معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ خلیل‌الله خلیلی

خلیل‌الله خلیلی مشهور به استاد خلیلی (۱۲۸۶-۱۳۶۶ ه.ش) شاعر معاصر افغان است که به زبان فارسی شعر می‌سرود. وی فرزند یکی از بزرگان منطقهٔ کوهستان در شمال کابل بود و در کودکی پدرش را از دست داد. پیش از کوتای ۷ ثور وی صاحب مناصب دولتی متعدد در دولت وقت افغانستان بود و پس از آن، ترک وطن نمود و باقی عمر را اکثراً در پاکستان به سر برد. وی در مجموع ۶۲ اثر منظوم و منثور در عرصه‌های مختلف هنر، ادب، سیاست، فلسفه و عرفان دارد که بیشترشان در داخل و خارج از افغانستان به چاپ رسیده است.

رباعیات

رباعی شمارهٔ ۱ : دل در همه حال تکیه‌گاه است مرا

رباعی شمارهٔ ۲ : اگر دانی زبان اختران را

رباعی شمارهٔ ۳ : بر قلهٔ کهسار، درختی برپاست

رباعی شمارهٔ ۴ : سرمایهٔ عیش، صحبت یاران است

رباعی شمارهٔ ۵ : از مرگ نترسم که مددکار من است

رباعی شمارهٔ ۶ : کشتند بشر را که سیاست این است

رباعی شمارهٔ ۷ : با خلق نکو بِزی که زیور این است

رباعی شمارهٔ ۸ : ای غره به اینکه دهر فرمانبر توست

رباعی شمارهٔ ۹ : تا بر لب من آه شررباری هست

رباعی شمارهٔ ۱۰ : ای مشت گل این غرور بیجای تو چیست؟

رباعی شمارهٔ ۱۱ : بی‌دولت عشق زندگانی نفسی‌ست

رباعی شمارهٔ ۱۲ : هر صبح که کردیم به غم شام گذشت

رباعی شمارهٔ ۱۳ : گر خاک در یار نَرُفتیم گذشت

رباعی شمارهٔ ۱۴ : آن نیمهٔ نان که بینوایی یابد

رباعی شمارهٔ ۱۵ : صبح است ز خرمی جهان می‌خندد

رباعی شمارهٔ ۱۶ : هر ذرهٔ خاک من زبانی دارد

رباعی شمارهٔ ۱۷ : از ابر سیاه لعل و گهر می‌ریزد

رباعی شمارهٔ ۱۸ : آن فر و شکوه کبریاییت چه شد؟

رباعی شمارهٔ ۱۹ : شهرت طلبی چند به هم ساخته‌اند

رباعی شمارهٔ ۲۰ : یارب به کسانی که جگر سوخته‌اند

رباعی شمارهٔ ۲۱ : گر علت مرگ را دوا می‌کردند

رباعی شمارهٔ ۲۲ : عزیزان چون بدان ساحل رسیدند

رباعی شمارهٔ ۲۳ : پیران که چنین مقام و حرمت دارند

رباعی شمارهٔ ۲۴ : دانی که شبان چه فتنه آغاز کند

رباعی شمارهٔ ۲۵ : این سنگ ملون که گهر می‌نامند

رباعی شمارهٔ ۲۶ : عارف به دل ذره جهان می‌بیند

رباعی شمارهٔ ۲۷ : دل در غم عشق تو برومند بود

رباعی شمارهٔ ۲۸ : تا این خرد خام تو، معیار بود

رباعی شمارهٔ ۲۹ : امروز که عصر علم و فرهنگ بود

رباعی شمارهٔ ۳۰ : در گلشن زندگی به جز خار نبود

رباعی شمارهٔ ۳۱ : هرکس که به ازدواج پابند شود

رباعی شمارهٔ ۳۲ : چو از دل عشق رفت آزار آید

رباعی شمارهٔ ۳۳ : دی شاخ شکوفه در چمن می‌خندید

رباعی شمارهٔ ۳۴ : سر راه غریبان خار روید

رباعی شمارهٔ ۳۵ : آن ماه سخن ز بامیان می‌گوید

رباعی شمارهٔ ۳۶ : این کینه وران باز به نیرنگ دگر

رباعی شمارهٔ ۳۷ : آن منظر فیض صبحگاهی بنگر

رباعی شمارهٔ ۳۸ : ای بار خدای پاک دانای قدیر

رباعی شمارهٔ ۳۹ : طفلی بودم غنوده بر بستر ناز

رباعی شمارهٔ ۴۰ : بیا ساقی بده آن جام گلرنگ

رباعی شمارهٔ ۴۱ : ای مرغ شباهنگ دل‌انگیز، بنال

رباعی شمارهٔ ۴۲ : یارب سوزی که جسم و جان را سوزم

رباعی شمارهٔ ۴۳ : ای سرو روان بیا که دستت بوسم

رباعی شمارهٔ ۴۴ : یارب دردی که ناله آغاز کنم

رباعی شمارهٔ ۴۵ : ما مرغ اسیر بی پر و بال توییم

رباعی شمارهٔ ۴۶ : این صبح همان و آن شب تار همان

رباعی شمارهٔ ۴۷ : چو گم شد پرتو عشق از دل من

رباعی شمارهٔ ۴۸ : چون در کف روزگار گشتیم زبون

رباعی شمارهٔ ۴۹ : شب است ساقی! ساغرت کو؟

رباعی شمارهٔ ۵۰ : افسوس که زندگی دمی بود و غمی

رباعی شمارهٔ ۵۱ : ای سرو روان که نخل امید منی

رباعی شمارهٔ ۵۲ : در باغ جهان تو هم گل زیبایی

رباعی شمارهٔ ۵۳ : چه باشد زندگانی را بهایی

رباعی شمارهٔ ۵۴ : از بس خوش و مست و دلربا می‌آیی

رباعی شمارهٔ ۱

دل در همه حال تکیه‌گاه است مرا

در ملک وجود پادشاه است مرا

از فتنهٔ عقل چون به جان می‌آیم

ممنون دلم خدا گواه است مرا

رباعی شمارهٔ ۲

اگر دانی زبان اختران را

شبانه بشنوی راز جهان را

سکوت شب به صد آهنگ خواند

به گوشت قصه های آسمان را

رباعی شمارهٔ ۳

بر قلهٔ کهسار، درختی برپاست

بر شاخ درخت، آشیانی پیداست

غم کوه و درخت، زندگانی من است

بر شاخ درخت، مرغکی نغمه‌سراست

رباعی شمارهٔ ۴

سرمایهٔ عیش، صحبت یاران است

دشواری مرگ، دوری ایشان است

چون در دل خاک نیز یاران جمعند

پس زندگی و مرگ به ما یکسان است

رباعی شمارهٔ ۵

از مرگ نترسم که مددکار من است

در روز پسین مونس و غمخوار من است

اجداد مرا برده به سر منزل خاک

این مرکب خوشخرام رهوار من است

رباعی شمارهٔ ۶

کشتند بشر را که سیاست این است

کردند جهان تبه که حکمت این است

در کسوت خیرخواهی نوع بشر

زادند چه فتنه ها، مهارت این است

رباعی شمارهٔ ۷

با خلق نکو بِزی که زیور این است

در آینهٔ جمال، جوهر این است

آن قطرهٔ اشکی که بریزد بر خاک

بردار که گنج لعل و گوهر این است

رباعی شمارهٔ ۸

ای غره به اینکه دهر فرمانبر توست

وین ماه و ستاره و فلک چاکر توست

ترسم که ترا چاکر خود پندارند

آن مورچگان که رزقشان پیکر توست

رباعی شمارهٔ ۹

تا بر لب من آه شررباری هست

بر ساز شکستهٔ دلم تاری هست

درهای امید را اگر بربستند

تا مرگ بود رخنهٔ دیواری هست

رباعی شمارهٔ ۱۰

ای مشت گل این غرور بیجای تو چیست؟

یک بار به خود نگر که معنای تو چیست؟

یک جعبهٔ استخوان، دو پیمانهٔ خون

پنهان تو چیست؟ آشکارای تو چیست؟

رباعی شمارهٔ ۱۱

بی‌دولت عشق زندگانی نفسی‌ست

هنگامهٔ عشرتِ جوانی هوسی‌ست

بی‌باد بهار جای گل در گلشن

یا دستهٔ خار خشک یا مشت خسی‌ست

رباعی شمارهٔ ۱۲

هر صبح که کردیم به غم شام گذشت

هر جور که دیدیم ز ایام گذشت

آلام اگر دست ز ما باز نداشت

ما پیر شدیم و درک آلام گذشت

رباعی شمارهٔ ۱۳

گر خاک در یار نَرُفتیم گذشت

گر طعنهٔ اغیار شنفتیم گذشت

آن سوز که در سینهٔ ما پنهان بود

گفتیم گذشت، گر نگفتیم گذشت

رباعی شمارهٔ ۱۴

آن نیمهٔ نان که بینوایی یابد

وآن جامه که کودک گدایی یابد

چون لذت فتحی‌ست که اقلیمی را

لشکرشکنی، جهانگشایی یابد

رباعی شمارهٔ ۱۵

صبح است ز خرمی جهان می‌خندد

هر قطره به بحر بیکران می‌خندد

بو در گل و نشئه در می و می در جام

از شوق، زمین و آسمان می‌خندد

رباعی شمارهٔ ۱۶

هر ذرهٔ خاک من زبانی دارد

از گردش دهر دوستانی دارد

این کهنه‌ردای من نهان در هر چین

تاج و کله جهان‌سِتانی دارد

رباعی شمارهٔ ۱۷

از ابر سیاه لعل و گهر می‌ریزد

وز دیدهٔ من خون جگر می‌ریزد

بی‌روی تو از هر مژه‌ام در گلشن

دامن‌دامن لاله تر می‌ریزد

رباعی شمارهٔ ۱۸

آن فر و شکوه کبریاییت چه شد؟

آن لاف خدیوی و خداییت چه شد؟

صد قرن بر افکار و عقول مردم

فرماندهی و حکمرواییت چه شد؟

رباعی شمارهٔ ۱۹

شهرت طلبی چند به هم ساخته‌اند

چون گرگ گرسنه در جهان تاخته‌اند

کردند به زیر پا هزاران سر و دست

تا گردن شوم خود برافراخته‌اند

رباعی شمارهٔ ۲۰

یارب به کسانی که جگر سوخته‌اند

یک عمر متاع درد اندوخته‌اند

خاکم به هوای آن جوانمردان کن

کز هرچه به جز تو دیده بردوخته‌اند

رباعی شمارهٔ ۲۱

گر علت مرگ را دوا می‌کردند

گر چارهٔ این نوع دو پا می‌کردند

می‌دیدی کاین جماعت تیره‌نهاد

بر روی زمین چه فتنه‌ها می‌کردند

رباعی شمارهٔ ۲۲

عزیزان چون بدان ساحل رسیدند

ز همراهان خود یکدم بریدند

چنان از صحبت ما دل گرفتند

که سهوا هم به سوی ما ندیدند

رباعی شمارهٔ ۲۳

پیران که چنین مقام و حرمت دارند

زان نیست که یک دو دم قدامت دارند

این حرمت از آن است که آنها دو نفس

در رفتن از این خرابه سبقت دارند

رباعی شمارهٔ ۲۴

دانی که شبان چه فتنه آغاز کند

آن دم که نی شبانه را ساز کند

غمهای زمانه را فرو بندد در

ابواب نشاط یک به یک باز کند

رباعی شمارهٔ ۲۵

این سنگ ملون که گهر می‌نامند

وآن آهن زردگون که زر می‌خوانند

بی‌گوهر ارزندهٔ معنی همه را

مردان گهرسنج هدر می‌دانند

رباعی شمارهٔ ۲۶

عارف به دل ذره جهان می‌بیند

آنجا مه و مهر و کهکشان می‌بیند

کوری بنگر که چشم دانشور عصر

دست و سر کشتگان در آن می‌بیند

رباعی شمارهٔ ۲۷

دل در غم عشق تو برومند بود

در پرتو دیدار تو خرسند بود

بگذاشته ام در کف و گویم هر روز

در شهر شما بهای دل چند بود

رباعی شمارهٔ ۲۸

تا این خرد خام تو، معیار بود

این ساختن و شکستت کار بود

تنها نه سرت به پای من خورد به سنگ

هر جا که روی تو سنگ و دیوار بود

رباعی شمارهٔ ۲۹

امروز که عصر علم و فرهنگ بود

قانون جهان به دیگر آهنگ بود

گر سجدهٔ تو به پیش این سنگ بود

این عیب بود، عار بود، ننگ بود

رباعی شمارهٔ ۳۰

در گلشن زندگی به جز خار نبود

جز درد و غم و محنت و آزار نبود

امید نکرد گل که یاس آمد بار

سرتاسر زندگی جز این کار نبود

رباعی شمارهٔ ۳۱

هرکس که به ازدواج پابند شود

معروض به داغ و درد فرزند شود

دهقان زمانه بر کسی می خندد

کز کشتن تخم مرگ خرسند شود

رباعی شمارهٔ ۳۲

چو از دل عشق رفت آزار آید

چو گل رفت از گلستان خار آید

نمی‌بینی که چون پنهان شود مهر

شب تاریک اندُه‌بار آید

رباعی شمارهٔ ۳۳

دی شاخ شکوفه در چمن می‌خندید

بر سنبل و نسرین و سمن می‌خندید

از دور سپیدهٔ سحر را دیدم

بر روز خود و به شام من می‌خندید

رباعی شمارهٔ ۳۴

سر راه غریبان خار روید

ز کشت شان دل بیمار روید

به هر جایی که کارم تخم امید

به جای گل همه آزار روید

رباعی شمارهٔ ۳۵

آن ماه سخن ز بامیان می‌گوید

اسرار گذشتهٔ جهان می‌گوید

دل قصهٔ عشق او ز چشمش پنهان

از موی شنیده بامیان می‌گوید

رباعی شمارهٔ ۳۶

این کینه وران باز به نیرنگ دگر

دارند سر فتنه به آهنگ دگر

فریاد که این شعبده بازان هر روز

خواهند به نام آشتی جنگ دگر

رباعی شمارهٔ ۳۷

آن منظر فیض صبحگاهی بنگر

انوار تجلی الهی بنگر

در وادی نقره فام گردون هر شب

آن قافله لایتنهای بنگر

رباعی شمارهٔ ۳۸

ای بار خدای پاک دانای قدیر

دارم به تو حاجتی به فضیلت بپذیر

آن را که به لطف خویش عزت دادی

تا زنده بود به خواریش باز مگیر

رباعی شمارهٔ ۳۹

طفلی بودم غنوده بر بستر ناز

برخاست ز دور نغمه های دمساز

تا گوش نهادم نه صدا بود و نه ساز

ای شور جوانی! تو کجا رفتی باز

رباعی شمارهٔ ۴۰

بیا ساقی بده آن جام گلرنگ

که زد بر شیشهٔ من آسمان سنگ

به صد صحرا نمی‌گنجد غم دل

چه سان گنجایمش در سینهٔ تنگ

رباعی شمارهٔ ۴۱

ای مرغ شباهنگ دل‌انگیز، بنال

قربان تو، ای طایر شب‌خیز، بنال

از نالهٔ تو مرغ دلم نالد زار

این ناله به آن ناله درآمیز، بنال

رباعی شمارهٔ ۴۲

یارب سوزی که جسم و جان را سوزم

این کارگه سود و زیان را سوزم

یک شعلهٔ جان‌سوز که در آتش آن

خود را سوزم هر دو جهان را سوزم

رباعی شمارهٔ ۴۳

ای سرو روان بیا که دستت بوسم

لبهای ظریف می پرستت بوسم

گر من نخورم تو باده در جامم ریز

تا مست شوم دو چشم مستت بوسم

رباعی شمارهٔ ۴۴

یارب دردی که ناله آغاز کنم

شوری که سرود شوق را ساز کنم

چشمی که به سوی خویش چون باز کنم

آن گمشده را از دور آواز کنم

رباعی شمارهٔ ۴۵

ما مرغ اسیر بی پر و بال توییم

هر جا که روی چو سایه دنبال توییم

گر خسته شدی ز راه، دل مرکب توست

حمال تو و ملک تو و مال توییم

رباعی شمارهٔ ۴۶

این صبح همان و آن شب تار همان

ما شش در و این چهار دیوار همان

استاد زمانه یک سبق داده به ما

تکرار همان و باز تکرار همان

رباعی شمارهٔ ۴۷

چو گم شد پرتو عشق از دل من

خدایا چیست جز غم حاصل من

سحاب عشق اگر یکدم نبارد

بسوزان خرمن آب و گل من

رباعی شمارهٔ ۴۸

چون در کف روزگار گشتیم زبون

چون ساغر عشق و آرزو گشت نگون

جاسوس خرد دگر چه جوید از ما

گوید که از این شهر کشد رخت برون

رباعی شمارهٔ ۴۹

شب است ساقی! ساغرت کو؟

فروغ ماه و نور اخترت کو؟

ز دور آید صدای مرغ شبگیر

نوا و نغمهٔ جان‌پرورت کو؟

رباعی شمارهٔ ۵۰

افسوس که زندگی دمی بود و غمی

قلبی و شکنجه‌ای و چشمی و نمی

یا جور ستمگری کشیدن هر روز

یا خود به ستمکشی رساندن ستمی

رباعی شمارهٔ ۵۱

ای سرو روان که نخل امید منی

وی مایهٔ جان که عمر جاوید منی

در شهر شما که آسمان پر ابر است

مهتاب منی، فروغ خورشید منی

رباعی شمارهٔ ۵۲

در باغ جهان تو هم گل زیبایی

بویا و دل‌انگیز و چمن‌آرایی

عمری‌ست که گل‌های دگر می‌خندند

این غنچهٔ تر چرا تو لب نگشایی

رباعی شمارهٔ ۵۳

چه باشد زندگانی را بهایی

فسرده از نمی، خشک از هوایی

ز مطبخ سالها تا مستراحیم

مگر این زندگی یابد بقایی

رباعی شمارهٔ ۵۴

از بس خوش و مست و دلربا می‌آیی

چون باد بهار جان‌فزا می‌آیی

دل خانهٔ عشق توست آبادش دار

چون خانه خراب شد کجا می‌آیی

خلیل‌الله خلیلی

رباعیات