معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ افسر کرمانی

میرزا مهدی‌قلی‌خان کرمانی ملقب به «افسر کرمانی» از شاعران و خوشنویسان ایرانی سدهٔ سیزدهم قمری بود. پدر او ابوالقاسم کرباسی که از بازرگانان خراسان بود، در سفری به کرمان دختری از آن دیار را به همسری برگزید و افسر، یگانه فرزند آنان در آنجا زاده شد. افسر در زادگاه خود نشو و نما یافت و نزد بزرگان آنجا علوم دینی، حکمت، منطق و کلام آموخت. دیری نپایید که وی به تهران رفت و به سبب آوازهٔ شعر و ادب خویش به دربار ناصرالدین‌شاه راه یافت و پس از خواندن قصیده‌ای در حضور شاه، از وی لقب «افسر الشعراء» گرفت. اما افسر شاعر دربار و مداح ناصرالدین‌شاه نشد و به کرمان بازگشت و گاه به انتقاد از سلطان نیز پرداخت. او حتى در قصیده‌ای که در ستایش از ناصرالدین‌شاه سروده، از نابسامانی اجتماعی و تنگدستی مردم انتقاد کرده است. افسر نخستین انجمن ادبی کرمان را که ایمن، جیحون و میرزا آقاخان کرمانی بدان پیوستند، بنیاد نهاد، اما این انجمن پس از چندی به سبب مخالفتهای دولتمردان منحل گردید و افسر نیز به بم تبعید شد. تبعید، شاعر را از پای درآورد و پس از بازگشت به کرمان درگذشت. آقابزرگ، افسر را دارای دو دیوان دانسته، و حجم سروده‌های او را هفت هزار بیت برآورد کرده است. بخشی از سروده‌های افسر با عنوان دیوان افسر کرمانی به کوشش نوادهٔ او، عبدالرضا افسری کرمانی، در تهران در سال ۱۳۶۶ هجری شمسی به چاپ رسیده است. نمونه‌هایی از خط نسخ، شکسته و نستعلیق افسر همراه با نثر مسجع وی که به شیوهٔ قائم مقام فراهانی است، در آغاز این چاپ آمده است. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

قصاید

شمارهٔ ۱ - در توحید باری عزّ شأنه : ای شده از صنع قدرت تو هویدا

شمارهٔ ۲ - آیینه پاک : دی آمد و کالای چمن برد به یغما

شمارهٔ ۳ - آیینه یزدان : خجسته زمانی است بس بهجت افزا

شمارهٔ ۴ - مهر درخشان : شبا هنگام چون شد ناپدید این گوهر رخشا

شمارهٔ ۵ - جهانبان ملک نبوّت : سحرگه ز مهر مهی روح افزا

شمارهٔ ۶ - آفتاب برج فتوّت : چو گاه شام بدل شد عذار لاله حمرا

شمارهٔ ۷ - گل گلزار علیین : تو را ای مرغ دل تا کی، در این منزل بود مأوی

شمارهٔ ۸ - منظور هر منظر : جان برخی خاک رهت، باد ای علیّ مرتضا

شمارهٔ ۹ - جام جهان بین : زد ابر دگرباره به گلزار خیم را

شمارهٔ ۱۰ - رسوای عشق : بامدادان قاصدی از کوی یار آمد مرا

شمارهٔ ۱۱ - سُلطانِ اوادنی قُباب : طره پر پیچ و تابت از دلم بربوده تاب

شمارهٔ ۱۲ - مُنجی دور زمان : ماه من، ای کز رخت دایم بتاب است آفتاب

شمارهٔ ۱۳ - شعله دوزخ گُل آید : روی یارم، ای خجل از تابش نور، آفتابت

شمارهٔ ۱۴ - جنت کوی او : زلف دلدار من، ای سلسله ها گشته اسیرت

شمارهٔ ۱۵ - داور کشور جان : ای سهی سرو که هر سوی به نازت گذر است

شمارهٔ ۱۶ - فرش و عرش : وصفت ای شاه برون از حد درک بشر است

شمارهٔ ۱۷ - دامنی از اخترکان : ای سهی سرو، که هر سوی بنازت گذراست

شمارهٔ ۱۸ - روضه خلد : جنت این، یا فضای گلزار است

شمارهٔ ۱۹ - مظهر اوصاف حقّ : دیری است که جان در قفس جسم اسیر است

شمارهٔ ۲۰ - عدالت جاوید : دیده ام دوش غزالی و دلم با غزل است

شمارهٔ ۲۱ - دهقان و سلطان : بتا، صباح همایون عید قربان است

شمارهٔ ۲۲ - افسر سلیمان : ای مهر رویت از مه گردون گرفته باج

شمارهٔ ۲۳ - صبح سرمد : زهی، ای که دل‌ها به هجر تو آمد

شمارهٔ ۲۴ - عیش مُخَلَّدْ : دی قاصد دلبر ز در حجره درآمد

شمارهٔ ۲۵ - نوبهار آمد : نوبهار آمد که باغ و راغ را زیور کند

شمارهٔ ۲۶ - سجده گاه عاشقان : طوطی طبعم دگر آغاز شیوایی کند

شمارهٔ ۲۷ - اسکندر گل : وقت شد کاسکندر گل لشکر آرایی کند

شمارهٔ ۲۸ - آیینه آفتاب : ای دل گمشده باز آی که آمد به شهود

شمارهٔ ۲۹ - بهار و یار : رسید مژده که اینک صباح عید رسید

شمارهٔ ۳۰ - میرغضنفرفر : توئی ای عارض جانان، توئی ای طلعت دلبر

شمارهٔ ۳۱ - امام عوالم : تعجب از آن روی چون مهر انور

شمارهٔ ۳۲ - داور فرخ رُخ : صباح عید بازآمد به فیروزی و فال و فرّ

شمارهٔ ۳۳ - یک جهان خورشید : زره رسید بصد گونه جاه و حشمت و فرّ

شمارهٔ ۳۴ - کاشف غیب : وزید بر تن خوابیدگان نسیم سحر

شمارهٔ ۳۵ - آیینه صبح : صبح هنوز این عروس حجله خاور

شمارهٔ ۳۶ - ندای سروش : ز گاه خواب شب دوش تا به وقت سحر

شمارهٔ ۳۷ - شاهد غیب : دارم ز دست چرخ همی شام تا سحر

شمارهٔ ۳۸ - هلالِ عید : ساقی هلال عید بر آمد ز کوهسار

شمارهٔ ۳۹ - جلوه پروردگار : حیدر صفدر علی، شاهنشه ملک وقار

شمارهٔ ۴۰ - دارای جهاندار : خط نیست ز آیینه روی تو پدیدار

شمارهٔ ۴۱ - زنده جاوید : برده ز جان ها قرار زلف دلاویز یار

شمارهٔ ۴۲ - عروس گلزار : باز پیرانه سر از باد بهار

شمارهٔ ۴۳ - در سوگ همسر خود : کنون که عهد ربیع است و روزگار بهار

شمارهٔ ۴۴ - صبح صادق : داد دیگر بار زیور باغ را ابر بهار

شمارهٔ ۴۵ - خیمه سیمگون : وقت آن شد که دگر در گلزار

شمارهٔ ۴۶ - مهر منیر : باز می بینم به عالم طرفه جشنی بی نظیر

شمارهٔ ۴۷ - کیمیای مهر : ای کرده کاینات صفات تو را سپاس

شمارهٔ ۴۸ - مشتاق رضای حق : دوشینه به ره دیدم خندان و غزلخوانش

شمارهٔ ۴۹ - کلام الله ناطق : جهان شوخی است دستان ساز و دلها گرم دستانش

شمارهٔ ۵۰ - در وادی سلوک : زهی از توام حل، جمیع مشاکل

شمارهٔ ۵۱ - آب حیات : ای صنم نازنین، ناز تو بر جان دل

شمارهٔ ۵۲ - خسرو گلبن : شد وقت آن که از اثر باد صبحدم

شمارهٔ ۵۳ - گنج حقیقت : ای ایزد یکتا را، تو مظهر اعظم

شمارهٔ ۵۴ - میرِ مُلک آرا : بیا این چشم صورت بین بنه ای دل دمی برهم

شمارهٔ ۵۵ - جلوه دوست : ساقی از آن مدام روانبخش لعل فام

شمارهٔ ۵۶ - دولت بیدار : افتاد چتر دولت بیدار بر سرم

شمارهٔ ۵۷ - درسوگ همسر خود : فلک جمعیتم بر هم زند، خواهد پریشانم

شمارهٔ ۵۸ - در کوی عشق : تا عشق را قدم بسر کو نهاده ایم

شمارهٔ ۵۹ - والی ولایت مطلق : ماند به نسترن تن آن سرو سیمتن

شمارهٔ ۶۰ - آن سرو سیم تن : دوش از درم درآمد، آن سرو سیم تن

شمارهٔ ۶۱ - شاه اورنگ امامت : دی به تأدیبم ادیبی نکته سنج و نکته دان

شمارهٔ ۶۲ - جام آفتاب : آمد زمان آنکه دلارام عاشقان

شمارهٔ ۶۳ - روضه رضوان : بنال ای خطه یزد و ببال ای ساحت کرمان

شمارهٔ ۶۴ - آفتاب کشور خوبان : صبح چو مهر از درم درآمد جانان

شمارهٔ ۶۵ - با کاروان نور : فرو ریزم از دوری روی جانان

شمارهٔ ۶۶ - دل ایمن : چرا ایمن نباشد دل، چرا ساکن نگردد جان

شمارهٔ ۶۷ - نقطه پرگار : ای یوسف جان تا کی، در چاه تنی پنهان

شمارهٔ ۶۸ - ای زلف بتم : زلف بتم، ای جادوی حیلت گر فتان

شمارهٔ ۶۹ - شبی شبه سان : شبی چو زلف دلارام مشک فام و شبه سان

شمارهٔ ۷۰ - ارمغان : آوخ که شد ز تیر غمت قامتم کمان

شمارهٔ ۷۱ - مهر سپهر جلال : تاخت بکاخ حمل، خسرو خور تا عنان

شمارهٔ ۷۲ - اختر برج جمال : ز مقدم فروردین، ماه طراوت نشان

شمارهٔ ۷۳ - خدیو کشور توحید : به مصر باختر چون یوسف خور گشت در زندان

شمارهٔ ۷۴ - شاهد بزم ازل : ای حجت عظمای حق، مولی امیرالمؤمنین

شمارهٔ ۷۵ - پیک صبا : ای صبا، ای نفست قافله فروردین

شمارهٔ ۷۶ - آیت حُسن : عید است و شاه دلبران در بزم دل باشد مکین

شمارهٔ ۷۷ - نوبهار : اگر سری است با گلت به عارض نگار بین

شمارهٔ ۷۸ - زلزله کرمان : داورا،‌ دریادلا، ای آن که در هنگام خشم

شمارهٔ ۷۹ - عید عاشقان : عید است و بسته هر کران، زیبا بتان زیور همه

شمارهٔ ۸۰ - دیدار آفتاب : ای که اندر گلشن خوبی گلی نشکفته است

شمارهٔ ۸۱ - با سالکان کوی دوست : مرا به خانه ی درون، دلی بود از آن تو

شمارهٔ ۸۲ - طاووس جنت : از زلف تا به دوش بتم پا نهاده‌ای

شمارهٔ ۸۳ - نقش چلیپا : ای زلف تا به دوش بتم پا نهاده‌ای

شمارهٔ ۸۴ - آیت عدل : زلفکا، وه، وه، تو آن مشکین رسن پرچین نقابی

شمارهٔ ۸۵ - بهار بی خزان : مرا کاین صبح روشن زا یک امشب در کنار استی

شمارهٔ ۸۶ - خسرو خوبان : مرا کی صبح روشن زا یک امشب در کنار استی

شمارهٔ ۸۷ - خزان عاشقان : با آن بهار خوبی و گلزار دلبری

شمارهٔ ۸۸ - طرحی نو : دوش اندر آمد از درم، خوش خوش نکو دلدارکی

شمارهٔ ۱ - در توحید باری عزّ شأنه

ای شده از صنع قدرت تو هویدا

گوهر و گل، گه ز خار و گاه ز خارا

ای ز تو برجا وجود عالم و آدم

وی به تو برپا بنای اسفل و اعلی

نزد سراپرده جلال تو باشد

عرش معلّی بسان صفحه غبرا

عکس تو شد جلوه گر ز عارض گل، کو

برده ز بلبل توان و صبر به یغما

دست خرد کی رسد به دامن جاهت

صفحه غبرا کجا و طارم خضرا

مهر رخت راست ذره ها و یکی را،

مادر گیتی نهاد،‌ نامش دنیا

دود برآید ز آب تا ابدالدهر

قهر تو گر بگذرد به جانب دریا

از تو بود جان جن و انس به پیکر

وز تو بود روح وحش و طیر در اعضا

کعبه مقصود خلق، روی تو باشد

ای همه را در دو کون ملجأ و منجی

ای ز در رحم چاره ساز اعادی

وای ز ره لطف مهربان به احبا

شام وصال تو بامداد همایون

صبح فراق تو تیره گون شب یلدا

هجر تو ما را جحیم و قهر تو آذر

وصل تو ما را بهشت و مهر تو طوبی

ای مه مهرآفرین عجب نه که گردد

مهر درخشان به عشق روی تو، حربا

نزد پر پشه حریم تو کمتر

از مگسی صد هزار مرتبه، عنقا

موسی عمران ز هوش رفت چو تابید

پرتوی از عکس تابش تو به سینا

جاری از آن سلسبیل گردد و کوثر

بنگری از لطف اگر به صخره صمّا

مور درت حکمران ملک سلیمان

مرغ شبت فیض بخش لعل مسیحا

از تو منوّر سراج معنی هستی

وز تو مصوّر، وجود صورت اشیا

ریزد اگر رشحه ای ز ابر جلالت

جاری گردد بحار بی حدّ و احصا

در بر یک بحر از آن بحار معظم

همچو حبابند نه قباب معلّی

دامن جاهت بود ز وصف منزه

پایه قدرت ز چون و چند مبرا

اول و آخر توئی به آخر و اول

معنی و صورت توئی به صورت و معنی

روی تو پیدا و مابقی همه پنهان

حسن تو صهبا و جملگی همه مینا

سائل کوی تواند منعم و مسکین

طالب روی تواند سید و مولی

در خور وصفت چو نیست جز تو دگر کس

هم ز تو آید که وصف خود کنی انشا

جز تو نباشد چو کس به مدح تو لایق

افسر و توصیف ذات پاک تو حاشا

شمارهٔ ۲ - آیینه پاک

دی آمد و کالای چمن برد به یغما

یغمایی دی گشت همه گلشن و صحرا

هر سبزه که دست چمن اندوخت به سالی

بیداد خزان برد به غارت به یک ایما

رعبی که نهان در دل اشجار بد از وی

گردیده کنونشان همی از چهره هویدا

این طرفه که دی نامده، بهمن ز پس وی

شد با سپهیش از پی امداد مهیا

از دبدبه موکب وی، خیل بهاری

گشتند به یک ره، همه آسیمه و دروا

نرّاد فلک باز در افکند به ششدر

بس مهره چون سیم، از این تخته مینا

چون گوهریان ابر ز سر پنجه فرو ریخت

بر دامن این خاک بسی گوهر رخشا

از قطره باران که پذیرفت تواتر

نقشی همه بر خاک شد این توده غبرا

وز فرط برودت که اثر کرد به گیتی

نزدیک به آن گشت که فاسد شود اشیا

بحر از اثر بَرْدْ چنان منجمد آمد

کز وی به دل آب برآمد همه خارا

یا نی کف معمار قضا از در صنعت،

بنهاد بر او قنطره، از صخره صمّا

چون کلبه استاد صناعت رخ گیتی

پر زیبق محلول شد و سیم مصفا

گفتی ز ره سوک و عزا، زال زمانه

افشاد همی موی چو کافور به سیما

گیتی مگرش رنج کبد هست که اینسان،

جوید همی از قرص تباشیر مداوا

یا علت سوداست مر او را که به هر سال،

ماهی دو به تبرید کند چاره سودا

از بس متراکم به زمین برف گران سنگ

گوییش که خواهد که بپاشد ز هم اجزا

از تیرگی ابر، هوا معدن انگشت

وز روشنی برف، زمین چشمه بیضا

آن تیره و تاری همه چون گونه زنگی

و آن روشن و صافی همه چون طلعت حورا

این طعنه زند هی، به که، بر طالع مجنون

آن سخره کند هی، به چه، بر عارض لیلا

ای راستی از ابر مرا بس عجب آید

کاندر وسط ره ز چه او را شده مأوا

چون زورق آکنده، که استد به دو لنگر

استاده، نه اش میل به پایین و نه بالا

از جرّ ثقیلش، مگرا آگهی استی،

کایدون به چنین تعبیه کرده است تقاضا

از عقد لسانی که بود در نفس دی

خیزد سخن از لب به دو صد زحمت و ایذا

آری عجبی نیست که از سردی این فصل

در قاف ببندد به درون بیضه عنقا

زاهد که به فردوس نبودش سر تمکین

حالی گه آن شد به دوزخ بنهد پا

مفتی که ز بشنیدن اوضاع جهنم

زین پیش فتادیش دو صد رعشه بر اعضا

امروز بر آن است که تا رحل اقامت

در ساحت دوزخ برد از حدت سرما

من نیز بگویم که خدایش بدهد اجر

گر نفکند این زحمت امروز به فردا

باری چه دهم شرح که از آمدن دی

در دهر چه واقع شد و از دهر چه برما

دی نیست همانا که بلای دل خلقی است

کز بیمش کران جسته خلایق به زوایا

مانا، ز ازل از پی اتلاف خلایق

با مرگ به هم داده همی دست مواخا

یکچند از این پیش از انبوه ریاحین

بد سطح زمین سبزتر از طارم خضرا

بستان بدی از نغمه مرغان نواسنج

پر زمزمه بار بد و لحن نکیسا

هامون بدی از خلخله سوسن و سوری

پر غالیه سوده و پر عنبر سارا

گلشن بدی از رنگ گل و شکل شقایق

چون خامه ارژنگی و چون صفحه مانا

امروز چه رخ داده، ندانم که به گیتی

آن فرّ و بها نیست که زین پیش بدی ها

یاد آیدم آن عهد که با خوب جوانان

هر سو بچمیدیم پی سیر و تماشا

یاد آیدم آن روز که با طرفه غزالان

رفتیم خرامان سوی هر مرتع و مرعی

آن روز گر از لاله چمن بود عقیقین،

امروز هم از ژاله دمن هست گهرزا

آن روز به بستان همه گل بودی و سنبل

امروز به هامون همه خار استی و خارا

آن روز، نه جز نغمه مرغان بدی آهنگ

امروز نه جز ناله زاغان بود آوا

یک چند دگر باش که تا خسرو اُردی،

لشکر بکشد باز سوی گلشن و صحرا

بر بام بساتین بزند نوبت شاهی

و آواز جلادت فکند در همه اقصا

یکباره گشاید پی تاراج خزان دست

کیفر کشد از خصم به بازوی توانا

تازد پی بدخواه، به هر مأمن و مکمن

پوید عقب خصم، به هر مسکن و مأوا

راند همه جا خیل، چه معمور و چه ویران

تازد همه سو رخش، چه ماهور و چه بیدا

ترتیب دهد جیشی از انواع ریاحین

چالاک و سبک، جمله همه از پی هیجا

آماده کند موکبی از خیل بهاری

هر یک به گه معرکه، خونریز و فتن زا

با آن سپه پیل مصاف از پی یرغو

چار اسبه برانگیزد، در معرکه یرغا

با لشکر دشمن کند آن گونه نبردی

کز صد نگذارد یک از آن قوم ابرجا

بر جیش مخالف دهد آن نوع شکستی

کش یکتن از آن ورطه سلامت نکشد پا

زلزال در اندازد در هستی دشمن

ولوال بیاغازد در مرکب اعدا

و آنگاه به بستان کند اورنگ شهی نصب

زآن سان که شهان راست مر آن سیرت و یاسا

اکلیل خلافت بنهد باز به تارک

منجوق ریاست بفرازد به ثریا

بر مصطبه ملک دگر باره نشیند

مانند سکندر که ابر مسند دارا

وآن مخزن گنجی که خزان برد به غارت

باز آرد و بر قوم کند بذل و مواسا

زاشکوفه فرستد سوی هر شهر خطیبان

تا خطبه در آن شهر بنامش کند انشا

وز سبزه گمارد بر هر قوم رسولان

تا دعوت خود را به خلایق کند القا

یرلیغ نگارد بر هر عارف و عامی

منشور فرستد سوی هر جاهل و دانا

وز باد به هر سوی سفیران سبک پی

سازد پی آمد شد هر ملک مهیا

آنقدر ز سر پنجه فشاند دُر و گوهر

کانباشته سازد کف مسکین و توانا

اطفال چمن را همه در گوش نماید

چون نظم من آویزه ای از لؤلوی لالا

اغصان شجر را همه پیرایه ببندد

سر تا به قدم جمله ز استبرق و دیبا

بر هر یک از اوراق ریاحین بنگارد

توصیف بهین آمر دین داور یکتا

داماد پیمبر ولی قادر بیچون

بن عم محمد علی عالی اعلا

ای آیینه پاک، که یکتایی یزدان

گردیده ز آیینه رخسار تو پیدا

کاخ تو ز اندیشه اوهام منزه

قدر تو ز آلایش ادراک مبرا

از هر چه به کف آید، شخص تو مهذب

وز هر چه به وصف آید، ذات تو مزکا

بر دست قضا و قدر، از تیغ و سنانت

نبود به سراپرده غیب ای شه والا،

مر امر قضا را، ندهد هیچ تنی تن،

مر حکم قدر را، نکند هیچ کس امضا

روزی که ز آشیهه شبرنگ و غو کوس

در طارم پیروزه گردون فتد آوا

نعرنک هژبران و خروشیدن گردان

آغوش فلک را کند آموده ز غوغا

از خون دلیران دمد از خاک بیابان

تا دغدغه حشر، همی لاله حمرا

آن روز شود تیغ تو بر هر که شرر خیز

آن روز شود تیغ تو بر هر که شررزا

بر خرمنش اندازد آن گونه شراری

کافتد به جهنم تنش از پهنه هیجا

خصم تو معما و سنان تو شکافد

در پهنه ناورد به هر لحظه معما

ای راد امیری، که نباشد به قیامت

بیم سقر آن را که بود با تو تولاّ

ای شاه فلک قدر، که در شاعری تو،

همواره همی سایدم اکلیل به شعرا

امید من آن است که در دغدغه حشر

از من نکند لطف عمیم تو تبرّا

بر افسر درمانده، خدا را به تلطف،

لختی نظری، کوست فرو مانده و دروا

گر خلق جهان راست، تمنا ز تو جنت

ما از تو نداریم به غیر از تو تمنا

ای مانده به وصف تو زبان قاصر و ابکم

ای گشته به ذات تو خرد واله و شیدا

هی هی کیم آخر من، آن بنده مسکین

کز جور زمان کوی تو را ساخته مأوا

مانا خبرت هست که در ساحت این ملک

بر من چه جفا می رود از کینه اعدا

انصاف در این عهد همانا بود اکسیر

یا فهم در این شهر بود قصه عنقا

خر مهره نداند کسی از گوهر رخشان

قطران نشناسد کسی از عنبر سارا

امید که انصاف توام داد ستاند

ز آنان که نمایند جفاها به من عمدا

من مادح آل علی و شیعه اویم

نهراسم از اندیشه خصمان فتن زا

دایم به بهاران که چمن از گل و لاله

چون دیده مجنون شود و گونه لیلا

خصمان تو را چهره به خونابه منقش

یاران تو را خانه چو خمخانه مصفّا

شمارهٔ ۳ - آیینه یزدان

خجسته زمانی است بس بهجت افزا

همایون اوانی است بیحد طرب زا

که خلق جهان ز آن به عیشند یکسر

که اهل زمان زاین به وجدند یکجا

پدید است بر خلق عیشی موّفر

عیان است در ملک وجدی موّفا

بت من، زهی ماهرو ترک ساده

مه من، خهی تندخو، شوخ خود را

به زیور بیارای نک پای تا سر

به آیین بپیرای، هان فرق تا پا

به یغما ببر، هر چه فرهنگ و دانش

به تاراج ده، هرچه صبر و شکیبا

نبینی که خلقی به عیشند و عشرت

نواخوان و شادان به هر سوی و هرجا

نبینی که ملکی به وجدند و شادی

گرفته ره دشت و هامون هم آوا

همه کف زنان و همه پای کوبان،

روان و دوان هر طرف بی محابا

خرامان به هر سو، بتی ماه منظر

نواخوان به هر جا مهی سرو بالا

تو گویی که ابنای گیتی سراسر

پی شادی و عیش گشته مهیا

به عیش اندر از هر طرف خُرد و معظم

به وجد اندر از هر کنف، پیر و برنا

به عیش و شعف از فقیر و توانگر

به وجد و طرب از ضعیف و توانا

به شکرانه کامد، پس از سالی از ره

مهین روز پیروز، عید دلارا

چه عیدی، کز آن خانه چون کوی مینو

چه عیدی، کز آن حجره، چون کاخ مانا

چه عید، از شمیمش صبا عنبر آگین

چه عید، از نسیمش هوا نافه آسا

چه عیدی، کز او شهر آیین خلخ

چه عیدی، کز او بوم آزرم یغما

در این عید دانی چه بهتر بود، هان

که رانم به لب مدحت میر والا

مهین داور خلق دارای اعظم

بهین آمر دین خداوند یکتا

علی آن که قائم به امر وی آمد

سراسر همه نقش پایین و بالا

علی، آن که از حزم او یافت نزهت

ز آلایش کفر، دامان غبرا

علی، آن که از نیروی شرع احمد

بپرداخت تیغ وی از جور دنیا

شها، ای که ز آیینه چهر پاکت

بود چهر یزدان همی آشکارا

نبودی اگر تیغ و رمح تو در کف

قضا و قدر را به هر سوی و هرجا

تنی، امر این را ندادی دگر تن

کسی‌، حکم آن را نه بنمودی امضا

هم از قهر و عنف تو ای میر غازی

هم از مهر و لطف تو ای شاه والا

به قعر زمین رخت بر بسته قارون

بر اوج فلک تخت بنهاده عیسی

به دریا فتد گر شراری ز تیغت

همی تا ابد دود خیزد ز دریا

همه خامه گردد، گر اشجار گیتی

همه صفحه گردد گر اقطاع دنیا

یکی شمه وصفت نیارند کردن

نه این خاکیان، بل مقیمان بالا

ز پیمودن پهن بیدای وصفت

دگر ادهم خامه را نیست یارا

زبان با ثنایت همی لال و ابکم

خرد با خصالت همی محو و دروا

ز اندیشه وهم ذاتت مهذّب

ز آلایش وصف، نامت مزکّا

کنون گاه عید است و هنگام شادی

زمین و زمان پر ز آیین و آوا

به نقد اندرم، در چنین عید باشد

ز لطف عمیم تو، عیدی تمنا

سرافراز گردم بر امثال و اقران

نه یک پایه، بل از ثری تا ثریا

در این گوشه کس را همی نیست باور

یکی سوی من بیند از چشم بینا

که رنگ رخم، شاهدی هست حاکی

که سوز دلم، آیتی هست پیدا

همی تا نماید مه از خاوران رخ

همی تا کند مهر در باختر جا

همی تا سخن باشد از کفر و ایمان

همی تا اثر ماند از نور و ظلما

به کام عدویت سرشک مذلت

به جام احبّات، شهد مصفّا

شمارهٔ ۴ - مهر درخشان

شبا هنگام چون شد ناپدید این گوهر رخشا

عیان از عین گردون شد هزاران لؤلؤ لالا

چو موسی گشت خور اندر به طور ایمن مغرب

چو عِجْل سامری فرعون شب شد ناگهان پیدا

چو یوسف شد نهان خورشید خاور در چه مغرب

وز این اندوه آمد چشم یعقوب جهان اعمی

نگون شد مشعل خورشید و شمع ماه شد ظاهر

عیان شد پادشاه زنگ و پنهان بیرق دارا

درآمد شب بسان طره خوبان فرخاری

وز آن پر مشک اذفر گشت روی صفحه غبرا

شبی میمون و لیکن قیرگون چون طره غلمان

شبی فرخنده و اما مشک سان چون گیسوی حورا

بلندی شب ار گوئی، چو بالای سهی قدان

سیاهی شب ار جوئی، چو زلف دلبر ترسا

درآن شب بُد دو چشمم درفشان چون ابر آزاری

یکی از فرقت جانان، یکی از دوری مأوی

که ناگه شد گریزان دیو شب در پرده گردون

عیان شد چون سلیمان در جهان مهر جهان آرا

شدی خفاش را چشم جهان بین کور در ساعت

چنان کز پرتو روی علی، کفار در هیجا

شکفت از گریه ابر بهاری در صف گلشن

هزاران غنچه خندان هزاران لاله حمرا

بیا ای دل ز فیض یوسف گل با طرب بنگر

زلیخای جهان پیر را بار دگر برنا

رخ گل آتشین گردیده بر جانسوزی بلبل

چو جسم وامق شیدا، ز نار فرقت عذرا

مگر گردیده سوسن را زبان گویا به مداحی،

که می خوانند در بستان مدیح شاه اوادنی

شهنشاه ملک چاکر امیرالمؤمنین حیدر

به معنی نفس پیغمبر به صورت یار آن مولا

سلیمان داشتی از بال مرغان سایه گر بر سر

برای چاکرش بال ملک شد فرش زیر پا

نمی بودی گرش ورد زبان پیوسته نام او

شدی داود را در پنجه نرم آهن مگر، حاشا

اگر گویم که روی مهر چون رویش بود رخشان

بدان ماند که گویم از جهالت ذرّه را بیضا

بود منظور، پاداش محب و کیفر خصمش

که ایزد زنده سازد مردگان را جمله در فردا

چسان گویم که غافل باشد از احوال انس و جان

که حال مور می داند درون صخره صمّا

علی مرتضی، ای دست حق، ای مظهر یزدان

ترا بستوده در قرآن، خدای فرد بی همتا

تو بودی مقصد کلّی او از عالم امکان

که فرموده است یزدان سبح اسم ربّک الاعلی

تو آن زیبنده امری، که گر خواهی کنی یکدم

مسا را صبح و دوزخ را ز قدرت جنت المأوی

بشد از هوش موسی چون نبودش تاب دیدارت

فتاد از پرتو نور رخت یک ذره بر سینا

از این غم گو بریزد دشمنت خاک الم بر سر

که آمد بر کفت تنظیم، امر کاف و نون یکجا

بود از دفتر فضل تو، چونان نقطه ای قرآن

بود دریا و رشح حکمتت چون قطره و دریا

نداده هیچ پیغمبر رواج دین که دادی تو

اگر چه بوده اند ایشان بسی تن ها و تو تنها

مقامت را نخواهد درک کرد ادراک دراکان

که کس با نردبان نتوان رود بر آسمان بالا

لب معجز بیان بگشودی ای نطقت لسان الله

که اهل آسمان گفتند آمنّا و صدّقنا

بود چون فرد و همتائی ندارد قادر سبحان

ترا ای وصف یزدان نیز نبود در صف همتا

نمی گویم خدائی از ظهورت لیک در عالم

حق ازهر ذره ای ظاهر، بهر خورشید حق پیدا

ز پیدائی و مستوریت ار پرسند می گویم

عیان از جنب الائی و پنهان در حجاب لا

از آن ایزد خطابت کرده خلق اول و آخر

که بر هر اول و هر آخر استی مقطع و مبدا

شها افسر ندارد ملجأئی جز آستان تو

چه در اول، چه در آخر، چه در دنیا،‌ چه در عقبی

امیدم را مکن نومید ز الطاف عمیم خود

در آن روزی که باشد مجرمان را قیرگون سیما

بود تا روی گل خندان ز اشک ابر آزاری

بود تا بزم مُل پنهان ز چشم زاهد و اعمی

تو را پیوسته خرّم باد چون گل چهره یاران

تو را همواره گریان باد چشم خصم، چون مینا

شمارهٔ ۵ - جهانبان ملک نبوّت

سحرگه ز مهر مهی روح افزا

روان شد به دامانم از دیده دریا

دل اندر درون از غمش غرقه خون

همی لخت لخت و همی ناشکیبا

نگاهش ربود از کف جان مرا دل

چو مژگان چالاک هنگام یغما

نشستم به خاک رهش در گذرگه

چو دیدم قیام بت سرو بالا

دو زلفش به غارتگری فتنه پرور

دو چشمش به فتانی آشوب دنیا

نبیند دل ما دگر روز روشن

که جانان ببستش به زلف شب آسا

اگر ابروی اوست تیغ مهنّد

از آن تیغ داریم عیش مُهنّی

گهی از رخش محفلم روی غلمان

گهی از غمش کلبه ام موی حورا

گهی خندم از شوق لعلش چو ساغر

گهی گریم از هجر رویش چو مینا

گهی بنددم دل به موی دل آویز

گهی بخشدم جان ز روی دل آرا

گهی گوید از نازم آن ماه پیکر

که ای سنگدل خیره بی محابا

دلت را نهادم به کانون آتش

ز عارض بر او کردم آذر مهیا

دمش نرم چون موم و در سینه ام دل

چو خارا و بگداخت این موم خارا

ز وصلم دلش سرد چون مهر یوسف

مرا گرم جان همچو سوز زلیخا

غریبی و فقر و غم عشق دارم

بنام ایزد اسباب عشرت مهیا

اگر قسمتم نیست عیش موفّر

خدا روزیم کرده رنج موفّی

بگیتی نه حاصل شود عیش آری

نبینند اگر رنج پنهان و پیدا

به جامم اگر دوست ریزد بنوشم

شرنگ افاعی چو شهد مصفّی

مرا جان به تن آتش از حقد دشمن

مرا دل به غم عود مجمر ز اعدا

بسوزیم از بسکه دیدیم پنهان

بجنگیم از بس که دیدیم پیدا

به ویرانه ها دیو میشوم سیرت

به بیغوله ها غول عفریت سیما

همان به که از جان به تعجیل رانم

سخن در مدیح خداوند یکتا

همایون جهانبان ملک نبوت

که حق از ظهورش بود آشکارا

شه لامکان و مکان سیر احمد

که از ظلّ او ماسوی شد هویدا

زهی حکمرانی که آلاف آلاف

جهان بود کردی ز قدرت به ایما

اگر چه رخت کرد ایجاد خورشید

اگر چه دمت کرد احیای عیسی

عجب نی گر از فیض انفاس بخشی

دم روح پرور به لعل مسیحا

شگفتی نه از توسن برق سیرت

که در شام اسری شدی عرش پیما

عجب صد هزاران عجب کز چه آمد

به جولان به میدان ارض از ثریا

نشد گر غیوب از ضمیر تو ناشی

نشد گر شهود از ظهور تو انشا

چسان پس شهودند آثار صنعت

چسان پس غیوبند نزد تو افشا

زمان شد دجاجی ز کوی تو کامد

پر و بالش از نه سماوات علیا

دجاجی که سیمین و زرین دو بیضه

نهانش به شهپر ز بدر است و بیضا

نخواندی اگر نام پاکت به طوفان

ندیدی اگر نور رویت به سینا

چگونه ز طوفان شدی نوح ایمن

چگونه کلیم اوفتادی به اغما

توئی معنی و جمله مخلوق صورت

تو صهبا و مجموع ایجاد مینا

دمی از لبت نائی نای سرمد

نمی از یمت بحر یاقوت حمرا

ز بوک و مگر نام نیکت منزه

ز چون و چرا عزّ و جاهت مبرّا

جهان پادشاها بمدح تو افسر

روان و زبان کرده پویا و گویا

مگر خانه هستیش بشکند سر

مگر دفتر عمرش آید مجزّا

کیم بنده طاغی سست طاعت

کیم برده یاغی سخت خود را

ولی از توام فضل آمد توقع

ولی از توام جود آمد تمنّی

به دیوان جرمم خدایا قلم کش

چه اولی، چه اخری، چه دنیا چه عقبی

ز آلام، تا دردناک ابن آدم

ز اعیاد تا عیش جو، پور حوا

تو را خصم، هر صبح چون شام ماتم

تو را دوست، هر شام چون صبح اضحی

شمارهٔ ۶ - آفتاب برج فتوّت

چو گاه شام بدل شد عذار لاله حمرا

در این حدیقه ارزق به چشم نرگس شهلا

گشود دست قضا در زمانه طرّه غلمان

نمود شکل هلال از فلک چو ابروی حورا

دوباره یوسف خور، اوفتاد در چه مغرب

زهجر، دیده یعقوب روزگار شد اعمی

بساط خاک شد از تیرگی چو طالع مجنون

بسیط چرخ شد از روشنان چو طلعت لیلی

شبی دراز چو بالای شاهدان سمن بر

شبی سیاه چو گیسوی مهوشان سمن سا

فشاند پنجه نرّاد شب ز اختر رخشان

هزار مهره سیمین به روی تخته مینا

رواق چرخ شد از شمع ماه و مشعل انجم

همی منوّر چونان که کاخ خسرو والا

وصی دوده آدم ظهور سید خاتم

ممّد هستی عالم، علی عالی اعلی

منزهی که بود شخص اطهر او به دو عالم

ظهور ایزد بیچون ز کم و کیف مبرا

گشوده زال کهن سال چرخ از درماتم

سواد موی شبه گون ز شام تیره به سیما

به پیشگاه شبستان چرخ دست زمانه

فروخت مشعله ماه و شمعدان ثریا

بسان طلعت جانان ز تار طرّه مشکین

همی بتافت ز ظلمت فروغ زهره زهرا

فروغ طلعت او جلوه گر ز آدم خاکی

که گشت سجده گه ساکنان عالم بالا

ز تاب آتش قهرش، شرر در آذر و نیران

ز فیض نفخه لطفش صفا به جنت و طوبی

مراد چرخ نبود ار طواف کعبه کویش

نبود گردان زین سان به گرد مرکز غبرا

خدایگانا، ای آفتاب برج فتوت

بزرگوارا، ای زیب بخش طارم اعلی

بخود ببستی پیرایه تا ز عالم هستی

همی شکستی بازار لات و عزت عُزّی

فروغ روی تو شد جلوه گر ز طلعت یوسف

که بی خبر ز خود آمد برون ز پرده زلیخا

اگر به جلوه درآید رخ تو، خسرو انجم

به کاخ باختر اندر شود چو مرغ مسیحا

ز خاک کوی تو شد مشکبیز طرّه غلمان

ز گرد راه تو شد سرمه سای، دیده حورا

به نزد پایه قصرت حقیر گنبد گردون

به پیش رأی منیرت قصیر بیضه بیضا

غباری از ره کوی تو شد به ذروه گردون

در او به تارک انجم رسید تاج مطلا

ز ملک لا بگذشتی به گام اول و اینک

قدم ز جاه نهادی به کاخ کشور الاّ

بود ز شمسه کاخ تو، روی مهر منوّر

بود ز خاک سرای تو چهر قدس زمین سا

چنان منزه و صافی شدی ز رنگ چه و چون

که نور حضرت بیچون شد از جمال تو پیدا

مطار طایر فکرت نه در حضیض ثنایت

رسد، اگر چه برآید به بام عرش معلی

فروغ شمسه کاخ تو از کسوف منزه

بنای قصر جلال تو از قصور مبرا

تو را که آمده برتر صفات از چه و از چون

شود به مدح توام چون لسان ناطقه گویا

کنون که سر به رهت سودم و ثنای تو گفتم

گذشت سر ز ثریا مرا و شعر ز شعری

مرا سپاه حوادث هجوم کرده ز شش سو

چنان که هیچ ندانم، نه پا ز سر، نه سر از پا

مراست خاطری از اهل روزگار غم آگین

مراست سینه ای از خلق این دیار محن زا

به روزگار بود تا سخن ز کفر و ز ایمان

به کائنات بود تا اثر ز نور و ز ظلما

همی به کام عدویت فزون شرنگ مذلت

همی به جام مُحب تو باد شهد مصفا

شمارهٔ ۷ - گل گلزار علیین

تو را ای مرغ دل تا کی، در این منزل بود مأوی

به بند دام نفسانی، تو را تا چند باشد پا

قفس را بشکن و بگسل ز پای خویش دام ای دل

روان شو جانب منزل، از این بیدای ناپیدا

اگر خواهی روان بینی،‌ نهال قامت جانان

وگر خواهی عیان بینی، جمال شاهد معنی

کلید گنج پنهانی برید وحی سبحانی

فرید ملک یزدانی وحیدالدین والدنیا

سریر آرای ملک دین، گل گلزار علیین

طراز گلشن یاسین، سراج محفل طاها

مه برج ولایت، آفتاب کشور وحدت

ولی حضرت عزت،‌ علی عالی اعلا

شهی کز شمسه ایوان جاه او بود عکسی

فروزان نیر اعظم، در این سیماب گون دریا

زهی ای اختر برج سپهر کشور معنی

خهی ای داور ملک وجود آدم و حوا

به لوح آفرینش مر تو را از خامه قدرت

محقر نقطه ای باشد،‌ مدور گنبد مینا

ز رونق اوفتد بازار اعجاز مسیحائی

اگر خفاشی از کویت زند لاف از دم عیسی

تو را خورشید رخسار ای امیر کشور هستی

بود از آسمان عالم هر ذره ای پیدا

اگر از آب حیوان برنیامد کام اسکندر

مرا حاصل شد از خاک درت مقصود ای دارا

از آن شد اطلس عرش برین از اندراس ایمن،

که آمد در خیام احتشامت فرش زیر پا

ز دریا تا ابد دائم، همی نارودخان خیزد

گر افتد جمره ای از آتش قهر تو در دریا

ز درک آفتاب آسمان ذاتت ای داور

مسیحا را چو خفاشی بصر گردیده نابینا

بود از بحر جودت قطره ای عمّان بی پایان

بود از مهر رویت ذره ای مهر فلک پیما

ز نخل طور جانش جلوه گر شد آتش رویت

که اندر وادی ایمن چنان مدهوش شد موسی

دلیل از بهر وحدانیت شخص تو چون جویم

که بینم ذات پاکت را وحید و فرد بی همتا

تجلی در وجود اقدست فرموده چون یزدان

تو را از دیده ها پنهان بود رخساره زیبا

نمایان نور رخسار تو گشت از قالب آدم

که آمد سجده گاه ساکنان عالم بالا

گهی پوشیدی ای سرور، لباس عیسوی در خود

گهی گردیدی ای داور، به شکل موسوی پیدا

اگر لطف تو ای داور، نمی شد نوح را یاور

کجا کشتی برون می بردی از آن بحر طوفان زا

فروغ نور رویت را چو دید از طلعت یوسف

زلیخا شد از آن رو بی قرار و واله و شیدا

به نزد مهر ملک آرای رأی روشنت باشد

فراز چرخ چارم ذره آسا، بیضه بیضا

بود عرش برین با تخت کمتر پایه جاهت

چو اوج ذروه چرخ و حضیض ساحت غبرا

تو را صبح و مسا، قدوسیان بهر ثنا بر در

نموده ورد خود پیوسته سبحان الذی اسری

پی دیدار خورشید جمالت نیر اعظم

نموده بر سر دیوار گردون جای چون حربا

تجلی کرده تا لیلای حسنت در خودآرائی

چو مجنون شخص هستی شد بر او آشفته و دروا

نبودی گر طفیل شخص پاکت هستی آدم،

نمی شد تا ابد از نفخه روح القدس احیا

ز رخسار تو آمد ذره ای هفت اختر تابان

ز دربار تو باشد پله ای نه گنبد مینا

ز قهرت شمه ای باشد جحیم آتش دوزخ

ز رویت جلوه ای باشد بهشت و کوثر و طوبی

الا هنگام آن آمد که از عدل تو در گیتی

کند آهوی چین در بیشه شیر ژیان مأوی

تو را ادراک نور از عهده مخلوق برناید

بلی خورشید را هرگز نبیند دیده اعمی

کسی امروز ای سرور، نهد بر خاک کویت سر

ندارد خوفی از محشر، نباشد بیمش از فردا

مرا در قاف مدحت کی زند سیمرغ فکرت پر

چسان مسکین مگس طیران کند بر عرصه عنقا

ز نوش وصل تا باشد نشان در عرصه گیتی

ز نیش هجر تا باشد اثر در صفحه دنیا

بود در جام احبابت دمادم نوش جان پرور

بود در کام اعدایت پیاپی زهر جان فرسا

شمارهٔ ۸ - منظور هر منظر

جان برخی خاک رهت، باد ای علیّ مرتضا

ای جامع اوصاف حق، ای نفس پاک مصطفا

از پرده بنما در جهان، بی پرده روی کبریا

کاهل زمین و آسمان بینند رخسار خدا

ای کعبه روحانیان و این قبله جان جهان

بر صفحه صحف بیان نام تو باشد ابتدا

خورشید رویت جلوه گر آید مرا اندر نظر

یک سر من از پا تا به سر بگشایم ار قلب هبا

پیدا توئی، پنهان توئی، ‌مبنای هر بنیان توئی

در عالم امکان توئی آئینه یزدان نما

آنکو تو را جویا بود چشم دلش اعمی بود

روی تو خود پیدا بود در شش جهت زآیینه ها

مبدای هر دفتر توئی، دارای هر کشور توئی

منظور هر منظر توئی، در آشکار و در خفا

با بی زبانی ها زبان، دارند اشیاء‌ جهان

هر یک به لفظی غیر آن گوید تو را مدح و ثنا

اول توئی،‌ آخر توئی، باطن توئی، ظاهر توئی

مذکور هر ذاکر توئی، از ابتدا تا انتها

در سینه، دل شد لخت خون، کز عهده وصف تو چون

آیم که خود باشد برون وصف تو از چون و چرا

اجزاء مافیها همه از فرق سر تا پا همه

در وصف تو گویا همه، هریک به تقریری جدا

باشد جهانی در جهان، هر پیکری از انس و جان

در هر جهان باشد عیان، خورشید رویت را جلا

ای حکمران انس و جان و ای جان جان کن فکان

پیدا تو، ناپیدا جهان باقی توئی گیتی فنا

بر کل و جزء بحر و بر، روی تو مقصود است اگر

آرد یکی دستی بدر از آستین بهر دعا

آن کز تو می جوید نشان، گو برگشاید دیدگان

تا آن که بیند در جهان‌ از شش جهت روی تو را

از جان به تن نزدیک تر، هستی و مردم بی خبر

پی جوی تو در بحر و بر، تا با تو آیند آشنا

گر تو نگاه لطف را، برداری از عالم، شها

نی ماند آثاری بجا از این اساس و این بنا

بر جمله ارکان جهان، بر آشکار و بر نهان

بر عرش و فرش و انس و جان، حکم تو داده استوا

ای صانع هر ذره ای، از خامه صنعت زهی

خورشید باشد نقطه ای بر صفحه سطح سما

تا باشد ای جان جهان، مهر توام در جسم و جان

نه خوف دوزخ باشدم، نی بر جنان دارم رجا

درد از تو درمان ز تو، وصل از تو و هجران ز تو

خلد از تو و نیران ز تو، وز ماست تسلیم و رضا

شمارهٔ ۹ - جام جهان بین

زد ابر دگرباره به گلزار خیم را

گسترد ابر فوق چمن ظل کرم را

چون صیرفیان ریخت ز بس درهم و دینار

برد از دل مفلس غم دینار و درم را

از فرّ و بها ساحت گلزار نک امروز

بس طعنه که راند همه دم باغ ارم را

در باغ کنون بلبل و گل از در الفت

گویند بهم شرح دل افکاری هم را

گل جشن طرب چید دگر باره به بستان

گردید قرین باز همی عیش و نعم را

ابنای زمان نیز پی عشرت و شادی

یکسوی نهادند همه محنت و غم را

صحرای ختن هست تو گویی ره گلشن

از بس که ببخشد اثر نافه شمم را

از نغمه زیر و بم مرغان خوش آهنگ

بنواخته هر سو بنگر ساز و نغم را

شمشاد نگه کن که چه فرخنده و شادان،

افکنده بپا، طرّه پر حلقه و خم را

بر شاخ شجر بین که چو میران ممالک

ز اشکوفه به سر بر زده قرطاس رقم را

بگرفته ز نو لاله به کف جام جهان بین

دارد مگر او داعیه حشمت جم را

نوروز شد و بار دگر کاوه اردی

بر کینه ضحاک دی افراخت علم را

دی کز ره بیداد بر اطفال ریاحین

ناشسته لب از شیر روا داشت ستم را

نک خسرو و اردیش به پاداش ستم ها

بر کینه همی سخت بیفشرد قدم را

از سبزه نورسته و از لاله نوخیز

آماده پی غارت دی کرد حشم را

دی نیز ز رعبی که به دل داشت ز اردی

دم هیچ نیاراست زدن لا و نعم را

از چاره فرو ماند و چو بدخواه اتابک

پیمود به ناچار ره کوی عدم را

هان دادگرا، ای که بتأیید تو گردون

بنهاد، ابر تارک من تاج همم را

پیوند تو با شاه عرب هست و لیکن،

در ملک وزیر آمده ای شاه عجم را

دانی که در این ملک چسان می گذرانم

روز و شب و شام و سحر و لحظه و دم را

عمری است که خواهم غم دل عرضه کنم، لیک

نتوانم از این عهده برآورد قلم را

لختی نظر انداز تو در ساحت گیتی

بنگر چه تقاضاست مر این دهر دژم را

شیران همه از گرسنگی مرده و روبه

در شهر بیاکنده ز مردار شکم را

روباه که بودی همه دم طعمه شیران

نک طعمه شمارد همه شیران غژم را

گرگان که بدندی همه بر خیل غنم چیر

هان چیره به گرگان بنگر خیل غنم را

کالای هنر بس که کساد است در این ملک

کس در به بهایش ندهد نیم درم را

زین پستی و بالاییم آری نبود باک

کم عون تو تریاق بود زهر الم را

تا شام ظلم از عقب صبح منوّر

تا صبح منوّر به عقب شام ظُلم را

یاران تو دایم همه انباز سلامت

خصمان تو پیوسته قرین رنج و سقم را

شمارهٔ ۱۰ - رسوای عشق

بامدادان قاصدی از کوی یار آمد مرا

قاصدی فرخنده ز آن فرخ دیار آمد مرا

جان همی کردم فدا در راه آن فرخنده پیک

کز ورودش جانی از نو مستعار آمد مرا

آبرویم رفت گر در عاشقی از کف چه غم

زاشک چشم، آبی ز نو بر روی کار آمد مرا

دور گردون شد ز راز سر به مهرم پرده در

تا که در دل مهر ماهی پرده دار آمد مرا

کاش وصلش هم شدی در طی هجران پایمرد

آن که در هر ورطه عشقش، دستیار آمد مرا

مدعی کش لاف مردی بود و کذب عاشقی

در نبرد عشق او در زینهار آمد مرا

خوشه زلفش که دارم دانه های اشک از آن

ز آن همی بر خرمن هستی شرار آمد مرا

رشته مهرش دهد پیوند کالای روان

خود جدا از یکدگر، گر پود و تار آمد مرا

گر شدم رسوای عشق آخر شدم مقبول دوست

حبذا رسوائیی کو اعتبار آمد مرا

دانی افسر ناهنرمندان چرا عیبم کنند،

کاندر این دوران، هنرمندی شعار آمد مرا

مردمی آموختم تا پا بیفشردم به عشق

پخته گشتم تا که در آتش قرار آمد مرا

خوشه زلفش که دامانم از او پر دانه هاست

وه که ز او هر دم به خرمن صد شرار آمد مرا

شمارهٔ ۱۱ - سُلطانِ اوادنی قُباب

طره پر پیچ و تابت از دلم بربوده تاب

چشم مست نیم خوابت از دو چشمم برده خواب

خال مشکین بر جمالت یا که در آزر خلیل

زلف پرچین بر عذارت یا بچهر خور نقاب

از شرار شعله خوی تو جمعی سینه سوز

وز فروغ آتش روی تو قومی دل کباب

ای طراز قامتت در گلشن دل سر و بن

وای فروغ عارضت در کشور جان آفتاب

طره ات بربوده تاب از جان هرجا مرد و زن

چشم تو بگرفته خواب از چشم هرجا شیخ و شاب

در ره وصل تو غابی هست و شری اندر او

هرکه وصلت خواست باید بگذرد زین شر و غاب

آمد از رشحه، یم موّاج جودت آسمان

از عدم در ساحل امکان معلق چون حباب

در زمان راه عدم گیرند ذرات وجود

گر کنی بر شخص هستی اندکی ناز و عتاب

از زوایای خیام احتشامت پشه ای

حکمران بر پیل گردون لم یکن شیئی عجاب

دست قدرت بر کُمیت آسمان آویخته

بهر کمتر چاکر کویت ز مهر و مه رکاب

تا مکان کردی تو اندر خاک شد افلاک را

روز و شب ورد زبان یالیتنی کنت تراب

چاکر بزم تو باشد، داوری کیوان شکوه

خادم کوی تو آمد، خسروی مالک رقاب

چون بوهم آید مرا کاخ جلالت کاسمانش

بسته چون مسمار سیمینی است بر زرین طناب

قیرگون بودی چو جرم ماه مهر خاوری

گر نکردی از غبار درگهت نور اکتساب

چون توانم دم زد از توصیف مدحت کامده است

نقطه ای از صحف مدحت معنی ام الکتاب

جلوه گر روی تو بینم در غیاب و در شهود

پرده در حسن تو بینم در شهود و در غیاب

دوش پنهان با خرد گفتم که ای جبریل عشق

ای که از تأیید تو هستم به گیتی کامیاب

اندر این تاریک شب با خاطری زار و دژم

مرمرا بنمائی ار راهی،‌ نباشد بی ثواب

هست فردا گاه عید و بر در پیر مغان

هر مغنی راست در کف بربط و تار و رباب

هرکسی ار ارمغان و تحفه ای هست و مرا

نیست جز جسمی پر آذر، نیست جز چشمی پرآب

لختی از غیرت ابر رخساره من دید و گفت

بخ بخ از این بخت نافرجام و عقل ناصواب

خیز و در گنجینه فکرت درآ، با صد شعف

گوهر نظمی دو اندر مدح شه کن انتخاب

نفس احمد، حیدر صفدر امیرالمؤمنین

مالک دنیا و دین، سلطان اوادنی قباب

ای خداوندی که اندر عرصه ملک جهان

کس نیارد جز حسن آید تو را نایب مناب

ای فلک قدرت خداوندی که نبود بر درت

یک تهی دستی بغیر از حلقه زرین باب

خود محب و مبغضت را باد اندر روزگار

از نعیم خلد راحت، زآتش دوزخ عذاب

شمارهٔ ۱۲ - مُنجی دور زمان

ماه من، ای کز رخت دایم بتاب است آفتاب

نور را از رویت اندر اکتساب است آفتاب

می خرامی بر زمین از ناز و خود گویا ز رشک

هر نفس یا لیتنی کنت تراب است آفتاب

ای ظهور نور حق و ای منجی دور زمان

از فروغ بارگاهت نوریاب است آفتاب

لوحش الله کز فروغ شمع ایوانت نهان

هر شب از خجلت در این نیلی ثیات است آفتاب

رشحه ای از خامه صنعت به چارم آسمان

نقطه ای بر صفحه نیلی کتاب است آفتاب

هم ز موج بحر اجلالت حباب است آسمان

هم ز تاب تابش کاخت بتاب است آفتاب

بر سر دیوار گردون رخت،‌ بگشاده چشم

همچو حربا، کو به سیر آفتاب است آفتاب

رفعت کاخ جلالت را چه گویم کاندر آن

بیضه ای در سایه پرّ غراب است آفتاب

با رخت مه را چه نسبت، ای که با خاک درت

بر بساط چرخ چون نقشی بر آب است آفتاب

گرنه آسیبش رسید از تیغ تو،‌ پس از چه روی

پیکرش دایم به خون اندر خضاب است آفتاب

تا کند برگرد کویت پاسبانی روز و شب

لرز لرزان دایم اندر اضطراب است آفتاب

تا ز خامی پخته سازد منکرانت را به دهر

از افق هر صبحدم در التهاب است آفتاب

تا کند سوی تو باز ای مبدأ کل بازگشت

دایم اندر گرد کویت در شتاب است آفتاب

بهر امید ظهورت ای شه آخر زمان

بر کمیت آسمان پا در رکاب است آفتاب

خویش را بنهاده تا در بوته عشقت به مهر

در کف صراف گردون زرّ ناب است آفتاب

درجهان قدرتت باشد کنامی نه سپهر

جاگزین در بیشه اش چون شیر غاب است آفتاب

زآن میی کز جام تو نوشید در بزم ازل

تا ابد سرگشته و مست و خراب است آفتاب

آسمان بر خوان یغمای تو سیمین کاسه ای است

وز یم جودت در آن یک قطره آب است آفتاب

گرنه از طبع منیرت کرد افسر کسب نور

چون ز شعر روشنش در اکتساب است آفتاب

تا بگرد مرکز غبرا به سیر است آسمان

تا به بیداری سپهر اندر ذهاب است آفتاب

باد خصمت زآتش قهر خدا در تاب و تب

بر فراز چرخ تا دایم بتاب است آفتاب

شمارهٔ ۱۳ - شعله دوزخ گُل آید

روی یارم، ای خجل از تابش نور، آفتابت

گر تو صبحی، از چه شام زلف او آمد نقابت

آفتاب ماهرویان،‌ ماهتاب عاشقانی

بی سحاب استی و روز و شب مه و خور در سحابت

جلوه ات را مهر دید و منکسف آمد، تو گفتی

خواند از رخساره، تفسیر توارت بالحجابت

نار عالم سوزی و این طرفه کامد رشحه رشحه

از حیا مانند شبنم بر گل سوری گلابت

رسته گرد آتشین آب تو خط این، یا سپرغم

یا بنفشه در گلستان یا که نیلوفر در آبت

حال دل پرسی در آتش باز گوید سوز جانم

مایل آمد بر سؤال و عاشق آمد بر جوابت

گر رخ آری دل دهم ور بازگردی جان سپارم

آفت جان و دل آمد، هم ایاب و هم ذهابت

طرفه قهرت مهرآمیز است با عشاق مفتون

بین مرگ و زندگی باشد مرا حال از عتابت

مهر را حرباستی گر مایل دیدار هر دم

هست ما را دل همی، حربا صفت در تاب تابت

آفت جان و دل آگاهی و از فتنه هردم

برده خواب مردم بیدار جزع نیم خوابت

ترک چشم آورده از مژگان، سپاه بی شمارت

خسرو فرس استی و لشکرکش است افراسیابت

کشور ضحاکی و آرد دمار از ما، دو مارت

آتش نمرودی و مرغِ دل گردون کبابت

داور اقلیم حسن استی و در دشت نکوئی

از سپهرت خیمه و از رشته دل ها طنابت

خسروا، مالک رقابا، ای که بیند از شرافت

شخص هستی خویش را از بندگان اندر حبابت

ای امیر منتظر آن شاه عیسی پاسبانی

کافرینش یک نفس شد از دم نایب منابت

عقل کل زآن جا به منبر می گرفت ای عرش خرگه

تا بنام نامی آرد خطبه فصل الخطابت

هستی کون و مکان از قطره دریای جودت

مستی پیر و جوان از رشحه جام شرابت

کلبه ایجاد از آن پرنور شد کز فرط رحمت

در میان ذره ها مهر ازل شد انتخابت

مهر تابد بر ثری و ماه کاهد در ثریا

آن ز شوق پای بوس و این یک از رشک رکابت

روزها در غاب حسرت شد نهان ضرغام گردون

دید گفتی میخ زرین پیکر طوق گلابت

آسمان گر امتناع از سجده کوی تو آرد

می بسوزد اهرمن سان ز آتش پرّان شهابت

گر به لب باشد کلام از شعله دوزخ ز مهرت

ور به لعل آید سخن نسبت به خلد از التهابت

شعله دوزخ گل آید ز التفات آب فیضت

خلد، آتش زا شود فرمان برد تا از خطابت

از چه از نه کاخ گردون برتر آمد نزد دانش

گر نباشد سجده گاه عرش فرش مستطابت

حیرتم ای مور درگاه سلیمانش که آمد

ریزه خوار خوان احسان انس و جن و شیخ و شابت

ای غبار مقدم شه، چشمه آب حیاتی

روزها خور بر طمع افتاده در نیلی سرابت

ای نم دریای جود شه، چه بحراستی که آمد،

قبه گردون در این امواج کوچک تر حبابت

دایه افکار افسر پرورد طفل مدیحت

مادح ای پروردگار آید اگر مشت ترابت

جز خدا نتوان ترا گوید ثنا زیرا که آمد

بر پیمبر مدح از دادار نازل در کتابت

تا زمین و آسمان آباد و دایر آمدندی

آن ز لطف بی شمار و این ز مهر بی حسابت

باد شاها دایمت، ویرانه یاران معمر

باد ویران سر بسر بنیاد اعدا از عذابت

شمارهٔ ۱۴ - جنت کوی او

زلف دلدار من، ای سلسله ها گشته اسیرت

هر شکن دام دلی چند ز برنا و ز پیرت

گر تو همخوابه آهوی تتاری ز چه دایم،

طوع طوق آمده همچون دل ما گردن شیرت

نیستی صبح که هم تیره بود روی و روانت

نیستی شام که همسایه بود مهر منیرت

مشک نابی و ز بن گشته عیان معدن سیمت

ظلماتی و ببر گشته روان جدول شیرت

عضو عضو تن عشاق، تو را تابع جنبش

دست جبریل مگر با گل دل کرده خمیرت

اژدهائی و به گنج گهرت آمده مسکن،

بی سبب نیست که مایل شده دل های فقیرت

شامگاهی و به خورشید منیر است مکانت

ور کمان دار نئی، از چه ز مژگان شده تیرت

شد قرارت به دل آتش سوزنده عارض

که جهان پر شده از رایحه دود عبیرت

بار بر دوش نگاری تو ز سنگینی دل ها

همچنان دل بری از ما که قلیل است کثیرت

مو به موی تو زبان آمد و خاموش نشینی

و این عجب تر که به آفاق رود بانگ صفیرت

دل دیوانه ما چند به زنجیر تو باشد

نیست بیمی مگر از تیغ سرافشان امیرت

ای امیری که ستایند تو را احمد مرسل

ممتنع همچو خداوند بود گرچه نظیرت

آسمان کامده این گونه بر از عالم غبرا

خود غباری است که پیدا شده از گرد مسیرت

ماسوی ممتنع آن حلقه نگشتند چگونه

بانگ کن گر نشنفتندی، از لفظ خبیرت

جز رخت هیچ نبیند نه به خورشید و نه ذره

آنکه در کون و مکان بیند، با چشم بصیرت

جای آن است که عیسی طلبد فیض دم از وی

گر ز لب کسب کند نیم نفس طفل صغیرت

از چه بر صفحه امکان نکشیدند قلم را

نشنیدند ز لوح ار اثر بانگ صریرت

تابع بنده امر تو اگر نیست پس از چه

محض تقدیر بود رشته تدبیر مشیرت

دو جهانت به کف راد کم آمد ز دو خردل

این صغیر است ندانم که کدام است کبیرت

ای نم دست شهنشاه ندانم به چه مانی

تو نمی بیش نباشی و خجل یم غزیرت

جا در اوهام نگیری تو که دریای محیطی

ممتنع آمده گنجایش در جوی صغیرت

هفت دریا نه بزرگ است بر قطره جودت

که به بازیگه اطفال بود چند غدیرت

گندم مزرع رویت چه نوال است که آمد

کافی رزق خلایق همگی نیم شعیرت

مهر گردون ازل تا به ابد روشن از آن شد

که بر او تافته یک ذره ز انوار ضمیرت

نه سما کامده بر کشته رزق همه ضامن

دانه ای چند بود ریخته از ابر مطیرت

افسر اردم زند از مدح تو جهلی است مجسم

که به قرآن بستوده است خداوند خبیرت

تا سما آمده سیار و سکون یافته غبرا

این یک از پای وقار، آن دگر از دست اثیرت

جنبش جان احبّا، همه در جنت کویت

جسم دشمن به جحیم، از غضب حی قدیرت

شمارهٔ ۱۵ - داور کشور جان

ای سهی سرو که هر سوی به نازت گذر است

در گذرگاه توام دیده و دل منتظر است

دام دل هاست به رخسار تو یا حلقه زلف

یا که مار سیه اندر بر گنج گهر است

سیم و زر کز پی ایثار توام نیست یه کف

اینک اشک و رخم آمیخته چون سیم و زر است

دیده زار ببین، سوز درون را بنگر

که بر اسرار نهان، این دو مرا پرده در است

ازدحام سرکوی تو نه امری است شگفت

انگبین هرچه بود بیش، مگس بیشتر است

پرده بگشا ز رخ، ای شاهد دیرین که مرا،

دیده و دل به تماشای رخت منتظر است

مرمرا ز آرزوی روز وصالت همه شب

جاری از دیده و دل قلزم خون تا سحر است

نیستت داعیه امر نبوت لیکن

برخ از خنده، تو را آیت شق القمر است

پاس ما هیچ نداری و ندانی که همی،

خرمن حسن تو را آه دل ما شرر است

نه من شیفته دل، واله رخسار توام

که ز رخسار تو بر من دگری جلوه گر است

آن که هر صبح و مسا حضرت روح القدسش

بر در بارگه از روی شرف سجده بر است

داور کشور جان، مهدی قائم که جز او

خلق را از دو جهان یکسره قطع نظر است

ای که در دایره بارگه رفعت تو

چون یکی نقطه موهوم، فلک مستتر است

وه که گر طایری از کوی تو پرواز کند

عرصه کون و مکانش همه در زیر پر است

خود شگفت آیدم از خلق که بی پرده تو را

می ببینند و بگویند که در پرده در است

نیست مستور جمال تو ولی نتواند

بیندت آن که نه اندر دو جهان با بصر است

آن که شد با خبر از تو، خبرش از خود نیست

وآنکه دارد خبر از خویش ز تو بی خبر است

عجب این است که دورم ز تو هرچند به من

از من شیفته دل فیض تو نزدیک تر است

نزد خورشید رخت بر سر دیوار سپهر

همچو حربا متحیر به شب و روز خور است

بهر پیدایی ذات تو چه جوییم دلیل،

که نه جز جلوه رخسار تو در بحر و بر است

تویی آن پادشه ملک که از فرّ و جلال

هستی از خوان عطای تو یکی ریزه خور است

از چه هر سو نگرم روی تو آید به نظر

گرنه رخسار تو از شش جهتم جلوه گر است

ور گذشتی به نخستین قدم از وادی لا

حالیت مصطبه کشور الاّ مقر است

نیست چیزی که بود در دو جهان از تو نهان

ذره اندر بر خورشید چسان مستتر است

جوهر شخر تو بیرون بود از چون و چرا

وآنچه آید به تصور ز تو نقش صور است

در بر بحر کف جود تو دریای وجود

غوص کردیم بسی قصه بحر و شمر است

مهر روی تو شود یکدم اگر ملک فروز

آفتابش چو یکی ذره نهان از نظر است

چهره بنمای که از بهر نثارت همه شب

چرخ را دامنی از اخترکان پرگهر است

من و اندیشه شخص تو کجا، زآن که بری

ذات پاکت ز چه و چونی و بوک و مگر است

مرمرا گشته ز مدح تو زبان قاصر از آن

که ثنایت هم از اندیشه اوهام بر است

حلقه بندگیت را نکشد هرکه به گوش،

دایم از دشنه جلاد قضا در خطر است

آن که درچنبر عشقت ننهد گردن طوع

خونش در مذهب هفتاد و دو ملت هدر است

داد دل را ز چه اندر برت اظهار کنم،

ای که از جان دل سوختگانت خبر است

گرچه ما غرقه دریای گناهیم ولی،

لطف عام تو برون از حد و احصا و مر است

اگرم زنده کنی ور بکشی سلطانی

عاشق آن نیست که اندر پی نفع و ضرر است

جز به درگاه توام نی بدری روی نیاز

خاک اگر بستر ور خاره مرا زیر سر است

تا در این بادیه از هجر تو نام است و نشان،

تا در این دایره از مهر جمالت اثر است

سر نهادیم به پای تو و پا بر سر چرخ

تا نگویند که هر عاشق بی پا و سر است

شمارهٔ ۱۶ - فرش و عرش

وصفت ای شاه برون از حد درک بشر است

عرش، کی، مسکن هر خاکی بی پا و سر است

شاخه چند عقولند و ثنایت برشان

ای که در خانه اجلال تو اصل شجر است

عرض جسم تو و جوهر عقل صافی

بحقیقت مثل جوهر محض و حجر است

عکس را عزم کنی گر به هیولی و صور

صورت آنگه چو هیولی و هیولی صور است

چون مشرّف ز قدوم تو زمین شد آری

چرخ ساید به زمین سر، سخنی معتبر است

نکند کسب ضیا گر ز سهایت همه دم

پر کلف عارض خورشید چو جرم قمر است

هفت غبرا بیک ایمای تو چون نه خضرا

همچو گوی دم چوگان همه زیر و زبر است

ماسوی می ننگارند مدیحت به قلم

لوح در دفترت ای شه ورقی مستتر است

سرکه بی شور تو شد پایه گاه نقمت

دل که بی مهر تو شد مایه خوف و خطر است

گرنه سودای رخت بر سر افسر باشد

گر برد نفع دو عالم، به مذاقش ضرر است

به که شرمنده ز مدح تو خموش آیم از آنک

طایر عقل در این مرحله بی بال و پر است

باد احباب تو را صورت و معنی پرنور

آنچنان کت به تر و خشک اعادی شرر است

شمارهٔ ۱۷ - دامنی از اخترکان

ای سهی سرو، که هر سوی بنازت گذراست

در گذرگاه توام دیده و دل منتظر است

دام دلهاست به رخسار تو، یا حلقه زلف

یا که مار سیه، اندر بر گنج گهر است

سیم و زر گر پی ایثار توام نیست به کف

اینک اشک و رخم آمیخته چون سیم و زر است

دیده زار ببین، سوز درون را بنگر

که بر اسرار نهان، این دو مرا پرده در است

ازدحام سر کوی تو نه امری است شگفت

انگبین هر چه بود بیش، مگس بیشتر است

پرده بگشا ز رخ، ای شاهد دیرین که مرا،

دیده و دل به تماشای رخت منتظر است

مرمرا ز آرزوی روز وصالت همه شب

جاری از دیده و دل قطره خون تا سحر است

نیستت داعیه امر نبوت ز چه روی،

به رخ از خنده تو را معجز شق القمر است

پاس ما هیچ نداری و ندانی که همی،

خرمن حسن تو را، آه دل ما شرر است

نه من شیفته دل واله رخسار توام

که ز رخسار تو بر من، دگری جلوه گر است

آن که هر صبح و مسا، حضرت روح القدسش

بر در بارگه از روی شرف سجده بر است

داور کشور جان، مهدی قائم، که جز او

خلق را از دو جهان یکسره قطع نظر است

ای که در دایره بارگه رفعت او

چو یکی نقطه موهوم، فلک مستتر است

وه که گر طایری از کوی تو پرواز کند

عرصه کون و مکانش همه در زیر پر است

خود شگفت آیدم از خلق که بی پرده تو را

می ببینند و بگویند که در پرده در است

نیست مستور جمال تو، ولی نتواند،

بیندت آن که نه اندر دو جهان با بصر است

آن که شد با خبر از تو خبر از هیچش نیست

وآنکه دارد خبر از خویش ز تو بی خبر است

عجب این است که دورم ز تو هرچند به من

از من شیفته دل، فیض تو نزدیکتر است

نزد خورشید رخت بر سر دیوار سپهر

همچو حربا متحیر به شب و روز خور است

بهر پیدایی ذات تو چه جوییم دلیل

که نه جز جلوه رخسار تو در بحر و بر است

تویی آن پادشه ملک که از فرّ و جلال،

هستی از خوان عطای تو یکی ریزه خور است

از چه هر سو نگرم روی تو آید به نظر،

گرنه رخسار تو از شش جهتم جلوه گر است

ور گذشتی به نخستین قدم از وادی لا،

حالیت مصطبه کشور اِلاّ مقر است

نیست چیزی که بود در دو جهان از تو نهان

ذره اندر بر خورشید چسان مستتر است

جوهر ذات تو بیرون بود از چون و چرا

وآنچه آید به تصور ز تو نقش صور است

در بر بحر کف جود تو دریای وجود

غوص کردیم بسی قصه بحر و شمر است

مهر روی تو شود یکدم اگر ملک فروز

آفتابش چو یکی ذره نهان از نظر است

چهره بنمای که از بهر نثارت همه شب

چرخ را دامنی از اخترکان پرگهر است

من و اندیشه ذات تو کجا، زآن که بری

ذات پاکت ز چه و چونی و بوک و مگر است

مرمرا گشته ز مدح تو زبان قاصر از آنک

که ثنایت هم از اندیشه اوهام بر است

حلقه بندگیت را نکشد هر که به گوش،

دایم از دشنه جلاد قضا در خطر است

هر که را در دل و جان نائره عشق نیست،

هست پیدا که در این دایره چون گاو و خر است

آن که در چنبر عشقت ننهد گردن طوع

خونش در مذهب هفتاد و دو ملت هدر است

داد دل را ز چه اندر برت اظهار کنم

ای که از حال دل سوختگانت خبر است

گرچه ما غرقه دریای گناهیم ولی،

لطف عام تو برون از حد و احصا و مر است

اگرم زنده کنی ور بکشی سلطانی

عاشق آن نیست که اندر پی نفع و ضرر است

جز به درگاه توام نی بدری روی نیاز

خاک اگر بستر و ور خاره مرا زیر سر است

سر نهادیم به پای تو و پا بر سر چرخ

تا نگویند که هر عاشق، بی پا و سر است

تا در این بادیه از هجر تو نام است و نشان

تا در این دایره از مهر جمالت اثر است

شمارهٔ ۱۸ - روضه خلد

جنت این، یا فضای گلزار است

کوثر این، یا زلال انهار است؟

عنبر این یا شمیم باد صبا،

لادن این، یا نسیم اسحار است؟

روضه خلد یا که ساحت باغ،

غرفه حور یا که گلزار است؟

گلستان یا که دکّه بزاز

بوستان یا که تخت عطار است؟

لاله، یا روی دلفریب صنم،

سبزه، یا زلف نازنین یار است؟

نسترن، یا که حقه کافور،

اسپرم، یا که درج زنگار است؟

ارغوان، یا که طلعت جانان،

ضیمران، یا که خط دلدار است؟

آب، یا جدولی سراسر سیم،

باد، یا کاروان تاتار است؟

بسدّین مجمر است یا لاله،

آذرین جام، یا که گلنار است؟

غنچه این، یا مغی سبو بر دوش،

چمن این، یا که کوی خمار است؟

صفحه مانوی است یا بستان،

کاخ ارژنگ یا که گلزار است؟

کان شنگرف، یا که لاله ستان

معدن سیم، یا سمن زار است؟

ورق لاله، یا فروزان شمع،

ارغوان یا که مشتعل نار است؟

چمن این، یا نگارخانه چین،

دمن این، یا سرای تجار است؟

باغ یا خرگه خدیو جهان

راغ یا درگه جهاندار است؟

شمارهٔ ۱۹ - مظهر اوصاف حقّ

دیری است که جان در قفس جسم اسیر است

دور از وطن افتاده در این ملک حقیر است

تا دست که گیرد دل افتاده ما را

کامروز در این منزل ویرانه فقیر است

دادیم دل از دست و دریغا که ندیدیم

میری که همی نام ویم نقش ضمیر است

دارای جهان داور دین احمد مرسل

آن کو ملک ملک خداوند قدیر است

او جلوه گه قدرت دادار اگر نیست

ذرات جهان را به ذوات از چه اثیر است

ای آن که کمین چاکر دربار ثنایت

در محکمه حکمت دادار مدیر است

شد قافله جودت و اجرام کواکب

بر سطح فلک نقش کف پای بعیر است

چون مظهر اوصاف و کمالات خدائی

در کون و مکان ذات تو بی مثل و نظیر است

جز جلوه ی رخسار تو در کون و مکان نیست

و آن راست مبرهن که در او چشم بصیر است

گر روی منیرت به جهان جلوه گر آمد

اندر بر او چهر مه و مهر چو قیر است

شأنت بر از آن است که جبریل امین را

گویم به دبستان تو یک طفل صغیر است

با فیض سحاب کف جودت یم امکان

چون نیک بدیدم مثل بحر و غدیر است

سبز از چه بود مزرع آمال خلایق

سر پنجه جودت نه اگر ابر مطیر است

سطری است سماوات ز دیوان ثنایت

کش نقطه آن سطر یکی مهر منیر است

با مزرع احسان تو نه کشته گردون

ما نیک بدیدیم و کم از قشر شعیر است

از رایحه خلق تو یک نافه جنان است

وز نایره قهر تو یک شعله سعیر است

در جنب مکین جدولی از لجه جودت

دریای ازل همچو یکی جوی حقیر است

بر قطب زند دور از آن گنبد دوّار

کش دست تو همواره شب و روز مدیر است

درک تو به افهام خلایق چه در آید؟

کی سبزه برآید ز زمینی که کویر است

بر خاک سرایت سر تسلیم نهادن

صد باره به از زینت دیهیم و سریر است

ای آنکه مطاف امل اهل جهان را

درگاه عطایت ز صغیر و ز کبیر است

ما چند تهیدست در این شهر بمانیم

با جود تو کاندر همه ملک شهیر است

لختی ز کرم بین به من دلشده کامروز

جز آن که گریزم به پناهت نه گزیر است

مدحت نتواند که به انجام رساند

افسر که زبانش ز ثنای تو قصیر است

از کون و مکان بربودش دوحه مدحت

اغصان و مرا طایر اندیشه حقیر است

شمارهٔ ۲۰ - عدالت جاوید

دیده ام دوش غزالی و دلم با غزل است

چه غزالی که غزل خوان ز پی شیردل است

از کف و ساعد و ساق آن بت سیمین اندام

غیرت دلبر فرخار و بتان چگل است

دل و دین می کندم هندوی خالش یغما

چه کنم شعبده باز آیت مکر و حیل است

سبب سختی میثاق دل مهجورم

سستی عهد مدام بت پیمان گسل است

آنچه غنج است و دلال است همه زآن طرف است

وآنچه عجز است و نیاز است همه زین قبل است

همه کس طالب سیم اند به غیر از دل من

که ز اشک بصرم سیم به جیب و بغل است

گر تماشای شجر لیلی ماراست هوس

بید مجنونم و از گریه مرا پا به گل است

کامم از هجر تو گر تلخ شود چون حنظل

به خیال لب لعل تو چو جام عسل است

آب حیوان نتوان نام نهادن لب تو

که ز سرچشمه لعل تو خضر منفعل است

تیر مژگان تو اندر خم ابرو به جدال

بهر آماج دل و دیده گردان یل است

جادوی چشم تو زین گونه اگر دل ببرد

نکنم دعوی ایمان که خلل در ملل است

مزدا خون تو ز سرچشمه چشمم زنهار

روزگاری است که این چشمه به دل متصل است

شعله ور چون شمرد از جمره آتش گوگرد

دلم از آتش عشق تو چنان مشتعل است

آب بر آتشم افشان که شکایت نبرم

از تو بر درگه شاهی که بری از مثل است

علی عالی اعلی، حق مطلق، که مدام

ظاهر از عارض او موجد شمس ازل است

آْفتاب ار نگرد روی محب تو به خشم،

تا ابد زین حرکت دیده او را سبل است

تا مگر میل به افلاک کند گرد رهت

زآسمان زانجم و اختر همه شب پرحلل است

آنکه چیزی شود از فضل تو منکر گویم

فاش این نکته که در ذات خبیثش خلل است

آنکه جز روی تواش قبله گه جان باشد

رو به غُرّی کند و عابد لات و هبل است

چشم هستی که از او بزم جهان شد پرنور

سرمه امر تو را تا به ابد مکتحل است

تا فروغ رخت ای شمس ازل تافت به خاک

عرش را خاک شدن تا به قیامت امل است

پایه جاه تو چون بر شده از عالم قدس

اندر آن در نه ره علم و نه بار عمل است

کوی چون خلد تو و آدم خاکی، هیهات

او ز جان پاک تر و آدم از آب و گل است

مرحبا بر نفس طایر عیسی دم تو،

که به جان بخشی ابنای زمان بی بدل است

افسرا، مدح علی حق چو به قرآن فرمود

لب فرو بند که زاین مدح جهانی خجل است

تا شود عارض خورشید نهان در مغرب

تا شب تیره سیه چون دل خصم دغل است

شام احباب تو فرخنده و روشن چون روز

روز اعدای تو چون شام سیه مضمحل است

شمارهٔ ۲۱ - دهقان و سلطان

بتا، صباح همایون عید قربان است

به تا، فدای تو جان را کنم که قرب آن است

بلی به کعبه مقصود، قرب آن کس راست

که در منای تمنای دوست قربان است

طواف کعبه فریضه است خلق را، لیکن

طواف کعبه کوی تو فرضتر ز آن است

دو کعبه است که باید طواف آن دو نمود

یکیش کعبه جسم است و دیگری جان است

نخست کعبه دل، دیگری است کعبه گل

ولی از این دو یکی را مقام رجحان است

اگر چه کعبه گل را شرافت است بسی

ولیک کعبه دل را هزار چندان است

کسی که محرم آن کعبه، اجر اوست فزون

کسی که محرم این، زجر او فراوان است

فضای خانه آن کعبه، جای دشمن و دوست

دورن خانه این کعبه کوی جانان است

بگرد زمزم آن کعبه، تشنه گردد سیر

بگرد زمزم این کعبه، سیر عطشان است

اگر ز زمزم آن جاری است عذب روان

روان ز زمزم این چشمه های حیوان است

اگر زیارت آن کعبه هست قول رسول

بلی زیارت این کعبه نص فرقان است

طواف کعبه گل هست شرط اعظم دین

طواف کعبه دل نیز رکن ایمان است

برون خانه آن کعبه قبله گاه امم

درون خانه این کعبه عرش رحمان است

بنای اصلی آن خانه هست صنع خلیل

بنای کلی این خانه کار سبحان است

همه براری آن کعبه غیر ذی زرع است

همه صحاری این کعبه کشت ریحان است

نَوَشتنِ ره آن کعبه صعب باشد و سخت

گذشتن ره این کعبه نیک آسان است

اگر که وادی آن کعبه دیر فرسنگ است،

ببین که وادی این کعبه زود پایان است

حریم خانه آن گر مقام ابراهیم،

درون خلوت این را مقیم یزدان است

اگر که خانه آن کعبه راست رکن چهار

نگر که خانه این را چهار ارکان است

حریم حرمت آن راست آدمی دربان

درون خلوت این را فرشته دربان است

مقیم حضرت آن را به شرع پیوند است

مجیر درگه این را، ز عشق پیمان است

مجاهد ره آن را ز مال و جاه فراغ

مجاهد ره این را، نه سر، نه سامان است

کسی که حاجی آن، ناجی از عذاب جهیم

کسی که سالک این، مالک دو کیهان است

مسافر ره آن کعبه دیده ایم بسی

مسافر ره این کعبه سخت پنهان است

دریغ و درد که تا این زمان نیافته ایم

مجاهدی که در این راه مرد میدان است

به راه کعبه گل چند پویی ای منعم،

طریق کعبه دل جو، که باب حق آن است

مسافر ره آن کعبه گر همی جویی،

بگویم ار غرضت فیض صحبت آن است

خدایگان جهاندار ناصرالدین شاه

که نزد همت او سنگ و سیم یکسان است

خدایگانا، لختی به سوی من بنگر،

به تیره بختی من بین که تا چه پایان است

مرا به کشور خود هیچ قدر و وقعی نیست

مرا همان مثل کحل در صفاهان است

مرا جز اشک بصر نیست باده در ساغر

به غیر لخت جگر، توشه، نی در انبان است

اگر بگویم در خانه نیم نان دارم

مساز باور، کاین قول جزو هذیان است

اگر بگویم در جیب من بود درمی

به جان خواجه که این حرف محض بهتان است

یکی درخت ز بی آبی اوفتاد از پای

شنید سلطان، گفتا: گناه دهقان است

یکی فقیر ز بی نانی از جهان بگذشت

شنید دهقان، گفتا: گناه سلطان است

خدایگانا، گر اینچنین بود احوال،

گناه کیست که افسر چنین پریشان است؟

شمارهٔ ۲۲ - افسر سلیمان

ای مهر رویت از مه گردون گرفته باج

وی مور درگهت ز سلیمان ربوده تاج

زخمی که بر دل آمده از ناوک فراق

نبود به غیر مرهم وصل تواش علاج

چون سجده گاه دل شد محراب ابرویت

دیگر برهنمائی زاهد چه احتیاج

کی عکس مستقیم تو در او کند ظهور

مرآت قلب را بود، ار اندک اعوجاج

معنی است نور پاک تو و ماسوی صور

صهباست انعکاس تو و مابقی زجاج

وصل تو حج اکبر و راهش ره فنا

یاد رخ تو توشه و مهرت امیر حاج

در انتشار عدل تو ای خسرو وجود

گرگ آورد فرو سر تسلیم بر نعاج

مشتق تو را ز نام خدا نام شد علی

اوصاف ایزدی را در شخصت اندراج

شد آب خضر چشمه جاوید زندگی

افکندی از کرم چو در او قطره ای مجاج

گردید سم قاتل اندر جهان پدید

افشاند ابر خشم تو تا قطره اجاج

زیبد ز امر بنده حکمت که تا ابد

گیرد سما سکون و زمین یابد ارتجاج

از قهر اگر به جانب دریا نظر کنی

چون آتش آب گردد از گرمیش مزاج

در جان و دل نداشت نهان مهرت ار صفی

کی جسمش از عناصر می یافت امتزاج

از بهر حفظ سرّ تو ای سرّ کردگار

صدری چو صحن عالم باید بانفراج

از صوت دلفریب تو داود آفرین

مر کاینات را دل و جان است در هیاج

چون عکس نور روی تو گردید جلوه گر

ز آن جلوه دل ز آدم آمد به اختلاج

پنهان و لیک ظاهری ای خفیه ات ظهور

بر جلوه رخ تو چه حاجت به احتجاج

آن بد گهر که خصم تو را یار شد چه باک

گر تافته است روی ز مهر تو از لجاج

با یاد عارض تو بود خفتنم به خار

بهتر که بی خیال تو بر پرنیان دواج

ای کاش یک دم از تو نبودم جدا و دور

یا من الی اقرب من حبلة‌ الوداج

افسر ز گفتگوی زبان درکش و خموش

بر یار بین که گاه سرور است و ابتهاج

تا در جهان مرادف بیضاست آفتاب

تا در زمان مخالف هم شهد با اجاج

روشن دل محب تو بادا چو صبح وصل

تاریک روی خصم تو بادا چو شام داج

شمارهٔ ۲۳ - صبح سرمد

زهی، ای که دل‌ها به هجر تو آمد

چو عاصی به نیران دوزخ مخلّد

غمت گرچه تلخ است لیکن به کامم

شرنگ غمت به ز مغز تبرزد

درآیی اگر مرمرا یک شب از در

شود طالع از مشرقم صبح سرمد

منه دام بر گردنم از سلاسل

که در قید زنجیر زلفم مقید

بنازم به شیاد جزعت که خفته

چو دزدان به تاراج دل ها بمرصد

به عشقت بریدم سر خودپرستی

که دیر مغان نیست مانند معبد

به فردا مده وعده قتلم ای مه

بیا و بینگار امروز را غد

بهشت برین شد عیان از قیامت

چو افروختی خد، چو افراختی قد

زهی شیخ اسلام و کهف خلایق

خهی پشت ایمان چو اجداد امجد

زهی تاجداری که بر فرق خوبان

غبار رهت شرم تاج زبرجد

خهی هوشمندی که پیر فراست

گرفت از ولید تو تعلیم ابجد

بساط علوّ را ز اقصای رفعت

بگسترده فرّاش جاه تو مسند

چو کانون پر آتش ز رشک است دریا

چو بر گنج گوهر ببخشش نهی ید

ببخشی اگر ور نبخشی که ما را

ثنای تو شد مستحب مؤکد

دو قوم ار چه دارند دعوی ایمان

یکی عبد شیطان، یکی رقّ احمد

نبی گفته آن قوم مطرود را ذم

خدا کرده آن فوج مردود را رد

به عالم چو این قوم، نی پاک آیین

وز این قوم نی چون تو نزدیک مقصد

چه باک است اگر منکران پیمبر

تو را منکر علم و فضلند بی حدّ

که برخی به شبل علی بوده مشرک

که جمعی به سبط نبی گشته مرتد

الا ای که آمد ز فرط بلندی

ثنای تو از درک افسر مُبعّد

که بی چند و چون است ذات معرّا

که بی کم و کیف است عقل مجرد

ز توصیف هر هوشیاری مبرّا

بتأیید پروردگاری مؤید

ز کلکم به تحسین عطا را که هرگز

نگویند افلاکیان خوب را بد

الا تا که امواب پوسیده پیکر

نهانند چون خشت در خاک مرقد

تو را جان بدخواه در گور قالب

دچار فراوان عذاب مؤبد

شمارهٔ ۲۴ - عیش مُخَلَّدْ

دی قاصد دلبر ز در حجره درآمد

وآورد مرا مژده، که آن نو سفر آمد

هی گفت، چه گفتا، بده زین مژده مراجان

کاین مژده دو صد بار ز جان خوبتر آمد

هی گفت، چه گفتا، بفشان بر قدمم سیم

بر شادی این مژده که آن سیمبر آمد

هی گفت، چه گفتا،‌ زهی اکنون به طرب کوش

که اقبال تو را بر در و دولت به سر آمد

هی گفت، چه گفتا، به غم ایدون چه نشینی،

برخیز، کت آن عیش مخلّد ببر آمد

آن ماه که پیوسته همی جستی اش از بام

هان دیده گشا، نیک، که او خود ز درآمد

آن یار که آشفته اویی به همه حال

با طرّه ای از حال تو آشفته تر آمد

آن شوخ که در خرمن عمرت شرر از اوست

نک با رخی افروخته تر از شرر آمد

آن ترک که پا تا به سرت سوخت در آتش

حالی به دو صد جلوه ز پا تا به سر آمد

القصه سخن راند از این گونه که ناگه

درحجره بهم خورد و خود آن شوخ درآمد

گل بوی و شفق روی و شررخوی و سیه موی

مویی که فریبنده مشک تتر آمد

بزمم همه از ماه رخش سطح فلک شد

کاخم همه از سرو قدش کاشمر آمد

رویش همه ویران کن فرهنگ و ذکا گشت

مویش همه یغماگر هوش و فکر آمد

من جستم و چون جان ببرش تنگ گرفتم

و او نیز مرا تنگ تر از جان ببر آمد

گفتم هله، ای ترک که مشکین سر زلفت،

چون نافه به آفاق همی مشتهر آمد

آشفته سر زلف تو نازم که در این شهر،

آشوب دل مردم صاحب نظر آمد

ماهی دو فزون رفت که رفتی و مرا نیز،

دایم ز غمت همدم بوک و مگر آمد

نه نامه فرستادی و نه پیک و نه پیغام

آه از دل سختت که چو لختی حجر آمد

از نیش حوادث دلکی بود مرا ریش

وز نیشتر دوری تو ریش تر آمد

یاران همه از یار به عیشند و مرا نیز،

از یاری تو این همه خواری به سر آمد

بر آنچه قضا رفته، الا نیز رضا ده

کم جان به لب از شوق بسی منتظر آمد

آشف و بچهر اندر من دید زمانی

و آنگه ز شکر خنده لبش پر شکر آمد

خندید و همی گفت زهی شاعر ساحر

کت سحر زبان فتنه هر بوم و بر آمد

افسانه مخوان، قصه بهل، غصه میفزای

کز گفت تو عیشم همه زیر و زبر آمد

رو، رو، بنکن شکوه، بکن شکر خداوند

کت باز به من دیده حسرت نگر آمد

آخر نه من اینک ز سفر تازه رسیدم

شکرانه این، کت چو منی جان ببر آمد

سروی به چنین جلوه کجا خاست ز بستان

ماهی به چنین چهر، کی از باختر آمد

گر مدح و ثنایی است مرا هست سزاوار

کی نظم دری لایق هر گاو و خر آمد

باری بده انصاف که اندر همه گیتی،

این گونه پسر خود ز کدامین پدر آمد

ای راد امیری که ز رشح کف جودت

غرق عرق غم رشحات سطر آمد

عدل تو چنان فرق ستم کوفت که دیگر

او را نه در این ملک مکان و مقر آمد

امروز تو قدر هنر و فضل شناسی

کت شخص خرد جامع فضل و هنر آمد

گویند حکیمیان که ز آزادی سرو است

کاو از همه اشجار چمن بی ثمر آمد

این طرفه که با این همه آزادی و خوبی

سرو تو ز علم و ادبش برگ و بر آمد

هان دادگرا، ای که کف جود تو در بزم

چون نظم من آموده همی از گهر آمد

شمشیر تو، سرمایه هر فتح و ظفر شد

تدبیر تو، پیرایه هر بوم و بر آمد

لطف تو که عام است ندانم که در این ملک

از حال دل ما ز چه رو بی خبر آمد

یک درد هنوزم نرسیده ست به درمان

کز حادثه ام بر دل، دردی دگر آمد

بر چشم و دلم سبزه و گل گاه تماشا

گویی همه این ناچخ و آن نیشتر آمد

با این همه نخروشم و نخراشم بالله

تا فضل تو در شش جهتم راهبر آمد

از بحرم و برّم نبود هیچ تمتع

تا طبع و کفت این دو مرا بحر و بر آمد

بحری است کفت کاینجا غوّاص امل را

همواره همی جیب و بغل پر درر آمد

جاوید بمانی تو بدین پایه که دایم

از عون توام شاخ امل بارور آمد

باد اختر جاهت همه در باختر ملک

تا نام و نشان ز اختر و از باختر آمد

شمارهٔ ۲۵ - نوبهار آمد

نوبهار آمد که باغ و راغ را زیور کند

زیوری از نو نماید زینتی دیگر کند

طرف گلشن را، ز شکل ارغوان و رنگ گل

همچو سطح آسمان پر ماه و پر اختر کند

بس که رنگین حله ها آرد برون صباغ صنع

بوستان بس سخره ها بر ساحت ششتر کند

قطره باران به دلشادی اطفال چمن

دُر بگوش هر یکی آویزه گوهر کند

چهره گل طعنه ها بر طلعت ساقی زند

نای بلبل سخره ها بر لحن خنیاگر کند

جلوه بالای سرو از جنبش باد صبا

عشوه های دلبری در کار رامشگر کند

قد گلبن را صبا در جامه اخضر کشد

نیفه گل را همی پرنافه اذفر کند

نو عروسان چمن را دست مشاطه بهار،

بر سر از اوراق گلبن سبزگون معجر کند

طرّه مشکین سنبل را نسیم باد صبح،

صد ره از گیسوی معشوقان پریشان تر کند

نگهت باد صبا، چون کاروان ملک چین

عرصه آفاق را پرمشک و پرعنبر کند

هیچ دیدستی چو من یک تن که از آسیب دهر،

در چنین فصلی مکان در خاک و خاکستر کند؟

یا چون من مرغی شنیدستی، که در عهد بهار

از قضای آسمان سر زیر بال و پر کند؟

دارم اندر دل بس اندوه نهان، اما دریغ،

شرح این محنت کجا، گنجایش دفتر کند؟

من چه گویم تا چه کردستی به من دور سپهر

خود نکرده است آن چنان کاری که کس باور کند

من هنوز از فتنه دوران نیارستم خلاص

کاسمان از نو، به کارم فتنه دیگر کند

غیر کام خشک و چشم تر ندارم حاصلی

روزگارم این چنین قسمت ز خشک و تر کند

بی نیاز از سیم و زر باشد هر آن کو همچو من،

اشک چون سیمش مکان بر چهره چون زر کند

سوختم در آتش غم کو سحاب رحمتی،

تا لب خشکیده ام ایدون به آبی تر کند؟

شمارهٔ ۲۶ - سجده گاه عاشقان

طوطی طبعم دگر آغاز شیوایی کند

مدح موعود امم، با این خوش آوائی کند

ای شهنشاهی که فرمانبر تو را آمد قضا

هم قدر از قدرتت کسب توانائی کند

ای خداوندی که در ملک مکان و لا مکان

جز تو نبود هیچکس، کو با تو همتائی کند

بر سر کوی تو یک دم گر زند خفاش پر

زیبد ار در ملک هستی کار عنقائی کند

نور گستر تا شود در بزم احبابت چو شمع

بر درت هر صبحدم بیضا جبین سائی کند

بس زلیخا طلعتان را سازد از غم بی قرار

یوسف حسن تو یک ره، گر خودآرائی کند

دیده ای کز شش جهت رویت نبیند آشکار

خود شگفت آید مرا کان دیده بینائی کند

جلوه روی تو بیند بلبل از رخسار گل

ورنه کی با جور خار اینسان شکیبائی کند

گر به مهر و ذره بینی یک نفس از قهر و لطف

مهر کم از ذره گردد،‌ ذره بیضائی کند

مرکز پرگار هستی گر نباشد کوی تو،

طوف کویت از چه ور این چرخ مینائی کند

می سزد گر بنده ای از بندگان حضرتت

بهر این فرعونیان اعجاز موسائی کند

طالب رویت نخواهد رفت از کویت به خلد

گر هزاران جلوه جنت در خودآرائی کند

سجده گاه عاشقان خاک درت ما را و بس

بوالهوس رو جانب معشوق هرجائی کند

هرکه او کالای مهرت را خریدار است نیز

باید او جا در سر بازار شیدائی کند

لیلی حسنت اگر از پرده بنماید جمال

عالمی را سر بسر مجنون و صحرائی کند

طی یک منزل ز اوصاف تو نتواند نمود

سال ها گر خنک فکرت دشت فرسائی کند

تا ابد سرمست می گردند هشیاران دهر

گر بدینسان چشم مستت باده پیمائی کند

از عدم بهر تماشای رخت بستیم رخت

کیست آن کو، از رخت منع تماشائی کند

شمارهٔ ۲۷ - اسکندر گل

وقت شد کاسکندر گل لشکر آرایی کند

لشکر گل را خدیو باغ دارایی کند

باغ را دست صبا، عنبر نهد در آستین

راغ را جیب هوا، مشکین ز بویایی کند

خفتگان بوستان را باد بیداری دهد

تشنگان گلستان را، ابر سقایی کند

بلبل بیدل ز فکر غنچه سر در پر برد

قمری مسکین به یاد سرو شیدایی کند

غنچه از میزان یاقوتی زر لعلی کشد

لاله از مکیال لعلی، سیم پیمایی کند

از نسیم کاکل گل، صبح مشک افشان شود

زلف سنبل از شمیم شب سمن سایی کند

دست لاله موسی آسا، آتش طور آورد

طفل سوسن عیسی آیین میل گویایی کند

نرگس اندر مسند رز بزم شاهی گسترد

غنچه بر فرش زمرّد باده پیمایی کند

ابر گوهر بار گردد، باد عنبر بو شود

خاک نسرین خیز آید، گل سمن سایی کند

آفتاب غنچه سر از مشرق گلبن زند

نرگس آن خورشید را چون ذره حربایی کند

گل کند در دامن گلچین به جان عندلیب،

آنچه با دلدادگان دلدار هر جایی کند

از نشاط انگیزی گل، منزل تنگ دلم

پیش مهمانان خیال یار صحرایی کند

گرنه باغ آمد سپهری تازه، اندر وی چرا،

لاله خورشیدی نماید، گل ثریایی کند

یا که در پیشانی هندوی بستان زعفران

نرگس اندر هاون زر زغفران سایی کند

بسکه از گلبن بلند و پست گردد دشت و کوه

دشت کهساری نماید، کوه صحرایی کند

تا نپیچد سر ز فرمان طبیعت نامیه

در مزاج گل طبیعت کارفرمایی کند

شمارهٔ ۲۸ - آیینه آفتاب

ای دل گمشده باز آی که آمد به شهود

آنچه مقصود تو از دایره هستی بود

ای دل از پرده برون آی، که از پرده غیب

شاهد بزم ازل آمده، در ملک وجود

مرکز دایره ملک وجود، آن که بود

موجد نیر برج فلک عالم جود

ناظم نظم جهان احمد مرسل که فلک

از ازل آمده بر کاخ جلالش به سجود

آفتاب رخ تو جلوه گر از خود بیند

هر که او، رنگ ظلم ز آینه دیده زدود

بحر امکان هم از آن موج زن آمد ز نخست

کآمد از ابر عطای تو یکی قطره فرود

شمارهٔ ۲۹ - بهار و یار

رسید مژده که اینک صباح عید رسید

طرب گزین شده رند شقی و شیخ سعید

نشاط را شده آماده عارف و عامی

ز بس به باغ صنوبر ستاد و سرو چمید

به طفل غنچه نگر شد مراهق از بس شیر

به مهد برگ ز پستان مام شاخ مکید

زمین میت را بین که زنده آمد باز

مگر مسیح نسیمش به جیب نفخه دمید

و یا ز فرط لطافت دوباره بر تن آن

شمیم دوست بسان نسیم صبح وزید

چمن سپهر و درخت است ثور و بر شاخش

نگر تو منزل پروین و خانه ناهید

هوا چنان طرب انگیز شد که زاهد شهر

فروخت خرقه به پیر مغان و باده خرید

بخاست از سر سجاده و بطرف چمن

به طاق ابروی ساقی نشست و جام کشید

من از جدائی جانان به کلبه احزان

سری به جیب تفکر ز ماسوی نومید

که ناگهان بخیال از درم درآمد یار

بسوی کلبه نظر کرد و جانب من دید

چه دید، دید یکی مرده از بلای فراق

چه دید، دید یکی مانده در غم جاوید

به ناز و کبر نشست آن گه از تفقد و داد

بدین بلاکش بی دل ز باغ و راغ نوید

چه گفت؟ گفت مگر چشم و گوشت از هجرم

ندید روی گل و بانگ مرغ را نشنید

که مسکنت شده، ای رند مست کلبه تار

که همدمت شده از هرچه هست فکر وعید

چنین به پاسخش آوردم این لطیفه نغز

که شد خیال توام گلبن و صنوبر و بید

مگو مرا ز بساتین که بی توام جنات

چو دوزخ آمد و آنگه گناهکار عبید

مرا بدیده نشیند چو نیشتر سبزه

ز بس بپای دلم بی تو خار هجر خلید

پس از مکالمه دیدم که این نگار بود

به غمزه الحق جلاد صد هزار شهید

بر آفتاب رخش توده توده عنبرتر

ز انقلاب مهش نافه نافه مشک پدید

ز جور او، بر او داوری همی بردم

که داورش رخ و زلف است بر سیاه و سپید

زهی شهی که بعدلت پلنگ حافظ گور

به دشت حسن توام از چه شیر عشق درید

جیوش پادشهان از چه ملک چند گرفت

سیوف شیردلان از چه فرق خصم کنید

توراست لشکر هندو بگرد کشور روم

توراست صارم ابرو به تارک خورشید

بر آفتاب رخت تا هلال ابرو یافت

بسان تیغ ز غیرت قد سپهر خمید

خوشم که چشمه خضرش نهان به جوهر بود

ز تیغ ابرویت ار صید دل بخون غلطید

رخ تو خلد و دهان سلسبیل و لب غنچه

نهان به غنچه کسی سلسبیل را نشنید

به درگه تو سلاطین ملک حسن، غلام

به مکتب تو فلاطون درس عشق، ولید

به اوج وصف خرامت نبرد راه و نجست

اگرچه طایر عقلم هزار سال پرید

به چشمه لب نوشینت آن چنان افسر

در اشتیاق مداوم که روزه دار به عید

اگر به روی تو لغزید پای دل از خشم

بناز ناز مسوزش که درد هجر کشید

تنم به بستر رنج است مبتلا، که چرا

جدا ز کوی توام کرد روزگار عنید

مدام تا بود از قرب و بعد نام و نشان

همیشه تا بود از هجر و وصل گفت و شنید

مرا ز هجر و ز وصل تو باد جان و دلی

گهی به درد قریب و گهی ز رنج بعید

شمارهٔ ۳۰ - میرغضنفرفر

توئی ای عارض جانان، توئی ای طلعت دلبر

دل انگیز و فرح خیز و طرب بیز و روان پرور

تو را زلف و رخ و چشم و لب است و من ز غم دارم

سرشکی سرخ و رنگی زرد و کامی خشک و چشمی تر

ز مستوری و مهجوری و رنج دوریت ما را

به کف باد و به سر خاک و به چشم آب و به دل آذر

ندیده چشم گردون هیچگه همچون تو طنازی

شرر خوی و شبه موی و جنان کوی و سمن پیکر

خریدار دلالت ای نگارستم ولی باشد

دمم سرد و تنم گرم و سرشکم سیم و رویم زر

ز قد و خدّ و خوی و مویت آمد در درونم دل

الم آویز و دردانگیز و رنج آمیز و غم پرور

از آن دیدن و ز آن بردن وز آن رفتن دلی دارم

ز غم خار و به تب یار و نگون سار و پر از اخگر

بود کز در درآئی مرمرا ای لعبت سیمین

خرامان و غزلخوان و خوی افشان و نشاط آور

مرا جان باشد آتش در بدن تا بینمت ای گل

به لب خندان، به رخ تابان، به موی افشان، به کف ساغر

نپندارم که در جنت چو یار ما بود حوری

مشعشع رو، مسلسل مو، معنبر بوی و نسرین بر

به عشق مه جبینان پری رخ چون من بیدل

بدین سستی، بدین پستی، نزادستی دگر مادر

به پاداش نگاهی سوختی دل های ما ز آن رو

خروشانیم و جوشانیم و سوزانیم از این کیفر

ز عشق جنگجوی آتش افروزی بود ما را

درون کانون خیال آزر نفس زوبین زبان خنجر

نهالانیم در بستانسرای عشقبازیها

که چون مجمر دخان عود و شرر شاخیم و آذربر

زهی ماهی که از کاخ جلال اخترانت شد

زحل دربان و خور رخشان و مه تابان و نجم ازهر

بود از ما قبول جان کنی کامد ثناخوانت

شه فرخ رخ عادل دل آن میر غضنفرفر

شه کون و مکان مهدی که حکمش را و کلکش را

فلک بنده، ملک برده، قضا پنهان، قدر چاکر

فلک صدر و زمان قدر و جنان قصر و جهان چاکر

علی علم و حسن حلم و رضا سلم و نبی منظر

زهی احسان که دارد زیر ابر گوهر افشانت

زمان معدن، قمر خرمن، فلک دامن، ملک شهپر

هم از حکم و هم از امر و هم از حزم و هم از عزمت

اجل گریان، امل خندان وزین میزان عیان محشر

ز قهر و مهر و لطف و فیضت ای شاهنشه دین شد

طپان دوزخ، عیان جنت، چمان طوبی، روان کوثر

به آتشخانه اسرار غیب عالم مطلق

توئی روشن چو چشم از تن توئی محرق، توئی مجمر

سوابق را، لواحق را، مشارق را، حقایق را

توئی اول، توئی آخر، توئی مُظهر، توئی مظهر

ختام آل پیغمبر مهیمن مهدی قائم

سلیل عسکری چشم و چراغ عترت اطهر

بهر نور و بهر خیر و بهر حسن و بهر فیضی

توئی مبدع، توئی مبدأ، توئی منبع، توئی مصدر

بهر صورت، بهر معنی، توئی معنی، توئی صورت

بهر ساغر بهر صهبا، توئی صهبا، توئی ساغر

به میکائیل و اسرافیل و هم جبریل و عزرائیل

توئی آمر، توئی ناصر، توئی سید، توئی سرور

ز اطوارت ز دیدارت، به انوارت، به اقطارت

خرد دروا، بصر اعمی، ذکا حربا، قمر شب پر

نباشد جان دشمن ایمنت از رمح و تیغ کین

گرش بر تن زمین جوشن، ورش بر سر فلک مغفر

کجا مدح تو را زیبد، زبان افسر ابکم

که از ایزد تو را باشد ثنای بی حدّ و بی مر

بود تا در سقر نیران، بود تا در جنان گلبن

دل یارت چو گل خرّم تن خصم تو در آذر

شمارهٔ ۳۱ - امام عوالم

تعجب از آن روی چون مهر انور

شگفتی از آن موی چون مشک اذفر

از آن موی صبحم چو شام است تیره

وز آن روی شامم چو صبح است انور

ندارد شب ما مگر صبح از پی

و یا صبح هجر است شامی مکرر

ز بس بر وجودم رسد رنجی از تو

ز بس بر عقودم فتد عقدی از سر

بنالند بر من ضعیف و توانا

بمویند بر من فقیر و توانگر

چنان گشتم از فتنه دهر عاجز

چنان ماندم از باری چرخ مضطر

که درمان دردم بود سم قاتل

که مرهم به زخمم بود نیش خنجر

نه چشمم به ساقی، نه گوشم به مطرب

نه ذوقم به صهبا، نه شوقم به ساغر

که شد ساقی و مطربم محنت جان

که شد ساغر و باده ام زحمت سر

من و رنج، با هم چو جانیم و قالب

من و درد با هم چو روحیم و پیکر

همی یاد دارم که در بوستانی

نشاندیم شمشاد و سرو و صنوبر

به نیروی بیداد و منشار کینه

فتادند از پا نهالان دلبر

خوشا عهد دیرین که در بزم و باهم

ستادیم خرم، نشستیم خوش تر

به حسرت بما چشم بیدار گردون

بغیرت بما دیده باز اختر

برافروخت رخ یار، چون ماه نخشب

برافراخت قد دوست چون سرو کشمر

دلی دارم امروز بختی و وقتی

چو شام غریبان و چون صبح محشر

سرم را ز حسرت نه جز خشت بالین

تنم را ز محنت نه جز خاک بستر

به نیران رنجم چو عاصی مخلد

به عمّان دردم چو ماهی شناور

به گلشن روم گرنه با یار گلرخ

به صحرا روم گرنه با شوخ دلبر

بود لاله در سینه ام نار سوزان

بود سبزه در دیده ام نوک نشتر

اگر نالم از زخم دیرینه دل

زند دست دوران به دل زخم دیگر

گریزم به دربار دارای دوران

کشد دهر از من گر این گونه کیفر

خداوند گیرنده عدل پیشه

شهنشاه بخشنده دادگستر

امام عوالم ملقب به کاظم

که آمد مسمی به موسی بن جعفر

زهی ای که آید ز حکمت مبدل

ز یک لمحه کمتر قضای مقدر

تعالی الله از آسمان جلالت

که مهر آفرین بی حدش باشد اختر

نمی خواند اگر نام پاک تو موسی

نمی دید اگر نور تو پور آذر

بیک لمحه مغروق می گشت در یم

بیک لحظه محروق می شد در آذر

خیال است خس، وصف جاه تو قلزم

عقولند اعراض و ذات تو جوهر

خطا قلزمت گفتمی ز آنکه جوهر

ز ابرت یک از قطره های مقطر

غلط جوهرت سفتمی ز آنکه جوهر

ز جود تو هر دم ستد فیض دیگر

سخا راست دست عطای تو موجد

لقا راست شخص ولای تو مصدر

به آب ولای تو ای موجد کل

گل آدم آمد عجین و مخمر

تو آنی که با صد هزاران تنزل

عقول آمد از نام پاکت معبر

بجز صورتت سجده بر هرچه آرم

شود بی گمان لات و عزّی مصور

مشام عقول از شمیمت مروّح

دماغ وجود از سجودت معفّر

بگفتن سخن مفرد آری، تو آری

شدت کثرت خصم جمع مکسر

به عدلت سزاوار باشد که آهو

گزیند مکان در کنام غضنفر

گدای تو را تکیه زن چار بالش

غلام تو خال رخ هفت کشور

یکی پلّه از بارگاه جلالت

بسی برتر از کاخ نه طاق اخضر

ز خاک درت کسب نور ار نکردی

چو جرم قمر قرص خور شد مکدر

مزن دم تو افسر ز مدح شه دین

که او را خداوند شد مدح گستر

بود تا تن خاکیم خانه جان

من و مهر احمد من و حُبّ حیدر

الا تا ز آهوی تاتار آید

معنبر چو زلف بتان نافه تر

محب ترا بخت چون مهر تابان

به دنیا معزّز به عقبی مظفر

عدوی تو را روز و شب شام ادهم

عنای موّفا، بلای موّفر

شمارهٔ ۳۲ - داور فرخ رُخ

صباح عید بازآمد به فیروزی و فال و فرّ

فرح خیز و طرب بیز و الم ریز و روان پرور

بود کز در، درآیی مرمرا ای لعبت سیمین

خرامان و غزلخوان و خوی افشان و طرب آور

ز مستوری و مهجوری و رنج دوریت ما را،

به کف باد و به سر خاک و به چشم آب و به دل آذر

ندیده چشم گردون، هیچگه همچون تو طنازی

شرر خوی و شبه موی و جنان کوی و سمن پیکر

خریدار دلالت دلبرا هستم ولی باشد

دمم سرد و تنم گرد و سرشکم سیم و رویم زر

ز قد و خوی و موی و رویت آمد در درونم دل،

الم آویز و دردانگیز و رنج آمیز و غم پرور

مرا جان آتش است اندر بدن تا بینمت ای گل

به لب خندان، به رخ تابان، به موی افشان به کف ساغر

نپندارم که در جنّت به طرز تو بود حوری

مشعشع رو، مسلسل مو، معنبر بوی و نسرین بر

به دوران فراقت، هان نگارا چون من و بختم

بدین سستی، بدین پستی، نزادستی دگر مادر

به پاداش نگاهی سوختی دلهای ما ز آن رو،

خروشانیم و جوشانیم و سوزانیم از این کیفر

بود کز من پذیری جان به مدح داور دوران

شه فرخ رخ عادل دل، آن دارای دین پرور

شه دجال کش مهدی، که حکمش را و امرش را،

فلک بنده، ملک برده، قضا خادم، قدر چاکر

زهی شاهی که از کاخ جلال احترامت شد

زحل دربان و مه تابان و خور رخشان و نجم ازهر

خمی میری که دارد زیر ابر گوهر افشانت،

زبان معدن، قمر خرمن، فلک دامن، مَلَکْ شهپر

شد از قهر و شد از مهر و شد از لطف و شد از فیضت

تپان دوزخ، عیان جنت، چمان طوبی، روان کوثر

هم از حکم و هم از امر و هم از حزم و هم از عزمت،

اجل گریان، امل خندان وزین میزان عیان محشر

به هر صورت، به هر معنی، تویی صورت، تویی معنی

به هر ساغر، به هر صهبا، تویی صهبا، تویی ساغر

به میکائیل و اسرافیل و عزرائیل و جبرائیل،

تویی آمر، تویی ناصر، تویی مولا، تویی سرور

ز اطوارت، زگفتارت، ز دیدارت، ز انوارت

خرد دروا، بصر اعمی، ذکا حربا، قمر شب پر

سوابق را، لواحق را، مشایق را، حقایق را

تویی اول، تویی آخر، توی مُظْهِرْ، تویی مظهر

به هر نور و به هر خیر و به هر حسن و به هر فیضی،

تویی مبدع، تویی مبدأ، تویی منبع، تویی مصدر

شمارهٔ ۳۳ - یک جهان خورشید

زره رسید بصد گونه جاه و حشمت و فرّ

خدایگان امم، عارفت ستوده سیر

به همرهش همه خوبان تبت و یغما

به موکبش همه ترکان خلّخ و کشمر

لوای حشمتش آزرده چهره گردون

غبار موکبش آموده دامن اغبر

عیان ز چاک گریبانش یک جهان خورشید

نهان به سایه دامانش یک سپهر اختر

صف مواکب او چون کواکب از پی ماه

هجوم معشر او چون نجوم گرد قمر

بدین تجمل شایان و این تجلّل نغز

سفر نمود به عالم همی به فال و به فرّ

سپرد عرصه عالم همی چه شرق و چه غرب

نبشت پهنه گیتی همی چه بحر و چه برّ

لوای نصرت افراشت در همه آفاق

بساط دعوت گسترد در همه کشور

فشاند سیم بهر کس چه بنده، چه آزاد

نمود جود، بهر تن ز منعم و مضطر

لبش گشود به سائل سر سفینه دُر

کفش شکست به مفلس در خزینه زر

فشرد پای بمردی بسان جدّ و بنین

نهاد نام به گیتی چو نامدار پدر

پدر بیاید بس نامدار در گیتی

که پرورد همی اینگونه نامدار پسر

اساس ملّت بنمود سخت تر ز نخست

بنای دولت ز آغاز کرد محکم تر

دو سال می بشد افزون که رخ نهفت ازما

ولی به ما زد و صد سال آمد افزون تر

هزار شکر که ایدون ز بعد چندین رنج

زدود گرد ره، از رخ گشود رخت سفر

کنون به شادی این مژده گر ننوشم می

چنان بود که نباشد مرا ز عقل خبر

دماغ تا بکنم تر برغم زاهد خشک

بیار ساقی آن آب خشک و آتش تر

بیار می که جهان راست عادتی از نو

بنوش هی، که فلک راست گردشی دیگر

بکام یاران بنمود روزگار خرام

ز جان دشمن بگرفت آسمان کیفر

سپهر چرخ دگر زد، زمانه شد تبدیل

دوباره گشت جهان بر مراد اهل هنر

نهفت شام غم اندوز رخ به پرده غیب

دمید صبح مبارک طلوع از خاور

خدایگانا، ای کز غبار خاک درت

گرفت عرصه این ملک آب و رونق و فرّ

تو آن محیط خیالی که عرصه امکان

به محضر تو کم است از نگین انگشتر

تو آن ضمیر منیری و آستین دریا

که این دو هیچ ندارند ظلمت و معبر

تو‌ آن رفیع خیالی که شخص هستی ملک

به درگه تو ستاده است حلقه سان بر در

مناقب تو تمناست طبع افسر را

که آب داده بدین گونه نظم را گوهر

همیشه تا بود از قرب و بُعد نام و نشان

هماره تا بود از لطف و عنف رسم و اثر

تن عدوی تو بادا، ز عنف تو لرزان

دل مُحبّ تو بادا به لطف تو انور

شمارهٔ ۳۴ - کاشف غیب

وزید بر تن خوابیدگان نسیم سحر

وز آن شمیم بیفتاد خوابشان از سر

گذشت بر بدن مردگان مسیح نسیم

وز آن نسیم روان یافت بازشان پیکر

زمین مرده دگر زنده شد به فیض نسیم

دلی که زنده نشد از زمین بود کمتر

ز خفتگان به غفلت منم در این وادی

هوس مکان و طمع بالش و غضب بستر

از این مقام مگر اشتیاق یار عزیز

کشاندم به مکانی که پا نهم بر سر

رسید آنکه مه عاشقان به شام فراق

کند چو مهر جهانتاب سر ز شرق بدر

گذشت نوبت اشرار، ایهاالاحباب

رسید دولت اخیار، صاحبان بصر

درید پنجه شیر قضا به نیم نفس

گلو ز روبه شرک و شکم ز استر شر

شکست ساعد گم گشتگان به پنجه عدل

نشست خسرو ایمانیان به تخت ظفر

به قول پیر مغان و به اذن مفتی شهر

گرفت ساقی خورشید رخ به کف ساغر

اگر ز ساقی روحانیان نگیرم می

بدان بود که ندارم ز فیض عقل خبر

گذشت جلوه خفاش در شب دیجور

دمید صبح مبارک طلوع از خاور

فتاد اهرمن خون به قید فوج ملک

چو بر سریر، سلیمان عصر کرد مقر

کفی نخورده که خون گشت نیل بر قبطی

بلی ز موسی هر عصر معجزی است دگر

کشید شب پره شرک سر به وکن عدم

چو آفتاب احد رخ نمود از خاور

حسن محاسن و باقر علوم و کاظم خلق

نبی خصال و علی قدرت و خدا منظر

یگانه مهدی موعود حجة بن حسن

بزرگ مقصد یزدان ز اول و آخر

زهی زبان تو اسرار غیب را کاشف

خهی بیان تو اظهار علم را مصدر

خدا بخوانمت ار، شرک می شود لیکن

ظهور روی تو آمد خدای را مظهر

به مجلس تو مه و مهر شمع بزم افروز

ز مطبخ تو نه افلاک مشت خاکستر

به لوح فکر تو نقش است هستی امکان

که شد خیال تو مر کاینات را مصدر

حذر ز قهر تو باید نه ز آتش دوزخ

که شد ز شعله قهر تو یک شراره سقر

طمع به مهر تو باید نه بر بهشت برین

که از ولای تو عکسی است جنت و کوثر

عرض ز فیض تو آن صاف جوهر است که شد

صفای جوهر صافی بنزد آن چو حجر

به محضر تو قدر چاکری چنانکه قضا

بدرگه تو قضا بنده ای بسان قدر

خرد کجا و گمانت بلی نشاید زد

ابر مطار ملک پر، کلاغ حیلت گر

ذوات را چه به درک صفات بیچونت

عرض چگونه به جوهر شود ثناگستر

ستایش تو تمناست فکر افسر را

که نظم داده بدین گونه طبع عقد درر

اگرچه عمری از این آستان فتادم دور

هزار شکر که دادم خدای عمر دگر

هزار حمد که ز الطاف قادر یکتا

به کام خویش بدین آستان نهادم سر

جدا مباد سر از گرد ساحت کویت

مگر ز دور فلک خاک گرددم پیکر

جهانپناه، خدیوا، ز جور دور زمان

فتادم از تو جدا همچو کور کز رهبر

گهی به راه و گهی قعر چاه افتادم

که کور مسکین بی راهبر بود مضطر

بزرگوار خدایا، به عزّ احمد و آل

به فضل خاص از این عاصی دغا بگذر

همیشه تا بود از قرب و بعد نام و نشان

هماره تا بود از مهر و قهر رسم و اثر

به نار قهر تو بادا، تن عدو سوزان

به نور مهر تو بادا، دل مُحبّ انور

شمارهٔ ۳۵ - آیینه صبح

صبح هنوز این عروس حجله خاور

پرده نیفکنده بود از رخ انور

لشکر چین تاختن نکرده به هندو

لشکر هندو تهی نساخته سنگر

تیرگی شب نرفته از رخ گیتی

روشنی صبح نادمیده ز خاور

آینه آسمان نه روشن و نه تار

ساحت غبرا نه صافی و نه مکدّر

ترک من، آن سنگدل حریف ستم خو،

ماه من، آن سرو قد نگار سمن بر

طرّه و رخ آب و تاب داده، درآمد

تا ببرد آب و تاب من همه یکسر

چاکر خورشیدش، آنچه ماه به خلخ

بنده شمشادش آنچه سرو به کشمر

ریخته مرجان دو لعلش بر سر مرجان

بیخته عنبر دو زلفش بر سر عنبر

بر رخ بیضا گسسته رشته پروین

بر زبر مه شکسته حقه گوهر

افعی غژمان او، معلق شمشاد

ارقم پیچان او حمایل عرعر

آمده زاغش مقیم سایه گلبن

جسته غرابش مکان به شاخ صنوبر

بر مه نورانیش دو هاله مشکین

در شب ظلمانیش دو زهره ازهر

رقص کنانش به ماه عقرب جرّار

حلقه زنانش به گنج افعی حمیر

نار خلیلش عیان و معجز داوود

مار کلیمش عیان و صنع سکندر

سوده الماسش گرد جزع یمانی

حلّه حمراش زیر دیبه اخضر

بسته به یک گلبنی دو گوی بلورین

هشته به یک عرعری دو پشته مرمر

کرده تباشیر را به غالیه پنهان

ساخته شنگرف را به مشک مستر

بر سمن از لاجورد هشته دو جلباب

بر قمر از آبنوس بسته دو چنبر

لاله حمرا نهفته زیر دو ریحان

سبزه بویا نهاده گرد دو عبهر

گشته سمن زار او چراگه آهو

و آمده آهوی او دچار به اژدر

بیضه کافور او به طبله زنگار

قرص تباشیر او به نافه ازفر

گرد دو گلنار او دو دسته سنبل

زیر دو نسرین او دو شاخه سعتر

سعتر او را ز ارغوان همه بالین

سنبل او را ز اقحوان همه بستر

لؤلؤی شهوار او به حقه سیمین

گوهر شب تاب او به مشک مقطر

چشمه زیبق ز مشکپایش جاری

پاره آهن به سیم خامش مضمر

عاج و طبرخون نهان نموده به سنجاب

نقل و طبرزد پراکنیده به شکر

گرد گلش نیش خار هیچ ولیکن،

گرد سیه نرگسش هزاران نشتر

غیر زنخدان و چهر او نشنیدم

چاه مقعر به اوج ماه منوّر

پسته درآمیخته به شهد مهنّا

فندقی انگیخته ز قند مکرر

گلشنی آراسته، که اینم عارض

گلبنی افراخته که اینم پیکر

شمارهٔ ۳۶ - ندای سروش

ز گاه خواب شب دوش تا به وقت سحر

سروش غیبم داد این ندا به گوش اندر

که ای ز فتنه دوران نشسته در اندوه

که ای ز بازی ایام گشته غم پرور

ز خفتگان به غفلت تویی در این گیتی،

هوس مکان و طمع بالش و هوا بستر

ندیده بازی ادوار چرخ شعبده باز

نخوانده درسی از اوراق دهر بازیگر

به قاف غم چه نشینی هماره چون سیمرغ

به نار غصه چه خسبی همی چو سامندر

نبینیا، که جهان راست عادتی از نو

ندانیا، که فلک راست بازی دیگر

به کام یاران بنموده روزگار خرام

ز جان دشمن بگرفت آسمان کیفر

شمارهٔ ۳۷ - شاهد غیب

دارم ز دست چرخ همی شام تا سحر

جاری به گونه چشمه خونی ز چشم تر

پیچیده ام به دامن، ز اندوه فکر پای

بنهاده ام به زانو، ز انبوه فکر سر

در برّ فکرتم به شب و روز پی سپار

در بحر حیرتم به مه و سال غوطه ور

بر جان خسته بس رسدم رنج بی حساب

در دل نهفته بس بودم درد بی شمر

جز ذکر دوست بسته ام از گفته ها زبان

جز روی یار بسته ام از ماسوا نظر

همواره ام دل از شب هجر است پرملال

پیوسته ام تن از تب عشق است پر شرر

گر دستگیر من نشود پیر دادخواه

ور پایمرد من نشود شاه دادگر

شاهنشهی که ز آینه نفس پاک او

مهر جمال شاهد غیب است جلوه گر

آن داوری که طایری از بام همتش

آورده ملک کون و مکان را به زیر پر

آن واحد یگانه، که یکتائی خدای

از مهر چهر او به دو گیتی است مشتهر

آن داور یگانه که از لطف بی شمار

آن خسرو زمانه که از فضل بی شمر

هم کوثرش ز چشمه فیض است جرعه نوش

هم جنتش ز خوان نوال است توشه بر

سلطان برّ و بحر که خضر وجود را

بر چشمه بقای ابد گشته راهبر

بحر وجود در بر رشح عطای او

باشد چنانکه در بر دریا یکی شمر

آن مالک ممالک کون و مکان که هست

امکان به طرف گلشن جاهش یکی شجر

فلک وجود را نه اگر بود ناخدای

در چار موج بحر عدم بود غوطه ور

ای از شمیم لطف تو جنت یکی بهار

وی از سموم قهر تو، دوزخ یکی شرر

از خامه صنایعت ای حاکم قضا

در دفتر فضایلت ای آمر قدر

سطری بود صحیفه ایجاد بس حقیر

شطری بود بدایع آفاق مختصر

عکسی است آفتاب در این نیلگون سپهر

کز آفتاب روی تو گردید جلوه گر

سبوحیان به مدح تو هر صبح تا به شام

قدوسیان به ذکر تو هر شام تا سحر

از حکم محکم تو سپهر است بر مدار

وز امر آمر تو زمین است مستقر

روح القدس به قالب آدم چو دم دمید

از گوهر تو داد بشارت به بوالبشر

کرد آسمان به درگه جودت شبی سؤال

شد دامنش ز ثابت و سیاره پرگهر

زآن تار و پود یافته نه اطلس سپهر

تا جامعه جلال تو را گردد آستر

یک قطره ز ابر جود تو بحری است کاندر آن

مستغرق استعالم ایجاد سر بسر

ای آفتاب ملک ز مرآت کاینات

ناید جز آفتاب جمال تو در نظر

بحر وجود شد ز یکی قطره اش پدید

ابر مطیر جود تو افشاند تا مطر

افلاک را به ناصیه مُهری است زآفتاب

بس روز و شب به خاک درت گشته سجده بر

مرغ گمان و شُرفه کاخ ثنای تو

باشد حدیث دیده خفاش و روی خور

شمارهٔ ۳۸ - هلالِ عید

ساقی هلال عید بر آمد ز کوهسار

هی هی به مژدگانی آن جام می بیار

افسردگان محنت دیرینه را بشوی

ز آن راح روح بخش ز مرآت دل غبار

زآن می که قطره ای به گلو هرکه را رسد

تا بامداد حشر بود نشئه از خمار

بفشان بکام جامی از آن می بیاد دوست

کاسایشی بیابم از اندوه روزگار

وآنگه درود گویم آن را که مهر و ماه

در نزد نور روی وی استند ذره وار

ای مظهر خدا که ز نیروی عزم او

در دهر قدرت ازلی آمد آشکار

آن داور وجود که از فرط جود اوست

ارکان چارگانه ایجاد برقرار

ای مظهر ظهور ازل ای که شد پدید

ز آئینه جمال تو رخسار کردگار

دست خرد به دامن جاه تو چون رسد

با نور مهر دیده خفاش را چه کار؟

گر جامه جلال تو را آستر نبود

نه اطلس سپهر نمی یافت پود و تار

گر شرق غیب سر نزد از مهر طلعتت

چون شام تیره، عرصه ایجاد بود تار

دوزخ بود ز آتش قهرت یکی شرر

جنت بود ز پرتو مهرت یکی بهار

مقصود چرخ گر نه طواف حریم توست

بر گرد خاک چیست ورا روز و شب مدار

در چار موج بحر عدم غرق می شدی

فلک وجود گر نرساندی تو بر کنار

ای پرده دار، پرده برانداز تا شود

اسرار محتجب ز جمال تو آشکار

پیدا ز شش جهت نه بغیر از ظهور توست

با چشم یار باید دیدار روی یار

قهرت اگر به جانب گلشن کند گذر

مهرت اگر به دامن گلخن کند گذار

آن یک شود چو ساحت دوزخ شراره خیز

و این یک شود چو دامن فردوس لاله زار

از لطف تو بهشت، بهاری است بی خزان

وز قهر تو جحیم خزانی است بی بهار

پیوسته در ثنای تو بگشوده اند لب

پیران سالخورده و طفلان شیرخوار

خورشید هر صباح پی اکتساب نور

ساید بر آستانه تو روی انکسار

شام موافقان تو روشن چو صبح وصل

صبح مخالفان تو چون شام هجر، تار

شمارهٔ ۳۹ - جلوه پروردگار

حیدر صفدر علی، شاهنشه ملک وقار

نفس احمد، همسر زهرا و باب هفت و چار

منبع انوار یزدان مهر گردون جمال

کاشف اسرار سبحان جلوه پروردگار

آن خداوندی که گر بردارد از عارض حجب

هستی مطلق شود در ملک هستی آشکار

آن شه عرش آستان کامد غبار درگهش

عرش را کحل بصر، افلاک را زیب عذار

گر دمی بردارد از آفاق چشم مرحمت

روح انس و جان کند از کالبد یکسر فرار

دوحه دین از نسیم جود او بگرفت بر

نخل توحید از شمیم لطف او بگرفت بار

چاکر درگاهش آمد سرور ملک وجود

سائل دربارش آمد در دو گیتی شهریار

چرخ را بشکسته قدر و شأن علوّ درگهش

عرش را افزوده زیب و فرّ ز دربارش غبار

شرمسار از گرد راهش نافه آهوی چین

منفعل از خاک کویش طبله مشک تتار

آن شنیدم بت پرستی را براهیم خلیل

بهر مهمانی به خوان آورد و با او گشت یار

گشت چون آگه ز کیش و مذهبش، ناخورده سیر

راند او را از در خود آن مهیمن خوار و زار

می خورند از خوان احسان تو نعمت وحش و طیر

می برند از نعمت فیض تو قسمت مور و مار

گر نبودی امر تو نافذ نمی گشتی به ملک

آب جاری، باد ساری، خاک ثابت، نار حار

دست قدرت بهر فرش آستان کوی تو

بافت گوئی این پرند نیلگون بی پود و تار

تا بریزد خون اعدای تو از کین روز و شب

چرخ بر بسته میان را از مجرّه استوار

شعله قهرت اگر آرد سوی جنت گذر

رشحه مهرت کند گر جانب دوزخ گذار

گلشن جنت شود چونان که دوزخ پر شرر

ساحت دوزخ شود آنسان که جنت لاله زار

جلوه گر روی تو بینم، در فراز و در نشیب

پرده در حسن تو یابم در یمین و در یسار

شمع مهر از شعله روی تو آمد شعله ور

چشم ابر از ریزش دست تو آمد اشکبار

از دمت گر فیض یابی باد نوروزی نکرد

کی جهان مرده را حیا نمودی در بهار

در تصور کاخ اجلال تو کی آید مرا

کافتاب خاورش بر در بود مسماروار

ژرف دریائی است،‌ دریای ثنایت زآنکه نیست

آگهش غواص فکرت از میان و از کنار

باشد اندر بحر جودت یک صدف نه آسمان

ز اخترانش گوهر رخشان هزار اندر هزار

داورا، زآن رو که اوصاف تو را انجام نیست

پس همان بهتر که گویم شرحی از آغاز کار

آن که باشد چاکرت در شهر جان ها شهریار

وآن که باشد خادمت در ملک دل ها پیشکار

پادشاهان، جبهه سای درگهت صبح و پسین

شهریاران، خاک روب خرگهت لیل و نهار

مهر گردون را بوّد از روی تابان تو نور

نخل هستی را بود از قدّ موزون تو بار

اوفتد گر در ضمیرت عکسی از تغییر ملک

بگذرد گر در خیالت انقلاب روزگار

هم سپهر بی سکون از امر تو یابد سکون

هم زمین بی مدار از حکم تو یابد مدار

گر نه بالای تو از سرو سهی شد جلوه گر

ورنه رخسار تو گشت از پرده گل آشکار

کی به پیرامون سروی پای در گل شد تذرو

کی به پای خار گلبن نغمه ساز آمد هزار

ای که شد گلزار جان از فیض دستت سروخیز

وای، که شد بستان دل از امر لطفت لاله زار

ای که بر درگاه تو قدوسیان را نیست ره

وای که بر خرگاه تو کروبیان را نیست بار

نک تو را عید است و بر تعظیم این فرخنده روز

ارمغان بر کف عزیزان هر یکی از هر کنار

ارمغان باشد مرا این درج مروارید نظم

پیشکش باشد مرا این عقد درّ شاهوار

گرچه می دانم سزاوار تو نی، این ارمغان

ورچه، آگاهم به دربارت کم آمد این نثار

چون کنم چیزیم درکف نیست جز عصیان و جرم

ور بود آن هم دلی پرخون و چشمی اشکبار

هر که بینم شاد و خرّم زیست اندر کوی تو

جز من مسکین که دارم جرم بیرون از شمار

آه اگر بر من نبخشائی خطاهای سلف

وای اگر بر من بگیری لغزش پیرار و پار

گر ز راه مرحمت چشمی به سویم افکنی

زآنکه جز احسان نیم از درگهت امیدوار

یابم از لطف تو در اعلای علیین مقر

نارم از قهر تو اندر اسفل سجین قرار

گرچه دانم نیست صحرای سخایت را کران

ورچه شاها نیست عُمان عطایت را کنار

لیک از آنم دل پر از خون است کاندر نزد تو

از چه رو پیوسته باشم زرد روی شرمسار

تا بود نام فرح اندر بساط این جهان

تا بود آثار غم اندر بسیط روزگار

دوستانت را پیاپی باد عشرت جاودان

دشمنانت را دمادم باد محنت پایدار

شمارهٔ ۴۰ - دارای جهاندار

خط نیست ز آیینه روی تو پدیدار

از آه دل سوختگان یافته زنگار

در گلشن روی تو، نه این دانه خال است

زنگی بچه ای آمده در روم گرفتار

تیر مژه از چیست بر ابروی کمانت

چشم تو اگر نیست چو ترکان کماندار

بر داغ دل کیست که در آتش رویت،

بگذاشته ای حلقه ای از طره طرار

این نقش دهان است به رخسار تو یا آنک،

در دایره حسن بود نقطه پرگار

در آئینه دیده ما مردمک چشم،

عکسی است که گردیده ز خال تو پدیدار

دل را سر و کاری است به چشم تو و مشکل

کافتاده کنون حاجت بیمار به بیمار

تا زلف شبه گون به رخ ای ماه فکندی

روزم همه گردید سیه همچو شب تار

ما بی تو چسان زیست توانیم در این شهر

اکنون که تو بر بسته ای از بهر سفر بار

دارای جهاندار علی ای که نهم چرخ

در قلزم جودش چو حبابی است نگونسار

این جرم منور که مسمی است به خورشید

آمد بدر خرگه اجلال تو مسمار

گر طوف حریمت نبدی مقصد گردون

بر مرکز غبرا، نزدی دور چو پرگار

کی از عدم این قافله آمد سوی امکان

مهر تو نمی بود اگر قافله سالار

جز از تو نوا نشنودم گوش به عالم

زیرا که توئی نائی و عالم همه نیزار

عکسی بود از شمسه ایوان جلالت

خورشید، که رخ تافته ز این گنبد دوار

جان دادن در پای تو امری است چه آسان

دل بردن از دست تو، کاری است چه دشوار

شمارهٔ ۴۱ - زنده جاوید

برده ز جان ها قرار زلف دلاویز یار

زلف دلاویز یار برده ز جان ها قرار

لعل بدخشان نگر، نزد لبش چون خزف

مهر درخشان ببین پیش رخش ذره وار

جلوه گر آمد رخش تا به گلستان جان

مرغ دلم شد ز شوق، نغمه سرا چون هزار

دل چه بود تا دهم بهر نگاهی و لیک

جان دهم اندر رهش گر بودم صد هزار

بیهده گویند خلق، کز پی دلبر مرو

بسته گیسوی دوست، هیچ نخواهد فرار

کشته شمشیر دوست زنده جاوید شد

بر سرم از دست او تیغ و سنان گو ببار

چهره نه بگشود و خلق در طلبش جان دهند

آه اگر بی حجاب چهره کند آشکار

روز و شب عاشقان روی تو و موی تست

زلف تو مقصد ز لیل، چهر تو آمد نهار

راحت جان ها توئی، روح روان ها توئی

ورد زبان ها توئی، مختفی و آشکار

دیده حق بین اگر باز شود در جهان

جز تو نبیند کسی نه بمیان، نی کنار

ساقی دوران توئی، دارم امید از تو من

خمر خم نیستی چاره رنج خمار

تا رهم از خویشتن وز تو بگویم سخن

فاش بهر انجمن واله و بی اختیار

رشته بیم و امید از تو نخواهم برید

گر بکشی تیغ تیز ور بکشی خوار و زار

جز تو نپویم دمی کوی نگاری که هست

هجرک بئس القرین وصلک نعم القرار

بهر ثنا گفتنش از چه دلا خائفی

گو بزنندت به سنگ، گو بکشندت به دار

تا کند از وصل و هجر چشم و لب عاشقان

خنده چو گل در چمن گریه چو ابر بهار

باد لب یاورت خنده زنان همچو گل

باد دل دشمنت خون ز غم روزگار

شمارهٔ ۴۲ - عروس گلزار

باز پیرانه سر از باد بهار

یافت پیرایه عروس گلزار

شد جوان، نخل کهن را عادت

گشت نو، سرو چمن را رفتار

آمد از ابر همان شیوه پیش

سر زد از باد همان پیشه پار

ابر را همسفری با خورشید

باد را همنفسی با اسحار

ناف گل، نافه آهوی ختن

برگ تر، برقع بانوی تتار

بلبلان را همه در گل مسکن

قمریان را همه بر سرو قرار

برده زنگار به گلشن سبزه

سوده شنجرف به گیتی گلزار

عود را عایده از ساعد سرو

تاک را کبکبه از دوش چنار

آب حیوان همه در چشمه کوه

آتش گل همه در خرمن خار

لاله از رنگ چو روی دلبر

غنچه دلتنگ چو لعل دلدار

ابر را گریه پارینه عمل

باد را جنبش دیرینه شعار

قلم صنع به دیوار چمن

کلک تقدیر، در ایوان بهار

آن لب لاله کشید از شنجرف

و آن خط سبزه نوشت از زنگار

برهمن وار، براهیم چمن

آزر آثار، خلیل آزار

بت تراشیش به گلشن پیشه

بت فروشیش به بستان هنجار

نای بلبل، چو نی موسیقی

جان قمری، چو لب موسیقار

آن به فریاد، ز بد عهدی گل

این در افغان ز دل آزاری خار

دوش شد رهبر من، سوی چمن

ناله قمری و فریاد هزار

باغ را دیدم از آن سان که ندید،

هیچ دلداده بروی دلدار

چمنی دیدم از انبوهی گل،

گلشنی یافتم از دوری خار

شمارهٔ ۴۳ - در سوگ همسر خود

کنون که عهد ربیع است و روزگار بهار

مرا دلی است به رنج اندر از تغابن یار

بهار پار نبردیم لذت ای همدم

مگر بریم هم امسال لذتی ز بهار

بهار پار مرا بود سیمبر ترکی

فرشته خوی و ملک سیرت و پری رفتار

ز سحر غمزه به تاراج داده صد بابل

ز چین طرّه به یغما سپرد صد تاتار

گسسته بر زبر ماه رشته پروین

شکسته بر سر خورشید طبله زنگار

سفر نمود بناگاه و رفت از بر من

مرا ز رفتن او مانده دل حزین و فکار

شنیده بود که مه را سفر فزاید قدر

سفر نمود مهم تا فزایدش مقدار

سپهر بین که به آیین همسران حریف

چگونه با من و دل باژگونه باخت قمار

گرفته بود دلم با وصال او الفت

بدل به فرقت او کرد الفتم ناچار

کنار من تهی از غم نگشت زآن ساعت

که آن غزال غزلخوان ز من گرفت کنار

بهار طلعت من چون کناره جست ز من

بهار عیش مرا شد خزان رنج دچار

بلی چو شاخ شود منقطع ز ریشه خویش

ورق بخوشد و پژمرده اش شود اثمار

الا چه شرح دهم از غم جدایی او،

که نیست ناطقه را بیش تاب این تکرار

کنون که گاه بهار است و بوستان از گل

چو شاهدی بود از فرق تا قدم به نگار

به جای سبزه و گل در چمن همی گویی،

نهاده طره و رخ لعبتان چین و تتار

صبا نموده عنبر، همی به جیب و بغل

هوا نهفته لادن، همی به گوش و کنار

صفیر مرغ زند روح را صلای بهشت

نسیم صبح دهد مغز را شمیم بهار

چمن ز باد صبا عطر سائیش آیین

صبا ز خاک چمن مشکبیزیش هنجار

به پای سر و بن آواز برکشیده تذرو

به شاخ سرخ گل، آهنگ ساز کرده هزار

تذروگان همه بنهاده چنگ بر حلقوم

چکاوکان همه بر بسته زنگ بر منقار

به چهر سوری افکنده باد سرخ حریر

به جام نرگس شبنم نموده زرد عقار

ز ارغوان و سمن، بس فشانده باد ورق

نهفته جیب چمن را به درهم و دینار

ز برگ لاله عیان، شقه شقه حلّه چین

به جیب غنچه نهان، نافه نافه مشک تتار

دمن چو افسر کاووس پر ز گوهر و لعل

چمن چو پیکر طاووس پر ز نقش و نگار

نهفته تن به نقوش خورنقی بستان

نموده جا به فراش ستبرقی کهسار

ز لاله بستان چونان که پشته پشته عقیق

ز سبزه هامون‌، ز آنسان که کوه که زنگار

سحاب‌، گوهر ریز است و خاک لعل انگیز

چمن زمرّد خیز است و دشت مرجان زار

هوا، معنبر بوی است و باد مشک آیین

زمین منقش چهر است و آب آیینه دار

بنفشه مشک فروش و شکوفه قاقم پوش

نسیم لخلخه سای و سحاب لؤلؤ بار

ز بس به باغ ز خوبان کشمری قامت،

ز بس به راغ ز ترکان خلخی رخسار

نه باغ، بل فلکی و اندر آن ملک انبوه

نه راغ بل ارمی و اندر آن پری بسیار

کجا رواست خدا را، که در چنین فصلی،

جهانیان همه در عیش و من به اندوه یار

خصوص اندوه دلبر که سخت تر رنجی است

که ز آن رهاییم الحق بسی بود دشوار

شمارهٔ ۴۴ - صبح صادق

داد دیگر بار زیور باغ را ابر بهار

گشت چون خلد برین از سبزه صحن مرغزار

باد نوروزی وزان شد باز در اطراف باغ

ابر آزاری دگر شد درّ فشان در کوهسار

بار دیگر غنچه از بهر تبسم لب گشود

باز از بهر ترنم بیقرار آمد هزار

همچو چشم نوغزالان ختن شد گوئیا

دیده عابد فریب مست نرگس در خمار

عارض نسرین گرفته شبنم ابر مطیر

یا خوی افشان از حیا آمد رخ گلرنگ یار

گرد خدّ نوشخندان رسته خطّ مشکفام

یا ریاحین بردمیدستی بطرف جویبار

باغ گوئی از ریاحین سبز چون خطّ بتان

راغ گوئی از شقایق سرخ چون روی نگار

آب گوئی چون زلال چشمه حیوان روان

باد گوئی چون روان عاشقان شد بیقرار

خاک گوئی از دم باد صبا شد زنده دل

نار گوئی همچو خوی دلبر من پر شرار

قمریان گوئی نواخوان گشته بی آشوب زاغ

بلبلان گوئی غزلخوان گشته بی آسیب خار

عاشقان با گلرخان در باغ مست از بیخودی

من به خلوت مانده تنها تن نزار و جانفکار

ناگهم از در درآمد نوغزالی شیرمست

حمله ور بر شیرمردان چشم مستش شیروار

از بیاض روی او صبح مصفی بس خجل

وز سواد زلف او مشک تتاری شرمسار

صبح صادق کرده از چاک گریبانش طلوع

روز من از هجر او چونان شب یلدای تار

شمه ای از گلستان روی او باغ ارم

قطعه ای از بوستان حسن او دارالقرار

چون مرا بر روی او افتاد چشم حق شناس

دادمی یکبارگی از کف زمام اختیار

گفتم ای سیمین بدن بر گوی با من کیستی

گفت من آثار مهر ماه گردون اقتدار

آن کریم ذوالکرم کز جود عامش می برند

فیض هستی انس و جن و وحش و طیر و مور و مار

گر بتابد رخ ز امرش مهر گردد ذره سان

ور نپیچد سر ز حکمش ذره گردد مهروار

از شعاع او نمی بودی اگر در کسب نور

وز ز ظل او نه پیدا کرده این ظلمت مدار

از چه چون روی مهان گردیده خور رخشان به صبح

وز چه چون موی بتان هر شامگه گردیده تار

ای وجودت مرکز پرگار کان و مایکون

و ای ظهورت علت اظهار امر کردگار

ای نظام آفرینش، یا امیرالمؤمنین

همسر صدیقه کبری و باب هفت و چار

ای لقای مهر از خاک سرایت مستنیر

وی بقای خضر از آب ولایت پایدار

آسمان گر سر کشد از طوع طوق بندگانت

می شود نقش قدم مانند خام رهگذار

هم توئی آیات یزدان را صراطی مستقیم

هم توئی مرآت سر تا پا نمای کردگار

روز و شب دارم خیال موی و رویت در نظر

نگذرد بر عاشقان زین خوب تر لیل و نهار

روی ما و خاک درگاه تو تا یوم النشور

دست ما و دامن مهر تو تا روز شمار

وصف مویت را کند افسر که اینسان دمبدم

ریزدش از خامه در دفتر همی مشک تتار

تا بود از آتش دوزخ کلام اندر جهان

تا بود از جنت المأوی سخن در روزگار

باد بر هر عضو اعدای تو صد دوزخ عقاب

باد بر هر موی احباب تو صد جنّت نثار

شمارهٔ ۴۵ - خیمه سیمگون

وقت آن شد که دگر در گلزار

سیمگون خیمه زند ابر بهار

آزری ابر شود بت پرور

مانوی باغ شود غنچه نگار

آورد عاریه لعل از دل سنگ

پرورد نامیه، گل در بن خار

راه اندیشه زند قامت سرو

پای اندازه برد دست چنار

عنبر از خاک برآرد بستان

سنبل از سنگ نماید کهسار

سبزه فیروزه برد در گلشن

غنچه بیجاده نهد در گلزار

مرغ مرغوله زند بر سر سرو

یار بیغاله کشد از کف یار

سایه بر گل فکند سنبل تر

خمیه بر سبزه زند ابر بهار

می خورد مفتی شهر از صوفی

گل برد مفلس ده از بازار

سبزه از یاوری باد سحر

لاله از ساحری ابر بهار

کوه را حلّه کند از شنگرف

دشت را جامه دهد از زنگار

ابر مانند مغی باده فروش

لاله، چون مغ بچه باده گسار

تر شود آن، تنش از رشحه می

خون خورد این دلش از بیم خمار

قدرت ما سکه از خاک ختن

قوت جاذبه، از مشک تتار

باغ را غالیه بندد به میان

راغ را لخلخه آرد به کنار

غنچه در بزم چمن، خسرو وش

لاله بر طرف دمن، لیلی وار

گردد این دور ز مجنون خزان

شود آن یار به شیرین بهار

باغ را، لاله کند لعل انگیز

راغ را، ژاله کند گوهربار

شمارهٔ ۴۶ - مهر منیر

باز می بینم به عالم طرفه جشنی بی نظیر

باز می بینم همی اسباب عشرت دلپذیر

عیش و عشرت را مهیا هر که از خرد و بزرگ

وجد و شادی را مصمم هر که از برنا و پیر

عالمی دمساز عشرت از رعیت تا سپاه

کشوری انباز بهجت، از توانگر تا فقیر

انجمن از زلف خوبان غیرت شام سیاه

مشکو از چهر نکویان مطلع مهر منیر

بذله خوان هر گوشه قومی از جوان و از کهن

کف زنان هر جا گروهی از صغیر و از کبیر

بانگ های و هویشان بگذشته از کاخ سپهر

صوت خندا خندشان بر رفته از چرخ منیر

بوم و برزن از خط و خال رخ خوبان شهر

پر بخور عنبر و بوی گل و دود عبیر

صوفی از می در سماع و زاهد از صهبا به رقص

آن ز عشرت ناصبور و این ز شادی ناگزیر

دلبر از عاشق به وجد و عاشق از دلبر به عیش

آن پیاپی کام بخش و این دمادم کامگیر

گلعذاران هر طرف از خم به خم زنجیر زلف،

کرده در مشکین سلاسل عشقبازان را اسیر

زهره در رقص اندر آمد در زوایای فلک

بسکه از سارنگ و چنگ افغان برآمد بم و زیر

از غو شیپور و خنگ شندف و غوغای کوس

وز غریو توپ و آوای دف و بانگ نفیر

شادی این جشن را کروبیان آسمان

بال و پر بگشوده تا آیند از بالا به زیر

اوفتاده در تزلزل پیکر خاک نژند

آمده اندر توهم خاطر گردون پیر

از دل خمپاره خیزد بسکه دود قیرگون

سقف گردون تیره گردد چون خم اندوه قیر

در کدوی چرخ پیچید ناله ها زنبوروار

بسکه از زنبورها بر آسمان خیزد زفیر

شمارهٔ ۴۷ - کیمیای مهر

ای کرده کاینات صفات تو را سپاس

وی بر سپاس شخص تو تقدیس بی قیاس

ای آنکه از تو صورت و معنی ظهور یافت

غیر از تو مخترع نبود کس بر این اساس

آئینه خدای نما جز تو ننگرد

بیند کس ار به چشم خدا بین و حق شناس

از مهر و ذره هر دو خدا را توان شناخت

چون گشتی آشکار به عالم ز هر لباس

درک مقام جسم تو ای جان نمی کنند

خلق دو کون جمع نمایند اگر حواس

طاعات منکر تو نیفتد قبول حق

گر صد هزار سال به گردن کند پلاس

بس کیمیای مهر تو مس را نمود زر

خور آرزو کند که کند جرم خود نحاس

شد آسمان کفیل به ارزاق خلق از آنک

بگرفته زیر ابر عطایت همیشه کاس

در کشتی نجات نه بنشست نوح اگر

در آب بحر مهر تو ننمود ارتماس

کی روح شد روان به تن عیسی ار نکرد

روح القدس به درگه جاهت قبول پاس

در گردشند شب همه شب تا به وقت صبح

انجم به گرد کوی تو از بهر اعتساس

این لاجورد قبه که شد نامش آسمان

بر توسن کمینه غلامت یکی قطاس

هرگز به اوج وصف صفاتت نمی رسد

گر صد هزار سال پرد طایر قیاس

جز عکس طلعت تو نبیند به شش جهت

از چشم حق شناس رود گر دمی نعاس

کی درک صورت تو به معنی کنند خلق

با روح، جسم را نبود قوت تماس

نامت ز کردگار علی مشتق و علی

موسی به طور کرد ز نور تو اقتباس

از بس که ساخت مهر رخت ذره آفتاب

از ذره مهر ذره شدن دارد التماس

تا حاصل امید عدویت برد ز بن

اندر کف سپهر بود از هلال داس

وصف تو را نه عقل مجرد کند نه روح

در بحر بیکران ننماید خس انغماس

عزم ار کنی به نیستی روبهان خصم

آید به جسم نقش اسد جان افتراس

عاجز ز راه مهر تو برخی ز خیل خلق

مضطر ز وصف ذات تو جمعی ز فوج ناس

عمری است تا که افسر بی خانمان ز صدق

بر خاک آستان رفیعت نهاده راس

باشد ز موی و روی تو هر دم به هجر و وصل

دارد ز مهر و قهر تو دایم امید و یاس

چون مهر توست خلد، به خلدم بود طمع

چون قهر توست نار، ز نازم بود هراس

عید است و خلعتم ز لباس فنا ببخش

ای جامه عطای تو ایمن ز اندراس

تا کرد آس چرخ شبانگاه تا به صبح

گاو فلک مدام زند گام درخراس

در زیر سم توسن یاران سر عدوت

بادا چو دانه نرم ابر زیر سنگ آس

شمارهٔ ۴۸ - مشتاق رضای حق

دوشینه به ره دیدم خندان و غزلخوانش

گیسوی عبیرآگین رخسار خوی افشانش

هرجا که دلی، چون صید، در دام سر زلفش

هرجا که سری، چون گوی، اندر خم چوگانش

شمشاد به شرم اندر پیش قد دلجویش

خورشید برغم اندر، با طلعت تابانش

در سبزه همی پنهان یک خرمن نسرینش

در لاله همی پیدا صد دامن ریحانش

از تاب شرار می بر چهره چکانش خوی

خوی، رشحه ای از رخ، هی بر جیب و گریبانش

از خط به مهش هاله وز خوی به گلش ژاله

افتاده به دنباله گیسوی پریشانش

نشنیده کس اسپرغم با لاله شود توأم

جز طرّه خم در خم بر چهره فروزانش

زافسون به رخ زیبا زلفین شبه آسا

بشکسته وز او پیدا، بشکستن پیمانش

چشمش ز نگه کردن، کارش همه خون خوردن

یک کافر و در گردن صد خون مسلمانش

بر نرگس جان افزاش الماس نموده جا

موران همه را مأوا، گردشکر ستانش

از سیم یکی خرمن بنهفته به پیراهن

نامیده مر او را تن، از بیم گدایانش

بس خون کسان خورده، رنگین کف از آن کرده

دستان به حنا برده، ای وای ز دستانش

خون ریختش آیین، سر پنجه به خون رنگین

وز قتل کسان خونین، تیغ و کف و دامانش

دل غرقه به خون تا کی، آتش به درون تا کی،

اندوه فزون تا کی، آه از دل سندانش

ترکی است جفا آیین‌، بیرحم، ولی پرکین

ویسی که دو صد رامین، سرگشته و حیرانش

سرخوش برود هر جا وز کس نکند پروا

بیمی نبود مانا، از تیغ جهانبانش

بر دین، نبی خاتم، دارای فلک مخیم

شاهی که به جان خادم، شد بوذر و سلمانش

دارای جهان احمد،‌ کز روز ازل آمد

شاهنشهی سرمد، اندر خور دربانش

اعظم نبی خاتم، اکرم خلف آدم

زآدم همه جا اقدم، چه بدو و چه پایانش

او محرم علیین، او ملجأ کروبین

ز او هستی ماء‌ و طین،‌ برپا شده بنیانش

شیدای لقای حق، مشتاق رضای حق

بل کرده فدای حق، آن گوهر دندانش

شاهان فلک افسر، میران ملک چاکر

بنهاد همه یکسر، سر بر خط فرمانش

هر درد از او درمان، هر مشکل از او آسان

هر بی سر و بی سامان، از او سر و سامانش

او علت هر موجود، او باعث بر هر جود

عالم همه از او بود، پیدا همه پنهانش

نه توده این افلاک، کافزون بود از ادراک

کمتر ز کفی از خاک، آمد به بیابانش

این تند روش گردون، کز دیده بود بیرون

گردی است که از هامون برخاسته انبانش

نوح ار نه ورا بستود، ور نی بدرش رخ سود

هرگز نه خلاصی بود از لجه طوفانش

یونس بدیش ارنی، بر لب همه نام وی

می بود رهایی کی، از کام نهنگانش

عنقای قیاس ما، عمری پرد از بالا

آخر نگزیند جا، بر کنگر ایوانش

افسر، چه ثنا گوید، کش محض خطا گوید

وصف آنچه خدا گوید، لایق نه بجز آتش

فردا که به رستاخیز، بس دیده بود خون ریز

هرکس به پناهی نیز، دست من و دامانش

تا مهر زخارا، کو، هر صبح نماید رو،

همواره محبّ او، دل خرم و شادانش

بادا دل خصم دون، از نافج غم پرخون

گردان شده تا گردون، بر کام محبانش

شمارهٔ ۴۹ - کلام الله ناطق

جهان شوخی است دستان ساز و دلها گرم دستانش

یکی زی خویشتن باز آی و بستان دل ز دستانش

مشو مفتون دلداری که آفت زاست دیدارش

مجو پیوند معشوقی که رنج افزاست پیمانش

اگر آسایشت باید، مبر اندر پیش زحمت

وگر جمعیتت باید، مکن خاطر پریشانش

منه بر خط و خالش دل، که مجنون خواندت عاقل

مشو بر وصل او مایل، که در وصل است هجرانش

یکی مهمان کش است این شوخ بد عهد سیه کاسه،‌

که غیر از سم قاتل نیست چیزی شربت خوانش

مجو برگ تن آسایی از این معشوق هرجایی

که هر شب گوی چوگانی است سیمین گوی پستانش

مکن چون نار، دل پرخون و بر یاری مشو مفتون

که هر ساعت یکی بوید همی سیب زنخدانش

یکی رنگین دکان دارد مر این دنیای بوقلمون

که نبود جز زیان دین و ایمان سود دکانش

الا گر مرد دانایی بهل قانون خود رآیی

بکش خار غمش از پا، بنه از دست دامانش

منه رخت اندر این دریا که طوفان زاست گردابش

مزن گام اندر این بیدا، که ناپیداست پایانش

کند آهنگ خونریزی چو این معشوق عاشق کش

ندارد در نظر یک جو، گدا فرقی ز سلطانش

بسا خوبان جان پرور، که در خشتند مکنونش

بسا ترکان سیمین بر، که در خاکند پنهانش

یکی بر کاخ نوشروان به عبرت بگذر و بنگر

که از کسری پیامی گویدت هر خشت ایوانش

به فرمان سلیمان بود، گر دیو و دد و مردم

چو شد فرّ سلیمان و چه شد فرخنده فرمانش

اگر از خاوران تا باختر شد رام اسکندر،

به نعل آهنین سم، طی ظلمت کرد یکرانش

فلک نگذاشت جز نامی از او برجای در گیتی

چشاندش زهر مرگ آخر، نخست ار کرد مهمانش

الا، گر مرد عقبایی ره مردان عقبی جو

رها کن دامن دنیا و بگذر زآب و از نانش

چو طفلان تا کی ای جاهل، شوی مشغول آب و گل

کنی رنجور دردی دل، که پیدا نیست درمانش

بدان شوخی که دل بستی و صد ره از غمش خستی

اگر از تیر او رستی، مکن آهنگ میدانش

مبین آن چهرگان روشن و آن قد دلجویش

مبین آن زلفکان تیره و آن چشم فتانش

که ماری جانگزایت گردد، آن گیسوی پرتابش

که شامی تیره فامت گردد، آن رخسار رخشانش

چه سود ار نکهت عنبر وزد زآن مو، که در محشر

دماغ مرد و زن گندد همی از بوی عصیانش

به جای آب، خون دل دهی تا کی بدان گلبن،

که هر دم دیگری گردد همی مرغ خوش الحانش

کنی تا کی سپر از جان به پیش ناوک جانان

بهل، کافتد به خاک تیره آخر تیر مژگانش

خلاف مردمی باشد به اینان دادن آن دل را،

که درج گوهر مهر علی خوانده است یزدانش

ولی حضرت داور، امیرالمؤمنین حیدر

که بستوده است در قرآن جهاندار جهانبانش

شهنشاهی که آورده است سر در ربقه حکمش

ز آغاز وجود این باژگون گردون گردانش

کلام الله ناطق او، و آیات کتاب الله

همه در مدحت قدرش، همه در رفعت شانش

قضا بر دیده امضا نهد هر لحظه یرلیغش

قدر بر گوشه افسر نهد هر لمحه فرمانش

دو نور افکن، چراغ بزمگه، ناهید و برجیسش

دو روشن رخ، غلام بارگه، بهرام و کیوانش

همه اسرار سبحانی نهان در سینه پاکش

همه انوار یزدانی عیان از روی تابانش

اگر روی ارادت چرخ از کویش بگرداند،

تزلزل اندر افتد تا ابد بر چار ارکانش

جهان را جسم بی جان دان و در وی جسم او را جان

نجنبد عضوی از اعضا، نبخشد گر بدو جانش

الا، گر مرد حق جویی، همی بیخود چه می پویی،

ببین رخسار یزدان را، ز رخسار فروزانش

چنان رنگ خودی بزدوده از آیینه هستی،

که یزدان است سر تا پا و پا تا سر ز یزدانش

به ظاهر گرچه فرزندی گران مایه است آدم را،

ولی پیش از پدر در ملک هستی بوده جولانش

نخستین جلوه ای در جسم آدم کرد و آدم شد

و زآن پس شد پدید از صلب و از خود کرد پنهانش

دگر ره جلوه گر در حضرت عیسی بن مریم شد

چو در موسی درآمد نام شد موسی بن عمرانش

بوصفش تا به کی گویی که میکال است مملوکش

به مدحش تا به کی خوانی که جبریل است دربانش

کسی کایجاد جبرائیل و میکائیل کرداستی

چه طرفش زآن که هستند این دو تن مملوک احسانش

چو در میدان درآید از پی خونریزی اعدا

فلک ماننده گویی است اندر خم چوگانش

به روز رزم کز گرد سم اسبان گردون بر

برآید قیرگونه ابر و گردد تیر، بارانش

شود از سیل خون دریایی آنسان پهنه هامون

که اندازد خلل در فلک گردون موج طوفانش

در آن نوبت چو شاه دین برآید بر فراز زین

ملک بر وی کند تحسین، فلک درّد ز پیکانش

قضا از بیم جان گیرد مکان در ظلّ زنهارش

قدر از خوف سر جوید امان در زیر فرمانش

بخوشد خون به جسم پردلان از تیغ خونریزش

بپرد مرغ جان سرکشان از تیر پرّانش

بسختی خصمش ارثَهْلان شود در پهنه هیجا

کی از یک خردل است افزون به پیش تیغ برّانش

جهان گر پیل گردد یکسره با پشه همسنگش

زمین گر شیر گردد یکسره با مور یکسانش

شود از آستین بیرون یدی چون دست یزدانی

نماید کمتر از موران همه شیران غژمانش

جهاندارا، شها، از من چسان آید ثنای تو

که نتواند بیان کردن یک از بسیار حسانش

بویژه اندر این نوبت که جان در جسم پرمحنت

چنان پژمرده از زحمت که نتوان کرد ریانش

بحسرت آمده توأم، نشسته با غمان همدم

درون پرخون، مژه پرنم، ز جور چرخ و کیوانش

تو را ای شاه والا فرّ، تو را ای شافع محشر

به نور پاک پیغمبر دهم سوگند و یارانش

کز این فقر و غم و محنت وز این اندوه و این ذلت

رها کن افسر و برهان ز دست کید کیهانش

الا رنجور تا نالد همی از درد رنجوری

الا بیمار تا هذیان همی گوید به بحرانش

مُحِبَّت را بود عیشی که نتوان یافت انجامش

عدویت را بود دردی که نتوان یافت درمانش

شمارهٔ ۵۰ - در وادی سلوک

زهی از توام حل، جمیع مشاکل

خهی، از توام کام دل گشته حاصل

زهی ظاهر از توست رخسار یزدان

خهی، کامل از توست هر شیء‌ کامل

فلک را تو رخشنده داری کواکب

خدا را تو آیینه داری مقابل

به اوج جلالت نخواهد رسیدن

مدام ار پرد طایر عقل عاقل

ز شوق تو حیران در آذر سمندر

ز عشق تو نالان به گلشن عناول

به جان های آواره، رویت مقاصد

به دل های گمگشته، زلفت دلائل

مرا شهر جان، با تو آباد و محکم

مرا ملک دل، بی تو ویران و زایل

مرا با تو زهر مذاب آب حیوان

مرا بی تو ماء معین سمّ قاتل

ز لعت هویدا کلام مسیحا

ز خشمت عیان سحر هاروت بابل

چو در بند زلف توام هست یکسان

رها گر کنی ور ببندی سلاسل

ز شوق تو خندان بهر جا طوایف

ز عشق تو گریان به هرسو قبایل

ز هجر تو دل های جوینده غمگین

به وصل تو جان های پوینده مایل

ز لطف تو، عاقل ز مهر تو، سالک

جوانان گمراه و پیران غافل

نه از حادثات دو عالم شد ایمن

نشد هر که در حصن حُبّ تو داخل

تو نوحی به دوران و مهرت سفینه

شدش هر که راکب کشاندش به ساحل

جمال تو شد هرکه را مصحف جان

بشوید نقوش رسوم از رسائل

ز فرقان عشق تو خواند آنکه حرفی

شدش منقطع دل ز کل رسائل

جهانی منیر و جهانی منور

ز لمعات عکس تو بیضا شمایل

چه مهر و چه ماه و چه عرش و چه کرسی

به بزم رفیع تو سوزان مشاغل

نشاید رسیدن به درگاه جاهت

ز طی مراحل ز قطع منازل

مگرد آن که زد گام در راه عشقت

به پای فنا شد به وصل تو واصل

به حمد تو تسبیح گویان خلایق

گهی در فرایض، گهی در نوافل

چو روی تو شد صبح و موی تو شد شب

از آن نور و دیجور را خود تو جاعل

نبینند جز آفتاب جمالت

نهان از عیون گر شود ستر و حایل

تو را دفتر هستی آفرینش

بود نقطه ای از کتاب فضایل

همه از تو بر جا، چه ظاهر، چه باطن

همه از تو بر پا، چه عالی، چه سافل

تو را علم بیچون بود چون به سینه

به دانائیت دشمن و دوست قائل

به خوان سخای تو خلقند، مهمان

به بزم بقای تو هستی است، سائل

عیان از ظهور علی دین به دوران

چنان کز وجود نبی در اوائل

چه بادا کسی را به مدح صفاتت

که شد پنج دفتر به شان تو نازل

علی آنکه یزدان، ستودش به قرآن

تو و وصف و نعتش خیالی است باطل

بود عکس مه تا که با مه مشابه

بود تا به زهر، آب حیوان مقابل

به جام مُحبِّ تو راح محبّت

به کام عدوی تو زهر هلاهل

شمارهٔ ۵۱ - آب حیات

ای صنم نازنین، ناز تو بر جان دل

و ای بت مهرآفرین کفر تو ایمان دل

درد غمت در درون دمبدم ار شد فزون

بوده و باشد کنون درد تو، درمان دل

از قبل عاشقان جان و دل است ارمغان

وز طرف دلبران عشوه جانان دل

آنکه دل و دین ربود تا لب خندان گشود

کرد روان رود رود، دیده گریان دل

فصل بهار ای نگار سوی گلستان گذار

کرده صغار و کبار روی تو بستان دل

هرچه کنم بیشتر ناله، ندارد اثر

گوش تو ای مه، مگر نشنود افغان دل

از قبل ما نیاز و ز طرف توست ناز

ای به رخت گشته باز مردم چشمان دل

هرکه بود در جهان زنده به آب است و نان

مهر توأم آب جان، روی توام نان دل

تیغ زنی گر کم است، زخم تو چون مرهم است

کار هجوم غم است، کندن بنیان دل

دل چو فدای تو شد، محو لقای تو شد

تابع رای تو شد، غیر تو قربان دل

ای تو شه لایزال، دل چو زلیخاش حال

حسن تو یوسف مثال، عشق تو کنعان دل

ای ز رخت دور نه، دیده که بی نور نه

جز به تو معمور نه، کلبه ویران دل

ای بت مه پیکرم، چون به دلی مضمرم

روی تو را بنگرم از رگ شریان دل

ای به غم هرکسی، یاوری و مونسی

مانده این غم بسی باشد در خوان دل

خرمنت ار حاصلی یک جوم، آرد دلی

ماخلق از خردلی، آید مهمان دل

نه چو تو فرمانروا، برهمه ماسوا

دل چو تو را شد گدا، شاه به فرمان دل

آب حیات است هین، قطره ای از عین این

خضر بیا گو ببین، چشمه حیوان دل

ای اثر راد تو، عالم ایجاد تو

طاعت دل یاد تو، سهو تو عصیان دل

آیه فصل الخطاب وصف تو اندر کتاب

قصه ما للتراب آمده در شأن دل

دل بود از هرچه هست دفتر بانگ الست

چون که بود در نشست نام تو عنوان دل

ای ز یمت چون ندا، آمده دل گوئیا

هست محیط بقا،‌ از نم عمان دل

ای تو منیری که نور، دل ز تو دید از حضور

آتش سینا و طور هست ز نیران دل

بانگ الستی ز تو، هوش چو مستی ز تو

خلعت هستی ز تو بر تن عریان دل

ای کتب آسمان، گشته بنامت نشان

ای شده از جزو آن، وصف تو قرآن دل

طایفه خلد جا، اهل دلند از وفا

رو کند ار کس به ما، مهر تو برهان دل

دل چو تو را بنده شد، بنده پاینده شد

عاشق شرمنده شد، بنده فرمان دل

تا به فلک ماه تام، هست معاف از ظلام

تیره مبادا چو شام، مهر درخشان دل

شمارهٔ ۵۲ - خسرو گلبن

شد وقت آن که از اثر باد صبحدم

بر تخت سبزه خسرو گلبن نهد قدم

گلشن شود ز جلوه عیان در خیال کور

بلبل کند به نغمه اثر در دل اصم

گردد ز بوی غنچه غمین نکهت بهشت

آید ز رنگ لاله خجل گلشن ارم

اکنون که شد ز لاله گلستان صنم ستان

شاید که صوفیان نپرستند جز صنم

همدم، بده پیاله که وقتی است جانفزا

محرم، بیار باده که عیشی است مغتنم

سبزه چو خط دلبر چینی است دلربا

غنچه چو لعل شاهد رومی است مبتسم

برق صباح را همه دم ناله بی جفا

جام صبوح را همه‌جا گریه بی‌ستم

شمارهٔ ۵۳ - گنج حقیقت

ای ایزد یکتا را، تو مظهر اعظم

وی شیر خدا، قصد حق از آدم و عالم

تا جلوه گر از پرده رخت گشت به گیتی

شد گلشن ایجاد ز انوار تو خرّم

ای ذات تو در کون و مکان اول و آخر

و ای شخص تو در عالم ایجاد مقدم

مشتاق لقایت همه، چه پیر و چه برنا

محتاج عطایت همه مضطر و منعّم

چون طعمه به خرطوم کشد پیل فلک را

بگشاید اگر پشه کوی تو پر از هم

بر دفتر ایجاد بود نام تو عنوان

آری شود آن ختم بدین نام مفخّم

آن گنج حقیقت که نهان بود عیان شد

چون نور تو تابید ز رخساره آدم

از آب بسی رود برون آید و آتش

روزی اگر افتد نظر قهر تو در یم

تا بوسه زند بر در ایوان جلالت

مانند کمان است قد چرخ برین خم

از خامه صنع تو یکی نقطه فرو ریخت

بر صفحه ایجاد و بشد چرخ معظّم

در عرصه ایجاد شب و روز و مه و سال

بر قتل عدوی تو اجل گشته مصمم

گردید لوای سیه کفر نگونسار

تا دست تو افراشت در این مرحله پرچم

پرتوفکن ار می نشدی نور جمالت

آفاق بدی چون دل اعدای تو مظلم

کی بد طرف افزا و فرحبخش، نبودی

بر کوثر و تسنیم اگر خاک درت ضم

گردند اگر منکر تو خلق دو گیتی

یک قطره ای از بحر جلالت نشود کم

موجود نگشتی ز عدم گر نفتادی

عکسی ز جمال تو به مرآت دو عالم

نبود عجب از فرش کنی عرش برین را

باشد به سر انگشت تو چون گردش خاتم

با اهل ضلالت به جهان رأی منیرت

آن کرده که کردی رخ خورشید به شبنم

جز تو ز تو نبود به جهان هیچکس آگاه

کس نیست بر اسرار تو چون شخص تو محرم

بر اوج مدیحت نرسد طایر اوهام

آری نتوان رفت بر افلاک به سُلّم

بس سجده به درگاه تو بنمود و ز خورشید

پیشانی چرخ است بدین داغ مسوّم

ای جان جهان خرم و خوشدل من از آنم

کز سرو قدت گلشن بختم شده خرّم

تا هست به آفاق نشان از غم و شادی

تا هست به گیتی اثر از خرّمی و غم

با شادی و عشرت دل احباب تو مقرون

با محنت و غم، خاطر اعدای تو توأم

شمارهٔ ۵۴ - میرِ مُلک آرا

بیا این چشم صورت بین بنه ای دل دمی برهم

به خلوتخانه معنی درآ، با خاطری خرّم

ز خودبینی درآ، یک دم اگر خواهی خدابینی

چو ماهی آب می جوئی و هستی غوطه ور در یم

بود در باطنت پنهان، سراسر عالم امکان

مپندار اینچنین خود را، که هستی نقطه مبهم

نظام ملک هستی را، نگر با دیده دانش

ببین هر نیش خاری را در او نوشی بود مدغم

یکی بنما نظر اندر بساط ساحت گیتی

ببین هر قطره بحری هست و هر ذره کهی اعظم

به زیر پا بود گنجت ولی آگه نئی از آن

در این گنج را بگشا، مخواه از این و آن درهم

تو را اینک به ساغر ریخت ساقی شهد جان افزا

کنون خود از چه می داری مبدل شهد را با سم

به عشرتخانه وصل اندرآ، از محنت هجران

حلی بربند از شادی و بفکن جامه ماتم

ندانم از چه دل بستی، دراین ویرانه هستی

کنون وقت است اگر دستی، زنی بر دامنی محکم

چه دامن؟ دامن پاک ولی حضرت قائم

چه دامن؟ دامن حُبّ سلیل سید خاتم

شهی کز ظل کمتر پایه اورنگ جاه او

فروغ عرش اعظم تافته بر هستی عالم

شه ملک مکان و لامکان آن کز نخست آمد

خیام احتشامش را فضای لامکان مخیم

زهی ای داوری کز عکس زرین نعل شبرنگت

به چرخ چارمین آمد فروزان نیر اعظم

تمام اهل بینش را، توئی صورت، توئی معنی

کتاب آفرینش را، توئی عنوان، توئی خاتم

همه از رشحه کلک تو شد ای مظهر صانع

سراسر عالم امکان، محقر نقطه ای مبهم

اگر از مشرق دل سر نمی زد مهر رخسارت

کجا بیدار می گردید از خواب عدم آدم

ز برق آتش قهرت بود دوزخ یکی پرتو

ز ابر رحمت لطفت، بود کوثر یکی شبنم

همه مقصود مولود تو بود ای میر ملک آرا

که شد این چار مام و هفت آبا مقترن باهم

نمی شد محیی اموات، احیا، گر نمی گشتی

ز خفاش شبستان جلالت عیسی مریم

یم جود تو باشد آن گران دریای بی پایان

که این بحر وجود آمد محقر نقطه ای ز آن یم

ملک بر بوالبشر هرگز نبردی سجده حشمت

نبودی خاک پای تو اگر با طینتش منضم

تواند پیک فکرت پی برد بر کنه جاه تو

به بام عرش اگر بتوان شدن با پله سُلّم

همان بهتر که بربندم زبان را از ثنای تو

ز شرح عزّ تو باشد زبان ما کنون ابکم

به پرواز آید از کویت، اگر کوچک ترین مرغی

بر او باشد قفس مانا، فضای گلشن عالم

مقصر گرچه از مدح تو باشم، دار معذورم

نهاد انگشت عشقت مرمرا مهر مگو بر فم

ز نیش خنجر هجران، دلم صد چاک شد آوخ

اگر ننهی به دست مرحمت بر زخم دل مرهم

مرا خو کرده مرغ دل به دام جعد مشکینت

برون مشکل توانم برد دل زآن دام خم در خم

دلم از مطرب عشقت مدام اندر سماع استی

گهی از ناله زیر و زمانی از نوای بم

به دام حلقه زلفت بود مسکین دلم مایل

چگونه راست می آید حدیث صعوه با ارقم

بجز من کز درت دورم، ز دیدار تو مهجورم

خدا را هر که می بینم بود در کوی تو محرم

مرا جز نقد جانی کز تو دارم وام ای مولا

نباشد در کفم چیزی نه از دینار و نه درهم

صف عشاق می گردد پریشان تر ز زلف تو

به میدان رایت نازت برافرازد اگر پرچم

نگر از مرحمت شاها گدائی را که روز و شب

همی در آتش هجرت بسوزد برنیارد دم

بود اندر بسیط دهر تا آثاری از شادی

بود اندر بساط خاک تا نام و نشان از غم

محبت باد روز و شب قرین با عشرت و شادی

عدویت باد سال و مه اسیر محنت و ماتم

شمارهٔ ۵۵ - جلوه دوست

ساقی از آن مدام روانبخش لعل فام

بفشان به کان تا رود از دل غم مدام

گویا گشوده شد در میخانه این زمان

کم بر مشام رایحه ها آید از مدام

پرورده ای که آمده پروردگار خلق

فرمان بری که آمده فرمانده انام

وارسته از خودی، متجلی در او خدای

بگذشته از مکان، بودش لامکان مقام

ای کامده است شاهد حسن تو لم یزل

وی کامده است دیده بخت تو لاینام

بر روز روشن ارکنی از روی قهر روی

بر خاک تیره گر نهی از راه مهر گام

این یک لطیف تر شود از جوهر وجود

و آن یک سیاه تر شود از شام تیره فام

تا رام خویش آری در عرصه قدر

خنگ سپهر را مجرّه بود لگام

مقصود اگر نه شخص وجود تو بود کی،

میراند مام اربعه ز آباء سبعه کام

عقل ار کند عروج به معراج مدح تو

برتر ز لامکانش بود کمترین مقام

نه نیلگون سرادق گردون هماره است

خدام بارگاه تو را کمترین خیام

صراف چرخ را به نثارت ز ماه و مهر

قرصی ز زر پخته و جامی ز سیم خام

نفخ حیات بر تن روح القدس دمد

مرغ مسیح بال گشاید گرت به بام

کی عرصه دو کون مطار آیدش اگر

از بام آستان تو پرّد یکی حمام

کی خضر بهره بردی از عمر جاودان

از ساقی ولای تو گرمی نیافت جام

یوسف ز قعر چاه برآمد دمی که جست

بر عروه ولای تو ای شاه اعتصام

از نوک کلک امر تو چون قطره ای فتاد

بر صفحه وجود شد این چرخ نیل فام

بوجهل چون به منبر احمد شود مکین

دجال، کی به مسند مهدی کند مقام

در عرصه شهود بود تا نشان ز صبح

در ساعت وجود بوّد تا اثر ز شام

روز امید یار تو همواره پر فروغ

شام سیاه خصم تو پیوسته تیره فام

شمارهٔ ۵۶ - دولت بیدار

افتاد چتر دولت بیدار بر سرم

یعنی در آمد آن بت عیار از درم

افشانده مو بر آتش رو از سر فسون

یعنی ببین به موی و به رویم که ساحرم

اسلام ظاهرش ز رخ و کعبه ز آستان

گر بت چنین و بتکده بالله که کافرم

من شاهباز ذروه عقلم، عجب مدار

گر در فضای عشق اسیر کبوترم

افکندمش به پای تکبر سر نیاز

از یمن دوست بین کله از چرخ برترم

بازار حسن و عشق رواجش ز حد گذشت

او جلوه می فروشد و من عشوه می خرم

آن گل به من گذشت و شمیمش به جان رسید

چون غنچه جامه از نفس صبح بر درم

هر پاره گر بدست رفوگر رفو شود

من پاره پاره دل ز جفای رفوگرم

جانا عجب مدار اگر بر نثار تو

جان بر کف آورم، نبود چیز دیگرم

گر تیغ می زنی تو و مجروح می کنی

سهل است نیست طاقت رفتن از این درم

آبی بر آتش دلم افشان چه غم اگر

بالین ز خشت باشد و از خاک بسترم

تا نام مفلسی ننهی بر سر غنی

بر اشک سیمگون نگر و روی چون زرم

این سان که مهر روی تو در دل نهفته ام

بیرون نمی شود، شود ار خاک پیکرم

با آن که ذره ام نرود مهرت از دلم

گوئی که عشق توست مُخمّر به جوهرم

نی نی، کمم ز ذرّه و اینک بر این سخن

هم شاهدی ز گفته حافظ بیاورم:

«ای عاشقان روی تو از ذره بیشتر

من کی رسم به وصلِ تو، کز ذره کمترم»

خاکستر است خوابگهم در سرای عشق

کز آتش فراق رخت سوخت اخترم

عشرت کنان به روی تو ساغر زنم مدام

لبریز شد ز باده غم، گرچه ساغرم

کامم برآر و جام دمادم ببخشدم

گر زهر ناب باشد و گر می، که می خورم

روزی اگر به سر نهیم پا ز یمن عشق

حسرت برد دو پیکر گردون بر افسرم

در ملک نظم تاج و نگین را سزم که من

بر آستانت ای فلک حُسن چاکرم

چون جان خصم سوزدش از دم چو ذوالفقار

بر یاد خصم توست زبان سخنورم

شیرویه طبع و تیغ زبانم، عدو کجاست

تا پهلوی وجود چو خسروش بر درم

فتح الله است شامل نطقم که بر گشاد

این قلعه قصیده که در اوست گوهرم

هر جا سخنوری به تو فتح سخن کند

این کار من چرا نکنم، از که کمترم

آری نترسم از ستم جنگ آوران

همچون کمند یار اسیرم دلاورم

شمارهٔ ۵۷ - درسوگ همسر خود

فلک جمعیتم بر هم زند، خواهد پریشانم

نمی داند من از زلف بتی آشفته سامانم

پری زادی که با خود رام کردم با هزار افسون

هنوزش سیر نادیدم که شد از دیده پنهانم

عجب شمع فروزانی اجل خاموش کرد از من

که تاریک است بی نور جمال او شبستانم

خرامان گلبنی از من ز پا افکند دست دی

که با شمشاد قدش رشک بستان بود ایوانم

ز روبه به بازی این گردون غزالم را ربود آخر

بخوابم کرد چون خرگوش اگر چه شیر غژمانم

تبه بادا، دل گردون، که سامانم بزد بر هم

سیه بادا،‌ رخ انجم، که ویران کرد بنیانم

گمانم بود کاین گردون به من دارد سر یاری

ندانستم که او آخر کند با خاک یکسانم

به یغما رفت آن گوهر، که می پوشیدم از مردم

دریغا زآن همه کوشش که افزون کرد حرمانم

بهاران روید از گلشن هزاران سنبل و سوسن

نهان در خاک دارد تن، چرا آن شاخ ریحانم

مگو پاداش هر دادن ستادن نیست در گیتی،

خزان یک گل گرفت از من، گلستان کرد دامانم

گلی، کو را بپروردم به آب چشم و خون دل

بنفشه وار از هجرش کنون سر در گریبانم

مرا با صحبت آن مه دلی خوش بود و کامی خوش

دریغا کز بساط او، به دور افکند دورانم

چو یاد لعل او آرم که از تب کهربایی شد

به یاد آن عقیق لب، چکد از دیده مرجانم

به هر شاخی که در گلشن پرافشان طایری بینم

به یاد آرم از‌ آن مرغی که بسمل شد به بستانم

اگر بر تربتش گریم مکن منعم که حق دارم

گلستانی است بی آب و من آنجا ابر نیسانم

مرا در فرقت آن مه، مکن تشنیع ای ناصح

تو در ساحل مکان داری، من اندر موج طوفانم

تو بر سنجاب می غلطی چه دانی حال مسکینان

مرا پهلو بفرساید که عریان در مغیلانم

تماشایی چه غم دارد که گلشن را رسد آفت

غم گل من خورم زیرا که یک عمریش دهقانم

برآن عهدم که بعد از وی نگیرم یار در عالم

چو گل برخاست از گلشن به جایش خار ننشانم

الا ای باد شبگیری به آن محمل نشین برگو

تو رفتی و منت از پی همی افتان و خیزانم

گذارت گر فتد آنجا پیام از من ببر او را

که ای مه حجله را آرا، که بر وصل تو مهمانم

ز هجرت ای سهی قامت رود از دیده جوی خون

به یادت ای کمان ابرو، خلد در سینه پیکانم

الا ای همدم دیرین که از خشت بود بالین

نظر بگشای و بر من بین که خون پالاست مژگانم

رخ از من زود بنهفتی میان خاک چون خفتی

نه آخر بارها گفتی، که من صبر از تو نتوانم

نمودی جای در محمل، نهادی بار غم بر دل

جرس آسا به هر منزل، منت از پی در افغانم

ز کویم رخت بربستی، مگر از یاریم خستی

چه دیدی کز برم جستی، شکستی عهد و پیمانم

تو خوش رفتی و آسودی مرا از غم بفرسودی

ز رفتن گر تو خشنودی، من از ماندن پشیمانم

شمارهٔ ۵۸ - در کوی عشق

تا عشق را قدم بسر کو نهاده ایم

از کوی عافیت قدم آن سو نهاده ایم

آرام و تاب در پر عنقا سپرده ایم

صبر و سکون به سایه آهو نهاده ایم

پا بست زلف سلسله مویی شدیم ما

و اینک به پای سلسله زآن مو نهاده ایم

گامی نرفته ایم نکو در تمام عمر

این گام اول است که نیکو نهاده ایم

بر یاد دوست، شب همه شب تا سحر گهان

شیدا صفت بنای هیاهو نهاده ایم

هر شب در آرزوی دو مرجان لعل او

بر کهربا، دو رشته لؤلؤ نهاده ایم

با نقد مهر دوست که چون زر خالص است

ما سنگ ناقصی به ترازو نهاده ایم

ما بلبلان نغمه سرا مهر خاموشی

بر لب از آن دو لعل سخنگو نهاده ایم

بگذر شبی به کلبه عشاق و از غمش

سرها ببین که بر سر زانو نهاده ایم

با داغ او خوشیم که آخر به یادگار

نقشی به دل از آن رخ دلجو نهاده ایم

شمارهٔ ۵۹ - والی ولایت مطلق

ماند به نسترن تن آن سرو سیمتن

کو صبح و شام بر دمد از شاخ نسترن

وز شاخ نسترن رخ خورشید جلوه گر

خورشیدی آنچنان که بود شام را وطن

وآن شام پر شکن شکنش درع و اژدها

هندو نگردو معجز آرد ز یک شکن

چبود شکن فریب دل هر که شیخ و شاب

چبود شکن بلای دل هرچه مرد و زن

هر چین آن شکن همه زندان دین و دل

هر تار آن شکن همه زنّار برهمن

آن زلف حلقه حلقه و آن چشم چون غزال

همخوابه اژدر آمده با آهوی ختن

ترسم به سحر دعوی پیغمبری کند

کاورد ماه را ز فسون بار نارون

بر گرد آفتاب کشیده خط عبیر

در حُقه عقیق نهاده دُر عدن

صد ملک دل ز شوق لب چون عقیق خون

گو هیچکه عقیق نیارند از یمن

قوت روان عاشق و آن لعل تابناک

ماند بخواهش من و یاقوت بوالحسن

پرخون ز رشک عارض گلگون آن صنم

چشم شقایق آمده بر دامنِ‌ دمن

زاهد به خلد عاشق و ما بر رخ نگار

عابد به سیب مایل و ما بر به ذقن

یک سو کمان ابرو و یک سو کمند زلف

مشکل شده است کار دل عاشق از دوجن

خورشیدی آشکار کند هر طرف ز عکس

آن مه جبین چو روی نماید به انجمن

خورشید کسب نور از آن مه کند مگر

سائیده رخ به خاک سرای شه زمن

آن والی ولایت مطلق که الحق است

دانا بهرچه هست چه در سرّ و چه علن

یعنی امام هفتم دین، قبله امم

کاظم که بر سجود رخش سجده وثن

ای قادری که مور ضعیف تو دانه سان

افلاک را ربوده ابانیش خویشتن

عقل محیط از پی درک گمان تو

مانند موری آمده کافتاده در لگن

ز اصطبل چاکر تو کبودی است آسمان

کز کهکشان نهاده مر او را بپارسن

از دردی عقار تو عالم مدام هست

گردد چگونه بخشی اگر از سراب دن

دنیا و آخرت، نه چو یک ذره مهر توست

یک ریزه لعل به که خزف صد هزار من

بخشد گدای کوی تو ملکی به سائلی

چون لقمه ای حقیر که بنهندش در دهن

بردار پرده زآن رخ خورشید آفرین

تا بی حجاب دیده شود ذات ذوالمنن

ای وجه ذوالجال که پر کرده ای جهان

در حیرتم مدام که چبود خطاب لن

شرم تراب بارگهت کاست ز آسمان

این بی ستون چنین بود آریش، کوه کن

امکان که قطره ایش بود عالمی وسیع

یک رشحه شد ز قلزم عزم تو موج زن

سائید سر به خاک سرای تو آسمان

زآن روی بر فرشته پناهی است مؤتمن

مورت به یک زبانیه برداشت نه سپهر

چون شاخ ثور در مثل و خوشه پرن

دادی از آن بدست قضا امر ماسوی

کت اوست همچو شخص قدر عبد ممتحن

جنس جنان که در طلبش جان دهند خلق

آمد به بیع بیعت خُدّاْمْتْ مرتهن

مهر ازل که روشن از آن شد جهان جان

تابیده ذره ات ز پس چند پیرهن

ما را چگونه دعوی حمل ولای توست

پشت فلک دوتا شده از بار این فتن

دشمن شود دو پاره ز صمصام سطوتت

باشد سپهرش گر به مثل قبه مجَنّ

شد تار عنکبوت تو، حبل المتین دین

زاین غم چو کرم پیله عدو گو بخود بتن

افکار ماسوا و مقامت زهی محال

در آشیانِ باز، نه مأوا کند زغن

بر هرچه بنگریم تو باشی و نیستی

زاین درک عاجزیم که سری است مستکن

این دیرسال ملک بمُردی به کودکی

گر دانه عطات نمی دادیش لبن

مُهر تو بر سجل گناه عدو دریغ

کی می رسد نگین سلیمان به اهرمن

داغ غمت به سینه ناپاک خصم نیست

از شوره زار می ندمد لاله و سمن

یک حکم از تو هرچه ادا می شود فروض

یک امر از تو هرکه بجا آورد سُنن

ای دل زبان ببند و ادب پیشه کن که نیست

در بزم شاهِ کون و مکان مقتضی سخن

تا هست در جهان اثر از روی آفتاب

تا هست در زمان سخن موی شام ون

بادا دل محب تو با نور توأمان

بادا رخ عدوی تو با قیر مقترن

شمارهٔ ۶۰ - آن سرو سیم تن

دوش از درم درآمد، آن سرو سیم تن

شادان و خوی فشان و غزلخوان و خنده زن

با رویی، ای بمیرم، تاراج دین و دل

با مویی، ای نباشم، یغمای جان و تن

دلهای خستگانش، اندر شکنج زلف

جانهای بی دلانش، اندر چه ذقن

بر چهره دلفریبش، هی رشحه رشحه خوی

چون قطره قطره ژاله بر برگ نسترن

زلفیش و مو به مو، همه زنجیر عاشقان

موئیش و تو به تو، همه زنار برهمن

خرمن خرمن، لالی، جا داده بر عقیق

دامن،‌ دامن، بنفشه گسترده برسمن

از لوح سیمگونش، پیدا غبار مشک

درحقه عقیقش، پنهان در عدن

شمع رخش به مشعل خورشید سخره خوان

لعل لبش، به معدن یاقوت طعنه زن

من گریه سر نموده، از خنده های او

او خنده را فزوده، بر گریه های من

من پیرهن دریده، بر تن ز بی زری

او خرمنیش سیم نهان زیر پیرهن

او با نشاط و بازی همواره توأمان

من با فغان و زاری پیوسته مقترن

شمارهٔ ۶۱ - شاه اورنگ امامت

دی به تأدیبم ادیبی نکته سنج و نکته دان

هی همی گفتا: زهی از عقل و دانش بی نشان

چند با نیرنگ و دستان، روز و شب باشی قرین

چند از فرهنگ و دانش، گاه و گه جویی کران

لختی از دانش نظر بگشا به کار این سپهر

لمحی از غیرت نگه بنما به وضع این جهان

کاین جهان را از چه بنهادند بنیاد اینچنین

کاین فلک را از چه بنمودند بنیان آنچنان

مختلف اضداد را بنگر که باهم مقترن

منفصل اشیاء را بنگر که با هم توأمان

گه جمادی جانب ملک نباتی رهسپر

گه نباتی جانب اقلیم حیوانی روان

گاه این بر تختگاه حشمت آن تکیه زن

گاه آن در شهر بند ملکت این حکمران

جنس ها را بین که هریک جسته از دیگر فرار

بین تو ضدها‌ را، که هریک کرده با دیگر قران

آخر این آثار قدرت از که در عالم پدید؟

آخر این انوار رحمت از که در گیتی عیان؟

این تماثیل شگفت از کیست بی سعی قلم؟

این تصاویر شگرف از کیست بی رنج بنان؟

این همه نقش نوادر را، که باشد مخترع؟

این همه شکل بدایع را که باشد ترجمان؟

آخر این آثار هستی،‌ خود که را باشد دلیل؟

آخر این اسرار معنی، خود که را باشد نشان؟

کیست آن صانع، که صنعش آدمی را از نخست،

تعبیت کرده است در تاریک تن روشن روان؟

کیست آن دانا، که عزمش هرکجا رازی نهفت

بی تکلف داند اندر سینه هر رازدان؟

کیست این بنا، که سعیش بر فراز این زمین،

کرده بر پا این مقرنس طارم زنگار سان؟

کیست آن قادر، که از نهماری قدرت کند،

خار را گل، خاره را گوهر، گیا را پرنیان؟

کیست آن منعم، که از انعام بی پایان خویش

مور را در صخره صمّا بود روزی رسان؟

با چنین قادر، الا تا چند رنج از عمر و زید؟

با چنین منعم، هلا تا چند جور از این و آن؟

چند خدمت ها کنی بر هر کجا ژاژی دنی؟

چند منت ها بری از هرچه شومی قلتبان؟

چند سختی ها کشی از بهر جمع سیم و زر؟

چند تلخی ها چشی از بهر پاس آب و نان؟

چند هر ناچیز را باشی الا، مدحت سرای

چند هر بی اصل را باشی هلا، توصیف خوان

مردمی را چون تو الحق کس ندیدم بی نصیب

بخردی را چون تو بالله کس نجستم بی نشان

خالی از تدبیر و دانش، عاری از تشریف عقل

فارغ از انوار هستی غافل از اسرار جان

از خردمندی جدا و با تبهکاری قرین

از ذکاوت برکنار و با سفاهت توأمان

جلوه روی بتانت روز و شب اندر نظر

وصف جعد دلبرانت گاه و بیگه بر زبان

چهره این را مثال آری گهی از یاسمین

طرّه آن را صفت خوانی گهی از ضیمران

گاه خوانی غمزه آن را خدنگی دلنشین

گاه خوانی مژّه این را سنانی جان ستان

گه به چهره اشک ریزی بهر جعدی مشک ریز

گه ز دیده خون فشانی بهر چهری خوی فشان

گه بنالی سخت سخت از عشق یاری مهرکیش

گه بگریی زار زار از هجر ماهی مهربان

ناله ای چون ناله حبلی بگاه وضع حمل

گریه ای چون گریه مینا به بزم میکشان

لحظه ای از عشق آن رانی به گردون صد نفیر

لمحه ای از هجر آن رانی به انجم صد فغان

گه کنی مدح فلان میر و گه از بهمان وزیر

گه سرایی مدح این و گه سگالی وصف آن

گاه گاه از ناصر خسرو کنی هر سو سخن

گه گه از مسعود سعد آری به هرجا داستان

لختی از معروف کرخی، قصه ها سازی حدیث

گاهی از ذوالنون مصری فضل ها سازی بیان

هی همی رانی حدیث از فضل ابدال و رجال

هی همی گویی سخن در وصف بهمان و فلان

معرفت ها خام بتراشی برای صید خلق

نردهای باژگون بازی به اغوای کسان

ننگ ها را فخرها پنداری از خوی دژم

لعل ها را سنگ ها بشماری از طبع هوان

طایر جان را که باشد ذروه گردون مطار

مرغ هستی را که اوج سدره باشد آشیان،

هشته ای بر پایش از شهوات بندی بس قوی

بسته ای بر بالش از عادات سنگی بس گران

بند آز از پای بگسل مرغ جان را تا همی

بنگری طیران آن را بر فراز لامکان

لذت روح ار تو را باید رها کن خوی نفس

دل ز اول بگسل از این تا بپیوندی به آن

تخت بنهادن اگر خواهی به ملک عافیت

رخت بیرون کش از این ویران سرای خاکدان

امنیت را خود چه جویی در دیار آب و گل

شو به ملک جان و دل، کانجا بود حصن امان

مردمی را مایلی گر در دو گیتی ز این سپس

جز ثنای شاه بر لب هیچگه حرفی مران

شاه اورنگ امامت آن که کمتر چاکرش

ملک هستی را گرفت از باختر تا خاوران

خسرو عالم مهینه دادخواه راستین

مفخر آدم بهینه پادشاه راستان

حامی شرع پیمبر وارث نوح و خلیل

پشت دار دین احمد، مهدی صاحب زمان

آن که فیض عام او در داده هرکس را صلا

بر بساط آفرینش تا کفش گسترده خوان

قلزم توحید را عزمش مهین زورق سپار

زورق تسدید را حزمش بهینه بادبان

نزد رای او بود یکسان چه سر و چه علن

در ضمیر او بود روشن چه پیدا چه نهان

گوی سان زآن رو به گرد خود همی گردد سپهر

کامد او را بر بتارک لطمه ای از صولجان

قهر او سوزان شرار و دوزخ او را التهاب

مهر او خرّم بهار و جنّت او را بوستان

روز کین کز نعره شیر اوژنان کارزار

پهنه هیجا به دشت ارژن آید سخره خوان

نای رومی از دو سو بنیاد سازد زیر و بم

کوس حربی از دو جانب سر کند بانگ فغان

خاک اندر اهتزاز آید ز غوغای نبرد

چرخ، اندر اعتراض آید ز هیهای یلان

پر ز آشوب دلیران باختر تا باختر

پر ز غوغای هژبران قیروان تا قیروان

یک طرف غلطان سری بینی به خون اندر خضاب

یک طرف پرخون تنی بینی به خاک اندر تپان

در کشاکش یک طرف قومی به قومی در ستیز

در تکاپو یک کنف برخی به برخی توأمان

نوک پیکان یلان خونریز چون مژگان یار

خام پر خمّ گوان پرتاب چون زلف بتان

پردلان را خانه زین غیرت تخت قباد

سرکشان را خود زرین خجلت تاج کیان

کاخ گردون پر شود از های و هوی اهل رزم

گوش کیوان کر شود از گیر و دار سرکشان

عرصه هیجا پر از شیر و پلنگ آید به چشم

از پلنگین صولتان رزم و شیراوژن یلان

پهنه کین در نظر آید پر از افعی و مار

از افاعی تیرها و از زه ماران کمان

ز آتش تیغش شراری گر فتد آنگه به خصم

خصم را یکباره خیزد دود مرگ از دودمان

شعله ای از تیغ او بر هرکه تابد تا ابد

بانگ ویلک ویلکش خیزد همی از استخوان

اوست گویی خود سرافیل قیامتگاه رزم

کز ظهورش قالب اعدا کند بدرود جان

بسکه تیغ او فشاند خون خصمان در دغا

بر زمین گویی همی شنگرف بارد زآسمان

ای پناه خلق ای دست خدا، ای پشت دین

ای یدالله فوق ایدیهم تو را در خورد و شأن

دردها دارم به دل ناگفته از جور سپهر

رنج ها دارم به جان بنهفته از دور زمان

هم مگر لطف عمیم تو دهد بهبود این

هم مگر خوی کریم تو شود داروی آن

مدح ها گفتیم و کس از ما نپذیرفتی به هیچ

وصفها کردیم و کس از ما نبودی شایگان

هم در این عید از تو امیدم که بخشی مرمرا

نغز تشریفی کز آن گردم به گیتی شادمان

وآرزویم آنکه زین پس گر زیم در روزگار

هم ز عون تو بود بی منّت اهل زمان

تا بود از کفر و دین در عرصه گیتی اثر

تا بود از روز و شب در حیز عالم نشان

باد احبابت همه با عیش و با عشرت قرین

باد اعدایت، همه با رنج و محنت توأمان

شمارهٔ ۶۲ - جام آفتاب

آمد زمان آنکه دلارام عاشقان

بی پرده همچو مهر زند سر ز شرق جان

گلهای معنوی دمد از شاخه مراد

سازند نغمه ساز هزاران نکته دان

آمد مگر ادیب سخن سنج هوشمند

کاورده خوش بکف ورق اطفال بوستان

یکجا ستاده سرو ولی پای در به گل

آمد مگر به باغ سهی سرو دل چمان

ساقی به جام کرد دگر راح روح بخش

گوئی دمید باز ز نوجان به می کشان

زاهد ز سبحه طرف نبدد که می فروش

یک جرعه گر دهد طلبد صد هزار جان

افتاده در بساط چمن مست و بیقرار

زهاد خشک مشرب و رندان تر زبان

طالع مگر ز شرق خم آمد چو مهر، جام

کامد روان تیره دلان جای نوریان

گر در رواح راح به ساغر کنم چه باک

صبح است دست ساقی و جام آفتاب دان

وقت است تا ز پرده برآید رخ نگار

بر عاشقان فراق شود وصل جاودان

ظلمت فرو برد سر، در مغرب عدم

مهر ازل ز شرق ابد، رخ کند عیان

گردد ز عکس پرتو خورشید لم یزل

خفاش وار ظلم، به کتم عدم نهان

اهریمنان به قید طلسم اوفتند باز

بر تخت اقتدار سلیمان کند مکان

موسی شود نهان و عیان گاو سامری

قبطی شود نهان و عیان موسی زمان

گردد عیان به کون و مکان ذات ذوالجلال

آید پدید روی خدای جهانیان

یعنی لوای فتح شهنشاه، شرق و غرب

یعنی جلای چهر خداوند انس و جان

آن یکه تاز عرصه میدان عدل و داد

آن شاهباز ذروه گردون لا مکان

ای ظاهر از جمال تو انوار ذوالجلال

و ای کاشف از زبان تو اسرار رازدان

شاید کنند حمد تو را ما عدا ادا

باید کنند مدح تو کروبیان بیان

گر خس رسد به سعی به پایان بحر ژرف

کرکس پرد به جهد به ایوان آسمان

کی بزم انس حضرت یزدان سرودمش

عرش برین نبود گرت فرش آستان

در راه حق چگونه قوافل زنند گام

مهر رخ تو نبود اگر میر کاروان

انسی کجا و خلوت انس تو زینهار

کی پر کاه جای گزیند به کهکشان

عقل محیط را چه به درک کمال تو

عصفور را چگونه شود عرش، آشیان

تا جای بر بسیط زمین کردی از کرم

گشتند رشک جوهر افلاک خاکیان

نه آسمان چو قطره که افشاندش فرود

سقای بارگاه تو از بهر تشنگان

مهرت اگر به شعله آذر شود قرین

مهرت اگر به چشمه حیوان کند قران

آذر شود به چشمه حیوان حیات بخش

حیوان شود ز شعله آذر مددستان

گر پرده از جمال ز سطوت برافکنی

لرزند و اوفتند چو خورشید اختران

باید هزار مرتبه از عقل برتری

تا طی شود ز کاخ تو یک پله نردبان

سیارگان به مرتع چرخند چون غنم

چوب شهاب بر کف گردون تو را شبان

بر هر که آفتاب ولایت کند طلوع

عار است سایه گرچه بود عرش سایه بان

یک لحظه بگذری اگر از مهر برزمین

یک لمحه بنگری اگر از قهر بر زمان

گردد ز سطوت نظرت آن بسان این

گردد ز رأفت گذرت این بسان آن

پروین به چنگ باز فلک ز امر محکمت

مانند عقرب است به منقار ماکیان

گردون زند به خاک درت لاف همسری

بر پای حاجبت رسد، ار فرق فرقدان

تا در دهور امر تو آرد بجای هور

هر صبحدم ز شرق به غرب است از آن دوان

در مکتبت ولید، فلاطون خم نشین

بر درگهت عبید، سلاطین جم نشان

میکال چاکری است تو را گوش بر سخن

جبریل خادمی است تو را سر بر آستان

طبعت ادای قرض سوائل زمین زمین

دستت کفاف عرض ایادی زمان زمان

حرفی کجا ز دفتر مدحت بیان شود

گر ماسوا شوند همه مو به مو زبان

تا هست در جهان دل عشاق و زلف یار

در نزد عاشقان مثلش گوی و صولجان

بادا، سر عدوی تو در معرض جدال

مانند گوی در خم چوگانِ دوستان

شمارهٔ ۶۳ - روضه رضوان

بنال ای خطه یزد و ببال ای ساحت کرمان

که جانت از بدن شد دور، و وارد بر تنت شد جان

ز فیض مقدم شه گشتی ای کرمان بی رونق

به گیتی تا ابد پیرایه بخش روضه رضوان

ز درد دوری شه آمدی ای یزد با زیور

به دوران دم بدم بر ساکنانت کلبه ویران

چو شه آمد به کرمان، اهل کرمان جفا دیده

چو بیرون آمد از یزد، اهل یزد از وفا خندان

کنند از این فرح جان را نثار یکدگر خرم

دهند از این الم خون درون از دیده ها جریان

خوشا کرمان که غوث اعظم آمد مسکنش در وی

زهی اهلش که دیدند از شرافت چهره یزدان

جهانبان فلک معبر، خداوند ملک چاکر

شهنشاه جهان پرور خدیو کشور ایمان

شها گر نیستی بر مهدی دجال کش نایب،

چه سان پس آمدی سفیانیان در خاک غم پنهان

نداری ور به لب بر دوستان گر عیسوی معجز

نداری ور به کف بر دشمنان گر موسوی ثعبان

چسان پس ساختی احیا جهانی را ز فیض دم

چسان پس سوختی جان عدو از حرقت نیران

چو نامت بر زبان آید به بزم فرقه کافر

چو شخصت در سخط آید به رزم قوم با عصیان

در آن لحظه نظیر است آن به برق خاطف و خرمن

در آن لمحه شبیه است این به نجم ثاقب و شیطان

نباشد گر وجودت ماه بزم ملت و مذهب

نباشد گر ظهورت آفتاب کشور ایمان

بخوشد دشمن دین از ظهورت از چه چون شبنم

بپاشد منکر حق از وجودت از چه چون کتّان

بهر سو بنگرم از دشمنان آید به ملک دل

بهر جا بگذرم از دوستان آید به گوش جان

که ای کاش آمدی ما را به گیتی وصل او حاصل

که ای کاش آمدی ما را به عالم دردها درمان

همانا جنت است امروز بر یاران جان پرور

همانا دوزخ است امروز بر اعدای دل بریان

که بینم یاورت را هر زمان با لعل پر خنده

که بینم منکرت را هر نفس با دیده گریان

شهنشاها اگر قهرت نباشد ظلمت دوزخ

خداوندا اگر مهرت نباشد چشمه حیوان

ز قهرت از چه رو قلب عدو شد تار چون شبنم

ز مهرت از چه ره دیدند یاران عمر جاویدان

وجودت بر عدو ماننده آب است بر ناخوش

ظهورت بر محب باشنده آب است بر عطشان

جهان از صوت منحو سان پر از غوغای واشمرا

زمان از بانگ منکوسان پر از آواز یا عثمان

همی گویند فریاد و امان از قهر هفت اختر

همی گویند افسوس و فغان از جور چار ارکان

مداوا کی شود درد دل این قوم کین پرور

که می جویند از شیطان دوا، بر درد بی درمان

همی سازند اجل را هر زمان بر خویشتن حاضر

که از خوفت درآیند از لباس زندگی عریان

همی گویند در بال دجاج نیستی هر دم

نهان می آمدیم ای کاش در این فتنه چون فرخان

بود هر شام تا روی جهان تار از ظلام شب

شود هر صبح تا خورشید رخشان از افق تابان

تو را شام محبان باد چون صبح فرح روشن

تو را صبح عدویان باد چون شام الم قطران

شمارهٔ ۶۴ - آفتاب کشور خوبان

صبح چو مهر از درم درآمد جانان

ماه جبینش ز شام زلف نمایان

وه چه جبین آفتاب مطلع فجری

کامده از ذره کمترش مه تابان

پا به گل از حسرت قدش قد طوبی

خونجگر از غیرت لبش دل مرجان

آه، چه قامت که با قیام قیامت

آمده با صد عتاب دست و گریبان

آه چه لب، غیرت عقیق یمانی

خونجگرش در بدخش لعل بدخشان

دیده کوتاه بین به قدّ وی ار داد

نسبت شمشاد باغ و سرو گلستان

داد خطا نسبتی که در بر دانا

بی بصر آمد نه نزد مردم نادان

قامت شمشاد را نه مهر منوّر

قد سهی سرو را، نه سیب زنخدان

لعل نباشد تکلیمش نمک ریز

لعل نباشد تبسمیش شکر سان

تا دهدم در خیال نخل قدش بر

آب دهم هر دمش ز دیده گریان

ژاله عیان بر رخ چو باغ خلیلش

یا که چکد قطره قطره آب ز نیران

لشکر خط کرده بر سریر رخش جا

مور ندیدم خدیو ملک سلیمان

خاک نشین شد هزار سلسله دل

سلسله زلف تا نمود پریشان

چشم وی از فتنه ریخت خون جهانی

کافر و قتال صد هزار مسلمان

طرز نگاهش ز فتنه آفت عالم

چشم سیاهش به حیله فتنه دوران

صید دلم شد به شیر چشمش مایل

می رمد از شیر اگرچه صید بیابان

گفت به عیاریم که می برمت دل

گفت بر طراریم که می دهمت جان

گفتمش ای ماه آسمان نکویی

گفتمش ای آفتاب کشور خوبان

دل که و جان چیست، تا نثار تو آرم

ای که نثار تو باد صد دل و صد جان

گاه مسلمان و گاه کفر شعارم

تا شده آن دلربا نگار غزلخوان

معجز لعل لب تو، رونق ملت

هندوی خال رخ تو، رهزن ایمان

دین مرا تا رباید آن بت ارمن

خون مرا تا بریزد آن مه ترکان

تیغ ندانم بُدش به دست نگارین

یا به کف آورده ابروی کج جانان

ای ز تو پرنور شمع عقل مجرد

وی به تو روشن چراغ دانش لقمان

نطق تو این، یا بیان عیسی مریم

کلک تو این یا، عصای موسی عمران

بوی تو این، یا شمیم خُلد مزین

کوی تو این، یا فضای روضه رضوان

عقل مجرد کجا و بحر گمانت

خس نکند هرگز انغماس به عمّان

درد جهانی دوا شود به یکی دم

بر لب اگر آوری حکایت درمان

طی کند اقصای لامکان به یکی گام

آوری از توسن خیال به جولان

دلبری و خوبی از تو آید و یکسر

خوبان بر خود زنند بیهده بهتان

مهر به نظاره رخ تو چو حربا

بر سر دیوار چرخ آمده حیران

در بر حُسن تو قرص مهر چو شبنم

در بر روی تو جرم ماه چو کتان

گر ببرم رشته امید من از تو

می ببرندم به تیغ کین رگ شریان

گرچه به وزن این قصیده گشت مساوی

با یکی از نغز گفته های چو هذیان

نظم خداوند، شرم دفتر سعدی

شعر شهنشاه، رشک صفحه حسّان

نظم تو نظمی است، گر قبیح نکاتش

آمده در تنگ روح ساری اصلان

تا وزد از سمت باغ رایحه گل

تا دمد از طرف راغ لاله نعمان

باد تو را خصم جان چو آتش در تن

باد تو را دوست، دل چو غنچه خندان

شمارهٔ ۶۵ - با کاروان نور

فرو ریزم از دوری روی جانان

ز سرچشمه چشم، سیل فراوان

فرو ریزیش، لیک نی قطره قطره

چو از ابر ریزنده، باران نیسان

فرو ریزیش کامد از نیم رشحش

یمین و یسارم، دو موّج عمّان

عجب را که با اینچنین موج دارم

تنی پای تا سر، در احراق نیران

شبی یاد دارم که در کنج خلوت

سری برده بودم فرو در گریبان

همه دستگیرم خیالات دلبر

همه پایمردم سخن های جانان

ز بحر تفکر رسیدم به برّی

که بد عالمش حلقه ای در بیابان

همه خاک او غیرت مشک اذفر

همه ریگ او حسرت درّ و مرجان

فرازش همه توده های زبرجد

نشیبش همه لعل های بدخشان

در آن دشت دیدم روان کاروانی

که چون رهروانش نپرورده دوران

بهر توسنی دلبری روی انور

بهر هودجی مهوشی موی قطران

همه بر ستوران سوار و پیاده

همه بر لب جوی تسنیم، عطشان

همه دهر پیما، ولی پا برهنه

همه ستر بخشا ولی جمله عریان

تنی چند لیکن به جان ها معانق

مهی چند لیکن ز یک خور درخشان

همه پادشاهان در ملک، ملت

همه شهریاران در شهر ایمان

از آن قوم آتش دل و باد جنبش

بگرداب حیرت من خاک بنیان

که اینان چه جمعند، این گونه عاجل

که اینان چه قومند، این سان شتابان

بتأیید عقل و به تسدید دانش

به درک آمدم عاقبت کاین وشاقان

بیابان نوردند منزل به منزل

که شاید ببوسند دربار سلطان

الا ای منیری که از عکس نورت

هویدا به کیهانیان روی یزدان

اگرچه بر ابطال قومی مشعبد

عصا اژدر آورده موسی بن عمران

تو را کلک معجز نگار است بر کف

براین قوم چون دست موسی و ثعبان

تو را نجم رخسار و چشم مخالف

به تمثیل مانا، شهاب است و شیطان

تو را نام در نامه آفرینش

چو نام خدا بر سر نامه عنوان

تو را لفظ معجز بیان در حقیقت

کلید در گنج اسرار قرآن

چو در دشت لفظ از پی صید معنی

در آری سمند سخن را به جولان

فرو ماندش عقل در گام اوّل

چو از سرعت عقل اجساد بیجان

تو را صولجان عزم و گو هفت گردون

قضا پنجه و لامکان سطح میدان

شد از مزرعت حبّه ای رزق موری

خلایق بر آن مور تا حشر مهمان

چرا تا نبوسید خور، خاک پایت

به جان آتش افتادش از داغ حرمان

و از این اضطراب است هر صبح تا شب

ز مشرق به مغرب روان زد و لرزان

الا ای خدیوی که نه کاخ علیا

یکت پله از آستان نگهبان

شنیدم که از کبر قومی سیه دل

ز یک جنس در ذات با جان بن جان

گروهی که ابلیسشان در شقاوت

به مکتب سرا کم ز طفل دبستان

گروهی که بوجهلشان درجهالت

در عجز گویان به تسلیم و اذعان

گروهی که فرعونشان در تکبر

به دربار نخوت یکی عبد فرمان

یکی محفل آراستند از شیاطین

نه شیطان جان، بلکه اشباه انسان

نموده همه با عصا زهر توام

نموده همه درعبا تیغ پنهان

چو برقصد شبل علی، کور موصل

چو بر قتل صهر نبی، شرک شیطان

پس آن قوم بی ننگ و بی عار و بی دین

به محفل تو را خوانده پرخاش جویان

شدی وارد ای شه بر آن قوم پرکین

چو بر اهرمن از کرامت سلیمان

بلی مهر از فیض عامی که دارد

بتابد به حربا و خفاش یکسان

نگویم چه گفتند آن قوم ابکم

که لعنت ابر قول و بر ذات ایشان

به پاداش گفتار آن فرقه دون

که نشناخته بر که بستند بهتان

بر ایشان گروهی عجب شد مسلط

نه رحمی بر اموالشان کرد و نه جان

گروهی ز کُفّار از رحم عاری

نهاده به فجار شمشیر برّان

به هامون روان گشت هر لحظه آمون

ز بس جوی خون گشت جاری ز شریان

نبردند از آن بحر زورق به ساحل

نگشتند از آن لجه ایمن ز طوفان

مگر هر که بگریخت اندر پناهت

شد ایمن که کعبه است ایمن ز حدثان

جهانبان، خدیوا، الا ای که آمد

پناه تو ملجأ گبر و مسلمان

گریزد به حصن ولای تو افسر

هم از کید نفس و هم از شر شیطان

الا تا شررخیز شد نار دوزخ

الا تا فرحبخش شد باغ رضوان

مُحبّ تو را باد نعمت مؤبد

عدوی تو را باد نقمت فراوان

شمارهٔ ۶۶ - دل ایمن

چرا ایمن نباشد دل، چرا ساکن نگردد جان

که دل شد منزل دلبر، که جان شد مسکن جانان

از آن در عرصه جانباختن سرگشته دارم دل

که دل باشد مرا چون گوی و آمد طرّه اش چوگان

مرا لعل لبش بر درد درمان است و می گوید

برو عیسی دمی جو تا کند درد تو را درمان

لب جان پرورش می بینم و می سوزم این طرفه

که آمد ناگهانم برق خرمن چشمه حیوان

ز آشوب قدش از پا فتادم دوحه هستی

ز خورشید رخش روزم سیه شد چون شب هجران

اگر شب تا سحر یا روز تا شب دور از آن ماهم

ولی جان می کند چون توسن اندر کوی او جولان

از آنم سر به دامان است و بر چشم آستین دارم

که بوسد آستینش دست و بر پایش فتد دامان

پریشان کرده زلف و دل به غارت برده از جمعی

نمایان کرده روی و جان خلقی گشته سرگردان

گشاید بر تبسم لعل و جان از عالمی گیرد

چه خوش بر عالمی کرده است درّ و لعل را ارزان

همی با گریه گفتم کای گل از بهر چه می خندی

همی با خنده گفتا، ز ابر گریان گل شود خندان

مرا دل کرده خو با وصل آن یار بهشتی رو

که وصل او چو فصل نوبهاران است بی بنیان

دگر حاجت به جام باده نبود هین لبش بنگر

که آمد شکری پرشور و شیرین باده مستان

چو دیدم طرز و ناز آن سهی بالای سیمین تن

بیکبار از لباس خودپرستی آمدم عریان

نوید کشتنم می داد خون بس در عروق آمد

به جسمم غیرت شاخ طبر خون شد رگ شریان

مرا گردید دل در پرده همچون کیسه سوزن

ز بس هر عضو عضوش کرده مأوا دشنه مژگان

به آب دیده هر شب از غمش غرقم عجب تر این

که می سوزد سراپا همچو شمعم تا سحر نیران

رسد از موج اشک من به گردون صیحه سیحون

کشد از شعله آهم فلک آن کز شرر عطشان

به من نزدیک تر از من بود آن شوخ هر جائی

مرا از غایت کوری دل و جان از پیش پویان

از این بیهوده گشتن پایه دل نیست جز دوری

وز این سرگشته بودن مایه جان نیست جز حرمان

من و زین پس ثنای نام نیک مهدی قائم

من و زین پس سپاس ذات پاک داور سبحان

زهی ماهی که از عکس رخ مهرآفرینت شد

منوّر کلبه ایجاد و روشن محفل اعیان

چو ریزد طبع خورشید آستینت گوهر دانش

چو آرد لعل معجز آفرینت حکمت یزدان

تو را اندر شبستان مرغ شب پر دانشی عیسی

تو را اندر دبستان طفل ابکم حکمت لقمان

چو آید تیغ خشمت بر وجود مشرکان لامع

چو گردد تیر قهرت بر روان منکران پرّان

همی یاد آیدم هر لحظه برق خاطف و خرمن

همی یاد آیدم هر لمحه نجم ثاقب و شیطان

همی قصد ار کنی بر نفی جمع با خدا دشمن

همی عزم ار کنی بر انعدام قوم با عصیان

بخرطومش کشد از قهر یک دم پیل گرمابه

به چنگالش درد یک لحظه از کین شیر شادروان

همی تا راه کویت را سپارد تشنه مسکین

همی تا راه وصلت را سر آرد طالب حیران

قضا آورده کوثر را ز فیضت آب در کوزه

قدر بنهاده جنت را ز لطفت توشه در انبان

چو بر لعل آوری از بهر برهان عیسوی معجز

چو بر دست آوری از بهر حجت موسوی ثعبان

کشد بر سر عبا از شرم لعلت عیسی مریم

کند پنهان عصا ز آذرم دستت موسی عمران

بکتان گر شود مهرت قرین ای ماه بزم دل

به شبنم گر شود لطفت مُعین ای آفتاب جان

گریزان پرتو مهر جهان آراست از شبنم

هراسان تابش ماه فلک پیماست از کتّان

بیک ره بنگری گر بر وجود نفس اماره

ز جود و بخشش و فضل و کرم ای موجد احسان

نهد در کشور معنی لادیهیم بر تارک

کشد بر دفتر تصویر الاّ خامه بطلان

جهانت بزم و خاکش فرش و عرشش سقف و مهر و مه

دو مشعل انجم و اختر در آن قندیل سان تابان

ز نعمت های گوناگون بگستردی در او سفره

که آمد کایناتت بر سر خوان عطا مهمان

شد آب و خاک و باد آتش کویت بهر عالم

ز قدرت لحظه لحظه علت ایجاد اخشیجان

چو با مهرت زمان سرچشمه تسنیم را ساقی

چو با فیضت زمین پیرایه بخش روضه رضوان

ز کوی دلکشت هر بنده ای فرزانه گیتی

ز خاک درگهت هر برده ای پیرایه کیهان

ز وصفت لوح شد انشا زهی جود و خهی بخشش

ز نامت عرش شد بر پا خهی فضل و زهی احسان

اگرچه عاجز از نظمم روان دعبل و اعشی

اگرچه قاصر از شعرم بیان سعدی و حسّان

ولی درمانده ام کاورده ام زر جانب معدن

ولی شرمنده ام کاورده ام درّ جانب عُمّان

فلک درگه شهنشاها، ملک دربان خداوندا

به افسر یک نظر بنگر ز عفو و فضل بی پایان

که فضلت آفتاب و در حقیقت جرم من شبنم

که عفوت تابش مه در مثل عصیان من کتان

بود تا دلبران را در چمن بی غازه، رخ چون گل

بود تا عاشقان را از محن بیجاده در اجفان

تو را چشم حسودان کور باد از خار خودبینی

تو را روی محبان سرخ باد از غازه ایمان

شمارهٔ ۶۷ - نقطه پرگار

ای یوسف جان تا کی، در چاه تنی پنهان

برخیز و تماشا کن عشرتکده کنعان

ای طایر جان بگسل این رشته ز پای دل

تا موطن اصلی گیر پرواز از این زندان

افتاده در این غربت، دور از وطنی تا کی

دوری ز خدا تا چند، یک دم بخودآ، ای جان

ای عاشق دیوانه، زین منزل ویرانه

بشتاب سوی خانه، بنشین ببر جانان

وآنگاه بگیر از او، چشمی و به او بنگر

خود را همه با او ده، او را همه خود بستان

او را بنگر ز آغاز با دیده وحدت بین

کانجام نگردی تو، اندر طلبش حیران

چون روی بدو آری، گردی ز جهان ایمن

او نقطه پرگار است در دایره امکان

ای قد توام سروی بر طرف ریاض دل

و ای روی توام مهری، در برج سپهر جان

آنسان ز وجود تو پیداست وجود حق

کز آئینه صافی تمثال خور رخشان

اسرار حقیقت را ذات تو بود مخزن

دیوان طریقت را نام تو بود عنوان

اشیاء‌ جهان یکسر از صامت و از ناطق

بر وحدت ذات تو دارند همی اذعان

بگشایم اگر دیده، بی پرده شود پیدا

از مشرق هر ذره، خورشید رخت تابان

در پرده نئی، لیکن از شدت پیدائی،

از دیده موجودات گردیده رخت پنهان

بنهاده سر تسلیم برحکم تو هفت اقلیم

بسته کمر فرمان، بر امر تو چار ارکان

این آینه ها یکسر، هستند تو را مظهر

هریک صفتی دیگر، گوید ز تو در کیهان

چون ز ابر عطای تو یک قطره فرود آمد

در ملک عدم گردید موجود یم امکان

تو روح روان استی در پیکر این عالم

زآنگونه که جان باشد در کالبد انسان

آن پشه که برخیزد از خوان عطای تو

ابنای دو عالم را تا حشر کند مهمان

برهان ز چه رو آرم بر وحدت ذات تو،

بر وحدت ذات تو، ذات تو بود برهان

نیران جهنم را، خاموش کند یکسر

گر عفو تو روی آرد، یک قطره از این عمان

نزدیک تری از جان در جسم و شگفت است این

کم مهر جمال تو، از دیده بود پنهان

آن بحر که موجودات موجی است ز امواجش

یک قطره تو را آمد باری ز یم احسان

از لعل روانبخشت، احیای روان ها شد

احیا ز دم عیسی، گردید اگر ابدان

ما را نبود مقدور، توصیف تو از آن رو

کز دفتر مدح تو، یک لفظ بود قرآن

گر لطف تو در محشر، یک ره شودش یاور

دریای شفاعت را، غوّاص شود عصیان

مرآت وجودم را، روی تو بود شاخص

نزدیک تری آری، بر من همه از شریان

دل بردن از دستت، امری است بسی مشکل

جان دادن در پایت، کاری است مرا‌ آسان

بگذار که تا جان را، در پای تو افشانم

تا چند بسوزد دل، در نایره هجران

جز نقطه عشقت نیست در دفتر دل ما را

زاین نقطه نباشد بیش، گنجایش این ایوان

در بزم خیال تو، باشد دل ما هر شب

بر شمع جمال تو، پروانه صفت سوزان

تا هست نشان از وصل، در دایره هستی

تا نام بود از هجر، در بادیه امکان

احباب تو را در کام، از شوق وصالت شهد

اعدای تو را در جام، از زهر غم هجران

شمارهٔ ۶۸ - ای زلف بتم

زلف بتم، ای جادوی حیلت گر فتان

ای ابن عم غالیه، ای نوبوه بان

ای هر شکنت دامی، خم در خم و پرچین

و ای هرگرهت خامی، پرحلقه و پیچان

ظاهر همه دود استی و باطن همه شعله

صورت همه کفر استی و سیرت همه ایمان

خم گشته چو قربانی و پرحلقه چو فتراک

ببریده چو پیوندی و بشکسته چو پیمان

بر خمّی و درهمّی و مرغولی و مفتول

تاریکی و باریکی و مجموع و پریشان

هم دامی و هم بندی و هم چینی و چنبر

هم عودی و هم مشکی و هم غالیه هم بان

عیاری و طرّاری و سحّاری و مکّار

صیادی و شیادی و محتالی و فتان

یغما چی ملکی تو و برهم زن اقلیم

آشوب جهانی تو و اعجوبه دوران

ای زلف چه جنسی، که نه از دوده انسی

هر چیز که خوانیم نه این استی و نه آن

عودی تو و جایت همه بر تارک مجمر

دودی تو و کارت همه با شعله نیران

زاغی و همی پرّی در ساحت گلشن

ماری و همی باشی بر گنج نگهبان

کویت چو سمندر همه بر توده آذر

کارت چو سکندر همه با چشمه حیوان

آهویی و در مرتع خطت همه پویه

طاووسی و در گلشن رویت همه طیران

هندویی و خوی تو بود گرده آتش

جادویی و کار تو بود حیله و دستان

بر دوش بتم پا نهی ای بی ادب آخر

هشدار، که آیین ادب نبود ایشان

دلها تو ربایی بت من،‌ متهم خلق

جانها تو فریبی مه من، شهره دوران

بر لمعه نورش بکشی پرده ظلمت

بر گوی بلورش بسپاری خم چوگان

گاهی ز گریبانش کنی عزم سر دوش

گاهی ز سر دوشش، آهنگ گریبان

چنبر بشوی گاه و بپیچیش به گردن

عنبر بشوی گاه و بریزیش به دامان

گه از لبکانش بخوری قند مکرر

گه از رخکانش بچنی لاله نعمان

همواره در آغوش بتم خُسبی و نبود

بیمت ز شه عادل دریا دل ایمان

اکلیل همم فُلک عطا، مجمع اجلال

منجوق کرم، ابر سخا، لجه احسان

احیای روان را، دمش اعجاز مسیحا

انگشتر جان را کفش انگشت سلیمان

حرفی ز رضا و غضبش دوزخ و جنت

شرحی ز سخا و سخطش کوثر و نیران

یک پرتوی از شمع رخش نور مه و مهر

یک شمه ای از بذل کفش، نقد یم و کان

دستش نه ببخشد زر، جز خرمن خرمن

کلکش نه بپاشد دُر، جز عمان عمان

هان دادگرا، هیچ ندانی که در این شهر

بر من چه جفا می رود از گردش دوران

سالی دو فزون رفت که در ساحت این ملک

بی قیمت و بی قدر چو کُحلم به صفاهان

هر چیز مرا بود ز اسباب تجمل

شد صرف معیشت چه کتاب و چه قلمدان

چیزی که مرا ماند دلی زار و مشوش

آن هم به سر زلف بتی گشت گروگان

با پایه جاهت چه کند کلک سخنور

با رفعت شأنت چه کند نطق سخندان

بر چرخ کجا پای توان هشت به سُلّم

بر کوه کجا راه توان کرد به سوهان

تابان شده تا مهر در این ساحت گیتی

پویان شده تا چرخ بر این گرده کیهان

گیتی همه بر دیده اعدایت تیره

گردون همه بر کام مُحبانت گردان

شمارهٔ ۶۹ - شبی شبه سان

شبی چو زلف دلارام مشک فام و شبه سان

بسان خط بتان تار و جعد خوبان تاران

کشیده بودم از آسیب دهر پای به دامن

فکنده بودم از اندوه فکر سر به گریبان

ز دیده اشک روانم، روان به دامن صحرا

ز سینه آه درونم دوان به گنبد کیوان

ز هجر عارض جانان نه سینه، غیر گلخن

ز دوری رخ دلبر نه دیده،‌ خجلت عمان

هزار شعله آهم شدی ز سینه برانجم

هزار قطره اشکم، بدی ز دیده به دامان

که ناگهم ز در آمد بتی به طرّه سمن سای

که ناگهم به سر آمد مهی، به چهره خوی افشان

نمونه ایش ز قامت، طراز قامت طوبی

نشانه ایش ز طلعت، فضای روضه رضوان

فزوده حیرت خلقی ز چشمکان فتن زا

ربوده طاقت جمعی ز زلفکان پریشان

بلای خاطر قومی به یک کرشمه دلکش

هلاک جان گروهی به نیم غمزه فتان

هم از فسون، دو صدش دل، نگون در آتش عارض

هم از حیل دو صدش جان اسیر چاه زنخدان

ختن ختن همه مشک اندرش به دسته سنبل

یمن یمن همه لعل اندرش به حقه مرجان

به زلف بسته همی طبله طبله لادن و عنبر

به خال سوده همی توده، توده غالیه و بان

به تار طرّه مشکین دو صد تتارش مضمر

به چین زلف پریشان هزار چینش پنهان

کمر ببسته که در باغ نارون فتد از پای

دهان گشاده که در شهر انگبین شود ارزان

نشسته لشکر خطش به گرد صفحه عارض

که دیده مور همی حکمران ملک سلیمان

بدیدم آن رخ و چیدم هزار خرمن لاله

بدیدم آن خط و بردم هزار دامن ریحان

نمود چهره به سویم، مگر که تا بردم دل

گشود دیده به رویم، مگر که تا ستدم جان

چه دید، دید ضعیفی فتاده عاجز و مضطر

چه دید، دید حزینی نشسته واله و حیران

چه گفت، گفت که ای در بلا، سکندر آفاق

چه گفت، گفت که ای در ستم، تهمتن دوران

تویی که این همه بار جفا کشیده ز دلبر

تویی که این همه زهر عنا چشیده ز جانان

نهاده ای ز چه سر بر فراز بالش فرقت

فکنده ای ز چه تن در نشیب بستر حرمان

ز چیست نالی چون بلبلان واله و شیدا

ز چیست گریی چون عاشقان کلبه احزان

مگر به عشوه ای از کف، بتی ربوده تو را دل

مگر به غمزه ای از تن، مهی گرفته تو را جان

به ناله گفتمش ای شرم لاله ات رخ نسرین

به گریه گفتمش، ای رغم غنچه ات لب خندان

چو زخم، زخم تو باشد مرا چه حاجت مرهم

چو درد، درد تو باشد مرا چه منت درمان

شمارهٔ ۷۰ - ارمغان

آوخ که شد ز تیر غمت قامتم کمان

رحمی کن ای جوان به من زار ناتوان

آن دل که گم شد از من مسکین بکوی تو

نک یافتم به حلقه زلف تواش نشان

از دل خموش آتش عشقت نمی شود

گر صد هزار چشمه ز چشمم شود روان

سازم هدف به ناوک پیکان ناز تو

باشد اگر بهر سر مویم هزار جان

سرو چمن ز پا فتد از شرم قامتت

تو سرو قامت، ار گذری سوی بوستان

پیکان چشم مست تو از درع جان گذشت

بیمار کس شنیده در آفاق شق کمان

از روز وصل کوته و شام دراز هجر

گه بر لب است الحذرم، گاه الامان

دارای دهر مهدی قائم‌ که از نخست

روحی مجسم است ابر پیکر جهان

ای آنکه هر صباح و مسا از ره شرف

آیند بر طواف حریم تو قدسیان

ای آنکه مور کوی تو شیر سپهر را

بر گردن از مجرّه ای افکنده ریسمان

در پرده ای و پرده خلقی دریده ای

آوخ، اگر ز پرده کنی چهر خود عیان

هستی دوباره روی کند جانب عدم

بر وی اگر بناز شوی آستین فشان

پرگاروار نور جمالت گرفته است

ملک دو کون را چو یکی نقطه در میان

در طرف جویبار ریاض جلال تو

شب تاب کرمکی است بر این ماه آسمان

خلقت، اگرچه روی نبینند، نی عجب،

با جسم نیست قوه بینائی روان

در هر مکان که می نگرم بینمت کمین

با آنکه هست شخص تو را، لامکان، مکان

ای در نشیب کاخ جلال تو، عرش فرش

وی از کتاب فضل تو، یک حرف کن فکان

در کائنات اگر ز ره قهر بنگری

گردند منفصل همه اجزاء انس و جان

ای آنکه از سرای تو مور محقری

ارزاق خلق کون و مکان را بود ضمان

عزم ار کنی به آنکه شود آسمان زمین

میل ار کنی به آن که زمین گردد آسمان

گردون به خاکبوسی امرت شود دو تا

گیرد زمین به دست ز دور فلک عنان

احیا نمی شدی تنی از نفخه مسیح

فیض دمت نبودی اگر محییی روان

در اوج وصف تو نرسد فکر دوربین

چون پر زند به عرصه، جبریل ماکیان

با حکم محکم تو، قضا گشته هم رکاب

با امر آمر تو، قدر گشته همعنان

کی در حضیض پایه جاه تو پر زند

گر صد هزار سال بود طایر گمان

آتش به جان خلق جهان می زدم، اگر

ننهاده بود مهر توام، مهر بر دهان

تا بینمت جمال و کنم با تو شرح دل

سرتا به پای چشمم و پا تا به سر زبان

عید است و هر کسی ببرد هدیه ای به دوست

هین، مرمر است جان به کف از بهر ارمغان

تا هست در بسیط دو گیتی ز بسط نام

باشد ز فیض تا که بکون و مکان نشان

بادا، موافقان تو را انبساط قلب

باشد مخالفان تو را، انقباض جان

شمارهٔ ۷۱ - مهر سپهر جلال

تاخت بکاخ حمل، خسرو خور تا عنان

غیر باغ ارم، گشت فضای جهان

عرصه گیتی بهشت، گشت ز اردیبهشت

افسر نخوت بهشت، از سر خود مهرگان

از اثر باد دی، شخص جهان بود پیر

نک ز هوای ربیع، گشت دگر ره جوان

ابر مطیر از مطر، ریخته لؤلوی تر

طرف چمن را نگر، کامده عنبر فشان

دست نسیم صبا، پرده گل بر درید

بلبل بیچاره را، راز نهان شد عیان

لاله شکفت از دمن، چون رخ دلدار من

سبزه دمید از چمن، چون خط سبز بتان

دعوی رضوانیش، هست کشاورز باغ

تا که شد از نوبهار، باغ چو کوی جنان

ابر بهاری فشاند بس که گهر بر زمین

همچو صدف غنچه راست، لؤلوی تر در دهان

رفت چو سلطان گل، بر بزمرّد سریر

سرو،‌ ستادش به پای، بر صفت بندگان

گل شده بس دلفریب، برده نک از عندلیب

صبر و قرار و شکیب، طاقت و تاب و توان

بر سر هر سروبن قمریی اندر نوا

بر رخ هر سرخ گل، بلبلی اندر فغان

ای دل نادیده عیش،‌ چند بری بار طیش

فصل بهار است هین، نوبت غم نیست، هان

ازچه نشینی خموش، خیز و به عشرت بکوش

باده صافی بنوش، مدح شهنشه بخوان

شاه جهان مرتضی، صفدر خیبرگشا

شافع روز جزا، قاسم نار و جنان

مهر سپهر جلال، اختر برج کمال

آن که نه او را زوال، هست بکون و مکان

ای که به دربار تو، حضرت روح القدس

سبحه به کف هر صباح، آمده تسبیح خوان

مختصری بی بها هست به گاه عطا،

خادم کوی تو را، مایه دریا و کان

مطبخی از کوی توست عرصه این روزگار

مهر سپهر اندر او،‌ آمده نار و دخان

روز و شبان در خطر، بود ز گرگ اجل

گله ایجاد را، گر تو نبودی شبان

گرنه به صبح ازل مهر رخت برفروخت

تار بدی تا ابد، عرصه کون و مکان

مطبخ کوی تو را، هست تنور این فلک

کش بود از مهر و ماه، پخته و ناپخته نان

پهنه جود تو را، پیک خرد پی سپر

گشته و نابرده ره، عاقبتش بر کران

پرده برافکن ز رخ تا به یقین پی بریم

چند بپوییم ما، بیهده راه گمان

بل بفشاند ز نار بر دو جهان آستین

آن که بساید تو را ناصیه برآستان

مدح تو فیصل پذیر نبود اگر آورد

منشی دیوان وحی، خامه کروبیان

از چه تصور کنم مدح تو را در ضمیر

وز چه تمنا کنم وصف تو را در بیان

وصف تو آری کجا، در خور اوهام ماست

وصفت تو نتوان کند همچو منی ناتوان

طلعت خورشید را چون نگرد مرغ شب

عرصه جبریل را چون گذرد ماکیان

تا ز سموم خزان هست به عالم اثر

تا ز نسیم بهار هست به گیتی نشان

گلشن احباب تو، باد همیشه بهار

کشت امید عدوت، باد سراسر خزان

شمارهٔ ۷۲ - اختر برج جمال

ز مقدم فروردین، ماه طراوت نشان

غیرت باغ ارم گشت فضای جهان

عرصه گیتی بهشت گشت ز اردیبهشت

افسر نخوت بهشت، از سر خود مهرگان

ابر مطیر از مطر، ریخت چو لؤلوی تر

طرف چمن از سمن آمده عنبرفشان

از وزش باد دی شخص جهان بود پیر

نک ز هوای ربیع گشت دگر ره جوان

دکه بزاز گشت ز گل محیط زمین

طبله عطار شد ز عطر، دور زمان

دست نسیم سحر پرده گل تا درید

بلبل دل خسته را راز نهان شد عیان

لاله شکفت از چمن چون رخ زیبای یار

سبزه دمید از دمن، چون خط سبز بتان

دعوی رضوانیش هست کشاورز باغ

تا که شد از نوبهار باغ عدیل جنان

لؤلوی تر غنچه راست همچو صدف در دهن

ابر بهاری ز بس، گشته جواهر نشان

خسرو گل چون گرفت جا بزمرّد سریر

سرو ستادش بپای بر صفت بندگان

گل شده بس دلفریب، برده نک از عندلیب

صبر و قرار و شکیب، طاقت و تاب و توان

تا کند از خود بری بلبل سرمست را

هان، ز پی دلبری، غنچه گشاده دهان

بر سر هر سروبن، قمریی اندر نوا

بر رخ هر سرخ گل، بلبلی آوازه خوان

ای دل نادیده عیش، چند بری بار طیش

فصل بهار است هین،‌ موسم غم نیست، هان

از چه نشینی، خموش، خیز و به عشرت بکوش

باده صافی بنوش، مدح شهنشه بخوان

مهر سپهر جلال، اختر برج جمال

آنکه نه او را زوال هست به کون و مکان

خاتم آل رسول ز دودمان بتول

او خلف عسکری مهدی آخر زمان

ای که به دربار تو حضرت روح القدس

سبحه به کف هر صباح، آمده تسبیح خوان

مختصری بی بها، هست به گاه عطا

چاکر، کوی تو را، مایه دریا و کان

مطبخی از جود توست عرصه این روزگار

مهر سپهر اندر او آمده نارود خان

سرّ ازل مظهرت، آمده اندر ضمیر

راز نهان از رخت، گشته به گیتی عیان

روز و شبان در خطر بود ز گرگ اجل

گله ایجاد را گر تو نبودی شبان

گر نه به صبح ازل مهر رخت برفروخت

تار بدی تا ابد، عرصه کون و مکان

ریخته درّ و گهر، بس کف رادت به دهر

داده ز بس سیم و زر، دست تو بر این و آن

از درّ و گهر تهی است مخزن گنجوریم

وز در سیمین بری است کیسه اصداف و کان

مطبخ کوی تو را هست تنور این فلک

کش بود از مهر و ماه پخته و ناپخته نان

مدح تو فیصل پذیر نبود اگر آورد

منشی دیوان وحی، خامه همی در بنان

پهنه جود تو را پیک خرد پی سپر

گشته و نابرده پی عاقبتش بر کران

از چه تصور کنم مدح تو را در ضمیر،

وز چه تمنی کنم، حمد تو را در بیان

مدح تو آری کجا در خور اوهام ماست

وصف ترا چون کند همچو منی ناتوان

طلعت خورشید را چون نگرد مرغ شب

عرصه جبریل را پر چه زند ماکیان

خود بفشاند ز نار در دو جهان آستین

آن که بساید تو را ناصیه بر آستان

پرده برافکن ز رخ تا به یقین پی بریم

چند بپوئیم ما، بیهوده راه گمان

گر گنهم بیحد است نیست غمم ‍زآنکه هست

مهر توام مهر دل، مدح توام حرز جان

ناز کند بر سپهر، هر که گذارد به مهر

فرق به پای تو و پا به سر فرقدان

تا ز سموم خزان هست به عالم اثر

تا ز نسیم بهار هست به گیتی نشان

گلشن آمال تو باد همیشه بهار

کشته ی امید خص باد سراسر خزان

شمارهٔ ۷۳ - خدیو کشور توحید

به مصر باختر چون یوسف خور گشت در زندان

زلیخای فلک زآن اشک حسرت ریخت بر دامان

سپاه روم را بیغوله مغرب چو شد منزل

سپهدار حبش آمد هم اندر طرف این میدان

چو شد این لاله حمرا، نهان زین گلشن خضرا

هزاران نرگس شهلا شکفت از طرف این بستان

چون این ضرغام زرین تن شد از این مرتع سوسن

نمایان شد در این دامن، بسی آهوی مشک افشان

عیان جوی مجرّه از سواد چرخ شد ناگه،

چنان کز جانب ظلمات پیدا چشمه حیوان

زمین شد گونه زنگی ز ظلمات شب تاری

فلک شد کاخ ارژنگی ز نور انجم تابان

عروس مهر شد پنهان به خلوتخانه مغرب

نثار حجله اش آمد ز گردون بس در رخشان

مرا فلک تفکر شد ز موج حادثه امشب

غریق لجه حیرت از این دریای بی پایان

بخود گفتم بر این مبنی که باشد علت غائی؟

بخود گفتم از این بنیان چه باشد مقصد یزدان؟

بناگه این خروش از هاتف غیبم به گوش آمد

که بگشا دیده حق بین، ببین در عالم امکان

بهر منظر نظر کردم به چشم ظاهر و باطن

نبد جز جلوه دلبر، نبد جز طلعت جانان

نه در مشرق، نه در مغرب، نه در ایسر، نه در ایمن

نه در علوی و نه سفلی، نه در پیدا، نه در پنهان

چنان بیخود شدم از خود که هیچ از خود ندانستم

نه سر از پا، نه پا از سر، نه جان از تن، نه تن از جان

درآن وارستگی خود را، ندیدم در میان پیدا

همه او شد زمن ظاهر، همه من شد در او پنهان

ظهور مطلق آن خلوت نشین کشور وحدت

که گشت از پرتو رخسار او شمس ازل تابان

شهنشاهی که ذات پاک یزدان را بود مظهر

علی عالی اعلی، ولی قادر سبحان

خدیو کشور توحید آن شاهنشهی کامد

فلک بر خرگهش حاجب، ملک بر درگهش دربان

فلک خرگه شهنشاها، توئی در ملک هستی دل

جهان داور خداوندا، توئی در جسم عالم جان

نبودی گر طواف آستانت مقصد گردون

کجا پرگارسان گشتی به گرد مرکز کیهان

ز مهر ار بنگری بر ذره، گردد جلوه گر بیضا

به لطف ار رو کنی بر قطره، گردد موج زن عمان

عروس دهر را باشد غلام خرگهت همسر

بسیط چرخ را باشد گدای درگهت سلطان

اگر خفاش بگشاید بر ایوان جلالت پر

سزد گر بیضه خورشید را در پر کند پنهان

تو گشتی جلوه گر ز آئینه رخساره لیلی

که شد قیس بنی عامر به بیدای خرد حیران

نبودی گر تو بر اسماء خاتم معنی باطن

سلیمان را کجا جن و بشر بودند در فرمان

زمانی گر بپیچد سر ز حکم محکمت گردون

بیک دم پنجه قهر تو با خاکش کند یکسان

بنای ملک هستی را، توئی مطلع توئی مقطع

کتاب آفرینش را توئی خاتم، توئی عنوان

رسد در ساحل از دریای وصفت، زورق فکرت

خسی را گر شود مسکن به قعر بحر بی پایان

بود امرت چنان جاری همی در عرصه گیتی

که حکم روح مستولی بود در پیکر انسان

ز چشم هیچکس پنهان نئی، از فرط پیدائی

ظهور از بس که داری در جهان گردیده ای پنهان

تو بودی جلوه گر هر عصری از اعصار در عالم

گه از روی اویس و گاهی از رخساره سلمان

توئی پنهان، توئی پیدا، توئی صورت، توئی معنی

توئی آمر به هفت اختر، توئی ناهی به چار ارکان

محیطی کامد از او بحر موجود آب یک قطره

تو را یک رشحه ای باشد هویدا از یم احسان

تو را از یک نظر برپا، بنای آدم و عالم

نظرگر بازداری نبود، آثاری از این بنیان

فتاده بر سرش از بس هوای گلشن کویت

ز گلزار جنان پوشیده چشم خویشتن رضوان

چو با مهر تو دل بستم ز قید جان و تن رستم

بود حُبّ توام مذهب، بود مهر توام ایمان

کنون عید است و احباب تو هر یک ارمغان برکف

مرا بر کف نباشد، ارمغانی غیر نقد جان

بشد شرمندگی زین هدیه ناقابلم حاصل

که دُر آورده ام در بحر و زر آورده ام در کان

بود تا نور هفت اختر در این پیروزه گون منظر

بود تا سیر نه گردون، به گرد مرکز کیهان

محبان تو را بادا مبارک افسر زرین

حسودان تو را بادا، به حنجر خنجر بران

شمارهٔ ۷۴ - شاهد بزم ازل

ای حجت عظمای حق، مولی امیرالمؤمنین

ای منشأ فیض ازل، وی مصطفی را جانشین

ای نور پاک لم یزل، و ای شاهد بزم ازل

کون و مکان یابد خلل گر برفشانی آستین

گر چشم معنی بین بسر باشد کسی را جلوه گر

بیند رخت را پرده در، هم در یسار و در یمین

از حکم تو روح روان باشد به جسمان و جان

وز امر تو سیر و سکون دارند گردون و زمین

ای خسرو کون و مکان بودی تو حجت آن زمان

کز بوالبشر طینت نهان، بد در میان ماء و طین

تا چهر تو تابان شده، خورشید سرگردان شده

حربا صفت حیران شده بر بام چرخ چارمین

رو بد غبار درگهت، آرد سجود خرگهت

رخساره بنهد در رهت صبح و مسا روح الامین

کی سجده گاه قدسیان می گشت مشتی آب و گل

گر در وجود بوالبشر، فیضت نمی بودی عجین

از بهر اجلالت قدر بنهاده از روز ازل

بر این کمیت نیلگون از جرم خود زرینه زین

بس سجده کرده آسمان روز و شبت بر آستان

داغی بود او را عیان از قرص بیضا بر جبین

ای میر ملک آرای من، برقع ز عارض برفکن

بنما جمال ذوالمنن، تا وارهیم از کفر و دین

گامی برون ننهم اگر، رانی دو صد بارم ز در

آری مگس کی می رود، زآن در که باشد انگبین

دل محو چشم مست تو، جانم همی پابست تو

زهر مذاب از دست تو، باشد مرا ماء‌ معین

شمارهٔ ۷۵ - پیک صبا

ای صبا، ای نفست قافله فروردین

ای صبا، ای گذرت، ماشطه حورالعین

می شوی زینت اطفال چمن در نیسان

می کنی غارت افواج شجر در تشرین

نیستی ساغر و بس دور زنی در دوران

نیستی زائر و بس طوف کنی از دیرین

نیستی برق و عبورت همه دم بر خرمن

نیستی زین و گذارت همه دم بر فرزین

گاه از طرّه دلدار شوی گردافشان

گاه از‌ آینه نار شوی زاویه چین

گاه خیزد ز دمت رایحه عنبر تر

گاه بخشد نفست خاصیت نافه چین

وقت گردش اثرت موج فزای دریا

گاه جنبش، گذرت شعله فروز برزین

آفرین گوی نه من باشمت ای پیک صبا،

که سلیمان کند از جان به روانت تحسین

شاه هامون سپر دشت نوردی، آری

چون سکندر همه آفاق تو را زیر نگین

می زنی گاهی بر مغفر قیصر در روم

می روی گاهی در جوشن خاقان درچین

گاه در بلخی و گه مصر و گهی کالنجر

گه به ایرانی و گه هند و گهی قسطنطین

گاه در خانه دستور روی چون شاهان

گاه بر سینه عصفور زنی چون شاهین

هم سمومی به تن مار مثال شیطان

هم نسیمی ز دم بار خداوند مهین

شاه سیاره حشم احمد مرسل که به دوش

می کشد چاکر او غاشیه علیین

ای محیطی که ز جان قطره اکرام تو را

از ازل قلزم ایجاد رهی گشت و رهین

آسمان همچون زمین ساکن و بی جان ماند

لحظه ای گر نگری جنبش او را از کین

خردل مهر تو را هشت بهشت است بها

آری این بکر چنین می ستد از تو کابین

غیر تأثیر تولای تو اندر دل خلق

عقل نشنیده کسی با گل فخار عجین

نه همین ابر ز عشق تو برازد به بهار

که بود رعد ز شوق تو بولوال آیین

کار فرمان ده حکم تو نیاید ز سپهر

شیر بالین نکشد سلسله شیر عرین

سجده روی تو بر خلق چو فرض است و سنن

شرع امر تو چو در دهر شهور است و سنین

قدسیان جز که به ذکر تو دهان نگشایند

که نگوید سخنی ویسه به غیر از رامین

ابر و دریا همه از رشح عطایت موجود

ذات اشیاء همه با حمد ثنایت تضمین

خاک دربار تو و روح مجرد به مثل

جان پاکی است که با پیکر دون گشته قرین

چار مامند ز همتای تو چون هفت پدر

از ازل تا به ابد جمله عقیمند و عنین

چه عجب یاد تو و سینه احباب خراب

همه دانند که ویرانه بود جای دفین

سر که بی شور غم توست کلاه نیزه

تن که بی مهر رخ توست قبای سکین

از تو جان در بدن خصم و بود بدخواهت

سم شود در دهن مار، بلی ماء‌ معین

رشته مهر تو شد سلسله گردن خلق

سر از این رشته نپیچند که حبلی است متین

شمارهٔ ۷۶ - آیت حُسن

عید است و شاه دلبران در بزم دل باشد مکین

وز تن برون رفته روان دیگر به جسم آمد قرین

ای دل نهان شو در درون، کان ترک چشم ذوفنون

مانند شیادان کنون شد بهر دل ها در کمین

از تاب رخسار بتان وز پیچ زلف دلبران

دل در کمند افتاده هان، آتش به جان بگرفته هین

تخمی به دل می کاشتم، امید باران داشتم

لیک آنچه می پنداشتم، بُد در زمین دل ضمین

یعنی غم مه پیکری، مه پیکری غارتگری

غارتگری سیمین بری، سیمین بری رخ آتشین

خود غارت جان کرد او، تا لعل خندان کرد او

بنگر چه ارزان کرد او، آن حلقه درّ ثمین

هان بر نثار مقدمت جان و دلی آوردمت

آوردم ار تحفه کمت، دارم نه غیر از آن و این

رنجورم از مهجوریت، مهجورم از مستوریت

خون شد دلم از دوریت، ای دلربای دلنشین

ای عشق جمره زآتشت، حسن آیت روی خوشت

از روی و موی دلکشت پیدا بود اسرار دین

خاموش ای جان جهان، کز سرِّ آن نقطه دهان

افتاد در وهم و گمان دل های ارکان یقین

شد خشم داور پرده در، یا بر دفاع اهل شر

با صد عتاب آمد بدر دست خدا از آستین

ای کعبه روحانیان تا در زمین کردی مکان

زیبد که اهل آسمان سایند سر سوی زمین

ای نار عشق از خوی تو حربای بام کوی تو

کسب ار کند از روی تو ماهی شود مهرآفرین

چون در ظهور و در خفا، گوید تو را مدح و ثنا

شد حامل وحی خدا، از این سبب روح الامین

ای آگه از سرّ و علن، نزدیک تر از من به من

شد از ظهورت در زمن پیدا رخ حق مبین

جان صفّی در کالبد آمد چگونه خود بخود

یک ذره گر تابان نشد از مهر تو بر ماء و طین

از دست رادت دم بدم، بر ماسوا جاری نعم

وز فیض عامت در رحم، گیرد مدد هر دم جنین

ای برتر از عرش افسرت، نی نی غلط سفتم درت

از شوکت مور درت، بر پشت خنک عرش زین

ای پرده دار و پرده در، در وصف ای از وصف بر

شد مطلعی از نو دگر با طبع گوهرزا قرین

ای یاور دین مبین بر دین پیغمبر امین

وی عروة الوثقای دین، دین را توئی حبل المتین

خود محرم دیرینه شد بر سرّ حق گنجینه شد

ویرانه هر سینه شد،‌ گنج ولایت را دفین

ای جلوه ذات قدم، پیدا ز رویت دم بدم

موجود تو، عالم عدم، ای اصل و فرع آن و این

ای مظهر شمس ازل، مرآت ذات لم یزل

حق را توئی شبه و مثل، باقی است عبد مستکین

ای مهدی صاحب زمان، و ای ملجاء هر ناتوان

کوی تو بر درماندگان، آمد عجب حصنی حصین

تا قهر باشد در جهان، وز مهر تا نام و نشان

خصم تو را دوزخ مکان، یار تو در جنت مکین

شمارهٔ ۷۷ - نوبهار

اگر سری است با گلت به عارض نگار بین

وگر هواست سنبلت، شکنج زلف یار بین

مخواه نوبهار را، مجو بنفشه زار را

ز طرّه آن نگا را بنفشه در کنار بین

چه طرف باشد از گلت، چه آرزو به سنبلت

ز روی یار محفلت، فریب نوبهار بین

به عارضش عرق نگر، ستاره بر شفق نگر

گهر به گل ورق نگر، به مه در استوار بین

الا که می برد دلت به سوی سبزه و گلت

ز بوستان چه حاصلت، به بوستان عذار بین

به کوه لاله زارها، به دشت سبزه کارها

بهر چمن بهارها، از او به یادگار بین

گلی نگر بهشت رو، بهارکی بنفشه مو

فراز سرو قد او، گل و بنفشه بار بین

مبر به سوی سبزه ره، میار بر سخن نگه

به روی آن دو هفته مه، سمن به سبزه زار بین

ز طلعتش بهار جو، ز طرّه اش تتار جو

ز قامتش عرار جو، به نرگسش خمار بین

مگو که نوبهار شد، زمین بنفشه زار شد

اگر جهان نگار شد، تو طلعت نگار بین

رخیش جانفزا نگر، قدیش دلربا نگر

لبیش خنده زا نگر، خطیش مشکبار بین

فسون و ناز و غمزه اش، دلال و غنجو و عشوه اش

تعلل و کرشمه اش، فزون و بیشمار بین

ز جعد تابدار او، ز خط مشکبار او،

فراز لاله زار او، دمیده سبزه زار بین

بتی بجوی سیمتن، مهی همه دلال و فن

وز آن به کام خویشتن، مدار روزگار بین

ز لعل او یمن نگر، ز روی او چمن نگر

به موی او ختن نگر، تتارها، به تار بین

به بیهده به هر طرف، مساز عمر را تلف

الا خلاف ما سلف، بخود زمانه یار بین

بجوی طرفه یارکی، بتی سمن عذارکی

بهشت وش نگارکی، وز آن به دل قرار بین

کرشمه و تطاولش، تکبر و تغافلش

تمسخر و تعللش، فزون و بیشمار بین

غزل سرای، بذله خوان، کنایه گوی طعنه ران

ادای فهم و نکته دان، بت کرشمه کار بین

جهان سروری نگر، سحاب برتری نگر

محیط داوری نگر، سپهر اقتدار بین

به صفّ بار او مهان، ستاره بین چو بندگان

به گاه رزم او یلان، چو طفل نی سوار بین

همین نه انجم و مهش بسوده رخ به درگهش

به درگه از که و مهش، هزار خاکسار بین

یلان همه به بند او، فتاده کمند او

اسیر و دردمند او، بگاه گیر و دار بین

نه خود کرانه تا کران گرفته حزم او جهان

که خصم را به دودمان، ز تیغ او شرار بین

منش که مدح گستری نمودم و سخنوری

بر انجمم ز برتری، کلاه افتخار بین

هماره تا که در چمن، دمد بنفشه و سمن

ورا بشادی و محن، مُحب و خصم یار بین

شمارهٔ ۷۸ - زلزله کرمان

داورا،‌ دریادلا، ای آن که در هنگام خشم

اوفکنده سطوتت بر چار ارکان، زلزله

ای که گاه خشم و روز کین، ز اطباق حشم

رعب تو انداخته بر طاق کیوان، زلزله

مرمرا درحضرتت بس شکوه ها باشد کنون

می نپرسی از که، از این نامسلمان، زلزله

بود روشن شام من چون روز امید وصال

کرد روزم تیره همچون شام هجران، زلزله

در شبی تاریک تر از جعد شبرنگ بتان

با دلی پر کینه بر من تاخت یکران، زلزله

من به خواب خوش ز هر نیک و بدی پوشیده چشم

ناگهان آمد به من دست و گریبان، زلزله

او به من پرخاش جوی و من به او چالش گرای

من گذشتم از سر و دل، کند از جان، زلزله

گرچه رفت آن شب میان ما و او جنگی عظیم

لیک کرد آخر، به من فتحی نمایان، زلزله

خانه و کاشانه ام بنمود او زیر و زبر

بوالعجب بر خرمنم افروخت نیران، زلزله

خانه من کو بُدی نیز از حوادث در امان

بی در و دیوار کردش چون بیابان، زلزله

خانه ام کو بودی از سد سکندر سخت تر،

حالیا با شهر لوطش کرده یکسان، زلزله

خانه ام ویران نمود و خانه آبادان نگفت

خانه اش آباد سختم کرد ویران، زلزله

پیش از اینم بود سامان و سری در این دیار

هان به من نگذاشته نه سر نه سامان، زلزله

من چه گویم تا چه کرد این عهد با ابنای دهر

خاصه با امثال من، جمعی پریشان، زلزله

فتنه چنگیز دون با مردم ایران نکرد

آنچه کرد این روزها با خلق کرمان، زلزله

قصه کوته، یک دومه شد کز سر قهر و غضب

هی به ما ورزید هر دم رسم طغیان، زلزله

اندک اندک گاه آمد، نرم نرمک گاه رفت

گاه شد بر خلق پیدا، گاه پنهان، زلزله

تا به چندی پیش از این، بیگاه و گه، هر صبح و شام

می زدی در عرصه این ملک، جولان، زلزله

چون شنید آوازه سیاسی و قهاریت

رفت ازین کشور برون افتان و خیزان، زلزله

اندرین کشور نخستین عهد آمد شادمان

وآخرین نوبت برون شد زار و نالان، زلزله

شکرلله کز جلالت ره سپرد اندر عدم

همچو بدخواه شهنشه ظل یزدان، زلزله

ظل یزدان سایه حق، ناصرالدین شاه راد

کو فکنده هیبتش بر کاخ امکان، زلزله

باد قصر جاهش از زلزال هر آفت مصون

تا بهر قرنی نماید، رخ به کیهان، زلزله

شمارهٔ ۷۹ - عید عاشقان

عید است و بسته هر کران، زیبا بتان زیور همه

دارند هر سو دلبران، زرین قبا در بر همه

هر سو بتی دامن کشان، در هر طرف سروی روان

در باغ دل در راغ جان، از یکدگر بهتر همه

زیبا بتان در دلبری، دل برده از حود و پری

هر سو پی غارتگری، گردیده غارتگر همه

آیین فتانی دگر، بگرفته هر شوخی ز سر

افکنده هر سو شور و شر، صد فتنه شان در سر همه

رندان عاشق پیشه بین، مستان بی اندیشه بین

در دست هر یک شیشه بین، در جامشان آذر همه

صنعان صفت در کافری، از عقل و دین جمله بری

پیران به پیرانه سری، گشته جوان از سر همه

هر سو بتان نازنین، از خط و خال عنبرین

صد نافه از آهوی چین، افکنده در مجمر همه

در این میانم دلبری، گفتا به صد جادوگری

بنگر بتان آذری، با روی چون آذر همه

زلف چو سنبل ریخته، یا مشک تر آویخته

بر عارض مه بیخته، از خط و خال عنبر همه

بنگر بتان سیمتن، با طرّه های پر شکن

بوی گل و عطر و سمن، در جعدشان مضمر همه

عذرا عذاران صف زنان، هم پای کوبان کف زنان

با عیش و شادی دف زنان، هر سو به بوم و بر همه

در هر طرف سیمین تنی، بگرفته طرف دامنی

چون سامری در هر فنی، گردیده جادوگر همه

مریخ وش از هر طرف، زیبا وشانی بسته صف

بگرفته از مژگان به کف، در قصد جان خنجر همه

از منظر هر خلوتی، سر کرده بیرون لعبتی

هر گوشه چشمک زنی بتی، از گوشه معجر همه

در عیش و شادی دمبدم، از ناله های زیر و بم

رامشگران پر نغم، گردیده رامشگر همه

عید است و غم شد کاسته، بانگ و نوا برخاسته

هر سو بتان آراسته، از یکدگر خوشتر همه

شمارهٔ ۸۰ - دیدار آفتاب

ای که اندر گلشن خوبی گلی نشکفته است

خرّم و سیراب الحق چون گل رخسار تو

نونهالی چون قدت نارسته در بستان دل

ای دل و جانم فدای قامت و رفتار تو

بوستان دلبری را سر بسر دیدم نبود

نرگسی در خواب همچون دیده خمّار تو

در گلستان جهان گشتم، بسی نایافتم

سنبلی سیراب تر از جعد عنبر بار تو

جان و دل ایثارت آوردم ولی گشتم خجل

کیستم من تا نمایم جان و دل ایثار تو

آفتاب آسا تجلی کرده ای در چشم خلق

خلق را طاقت نباشد دیدن دیدار تو

شامگاهانم چه حاجت پرتو قندیل و شمع

من که هر شب محفلم روشن بود ز انوار تو

با دل از سرّ دهانت هیچ ناگویم سخن

ز آن که هرکس را ندانم قابل اسرار تو

من که دل هرگز نمی دادم به دست عمر وزید

برد اینک دل ز دستم جادوی طرّار تو

فتنه دوران ضحاکم همی آمد به یاد

بر سر دوش تو دیدم تا دو مشکین مار تو

رشته های زلف پیرامون خالت بهر چیست؟

حبل سحری چند دارد هندوی سحار تو

دیگران بر فرق من گلها بیفشانند و من

دوست می دارم که بر چشمم نشیند خار تو

هرکسی از خوان احسان تو خورده است ای عجب

چون منی یارب نباشم از چه برخوردار تو

هر زمان کاندر سخن آیی، همی بینم به چشم

شکرین شهدی چکد از دلنشین گفتار تو

موسوی حسن تو بر الزام فرعونی خطت

معجز انگیزی کند از زلف ثعبان ثار تو

خود شنیداستم ز من رنجیده ای خاکم به سر

من که باشم تا نماید رنج من آزار تو

خصم اگر گفتا حدیثی در حق من غم مدار

کشکشان آرم ورا یک روز بر دربار تو

صدق و کذبش بی کم و بی کاستی سازم عیان

تا شود خرّم هم از من خاطر افکار تو

نیست قول خصم را درباره خصم اعتبار

و این معانی، نیک داند خاطر هشیار تو

خود وظیفه خصم من اندر حق من چیست، آنک

تهمتی گوید که آن باشد همی دشوار تو

من به رغم خصم، اگر نیکم اگر بد، لاجرم

خار یا گل، هرچه خوانی هستم از گلزار تو

باری ار بر من به میل خصم می خواهی جفا

این من و این تیغ و این میدان و این پیکار تو

قادری بر من، الا خود آنچه خواهی کن کنون

گر کشی ور بخشیم، من بنده کردار تو

استخوان سوزد مرا، هرگه به خاطر بگذرد

زآن جفاهایی که بر من رفته از اغیار تو

شمارهٔ ۸۱ - با سالکان کوی دوست

مرا به خانه ی درون، دلی بود از آن تو

ولی چه سود کان سرا نمی سزد مکان تو

چو بر لب آوری سخن شود فضای انجمن

لبالب از دُر عدن ز لعل دُر فشان تو

تو راست جسم نازنین لطیف تر ز روح و جان

عجب که آمده زمین، مکان جسم و جان تو

غبار راهت افسرم، نثار مقدمت سرم

بهشت را نمی خرم به خاک آستان تو

ز جور سیم بربتی، که مهر گشتش آیتی

نهم رخ مذلتی، به پای سالکان تو

زهی منیر مهر و مه، تو آن رفیع بارگه

که سوده فرقدان کله به پای پاسبان تو

الا علی مرتضی، چو آینه است ماسوا

که کرده است برملا، صفایشان نشان تو

چه موجدی تو بر جهان، چه علتی تو بر زمان

نه این جهان تو را جهان، نه این زمان، زمان تو

نه این زمین و آسمان، تو را مکان سزاست هان

نه این مکان و لامکان، مکان و لامکان تو

چو برگزید ایزدت، ز قبل دهر و سرمدت

بجز وجود واحدت کسی نه در جهان تو

جهان و هرچه اندر او، ز وصف و ذات و رنگ و بو

بریده هاست جوی جو، ز بحر بیکران تو

به اوجه خلوت بشر، زدت عقاب جود پر

اگرچه زاین سراست بر، بلند آشیان تو

تو مقصد و همه دگر، سوی تواند رهسپر

شد این خرابه دو در، سرای کاروان تو

نه آسمان حقیرتر ز بیضه ایش در نظر

چو بنگرد به زیر پر حقیر ماکیان تو

کسی به غیر رازدان، ز انبیای انس و جان

چه اهل سرّ، چه غیب دان نگشته رازدان تو

به محفل وجود جان، به عرش و لوح اختران

رسد جلای نورهان ز روی مهرسان تو

تو شاه لشکر قدم، تو ماه کشور کرم

شهنشهان محترم، گدای بندگان تو

شد آشکار در زمن، هزار عیسوی سخن

چو شد به خلق مقترن، روان فزا بیان تو

تو ای امیر ملک دین، چو جاکنی به پشت زین

لوای چرخ هفتمین، به دوش چاکران تو

ز مرتع سپهر دون، حمل چو سر کند برون

به آه گوید از درون، من و غم شبان تو

در آرزو بود ملک، به حسرتند نه فلک

که کاش می شدیم تک، بجای خاکیان تو

عطای توست بی مثل، سخای توست بی بدل

که شخص هستی از ازل،‌ کمین گدای خوان تو

عدو بمیرد از حسد، که بوده ماسوا احد

هم از ازل، هم از ابد، همیشه میهمان تو

به وهم و عقل کی سزد، کسی تو را ثنا کند

که فوق عقل کل پرد، عقاب سان کمان تو

همیشه تا بود فلک، پر از عبادت ملک

مباد مقترن به شک دل ملازمان تو

شمارهٔ ۸۲ - طاووس جنت

از زلف تا به دوش بتم پا نهاده‌ای

پای ادب ز قاعده بالا نهاده‌ای

بالا نهاده‌ای قدم از جای خویشتن

شرمت ز خویش باد که بی‌جا نهاده‌ای

شوخی بدین مثابه ندیدم ز هیچ تن

این رسم در زمانه تو تنها نهاده‌ای

شعری فزون نباشی و می‌بینمت همی

از رتبه پا به تارک شعرا نهاده‌ای

مانا تو راست دعوی اعجاز موسوی

کاندر به آستین ید بیضا نهاده‌ای

آری کلیم وقتی و در طور عاشقی

رخ بر فروغ نار تجلی نهاده‌ای

یا نی خلیل عهدی و بر نار عشق یار

تن را به منجنیق تولا نهاده‌ای

یا عیسی زمانی و از فرط منزلت،

دل بر عروج طارم اعلی نهاده‌ای

یا چون رسول امّی معراج قرب را

صد پایه رخت هستی بالا نهاده‌ای

گاهی به دوش و گه به گریبان گهی به رخ

هر لحظه در مقامی مأوا نهاده‌ای

طاووس جنتی تو و همواره بال و پر

بر شاخسار دوحه طوبی نهاده‌ای

راهب‌صفت همی به کلیسای چهر دوست

رهبانیت به عادت ترسا نهاده‌ای

ترسا روش به سلسله دل‌های خلق را

بر رسم اعتکاف مسیحا نهاده‌ای

قِسّیس‌وار بر تن از آن حلقه حلقه‌ها

شکل صلیب و نقش چلیپا نهاده‌ای

از حلقه حلقه‌های خود ای باژگونه زلف،

بندی گران به گردن دل‌ها نهاده‌ای

تو مشک سوده، چهر بتم سیم ساده است

کالای ضد برابر کالا نهاده‌ای

هر نافه کز ختا سوی آفاق می‌رود

در چین خویش جمله مهیا نهاده‌ای

ای کافر سیه‌دل، هندوی خیره‌سر

اندر سرم هزاران سودا نهاده‌ای

ای دزد اهرمن‌خو، طرّار فتنه‌جو

در کار عقل و دینم یغما نهاده‌ای

روی چو صبح روشن دلدار را همی

پنهان به شام تیرهٔ یلدا نهاده‌ای

شمارهٔ ۸۳ - نقش چلیپا

ای زلف تا به دوش بتم پا نهاده‌ای

پای ادب ز قاعده بالا نهاده‌ای

برتر نهاده‌ای قدم از جای خویشتن

شرمت ز خویش باد که بی‌جا نهاده‌ای

شوخی بدین مثابه ندیدم ز هیچ تن

این رسم در زمانه تو تنها نهاده‌ای

شعری فزون نباشی و می‌بینمت همی

از رتبه پا به تارک شعری نهاده‌ای

مانا تو راست دعوی اعجاز موسوی

کاین سان به آستین ید بیضا نهاده‌ای

چونان کلیم عصری و در طور عاشقی

روی امید جانب سینا نهاده‌ای

یا چون خلیل عهدی و بر تار عشق یار

تن را به منجنیق تولّی نهاده‌ای

یا عیسی زمانی و از فرط منزلت

دل بر عروج طارم اعلی نهاده‌ای

گاهی به دوش و گه به گریبان، گهی به رخ

هر لحظه در مقامی مأوی نهاده‌ای

طاووس جنتی تو و همواره بال و پر

بر شاخسار دوحهٔ طوبی نهاده‌ای

راهب‌صفت همی به کلیسای چهر دوست

تَرکِ جهان به عادت ترسا نهاده‌ای

قِسّیس‌وار بر تن از آن حلقه حلقه‌ها

شکل صلیب و نقش چلیپا نهاده‌ای

هر نافه کز ختا سوی آفاق می‌رود

در چین خویش جمله مهیا نهاده‌ای

ای کافر سیه‌دل هندوی، خیره‌سر

اندر سرم هزاران سودا نهاده‌ای

ای دزد اهرمن‌خو، طرّار فتنه‌جو

دامم به راه دین پی یغما نهاده‌ای

شمارهٔ ۸۴ - آیت عدل

زلفکا، وه، وه، تو آن مشکین رسن پرچین نقابی

کت جهانی دل گرفتار است در هر پیچ و تابی

گه حوالی جبینت جای و گه پیرامن رخ

هم سمندر وش در آتش، هم حباب آسا بر‌ آبی

گه مصلای رخت مأوا، و گه محراب ابرو

دزدی و امّا چو زاهد با صلاح و با صوابی

گاه چون زنّار ترسا، سنت آیین و کیشی

گاه چون زنجیر کسری، آیت عدل و حسابی

گاه خم در خم همه چون حلقه خام تهمتن

گاه تو بر تو همه چون جوشن افراسیابی

اصل و پیوند از حبش، نسل و نژاد از زنگبارت

ابن عمّ قیر و قطران، خاله زاد مشک نابی

پرخم و پرچین و بندی، درهم و تار و نژندی

دام یا مشکین کمندی، شام یا پرّ غرابی

سنبلستی یا ضمیران، سعتری یا شاخ ریحان

یا بنفشه در گلستان، یا که نیلوفر در آبی

خود به نفرین پدر آمد چنین رویت سیه گون

یا نه چون صحرانشینان، تیره روی از آفتابی

همچو طاووسان سراپا، جمله مطبوعی و امّا

بهر صید کبک دلها، تیزپر همچون عقابی

طرّه ای یا شام ظلمت، عنبری یا مشک تبت

جغد یا طاووس جنت، موی یا مار عذابی

هیأت مار کلیمی، شکل ثعبان عظیمی

افعی بر گنج سیمی،‌عقربی بر ماهتابی

قافله عودی و عنبر کاروان نافه تر

پاسبان گنج و گوهر، خازن در خوشابی

وه،‌ وه، ای زلف پریشان، بسکه تاریکی و تاران

همچو عباسی نژادان، رفته در مشکین ثیابی

گه به دوش و گه به گردن، گه به چهرت هست مسکن

غالباً چون دزد رهزن، با درنگ و با شتابی

فتنه آفاق گیری، دزد کالای امیری

رهزن برنا و پیری، خانه سوز شیخ و شابی

هر کجا دل، هر کرا جان، جمله بگرفتی گروگان

با چنین نقد فراوان، برتر از حد نصابی

جادوی خاطر فریبی، هندوی ترسا صلیبی

آفت صبر و شکیبی، غارت آرام و تابی

جادویی و چشم بندی، پرفسون و پر گزندی

برگل از سنبل کمندی، بر مه از عبهر نقابی

افتی و خیزی چو مستان، گاه بر گل، گه به ریحان

تا کجا هستی پریشان، تا چه حد مست و خرابی

تیره و روشن ضمیری، تن سیاه و دل چو شیری

بر سمن مشکین حریری، بر قمر نیلی سحابی

هان و هان ای زلف مشکین، کت بما مهر است و هم کین

چند با عشاق مسکین، بر سر ناز و عتابی

شام خواب آرد ابر چشم جهانی، وه شگفت این

خویشتن شامی و بر چشم جهان تاراج خوابی

پشت خمّ و باژگونی، قد دوتا پیکر نگونی

مشکی و فرزند خونی، دودی و با التهابی

عنبری، مشکی، عبیری، لادنی، قطران و قیری

هاله بدر منیری، سایه بر آفتابی

لشکری از خط و مژگان، گرد بر گردت به فرمان

با چنین جیش نگهبان، دائماً در اضطرابی

جز تو ای زلف شمیده، عنکبوتی را که دیده،

کو به گرد مه تنیده، از دو سو مشکین لعابی

قیرگون و مشک فامی، عنبری، عودی، کدامی

چیستی، چیزی، چه نامی وز چه جوهر انتخابی

مو بمو فن و فریبی، سر بسر ناز و عتیبی

بوالعجب جنس غریبی، طرفه شیئی بس عجابی

وه چه نامی، و ز چه جنسی، ‌از اجانین یا ز انسی،

جسم پاکی یا که رجسی، ز آتشی یا از ترابی

از فلک یا از زمینی، از یساری یا یمینی

از حبش یا خاک چینی، از ختن یا فاریابی

همچو تو جادوی ساحر،‌ آسمان ندهد بخاطر

زآن سرت برند کاخر، ملک شه را انقلابی

عالی اعلا، علی ذوالعلی شاهی که آمد،

نه قباب چرخ در پهناب جودش چون حبابی

شمارهٔ ۸۵ - بهار بی خزان

مرا کاین صبح روشن زا یک امشب در کنار استی

چه کارم ز این سپس با صبح و شام روزگار استی

به گونه طره افکندی و کردی تیره گون روزم

چگونه گونه نخراشم که اینم شام تار استی

تو را چشم و مرا دل هر دو بیمارند و این طرفه

دل بیمار من چشم تو را بیماردار استی

صف آرائی ز مژگان کرده چشمت از پی قتلم

همانا عادت ترکان همیشه کارزار استی

بود تا از گزند دیده نظارگان ایمن

به رویت خال مشکین چون سپند اندر شرار استی

عبور خسرو خط شد مگر در کشور حسنت

که از گرد سپاه وی به رخسارت غبار استی

چه ماه است این که تیغ ابروی او خون دل ریزد

چه نخل است این که از تیر و کمانش برگ و بار استی

از آن در زیر لب داری تو شیرین خنده ها هر دم

که ما را در غمت بس گریه های زارزار استی

شمیم مشک برخیزد ز زلفینت، همی جانا

مگر همخوابه زلفینت به آهوی تتار استی

تو را گر شمع رخساری فروزان است، ما را هم

دلی باشد که بر شمع رخت پروانه وار استی

اثر کی در تو خواهد کرد نالم گر هزار آسا

که چون من بر گل رویت هزار آسا هزار استی

قوام شرع پیغمبر مهیمن مظهر داور

امیرالمؤمنین حیدر ولی کردگار استی

شهنشاهی که گر بینی به چشم غیب بر رویش

محمد، شاهد غیبش، شهود آئینه دار استی

شود چون ظاهر از دست تو افعال سرافیلی

خداوندا، اگر دستت نه دست کردگار استی

چنان وارسته ای از خود، چنان پیوسته ای با حق

که خود رخساره یزدان ز رویت آشکار استی

تجلی کرد تا روی تو در آئینه امکان

از این رو دلربا رخسار هر زیبا نگار استی

گهی از چهر لیلی شاهدی مجنون فریب استی

گهی از روی عذرا، آهوی وامق شکار استی

جنان از نفحه مهرت بهار بی خزان استی

جحیم از شعله قهرت خزانی بی بهار استی

ز گرد موکبت بر چهره انجم نقاب استی

ز نعل توسنت بر گوش گردون گوشوار استی

شمارهٔ ۸۶ - خسرو خوبان

مرا کی صبح روشن زا یک امشب در کنار استی

چه کارم ز این سپس با صبح و شام روزگار استی

چه طرف از بوستان و از بهارم هست از ایراک

تو سیمین تن به از هر بوستان و هر بهار استی

بنازم چشم مستت را، که از مستی و مخموری

بلای خاطر صاحبدلان هوشیار استی

مرا از آن خمارین چشم و میگون لعل و شیرین لب

شراب و شربتی درجام و چشمی پرخمار استی

بگونه طره افکندی و کردی تیره گون روزم

چگونه گونه نخراشم که اینم روزگار استی

تو را چشم و مرا دل، هر دو بیمارند و این طرفه

دل بیمار من‌، چشم تو را بیماردار استی

صف آرایی ز مژگان کرد چشمت از پی قتلم

بلی خود عادت ترکان همیشه کارزار استی

بود تا از گزند دیده نظارگان ایمن

به رویت خال مشکین چون سپند اندر شرار استی

عبور خسرو خط شد، مگر در کشور حسنت

که از گرد سپاه او به رخسارت غبار استی

از آن در زیر لب داری تو شیرین خنده ها هر دم

که ما را از غمت بس گریه های زار زار استی

شمیم مشک برخیزد ز زلفینت همی یا رب

مگر همخوابه زلفینت به آهوی تتار استی

تو را گر شمع رخساری فروزان است ما را هم

دلی باشد که بر شمع رخت پروانه وار استی

اثر کی در تو خواهد کرد گر نالم هزار آسا

که چون من بر گل رویت هزار آسا هزار استی

از آنم بسته ای زنجیر زلف حلقه دامت

که از دلبستگان مهر شاه کامکاراستی

مهین مهدی قائم،‌ سلیل عقل کل، آن کو

خرد بر درگه جاهش ذلیل و خاکسار استی

ز گرد موکبش بر چهره انجم نقاب استی

ز نعل توسنش در گوش گردون گوشوار استی

به روز رزم کز خون یلان و پیکر گردان

فضال دشت کین چون پشته از خون لاله زار استی

سواری هر طرف از نوک تیری بی ستور استی

ستوری هر کنف از خمّ خامی بی سوار استی

ز های و هوی و گیر و دار گردان پلنگ افکن

پلنگان شکاری را مکان در زیر غار استی

یکی را سر به خاک از خنجر مغفر شکاف استی

یکی را تن به خون از بیلک جوشن گذار استی

ز هر سو در کف شیر اوژنان پهنه هیجا

درخشان گر ز پولاد و درفش کاوه سار استی

یکی در پنجه خصمی غریب و بیکس و نالان

یکی در زیر تیغ دشمنی زار و نزار استی

سمندی پیل پیکر در نشیبش، کز سهیل آن

غریو تندر و غوغای ضیغم شرمسار استی

به هر جا رو کند او را قضا اندر یمین استی

به هر کس بگذرد او را قدر اندر یسار استی

چنان عدلش به ملک اندر لوای داد افرازد

که شیر چرخ با گاو زمین در یک قطار استی

شمارهٔ ۸۷ - خزان عاشقان

با آن بهار خوبی و گلزار دلبری

رفتم به باغ تا شودم دل ز غم بری

دیدم فشانده باز ز اشجار برگ چند

لرزان و زرد روی چو عاشق ز بی زری

سطح چمن که بود چو گردون پر از نجوم

اینک ز سنگ ریزه نماید مجدری

ز آشوب فوج شاه خزان دست باغبان

بر بردن زمرّد و بیجاده شد جری

موسای نوبهار نهان شد ز چشم باغ

دی آمدش معاینه مانند سامری

از جوی دی ز شاخه دمد گل اگر کند

گلزار خرّمی و صنوبر صنوبری

منسوخ گشت صفحه مانای باغ و کرد

ز آیینه های آب گلستان سکندری

گفتم بدان بهشت شمایل که ای صنم

گفتم بدان فرشته خصایل که ای پری

بنگر به زرد روئی بستان که عاقبت

خار است بار گلبن گل های آذری

بر من نظاره کرد که دیدار زعفران

شادی به دل فزاید و از غم کند بری

گفت آن ریاض حسن بطور غرور و کبر

گفت آن نهال ناز بطرز ستمگری

گر زرد شد ز جور خزان برگ هر درخت

ور خشک شد ز صدمه دی سبزه طری

سوسن که گشت کنگ ز گفتار سوسنی

عبهر که ماند زار ز اطوار عبهری

ای بی خبر ز قاعده صبر عاشقان

وای بی اثر ز داغ اداهای دلبری

کرد است عزم دوری گلزار شاه ما

کاین سان بنام پاک وی آمد مظفری

ای آن که کرده کشتی ایجاد راز جود

عزم تو بادبانی و حزم تو لنگری

یک قطره شد ز قلزم جود تو موج زن

بحر محیط کرده در آن قطره معبری

لرزد تنش همیشه ازیرا که از غرور

کرد آسمان به برج تو دعوی اختری

خاک کف نعال تو کش آسمان بشرم

بر فرق فرقدان کند از فخر افسری

روشن شد اینکه مهر خیال تو روشن است

کاین گونه ماعدای خدا کرده کشوری

خواهد خرد ز جنس رخت مهر و عاجز است

بیچاره کور رفته به بازار مشتری

مهر و مه و ثوابت و سیاره اش سپند

تا کرده چرخ در حرمت شغل مجمری

عقل محیط و پایه وهمت کجا و کی

خس را به ژرف یم چه، که غمس و شناوری

اصل قدم ستایمت ای فرع هر کرم

با عجز مرغ شب ز تماشای خاوری

رویت کجا حجاب پذیرد ز کفر غیر

کی مشتبه به معجزه شد سحر سامری

درک من و سپاس تو بس آرزوی خام

وهم من و ثنای تو بس قصد سرسری

گنجشک بسته آنگه و اطوار شاهباز

روباه خسته آنگه و طرز غضنفری

از بحر ممکنات مبد نام جز سراب

از قطره ای نکرد گر ابرت مقطرّی

از چرخ آید آنچ ز دست سریع تو

ز آثار اگر بر آید، کار مؤثری

کلک تو خورده جادوی جادوگران قوم

آری کند عصای کلیم الله اژدری

گر شد سفال، خور ز تقاضای روزگار

ور شد پشیز، دُر به تمنای جوهری

اختر شود چو نقش نعالت منیر غیر

گردون کند به خاک سرایت برابری

ز امر تو سر نتافته جز قوم دین پناه

جز زرق نیست شیوه موسای اشعری

مدحت که برتر است ز افکار ماسوا

گو عنصری ستاید و سعدی و انوری

تا هست در زمان اثر از دُر نظم و نثر

تا هست در جهان سخن از تازی و دری

یار تو و عدوی تو شیوا زبان و کنگ

در شرق و غرب و فوق ثریا الی الثری

شمارهٔ ۸۸ - طرحی نو

دوش اندر آمد از درم، خوش خوش نکو دلدارکی

عیارکی، مکّارکی، سحّارکی، طرّارکی

بالا و رخسار خوشش، گیسوی و جزع دلکشش

کشمیرکی، بغدادکی، تبریزکی، تاتارکی

از مشک بر رخ خالکش وز می دگرگون حالکش

افتاده بر دنبالکش، گیسوی عنبر بارکی

از خط به ماهش هاله ها، وز خوی گلش را ژاله ها

بگرفته چون قوّال ها در کف خروشان تارکی

پیوند بر، پیمان گسل، شمشاد قد پولاد دل

ماه ختن، شوخ چگل، جادویی افسونکارکی

نش از کسی یک ره حذر، نش سوی مسکینی نظر

نش از خدا و دین خبر، یک سنگدل خونخوارکی

خوش خوش بیامد بر سرم، نرمک نشست اندر برم

نگریست کاندر بسترم، تن گشته چونان تارکی

مویه کنان، ویهک زنان، رخ برنجه کرد از ناخنان

گفتا چه افتادت که هان، با رنج و محنت یارکی

گلبرگ را خوشاب زد، مرجان به مشک ناب زد

بر یاسمین عناب زد، کاوخ بمیرم زارکی

شد کهربایت ارغوان، ژولیده گشتت ضیمران

وه از کدامین گلستان، برپا خلیدت خارکی

بنشسته خوی گرد گلت، پژمرده گشته سنبلت

جز من مگر برده دلت، عیارکی، مکّارکی

هان، این ترش روییت چه، اینگونه بدخوییت چه،

لب بسته ناگوییت چه، آخر نه با من یارکی

چند از اسف سایم دو کف، چندم ز کف بر مه کلف،

خیز و خلاف ما سلف،‌هان تازه کن دیدارکی

سویم نگر،‌ رویم ببین، کامم بجو، وصلم گزین

بوسم ستان، پیشم نشین، چندم به اندوه یارکی

لعبم نگر،‌بازیم بین، لاغ و طرب سازیم بین

شوخی و طنازیم بین، وه تا کیم غمخوارکی

زلف دلاویزم نگر، لعل شکرریزم نگر

بالای نو خیزم نگر، چندم چنین افکارکی

نظمی سرا، شعری بخوان، پایی بزن، دستی فشان

چند ای ادیب نکته دان، چون نرگسم بیمارکی

رسم کهن از یاد کن، طرحی ز نو بنیاد کن

در مدح یار انشاد کن نیکوترنی اشعارکی

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای صورت تو معنی والشمس والضحی

شمارهٔ ۲ : ای لب لعل تو روح بخش مسیحا

شمارهٔ ۳ : بیا که بی تو، مرا روزگار شد، یارا

شمارهٔ ۴ : برخیز و بزدای از دلم، ساقی غم ایام را

شمارهٔ ۵ : در پیرهن ای ماه نهفتی بدنی را

شمارهٔ ۶ : ای که داری هوس لعل لب جانان را

شمارهٔ ۷ : به غم دوست فکندیم دل خرّم را

شمارهٔ ۸ : در بزم چمان آمده سرو چمن ما

شمارهٔ ۹ : از دیده چکد قطره خون جگر ما

شمارهٔ ۱۰ : بر فرق کوه اگر بزنم برق آه را

شمارهٔ ۱۱ : بهر پا بستن دل زلف گره‌گیر دوتا

شمارهٔ ۱۲ : ای مایه خرّمی جهان را

شمارهٔ ۱۳ : در دام گرفتند و شکستند پرم را

شمارهٔ ۱۴ : به حریم کوی دلبر که برد پیام ما را

شمارهٔ ۱۵ : هر آن مرغی که می‌بندند در گلزار بالش را

شمارهٔ ۱۶ : بیا ساقی کرم کن جام می را

شمارهٔ ۱۷ : در آن گلشن، که آرند از قفس بیرون هزارش را،

شمارهٔ ۱۸ : گلی کز اشک خونین، باغبان داده است آبش را

شمارهٔ ۱۹ : خوش آن بلبل که بگشایند در گلزار دامش را

شمارهٔ ۲۰ : عشق برتافت چنان صبر و شکیبایی را

شمارهٔ ۲۱ : بگو صیاد ما، در دام ریزد دانه ما را

شمارهٔ ۲۲ : بر قتل من خسته، اگر بسته میان را

شمارهٔ ۲۳ : جز ماه من که هشته به تارک کلاه را

شمارهٔ ۲۴ : تا گریزد طرب از کلبه ویرانه ما،

شمارهٔ ۲۵ : ای کرده بنا چشم تو عاشق فکنی را

شمارهٔ ۲۶ : زلفا، تو کانهمه شکن و تار داریا

شمارهٔ ۲۷ : ای سایه سعادت و ای مایه شکیب

شمارهٔ ۲۸ : ای آفتاب از مه رویت در التهاب

شمارهٔ ۲۹ : ای که به کوی مهوشان بار فتاده در گلت

شمارهٔ ۳۰ : ای که نرسته در چمن سرو به دلربائیت

شمارهٔ ۳۱ : ای قامت دلجوی تو، آشوب قیامت

شمارهٔ ۳۲ : آن کو به تو بخشید چنین لطف و صباحت

شمارهٔ ۳۳ : غم نیست گر نه ما را دور فلک به کام است

شمارهٔ ۳۴ : ای بی وفا که عمری سازیم با جفایت

شمارهٔ ۳۵ : امروز همه خرّمی دولت دین است

شمارهٔ ۳۶ : ای که لبت کوثر و رویت بهشت

شمارهٔ ۳۷ : خوش میرود بناز و صدش دیده در قفاست

شمارهٔ ۳۸ : زمان سرکشی عشق و گاه شرب مدام است

شمارهٔ ۳۹ : ما را به سراپرده گل رفت اشارت

شمارهٔ ۴۰ : ساقی به سر ما هوس شرب مدام است

شمارهٔ ۴۱ : عید است و مرا در طلب باده شتاب است

شمارهٔ ۴۲ : شکر شده عالمی ز قندت

شمارهٔ ۴۳ : ای چرخ زمین آستانت

شمارهٔ ۴۴ : ای ماه وشان همه غلامت

شمارهٔ ۴۵ : گشتیم همه عالم و جای دگری نیست

شمارهٔ ۴۶ : مهر چهری که منور بصر کوکب از اوست

شمارهٔ ۴۷ : آن که در عشق بتان هر نفسش فریاد است

شمارهٔ ۴۸ : روی و لب و تن و ذقن یار نازک است

شمارهٔ ۴۹ : ای، دل ما غرق خون از نوک تیرت

شمارهٔ ۵۰ : خرم دلی که کشته تیغ جفای توست

شمارهٔ ۵۱ : ما را هوای باده یاقوت‌فام توست

شمارهٔ ۵۲ : ما را طمع ز ساقی مجلس شراب توست

شمارهٔ ۵۳ : در کنگر سپهر، هنر داستان ماست

شمارهٔ ۵۴ : جز ملک محبت به جهان مملکتی نیست

شمارهٔ ۵۵ : چون سرو دلارای قدت در چمنی نیست

شمارهٔ ۵۶ : ابر نیسان به چمن بار دگر باران ریخت

شمارهٔ ۵۷ : حق انصاف عجب مملکتی مسکن ماست

شمارهٔ ۵۸ : نوبهار آمد و هرکس به هوای چمن است

شمارهٔ ۵۹ : ماه ما را آسمانی دیگر است،

شمارهٔ ۶۰ : مهر و وفا سرشته به آب و گل تو نیست

شمارهٔ ۶۱ : هیچ می‌دانی مرا در بوته دل تاب نیست؟

شمارهٔ ۶۲ : ای که چون چشم بت من، حال بیماریت هست

شمارهٔ ۶۳ : بی زلف تو، چون قرار ما نیست،

شمارهٔ ۶۴ : زآن چشم پرخمار و از آن لعل می پرست،

شمارهٔ ۶۵ : تا شدم شیفته زلف تو آرامم نیست

شمارهٔ ۶۶ : شمشیر تو چشمه حیات است

شمارهٔ ۶۷ : زلف، در آتش روی تو، چو در تاب شود

شمارهٔ ۶۸ : باز باد سحری بوی خوش یار آورد

شمارهٔ ۶۹ : زنده آن را نتوان گفت که جانی دارد

شمارهٔ ۷۰ : آن که در بزم نه ساقی و نه جامی دارد

شمارهٔ ۷۱ : ای خوش آن دیده، که از اشک نگاری دارد

شمارهٔ ۷۲ : از درم باز کی آن دلبر طناز آید

شمارهٔ ۷۳ : آن گروهی که ز جان و دل ما خوب‌ترند

شمارهٔ ۷۴ : این نکویان که سهی قامت و سیمین بدنند

شمارهٔ ۷۵ : وه که اگر پیام ما، صبحدمی صبا برد

شمارهٔ ۷۶ : تو را با لعل خندان آفریدند

شمارهٔ ۷۷ : روی پاک تو، در آیینه ادراک افتاد

شمارهٔ ۷۸ : نه به دستگاه شهنشهی، نه به خوبیت ضرری رسد

شمارهٔ ۷۹ : با صبا نفحه جان از بر جانان آید

شمارهٔ ۸۰ : هیچ گلستان، به روی یار نماند

شمارهٔ ۸۱ : این خون عاشق است همانا به جام شد

شمارهٔ ۸۲ : عاشق نتوان گفت که در بند نباشد

شمارهٔ ۸۳ : به هر محفل که شمعی زآتش پروانه می‌سوزد

شمارهٔ ۸۴ : آنچه در مدرسه آموختم ایامی چند

شمارهٔ ۸۵ : مرغ دل ما در قفست دانه ندارد

شمارهٔ ۸۶ : زلف سیه منه که حجاب قمر شود

شمارهٔ ۸۷ : عقرب سر زلفت، با قمر قرین باشد

شمارهٔ ۸۸ : حاجتم از روی خوبان، جز تماشایی نباشد

شمارهٔ ۸۹ : زین شعله که رخسار تو افروخته دارد

شمارهٔ ۹۰ : خط تو هاله‌صفت، ماه در میان دارد

شمارهٔ ۹۱ : غمی دارم به دل مدغم که در عالم نمی‌گنجد

شمارهٔ ۹۲ : زین سان که آن پیمان‌گسل، آغاز دستان می‌کند

شمارهٔ ۹۳ : وقت شد کاسکندر گل لشکر آرایی کند

شمارهٔ ۹۴ : ماه من از شرم بر خورشید اختر پرورد

شمارهٔ ۹۵ : خوبان که در آیینه رخ خود نگرانند

شمارهٔ ۹۶ : مرا ز دست تو دانی،‌ چها بسر گذرد

شمارهٔ ۹۷ : شبی به شوخیم، آن ترک سیمتن بکشد

شمارهٔ ۹۸ : از جان بگسل، صحبت جانانه به دست آر

شمارهٔ ۹۹ : تهی شد کاسه از می، کیسه از زر

شمارهٔ ۱۰۰ : ما را، ز دل، اندر غم دلبر، گله بسیار

شمارهٔ ۱۰۱ : نظاره کردی بر کشتنم، نظاره دیگر

شمارهٔ ۱۰۲ : کیست آن سرو صنوبر قد طوبی رفتار

شمارهٔ ۱۰۳ : ای ز شرم عارضت در کاستن جرم قمر

شمارهٔ ۱۰۴ : ای ز ماه طلعتت خورشید تابان شرمسار

شمارهٔ ۱۰۵ : بسته بر قتل من آن ترک جفا پیشه کمر

شمارهٔ ۱۰۶ : ای که صد دل به یکی حلقه زلفت زنجیر

شمارهٔ ۱۰۷ : ای پناه هر فقیر و هر اسیر

شمارهٔ ۱۰۸ : چشم بدبین فلک بادا هم از روی تو کور

شمارهٔ ۱۰۹ : ای که بر ما گذری با همه کبر و غرور

شمارهٔ ۱۱۰ : ساقی بیار باده که آمد بهار باز

شمارهٔ ۱۱۱ : پرورده نهان به مشک و کافور

شمارهٔ ۱۱۲ : جان است اگر گرامی و عمر است اگر عزیز،

شمارهٔ ۱۱۳ : در کشورم کشید سپه پادشاه باز

شمارهٔ ۱۱۴ : تا هست در تن من افسرده جان نفس،

شمارهٔ ۱۱۵ : پروانه را ز آتش دلها خبر بپرس

شمارهٔ ۱۱۶ : بود بیمار چشم یار و جان من پرستارش

شمارهٔ ۱۱۷ : کسی کز عشق خوبان هیچ نبود صبر و آرامش

شمارهٔ ۱۱۸ : هر آن بلبل که آمد بوستان دیدار صیادش

شمارهٔ ۱۱۹ : وه چه خوش است گلشن و باد خوش بهاریش

شمارهٔ ۱۲۰ : آن که قرار ما بود قصه آشنائیش

شمارهٔ ۱۲۱ : آتش زنم ز عشق گر این سان به جان خویش

شمارهٔ ۱۲۲ : روز هنگامه شه ما، صف مژگان سپهش

شمارهٔ ۱۲۳ : هرکه نبود گل نورسته به گلشن چو منش

شمارهٔ ۱۲۴ : آن که حیرانیم افزود ز پا تا به سرش

شمارهٔ ۱۲۵ : آن که در دیده بینای من آمد جایش

شمارهٔ ۱۲۶ : بنازم خاک اقلیم سلیمان را که هر مورش،

شمارهٔ ۱۲۷ : دارم هوای آن که روم در دیار خویش

شمارهٔ ۱۲۸ : آتش زنم ز عشق گر این سان به جان خویش

شمارهٔ ۱۲۹ : آیم از دیر مغان سرخوش و مست و مدهوش

شمارهٔ ۱۳۰ : چشمه حیوان بر ارباب هوش

شمارهٔ ۱۳۱ : بر دوش فکند زلف را دوش

شمارهٔ ۱۳۲ : دوش دیدم بر در میخانه پیر می‌فروش

شمارهٔ ۱۳۳ : خوشا سودای عشق و روزگارش

شمارهٔ ۱۳۴ : ای که تو را ز شام مو، روی دمیده چون فلق

شمارهٔ ۱۳۵ : ای ماه پریچهر مطبوع خصایل

شمارهٔ ۱۳۶ : ماه من، ای بدر آفتاب شمایل

شمارهٔ ۱۳۷ : ای که در فکر مهندس، دهنت سرّ محال

شمارهٔ ۱۳۸ : تیری که زد به دشمن، ما را نشست بر دل

شمارهٔ ۱۳۹ : مرحبا ای برید باد شمال

شمارهٔ ۱۴۰ : حالت چشم تو و قصه بیماری دل

شمارهٔ ۱۴۱ : که می‌گوید که من دلبر ندارم

شمارهٔ ۱۴۲ : من که سودا زده روی توام

شمارهٔ ۱۴۳ : ای که بی کام لبت یک نفس آرام ندارم

شمارهٔ ۱۴۴ : یاد آن شب‌ها که در زلف تو ماهی داشتیم

شمارهٔ ۱۴۵ : یاد ایامی که در کوی تو کاری داشتیم

شمارهٔ ۱۴۶ : چو ماه روی تو را در خیال می نگرم

شمارهٔ ۱۴۷ : چو یاد خوی تو آید در آتش سخنم

شمارهٔ ۱۴۸ : وقت آن است که از خانه به میخانه روم

شمارهٔ ۱۴۹ : عاشق و رند و میخواره من از عهد قدیم

شمارهٔ ۱۵۰ : تا به دامان تو من دست تولا زده‌ام

شمارهٔ ۱۵۱ : غیر آن زلف پر از سلسله زنجیر ندارم

شمارهٔ ۱۵۲ : تذرو باغ توام، دل به شاخ سرو که بندم

شمارهٔ ۱۵۳ : به ترک ساقی و صهبا، هزار توبه ببستم

شمارهٔ ۱۵۴ : برق عشقت را، چنان در استخوان آورده‌ام

شمارهٔ ۱۵۵ : بسکه لعل و گهر دیده به دامن دارم

شمارهٔ ۱۵۶ : من دیوانه، که در حلقه عشاق توام

شمارهٔ ۱۵۷ : با تو صنوبر خرام، کرده قیامت قیام

شمارهٔ ۱۵۸ : قدح را در کف ساقی، ز حسرت خون جگر کردم

شمارهٔ ۱۵۹ : از نوا کم نکنم، تا نکند آزادم

شمارهٔ ۱۶۰ : ما که از صهبای جام عشق تو مستیم

شمارهٔ ۱۶۱ : عیبم مکن امروز که دستار ندارم

شمارهٔ ۱۶۲ : ای چشمه خورشید تو، آسایش جانم

شمارهٔ ۱۶۳ : تا به روی تو شد دیده بازم

شمارهٔ ۱۶۴ : تا عشق را قدم بسرکو نهاده ایم

شمارهٔ ۱۶۵ : چه حاجتم بود از جام باده من که مدامم

شمارهٔ ۱۶۶ : ای صبا از ره یاری سوی یارم گذری کن

شمارهٔ ۱۶۷ : دوش از درم درآمد، آن سرو سیمتن

شمارهٔ ۱۶۸ : تا چند جفا باما‌، یک ره ز وفا دم زن

شمارهٔ ۱۶۹ : تا چند سخن از عقل، از عشق دلا دم زن

شمارهٔ ۱۷۰ : اگر سری است با گلت، به عارض نگار بین

شمارهٔ ۱۷۱ : زآن قد چون صنوبر و زآن روی چون سمن،

شمارهٔ ۱۷۲ : ای بوستان لاله رویت بهار من

شمارهٔ ۱۷۳ : ای ذره های کوی تو خورشید منظران

شمارهٔ ۱۷۴ : باورم نیست که باشد چمنی بهتر از این

شمارهٔ ۱۷۵ : خوب دیدیم و نباشد نظری بهتر از این

شمارهٔ ۱۷۶ : بشکست سنگ محنت عشق تو نام من

شمارهٔ ۱۷۷ : گیسو به رخ بیفکن و مه را نقاب کن

شمارهٔ ۱۷۸ : ای صنم نازنین، ناز تو بر جان من

شمارهٔ ۱۷۹ : بیا، تصرف در صنعت سکندر کن

شمارهٔ ۱۸۰ : بوسی به من از آن لب و رخسار عطا کن

شمارهٔ ۱۸۱ : خلاف تلخ‌کامی‌های دیرین

شمارهٔ ۱۸۲ : گر آن دو زلف عنبرین به رخ شود نقاب تو

شمارهٔ ۱۸۳ : بهار آمد و در باغ، لاله شد چو پیاله

شمارهٔ ۱۸۴ : خم ابروی تو، هم کعبه و هم میخانه

شمارهٔ ۱۸۵ : یار ما، برماه از عنبر نقاب انداخته

شمارهٔ ۱۸۶ : مرا امروز کاخ از بوستان به

شمارهٔ ۱۸۷ : خوش‌تر است از دولت دنیا و عقبی وصل یاری

شمارهٔ ۱۸۸ : شود آیا که ز ما حرف وفا گوش کنی

شمارهٔ ۱۸۹ : دلم به یک نظر آمد اسیر چشم سیاهی

شمارهٔ ۱۹۰ : صبا، به جانان اگر توانی،

شمارهٔ ۱۹۱ : ای که اندر زلف مشکین پیچ و تاب انداختی

شمارهٔ ۱۹۲ : هوای حلقه دامی، مرا نشاند به بامی

شمارهٔ ۱۹۳ : داری ز چمن گر هوس حلقه دامی

شمارهٔ ۱۹۴ : چه خوش باشد شبی در سرزمینی،

شمارهٔ ۱۹۵ : هرجا که تو بنشینی، صد فتنه برانگیزی

شمارهٔ ۱۹۶ : عیب جنونِ من مکن ای که ندیده‌ای پری

شمارهٔ ۱۹۷ : ای که از قامت و رخ، حسرت سرو و قمری

شمارهٔ ۱۹۸ : ای سرو چه، ای ماه که، ای شوخ کدامی؟

شمارهٔ ۱۹۹ : گفتم قرین به روحی و با جان مقابلی

شمارهٔ ۲۰۰ : نه در شرار رخ افکنده ای ز خال سپندی

شمارهٔ ۲۰۱ : آیا بُوَد که روزی از دوستان بشیری

شمارهٔ ۱

ای صورت تو معنی والشمس والضحی

مرآت حق نما، تویی از مظهر خدا

جلوات مظهر تو چو خورشید منکشف

آیات جلوه تو ز هر ذره برملا

نزدیک تر ز من، به منی ای ز من بری

یا من بدا جمالک فی کل ما بدا

بس کارزوی روی تو داریم ما و تو،

از کثرت ظهور نهانی ز دیده‌ها

درد تو بهتر است ز درمان هر طبیب

مهر تو خوش تر است ز آمال هر هوا

بر افسر ضعیف،‌ نگاهی ز مرحمت

کو سر بسر مس است و نگاه تو کیمیا

شمارهٔ ۲

ای لب لعل تو روح بخش مسیحا

وی به روان بخشی از مسیح معلاّ

زهر به جام ار کنی، تو با همه تلخی

خوب تر آید مرا ز شهد مصفا

خاک تو بر فرق، به که تاج به تارک

سر به سرای تو، به که پا به ثریا

مهر به من بنگرد به دیده حسرت

گر به تو باشد مرا نگاه چو حربا

رنج تو بر جان ما کم است و محقر

درد تو بر جان ما خوش است و مهنا

صبح وصال تو، بامداد همایون

روز فراق تو، شام تیره یلدا

از تو منور چراغ معنی هستی

وز تو مصوّر وجود صورت اشیا

دامن جاهت ز شرح و وصف منزه

پایه ذاتت ز چون و چند مبرّا

افسر و مدحت، زهی بزرگ جسارت

پشه و آنگاه، لاف عرصه عنقا

شمارهٔ ۳

بیا که بی تو، مرا روزگار شد، یارا

چنان سیه، که نباشد به غیر شب ما را

بدین روش که دل اندر محیط خون شده غرق

عجب مدار، که آرم ز دیده دریا را

میان باغ به یک جلوه از خرامیدن

به گل نشان تو، صنوبر قدان رعنا را

مپوش ماه رخ و منع ما مکن ز نظر،

که ناگزیر ز مهر است دیده، حربا را

ز نقطه دهنش هیچ دم مزن، افسر

که جز لبش نگشاید کس این معما را

شمارهٔ ۴

برخیز و بزدای از دلم، ساقی غم ایام را

منشین که گردون خون کند، در گردش آور جام را

از یاسمن ای سیمتن، نازک ترت باشد بدن

حیف است اندر پیرهن، پنهان کنی اندام را

زهر و شکر توأم بهم، در کام ما ریز از کرم

یعنی روادار ای صنم، زآن لب به ما دشنام را

زلف و رخت روز است و شب، باور نداری ای عجب

آیینه ای بنما طلب، در صبح بنگر شام را

ای سرو قد مه جبین، زلف و رخت کفر است و دین

این طرفه یک جا جمع بین، هم کفر و هم اسلام را

تا زلف افشاندی به رو، ای سرو قد مشک مو

صبر و قرار از ما مجو، وز دل مخواه آرام را

با عجز برگو افسرا، با سنگدل صیاد ما

کاندر قفس کشتن چرا، مرغ اسیر دام را؟

شمارهٔ ۵

در پیرهن ای ماه نهفتی بدنی را

و آکنده‌ای ای سرو به گل پیرهنی را

جز سیم بناگوش تو در زلف معنبر

پرورده مگر سایه سنبل سمنی را؟

نفروزد اگر پرتو روی تو به گلشن

گلشن ندهد رونقِ بیت‌الحزنی را

در باغ اگر بی تو کنم لاله به دامان

برقی است ز دوزخ که بسوزد کفنی را

بیچاره دلم در صف مژگان تو مجروح

گرد آمده در معرکه یک فوج تنی را

کی زندهٔ جاوید شود از کف آبی،

گر خضر ببوسد لب شیرین‌دهنی را

جز خال سیاهی نبود بر دل گردون،

گر ماه ببیند، رخ سیمین‌بدنی را

داند که چرا پاره کنم پیرهن از درد

دستی که دریده‌ست ز غم پیرهنی را

آن گوش که از صحبت دلدار بود کر،

گوشی است که نشنیده ز افسر سخنی را

شمارهٔ ۶

ای که داری هوس لعل لب جانان را

تا لبش را به لب آری، به لب آری جان را

زهر پیماید اگر خواهم از او آب حیات

درد افزاید اگر خواهم از او درمان را

دل ویران من آباد شد از دست غمش

خواجه تعمیر کند خانقه ویران را

حسن را طرفه غروری است، که پور یعقوب،

داد رجحان به زلیخا، ستم زندان را

دل ما را مشکن ای صنم سنگین دل

شیشه دانی تو که پهلو نزند سندان را

دل اگر منزل دلبر نبود، دل نبود

گو مپرور به درون جلوه گه شیطان را

چه توان کرد، که آن خسرو پیمان شکنان،

شکند طرّه، که این سان شکنم پیمان را

افسر ار سجده به دربار وی آرد شاید

می‌برد سجده گدا بارگه سلطان را

شمارهٔ ۷

به غم دوست فکندیم دل خرّم را

خرّم آن دل، که گزیده است غم عالم را

خنک آن دم که زند بردل ریشم خنجر

زخم اگر دوست زند خود چه کنم مرهم را

من دیوانه پری زاده بسی دیدم لیک،

نیست این حسن و بها، هیچ بنی آدم را

ما سیه روز و رخت مهر و دمت عیسی صبح

رو به ما کن که غنیمت شمریم این دم را

تا پریشان نکنی خاطر ما شیفتگان،

هر دم آشفته مکن طرّه خم در خم را

قطره خون دلم شبنم و رویت خورشید

پرتو مهر فروزان چه کند شبنم را؟

دهنت قطره و در سینه دلم قلزم خون

عجب این است که این قطره نجوید یم را

شادمان زیسته ام با غم عالم عمری

تا مگر خاطر دلدار نبیند غم را

عشق یک روزه اگر کارگر آید، افسر

کمتر از کودک یک ساله کند رستم را

شمارهٔ ۸

در بزم چمان آمده سرو چمن ما

امشب همه رشک چمن است انجمن ما

ماه است که در بزم برافروخته طلعت،

یا شمع رخ مهوش سیمین بدن ما؟

خوب است که در بزم من آید به تماشا،

دهقان، که نپرورده چو سرو چمن ما

در باغ ز حسرت همه چشم آمده نرگس

از بهر تماشای گل انجمن ما

یار است گل انجمن و ما همه بلبل

مرغ قفس گلشن او، جان و تن ما

تا غیرت گلشن شود این انجمن امشب،

پیداست گل ناربن از نارون ما

مانند گلستان شده، افسر، مگر امشب،

آن شوخ گذر کرده به بیت الحزن ما؟

شمارهٔ ۹

از دیده چکد قطره خون جگر ما

خون جگر آویزه چشمان تر ما

عزم سفر کوی تو داریم و نباشد

جز لخت جگر توشه راه سفر ما

ماییم همان نخل که در دامن اطفال،

با سنگ فرو ریخته باشد ثمر ما

رمزی بود از آب حیات و دل ظلمت

در تیره شبان گر نگری چشم تر ما

با آن که بلند است تو را کوکب مسعود،

اندیشه کن از شعله آه سحر ما

این گونه که عشقم ز خودی خانه بپرداخت

روزی تو درآیی که نباشد اثر ما

افسر، به حریم در آن دوست رسیدیم

بد خضر در این راه همی راهبر ما

شمارهٔ ۱۰

بر فرق کوه اگر بزنم برق آه را

سوزد چنانکه آتش سوزنده کاه را

بر اشک و آه من به غلط طعنه ها مزن

بنگر چها اثر بود این اشک و آه را

این اشک دجله ای است که ویران کند جهان

و این آه شعله است که سوزد گیاه را

با سنگدل بتی سر و کارم فتاده است

کو از ثواب فرق نیارد گناه را

جای زنخ بداده به پیرامن عذار

ز افسونگری به ماه رسانیده جاه را

ای کاش همچو دامنش افتادمی به پای

تا بوسه اش همی زدمی خاک راه را

افسر بنال خوش که کسی منع عاشقان

نتوان نمود، ناله بیگاه و گاه را

شمارهٔ ۱۱

بهر پا بستن دل زلف گره‌گیر دوتا

هست دیوانه یکی حلقه زنجیر دوتا

ترک چشمش چو نظر جانب ابرو افکند

واجب‌القتل یکی، دست به شمشیر دوتا

جز دو لعل لب و آن حلقه موهوم دهان

جمع نادیده کس عنقا یک و اکسیر دوتا

جان و دل برد بها، گندم خال تو عجب

جنس یک جنس در این کشور و تسعیر دوتا

من یکی خواستم او بوسه دو بخشید به من

ای عجب خواب یکی آمد و تعبیر دوتا

چرخم افسر، ز چه دور افکند از درگه دوست

گر نه تقدیر یکی آمد و تدبیر دوتا

شمارهٔ ۱۲

ای مایه خرّمی جهان را

و ای راحت جان جهانیان را

از حسرت نوش لعلکانت

خون در جگر است لعل و کان را

گل بیند اگر خویت به عارض

بر فرق زند گلابدان را

پا بر سر انجم و قمر نه

منّت بگذار آسمان را

چشمند و بهمزن زمانه

زلفند و سیه کن جهان را

روزی به خیال آنکه گوئی

بندند به قتل من میان را

من خود بهزار شادمانی

بازم به ره تو نقد جان را

شمارهٔ ۱۳

در دام گرفتند و شکستند پرم را

وانگاه به بازیچه بریدند سرم را

ای کاش سرم را که به بازیچه بریدند،

بریان ننمودند بر آتش جگرم را

عالم همه طوفان شود، ای وای به مردم

خشک ار نکند آتش دل چشم ترم را

هر لحظه ز بیداد دگر زیر و زبر کرد،

دست غمت این خانه زیر و زبرم را

جانم به لب و سوی توام راه نباشد

ای وای، صبا گر نرساند خبرم را

در کوی تو آسوده توانم که بیایم

گر اشک روانم نکند گل گذرم را

افسر نبود در همه کشور خوبی،

دادی که بود دلبر بیدادگرم را

شمارهٔ ۱۴

به حریم کوی دلبر که برد پیام ما را

که به پادشه بگوید سخن من گدا را

بود آرزو همینم، که نهد قدم به چشمم

همه زین غمم که مژگان خلد آن عزیز پا را

رخ و لعل و زلف او را گل و قند و مشک گفتم

به عتاب گفت: کم گو سخنان ناروا را

به دو زلف عنبرینش ختن و ختا چه گویم،

که نبخشد آن گناه و نپذیرد این خطا را

به خدنگم ار بدوزی، نبرم علاقه دل

که به جان خریده ام من همه ناوک بلا را

چو صبا ز زلفت آرد سحر ار به من نسیمی

همه بنگری مشوش، سحر من و صبا را

ز تو از صبا حدیثی، دل من شنید و خون شد

که مباد از تغافل، که رها کنی جفا را

شده زآن مشوش افسر، سر زلف آن پری رو،

که دهد مگر قراری، دل بی قرار ما را

شمارهٔ ۱۵

هر آن مرغی که می‌بندند در گلزار بالش را

چه می‌دانند مرغانی که آزادند حالش را

من آن مرغم که صیاد جفاکیشم به صد حسرت،

کشد در خاک و خونم زار و نندیشد مآلش را

به گلزاری مرا دادند رخصت در پرافشانی

که سوزد هر سحرگه، سوزش هجران نهالش را

به بیداری شود بی‌شبهه از صورتگری غافل

اگر در خواب خوش بیند، شبی مانی خیالش را

بنازم عرصه گاه عشق، کانجا سالخوردانش

نیازارند و ناز آرند، طفل خردسالش را

زلال زندگانی در لب ساقی بود، یا رب

خوش آن خضر مبارک‌پی که می‌نوشد زلالش را

تو افسر، ذره ناچیز و خورشید است آن دلبر

نخست از خویشتن بگذر، اگر جویی وصالش را

شمارهٔ ۱۶

بیا ساقی کرم کن جام می را

معطر کن مشام جان کی را

به نام ایزد، گلی دارم که هرگز،

نبیند آفت تاراج دی را

ز رمز عاشقی یک حرف گفتند

شرر در بند بند افتاد نی را

که سوی منزل لیلی برد پی،

اگر مجنون نپوید راه حی را

بر آن بلبل بباید زار بگریست،

که گل نشنیده باشد بانگ وی را

گر آن دلدار افسر عهد بشکست

تو مشکن تا توانی عهد وی را

شمارهٔ ۱۷

در آن گلشن، که آرند از قفس بیرون هزارش را،

به منقار آورد چون برگ گل هر نیش خارش را

نمی‌دانم چه گلزار است این خرم فضا، یا رب

که گوش باغبان نشنیده آواز هزارش را

من آن مرغم که شد آبشخورش در آن گلستانی،

که خون بلبلان چون جوی آب است آبشارش را

فزاید تیرگی در چشم عاشق شعله آن مه،

مگر شمع رخی روشن کند شبهای تارش را

جز این صیاد سنگین دل ما را کشت و رفت آن گه،

پس از کشتن نمی دانم که می بندد شکارش را

به کوی دوست بی سامان، یکی پیک غریب استم،

که از ناآشنائیها، نمی داند دیارش را

دلی کز آفتاب طلعت آن ماه شد غافل

چو بخت افسر و زلف تو دیدم روزگارش را

شمارهٔ ۱۸

گلی کز اشک خونین، باغبان داده است آبش را

چه دشوار است دست غیر، اگر گیرد گلابش را

اگر ملک دلم ویران شد از دست غمش شادم

که روزی می‌کند تعمیر، شه ملک خرابش را

نمی آرد چرا در حلقه چشم من آن مه پا

به صد عجز و نیاز،‌ آن گه که می بوسم رکابش را

ز لعل لب اگر بخشد شرابم ساقی گل رخ،

من خونین رخ از لخت جگر آرم کبابش را

بجز خون دل عاشق نبد در ساغر ساقی

ز من باور کن ای افسر، که نوشیدم شرابش را

شمارهٔ ۱۹

خوش آن بلبل که بگشایند در گلزار دامش را

دهد گل بی جفای باغبان هر لحظه کامش را

مرا، صیاد، طفلی باغبان بوده است و بی پروا

من آن مرغم، که جستم آشیان دیوار بامش را

مرا در شیشه دل خون فزاید حسرت ساقی،

که از بهر چه نوشد مدعی صهبای جامش را

شب و روزی که دارد جان من در دوری جانان،

نبیند هیچ چشم تیره بختی صبح و شامش را

به هیچم می فروشد خواجه در بازار و حیرانم،

به هیچ آیا فروشد خواجه ای هرگز غلامش را

خیالی پخته دارد بوالهوس، لیکن گمان است این

مگر عشقی ز سر بیرون کند سودای خامش را

به عشق روی آن دلدار، ساقی کن به ساغر می

خدا را مشکن این جام و مجو در ننگ نامش را

شمارهٔ ۲۰

عشق برتافت چنان صبر و شکیبایی را

که به خود ره ندهم عزم و توانایی را

فارغ از خون جگر، مردم چشمم نشود

میل صحرا نبود مردم دریایی را

شمع روی تو گذشت از برمن در شب تار

برد، از دیده من قوت بینایی را

راستی، سرو از آن در چمن آزاد آمد،

که ز قد تو بیاموخت دلارایی را

جور بیگانه برم یا ستم بار فراق؟

غم جانانه خورم یا غم رسوایی را؟

لذت عشق ندید آن دل سنگین که نبرد،

زحمت عاشقی و غصه تنهایی را

افسرا، با غم دلدار جفاجوی، بنه

شیوه خویش پرستی و تن آسایی را

شمارهٔ ۲۱

بگو صیاد ما، در دام ریزد دانه ما را

که شاید بشنود مرغی دگر افسانه ما را

مرا در بندبند افتاد چون نی آتش غیرت

که سوزد شمع بزم دیگری پروانه ما را

حریفان را پر از صهباست جام عیش و حیرانم

که تا کی بنگرد ساقی تهی پیمانه ما را

مشو ایمن ز زهد عقل، ساقی می پیاپی ده

که این ویرانه آخر بشکند خمخانه ما را

اگر بایست بستن هر کجا دیوانه ای یا رب

به زنجیری ببند آخر دل دیوانه ما را

در این عالم که آب و گل اساس هر بنا آمد

بپا کردند از غم کلبه ویرانه ما را

ز افسر، آخر او را این همه بیگانگی تا کی

خوش آن روزی که سازد آشنا بیگانه ما را

شمارهٔ ۲۲

بر قتل من خسته، اگر بسته میان را

تا باز کند زنده، گشوده است دهان را

سر خط امان داد به ما طلعت تو دوش،

و امروز گرفت از کف ما خطّ امان را

ترسم که چو چنگیز کند چشم تو با خلق

ای ترک بگیر از کف او تیر و کمان را

تا بوسی از آن لب بدهد بلکه اجازت،

ای مغ بچه از ما تو بگو پیر مغان را

ما را به جهان نیست سر سود و زیانی،

سودای تو برد از سر ما، سود و زیان را

از چاشنی تیغ تو شد غیر خبردار،

افسوس، که کردیم عیان راز نهان را

زین سان که پری وار کند جلوه به ما دوست

دیوانه منم، گر ندرم جامه جان را

شمارهٔ ۲۳

جز ماه من که هشته به تارک کلاه را

باور مکن که بوده کله فرق ماه را

گرد از عذار خویشتن ای ماه من بگیر

بزدای، ز آینه، اثر دود آه را

با خاطر حزین مکن ای دل خیال دوست

اندر وثاق تنگ مبر پادشاه را

هرچند نیست غیر نگاهی،‌ گناه من

شویم به آب دیده حروف گناه را

گرد آورد به عمری اگر دل گیاه چند

سوزد به یک نفس تف عشق آن گیاه را

عمری است فرش راه طلب، دیده کرده ام

شاید قدم نهی دگر این فرش راه را

شب ها ز بس که اشک ز چشم ترم چکد،

سیلی شود چنان که برد خوابگاه را

افسر، کمند زلف تو نازد که هر خمش،

هم شاه را اسیر کند هم سپاه را

شمارهٔ ۲۴

تا گریزد طرب از کلبه ویرانه ما،

آسمان سنگ غم افکنده به پیمانه ما

بس که از دیده و دل، گشت روان آتش و آب،

رود جیحون شد و آتشکده کاشانه ما

مگرش خاصیت لعل مسیحاست، که باز،

مرده را زنده کند نغمه مستانه ما

آنقدر دور ز آبادی عقل است که هیچ،

دل دیوانه نداند ره ویرانه ما

سبحه زنّار کند افسر، از آن رو که به دیر،

رهن یک جرعه بود سبحه صد دانه ما

شمارهٔ ۲۵

ای کرده بنا چشم تو عاشق فکنی را

و ای بسته میان ترک تو نخجیر زنی را

چشمت به صف مژگان گویی شه ترک است

کاماده شده معرکه تهمتنی را

حسن تو امیری است که بر بام نه افلاک

بر سنگ زند شیشه مایی و منی را

خوبان همه را شیوه سر زلف شکستن

تو عادت خود ساخته پیمان شکنی را

گیرد ز سلیمان رخت خاتم خوبی

خط تو چو آغاز کند اهرمنی را

ای کاش دعایی بکند هرکه ببیند

آن طرز قباپوشی و نازک بدنی را

نازم لب لعل تو که در تنگ دو مرجان

پرورده یکی حقه در عدنی را

یاقوت لبت یا به من زار گدابخش،

یا نفی کرم کن صفت بوالحسنی را

مندیش و بگو تلخ، که این تلخی پاسخ

ناسخ نشود مایه شیرین سخنی را

سیمین تن و سنگین دلی ای ترک و ندانی

کاین سنگدلی عیب بود سیم تنی را

با دعوی همرنگی گیسوی تو نبود

جز روسیهی نافه مشک ختنی را

با نسبت همسنگی لعل تو نباشد

جز خونجگری کان عقیق یمنی را

گردیدم و یک بت به جمال تو ندیدم

بتخانه چینی و بتان ختنی را

زین پس من و کوه غم و آن تیشه فکرت،

فرهاد شوم داد دهم کوهکنی را

قاتل که تو باشی عجب است ار به قیامت

عاشق نکند دعوی خونین کفنی را

تا جامه جان را ز غمت چاک نسازم

ز اندازه مبر خوی تنک پیرهنی را

جان سوخته آتش عشقیم و نخواهیم

چون خام دلان راحت و آسوده تنی را

ترکا، ره دل می زندم دانه خالت

هندوی تو آموخت مگر راهزنی را

از زلف و لبت پرس چه می جویی از افسر

مشکین نفسی وی و شیرین سخنی را

شمارهٔ ۲۶

زلفا، تو کانهمه شکن و تار داریا

بهر شکست نافه تاتار داریا

دام و کمند و رشته و چین، حلقه و رسن

بر صید جان مردم هشیار داریا

پیکان مژّه، صارم ابرو،‌ سپاه خط

با عاشقان مگر سر پیکار داریا

جانها بری به غارت و دلها کنی اسیر

از این چنین هنرها بسیار داریا

اندام تیره، چهره دژم، کالبد پریش

قامت خمیده پشت نگونسار داریا

همچون غراب تیره همه روز تا به شب

آرامگه به ساحت گلزار داریا

یا همچو زاغ تیره تو بر عرعر بلند

بنشسته ای و لاله به منقار داریا

داری دو صف ز مژگان و این آیدم عجب

بهرچه این دو لشکر خونخوار داریا

شمارهٔ ۲۷

ای سایه سعادت و ای مایه شکیب

ما از تو بی خودیم و هنوزت به ما عتیب

بی خار گل نبوده و بی رنج مار، گنج

نی خرّمی است بی غم و نی یار بی رقیب

ساقی به همگنان همه صهبای لعل داد

جز خون دل نبوده از آن می مرا نصیب

وز جان ما نگار دهد بزم را بخور

وزن خون ما حبیب کند دست را خضیب

روزم همه شب است و شبم جمله بامداد

زآن موی همچو نافه وز آن روی دلفریب

گور است چشم خاطر صورت پرست محض

سیرت ز صورت تو نبیند، مگر لبیب

با عشق آن نگار، ز افسر مجوی صبر

عشق و صبوری این دو حدیثی است بس عجیب

شمارهٔ ۲۸

ای آفتاب از مه رویت در التهاب

آیینه تو ساخته، خاکستر آفتاب

ما بی حجاب، روی تو دیدیم و عاشقیم

اندر میان ما و تو، کی سد شود، حجاب

اندر خمار تیره دلی چند سر کنم

ساغر به کف بگیر و برافکن ز رخ نقاب

دیوانه آن که نیستش اندر سرا، پری

دیوانه تر کسی که نبیند پری به خواب

از شعله، شعله غم و از دجله، دجله اشک

سرتا به پا در آتش و پا تا به سر در آب

ما، در هوای چشمه حیوان لعل دوست،

مانند تشنه ایم، که بفریبدش سراب

خوش مجلسی است با غم جانانه، افسرا

خون دلم شراب و نوای دلم رباب

شمارهٔ ۲۹

ای که به کوی مهوشان بار فتاده در گلت

تا نرهی از این خطر وا نرهد غم از دلت

دعوی عاشقی تو، باور دوست کی فتد

ناله زار تا چو نی نشنود از مفاصلت

روی چو آفتاب او در خم زلف بنگری

چون من تیره بخت اگر تار نگشته محفلت

ای که به محمل اندری از پس زلف همچو شب

مطلع آفتاب را، دیدم و بود محملت

من بشر و پری بسی، دیده ام و نیافتم

هیچ پری مشابه و هیچ بشر مماثلت

عارض آفتاب را ماه چو خود کلف نهد

روز طرب در انجمن بیند اگر شمایلت

ای مه سرو قامتم، چیست و کیست تا شود،

سرو چمن برابر و ماه فلک مقابلت

شمارهٔ ۳۰

ای که نرسته در چمن سرو به دلربائیت

حیف، که همچو گل بود، عادت بی وفائیت

ای مه آفتاب رخ، در شب تار عاشقان

اشک فشانده شمع جمع، از غم روشنائیت

سینه به خاک برنهد، تن به هلاک در نهد

پشت فلک اگر کشد، بار غم جداییت

گر تو رها کنی، اسیر از تو جدا نمی شود

بندگران کجا برد، پای دل رهاییت

هر که شد آشنای تو، عهد به تیغ نگسلد

تیغ بلا کجا برد، رشته آشناییت

مسند جم نبایدم، تاج کیان نشایدم

سلطنتی است جاودان، مرتبه گداییت

هرچه زنی تو تیغ کین، ناله فرو برد دلم

زخم تو را به جان خرد، هر که بود فداییت

افسر، اگر گرفت زنگ، آینه دلت ز غم،

جلوه یار شد کنون، صیقل غم زداییت

شمارهٔ ۳۱

ای قامت دلجوی تو، آشوب قیامت

آشوب قیامت، خبری زآن قد و قامت

ای طرّه تو افعی و ای چشم تو آهو

ای خنده تو معجر و لعل تو کرامت

در زلف تو موسی، سپرد بیضه بیضا

در لعل تو عیسی فکند رحل اقامت

ماهی تو و در بزم برافروخته عارض

سروی تو و در باغ برافراخته قامت

گر شیر بود صید تو ای ترک کماندار

از تیر تو هرگز نبرد جان به سلامت

وصل تو کشیده است به هجران و ملولم

کاین هجر مبادا بکشد تا به قیامت

بر نعمت وصل تو چرا شکر نگفتم

نک جان دهد افسر ز فراقت به غرامت

شمارهٔ ۳۲

آن کو به تو بخشید چنین لطف و صباحت

آموخت مرا شاعری و رسم فصاحت

تا مردم چشمم صدف در تو بیند

چون‌ آدم آبی شده در غوص و سباحت

هم چشمه خضری تو و هم جام سکندر

هم معدن حسنی تو هم کان ملاحت

هم مایه جادویی و هم سایه اعجاز

هم آفت آرامی و هم فتنه راحت

هم داروی دردی تو و هم محنت جان ها

هم مرهم زخمی تو و هم داغ جراحت

بسیار دل ما هوس بوس تو را کرد

نشنید جواب از لب لعلت به صراحت

با روی تو، کان جلوه ده صبح مصفاست

خورشید برون آمد و نشناخت قباحت

افسر، مکش از رنج طلب پای به دامن

کاین خسرو ما، صاحب جود است و سماحت

شمارهٔ ۳۳

غم نیست گر نه ما را دور فلک به کام است

دوری به مانه هرگز خوشتر ز دور جام است

بر بوی وصل جانان خون گشت آخرم دل

خود انتظار گویا، نوعی ز انتقام است

خلق ار به چارده شب، مه را تمام بینند

بینم من آن مهی را کاندر دو شب تمام است

گر روز دیگران را یک شام لازم افتاد

بر چهره، زلفکانش روز مرا دو شام است

می چیست تا بگویم، بی او حرام باشد

خود آب زندگانی بی روی او حرام است

افسر که شعله غم یکباره خرمنش سوخت

دیگر روا نباشد گفتن ورا که خام است

شمارهٔ ۳۴

ای بی وفا که عمری سازیم با جفایت

با ما سری نداری بازیم سر به پایت

بس خون که در دل افتاد از بوی باده تو

بس پای کو به گل ماند از حسن دست خایت

غوغای عهد ضحاک یکباره خیزد از خلق

بر دوش اگر ببینند آن طرّه دوتایت

ما را و مدعی را در بزم عشق قربی است

کو از شراب بی خود ما مست از لقایت

ما رأی خویشتن را باری عدم شمردیم

ایدون هر آنچه خواهی میکن که رأی رایت

گوهر چو قابل افتد گویند کش بها نیست

آن گوهری که نبود ای سیم تن بهایت

شمارهٔ ۳۵

امروز همه خرّمی دولت دین است

این است که این دولت دارای زمین است

شاهد که دهی در عوضش سیم بناگوش

ما را که دل اندر خم زلف تو رهین است

آن رخ نه که بر سرو قدت ماه منوّر

و آن تن نه که در پیرهنت درّ سمین است

جان پیش لبت دادم و خود طرّفه نگاهت

پیداست که این مُعجز و آن سحر مبین است

خوبیت به حدّی که جهانی بتو مایل

ما را به جهانی سر جنگ و دل کین است

تا جان کرا سوزد و پرتو به که بخشد

آن برق جهان سوز که در خانه زین است

این زلف فرو هشته بر آن روی نگارین

یا زنگیکی معتکف خلد برین است

در کام بد اندیش سرشک آمده، افسر

لعل لب دلدار که چون ماء معین است

شمارهٔ ۳۶

ای که لبت کوثر و رویت بهشت

بی تو عذاب است مرا گشت کشت

شور توام از سر و مهرت ز دل

می نشود گر بشود خاک خشت

با تو مرا هرچه بود زشت، خوب

بی تو مرا هرچه بود خوب، زشت

سیم و زر از بهر نثارت نکوست

مرد نبرد آن که بمُرد و بهشت

بر رخ آن ماه به خطّ غبار

خامه صنعت غم افسر نوشت

شمارهٔ ۳۷

خوش میرود بناز و صدش دیده در قفاست

قامت نه، این قیامت و بالا نه، این بلاست

اندر شرار روی چه جانهاش مستمند

واندر شکنج موی چه دلهاش مبتلاست

او خود به عشوه راه رود در میان خلق

یا آن که ماه را کله و سرو را قباست

ما را خیال او بدر از سر کجا و کی

او را خیال ما بسر اندر کی و کجاست

رهبانیت نجسته اگر دل به زلف او

دایم اسیر سلسله ترسا صفت چراست

غم نیست نظم افسر اگر نشمرند هیچ

گوهر چو قابل افتد گویند بی بهاست

شمارهٔ ۳۸

زمان سرکشی عشق و گاه شرب مدام است

بیا به دور تو گردم که وقت گردش جام است

به زاهدم سخنی هست اگرچه پند نگیرد

بریز خون صراحی که خون خلق حرام است

ز سوز عشق مشو غافل ای دل هوس‌ آیین

بسوز در دل آتش که خود نسوخته خام است

عجب مدار اگر نیست عشق شیوه عاقل

که آن به خلوت خاص است و این به شارع عام است

کسی که صورت و معنی ندیده است نداند

میان کعبه و بتخانه راه صدق کدام است

چو دیدم آن بت عیار خویشتن نپرستم

که کار عاشق مسکین به یک نگاه تمام است

به کار عشق زبان هیچگه نبود و نباشد

که دور عشق به عاشق علی الدوام به کام است

بغیر هجر و وصالت مرا نه صبحی و شامی

برآر پرده که صبح و بپوش چهره که شام است

ندیده جلوه قامت شنیده ای تو قیامت

قیامت آن قد موزون یار خوب خرام است

بخوان حکایت محمود و سرّ عشق ایازش

ببین چگونه در این آستانه شاه غلام است

بگو به طایر آزاد شاخسار چو افسر

به شوق دانه بغفلت مرو که حلقه دام است

ما را به لب از نقطه دهانی است حکایت

گفتیم و به عمری نشد این نکته روایت

آن سخت کمان تیرم اگر زد، بهلش باد

کی عاشق صادق کند از دوست شکایت

وز ز آن که تو برما دگری را بگزینی،

از ما نکند مهر تو بر غیر سرایت

بی پرتو رخسار تو ای ماه شب افروز،

روشن نشود محفلم از شمع هدایت

صورت ز تو نادیده مگر چشم بصیرت

سیرت ز تو نشنیده مگر گوش روایت

جور تو به جایی است که جانم به تظلم

حسن تو به حدّی است که جرمم به نهایت

افسوس که هرگز ننوازی به نگاهی

ما را که کند گوشه چشم تو کفایت

ما را سخن از زلف و رخت بوده و عمری،

گفتیم و به پایان نرسید این دو حکایت

شمارهٔ ۳۹

ما را به سراپرده گل رفت اشارت

برقع ز رخ افکندش، ای دیده بشارت

کام دهن از بهر چه شیرین نکنم من؟

شکر دهن ار می دهدم زهر مرارت

من خاک شوم در طلب و او ننهد پای

اوج عظمت بنگر و پستی حقارت

چشم تو برد عقل مرا و این نه شگفت است

ترک است و برد خانه تاجیک به غارت

از کشتن من بهر چه آن شوخ برآشفت،

جان دادن و نالیدن اگر نیست جسارت

در منظره دیده اگر جای نسازد

عاقل نکند در ره سیلاب عمارت

سرمایه جان در طلب وصل تو دادن،

سودی است که در وی نبود هیچ خسارت

زنهار بهر کس منما آیینه رخ

کاه دل ما سوی تو آید به سفارت

افسر، دلی از غبغب تو سوخته دارد

افزاید عجب دیدن کافور حرارت

شمارهٔ ۴۰

ساقی به سر ما هوس شرب مدام است

زآن لعلم اگر بوسه دهی، کار تمام است

هر لحظه به کام دگری ساقی مجلس

این گردش چرخ است که با گردش جام است

ساقی، اگرم بوسه دهی جام میم بخش

بی بوسه مرا باده گلرنگ حرام است

امروز که هم ذره و خورشید برقصند

مطرب نی و ساقی می و معشوقه به کام است

ای باد سحرگاه عبیرت در جیب

گویا که تو را بهر من از دوست پیام است

مرغ دل ما خال تو را دید و بدانست

کانجا که بود دانه، بلی حلقه دام است

جانانه ز رخ پرد بینداخته، افسر،

یا بخت مرا طالع خورشید بنام است؟

چشم دل ما را هوس دیدن جان است

این است که دل منزل آن جان جهان است

هر صومعه و دیر که دیدم خطری داشت

امنی که بود در کنف پیر مغان است

در انجمن دهر مجو عیش وگر هست

در دردی صهبای خم دردکشان است

سرتا قدمش دیدم و سنجیدم و گفتم

چیزی که مراحل نشد، آن سرّ دهان است

با لاله روی تو بسوزد دلم، آری

آتش بود آن گل، به بهاری که خزان است

مه در شب تاریک عیان تر بود آخر

ماه تو چرا در شب آن زلف نهان است؟

شمارهٔ ۴۱

عید است و مرا در طلب باده شتاب است

خورشید مرا ساغر و یاقوت شراب است

با بوسه لعلش نخورم باده گلگون،

کانجا که بود بوسه، بلی باده چو آب است

با چشمه حیوان لبش کوثر و تسنیم

ما تشنه لبان را همه رخشنده سراب است

ساقی تو گلابم چه زنی این همه بر رخ؟

ما را عرق آن گل رخسار، گلاب است

آن خطه حسن است که تعمیر شد از یار

واین کشور عشق است که از جور خراب است

ای پادشه حسن، که در کشور نازی،

دریاب، که دلجویی درویش ثواب است

دلدار به نالیدن افسر ندهد گوش

این ناله عشق است نه طنبور و رباب است

شمارهٔ ۴۲

شکر شده عالمی ز قندت

من بنده لعل نوشخندت

تنها نه دلم به زلفت آویخت،

هر جا که دلی، اسیر بندت

رخساره به آفتاب منمای

ترسم که از آن رسد گزندت

دیگر چه زنی به تیغ تیزش

صیدی که فتاده در کمندت؟

می خندی و خاطر دلم ریش،

ای من به فدای نوشخندت

افسر، چو نی از شرار حرمان،

آن ماه بسوخت بند بندت

شمارهٔ ۴۳

ای چرخ زمین آستانت

خورشید، غلام پاسبانت

سام آمده صیدی از کمندت

رستم شده زالی از کمانت

کاووس ملازم رکابت

گرشاسب، پیاده عنانت

کیخسرو، چون فراسیاب است

زنهاری تیغ ابروانت

مانند کیان، شده کیومرث

حسرت کش جرعه لبانت

از حسرت نیزه تو گودرز

غلطیده به خون چو کشتگانت

از هیبت ناوکت، فرامرز

درّیده جگر چو دشمنانت

شمارهٔ ۴۴

ای ماه وشان همه غلامت

خورشید رخان اسیر دامت

در ناف غزال خون گره کرد

یک چین ز دو زلف مشک قامت

بی رخصت ما کشیده ای جام

خون دل ما بود حرامت

مه کاست ز رشک، گرچه در بزم

خورشید به کف گرفته جامت

هر شب به سپهر چشم انجم،

نظاره کنان شمع بامت

هر روز به چرخ روی خورشید

زرد است ز رشک نقش گامت

ریزم دل و جان به پای پیکی

کآرد به حضور من پیامت

شمارهٔ ۴۵

گشتیم همه عالم و جای دگری نیست

دیدیم و ز سودای غمت خوبتری نیست

تا شیفته سامان گذرد خاطرم ای دوست،

از زلف تو در خاطرم آشفته تری نیست

سرتاسر نخجیرگه عشق مپندار،

کز ناوک مژگان تو خونین جگری نیست

جانانه وبل جان منی زآن رخ و زآن لب

پنهان ز چه دارم، که جز اینم هنری نیست

دارند به گلزار تو مرغان خوش آواز

پرواز، و دریغا که مرا بال و پری نیست

دیدار رخت نیست مگر کار سکندر

کایینه گری شیوه هر بی بصری نیست

در راه وفاداری آن سخت دل، افسر

جز خضر محبت دگرم راهبری نیست

شمارهٔ ۴۶

مهر چهری که منور بصر کوکب از اوست

جلوه طرّه طلعت نه، که روز و شب از اوست

مطرب و ساقی از آن بی خود و مستند مدام،

که دف و بربط و نی، جام و می و مشرب از اوست

عضو، عضو وی اگر دل برباید چه عجب،

که کف و ساعد و ساق و زنخ و غبغب از اوست

جانم ار آتش و دل مجمر و تن عود چه باک،

که دل و جان و تن و سوزش و تاب و تب از اوست

گوش کن یک سبق از درس محبت، گرچه،

دفتر و درس و ادیب و کتب و مکتب از اوست

رخ و ابروی و خم و طرّه و خالش بنگر،

کافتاب و مه و نو سنبله و عقرب از اوست

خوش بود تاخت اگر اسب ستم بر افسر

که شهید ستم نعل سم مرکب از اوست

شمارهٔ ۴۷

آن که در عشق بتان هر نفسش فریاد است

نیست عاشق، هوسی دارد و بی بنیاد است

عجب ازمرحله عشق بتان است بسی،

ای بسا شیر، که آهو بچه اش صیاد است

ز اشتیاق لب چون شکر شیرین، خسرو

جان شیرین ندهد، ور بدهد فرهاد است

آن پری رخ که دل عاقل و دیوانه ربود

آدمی نیز مخوانش که فرشتی زاد است

گویمش پیر غم عشق توام، رحمی کن

گوید از درگه ما، بنده پیر آزاد است

رگ لیلی زد و خون از دل مجنون بگشود

نیش عشق استف نه این نیشتر فصاد است

کمتر از کودک یک ساله بود در ره عشق،

مفتی عقل، گرش مرحله در هفتاد است

شاد زی، ای که ز دست غم تو، افسر را

خاطری زار و تنی خسته، دلی ناشاد است

شمارهٔ ۴۸

روی و لب و تن و ذقن یار نازک است

مانند برگ نسترن، این چار نازک است

گر سیم و زر طلب کند و جسم و جان و سر

منت پذیر شو که دل یار نازک است

ای دل خیال بوس لب آن صنم مکن

مپسندش این کنند، که بسیار نازک است

مضراب عشق، بر رگ عشاق، مطربا

آهسته زن، که رشته این تار نازک است

افسر، ندیدی ار اثر نقش پای دوست،

آزرده دل مباش، که رفتار نازک است

شمارهٔ ۴۹

ای، دل ما غرق خون از نوک تیرت

غرق خون مپسند، صید دستگیرت

ای کمان ابرو، بنازم شست و دستت

صید بتوان کرد، هر جا رفت تیرت

در صفت نخجیر، از پیکان مژگان

همچو آهو، عاجز آید شرزه شیرت

در صفت ما عاشقان، جز دل نجوید

تیر مژگان، در کمان دلپذیرت

تیغ بر ما آختی، صد حیف کامد،

طعمه شیر، جان های حقیرت

در شب غم جان سپارم، زود زودت

روز عیش، ای آنکه بینم دیر دیرت

افسرا، در ورطه غم در نمانی

الفت دلدار اگر شد دستگیرت

ای که خون عاشقان چون می به جامت

از چه آمد خون حلال و می حرامت؟

ای خرامان سرو باغ دلربایی

با قیامت، بوده آشوب قیامت

از مسیحا مردگان را مژده جان،

باد شبگیری که می آرد پیامت

روز عیش همدمت را شام نبود

آفتابی در جبین، ای مه غلامت

با نقاب زلف، رخ پوشی و باشد،

شام یلدا، روزگار خاص و عامت

همچو نخجیر کمند خوبرویان

افسرا، بر دست و پا سخت است دامت

شمارهٔ ۵۰

خرم دلی که کشته تیغ جفای توست

خرم تر آن که زنده مهر و وفای توست

اینک دلی شکسته و جانی گداخته،

از ما اگر قبول کنی، از برای توست

دل را که بر هوای بزرگی و فرّ و جاه

پرداختم ز غیر، که این خانه جای توست

حور و قصور و جنت و تسنیم و سلسبیل

در نزد عارفان، همه عکس بقای توست

وصف شمایل تو نیارم نوشت و خواند

آنجا که انتهاست، همان ابتدای توست

شمارهٔ ۵۱

ما را هوای باده یاقوت‌فام توست

ساقی ببخش بوسه، که آن می به جام توست

ما همچو سکه زر خالص گداختیم

دریاب ای که سکه خوبی به نام توست

مرغ دلم، ز حلقه زلفت رها مباد

وارستگی مرا همه در چین دام توست

خرسند خاطرم، شب هجران، که عنقریب،

دست نسیم صبح، به زلف چو شام توست

تسنیم، جرعه ای ز لب روح پرورت

طوبی، حکایتی ز قد خوش خرام توست

ما را نمی رسد هوس فیض بندگیت

کیوان کمینه چاکر و جوزا غلام توست

گیتی همه به زیور حسنت منوّر است

خورشید کوکبی است که طالع ز بام توست

ساقی ز من بگوی به آن ترک باده نوش،

افسر نمی‌خورد می، و مست مدام توست

شمارهٔ ۵۲

ما را طمع ز ساقی مجلس شراب توست

و از مطرب آرزوی سرود رباب توست

جانم فتاده همچو سکندر ز تشنگی،

در ظلمتی که چشمه حیوانش آب توست

معمور مسکنی است، که ویران پذیر نیست

آن خانه دلی که به طغیان خراب توست

من، مرغ آشیان کمالم، ولی چه سود

بال و پرم شکسته سنگ عتاب توست

مرغ شب است، چشم جهان بین آفتاب

آنجا که عکس پرتوی از آفتاب توست

دلدار را ز افسر بی دل خبر دهید،

کان رند مست عاشق بی‌خورد و خواب توست

شمارهٔ ۵۳

در کنگر سپهر، هنر داستان ماست

کیوان آسمان سخن، پاسبان ماست

افزون تر از فزونی نجم است، نظم ما

روشن تر از بنان عطارد بنان ماست

نظمی که پشت فکر ز حملش دو تا شود

از فیض لعل دوست ز کشف بیان ماست

تیغی که سینه سخن از نوک آن شکافت،

با خصم ما بگوی که تیغ زبان ماست

آن آتشی که خرمن هر خشک و تر بسوخت،

عکسی ز طبع خنجر آتش فشان ماست

مدحت نگار دفتر دلدار تا شدیم

آیات نظم و رایت داش به شأن ماست

افسر، نشان ما همه گم شد به نام دوست

زآن در نظام عقد ثریا نشان ماست

شمارهٔ ۵۴

جز ملک محبت به جهان مملکتی نیست

جز بندگی دوست، در آن سلطنتی نیست

دل می سپرم در دهن افعی زلفت،

در فکرت دیوانه، مرا مشورتی نیست

از مرحمت آزاد غمت را بنوازی

برمن که اسیر تو شدم مرحمتی نیست

این منزلتی نیست که بر چرخ برآیم

جز خاک شدن در قدمت منزلتی نیست

دریاب که وصل تو بود بر من درویش،

آن دولت دایم که در آن مسکنتی نیست

جز در قدمش خاک شود پیکر افسر

بر درگه آن ماه مرا مسألتی نیست

شمارهٔ ۵۵

چون سرو دلارای قدت در چمنی نیست

افسوس، که این سرو به باغ چو منی نیست

گفتم به دل، از سرو قدت نسترن آرم

در هیچ گلستان چو قدت نسترنی نیست

مانند تو ای باغ گل و معدن شکر،

شیرین سخن و گل رخ و شکر دهنی نیست

تا چند بپرسی وطن ما و ندانی،

ما را که بجز حلقه زلفت وطنی نیست

گر تلخ بما گوید ور تند کند خوی،

ما را به رقیب تو مجال سخنی نیست

در عشق تو، آن گونه شدم لاغر و رنجور،

کز پیکر من، هیچ بجز پیرهنی نیست

رنجیدن اغیار ز ما بی سببی نیست

با صبح وصال تو مرا هیچ شبی نیست

تا لاله برافروتی ای شمع به محفل،

تن نیست که در وی اثر از تاب و تبی نیست

غیر از لب ما، کامده خشک از تف هجران،

بی بوسه در این انجمن امروز لبی نیست

رخسار دل افروز چو خورشید برافروز

صبح آمد و دیگر اثر از مرغ شبی نیست

از میوه هر نخل در این باغ بچیدیم

شیرین ترم از میوه نخلت رطبی نیست

گفتند رخ خوب تو بس نقش عجیب است

از صنعت تمثال گر ما عجبی نیست

گویند که از آب عنب مستی جان هاست

در ساغر لعل تو که آب عنبی نیست

هرکس طربی داشته در باغ ز سروی

جز جلوه بالای تو ما را طربی نیست

افسر به طلبکاری آن ماه میان بست

خوش تر ز طلبکاریش آری طلبی نیست

شمارهٔ ۵۶

ابر نیسان به چمن بار دگر باران ریخت

گلبن از باد سحر، گر به سر یاران ریخت

امشب ای بنده بنه خواب، که آن هندوی زلف،

اشک یاقوت وش از دیده بیداران ریخت

لب چون لعل تو شد غنچه سیراب از خون،

بسکه خون جگر از چشم من گریان ریخت

لبت آهسته به بوسی تف دل باز نشاند

جرعه ای بود، که بر آتش ما پنهان ریخت

از غم روی تو در چشمه چشمم همه شب،

قطره ها جمع شد و خون دل عمّان ریخت

از فراق لبت، اندر شکن زلف، دلم

زهر جراره شد و در دهن ثعبان ریخت

حیرت افزود مرا ساقی مجلس، که به جام،

باده مدعی و خون مرا یکسان ریخت

تا من از حلقه جانانه نباشم، افسر،

همچو مویی،‌ دلم از طرّه مشک‌افشان ریخت

شمارهٔ ۵۷

حق انصاف عجب مملکتی مسکن ماست

پیر ما، پیرو ما، رهبر ما، رهزن ماست

ما در این شهر امیریم که از همت دوست

آفتاب فلکی، کودکی از برزن ماست

ما به بازار غمش، جوهریان عجبیم

اشک ما، گوهر ما، دیده ما، مخزن ماست

سنبل زلف تو شد خوشه ما، بی خرمن

واین عجب تر، که همان خوشه ما خرمن ماست

تا دل ما، هدف ناوک مژگان تو شد

نشتر چشم جهان بین فلک سوزن ماست

ما که با خاطر بدخواه به جنگ آمده‌ایم

عشق او مغفر ما، طرّه او جوشن ماست

ننگ ما، آن که به شیر فلک آریم نبرد

عار ما نیست، که زنجیر تو بر گردن ماست

هر شب اندر غم آن ماه، ز اشک انجم،

افسرا، روی سپهر است که چون دامن ماست

شمارهٔ ۵۸

نوبهار آمد و هرکس به هوای چمن است

نوبهار منی و روی تو بستان من است

حیوانی است که بی گلشن آن روی نکوی

خاطرش را هوس سبزه و میل چمن است

آدمی را که در این فصل بباید طربی

با رخ و قد تو حاجت چه به سرو و سمن است

دگر از فیض هوا، پیرهن استبرق

هرچه بینی به چمن، در بدن نسترن است

لیکن آن کاخ که باغ آمده در موسم گل

چمن و نسترنش، دلبر نازک بدن است

قمری و فاخته دانی که چه گوید بر سرو،

نسترن را به تن از حسرت قدت کفن است

چمن آراش نگه دارد از آسیب خزان،

باغ ما را، که انار لب و سیب ذقن است

طوطیانیم چو افسر، همه شیرین‌منطق

شکر ما لب جانانه شیرین‌سخن است

شمارهٔ ۵۹

ماه ما را آسمانی دیگر است،

سرو ما را بوستانی دیگر است

گو دگر کیوان مده زحمت به خویش،

کاین فلک را، پاسبانی دیگر است

ساکن این ملکم و از یمن عشق،

هر دمم جان در جهانی دیگر است

گنگ مادرزادم و در وصف دوست،

هر سر مویم زبانی دیگر است

گوش جان را باز کن، تا بشنوی

هر زبانم را بیانی دیگر است

زار می نالیدم و آن شوخ گفت:

بلبل ما را، فغانی دیگر است

شمارهٔ ۶۰

مهر و وفا سرشته به آب و گل تو نیست

یا آن که آشنایی ما، در دل تو نیست

رشکم ز میل توست، به اغیار، ورنه من،

باور نمی‌کنم که کسی مایل تو نیست

منزل گزیده‌ای و کرم کرده‌ای ولیک،

شرم آیدم که خانه دل قابل تو نیست

پرداختم ز خویشتن و هر که جز تو، دل

تنها نشین که غیر تو در منزل تو نیست

رخسار آفتاب که روشن کند جهان،

مانند ماه روی تو در محفل تو نیست

نبود اگر حمایت دادار دستگیر،

افسر، ترحمی به دل قاتل تو نیست

شمارهٔ ۶۱

هیچ می‌دانی مرا در بوته دل تاب نیست؟

کمتر آتش زن که جانم، کمتر از سیماب نیست

هرشب از هجر تو می میریم و در بالین خاک،

مردگان را خود نشاید کس بگوید خواب نیست

مردم چشمم شود منزلگه عکس رخت،

تا نگویی خانه کس در ره سیلاب نیست

گر نباشد زلف و رویت، کفر و ایمان، گو، چرا

فارغ از این ماجرا یک لحظه شیخ و شاب نیست؟

خون اگر گریم، مکن عیبم، که بی لعل لبت،

بسکه کردم گریه در دریای چشمم آب نیست

تا معنبر زلف را آشفته کردی از نسیم،

نیست، کان آشفتگی،‌ در خاطر احباب نیست

همچو آن رخ در گلستان، هیچ نبود ارغوان،

همچو آن لب، در بدخشان، هیچ لعل ناب نیست

همچو نظم افسر و آن گوهرین دندان دوست

خوب سنجیدیم، آری لؤلؤ خوشاب نیست

شمارهٔ ۶۲

ای که چون چشم بت من، حال بیماریت هست

می‌نماید کز طلب، اندر دل‌آزاریت هست

فصل گل بی‌مِی نشاید زیستن ور نیست زر،

هشت باید در گرو، تا دلق و دستاریت هست

بر جفای باغبان بی‌مروّت صبر کن،

ای که در پای دل، از بستان گل خاریت هست

نه همین باشد مشوش خاطر ما، زآن دو زلف

زاین قبیل آشفتگان، در زلف بسیاریت هست

گفت با من، یار من دی، لیک با غنج و دلال

عشق را گر، جان آگه قلب هشیاریت هست

زلف دارم چون عبیر و چهره، چون مهر منیر

با عبیر و با منیرت، گر سر و کاریت هست

گفتمش، من برخی آن زلف و رویم گر تو را،

از دل من ننگ و از دیدار من، عاریت هست

می بباید داد، عزّ و جاه و عقل و دین و دل

ای که در دل همچو افسر، شوق دیداریت هست

شمارهٔ ۶۳

بی زلف تو، چون قرار ما نیست،

جز شام به روزگار ما نیست

چون زلف تو، در رخت، فروغی،

با بخت سیاه، کار ما نیست

تن پروری و خودی ستودن،

در عشق بتان، شعار ما نیست

شب نیست، که آفتاب تابان،

همخوابه زلف یار ما نیست

دل پیش تو و عنان شوقش،

دانی که به اختیار ما نیست

بردم دل و جان، نثار رویش

گفتا: دل و جان نثار ما نیست

یک صید ضعیف تر ز افسر،

در حلقه شهسوار ما نیست

شمارهٔ ۶۴

زآن چشم پرخمار و از آن لعل می پرست،

بی نشئه در خمارک و بی جام باده، مست

هم پای عقل و هم پر مرغ شکیب را،

با سنگ عشق و دشنه حسرت، شکست و بست

رستم، یکی کمان غمم را نمی کشد،

زآن دم که تیر عشق تو در سینه ام نشست

بهر نثار خاک قدومت، دلم دو نیم

نیمی مرا به سینه و نیمی دگر به دست

عشقت فکنده عقده دیگر به کار دل

هر عقده ای که ناخن عقل از دلم گسست

هر صید را امید رهایی بود ز بند،

صیدی که در کمند تو آمد دگر نجست

افسر، که رستگار بد از قید عمر و وزید

از دام زلف و از شکن دلبران نرست

شمارهٔ ۶۵

تا شدم شیفته زلف تو آرامم نیست

همچو آغاز غمت شادی انجامم نیست

دلم آن گونه به دام تو هوس کرد که هیچ،

حلقه ای خوبتر از حلقه اندامم نیست

من که در آتش سودای غمت پخته شدم،

هیچ در بوسه آن لب طمع خامم نیست

هوس خلوت خاصت، به چه امید و چه حدّ

من که ره در گذر بارگه عامم نیست

به دو زلفت، که شبی روز نکردم هرگز

که نه امروز از آن زلف دوتا شامم نیست

ناله ام زار و دلم کاسه خون است، دگر

هوس مطرب و ساقی، طلب جامم نیست

تیر مژگان تو، کام دل هر ناکام است

حیف، کان تیر نصیب دل ناکامم نیست

با صبا، شرح پریشانی خود گویم از آنک،

سوی آن نافه گشا، زهره پیغامم نیست

دست توفیق چو بگرفت عنانم، افسر

تو مپندار که یکران سخن رامم نیست

شمارهٔ ۶۶

شمشیر تو چشمه حیات است

زنجیر تو حلقه نجات است

گیسوی دراز تاب دارت

سر رشته عمر ممکنات است

هر عقده از آن سیاه ساحر

حلاّل تمام مشکلات است

ما را ز چه تلخ کام دارد،

لعل تو که معدن نبات است

صبر من و وعده تو در عشق

افسوس، که هر دو بی ثبات است

ای آن که نظر به مات نبود

جان از نظر رخ تو مات است

رخساره دلربایش افسر،

مرآت جهان نمای ذات است

شمارهٔ ۶۷

زلف، در آتش روی تو، چو در تاب شود

دل و جانم، بدل آتش و سیماب شود

تیر مژگان تو، هر لحظه که پرتاب آید،

دل حسرت زده ماست، که بی تاب شود

هندوی خال تو، تا قتل مسلمان نکند،

فتنه ای نیست، که یک مرتبه در خواب شود

ترک چشم تو، از این گونه، اگر تیر زند،

ترسم آن سخت کمان، نایب سهراب شود

غنچه لعل تو، تا خون دل ما نخورد،

از می ناب مپندار که سیراب شود

جان آلوده کنم پاک، که شاید روزی،

به سراپرده مهر تو، شرفیاب شود

بسکه با سیب زنخدان توام، میل قوی است،

ترسم آن میوه نوآمده، کمیاب شود

وه که آخر کندم خانه طاقت ویران،

قطره های مژه مگذار، که سیلاب شود

آنقدر در غم آن دوست بگریم که ز خون،

افسرا، اشک رخم، رشک می ناب شود

شمارهٔ ۶۸

باز باد سحری بوی خوش یار آورد

کاروان ختنی مشک به خروار آورد

آنچنان در طرب آورده هوا زاهد را

که بر پیر مغان سبحه و دستار آورد

دوش پیک سحری با سر زلفش، گل‌ها

از دل خون شده عاشق غمخوار آورد

تا بهار است به گلشن گل بی خارش باد،

آن که در انجمن ما، گل بی خار آورد

باغبانا، چو سهی قامت ما، در بستان،

هیچ دیدی که صنوبر دل و جان بار آورد؟

عارض آیینه از شرم رخت پر زنگار

تا نگویی تو که این آینه زنگار آورد

دل به چین سر زلف تو به عمدا آویخت

خویش را طعمه صفت در دهن مار آورد

از تهور دل ما در صف مژگان تو تاخت

با سپاه عجبی طاقت پیکار آورد

افسرا، طلعت یار از رخ زردت افروخت

زعفران بین که چه سان عارض گلنار آورد

شمارهٔ ۶۹

زنده آن را نتوان گفت که جانی دارد

ای خوش آن دل، که چو ما جان جهانی دارد

گنج ها می طلبد دوست ز ویرانه دل

به من راه نشین طرفه گمانی دارد

سود ما مردن در عشق و زبان، هستی ماست

عاشقی بین، که چه خوش سود و زیانی دارد

گر چو پروانه دل ماست، غزل خوان از چیست؟

ور بود شمع چرا سوز نهانی دارد؟

نکته ها هست بهر زمزمه در هر شاخی

نبود بلبل مست آن که فغانی دارد

رفت جانان و برفت از تن ما تاب و توان

جان ما بین که عجب تاب و توانی دارد

تلخ می گوید و شیرینیم از حد ببرد

طرفه شکر لب ما، نوش دهانی دارد

شمارهٔ ۷۰

آن که در بزم نه ساقی و نه جامی دارد

نیست بی عیش ولی عیش حرامی دارد

آن که می، نوشد از آن لعل لب ساقی ما،

نوش بادش که عجب شرب مدامی دارد

باد می آید و چون می زدگان عربده جوست

می نماید که ز معشوق پیامی دارد

گو بهار است که از خانه به بستان نرود

هرکه در خانه چنین سرو خرامی دارد

غیر در جوش و خروش آمد و ما خاموشیم

آتش عشق بتان پخته و خامی دارد

زلف را حلقه کن و خال نمایان، که دگر

مرغ جانم هوس دانه و دامی دارد

ای بسا بنده که شایسته فرمان نبود

خواجه آن نیست که در خانه غلامی دارد

غیر اگر راه به پیرامن او برد چه غم،

خلوت خاص بتان شارع عامی دارد

لطف دلدار بود شامل افسر، ورنه،

خصم بر کینه او سعی تمامی دارد

شمارهٔ ۷۱

ای خوش آن دیده، که از اشک نگاری دارد

خوش تر آن دیده، که با روی تو کاری دارد

هر نفس می شود آشفته ز بیداد نسیم،

دل، که در چنبر زلف تو قراری دارد

روی و موی تو بود روز و شب مشتاقان

عالم عشق، عجب لیل و نهاری دارد

غالب آن است که تسخیر کند هفت اقلیم

هر غلامی که چنین شاه سواری دارد

دل اسیر است در آن زلف، نکو دارش از آنک،

هر اسیری سر و سامان و دیاری دارد

نشود تا نبری رنج فراق از پی وصل

چیدن گل، به چمن زحمت خاری دارد

با وجودت چه کنم، گر نکشم جور رقیب

نشئه باده ز پی رنج خماری دارد

من اگر عاشق روی تو شدم، خرده مگیر

شمع و پروانه و گل نیز هزاری دارد

هرکه او شاهد مستانه ما دید بگفت

افسر بی سر و پا طرفه نگاری دارد

شمارهٔ ۷۲

از درم باز کی آن دلبر طناز آید

عمر بگذشته ندیده است کسی باز آید

باز می دوزمش از سوزن صبر و نخ تاب،

تیر مژگانت اگر پرد در راز آمد

سوخت در آتش غیرت دل خونم، که چرا،

لب جام است که با لعل تو دمساز آید

مالک حسن است که زآن مرحله در کشور عشق

ار نیاریش دو صد قافله ناز آید

دل به زلف تو بسی هست ولی سوخته نیست

این دل ماست در آن حلقه که ممتاز آید

گر تو با زمزمه بر خاک من آری گذری،

ز استخوانم به لحد همچو نی‌ آواز آید

مرغ جانم به کمان خانه ابروت نشست

نیک دارش تو، مبادا، که به پرواز آید

شمارهٔ ۷۳

آن گروهی که ز جان و دل ما خوب‌ترند

آن گروهند که پرورده خون جگرند

شوخ چشمند و سیه طرّه و سیمین اندام

بلکه با طلعت خورشید نظیر قمرند

گرچه سنگین دل و پیمان شکن و عهد گسل

سرو رفتار و صنوبر قد و طوبی ثمرند

حور کردار و پری پیکر و شکر گفتار

حیف و صد حیف، که عاشق کش و بیدادگرند

مهوشان شه منش و با گهر و نازک طبع

عاشقان مفلس و دیوانه و بی پا و سرند

دانه هایی که من از دیده به دامان دارم

در غم سیمبران حسرت لعل و گهرند

محنت عشق و غم فرقت یاران عزیز،

همچو روز و شب ما غمزدگان در گذرند

ای خوش آنان که ز شوق قد سرو و رخ گل،

در مقامات غزل همدم مرغ سحرند

افسرا، در غم دلدار، ز ما صبر مجوی

عاشقانی که صبورند گروهی دگرند

شمارهٔ ۷۴

این نکویان که سهی قامت و سیمین بدنند

رفته در پیرهنی چون چمن یاسمنند

بلبلانند که نالان گل سرخ بهار

دوستانند که دستان گل انجمنند

زنده دل، هیچ نخوابیده که در فصل بهار،

مردگانند که آغشه خاک و کفنند

در گلستان تو ای شکر شیرین حرکات

طوطیانند که خوش منطق و شکر شکنند

چه نباتی تو، که تا در سخنم نام تو رفت

بلبلان شیفته منطق شیرین منند

عاشقان رخ تو، با غم هجرت در باغ،

همچو افسر، همگی ساکن بیت‌الحزنند

شمارهٔ ۷۵

وه که اگر پیام ما، صبحدمی صبا برد

جانب آشنای ما، قصه آشنا برد

خوب و خوش است و جان فزا، صبح که قاصد صبا

بر در آشنای ما، عرض سلام ما برد

روی تو نور چشم من، برد و فزود حیرتم

بدر منیر، کی طمع، بر شفق سها برد

هم تو به تیرش ار زنی، این دل خفته به خون

از تو که قاتل منی، پیش که ماجرا برد؟

خود تو بگو که همچو من، تیر به دل کشیده ای

این دل پاره پاره را، پیش که و کجا برد؟

چند ملاحتش کنی، آنکه فدایی تو شد،

سینه ز نیش تیر تو، جای دگر چرا برد؟

عارض و لعل و طره ات، هرسه گرفته یک وطن

این دل درد پرورم، بار جدا جدا برد

زلف تو روزگار من، کرد چو خویشتن سیه

بنگر ازآن سیاه وش، این دل ما چها برد

شمارهٔ ۷۶

تو را با لعل خندان آفریدند

مرا با چشم گریان آفریدند

تو را آن زلف و رخ دادند و ما را،

پس آن گه، کفر و ایمان آفریدند

چنان از صنع چشمت مست گشتند،

که زلفت را پریشان آفریدند

درآن آشفته سامانی، چو زلفت،

مرا آشفته سامان آفریدند

چو جسم نازکت را نقش بستند،

ز عکس نقش او جان آفریدند

اگر حیران ابرویت نبودند،

مرا بهر چه حیران آفریدند

دلم را ترکش پیکان ستودند،

پس آن پیکان مژگان آفریدند

بدخش طلعت و لعل تو دیدند،

که لعل اندر بدخشان آفریدند

اگر دادند ما را درد، افسر

لبان یار درمان آفریدند

شمارهٔ ۷۷

روی پاک تو، در آیینه ادراک افتاد

که ز آلودگی، آیینه ما پاک افتاد

ای کمان ابروی،‌از این عیش نگنجم در پوست

که گذر، تیر تو را، بر جگر چاک افتاد

حاصل عمر من، ار سوخته عشقت، چه عجب

آتشی بود که در خرمن خاشاک افتاد

دل سپردم به دو مار سر زلفت، روزی

تا مرا کار بدان دولت ضحّاک افتاد

راستی، سرو سهی در نظرم خار بن است

تا مرا دیده بدان قامت چالاک افتاد

دین و دل دادم و اول قدمم پیش نرفت

راه عشق است که این گونه خطرناک افتاد

می اگر لعل مروّق شد و یاقوت روان

قطره خون دل ماس که در تاک افتاد

روی دلدار، که گلزار ارم بود، افسر

همچو آتش شد و بر جان شررناک افتاد

شمارهٔ ۷۸

نه به دستگاه شهنشهی، نه به خوبیت ضرری رسد

که ز ترک چشم ستمگرت، نگهی به خونجگری رسد

چه که هم تو زخمی و مرهمی، به وجود محتضرم همی،

چه خوش است زآمدنت دمی، خبری به محتضری رسد

صنما، مها، چه نکو بود، که محبت از دو طرف کشد

ز من آه بوالعجبی رود، ز تو پیک ناموری رسد

دل و جان و سر به طبق نهم، که نثار مقدمش آورم

ز قدوم قاصد محترم، ز تو گر به من خبری رسد

تو که شعله خوی و ستمگری، به دو رُخ، دو خرمن آذری

ز چه غم خوری، که به خرمنی، ز نگاه تو شرری رسد

بشنو ز افسر مبتلا، برسان سلام و نیاز ما

به مقیم درگهش ای صبا، گذرت اگر سحری رسد

به خدنگ غمزه‌ات ای جوان، همه جان و تن سپرم از آن

که به پیکر من خسته جان، نه به سینه دگری رسد

شمارهٔ ۷۹

با صبا نفحه جان از بر جانان آید

هر نفس ز آمدنش در تن ما جان آید

آن که ننشست و به اکراه برفت، اینک باز،

فرش راه طلبش، دیده یاران آید

مدعی قالب بی جان شده، کان جان جهان،

سوی ما مست و غزل خوان و خرامان آید

زهره نظاره کنان است که در مجلس انس،

دف زنان، رقص کنان، یار غزل خوان آید

مگر آن روح روان رفته به بستان کامروز،

بوی جان هر نفس از جانب بستان آید

یار پیمان شکنم نیست مگر مایه عمر،

عمر باز آید اگر بر سر پیمان آید

داغ هجر تو نه داغی، که پذیرد مرهم،

درد عشق تو، نه دردی که به درمان آید

افسرا، خاطر مجموع از این حلقه مجوی،

خاصه این لحظه، که با زلف پریشان آید

شمارهٔ ۸۰

هیچ گلستان، به روی یار نماند

صفحه مانی بدان نگار نماند

بی گل روی توام بهار خزان شد

جای خزان است اگر بهار نماند

گر ببرد باد بوی عنبر زلفت،

نافه به چین، مشک در تتار نماند

آینه رویت ار غبار پذیرد

در صف عشاق جز غبار نماند

گر قمر رخ، قرین عقرب زلفت،

گردد، امانم به روزگار نماند

شمارهٔ ۸۱

این خون عاشق است همانا به جام شد

ور نه به شرع پاک نبی، می حرام شد

گو باش دور چرخ به کام رقیب ما،

ما را که دور ساقی مجلس به کام شد

رسوای عشق را چه تفاوت نشاط و غم

گر نام خاص آمد و گر ننگ عام شد

از پختگان عشق بپرس آتش فراق

ای آن که در خیال تو سودای خام شد

ای باغبان صلای گلستان چه می زنی

این مرغ را که خانه به دیوار بام شد

یابد چگونه لذت پرواز بوستان،

مرغی که آشیانه او کنج دام شد؟

شمارهٔ ۸۲

عاشق نتوان گفت که در بند نباشد

در بند گرفتاری، خرسند نباشد

در عشق به مایی و منی یار نگردد

در بند خودی در غم دلبند نباشد

تا چند فریبم دهی ای دوست که شکر،

شیرین بود آنجا که شکرخند نباشد

در زلف پریشان تو دل ها همه جمعند

ما راست دلی شیفته، مپسند نباشد

گفتی نکشد هیچ تنی پیکر الوند

ما را غم عشقت، کم از الوند نباشد

با آن لب شیرین دو سه دشنام بیامیز

هرچند بود تلخ، کم از قند نباشد

هرگز نبرم شکوه دلدار به اغیار

افسر، گله از یار خوشایند نباشد

شمارهٔ ۸۳

به هر محفل که شمعی زآتش پروانه می‌سوزد

ز حسرت بس دل دیوانه و فرزانه می‌سوزد

شب هجران خیالش زد چنان بر خرمنم آتش

که برق شعله‌ام هم شمع و هم پروانه می‌سوزد

در این ویرانه آن دیوانه آتش‌نهادم من،

که هرشب از شرار ناله‌ام ویرانه می‌سوزد

چنانم از جگر آتش برون آید که بر ساغر

نهم گر لعل لب، هم باده هم پیمانه می‌سوزد

خیالت بر من دیوانه، در ویرانه برق‌آسا

شراری زد که هم ویرانه هم دیوانه می‌سوزد

شدم در بزم هر آتش‌پرست افسانه عشقت

چو خرمن پیکرم از برق آن افسانه می‌سوزد

نه من پروانه‌سان هردم زنم آتش به بال و پر

که از سودای عشقت شمع در کاشانه می‌سوزد

چنان از عشق سوزد افسرا، جانانه‌ام پیکر

که پنداری تو برق آشنا بیگانه می‌سوزد

شمارهٔ ۸۴

آنچه در مدرسه آموختم ایامی چند

دوش در میکده دادم عوض جامی چند

بوالهوس خویشتن از حلقه عشاق تو خواند

ننگ را بین، که در آمیخته با نامی چند

زلف هندوت به دل های مسلمان آویخت

کفر بنگر که قرین گشته به اسلامی چند

سنگ بر من مزن، آیینه بر غیر بنه

بعد از این جای من و کنگره بامی چند

شمارهٔ ۸۵

مرغ دل ما در قفست دانه ندارد

ور ز آن که رها می کنیش خانه ندارد

دیوانه شدم بس که به ویرانه نشستم

ای خوش به دیار تو که ویرانه ندارد

ناصح مکن افسوس و مزن راه من از عشق

سودا زده غم سر افسانه ندارد

عشاق تو در غم همه یارند و موافق

بزمی بود این بزم که بیگانه ندارد

سر در خم می برده فرو ساقی مستان

این باده، مگر جرعه و پیمانه ندارد

گر چنگ زند مطرب و گر عود که بی عشق،

سازش همه یک نغمه مستانه ندارد

با طایر آزاد بگویید که افسر،

در دامگه عشق بتان دانه ندارد

شمارهٔ ۸۶

زلف سیه منه که حجاب قمر شود

مپسند روزگارم از این تیره تر شود

آیینه روی من، مشو ایمن که سوی توست

آهم، که هم عنان نسیم سحر شود

غافل مشو ز آتش پنهانی دلم،

مپسند پای تا سرم از گریه تر شود

سیلی است سیل اشک که از هجر لعل یار،

هرچند خون شود جگر، این بیشتر شود

پیداست کز غم لب یاقوت فام توست

لخت دلم که رنگ به خون جگر شود

ویرانه دلم که بود جای گنج مهر،

ز این بیشتر مخواه که زیر و زبر شود

کوته نظر، نظر ز تو بر دیگری کند

حاشا که دیده جز به رخت دیده‌ور شود

ای نور دیده دیده به غیرت درآورم

گر دیده باز بر رخ یاری دگر شود

افسر حدیث عشق تو و محنت فراق

مشکل فسانه ای است مبادا سمر شود

شمارهٔ ۸۷

عقرب سر زلفت، با قمر قرین باشد

تا قمر به عقرب هست، روز ما چنین باشد

خوشه‌های زلفینت، گرد خرمن عارض

وه به گرد این خرمن، تا که خوشه‌چین باشد

هندوی سر زلفت، با دلم مدارا کرد

مفتی ولایت دان، دزد اگر امین باشد

کفر و دین عاشق چیست، زلف و چهره دلبر

گو بیا که پیش ماست، هرچه کفر و دین باشد

نوبت مددکاری است،‌ همتی نما ای بخت

کآسمان به قصد ما، سخت در کمین باشد

با چنین قوی خصمی، پنجه کی توان انداخت

چاره چون مدارا هست، صرفه اندر این باشد

افسر، ار نیارد داد دل به دست هر شوخی

کی ز جور این و آن، خاطرش حزین باشد

شمارهٔ ۸۸

حاجتم از روی خوبان، جز تماشایی نباشد

ور میسر گرددم، دیگر تمنایی نباشد

در دلم جز مهر رخسار بتان، چیزی نگنجد

در سرم جز عشق خوبان، شور و سودایی نباشد

باده رنگین ننوشم، کام از ساغر نگیرم

تا به پهلویم، نگار باده پیمایی نباشد

گر پری رویی نباشد، همرهم در باغ و صحرا

خوش به چشمم بی رخ او، باغ و صحرایی نباشد

گل به چشمم خار آید، سبزه همچون نوک نشتر

گر به گرد سبزه و گل، ماه سیمایی نباشد

طرف بستان را نشاید بی نکو رویان تفرج

سایه سروی مجو، تا سرو بالایی نباشد

افسرا، گر خود دلی داری و دلداری نداری

نام دل بر وی منه، کمتر ز خارایی نباشد

شمارهٔ ۸۹

زین شعله که رخسار تو افروخته دارد

پروانه صفت خرمن ما سوخته دارد

شه رسم صف آرایی و لشکر شکنی را

از طرّه مژگان تو آموخته دارد

گنج رخ تو قسمت مار سر زلف است

من مفلس و او سیم و زر اندوخته دارد

هی چاک زنم پیرهن کهنه غم را

هی دست فراق تو ز نو دوخته دارد

دیبای رخت راست خریدار، که افسر

کالای دل و جان همه بفروخته دارد

شمارهٔ ۹۰

خط تو هاله‌صفت، ماه در میان دارد

مه تو جای بر اوج سپهر جان دارد

ز چشمکان تو پیداست ای صنم، بر خلق

که فتنه های غریب آخرالزمان دارد

ز بس که با سر زلفت گرفته خو، دل من

دل من و سر زلف تو یک نشان دارد

به تنگ عیشی خود راضیم که این احوال

بسی شباهت با نقش آن دهان دارد

مرا از این تن کاهیده خاطری شاد است

که نسبتی همه با موی آن میان دارد

شمارهٔ ۹۱

غمی دارم به دل مدغم که در عالم نمی‌گنجد

دلی دارم به غم توأم که در آدم نمی‌گنجد

ز مرهم‌ها، جراحت‌ها، پذیرند التیام آخر

مرا جان‌سوز زخمی، کاندر او مرهم نمی‌گنجد

الهی ای غم دلبر، فزون گردی به دل گرچه،

مرا هرگز ز دلتنگی به دل جز غم نمی‌گنجد

دهانت قطره و در سینه‌ام دل، لجه‌ای پرخون

عجب دارم چرا کان قطره اندر یم نمی‌گنجد

به دریا کی توانم داد جا سیل سرشکم را

بوّد پیدا بر دانا، که یم در یم نمی‌گنجد

برون افتاد افسر، طفل فکر بکرت از پرده

که عیسی تا ابد در دامن مریم نمی‌گنجد

شمارهٔ ۹۲

زین سان که آن پیمان‌گسل، آغاز دستان می‌کند

آخر به خون دوستان، آلوده دستان می‌کند

هی خم به گیسو می‌دهد، هی چین به ابرو می‌نهد

هی دل به یغما می‌برد، هی غارت جان می‌کند

از چین زلف چون زره، آن دم که بگشاید گره

شکل هزاران دایره، بر مه نمایان می‌کند

از نیروی سرپنجه‌اش، دل‌ها سراسر رنجه‌اش

ویژه دلم، کآشفته‌اش از زلف پیچان می‌کند

با آن که دل شد زآن او، سر سود بر فرمان او

با وی کند مژگان او، کاری که پیکان می‌کند

وه کز غرور دلبری وز غایت افسونگری

سرداری و سرلشکری با زلف و مژگان می‌کند

شمارهٔ ۹۳

وقت شد کاسکندر گل لشکر آرایی کند

لشکر گل را خدیو باغ دارایی کند

باغ را دست صبا، عنبر نهد در آستین

راغ را جیب هوا، مشکین ز بویایی کند

خفتگان بوستان را باد بیداری دهد

تشنگان گلستان را، ابر سقایی کند

غنچه از میزان یاقوتی زر لعلی کشد

لاله از مکیال لعلی، سیم پیمایی کند

از نسیم کاکل گل صبح مشک افشان شود

زلف سنبل از شمیم شب سمن سایی کند

دست لاله موسی آسا، آتش طور آورد

طفل سوسن عیسی آیین میل گویایی کند

نرگس اندر مسند رز، بزم شاهی گسترد

غنچه بر فرش زمرّد باده پیمایی کند

ابر گوهربار گردد، باد عنبربو شود

خاک نسرین خیز آید، گل سمن سایی کند

آفتاب غنچه سر از مشرق گلبن زند

نرگس آن خورشید را چون ذره حربائی کند

گل کند در دامن گلچین به جان عندلیب،

آنچه با دلدادگان دلدار هر جایی کند

شمارهٔ ۹۴

ماه من از شرم بر خورشید اختر پرورد

سرو من بر رخ ز مشکین طرّه عنبر پرورد

قد برافرازد به بزم، آنگه برافروزد جمال

ماه نخشب را فراز سرو کشمر پرورد

آن دو زلف عنبرین پرورده رخسار اوست

لاله حمرا چه نیکو سنبل تر پرورد

این همه سروی که پرورده است چون قدش نبود

باغبان گر راست گوید سرو دیگر پرورد

جان ما را می تواند پرورد از بوسه ای

آن که اندر جنتِ رخ آب کوثر پرورد

ای که گفتی جز صدف گوهر نپرورده است هیچ

ماه من در حقه یاقوت گوهر پرورد

پیکر من زرد گشت از آتش رخسار او

نیست عیب آفتاب ار معدن زر پرورد

شمارهٔ ۹۵

خوبان که در آیینه رخ خود نگرانند

دانند که عشاق چه صاحبنظرانند

در کوی محبّت چه عجب مرحله سنجند

در بحر حقیقت چه گرامی گهرانند

کاش آن مه خورشید نشان چهره نمودی

کاین خاک نشینان به رهش منتظرانند

تنها نه منم از پی او بی خبر از خویش

برّی است که تن ها ز پیش بی خبرانند

نی جامه که بر تن به عوض دست بدرند

آنجا که مجانین غمت جامه درانند

غوغای خلایق همه دانی سبب از چیست

بر عشق من و حُسن تو افسوس خورانند

دی افسرش از گفته سعدی همه دم گفت

«شوخی مکن ای دوست که صاحبنظرانند»

شمارهٔ ۹۶

مرا ز دست تو دانی،‌ چها بسر گذرد

چها به من، ز تو ای شوخ سیمبر گذرد

گذشت روز وصال تو و همی شادم

که شام هجر تواش، نیز بر اثر گذرد

بجز دو سنبل مشکین فراز نخل قدت

که دیده مشک تر، از سرو کاشمر گذرد

به شام هجر تو، بس شعله ها که زآه دلم

شهاب وار، ز خاور به باختر گذرد

شمارهٔ ۹۷

شبی به شوخیم، آن ترک سیمتن بکشد

مرا چو شمع سحرگه در انجمن بکشد

چگونه طاقت گفت و شنیدمی آرم

از آن دو لب، که مرا ذوق یک سخن بکشد

ز بس که گشتم و چهرش عیان نگشت مرا

خیال آن کمر و فکر آن دهن بکشد

روا مدار، چو من عندلیب نغمه سرای

شبی به گلشنم، آن زلف چو زغن بکشد

چگونه بوسه توانم زدن به پیرهنش

مرا که یک نفس، آن بوی پیرهن بکشد

مرا وطن سر زلف تو بود و دور شدم

جدا ز زلف توام حسرت وطن بکشد

میسر است که با تیغ ابروان بکشی

مخواه تا دگری در چه ذقن بکشد

شمارهٔ ۹۸

از جان بگسل، صحبت جانانه به دست آر

بشکن صدف و گوهر یکدانه به دست آر

معموری تن چیست، به ویرانی آن کوش

صد گنج از آن گوشه ویرانه به دست آر

در راه وفا، شمع صفت ز اشک دمادم

آبی ز پی آتش پروانه به دست آر

گرد کره خاک چه پویی چو سکندر

آب خضر از چشمه پیمانه به دست آر

آن آب که بر باد دهد آتش جهلت،

از خاک نشین در میخانه به دست آر

دردید کش آن بزم به جان گر دهدت جام

جان می‌ده و یک جرعه حریفانه به دست آر

هشیاری جاوید گرت هست تمنی،

یک ساغر از آن باده مستانه به دست آر

سرّ صفت عشق مگو در بر عاقل

بی‌پا و سری چون من دیوانه به دست آر

گر کحل حقیقت طلبد مردم چشمت،

خاک قدم مردم فرزانه به دست آر

آسودگی خلق بود غافلی از حق

از خلق ببر، گوشه کاشانه به دست آر

تو همچو من، از اهل حقیقت نیی افسر

تحقیق بهل، قصه و افسانه به دست آر

شمارهٔ ۹۹

تهی شد کاسه از می، کیسه از زر

نه ساقی مهربان با من، نه دلبر

اگر با ما خوشی این جان و این دل

می و زر گر بخواهی جای دیگر

بنام ایزد، مرا در خانه باشد،

بتی یاقوت لب، خورشید منظر

ز یاقوتش عیان لعل مصفّا

به خورشیدش نهان ماه منور

شمارهٔ ۱۰۰

ما را، ز دل، اندر غم دلبر، گله بسیار

دل را گله از ما که کند حوصله بسیار

پوئیم به سر در سفر عشق تو ره را،

پای دل ما کرده اگر آبله بسیار

یوسف نرود در بر یعقوب وگرنه،

از مصر به کنعان گذرد قافله بسیار

شغلی نبود خوب تر از عشق دلارام

ورنه بود از بهر دلم مشغله بسیار

درمان غم عشق بود صبر و هم از صبر

تا مرحله عشق بود فاصله بسیار

در عشق بدان پایه شدم شهره که در شهر

هر شب بود از آه دلم مشعله بسیار

ای زلف چه داری که غزالان ختایی

هم گردن شیرند در این سلسله بسیار

خوب است به دفتر سخن دوست وگرنه،

در مدرسه باشد ورق باطله بسیار

نبود عجبی گر دل صد پاره افسر،

با ناوک عشق تو کند حوصله بسیار

شمارهٔ ۱۰۱

نظاره کردی بر کشتنم، نظاره دیگر

اشاره ای که شوم زنده از اشاره دیگر

بجز دلم که پس از خون شدن ز دیده برآمد

رفو شد از مژه، دل های پاره پاره دیگر

نداشت یکسر مو جای خالی آن صف مژگان

دریغ دل که نیاویخت بر قناره دیگر

به غیر آن که بدست غم تو جان بسپارم

نماند بر من بیچاره راه چاره دیگر

در این سحرگه ما را ستاره سوخته عشقت

مگر ز چرخ دگر بردمد ستاره دیگر

به سنگ، آتش آهم گرفت و در تو نگیرد

که سخت همچو دلت نیست سنگ خاره دیگر

اشاره ای شده افسر، ز دوست در پی قتلت

سپار جان که شود باز هم اشاره دیگر

شمارهٔ ۱۰۲

کیست آن سرو صنوبر قد طوبی رفتار

شکرین خنده و نوشین لب و شیرین گفتار

آمده بر سر ره تا چه کند با من مست

چشم مستش که بوّد آفت جان هوشیار

تار هر موی که در دست صبا داد شکست

هر شکن از شکنش رونق بازار تتار

چه بهاری تو که تا پرده ز رویت شده دور

راغ و باغ تو شده شیفته مانند هزار

هیچ دانی که چرا ابر بگرید بر گل

این گهرهاست که بر روی تو آورده بهار

هر که را می نگرم بسته فتراک تو هست

هست صیدی که در این دشت نکردی تو شکار؟

شمارهٔ ۱۰۳

ای ز شرم عارضت در کاستن جرم قمر

وز عقیق لعل تو، لعل بدخشان خون جگر

مشک تاتاری که این سان منتشر شد در جهان

از عبیر زلف تو باد صبا دادش خبر

هم حکایت می کند روی تو را بستان و گل

هم روایت می کند بانگ مرا مرغ سحر

تا چه خواهد بود حال سینه های چون حریر

تیر مژگانت که کرد از گنبد گردون گذر

گر نیازی آورم روزی بگو دشنام تلخ

طوطیان را باید از منطق چکد شهد و شکر

تاکیم رنجور خواهی، گر کشی زودم بکش

خون عاشق باشد اندر مذهب خوبان هدر

شمارهٔ ۱۰۴

ای ز ماه طلعتت خورشید تابان شرمسار

وز عبیر طرّه ات مشک تتاری یادگار

چیست شهد جان مشتاق، آن دو لعل شکرین

چیست تار عمر عاشق، آن دو زلف تابدار

صبح و شام از ساحت گیتی گریزد در عدم

پرده برداری اگر روزی از آن زلف و عذار

چیست پنهان در کمانت، ای کمان ابرو که صید

می خورد تیر تو را چون سبزه اندر مرغزار

خون گره در ناف آهوی ختایی شد زرشک

تا به صحرای ختا، بردت صبا بویی ز تار

خواهمت روزی چو جان اندر کنار خویشتن،

همچو بادام دو مغز اندر یکی جلد استوار

نار در مار آوری پنهان ز هر آئین و کیش

مار بر نار افکنی پیدا ز هر رسم و شعار

در بهار ار نغمه سنج آمد هزار اندر چمن

افسر، اندر گلشن تو نغمه‌ها زد چون هزار

شمارهٔ ۱۰۵

بسته بر قتل من آن ترک جفا پیشه کمر

ابروان کرده حسام و مژّگان را خنجر

دل ما در صف مژگانش، شبی یک تنه تاخت

چون نیارست ستیز آورد انداخت سپر

بر نثار دُر دندان و عقیق لب او،

از دلم دیده فرو ریخت عقیقین گوهر

نبرد شیفتگی راه به غم خانه دل

نشود شیفته، گر زلف تو از باد سحر

در خم زلف دلم آرزوی لعل تو کرد

طلبد آب حیات از ظلمات اسکندر

شمارهٔ ۱۰۶

ای که صد دل به یکی حلقه زلفت زنجیر

گر بود شیر، کند آهوی چشمت نخجیر

هر کجا ماه رخی، مهر تواش داده فروغ

هر کجا شیردلی، عشق تواش کرده اسیر

تو به قد نازی و او را همه قامت زیبا

بید مجنون نکند جلوه سرو کشمیر

جعد پنهان کن و بنگر به رخش زلف سیاه

دود انگشت نبخشد اثر مشک و عبیر

ابرویش بنگر و مژگان بفکن بر ابرو

ای کمان دار مزن تیر، بترس از شمشیر

نیستی رستم دستان، بهراس از سهراب

نیستت زهره شیرانه، بپرهیز از شیر

به دو زلفش که اگر خاطرش آشفته شود

می کشم یک شب از آتشکده سینه صفیر

خرمن ماه تو آتش زنم از شعله آه

که شود آینه خاکسترت ای مهر منیر

به دعا کشور حسن تو کنم زیر و زبر

که نماند اثرت هیچ ز اکلیل و سریر

پند افسر بشنو، نیک به دست آرش دل

ای که پولاد من از پنجه حسن تو خمیر

شمارهٔ ۱۰۷

ای پناه هر فقیر و هر اسیر

من ز پا افتاده‌ام دستم بگیر

نه همین زنجیر ما زلف تو شد

هر خمش زندان جان صد اسیر

از دو زلفت روزگارم چون شب است

وز دو لعلت ارغوانم چون زریر

چون رخت ماهی ندیده تاکنون

چشم عالم بین مام چرخ پیر

جستجوی دل ز زلفت می کنم

من نه تنها، بلکه هر برنا و پیر

بود در زلف تو و گم شد دلم

بعد عمری جستمش از نوک تیر

گر به خاکم بگذری بعد از هلاک

چون نیم در استخوان افتد نفیر

شمارهٔ ۱۰۸

چشم بدبین فلک بادا هم از روی تو کور

از رخ پاک تو یا رب دیده ناپاک دور

خواستم در حلقه زلفت شبی منزل کنم

بست بر من خط و خال عارضت راه عبور

غافلی از رمز عشق و سرّ درد عاشقی

ای که خواهی وصل جانان با زر و بازوی زور

با فراق دوست آمد شیشه عمرم به سنگ

عاشق آن نبود که باشد با غم جانان صبور

آن که اندر سینه ما تخم حرمان کشت و رفت

باد یارب خاطرش را عیش و عمرش را سرور

آنکه زد در خرمن من آتش آز برق عتاب

همچنان می سوزم و بر من نبخشد از غرور

ای که چون پروانه از شمع تو می سوزیم ما

کاش می دیدی مرا در آتش از نزدیک و دور

شمع رویت گر شبی پرتو دهد در بزم ما،

بزم ما روشن شود چون شعله های نخل طور

زاهدان را حور و غلمان بهشتی خوش بود،

عاشقان را وصل جانان خوش‌تر از حور و قصور

شمارهٔ ۱۰۹

ای که بر ما گذری با همه کبر و غرور

غم ما شیفتگان آوردت عیش و سرور

این همه گام که از کبر گذاری به زمین

هیچ دانی که بود دیده ما فرش عبور

چه غم ار ز آن که کند، بر تو نظر کوته بین

دیده مرغ شب از دیدن مهر آمده کور

چیست وقتی که بخواهم غم عشقت دم مرگ،

چیست روزی که ببینم مه رویت شب گور

غم و شادی همه یکسان بنماید در عشق

خود تفاوت نبود با غم دل ماتم و سور

افسرا، گر ننهد پا بسرت دوست، مرنج

که سلیمان ننهد تاج شهی بر سر مور

شمارهٔ ۱۱۰

ساقی بیار باده که آمد بهار باز

شد صحن بوستان چو عذار نگار باز

ساقی به روی گل قدحی پر کن و ببخش

کو اعتبار عمر که آید بهار باز

گل در چمن چو شاهد ما لاله برفروخت

شد وقت جام باده و بوس و کنار باز

در ساحت چمن بود از جنبش نسیم

سنبل چو زلف لاله رخان بیقرار باز

عطار گرنه باد بهاری است، پس چرا،

در باغ برده طبله مشک تتار باز

ور نیست لاله شاهد هرجایی از چه رو،

افروخته به کوچه و برزن عذار باز

افسر، ز جور لاله عذاران سروقد

دارد رخی ز لاله خونین نگار باز

شمارهٔ ۱۱۱

پرورده نهان به مشک و کافور

در شهپر زاغ بیضه نور

دارد مه نو عیان به غبغب

کافور به ساتکین بلور

ماه تو که شرم روی مهر است

چشم بد آفتاب از او دور

ماهی تو و مهر کرم شب تاب

مهری تو و ماه مرغ شب کور

شمشاد تو شرم قد طوبی

رخسار تو رشک گلشن حور

با آن که ملولم ماندم از غم

جانم به امید توست مسرور

دور از لبت ای بت شکرخند

نوشم شده همچو نیش زنبور

شمارهٔ ۱۱۲

جان است اگر گرامی و عمر است اگر عزیز،

بادا نثار روی خوش و سیرت تو نیز

صبح است و باغ پرگل و بلبل ترانه سنج

تا بوستان بهشت کنی ای نگار خیز

بستان نه بلکه ساحت کیهان معطر است

تا داده ای به باد تو آن زلف عطر بیز

تا من برقصم از غم شادی فزای دوست،

مطرب تو نغمه سرکن و ساقی تو باده ریز

گر آتشم زنی چو نی اندر به بند بند،

عاشق نباشد آن که ز نار آورد گریز

از جان هزار بانگ برآید که مرحبا

گر بند بند من بشکافی به تیغ تیز

شمارهٔ ۱۱۳

در کشورم کشید سپه پادشاه باز

در مزرعم نماند اثر از گیاه باز

دور از نظر شدی تو و عمری بود که ما،

داریم دیده در طلبت فرش راه باز

ای نفس شوم شرمی از این کرده های زشت

گیرم که کردگار ببخشد گناه باز

هرچند صیقل‌ آوری افزون شود غبار

آیینه را که تیره کند دود آه باز

من بنده گریخته از درگه توام

هم بر در تو آورم اکنون گناه باز

از جهل اگرچه توبه شکستم هزار ره

نتوان طمع برید ز لطف اله باز

از کوی دوست دل نگران گر نمی رود

اندر قفا کند ز چه افسر نگاه باز؟

شمارهٔ ۱۱۴

تا هست در تن من افسرده جان نفس،

جز دیدن رخ تو نباشد مرا هوس

شب های هجر با غم عشق تو هر زمان،

هم نغمه با هزارم و هم ناله با جرس

در جلوه گاه عشق ز فرط فروتنی،

سیمرغ آشیانه کند در پر مگس

آنجا که موج خیزد شود بحر ژرف عشق

تمساح را امان نبود جز دهان خس

یک کودک ار ز عشق برآید به کارزار،

بر عقل چیره بسته شود راه پیش و پس

در سینه ام دلی است که سوزد سپندوار

در آتشی که شعله طورش یکی قبس

گلشن اگر بهشت، که بر مرغ جان ماست

بی روی دوست تنگ تر از خانه قفس

در قالب مُحبّ تو مأمن کند حیات

در حنجر عدوی تو خنجر شود نفس

شمارهٔ ۱۱۵

پروانه را ز آتش دلها خبر بپرس

سوز و گداز شمع ز آه سحر بپرس

با مدعی بگوی که از گفتگوی ما،

از لعل یار بگذر و حرفی دگر بپرس

تا مهر اوست در دل ویران من نهان،

احوال گنج از من بی پا و سر بپرس

با زلف دوست قصه بخت سیه بگو

وز لعل یار غصه خون جگر بپرس

ز احوال آب شور که چون لؤلؤ آورد

بی جستجو ز مردمک چشم تر بپرس

احوال سختی دل سنگین دلان شهر،

از ناله‌های دم به دم بی‌اثر بپرس

شرح جفا کشیدن افسر به بند عشق،

از نیک پی خجسته آن نوسفر بپرس

شمارهٔ ۱۱۶

بود بیمار چشم یار و جان من پرستارش

پرستاری که این باشد چه باشد حال بیمارش

نمی آرد کس این بیمار را تاب پرستاری

که با صد ناتوانی جان من آمد پرستارش

من آن مرغم که چشم باغبان از بهر پاس گل،

شررها می زند در آشیان هر روز صد بارش

بسی حیرانم از این باغ و از این سرو و از این گل

که آمد در نوا یکسان تذرو و بلبل و سارش

از آن ترسم که سوزد در گلستان ریشه گلبن

از این سان مرغ جانم گر شرر ریزد ز منقارش

دلم در گلشنت آن آتشین مرغ است خوش الحان

که چون پروانه سوزد بلبل از آزرم گفتارش

چنان پا می نهم از حسرت صیاد در صحرا

که چون مژگان برون آید ز چشمم ناوک خارش

چنان مرغ دلم در دام غم مستانه می‌نالد

که هر کو بشنود دیگر نخواهی دید هشیارش

دلی کز نوک تیر عشق مجروح است چون افسر

توان دانست حال زخم دل از چشم خونبارش

شمارهٔ ۱۱۷

کسی کز عشق خوبان هیچ نبود صبر و آرامش

بباید ترک سر کردن که ناکامی بود کامش

اگر عاقل بود عاشق نخواهد شد در این وادی،

ز خود بگذشتن و جان دادن است آغاز و انجامش

درآن وادی که عشق خوبرویان آتش افروزد

بود با شعله یکسان جسم و جان پخته و خامش

نمی دانم چرا شد تیره چون شب روزگار من

زخورشیدی که شمع ماه آمد مشعل بامش

شبی خورشید ما طالع شود، گر تیره بختی را

پدید آید همان دم بامداد عید در شامش

خوش آن بی خانمان رندی که در کیش نکونامان

نه جا در مجلس خاص و نه پا در شارع عامش

که می گویی که عاشق را نباشد کفر و اسلامی،

همان زلف و رخ دلدار باشد کفر و اسلامش

شمارهٔ ۱۱۸

هر آن بلبل که آمد بوستان دیدار صیادش

از آن نالد که می ترسد کند صیاد آزادش

جفاهایی که بلبل می کشد در بوستان از گل

همان دست خزان از باغبان گیرد دگر دادش

ننالد در گلستان یک نفس بلبل به کام دل،

نسازد گل اگر بی داستان باغبان شادش

ندارد پاس گلبن باغبان زآن رو که می ترسد

بسوزد شعله آهم شبی از بیخ و بنیادش

بنام ایزد سهی قدی چمان اندر چمن آمد

که دست باغبان ننشانده سروی همچو شمشادش

در این بستان غزلخوان است هم بر سرو و هم بر گل

تذرو ما که بلبل در ترنم خواند استادش

بهار آمد که گردد بوستان چون صفحه ار من

بود گل،‌ روی شیرین، بلبل شوریده فرهادش

بود مانند بلبل نکته‌سنج و بذله‌گو افسر

مگر در باغ روزی بشنود آن شوخ فریادش

شمارهٔ ۱۱۹

وه چه خوش است گلشن و باد خوش بهاریش

لاله و داغ آتشین، سنبل و بیقراریش

سرو سهی به بوستان یاد قد تو می‌کند

هر نفسی که می‌زند دم ز نوا قناریش

سنبل بی قرار تو می ببرد قرار من

تا ز نسیم بشنوم قصه بیقراریش

در چمن و در انجمن جمله بود ز عشق تو،

بلبل و بیقراریش، عاشق و دلفکاریش

از غم و شادی جهان گوشه گزیده ایم ما

گل رخ و بی وفایی اش، دلبر و غمگساریش

گر بزنی تو بر جگر، تیر هلاکم ای پسر،

زخم تو را بود سپر، سینه و زخم کاریش

دوش همی به عشوه ها، گفت بنال افسرا،

بلبل مست شد کجا زمزمه اختیاریش؟

شمارهٔ ۱۲۰

آن که قرار ما بود قصه آشنائیش

کی برسد به مهر و مه دعوی روشنائیش

این همه گفتگو عبث بر سر عمر و زید شد

خوش بود آن که بشنوم صحبت آشنائیش

هیچ از او بجز وفا، سر نزند به عهد ما

آن که به دهر قصه شد شهرت بی وفائیش

آن که جدا نمی شود نقش وی از خیال من

چند به سینه پرورم درد غم جدائیش

هیچ به او نمی رسد فتنه روزگار از آنک

کامده روزگار خود، از دل و جان فدائیش

از رمد است ایمن و از سبل است در امان

روشن اگر شود دمی دیده به روشنائیش

گو نبود میسرم شاهی هفت کشورم

کز همه چیز بهترم مرتبت گدائیش

هر که ز دوست بگسلد بسته بند غم شود

محنت بستگی بود خوب تر از رهائیش

افسر اگر نه روز و شب مدحت یار می کند

لعل ز لب چرا چکد گاهِ غزل سرائیش

شمارهٔ ۱۲۱

آتش زنم ز عشق گر این سان به جان خویش

روشن کنم چو شعله شمع استخوان خویش

گر خون دل ز دیده بریزم بدین نمط

گلشن کنم ز لاله کنار و میان خویش

گر لخت لخت شد جگر و پاره پاره دل

با مدعی نگویم راز نهان خویش

چون بحر در خروشیم و چون باده ام به جوش

مهر خموشی ار زده ام بر دهان خویش

خاموشیم بود سبب کام مدعی،

از کام بهتر آن که برآرم زبان خویش

بحریم و آتشیم، خروشان و سرکشیم

وز کف نمی دهیم در این ره توان خویش

تا آنکه یار جان و دل از ما کند قبول

افسر، گرفته بر کف دست ارمغان خویش

شمارهٔ ۱۲۲

روز هنگامه شه ما، صف مژگان سپهش

وآن خم زلف پر از حلقه، کمند و زرهش

ترک آن چشم سیاه مژه اش حاجت نیست

کار صد لشکر خونخوار کند یک نگهش

آن که از ناز نهد پای تکبر بر خاک

غافل است آن که بوّد فرق سران خاک رهش

آن که از دیده او دیده ما گشت سفید،

نور هر دیده بود مردم چشم سیهش

به قیامت نکند میل بهشت و رخ حور

هر که آغوش نگاری بود آرامگهش

غیر ترسم بر افسر هنر خویش کند

فرصت صحبت وی بار خدایا مدهش

شمارهٔ ۱۲۳

هرکه نبود گل نورسته به گلشن چو منش

واله و مست کند نغمه مرغ چمنش

یار مانند بهار آمد و می باید داد

باغبان را خبر از سنبل و سرو سمنش

چه توقع کند از بوسه لعلش گل سرخ

آن که اندر دو لب غنچه نگنجد دهنش

باغبان سرو قدش دید و نظر کرد و نبود

در چمن سرو و شکر خنده شیرین سخنش

سروش از خون دل و اشک چنان پروردم،

که بود میوه انار لب و سیب ذقنش

دلم از بهر چه آشفته و بی سامان است

گر نه باد سحر آشفته نماید وطنش؟

همچو حورا، ز پس حله و می از پس جام،

می نماید ز پس برد یمانی بدنش

شمارهٔ ۱۲۴

آن که حیرانیم افزود ز پا تا به سرش

شد چو مو پیکرم از حسرت موی کمرش

عاشق از لعل لبش یک دو سه بوسی نگرفت

تا نپرورد به لخت دل و خون جگرش

ترسم از رنج بمیرد دل و افسوس خوری

در غم عشق جدایی مپسند این قدرش

مرده دل هیچ نداند غم عشق گل و سرو

هم مگر زنده کند نغمه مرغ سحرش

تا گل گلشن ما، لاله دوری افروخت

سوخت پروانه صفت مرغ دلم بال و پرش

هر نهالی ثمری دارد و سرو قد دوست

آن نهالی است که عاشق فکنی شد ثمرش

دلم اندر خم آن زلف نهان گشت و کنون

هست عمری که نیامد نه اثر نه خبرش

شمارهٔ ۱۲۵

آن که در دیده بینای من آمد جایش

هیچ از ریختن خون نبود پروایش

کرده منقار به خون جگر خویش خضاب

طوطی از حسرت لعل لب شکرخایش

زنده چون خضر از آن نیست سکندر که نداشت

ذوق بوسیدن لعل لب روح افزایش

گفته بودند به آواز دف و نغمه چنگ،

دیده بودند به زیبایی اگر همتایش

ناز بر مشتری و فخر به ناهید کنم

بر سرم باشد اگر سایه گردون سایش

آن که فرسود مرا در غم تنهایی و رفت،

باد یارب همه‌جا شادی غم‌فرسایش

شمارهٔ ۱۲۶

بنازم خاک اقلیم سلیمان را که هر مورش،

بیارد تخت بلقیسی اگر سازند مأمورش

حدیثی را که عقل از نقل آن دیوانه شد یارب،

بدارم تا کی اندر تنگنای سینه مستورش

ندانم شاهد ما را چه شهد آمد به لب پنهان،

که می جویند خلقی نوش جان از نیش زنبورش

اگر بهرام گوری عاقبت گورت کشد در بر

زمن گر باورت نبود، چه شد بهرام و کو گورش؟

فزاید تیرگی درچشم عاشق بی رخ جانان

برافروزند اگر در محفل جان مشعل طورش

نکورویی که نقد جان شهانش دربها داده،

چسان بی زور و زر در خانه آرد عاشق عورش

نبیند آفتاب روی جانان چشم کوته‌بین

که عاجز باشد از دیدار چشم مرغ شب کورش

به شمع عارض او هرکه نزدیک است می‌سوزد

همان بهتر که افسر گاه‌گاهی بیند از دورش

شمارهٔ ۱۲۷

دارم هوای آن که روم در دیار خویش

بندم دوباره دل به سر زلف یار خویش

زین ورطه پر از خطرم تا کجا برد

دادم به دست کودک نادان مهار خویش

خلق از برای مشک به تاتار می روند

ما کرده چین زلف بتان را تتار خویش

در شهر، شهره گشت به عشق تو نام ما

کردیم زنده سیرت اصل و تبار خویش

ای تیره بخت دل سر زلف بتان مجو

مپسند تیره روز من و روزگار خویش

مردم نگارخانه مانی هوس کنند،

ما را، نگارخانه مانی، نگار خویش

ای دیده لعل کرده به دامان کجا روی

از بهر دوست برده کس این سان تتار خویش

گفتم مگر ز غصه دلدار وارهد

افسر نداشت در غم او اختیار خویش

شمارهٔ ۱۲۸

آتش زنم ز عشق گر این سان به جان خویش

روشن کنم چو شعله شمع استخوان خویش

گر خون دل ز دیده بریزم بدین نمط

گلشن کنم ز لاله کنار و میان خویش

گر لخت لخت شد جگر و پاره پاره دل

با مدعی نگویم راز نهان خویش

چون بحر در خروشم و چون باده ام به جوش

مهر خموشی ار زده ام بر دهان خویش

خاموشیم بود سبب کام مدعی،

از کام بهتر آن که برآرم زبان خویش

بحریم و آتشیم، خروشان و سرکشیم

وز کف نمی دهیم در این ره توان خویش

تا آن که یار جان و دل از ما کند قبول

افسر، گرفته بر کف دست ارمغان خویش

شمارهٔ ۱۲۹

آیم از دیر مغان سرخوش و مست و مدهوش

حلقه بندگی پیر مغانم در گوش

یک زمان مطرب ما نغمه سراید که برقص

یک طرف ساقی ما باده بریزد که بنوش

تا چرا داده به من لعل مروّق ساقی

چون خم باده حریفان همه در جوش و خروش

نشوم مست و خراب از می ناب ای ساقی

تا حریفان نکشندم چو سبو دوش به دوش

خوش تر آن است که بر باد دهیمش چو غبار،

سر ما گر نشود خشت خم باده فروش

تا چه حکم آیدم از درگه دیوان قضا،

چشم بر ساقیم و گوش به الهام سروش

شد بهار و به فغان آمده مرغان چمن،

غفلت است آن که در این فصل نشینی خاموش

عاشق آن است که بی خود کندش نغمه عشق

نه که از زمزمه مرغ سحرگه مدهوش

ساقی مجلس اگر باده از آن دست دهد

افسرا، جان و دل خویش به جامی بفروش

شمارهٔ ۱۳۰

چشمه حیوان بر ارباب هوش

چیست لب مغ بچه باده نوش

افسر و دیهیم فریدون و جم

نیست مگر خم می، می فروش

می نچشی نشئه صهبای عشق

همچو سبو گر نکشندت به دوش

دل شده چون شمع به سوز و گداز

امشبم از عشق تو مانند دوش

گوش فلک را نشوم گوش وار،

تا نکشم حلقه عشقت به گوش

افسر، اگر پخته عشقش نه ای،

چون خم می ز آتش غیرت بجوش

شمارهٔ ۱۳۱

بر دوش فکند زلف را دوش

خورشید ز شام شد زره پوش

زلفش چو شبان تار عشاق

در ماتم بخت ما سیه پوش

هنگامه صبح رستخیز است

آن شام، که گیرمش در آغوش

ما یاد تو می کنیم دایم،

ما را تو چرا کنی فراموش؟

از بهر خدا چگونه باشد،

با ناله ما، لب تو خاموش؟

از لعل لبان شکر فروشی

از ابروی خویش سرکه مفروش

شمارهٔ ۱۳۲

دوش دیدم بر در میخانه پیر می‌فروش

کرده یک یک می‌کشان آویزه حکمش به گوش

از می مینای او میخوارگان مست و خراب

زآتش صهبای او دردی کشان اندر خروش

این به آن گوید هنیألک ز من بستان قدح

آن به این گوید که در کش جام و نوشت باد نوش

گرچه ما بی خود جوانانیم لیک از لطف پیر،

ساغر اندر دست داریم و سبوی می به دوش

ما همه درجستجوی نام و او ننگش ز ما،

ما همه در گفتگوی راز و او یکسر خموش

تا چه گوید از کرامات و چه بنماید ز کشف

ما همه نسبت به او سر تا قدم چون چشم و گوش

خام را نبود خبر از پختگان درد عشق

پخته داند تا چرا از شعله خام آید به جوش

ای که در عالم ندانی حالت درد فراق

تا کیم بیهوده گویی در ره وصلش بکوش

شمارهٔ ۱۳۳

خوشا سودای عشق و روزگارش

وز آن خوش تر به جان ما شرارش

دلم در زلف او عمری اسیر است

من آشفته سامان یادگارش

توانم برد چشم ناتوانش

قرارم برد زلف بی قرارش

مسلمانان ز عشق روی خوبان

دلی دارم، ندارم اختیارش

بنام ایزد مرا باشد نگاری،

که مانی شرمسار است از نگارش

نمی دانم چه باغست این محبت

که برق آرد به جان گل شرارش

در آن وادی که عشق آید به جولان

جهان تسخیر یک چابک‌سوارش

شمارهٔ ۱۳۴

ای که تو را ز شام مو، روی دمیده چون فلق

از فلق تو خون جگر، ساغر باده شفق

از می ساغر لبت، لعل بدخش غرق خون،

وز تف حسرت رخت خرمن ماه محترق

ای گهر عقیق لب جیب و برم یمن کنی،

خون دل از دو دیده ام ریز اگر بدین نسق

مردم چشم روشنم دید بیاض روی تو

شست سواد دیده‌ام ز اشک روان خود ورق

شادی وصل عاقبت شد به فراق منتهی

وه که به رنج شد بدل، لذت عیش ماسبق

روی چو‌‌ آفتاب تو، تافته بر جهانیان

بوالهوسان چو شب پره هیچ ندیده جز عشق

مفتی شهر را بگو، منکر عاشقان مشو

ورنه به شرع ما شوی، موجب ذم و طعن و دق

قاصد یار افسرا، مژده وصل می دهد

لایق او چو نیست زر، سر بنهیم بر طبق

شمارهٔ ۱۳۵

ای ماه پریچهر مطبوع خصایل

ای سرو صنوبر قد خورشید شمایل

آن زلف چو شام تو که پرورده صبح است

بر تیرگی بخت دل ماست دلایل

پیداست که بر فرق کند خاک تحسر،

آن دست که بر گردن تو نیست حمایل

پرورده خون دل و سرچشمه چشم است

سرو تو که با سرکشی آمد متمایل

ای دوست تویی از من و من از تو دریغا

کاغیار میان من و تو آمده حایل

تا خاک شود پیکر و آنگه بردش باد،

هرگز نشود از دل ما مهر تو زایل

آن نقطه موهوم که گویند دهانش،

هیچ است و عجب این که کند حل مسایل

تا سوخت مرا آتش عشق تو دل و جان

از آب بصر یکسره شستیم رسایل

بر زلف تو تنهاست نه مایل دل افسر،

بسیار دل این سلسله را آمده مایل

شمارهٔ ۱۳۶

ماه من، ای بدر آفتاب شمایل

شاه من، ای خسرو خجسته خصایل

دیده ترسا به هیچ دیر و کلیسا

چون تو ندیده بتی بدیع شمایل

فتنه چشمت بلای جان بزرگان

رشته زلفت بقای عمر قبایل

ابرو و چشمت قرین هم به چه ماند؟

ترک سیاهی که تیغ کرده حمایل

عفو تو بر جرم خود شفیع نمودم

بهتر از اینم دگر کدام وسایل

پاره کنم پیرهن که هیچ نگنجد

جز بدن اندر میان ما و تو حایل

شمارهٔ ۱۳۷

ای که در فکر مهندس، دهنت سرّ محال

کمرت نیز در اندیشه ما دیگر حال

تا تو با ماه رخ و زلف دراز آمده ای

عاشقان راست شب و روز نظر بر مه و سال

شده از حسرت صهبای عقیق لب تو،

ساغر دیده ام از خون جگر مالامال

گر پریشان نبود زلف تو چون خاطر من

از چه آشفته شود هر نفس از باد شمال

سوخت گر بال و پر مرغ دلم برق غمت،

در گلستان تو پرواز کند بی پر و بال

شمارهٔ ۱۳۸

تیری که زد به دشمن، ما را نشست بر دل

دردا که صید ما را صیاد کشت غافل

افسوس، کان جفاجو، از ما نمی ستاند

هرگز بهای بوسی جان و تن و سر و دل

ما را به خاک کویش جان دادن است آسان

وز دست جور عشقش جان بردن است مشکل

گر استخوان شکافند بیرون نمی توان کرد

ما را که آب مهرش بسرشته اند در گل

قندیل و شمع ما را پرتو فرو نشاند

در بزم اگر درآید ماهی بدین شمایل

عمری بود که افسر، با درد عشق یار است

کی می توان از این بحر کشتی برد به ساحل

شمارهٔ ۱۳۹

مرحبا ای برید باد شمال

که به ما می دهی نوید وصال

چند گویی که خون عاشق مست

شد به فتوای شیخ شهر حلال

عاشق و رند و بی خود و مستم

گر مرا می کشی تعال، تعال

با شراب مروّق لعلت

جامم از خون دیده مالامال

گر مرا می کشی به عشوه بکش

که همین جا است جای غنج و دلال

چون تو نقشی دگر نخواهد زد

قلم صنع قادر متعال

شمارهٔ ۱۴۰

حالت چشم تو و قصه بیماری دل

می توان یافت طبیب از اثر زاری دل

بخت بیدارتو داند که من و مردم چشم

چشم خوابی نکنیم از غم بیماری دل

من و چشم تو و دل هر سه علیل و بیمار

هم مگر لعل تو آید به پرستاری دل

خون شد از بس که غم لعل تو را خورد دلم

نکند لعل تو از بهر چه غمخواری دل

یک گرفتار در این شهر نباشد چه کنم؟

با چنین بی خبران شرح گرفتاری دل

هیچ دانی که چرا از وطن آواره شدم

جای ما نیست درآن زلف ز بسیاری دل

شب نبوده است در آن زلف سیاه پرخم،

که مرا گم نشود جان به طلبکاری دل

هرچه از دوست جفا دید وفا کرد دلم

افسر، آیین جفا بین و وفاداری دل

شمارهٔ ۱۴۱

که می‌گوید که من دلبر ندارم

که از زلف بتان دل برندارم

دل صدپاره‌ام را مرهمی کو

که تاب خنجر دیگر ندارم

خوشم با گلستان چشم خونین

که غیر از لاله احمر ندارم

بکش تیغ و بکش بی جرم ما را

بگو پروایی از محشر ندارم

به بالینم بیا تا بر تو ریزم

وجودی را که در بستر ندارم

ز لخت دل کنم جان را مداوا

که دارویی از این خوش تر ندارم

ننوشم بی دو لعلت ساغر می

که خون دل در آن ساغر ندارم

کشد آن ترک بر افسر اگر تیغ،

من از خاک درش سر بر ندارم

شمارهٔ ۱۴۲

من که سودا زده روی توام

بسته سلسله موی توام

من که خود بلبل هر گل نشوم

قمری قامت دلجوی توام

هر شب از دست غمت جان سپرم

هر سحر زنده کند بوی توام

همچو برقی که به خرمن گذرد

سوخت سر تا به قدم خوی توام

روز و شب صحبت هر انجمن است

قصه روی تو و موی توام

تیغ بر کشتن من آخته ای

بنده ساعد و بازوی توام

هر کسی سوی کسی دیده برد

من همه دیده و دل سوی توام

گر بود کوه احد پیکر من

همچو کاهی به ترازوی توام

ای که از یک نگهم زنده کنی

کشته تیغ دو ابروی توام

ای که با جنبش آن زلف دراز

صولجان داری و من گوی توام

افسرا، فاش تر از این می گوی

که بود گلشن جان کوی توام

شمارهٔ ۱۴۳

ای که بی کام لبت یک نفس آرام ندارم

روزگاری است که کامی من ناکام ندارم

تا خیال دو لبت ساغر و صهبای من آمد،

باده جز لخت دل خون شده در جام ندارم

با تو گر من بنشینم چه غم از طعنه مردم

من که در مجلس خاصم خبر از عام ندارم

شاید ار لاله برافروزی و چون سرو برقصی

کارزویی دگر از گلشن ایام ندارم

مستی و عربده و رقص بود شیوه عاشق

ننگ از این شیوه من عاشق بدنام ندارم

کفر اگر دیدن یار آمد و اسلام ندیدن

وای بر من، که همه کفرم و اسلام ندارم

بست تا دام سر زلف تو، پا مرغ دلم را

دانه ای جز هوس خال تو در دام ندارم

ای که طالع نشود صبح وصال تو ز بامم

روزگاری است که در هجر تو جز شام ندارم

افسرت چند دعا گوید و از من نپذیری

ای دریغا که ز تو بهره دشنام ندارم

شمارهٔ ۱۴۴

یاد آن شب‌ها که در زلف تو ماهی داشتیم

روز روشن از پی شام سیاهی داشتیم

با خیال روی چون آینه و لعل لبت

سوز و ساز و صبر و تاب و اشک و آهی داشتیم

آفتابا، تا رخت طالع نگشت از شام زلف،

در میان ماه و رویت اشتباهی داشتیم

می نبودیم این چنین تاریک بخت و تیره روز

ما و دل گاهی که از زلفت پناهی داشتیم

روزگاری ما و ساقی با دو جزع خون فشان،

در قدح از حسرت لعلت نگاهی داشتیم

تا زر و سیمی به کف بود و لب ساقی به کام

گاهگاهی بر در میخانه راهی داشتیم

کاش می گفتی به ما، آن دم که می کشتی ز کین

گر به شرع عشق جز عصمت گناهی داشتیم

تا که البرز غمت در سینه جا دادیم ما،

از کرامت کوه را در پر کاهی داشتیم

ای کمان ابرو، خوش‌ آن روزی که در نخجیرگاه

سینه را آماج تیرت گاهگاهی داشتیم

ترک چشمت کرده ما را در صف مژگان دچار

ورنه کی پرخاش و کین ما با سپاهی داشتیم

کشور ما کی خراب از لشکر بیگانه شد

ما گدایان افسرا، گر دادخواهی داشتیم

شمارهٔ ۱۴۵

یاد ایامی که در کوی تو کاری داشتیم

ما و دل با زلف و رویت روزگاری داشتیم

در خم هر حلقه زلف تو در القیم پارس

ای خوش آن شبها که ما چین و تتاری داشتیم

با دو زلف بیقرارت هر سحرگه با نسیم

با همه آشفته سامانی قراری داشتیم

در هوای گلشن روی تو ای زیبا نگار

صفحه رخ را ز خون دل نگاری داشتیم

بر سر بازار رسوایی ز فرّ عاشقی

با همه رسوا شدن ها، اعتباری داشتیم

در سر و چشم و کف و دل روزگاری شد که ما،

با خیالت باد و خاک و آب و ناری داشتیم

با تن رنجور و جان خسته در میدان عشق

سر به فتراک غم چابک سواری داشتیم

با خیال زلف و رویش روزگاری افسرا،

ما و دل در هر نفس لیل و نهاری داشتیم

شمارهٔ ۱۴۶

چو ماه روی تو را در خیال می نگرم

دگر خیال بود هر چه هست در نظرم

اگر تو را لب لعل است لؤلؤ شهوار

من از خیال لبت چون عقیق خون جگرم

اگر تو سرو بنی، من تذرو نغمه تراز

اگر تو شاخ گلی من چو بلبل سحرم

گرم تو اوج دهی بر سریر نه فلکم

گرم تو پست کنی کم ز خاک رهگذرم

گر التفات توام پایمرد لطف شود،

به ملک نظم یکی شهسوار تاجورم

اگرچه ملک خرابم ولی به همت دوست،

در اوج شاعری آزرم ابر پرگهرم

همان درخت کهن عمر دیرسالم من

که سنگ جور تو ریزد شکوفه و ثمرم

نمک به منطق شیرین من شود شکر

چو بر زبان گذرد نام شاهد شکرم

ز یمن دولت دلدار افسرا، هر شب

در آسمان همه شعرا چو شعر می شمرم

شمارهٔ ۱۴۷

چو یاد خوی تو آید در آتش سخنم

گذارم آن که بسوزد ز شعله‌اش دهنم

هر آن که سوز درون مرا کند انکار

عجب کند که ببیند به غیر پیرهنم

پس از وفات من از داغ عشق خواهی یافت

که رسته لاله خونین ز دامن کفنم

گهی شهاب و گهی از شهاب می سوزم

فرشته باشم و در اوج دست اهرمنم

درآن بهار که هرگز خزان نیابد دست

منم که زمزمه آموز بلبل چمنم

بگیر دست من ای باغبان که در این باغ،

ز پا فتاد سرو و شکسته سمنم

به پارس زادم و نشو و نما به چین دارم

که چین نافه زلف تو خوش تر از وطنم

تو آمدی و عدم شد وجود من یکسر

در آن مکان که تو باشی گمان مبر که منم

بیاد شمع جمال تو هر سحر، افسر

میان جمع، فروزان چو شمع انجمنم

شمارهٔ ۱۴۸

وقت آن است که از خانه به میخانه روم

مست و مخمور و پراکنده و دیوانه روم

بر در بارگه پیر مغان مست و خراب

نروم، ور بروم عاقل و فرزانه روم

در دلم هست که روزی به بر مفتی شهر

خرقه انداخته، با ساغر و پیمانه روم

گو مکن شنعت ما، مغ بچه باده فروش

من نه آنم که ز میخانه به افسانه روم

نوبهار است و چمن غیرت گلزار بهشت

ساقیا دور تو یک جام که مستانه روم

بلبل زمزمه سنجم من و در محفل گل،

شمع سان سوزم و با حالت پروانه روم

دیده ام حلقه زنجیر پری رویان را

که چو دیوانه سراسیمه به ویرانه روم

یارب این طرفه حدیثی است که بر درگه دوست

آشنا آمده بودم من و بیگانه روم

شمارهٔ ۱۴۹

عاشق و رند و میخواره من از عهد قدیم

دل و جان در خم زلف تو نمودم تسلیم

آفتابا، ندهم ذره ای از خاک درت

گر دهندم به بها سلطنت هفت اقلیم

گردن از عشق رخت کج شده چون چنبر دال

قامت از بار غمت خم شده چون حلقه میم

نوبهار آمد و حیف است به غفلت مردن

که مسیحای چمن زنده کند عظم رمیم

زانجمن هیچ در این فصل مرو سوی چمن

ترسم آشفته شود سنبل زلفت ز نسیم

شمارهٔ ۱۵۰

تا به دامان تو من دست تولا زده‌ام

پای بر اطلس و نه جامه خضرا زده‌ام

تا دلم مطلع خورشید گریبان تو شد

خنده بر روشنی صبح مصفّا زده‌ام

در تو گر من نظری بنگرم از چشم هوس

تیر بر مردمک دیده بینا زده‌ام

من که مستم ز لب لعل تو ناخورده شراب

روشن است آن که می از ساغر بیضا زده‌ام

گرچه در اوج غم عشق، کم از عصفورم

پر ز اقبال تو، بر عرصه عنقا زده‌ام

خون خورد قبطی از این غم، که من از سیل سرشک

نیستم موسی عمران و به دریا زده‌ام

ای که از لعل تو شد، گوهر نظمم جان‌بخش

دم روح‌القدس از نطق مسیحا زده‌ام

تا ز لعل لب تو، بر لب من رفت حدیث

می‌توان گفت که حرفی ز معما زده‌ام

شمارهٔ ۱۵۱

غیر آن زلف پر از سلسله زنجیر ندارم

من دیوانه در آن مرحله تدبیر ندارم

من که ویرانه گنج لب یاقوت تو باشم،

شادمانم که سر منت تعمیر ندارم

من که بر تن زره از حلقه زلف تو بپوشم

روز هیجا، بجز ابروی تو، شمشیر ندارم

تا مرا شد صف مژگان جهانگیر تو لشکر

شهربند سخنی نیست که تسخیر ندارم

وه که از همت عشق تو سراپای وجودم،

زر ناب است و دگر حاجت اکسیر ندارم

افسرا، بی خود و آشفته و ساغر زده ام من

راستی گویم و سالوسی و تزویر ندارم

شمارهٔ ۱۵۲

تذرو باغ توام، دل به شاخ سرو که بندم

شکنج دام تو خوش تر، ز شاخسار بلندم

من آن تذرو خموشم، که در فضای گلستان

ز بهر قامت سروی، اسیر حلقه و بندم

چرا خمیده و افتاده چون کمند و کمانم

اگر نه ابرو و زلفت بود کمان و کمندم

تویی که خوشه سنبل نهی به خرمن آتش

منم در آتش حسرت، نشسته همچو سپندم

مرا چه باک که تلخ است زهر درد جدایی

چو یاد آن لب شیرین، کند مذاق چو قندم

شنیده ام که سمندت هلال نعل ندارد

از آن گداخته پیکر، بسان نعل سمندم

شمارهٔ ۱۵۳

به ترک ساقی و صهبا، هزار توبه ببستم

چو چشم مست تو دیدم، دوباره توبه شکستم

بگو به ساقی مجلس، به دور ما ندهد می

که من ز باده لعلش، خراب و بی خود و مستم

فروغ باده چو دیدم در آبگینه صافی

هزار توبه خارا، چو آبگینه شکستم

عقاب عشق چو بر من فکند بال عنایت

ز پای طایر مسکین عقل رشته گسستم

دمی بهم نزدم چشم، بر امید خیالش

به شام تیره غم در بروی دوست نبستم

به عشق مهر جبینی فشانم اشک چو کوکب

به یاد طلعت ماهی، همی ستاره پرستم

اگر چه بند ز پایم گشود و کرد ترحم

سرفرار ندارم که از کمند نجستم

ورا ز سیب زنخدان، ربودمی دو سه بوسه

دمی به سرو بلندش اگر رسیدی دستم

شمارهٔ ۱۵۴

برق عشقت را، چنان در استخوان آورده‌ام

کاستخوان را همچو نی، آتش به جان آورده‌ام

از دهانت خواستم سرّی بیارم در میان

هیچ را، تعبیر از آن سرّ دهان آورده‌ام

بس که در موی میانت برده‌ام فکرت به کار

خویش را باریک چون موی میان آورده‌ام

داده‌ام دل در هوای کوه نور پیکرت

تا نپنداری از این سودا، زیان آورده‌ام

بر نبرد خصم، برق جان‌گداز آه را

توأمان با تیرت ای ابرو کمان آورده‌ام

با حریفان، در قمار دلبری، غنج و دلال

نسیه می‌آری و من نقد روان آورده‌ام

گفتم این بالا و چشم و زلف و مژگان چیست؟ گفت:

فتنه‌ها باشد، که در آخر زمان آورده‌ام

همچو افسر، از غمت ای فتنه آخر زمان

شکوه‌ها بر مردم دارالامان آورده‌ام

شمارهٔ ۱۵۵

بسکه لعل و گهر دیده به دامن دارم

دامن از لعل و گهر، غیرت مخزن دارم

کوهکن باشم و باید بکنم جان در کوه

نه چو پرویز سر رفتن ار من دارم

ره ایمان مرا، چشم سیاهی زد و رفت

من به لب، جان ز پی حسرت رهزن دارم

روی شاه پریان دیدم و دیوانه شدم

چه غم از سرزنش عاقل و کودن دارم

بهتر آن است که بیرون روم از چشم حسود

تن، که باریک تر از رشته سوزن دارم

من، به میدان تولای تو از همت عشق

همچو گو، در خم چوگان، سر دشمن دارم

افسر، آخر شودم نرم تر از قبضه موم

دل، اگر سخت تر از پاره آهن دارم

شمارهٔ ۱۵۶

من دیوانه، که در حلقه عشاق توام

همچنان بسته زنجیرم و مشتاق توام

عجبی نیست به مردم اگر از زهر فراق

من بی تاب و توان، زنده تریاق توام

به خداوندیت اقرارم، از آن است که من،

بنده طلعت و زلف و ذقن و ساق توام

گفته بودی که دهی بوس و دهم جان به عوض

عهد بشکستی و من بر سر میثاق توام

تو چو خورشید در آفاقی و من مرغ سحر

عجب این است که من شهره آفاق توام

ای که دلجویی افسر کنی، از پرسش حال

بنده سیرتِ پاکیزه و اخلاق توام

شمارهٔ ۱۵۷

با تو صنوبر خرام، کرده قیامت قیام

کرده قیامت قیام، با تو صنوبر خرام

گر تو بریزی به جام، باده نباشد حرام

باده نباشد حرام، گر تو بریزی به جام

ماه رخت را غلام، آمده خورشید چرخ

آمده خورشید چرخ، ماه رخت را غلام

ولوله خاص و عام، زمزمه حسن توست

زمزمه حسن توست، ولوله خاص و عام

بس که بود ازدحام، کوی تو چون محشر است

کوی تو چون محشر است، بس که بود ازدحام

سرو خرامان به بام، جز تو نیامد دگر

جز تو نیامد دگر، سرو خرامان به بام

گر تو ببندی به دام، مایه وارستگی است

مایه وارستگی است، گر تو ببندی به دام

خون دل اندر به جام، افسر بیچاره راست

افسر بیچاره راست، خون دل اندر به جام

شمارهٔ ۱۵۸

قدح را در کف ساقی، ز حسرت خون جگر کردم

چو در مستی حدیث از لعل آن زیبا پسر کردم

بت یاقوت لب، مانند صهبا کرد نوش جان

به جام از حسرت لعلش، هم از خون جگر کردم

نخواهد گشت طالع، آفتاب صبح امیدم

چو من، با مدعی از شام هجرش قصه سر کردم

اگر جولان کنم در عالم بالا، عجب نبود

خرد را ذره خورشید آن رشک قمر کردم

شبی یاد آیدم، کز آتش رویش چو پروانه

سراپا سوختم، تا عرصه بر شمع سحر کردم

چو دانستم که گردد تلخ کام، از قصه صبرم

سپردم جان شیرین و حکایت مختصر کردم

ثنای مدعی کردم، به شکر وعده وصلش،

چه نفرینی، که شب‌ها بر دعای بی‌اثر کردم

ز بس افشاند از هجرش، سرشک از دیدگان افسر،

ز سیل اشک، ملک شاه را، زیر و زبر کردم

شمارهٔ ۱۵۹

از نوا کم نکنم، تا نکند آزادم

گر قفس گلشن و گلشن قفس صیادم

آن نهان عشوه، که آوردی و بردی دل من

از تنم جان رود و آن نرود از یادم

رنج دل در طلب راحت جان دولت نیست

دولت آن است که من در طلبش جان دادم

هیچ کم می نکند زآتش و آب و دل و چشم

غم عشق تو، که چون خاک دهد بر بادم

تو چو شیرینی و پرویز هوس پیشه، رقیب

سینه ام کوه و غمت تیشه و من فرهادم

نهم از دایره خط عدم، پا آن سوی

دست جور تو گر این گونه کند بنیادم

افسر، از قید وجود و عدم آزاد شدم

تا به دام سر زلفین بتان افتادم

شمارهٔ ۱۶۰

ما که از صهبای جام عشق تو مستیم

بر سر بازار نام و ننگ نشستیم

تا تو ببینی و باز زخم نو آری،

پاره دل را نهاده بر کف دستیم

عمر دگر کو، که ما ز عقده آن زلف،

رشته عمری که داشتیم گسستیم

تا نکند باز پاره حلقه زنجیر

این دل دیوانه را به زلف تو بستیم

تا چه کند بخت حالیا، که در این شهر

عاشق و بدنام و رند و باده پرستیم

در هوس جام باده لب خوبان،

بی می و ساقی خراب و بی خود و مستیم

شمارهٔ ۱۶۱

عیبم مکن امروز که دستار ندارم

فرداست که خرقه گرو باده گذارم

ای آن که به حنجر کشیم خنجر بیداد

تا لب به لب من ننهی جان نسپارم

با قامت شمشاد تو هم بانگ تذورم

با عارض بستان تو هم صوت هزارم

جز ما نتوان گفت که خورشید ببیند

تا دیده مرا هست به روی تو گمارم

خون در غم عشق تو،‌ بدان مرتبه خوردم

کز مردمک دیده بجز خون نفشارم

مانند دل گمشده خویشتن ای دوست

در زلف تو عمری است که من طعمه مارم

نتوان کنم از خون جگر، شرح غم هجر

هر نامه که من سوی تو، با گریه نگارم

جان در کفم از بهر نثار است و دریغا

افسر، نبود لایق دلدار نثارم

شمارهٔ ۱۶۲

ای چشمه خورشید تو، آسایش جانم

اندوه غمت، خوب تر از عیش جهانم

جسمی که از او روح جدا گشته چسان است

ای راحت جان، بی تو من خسته چنانم

در چشم بداندیش بود تیر تهمتن

تیر تو اگر بگذرد از پشت کمانم

از حسرت آن موی میانی که تو داری

دریاب، که باریک تر از موی میانم

از دیده ببارم همه دم خوشه مرجان

یاقوت لبت گر نشود قوت روانم

در عشق تو هم بانگ جرس آمده افسر

ای وای، اگر نشنوی آوای فغانم

شمارهٔ ۱۶۳

تا به روی تو شد دیده بازم

از همه دلبران بی نیازم

توشه حسن و من بنده تو،

تو چو محمود و من چون ایازم

عشق تو کرده رسوای خلقم

پرده برداشت آخر ز رازم

شمع سان از فراقت همه شب

تا سحرگه بسوز و گدازم

از نگاهی دلم را ربودی

گردش چشم مستت بنازم

جان و دل در رهت دادم، آری

در قمار غمت، پاکبازم

چند، چند از فراغت بسوزم

تا به کی با خیالت بسازم

وصل تو تا مراد دلم شد،

غیر جان نیست بر کف نبازم

جز خیال رخش، نیست افسر

مونس شام‌های درازم

شمارهٔ ۱۶۴

تا عشق را قدم بسرکو نهاده ایم

از کوی عافیت قدم آن سو نهاده ایم

آرام و تاب در پر عنقا سپرده ایم

صبر و سکون به سایه آهو نهاده ایم

پابست زلف سلسله مویی شدیم ما

واینک بپای سلسله ز آن مو نهاده ایم

گامی نرفته ایم نکو در تمام عمر

این گام اول است که نیکو نهاده ایم

بر یاد دوست، شب همه شب تا سحرگهان

شیدا صفت بنای هیاهو نهاده ایم

هر شب در آرزوی دو مرجان لعل او

بر کهربا، دو رشته لؤلؤ نهاده ایم

با نقد مهر دوست که چون زر خالص است

ما سنگ ناقصی به ترازو نهاده ایم

ما بلبلان نغمه سرا، مهر خاموشی

بر لب از آن دو لعل سخنگو نهاده ایم

بگذر شبی به کلبه عشاق و از غمش

سرها ببین که بر سر زانو نهاده ایم

با داغ او خوشیم که آخر بیادگار

نقشی به دل از آن رخ دلجو نهاده ایم

شمارهٔ ۱۶۵

چه حاجتم بود از جام باده من که مدامم

بود ز هجر بتان اشک دیده، باده و جامم

به شامم ار بنمایند رو چه حاجت صبحم

به صبح ار بگشایند مو چه منّت شامم

که از اشارت ابرو همی کشند به تیغم

که از سلاسل گیسو همی کشند بدامم

یکی منم که به عالم ز فیض روی نکویان

ندیده کامی و رسوای خاص و شهره عامم

میان عاقل و دیوانه هست فرقی و لیکن

من اندر این متحیر که ز این میانه کدامم

مرا مگوی که بگذر ز عشقبازی و رندی

اگر منم که بر این آستان همیشه غلامم

ز فرّ بخت بجائی رسیده پایه ام افسر

که پنج نوبت عشق بتان زنند بنامم

شمارهٔ ۱۶۶

ای صبا از ره یاری سوی یارم گذری کن

دمی از حال دل غمزده او را خبری کن

کای طبیب دل بیمار، بر خسته خویش آی

بعیادت قدمی نه، به عنایت نظری کن

کف آبی به دل سوخته غمزده ای زن

مشت خاکی به سر خسته خونین جگری کن

مرهمی برتن صد پاره ز تیر ستمی نه

گذری بر سر غمدیده ی بی پا و سری کن

آخر ای کوکب تابنده ز گردون بنما رخ

آخر ای مهر درخشنده ز مشرق اثری کن

روز ما شام شد از دست غمت چند تطاول

صبح رویا،‌ حذر از ناله و آه سحری کن

خلق را جان و دل اندر گرو سیم و تو افسر

خرقه هستت دل و جان در گرو سیمبری کن

شمارهٔ ۱۶۷

دوش از درم درآمد، آن سرو سیمتن

شادان و خوی فشان و غزلخوان و خنده زن

با رویی، ای بمیرم، تاراج دین و دل

با مویی، ای نباشم، یغمای جان و تن

دلهای خستگانش، اندر شکنج زلف

جانهای بی دلانش، اندر چه ذقن

بر چهره دلفریبش هی رشحه رشحه خوی

چون قطره قطره ژاله بر برگ نسترن

زلفیش و مو بمو، همه زنجیر عاشقان

موئیش و تو بتو، همه زنار برهمن

از لوح سیمگونش پیدا، غبار مشک

در حقه عقیقش، پنهان دُر عدن

شمع رخش، به مشعل خورشید سخره خوان

لعل لبش، به معدن یاقوت طعنه زن

شمارهٔ ۱۶۸

تا چند جفا باما‌، یک ره ز وفا دم زن

با خیل وفاکیشان، دستان جفا کم زن

جمعیت دلها را، آشفته اگر خواهی،

دستی ز سر شوخی، بر طرّه پر خم زن

دل در خم گیسویت، کارش به جنون پیوست

بر پای گران بندیش زین سلسله محکم زن

در دایره ای کانجا، خوبان جهان جمعند

بنمای یکی جلوه، وآن دایره بر هم زن

بر گردن دلها بند، از زلف مسلسل نه

بر تارک جانها، تیغ،‌ زابروی موسّم زن

زآن رایت فیروزی،‌ کت قامت موزون است

بروی ز دو چین زلف، همواره دو پرچم زن

از سنبل مشکینت، تاری به چمن بفرست

طغرای سیه رویی، بر خط سپرغم زن

گر ملک سخن افسر، در زیر نگین خواهی

روزی چو سلیمان دم، زآن لعل چو خاتم زن

شمارهٔ ۱۶۹

تا چند سخن از عقل، از عشق دلا دم زن

زنهار، دم از دانش اندر بر ما،‌ کم زن

افسانه دور دهر، بر ما چه فروخوانی

شیدای رخ یاریم،‌ با ما ز جنون دم زن

ز اسرار نهان عشق، یک نکته بگو با ما

دم از نفس قدسی، بر قالب آدم زن

سودای سرو سامان، با عشق نمی سازد

رو،‌ خانه هستی را بنیان کن و برهم زن

درویشی کوی دوست بر محتشمی بگزین

در عین گدایی پای بر دستگه جم زن

بر قصد عدوی نفس، کش نخوت فرعونی است

روزی چو کلیم ای دل، بی واهمه بر یم زن

این کارگه خاکی، بر همت ما تنگ است

خرگاه عزیمت را، بیرون ز دو عالم زن

سرگشته در آن وادی، خشکیده لبی چند است

باری تو قدم آنجا، با دیده پرنم زن

در عرصه جانبازی، منصور صفت پانه

بردار بلا خود را، با خاطر خرّم زن

در شش جهت این کاخ، تا چند دو دل بودن

تکبیر چهارم را، چون زاده ادهم زن

آیین کرم افسر، منسوخ شد از گیتی

باری تو دم همت ز ارواح مکرم زن

شمارهٔ ۱۷۰

اگر سری است با گلت، به عارض نگار بین

وگر هواست سنبلت، شکنج زلف یار بین

مخواه نوبهار را، مجو بنفشه زار را

ز طره آن نگار را، بنفشه در کنار بین

چه طرف باشد از گلت، چه آرزو به سنبلت

ز روی یار محفلت، فریب نوبهار بین

به عارضش عرق نگر، ستاره بر شفق نگر

گهر به گل ورق نگر، به مه در استوار بین

الا که می برد دلت، به سوی سبزه و گلت

ز بوستان چه حاصلت، به بوستان عذار بین

به کوه لاله زارها، به دشت سبزه کارها

بهر چمن بهارها، از او به یادگار بین

گلی نگر بهشت رو، بهارکی بنفشه مو

فراز سرو قد او، گل و بنفشه یار بین

ز طلعتش بهار جو، ز طرّه اش تتار جو

ز قامتش عرار جو،‌به نرگسش خمار بین

مگو که نوبهار شد، زمین بنفشه زار شد

اگر جهان نگار شد، تو طلعت نگار بین

فسون و ناز و غمزه اش، دلال و غنج و عشوه اش

تعلل و کرشمه اش فزون و بیشمار بین

ز جعد تابدار او، ز خط مشکبار او،

فراز لاله زار او، دمیده سبزه زار بین

بجوی طرفه یارکی، بتی سمن عذارکی

بهشت وش نگارکی، وز آن به دل قرار بین

شمارهٔ ۱۷۱

زآن قد چون صنوبر و زآن روی چون سمن،

کاخم شده است گلشن و کویم شده چمن

ماه است و ماه را نبود لعل لب عقیق

سرو است و سرو را، نبود سیم ساده تن

زلف دوتاش، آیت جادوی سامری

لعل لبانش، غیرت یاقوت بوالحسن

زنجیر عقل آمد و پابند هوشیار

آن زلف حلقه حلقه و آن جعد پرشکن

هر تار آن شکن که گره در گره بود

فرزانه را سلاسل و دیوانه را رسن

ایمن نیم ز هندوی زلف تو، کاشکار

کالای دل ربود که دزدی است خانه‌کَن

جز عندلیب دل، که به زلف تو واله است

بلبل شنیده ای که بود واله زغن

عزم سفر به خطه چین و ختن خطاست

مار است چین زلف تو، هم چین و هم ختن

شمارهٔ ۱۷۲

ای بوستان لاله رویت بهار من

بندد نگار از تو بهار ای نگار من

بر من خزان بهشت ز اردیبهشت شد

تا صفحه نگار تو آمد بهار من

دارم دلی مشوش و آشفته چون نسیم

تا زلف بی قرار تو آمد قرار من

این مار دوش توست، چو ضحاک تازیان،

آخر دمار می کشد از روزگار من

داند که نیست جز شکن زلف پرخمت

گر بگذرد نسیم صبا، بر دیار من

دیگر مباد چین و تتاری به روزگار

با تار چین زلف تو، چین و تتار من

هندوی زلف تیره دلت، کرده از فسون،

همرنگ خویش، بخت من و روزگار من

شمارهٔ ۱۷۳

ای ذره های کوی تو خورشید منظران

با طرّه تو جان و دل خلق توامان

صد بار بیش سوخته دلهای چون کباب

تا داده آب چشمه تیغت به تشنگان

خورشید کی به ذره حسن تو می رسد

کی پر زند به عرصه سیمرغ ماکیان

آن زلف حلقه حلقه، به رخساره ات نقاب

یا ضیمران به نسترنت هست سایه بان

کردیم وصف ماه، که آیینه دار توست

ای آفتاب روی به از مهر آسمان

از فتنه های چشم تو، ای ترک جنگجوی

آورده ام به خطه ی دارالامان، امان

شمارهٔ ۱۷۴

باورم نیست که باشد چمنی بهتر از این

یا بروید ز چمن، نسترنی بهتر از این

نتوان گفت تنی را، به از این پیرهن است

یا که در پیرهنی، رفته تنی بهتر از این

از چه پوشی به حریری که بود حلّه حور

این بدن را که سزد پیرهنی بهتر از این

گشت معلوم من از دور سخن گفتن تو

که نپرورده سخن را دهنی بهتر از این

وعده قتل به من می دهی و بوسه به غیر

می توان گفت به ما هم سخنی بهتر از این

ساحت باغ رخت را خم آن زلف گرفت

در چمن پر نگشاید، زغنی بهتر از این

کنده ام بهر تو قصری به دل از تیشه غم

قصر شیرین نکند کوه کنی بهتر از این

چین گیسوی تو شد، مسکن جان افسر

یافت در چین نتوان، کس وطنی بهتر از این

شمارهٔ ۱۷۵

خوب دیدیم و نباشد نظری بهتر از این

پدری نیست که آرد پسری بهتر از این

گرچه من میوه فرو ریزم و او سنگ زند

نیست بر نخل وجودم ثمری بهتر از این

سوزد ار بال و پرم، زآتش هجرش شادم

در گلستان نزدم، بال و پری بهتر از این

دل دیوانه که سر در قدم عشق تو بست

نیست در ملک جنون، تاجوری بهتر از این

هیچ دانی که چرا پیش تو سوزم، چون شمع

طاقتم نیست که سوزد دگری بهتر از این

روی بنما، ز پس زلف شبه گون که مرا،

در شب تیره نباشد قمری بهتر از این

زر رخساره افسر نگر و سیم سرشک

که گدا را نبود سیم و زری بهتر از این

شمارهٔ ۱۷۶

بشکست سنگ محنت عشق تو نام من

دردا، که ریخت آب رخ و ننگ و نام من

تا من شدم غلام سگ پاسبان دوست

شد ماه، شمع محفل و کیوان غلام من

یک بوس از آن دو لعل ندارم طمع فزون

سویش کسی بود که رساند پیام من؟

ای باد چون روی به طواف حریم او،

با عجز و انکسار، رسانی سلام من

بعد از درود عرض و سلام و دعا بگو

کی پر غرور دلبر با احترام من

آن قدر از غم تو بگریم، که خون اشک

بستاند از عقیق دو لعل تو کام من

گفتیم شبی چو شمع بسوزم ز پرتوت

شد پخته از وصال تو سودای خام من

شمارهٔ ۱۷۷

گیسو به رخ بیفکن و مه را نقاب کن

خاک سیه به فرق سر آفتاب کن

شد آب همچو سنگ ز تأثیر برد دی

تو ز آب آتشین جگر سنگ، آب کن

ساقی بهار آمد و در دست می پرست

شد چون پیاله، لاله، تو فکر شراب کن

ما را که شکر جنت وصلت نگفته‌ایم،

درآتش جهنم هجران کباب کن

اول به عاشقان رخ خویش از کرم نما

بوسی ز لب حواله و آنگه عتاب کن

بر توسن تو، حلقه چشمم بود رکاب

پایی به قتل دلشدگان در رکاب کن

از ترکش تو نیست اگر تیر در کمان،

مژگان به جای پیکان، نایب مناب کن

ای دیده از فراق رخ دوست خون ببار

وز سیل اشک خانه افسر، خراب کن

شمارهٔ ۱۷۸

ای صنم نازنین، ناز تو بر جان من

وای بت مهرآفرین، کفر تو ایمان من

گر تو فرستیم زهر، ور تو پسندیم درد،

زهر تو تریاق دل، درد تو درمان من

آتش لعلت که هست، آب حیات رقیب

چند فروزد شرر‌، بر دل بریان من

مرغ دلم در نوا، فاخته سرو توست

شمع رخت در بهار،‌ لاله نعمان من

مایه تعمیر ماست تا بود از یمن عشق

گنج تولای تو، در دل ویران من

خواه به تیرش بزن، خواه به تیغش بکش

این تن رنجور دل، و آن دل پژمان من

افسر، اگر مدح دوست، گفت‌، خطا کرده است

مور ضعیفم من و دوست سلیمان من

شمارهٔ ۱۷۹

بیا، تصرف در صنعت سکندر کن

ز آفتاب رخ، آیینه اش منور کن

بگو به ساقی مجلس، برغم زاهد خشک

ز آب روشن ساغر دماغ ما تر کن

ز عکس آن لب یاقوت، در پیاله ما

به جای لعل مروّق، شراب کوثر کن

اگر علاج جنون مرا طلبکاری

به گردن دلم آن طرّه معنبر کن

اگرچه فصل بهار است و بوستان فردوس،

بیا و کویم از آن رخ، بهار دیگر کن

وجود خاک رقیبان ز پختگی دور است

وجود پخته ما را بسوز و اخگر کن

به قاف غم چه نشینم هماره چون سیمرغ

دمی بر آتش آن رخ مرا سمندر کن

بگو به افسر از این پس که دُر نظمت را

نثار مقدم دلدار مهرپرور کن

شمارهٔ ۱۸۰

بوسی به من از آن لب و رخسار عطا کن

ضعف دلم از شربت گل قند، دوا کن

تا فتنه بلایی به وجودت نرساند

جان و دل ما را هدف تیر بلا کن

دیری است که رو بر طرف قبله نکردم

بنمای رخ و ابروی خود، قبله نما کن

خون شد دلم از حسرت مژگان تو، ای ترک

زآن ناوک دل دوز، مرا کامروا کن

روزی به خطا، عنبر از آن زلف بیفشان

وز غالیه، خون در دل آهوی ختا کن

یا زلف منه تا نشوم شیفته خاطر،

یا فکر مشوش شدن باد صبا کن

افسر، مگر آن دولت دیدار بیابی

بر دولت دلدار جهاندار دعا کن

شمارهٔ ۱۸۱

خلاف تلخ‌کامی‌های دیرین

بیا، بوسی بده ای جانِ شیرین

کرم کن، تا بیفزاید به دولت

تو شاه حسن و من درویش مسکین

زنخدانی که دارد، بارک الله

ندارد این لطافت سیب سیمن

کجا عنبر، چون آن زلف شبه گون

کجا مرجان، چو آن لعل می آگین

ملک باشد لطیف، اما نه چندان

پری باشد نکو، اما نه چندین

به شعر افسر و زیبایی او،

ملک‌ها، در فلک‌ها، برده تحسین

شمارهٔ ۱۸۲

گر آن دو زلف عنبرین به رخ شود نقاب تو

کنند تیرگون همی جهان بر آفتاب تو

به روزگار دوریت، چه پرتوم ز مهر و مه

بگو صبا برافکند، ز ماه رخ نقاب تو

رکاب را چه می کنی، دو پای تو دو چشم من

که در عقیق پرورم، دو حلقه رکاب تو

شراب لعل جام را، از آن به خاک ریختی

که قطره ای ز خون من چکیده در شراب تو

من از جگر دهم تو را تو از لبان دهی به من

لبان تو، شراب من، جگر مرا کباب تو

خراب از تو شد دلم، که یافت گنج معرفت

که معرفت در آن دلی، بود که شد خراب تو

وجود من همه تویی،‌ چه پرسی و چه گویمت

جواب تو، سؤال من، سؤال من جواب تو

وجود افسرت بود، خیالی، آن هم از عدم

به روزگار خود شبی، درآید ار به خواب تو

شمارهٔ ۱۸۳

بهار آمد و در باغ، لاله شد چو پیاله

خوش است در کف ساقی، پیاله غیرت لاله

تو نیز می به قدح ریز و خوی به لاله عارض

کنون که ابر به رخسار لاله، ریخته ژاله

فروخت گل، رخ و افروخت، سرو قامت موزون

هزار زمزمه سنج آمد و تذرو به ناله

تو نیز سرو برافراز و باغ چهره برافروز

که صد هزار تذروت شوند عاشق و واله

کنم ز اشک پیاپی دُرو عقیق تصدق

مبادا آن که برآید به گرد ماه تو هاله

صحیفه رخ دلدار را ببین و چو افسر،

به رغم واعظ ناصح بسوز جمله رساله

شمارهٔ ۱۸۴

خم ابروی تو، هم کعبه و هم میخانه

لعل دلجوی تو، هم باده و هم پیمانه

تا فسون غم عشق تو، مرا شد در گوش،

نشنیدم سخنی را، که نبود افسانه

ای که جویی لب معشوقه و آبادی عقل،

گنج پیدا نکنی، تا نکنی ویرانه

گریه از حسرت دردانه مردم تا کی؟

چند، دردانه بریزم ز غم دردانه؟

می‌زدم لاف دروغی که منم عاقل شهر،

کرد زنجیر سر زلف توام، دیوانه

یار خندید به دیوانگی ما، افسر

بهتر آن است که دیوانه، شود فرزانه

شمارهٔ ۱۸۵

یار ما، برماه از عنبر نقاب انداخته

ماه ما، سنبل به روی آفتاب انداخته

گر جهان در جام جم پیدا، مهم از لعل لب،

یک جهان یاقوت، در جام شراب انداخته

از لب چون سلسبیلش سوخت جانم، ای عجب

طرح آتش را، ز افسون اندر آب انداخته

ای بسا دل‌ها، که دارد پیچ و تاب از آن دو زلف

نه همین جان مرا، در پیچ و تاب انداخته

کوه صبر من، از آن موی میان، در التهاب

کوه را مویی عجب در اضطراب انداخته

اوج دانش را، عقابانیم اسیر زاغ زلف

زاغ را بین، پنجه در جان عقاب انداخته

شمارهٔ ۱۸۶

مرا امروز کاخ از بوستان به

ز رنگ لاله، روی دوستان به

طبیبا، چاره و درمان نخواهم

که درد او به جانم جاودان به

مرا زخم جگر مرهم نشاید،

که آن را تیر این ابرو کمان به

تنم از شوق تیرش، استخوان شد

که این پیکان مرا در استخوان به

به حکم آن که دلبر سر گران است

سبک ساقی مرا رطل گران به

دهم جان و نیازارم دلش را

که از هر سود، ما را این زیان به

پناه افسر از آن هفت اقلیم

همانا گوشه دارالامان به

شمارهٔ ۱۸۷

خوش‌تر است از دولت دنیا و عقبی وصل یاری

دست در گردن درآوردن، شبی با غمگساری

حاصل عمر است وقتی بابت یاقوت لعلی

باده چون ارغوان نوشیدن اندر مرغزاری

ترک مستت رفته رفته برد آخر دل ز دستم

نو غزالی شوخ چشم، آورد شیری را شکاری

ای که هر سو می خرامی، از تغافل بر من افکن

با نگاه دلپذیری، یا خدنگ جان سپاری

آخر ای باد، اندکی آهسته تر بگذر که ما را،

جا، در آن زلف مشوش کرده جان بیقراری

دل اگر مستی کند بی گاه و گه منعش نسازم

کاین شتر را غیر زلف مهوشان نبود مهاری

شمارهٔ ۱۸۸

شود آیا که ز ما حرف وفا گوش کنی

مهربان باشی و بیداد فراموش کنی

پرتو روی تو بگرفت جهان، پرده بهل

مگر این آتش پر مشعله خاموش کنی

بی خود از باده دوش استی و ما هشیاران

مست سهل است، که دیوانه و مدهوش کنی

هرچه دل بود، ربودی و کشیدی در زلف

این گران سلسله را بهر چه بر دوش کنی

هوسم زندگی دیگر، و عمر دگر است

شود این هر دو گرم دست در آغوش کنی

باده زآن شیشه که با غیر خوری شرمت باد

خون حسرت زدگان است چرا نوش کنی

بنده طلعت او، خواهی اگر بود، افسر

شرطش آن است که از خویش فراموش کنی

شمارهٔ ۱۸۹

دلم به یک نظر آمد اسیر چشم سیاهی

شنیده ای که اسیر آورد کسی به نگاهی؟

ببین که زلف سیه پرده بسته صبح رخش را

چها به روز من آورده است دزد سیاهی

ستاره سوخت مرا، ای عجب ز اشک دو دیده

شبی نشد که نریزم ستاره در غم ماهی

ز بعد گریه من سوخت، ز آه من دل سنگش

هزار اشک چو گوهر نثار شعله آهی

شکست کشتی ما موج عشق و هیچ ندیدم

به غیر مرگ، ز طوفان اشک چشم پناهی

به چشم جادوی دلدار، جان سپار چو افسر

اگر به دل بودت، حسرت خدنگ نگاهی

شمارهٔ ۱۹۰

صبا، به جانان اگر توانی،

پیامی از من ببر نهانی

بگو، ز نازت، چه می‌شود کم

شبی به کویت گرم بخوانی

ز جام وصلت، زلال مهری

به کام خشکم، اگر چکانی

سرشکم از چشم، همی کنی پاک

غبارم از رخ، همی فشانی

نه عهد کردی که از محبان،

علاقه مهر، نه بگسلانی؟

چه شد که اینک نمی کنی یاد

ز دوستداران به هیچ آنی؟

من از فراغت همیشه ناکام

تو با رقیبان، به کامرانی

تو کرده ای خو به نعمت و ناز

بلای هجران بلی ندانی

به حالت من دلت بسوزد

غم دلم را، اگر بدانی

چه نونهالی است قد تو یارب

که سرو نبود، بدین روانی

نهاده ابروت، به قصد جانم

ز مژّه صد تیر به یک کمانی

سخن چه گویی، چو نیستت لب

کمر چه بندی، که بی میانی

نوید وصلی بده به افسر،

که جان سپارد، به مژدگانی

شمارهٔ ۱۹۱

ای که اندر زلف مشکین پیچ و تاب انداختی

مشک در چین و تو چین در مشک ناب انداختی

آب دادی هی به چهر و تاب دادی هی به زلف،

تا که از آن آب و تابم زآب و تاب انداختی

کشور معموره دل را که دارالملک توست

رفتی و بی صاحب آن کشور خراب انداختی

لشکری از غمزه آوردی و در اقلیم دل

فتنه راندی، ظلم کردی، انقلاب انداختی

رسم بیداد و جفا پذرفتی از پند رقیب

طرح این نقش امتثالا للخطاب انداختی

بکر معنی را که بد همواره خاطر خواه دوست

افسرا، یکباره اش از رخ نقاب انداختی

شمارهٔ ۱۹۲

هوای حلقه دامی، مرا نشاند به بامی

دلم گرفت ز گلشن خوش است حلقه دامی

دهم به باد فنا صفحه صفحه دفتر هستی،

اگر نسیم نیارد ز کوی دوست پیامی

ز صبح و شام جهانم،‌ نمانده حاصل عیشی

مرا ز زلف و رخ او، خوش است صبحی و شامی

نه سر به پای حبیبی، نه دل به دست طبیبی

نه جا به مجلس خاصی، نه پا به شارع عامی

هزار پخته چو افسر، ز برق رشک بسوزد

که آتش رخ دلدار، در گرفت به خامی

شمارهٔ ۱۹۳

داری ز چمن گر هوس حلقه دامی

ای مرغ دل ما، بنشین بر سر بامی

ما را ز حرم راند اگر شیخ به تزویر

غم نیست که در دیر گرفتیم مقامی

در دیر که زنّار شود رشته تسبیح

از ننگ مجو نام، اگر طالب نامی

ساقی بده از ساغر لب، باده که ما را

هرگز نبود بهتر از این شرب مدامی

چون من، که به هیچم بخرید و بفروشید

دیگر نبرد خواجه به بازار غلامی

گر بر سر جنگی، چه کم از دادن دشنام

ور نوبت صلح آمده، بفرست پیامی

بنشسته و برخاسته آشوب قیامت

از جلوه قدت به قعودی و قیامی

هر مایه که در مدرسه اندوختم، افسر

در میکده دادم به بهای دو سه جامی

شمارهٔ ۱۹۴

چه خوش باشد شبی در سرزمینی،

به روز آریم با صبح جبینی

به زلف و چهره‌ات، یارا، که ما را

به غیر از این نباشد کفر و دینی

نمی‌دانم چه گنج است این محبت

که هر دل شد،‌ غم او را دفینی

قرین شو لحظه‌ای با من، که عمری

ندارم جز غم عشقت قرینی

به رغم اهل صورت، ز ابروی کج

به معنی قبله‌گاه راستینی

تو کز حور بهشتی نازنین‌تر

چه گویم آنچنان یا اینچنینی

مگر شور مگس را وانشاند

تو شکرلب بیفشان آستینی

شمارهٔ ۱۹۵

هرجا که تو بنشینی، صد فتنه برانگیزی

هر فتنه شود هفتاد، هر لحظه که برخیزی

کام دل هر عاقل، از لعل شکر خایی

دام ره هر دانا، با زلف دلاویزی

از جلوه رخ بیضا، در هاله تو می پوشی

وز سبزه خط عنبر، بر لاله بیاویزی

بر فرق سر خورشید، خاک سیه از غیرت

زآن کاکل مشک افشان، ای ما تو می بیزی

از زلف عبیر آسا، در هاله قمر پوشی

وز طلعت چون بیضا، در لاله گهرریزی

از لعل روان پرور، با معجز عیسایی

وز چشم ستم گستر، با فتنه چنگیزی

در کوه غم عشقت، خوبان همه فرهادند

صد حیف که چون شیرین، هم صحبت پرویزی

از خانه خود ای دوست، من رفتم و او آمد

وقت است فریدون وار، با حادثه بستیزی

ای آن که دل ما شد، دیوانه زنجیرت

گیرم که پری زادی، از ما ز چه بگریزی

ای آن که تو را باشد، رخساره چو آیینه

از آه دل افسر، تا چند نپرهیزی؟

شمارهٔ ۱۹۶

عیب جنونِ من مکن ای که ندیده‌ای پری

گر تو ببینیش چو من جامه عقل بردری

ای بدن تو همچو جان رفته به جسم پیرهن

حیف که با چنین بدن سنگدل و ستمگری

از در سعی دیده ام خرد و بزرگ شهر را

چون تو همی ندیده ام مایه ناز و دلبری

دور کن این نقاب را از رخ آفتاب گون

پرده مه نمی درد تا به نقاب اندری

عیش و بهار و بوستان بر دگران نهاده ام

تا تو ز چشم و قد و رخ لاله و سرو و عبهری

ای مه سرو قد من، از رخ و قد دلنشین

غیرت ماه نخشب و حسرت سرو کشمری

از رخ خوب تر ز گل وز تن پاک تر ز جان

جام جهان نمای جم، آیینه سکندری

طرّه تو بهر خمی مار کلیم پرورد

آه که هندوی کند معجزه پیمبری

شمارهٔ ۱۹۷

ای که از قامت و رخ، حسرت سرو و قمری

این چه نسبت، که تو از سرو و قمر خوبتری

نیست زیبایی و خوبی که نداری همه را

عیب آن است که خورشیدی و بر بام و بری

دوست دارم که نخواهی دگری را چون من

جای رشک است که هر لحظه به کام دگری

سر و چشم همه در راه تو شد فرش طلب

پای بر دیده ما می نهی و بی خبری

فرق تا پای همه جوهر جانی و لطیف

عجب آن است که آیینه هر بی بصری

افسرت طرفه حدیثی بسراید، بشنو

با رقیبان تو مزن جام، که تابم نبری

شمارهٔ ۱۹۸

ای سرو چه، ای ماه که، ای شوخ کدامی؟

کاین گونه به رقص اندر و این سان بخرامی

ماهت بِنَخوانم، ملکت می‌بِنَدانم

حیران همه زآنم که چه جنسی و چه نامی؟

زلفیت به دوش اندر و خالی به بناگوش

دل صید تو بادا، که بدین دانه و دامی

ماه فلکی رخ ننماید دگر از بام

بیند چو بدین جلوه تو مه‌پاره به بامی

هرسو نگری چند به دیدار مه نو

مه را چه کنی، ای که به رخ بدر تمامی؟

خلقی همه شیدایی روی تو در این شهر

خود غایله خاص و یا فتنه عامی

بنشین، بنشان، ای مه و برخیز و برانگیز

فتنه ز نشستی و قیامت ز قیامی

افسر به تو مشتاق و تو زو یکسره فارغ

او با همه ناکامی و تو با همه کامی

شمارهٔ ۱۹۹

گفتم قرین به روحی و با جان مقابلی

وه، وه که نیست قابل وزین بیش قابلی

مهرت مرا نمود بدل جای و ای عجب

این مهر بین که جسته چنین مهر منزلی

کشتیم تخم مهر و بجز دانه های اشک

ما را نماند هیچ از آن کشته حاصلی

خواهی که رنجه گر نکند پنجه ای دلت

مپسند تا که رنجه کند پنجه ات دلی

افسر که هجر روی تواش سهل می نمود

دی گفت زاین بتر به جهان نیست مشکلی

شمارهٔ ۲۰۰

نه در شرار رخ افکنده ای ز خال سپندی

که زآن سپند شراری به جان خلق فکندی

ز طرّه رشته و بندم، منه بپای که اینک

خود آمدم به کمندت، چه جای رشته و بندی

بتا، ز عارض نیکو، ادیب ماه تمامی

مها، ز قامت دلجو، فریب سرو بلندی

ندیده سرو بروید کسی، ز خانه زینی

ندیده ماه برآید کسی به پشت سمندی

نه ماه را به رخ از ابروان کشیده کمانی

نه سرو را ببر از گیسوان گشاده کمندی

ندانمت ز چه جنسی، نه از قبیله انسی

پری عیان نشنیدم، مگر تو پرده فکندی

دمی برافسر غمگین نظر فکن به عنایت

همی بقصد دل وی، پذیره تا کی و چندی

شمارهٔ ۲۰۱

آیا بُوَد که روزی از دوستان بشیری

آرد به دوستداران پیغام دلپذیری

ای بوی آشنائی از کوی کیست کائی

خود نکهت بهشتی یا نفحه عبیری

آوخ که خانه دل در عشق خوبرویان

چون کشوری است کاو را ویران کند امیری

دام بلا چه حاجت در راه ما نهادن

تاری ز زلف بگشا گر می‌بری اسیری

ما خود پذیره هستیم تا جان دهیم لیکن

تو خود ز بس تکبّر از ما نمی‌پذیری

گفتی که گیرمت دست چون اوفتادی از پای

اینک ز پا فتادم، دست از چه ام نگیری؟

افسر نوای عشقش در گوش جان اثر کرد

زآن بیخودانه هر دم بر می‌کشد صفیری

قطعات

شمارهٔ ۱ : ‌دوشینه همی می‌گفت در مجلس ما چنگی

شمارهٔ ۲ : فشاند ژاله به گلشن سحاب نیسانی

شمارهٔ ۳ : بلندی یافت کوه از پای در دامن کشیدن‌ها

شمارهٔ ۴ : راد کف، آقا محمد جعفر، ای کز بدو حال

شمارهٔ ۵ : بخت بدم از ساحت کرمان به بم انداخت

شمارهٔ ۱

‌دوشینه همی می‌گفت در مجلس ما چنگی

وافغانش همی می‌رفت هر لحظه به فرسنگی

واین صوت همی می‌خواند با خوب‌تر آهنگی

کای یار، چه بی‌مهری، کای دوست چه دل‌سنگی

شمارهٔ ۲

فشاند ژاله به گلشن سحاب نیسانی

بفرق لاله و گل کرد گوهر افشانی

شکست رونق دی را بهار بستانی

ایا بهار من، ای بوستان روحانی

قدح ز باده گران کن، بهل گرانجانی

که عید نوروز آمد ز فیض یزدانی

شمارهٔ ۳

بلندی یافت کوه از پای در دامن کشیدن‌ها

به سنگ آمد سر سیلاب، از بی‌جا دویدن‌ها

من از بی‌قدری خار سر دیوار دانستم

که ناکس، کس نمی‌گردد از این بالا گُزیدن‌ها

شمارهٔ ۴

راد کف، آقا محمد جعفر، ای کز بدو حال

مردی و مردم نوازی در نهادت مدغم است

بهر فتح باب دارالضرب این فرخ دیار

ساعد سیمین تو، الحق کلیدی محکم است

هیچ احوالم نمی پرسی که این فرزانه دوست

در کجا هست و چه اش کار و که او را همدم است

روزها در عین صحت یا اسیر درد و رنج

شام ها مشغول شادی یا گرفتار غم است

گرچه با یاران نداری الفت دیرین و لیک

گاه و گه پرسیدن احوال ایشان لازم است

اینچنین هرگز نمی دانستمت پیمال گسل

بارها می گفتمی لطف تو با من دائم است

نیستی گردون که گویم با چو من آزاده ای

بی وفائیت آشکارا هست و مهرت مبهم است

منتی کز توست بر من، آنکه قدر اهل فضل

نیک بشناسی و دانی کاین چنین مردم کم است

نی چو دیگر مردمان استی که هر گوساله را

از خری گویند کو دارای اسم اعظم است

نیست منعم هر که چون قارون کند زر زیر خاک

آن که زر و خاکش یکسان، او به عالم منعم است

کاخ دل آباد کردن پیشه آزاد مرد

طاق گل بنیاد هشتن، شیوه هر لائم است

قول شیخ آن رند شاهد باز شیرازی که گفت:

کار من چون زلف یار من، پریش و درهم است

شمارهٔ ۵

بخت بدم از ساحت کرمان به بم انداخت

از گلشن عیشم سوی زندان غم انداخت

با ...... کرد مرا دست و گریبان

بنگر که خر و توبره، چه نیکو به هم انداخت

نامد چو وجو دش عدمی صرف به عالم

تا باز خدا، طرح وجود و عدم انداخت

آن روز که بنوشت قضا نسخه امکان

چون نامه بوی گشت ورا از قلم انداخت ...

با مرد سخنگوی درافتاد و زیان کرد

روباه صفت پنجه به شیر غژم انداخت

هرچند کرم کرد ولی حیف که آخر

حرفی که وسط بود ز لفظ کرم انداخت

افسر کرمش را بپذیرفت و پس آنگه

یائیش بیفزود و به سوی حرم انداخت

رباعیات

شمارهٔ ۱ : درملک تو راستی نیامد از ما

شمارهٔ ۲ : آنان که رباط و قلعه بنیاد کنند

شمارهٔ ۳ : ای آنکه دم از مقام رندان بزنی

شمارهٔ ۴ : ای آنکه به حسن غرّه بر خویشتنی

شمارهٔ ۵ : کس چون من، اسیر محنت و سوز مباد

شمارهٔ ۶ : ز آن لحظه که با رخش نظر باختمی

شمارهٔ ۷ : گویند که عشق را بکن درمانی

شمارهٔ ۸ : ز آن جوهر گل شمیم رخ بیجاده

شمارهٔ ۹ : بادام دو چشم نیم مستت از من

شمارهٔ ۱۰ : ای بنده اگر افسر شاهی طلبی

شمارهٔ ۱۱ : کس در سر کار عشق دلگیر نشد

شمارهٔ ۱۲ : مجموعه دلبری است روی چو مهت

شمارهٔ ۱۳ : جمشیدوشان گدای درگاه تو اند

شمارهٔ ۱۴ : سرو آمده یا به گل ز رفتار خوشت

شمارهٔ ۱۵ : سرمایه خوبی است چهر خوش تو

شمارهٔ ۱۶ : تا نرگس تو عقیق سان گشته برنگ

شمارهٔ ۱۷ : هر بنده که بر در تو دربانی کرد

شمارهٔ ۱۸ : یک عمر به گرد کوی تو گردیدم

شمارهٔ ۱۹ : تا هست جهان تو را جهانبانی باد

شمارهٔ ۲۰ : [پدیده عکس، در برابر هنر نقاشی، با تحسین همگان همر ...

شمارهٔ ۲۱ : هرچند که در جهان هنر بی ثمر است

شمارهٔ ۲۲ : استاد هنروران عالم، مانی

شمارهٔ ۲۳ : عکاس چو عکس قامت و چهر تو بست

شمارهٔ ۲۴ : عکاس زهی یگانه استاد هنر

شمارهٔ ۲۵ : عکاس چو دید نقش دیدار تو را

شمارهٔ ۲۶ : عکاس چو دید روی زیبای تو را

شمارهٔ ۲۷ : عکاس، تو در هنروری طاق استی

شمارهٔ ۲۸ : عکاس، چو عکس روی جانان بگرفت

شمارهٔ ۲۹ : عکاس دو کرد عکس رخسار تو را

شمارهٔ ۳۰ : عکاس چو عکس روی دلبند تو دید

شمارهٔ ۱

درملک تو راستی نیامد از ما

جز کجی و کاستی، نیامد از ما

هر چیز که خواستیم ما، آن کردیم

چیزی که تو خواستی نیامد از ما

شمارهٔ ۲

آنان که رباط و قلعه بنیاد کنند

نز بهر خداست هرچه آباد کنند

تعمیر سرای دل، به از خانه گل

گر مرد حقند یک دلی شاد کنند

شمارهٔ ۳

ای آنکه دم از مقام رندان بزنی

لاف از کلمات هوشمندان بزنی

مستی تو و آبگینه داری در کف

هشدار، که خویش را به سندان بزنی

شمارهٔ ۴

ای آنکه به حسن غرّه بر خویشتنی

در خیل بتان نجسته بر خویش تنی

روزی برسد تو را که از موی زنخ

ماننده عنکبوت بر خویش تنی

شمارهٔ ۵

کس چون من، اسیر محنت و سوز مباد

در دام بتی چون تو، نوآموز مباد

شامی که تو را نبینم آن شب نبود

روزی که تو را نخواهم آن روز مباد

شمارهٔ ۶

ز آن لحظه که با رخش نظر باختمی

یک لحظه به خویشتن نپرداختمی

در آتش عشق او همی سوختمی

با سختی هجر او همی ساختمی

شمارهٔ ۷

گویند که عشق را بکن درمانی

ز آن پیش که در علاج آن درمانی

ما چاره درد عشق دانیم ولیک

صبر است علاج عشق و آن در ما، نی

شمارهٔ ۸

ز آن جوهر گل شمیم رخ بیجاده

کز کام به دل سفر کند بی جاده

اندک خور و اندکی مرا ده ساقی

بی قاعده نی بنوش و نه بیجا، ده

شمارهٔ ۹

بادام دو چشم نیم مستت از من

مرجان دو لعل می پرستت از من

با چشم و لبت از تو قناعت نبود

سر تا به قدم هر آنچه هستت از من

شمارهٔ ۱۰

ای بنده اگر افسر شاهی طلبی

در ملک سپیدی و سیاهی طلبی

کام تو ز هیچکس نگردد حاصل

جز آنکه ز درگه الهی طلبی

شمارهٔ ۱۱

کس در سر کار عشق دلگیر نشد

از لذت عاشقی کسی سیر نشد

دیدیم بسی پیر که او گشت جوان

دیدیم بسی جوان که او پیر نشد

شمارهٔ ۱۲

مجموعه دلبری است روی چو مهت

منجوقه سروری است طرف کلهت

برهمزن لشکری است تیغ ابروت

صید افکن عالمی است تیر نگهت

شمارهٔ ۱۳

جمشیدوشان گدای درگاه تو اند

خسرومنشان نشسته در راه تو اند

یک طایفه همچو من بهر برزن و کوی

راضی به عتاب گاه و بیگاه تو اند

شمارهٔ ۱۴

سرو آمده یا به گل ز رفتار خوشت

گلبن شده منفعل ز طرز روشت

تو تازه نهال از کدامین چمنی

وز خون کدام دل بود پرورشت

شمارهٔ ۱۵

سرمایه خوبی است چهر خوش تو

پیرایه نیکوی رخ دلکش تو

خلفی همه سودای رخت می ورزند

در خرمن عالمی است این آتش تو

شمارهٔ ۱۶

تا نرگس تو عقیق سان گشته برنگ

زاین واقعه ام چو غنچه دل آمد تنگ

از سرخی چشم خویش در رنج مباش

آلوده به خون شوند ترکان گه جنگ

شمارهٔ ۱۷

هر بنده که بر در تو دربانی کرد

حاتم صفت آغاز زرافشانی کرد

گسترده فلک چو خوان احسان تو دید

صد ثور بجای بره قربانی کرد

شمارهٔ ۱۸

یک عمر به گرد کوی تو گردیدم

یک عهد خیال روی تو ورزیدم

آنچه از تو نمی شنفتمی، اشنفتم

و آنچه که از تو نمی دیدمی آخر دیدم

شمارهٔ ۱۹

تا هست جهان تو را جهانبانی باد

این دولت و جاه بر تو ارزانی باد

بدخواه تو چون غنم به عید قربان

از تیغ اجل همیشه قربانی باد

شمارهٔ ۲۰

[پدیده عکس، در برابر هنر نقاشی، با تحسین همگان همراه بوده است.افسر، از نخستین روزهای ظهور این پدیده در ایران سخن می گوید]

عکاس که برگرفت عکس رخ یار

آوخ که نمود کار ما را دشوار

بودیم همیشه یک جهت در ره عشق

آمد به دو جا فکند ما را سر و کار

شمارهٔ ۲۱

هرچند که در جهان هنر بی ثمر است

این صنعت عکس تو به از هر هنر است

بر پاره کاغذی، دمی، افسونی

و آن را صنمی کنی که رشک قمر است

شمارهٔ ۲۲

استاد هنروران عالم، مانی

گفته است که در هنر کسی چون ما، نی

گر صنعت عکس تو ببیند امروز

گوید به هنروری تو ما را، مانی

شمارهٔ ۲۳

عکاس چو عکس قامت و چهر تو بست

بر قامت سرو و چهر مه داد شکست

از بس که نکو ببست عکس رخ تو

عشاق تو گفتند بنازیمش دست

شمارهٔ ۲۴

عکاس زهی یگانه استاد هنر

صد عکس برآوری به از یکدیگر

بر هر ورقی کشی فروزان ماهی

عکاس تو نیستی، توئی افسونگر

شمارهٔ ۲۵

عکاس چو دید نقش دیدار تو را

و آن جلوه قد و طرز رفتار تو را

رشکش آمد، که صفحه جای تو بود

بر دیده نشاند عکس رخسار تو را

شمارهٔ ۲۶

عکاس چو دید روی زیبای تو را

زیبائی طلعت دلارای تو را

گردید بسی که چون تو بیند به جهان

جز عکس تو می نیافت همتای تو را

شمارهٔ ۲۷

عکاس، تو در هنروری طاق استی

سر خیل هنروران آفاق استی

عکس رخ دوست را نکو بر میدار

آخر نه تواش یکی ز عشاق استی

شمارهٔ ۲۸

عکاس، چو عکس روی جانان بگرفت

انگشت عجب همی به دندان بگرفت

می گفت که جان ز فرط لطف است نهان

آن کیست که عکس چون من از جان بگرفت

شمارهٔ ۲۹

عکاس دو کرد عکس رخسار تو را

رونق بفزود جنس بازار تو را

بگشود دو جا متاع حسنت را سر

تا گرم کند دل خریدار تو را

شمارهٔ ۳۰

عکاس چو عکس روی دلبند تو دید

شهد سخن و لب شکرخند تو دید

پنداشت که نیست در جهان مانندت

چون عکس تو برگرفت مانند تو دید

دیوان اشعار

قصاید

غزلیات

قطعات

رباعیات

افسر کرمانی

دیوان اشعار