست

عقل دیوانه است، هر جای بوی می افسون دمید

روح پروانه است هر جا شمع مینا روشنست

منت زلف تو طوق گردنم بادا کزو

حال دلها بر تو در شبهای یلدا روشنست

کار ما گر نیست دلخواهش نگیرد کار تنگ

از تغافلها که دارد کارفرما روشنست

اینکه اشکست، اینزمان خون جگر خواهد شدن

پیش پیش امروز بروی حال فردا روشنست

شیشه می عینک بینائیت بادا کلیم

تا بدانی دیده ها از نور صهبا روشنست

غزل شمارهٔ ۱۴۲

دگر بهار چمن را چه دلگشا کردست

شکوفه بر سر سبزه نثارها کردست

چمن زلاله و گل آنچنان که آب روان

اگر گذشته، از آن روی بر قفا کردست

چنینکه چوب قفس پر گلست بلبل را

غریب ساخته صیادش ار رها کردست

نه از ترانه بلبل شکفته گل در باغ

که بره کسب هوا غنچه سینه وا کردست

چه عقده ها که ز خاطر گشود غنچه گل

بهار بین که گره را گره گشا کردست

چوبی می است از آن ساغر سفالین به

چه شد که نرگس جام خود از طلا کردست

هر آن نهال که از برگ دست بردارد

بهار گلشن کشمیر را دعا کردست

بحیرتم ز هوایش ببین که در یک طبع

هزار رنگ تلون چگونه جا کردست

بیادگار هوا را زهر گلی رنگیست

برنگ هر یک از آن جلوه ای جدا کردست

درین بهار کلیم آنکه هست قدرشناس

برای خار سرانجام رونما کردست

غزل شمارهٔ ۱۴۳

سیر گل امسال از تنهائیم دلخواه نیست

ز آشنایان غیر بلبل کس بمن همراه نیست

هر مرادی را بهمت می توان تسخیر کرد

دست کوته سهل باشد همت ار کوتاه نیست

نیست ما را دانه ای جز کاه در کشت امید

آنهم از بخت زبونم گاه هست و گاه نیست

ماو شمع انجمن را یک طبیعت داده اند

برنیاید از لب ما گر نفس جانکاه نیست

در پناه خاکساری ایمنم از گمرهی

هر کجا نقش قدم باشد بغیر از چاه نیست

طاعت مقبول درگاه الهی آگهیست

خامشی بهتر از آن ذکری که دل آگاه نیست

از ریاضت زرد رو مانند زاهد من نیم

کاب تخمیر وجود من بزیر کاه نیست

اینهم از کوتاهی بخت زبون باشد کلیم

گر مرا تار رسائی در کمند آه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۴

دیده چشم می پرستی دیده است

اشکم از مستی بسر غلطیده است

دل بر او رفت اینجا جا نبود

سینه تنگ و آرزو بالیده است

زلف در گوش تو شرح حال ما

گفته است اما بهم پیچیده است

بسکه می بیند ز ما دیوانگی

دیده داغ جنون ترسیده است

روزگار اندر کمین بخت ماست

دزد دایم در پی خوابیده است

غمزه اش در بند دارد خنده را

زاب لب شیرین شکر دزدیده است

خویش و قومی نیست تا رسوا شویم

عیب ما را بیکسی پوشیده است

کارم از غم رونقی دارد کلیم

دست بر سر آستین بر دیده است

غزل شمارهٔ ۱۴۵

آن بلبلم که عقده دل دانه منست

آبی که هست در قفسم آب آهنست

طالع نگر که کشت امیدم ز آب سوخت

در کشوری که برق هوادار خرمنست

او را ز حال دیده حیران چه آگهی

کی آفتاب را خبر از چشم روزنست

در گلشن امید نچیدم اگر گلی

از وصل خار صد گل جا کم بدامنست

گفتی چه سود، کاتش شوقت بما چه کرد

احوال خانه سوخته بر خلق روشنست

هر کس مرا شناخت زهمراهیم رمید

نشناخته است سایه هنوزم که با منست

در چار موسمش نبود رنگ و بو کلیم

این عالم فسرده که نزد تو گلشنست

غزل شمارهٔ ۱۴۶

حسن اگر در پرده باشد عشق ازو دیوانه نیست

بر چراغ روز بال افشانی پروانه نیست

تا طبیب خستگان عشق چشم مست اوست

ناله بیمار غیر از نعره مستانه نیست

نیست سامانی بغیر از رخنه در ویرانه ام

گر بسامان دام ماهی آب دارد دانه نیست

با دل روشن کدورت همره دیرینه است

گر مرادت شمع بیدو دست در این خانه نیست

سیل گه جاروب منزل گاه فرش خانه است

فقر را زین به متاعی زینت کاشانه نیست

صید معنی را زبس می بندم و وا می کنم

هر که می بیند مرا گوید بجز دیوانه نیست

مزرع امید را از گریه نتوان سبز کرد

آب شور چشمه ما سازگار دانه نیست

زخمها برداشت تا زلف ترا تسخیر کرد

دست سعی هیچکس بالای دست شانه نیست

هر کس از بیداد گردون شکوه ای دارد کلیم

گر تو هم داری بگو، اینجا کسی بیگانه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۷

امسال نوبهار قدم پیشتر گذاشت

گل نیز از بساط چمن پا بدر گذاشت

سوسن بوصف باغ زبانرا کبود کرد

نرگس ز شوق در قدح لاله سر گذاشت

برگ شکوفه رقعه معشوق باغ بود

زان بوسه داد نرگس و بر چشم تر گذاشت

شیرینی تبسم هر غنچه را مپرس

در شیر صبح خنده گلها شکر گذاشت

گل را غرور مشت زر خویش بس نبود

ابر بهار بر سر آن زر گهر گذاشت

نگذاشت یادگار بجز خرمن گلی

بر هر گل زمین که شکم ابرتر گذاشت

می آورد بسان گل زرد سر برون

نتوان بخاک گلشن کشمیر زر گذاشت

رمزیست اینکه عاشق و معشوق یکدلند

در پای خویش بید موله چو سر گذاشت

کوتاه ماند دست کلیم از گل مراد

هر چند آرزو بسر یکدگر گذاشت

غزل شمارهٔ ۱۴۸

در طریق خودنمائی شیوه دلخواه نیست

غیر دعوی بلند و همت کوتاه نیست

کیسه ای بر وعده های بخت نتوان دوختن

خفته گر در خواب حرفی گفت از آن آگاه نیست

از نفاق صحبت مردم ز بس رم کرده ایم

ناله ما نیز با خضر اثر همراه نیست

خاطر آشفته ای دارم که هر ساعت نفس

راه لب را می کند گم گر چراغ آه نیست

هر چه ترکش می توان کردن، بدست آورده گیر

غم زناکامی نباشد همت ار کوتاه نیست

مرگ تلخ و زندگی هم سربسر درد و غمست

پشت و روی کار عالم هیچگه دلخواه نیست

کعبه عشق تو پنداری سر کوی فناست

می توان رفتن ولی در بازگشتن راه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۹

شیب و شباب راه عدم را مراحلست

عمر تو راه دور و درازش دو منزلست

وارسته را ز جذبه دهد امتیاز قرب

کی کهربا رباید کاهی که در گلست

چشمت هنوز حلقه تعلیم ساحریست

سحرش بدور خط تو هر چند باطلست

عشق از هوس جدا کن و زاری شناس باش

در گریه فسرده دلان آب داخلست

در مرگ هست آنچه در آب حیات نیست

آسان زیاد مرگ شود هر چه مشکلست

افتاده ام بصید گهی در دیار عشق

کانجا بقید دام و قفس مرغ بسملست

از بستگی کار درین روزگار تنگ

چیزی اگر گشاده شود دست سایلست

دوری اگر بود همه یک کام می کشد

ماهی جدا ز آب هلاکش بساحلست

در دعوی وصول بحق شیخ شهر را

ترک نماز و روزه گواهان عادلست

عمر کلیم صرف ببازی شد و هنوز

آن بیخبر ز بازی ایام غافلست

غزل شمارهٔ ۱۵۰

پای بی کفش از سری کاید بسامان بهترست

زخم مرهم گیر از چاک گریبان بهترست

از جهان بی بهره را نبود شمار عمر خضر

روز کوتاه از برای روزه داران بهترست

آب با خود دارد این جاروب در راه وفا

آستان دوست را رفتن بمژگان بهترست

دارم از خضر این وصیت را که در راه طلب

جای مژگان دیده را خار مغیلان بهترست

بر سیه بختان بود داغ وفا زیبنده تر

شب چو تاریکست از بهر چراغان بهترست

سخت بیدردیست بار خاطر بلبل شدن

سیر گل از رخنه دیوار بستان بهترست

گر درین میخانه از بیداد دوران چون قدح

دل ز خون لبریز باشد چهره خندان بهترست

با توان دلخوش باین بودن که در خاکست گنج

خانه ویران بر سر اسباب و سامان بهترست

نیست جز ترک تکلف زینت روشندلان

گر لباس اطلس است آئینه عریان بهترست

از حیات جاودان خضر نزد اهل دل

تشنه مردن در کنار آبحیوان بهترست

هر کجا نسبت فزونتر ربط چسبانتر کلیم

دل که آشفتست در زلف پریشان بهترست

غزل شمارهٔ ۱۵۱

براه عشق تو جز اشک و آه با من نیست

از آن متاع چه بهتر که باب رهزن نیست

زبس گداختم از غم چنان سبک شده ام

که خون ناحق من نیز بار گردن نیست

بغیر دیده و دل کز غمت فروغ برند

دو خانه هرگز از یک چراغ روشن نیست

درین چمن دل ما همچو غنچه پیکان

ز صد بهارش امید یکی شکفتن نیست

برای قافله کعبه سبکباری

هزار بدرقه و راهبر چو رهزن نیست

دلم که در کف عشقت ز موم نرم تر است

چو وقت پند شود کم ز سنگ و آهن نیست

ببحر هستی غیر از حباب نتوان یافت

سری که منت تیغ تواش بگردن نیست

کم از هنر نبود عیب چون بجا باشد

که تنگ چشمی عیب است و نقص سوزن نیست

کلیم را سر همخانگی بشعله بود

وگرنه جائی بهتر ز کنج گلخن نیست

غزل شمارهٔ ۱۵۲

این سطرهای چین که ز پیری بروی ماست

هر یک جدا جدا خط معزولی قواست

دل در جوانی از پی صد کام می دود

پیری که هست موسم آرام کم بهاست

چشم دگر ز عینک گیرم بعاریت

اکنون که وقت بستن دیده ز ماسواست

ضعفم بجا گذاشته از خرمن وجود

کاهی که در برابر صد کوه غم بجاست

سامان ساز و برگ سراپا کجا بود

در کلبه ام که موجه سیلاب بوریاست

کی می دهد رهم بر آن پادشاه حسن

این بخت دون که پست تر از همت گداست

دستی که وانشد ز قناعت بنزد خلق

انگشت او بیمن به از شهپر هماست

خون حیا بگردن اهل طلب بود

قتل گدا بقصد قصاص حیا رواست

غم می خورم بجای غذا چون کنم کلیم

اینست آن غذا که نه محتاج اشتهاست

غزل شمارهٔ ۱۵۳

سیل در اقلیم ما پیرایه بند خانه است

رخنه مانند قفس آرایش کاشانه است

کام دنیا را برای اهل دنیا واگذار

جغد را ارزانی آن گنجی که در ویرانه است

بر دَر و بامِ دلم ، غم بر سرِ هم ریخته است

میهمان در خانه ام دایم زیاد از خانه است

قابل چندین شکایت نیست وضع روزگار

آنچه دارد تلخ و شیرین جمله یک پیمانه است

صرفه را دیوانه ها دارند در امر معاش

بوریا گه فرش و گاهی جامه دیوانه است

رشک بردن لازم عشقست بر هر کس که هست

هر که در بزمست بار خاطر پروانه است

خوشه شمع است بار کشته امید ما

آب و رنگی دارد اما خوشه بیدانه است

مرهم زخم جفای چند کس خواهد شدن

طره او را یکی از سینه چاکان شانه است

اختیار حل و عقد زلف او دارد دلم

خانه زنجیر را دیوانه صاحبخانه است

می رمم از هر که باشد آشنای من کلیم

آشنایِ معنیِ بِکر ام ، که آن بیگانه است

غزل شمارهٔ ۱۵۴

چاره خاموشی بود هر جا سخن در شیر نیست

تیر بر سنگ آزمودن جز زیان تیر نیست

گر بخلق الفت نمی گیرم گناه من بدان

طینت ابنای دهر از خاک دامن گیر نیست

خواری و عزت درین محنت سرا یکسان بود

آستان و مسندی در خانه زنجیر نیست

مادر گیتی که باشد نار پستان زین انار

خون بود گر بهره ای طفلان شیر نیست

عاشق و معشوق بی آمیزش هم ناقصند

شاهد این مدعی به از کمان و تیر نیست

کار فردا با کریمی دان که آن از شوق عفو

عذرها را نشنود گر بدتر از تقصیر نیست

غزل شمارهٔ ۱۵۵

همیشه کارم در کار خیر تأخیرست

که توبه مانده درست و بهار کشمیرست

درین چمن نرود عهد خوشدلی بشتاب

ز موج سبزه بپای نشاط زنجیرست

نقیض گیری افلاک را چه می دانی

علاج عقده دشوار ترک تدبیرست

بپوش جوهر خود را که از بلا برهی

کزین گناه گرفتار بند شمشیرست

جنون بخانه زنجیر اگر پناه برد

بجاست خانه تاریک، عقل دلگیرست

بصیدگاه محبت که صیدها رامند

رمی که باشد صیاد را زنخجیرست

زدلخراشی کز جور آسمان دیدم

هلال عیدم در دیده ناخن شیرست

دلم که رد فروشنده و خریدارست

ز تیره بختی همدرد بنده تیرست

دلم که بهره زخوبان نمی برد گوئی

که باغبانی در بوستان تصویرست

سپهر تفرقه افکن کلیم ز آتش رشک

کباب الفت پیوند شکر و شیرست

غزل شمارهٔ ۱۵۶

عاقل سپر زخم زبان گوش گران یافت

گر عقل بود این سپر از پنبه توان یافت

شیطان چه تمتع برد از اهل تجرد

رهزن چه درین بادیه از ریگ روان یافت

دنیاطلب، از موی میانان نشد آگاه

بس دیده که او حسن کمر در همیان یافت

ما را هدف ناوک بیداد نوشتند

آنروز که ابروی بتان شکل کمان یافت

نازم بخرابات که از هر در خانه

آبی که سیاهی برد از بخت توان یافت

از فقر و فنا می برد آلوده دنیا

فیضی که شکم بنده ز ماه رمضان یافت

سرگشته کلیم از پی آنم که درین راه

هر کس بطریق دگر از دوست نشان یافت

غزل شمارهٔ ۱۵۷

آن صید پیشه فکر مدارا نکرده است

گر سربریده رشته ز پا وانکرده است

امروز در بهشتی اگر بی تعلقی

هرگز کریم وعده بفردا نکرده است

از روزگار خاک گل و آدمست و بس

خاکی که عشق او به سر ما نکرده است

تا راه برده است خرابی بخانه ام

یک سیل رو بجانب دریا نکرده است

زاهد که برنداشته دست از عصای شید

دارد گمان که تکیه بدنیا نکرده است

عقل این ملایمت که برین سرکشان کند

در هیچ دور پنبه به مینا نکرده است

عقل این ملایمت که برین سرکشان کند

در هیچ دور پنبه به مینا نکرده است

بی برگی نهال محبت به بین که دل

از نخل آه سایه تمنا نکرده است

سالک اگر بکوی تعلق در آمده

چون تیر خانه ساخته و جا نکرده است

دل برده از کلیم و بود زلف او برو

دزدیکه شحنه او را پیدا نکرده است

غزل شمارهٔ ۱۵۸

دل بزیب و زینت دوران هنرپرور نبست

غیر نقش بوریا بر خویشتن زیور نبست

تا دلم در کنج غم بر حال زار خود نسوخت

همنشین بر زخم من مرهم زخاکستر نبست

کاروان ها بار عشرت بست بهر دیگران

رنگ بر رویم سپهر از گردش ساغر نبست

از علاج چاکهای سینه دل برداشتم

زانکه مرهم هیچکس بر روزن مجمر نبست

شوربختی حاصل دریا ز گوهر پروریست

از سخن سنجی جزین طرفی سخن پرور نبست

صاحب انصاف را باشد نظر بر نقص خویش

بر رخ پروانه کس در هیچ بزمی در نبست

چشم می بندیم از هر جا که باید بست دل

دام شیطان تعلق طرفی از ما بر نبست

صید معنی را کلیم از رشته پرتاب فکر

هیچ صیاد سخن از بنده محکم‌تر نبست

غزل شمارهٔ ۱۵۹

دل یوسف نژادان یوسف چاه زنخدانت

گریبان چاک می روید گل از شوق گریبانت

سپاه غمزه ات را در هزیمت فتح می باشد

شکست افتاد در دلها چو برگردید مژگانت

حریف دادخواهان نیستی بیداد کمتر کن

چو گل بر میفروزی گر بگیرد خار دامانت

زچاک زخم صدجا می گشایم در بروی او

زند گر بر دل حلقه زلف پریشانت

چنان خواهم بمستی کام از لعل لبت گیرم

که گردی از نمک باقی نماند در نمکدانت

باین ضعفی که نتوانم به بیهوشی زخود رفتن

توانم رفت چون پروانه هر ساعت بقربانت

تمام از پای تا سر مهربانی و وفائی تو

بزخم صید مرهم می گذارد آب پیکانت

مگر بادی بقصد کشتن شمع مزار آید

وگرنه کیست کاید بر سر خاک شهیدانت

کلیم آنروز سردار وفاکیشان ترا دانم

که در راه وفای او نه سر مانده نه سامانت

غزل شمارهٔ ۱۶۰

در کلبه ما تا بکمر موج شرابست

تا ساغر تبخاله ما پر می نابست

چشمت لب ما غمزدگان را ز فغان بست

خاموش نشینیم که بیمار بخوابست

بیتابی پروانه بر او چه نماید

آن شعله که خورشید ازو در تب و تابست

در گریه ندانم که چرا می روم از خود

بیهوشیم از چیست چو در ساغرم آبست

یک گل بهواداری گلشن بکفم نیست

از تربیت باغ چه در دست سحابست

ویرانه من پرتو خورشید ندیدست

هرچند که این خانه زبنیاد خرابست

در سربسر ملک وی از گریه خلل نیست

تا ساقی ما پادشه عالم آبست

امید درین ره بدل سوخته دارم

پرواز من از بال و پر مرغ کبابست

می رنجم ازو، رنجش دیوانه ز طفلان

پروای که دارد گله ام در چه حسابست

آن شعله که در جان کلیم آتش کین زد

بر بوالهوسان هر شررش قطره آبست

غزل شمارهٔ ۱۶۱

چشم دلجوئی دلم از مردم عالم نداشت

داغ من مرهم ندید و راز من محرم نداشت

بلبل این گلستان صد آشیانرا کهنه کرد

آن گل خودرو وفایش عمر یک شبنم نداشت

منکه غمخوار دلم از من مپرس احوال او

عالمی غم داشت دل اما غم عالم نداشت

بر سر ما تیغ بیداد تو ابر رحمتست

رحمتی زین به که زخمش حاجت مرهم نداشت

از خموشی گوهر مقصود می آید بچنگ

هیچ غواصی نکرد آنکس که پاس دم نداشت

در وداعش دیده طوفان خیز می بایست حیف

کز تف دل دیده ام چون چشم عینک نم نداشت

بر لب لعلت خراشی دیدم و مردم زرشک

این نگین کی کنده شد نقشی خود این خاتم نداشت

بسکه در خاطر خیال خال آن لب جا گرفت

کعبتین آرزویم غیر نقش کم نداشت

عاقبت از دیده دست تربیت شستم کلیم

زان که آن گوهر که من زین بحر می‌جستم نداشت

غزل شمارهٔ ۱۶۲

آن جنگجو که هیچ ملال از جفا نداشت

صلحش بسان رنجش عاشق بقا نداشت

دل از هجوم درد تو شرمندگی کشید

ویرانه حیف درخور سیلاب جا نداشت

شمعم زباد دامن فانوس می کشد

آن محنتی که در ره باد صبا نداشت

ازهای های گریه من تا دلش گرفت

دیگر چو آب تیغ سر شکم صدا نداشت

بر سینه خط زخم چه خوانا نوشته ای

داغ ارچه بود حاجت این نقطه ها نداشت

روزی هزار بار اگر گریه دیده را

می شست بیتو خانه چشمم صفا نداشت

گر آب و دانه در قفس مرغ دل نبود

صیاد را چه جرم، قفس این فضا نداشت

از گریه ام که زیب عروسان گلشنست

پای گلی نبود که رنگ حنا نداشت

دل ترک آشنائی ما زود کرد و رفت

زان شد پسند یار که عیب وفا نداشت

دست جنون لباس چو کند از بر کلیم

چون غنچه رخت زیر بزیر قبا نداشت

غزل شمارهٔ ۱۶۳

دل دامن مجاورت چشم تر گرفت

با طفل اشک صحبت دیوانه در گرفت

نقشم ز یمن فقر بافتادگی نشست

نتوان بسان سایه ام از خاک برگرفت

بیطالع از زلال خضر خون خورد که شمع

جان کاستن وظیفه ز فیض سحر گرفت

در باغ دهر جز بر پژمردگی نداد

گوئی نهال بخت من آب از شرر گرفت

آبی ز آبله برخ پای خفته زن

باید ز پیش رفته رفیقان خبر گرفت

زنگ از دلت بصیقل سامان نمی رود

خواهی اگر ز آینه خود را زبر گرفت

از دل حدیث آرزویت چون بنامه رفت

از اشتیاق مور رقم بال و پر گرفت

صحبت میان صافدلان هم بسر نرفت

در روزگار ما دل آب از گهر گرفت

چون کشور وجود عدم گرچه تنگ نیست

آسوده تر کسی است که جا بیشتر گرفت

صندل بخامه مال ز خوناب دل کلیم

کز حرف اشتیاق منش دردسر گرفت

غزل شمارهٔ ۱۶۴

راحتی دارم که با سودای عشقم کار نیست

ورجگر سوزی ندارم آهم آتشبار نیست

عندلیب ما بامید چه بندد آشیان

شبنم و گل را چه آمیزش درین گلزار نیست

گر وفا پیام نبندد روی گردان می شود

پشت طاقت در سر کوی تو بر دیوار نیست

از گلستانی که زاغ و بلبلش هم نغمه اند

چشم بستم بیش ازین در دیده جای خار نیست

در محبت بیکسی در عشق تنهائی خوشست

شادمانی بهتر از آن غم که بی غمخوار نیست

هجر تا آمد کلیم خسته دل تسلیم کرد

می شناسد طاقت خود را حریف آزار نیست

غزل شمارهٔ ۱۶۵

فراق همنفسان جان بیقرارم سوخت

گیاه خشکم و هجران نوبهارم سوخت

چو من مباد کس آواره هزار وطن

فلک ز داغ فراقت هزار بارم سوخت

زمانه از شب تارم چراغ باز گرفت

پس از وفات من آورده بر مزارم سوخت

سرشک راه بدامن نبرد در شب هجر

چو شمع لخت جگر گرچه بر کنارم سوخت

طبیب مرده دلان بعد مرگ مشفق شد

بوعده کرد وفا چون در انتظارم سوخت

مرا جدائی جانان دگر نکشت کلیم

چه منت است تف آه شعله بارم سوخت

غزل شمارهٔ ۱۶۶

ناله می آید بکویت راه چندان دور نیست

گر تو هم گاهی کنی یاد اسیران دور نیست

گرچه ما را می دهی بر باد بفشان دامنت

تا بدانی خاک مشتاقان زدامان دور نیست

کیست در کویت که شبها ناله ام نشنیده است

جمله می دانند کاین بلبل زبستان دور نیست

می کند هجرت مدار از آنکه می داند که من

گر کشد کارم بمردن آبحیوان دور نیست

تا دل و جان بود دادم، ای صبا آخر تو هم

بوی گل را قیمت ارزان کن گلستان دور نیست

دست بیتابی بفرقم مشت خاکی هم نریخت

تا زدامانت جدا شد از گریبان دور نیست

با بلا هم پیرهن یارب کسی چون من مباد

پا اگر در دامن آرم از مغیلان دور نیست

دور از آن درگه ندارد خاطرجمعی کلیم

از وطن آواره گر باشد پریشان دور نیست

غزل شمارهٔ ۱۶۷

چشم پوشیدن ز نیک و بد چراغ دیده است

روشنی دل را ز نور دیده ها پوشیده است

با که گردن سازگاری کرد تا با ما کند

بر مراد دانه هرگز آسیا گردیده است؟

سرو را دانی چرا آزاد می گویند خلق

زانکه دامان تعلق زین چمن برچیده است

گر قفس تنگست از بیرحمی صیاد نیست

صید از ذوق گرفتاری بخود بالیده است

گر بصحرا می رود، ور سر بدریا می کشد

سیل راه برو بحر از اشک من پرسیده است

جامه لایق بآن دستار عریانی بود

بر سر هر کس که سودای جنون پیچیده است

چشم خود را بایدش دادن بمردم عاریت

هر که خود را لایق بالانشینی دیده است

دیده ای دارم که ویران گشته از یکقطره اشک

خانه چشمم تو گوئی از گل نم دیده است

دیده بیدل چسان از زخم می ترسد کلیم

چشم داغ من ز مرهم آنچنان ترسیده است

غزل شمارهٔ ۱۶۸

دجله اشک از بهار شوق طغیان کرده است

رازهای سینه را خاشاک طوفان کرده است

دل گمان دارد که پوشیده است راز عشق را

شمع را فانوس پندارد که پنهان کرده است

زاهد از حسن جهان آرای جانان می کند

آنقدر ذوقی که دیوار گلستان کرده است

منت باران بکشت آرزویش می نهد

غمزه ات گر خسته ایرا تیرباران کرده است

می شود اول ستمگر کشته بیداد خویش

سیل دایم بر سر خود خانه ویران کرده است

در گلستان وفا، بلبل بگل هرگز نکرد

آن نظربازی که چشمم با مغیلان کرده است

ربط سرها ماند با زانوی غم دیگر سپهر

هرکجا دیده است پیوندی پریشان کرده است

زلف هندوی ترا از دلبری خط توبه داد

کافری را کافر دیگر مسلمان کرده است

فکر پرواز گلستان دارد اندرسر کلیم

ساز راه گلشن کشمیر سامان کرده است

غزل شمارهٔ ۱۶۹

دلها بیک نظاره ز نظارگان گرفت

از یک گشاد تیر بلا صد نشان گرفت

بی اختیار می بردم اشک چون کنم

خاشاک سیل را نتواند عنان گرفت

می خواست روسفیدی آماجگاه تو

گر شعله فراق کم استخوان گرفت

یک کوکبش رعیت بختم نمی شود

آهم اگرچه کشور هفت آسمان گرفت

ای مست ناز اگر همه باید بخاک ریخت

یکبار ساغر از کف ما می توان گرفت

دایم زمانه در پی تفتیش حال ماست

پیوسته راهزن خبر از کاروان گرفت

حال کلیم و عیش گوارای او مپرس

گر آب خورد در گلویش استخوان گرفت

غزل شمارهٔ ۱۷۰ - در مدح شاه‌جهان

کردست تیغت از سر خصم ابتدای فتح

اینست ابتدا چه بود انتهای فتح

ای از ازل بقامت شمشیر نصرتت

همچون غلاف آمده چسبان قبای فتح

آمد ز بحر لطف الهی بدرگهت

چون موج سوی ساحل فتح از قفای فتح

بر دوش باد سیر کند همچو بوی گل

در گلشن جهان خبر غمزدای فتح

سرها که همچو غنچه نشکفته چیده اند

مشت گلیست از چمن دلگشای فتح

بر آب کس بنا ننهد، دست قدرتت

دایم بر آب تیغ گذارد بنای فتح

سوفار را چو غنچه زبان تر زبان شود

در عرصه ای نبرد ز شوق صلای فتح

مردان کار همچو نی تیر یک بیک

پا کرده سخت و بسته کمر از برای فتح

ابرو مثال موی دمد از زبان تیغ

از بس کند برای دلیران دعای فتح

تیغ و سنان بحال زره رشک می برند

کو از هزار دیده به بیند لقای فتح

گلزار رزم شاه جهان پادشاه را

آن بلبلم کلیم که دارم نوای فتح

غزل شمارهٔ ۱۷۱

گاهی از خاک درت مرهم به زخم ما ببند

اینچنین مگذار ما را یا رها کن یا ببند

حفظ بی‌برگی به از سامان کن ار وارسته‌ای

خانه از اسباب چون خالی شود در را ببند

رنگ ما چون مرغ وحشی زود از رو می‌پرد

ساقی از یک جرعه ما را رنگ بر سیما ببند

در کمین بنشین اگر خواهی شکار افتد به دام

خویش را بنمای و پای آهوی صحرا ببند

تارهای زلف را ای شوخ بر گردن مپیچ

رشته بر آن دسته گل از رگ جان‌ها ببند

حرف را با صرفه می‌گو تا کدورت نآورد

باده گر خواهی که صاف آید سر مینا ببند

تار زلفت را به صید دیگری ضایع مکن

هرچه می‌ماند ز بال ما به پای ما ببند

جز پریشانی دگر سودی نمی‌بینم کلیم

پند من بشنو به زلف او ره سودا ببند

غزل شمارهٔ ۱۷۲

هر کس بتو دلربا نشیند

بسیار ز خود جدا نشیند

همچون هدفم سفید شد چشم

تا ناوک تو بجا نشیند

از بس تنگست بزم وصلت

جا نیست که نقش پا نشیند

مرغ الفت پرید ازین باغ

شبنم از گل جدا نشیند

باشد بلبت نشان دندان

نقشی که بمدعا نشیند

در دامن من فلک کند سیر

خاری که مرا بپا نشیند

از کوی وفا هر آنکه برخاست

در راه تو بیوفا نشیند

از راه وصال برنخیزد

گردی که بروی ما نشیند

در بزم جهان کلیم شمعست

می سوزد هر کجا نشیند

غزل شمارهٔ ۱۷۳

از هجوم خط دلی باطره پرفن نماند

مور چندان شد که آخر دانه در خرمن نماند

مرغ گیرائی ز دام زلف او پرواز کرد

ناوک اندازی آن مژگان صیدافکن نماند

بخیه بر زخم دل ما تنگ می گیرد بسی

حیف کائین مروت یکسر سوزن نماند

از خط پرگار این خواندم که از سرگشتگی

راه حیرت پوید آن پائی که در دامن نماند

زینهمه باران پیکان زخم را لب تر نشد

خشکسال عافیت شد آب در آهن نماند

بسکه در هر گام راه عشق دارد رهزنی

غیر خار پا ز سامان سفر با من نماند

بعد ازین تاریکی شبها بخود خوش کن کلیم

شکوه کم کن در چراغ اختران روغن نماند

غزل شمارهٔ ۱۷۴

زآن همه صبر و سکون ، در دل کفِ خوناب ماند

کاروان ما بجای آتش از وی آب ماند

آه اگر آتش بدل زد اشک در کار خودست

گر بسوزد خانه خواهد قسمت سیلاب ماند

چشم بر بهبود پیری داشتم آنهم نشد

کاروان عمر رفت و بخت ما در خواب ماند

دشمنان از خصمی ما سینه ها پرداختند

کینه ما همچنان در خاطر احباب ماند

نفع دارد نوشداروی جهان ناخوردنش

منفعت زین به کزینسان نامی از سهراب ماند

هر چه بود از دل بغیر از نقش ابروی تو رفت

عاقبت زین مسجد ویران همین محراب ماند

شمعهای بزم ما با هم نمی سوزد کلیم

مجلس ما را شراب آخر شد و مهتاب ماند

غزل شمارهٔ ۱۷۵

مرا همیشه مربی چه طالع دون بود

ترقیم چه عجب گر چو شمع وارون بود

همیشه اهل هنر را زمانه عریان داشت

فسانه ایست که خم جامه فلاطون بود

پسند ماتمیان با هزار غم نشدیم

بجرم اینکه لباسم زگریه گلگون بود

فلک ز عیب تهی کاسه ای مثل چون شد

زکاسه های کواکب همیشه پرخون بود

مدام از آن نم باران که خاک آدم داشت

متاع خانه ما نزد سیل مرهون بود

همیشه عقده خاطر رواج کارم داد

چه بستگی که پر و بال صید مضمون بود

نشان شیفتگان دیار عشق یکیست

بچشم لیلی هر گردباد مجنون بود

خوش آن گذشته که تاری گر از علائق داشت

بسان طنبور آنهم زخانه بیرون بود

کلیم دل بقناعت نهاد و چاره نداشت

ز دخل خون جگر خون گریه افزون بود

غزل شمارهٔ ۱۷۶

بوقت گرسنگی نفس دون گدائی کرد

چو یافت یک لب نای دعوی خدائی کرد

گره گشاد ز کارم که سخت تر بندد

جز این نبود فلک گر گره گشائی کرد

شهید تیغ تو خون را حلال چون نکند

بمحشر از کفن سرخ خودنمائی کرد

نکرد همرهی تن بسیر باغ و بهار

بخار راه تو پائیکه آشنائی کرد

قدم براه تجرد چو آشنا گردد

زکفش آبله می بایدش جدائی کرد

کسیکه دل بغم روزگار کرد گرو

گرفت جام جم و کاسه گدائی کرد

طمع نتیجه حرمان دهد اگرچه کسی

ز آفتاب تمنای روشنائی کرد

چو قدردان هنر نیست خوار نتوان بود

ضرور شد که هنرمند خودستائی کرد

برهنه پائی دیوانگیست، می باید

سلوک راه طلب در شکسته پائی کرد

زیاده رغبت آن ماه شد بخونریزی

کلیم خون سبیل مرا بهائی کرد

غزل شمارهٔ ۱۷۷

طره ات گر ز دلم صبر چنین خواهد برد

گریه‌ام شکوه زلف تو به چین خواهد برد

صاف میخانه ایام بود در ته خم

غم دل را نفس بازپسین خواهد برد

چشم بد دور که از دولت بی‌سامانی

کلبه ما گرو از خانه زین خواهد برد

صد رهم اشک ندامت اگر از سر گذرد

عرق شرم کجا ره به جبین خواهد برد

نامم از صفحه ایام اگر گم نشود

تحفه روسیهی بهر نگین خواهد برد

غمزه با عاشق بی‌برگ و نوا خواهد ساخت

سر و سامان چو نباشد دل و دین خواهد برد

دل به پیکان تو خوش داشت کلیم آن‌هم رفت

کی گمان داشت که کس راه به این خواهد برد

غزل شمارهٔ ۱۷۸

دولت بملک عشق بهر سر نمی رسد

سر تا بریده نیست بافسر نمی رسد

جائیکه عارض تو بدعوی طرف شود

میراث آینه بسکندر نمی رسد

ناامن گشته میکده از دست رهزنان

می از حجاب شیشه بساغر نمی رسد

هر جا که تشنه ایست رسد گر بکام خویش

زین بحر قطره نیز بگوهر نمی رسد

پیدا نمی کند نمک شور رستخیز

تا گریه ام بدامن محشر نمی رسد

بر سر زن آنقدر که رسد کف بآبله

دستت اگر بساغر دیگر نمی رسد

بیگانه پی بدقت معنی نمی برد

جز آشنا بداد سخنور نمی رسد

تا غنچه دهان ترا نقش بسته اند

تنگی دل بعاشق بی زر نمی رسد

چشم اثر کلیم ندارم ز آه خویش

آری ز نخل سوخته نوبر نمی رسد

غزل شمارهٔ ۱۷۹

زان رخنه ها که تن را از ناوک جفا شد

در دشت استخوانم دام ره بلا شد

تا دیده توقع از روزگار بستم

در چشمم از غباری بنشست توتیا شد

یکباره عشق کس را زیر و زبر نسازد

دستم بسر همانست پایم اگر ز جا شد

بر خاطر شکسته بارست مومیائی

آسود از کشاکش دردیکه بیدوا شد

عریانی جنون را نتوان لباس پوشید

پنهان نمی توان کرد رازی که برملا شد

در باغ آفرینش آسایشی نمانده است

ناسازگاری گل بدتر ز خار پا شد

در کوی میفروشان در یوزه که گردیم

هر کاسه گدائی جام جهان نما شد

تا دل طپیده اشکم بنیاد شوره کرده

زنجیر می خروشد دیوانه چون ز جا شد

دارد کلیم امید از تیره روزی خویش

تا چشم نیم مستش با سرمه آشنا شد

غزل شمارهٔ ۱۸۰

خوش آنکه لاف هنر پیش بی هنر نزند

اگرچه برق بود طعنه بر شرر نزند

بچاره دست مزن در بلا که شصت قضا

نشان غلط نکند، تیر بر سپر نزند

مکن سئوال که ابواب فیض اهل سخا

گشاده است بروی کسیکه در نزند

چراغ عقل دهد روشنی ز پرتو عشق

نظر نه بیند تا آفتاب سر نزند

فراخ حوصله گر خانه ای بسیل دهد

چو موج دست تأسف بیکدگر نزند

بجز تو کز دل بیچاره صبر می طلبی

کسی نگفته به بسمل که بال و پر نزند

دلم ز جانب آن چشم فتنه جو جمعست

که مست سنگ بد کان شیشه گر نزند

درین بهار چنان روزگار افسردست

که غیر شمع گلی هیچکس بسر نزند

کلیم خوارتر از خود کسی نمی بینم

چرا ز حلقه اهل وفا بدر نزند

غزل شمارهٔ ۱۸۱

دل که لبریز الم شد ز نوا می افتد

جام هرچند که پر شد ز صدا می افتد

سوخت اسباب تعلق دل و آسوده نشست

قدم برق بسر منزل ما می افتد

جامه در خون شهیدان کش و بخرام بناز

بتو ای شاخ گل این رنگ قبا می افتد

دوستداری مرا دهر شگون نگرفته

گر بمن سایه کند بال هما می افتد

زلف پرکار تو چون تن بشکستن ندهد

هر که از روی تو برخاست بجا می افتد

نتوان ناصح عریانی ما را پوشید

راز پنهان نشود چون بملا می افتد

نیست کس در ره افتادگی از ما در پیش

هر که از پای فتد بر سر ما می افتد

چه بگویم که شبم بیتو چسان می گذرد

صبحم از تیرگی شب ز صفا می افتد

شب آدینه بدریوزه میخانه روم

زانکه از هفته همین شب بگدا می افتد

هر که عاجزتر ازو خواسته امداد کلیم

دستگیرش بود آنکس که زپا می افتد

غزل شمارهٔ ۱۸۲

تا بخت بد زهمرهی ما جدا شود

خواهم که جاده در ره وصل اژدها شود

چشم گشایش از فلکم نیست زانکه بخت

در کار نفکند گرهی را که وا شود

با خویشتن بخاک، دلا حسرت وصال

چندان ببر که توشه راه فنا شود

ناسازگاری زمانه بهر کس که رونهد

گر بر گل زمین گذرد خار پا شود

شد وقت آنکه در چمن از مقدم بهار

مانند غنچه شیشه سر بسته وا شود

شرط رهست تشنه لبی در طریق عشق

گر نقش پای چشمه آب بقا شود

نفس دنی که عاشق جا هست، خوشدلست

در کشتی شکسته اگر ناخدا شود

اشکم باد شعله بالای او کلیم

از دیده ام برنگ شرر در هوا شود

غزل شمارهٔ ۱۸۳

خاک غربت در مذاقم آب حیوان می‌شود

صبح روشن خاطر از شام غریبان می‌شود

گرچه ننگ از نام ما داری چه شد، گاهی بپرس

لایق یاد ار نباشد خرج نسیان می‌شود

دیده ام تا سرکشی‌هایی خطت، در حیرتم

مور هم بر همرهی ملک سلیمان می‌شود

می‌جهد ابروی موج و می‌پرد چشم حباب

نیست خیر ای دل دگر در دیده طوفان می‌شود

پشت طاقت خم گرفت از منت پیراهنم

از تن‌آسایی‌ست گر دیوانه عریان می‌شود

باغ دنیا از کجا و میوه راحت کجا

گر نهالش خشک گردد چوب دربان می‌شود

بخت وارون هر چه آسانست مشکل می‌کند

توبه را باید شکست این شیشه سندان می‌شود

کاروان خط نمی‌دانم چه بار آورده است

این قدر دانم که نرخ بوسه ارزان می‌شود

پای در دامن چو قفل بی‌کلید آورده‌ام

برنخیزم گر به فرقم خانه ویران می‌شود

غیرت همت به شرکت سر نمی‌آرد فرود

ما همان خاریم اگر عالم گلستان می‌شود

دست بر سر، سنگ بر دل، خار در پایی کلیم

می‌توان دانست کار ما به سامان می‌شود

غزل شمارهٔ ۱۸۴

عمرها رفت که قانون طرب تار ندید

دل بجز دیده تر ساغر سرشار ندید

این جهان دار شفائیست که یک بیمارش

خدمتی غیر تغافل ز پرستار ندید

هر که رفعت طلبد بهره نیابد از فیض

خار را سبز کسی بر سر دیوار ندید

مرد آزاده گرش کار بسوگند افتاد

قسم او بسری بود که دستار ندید

دست رد گر بشناسی سپر حادثه است

از بلا رست سپندی که خریدار ندید

شیشه با آنکه سر حرف مکرر وا کرد

دوش در بزم ترا در سر گفتار ندید

دفترم گر شکرستان سخن گشت چه سود

که بغیر از مگس نقطه هوادار ندید

خضر توفیق که از تربیتم دست کشید

آن طبیبی است که پرهیز ز بیمار ندید

دهر خود مجلس می نیست کلیم، از چه سبب

کس در او آگهی از کار خبردار ندید

غزل شمارهٔ ۱۸۵

نشود اینکه ز دل اشک جگرگون نرود

طفل آراسته از خانه برون چون نرود

کام دل رم کند اما بطلب رام شود

راه اگر گم شود از بادیه بیرون نرود

رخصت بادیه گردی ز کجا خواهد یافت

اشک ما گر بسر تربت مجنون نرود

شب خیال تو چنان بر سر دل می آید

که کسی بر سر دشمن بشبیخون نرود

ما بر آئینه دشمن نپسندیم غبار

آه ما صافدلان جانب گردون نرود

گریه در اول عشقست نشان خامی

زخم ما تا نشود کهنه از او خون نرود

آه سرگشته که در سینه ما می پیچد

گردبادیست که از خانه بهامون نرود

رازدار آمده ای با همه بی پروائی

که سخن از دهن تنگ تو بیرون نرود

می رود از سر مخمور برون فکر شراب

ولی از یاد کلیم آن لب میگون نرود

غزل شمارهٔ ۱۸۶

جور تو ز پی فغان ندارد

زخم ستمت دهان ندارد

جان گرچه بچشم در نیاید

گمنامی آن میان ندارد

از بس دهن تو تنگدست است

نام ار بودش نشان ندارد

دل بی آبست و دیده ویران

بیمایه غم دکان ندارد

در باغ جهان دهان خندان

دیدم گل زعفران ندارد

او را هم از آن میان خبر نیست

زان گم شده کس نشان ندارد

افسانه وصل چیست دانی

بامیست که نردبان ندارد

در حشر دگر زما چه خواهند

غارت زده ارمغان ندارد

راحت مطلب کلیم از چرخ

چیزیست که آسمان ندارد

غزل شمارهٔ ۱۸۷

عمر سیرش کوته است ار جورت از دل می‌رود

چند گامی از ضرورت مرغ بسمل می‌رود

خواب غفلت بس که چشم کاروان عمر بست

بانگ باید بر جرس‌ها زد که محمل می‌رود

کینه‌اش ای کاش باعث می‌شدی بر قتل ما

خون ناحق کشته زود از یاد قاتل می‌رود

دهر اگر بحر پرآشوبست مستان را چه غم

کشتی من بی‌خطر دایم به ساحل می‌رود

چون زبان گنگ باید در سخن خود را گرفت

راه باریکست کار از طبع کاهل می‌رود

بر زبان دارد حدیث چشم طوفان‌زای من

خامه محذورست گر با سینه در گل می‌رود

جذب شوقم می‌برد رهبر نمی‌خواهم کلیم

هرکه سیلابش برد بی‌خود به منزل می‌رود

غزل شمارهٔ ۱۸۸

به بی تکلفی آن عارفی که خو دارد

نظر به بندد از آن گل که رنگ و بو دارد

ببین بجذبه نسبت که خامه دو زبان

همیشه الفت با صفحه دورو دارد

کسیکه بنده عشقست بی نشان نبود

ز موج گریه خود طوق در گلو دارد

دلم ز تیغ تو چون شانه شد تمام انگشت

حساب حلقه آن زلف مو بمو دارد

براه یک جهتی سالکی که روی نهد

نه بیند آینه را زانکه پشت و رو دارد

قسم بذوق محبت که دشمنی فرضست

علاج سینه کن ار کینه ای عدو دارد

ز روسفیدی میخوارگان دهد خبری

گلی که در چمن خرمی کدو دارد

بمحفل غم و شادی بود عزیز چو شمع

جگر گدازی کز گریه آبرو دارد

زبان هر مژه چشم نکته پردازش

کلیم با من صد قسم گفتگو دارد

غزل شمارهٔ ۱۸۹

مطربی کو که بخورشید رخش ناز کند

چون کند کرم دف از شعله آواز کند

در تن نای چو جان از لب شیرین بدهد

سفر بیخودیم را بدمی ساز کند

مرغ دل در قفس سینه بمیرد، به از آن

که ببال نفس سوخته پرواز کند

یکدم از زخم اگر دور شود مژگانت

همچو سوفار باندازه دهن باز کند

کام دل را که بخشم از برناکامان رفت

غلغل شیشه می کی بود آواز کند

دل بیحوصله را بیخودی وصل نهشت

که دمی گوش بآن چشم سخن ساز کند

خار بیداد گل ازبس دل بلبل خون کرد

عشقبازی بگل چنگل شهباز کند

عقده چون کار من از خویش برون می آرد

شانه هرچند که زان زلف گره باز کند

تا بداند که جفا در خور طاقت باید

یکنفس آینه خواهم که باو ناز کند

مرد عشق تو کلیم است که از دست غمت

می خورد خون و خیال می شیراز کند

غزل شمارهٔ ۱۹۰

کم بختی هنرمند نقص هنر نباشد

گر رشته نارسا شد عیب گهر نباشد

آزاد از تعلق چون نخل در خزان باش

زر را بخاک افشان سائل اگر نباشد

شیرازه بند الفت نبود بغیر نسبت

گر سر سبک نباشد بالش ز پر نباشد

دستیکه بخت دارد در جمع کردن غم

گاهی گرفتن کام در زیر سر نباشد

خود را چنانچه هستی بنما به عیب جویان

چون پرده ای نداری کس پرده در نباشد

در چارباغ گیتی گردیدم و ندیدم

نخلی که سایه او به از ثمر نباشد

خود را بهر که سنجی چیزی ز خویش کم کن

خواهی که از تو افزون کس در هنر نباشد

نقش و نگار خانه در شهر ما همین است

کز سیل حادثاتش دیوار و در نباشد

چشمی طبیب دلهاست کز حال خستگانش

او را خبر نباشد گر نوحه گر نباشد

نتوان کلیم تنها رفتن براه غربت

آوارگی درین ره گر همسفر نباشد

غزل شمارهٔ ۱۹۱

از غمی شکوه نکن تا غم دیگر ندهند

از لب خشک مگو تا مژه تر ندهند

خوبرویان چو نشینند در ایوان غرور

منصب آینه داری بسکندر ندهند

در دیاری که رهائی زاسیری مرگست

صید تا لایق کشتن نشود سر ندهند

خط آزادی ما از غم دوران که دهد

ساقیان باده اگر تا خط ساغر ندهند

حاجت از فقر طلب روی طلب گر داری

که زیک در دهدت آنچه ز صد در ندهند

گرچه خود گشته زن حرص و طمع می گوید

مفتی شهر که یکزن بدو شوهر ندهند

جامه عرض نکویان چو درد نتوان دوخت

زانکه پیراهن گل را برفوگر ندهند

از سخن غیر زیان نفع سخنور نبود

بصدف جوهریان قیمت گوهر ندهند

در دیاریکه بود گردش آنچشم کلیم

نسبت فتنه ببدگردی اختر ندهند

غزل شمارهٔ ۱۹۲

حسنی که باو عشق سروکار ندارد

مانند طبیبی است که بیمار ندارد

حرفیکه دل غمزده ای زو بگشاید

غیر از لب پرخنده سوفار ندارد

ضعفم نکند تکیه بنیروی بزرگان

کاه تن من پشت بدیوار ندارد

از بخت سیه ناله ما یافت رواجی

شب تا نشود شمع خریدار ندارد

از روی تنک تن بکدورت دهد ارنه

آئینه سر صحبت زنگار ندارد

خارست به پیراهن فانوس گل شمع

گر رنگی از آن گلشن رخسار ندارد

در جستن من آبله زد پای کسادی

یکجنس نیابی که خریدار ندارد

شوریدگی از خاطر ما دور نگردد

دیوانه ز ویرانه خود عار ندارد

بهتر ز گلی کو دل بلبل نخراشد

خاریکه بدامان کسی کار ندارد

در مشرب رندان بنسب نیست بزرگی

در بزم سر آنستکه دستار ندارد

در چشم کلیم از اثر گریه گل افتاد

دیگر هوس دیدن گلزار ندارد

غزل شمارهٔ ۱۹۳

هرگز سر شکایت من وا نمی شود

این در گرفته شد بزدن وا نمی شود

روی تو بر بهار زبس کار تنگ کرد

یک غنچه در فضای چمن وا نمی شود

بستم بسی ببال هما بهر امتحان

یکبار بختنامه من وا نمی شود

خمیازه در خمار گشاید مگر لبم

ورنه بحرف و صوت دهن وا نمی شود

خاک وطن کلیم زبس غم فزا شده است

گل تا بود مقیم چمن وا نمی شود

غزل شمارهٔ ۱۹۴

دل ز جا رفت، از پی آن سرو قامت می‌رود

می‌پرد چشمم به استقبال حیرت می‌رود

کس به ذوق خویش ترک خانمان خود نکرد

خونم از بیداد مرهم از جراحت می‌رود

تهنیت نوبر نکرد و گرد خوشحالی نگشت

عید ما دایم به قربان مصیبت می‌رود

گر به حشر از جور مه‌رویان شکایت سر کنم

رنگ از رخسار خورشید قیامت می‌رود

زندگی چون تلخ گردد بیدلان پردل شوند

مرگ چون راحت شود قدر شجاعت می‌رود

در ره عشقت که آتش خون و خاکش آتشست

می‌روم سر در هوا تا پای جرأت می‌رود

هیچ چیز از ما پسند خاطر خوبان نشد

حیرتی دارم که چون هوشم به غارت می‌رود

معصیت کز خاکیان خیزد غباری بیش نیست

گر رود گردی چه از باران رحمت می‌رود

توشه تحسین باران همره او کن کلیم

این اینجا نمی‌ماند به غربت می‌رود

غزل شمارهٔ ۱۹۵

عیش در کلبه ما گوشه نشین می باشد

دید و وادید مکن عید همین می باشد

سر و سامانم چون شیشه می نیست زخود

روش اهل خرابات چنین می باشد

هر که حرصش فکند هر دری و هر جائی

همه جا صدرنشین همچو نگین می باشد

گر نیاید نگهش از پس مژگان بیرون

چه عجب شیوه صیاد کمین می باشد

رفتنی نیست غبار دل آزرده ما

همچو گردیست که بر روی زمین می باشد

آب در دیده آئینه خورشید آرد

آب و تابی که در آن صبح جبین می باشد

رو بمحراب چو زهاد نشستن زچه روست

چشم جادوی تو چون آفت دین می باشد

کلبه فقر هم اسباب تجمل دارد

بوریا مسند ویرانه نشین می باشد

خانه صبر من از دیدن او سوخت کلیم

این چه شمعیست که در خانه زین می باشد

غزل شمارهٔ ۱۹۶

گر حق نگری لایق منصور نباشد

داری که ز چوب شجر طور نباشد

سهلست، بغمنامه ما یک نظر افکن

این مهر و وفائیست که منظور نباشد

کی پنبه کند کار نمک بر سر داغم

بخت من سودا زده گر شور نباشد

یارب نمک لعل لبت باد حرامش

هر زخم جفای تو که ناسور نباشد

در خویش توان دید چوبینش بکمالست

آن کعبه مقصد که رهش دور نباشد

دست هوسم از لب ساغر نشود دور

تا پای امیدم بلب گور نباشد

کوریست که با دستکش خویش نسازد

گر عقل ترا نفس تو مأمور نباشد

گر اهل رضا راه بفردوس نیابند

در دوزخشان شعله کم از نور نباشد

قسمت بکلیم از اثر بخت بد افتاد

کامی که میسر بزر و زور نباشد

غزل شمارهٔ ۱۹۷

عشقت غمی از چاره و تدبیر ندارد

در گرمی تب مروحه تأثیر ندارد

گفتی قفس عقل حصاریست ز آهن

دیوانه مگر خانه زنجیر ندارد

مانند صدف رجعت معموری ما رفت

ویرانه ما طالع تعمیر ندارد

بر طفل مزاجان جهان چون گذرد حال

امروز که پستان امل شیر ندارد

تسکین ده عاشق نه فراق و نه وصالست

پیریست غم عشق که تدبیر ندارد

پرهیز از آن کار که افتاد بآخر

زان ناله بیندیش که تأثیر ندارد

ایمن ترم از چشم تو تا ریخته مژگان

من بنده آن ترک که شمشیر ندارد

افتادگی از عرض گذشتست سر او

تقدیم سرافرازی تأخیر ندارد

آسایش هر کام ز شیرینی مرگست

جائیکه شکر غیر نی تیر ندارد

گر میکشدم یار، کلیم این نه ز خصمی است

صیاد بدل کینه نخجیر ندارد

غزل شمارهٔ ۱۹۸

چشم از جهان که بست که آن دیده ور نشد

قطع نظر که کرد که صاحبنظر نشد

گرد از رخ گهر نتوان شست زاب او

رفع ملال خاطر ما از هنر نشد

درمان روزگار چه دردیست جانگداز

کو صندلی که مایه صد دردسر نشد

یکجا مرا ترقی طالع نگه نداشت

حالم کدام روز که از بد بتر نشد

در حیرتم که تفرقه سازی روزگار

چون در پی جدائی شیر و شکر نشد

در راه شوق خود قدم از سر نهاده ایم

ورنه کسی زعشق تو زیر و زبر نشد

عمرم بسر شد و شب هجران بسر نرفت

آبم زسر گذشت و لب خشک تر نشد

سرگشته هر که نیست بجائی نمی رسد

تا راه گم نگشت خضر راهبر نشد

از کار خود فتاد زبان، سوده شد لبم

دیگر مگو کلیم، دعا کارگر نشد

غزل شمارهٔ ۱۹۹

ابر تا برجاست یاران باده در ساغر کنید

چشم اختر تا نمی بیند دماغی تر کنید

پنجه گل بین که از سرما نمی آید بهم

زیر هر گلبن زمینای می آتش بر کنید

تا دماغم گرم از می نیست از مو بر سرم

گر بگویم سنگ می بارد زمن باور کنید

نامه اعمال چون از زلف ساقی در کفست

بزم را از شور مستان عرصه محشر کنید

ما نمی فهمیم آهنگی، خدا را مطربان

هر زهی نزدیکتر باشد بمستی سر کنید

تکیه چون زنجیر در مستی بدوش هم خوشست

تا بپای خم رسیدن فکر یکدیگر کنید

دف که بیسوز دلست آبی برویش می زنند

ساعتی پیراهن فانوس را هم تر کنید

رخصت میخوارگی پیرمغان ما را چو داد

گفت بدمستی است گر غم را زخاطر در کنید

از می و مطرب مکدر می‌شود طبع کلیم

دوستان بهر دماغش چاره دیگر کنید

غزل شمارهٔ ۲۰۰

نه مرا خاطر غمگین نه دل شاد رسد

بمن آخر چه ازین عالم ایجاد رسد

ای جرس تا بکی از ناله گلو پاره کنی

کس درین بادیه دیدیکه بفریاد رسد

ایخوش آن صید که کس گر نرسد بر سر او

از پر تیر تواند که بصیاد رسد

تیشه با سخت دلی می نهد انگشت بگوش

نتواند که بدرد دل فرهاد رسد

بسکه از درددلم راه جهان مسدودست

شورش دجله نیارد که ببغداد رسد

لذت کشته شدن شمع اگر دریابد

پر ز پروانه بگیرد بره باد رسد

شانه از زلف تو خوش کامروا شد، ستم است

که دگر آب درین باغ بشمشاد رسد

بعد مردن نشود نقد سخن از دگری

کاین نه مالیست که میراث باولاد رسد

حیف باشد ره میخانه نمودن بکلیم

مپسندید که این ننگ بارشاد رسد

غزل شمارهٔ ۲۰۱ - در مدح شاه‌جهان

اسیر عشقم و هر کس مرا غلام کند

به گوش حلقه‌ام از حلقه‌های دام کند

چه بخت بی اثرست این که جزو ناری من

دمیکه شعله کشد کار پخته خام کند

چرا نگرید بلبل که بیوفائی دهر

امان نداد که گل خنده را تمام کند

باسم و رسم چه مردانه پشت پا زده ام

نگین بدستم پهلو تهی ز نام کند

هر آنکه سر ز گریبان چو نال برون کرد

بطاق ابروی شمشیر او سلام کند

اگر جدا ز تو می را حلال می دانم

خدا بتیغ تو خون مرا حرام کند

ندیده ایم بجز جان مانده بر لب خویش

مسافریکه در اول قدم مقام کند

خوش آنکه نام تو موزون نهد بنسبت شعر

کلیم شاه جهان ترا غلام کند

غزل شمارهٔ ۲۰۲

چشم عارف جز چراغ کلفت از دنیا ندید

عزم بالا کرد چون از گرد پیش پا ندید

بر محک زد نقد شهری و بیابانی خرد

عاقل خوش مشرب و مجنون و بدسودا ندید

نیست در وضع جهان ابنای دنیا را ملال

هیچ صورت را کسی دلگیر از دنیا ندید

عافیت را اهل دل در دیده بستن دیده اند

بهره زین گلشن بغیر از چشم نابینا ندید

از بزرگان بیشتر دو نان تمتع می برند

قرب ساحل جز خس و خاشاک از دریا ندید

نخل این بستان ز بار خویشتن یابد شکست

هیچکس از زاده خود خیر در دنیا ندید

بال برگرد سرش گشتن ندارد فاخته

هیچکس سروی درین بستان باین بالا ندید

عیش ننگ ما کلیم از تنگدستی‌های ماست

دست خالی را کسی در گردن مینا ندید

غزل شمارهٔ ۲۰۳

از هستی من تو چون نام و نشان برد

پی بر سر شوریده من داغ چسان برد

کس دعوی ویرانه بسیلاب نکردست

از عشق دل باخته واپس نتوان برد

از تاب در گوش تو در آتش رشکم

کان گوشه نشین عیش دو عالم زمیان برد

هرگز ببتان نقش قمارم ننشسته

با هر که نظر باختم از من دل و جان برد

آبیست در آنروی که سرجوش بهارست

رنگیست برین چهره که ناموس خزان برد

از بسکه گرفتار بخون خوردن خویشم

انگشت ندامت نتوانم بدهان برد

با مور میانی سر و کارست دلم را

کو خرمن آرام سلیمان ز میان برد

تاب سفر دور ندارد ز نزاکت

از دل نتوان حرف میانش بزبان برد

نام تو کلیم ار نبرد یار نرنجی

از ننگ تو آن نام نداری که توان برد

غزل شمارهٔ ۲۰۴

بخت بد جایی که پای کینه محکم می‌کند

سنگ باران گشت راحت را ز شبنم می‌کند

کام دل گر آرزو داری به دنبالش مرو

تا تو از پی می‌روی آن صید هم رم می‌کند

گرد غم را پاک از روی غبارآلود ما

سیلی ایام با اشک دمادم می‌کند

جهل را در جنگ دانش لشکری در کار نیست

صد فلاطون را به یک کج‌بحث ملزم می‌کند

سازگاری‌های تیغت را چو می‌آرد به یاد

زخم ما، خون گریه از بیداد مرهم می‌کند

زلف دلبندت گره بر روی هم می‌افکند

یا برای ما پریشانی فراهم می‌کند

بر نشاط هرکه افزاید فلک کاهد ز ما

پسته گر خندان شود از عیش ما کم می‌کند

شب شکار صید معنی می‌توان کردن که روز

این غزال از سایه خود هر زمان رم می‌کند

خواجه هرجا قصه پیراهن یوسف شنید

پیش چشمش جلوه همیان در هم می‌کند

در کمین راحت مرگیم و پندارند خلق

عهد پیری قامت فرسوده را خم می‌کند

اقتضای اتحاد حسن و عشقست این کلیم

شهرت او گر مرا رسوای عالم می‌کند

غزل شمارهٔ ۲۰۵

فلک اسباب دولت را ز بهر ناکسان دارد

هما گر سایه‌ای دارد برای استخوان دارد

ز محرومی‌ست گر دل زاری‌ای دارد درین وادی

به قدر دوری منزل جرس دایم فغان دارد

ز رشک طالع تردامنان داغم درین گلشن

که شبنم خانه از گل بلبل از خس آشیان دارد

خموشی پیشه کن کز نطق آفت‌هاست سالک را

جرس دایم زبان با رهزنان کاروان دارد

به عاشق ناز معشوقان به یک نسبت نمی‌ماند

که تیر رفته آخر بازگشتی با کمان دارد

اگر راحت هوس داری به کوی ناامیدی رو

که دایم باغبان آسودگی فصل خزان دارد

هواداران گروه دیگرند و عاشقان دیگر

نگیرد جای بلبل گل اگر صد باغبان دارد

میان زاهدان خشک کمتر اهل دل بینی

نه هرجا استخوانی هست مغزی در میان دارد

صراحی چون دلی خالی کند دیگر نمی‌گرید

کلیم است اینکه دایم دیده‌های خون‌فشان دارد

غزل شمارهٔ ۲۰۶

گر همتم کناره ز دنیا نمی کند

تقلید گوشه گیری عنقا نمی کند

تا ناخن از پلنگ نگیرد بعاریت

ایام از دلم گرهی وا نمی کند

از جور آشنا نرمد هر که آشناست

ساحل ز تیغ موج محابا نمی کند

گر پی برد که گوشه نشینی چه راحتیست

سیلاب سیر دامن صحرا نمی کند

رفت آنکه چشم حسرت ما وقف گریه بود

امروز غیر خنده بدریا نمی کند

نخوت نمی خرد ز کسی تنگدست فقر

سرمایه چون ندارد سودا نمی کند

دل را بآرزوی لبت نیست دسترس

مسکین نمک بدیگ تمنا نمی کند

عزت گل ملایمتست ارنه پنبه را

ایام تاج تارک مینا نمی کند

در تنگنای خلوت غم می کند کلیم

وجدی که گردباد بصحرا نمی کند

غزل شمارهٔ ۲۰۷

خلق را دیدی دگر خواری چرا باید کشید

پای در دامان و دست از مدعا باید کشید

بار درد بی دوا بردن بسی آسانترست

کز طبیبان منت از بهر دوا باید کشید

منت دریا کشند ار قطره ای احسان کنند

کاش منت را بمقدار عطا باید کشید

دولتی بهتر ز گمنامی نخواهی یافتن

سر بجیب از سایه بال هما باید کشید

میهنی سرپنجه را در زیر سنگ از بار رنگ

دست همت را ز دامان حنا باید کشید

با وجود ضعف پیری بار بردن مشکلست

پا بدامان کش چو منت از عصا باید کشید

در خمار باده دلکوبست سیر گلستان

دردسر از خنده گلها چرا باید کشید

کار محنت گر درین راه اینچنین بالا رود

ره نوردان را ز زانو خار پا باید کشید

شمع را با خامشی هر گه زبان باید برید

بنگر از بیهوده گوئیها چها باید کشید

از بلای آشنائی آنچه من دیدم کلیم

ز آشنا خود را بکام اژدها باید کشید

غزل شمارهٔ ۲۰۸

هنرم را ثمری چرخ جفا کار نداد

دیده قدرشناسی بخریدار نداد

تا امیدت نشود یأس براحت نرسی

این نهالیست که تا خشک نشد بار نداد

شمع را بنگر و داد و دهش دهر ببین

هر که را داد زبان قوت گفتار نداد

صحبتی نیست که آخر اثرش گل نکند

خنده را غیر گل زخم بسوفار نداد

سالک راه حق از ترک علایق دیده است

آنقدر نفع که پرهیز به بیمار نداد

هر که پیوند تعلق ز بد و نیک بردی

کاه در خانه او پشت بدیوار نداد

تا ندامت بکفم چون صدف انگشت نهشت

بخت بد کار مرا عقده دشوار نداد

نشئه باده نیابد ز سرش راه عروج

آن قدح نوش که دستار بخمار نداد

وای بر حال عزیزان که درین قحط تمیز

هیچکس خار بهای گل بیخار نداد

دهر کامت ندهد مفت که امید گلاب

تا نیامد بمیان آب بگلزار نداد

تا نداد آب باین مزرعه از گریه کلیم

شعله سرسبز نگردید و شرر بار نداد

غزل شمارهٔ ۲۰۹

دست خشک بخت من هر جا که تخم افکن شود

وقت حاصل چون شود خاکسترش خرمن شود

در چراغم منت روغن ندارد روزگار

خانه را آتش زنم تا کلبه ام روشن شود

باجرس گوئی درین ماتم سرا هم طالعم

خنده هر گه بر لب ما جا کند شیون شود

نزد ما سود سفر سرمایه از کف دادنست

راه ما ناامن خواهد شد چو بیرهزن شود

دیده تا باز است راه نور بر دل بسته است

خانه ها در شهر ما تاریک از روزن شود

چون نسوزم کز فسونسازی بخت چربدست

خاک اگر بر سر کنم بر آتشم روغن شود

قدرتم را جمله صرف خصمی خود می کنم

دست بر سر می زنم آندم که دست از من شود

چون شکاف شانه منزل می کنم در نیمه راه

کو چنان قوت که خاک از جیب تا دامن شود

در شکم نافش بنام من برد دست قضا

چون بطفلی فتنه ایام آبستن شود

ساز و برگت حاجت افزاید ببین فانوس را

چون بیابد شمع را محتاج پیراهن شود

ناگوارست ارچه زاهد باده کش گردد کلیم

برنمی آید زخشکی گرچه تر دامن شود

غزل شمارهٔ ۲۱۰

کند گر آرزوی دیدنت آیینه جا دارد

که از خورشید رویت در برابر رونما دارد

ندارد بزم میخواران به غیر از ما تنگ‌ظرفی

صراحی بر رخ هرکس که می‌خندد به ما دارد

نویسم نامه و از بس که خون می‌گریم از هجرت

تو گویی کاغذ مکتوب من رنگ حنا دارد

نشد بیروی او چشم سفید از توتیا روشن

نبیند بهره‌ای هرچند کاغذ توتیا دارد

ز هم ربط نیاز و ناز را نتوان گسست آری

کشش باقی بود تا کاه رنگ کهربا دارد

چو سرگردان شوی از بهر روزی پا به دامان کش

کز آب و دانه این سرگشتگی را آسیا دارد

ز کویت چون کلیم آمد چو مستان هر قدم افتد

نبیند پیش پا بیچاره چون رو بر قفا دارد

غزل شمارهٔ ۲۱۱

ساقی از تاب می آن لحظه که در می گیرد

عرق از عارض او رنگ شرر می گیرد

می پذیرند بدان را بطفیل نیکان

رشته را پس ندهد آنکه گهر می گیرد

صافدل ترک حق از بهره خوش آمد نکند

زشت رو آینه بیهوده بزر می گیرد

هر دمی را اثری هست که از صحبت خلق

هر نفس آینه ام رنگ دگر می گیرد

چشم بندد ز جهان تا بگشاید دل تنگ

مرغ دلگیر تو سر در ته پر می گیرد

منم آن نخل برومند که دهقان قضا

می فروشد ثمرم را و تبر می گیرد

اشک آگاه بود از دل شوریده کلیم

بیشتر طفل ز دیوانه خبر می گیرد

غزل شمارهٔ ۲۱۲

رود آرام ز عمری که بهجران گذرد

کاروان در ره ناامن شتابان گذرد

بر گرفتاری دل خنده زنان می گذرم

همچو دیوانه که از پیش دبستان گذرد

بخت شاد است زویرانی ما در غم عشق

عید جغدست بمعموره چو طوفان گذرد

قسمت این بود که چون موج بدریای وجود

هر کجا رو نهم احوال پریشان گذرد

حسن بی پرده او بیشترم می سوزد

چون تهیدست که بر نعمت ارزان گذرد

چشم بر راه خضر سالک عارف نبود

در پی راهزن افتد ز بیابان گذرد

آگه از عیش جوانی نشدم در غم عشق

همچو آن عید که بر مردم زندان گذرد

هر کجا مور قناعت پر همت واکرد

چه عجب گر ز سر ملک سلیمان گذرد

دست و پا بیهده زد در غم عشق تو کلیم

به شنا کس نتواند که ز عمان گذرد

غزل شمارهٔ ۲۱۳

دل چون ز خاک راه طلب توتیا کشد

از روی میل خار مغیلان بپا کشد

ما را نه زور جذبه شوقی بود که مرگ

دامان آرزوی تو از دست ها کشد

یکره بروی جان بلب آمده بخند

تا باده ای ز ساغر تبخاله ها کشد

چون جنگ سنگ و شیشه با آن ستیزه خوی

جنگی نمی کند که بصلح و صفا کشد

می داشت کاش قوت دندان لقمه خای

حرصم که طعمه از دهن اژدها کشد

سنجد مرا بمهر و وفا چون بمدعی

ای کاش از ترازوی تیر جفا کشد

غافل بود ز سایه دیوار کنج فقر

آن را که دل بسایه بال هما کشد

سوزن درین ره آفت تجرید سالک است

از خار تازه خار کهن را زپا کشد

کاهیده ام چنینکه من از غم، عجب مدار

از تن گر استخوان مرا کهربا کشد

آشفتگی ز صحبت ما چون شود ملول

آید دمی بسایه زلف تو وا کشد

خونم که از در تو بشستن نمی رود

خواهد ترا بجانب اهل وفا کشد

آنرا که هست رایحه مردمی هوس

این بوی خوش کلیم ز مردم گیا کشد

غزل شمارهٔ ۲۱۴

بحال بد دل از چشم تر افتاد

سیه گردد چو در آب اخگر افتاد

تو گر با این لب شیرین بخندی

بشیر صبح خواهد شکر افتاد

چه خواری کز وفاداری ندیدم

کنم صد شکر کز عالم بر افتاد

هنر کم ورز گیتی باغبانیست

که خواهان نهال بی بر افتاد

ز کوکب جز سیه روزی ندیدم

خوشا بختی که او بی اختر افتاد

گزیدم بند بند نیشکر را

سرانگشت ندامت خوشتر افتاد

حدیث عقل و عشق از من چه پرسی

چراغی بود با صر صر در افتاد

چه چسبانست با دل صحبت عشق

بدست طفل، مرغ بی پر افتاد

کلیم آخر ز بیداد که نالیم

بکشت ما گذار لشکر افتاد

غزل شمارهٔ ۲۱۵

وداع ناشده دل حال صبر در هم دید

عنان گسستگی گریه دمادم دید

چنین که رو بقفا می روم ز خاک درت

گرفتم اینکه بجنت روم چه خواهم دید

هر آن نگاه که از گریه پاکدامن شد

اگر بگل نظر افکند روی شبنم دید

دل ورق ورق خویش پاره پاره کنم

کزین کتاب کسی فال عافیت کم دید

کسیکه دید باحوال من غم و دل را

چو داغ و مرهم پیوسته روی درهم دید

بحال دیده گریان نمی کنم رحمی

دلم سیاه شد از بسکه این ورق نم دید

ندوخت غنچه گل کیسه بر وفای بهار

بچشم بسته همه کار و بار عالم دید

نداشتیم به از خون گرم دلسوزی

گذشت از طرف زخم و روی مرهم دید

اگرچه سینه زپیکان جور زآهن شد

کلیم خود را در کار خویش محکم دید

غزل شمارهٔ ۲۱۶

شب که جوش گریه من مایه سیلاب بود

بخت بد را آب می برد و همان در خواب بود

تیغت آرام شهیدان داد اما دور ازو

زخم ها را اضطراب ماهی بی آب بود

عالمی را بی سبب گر کشت آن مغرور حسن

نه ز بیرحمی برغم عالم اسباب بود

موی سر زنجیر ما بهتر که در راه جنون

برطرف شد گرچه تکلیف از میان آداب بود

نه براه آرام می گیرد نه در منزل قرار

هر که او بیتاب مادرزاد چون سیماب بود

خاکساران بیشتر از فیض قسمت می برند

کلبه دیوار کوتاهان پر از مهتاب بود

رحم از آن بیباک می خواهم که از مستی حسن

هایهای گریه در گوشش صدای آب بود

شب که ساغر می زدی، با آنکه نتوان حرف زد

کشتی من بسکه می پیچد در گرداب بود

سالک این ره کلیم از برق منت کی کشید

گرم رو آن بود کو خوش آتش اسباب بود

غزل شمارهٔ ۲۱۷

خوبان که روی بر من بیدل نهاده‌اند

دام از پی شکاری بسمل نهاده‌اند

باشد نشان پا همه خونین به کوی دوست

آنجا ز بس که کام به ساحل نهاده‌اند

مستان ز بحر پرخطر عشق همچو مُل

تا بر گرفته کام به ساحل نهاده‌اند

خود را شهید دیده‌ام ای دل که در کفم

آیینه‌ای ز خنجر قاتل نهاده‌اند

جیبی ز شوق پاره نکردند زاهدان

بر دستشان ز سبحه سلاسل نهاده‌اند

مقصد طلب مباش که سرگشته مانده‌اند

آن‌ها که رخت خویش به منزل نهاده‌اند

در بزم او کلیم ز آه شررفشان

شمعی‌ست در کنارهٔ محفل نهاده‌اند

غزل شمارهٔ ۲۱۸

در زنگبار خاطر من کار می‌کند

هر صیقلی که آینه را تار می‌کند

گر در بضاعت هنر آتش زند سپهر

آن را حساب گرمی بازار می‌کند

دارم بدل ز پرتو غم‌های روزگار

عکسی که جانشینی زنگار می‌کند

اعضا چنین که تحفه دردت به هم دهند

آزار خار پا به جگر کار می‌کند

در دل به پاسبانی نقد وفای تو

هر داغ کار دیده بیدار می‌کند

یوسف به نسیه کس نخرد در زمان ما

دل آرزوی جوش خریدار می‌کند

در سنگ خاره نیز اثر می‌کند سخن

کوه از صدا همین سخن اظهار می‌کند

برداشت بخت اگر زر هم سنگر قضا

اندیشه کشیدن دیوار می‌کند

اینجا کلیم دعوی خون را گواه نیست

کی پادشه ز قتل کس انکار می‌کند

غزل شمارهٔ ۲۱۹

به جز سکوت ز روشندلان نمی‌آید

زبان شعله به کار بیان نمی‌آید

ز سیل حادثه چشمم چنین که ترسیدست

ز دیده دیدن ریگ روان نمی‌آید

خدنگ آه شکارافکن است لیک چه سود

که از هزار یکی بر نشان نمی‌آید

به زلف او نیم آگه ز حال دل چه کنم

خبر همیشه ز هندوستان نمی‌آید

سری که افسر شاهی قسم به او نخورد

به کار سجده آن آستان نمی‌آید

جرس به راه طلب غیر ازین نمی‌گوید

که هیچ کار ز آه و فغان نمی‌آید

از آن دیار که سود سفر خطر باشد

چو راه امن شود کاروان نمی‌آید

ز مور لاف سلیمانی از چه برتابم

ز من فروتنی از آسمان نمی‌آید

هلاک چشم ادافهمیم که دریابد

هر آن سخن که ز دل بر زبان نمی‌آید

ز غمزه‌اش مطلب رخصت نظاره کلیم

صلای سیر گل از باغبان نمی‌آید

غزل شمارهٔ ۲۲۰

مرغ دلم که خانه خرابی بجان خرید

بهر شکون ز سیل خس آشیان خرید

آن غمزه خونبهای شهیدان عشق داد

اما نه آنقدر که کفن زو توان خرید

هر عارفی که صرفه شناس است در جهان

عقل سبک فروخته رطل گران خرید

باشد بزر علاقه ز معشوق بیشتر

زآنرو که گلفروش گل از باغبان خرید

یک مرد همچو دختر رز در زمانه کو

خون هزار غمزده را از جهان خرید

روزیکه کرد حسن تو سامان دلبری

صد حلقه پیچ و تاب برای میان خرید

دشنام اگر خرم به تبسم نمی رسد

خواهم کدام کام دل از نقد جان خرید

از تنگی زمانه هما یمن سایه را

ارزان نمی دهد که توان استخوان خرید

ما کم نصیب و سنگ ترازوی چرخ کم

نتوان کلیم کام دل از آسمان خرید

غزل شمارهٔ ۲۲۱

بملک عشق دل شادمان نمی ماند

گل شکفته درین گلستان نمی ماند

نمی خورد غم روزی کسیکه قانع شد

همای هرگز بی استخوان نمی ماند

چرا چو موج همیشه است بیقراری ما

بیک قرار چو وضع جهان نمی ماند

سیاه روزی ما همچنین نخواهد ماند

شب ار دراز بود جاودان نمی ماند

دلا مکش همه شب آه جانگداز چو شمع

که وقت صبح بکامت زبان نمی ماند

ازین رمی که تر از من است پیکان هم

زتیر جور تو در استخوان نمی ماند

شمار زخم ستمهای دوست نتوان کرد

که از خدنگ جفاها نشان نمی ماند

براه پرخطری می روم که نقش قدم

زبیم در عقب کاروان نمی ماند

کلیم ناوک آهت گشاد خواهد یافت

همیشه تیر کسی در کمان نمی ماند

غزل شمارهٔ ۲۲۲

گر شبی دیده خونفشان نبود

آب در جوی کهکشان نبود

از دل ما نرفت آبله ها

ریگ صحرای غم روان نبود

هر کسی سالک ره دل نیست

راه دل راه کاروان نبود

تا سحر آرزو ببر دارد

کمری را که در میان نبود

تا زبان بسته ایم می فهمیم

سخنی را که بر زبان نبود

پس زانوی فکر مملکتی است

که در اقلیم این جهان نبود

طبق رزق صاحبان سخن

زیر سرپوش آسمان نبود

غیر حرف سبک نمی شنوم

وای بر گوشم ار گران نبود

روزیم همچو دام ماهی نیست

لقمه ای کش صد استخوان نبود

در گلستان دهر غیرکلیم

بلبل موسم خزان نبود

بحر این شعر تنگ می دانست

جای غواص اندر آن نبود

خویشتن را سبک زبحر خفیف

نکنم طرح گر گران نبود

غزل شمارهٔ ۲۲۳

دل نه ازوست نه زما، یار چو بی نقاب شد

رفت ز دست کس برون آینه ایکه آب شد

گر زغمت شکست دل، راز تو فاش کی شود

گنج نهفته تر شود، خانه اگر خراب شد

بند سکوت هیچگه از لب بیهنر مجوی

قابل مهر کی شود شیشه که بیشراب شد

لایق حسن بیزوالی آینه ای نداشت او

شکر که شمع هستیم زآتش عشق آب شد

مست رسید با رخی چون گل تر زتاب می

چشم از آب و رنگ او چشمه آفتاب شد

تاب نگه نداشتم، پای کشیدم از درش

توبه بود سزای او، هر که تنگ شراب شد

در چمن جمالت ای گلبن باغ رنگ و بو

شبنم گوشواره را آب گهر گلاب شد

ابر بهار عهد ما فیض نکرده عام را

ریزش قطره های او نقطه انتخاب شد

چون گل شمع بی نقاب آمده حسن او کلیم

از طرف تو دیده را گریه چرا حجاب شد

غزل شمارهٔ ۲۲۴

چو تاب زلف دهی از بنفشه تاب رود

زنی چو خنده گل از بس عرق در آب رود

چنین که روی جهانی بسوی خود کردی

عجب که سایه ز دنبال آفتاب رود

چه جای شادی، غم عار دارد از دل من

بناز جغد درین منزل خراب رود

ز سوز آهم نم در نهاد دریا نیست

مگر سحاب بسرچشمه سراب رود

دعای صحت تو هر زمان بجای نفس

بسوی لب ز دل گرم شیخ و شاب رود

فرشته راه نیابد که بر زمین آید

بچرخ بسکه دعاهای مستجاب رود

گلاب از گل خورشید می کشد عیسی

پی علاجت اگر حرفی از گلاب رود

تو همچو لاله زتب گرم گشته ای و کلیم

چو شمع از تن زارش توان و تاب رود

غزل شمارهٔ ۲۲۵

شیخ از مسواک دندان طمع را تیز کرد

سبحه را هم بهر تخم شید دست آویز کرد

اهل عالم طفل طبعانند و بیمار هوس

کی تواند طفل چون بیمار شد پرهیز کرد

خونم از ذوق شهادت جنگ دارد با بدن

هر که تیری بر نشان زد شوق او را تیز کرد

حیرتی دارم که گردون بدانایان بدست

او که نتواند میان نیک و بد تمییز کرد

هر کجا زهریست باید ریخت در جام حیات

تا توان پیمانه یک عمر را لبریز کرد

صوت بلبل جای فلفل گشت از مینا بلند

چون ز تاب باده ساقی چهره را گلریز کرد

سربلندی هر کجا کمتر، سلامت بیشتر

باد نتواند ستم بر سبزه نوخیز کرد

گر نبردی سیل اشکم می شدم فرسوده پا

گریه در راه طلب سعی مرا ناچیز کرد

دیده را سامان یک شبنم کلیم اول نبود

این زمانش موج حسن یار طوفان خیز کرد

غزل شمارهٔ ۲۲۶

چون وقت شد که کشت امیدم برآورد

از خوشه برق حادثه ای سر برآورد

صد گونه انقلاب درین بحر اگر رسد

خس را نمی برد که گهر سر برآورد

صد گلبن امید من از ریشه کند چرخ

وز پای من نکرد که خاری برآورد

شد پیر زال دهر و ز زادن نمی فتد

این فتنه زای چند ز بد بدتر آورد

سربازی آن حریف تواند که همچو شمع

تا سر بباد داد سر دیگر آورد

در آب و خاک زاهد دل مرده فیض نیست

آب و گل وجود گر از کوثر آورد

در خانه دل ار نگرفتست آتشی

بیهوده چون پناه بچشم تر آورد

از دستگیر امید بریدم چو آن نهال

کش باغبان ز بی بری از پا در آورد

گر می رود کلیم بمیخانه عیب نیست

آئینه ضمیر بروشنگر آورد

غزل شمارهٔ ۲۲۷ - در مدح محمدامین میرجملهٔ شهرستانی

نیست مو کز فرق ما برگشته‌بختان سر کشید

بر سر شوریدگان سودای او لشکر کشید

ای دل از گرمی خورشید قیامت باک نیست

آه سردی میتوان در عرصه محشر کشید

من که یک دستم به جیب و دست دیگر بر سر است

چون توانم شاهد مقصود را در بر کشید

تا نگردد خیره هنگام تماشای رخت

دود آهم سرمه‌ای در چشم ماه و خور کشید

خوش سخن مستانه می‌گوید کلیم امشب مگر

از شراب مدحت روح الامین ساغر کشید

ای خداوندی که از نیروی اقبال بلند

چرخ را از کهکشان قدر تو خط بر سر کشید

چرخ را سرهنگ جاهت شب به نمرودی گرفت

تا سحر از مطبخ جود تو خاکستر کشید

بهر تحریر ثنایت دهر در هر سرزمین

صفحه‌های خاک را از جاده در مسطر کشید

فاخته کوکو نگوید زان که از امداد تو

داشت هرکس آرزویی تنگ اندر بر کشید

بر زمین زد شمع در پیشت کلاه از جور باد

دود آهی بس ز جان دردپرور بر کشید

سوخت باد از آتش قهر تو نامش شد سموم

انتقام شمع را عدل تو از صرصر کشید

غزل شمارهٔ ۲۲۸

دست از ساغر امید کشیدن دارد

لب پیمانه خالی چه مکیدن دارد

تا کی از غیرت او بر سر آتش باشم

ای حریفان پر پروانه بریدن دارد

سخنم می شنود با همه بی پروائی

حرف بیربط ز دیوانه شنیدن دارد

پستی بخت بلندم ز سپهر دونست

زیر سقفی که نگونست خمیدن دارد

دل بخون تا نطپید اشک قراری نگرفت

از پی طایر بسمل چه دویدن دارد

عاقبت زاهد سر در قدح باده نهاد

بسکه عادت بدهن آب کشیدن دارد

کارم از ضعف چنان شد که زجا می پردم

دیده هر گاه که آهنگ پریدن دارد

پر گر از ناوک بیداد بود عاریه کن

در ره عشق بپروانه رسیدن دارد

رایگان منت آزار هم از چرخ مکش

نمک زخم ازین سفله خریدن دارد

می برد آینه همراه بکوی تو کلیم

که چنان می رود از راه که دیدن دارد

غزل شمارهٔ ۲۲۹

سرفراز آن سر که فارغ از غم سامان شود

بر سرت گل زن که از دستار روگردان شود

هر که چون سوزن زتجریدش بود سررشته ای

صد رهش گر جامه پوشانی دگر عریان شود

عاشق بیچاره از یک دیده در پاس رقیب

وز دگر چشمی بکار خویشتن حیران شود

هیچ جا بهر وطن غیر از دیار عشق نیست

خانه در آن ملک از سیلاب آبادان شود

شوق زخم ما چو سازد جذبه خویش آشکار

تیرها در ترکش او جمله چون پیکان شود

در چمن ها لاله نبود بلکه ایام حسود

می زند آتش بباغ ار غنچه ای خندان شود

همچو برق آن آفت صد خرمن هوش و خرد

خویش را زان می نماید کز نظر پنهان شود

در تماشای پریرویان اقلیم خیال

دیده گر بر هم نهی چشمت نگارستان شود

غیر غم کز حال دل غافل نمی باشد کلیم

کس ندیدم پاسبان خانه ویران شود

غزل شمارهٔ ۲۳۰

برای داغ تو بر دل توان و تاب نوشتند

دگر خراج برین منزل خراب نوشتند

به پیش هر الف زخم، صفر داغ نهادند

ستمکشان چو جفای ترا حساب نوشتند

همیشه دجله و جیحون چو دوستان قدیمی

ز موج نامه باین دیده پر آب نوشتند

جفاکشان پی آرام دل بصفحه سینه

ز زخم تیغ تو تعویذ اضطراب نوشتند

کلیم را تو سگ خویش خوانده ای، عجبی نیست

گرش سر آمد اهل وفا خطاب نوشتند

غزل شمارهٔ ۲۳۱

با آنکه هیچ دربار غیر از خطر ندارد

عاشق چو شیشه می پروای سر ندارد

تا نغمه ای نباشد نتوان ز هوش رفتن

مسکین مسافری کو ساز سفر ندارد

دل را خراب دارم تا بستگی نه بیند

از قفل بی نیازست، گر خانه در ندارد

غرق وصال آگه ز آشوب چشم بد نیست

تا دام بر نیاید ماهی خبر ندارد

دارد فلک ز انجم تخم هزار آفت

اما چو گریه ما تخم شرر ندارد

دل را جز آن پریرو عشرتگهی نباشد

آئینه جز جمالت باغ دگر ندارد

نشو و نمای راحت در آب و خاک ما نیست

در ملک خاکساری سیمرغ پر ندارد

برداشت گر زخاکم دانم بخون نشاند

چون تیغ روزگارم بیهود بر ندارد

بی آفتست دیده تا جوش خون دل هست

آب ار تنک نباشد کشتی خطر ندارد

چون دیده جهنده در خانه ام مسافر

سیرم کلیم منت از راهبر ندارد

غزل شمارهٔ ۲۳۲

گر فلک هر چه بما کرده عطا می گیرد

گوشه فقر و فنا را که ز ما می گیرد

زان سعادت که بود لازم ویرانه فقر

خویش را جغد برابر بهما می گیرد

جذبه حرص بطبعی که برد پنجه فرو

از گدا کاسه و از کور عصا می گیرد

طرفه رسمی است که باشد ز همه واپس تر

هر که در کوی تو پیش از همه جا می گیرد

گل ببازار چمن خرده خود را همه روز

بصبا می دهد و بوی ترا می گیرد

چون سوی غنچه بیاد دهنت می نگرم

نمک لعل لبت چشم مرا می گیرد

در غم آباد جهان طبع شرارم هوس است

که دلش زود ازین آب و هوا می گیرد

طره در غارت جان هر مژه در دزدی دل

زین میان عاشق بیچاره کرا می گیرد

بسکه آمیخته خاکستر دل با نفسم

از دم گرم من آئینه جلا می گیرد

تیغ نازش بستم جان نستاند ز کلیم

زخم او جان زپیش روی نما می گیرد

غزل شمارهٔ ۲۳۳

دود آهم رنگ از خورشید عالمتاب برد

دست مژگان ترم سرپنجه پنجاب برد

خواستم هر جا که زنجیر علایق بگسلم

سستی بختم گرو از رشته بیتاب برد

دربدر نتوان بدنبال خریداران خرید

خوب شد کاسباب ما را یک قلم سیلاب برد

دیده ام سرمایه ای اندوخت از سودای دل

هرقدر کاورد حیرت در عوض خوناب برد

دیده خود را باخت تا دلخواه کار اشک ساخت

آخر از شادابی گوهر صدف را آب برد

راه عشق آسایشی دارد که جان می پرورد

بر سر هر خار پای رهروان را خواب برد

راه خرج ارباب دنیا بسکه بر خود بسته اند

باده نتواند غبار از خاطر احباب برد

عدل و داد عشق را نازم که در اقلیم او

ابر تاوان می دهد گر خانه را سیلاب برد

صحبت دوشین ما را دیده بر هم زد کلیم

آری آری ابر دایم رونق مهتاب برد

غزل شمارهٔ ۲۳۴

دل که چندین آه از جان می کشد

نقش آن زلف پریشان می کشد

دیده ام پست و بلند روزگار

دل بآن چاه زنخدان می کشد

شیشه ناموس را خوش جذبه ایست

سنگ را از دست طفلان می کشد

تا تواند بر سر من خاک بیخت

بخت دست از آب حیوان می کشد

مور خط لعل لبت را خوش گرفت

خاتم از دست سلیمان می کشد

تیغ بیداد تو هر جا شد علم

شعله هم سر در گریبان می کشد

اشک رسوا کرد ما را ورنه دل

ناله را از سینه پنهان می کشد

کاش بگذارد گریبان مرا

یار از دستم چو دامان می کشد

مزرع امید دل آبی نخورد

انتظار تیرباران می کشد

در کشاکش تا بکی باشم کلیم

دل بدرد و جان بدرمان می کشد

غزل شمارهٔ ۲۳۵

چند در وصل تو دل حسرت دیدار کشد

در چمن ناله مرغان گرفتار کشد

دل که غیر از دم آخر، نفس خوش نزند

در ته تیغ نشیند که ز پا خار کشد

گرچه دست هوسم یک گل ازین باغ نچید

جذب پای طلبم خار ز دیوار کشد

منم آن عاشق قانع که بکنج گلخن

شعله در بر بهوای قد دلدار کشد

شمع بگداخت سراپا و شد از شرم خلاص

تا یکی خجلت از آن قامت و رخسار کشد

هر سریرا که بود مغز خرد یک سر مو

تا بود داغ چرا منت دستار کشد

هر که گوید که بروی تو بود گل مانند

روکشی بر رخ آئینه ز زنگار کشد

آب در گوهرم از گرد کسادی شده گل

کی باین مهره گل طبع خریدار کشد

همدم آورد طبیبش بسر از بسکه کلیم

یاد آن چشم کند ناله بیمار کشد

غزل شمارهٔ ۲۳۶

چنان ز عکس رخ دوست دیده پرگل شد

که شاخ هر مژه آرامگاه بلبل شد

چه لازمست چنان مشق سرگرانی کرد

که یک نفس نتوان غافل از تغافل شد

چو مار بر سر گنجش اگر بود مسکن

گداست مرد اگر عاری از توکل شد

که همچو تیر هوائی بخویش رفعت بست

که نه ترقی او مایه تنزل شد

گلی که بوی وفائی درین چمن ندهد

بقدر کم ز خس آشیان بلبل شد

غلط بود که کند صبر کارها بمراد

بمن که دشمن غالب شده از تحمل شد

بلا به چاره گران تند و تلخ بیشتر است

که زور سیل همه صرف کندن پل شد

کلیم توبه اگر می کنی بیا، وقتست

ز توبه توبه کن اکنون که موسم گل شد

غزل شمارهٔ ۲۳۷

شُکر گویم هرچه غم با جان مسکین می‌کند

در مذاقم مرگ را دور از تو شیرین می‌کند

خاک کوی خاکساران افسر هرکس که شد

دارد ار بستر ز دیبا خشت بالین می‌کند

گر حدیث بی‌وفایی‌های خوبان بشنود

بیستون پهلو تهی از نقش شیرین می‌کند

گل درین گلشن زدبس آسیب دارد در کمین

بال بلبل را خیال دست گلچین می‌کند

طفل اشکم از تلون خانه‌های دیده را

گاه می‌سازد سفید و گاه رنگین می‌کند

صوفیان از سینه روشن به عجب افتاده‌اند

آری آری مرد را آیینه خودبین می‌کند

با عصای عقل هرکس می‌رود در راه عشق

طی دشت آتشین از پای چوبین می‌کند

شیخ شهر از باده خاک سبحه را گل ساخته

فرصتش بادا علاج رخنهٔ دین می‌کند

ناله را از لب به دل هرگز نمی‌آرد کلیم

شعله را از ابلهی تعلیم تمکین می‌کند

غزل شمارهٔ ۲۳۸

چند نومید ز کوی تو دل زار آید

چون تهیدست که از میکده هشیار آید

خار پا در ره ادبار ز دامن روید

سر سودا زده در جیب بدیوار آید

فقر اگر زخم زند مرهمش از عزلت نه

که تهیدست خوردن خون چو ببازار آید

عشق تا قابل زخم ستمم می داند

تیغ از موج نفس بر دل افکار آید

می کند نرگس بیمار تو غمخواری دل

همچو مستی که بپرسیدن بیمار آید

کس ندیدیم که مردود رود از در عشق

آتش آن نیستکه از خار و خسش عار آید

می توان یافت سرشگی که ز دل می خیزد

بی نشان نیست اگر طفل زگلزار آید

شب آدینه بدریوزه میخانه شهر

شیخ پنهان رود و از ره بازار آید

گر متاع سخن امروز کسادست کلیم

تازه کن طرز که در چشم خریدار آید

غزل شمارهٔ ۲۳۹

دل به جذب خواری خود جور دشمن می‌کشد

شیشه ما سنگ از دست فلاخن می‌کشد

نشنود گر بوی خار از دامن صد پاره‌اش

سالک راه طلب کی پا به دامن می‌کشد

تا لبم را بسته شرم عشق می‌سوزم ز رشک

هرکجا بینم که دودی سرز روزن می‌کشد

از مغیلان کار سوزن گیر در راه طلب

نیست سالک آنکه خار از پا به سوزن می‌کشد

کشته ما را اگر ننواخت برق حادثات

نیست غافل انتظار وقت خرمن می‌کشد

در بیابان طلب تشنگی بر دم به خاک

از مزار من چراغ مرده روغن می‌کشد

گر به هجران شادمانم از امید وصل اوست

در قفس بلبل صفیر از شوق گلشن می‌کشد

بخت ما هرجا که بزم عشرتی سامان کند

شیشه راه سنگ می‌بیند چو گردن می‌کشد

در کنار خویشتن پروردمش عمری کلیم

اشک کم فرصت که لشکر بر سر من می‌کشد

غزل شمارهٔ ۲۴۰

کسیکه از گل داغ تو گلستان دارد

ازو مرنج چو بلبل اگر فغان دارد

خدنگ خویش بغیری مزن که سینه من

برای تیر تو از داغ صد نشان دارد

پی نظاره گلزار چشم حیرانست

نه رخنه است که دیوار گلستان دارد

تو گرچه فارغی از حال ما و لی صد شکر

که ناوکت خبر از مغز استخوان دارد

چنان زخویش بتنگم که بهر سر مویم

ز بهر قتلم با تیغ او زبان دارد

کلیم سکه داغ ار بنام خویش زند

شه ولایت در دست، جای آن دارد

غزل شمارهٔ ۲۴۱

زیک قطره سرشکم تن زجا شد

بلی اشک از رخ من کهربا شد

بمن نوبت نداد آنچشم پرحرف

پس از عمریکه راه حرف وا شد

حنای پنجه قاتل نشد حیف

که خونم آب از شرم بها شد

همیشه در طریق حق شناسی

اگر گم گشت راه از رهنما شد

بیکتائی علم گردید زلفش

بزیر بار دلها تا دو تا شد

ندیدم جز غبار خاطر از چرخ

نصیبم کرد ازین نه آسیا شد

بافسر گر رسد رفعت نیابد

سری کز کرسی زانو جدا شد

چو ندهد فرصت بر خوردن از کام

بگیر آن کام کز گردون جدا شد

کلیم از ننگ عریانی برآمد

تنش را جامعه نقش بوریا شد

غزل شمارهٔ ۲۴۲ - در مدح محمدامین میرجملهٔ شهرستانی

مشکل اهل محبت ز تو آسان نشود

لب امید در ایام تو خندان نشود

ناله بی اثرم گر به نسیم آمیزد

سر زلفش دگر از باد پریشان نشود

می جهد تیر بزور دو کمان زابروی او

هدف ناوک او هیچ مسلمان نشود

کی چنین لخت جگر جوش زند بر سر او

از خیال لبت ار دیده نمکدان نشود

گر بگویم که چها می کشم از قامت او

سایه هم در پی آن سرو خرامان نشود

گر نداری سر دیوانگی ما سهلست

زلف را گو که دگر سلسله جنبان نشود

دعوی شیر دلی نیست مسلم ز کسی

کز نی تیر تواش سینه نیستان نشود

تیره بختی همه جا پرده روی هنرست

جوهر تیغ سیه تاب نمایان نشود

هر که بر روح امین شعر نخواندست کلیم

گر همه روح امین است سخندان نشود

غزل شمارهٔ ۲۴۳

گر سرو قدت جلوه به بستان نفروشد

گل هم به کسی چاک گریبان نفروشد

کالای دل از مشتری قدرشناس است

برق آتش خود جز به نیستان نفروشد

از عربده چشم تو هر سوی منادی‌ست

در شهر که کس باده به ترکان نفروشد

در بوم و بر ملک تجرد نتوان یافت

آن مور که منت به سلیمان نفروشد

آن جنس کسادم که به هیچ ار خردم کس

مشکل که مرا باز به نقصان نفروشد

مهلت مطلب بوسه به جان گر دهدت دوست

گر نسیه دهد جنس خود ارزان نفروشد

در صحبت افسرده‌دلان شعر نخوانم

کس مروحه در فصل زمستان نفروشد

افزون‌طلبی نیست کلیم از روش عقل

دانا سر خود در ره سامان نفروشد

غزل شمارهٔ ۲۴۴

به غیر از می کسی از عهدهٔ غم برنمی‌آید

زمان غصه بی‌ایام مستی سر نمی‌آید

تغافل بر شراب از توبه هرکس زد پشیمان شد

به استغنا کسی با دختر رز بر نمی‌آید

زمین دل اگر از آب حیوان پرورش یابد

گیاه عیش از آنجا بی‌نم می برنمی‌آید

مگر در سینه پردرد مهمانست پیکانش

که امشب پاره‌های دل به چشم تر نمی‌آید

منم آن بی‌کس و بی‌آشنای کنج تنهایی

که غیر از پرتو مهر از درم کس در نمی‌آید

فریب مهربانی می‌خورد از دشمنان لیکن

حدیث دوستیش از دوستان باور نمی‌آید

کلیم ارنه به یاد نرگس مستانه‌اش نو شد

شراب از سرگرانی جانب ساغر نمی‌آید

غزل شمارهٔ ۲۴۵

دل جز کجی ز زلف تو نامهربان ندید

رو چشم بست و روی ترا در میان ندید

هر چند خرمی جهان را سبب منم

مانند ابر هیچکسم شادمان ندید

دامان من که قافله گاه سرشک بود

چیزی بغیر آتش ازین کاروان ندید

آنکس که خودنمای بود مایه دار نیست

هرگز کسی گلی بسر باغبان ندید

با آنکه بی نقاب تر از آفتاب بود

چون صبح از تبسم او کس نشان ندید

کامی بغیر دانه بی آب اختران

صید اسیر در قفس آسمان ندید

می کاهم از شکفتگی خویشتن مدام

شمعم که کس بهار مرا بیخوان ندید

خامند سربسر همه ابنای روزگار

کس میوه رسیده درین بوستان ندید

تا کی کلیم گریه کنی گاه دیدنش

کس ماه را همیشه در آب روان ندید

غزل شمارهٔ ۲۴۶

تا دل دیوانه بود از عافیت دلگیر بود

همچو شیون خانه زاد حلقه زنجیر بود

گریه چون سیلاب از یک خانه روی دل ندید

ناله هر جا رفت نی در ناخن تأثیر بود

تیره روزی نیست امروزی که تدبیری کنم

این سیه روزی مداد خامه تقدیر بود

در کنار مادر دهریم طفل روزه دار

رفت ایامی که پستان اهل پرشیر بود

از سرم بیرون نخواهد رفت سودایت که عشق

بر سر من بیخت هر خاکی که دامنگیر بود

در دیار آشنائی روی خندان زخم داشت

ابروی بی چین اگر دیدیم با شمشیر بود

آتش دوزخ ز ما تردامنان رنگی نداشت

آنچه ما را سوخت آنجا خجلت تقصیر بود

هر که شد قانع ببوی خانه همسایه ساخت

تا بدل بوی کبابی بود چشمم سیر بود

از هدف باید کلیم آموختن طرز وفا

صد ستم دید و همان رویش بسوی تیر بود

غزل شمارهٔ ۲۴۷

خیال زلف تو بازم بدست سودا داد

چو سیل سلسله برپا، سرم بصحرا داد

هرآنچه در حق ما گفت غم بجا آورد

بدیده قطره ای ار گفته بود دریا داد

تمام چیده بتابوت آرزو بستم

درین چمن گل عیشی که گلبن ما داد

هزار رنگ گل حیرتم بدامان است

ببین که گلشن طالع دگر چه گلها داد

علاج طالع بیمار قفل آب و هواست

طبیب تجربه را هم بدین مداوا داد

درون سینه زبس غم نداشت جای نشست

دلم به پهلوی خود ناوک ترا جا داد

کلیم عشق بخود راه آرزو ندهد

گمان مبر که سرابش فریب دریا داد

غزل شمارهٔ ۲۴۸

داغ اگر بر روی همچون برگ گل جا می‌کند

زخم خون گر مست در دل جای خود وامی‌کند

گر گدایم کاسه دریوزه چشمم پُر است

هرچه باید غم ز خاک و خون در آنجا می‌کند

تن به عریانی نخواهد داد مجنون غمت

داغ بر سر می‌نهد زنجیر در پا می‌کند

دردمندت را تب هجران دمی مهلت نداد

شعله خود با شمع تا یک شب مدارا می‌کند

تیغت اول عضوها را می‌کند از هم جدا

بعد از آن زخم ترا قسمت بر اعضا می‌کند

ناوکش در کوچه‌های زخم چندین خانه ساخت

شوخ بی‌پروای ما تعمیر دل‌ها می‌کند

دست گلچین قضا تا کی به خاکم افکند

چون گل شمعم نه بوید نه تماشا می‌کند

طفل بدخو را کنار دایه هم تسکین نداد

اشک در دامن کلیم آهنگ صحرا می‌کند

غزل شمارهٔ ۲۴۹

خصم گو ایمن نشین گر دست ما بالا شود

تیشه بر پا می‌زنیم آن دم که دست از ما شود

غنچه دلتنگیم یارب که هرگز نشکفد

جای غم پیدا شود گاهی که خاطر وا شود

صبر را خاصیت عمرست گویی کاین متاع

چون ز کس گم شد نمی‌باید دگر پیدا شود

بخت سنگین‌دل طلسمی بسته کز تأثیر آن

باده دایم در شکست شیشه‌ام خارا شود

گنج مطلب نیست گر دیوانه شد ویرانه جوی

بهر کامی نیست گر دل مایل دنیا شود

دیده‌ام چیزی نمی‌چیند به غیر از نقش دوست

گر به طوبی بنگرد حیران آن بالا شود

رشته طول امل را گر تو کوته می‌کنی

جهد کن تا نارسا زاندیشه فردا شود

این نمک دارد که خون از دل گدایی می‌کند

دیده‌ام کو عارش از هم‌چشمی دریا شود

چشم پوشیدن ز نیک و بد کمال بینش است

دیده تا بینا شود باید که نابینا شود

کسب خاموشی کلیم از کاملی کن زینهار

باید استادت درین فن صورت دیبا شود

غزل شمارهٔ ۲۵۰

بپرسش آمد و عاشق همین دو دم دارد

شکسته پای بمقصود یک قدم دارد

ز راز خاطر هم آگهیم و سینه ما

ز کاوش مژه چون سبحه ره بهم دارد

ز نقش پای بیابان نورد غم پیداست

نشان هر سر خاری که در قدم دارد

سخن زمن نتراود چو سینه چاک نیم

همیشه نال تنم عادت قلم دارد

جدا زکوی تو خونم سبیل شد چکنم

که مرغ ایمنی از پرتو حرم دارد

روان چو کاغذ بادش کنم نه پیچیده

زبسکه دیده ام از خون دیده نم دارد

بغیر خون نتراود ز نامه های کلیم

بکف مگر زنی تیر او قلم دارد

غزل شمارهٔ ۲۵۱

نه طُرّه‌ات غم شب‌های تار من دارد

نه چشم مست تو فکر خمار من دارد

ز گریه چشمم چون شد سپید دانستم

که صبحی از پی شب‌های تار من دارد

ز ضبط گریه چو گل عاجز است پنداری

خبر ز گریهٔ بی‌اختیار من دارد

دو چشم کم‌نگهت کاشکی به من می‌داشت

سری که زلف تو با روزگار من دارد

ز داغ کهنه گل تازه‌ام فسرده‌تر است

به روی کار چه آبی بهار من دارد

به مرگ صلح کنم با زمانه تا نفسی‌ست

جهان بر آینهٔ دل غبار من دارد

عجب مدار که آتش به گورم اندازد

همان شرار که سنگ مزار من دارد

درین بهار گل چاک آنچنان بالید

که یک گل است که جیب و کنار من دارد

گل شکایت نشکفته و شکفته کلیم

دل پر آبلهٔ داغدار من دارد

غزل شمارهٔ ۲۵۲

از آن به چشم ترم بی‌حجاب می‌آید

که کار آینه گاهی ز آب می‌آید

اگرچه دیده به پایت نمی‌توانم سود

خوشم که اشک منت تا رکاب می‌آید

چو بینمت نتوانم که ضبط گریه کنم

ز دود زلف به چشم من آب می‌آید

به ملک حسن کسی با تو روبه‌رو نشود

سخن در آینه و آفتاب می‌آید

حیا به گوشه آن چشم مست جا کرده

چو زاهدی که به بزم شراب می‌آید

ز کشت سوخته‌ام بس که دود می‌خیزد

سرشک رحم به چشم سحاب می‌آید

به کار و بار جهان دیده را دگر مگشا

چه فال عافیت از این کتاب می‌آید

کدام خرمن گل را کشیده در آغوش

کز آب آینه بوی گلاب می‌آید

جواب نامه همین پاره کردن است کلیم

مگو که قاصد ما بی‌جواب می‌آید

غزل شمارهٔ ۲۵۳

پایمزد عجز ما بیداد دست زور بود

آنچه کرد اصلاح عیش تلخ بخت شور بود

دوش از بزم نشاط ما نوائی برنخاست

تار گفتی بی تو موی کاسه طنبور بود

با گرانان درنمی آید سبکروحست عشق

آشنائی آتش او پنبه منصور بود

عمر کم بر جان گوارا کرد بار زندگی

روز کوته مایه آسایش مزدور بود

در پناه بدنهادی می توان ایمن نشست

نیش دایم پاسبان خانه زنبور بود

طاعت زاهد چو آه بوالهوس بالا نرفت

زانکه معراج امید او وصال حور بود

رهنمایان زمان ما همه ره می زنند

زان میان گر راستی دیدم عصای کور بود

کعبه سالک بود آنجا که از پا اوفتاد

گر قدم در ره نمی فرسود منزل دور بود

دارم اقبالیکه با هر کس در افتادم کلیم

بخت سست افتاده تر از بستر رنجور بود

غزل شمارهٔ ۲۵۴

خوش آنکه کنج غم خود بگلستان ندهد

سرشک سرخ بصد باغ ارغوان ندهد

کدام گنج که در کنج خاکساری نیست

رو از زمین بطلب هر چه آسمان ندهد

زفیض باطنی پیر جام محرومست

کسیکه دست ارادت به میکشان ندهد

من از جفای تو رسوا شدم که تیر ستم

نمی شود هدف خویش را نشان ندهد

مجاوران چه خبر از مسافران دارند

خبر زحال دل گمشده زبان ندهد

زراه پرخطر عشق هیچ نیست عجب

که جاده مار شود ره بکاروان ندهد

بنای دوستی دهر سست شد چندان

که کاه پشت بدیوار این زمان ندهد

زرنج گرسنگی چونکه تشنگی بهتر است

خوش آنکه آبرخ خویش را بنان ندهد

کلیم بوسه چه خواهی باین تهیدستی

از آن حریف که دشنام رایگان ندهد

غزل شمارهٔ ۲۵۵

ایدل چو راز دوست نخواهی سمر شود

نامش چنان مبر که زبان را خبر شود

سر دارد الفتی بهوایت که چون حباب

با او سفر کند اگر از سر بدر شود

جاهل برو ز مرشد بیمعرفت چه فیض

کوری کجا عصاکش کور دگر شود

زنجیر زلف او دل دیوانه را شناخت

سودا مقررست که شب بیشتر شود

منت کش از حمایت کس نیست عجز ما

تا نقش سینه هست که ما را سپر شود

دود سپند بیهنری چون شود بلند

آتش زن ستاره اهل هنر شود

بر اهل عقل فیض جنون کم ز باده نیست

باید کسی ز کار جهان بی خبر شود

هر کس اگر بقدر هنر بهره یافتی

بایست آب بحر نصیب گهر شود

از هیچیک ندارد امید اثر کلیم

گره آه شعله گردد و اشکش شرر شود

غزل شمارهٔ ۲۵۶

گر سیل فتنه خیزد دل را چه مشکل افتد

جز اشک نیست ما را باری که بر گل افتد

عاقل بکار دنیا بسیار لاابالیست

همسایه جنونست عقلی که کامل افتد

سیلاب اشک مجنون تا دشتبان وادیست

کی گرد می تواند دنبال محمل افتد

از لرز بیقراری عکس افتد از کنارش

آینه گر برویت روزی مقابل افتد

یکدست تیغ و شهری سرگرم سرخ روئی

یک بخیه زخم شاید در دست صد دل افتد

گر روزگار خواهی از تو حساب گیرد

آسان شمار بر خود کاریکه مشکل افتد

دریادلان کریمند در آنچه خود نخواهند

تا خس بود کی از بحر گوهر بساحل افتد

راه گریز را هم چالاکیئی ضرور است

چون می گریزد از کار طبعی که کاهل افتد

کار کلیم باشد آنجا مگس پرانی

هر جا که دلربائی شیرین شمایل افتد

غزل شمارهٔ ۲۵۷

زان چشم ندیدم که نگاهی بمن افتد

بیمار عجب نیست اگر کم سخن افتد

نزدیک بآسیب چنانم که پس از مرگ

از شمع مزار آتشم اندر کفن افتد

دل رنگ ندارد زتو چون داغ ز لاله

داغست همان گر بتو هم پیرهن افتد

حاشا که دل از توبه پشیمان شود اما

هر کس دم آبی خورد آتش بمن افتد

ای جیب و کنار دگران را گل و با من

ناسازتر از خار که در پیرهن افتد

یوسف چو ز آسیب محبت بچه افتد

یعقوب چه نالد که به بیت الحزن افتد

غافل نشوی از نگه باز پسینش

بیمار غمت را چو زبان از سخن افتد

در دل بدل حب وطن مهر غریبی است

خوش وقت کلیم ار به بهشت دکن افتد

غزل شمارهٔ ۲۵۸

بهره ای نگرفت گر کام دل بیتاب دید

بخت ما دایم رخ مقصود را در خواب دید

خاطر روشندلان از گرد کلفت‌های دهر

تیره شد چندانکه نتوانیم رو در آب دید

کلبه ویران ما از رخنه سنگ ستم

پای تا سر چشم گردیده و ره سیلاب دید

من درین بحر از پی سرگشتگی افتاده ام

کشتیم در رقص آمد هر کجا گرداب دید

هر که در راه عبادت دیده اش بیناترست

قبله منصور دارد دار را محراب دید

رهرو بحر فنا در طی بحر زندگی

آب چون بگذشتش از سر آن زمان پایاب دید

زاهد از بس در متاع دعوی خود آب کرد

در گمان افتاد فسق و دامن تر باب دید

گر شکافی سینه ام پیکان ز دل نتوان شناخت

رنگ اختر دارد آهن کز آتش تاب دید

آب دریا را بجوی تیغ بیدادت مبند

بسکه سیر آبست شمشیر تو زخم از آب دید

لابه بی نفع است دربد گردی گردون کلیم

چرخ بی پروا چه زاری‌ها که از دولاب دید

غزل شمارهٔ ۲۵۹

نیست یکشب که سر شکم گل بستر نشود

تا در پیرهنم رشته گوهر نشود

مدعی گر طرف ما نشود صرفه اوست

زشت آن به که بآئینه برابر نشود

خشکی بخت فرومایه طلسمی بسته است

کابم از سر گذرد لیک لبم تر نشود

بسکه از گردش این چرخ بتنگ آمده ام

در خمارم هوس گردش ساغر نشود

سفله از قرب بزرگان نکند کسب شرف

رشته پر قیمت از آمیزش گوهر نشود

ستم ظاهر او لطف نهانی دارد

صید را می کشد آنشوخ که لاغر نشود

با اسیران وفا دلبر بدخوی کلیم

نکند صلح که تا جنگ مکرر نشود

غزل شمارهٔ ۲۶۰

عاشق از حیرت درین وادی به جایی می‌رسد

تا نگردد راه گم کی رهنمایی می‌رسد

خون خود بر گل‌رخان شهر قسمت می‌کنم

هرکه می‌آید به دست او حنایی می‌رسد

رشک بر سنگ فلاخن برده سرگردانیم

کو پس از سرگشتگی آخر به جایی می‌رسد

گرچه سیلم برنمی‌دارد ز راه انتظار

می‌روم از جا اگر آواز پایی می‌رسد

با رخت افسانه گلشن ز بس کوتاه شد

نه ز گل بویی نه از بلبل نوایی می‌رسد

وعده وصلت به دل گر می‌دهم بر من مخند

هرکه بیند خسته را گوید شفایی می‌رسد

در سر کوی تغافل نیستم بی‌کس کلیم

گر به فریادم نگاه آشنایی می‌رسد

غزل شمارهٔ ۲۶۱

کسی تا کی به سان موج دایم در سفر باشد

دری نشناسد و چون موج دایم دربه‌در باشد

به خضرم احتیاجی نیست گر این است گمراهی

که کوران را عصا هم می‌تواند راهبر باشد

سبک پی قاصدی باید که چون غم‌نامه ما را

به دست او دهد کاغذ هنوز از گریه تر باشد

ز بس بر خویشتن می‌بالد از ذوق گرفتاری

قفس هر لحظه بر مرغ دل ما تنگ‌تر باشد

درین وحشت‌سرایم گوشه امنی نشد روزی

که همچون شمع هرجا می‌روم سر در خطر باشد

کلیم از دل به در کن آرزوی آن کمر ورنه

مدام از اشک حسرت موج خونت تا کمر باشد

غزل شمارهٔ ۲۶۲

آشوب طلب خاطر فرزانه ندارد

زنبور هوس در دل ما خانه ندارد

اندازه مستی نتوانیم نگهداشت

زان باده خرابیم که پیمانه ندارد

در مزرعه طاقت ما تخم ریا نیست

اینجاست که تسبیح عمل دانه ندارد

دیدم چو پریشانی زلفت جگرم سوخت

غیر از دل صد رخنه من شانه ندارد

جائی ننشستیم کز آنجا نرمیدیم

جغدیم در آن شهر که ویرانه ندارد

در کشور این زهدفروشان نتوان یافت

یک صومعه کان راه به بتخانه ندارد

عاشق همه جا شیفته ناز و عتابست

شمعی که نیفروخته پروانه ندارد

آن گرد کدورت که بود همره یکخویش

هرگز قدم لشکر بیگانه ندارد

پیداست که غارتگر سامان کلیمست

کاندوخته جز درد بکاشانه ندارد

غزل شمارهٔ ۲۶۳

آن گرم خو بسوز دل ما رسیده بود

خوناب این کباب بر آتش چکیده بود

در گلستان بیاد دهان تو غنچه را

امسال باغبان همه نشکفته چیده بود

همچون چراغ روز براه تو سوختیم

لخت جگر که انجمن افروز دیده بود

بیروی تو ز دیدن گل چشم حیرتم

افکارتر ز گوش نصیحت شنیده بود

چون گوهرم بسوی وطن بازگشت نیست

این مرغ از آشیان به چه طالع بریده بود

ایدل ز سخت گیری صیاد ما مپرس

آنرا که بست رشته بپا پا بریده بود

می خواست جای خار دگر واکند کلیم

خار غم ترا اگر از پا کشیده بود

غزل شمارهٔ ۲۶۴

گرچه اول رنجش بیمار از آن سو می‌شود

دارد این خوبی که صلح از جانب او می‌شود

رونق خوبیت باید مگسل از روشندلان

گل جدا از شمع چون افتاد بدبو می‌شود

بر سر خاکش به جای شمع تیری می‌نهد

هرکه قربان کمانداران ابرو می‌شود

گفت احوال نهان را گریه‌ام با آب و تاب

روز اول طفل اشک ما سخنگو می‌شود

بر دورویی چون مدار عالمست آخر چرا

کار ما با هرکسی کافتاد یک‌رو می‌شود

پیرو دل را هزاران دردسر آید به پیش

طفل چون رو بیش باید بیش بدخو می‌شود

طاعت ما هم به سوی آسمان‌ها می‌رود

روز محشر چون به عصیان هم ترازو می‌شود

بس که می‌میرد برای خشم و ناز او کلیم

عندلیب غنچه‌های چین ابرو می‌شود

غزل شمارهٔ ۲۶۵

دانسته بخت زلف ترا انتخاب کرد

چندانکه شب دراز شد او نیز خواب کرد

ایدل به پشت گرمی اشک اینقدر مسوز

خونابه کی تلافی سوز کباب کرد

سیری نداشت نرگست از خون ما چه شد

بیمار را طبیب مگر منع آب کرد

معشوق اگرچه پرده نشین شد نهان شد

غیرت بروی آب نقاب از حباب کرد

دایم چو شیشه باده بتکلیف خورده ایم

اکنون مرا تغافل ساقی کباب کرد

پیر مغان جزای عمل زود می دهد

تا توبه کرده ام بخمارم عذاب کرد

کلک سخن طراز، رگ خواب بخت بود

زاندام که من گرفتمش آهنگ خواب کرد

دایم کلیم چون مزه از می جدا نباش

ما را چو بخت شور طفیل شراب کرد

غزل شمارهٔ ۲۶۶

دل تمنای درد او دارد

خانه سیلاب آرزو دارد

خویش یکدیگرند عجز و غرور

تیغ پیوند با گلو دارد

چون کنم شرح حال دیده رقم

خامه ام گریه در گلو دارد

کو بکو دربدر زبس گردید

گریه در پیش ناله رو دارد

یکزبانم من و نمی گویم

سخنی را که پشت و رو دارد

چشم باریک بین اگر باشد

قدح آفتاب مو دارد

عکس را نیست جا در آینه ام

بدلم بسکه درد رو دارد

در سر کوی میفروشانست

گر کسی مغز در کدو دارد

پرغبارست دل ز غمخواری

خانه ام گرد رفت و رو دارد

از مریدان آن در است کلیم

خرقه داغ آرزو دارد

غزل شمارهٔ ۲۶۷

گهی که بر لب او چشم اشکبار افتد

دلم ز دیده نمکسود در کنار افتد

ز جنگجوئی او ایمنم ز کینه دهر

نمی گذارد نوبت بروزگار افتد

فلک بخشک نبسته است آنچنان کشتی

که اشک حسرت ما نیز آبدار افتد

ز دوری تو بچشمم سیاه شد عالم

بسان آینه ای کان بزنگبار افتد

نهشت دست جنون دامنی که بند شود

بخار زار علایق اگر گذار افتد

بچشم مست تو خون را حلال باید کرد

که ترک عربده جوید چو در خمار افتد

ترا ز صید دل ما چراست اینهمه عار

نه پادشاه گهی در پی شکار افتد

بمن زیاده ازین چهره شعله خیز مکن

چه لازمست که آتش بگوشوار افتد

زرشک روی تو گلشن چنان خورد بر هم

که آشیانه مرغان ز شاخسار افتد

نجات غرقه بحر تعلق آسان نیست

مگر ز تخته تابوت بر کنار افتد

کلیم عجز من و آن غرور یار همند

بسان گرد که دایم پی سوار افتد

غزل شمارهٔ ۲۶۸

ناخلف را بکسی فخر ز آبا نرسد

نسب گوهر بی آب بدریا نرسد

رشته طول امل عارف روشندل را

راست چون رشته شمعست بفردا نرسد

بخت چون سدره کام شود عاشق را

اثر گرمی خورشید بحر با نرسد

دو جهان حسرت بالات الف کش دارد

سرو را با تو بیک فاخته دعوا نرسد

آنقدر کارشکن صافدلان را شده جمع

که دگر دشمنی شیشه بخارا نرسد

حالت شمع دلیلست که در کشور عشق

سر بسامان بجز از آتش سودا نرسد

ظاهر و باطنم از بسکه بود دور از هم

رنگ خونم ز ته پوست بسیما نرسد

ما درین غمکده هم طالع زخم آمده ایم

خنده بی گریه خونین بلب ما نرسد

همتم هست رسا بختم اگر کوتاهست

پشت پایم رسد ار دست بدنیا نرسد

کس چه داند که کلیم ابر کدامین وادیست

قاصد سیل گر از جانب صحرا نرسد

غزل شمارهٔ ۲۶۹

اشک دمی جدایی از خانه تن نمی‌کند

سیل خراب می‌کند لیک وطن نمی‌کند

بار غم فراق تو بس که شکسته پیکرم

داغ به سینه‌ام کنون تکیه به من نمی‌کند

آه ز شرح حال ما بسته زبان خویش را

دیده به طفل اشک خود هیچ سخن نمی‌کند

گرد هلال رشک تو بس که گرفته روی گل

ابر وفا به شستن روی چمن نمی‌کند

روی‌شناس درد و غم ساخته خوش‌لباسیم

زآنکه تنم ز داغ تو جامه کهن نمی‌کند

چشم سخنور ترا تا به نظر نیاورد

طبع کلیم هیچگه فکر سخن نمی‌کند

غزل شمارهٔ ۲۷۰

اشکی که رخت خانه به طوفان نمی دهد

راهش بخویش دیده گریان نمی دهد

سر بر تن صدف نبود زانکه روزگار

یکجا به هیچکس سر و سامان نمی دهد

در کار خویشتن دل دیوانه عاقلست

ویرانه را به ملک سلیمان نمی دهد

جامست بی تعلق دوران که غیر او

خندان و روشکفته بکس جان نمی دهد

وصلش گران خری، ندهی جان اگر به نقد

کالای نسیه را کسی ارزان نمی دهد

تا تیغ جور حادثه ای در زمانه هست

میراب دهر آب به بستان نمی دهد

چشمی که از سواد سخن روشنی گرفت

این سرمه را بملک صفاهان نمی دهد

با رهنما چه کار اگر شوق کاملست

کس سیل را سراغ بیابان نمی دهد

در دل نگه مدار کلیم اشک شوق را

این طفل را کسی بدبستان نمی دهد

غزل شمارهٔ ۲۷۱

یاد تو از ضمیر به نسیان نمی‌رود

نقش رخت ز دیده به طوفان نمی‌رود

با بخت تیره چون به تماشای او روم

در شب کسی به سیر گلستان نمی‌رود

عاشق به سان شمع بود از غرور عشق

در زندگی سرش به گریبان نمی‌رود

شمع قلم ز نامهٔ گرمم به ته رسید

شوقم هنوز بر سر عنوان نمی‌رود

تن سرد گشت و داغ جنون گرم سوختن

سر در ره رفته و سامان نمی‌رود

ساقی ز می کدورت دل کم نمی‌شود

بنشین که داغ لاله ز باران نمی‌رود

چندان که می‌رویم به جایی نمی‌رسیم

ریگ ار روان بود ز بیابان نمی‌رود

افتم به فکر زلف تو هنگام بیخودی

مستش مدان کسی که پریشان نمی‌رود

دیگر کلیم اگر ز لگدکوب حادثه

چون سرمه می‌شود ز صفاهان نمی‌رود

غزل شمارهٔ ۲۷۲

کسب کمال اهل جهان کسب زر بود

علامه آن بود که زرش بیشتر بود

نیک و بد زمانه بود کاش مثل هم

خارش بسر رسد گلش ار تا کمر بود

داد از نفس درازی این دل که همچو شمع

یک آه گرمش از سر شب تا سحر بود

خون شد دلم چو لذت آوارگی شناخت

تا در لباس موج گهر در سفر بود

ماه نوی که یکشبه باشد تمام عمر

در آسمان حسن هلال کمر بود

آن ناوک و هدف که بعید وصال هم

هرگز نمی رسند دعا و اثر بود

از هر مراد کامروا باد آنکه گفت

ترک مراد صندل هر دردسر بود

نیرنگ بین که آفت سالک ز تشنگیست

در آن رهی که نقش قدم چشم تر بود

یارب ز حال ما چه تواند بیان نمود

آن قاصدی که با تو زخود بیخبر بود

از دوستان رسد همه آفت بدوستان

چشم گهر سفید ز آب گهر بود

آورده ام به پیش ز آوارگی کلیم

راهی که خضرش از پی راه دگر بود

غزل شمارهٔ ۲۷۳

نه رحم کرد که خون دل خراب نخورد

غرور او ز سفال شکسته آب نخورد

بقتل گاه وفا تا شهید او نشدم

دهان تیغ بخندید و تیر آب نخورد

تن ضعیف مرا کم مبین که این رشته

بدست حادثه صد ره فتاد و تاب نخورد

بروز باده مخور می کشی زچرخ آموز

که روز تا نگذشت از شفق شراب نخورد

زچشم حیرت عاشق نهان توئی ورنه

کدام غنچه که بادیش بر نقاب نخورد

کباب حسن توام قدر خط نکو دانم

ز سایه ذوق نکرد آنکه آفتاب نخورد

زهیچ کوچه ای آن ترک لشکری نگذشت

که موج خون شهیدانش بر رکاب نخورد

کلیم لطف ازو دیده ای که می خواهی

ز شعله شکوه مکن گر غم کباب نخورد

غزل شمارهٔ ۲۷۴

گل اگر با لب لعل تو برابر می‌شد

شبنم از نسبت دندان تو گوهر می‌شد

آب فولاد به خونابه بدل می‌گردید

گر غم عشق در آیینه مصور می‌شد

دیده‌ام خشک‌تر از ساغر مخمورانست

یاد آن روز که از گریه بسی تر می‌شد

سرد مهری گل این چمن افسرد مرا

قفس آهنم ای کاش که مجمر می‌شد

چشم مستت نظری جانب ما گر می‌داشت

در کف بخت سیه آبله ساغر می‌شد

مهر اخوان همه کین است چه می‌بود اگر

در رحم نطفه آبا همه دختر می‌شد

با وفا خاصیتی هست که گل گر می‌داشت

همه‌جا قدرش با خاک برابر می‌شد

اشک چون طفل پدر مرده که خودسر گردد

به تمنای تو هرروز به هر در می‌شد

هر زمان حوصله‌ای درخور غم نتوان ساخت

کاش قدر خودش غصه مقرر می‌شد

کشت امید چنین خشک نمی‌ماند کلیم

اگر از دود دلم چشم فلک تر می‌شد

غزل شمارهٔ ۲۷۵

ز مژگان تو لوح سینه ها از خون رقم دارد

رقم سرخ است با چندین سیاهی کاین قلم دارد

به از دل خلوتی خواهم که پنهان سازمت آنجا

که از مژگان تو چون سبحه دلها ره بهم دارد

زبار منت احسان اگر آگه شوی دانی

که هر کس دست بخشش بسته تر دارد کرم دارد

ببالین هر آن بیمار آمد از الم رسته

طبیب مرگ هر جا می رود یمن قدم دارد

زدنیا چون بریدی قطع کن پیوند عقبی هم

که تیغ همت مردان این میدان دودم دارد

ز مژگان بیشتر خار رهت در دیده جا دادم

هنوز از تنگ چشمی رشک بر خار قدم دارد

بفرقم گل گران بودی کلیم آن سرکشی‌ها کو

کنون سنگ حوادث منتی هم بر سرم دارد

غزل شمارهٔ ۲۷۶

بی‌باده دل ز سیر چمن وا نمی‌شود

گل جانشین سبزه مینا نمی‌شود

آن دیده نیست رخنه ویرانه تن است

چشمی که محو آن قد رعنا نمی‌شود

عاشق به نور عشق کند جلوه ظهور

بی‌آفتاب ذره هویدا نمی‌شود

چسبیده‌اند مرده دلان بر نعیم دهر

صورت جدا به تیغ ز دیبا نمی‌شود

پای طلب ز آبله پوشیده بهترست

پای برهنه بادیه‌پیما نمی‌شود

ساحل ز پیش لطمه دریا کجا رود

رو تافتن ز عشق تو از ما نمی‌شود

خارا به شیشه، شعله به خاشاک صلح کرد

وآن شوخ جنگجوی به مأوا نمی‌شود

عمرم تمام صرف غم روزگار شد

وضع جهان هنوز گوارا نمی‌شود

فیضی اگر به کس رسد از اغنیا چرا

بی‌آب کس مسافر دریا نمی‌شود

آواز آب غم ز دلم می‌برد کلیم

بی‌های‌های گریه دلم وا نمی‌شود

غزل شمارهٔ ۲۷۷

بدلم اینهمه پیکان ستم بار نبود

گره غنچه گران بر دل گلزار نبود

دل و جان صبر و شکیب از شب هجرت چه کشد

داغ آسایش بختیم که بیدار نبود

شرح هجران تو میکرد بنامت چو رسید

خامه را با دو زبان قوت گفتار نبود

در ازل دشمن سامان شده ویرانه ما

در اگر بود درین غمکده دیوار نبود

عشق جائی که صف آراست بخونریزی من

خنده از بیم بلا بر لب سوفار نبود

کس ندانست که چشم توجه بیماری داشت

که دوایش بجز از مستی سرشار نبود

بر سرم بخت ز گلزار جهان چونگل شمع

نزد آن گل که وبال سرو دستار نبود

ثمر نخل وجودم همه اشکست کلیم

چکنم شعله بغیر از شررش بار نبود

غزل شمارهٔ ۲۷۸

درین گلشن ز بدخویی گل از آب روان رنجد

نسیمی گر وزد سرو سهی از باغبان رنجد

کهن شد جرم و رنجش تازه‌تر گردید طالع بین

که بهر یک گناه آن بی‌مروت هر زمان رنجد

به سان خنده سوفار عیشم نیست جز نامی

همان را باز پس گیرد زمین گر آسمان رنجد

سراپای وجودم بس که خو کردست با دردت

نشان ناوکت گر نیست مغز از استخوان رنجد

ز مژگانش مرنج ای دل که در این پرده می‌مانی

که خواهد داد صلحش دزد اگر از پاسبان رنجد

به غیر از ناله محمل که بی‌فریادرس باشد

چه می‌آید ز دستش گر جرس از کاروان رنجد

در آن محفل که مهمانی تو شمع آزرده برخیزد

بلی دایم طفیلی از سلوک میزبان رنجد

ز شوخی حسن از بس جلوه در بازار می‌خواهد

گل از شوق دکان و گل‌فروش از گلستان رنجد

کلیم احوال دل از من چه می‌پرسی نمی‌دانی

چه باشد حال مخموری کزو ساقی به جان رنجد

غزل شمارهٔ ۲۷۹

تا در ره تو چشم امیدم دچار شد

طوفان چار موجه بدهر آشکار شد

بر خاک آدم اینهمه باران غم که ریخت

سیلش روان ازین مژه اشکبار شد

شمع ار بود چه باک زتاریکی شبست

گو بخت تیره باش اگر عشق یار شد

راه نفس بسینه ام از گریه بسته گشت

شادم از اینکه آینه ام بیغبار شد

یک خلعت عنایت گردون رسا نبود

من تشنه ماند ار مژه ام اشکبار شد

تن به تیغ جور گرت شهرت آرزوست

کاندم که زخم خورد نگین نامدار شد

نام و نشان عشق بغیر از هوس نماند

از سیل رفته خار و خسی یادگار شد

صید مگس مکن، دل اهل هوس مبند

در دام طره ایکه ملایک شکار شد

جز من رفیق در ره افتادگی نداشت

روز ازل که نقش قدم خاکسار شد

از خاک برگرفته دوران چونی سوار

دایم پیاده رفت اگرچه سوار شد

هر جا کلیم نوخطی آورد در نظر

بهر جنون کهنه او نوبهار شد

غزل شمارهٔ ۲۸۰

میخانه چو من رند نکو نام ندارد

از می کشیم شکوه لب جام ندارد

از ثابت و سیاره گردون بحذر باش

کاین مزرعه یکدانه بیدام ندارد

هر سنگ که خورد از کف اطفال نگهداشت

دیوانه مگو فکر سرانجام ندارد

پیوستگی مقصدم از پا ننشاند

گر موج بساحل رسد آرام ندارد

در چارسوی دهر خریدار وفا نیست

با آنکه متاعیست که ایام ندارد

از او سر اگر رنجه شود تلخ نگوید

همچون لب ساغر لب دشنام ندارد

در زلف دل سوخته ام بهر چه بندی

این مرغ کباب آگهی از دام ندارد

آمد بسر شکر کلیم از پس شکوه

برگشت از آن راه که انجام ندارد

غزل شمارهٔ ۲۸۱

بی‌ستمکش صبر و آرام از ستمگر می‌رود

می‌رود دریا ز پی، ساحل چو پس‌تر می‌رود

جوش سودا را علاج از دیده تر می‌کنم

آب می‌ریزند بر دیگی که از سر می‌رود

نه همین خم را دل پر، زین حریفانست و بس

زین تنک‌ظرفان چه خون کز چشم ساغر می‌رود

طالع دون از پی یک مطلب عالی نرفت

بخت ما دایم به صید مرغ بی‌پر می‌رود

آنچنان خونین دلی دارم که چون سوزد ز غم

خون ز دودش جای اشک از چشم اختر می‌رود

از دل من دیده ویران شد ز دست‌انداز اشک

می‌رود آبادی از راهی که لشکر می‌رود

ما و شمع از ترک سر آزاد از محنت نه‌ایم

آتش سودا به جا ماند اگر سر می‌رود

طفل اشکم آنچنان عادت به دامن کرده است

کز کنارم راست تا دامان محشر می‌رود

می‌رود بر آب اگر زاهد کلیم از آبله

در ره سودای او بر روی اخگر می‌رود

غزل شمارهٔ ۲۸۲

چند دل تلخی غم را شکرستان داند

خاک را بر سر سودازده سامان داند

گر حق راه طلب را بشناسد سالک

دیده را خاتم انگشت مغیلان داند

هر که سوداگر کالای وفا شد باید

که کسادی را آرایش دکان داند

جاهل ار خود را دانسته بچاه اندازد

از جفای فلک و گردش دوران داند

هر کرا تنگدلی عینک بینائی داد

صبح را تیره تر از شام غریبان داند

دل که از چاشنی درد خبردار بود

پاس غمهای ترا خدمت مهمان داند

پند گو ترک من غمزده نتواند کرد

وز بهشتی چو تو قطع نظر آسان داند

مرد بیداد کلیم است که بر تارک خویش

سایه تیغ ترا سنبل و ریحان داند

غزل شمارهٔ ۲۸۳

خیال روی تو هر گاه سینه تاب شود

بسینه آینه داغم آفتاب شود

تو گل بسر زدی و شمع گل زسر برداشت

زبیم آنکه مبادا ز شرم آب شود

در آتشم زتغافل نشانده ای، باری

تبسمی که نمک پاش این کباب شود

زشوق سوختم و تاب یک نگاهم نیست

حریص باده مبادا تنگ شراب شود

فروغ دیده ز می جسته ام مرا چشمیست

که چون حباب قدح روشن از شراب شود

امید کام ز مغرور سرکشی دارم

کزو نگاه بوصل ابد حساب شود

به کم نگاهی چشمش کلیم می سازم

امید هست که آن مست بی حجاب شود

غزل شمارهٔ ۲۸۴

می‌آشام غمت پیمانه و ساغر نمی‌دارد

به جز تبخاله بر لب ساغر دیگر نمی‌دارد

ندانم از خدا برگشته مژگانت چه می‌خواهد

که سر از سجده محراب ابرو برنمی‌دارد

تو بی‌پروا درون دل، ولی از حال او غافل

که آتش آگهی از سوزش مجمر نمی‌دارد

کنم از هر نگاهت مستی دیگر چه بزمست این

کسی صد رنگ می ای شوخ در ساغر نمی‌دارد

چو نقش پا ندارد بستم بالین به کنج غم

که از سر در گریبانی تن ما سر نمی‌دارد

متاع صبر و آرام از دلم جستی، عجب از تو

نمی‌دانی که گلخن غیر خاکستر نمی‌دارد

سرت گردم مگردان اینچنین یکباره محرومم

که دارد سایه‌ای سرو سهی گر بر نمی‌دارد

من بی‌کس هلاک گرمی داغ جنون گردم

که تا شد پاسبانم چشم، از من بر نمی‌دارد

کلیم از شعر رنگین نیست بیت ساده می‌گوید

عروس تنگدستان بیش ازین زیور نمی‌دارد

غزل شمارهٔ ۲۸۵

دل فسرده نه دستی ز کار و بار کشید

که در ره تو تواند ز پای خار کشید

بهوش خویش نیامد دل و دمید خطش

دواند ریشه جنونی که تا بهار کشید

بچاره موج حوادث فتاده ام، چکنم

نمی توانم خود را بیک کنار کشید

برای دیده، بیچاره ای دگر می خواست

اگر ز پای کسی روزگار خار کشید

چه صیدها که بدام فریب می آرد

بدست خویش خدنگی که از شکار کشید

کسی که سراناالحق نخواست فاش شود

درید پرده منصور را بدار کشید

لبم بذوق خموشی زهم جدا نشود

نمی توانم خمیازه در خمار کشید

بدور شهر وجود از غبار خاطر من

اگر مجال بود می توان حصار کشید

کلیم گوشه چشمی ز یار می خواهد

که انتقام تواند ز روزگار کشید

غزل شمارهٔ ۲۸۶

زخم‌های شانه از زلفت فراهم می‌شود

بخت اگر یاری نماید مشک مرهم می‌شود

عیش اگر هم رو دهد بی‌تلخی اندوه نیست

همچو نوروزی که واقع در محرم می‌شود

قتل ما هرگاه باشد می‌توان، تعجیل چیست

کشتن شمع حیات ما به یک دم می‌شود

تا چه آرد بر سر بال کبوتر نامه‌ام

خامه‌ام هردم ز بار درد دل خم می‌شود

هست با خونین‌دلانم الفتی کز بعد مرگ

خاک من بر زخم اگر پاشند مرهم می‌شود

بس که شاداب است گلشن از سرشک عندلیب

آتش ار بر روی گل ریزند شبنم می‌شود

در دیار ما مصیبت دوستی عامست، عام

کز چراغی مرده در یک شهر ماتم می‌شود

همچو محجوبی که در شهر غریب آمد درون

خواب در چشمم به مردم آشنا کم می‌شود

تا کلیم از آدمیت لاف زد بی‌غم نبود

غم بود تخمی که سبز از خاک آدم می‌شود

غزل شمارهٔ ۲۸۷

بکن بیخ صبوری حسرت دیدار می‌آرد

چو میرد باغبان این نخل برگ و بار می‌آرد

کدورت می‌فزاید جام خاکی، حیرتی دارم

که این آیینه چون بی‌نم بود زنگار می‌آرد

دلی دارم چنان بیگانه از عشرت که در گلشن

پی نظاره گل روی در دیوار می‌آرد

دیاری کش تو بی‌پروا طبیب دردمندانی

اجل از رحم شربت بر سر بیمار می‌آرد

نصیبم نیست شهد راحتی بی‌زهر اندوهی

صبا بوی گل گر آورد با خار می‌آرد

کلیم از گریه گفتم آبرویی رو دهد ما را

چه دانستم که اشک آتش بروی کار می‌آرد

غزل شمارهٔ ۲۸۸

ایام، خوشدلی بستمکار می دهد

گریه بزخم و خنده بسوفار می دهد

نه صورت پری است بخلوتسرای تو

شوق تو پر بصورت دیوار می دهد

بیحاصلان ز محنت ایام فارغند

دوران شکست نخل گران بار می دهد

دارم دلی که بازی طفلان اشک را

خاک از غبار خاطر افکار می دهد

دوران بر غم طینت آئینه خاطران

آب بقا بسبزه زنگار می دهد

فهمیده است معنی خط پیاله را

آن ساقئی که ساغر سرشار می دهد

پشتی که کاه داده بدیوار عافیت

ما را خبر ز حال سبکبار می دهد

خیری بنام گلشن روی تو می کند

هر باغبان که آب بگلزار می دهد

ظاهرپرست کی بحقیقت رسد کلیم

کو سر همیشه در ره دستار می دهد

غزل شمارهٔ ۲۸۹

هر زمان بر روی کارم رنگ دیگرگون شود

باده ام در جام گرد آب و آبم خون شود

دخل ما با خرج یکسانست در راه طلب

سوزنی چون بشکند خاری زپا بیرون شود

در حقیقت تنگدستی مایه دیوانگیست

در چمن بید از غم بی‌حاصلی مجنون شود

از ره تقلید اگر حاصل شود کسب کمال

هر که گردد خم نشین باید که افلاطون شود

باده پنهان به زهد آشکار آمیختند

جوی شیر زاهدان ترسم که جوی خون شود

بر رخ پیر فلک رنگ حسد گل می‌کند

در چمن چون رخت طفل غنچه گلگون شود

مایه سالک سبکباریست گر آید بدست

می تواند ناله ای پیک ره گردون شود

مایه سالک سبکباریست گر آید بدست

می تواند ناله ای پیک ره گردون شود

پرعجب نبود زطبع حرص اگر در زیر خاک

همرهی با گنج آرام دل قارون شود

تا کشیم از شعر فهمان انتقام دخل‌ها

کاشکی هر جا سخن فهمی بود موزون شود

قدر این گوساله‌ها تا کم شود خواهم کلیم

گاو گردون از چراگاه فلک بیرون شود

غزل شمارهٔ ۲۹۰

دست مشاطه اگر زلف ترا تاب دهد

خون دلها گل رخسار ترا آب دهد

کاش بخت سیه از دیده شب بیدارم

روشنی را بستاند بعوض خواب دهد

خون دل رو بکمی کرده ز سوز تب هجر

آنقدر نیست که یک آبله را آب دهد

شکل ابروی تو خونریز چنان شد که امام

سوی مسجد چو رود پشت بمحراب دهد

ماند دل با غم و بگریخت صبوری چو کسی

کز میان در رود و خانه بسیلاب دهد

صد زمین گیر بهر سوی نشانیده چو من

خاک کوی تو که آرام بسیماب دهد

ننگ سامان نکشد خانه او همچو حباب

هر که را ایزد جمعیت اسباب دهد

باز وقتست که از تربیت اشک کلیم

خار دیوار سرایش گل سیراب دهد

غزل شمارهٔ ۲۹۱

نه ز می هرجا تنک‌ظرفی که برد از پا فتاد

آنکه لاف پهلوانی زد هم از صهبا فتاد

گردباد از سیر صحرا پای در دامن کشید

نوبت هامون‌نوردی تا با شک ما فتاد

گریه نبود دیده‌ام گر دجله‌افشانی کند

کآب در چشمم ز دود آتش سودا فتاد

تا دم آخر بود سر در هوا مانند شمع

دیده هرکس که بر آن قامت زیبا فتاد

می‌دهد ز آشفتگی درس سیه‌روزی ز ما

زلف او با این پریشانی چه خوش انشا فتاد

عندلیب آن گلستانم که بندد باغبان

دیده را هر گه نقاب از چهره گل‌ها فتاد

هرکه در راه طلب خو کرد با آوارگی

گر به سان شمع یک جا شد مقیم از پا فتاد

از کمال اتحاد حسن و عشق آخر کلیم

هر گره کز زلف او وا شد به کار ما فتاد

غزل شمارهٔ ۲۹۲

هر زخم که خدنگ تو زیب نشان شود

چشمی دگر براه خدنگت عیان شود

یارم بخشم رفته اگر عمر رفته است

چندان نمی رود که ز چشمم نهان شود

واصل ز حرف چون و چرا بسته است لب

چون ره تمام گشت جرس بیزبان شود

خاکش بسر که گریه بیحاصل منست

آن باده ایکه بر دل مینا گران شود

خاطر نشان شود بتو تأثیر تیر آه

روزیکه پشت طاقت عاشق کمان شود

طفلی که سینه شانه شد از زخم خط او

چندان نکرده مشق که دستش روان شود

خوش می برد رسائی زلف تو کار پیش

زیبد که حلقه اش کمر آن میان شود

افتاده را بچشم حقارت مبین که خاک

گر سر کشد غبار دل آسمان شود

کردی کلیم قافله اشک را روان

کو لخت دل که آتش این کاروان شود

غزل شمارهٔ ۲۹۳

غبار کوی تو گر توتیای دیده شود

بهرچه چشم گشایم بهشت دیده شود

بغیر من که ببزم وصال راهم نیست

کسی ندیده که پروانه پر بریده شود

بسر مزن که تنت را چو شمع بگدازد

گلی که از چمن روزگار چیده شود

خلاف گفته او تا عمل کنم باید

که پند ناصح پرگو گهی شنیده شود

بصبر کوش که گر خار جور گردون را

زپا بر آری در دیده ات خلیده شود

ز آه و ناله طمع بسته ام که رام شود

چنان شکاری کز دم زدن رمیده شود

برای گردن جان کم زطوق لعنت نیست

زبار منت کس گر قدت خمیده شود

زجوش خون شهیدان اگر در آن سر کوی

کسی بخاک نشیند بخون طپیده شود

رسید هر که بحد کمال خواری دید

بلی بخاک فتد میوه چون رسیده شود

کلیم پیر شدی وقت آن هنوز نشد

که طفل طبع زشیر هوس بریده شود

غزل شمارهٔ ۲۹۴

ای که تو دلتنگی، از گریه دلت وامی‌شود

تنگنای عشق زین خمخانه صحرا می‌شود

هر کرا توفیق عیبِ‌خویش‌بینی داده‌اند

بعد مردن بر مزارش کور بینا می‌شود

بسترم برداشت موج از استخوان پهلویم

می‌کنم بر بوریا گر تکیه خارا می‌شود

از تنم نتوان کشیدن ناوک جور تو را

زان که همچون استخوانم جزو اعضا می‌شود

بستگی در کار هرکس هست بگشاید بصیر

یک کلید است و هزاران قفل از آن وامی‌شود

در بیابان هر کرا از تشنگی باشد خطر

نام چشمم گر بود صد چشمه پیدا می‌شود

خرمن خورشید باید شعله حسن ترا

حیف از این آتش که برق هستی ما می‌شود

سنگ طفلان گر چنین جزو بدن خواهد شدن

در صف خواری‌کشانم تن ز خارا می‌شود

چون صدف گر قطره‌ای زین بحر باشد قسمتم

از برایم عقده خاطر مهیا می‌شود

در سواد زلف او تا دل وطن دارد کلیم

تیره شد چون روزگارم خاطرم وامی‌شود

غزل شمارهٔ ۲۹۵

خط چون سپاه حسنِ تو را صف شکن شود

ریشِ تو مرهمِ دلِ پرداغِ من شود

ابرو به گوشه ای رود از ملک دلبری

چشمی که بود میکده، بیت الحزن شود

عادت به صبر ، عاشق رنجیده را مده

چون کهنه شد صبوری او سوختن شود

در حیرتم ز شوق حریفان می پرست

چون صبر می کنند که صهبا کهن شود

هنگام پای بوس تو خواهم که چون رکاب

از پای تا به سر همه اعضا دهن شود

گرد دل آتشست زشوق، از بلا چه باک

فانوس را حصار خطر پیرهن شود

بر کف نهاده حاصل کونین می رویم

در آن رهی که ریگ روان راهزن شود

ما را چه اختیار بود جرم تیشه چیست

گر بت تراش گردد ور بت شکن شود

از گریه های شوق ندارد بتن کلیم

خون آنقدر ذخیره که رنگین کفن شود

غزل شمارهٔ ۲۹۶

سیل را درس روانی گریه ما می‌دهد

شوربختی اشک ما تعلیم دریا می‌دهد

روزگارم سربه‌سر از تیره‌روزی یک شب است

وعده وصلم چه حاصل گر به فردا می‌دهد

مفتی خط کز لب او کام‌بخشی می‌کند

بوسه را نشمرده و بی‌وعده فتوی می‌دهد

صرفه خود گر کسی بیند نه جای طعنه است

دین ناقص را اگر زاهد به دنیا می‌دهد

نیست دل هر دم حریف ترکتاز تازه‌ای

هرچه دارد چون صدف یک جا به یغما می‌دهد

وسعت ملک جنون بنگر که یک دیوانه را

صد بیابان در بیابان کوه و صحرا می‌دهد

گاه پیری می‌کنم موی سفید از باده رنگ

زان که می رنگ جوانی را به سیما می‌دهد

مرهم داغ دل پرواز باشد موم شمع

داروی رنج خمارم دود مینا می‌دهد

دل اگر دارد فروغی زآتش عشق است و بس

شیشه را گر آبرویی هست صهبا می‌دهد

دستش از دامان استغنای شیرین کوته است

کوهکن گر بیستون را در ته پا می‌دهد

داغ جورش تا فراوان در نظر ناید کلیم

جمله را چون برگ گل بر روی هم جا می‌دهد

غزل شمارهٔ ۲۹۷

بلب از شوق پابوس تو جان ناتوان آمد

چنان آسان که گفتی حرف از دل بر زبان آمد

تو بی پروا ندیدی تا هما بر استخوان ما

ندانستی که گاهی بر سر ما می توان آمد

بخون خوردن چنان دل عادتی دارد که جام می

بدست هر که دید از شوق آبش در دهان آمد

بکج رفتاری و ناراستی عالم چنین مایل

چسان تیر مراد ما تواند بر نشان آمد

بیادم می دهد شیرینی کنج قناعت را

بخاطر هر که آن کنج لب شکرفشان آمد

میان شاهدان باغ هم رشک و حسد دیدم

بجوش از غیرت گلنار خون ارغوان آمد

نداند گر کسی راه گلستان را در این موسم

بگلشن از صدای خنده گل می توان آمد

بامید خلاصی دست و پائی می زند سعیم

در آن دریا که نتوانست ساحل بر کران آمد

کلیم ار عندلیب دل ز دام آمد سوی گلشن

نه بهر گل که از بهر وداع آشیان آمد

غزل شمارهٔ ۲۹۸

با آن رخ شکفته چون عزم گلستان کرد

در زیر بال بلبل گل روی خودنهان کرد

مانند شیشه می بی گریه پیش ساقی

حرفی نمی توانم از درد دل بیان کرد

آنجا که طبع یابد لذت ز گوشه گیری

صد سال همزبانی با سایه می توان کرد

از کشتن اسیران گیرد کجا ملالش

تیری که بزم عشرت در خانه کمان کرد

عزلت مگو که ما را در پرده خفا داشت

عیش و حضور ما را ز چشم بد نهان کرد

مکتوب اشک شسته دادم بقاصد او

یعنی که انتظارت چشم مرا چنان کرد

سرپنجه رفت از دست از بس گزیدم انگشت

رفت آنکه در غم او خاکی بسر توان کرد

از زیر چرخ بگریز، یادم مزن که نتوان

از آسمان شکایت در زیر آسمان کرد

اشکم کلیم آموخت از جلوه اش روانی

سر و قدش نفس را در سینه ام فغان کرد

غزل شمارهٔ ۲۹۹

مرنج از کس که هر محنت که آید زآسمان آید

همه تیر حوادث از کمان کهکشان آید

بلا هم پا بیفشارد چو جان سختانه پیش آید

که پیکان بر نیاید زود چون بر استخوان آید

ز دل تا لب ره گفتار را از گریه می بندم

که می ترسم حدیث عشقت از لب بر زبان آید

چراغ از حرف رخسار تو افروزند در مجلس

حدیث زلف شبرنگ تو هر جا در میان آید

نخواهد سوخت عالم ز آتش پیکان او آخر

چه خواهد شد اگر تیر مرادی بر نشان آید

در آن گلزار می نالم که اشک عندلیبانش

اگر شبنم شود بر خاطر گلبن گران آید

سراپایم ز دردت آنچنان لبریز شیون شد

که از مضراب مژگان تارا شکم در فغان آید

دماغ عالمی از بوی زلف او چنان پر شد

که در صحن چمن خون از دماغ ارغوان آید

کلیم از حرف تیغ او جراحت آب بردارد

زبس هر زخم ها را آب حسرت در دهان آید

غزل شمارهٔ ۳۰۰

چشم بدمست تو چون عربده بنیاد کند

بدلم هر مژه را خنجر جلاد کند

رحم در عالم اگر هست اجل دارد و بس

کاین همه طایر روح از قفس آزاد کند

خاک ارباب ریا را ز رواج باطل

روزگار آورد و سبحه زهاد کند

صاحب حوصله دل سوختگان می باشند

کس ندیدست که شمعی گله از باد کند

دختر رز که فلک داد بخونش فتوی

بیش ازین نیست گناهش که دلی شاد کند

گر دل این مخزن کینه است که مردم دارند

هر که یکدل شکند کعبه ای آباد کند

سوی شمع آن بت خود کام نبیند هرگز

که مباد از جگر سوختگان یاد کند

دست مشاطه برخسار عروسان نکند

آنچه با چهره کس سیلی استاد کند

پیش خواری زوطن دیده نباشد بیجا

دجله گر سعی بویرانی بغداد کند

چه کند کاوش او با دل چون موم کلیم

مژه ات کاینه را شانه فولاد کند

غزل شمارهٔ ۳۰۱

به دور دیده مژگان از دو سو لخت جگر دارد

چراغان بر لب آب روان فیض دگر دارد

ندارم زینتی همچون صدف جز عقده خاطر

همیشه رشته کارم گره جای گهر دارد

مگر یاد لبت در خاطر پیمانه می‌گردد

که در بزم نشاط باده چشم از گریه تر دارد

به جز سرگشتگی و گرد محنت حاصلش نبود

به سان گردباد آن را که دهر از خاک بردارد

نشان اهل غفلت جستم از پیر خرد گفتا

نشانش اینکه در فصل بهار از خود خبر دارد

جنون شهر دشمن با بیابان دوستی دارم

که چون سیلاب اشکم جنگ با دیوار و در دارد

اگر برگ و بری داری ز خود بفشان که پیوسته

تبر پیوند اینجا با نهال بارور دارد

چرا پیوسته شمع انجمن صندل به سر مالد

ز بال‌افشانی پروانه گرنه دردسر دارد

اگر مردن نبودی زندگی با ما چه‌ها کردی

درین دریا اگر نشکست کشتی صد خطر دارد

کلیم از جور گل خون شد دل بلبل چنین باشد

گرفتاری به آن معشوق بی‌پروا که زر دارد

غزل شمارهٔ ۳۰۲

ایدل ز نخل ناله و آهت ثمر چه شد

وز تخم اشک ریزی پیوسته بر چه شد

ای همنشین بگوی تو خود گر چو من نه ای

کز دیدنش زهوش چو رفتی دگر چه شد

پیوسته در کنار منست و ز اضطراب

فرصت نمی شود که بپرسم کمر چه شد

تا از صدف جدا شده در زر نشسته است

گر از وطن برید زیان گهر چه شد

صد ره سفر بملک جنون کردی و هنوز

ای دل بجاست عقل تو سود سفر چه شد

چیزی بهای خصمی این ناکسان مده

گردون که هست دشمن اهل هنر چه شد

چون بر تو روشن است چگویم ز حال دل

گفتن چه احتیاج که شمع سحر چه شد

نگرفت کس ز سینه صد چاک من خبر

آری کرا غمست که زخم سپر چه شد

زآمیزش چو شیر و شکر با مراد دل

موئی چو شیر مانده ندانم شکر چه شد

داریم ای کلیم دل و دین و صبر و هوش

گر در بهای بوسه ندادیم زر چه شد

غزل شمارهٔ ۳۰۳

گرم آسوده دوران می گذارد

کی آن زلف پریشان می گذارد

بخون ما چنان تشنه است تیرت

که پا در آب پیکان می گذارد

گذارد زاد راهی رهزن عشق

اگر سر برد سامان می گذارد

هزار آسیب دیگر در کمین است

که کشتی را بطوفان می گذارد

سفید از گریه چشمم گشت تا کی

دل این کاغذ بباران می گذارد

جنون یکباره عریانم نسازد

بپا خار مغیلان می گذارد

ز شوق گوشه چشم تو سرمه

بهشتی چون صفاهان می گذارد

کلیم آسایش عیش وطن را

برای اهل کاشان می گذارد

غزل شمارهٔ ۳۰۴

گر بتحریر ستم نامه هجران آید

خامه ام پیشتر از نامه بپایان آید

بسکه در راه طلب سستی ازو می بیند

جرس از همرهی ناله با فغان آید

از بد و نیک جهان خرم و غمگین نشوم

خار تا زانو و گل تا بگریبان آید

پنجه اش باز فراهم نشود چون شانه

گر بدست کسی آنزلف پریشان آید

بقدمگاه من آید بزیارت اول

گر نسیمی ز سر خار مغیلان آید

کشتی باده عجب گر بسلامت ماند

ساقی از تاب می آندم که بطوفان آید

زینت میکده افزود درش تا بستند

گل بماند چو کسی کم بگلستان آید

از کنارم بسفر رفته جگر گوشه اشک

چاک باید که بپرسیدن دامان آید

سپر عجز بود سد ره حادثه اش

بر سر مور اگر خیل سلیمان آید

گر فلک آب دهد صرفه کند در آتش

باده آخر شود آنروز که باران آید

پای در یوزه کلیم از در افلاک بکش

سرخوش از یک قدح باده بسامان آید

غزل شمارهٔ ۳۰۵

حدیثت نامه را تعویذ جان شد

قلم را نام تو ورد زبان شد

دگر از خود چه گلها می توان چید

براهت خار مغز استخوان شد

بنرمی با درشتان می توان ساخت

زبان همخانه دندان از آن شد

باین راهی که دل در پیش دارد

نیارد راهزن بیکاروان شد

بگیتی هر که نام او سفر کرد

غریب عالم امن و امان شد

بخار پای من تا دیده وا کرد

زچشم نقش پایم خون روان شد

بکن کسب کمال از می فروشان

ز یک پیمانه آدم می توان شد

چنان در تیره‌روزی‌ها تمامم

که یک یک استخوانم سرمه‌دان شد

درین گلشن کلیم از سیر چشمی

ز گل قانع به خار آشیان شد

غزل شمارهٔ ۳۰۶

بر لبم همچو جرس خنده فغان می‌گردد

آب اگر می‌خورم از دیده روان می‌گردد

صافدل را نبود قید علایق عیبی

عیب دیرینه کی از آینه‌دان می‌گردد

مرد در کشور ما گونه به خون رنگ کند

کاین خضابی‌ست کز آن پیر جوان می‌گردد

هوش باریک شود تا سخنم فهم کند

بس که در خاطرم آن موی میان می‌گردد

هرکه سرگرم طلب گشت، اگر در ره شوق

خاک بر سر فرق کند ریگ روان می‌گردد

روش حرف زدن رفت زیادم چه کنم

نام یار است به چیزی که زبان می‌گردد

چرخ از بهر تو در کار بود حرص تو چیست

آسیا از پی رزق دگران می‌گردد

آنچنان شوق قناعت زده راهم که کسی

خاک اگر می‌خورد آبم به دهان می‌گردد

ناوک رشک خورد بر جگر خسته کلیم

هرکه از بار غم عشق کمان می‌گردد

غزل شمارهٔ ۳۰۷

خیال چشم تو در خاطرم گذر نکند

که از دل آنمژه شوخ سر بدر نکند

شکسته پای تراز من شدست کینه من

که هرگز از دل بیرحم تو سفر نکند

اگر زبان قلم را هزار جا ببرم

بشکوه ات چو رسد قصه مختصر نکند

هوای کوی تو دارند جان و دل اما

که پیش می رود ار گریه راه سر نکند

بپا نمی رودم خاری از ره عشقت

که همچو رشته گوهر ز سر گذر نکند

نمی رسد بمیان طره دلاویزت

که تا زپیچ و خمی کسر از آن کمر نکند

لب کلیم سخن سنج نیست گاه خمار

ز هم جدا نشود تا زباده تر نکند

غزل شمارهٔ ۳۰۸

بدست صد غم اگر بیدلان اسیر شوند

از آن بهست که ممنون دستگیر شوند

زمانه بیتو مرا زنده بهر آن دارد

که در جدائی هم دوستان دلیر شوند

بکنج خاطر من پا کشند در دامن

گر از جهان، غم و اندوه گوشه گیر شوند

زبس بدور غمت خوشدلی بر افتادست

بآن رسیده که طفلان اشک پیر شوند

لباس شید ملایم نمی شود بر تن

بچرب نرمی اگر زاهدان حریر شوند

تلاش نام و نشان نیست بیدلان ترا

مگر گهی که به پشت نشان تیر شوند

نمک چشی بکلیم امیدوار بده

ز خوان وصل تو اهل هوس چو سیر شوند

غزل شمارهٔ ۳۰۹

چو جرس کار دل ار ناله و فریاد بود

مشنو خنده زخمش ز دل شاد بود

تا بدیدار تو شد دیده بستان روشن

سرو را گفت شکرانه که آزاد بود

دم عیسی ز دلم عقده خاطر نگشود

چون حباب این گرهی نیست که بر باد بود

دانه کشت مکافات دمد از دل سنگ

دام هر صید گهی در ره صیاد بود

حسن محتاج تکلف نبود زانکه بزلف

هیچ نفزاید اگر شانه زشمشاد بود

مرگ فرزند ندید آنکه سخن زاده اوست

کاشکی عمر پدر صد یک اولاد بود

نکنی شکوه ز خونریزی آن غمزه کلیم

رحم غیب است اگر در دل جلاد بود

غزل شمارهٔ ۳۱۰

بسکه حرف قامتت ورد دل دیوانه شد

سینه از مشق الف مانند لوح شانه شد

تا خراب او نگردیدم بمن ننمود روی

خانه از خورشید گرمی دید چون ویرانه شد

عیش در جانم غریبست ارچه ماند سالها

غم اگر یکروز در دل ماند صاحبخانه شد

بسکه بهر صید دل ها تخم شید افشانده اند

در کف ارباب تقوی سبحه ها بیدانه شد

بود از دلهای ما آوازه زلفت بلند

از نوا افتاد چون زنجیر نی دیوانه شد

سرکشان گر آتشند آخر ملایم می شوند

شمع آخر آب گشت و مرهم پروانه شد

کلبه تاریک من بیشم سواد اعظم است

فارغ از کاشان کلیم از گوشه کاشانه شد

غزل شمارهٔ ۳۱۱

دارد اگر صفائی دل از شراب دارد

روشن ترست شیشه گاهی که آب دارد

طینت که پاک باشد از می کشی چه نقصان

دریا چه شد که بر لب جام حباب دارد

از دل خطا نگردد مژگان کج نهادت

با آنکه راست رو نیست تیری که تاب دارد

این بحر بیکرانه همچون حباب ما را

گاهی بپای دارد، گاهی خراب دارد

در زاهدی و رندی در دست دل عنان نیست

این شیشه گاه باده، گاهی گلاب دارد

راحت که شد مکرر، دلکوب تر ز رنجست

داغ است ماهی ازبس شوق سراب دارد

ما را بود بدامن از می اگر نشانی

زاهد بدل زحسرت داغ شراب دارد

در روزگار دیدم از راستی نشان نیست

صحبتش که صادق آمد در شیر آب دارد

خالش میان ابرو الحق بجا فتاده

بیت النشانی از انتخاب دارد

هستم کلیم نومید از دستبوس و پابوس

آنرا عنان گرفته این را رکاب دارد

غزل شمارهٔ ۳۱۲

گاه اندیشه ای از روز جزا باید کرد

گذری بر سر خاک شهدا باید کرد

تو که ضبط نگه خود نتوانی کردن

منع رسوائی احباب چرا باید کرد

با همه سرکشی افتادگی از دست مده

گر همه شعله شوی کار گیا باید کرد

طلب شاهد مقصود ز هر سو، شرطست

هر قدم در ره او رو بقفا باید کرد

شب شود روز حیات و نرود حسرت وصل

ما چنان روزه نگیریم که وا باید کرد

بدلم حسرت در خاک طپیدن مگذار

بسملم کرده ای از دست رها باید کرد

طرفه حالیستکه در خون دل خویش کلیم

دست و پائی نه و چون موج شنا باید کرد

غزل شمارهٔ ۳۱۳

سالک نه ره بگم شده از جستجو برد

باید بخود فرو شود و پی باو برد

تن پروری که راحت زخم ترا شناخت

بی آب لقمه ای نتواند فرو برد

خونابه اش گلاب فشاند به پیرهن

زخم کسیکه از گل روی تو برد

هر کس امین گنج قناعت نمی شود

این فیض خاص را دل بی آرزو برد

صبرم چو آبروی عزیزان جور تو

جائی نرفته است که کس پی باو برد

گلدسته ای زشعله به بندد بسان شمع

گر تحفه ای کسی بر آن تندخو برد

جائیکه ترک چشم تو گردد بهانه جو

سر را بمزد ریختن آبرو برد

از کوه غم به بند بخود لنگری کلیم

تا چند سیل اشک ترا کو بکو برد

غزل شمارهٔ ۳۱۴

عیب را کی به پناه هنرم جا باشد

درد میخانه من بر سر مینا باشد

چون کشی خنجر کین بخت نگین می خواهم

که ز زخم تو نشان بر همه اعضا باشد

کرده ام شرط که پا را نکشم جانب شهر

سرم آنروز که در دامن صحرا باشد

از همان بزم که جز من دگری راه نداشت

بایدم رفت که بهر دگران جا باشد

اغنیا بهره ز اندوخته خود نبرند

که همین خشک لبی قسمت دریا باشد

همچو رگ در قدم راهروان سبز شود

خار سیراب گر از آبله پا باشد

ما که باشیم که کس جانب ما را گیرد

اینقدر بس که شکست از طرف ما باشد

ز آتش داغ گر افروخته دستم چه عجب

که کلیمم من و اینم ید بیضا باشد

غزل شمارهٔ ۳۱۵

بهار آمد و جانی بجسم مینا شد

پیاله! چشم تو روشن که باده پیدا شد

عرق فشانیت از تاب می شکیب نهشت

چه قطره بود که سیلاب طاقت ما شد

هنوز رنج تب لرز آفتاب بجاست

چه فیض بود که همخانه مسیحا شد

نه رفع تشنه لبی می کند، نه سوز جگر

دلم خوشست که چشمم ز گریه دریا شد

زدیده رفتی و تاریک شد سراچه چشم

بدل در آمدی و چشم داغ بینا شد

بغیر خار که در پای رهروان ماندست

دگر براه غمت هر چه بود یغما شد

کلیم چاک شد از تیغ او سراپایت

بسینه سنگ چه کوبی کنونکه در وا شد

غزل شمارهٔ ۳۱۶

زاهد ازتر دامنی دامن چو بر اخگر زند

سبزه جای دود از آتش همان سر بر زند

دود آه عندلیبان آتش صد خرمنست

خویش را از پا در آرد هر که گل بر سر زند

رنگ خجلت از رخ گل تا قیامت ظاهرست

غنچه نوکیسه گر چندی گره بر زر زند

هر که را باید نوشتن نسخه آداب فقر

صفحه تن را ز نقش بوریا مسطر زند

خون عاشق از حجاب حسن پنهان می خورد

شوخ بیباکی که ساغر در کف محشر زند

نقش بغداد از سواد دهر نتوانست شست

دجله را کی می رسد پهلو بچشم تر زند

خون ما را چون شفق بر صبح آن گردن مبند

صبر کن چندانکه عاشق سینه بر خنجر زند

خونبهای مرغ دل دانی بر صیاد چیست

اینکه بگذارد بخون خویش بال و پر زند

کو گدائی چون کلیم امروز در اقلیم فقر

غیرنومیدی بود کفر ار در دیگر زند

غزل شمارهٔ ۳۱۷

خیال گلشن رویت بدل گذار نکرد

که مو بموی تنم را چو لاله زار نکرد

اگرچه شانه زسر تا بپای شد انگشت

حساب حلقه آنزلف تابدار نکرد

پیاده وادی دیوانگی بسر نرساند

کسیکه شور جنونش به نی سوار نکرد

چو کوه در ته تیغست سربلندی او

کسیکه شیوه افتادگی شعار نکرد

زبسکه گرد کدورت نشست بر سر هم

بدل جفای خدنگ زمانه کار نکرد

کمال اجر شهادت بآن شهید دهند

که غیر شمع کسش گریه بر مزار نکرد

نبردم از سخن خویش بهره ای که صدف

بگوش از گهر خویش گوشوار نکرد

کلیم باده خون سبیل یک اقلیم

وفا بمستی آن چشم پرخمار نکرد

غزل شمارهٔ ۳۱۸

جز بمی هیچ دل از بند غم آزاد نشد

خط آزادی ما جز خط بغداد نشد

از سخن حال خرابم نشد اصلاح پذیر

همچو ویرانه که از گنج خود آباد نشد

گرچه نقش قدم و سایه و ما همکاریم

کس چو من در فن افتادگی استاد نشد

معنی بکر تراشی چه بود، کوه کنی

خامه فکر کم از تیشه فرهاد نشد

هر زمان بر سر فرزند سخن می لرزم

در جهان کیست که دلبسته اولاد نشد

بخت مزدور سپهر است ازو شکوه مکن

هر کرا شاه کشد دشمن جلاد نشد

شید این جذبه که در صید خلایق دارد

مهره سبحه چرا دانه صیاد نشد

در قبول نظر خلق مجو آسایش

بنده هر گاه که دلخواه شد آزاد نشد

ما همین تنگدلیم از غم خود ورنه کلیم

در جهان نیست کسی کز غم من شاد نشد

غزل شمارهٔ ۳۱۹

زپایم دهر خاری برنیاورد

که بختم صد بلا بر سر نیاورد

اجل از شیرمردان هر که را برد

بجایش دهر جز دختر نیاورد

درین عهد از رواج تیره روزی

کس آئینه بروشنگر نیاورد

قدم افشرد هر جا غیرت عشق

جگر پائی کم از خنجر نیاورد

زحسن عاقبت این بس، که دوران

به پیش ما ز بد بدتر نیاورد

چه دلسوزی کنی چون رفتم از دست

کسی از کشته پیکان بر نیاورد

سرم چون دولت فتراک دریافت

کلیم از درد ما سر در نیاورد

غزل شمارهٔ ۳۲۰

از جهان بخت بابرام گدا می خواهد

مشت خاکی که برای سر ما می خواهد

دل ازین عمر سیه روز بتنگ آمده است

شمع کوتاهی شب را زخدا می خواهد

سرم از افسر و از ظل هما بیزارست

موی ژولیده و سودای رسا می خواهد

گرچه خار رهت از پای کشیدن حیفست

چکنم گر نکشم آبله جا می خواهد

نبود صاحب همت که زاهل طمعست

تنگ چشمی که اجابت زدعا می خواهد

این خسیسان که تو بینی بجهان در کارند

که خس و خار زسیلاب فنا می خواهد

آنقدر می رود از راه برون مرشد شهر

که گر از هوش رود راهنما می خواهد

زین تلون که فلک را بنهادست کلیم

نتوان یافت که رو کرده کرا می خواهد

غزل شمارهٔ ۳۲۱

مرا مسوز که نازت ز کبریا افتد

چو خس تمام شود شعله هم ز پا افتد

غم زمانه ز ما بیدلان ندارد رنگ

بسان دزد که در خانه گدا افتد

لباس فقر بزاری نصیب هر کس نیست

خوشا تنی که بر آن نقش بوریا افتد

دلم ز همرهی اشک وانمی ماند

نه آتشی است که از کاروان جدا افتد

تلافی ار نکند روزگار عقده گشاست

گره ز هر چه گشاید بکار ما افتد

بغیر دیده که از گریه آب و تابش رفت

که دیده ز آب روان خانه از صفا افتد

چو قرعه در بدنم استخوان شکسته شود

ز ضعف گر بسرم سایه هما افتد

کشنده تر ز مرض منت طبیبان است

خوشست درد بشرطی که بیدوا افتد

حریص چشم طمع دارد از کریم و لئیم

مگس بخوان شه و کاسه گدا افتد

اگر حمایت فقرش کند سپرداری

نمی گذارد کاتش ببوریا افتد

سیاه روزی ما رنگ بست خواهد شد

کلیم اگر بمن آن چشم سرمه سا افتد

غزل شمارهٔ ۳۲۲

وقتی زبار هستی چیزی بجا نماند

کز تو بره نشانی از نقش پا نماند

دنیا ز سخت گیری هرگز بکس نپاید

هرچند بفشری مشت رنگ حنا نماند

در راه بی ثباتی، شادی و غم رفیقند

بر سر گلی نپاید خاری بپا نماند

صبر و خرد بیکدل با شوق او نگنجند

چون سیل میهمان شد کس در سرا نماند

اکسیر سیرچشمی، خاک سیه کند زر

غیرت چو کامل افتد، کس بینوا نماند

نقش قمار طالع، گر اینچنین نشیند

غیر از نشان دندان، در دست و پا نماند

آن غمزه جهانسوز، پروای کس ندارد

آتش چه باک دارد، گر بوریا نماند

ناداری قناعت، همسر بملک داراست

این جوی آب باریک، از سیل وا نماند

باشد کلیم خاموش، پیوسته با دل پر

جامی که گشت لبریز، با او صدا نماند

غزل شمارهٔ ۳۲۳

دست حسنت پنجهٔ خورشید تابان می‌برد

ترک چشمت تاخت بر ملک سلیمان می‌برد

خوش قماری بیش ازین نبود که در اقلیم حسن

هرکه می‌بازد دلی آن چشم فتّان می‌برد

هر تنک‌ظرفی که نقد صبر او کم می‌شود

بدگمانی پی به آن زلف پریشان می‌برد

ز مغیلان بخت پاانداز سامان می‌کند

هرگهم شور جنون سوی بیابان می‌برد

ای که آب خضر را با می برابر می‌کنی

کی غمی از خاطر خود آب حیوان می‌برد

می‌شمارد داخل رزقش سپهر خرده‌بین

گر کس انگشت ندامت را به دندان می‌برد

دست ما از کار گر افتاد پر بیکار نیست

تحفه چاک گریبان را به دامان می‌برد

سالک راه فنا را می‌گذارد رشک شمع

کو به یک شب راه هستی را به پایان می‌برد

بر ندارد کس شهیدان را ز قربانگاه عشق

کشته را سیلاب خون اینجا ز میدان می‌برد

چون طمع غالب شود از جای برخیزد کلیم

نیک و بد را حرص چون سیلاب یکسان می‌برد

غزل شمارهٔ ۳۲۴

دلم به ملک قناعت نشان نمی‌داند

فغان که این سگ نفس استخوان نمی‌داند

شتاب عمر دلم را به شکوه آورده

جرس به جز گله کاروان نمی‌داند

یکی‌ست انجمن و خلوتم ز شور جنون

که گردباد کنار و میان نمی‌داند

به سان شعله زبانم به عجز راه نبرد

لبم چو جام لبالب فغان نمی‌داند

چه برگ شادی ازین روزگار می‌خواهی

که رسم خنده گل زعفران نمی‌داند

سری که قطع تعلق نکرد از تن خویش

طریق سجدهٔ آن آستان نمی‌داند

هوای زلف تو دارد دلم چو آن مفلس

که غیر هند به عالم مکان نمی‌داند

حریف باخته بی‌صرفه باز می‌باشد

ز هرکه دل ببری قدر جان نمی‌داند

خدنگ ناله ما همچو شعله شمعست

مسافرست و ز مقصد نشان نمی‌داند

به عرض حال دل آن چشم مست وانرسد

ز تُرک نیست عجب گر زبان نمی‌داند

درین زمانه ز هم حُسن و عشق بی‌خبرند

چمن گر آب خورد باغبان نمی‌داند

کلیم ناله من سر به راه نه فلکست

ولی ز دل ره کام و زبان نمی‌داند

غزل شمارهٔ ۳۲۵

گلشن کشمیر خارش گل به دامان می‌دهد

سایه در خاک چمن‌ها بوی ریحان می‌دهد

زاهدان خشک را نبود هوایش سازگار

زهد و تقوی را هوای تر به طوفان می‌دهد

بخت بد سرمایه ما رایگان از دست داد

مفلس آب خضر گر بفروشد ارزان می‌دهد

گرچه بد سوداییش یکدل به کس واپس نداد

هرکه دارد دل بآن زلف پریشان می‌دهد

هر لبش گاه تبسم معجزی دارد جدا

یک لبش جان می‌ستاند یک لبش جان می‌دهد

سر به جیب خود به غواصی فرو گر می‌بری

خاک ره دانی گهرهایی که عمان می‌دهد

می‌دهد گاهی بری نخل امید ما ولی

تخم گل گر می‌فشانم بر مغیلان می‌دهد

تب به کام دل ز وصل استخوان من رسید

آری آری داد آتش را نیستان می‌دهد

پیش چشم مست او ای دیده خونباری مکن

زان که خونریزی به یاد خوی ترکان می‌دهد

همره سامان ما سرگشتگی چون آسیا

تا نباشد کی سری را دهر سامان می‌دهد

خوش دبستانی‌ست چشم فتنه‌ساز او کلیم

غمزهٔ او دلبری تعلیم مژگان می‌دهد

غزل شمارهٔ ۳۲۶

ریاض ملک را دیگر بهار دلگشا آمد

بفرق دوست از نو سایه بال هما آمد

بروی ترکش اقبال تیر رفته برگشته

دعای مستجاب از آسمان حاجت روا آمد

ز گرد موکب اقبال چشم بخت روشن شد

بباغ خاطر افسردگان آب بقا آمد

بهای سرمه با خاک سیه خواهد برابر شد

چنین کز گرد راهت کاروان توتیا آمد

ازین کحل الجواهر قسمت من بیشتر باید

که اندر راه او چشم امیدم چارتا آمد

مبارک رجعتت مستلزم صدگونه عشرت شد

ببین تا آمدی نوروز فیروز از قفا آمد

کلیم از باغ امیدت گل شادی بدامن کن

نهال خوشدلی را موسم نشو و نما آمد

غزل شمارهٔ ۳۲۷ - در مدح شاه‌جهان

به راه فقر مرا این و آن نمی‌باید

چو راه امن بود کاروان نمی‌باید

کمال کسب کن اما هنر فروش مباش

دکان خوشست کسی در دکان نمی‌باید

به روزگار قناعت به هیچ نتوان کرد

مگر برای هما استخوان نمی‌باید

به راه فقر بلایی چو جمع سامان نیست

اگر به نام رسیدی نشان نمی‌باید

مرا که روزه محرومیم همه سال است

به روز عید دل شادمان نمی‌باید

سخن که مبتذل افتاد آسمانی نیست

چو شمع حرف کسی بر زبان نمی‌باید

کبوتران معانی به برج خویش آیند

برای دزد سخن پاسبان نمی‌باید

کلیم طایر همت گر آشیان طلبد

جز آستانه شاه‌جهان نمی‌باید

غزل شمارهٔ ۳۲۸

همه محروم و ازو دست کسی دور نبود

کس ندیدم که درین میکده مخمور نبود

فقر و روشندلی آئینه رخسار همند

هیچ ویرانه ندیدم که پر نور نبود

دلم از کاوش مژگان تو از سینه گریخت

جای آسایش در خانه زنبور نبود

من درین میکده پیش قدحی بنشستم

که سرش بسته تر از کاسه طنبور نبود

خط اگر سرکشد از خطه حسن تو مرنج

که بفرمان سلیمان هم این مور نبود

شعله داغ برونم بدرون نور نداد

شمع تربت سبب روشنی کور نبود

تا تبسم بدلم مشت نمک می پاشد

چشم داغم بره مرهم کافور نبود

حال سوز دل ما یار ندانست کلیم

از سیه بختی در آتش ما نبور نبود

غزل شمارهٔ ۳۲۹

دلی دارم کزو دلها بسوزد

تر و خشک تعلق را بسوزد

چو اختر بر سپهر خاکساری

بمیرد روزها شبها بسوزد

میان خاکساران سوزم از غم

چو آن کشتی که در دریا بسوزد

ز دودش اشک اخترها بریزد

چو خاشاک وجود ما بسوزد

هنر ما را چنین ناکام دارد

چراغ خانه رختم بسوزد

ز دودش سرو بندد بر هوا نقش

چو دل از شوق آن بالا بسوزد

فلک از سردمهری سوخت ما را

چو آن نخلی که از سرما بسوزد

کجا دارد کلیم آن پیش بینی

که امروز از غم فردا بسوزد

غزل شمارهٔ ۳۳۰

ز خوان غیب یک نعمت نصیب ما و ساغر شد

ز خون خوردن چرا نالیم کاین روزی مقدر شد

دل از آمیزش بیگانه و خویشان به تنگ آمد

بیابان جنونی کو که صحبت‌ها مکرر شد

در حرص ار به رویت بسته گردد گنج‌ها یابی

توانگر گشت محتاجی که او محروم ازین در شد

نگه در نیمه ره ماند ز بس کز گریه نم دارد

چه پرواز آید از مرغی که او را بال و پرتر شد

چه تکلیف نشستن می‌کنی آشفته‌حالی را

که بیرون رفتنش از بزم همچون دود مجمر شد

نیم نومید کوته گشت اگر از وصل او دستم

به تَه خواهد رسیدن شمع اگر پروانه بی‌پر شد

کلیم اشکت ز سر نگذشته دست و پا مزن چندین

درین آب تنک زینسان نمی‌باید شناور شد

غزل شمارهٔ ۳۳۱

مگو کسی بمن خاکسار می ماند

بروی آب ز عکسم غبار می ماند

محیط عشق همه آب زندگیست، مترس

کسیست غرقه که او در کنار میماند

براه عشق که افتادگیست رهبر او

پیاده می رود اما سوار می ماند

چه حالتست که چشمی که می پرد از شوق

چو نقش پا بره انتظار می ماند

بنای عهد همین گر شکستن است ترا

غنیمت است که بر یک قرار می ماند

هر آنچه ما بکف آریم وقف تاراجست

همین مدام دل داغدار می ماند

کسی نرفت که بر جای او نماند ستم

همیشه خار زگل یادگار می ماند

زهر طرف نگرم در کمین اوست شکست

دلم بتوبه فصل بهار می ماند

اگر فراخور تقصیر عذر باید گفت

زبان خامشی ما ز کار می ماند

نشانه ایست کلیم از پی گشایش کار

گهی که دست ودل از کار و بار می ماند

غزل شمارهٔ ۳۳۲

زیوری از داغ مرد عشق را بهتر نبود

کعبه دل را به از وی حلقه ای بر در نبود

فیض بخشی سربلندی آورد بنگر که شمع

تا دم آخر سرش بی زیور افسر نبود

با همه حیرانی و سرگشتگی از جذب شوق

رفته ام راهی که خضرش نیز بی رهبر نبود

بعد مردن خاکم از آغوش خود بیرون فکند

مهربانی هیچگه در طبع این مادر نبود

در دیار عشقبازی روی سامان کس ندید

سکه در این ملک هرگز روشناس زر نبود

جلوه گاهی حسن خواهد ، اینهمه پرهیز چیست

رخ مپوش از دیده ما باده بی ساغر نبود

نیک و بد یکسان بود در پیش طبع ما کلیم

هیچ عکس آئینه را از دیگری بهتر نبود

غزل شمارهٔ ۳۳۳ - در مدح شاه‌جهان

دل را کی آن طاقت بود کز فکر جانان بگذرد

با یک جهان لب‌تشنگی از آب حیوان بگذرد

من راه هجران را بخود هرگز نمی دادم ولی

آتش ره خود واکند چون از نیستان بگذرد

هر کس که بیند حال من داند که هجران دیده ام

آری خرابی ظاهرست آنجا که طوفان بگذرد

بیتو سر شکم بر کنار از بسکه ریزد چشم تر

دامان من گر بفشری آب از گریبان بگذرد

هر موی بر اعضای من کوکو زند چون فاخته

هر گاه در دل یاد آن سر و خرامان بگذرد

خواهم شب و روز توی خورشید و ماه روشنی

کاین تیره‌روزی بس شود شب‌های هجران بگذرد

خاک ره شاه‌جهان تاج سر خود می‌کنم

تا فرق بخت من کلیم از اوج کیهان بگذرد

غزل شمارهٔ ۳۳۴

نه به می گرد کدورت از دل ما می‌رود

غم ازین ویرانه هم از تنگی جا می‌رود

بر میان نازکت اندیشه نتواند گذشت

راه باریکست پایش ناگه از جا می‌رود

این قدر باید به می دل‌بستگی، رشکست رشک

تا دهد یک قطره خون از چشم مینا می‌رود

راه پرخار و تهی پایان دشت شوق را

آبله کفش است آن هم کی بهر پا می‌رود

دل به امید مداوای که دیگر خوش کند

خسته چون نومید از پیش مسیحا می‌رود

شمع آخر بر سر پروانه خواهد آمدن

مهربان خواهی شدن این سرکشی‌ها می‌رود

گرچه محتاجیم چشم اغنیا بر دست ماست

هرکجا دیدیم آب از جو به دریا می‌رود

بس که عشرت می‌رمد از من درین محفل کلیم

باده در دور من از ساغر به مینا می‌رود

غزل شمارهٔ ۳۳۵

در شکار دل ما دام دگر می باید

دانه صید فریبش زشرر می باید

عشق بر مائده غیر از تن بیسر نفشاند

زانکه بر خوان بلا کاسه ز سر می باید

نیست زابنای زمان هر که هنر دشمن نیست

پسرانرا چو نشانی ز پدر می باید

اشک بی لخت جگر نیست غم نان چه خوری

زاد این راه همین دیده تر می باید

کشت امید کسان سبز شد و خوشه رساند

مزرع بخت مرا آب گهر می باید

روشنی از مه و خورشید اگر می خواهی

خانه از کوچه آنزلف بدر می باید

از جفای پدر و سیلی استاد چه سود

هر کرا غربت و سوهان سفر می باید

خانه هستی چون شیشه ساعت خوابست

هر نفس از سر تو زیر و زبر می باید

دیده ها چو خدا شکل صدف داد کلیم

دایم از اشک لبالب ز گهر می باید

غزل شمارهٔ ۳۳۶

دل بیهده افغان ز تو ناساز ندارد

چون شیشه که تا نشکند آواز ندارد

این عیب بگیرائی مژگان تو ماند

از رفتن اگر اشک مرا باز ندارد

در خلوت دل پرده نشین کیست بجز تو

در سینه صدف غیر گهر راز ندارد

هر راز که دل داشت نهان، اشک دگر گفت

پیکان تو رازیست که غماز ندارد

من لب اگر از نوحه و فریاد به بندم

پروانه درین بزم هم آواز ندارد

چون دام در و سر زده نتوان بدرون رفت

عیبست قفس را که در باز ندارد

در محفل دیوان کلیمش نتوان یافت

گر شمع سخن شعله آن راز ندارد

غزل شمارهٔ ۳۳۷

پرپیچ و تاب و تیره بی امتداد بود

این زندگی که نسخه ای از گردباد بود

دل از سر امید اگر برنخاستی

جا تنگ بر نشستن نقش مراد بود

هر صید کام کز پی او می دوید دل

هر گه بدام آرزو افتاد باد بود

خوش وقت بیغمی و جوانی که داشتیم

صد باعث طرب که یکی طبع شاد بود

از آسمان گشایش کاریکه دیده ام

از شست او خدنگ بلا را گشاد بود

هر عقده غمی که بکارم فلک فکند

مشکل گشاتر از گره اعتقاد بود

از عشق در زمان تو بیگانه گشت حسن

ورنه میان شعله و شمع اتحاد بود

در جام لاله و گل این باغ کرده اند

خونابه غمی که ز دلها زیاد بود

در زیر زنگ حادثه گم شد زمن کلیم

آندل که همچو آینه روشن نهاد بود

غزل شمارهٔ ۳۳۸

کی آن صیاد بی‌پروا پی نخجیر می‌گردد

که دایم در رهش صد صید از جان سیر می‌گردد

صبوری چون ز حد بگذشت کاری رو نمی‌آرد

که دارو کهنه چون گردید بی‌تأثیر می‌گردد

خط سبزت عنان اختیار از دست و دل برده

بهارست و دگر دیوانه بی‌زنجیر می‌گردد

سراپای وجودم باده شد از حرص میخواری

ولی همچون حبابم چشم و دل کی سیر می‌گردد

شراب کهنه می‌نوشم ببزم او چو بنشینم

به من تا نوبت آید دختر رز پیر می‌گردد

کلیم آن گردش چشم و نگاه دمیدم کم شد

چو ساقی سرگران افتاد ساغر دیر می‌گردد

غزل شمارهٔ ۳۳۹

دارم آن سر که اگر در ره دشمن باشد

چون سر شیشه می عاریه بر تن باشد

حرص از طول امل تا بکمندت نکشد

باید این رشته بکوتاهی سوزن باشد

هر کسی حاصلی از مزرع امید برد

عشق دهقان چو بود آبله خرمن باشد

دیده آبله ها گر مزه از خار نیافت

نقص سالک بود ار پای بدامن باشد

مرد هرچند سرافراز بود همچون شمع

آخر کار همان به که فروتن باشد

کار بر اهل سخن دهر ز بس سخت گرفت

قفس طوطی خوش لهجه ز آهن باشد

با تو دشمن نکند آنچه کند کینه او

زنگ آئینه دل کینه دشمن باشد

رخنه تیغ سیه تاب بود بیرخ دوست

کلبه ما چو قفس گر همه روزن باشد

سخن راست کلیم از من دیوانه شنو

عاجز نفس زنست ار چه تهمتن باشد

غزل شمارهٔ ۳۴۰

کی بود سرگشتگی ها را دل از سر واکند

خویش را دیوانه یک شهر و یک صحرا کند

پا اگر فرسود شاید دستگیر تن شود

همچو نقش بوسه در یک آستان مأوا کند

سود سودای نمک ما را سوی کشمیر برد

اعتباری بخت شور آنجا مگر پیدا کند

دوستان نازک مزاج و ما بسی نازک دماغ

چون کسی اوقات صرف پاس خاطرها کند

در دلی گر ره نداریم آنهم از تقصیر ماست

کس باین سرگشتگی در خاطری چون جا کند

در قدم گلزار دارد ره نورد راه شوق

می زند بر سر اگر خاری برون از پا کند

سیل را در ره مقام از اختیار خویش نیست

مهلتی باید که سد راه را صحرا کند

گر ببزمت دیر می آید کلیم از صبر نیست

موسمی باید که کس آهنگ این دریا کند

غزل شمارهٔ ۳۴۱

شمع این مسئله را بر همه‌کس روشن کرد

که تواند همه شب گریهٔ بی‌شیون کرد

زود رفت آنکه ز اسرار جهان آگه شد

از دبستان برود هر که سبق روشن کرد

ناله گفتم دل صیاد مرا نرم کند

این اثر داد که آخر قفسم ز‌آهن کرد

دیده‌اش پاکی دامان مرا خوب ندید

زاهد خشک که عیب منِ تردامن کرد

مار در پیرهنت به که رگ اندر گردن

که به افسون نتوان چارهٔ این دشمن کرد

ناله گر برق شود با دل سنگین چه کند

راهزن را چه غم از اینکه جرس شیون کرد

خانهٔ دیده سیه باد به مرگ بینش

خلوت دل را تاریک همین روزن کرد

سینه را از نمد فقر اگر بنمایم

می‌توان شمع ز آیینهٔ من روشن کرد

چاک را همچو قفس جزو بدن ساز کلیم

تا به کی خواهی از آن زینت پیراهن کرد

غزل شمارهٔ ۳۴۲

نگه چو گرم بر آن پرحجاب می‌گذرد

گلاب آن گل روی از نقاب می‌گذرد

اگر ز دل به تغافل گذشته مژگانش

چنان گذشته که سیخ از کباب می‌گذرد

سپند آتش شوقیم کار ما سهل است

به یک تپیدن دل اضطراب می‌گذرد

ندیده محنت سرگشتگی چه می‌داند

درین محیط چه‌ها بر حباب می‌گذرد

غم زمانه چرا نگذرد به آسانی

چنین که عمر ز غفلت به خواب می‌گذرد

حنا به توسن آن شهسوار می‌بندد

گهی که اشک منش از رکاب می‌گذرد

به غیر زخم جفاهای بی‌شمار تو نیست

به ملک عشق اگر بی‌حساب می‌گذرد

نمی‌رود قدم عقل در ره جرأت

شناور است و به کشتی ز آب می‌گذرد

کلیم را تو اگر رخصت سوال دهی

به این نشاط ز فکر جواب می‌گذرد

غزل شمارهٔ ۳۴۳

گرم ز لطف سیه روز خود خطاب کند

سیاه روزی من کار آفتاب کند

در آب و خاکم نسرشته اند بیمهری

ز رحم آتش من گریه بر کباب کند

رود بسوی کمر طره ات بسر هر دم

برای آنکه ازو کسب پیچ و تاب کند

سراغ چشمه حیوان نمی کنم که مرا

قناعتیست که سیرابم از سراب کند

کسی نمی خورد از وی فریب مستوری

بسر چو دختر رز چادر از سحاب کند

فسردگی بسکون خوب نیست عاشقرا

چو نبض باید پیوسته اضطراب کند

چو شمع خانه زین می شوی زغایت رشک

حنای پای تو خون در دل رکاب کند

فلک خرابه ما را از آن کند تعمیر

که آشیانه صد جغد را خراب کند

کلیم بخت تو آنگاه می شود بیدار

که یار سر بکنارت نهاده خواب کند

غزل شمارهٔ ۳۴۴

بیش ازین دوران ستم پرور نبود

آسمان زینگونه بداختر نبود

عمر چون ایام بیماری مرگ

هیچ امروزش ز دی بدتر نبود

آنقدر پیکان که در یک زخم داشت

در دکان هیچ پیکان گر نبود

هر کجا رفتم بدنبال مراد

غیر سرگردانیم رهبر نبود

سیر بستان تمنا کرده ام

یک نهال آرزو را بر نبود

از تف دل مردمک را سوختیم

دسترس بر سرمه دیگر نبود

خواب در چشمم نمی آید چو شمع

بسترم آنشب که خاکستر نبود

در دم آخر چنین می گفت شمع

کافسر زر غیر دردسر نبود

کار رونق دشمنی دارم کلیم

گر می آوردم بکف ساغر نبود

غزل شمارهٔ ۳۴۵

عاشق آنست که چون داغ تمنا سوزد

همچو خورشید بیک داغ سراپا سوزد

شعله اش سرو شود، فاخته گردد شررش

هر که در آرزوی آن قد رعنا سوزد

خبر از گرمی این راه قدم کاه بود

سالکی را که سر از آبله ما سوزد

دل زتر دامنی نفس شود ز اهل جحیم

روش هیزم تر نیست که تنها سوزد

نتواند چو گذشت از سر یکقطره چه سود

که بلب تشنگی ما دل دریا سوزد

بسکه پست است و زبون جای تعجب نبود

کرم شب تاب اگر اخگر ما را سوزد

گاه در جامه فانوس هم آتش گیرد

عجبی نیست اگر شیشه زصهبا سوزد

هیزم گلخن حسن تو هم آن دل نشود

که مدام از غم ناکامی دنیا سوزد

کرم ایزدیش باز نسوزد در حشر

اگر امروز کلیم از غم فردا سوزد

غزل شمارهٔ ۳۴۶

دل زغمخواران جز آئین جفاکاری ندید

همچو گوش کو زکس در دهر همواری ندید

آبروی اعتبارم دور شد از دوستان

رشته کز گوهر جدا افتاد این خواری ندید

چون شرر زائیدن و مردم بیکدم می شود

هر که خود را بسته قید گرانباری ندید

با وجود آنکه چون ناسور دارد دشمنی

زخم ما یکبار از مرهم سپرداری ندید

در دیار عشق کانجا جغد را فر هماست

بدشگونست آن سری کز سیل معماری ندید

گر جفا بس کرد دوران مهربان ما نشد

بیش ازین در خویش سامان دلازاری ندید

غیر ازین کان دلبر بیمهر را جان سخت کرد

حاصل دیگر کلیم از ناله و زاری ندید

غزل شمارهٔ ۳۴۷

تا تو رفتی جان دگر آمیزشی با تن نکرد

عکس در آئینه بیصورت دمی مسکن نکرد

پاک طینت با گرانان سازگاری می کند

آب آهنگ جدائی هرگز از آهن نکرد

مفلسان را کس نمی خواهد، زمینا کن قیاس

تا تهی شد دیگرش کس دست در گردن نکرد

توده خاکستر دلها بگردون تا نرفت

روزگار آئینه خورشید را روشن نکرد

بسکه بی آرامیم در عشق او تأثیر داشت

کینه ام یک لحظه جا در خاطر دشمن نکرد

سبزه گل را که بینی آتش و خاکسترست

چشم یک بین امتیاز گلشن از گلخن نکرد

در گلستان هم دل خرم نباید داشتن

غنچه تا نشکفت کس بیرونش از گلشن نکرد

بس که با تاریکی شب‌ها کلیم الفت گرفت

خانه روشن از چراغ وادی ایمن نکرد

غزل شمارهٔ ۳۴۸

بیا که دل ز تو غیر از جفا نمی خواهد

سپند از آتش مهر و وفا نمی خواهد

چو من ببرم در آیم برای جا دادن

تو برمخیز که پروانه جا نمی خواهد

بدام حادثه افتاده را ز عقل چه سود

فتاد کور چو در چه عصا نمی خواهد

عجب که جوهر من رنگ عجز برتابد

زبان تیغ امان از بلا نمی خواهد

فسردگی را بازار آنچنان گرمست

که کاه روی دل از کهربا نمی خواهد

کرم ز بخل به، اما بخیل به ز کریم

بخیل هرگز کس را گدا نمی خواهد

قبول عام ازین بیشتر نمی باشد

که استخوان مرا هم هما نمی خواهد

کلیم سوخته عریان بیسروپائی است

بسان شمع کلاه و قبا نمی خواهد

غزل شمارهٔ ۳۴۹

اگر چه نخل هنر را ثمر نمی باشد

ز سنگ بدگهران بیخطر نمی باشد

زآه خلق بپرهیز کاینه است گواه

که در زمانه دم بی اثر نمی باشد

درین محیط گر از سود چشم می پوشی

سفینه را ز شکستن خطر نمی باشد

بهر که سینه صد چاک را نمودم گفت

برو که مرهم زخم سپر نمی باشد

سپهر تا پدری می کند نمی بینم

پسر که تشنه خون پدر نمی باشد

دل آن بود که نجوید زتیغ جور پناه

دمی که سینه سپر شد جگر نمی باشد

زتیغ خط بمزار شهید خویش کشد

ستیزه جوئی ازین بیشتر نمی باشد

بنزد پایه شناسان بلند پروازی

بغیر ریختن بال و پر نمی باشد

زهوش رفته دل ما بخود نیاید باز

باین درازی عمر سفر نمی باشد

سرم ز پنبه مینا سبکترست کلیم

که مغز در سرم از دردسر نمی باشد

غزل شمارهٔ ۳۵۰

به بزمت شب خوش آن عاشق که سرگرم فغان افتد

شود چون صبح روشن راست چون شمع از زبان افتد

چمن از بس که تاریکست بی‌شمع جمال او

فروزم گر چراغ ناله مرغ از آشیان افتد

به خلوت هم نقاب از چهره هرگز برنیندازد

مبادا شمع را زین بیشتر آتش به جان افتد

قبول عشق اگر داری طمع، از خرمی بگذر

که گل چون بشکفد اینجا ز چشم باغبان افتد

اگر بر هم خورد عالم همان بر جای خود باشم

نخواهد بردنش گر سایه در آب روان افتد

به سوز سینه پرناوکم گاهی نگاهی کن

تماشا دارد آن آتش که اندر نیستان افتد

کلیم از چشم یار افکند این بخت سیه ما را

الهی کوکب بختم ز بام آسمان افتد

غزل شمارهٔ ۳۵۱

آن رهروان که در پس زانو سفر کنند

پوشیده دیده و ره نادیده سر کنند

هر جا غبار کوی تو باشد عبیر چیست

خاکیست آنکه عطر فروشان بسر کنند

اهل کرم که عزت مهمان شناختند

خجلت کشند گر غمی از دل بدر کنند

یکباره عیبهای جوانی وداع کرد

هنگام کوچ قافله را هم خبر کنند

دوران برات رزق عزیزان نوشته است

بر کشته ایکه سبز ز آب گهر کنند

نازم بتوتیای قناعت که می دهد

بینایئی که از همه قطع نظر کنند

حرف تب فراق ترا عاشقان چو شمع

گر شام سر کنند سحر مختصر کنند

تاب و توان کرسی زانو چه کم شود

باید خیال بیهده از سر بدر کنند

فرزند ماست شعر و بدان فخر می کنم

زان ابلهان نه ایم که فخر از پدر کنند

از لذت تبسم شیرین لبان کلیم

ارباب ذوق جمله نمک در شکر کنند

غزل شمارهٔ ۳۵۲

بسمل ز تیغ او بطپیدن نمی رسد

از کشتگان کفن ببریدن نمی رسد

چون خنده گلست زبس ضعف ناله ام

کز لب چو بگذرد بشنیدن نمی رسد

گر پاشکسته نیستی این راه سر مکن

رهرو بکام دل بدویدن نمی رسد

از بسکه برق تشنه لب آب و خاک اوست

کشت امید ما بدمیدن نمی رسد

جائیکه نرگس تو بود نوبهار را

در چشم لاله سرمه کشیدن نمی رسد

گوش گران پیکر دهریم و نزد ما

پیغام آشنا برسیدن نمی رسد

غزل شمارهٔ ۳۵۳

بت پیمان شکم دم از وفا زد

اثر نقشی بر آب گریه ها زد

خوشا آسایش دردی که ما را

چنان گیرد که نتوان دست و پا زد

ز درد رشک همکاران کبابیم

بمجلس اشک شمع آتش بما زد

ز بخت تیره روز هر که شب شد

بجای شمع آتش در سرا زد

چرا آب بقا نبود سیه روز

که راه راحت آباد فنا زد

قمار پاکبازی خوش نشین شد

دوشش فقرم ز نقش بوریا زد

شکر خند گل ساغر صدا داشت

حریفان صبوحی را صلا زد

خدنگ آه چون تیر هوائیست

کزو نتوان شکار مدعا زد

سموم عشق رخت هستیم سوخت

در آن وادی که مجنون را هوا زد

کلیم از مطلب نایاب بگذشت

به دست آورده را هم پشت پا زد

غزل شمارهٔ ۳۵۴

شعله آتش حسن تو چو بالا گیرد

فلک انگشت بدندان ثریا گیرد

کاهش عشق ز بس جسم نزارم بگداخت

رنگ در چهره من پرده بسیما گیرد

خلوت وصل ترا محرم محروم دلست

چند از بزم تو برون رود و جا گیرد

خود اگر گوشه نشین نام جهانگیر خوشست

طرز باید که کسی یاد ز عنقا گیرد

بوی می مرهم ناسور بود کاش کسی

پنبه داغ مرا از سر مینا گیرد

اشک تا هست بخوناب جگر پروردست

دل مرغان قفس زود ز صحرا گیرد

بسکه پست است بمعراج تو گوئی رفته

بخت من آبله ای گر بته پا گیرد

با چنین طالع وارون چه توان کرد

زهر تا چند کس از دست مسیحا گیرد

غزل شمارهٔ ۳۵۵

گاهی که سنگ حادثه از آسمان رسد

اول بلا بمرغ بلند آشیان رسد

ای باغبان زبستن در پس نمی رود

غارتگر خزان چو باین گلستان رسد

حرف شب وصال که عمرش دراز باد

کوته تر است از آنکه ز دل بر زبان رسد

آخر همه کدورت گلچین و باغبان

گردد بدل بصلح چو فصل خزان رسد

مرهم بداغ غربت ما کی نهد وطن

گوهر ندیده ایم که دیگر بکان رسد

من جغد این خرابه ام آخر هما نیم

از خوان رزق تا بکیم استخوان رسد

رفتم فرو بخاک زسرکوب دشمنان

نوبت کجا بسرزنش دشمنان رسد

بی بال و پر چو رنگ زرخسار می پریم

روزیکه وقت رفتن ازین آشیان رسد

پیغام عیش دیر بما می رسد کلیم

می در بهار اگر نکشم در خزان رسد

غزل شمارهٔ ۳۵۶

اجتناب از آهم آن مغرور خود سر می‌کند

پادشاهست احتراز از گرد لشکر می‌کند

بر تن غم‌پرور عاشق نشان بوریا

از برای خط زخمش کار مسطر می‌کند

ترک آسایش اگر لذت ندارد پس چرا

گل به آن نازک‌تنی از خار بستر می‌کند

دل ز سر قسمتم خون شد که در یک بوستان

این به سر گل می‌زند آن خاک بر سر می‌کند

عقل اگر داری به چشم کم مبین دیوانه را

یک تن اقلیم بیابان را مسخر می‌کند

مقصدی نایاب را در پیش دارد زلف او

از کنار عارضش راه کمر سر می‌کند

گر به خورشیدش بسنجم زین تلافی می‌سزد

مدعی را در وفا با من برابر می‌کند

گر ندامت دارم از شیرین‌سخن بودن به جاست

این شکر منقار طوطی را به خون تر می‌کند

دیدهٔ بی‌آب ما دارد کلیم از دل غبار

مفلس آری شِکوه دایم از توانگر می‌کند

غزل شمارهٔ ۳۵۷

ابر سرمایه گر از چشم تر ما ببرد

لوث آلودگی از دامن دنیا ببرد

طالع دون چو قوی گشت حریفش نشویم

گو هما سایه دولت ز سر ما ببرد

تیغ بیداد تو چون کشور دل بگشاید

ناوکت مژده این فتح باعضا ببرد

خانه صبر و خرد رفتی و بس نیست که باز

مژه ات نقب بگنجینه دلها ببرد

چشم مست تو حریفیست که گر یابد دست

عکس را از دل آئینه به یغما ببرد

قدر کالای مرا سیل نکو می داند

که اگر نیک و گر بد همه یکجا ببرد

کم مبین خاری ما را که باین بیقدری

سیل از خار و خسم تحفه بدریا ببرد

روغن از مغز قلم می کشد اندیشه من

کز دماغ خردم خشکی سودا ببرد

خاک بادا بسر طاقت و صبر تو کلیم

دردسر چند کسی پیش مسیحا ببرد

غزل شمارهٔ ۳۵۸

نه درین گلشن گلی از آشنائی بو دهد

نه نسیمی غنچه گلهای ما را رو دهد

بیم آن باشد که شادی مرگ کردم چون حباب

گر درین آب و هوایم خنده گاهی رو دهد

چرخ دیگرگون نخواهد شد بدلتنگی ساز

پستی این سقف سر را تکیه بر زانو دهد

در پناه عارضت خط ملک خوبی را گرفت

دشمن خود را چرا کس اینقدر پهلو دهد

ناله ای بشنو زبلبل چون بگلشن آمدی

اینقدر بنشین که گل زخمی ز زلفت بو دهد

گردش چشمت چو پیماید بهر کس دور خویش

سرمه را بتوان بخورد هر نصیحت گو دهد

در علاج درد دل ساقی طبیبت بس کلیم

بوسه فرماید غذا، وز باده ات دارو دهد

غزل شمارهٔ ۳۵۹

چو شمع گرمی آن بیوفا زبانی بود

شکفتگیش گل کینه نهانی بود

ز زهر فرقت احباب کم نشد تلخی

اگر چه عمری در شهد زندگانی بود

بگرد میکده ها گردم و نمی یابم

از آن شراب که در ساغر جوانی بود

مرا ز کار جهان بیخبر که می گوید؟

گذشتن از همه کاری ز کاردانی بود

ز گلستان تمنا نداشتم رنگی

بغیر ازین که گل اشک ارغوانی بود

خیال آن لب خندان بخاطر غمگین

بسان آب بقا در سرای فانی بود

دل این جفا که ز بیداد روزگار کشید

ستم نبود مکافات سخت جانی بود

بکیش هر که درافتادگی سر آمد گشت

فتادن از همه کس شرط پهلوانی بود

کلیم رنجش یار بهانه جو از ما

عبث نبود تلافی سرگرانی بود

غزل شمارهٔ ۳۶۰

چو قرعه در تن زارم یک استخوان نبود

که پشت و رو زخدنگ جفا نشان نبود

چو چشم فتنه گر خویش نگذرد نفسی

که آن جفا جو در خانه کمان نبود

زفیض دیده پاکم ز آب محرم تر

بگلشنی که درو راه باغبان نبود

نشان گرمروان ره طلب اینست

که گرد نیز بدنبال کاروان نبود

زبخت پست، من آن بلبلم که پروازش

اگر بلند شود تا بآشیان نبود

بهیچ جا سخن از بیوفائیش نگذشت

که خون ز دیده داغ وفا، روان نبود

اگر زخلق نهفتیم راز عشق چه سود

گر آتشست نهان سوختن نهان نبود

سرا تهی چو ز سامان شود ز امن پرست

برای خانه به از فقر پاسبان نبود

بصرفه باده خریدن زیان خویشتن است

که می بکس ندهد نشئه گر گران نبود

کلیم سبحه آنزلف اگر بدست آید

بغیر شکر فلک ورد بر زبان نبود

غزل شمارهٔ ۳۶۱

کجاست بخت که تنگش کسی ببر گیرد

نگین لعل لبش نقش بوسه بر گیرد

چنین که صحبت من با زمانه در نگرفت

عجب که بر سر خاکم چراغ در گیرد

بغیر اشک کسی حال دل نمی داند

همیشه طفل ز دیوانگان خبر گیرد

همای تربیت عشق جانور کندش

اگرچه بیضه فولاد زیر پر گیرد

نه آن دهان بشکایت گشاده زخم ستم

که سعی بخیه لبش را بیکدگر گیرد

من آن نیم که کند یار اجتناب از من

همیشه صحبت آتش بشمع در گیرد

بنای خانه آسودگی کلیم نهاد

کزین خرابه همین خشت زیر سر گیرد

غزل شمارهٔ ۳۶۲

مرغ دلم که روشن ازو چشم دام بود

کشتی باین گناه که بیدانه رام بود

دیدم ز بیقراری خود در ره طلب

آسایشی که قافله را از مقام بود

بگذر ز نام و ننگ که رسوائی آورد

پیوسته روسیاه نگین بهر نام بود

در هند تیره بختی وارون است کار

زان شهد لب همیشه دلم تلخکام بود

هرگز نگشت قابل زخم تو مدعی

پیوسته آب تیغ تو بر وی حرام بود

تا دل نظر بخال تو افکند شد اسیر

مسکین خبر نداشت که این دانه دام بود

زآب سیل تیغ تو قسمت نیافتم

کز تشنگان بر آن لب جو ازدحام بود

امید بوسه ات چه نمک داشت ای کلیم

زان لب که منفعل زجواب سلام بود

غزل شمارهٔ ۳۶۳

گل در چمن بجز خار در پیرهن ندارد

آب و هوای راحت خاک وطن ندارد

ترک کلاه تجرید بر هیچ سر نچسبد

بتخانه تعلق یک بت شکن ندارد

باشد برای طفلان مینا ز باده بهتر

در چشم اهل دنیا جان قدر تن ندارد

بینند اهل ظاهر تن را طفیل جامه

فانوس ره ببزمی بی پیرهن ندارد

در سرنوشت بختم خط مسلمی نیست

گم می کنم رهی را کان راهزن ندارد

در برگریز تجرید باشد بهار ارواح

خوش وقت مرده ای کو رنگ کفن ندارد

تا کار تیشه آید از ناخن تفکر

گوهر بکان معنی آخر شدن ندارد

از بحر فیض گردد قانع بقطره ای حیف

سرمایه ترقی دزد سخن ندارد

از پاره چوب یک کلک سر کرد چارپاره

گرچه کلیم دستی در هیچ فن ندارد

غزل شمارهٔ ۳۶۴

ایخوش آندم که دلت از سر کین برخیزد

بنشینی و ز ابروی تو چین برخیزد

تا بکنج دل من جای نبیند اول

نیست ممکن که غباری ز زمین برخیزد

هر که صیاد، تو آن وقت بدامش آئی

که ز پیری نتواند ز کمین برخیزد

کار مژگان سیه مست تو شد کج روشی

هر که برخاست ز میخانه چنین برخیزد

سرم از زانوی اندوه جدا خواهد شد

سرنوشتم اگر از لوح جبین برخیزد

آخر ایشوخ جهانسوز سواری تا چند

تا بکی آتش از خانه زین برخیزد

تا تو رفتی ز کنارم بنظرها خوارم

بشکند قیمت خاتم چو نگین برخیزد

این زمان رانیم از بزم و ندانی که کلیم

آید آنروز که گوئی بنشین برخیزد

غزل شمارهٔ ۳۶۵

بخیه های زخم با شیرازه اعضا نشد

در غمت جمعیت خاطر نصیب ما نشد

حسن و عشق از اتحاد آینه روی همند

غنچه تا نگشود لب منقار بلبل وا نشد

حله فردوس اگر پوشد نباشد جامه زیب

غیر داغ او لباس کعبه دلها نشد

جنس نایابی باین خواری بعالم کس ندید

در چنین قحط وفا نرخ وفا بالا نشد

در حقیقت توبه می دست از جان شستنست

دل گذشت از باده اما منکر صهبا نشد

پنبه چون شبنم ز روی سبزه مینا نرفت

آفتاب روی ساقی تا جهان آرا نشد

صورت دیباست عریان گرچه غرق جامه است

هیچ عیب اغنیا پوشیده از دیبا نشد

دیده گر طوفان خورد دل را درین تقصیر چیست

ناخدای هیچ کشتی ضامن دریا نشد

سرمه های تیره روزی حیف تأثیری نداشت

دیده بختم بعیب خویشتن بینا نشد

آخر از اشکم حنا شد سبز در راه طلب

دست بوسش گر زبخت بد نصیب ما نشد

از مقیم کعبه دلها سر آزادگان

تا نشد طرح طرح سخن پیدا نشد

همچو شبنم محرمم از پاکدامانی کلیم

در گلستانی که آنجا گل به بلبل وا نشد

غزل شمارهٔ ۳۶۶

کی تمنای تو از خاطر ناشاد رود

داغ عشق تو گلی نیست که بر باد رود

نرود حسرت آن چاه زنخدان از دل

تشنه راآب محالستکه از یاد رود

گر بشستن برود نقش الف از شانه

فکر بالای تو هم از دل ناشاد رود

نتوان از سر او برد هوای شیرین

لشکر خسرو اگر بر سر فرهاد رود

در ره عشق جهانسوز چه شاه و چه گدا

حکم سیلاب بویرانه و آباد رود

می کشد هر چه بدریا رسد از چشم ترم

ناز شاگرد خردمند باستاد رود

اگر آئینه نیابد ز قبولت نظری

زلف جوهر همه از چهره فولاد رود

اشک سودی نکند عاشق دلباخته را

چکند دانه چو دام از کف صیاد رود

کاش چون شمع شود سر همه اعضای کلیم

تا سراسر بره عشق تو بر باد رود

غزل شمارهٔ ۳۶۷

وصلت غبار غم ز دل ما نمی‌برد

می صیقل است و زنگ ز مینا نمی‌برد

سرگشتگی به چرخ مرا تا نیاورد

نک گردباد راه به صحرا نمی‌برد

آخر ز دست شوخی طفلان گریختیم

جایی که اشک پی به سر ما نمی‌برد

شهرت بهر چه یار شد آفت به او رسید

رشکی دلم به عزلت عنقا نمی‌برد

زین سان که از وطن همه طبعی رمیده است

صورت عجب که رخت ز دیبا نمی‌برد

ایمن نمی‌شود ز شبیخون گریه‌ام

سیلاب تا پناه به دریا نمی‌برد

بهر عصای راه عدم ناتوان عشق

جز آرزوی آن قد و بالا نمی‌برد

مکتوب را زدرد دل از بس گران کنم

گر سیل نامه‌بر شود آن را نمی‌برد

قانون گردباد بود روزگار را

جز خار و خس زمانه به بالا نمی‌برد

هرگز کلیم آرزوی کام هم نکرد

ناموس فقر را ز تمنا نمی‌برد

غزل شمارهٔ ۳۶۸

گردون بشیشه تهیم سنگ کین زند

طالع بشمع کشته من آستین زند

مقبول روزگار نگشتیم و ایمنیم

ما را که برنداشته چون بر زمین زند

چاک دلم نه بخیه مرهم کند قبول

بر هر دو پشت دست چو نقش نگین زند

همچون حباب ذوق خموش کسی که یافت

گر دم زند نخست دم واپسین زند

در محفلیکه تازه در آئی گرفته باش

اول بباغ غنچه گره بر جبین زند

تا رفته ام ز بزم تو بر در نشسته ام

بیتاب شوق بر در صلح اینچنین زند

امروز آرزوی جهان در کنار اوست

خوشوقت آنکه دست بدامان زین زند

شاید که حال دل قدری به شود کلیم

گر بار شیشه دل ما بر زمین زند

غزل شمارهٔ ۳۶۹

خستگان را ناوکش آرام جانی می‌شود

سینه را پیکان او راز نهانی می‌شود

بس که از سوز درون نم در نهاد من نماند

در گلو هر قطره اشکم استخوانی می‌شود

شمع گر هم‌قامتت شد، کو میان لاغرش

جلوه‌اش کی آفت هوش جهانی می‌شود

بس که دارم در نظر روز و شب آن چشم سیاه

دیده‌ام آخر که چشم سرمه‌دانی می‌شود

پیک اشکم گر رود زین سان پیاپی سوی دوست

در سر کویش ز قاصد کاروانی می‌شود

چند بینی روی ما بر خاک عجز و بگذری

از رهش بردار فرش آستانی می‌شود

در خس و خار وجودم آتش هجران مزن

کز برای مرغ، تیرت آشیانی می‌شود

آرزوی زخم تیرت بس که با خود برده‌ام

بی‌سبب چون موج بر خاکم نشانی می‌شود

نه همین از چرخ می‌آید ستم بر من کلیم

بر سرم هر ذره خاک آشیانی می‌شود

غزل شمارهٔ ۳۷۰

کی تغافل می تواند عاشق بیتاب کرد

چون توان با تشنگی قطع نظر از آب کرد

مو بمو قربان آن ابرو شدم اما هنوز

طاعتی مقبول نتوانم در آن محراب کرد

حیف از اشکم که چون ریگ روان بیحاصلست

شمع از یکقطره نخل شعله را سیراب کرد

با همه دریا کشی مستی نمی دانم که چیست

گریه از بس بیتو آبم در شراب ناب کرد

از پی بیداری شبهای وصل آمد بکار

شرمسار از یاری بختم که چندین خواب کرد

کلبه ویران من خواهد بآبادی رسید

کز پی تعمیر او سیلاب گل در آب کرد

حسن چون دل را برد از ما چه می آید کلیم

بر سر ویرانه نتوان جنگ با سیلاب کرد

غزل شمارهٔ ۳۷۱

لبم ز بستگی دل اگر چه وا نشود

چو لاله خون جگر خوردنم قضا نشود

بیک لباس مقید مشو که ساختگیست

اگر گهی به تنت پیرهن قبا نشود

دل ضعیف چنان جذبه قوی دارد

که تیر هیچ بلائی ازو خطا نشود

کلید چاره و تدبیر تا نگردد گم

دری که بسته بروی امید وا نشود

گرفته دامن غم می کشم بخانه دل

که جز بمهمان آرایش سرا نشود

حدیث عشق تو با هیچکس نمی گویم

شرر ز آتش سودای ما جدا نشود

کمند طره او بار یک جهان دل را

نمی تواند برداشت تا دو تا نشود

سعادت ازلی را بکسب نتوان یافت

که زاغ از خورش استخوان هما نشود

چنان مکن که کلیم از در تو پا بکشد

شکسته دل شده باری شکسته پا نشود

غزل شمارهٔ ۳۷۲

چو سایه گمرهی از ما جدا نخواهد شد

هواپرستی غفلت قضا نخواهد شد

پیاده طی ره کعبه گر کند زاهد

ازین براه خدا آشنا نخواهد شد

ز سخت گیری دوران چه باک عارف را

ز قحط سال هما بینوا نخواهد شد

نه هر که صدرنشین عزیز شد، که غبار

اگر بدیده فتد توتیا نخواهد شد

درین زمانه چنان شهد زندگی تلخست

که حق خنجر قاتل ادا نخواهد شد

سئوال ما نبود غیر آرزوی محال

نشسته ایم بر آن در که وا نخواهد شد

سری که دولتش از سایه گریبانست

بزیر سایه بال هما نخواهد شد

سعادتیست سرو پا برهنگی چکنم

که کفش آبله از پا جدا نخواهد شد

کلیم منع دل از ناله در طریق طلب

عبث مکن که جرس بیصدا نخواهد شد

غزل شمارهٔ ۳۷۳

از ضبط گریه دست دل ناتوان کشید

خاشاک سیل را نتواند عنان کشید

یک شربت آب جو بدل جمع کس نخورد

تا موج شکل زلف بر آب روان کشید

پیکان غمزه در دل ما جا گرفته است

این آه و ناله نیست که آسان توان کشید

گلزار آرزو که چمن در چمن شکفت

خمیازه بر طراوت فصل خزان کشید

دست از جهان و هر چه درو هست می کشم

پا را نمی توانم از آن آستان کشید

در راه شوق چون جرس از ناله زنده ایم

دلمرده است هر که نفس بیفغان کشید

شکرانه را که ناوکت از دل خطا نشد

باید بدست خویش خدنگ از نشان کشید

آزاده را زخواهش دنیا گریز نیست

هر مرغ خار و خس بسوی آشیان کشید

تا دید سرفشانی تیغ تو را کلیم

او هم سر هوس بمیان سران کشید

غزل شمارهٔ ۳۷۴

از لذت جور تو خبردار نباشد

زخمی که لبش بر لب سوفار نباشد

چشمان توام تشنه به خونند مبادا

این شربت کم بخش دو بیمار نباشد

بی‌روی تو چشم از همه بستم که ندیدم

عکسی که برین آینه زنگار نباشد

واپس‌ترم از سایه در آن کوی که هرگز

از ناکسی‌ام جا پس دیوار نباشد

جز مهر توام نیست متاعی و ز غیرت

جایی بفروشم که خریدار نباشد

مجنون نتوان بود بژولیدگی موی

مستی به پریشانی دستار نباشد

یک ناله بینگیز نخیزد ز رگ دل

ابروی تو گر ناخن این تار نباشد

زنهار کلیم از مدد بخت بپرهیز

این بخت همان به که به کس یار نباشد

غزل شمارهٔ ۳۷۵

شکفت غنچه و این عقده ام بدل جا کرد

که دهر چون گره از کار بسته ای وا کرد

پسند خاطر یک تن نیم چه چاره کنم

که بی نفاق بیکدل نمی توان جا کرد

بکشوری که سر زلف ها پریشانست

نمی توان سر شوریده مداوا کرد

نه دشمنم برقیبان چرا بمن نرسید

فلک وصال تو را گر نصیب اعدا کرد

کسیکه مشق مدارائی از کمان گرفت

بهیچ خصم نمی بایدش مدارا کرد

که دید دیده گریان من که گریه نکرد

بغیر دوست که پنداشت سیر دریا کرد

بضبط دامنم اکنون سرشک تن ندهد

که طفل خود سر عادت بسیر صحرا کرد

زطره تو هر آن عقده ایکه شانه گشاد

بیادگاری زلف تو در دلم جا کرد

بجور دوست که تن همچو ما نهاد کلیم

بگل حساب شد ار خاک بر سرما کرد

غزل شمارهٔ ۳۷۶

به راه عشق که هرگز به سر نمی‌آید

به غیر گم شدن از راهبر نمی‌آید

همیشه عقل در اصلاح نفس عاجز بود

که پندگوی به دیوانه بر نمی‌آید

به است پایی کز وی برآید آبله‌ای

ز دست ما که ازو هیچ بر نمی‌آید

از آن کمر نتوانم دمی نظر بستن

ز نازکی به نظر گرچه در نمی‌آید

یگانگی که نفاقی در آن میان نبود

درین زمانه ز شیر و شکر نمی‌آید

چو سیل خود خبر خود برم به هر وادی

خبر ز گرم‌روان پیشتر نمی‌آید

به روزگار چنان عیب شد سلامت نفس

کم غیر کار شرر از گهر نمی‌آید

ز دهر دانش و سامان سوال کردم گفت

که از نهال هنر برگ و بر نمی‌آید

خیال آن کمر از سر نمی‌رود چه کنم

که مو ز کاسه چینی به در نمی‌آید

کلیم در دل اگر شعله‌ای ز شوق بود

به سوی لب نفس بی‌اثر نمی‌آید

غزل شمارهٔ ۳۷۷

می نشاط نه جام جهان نما دارد

که کیمیای طرب کاسه گدا دارد

براه شوق چو پرگار پایم از جا رفت

اگر بگردم بر گرد خویش جا دارد

بکیش اهل تجرد نماز نیست درست

بمسجدی که سرانجام بوریا دارد

مباش راست که در خاک و خون بود جانت

بگوش هوش نی تیر این صدا دارد

مآل کار دگر روی کارها دگرست

گیاه نیل همان گونه حنا دارد

در آسیای فلک هیچ رسم نوبت نیست

شکست کار همین از برای ما دارد

سبیل تست اگر خون عاشقان، آبست

ور آتشست خود آتش کجا بها دارد

بلای عشق جفای نصیحتش زیبا است

که خار پاخلش سوزن از قفا دارد

سرشک خانه بیتابیم رسانده بآب

بخاکپای تو چشمم امیدها دارد

خوشست با همه آمیزش اندکی پرهیز

حباب خانه ز دریا از آن جدا دارد

علاج ناز طبیبان نمی توان کردن

وگرنه هر مرض مهلکی دوا دارد

ز خار راه ملامت کلیم را چه غمست

که او ز آبله اخگر بزیر پا دارد

غزل شمارهٔ ۳۷۸

کسی که از خضر آب بقا نمی‌گیرد

پیاله را به‌جز از دست ما نمی‌گیرد

ز بی‌نصیبی اهل هنر عجب دارم

که استخوان به‌گلوی هما نمی‌گیرد

میان یک جهتان آن‌چنان نفاق افتاد

که کاه هم طرف کهربا نمی‌گیرد

به‌این دماغ که با بوی گل به‌سر نبری

چه می‌کنی که دلت از جفا نمی‌گیرد

بیا بیا که چنان بی‌تو زندگی تلخ‌ست

که موج دامن آب بقا نمی‌گیرد

نخورده پیچش و تابی به‌کام دل نرسی

گهر به‌رشته‌ی بی‌تاب جا نمی‌گیرد

درین خمار به فریاد ما رس! ای ساقی

که غیر رعشه کسی دست ما نمی‌گیرد

حلاوتی که دل از کنج فقر یافته است

چرا شکر ز نی بوریا نمی‌گیرد

حنای موسم گل تا نرفته است از دست

کلیم پای گلی را چرا نمی‌گیرد

غزل شمارهٔ ۳۷۹

مریض را چو عیادت کشد دوا چکند

کس بپرسش یک شهر آشنا چکند

چو شانه نوبت چاکم بسینه افتادست

بدست شوق همین چاک یک قبا چکند

گرفتم اینکه سر همتم زچرخ گذشت

کسی بکوتهی بخت نارسا چکند

بدیده کاسه همسایه دل اگر ندهد

دو شیشه خون جگر با خمار ما چکند

مپرس حال دل آندم که در حدیث آئی

کریم چون گهرافشان شود گدا چکند

بهر نواله گرم استخوان دهد ای بخت

تو خود بگو که درین قحط پس هما چکند

کلیم شکوه ز توفیق چند شرمت باد

تو چون بره ننهی پای رهنما چکند

غزل شمارهٔ ۳۸۰

هرگز دل عاشق ز هوس رنگ نگیرد

در کشور ما آینه را زنگ نگیرد

در ساغر امید ز بیرنگی عشقست

خونیکه لب از خوردن آن رنگ نگیرد

روزی دل از تیغ جفای تو فراخست

زخمی که خورد بخیه برو ننگ نگیرد

از خاک نشینی فقیران خبرش نیست

زانرو که دل شاه ز اورنگ نگیرد

گر ترک جفا می کند از بهر وفا نیست

گه صلح کند تا دلش از جنگ نگیرد

رشکست بر آن سالک مغرور که چون سیل

در ره خبر از منزل و فرسنگ نگیرد

عهدیست که با صبح صفا نیست، ندانم

کائینه خور چون زدمش زنگ نگیرد

زر در کف غیرست و ترازوی تمیزش

خود را چکند گر طرف سنگ نگیرد

از باده کلیم آینه طبع شود صاف

بگذار که زاهد می گلرنگ نگیرد

غزل شمارهٔ ۳۸۱

بیا که بیتو سیاهی ز چشم روشن شد

ز گریه دیده ما همچو چشم روزن شد

جدا ز لعل لبت جام ماتمی دارد

زدم چو بر لبش انگشت گرم شیون شد

برای سوختن آماده ام چنانکه کسی

اگر بر آتش من آب ریخت روغن شد

قفس بدیده مرغ اسیر تاریکست

چه شد که بام و در او تمام روزن شد

زچاک پیرهن آن بهینه را ببین ای بخت

سری ز خواب برآور که صبح روشن شد

زبسکه بر سر هم ریختیم و سبز نشد

بزیر خاکم تخم امید خرمن شد

خیانت است اگر در ره بهشت نهی

کلیم پای تو هر وقت وقف دامن شد

غزل شمارهٔ ۳۸۲

بعهد جور تو دل ترک آه و افغان کرد

بجرم بی اثری ناله را بزندان کرد

درون سینه بذوقی نشست ناوک او

که ناله را ز برون آمدن پشیمان کرد

بهوش باش دلا آه شعله ناک مکش

کنون که ناوک او سینه را نیستان کرد

بچشم روشنی داغهای کهنه روم

تبسمش نمک تازه در نمکدان کرد

همان بقیمت جان می خرند از لب او

چه شد که گریه من نرخ گوهر ارزان کرد

برو در آید اشکم چو طفل نو رفتار

اگر چه در طلبش طی صد بیابان کرد

بدان مثابه که خیزد سخن زروی سخن

کسیکه یاد مرا برد یاد نسیان کرد

نم سرشک لب تشنه را گشاد از هم

کلیم آخر ما را ز گریه خندان کرد

غزل شمارهٔ ۳۸۳

خوش آنزمان که عتاب بهانه ساز نبود

زبان تیغ جفا اینقدر دراز نبود

بروی طوفان روزیکه دیده وا کردم

بروی دریا چشم حباب باز نبود

بلند و پست جهان با هم است پس زچه رو

نشیب بخت مرا طالع از فراز نبود

نشسته ایم بخاک سیه ز طبع بلند

سزای آنکه طبیعت زمانه ساز نبود

گهر خزف بود آنجا که گوهری نبود

هنر غریب شد آنجا که امتیاز نبود

مگیر سهل اگر درد عشق یکروز است

کدام روز تب شمع جانگداز نبود

دمیکه تخته مشق جراحتش بودم

هنوز آن مژه شوخ تیغ باز نبود

شکایتی که دل از زلف تابدار تو داشت

کم از شکایت شمع از شب دراز نبود

کلیم نسبت شمع ار بشعله چسبان شد

بتنگ درزی ربط نیاز و ناز نبود

غزل شمارهٔ ۳۸۴

کشش اوست که ما را بسر کار برد

بلبل از نکهت گل راه بگلزار برد

بر در میکده مستی بترنم می گفت

باده آبیست که از آینه زنگار برد

سود این داد و ستد چیست که در خلوت قرب

فرصت حرف دهد قوت گفتار برد

استخوانم نشود پیش خدنگ تو سفید

گر نه زخمم گرو خنده ز سوفار برد

یک چمن آب خورد از عرق خجلت گل

نکهت زلف تو گر باد بگلزار برد

مژه را داد ز کف چشم تو در آخر حسن

ترک مفلس چو شود تیغ بازار برد

شور بختیم و شهید لب او کاش کسی

استخوانهای مرا سوی نمکزار برد

تاب بیداد کلیم اینهمه چون می آرد

گر نه دل میدهدش آنکه دل از کار برد

غزل شمارهٔ ۳۸۵

دوران زکار بسته اگر عقده وا کند

دست شکسته را ببریدن دوا کند

بسیار کفش آبله ها پاره می شود

تا کس سراغ آن گهر بی بها کند

زاهد زبس بمکتب تعلیم کودنست

استاد خواهد ار همه کسب هوا کند

تا چند دست بر سر و پایم بگل بود

عیش آن بود که عاشق بیدست و پا کند

هر جا که مستمع بسخن دیر می رسد

بگذار تا زبان خموشی ادا کند

بر روی شاهد سخن ابروی دلکشی است

آرایشی که ناخن دخل بجا کند

لب تشنه تا بچاه نیفتد نیابد آب

میراب روزگار چو حاجت روا کند

ناصح نمی توان بفسون دل ازو برید

کس چون سپند سوخته ز آتش جدا کند

افتاده ام ز دیده روشندلان کلیم

از دیدن من آینه رو بر قفا کند

غزل شمارهٔ ۳۸۶

مرد حق‌بین که بلا را ز خدا می‌بیند

تیغ را بر سر خود بال هما می‌بیند

دیده را میل کشی چون دگران سرمه کشند

گر بدانی نظربسته چه‌ها می‌بیند

زنگ می‌خواهد از آیینه نظر چون تنگست

ای بسا دیده که تن را به قبا می‌بیند

عالمی را که کتابست به حق راهنما

کعبه دارد هوس و قبله‌نما می‌بیند

بخت ما در شب زلف تو دمی خواب نکرد

این قدر خواب پریشان ز کجا می‌بیند

نیست بی‌قدر کسی در نظر تنگ جهان

خاک را دسته گل بر سر ما می‌بیند

دیده بستن ز جهان فیض و گشایش دارد

چون گدا کور شود برگ و نوا می‌بیند

هر کرا دیده نبندند ز کویت نبرند

پیش پا گرچه نبیند به قفا می‌بیند

تیره گردید کلیم آینه زانوی من

بس که در گوشهٔ غم روی مرا می‌بیند

غزل شمارهٔ ۳۸۷

اقلیم دل به زور مسخر نمی‌شود

این فتح بی‌شکست میسر نمی‌شود

از گریه سرنوشت چه شویم که این رقم

زایل به آب چون خط ساغر نمی‌شود

روشندلان خوش آمد شاهان نگفته‌اند

آیینه عیب‌پوش سکندر نمی‌شود

جان می‌دهم نهفته که دل پی نمی‌برد

خون می‌خورم چنانکه لبم تر نمی‌شود

کی می‌نهد دلیر قدم در محیط عشق

تا کس در آب دیده شناور نمی‌شود

خاک از غبارگاه بلندی طلب بود

با ما به خاکساری همسر نمی‌شود

پیداست تا کجاست ترقی ما که مور

گر بال یافت صاحب شهیر نمی‌شود

بر فرق ریخت خاک که در هیچ معرکه

از ناکسی سیاهی لشکر نمی‌شود

آسوده‌خاطریم ز رد و قبول خلق

فرسوده محک زر اختر نمی‌شود

گر توتیا کنند گهر را چو بشکنند

با خواری شکست برابر نمی‌شود

خود را دگر ز گرم‌روان نشمری کلیم

در زیر پایت آبله اخگر نمی‌شود

غزل شمارهٔ ۳۸۸

ز شیرین جان‌ها بس که تیغت شهدپرور شد

لب تیغت به هم چسبید و من شادم که بهتر شد

ز آغاز انتهای کار دنیا می توان دیدن

شرر را زندگی در ساعت اول مکرر شد

سموم کشت طالع گشت گرمی هواداران

بشمع بخت ما باد پر پروانه صرصر شد

زتاب باده هر گه شعله ور شد شمع رخسارت

در آن چشمیکه حیران تو گردید اشک اخگر شد

شود در پله اهل کرم سنجیده ای داخل

که مانند ترازو سنگ در نزدش برابر شد

خیال شادمانی زان بیاد من نمی آید

که در راهش غبار خاطر سد سکندر شد

ندارد چاره تردامنی چون خشکی زاهد

در آتش گر نشستم دامنم از خون دل تر شد

بوقتی دهر کم فرصت کشید از کام دندان را

که انگشت ندامت داخل رزق مقدر شد

کلیم ار عافیت خواهی مکن تن پروری، کانجا

نجات از تیغ بیرحمی نصیب صید لاغر شد

غزل شمارهٔ ۳۸۹

ز تازه شاخ گلی خانه ام گلستان بود

گل بهار امیدم بجیب و دامان بود

بجام آتش حسرت ز دود می ننشست

بخانه خس و خاشاک برق مهمان بود

ز چاک پیرهنش سیر گلستان کردم

هزار رنگ گل بوسه در گریبان بود

بکف پیاله، بسر باده، حرف بوسه بلب

ز روزگار بسی کار ما بسامان بود

درازدستی ما عاقبت چه گلها چید

زگلشنی که ز شبنم گلش گریزان بود

هزار قافله آرزوی لب تشنه

مقام کرده بدور چه زنخدان بود

هلاک آن شب قدرم که چشم بخت آنجا

مجال خواب نمی یافت بسکه حیران بود

کلیم تشنه که لب را ز گریه تر می کرد

ز بختمندی میراب آبحیوان بود

غزل شمارهٔ ۳۹۰

صاحب همت که دست از کار دنیا می‌کشد

کی دگر زان دست خار یأس از پا می‌کشد

از ستم بر ناتوانان بالد آن سرکش به خویش

شعله چون مشت خسی را سوخت بالا می‌کشد

آینه از باطن صافست محنت‌کش ز زنگ

شیشه از روشندلی بیداد خارا می‌کشد

اشک‌ریزان تا غبارِ جلوه گاهش رفته‌اند

زلف را در خون کشد گاهی که تا پا می‌کشد

جاهلان را فخر می‌باید ز جهل خود که دهر

انتقام جرم نادان را ز دانا می‌کشد

ما به این سامان چرا شرمنده باشیم از سپهر

گوهر بی‌آب کی منت ز دریا می‌کشد

تا قلم برداشت قمری آشیان خواهد نهاد

سر و بالای ترا نقاش هرجا می‌کشد

دشمنی را باعثی باید، نمی‌دانم کلیم

اشک از بهر چه لشکر بر سر ما می‌کشد

غزل شمارهٔ ۳۹۱

سر سودازدگان جنگ به افسر دارد

سپر داغ از آنست که بر سر دارد

فرش ره کرده رخ زرد مرا خواری عشق

این زری نیستکه از خاک کسش بر دارد

دامنش سد سکندر بره وصل شود

عاشق بی زر اگر بخت سکندر دارد

هر که از داغ حسد بر دل او مهری هست

محضر ریختن خون برادر دارد

چاره ای نیست به از گردش ساغر او را

تلخ عیشی که غم از گردش اختر دارد

پنبه های صدف گوش درین قحط تمیز

نزد ابنای زمان عزت گوهر دارد

دعوی داغ نزاری بودش با تن ما

پر طاووس که صد مهر به محضر دارد

دل ز هم صحبتی دیده ز خون گشت تهی

می در آن شیشه نماند که دو ساغر دارد

باطن هر که منور شود از آتش عشق

می توان یافت که چون شمع چه بر سر دارد

خضر این بادیه را چند نشانست کلیم

اول آن کو قدم آبله پرور دارد

غزل شمارهٔ ۳۹۲

گر کرم در طبع نبود باده‌اش پیدا کند

شیشه می ترک سر از همت صهبا کند

سوزن عیسی همی باید که بخت سختگیر

در ره شوقت مرا خاری برون از پا کند

دست ما را می‌تواند انقلاب روزگار

از گریبان آورد در گردن مینا کند

گوهر قدر عزیزان را سپهر بی‌تمیز

توتیا سازد ولی در چشم نابینا کند

آنچه اول غرق گردد کشتی امید ماست

گر سراب ناامیدی را فلک دریا کند

همچو شمع آتش زبانم لیک وقت عرض حال

می‌نشینم منتظر تا گریه راهی وا کند

نزد مستان کشتی می را هنر بی‌لنگری‌ست

در کف دریاکشان عیبست اگر مأوا کند

بیش ازین نبود که سرکوبی به هم خواهد رسید

بخت دست قدرت ما را اگر بالا کند

گر دلم تنگست چون دستم ازین شادم کلیم

فکر دنیا ره نمی‌یابد که در وی جا کند

غزل شمارهٔ ۳۹۳

تا تیغ او به داد اسیران نمی‌رسد

یک سر به کوی عشق به سامان نمی‌رسد

جایی که پای خاطر من در میان بود

آشفتگی به زلف پریشان نمی‌رسد

از خود چو نگذری به مرادی نمی‌رسد

سر تا بریده نیست به سامان نمی‌رسد

در بیت ابروی تو که بی‌عیب آمده است

جز دخل کج به خاطر مژگان نمی‌رسد

ما طفل بوده‌ایم و شب جمعه دیده‌ایم

هرگز به صبح شنبه مستان نمی‌رسد

یک حرف بیش نیست سراسر بیان عشق

این طرفه تر که هیچ به پایان نمی‌رسد

کوتاهی زمانه به جایی رسیده است

کز می دماغ باده‌پرستان نمی‌رسد

چون شیشه شکسته ز ما دست شسته‌اند

اصلاح ما به خاطر یاران نمی‌رسد

پهلو تهی کنند ز مست برهنه تیغ

ز آن رو نگاه یار به مژگان نمی‌رسد

شعرت کلیم اگر همه شعری نسب بود

نبود بلند تا به سخن‌دان نمی‌رسد

غزل شمارهٔ ۳۹۴

آنقدر بر دل نشست از دوست و ز دشمن غبار

کز برون چون اخگرم گردید پیراهن غبار

گرد غم را با دل پر رخنه ما الفتی است

باشد آری آشنا با چشم پرویزن غبار

بسکه دل رنجید ازو چشمم نیارد دیدنش

آید از گرد سرا در دیده روزن غبار

آستان و صدر را هرگز زهم نشناختم

بی تکلف هر کجا یابد کند مسکن غبار

سینه ام از صحبت دل معدن زنگار شد

آری از آتش نشیند بر دل گلخن غبار

چشم بر راهست دل شاید از آن ره قاصدی

آید و در کوی ما بفشاند از دامن غبار

دل مگو دارد صفا محتاج فیض مرشدیست

آب آهن چون تواند شست از آهن غبار

گرد غم از چهره من پاک نتوانست کرد

گریه ای خواهم که شوید از دل دشمن غبار

در دل خود رای او هرگز مرا خود جا نبود

حیرتی دارم که چون آنجا نشست از من غبار

خاک این ویرانه دامن گیر شد آخر کلیم

کی ز کنج خاطرم برخیزد از رفتن غبار

غزل شمارهٔ ۳۹۵

چه شد گاه از زبان خامه نام این پریشان بر

بر آر از پستی گمنامی و بر صدر عنوان بر

ز بوی وصل روح کشتگان را شاد کن گاهی

ز نقش پای خود گل بر سر خاک شهیدان بر

چرا بیهوده می‌کوبی در هر باغ و بستان را

تو گر خاری به پا داری ز راهش گل به دامان بر

تماشای جهان گر ذوق داری دیده بر هم نه

اگر خواهی که بگشاید دلت سر در گریبان بر

سر و جانان به راهت می‌دهم گر سر فرود آری

سرم بردار پس آنگه به مزد دست سامان بر

هزاران شب به سر بردند با هم شمع و پروانه

تو هم ای شمع شب‌خیزان شبی با ما به پایان بر

سیه‌روز و پریشان‌خاطر و آشفته‌احوالم

صبا این است پیغامم به آن زلف پریشان بر

جنون خواهد بیابان سنگ طفلان هم هوس دارد

مرا ای بخت یاری کن به میدان صفاهان بر

کلیم اندر غریبی آزمودی قیمت خود را

کنون همت بورز این زیره را دیگر به کرمان بر

غزل شمارهٔ ۳۹۶

نگویمت که دل از حاصل جهان بردار

بهر چه دسترست نیست دل از آن بردار

اگر نسیم ریاض وطن هوس داری

بناله دامن خرگاه آسمان بردار

بعندلیب شنیدم که باغبان می گفت

ز گلبنی که بود سرکش آشیان بردار

براه عشق که زاری و عجز می طلبند

ز ساز و برگ سفر چون جرس فغان بردار

پیاله گر بکف آید به پند گو منکر

چو گل بود نظر از روی باغبان بردار

اگرچه صرفه پسندیده نیست از مستان

چو شیشه جلوه کند شمع از میان بردار

براه کعبه اگر می روم گوید عقل

که از برای رگ نفس استخوان بردار

زمانه هر چه دهد در بهای عمر مگیر

ز بد معامله گلخن بگلستان بردار

وطن تمام خس وخار بیکس است کلیم

برو سواد وطن را از آشیان بردار

غزل شمارهٔ ۳۹۷

تا یافت عزت از تو مکان گوالیار

سوگند خورده چرخ بجان گوالیار

گرد سپاه شاه جهان گر نمی رسد

بی سرمه بود چشم بتان گوالیار

چون سفره کریم کشیده است قلعه اش

گردان نشسته بر سر خوان گوالیار

از کنگرش که کرده زبان در دهان چرخ

گردون گرفته یاد، زبان گوالیار

این قلعه ایست کز شرف پای بوس شاه

بر چرخ سر کشنده مکان گوالیار

صد رنگ چون بهار شد از خیمه سپاه

در کوچ لشکرست قران گوالیار

از فیض چتر شاه که خورشید پیکرست

گوهر چو لاله رسته زکان گوالیار

از بندگی ثانی صاحبقران کلیم

گردیده سرفراز بسان گوالیار

غزل شمارهٔ ۳۹۸

چشم جادوی تو در دلجویی اهل نیاز

هیچ کوتاهی ندارد عمر مژگانش دراز

رشته جان و رگ دل در خم مژگان اوست

هیچکس دیدی به یک مضراب بنوازد دو ساز

هرکسی سازی به ذوق خویشتن سر می‌کند

دل میان مطربان خوش کرده یار دلنواز

جامه دیوانگی بر قد هرکس راست نیست

از دوصد دیوانه یک تن نیست عریانی تراز

در قمار عشق بازی با تو نقشم خوش نشست

چون؟ نباشد اینچنین تو پاک بر، من پاکباز

از نشان خون ناحق کشتگان او را چه باک

بال گنجشک است فرش آشیان شاهباز

تا نبود این تاج زرین بر سرش آسوده بود

شمع افتاد از هوای سرفرازی در گداز

شعر اگر وحی است محتاج سخن‌فهمان بود

چون ممیز در میان نبود چه سود از امتیاز

بیشتر ما را کلیم آفت رسد ز ابنای جنس

شیشه از سنگست و از وی بیش دارد احتراز

غزل شمارهٔ ۳۹۹

نهال عشق که برگش غمست و بار افسوس

اگر ز گریه نشد سبز صد هزار افسوس

نیامدی و سیاهی ز داغها افتاد

سفید شد برهت چشم انتظار افسوس

میان گرد کدورت پدید نیست دلم

چه سازم آینه گم گشت در غبار افسوس

بآه و ناله میسر نمی شود وصلت

نسیم، رنگ ندارد زنوبهار افسوس

باشک ریزی رامم نشد چه چاره کنم

همیشه می رمد از دانه ام شکار افسوس

باین دو دیده ز حسنت چه می توان دیدن

هزار چشم نداریم صد هزار افسوس

ببوسه بازی او هر چه داشت باخت کلیم

نمی نشیند نقشش درین قمار افسوس

غزل شمارهٔ ۴۰۰

چون اشک پریشان سفری را چه کند کس

سرمایه هر شور و شری را چه کند کس

دکان به چه کار آید اگر مایه نباشد

بی‌دجله خون چشم تری را چه کند کس

اشک آمد و بیناییم از دیده برون شد

هم‌خانگی پرده‌دری را چه کند کس

از روشنی شمع وصال تو گذشتیم

خود گو که فروغ شرری را چه کند کس

آیینه غبار از نفس ما نپذیرد

زینگونه دم بی‌اثری را چه کند کس

هردم دل دیوانه ما در خم زلفی‌ست

سودازده دربه‌دری را چه کند کس

آید چو خیالت کنم از سینه برون دل

در بزم طرب نوحه‌گری را چه کند کس

یاری ز خط و خال چه خواهی پی قتلم

در کشتن موری حشری را چه کند کس

نقد دو جهان موسم گل قیمت می نیست

چون غنچه همین مشت زری را چه کند کس

یار این دل صد پاره کلیم از تو نگیرد

ویرانه بی بام و دری را چه کند کس

غزل شمارهٔ ۴۰۱

دیده را کردی سفید، از انتظار ما مپرس

صبح ما را دیدی، از شب‌های تار ما مپرس

آن‌چه می‌افتد به دام ما به غیر از رخنه نیست

طالع رم‌کرده بنگر از شکار ما مپرس

دین و دنیاباز و عالم‌سوز و سامان‌دشمنیم

زهره را می‌بازی، از خَصل قمار ما مپرس

خوارتر از شیشهٔ خالی به بزم باده‌ایم

عزتی گر بود رفت، از اعتبار ما مپرس

ما نمی‌گوییم کز هر کس چه‌ها برداشتیم

بردباریها ببین، اما ز بار ما مپرس

ما نه از رُستای عقلیم و نه از شهر جنون

بی‌وطن چون گردبادیم از دیار ما مپرس

می‌دهد طغیان اشک ما خبر از شور عشق

گل به دامن بنگر و از خارخار ما مپرس

با وجود خاک پایش توتیا دیدن نداشت

از عرق‌ریزی چشم شرمسار ما مپرس

با گلشن گر زینت رنگست از بو مفلس است

ای کلیم از برگ و سامان بهار ما مپرس

غزل شمارهٔ ۴۰۲

دوش در بزم تو دیدم ز دل خود سر خویش

آنچه پروانه ندیدست زبال و پر خویش

منعم از ناله چرا فاش چو شد راز نهان

چیست در خانه که من قفل زنم بر در خویش

خانه زاد جگر سوخته ماست همان

ناله هر چند بافلاک رساند سر خویش

یکتن از اهل وفا نیست بخونگرمی من

باورت گر نبود پرس هم از خنجر خویش

تنگ چشمی فلک بیش از آنستکه بود

نگذارد که نشینیم بخاکستر خویش

مرهم داغ جنون خاک سر کوی کسی است

ایخوش آنروز که آنخاک کنم بر سر خویش

پاره دل گره رشته اشکست کلیم

این گره باز کن از کار دو چشم تر خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۳

اگرچه از مژه روبم غبار رهگذرش

بچشم من نرسد توتیای خاک درش

گذشت از آن بر رو زلف تا خطش سر زد

کنون نهاده ز هر حلقه چشم بر کمرش

همیشه بیهده گوئی بود بهر محفل

که شمع مالد صندل بسر ز درد سرش

شکسته بالم و صیاد هم پرم بسته

شکسته بسته من خوش نموده در نظرش

گمان مبر که شود گریه آب آتش عشق

گواه سوزش شمعست و اشک بی اثرش

هنر نهفته نمی ماند، از صدف پیداست

که قعر بحر نگردیده پرده گهرش

نشان دردطلب بس همینکه می گیرم

ز سایه خود در راه جستجو خبرش

جدل بکس نکنم زانکه غیر زانو نیست

قرینه ای که توانم نهاد سربسرش

کسیکه کشته آنچشم سرمه سا باشد

زلب بلند نگردد فغان نوحه گرش

جواب نامه کلیم از ستمگری خواهد

که مرغ نامه بر اوست تیر چار پرش

غزل شمارهٔ ۴۰۴

که دل بر جا تواند داشت پیش چشم شهلایش

کشد ز آیینه بیرون عکس را مژگان گیرایش

ره عشق ار به سر آید ندارد راه بیرون شد

به ساحل گر رسد کشتی همان دریا بود جایش

به قتلم غمزهٔ خونریز را همدست مژگان کن

چه سود از تیغ تنها گر نباشد کارفرمایش

همه رنگینی اشکم، همه رعنایی آهم

ز عکس آن گل رودان و یاد نخل بالایش

کند قمری خیال سرو و بر خاک آشیان بندد

به هرجا سایه افتد بر زمین از قد رعنایش

سیه‌روزی به این خوش‌طالعی هرگز نمی‌باشد

به کام دل چه خوش پیچیده زلفش بر سراپایش

کلیم اندر ره عشقش به غارت داد سرمایه

نماند هیچ با او غیر خاری چند در پایش

غزل شمارهٔ ۴۰۵

نهد مرهم به زخم شانه جعد زلف غمخوارش

برد زنگ از دل آیینه آب و رنگ رخسارش

از آن مژگان او دست دعا بر آسمان دارد

که دائم از خدا خواهد شفای چشم بیمارش

اگر بلبل هزاران نغمه های دلگشا آرد

نخواهد گل شکفتن تا نبیند طرف دستارش

بسی می نالم و یاری ز بخت خود نمی بینم

چو بیماری که در خوابگران باشد پرستارش

نه از باد صبا دارد سر زلفش پریشانی

زحرص دلبری با هم نمی سازند هر تارش

مژه خنجر گذارست و نگه مرهم خروش ایدل

ببین چشمش باین هستی چه هشیارست در کارش

مهیای خرابی آنچنان ویرانه ای دارم

که سایه می گریزد همچو برق از زیر دیوارش

بهارست و بحسرت می کنم دل از گلستانی

که نتوان رشته جانرا برید از سوزن خارش

کلیم از ضعف منت از مسیحا برنمی‌دارد

به کنج بی‌کسی بهتر که بگذاریم بیمارش

غزل شمارهٔ ۴۰۶

می کنی ای شیخ یاد از رخنه های دین خویش

افکنی بر شانه هرگه دیده خود بین خویش

خاکساری سربلندی را ز سر وا کردن است

نه حصیر و خشت کردن بستر و بالین خویش

بر کریمان شکر سائل در حقیقت واجبست

زانکه گلبن را سبکباریست از گلچین خویش

در پناه فیض عریانی مسلم ماند خار

گل چه آفتها که دید از جامه رنگین خویش

در طریقت عار چون از دین خود برگشتنست

گر بجام جم دهد کس کاسه چوبین خویش

هر گران سنگی شود زاندیشه روزی سبک

آسیا را دانه می اندازد از تمکین خویش

خودشکن را خوش نیاید مدح و بیش از دیگران

خودپسند از ابلهی خود می کند تحسین خویش

تلخ کامان دگر داری بجز ساغر، بده

دیگران را هم زکاتی از لب شیرین خویش

از غم جانسوز خود تا کی توان دیدن کلیم

همدمان را چون چراغ کشته بر بالین خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۷

نبود عجب که باشد سرگشته صدهزارش

آنشاخ گل که گردد برگرد سر بهارش

غلطد بر آن بناگوش از موج زلف دیگر

در آب عارض افتد چون عکس گوشوارش

بر قامت شهیدان خیاط عشق دوزد

پیراهنی که باشد از زخم پود و تارش

با آنکه ناوک او در صید پر بر آرد

از درد انتظارش لاغر شود شکارش

دامان عصمت او از باده تر نباشد

کز برق حسن شد آب، آئینه در کنارش

بر لوح تربت ما ای همنشین رقم کن

اینست آنکه شمعی نگریست بر مزارش

هر شاخ گل که باشد عارض زبلبل خود

خارش زپا برون کن وز سینه خار خارش

از کام بخشی دهر منت مکش که ندهد

کام دلی که ارزد وصلش بانتظارش

خشک وتر زمانه زنگ بقا ندارد

معلوم می توان کرد از شبنم و شرارش

عاقل از آن ز دنیا گیرد کناره کاین بحر

هر گوهری که دارد افتاده بر کنارش

دیگر کلیم زردی از هیچ رو نه بیند

روئی که سرخ دارد سیلی روزگارش

غزل شمارهٔ ۴۰۸

دلا ز رنگ تلون کشیده دامن باش

نمی توانی اگر موم بود آهن باش

نفس موافق طبع جهانیان نکشی

بهر کجا که تبسم خرند شیون باش

چو سقف خانه هوادار یک مقام مشو

گهی صهبا چمن، گاه دود گلخن باش

اگر بچشم بصیرت بخلق می نگری

بفکر عیب نهفتن چو چشم سوزن باش

غرور شعله ادراک بدتر از جهل است

بعیب هیچ ندانی بساز و کودن باش

دلا زیاده ز روز سیه بما نرسد

ترا که گفته بفکر بیاض گردن باش

لباس ظاهر و باطن بهم موافق کن

نه همچو دریا خونخوار و پاکدامن باش

بجز متاع تجرد ببار خویش مبند

بهر سفر که روی شرمسار رهزن باش

کلیم عمری با این و آن بسر بردی

برای تجربه هم یک دو روز با من باش

غزل شمارهٔ ۴۰۹

بروی مرهم مرهم نهیم بر دل ریش

که زخم بر سر زخمست و نیش بر سر نیش

اگر ببادیه چون بیکسان هلاک شویم

زگردباد به بندیم نخل ماتم خویش

پر است خاطر آن بیوفا ز کینه ما

بغایتی که نگردد ز حرف دشمن بیش

بخون فشانی چشم بهانه جوست چنان

که خون زدیده جهد بر رگم زپیکر نیش

دلم ز ناز و نعیم جهان ندارد رنگ

چه جای نقش و نگارست خانه درویش

کلیم بهر خط زخم دلبران تن را

زدیم مسطری از استخوان پهلوی خویش

غزل شمارهٔ ۴۱۰

در مصاف عافیت لرزان تر از سیماب باش

تیغ موج خون چو بینی پنجه قصاب باش

بخت بیداری نمی یابد تجرد پیشه را

خانه چون خالی بود گو پاسبان در خواب باش

هر کجا باریک شد راهت، قدم از سر بنه

جاده گر از تار در پیش آیدت مضراب باش

کار یکرو کن، مدارا نیست جز مشق نفاق

گرنه سیلاب سرائی آتش اسباب باش

سجده گر پیشت برند ابروی تمکین خم مکن

از قبول خلق از جا در میا محراب باش

از شهادت رتبه بالاترت گر آرزوست

در تلاش تشنه مردن در کنار آب باش

تیغ اگر بر خوری رنگ رضامندی مباز

با بلاها تازه رو چون عکس در خوناب باش

سخت جانی مایه صد دردسر باشد کلیم

در کشاکش ناتوان چون رشته بیتاب باش

غزل شمارهٔ ۴۱۱

بخانه چند نشینی سری ببستان کش

چو چشم خویش دمی باده در گلستان کش

ز کنجکاوی دلها غبار می گیرد

زلطف گاهی دستی بتیغ مژگان کش

مرا بگوشه مکتوب غیر یاد مکن

جدا بنام من ایدوست خط نسیان کش

زمانه ایست که مستی زبلبلان عیب است

بسان غنچه در این باغ باده پنهان کش

اگر قبول نداری که کشته لب تست

بیا بگلشن و از زخم غنچه پیکان کش

چنانکه آب زگل می شود کدورت ناک

اگر تو صافدلی بار زیر دستان کش

ز بیقراری منعم نمی توان کردن

کسی بشعله نگوید که پا بدامن کش

بطاق گنبد فانوس این رقم دیدم

که سر بباد رود زود در گریبان کش

بسان شیشه خالی دماغ ما خشک است

کلیم رخت ببازار میفروشان کش

غزل شمارهٔ ۴۱۲

اگر چه هست مرا بیتو داغ بر سر داغ

زنم ز ناخن هر لحظه حلقه بر در داغ

نشسته بر سر بالین من بدلسوزی

رفیق در شب غم چون فتیله بر سر داغ

چنان نگار شد از نیش غمزه ات مرهم

که تا بحشر نخیزد ز روی بستر داغ

ستاره سوخته ای همچو من ندارد عشق

که هست کوکب بخت سیاهم اختر داغ

تو چون بجلوه در آئی برای دفع گزند

سپند آبله سوزد دلم بر اخگر داغ

درون سینه غم او بمجلس آرائی است

صراحی دل پر خون گواه ساغر داغ

کلیم سوخته را وقف شد که بردارند

ز روی بستر تب چون سیاهی از سر داغ

غزل شمارهٔ ۴۱۳

آهم اثر نیافت ز فریاد بیوقوف

شاگرد را چه بهره ز استاد بیوقوف

در پنجه داشت ناخن و دربند تیشه بود

آه از نکرده کاری فرهاد بیوقوف

مشکل که این شکار در آید بدام تو

دل مرغ زیرکست و تو صیاد بیوقوف

شعرم بمو شکافی ادراک مدعی

خندد چو نوعروس بداماد بیوقوف

بنگر کلیم چون فلکم زار می کشد

کافر مباد کشته جلاد بیوقوف

غزل شمارهٔ ۴۱۴

خم زلفی است دگر دام گرفتاری دل

که درو موی نگنجیده ز بسیاری دل

راهزن را نبود باک ز فریاد جرس

ترک یغما نکند غمزه ات از زاری دل

دید چون بیکسی ما دل آهن شد نرم

ماند پیکان تو در سینه به غمخواری دل

خنده بر بخت زنم یا به وفاداری دوست

گریه بر خویش کنم یا به گرفتاری دل

طاقت صبر و سکون در سر کار دل رفت

عاشقان خانه خرابند ز معماری دل

آنکه بگذاشت چنین نرگس بیمار تو را

گفت من هم نکنم چاره ی بیماری دل

مذهب بنده و آزاد همین یک حرف است

چیست آزادی کونین؟ سبکباری دل

عشق چون تیغ کشد بر دل بیچاره کلیم

کیست جز داغ که آید به سپرداری دل

غزل شمارهٔ ۴۱۵

امانم داد هجر بیمدارا تا ترا دیدم

ترا دیدم، چرا گویم که از هجران چه‌ها دیدم

به وصلت دل گواهی می‌دهد اما ز بی‌تابی

به لوح سینه از خط‌های ناخن ناله‌ها دیدم

ز بس با من به دعوی ناله کرد آخر شد افغانش

به پای ناقه‌ات آخر جرس‌ها بی‌صدا دیدم

کجا رفت آنکه می‌گوید بد از نیکان نمی‌آید

به چشم خویش من کار نمک از توتیا دیدم

دروغست آشنایی روشنایی زان مکن باور

سیه شد روزگارم تا نگاه آشنا دیدم

فشاندم تا ز دنیا دست، هر کامی به دست آمد

زدم تا پشت پا افلاک را در زیر پا دیدم

ز کنج بی‌کسی رفتم غبار ننگ سامان را

نمردم تا که این ویرانه را بی‌بوریا دیدم

حبابم بحر هستی را، که تا بگشاده‌ام دیده

به طوفان حوادث خویشتن را مبتلا دیدم

کنون از روشنایی دیده‌ام آشفته می‌گردد

کلیم از بس سیه‌روزی درین ماتم‌سرا دیدم

غزل شمارهٔ ۴۱۶

بوی کین هرگز کسی نشنیده از آب و گلم

گر به خس آتش فتد از مهر می‌سوزد دلم

چون قلم دارم سر تسلیم را در زیر تیغ

هرکسم سر می‌زند گویی که خط باطلم

نشئه آگاهیم، لیکن درین نخجیرگاه

بر سر تیر همه مانند صید غافلم

از در و دیوار می‌گیرم سراغ مرگ را

رهنورد مانده‌ام در آرزوی منزلم

شمع را مانم که از سیر و سلوکم ناامید

هرکجا هستم زاشک خویشتن اندر گلم

لاله‌وارم دل ز غم صد چاک شد در بی‌کسی

هیچکس ننهاد غیر از داغ دستی بر دلم

آرزوی یک دل از من در جهان حاصل نشد

مایه نومیدیم، گویی جواب سائلم

بی‌ثمر نخلم، مرا یاری به غیر سایه نیست

سایه خود با خاک یکسانست بنگر حاصلم

تا قیامت خار غم در جان نمی‌ماند کلیم

گر ز دل بیرون نمی‌آید، برآید از گلم

غزل شمارهٔ ۴۱۷

جذبه‌ای خواهم که از خود نیز روگردان شوم

هرکجا آیینه‌ای پیدا شود پنهان شوم

رنگ آبادی ندارم خانه بی‌صاحبم

گر خریدارم شود سیلاب آبادان شوم

قرض دار روزگارم، خاطرم زان شاد نیست

چون حباب ار وام هستی پس دهم خندان شوم

ناوک بیداد دوران را نشان باید شدن

آنچنان مگذارم ای غم از نظر پنهان شوم

تا به کی باید به خلقی مختلف یک‌رنگ زیست

یک نفس آیینه گردم، یک زمان سوهان شوم

کسر حرمت بار می‌آرد شکستن نان خلق

عزتم گردد طفیلی هرکجا مهمان شوم

قدرتم غالب حریفی را نمی‌داند که چیست

صد تعدی می‌کشم از حسن اگر طوفان شوم

هم کهن شد، هم مکرر جامه ناموس و ننگ

گر دلم خواهد لباسی نو کنم، عریان شوم

خواهم از روی تنگ دادن به تاراجش کلیم

فی‌المثل گر پاسبان چشمه حیوان شوم

غزل شمارهٔ ۴۱۸

دورم از فتنه که در سایه مژگان توام

خاطرم از همه جمعست پریشان توام

ناله هرچند غبار تنم از جا برداشت

طالع دون نرسانید بدامان توام

زانجمن پیشتر از شمع برون خواهم رفت

اینچنین گر بگدازد تب هجران توام

منت دیده دگر بهر تماشا نکشم

بسته ام چشم ز نظاره و حیران توام

گر سررشته نسبت دو بود تاب یکیست

موبمو در هم چون طره پیچان توام

استخوانم همگی شانه شود بعد از مرگ

بسکه در آرزوی زلف پریشان توام

نه بمن سر و سری دارد و نه گل نظری

این ثمر داد هواداری بستان توام

گرم آنم که نهم داغ بفرق تو کلیم

دگر امروز بفکر سر و سامان توام

غزل شمارهٔ ۴۱۹

ز سعی بخت مرادی روا نمی‌خواهم

وسیله گر همه باشد دعا نمی‌خواهم

سرای عاریتی قابل نشستن نیست

از آن به خاطر احباب جا نمی‌خواهم

شکستگان را پامال ساختن کفر است

به کنج خلوت غم بوریا نمی‌خواهم

جنان ز دست تهی خوشدلم به همت فقر

که پیر گشتم و در کف عصا نمی‌خواهم

گدا به غیرت من نیست در دیار طلب

هر آن مراد که گردد روا نمی‌خواهم

ز روزگار دو حاجت امید نتوان داشت

اگر به مرگ رسیدم تو را نمی‌خواهم

بتان ز صحبت هم می‌کنند کسب غرور

ترا به آینه هم آشنا نمی‌خواهم

چنان به راه طلب همتم بلند بود

که از سراب جز آب بقا نمی‌خواهم

کلیم از سفر آوارگی چو مطلب شد

جریده می‌روم و رهنما نمی‌خواهم

غزل شمارهٔ ۴۲۰

نمیرم تا براهت برنمی آید تمنایم

نماید تا قدم بیرون نیاید خارت از پایم

زبس گرمست نتواند نشستن هیچکس آنجا

عجب نبود اگر در بزم او خالی بود جایم

چو از آتش فزونتر مضطرب باشد سپند ما

بکویت گر نمی آیم نپنداری شکیبایم

زتیغت چاک چاکم، گر بر آرم از جگر آهی

چو اوراق پریشان می رود بر باد اعضایم

هوای وادی لیلی زبس دیوانه ام دارد

بشهرم گر کسی گم کرد می جوید بصحرایم

متاع دل بهر کس داده بودم باز می گیرم

پریشان طره ای دیدم که بر هم خورد سودایم

برای زخم می ترسم که در تن جای نگذارد

اگر داغ وفا زینگونه می گیرد سراپایم

چو مینا خون من بادا حلالت گر یکی نبود

بسان شیشه در مهرت یکی پنهان و پیدایم

کلیم ار نه غبار درگه افتادگی گردم

نخواهد برد هرگز طالع از پستی ببالایم

غزل شمارهٔ ۴۲۱

ز ناتوانی خود اینقدر خبر دارم

که از رخش نتوانم که دیده بردارم

زمانه آب متاع کسان خریده و من

نیم پسند زآبی که در گهر دارم

مگر بهانه ماندن شود در آن سر کوی

سرشک ریزم و بازش ز خاک بردارم

بسوی او روم آندم که می روم از خود

زخویش بیخبرم لیک ازو خبر دارم

چو دام هر چه گرفتم بمن نمی ماند

اگر چه هیچ ندارم همین هنر دارم

بکنج خلوت غم همچو شیشه نیمه

کمند وحدتی از اشک بر گهر دارم

زپاسبانی دل آمد بجان چکنم

نمی توانم ازین شیشه دست بردارم

هوای سرکشی نفس دون زیاده شود

به پشت گرمی خشتی که زیر سر دارم

شکسته رنگی خویشم خوش آمدست کلیم

که دائم آینه اشک در نظر دارم

غزل شمارهٔ ۴۲۲

هر آه حسرتی که به تنها کشیده ام

در بر بیاد آن قد رعنا کشیده ام

از رعشه خمار چو کف سبحه گیر نیست

بیهوده دست خویش ز صهبا کشیده ام

ارباب عقل محرم اهل جنون نیند

از موی سر نقاب بسیما کشیده ام

همچون نهال دست نشان بهر تربیت

بردم بدیده خار که از پا کشیده ام

در جستجوی وصل تو چون مار سر زده

سر را بجا گذاشته و پا کشیده ام

بیش از دو دست شخص بخواهش دراز نیست

من این دو دست را ز دو دنیا کشیده ام

از بهر ارمغانی اطفال چون کلیم

دایم بشهر سنگ ز صحرا کشیده ام

غزل شمارهٔ ۴۲۳

اشک غمازست خون در گریه داخل کرده‌ام

عکس تا ظاهر نگردد آب را گل کرده‌ام

رفتم از کوی تو چون شخصی که سیلابش برد

ترک جان را بیشتر از طی منزل کرده‌ام

آنچنان کز اشتیاق دانه مرغ آید به دام

من ز شوق ناله خود را در سلاسل کرده‌ام

حرف بیدادش به ناخن می‌کنم بر چهره لیک

چشم تا بر هم زنم از گریه باطل کرده‌ام

چون گلوی مرغ بسمل خون رود از نامه‌ام

آری آری شرح خون‌پالایی دل کرده‌ام

یارب این ره کی به پایان می‌رسد چون ضعف من

همچو نقش پای در گامی دو منزل کرده‌ام

تا کسی بر لب نیارد دعوی خون کلیم

خون فرزندان خود را وقف قائل کرده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۲۴

تا من از صیقل می آینه روشن کردم

شیشه را شمع ره شیخ و برهمن کردم

آب آهن همه از دیده زنجیر چکید

بسکه چون سلسله در بند تو شیون کردم

لایق برق نشد باد هم از ننگ نبرد

کشته های عمل خویش چو خرمن کردم

در جهان طالع خاکستر صیقل دارم

خود سیه روز و هزار آینه روشن کردم

کنج تاریک من از چشم بد روزن دور

با خیال تو در او دست بگردن کردم

همتم آتش داغ از در همسایه نخواست

من دیوانه از آن جای بگلخن کردم

کاغذ گرده شد از سوزن مژگان تو دل

رنگش از سرمه آن نرگس پرفن کردم

جای یک خار نه در پای و نه در دامن ماند

چشم بد دور که خوش غارت گلشن کردم

فرصت دوختن چاک دلم نیست کلیم

تیغ برداشته تا رشته بسوزن کردم

غزل شمارهٔ ۴۲۵

چون در مصاف حادثه آه از جگر کشم

تیغم نمی برد بچه امید بر کشم

از گریه کور گشتم و بینائیم بجاست

هر لحظه رشته مژه را در گهر کشم

عمرم بباغبان نخل قدش گذشت

یک ره ادب نهشت که تنگش ببر کشم

حسرت نصیب، طایر این بوستان منم

خمیازه در بهار ز گل بیشتر کشم

خوش جامه ایست داغ ولی پرده پوش نیست

صد پیرهن اگر بسر یکدگر کشم

شوقم ز بسکه ساخته امیدوار تو

بیوعده انتظار بهر رهگذر کشم

بیمار بی طبیب چو چشم توام که نیست

آن قوتم که منت هر چاره گر کشم

با سرنوشت بد چکنم آه چاره نیست

این آن نوشته نیست که خطش بسر کشم

گردد سر بریده بصندل نیازمند

جائیکه من ز دست غمت ناله بر کشم

با آنکه هیچ وقت نیاید بکار من

شب تا صباح ناله بمرگ اثر کشم

خار شکسته در قدمم سبز می شود

گر من کلیم پای بدامان تر کشم

غزل شمارهٔ ۴۲۶

خواهم ز بس پرده تقوی بدر افتم

چندی بزبان همه کس چون خبر افتم

این همسفران پشت بمقصود روانند

شاید که بمانم قدمی پیشتر افتم

دیوانه آنزلفم و از غایت سودا

با باد در آویزم و با شانه درافتم

این گوشه عزلت ز تو آب رخم افزود

نشناسم اگر قدر ترا دربدر افتم

بر خویش نمی بالم از اسباب تجمل

چون رشته سراپای اگر در گهر افتم

صیدم بتکلف نتوان کرد درین دشت

هر دام که بیدانه، درو زودتر افتم

مستوری من چیست کلیم، ار بگذارند

چون بوی می از پرده عصمت بدر افتم

غزل شمارهٔ ۴۲۷

با فکر او چو سر بگریبان فرو کنم

تشریح زلف خم بخمش موبمو کنم

دهقان بهر زمین که نشاند نهال تاک

منهم بخاک، تخم کدوئی فرو کنم

از تیغ ابروی تو زبس زخم خورده ام

جرأت نمی کنم که بمحراب رو کنم

هرگز مراد من بحصول آشنا نبود

در زیر تیغ عمر ابد آرزو کنم

از عقل های کهنه و نو خرمنی شود

گر آستان میکده را رفت و رو کنم

گردد بزیر خاک سکندر زشرم آب

دل را اگر بآینه اش روبرو کنم

دشنام و بوسه هر چه عوض می دهی بده

حاشا که با تو بر سر دل گفتگو کنم

بر صید دیگری نظری کی فتد، که من

در سر نگنجدم که گل چیده بو کنم

خواهی نشان تیر شوم یا غلاف تیغ

با هر ستم که مصلحت تست خو کنم

با تیغ جور ناوک لطفی کلیم هست

تا چاکهای سینه به پیکان رفو کنم

غزل شمارهٔ ۴۲۸

به دور خویش ز مینا حصار می‌خواهم

در آن میانه ترا در کنار می‌خواهم

به توبه نامه نمی‌شویَم از گُنَه که به حشر

به کف مسوده زلف یار می‌خواهم

چو چشم حسرتم افتد به تیغ ابروی دوست

یکی‌ست عمر و شهادت دوبار می‌خواهم

به روی کار جهان رنگ دیگرم هوس است

درین چمن نه خزان نه بهار می‌خواهم

ستم بود که گل زخم مشکبو نشود

ز تار زلف تو یک بخیه‌وار می‌خواهم

غبار اخگر دل را به آب نتوان برد

نسیمی از سر زلف نگار می‌خواهم

به سیل اشک سپردم سرای هستیِ خویش

ز خود سفر چه کنم خانه‌دار می‌خواهم

غبار خاطر از آن می‌دهم به شِکوه برون

که خاک بر سر این روزگار می‌خواهم

به بادیه نبرم گر کلیم را چه کنم؟

برای مجنون شمع مزار می‌خواهم

غزل شمارهٔ ۴۲۹

بسکه سودای سر کوی تو پیچد در سرم

در هوایت خانه دشمن بود چون مجمرم

شمع اگر پروانه اش من باشم از دلبستگی

رشته های خویش بندد حله بر بال و پرم

در وجود باطل من نیست یک جو منفعت

مو بمویم خط بطلانی بود بر پیکرم

این تب عشقست نی آتش که بنشیند زآب

من اگر بهتر شوم تب دار ماند بر سرم

تیغ موج من بخون جام من لب تشنه است

سنگ در دامن حباب آمد بچنگ ساغرم

آشنائی از ره بیگانگی چسبانترست

بسکه کم رفتم بدرها روشناس هر درم

بیقراران آشنای جانی یکدیگرند

هر کجا بینم جرس را می طپد دل در برم

نگذرد بر من کسی کزوی نبینم خوارئی

خار بیزد بر سرم گر بگذرد آب از سرم

از سر و سامان چو مهر کیسه برخیزم کلیم

تا نپنداری که همچون سکه در بند زرم

غزل شمارهٔ ۴۳۰

آتش دیگ هوس از دل سوزان گیرم

آب لب تشنگی از آهن پیکان گیرم

خوابم اینست که در دیدنت از هوش روم

خوردنم اینکه سرانگشت بدندان گیرم

عرق خجلت من سیل وجودم گردد

فقر را گر دهم و ملک سلیمان گیرم

وجه می گر نبود منکه ببوئی مستم

جا بهمسایگی باده فروشان گیرم

روش سوختن داغ ز دام آموزم

وز قفس قاعده چاک گریبان گیرم

از تف آتش آن تب که تنم را بگداخت

از گل داغ گلاب از پی درمان گیرم

داده خویشتن ایام چو می گیرد باز

حیف باشد که بجز پند زدوران گیرم

دارم آن حوصله و صبر که غم هم نخورم

از تهیدستی اگر روزه حرمان گیرم

نتوان بود کلیم اینهمه در بند لباس

بهر اطفال سرشکی که بدامان گیرم

غزل شمارهٔ ۴۳۱

دست و دل تنگ و جهان تنگ خدایا چکنم

من و یک حوصله تنگ باینها چکنم

سنگ بر سینه زنم شیشه دل می شکند

نزنم شوق چنین کرده تقاضا چکنم

در ره عشق اگر بار علایق همه را

بفکنم، با گهر آبله پا چکنم

ماتم بال و پر ریخته ام بس باشد

خویش را تنگ دل از دیدن صحرا چکنم

درد بیدردی چون باز دوا می طلبد

دردهای کهن خویش مداوا چکنم

منکه چون گرد بهر جا که نشینم خوارم

جنگ با صدرنشینان بسر جا چکنم

گله از چرخ بود تیر فکندن به سپهر

چون بجائی نرسد شکوه بیجا چکنم

خار بی گل شده هر جا گل بی خاری بود

گر نبندم ز جهان چشم تماشا چکنم

کنج تنهائیم از گور درش بسته ترست

عزلتم گر ندهد شهرت عنقا چکنم

سر و برگ جدلم نیست چو با خلق کلیم

نکنم گر ببد و نیک مدارا چکنم

غزل شمارهٔ ۴۳۲

بسکه از بار غم دهر گرانبار شدم

همه رو سجده کنان تا در خمار شدم

شیشه پیچ دل از مستی من خود نشکست

من باین دل شکنان از چه گرفتار شدم

خرم از ابر بهاری نشدم طالع بین

که درین باغ چو خار سر دیوار شدم

خواهم آئینه دگر روی بمن ننماند

بسکه از زشتی خود بر دل خود تار شدم

تا کی ایدل زغم تنگدهانان زاری

من بتنگ آمدم از وضع تو بیزار شدم

بعد عمریکه بخواب من بیدل آمد

گریه آبی برخم ریخت که بیدار شدم

رفتم از هوش مکن مستم ازین بیش کلیم

چشم بردار از آن چشم که از کار شدم

غزل شمارهٔ ۴۳۳

آن سالکم که با خضر هرچند هم نشینم

سرگشته همچو پرگار در گام اولینم

از بیم دید و وا دید بگریزم از عدم هم

گر بعد مرگ بیند در خواب همنشینم

دایم زهمت فقر خرجم ز دخل بیش است

خرمن بمور بخشم با آنکه خوشه چینم

آزار ما تلافی از آسمان ندارد

بیمرهم است زخمم هم طالع نگینم

ظاهر بباطن من یکرنگ گشته در عشق

چون شمع می گدازد با دست آستینم

امید رستگاری ز آغاز کار پیداست

در خانه کمانست صیاد در کمینم

این سرنوشت بد هم دایم بکس نماند

سیلاب اشک شوید آخر خط جبینم

شیرین زبانی من دام عوام نبود

جوش مگس کند زهر در دیده انگبینم

دایم کلیم دوران در پستیم ندارد

شاید که قدردانی بردارد از زمینم

غزل شمارهٔ ۴۳۴

دل شاد از آنم که دل شاد ندارم

وارسته منم خاطر آزاد ندارم

در راه تو جان بر لب و سر بر کف دستم

شمع سحرم حاجت جلاد ندارم

ترسم نبرد راه نسیمی بچراغم

شب نیست که شمعی بره باد ندارم

باید زمن آموخت ره و رسم اسیری

عمریستکه در دامم و صیاد ندارم

بینام باو نامه نویسم، چه توان کرد

چون نام خود از شغل غمش یاد ندارم

دامان ترم پاکتر از دامن دریاست

شرمندگی از عصمت زهاد ندارم

شب نیست که در دست پی مشق جراحت

پیکان تو چون خامه فولاد ندارم

با نیک و بدم همچو کلیم آینه صافست

گر شمع شوم رنجشی از باد ندارم

غزل شمارهٔ ۴۳۵

با که گویم آنچه زان نخل تمنا دیده‌ام

زان قد آشوب قیامت را دو بالا دیده‌ام

حالی من شد که در هر حال باید شاد زیست

قهقهه کبک دری را در قفس تا دیده‌ام

فاخته آن روز تا شب گشته بر گرد سرم

گر شبی در خواب سو قامتش را دیده‌ام

در رهایی تلاشم گرچه سیلابم برد

تا صلاح کار خود را در مدارا دیده‌ام

جرم چشم عیب‌بین خویشتن دانسته‌ام

هر قدر ناخوش که از ابنای دنیا دیده‌ام

نخوتی دارد قناعت، حیف کان نقص منست

خویش را تا قانعم همسر به دریا دیده‌ام

کار خود هرجا که محکم کرده دهر بی‌تمیز

مرغ را، زنجیر جای رشته بر پا دیده‌ام

در قفس یک سال می‌باید به سر بردن کلیم

دل‌گشایی گر همه یک دم ز صحرا دیده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۳۶

بیجوهریم و دست ز شمشیر می بریم

موریم و پنجه هنر از شیر می بریم

داریم تحفه تو دل پاره پاره ای

سودا ببین، که لاله بکشمیر می بریم

تا عاقلان بمأمن تدبیر می رسند

ما رخت خود بخانه زنجیر می بریم

خواهیم خو گرفت بروز سیاه خویش

ما تیرگی ز بخت بتدبیر می بریم

بار مجردان طریقت سبک خوشست

از ناله ها گرانی تأثیر می بریم

با آنکه احتیاج ندارند می خرند

چندانکه ما خجالت تقصیر می بریم

در انتخاب وادی آوارگیست بخت

زان دردسر ز خاک درت دیر می بریم

پنهان نمی کنیم زدشمن متاع خویش

مشت پری که هست بر تیر می بریم

ما را کلیم گرمی تب آب و آتشست

کی تشنگی ز دل بطباشیر می بریم

غزل شمارهٔ ۴۳۷

نه همین از بخت بد طوفان ز عمان دیده‌ام

دایم از جوش تری از قطره طغیان دیده‌ام

صد خلل در راحت تنهاییم افتاد اگر

زآشنایان گردبادی در بیابان دیده‌ام

از غم بی‌خانمانی گریه‌ام رو داده است

آشیان بلبلی گر در گلستان دیده‌ام

شانه تاری چند از زلفت به چنگ آورد و من

حاصلی گردیده‌ام، خواب پریشان دیده‌ام

شکوه بخت از زبانم سر نزد، گویی که من

در سواد تیره‌بختی آب حیوان دیده‌ام

از هدف صابرترم هرجا بلایی رو دهد

شکرباران کرده‌ام گر تیرباران دیده‌ام

اشک ما از گرمی شوق دگر آید به وجد

رقص آزادی طفلان از دبستان دیده‌ام

استخوان من قناعت بر هما شیرین کند

زین شکرریزی کزان لب‌های خندان دیده‌ام

می‌توان دریافت فیض سینه‌چاکی را کلیم

زین گشایش‌ها که از چاک گریبان دیده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۳۸

تا ز خواب مستی غفلت سری برداشتم

چون حباب از سر نهادم هرچه در سر داشتم

کس چو من از مزرع امید حاصل برنداشت

کاشتم تخم هوس‌ها را و دل برداشتم

در بیابان طلب از ننگ واپس‌ماندگی

خاطری آشفته‌تر از گرد لشکر داشتم

بلبلم وز غنچه نشکفته کس نشناسدم

صد بهار آمد که من سر در ته برداشتم

اقتضای وقت بین کز دور ساغر می‌کنم

شکوه‌ها کاول ز بدگردی اختر داشتم

کس نمی‌فهمد زبان شکوه خونین‌دلان

من گرفتم غنچه‌سان دست از دهن برداشتم

حال خویش از دیگران پرسم، نمی‌دانم که دوش

اخگر اندر خوابگه یا گل به بستر داشتم

از نظام کارم ار ایام عاجز شد چه عیب

رشته کوته بود و من صد سحر گوهر داشتم

تا به اکسیر غم او آشنا بودم کلیم

صرفه در عزلت به سان کیمیاگر داشتم

غزل شمارهٔ ۴۳۹

دوش در خواب چو آن طره پیچان دیدم

صبح در بستر خود سنبل و ریحان دیدم

از هواداری آنزلف چنانم که اگر

برد خواب اجلم خواب پریشان دیدم

ایخوش آندم که زحیرت نزنم دیده بهم

تا زدم چشم بهم آفت طوفان دیدم

آنچه از لشکر تاتار ندیدست کسی

من زیک تار از آن زلف پریشان دیدم

گرد راه طلبم سرمه بینائی شد

چمنی در دل هر خار مغیلان دیدم

از سر صدق چو دستار بگردش گشتم

گر سری خالی از اندیشه سامان دیدم

هر که ز ابنای جهان است بمن حق دارد

زانکه از چین جبین همه سوهان دیدم

دارد ار منفتعی صحبت این چرخ چرا

خضر را معتقد سیر بیابان دیدم

راست گویند بود توبه پشیمان بودن

هر کرا دیدم، از توبه پشیمان دیدم

دهر بر عکس توقع چو کند کار کلیم

هر چه دشوار شمردم بخود آسان دیدم

غزل شمارهٔ ۴۴۰

جنس کساد چار سوی ناروائیم

گوئی بشهر دلشکنان مومیائیم

در پرده بهتر است نمود وجود من

رنگ خجالتم چه بود، خودنمائیم

فقرم ز چهره رنگ سیاهی نشسته است

در کنج بیکسی شب بیروشنائیم

چین جبین بکس نفروشد کمال من

با نیک و بد چو آینه خوش آشنائیم

تغییر وضع اگر همه یکدم بود خوشست

در حسرت ترقی تیر هوائیم

چون شیشه رنگ خجلتم از چهره ظاهرست

سامان پذیر گردد اگر بینوائیم

فکرم زبحر فیض گدائیست گنج بخش

هر جا سفینه است پر است از گدائیم

قحط نمک بکان ملاحت اگر فتد

خوبان کنند چاره ز داغ جدائیم

در راه خاکساری و افتادگی کلیم

چون جاده ام، ندیده کسی نارسائیم

غزل شمارهٔ ۴۴۱

شکوه درد ترا کی پیش درمان می‌کنیم

تشنه می‌میرم و شکر آب حیوان می‌کنیم

بی‌تو تاریکست کشمیر ای چراغ دیده‌ها

ما سیه‌روزیم در شب سیر بستان می‌کنیم

گل اگر تا سینه در کشمیر می‌آید چه سود

ما که گل از اشک خونین در گریبان می‌کنیم

در کمین عیش از بس دیده بد دیده‌ایم

باده را از چشم ساغر نیز پنهان می‌کنیم

ماجرای دیده می‌گوییم پیش سیل اشک

ابلهی بین شکوه کشتی به طوفان می‌کنیم

تا تو رفتی دل تفکر خویشتن افتاده است

سر چو می‌بازیم آنگه فکر سامان می‌کنیم

باده کشمیر از بزم تو صاحب نشئه بود

بی‌تو ما خاطرنشان می‌پرستان می‌کنیم

داغ می‌ماند کلیم ار لاله‌زار از دست رفت

هرچه دشوارست ما بر خویش آسان می‌کنیم

غزل شمارهٔ ۴۴۲

منکه دور از وطنم عیش تمنا نکنم

بقفس تا نرسم بال و پری وا نکنم

نتوان درد سر از گریه هر شمع کشید

بی سبب خوی بتاریکی شبها نکنم

کو دماغی که به بیگانه کنم آمیزش

دیدن آینه را منکه تمنا نکنم

دعوی صبر و دل و دین همه باطل باشد

گر دل گمشده در زلف تو پیدا نکنم

تاب همچشمی پروانه نخواهم آورد

شمع را با قد رعنای تو همتا نکنم

منصب یمن قدم همچو بهارم ندهند

دشت را سبز گر از آبله پا نکنم

چون سر شیشه می بسته دهان آمده ام

سر حرفی که ازو خون نچکد وا نکنم

عادتم تا نشود شکوه ارباب کرم

سایه از ابر باین بخت تمنا نکنم

رتبه هستی حلاج مرا منظور است

پنبه را بیهده تاج سر مینا نکنم

ای که گفتی که مکن عربده زین بیش کلیم

مستم از گردش آنچشم مکن تا نکنم

غزل شمارهٔ ۴۴۳

زحرف شکوه ایام لب چنان بستم

که گر بنزد طبیب آمدم زبان بستم

سیاهی شب آنزلف رنگ بست نبود

که من در آن شکن طره آشیان بستم

بکف عنان دو طوفان نگاه نتوان داشت

چو راه گریه گشادم در فغان بستم

نه همتست غم چشم خویش دارم گر

نظر زدیدن این تیره خاکدان بستم

خوشست درخور قدرت بلندپروازی

وگرنه منهم احرام آسمان بستم

جهان تنگ بسان دهان او هیچست

ز شوق اوست اگر دل باینجهان بستم

کسی طلسم سلامت نبسته است چو من

زحرف نیک و بد مردمان زبان بستم

نبودمور در افتادگی کمر بسته

بخاکساری روزیکه من میان بستم

شکسته بندم و آئین تازه ای دارم

بسان قرعه شکستن بر استخوان بستم

شدم ز بوسه آن خاک آستان محروم

کلیم تا ز فغان خواب پاسبان بستم

غزل شمارهٔ ۴۴۴

از ثبات عشق دایم پا بدامن داشتم

گر چو داغ لاله در آتش نشیمن داشتم

بر زلال خضر اکنون صد تغافل می زنم

منکه چشم از تشنگی بر آب آهن داشتم

هیچگه ذوق طلب از جستجو بازم نداشت

خوشه چین بودم من آنروزیکه خرمن داشتم

روشنی از بزم من دریوزه می کرد آفتاب

در چراغ عیش تا از باده روغن داشتم

شعله برمی خاست از بیطاقتی و می نشست

من نجنبیدم ز جا تا جا بگلخن داشتم

کی بهر نامحرمی چاک جگر خواهم نمود

منکه زخمش را نهان از چشم سوزن داشتم

همچو ماهی غیرداغم پوششی دیگر نبود

تا کفن آمد همین یک جامه بر تن داشتم

داغ را جز بر کنار زخم ننهادم کلیم

دیده را بر رخنه دیوار گلشن داشتم

غزل شمارهٔ ۴۴۵

بی‌دماغم دست رد بر وصل جانان می‌نهم

پنبه در گوش از صدای آب حیوان می‌نهم

در بهاری اینچنین از زهد خشک محتسب

ساغرم تا تر شود در زیر دامان می‌نهم

نه صراحی غلغلی دارد نه ساغر خنده‌ای

گوش چندانی که بر بزم حریفان می‌نهم

از کجا مرهم بیابم چون ز مغز استخوان

پنبه می‌آرم به روی داغ حرمان می‌نهم

تا نباشد یک گلستان خار پاانداز من

کی ز کنج غم قدم در باغ و بستان می‌نهم

پایه اهل هوس بالاتر است از من کلیم

پای همت گرچه دائم بر سر جان می‌نهم

غزل شمارهٔ ۴۴۶

بسکه می پیچد صدای ناله دل در برم

استخوان سینه موسیقار شد در پیکرم

طالع بدبین، کز آب و آتشم بیقدرتر

گرچه آتش می توان گشتن زآب گوهرم

حکم سودا بر سرم جاری تر است از سیل اشک

گر بفرقم خاک بیزد ور زند گل بر سرم

خاک اصل طینتم گوئی ز گرد لشکر است

از رفیقان جمله در راه طلب واپس ترم

بسته ام چشم امید از مهربانیهای خلق

دل نهاد زخم بی مرهم بسان مجمرم

فطرت پستم ندارد بال پرواز بلند

منکه مور ناتوان باشم چه باشد شهپرم

خاطر آزرده ای دارم که در سیر بهشت

از گریبان چون جرس بیرون نمی آید سرم

برگ من بی برگی است و بار بار خاطرست

باد یارب روزی برق بلا برگ و برم

می کنم گاهی اگر سامان بزم می کلیم

سنگ پر بیرون کند از اشتیاق ساغرم

غزل شمارهٔ ۴۴۷

عمریستکه یک مستی سرشار ندیدم

در پای خم افتادن دستار ندیدم

بر دولت وصلی که فلک رشک نیارد

جز صحبت آئینه و زنگار ندیدم

در ظلمت بخت سیه خویش نماندم

چون آب خضر روی خریدار ندیدم

افسوس که چون نخل گرانبار درین باغ

دستی ز رفیقان بته بار ندیدم

چون رشته گلدسته بگرد همه خوبان

گردیدم و یک یار وفادار ندیدم

بادا سر آئینه زانو بسلامت

روئی مگر از آینه رخسار ندیدم

همچون هدفم بخت نوازش زکسی نیست

هر جا که شدم غیر دل آزار ندیدم

تا از مدد ناخن تدبیر گذشتم

در راه طلب عقده دشوار ندیدم

با آنکه کسی چیزی دربار ندارد

در قافله یک مرد سبکبار ندیدم

در کوی توکل که بحق پشت امید است

کاهی که دهد تکیه بدیوار ندیدم

با اهل طرب نیز کلیم ارچه نشستم

از خنده بجز نام چو سوفار ندیدم

غزل شمارهٔ ۴۴۸

فرصتی کو که دوای دل رنجور کنیم

پنبه شیشه می مرهم ناسور کنیم

طمع خام نشد ز آتش حرمان پخته

گر بدوزخ برویم آرزوی حور کنیم

خدمت بزم شراب تو زما می آید

می توانیم که از گریه گزک شور کنیم

از پی کینه ما تیغ به بندد بمیان

ما اگر دست هوس در کمر مور کنیم

زندگی بسکه زبیداد فلک تلخ شده است

خسته به شه را پرسش رنجور کنیم

پرده هرچند فزون جلوه افشا خوشتر

فهم این نکته ز راز دل طنبور کنیم

چاره زاریست بر دلبر مغرور کلیم

نتوانیم چو رامش بزر و زور کنیم

غزل شمارهٔ ۴۴۹

باغبان بیمهر و ما در اصل نخل بی بریم

عاقبت در گلخن گیتی کف خاکستریم

هیچکس نبود که نبود در پی آزار ما

اهل عالم جمله طفل و ما چو مرغ بی بریم

عاشقانت تیغ کین در یکدگر خوش می نهند

خون هم چون آب می ریزیم و از یک لشکریم

مهرورزی چون رسن تابیست کین بر رشته را

پیشتر چندانکه داریم از همه واپس تریم

مرغ یک اصلیم عیب ما بود عیب همه

از چه همچون موج دائم در پی یکدیگریم

خاک ما را ز پی سرگشتگی گل کرده اند

دهر گوئی بزم مستانست و ما چون ساغریم

اندرین گلخن بچشم کم مبین ما را کلیم

با همه افسردگی دل زنده تر از اخگریم

غزل شمارهٔ ۴۵۰

گه گهر گه شرر از دیده تر یافته ام

من هم از برق وهم از برق و هم از ابر نظر یافته ام

تا که از پای فتادم زهمه در پیشم

پا براه تو اگر باخته پر یافته ام

پیش پا را نتواند ز سیه روزی دید

در کف هر که چراغی ز هنر یافته ام

بر سرم گل شود از سوز درون خاکستر

می توان یافت که از شمع نظر یافته ام

گر عسس کرد رها محتسبم می گیرد

تا ز کیفیت چشم تو خبر یافته ام

در بیابان طل از اثر گرم روی

صدف آبله را پر ز شرر یافته ام

در مصافی که سرم را سپر از تسلیم است

گر سکندر طرفم گشته ظفر یافته ام

فقر را بسکه قناعت بنظر شیرین کرد

دست ار تنگ بود تنگ شکر یافته ام

راز هر سینه به بینم چو می از شیشه کلیم

ز در میکده تا کحل بصر یافته ام

غزل شمارهٔ ۴۵۱

ازین شکسته دلم گر نحیف و رنجورم

که در غمش بگریبان نمی رسد زورم

هزار بار ازین همرهان گسستم و باز

فلک نهشت جدا همچو تار طنبورم

سرم بغیر گریبان فرو نمی آید

بدستگاه قناعت ز بسکه مغرورم

چنینکه صورت خامم کدورت انگیزست

ببزم دهر تو گوئی چراغ بینورم

ز خلق راحت تنهائیم رهانیده

بکنج خلوت خود در بهشت بیحورم

بباغ دهر خس آشیانه را مانم

که در میان طراوت ز خرمی دورم

ز ضعف بار مداوا نمی توانم برد

طبیب را چه گنه گر همیشه رنجورم

نیافتم هنری بهتر از سبکباری

اگر ندارم چیزی ببار معذورم

در انتظار خرابی بسر رود عمر

کلیم همچو حباب آنزمان که معمورم

غزل شمارهٔ ۴۵۲

هم جفای دوستان هم جور دشمن می‌کشم

هرکه از هر جا برآرد تیغ گردن می‌کشم

پهلوی چرب غنا ارزانی دون‌همتان

من ز خاک آستان فقر روغن می‌کشم

چند باشم شعله هر گلخنی دیگر چو داغ

بر در دل می‌نشینم پا به دامن می‌کشم

بس که از ذوق خموشی دم زدن دشوار شد

هر نفس کز دل کشم پیکانی از تن می‌کشم

شرم بادم دارم ار سرمایه از دشمن دریغ

برق را دامن همی‌گیرم به خرمن می‌کشم

در نظر شاخ گلی دارم که در هر سرزمین

رنگ می‌ریزم زاشک و طرح گلشن می‌کشم

خار را از پا برون می‌آورم دائم به خار

تا نپنداری درین ره بار سوزن می‌کشم

وای اگر می‌ماند با ما آنچه شیطان برده است

بار خود می‌بینم و منت ز رهزن می‌کشم

بس که با آوارگی خو کرده‌ام دایم کلیم

می‌خلد خارم به پا گر پا به دامن می‌کشم

غزل شمارهٔ ۴۵۳

همتی کو که دلان از عیش جهان بردارم

گل به بلبل دهم و برگ خزان بردارم

نخل بالای تو آن شعله خاشاک وجود

بکنار آرم و خود را زمیان بردارم

هر نفس جستن آن موی میان آسان نیست

گم شود یکدم اگر دست از آن بردارم

توبه کردم زمی و روح غذا می خواهد

مشتی از خاک در شیر مغان بردارم

از جهان قسمتم این دست و دل تنگ بسست

دیده حسرت از آن کنج دهان بردارم

حرص می رطل گران خواهد و از ضعف خمار

پنبه از شیشه بدست دگران بردارم

در ره عشق که هر جاده دم مار بود

هر کجا پای نهم دست زجان بردارم

تیر جور فلکم کشت ازین کهنه کمان

قدرتی کو که زه کاهکشان بردارم

چون سخن فهمی و فریادرسی نیست کلیم

چه عبث مهر خموشی ز دهان بردارم

غزل شمارهٔ ۴۵۴

چون دف تر ناله از بیداد کمتر می‌کنم

می‌کشم جور و تغافل در برابر می‌کنم

سرنوشتم گر شهادت نیست در کویت چرا

بوی خون می‌آید از خاکی که بر سر می‌کنم

بس که هردم می‌رسد فوج بلایی بر سرم

گر کشم آهی خیال گرد لشکر می‌کنم

آنقدر کالماس بر داغم سپهر افشانده است

من نمک از گریه شب در چشم اختر می‌کنم

می‌برم با خود لباس داغ حسرت را به خاک

پیش بینم فکر عریانی محشر می‌کنم

زاهدان عهد ما معیار حق و باطلند

هرچه را منکر شوند این قوم باور می‌کنم

سرکشی‌ها را غبار از سر اگر بیرون کند

خویش را با خاک در پستی برابر می‌کنم

رشته از گوهر به خود می‌بالد و تن از سخن

گر سخن گویم علاج جسم لاغر می‌کنم

در جهان دائم نشان تیر انکارم کلیم

گر ز مصحف چامه ناموس در بر می‌کنم

غزل شمارهٔ ۴۵۵

همه پاکان بحر و بر دیدم

چه تری ها زخشک وتر دیدم

نیک و بد در زمانه ما نیست

هر چه دیدم ز بد بتر دیدم

سوختن در فراق او این بود

پختگی ها کزین سفر دیدم

می رمم همچو سگ گزیده زآب

بسکه طوفان ز چشم تر دیدم

سرمه را دیده ام بآب دهد

دود آتشگه جگر دیدم

عقل را در سرم بچرخ آورد

پیچ و تابی کز آن کمر دیدم

می روم رو شکفته تا دم تیغ

چین پیشانی سپر دیدم

باطنش همچو پشت آینه بود

ظاهر هر که صاف تر دیدم

شیشه از سنگ آن ندید کلیم

که من از بالش هنر دیدم

غزل شمارهٔ ۴۵۶

بدام عشق تو بیدانه مبتلا شده ام

پرم مبند چو دل بسته مبتلا شده ام

جدا ز یاران، تار گسسته را مانم

که بینوا شده ام گر دمی جدا شده ام

چراغ اهل دلم، بیفروغم ار بینی

ز گرد محنت این کهنه آسیا شده ام

نه از ترحم، صیاد کرده آزادم

ز ضعف تن ز شکاف قفس رها شده ام

چو آبروی قناعت نمی برم ز طلب

بکوی عزلت بیمایه چون هما شده ام

همان بدیده جوهر شناس جا دارم

اگر ز مالش ایام توتیا شده ام

ز تیره روزی و آشفته خاطری پیداست

که کشته بسته آن طره دوتا شده ام

گدا شوند گر اهل طلب زننگ سئوال

من از گدائی میخانه پادشا شده ام

هما به تیر زنند استخوانم ار بخورد

چنین که من هدف ناوک بلا شده ام

ز دستگیر ، امیدم چنان بریده کلیم

که ناامید ز پا مردی عصا شده ام

غزل شمارهٔ ۴۵۷

بار ناموسی نداریم از پی دل می رویم

از تهی پائی چه بی اندیشه در گل می رویم

هرگز از سرگشتگی راهی بسر ناورده ایم

مضطرب هر سو چو مرغ نیم بسمل می رویم

طالع وارون ما از بس به سستی مایلست

پا اگر بر سنگ بگذاریم در گل می رویم

چون خس و خاشاک سیلاب ایمنیم از گمرهی

پا بدوش راهبر دائم بمنزل می رویم

یاد ما میکن گهی پربار خاطر نیستیم

با همه دیر آمدنها زود از دل می رویم

نیست خاشاک وجود ما جدا از سیل غم

ما خس و خاریم، اما کم بساحل می رویم

فیض کوی میفروش این بس کز آسیب خمار

بر درش دیوانه می آئیم و عاقل می رویم

جوشن تدبیر از تن کنده و آسوده ایم

راه اگر دارد خطر ما نیز غافل می رویم

رنگ خون ما نخواهد رفت از دستش کلیم

این حنا تا هست کی از یاد قاتل می رویم

غزل شمارهٔ ۴۵۸

دل را از آن دو طره پرفن گرفته ام

از هند زلف رخصت رفتن گرفته ام

با شعله ام بنسبت عریانی الفت است

زان روی جا بگوشه گلخن گرفته ام

هرگز ز سنگ دلشکنانم هراس نیست

این شیشه را برای شکستن گرفته ام

دانسته ام حقیقت خود را چنانچه هست

در کین خویش جانب دشمن گرفته ام

چشم از جهان ببستم و نور دلم فرود

روشن شده است خانه چو روزن گرفته ام

آخر بسان فاخته ام شد گلو کبود

منت ز خلق بسکه بگردن گرفته ام

تا چند در نی قلم آتش زند سخن

من هم کلیم خامه ز آهن گرفته ام

غزل شمارهٔ ۴۵۹

در دستگاه محتشمان پا نمی خوریم

خون می خوریم و آب زدریا نمی خوریم

بر روزه قناعت خود صبر می کنیم

گر جان بلب رسد غم دنیا نمی خوریم

از صد هزار رنگ تمنا که می پزیم

ما غیردود آتش سودا نمی خوریم

هر کس که دید چاک دلم پاره شد دلش

ما زخم را زتیغ تو تنها نمی خوریم

دایم ز بس به بند گریبان فتاده است

چیزی ز دست خویش چو مینا نمی خوریم

دست تهی بهمت می جمع کی شود

از منع توبه نیست که صهبا نمی خوریم

پرهیز بیش ازین نتواند مریض عشق

از هیچکس فریب مداوا نمی خوریم

از وضع ناگوار جهان طبع ما کلیم

از بسکه سیر شد غم فردا نمی خوریم

غزل شمارهٔ ۴۶۰

از دست دهر محنت بسیار می کشم

آئینه وار هر نفس آزار می کشم

در آتشم چو پنبه داغ از ملایمت

از طبع سازگار خود آزار می کشم

یک رهبرم درین ره تاریک برنخورد

چون آفتاب دست بدیوار می کشم

یک رهبرم درین ره تاریک برنخورد

چون آفتاب دست بدیوار می کشم

بازار گرمم از خنکی های بخت رفت

آن یوسفم که ناز خریدار می کشم

چون گل بسر زنم زبس از خون گرفته رنگ

از دیده در ره تو اگر خار می کشم

چون سایه اختیار بدستم نداده اند

گویم چسان که دست زهر کار می کشم

خونم وفا بمستی چشمت نمی کند

زین نیم جرعه خجلت بسیار می کشم

از آن مکدرم که زتأثیر عکس خویش

آئینه را نقاب برخسار می کشم

رنگ از حنای عید کلیم ار نباشدم

دستی باین دو دیده خونبار می کشم

غزل شمارهٔ ۴۶۱

بر رگ دل گاه ناخن گاه نشتر می زنم

هر زمان بر ساز غم مضراب دیگر می زنم

در لباس شید زاهد در حرم ره می روند

من درین میخانه بدنامم که ساغر می زنم

عقده مکتوب ما را از گشادن بهره نیست

این گره بیهوده بر بال کبوتر می زنم

جام چون لبریز شد دیگر نمی دارد صدا

با دل پر درد حرف شکوه کمتر می زنم

گه گریبان می درم گه می شکافم سینه را

جستجوئی می کنم خود را بهر در می زنم

می توان گاهی بمکتوبی مرا خورسند کرد

من ز مردی داستان شکوه را سر می زنم

تازه می گردد دلم هرگاه آهی می کشم

هر نفس کز دل کشم دامن بر اخگر می زنم

خودنمائی شیوه من نیست، چون دیوار باغ

گل بدامن دارم اما خار بر سر می زنم

عاقبت بر شمع رویش می زنم خود را کلیم

منکه چون پروانه ام خود را برین در می زنم

غزل شمارهٔ ۴۶۲ - در مدح شاه‌جهان

بر شکال دولت آبادست و ما بی‌باده‌ایم

دامن دولت که ساقی باشد از کف داده‌ایم

دانه تسبیح بی‌آبست، کی بر می‌دهد

ما چه بی‌حاصل به دام زهد خشک افتاده‌ایم

قلعه‌ها از دولت شاه جهان مفتوح شد

ما ز دست بسته مهر شیشه نگشاده‌ایم

خود متاع خانه خویشیم، چون مرغ قفس

گر نه‌ایم آزاد از قید جهان آزاده‌ایم

روی برگشتن نمی‌دارد هدف از پیش تیر

تو کمان فتنه را زه کن که ما اِستاده‌ایم

پیش ما بزم نشاط و حلقه ماتم یکی‌ست

شمع بزمیم از برای سوختن آماده‌ایم

نه به ما پای گریزی مانده نه دست ستیز

بر سر راه حوادث همچو مور جاده‌ایم

از تلاش سرفرازی کی به جایی می‌رسیم

ما که از افتادگی در پیش چون سجاده‌ایم

پر نمی‌پیچیم بر صید مراد خود کلیم

ما که عنقا را به دام آورده و سر داده‌ایم

غزل شمارهٔ ۴۶۳

بروی ساغر می ماه عید را دیدم

همین بسست درین عید دید و وا دیدم

بغیر دیده که پوشیدم از مراد دو کون

بقدر همت خود جامه ای نپوشیدم

چنین که برگ و بر نخل آه پیکانست

بفرق سایه آهست سایه بیدم

لبم ز خنده و چشمم ز گریه ترسیده است

با شک بی اثر خویش بسکه خندیدم

ز عاقبت نیم ایمن که ترسم آخر کار

کفن برون کند از تن لباس تجریدم

بسان شمع کس آواز گریه ام نشیند

با شک خویش اگر تا صباح غلتیدم

گران نبودم بر طبع دوستان هرگز

بزور رفتن و دیر آمدن مه عیدم

بحشر آخر از خواب مرگ برخیزد

گمان مبر که زامداد بخت نومیدم

به پیر جام از آندم که دست داده گلیم

زخط ساغر چون شیشه سر نه پیچیدم

غزل شمارهٔ ۴۶۴

کو همتی که از همه قطع نظر کنیم

وز سر گذشته چاره هر دردسر کنیم

ما را محل رحم ندانسته روزگار

گر همچو شمع از همه تن گریه سر کنیم

در نامه شکل زلف ترا می کشیم و بس

گر شرح حال در هم خود مختصر کنیم

گر منت وظیفه گرانی چنین کند

ترک وظیفه خواری فیض سحر کنیم

یک گام بی متابعت او نمی رویم

گر سایه را بخویش رفیق سفر کنیم

بنشین دمی بدیده گوهر فشان ما

تا رشته میان ترا پرگهر کنیم

گر اشک را بکام دل خویش سر دهیم

در سنگ آبیاری تخم شرر کنیم

روی تنک بلاست که صد ره شدیم پست

ما را نداد دل که غم از دل بدر کنیم

در چاره صداع زیاده سری کلیم

مشتی ز خاک کوی قناعت بسر کنیم

غزل شمارهٔ ۴۶۵

غم مسکن و فکر مأوا ندارم

عجب نیست گر در دلی جا ندارم

درین بحر از خجلت تنگ ظرفی

حبابم که چشمی ببالا ندارم

شکفته رخ از فقر همچون سرابم

ترشروئی ابر و دریا ندارم

خرد چیست از فکر دنیا گذشتن

نگوئی که من عقل دنیا ندارم

چرا در غم ماست پیوسته زلفت

در آن کوچه من خانه تنها ندارم

جنونم دل از سنگ طفلان فکندست

ز شرمندگی روی صحرا ندارم

گدای در دلبرانم چو شانه

بجای دگر دست گیرا ندارم

بآئینه زانوی خویش گاهی

سری می کشم روی درها ندارم

نخواهد رسیدن بمقصود دستم

اگر آبله در ته پا ندارم

کلیم از سر آرزوها گذشتم

گواهم که بر بخت دعوا ندارم

غزل شمارهٔ ۴۶۶

پی بخلوتگه قرب از بسکه شبها برده ایم

صبح چون سر زد بسامان شمع، ما دلمرده ایم

نیست نفس دون امانت دار یک جو اعتبار

حق بدست ماست گر چیزی بخود نسپرده ایم

گر بها می داد ما را قدر ما هم می شناخت

در کف ایام کالای بیغما برده ایم

باده دردآمیز گردد شیشه چون بر هم خورد

گردش افلاک تا برجاست ما آزرده ایم

گلبن ایام را ما آشیان بلبلیم

عالم از سر سبز گردد ما همان پژمرده ایم

یادگار دودمان پردلی مائیم و شمع

سر بتاراج فنا رفته است و پا افشرده ایم

باده بر لب یار در بر می رسد ما را کلیم

چون صراحی گر دماغ خود ببالا برده ایم

غزل شمارهٔ ۴۶۷

باز عید آمد بغل گیری مینا می‌کنم

از کجا یاری چو او خون گرم پیدا می‌کنم

پندگویان کهنه دیوارند و من سیلابشان

منعشان تا چند باید، رو به صحرا می‌کنم

همچو خار پا به جای خود کسی نگذاردم

با چنین طالع اگر در خاطری جا می‌کنم

خط دمید، اکنون از آن لب کام دل خواهم گرفت

شام چون شد روزه امید را وامی‌کنم

بس که بر هم خورده‌ام سررشته را گم کرده‌ام

خاطر جمع از سر زلفت تمنا می‌کنم

بر سر خوان بلا تنها نخوردم رزق خود

یک برش زخم ترا قسمت بر اعضا می‌کنم

شیشه و ساغر کلیم از وضع من آزرده‌اند

این نه میخواری‌ست قبض روح مینا می‌کنم

غزل شمارهٔ ۴۶۸ - در مدح شاه‌جهان

ز سوز عشق چه هنگامه فغان بندیم

چو شمع کشته ازین ماجرا زبان بندیم

نهال سرکش گل بیوفا و لاله دو رو

درین چمن به چه امید آشیان بندیم

دمیکه ما گره از کار عیش بگشائیم

خیال بوسه بر آن خاک آستان بندیم

متاع خانه دل آنچنان بیغما رفت

دری نماند که بر روی دشمنان بندیم

هزار شکوه یکی کردم و کسی نشنید

گذشت آنکه ز یک حرف داستان بندیم

گره به موی چو افتاد باز نگشاید

غنیمت است بیا دل در آن میان بندیم

کلیم سایه شاه‌جهان چو بر سر ماست

به پشت چرخ دگر دست کهکشان بندیم

غزل شمارهٔ ۴۶۹

جنت از رضوان، که من زان روضه خرم نیستم

سیر چشمم در پی میراث آدم نیستم

خوردنم غیر از ندامت نیست بر خوان عمل

چند گیرم در دهان انگشت، خاتم نیستم

هرگز از فوت مرادی ناله از من سر نزد

مرده را از بیغمی در فکر ماتم نیستم

همچو غم در خلوت هر دل مرا ره داده اند

این سبکروحی از آندارم که بیغم نیستم

همچو ماه عید کارم غم ز خاطر بردنست

تازه ساز داغ مردم چون محرم نیستم

طالع پیراهن فانوس دارد نسبتم

در حریم وصل با این قرب محرم نیستم

خانه زاد آستان پستیم همچون غبار

گر شوم آرایش مسند مقدم نیستم

بسکه رنجیدست طبعم از نفاق صلح کل

نیشتر تا می توان بود مرهم نیستم

لاف اهلیت که باور می‌کند از من کلیم

اهل چون باشم، مگر از اهل عالم نیستم

غزل شمارهٔ ۴۷۰

نه بیدادست گر چاک گریبان را رفو کردم

حصاری شد مرا تا سر به جیب خود فرو کردم

به بند دهر که چون تیغم، ولی از جوهر ذاتی

گشایش در قدم دارم بهر جانب که رو کردم

ز اهل عقل جز نه در برابر بس که بشنیدم

شدم دیوانه و با خویش آخر گفتگو کردم

ز شیر دختر رز تا بریدم طفل عادت را

به حکم دایه مشرب به خون توبه خو کردم

چرا از خضر نالم ره به مقصد گر نمی‌بینم

که من با دیده پوشیده دایم جستجو کردم

زآسیب شکستن پیر جام آن را نگه دارد

که باز از زهد و تقوی توبه از دست سبو کردم

ندارد قبله اسلام پا برجاتری از من

تمام عمر چون چشمت به یک محراب رو کردم

کلیم از پرتو روشن دلی شرمنده کم گشتم

دل و آیینه را هرگاه با هم روبه‌رو کردم

غزل شمارهٔ ۴۷۱

روز و شب از بس که محو آن میان گردیده‌ام

موی می‌ترسم برآید عاقبت از دیده‌ام

صاحب آوازه در اقلیم گمنامی منم

نام خود را از زبان هیچکس نشنیده‌ام

اشک رنگین، داغ حرمان، زخم رشک مدعی

وه چه گل‌ها بهر تابوت تمنا چیده‌ام

بر تنم هر جا که اشک افتد، برآید دود از آن

از تف تب‌های هجران تاب از بس دیده‌ام

عیب‌پوشی سهل باشد، عیب نادیدن خوشست

چشم من روشن که دایم صاحب این دیده‌ام

فرصت عشرت ز کف ندهم به هرجایی که هست

گریه تا بس کرده‌ام بر بخت خود خندیده‌ام

گل به بستر تا نیفشانی نمی‌خوابی و من

شمع‌سان با شعله در یک پیرهن خوابیده‌ام

از سیه‌روزی رهایی چون بیا بد دل، که من

هر رگ او را به تار زلف او تابیده‌ام

همچو من در پیش یار بی‌وفای خود کلیم

زود نتوان خار شد، عمری وفا ورزیده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۷۲

همچو عینک سر نگردد راست از پشت غمم

همچنان حرص نظربازی فزاید هر دمم

از ادای خارج هر کس خجالت می کشم

با کمال بیدماغی من وکیل عالمم

من بمردن همدم از ضعف خمار افتاده ام

باید آوردن ز جام آئینه در پیش دمم

تیره بختی بیش ازین نبود که در بزم جهان

شمعم اما خلوت وصل ترا نامحرمم

آن نمکهائیکه دیگ آرزو در کار داشت

روزگار از شوربختی می کند در مرهمم

از کریمان هیچگه روی طلب نبود مرا

گر زسنگ خاره باشد روی همچون ماتمم

خلعت آسایشی می خواستم از چرخ، گفت

از کجا آورده ام خود در لباس خاتمم

تا نفس باقیست ضبط گریه ام مقدور نیست

شیشه ام، بی اشک از دل برنمی آید دمم

از سبکروحی خود خوارم درین گلشن کلیم

همچو شبنم هر گلی بردارد از دست کمم

غزل شمارهٔ ۴۷۳

خوش آن غیرت که بی‌خود جانب دلدار می‌رفتم

دمی کز خویش می‌رفتم به کوی یار می‌رفتم

خوش آن خلوت‌سرا کز اتحاد حسن و عشق آنجا

تو از می مست می‌گشتی و من از کار می‌رفتم

وداع با به راه او پر و بالست سالک را

ز خود در پیش می‌بودم چو بی‌رفتار می‌رفتم

کنون گر گلستان در دامنم باشد نمی‌بینم

گذشت آن کز پی یک گل به صد گلزار می‌رفتم

به عزلت عادتی دارم که گر از گوشه خلوت

به گلزارم کسی بردی به پای دار می‌رفتم

نشانش را ز خود چون یافتم در جستجوی او

به گرد خویشتن گردیده چون پرگار می‌رفتم

دگر تقریب رفتن چون به بزم او نمی‌دیدم

برای پرسش آن نرگس بیمار می‌رفتم

کلیم از یاد کس رفتن اگر در دست من بودی

چون برق از خاطر این چرخ کج‌رفتار می‌رفتم

غزل شمارهٔ ۴۷۴

از در محرومی استمداد همت کرده ایم

آرزوها را تمام از سینه رخصت کرده ایم

کیست تا مارا بدست کم تواند برگرفت

بر سر یکپای پیش خم عبادت کرده ایم

این زمان بی بوسه از ساقی نمی گیرم جا

زانکه در میخانه ها بیمزد خدمت کرده ایم

نقد جان از ساقی و رخت سرا از میفروش

در حیات خویشتن میراث قسمت کرده ایم

گر همه رخصت بود مستان که ننگ همتست

بارها این پند را در کار فطرت کرده ایم

در ره سنگ ملامت فرش چون خاک رهیم

سرگرانی را ببالین سلامت کرده ایم

خاکساری نقش ما تعلیم می گیرد ز ما

در فن خود گرچه بیقدریم شهرت کرده ایم

سخت بیقدرست شاید قسمتی پیدا کند

خون خود را وقف بر خاک مذلت کرده ایم

پیش پا دیدن نمی آید دگر از ما، چو شمع

بسکه بر سر و قد او مشق حیرت کرده ایم

بر سر جنگ است با ما بی سبب دایم کلیم

گرچه صلح کل بهفتاد و دو ملت کرده ایم

غزل شمارهٔ ۴۷۵

باین دماغ که از سایه اجتناب کنیم

بر آن سریم که تسخیر آفتاب کنیم

بگریه سحری سعی بیش ازین خوش نیست

چه لایقست که در شیر صبح آب کنیم

شود بصیر بدل عجز چون کمال گرفت

گذشت از آنکه توانیم اضطراب کنیم

ز شور ناله بود جمله بیقراری اشک

نمی گذارد کاین طفل را بخواب کنیم

سفینه می رود این سعی ناخدا عبث است

چو عمر می گذرد ما چرا شتاب کنیم

هوای خانه ناموس و ننگ دلگیر است

خوش آنکه بر سر عقل این بنا خراب کنیم

کدام سوخته جان راست تاب آتش ما

بآه سرد دلی را مگر کباب کنیم

بیمن عشق ز خاک وجود می سازیم

گلی که غازه رخسار آفتاب کنیم

بود کلیم که باز از نشان دندانها

برای بوسه لبی چند انتخاب کنیم

غزل شمارهٔ ۴۷۶

جان کاهدم چو حق سخن را ادا کنم

گر نقد جان دهند سخن را بها کنم

با عالمی مرا سر همخانگی کجاست

کو مرگ تا که خلوت راحت جدا کنم

چندانکه جای در دل آتش کند سپند

خواهم که جا بخاطر آن بیوفا کنم

سرگشتگی عجب بمیانم گرفته است

دلدار در کنارم و رو در قفا کنم

از گریه دیده رفته زدست و بدست نیست

غیر از غبار خاطر تا توتیا کنم

یک بزم را ببوی سخن مست می کنم

چون شیشه هر کجا که سر حرف وا کنم

سامان خونفشانی روز و شبم نماند

دیگر باشک شام چو شمع اکتفا کنم

داروی یأس با همه دردی موافقست

زین یک دوا هزار مرض را دوا کنم

تن را چو در لباس قناعت بپرورم

همچون غرابه پیرهن از بوریا کنم

گر هجو نیست در سخن من زعجر نیست

حیف آیدم که زهر در آب بقا کنم

تنبیه منکران سخن می توان کلیم

گر اژدهای خانه بآنها رها کنم

غزل شمارهٔ ۴۷۷

موشکافی‌ها در آن اندام زیبا کرده‌ام

تا کمر را در میان زلف پیدا کرده‌ام

نیستم راضی که سر بر کرسی زانو نهم

تا هوای سربلندی را ز سر وا کرده‌ام

دیده خواهش نبیند توتیا سازی چو من

خاک کوی یأس در چشم تمنا کرده‌ام

باطن خلق دو رو سوهان و ظاهر آینه است

عمرها جاسوسی ابنای دنیا کرده‌ام

بی‌نمک نبود جنونم، دل‌نشین افتاده‌ام

کز لب لعلش نمک در دیگ سودا کرده‌ام

تنگی کار از عقب دارد گشایش‌ها ضرور

از دل تنگ منست ار دیده دریا کرده‌ام

قامت فصل جوانی شد قد خم گشته‌ام

جای تا در سایه آن قد رعنا کرده‌ام

هرکه تنهایی طلب، با شمع در یک خانه نیست

من نه بی‌جا خو به تاریکی شب‌ها کرده‌ام

خانه همسایه‌ها ویران شد از اشکم کلیم

نیست از دیوانگی گر جا به صحرا کرده‌ام

غزل شمارهٔ ۴۷۸

آوردم از مو قلم چون شرح ضعف تن کنم

ور ز جان سختی نویسم خامه از آهن کنم

کلبه‌ام هرگز چراغ از تیره‌روزی‌ها نداشت

در دم آخر عجب گر خانه را روشن کنم

کی بود کو را بیابم واگذارم خویش را

از گریبان دست بردارم در آن گردن کنم

جامه فانوس می پوشاندم هر دم بزور

من کجا پروای جان دارم که فکر تن کنم

صورت قلاب ماهی گیرد از ناراستی

رشته تسبیح زاهد را چو در سوزن کنم

قطره ای از اشک خونین می چکانم بر سرش

انتخاب خار خوش قدی چو در گلشن کنم

بلبلان را ناله در گلزار کردن عیب نیست

همچو نی لب بر لبش بگذارم و شیون کنم

دل فسرد از توبه دیگر می کشی بیفایدست

در چراغ مرده نفعی نیست گر روغن کنم

چون کنم اظهار نسبت با گرفتاران کلیم

خویش را مرغ قفس از چاک پیراهن کنم

غزل شمارهٔ ۴۷۹

نه سزاوار حرم نه لایق بتخانه‌ام

در خراب‌آباد دنیا جغد بی‌ویرانه‌ام

فرقم از سرکوب محنت یک نفس خالی نبود

گر ز کار افتاد دستم ریخت بر سر خانه‌ام

بس که هرگز پر ندیدم جام عیش خویش را

باورم ناید که پر خواهد شدن پیمانه‌ام

من نباشم رونق عشق و محبت می‌رود

تیشه فرهادم و بال و پر پروانه‌ام

فقر تا ما بی‌نوایان را حمایت می‌کند

سایه پشتیبان دیوارست در ویرانه‌ام

با گرانان سازگاری و مدارا عاقلیست

چون به زنجیر جنون می‌سازم ار دیوانه‌ام

شعله برمی‌خیزد از فرقم به جای مو کلیم

می‌سزد گر از ید بیضا بسازی شانه‌ام

غزل شمارهٔ ۴۸۰

در مطلعی که وصف دهانش بیان کنم

غیر از میان چه قافیه آندهان کنم

چون خودفروش سود زسوا ندیده ایم

گر خاک را بزر بفروشم زیان کنم

خاموشی است ذکر خفی نزد سالکان

کو فرصتی که آن را ورد زبان کنم

پرواز من بسرکشی گل نمی رسد

در سایه نهال مگر آشیان کنم

جان از کدام و دل کدامست از آن دو لب

بگذار تا ببوسه یکی را نشان کنم

خاشاک سیلم از کشش جذبه می روم

نه همچو گرد همرهی کاروان کنم

بر خوان روزگار که نعمت حوادث است

آب ار خورم ملاحظه استخوان کنم

جز بینوائی تو ندارم دگر کلیم

چیزیکه توشه سفر لامکان کنم

غزل شمارهٔ ۴۸۱

کامی ز روزگار ستمگر گرفته ایم

خود را اگر بخاک برابر گرفته ایم

گرمی ز جزوناری ما برطرف شدست

از بسکه حرف سرد بتن بر گرفته ایم

پر را بشکل خنجر صیاد دیده ایم

سر را ز شوق آن بته پر گرفته ایم

دریا بما رسیده اگر از می مراد

همچون صدف زآبله ساغر گرفته ایم

هرگز نگشته دود شکایت زما بلند

گر همچو شعله ز آتش غم در گرفته ایم

دندان که در غم تو نهادیم بر جگر

گوئی ز پنبه روزن مجمر گرفته ایم

بگذر ز کام تا بکنار تو جا کند

این بند را ز رشته گوهر گرفته ایم

تا رفته ایم در پس زانوی غم کلیم

جا در پناه سد سکندر گرفته ایم

غزل شمارهٔ ۴۸۲

ز کلک مرحمت دوست تیره ایامم

طفیل احمد و محمود می برد نامم

اگر سحاب کرم سنگ خاص من سازد

بسی به است ز باران رحمت عامم

اگر ز گوشه خاطر نرانده است مرا

چرا بگوشه مکتوب می برد نامم

ز ننگ، نامم چون نامه وا نخواهد شد

همان به است که خوشدل کند به پیغامم

بجز ترقی وارون ندیدم از طالع

همیشه رشک به آغاز برده انجامم

گرفته آینه مهر زنگ از صبحم

زبان بشمع سیه تاب گشته از شامم

ببزم عشرتم ار لب بخنده بگشاید

زمانه خون سیاووش خواهد از جامم

بباغ بی در و دیوار روزگار چو گل

همیشه منتظر دستبرد ایامم

کلیم در اثر بخت واژگون منست

که می شود شکر لطف حنظل کامم

غزل شمارهٔ ۴۸۳

ما تکیه بیاری هوادار نداریم

کاهیم ولی پشت بدیوار نداریم

زین پایه پست اوج غباری نگرفتیم

ما طالع خار سر دیوار نداریم

از بزم تو زین دیده خونبار جدائیم

ابریم ولی راه بگلزار نداریم

وقتست اجل گر قدمی رنجه نماید

بیمار غریبیم و پرستار نداریم

از حوصله ما غم عالم نبود بیش

آنغم که بود حصه غمخوار نداریم

در طینت ما جذبه ابرام نباشد

خاریم و بدامان کسی کار نداریم

تا چشم تو دیدیم ز دل دست کشیدیم

ما طاقت تیمار دو بیمار نداریم

سر برهنه بودن گل دستار جنونست

آراسته مائیم که دستار نداریم

این صیقل بیداد فلک بی سببی نیست

زانست که بر آینه زنگار نداریم

چون شمع کلیم اشک فشانی سخن ماست

بی آتش شوقی سر گفتار نداریم

غزل شمارهٔ ۴۸۴

طالع وارون بر آن برگشته‌مژگان بسته‌ایم

گرچه بی‌قدریم خود را بر عزیزان بسته‌ایم

موری از تاب کمر ما را تواند صید کرد

چشم همت گرچه از ملک سلیمان بسته‌ایم

دیده گر سیراب شد، دل تشنه یک قطره ماند

خانه ویران کرده تا آیین دکان بسته‌ایم

دانه دام تعلق مزرع گیتی نداشت

ما به امید چه یارب دل به دوران بسته‌ایم

خاطر آشفته ما هست عیب روزگار

بر سر ایام دستار پریشان بسته‌ایم

ما و می در این چمن چون توبه فصل بهار

روز اول با شکستن عهد و پیمان بسته‌ایم

از شکسته کشتی ما تا گهی یاد آورد

رشته‌های موج بر انگشت طوفان بسته‌ایم

در حصار آهن ما غم نخواهد راه کرد

رخنه‌های سینه را یکسر ز پیکان بسته‌ایم

خار مژگان را به چشم کم مبین دیگر کلیم

چار موسم از گلش نخل شهیدان بسته‌ایم

غزل شمارهٔ ۴۸۵

بیقدر نخواهم شد اگر خاک نهادم

خارم منگر ذره خورشید نژادم

از هستیم ار نیست نشان، نام بجا هست

در نزد شب و روز جهان نقش زیادم

جنس من و بازار رواج این چه خیالست

چون قبله نما در حرم کعبه کسادم

از دامن صحرای جنون دست ندارم

گر اشک بآبم دهد و آه ببادم

بیقدرتر از غم بدل ماتمیانم

هر چند که نایاب تر از خاطر شادم

از دست من آزرده چرا خلق نباشند

چون خامه بحرف همه انگشت نهادم

در مکتب عشقست کتابم ورق دل

روشن نشود جز بخط زخم سوادم

یک نقد دغل همت من خرج نکرده است

تا پاک نشد خرمن بر باد ندادم

در سینه کلیم اینهمه ناخن که شکستم

از کار دل خود گره غم نگشادم

غزل شمارهٔ ۴۸۶

آستین گریه را گاهی که بالا می زنم

سیلی سیلاب بر رخسار دریا می زنم

نیستم بیکار، شغلی می تراشم بهر خویش

دست اگر بردارم از سر تیشه برپا می زنم

کی هوای گوشه عزلت ز سر بیرون کنم

منکه طعن دربدر گردی بعنقا می زنم

در خطرها یاری از کس خواستن بیجوهریست

بر صف مژگان خونریز تو تنها می زنم

دست بر هم می زنم از حسرت دامان تو

منکه پشت پا بسامان دو دنیا می زنم

در کنار تربیت مانند لعلش جا دهد

شیشه می را گر از مستی بخارا می زنم

نم نگیرد ساغرم از خشکی طالع کلیم

چون حباب ار کاسه خود را بدریا می زنم

غزل شمارهٔ ۴۸۷

تمام دردم و روی دوا نمی بینم

بچشم خواهش خود توتیا نمی بینم

براه دیدنت از بس نگاه ضبط کنم

دمیکه راه روم پیش پا نمی بینم

اگرچه پرده حیرت غبار چشم منست

ز عشوه های نهانی چها نمی بینم

بزخم اگر چه بسی کار تنگ می گیرد

خوشم به بخیه که روی دوا نمی بینم

میان لشکر بیگانه تغافل او

بجز نگاه دگر آشنا نمی بینم

برون نمی روم از خانه همچو آئینه

اگر بدیدنم آیند وا نمی بینم

بجز کدورت از افلاک هیچ حاصل نیست

بغیر گرد درین آسیا نمی بینم

دلم بدست تو، دستم بسر زماتم دل

فغان که دست و دل خود بجا نمی بینم

کلیم گر همه تن چون حباب دیده شوم

بچشم حرص در آب بقا نمی بینم

غزل شمارهٔ ۴۸۸

گوهر تاجم که در دست گدا افتاده ام

سیر طالع بین کجا بودم کجا افتاده ام

وه چه بودی گر زبام آسمان افتادمی

اینچنین کز صحبت یاران جدا افتاده ام

صبح من شام غریبان است از شامم مپرس

تا بکام غم درین غربت سرا افتاده ام

با سپند سوخته گوئی که از یک مزرعیم

یکقلم از دیده نشو و نما افتاده ام

نقش پا برخواستم دارد بامداد نسیم

من سر شکم برنخیزم هر کجا افتاده ام

با وجود سرکشی چون گردبادم خاکسار

شعله ام از عجز در پای گیا افتاده ام

گوهر شب تابم و از شمع بیقیمت ترم

لیک ازین شادم که باری بی بها افتاده ام

هرگزم در سر هوای دانه کامی نبود

من ندانم از چه در دام بلا افتاده ام

من یکی آئینه گیتی نما بودم کلیم

روی غم از بسکه دیدم از جلا افتاده ام

غزل شمارهٔ ۴۸۹

ریخت ناخن بس که خار یأس از پا می‌کشم

بر در دل می‌نشینم پا ز درها می‌کشم

ساعدم از زیر بار آستین بیرون نرفت

چون نگویم دست همت را ز دنیا می‌کشم

شحنه را بر من گرفتی، محتسب را دست نیست

شیشه در بارم نباشد گرچه صهبا می‌کشم

دور من چون می‌رسد ساقی دو ساغر ده مرا

می به یاد آن دو چشم مست شهلا می‌کشم

حلقه‌ای در گوش بخت افکنده آن چشم سیاه

کز نگاهش سرمه در چشم تماشا می‌کشم

می‌رسد مستی به سرحدی که نشناسم ترا

جام سرشار تغافل سخت تنها می‌کشم

سنگ در دیوارها از شوخی طفلان نماند

شهر اگر ویران شود خود را به صحرا می‌کشم

ناخدای کشتی می می‌توانم شد کلیم

بردبارم همچو کشتی گرچه دریا می‌کشم

غزل شمارهٔ ۴۹۰

باده کو تا موج سان رقص از همه اعضا کنم

چون حباب از فرق دستار یقین را وا کنم

خار بی گل، دود بی آتش بمن قسمت رسد

خواه گلشن خواه گلخن هر کجا مأوا کنم

پای سیرم نیست اما سیل اشکم داده اند

می توانم خانه را بر خویشتن صحرا کنم

اشک می ریزم زخون هر گاه شوق از حد رود

چون شود بدمست مهمان آب در مینا کنم

صورت دیبا ز خواب عافیت بیدار شد

عیش را از ناله تا کی تلخ بر دنیا کنم

منکه کاغذ از قلم نشناسم از آشفتگی

می رود قاصد چه بنویسم چه حرف انشا کنم

از نسیمی کمترم در گلستان روزگار

این نشد کز تو گلی بند قبائی وا کنم

خاکبیزی می کنم از دور چون بستم ترا

دست و پائی را که گم کردم مگر پیدا کنم

پایم از بند تعصب گر برون آید کلیم

دست دل گیرم بدست و سیر مشربها کنم

غزل شمارهٔ ۴۹۱

خاک نشینی است سلیمانیم

دست بود افسر سلطانیم

هست چهل سال که میپوشمش

کهنه نشد جامه عریانیم

جوش سرشکم بمقام وداع

جمعم و سرگرم پریشانیم

نسخه گرفتست نظام جهان

از نسق بیسر و سامانیم

خاک تواضع ز ازل ریخته

دست قضا بر خط پیشانیم

روی نیاز از همه سو تافتم

قبله نفهمیده مسلمانیم

بخت ز آغوش من انگیخته

همچو صدف باعث ویرانیم

در دهن از روزه حرمان من

نیست جز انگشت پشیمانیم

من ز سواد سخنم چون کلیم

نه همدانی و نه کاشانیم

غزل شمارهٔ ۴۹۲

ما که پیش از مرگ آسایش تمنا می‌کنیم

شکوه از بدگردی افلاک بی‌جا می‌کنیم

چون به کوی خاکساری سرکشی از سر نهیم

تا هوای خشت بالین را ز سر وامی‌کنیم

ما خس سیلاب سوداییم و در سیر سلوک

گر به دریا می‌رویم، ار جا به صحرا می‌کنیم

ترک و تجریدی که ما داریم بی‌اجر است، حیف

چون ز رشک اهل دنیا ترک دنیا می‌کنیم

کار فردا را ز ما امروز می‌خواهند و ما

هرچه را امروز باید کرد فردا می‌کنیم

چاره کم کن تا جفای دهر هم کمتر شود

افکند صد عقده در کار ار یکی وامی‌کنیم

بس که هرجا شکوه افلاک و انجم کرده‌ایم

شرمساری می‌کشیم، ار سر به بالا می‌کنیم

گر به کنج عزلت از تنهاییم گیرد ملال

ما و عنقا هردو در یک آشیان جا می‌کنیم

خواه صبر و خواه دل هرچیز گم شد از کلیم

جمله را در کوچه زلف تو پیدا می‌کنیم

غزل شمارهٔ ۴۹۳

هرگز آشفته ز بد گردی دوران نشدم

داد خاکم همه بر باد و پریشان نشدم

آه ازین غفلت سرشار که چون ساغر پر

جان بلب آمد و از گریه پشیمان نشدم

طالعی خصم شکن در همه میدان دارم

وین هنر بین که بکس دست و گریبان نشدم

چون لب زخم دلم خنده بی گریه نکرد

گل گل از عشق شکفتم من و شادان نشدم

بسکه با نیک و بد خلق ندارم کاری

منکر و معتقد گبر و مسلمان نشدم

گل نقش و قدمم در چمن بیقدری

لایق گوشه دستار عزیزان نشدم

در ره دشمنی خویش چه ثابت قدمم

خاری از پا نکشیدم که پشیمان نشدم

گل روی سبد گلشن پژمردگیم

ابر از گریه بتنگ آمد و خندان نشدم

تا ندادم سر خود در ره آنشوخ کلیم

همسر طایفه بیسر و سامان نشدم

غزل شمارهٔ ۴۹۴

تا نفرسود است پا، بیراهه‌پیما می‌شوم

می‌گذارم پا به راه آن دم که بی‌پا می‌شوم

صورت از دیوار می‌خواهد که سنگ آرد برون

با چنین دیوانگی هرجا که پیدا می‌شوم

آتش ناکامی دوران نمی‌سوزد مرا

بیشتر دل سرد از اوضاع دنیا می‌شوم

موجم و دریای هستی سر به سر جای منست

نیستم بی‌خانمان هرچند بی‌جا می‌شوم

باده آب جزو ناری می‌شود در طینتم

وقت هشیاری چو آتش بی‌محابا می‌شوم

ساز بی‌آهنگم و یکسر نوایم خارج است

گر نوازش یابم از ایام رسوا می‌شوم

می‌کنم بی‌تابی خود را تماشا بیشتر

روبه‌رو هرگه به آن آیینه‌سیما می‌شوم

کس نمی‌داند که چون پروانه مأوایم کجاست

شمع حسنی هرکجا افروخت پیدا می‌شوم

عزت دیوانه‌ها در شهر کمتر شد کلیم

چند روزی می‌روم مجنون صحرا می‌شوم

غزل شمارهٔ ۴۹۵

اشکریزان در غمت چون رو به هامون می‌کنم

کاسه مجنون و جام لاله پرخون می‌کنم

طالبی دارم که می‌افتد گره در کار من

سر چو تار سبحه از هرجا که بیرون می‌کنم

ابروی زخمم کشیده چشم داغم سرمه دار

حسن یوسف را به حسن خویش مفتون می‌کنم

طاعت شوریدگان را قبله جای دیگرست

رو به وقت اشکریزی سوی جیحون می‌کنم

با چنین بخت زبون با روزگارم دشمنیست

کوشش فرهاد را با ضعف مجنون می‌کنم

آنچه من دیدم ز دشمن هم جدایی مشکلست

می‌خلد در دل گر از پا خار بیرون می‌کنم

جامه وارون طالع می‌کنم از بر کلیم

بخت را از همت والا دگرگون می‌کنم

غزل شمارهٔ ۴۹۶

در جستجوی وصلت، آن رهرو بلایم

کز فرق همچو شانه بگذشته خار پایم

یکپای در خرابات، پای دگر بمسجد

یکدست رهن ساغر یکدست در دعایم

تا سینه چاک کردم ناخن تمام فرسود

اکنون بعقده دل درمانده چون درایم

در گلشنی که خارش نگرفت قیمت گل

خاکم بسر که دایم چون آب کم بهایم

تا آشنای مائی بیگانه ام ز عالم

مستغنی از طبیبان از درد بیدوایم

از تازه گلبن خود پیوند تا بریدم

با هیچکس نسازم گوئیکه خار پایم

پروانه اسیرم در بزم آفرینش

هر شمع ریسمانی می تابد از برایم

باشد نمایش من پنهان در آزمایش

منگر که تیره بختم شمشیر بی جلایم

از بس کلیم رفتم در زیر بار محنت

بر دوستان گرانم گر سایه همایم

غزل شمارهٔ ۴۹۷

از هر طرف که تا زند ما صید سربراهیم

یکسو شدن ندانیم خاک چهارراهیم

هرچند ابر رحمت روی کسی نبیند

بهتر شناخت مار را زانرو که روسیاهیم

درودائی که خضرش از تاب تشنگی سوخت

میراب جوی اشکیم، سایه نشین آهیم

آن می که مست ازویم نه جام دیده نه جم

مانند شمع سرخوش زانچشم خوش نگاهیم

احوال ما دگرگون از جزر و مد مستیست

گاهی چراغ شامیم گه شمع صبحگاهیم

گرد از دل رمیده تا کی بخون بشوئیم

نه چشم عاشقانیم، نه خاک رزمگاهیم

از دستهای بالا پای کمی نداریم

برق ستم ز هر سو سر می زند گیاهیم

بی برگی تجرد کس را سبک نسازد

ما دانه را نیابیم هر چند برگ کاهیم

ما را کلیم چندان دلبستگی بجان نیست

برخون خویش دایم بی مدعی گواهیم

غزل شمارهٔ ۴۹۸

کسی نیم که زکس حرف سرد برگیرم

من آتشم چه عجب گر زباد در گیرم

چنان ز کوی طمع پا کشیده همت من

که عارم آید اگر پند از پدر گیرم

بغیر قطره ز میراب قسمتم نرسد

اگرچه جا بدل بحر چون گهر گیرم

ز بیخودی خبر دل زچشم او پرسم

زمیکشان خبر از حال شیشه گر گیرم

مرا ز گرم روی رهنما ز پس ماند

اگر بملک فنا رهبر از شرر گیرم

سرم بملک سلیمان فرو نمی آید

اگرچه خشت ندارم که زیر سر گیرم

نهال خوش ثمرم لیک کس ندیده برم

که سنگ حادثه نگذاشت برگ و بر گیرم

کلیم با دل دیوانه ای که در بر اوست

چو بر نیایم، چون دل زدوست برگیرم

غزل شمارهٔ ۴۹۹

دلا مگوی که نگرفت هیچکس خبرم

که سنگ حادثه داند شمار موی سرم

اگر بنشو و نمائی رسیده ام اینست

که خار پای دوانیده ریشه تا کمرم

هوای بال فشانی بزیر چرخم نیست

چو طایر قفسم گو بریده باش پرم

بهوش خویش چو آیم بگرد او گردم

براه شوق بآخر نمی رسد سفرم

بباغ دهر چو من نیست نخل خوشی ثمری

عبث نگشته هوادار اره و تبرم

ز در بسایه دیوار می کشم خود را

غرور ناز بخواری براند ار زدرم

ز سیل اشک چنان شستشوی دیده دهم

که هر نظاره فریبی بیفتد از نظرم

نیم چو صورت دربند جامه دیبا

لباس فاخرم اشکست و رشته گهرم

اگرچه قرض ز یمن قناعتم نبود

چو وام دار زند اشک دست در کمرم

زخاکساری من هیچ دور نیست کلیم

اگر بخاک بدل گردد آب در گهرم

غزل شمارهٔ ۵۰۰

بچاک سینه نه مرهم پی دوا بندم

ره فرار به صبر گریزپا بندم

نبسته است کس از چاره راه برغم عشق

بروی سیل چه سود ار در سرا بندم

در آن چمن که گل وصل دسته بندد غیر

مرا بس اینکه نگه را به پشت پا بندم

بروز عید چو قربان کنی حریفانرا

مرا بگوی که دست ترا حنا بندم

شمار هر سر موی تو گر دلم باشد

همه بموی میان تو دلربا بندم

بیک نگاهم از آن چشم فتنه جو بنواز

که دست فتنه افلاک بر قفا بندم

بهم به پیچم تار دل و رگ جان را

که صید معنی وحشی بمدعا بندم

سفر ز جور تو ناچار شد مگر یکچند

ز خاک غربت مرهم بزخمها بندم

بروز عید هوس گر کنم خودآرائی

بخویش زیور از نقش بوریا بندم

کلیم نیست گشایش چو با کلید طلب

چو قفل بسته لب از حرف مدعا بندم

غزل شمارهٔ ۵۰۱

همین نه در سفر آشفته تر ز سیلابم

که در وطن همه سر گشته تر ز گردابم

چرا فریب شراب هوس خورم که چو شمع

تمام عمر بیکقطره آب سیرابم

ز سر نهادن و از سر گذشتن است سجود

به کیش من که خم تیغ اوست محرابم

نه رهبر و نه رفیق و نه منزلست مرا

براه شوق عنان بر عنان سیلابم

بدست عشق یکی ساز دلخراشم من

که تارم از رگ جان، نشتر است مضرابم

مرا ز وضع نو غفلت زیاده شد ناصح

زبان بیند کز افسانه می برد خوابم

به بر و بحرم سرگشتگی رفیق رهست

گمان برم که خس گردباد گردابم

اگرچه تیغ نیم روزگار دریا دل

در آتشم فکند تا دمی دهد آبم

ز اشک و آه که یارب زیاده باد کلیم

همیشه آتش سامان و سیل اسبابم

غزل شمارهٔ ۵۰۲

روز و شب از بس که محو آن میان گردیده‌ام

موی می‌ترسم برآید عاقبت از دیده‌ام

فرصت عشرت ز کف ندهم به هرجایی که هست

گریه تا بس کرده‌ام بر حال خود خندیده‌ام

گل به بستر تا نیفشانی نمی‌خوابی و من

شمع‌سان با شعله در یک پیرهن خوابیده‌ام

همچو من در پیش یار بی‌وفای خود کلیم

زود نتوان خار شد، عمری وفا ورزیده‌ام

غزل شمارهٔ ۵۰۳

می رویم از خود بیا در انجمن تنها نشین

ذوق تنهایی اگر داری بیا با ما نشین

سرکشی با هر که کردی رام او باید شدن

شعله سان از هر کجا برخواستی آنجا نشین

طرز وضع اهل دنیا سربسر نادیدنست

گر فراغت خواهی از ایام نابینا نشین

صدر مجلس گر تمنا باشدت افتاده باش

همچو گرد از خاکساری آنزمان بالا نشین

شب چراغ افروختن از اهل عزلت بدنماست

منزوی گر می شوی از سایه هم تنها نشین

گرد بالای تو ساقی جلوه مستانه بس

گه در آغوش من و گه پهلوی مینا نشین

ای کلیم از جستجوی کیمیای وصل دوست

گر ز پا خواهی نشستن بر در دلها نشین

غزل شمارهٔ ۵۰۴

هیچکاری برنمی آید ز دست تنگ من

ورنه جنگی نیست دامان ترا با چنگ من

طینتم بر عاریتهای جهان چسبیده است

گر فشانی گرد از رویم بریزد رنگ من

بسکه خرسندم زکنج فقر کاسیبش مباد

نعمت الوان بود غمهای رنگارنگ من

با همه کم فطرتی دارم ز همت گوشه ای

در نیاید هیچگه دنیا بچشم تنگ من

کام دنیا چیست کز ناکامیش باشد هراس

آخر این رنگ حنا گو رفته باش از چنگ من

شیشه خود را که می آرد بسنگ ما زند

کس بجنگ من نمی آید کلیم از ننگ من

غزل شمارهٔ ۵۰۵

سفر نیکوست اما نه زکوی دلستان رفتن

بسان شمع هم در بزم باید از میان رفتن

نقاب غنچه بگشاده، می و معشوق آماده

عجب گر زنده رود اکنون تواند زاصفهان رفتن

زجوش گل نگنجید آشیان من، زهی طالع

که در فصل چنین می بایدم از گلستان رفتن

نه تاراج خزانی بود و نه آسیب خار اینجا

بجز آوارگی باعث چه بود از آشیان رفتن

دل و جان، صبر و طاقت جمله می مانند و می باید

ره خونخوار هجران ترا با کاروان رفتن

تو خود رفتی کلیم، اما گران مژگان برگشته

ترا تکلیف برگشتن کند، کی می توان رفتن

غزل شمارهٔ ۵۰۶

کار دوران چیست جمعیت پریشان ساختن

سیل مجبورست در معموره ویران ساختن

پاک طینت را بکین کس نشاید گرم کرد

بهر خونریز از طلا شمشیر نتوان ساختن

گر طبیب همت ایام عیسی دم شود

باید از وی درد فقر خویش پنهان ساختن

ابر اگر از طینت اهل جهان آگه شود

قطره سازی را بدل سازد به پیکان ساختن

ترک دنیا پیش این دنیاپرستان کافریست

چون بکیش هندوان بتخانه ویران ساختن

گریه ما را گر میرابی گلشن دهند

عاجز آید نوبهار از غنچه ویران ساختن

با همه ناقابلی دارد هنرها بخت ما

می تواند از گل و ریحان مغیلان ساختن

بیکدورت راحت از گیتی نشاید چشم داشت

زانکه ناچارست با دود چراغان ساختن

نار پستان دست فرسود هوا باشد کلیم

بعد از این خواهیم با سیب زنخدان ساختن

غزل شمارهٔ ۵۰۷

پیشی ار خواهی بهر پس مانده همراهی گزین

سربلندی بایدت دیوار کوتاهی گزین

در ره عصیان هم ایدل همتی باید بلند

بهتر از شیطان رفیق راه گمراهی گزین

روز از خجلت بکاه آنجا که شب مهمان شدی

گر غیوری شیوه شمع سحرگاهی گزین

حرمت این خانه را لایق نباشد هر چراغ

از برای کعبه دل شمع آگاهی گزین

پا چو از درها کشیدی، گنج در دامن بیاب

دیده از دنیا چو بستی هر چه می خواهی گزین

تا نمانی از گرانی ناامید از جذب عشق

از درون جان کاهی از بیرون رخ کاهی گزین

پادشاهان با نزاکت بار عالم می برند

بار بر عالم گذار و فقر بر شاهی گزین

گر درون لبریز نشتر باشدت از نیش خلق

لب مبند از شکوه کس مشرب ماهی گزین

رهبر عامی کلیم از وی عصا بهتر بود

در طریقت مرشدت گر اوست گمراهی گزین

غزل شمارهٔ ۵۰۸

هر دم مشو سوار به عزم شکار من

آتش مزن بخانه زین شهسوار من

کوتاه گشت از همه جا رشته امید

از بسکه روزگار گره زد بکار من

پژمرده گشت گلشن عیشم چنانکه نیست

یک گل درو که خنده زند بر بهار من

شد سینه چاک و سوزن مژگان تو دمی

چون رشته سرشک نیاید بکار من

صحرا کنون خوشست که از فیض گریه ام

روییده سبزه چون مژه آبدار من

زنگار گیرد آینه گر در بغل نهم

از بس مکدرست دل پر غبار من

آئینه ایست جام و تو حیران خویشتن

ساغر از آن ز کف ننهی میگسار من

خم گرچه سالها به فلاطون نشسته است

دور از لبت نکرد علاج خمار من

گرم است بسکه تربتم از سوز دل کلیم

شمع از دو سر گداخته شد بر مزار من

غزل شمارهٔ ۵۰۹

نه همین می رمد آن نوگل خندان از من

می کشد خار درین بادیه دامان از من

با من آمیزش او الفت موج است و کنار

روز و شب با من و پیوسته گریزان از من

قمری ریخته بالم به پناه که روم

تا بکی سرکشی سرو خرامان از من

بتکلم، بخموشی، به تبسم، به نگاه

می توان برد بهر شیوه دل آسان از من

نیست پرهیز من از زهد که خاکم بر سر

ترسم آلوده شود دامن عصیان از من

اشک بیهوده مریز این همه از دیده کلیم

گرد غم را نتوان شست به طوفان از من

غزل شمارهٔ ۵۱۰

مگو ناصح که بتوان از رخ جانان نظر بستن

بسی مشکل بود بر روی صاحبخانه در بستن

به از مو نیست دستاری سر ما بیدماغان را

که هر گه واشود بازش نمی یابد بسر بستن

رمق در کس نمی ماند کمر گاهیکه بگشائی

میان بگشودنت باشد بخون ما کمر بستن

بسعی خویشتن هرگز نکردی نیکبخت ایدل

تمام عمر اگر بال هما خواهی بپر بستن

ز روی سهو بر مرهم نیفتد دیده داغم

چنین باید بلی از روی نامحرم نظر بستن

ره فیض ازل رهزن ندارد خصم گو بنشین

که از کوشش نیارد کس ره آب گهر بستن

سکندر سد نمی بستی که نامش در جهان ماند

دو مصرع را توانستی اگر بر یکدگر بستن

سخن بخشد حیات جاودانی اهل معنی را

همین باشد کلیم از شاعری‌ها طرف بربستن

غزل شمارهٔ ۵۱۱

ای صبا این دل صد چاک به جانان برسان

شانه تحفه به آن زلف پریشان برسان

به چمن گر گذری ناله‌ای از من نشنو

نغمه تازه به مرغان خوش‌الحان برسان

زاد راهم همه چون دیده عاشق آبست

می رسد ابرتری مژده بمستان برسان

تا دل آبله ها وا شود از رنج سفر

خضر راهی شو و خود را بمغیلان برسان

کار اغیار چو از بوسه رساندی بکنار

بهر ما نگهی تا سر مژگان برسان

هدف ناوک او باش گرت شوقی هست

آتش سینه خود را به نیستان برسان

تا کی ای بخت بری خاک ز جیبم به کنار

یک شب هجر مرا نیز بپایان برسان

خون اگر نیست دلا آهن پیکان بگداز

مدد اشک باین دیده گریان برسان

نوبهارست کلیم اینهمه افسرده مباش

تو هم آخر گل اشکی به گریبان برسان

غزل شمارهٔ ۵۱۲

دلا بار وجود از خویش افکن

درین ره کاری آخر پیش افکن

تو صید عالم قدسی درین دشت

کمند وحدتی بر خویش افکن

دل آسوده را در خون فرو بر

بر آن مژگان کافر کیش افکن

مگر در خواب بینی روی راحت

چو گل بستر بروی نیش افکن

بر آن پستی، که دارد قصر شاهی

نظر از کلبه درویش افکن

بره گر پیش پای خود نبینی

گنه بر عقل دوراندیش افکن

اگر سرمایه خونابه کم شد

دلا زان لب نمک بر ریش افکن

گر از تقصیرها داری خجالت

سر از شمشیر او در پیش افکن

کلیم از فکر آن لبهای پرشور

نمک در دیگ سودا بیش افکن

غزل شمارهٔ ۵۱۳

بسینه ناوک غم تا بکی روان کردن

چه ذوق رو دهد از آینه نشان کردن

دلا بگلشن حسن معاش می باید

بقدر پایه پرواز آشیان کردن

قفس فراخ اگر گشت گلستان نشود

بجاست شکر و شکایت ز آسمان کردن

غذای ماست فریب سراب نومیدی

مگو بهیچ قناعت نمی توان کردن

ترا چنینکه سر و برگ بدگمانی هست

چرا نداری پروای امتحان کردن

مسلم است بدل درد عمر کاه ترا

زجان نهفتن و پنهان زلب فغان کردن

چنینکه قبله خود کرده ایم دنیا را

نشان کفر بود پشت بر جهان کردن

زمانه را بتو یکرنگ می کند اول

بنزد جهل فروشان هنر نهان کردن

جفای خار نه از بهر گل کشید کلیم

رساند مشق تنزل ز باغبان کردن

غزل شمارهٔ ۵۱۴

شب عیدست می باید در میخانه وا کردن

بمی خشکی زهد روزه داران را دوا کردن

صراحی گر چنین پیوسته خواهد در سجود آمد

بیک شب طاعت سی روز را خواهد قضا کردن

ز ماه عید بی ابروی ساقی کار نگشاید

بیک ناخن گره نتوان زکار عیش وا کردن

ستم باشد کشیدن جام می را یکنفس بر سر

بیکدم اینچنین آئینه ای را بی صفا کردن

نیابی مستحق تر از من مخمور ای ساقی

زکوة فطر می رطلی گران باید جدا کردن

خمار باده در چشمم سیه کردست عالمرا

بیا ساقی که وقت شام باید روزه وا کردن

مرا بیتابی مژگان او می سوزد از غیرت

زچشمانش جدا ناگشتن و رو بر قفا کردن

گرو از ما برد در تیره روزی و پریشانی

چرا زلفت بجد دارد شکست کار ما کردن

چنان کز هر مژه ناید دواندن ریشه در دلها

زهر چشمی نمی آید نگاه آشنا کردن

کجا هر بی بصیرت را رسد این کحل بینائی

فلاطون می تواند خشت خم را توتیا کردن

فزون از پایه خود هیچکس پستی نمی بیند

فلک هرگز نخواهد نیشکر را بوریا کردن

درین دریای بی ساحل کلیم از من چه می آید

زکار افتاده اینجا بازوی موج از شنا کردن

غزل شمارهٔ ۵۱۵

نگسست عهد صحبت، می از هوای باران

آری همیشه باشد برق آشنای باران

در روز ابر باید ساغر شمرده خوردن

یعنی بود برابر با قطره های باران

افکنده اند بر ابر مستان سر برهنه

همچون حباب دستار در رونمای باران

در کشور گلستان گلبن اگر چه شاهست

از گل گرفته کاسه، باشد گدای باران

بیداد پاک طینت بر دل گران نباشد

بر سینه می توان خورد تیر جفای باران

در گلستان کشمیر هر روز کامیابست

چشم از جمال ساقی گوش از صدای باران

میخانه آستانش گل شد ز سجده ما

از بسکه هست ما را بر سر هوای باران

سازم بآب حیوان گاهی که می نباشد

در خشکسال باشد شبنم بجای باران

ساقی بمی پرستان دارد کلیم دایم

احسان بی تقاضا همچون عطای باران

غزل شمارهٔ ۵۱۶

باز میخارد کفم خواهم دگر بر سر زدن

این بود از ما بدام عشق بال و پر زدن

در حق آن قامت دلکش وصیت کرده است

وقت رفتن شمع رعنائی و گل بر سر زدن

از غم آندل که گم شد می زنم بر سینه سنگ

چون درین غمخانه کس نبود چه حاصل در زدن

گرچه می‌گویند نیکوئی کن و بفکن در آب

حیف باشد خاکپایش را بچشم تر زدن

کم خریداری برای ما هنر باشد نه عیب

کی توان بهر کسادی طعنه بر گوهر زدن

دعوی فهمیدگی دارد گواهان، زان یکیست

نزد مردم لاف از فهمیدگی کمتر زدن

ایکه دلگیر از حیاتی یاد از پروانه گیر

از ملال زندگانی سینه بر خنجر زدن

رنج و راحت را تلافی از عقب بچون می رسد

خار غم در پا شکستن به که گل بر سر زدن

دستهایم چون فلاخن هر دو بی سرپنجه شد

از تأسف تا بکی بتوان بیکدیگر زدن

آنکه حرف از بیم بدنامی نزد با ما کلیم

نیکنامی باشدش با مدعی ساغر زدن

غزل شمارهٔ ۵۱۷

کمر از تار جان باید بران نازک میان

کی از هر رشته ای آن دسته گل می توان بستن

بزور رعشه شوق اضطرابی آرزو دارم

که مغزم را نباشد فرصت در استخوان بستن

بروز ار عندلیم، شام چون پروانه خاموشم

دران کو صرفه من نیست خواب پاسبان بستن

علاج اضطراب دل نمی آید ز من ورنه

بافسون می توانم لرزه آب روان بستن

همیشه پیشه من عجز و کار اوست استغنا

ز گلچین در زدن می آید و از باغبان بستن

دکان گلفروشم رونق من موسمی دارد

بخود نتوان گل داغ جنونرا در خزان بستن

جرس این ناله را از پهلوی دلبستگی دارد

نبایستی ز اول خویش را بر کاروان بستن

بنازم ترک چشمت را که ترکش بسته می خواهد

بخونریز اسیران اینچنین باید میان بستن

کلیم از یک الف زخم اینهمه بهر چه مینالی

سخن کوتاه کن تا کی ز حرفی داستان بستن

غزل شمارهٔ ۵۱۸

اگر مرد رهی نعلین خار سعی در پا کن

قدم از سر کن و سودای منزل را ز سر واکن

ز مجنون کم نئی، روز سیاه در هم خود را

بوادی شکیبائی خیال زلف لیلا کن

نه مرد صدمه عشقی ز سر حد هوس بگذر

هوای سیر دریا داری از ساحل تماشا کن

بحرفی می توان نی ساخت کار شور بختانرا

تبسم را بگو مشتی نمک در زخم دلها کن

طریق زندگی با دوستان بنگر چسان باشد

ترا هر گاه می گویند با دشمن مدارا کن

بهشتی جز دل آگاه در عالم نمی باشد

هوای جنت ار داری بطبع اهل دل جا کن

دلا گرچه رفیقی در ره عزلت نمی‌یابد

نمی گویم که تنها باش همراهی عنقا کن

بود کفر طریقت از پی گمگشته گردیدن

اگر داری دماغ جستجو آرام پیدا کن

مشو چون غنچه گل خود نگهبان خورده خود را

گرت نقد سرشکی هست در دامان صحرا کن

اگر سودا بلند افتاد ازین بهتر چه می باشد

کلیم از بهر خود رو فکر یار سرو بالا کن

غزل شمارهٔ ۵۱۹

بیغما برد دین و دل که دست انداز نازست این

نهادم سر بکف منهم که تسلیم نیازست این

غم جانسوز عاشق از نهفتن فاش می گردد

زخویش آتش برآوردم گل اخفای رازست این

گیاه و برق را با هم چه آمیزش، سرت گردم

بمن آمیختی آخر نشان احترازست این

بلا پرورده ای باید که دارش در بغل گیرد

اناالحق گفت اگر منصور لاف امتیازست این

باین بی برگ و سامانی چو دولاب کهن دایم

سراپا زاری و اشکم چه سامان نیازست این

نهال حسرت ما هم بهاری می کند آخر

نمود از استخوان مغزم گل سوز و گدازست این

مبادا سرکشد جائیکه نتوانیش باز آری

گذشت از کشور دلها چه مژگان درازست این

چه سود از اشکریزی سر بزانوی غم ار ننهی

ندارد اجر چندانی وضوی بی‌نمازست این

کلیم از هند اگر دستان رفتن می زند، ایدل

نسازی خارج آهنگش که آهنگ حجازست این

غزل شمارهٔ ۵۲۰

تا چند همچو سوفار خندان بخون نشستن

دلتنگ و روگشاده خود را بکار بستن

گر از نسق فتاده است احوال ما چه نقصان

عقد گهر ز قیمت کی افتد از گسستن

بیماری غم او آن ناتوانی آرد

کز ضعف کس نیارد پرهیز را شکستن

از سیل گریه آخر دل را کدورت افزود

آورد روسیاهی آخر بآب شستن

در گوشم این در پند، از پیر گوشه گیر است

دام است صحبت خلق باید زدام جستن

گفتی کزین تک و دو کی می رسی بآرام

روزی که زی تیغش روزی شود نشستن

در ملک خاکساری رسمی است اهل دل را

در صدر هر چه گم شد در آستانه جستن

دنیا خیال و خوابیست، این خواب نزد دانا

آسایشی ندارد بهتر ز چشم بستن

باشد کلیم اگرچه شیشه دل و تنک ظرف

چون توبه تاب دارد در بستن و شکستن

غزل شمارهٔ ۵۲۱

برتر از خورشید شد کار سخن

شب ندارد روز بازار سخن

نارسائیهای انداز همه

از بلندیهای دیوار سخن

عرش کرسی می نهد در زیر پای

تا گلی چیند ز گلزار سخن

منکر هر ملت و مذهب که هست

برنمی خیزد بانکار سخن

بهر بازوی هنر ننوشته اند

هیچ تعویذی چو طومار سخن

چون قلم از خویش سرها بر تراش

سربسی خواهد سر و کار سخن

غیر یارانیکه مضمون می برند

کس نمی بینم خریدار سخن

میرزای ما جلال الدین بسست

از سخن سنجان طلبکار سخن

راستی طبعش استاد منست

کج نهم بر فرق دستار سخن

غرق بحر حیرتم دائم کلیم

گرچه با این قدر و مقدار سخن

غزل شمارهٔ ۵۲۲ - در مدح شاه‌جهان

به عالم از سر کلک وزارت درفشانی کن

بر اوج قدر دائم کار فیض آسمانی کن

بزرگان را به قدر کاردانی کار می‌افتد

دل بیدار داری مملکت را پاسبانی کن

رضای خلق و خالق چون عنان هرگه به دست آید

سوار توسن توفیق باش و کامرانی کن

ز بستان عقیدت نوبر اخلاص می‌چینی

فلک را هم صلایی زن جهان را میهمانی کن

ز فیض قرب شاهنشه بهار عالم‌افروزی

جهان را تازه‌رو همچون زر شاه‌جهانی کن

بر اوج رفعتی هرگاه اختر در گذر بینی

دعا بهر دوام دولت صاحبقرانی کن

رسوم مردمی نو می‌کنی دیگر چرا گویم

به شُکر قُرب شاهنشه به مردم مهربانی کن

طلای ما سیه تا بست و سیم ما سیه‌اندود

چو روی خودفروشی نیست، قدردانی کن

زبان خیرخواهی غیر ازین حرفی نمی‌گوید

دل از خود شاد دار و در دو عالم شادمانی کن

سخن را صاحبی اهل سخن را قدوه‌ای آمد

کلیم از پشت گرمی بعد ازین آتش‌بیانی کن

غزل شمارهٔ ۵۲۳

شکارگاه معانی است کنج خلوت من

زه کمان شکارم کمند وحدت من

خدنگ خامه چو پر از بنان من یابد

خطا نمی شود از صید تیر فکرت من

زدور گردی جائی روم بدشت خیال

که گم شود ره طی کرده گاه رجعت من

چگونه معنی غیری برم که معنی خویش

دوبار بستن دزدیست در شریعت من

ز شوق شاهد معنی همیشه همچو دوات

براه عالم بالاست چشم حیرت من

هلاک گوهر قدر خودم که شیشه بسنگ

اگر خورد شکند در میانه قیمت من

اگر بچاه در افتم رسم باوج کمال

ز سازگاری افتادگی بطینت من

مسافتی است که صد عقده سد ره دارد

میان سبحه تزویر و دست همت من

کفن بخلوت گور است برگ و سامانی

باین غبار نیالوده کنج عزلت من

از اینکه دست امیدم کلیم کوتاه است

خدا معانی برجسته داد قسمت من

غزل شمارهٔ ۵۲۴

حسن اگر اینست ناصح همچو ما خواهد شدن

چوب تر آخر بآتش آشنا خواهد شدن

از دم تیغست سیر مرغ بسمل تا بخاک

دل گر از دست تو بیرون شد کجا خواهد شدن

هر در نگشوده ای دارد ز استغنا کلید

همچنانش واگذار ایدل که وا خواهد شدن

یک ره ار دستم، بدامان تو گردد آشنا

پنجه من بر سرم بال هما خواهد شدن

بیشتر هرچند بر کام جهان چسبیده ای

بیشتر از دست چون رنگ حنا خواهد شدن

چون کشی خنجر بقتلم بر میان دامن مزن

دامن آلودن بخونم خونبها خواهد شدن

بهر هر گامی اگر دانی چه منت می کشی

کام دنیا بر تو کام اژدها خواهد شدن

می رود تا کوکب بخت مرا آتش زند

هر شرر کز صحبت آتش جدا خواهد شدن

گر فلک زینگونه بر ما تنگ می گیرد کلیم

وسعت آباد جهان چشم گدا خواهد شدن

غزل شمارهٔ ۵۲۵

نصیب ماست زیان بر سر زیان دیدن

گلی نچیدن و دیدار باغبان دیدن

غبار کوی تنزل بدیده تا نگشتی

نمی توانی مسند بر آستان دیدن

خدا نصیب کند دیده ایکه بتوانی

بروشنائی او سود در زبان دیدن

غبار کلفت او چشم را زیان دارد

جهان بدیده پوشیده می توان دیدن

متاع قافله هستی آنچه خواهی هست

ولی تو گرد توانی ز کاروان دیدن

زصدق دوستی آنکس که بهره مند بود

شکسته دل شود از مرگ دشمنان دیدن

تو گر نباشی کج بین چگونه آید راست

زخاک بودن و خود را بر آسمان دیدن

غبار جامه گر از تن رود، به صیقل فقر

توان در آینه جسم روی جان دیدن

نظاره دل پر خون ز چاک سینه کلیم

بود ز رخنه دیوار گلستان دیدن

غزل شمارهٔ ۵۲۶

کس نمی گیرد دگر در رهن صهبا پیرهن

از تو چاک ایدست بیتابی و از ما پیرهن

بیتو ضعفم قوتی دارد که مانند حباب

باز می افتم اگر بردارم از جا پیرهن

شب قبای صبر دلها چاک شد چون آمدی

همچو شمع خلوت فانوس یکتا پیرهن

از زکوة سنبلستان تار زلفی ده بباد

پاره زین امید می سازند گلها پیرهن

در میان گر پا نیارد گرم خوئیهای داغ

با همه نسبت نمی چسبد بر اعضا پیرهن

نیست تار و پود راحت در لباس روزگار

یک بیک را آزمودیم از کفن تا پیرهن

سخت جانی بسکه از پهلوی ما اندوخته

کار جوشن می کند بر پیکر ما پیرهن

خرقه عریانی از دست تو چون پوشیده ام

قامتم هرگز نخواهد راست شد با پیرهن

جامه پوشاندن یتیمان را مسلمانی بود

دختر رز را بپوشانم ز مینا پیرهن

گاه عریان از جنون چون شمع می گردد کلیم

گاه چون فانوس می‌آید سراپا پیرهن

غزل شمارهٔ ۵۲۷

چیست کارم، زخم کاری هر زمان برداشتن

وز خدنگ جور او زخم سنان برداشتن

در کتاب صنع یزدانی خیانت کردنست

سرو من جزو کمر را از میان برداشتن

می توانم آب بردارم ز جوی کهکشان

لیک نتوانم زخوان خلق نان برداشتن

در ثبوت بردباری عاشقان را محضریست

چون هدف از هر ستمکاری نشان برداشتن

کعبه عشق ترا خوف و خطر در راه نیست

آب اگر نبود توان ریگ روان برداشتن

گر نباشم لایق برداشتن بفکن مرا

یکرهم از خاک خواری می توان برداشتن

ضعف در بیماری عشقت بجائی می رسد

کاستین نتوان ز چشم خونفشان برداشتن

کامجویان را گریزی نیست از جور سپهر

هر که گلچین بایدش از باغبان برداشتن

بردباری چیست جور از دشمنان بردن کلیم

ورنه جان پروردنست از دوستان برداشتن

غزل شمارهٔ ۵۲۸

نیامد نخل آه از سینه پرداغ من بیرون

نکرد این سرو هرگز سر زدیوار چمن بیرون

درین محنت سرا چون نال اگر چاهت وطن باشد

بفرقت تیر اگر بارد نیابی از وطن بیرون

غم افشای رازم نیست در بزمش که می دانم

زبس دلبستگی ناید زبزم او سخن بیرون

گلی را باش بلبل کو نقاب از رخ چو بگشاید

کند از شرم اول باغبان را از چمن بیرون

بفکر خاتم لعل لبش هر گاه می افتم

نمی آرم بسان خاتم انگشت از دهن بیرون

نمی دانم کلیم از حسرت روی که بود امشب

که می‌شد های‌های اشک شمع از انجمن بیرون

غزل شمارهٔ ۵۲۹

نه گل شناسم و نه باغ و بوستان بی تو

که دیده در نگشاید بر این و آن بی تو

ز خضر گیرم و بر خاک ریزم آبحیات

بزندگی شده ام بسکه سرگران بی تو

درین بهار چو گل از سفر توهم باز آی

ببین چه می کند این چشم خونفشان بی تو

گمان برند که من نیز با تو هم سفرم

چنین که می روم از خویش هر زمان بی تو

طفیلئی که پس از میهمان بجا ماند

چه قدر دارد جان مانده آنچنان بی تو

کجاست فرصت آن کز فراق شکوه کنم

بغیر نام تو نگذشته بر زبان بی تو

همه ذخیره شبهای تیره روزی رفت

چو شمع سوخته شد مغز استخوان بی تو

بجام و ساغر ما قطره ای نمی افتد

اگر نشاط ببارد ز آسمان بی تو

تو همچو تیر ز کف جسته رفته ای و کلیم

بخود فرو شده چون حلقه کمان بی تو

غزل شمارهٔ ۵۳۰

ای کاش صد دل باشدم ای جان و دل قربان تو

چون سبحه یک یک بهره‌مند از کاوش مژگان تو

محراب ابروی ترا نازم که پیوسته در او

صفهای طاعت پیش و پس استاده از مژگان تو

جانا کجا داری خبر از اشک بی آرام ما

چون طفل بدخوئی چنین ننشسته در دامان تو

از تیغ بی زنهار تو یارب کدامین بیشتر

بر سینه من زخمها، یا کشته در میدان تو

شد خشکسال عافیت، تو تیرباران غمت

شاید دلم آبی خورد از آهن پیکان تو

زنجیر اگرچه سربسر چشمت بر من ننگرد

ازبس مکرر گشته ام در گوشه زندان تو

بر گریه ات یکره کلیم، آنشوخ اگر زد خنده ای

هر قطره گوهر می شود در دیده گریان تو

غزل شمارهٔ ۵۳۱

آمد بهار و لشکر گل در رکاب او

صحرانشین بود سپه بیحساب او

هر نوبهار طفل دبستان گلشنست

هر غنچه ایکه وا شده باشد کتاب او

بلبل بروی گل غزلی را که سر کند

بیدردم ار بدیهه نگویم جواب او

خوش آب و رنگ لاله فزون شد مگر نوبهار

آمیخت خون توبه ما با شراب او

نرگس بلاله بیند و دارد تأسفی

چون سرخوشی که سوخته باشد کباب او

بر شاخ از شکوفه فکندست نوبهار

پیراهن تری که نیفشرده آب او

هر جا که خوشدلی است ز محنت نشانه ایست

بنگر بشاهد گل و نیلی نقاب او

با شرم او کلیم چه سازم که همچو گل

هر چند مست گشت فزون شد حجاب او

غزل شمارهٔ ۵۳۲

غنچه یکی ز جمله خونین دلان تو

رفته فرو بخویش بفکر دهان تو

از بهر کشتن دو جهان آن کمر بس است

شمشیر احتیاج ندارد میان تو

هر جا که فتنه ایست در ابروت جا گرفت

بیش از دو خانه گرچه ندارد کمان تو

بدنام بیوفائیم از بسکه می کنم

با سیل اشک خود سفر از آستان تو

بدنام خواندم همه کس بیگمان بد است

نامی که نگذرد بغلط بر زبان تو

باری ز دستبوس مکن منع ما اگر

تنگست جای بوسه بکنج دهان تو

بر چرخ این هلال نباشد که دست حسن

آویخته بطاق بلندی کمان تو

می را نهفته خوردم و مستی نهان نماند

رسوای عالمم ز نگاه نهان تو

از ناله ات کلیم چه حاصل که چون جرس

فریادرس بهم نرساند فغان تو

غزل شمارهٔ ۵۳۳

صبح نگرددت سفید پیش بناگوش تو

کز سر طاقت گذشت آب در گوش تو

گرچه زتمکین حسن، کم سخن افتاده ای

بوسه فغان می کند در لب خاموش تو

بسکه ز رشک کمر تاب خورد طره ات

چون بمیانت رسد بگذرد از دوش تو

ایمنی از خلق برد آن مژه جنگجو

باشد ازو در هراس زلف زره پوش تو

خنده بدریا زند اشک ز دامان من

ناز بسنبل کند زلف در آغوش تو

کینه من پس چرا هیچ ز یادت نرفت

گشته اگر نامم از ننگ فراموش تو

موعظه ها را کلیم باشد اگر این اثر

پنبه غفلت دری است در صدف گوش تو

غزل شمارهٔ ۵۳۴

ز خجلت تا دل ما را شکسته

بود چون ساقی مینا شکسته

سزاوار جفایت هیچکس نیست

براهت خار قدر پا شکسته

زدستت باده ساقی مومیائی است

پر از می کن اگر مینا شکسته

شکست توبه پیروزی و فتحست

کزو شد لشکر غمها شکسته

شکسته خاطری یکسوی دارم

تنی چون نامه سرتاپا شکسته

دل زارم بسان توبه می

نرست از دست مردم نا شکسته

رواج قمریان از ناله من

چو قدر سرو از آن بالا شکسته

نمازم را درستی نیست هرچند

زبار سجده هفت اعضا شکسته

کلیم اصلاح دل تا چند، گو باش

درست از دیگران، از ما شکسته

غزل شمارهٔ ۵۳۵

ز آشفتگی حالم ربط از سخن بریده

از هم فتاده حرفم چون نامه دریده

در وادی محبت شاید رسد بآبی

رفتست تا بچشمم خار بپا خلیده

سامان دلربائی، لطفست و مهربانی

نه چشم نیم مست و نه ابروی کشیده

سرسبز باد یارب بستان عشق، کانجا

غلطیده است بر گل، مرغ بخون طپیده

قدرت چو نیست، مردن از زندگیست خوشتر

صد بار سر بریده، بهتر ز پر بریده

هم طالع نصیحت درد دلیست ما را

در پیش هر که گفتنی نشنیده و شنیده

در چین طره او، از حال دل چه پرسی

یک سینه زخم دارد چون شانه نو رسیده

گردد ز حرف سردی پرحوصله، تنگ ظرف

آشوبد از نسیمی دریای آرمیده

شد عمرها که نگرفت یک مست جای منصور

آری کمان حلاج ماندست نا کشیده

بیدار نگردد بخت کلیم شاید

زیرا که کام دل را دائم بخواب دیده

غزل شمارهٔ ۵۳۶

هیچت خطر از دیده گریان نرسیده

چون شمع سرشکت بگریبان نرسیده

از بسکه جهانی سر پابوس تو دارند

نوبت بسر زلف پریشان نرسیده

تا آتش شوقی نبود خوش نتوان زیست

بی شعله سر شمع بسامان نرسیده

از کوتهی خلعت آسایش گیتی است

گر زانکه مرا پای بدامان نرسیده

تا عشق بود کم نشود تیرگی بخت

شب پیشتر از شمع بپایان نرسیده

دل را خبری نیست که در دیده چه شورست

دیوانه بهنگامه طفلان نرسیده

از طالع دون بود کلیم آنچه کشیدی

هنگام ستمکاری دوران نرسیده

غزل شمارهٔ ۵۳۷

نمک ز گریه و تأثیر از فغان رفته

دعا اثر نکند گر بآسمان رفته

دهان تنگ تو گاهی بچشم می آید

کمر کجاست که یکباره از میان رفته

دل شکفته نماندست در جهان ور هست

گلیست چیدنش از یاد باغبان رفته

چگونه سیل بزنجیر موج بند شود

مگوی پند که ما را ز کف عنان رفته

همه بقدر ادب بهره می برند زدوست

مزاج فهم ز مسند بر آستان رفته

بهار رفت و گلی در چمن نمی شکفد

صبا بسجده آنخاک آستان رفته

ز بسکه پیروی خلق گمرهی آورد

نمی رویم براهی که کاروان رفته

کلیم لاف زبان آوری مزن چندین

که شمع آخر ازین بزم بیزبان رفته

غزل شمارهٔ ۵۳۸

ننشستن نقش امید، از نقش بد بسیار به

آئینه را عریان تنی، از جامه زنگار به

غواص تا دم می زند گوهر نمی آید بکف

گوهرشناس ار کس بود خاموشی از گفتار به

هر لب که بی آهی بود، کم از لب چاهی بود

چشمی که نبود خونفشان از رخنه دیوار به

گر ذره کامل بود، به ز آفتاب ناقص است

گر نیمه باشد خم ز می، زو ساغر سرشار به

سر رابود ربط دگر با می کدو شاید بود

گر گنج قارون باشدت در رهن می دستار به

همت بطاقی نه کز آن، دستت نباشد نارسا

پرواز چون کوته بود، صد بار از آن رفتار به

دلخسته هجر ترا، از وصل می باید دوا

ای چاره ساز از برگ گل، مرهم بزخم خار به

کاری ز مستی در جهان بهتر نمی باشد ولی

آنهم مکرر می شود، بیکاری از هر کار به

نتوان کلیم از وصل می دلشاد در غربت شدن

گر می کشی داری هوس در خانه خمار به

غزل شمارهٔ ۵۳۹

عصا و رعشه‌ای در دست از پیری به ما مانده

ز دست‌انداز ضعف این است اگر چیزی به پا مانده

ز خرمن‌ها رود بر باد کاه و حیرتی دارم

که چون کاه تنم از خرمن هستی به جا مانده

ز بار جامه از ضعف بدن در زیر دیوارم

تنم مانند نال خامه در زیر قبا مانده

نگاهم بر قد این سروبالایان نمی‌افتد

که سر همچون کمان حلقه‌ام بر پشت پا مانده

فلک با این همه حرصی که در پرده‌دری دارد

دل ما همچنان در پرده شرم و حیا مانده

گل خاکی که بی‌خارست در راه طلب نبود

به پایم یادگار هر گلی خاری جدا مانده

به درویشی چنانم نقش نسبت خوش‌نشین گشته

که همچون سکه‌ام بر تن نشان بوریا مانده

عصای کور می‌دزدند اهل عالم از خست

توقع از که می‌داری که گیرد دست وامانده

کلیم از دل غمی گر رفت ازان جانکاه‌تر آمد

اگر خاری برون آمد ز جا سوزن به جا مانده

غزل شمارهٔ ۵۴۰

قربان آن بناگوش وان برق گوشواره

با هم چه خوش نمایند آن صبح و این ستاره

مائیم و کهنه دلقی دلگیرِ از دو عالم

سر چون جرس کشیده در جَیب پاره‌پاره

چون کار رفت از دست گیرد سپهر دستت

دریا غریقِ مرده افکنده بر کناره

روز از برم چو رفتی شب آمدی بخوابم

این‌ است اگر کسی را عمری بوَد دوباره

روشندلان ندارند دلبستگی به فرزند

بر شعله سهل باشد مهجوریِ شراره

آن نشئه‌ای که بخشد بگذشتن از دو عالم

در کیش می‌کِشان چیست یک مستی گذاره

با چرخ سرفرازی نتوان ز پیش بردن

جایی که سقف پست است نتوان شدن سواره

همچون کلیم دیگر یک نامشخصی کو

آگاه و مستِ غفلت پُر شغل و هیچ‌کاره

غزل شمارهٔ ۵۴۱

تا کی خورم غم دل با نیم جان خسته

دست شکسته بندم بر گردن شکسته

جمعیت هواسم ناید بحال اول

گمگشته دانه ای چند از سبحه گسسته

یکدسته کرده دوران گلهای نه چمن را

وز آن زه گریبان بر دسته رشته بسته

اهل جان نشانشان یکرنگ آشکارست

گرد نفاق دلها بر چهره ها نشسته

مشکل ز تن برآید جان علایق آسود

چسبیده بر غلافست شمشیر زنگ بسته

دارم دلی که هرگز نشکسته خاطریرا

بیمار گشته از غم، پرهیز اگر شکسته

در دامگاه عشقت جانکاه صید و صیاد

مرغ پریده از دام تیر ز صید جسته

اشکت کلیم نگذاشت در نامه ها سیاهی

بهر که می فرستی مکتوبهای شسته

غزل شمارهٔ ۵۴۲ - در مدح شاه‌جهان

غرور حسنش از بس با اسیران سرگران کرده

زره برگشته تیرش استخوانم گر نشان کرده

بعاشق دشمنست آنسانکه هرگز گل نمی بوید

ز گلزاری که دروی عندلیبی آشیان کرده

بر آن لب خال مشکین چیست، نقاش ازل گویا

ز کار خویش چیزیرا که خوش کرده نشان کرده

گهی از ناوک آه سیه روزان حذر میکن

که مژگان تو پشت طاقت ما را کمان کرده

نمی دانم چرا مردم بخونش تشنه تر گردد

صراحی در تن ساغر اگر صد بار جان کرده

اگر چه دیده ام خود می برد در جستجوی او

ز بینابی بهر سو باز قاصدها روان کرده

دهن گر از هجوم بوسه خواهان کرده رو پنهان

کمر خود را چرا از دیده مردم نهان کرده

نه اشک از دیده سودی دید و نه نظاره بهبودی

درین دریای خون هر کس مسافر شد زیان کرده

کلیم از دست بیداد تو کی باز از فغان دارد

زبانی را که وقف مدحت شاه جهان کرده

غزل شمارهٔ ۵۴۳

ایدل بسنگلاخ هوسها قدم منه

از کنج یأس روی بباغ ارم منه

بر نوک نیشتر نهی ار دیده امید

سهل است چشم بر کف اهل کرم منه

حمال حرص و آر خودی اینقدر بسست

بر دوش بار منت کس بیش و کم منه

تعریف خودپسند سخن ناشنو مکن

او خودت کرست پنبه بگوشش تو هم منه

تا خون زدست خویش توا نخورد زینهار

همت بورز و لب بلب جام جم منه

دکان عرض غفلت در سینه وا مکن

صد رنگ آرزو را بر روی هم منه

با خود نشان بوادی آوارگی مبر

جائیکه نقش پای بماند قدم منه

راه و روش ز نخل خزان دیده یاد گیر

گاه خزان پیری دل بر درم منه

طبل تهی نکوست گر آوازه ات هواست

هر رطب و یابسی که بود در شکم منه

خود را نشان ناوک شهرت مکن کلیم

از نام ننگ دار و بمحضر قلم منه

غزل شمارهٔ ۵۴۴

علاقه ام ز تو نگسسته وز حیات بریده

تو پا مکش ز سرم گر طبیب دست کشیده

لبت بروی کسی وا نمی شود به تبسم

نمک فروش باین نخوت و غرور که دیده

چنانکه سایه ز پرواز مرغ می رود از جا

مرا ربوده ز جا از رخم چو رنگ پریده

اگر زدرد اسیران خویشتن نشد آگه

چراست زلف ترا پیچ و تاب مار گزیده

کسیکه دیدن دردی است روشنائی چشمش

زمیل خار مغیلان بدیده سرمه کشیده

زدرس و بحث چو کیفیتی نیافت بجا بود

کتاب داده اگر شیخ شهر و باده خریده

ز کنجکاوی مژگان بچشم تو خوانم

کسی بغور سخن در جهان چو ما نرسیده

باین طریق خرد آزموده تیغ زبان را

که ربط محکم خود راز گفتگوی بریده

کلیم ناله ما کی رسد بگوش غرورش

کسیکه زاری دلها ز زلف خود نشنیده

غزل شمارهٔ ۵۴۵

هوای سیر گلشن مانده است و بال و پر رفته

هوسها کاش می رفتند با عمر بسر رفته

بعشق ریشه محکم کرده ناصح برنمی آید

ز سوزن بر نمی آرند خار در جگر رفته

بکوی تیره بختی چون قلم پایم بگل مانده

اثر از شعله آهم بدر همچون شرر رفته

شکیب بیقراران هم بجای خود نمی آیند

نیابی از سفر تا باز چون عضو بدر رفته

مبادا آتش سودای کس زینگونه تند افتد

زجوش گریه ام چشمیست چون ریگ ز سر رفته

نیم شرمنده یک گام همراهی ز دل هرگز

براهی گر مرا دیدست از راه دگر رفته

میان خاکساران لاف پستی می توانم زد

هوای کرسی زانو مرا از سر بدر رفته

رهم طی گشته اما نیست از منزل نشان پیدا

درین سر گشتگی مانم بزلف تا کمر رفته

بکوی تنگدستی خود زمین گیرم کلیم، اما

سرشکم بر سر دریا بتاراج گهر رفته

غزل شمارهٔ ۵۴۶

دل از غم بیش و کم تقدیر گذشته

وز نیک و بد عالم دلگیر گذشته

پرواز وطن شیوه بال و پر من نیست

عمرم بغریبی چو پر تیر گذشته

چون در نگری در کف شوریدگی ماست

سر رشته هر کار زتدبیر گذشته

امروز بافسون وفا پیش سلامست

ترکی که زما دست بشمشیر گذشته

در راه طلب همت این هر دو بلند است

آهم ز اثر، اشک ز تأثیر گذشته

راه دل و جان غمزه او زد بنگاهی

یک ناوک کاری ز دو نخجیر گذشته

خارم بجگر کاشته و داغ بسینه

در دل چو گل و لاله کشمیر گذشته

در کوی جنون کلبه ما نیز نشان است

گامی دو سه از خانه زنجیر گذشته

یکباره کلیم از لب و دندان تو دل کند

طفل هوسش زین شکر و شیر گذشته

غزل شمارهٔ ۵۴۷

ز آتش پنهان عشق، هر که شد افروخته

دود نخیزد ازو چون نفس سوخته

دلبر بی خشم و کین، گلبن بیرنگ و بوست

دلکش پروانه نیست، شمع نیافروخته

در وطن خود گهر، آبله ای بیش نیست

کی به عزیزی رسد، یوسف نفروخته

مایه آرام دل، چشم هوس بستن است

از تپش آسوده است، باز نظر دوخته

شاید آید بدام مرغ پریده ز چنگ

گرم نگردد اگر عاشق وا سوخته

داروی بیماریش مستی پیوسته است

چشم تو این حکمت از پیش که آموخته

آمد و آورد باز از سر کویش کلیم

بال و پر ریخته جان و دل سوخته

غزل شمارهٔ ۵۴۸

کی صاحب همت ز جهان کام گرفته

عار آیدش، ار عبرت ایام گرفته

هر چیز که دل باخت براهش به از آن برد

جان داده، ولی در عوض آرام گرفته

معشوق در آغوش بود طالع ما را

اما ز لبش بوسه ز پیغام گرفته

آگاه شود دل که بود کام جهان وام

چون باز دهد هر چه زایام گرفته

با تیره درونان نتوانیم بسر برد

ما را که دل از همدمی جام گرفته

صد شکر که دیدیم پریشان تری از خویش

زلف تو دل جمع ز ما وام گرفته

زلفت بره هوش و خرد دام کشیده

چشم از دو طرف گوشه این دام گرفته

دوران نبرد داده خود را بمدارا

نو کیسه حق خویش بابرام گرفته

راضیست کلیم ار سخنش پست و بلندست

واپس ندهد هر چه ز الهام گرفته

غزل شمارهٔ ۵۴۹

جنون تا بداد اسیران رسیده

ز داغش چه سرها بسامان رسیده

غم از هر طرف ساغری پیشم آرد

چو هشیار در بزم مستان رسیده

نه از لخت دل خانه ام گلستان شد

کزین گل بخار بیابان رسیده

ز شوق تماشای تو باز گشته

بچشمم سرشک بدامان رسیده

بچشم من از هر نسیمی که آید

سلامی ز خار مغیلان رسیده

ز بر گشتگی های بخت سیاهم

خبرها بآن زلف و مژگان رسیده

کلیم از نگون بختی خود چه نالی

ببین ناله ات را بکیوان رسیده

غزل شمارهٔ ۵۵۰

اشکم ز دل چو شعله فروزان برآمده

طوفانم از تنور بدینسان برآمده

رفتی و مضطرب ز قفایت دویده اشک

چون لشکری که از پی سلطان برآمده

جائی بدلگشائی چشمت ندیده است

تا سرمه از سواد صفاهان برآمده

از بسکه روزگار دنی سفله پرورست

از تخم لاله خار مغیلان برآمده

از تیغ عمر خط تو کوتاه کی شود

چون از کنار چشمه حیوان برآمده

معشوق خورد سال درآید بقید ضبط

سروی که قد کشیده ز بستان برآمده

جستم بسی ز شش جهت و هفت کشورش

آسودگی ز عالم امکان برآمده

گل گل و باده چهره سبزان هند بین

در باغ حسن لاله ز ریحان برآمده

در آرزوی خاتم لعلت ز بس گداخت

انگشتری ز دست سلیمان برآمده

رستائیست هر که نباشد ز شهر عشق

هرچند چون کلیم ز یونان برآمده

غزل شمارهٔ ۵۵۱

آمد آن هوش ربای دل کار افتاده

زلف آشفته بپایش چو نگار افتاده

حسرت ناوک او می کشدم این چه بلاست

که اگر تیر خطا گشته شکار افتاده

همرهان دشمن و من بیکس و رهزن در پی

دستم از کار فرو مانده و باز افتاده

نامه کاغذ آتش زده را می ماند

جابجا اشک چو افشان شرار افتاده

حسن در کسوت یکرنگی عشق ار نبود

گل بخون لاله در آتش بچکار افتاده

بحساب زر خود می کند ایمان تازه

خواجه آندم که نفسها بشمار افتاده

کشته عشق شو ایدل که زخس خوارترست

هر که زین بحر سلامت بکنار افتاده

نیست در محفل این تیره دلان راه چراغ

کار پروانه بسرهای هزار افتاده

قیمت و قدر کلیم ای بت رعنا بشناس

سرو بی فاخته از چشم بهار افتاده

غزل شمارهٔ ۵۵۲

بر نازک میانت شیشه ساعت کمر بسته

ز شرم آن سرین آئینه دکان هنر بسته

بهم پیوستگان را سخت باشد محنت دوری

کمر تا از میان رفته، سرین بار سفر بسته

سکوت من سخن چین از حدیثم بیشتر داند

بجانان می فرستم نامه ننوشته سر بسته

شکاری نیست تیر کج، گر الماسش بود پیکان

دعا کاری نسازد خویش را گر بر اثر بسته

ز صوفی دیده پوشیدن، بهست از خرقه پوشیدن

کسی را دان کمر بسته، که از دنیا نظر بسته

براه عقل می پویم، چو دست از عشق می شویم

بلی رفتار را داند غنیمت مرغ پر بسته

ز سوز اشک حسرت، خانه چشمی بود ما را

نمک مانند آن لبها بروی یکدگر بسته

نشان مایه داریهای معنی چیست، خاموشی

متاعی بیگمان باشد، سرائی را که در بسته

کلیم از خویش خواهد چید گل در گوشه عزلت

بخارستان پاها آبی از دامان بر بسته

غزل شمارهٔ ۵۵۳

دوران ز عاریتها دندان ز ما گرفته

نوبت رسد بنانم چون آسیا گرفته

داریم در فراقت اشک بهانه جوئی

بدخوی تر ز طفل از شیر وا گرفته

صد برق ناامیدی کرده کمین ز هر سو

نخل امیدواری هر جا که پا گرفته

بر سفره زمانه کش غیر استخوان نیست

هر کس دمی نشسته طبع هما گرفته

صد دستگیرش ار هست نقش قدم نخیزد

تعلیم خاکساری گوئی زما گرفته

تمییز صاف از درد دوران نمی تواند

هر آستان نشینی در صدر جا گرفته

با آنکه هر دو زلفش در کشتنم یکی شد

هر تاری از ندامت ماتم جدا گرفته

ریزند خرقه پوشان خون در لباس تقوی

شمشیر این دلیران جا در عصا گرفته

آوارگان ندارند پیر طریق جز ما

هر کس کلیم شد پیر همت ز ما گرفته

غزل شمارهٔ ۵۵۴

نبرد از دل غمی نظاره گل‌های بستانی

ز لاله داغ دل افزود و از سنبل پریشانی

شکفته رویم ار بینی، نپنداری که خوشحالم

که در زیر غبار غم نهان شد چین پیشانی

به خاک افشاند بخت بد چو برک گل پر و بالم

درین گلشن چنین کردیم آخر بال‌افشانی

شراب درد و غم از ساغر تبخاله می‌ریزد

مبادا از پی حرف مداوا لب بجنبانی

برای گرد سر گشتن از او بهتر نمی‌یابم

به گرد عالمم ای بخت اگر صد ره بگردانی

جراحت‌های چشم از اشک خونین کی شود بهتر

خراش دیده افزون می‌شود زین لعل پیکانی

کلیم امشب دلی از یار خالی می‌کنم تا کی

سخن بر لب گره باشد، نفس در سینه زندانی

غزل شمارهٔ ۵۵۵

تو ز روی مهربانی بمیان مگر در آئی

که کنند صلح با هم شب ما و روشنائی

دل خونچکان بزلف تو هنوز هست خندان

که شود ز دستباری کف شانه ها حنائی

برهش قدم ز سر کن، بفکن کلاه نخوت

که بکام خویش سالک رسد از برهنه پائی

ز طلب همان چو حرمان کندت شکسته خاطر

که شکستگی گدا را بود آلت گدائی

پر تیر چون ندارم که ز مردمان گریزم

چو هدف نهاده ام تن بزبان آشنائی

بشکنجه حوادث درم کف بخیلم

بکدام آشنائی بزنم در رهائی

ز پی قبول عامه به ریا بکوش زاهد

چه روی بشهر کوران بامید خودنمائی

خم زلف یار دارد سبق قناعت ما

که شکست تا که باشد نخوریم مومیائی

سر دیگ همت خود، فلک آنزمان گشاید

که گدا بکاسه دستش نرسد ز بینوائی

تو که صد وسیله جوئی که کسی بدامت آید

ز کلیم بی بهانه ز چه می کنی جدائی

غزل شمارهٔ ۵۵۶

ز بزمی برنمی خیزد سرود نغمه پردازی

همین از خانه تنگ جرس می آید آوازی

دلم پر مایه است از درد چاکی خواهد از تیغت

که باید خانه ارباب دولت را در بازی

به گیتی گرچه مشهورم ولی از کام دل دورم

چه سود از امتیاز من دریغا بخت ممتازی

صدای آشنا زین شش جهت نشنیده ام هرگز

مگر گاهی که از کوه غمم می آید آوازی

زرشک چشم خود خون می خورم در جستجوی او

که هر مژگانش هم پائی بود هم بال پروازی

بزنجیرم نشاید داشت در بزم ورع کیشان

بکوی مطربان در بندم از ابریشم سازی

منم آن بلبل کز شوق گل بیخود روم آنجا

نشان یابم گل خونین اگر در چنگل بازی

کلیم از دست دادم اختیار خانه دل را

چنان کانجا ندارم جای پنهان کردن رازی

غزل شمارهٔ ۵۵۷

فقر وارستگی است از غم هر نیک و بدی

نه که سر بار شود فکر کلاه نمدی

خلق مرغان اسیرند که در یک قفسند

زان میان از که توان داشت امید مددی

غنچه در باغ جهان نیز چو من با دل تنگ

دست بر سر زند از سرکشی سرو قدی

این دل پرحسد و کینه که در بر داری

سینه را ساخته خواری کش هر دست ردی

لذت بوسه رکاب از کف پای تو گرفت

که نیاید بمیان پای شمار و عددی

شکرها گویمت ای چرخ که از گردش تو

نیست یک کس که توان برد بحالش حسدی

بخت وارون من آن نیل بود برزخ عمر

که کشد جانب خود آفت هر چشم بدی

عادت داد و ستد دادن جان مشکل کرد

زانکه این داد ز دنبال ندارد ستدی

لاف بی برگی فقر از تو حرامست کلیم

پوست تختی چو تو داری و کلاه نمدی

غزل شمارهٔ ۵۵۸ - در مدح محمدامین میرجملهٔ شهرستانی

هردم از خویشتن آهنگ رمیدن داری

نه همین ز اهل وفا میل بریدن داری

ناله انگشت به لب می‌زندم هر ساعت

شکوه‌ای سر کنم ار تاب شنیدن داری

آتشی از نگه گرم نگاهی باید

از جگر گر سر خونابه کشیدن داری

هر سر موی ترا جلوه ناز دگر است

نگهی سوی خود انداز که دیدن داری

دگر آزادی کونین تمنا نکنم

گر بدانم که سر بنده خریدن داری

عزلتت گوشزد روح امین گشت کلیم

بس بود گر سر تحسین طلبیدن داری

غزل شمارهٔ ۵۵۹

رواج جهل مرکب رسیده است بجائی

که کرده هر مگسی خویشرا خیال همائی

ز طور مرتبه موسوی فرود نیاید

بدست کور گر افتد درین زمانه عصائی

ز رغم مائده عیسوی بخویش ببالد

اگر چه کاسه خالی بود بدست گدائی

زند ز نغمه داود طعنه صوت صدایش

زمانه بر گلوی هر خری که بست درائی

ز خاک بیمدد دستگیر هر که نخیزد

زند بافسر خورشید نخوتش سرپائی

نیاز و عجز گدایانه می خرند و ندارند

مروتی که گدائی از آن رسد بنوائی

ز دانه خرمن اهل غرور مایه ندارد

رود بغارت اگر برخورد بکاهربائی

تمام در شب تاریک جهل، یوسف وقتند

سری بر آور ای شمع امتیاز کجائی

همه ببانگ سگ نفس می روند بمنزل

عجب تر اینکه به از خضر جسته راهنمائی

کلیم خاطر روشن زغم چه عکس پذیرد

بر آینه تیرگی است زنگ زدائی

غزل شمارهٔ ۵۶۰

دلا ز صیقل محنت جلا نمی گیری

ز موج اشک پیاپی صفا نمی گیری

عنان سرکشی نفس را براه هوس

بگیر و فکر مکن اژدها نمی گیری

بخاک عجز ز پیری نشسته ای و هنوز

بغیر گردن مینا عصا نمی گیری

در آسیای سپهر استخوانت آرد شدست

هنوز توشه راه فنا نمی گیری

چو طفل حرص تو دندان بسنگ برده خرد

چرا ز شیر هوسهاش وا نمی گیری

چهار حد وجودت خلل پذیر شدست

بجز شکم خبر از هیچ جا نمی گیری

زخامشی دهن غنچه پر ز زر شده است

سکوت جایزه دارد چرا نمی گیری

کلیم کلبه فقر و حصیر، این عجبست

چه آتشی تو که در بوریا نمی گیری

غزل شمارهٔ ۵۶۱

دلگشائی نبود آنچه ز صحرا یابی

این متاعیست که در گوشه تنها یابی

گوشه ای گیر که از یاد خلایق بروی

نه که از عزلت خود شهرت عنقا یابی

ایکه دلشاد بتحسین عوامی چه شود

گر دمی صد نظر از صورت دیبا یابی

هر مرادیکه نشد ز انجم و افلاک روا

از در دلها یا از دل شبها یابی

از دل خویش اگر زنگ غرض دور کنی

هر چه زشت است درین آینه زیبا یابی

نرسد دست تو گر بر ثمر نخل امید

سعی کن کابله چند ته پا یابی

بال پرواز فلک داری و قانع شده ای

که ببزمی که روی جای ببالا یابی

عجبی نیست ز حرص تو کلیم ار خواهی

ضامن از حق زپی روزی فردا یابی

غزل شمارهٔ ۵۶۲

ایدل ز خانه تن فکر سفر نداری

پروانه ای ندانم، بهر چه پر نداری

از کج گلخن تن عزم وطن نکردی

ای اخگر فسرده، شوق شرر نداری

تنها روی چو مردان، ناید زتو که چون موج

گر کاروان نباشد یک گام بر نداری

هفتاد ساله طفلی، چون تو دگر ندیدم

جز خاکبازی تن کار دگر نداری

در کام جان نیابی شیرینی بلا را

با غم گر اتحاد شیر و شکر نداری

راه طلب بریدی، سود سفر چه دیدی

از خار پاچه حاصل، گر گل بسر نداری

آندم به سیرچشمی شهرت کنی که زر را

مانند گوهر اشک از خاک بر نداری

در پیش ناوک جور، داغ وفا نشان شد

دیگر کلیم چیزی بهر سپر نداری

غزل شمارهٔ ۵۶۳

چه نیکو گفت با گردن‌کشی سر در گریبانی

که ما را نیز در میدان دلتنگی‌ست جولانی

ز بی‌برگی متاع خانه من نیست غیر از این

به جز بلبل نباشد آشیان را برگ و سامانی

گل رخساره‌ات آب دگر دارد، سرت گردم

به رویت بوده امشب باز حیران چشم گریانی

گریبان‌گیر من شد آشنایی، وادی‌ای خواهم

که از بیگانگی خارش نگیرد طرف دامانی

هزارم عقده پیش آمد به راه ناامیدی هم

درین وادی سرابی را ندیدم بی‌نگهبانی

بگردان گرد هر مویت، دل و جان اسیران را

که امشب بهر زلفت دیده‌ام خواب پریشانی

به زیر سنگ طفلان شد تن دیوانه پوشیده

جنون خلقت ز خارا داد هرجا دید عریانی

چو در گلشن نشینی شاخ گل در گوشه بزمت

نشیند منفعل از خویش چون ناخوانده مهمانی

سپند از گرمی آتش نبیند آنچه می‌بیند

کلیم از آب حیوان تغافل تا برد جانی

غزل شمارهٔ ۵۶۴

نزد این خلق از رواج باطل حق دشمنی

حرف حق گو، چون اناالحق گوی باشد کشتنی

بسکه در پای خیالت هر زمان سر مینهم

در جوانی چون هلالم گشته قامت منحنی

بر جرس این طعنه می آید که در راه طلب

زار نالی اینقدر از چیست با روئین تنی

عاقبت پیراهن گل پای تا سر در گرفت

تا بکی بر آتش بلبل کند دامن زنی

خلوت دل بیصفا و تیره شد از راه چشم

گرچه دایم خانه از روزن پذیرد روشنی

نیست همچون دامن مژگان او آتش فروز

گر کند دور افق بر آتش من دامنی

می تواند داد اثر تیر دعا را آنکه داد

ناوک مژگان او را بیگمان صیدافکنی

چاره سازی سر کند هر جا که بخت چربدست

می کند آبی که او ریزد بر آتش روغنی

شمه ای ز آهن دلی های تو می گفتم کلیم

چون جرس بودی اگر او را زبان آهنی

غزل شمارهٔ ۵۶۵ - در مدح شاه‌جهان

به راه او چه در بازیم، نه دینی نه دنیایی

دلی داریم و اندوهی، سری داریم و سودایی

زمان راحتم چون خواب پا عمر کمی دارد

مگر آسایش خواب اجل محکم کند پایی

بنازم چشم داغت را عجب بینایی‌ای دارد

به غیر از سینهٔ پاکان ندیدم خوش کند جایی

بیابان را به شهر آوردم از جذب جنون خود

ز سیلاب سرشکم، خانه‌ام گردید صحرایی

به عشق ار برنمی‌آیی، مکش پروانه‌سان خود را

نداری در جگر آبی، به آتش کن مدارایی

به یک پیمانه ساقی گفت‌و‌گوی عقل کوته کن

ترا کز دست می‌آید، به این هنگامه زن پایی

به عالم آنچنان با چشم و دل سیری به سر بردم

که گر از فاقه می‌مردم، نمی‌پختم تمنایی

کلیم از خامه کار تیشهٔ فرهاد می‌کردم

که بر سر هست چون شاه‌جهانش کارفرمایی

غزل شمارهٔ ۵۶۶

بصحرای هوس تا کی دلا سر در هوا گردی

نمی بینی رهی ترسم که گم گردی چو وا گردی

تو بر تن کی توانی چار تکبیر فنا گفتن

که هر جا چار راهی بنگری خواهی گدا گردی

بتن نقش حصیر فقر وقتی دلنشین گردد

که از محنت شکسته استخوان چون بوریا گردی

ز پا افتادگان را در جوانی دستگیری کن

به پیری گر نمی خواهی که محتاج عصا گردی

سر خجلت زشرم کرده ها اکنون بزیر افکن

چه منت بر حیا داری چو از پیری دو تا گردی

نمی گویم که بار دوش کس شو، اینقدر گویم

که در میخانه عیبست ار بپای خویش وا گردی

نقاب غنچه چون بگشاد دیگر بسته کی گردد

مباد ای گل جدا از پرده شرم و حیا گردی

خدنگ طعنه دایم سوی تیرانداز برگردد

کسی را قدر مشکن گر نخواهی کم بها گردی

چو در دام غمی افتی، پر و بال آنقدر میزن

که باشد قوت پرواز اگر روزی رها گردی

کلیم این شیوه تردامنان است از تو کی زیبد

که همچون موج هر جانب به دنبال هوا گردی

غزل شمارهٔ ۵۶۷

یکسر مو نیست در زلف تو بیتاب و خمی

هر خم از جمعیت دلها سواد اعظمی

می کنم درمان دل صد چاک را از سوز عشق

آتشست ار زخم مجمر دیده گاهی مرهمی

همچو مرغان آشیان گم کرده ام از جستجو

در میان خلق می گردم که یابم آدمی

بار بر هر کس بقدر طاقت اومی نهند

گر گره در کار گل افتد چه باشد، شبنمی

داغ حرمان آنقدر خواهم که در مرگ امید

زان گل خودرو توانم بست نخل ماتمی

ایکه احوال دل غمدیده میپرسی که چیست

چیست حال یک هدف با تیر جور عالمی

کیستم من پای تا سر نسخه ای از زلف او

تیره روزی، بیقرار، آشفته حالی، در همی

روزگار سفله را بنگر که نتوان چشم داشت

کاستین بیمزد دست از دیده برچیند نمی

کس امانت دار سر عشق کم دیدم کلیم

راز عاشق جز فراموشی ندارد محرمی

غزل شمارهٔ ۵۶۸

چنان دل کند، می‌باید ازین تنگ‌آشیان باشی

که خود را در قفس دانی اگر در گلستان باشی

دلا زین همرهان کارت به جایی می‌رسد آخر

که منت‌دار از همراهی ریگ روان باشی

به ترک مقصد ار ممنون خود باشی از آن بهتر

که بهر کامیابی شرمسار آسمان باشی

قباحت‌فهم باش و دعوی علم فلاطون کن

به است او عیب دیدن گر تو خود را عیب‌دان باشی

اگر در خاکساری کاملی، در صدر جا داری

چو نقش پا اگر چه خانه‌زاد آستان باشی

جهان را می‌توان تسخیر کرد از تیغ استغنا

گلستان سربه‌سر از توست گر بی‌آشیان باشی

به دل صد آرزو داری، به دوران سازگاری کن

چو گلچینی همان به کآشنای باغبان باشی

هنر دربار اگر داری مترس از کم‌خریداری

کسادی را به خود خوش کن به قیمت چون گران باشی

به فتوای قناعت روزه همت شود باطل

ز قوت کامی ار انگشت حسرت در دهان باشی

نفاق دوستداران بین، که کس گر دشمن خود را

دعای بد کند، گوید به کام دوستان باشی

کلیم آمد بهار از باده‌ات سرخوش چنان خواهم

که در صحن چمن افتاده چون برگ خزان باشی

غزل شمارهٔ ۵۶۹

زتیغ تو بر دل در آشنائی

گشادیم شاید ازین در در آئی

نگه را بمژگان رسان، چند باشد

میان دو همخانه ناآشنائی

سر الفت ابروان تو گردم

که یک مو ندارند از هم جدائی

به پیش فریبنده چشم تو میرم

که مژگان ز مژگان کند دلربائی

بدریوزه خاکپایت بتان را

شود دیده ها کاسه های گدائی

براه تو ای صید وحشی ز هر سو

شد از دیده دامها روشنائی

ترا شمع در هیچ بزمی نبیند

که نگدازد از خجلت خودنمائی

زبر گشته مژگانت آخر نپرسی

که رو بر قفا از چه بی جدائی

کلیم آتش داغت افسرده گشته

منه دل برین چشم بی روشنائی

غزل شمارهٔ ۵۷۰

نیست بیفایده این بیخودی و مدهوشی

عقل را پخته کنم از سفر بیهوشی

هیچ دل نیست که با عشق نباشد گستاخ

کو حبابی که بدریا نکند سر گوشی

اخگر از عاقبت کار جهان باخبرست

تن خاکستریش بین پس از اطلس پوشی

سرش از دوش بمقراض فنا بردارند

شمع اگر با تو کند آرزوی همدوشی

زهر چشمش نکند دست هوس را کوتاه

تلخی می نشود مانع ساغر نوشی

همه جا حوصله خوبست بجز بزم شراب

که ز کس فوت شود فایده بیهوشی

تو که بر حرف کسی گوش نمی اندازی

چه شود گر دهیم رخصت یک سر گوشی

حاصل هر دو جهان را بسخن گر بدهند

مگشا لب چه توان یافت به از خاموشی

گرچه بهر گهر آبله جا نیست کلیم

چون صدف ساخته دل با غم تنگ آغوشی

غزل شمارهٔ ۵۷۱

صد رنگ ناله دارد بیمار زندگانی

اینست عندلیب گلزار زندگانی

گر دیده را ببندم، راه نفس بگیرد

از بس کناره گیرم از کار زندگانی

با کاروان هستی دیدیم، یک متاعست

جز شکوه نیست چیزی دربار زندگانی

در کیش عشقبازان اسلام چیست؟ دانی

از تیغ او بریدن، زنار زندگانی

با آب تیغ خوبان خاصیت سرابست

کز هر دو گردد آسان دشوار زندگانی

یک مرهمست و صد زخم، کی می شود تلافی

بیش از گلست خارش گلزار زندگانی

شهرت که باشد آفت نزدیک هر خردمند

دانی که آن کدامست اظهار زندگانی

از شهر بند هستی بیش از اجل برون شو

تا بر سرت نیفتد دیوار زندگانی

یکدم نشد که گردد ساکن غبار آهم

بی گرد نیست گویا رفتار زندگانی

تا کی کلیم خواهی عمر دراز از ایزد

کوته چرا نخواهی آزار زندگانی

غزل شمارهٔ ۵۷۲

خموش باش دلا عرض مدعا کردی

زبان به بند، سر گریه را چو وا کردی

ز شوخی ارچه بیکجا قرار نیست ترا

برون نمی روی از خاطری که جا کردی

بگلشن از قدمت داغ لاله مرهم یافت

بخنده هم گره از کار غنچه وا کردی

بزیر خاک تب هجر و رنج رشک بجاست

کدام درد مرا ای اجل دوا کردی

بناله ام دل صد مرغ می کشد آنجا

مرا برای چه از دام خود رها کردی

خوشم که دفتر دل نم کشیده بود ز خون

به تیغ هر ورقش را ز هم جدا کردی

زمانه شاعرم ار کرد زو نمی رنجم

چه کردمی اگرم شاعر گدا کردی

درین زمانه که مرغ کباب در قفس است

کلیم فکر رهائی تو از کجا کردی

غزل شمارهٔ ۵۷۳

فزون از صبر ایوبست تاب محنت دوری

که رنجوری نباشد آنچنان مشکل که مهجوری

چنان بیروی تو دست و دلم از کار خود مانده

که ساغر در کفم لبریز و من مردم ز مخموری

ز گوش این نکته پیر مغان بیرون نخواهد شد

که مستی خاکساری آورد، پرهیز مغروری

ز چشم اعتبار خلق چون پنهان شوی دانی

که باشد مستی و رسوایی ما عین مستوری

تو همچون شعله سرکش زهر آلایشی پاکی

ز ما گردی به دامان تو ننشیند مگر دوری

نصیب ما نشد یک بار دیدار تو را دیدن

به خوابت هم نمی‌بینم، زهی کوری زهی کوری

چنان عالم به بند اعتبار ظاهر افتاده

که پروانه نسوزد گر نباشد شمع کافوری

نگویی بی‌اثر دیگر کلیم این اشکریزی را

ز بختم گریه آخر هم سیاهی برد و هم شوری

غزل شمارهٔ ۵۷۴

از فیض دل ار گوهر شب تاب نباشی

چون خاک بهر جا که روی باب نباشی

ناخوانده مرو بر در کس تا زگرانی

بار دل یک شهر چو سیلاب نباشی

مگشای زبان به ز خودی را چو به بینی

زنهار که شمع شب مهتاب نباشی

جائیکه رفیقان چو جرس خواب ندارند

باری تو چنان کن که گران خواب نباشی

بی لاف توکل ببغل گر ننهی نان

آنروز کم از ماهی بی آب نباشی

آنجا که توئی خود سبب کلفت خویشی

می کوش که در عالم اسباب نباشی

آسایش دیوانگی ایدل مده از دست

یعنی پی وادیدن احباب نباشی

در حلقه زنار فسادی ندهد روی

پرهیز که در حلقه اصحاب نباشی

زنهار وفا را غرض آلود نسازی

در کوی توقع سگ قصاب نباشی

حیفست کلیم از تو که بیدجله اشکی

یکتا گهری بهر چه شاداب نباشی

غزل شمارهٔ ۵۷۵

دلا چه شکوه بیهوده از قضا داری

طبیب را چه گنه درد بیدوا داری

چگونه رو نمائی بما تهی دستان

تو کز نقاب تمنای رونما داری

اگر تو دست دهی باغ می کند سودا

بهار را بخزانی که در حنا داری

دلا همای سعادت نه زیر این سقف است

برون رو ار هوس سایه هما داری

حجاب بیش کن از هر که عیب دان تو اوست

مبین در آینه خود را اگر حیا داری

نه صبر ماند بجا و نه دل تو هم ایجان

زتن در آی دگر در وطن کرا داری

چنان بکج نظری مایلی دلا که مدام

بدست آینه و روی بر قفا داری

کلیم غم ز پی روز بد ذخیره مکن

بخور بخاطر جمع آنچه هست تا داری

غزل شمارهٔ ۵۷۶

مکن از تلخ‌کامان شِکوِه گر شیرین‌سخن باشی

به عریانی بساز ار باهنر هم پیرهن باشی

زیان‌هایی که از راه سخن دیدی اگر گویی

دلا همچون جرس باید که دائم در سخن باشی

بکن بنیاد بیت و سیل شو کاخ سخن‌ها را

چو از این شیوه دایم ساکن بیت‌الحزن باشی

درین مکتب سواد صفحه دانش مکن روشن

سیه‌روز و سیه‌بخت ار نخواهی همچو من باشی

بت خود ساختی یک چند دانش را چه گل چیدی

برای امتحان خواهم دو روزی بت‌شکن باشی

به پای خویش آخر تیشه خواهی زد به ناکامی

اگر در زور بازوی هنر چون کوهکن باشی

به خلق احسان کن و چشم از تلافی پوش می‌باید

به کس راحت رسان بی‌عوض چون بادزن باشی

چنان بر خویشتن اندوه غربت را گوارا کن

که مانند گهر بیزار از یاد وطن باشی

در اینجا چشم‌ها تنگ است، نتوان خودنما بودن

به آن دنیا فکن خواهی اگر خونین‌کفن باشی

کلیم از منت غمخواری یاران شوی فارغ

ز داغ تازه گر مرهم نه زخم کهن باشی

غزل شمارهٔ ۵۷۷

زهی بعشق رخت کار شمع سربازی

زنسبت قد تو سرو در سرافرازی

زگریه باخته ام دیده را همین باشد

بنزد دیده وران معنی نظر بازی

چنین بخاک گر افتاده ام ز پستی نیست

که ریخت بال و پرم از بلند پروازی

بسان شعله شمعست الفت من و تو

بمن یکی شده ای لیک در نمی سازی

غبار من بره دوستی نشسته چنان

که برنخیزد اگر رخش کین برو تازی

بدستگیری واماندگان چنان خو کن

که نقش پا را هم بر زمین نیندازی

کلیم پیر شدی تا بکی چو طفل سرشک

ز تیغ خوبان در خاک و خون کنی بازی

قصاید

شمارهٔ ۱ - قصیده دیگر در مدح شاه جهان صاحبقران ثانی

شمارهٔ ۲ - تاریخ اتمام مسجد شاه جهان : ای سودات در دل عالم سویدارا نشان

شمارهٔ ۳ - در مدح صاحبقران ثانی ابوالمظفر شاه جهان : در دور ما زمانه گلستان بی درست

شمارهٔ ۴ - و نیز در مدح ابوالمظفر شاه جهان : سحاب آراست باغ و بوستانرا

شمارهٔ ۵ - بث الشکوی و موعظه، مختوم بستایش سخن : دست از آن ماست گر دست فلک بالاترست

شمارهٔ ۱ - قصیده دیگر در مدح شاه جهان صاحبقران ثانی

نوبهار عشرتست این روزگار دیگرست

دور ما در دلگشایی همچو دور ساغرست

کارها رو در گشایش همچو گل آورده است

بستگی مانند قفل از خانه دل، بر درست

زاقتضای عیش پیران طفل مشرب گشته اند

بر همه خون صراحی همچو شیر مادرست

روی گردانیم از هر دل که گیرد رنگ غم

رو نمی بینم گر آئینه اسکندرست

دیده پوشیدم زنیک و بد حضور دل فزود

تا گرفتم روزن این خانه را روشنترست

شوق تا باقیست ننشیند بدل هرگز غبار

گرد ننشیند بر اخگر شعله تا در مجمرست

دل که صاف افتاد ازو دلها منور می شود

همچو جام می که هم آئینه هم روشنگرست

رشته ای بر پای مرغ عیش بند از تار ساز

کز پی پرواز همچون گل همه بال و پرست

هر نگاری را برنگی زیب و زیور داده اند

گردن مینای می را خون تقوی زیورست

پنبه را دانی چرا مینا دهد بر فرق جای

هر که سر میکشان پوشیده جایش بر سرست

هر نوای عشرتی کاید بگوش، از بزم ماست

حلقه رندان دف عیش و طرب را چنبرست

شادمانی راه بیرون شد نمی یابد زدل

عشرت اندر بند دلها همچو آب گوهرست

هر گل مقصد که می خواهی بچین از روزگار

گلستان دهر را نی باغبان و نی درست

نیست در باغ جهان گرد ملالی، گر بود

همچو بیماری نرگس راحت جان پرورست

هر که هست از وضع خود راضیست در بستان دهر

رقص سرو از تنگدستی، خنده گل از زرست

بسکه دوران ساز عشرت را مهیا می کند

می نوازد چنگ اگر در دست کاتب مسطرست

آرزوها را بطاق چرخ اگر باشد مکان

هیچ باکی نیست دست بخت زانرو برترست

چون نباشد بخت عشرت صبح طالع سازگار

روز وزن عید شاهنشاه والا گوهرهست

کارفرمای زنان، شاه جهان، والای دهر

آنکه خاک راه او بر فرق دولت افسرست

ثانی صاحبقران کز اول دور سپهر

در ره عید جهانداریش چشم اخترست

با دلش دریا تنگ ظرفست، مانند حباب

کوه در پیش وقارش کشتی بی لنگرست

دستش آن ابری که دریا تشنه باران اوست

همتش بحری که ریگ ساحل او گوهرست

حاصل دریا و کان در روز وزنش صرف شد

روزگار امروز حیران بهر وزن دیگرست

ریشه در آب بقا دارد ز یمن معدلت

نخل اقبالش که بر آفاق سایه گسترست

از زیان کاری بعهدش بسکه دوران توبه کرد

برق بهر کشته دهقان چو مهر انورست

تا بدستش داده ایزد اختیار روزگار

بی بنانش خانه تقدیر تیر بی پرست

جای آسایش بزیر آسمان خصمش نیافت

نقش ما هر جا که وا افتد زخاکش بسترست

چون فلک گردد غلامش ننگرد از ناکسیش

شاه را مطلب شکارست ارچه صید لاغرست

بی نسیم خواهش سایل ببحر دست او

موج احسان همچو انگشت از پی یکدیگرست

تا ضعیفانرا حمایت کرده عدل شاملش

گاه اصل خرمن اندر رشته مغز گوهرست

هادی فتح و ظفر در گرد هیجا تیغ اوست

رهنوردان را بشب آتش بجای رهبرست

تاج شاهی لازم فرق فلک فرسای اوست

بهر این معنیست گر پیوسته سر با افسرست

از گشاد کار در عهد ابد پیوند او

بند اگر در بند کس دیدست در نیشکرست

در چمن هر سو که بینی جدولی را موج زن

تا بساید بند پای سرو را سوهانگرست

بر سر افلاک بادا مستقر دولتش

خار تا پامال باشد جای گل تا برسرست

شمارهٔ ۲ - تاریخ اتمام مسجد شاه جهان

ای سودات در دل عالم سویدارا نشان

چون دل ارباب عرفان نور با عالم فشان

من نگویم کعبه ای، لیک اینقدر دانم که هست

جبهه اوتاد عاشق سجده این آستان

صفحه رخسار دیوار ترا تا دیده هست

تنگ آمد زاختلاط آینه آئینه دان

پرتو انوار تو چون عالم افروزی کند

صبح را گردد نفس انگشت حیرت در دهان

گمرهانرا تا فروغت آتش منزل شده

گم نگردد در بیابان نیز راه کاروان

از صفا و نورپاشی دیده عالم توئی

پیش و پس صفهای طاعت از تو چون مژگان عیان

از سجود جبهه نورانی اهل صلاح

ای فضایت همچو صحن آسمان اختر نشان

گر نه صاحب خانه بردی قدرت خود را بکار

چون توان گنجاند چندین فیضرا در یک مکان

رایگان فیض سماوی را کجا داری قبول

طاعت مقبول بالا می فرستی پیش از آن

شکل محرابت کمان ابروی ایمان بود

وز دعای مستجاب آماده تیر از این کمان

مسجد اراینست، میزیبد امامش جبرئیل

خلوت روحانیون را شمع باشد بیدخان

داده یمن حرمتت جبریل را فیض حرم

سرنوشت ساکنانش نیست جز خط امان

زین محل فیض، هر حاجت که می خواهی بخواه

می توان صد دسته گل بست از یک گلستان

دست استاد قضاتا از رخامت ساخته

رو سفیدی ابد آماده شد از بهر کان

بحر پاکان تا در اجر این بنا گردد شریک

در لباس مرمری شد آبدریاها نهان

می توان کردن وضو از آب سنگ مرمرت

کعبه دیدستی که از سنگش بود زمزم روان

ای ستونت شمع کافوری ببزم اولیاء

منبر والات در رفع عملها نردبان

از فروغ مرمرت در نیت فرض عشا

می گذارم فرض صبح آید همیشه بر زبان

آسمان فیض را صبح سعادت پرتوی است

آفتاب روی نورانی طاعت پیشه گان

بر نمازت صورت اتمام، فایض تا شده

می برند اجزاش یک یک را بعالم ارمغان

با زمین هرگز عباداتت نمی شد آشنا

گر نمی آمد نمازت را تشهد در میان

نیست در وی حاصل اوقات اهل طاعتت

جز دعای ثانی صاحبقران شاه جهان

تقویت از بسکه عهدش می دهد اسلام را

نام ضعف اعتقاد آخر برافتاد از جهان

توبه هم در لشگر عصیان نمی آرد شکست

قوت دین را ببین در پیری آخر زمان

این زمان از سجده یزدانست پیشانی کبود

هر سری کز صندل بت داشت سرخی نشان

در بنای خیر این سعیی که دارد همتش

حاصل کان جمله خواهد گشت آخر صرف کان

گرنه تعمیر جهان کردی بحکم معدلت

از برای کشت دهقان جا نماندی در جهان

کی زبحر مدحت او سوی ساحل می رود

گر ورقهای سفینه جمله گردد بادبان

در پناه قدرتش بازوی بی زوران قویست

تا بآن غایت که گوهر سفته گشت از ریسمان

کبک اکنون می کند از سینه شهباز پر

تا از آن سامان کند نقش و نگار آشیان

تیغ او آنروز در بازار شهرت جلوه داشت

کز نهیبش مغز شد خلوت نشین استخوان

تیر او در روی دشمن گفت پیغام اجل

شمع را هر چیز در دل هست آید بر زبان

گرچه هفت اقلیم را در قبض حکم آورده است

لیک دست همتش چیزی نگیرد جز عنان

بسکه با اعضای او دست حوادث خو گرفت

دشمنش را بعد مردن شانه گردد استخوان

خصم جاهش را که بی برگی بود سامان او

جغد باشد هم متاع خانه و هم پاسبان

دشمنش را بهره ای از دستگاه خویش نیست

شاخ یک جامه نمی پوشد ز زرهای خزان

خلق او را هیچ مکروهی نباشد ناگوار

بر دل آئینه عکس زشت کی باشد گران

بحر حلم او نگردد زابروی موجش ترش

گر شود طوفان مکروهات او را میهمان

کی شود آگاه از کنه کمالاتش سپهر

ساحل از دریا نبیند غیر بط ها در میان

آورد سیمرغ را صیاد معنی در قفس

گر بگنجاند حدیث شأن او را در بیان

در زمانش بسکه دوران سازگاری می کند

مجرم اندر خانه زنجیر باشد میهمان

گر حدیث قدرتش از دل بسوی لب رود

رخنه اندر سد دندان افتد از تیغ زبان

وصف رای بیخطایش بر زبان گر بگذرد

ره نیابد در حریم گفتگو سهواللسان

سرفرازی با خود آوردست شمع بخت او

سربلندی در دل کان بود همره با سنان

رونق کار سپهر او داد ورنه پیش از این

ماهیش بی آب بود و دلو او بی ریسمان

آرزوی خاکپایش می کند دوران ولی

نرخ می پرسد همی مفلس ز کالای گران

تا همیشه کعبه اسلام سمت کعبه است

قبله گاه آرزو بادا جنابش جاودان

مسجدش کان کعبه ثانیست، تاریخش بود

(کعبه حاجات دنیا مسجد شاه جوان)

شمارهٔ ۳ - در مدح صاحبقران ثانی ابوالمظفر شاه جهان

در دور ما زمانه گلستان بی درست

عیش رسا چو رزق مقرر مقدرست

چون غنچه انبساط جلبیست خلق را

شیرینی طرب شکر شیر مادرست

تنها همین نه از لب ساغر موظفیم

انعام ما هم از لب ساقی مقررست

مست می نشاط بود، روزگار ما

از مست هر مراد که خواهی میسرست

آواز پای و کف زدن مطربان یکیست

از بس زمین بسان زمان عیش پرورست

چسبان شد اختلاط مرادات با حصول

عشرت بدل زیاده بجام آشناترست

دامان دل بدست کدورت نمی رسد

مابین رنگ و آینه سد سکندرست

عالم تمام همچو سرمست پرنشاط

دوران همه فرح چو دل کیمیاگرست

دریاکشان محفل عیش و نشاط را

از شش جهت گشایش درهای ششدرست

این خوان عشرتی که بعالم کشیده اند

از عید وزن پادشه هفت کشورست

صاحبقران ثانی شاه جهان پناه

شاهی که آفتابش یک لعل افسرست

میزان وزن تا صدف آفتاب شد

از قدر یکسرش بدو دنیا برابرست

پابوس پادشه که شهانرا نداده دست

سالی دو نوبتش ز سعادت میسرست

در آسمان زخاک در او نشان دهند

جائیکه آفتاب کرم ذره پرورست

گردون اگرچه بر ره او پیر گشته است

سرگرم تر بخدمتش از تازه چاکرست

دریا چو در متاع گهر آب می کند

لرزان ز بیم پادشه عدل پرورست

چون مرغ خانه بال و پرش دست دیگریست

گردون ز یمن اختر بختش توانگرست

رسم حساب بهر شمار مه است و سال

در عهد همتش که سپر کیله زرست

شهباز قدس را پر پرواز فطرتش

چون استخوان سینه قفس جزو پیکرست

از یمن ایمنی زمانش سفینه را

در بحر سنگ راهی اگر هست لنگرست

هرگز باوج مدحت او ره نبرده است

با آنکه مرغ دفتر من جمله تن پرست

دانی که چیست در کفت این تیغ شعله بار

برقی که در کمین سیاهی لشگرست

افتد شراره غضبت گر بجوی تیغ

بیم کباب گشتن ماهی جوهرست

یک چین بود ولایت خاقان ز آستینش

آن جامه ای که بر قد ملکت مقررست

بهر شکار ماهی فتح و ظفر بود

جوهر در آب تیغ تو گر دامگسترست

دریاست مومیائی کشتی چو بشکند

باد مراد همتت آنجا که یاورست

از صفحه مدیح تو طوطی خامه را

آئینه نشاط ابد در برابرست

دلخواه طبع فوج معانی همی رسد

جائیکه عرض مدح تورای سخنورست

هر لحظه کوچه قلمم بسته می شود

تنگست شارعی که گذرگاه لشگرست

لب تشنگان عفوت سیرآب از آن شوند

در جنت طبیعت تو حلم کوثرست

پیوسته تا که از پی تحریر جزو عیش

نی شکل خامه دارد و قانون چو مستطرست

پر نغمه نشاط بود بزم عشرتت

تا مهر و مه جلاجل این کهنه چنبرست

شمارهٔ ۴ - و نیز در مدح ابوالمظفر شاه جهان

سحاب آراست باغ و بوستانرا

فدای باغبان کن خان و مان را

همان آبی که گرد از روی گل شست

بدینسان مست دارد بلبلان را

چنان گلبن گرانبارست از گل

که بلبل بست بر خاک آشیان را

بگلشن می کش و بر خود مخندان

دهان غنچه پر زعفران را

مروت خانه زاد می فروشست

که ارزان می دهد رطل گران را

بصحرا سیر چون آبروان کن

بدست خود نگردانی عنان را

درین موسم که صحراها بهشتست

بفرزندان رها کن خانمان را

گل و لاله که می غلطد بر خاک

تنگ ظرفند گویا، بوستان را

بروی سبزه می غلطد بنفشه

عجب پیری که می مالد جوان را

بگلشن عمر جدول خوش گذشته

همیشه گرچه بر لب دیده جان را

چمن با آنکه همکار مسیحاست

نمی بندد رعاف ارغوان را

قبای تنگ بر تن چاک گردد

شکافد گل حصار گلستان را

بهم آمیزش گلها جنانست

که گلدسته نخواهد ریسمان را

دم کوره ز تأثیر رطوبت

زند آب آتش آهنگران را

ز پهلو بوریا گردد نشان دار

رطوبت آب داد از بس جهان را

هوای برشکالی مومیائیست

ز گلبن شاخ بشکن امتحان را

بهار گلشن فردوس خواهی

درین موسم ببین هندوستان را

کند دندان مارش کار شبنم

فزون باد ایمنی دارالامان را

خوشا ملکی که از یک آب شمشیر

گل و لاله دمد سنگ فسان را

بیکدم ز آب پیکان می شود سبز

هدف سازد کسی گر استخوان را

ز بس موج رطوبت اوج دارد

دماند خوشه کاه کهکشان را

نهفته جاده ها در زیر سبزه

ز مسطر خط بپوشاند نشان را

ستون خانه ها شد سبز و قمری

فرامش کرده سرو بوستان را

خس و خاشاک زانسان سبز گردید

که بلبل می کند، گم آشیان را

خطیب فاخته بر منبر سرو

مناقب خوان بود شاه جهان را

زبان سبزه در هر سرزمین گفت

ثنای ثانی صاحبقران را

فلک از کوکب بختش عزیزست

ز آئینه است قدر آئینه دان را

بدورانش که ایام نشاطست

جرس در خنده می پیچد فغان را

ز عید وزن، شاهنشاه عالم

جهان اندوخت عیش جاودان را

دو نوبت رخصت پابوس دارد

بساط پادشاه کامران را

ز رشک کفه هایش بسکه داغند

نماند رنگ بر رو اختران را

بعهدش آنچنان در خواب امنست

که باید پاسبانی پاسبان را

بملکش راهزن، مانند جاده

بمنزل می رساند کاروان را

بعهد عدل او واپس ستاند

چمن از خاک زرهای خزان را

بعهدش عدل کسری هر که سنجید

بهم سنجید قصاب و شبان را

در آن بزمی که خلقش میزبانست

طفیلی داغ دارد میهمان را

بدوران تمیزش همچو لاله

نگردد زیر دست آتش دخان را

مدد نیروی اقبالش نخواهد

نمی تابد فسان تیغ زبان را

ز حفظش پیره زال چرخ ازین پس

بدوک شمع ریسد ریسمان را

اگر از آستانش سر بتابند

گریبان طوق گردد سرکشان را

ز خورشید ضمیرش پرتوی دان

صفای خاطر اشراقیان را

ضعیفان را چو در زنهار گیرد

سحاب روی مه سازد کتان را

اگر چه احتشامش همچو گردون

مسخر کرد سرتاسر جهان را

شکوهش هند را خوش کرده مسکن

بشب روشن شود شان آسمان را

قلم چون قصه رزمش نویسد

کند از خون رقم سر دوستان را

نیاید زخم تیغ او فراهم

برای خنده دارد گل دهان را

ز زخمش پوست بر اندام دشمن

نموداری بود توز کمان را

سنانش کنجکاوی چون کند سر

چو نی مغزی نماید استخوان را

سلیمانی چشم دشمنانش

دو خاتم باشد انگشت سنان را

زبان را درفشانی از کف اوست

ز ابرست آب در جو ناودان را

ز سر حد مکان، خیمه برون زد

عطایش تا که گیرد لامکان را

قلم در وصف جودش جای نگذاشت

به پشت و روی طومار زبان را

کفش پرداخت کان گوهر و زر

فلک برچید آخر این دکان را

نباشد وعده چون بی انتظاری

پسندیده عطای بیگمان را

درون شیشه افلاک بیند

بسان می فضای آسمان را

همیشه با ترازو تا بود کار

سبکبار و گران سنگ جهان را

بغیر از دشمنش گردون نه بیند

سبکباری بخاطرها گران را

شمارهٔ ۵ - بث الشکوی و موعظه، مختوم بستایش سخن

دست از آن ماست گر دست فلک بالاترست

گرچه خاکستر بود برتر، مقدم اخگرست

در نظرها اعتبار کس بقدر نفع اوست

عزت هر نخل در بستان بمقدار برست

کان و دریا را بسی دیدم بچشم اعتبار

سیر چشمان قناعت را شکوه دیگرست

اهل صورت هیچ از سامان توانگر نیستند

طایر تصویر پر دارد ولیکن بی پرست

دستگاه دهر هم تنگست همچون دست ها

بحر را چون عرصه افزون می کند بر کمترست

با وجود خاکسای سخت خونریز است عشق

نک حقیقت بین که گاهی گردو گاهی لشگرست

فتح از آنجانب که ما باشیم هرگز رسم نیست

هر که با او در تلاشم من چراغ، او صرصرست

آمدی در کار و بارم نیست از اقبال عشق

گل بفرق ار می زنم شب، صبح خاکم بر سرست

گرچه سر تاپا بسان خامه دست من تهیست

چون چراغ از سیر چشمیها دماغ من ترست

کنج درویشم ز اسباب قناعت پر شدست

بوریای کلبه فقر من از نیشکرست

زاد راه و رهبری آزاده را در کار نیست

مرغ را ساز سفر وا کردن بال و پرست

دود آه تیره روزان آسمان تازه ایست

آفتش هم کمتر از چرخست چون بی اخترست

نقد انجم را فلک بیرون نمی آرد بروز

زر که قلب افتاد بهر خرج آن شب بهترست

فرق اگرچه زیور از افسر همی گیرد، ولی

سر که در وی مایه هوشست زیب افسرست

پشت پا گر می توانی زد، جهان در دست تست

فقر چون کامل شود اسم غنی را مظهرست

پادشاهی نیست غیر از همت و عزم بلند

هر که رو از رزم برتابد بمعنی قیصرست

لامکان سیری؟ بآنجا رو، اگر آزاده ای

هر که در کوی جهت ماند اسیر ششدرست

عقل در جمع علایق پنجه اشعث بود

عشق در قطع تعلق ذوالفقار حیدرست

سازگار کس نمی باشد وطن در هیچ ملک

رشته را این کاهش تن جمله زاب گوهرست

خار ذاتی بهترست از گلستان عارضی

نزد کل یک مو به از صد دسته گل بر سرست

زنده دل را ناگزیرست از خمول دائمی

پرده ای ذاتی نصیب روی کار اخگرست

آبروی اعتبار از ما و ما بی اعتبار

آب خود بیقیمت و قیمت فزای گوهرست

طبع ما گر زینتی دارد همین آشفتگیست

زیوری گر تیغ دارد پیچ و تاب جوهرست

جهد کن تا صاحب نامی شوی کز بعد مرگ

کار شخص از نام می آید گواهم محضرست

بخش ما ناقابلان ز آبای علوی می رسد

آنچه از میراث آتش قسمت خاکسترست

چون پر طاوس در عالم مگس رانی کند

شهپر زاغ ار شود جاروب صاحب جوهرست

دلخراشان را بهم آمیزش ذاتی بود

تیرگر هر جا که باشد طالب پیکان گرست

دیده عارف به رغبت ننگرد در ملک شاه

هر که را بینی به شهر هستی خود سرورست

راست باطن باش در ظاهر مباش آراسته

کج نگردد معنی مصحف اگر بی مسطرست

از تکلف تیره گردد مجلس روشندلان

گر نباشد شمع در مهتاب فیض دیگرست

نکهت راحت ز انجم هیچکس نشنیده است

پس برای چیست روزنها که در این مجمرست

هیچ ملک آب و هوایش سازگار عشق نیست

در بهشت ار صورت مجنون ببینی لاغرست

از غم زلف بتان شد شانه سرتاپا خلال

ایدل صد چاک این سودا ترا هم در سرست

زندگانی راحتش در ابتدا و انتهاست

یا لحد جای فراغت یا کنار مادرست

کشتی ما را چو نقش ما فلک بر خشک بست

باز خون طوفانی انگیزد، بلا سردفترست

برنچیند کس ز بستان امل بی انتظار

نخل اگر طوبی نسب باشد در اول بی برست

دیدن نقش درم طاعت بود نزد لئیم

خط سکه مصحف است او را که معبودش زرست

نزد روشندل اگرچه مال دارد حکم آب

چون بدست ممسکان افتاد آب مرمرست

در دلت زر، در سرت پرواز اوج لامکان

بسترت از خار آکنده است و بالین از پرست

اهل دنیا را مکن عیب ار بزر چسبیده اند

زشت را آرایش ملک وجود از زیورست

هرچه در هر جا بنام هر که شهرت کرد کرد

خاطر روشن ز ما آئینه از اسکندرست

شاد و غمگین کامل از بهر وجود خویش نیست

گر طبیبی شادمان بینی، مریضی بهترست

از هوس داری دلی، بر چشم خون پالاحسود

آب جاده باده داری، ساغرت لیک از زرست

ره نمی یابد تنزل در مقام اهل صدق

پای در دامن بجای خود چو مهر محضرست

ملک داری می توانی هر که دلداری کند

صاحب اقلیم دل سلطان هشتم کشورست

سایه بینش به پستی هیچگه نفکنده ام

مردمک در چشم ما همرنگ چتر سنجرست

کاملان هرگز رواج ناقصان را نشکنند

آبحیوان زان نهان شد تا مگویی بهترست

از کمال خویش ارباب هنر بی بهره اند

دیگری می بیند آن گلها که ما را بر سرست

روزگار از بسکه جنگ انداخت عشرت را بما

پنبه سنگ شیشه آمد، باده زهر ساغرست

هر که اینجا آمد از آهستگی بیگانه بود

دهر ناهموار گویی خانه گوش کرست

فرع اگر باشد هنرور، در حقیقت اصل اوست

نزد دانا آهو از مشکست و گاو از عنبرست

می دهد ملک سلیمان را زکف شهوت پرست

طفل را در دست حلوا بهتر از انگشترست

جز سر مردان نگنجد در گریبان خمول

تنگنای جیب میدان جهاد اکبرست

زاهد از خشکی سراب وادی بیحاصلیست

طعنه ها دارد بدریا هر که دامانش ترست

واعظ ما را نگهدارد خدا از چشم زخم

کو بسی آتش دم و از چوب خشکش منبرست

سرکشان یک یک مرید خاکساران می شوند

خاک بستان عاقبت سجده گه برگ و برست

در طلب باید وقاری رو بهر جانب مدو

زانکه در سیر و سکون همراه کشتی لنگرست

از شکوه پادشاهی حرمت علم است بیش

آنکه میر کاروان باشد مطیع رهبرست

هیچ کوتاهی ندارد این نزاع نفس و عقل

بی میانجی چون جدال و جنگ زن با شوهرست

می روم از سر بدر دائم باندک مایه ای

خانه ام را آب می پاشد دماغم گر ترست

با بلا هر کس که تن در داد ز آفت می رهد

هیچگه دیدی که زخمی بر غلاف از خنجرست

سفله گر ممتاز باشد، صدر را شایسته نیست

جای قفل ار کار استادست، بیرون درست

حرص محروم از جزا آمد بدیوان عمل

مزد از یکدر نیاید آنکه صد جا چاکرست

رختخواب ما ندارد تار و پود راحتی

سر ز زخمش بالشست و تن ز خونش بسترست

گرم رو رنگ مکان گیرد در اثنای سکوت

لاله اخگر بآب ار می رسد نیلوفرست

هر که دارد دولتی ناموس منسوبان بر اوست

زنگ آئینه غبار خاطر اسکندرست

کس ز هفتاد و دو ملت این معما حل نکرد

کاینهمه مذهب چرا در دین یک پیغمبرست

نفس در پیری مطیع امر و نهی ما نشد

اینزمانش نهی منکر همچو زخم منکرست

کاتب اعمال ما دیگر نمی گیرد قلم

نامه ما بسکه از افعال زشت ما پرست

در نظرم دارم سواد نامه اعمال خویش

یک بیک در پیش چشمم همچو خط ساغرست

تشنگی محشرم آسان شد از تر دامنی

آب از اینجا برده ام کارم کجا با کوثرست

در جهان گر اهل دل خواهی نشانت می دهم

نام دار بی نشان مانند حرف مضمرست

گر سخنور خوار باشد هست تأثیر سخن

آبرو باشد جهاز او را که شعرش دخترست

بیشه ام صید است و دام من کمند و حد تست

مرغ معنی در پس زانوی من دانه خورست

هیچ نگشاید ز طبع شاعر نافهم شعر

نکته چون سنجد ترازوئی که آنرا یکسرست

میوه آب از پوست می گیرد ببستان سخن

لفظ اگر بسیار شادابست معنی پرورست

از کرامات سخن این بس که در بستان شعر

یک نهال خار هر باری که آرد نوبرست

آبحیوانی که می گویند نبود جز سخن

گاه گاهی نیز از زهر هلاهل بدترست

پرخطرناکست بحر شعر نزدیکش مرو

گرچه بینی تا کجا خضر قلم را پا ترست

گرچه می آید سخن ختم سخن بهر کلیم

چون ترا در خامشی هم داستانها مضمرست

آنچه باید گفت یارب بر زبانم بگذران

در همان ساعت که شخص اندر خموشی مضطرست

قطعات

شمارهٔ ۱ - شکوه از ناتوانی اسب : خدایگانا اسبی که داده‌ای به کلیم

شمارهٔ ۲ - تعریف انگشتری : بدستم آمده انگشتری که گردیده

شمارهٔ ۳ - شکوه از مفارقت دوستی : چه شد که بی سببی پا کشیدی از همه جا

شمارهٔ ۴ - در معذرت از نرفتن بخانه سیدعلی عودی بطریق مطایبه

شمارهٔ ۵ - شکایت از تب و لرز : روزگاری شد که با تب لرز هم پیراهنم

شمارهٔ ۶ - در طلب کیف : بلند قد را سرگشتگان وادی غم

شمارهٔ ۷ - در مدح یکی از اکابر زمان در تقاضای کمان : سپهر منزلتا، صاحبا، فلک ز شهاب

شمارهٔ ۸ - از بزرگی طلب ادای قروض خود را کرده است : ای خداوندی که باشد نسبت انعام تو

شمارهٔ ۹ - هنگامی که در بیجابور مورد سوئظن قرار گرفته و به حبس افتاده است

شمارهٔ ۱۰ - در مدح شهنواز خان موقعی که ظاهرا تحت نظر قرار گرفته بوده است

شمارهٔ ۱۱ - در مدح شاه جهان صاحبقران ثانی : در کف شاه جهان آن ثانی صاحبقران

شمارهٔ ۱۲ - در مدح شاه جهان و توصیف مرقع شاهی : پرورده کدام بهارست این چمن

شمارهٔ ۱۳ - شکایت از تب و لرز : سرور ازین میهمان پُرتَعَب یعنی که تب

شمارهٔ ۱۴ - در توصیف از مرقع شاه جهان : نقشبند کارگاه صنع همچون زلف یار

شمارهٔ ۱۵ - تاریخ کدخدائی و زن گرفتن شاه شجاع : ایدل از گلشن امید گل عیش بچین

شمارهٔ ۱۶ - در وصف اورنگ پادشاهی : آیة الکرسی فلک خواند و دمید از روی صدق

شمارهٔ ۱۷ - وله : شهنشاها دکن یک کف زمین است

شمارهٔ ۱۸ - تعریف از تفنگ شاه جهان : دارد آن عزت تفنگ ثانی صاحبقران

شمارهٔ ۱۹ - ایضا : تفنگ عدو سوز شاه جهان

شمارهٔ ۲۰ - ایضا : بی نظیر این تفنگ شاه جهان

شمارهٔ ۲۱ - و نیز : تفنگ بیخطای شاه جهان

شمارهٔ ۲۲ - و نیز : بیقرینه تفنگ شاه جهان

شمارهٔ ۲۳ - و نیز : تفنگ شاه جهان دلبریست تنگ دهان

شمارهٔ ۲۴ - در تعریف از قبضه خنجر شاه جهان : صاحبقران ثانی شاه جهان که تیغش

شمارهٔ ۲۵ - ایضا : شاه جهان و ثانی صاحبقران که چرخ

شمارهٔ ۲۶ - در مدح شاه جهان و تاریخ تسخیر محلی بنام فتح

شمارهٔ ۲۷ - امیدوار ساختن شاه جهان بفتح دکن : عرش سیرا شاهباز دولتت

شمارهٔ ۲۸ - تاریخ تزویج : ازین دلگشا جشن وافر سرور

شمارهٔ ۲۹ - تاریخ فوت یکی از نوادگان شاه : گوهری ارجمند از کف شاه

شمارهٔ ۳۰ - ماده تاریخ مسافرت آصفجاه به آگره و لاهور

شمارهٔ ۳۱ - تاریخ فوت مولانا ملک قمی : ملک آن پادشاه ملک معنی

شمارهٔ ۳۲ - تاریخ مسافرت کلیم از هند به عراق : طالب ز هوای پرستی هند

شمارهٔ ۳۳ - تاریخ مسافرت شاه جهان به لاهور : شاه جهان ثانی صاحبقران که چرخ

شمارهٔ ۳۴ - تاریخ فوت صادق خان : رفته شمعی ز بزم دهر کز او

شمارهٔ ۳۵ - تاریخ وفات : مرغ روح خواجه آزادگان

شمارهٔ ۳۶ - تاریخ تولد فرزند شاه جهان : یکی نیر از برج شاهی دمیده

شمارهٔ ۳۷ - تاریخ اتمام بنای صیدگاه : پادشاه زمانه شاه جهان

شمارهٔ ۳۸ - تاریخ تولد : مردم دیده اقبال هنر، جعفرخان

شمارهٔ ۳۹ - در وصف کتابیکه از وقایع ایام شاه جهان نوشته شده

شمارهٔ ۴۰ - در وصف اورنگ پرجلال شاه جهان : پادشاها پایه تختت بود تاج سپهر

شمارهٔ ۴۱ - تاریخ شهادت صلابت خان : دلا دیدیکه تیغ جور گردون

شمارهٔ ۴۲ - تاریخ ولادت شاه شجاع : داده حق سایه خود را دگر از نو خلفی

شمارهٔ ۴۳ - تاریخ تولد اورنگ زیب : داد ایزد بپادشاه جهان

شمارهٔ ۴۴ - تاریخ اتمام یافتن بارگاه شاه جهان : غبار دیده بد رفته باد ازین درگاه

شمارهٔ ۴۵ - تاریخ تولد شاهزاده سعید : خلف سلسله فضل باقلیم وجود

شمارهٔ ۴۶ - تاریخ فتح بلخ و بدخشان : شکر خدا را که یک توجه اقبال

شمارهٔ ۴۷ - ماده تاریخ تزویج اورنگ زیب : جهان کرده سامان بزم نشاطی

شمارهٔ ۴۸ - تاریخ تولد : لله الحمد که از پرتو خورشید قدم

شمارهٔ ۴۹ - تاریخ فوت آصف خان : خوش آن روشندل صاحب بصیرت

شمارهٔ ۵۰ - در بلندنظری و همت خود در سخن سرائی گفته

شمارهٔ ۵۱ - تاریخ اتمام بنائی در کشمیر : باز طبع هزار دستان را

شمارهٔ ۱ - شکوه از ناتوانی اسب

خدایگانا اسبی که داده‌ای به کلیم

ز ناتوانی هرگز نرفته رو به نسیم

همیشه از عرق خویش کشتی است در آب

شده به یک جا از لنگر رکاب مقیم

برای رفتن هر گام خوش کند ساعت

ز رگ کشیده بر اندام جدول تقویم

ز بس که کاهل طبعش ز راه ترسیده

رمد ز جاده همچون ز مار شخص دهیم

اگر نه اسب مرا دیده است افلاطون

چنین دلیر نگفتی که عالم است قدیم

سکندری‌خور و گه‌گیر و بدلجام و حرون

کسی ندارد زین گونه اسب خوش تعلیم

به کون نشست چو سر از سکندری برداشت

به چوب دنگ تو گویی نشسته است کلیم

چه تازیانه که ازو صُنع ایزدی خورده

بدینقدر که سرش کرد بر دمش تقدیم

پل صراط شده گردنش ز باریکی

چو اهل حشر بر او یال مضطرب از بیم

شمارهٔ ۲ - تعریف انگشتری

بدستم آمده انگشتری که گردیده

ز درد رشکش عیش دهان خوبان تنگ

ز بس که انگشت از ذوق آن به خود بالید

برون نیاید از دست من به صد نیرنگ

به دست کار حنا می‌کند ز رنگ نگین

ببین ز پرتو یاقوت پنجه گلرنگ

به دست هرکه چراغی ازین نگین دادند

دگر به راه طلب پا نمی‌زند بر سنگ

برین خجسته نگین اسم خویش نقش کنم

چو نام خود را خواهم برآورم از ننگ

چو مادری که جگرگوشه کرده باشد گم

همیشه کان به فراقش به سینه کوبد سنگ

همیشه بینی از آن آب و رنگ یاقوتش

روان ز جدول انگشت آب آتش رنگ

شمارهٔ ۳ - شکوه از مفارقت دوستی

چه شد که بی سببی پا کشیدی از همه جا

لوند مشرب و آنگاه خویشتن داری

زر شراب بدستت فتاده است مگر

که رفته رفته ز مستی عزیز دیداری

ز دستگیری اهل هنر عجب دارم

ز روزگار نمی آید اینقدر یاری

مگر که در گرو باده کرده ای دستار

کنون ز برهنگی سر برون نمی آری

بس است بر سر ژولیده، موی ژولیده

بیا که مفت گران جان بود سبکباری

ز چشم یار تو پیغام وصل آورده

بکشور تنت ار آمده است، بیماری

همان بخانه خود زود باز می گردد

که قاصدان را رسمست زود رفتاری

شمارهٔ ۴ - در معذرت از نرفتن بخانه سیدعلی عودی بطریق مطایبه

زبده اهل هنر ای آنکه با صد دیده، چرخ

روز و شب حیران بود از دانش و فرهنگ تو

اینکه یاران می کنند از آمدن پهلو تهی

نیست مقصودی بغیر از حفظ نام و ننگ تو

شاعران پرده در را میهمانی خوب نیست

پرده برمی افکنند از ساز بی آهنگ تو

هر که یک ره ساز ناساز ترا بشنید گفت

عود اگر در آتش افتد به که اندر چنگ تو

شمارهٔ ۵ - شکایت از تب و لرز

روزگاری شد که با تب لرز هم پیراهنم

قسمت من گشته این از سرد و گرم روزگار

وقت رفتن می سپارد خود بمن تب لرز خویش

داد امانت داری درد تو ما را اعتبار

شب که شد از اضطراب پیکر بیطاقتم

تار در پیراهنم چون نبض گردد بیقرار

باز گرمی نامزد کرد از پی همخانگی

دید گردون چون ندارم مونس شبهای تار

فال صحت بهر ما بیند مزاج ایدل مترس

دمبدم بر هم خورد گر استخوآنها قرعه وار

آبرا مانند مشک از نهر گردن می خورم

چون تنور از نان خورم بیرون دهم بی اختیار

پیکر چون موی من از بیقراریهای لرز

نسبتش افزون شوم هر دم بتار زلف یار

زانکه می سوزد درونم ز آتش جانسوز تب

آب چون بینم بسان موج گردم بیقرار

ملک تن از ترکتاز لرزه بر هم خورده است

یکسر مو را بجای خود نبینم استوار

زخم‌های کهنه را بگسسته از هم بخیه‌ها

داغ‌های تازه را افتاده مرهم بر کنار

شمارهٔ ۶ - در طلب کیف

بلند قد را سرگشتگان وادی غم

مفرحی پی دفع ملال می خواهند

چو باده بیتو حرامست، از آن نمی طلبند

حرام عیشان کیف حلال می خواهند

شمارهٔ ۷ - در مدح یکی از اکابر زمان در تقاضای کمان

سپهر منزلتا، صاحبا، فلک ز شهاب

برای دشمن تو تیر در کمان دارد

زبان بریده چو سوفار باد، آنکه زبان

نه از برای ثنای تو در دهان دارد

طناب گردن بادا همیشه همچو کمان

ز آستان تو هر کس که سرگران دارد

عجب نباشد اگر پر بر آرد از شادی

کمان چو تیر که با دست تو قران دارد

ز باد تیر تو چون برگ جان فرو ریزد

مگر که خاصیت باد مهرگان دارد

شود عقاب اگر سوی صیدش اندازی

همای گردد اگر زاستخوان نشان دارد

اگر چه خط شعاعی رود ز شرق بغرب

عجب نباشد ار ماه نو کمان دارد

مگر ز تیشه فرهاد بود پیکانش

که از شکاف دل خاره ناتوان دارد

برای دیده ز تیر تو میل می خواهد

عدو که از دل بر درد سرمه دان دارد

بحیرتم که بعهد گره گشائی تو

کمان بگوشه ابرو گره چسان دارد

شکفته گر نشود غنچه های پیکانت

رواست در دل تنگ عدو مکان دارد

بلند قدرا دلسوز شکوه ای دارم

ز چرخ دون که بمن کینه نهان دارد

شکسته است کمانی ز من که قوس و قزح

رخش ز خجلت او رنگ ارغوان دارد

کمان ابروی خوبان سیاه تو ز چراست

اگر نه ماتم آن بوالعجب کمان دارد

هلال غرقه خون دلست ازین ماتم

گمان مبر که میان شفق مکان دارد

جهان چو حلقه زهگیر تنگ شد بر من

مرا مصیبتش از بسکه در میان دارد

کمانی ار دهدم صاحب کریم نهاد

پی تلافی آن جور، جای آن دارد

که تا سپهر بداند که قبله گاه امید

عنایتی بمن زار ناتوان دارد

همیشه تا قدر انداز چرخ تیر جفا

برای سینه احباب در کمان دارد

نشان تیر تو بادا عدوی بدگهرت

اگر بسان زحل جا در آسمان دارد

شمارهٔ ۸ - از بزرگی طلب ادای قروض خود را کرده است

ای خداوندی که باشد نسبت انعام تو

راست با حرص و طمع چون نسبت دست و دهان

دست جودت از جهان، رسم قناعت برفکند

می کند اکنون هما پهلو تهی از استخوان

نقطه شک بر سر دریا نهد ابر از حباب

بحر دستت را اگر روزی سپند در فشان

همتت می خواست یک را از عدد بیرون کند

گشت آخر وحدت واجب شفاعتخواه آن

کام بخشا، از هجوم قرض خواهان می کشم

آن پریشانی که زر در دست صاحب همتان

منکه چون عیسی مجرد گشته ام از مفلسی

می گریزم از کف ایشان کنون بر آسمان

در زمین صدره فرو رفتم من از شرمندگی

از تهی دستی بدستم نیست اکنون ناخنان

نقد می خواهند از من وجه قرض خویشرا

وین تعدی بین که نستانند از من نقد جان

بسکه هر دم بر سر راه من آیند از غرور

در گمان افتم، که معشوقم من، ایشان عاشقان

قافیه گر شایگان افتاد عیب من مکن

شایگان بندم همین بر باد گنج شایگان

بسکه سنگینم زبار قرض ایشان بعد مرگ

استخوانم بر هما بارست چون کوه گران

دست از من برنمی دارند بهر هر درم

تا نمی گیرند از من همچو قارون صد زمان

روزگار ار قرض ایشان داشتی مانند من

می نمودندی ز رفتن منع اجزای زمان

کاشکی می داشتی تا روزگار دولتت

می بماندی در جهان چون نام نیکت جاودان

مردمان گویند مفلس در امان حق بود

سایه حق چون توئی، زان از تو می خواهم امان

شمارهٔ ۹ - هنگامی که در بیجابور مورد سوئظن قرار گرفته و به حبس افتاده است

فلک قد را نمی پرسی که گردون

چرا آزرد ما را بی محابا

چرا زد راه بیمار غمی را

که می آید بدرگاه مسیحا

حدیث طرفه ای دارم که باشد

برای بیدماغان به ز صهبا

بعزم سیر بیجابور گشتیم

رهی با اختری خوش دشت پیما

دو بال طایر شوقیم و هر دو

نمی بودیم یکساعت شکیبا

ولی آخر زچشم زخم گردون

عجایب سنگ راهی گشت پیدا

بچنگ زاهد از آن اوفتادیم

چگویم تا چها کردند با ما

همه اندر تجسس موشکافان

همه در کنجکاوی ذهن دانا

بسرحد عدم گر جای گیرند

نخواهند رفت کس بیرون ز دنیا

یکی گوید که دزدانند و باشند

بزندان چند گه زنجیر فرسا

دگر گوید که جاسوس فلانند

که از تفتیش ما گشتند رسوا

یکی می گوید اینان را بکاوید

که شاید نامه ای گردد هویدا

زبس تفتیش از هم می گشودند

مگر دربار ما بودی معما

بجرم اینکه می ماند بنامه

کشیدند استخوانهارا ز اعضا

در آن غوغا ز ترس خود دریدند

ملایک نامه اعمال ما را

بغیر از سرنوشت بد که کم باد

نوشته همره ما نیست اصلا

خط پیشانیم از خاک مالی

بشد ارنه وبالی بود ما را

کنون در چنگ ایشان مبتلائیم

نمی دانیم چاره جز مدارا

چو مژگان پیش چشمم ایستاده

سیاهان روز و شب بهر تماشا

ز بهر پاس ما جمع دگرشان

چو مو استاده دایم بر سر پا

برای ضبط ما پر بسته مرغان

همه هم پشت همچون موج دریا

عجب دارم که با آن منع جاده

چنان بیخواست آمد تا بآنجا

نباشد عار اگر خاک درت را

ز نقش جبهه هر بی سروپا

اشارت کن که چون اقبال گردیم

بخاک آستانت جبهه فرسا

شمارهٔ ۱۰ - در مدح شهنواز خان موقعی که ظاهرا تحت نظر قرار گرفته بوده است

حدیث شکوه گردون بلند خواهم کرد

مگر بدرگه خان جهان رسد فریاد

پناه اهل هنر شهنواز خان، که کند

ز رای روشن او آفتاب استمداد

جهان بذات عدیم المثال او نازان

بدان مثابه که اهل هنر باستعداد

کشد شمار عطاهای بیحدش هر دم

ز صفر، حلقه بگوش مراتب اعداد

خرد ز وسعت میدان همتش گفته

هزار برهان بر لاتناهی ابعاد

بعهد عدلش خنجر کشیده می آید

بانتقام کشیدن چراغ بر ره باد

دمیکه خامه نگارد حدیث قدرش را

سیاهی شب قدر آورد بجای مداد

قضا بهفته و ایام کرد تعبیرش

چو تیغ تیزش پیوندهای دهر گشاد

ز شرم ناخن اندیشه اش همی فکند

سر خجالت در پیش تیشه فرهاد

زهی شکسته اهل هنر درست از تو

چه واقعست که ما را نمی کنی امداد

سزای بیگنهان گر چنین بود، چکنم

بفرض اگر گنهی کس بما کند اسناد

بکنج ده من سی روزه، مست رسوا را

زمانه چله نشین کرده است چون زهاد

روا بود که فراموش کرده ای از من

خصوص از پی صد گونه شکوه و بیداد

گرفتم اینکه رهم می دهی بخاطر خویش

زبسکه مضطربم زود می روم از یاد

رای آمدن ار نیست، رخصت رفتن

کرم نما که درین ده نمی توان استاد

بدان مثابه ازین آمدن سبک شده ام

که همچو موج به پس می روم زجنبش باد

هزار کوه غمم سنگ راه شد، تا کی

ز نوک خامه کنم کار تیشه فرهاد

کلیم گوهر ارزنده ایست، حیرانم

که از کجا بکف طالع زبون افتاد

شمارهٔ ۱۱ - در مدح شاه جهان صاحبقران ثانی

در کف شاه جهان آن ثانی صاحبقران

نیزه را بین جلوه گر چون برق لامع از سحاب

نی غلط گفتم، کفش خورشید اوج رفعتست

نیزه زرین بود خط شعاع آفتاب

رمح او شمعست و مرغ روحها پروانه اش

کانچه در شمع آتشست اندر سنان اوست آب

صفحه عمر عدو را خط کشد روز مصاف

نیزه اش را خطی از بهر همین آمد خطاب

یک نهال و صد ثمر، چون دست ارباب هنر

چون عصای موسوی در هر مصافی کامیاب

گر بدریا افتد از برق سنان او فروغ

در میان آب ماهی را توان کردن کباب

دردل و جان عدو چیزی بجز آتش مباد

تا سنانش را بود از چشمه سار فتح آب

شمارهٔ ۱۲ - در مدح شاه جهان و توصیف مرقع شاهی

پرورده کدام بهارست این چمن

کز بهر دیدنش نگه از هم کنیم وام

هر خط او چو خطه کشمیر دلفریب

وز حلقه حروف براه نظاره دام

از دیدنش نظارگیان مست می شوند

آن باده ایکه دایره ها را بود بجام

از بسکه دیده خیره شود در نظاره اش

نتوان شناخت دیده کدامست و خط کدام

یاقوت ثلث این خط اگر می نگاشتی

مستعصمش بدیده نشاندی ز احترام

تذهیب داد شاهد خط را چه زینتی

آری شفق فزوده بحسن و جمال شام

آراسته بهشتی تصویر حوریان

حوری که باشد او را غلمان کمین غلام

چسبان شد اختلاط خط و صورتش بهم

پیچد بموی طره تصویر زلف لام

مو از زبان چو خامه نقاش سر زند

نطق ار ز حسن صورت او سر کند کلام

تصویر و خط چو صورت و معنی بهم قرین

وز اتحاد کرده در آغوش هم مقام

تمکین حسن اگر نشدی مانع آمدی

در باغ صفحه شاهد تصویر در خرام

چندین هزار نقش بدیع انتخاب کرد

دوران که شد مرقع شاه جهانش نام

صاحبقران ثانی از اقبال سرمدی

شاه ستاره لشکر خورشید احتشام

شمارهٔ ۱۳ - شکایت از تب و لرز

سرور ازین میهمان پُرتَعَب یعنی که تب

چند روزی شد که تصدیع فراوان می‌کشم

آنچه از دست من آمد ز اشک سرخ و روی زرد

پیش او هر لحظه نعمت‌های الوان می‌کشم

تا نسوزد در دل من یادگار دوست را

زاستخوان پیکان جانان را به دندان می‌کشم

تیغ‌های آبدارم هست از فوج سرشک

لیک بر روی مرض از ضعف لرزان می‌کشم

همچو طفل نوخطی کاستاد گیرد خامه‌اش

من عصا را بر زمین ز امداد یاران می‌کشم

در طلسم بی‌قراران من ز خود افتاده‌ام

کم به لوح خاطر آن زلف پریشان می‌کشم

نیست چون مقراض انگشت طبیبان آهنین

زخم خوش چیزیست، دست از دست ایشان می‌کشم

تا شمار نوبت تب را نگه دارم درست

بر زمین هرگاه غلتم خط به مژگان می‌کشم

بسترم از پهلوی من صفحه مسطر زدست

داستان فربهی را خط نسیان می‌کشم

از نقاهت گر چو برقم کرده پر سودی نکرد

من هم آخر انتقام خود ز دوران می‌کشم

اشک تا بر لب رسد از گرمی ره سوخته

منت خشکی همین از چشم گریان می‌کشم

ساغر تبخاله‌ها کو تا دگر پُر می‌شود

جان اگر بر لب رسد خجلت ز مهمان می‌کشم

بوده‌ام فرمانروای عالم آب و کنون

حسرت یک قطره از منع طبیبان می‌کشم

مشتی از خاک درت پنهانی از چشم طبیب

گر فرستی سوی من زان آب حیوان می‌کشم

شمارهٔ ۱۴ - در توصیف از مرقع شاه جهان

نقشبند کارگاه صنع همچون زلف یار

نقش پرگاری دگر بر روی کار آورده است

از بهار گلشن فردوس رنگین نسخه ای

کاتب قدرت برای روزگار آورده است

نازم این زیبا مرقع را که چون روی بتان

صفحه اش خطی بروی نوبهار آورده است

این مرقع نیست، غوصی کرده غواص قلم

یکصدف لبریز در شاهوار آورده است

محضر خوبی بخط جمله استادان رساند

می رسد قهرش سجل افتخار آورده است

روح مانی عندلیب گلشن تصویر اوست

این گلستان اینچنین بلبل هزار آورده است

از تحرک خامه نقاش جادو کار او

پنجه تمثالها را رعشه دار آورده است

جلد را شیرازه جمعیت خاطر ازوست

کاینچنین زیبانگاری در کنار آورده است

طرح این گلشن شه جنت مکان کرد از نخست

اینزمان لیکن گل اتمام باز آورده است

حس سعی ثانی صاحبقران شاه جهان

آب شادابیش اندر جویبار آورده است

آن شهنشاهی که این پیر مرقع پوش چرخ

نقد انجم بر درش بهر نثار آورده است

باد عهد دولتش پیوسته تا روز شمار

کو به عالم رسم جود بی‌شمار آورده است

شمارهٔ ۱۵ - تاریخ کدخدائی و زن گرفتن شاه شجاع

ایدل از گلشن امید گل عیش بچین

روزگار طرب و عشرت جاوید آمد

بیش از آن روز که نوروز چمن عید کند

بمشام همه بوی گل امید آمد

جشن و مأوای سلاطین جهان، شاه شجاع

عالم افروزتر از کوکبه عید آمد

بسرا پرده ماه فلک پادشهی

از پی ساز طرب موکب ناهید آمد

بهر تاریخ قران کرد رقم، کلک کلیم

مهد بلقیس بسر منزل جمشید آمد

شمارهٔ ۱۶ - در وصف اورنگ پادشاهی

آیة الکرسی فلک خواند و دمید از روی صدق

بر همین کرسی چو شاهنشاه بروی آرمید

وارث عالم شهنشاه زمان شاه جهان

کایزدش زیبنده اورنگ شاهی آفرید

تا بروبد صحن بزمش پشت گردون خم گرفت

تا بشوید پای تختش آب از گوهر چکید

تخت را باید که ناید بر زمین پا از نشاط

برفراز خویش هرگز خسروی چون او ندید

با فلک دعوی رفعت کرد و بر کرسی نشاند

هر کف خاکی که بروی پای این کرسی رسید

باد بر کرسی رفعت جاودان شاه جهان

نام کرسی تا شود مذکور با عرش مجید

شمارهٔ ۱۷ - وله

شهنشاها دکن یک کف زمین است

زمین‌داران او مانند انگشت

اگر با هم شوند انگشت‌ها جمع

به کوه دولتت نتوان زدن مشت

شمارهٔ ۱۸ - تعریف از تفنگ شاه جهان

دارد آن عزت تفنگ ثانی صاحبقران

کز شرف خاقان اگر باشد به دوشش می‌برد

هیبتی دارد که با آن اختلاط دائمی

ماشه می‌لرزد به خود تا سر به گوشش می‌برد

شمارهٔ ۱۹ - ایضا

تفنگ عدو سوز شاه جهان

کزو عمر دشمن شود کاسته

رگ تیره ابریست پررعد و برق

زرعد کف شاه برخاسته

شمارهٔ ۲۰ - ایضا

بی نظیر این تفنگ شاه جهان

همچو تیر قضا خطا نکند

می تواند سیاهی از مو برد

کز بدن موی را جدا نکند

شمارهٔ ۲۱ - و نیز

تفنگ بیخطای شاه جهان

نقطه از روی حرف بردارد

راست رو، موشکاف و صیدافکن

در یک انگشت صد هنر دارد

شمارهٔ ۲۲ - و نیز

بیقرینه تفنگ شاه جهان

که عدو سوزیش زیاده شود

چون کشد دشمن شهنشه را

گرهی از دلش گشاده شود

شمارهٔ ۲۳ - و نیز

تفنگ شاه جهان دلبریست تنگ دهان

که کس دریغ ازو جان و سر نمی دارد

بلب فزا دل زیباش دلنشین خالیست

که دیده بانش ازو چشم برنمی دارد

شمارهٔ ۲۴ - در تعریف از قبضه خنجر شاه جهان

صاحبقران ثانی شاه جهان که تیغش

تا دسته ابلق از خون در کارزار گردد

از قبضه خنجر او زان شکل اسب دارد

تا روز جنگ نصرت بروی سوار گردد

شمارهٔ ۲۵ - ایضا

شاه جهان و ثانی صاحبقران که چرخ

در دستش اختیار بهر باب می دهد

از شکل قبضه خنجر او اسب ابلقیست

این اسب را ز خون عدو آب می دهد

شمارهٔ ۲۶ - در مدح شاه جهان و تاریخ تسخیر محلی بنام فتح

شاه آفاق گیر، شاه جهان

که بود خاک راهش افسر فتح

لشگرش در ذخیره اقبال

می گذارند فتح بر سر فتح

از خط زخمها به پیکر خصم

می نویسند جمله محضر فتح

از سر دشمنش نهال سنان

می دمد چار فصل نوبر فتح

نعل اسب سپاهش اندر رزم

هر یکی حلقه ایست بر در فتح

همعنان ظفر روانه نمود

لشگری را بسوی کشور فتح

رفت هر کس بجنگ تاریخی

تا بکام که گردد اختر فتح

تاج اقبال را نهاده بسر

آنکه تاریخ یافت(لشکر فتح)

شمارهٔ ۲۷ - امیدوار ساختن شاه جهان بفتح دکن

عرش سیرا شاهباز دولتت

آورد در زیر پر فتح دکن

منهی غیب از همایون نهضتت

آورد هر دم خبر فتح دکن

اینهم از بسیاری کوچک دلیست

کاوری اندر نظر فتح دکن

می کنند اقبال و دولت در برت

خوش برغم یکدگر فتح دکن

انتظار مقدمت را می کشند

گر نشد زین بیشتر فتح دکن

عاقبت از صندل تدبیر تو

می شود بی دردسر فتح دکن

شمارهٔ ۲۸ - تاریخ تزویج

ازین دلگشا جشن وافر سرور

همه عید شد سربسر ماه و سال

زمان را گرفت امتداد فرح

چو رشته که پنهان شود در لئال

می شادمانی و بزم و طرب

فراوان تر از آب در برشکال

نفس کار صیقل بر آئینه کرد

زبس سینه ها گشت پاک از ملال

ز گوهر فشانی دست کرم

گهر گشته چون آینه پایمال

بدینسان که باشند یاقوت و لعل

پریشان نشد گل ز باد شمال

زبس گوهر و زر گرفتست اوج

مرصع توان کرد تیغ خیال

طمع آنچنان طرف ازین جشن بست

که دیگر لبش وانشد از سئوال

چه سوداست دانی که از رقص شوق

فتادند افلاک در وجد و حال

دو سعد اختر اوج شاهنشهی

ببرج شرف کرده اند اتصال

دو گوهر بیک عقد دوران کشید

که باشد سیم شان بعالم محال

ز آمیزش زهره و مشتری

سعادت گرفتست اوج کمال

دو چشمند بر چهره سروری

که هستند در وصل بی انفصال

در آمیزش و سازگاری بهم

موافق چو بر روی دولت دو خال

خرد بهر تاریخ تزویج گفت

(قران کرد سعدین برج جلال)

شمارهٔ ۲۹ - تاریخ فوت یکی از نوادگان شاه

گوهری ارجمند از کف شاه

رفته کز دیده، خون نمی بندد

حاصل هر دو کون شاه جهان

بدهد گر بسلک پیوندد

رخت گلگون شفق نمی پوشد

که ببر جز سیاه نپسندد

آسمان بر سر از مه و خورشید

چهره زر دگر نمی بندد

گشت تاریخ این مصیبت عام

(صبحدم زین الم نمی خندد)

شمارهٔ ۳۰ - ماده تاریخ مسافرت آصفجاه به آگره و لاهور

نواب سپهر رتبه کش هست

آصفجاهی کمین کرامت

دامان قبای دولت او

بستست بدامن قیامت

پیش طبعش الف ندارد

چیزی جز حرف استقامت

مرآت دلش ز پیش بینی

زنگی نگرفته از کرامت

آسوده سپهر بر در او

زانسان که مسافر از اقامت

چون عازم آگره گشت می سوخت

لاهور بداغ این غرامت

در محفل قدس بهر تاریخ

گفتند(بصحت و سلامت)

شمارهٔ ۳۱ - تاریخ فوت مولانا ملک قمی

ملک آن پادشاه ملک معنی

که نامش سکه نقد سخن بود

چنان آفاق گیر از اهل معنی

که حد ملکش از قم تا دکن بود

زدی از سوز دل در خانه آتش

دوات و کلک او شمع و لگن بود

بصورت گر بکلکش آرمیدی

بمعنی ساکن بیت الحزن بود

بهر جا بکر معنی جلوه کردی

باو نزدیکتر از پیرهن بود

سوی گلزار جنت رفت آخر

که دلگیر از هوای این چمن بود

قلم چون نی اگر نالد عجب نیست

نه او را در بنان او وطن بود

کسی کانگشت بر حرفش نهادی

زغم انگشت حسرت در دهن بود

بجستم سال تاریخش ز ایام

بگفتا (او سر اهل سخن بود)

شمارهٔ ۳۲ - تاریخ مسافرت کلیم از هند به عراق

طالب ز هوای پرستی هند

برگشت سوی مطالب آمد

تاریخ توجه عراقش

(توفیق رفیق طالب) آمد

شمارهٔ ۳۳ - تاریخ مسافرت شاه جهان به لاهور

شاه جهان ثانی صاحبقران که چرخ

از خاک درگهش بجهان آبروی داد

آمد بسیر گلشن لاهور چون بهار

گلهای خاطر همه را رنگ و بوی داد

ابر کفش که نایب دریای رحمتست

پنجاب را زمرحمت آبی بجوی داد

بر دیده های منتظران کرد موکبش

بنشست و قیمت مژه ها موبموی داد

تاریخ این عطیه کبری سپهر گفت

(پنجاب را سعادت جاوید روی داد)

شمارهٔ ۳۴ - تاریخ فوت صادق خان

رفته شمعی ز بزم دهر کز او

عالمی بود روشنی اندوز

خان قدسی سرشت صادق خان

شه بفردوس انجمن افروز

جان پاکش بعالم علوی

رفت مانند مرغ دست آموز

خاکش از آب دیده گل کردم

باورم نیست این قضیه هنوز

می کند پاره جامه طاقت

گرچه تیر اجل بود دلدوز

سال تاریخ اینچنین ماتم

چیست غیر از (قضیه جانسوز)

شمارهٔ ۳۵ - تاریخ وفات

مرغ روح خواجه آزادگان

چون شد آزاد از قفس مسرور باد

تربتش ز انوار رحمت تا بحشر

همچو چشم مهر و مه پرنور باد

نیکنامی همچو او عالم نداشت

نام نیکش تا ابد مذکور باد

سعی های پنجه اش در راه دین

یک بیک نزد خدا مشکور باد

پیشتر از خود فرستاد آنچه داشت

خانه عقباش ازین معمور باد

روز قتل شاه مردان از جهان

رفت و از این همرهی مغفور باد

بهر تاریخش از آن رو عقل گفت

(با امیرالمؤمنین محشور باد)

شمارهٔ ۳۶ - تاریخ تولد فرزند شاه جهان

یکی نیر از برج شاهی دمیده

که نورش گرفته ز مه تا بماهی

ز شاه جهان باد شه تا بآدم

پدر بر پدر صاحب تاج شاهی

زشاهان کسی این نسب را ندارد

بخوانم نسب نامه هر که خواهی

حسب در خور این نسب گشته تعیین

برایش ز دیوان فیض الهی

گرامی خلف این چنین ناید الحق

ز صاحبقران خلافت پناهی

بفر فریدونیش هر که دیده

بدارالشکوهیش داده گواهی

بگوش دل از بهر تاریخ آمد

(گل اولین گلستان شاهی)

شمارهٔ ۳۷ - تاریخ اتمام بنای صیدگاه

پادشاه زمانه شاه جهان

شد بعهدش شکفته گلشن عیش

نذر صاحبقران ثانی کرد

دهر کشت مراد خرمن عیش

پای در راه بندگیش نهد

هر که خواهد بدست دامن عیش

هر کجا بود دست کوتاهی

شد بدورانش طوق گردن عیش

طبع از انبساط ایامش

همچو می عاجز از نهفتن عیش

طرح در صیدگاه بازی کرد؟

این بنا را که شد نشیمن عیش

گشت تاریخ سال اتمامش

(صیدگاه نشاط و مسکن عیش)

شمارهٔ ۳۸ - تاریخ تولد

مردم دیده اقبال هنر، جعفرخان

که مدامش بکف بخت می کام بود

کرم ایزدیش داده گرامی پسری

که بماند بجهان تا زجهان نام بود

هاتفی از پی تاریخ بگوش دل گفت

(آن گل جعفری آرایش ایام بود)

شمارهٔ ۳۹ - در وصف کتابیکه از وقایع ایام شاه جهان نوشته شده

بچشم هوش درین پادشاه نامه نگر

که بزم و رزمش سرمشق پادشاهانست

بپیش روی خرد صفحه هایش آیت هاست

که عکس صدق از آن همچو مهر تابانست

زسرو سطرش در گلشن بیان وقوع

نشان راستی گفتگو نمایانست

وقایعش همه زاغراق منشیان عاری

چنانچه آمده از غیب هم بدان سانست

غبار کذب بمیدان رزمگاهش نیست

ز سیل خونها کز ابر تیغ بارانست

شکسته راه نیابد بگوشه ورقش

بصفحه ایکه فتوحات شاه شاهانست

ابوالمظفر شاه جهان که از دانش

بجلد یک سخنش صد کتاب پنهانست

سخن که بر لب صاحبقران ثانی رفت

بمعرفت سخن آموز صد سخندانست

سکندریست که با خضر هم قدم بوده

فواید سخنش بیش آبحیوانست

زدیم بر لب اوراق نه فلک انگشت

معارفش همه مدح شه جهانبانست

شهنشها چو تو مجموعه کمالاتی

چو جلدت از دو طرف دست حق نگهبانست

همیشه تا که ز پیوند و سعی شیرازه

میان جزو و کتاب اختلاط چسبانست

کتاب هستی شیرازه اش وجود تو باد

که فیض بخش تر از آفتاب تابانست

شمارهٔ ۴۰ - در وصف اورنگ پرجلال شاه جهان

پادشاها پایه تختت بود تاج سپهر

دولت گردون نگر کش یکسر و چار افسرست

تخت نه، خرم گلستانی زمرد سبزه اش

آتش الماسست و گل املست و خاکش گوهرست

آتش خورشید در تا بست از یاقوت آن

چشمه مهتاب هم از آب الماسش ترست

گر چراغ وصف لعلش می فروزم در ضمیر

در زمان پروانه اندیشه بی بال و پرست

آتش یاقوت روشن کرده والا گوهری

آب آنهم باعث تردستی صنعتگرست

زاده دریا و کان را دارد اندر بند خویش

هر کجا آزاده ای دیدیم در بند زرست

آب در بحر آنقدر نبود که در تخت توزر

هیچ کانراسنگ چندان نیست کانرا گوهرست

حاصل دریا و کان گردیده صرف زینتش

زانکه تخت دولت شاهنشه بحر و برست

بادبر اورنگ شاهی جاودان، شاه جهان

تا سریر هفت گردون زرنشان از اخترست

شمارهٔ ۴۱ - تاریخ شهادت صلابت خان

دلا دیدیکه تیغ جور گردون

چه زخم منکری زد بر جگرها

عجب زخمی که گردد کهنه هرچند

خلاند تازه در دل نیشترها

صلابت خان عزیز مصر دولت

که رویش بود عید دیده ورها

بگلزار صلابت کرد پرواز

چو شهبازی بخون آغشته پرها

ازین غم سربلندان همچو خاتم

ز زانو برنمی دارند سرها

بدامان صدف در این مصیبت

تمامی اشک حسرت شد گهرها

ز رویش پرتو روشن ضمیری

هویدا بود چون فیض سحرها

عجب نبود که گردد اشگ خونین

ازین غم در دل خارا شررها

سرایند ار حدیث این شهادت

شود پرخون دهان نوحه گرها

زدود دل جهان زانگونه پر شد

که شد بسته ره سیر خبرها

کنون کز غم شکسته پشت احباب

چو شاخ نخل پر بار از ثمرها

چنان باید فشاند اشک مصیبت

که پشتیبان شود بهر کمرها

بود تاریخ سال این شهادت

(کباب از ماتم او شد جگرها)

شمارهٔ ۴۲ - تاریخ ولادت شاه شجاع

داده حق سایه خود را دگر از نو خلفی

که توان دید درو فر فلک جاهی را

سرنوشتش که از آن یکرقم آمد اقبال

بهترین قطعه بود کلک یداللهی را

می توان یافتن از ناحیه شاه شجاع

جوهر دوست نوازی و عدو کاهی را

بهر تاریخ ولادت بعدو گفته فلک

(دو یمین نیر بادا فلک شاهی را)

شمارهٔ ۴۳ - تاریخ تولد اورنگ زیب

داد ایزد بپادشاه جهان

خلفی همچو مهر عالمتاب

تاج صاحبقران ثانی را

گوهر بحر ازو گرفته حساب

نامش اورنگ زیب کرده فلک

تخت ازین پایه گشته عرش جناب

چون باین مژده آفتاب انداخت

افسر خویش بر هوا چو حباب

طبع دریافت سال تاریخش

زد رقم (آفتاب عالمتاب)

شمارهٔ ۴۴ - تاریخ اتمام یافتن بارگاه شاه جهان

غبار دیده بد رفته باد ازین درگاه

که سربلند و فلک دستگاه آمده است

بهار نقش و نگاری چو خط مه رویان

بجلوه بهر فریب نگاه آمده است

ز رشته های شعاعی طناب تابد مهر

که بهر سایه حق جلوه گاه آمده است

ستوده ثانی صاحبقران و شاه جهان

که بارگاهی عرش اشتباه آمده است

براه بندگیش جبهه سرافرازان

بسان نقش قدم روبراه آمده است

تمام گشت بسر کاری علی مردان

که او بخاک شه دین پناه آمده است

چو بارگاه شهنشاه بود تاریخش

(اتاق و بارگه پادشاه) آمده است

شمارهٔ ۴۵ - تاریخ تولد شاهزاده سعید

خلف سلسله فضل باقلیم وجود

آمد و بدرقه اش سابقه لم یزلیست

سرنوشتش بجز اقبال و سعادت نبود

می توان خواند زپیشانیش از بسکه جلیست

نامش از غیب سعید آمد از آن شد تاریخ

(صاحب طالع مسعود سعید ازلیست)

شمارهٔ ۴۶ - تاریخ فتح بلخ و بدخشان

شکر خدا را که یک توجه اقبال

زد دو گل فتح تازه بر دوران

همچو خدنگی که بگذرد زدو نخجیر

گشت بیک دفعه فتح بلخ و بدخشان

شاهد این فتح را رسد ز نکویی

گیرد اگر رونما ولایت توران

چون گهر فتح پادشاه زمانه

گوهر دیگر نه بحر دارد و نه کان

لشکر اقبال سرخ روی شد از فتح

رنگ زخون ناگرفته چهره میدان

والی بلخ از حدیث کردی و مردی

گشت ز گرد سپاه فتح گریزان

در عوض از دست دشمنت چه برآمد

اینکه ده انگشت خویش بدندان

ثانی صاحبقران و شاه جهان را

داده خدا بخت ملک گیر ز شاهان

عزت اقبال تو بمذهب افلاک

واجب و لازم بسان حرمت مهمان

از سر دشمن چو مایه یافت سنانت

یافتم آن روز معنی سر و سامان

خصم ترا سربلندی از سر زانوست

زانو کرسی کجا و تخت سلیمان

بسکه برو روزگار تنگ گرفته

دشمن تو در حصار رفته ز دامان

بر سر خوان مصیبتست همیشه

چشم عدویت ز اشک شور نمکدان

تخت بلندت چو یافت خلعت ایجاد

غالب مطلق خطاب یافت زیزدان

از صف اقبال شاه یکه سواریست

شعله که تنها زند بقلب نیستان

تا که نهیب صف سپاه تو دیده

چشم عدویت رمیده از صف مژگان

چون شود از شکل نعل اسب سپاهت

صورت دامی زمین عرصه توران

دانه شود قطره های خون عدویت

صید گرفتار او همه تن بیجان

فتح چنینت قسم خورد که ندیدست

همچو سپاهت ظفر پناه بدوران

فتح شود باغبان گلشن رزمت

معرکه از خون دمی که گشت گلستان

جامه سرخ ار نیافت نیست شکفته

تیغ تو در روز عید رزم چو طفلان

از پی تاریخ فتح قبة الاسلام

برد چو غواص فکر سربگریبان

رایت والی ملک پست شد و گفت

(بلخ مبارک بود بسایه یزدان)

شمارهٔ ۴۷ - ماده تاریخ تزویج اورنگ زیب

جهان کرده سامان بزم نشاطی

که گلبانگ عیشش بگردون رسیده

قران کرده سعدین و زینسان قرانی

فرح خیز و پر یمن دوران دویده

ز پیوند این گلبن باغ دولت

زمانه گل عیش جاوید چیده

فلک رتبه اورنگ زیب آنکه ایزد

سزاوار تأیید غیبیش دیده

بملکی که اقبال او رو نهاده

ظفر پیش از آوازه آنجا رسیده

نهال برومند بستان دولت

که اقبال در سایه اش آرمیده

خرد بهر تاریخ تزویج گفتا

(دو گوهر بیک عقد دوران کشیده)

شمارهٔ ۴۸ - تاریخ تولد

لله الحمد که از پرتو خورشید قدم

سایه مرحمتی بر سر عالم آمد

عالم افروز دری زینت دوران گردید

که بخورشید درین بزم مقدم آمد

نیری از فلک پادشهی کرد طلوع

که بتاج فلکش جام مسلم آمد

هر که نظاره آن طالع مسعود کند

هر کجا بدنظری سعد فراهم آمد

بر زبان قلم از غیب پی تاریخش

(شاه شاهان جهان قبله عالم) آمد

شمارهٔ ۴۹ - تاریخ فوت آصف خان

خوش آن روشندل صاحب بصیرت

که بیند پشت و رو کار جهان را

چو دنیا را بکام خویش بیند

بقدر سود اندیشد زیان را

فلک برگشتنی دارد، چه حاصل

بسوی خود کشیدن این کمان را

دکان ما و من خواهند برچید

ز تابوتست تخته این دکان را

روان آبی بود در گلشن تن

کزان رونق بود این گلستان را

بهنگامی کز آن میراب تقدیر

ز بالا بندد این آب روان را

مآل حال آصفخان بداند

کند روشن فضای آسمان را

عنان اختیارش رفت از دست

که بگرفتی گریبان جهان را

زکار افتاد آن دستی که لایق

نمی دید آستین کهکشان را

ز دل تاریخ فوتش خواستم، خواند

بمن این بیت چون آب روان را

(نه آصفجاه و نه آن جاه ماند

بقا بادا سلیمان زمان را)

شمارهٔ ۵۰ - در بلندنظری و همت خود در سخن سرائی گفته

منم کلیم بطور بلندی همت

که استغاصه معنی جز از خدا نکنم

بخوان فیض الهی چو دسترس دارم

نظر به کاسه دریوزه گدا نکنم

به صیدگاه سخن با زیر سیر چشم منم

به صید بسته کس پنجه آشنا نکنم

زفیض دریا پهلو تهی کنم چو حباب

زرشح قطره بیمایه خود چرا نکنم

بسیر گلشن معنی صاحبان سخن

چو غنچه چشم تماشای فکر وا نکنم

زگوهری که بغوص کسی برون آید

اگر بفرض شوم کور توتیا نکنم

بریده باد ز روحم غذای معنی اگر

برزق موهبت عیسی اکتفا نکنم

باخذ معنی در پیش پا فتاده خلق

قد طبیعت برجسته را دوتا نکنم

ز جذب معنی بیمغز هر تنگ مایه

به ننگ تن ندهم کار کهربا نکنم

چو خوشه هر سر مو بر تنم سنان بادا

ز خوشه چینی افلاک اگر ابا نکنم

اگرچه در فن خود کیمیاگر سخنم

زفکر خود مس معنی کس طلا نکنم

ولی علاج توارد نمی توانم کرد

مگر زبان سخن گفتن آشنا نکنم

شمارهٔ ۵۱ - تاریخ اتمام بنائی در کشمیر

باز طبع هزار دستان را

سر اندیشه در گریبانست

روضه فکر در نظر دارد

که در آن فیض عام رضوانست

بر سر چشمه اش نشاط مقیم

در عمارت سرور مهمانست

چشمه را آب آینه است بجوی

خوشگواری ازو نمایانست

صوفی چشمه دایم الوجدست

حالش از واردات بارانست

حوضها هر یکی ز رخشانی

چشمه آفتاب تابانست

گرد فواره گشته پروانه

که چو شمع از صفا فروزانست

بر رخ آبشار زلف سفید

دلربا گشته عقل حیرانست

گوهر ریگ جو زصافی آب

چو حباب از رخش نمایانست

پیش بیننده جدولش گوئی

راست طومار نقره افشانست

پنجه موج حوض گشته کبود

بهر سدری آب برهانست

با وجود ولایت کشمیر

چشم ایران چراغ تورانست

از بلندی بخت ز کوه بود

کش چنین دلبری بدامانست

از رخ افکندنش نقاب خفا

زالتفات خدیو دورانست

صاحب عالم آنفرشته خصال

که تنش جسم دهر را جانست

با وجود شکوه دارائی

در تواضع فرید دورانست

میزبانست اگر چه عالم را

بر سر خوان فقر مهمانست

فقر را قدردان بجز او نیست

لیک فقری که فخر مردانست

هست درویش بینوا بر او

کعبه ای کز لباس عریانست

مرشد خانقاه تجریدست

عالمش گرچه زیر فرمانست

دل آگاهش و علائق دهر

آن یکی آتش این نیستانست

با یک اندیشیش بود یک نقش

هر چه در کارگاه امکانست

دو لبش چون زبان یکی گردد

چو بتوحید گوهر افشانست

نقش گلزار خرمی بیند

این بنور چراغ عرفانست

نزد بینائی بصیرت او

ذره خورشید و قطره عمانست

نزد حق بینیش زهر ذره

مور را حشمت سلیمانست

با وجود شکفتگی رخش

بر گل صبح خنده بهتانست

چون ازو یافت صورت اتمام

این بنائی که زیب دورانست

هاتفی گفت بهر تاریخش

(راحت آباد اهل عرفان) است

رباعیات

شمارهٔ ۱ : هر چند که مرد قول و فعلش تبه است

شمارهٔ ۲ : از راز دو کون گر کس آگاه افتد

شمارهٔ ۳ : شیرینم و مغز سخنانم تلخ است

شمارهٔ ۴ : خوبان که همی رمند ز افسون فلک

شمارهٔ ۵ : هنگام بهار سیر گلشن نکنیم

شمارهٔ ۶ : پر داغ دل از جور جهانیست مرا

شمارهٔ ۷ : برگشتن عمر را نمود آمدنت

شمارهٔ ۸ : جا کرده اگر شاخ گلی در دل من

شمارهٔ ۹ : با عقده غم خوشم که کام دلم اوست

شمارهٔ ۱۰ : تا تکلیف تو جا مهیا نکند

شمارهٔ ۱۱ : با گردش دهر و خلق پرشور و شرش

شمارهٔ ۱۲ : گویند ز رخ طره پیچان برداشت

شمارهٔ ۱۳ : دل قافله درد ترا مرحله بود

شمارهٔ ۱۴ : با ما کین سپهر و انجم پیداست

شمارهٔ ۱۵ : ای شوخ بغمزه بر سر جنگ مباش

شمارهٔ ۱۶ : گویند کلیم توبه آسان شکند

شمارهٔ ۱۷ : خواری از دهر دانش اندوخته دید

شمارهٔ ۱۸ : ای خاک در تو سرمه بینائی

شمارهٔ ۱۹ : از رنج سفر گفتم اگر دل ریشست

شمارهٔ ۲۰ : ای آنکه دلت زر از غیب آگاهست

شمارهٔ ۲۱ : ذاتت که زمجموعه گل منتخب است

شمارهٔ ۲۲ : روزیکه تن شاه جهان از تب تافت

شمارهٔ ۲۳ : ای نقش بدیع شکل جان پرور تو

شمارهٔ ۲۴ : قسمت کردند ماه و خور بی کم و بیش

شمارهٔ ۲۵ : این روزی گرم حق تعالی است نه تب

شمارهٔ ۲۶ : آنم که نجویم از غم دهر پناه

شمارهٔ ۲۷ : در معرکه این تفنگ فریادرس است

شمارهٔ ۲۸ : اسبت که حنا زیب فزای تن اوست

شمارهٔ ۲۹ : بر پیل سپیدت که مبیناد گزند

شمارهٔ ۳۰ : کس نیست درین زمانه غمخوار کسی

شمارهٔ ۳۱ : ای همچو مگس بر همه طبعی تو گران

شمارهٔ ۳۲ : دریاست کفت سحاب می خیزد ازو

شمارهٔ ۳۳ : شاها یکره بهر که افتد نظرت

شمارهٔ ۳۴ : شاهی که حمایت خدایش سپر است

شمارهٔ ۳۵ : تیغ غضبت خون همه اعدا ریخت

شمارهٔ ۳۶ : این مژده فتح از پی هم زیبا بود

شمارهٔ ۳۷ : ای با افلاک عقد الفت بسته

شمارهٔ ۳۸ : از حق چو ندا شنید ممتاز محل

شمارهٔ ۳۹ : ای نقش جبین سرکشان فرش درت

شمارهٔ ۴۰ : غم جای دگر نمی رود از بر من

شمارهٔ ۴۱ : آنکس که ترا رخصت میخواری داد

شمارهٔ ۴۲ : شد تنگ ز کم ظرفی ما مشرب جام

شمارهٔ ۴۳ : با آنکه پیاله گیر این بزم منم

شمارهٔ ۴۴ - برای چراغانی شهر نورسپور : شب‌ها ز چراغ و شمع در نورسپور

شمارهٔ ۴۵ : افسوس که جمعیت از احوالم رفت

شمارهٔ ۴۶ : زنهار مگو که بنده گمراهم

شمارهٔ ۴۷ : ابر آب دگر بروی دنیا آورد

شمارهٔ ۴۸ : در بادیه گر دو گام بی آب شوی

شمارهٔ ۴۹ : ایدل گر رفع احتیاجت هوس است

شمارهٔ ۵۰ : دل در غم آن سرکش جاهل چه کند

شمارهٔ ۵۱ : حافظ چو بنغمه روح فرسا افتد

شمارهٔ ۵۲ : دستت اگر ای قدوه احرار شکست

شمارهٔ ۵۳ : راز دو جهان بتنگ دستان بسیار

شمارهٔ ۵۴ : این تازه بنا که عرش همسایه اوست

شمارهٔ ۵۵ : آزاده ز سر هوای دستار گذاشت

شمارهٔ ۵۶ : آنان که بخوان رزق روزی خوارند

شمارهٔ ۵۷ : هر چیز که مایه تن آسانی تست

شمارهٔ ۵۸ : از شاه جهان زمانه ممنون بادا

شمارهٔ ۵۹ : از شاه جهان جهان ببرگ و سازست

شمارهٔ ۶۰ : یارب دائم کمر بهمت بندی

شمارهٔ ۶۱ : زنجیر عدالتت بعالم رقمی است

شمارهٔ ۶۲ : از معدلتت زمانه آگاه شده است

شمارهٔ ۶۳ : ای عارضه تو عمر کاه همه کس

شمارهٔ ۶۴ : دست هوسم را ز درم بیزاریست

شمارهٔ ۶۵ : محسن دائم سرش در سینه زده

شمارهٔ ۶۶ : از حادثه دورتر بصد مرحله است

شمارهٔ ۶۷ : بنگی عربی سوار جمازه چرت

شمارهٔ ۶۸ : برگرد تو ای قدوه نیکوکاران

شمارهٔ ۶۹ - تاریخ تسخیر قلاع خطهٔ دکن : از جلوه شاهدان فرخ پی فتح

شمارهٔ ۷۰ : از باده گذشتیم بپاکان قسم است

شمارهٔ ۷۱ : دستی نبود بر تو بداندیش ترا

شمارهٔ ۷۲ : چون شاه جهان پادشه شیر شکار

شمارهٔ ۷۳ : شاها بختت کشور اقبال گرفت

شمارهٔ ۷۴ : عالم روشن ز شمع اقبالت باد

شمارهٔ ۷۵ : نی از گریه است ضعف چشمم نه زدرد

شمارهٔ ۷۶ : ساز تو همیشه غم فزای دل بود

شمارهٔ ۷۷ : چون شمع خودم آتش پیراهن خویش

شمارهٔ ۷۸ : چون لاله خودیم آتش خرمن خویش

شمارهٔ ۷۹ : اجداد شه جهان همه تاج ورند

شمارهٔ ۸۰ : شاه از حسب و نسب شه شاهانست

شمارهٔ ۸۱ : دلخسته به پیش دادرس می آیم

شمارهٔ ۸۲ : هم زلف پریشان تو بر گشته ز ما

شمارهٔ ۸۳ : تا وزن شهنشاه ترازو کردست

شمارهٔ ۸۴ : با خویش همیشه ما در جنگ زدیم

شمارهٔ ۸۵ : از کسب هنر خوشدلی از دستم رفت

شمارهٔ ۸۶ : زنهار مگو که بنده گمراهم

شمارهٔ ۸۷ : بلبل هوس گلبن باغم نکند

شمارهٔ ۸۸ : آتش چو گذر بدشت پر خار کند

شمارهٔ ۱

هر چند که مرد قول و فعلش تبه است

برداشتن پرده ز کارش گنه است

رسوا شود آنکه می درد پرده خلق

زر قلب در آید و محک روسیه است

شمارهٔ ۲

از راز دو کون گر کس آگاه افتد

چون جاده سر براه هر راه افتد

بیچاره به تنگنای دولت چه کند

مانند شناوری که در چاه افتد

شمارهٔ ۳

شیرینم و مغز سخنانم تلخ است

عیش همه عالم از زبان تلخ است

منهم از خویش در عذابم که مدام

از گفتن حرف حق دهانم تلخ است

شمارهٔ ۴

خوبان که همی رمند ز افسون فلک

رامند به بی تعینان بیشترک

در صید بتان جامه صیادی پوش

پا تابه و گیوه و کلاه و کپنک

شمارهٔ ۵

هنگام بهار سیر گلشن نکنیم

تا بلبل را بخویش دشمن نکنیم

تا نستانیم رخصت از پروانه

در خانه خود چراغ روشن نکنیم

شمارهٔ ۶

پر داغ دل از جور جهانیست مرا

از هر که نشان دهی نشانیست مرا

تنها نه همین ستم کش افلاکم

هر ذره خاک آسمانیست مرا

شمارهٔ ۷

برگشتن عمر را نمود آمدنت

بسیار بکام شوق بود آمدنت

از آمدنت که نوبهار طربست

دانی که چه بهتر است زود آمدنت

شمارهٔ ۸

جا کرده اگر شاخ گلی در دل من

تنگ آمده است از دل بیحاصل من

خاک که شدم که او سر از من نکشید

از خاک چمن سرشته گوئی گل من

شمارهٔ ۹

با عقده غم خوشم که کام دلم اوست

اینجاست که هر چه حل شود مشکلم اوست

بی ناله دمی نیم که از خرمن عمر

هر چیز بباد می دهد حاصلم اوست

شمارهٔ ۱۰

تا تکلیف تو جا مهیا نکند

در انجمن تو بوالهوس جا نکند

بیقدر منم که هر کجا بنشستم

تا دل نخلد جای مرا وا نکند

شمارهٔ ۱۱

با گردش دهر و خلق پرشور و شرش

کاری که نداری چه غمست از حذرش

خاریکه تمام مایه آزارست

در پا نخلد تا ننهی پا بسرش

شمارهٔ ۱۲

گویند ز رخ طره پیچان برداشت

از شاخ گل آشیان مرغان برداشت

او زلف برید یا صبا ز آتش حسن

خاکستر دلهای پریشان برداشت

شمارهٔ ۱۳

دل قافله درد ترا مرحله بود

وین دشت بلا خیمه اش از آبله بود

تا رفت غم تو هر چه بود از دل رفت

آبادی کاروان که از قافله بود

شمارهٔ ۱۴

با ما کین سپهر و انجم پیداست

ناسازی بخت بی ترحم پیداست

چون خشکی آشیانه در گلبن سبز

بیبرگی ما میان مردم پیداست

شمارهٔ ۱۵

ای شوخ بغمزه بر سر جنگ مباش

وی گل ز خزان حسن بیرنگ مباش

شمشیر که زنگش بزدایند خوشست

ابروی تو گر ریخته دلتنگ مباش

شمارهٔ ۱۶

گویند کلیم توبه آسان شکند

در میکده آشکار و پنهان شکند

فصل گل و خون گرم حریفان بسیار

تا توبه بود خاطر یاران شکند؟

شمارهٔ ۱۷

خواری از دهر دانش اندوخته دید

از بی ادبان جور ادب آموخته دید

با تیره دلان زمانه را کاری نیست

آفت از باد شمع افروخته دید

شمارهٔ ۱۸

ای خاک در تو سرمه بینائی

افسوس که بعد از این جهان پیمائی

لشکر همه در شهر فرود آمد و من

در خانه زین بماندم از بیجائی

شمارهٔ ۱۹

از رنج سفر گفتم اگر دل ریشست

در برهان پور مرهم از حد بیشست

اکنون پی خانه دربدر می گردم

ره طی شد و همچنان سفر در پیشست

شمارهٔ ۲۰

ای آنکه دلت زر از غیب آگاهست

بیجائی و برشکال بس جانکاهست

جز خانه زین خانه ندارم آنهم

چون دست بآن رسید پا کوتاهست

شمارهٔ ۲۱

ذاتت که زمجموعه گل منتخب است

حرف تب و لرز او خطائی عجبست

کس موج محیط را نگوید لرز است

کی گرمی خورشید جهانتاب تب است

شمارهٔ ۲۲

روزیکه تن شاه جهان از تب تافت

آن نیست که عیسی بعلاجش بشتافت

می رفت دعای صحتش بسکه بچرخ

می خواست که آید بزمین راه نیافت

شمارهٔ ۲۳

ای نقش بدیع شکل جان پرور تو

آئینه روی اختران مرمر تو

بخت و دولت سعادت و یمن و شرف

دربان شده اند روز و شب بر در تو

شمارهٔ ۲۴

قسمت کردند ماه و خور بی کم و بیش

بر خود الم شهنشه عدل اندیش

برداشت بمنت مه نو ضعفش را

خورشید پسندید تبش بر تن خویش

شمارهٔ ۲۵

این روزی گرم حق تعالی است نه تب

وین پرتو مهر لایزالی است نه تب

این گرمی صلح است نه افروزش خشم

این طور معانی تجلی است نه تب

شمارهٔ ۲۶

آنم که نجویم از غم دهر پناه

تا جور بود نمی کنم ناله و آه

اخلاص غلام کرد در هند مرا

مانند غلام روی اخلاص سیاه

شمارهٔ ۲۷

در معرکه این تفنگ فریادرس است

خصم افکن و گرم خوی و آتش نفس است

موقوف اشاره ایست در کشتن خصم

سویش نگهی ز گوشه چشم بسست

شمارهٔ ۲۸

اسبت که حنا زیب فزای تن اوست

کوهیست که لاله زار در دامن اوست

نی نی غلطم که آسمان دگرست

وز رنگ حنا شفق به پیرامن اوست

شمارهٔ ۲۹

بر پیل سپیدت که مبیناد گزند

شد بخت بلند هر که او دیده فکند

چون شاه جهان بر آن برآید گوئی

خورشید شد از سپیده صبح بلند

شمارهٔ ۳۰

کس نیست درین زمانه غمخوار کسی

دوریست که کس نمی شود یار کسی

همچون ناخن سرش سزای تیغست

هر کس گرهی گشاید از کار کسی

شمارهٔ ۳۱

ای همچو مگس بر همه طبعی تو گران

طاعون صفت از تو محترز پیر و جوان

زانگونه ثقیلی که ز رفتن ماند

افتد اگر از تو سایه بر آب روان

شمارهٔ ۳۲

دریاست کفت سحاب می خیزد ازو

یعنی سپرت که فتح می ریزد ازو

شمشیر شکست وز مصافش برگشت

خرمن دیدیکه برق بگریزد ازو

شمارهٔ ۳۳

شاها یکره بهر که افتد نظرت

ایمن شود از حادثه چون خاک درت

خورشید نیارد که بر آن تیغ کشد

خاکی که برو سایه فتد از سپرت

شمارهٔ ۳۴

شاهی که حمایت خدایش سپر است

مایل به سپر نه بهر دفع ضرر است

از هیچ مصاف رو نمی گرداند

منظور شجاعتش ازین رهگذرست

شمارهٔ ۳۵

تیغ غضبت خون همه اعدا ریخت

یک بنده تو آب رخ دریا ریخت

جمعیتشان سبحه تزویری بود

بگسست چو دانه بر درت سرها ریخت

شمارهٔ ۳۶

این مژده فتح از پی هم زیبا بود

این کیف دو بالا چه نشاط افزا بود

از رفتن (دریا) سر (بیرا) هم رفت

گویا سر او حباب این دریا بود

شمارهٔ ۳۷

ای با افلاک عقد الفت بسته

رفعت در پای کرسیت بنشسته

طاق تو بطاق کهکشان چسبان شد

مانند دوا بروی هم پیوسته

شمارهٔ ۳۸

از حق چو ندا شنید ممتاز محل

زود از همگی برید ممتاز محل

رضوان در خلد بهر تاریخش گفت

فردوس محل گزید ممتاز محل

شمارهٔ ۳۹

ای نقش جبین سرکشان فرش درت

آراسته از شکوه پا تا بسرت

ای نور و صفاخانه چشمی چه عجب

گر ابروی کهکشان بود بر زبرت

شمارهٔ ۴۰

غم جای دگر نمی رود از بر من

تا هست نشان از دل غم پرور من

پژمرده نمی شود گل داغ جنون

تا می گذرد سیل سرشک از سر من

شمارهٔ ۴۱

آنکس که ترا رخصت میخواری داد

صیقل پی آئینه هشیاری داد

تا باده ز کم حوصلگان رسوا شد

از موج بمستان خط بیزاری داد

شمارهٔ ۴۲

شد تنگ ز کم ظرفی ما مشرب جام

مشکل که دگر سیر کند کوکب جام

آید بفقان ز دست بد مستی ما

انگشت زند اگر کسی بر لب جام

شمارهٔ ۴۳

با آنکه پیاله گیر این بزم منم

ممتاز بلطف ساقی انجمنم

گیرد هر کس از کف ساقی جامی

گردد چو پیاله آب اندر دهنم

شمارهٔ ۴۴ - برای چراغانی شهر نورسپور

شب‌ها ز چراغ و شمع در نورسپور

هر ذره زند لاف تجلی با طور

هر روز ز شوق این چراغان تا شب

خورشید فتیله تابد از رشتهٔ نور

شمارهٔ ۴۵

افسوس که جمعیت از احوالم رفت

شیرازه اوراق مه و سالم رفت

من بلبل بینوایم از بی برگی

هم گلشن رفت و هم پر و بالم رفت

شمارهٔ ۴۶

زنهار مگو که بنده گمراهم

هر جا که روم بکویت افتد راهم

عالم همه آستانه درگه تست

هر جا باشم ساکن این درگاهم

شمارهٔ ۴۷

ابر آب دگر بروی دنیا آورد

باید بمیان سبزه مینا آورد

این حرف نه من ز پیش خود می گویم

باران خبر از عالم بالا آورد

شمارهٔ ۴۸

در بادیه گر دو گام بی آب شوی

بیدرد چرا اینهمه بیتاب شوی

از آبله پای تو یکره خاری

سیراب نشد چرا تو سیراب شوی

شمارهٔ ۴۹

ایدل گر رفع احتیاجت هوس است

بر خویش بگیر تنگ تا دست رس است

حاجب کمتر چو دستگه نیست فراخ

خاریدن گوش را یک انگشت بس است

شمارهٔ ۵۰

دل در غم آن سرکش جاهل چه کند

بیحوصله با عقده مشکل چه کند

خواهد که ززلف نشنود ناله دل

آواز بشب دور رود دل چه کند

شمارهٔ ۵۱

حافظ چو بنغمه روح فرسا افتد

در سیر مقامات که از پا افتد

جز در ره آهنگ بهر سوی رود

چون آب که از جوی بصحرا افتد

شمارهٔ ۵۲

دستت اگر ای قدوه احرار شکست

نه از ستم چرخ جفاکار شکست

تو نخل ریاض کرمی و دستت

شاخیست که از گرانی بار شکست

شمارهٔ ۵۳

راز دو جهان بتنگ دستان بسیار

اسرار بلند را به پستان بسپار

می خورده سفال نم به بیرون ندهد

گر راز دلی هست بمستان بسپار

شمارهٔ ۵۴

این تازه بنا که عرش همسایه اوست

رفعت حرفی ز رتبه پایه اوست

باغیست که هر ستون سبزش سرویست

کاسایش خاص و عام در سایه اوست

شمارهٔ ۵۵

آزاده ز سر هوای دستار گذاشت

قانع هوس اندک و بسیار گذاشت

در خانه دهر حرص چون جاروئیست

هر چیز که جمع کرد ناچار گذاشت

شمارهٔ ۵۶

آنان که بخوان رزق روزی خوارند

رمزیست که از خلال حاجب دارند

یعنی چیزیکه نیست روزی تو آن

گر در دهن تست برون می آرند

شمارهٔ ۵۷

هر چیز که مایه تن آسانی تست

برگشت چو بخت دشمن جانی تست

آن آب که در گل وجود است ترا

سیلاب شود چو وقت ویرانی تست

شمارهٔ ۵۸

از شاه جهان زمانه ممنون بادا

عدلش معمار ربع مسکون بادا

زنجیر عدالتش سعادت اثر است

چون سبحه بدست پیر گردون بادا

شمارهٔ ۵۹

از شاه جهان جهان ببرگ و سازست

کوس عدلش بسی بلند آوازست

زنجیر عدالتش سراپا چشم است

پیوسته براه دادخواهان بازست

شمارهٔ ۶۰

یارب دائم کمر بهمت بندی

دست ستم فلک بقدرت بندی

زنجیر عدالتت بود پاینده

این سلسله بر پای قیامت بندی

شمارهٔ ۶۱

زنجیر عدالتت بعالم رقمی است

فرمان بدر کردن هر جا ستمی است

آرایش روزگار امروز از دست

بر روی زمانه زلف پرپیچ و خمیست

شمارهٔ ۶۲

از معدلتت زمانه آگاه شده است

زنجیر عدالتت ستمکاه شده است

از قلعه فانوس برون آمد شمع

دست ظالم زبسکه کوتاه شده است

شمارهٔ ۶۳

ای عارضه تو عمر کاه همه کس

شام المت روز سیاه همه کس

تا درد ترا پیش مسیحا گویند

دوشینه بچرخ رفت آه همه کس

شمارهٔ ۶۴

دست هوسم را ز درم بیزاریست

طبعم از فکر جمع سامان عاریست

چیزیکه توان گفت که دارم روزه است

آنهم چو نکو بنگری از ناداریست

شمارهٔ ۶۵

محسن دائم سرش در سینه زده

از شنبه چرت تا به آدینه زده

با سجده ایزد آشنائیست سرش

پیشانی او ز پینگی پینه زده

شمارهٔ ۶۶

از حادثه دورتر بصد مرحله است

آنکس که ستمکارتر از سلسله است

یکبار نشد خانه زنجیر خراب

با آنکه تمام عمر در زلزله است

شمارهٔ ۶۷

بنگی عربی سوار جمازه چرت

از خویش سفر کند به اندازه چرت

هرگز نگسیخت چرتش از چرت دگر

بستست ز تار مژه شیرازه چرت

شمارهٔ ۶۸

برگرد تو ای قدوه نیکوکاران

روزی دو سه تب گشت چو خدمتکاران

می خواست که از خلق خوشت آموزد

راه روش سلوک با بیماران

شمارهٔ ۶۹ - تاریخ تسخیر قلاع خطهٔ دکن

از جلوه شاهدان فرخ پی فتح

داد از پی هم ساقی دوران می فتح

تاریخ فتوحات شهنشاه جهان

کلکم بنوشت (آمده فتح از پی فتح)

شمارهٔ ۷۰

از باده گذشتیم بپاکان قسم است

شستیم ز جام دست اگر جام جم است

توفیق ثبات هم خدا خواهد داد

آری تاریخ (هم ثبات قدم) است

شمارهٔ ۷۱

دستی نبود بر تو بداندیش ترا

دارد حسد و کینه پس و پیش ترا

در قید دو شاخه هر دو دستت خواهم

تا پایه شوند منبر ریش ترا

شمارهٔ ۷۲

چون شاه جهان پادشه شیر شکار

گردید بدولت پی نخجیر سوار

روزی بتفنگ خاصیان چل آهو

افکند و نیفکند بیک صید دو بار

شمارهٔ ۷۳

شاها بختت کشور اقبال گرفت

تیغت ز عدو ملک سر و مال گرفت

چل قلعه بیک سال گرفتی که یکیش

شاهان نتوانند بچل سال گرفت

شمارهٔ ۷۴

عالم روشن ز شمع اقبالت باد

جمع آمده اجزای مه و سالت باد

هر جا شب وصل و روز عیدی باشد

عیش دو جهان قرین احوالت باد

شمارهٔ ۷۵

نی از گریه است ضعف چشمم نه زدرد

این پرده بروی کار هجران آورد

هر خانه که صاحبش سفر کرد از آن

ناچار در آن غبار بنشیند و گرد

شمارهٔ ۷۶

ساز تو همیشه غم فزای دل بود

سرتاسر نغمه ات همه باطل بود

باد نفست گلشن آهنگ ندید

چون آب بهرزه رفته بیحاصل بود

شمارهٔ ۷۷

چون شمع خودم آتش پیراهن خویش

برقم اما فتاده در خرمن خویش

خود را دایم بر آب و آتش زده ام

پروانه کجاست همچو من دشمن خویش

شمارهٔ ۷۸

چون لاله خودیم آتش خرمن خویش

ما خود شده ایم خار پیراهن خویش

ما را بدو جرعه ساقی از خود برهان

تا چند بسر بریم با دشمن خویش

شمارهٔ ۷۹

اجداد شه جهان همه تاج ورند

اولاد چو آفتاب عالی گهرند

تا آدمش اجداد شه هفت اقلیم

تا محشرش اولاد شه بحر و برند

شمارهٔ ۸۰

شاه از حسب و نسب شه شاهانست

یک یک اجداد او سکندر شانست

فرزندی او نام پدر کرده بلند

چون ابر که روشناس از بارانست

شمارهٔ ۸۱

دلخسته به پیش دادرس می آیم

آزرده ز گلشن بقفس می آیم

چون ساغر می بهر زمان در سفرم

پر می روم و تهی به پس می آیم

شمارهٔ ۸۲

هم زلف پریشان تو بر گشته ز ما

هم عشوه پنهان تو برگشته ز ما

می داد گهی داد اسیران نگهت

او نیز چو مژگان تو برگشته زما

شمارهٔ ۸۳

تا وزن شهنشاه ترازو کردست

شه گنج گهر بدامن او کردست

گستاخ بپای شاه چون روی نهاد

دارد دو سر این جرأت ازین رو کردست

شمارهٔ ۸۴

با خویش همیشه ما در جنگ زدیم

صد عقده بکار این دل تنگ زدیم

رفتیم و بیار سنگدل دل بستیم

خود شیشه خود برده و بر سنگ زدیم

شمارهٔ ۸۵

از کسب هنر خوشدلی از دستم رفت

سرمایه ناقابلی از دستم رفت

طرفی که زسعی خویش بستم این بود

کاسودگی کاهلی از دستم رفت

شمارهٔ ۸۶

زنهار مگو که بنده گمراهم

هر جا که روم بکویت افتد راهم

عالم همه آستانه درگه تست

هر جا باشم ساکن این درگاهم

شمارهٔ ۸۷

بلبل هوس گلبن باغم نکند

پروانه هم آهنگ چراغم نکند

زین گونه که روزگار برگشته ز من

گر آب شوم تشنه سراغم نکند

شمارهٔ ۸۸

آتش چو گذر بدشت پر خار کند

با سبزه تر لطف خود اظهار کند

یارب مپسند کآتش دوزخ تو

با تردامن کمتر ازین کار کند

مثنویات

شمارهٔ ۱ - کتابه قصر «دل افروز» و تاریخ بنای آن : زهی دلنشین قصر آراسته

شمارهٔ ۲ - کتابخانه دولتخانه اکبرآباد : ازین دلگشا قصر عالی بنا

شمارهٔ ۳ - تعریف اکبرآباد و باغ جهان آرا : خوشا هندوستان مأوای عشرت

شمارهٔ ۴ - تعریف جنگ فیل شاهزاده اورنگ زیب : بمهمانی گوش ارباب هوش

شمارهٔ ۵ - تعریف قحط دکن : چو اقبال از نظام الملک برگشت

شمارهٔ ۶ - برای نقش کردن بر حاشیه جلد کتابی که صدف کاری شده بوده است

شمارهٔ ۷ - بجهت نقش کردن بر حاشیه سراپرده شاهی : برای سراپرده اش آفتاب

شمارهٔ ۸ - برای نقش کردن بر دور سپر پادشاهی : پیش رخ شه نه سپر شد حجاب

شمارهٔ ۹ - در شکستن دست خود گفته : کیم من داغداری از زمانه

شمارهٔ ۱۰ - در تعریف اسب و توصیف بیماری او : مرا تا افکند هر روز جائی

شمارهٔ ۱۱ - کتابه عمارت شاهنواز خان (از امرای شاه جهان)

شمارهٔ ۱۲ - در وصف قصر پادشاهی : زهی دولتسرای آتش افروز

شمارهٔ ۱۳ - ایضا له : ندارد شش جهت چون این مثمن

شمارهٔ ۱۴ - وله ایضا : نشیمن که دید اینچنین دلپذیر

شمارهٔ ۱۵ - وله ایضا : کلید سخن را چو پیدا کنم

شمارهٔ ۱۶ - درتعریف کشمیر : دگر بخت از در یاری برآمد

شمارهٔ ۱۷ - کتابه دولتخانه صفاپور : زهی دلکش بنای چرخ پایه

شمارهٔ ۱۸ - کتابه عمارت باغ فیض بخش : زهی دلربا قصر آراسته

شمارهٔ ۱۹ - کتابه حمام پادشاهی : زهی از تو روی طراوت سفید

شمارهٔ ۲۰ - کتابه عمارت لاهور : زهی دلگشا قصر خاطرپسند

شمارهٔ ۲۱ - کتابه دولتخانه پادشاهی : زهی دلنشین قصر خاطر فریب

شمارهٔ ۲۲ - تعریف بارندگی و گل و لای دامن کوه کشمیر

شمارهٔ ۲۳ - داستان سرکوبی و قتل ججهار سنکهه بندئله به سرداری اورنگ زیب پسر شاه جهان که بعد از وی بسلطنت نشست

شمارهٔ ۱ - کتابه قصر «دل افروز» و تاریخ بنای آن

زهی دلنشین قصر آراسته

به باغ جهان سرو نوخاسته

جهان از وجود تو دارد صفا

که فانوس از شمع گیرد ضیا

متانت ز بنیاد تو خاک را

ستونت عصا دست افلاک را

ز جام تو عینک نهد چرخ پیر

چو بیند در احوال عالم بزیر

تجلی چنان داده پیرایه ات

که روشن شود شمع از سایه ات

بدیوارت آن حسن داده خدا

که از نقش مانی فتد از صفا

تماشایت از بس کزو برده تاب

نخوابد بشب دیده آفتاب

از آندم که سقای این در شدست

سحاب از سعادت توانگر شدست

زبس روی دیوارت آراستست

زنقاش چین رونما خواستست

زده رفعتت خیمه در آنمقام

که ندهد بگردون جواب سلام

ز جام تو پرتو بهر جا که تافت

ازو می توان فیض خورشید یافت

ز تمثال آئینه کردار تو

عیان راز خلوت ز دیوار تو

چو اندوه بام و درت کرده اند

گچ از کوره صبح آورده اند

بدیوار تو چون کسی رو کند

بآئینه و آب کی خو کند

غبار درت ای جهان کمال

همه فیض چون ابر در خشکسال

زمانه چو دیوار تو برفراشت

به پیش رخ مهر آئینه داشت

بود چار دیوارت از چهارسو

ستاده چهار آینه روبرو

مگر شد بگردون زمین در نبرد

که بر خویش چار آینه راست کرد

درت کامده سجده گاه نیاز

سجودی نهشت از برای نماز

برشوت دهد خور زر بیشمار

که خواهد برین در شود پرده دار

ولیکن درین کار سنجیده نیست

که گرمی ز دربان پسندیده نیست

صبا سنبل و یاسمن دسته بست

پی خاکروبی برین در نشست

بجیب گل این زر که انباشتست

ازین خاک ره جمله برداشتست

دهد عرش تا از بلندی نشان

بود فرشت از جبهه سرکشان

بود آستانت سلاطین پناه

باقبال شاه جهان پادشاه

شهنشاه اقلیم فرماندهی

سزاوار دیهیم ظل اللهی

نسب تا بآدم همه پادشاه

حسب عالم آراتر از مهر و ماه

زری کو بخود حرز نامش نبست

نگیرند چون فلس ماهی بدست

شود گر وقارش دمی بار چرخ

ثوابت شود جمله سیار چرخ

چنان هوش او را زایام دید

کز آغاز هر کار انجام دید

بود در فراست بنوعی تمام

که احوال مردم بفهمد زنام

بشمشیر و تدبیر گیتی ستان

باقبال ثانی صاحبقران

بعهدش چسان دهر در خرمیست

که تقویم پارین بفکر نویست

زشاهان دیگر بتدبیر و رای

چه ممتاز زانسان که شاه از گدای

قضا و قدر پیش دست و بند

مددکار او چون دو دست ویند

درآید چو بحر کف او بموج

گهر گیرد از خاتمش راه اوج

بدست وی انگشت دریا نوال

چو پنجاب دارد ببحر اتصال

چو قصر دل افروز اتمام یافت

وزو آسمان و زمین کام یافت

بتاریخش اندیشه شد رهنما

رقم زد (دل افروز و راحت فزا)

شمارهٔ ۲ - کتابخانه دولتخانه اکبرآباد

ازین دلگشا قصر عالی بنا

سر اکبرآباد شد عرش سا

بودکنگرش از جبین سپهر

نمایان چو دندان سین سپهر

شرافت یکی آیه در شان او

سعادت در آغوش ایوان او

سجود در این سرای سرور

کند سرنوشت بد از جبهه دور

زاطرافش امید حاجت رواست

صدای درش سائلان را نداست

زمین را زدیوار او آب و تاب

چو آئینه اندربر آفتاب

فلک در بر او نباشد بلند

چو با رفعت ابر دود سپند

بقدرش نیابد ره از کسرشان

چو باطاق کسراش سنجد زمان

چو از سایه قصر شه یافت عون

کند گنگ کسب سعادت ز جون

شهنشهاه آفاق شاه جهان

که نازد باو روح صاحبقران

بعهدش ستم از جهان پا کشید

همه ناخن خویش شاهین برید

چنان دستگیری ظالم خطاست

که بهله نیاید بسر پنجه راست

بیابد گر آئینه از دم غبار

نفس را دگر نیست در سینه بار

ره جور ار بیش و کم بسته است

بزنجیر عدلش ستم بسته است

بنازم بزنجیر کز عدل شاه

همه چشم شد در ره دادخواه

زبس عالم آراست از عدل و داد

چراغ ضعیفان فروزد ز باد

خورد گر زابر کفش بحر آب

نریزد بجز در زمشت حباب

بسرتاسر مملکت بیدرنگ

روانست حکمش چو دریای گنگ

دل روشنش آگه از کار ملک

عیان نزد وی جمله اسرار ملک

از احوال مردم چنان سر حساب

که داند چه بینند شبها بخواب

در ایوان شاهی بصد احتشام

چو خورشید بر چرخ بادا مدام

چو ایوان او سربلندی گرفت

زمین زین شرف ارجمندی گرفت

بتاریخش اندیشه آورد رو

در فیض بگشاد از چار سو

چنین گفت طبع دقایق شناس

(سعادت سرای همایون اساس)

شمارهٔ ۳ - تعریف اکبرآباد و باغ جهان آرا

خوشا هندوستان مأوای عشرت

سواد اعظم اقلیم راحت

زخاک پاک او برداشتن کام

چنان آسان که بردارد کسی گام

متاع خاطر جمع و دل شاد

بسی ارزان بود در اکبرآباد

سوادش مشق کرده تخته خاک

و زان تخته سبق خوانست افلاک

هزاران مصر در هر کوچه اش گم

چو گنگش رودهای پرتلاطم

نیارد کرد دورانش مساحت

که آخر می شود در وی مسافت

سواد او گرفته صفحه ارض

نه طول از منتهاش آگاه و نه عرض

چو خور بیرون شود از ملک گردون

رود شب در میان از شهر بیرون

بسان باد اگر هر سو شتابی

ره بیرون شدن زانجا نیابی

تعالی الله اگر مصرست اگر شام

بود یک گوشه باز این محشر عام

درو گردیده گم خلق دو دنیا

چو بارانی که می بارد بدریا

در آنجا گر خبرگیری زیاری

که باری در چه فکری در چه کاری

رسد پیغام تا سوی خبر گیر

خبر گردد کهن قاصد شود پیر

نماز شام دارد چند قبله

که در ملکی فتاده هر محله

درین معمور شهر بیکرانه

مجاور می کند گم راه خانه

اگر صد دشت لشکر زو برآید

خلل در ازدحامش کی درآید

نمی گردد تنک خلقش ز بردن

که دریا کمی نمی گردد ز خوردن

چنین شهری بعالم کس ندیدست

که در وی هفت اقلیم آرمیدست

درین شهر آهن ار بر سنگ آید

بجای آتش از آن آب زاید

ز هر کشور درو خلق آرمیده

تعدی را نه دیده نه شنیده

در آن از باج و از تمغا خبر نه

ز تکلیفات دیوانی اثر نه

نه خرج از مال و حاصل می شناسد

پریرویان همین دل می ستانند

زبردن بر کسی گر رفت بیداد

غریبان را وطن بردند از یاد

چه شهری بوستانی نو رسیده

بناها سروهای قد کشیده

همه چون خانه های چشم پرگار

بروی هم چو چین طره یار

عماراتش سر از افلاک بر کرد

زمین یکسر سوی بالا سفر کرد

چنان برداشته رفعت بنا را

که آب از ابر باشد خانه ها را

بپا انداز باران شد مهیا

برای کوچه هایش فرش خارا

عماراتش همه هم قامت هم

همه آئینه دار صورت هم

بناها سربسر از سنگ خارا

ز هر سنگی هنرها آشکارا

ز نقش تیشه ها بر صفحه سنگ

سراسر کوچه ها پرنقش ارژنگ

زصورت بسکه دارد سنگ تزئین

نماید بیستون و نقش شیرین

بپای هر بنای اکبرآباد

بیک پا ایستاده روح فرهاد

خیابانها و بازارش دل افروز

بکسب عیش اهل حرفه هر روز

فتاده در دکان یک مهاجن

همه سرمایه دریا و معدن

برون آید اگر باشد خریدار

زیک دکان او صد کاروان بار

بدکانها فتاده بر سر هم

متاع شیر مرغ و جان آدم

بدست پیر افتد رایگانی

ز دکانهاش کالای جوانی

بجای دارو از دکان عطار

توان صحت خریدن بهر بیمار

ببازارش ز خوبان گل اندام

شکفته گلبنی بینی بهر گام

قماش دلبری بزاز دارد

که بر دیبای چینی ناز دارد

بهر دکان که افتادست راهت

پی سودا بجا مانده نگاهت

قماشی کو برو ننهاده انگشت

همیشه جایش از عزت پس پشت

بت صراف با صد عشوه و ناز

بنقد قلب ما کی بنگرد باز

به پیش روی او از خرمن زر

نیاید مشتری اندر برابر

باین مغرور زر عاشق چه سازد

باین پرفن کدامین حیله بازد

بدستش نقد دل از هر که افتاد

درست از وی گرفت و جزویش داد

زتنبولی دلی دارم همه ریش

زغم پیچیده همچون بیره بر خویش

منه بر وعده تنبولیان دل

که جز خون خوردن از وی نیست حاصل

قراری نیست بر اقرار ایشان

ورق گرداندن آمد کار ایشان

مگو جوهرفروش آن آفت هوش

که گوهر گشته او را حلقه در گوش

چه غم دارد اگر عاشق هلاکست

گهر را چه، صدف گر سینه چاکست

بت خیاط شوخ جامه زیبست

صنوبر قامتی عاشق فریبست

بتان را خار در پیراهن از اوست

گریبانها همه تا دامن از اوست

بت زرگر بآن عاشق گدازی

سراپا راحتست و دلنوازی

عرق چون از رخش در بوته ریزد

گل تر از میان شعله خیزد

ز حسن شسته دوبی چگویم

از آن بی پرده محبوبی چگویم

تر و تازه شکفته آشنا روی

بسان سرو دایم بر لب جوی

چو آخر می شود سودای بازار

بتان خانگی آیند در کار

بتان را چپوت و شیخ زاده

شکیب عاشقان بر باد داده

همه افغان بسر عاشق نظاره

بدستی زلف و در دستی کناره

غرور حسن با جهل بیانی

چو گردد جمع نتوان زندگانی

قضا روزیکه نقش خیر و شر بست

بخوبی را چپوتان را کمر بست

بیابد تا کمرشان را بصارت

کند شمشیرشان زانگشت اشارت

نباشد چون سرین لرزان در آن زیر

که بر فرقش بمو بند است شمشیر

کمر افزوده بر ترکیبشان زیب

چنین می باید الحق بند ترکیب

بخوبی گرچه از گل عار دارند

گلند ار از چه با خود خار دارند

سپاهی زاده ها در پرده شرم

بسان تیغ هم تندند و هم نرم

همه چون شعله خون گرمند و مغرور

چو بوی گل همه رسوا و مستور

اگر در خلوت و گر در بر جمع

بعاشق آشنا چون شعله با شمع

چو گل خوشبوی و خوشروی و شکفته

متاع صبر عاشق پاک رفته

همین نه دلفریبی مردمش راست

در و دیوار آن محبوب دلهاست

عمارتهاش هر یک دلربائیست

خراج کشوری، خرج سرائیست

عماراتش که باشد رو بدریا

قوی گردیده ز آنها پشت دلها

چنان هر یک برفعت می گرایند

که آسان در خراسان می نمایند

ز نقل هر بنا هندو در آزار

که شد بسیار بر گاو زمین بار

نخستین قلعه آن سرکوب افلاک

که بالا برده نام عالم خاک

بگردون برج آن پیوند بسته

چنان چسبان که با آئینه دسته

کسی با کوه او را چون شمارد

که هر سنگش شکوه کوه دارد

بهندستان نیاید در نظر کوه

که صرف این بنا شد سربسر کوه

جهات اربع از دروازه هایش

گوائی کرده فیض جانفزایش

زیک دروازه اش جو، پست سائل

ازین یک شد قیاس آن سه حاصل

برفعت سرفرازه از روزگارست

براه سائلان چشمش چهار است

صفا اندوده دیوارش جلا دار

تمامی عکس شهر از وی نمودار

چه دیواری، نگه لب تشنه او

ز موی درز خالی صفحه او

چنان سنگش بسرخی می گراید

که رنگ آتش از وی می نماید

بسنگش صحبت آتش اثر کرد

که چون آتش سوی بالا سفر کرد

فلک را هر چه بود از نقد اختر

نثار کنگر او کرد یکسر

زمین را هر چه بود از گنج مدفون

بپایش ریخت حتی گنج قارون

برعنائی و خوبی آنچنان گشت

که چون خندق بگردش می توان گشت

بنوعی کنگرش سرپنجه بفراشت

که دایم از شفق بر کف حنا داشت

سعادت دستیارش باد پیوست

که با کف الخصیب افتاده همدست

برفعت گرچه رشک آسمانست

ولی خاک ره شاه جهانست

شکوهش را نمی دانم چه کم بود

که دولتخانه هم بر شأنش افزود

چه رو می کرد در تختش بلندی

ز قصر شاه دادش سربلندی

شهنشاهی که از اقبال سرمد

چو تاج از پادشاهان بر سر آمد

بدستش چون خدا کار جهان داد

خطابش ثانی صاحبقران داد

تفاوت در میان این و آن نیست

کز اول تا دوم ره در میان نیست

بعالم گیری و کشور ستانی

یکی با حضرت صاحبقرانی

همیشه پیرو حق در همه کار

که سایه تابع ذاتست ناچار

فلک کز طوع و رغبت شد غلامش

بنقد ماه زد سکه بنامش

خراشی کاشکار از روی ماهست

باین معنی که می گویم گواهست

بود بر فلس، ماهی هم بدریا

همین نام مبارک سکه آرا

زهی نامی که از عون الهی

مسخر کرده از مه تا بماهی

یکی برج شرف مأوای شاهست

که زرین قبه اش بر اوج ماهست

ز نور قبه اش خور تاب گیرد

زسنگ مرمرش ابر آب گیرد

چو دریا جمله درهایش گشاده

تماشائی درو چشم آبداده

بگردون برج ها را داغ یابی

زرشک این همیون برج آبی

همین برجی که شه را دلپذیرست

چنان در دلگشائی بی نظیرست

که نامش گر بقفل بسته خوانی

فتد در پره اش موج روانی

ستونها جمله مرمر قبه از زر

دمیده از سپیده مهر انور

زچینهای طاقتش چشم بد دور

بدرگه پیشکش آورده فغفور

ستاند شاه چون باج از سلاطین

رسد چینی خراج از کشور چین

صراحیهای طاق از چینی و زر

فروزان چون زطاق چرخ اخضر

به پیش قصر شاهنشاه والا

که بستست شهر از پیچ دریا

براه بندگی باید چنین بود

که تابست این کمر را باز نگشود

چو خوانی رفته از مشرق بمغرب

دو عالم بر کنارش از دو جانب

دو جانب شهر و دریا در میانه

کنار بحر بحر بیکرانه

زکشتی پل بروی آب بنگر

بسان کهکشان از چرخ اخضر

زکشتیها که هر جانب روانست

بدریا بیشتر از شهر خانه است

درین اندیشه حیرانست ادراک

بنا بر روی آب و سر بافلاک؟

کمان هیئت ولیکن تیز رفتار

که دید اینسان سبک سیر و گرانبار

گه شیرش بود بر تیر تقدیم

بمرغابی پریدن داده تعلیم

هلال عید را ماند بصورت

که در دیدن برد از دل کدورت

بسیر کشتی از دل غم بدر کن

سوی باغ جهان آرا گذر کن

برای رونمای این گلستان

خیال یار را از دیده بستان

نسیم گلشنش تا رفته هر سوی

حباب جوی شد چون غنچه خوشبوی

نهالش را که طوبی احترامست

ز سرو باغ جنت صد سلام است

ز شادابی این خرم گلستان

میان شبنم و گل فرق نتوان

هوایش دلگشا آبش روانبخش

نسیمش عطرها را عطر جانبخش

درختانش که سر در ابربر دست

ز راه برگ دایم آبخور دست

زمین در سبزه، سبزه در ته گل

نهان گردیده همچون نشئه در مل

هوا از پرتو گلهای الوان

پی قوس و قزح بگرفته سامان

شرابی دارد اندر جام لاله

که در می گیرد از جامش پیاله

گل خورشید کامد عالم افروز

به پیش لاله اش شمعیست در روز

ز نرگس هاش کز اندازه پیشست

سراپا دیده و حیران خویشست

زنرگس دیده روشن شد چمنرا

کزو روشن توانکرد انجمنرا

ز ساق او قلم سازد اگر کس

دواتش ناف گوهر زیبد و بس

ز شبنم جام زرینش پر از می

صبا در گردشش دارد پیاپی

بباده تا کرا باشد اراده

همیشه جام بر کف ایستاده

بشکل ناف اما ناف آهو

پیاز از نسبتش گردید خوشبو

مگو نرگس بخوبی چشم باغست

که گر چشمست او حنبه چراغست

چو حنبه شعله ور شمعی است بیدود

که آتش می زند در خرمن عود

نهالش چون بگلشن قد برافراشت

زسر قمری هوای سرو بگذاشت

گلی چون حنبه از وی می توان چید

چه خیر از سرد و بی بر می توان دید

دماغ خشک اگر زین گل ببوید

ز فرقش مو ازین پس چرب روید

بصورت چون گل خورشید زردست

ولی گلرا ز خجلت سرخ کردست

نشیند گر بشاخ حنبه بلبل

شود موی دماغ نکهت گل

به پیش قامت او سرو کشمیر

ز پا افتاده ای باشد زمین گیر

بهر باغی که رو آرد نسیمش

درختان را کند صندل شمیمش

ز برگش سایه تا بر خاک افتاد

زمین طومار مدح خویش بگشاد

نهالیرا که اینش برگ و بارست

بخاکپای او روی بهارست

ز موزونان نظر دریوزه دارم

که وصف بولسری را می نگارم

نهالش بسکه افتاده است موزون

کجی را برده است از ریشه بیرون

نهال بولسری در دور لاله

خیاره دار می گیرد پیاله

بگرد طبع می گردم چو پرگار

که یابم بهر تدویرش نمودار

بسرسبزی سرافرازست پیوست

که با چتر شهنشاهش سری هست

بصد گلزار معنی فکر گردید

که یک گل لایق دستار او چید

گلشن چون چشم تر کان تنگ خانه است

برای مرغ نکهت آشیانه است

ز چشم بد بود این چشم مستور

که بویش رفته چون نور نظر دور

گلشن در رشته فکرت کشیدم

دماغ از نکهت آن مست دیدم

ازین گل رشته چون زینت پذیرد

گهر را بعد از این در بر نگیرد

چو محبوبان سرو بر را نوازند

از آن گه طره گاهی تار سازند

زبویش ناف آهو خاک گلشن

بتان را منت پایش بگردن

هر آن رشته که گیرد عطر از این گل

ز بوی خویش بندد پای بلبل

بتحریک نسیم افتد دمادم

ازین گل بر عذار سبزه شبنم

نسیمی بر عذارش تا وزیده است

گلستان را بزیر گل کشیده است

گلش از باد گردد چون هواگیر

تو گوئی برف می بارد بکشمیر

زمین باغ را تا متن جدول

هزار گسترانده فرش مخمل

عجب نبود ز شور بلبل زار

که مخمل را کند از خواب بیدار

نگه بر هر نهال این گلستان

به پیچد خویشرا چون عشق پیچان

به پیش گلبن او بال طاووس

چو برگ گل کند هر دم زمین بوس

همیشه جدول از عکس ریاحین

نماید چون پر طاووس رنگین

چنان رنگی بروی کار آورد

کز آبش کاغذ ابری توان کرد

همیشه شبنمش از سبزه تر

نگردد دور چون از تیغ جوهر

زگلهایش که صد رنگ آشکارست

صدفها پیش نقاش بهارست

نسیمش عطرسائی چون کند سر

ز خیری می ستاند هاون زر

ببالیدن نهال ار کرد تقصیر

کشانده عشق پیچانش بزنجیر

زهر سبزه گلی رستست ناچار

گزیری نیست طوطی را ز منقار

عروس خوش نظر هر هفت کرده

عجب رنگی برون آرد ز پرده

نهالی را که هر برگش بود گل

دهد آبش ز خون خویش بلبل

رگ سرخی که از برگش عیانست

لب سبزان هندو رنگ پانست

زرنگ آمیزش باغست رنگین

بهارش خوانده طاوس والریاحین

سراپا همچو شعله در گرفتست

چسان آتش ببرگ تر گرفتست

بهم تاج خروس و جعفری یار

نشسته با هم اندر بزم گلزار

چنان با هم بسر یارانه بردند

که آبی در چمن بی هم نخوردند

در آغوش همند از مهربانی

چو یاقوتی که اندر زر نشانی

برای شاهدان این گلستان

بدست کیوره بین بیره پان

چه پانی دست صنعش بیره بسته

دماغش از نکهتش در گل نشسته

میان جمله گلها سرفرازست

زبان برگ گل بر او دراز است

گل کدهل نفهمیده است موسم

شکفته چون رخ یارست دایم

زبس در پایداری بر سر آمد

ز عیب بیوفائی گل برآمد

ز بیهوشی سمن بر سبزه غلطید

ز بد مستی معلق می زند بید

پر از لیلیست باغ از سرو موزون

عبث بیدش نگردیده است مجنون

مدام از جوش گل بینی درین باغ

فتاده گل بگل چون پنبه بر داغ

نهال نیمش از بس خوش نسیمست

دل طوبی زرشک آن دو نیم است

زشاخ دسته دسته سنبل تر

فرو آمیخته چون زلف دلبر

بهر برگش چو انگشت هنرمند

نهاد ایزد جدا خاصیتی چند

چنان با منفعت کز ریشه تا برگ

طلوع پیری است و داروی مرگ

اگر در سایه اش خوابیده بیمار

صحیح از خواب خوش گردیده بیدار

زمینی را که سازد سایه پرورد

ز خاک آن زمرد می توان کرد

بهارش قدر شاخ گل شکستست

گلستان از نسیمش نیم مستست

بسرسبزی چو بخت ارجمندان

برفعت همت فطرت بلندان

خیابان گرچه باشد فرشش از سنگ

پر از گل گشته همچون نقش ارژنگ

که سنگش بسکه هست آئینه کردار

بود عکس ریاحین زو پدیدار

از آن آب طراوت آشکارا

نمایان موج از آن مانند خارا

برین گلشن نظر هر کس که انداخت

خیابان را زجدول باز نشناخت

درین فردوس قصری دلفریبست

که چشم از دیدن او ناشکیبست

صفای خلد فرش آستانش

گرفته دلگشائی در میانش

سه جانب گلشن و در پیش دریاست

که هر موجش خم زلفی فرح ساست

در و دیوارش از تصویر گلزار

درو باید نشستن رو بدیوار

که از نظاره این قصر دلکش

گریزد غم زدل چون دود از آتش

ولی در دل بجا ماند همین درد

که نتوان چشم دیگر عاریت کرد

در آن حوضی پرآب زندگانیست

که موجش را خبر از ساحلش نیست

بود چشم حبابش رهزن هوش

کمند موج او در گردن هوش

زهر فواره اش آبی بر افلاک

روان همچون دعا از سینه پاک

از این بیش آب باریدی ز گردون

زمین بر آسمان می بارد اکنون

زبس تردستی وصفت نمائی

ز آب انداخته تیر هوائی

زمین تا از وجودش سرفرازست

زبان او بگردون خوش درازست

زوصفش چون توانم بود خاموش

که چون فواره معنی می زند جوش

بتوصیفش سخن را تا روا نیست

زبان فواره آب معانیست

بنای گلشن و این قصر والا

شد از ممتاز دوران مهد علیا

فرشته عصمت و بلقیس سیرت

چو مریم از تقدس پاک طینت

چنانش زاهل عالم برتری بود

که با شاه جهانش همسری بود

چو بانوی جهان بلقیس دوران

بجنت رفت از بزم سلیمان

همین جنت که از وی گشت آباد

بفرزند جهان آرای خود داد

چنین دلبند شه سر معلی

گرامی یادگار مهد علیا

بر اوج سروری خورشید دولت

ولی دائم نهان در ابر عصمت

همیشه باد این ثانی مریم

حریم افروز شاهنشاه عالم

بفرقش سایه باد از ظل یزدان

نشان تا باشد از خورشید تابان

شمارهٔ ۴ - تعریف جنگ فیل شاهزاده اورنگ زیب

بمهمانی گوش ارباب هوش

یکی قصه دارم بمن دار گوش

حدیثی سراسر بیان وقوع

بگویم بتو از زبان وقوع

حدیثی درو پیر و برنا یکی

بنقلش زبان قلمها یکی

زمردم من این نقل نشنیده ام

من از دل شنیدم، دل از دیده ام

چو آراید این قصه هنگامه را

شمارند افسانه شهنامه را

صباحی شهنشاه گیتی فروز

شه معدلت گستر ظلم سوز

شهنشاه آفاق شاه جهان

فلک رتبه ثانی صاحبقران

درش ملت و ملک را قبله گاه

جهان پادشاه و خلافت پناه

بگردش درآمد چو خور در سپهر

ازو شد جهان غرق انوار مهر

جهان صورت روز محشر گرفت

لب جوی را موج لشکر گرفت

سران سپاه و وجوه حشم

فتادند در سجده بر روی هم

که سجده شه ز نقش جبین

شود آبله دار روی زمین

خلایق چو بعد از زمین بوس شاه

گرفتند در خورد خود جایگاه

گهی از نظر فوج لشگر گذشت

گهی کوه پیکر تکاور گذشت

چو سیر خیال آشکارا شود

بعالم قیامت هویدا شود

فتادند فیلان جنگی بهم

پی جنگ خرطومها شد علم

ندیدم چنین جنگ در هیچ کیش

نه صلح از قفا نه کدورت زپیش

زمین گرم از شعله کین چنان

که آتش میانجی شود در میان

زدند آنچنان کله بر یکدگر

که شیر از صدایش ببازد جگر

سر هر دو خوردند بر هم چنان

که شد گردن هر دو در تن نهان

دو ابر سیه درهم آویختند

چو باران همه خون هم ریختند

زدی برق دندانشان دمبدم

بقلب سیاهی اندام هم

زمین خاک مالی دیگر برنتافت

همه گرد شد سوی بالا شتافت

چو شد سد راه تماشا غبار

بفرمود شاهنشه کامکار

که شهزاده های فلک احتشام

برآیند بر توسن خوشخرام

زقصر شرف سوی میدان روند

بنظاره جنگ فیلان روند

در آن محشر عام هر یک دلیر

رسیدند زانسانکه در بیشه شیر

در آن عرصه آسمانی فضا

گرفتند جا چون ثوابت جدا

بفیلان جنگی نظر دوختند

وزان جنگ بس حکمت آموختند

گرفتند تعلیم از فیل مست

بفوج غنیمان فکندن شکست

وگر پایداری بروز مصاف

اگر روبرو برخورد کوه قاف

چو این جنگ از کینه پرمایه بود

بساط جدل طی نمی گشت زود

برآئینه خاطر شاه تافت

که باید بآن عرصه خود هم شتافت

مبادا که شهزاده های دلیر

شمارند فیلان جنگی حقیر

دلیرانه تازند بر فیل مست

که با شیر این بیشه این نشئه هست

جنیبت طلب کرد و از پای خاست

زمین و زمان گفتی از جای خاست

درآمد به تند اشهبی برق سیر

هما کرده از سایه اش کسب خیر

سراسر بزرگان و گردنکشان

دوان در رکاب سعادت نشان

سران در رکاب مبارک اثر

ندانسته از شوق پا را ز سر

بآن عرصه چون شاه والا رسید

زمانی عنان تکاور کشید

خبر چونکه از مقدم شاه یافت

بآوردن در بدریا شتافت

ز سنگینی سایه پادشاه

بدل شد بابرام جوش سپاه

چو کم گشت آشوب از آن رستخیز

بفیلان جنگی اثر کرد نیز

زمانی سر از جنگ برداشتند

ولی چشم بر یکدگر داشتند

در اینوقت شطرنجی روزگار

که منصوبه بین است و بازی شمار

بنوعی دگر فیل این عرصه راند

که از وحشتش عقلها مات ماند

دوید از قضا ز آن دو فیل مهیب

یکی سوی شهزاده اورنگ زیب

بخشمی که پیش آیدش کوه اگر

دگر تا قیامت نبندد کمر

چو چرخی که چرخ آمدی گر فرو

نگرداندیش از ره کینه رو

صف چاره خلق درهم درید

بشهزاده شیر صولت رسید

بمردی ز جا یکسر مو نشد

ز راه چنین سیل یکسو نشد

ز پیشش عنان تکاور نتافت

زبردستی آسمان بر نتافت

بتمکین سرشته ز بس جوهرش

نجنبید جز نبض از پیکرش

بچشم جهان دهر تاریک شد

بخورشید آن ابر نزدیک شد

چو زین بیشتر صبر را جا نبود

درآویخت مانند آتش بدود

یکی برجه ای برق سان تافته

نظر از رگ غیرتش یافته

زقدرت چنان زد به پیشانیش

که جست از قفا برق رخشانیش

زبس برجه در کله اش شد نهان

سرش گشت فانوس شمع سنان

از آن رخنه کز بر چه شد در سرش

برون رفت مستی که بد در سرش

در آن کوه پیکر نهان شد سنان

دگر باره در رفت آهن بکان

ز برق سنان آتش کین فزود

همه شعله گردید آن تیره روز

ز خرطوم انداخت پیچان کمند

فتاد اسب شهزاده در شهر بند

گرفت اسب و شهزاده بروی سوار

زبیم آب شد زهره روزگار

بیفشاند بر اسب دندان کین

برآمد خروش از زمان و زمین

بدندانش شهزاده کامیاب

مقارن چو با صبحدم آفتاب

چو در اسب سامان جولان ندید

چو شهبازی از خانه زین پرید

هماندم که بر اسب پا را فشرد

روان دست جرأت بشمشیر برد

علم کرد شمشیر و بر وی درید

کز آن سوی فیل غنیمش دوید

چو نبود پسندیده پردلان

که گیرد یکی را دو تن در میان

ز روی مروت از آن دست داشت

به پیکار فیل غنیمش گذاشت

بتکلیف فطرت دلیری نمود

به سنی که تکلیف بروی نبود

درین سن اگر بودی افراسیاب

همی گشتی از دیدن فیل آب

نیاورده خلاق بالا و پست

غنیمی درین عرصه چون فیل مست

نیامد بدست قضا و قدر

سلاحی که بر وی شود کارگر

چو از جوش مستی نشد خشمگین

فشارد بر افلاک دندان کین

حذر کن زخرطوم آن پر جدل

در آن آستین است دست اجل

جدل با چنین تند خصم درشت

بگردون ستیزه است و بر کوه مشت

در آغاز و انجام این کارزار

همی دید شاهنشه کامکار

از آن شیردل چون بدید این جگر

بفرقش بیفشاند گنج گهر

سرش را زعزت بگردون رساند

برو فیلبار جواهر فشاند

بزر وزن شهزاده نامجوی

نمودند وزین گشت زر سرخ روی

نظر کرده شاه آفاق شد

بمردانگی در جهان طاق شد

پس آنگه سر گنجها را گشاد

تصدق بدرویش و محتاج داد

گدائی که بود از طلب در تعب

بآب گهر شست دست از طلب

چنان چشم حرص از گهر گشت پر

که مژگانش چون رشته شد پر زدر

فقیران ز بس گنج اندوختند

سپند از جواهر بر او سوختند

چنان داد همت در آفاق داد

که دست طلب از گرفتن فتاد

نیابد جز این کار از دست ما

که داریم بهر دعا بر خدا

همیشه بر اورنگ فرماندهی

بماناد در فر ظل اللهی

وزین چار شهزاده کامران

مسخر کند چار رکن جهان

شمارهٔ ۵ - تعریف قحط دکن

چو اقبال از نظام الملک برگشت

بکشت بخت او شبنم شرر گشت

نهال دولت او این برآورد

که از خود چون چنار آتش برآورد

ز مغروری و مستی و جوانی

شدی کج کج براه زندگانی

بیکسو می نهادی گاه و بیگاه

قدم از شاهراه خدمت شاه

شهنشاه جهان کامرانی

بهار گلشن صاحبقرانی

اگر قهرش بکین بحر خیزد

در آغوش صدف دریا گریزد

کسی کز آستانش سرگران کرد

بر آن سر گردنش کار سنان کرد

چه بختست اینکه هر کس دشمن اوست

گریبان ذوالفقار گردن اوست

نظام الملک چون از بخت ناساز

نمی شد ز آستان بوسی سرافراز

عقاب قهر شاه چرخ اورنگ

شکار ملک او را کرد آهنگ

همای عزم آن خورشید پایه

بتسخیر دکن افکند سایه

درآمد رستخیز لشکر از جا

چه لشکر، تند سیلی بیمحابا

دکن را شد محیط آن بحر خونخوار

کهن زورق بطوفان شد گرفتار

بزرگ و خرد آنجا در غم جان

بسان اهل کشتی گاه طوفان

سلامت زان ولایت روی برتافت

خرابی در وی از هر سوی ره یافت

زیکسو موج لشکرهای شاهی

زدیگر سو فلک در کینه خواهی

فلک چون یاور شاه جهان بود

بکین خواهی چو دیگر بندگان بود

سپر از بهر خصمی چون کمر بست

نخستین راه فتح الباب در بست

نشان از ابرو و باران آنچنان رفت

که گوئی برج آبی ز آسمان رفت

هوا گر لکه ابری جلوه می داد

بدی بی آب همچون کاغذ باد

بخاک از بس نگشتی فیض نازل

سوی مرکز نمی شد آب مایل

بسهو از قطره ای زابری چکیدی

شرر آسا سوی بالا دویدی

مزاج عالم از خشکی چنان شد

که سیل بادیه ریگ روان شد

اگر ابری بباریدی قضا را

نظر آسان شمردی قطره ها را

بخشکی شد چنان ایام مجبور

که زاهل فسق شدتر دامنی دور

دولت از بس زخشکی مایه دار است

رقم از هر قلم خط غبارست

غبار از بس بآب جو نشسته

نماید همچو تیغ زنگ بسته

چنان بی آب شد آن ملک دلگیر

که خون می شد برای آب شمشیر

اگر یک قطره آب آتشین بود

چو آب آبله پرده نشین بود

بنوعی آب را افزود عزت

که بگرفت اشک عاشق قدر و قیمت

چو از سیمای آب اندک اثر داشت

سرابی صد نگهبان بیشتر داشت

سرشک باغبان و اشک بلبل

همیرفتی که شستی چهره گل

دهان غنچه ها در باغ و بستان

همه خمیازه شد بر آب پیکان

زبس خشکی کزین ایام دیده

نظربازی کند با اشک دیده

رطوبت رخت بست از زیر افلاک

سفالین تابه ای شد عالم خاک

زکشت و کار دهقان کس چگوید

درین تابه کدامین دانه روید

زمین چون مهربانی زابر کم دید

تلافی را بگرمی کرد خورشید

زگرمی خاک همچون اخگر افروخت

درو دانه سپند آسا نمی سوخت

چنان نشو و نما با تیغ آفات

برون آرد سر از جیب نباتات

درین ویرانه باغ بی سر و بن

نماند از رستنی ها غیر ناخن

درین دشت آنقدر تخمی که افتاد

همه یکجا شد و یک نخل بر داد

کدامین نخل نخل قحطی عام

که برگ اوست بی برگی ایام

تعالی الله زهی نخل تنومند

که بر چندین ولایت سایه افکند

زتنگی گر فقیر و گر غنی بود

بخون رزق او غم خوردنی بود

زبی نانی دهن بر روی مردم

نمی جنبید چون لبهای گندم

بشکل نان چنان مشتاق بودند

که نقش پای هم را می ربودند

بیاد زاهد از اسماء یزدان

نمی آید بجز حنان و منان

خورش چون اره گر از چوب بودی

پس از چندین کشاکش رو نمودی

حدیث گوشت نامی بینشانست

دهان گر گوشتی دیده زبانست

دهن گر یافتی انگشت حیرت

بآن یکهفته می کردی قناعت

چنان قصاب را دکان خرابست

ک بزم می پرستان بی کبابست

زند پروانه ای چون بر چراغی

خورد بوی کبابی بر دماغی

بیاد طعمه از بس کرد پرواز

بسینه داغ حسرت سوخت شهباز

هدف گر زاستخوان کردی کماندار

هما با تیر گشتی گرم پیکار

نهادی فاخته در رهن ارزن

برون می آید از طوقش ز گردن

چو می ماند بدانه خورده گل

از آنرو عاشق گل گشته بلبل

نقط بر خط چو مرغ خانه می دید

خیال دانه اش می کرد و می چید

چنان بیدانگی بربود آرام

که بهر مرغ نعمت خانه شد دام

به تسبیح الفت زاهد زدانه است

حدیث ذکر و ورد آن بهانه است

از آنرو در شمارش هر دم آید

که ترسد دانه ای از وی کم آید

دهان آسیا از دانه بی بهر

تنور از خوردن نان صایم الدهر

چو انبار جهان از غله شد پاک

خمیر نان نشد جز میده خاک

اگر چه خاک بسیار آدمی خورد

بنی آدم تلافی عاقبت کرد

زجنس پختنی از پخته و خام

همین خشت است در دکان ایام

چو نان اینست بنگر نانخورش چیست

باین برگ و نوا خوش می توان زیست

همه عالم گدای نان و نان کو

بغیر از قرص مه از نان نشان کو

بعسرت جمله نعمتها بدل شد

ز تنگی سفره مردم بغل شد

چو نان پنهان خورند از سایه خویش

که را باشد غم همسایه خویش

بزانو کاسه سر چون رسیدی

زمانی کاسه همسایه دیدی

عجب نبود ازین تنگی احوال

که مادر شیر بفروشد باطفال

خورش گر خود همه زخم و ستم بود

زیمن خرج دینار و درم بود

اگر خواهد خورد یکدم هوا را

کسی باید که بفروشد قبا را

نخواهد هرگز این حق رفتش از یاد

اگر سیلی خورد شاگرد از استاد

چو نان باشد عزیز و میهمان خوار

گدا را خود چه باشد قدر و مقدار

بهر در بسکه از حد برد ابرام

گدا زنبیل او پر شد ز دشنام

زشوق نان درین قحط آنکه می مرد

کفن با خود بخاک از سفره می برد

چو کار زندگی شد در جهان تنگ

سوی ملک عدم کردند آهنگ

خوشا ملکی که آنجا هر که پیوست

ز دست انداز هر درد و غمی رست

نه آنجا کس زقحط آشفته حالست

اگر قحطی بود قحط ملالست

در اقلیم وجود آدم غریبست

غریبان را همه خواری نصیبست

ز یاران وطن پیغام آمد

که ای سرگشتگان العود احمد

زبس خواری ازین عزت کشیدند

وطن را باز بر غربت گزیدند

غریبان دیار زندگانی

سفر کردند همچون کاروانی

حباب آسا درین دریای پرشور

شد از سرها هوای زندگی دور

چنان جا کرد در دل شوق مردن

که دشمن هم نجستی مرگ دشمن

بنوعی رغبت مردن فزون بود

که دیدار طبیبان بدشگون بود

گه تسلیم جان بیمار خوشخو

شکفته همچو گل در دامن بو

چنان آسان سوی لب جان زتن رفت

که گفتی از زبان بر دل سخن رفت

شراب زندگانی شد چنان تلخ

کز آب زندگی گردد دهان تلخ

ز شیرینی که دارد در نظر مرگ

شکرخوانی نمی باشد مگر مرگ

عجب نبود که بی تمهید اسباب

بذوق خویش گردد کشته سیماب

عدم را بر وجود آنکس که بگزید

چو شمع از زندگی آزار می دید

وبا جاروب رفت روب برداشت

درین محنت سرا یک زنده نگذاشت

بخاک افتاد هر سو مرد عریان

چو گاه برگریزان صحن بستان

زبس در کوچه فرش از مرده افتاد

نشان از کوچه تابوت می داد

زمین میدان رزمی گشته یکدست

زپا افتاده ای در هر قدم هست

بساط خاک شد چون بزم باده

بهر سو گرسنه مستی فتاده

سیاهان دکن چون موج سوهان

فتاده در گذرها خشک و عریان

برون نارفتن از منزل فتوحیست

کنون هر کوچه ای سوهان روحیست

اگر شهری فنا گردد سراسر

که را کور و کفن گردد میسر

کفن را تا کفن دوز آورد پیش

ببیند پاره رخت هستی خویش

بکار خود بدی مشغول غسال

که دست از زندگی شستی در آنحال

فغان اندر دهان نوحه گر بود

که در کوی خموشانش گذر بود

چو کوره کنده را آماده دیدی

در آنجا گور کن خود وا کشیدی

بجا ناخوانده حافظ عشر یاسین

رساند الحمد هستی را بآمین

دوا در دست چون رفتی پرستار

فتادی بیشتر از اشک بر خاک

بمهمانخانه خاک از پی هم

زبس مهمان فرستد مرگ هر دم

زمین چون میزبان تنگ مأوا

خجالت می کشید از تنگی جا

بگوری چند کس بر روی هم بود

نموداری ز نال و از قلم بود

بقبر از بسکه تنگی جا نهشته

بی پرسش عجب کاید فرشته

چو خاشاک وجود بی بقا سوخت

وبا را شعله دیگر کمتر افروخت

مزاج دهر از اخلاط پر بود

اجل یکچند دست و تیغش آسود

جهان را خوردن مسهل سرآمد

طبیب مرگ دیگر کمتر آمد

فلک ما را پی آزار دارد

بآدم این ستمگر کار دارد

بگلزار دکن از تخم انسان

رها شد جابجا مشتی پریشان

توان صد سرو را از بیخ افکند

زسبزان دکن دل کی توان کند

فلک بگذاشت در آن باغ و بستان

نهالی چند بهر تخم ریحان

دکن چون عرصه شطرنج گردید

بیک خانه دو کس کمتر توان دید

چه می گویم دو کس در یکسرا چیست

دو منزل را یک آدم اینزمان نیست

ز چندین مهره خاک مجازی

بماند یک ولی پایان بازی

بیک سرزنده شد روشن هزاری

چو آن شمعی که سوزد بر مزاری

بباقیمانده های تیغ ایام

سرآمد خشکسالی کام و ناکام

بهاری آمد و گلخن چمن شد

زسال نو همه غمها کهن شد

قدوم عیش را از هر کرانه

زده ابر بهاری تازیانه

ز تأثیر هوای برشکالی

اثر باقی نماند از خشکسالی

جهان از خرمی بر خویش بالید

گل قالی ز پامالی نخوابید

بزیر آسمان تا بر کنی سر

حباب آسا شودتر جامه در بر

زبس نرم از رطوبت گشت آهن

جرس خود پنبه شد در منع شیون

فتادی گر کسی را طشت از بام

ز رسوائی خبر نشنیدی ایام

اگر خورشید گاهی رخ نمودی

چو ماه نو پس از یکماه بودی

پر از گل کرد گردون این طبق را

چو خوش گرداند آن روی ورق را

هوا از بس رطوبت می فزاید

بگوش آواز آب از باد آید

بنان را بر قلم تا می فشاری

هوا در خامه گردد آب جاری

بدشت از قوت سرپنجه شهباز

شنا می کرد و نامش بود پرواز

زتأثیر رطوبت نیست مشکل

که زنگ شیشه ساعت شود گل

غبار از پای تا بر سر رسیده

شده ابری وزان باران چکیده

چنان گل از هوا شاداب می شد

که از آسیب شبنم آب می شد

چمن چندان نزاکت کار برده

که خار از دست گلچین زخم خورده

بشست و شوی خود چون سبزه خیزد

بسر از طاس نرگس آبریزد

ازین سبزه که رست از تن زیاده

بره بینی سواران را پیاده

نخیزد با همه کشورستانی

غبار از لشکر صاحبقرانی

زبس آبای علوی مهربانند

بکشت ذره ای یکدجله رانند

چنان باران عنان از کف رها کرد

که روزن چشم نتوانست واکرد

بهار آن مطرب پرکار تردست

زباران تار بر چنگ فلک بست

جهان زین ساز پربرگ و نوا شد

نوای عیش از دل غمزدا شد

سه ماه این نغمه تر بود در کار

که از سازش نشد بگسسته یک تار

چگویم با تو این مطرب چه پرداخت

در و دیوار را در وجد انداخت

شمارهٔ ۶ - برای نقش کردن بر حاشیه جلد کتابی که صدف کاری شده بوده است

چو دست قضا نقش این جلد بست

پر و بال طاووس در هم شکست

کتابش چو گوهر بود از شرف

مناسب فتادست جلد از صدف

کند خرده کاریش را چون نگاه

گذارد فلک عینک از مهر و ماه

چو خود را سزاوار این جلد دید

صدف دامن از دست گوهر کشید

تراوش ز بس می کند آب از او

گلش را نشسته است شبنم برو

برای تماشای این نوبهار

نگه باز گردانم از روی یار

کتابی کزو گشت زینت پذیر

میان دو گلشن شود جایگیر

شمارهٔ ۷ - بجهت نقش کردن بر حاشیه سراپرده شاهی

برای سراپرده اش آفتاب

ز زرتاب تابیده زرین طناب

چنان ابره از زر کشتی تابناک

که زرین شود میخ چوبین بخاک

شود اطلس چرخش ار آستر

بیابد ز اقبال روی دگر

چنان از طراوت صفا گستر است

گه از پرده چشم روشن تر است

جدائی ازین پرده تا می کشید

چو خواب پریشان که مخمل ندید

بجائی که او سایه گستر شود

ز زربفت او خاک پر زر شود

بنقش و نگارش چو طاووس دید

ز پر بیش از پا خجالت کشید

ز بزمت چنان عزت اندوخته

که زر خویشتن را بر او دوخته

بخدمت فشرده است پای درنگ

نمی آید از ایستادن بتنگ

زهی خدمت اندیش صاحب حیا

که گیرد عصا از درون قبا

نکرد از ادب پشت بر بزم شاه

که دارد چو او حق خدمت نگاه

ز قربش همه محرمان در حساب

چو استد کند پشت بر آفتاب

بهر سرزمینی که شاه جهان

نهاده است پاگشته بر گرد آن

شمارهٔ ۸ - برای نقش کردن بر دور سپر پادشاهی

پیش رخ شه نه سپر شد حجاب

پاره ابریست بر آفتاب

شاه جهان ثانی صاحبقران

یک سپر از اسلحه اش آسمان

بندگیش فخر سران دیار

گوش همه چون سپر حلقه دار

تیغ بروی فلک افراختست

کاهکشان دست سپر ساختست

در کف دریا کش مالک رقاب

تیغ و سپر آمده موج و حباب

پشت سپر بسکه بود گرم ازو

از دم شمشیر نگردانده رو

برده اگر زرگر باغ و بهار

خرده زر در سپر گل بکار

هر زر و گوهر که نهان داشت کان

این سپر آمد طبق عرض آن

دامن دریوزه گشادشت باز

پیش کف همت عالم نواز

چرخ نوی آمده بر روی کار

ساخته بر محور ساعد مدار

گرچه فلک شکل و ملک خوی نیست

کینه کش و کج رو و بیروی نیست

او فلک حادثه زا آمده است

این فلک دفع بلا آمده است

حفظ الهی سپر شاه باد

چرخ سپر دار و هوا خواه باد

شمارهٔ ۹ - در شکستن دست خود گفته

کیم من داغداری از زمانه

بهر داغی خدنگ را نشانه

ز گمنامی بشهر خود غریبی

شکسته خاطری محنت نصیبی

هدف وارم همیشه رو گشاده

به پیش تیر تقدیر ایستاده

ز رفعت بی نصیبم دارد ایام

عجب نبود اگر افتادم از بام

زاوج بام تا منزلگه خاک

متاعی خوش نکرد این جان غمناک

عجب راهی که بیش از ده قدم نیست

درو از خوف و محنت هیچ کم نیست

کسیرا کاینچنین راهی بپیش است

خطر در منزلش از راه بیش است

کنون سامان دردم بیشتر شد

شکست دست سود این سفر شد

سپهر از بهر آن دستم شکسته

که نگشایم گره از کار بسته

فلک کس را مسلم کی رها کرد

شکسته بسته ای در کار ما کرد

کسی از دست او سالم نجسته است

فلک دست همه بر تخته بسته است

از آن بر گردنم بسته است ایندست

که اندر گردنم ناموس در دست

کسی کو خدمت محنت پسندد

چنین باید به سینه دست بندد

شکست دست می باید زدل بیش

اگر دستی نهد کس بر دل ریش

بجای پا کلیم از شوق دیدار

بسر می رفت تا منزلگه یار

از آن بنهاد چرخ مردم آزار

بگردن کندش از دست ورم دار

بچشم دهر بودم خار پیوست

کنونم برندارد چون بیکدست

بجرم اینکه دایم می پرستم

بگردن چون سبو بسته است دستم

فلک زد گشت چون غم را خزینه

زدستم قفل بر صندوق سینه

زتاب درد بی قوت چنانست

که گر نبضم بجنبد بشکند دست

تحرک پا کشیده است از میانه

شده انگشتها انگشت شانه

چه پرسی حال انگشتان افکار

بیک بستر فتاده پنج بیمار

چو باده سوی لب آید همیشه

ز دست دیگری مانند شیشه

بکف شد کار گیرائی چنان تنگ

که نتواند گرفتن از حنا رنگ

امیدم از گرفتن خوش بریده است

کسی شاعر بدین همت ندیده است

مرا سامان محنت هیچ کم نیست

بکف از باد دستی جز ورم نیست

زصدمه ساعدم نرم آنچنانست

که او مغز آستینم استخوانست

بیکسو می رود از دوش بازو

که او مغز آستینم استخوانست

بیکسو می رود از دوش بازو

باین شاهین نمی استد ترازو

گرفت از بار درد انگشتها خم

شد از تأثیر صحبت همچو خاتم

بود خم گشته دست درد پرور

بروی سینه همچون حلقه بر در

همیشه بسته است این دست افکار

بمهد سینه همچون طفل بیمار

ز تاب درد می غلطم بهر سو

که خواهد مهد جنبان طفل بدخو

مرا درد آنچنان بیتاب دارد

که بختم آرزوی خواب دارد

بنوعی داردم ایندست دلگیر

که هر انگشت بر من می زند تیر

تو گوئی پنجه ام دست چنارست

که از موج نسیمی بیقرارست

زدست دیگری نالد همه کس

زدست خویش می نالم من و بس

بسان نامه سرتاپا شکستم

شکسته چند جا چون قرعه دستم

دو دستم قرعه آمد تخته سینه

بعلم رمل هستم بی قرینه

پی این فال دائم قرعه انداز

که آید کی درستی از سفر باز

نماندم هیچ عضوی ناشکسته

چو شمشیرم سراپا تخته بسته

بهر شهری که ظلم از حد رود بیش

کسان بیرون روند از خانه خویش

بملک پیکرم از جور گردون

ز جای خود شده هر بند بیرون

فتاده ساعد و بازوی افکار

بروی صفحه سینه چو پرگار

خط زخم بتان مسطر همی خواست

باین پرگار مسطر می کنم راست

بتنگ آمد دلم از درد بازو

کنم پهلو تهی زین یار بدخو

بنوعی گشته ام از درد بیتاب

که دارم رشک بر آرام سیماب

کند چون ناخن آهنگ درازی

من آیم در مقام چاره سازی

که ترسم بسکه ضعفم گشته افزون

کشد دست مرا از شانه بیرون

شکست خاطرم خود بود ظاهر

شکسته خاطرم اکنون چو خاطر

نه بینی در میان این خلایق

چو من یک ظاهر و باطن موافق

همین چرخم نه دست بسته داد است

زبان طعن خلقی هم گشاد است

زهر کس چشم پرسش بیش دارم

جگر از طعنه او ریش دارم

زهر کس بود امید مومیائی

ازو دیدم شکست دل فزائی

برای جان شمع این شعله بس نیست

دگر این سرزنش هر لحظه از چیست

بر اطراف من خاطر شکسته

همیشه مهربان یاران نشسته

کشیده بر من رنجور دلگیر

زبان اعتراضی همچو شمشیر

باین حرفم یکی دل می خراشد

چرا باید کسی در بام باشد

یکی گوید چو پایت رفت ازجا

زره بایست برگردی ببالا

دگر گوید چو ظاهر شد فتادن

میان راه بایست ایستادن

چه می گوید ببین آن یار دلسوز

نبایستی فتادن تا شود روز

شب تاریک و راه بام بس دور

از آن گردیده ای زینگونه رنجور

یکی گوید ره نارفته رفتن

بلد بایست همره بر گرفتن

باین محنت مرا از خلق پیوست

سخن باید شنیدن جمله زین دست

از آنها آنکه بهتر می سراید

زبان در طعن مستی می گشاید

زهی غافل ز بازیهای ایام

نمی افتد مگر هشیار از بام

نمی داند چو آمد وعده کار

تو خواهی مست باش و خواه هشیار

چه جاری گشت تقدیر الهی

بلا نازل شود خواهی نخواهی

چه شد تقدیر کس می افتد از بام

اگر گیرد درون چاه آرام

شمارهٔ ۱۰ - در تعریف اسب و توصیف بیماری او

مرا تا افکند هر روز جائی

نصیبم کرده گردون بادپائی

بسیر هر دیاری چون کنم میل

بره منزل نفهمیده است چون سیل

زخوش رفتاری آن برق آئین

مسافر را وطن شد خانه زین

کند گوشه نشین هم آن تمنا

که اندر دامن زینش کشد پا

زسرتاپا همه شیرین و مرغوب

سکون و جنبش چون نبض مطلوب

فشاند نقش بند باغ و بستان

غبار یال او بر سنبلستان

دمش را دلبران آرند در پیش

زنند آسان گره بر طره خویش

باو گر آشنا سازند ران را

برد از یاد عاشق دلبران را

زمویش گر ببندی تار بر چنگ

نوایش می رود فرسنگ فرسنگ

همه اعضاش بر هم سبقت اندیش

کفل داغست بر پس ماندن خویش

ز نام کاه ار غیرت رمیده

که حرف کاهلی در کاه دیده

زنعلش گر کسی پیکان بسازد

زگرمی تکش جوشن گدازد

در آرد تیر را بیخود برفتار

پرد چون مرغ از دست کماندار

ز مویش گر ببافد دام صیاد

کند چون بال در پرواز امداد

سم سختش ز قید نعل رسته

نباشد کاسه هایش بند بسته

قلم چون نسبتی دارد بآن پا

بمیدان سخن گردد سراپا

ز جولانش صفاخیز است میدان

بر او پاشیده آب از گرد جولان

مگر روزی بپایش خورد سوگند

که می لرزد صبا را بند از بند

سپه کی حمله اش را آورد تاب

کس از لشکر نبندند راه سیلاب

درون گرد فوج آن برق رفتار

نمایان همچو آتش در شب تار

بسیرش چشم اختر کرد تأثیر

در آخر کند شد برنده شمشیر

زبیماری نماندش آن تک و تاز

تو گوئی بال و پر را ریخت شهباز

اگر باشد دمی چون شعله چالاک

دمی دیگر چو اختر خفته بر خاک

بگل تشبیه آن گلگون تمامست

که ضعف و قوتش هر صبح و شامست

سبک چون رنگ از رو جستی از جا

کنون رنگ حنا می بنددش پا

سوار او چو کشتی خصم افکن

بمیدان کندی از سم گور دشمن

کنون دیوار راهش برگ کاه است

نشان میخ نعلش چار راهست

درو هر گاه عکسی اوفتاده

روان گردیده آب ایستاده

کنون بر راه سیلش گر بدارم

به پیش سیل دیواری بر آرم

براه کاهلی تا پا نهاده

یکی دانسته طول و عرض جاده

زبس خشکست نی بست تن او

شرر آتش زنددر خرمن او

کشم از سنگلاخش بر کناری

مبادا نعلش انگیزد شراری

بپهلو استخوانش در خزیده

بسان کاغذ مسطر کشیده

اگر بر دیده مور افتدش راه

چنان افتد که گوئی رفت در چاه

چو با بر سایه گردن نهاده

بگردنگاه راهش اوفتاده

رکاب او بسان حلقه در

بود بیگانه با پا تا بمحشر

نخواهد گشت دیگر صحت اندوز

تنزل می کند چون سیل هر روز

زدست آخر عنانش رفت بیرون

سوارم بر خر خود کرد گردون

هوای صید آهو کرد ایام

قضا اسب مرا افکند در دام

اجل را طرفه دامی صید بند است

که پای باد هم آنجا نه بند است

نمی گویم که اسبم رفت بر باد

نسیمی می وزید از جنبش افتاد

سگان از خوردن او پر برآرند

همان بهتر که در خاکش سپارند

بخاک آن آتش افتادست از تاب

نیارامد بسان باد در آب

صبا را سوخت از درد یتیمی

نشسته بر رخش گرد یتیمی

سزد گر برق هم ماتم گزیند

بجای شمع بر خاکش نشیند

چگونه تنگش از آغوش بگذاشت

عنان از گردنش چون دست برداشت

ز پهلویش براحت بود شاید

که از چشم رکابش اشک آید

همه تازی نژادان تعزیت کیش

پریشان کرده بر سر کاکل خویش

کنند از شیهه شیون در طویله

تو گوئی مرده لیلی در قبیله

شمارهٔ ۱۱ - کتابه عمارت شاهنواز خان (از امرای شاه جهان)

زهی قصری که گردونت دهد باج

سخن را برده تعریفت بمعراج

زشوق دیدن ایوانت خورشید

نخوابد همچو طفل اندر شب عید

ملایک بال بر سقفت کشیده

بطاقت شیشه افلاک چیده

کشیده طاقت از همت نشانست

کمان قدرت بازوی خانست

که بحر همتش را طی نمودی

اگر زین طاق پل بروی نبودی

سبک سیری چنین کم دیده ایام

که طی کرده است عالم را بیک گام

نثار کنگر او نقد گردون

فدای پایه او گنج قارون

بجز نواب دیگر هیچ موجود

بگل خورشید نتوانست اندود

ز انبوه سران سجده پرداز

درش از نقش جبهه سینه باز

نگه تا بسته اینجا آشیانه

غریبی می کشد در چشمخانه

فلک را رشته جان در کشاکش

ز استغنای این معشوق سرکش

کند تا صورت ایوان تماشا

نهاده عرش کرسی تا ته پا

فلک از مهر عالم گرد پرسید

که بر خاک که دیدی روی امید

سوی این آستان کو باد جاوید

بده انگشت اشارت کرد خورشید

قدم کی در خور این سرزمین است

که فرش این زمین نقش جبین است

بلندی داده خاک پی سپر را

چو فرزند خلف نام پدر را

باو باید که نازد عالم خاک

که از طاقش شکسته پشت افلاک

ملایک جمله زانجا رخت بسته

که نتوان ماند در طاق شکسته

تلاش کهربائی کرده خورشید

کزین دیوار کاهی دارد امید

گل خورشید از خاکش توان چید

فروغ آتش از سنگش توان دید

فلک را بین که با چندین بضاعت

بیک خورشید چون کرده قناعت

درو از صورت نواب دوران

بهر سو هست صد خورشید تابان

زبس افراخت او را دست همت

بچین صورتگران حیران صورت

بعاشق پروری زان سان سر آمد

که در آغوش چندین کشور آمد

محیط حوض را تا ابر دیده

بسان موج از دریا رمیده

گهی کز آب پاکش مایه دارد

بجز بر گلشن جنت نیارد

زلال کوثرست و صاف زمزم

نم او زخم جدول راست مرهم

ز تمثال شه و گلهای بیخار

در ایوان بینی ابراهیم و گلزار

شه عادل خدیو ملک اقبال

گشاد جبهه اش امید را فال

بنزد همت او داشتن عار

خوشش ناید گرش خوانم جهاندار

بر آن یوسف لقای مسند آرا

عروس ملک مفتون چون زلیخا

خلیل آسا بنوعی بت شکسته

که نظم باد تا از هم گسسته

چو گیرد گاه مرگ اعداش را تب

بهم پیوندد آنهم نامرتب

ستم در روزگارش میر عدل است

سر زلف بتان زنجیر عدل است

بزیر خاتمش زانسان زمین است

که پنداری زمین نقش نگین است

زتیغ تیز و از تدبیر نواب

پی تسخیر عالم دارد ابواب

وزیر پیش بین دستور دانا

دلش آئینه احوال فردا

ز حال دشمنان آنسان خبر یافت

که می داند چه می بینند در خواب

خبر دار از دل بیگانه و خویش

چو صاحبخانه از کاشانه خویش

ز دستش آنچه ناید انتقام است

که تیغ کینه اش عالم نیام است

کسی کز آستانش رو بتابد

عجب کز آینه هم رو بیابد

همیشه شاهد بختش جوان باد

پناه دوستان و دشمنان باد

شمارهٔ ۱۲ - در وصف قصر پادشاهی

زهی دولتسرای آتش افروز

فروغ تو جهان را صبح نوروز

رخ افلاک را آئینه بامت

چراغ اختران روشن زجاهت

ز شأن تست گر چرخت ببالاست

بضبط مغز بالا پوست از جاست

نمود از رفعت شأنت عیانست

مگر خشتت ز خاک سر کشانست

گلت را خضر کرد دست آب پاشی

که تا باشد جهان پاینده باشی

بآن کرسی است از رفعت بنایت

که باشد طاق کسری خاکپایت

سعادت را عجب نقشی نشسته است

رخش بر آستانت نقش بسته است

زمین را سایه ات فیض الهی

گدائی در برت بهتر ز شاهی

بتعریفت سخن کوته کمند است

بلندی تو بر طاق بلند است

فلک در آستانت پرده داری

درت را اطلس او پرده واری

بگردون بسکه کردی آشنائی

محل جلوه ظل الهی

شهنشاه جهان دارای عالم

پناه اهل عالم تا بآدم

شهنشاهی که از فر خدائی

بگردون کرده قصرش خودنمائی

سجود در گهش بر جبهه دینست

بمژگان خاک رفتن فرض عینست

به پیش همتش در زیر افلاک

کف بگشاده ای دان این کف خاک

زعدلش دست مظلوم آنچنان چیر

که از سهم هدف ریزد پر تیر

همیشه باد از بخت مؤید

بتخت شاهی عالم مؤبد

نظر تا سوی این ایوان گذر کرد

زطاق آسمان قطع نظر کرد

برفعت چون کنم تعریف ایوان

گذار قافیه افتد بکیوان

ز بس بر رفته این ایوان والا

بگل خورشید اندو دست بنا

مصور چون درو صورت نگارد

ز زلف زهره موی خامه آرد

فراز مهر و مه طاقش کشیده است

که ابرو را مکان بالای دیده است

بیابد گر تماشائی در او بار

چو در حیران شود بر روی دیوار

بانداز جلایش صبح و خورشید

یکی آهار و دیگر مهره گردید

در اول پایه اش از خاک بگذشت

سرش زانسوی از افلاک بگذشت

تواضع پایه اقبال مندیست

بقدر خاکساری سربلندیست

در او شاه جهان مسندنشین است

کدامین سربلندی بیش ازین است

شهنشاهی که از احسان عامش

زمین را چون نگین بگرفته نامش

بعهدش آهو از شاخ گره گیر

گره واکرده از پیشانی شیر

زبیمش هر که چون شاهین جفا جوست

چو بهله خون ندارد در ته پوست

ضعیفان را قوی شد آنچنان کار

که باشد کاه پشتیبان دیوار

به نیرویش زموی خویش نخجیر

کشد زه بر کمان ناخن شیر

کبوتر گر بزنهارش درآید

تماغه از سر شاهین رباید

زدینداریش دست شرع بالاست

زقلب شرع اینمعنی هویداست

پناه دین درین ایام هندست

بعهدش قبة الاسلام هند است

چنان اسلام ازو گردیده محکم

که هندو زنده می سوزد ازین غم

نه هندو ماند و نه بتخانه در هند

نمی سوزد بجز پروانه در هند

طمع را همت او روی داده است

بلی دریا بسقا رو گشاده است

لبش در پاش و دستش گوهر افشان

نه با دریاست این همت نه با کان

همیشه باد درگاهش ز تعظیم

چون کعبه قبله گاه هفت اقلیم

شمارهٔ ۱۳ - ایضا له

ندارد شش جهت چون این مثمن

که باشد هفت چرخش زیر دامن

ملایک چون کبوتر بر رواقش

ثریا کوزه نرگس بطاقش

صفای هشت خلد از وی عیانست

که هر رنگش ز پا جنت نشانست

ندیدم گرچه گردیدم ز آفاق

چنین هشتی که باشد در جهان طاق

همای میمنت در آستانش

نیارد یاد هرگز زآشیانش

چنان کائینه گرد رنگ از آب

صفایش صبح را افکنده در تاب

بهر گنجی ازو گنج سعادت

بجامش داده خور دست ارادت

شهنشاه جهانبخش جوانبخت

بفرق فرقدانش پایه تخت

بشوکت ثانی صاحبقرانست

جهان نازان که او شاه جهانست

در امر او نفاذ حکم تقدیر

بفرمانش نبرد طفل از شیر

بتخت پادشاهی راه حق پوی

حقیقت بین و حق اندیش و حق گوی

چنان اسلام ازو قوت نصیبست

که در هندوستان هندو غریبست

غریق رحمت او دور و نزدیک

غلام همت او ترک و تاجیک

اگر دریاست تر از همت اوست

و گر کان خسته دل از غیرت اوست

همیشه باد درگاهش فلک سای

سران در آستانش در سرپای

شمارهٔ ۱۴ - وله ایضا

نشیمن که دید اینچنین دلپذیر

که در هفت اقلیم شد بی نظیر

بوسعت جهان همسر او نگشت

که رکن جهان چارو او راست هشت

مسرت فزا، دلگشا، دلنشین

غبار درش آبروی زمین

قضا ریخت در قالب خشت جان

که حیفست از خاک ترکیب آن

یکی گشت آئینه را پشت و رو

زبس یکجهت شد بدیوار رو

بطاقش زبس رفت صنعت بکار

ز طاق دل افتاده ابروی یار

گرفتی اگر رونما از سپهر

نماندی بچرخ اختر ماه و مهر

ز نور و صفا در نظر آینه است

برو نقش چین زنگ بر آینه است

درش همچو محراب حاجت رواست

که او از خدا این زظل خداست

پناه زمان پادشاه جهان

جهانبخش ثانی صاحبقران

ز خاک درش ذره عالمیست

زبستان جاهش فلک شبنمیست

ز عزت بود کوکبش بر فلک

چو بیضه نهان زیر بال ملک

بعهدش چنان عالم آراسته است

که خار از چمن رونما خواستست

بعهدش ضعیفان چنان سرفراز

که رشته زگوهر کند احتراز

امید از درش بیطلب حاصلست

طلب چیست چون تشنه بر ساحلست

همیشه درش باد عالم مآب

وزو زنده عالم چو ماهی زآب

شمارهٔ ۱۵ - وله ایضا

کلید سخن را چو پیدا کنم

در وصف دولتسرا وا کنم

زبانی ز همت بلندان بوام

بگیرم که گویم ز قدرش کلام

سر رفعت و پای بنیاد او

که عرش آشنا شد بامداد او

سراپا چو طوبی است راحت فزا

چو زلف سیه سایه اش دلربا

سرافکند در پیش جاهش حباب

که با آن نماندست آن آب و تاب

زمانه بسی گرچه آرایدش

ولی مقدم شاه می باشدش

شه معدلتخواه، شاه جهان

ملاذ سلاطین، شاه جهان

که بر درگهش صبحدم سرگماشت؟

که شب تاج خورشید بر سر نداشت

پی را تب شمع کمتر غلام

مقرر کند حاصل ملک شام

تواند دو صد صف شکستن برزم

که یکدل نیارد شکستن ببزم

درش راز شاه و گدا نیست ننگ

که در پیش دریاچه خس چه نهنگ

زمانش بهاریست پر رنگ و بو

درم چون شکوفه است ریزان ازو

بود یارب از فضل پروردگار

حیات خضر سبزه ای زین بهار

شمارهٔ ۱۶ - درتعریف کشمیر

دگر بخت از در یاری برآمد

بشهرستان عیشم رهبر آمد

ره و رسم جفاجویان دگر شد

کسی کو بود رهزن راهبر شد

بگلزاریم طالع رهنما گشت

که با خارش بود صد رنگ گلگشت

چه بستانی است دست عیش گلچین

که شهری را زیک گل کرده رنگین

غلط گفتم چه بستان و چه گلزار

بهارستان نگارستان ارم زار

کسی کشمیر را بستان نگوید

بغیر از روضه رضوان نگوید

جهان دلگشائی کشور فیض

که هر روزن درو باشد در فیض

هوایش کرده از جنت حکایت

زبادش شمع را نبود شکایت

زامداد هوا در عین گرما

نجنبیده است بال بادزن ها

هوایش آنچنان در شب جهانتاب

که باشد چون چراغ روز مهتاب

عماراتش همه از چوب از آنست

که خاکش همچو آب رو گرانست

در این کشور عزیزت آنچنان خاک

که می آرند از هندوستان خاک

اگر طوفان باد آید باینجا

بتعظیمش نخیزد گرد بر پا

زجوش سبزه در این عالم پاک

نیارد ریخت کاتب بر رقم خاک

اگر باشد کف خاکی بجاده

بود چون دست ممسک ناگشاده

همیشه در هوایش ابر سیار

بسان عاشق اندر کوی دلدار

اثر نه از زمین نه ز آسمانست

در ابر و سبزه این هر دو نهانست

زهر جانب که نخلی قد کشیده

برو عاشق صفت تا کی تنیده

برندان تاکش این تعلیم داده است

که پای هر درختی جای باده است

بود زینگونه در آفاق کم شهر

که هم باغست و هم دریا و هم شهر

زخانه تا بکشتی پا نهادی

میان سبزه و گل اوفتادی

دو دریا دارد این شهر دل افروز

دو عالم زین دو باشد عشرت اندوز

یکی جاری میان شهر چون نیل

بروی خوبی کشمیر ازو نیل

ز آبش تازه می گردد روانها

از آن جاریست نامش بر زبانها

دگر یک دل که دل شد بیقرارش

ز خوبی شهر دارد در کنارش

عنان سیر را سرعت نداده

چو طبع من روان و ایستاده

کشیده از کنار شهر تا کوه

خوشا شهر خوشا دل و خوشا کوه

بسیر دل بیا گلشن چه باشد

بکشتی گل ببر دامن چه باشد

بنوعی گل بگل تا کوه پیوست

که بر دریا پل از گل میتوان بست

نظر تا کرده ام بر صفحه دل

کبابم کرده رشک چشم احوال

رسیده موج آتش گر بزانو

گذشت گل زسر چون سبزه مو

گلشن در چار موسم جاودانی

چو بحر شعر و گلهای معانی

اگر بر فرق ریزد آب ازین دل

بروید سبزه مو از سر گل

بزیر سبزه آبش نیست پیدا

تو گوئی سبزه میدانیست دریا

ندادی سبزه اش گر راه کشتی

زآبش هیچکس آگه نگشتی

میان سبزه کشتی ره گشاده

کسی دیده است این دریا و جاده

خیابانها در آب از راه کشتی

نمایان همچو انهار بهشتی

اگر خود فرودین ور تیر ماهست

میان سبزه و گل شاهراهست

عجب راهی که چون دیدش مسافر

نمی خواهد که راهش گردد آخر

نسیم روی دل زان چشم بد دور

معطر گشته مغز از وی چو کافور

بجائی گلفشانی را رسانده است

که بر تخت سلیمان گل فشانده است

گل آبی بکشورهای دیگر

همین نیلوفرست آن نیز کمتر

درین دریا گل افزون از حبابست

زرنگ هر گلی نقشی بر آبست

بود نیلوفر اینجا شرمساری

چو در بزم عروسی سوگواری

چه ملکست این خدایا خرمش دار

که شاخ موج آبش گل دهد بار

جز این دریا نبینی جای دیگر

گلستان ارم در بحر اخضر

گلش در پاکدامانی چو مهتاب

زبرگ انداخته سجاده بر آب

بروی برگ شبنم ها نشسته

چو بر سجاده تسبیح گسسته

گل سرخ کول را چون ستانم

چگونه بر سر این آتش آیم

چگونه کی ز من دارند باور

که می آید برون از آب اخگر

زوجد سبزه در این سبز بیشه

کول را خنده میآید همیشه

دهان غنچه اش گاه تبسم

برد خواهی نخواهی دل ز مردم

لب معشوق مست پان خورده

باین شوخی دل از مردم نبرده

نگه رنگین شود از دیدن آن

حنا بر دست بندد چیدن آن

بود آمیزش دریا و این گل

بسان آب داخل کرده در مل

در آب و رنگ چون جام شرابست

چه حاجت اینکه گویم آفتابست

اگرچه محتسب خم ها شکسته

بود در پیش جامش دست بسته

زمنع باده جانم رو بره داشت

می جام کول را او نگه داشت

درین قحط شراب و منع باده

بمستان کاسه داده رو گشاده

گل زردش که دریا را نقابست

بساطش پهن تر از آفتابست

بدریا سر بسر پیرایه گستر

گرفته آب را آئینه در زر

گلستان ارم با آن نکوئی

ز ایزد خواسته این زرد روئی

بزور نامیه از قعر دریا

دمیده سبزه اش یک نیزه بالا

وزین گل کافتاب گلستانست

سراسر نیزه ها زرین سنانست

در آن گلشن که گل از آب روید

کس از شادابی گلها چه گوید

زباغستان این دریا چگویم

هزاران خلد و من تنها چگویم

بود این بحر اخضر پرجزیره

ز هر یک چشم اداراکست خیره

عیان از هر جزیره تازه باغی

ریاض خلد را چشم و چراغی

سراسر برگها مطبوع و دلخواه

همه خضر طراوات را قدمگاه

نخست از باغ بحر آرا کنم سر

که گیرد بحر شعرم آب دیگر

عجب باغی نهال گل حصارش

طراوت باغبان ابر آبیارش

درخت گل چو گیرد جای دیوار

سر دیوار را از گل بود خار

درختانش تنومند و برومند

باشجار بهشتی خویش و پیوند

چنان بالیده گل در این گلستان

که شد در گل نهان ساق درختان

شکوفه چونکه گردد گلشن آرا

شود این باغ ابر روی دریا

زبحر آرا روان شد با دل شاد

بسیر گلستان عیش آباد

چنارش آنچنان بالا کشیدست

که بالا دست خود دستی ندیدست

بنوعی از بزرگی مایه دارد

که شهری را بزیر سایه دارد

بهر جا دست شاخش پنجه یازید

مسلم شد ز دست انداز خورشید

به پیش تیغ خور زانسان حجابست

که هر برگیش ابر آفتابست

طراوت آنچنانش آب داده

که عکسش کرده آب دل زیاده

چنان سرخوش زجام عیش افتاد

که کف بر هم زند بی جنبش باد

چو دریا منتهی گردد بکهسار

فرح را ابتدا آید پدیدار

بدامن کوه بین باغ فرحبخش

که از نزهت بجنت می دهد بخش

خیابانش که نظاره نوازست

خوش آینده تر از عمر دراز است

اگر طول امل کوته نبودی

نشانی ز امتدادش می نمودی

ره توصیف آن را هر که سر کرد

سخن دیگر نیارد مختصر کرد

سخن تا دفتر وصفش گشودست

خیابانی زهر سطری نمودست

چنار و بید مجنون و سفیده

ز رغم هم بگردون سر کشیده

چنارش آنچنان با خویش بالید

که یک برگ خزان اوست خورشید

زساقش دسته بر آئینه چرخ

زبرگش دست رد بر سینه چرخ

ببالا نامیه برده چنانش

که تیغ کوه بسته بر میانش

بنوعی از بلندی کامیابست

که هر شاخیش معراج سحابست

اگر از شاه نهرش حرف گویم

دهن باید بصد دریا بشویم

چه نهری زیب دریا زیور باغ

غلط گفتم روان پیکر باغ

زآبش آن صدا در باغ پیچید

که بر الحان بلبل غنچه خندید

بگردی سربسر گر گلشن دهر

نیابی اینچنین باغ و چنین نهر

کنارش از دو سو بینی سراسر

همه نهری شده چون خط مسطر

خیابان را بپایان چون رساند

در آخر آب از رفتار ماند

صدای دلپذیر آبشارش

نوا آموز کبک کوهسارش

عمارت را همین بس وصف شأنش

که غلطد اینچنین نهر از میانش

چو سایه افکند پیرامن کوه

بزیر کوه ماند دامن کوه

سرآمد آنچنان در دلگشائی

که آبش نالد از درد جدائی

خروشان نهر چون در حوض ریزد

نهنگی دان که با دریا ستیزد

چنان آئینه حوضست روشن

که پنهان نیست بروی راز گلشن

نظر هر کس که بر آبش گمارد

زر همیان ماهی را شمارد

نثاری ابر حوضش را فرستاد

علو همت فواره پس داد

کشیده قامت فواره موزون

عصای پیری خود یافت گردون

زنهرش گر بساحل کشتی آری

در آب سبزه خواهد گشت جاری

رقوم سبزه بر اطراف جدول

نمایان چون حواشی بر مطول

زسجده بید مجنون جبهه فرساست

بشکر آنکه در این جنتش جاست

چنین باید طریق حق گذاری

کند با سربلندی خاکساری

بدور هر نهال ابری پرستار

همه روزه هوادار و وفادار

گهی گرد سرش گردیده گریان

گهی در پاش افتاده چو مستان

بروی سبزه هر برگی که افتاد

بزلف بید مجنون رویدش باز

نقاب از روی گلها یک قلم دور

بزیر سبزه روی خاک مستور

تیمم نیست ممکن در حریمش

ولی بتوان وضو کرد از نسیمش

درین کشور فراوانست گلشن

کدامین باغ را بلبل شوم من

زهر باغ ار جدا دستانسرایم

وزین گلشن سوی آن گلشن آیم

درین ره بلبل طبع نواساز

هم از پرواز ماند هم ز آواز

ولی باغ نشاط آن رهزن هوش

بجوش آرد هزاران مرغ خاموش

ربوده از طراوت آنقدر بخش

که در خوبی بود بعد از فرحبخش

گرفته جای در آغوش کهسار

عماراتش همه همدوش کهسار

بدریا روی دارد پشت در کوه

چه کوهی تیغ آن خونریز اندوه

گل اندامی چنین نبود بعالم

که باشد پشت و رویش بهتر از هم

زمین باغ از ته تا ببالا

بود نه مرتبه افلاک آسا

بخوبی هر کدام از دیگری پیش

همه جا داده خود را بر سر خویش

زبس فواره اش بارد بکهسار

گرفت از سبزه تیغ کوه زنگار

گرفته جدولش چون مطرب مست

ز نه فواره موسیقار در دست

نه جدول بلکه سیل کوهساری

درو چون فیض حق پیوسته جاری

باستحقاق معشوق بهارست

کدامین باغ را نه آبشارست

بپای هر نهالش چشمه ای هست

که می گردد از آن سیراب پیوست

نباشد سازگارش آب دیگر

گر آب خضر در پایش دهی سر

ز بس نازک بود طبع نهالش

دو آب ار خورد بر هم خورد حالش

درختان سر افراز رسیده

زاطراف خیابان صف کشیده

بسان سرکشان در پهلوی هم

بروز بار شاهنشاه عالم

شهنشاه جهان خورشید دوران

پناه هفت کشور ظل یزدان

سپهرش در ازل شاه جهان خواند

قضا هم ثانی صاحبقران خواند

سران را سربلندی ز آستانش

بزرگی خانه زاد خاندانش

کسی را کاسمان افکند از پای

گرفتش دست و دادش بر فلک جای

بهر کشور که محروم از مرادیست

بدرگاهش چو آید کیقبادیست

کسی کز کام دل دست طلب شست

بهند آمد زخاک درگهش جست

چو کو شد در کمال ناتمامان

سر ببریده را آرد بسامان

گرفت از عهدش آن زینت زمانه

که خاتم هاست در انگشت شانه

به پیش جبهه اش صبح است دلگیر

زباغ خلق او یک قطعه کشمیر

کسیکه طلعتش در خواب بیند

چو برخیزد گل از بستر بچیند

مصور فروشان پادشاهی

مجسم معنی عالم پناهی

بقا بر قامت عمرش قبائی است

که هر روزش به از اول صفائی است

ز کوی دولتش گردیست اکسیر

ز بحر فطرتش موجیست تدبیر

کفش از پنج انگشت است پنجاب

وز آن پنجاب عالم گشته سیراب

دلش بحری که گوهر بر سر آرد

کفش ابری که بی موسم ببارد

دلش از صیقل الهام روشن

درو احوال هر کس پرتوافکن

همه اسرار غیبش حاضر هوش

نکرده جز گناه کس فراموش

شدش زان دست بالادست شاهان

که ننهد دست رد بر پر گناهان

زبس بر ترک بخشش نیست قادر

گنه بخشد چو گردد گنج آخر

بنوعی شأن اقبالش بلند است

که رد سازد گرش پروین سپندست

بدورانش رگ و نشتر بهم یار

چو انگشت طبیب و نبض بیمار

اگر از مهر بیند سوی آتش

شرر شبنم شود بر روی آتش

در اقلیمی که عدلش پاسبان است

ز ضبطش خانه بیدر چون کمانست

ببین ز اقبال شاه عدل پرور

بکنج هر دهی صد شهر بیدر

زبیم قهر شاه معدلت کیش

نیارد برد کس حق کس از پیش

بریگ تشنه آب ار بسپرد کس

صدف وارش به از اول دهد پس

زند گر بانگ قهرش بر ستمکار

ز صحرا سیل بگریزد بکهسار

چنان کوتاه شد دست ستم کیش

که نتواند زد آسان بر سر خویش

بدستش آلت شر تا نیابند

بدندان شیر ناخنهای خود کند

چو آید بر سر عاجز نوازی

کند با شعله خاری تیغ بازی

ضعیفان را قوی شد آنچنان دست

که خاشاکی ره سیلاب را بست

ببال قوت او کبک کهسار

زخون باز آرد رنگ منقار

تراست از خنده کبک آنچنان باز

که از بال پرش رم کرده پرواز

ز بس داغست از بیداد نخجیر

پلنگی می نماید در نظر شیر

شراب از مجلسش تا گشت مهجور

زبس دلباخت شد بیدانه انگور

شد آگه تا ز منع باده گردون

پرید از رو شفق را رنگ میگون

ز ایمانش قوی بازوی اسلام

ز آب تیغش آبروی اسلام

بهند از سنگ بتهای شکسته

عجب سدی براه کفر بسته

برای کسب آداب شریعت

بهند آیند ارباب طریقت

چو شمشیر غزا سازد حمایل

شود خورشید وش سر تا بپا دل

بمیزان دلیری از همه بیش

بوقت کار چون شمشیر در پیش

بجائی جرأتش پا می فشارد

که شیر از لرزه ناخن ها بکارد

ز تیغش سر بخاک راه همدوش

ززخم ناوکش دشمن زره پوش

سر گردن کشان و پای تیغش

ظفر یک گوهر از دریای تیغش

برید از وصف تیغش رشته حرف

ز گفتگو چه بربندم دگر طرف

در آرم در دعایش بعد از این دم

سخن را عاقبت محمود سازم

بخوبی تا شوم کشمیر مذکور

بعالم نام نیکش باد مشهور

کند دریوزه کوه پیر پیخال

زچتر دولتش رفعت همه سال

شمارهٔ ۱۷ - کتابه دولتخانه صفاپور

زهی دلکش بنای چرخ پایه

جهان از آب و رنگت برده مایه

بهار بوستان آفرینش

نظر باز جمالت چشم بینش

فتد عکست چو در آئینه صبح

نگنجد مهر خور در سینه صبح

صفاپور از تو زیبا روزگارست

بهار از پهلوی گل نامدار است

بر بام و درت کائینه زنگست

مجال دم زدن بر صبح تنگست

ورش گاهی مجال دم زدن هست

زخورشید آورد پیش نفس دست

شکوهت طاق کسری را شکسته

بپای کرسیت رفعت نشسته

ترا خورشید انور شد گرفتار

بسان آینه در بند دیوار

نشسته بر درت عیش زمانه

مربع همچو شکل آستانه

بسیرت گر بیابد مهر رخصت

شود خط شعاع انگشت حیرت

صدف تا باشد آب این خاک در را

فشرد از هر دو دست آب گهر را

رود از دیدنت چون هوش از کار

هوایت پاشدش آبی برخسار

نگه در دیده اول پای شوید

پس آنگه سوی گلزار تو بوید

در فیض و درت با هم نظر باز

همیشه چون ره دلها بهم باز

از آن منظور فیض آسمانی

که عشرتخانه شاه جهانی

سپهرت گر شرافت جاودان داد

ز یمن ثانی صاحبقران داد

شه روشندل از انوار تأیید

بفیض عام بخشیدن چو خورشید

از آنروزی که جان مهمان تن شد

دلش فیض الهی را وطن شد

از آن پرتو که او از غیب دیدست

بخورشید آینه داری رسیدست

اگر رایش نگردد پرتوافکن

نباشد خانه آئینه روشن

ز مهرش هر دلی گیرد سراغی

که اندر کعبه هم باید چراغی

حباب از حفظش ار یابد هوادار

جدا از بحر می ماند صدف وار

دویده ذکر خیرش در زمانه

چو اشعار کتابه دور خانه

دلش بیعلم کسبی هست روشن

نخواهد خانه آئینه روزن

جهان دایم از آن شاه زمانه

منور باد همچون چشم خانه

شمارهٔ ۱۸ - کتابه عمارت باغ فیض بخش

زهی دلربا قصر آراسته

بدل بردن چرخ برخاسته

کند آسمان چو تماشای تو

ستون وار بر سر دهد جای تو

درون و برونت تجلی سرشت

شده صرف تو آب و رنگ بهشت

سپهرت زبس دلربا دیده است

بگرد تو چون حوض گردیده است

متانت چنان کرده سنگین ترا

چو با حوض عکست شود آشنا

زنقلش چنان موج گردیده است

که چون سکه بر فلس ماهی نشست

چنان از طراوت شدی کامیاب

که از سایه ات حوض گردد پر آب

زهی دلگشائی هوادار تو

علاج دل تنگ دیدار تو

بدیوارت از دل فتد عکس راز

بنازم به بنای آئینه ساز

بآبی که گیرد زعکس تو نور

سیاهی توان کرد از بخت دور

زخاکی که از سایه ات یافت تاب

توان ساخت پیمانه آفتاب

بود فیض بخشی مسلم بتو

که روشن بود چشم عالم بتو

همای سعادت چو جوید مکان

بسرو ستونت کند آشیان

در ایوان ز نقاش مانی رقم

بود جلوه گر گلستان ارم

چو پرداخته صورت شاخسار

شده شکل نشو و نما آشکار

نگارد اگر صورت رزمگاه

غبارش شود سد راه نگاه

شجاعت ز صورت هویدا کند

طپیدن ز دل آشکارا کند

کشد صورت کینه در دل چنان

که افتد بچار آینه عکس آن

تنی را که از زخم سازد فکار

بود شکل جانش بلب آشکار

اگر مجلس بزم را کرده ساز

عیان گردد از تار آواز ساز

چو رنگ غم از می زداید زدل

پی رفتن غم نماید ز دل

چو سازد ز می شخص را تر دماغ

کشد صورت نشئه را در ایاغ

کشد شکل الحان مطرب چنان

که سیر مقامات گردد عیان

کند بزم را چونکه صورت پذیر

ز تخت شهنشاه گردون سریر

ز پیشانی شاه اقبال مند

مجسم نمودست بخت بلند

شه هفت اقلیم شاه جهان

فلک رتبه ثانی صاحبقران

زقصر جلالش جهان گوشه ایست

ز کشت جلالش فلک خوشه ایست

بقصری که قدرش گزیند مکان

کند سایه اش عار ازین خاکدان

بملکی که نور ضمیرش رسید

صدف سان شود خانه بی گچ سفید

بهر جا که باد عطایش وزید

زر از خانه چون غنچه گل دمید

بدوران حفظش بهر کشوری

چو گل مخزن زر ندارد دری

وزد بر زر گل چو باد بهار

بسوزد در آتش نگهبان خار

ز بسط حراست نبینی دگر

که قفلی شود چین ابروی در

در ایوان قدرش دبیر سپهر

که در نیک و بد شد مسیر سپهر

کتابه نویسی کند اختیار

مگر باعثی یابد از بهر بار

اساسست تا ناگزیر بنا

بود قصر اقبال او عرش سا

شمارهٔ ۱۹ - کتابه حمام پادشاهی

زهی از تو روی طراوت سفید

صفا را ز تو گرم کشت امید

سرور دل و راحت جان توئی

بعالم قدمگاه پاکان توئی

بوارستگی طبع همدم ز تست

سبکباری اهل عالم ز تست

بسویت گذر هر که افکنده است

لباس علایق ز بر کنده است

بارباب تجرید و اصحاب ترک

صریر درت گفته آداب ترک

چنین ترک و تجرید و این رسم و راه

نه در صومعه است و نه در خانقاه

به بی برگی از مسجدی رفته تر

زهی دامن افشان زهر خشک و تر

ز سامان بدانگونه بگسسته ای

که از بوریا نیز وارسته ای

ز تو کسب پاکی بر امتیاز

مقدم بود بر ادای نماز

تجرد اساسی و رخت سرا

نداری بجز اعتدال هوا

بود خلوتت در صفا چون حباب

سراپا طراوت تمام آب و تاب

ز آبت چو روئی مصفا شود

خط سرنوشتش هویدا شود

فروغ دو روشن روان یار تست

که با آب و آتش سر و کار تست

رخ لیلی و چشم مجنون نئی

جدا زاب و آتش دمی چون نئی

وجودی چو تو جامع آب و تاب

نیامد بدنیا مگر آفتاب

فروغیست با آب صافت قرین

که گوئی بآتش چو شد همنشین

نه تنها ازو کسب گرمی نمود

که هر روشنی هم بودش ربود

هر آنکس که شد خلوتت مسکنش

عرق تخم راحت شود بر تنش

ز تو روی گرم آنکه یکبار دید

ز آرامگاه خودش دل رمید

شد از گلخنت شعله تا کامیاب

دگر بهر مرکز نکرد اضطراب

ز خاکستر گلخن تو قضا

بآئینه دیده بخشد جلا

سپهریست سقفت که دارد مدام

فروزان نجوم ثوابت ز جام

ز الوان جام تو بر دور هم

زده چتر طاووس باغ ارم

سر خلوت از عکس انوار جام

ملون بساطیست فرش رخام

تمام آبروئی که سودی جبین

بپای شهنشاه روی زمین

سر سروران پادشاه جهان

بتأیید ثانی صاحبقران

بود خصمش از گریه آتشین

چو گرمابه با آب و آتش قرین

عدویش کزو عافیت راست عار

چو گلخن به تب باد پیوسته یار

زرویش بود صبح را آب و تاب

چو جامی که تابد بر او آفتاب

جهان یابد از لطف قهرش قوام

چو گرمابه از آب و آتش نظام

زخلقش چو گلخن شود بهره یاب

بگیرند چون گل زاخگر گلاب

در نفع لطفش بهر جا گشود

زآتش توان جامه گلگون نمود

وزد باد قهرش چو بر روزگار

ز حمام بر رو نشیند غبار

شمارهٔ ۲۰ - کتابه عمارت لاهور

زهی دلگشا قصر خاطرپسند

ز کرسی تو شأن رفعت بلند

ترا می رسد از سر کبر و ناز

که در روی قارون کنی پا دراز

اساس متینت درین خاکدان

بود لنگر کشتی آسمان

قوی دل بود عالم خاک ازو

نشان می دهد غور ادراک ازو

گرفت از فروغ تو صبح آب و تاب

بدانسان که آئینه از آفتاب

چنان یافت نور از فروغت رواج

که در شب نداری بشمع احتیاج

فروغ آنچنانت جهانتاب کرد

که شب سایه ات کار مهتاب کرد

یکی گشته سقف تو با آسمان

جدا نیست آئینه ز آئینه دان

بکرسیت رفعت قسم خورده است

که مثل تو دوران نیاورده است

بتو بسته دل آسمان آنچنان

که مادر بفرزند و قالب بجان

برای دوام بقا و ثبات

گلت شد سرشته ز آب حیات

چنان نوربخش و ضیا گستری

که در شب ز آتش نمایان تری

ز طرح خوش و شکل مرغوب تو

سزد بال طاووس جاروب تو

طراوت که از جان هوا خواه تست

ز احرام بندان درگاه تست

زحسرت به پس دیده در هر قدم

کس ار رفته زینجا بباغ ارم

تو از قدر و شأنی سپهر دگر

بود آفتاب شه بحر و بر

محیط کرم پادشاه جهان

جهانبخش ثانی صاحبقران

شه عدل کیش ملایک خصال

سلیمان جلال فلاطون کمال

ضمیرش بالهام همخانه است

خور ورای او شمع و پروانه است

فتد سایه قصرش ار بر زمین

دمد نخل طوبی از آن سرزمین

اگر خواهد از تندخویان وقار

شود شعله همچون ستون بردبار

زحفظش سفر بیخطر آنچنان

گه از دل رود حرف سوی زبان

جهان کهن راست بر وی نظر

چو پیری که او را بود یک پسر

اگر قصر والای اقبال او

ز سایه دهد خاک را آبرو

گیاهی کز آن خاک سر بر زند

بجای گلش چرخ بر سر زند

کند قهر او گر بدریا عقاب

بسوزد همه خانه های حباب

سعادت شده صاحب آبرو

ز دربانی قصر اقبال او

برفعت مثل تا بود لامکان

بود قصر جاهش ثریا مکان

شمارهٔ ۲۱ - کتابه دولتخانه پادشاهی

زهی دلنشین قصر خاطر فریب

غم از دلربائی بسان شکیب

زدیوار تو عکس گلهای باغ

نماید چو ز آئینه عکس چراغ

درون و برونت بسان حباب

سراپا لطافت تمام آب و تاب

حباب مربع اگر دیده کس

بدریای هستی تو باشی و بس

ز طومار ابری دهد نهر یاد

ز سقف تو تا عکس بروی فتاد

بنقشت فتد پرتو صبحدم

چو خاکی که پاشی بروی رقم

بجنب صفای تو بر چهره آب

زخجلت نقاب افکند از حباب

تو معشوق دهری بنقش و نگار

یکی از کهن عاشقان نوبهار

درت خوشتر از عارض دلبر است

که زنجیرش از زلف دلکشترست

برخسار در موج چوب چنار

پریشان تر از زلف بر روی یار

زاهل بصیرت که اینجا گذشت

که همچون کتابه بگردت نگشت

سراپا فرحبخشی و دلگشا

هوایت چو می غم ز خاطر زدا

دلیل فرحبخشی جاودان

دهنهای پرخنده نقل دان

درت ای چو قصر ارم دلپذیر

فرح را بخواند ببانگ صریر

چنان دلگشائی بود کار تو

که نقاش در نقش دیوار تو

نگارد اگر غنچه بر شاخسار

پس از لحظه ای گل شود آشکار

شب و روز در خدمت ناصبور

دوام نشاط و وفور سرور

سپهری و شاه جهان آفتاب

ز خورشید دارد فلک آب و تاب

بهار گلستان کون و مکان

جهانبخش ثانی صاحبقران

نگین خانه شد کلبه آرزو

لبالب ز گوهر شد از جود او

دل حرص از احسانش در زیر بار

سرا تنگ و مهمان درو بیشمار

بعهدش که دوران امنیتست

متاع سراها رفاهیتست

فراغت بدورانش در هر سرا

چو خوابست درخانه دیده ها

ز شمع ضمیرش سرای جهان

منور چو تن از چراغ روان

دلش را نشان کرده صبح صفا

چو سائل در خانه اغنیا

بود رای او شمع بزم وجود

که در پرتوش آفرینش نمود

که دید اینچنین شمع در روزگار

که در روز هم دهر بی اوست تار

کند حفظ او سقف را گر مدد

ز دیوار چون ابر دور ایستد

در ایوان ز نقاش مانی هنر

شود عرصه رزمش ار جلوه گر

بهر جا که شد تیغش افراخته

درو چون قفس رخنه انداخته

وگر صورت عالم آرای شاه

کند مجلس بزم را جلوه گاه

محاذی آن دست دریا شیم

از آن روی دیوار سر کرده نم

بدوران حفظ شه سرفراز

در خانه ها چون در توبه باز

شد از خانه ها پاسبان برکنار

چو از خلوت آینه پرده دار

کند سیل را سنگسار از حباب

بعهدش کند خانه ای گر خراب

ز بام فلک بفکند مهر را

ز دیوار آید اگر در سرا

گر از قلعه طبع چون آفتاب

دهد عالم خاک را آب و تاب

چنان خانه از گرد یابد صفا

که سر منزل دیده از توتیا

نه چوب عمارت همه صندل است

چو زین فرش هر خانه از مخملست

زجودش بهر خانه خوارست زر

چو در مخزن چشم عاشق گهر

بهر ملک او باد فرمان روا

چو در خانه خویش صاحب سرا

شمارهٔ ۲۲ - تعریف بارندگی و گل و لای دامن کوه کشمیر

در دامن کوه عیش احباب

کامل آمد چو می به مهتاب

برگ عشرت ببر چو گلبن

پا در گل و گل بسر چو گلبن

بگذشته گل از گل سر جمع

ماننده دود بر سر شمع

چون خامه سه دستگیر باید

تا از گل تیره پا بر آید

باران بخت سیاه را شست

آلودگی گناه را شست

شب ابر چو گرید از سر سوز

در کار بود چو شمع تا روز

چون ریزد اشک صبحگاهی

از چهره شب برد سیاهی

هم خیمه حباب وار در آب

ما چون موجیم جمله در تاب

در خیمه تر خزیده در هم

گوئی بگلی نشسته شبنم

ما را که خلاب زیر پهلوست

چون خاتم خواب سر به زانوست

چون خیمه کند چکیدن آئین

بگریزم ازو بخانه زین

با کاغذ طبع نازک ما

باران خصمی است بی محابا

گرید بر ما سحاب هر دم

خود کشته و خود گرفته ماتم

ابر از نظرم ز بس فتاده است

گویم که گهر حرامزاده است

طفل بد خوی ابر گریان

بر ما کردست دهر زندان

روزی باشد بماتم او

خود را بینم گشاده گیسو

داریم سه خوردنی فراوان

غصه، سرما و آب باران

زین ره کامد کدورت انگیز

هر اشهبی از گل است شبدیز

در بحر گل از گرانی تن

شد کشتی فیل لنگر افکن

فیلان در گل به جا نسپاری

گنبد به مزارشان عماری

اسب و فیل و پیاده با هم

غلطیده و آمده فراهم

افتاده به تنگنای در رنج

چون کیسه و مهره های شطرنج

اسب تازی ز گل نشستن

رفتار وزغ کند ز جستن

هر پالکئی که بد منقش

گردید ز گل چو ناو گل کش

هر گل که بخاک داشت پیوند

بسرشت بگل بسان گلقند

باران از بسکه شد مکرر

در چشم صدف گلست گوهر

از گل شخص ار بفرض رسته

درمانده به آب و پل شکسته

شمارهٔ ۲۳ - داستان سرکوبی و قتل ججهار سنکهه بندئله به سرداری اورنگ زیب پسر شاه جهان که بعد از وی بسلطنت نشست

کسی را بخت چون بردارد از خاک

ره سیلاب را بندد ز خاشاک

در آتش تخم امید ار بکارد

گلش بیش از شرر سر را بر آرد

همه پای کسان او را نوید است

بهر در هر چه قفل او را کلیدست

بصد زنجیر اگر پیوند دارد

گشادی لازم هر بند دارد

اگر در راه او هر گام چاهیست

برای حادثات او را پناهیست

رود هرچ از کفش زان بهتر آید

کند ره گم که خضرش رهبر آید

ز دنیا گر گریزد صاحب اقبال

چو سایه آیدش دولت ز دنبال

حباب از بحر اگر پهلو تهی کرد

بسوی خویش دریا بازش آورد

هر آنکس را که باشد بخت یاور

چو گل با زر همی زاید ز مادر

وگر بر روی کس طالع کند پشت

بکف چیزی نمی دارد جز انگشت

اگر چرخ و فلک در روزگارست

همه یارند تا بخت تو یارست

دمی کادبار دامن گیر گردد

دم عیسی دم شمشیر گردد

کسی کابست بهر دشمن خویش

شود آتش برای خرمن خویش

نبیند جز زیان از حسن تدبیر

به بند افتد زجوهر همچو شمشیر

برفعت گر نماید خودنمائی

فتد در خاک چون تیر هوائی

همه اسباب و جاه و ملک و مالش

وسائل گردد از بهر زوالش

اگر با بستر راحت شود یار

بپهلویش گل دیبا شود خار

فرو شد آبروی خود همیشه

خرد از بهر پای خویش تیشه

تنک ظرفی که دارد شیشه دربار

زند از ابلهی پهلو بکهسار

نحیفی کز عصا امداد جوید

رود با شیر از سرپنجه گوید

زحال مدبران تا پند گیری

بیارم بهر اینمعنی نظیری

بگویم قصه ججهار مردود

که آغازش چه و انجام چون بود

همین مدبر که بختش پشت داده

چو دود از آتش بر سنگ زاده

گران نخل خبیث و این بر اوست

ولی آن آتش این خاکستر اوست

در ایامی که تخت پادشاهی

بد از فر جهانگیری مباهی

شه جنت مکان شاه جهانگیر

مس بر سنگ را گردید اکسیر

نبودش گرچه پر اصلی شرفناک

کزینسان بایدش برداشت از خاک

مگر زو خدمت شایسته ای دید

باوج منصب و جاهش رسانید

بزرگش کرد و بر دولت ستم شد

میان قوم بندیله علم شد

سزاوار غلامی خواجگی یافت

زگمنامی برآمد راجگی یافت

همان ملکی که جا و مسکنش بود

باو از مرحمت اقطاع فرمود

وطن تا پر کناب و دیگرش داد

بصید ملکها بال و پرش داد

چو ریشه در وطن محکم فرو کرد

بملک دیگران آنگاه رو کرد

گرفتی از زمین داران ولایت

شه جنت مکان کردی حمایت

ز شاه امداد و مهلت از فلک یافت

غینمان را بسی سرپنجه برتافت

بدستش هرچه مال و ملک افتاد

شه جنت مکان آن را باو داد

اگر هندوستان را پاک می رفت

شه جنت مکان چیزی نمی گفت

چنان مشمول لطف پادشه بود

که طول ملک او یکماهه ره بود

بدولت بود تا شاه جهانگیر

ندید او آفت تغییر جا گیر

زبس ملکش مسلم بود او را

ز گلزارش نبردی باد بو را

زهر ده حاصل شهریش واصل

ز شهری دخل اقلیمیش حاصل

کسیرا کاینچنین نقشی نشیند

زرش در خانه دیگر جا نبیند

زبس بر خرج خلقش می فزودی

زر او را جوال از چاه بودی

زری کان یوسفش بود از عزیزی

بچاهش داشتی از بی تمیزی

کنون در جنگلش انبار گنجست

درختان ریشه هاشان مار گنجست

قضا را رفت بر سنگ از میانه

پسر شد صاحب اقطاع و خزانه

همه جا گیرها با یکجهان گنج

مسلم گشت بر ججهار بیرنج

بیکبار از غلط بخشی گردون

گدا گردید قارون قطره جیحون

شد آن کم اصل دون را کار بالا

بسان خس که سازد دیده را جا

پریشان روزگار بی سر انجام

بیکره مست گشت از باده کام

بلندی یافت دود آتش خس

زسیر دور پیش افتاد واپس

بروی کار خود چون دید آبی

غبار کوی پستی شد سحابی

تراویدی ازو گاهی تری ها

هوای سرکشی و خود سری ها

که ناگه روزگار دیگر آمد

زمان بی تمیزی ها سرآمد

ظهور دولت شاه جهان شد

جهان از ثانی صاحبقران شد

شهنشاه جهان دارای عادل

بجای خود نشان حق و باطل

تف قهرش بجان خودپرستان

بجا، مانند آتش در زمستان

حقیقت دان راز آفرینش

بنزد فطرتش دانش چو بینش

عیار راستان و کج نهادان

چو گیرد پا به بخشد در خور آن

بجز ابرو که بر بالای دیده است

کسی ناراستی بالا ندیده است

بخدمت بنده هایش صف چو بندند

بحد خویشتن پست وبلندند

تمیزش هر که را جائی نموده است

بچشم هیچکس خارج نبوده است

همیشه در مقام خود بپایند

تو پنداری ز موسیقار نایند

بلند آوازه بادش ساز تمییز

که این ساز است بر دلها فرح بیز

من ار چه از غلامان کمینم

ز موسیقار نای آخرینم

نیم در فکر بالا دستی خویش

بلند آوازه ام از پستی خویش

بعالم پادشاه قدردان اوست

کزو برد آب و آتش دشمن و دوست

بتخت پادشاهی چون بر آمد

سران ملک را پا از سر آمد

بدرگاه آمدند اشراف و اعیان

همه با پیشکشهای نمایان

شهنشه را مبارک باد گفتند

بجبهه خاک آن درگاه رفتند

خرد ججهار را هم راهبر شد

سوی درگاه شاهنشه بسر شد

در آغاز جهانداری و شاهی

نگردد تا شکسته دل سیاهی

بلطفش پادشاه از خاک برداشت

همه اطورا او نادیده انگاشت

همه اوضاع او شاه خطاپوش

نمود از مصلحت عمدا فراموش

بتسخیر دکن افواج منصور

روان می شد، برفتن گشت مأمور

همیشه در دکن تا بود پیکار

در آن لشکر کمک می بود ججهار

اگر گاهی خودش اندر وطن بود

پسر از جانب او در دکن بود

بدین مقدار خدمت شد مسلم

ز بی لطفی شاهنشاه عالم

مقرر شد بر او جاگیر و مالش

که آمد ناگهان وقت زوالش

در ایامیکه سال هشتمین بود

که شه فرمانده روی زمین بود

ز بخت تیره روز خویش شب کرد

پسر را بی سبب ز آنجا طلب کرد

پسر برگشت و کار او دگر گشت

بنای دولتش زیر و زبر گشت

پسر گویا که بودش کوکب بخت

کزین رجعت برو شد کارها سخت

چو شاهنشاه ازین معنی خبر یافت

عقاب انتقامش بال و پر یافت

غضب اول بدینسان مصلحت دید

که باید این بساط فتنه برچید

رهد تا خاطر از اندیشه او

زین باید بریدن ریشه او

بکشتن چونکه داری دست بر مار

که می گوید بافسونش نگهدار

چو دل از دیو در اندیشه باشد

همان بهتر که اندر شیشه باش

چو صیدت دارد آهنگ پریدن

بهست از بال بر بستن بریدن

ز بد اصلان چو شوئی گرد افساد

بآب تیغ باید شست و شو داد

دم تیغ غضب گر خونچکان بود

ولی پای ترحم در میان بود

نبودش تا بکشتن شاه همراه

ولی می خواست او را سازد آگاه

ز خواب غفلتش بیدار سازد

ز مستی زرش هشیار سازد

در آن گوشی که از پندش ملالست

بجای گوشواره گوشمالست

فزون از منصبش چون داشت جاگیر

محالی چند را فرمود تغییر

بآن بد گوهر برگشته ایام

ز درگاه معلی رفت پیغام

که تقصیرات تو از حد فزونست

بعفو ما همینت رهنمونست

که از جا گیر بعضی واگذاری

بدرگه پیشکش را هم سپاری

نه این خواهش طمع در مال او بود

که تدبیر صلاح حال او بود

چو دو نان را سر و سامان بود جمع

چو آبی دان که در کشتی شود جمع

نمی باید که در کشتی بود آب

تهی بهتر کف سفله ز اسباب

زیان بیند ز رفعت آدم خام

نمی باید که باشد طفل بر بام

دنی را پایه بالاتر نهادن

بدیوانه بود شمشیر دادن

فلک بر کندنش را داشت در سر

نه از جا گیر دل کنده نه از زر

جهالت بین که با این بخت بیمار

نکرد از هر دو پرهیز آن ستمکار

چوبر رنجور رفتن گشت روشن

بود پرهیز را وقت شکستن

زجای محکم و جمعیت خویش

غروری داشت آن مدبر ز حد بیش

سخن کوتاه آن مردود گمراه

بکوه و جنگل خود رفت از راه

ره عصیان شاهنشاه سر کرد

خس آمد شعله را از خود بتر کرد

چو شد معلوم رای عالم افروز

که شد وقت زوال آن سیه روز

سپاهی در رکاب شاهزاده

که از اقبال کشورها گشاده

یگانه گوهر دریای شاهی

سراپا جوهر از فیض الهی

سخن از پردلی در شیر دارد

چو جوهر تکیه بر شمشیر دارد

ز تأیید الهی پرنصیب است

زفر ایزدی اورنگ زیب است

پی تأدیب او گردید راهی

کز آب تیغ شوید روسیاهی

سپاهی یکدل و رزم آزموده

چو نون اندر میان جنگ بوده

نگشته نامشان آلوده ننگ

همه تن روی چون آئینه در جنگ

همه در سخت جانی همچو سندان

بگاه رزم چون سوفار خندان

بسرعت شاهزاده آنچنان راند

که گرد لشکرش از همرهی ماند

بره می کرد چون خورشید شبگیر

که صبح دولتش گردد جهانگیر

درآمد چون بملک آن بداختر

رهش بر کوه و جنگل بود یکسر

بجنگل هادر آمد بیمحابا

بلی از بیشه شیران را چه پروا

کجا در جنگلش راه سوار است

که در هر گام تنگی راهوار است

زتنگی مار اگر آنجا درآید

نخست از پوست می باید برآید

گشاید از فضایش مرغ اگر بال

بسیخ خار گردد بند در حال

زبس طوطی خلش می بیند از خار

زسر تا پا بود همرنگ منقار

درخت از بس که در خرگه درون بود

سپاهی را از سر رفتست دستار

درخت جنگلش مانند رهزن

برآرد رهروان را جامه از تن

ز تنها جامه از بس می کند خار

سپه عریان بود پوشیده اشجار

درختان از سواران زره پوش

همه از تنگی ره حلقه در گوش

بجنگ خار دامان و گریبان

چنان عاجز که لب در زیر دندان

چو دست بازداران جامه از پوست

اگر پوشند خاری چند با اوست

چه می دوزد ندانم سوزن خار

که در رخت کسی نگذاشت یک تار

درین جنگل بدست افتد اگر راه

تمام راه یا کوهست یا چاه

بتنگی راه چون دست هنرمند

درو رهرو بسان نبض دربند

ره پست و بلندش همچو تشدید

پی معنی بسختی وضع گردید

بهم چسبیده اشجارش چو شانه

رهی باریک چون مو در میانه

دل لشکر بجا و طبع صافست

که هر کس را که بینی موشکافست

کمانها از درختان در کشاکش

بشاخی مبتلا هر بند ترکش

دم اسب از قفا در چنگ خاری

عنان پیچیده اندر شاخساری

اگر جنگل و گر کوه و کمر بود

برفتن شاهزاده گرم تر بود

در آن جنگل که خورشید جهانگیر

کف خاکی ازو نا کرده تسخیر

بضرب تیغ جا می کرد و می رفت

چو آتش راه وا می کرد و می رفت

چنان رفت اینچنین ره را بسرعت

که آن مردود مست خواب غفلت

ز تیغ برق او بیدار گردید

چو خواب آلوده ای از تاب خورشید

دمی آگه شد آن مغرور سرمست

که فرصت همچو دولت رفته از دست

چو طوفان بلا را موج زن دید

بخود از بیم همچون موج لرزید

بدریا جنگ کردن حد خس نیست

مصاف باز در شأن مگس نیست

سر خود را ودست اهل و فرزند

گرفت و دل بحسرت از وطن کند

خزانه آنچه بتوانست برداشت

دگر زر را بجنگلها همه کاشت

زری کز ضبط آن عاجز شد انبار

کجا گنجد به پشت بار بردار

وداع دولت و مال و وطن کرد

ز راه جنگل آهنگ دکن کرد

هنوزش بخت اگر همراه می بود

ز عفو پادشاه آگاه می بود

بدریا قطره گر کرد التجائی

ببحر مملکت می یافت جائی

ز خانان دکن دولت فزون داشت

بضرب تیغ ایشان را زبون داشت

چو پیش آمد کنون روز سیاهش

دکن خوبست اگر گردد پناهش

چو منکوب از وطن در رفت ججهار

شکارافکن درون آمد جهاندار

نخستین فوجی از افواج منصور

روان کرد از پی بد اصل مقهور

پس آنگه رو بضبط ملک آورد

ز هر جا مردم او را طلب کرد

فراوان قلعه بودش پر ذخیره

ز هر یک دیده بیننده خیره

بخدمت قلعه داران رو نهادند

کلید قلعه ها بوسیده دادند

بگردون قلعه ها افراخته سر

همه چون قلعه افلاک پر زر

بنفرین توپهایش لب گشاده

بر آنکس کس عبث از دست داده

دل هر ضرب زن مشتاق ججهار

بنعره هر کدام او را طلب کار

همه خمیازه کش از بهر اویند

کشیده گردن اندر جستجویند

همه از برجها سر برکشیده

براه او همه تن گشته دیده

بهر قلعه ز سر بگرفته تا بن

نیابی خانه بی زر چو گلبن

زخاک هر سرا گاه تیمم

شدی چون مهر زرین دست مردم

بنازم آن کریمی را که بیرنج

کرم کرده بیک مار اینقدر گنج

زبس کز رفتن زر بود در بیم

پی حبس اسیران زر و سیم

سیه چاهی بهر باغ و سرا داشت

بغیر از خانه بندی قلعه ها داشت

دل زندانیان را شاد کردند

بحکم شاهشان آزاد کردند

شدند از قعر چاهستان خواری

باوج فیلها اندر عماری

بپانصد فیل مست کوه بنیاد

زر او رفت سوی اکبرآباد

بخاک جنگلش پاشیده دینار

چو مهر از فرجه اوراق اشجار

زبس در هر کوی زر کرد پنهان

بلند و پست ملکش گشت یکسان

ز زرها بسکه در خاکست انبار

بود گاو زمین یک بار بردار

سراپا مرز و بوم آن بد اختر

تمامی چاه بود و چاه پر زر

بسی بختم به پستی مبتلا ساخت

بچاهی اینچنین هرگز نینداخت

مگر افتد رهش ناگاه در چاه

سپاهی چشم پوشیده رود راه

بزیر هر بنا زرها زمین گیر

بملکش خانه کندن بود تقصیر

زمین قلعه یکسر چاه پر زر

حصارش گرد غربالست چنبر

تهی کردند هر جائی که زر داشت

که تخم افشاند بر خاک و که برداشت

سپاهش بسکه زر در جنگلش یافت

ز فکر نوکری اندیشه برتافت

که سربازی کند چون هست سامان

کمر ترکش کشد یا بار همیان

زبس در سرزمینش مار مخفیست

بملکش مشت خاکی بی کجه نیست

تمام از کنجکاوی گشت ظاهر

چه چاره چون کجه گل کرد آخر

بملکش جای خالی از خزینه

نمی شد یافت چون صندوق سینه

سخن تا کی کنم از خاک و از زر

بگویم قصه آن خاک بر سر

چو لشکر از پی او شد روانه

پس از ده روز فرصت در میانه

گرفتند از همای فتح پر وام

رهانیدند از خود مرغ آرام

سپاهی را ز بالا خانه زین

نشد فرصت که آید سوی پائین

همه بر دامن زین بسته دامان

نشسته چون نگین اندر نگین دان

چو مکث آبخوردن اسب کردی

سوار از غصه خون خویش خوردی

در آن ره فرصت خوردن همین بود

بوقت تنگ مرگش همنشین بود

ز بس تعجیل مردان صف کین

چو مخمل خوابشان در خانه زین

کسی کو را بغیرت بود پیوند

زره همچون پلنگ از تن نمی کند

بسان استخوان پهلوی مرد

زمانی از بدن ترکش نمی کرد

نگشتی خنجر کین دور از مشت

زبردستان شده جمله شش انگشت

کمان گاهی بچنگ و گه ببازو

نشد بالا نشین مانند ابرو

دلیرانی که داد سعی دادند

قدم در عرصه مردی نهادند

یکی زانجمله عبدالله خان بود

که سردار دلیران جهان بود

فراوان رزم چون شمشیر دیده

گل پیروزی از هر جنگ چیده

همه تدبیر و حزم از بخت بیدار

زبس تمکین بسرداری سزاوار

چنان در جنگ پارا می فشارد

که طوفان نقش پایش برندارد

دگر خان جهان کز آب شمشیر

بشست از دهر حرف جرأت شیر

اگر تیغ جهادش آبدارست

نمش از جویبار ذوالفقار است

تن تنها بیک لشکر برابر

بضرب تیغ بر اعدا مظفر

بدست جرأتش پیوسته شمشیر

ملازم همچو پیکان بانی تیر

دلیر رزم دیده خان دوران

چو شمشیر است در هیجا نمایان

زسیمایش دلیری هست ظاهر

بلای جنگ را پیوسته صابر

فدائی وار در خدمت کند زیست

شهنشاه جهان را او نصیریست

سپه داران که بردم نام ایشان

می دیگر بود در جام ایشان

همه از نشئه جام سیادت

گه رزمند سرگرم شجاعت

از آن در جنگ شیر کارزارند

که از شیر خدا میراث دارند

گریزی نیست سید را ز شمشیر

که بی چنگال نبود پنجه شیر

غرض کاین نامجویان سرافراز

که بودند از تعاقب در تک و تاز

نیاسودند همچون برق در راه

بآن مقهور برخوردند ناگاه

چو آب تیغ گردیدش گلو گیر

پی جوهر ز جا برداشت شمشیر

میان راچپوتان رسم اینست

که در هیجا چو وقت واپسین است

کشند اهل و عیال خویش یکسر

بنام این غیرت بیجاست در بر

چو جوهر خواست کردن آن بداندیش

گرفت اول کشش از مادر خویش

بجا آورد حق مادری را

نمود از جوهرش بیجوهری را

چو هنگام حلالی خواستن بود

بدینگونه حلالی خواست مردود

عجب نبود اگر زینگونه باشد

که کار هندوان وارونه باشد

سزای خویش دید آن مادر پیر

چرا بدهد بدین فرزند کس شیر

نشد فرصت بقتل دیگرانش

که لشکر می گرفتی در میانش

همین با او پسر زانجا بدر رفت

دو گامی صید بسمل پیشتر رفت

ازو اسباب و فیل و اسب و مالش

بدست لشکر آمد با عیالش

باو چیزیکه بود از بود و نابود

پشیمانی بدو آن نیز بی سود

سراسیمه بجنگل شد گریزان

بفرق دولت خود خاک بیزان

بکوی ایمنی می جست راهی

طلب می کرد از هر سو پناهی

ندید از چار سو یک چار دیوار

که یکدم باشد او را پرده کار

بفکر قلعه های محکم خویش

چو افتادی گرفتی ماتم خویش

بی پنهان شدن گر بود شاهی

شمردی بهر خویش آنرا پناهی

زچندین چاه پر زر آن سیه روز

بیک چاه تهی راضی بد آنروز

بسی بالید بیجا و بجا کاست

غروری آنچنان این عجز می خواست

سراسیمه هراسان و پریشان

بجنگلها دو روزی شد گریزان

نه غمخواری نه یاری نه پرستار

پسر همراه او بودی وادبار

که ناگاه از قفاشان در رسیدند

بچشم خود چو مرگ خود بدیدند

نه دست از لرزه چسبیدی بنخجیر

نه کردی پا ره بگریختن سیر

چو شانه گر همه تن دست و پائی

گه دهشت بموئی بر نیابی

بهم پیچم سر زلف سخن را

سرش بدرود کرد از تیغ تن را

سر بیمغز را بالا کشیدن

چو خود را گم کنی یابی سزا را

زشمع آموز طرز خودپسندی

فروتن زیستن با سربلندی

پسر چون همرهی را خوب می کرد

بآن راهی که رفت او روی آورد

دو سر بر یک سنان یکبار در شد

حساب هر دو آخر سربسر شد

بیک نیزه دو سر را شد سر و کار

بشمعی شد دو پروانه گرفتار

همه اهل و عیال و مال یکسر

بدرگاه آمد و سر نیز بر سر

پی نظاره لشکر رفت بیرون

تماشائی گرفته کوه و هامون

سرش از نیزه شد با کوه همدوش

اسیران جمله با هامون هم آغوش

عجبتر اینکه از بهر تماشا

سر ججهار هم بر رفت بالا

بود معذور در این سربلندی

تماشا خوشتر آید از بلندی

تماشائی این ادبار و نکبت

همین تنها نیند ارباب صورت

که اکثر اهل معنی محو اینند

زفکر او بحیرت هم نشینند

که با آن دولت و اقطاع معمور

بآن سامان در آفاق مشهور

چه پیش آمد که زانسان در وطن رفت

باین خواری برون زین انجمن رفت

شهنشاه جهان از وی چه میخواست

که پشت طاقتش از بهر آن کاست

اگر یکباره از اموال و جاگیر

طلب می کرد بهر رفع تقصیر

بده منت بجان نه کامران باش

بدولت همچو دیگر بندگان باش

اگر ملکست ور سامان و جاهست

چو نیکو بنگری از یاد شاهست

اگر خواهد حق خود را شهنشاه

چرا باید بدل یابد ره اکراه

بلی پس دادن مال امانت

بود دشوار بر صاحب خیانت

اگر صد ملک همی خوانند جهاندار

بده بی گفت و از جاگیر بردار

بزر مقدور بودش جان خریدن

بدینسان گوهری ارزان خریدن

ولیکن خستش فتوی چنین داد

که زر در خاک باشد عمر بر باد

بزر دادن نشد راضی و شر داد

همه جا گیرها را سربسر داد

چه جاگیری یکی اقلیم زرخیز

هوایش بر تهیدستان فرح بیز

نهالی کز زمینش می کشد سر

بود چون شمع برگش سر بسر زر

بجنب هر دهش مصر است رستا

زهر شهریش اقلیمی است رسوا

رعایا آنچنان سرمایه دارند

که گوهر را بجای دانه کارند

رعیت حق گذار و ملک معمور

ز ثروت صاحب خرمن بود مور

نیابی بی زراعت یک کف خاک

همه سرسبز چون بستان افلاک

گدای هر درش از پشتی زر

مقدم را همی داند مؤخر

چنان دهقان در نفعش گشوده

که گر جو کاشته گندم دروده

بجنت فیض خاکش نفع اکسیر

سموم بادیه است و باد کشمیر

بروی کشت خطهای نباتات

کشیده میل زخم چشم آفات

میان کشتها از فیض بسیار

بسرسبزی علم شد نیشکر زار

بنار ازین شکر بالا کشیده

بدرد تلخ کامان هم رسیده

بشیرینی چنان دل از کسان برد

که زخم نیزه اش را می توان خورد

نه تنها باد مست از صحبت اوست

که افیون هم هلاک قامت اوست

حواری طره زانسان کج نهاده

که دهقان دیده دل از دست داده

ز مرواریدهای طره خویش

همه تفریح بهر قلب درویش

کسی کم دیده زینسان گوهر ارزان

کزو شد پخته نان تنگدستان

ز کشت گندمش دل ناشکیبست

که گندم خود ز اصل آدم فریبست

درین ملک آفت خشکی است نایاب

که باشد هر دهی را چند تالاب

همه در پا صفت پیوسته در جوش

کشد موجش کنار ده در آغوش

چه مصر و شام و چه بغداد و تبریز

ندارد حاصل این ملک زرخیز

یکی از پر کناب آن جبهره است

که در پر حاصلی در شهر شهره است

در آن عرصه است سیصد چاه لبریز

کز آبش کشت دهقانست زرخیز

چنان موجش برد زنگ از دل تنگ

که از آبش نگیرد آینه زنگ

فرار از موج تیغ او گزیده است

از آنرو ساحلش را کس ندیده است

کنارش چون میان دلبران است

که از چشم تماشائی نهان است

یکی کوهست سد آن خدائی

کشیده تر ز ایام جدائی

زبس موجش بفکر سرفرازی است

بتیغ کوه گرم تیغ بازیست

بسنگ کوه موجش تیغ ساید

که آسان تر سر غم را رباید

زخاطرها گره ازبس گشودست

همیشه ناخن موجش کبود است

ز مرغابی گرفته موج پر وام

اگر گاهی بساحل برده پیغام

بود اسباب دورش از محالات

تسلسل را ولی از موجش اثبات

بروی دف اگر آبش فشانی

اصولی را نگیرد جز روانی

سخن را بسکه توصیفش روان کرد

ورق را در سفینه بادبان کرد

بود مانند آتش در عزوبت

بکام عاصیان باران رحمت

بکام دل گرش نظاره خواهی

همه تن دیده شو چون دام ماهی

شرف آنوقت پیدا می کند ماه

که عکسش را بود در آب آن راه

بنوعی در شفا بخشیست کامل

که استسقا شود زین آب زایل

نسیمش جانفزا و دلنشین است

هوای عالم آب اینچنین است

چو آید این محیط اندر تلاطم

کند از ترس موجش دست و پا گم

اگر لنگر شود کشتی سراپا

رود از پیش موجش باز از جا

زموجش گه تعدی گاه انصاف

گهی شمشیر گر گاهی زره باف

نسیم پر نمش پیوسته مطلوب

برای گرد غم آبست و جاروب

چنان غالب بود سردی بر آبش

که نتوان گرم گرداندش بر آتش

نباشد موجه اش از آب بیتاب

که گیرد لرزه اش از سردی آب

سپندی کاب از این تالاب خورده

شود از صحبتش آتش فسرده

دوات از قطره اش گیرداگرنم

نه پیوندد حروف از لرز، بر هم

ز آب سرد آن هر کس دمی خورد

ز آب زندگانی گشت دلسرد

بکشت آرزوها چون گذشته

برات تشنگان بر یخ نوشته

بنوعی صاف کز یک آب خوردن

شود فانوس آسا سینه روشن

نهالی کز زلالش پرورش دید

توان از چوب آن عینک تراشید

اگر آید بخواب کور آبش

بسازد دیده روشن چون حبابش

درین دریا اگر ریزند اخگر

بدارد روشنش چون چشم اختر

چراغ فکر اگر روشن نسوزد

بوصف آبش آیم برفروزد

گلیم بخت را اینجا توان شست

نباشد بازوی طالع اگر سست

نمی آرم زد از شیرینی اش دم

که می چسبد لبم زین حرف بر هم

نخود را گر بکشت این آب بندی

ز تأثیرش شود دربار قندی

بهر سو نهرها زان گشته جاری

همه لاینقطع چون فیض باری

نهال بخت دهقانان از آن سبز

زمین زین نهرها چون آسمان سبز

چو آید کشته ها را وقت حاصل

زنهری حاصل شهریست واصل

چنین ملکی کز آنسان بوده آباد

ز کف با جان و مال خویشتن داد

بجز هندوستان عشرت انگیز

کجا یابی بدینسان ملک زرخیز

بنازم وسعت هندوستان را

گشاده عرصه دارالامان را

جهان هند است و غیر از اوست گوشه

همین خرمن بود باقیست خوشه

طرفداران همه گوشه نشینند

از این خرمن که بینی خوشه چینند

از اینجا دولت شاه جهان بین

شکوه ثانی صاحبقران بین

که کمتر بنده اش را بود تنخواه

چنان ملکی که باشد جای یک شاه

چو من پابند پس ارکان دولت

قیاسی کن از اینجا شأن دولت

از آن دریا که خس اندوخت گوهر

نهنگان را چه خواهد بودبنگر

شهان گر ملک خود را واگذارند

بخدمت رو باین درگاه آرند

فزون از ملک خود پابند جا گیر

که از کس جا نباید کرد تغییر

ببزم هند اگر عالم نشیند

کس از پهلوی کس تنگی نبیند

چنان باید بلی سامان شاهی

که باشد قدرت عالم پناهی

همیشه تا که از دولت نشان باد

پناه پادشه شاه جهان باد

ترجیعات و ترکیبات

شمارهٔ ۱ - ساقی نامه : ساقی خبرت نیست که ایام بهارست

شمارهٔ ۲ - در رثاء حاج محمد جان قدسی و تاریخ فوت او

شمارهٔ ۳ - ترکیب بند در تهنیت نوروز و مدح شاه جهان : باد نوروزی ببستان مژده ها آورده است

شمارهٔ ۱ - ساقی نامه

ساقی خبرت نیست که ایام بهارست

این بیخبری مژده صد بوس و کنارست

در دست خرد چند توان دید عنان را

ساقی بده آن باده که بر عقل سوارست

آن باده که از پرتو آن پنبه و مینا

افروخته مانند انار و گل نارست

آن باده که چون فوج کشد لشکر اندوه

یک کاسه آن از پی یک شهر حصارست

آن آتش افروخته کز گرمی وصفش

چون رشته گوهر نفسم آبله دارست

از چهره ساقی بود آشفتگی زلف

سودازده را موسم آشوب بهارست

بی جلوه مینا که برد گرد کدورت

ساغر نگشاید نظر از بسکه غبارست

من کیستم، آن مست که ترکیب وجودم

از خاک در میکده و آب خمارست

هرچند که درهم ترم از تار گسسته

شیرازهٔ احوال من از نغمهٔ تارست

در حیرتم از زاری طنبور که این طفل

بدخو شود آندم که در آغوش و کنارست

جان در گرو ساقی و جان رهن مغنی

هوش و خرد باخته خود در چه شمارست

دلبستهٔ سازیم و اسیر مِیِ نابیم

گه موج شرابیم و گهی تار رُبابیم

ساقی بده آن آینه صورت و جان را

آن صیقل مرآت دل و تیغ زبان را

زین باده صبوحی نتوان زانکه بیک جام

خورشید دماند ز جبین باده کشان را

در جام دهن نه، چو حباب، ار نتوانی

برداشتن از رعشه زجا رطل گران را

سر رتبه ز می یافته و چرخ ز خورشید

بی آینه قدری نبود آینه دان را

از پرتو این باده شب از دهر نهان شد

صد شکر که برچید شب جمعه دکان را

کشمیر و بهارست و سر روزه نداریم

زاهد بمحرم فکنیم این رمضان را

ساقی نیم از حال خود آگاه، بمن ده

آن آینه صورت احوال نهان را

کج کج رود از مستی و هر سوی فتد تیر

زین باده اگر آب دهی چوب کمان را

گر حدت این باده بفولاد دهد آب

نشتر چه عجب گر بگشاید رگ کان را

آن باده پرزور که سرپنجه تاکش

از خود بفشاندن ببرد رنگ خزان را

از ناخن موجش نتوان رنگ حنا شست

زین باده اگر مایه دهی آبروان را

وقف کمر مطرب و ساقیست دو دستم

کو دست دگر تا بکشم رطل گران را

دلبسته سازیم و اسیر می نابیم

گه موج شرابیم و گهی تار ربابیم

در کلبه ما تا بکمر موج شرابست

تا ساغر تبخاله ما پر می نابست

گر سر بفلک می کشد ایوان منقش

در خاک اگر نیست خمی خانه خرابست

هر جا که می و مطرب و معشوق دهد دست

معموره آراسته عالم آبست

می نوش که چشم بد ایام درین فصل

پیوسته بخوابست اگر چشم حبابست

خوش گفت فلاطون بسکندر که درین دور

گر سد غمی هست همین سد شرابست

غیر از لب کم حرف تو ساقی نشنیدم

جائیکه میان می و ساغر شکرآبست

از مدرسه بگریز که بس تیره درونی

در پهلوی هم تنگ چو اوراق کتابست

محروم ز می زاهد ازین عقل تنک شد

کشتی نتوان راند بهر جا تنک آبست

جز چهره می چشم حباب قدح ایام

در خواب چه دیدست که پیوسته بخوابست

زآب خضر و ملک سکندر نشکیبد

آن رند که بی مطرب و ساقی و کبابست

دلبسته سازیم و اسیر می نابیم

گه موج شرابیم و گهی تار ربابیم

ساقی بده آن گرمی هنگامه جم را

گلدسته رنگین گلستان ارم را

زینسان که رسد محنت ایام پیاپی

وای ار نرسانی دو سه جام پی هم را

هر گاه بمن دور رسد بوسه حسابست

ساقی بحریفان برسان باده کم را

آن می که نهی خشت خمش گر بسر خویش

از پای کشد راحت او خار الم را

آن باده که در کام دوات ار بچکانی

از تار رقم بخیه زند چاک قلم را

آن باده که از حدت آن محو توان کرد

از لوح دل برهمنان نقش صنم را

آغاز بهاریست که بر سبزه تازه

گر پای نهی پی کنی آهوی حرم را

از سبزه شکفتست کنون هر گل خاکی

زان سان که بود تازگی سکه درم را

ترسم که شود سد ره نشو و نمایش

این ابر که بر سبزه نهادست شکم را

داغم ز خط ساقی و از موج قدح هم

بهر چه بر آئینه نگارند رقم را

شوخی که بود ساقی ما مطرب ما اوست

بگذار که قربان شوم آن تیغ دو دم را

دلبسته سازیم و اسیر می نابیم

گه موج شرابیم و گهی تار ربابیم

مستیم و عنان دل خودکام نگیریم

تا جام بود عبرت از ایام نگیریم

بی مِی به گلستان جهان عزت ما چیست

چون لاله کبابیم اگر جام نگیریم

هر لحظه ز ساقی طلب باده ضرورست

بیقدر بود هر چه بابرام نگیریم

زینسان که جهان را خبری از غم ما نیست

ما هم خبری از غم ایام نگیریم

خاکی که ملایم شود از سایه تاکی

بر سر کمش از روغن بادام نگیریم

موجیم که آسودگی ما عدم ماست

ما زنده به آنیم که آرام نگیریم

ما را که بتزویر و حیل نیست سر و کار

آن صید حلالست که در دام نگیریم

زینسان که زمی آینه طبع جلا یافت

زنگ ازتری طالع خود کام نگیریم

قرض رمضان نیست که واپس نتوان داد

از پیرمغان باده چرا وام نگیریم

دیدیم که بر روی نگین نام چه آورد

تا ننگ بود ما طرف نام نگیریم

ما هیچ نداریم جز از ساقی و مطرب

منت نکشیم از کس و انعام نگیریم

دلبسته سازیم و اسیر می نابیم

گه موج شرابیم و گهی تار ربابیم

زاهد که بود تیره شب صبح نمائی

در ظاهر پاک آینه روی ریائی

با آنکه شود گرد ز دامان ترش گل

گیرند همه دامنش از بهر دعائی

در بادیه زهد، اگر راهنما اوست

مشکل که برد جاده هم راه بجائی

ما را زحدیث می و ساقی که بدر برد

مستیم و عجب نیست ز ما لغزش پائی

مشاطه آئینه بود روی تو ساقی

آنرا که بود جام میش روی نمائی

خوش گوشه امنیست خرابات که آنجا

صد توبه شکست و نشنیدیم صدائی

در میکده هر بیسر و پا را قدحی هست

آراسته هر ذره بخورشید جدائی

عمامه تزویر برهن خم می کن

ای شیخ که در صومعه بی برگ و نوائی

ساقی ز پی نرگس بیمار تو دایم

برداشته مژگان بخدا دست دعائی

از بخت بجز نغمه و می ملتمسی نیست

گر هیچ نخواهیم کم از آب و هوائی

دلبسته سازیم و اسیر می نابیم

گه موج شرابیم و گهی تار ربابیم

خون در قدح باده کشان گر رمضان کرد

عید آمد ودر کاسه تقوی به از آن کرد

ساقی نه چنان تن بادا داد که مستان

یکشب بتوانند قضای رمضان کرد

خم گرچه بسی دست نشان همچو سبو داشت

یک یک بسوی محفل احباب روان کرد

با آنکه علاج همه دردی ز شرابست

چون شیشه تهی گشت علاج خفقان کرد

هرچند که پر رفت و تهی باز پس آمد

ساقی بسفر کشتی می باز روان کرد

آن باده که گر شیشه می در بغل آید

چون غنچه گل جامه ازو رنگ توان کرد

تا باده بود شور و شر از بزم نخیزد

آنگه که ز می جام تهی گشت فغان کرد

بگذار که دودی کند آن آتش پنهان

در خرقه چه شد زاهد اگر شیشه نهان کرد

با توبه و پیری سخن از ساقی و می چند

خود را نتوانم چو بافسانه جوان کرد

هرچند غزل گوئی و مستی فن ما نیست

چون طرح غزل کرد ظفرخان چه توان کرد

دلبسته سازیم و اسیر می نابیم

گه موج شرابیم و گهی تار ربابیم

شمارهٔ ۲ - در رثاء حاج محمد جان قدسی و تاریخ فوت او

چون ننالم که خزان گشت گلستان سخن

رفت در موسم گل رونق بستان سخن

در بهاریکه شود نقش قدم چشم براه

رفت در خاک خرد چشمه حیوان سخن

طالب گوهر معنی بکجا روی نهد

روی در خاک نهان کرد چو عمان سخن

تیره شد مشرق خورشید معانی افسوس

محو شد مطلع برجسته دیوان سخن

سر سردفتر شیرین سخنان قدسی رفت

تلخ در کام جهان شد شکرستان سخن

شعر را گاه رقم فاصله از مصرع نیست

گشته در ماتم او پاره گریبان سخن

سینه چاک قلم رخت سیاه معنی

از چه باشد بجز از ماتم احسان سخن

شعر موزون نتوان کرد که از نظم افتاد

کشور معنی از رفتن سلطان سخن

پای تا سر همه چون سلسله آیم بفغان

چون بیاد آیدم آن سلسله جنبان سخن

از سردرد چو بر حال سخن گریه کنم

خون شود گوهر معنی همه در کان سخن

بود باریک ره فکر و کنون شد تاریک

رفت بر باد فنا شمع شبستان سخن

بوی گلزار تقدس به مشامش چو رسید

بلبل قدسی ازین گلشن دلگیر پرید

بلبل قدس وداع چمن دنیا کرد

بال پرواز سفر بیشتر از گل وا کرد

خار گلزار وطن دامن انسش بکشید

هر که درگلشن پرخار جهان مأوا کرد

شیشه زندگی قدسی اگر خورد بسنگ

در عوض ناله ما خون بدل خارا کرد

بریکی زخم زدن رفتن خون از صد دل

تازه سحریست که جادوی اجل پیدا کرد

کرد آخر سخن از شوق خموشی کوتاه

آنکه عمری بجهان شعر بلند انشا کرد

خود چرا بحر معانی بسرایی تن داد

او که صد دیده توانست زغم دریا کرد

غمگسار همه کس بود چو از طینت پاک

عالمی را فلک از فوت تنی تنها کرد

شیشه زندگیش را بزد ایام بسنگ

که حق از میکده قدس در آن صهبا کرد

گاه پرواز برید از همه پیوند و پرید

بال مقراض شد و قطع تعلق ها کرد

به محیطی که فلک ها صدف گوهر اوست

رفت غواص معانی و وطن آنجا کرد

معنی در یتیمی که نمی فهمیدم

یافتم رخت چو قدسی و سخن را دیدم

رفت قدسی ز میان ماند بجا شعر ترش

ابر را کاش که می بود بقای گهرش

نیست در باغ جهان غیر سخنور نخلی

که اگر خشک شود تازه بماند ثمرش

باغبانش سزد ار تا بابد خون گرید

خشک گردید نهالی که گهر بود برش

آن نهالی که نبود آب گهر لایق او

بست دهقان اجل آب بپا از تبرش

آب برداشتن زخم بلای دگرست

تازه شد داغ دل غمزده از شعر ترش

چه عجب گر شود از اشک قلم باز سفید

کاخ معنی که سیه کرد قضا بام و درش

خامه هر که بود، هرچه نگارد پس از این خاک

رفت تا طوس ولی غلغله نوحه گرش

بیخبر رفت بآن ملک که تا خود نروم

نتوان یافتن از نامه و قاصد خبرش

بلبلی از چمن قدس اجل کرد شکار

که شکفتی گل این نه چمن از باد پرش

چرخ زد زخم جفائی که دلش خالی شد

چه عجب کم شود ار خصمی اهل هنرش

داغ بی مرهمی ارباب سخن را سوزد

که بران گر نهی انگشت چو شمع افروزد

کی ز دل کلفت این حادثه کمتر گردد

مگر آنروز که قدسی ز سفر برگردد

من گرفتم که فلک فکر تلافی دارد

راحتی کو که باین رنج برابر گردد

هیچ رو نیست ز دوران دو رو خاطرخواه

کار بهتر نشود گرچه ورق بر گردد

خاک مشهد نشد ار مدفن او، این حسرت

دارد اجری که بصد فیض برابر گردد

آه حسرت که از این درد کشید ابری شد

که برو سایه فکن در صف محشر گردد

رفت قدسی زمیان بر که سخن خواهم خواند

که نه از لب بدلم باز سخن بر گردد

آن گهر سنج معانی که ز فیض سخنش

اشک بر تربت پاکش همه گوهر گردد

گویم اشعار ترش گر بروانی آبست

ماهی از فیض همین ربط سخنور گردد

عجبی نیست که از رفتن استاد سخن

سخن افسرده تر از پیکر بی سر گردد

معنی اندر وطن غیب بغربت افتد

جامه لفظ نپوشیده مکرر گردد

اشک اگر آب برین آتش جانسوز زند

چشم ها خشک تر از دیده مجمر گردد

در چنین واقعه کاقلیم سخن گشت خراب

بحر شعر آبش اگر خون نشود باد سراب

بلبل نه چمن قدس ز الحان افتاد

بیت معمور سخن حیف که ویران افتاد

خامه ها یکقلم از آتش محرومی سوخت

زین سموم اجل آتش به نیستان افتاد

گل همه کف شد و زد دست تأسف بر سر

که چنین بلبلی افسوس ز دستان افتاد

روی گل بسکه نهان شد بته گرد ملال

بر سرش گوئی دیوار گلستان افتاد

بنظر خاتم افتاده نگین افتاده

حلقه اهل هنر کز سر و سامان افتاد

بر سیه روزی ارباب سخن چشم دوات

آنچنان اشکفشان گشت که مژگان افتاد

از خزانی که بگلزار سخن روی نهاد

خنده از چشم و دل غنچه خندان افتاد

زین درشتی که فلک با گل این بستان کرد

خار در پیرهن لاله و ریحان افتاد

برگ برگش ورقی بود ز دیوان کمال

آن نهالی که زبستان خراسان افتاد

گل پرواز همین بلبل خوش الحان بود

اینهمه خار که گلرا بگریبان افتاد

از شراب سخنش مست شد او را چه گناه

شیشه این می اگر از کف دوران افتاد

بیش ازین معنی اگر خاک بسر می پاشید

پیش بین بود، همین روز سیه را می دید

اگر استاد سخن دست و دل از کار کشید

چون میان سخن و سامعه دیوار کشید

ساز اقسام سخن زو بنوا شد که زفکر

گشت باریک و بقانون سخن تار کشید

راه اقلیم سخن بسته نمی گشت فلک

انتقام آخر از آن قافله سالار کشید

هر کجا هست دلی قافله گاه المست

بوی دل می شنود هر که ز پا خار کشید

گر غبار دل ارباب سخن گل گردد

می توان در ره هر حادثه دیوار کشید

نشد از صورت احوال دل افکار طبیب

خامه لاغر نشد ار صورت بیمار کشید

عام سفله و لفظ ملکوت معنی

زیر فرمان سخن خسرو اشعار کشید

غیرتی داشت که احسان زفلک چشم نداشت

پشت پا زد بسر ار منت دستار کشید

شاهد معنی او روی نهان کرده ز خلق

هر کجا غیرت او پرده ز رخسار کشید

فکرش از عالم بالا چو گهر جمع آورد

قدرتش فیل فلک را بته بار کشید

ننهد کس به سر تربت او بار چراغ

می کند نور معانی همه شب کار چراغ

هر دلی کز غم این حادثه افکار شود

چون جرس آبله هایش بفغان یار شود

بسکه سررشته کارم شده زین دهشت کم

گریه در راه گلو رهبر گفتار شود

محفلی را که کند گرم کلام قدسی

خون دل سر سخن دفتر اشعار شود

طفل تسلیم و رضا را چو نمی داند چیست

اشک می ترسم ازین قصه خبردار شود

اشک خونین نرسید ار بسرم عیب مکن

وقت آن نیست که گل زینت دستار شود

هر سرشکی که زدل رفت بغم جای سپرد

غلطست اینکه دل از گریه سبکبار شود

رو بخون شسته ره تربت قدسی گیرد

صبحدم گریه ام از خواب چو بیدار شود

خلق او را چو بیاد آرم و اشک افشانم

عجبی نیست که تخم گل بیخار شود

شمع گردد بتن از آتش این غم هر موی

لیک آن شمع که غمخانه از آن تار شود

نقش بر سنگ مزارش شود ار قصه او

لوح از پیچش این قصه چو طومار شود

هر چه را بینم بر درد دلم افزاید

شمع اگر شعله کشد ناله بیادم آید

حیف از آن طبع سخن گستر و آن نکته وری

طبع چه محض لطافت چو نسیم سحری

گر بخاک از اثر طبع لطافت بخشد

بنماید تنش از خاک چو در شیشه پری

از دل معنی او یاد ضمیرش نرود

گر در آئینه خورشید کند جلوه گری

گوهر معنیش از بحر کواکب صدفست

یافتم از سخنش معنی عالی گهری

آن زبانها که بتحسین کلامش خو داشت

چه ستم شد که ندانند بجز نوحه گری

خبر رفتن قدسی نشنیدن بس نیست

چه بود بهتر ازین فایده بیخبری

تا کجا رفتی اگر بال و پرش می بودی

رفت تا گلشن افلاک به بی بال و پری

قاصد اشک که از دیده پریدن آموخت

نرسید از پی آن یار عزیز سفری

سخنش رفت بسیر همه جا تا او رفت

همچو فرزند که خودسر شود از بی پدری

روشنی از مه و خورشید در ایامم نیست

سال عمرم چه بشمسی گذرد چه قمری

گر ازین عالم دلگیر خبردار شود

نقش پا باز نماند ز پی رهگذری

بلبلی رفت که گل یابد اگر بال و پرش

همچو هدهد کند از روی شرف تاج سرش

دیده ها تا که بر احوال سخن گریان شد

نقطه روی سخن اشک سخن فهمان شد

بسکه خون در تن الفاظ ازین غم زده خوش

کاسه دایره حرف ز خون پنهان شد

می توان یافت که در هر دو جهانست عزیز

آنکه ملک عدم از رفتنش آبادان شد

هفته ای بیش رخ خویش بمردم ننمود

گل ازین شرم که بی بلبل خود خندان شد

جان معنی بتن شعر ازو می آمد

زآسمان نامش از آنروی محمدجان شد

برد او گوی سخن را که ازین میدان رفت

قامت ما عبث از فکر سخن چوگان شد

گره رشته کار همه نگشوده بماند

که سرانگشت همه در گرو دندان شد

جبر این دلشکنی کرد، گر ایام این بود

کز جهان مشکل دل کندن ما آسان شد

خاک بر روی رقم ها نه کسی می باشد

گرد از آنستکه بنیاد سخن ویران شد

بچمن گریه کنان رفته ز گل پرسیدم

بچه تاریخ برون قدسی از این بستان شد

گل زشبنم همه تن اشک مصیبت شد و گفت

(دور از آن بلبل قدسی چمنم زندان شد)

در لحد مونس تنهائی او حورا باد

بر رخ روز خوشی نسخه ای از فردا باد

شمارهٔ ۳ - ترکیب بند در تهنیت نوروز و مدح شاه جهان

باد نوروزی ببستان مژده ها آورده است

بلبلان را مایه برگ و نوا آورده است

گل چها دربار خواهد داشت کز فیض بهار

هر کجا خاریست یک گلشن صفا آورده است

هر چه می آرد بهار از دیگری زیباترست

رونمائی از برای رونما آورده است

عاقلان را تا درین موسم چو خود دیوانه دید

بید مجنون سجده شکری بجا آورده است

هر متاعی را خریداریست در بازار عشق

گل همه برگ از سفر بلبل نوا آورده است

تا شود نظارگی بیگانه هوش و خرد

دیده نرگس نگاه آشنا آورده است

نو عروس لاله را وقف حنا بندان رسید

در میان، گل خورده خود را بجا آورده است

خار گشت از چرب نرمی رشته گلدسته ها

باغبان این سازگاری از کجا آورده است

یاسمن در محشر نشو و نمای بوستان

نامه ای چون روی ارباب وفا آورده است

زاری بلبل ز شوق گل بود پوشیده نیست

سبزه را مژگان تر یارب ز شوق نام کیست

بهر ضبط گوهر شبنم که زیب گلشن است

غنچه سرتاپا گریبان گل سراپا دامنست

یوسف گل در میان عصمت و تر دامنیست

کز پس و پیشست هر چاکی که در پیراهنست

چون نسوزد آتش غیرت سراپا شمع را

کز پر پروانه در پای شقایق خرمنست

سر بپیش افکنده نرگس فکر اینش برده است

کافتاب لاله چون دایم بشب آبستنست

رنگ و بوی لاله و گل را چه می سنجی بهم

از تن بیجان بسی ره تا بجان بی تنست

مفلسان باغ را بین غرق انعام بهار

سبزه کاتش زسر نگذشته سرو گلشنست

در لباس این رخصت عیش است کز نقاش صنع

لاله ساغر پیکر و نرگس صراحی گردنست

نیست شبنم اینکه تیغش را مرصع ساخته

حرف شادابی گلشن بر زبان سوسنست

سرو چون طاووس می بودی زپای خود خجل

گرنه جوش سبزه ساقش را بجای دامنست

سبزه را از بسکه سعی نامیه افراخته

در چمن هر دم غلط کرده بسروش فاخته

گل گرو از روی لیلی برده از خوش منظری

سبزه چون مژگان مجنون می نماید از تری

باغبان چون دید لطف طبع موزونان باغ

سرو را خضری تخلص داد و گلرا آذری

نوبهار از بسکه آمد مهربان در روزگار

غنچه را آورد باز از صنعت پیکانگری

عقده ها از بسکه وا شد زانبساط روزگار

مشکل ار از دست آید بازی انگشتری

غنچه و مینای می در کار هم خوش می کنند

بیزبان خنیاگری، بیدست پیراهن دری

زآب و رنگ لاله و گل نهرها بینی روان

در جهان آرا بپهنای خیابان هری

روز تا شب لاله زارش در نظر دارد سپهر

شام بردارد از آنرو نسخه نیک اختری

لطف خاک گلشنش زانسانکه از آسیب پا

گشته گلهای زمینش سربسر نیلوفری

تحفه دریا و کان مخزون جیب غنچه است

در بغل دارد دکان خویشتن را جوهری

برگ ناخن گشت و وا کرد از نقاب غنچه بند

پرده تقوی چو گل باید بیک جانب فکند

شمع گلبن هر قدر برگی که برمی آورد

از پی پروانه خود بال و پر می آورد

ناله بلبل ز بس در مغز گل جا کرده است

گر کسی گل را ببوید دردسر می آورد

سرو یک یک راز گلشن را بگوش ابر گفت

هر چه آنجا گفته او باران خبر می آورد

باغبان چشمش ز انوار تجلی پر شدست

یوسف گلرا از آن تاب نظر می آورد

سبزه را چون جوهر تیغست سجاده بر آب

پاکدامن رخت خود از آب بر می آورد

خار اگر بر روی بلبل می کشد تیغ جفا

در میان گل از وفاداری سپر می آورد

چشم بر راه بهار موکب شاهنشهیست

سرو کز دیوار گلشن سربدر می آورد

ظل حق صاحبقران ثانی و شاه جهان

رازدان آفرینش کار آگاه جهان

ای بصورت پادشاه پادشاهان آمده

وز ره معنی بعالم قطب دوران آمده

گوهر از رشک کلامت می درد بر خویشتن

زان صدف را جبه دایم بی گریبان آمده

تا نسیمی از قبولت بر گلستانها وزید

خار با گل خوش نما، چون چشم و مژگان آمده

میتراود از بلندیهای قدرت همچو ابر

کز پی اصلاح حال زیردستان آمده

از سرایتهای خلقت در سیاستگاه قرب

زخم تیغت همچو گل خونریز و خندان آمده

از پی دریوزه گوهر زدست و تیغ تو

زخم شمشیرت چو گل وا کرده دامان آمده

می شود سویش روان تیغ زبانها همچو موج

بسکه با طبعت سخن با آب حیوان آمده

جوی آب زندگی با عرض فیض دست تو

تنگ میدان تر بسی از نهر شریان آمده

از نثار عالم بالاست ما را هرچه هست

گر گهر اعلاست ور ادنا ز عمان آمده

گرنه تیغت را خدا مفتاح هر فتح آفرید

می گشائی چون هزاران قلعه را از یک کلید

ز آسمانت هر زمان امداد فتح دیگرست

چون ظفر لشکر کشد اقبال تو سردفترست

کشته تیغ جهادت دیرتر جان می دهد

تیغ روحش چون پرد کز خون پر و بالش پرست

چون نباشد در شکار مملکتها تیز پر

تیغ اقبال تو شهباز ظفر را شهپرست

هر چه از رایت رسد خورشید بردارد بتن

آینه روئین تنست و عاجز روشنگرست

ساحل دریای جودت از وفور تشنگان

پایمال آرزو چون آبگاه لشکرست

انتظام کار و بار روزگار از عدل تست

خط اگر کرسی نشین شد هم ز سعی مسطرست

هر رقم از جوهر تیغت گواه نصرتست

هست مضمونش یکی صد خط اگر بر محضرست

در بدن جائیکه گم کرده است خصم از هیبت

جسته اندر کوچه تیغت که آن روشنترست

صاحب بحر و بری از روی استحقاق وارث

دشمنت را چشم و لب قسمت ازین خشک و ترست

سایه پروردگاری، آفتاب عدل و داد

تا بقای صاحب سایه است عمر سایه باد

پادشاها شمع تیغت آفتاب آثار باد

بر زبانش هر چه گفتارست آن کردار باد

صفحه هر سینه کز مهر تو چون خورشید نیست

نزد اهل دل چو تقویم کهن بیکار باد

خواه روز و خواه شب از بهر پاس دولتت

دیده اقبال چون چشم زره بیدار باد

بر جراحتها که خصم از ناوکت برداشته

سبزه تیغت بجای مرهم زنگار باد

هر که چون گل نشکفد در نوبهار عدل تو

گریه اش لاینقطع چون خنده سوفار باد

از تف دل شمع گردد گر همه مژگان خصم

از نهیبت همچنان عالم بچشمش تار باد

تا نشان خار و گل باشد ببستان سخن

تیغ خورشید سخن خار سر دیوار باد

بر سر هر ماه تا گردون زند گل از هلال

هر سر سال از گل فتح نوت گلزار باد

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

قطعات

رباعیات

مثنویات

ترجیعات و ترکیبات

کلیم

دیوان اشعار