معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ خیالی بخارایی

احمد بن موسی خیالی معروف به خیالی بخاری از شاعران قرن نهم است که در ماوراءالنهر می‌زیسته است. خیالی بخاری از معاصران و شاگردان خواجه عصمت بخاری است. او در عهد الغ‌بیک می‌زیست و در حدود سال ۸۵۰ بدرود حیات گفت. شیخ بهایی غزل او به مطلع «ای تیر غمت را دل عشاق نشانه ...» را تخمیس کرده که بسیار معروف است. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزهٔ علمیهٔ اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای بی‌خبر از محنت و شاد از الم ما

شمارهٔ ۲ : با رخت صورت چین چند کند دعوی را

شمارهٔ ۳ : با من ای مردمک دیده نظر نیست تو را

شمارهٔ ۴ - استقبال از امیرخسرو دهلوی : بیش از این مپسند در زاری منِ درویش را

شمارهٔ ۵ : تا به کی باشد چو نی با ناله دمسازی مرا

شمارهٔ ۶ : تا دو چشم سیهت غارتِ جان کرد مرا

شمارهٔ ۷ : چون نی اگر چه عمری خوش می نواخت ما را

شمارهٔ ۸ : خطت چون از سواد شب رقم زد صفحهٔ مه را

شمارهٔ ۹ : زهی راست از تو همه کار ما

شمارهٔ ۱۰ : طیلسانت چو کژ افتاد ببستی او را

شمارهٔ ۱۱ : گر ز می رنگ نبودی گل سیرابش را

شمارهٔ ۱۲ : گهی که عشق به خود راه می‌نمود مرا

شمارهٔ ۱۳ : گیسو برید و شد فزون مهرش منِ گمراه را

شمارهٔ ۱۴ : ناصح چه کار دارد در عشقِ یار با ما

شمارهٔ ۱۵ : هر خبر کز سرکشی گوید صبا

شمارهٔ ۱۶ : عشق می‌گفت از کَرَم‌های حبیب

شمارهٔ ۱۷ - استقبال از کمال خجندی : ما به چشمت عشق می‌بازیم و او در عین خواب

شمارهٔ ۱۸ : آنچه بی‌روی توام گریه به روی آورده‌ست

شمارهٔ ۱۹ : آن روز مه این نور سعادت به جبین داشت

شمارهٔ ۲۰ : آن معلم که لبت را روش جان آموخت

شمارهٔ ۲۱ : آنها که بی تو در دل و جان سقیم ماست

شمارهٔ ۲۲ : آه کز سعی رقیبان یار ترک من گرفت

شمارهٔ ۲۳ : آیت حسن را که نام وفاست

شمارهٔ ۲۴ : آن پری چهره که در پردهٔ جان مستور است

شمارهٔ ۲۵ : ار شیخ صومعه ست وگر رندِ دیرِ توست

شمارهٔ ۲۶ : از بلای عشق تو تنها دل ما ریش نیست

شمارهٔ ۲۷ : از زروه‌های باغِ خطش یاسمن یکی‌ست

شمارهٔ ۲۸ : از سبزهٔ خطّت ورق گل رقمی یافت

شمارهٔ ۲۹ - استقبال از کمال خجندی : افسوس که صورت تُتق چهرهٔ معنی ست

شمارهٔ ۳۰ : افسوس که جز ناله مرا همنفسی نیست

شمارهٔ ۳۱ : اگر دیده در مهر و مه ناظر است

شمارهٔ ۳۲ : اگر گویی که حسن از رویِ من خاست

شمارهٔ ۳۳ : ای که همه کار ما راست به تدبیر توست

شمارهٔ ۳۴ : باد بر زلف تو بگذشت که عنبر بوی است

شمارهٔ ۳۵ : با رخ خوبت که وَرد بوستان خرّمی ست

شمارهٔ ۳۶ : باز آی که خلوتگه جانم حرم توست

شمارهٔ ۳۷ : با سگت یاری مرا کارِ خود است

شمارهٔ ۳۸ : با شمع چو گفتم که نشان غم دل چیست

شمارهٔ ۳۹ : به اهل درد غمت هرچه می کند غم نیست

شمارهٔ ۴۰ : به قتل خسته دلان غمزهٔ تو قانع نیست

شمارهٔ ۴۱ : بیا که بی خبران را خبر ز روی نکو نیست

شمارهٔ ۴۲ : بی‌رخ آن مه که شام زلف را در هم شکست

شمارهٔ ۴۳ : پیشِ رخِ تو قصّهٔ یوسف حکایت است

شمارهٔ ۴۴ - استقبال از امیرخسرو دهلوی : تا به خون ریزی غمت خنجر گرفت

شمارهٔ ۴۵ : تا در این بادیه توفیق ازل همره ماست

شمارهٔ ۴۶ : تا دل از سیر و سلوک رهش آگاهی یافت

شمارهٔ ۴۷ : تا دل از شوق گل رویت ره صحرا گرفت

شمارهٔ ۴۸ : تا ز سودا زدگان عشق خریداری یافت

شمارهٔ ۴۹ : تا سر زلف تو در دست صبا افتاده ست

شمارهٔ ۵۰ : تا سرو مرا عارض چون یاسمنی هست

شمارهٔ ۵۱ : تا سنبل زلفت خبر از گلشن جان گفت

شمارهٔ ۵۲ : چمن را تا نسیمت در دماغ است

شمارهٔ ۵۳ : خشنود بودن از غمِ عشق تو کار ماست

شمارهٔ ۵۴ : دلا بنیاد جان را محکمی نیست

شمارهٔ ۵۵ : دلا طریقهٔ عشّاق خود پرستی نیست

شمارهٔ ۵۶ : دل به زاری دامن زلف جفا کارش گرفت

شمارهٔ ۵۷ : دلم را مقام عبادت درِ اوست

شمارهٔ ۵۸ - استقبال از کمال خجندی : دلم از دردِ فراق تو قوی افگار است

شمارهٔ ۵۹ : دل ناگرفته خال تو در زلف جا گرفت

شمارهٔ ۶۰ : دل وصل تو می خواهد و دلخواست همین است

شمارهٔ ۶۱ : دلی که صرف تو شد نقد عشق قیمت اوست

شمارهٔ ۶۲ : رنجور عشق را سر ناز طبیب نیست

شمارهٔ ۶۳ : ز بس که عشق تو شوری به شهر و کو انداخت

شمارهٔ ۶۴ : زلف تو را که شامِ پریشانی من است

شمارهٔ ۶۵ - استقبال از بساطی سمرقندی : سروِ بالای تو در عالم خوبی علم است

شمارهٔ ۶۶ : سروِ بالای تو را شیوه بلا انگیزی ست

شمارهٔ ۶۷ : سرو تا بندهٔ بالای تو شد آزاد است

شمارهٔ ۶۸ : سنبل باغ رخت غالیه بو افتاده ست

شمارهٔ ۶۹ : شمع رویت را چراغ آسمان پروانه‌ای‌ست

شمارهٔ ۷۰ : کدامین رسم و آیینی که در رندان مفرّد نیست

شمارهٔ ۷۱ - استقبال از کاتبی ترشیزی : کجا روم که مرا جز درت پناهی نیست

شمارهٔ ۷۲ - استقبال از همام تبریزی : که می‌داند میِ شوق از چه جام است

شمارهٔ ۷۳ - استقبال از بساطی سمرقندی : گرچه ابر زندگی جان بخش و صافی مشرب است

شمارهٔ ۷۴ - استقبال از شمس مغربی : گرچه اشک منِ غمدیده سراسر گهر است

شمارهٔ ۷۵ : گرچه تو حقیری و گناه تو عظیم است

شمارهٔ ۷۶ : گرچه شمار عاشق زنّار زلف یار است

شمارهٔ ۷۷ : گرچه طریق وفا قدیم است

شمارهٔ ۷۸ : گرچه ماه نو به شوخی بی نظیر عالم است

شمارهٔ ۷۹ : گریهٔ خون سرِ ره بر منِ درویش گرفت

شمارهٔ ۸۰ : گنجی ست عشق یار که عالم خراب اوست

شمارهٔ ۸۱ : لاله را همچو بتان عارض دلجویی نیست

شمارهٔ ۸۲ : مرا از دل خبر جز بی دلی نیست

شمارهٔ ۸۳ : مرا که تحفهٔ جان در بدن هدایت توست

شمارهٔ ۸۴ : نالهٔ دلسوز نی شرح غمی بیش نیست

شمارهٔ ۸۵ - استقبال از کمال خجندی : نرگس خیال چشم تو در خواب ناز یافت

شمارهٔ ۸۶ : نقدی ست دل که سکّهٔ محنت به نام اوست

شمارهٔ ۸۷ : هر آن حدیث که در دعویِ محبّت توست

شمارهٔ ۸۸ : هر خسته خاطری که چو نی چشم باز نیست

شمارهٔ ۸۹ : هر دُر اشکی که آمد چشم گریان را به دست

شمارهٔ ۹۰ : هر دل که به عشق مبتلا نیست

شمارهٔ ۹۱ - استقبال از سنایی : هرکسی گوید که درد عشق را تدبیر چیست

شمارهٔ ۹۲ - استقبال از شمس مغربی : هرکه از دیدار جانان همچو من مهجور نیست

شمارهٔ ۹۳ - استقبال از امیرخسرو دهلوی : یار جز در پیِ آزار دل ریش نرفت

شمارهٔ ۹۴ : آزاد بنده‌ای که قبول دلی شود

شمارهٔ ۹۵ : آن شاخ گل خرامان در باغ چون برآید

شمارهٔ ۹۶ : آن گوهر حسنی که بدان فخر توان کرد

شمارهٔ ۹۷ : آن دم ایاز خاص به مقصود می‌رسد

شمارهٔ ۹۸ : آنها که ز آیینهٔ دل زنگ زدودند

شمارهٔ ۹۹ : آه که نیش غمت خاطر من ریش کرد

شمارهٔ ۱۰۰ - استقبال از عارفی هروی : از آتش دل هر کس در سینه غمی دارد

شمارهٔ ۱۰۱ : از مخزن دل دیده هر آن دُر که بر آورد

شمارهٔ ۱۰۲ : اشکم به جست‌وجوی او بر خاک آن در می‌رود

شمارهٔ ۱۰۳ : افسوس که ره بینان یک یک ز نظر رفتند

شمارهٔ ۱۰۴ : اگرچه دل نصیب از چشم شوخت مکر و فن دارد

شمارهٔ ۱۰۵ : اگر چه صاحب معنی همه هنر باشد

شمارهٔ ۱۰۶ : اگر معارضه حُسن تو را به حور افتد

شمارهٔ ۱۰۷ : اوّل استادی که عشق و حسن را تقسیم کرد

شمارهٔ ۱۰۸ : اهل دل در طلبت صاحب تدبیر شدند

شمارهٔ ۱۰۹ : ای دل از باطن آن فرقه که صاحب قدمند

شمارهٔ ۱۱۰ - استقبال از کمال خجندی : ای لبت کام دل بی‌سروسامانی چند

شمارهٔ ۱۱۱ - استقبال از کمال خجندی : ای آنکه به جور از تو تبرّا نتوان کرد

شمارهٔ ۱۱۲ : با آفتاب رویت چون مه نمی برآید

شمارهٔ ۱۱۳ : باد از هوای کوی تو پیغام می‌دهد

شمارهٔ ۱۱۴ : باز آواز نی و فریاد درد انگیز عود

شمارهٔ ۱۱۵ : باد اگر یاد سرو ما نکند

شمارهٔ ۱۱۶ - استقبال از شمس مغربی : باز از قدم گل چمن پیر جوان شد

شمارهٔ ۱۱۷ : باز این دل خود کام به فرمان کسی شد

شمارهٔ ۱۱۸ : باز بالا بنمودی و بلا خواهد شد

شمارهٔ ۱۱۹ : باز بیرون شدی و نوبت حیرانی شد

شمارهٔ ۱۲۰ : باز ره‌بینان نشان از قرب منزل می‌دهند

شمارهٔ ۱۲۱ : باشد که ز رخسار ترا پرده برافتد

شمارهٔ ۱۲۲ : با غمت هرچند کار درد ما مشکل شود

شمارهٔ ۱۲۳ : به بازی حلقهٔ زلف تو دل برد از من و خم زد

شمارهٔ ۱۲۴ : به جهان لطیف طبعی که ز خود ملال دارد

شمارهٔ ۱۲۵ : تابِ خطت قرار ز بخت سیاه برد

شمارهٔ ۱۲۶ : تابِ رویت رونق خورشید عالم‌تاب برد

شمارهٔ ۱۲۷ : تا بر بیاض رویت خطّ سیه برآمد

شمارهٔ ۱۲۸ : تاب رویت به فروغ مه تابان ماند

شمارهٔ ۱۲۹ : تا به رحمت خوان قسمت را مزیّن کرده‌اند

شمارهٔ ۱۳۰ : تا بنفشه برد بویی از خطت در تاب شد

شمارهٔ ۱۳۱ : تا به سودای تو دل را عشق و همّت یار شد

شمارهٔ ۱۳۲ : تا به کی چشم تو جز غارت دین‌ها نکند

شمارهٔ ۱۳۳ : تا به کی نقد دلم صرف غم هجران شود

شمارهٔ ۱۳۴ : تا به معنی اهل صورت دم ز آب و گل زدند

شمارهٔ ۱۳۵ : تا جان ز وفای دهن تنگ تو دم زد

شمارهٔ ۱۳۶ : تا جفایی نکشد دل به وفایی نرسد

شمارهٔ ۱۳۷ : تا خرد خیمه سوی عالم جسمانی زد

شمارهٔ ۱۳۸ : تا خطت خود را به سودای خطا خواهد کشید

شمارهٔ ۱۳۹ : تا دل به وصف آن دهن عرض تکلّم می‌کند

شمارهٔ ۱۴۰ : تا دلم شیوهٔ آن زلف دوتا می‌داند

شمارهٔ ۱۴۱ : تا راهروان در حرم دل نرسیدند

شمارهٔ ۱۴۲ : تا ز خاک قَدَمَت باد خبر می‌آرد

شمارهٔ ۱۴۳ : تا ز عشق اهل نظر آیینه‌ای برساختند

شمارهٔ ۱۴۴ : تا زلف تو دلم را پا بستهٔ بلا کرد

شمارهٔ ۱۴۵ : تا زلف رهزن تو ز عنبر کمند کرد

شمارهٔ ۱۴۶ : تا ز نسیم رحتمش رایحه‌ای به ما رسد

شمارهٔ ۱۴۷ : تا کافر چشمت ز مژه عزم سپه کرد

شمارهٔ ۱۴۸ : تا گرد عارض تو خط سبز بردمید

شمارهٔ ۱۴۹ : تا گلشن از طراوت روی تو یاد داد

شمارهٔ ۱۵۰ : تا نخست از طرف عشق تو فرمان نرسید

شمارهٔ ۱۵۱ : تا نشد زلفت پریشان وقت ما بر هم نزد

شمارهٔ ۱۵۲ : ترک چشمت بی‌سپاه حُسن خنجر می‌زند

شمارهٔ ۱۵۳ : تو را به جز سخن اندر دهن نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۵۴ : چشمت آزار ما چه می‌خواهد

شمارهٔ ۱۵۵ : چشمت که به جز فتنه‌گری کار ندارد

شمارهٔ ۱۵۶ : چنین که چشم تو پروای دادخواه ندارد

شمارهٔ ۱۵۷ - استقبال از حافظ : چو زلف بی قرارش قصد جان کرد

شمارهٔ ۱۵۸ : چو سرو هر که در این بوستان هوای تو کرد

شمارهٔ ۱۵۹ : چو عطّار صبا در چین زلفت مشک می‌بیزد

شمارهٔ ۱۶۰ : چون نه شادیّ و نه محنت به کسی می‌ماند

شمارهٔ ۱۶۱ : چو نام مستیِ نرگس به بزم باغ برآمد

شمارهٔ ۱۶۲ : خدا بتان جفا کیش را وفا بخشد

شمارهٔ ۱۶۳ : خطت را تا به خون ریزی نشان شد

شمارهٔ ۱۶۴ : خطت صحیفهٔ مه را نقاب مشگین کرد

شمارهٔ ۱۶۵ : خیال روی تو از سر به در نخواهم کرد

شمارهٔ ۱۶۶ : خیز که پیر مغان میکده را درگشاد

شمارهٔ ۱۶۷ : در ازل مهر تو با جان رقم غم می‌زد

شمارهٔ ۱۶۸ : در ازل قطرهٔ خونی که ز آب و گِل شد

شمارهٔ ۱۶۹ : در چمن سبزهٔ سیراب به هرجا که رسید

شمارهٔ ۱۷۰ : در چمن دوش به گل بلبل دشوار پسند

شمارهٔ ۱۷۱ - استقبال از حافظ : دلم جز داغ نومیدی ز جان حاصل همین دارد

شمارهٔ ۱۷۲ : دل جز به غمت خاطر خوشنود ندارد

شمارهٔ ۱۷۳ - استقبال از حافظ : دل به رویت هوس صحبت جانی دارد

شمارهٔ ۱۷۴ : دل نه جز غصّه محرمی دارد

شمارهٔ ۱۷۵ : دل به یاد لب لعلت سخن از نوش نکرد

شمارهٔ ۱۷۶ : دلم جز با غمت خرّم نباشد

شمارهٔ ۱۷۷ : دلِ شکسته چو در آرزوی لعل تو خون شد

شمارهٔ ۱۷۸ : دل جفای خطت از دور قمر می‌داند

شمارهٔ ۱۷۹ : دلم از زلف تو پا بستهٔ سودا آمد

شمارهٔ ۱۸۰ : دل در آن زلف شد و روی دل افروز ندید

شمارهٔ ۱۸۱ : دوش می گفتم که ماه این دلفروزی از که دید

شمارهٔ ۱۸۲ : راستی را شیوه‌ای کآن سرو قامت می‌کند

شمارهٔ ۱۸۳ : روی تو طعنه بر گُل سیراب می‌زند

شمارهٔ ۱۸۴ : ز بهر غارت جان عشق لشکر اندازد

شمارهٔ ۱۸۵ : ز غمزه چشم تو چون تیر در کمان آورد

شمارهٔ ۱۸۶ : سپاه عشق از آن لحظه خیمه بالا زد

شمارهٔ ۱۸۷ : سرشک تا به کی از چشم آن و این افتد

شمارهٔ ۱۸۸ : سرکشید از کبر ابلیس و چنین مهجور شد

شمارهٔ ۱۸۹ - استقبال از کمال خجندی : سرو هرگز در چمن کاری چنین زیبا نکرد

شمارهٔ ۱۹۰ : سروِ قدّت طرف باغ چو پا می‌ماند

شمارهٔ ۱۹۱ : سریر فقر که با هیچ پادشا ندهند

شمارهٔ ۱۹۲ : سزد که زلف تو آن رخ پی نظاره نماید

شمارهٔ ۱۹۳ : شبی کآن ماه با ما خوش برآید

شمارهٔ ۱۹۴ : صاحب روی نکو منصب دولت دارد

شمارهٔ ۱۹۵ : ز بس کز گریه چشم من به خونِ ناب می‌سازد

شمارهٔ ۱۹۶ : صبا به تحفه نسیمی که دلگشای آرد

شمارهٔ ۱۹۷ : طالب دردِ عشق تو فکر دوا نمی‌کند

شمارهٔ ۱۹۸ : طوطیِ عقلم که دعویّ تکلّم می‌کند

شمارهٔ ۱۹۹ : عاقبت حسرتِ لعل تو دلم را خون کرد

شمارهٔ ۲۰۰ : غم نیست اگر زلفت با فتنه سری دارد

شمارهٔ ۲۰۱ : کس نیست که کار ما برآرد

شمارهٔ ۲۰۲ : کسی چو نیست که پیش تو عذر ما خواهد

شمارهٔ ۲۰۳ - استقبال از کمال خجندی : کسی را که رویت هوس می‌کند

شمارهٔ ۲۰۴ : کسی کآشفتهٔ سودای آن زنجیر مو آمد

شمارهٔ ۲۰۵ : کسی که نسبت قدّت به سرو ناز کند

شمارهٔ ۲۰۶ : کسی چون گل دهن پرخنده دارد

شمارهٔ ۲۰۷ : کسی کاو به جانان وصالی ندارد

شمارهٔ ۲۰۸ : کسی که سلسلهٔ زلف مشکبو دارد

شمارهٔ ۲۰۹ : کسی کز خوان قسمت مفلسان را جام می‌بخشد

شمارهٔ ۲۱۰ : کمند زلف توام پای بند سودا کرد

شمارهٔ ۲۱۱ - استقبال از کمال خجندی : کنون چو در طلبش اشک رو به ره دارد

شمارهٔ ۲۱۲ : گر ای اشک دیده به خویشت بخواند

شمارهٔ ۲۱۳ - استقبال از کمال خجندی : گر بعد اجل دردِ تو با خویش توان برد

شمارهٔ ۲۱۴ : گر تیغ زند یار نخواهیم حذر کرد

شمارهٔ ۲۱۵ : گرچه هردم سیل اشک ما به دریا می‌رود

شمارهٔ ۲۱۶ : گرچه دل بهره ز کیش تو خدنگی دارد

شمارهٔ ۲۱۷ : گرچه شب غم ساختم چون شمع من با سوز خود

شمارهٔ ۲۱۸ : گر ز بالای تو هر ساعت بلا باید کشید

شمارهٔ ۲۱۹ - استقبال از کمال خجندی : گر شبی ماه رخت پرده ز رو برگیرد

شمارهٔ ۲۲۰ : گر قدح با لب میگون تو لافی دارد

شمارهٔ ۲۲۱ : گر نه با من سر زلفت به جفا پیدا شد

شمارهٔ ۲۲۲ : گر ندیدی کز سرای دیده‌ام خون می‌چکد

شمارهٔ ۲۲۳ : گر همچو نی دم می‌زنم از سوز دل خون می‌رود

شمارهٔ ۲۲۴ : گل جامه دران بار دگر سر به در آورد

شمارهٔ ۲۲۵ : گهی به پای تو جانم سرِ نیاز کشید

شمارهٔ ۲۲۶ : گوهر اشکم که راز دل هویدا می‌کند

شمارهٔ ۲۲۷ : گهی چشمت به نیش غم دلم را ریش می‌دارد

شمارهٔ ۲۲۸ : گهی که باغ ز فصل بهار یاد دهد

شمارهٔ ۲۲۹ : گهی کز خوان قسمت مفلسان را کام می‌بخشند

شمارهٔ ۲۳۰ : گهی که آیت حسن تو را بیان کردند

شمارهٔ ۲۳۱ : لبت جان‌بخش و دلجو می‌نماید

شمارهٔ ۲۳۲ : ما را ز سر خیال تو بیرون نمی‌شود

شمارهٔ ۲۳۳ : ماه رخسارِ تو دید و عاشقی بنیاد کرد

شمارهٔ ۲۳۴ : مرا بی‌تو راحت الم می‌نماید

شمارهٔ ۲۳۵ : مرا تا سوز دل هر شب بلای تن نخواهد شد

شمارهٔ ۲۳۶ : مرا دوش از آن لب بسی رنگ بود

شمارهٔ ۲۳۷ : مرا که دوش زِیادت زیاده دردی بود

شمارهٔ ۲۳۸ : مرا می سوزد آن بدخو که کار خودنکو سازد

شمارهٔ ۲۳۹ : مرا یاد آن روی دیوانه کرد

شمارهٔ ۲۴۰ : مسافران که در این ره به کاروان رفتند

شمارهٔ ۲۴۱ - استقبال از بساطی سمرقندی : میر مجلس که چو لب بادهٔ روشن دارد

شمارهٔ ۲۴۲ : ناز مه جز به همین نیست که نوری دارد

شمارهٔ ۲۴۳ : نکردم جز به زلف یار پیوند

شمارهٔ ۲۴۴ : واقف از جام می لعل تو مدهوشانند

شمارهٔ ۲۴۵ : هر جفایی که کند روی تو نیکو باشد

شمارهٔ ۲۴۶ : هر خطایی که سزاوار عتابی باشد

شمارهٔ ۲۴۷ : هردم از جانب او تیغ بلا می‌آید

شمارهٔ ۲۴۸ : هردم از غیبم به گوش دل ندایی می‌رسد

شمارهٔ ۲۴۹ : هردم به صورتی یار دیدار می‌نماید

شمارهٔ ۲۵۰ : هرشبی زلفش مرا در بند سودا می‌کشد

شمارهٔ ۲۵۱ : هرکجا خطّ تو عرض نافهٔ چینی کند

شمارهٔ ۲۵۲ : هرکه زاین وادی به کوی بخت و دولت می‌رسد

شمارهٔ ۲۵۳ : هرکه سر در قدمِ مردم مقبل ننهاد

شمارهٔ ۲۵۴ : هرگز به جهان چیزی جز یار نمی‌ماند

شمارهٔ ۲۵۵ : هندوی زلف تو زآن حال مشوّش دارد

شمارهٔ ۲۵۶ : یارب کدام دل که ز سوز تو دم نزد

شمارهٔ ۲۵۷ : یار درد بی دلان را دید و تدبیری نکرد

شمارهٔ ۲۵۸ - استقبال از کمال خجندی : یار در کار دلم کوشش بسیاری کرد

شمارهٔ ۲۵۹ : از چشم ما چو می طلبد لعل او گهر

شمارهٔ ۲۶۰ : از گوهر اشک ار نشود دیده توانگر

شمارهٔ ۲۶۱ - استقبال از حافظ : چه بود افسانهٔ منصور با یار

شمارهٔ ۲۶۲ : دلا غم یار ما شد دل به جا دار

شمارهٔ ۲۶۳ : گر به رویت کنند نسبت حور

شمارهٔ ۲۶۴ : عمری دویده ایم به دنبالِ اهل راز

شمارهٔ ۲۶۵ : ما را ز روزگار غمِ روزگار بس

شمارهٔ ۲۶۶ : آب شد پیش لبت قند چو تر کردیمش

شمارهٔ ۲۶۷ : آن دل که به فن برد ز من غمزهٔ مستش

شمارهٔ ۲۶۸ : آنکه رحمی نیست بر حال منش

شمارهٔ ۲۶۹ : اشکِ چشم من که جان نقد روان می‌خواندش

شمارهٔ ۲۷۰ : اگر در بند سودا نیست با من زلف مشکینش

شمارهٔ ۲۷۱ : تا در دلت غمی بوَد از دلپذیر خویش

شمارهٔ ۲۷۲ : چه کرد سرو به قدّت که بر کشیدندش

شمارهٔ ۲۷۳ : چون طلب کردیم فیضی از سحاب رحمتش

شمارهٔ ۲۷۴ : در عشق از آن خوشدلم از چشم ترِ خویش

شمارهٔ ۲۷۵ : دلا به دست هوس تار زلف یار مکش

شمارهٔ ۲۷۶ : کجاست ساغر می تا به گردش آرندش

شمارهٔ ۲۷۷ : دل چو گشت از جام معنی جرعه نوش

شمارهٔ ۲۷۸ : روزگاری ست که از غایت نادانی خویش

شمارهٔ ۲۷۹ : گر ترحّم نکند طرّهٔ بی آرامش

شمارهٔ ۲۸۰ : ما را به درِ دوست گشاد از هوس خویش

شمارهٔ ۲۸۱ : ما را همین زبانی ست آن نیز در دعایش

شمارهٔ ۲۸۲ : یار اگر بد کند ای دل نتوان گفت بدش

شمارهٔ ۲۸۳ : هر نقد دل کآن غمزهٔ پر حیله می آرد به کف

شمارهٔ ۲۸۴ : گر بیابد شرف خدمت آن حور ملک

شمارهٔ ۲۸۵ - استقبال از کمال خجندی : شمع می‌گفت به پروانه شبی در منزل

شمارهٔ ۲۸۶ : آه کز زلفت اسیر بند زنّار آمدم

شمارهٔ ۲۸۷ : از آن ز دیده و دل اشک و آه می‌خواهم

شمارهٔ ۲۸۸ : ای ز چشمت چشم نرگس نسخه‌ای امّا سقیم

شمارهٔ ۲۸۹ : تا به روی از دیده اشک لاله‌گون می‌آیدم

شمارهٔ ۲۹۰ : تا خاک راه همت اهل صفا شدم

شمارهٔ ۲۹۱ : خیزید تا ز خاک درش درد سر بریم

شمارهٔ ۲۹۲ : دل خون شد و زاین راه به جایی نرسیدیم

شمارهٔ ۲۹۳ : دل گم شد و جز بر دهنش نیست گمانم

شمارهٔ ۲۹۴ : زهی تیره از زلف تو روز، شام

شمارهٔ ۲۹۵ : سرشک جانب خاک در تو بست احرام

شمارهٔ ۲۹۶ : گرچه از جا شد دل و بر جان بلا می‌آیدم

شمارهٔ ۲۹۷ : گرچه روزی چند دور از کعبهٔ روی توام

شمارهٔ ۲۹۸ : گهی که جانب آن زلف خم به خم بینیم

شمارهٔ ۲۹۹ : ما به اوّل ستم زلف تو را خوش کردیم

شمارهٔ ۳۰۰ : ما به فکر دهنت ذوق شکر یافته‌ایم

شمارهٔ ۳۰۱ : مابه وجهی صفت روی تو با مه کردیم

شمارهٔ ۳۰۲ : ما در خیال زلف تو شبگیر می کنیم

شمارهٔ ۳۰۳ : ما دل به تو دادیم و کمِ خویش گرفتیم

شمارهٔ ۳۰۴ : ما ز تقصیر عبادت چون پشیمان آمدیم

شمارهٔ ۳۰۵ : ما که هرشب همچو شمع از تاب و تب در آتشیم

شمارهٔ ۳۰۶ : مرا که بر سر کویت سگ وفا دارم

شمارهٔ ۳۰۷ : مرا مکش که تو را خاک رهگذار شدم

شمارهٔ ۳۰۸ - استقبال از حافظ : من که با لعل تو فارغ ز می رنگینم

شمارهٔ ۳۰۹ - استقبال از شمس مغربی : من که از دیدهٔ معنی به رخت می‌نگرم

شمارهٔ ۳۱۰ - استقبال از امیرخسرو دهلوی : آخر ای جان لب شیرین تو را جان گفتن

شمارهٔ ۳۱۱ : ای رفیقان به شب هجر چو از آتش من

شمارهٔ ۳۱۲ : ای مهر تو انیس دل ناتوان من

شمارهٔ ۳۱۳ : با آنکه بر مزارم نگذشت قاتل من

شمارهٔ ۳۱۴ : به غیر چشمهٔ حیوان کرا رسد گفتن

شمارهٔ ۳۱۵ : تا دست دهد روی چو خورشید تو دیدن

شمارهٔ ۳۱۶ : تا رندی و نیاز نشد رسم و راه من

شمارهٔ ۳۱۷ : تا می فشاند سوز دل خون از کباب خویشتن

شمارهٔ ۳۱۸ : گر تو را میلی ست بر قتل زبون خویشتن

شمارهٔ ۳۱۹ : گرچه اسرار نهانی می شود معلوم من

شمارهٔ ۳۲۰ : گر شود بر خاک کویت فرصت سر باختن

شمارهٔ ۳۲۱ : من که باشم که بود لایق تو خدمت من

شمارهٔ ۳۲۲ : ای به حُسن آفتاب چاکر تو

شمارهٔ ۳۲۳ : به هوا و هوس نکهت پیراهن تو

شمارهٔ ۳۲۴ - استقبال از کمال خجندی : تا چمن دم زد ز لطف عارض رعنای او

شمارهٔ ۳۲۵ : تا قدح هردم چرا بوسد لب میگون او

شمارهٔ ۳۲۶ : خیز ای ندیم خاصّ درِ پادشاه شو

شمارهٔ ۳۲۷ : دلیر آن است که در دیده بود منزل او

شمارهٔ ۳۲۸ : صوفی ما جام باشد باده تا باشد در او

شمارهٔ ۳۲۹ : کسی که پیرویِ عشق نیست عادت او

شمارهٔ ۳۳۰ : کسی که خاک درِ دوست نیست افسر او

شمارهٔ ۳۳۱ : لاله کز گل می‌برد دل چهرهٔ رعنای او

شمارهٔ ۳۳۲ : لطفی که می کند به محبّان عذار او

شمارهٔ ۳۳۳ : من آن نیَم که گذارم ز دست دامن تو

شمارهٔ ۳۳۴ - استقبال از خواجوی کرمانی : ای تیرِ غمت را دل عشّاق نشانه

شمارهٔ ۳۳۵ : کنایت ها به آب خضر گفته

شمارهٔ ۳۳۶ : گهی دل می‌خورد خونم گه از راه جفا دیده

شمارهٔ ۳۳۷ : نامهٔ طاعت و عصیان چه سفید و چه سیاه

شمارهٔ ۳۳۸ - استقبال از امیرخسرو دهلوی : همه شب در غم آن ماه پاره

شمارهٔ ۳۳۹ : از این شکسته دو روزی اگر جدا باشی

شمارهٔ ۳۴۰ : اگرچه مشک را باشد به هر سویی خریداری

شمارهٔ ۳۴۱ : ای اشک مرا از سر کویش خبری گوی

شمارهٔ ۳۴۲ : ای اشک چو در راه طلب گرم دویدی

شمارهٔ ۳۴۳ - استقبال از کمال خجندی : ای به بوی تو صبا شیفتهٔ هر چمنی

شمارهٔ ۳۴۴ : ای پارسا که دایم رو در نماز داری

شمارهٔ ۳۴۵ : ای دل آن دم شرف صحبت دلبر یابی

شمارهٔ ۳۴۶ : ای دل از خویش گذر تا که به جایی برسی

شمارهٔ ۳۴۷ : ای دل به طریقی سوی زلفش اگر افتی

شمارهٔ ۳۴۸ : ای دل سر تسلیم بنه بر کف پایی

شمارهٔ ۳۴۹ : ای که بر صفحهٔ مه خطّ غباری داری

شمارهٔ ۳۵۰ : ای که در عالم خوبی به لطافت علمی

شمارهٔ ۳۵۱ : ای گذشته قدت از سرو به خوش رفتاری

شمارهٔ ۳۵۲ : ای گل از روی تو آموخته خندان رویی

شمارهٔ ۳۵۳ : بدین شوخی که تو بنیاد داری

شمارهٔ ۳۵۴ : تا در قدم اهل دلی خاک نگردی

شمارهٔ ۳۵۵ : تا دلم را به غم هجر درانداخته‌ای

شمارهٔ ۳۵۶ : تا کی ای شوخ به هر بی‌خبری می‌سازی

شمارهٔ ۳۵۷ : تا همچو غنچه خندان از خود به در نیایی

شمارهٔ ۳۵۸ : تو ای مه گرچه شوخ و بیوفایی

شمارهٔ ۳۵۹ : چند ای سرشکِ خون دم از پاکیِّ گوهر می‌زنی

شمارهٔ ۳۶۰ : چه طرفه طرفه تو نقشی چه بوالعجب نوری

شمارهٔ ۳۶۱ : خیز ای مست و سلامی به رخ ساقی گوی

شمارهٔ ۳۶۲ : دلا تا محنتی بر خود نبینی

شمارهٔ ۳۶۳ : دلا چو روی به اقبال مقبلی داری

شمارهٔ ۳۶۴ : دلا ز لذت مستی گهی خبر یابی

شمارهٔ ۳۶۵ : شد باز به دیدار سحر چشم جهانی

شمارهٔ ۳۶۶ : کجا باشد چو می روشن ضمیری

شمارهٔ ۳۶۷ : گر ای دل بر طریق عذرخواهی

شمارهٔ ۳۶۸ : گر تو ای شمع شبی هم نفس من باشی

شمارهٔ ۳۶۹ : گرچه بر اسب سلطنت شاهی و شاهزاده‌ای

شمارهٔ ۳۷۰ : ما نداریم به غیر از جگرِ افگاری

شمارهٔ ۳۷۱ : مرا ای مه اگر دیوانه گفتی

شمارهٔ ۳۷۲ : مرا در بزم رندان جرعه نوشی

شمارهٔ ۳۷۳ : مشکل عشق تو بسیار است و ما را دل یکی

شمارهٔ ۳۷۴ : مشاطّه سر زلف تو ببرید به بازی

شمارهٔ ۳۷۵ - استقبال از همام تبریزی : منم و بادیهٔ عشق و دل آگاهی

شمارهٔ ۳۷۶ : نیست در عشق تو سوز من و شمع امروزی

شمارهٔ ۳۷۷ : وصل جمشید طلب تا که به جامی برسی

شمارهٔ ۱

ای بی‌خبر از محنت و شاد از الم ما

ما را غم تو کُشت و تو را نیست غم ما

آن کیست که چون شمع نه در آتش و آب است

هرشب ز دم گرم و سرشک ندم ما

مقصود وجود تو و نقش دهن توست

ورنه چه تفاوت ز وجود و عدم ما

تا ما سرِ خود بر قدم دوست نهادیم

دارند جهانی همه سر در قدم ما

چون ماه نو انگشت‌نما گشت خیالی

با آنکه رقیبان بگرفتند کمِ ما

شمارهٔ ۲

با رخت صورت چین چند کند دعوی را

پیش رویت چه محل دعوی بی معنی را

گر به چین نسخهٔ تصویر ز روی تو برند

تا چه ها روی دهد در فن خود، مانی را

باد آوازهٔ سروِ قدِ تو سوی بهشت

می برد تا که بدین برشکند طوبی را

گر نداری خبر از سیل سرشکم چه عجب

بر تو هیچ است اگر آب برد دنیی را

مدّعی فهم خیالات خیالی نکند

خر چه داند صفتِ معجزهٔ عیسی را

شمارهٔ ۳

با من ای مردمک دیده نظر نیست تو را

عشق تو بی خبرم کرد و خبر نیست تو را

ما به غم جان بسپردیم و تو آگاه نیی

غم یاران وفادار مگر نیست تو را

مایهٔ حسن تو آواز خوش و رویِ نکوست

پس اگر چیز دگر هست وگر نیست تو را

چند در کارِ جفا تیز کنی مژگان را

آخر ای جان به کسی کار دگر نیست تو را

کیمیایی ست حدیث تو خیالی لیکن

ره نداری پی آن کار، چو زر نیست تو را

شمارهٔ ۴ - استقبال از امیرخسرو دهلوی

بیش از این مپسند در زاری منِ درویش را

پادشاهی رحمتی فرما گدای خویش را

چارهٔ درد دل ما را که داند جز غمت

غیر مرهم کس نمی داند دوای ریش را

چون سر زلف تو پیش چشم دزدی پیشه کرد

تا توانی بسته دار آن دزد بینا پیش را

ساقیا وقتی ز نزدیکان شوی کاندر رهش

یک طرف سازی به جامی عقل دوراندیش را

تا به دست آورده است از غمزه چشمت ناوکی

قصد قربانِ من است آن ترک کافر کیش را

سال‌ها لاف گدایی زد خیالی و هنوز

همچنان سودای سلطانی ست نادرویش را

شمارهٔ ۵

تا به کی باشد چو نی با ناله دمسازی مرا

سوختم چون عود سعیی کن که بنوازی مرا

تا سرم بر جا بود از پای ننشینم چو شمع

در تبِ غم ز آتش دل گرچه بگدازی مرا

گو بزن تیغم که من قطعاً ندارم سرکشی

با تو می سازم در این ره هرچه می سازی مرا

با سگش تا کی شکایت کردن از من ای رقیب

بی گنه با او چه چندین می دراندازی مرا

گر نه ای گل چون خیالی بلبل باغ توام

شهرت نطق از چه رو شد در خوش آوازی مرا

شمارهٔ ۶

تا دو چشم سیهت غارتِ جان کرد مرا

غم پنهان تو رسوای جهان کرد مرا

بارها عشق تو می گفت که رسوا کُنمت

هرچه می گفت غم عشق همان کرد مرا

این نشان بس ز وفا ترک کماندار تو را

که چو تیری به کف آورد نشان کرد مرا

گفتم ای اشک مرو هر طرفی گفت برو

کآنکه پرورد بدین گونه روان کرد مرا

شادکام از روش نظم خیالی ز آنم

که خیال سخنش ورد زبان کرد مرا

شمارهٔ ۷

چون نی اگر چه عمری خوش می نواخت ما را

دیگر نمی شناسد آن ناشناخت ما را

صرّاف عشق در ما قلبی اگر نمی دید

در بوتهٔ جدایی کی می گداخت ما را

ای دل مساز ما را بی او به صبر راضی

زیرا که این مفرّح هرگز نساخت ما را

دل در طریق وحدت از نیستی نزد دم

در راه عشقبازان تا در نباخت ما را

با سوز او خیالی چون عود ساز و خوش باش

کآخر چو چنگ روزی خواهد نواخت ما را

شمارهٔ ۸

خطت چون از سواد شب رقم زد صفحهٔ مه را

بر او دیدم به مشکِ تر نوشته بارک الله را

چو ببریدی سر زلفینِ را امّید می‌دارم

که نزدیک است هنگام سحر شب‌های کوته را

مپرس از اهل صورت ماجرای عاشقی ای دل

کز این معنی وقوفی نیست جز دل‌های آگه را

اگرچه خویش را نرگس زاهل دید می‌دارد

چو نیکو بنگری او هم به کوری می‌رود ره را

خیالی دوش از آن معنی ز تسبیح تو دم می‌زد

که تعلیم سخن می‌کرد مرغانِ سحرگه را

شمارهٔ ۹

زهی راست از تو همه کار ما

به هر حال لطفت نگهدار ما

به سودای زلف تو تا سوختیم

در آن حلقه گرم است بازار ما

گنه می کنیم و امید از تو این

که از ما نپرسی ز کردار ما

از آن دم که زلف تو از دست رفت

شد از دست سر رشتهٔ کار ما

چو گفتم خیالی چه مرغی است، گفت

یکی عندلیبی ز گلزار ما

شمارهٔ ۱۰

طیلسانت چو کژ افتاد ببستی او را

ره گشادی تو به خورشید پرستی او را

ریخت چشمت به جفا خون دل و دانستم

که بر این داشت در ایّام تومستی او را

دل چون شیشهٔ پر خون که به دست تو فتاد

به درستی که دمادم بشکستی او را

زلفت ار دست گشاید به جفا عیب مکن

چون تو در فتنه گری دست ببستی او را

تا خیالی به غم نیستی خود خو کرد

نیست دیگر به کسی دعوی هستی او را

شمارهٔ ۱۱

گر ز می رنگ نبودی گل سیرابش را

شیوه مستی نشدی نرگس پر خوابش را

ما چنین غرقه به خون از پیِ آنیم ز اشک

که در اوّل نگرفتیم سرِ آبش را

آه گرم از سبب آنکه مرا بی سببی

سوخت، یارب تو نسازی دگر اسبابش را

طاق ابرو بنما گوشه نشین را نفسی

تا که درهم شکند گوشهٔ محرابش را

ای صبا گر ز خیالی دلِ جمعت هوس است

بر گُل آشفته مکن سنبل سیرابش را

شمارهٔ ۱۲

گهی که عشق به خود راه می‌نمود مرا

ز بودِ خود سر مویی خبر نبود مرا

درِ مجاز ببستم به روی خویش، چو دوست

به روی دل ز حقیقت دری گشود مرا

به پیش روی من از عشق داشت آیینه

دراو چنانکه بباید به من نمود مرا

کشید عاقبت اندیشهٔ دهان و لبش

به عالم عدم از عرصهٔ وجود مرا

مگر تمام بسوزد متاعِ هستیِ من

وگرنه ز آتش سودای او چه سود مرا

کنونکه همچو خیالی به دوست پیوستم

تفاوتی نکند طعنهٔ حسود مرا

شمارهٔ ۱۳

گیسو برید و شد فزون مهرش منِ گمراه را

گم کرده ره داند بلی قدرِ شبِ کوتاه را

گو شام هجران همدمان باری به فریادم رسند

از آتش پنهان من خود دل بسوزد آه را

خاکِ رهت را اشک اگر با خون بیامیزد مرنج

گویم به چشم خویشتن تا پاک سازد راه را

باشد به خاطر همچنان مهر زمین بوس تواَش

صدبار اگر از آسمان اندازی ای جان ماه را

گر دولت تیرت به جان خواهد خیالی عیب نیست

چون این قدَرها می‌رسد یاران دولتخواه را

شمارهٔ ۱۴

ناصح چه کار دارد در عشقِ یار با ما

جایی که عشق باشد او را چه کار با ما

ای پند گوی تا کی منعم کنی ز گریه

لطفی نمای و ما را یک دم گذار با ما

گنج مراد خواهی برخیز گرم چون شمع

در کنج نامرادی شب زنده دار با ما

گر بی قرار شد دل در عاشقی عجب نیست

چون روز اول این بود او را قرار با ما

گر عالمی به ظاهر یارند با خیالی

خوش نیست تا به معنی خوش نیست یار با ما

شمارهٔ ۱۵

هر خبر کز سرکشی گوید صبا

سرو قدّت می رباید از هوا

سرو تا شد بندهٔ نخل قدت

می برآید گرد باغ آزاد پا

زد بنفشه با خطِ سبز تو لاف

زان زبانش را کشیدند از قفا

دی به دشنامی سگِ کوی توام

در چه کاری گفت گفتم در دعا

بر درِ دل دوش در می زد یکی

کیست پرسیدم غمت گفت آشنا

سایل اشک خیالی را ز روی

چند رانی نیست آخر روی ما

شمارهٔ ۱۶

عشق می‌گفت از کَرَم‌های حبیب

غم نصیب تست گفتم یا نصیب

ما به داغ سینه‌سوز خود خوشیم

تو مبر دردِ سرِ خویش ای طبیب

غم نباشد هیچ از این دوری اگر

وعدهٔ وصل تو باشد عنقریب

گر بپرسی از غریبان دور نیست

نبود از اصل کرم این‌ها غریب

با رخت دارد خیالی الفتی

قدر گل نیکو شناسد عندلیب

شمارهٔ ۱۷ - استقبال از کمال خجندی

ما به چشمت عشق می‌بازیم و او در عین خواب

بر رخت حق نظر داریم و می‌پوشد نقاب

صورتت هرجا که ظاهر می‌کند فتوایِ حسن

می‌نویسد مفتیِ پیر خرد صحّ الجواب

گر ز شام زلف بنماید مه رویت جمال

در زمین خواهد فرو رفت از خجالت آفتاب

دل نهان کردی ز مردم زخم تیر غمزه‌ات

گر نیفکندی سرشک من سپر بر روی آب

چشم گریان خیالی صد خلل دارد ز اشک

می‌شود آری ز باران خانهٔ مردم خراب

شمارهٔ ۱۸

آنچه بی‌روی توام گریه به روی آورده‌ست

سیل خون است که از دیده به جوی آورده‌ست

باده‌نوشان تو خرسند به بویی بودند

ز آن می لعل که ساقی به سبوی آورده‌ست

با غم عشق تو بی‌وجه مرا جان دادن

دل نمی‌داد ولی زلف تو روی آورده‌ست

قیمت نکهت زلف تو صبا می‌داند

که شب تیره از آن راه چو موی آورده‌ست

ای خیالی مده از دست که اکسیر بقاست

گرد خاکی که صبا ز آن سرِ کوی آورده‌ست

شمارهٔ ۱۹

آن روز مه این نور سعادت به جبین داشت

کز راه ادب پیش رخت رو به زمین داشت

ز آن پیش که در کار کمان عقل برد پی

ابروی کماندار تو بر گوشه کمین داشت

گر با غمت از نعمت فردوس کنم یاد

دانی که مرا وسوسهٔ نفس بر این داشت

عمری ست که داریم سری بر قدم فقر

در عشق تو خود را نتوان بهتر از این داشت

بر ملک مکن تکیه که در زیر زمین است

آن کس که همه روی زمین زیر نگین داشت

نقد دل و جان صرف رهت کرد خیالی

در دست چو درویش تو نقدینه همین داشت

شمارهٔ ۲۰

آن معلم که لبت را روش جان آموخت

هرچه آموخت به زلف تو پریشان آموخت

ظاهراً بر ورق گل به خط سبز خرد

آیت حسن نه از یار که قرآن آموخت

داد از آن شوخ که در مکتب خوبی ز ادب

رحمتِ اندک و بیدادِ فراوان آموخت

شیوهٔ فتنه ز خوبان جفا پیشه بپرس

که ادیب ازل این حرف به ایشان آموخت

آیت دلبری و شیوهٔ جان بخشی را

جز به تعلیم خط و لعل تو نتوان آموخت

باز در خون خیالی شدی و می دانم

کاین همه فتنه ترا نرگس فتّان آموخت

شمارهٔ ۲۱

آنها که بی تو در دل و جان سقیم ماست

از درد خود بپرس که یار قدیم ماست

باغ بهشت بی سر کویت جهنم است

دیدار حور بی تو عذاب الیم ماست

گردن ز تیغ حکم تو پیچیدمی ولی

ترک رضای دوست خطای عظیم ماست

گفتم یکی ز حلقه به گوشان تُست دُر

خندان شد و نمود که آری یتیم ماست

قانع شدن به سرو خیالی ز قامتش

کج‌بینیِ طبیعتِ نامستقیم ماست

شمارهٔ ۲۲

آه کز سعی رقیبان یار ترک من گرفت

دشمنان را دوست گشت و دوست را دشمن گرفت

گر شد از دستِ غمش پاره گریبانم چه غم

چون بدین تدبیر روزی خواهمش دامن گرفت

ز آن گرفتار بلا شد دل که خونم خورده بود

تو مکن جانا چنین کاو را دعای من گرفت

کشور جان را که ایمن بود از تاراج غم

عاقبت چشم بلا جویش به مکر و فن گرفت

تا چرا گل را به لطف عارضت تتشبیه کرد

می کند هردم صبا زین وجه بر سوسن گرفت

با خیالی در محل قتل تیغش هرچه گفت

سر نپیچید و گناه خویش بر گردن گرفت

شمارهٔ ۲۳

آیت حسن را که نام وفاست

تو ندانسته‌ای خدا داناست

سرو پیش قدت نمی یارد

که دگر در چمن برآید راست

تا کجا شد به دلبری دهنت

کز نظر دور شد که ناپیداست

گرچه خاکِ در تو را بی وجه

آب زد دیده عذر آن بر ماست

تا خیالی گُزید سرو قدت

در همه کار دست او بالاست

شمارهٔ ۲۴

آن پری چهره که در پردهٔ جان مستور است

شوخ چشمی ست که هم ناظر و هم منظور است

یار نزدیکتر از ماست به ما در همه حال

گر به معنی نگری، ورنه به صورت دور است

همه در حلقهٔ وصلیم به جانان لیکن

هرکه مشغول به غیر است از او مهجور است

اختلاف نظر از ظلمت تأثیر هواست

ورنه بینایی اعیان همه از یک نور است

هرکه حلاّج صفت کرد سری بر سرِ دار

در ره عشق به هرجا که رود منصور است

اینچنین کز میِ شوق است خیالی مدهوش

فراق اگر می‌نکند سر ز قدم معذور است

شمارهٔ ۲۵

ار شیخ صومعه ست وگر رندِ دیرِ توست

وِرد زبان پیر و جوان ذکر خیرِ توست

تا غیرت جمال تو در پرده رخ نمود

بر دوختیم چشم دل از هرچه غیرِ توست

اسرار جلوه گاه جمال از کلیم پرس

یعنی نوای طور زدن طور طیرِ توست

ای دل طواف کعبهٔ کویش مده ز دست

کز دیر باز آن سرِ کو جای سیرِ توست

گه گه بگیر دست خیالی به ساغری

کاو نیز دیر شد که ز رندان دیرِ توست

شمارهٔ ۲۶

از بلای عشق تو تنها دل ما ریش نیست

کیست در عهد تو کاو را این بلا در پیش نیست

بیش از این ای گل در آزار دل بلبل مکوش

چون بقای حسن رویت چند روزی بیش نیست

از لبت بی سهمِ تیرِ غمزه ات بوسی هوس

هست، امّا هیچ نوشی بی جفای نیش نیست

با وجود افسر فقر و محبّت هرکه او

سر فرود آرد به تاج سلطنت درویش نیست

گر مقام قرب می خواهی منال از عقل و هوش

قطع این بیدا چو کارِ عقل دوراندیش نیست

چون خیالی عاقبت بیگانه خواهد شد ز خویش

هرکه را در عشقبازی فکر کار خویش نیست

شمارهٔ ۲۷

از زروه‌های باغِ خطش یاسمن یکی‌ست

وز پرده‌های سبز قدش ناروَن یکی‌ست

یوسف‌رخان اگرچه هزارند هر طرف

در ملک حسن یوسف گل پیرهن یکی‌ست

ای دل مرو ز عشوهٔ شیرین‌لبان ز راه

کز کشتگان کمترشان کوهکن یکی‌ست

واقف بود ز نالهٔ جان‌سوز من سگت

کاو هم بر آستان تو هرشب چو من یکی‌ست

تا زآفتاب روی تو عالم نیافت نور

روشن نشد که صاحب وجه حسن یکی‌ست

خواهی دهی نجات خیالی به هر طریق

عشق است رهنمای بگفتم سخن یکی‌ست

شمارهٔ ۲۸

از سبزهٔ خطّت ورق گل رقمی یافت

وز سرو قدت فتنه به عالم علَمی یافت

اکنون دل و نقش دهن تنگ تو کز وی

بسیار طلب کرد نشانیّ و نمی یافت

دل پیش قدت سرو سرافراز چمن را

از شیوهٔ صاحب قدمی بی قدمی یافت

آزرده چنانم که ز حال دل ریشم

هرکس که شد آگه به حقیقت المی یافت

ای نی به تو گرم است دگر جان خیالی

کز نالهٔ دلسوز تو بیچاره دمی یافت

شمارهٔ ۲۹ - استقبال از کمال خجندی

افسوس که صورت تُتق چهرهٔ معنی ست

ورنه همه آفاق پر از نور تجلّی ست

هر لحظه در این کوی به دیگر صفتی یار

در جلوهٔ حسن است ولی چشم تو اعمی ست

گر نیست به هر مو کششی از طرف دوست

مجنون ز چه رو شیفتهٔ طرّهٔ لیلی ست

از عشق به هرجا که حدیثی ست دلیلی ست

بر حاصل یک معنی و باقی همه دعوی ست

القصّه تویی زین همه مقصود دل من

ورنه به جمال تو که کونین طفیلی ست

برگی ز گلستانِ جمال تو بهشت است

شاخی ز نهالِ چمن لطفِ تو طوبی ست

گر بی خبر از عالم معنی ست خیالی

در صورت زیبای تو حیران به چه معنی ست

شمارهٔ ۳۰

افسوس که جز ناله مرا همنفسی نیست

فریاد که خون شد دل و فریادرسی نیست

کس نیست که گوید خبر از منزل مقصود

وز هیچ طرف نیز صدای جرسی نیست

ما را هوس توست برآنیم که در سر

خوشتر ز هوای تو هوا و هوسی نیست

گر لاله و ریحان نبود ما و خیالت

گل هست چه نقصان بوَد از خاروخسی نیست

از خال سیه بر لب شیرین تو داغی است

آری شکری هست ولی بی مگسی نیست

گفتی که درونِ دل تو کیست خیالی

بیرون ز تو و نقش خیال تو کسی نیست

شمارهٔ ۳۱

اگر دیده در مهر و مه ناظر است

غرض چیست او را از این، ظاهر است

از آن دم که از چشم من غایبی

حضوری ندارم خدا حاضر است

سرِ کوی شوقت عجب کعبه‌ای‌ست

که در وی دعا زاری زایر است

تو ای تنگ شکّر به طوطیّ جان

چه گفتی که از تو بسی شاکر است

چه محتاج قتل خیالی به تیغ

به یک غمزه خود کار او آخر است

شمارهٔ ۳۲

اگر گویی که حسن از رویِ من خاست

دروغی نیست در روی تو پیداست

بدین رفتار و شکل ای سرو قامت

به هرجا می روی کارِ تو بالاست

عجب سروی که اندر باغِ خوبی

چو بنشستی ز هر سو فتنه برخاست

دلا چون سوختی در زلف او پیچ

که شد بازار گرم و وقت سوداست

دل از زلفش نگه دار ای خیالی

که هندویی ست دزد و دست ناراست

شمارهٔ ۳۳

ای که همه کار ما راست به تدبیر توست

غایت بهبود ماست هرچه به تقدیر توست

ما ز جهان غافلیم ورنه در او هر طرف

شهرت دلجوی تو حسن جهانگیر توست

مایهٔ گنج وفا جان خراب من است

چارهٔ مجنون عشق زلف چو زنجیر توست

ای که هوس می بری بندگیِ دوست را

مانع این سلطنت غایت تقصیر توست

یاز کرامت ملاف یا چو خیالی به صدق

پیروِ بخت جوان باش که او پیر توست

شمارهٔ ۳۴

باد بر زلف تو بگذشت که عنبر بوی است

گل مگر روی تو دیده ست که خندان روی است

بیش از این نیست به نقش دهنت نسبت من

که میان من واو تا به عدم یک موی است

خون به جو می رود از دیدهٔ مردم زین غم

کآب رو در ره سودای تو آب جوی است

جست و جوی دل گم گشتهٔ ما بر لب توست

نشنیدی که لب لعل بتان دلجوی است

نه خیالی سخن از زلف تو می گوید و بس

هرکه دیوانهٔ عشق است پریشان‌گوی است

شمارهٔ ۳۵

با رخ خوبت که وَرد بوستان خرّمی ست

حور اگر دعویّ رعنایی کند ناآدمی ست

بخت بد بنگر که می پوشد ز من راز تو دل

در میان ما و او با آنکه چندین محرمی ست

دل نشاید بست بر عهد بتان بی وفا

کاین بنا را از ازل بنیاد برنا محکمی ست

تا جداییم از رخ چون روز و زلف چون شبت

روز با دردم قرار و شب به ناله همدمی ست

گر بریزد چشم تو خون خیالی باک نیست

هرچه با مردم کند آن شوخ عین مردمی ست

شمارهٔ ۳۶

باز آی که خلوتگه جانم حرم توست

زیرا که تو شمعی و صفا در قدم توست

امیّد قبولِ همه بر حاصل خویش است

بی حاصلی ما به امید کرم توست

دل را ز غم چشم خوشت حال خراب است

وین طرفه که او را به چنین حال غم توست

ما مفلس عشقیم و گدایی صفت ماست

تو شاه جهانی و دو عالم علم توست

ای صبح چو بگذشت شب هجر خیالی

برخیز و به شادی نفسی زن که دم توست

شمارهٔ ۳۷

با سگت یاری مرا کارِ خود است

هرکسی را کار با یارِ خود است

عاشقی کردم فتادم در بلا

مبتلا هرکس ز کردار خود است

گفتمش سرو از هواداران توست

گفت ما را او هوادار خود است

من ز حیرت رفتم از دست و هنوز

سروِ من مغرور رفتار خود است

طوطی طبع خیالی را مدام

در دهن شکّر ز گفتار خود است

شمارهٔ ۳۸

با شمع چو گفتم که نشان غم دل چیست

از سوزِ دل سوخته آهی زد و بگریست

گیرم که شوم ز آب خِضر زندهٔ جاوید

چون خاک نشد در ره تو خاک بر آن زیست

جایی که نهالِ قد رعنای تو باشد

گر سرو چمن باشد و نی هر دو مساویست

باشد که سگ کوی تو بر دیده نهد پای

ما را هوس این است از او پرس که بر چیست

شوخی که کشد تیغ جفا غمزهٔ یار است

یاری که از او خون خیالی طلبد کیست؟

شمارهٔ ۳۹

به اهل درد غمت هرچه می کند غم نیست

چرا که هیچ دلی بی غم تو خرّم نیست

از آن به کعبهٔ وصل تو ره ندارد جان

که غیر در حرم خاص دوست محرم نیست

اساس عهد و وفا با تو محکم است مرا

ولی چه سود که بنیاد عمر محکم نیست

دلم ز بادهٔ شوقت فتاده مست و خراب

به عالمی ست که هیچش خبر ز عالم نیست

کجاست غالیه مویی که چون بنفشه ز شرم

به دور زلف تو آشفته حال و در هم نیست

چو لاله داغ منه بر دل خیالی بیش

کز این متاع ز سوز غم تواش کم نیست

شمارهٔ ۴۰

به قتل خسته دلان غمزهٔ تو قانع نیست

وگرنه از طرف بنده هیچ مانع نیست

لبت چو دعویِ خون کرد غمزه تیغ کشید

حدیث منطقیان بی دلیل قاطع نیست

ز خدمت سگ کوی تو راحتی دیدم

به مردمی که کریم اند رنج ضایع نیست

به سعی ما سحری دولتی طلوع نکرد

چه سود کوشش بیچارگان چو طالع نیست

اسیر دام سر زلف توست مرغ دلم

قسم به طایر گردون که غیر واقع نیست

ز جام دور خیالی میِ غرور منوش

که شربتی ست فرح بخش لیک نافع نیست

شمارهٔ ۴۱

بیا که بی خبران را خبر ز روی نکو نیست

وگرنه چیست که عکسی ز نور طلعت او نیست

دلا بسوز که بی سوز دل اگر به حقیقت

شمامهٔ نفس مجمر است غالیه بو نیست

طریق موی شکافی چه سود بی خبران را

ز سرّ آن دهنش چون وقوف یک سر مو نیست

گذار دست سبو ساقیا و پای خمی گیر

چرا که چارهٔ کار غمش به دست سبو نیست

اگر تو محرم رازی خموش باش خیالی

که گویِ عشق به چوگان مرد بیهده گو نیست

شمارهٔ ۴۲

بی‌رخ آن مه که شام زلف را در هم شکست

چون فلک پشتِ امید من ز بار غم شکست

راستی را هر دلی کز مردم صاحب نظر

برد چشم دل فریبش، زلف خم در خم شکست

بیش از این عهد درستان مشکن ای شوخ و بترس

چون ز عهد نادرست افتاد بر آدم شکست

ساقیا در دور می خواری غم دوران مخور

کاین همان دور است ای غافل که جام جم شکست

حاصل از سرمایهٔ هستی خیالی را به دست

نقد قلبی بود، در دست غمت آن هم شکست

شمارهٔ ۴۳

پیشِ رخِ تو قصّهٔ یوسف حکایت است

شاهی که شد گدایِ تو صاحب ولایت است

ای تا جور شکسته دلان را عزیز دار

کز پادشه مرادِ رعیّت رعایت است

غم نیست گر ز بخت نیابد کفایتی

سرمایهٔ قبول تو ما را کفایت است

روزم به شب رسید و خیالت ز سر نرفت

یاریّ او نگر تو به ما تا چه غایت است

جان از عنا و رنجِ خمارم به لب رسید

ساقی بیار باده که روز عنایت است

پیش لبش مگوی خیالی حدیث قند

جایی که لعل اوست چه جای کنایت است

شمارهٔ ۴۴ - استقبال از امیرخسرو دهلوی

تا به خون ریزی غمت خنجر گرفت

کاکلت رسم جفا از سر گرفت

ماهِ رخسار تو را در جمع دوش

دید شمع و از خجالت درگرفت

لاله زآن دم ساقی بزم تو شد

کز سرمستی به کف ساغر گرفت

چون بلال خال مشکینت به خون

تشنه شد جا بر لب کوثر گرفت

از نم چشم خیالی عاقبت

سر به سر خاک درت گوهر گرفت

شمارهٔ ۴۵

تا در این بادیه توفیق ازل همره ماست

گنج تحقیق هدایت به دل آگه ماست

ما نه اکنون ز مقیمان خرابات غمیم

دیر باز است که این دیر حوالتگه ماست

آن گلی را که در این باغ درختی ست بلند

گر نبینیم قصور از نظر کوته ماست

تا قدم همچو خِضِر در طرف عشق زدیم

گر همه آب حیات است که خاک ره ماست

ای خیالی تو خود از چشم فتادی ورنه

همه جا کوکبهٔ دولت شاهنشه ماست

شمارهٔ ۴۶

تا دل از سیر و سلوک رهش آگاهی یافت

راه بیرون شدن از ورطهٔ گمراهی یافت

هرکه ره یافت بدین در به گدایی روزی

منصب دولت و منشور شهنشاهی یافت

ای گل از مرغ سحر قدر شب وصل بپرس

کاین سعادت به دعاهای سحرگاهی یافت

پای در ره بنه و دست ز خود کوته کن

که درازیّ امل دست ز کوتاهی یافت

ای خیالی غرض خویش ز فیض کرمش

خواه، چون هرچه از او می‌طلبی خواهی یافت

شمارهٔ ۴۷

تا دل از شوق گل رویت ره صحرا گرفت

در هوای سرو قدّت کار جان بالا گرفت

راست چون سروی ست نخل قامتت بر طرف چشم

کز ریاض جان وطن بر ساحل دریا گرفت

خاک کویت را ز آب دیده می دارم نگاه

تا نباشد هیچکس را بعد از این بر ما گرفت

ما و سودای سرِ زلفت که در بازار عمر

گر رود سرمایه نتوان ترک این سودا گرفت

گوشه گیرانِ کمان ابرویت را ترک چشم

هرچه گفت از سهم تیر غمزه در دل جا گرفت

با خیال نرگس مستت خیالی عاقبت

توبه بشکست و چو لاله ساغر صهبا گرفت

شمارهٔ ۴۸

تا ز سودا زدگان عشق خریداری یافت

نقد جان صرف شد و حسن تو بازاری یافت

دل آشفته به چندین صفت قلبیِ خویش

طرّهٔ زلف تو را هندوی طرّاری یافت

زنگ بردار ز دل پاک و در آیینه ببین

کآخر از ساده دلی دولت دیداری یافت

عاقبت در طلبت صحبت یاری به هوس

سر نهادیم در این راه و نشد یاری یافت

سر کشید از مدد باد صبا سرو و بگفت

که سرافراز شود هرکه هواداری یافت

گرمی نظم خیالی ز قبول نظر است

ز آن به اندک هنری شهرت بسیاری یافت

شمارهٔ ۴۹

تا سر زلف تو در دست صبا افتاده ست

دل سرگشته ام از رشک ز پا افتاده ست

تا نیفتد دلم از پا و سرشکم ز نظر

تو چه دانی که مرا بی تو چه ها افتاده ست

آب رو می بردم اشک و به سر می غلطد

هوس روی تو تا در سرِ ما افتاده ست

دلم افتاد به کوی تو و ناپیدا شد

بی خبر بود که داند که کجا افتاده ست؟

بیش در محنت هجران مخور ای دل غم من

غم خود خور تو که این کار تو را افتاده ست

ای طبیب از پی من رنج مبر بهر خدا

کز غمش کار خیالی به خدا افتاده ست

شمارهٔ ۵۰

تا سرو مرا عارض چون یاسمنی هست

در هر چمنی نغمه سرایی چو منی هست

سوگند به یاری که هوای دگرم نیست

روزی که مرا بر سر کویت وطنی هست

باور نتوان کرد که در باغ به خوبی

چون عارض تو یاسمنی یا، سمنی هست

ای شوخ که هیچت به دعاگو نظری نیست

بر گوی اگر از طرف او سخنی هست

زنهار که بر شیوهٔ آن چشم خیالی

فتنه نشوی ز آن که در آن فتنه فنی هست

شمارهٔ ۵۱

تا سنبل زلفت خبر از گلشن جان گفت

قدّت سخن از راستی سرو روان گفت

آنی ست تو را در مه رخسار که نتوان

تا روز قیامت صفت خوبی آن گفت

انوار دل و سوز زبان جست ز من شمع

ز آنست که دل راز تو پوشید و زبان گفت

خواهم که به جان راز سگ کوی تو گویم

امّا سخن دوست به دشمن نتوان گفت

تا دید خیالی که به از جان و جهانی

جان داد به سودای تو و ترک جهان گفت

شمارهٔ ۵۲

چمن را تا نسیمت در دماغ است

ز شادی غنچه را دل باغ باغ است

چو گیسو باز کردی رخ مپوشان

که حسن شب به دیدار چراغ است

تو برخور گرچه از خوان جمالت

نصیب جان عاشق درد و داغ است

چو عشق آمد درون سینه‌ای جان

تو فرما، کز توام باری فراغ است

خیالی ماجرای ما و زلفش

همان افسانهٔ طوطی و زاغ است

شمارهٔ ۵۳

خشنود بودن از غمِ عشق تو کار ماست

ز آنرو به غم خوشیم که دیرینه یار ماست

ما را چه غم که در عقب ششدر غمیم

نقش خیال روی تو تا در دوچار ماست

روزی که عیش و ناز ببخشی به عاشقان

غم را به ما گذار که او بخش کار ماست

تا از میان ورطهٔ هستی برون شدیم

سرمایهٔ مراد همه در کنار ماست

افسانه های درد خیالی به گوش دار

کز بعد ما ز عشق همین یادگار ماست

شمارهٔ ۵۴

دلا بنیاد جان را محکمی نیست

در او جز غم اساس خرّمی نیست

چه پوشم راز دل از تو چو هرگز

میان ما و تو نامحرمی نیست

اگر در روضه رضوان صد ره از حور

تو را بهتر ندارد آدمی نیست

مرا هر لحظه رسوا کردن ای اشک

به پیش مردمان از مردمی نیست

اگر چه ماه نو بسیار خوب است

به خوبی ابرویت را زو کمی نیست

درون خلوت غم با خیالی

به غیر از ناله کس را همدمی نیست

شمارهٔ ۵۵

دلا طریقهٔ عشّاق خود پرستی نیست

چرا که شیوهٔ مردان راه هستی نیست

چو خاک پست شو ار آبروی می طلبی

که میل آب روان جز به سوی پستی نیست

خراب بادهٔ شوقیم و عین بی خبری ست

از این شراب کسی را که ذوق مستی نیست

به آب دیده ز دل نقش غیر پاک بشوی

که قبله گاه نظر جای بت پرستی نیست

کجاست نقش دهانت کز او خیالی را

به دست مایده یی غیر تنگدستی نیست

شمارهٔ ۵۶

دل به زاری دامن زلف جفا کارش گرفت

چون از او نگشاد کاری پای دیوارش گرفت

سرگران دارد ز خواب ناتوانی غمزه‌اش

باز تا خون کدامین چشم بیدارش گرفت

یارب آن طاووس باغ کیست کز رفتار او

کبک تعلیم خرامیدن ز رفتارش گرفت

هندوی دزد پریشان کار یعنی زلف را

سر همی برد و همانا بر سر کارش گرفت

کنج درویشی ست در عالم خیالی را و بس

گنج مقصودی که بعد از رنج بسیارش گرفت

شمارهٔ ۵۷

دلم را مقام عبادت درِ اوست

زهی بخت آن دل که فرمانبرِ اوست

طفیل قد اوست هرجا که جانی ست

عجب سرو نازی که جان‌ها برِ اوست

اگرچه خطش نیست چون غمزه جادو

ولیکن همه فتنه ها در سرِ اوست

دمادم ز اندیشه خون می خورد دل

چو قلب است لابد همین در خورِ اوست

خیالی به حشرت خط نیکنامی

همین بس که نام تو در دفترِ اوست

شمارهٔ ۵۸ - استقبال از کمال خجندی

دلم از دردِ فراق تو قوی افگار است

دیده در حسرت یاقوت تو گوهربار است

ای که گفتی خبری از تو صبا برد ولی

مشکل این است که او نیز چو من بیمار است

دور از او کار من آسان بکن ای غم ورنه

زندگی بی شرفِ صحبت جان دشوار است

شور لعل تو از آن بر دل من شیرین است

که میان من و او حقّ نمک بسیار است

با همه چهره فروزی و صفا صورت چین

پیش رخسار تو نقشی ست که بر دیوار است

ای خیالی چو غم فرقت او را جز صبر

چاره‌ای نیست، صبوری به غمش ناچار است

شمارهٔ ۵۹

دل ناگرفته خال تو در زلف جا گرفت

مرغی عجب به دامِ تو افتاد و پا گرفت

با سرو از لطافت قدّ تو بادِ صبح

هر نکته یی که گفت چمن از هوا گرفت

بر باد رفت حاصل عمر عزیز من

زین غم که باد دامن زلفت چرا گرفت

دل را گرفت شحنهٔ عشقت به دست قهر

چون قلب بود آخر کارش خدا گرفت

در فنّ زهد بنده خیالی طریقه یی

زاین خوبتر ندید که ترک ریا گرفت

شمارهٔ ۶۰

دل وصل تو می خواهد و دلخواست همین است

چیزی که مرا از تو تمنّاست همین است

گه گه گذرد سرو قدت بر گذر چشم

میلی که قدت را طرف ماست همین است

ما از دو جهان چشم به رخسار تو داریم

کآن قبله که منظور نظرهاست همین است

گفتم که قدت سروِ روان است تو از ناز

سر می کشی امّا سخن راست همین است

آیین وفا از تو خیالی نه کنون خواست

عمری ست که ما را ز تو درخواست همین است

شمارهٔ ۶۱

دلی که صرف تو شد نقد عشق قیمت اوست

چرا که قیمت هرکس به قدر همّت اوست

چو نیّت تو صواب است قبله حاجت نیست

بنای قبلهٔ عاشق بر اصل نیّت اوست

به قول پیر مغان بت پرست را چه گناه

چو هرچه هست نمودار عکس طلعت اوست

توانگری تو به زهد ای فقیه و مغروری

مرا که مفلس عشقم نظر به رحمت اوست

اگر به کعبهٔ وصلش نمی رسم غم نیست

همین بس است که همراه من محبّت اوست

قبول کن به غلامی خیالی خود را

که داغ بندگی تو نشان دولت اوست

شمارهٔ ۶۲

رنجور عشق را سر ناز طبیب نیست

یعنی طبیب خسته دلان جز حبیب نیست

تنها نه ما وظیفهٔ انعام می خوریم

از خوان رحمت تو کسی بی نصیب نیست

گر یاد می کند ز غریب دیار خویش

هیچ از کمال مرحمت او غریب نیست

گوشی که شد ز ولولهٔ چنگ و نی گران

شایستهٔ نصیحت و پند ادیب نیست

بگشا دری به روی خیالی ز باغ وصل

مرغی که صید تست کم از عندلیب نیست

شمارهٔ ۶۳

ز بس که عشق تو شوری به شهر و کو انداخت

کمند زلف تو از شرم سر فرو انداخت

چو عشق خواست که در شهر فتنه انگیزد

مرا به کشور خوبانِ فتنه جو انداخت

کسی به کوشش ازین ره صلاح کار نیافت

جز آنکه مصلحتِ کار خود به او انداخت

همین گشاد بس از دست دوش ساقی را

که کرد حلقه و در گردن سبو انداخت

از آن فکند خیالی سرشک را ز نظر

که یک به یک همه رازِ دلش به رو انداخت

شمارهٔ ۶۴

زلف تو را که شامِ پریشانی من است

صبح است عارض تو که در پشت دامن است

سرو سهی که داشت هواهای سرکشی

امروز پیش آن قد و بالا فروتن است

پیوسته چشم شوخ تو ز آن است سر گران

کش دم به دم ز تیغ تو خونی به گردن است

ای مه چه لاف می زنی از حسن بی حساب

پیش جمال یار حساب تو روشن است

کمتر ز کس نه ایم از آن دم که گفته ای

در پیش مردمان که خیالی سگ من است

شمارهٔ ۶۵ - استقبال از بساطی سمرقندی

سروِ بالای تو در عالم خوبی علم است

خط تو بر ورق گل ز بنفشه رقم است

ما نه تنها به هوای دهنت خاک شدیم

هرکه از اهل وجود است به آخر عدم است

قدمی رنجه به پرسیدن ما کن که چو سرو

سرفراز است هر آزاده که در وی قدم است

طرفه دامی ست سر زلف تو کز روی هوس

هرکه پا بستهٔ آن است مقیّد به غم است

گو به غم ساز خیالی که ز اسباب طرب

نیست خوش‌تر ز نوای نی و آن نیز دم است

شمارهٔ ۶۶

سروِ بالای تو را شیوه بلا انگیزی ست

نرگس چشم تو بیمار ز بی پرهیزی ست

بر قمر قاعدهٔ زلف تو مشک افشانی ست

در شکر شیوهٔ خطّ توعبیر آمیزی ست

سالها شد که ز شوق مه روی تو چو شمع

منِ دل سوخته را داعیهٔ شب خیزی ست

گر ندارد به کف از غمزهٔ شوخت تیغی

کار ابروی تو پیوسته چرا خون ریزی ست

از پیِ ریختنِ خون خیالی چشمت

اینکه در عین بلا تیغ کشید از تیزی ست

شمارهٔ ۶۷

سرو تا بندهٔ بالای تو شد آزاد است

هر نفس کآن نه به یادِ تو برآید باد است

لطف فرمای و بده دادِ اسیران امروز

که تو را لطف خدا منصب شاهی داد است

غمزه چشم ستم آموز تو را شاگرد است

در فن فتنه، ولی در فن خود استاد است

ناله و آهِ مرا مرتبه بالاست ولی

زین میان سیل سرشک است که پیش افتاد است

گفتمش یاد کن از عهد فرامش شدگان

گفت خوش باش خیالی که مرا این یاد است

شمارهٔ ۶۸

سنبل باغ رخت غالیه بو افتاده ست

شیوهٔ چشم تو بر وجه نکو افتاده ست

بادهٔ ناب به دور لب لعلت مثَلی ست

کاین چنین در دهن جام و سبو افتاده ست

تا رسد با تو به صد آبله گون پای سرشک

همه شب گرم دویده ست و به رو افتاده ست

از سر زلف و میان تو که رمزی ست لطیف

فرق تا مویِ میان یک سر مو افتاده ست

قصّهٔ حال من و گشتِ سر کوی بتان

از صبا پرس که بر هر سر کو افتاده ست

راست از چشم خیالیّ و خیال قد او

سروِ بستان ارم بر لب جو افتاده ست

شمارهٔ ۶۹

شمع رویت را چراغ آسمان پروانه‌ای‌ست

قصّه یوسف به عهد حسن تو افسانه‌ای‌ست

یادِ لیلی گر کند مجنون به دور عارضت

دار معذورش بدین معنی که او دیوانه‌ای‌ست

خانهٔ چشم مرا ز آن گریه آبی می‌زند

کز زوایای خیالات تو مهمانخانه‌ای‌ست

عشق می داند طریق آشنایی را که چیست

ورنه در راه هوای تو خرد بیگانه‌ای‌ست

لایق تو گرچه نبوَد کُنج تاریک دلم

باری این گنج لطافت گوشهٔ ویرانه‌ای‌ست

یاد کرد از تو خیالی گر نیازی آورد

پادشاها رد مکن ز آن رو که درویشانه‌ای‌ست

شمارهٔ ۷۰

کدامین رسم و آیینی که در رندان مفرّد نیست

طریقِ سالکانِ راه تجرید مجرّد نیست

در این بستان کسی را می رسد دعویّ آزادی

که همچون سرو دربند هوای دل مقیّد نیست

به فتوای خردمندان نکویی بر بدی سهل است

کسی بر رغم بدکیشان اگر نیکی کند بد نیست

به تاج زر فرو ناید سرم ز آن رو که در کویش

مرا بخت گدایی هست اگر بخت زمرّد نیست

گر از تو تیغ آید بر سرم گردن نخواهم تافت

بدین معنی که آمد را به قول عاشقان رد نیست

اگرچه رسم سربازی طریق عشقبازان است

ولی ز اندیشهٔ هجران خیالی را سر خود نیست

شمارهٔ ۷۱ - استقبال از کاتبی ترشیزی

کجا روم که مرا جز درت پناهی نیست

به جز عنایت تو هیچ عذرخواهی نیست

سرم فدای رهت باد تا نگویندت

که در طریقهٔ عشق تو سر به راهی نیست

دلا ز باده پرستی خجل مشو کاین جرم

خطای ماست وگرنه تو را گناهی نیست

سریر سلطنت او را مسلّم است ای دل

که غیر مسند تجرید تکیه‌گاهی نیست

دلِ خیالیِ آشفته را که ناپیداست

در این که زلف تو برده‌ست اشتباهی نیست

شمارهٔ ۷۲ - استقبال از همام تبریزی

که می‌داند میِ شوق از چه جام است

به جز چشمت که او مست مدام است

شراب ار با تو نو شد دل حلال است

وگرنه این صفت بر وی حرام است

دلا بگذر ز خود کاندر ره عشق

نخستین گفته ترک ننگ و نام است

بجز سودای ابروی تو دیگر

همه کارِ مه نو ناتمام است

سر زلف تو را مرغی که داند

کدام است و به در ماند که دام است

خیالی گر چو شمعی ز آتش دل

نسوزی خویشتن را کار خام است

شمارهٔ ۷۳ - استقبال از بساطی سمرقندی

گرچه ابر زندگی جان بخش و صافی مشرب است

بی دهانت آب خضر از جانب او با لب است

تا پدید آمد ز رویت زلف اشک افشان شدیم

شب چو پیدا می شود گاهِ طلوع کوکب است

گر مزید حسن خواهی زلف را کوته مساز

روز را چون روزِ بازار درازی از شب است

تا نشان داد از خم محراب طاق ابرویت

عادت رندان عبادت ورد یاران یارب است

ای خیالی ترک این یارانِ کم نعمت بگو

تا نکورویان نگویندت فلان بد مذهب است

شمارهٔ ۷۴ - استقبال از شمس مغربی

گرچه اشک منِ غمدیده سراسر گهر است

هرچه دارم به جمالت که همه در نظر است

نزد رندان نظر باز غبار قدمت

توتیایی ست که در دست نسیم سحر است

مهر و ماهت نتوان گفت که همچون مه و مهر

دیگری هست ولی روی تو چیزی دگر است

سر گذشتم سگ کوی تو نکو می داند

که ز فریاد منش شب همه شب دردسر است

کمترین قدرشناس تو خیالی ست ولی

نیست قدری چو سگان، پیش تواش این قدر است

شمارهٔ ۷۵

گرچه تو حقیری و گناه تو عظیم است

نومید نباشی که خداوند کریم است

گو عذر به پیش آر که بر عذر گنه درّ

چون گوش بگیرد همه گویند یتیم است

از محدث تقصیر چه غم اهل گنه را

چون لطف تو عام است و عطای تو قدیم است

بیم است و امید از تو در این ره همه کس را

لیکن چو امید از کرم توست چه بیم است

گر رحم کند یار عجب نیست خیالی

آری نشنیدی که کریم است و رحیم است

شمارهٔ ۷۶

گرچه شمار عاشق زنّار زلف یار است

در کوی عشقبازان رسوا شدن چه کار است

گفتند بت پرستی ست در اختیار طاعت

خود می کند وگرنه ما را چه اختیار است

برپایِ دارِ شوقت سر می نِهم چو منصور

کآخر همین سعادت در عشق پایدار است

در حلقه های زلفت بینی دل شکسته

نیکو نگاهدارش از ما به یادگار است

غم نیست گر خیالی از گفتگو بماند

در گلشن زمانه بلبل چو من هزار است

شمارهٔ ۷۷

گرچه طریق وفا قدیم است

علم نداری تو حق علیم است

با تو دل ما یکی ست لیکن

آنهم به تیغ جفا دو نیم است

گر به ادب درّ گوش نگیرد

پیش حدیث تو نایتیم است

آنکه ز زلف تو گاه گاهی

جان به نسیمی دهد چو نسیم است

گر تو ز راه کرم نبخشی

کام خیالی، خدای کریم است

شمارهٔ ۷۸

گرچه ماه نو به شوخی بی نظیر عالم است

لیک در خوبی ز ابروی تو بسیاری کم است

گرنه دزد نقد قلب ماست زلف شب روَت

از چه معنی اینچنین آشفته حال و درهم است

گوشهٔ خاطر بپرداز ای دل از سودای جان

در حریم خاص جانان غیر چون نامحرم است

آه کز سودای چشمت حاصل عمر عزیز

می‌رود در عین خونخواری و آن هم یک دم است

ای دریغا نیست بنیاد بقا را محکمی

ورنه با جانان بنای عهد ما بس محکم است

ای خیالی کار عالم چون به کین جان ماست

جان اگر خواهی مباش ایمن که کار عالم است

شمارهٔ ۷۹

گریهٔ خون سرِ ره بر منِ درویش گرفت

عاقبت اشک طریق عجبی پیش گرفت

تا چرا نیش غمت تیز گذشت از جگرم

جگر ریش مرا هست توان بیش گرفت

با غم و درد دل و جان چو مدارا کردند

ناوک تو طرف جان و دل ریش گرفت

تا شکستی نرسد از طرف محتسبش

دم به خود برد صراحی و سر خویش گرفت

خیر شد عاقبت کار خیالی در عشق

تا کم این خردِ عاقبت‌اندیش گرفت

شمارهٔ ۸۰

گنجی ست عشق یار که عالم خراب اوست

بحری ست لطف دوست که گردون حباب اوست

گر صادقی چو صبح مزن جز به مهر دم

چون صدق عالمی ست که مهر آفتاب اوست

راه ادب گزین که سزاوار افسر است

هرسر که از طریق ادب بر جناب اوست

اندیشه از کشاکش روز حساب نیست

آن را که چشم بر کرم بی حساب اوست

دربند زلف یار نه تنها دل من است

هرجا دلی ست شیفتهٔ پیچ و تاب اوست

آهسته رو خیالی و دست از هوس بدار

زین خنگ تیز رو که مه نو رکاب اوست

شمارهٔ ۸۱

لاله را همچو بتان عارض دلجویی نیست

هست رنگی چو گل امّا ز وفا بویی نیست

حاصل این است که از روی نکوی تو مرا

حاصل عمر بجز طعنهٔ بدگویی نیست

با همه موی شکافی، خرد خرده شناس

واقف از سرّ دهان تو سر مویی نیست

تا به راه طلب ای دل ننهی روی نیاز

در میان تو و مقصود ره و رویی نیست

زاهدا گر چو خیالی سر رندی داری

ساکن کوی مغان شو که ریا کویی نیست

شمارهٔ ۸۲

مرا از دل خبر جز بی دلی نیست

ز جان حاصل به جز بی حاصلی نیست

چو غنچه تنگدل زآنم همه عمر

که باغ دهر جای خوشدلی نیست

به قول بی دلان در مذهب عشق

طریقی خوشتر از لایعقلی نیست

به زنجیر سر زلف تو دل را

زدن لاف جنون از عاقلی نیست

خیالی را به اقبال غلامی

نشانی به ز داغ مقبلی نیست

شمارهٔ ۸۳

مرا که تحفهٔ جان در بدن هدایت توست

گناه کارم و امّید بر عنایت توست

تویی که غایت مقصود دردمندان را

نهایت کرم و لطف بی نهایت توست

امید هست کز این ره به منزلی برسیم

چو رهنمای همه عاقبت هدایت توست

کسی که بندهٔ فرمان توست آزاد است

علی الخصوص فقیری که در حمایت توست

خیالیا تو فقیری ولی به دولت عشق

سرود مجلس روحانیان حکایت توست

شمارهٔ ۸۴

نالهٔ دلسوز نی شرح غمی بیش نیست

گرچه سرودی خوش است لیک دمی بیش نیست

توسن توفیق را پای طلب در گل است

ورنه ز ما تا به دوست جز قدمی بیش نیست

از صُحف حسن تو بر ورق کاینات

خطّ بیاض سحر یک رقمی بیش نیست

ای فلک این راه را پیر جوان من است

ورنه ز پیری تو را پشت خمی بیش نیست

سفرهٔ سبزی کشید خطّ تو امّا چه سود

قسم خیالی از او جز المی بیش نیست

شمارهٔ ۸۵ - استقبال از کمال خجندی

نرگس خیال چشم تو در خواب ناز یافت

سرو از هوای قدّ تو عمر دراز یافت

نی را که رفته بود دل سوخته ز دست

چون از وصال تو خبری یافت باز یافت

خاک ره نیاز شو ای دل که چشم من

هر آب رو که یافت ز اشک نیاز یافت

با سوز دل بساز و دم از نور زن که شمع

این منزلت که یافت ز سوز و گداز یافت

ای نی رهی نما به خیالی ز کوی دوست

کاو در طریقِ عشق تو را چشم باز یافت

شمارهٔ ۸۶

نقدی ست دل که سکّهٔ محنت به نام اوست

آن طایری که سلسلهٔ عشق دام اوست

با جم چه کار مست خرابات عشق را

چون آب خضر باده و خورشید جام اوست

از محرمان خلوت خاص است هرکه را

چشم امید بر کرم و لطفِ عام اوست

آزاده یی که بر درِ خلوت سرای یار

در سلک بندگی ست، سعادت غلام اوست

دل ابروی تو را مه نو گفت، عیب نیست

عیبی که هست در سخن ناتمام اوست

گرم از حدیث نظم خیالی ست درس عشق

زیرا که فتح باب معانی کلام اوست

شمارهٔ ۸۷

هر آن حدیث که در دعویِ محبّت توست

به قامت تو و عهدم که راست است و درست

از آن به راه غمت شاد می روم که مرا

بدین طریق روان کرد عشق روز نخست

ز سالکان ره عشق بر سر کویت

که پا نهاد که از آبروی دست نشست؟

بدین خوشم که ز باران اشک و تخم وفا

مرا ز مزرع دل جز گیاه مهر نرست

خیالیا همه عمرت به جست و جوی گذشت

که هرگز آن مه بی مهر خاطر تو نجست

شمارهٔ ۸۸

هر خسته خاطری که چو نی چشم باز نیست

در پرده محرم سخن اهل راز نیست

پا در گل است همّت کوتاه دست تو

ورنه طریق کعبهٔ وصلش دراز نیست

پای از سرِ نیاز بنه در ره طلب

زاد رهی چو به ز طریق نیاز نیست

انکار بر حقیقت عشقم کسی کند

کاو واقف از حقیقت عشق مجاز نیست

بشنو نصیحتی و حذر کن ز آه من

مشنو که آه سوختگان جانگداز نیست

با جور دور ساز خیالی و صبر کن

کار تو گر نساخت چه شد کار ساز نیست

شمارهٔ ۸۹

هر دُر اشکی که آمد چشم گریان را به دست

بر سرِ بازار سودای تو بر وجهی نشست

شیوهٔ رفتار اگر این است ای سرو بهشت

شاخ طوبی را بسی بر طرف جو خواهی شکست

سرو اگر لافد به بالای تو آب او مبر

سهل باشد زور کردن بر حریف زیر دست

میل دل با چشم او از غایت دیوانگی ست

عین بی عقلی ست صحبت داشتن با ترک مست

می‌کشد پیش خیال او خیالی نقد جان

درخور او نیست امّا هرکه هست و هرچه هست

شمارهٔ ۹۰

هر دل که به عشق مبتلا نیست

واقف ز شکیب حال ما نیست

از فتنهٔ عشق سر کشیدن

در مذهب عاشقان روا نیست

رسم و ره یار بی وفایی

ز آن است که عمر را وفا نیست

ماییم و نیاز اگرچه آن نیز

در حدّ قبول هست یا نیست

این است خیالیا که باری

در طاعت بی دلان ریا نیست

شمارهٔ ۹۱ - استقبال از سنایی

هرکسی گوید که درد عشق را تدبیر چیست

ما سرِ تسلیم بنهادیم تا تقدیر چیست

ظاهراً با حلقهٔ زلف تو دارد نسبتی

ورنه مقصودِ دل دیوانه از زنجیر چیست

هر شب از آشفتگی زلف تو می بینم به خواب

یارب این خواب پریشان مرا تعبیر چیست

ای که هردم می کشی تیغی به قصد خون من

گر به قتل من تو خوشدل می‌شوی تقصیر چیست

پیر شد مسکین خیالی در غم هجران یار

وآن جوان هرگز نمی‌پرسد که حال پیر چیست

شمارهٔ ۹۲ - استقبال از شمس مغربی

هرکه از دیدار جانان همچو من مهجور نیست

گر خبر ز اندیشهٔ دوری ندارد دور نیست

و آن که با سوز محبّت نیست چون پروانه گرم

گر همه ماه است شمع دولتش را نور نیست

ماه را گویی مگر نسبت به رویش کرده اند

ورنه بی وجهی به حسن خویشتن مغرور نیست

با حریفان از چه رو پیوسته دارد سرگران

نرگس پر خوابِ چشم یار اگر مخمور نیست

ای خیالی منکر عشق بتان تا عاقبت

جان نه در بازد به عذرِ این گنه معذور نیست

شمارهٔ ۹۳ - استقبال از امیرخسرو دهلوی

یار جز در پیِ آزار دل ریش نرفت

چه جفاها که از او بر منِ درویش نرفت

پای ننهاده به راه غم او سر بنهاد

اشک با آنکه در این ره به سر خویش نرفت

عقل می گفت مرو در پی دلدار ولی

دل نکو کرد که بر قول بداندیش نرفت

آمد و رفت بسی راست بر این در لیکن

هرکه اندک خبری یافت از او بیش نرفت

تا رود پیش سگش ذکر خیالی روزی

سعی بسیار نمودیم ولی پیش نرفت

شمارهٔ ۹۴

آزاد بنده‌ای که قبول دلی شود

خرّم دلی که خاک ره مقبلی شود

ناچار هرکه در خط فرمان کاملی ست

روزی به یمن همّت او کاملی شود

از جان سرشته‌اند تو را ورنه مشکل است

کاین شکل دل‌فریب ز آب و گلی شود

کس نیست جز نسیم که بگشاید ای دریغ

دل را به فکر زلف تو گر مشکلی شود

کشتی عمر غرقهٔ بحر غم است و نیست

زاین ورطه اش امید که بر ساحلی شود

سوزد درون چو مجمر و ترسم که عاقبت

راز دلم فسانهٔ هر محفلی شود

باشد خیالیا که متاع حدیث تو

روزی قبول خاطر صاحبدلی شود

شمارهٔ ۹۵

آن شاخ گل خرامان در باغ چون برآید

چون لاله از خجالت گل غرق خون برآید

چون در هوای رویش میرم عجب نباشد

هر سبزه ای ز خاکم گر لاله گون برآید

یاران به دور خطّش فالی اگر گشایند

بر نام من ز اوّل حرف جنون برآید

گرچه نمی برآید جانم ز غصّه لیکن

چون نوبت جدایی آمد کنون برآید

از گریه بس که بگذشت آب از سر خیالی

تا عاقبت در این کو از آب چون برآید

شمارهٔ ۹۶

آن گوهر حسنی که بدان فخر توان کرد

نقدی ست که صرّاف ازل با تو روان کرد

تا آب خِضِر لطف لبِ لعل تو را دید

در پردهٔ خاکی ز حیا روی نهان کرد

نافه چه خطا گفت که باد سحری دوش

مویش بگرفت و سوی زلف تو کشان کرد

اشک از نظر افتاد بدین جرم که ما را

بی وجه در ایّام تو رسوای جهان کرد

تا نکهت زلف تو رساند به خیالی

بر بوی همین رفت دل و راه همان کرد

شمارهٔ ۹۷

آن دم ایاز خاص به مقصود می‌رسد

کز بندگی به خدمت محمود می‌رسد

ناموس چون محاب ده کوی وحدت است

زاین عقبه هرکه می‌گذرد زود می‌رسد

دریاب خویش را اگرت عزم کوی اوست

کآنجا کسی که بگذرد از سود می‌رسد

هر سالکی که پا ز سر صدق می‌نهد

اوّل قدم به منزل مقصود می‌رسد

تو پیش آه گرم رو ای پیک تیزرو

کو نیز در قفای تو چون دود می‌رسد

گر شام غم رسید خیالی صبور باش

کز غیب آنچه روزی ما بود می‌رسد

شمارهٔ ۹۸

آنها که ز آیینهٔ دل زنگ زدودند

خود را به تو هر نوع که بودند نمودند

اهل نظر از آینهٔ وحدت از آن پیش

حیران تو بودند که موجود نبودند

تا چشم دل از غیر تماشای تو عشّاق

بستند، نقاب از رخِ مقصود گشودند

شک نیست که سودازدگان تا به ارادت

سودند سری بر قدمت در سر سودند

تا دل بربایند نمودند رخ خوب

خوبان به طریقی که نمودند ربودند

راهی به عدم جوی خیالی ز دهانش

بر رغم کسانی که گرفتار وجودند

شمارهٔ ۹۹

آه که نیش غمت خاطر من ریش کرد

وه که دلم جان و سر در پیِ آن نیش کرد

هرکم و بیشی که کرد یار ز جور و ستم

بیش مکن گفتمش رغم مرا بیش کرد

لاف سری می زند عقل ولی هرکجا

عشق قدم در نهاد عقل سر خویش کرد

گرچه کمان ابرویش داشت ولی بیشتر

سعی به قربان من ترک جفا کیش کرد

گوشهٔ تجرید را دل به خیالی گذاشت

منزل شاهانه را کلبهٔ درویش کرد

شمارهٔ ۱۰۰ - استقبال از عارفی هروی

از آتش دل هر کس در سینه غمی دارد

چون نی که به سوز خود گرم است و دمی دارد

گو تیغ مکش هر دم بر غیر که از غیرت

پیوسته دل ریشم بر جان المی دارد

از تیره شب بختم غافل منشین امروز

کز سنبل تر خطّت بر مه رقمی دارد

سر در قدمش افکن ای دل که در این گلشن

چون سرو سرافراز است هر کاو قدمی دارد

از زهد ملاف ای دل کاندر صفت رندی

خوش نیست خیالی را با هرچه غمی دارد

شمارهٔ ۱۰۱

از مخزن دل دیده هر آن دُر که بر آورد

چون مردمیی داشت روان در نظر آورد

المنّة لله که صبا گرچه دلم برد

بر بوی توام آمد و از جان خبر آورد

کس نیست که آرد ز توام شربت دردی

جز غصّه که خون دل و داغ جگر آورد

نابرده هنوز از دل من بار فراقت

بار دگر آمد غم و بار دگر آورد

بر بوی تو هرجا که شدم رایحهٔ مشگ

پی برد من شیفته را درد سر آورد

از حال پریشان خیالی خبری برد

ز آن طرّه پیامی که نسیم سحر آورد

شمارهٔ ۱۰۲

اشکم به جست‌وجوی او بر خاک آن در می‌رود

خوب است فکر اشک من در پای او گر می‌رود

تا پای سرو ناز را بوسد به یاد قامتش

سوی چمن آب روان پیوسته بر سر می‌رود

هرچند کز باد هوا تو می‌دوانی بادپا

گلگون اشک عاشقان با او برابر می‌رود

تا تو چراغ افروختی از چهرهٔ چون روز خود

هرشب ز غیرت شمع را آتش به سر بر می‌رود

از دیده هردم می‌رود اشک خیالی سوی رخ

چون سایلی کز مفلسی اندر پی زر می‌رود

شمارهٔ ۱۰۳

افسوس که ره بینان یک یک ز نظر رفتند

وز راه سبکباری با هم به سفر رفتند

پای از سر و جان بر کف در راه رضا بودند

از یار چو فرمان شد مجموع به سر رفتند

همراه طلب کایشان از دولت همراهی

در بادیهٔ حیرت ایمن ز خطر رفتند

بودند به صد عشرت در قصر جهان عمری

و آخر دل پر حسرت زاین خانه به در رفتند

بر اهل نظر کاری جز عجز نشد معلوم

در کارگه عزّت هرچند که در رفتند

از راه جهانداری برتاب خیالی روی

ز آن روی که همراهان از راه دگر رفتند

شمارهٔ ۱۰۴

اگرچه دل نصیب از چشم شوخت مکر و فن دارد

دهان و ابرویت پیوسته باری نقش من دارد

دلم را عاقبت از شمع رخسار تو روشن شد

که خطّت هرچه دارد جمله بر وجه حَسَن دارد

شنیدم با دهان تو ز تنگی لاف زد پسته

بگو آن بی ادب را تا زبان را در دهن دارد

چه آب روی از این بهتر شهید عشق را فردا

که از خاک سر کوی تو گَردی بر کفن دارد

خیالی را کجا باشد خیال خواب، چون هر شب

ز سودای خط و خالت شرر در پیرهن دارد

شمارهٔ ۱۰۵

اگر چه صاحب معنی همه هنر باشد

چو بی خبر بود از عشق، بی خبر باشد

دلا چو طالب غیری ز عشق لاف مزن

تو عاشق دگری عاشقی دگر باشد

اگرچه از پس هر تیرگی ست روشنی یی

ولی عجب که شب هجر را سحر باشد

چو گفتمش گذر از راه لطف جانب من

به خنده گفت تو را خود از این گذر باشد

خوش است درّ خوشابِ سرشک بر وجهی

که پیش رویِ تو آن نیز در نظر باشد

نظام کار خیالی ز چهرهٔ زرد است

بلی به دولت زر کارها چو زر باشد

شمارهٔ ۱۰۶

اگر معارضه حُسن تو را به حور افتد

رخ تو بیند و از شرم در قصور افتد

تو آفتابی و فریاد مهر برخیزد

ز پرتو تو به هر خانه یی که نور افتد

گمان مبر که گذارم ز اختیار تو دست

کمند حلقهٔ زلفت مگر ضرور افتد

گذار رسم عداوت که از ستیزه گری

ز دل رقیب تو نزدیک شد که دور افتد

بلاکشی چو خیالی کجاست جز ایّوب

که در کشاکش محنت چنین صبور افتد

شمارهٔ ۱۰۷

اوّل استادی که عشق و حسن را تقسیم کرد

عاشقان را صبر و خوبان را جفا تعلیم کرد

طوبی قدّ تو را از راست بینان هر که دید

در سرافرازی بر او قدّ تو را تقدیم کرد

جز مه رویت منجم هیچ مقصودی نداشت

ز این همه نقش دل افروزی که بر تقویم کرد

آخرالامر از ره عزّت به جایی می‌رسد

هرکه خواری را ز راه مردمی تعظیم کرد

گوهر جان در تن خاکی خیالی را ز دوست

چون امانت بود آخر هم بدو تسلیم کرد

شمارهٔ ۱۰۸

اهل دل در طلبت صاحب تدبیر شدند

عاشقان نامزد خنجر تقدیر شدند

پیشِ تیغ تو ز پس دادن جان ز این معنی

سر فکندند که شرمندهٔ تقصیر شدند

بخت آنان که به سودای جنون روزِ ازل

در سر زلف تو پا بستهٔ زنجیر شدند

حال ضعف دل عشاق کسانی دانند

که در اندوه جوانی به هوس پیر شدند

ای خیالی ز جهان دست فشان کاهل نظر

ترک این سفله گرفتند و جهانگیر شدند

شمارهٔ ۱۰۹

ای دل از باطن آن فرقه که صاحب قدمند

همّتی خواه که این طایفه اهل کرمند

آبروی ابد از اشک ندامت بطلب

که شهانند کسانی که ندیم ندمند

با غمت یاری جان و دلم امروزی نیست

به تمنّای تو عمری ست که ایشان به همند

به هوای دهن تنگ تو اصحاب وجود

سالکانند که سر گشتهٔ راه عدمند

ای خیالی چه غم از رنج بیابان فراق

محرمان درِ او را که مقیم حرمند

شمارهٔ ۱۱۰ - استقبال از کمال خجندی

ای لبت کام دل بی‌سروسامانی چند

کاکلت حلقهٔ سودای پریشانی چند

کوکب سعدی و منظور سبک روحانی

قدر وصل تو چه دانند گران جانی چند

لذّت شربت دیدار نکو می داند

هرکه گشته ست اسیر غم هجرانی چند

مردمی می کند آن غمزه و در عین بلاست

کافر چشم تو برقصد مسلمانی چند

تا خیالی به خیال تو سخن‌پرداز است

می‌برد شعر تَرش آب سخندانی چند

شمارهٔ ۱۱۱ - استقبال از کمال خجندی

ای آنکه به جور از تو تبرّا نتوان کرد

بی رنج تو راحت ز مداوا نتوان کرد

گر حلقهٔ بازار بلا زلف تو نبوَد

سرمایهٔ جان در سر سودا نتوان کرد

آن روز که از صبح وصال تو زند دم

روزی ست که اندیشهٔ فردا نتوان کرد

گویم به سگت راز دل خویش ولیکن

خود را به سر کویِ تو رسوا نتوان کرد

ای دل چو شدی ساکن کویش، غم فردوس

بگذار که قلبی به همه جا نتوان کرد

افسوس از آن روز خیالی که خیالش

پنهان شود از دیده و پیدا نتوان کرد

شمارهٔ ۱۱۲

با آفتاب رویت چون مه نمی برآید

زهره چه زهره دارد تا در برابر آید

از خاک رهگذارت دزدیده سرمه نوری

وز عین بی حیایی در دیده می درآید

آمد هزار ناوک ز آن غمزه بر دل من

پیوسته چشم بر ره دارم که دیگر آید

از دست آب دیده آهی همی برآریم

خود غیر از این چه کاری از دست ما برآید

گردن بنه خیالی حکمی که راند تیغش

تا زود هرچه باشد آن نیز برسرآید

شمارهٔ ۱۱۳

باد از هوای کوی تو پیغام می‌دهد

جان را به بوی وصل تو آرام می‌دهد

یارب چه دولت است که هر شب سگت مرا

بعد از دعای جان تو دشنام می‌دهد

خوش بوست عود لیک به دور خطت خطاست

هرکس که دل به نکهت آن خام می‌دهد

آن نیست جم که دور به زیر نگین اوست

جم ساقیی‌ست کاو به کسی جام می‌دهد

گر تحفهٔ غمت به خیالی رسد ز شوق

اوّل به مژده حاصل ایّام می‌دهد

شمارهٔ ۱۱۴

باز آواز نی و فریاد درد انگیز عود

بی دلان را در حریم کعبهٔ جان ره نمود

تا مقرّر شد که داغ عشق و سوز هجر چیست

در میان چنگ و نی بسیار شد گفت و شنود

بود داغ عشق بر جان و نبود از جان اثر

در ازل این بود ما را حاصل از بود و نبود

گر مرادت دولت باقی ست فانی شو ز خویش

کاین حکایت بی عدم بودن نمی گیرد وجود

قبلهٔ رخسار تو چون پرده از رو بر گرفت

دید ابروی تو را محراب و آمد در سجود

زلف تو سر حلقهٔ بازار سودا شد ولی

جز زیان مسکین خیالی را از این سودا چه سود

شمارهٔ ۱۱۵

باد اگر یاد سرو ما نکند

سرو را دل هوا هوا نکند

پیش زلف تو مشگ مسکین است

آری اصل نکو خطا نکند

گو به دست آر شیشهٔ دل ما

تا سر زلف زیر پا نکند

دارد آن رخ به خطّ سبز نشان

که مراد کسی روا نکند

کو عزیزی که از سگ کویت

بشنود خواری و دعا نکند

ای خیالی ز سیل اشک چه سود

یار اگر روی سوی ما نکند

شمارهٔ ۱۱۶ - استقبال از شمس مغربی

باز از قدم گل چمن پیر جوان شد

وز زلف سمن باد صبا مشک‌فشان شد

تا عرضه دهد پیش قدت بندگی خویش

سر تا به قدم سوسن آزاده زبان شد

تا زمزمهٔ مهر تو بشنید به صد شوق

در رقص درآمد فلک و چرخ زنان شد

آب از هوس نخل خرامان قدت باز

شوریده صفت در قدم سرو روان شد

در جان خیالی چو وطن ساخت غم عشق

می‌خواست که ویران شود این خانه همان شد

شمارهٔ ۱۱۷

باز این دل خود کام به فرمان کسی شد

شهباز جهانگرد اسیر قفسی شد

از سر هوس روی نکو کم شده بودم

ناگاه رخت دیدم و باز هوسی شد

با ناله خوشم چون نی از این وجه که باری

دیر است منِ سوخته را هم نفسی شد

آرامگه خال سیه شد لب لعلت

آری شکری بود به کام مگسی شد

گویند کز این پیش سگی بود خیالی

سگ بود ولی در قدم یار کسی شد

شمارهٔ ۱۱۸

باز بالا بنمودی و بلا خواهد شد

چشم بگشادی و مفتاح جفا خواهد شد

هیچ کس نیست کز آن طرّه گشاید شکنی

این گشاد از قدم باد صبا خواهد شد

حالیا شیفته حالیم به سودای خطت

بعد از این حال که داند که چه ها خواهد شد

آب چشمی که محبّان همه این خاک شدند

ز آن که تا چشم زنی نوبت ما خواهد شد

دوش می گفت خیالی که کجا شد دل من

دهنت گفت همین جاست کجا خواهد شد

شمارهٔ ۱۱۹

باز بیرون شدی و نوبت حیرانی شد

زلف برهم زدی و وقت پریشانی شد

قدمی نه سوی کنج دلم از گنج مراد

که ز دوریّ تو نزدیک به ویرانی شد

تا به پیش لب جان پرور تو چشمهٔ خضر

چه خطا گفت که منسوب به حیوانی شد

ای دل از وسوسهٔ نفس حذر کن که مرا

به جمالش هوس صحبت روحانی شد

چند بر خاک نهی پیش بتان پیشانی

عذر پیش آر که هنگام پشیمانی شد

ای خیالی چو لبش بوسه به جانی بفروخت

غم افلاس مخور بیش که ارزانی شد

شمارهٔ ۱۲۰

باز ره‌بینان نشان از قرب منزل می‌دهند

ترسکارانِ طریق عشق را دل می‌دهند

شیوهٔ لطف و کرم بنگر که در دیوان حشر

جرم می‌گیرند و رحمت در مقابل می‌دهند

گر نعیم وصل خواهی مشکلی بر خود ببین

کاین سعادت با دل آسوده مشکل می‌دهند

هرکجا تقسیم احسان می‌کنند ارباب دل

تحفهٔ مقبول را اول به قابل می‌دهند

ساقیا از ساغر دوران میِ راحت منوش

کاندر این شربت به آخر زهر قاتل می‌دهند

می‌دهند اشک خیالی را بتان رنگ عقیق

آب روی است آنچه سلطانان به سایل می‌دهند

شمارهٔ ۱۲۱

باشد که ز رخسار ترا پرده برافتد

تا بیخبران را سخن عشق در افتد

افتاد سرشک از نظر و خوار شد آری

این است سرانجام کسی کز نظر افتد

برپای تو سر می نهم و اشک بر آن است

کاو نیز به عذر آید و در پای سرافتد

رسمی ست بتان را که به رخ پرده بپوشند

باشد که به ایّام تو این رسم برافتد

گویم به خیالت صفت روز جدایی

یک شام به سر وقت خیالی اگر افتد

شمارهٔ ۱۲۲

با غمت هرچند کار درد ما مشکل شود

سرنوشتی از ازل این بود تا حاصل شود

هرگز این درد نهانی را دوا پیدا نشد

بعد عمری گر شود آن هم به درد دل شود

می زنم از گریه بر خاک رهت آبی و باز

ز آن همی ترسم که پای مرکبت در گِل شود

تا به کی سرو سهی دعویّ آزادی کند

تو یکی بخرام تا دعویّ او باطل شود

چون خیالی را سر عقل خیال اندیش نیست

ساقیا جامی بده ز آن می که لایعقل شود

شمارهٔ ۱۲۳

به بازی حلقهٔ زلف تو دل برد از من و خم زد

به وقت خویش بادا وقت ما را گرچه بر هم زد

به ابرویت که از ماه نو این مقدار بسیار است

که پیش ابروی شوخ تو لاف دلبری کم زد

کمینه حاصل مهر از گداییِّ درت این است

که رایات شهنشاهی بر این فیروزه طارم زد

دلِ نی بس که می سوزد ز تاب آتش هجران

چو شمعش از دهن دودی برآمد هرکجا دم زد

در این سودا ملایک را ز عزّت دم فروبستند

نخستین آتشی کز عشق پیدا شد بر آدم زد

بوَد کز عالم معنی برآرد سر به آزادی

خیالی کز سر رندی قدم بر هر دو عالم زد

شمارهٔ ۱۲۴

به جهان لطیف طبعی که ز خود ملال دارد

ز غم رخش چه گویم که دلم چه حال دارد

قدحی که جان زارم نه به یاد او بنوشد

غم او حرام بادم دل اگر حلال دارد

به چمن که نسخه بُرد از دهن و رخش ندانم

که درون غنچه خون است و گل انفعال دارد

گنهی چو آید از سر بنهم بر آستانش

به امید آنکه روزی دو سه پایمال دارد

چه عجب اگر برم پی به حدایق میانش

به معانی خیالی که همین خیال دارد

شمارهٔ ۱۲۵

تابِ خطت قرار ز بخت سیاه برد

مهر رخ تو گوی لطافت زماه برد

دل هرکجا که رفت به دعویِّ عشق تو

با خویشتن نفیر و فغان را گواه برد

از ما قرار و صبر و دل و دین مدار چشم

کاین جمله چشم شوخ تو در یک نگاه برد

این آب روی بس که سرشک ندامتم

خواهد ز لوح چهره غبار گناه برد

از گمرهی تمام خیالی گذشته بود

بازش خیال نرگس مستت ز راه برد

شمارهٔ ۱۲۶

تابِ رویت رونق خورشید عالم‌تاب برد

خندهٔ لعل تو آب گوهر سیراب برد

از شب زلف تو شد افسانهٔ بختم دراز

نرگس مست تو را در عین مستی خواب برد

گه گهی کردی خیال خواب بر چشمم گذر

چونکه سیل اشک آمد آن گذر را آب برد

هر دلی کز دست تاراج غمت جان برده بود

طرّهٔ طرّار زلفت در شب مهتاب برد

آه از دست جفای زلف تو کاو عاقبت

پنجهٔ بخت خیالی را به بازی تاب برد

شمارهٔ ۱۲۷

تا بر بیاض رویت خطّ سیه برآمد

از نامهٔ محبّان نام گنه برآمد

گو طرّهٔ را مبُر سر اکنون که رخ نمودی

فکر از درازی شب نبوَد چو مه برآمد

زلف سیاهکارت بی جرم تا که را سوخت

کز خان و مانش آخر دود سیه برآمد

سر بر ره تو دارد پیوسته درّ اشکم

ای دولت یتیمی کاو سر به ره برآمد

هر ناوکی که چشمت زد بر دل خیالی

کاری فتاد یعنی بر کارگه برآمد

شمارهٔ ۱۲۸

تاب رویت به فروغ مه تابان ماند

سر زلفت به شب تیرهٔ هجران ماند

گر به این قامت و رخسار به گلزار آیی

سرو پا در گِل و گُل سر به گریبان ماند

می زند لاف سکون عقل ولی چشم تواش

به طریقی برد از راه که حیران ماند

دل آشفتهٔ خود را به تمنّای رخت

جمع دارم اگر آن زلف پریشان ماند

عاقبت گفت به مردم سخنِ راز من اشک

راز عاشق سخنی نیست که پنهان ماند

ای خیالی شب محنت گذرد تیره مشو

هیچ حالی چو ندیدیم که یکسان ماند

شمارهٔ ۱۲۹

تا به رحمت خوان قسمت را مزیّن کرده‌اند

درخور هر فرقه مرسومی معیّن کرده‌اند

نام نیک و نقد هستی را به زاهد داده‌اند

نیستیّ و عشق را در گردن من کرده‌اند

با تو دعویِّ نظر بازی کسانی را رسد

کز غبار خاک کویت دیده روشن کرده‌اند

سر گران ز آن است چشم مست یار و جام می

کاندر این ره هر یکی خونی به گردن کرده‌اند

ای خیالی دامن جان چاک زن کارباب دل

سرخ‌رویی‌ها چو گُل از چاک دامن کرده‌اند

شمارهٔ ۱۳۰

تا بنفشه برد بویی از خطت در تاب شد

چون لبت را دید کوثر از خجالت آب شد

نرگس مردم فریبت هیچ می دانی که چیست

فتنه یی کآخر ز جام ناز مستت خواب شد

بود مقصود دلم نقش دهان تنگ تو

آن هم از بی طالعیِّ بختِ من نایاب شد

گوشهٔ ابرو نمودی باز از سودای تو

می فروشان را هوای گوشهٔ محراب شد

دیده بر رویم ز سیل خون دری بگشاد و گفت

ای خیالی تنگ‌دل منشین که فتح باب شد

شمارهٔ ۱۳۱

تا به سودای تو دل را عشق و همّت یار شد

نقد جان بر کف نهاد و بر سر بازار شد

ما ز دام خویشتن بینی به کلّی رسته ایم

وای بر مرغی که صید حلقهٔ پندار شد

از گلستان جمالت اهل معنی را چه سود

چون گلی نآمد به دست و پای دل پرخار شد

نرگس خون ریز یار از بس که بی پرهیز بود

ترک خونخواری نکرد و عاقبت بیمار شد

آفتابیّ و خیالی را ز مهرت ذرّه‌ای

کم نمی‌گردد اگرچه دردسر بسیار شد

شمارهٔ ۱۳۲

تا به کی چشم تو جز غارت دین‌ها نکند

گویَش از جانب ما تا دگر این‌ها نکند

سر شوریده به پایت نرسد تا فلکش

بر سرِ راه تو یکسان به زمین‌ها نکند

چشمت از شیشهٔ دل‌ها شکند باکی نیست

که تواند که چنان مست چنین‌ها نکند

رو به صرّاف خرد خاتم یاقوت نمای

تا به جز مِهرِ تو را مُهر نگین‌ها نکند

تکیه بر منبر و محراب کند زاهد شهر

مستِ جام کرمت تکیه بر این‌ها نکند

گوشه‌ای گیرد از ایّام خیالی اگرش

چشم شوخ تو به هر گوشه کمین‌ها نکند

شمارهٔ ۱۳۳

تا به کی نقد دلم صرف غم هجران شود

ای اجل تیغی بزن تا کار من آسان شود

شربت وصلی کرم فرما که این رنجور را

بیم آن شد کز فراقت حال دیگر سان شود

ای که طوفان را ندیدی باش تا روز فراق

از سحاب دیده سیل اشک ما باران شود

گوی با گوی دل از چوگان زلف او خبر

تا چو من او نیز روزی چند سرگردان شود

تا کی از اهل نظر نقش دهان تنگ تو

دل برد پیدا و از پیش نظر پنهان شود

ای خیالی سر بنه بر خاک راهش پیش از آن

کاین سر سودازده با خاک ره یکسان شود

شمارهٔ ۱۳۴

تا به معنی اهل صورت دم ز آب و گل زدند

جان گدازان سکّهٔ محنت به نام دل زدند

در مقام غم چو بزم امتحان آراست عشق

خویش را ارباب دل بر شربت قاتل زدند

ای بسا کشتی که بشکستند سیّاحان راه

تا قدم زاین ورطهٔ خون خوار بر ساحل زدند

آفرین بر راه بینانی که شبهای رحیل

ناغنوده کوس رحلت زاین کهن منزل زدند

اوّل از حرف جنون نام خیالی نقش شد

چون رقم بر نامهٔ رندان لایعقل زدند

شمارهٔ ۱۳۵

تا جان ز وفای دهن تنگ تو دم زد

از شهر بقا خیمه به صحرای عدم زد

یارب چه بلایی تو ندانم که به عالم

هرجا قدم آورد قدت فتنه علَم زد

چون ماه نو از دیده نهان گشت یقین شد

کز فتنهٔ ابروی تو ترسید که خم زد

تا کلک قضا نقش رخ و زلف تو بندد

از غالیه بر صفحهٔ خورشید رقم زد

باشد که به جایی رسد از عشق خیالی

چون از سر اخلاص در این راه قدم زد

شمارهٔ ۱۳۶

تا جفایی نکشد دل به وفایی نرسد

ورنه بی درد در این ره به دوایی نرسد

نالهٔ هر که چو بلبل نه به سودای گلی ست

عاقبت زین چمنش برگ و نوایی نرسد

ای دل ار سعی تو این است که من می بینم

جای آن است که کار تو به جایی نرسد

پای بوس تو طمع داشت دلم، عقلم گفت

رو که این پایه به هر بی سروپایی نرسد

بیش مخرام که از چشم بدان می ترسم

تا به بالای بلند تو بلایی نرسد

گر وصالت به خیالی نرسد نیست عجب

هیچگه منصب شاهی به گدایی نرسد

شمارهٔ ۱۳۷

تا خرد خیمه سوی عالم جسمانی زد

عشق در کشور جان رایت سلطانی زد

طرّهٔ زلف بتان حلقهٔ رسوایی شد

کافر چشم بتان راه مسلمانی زد

یار چون پردهٔ ناموس فرو هشت ز رخ

عقل سرگشته قدم در ره حیرانی زد

باشد از طرف رخ دوست کسی را دل جمع

که چو زلف سیهش دم ز پریشانی زد

تا تو در راه طلب پا ننهی بر سر خویش

قدم راست در این بادیه نتوانی زد

ساقیا دست بشوی از می و بنگر که سبو

بر سر از شرمِ گنه دست پشیمانی زد

گرنه آئین خیالی صفت نادانی ست

پیش اصحاب چرا لاف سخندانی زد

شمارهٔ ۱۳۸

تا خطت خود را به سودای خطا خواهد کشید

مرغ جان را دل سوی دام بلا خواهد کشید

گفتم از دل بیش از این زلفش مبین در تاب شد

پند من نشنید آخر تا چه ها خواهد کشید

شاید ار خاک رهت گردم چو می دانم که باز

ذرّه سانم مهر رویت بر هوا خواهد کشید

این چنین کز دست هجران پایمال محنتم

عاقبت کار من از غم تا کجا خواهد کشید

باخیال سرو بالایت خیالی عاقبت

چون گل رحمت سر از خاک وفا خواهد کشید

شمارهٔ ۱۳۹

تا دل به وصف آن دهن عرض تکلّم می‌کند

از غایت دیوانگی گه‌گه سخن گم می‌کند

گر در حقیقت بنگری دانی که عین مردمی‌ست

آنچه ز شوی و جفا چشمت به مردم می‌کند

گل نیز همچون جام می در رقص می‌آید به سر

بلبل چو در بزم چمن با خود ترنّم می‌کند

گر ز آنکه گل ناموخته‌ست آیین بی‌رحمی ز تو

بر گریهٔ ابر از چه رو هردم تبسّم می‌کند

از فکر شام زلف تو روز خیالی تیره شد

وقت است اگر بر حال او چشمت ترحّم می‌کند

شمارهٔ ۱۴۰

تا دلم شیوهٔ آن زلف دوتا می‌داند

صفت نافهٔ چین فکر خطا می‌داند

با من آن غمزهٔ پُرفتنه چه‌ها کرد و هنوز

در فن خویش چه گویم که چه‌ها می‌داند

زلف مشکینِ تو با آن که پریشان‌حال است

مو به مو حال پریشانی ما می‌داند

حالیا سوختهٔ آتش هجریم و هنوز

چه شود عاقبت کار خدا می‌داند

بازم از غصه درون خون شد و زین بیرون نیست

که نمی‌داند از آن لعل تو یا می‌داند

بادپیمای خیالی به هوای قد توست

تو گر آگه نیی ای سرو صبا می‌داند

شمارهٔ ۱۴۱

تا راهروان در حرم دل نرسیدند

در وادیِ مقصود به منزل نرسیدند

ارباب طلب جز به قبول نظر از عشق

مقبول نگشتند و به قابل نرسیدند

تا رخت هوس پاک به دریا نفکندند

زاین ورطهٔ خون خوار به ساحل نرسیدند

آن ها که جز این راه شدند از پیِ مقصود

بسیار دویدند و به حاصل نرسیدند

آخر برسید از ره توفیق خیالی

جایی که رفیقان به دلایل نرسیدند

شمارهٔ ۱۴۲

تا ز خاک قَدَمَت باد خبر می‌آرد

سرمه را دیده کجا پیش نظر می‌آرد

باد صدبار سر زلف تو را جانب رخ

می‌برد تا که شبی را به سحر می‌آرد

هر معمّا که به صد خون جگر گفت دلم

اشک می‌آید و چون آب به در می‌آرد

پا منه بر سرِ آن رهگذر ای دل گستاخ

سروِ ما را چو از این راه گذر می‌آرد

هر شبی اشک خیالی ز ره دریا بار

پیش کش نزد خیال تو گهر می‌آرد

شمارهٔ ۱۴۳

تا ز عشق اهل نظر آیینه‌ای برساختند

دوست را هریک به قدر دید خود بشناختند

در مقامر خانهٔ وحدت که کوی نیستی ست

عاشقان در داو اول خویش را در باختند

گوشه گیران را از این دولت چه بهتر کز نخست

گوشهٔ خاطر ز مهر غیر او پرداختند

رسم غمّازی گذار ای دل که در راه ادب

اشک را مردم بدین جرم از نظر انداختند

گردن تسلیم نه زیرا که ارباب طرب

چنگ را چون بر سر تسلیم شد بنواختند

عاقبت مسکین خیالی را پری‌رویان چو عود

سوختند از خامی و رسوای عالم ساختند

شمارهٔ ۱۴۴

تا زلف تو دلم را پا بستهٔ بلا کرد

سرو قدت به شوخی صد فتنه در هوا کرد

روزی که عاشقان را تقسیم رزق کردند

رخسار زرد و غم را عشق تو زآن ما کرد

تنها سگ درت را من نیستم دعاگو

هر کاو شیند روزی دشنام او دعا کرد

هرچند راند خورشید از پیش صبحدم را

چون صبح داشت صدقی باز آمد و صفا کرد

از دست غم خیالی بیگانه گشت از خویش

یارب غم بتان را با ما که آشنا کرد؟

شمارهٔ ۱۴۵

تا زلف رهزن تو ز عنبر کمند کرد

مشّاطه اش گرفت به دزدی و بند کرد

دل را غمت به علّت قلبی نمی خرید

لیکن چو دید داغ تو بروی پسند کرد

گنجِ غم تو خانهٔ عیشم خراب ساخت

سروِ قدِ تو پایهٔ بختم بلند کرد

هر زردئی یی که ز وجه نیاز بود

قسّام عشق بهر من مستمند کرد

تا در طریق نظم خیالی کمال یافت

نامش زمانه بلبل باغ خجند کرد

شمارهٔ ۱۴۶

تا ز نسیم رحتمش رایحه‌ای به ما رسد

بر سر راه آرزو منتظریم تا رسد

گر کششی نباشد از جاذبهٔ عنایتش

در طلب وصال او کوشش ما کجا رسد

اهل سلوک سر به سر طالب گنج وحدت اند

تا که بپوید این ره و دولت آن که را رسد

چون همه را ز جام غم شربت مرگ خوردن است

زود بود که این قدح از دگری به ما رسد

وه که به شب رسید از او روز خیالی و هنوز

تا که چو شمع بر سرش ز آتش دل چه ها رسد

شمارهٔ ۱۴۷

تا کافر چشمت ز مژه عزم سپه کرد

بر خون دلم غمزهٔ تو چشم سیه کرد

این دل که کمین داشت بدآن چشم تو عمری

خم زد به فن ابروی تو تا چشم نگه کرد

مسکین دلم ار خطّ تو را مشگ ختا گفت

دیوانه وشی بود خطا گفت و تبه کرد

این نکته نشد روشنم از ماه که آخر

چندین که به رخسار تو زد لاف چه مه کرد

از راه وفایت به جفا روی نتابم

زاین مرتبه چون عشق توام روی به ره کرد

زآن گونه تو را قصد خیالی ست که گویی

اظهار هواداریِ تو کرد گنه کرد

شمارهٔ ۱۴۸

تا گرد عارض تو خط سبز بردمید

بر گل بنفشه صدف زد و ریحان تر دمید

آشفته ایم تا پیِ تسخیر عاشقان

افسون بخواند خطّ تو و بر شکر دمید

نخلی ست محنت تو که از جویبار دل

هرچند کندمش منِ بیدل دگر دمید

ای بوی زلف یار گذر بر ره چمن

کز انتظار سبزه بر آن رهگذر دمید

از مزرع ضمیر خیالی گیاه مهر

هرچند بیش دید تو را بیشتر دمید

شمارهٔ ۱۴۹

تا گلشن از طراوت روی تو یاد داد

سرو از هوای قامت تو سر به باد داد

دلتنگ بود غنچه به صد رو چو من ولی

پایش صبا گرفت و خدایش گشاد داد

با گل نداد حسن رخت نقشبند صنع

پیرایه یی ست حسن که با هر که داد داد

اسباب نامرادیِ جاوید بود و غم

عشق تو تحفه یی که بدین نامراد داد

با اهل درد عشق تو تقسیم شوق کرد

چیزی زِ یادِ تو به خیالی زیاد داد

شمارهٔ ۱۵۰

تا نخست از طرف عشق تو فرمان نرسید

شرح حال دل موری به سلیمان نرسید

تا نشد راهبر تشنه لبان رحمت تو

قدم خضر به سرچشمهٔ حیوان نرسید

ما و اندیشهٔ دردت که مریض غم عشق

بی طلبکاری درد تو به درمان نرسید

آه کاندر طلب وصل توام عمر عزیز

برسید آخر و این راه به پایان نرسید

عشق روزی که بلاهای تو قسمت می کرد

به خیالی به جز از محنت هجران نرسید

شمارهٔ ۱۵۱

تا نشد زلفت پریشان وقت ما بر هم نزد

دل کجا گم شد اگر ابروی شوخت خم نزد

ما نه تنها در محبّت سنگسار محنتیم

هیچ کس را از محبّان یار سنگی کم نزد

تا همه عالم به زیر خاتم حسنت نشد

عشق مُهر مِهر بر نام دلِ آدم نزد

کی تواند دست در فتراک درویشی زدن

هرکه پشت پایِ رد بر ملکت عالم نزد

شام هجر از اشک خون راز خیالی سر به سر

روی روز افتاد امّا صبح دید و دم نزد

شمارهٔ ۱۵۲

ترک چشمت بی‌سپاه حُسن خنجر می‌زند

تا هنوز از جانب رویت چه سر بر می‌زند

دل که محبوس است بی‌روی تو در زندان غم

می‌گشاید چون خیال عارضت در می‌زند

ساغر می می‌زند بر شیشهٔ تزویر سنگ

آفرین بر دست استادی که ساغر می‌زند

گر سبوی باده از شرم گنه با درد نیست

از چه هرجا می‌نشیند دست بر سر می‌زند

گوهر اشک خیالی گه‌گه از عین نیاز

گر زند آبی به روی زرد ما زر می‌زند

شمارهٔ ۱۵۳

تو را به جز سخن اندر دهن نمی‌گنجد

سخن همین شد و دیگر سخن نمی‌گنجد

کمال شوق دهان تو غنچه را در دل

به غایتی‌ست که در خویشتن نمی‌گنجد

نمی‌کنم گله ز آن لب به کام و ناکامی

چرا که این سخنم در دهن نمی‌گنجد

به اهل میکده زاهد دم از عقیده مزن

که در مسالک ما مکر و فن نمی‌گنجد

خیالیا کمِ خود گیر تا نظر یابی

که در طریق ادب ما و من نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۵۴

چشمت آزار ما چه می‌خواهد

از دل مبتلا چه می‌خواهد

من چو وصل تو خواستم به دعا

شیخ شهر از دعا چه می‌خواهد

بوسه‌ای زکات حُسن مرا

بده از تو گدا چه می‌خواهد

چون غمت هرچه خواست کرد به جان

دگر از جان ما چه می‌خواهد

یار خواهد همیشه خاطر من

خاطر یار تا چه می‌خواهد

ای خیالی مخواه چاره ز غیر

صبر کن تا خدا چه می‌خواهد

شمارهٔ ۱۵۵

چشمت که به جز فتنه‌گری کار ندارد

شوخی ست که در شیوهٔ خود یار ندارد

ایمن ز دل آزاریِ چشمِ تو عزیز است

کآن شوخ بد آموخته را خوار ندارد

از دولت هجران تو حاصل دل ریشم

جز صبرِ کم و محنت بسیار ندارد

حاشا که چو منصور بسرّ تو برد پی

هر بی سروپایی که سرِ دار ندارد

گویم که سگ کوی تو را نام خیالی ست

زین نام سگ کوی تو گر عار ندارد

شمارهٔ ۱۵۶

چنین که چشم تو پروای دادخواه ندارد

سزد که دل برد از خلق و جان نگاه ندارد

کمال حسن و جمال تو را دلیل همین بس

که در لطافت رویت کس اشتباه ندارد

به آفتاب جمالت که هست بر همه روشن

که آنچه روی تو دارد به حسن ماه ندارد

سرشک گفت به مردم حدیث راز دلم را

وگرنه دیدهٔ تردامنم گناه ندارد

ز ضعف کار خیالی رسیده است به جایی

که سوخت ز آتش عشق و مجال آه ندارد

شمارهٔ ۱۵۷ - استقبال از حافظ

چو زلف بی قرارش قصد جان کرد

قرار دل رهین هندوان کرد

بشد نقد دلم صرف و ندیدم

ز سودای تو سودی جز زیان کرد

گر اشکم هرزه رو شد بد مگویش

که هرکس را خدا نوعی روان کرد

سبک بگشا به روی غم درِ دل

که بر مهمان نشاید رو گران کرد

لبت را دید گویا چشمهٔ خضر

که در عین خجالت رو نهان کرد

چه کرد آتش به نی خود روشن است این

عفاالله با خیالی غم همان کرد

شمارهٔ ۱۵۸

چو سرو هر که در این بوستان هوای تو کرد

ز گریه پای به گِل ماند و سر فدای تو کرد

ز گریه دامن دُر داشت چشم من لیکن

به دیده هرچه که بودش همه فدای تو کرد

بیا که خلعت شاهی به قدّ آن رندی ست

که التماس کَرم از درگدای تو کرد

به خوارییی ز دعاگویِ خویش یادی کن

که رفت و تا دم آخر همین دعای تو کرد

چه بود رای تو جان باختن بحمدالله

که هرچه کرد خیالی همه برای تو کرد

شمارهٔ ۱۵۹

چو عطّار صبا در چین زلفت مشک می‌بیزد

چرا پیوسته از سودا به مویی درمی‌آویزد

دل من این چنین کز عشق سودایش پریشان است

عجب کز فتنهٔ آن زلف بی پرهیز پرهیزد

مرا از ماجرای اشک خویش این نکته شد روش

که هر کاو از نظر افتاد دیگر برنمی‌خیزد

از آن پیوسته چشم دل‌فریبش آشنا روی است

که در عین ستمکاری به مردم درمی‌آویزد

به یاری بست با زلفت خیالی عهد و می‌ترسم

که ناگه چشم شوخت در میانه فتنه انگیزد

شمارهٔ ۱۶۰

چون نه شادیّ و نه محنت به کسی می‌ماند

به غمش هم‌نفسم تا نفسی می‌ماند

هوس خاتم دولت مکن ای دل کآن نیز

می‌رود زود ز دست و هوسی می‌ماند

با وجود لبش از قند حلاوت مطلب

چه بود لذت آن کز مگسی می‌ماند

دل من شیفتهٔ سلسله مویی عجب است

که نه کس با وی و نه او به کسی می‌ماند

خوش از آن است خیالی به جهان بعد حیات

کاین متاعی ست که با دوست بسی می‌ماند

شمارهٔ ۱۶۱

چو نام مستیِ نرگس به بزم باغ برآمد

ز خاک لالهٔ رعنا به کف ایاغ برآمد

ندید نرگس صاحب نظر ز روی لطافت

نظیر روی تو چندان که گرد باغ برآمد

کمند شب رو زلف تو پر دل است از آن رو

به دزدیِ دل عشّاق با چراغ برآمد

ز بس که سوخت ز رشک نسیم سنبل زلفت

بنفشه را به چمن دود از دماغ برآمد

به هرکجا که ز سوز درون خویش خیالی

دهن گشاد چو شمعش ز دل فُراغ برآمد

شمارهٔ ۱۶۲

خدا بتان جفا کیش را وفا بخشد

ندامت از ستم و توبه از جفا بخشد

تو را ز حُسن و ملاحت هر آنچه باید هست

ولی طریقهٔ مهر و وفا خدا بخشد

کرامتی به از این نیست زاهدا که کریم

مرا نیاز و تو را توبه از ریا بخشد

ز جور و کین تو باشد که ای رقیب مرا

خدای صبر دهد یا تو را حیا بخشد

امید و بیم خیالی از این دو بیرون نیست

که عشق او کُشدش از فراق یا بخشد

شمارهٔ ۱۶۳

خطت را تا به خون ریزی نشان شد

به شوخی غمزه ات صاحبقران شد

دلی کز فتنهٔ زلفت امان یافت

ز دست محنت و غم در امان شد

شبی اشکم به راهت گرم می رفت

همین کآهسته تر گفتم روان شد

اگر زاین گونه پا بر رو نهد اشک

سبک بر روی ها خواهد گران شد

گذشت از دل سپاه غمزه‌ات تیز

ولی پیش غمت نقد روان شد

خیالی را سر آشفتگی بود

چو درپیچید با زلفت همان شد

شمارهٔ ۱۶۴

خطت صحیفهٔ مه را نقاب مشگین کرد

عجب خطی ست که هرکس که دید تحسین کرد

همین بس است نشان قبول دعوت من

که چون دعای تو گفتم فرشته آمین کرد

هزار شکر که قسّام رزق روز ازل

مرا ز خوان محبّت وظیفه تعیین کرد

بیا که طوطیِ جان را غرض حدیث تو بود

هرآنچه در پسِ آیینه عشق تلقین کرد

کنون ز تلخی هجران چه غم خیالی را

که کام جان ز حدیث لب تو شیرین کرد

شمارهٔ ۱۶۵

خیال روی تو از سر به در نخواهم کرد

به هیچ روی خیال دگر نخواهم کرد

ز دیدن رخ خوبت نظر نخواهم بست

وز این مشاهده قطع نظر نخواهم کرد

چو هست روشنی دیده و دلم از تو

هوای دیدن شمس و قمر نخواهم کرد

به هر کجا که تو ای سروناز جا داری

به هیچ کوی از آنجا گذر نخواهم کرد

ضرورت است خیالی که راز دل پوشی

رقیب را ز خیالی خبر نخواهم کرد

شمارهٔ ۱۶۶

خیز که پیر مغان میکده را درگشاد

نوبت مستی رسید باده بده برگشاد

دولت جم بایدت سر مکش از خطّ جام

چون خم تجرید را ساقی جان سرگشاد

گر درِ طاعت ببست یار به رویم چه باک

چون ز ره مرحمت صد درِ دیگر گشاد

در طرف نیستی تا نشدم گم نیافت

بستگی کارم از پیر قلندر گشاد

چشم خیالی ز اشک مخزن یاقوت شد

تا به تبسّم لبت حقّهٔ گوهر گشاد

شمارهٔ ۱۶۷

در ازل مهر تو با جان رقم غم می‌زد

دل آشفته ز سودای خطت دم می‌زد

وقت ما را که تمنّای رُخَت خوش می‌داشت

باز سودای سر زلف تو بر هم می‌زد

تا عَلَم برکشد از عالم جان فتنهٔ عشق

سروِ قدّت علَم فتنه به عالم می‌زد

پیش از آن روز که جان دم زند از شهر وجود

خویشتن را سپه عشق بر آدم می‌زد

هندویِ زلف تو دیشب ز خیالی به ستم

دل همی‌برد به صد شعبده و خم می‌زد

شمارهٔ ۱۶۸

در ازل قطرهٔ خونی که ز آب و گِل شد

دم ز آیین محبّت زد و نامش دل شد

بادهٔ شوق تو یارب چه شرابی ست کز او

به یکی جرعه دلِ شیفته لایعقل شد

اوّل از هر دو جهان دیدهٔ من راه نظر

بست و آنگاه تماشای تو را قابل شد

حاصل کار تو ای دل به جز این نیست ز عشق

که سراسر همهٔ کار تو بی حاصل شد

گو مباش از طرف کار خیالی غافل

که ز سودای خطت کار بر او مشکل شد

شمارهٔ ۱۶۹

در چمن سبزهٔ سیراب به هرجا که رسید

ماند بربوی خط سبز تو چندان که دمید

آب دوش از هوس عارض و قدّت همه شب

در قدمهای گل و سرو به سر می غلتید

دی گل و لاله همی چید کسی در بستان

چون رخت دید از آنها همه دامن درچید

پیش صاحب نظران در صفت عارض تو

اشک هر نکته که گفت از سخنش آب چکید

ما به خاک در تو راه نبردیم ولیک

اشک هر فکر که می کرد در این باب دوید

گفته ام غیرت مه روی تو را نادیده

تا نگویند خیالی رخ آن مه را دید

شمارهٔ ۱۷۰

در چمن دوش به گل بلبل دشوار پسند

صفت قدّ تو می گفت به آواز بلند

تا نیِ قند به یاقوت لبت لافی زد

دست ایّام جدا می کندش بند ز بند

هیچ شک نیست که آشفته دلان بسیارند

در کمند تو، ولی چون من بیچاره کم اند

باز پیوست دل از سنگ ملامت چو شکست

گرچه خود جام شکسته نپذیرد پیوند

گفته یی مانع دیدار نقاب است تو را

این گناه از طرف توست به رو بیش مبند

آخر از صبر خیالی همه را روشن شد

که شد از مهر جمالت به خیالی خرسند

شمارهٔ ۱۷۱ - استقبال از حافظ

دلم جز داغ نومیدی ز جان حاصل همین دارد

که پیوسته ز ابرویت بلایی در کمین دارد

نکوخواه توام جانا و می ترسم که بی جُرمی

بگردی از نکوخواهان چو بدگویت براین دارد

چه سود از باغ بلبل را که بی زلف و عذار تو

نه تاب سنبل رعنا نه برگ یاسمین دارد

اگرچه از شرف خورشید را پا بر سر چرخ است

ولی پیش مه روی تو رویی بر زمین دارد

خیالی را به دشنامی نوازش می کنی هر دم

چو لطفی می‌کنی باری خدایت بر همین دارد

شمارهٔ ۱۷۲

دل جز به غمت خاطر خوشنود ندارد

وز عمر به جز وصل تو مقصود ندارد

بر سوختهٔ آتش غم مرحمتی کن

امروز که حلوای لبت دود ندارد

آن بخت که یابم ز دهان تو نشانی

بسیار طلب کردم و موجود ندارد

از دست مده نقد دلم را که به آخر

بسیار پشیمان شوی و سود ندارد

ز آن گونه به درد تو دل ریش خیالی

خود کرد که اندیشهٔ بهبود ندارد

شمارهٔ ۱۷۳ - استقبال از حافظ

دل به رویت هوس صحبت جانی دارد

جان به فکر دهنت عیش نهانی دارد

دیده چون اشک اگر در طلبت بشتابد

بگذارش که به رویت نگرانی دارد

تا دلم مذهب خوبان سبک روح گرفت

تنم از صحبت جان نیز گرانی دارد

گر صفا می طلبی خوش سخنی ورز که شمع

روشنایی همه از چرب زبانی دارد

ای خیالی به حدیث لب او در سخنت

هست آبی که بدین گونه روانی دارد

شمارهٔ ۱۷۴

دل نه جز غصّه محرمی دارد

نه به جز ناله همدمی دارد

دهنت تازه کرد ریش دلم

گرچه در حقه مرهمی دارد

تو نه آنی که گر بمیرم من

از غم من تو را غمی دارد

چه نهان دارم ای رقیب از تو

که به تو هرگزم نمی دارد

بازم آواز نی ببرد از هوش

وقت نی خوش که خوش دمی دارد

تا خیالی به ترک عالم گفت

به سر خویش عالمی دارد

شمارهٔ ۱۷۵

دل به یاد لب لعلت سخن از نوش نکرد

خون شد و حقّ نمک هیچ فراموش نکرد

زلف تو دست به تاراج دل ما نگشاد

ماه را تا ز شب تیره سیه پوش نکرد

هرکه در راه تو پا از سر همّت ننهاد

دست با شاهد مقصود در آغوش نکرد

ظاهراً نالهٔ جانسوز نی از جایی بود

که زدندش به دهن آخر و خاموش نکرد

ماجرایی که ز دل اشک خیالی می گفت

سخنی بود چو دُر لیک کسی گوش نکرد

شمارهٔ ۱۷۶

دلم جز با غمت خرّم نباشد

دوای ریش جز مرهم نباشد

اگر شبهای تنهایی رفیقم

غمِ روی تو باشد غم نباشد

تویی مقصودم از جان ورنه بی تو

نباشد غم اگر جان هم نباشد

گرم چیزی نباشد هیچ در دل

تو باشی هیچ چیزی کم نباشد

دلی بی غم طلب کردم خرد گفت

مجو چیزی که در عالم نباشد

چه سود از لاف یاری ای خیالی

چو بنیاد وفا محکم نباشد

شمارهٔ ۱۷۷

دلِ شکسته چو در آرزوی لعل تو خون شد

به جای اشک همان دم ز راه دیده برون شد

دلا چه سود ز سودای زلف سرکش یارت

جز این که صبر تو کم گشت و درد هجر فزون شد

کجا ز سلسلهٔ عشق جان بَرَد به سلامت

دلی که در سر زلف تو پای بند جنون شد

بیا که مرغ دلم در هوای دانهٔ خالت

به دام زلف اسیر و به چنگ عشق زبون شد

گذشت عمر خیالی در انتظار و تو هرگز

ز راه لطف نپرسیدیش که حال تو چون شد

شمارهٔ ۱۷۸

دل جفای خطت از دور قمر می‌داند

فتنهٔ چشم تو را عین نظر می‌داند

آنچه دوش از ستم زلف تو بر من بگذشت

گر تو آگاه نیی باد سحر می‌داند

گِرد کویت چو صبا بی‌سروپا می‌گردد

هرکه در راه غمت پای ز سر می‌داند

گفتمش رو که تو چیز دگری حور نیی

گر بگویم ملکی چیز دگر می‌داند

هنر محتسب این است که هردم جایی

می‌کند عیب منِ مست و هنر می‌داند

غیر از این شیوه خیالی که به یاد رخ توست

به خیال دهنت هیچ اگر می‌داند

شمارهٔ ۱۷۹

دلم از زلف تو پا بستهٔ سودا آمد

بی دُر وصل توام اشک به دریا آمد

گفته بودی که بپرهیز ز تیر نظرم

چون نرفتیم پیِ گفت تو برما آمد

آب را از نظر انداخت روان مردم چشم

سوی او مژدهٔ خاک قدمت تا آمد

کلک نقّاش قدر چون صور حُسن کشید

ز آن میان نقش دهان تو چه گویا آمد

ای خیالی گله از شیوهٔ آن چشم مکن

این بلاها همه بر ما چو ز بالا آمد

شمارهٔ ۱۸۰

دل در آن زلف شد و روی دل افروز ندید

وه که هیچ از سر زلف تو کسی روز ندید

وقت دل گرم نشد تا ز غم عشق نسوخت

عود خوشبوی نشد تا الم سوز ندید

خویش را بر صف عشاق زدن کام دل است

عقل را عشق در این معرکه فیروز ندید

دیده استاد تر از چشم تو در دور قمر

هندوی عربده جوی ستم آموز ندید

تا خیالی طرف غمزهٔ شوخ تو گرفت

چه جفاها که از آن ناوک دلدوز ندید

شمارهٔ ۱۸۱

دوش می گفتم که ماه این دلفروزی از که دید

جانب رویش اشارت کرد شمع و لب گزید

در صفات گوهر سیراب دندان صدف

چون دهن بگشاد از گفتار او دُر می چکید

کاکل و زلفش سیه کاری عجب از سر نهد

در سیاست گرچه این را بست و آن را سر برید

آه درد انگیز را از آتش دل فاش کرد

لاجرم زاین گرم نرمی باید او را برکشید

تا که عمر رفته بر من باز گردد ساعتی

دل ز پی فریاد می کرد و سرشکم می دوید

چون ز مژگانش خیالی ناوکی کرد التماس

غمزهٔ او هردمی فرمود گفت از من رسید

شمارهٔ ۱۸۲

راستی را شیوه‌ای کآن سرو قامت می‌کند

گر به قصد سرکشی نبوَد قیامت می‌کند

دوش فکر ماه می‌کردم که جانان رخ نمود

روشنم شد این که اظهار کرامت می‌کند

ناصح ما از هنر بویی ندارد غیر از این

کاو به چندین عیب خود ما را ملامت می‌کند

دل به یاد غمزه‌اش پیوسته بیمار از چه روست

زآن قد و قامت چو کسب استقامت می‌کند

ای خیالی گریه افزون کن که فردا پیش دوست

بیدلان را آب رو اشک ندامت می‌کند

شمارهٔ ۱۸۳

روی تو طعنه بر گُل سیراب می‌زند

لعل تو خنده بر شکر ناب می‌زند

سنبل شکسته خاطر از آن است در چمن

کز رشک سبزهٔ خطِ تو تاب می‌زند

خوش وقت نرگس تو که در عین سرخوشی

پیوسته در میانهٔ گل خواب می‌زند

در آرزوی خیل خیال تو هر شبی

باران اشک خانهٔ چشم آب می‌زند

روی از درش متاب خیالی به هیچ باب

چون مرد عشق لاف از این باب می‌زند

شمارهٔ ۱۸۴

ز بهر غارت جان عشق لشکر اندازد

به هر دیار که رو آورد براندازد

گهی که چشم تو فرمان دهد به خون ریزی

نخست تیغ تو از ذوق آن سراندازد

میان ما و غمت محرمی ست لیک رقیب

بر آن سر است که ما را به هم دراندازد

مرا ز پای در انداخت دست محنت تو

هزار بار برآنم که دیگر اندازد

کمان کین مکش ای فتنه جو که نزدیک است

که مرغ روح ز سهم بلا پر اندازد

اگر حدیث خیالی به حشرگاه رسد

ز عشق ولوله در صفّ محشر اندازد

شمارهٔ ۱۸۵

ز غمزه چشم تو چون تیر در کمان آورد

خطت به ریختن خون من نشان آورد

کمند زلف تو یارب چه راهزن دزدی ست

که بُرد نقد دل ما و رو به جان آورد

به نازکی کمرت هر دلی که از مردم

ربوده بود به یک نکته در میان آورد

به یاد لطف عذار تو مردم چشمم

هزار بار دم آب در دهان آورد

گذشته بود خیالی ز کوی رسوایی

خیال زلف تواش باز موکشان آورد

شمارهٔ ۱۸۶

سپاه عشق از آن لحظه خیمه بالا زد

که سرو قامت جانان علَم به صحرا زد

ببار بر سرم ای ابر مرحمت نفسی

که برقِ شوقِ تو آتش به خرمن ما زد

اسیر زلف تو ز آن شد دلم که روز نخست

به نقد قلب در آن حلقه لاف سودا زد

لبت به نکتهٔ شیرین چنان سخندان شد

که خنده بر دم جان پرور مسیحا زد

گهی رسید خیالی به کعبهٔ معنی

که از منازل دعوی دم تبرّا زد

شمارهٔ ۱۸۷

سرشک تا به کی از چشم آن و این افتد

مباد کز نظر خلق بر همین افتد

مگو به مردم بیگانه راز خود ای اشک

چنان مکن که حدیث تو بر زمین افتد

خوش است خلد برین و دلم نمی خواهد

که بی جمال تو هرگز نظر بر این افتد

کسی که قدّ تو بیند نه بیند ابرویت

چگونه کج نگرد هر که راست بین افتد

چو دل فتاد خیالی به دست خوش دارش

که باز دیر بیاید که این چنین افتد

شمارهٔ ۱۸۸

سرکشید از کبر ابلیس و چنین مهجور شد

دعوی حلاج بر حق بود از آن منصور شد

شد شمع از سوختن این فنر بس پروانه را

کاو به هر جمعیّتی در عاشقی مشهور شد

شام رمزی گفت از مویش چنین تاریک شد

صبح چون دم زد ز رویش عالمی پرنور شد

خواست موسی کز تجلاّی رخش از خود رود

طور قسمت بین که این دولت نصیب طور شد

تا قضا از محنت شام فراقش یاد داد

عاشقان را روزگار ماتم خود سور شد

در میان ما و جانان جز خیالی پرده نیست

عاقبت آن نیز هم از پیش خواهد دور شد

شمارهٔ ۱۸۹ - استقبال از کمال خجندی

سرو هرگز در چمن کاری چنین زیبا نکرد

کز خجالت پیش بالای تو سر بالا نکرد

نقد جان در حلقهٔ زلف تو بازاری نیافت

تا متاعِ خوشدلی را در سر سودا نکرد

اشک را زآن رو فکندم از نظر کاندر رهت

زو ندیدم آب رویی تا مرا رسوا نکرد

ماجرای آب چشم گوهر افشان مرا

«تا شنید آن بی‌وفا دیگر گذر بر ما نکرد»

با خیالی روزگاری لعل شیرین کار تو

گفت روزی چارهٔ کارت کنم امّا نکرد

شمارهٔ ۱۹۰

سروِ قدّت طرف باغ چو پا می‌ماند

شمشاد ز حیرت به هوا می‌ماند

با سر زلف تو مرغی که در آویخت چو من

هیچ شک نیست که در دام بلا می‌ماند

آب چشم است که بر خاک رهت خواهد ماند

یادگاری که پس از مرگ ز ما می‌ماند

زاهد از کبر پلنگ و به حیل روباه است

بنگریدش که در این ره به چه‌ها می‌ماند

کردمی صبر به درد تو ولیکن غم عشق

هرکجا ماند قدم صبر که را می‌ماند

ای خیالی چو دم از عشق زدی رسوا شو

گر تو رسوا نشوی عشق تو را می‌ماند

شمارهٔ ۱۹۱

سریر فقر که با هیچ پادشا ندهند

عجب نباشد اگر با من گدا ندهند

بیا که آنچه به رندان ره نشین دادند

به محرمان درِبار کبریا ندهند

چو می دهند زکات از کرم به مسکینان

مرا که از همه مسکینترم چرا ندهند

نمی زنیم دم از آب روی تا در عشق

ز گریه غایت مقصودِ ما به ما ندهند

گمان مبر که بپرسند از گناه کسی

نخست مژدهٔ عفو گناه تا ندهند

گهی که خوان عنایت کشد خیالی عشق

مرا بگیر نصیبی اگر تو را ندهند

شمارهٔ ۱۹۲

سزد که زلف تو آن رخ پی نظاره نماید

چه لازم است مه من که شب ستاره نماید

چنین که نیست به جز پرده مانعی ز جمالت

امید هست که او نیز پاره پاره نماید

شبی کز ابروی شوخت میان گوشه نشینان

حکایتی گذرد ماه نو کناره نماید

گهی که راست کند قامت تو تیر بلا را

خرد که کار برآر است هیچکاره نماید

کسی ز راز دل و دیده کی خبر شود اینجا

مگر که اشک من این راز آشکاره نماید

نمود با دل سختش تصوّر تو خیالی

چو آبگینه که تیزی به سنگ خاره نماید

شمارهٔ ۱۹۳

شبی کآن ماه با ما خوش برآید

عجب نبود که روز غم سرآید

درآمد از در و شد خانه روشن

دگر با ما از این در می درآید

مرا تشویش اشک ای دیده بر شد

به کویش بعد از این تا کمتر آید

به آب دیده در دل تخم مهرش

همی کارم ولی با خون برآید

خیالی در فن شوخی محال است

که فرزندی چو او از مادر آید

شمارهٔ ۱۹۴

صاحب روی نکو منصب دولت دارد

خاصّه خوبی که نشانی ز مروّت دارد

این همه لطف که در ناصیهٔ خورشید است

ذرّه‌ای نیست ز حسنی که جمالت دارد

گر کسی پیش بتی سجده کند عیب مکن

تو چه دانی که در این سجده چه نیّت دارد

دولت فقر که دیباچهٔ شاهنشاهی ست

بی دلی راست مسلّم که غنیمت دارد

گرچه در خورد نثار تو خیالی را هیچ

نیست در دست، غمی نیست چو همّت دارد

شمارهٔ ۱۹۵

ز بس کز گریه چشم من به خونِ ناب می‌سازد

مرا در پیش مردم دم به دم بی‌آب می‌سازد

مگر دارد کمینی بر دل بیدار من چشمت

که هر ساعت به نازی خویش را در خواب می‌سازد

سبب رنج و غمت شد راحت و عیش مرا، بنگر

که چون بی‌خانمانی را خدا اسباب می‌سازد

صبا چون با سر زلف تو دست‌آویز می‌گردد

ز غم جمعی پریشان‌حال را در تاب می‌سازد

خیالی را که می‌سوزد از آن لب وعدهٔ بوسی

که بیمار تب هجر تو را عنّاب می‌سازد

شمارهٔ ۱۹۶

صبا به تحفه نسیمی که دلگشای آرد

شمامه‌ای ست که ز آن جعد عطرسای آرد

اگر نه در پس زانوی محنت آرد سر

چگونه پیش برد دل به هرچه رای آرد

دل از لب تو به شکر است و آنچنان مجنون

که چشم داشت که حقّ نمک به جای آرد

وداع کز سر کوی تو درد سر بردیم

رسیم باز به خدمت اگر خدای آرد

شمارهٔ ۱۹۷

طالب دردِ عشق تو فکر دوا نمی‌کند

ورنه به جان بی‌دلان عشق چه‌ها نمی‌کند

هرچه در آن رضای تو نیست اگرچه طاعت است

جان به هوس نمی‌خرد دل به رضا نمی‌کند

وه که به جان دیگری غمزهٔ شوخِ توستم

می‌کند و رعایتِ خاطر ما نمی‌کند

گفتم اگر وفا کنی صرف تو باد عمر من

گفت برو که با کسی عمر وفا نمی‌کند

دوش سگ در توام گفت در عنایتی

باز کنم به روی تو، گفت، چرا نمی‌کند

هر نفس از زبان تو خواری خود به گوش خود

می‌شنود خیالی و غیر دعا نمی‌کند

شمارهٔ ۱۹۸

طوطیِ عقلم که دعویّ تکلّم می‌کند

چون دهانت نقش می‌بندد سخن گم می‌کند

از فریب غمزه دانستم که عین مردمی‌ست

چشم مستت آنچه از شوخی به مردم می‌کند

گر ندارد از گُل روی تو رنگی از چه رو

غنچه از شادی به زیر لب تبسّم می‌کند

ساقیا زآن رو ز دوران شاکرم کاو عاقبت

خاک هستی مرا خشت سر خُم می‌کند

بی‌رخت آگه ز فریاد خیالی بلبل است

کاو ز شوق رویِ گل با خود ترنّم می‌کند

شمارهٔ ۱۹۹

عاقبت حسرتِ لعل تو دلم را خون کرد

داغ سودای مرا فکر خطت افزون کرد

دیده را از قبل اشک هر آن راز که بود

به خیالت همه را دوش ز دل بیرون کرد

حلقه یی از شکن سلسلهٔ موی تو بود

زلف لیلی که به هر شیوه دلی مجنون کرد

دل بشد در طلب وصل و نشد معلومم

که چسان رفت در این راه و به آخر چون کرد

چنگ در پردهٔ عشّاق زد و راست نشد

عود سازی که در این دایره بی قانون کرد

هیچ کس خرده بر اشعار خیالی نگرفت

تا به وصف قد تو طبع خرد موزون کرد

شمارهٔ ۲۰۰

غم نیست اگر زلفت با فتنه سری دارد

چون نرگس دلجویت با ما نظری دارد

از حالِ دل ریشم تیر تو خبردار است

ز آن روی که او گه گه زاین ره گذری دارد

گویند شکر ذوقی دارد به مذاق امّا

نوش لب شیرینت ذوق دگری دارد

ای مه شب عیشم را بر هم مزن و پرهیز

از آه سحر خیزان کآخر اثری دارد

با ملک جهان میلی ز آن نیست خیالی را

کز عالم درویشی اندک خبری دارد

شمارهٔ ۲۰۱

کس نیست که کار ما برآرد

کار همه را خدا برآرد

خاک رهش ای سرشگ گِل ساز

تا یار در جفا برآرد

ز آن پیش که آه سرد و اشکم

باران شود و هوا برآرد

باشد که هوای کوی جانان

از کوی هوس مرا برآرد

گر سر بنهد ز غم خیالی

شوق تو سر از کجا برآرد

شمارهٔ ۲۰۲

کسی چو نیست که پیش تو عذر ما خواهد

تو در گذار که عذر تو را خدا خواهد

لبت خرید به بوسی مرا و جان طلبید

ضرور هر که خَرَد بنده آشنا خواهد

اگر چه هرچه ز من خواست می برد چشمت

هنوز تا دل بی رحم تو چه ها خواهد

به باد صبح بگو تا نسیم زلف تو را

به طالبی برساند که از هوا خواهد

کسی به کوی محبّت قدم تواند زد

که دست از همه وا دارد و تو را خواهد

بدین امید خیالی ملازم همه جاست

که جان دهد به هوای تو هرکجا خواهد

شمارهٔ ۲۰۳ - استقبال از کمال خجندی

کسی را که رویت هوس می‌کند

کی اندیشه از روی کس می‌کند

کند زاهد انکار خوبان ولی

به عهد تو این کار بس می‌کند

تو را بارک الله چه زیبا رخی‌ست

که هرکس که بیند هوس می‌کند

دمی هم‌نفس شو که نقد حیات

فدای همان یک نفس می‌کند

به جان خیالی غمت عاقبت

بکرد آنچه آتش به خس می‌کند

شمارهٔ ۲۰۴

کسی کآشفتهٔ سودای آن زنجیر مو آمد

به هرجا رفت چون مجنون نمون شهر و کو آمد

به باغ از نکهت زلفت شبی سنبل صلا درداد

صبا عمری در این سودا برفت و مشک‌بو آمد

به اشک این بود دی عهدم که ننهد پا به روی من

ز عین بیرهی عهدم دگر کرد و به رو آمد

مرا حاصل همین بس از سرشک خویش ای مردم

که بار دیگر آب رفتهٔ بختم به جو آمد

پس از چندین سخن رمزی ز می گفتم به مخموران

صراحی را ز گفتارم همی در دل فرو آمد

اگرچه رفت بر باطل خیالی حاصل عمرت

چه غم چون در دل شیدا خیال روی او آمد

شمارهٔ ۲۰۵

کسی که نسبت قدّت به سرو ناز کند

چگونه باز به روی تو دیده باز کند

چه جای سرو که شمشاد باغ جنّت را

نمی رسد که به قدّ تو پا دراز کند

مپوش دیده ز رویم که بخت برگردد

ز هر که بر رخ درویش در فراز کند

تویی که چشم تو را نیست رسم مردمی یی

به غیر از این که به اهل نیاز ناز کند

گمان مبر که به کامی رسد ز نوش لبت

دلی که از الم نیش احتراز کند

امید هست که در باغ جان خیالی را

هوای سرو بلند تو سرفراز کند

شمارهٔ ۲۰۶

کسی چون گل دهن پرخنده دارد

که خود را زاین چمن برکنده دارد

هوای بندگی در حضرت دوست

که دارد گفت گفتم بنده دارد

گهی سوزد دلش بر آتش من

که همچون شمع شب را زنده دارد

عجب هندوی بی رحمی ست زلفت

که سرها زیر پا افکنده دارد

خیالی گر برفت از دست غم نیست

تو را بر ما خدا پاینده دارد

شمارهٔ ۲۰۷

کسی کاو به جانان وصالی ندارد

ز جان بهره الاّ ملالی ندارد

غنیمت شمر وصل خورشید رویی

که خورشید حسنش زوالی ندارد

پریچهره یی را که نبود وفایی

اگر خود فرشته ست حالی ندارد

عجب چون نمانم ... گُل

که دید آن رخ و انفعالی ندارد

به جز فکر تصویر موی میانش

خیالی به خاطر خیالی ندارد

شمارهٔ ۲۰۸

کسی که سلسلهٔ زلف مشکبو دارد

کجا به حلقهٔ عشّاق سر فرو دارد

گدای میکده را حاصلی ز هستی نیست

به غیر دست که در گردن سبو دارد

دلا مراد دل خود ز غیر دوست مجو

که هرچه غایت مقصود توست او دارد

کسی به منزل مقصود بر طریق هوس

نمی رسد، مگر آن کس که جستجو دارد

مقرّر است که شایستهٔ نکویی نیست

کسی که بد کند و خویش را نکو دارد

کمینه خاکِ درِ خود شمر خیالی را

به شکر آنکه خدایت به آب رو دارد

شمارهٔ ۲۰۹

کسی کز خوان قسمت مفلسان را جام می‌بخشد

نخست از رحمت عامش گناه عام می‌بخشد

عجب گنجی‌ست دیوان خانهٔ رحمت تعالی الله

که از وی کم نمی‌گردد اگر بسیار می‌بخشد

گشا چون صبح چشم مهر بنگر شیوهٔ روزش

که از مه زنگی شب را چراغ شام می‌بخشد

چه باک ار ساغری بخشند مخموران عصیان را

از آن خمخانهٔ وحدت که جم را جام می‌بخشد

خیالی خویش را در باز تا خواند سگ خویشت

که سلطان هرچه می‌بخشد برای نام می‌بخشد

شمارهٔ ۲۱۰

کمند زلف توام پای بند سودا کرد

به عهد سروِ قدت فتنه دست بالا کرد

به اهل حسن طریق جفا و شوخی داد

همان که محنت و غم را نصیبهٔ ما کرد

ز بس که گفت به مردم سرشک راز دلم

ببین که آخر کارش خدا چه رسوا کرد

اگر چه چشمهٔ خضر از نظر نهان شده بود

ولی به خنده دهان تو باز پیدا کرد

لب تو کرد به یک بوسه با خیالیِ خویش

به مرده آنچه خواص دم مسیحا کرد

شمارهٔ ۲۱۱ - استقبال از کمال خجندی

کنون چو در طلبش اشک رو به ره دارد

چگونه عقل رمیده عنان نگه دارد

گشاد روی تو درهای رحمت است و خطت

به نام طالع من نامهٔ سیه دارد

چه طرفه هندوی شوخی ست چشم او یا رب

که مست و گوشهٔ محراب خوابگه دارد

به زیر زلفِ سیه آفتاب روی تو را

همان صفاست که در شب چراغ مه دارد

بهانهٔ کرمت طاعتی ست هر کس را

ولیک بنده خیالی همین گنه دارد

شمارهٔ ۲۱۲

گر ای اشک دیده به خویشت بخواند

مرو کآن سیه‌رو تو را می‌دواند

کسی نیست کآنجا رساند پیامم

مگر نالهٔ من به جایی رساند

مرا در شب هجر او کیست بر سر

به جز دیده یاری که آبی چکاند

دلا صورت حال نادانی من

به نوعی ادا کن به پیشش که داند

کنون هر گناهی که آید ز اشکم

خیالی یکایک به رو می‌نشاند

شمارهٔ ۲۱۳ - استقبال از کمال خجندی

گر بعد اجل دردِ تو با خویش توان برد

خواهیم سبک درد سر خود ز جهان برد

در حلقهٔ دیوانه‌وَشان عقل نمی‌رفت

«زنجیر سر زلف تواش موی کشان برد»

تا زلف تو چوگان معنبر به کف آورد

«بند کمرت گوی لطافت ز میان برد»

سرچشمهٔ حیوان به هزار آب دهن شست

و آنگاه حدیث لب لعلت به زبان برد

گفتم که خیالی چو به زاری ز جهان رفت

در سینه غمت برد، به خود گفت که جان برد

شمارهٔ ۲۱۴

گر تیغ زند یار نخواهیم حذر کرد

کز دوست به تیغی نتوان قطع نظر کرد

هر تیر بلایی که رسید از طرف یار

جان پیش ستاد و همه را سینه سپر کرد

گر یارِ مرا باز هوای دگری نیست

بی جرم چرا از من بیچاره دگر کرد

تا گشت مقیم حرم دل غم عشقت

جان از وطن خویش روان عزم سفر کرد

عمری شد و هرگز نشنیدم که خیالی

بی غصّه شبی را به خیال تو سحر کرد

شمارهٔ ۲۱۵

گرچه هردم سیل اشک ما به دریا می‌رود

خوشدلم از جانب او هرچه بر ما می‌رود

گفتمش ای دیده این گوهرفشانی تا به کی

گفت می‌رانیم در ایّام او تا می‌رود

سرو قدّا بر حذر باش و خرامان کم خرام

کز غمت فریاد مشتاقان به بالا می‌رود

باغبانا صحبت گل را غنیمت دان که او

بعد سالی آمده‌ست امروز و فردا می‌رود

با تو از هستی خیالی را سری مانده‌ست و بس

وآن هم از دست غمت یک روز در پا می‌رود

شمارهٔ ۲۱۶

گرچه دل بهره ز کیش تو خدنگی دارد

دیده باری ز گل روی تو رنگی دارد

گر در این ره به سعادت نرسد نیست عجب

هرکه از نامِ غلامیّ تو ننگی دارد

دل بپرداز ز تزویر که نوری ندهد

در نظر روی هر آیینه که زنگی دارد

کوس رحلت بزن ای جان که در این منزل خاک

هیچ کس را نشنیدم که درنگی دارد

آخر آمد ز غمت وقت خیالی دریاب

که به فکر دهنت فرصت تنگی دارد

شمارهٔ ۲۱۷

گرچه شب غم ساختم چون شمع من با سوز خود

ای دل تو باری یافتی از مهر رویش روز خود

اکنون که دل پابند توست از زلف زنجیرش منه

یعنی منه دام بلا بر مرغ دست آموز خود

کارم چو در چنگ غمت مشکل به قانون می شود

آن به که سازم همچو نی با نالهٔ دلسوز خود

از زخم پیکان غمت صد رخنه دارم در درون

گر باورت ناید بپرس از ناوک دلدوز خود

گر شام مردم روشنی دارد خیالی از چراغ

هر شب مرا در دل نهان شمع جهان افروز خود

شمارهٔ ۲۱۸

گر ز بالای تو هر ساعت بلا باید کشید

به ز ناز سرو کز باد هوا باید کشید

با وجود قامتت سوسن ز رعنائی و لطف

گر کند دعوی زبانش از قفا باید کشید

ما اگر مشگ ختا گفتیم زلفت را به سهو

تو کریمی عفو بر فکر خطا باید کشید

گر بپرسند از پریشان حالی ما روز حشر

سر چو زلفت از خجالت زیر پا باید کشید

تا خیال قدّ و رخسارش خیالی در دل است

منّت شمشاد و ناز گل چرا باید کشید

شمارهٔ ۲۱۹ - استقبال از کمال خجندی

گر شبی ماه رخت پرده ز رو برگیرد

شمع از حسرت آن سوختن از سر گیرد

سوخت سر تا قدمم بهر تو چون شمع و هنوز

با تو سوز دل ما هیچ نمی درگیرد

آن زمان چهرهٔ مقصود توان دید که عشق

پردهٔ هستیِ ما را ز میان برگیرد

ای ملامتگر مستان خرابات تو نیز

باش تا یار شود ساقی و ساغر گیرد

در ازل با تو خیالی چو دم از رندی زد

حیف باشد که کنون شیوهٔ دیگر گیرد

شمارهٔ ۲۲۰

گر قدح با لب میگون تو لافی دارد

زو نرنجی که به غایت دل صافی دارد

سینه از زخم فراق تو چنان شد نی را

که به هر جا که نهی دست شکافی دارد

چشم فتّان تو پیوسته ز ابرو و مژه

صف کشیده ست و به عشّاق مصافی دارد

محرم کوی تو محروم ز دیدار چراست

چون به گرد حرمِ کعبه طوافی دارد

گر کسی پیش خیالی کند اظهار سخن

هیچ کس را سخنی نیست که لافی دارد

شمارهٔ ۲۲۱

گر نه با من سر زلفت به جفا پیدا شد

در سرم این همه سودا زکجا پیدا شد

تا نهان شد ز نظر صورت روی تو مرا

بر رخ از دیده چه گویم که چه ها پیدا شد

آبم از روی ببرد اشک و نمی دانم چیست

غرض او، که بدین وجه به ما پیدا شد

با وجود خط و خال تو دل سوخته را

هوس مشگ ز سودای خطا پیدا شد

گر نشد ماه نو از ابروی شوخ تو خجل

به چه معنی ز نظر خم زد و ناپیدا شد

عاقبت تا چه شود حال خیالی به رقیب

این چنین کآن سگ بدخوبه گدا پیدا شد

شمارهٔ ۲۲۲

گر ندیدی کز سرای دیده‌ام خون می‌چکد

ساعتی بنشین در او تا بنگری چون می‌چکد

لاله می‌روید به یاد روی لیلی تا به حشر

از زمین، هرجا که آب چشم مجنون می‌چکد

می‌کشد هردم به قصد خون مردم تیغ تاز

ترک چشمت کز سر شمشیر او خون می‌چکد

شبنمی باشد که از برگ گل افتد بر زمین

قطره‌های خون کز آن رخسار گلگون می‌چکد

دم به دم از روچه می‌رانی خیالی اشک را

او بر آب از خانهٔ مردم چو بیرون می‌چکد

شمارهٔ ۲۲۳

گر همچو نی دم می‌زنم از سوز دل خون می‌رود

ور خامشم در چنگ دل کارم به قانون می‌رود

دل از سر دیوانگی شد در پی مقصود و من

حیران که آن بی‌دست و پا دور است ره چون می‌رود

تا از سر زلفت صبا بوی وفاداری شنید

مستانه می‌آید در آن زنجیر و مجنون می‌رود

از درّ وصلت کآن گهر در قعر عمان غم است

چون یاد می‌آرد دلم از دیده جیحون می‌رود

افسانه خوانم چون مرا از زلف آزاری رسد

زخم چنان ماری اگر دانم به افسون می‌رود

گر نه خیالش در درون آمد خیالی از چه رو

نقش خیال دیگری از دیده بیرون می‌رود

شمارهٔ ۲۲۴

گل جامه دران بار دگر سر به در آورد

وز حال رفیقان گذشته خبر آورد

رخسارهٔ سروی و خط سبز نگاری ست

هر لاله و سنبل که سر از خاک برآورد

ساقی قدح بادهٔ گلرنگ به چرخ آر

چون گُل خبر از نغمهٔ مرغ سحر آورد

هر گوهر اشکی که دلم داشت نهانی

چشمم چو تو را دید روان در نظر آورد

از عمر خیالی به جز این بهره ندارد

کاندر قدم یار گرامی به سر آورد

شمارهٔ ۲۲۵

گهی به پای تو جانم سرِ نیاز کشید

که دست از هوس کار غیر باز کشید

دلم ز شیوهٔ چشمت ندید مردمی ئی

به غیر از این که نیازی نمود و ناز کشید

متاع قلب مرا زآن نفس رواجی نیست

که سوز عشق تو در بوتهٔ گداز کشید

غرض زیارت سر منزل حقیقت بود

ریاضتی که دلم در ره مجاز کشید

خموش باش خیالیّ و قصّه کوته کن

که از فسانهٔ زلفش سخن دراز کشید

شمارهٔ ۲۲۶

گوهر اشکم که راز دل هویدا می‌کند

ز آن نشد پنهان که بازش دیده پیدا می‌کند

اشک اگر بی‌وجه ریزد آبروی ما رواست

چون به رو می‌آید آخر آنچه با ما می‌کند

نافه گر برد از خطت عطری به صد خون جگر

روسیاهی بین که چونش باز رسوا می‌کند

ختم شد بر دیده طرز راست بینیّ و هنوز

جان به فکر سرو قدّت کار بالا می‌کند

عقل از سرّ دهانت ذرّه‌ای آگه نشد

گرچه عمری شد که فکر این معمّا می‌کند

خیال سروِ بالایت خیالی را مدام

عندلیب جان هوای باغ و صحرا می‌کند

شمارهٔ ۲۲۷

گهی چشمت به نیش غم دلم را ریش می‌دارد

گهی قدّت به شوخی سرو را پا پیش می‌دارد

دلی دارم پیِ قربانیِ چشمت چه باید کرد

مرا با شیوه‌ای آن ترک کافرکیش می‌دارد

همه شب شمع را بر رغم من دل ز آن همی‌سوزد

که آن کم عمر را از خود غم من بیش می‌دارد

دلم با عشق از آن دعویّ خویشی می‌کند هردم

که آن بیگانه رو ما را از آنِ خویش می‌دارد

ز عشق این بس نشانِ سلطنت مسکین خیالی را

که خود را از کمال سلطنت درویش می‌دارد

شمارهٔ ۲۲۸

گهی که باغ ز فصل بهار یاد دهد

بود که شاخ امل میوهٔ مراد دهد

اگر ز پردهٔ گِل گُل جمال ننماید

ز لطف چهرهٔ نو رفتگان که یاد دهد

مگر که چارهٔ کارم همو کند ورنه

ز جور او به که نالم مرا که داد دهد

به آب باده نشان آتش ستم ز آن پیش

که خاکِ هستیِ ما را فلک به باد دهد

امید قرب خیالی به سعی ممکن نیست

مگر ز عین عنایت خدا گشاد دهد

شمارهٔ ۲۲۹

گهی کز خوان قسمت مفلسان را کام می‌بخشند

نخست از رحمت خاصَش گناه عام می‌بخشند

عجب گنجی‌ست دیوان خانهٔ رحمت تعالی الله

که از وی کم نمی‌گردد اگر مادام می‌بخشند

گشا چون صبح چشم مهر و بنگر شیوهٔ روزی

که از مه زنگیِ شب را چراغ شام می‌بخشند

چه باشد ساغری بخشند مخموران عصیان را

از آن خم خانهٔ وصلت که جم را جام می‌بخشند

خیالی خویش را در باز تا خواند سگ کویت

که رندان هرچه می‌بخشند بهر نام می‌بخشند

شمارهٔ ۲۳۰

گهی که آیت حسن تو را بیان کردند

مرا به مسألهٔ عشق امتحان کردند

ز فاش کردن سرّ تو سرفرازان را

همین بس است که سر در سر زبان کردند

مگیر خرده بر اطوار بی دلان کاین قوم

هر آنچه شحنهٔ عشق تو گفت آن کردند

تو در میانهٔ شهری مقیم و بی خبران

به جست و جوی تو صد شهر در میان کردند

نشان بخت و سعادت نگر که روز نخست

مرا به داغ غلامیِّ تو نشان کردند

گریز نیست خیالی ز رفتن ره عشق

تو را چو روز ازل این چنین روان کردند

شمارهٔ ۲۳۱

لبت جان‌بخش و دلجو می‌نماید

به چشمم ز آن همه او می‌نماید

ز چشم جان‌فشان نقش خیالت

چو عکس لاله در جو می‌نماید

خطت نقشی‌ست گویا لیک خاموش

ولی لعلت سخنگو می‌نماید

صبا گویی ز زلفت می‌زند دم

که مشک‌افشان و خوشبو می‌نماید

تو خطّ و خال بنما با خیالی

که این‌ها از تو نیکو می‌نماید

شمارهٔ ۲۳۲

ما را ز سر خیال تو بیرون نمی‌شود

عهدی که هست با تو دگرگون نمی‌شود

سر می‌نهم به پای خیالت ولی چه سود

بی‌روی بخت کار به سر چون نمی‌شود

عاقل نباشد آنکه به لیلی‌وَشی چو تو

سودای وصل دارد و مجنون نمی‌شود

وه کز تو سوختیم چو عود و هنوز کار

در چنگ روزگار به قانون نمی‌شود

دردیده و دلیّ و دمی نیست زاین حسد

کاندر میان دیده و دل خون نمی‌شود

شب نیست کز غم مه رویت هزار بار

آهِ من شکسته به گردون نمی‌شود

هر نکته‌ای که طبع خیالی خیال بست

بی‌اقتضای قدّ تو موزون نمی‌شود

شمارهٔ ۲۳۳

ماه رخسارِ تو دید و عاشقی بنیاد کرد

گل نسیمت از صبا بشنید و دل برباد کرد

نخلِ قدّ دلکشت را بنده چون بسیار شد

از برای جان درازی سرو را آزاد کرد

مردمیهای رقیبت را فرامُش چون کنم

کاو سگ کوی تو را چون دید ما را یاد کرد

تا ز ابرو علم سحر آموزد آخر غمزه ات

مدّتی در عین شوخی خدمت استاد کرد

گر خیالی در غم عشقت بمیرد باک نیست

چون به تکبیری بخواهی روح او را شاد کرد

شمارهٔ ۲۳۴

مرا بی‌تو راحت الم می‌نماید

وگر شادمانی‌ست غم می‌نماید

سفالِ سگانِ گدایانِ کویت

به چشمم به از جام جم می‌نماید

خیال دهانت به شهر وجودم

طریقی ز ملک عدم می‌نماید

خجل شد مه نو ز ابروی شوخت

به مردم از آن روی کم می‌نماید

خیالی به جور از تو رخ برنتابد

که در عشق ثابت‌قدم می‌نماید

شمارهٔ ۲۳۵

مرا تا سوز دل هر شب بلای تن نخواهد شد

چو شمع این راز پنهانم تو را روشن نخواهد شد

به سعی غمزه و ابرو مکن تاراج ملک دل

که تدبیر چنین کاری به مکر و فن نخواهد شد

کسی کاو همچو ابراهیم ننهد پای در دعوی

به معنی آتش محنت بر او گلشن نخواهد شد

به اول تا نخواهد شد ز خود بیرون دل ریشم

حریم کعبهٔ کوی تواش مسکن نخواهد شد

همان بهتر که در بازی خیالی سر به تیغ او

که حکم قاطع است این دِین و از گردن نخواهد شد

شمارهٔ ۲۳۶

مرا دوش از آن لب بسی رنگ بود

ولی چشم تو بر سر جنگ بود

شبی کز چمن نالهٔ مرغ خاست

دلم را به کوی تو آهنگ بود

طلب کردمی ز آن دهن کام خویش

ولیکن به غایت محل تنگ بود

از آن در دلِ جام ره یافت می

که پیری به دل صاف و یکرنگ بود

به سنگ جفا صابرم تا کسی

نگوید خیالی چه بی سنگ بود

شمارهٔ ۲۳۷

مرا که دوش زِیادت زیاده دردی بود

غمی نبود چو مقصود یاد کردی بود

دلِ چو آهنت از آه و ناله نرم نشد

چرا که اینهمه پیش تو گرم و سردی بود

مرا هوای تو روزی وزید اندر سر

که حسنت از چمن عارض تو وَردی بود

گهی که عشق به کویت صلا طلب خیزد

ز راه صدق به هر گرد روی مردی بود

هنوز از گل رویت نداشت وجهی حُسن

که وجه عاشق درویش روی زردی بود

همین بس است به حشر آب رو خیالی را

که گِرد کوی تو افتاده همچو گردی بود

شمارهٔ ۲۳۸

مرا می سوزد آن بدخو که کار خودنکو سازد

عجب گر با چنین خوبی خدا اسباب او سازد

برآنم بعد از این کز رو برانم اشک را هر دم

وگرنه زود باشد کاو مرا بی آبرو سازد

هنوزم دست بر سر باشد از ذوقِ می لعلت

اگر بعد از اجل دوران زخاک من سبو سازد

مرا وقتی رسد در حلقهٔ زلف تو پیچیدن

که فکرِ آن میان از لاغری چون تار مو سازد

خیالی را مکن منع از حدیث آن لب شیرین

که طوطی را تمنّای شکر بسیار گو سازد

شمارهٔ ۲۳۹

مرا یاد آن روی دیوانه کرد

که زنجیر زلف تو را شانه کرد

شبی از رخت نور دزدید شمع

روانش گرفتند و در خانه کرد

چه شمعی ندانم که پروانه را

در آتش فکندی و پروا نکرد

تشبّه به دندان او کرد دُر

چه گویم به غایت که مینا نکرد

خیالی به می بست پیمان چو دید

که ساقی اشارت به پیمانه کرد

شمارهٔ ۲۴۰

مسافران که در این ره به کاروان رفتند

عجب مدار که از فتنه در امان رفتند

دلا چو جان و جهان فانی اند اهل نظر

به ترک جان بگرفتند و از جهان رفتند

از این منازل فانی به عزم شهر بقا

قدم به راه نهادند و هم عنان رفتند

از آن ز غصّه دلِ غنچه تو به تو خون است

که بلبلان خوش الحان ز بوستان رفتند

خیالیا چو رهِ رفتنی ست خیره مباش

تو نیز سازِ سفر کن که همرهان رفتند

شمارهٔ ۲۴۱ - استقبال از بساطی سمرقندی

میر مجلس که چو لب بادهٔ روشن دارد

مردمی باشد اگر دارد و از من دارد

غمزه ات از پی دل چند کنم چشم سیاه

اینک اینک دل من گر سر بردن دارد

گِرد لب طوطیِ خطّ تو چه شیرین مرغی ست

که شکر ریز لب و روضه نشیمن دارد

لبِ لعل تو ز خون دل ما سرخ شده ست

ای بسا خون غریبان که به گردن دارد

تا به دریوزهٔ صاحب نظری دیدهٔ من

سایل کوی تو شد لعل به دامن دارد

گر نسوزد دلت از غصّه خیالی چون شمع

از پس مرگ چراغ تو که روشن دارد

شمارهٔ ۲۴۲

ناز مه جز به همین نیست که نوری دارد

ورنه با مهر رخت نسبت دوری دارد

تا بر ابروی تو پیوست دل گوشه نشین

به حضور تو که پیوسته حضوری دارد

گوشهٔ خاطر عاشق ز هوای رخ توست

همچو فردوس سرایی که سروری دارد

راستی هرکه کند نسبت قدّ تو به سرو

هیچ شک نیست که در عقل قصوری دارد

با خیالی ز جفا هرچه کند معذور است

یار، زیرا که جوان است و غروری دارد

شمارهٔ ۲۴۳

نکردم جز به زلف یار پیوند

که نتوان کرد خود را بی رسن بند

چه شرین کرد طوطی کز سر شوق

لبت را دید و بگذشت از سرقند

سگت را بی وفا گفتم عفاالله

گناه از بنده و عفو از خداوند

مرو چون سیل اشک از دیده هر دم

که خون کردی دلم را ای جگر بند

دل غمگین به بویی از تو خوشنود

خیالی با خیالی از تو خرسند

شمارهٔ ۲۴۴

واقف از جام می لعل تو مدهوشانند

در خور بادهٔ لعل تو قدح نوشانند

آخر ای نامه سفید از صف رندان بدر آی

که در این خانهٔ تاریک سیه پوشانند

چون قدح گرد برای صف عشاق بزن

تا ببینی که در این حلقه چه مدهوشانند

چون بر آریم سر از شرم گنه گرنه به حشر

دامن مغفرتی بر سرمان پوشانند

دهن قال فروبند خیالی و خموش

راز دار سخن عشق چو خاموشانند

شمارهٔ ۲۴۵

هر جفایی که کند روی تو نیکو باشد

خاصّه وقتی که خطت بر طرف او باشد

گر به چینِ شکن زلف تو از خوش نفسی

دم دعوی بزند مشک سیه رو باشد

در لطافت به دهان تو کند نسبت خویش

چشمهٔ خضر به شرطی که سخنگو باشد

باشد از سرّ عدم پیرِ خرد را خبری

خبری ز آن دهنش گر سر یک مو باشد

گر بجوید دهنت دل ز خیالی چه عجب

ز آن دهن هیچ عجب نیست که دلجو باشد

شمارهٔ ۲۴۶

هر خطایی که سزاوار عتابی باشد

عفو فرما که تو را نیز صوابی باشد

اگر از گریهٔ غم آن بَرَد چشم مرا

هیچ غم نیست گرش پیش تو آبی باشد

پردهٔ ما بدرد فکر جنون تا که تو را

بر مه از سلسلهٔ مشگ نقابی باشد

گر نباشد خبر از محنت دوران چه عجب

سر خوشی را که به کف جام شرابی باشد

ای خیالی به خیالی شده ای قانع و آن

هم به شرطی ست که در چشم تو خوابی باشد

شمارهٔ ۲۴۷

هردم از جانب او تیغ بلا می‌آید

چه بلاهاست کز او بر سرِ ما می‌آید

نیست خالی ز هوایِ تو غم‌آبادِ دلم

خانه‌ای را که تو سازی به هوا می‌آید

صدف گوهر وصل تو نه تنها دل ماست

فیض باران عطایت همه جا می‌آید

یارب ارباب حقیقت چه سخن‌ها رانند

کز زبان همه پیغام خدا می‌آید

گوش کن نغمهٔ بلبل ز من ای گل نفسی

تا ببینی که چه گلبانگ دعا می‌آید

زاهدا همچو خیالی دم یکرنگی زن

کز گِل طاعت تو بوی ریا می‌آید

شمارهٔ ۲۴۸

هردم از غیبم به گوش دل ندایی می‌رسد

کز پیِ هر درد تشریف دوایی می‌رسد

پر منال ای دل چو نی از بی‌نوایی هر نفس

چون به قدر حال هرکس را نوایی می‌رسد

هرکس از دیوان قسمت چون نصیبی می‌برند

بی‌دلان را ز آن قد و بالا بلایی می‌رسد

هرکه در راه طلب از خویشتن بیگانه شد

عاقبت روزی به کوی آشنایی می‌رسد

از سر اخلاص هر کاو چون خیالی در رهش

می‌نهد پای طلب آخر به جایی می‌رسد

شمارهٔ ۲۴۹

هردم به صورتی یار دیدار می‌نماید

گه نور می‌فروزد گه نار می‌نماید

آیینه صدهزار است لیکن جمال جانان

در هر یکی به نوعی دیدار می‌نماید

با وعده‌ای ز وصلش قانع مباش هرچند

زو اندک التفاتی بسیار می‌نماید

قطع طریق معنی آسان رهی‌ست ای دل

لیکن بر اهل صورت دشوار می‌نماید

گر عاقلی خیالی غافل مرو در این ره

زیرا که این بیابان خونخوار می‌نماید

شمارهٔ ۲۵۰

هرشبی زلفش مرا در بند سودا می‌کشد

لیک آن بدعهد را خاطر دگر جا می‌کشد

ما ز گریه غرق آب دیده گشتیم و هنوز

همچو سرو آن شوخ هردم دامن از ما می‌کشد

دردمندان را ز رنج دل کشیدن چاره نیست

تا به انگیز بلا آن سرو بالا می‌کشد

من همان ساعت که فکر زلف او کردم به خویش

گفتم این اندیشه روزی سر به سودا می‌کشد

با خیال سروِ قدش چون خیالی هر نفس

بی‌دلان را گوشهٔ خاطر به صحرا می‌کشد

شمارهٔ ۲۵۱

هرکجا خطّ تو عرض نافهٔ چینی کند

مشگ از چین آید و پیش تو مسکینی کند

چوب ها باید زدن بر سر نبات مصر را

بعد از این گر با لبت دعویّ شیرینی کند

تا لبت را دید جان من ز غم بر لب رسید

این بوَد انجام کارِ آنکه خودبینی کند

با مسلمانان دو چشمت آنچه کرد از دوستی

کافرم با هیچ کس گر دشمن دینی کند

با خیال لعل شیرینت خیالی هرکجا

لب گشاید طوطی معنی شکر چینی کند

شمارهٔ ۲۵۲

هرکه زاین وادی به کوی بخت و دولت می‌رسد

از ره و رسم قدم داریّ و همّت می‌رسد

فرصت صحبت مکن فوت از پیِ مقصود خویش

حالیا خوش بگذران کآن هم به فرصت می‌رسد

از خروش کوس شاهان این نوا آید به گوش

کاین سرا هر پادشاهی را به نوبت می‌رسد

آخر ای سرگشتهٔ وادیّ هجران بیش از این

تشنه‌لب منشین که دریاهای رحمت می‌رسد

از ره غربت خیالی عاقبت جایی رسید

هرکه جایی می‌رسد از راه غربت می‌رسد

شمارهٔ ۲۵۳

هرکه سر در قدمِ مردم مقبل ننهاد

در ره عشق قدم بر سر منزل ننهاد

طالب راه بر آن همه تا دست نشست

پای ازین ورطهٔ خونخوار به ساحل ننهاد

شیوهٔ شاهد رعنای جهان خونریزی ست

جان کسی برد که بر عشوهٔ او دل ننهاد

تا که نقّاش ازل صورت خوب تو نوشت

گره پیکر دل در گره گل ننهاد

تا خیالی ز ره و رسم ادب واقف شد

قدمی در رهِ سودای تو غافل ننهاد

شمارهٔ ۲۵۴

هرگز به جهان چیزی جز یار نمی‌ماند

جز عمر ولی آن هم بسیار نمی‌ماند

گر جلوه دهد خود را در چارسوی خوبی

حسن رخ یوسف را بازار نمی‌ماند

گر دل طلبد کامی ایّام نمی‌بخشد

ور یاد کند لطفی اغیار نمی‌ماند

ای دل به دعا یادی از بی‌اثران امروز

کز ما و تو هم روزی آثار نمی‌ماند

تا کار دل‌آزاری شد غمزهٔ شوخش را

یک لحظه خیالی را بیکار نمی‌ماند

شمارهٔ ۲۵۵

هندوی زلف تو زآن حال مشوّش دارد

که به تسخیر دلم نعل در آتش دارد

با وجود قد دلجوی تو ای نخل مراد

خویش را سرو سهی کیست که سرکش دارد

به وصالت که ندارد هوس باغ بهشت

هرکه در خانه چو تو حور و پریوش دارد

ساقیا بادهٔ بی غش ده و مدهوشم کن

که به سودازدگان عقل سرِ غش دارد

چو خیالی ز تو دارد طمع وقت خوشی

خوش دلش کن که خدا وقت تو را خوش دارد

شمارهٔ ۲۵۶

یارب کدام دل که ز سوز تو دم نزد

قدّت کجا رسید که فتنه عَلَم نزد

با این همه محبّت و صدقی که صبح داشت

فریاد من شنید شب هجر و دم نزد

تا نوبت ظهور خط عارضت نشد

تقدیر بر صحیفهٔ خوبی رقم نزد

از هیچ رو به سرّ دهان تو پی نبرد

هر جان که خیمه بر سر کوی عدم نزد

جان را که سوخت گر غمت آتش نه برفروخت؟

دل را که برد گر سر زلف تو خم نزد؟

از منزل مراد خیالی نشان نیافت

تا از سر نیاز در این ره قدم نزد

شمارهٔ ۲۵۷

یار درد بی دلان را دید و تدبیری نکرد

وز جفا کاری عفاک الله که تقصیری نکرد

من به ابرویش نظرها دارم و آن بی وفا

زان کمان هرگز مرا شرمندهٔ تیری نکرد

ای که چون آیینه کردی دعویِ روشندلی

از چه آه دردمندان در تو تأثیری نکرد

در حریم خاطر ارباب همّت ره نیافت

هرکه در عهد جوانی خدمت پیری نکرد

از سیه بختی خیالی سوی زلف سرکشش

پی نبرد از راه معنی تا که شبگیری نکرد

شمارهٔ ۲۵۸ - استقبال از کمال خجندی

یار در کار دلم کوشش بسیاری کرد

عاقبت آه جگر سوختگان کاری کرد

کرد چشم تو به نیش ستمی مرهم ریش

بین که تیمار دلم هندوی بیماری کرد

خود فروشی به خطت مشک اگر کرد چه باک

بود سودایی و خود را به تو بازاری کرد

دوش از آتش من شمع چو آگاهی یافت

بر منش سوخت دل و گریهٔ بسیاری کرد

دیده نقدی که به صد خون جگر گِرد آورد

مردمی بین که نثار قدم یاری کرد

طرّه را بیش در آزار خیالی مفرست

تا نگویند فلان پشتیِ طرّاری کرد

شمارهٔ ۲۵۹

از چشم ما چو می طلبد لعل او گهر

نامردمی بوَد که نیاریم در نظر

چون دُر خبر ز رستهٔ دندان یار گفت

معلوم می شود که یتیمی ست باخبر

روی چو روز عمر تو را تابدید شمع

هر شب ز رشک می رودش آتشی به سر

گفتم فدای چشم تو رخسار زرد من

خندید و گفت چند خری فتنه را به زر

گو بر فروز شمع مرادی که از خطت

روزی به پیش آمده از شب سیاهتر

گر در رهت ز دیده خیالی بریخت آب

سهل است، گو بیا و از این ماجرا گذر

شمارهٔ ۲۶۰

از گوهر اشک ار نشود دیده توانگر

باری شود آبش به لب جوی برابر

آن کیست که در عشق تو چون درّ سرشکم

دعویّ یتیمی کند و بگذرد از زر

گر سر برود در سر زلف تو زیان نیست

سودای سر زلف تو سودی ست سراسر

در حُسن غلام خط و خالت دو سیاهند

نام و لقب هر دو شده سنبل و عنبر

از رهگذر سینهٔ مجروح خیالی

جز ناوک خونریز تو کس نیست به خون تر

شمارهٔ ۲۶۱ - استقبال از حافظ

چه بود افسانهٔ منصور با یار

که کردندش بدینسان زار بردار

کسی کآن چشم خواب آلود بیند

دگر در خواب بیند بخت بیدار

نگردانم ازو روی عبادت

اگر گردم ازین باشم گنه کار

به پیش صورت آن صورت جان

چه باشد صورت چین، نقش دیوار

خیالی کار با او سرسری نیست

سری در باز یا بنشین پی کار

شمارهٔ ۲۶۲

دلا غم یار ما شد دل به جا دار

که او را یافتم یار وفادار

طریق باده نوشی گرچه جرم است

بنوش و چشم رحمت از خدادار

تو را ای سرو بالا خود که آموخت

که این بیچاره را چندین بلا دار

خطت را جان اگر مشگ ختا گفت

خطایی گفت تو بر جان ما دار

گذشتی دی به باغ و گشت شمشاد

به صد جان سرو قدت را هوادار

خیالش جز دل ما ای خیالی

ندارد جای دیگر دل به جادار

شمارهٔ ۲۶۳

گر به رویت کنند نسبت حور

جان من نسبتی ست دورادور

سرِ کویِ تو تا ندید، نشد

باغ فردوس معترف به قصور

آن چنان شد ز رشک روی تو ماه

که نمانده ست در رخ او نور

هرکسی چون به دور نرگس تو

مست جام غم است نامخمور

ما به سودای ابرویت آن به

که نگیریم گوشه‌ای و حضور

ای خیالی ز ننگ میری به

که به نام نکو شوی مشهور

شمارهٔ ۲۶۴

عمری دویده ایم به دنبالِ اهل راز

یارب مگر به یار رسم خود تو چاره ساز

زاهد به راه مسجد و ما کوی می فروش

تا کارِ کی برآورد آن یار بی نیاز

انکار بر حقیقت عاشق چه می کنی

ای ره نبرده هیچ مگر جانب مجاز

پرهیز کن ز نالهٔ جانسوز بی دلان

گر آگهی ز آتش این آهِ جانگداز

با جور یار به که بسازی در این دو روز

تا کی کنی به شِکوِه خیالی زبان دراز

شمارهٔ ۲۶۵

ما را ز روزگار غمِ روزگار بس

جور و جفایِ دلبر زیبا عذار بس

چشم از جهان و خلق جهان، سخت بسته ایم

زیرا برای ما کَرَمِ کردگار بس

از هرچه خوب روی و گلندام و سروقد

ما را، اشارتی ز دو ابروی یار بس

از ناله های سوخته جانان روزگار

در باغ دهر نغمهٔ مرغِ هزار بس

بر جویبار عمر خیالی چو بنگری

اشک روانِ دیدهٔ شب زنده دار بس

شمارهٔ ۲۶۶

آب شد پیش لبت قند چو تر کردیمش

دم زد از روی تو آیینه نظر کردیمش

اشک رازِ دل غم دیده به مردم می گفت

بود نامحرم از این خانه به در کردیمش

تا دگر پیش رخت خیره نخندد گل سرخ

در چمن دوش به یک خنده دگر کردیمش

چشمت از حال دل بی خبران واقف نیست

گرچه از حال دل خویش خبر کردیمش

شب چو شد رنجه به دشنام خیالی سگ او

ما به اخلاص دعاهای سحر کردیمش

شمارهٔ ۲۶۷

آن دل که به فن برد ز من غمزهٔ مستش

پر خون قدحی بود همان دم بشکستش

حیف است که از رهگذر کوی تو گردی

برخیزد و جز دیده بود جای نشستش

هردم منشین با دگری ورنه به زودی

بی قدر شود کل چو بری دست به دستش

بر طرف رخت سلسلهٔ زلف معنبر

دزدی ست لقب هندوی خورشید پرستش

هرچند ز هستیّ خیالی اثری نیست

در سر هوس روی تو شک نیست که هستش

شمارهٔ ۲۶۸

آنکه رحمی نیست بر حال منش

گر بمیرم خون من در گردنش

تا نیاید دامن زلفش به دست

باز نتوان داشت دست از دامنش

دل خراب چشم او گشت و هنوز

نیست مسکین ایمن از مکر و فنش

چاک زد پیراهن و در خون نشست

گل ز رشک نکهت پیراهنش

تا نسوزی ای خیالی همچو شمع

کی شود حالِ دل ما روشنش

شمارهٔ ۲۶۹

اشکِ چشم من که جان نقد روان می‌خواندش

دیده جرمی دید از آن رو از نظر می‌راندش

سرو لاف سرفرازی می‌زند قدّت کجاست

تا روان برخیزد از جا و ز پا بنشاندش

مشگ اگر گوید که با زلف تو می‌مانم خطاست

چون خطایی گوید از زلفت عجب گر ماندش

باز بی‌جرم از من مسکین رقیب فتنه‌جوی

رنجشی دارد ندانم تا چه می‌رنجاندش

ای ملامت‌گوی آخر با خیالی هر نفس

وصف آن بدخو چه می‌گویی نکو می‌داندش

شمارهٔ ۲۷۰

اگر در بند سودا نیست با من زلف مشکینش

شکست نقد قلب من چرا شد رسم و آیینش

منش دیگر نمی‌گویم مکن چندین جفا آخر

چو بهبودی نمی‌بینم ز دل کاو گفت چندینش

منجّم تا رخ یار و سرشکم دید، در خاطر

به وجه نیک روشن شد حدیث ماه و پروینش

دلا فرهاد را زیبد ره و رسم وفاداری

که سر رفت و نرفت از سر خیال شور شیرینش

خیالی طوطی طبعت همان رنگ سخن دارد

که در آیینهٔ اول همی‌کردند تلقینش

شمارهٔ ۲۷۱

تا در دلت غمی بوَد از دلپذیر خویش

پوشیده دار از همه ما فی الضمیر خویش

دل را نگاه دارکه در فنّ دلبری

شوخی ست چشم او که ندارد نظیر خویش

باشد که زلف او به کف آریم تا به حشر

سرمایه یی بریم پیِ دستگیر خویش

روزی رسی به دولت پیری تو ای جوان

کز راه سرکشی نستیزی به پیر خویش

دست طلب بدار خیالی ز بیش و کم

اکنون که ساختی به قلیل و کثیر خویش

شمارهٔ ۲۷۲

چه کرد سرو به قدّت که بر کشیدندش

چه گفت شمع به رویت که سر بریدندش

ز دیده دوش چه دیدند سایلان سرشک

که یک به یک همه بر روی می دویدندش

بنفشه سبزهٔ خطّ تو را پریشان گفت

بدین گناه زبان از قفا کشیدندش

رخ تو برد دلم را و مردمان دیدند

به مردمی که در این حال خوب دیدندش

گرفته بود دو چشم تو بر خیالی راه

که گیسوان تو نیز از قفا رسیدندش

شمارهٔ ۲۷۳

چون طلب کردیم فیضی از سحاب رحمتش

خرمن پندار ما را سوخت برق غیرتش

پایهٔ اقبال بالا از علوّ همّت است

هرکه را این پایه باشد آفرین بر همتش

صحبت او را بها عمر است گفتیم ای دریغ

عمر بگذشت و ندانستیم قدر صحبتش

گر دلم رسوای کوی یار شد مکن

چون کند این بود از خوان ارادت قسمتش

ای خیالی کنج تنهایی گزین تا بعد ازاین

غم خوریم و هم به هم گوییم شکر نعمتش

شمارهٔ ۲۷۴

در عشق از آن خوشدلم از چشم ترِ خویش

کاو صرف رهت کرد به دامن گهر خویش

ما را که امید نظر مرحمت از توست

هر لحظه چه رانی چو سرشک از نظر خویش

زین سان که دلم با سرِ زلف تو در آویخت

تا عاقبت کار چه آرد به سر خویش

آنروز زدم از صفت بی خبری دم

کز هیچ زبانی نشنیدم خبر خویش

گفتم که سراپای خیالی همه عیب است

من نیز به نوعی بنمودم هنر خویش

شمارهٔ ۲۷۵

دلا به دست هوس تار زلف یار مکش

در او مپیچ و بلا را به اختیار مکش

که فتنه یی ست به هر تاب طرّهٔ او را

چو تاب فتنه نداری تو زینهار مکش

ز سرکشیِ چو به قدّش نمی رسی ای

به جای خویش نشین و به هرزه بار مکش

بیار باده که جامت مدام می گوید

که ساغری کش و دردسر خمار مکش

خیال وصل خیالی بنه تمام از سر

نمی رسد به تو این پایه انتظار مکش

شمارهٔ ۲۷۶

کجاست ساغر می تا به گردش آرندش

که عمر رفت و حریفان در انتظارندش

به حلقه یی که حساب سگان او گذرد

رقیب کیست که باری کسی شمارندش

دلم ز طرّه خوبان چگونه سر پیچد

چو ساعتی به سرِ خود نمی گذارندش

سرشک گر همه بگذشت بهر خاک درت

گذشته یی ست که با خاک می سپارندش

به روی تو گل از آن دم که خودفروشی کرد

ببین که بسته به بازار می برآرندش

چو نیست پیش بتان عزّتی خیالی را

به خواریی چه شود گر عزیز دارندش

شمارهٔ ۲۷۷

دل چو گشت از جام معنی جرعه نوش

دلقِ صورت کرد رهن می فروش

عیب خرقه گفتن از نامردمی ست

دولت رندی که باشد عیب پوش

باز از جوش می و غوغای چنگ

سر خوشان را تازه شد جوش و خروش

ناصحا چند از نصیحت بعد از این

دم ز وصف گلرخان زن یا خموش

سر به سر پند خیالی گوهر است

لیک آن بدخو نمی‌گیرد به گوش

شمارهٔ ۲۷۸

روزگاری ست که از غایت نادانی خویش

چون خطت نامه سیاهم ز پریشانی خویش

آنچنان کفر سر زلف تو بدنامم کرد

که خجل می شوم از نام مسلمانی خویش

سرکشی نیست دلم را که تو را سجده نکرد

خاک راه تو نیازرد به پیشانی خویش

هیچکس از گنه عشق بتان توبه نکرد

که پشیمان نشد آخر ز پشیمانی خویش

عاقبت عشق ز رخ پردهٔ دعوی برداشت

تا خیالی کند اقرار به حیرانی خویش

شمارهٔ ۲۷۹

گر ترحّم نکند طرّهٔ بی آرامش

مرغ دل جان نتواند که برد از دامش

هرکه خواهد که به کامی رسد از نخل بتان

صبر باید به جفایی که رسد تا کامش

ای دل آغاز به کاری که کنی روز نخست

سعی آن کن که ندامت نبری انجامش

با تو هرکس که دمی خوش گذراند، دیگر

چه غم از محنت دهر و ستم ایّامش

تا به نام تو خیالی قدحی درنکشد

نرود در همه آفاق به رندی نامش

شمارهٔ ۲۸۰

ما را به درِ دوست گشاد از هوس خویش

وقتی ست که دارد سگ آن کوی کس خویش

تا کی برِ آن روی بلافی گل رعنا؟

بگذار دو رویی و نگر پیش و پس خویش

غم نیست که نزدیک بلاییم ولیکن

فریاد که دوریم ز فریاد رس خویش

افسرده حریف سخن سوختگان نیست

زنهار تو ضایع مکن ای نی نفس خویش

باز آن دهن تنگ چه پوشی ز خیالی

پنهان چه کنی تنگ شکر از مگس خویش

شمارهٔ ۲۸۱

ما را همین زبانی ست آن نیز در دعایش

گر حق این نداند او داند و خدایش

یارب نهال قدّش تا از کدام باغ است

کز هر طرف سری شد بر باد در هوایش

گویی مگر به رویش آشفته گشت گیسو

ورنه چرا پریشان می آید از قفایش

تا که ز ناشکیبی بر روی من دوَد اشک

ای مردمان بپرسید کز چیست ماجرایش

دل را که غیر عشقش فکری نبود در سر

بنگر که درد هجران چون می کند ودایش

اشک تو را خیالی این آبرو از آن است

گر می شود مشرّف گه گه به خاک پایش

شمارهٔ ۲۸۲

یار اگر بد کند ای دل نتوان گفت بدش

که به آن روی نکو هرچه کند می رسدش

تا به اول نکنی فکر روانی ای سرو

دعویِ خوبی تو راست نیاید به قدش

هرکه با تو به ازل لاف ز درویشی زد

نبود میل به سلطانی ملک ابدش

می رود در پیِ زلف تو دل شیفته ام

تا سرِ رشتهٔ تقدیر کجا می کشدش

باد هر لحظه به عمدا نکشیدی زلفت

گر سر زلف تو گستاخ نکردی به خودش

ابروی شوخ تو در بردن دل نیست

گرچه پیوسته خیالیّ تو دل می‌دهدش

شمارهٔ ۲۸۳

هر نقد دل کآن غمزهٔ پر حیله می آرد به کف

بازش ز عین سرخوشی چشم تو می سازد تلف

گر غمزه ات خون می کند چشم تو یاری می دهد

ور عارضت دل می برد زلف تو می گیرد طرف

گر خدمتی آید ز ما بر وجه منت ز آنکه هست

از خدمت خاک درت خورشید را چندین شرف

هردم به دندان تو دُر لاف لطافت می زند

هرچند کآن بی باک را دندان همی خاید صدف

تا کی رقیب از خرّمی طعنه زند بر حال من

این ژاژ خایی را بگو تا بس کند آن بد علف

گرچه خیالی سر به سر اشک تو دُر شد زآن چه سود

چون آبت از رو می برد باز آن یتیم ناخلف

شمارهٔ ۲۸۴

گر بیابد شرف خدمت آن حور ملک

کی فرود آورد از کبر دگر سر به فلک

ماه از عارض تو منفعل و آب خجل

شد و دادند گواهی ز سما تا به سمک

پستهٔ شور زند با لب شیرین تو لاف

سنگ بر سر پی آن می خورد آن کور نمک

کرد بر قلبی خود نقد دل اقرار و هنوز

دم به دم می زندش عشق تو بر سنگ محک

آخر از جور رقیب تو خیالی دانست

آنچه در باب عداوت به گدا دارد و سک

شمارهٔ ۲۸۵ - استقبال از کمال خجندی

شمع می‌گفت به پروانه شبی در منزل

که مرا نیز بر احوال تو می‌سوزد دل

سرورا در غم هجر تو ز بس گریه و آه

عمر بر باد شد و پای فرو رفت به گل

غنچه بر نقش دهان تو به ده دل نگران

گل سیراب ز روی تو به صد روی خجل

عاشق صورت مطبوع تو را نیست خبر

کز چه آب است و چه گِل صورت خوبان چگل

اشک بر خاک درت می رود و دارم چشم

کز درِبار تو محروم نگردد سایل

گفتم از مشکل عشق تو خیالی به فسون

جان تواند که بَرَد؟ گفت چه دانم مشکل

شمارهٔ ۲۸۶

آه کز زلفت اسیر بند زنّار آمدم

وز خطت در حلقهٔ سودا گرفتار آمدم

می زنم از دست غم بر پای دیوار تو سر

وه که در عشق تو آخر سر به دیوار آمدم

از سرشکم آب رویی بود امّا بر درت

ریخت آبِ روی من از بس که بسیار آمدم

سالها در خدمت پیر مغان بردم به سر

تا یکی از محرمان کوی خمّار آمدم

نقد جانِ من سراسر در سرِ کار تو شد

مدتی پروردمش تا عاقبت کار آمدم

من در اول چون خیالی طوطیی بودم خموش

کآخر از آیینهٔ رویت به گفتار آمدم

شمارهٔ ۲۸۷

از آن ز دیده و دل اشک و آه می‌خواهم

که شرمسارم و عذر گناه می‌خواهم

گناه بار گران است و راه عشق

مدد ز همّت مردان راه می‌خواهم

گدای در به در از بهر آن شدم که ز بخت

قبول حضرت این بارگاه می‌خواهم

مرا مپرس کز این آستان چه می‌خواهی

غریب بی‌ره و رویم پناه می‌خواهم

ز خواست چیست خیالی مرادِ تو گفتی

وصال توست نه مال و نه جاه می‌خواهم

شمارهٔ ۲۸۸

ای ز چشمت چشم نرگس نسخه‌ای امّا سقیم

وز لطافت میوهٔ جان و لبت سیب دو نیم

ما به نیکی در تو می‌بینم و می‌بیند بصیر

تو کرم‌ها می‌کنی با ما و می‌داند کریم

می‌زنی ای دُر به لعلش لاف و می‌گردی خجل

تابه کی بی‌آبرویی می‌کنی ای نایتیم

نعمت و ناز ای بهشتی رو مدار از ما دریغ

کاَهل جنّت را گزیری نیست از ناز و نعیم

از خیالی پرس وصف سرو قدّش کاین حدیث

راستی را در نیابد غیر طبع مستقیم

شمارهٔ ۲۸۹

تا به روی از دیده اشک لاله‌گون می‌آیدم

دم به دم از گریهٔ خود بوی خون می‌آیدم

گوییا مسکین دلم در قید زنجیر بلاست

کز سرِ زلف تو فریاد جنون می‌آیدم

ای رفیقان کسوت زاهد نه بر قدّ من است

بر قد رندی لباس فقر چون می‌آیدم

ناسزا تا گفت با من از درون جان رقیب

کافرم گر هرگز از خاطر برون می‌آیدم

با خیالی زلف را در پاکشان منمای بیش

فتنه‌ها بر سر چو زاین بخت نگون می‌آیدم

شمارهٔ ۲۹۰

تا خاک راه همت اهل صفا شدم

در دیده ها عزیزتر از توتیا شدم

من عندلیب گلشن قدسم ولی چه سود

کز زلف تو مقیّد دام بلا شدم

گرچه شدم ز کعبه به بتخانه باک نیست

روی تو بود قبلهٔ من هرکجا شدم

از دار و گیر رستهٔ بازار عاشقان

سودم هیمن بس است که شهر آشنا شدم

تا پرده بر گرفت ز مهرِ رخت صبا

مانند ذره رقص کنان در هوا شدم

تا در هوای قدّ توام جان و سر چو سرو

بر باد رفت از همه آزاد تا شدم

از سر نهاده ام هوس تاج سلطنت

ز آن دم که بر درت چو خیالی گدا شدم

شمارهٔ ۲۹۱

خیزید تا ز خاک درش درد سر بریم

یعنی گرانیِ خود از این خاکِ در بریم

سودای ما به زلف بتان راست چون نشد

آن به که رخت خویش از اینجا به در بریم

آیا کجاست دیده وری تا به حضرتش

پیش آوریم نقد نیاز و نظر بریم

آن روز بخت سوی درش رهبری کند

کز سر هوای روضه به کلّی به در بریم

هر جا نشان خاک کف پای او بوَد

ای دیده سعی کن که به دامن گهر بریم

پای سگش بگیر خیالی و سر بنه

تا یک دو روز در قدم او به سر بریم

شمارهٔ ۲۹۲

دل خون شد و زاین راه به جایی نرسیدیم

مُردیم ز درد و به دوایی نرسیدیم

در راه وفا عاقبت الامر سرِ ما

پوسید و به بوسیدن پایی نرسیدیم

افسوس که بی پا و سر اندر طلب دوست

بسیار دویدیم و به جایی نرسیدیم

کردیم بسی سعی وز گلزار وصالش

بی ناله چو بلبل به نوایی نرسیدیم

آخر چو خیالی به سرِ منزل مقصود

جز در قدم راهنمایی نرسیدیم

شمارهٔ ۲۹۳

دل گم شد و جز بر دهنش نیست گمانم

جویید به او گرد نبوَد هیچ ندانم

ای اشک چو آن رویِ نکو روزیِ مانیست

بی وجه تو را در طلبش چند دوانم

با شمع چو گفتم غمِ دل گفت که من نیز

از دست دل سوختهٔ خویش بجانم

بی ماه رخت آه من از چرخ گذر کرد

تا دورم از آن روی چنین می گذرانم

با آن که چو کوهم کمر شوق تو بسته

در چشم تو بی سنگ و به روی تو گرانم

گفتم برسانم به تو پیغام خیالی

حیف است که این گویم و جایی نرسانم

شمارهٔ ۲۹۴

زهی تیره از زلف تو روز، شام

به روی تو دعویّ مه ناتمام

چو نسبت ندارد به زلف تو مشگ

چرا می پزد عود سودای خام

کنون ما و کویت که نبوَد عجب

در بارِ خاصان و غوغای عام

حیاتی که بی او رود، گر کسی

بگوید حلال است بادش حرام

توای مه یکی ز آنچه دارد رخش

نداریّ و لاف است بالای بام

خیالی چو بگذشت از نام و ننگ

به رندیّ و مستی برآورد نام

شمارهٔ ۲۹۵

سرشک جانب خاک در تو بست احرام

که دیده کرد روانش به آبروی تمام

سلامت است در این راه قاصدی که درست

بدان جناب رساند ازاین شکسته سلام

برفت ناله کنان دل ز کعبه سوی درت

که در محل ترنم خویش است سیر مقام

اگر ز حسرت جام لبت چو ساغر می

بغیر خون جگر طعمه ای خوریم حرام

خموش باش خیالی که درس نظم آن را

بجای شرح معانی بس است حسن کلام

شمارهٔ ۲۹۶

گرچه از جا شد دل و بر جان بلا می‌آیدم

چون تو را می‌بینم ای جان دل به جا می‌آیدم

از لبت کاو ریخت خونم بوسه‌ای دارم طمع

چون به فتوای خرد زو خونبها می‌آیدم

هرکجا ذکر عبیر خطّ و خالت می‌رود

یاد مشک از غایت فکر خطا می‌آیدم

کردمی چون دیگران دعویّ دینداری ولی

جرم خود می‌بینم و شرم از خدا می‌آیدم

گرچه زد بر سینه‌ام تیر جفاها بیکران

بگذرد این هم ولی ز آن بی‌وفا می‌آیدم

با همه بیماری خود در هوای روی دوست

چون خیالی گریه بر حال صبا می‌آیدم

شمارهٔ ۲۹۷

گرچه روزی چند دور از کعبهٔ روی توام

هرکجا هستم من مسکین دعاگوی توام

از ره صورت به صد روی از تو مهجورم ولی

چون به معنی بنگری بنشسته پهلوی توام

خاک گشتم بر سر راه وفا و همچنان

دیده حیران است در نظّارهٔ روی توام

می کُشد دور از تو زارم هر شبی هجران و باز

زنده می سازد نسیم صبح بر بوی توام

گو مکن نومیدم از فتراک خود زیرا که من

طایر قدسم که صید دام گیسوی توام

گرچه دور است از رخت چشم خیالی دور نیست

از نظر هردم خیال قدّ دلجوی توام

شمارهٔ ۲۹۸

گهی که جانب آن زلف خم به خم بینیم

هرآنچه بر سر ما آید از ستم بینیم

به غم بساز دلا چون قرار ما این بود

که هرچه از طرف او رسد به هم بینیم

چه نسبت است به ابروی تو مهِ نو را

نه مردمی ست که او را به چشم کم بینیم

دلم که رفت ز شهر وجود بی دهنت

به بوی تو مگرش باز در عدم بینیم

به پای بوس تو دارد سری خیالی و نیست

امید کز تو همه عمر این قدم بینیم

شمارهٔ ۲۹۹

ما به اوّل ستم زلف تو را خوش کردیم

بعد از آن بر سر کوی تو فروکش کردیم

به امیدی که خیالت قدم آرد روزی

خانهٔ دیده به خونابه منقّش کردیم

گرم رو شمع از آن شد که به مردی پاداشت

گرچه شبهای غمت بر سرش آتش کردیم

ما و دیوانگی عشق، چو سرمایهٔ عقل

در ره سلسله مویان پریوش کردیم

ای خیالی دگر از محنت ایّام چه غم

چون به اقبال غمش خاطر خود خوش کردیم

شمارهٔ ۳۰۰

ما به فکر دهنت ذوق شکر یافته‌ایم

جُسته از غیب نشانی و خبر یافته‌ایم

ما به کوی تو دری یافته‌ایم از فردوس

چیست فردوس به کوی تو که در یافته‌ایم

التماس نظر از لطف تو داریم آری

تا بدانند که ما نیز نظر یافته‌ایم

ادب آن است که بر رهگذرت خاک شویم

چون مراد خود از این راهگذار یافته‌ایم

آخرالامر نثار قدمت خواهد شد

درّ اشکی که به صد خون جگر یافته‌ایم

گر شوی رنجه به سر وقت خیالی وقت است

ز آن کش از چشم تو در عین خطر یافته‌ایم

شمارهٔ ۳۰۱

مابه وجهی صفت روی تو با مه کردیم

که بر او عاقبت این نکته موجّه کردیم

سر ز خجلت نه برآورد دگر یوسف مصر

به حدیث تواش از بس که فرا چه کردیم

تا به بالای تو بستیم دل ای سروِ بلند

به هوای تو که دست از همه کوته کردیم

از پریشانیِ زلف تو دلم ز آن جمع است

که تو را عاقبت از حال خود آگه کردیم

تا توان بی خطری بار به منزل بردن

توشهٔ ره ز توکّلت علی الله کردیم

ای خیالی ز ره و رسم محبّت بیرون

هرچه کردیم به جان تو که بی ره کردیم

شمارهٔ ۳۰۲

ما در خیال زلف تو شبگیر می کنیم

دیوانه ییم و پای به زنجیر می کنیم

تو از کمال لطف بیارا قصور ما

هرچند ما به کار تو تقصیر می کنیم

با می حقوق صحبت ما این زمانه نیست

عمری ست تا که خدمت این پیر می کنیم

ره برده ایم جانب ملک قلندری

تا پیرویّ شحنهٔ تقدیر می کنیم

گر یار چاره یی نکند درد عشق را

با محنت فراق چه تدبیر می کنیم

اقرار می کنیم خیالی به جرم خویش

نه دعوی صلاح و نه تزویر می کنیم

شمارهٔ ۳۰۳

ما دل به تو دادیم و کمِ خویش گرفتیم

ترک همه گفتیم و تو را پیش گرفتیم

از غمزه کمان گوشهٔ ابروی تو ما را

هر تیر که زد بر جگر ریش گرفتیم

کردیم ز تیر تو حذر به که نگیری

بر کردهٔ ما عیب که بر خویش گرفتیم

دل عاقبت از شوق کمانخانهٔ ابرو

قربان شد و ما نیز همین کیش گرفتیم

آزاده ز شاهیّ دو کونیم خیالی

ز آن روز که خود را چو تو درویش گرفتیم

شمارهٔ ۳۰۴

ما ز تقصیر عبادت چون پشیمان آمدیم

گوش بگرفته به درویشی به سلطان آمدیم

همچو مورانِ حقیر از غایت تقصیر خویش

سر به پیش انداخته پیش سلیمان آمدیم

تا مگر بویی بریم آخر ز درگاه قبول

ره همه ره چون صبا افتان و خیزان آمدیم

مدّتی چون ذره سر گردان شدیم و عاقبت

پای کوبان جانب خورشید تابان آمدیم

گرچه کمتر برده ایم از روی صورت ره به دوست

نیست جز غم از ره معنی فراوان آمدیم

گو بشارت ده خیالی را به اسم بندگی

خاصه این ساعت که ما خاص از پیِ آن آمدیم

شمارهٔ ۳۰۵

ما که هرشب همچو شمع از تاب و تب در آتشیم

با خیال نرگست در عین بیماری خوشیم

سال‌ها بودیم رقصان در هوایت ذرّه‌وار

واین زمان افتاده چون گردی به روی مفرشیم

گه نشسته در عرق گه در تبیم از اشک و سوز

مختصر یعنی که در عشقت به آب و آتشیم

گفته‌ای زلفم مکش ورنه بلا خواهی کشید

هر بلایی کز سر زلف تو آید می‌کشیم

تا پی قید خیالی گرد گرد عارضت

زلف چون زنجیر تو لیلی‌ست ما مجنون‌وَشیم

شمارهٔ ۳۰۶

مرا که بر سر کویت سگ وفا دارم

ز در مران که در این باب کارها دارم

بدان هوس که به سر وقت من رسی روزی

ز پا فتاده ام و دست بر دعا دارم

تو را که در غم هجران نبوده ای چه خبر

که بر دل از غم هجران تو چه ها دارم

چو باد خوشدل از آنم که هرکجا هستم

تو را که سرو روان منی هوا دارم

اگر شوم چو خیالی ز خویش بیگانه

روا بوَد چو خیال تو آشنا دارم

شمارهٔ ۳۰۷

مرا مکش که تو را خاک رهگذار شدم

پی رضای تو رفتم گناهکار شدم

به اختیار غلامیّ حضرتت کردم

که بر ولایت دل صاحب اختیار شدم

ز بیم جرم پراکنده حال بودم لیک

چو فیض لطف تو دیدم امیدوار شدم

به بازی سر زلفت دل پریشانم

قرار بست و من از غصه بیقرار شدم

گذار تا ز هوای تو دم زنم نفسی

که از تصوّر خاک درت غبار شدم

مرا به عهد جوانان ز عشق حاصل کار

همین بس است خیالی که پیر کار شدم

شمارهٔ ۳۰۸ - استقبال از حافظ

من که با لعل تو فارغ ز می رنگینم

خون دل می‌خورم و درخور صد چندینم

دورم از دولت دیدار تو و نزدیک است

که ببینم رخ مقصود و چنین می‌بینم

زآن چو نافه خوشم از همدمی خون جگر

که نسیمی‌ست ز زلفت نفس مشکینم

پیش از آن دم که گریبان درم از غصّه چو گل

دامن آن به که ز خود غنچه صفت برچینم

گرم پرسیِّ توام سوخت چه باشد ای دوست

که زمانی ببری دردسر از بالینم

گر نباشد سبب اشعار خیالی که برد

پیش آن خسرو خوبان سخن شیرینم

شمارهٔ ۳۰۹ - استقبال از شمس مغربی

من که از دیدهٔ معنی به رخت می‌نگرم

چشم دارم که نرانی چو سرشک از نظرم

آه کز حسرت مهر رخ تو می ترسم

که بسوزد عَلَم صبح ز آه سحرم

اثری بیش نماند از من خاکی دریاب

ورنه بسیار بجویی و نیابی اثرم

ای دل از بادهٔ لعلش مطلب کام که من

تا از این می خبری یافته ام بی خبرم

تا نگویند دگر کرد خیالی از یار

نیست جز فکر خیال تو خیالی دگرم

شمارهٔ ۳۱۰ - استقبال از امیرخسرو دهلوی

آخر ای جان لب شیرین تو را جان گفتن

سخنی نیست که در روی تو نتوان گفتن

گفتم آنی ست در آن روی شد از خویش ببین

کآخر کار زیان داشت مرا آن گفتن

با که گویم غم خود چون همه کس را یاد است

شرح افسانهٔ عشقت ز فراوان گفتن

گویم اکنون به قدت راز دل خویش بلند

تا به کی با دهن تنگ تو پنهان گفتن

گر خیالی سخن از زلف تو گوید چه عجب

عجبی نیست ز دیوانه پریشان گفتن

شمارهٔ ۳۱۱

ای رفیقان به شب هجر چو از آتش من

شمع را سوخت دل از غصّه چراغش روشن

سر نه پیچم ز رضای تو اگر تیغ زنی

چه کنم گر ننهم حکم خدا را گردن

نیست در دور تو بی نالهٔ زار آن سر کو

خوش بود موسم گل نغمهٔ مرغان چمن

هرکه لعل لب سیراب تو را بد گوید

گرهمه چشمهٔ خضر است که خاکش به دهن

گر نخواهی که چو گل چاک شود پیرهنت

بی گناهی نکش از دست خیالی دامن

شمارهٔ ۳۱۲

ای مهر تو انیس دل ناتوان من

ذکر لب و دهان تو ورد زبان من

تا نام تو شنید و نشان تویافت دل

دیگر اثر نیافت ز نام و نشان من

از لوح خاطرم نرود نقش مهر تو

بعد از اجل که خاک شود استخوان من

دل سوخت زاین حسد که چرا صرف می شود

جز نقد جان من به فدای تو جان من

کس را وقوف نیست بجز نی ز همدمان

کز دست هجر کیست نفیر و فغان من

گفتم تن خیالی مسکین چو موی چیست

در تاب رفت و گفت ز فکر میان من

شمارهٔ ۳۱۳

با آنکه بر مزارم نگذشت قاتل من

هردم گل وفایش می روید از گِل من

فردا که در حسابی آید حصول هرکس

جز رنج و غصّه نبوَد از عشق حاصل من

از سرّ غیب عمری جستم نشان و آخر

در نقطهٔ دهانش حل گشت مشکل من

گفتم که بر دل من چندین جفا مکن، گفت

چندین مگوی آخر من دانم و دل من

آن لحظه با خیالی مقصود رخ نماید

کآیینهٔ جمالش باشد مقابل من

شمارهٔ ۳۱۴

به غیر چشمهٔ حیوان کرا رسد گفتن

حکایت لب لعل تو را به آب دهن

مرا سرشک ز گوهر چنان توانگر ساخت

که غیر تیغِ تو قرضی نماند بر گردن

ز بس که شیوهٔ چشم تو کُشت مردم را

کمند زلف تو در خون همی کشد دامن

ز چهره پرده برافکن که شمع مجلس را

ز روی حسن به هر مجمعی تویی سرکن

به دوست عرضه ده ای اشک حال تیرهٔ ما

کنون که بر دراو هست آب تو روشن

همین که دل ز خیالی که....

به ناز چشم تو گفتا خبر ندارم من

شمارهٔ ۳۱۵

تا دست دهد روی چو خورشید تو دیدن

بر ماست دعا گفتن و از صبح دمیدن

گل گوش همه بر سخن حسن تو دارد

بد نیست ز خوبان سخن خوب شنیدن

گفتی که مکش زلف مرا کآن سر فتنه ست

هر فتنه که آید ز تو خواهیم کشیدن

ز آن روی به سر می رود اندر طلبت اشک

کش آبله شد پای ز بسیار دویدن

ای اشک چو در دیده وطن کرد خیالش

می باید از این مرحله بر آب چکیدن

زنهار به جایی که رخ اوست خیالی

در ماه نبینی که نکو نیست دو دیدن

شمارهٔ ۳۱۶

تا رندی و نیاز نشد رسم و راه من

ضامن نگشت یار به عفو گناه من

طاعات را چه قیمت و عصیان چه معتبر

جایی که لطف دوست بود عذر خواه من

باشد که خواندم به عنایت گدای خویش

کآن هست بر درش سبب عزّ و جاه من

مانند مجمرم که درونم پر آتش است

اینک دلیل سوز نهان دود آه من

از فتنه سر متاب خیالی که زلف یار

دالّ است بر تطاول بخت سیاه من

شمارهٔ ۳۱۷

تا می فشاند سوز دل خون از کباب خویشتن

هرگز ندیدم اشک را دیگر بر آب خویشتن

این داروگیر عارض و زلف تو هم خواهد گذشت

دایم نمی ماند کسی بر آب و تاب خویشتن

ناصح چه پرسی جرم من چون نیست در تو مرحمت

سایل گر او باشد مرا گویم جواب خویشتن

ای عیب جوی عاشقان بویی گرت هست از هنر

فکر خطای ما مکن بهر صواب خویشتن

از گریه تا آبی نزد هر شب خیالی بر درت

راضی نشد از دیدهٔ بیدار خواب خویشتن

شمارهٔ ۳۱۸

گر تو را میلی ست بر قتل زبون خویشتن

سهل باشد ما بحل کردیم خون خویشتن

زلف تو بخت من است امّا ندارم حاصلی

جز پریشانی ازاین بخت نگون خویشتن

حلقهٔ زنجیر زلف خود به دست دل گذار

تا کند بیچاره تدبیر جنون خویشتن

سرخ رویم همچو گل ای سرو ازین معنی که هست

آب روی من ز اشک لاله گون خویشتن

شام هجران است برخیز ای خیالیّ و دمی

گریه کن چون شمع بر سوز درون خویشتن

شمارهٔ ۳۱۹

گرچه اسرار نهانی می شود معلوم من

زآن چه حاصل چون نشد هیچ آن دهان مفهوم من

یار بوسی وعده فرمود از دهان خود مرا

آه اگر گردد چو دی آن وعدهٔ معدوم من

دم به دم خون می خورم از بخت خویش و صابرم

کاین شد از خوان ارادت در ازل مرسوم من

گرچه شد دور از حریم خاص وصل او نشد

ناامید از رحمت عامش دل محروم من

کی شدی کار خیالی راست از کوشش اگر

چارهٔ کارش نکردی خدمت مخدوم من

شمارهٔ ۳۲۰

گر شود بر خاک کویت فرصت سر باختن

خویش را خواهد سرشک اوّل به پیش انداختن

گفته ای چو نی ز غم کو هر شبی مهمان تست

می خورم غم تا دمی با او توان پرداختن

در طریق شب نشینان عاشقی دانی که چیست

ساختن چون شمع با سوز دل و پرداختن

در مقام خانهٔ رندیست کوی عاشقی

پردلی ست ار می توانی خویش را در باختن

گر چو جام می خیالی سرخ رویی بایدت

با حریفان تو دل خود صاف باید ساختن

شمارهٔ ۳۲۱

من که باشم که بود لایق تو خدمت من

تو اگر بنده نوازی بکنی دولت من

به همین مژده ز خوان کرمت خوشنودم

که غم عشق تو شد روز ازل قسمت من

به هوای خط تو مشک‌فشان خواهد شد

هرگیاهی که بروید ز گِل تربت من

پاسبانیّ درت چون سبب سلطنت است

کوس شاهی زنم آن دم که رسد نوبت من

با وجود قدح بادهٔ صافی باد است

حاصل هر دو جهان در نظر همّت من

تو اگر پرسش احوال خیالی نکنی

باد باقی به جهان عمرِ ولی نعمت من

شمارهٔ ۳۲۲

ای به حُسن آفتاب چاکر تو

کیست مه تا شود برابر تو

گرنه چشم تو ساحرست چرا

عالم حُسن شد مسخّر تو

ای سرشک آب روی من بر خاک

چند ریزی که خاک بر سرتو

غم همی خور دلا چو می دانی

که جز این طمعه نیست در خور تو

گفته ای بر درم خیالی کیست

در طریق وفا سگ در تو

شمارهٔ ۳۲۳

به هوا و هوس نکهت پیراهن تو

گر رود جان من از سینه فدای تن تو

گر بپیچیم سر، از شیوهٔ مردی نبود

به جفایی که کند غمزهٔ مرد افکن تو

ای که شد دامنم از دست جفاهای تو چاک

رحمتی گر نکنی دست من و دامن تو

بدمکن ای مه و پرهیز که آتش نزند

دود آه من دلسوخته در خرمن تو

عشق از آن غمزه چو تیغی به کف آورد ای دل

سرخود گر نکنی خون تو در گردن تو

گر خیالی به وفایت ندهد جان حزین

به چه فن جان برد ای شوخ ز مکر و فن تو

شمارهٔ ۳۲۴ - استقبال از کمال خجندی

تا چمن دم زد ز لطف عارض رعنای او

گل گل است از چوب تر خوردن همه اعضای او

گوییا از شیوهٔ قدّش نشانی داد سرو

کز هوس مرغان همی میرند بر بالای او

دید نرگس عارضش را و گلِ فردوس گفت

خوب دیده ست آفرین بر دیدهٔ بینای او

چون کند دل خود فروشی با سر زلفش چو نیست

نقد جان را قیمتی در حلقهٔ سودای او

ای خیالی کی بود کز لوح دل گردد تمام

نقش جان محو و خیال یار گیرد جای او

شمارهٔ ۳۲۵

تا قدح هردم چرا بوسد لب میگون او

زاین حسد عمری ست تا من تشنه‌ام بر خون او

مطربا چون عود سر تا پای خود در چنگ غم

تا نمی سوزد نمی داند کسی قانون او

اینک اینک عاشقانِ مست تو، لیلی کجاست

تا ز سر دیوانگی آموختی مجنون او

افعیِ زلفت که در عاشق‌کشی افسانه‌ای‌ست

آمدی در دست اگر دانستمی افسون او

با خیالی کاش از این دلسوز تر بودی غمت

تا زمانی شادمان بودی دل محزون او

شمارهٔ ۳۲۶

خیز ای ندیم خاصّ درِ پادشاه شو

یعنی که محرم حرم بارگاه شو

چندین چو گرد در پی خیل و حشم مگرد

مرکب ز جای بر کن و میر سپاه شو

گر آبروی دولت جاوید بایدت

ز آن پیشتر که خاک شوی خاک راه شو

ور در سرت هوای گلستان وحدت است

دستان سرای ترجمهٔ لا الاه شو

سر بر رهی بنه که به پایان توان رسید

یعنی ز رسم و راه طلب سر به راه شو

چون دستگیر اهل گناه است رحمتش

انکار را گذار و مقرّ گناه شو

از گمرهی نیافت خیالی کسی مراد

خواهی که ره به دوست بری عذر خواه شو

شمارهٔ ۳۲۷

دلیر آن است که در دیده بود منزل او

خوب دیده ست گر آن ماه بخواهد دل او

مشکلی گر شود از جانب زلفش دل را

نگشاید به جز از باد کسی مشکل او

اگر از رنج طلب در ره او طالب را

وصل حاصل نشود پس چه بود حاصل او

هرکس از عشق به توفیق هدایت نرسد

جز شهیدی که غم یار بود قاتل او

هرکه روزی به تمنای رخش خاک شود

گُل رحمت بدمد تا به ابد از گِل او

جان بدادی به غم یار خیالی لیکن

نقد جان نیست متاعی که بود قابل او

شمارهٔ ۳۲۸

صوفی ما جام باشد باده تا باشد در او

هرکه دارد باطن صافی صفا باشد در او

ابر چون باران ببیند سیل مژگان مرا

از خجالت آب گردد گر حیا باشد در او

گفته ای رنگی ست روزی از گل رویم تو را

وعدهٔ خوب است اگر بوی وفا باشد در او

طاق ابروی تو بر روی نکو بی وجه نیست

هر کجا قبله ست محراب دعا باشد در او

سر دهد بر باد روزی ای خیالی همچو سرو

هر سری کز جانب سروی هوا باشد در او

شمارهٔ ۳۲۹

کسی که پیرویِ عشق نیست عادت او

به گمرهی ست مبدّل همه عبادت او

دلا نصیحت رندان به زهد و علم مکن

که اعتراض روا نیست برارادت او

شکسته یی که به تیغ هوس شهید تو نیست

درست نیست به قول خرد شهادت او

اگر چو لاله به اقبال بندگی گل نیز

قبول داغ تو یابد زهی سعادت او

به فکر چشم تو بیمار شد خیالی و هیچ

امید نیست که آید کسی عیادت او

شمارهٔ ۳۳۰

کسی که خاک درِ دوست نیست افسر او

گمان مبر که بوَد ملک وصل در خور او

دلی که در خور گنجینهٔ محبّت نیست

مقرّر است که قلب است اصل گوهر او

به دور آن لب میگون دگر ملاف ای خضر

ز آب چشمهٔ حیوان که خاک بر سر او

ز جویبار بقا سروم آب خور دارد

تو ای سمن چه خوری تا شوی برابر او

گمان مبر که خیالی به هیچ باب دگر

دهد به منصب شاهی گداییِ دراو

شمارهٔ ۳۳۱

لاله کز گل می‌برد دل چهرهٔ رعنای او

چون کند چون نیست کس را با رخت پروای او

لاف خوبی سرو قدّت را رسد زیرا که هست

شیوهٔ رندی قبایی راست بر بالای او

چون کند دل خود فروشی با سر زلفت که نیست

نقد جان را قیمتی در حلقهٔ سودای او

هرکه را در جان ز تاب آتش دل همچو شمع

هست سوزی می توان دانست از سیمای او

تا قدح هردم چرا بوسد لب میگون او

ز این حسد عمری ست تا من می خورم غمهای او

مطربا چون عود سر تا پای خود در چنگ غم

تا نمی سوزد نمی داند کسی غوغای او

با خیالی کاش از این دلسوزتر بودی غمت

تا نهانی شادمان بودی دل تنهای او

شمارهٔ ۳۳۲

لطفی که می کند به محبّان عذار او

معلوم می شود همه از روی کار او

از عین مردمی ست که مشغول کار ماست

چشمش که ناز و فتنه و شوخی ست کار او

با آن که خاک رهگذرش رُفته ام به چشم

شرمنده ام هنوز من از رهگذار او

سرگشته از چه ایم چو بیرون نمی نهیم

پرگاروار پا ز خط اعتبار او

از بس که اشک ریخت خیالی ز دیده، نیست

فرقی میان دامن بحر و کنار او

شمارهٔ ۳۳۳

من آن نیَم که گذارم ز دست دامن تو

تو گر ز طوق وفا سرکشی به گردن تو

گذار تا به کف آریم دامن زلفت

وگرنه روز جزا دست ما و دامن تو

چو شمعِ صبح دم از نور زن که بس باشد

صفای چهره دلیل ضمیر روشن تو

شبی که مجلس خلوت صفا دهی، مه را

نمی رسد که سر اندر زند به روزن تو

مقام قرب همین بس بود خیالی را

که خانهٔ دل مسکین اوست مسکن تو

شمارهٔ ۳۳۴ - استقبال از خواجوی کرمانی

ای تیرِ غمت را دل عشّاق نشانه

خلقی به تو مشغول و تو غایب ز میانه

گه معتکف دیرم و گه ساکن مسجد

یعنی که تو را می‌طلبم خانه‌به‌خانه

هرکس به زبانی سخن عشق تو راند

عاشق به سرود غم و مطرب به ترانه

مقصود من از کعبه و بتخانه تویی تو

مقصود تویی، کعبه و بتخانه بهانه

افسونِ دل افسانهٔ عشق است، دگر نه

باقی، به جمالت، که فسون است و فسانه

تقصیرِ «خیالی» به امید کرم توست

باری! چو گنه را به از این نیست بهانه

شمارهٔ ۳۳۵

کنایت ها به آب خضر گفته

دهانش پیش لب امّا نهفته

مگر گلزار رخسار تو رنگی ست

کزین سان سرخی رویت شکفته

چه محرابی ست طاق ابروانت

که در هر گوشه اش مستی ست خفته

صبا را آستان روبی مفرمای

به مژگان باید آن درگاه رُفته

خیالی در سخن دُر سفت و آن شوخ

نمی گیرد به گوش دُرهای سفته

شمارهٔ ۳۳۶

گهی دل می‌خورد خونم گه از راه جفا دیده

همین باشد کمال بی‌رهی ای دل تو با دیده

ز رسوایی نیندیشم کنون کز غم برون انداخت

حدیث دیده ام را گریه و راز مرا دیده

تو قدر خاک پای خود بپرس از مردم چشمم

نه زآن مردم که روشن می کنند از توتیا دیده

اگر نادیده رویت را به مه نسبت کند چشمم

مکن عیبش که بدخویی سیه روی است نادیده

از این غیرت نمی‌خواهد خیالی دیده را روشن

که می‌سازد خیالت را به مردم آشنا دیده

شمارهٔ ۳۳۷

نامهٔ طاعت و عصیان چه سفید و چه سیاه

سرنوشت ازل این بود کسی را چه گناه

گر نباشد نظر لطف بود کاه چو کوه

ور بود جذبهٔ توفیق شود کوه چو کاه

تاجداران جهان پیرو فرمان تواند

زآنکه این قوم سپاهند و تویی میر سپاه

تا تو بر راه ارادت ننهی روی نیاز

نشوی از طرف اهل صفا روی به راه

در طواف حرم وصل خیالی بشتاب

که دراز است ره بادیه عمرت کوتاه

شمارهٔ ۳۳۸ - استقبال از امیرخسرو دهلوی

همه شب در غم آن ماه پاره

همی بارد ز چشم من ستاره

بینداز اشک را ای دیده از چشم

کز او شد راز پنهان آشکاره

دلم صدپاره گشت از هجر و بیم است

که خون گردد در این غم پاره پاره

من حیران به یک نظّارهٔ تو

شدم از خویش و مردم در نظاره

به مویی جان ز زلفش بردی ای باد

چگونه جستی از تارش کناره

گذر سوی خیالی کز خدنگت

به دل سوراخها دارد گذاره

شمارهٔ ۳۳۹

از این شکسته دو روزی اگر جدا باشی

خطا نباشد اگر بر خط وفا باشی

اگر وفای رفیقان خود به جای آری

خدای باد رفیق تو هرکجا باشی

به آهِ سرد اسیران که نیّتم این است

که در کمند تو باشم اسیر تا باشی

ز آب چشمهٔ چشمم گهی شوی آگاه

که شام غم نفسی همنشین ما باشی

نه مردمی ست که بیگانه وار از چشمم

نهان شوی و به بیگانه آشنا باشی

گر از طریق خیالی مخالفت نکنی

به صوفیان طریقت که با صفا باشی

شمارهٔ ۳۴۰

اگرچه مشک را باشد به هر سویی خریداری

ولی در حلقهٔ زلفت ندارد روز بازاری

به رویت صورت چین تا نزد لاف دل افروزی

نمی خواهم که بینم نقش او بر هیچ دیواری

شدم خاک و در آن کو می برد بادم بحمدالله

که در کویت بدین تدبیر باری یافتم باری

مه نو را چو با چشم خریداری شبی دیدم

به چشمم کم نمود از ابروی شوخ تو بسیاری

دلا گر حاجتی داری به نزد سرو قدّی بر

چو حاجت می بری باری به نزدیک قدم داری

خیالی چند می‌پیچی ز حکمش گردن طاعت

سری در کار تیغش کن اگر داری سر کاری

شمارهٔ ۳۴۱

ای اشک مرا از سر کویش خبری گوی

ز آنروی که بسیار دویدی تو در این کوی

هرچند که گل از طرف حُسن به برگ است

او نیز کم است از رخ خوب تو به صد روی

غم نیست ز دشنام رقیبان چو نهانی

بسیار نظرهاست سگت را به دعاگوی

گویم صفت نکهت زلف تو و لیکن

ترسم که از این قصّه برد باد صبا بوی

گر غارت دلها کند آن طرّه خیالی

با او بدر آویز از اینها سر یک موی

شمارهٔ ۳۴۲

ای اشک چو در راه طلب گرم دویدی

از خاک درِ دوست به مقصود رسیدی

دل جان نتوانست ز دستِ غم او برد

خوش وقت تو ای اشک که بر آب چکیدی

گفتم که ندیدم دهن تنگ تو را هیچ

خندان شد و گفتا که تو خود هیچ ندیدی

ناچار ملامت کش و خواری شنو ای دل

در عشق چو گفتار عزیزان نشنیدی

گفتم که بلا می کشی ار می کشی آن زلف

دیدی که نصیحت نشنیدی و کشیدی

گشتم چو خیالی به تمامی گرو عشق

تا خلق نگویند به غیری گرویدی

شمارهٔ ۳۴۳ - استقبال از کمال خجندی

ای به بوی تو صبا شیفتهٔ هر چمنی

عطرسایی چو خطت، بی سر و بی پا چو منی

تا شکست از شکن زلف توام شیشهٔ دل

حلقهٔ زلف تو را نام شده دل شکنی

سر و دستار ندارم که گدایان تو را

خوشتر از خلعت شاهی ست کهن پیرهنی

من و گیسوی تو چون روی نمایی تو چنین

بلبل شیفته را یاسمنی یا، سمنی

بعد از این ترک مثل گوی خیالی در عشق

که حدیث تو مثل گشت به هر انجمنی

شمارهٔ ۳۴۴

ای پارسا که دایم رو در نماز داری

سرّ که می سرایی راز که می گذاری

از طاق ابروانش رو کرده ای به محراب

در پیش خویش تا کی دیوار کژ برآری

تا با غمش قرینم خون خوردن است کارم

کار من از غم این است باری تو در چه کاری

آنجا که عشقبازان تحفه ز طاعت آرند

ما تحفه یی نداریم بیرون ز شرمساری

ما گرچه بیرهی را از سر نمی گذاریم

تو بر طریق رحمت باشد که درگذاری

گردن بنه خیالی باشد که بار یابی

کز سرکشی نیابی توفیق لطف باری

شمارهٔ ۳۴۵

ای دل آن دم شرف صحبت دلبر یابی

که به سرمایهٔ اخلاص دلی دریابی

آبرو می طلبی خاک شو و چشم مدار

که ز دریا بکشی محنت و گوهر یابی

همچو آیینه ز دل زنگ کدورت بزدای

تا قبول نظر پاک سکندر یابی

در حریم حرم خاطر ارباب نظر

راه یابی، نظر اهل دلی گر یابی

فتح بابی که خیالی ز در میکده یافت

ناصِحا با که بگویم که نمی‌دریابی

شمارهٔ ۳۴۶

ای دل از خویش گذر تا که به جایی برسی

وز در صدق درآ تا به صفایی برسی

تا نبندی به قبول نفس اوّل کمری

نیست ممکن که تو چون نی به نوایی برسی

گر به همراهی دردش قدمی پیش نهی

زود باشد که به تشریف دوایی برسی

چست برخیز چو ذرّه به طلب رقص کنان

تا که در حضرت خورشید لقایی برسی

این خیالی ست خیالی که به سر منزل قرب

بی قبول نظرِ راهنمایی برسی

شمارهٔ ۳۴۷

ای دل به طریقی سوی زلفش اگر افتی

پرهیز از آن حلقه، مبادا که درافتی

زنهار چو من در قدمش سر نهم ای اشک

تو نیز روان آیی و در پا به سر افتی

ارباب نظر را ز تماشای رخ دوست

مانع تویی ای پرده خدایا که برافتی

من بعد من و رهگذر کوی تو تا حشر

باشد که به دام من از این رهگذر افتی

زاین بیش منه پای به روی من و اندیش

زآن دم که به ناگه چو سرشک از نظر افتی

زآن باده که جامش لب یار است خیالی

ترسم که چو یابی خبری بیخبر افتی

شمارهٔ ۳۴۸

ای دل سر تسلیم بنه بر کف پایی

کز راه تکبر نرسد کار به جایی

هرکس که به می صاف نارد قدح دل

گر صوفی وقت است در او نیست صفایی

چون دفتر گل باد پراکنده به هر باد

هر دل که در او از طرفی نیست هوایی

مستانِ می شوق تو را غیر قدح نیست

در دور حریفی که زند گرد برایی

ما را چو سکندر هوس چشمهٔ حیوان

زآن است که دارد به لبت نسبت مایی

ای سرو خیالی چو هوادار قدیم است

گه گه به رهش بهر خدا طال بقایی

شمارهٔ ۳۴۹

ای که بر صفحهٔ مه خطّ غباری داری

کار من ساز اگر روی به کاری داری

بارده در حرم وصل، تهی دستان را

ما اگر هیچ نداریم توباری داری

باتو دارند همه عهد و قراری لیکن

تا از این جمله تو خود با که قراری داری

خاک شد در ره تسلیم سرِ ما و هنوز

بر دل از رهگذر ما تو غباری داری

ای خیالی ورق چهره به خون ساز نگار

گر به خاطر هوس روی نگاری داری

شمارهٔ ۳۵۰

ای که در عالم خوبی به لطافت علمی

گلرخان برگ و گیاهند و تو باغ ارمی

گر نه باغی ز چه معنی طرب انگیز و خوشی

ورنه سروی ز چه رو سرکش و صاحب قدمی

گرچه سرمایهٔ حسن مه نو بسیار است

هیچ از او ابروی دلجوی تو را نیست کمی

خیز و دیگر مکن ای گل به رخش دعوی حسن

ورنه بنشین به همین داعیه چندانکه دمی

ای خیالی به وجودش همه شیرین گویی

چو دهانش سخن آغاز کند تو عدمی

شمارهٔ ۳۵۱

ای گذشته قدت از سرو به خوش رفتاری

لبت از قند گرو برده به شیرین کاری

عادت غمزهٔ خونریز تو عاشق کشتن

شیوهٔ نرگس دلجوی تو مردم داری

ظاهراً تا نبرد دل ز پریشانی چند

ننهد طرّه ات از سر صفت طرّاری

وه که مُردیم و رها می نکند دست غمت

که برآریم چو چشم تو سر از بیماری

دل میازار که در مذهب ارباب یقین

کعبه ویران بکنی به که دلی آزاری

ای خیالی به جفا ساز و به زاری خو کن

که ز ارباب وفا خوش نبود بیزاری

شمارهٔ ۳۵۲

ای گل از روی تو آموخته خندان رویی

دهنت آب شکر برده به شیرین گویی

عادت غمزهٔ فتّان تو عاشق کشتن

شیوهٔ نرگس جادوی تو مردم جویی

اگر ای اشک بر آن خاک درت آبی هست

دم به دم چهره به خون از چه سبب می شویی

طرفه حالی ست که بربوی تو مرغان چمن

سر به سر مست و خرابند و تو گل می بویی

گفتمش گر ز لب لعل تو بوسی طلبم

بر دهانم نزنی گفت تو خود می جویی

اگرت چیز دگر نیست خیالی غم نیست

همه عمرت شرف این بس که سگ این کویی

شمارهٔ ۳۵۳

بدین شوخی که تو بنیاد داری

عجب گر خاطری را شاد داری

فراموشت نخواهم کرد گفتی

فراموشت شد این هم یاد داری؟

هوای من نداری تا کی ای سرو

سر و کار مرا بی یاد داری

چه سعی است از نظر افتادن ای اشک

تو می‌دانی که پیش افتاد داری

خیالی آن پسر شوخ و تو سرکش

گله از بخت مادرزاد داری؟

شمارهٔ ۳۵۴

تا در قدم اهل دلی خاک نگردی

از تیرگی عجب و ریا پاک نگردی

خورشید صفت تا که مجّرد نه برآیی

سلطان سراپردهٔ افلاک نگردی

یار از پی بهبود چو کاری به تو فرمود

شرط ادب این است که چالاک نگردی

ای دل غم عشق است نصیب تو در این راه

و آن نیز به شرطی ست که غمناک نگردی

ظاهر نشود سرخی روی تو خیالی

تا همچو گل از غصّه کفن چاک نگردی

شمارهٔ ۳۵۵

تا دلم را به غم هجر درانداخته‌ای

صبر را خانه ز بنیاد برانداخته‌ای

دل نیندازم اگر تیر تو از جان گذرد

تا نگویند به سهمی سپر انداخته‌ای

تا گشادی به تبسّم لب شیرین، ز حسد

شوری اندر دل تنگ شکر انداخته‌ای

آب روی تو چو از سیل سرشک است ای چشم

تو چنینش ز چه رو از نظر انداخته‌ای

این چه ساقی‌ست خیالی که به جای می ناب

تیر او خوردی و مستانه سرانداخته‌ای

شمارهٔ ۳۵۶

تا کی ای شوخ به هر بی‌خبری می‌سازی

خاک کوی تو منم گر گذری می‌سازی

این هم از آتش سودای تو داغ دگر است

که مرا سوختی و با دگری می‌سازی

روشن است این که مرا شمع‌صفت می‌سوزی

تو به هرکس که قضا را قدری می‌سازی

زلف از چهره برافکندی و معلومم شد

که شب تیره‌دلان را سحری می‌سازی

گفته‌ای بنده خیالی هم از اهل نظر است

بندهٔ مخلص خود را نظری می‌سازی

شمارهٔ ۳۵۷

تا همچو غنچه خندان از خود به در نیایی

گر گل شوی کسی را هم در نظر نیایی

گر ره به خود ندانی تدبیر بیخودی کن

بی خویش تا نگردی با خویش برنیایی

ای دل به کوی وحدت چون غیر می نگنجد

تا ترک خود نگویی با خوددگر نیایی

هرکس که بی ارادت آید به کوی جانان

پوشند در به رویش یعنی که در نیایی

چون یار خامه وارت می خواند ای خیالی

شرط ادب نباشد گر تو به سر نیایی

شمارهٔ ۳۵۸

تو ای مه گرچه شوخ و بیوفایی

ولی باشد که با ما خوش برایی

دلم با تو از آن رو آشنا شد

که باشد آشنایی روشنایی

اگر حیران نیی در قدّش ای سرو

چرا پا در گِل و سر در هوایی

مزن ای ماه نو با ابرویش لاف

که بسیاری از او کم می نمایی

به قدر هرکسی حق تحفه یی داد

تو را شاهی خیالی را گدایی

شمارهٔ ۳۵۹

چند ای سرشکِ خون دم از پاکیِّ گوهر می‌زنی

بر چهرهٔ زردم اگر نقشی زنی زر می‌زنی

هر لحظه لافی می‌زنی ای گل ز خوبی با رخش

بنگر نکو باری که تو خود را کجا بر می‌زنی

دل می‌برند از عاشقان خوبان و تو جان و دلی

تو دیگری ز آن خویش را بر جای دیگر می‌زنی

گه گه اگر سنگی زنی بر ساغر دُردی‌کشان

نبود عجب زآن رو که تو پیوسته ساغر می‌زنی

شیرین‌لبان پا می‌کشند از تو خیالی بیشتر

هرچند از غم چون مگس تو دست بر سر می‌زنی

شمارهٔ ۳۶۰

چه طرفه طرفه تو نقشی چه بوالعجب نوری

که هرکجا که نظر می کنم تو منظوری

بدین صفت که تو در روی خویش حیرانی

به غیر اگر نکنی التفات معذوری

گهی که تیغ محبّت کشی به قصد هلاک

مرا بکش چو به عاشق کشی تو مشهوری

دلا گرت خبری باید از حقیقت کار

شراب بی خبری نوش کن که مخموری

برون خرام خیالی ز خود که نیکو نیست

ز رند گوشه نشینی ز مست مستوری

شمارهٔ ۳۶۱

خیز ای مست و سلامی به رخ ساقی گوی

باقیِ باده به پیش آر و هوالباقی گوی

مطربا مجلس شوق است و حریفان جمعند

ماجرای غم و افسانهٔ مشتاقی گوی

غمزه اش گر سخن از فتنه نگفت، ای ابرو

تو که در شیوهٔ خوبی به جهان طاقی گوی

ای طبیب دل رندان چو غمِ رنج خمار

درد نوشان به تو گفتند تو با ساقی گوی

سرکشی کار بتان است خیالی در عشق

گر تو رندی سخن از رندی و عشاقی گوی

شمارهٔ ۳۶۲

دلا تا محنتی بر خود نبینی

جمال دولت سرمد نبینی

چو بربندی نظر از هستی خویش

تفاوت در قبول و رد نبینی

اگر صد گونه می‌بینی رخ خویش

ز خوبی‌ها یکی از صد نبینی

تو ای نرگس طریق چشم او را

چه دانی تا به چشم خود نبینی

شبی گر پرسی از حال خیالی

به شب خیزان که روز بد نبینی

شمارهٔ ۳۶۳

دلا چو روی به اقبال مقبلی داری

به ترک صحبت جان گیر اگر دلی داری

گمان مبر که از این جست و جویِ بیحاصل

به غیر محنت و اندیشه حاصلی داری

ترحّمی بکن ای آشنای وادی عشق

که من غیریقم و تو رو به ساحلی داری

طواف کعبهٔ جانها تو را رسد ای مه

که شبروی و به هر کوی منزلی داری

گذر ز عبقهٔ هستی خیالیا ورنه

به هوش باش که در راه مشکلی داری

شمارهٔ ۳۶۴

دلا ز لذت مستی گهی خبر یابی

که سرّ بیخبران را به رمز دریابی

اگر چو لاله بدانی ز بیوفایی عمر

بسی ز آتش دل داغ بر جگر یابی

گهی به منصب شاهی رسی به دولت عشق

که بر سپاه هوا و هوس ظفر یابی

به عزّ و نازِ جهان دل منه که بعد دو روز

نه زاین خبر شنوی و نه زآن اثر یابی

به قول اهل سعادت نشان آزادی ست

قبول بندگی مقبلان اگر یابی

خیالیا چو نشان قبول دل ادب است

به اهل دل به ادب باش تا نظر یابی

شمارهٔ ۳۶۵

شد باز به دیدار سحر چشم جهانی

بیدار نشد بخت عجب خواب گرانی

ما را خبر از محنت و اندوه زمانه

وقت است که بی یاد تو باشیم زمانی

شک نیست که طفل ره ارباب طریق است

پیری که نگفته است ارادت به جوانی

تا دیده چه نامحرمیی دید ز اشکم

کز خانهٔ مردم به درش کرد روانی

کس را نبود مایهٔ قدر تو خیالی

گر یار بگوید که سگ ماست فلانی

شمارهٔ ۳۶۶

کجا باشد چو می روشن ضمیری

که دارد به ز ساغر دستگیری؟

جوانی کو ننوشد بادهٔ شوق

ز دست نازنینی دلپذیری

اگر پیری رسد آن بی ارادت

ورا نبود نصیب از هیچ پیری

چه گویم چیست چشم دلفریبش

گزین شوخی بلای بی نظیری

به امّیدی سپر کردیم سینه

که با ما هم رسد ز آن غمزه تیری

خیالی کیست پرسیدی بر این در

که خواهد بود درویشی فقیری

شمارهٔ ۳۶۷

گر ای دل بر طریق عذرخواهی

به راهش سر نهادی سر به راهی

کسی قدر رخ و زلفت شناسد

که بشناسد سفیدی از سیاهی

که بخشد روشنی گفتی شبت را

چو گفتی بر تو می ماند که ماهی

چو مه چندین مناز از خرمن حسن

که زود آن فرصتی آید که کاهی

گداییِّ تو می خواهد خیالی

تو گر خواهی و گرنه پادشاهی

شمارهٔ ۳۶۸

گر تو ای شمع شبی هم نفس من باشی

چه دعا خوشتر از این است که روشن باشی

تا بود دانهٔ خال تو بر آتش شرط است

که به فرمان من سوخته خرمن باشی

با محبّان بلا کش مگر ای عهد شکن

دوستیّ تو همین است که دشمن باشی

بندهٔ نخل قد یار شو ای دل اگرت

هوس این است که آزاده چو سوسن باشی

آب رویی به از این نیست خیالی که چو آب

سرفرازی بگذاری و فروتن باشی

شمارهٔ ۳۶۹

گرچه بر اسب سلطنت شاهی و شاهزاده‌ای

تا به بساط عاشقی رخ ننهی پیاده‌ای

منع هوای دل مکن ای گل بوستان مرا

زآن که تو هم در این هوا عمر به باد داده‌ای

بیش مگو به مردمان راز من ای سرشک خون

چون سبب این گناه شد کز نظر او فتاده‌ای

از غم پای بستگی بیخبرند سرکشان

باز بدین صفت که تو دست جفا گشاده‌ای

تا به لطافت لبش دم زدی ای شراب ناب

از سخن تو روشنم گشت که نیک ساده‌ای

بار بکش خیالی و منّت تاج زر مکش

روز نخست این هوس چون که ز سر نهاده‌ای

شمارهٔ ۳۷۰

ما نداریم به غیر از جگرِ افگاری

کو طبیبی که شود چاره گرِ بیماری

بار هجر تو گران است مرا بر دل ریش

که بیابیم شبی بر در خدمت باری

دل به سودای تو در باخته ام لیک چه سود

که نکردی درم قلب مرا بازاری

تا قدم در حرم کعبهٔ تجرید زدیم

سخن دوست شنیدیم ز هر دیواری

در چنین حال که افتاد خیالی از پای

مگر از دست قبول تو برآید کاری

شمارهٔ ۳۷۱

مرا ای مه اگر دیوانه گفتی

نمی‌رنجم ز تو یارانه گفتی

به زلف و عارضش گفتی غم خویش

شبی بود و چراغ افسانه گفتی

غمش گفتی درون سینهٔ ماست

نشان گنج در ویرانه گفتی

ز ریش دل حکایت کردی ای اشک

خبرها از میان خانه گفتی

گدایِ کوی ما گفتی خیالی ست

تعالی الله که درویشانه گفتی

شمارهٔ ۳۷۲

مرا در بزم رندان جرعه نوشی

به از سودای زهد و خود فروشی

تو در پرده از آن همرازی ای عود

که چون نی راز می گوید تو گوشی

طریق مردمی ای زاهد این است

که چون عیبی ببینی چشم پوشی

تو زآن آزاده ای ای سوسن از غم

که داری ده زبان امّا خموشی

خیالی هست امّیدی کز این راه

رسی روزی به جاهی گر بکوشی

شمارهٔ ۳۷۳

مشکل عشق تو بسیار است و ما را دل یکی

نیست تنها دردمندان تو را مشکل یکی

ای دل ار عزم طریق راه عشقت در سر است

این بیابان رهزنی دارد به هر منزل یکی

گر تو را در سر هوای گلستان جنّت است

پای بیرون نه از این زندان آب و گل یکی

حاصل هر دو جهان درباختم تا، روشنم

شد که هست از نیستی هر دو جهان حاصل یکی

جام می از لعل ساقی از چه رو خون ریز شد

هر دو را گر نیست در قتل خیالی دل یکی

شمارهٔ ۳۷۴

مشاطّه سر زلف تو ببرید به بازی

تا بیش به مردم نکند دست درازی

گه گه به نیاز دل عشاق نظر کن

ای سرو بهشتی که سراسر همه نازی

چون چنگ نهادیم به پیشت سرِ تسلیم

مختار توئی گر بزنی گر ننوازی

تا روی عبادت ننهد پیش تو زاهد

در مذهب رندان سخنش نیست نمازی

ای قند چه داری سرِ دعوی لطافت

ترسم که لبش بینی و از شرم گدازی

خواهی که برآری نفس گرم چو مجمر

شرط است که با سوز دل خویش بسازی

هرچند که آید دُرِ اشک تو خیالی

از دیده مرانش که یتیمی ست نیازی

شمارهٔ ۳۷۵ - استقبال از همام تبریزی

منم و بادیهٔ عشق و دل آگاهی

کس به جایی نرسد جز به چنین همراهی

بیش در خرمنم آتش مزن ای ماه و بترس

که برآید ز منِ سوخته خرمن آهی

سال‌ها شد که به سودای همین بیمارم

که شوی رنجه به پرسیدن من گه گاهی

ای مه نو به جمالت که بدین خرسندم

که ببینم به شبی روی تو در هر ماهی

گر بخواهد لب تو دل ز خیالی و تو نیز

بر همین باش که به زاین نبود دلخواهی

شمارهٔ ۳۷۶

نیست در عشق تو سوز من و شمع امروزی

هر دو عمری ست که داریم به هم دلسوزی

تیره شد حال جهانی رخ چون روز نمای

که بود عادت خورشید جهان افروزی

آخر ای شوخ بدین خاتم لعلی که توراست

هرکجا دعوی شاهی بکنی فیروزی

دل اگر پاره شد از درد تو غم نیست چو هست

ناوک چشم تو را قاعدهٔ دلدوزی

در فن خویش از آن غمزهٔ تو استاد است

کاین همه فتنه بدان شوخ تو می آموزی

خون مخور تا که نگویند فلانی می خورد

ای خیالی چو تو را هست ز تهمت روزی

شمارهٔ ۳۷۷

وصل جمشید طلب تا که به جامی برسی

همره خضر درآ تا به مقامی برسی

آن زمان پی به سراپرده مقصود بری

که در این ره به تمامی، به تمامی برسی

سوسن از دست زبان داد سرِ خوش به باد

تو نگهدار زبان را که به کامی برسی

گر سر و برگ قد دلکش طوبی داری

سعی آن کن که به شمشاد خرامی برسی

وقت آن است خیالی که به عزم ره عشق

ترک ناموس بگیری و به نامی برسی

قصاید

شمارهٔ ۱ : ای حرم عزّتت ملکت بی منتها

شمارهٔ ۲ : دوش از آب چشم خود در موج خون بودم شنا

شمارهٔ ۳ - در مدح خواجه عصمت بخارایی که استاد خیالی بوده

شمارهٔ ۴ : ای زده کوس شهنشاهی بر ایوان قدم

شمارهٔ ۱

ای حرم عزّتت ملکت بی منتها

نقش دو عالم زده بر علم کبریا

از سپهت رومی صبح ملمّع لباس

وز حشمت زنگی شام مرصّع وطا

آینهٔ صنع تو مهر به دست صباح

مشعلهٔ مهر تو ماه به فرق مسا

عالم قدر تو را مجمره سوز آفتاب

گلشن لطف تو را مروحه گردان صبا

نامزد نام تو فاختهٔ طوقدار

عاشق گلبانگ تو بلبل دستان سرا

آمده زامر تو آب جانب بستان به سر

رفته به حکم تو سرو سوی چمن راست پا

از طرف مرتبه سدّهٔ صنعت رفیع

وز جهت منزلت سدرهٔ تو منتها

قهر تو بهرام را کرده حوالت به تیغ

لطف تو ناهید را داده نوید نوا

نامهٔ تذکیر تو طوق وحوش و طیور

سکّهٔ تسبیح تو بر دل سنگ و گیا

شوق تو دارد مراد بحر به گاه خروش

حمد تو دارد غرض کوه به وقت صدا

ناطق و ناهق به صدق علوی و سفلی به ذوق

جمله به تسبیح تو قایل ربّ العلا

بارکشان تو را همدم جان نا صبور

عذرخواهان تو را ورد زبان ربّنا

با روش لطف تو عذر سقیمان قبول

با صفت قهر تو سعی مطیعان هبا

از نظرت یافتند مرتبهٔ چشم و گوش

نرگس زرّین کلاه، وَرد زمرّد قبا

سرو سرافراز را در چمن عزّتت

پای ز حیرت به گل مانده و سر در هوا

صبح بگه خیز گشت؟ حاجب درگاه تو

رایت صدقش ز پیش خنجر قهر از قفا

تا کشش تو نشد رهبر اشیا، نکرد

در پر کاهی اثر جاذبهٔ کهربا

نافه چرا دم به دم خون جگر می خورد

در طلبت گر نزد دم به طریق خطا

گر به قوی طالعان خشم کنی و عتاب

ور به فرمایگان لطف کنی و عطا

تارک گردون شود همچو زمین پی سپر

تا به ثریّا رسد پایهٔ تحت الثرا

گه به گدایان دهی منصب شاهنشهی

گه به سیاست کنی تاجوران را گدا

پادشه مطلقی هرچه بخواهی بکن

نیست کسی را به تو زهرهٔ چون و چرا

تا چو قلم سر نهاد بر خط امر تو عقل

عشق قلم درکشید بر صحف ماسوا

ثابت جاوید گشت بر در الاّ هوَ

چون ز پی نفی غیر، بست میان حرف لا

تا دهد از نیش نحل حکمت تو نوش جان

کرده به قانون در او تعبیه ذوق شفا

کرده ز آب خضر شربت ماءالحیات

داده به چوب کلیم خاصیت اژدها

از تو عصای کلیم منصب ثعبان گرفت

ورنه چو ثعبان هزار هست در این ره عصا

کی فلک از آفتاب تاج شرف یافتی

گر ز پی خدمتت پشت نکردی دوتا

آینه گردان توست خسرو چارم سریر

بندهٔ فرمان توست خواجهٔ هر دو سرا

احمد محمود نام امیّ صادق کلام

منشق ماهِ تمام قطب امم مصطفا

طایر عرش آشیان واسطهٔ کن فکان

خسرو اقلیم جان پادشه انبیا

اکمل ارباب فخر واقف اسرار فقر

محرم آیات حق هادی دین هدا

قامت او سروناز در چمن فاَستَقِم

چهرهٔ او آفتاب بر فلک والضحّا

شعشعهٔ رأی او مشعلهٔ آفتاب

شاهد تعدیل او راستی استوا

بر کف دستش حجر یافته تشریف نطق

وز سر صدقش غزال گفته درود و ثنا

منزل او در سفر ذُروهٔ معراج قدس

محفل او شام وصل خلوت خاص خدا

در شب قرب از حرم تا به حریم وصال

رفته به پای براق برق صفت جابه جا

بر ورق جان هنوز نقش محبّت نبود

کاو ز ره دلبری بود حبیب خدا

خطّهٔ افضال را پیشتر از جمله شاه

زمرهٔ اسلام را بعد نبی پیشوا

یارِ سپهدار دین خواجهٔ قنبر، علی

شحنهٔ ملک نجف ساقی روز جزا

باغ جنان رخش از طرف دلبری

سرو روان قدش از چمن لافتا

باب حسین و حسن ابن ابی طالب آنک

مقتل اولاد اوست بادیهٔ کربلا

باد به مدح علی رُفته ز مرآت عمر

گرد هوا و هوس، زنگ نفاق و ریا

یارب از آنجا که هست در حق اهل گنه

رحمت تو بی قیاس لطف تو بی انتها

کز سر جهل آنچه کرد بنده خیالی تو

تو به کرم درگذر چون به تو کرد التجا

از طرف تو همه مرحمت است و کرم

وز جهت ما همه زلّت و جرم و خطا

بهر شرف کرده ایم نسبت مدحت به خویش

ورنه کجا مدح تو فکرت انسان کجا

گرچه به جز آب چشم نیست مرا عذرخواه

هست امیدی که تو رد نکنی عذر ما

تا که قبول اوفتد دعوت من، کرده ام

عرض دعا در سخن ختم سخن بر دعا

شمارهٔ ۲

دوش از آب چشم خود در موج خون بودم شنا

من چنین در خون و مردم بی خبر زین ماجرا

مردم چشم از سرشکم غرقهٔ دریای خون

شمع عمر از آهِ سردم بر ره باد فنا

گه ز سوز دل چو شمعم می دوید آتش به سر

گه چو صبح از دود چرخم بود تیغی در قفا

پای در گل بودم از سیلاب اشک و منتظر

تا چو سرو آخر چه آید بر سر من از هوا

شب همه شب من در این اندیشه تا وقتی که صبح

همچو اصحاب طریقت دم زد از صدق و صفا

سوخت تاب آتش خورشید شب را طیلسان

دوخت صبح از اطلس زربفت گردون را قبا

بار دیگر منهزم شد زنگی ازرق چشم شب

باز کوس سلطنت زد خسرو زرّین لوا

صبحدم آمد چو اسکندر ز تاریکی برون

در بغل بهر شرف آیینهٔ گیتی نما

رفت از روی زمین آثار ظلم و تیرگی

آمد از شمع فلک پروانهٔ نور و ضیا

از خروش صبحدم برخاست هرسو این خروش

بی خبر خیزان که از جانشان برآمد این ندا

کای گرفتار کمند دل شکار معصیت

وی اسیر حلقهٔ دام گلوگیر بلا

گر همی خواهی خلاص از درد و رنج و حزن خود

ور هوس داری نجات از ظلمت جور و خطا

پا مکش از راه امر ایزدی یعنی بنه

چون قلم سر بر خط فرمان شرع مصطفا

مالک ملک رسالت قلعه بند کن فکان

شهریار شهر دین سلطان تخت اصطفا

آن بقد سرو روان جویبار فاَستَقِم

وان به رخ خورشید تابان سپهر والضحا

پایهٔ ایوان قدرش از مکان تا لا مکان

عرصهٔ میدان جاهش از ثریّا تاثرا

مفتخر از خاک پایش تاج سرداران دین

روشن از پروانهٔ رایش چراغ انبیا

وقت جولان مرکبش را عرش کمتر مرتبت

شام خلوت مجلسش را در بر ذات خدا

سیر کرده بر طریق امتحان کونین را

در شب قربت براق برق سیرش جابه جا

ای چو خاک ره هوایت داده سرها را به باد

وی چو نعل افلاک را کرده براقت زیر پا

از کمالات تو رمزی رحمتة للعالمین

وز رقوم نقش توقیع تو حرفی هل اتا

پرتوی از مهر رویت شمع تابان صباح

تاری از زلف سیاهت تاب گیسوی دوتا

سائلان راه شوقت ملک دین را پادشاه

خسروان خطّهٔ دین بر در قدرت گدا

نوبت شاهی وحدت چون که ایزد با تو داد

تا زدی بر گوشهٔ ایوان الاّ کوس لا

حاصل از عمر گرامی دولت دیدار تست

آرزوی عشقباران تو محبوب خدا

تا تو فخر از فقر کردی در طریق نیستی

هست میر فقر را از فخر در گردن ردا

سایه بر خورشید تابان تو می انداخت نور

زان چو ارباب گنه غرق عرق ماند از حیا

قرص مه بر سفرهٔ سبز فلک کردی دو نیم

تا زخوان معجز تو کس نماند بی نوا

با وجود معجزت دشمن عصا بود و نبود

معجزت را تکیه چون اعجاز موسا بر عصا

دشمنان با تو جفا کرده ز عین گمرهی

تو به ایشان در جزای آن نکرده جز وفا

عاقبت روزی به محشر تا چه گل ها بشکفد

زان دو شاخ گل که بشکفت از ریاض لافتا

می رود لب خشک و کف بر روزبان پیوسته خشک

در غم و اندیشهٔ لب تشنگان کربلا

آسمان جامه کبود و شب سیه پوش از چه روست

گرنیند از ماتم آل عبا جفت عنا

آب را آن دم ز چشم انداختند اهل نظر

کز عطش خون شد دل نورین چشم مرتضا

یا شفیع المذنبین در آب چشم ما به لطف

بنگر و مگذار از راه کرم ما را به ما

با چه دست آویز رو آرم سر خجلت ز پیش

گر قبول تو نگیرد دست من روز جزا

پردهٔ جرم خیالی دفتر مدح تو بس

باشد آری عیب پوش عاصیان مدح و ثنا

تا نپنداری که تنها عندلیب خاطرم

می زند در گلشن شوق تو گلبانگ رضا

کز پی اثبات نعتت پیش از این هم گفته ام

یا جمیع المسلمین صلو علی خیر الورا

شمارهٔ ۳ - در مدح خواجه عصمت بخارایی که استاد خیالی بوده

در این سراچهٔ فانی که منزل خطر است

به عیش کوش که دوران عمر در گذر است

بر آر پیش ز مستی سر از شراب غرور

چرا که حاصل کار خمار دردسر است

اگر چه جرعهٔ جام جهان فرح بخش است

منوش و نیک حذر کن که نیش بر اثر است

کسی که نیست به بوی شرابِ شوق مدام

ز خویش بی خبر، از کار خویش بی خبر است

ز سالکان طریقت در این رباط کهن

که چار رکن و نُه ایوان و شش ره و دو در است

به چشم سر ز بد و نیک هر که را دیدم

مقیم ناشده در سر عزیمت سفر است

به باغ دهر سبب بیوفایی عمر است

که لاله غرقهٔ خون است و مرغ نوحه گر است

اگرچه هیچ ندارم به غیر گوهر اشک

به روی دوست که آن نیز جمله در نظر است

مرا چو لاله ز گلزار دهر رنگی نیست

جز اینکه ز آتش اندیشه داغ بر جگر است

چو اعتبار ندارد متاع دنیی دون

به قول عقل و همه قول عشق معتبر است

من و ملازمت آستان مخدومی

که سجده گاه عقول است و قبلهٔ هنر است

سپهر فضل و هنر آنکه از ره معنی

فرشته پی ست اگرچه به صورت بشر است

ستوده یی که به اوصاف او از این مطلع

چو کام نی دهن اهل عقل پر شکر است

«بیا که عید رسید و چو عمر برگذر است

ز چهره پرده برافکن که عشق پرده در است»

مرا لقای تو خوشتر هزار بار ز عید

که عید دیگر و ذوق لقای تو دگر است

ز شوق خندهٔ یاقوت گوهر افشانت

مرا چو جیب صدف دیده مخزن گهر است

به پیش شرح جمالت فسانهٔ یوسف

قسم به لطف دهانت که نیک مختصر است

چه جای قصّهٔ یوسف که در جهان حسنت

بسان مردمی خواجه در جهان سمر است

جهان لطف و کرم خواجه عصمت الله آنک

دو کون بر سر خوان عطاش ماحضر است

ایا کلیم کلامی که حسن منطق تو

عقول را سوی طور کمال راهبر است

اگرچه تو ز مقیمان منزل خویشی

ولیک شعر تو از سالکان بحر و بر است

ز صیت حسن کلامت خبر کسی را نیست

که همچو نرگس و گل چشم و گوش کور و کراست

بر آسمان فضایل دل تو آن بدر است

که پرتوی ز طلوعش طلیعهٔ سحر است

درون خلوت معنی ضمیر تو شمعی ست

چنانکه قصر فلک را چراغ شب قمر است

ز شمع رای تو پروانه یی ست روشن دل

چراغ روح که خورشید عالم صوَر است

اگر نه راندهٔ درگاه توست خسرو مهر

چو سایلان ز چه رو کو به کو و دربدر است

به سان غمزهٔ خونریز یار پیوسته

عدوی جاه تو در عین فتنه و خطر است

همای همّت تو طایریست عالیقدر

کش آسمان مدوّر چو بیضه زیر پر است

سخنورا چو تویی آنکه اهل دانش را

ز کیمیای قبول تو خاک همچو زر است

اگرچه نظم خیالی متاع بی قدریست

قبول کن که ز لطفت مرادم اینقدر است

هماره تا که ز طوبی ست زینت فردوس

چنانکه باغ جهان را طراوت از شجر است

به باغ دهر سرافراز باد پیوسته

نهال عمر تو کش لطف و مردمی ثمر است

شمارهٔ ۴

ای زده کوس شهنشاهی بر ایوان قدم

هر دو عالم بر صفات هستیِ ذاتت علم

عاجز از درک کمالت عقل اصحاب خرد

قاصر از ذیل جلالت دست ارباب همم

از شراب رحمتت هر جرعه یی آب حیات

وز خرابات هوایت هر سفالی جام جم

انس و جان از جام شوقت سر به سرمست الست

بحر و کان از فیض جودت غرق دریای نعم

از عطایت قطره گوهر بسته در کام صدف

وز نهیبت خون دل افسرده در شاخ بقم

با نفاذ حکم توست از مهر و مه آویخته

روز و شب قندیل سیم و زر بر این نیلی خیم

آن جهانداری تو کز خلوت سرای حکمتت

دو سراپرده ست صبح و شام از نور و ظلم

بر در قصر جلالت پاسبانی بیش نیست

شهسوار مهر یعنی خسرو انجم حشم

تا به گرد نقطهٔ امرت به سر گردد فلک

راست چون پرگار کج رو کرده است از سر قدم

از سموم آتش قهر تو در صحرای چین

خون دل می جوشد اندر ناف آهو دم به دم

از پی تسخیر دلها بسته دست قدرتت

بر بیاض چهرهٔ خوبان ز مشگ چین رقم

دل ز تاب مهر روشن بهر آن شد صبح را

کز ره صدق و صفا زد در ره شوقت قدم

تا کم و بیش از حساب سال و مه روشن شود

می شود هر ماه قرص مه به امرت بیش و کم

از هواداری لطفت کار سرو باغ راست

وز تمنّای سجودت قامت محراب خم

کلک صنعت زان دهان دلبران را نقش بست

کز وجود آن توان واقف شد از سرّ عدم

دوستان و دشمنان را گاه تشریف و عتاب

لطف و قهرت می دهد خاصیّت تریاق و سم

گه عزیزی را به یکدم می کنی خوار و ذلیل

گاه خواری را همی سازی عزیز و محترم

بعد ازین ما و سرشک خون که فردا بر درت

بیدلان را آبرویی نیست جز اشک ندم

گرچه غمگین اند خاص و عام از خوف گناه

لیک چون لطف تو عام است از گنه کاری چه غم

پادشاها نیک و بد چون بندهٔ خاص تواند

بر گناه جمله بخشای و بر این آشفته هم

بر خیالی خطّ عفوی کش که او دیوانه‌ای‌ست

چون به دیوان حسابت نیست بر مجنون قلم

رباعیات

شمارهٔ ۱ : تا چشم تو بر کمین دلها بنشست

شمارهٔ ۲ : ای دوست کسی که عشق در سر دارد

شمارهٔ ۳ : ای دوست دم از وفای دشمن درکش

شمارهٔ ۴ : تیغ از تو و لبیک نهانی از من

شمارهٔ ۵ : از صحبت عاشقان آگاه مرو

شمارهٔ ۶ : آنی که کمال پادشاهی داری

شمارهٔ ۷ : در مطبخ دنیا تو همه دود خوری

شمارهٔ ۸ : گر بشنوی ای یار بگویم خبری

شمارهٔ ۱

تا چشم تو بر کمین دلها بنشست

ابروی تو صد فتنه به عالم پیوست

از بهر خدا مکن ستیز، از سر صلح

دریاب مرا وگرنه رفتم از دست

شمارهٔ ۲

ای دوست کسی که عشق در سر دارد

دایم دل غمدیده منوّر دارد

آسودهٔ هر دو عالم آمد به یقین

در لنگر عشق هرکه لنگر دارد

شمارهٔ ۳

ای دوست دم از وفای دشمن درکش

با دوست نشین و باده روشن درکش

آمیختن آفتی ست در گوشه نشین

وز نا اهلان تمام دامن درکش

شمارهٔ ۴

تیغ از تو و لبیک نهانی از من

زخم از تو و سودای جوانی از من

گر دل دهدت که جان ستانی از من

ازتو سر تیغ و جان فشانی از من

شمارهٔ ۵

از صحبت عاشقان آگاه مرو

بگریز ز بند خویش و از راه مرو

خواهی که رموز عاشقی دریابی

زنهار به عقل خویش درچاه مرو

شمارهٔ ۶

آنی که کمال پادشاهی داری

هر دولت سلطنت که خواهی داری

فتح و ظفر و نصرت و فرصت که تو راست

شک نیست که از فرّ الهی داری

شمارهٔ ۷

در مطبخ دنیا تو همه دود خوری

تا کی تو غمان بود و نابود خوری

از مایه نخواهی که جوی کم گردد

مایه که خورد چون تو همه سود خوری

شمارهٔ ۸

گر بشنوی ای یار بگویم خبری

عالم همه آدم است بگشا نظری

امروز یقین مسافر بحر و بر است

در ملک وجود هرکه دارد سفری

قطعات

شمارهٔ ۱ : تو را خدای بحمدالله آن کرم داده ست

شمارهٔ ۲ : چه گویم گردش گردون دون را

شمارهٔ ۳ : ای وزیری که ملک و جاه تو را

شمارهٔ ۱

تو را خدای بحمدالله آن کرم داده ست

که منشی فلکت مدح می‌کند انشا

بقای عمر تو بادا که خود مدایح تو

همی‌کند کرمت بر سخنوران املا

شمارهٔ ۲

چه گویم گردش گردون دون را

که خس را سر بر اوج آسمان برد

خردمندان و مردم زادگان را

ز بهر نانشان آب از رخان برد

خسیسی چند را داده ست توفیق

که ننگ آید مرا خود نامشان برد

شمارهٔ ۳

ای وزیری که ملک و جاه تو را

از سماوات و ارض بیرون ارض

از زمانه شکایتی دارم

بر ضمیر تو کرد خواهم عرض

که در ایّام دولت تو، یکی

که دعای تو باشد او را فرض

نخورَد هیچ چیز الاّ غم

نکند هیچ کار الاّ قرض

مفردات

شمارهٔ ۱ : گفتمش صد قدم توانی رفت

شمارهٔ ۲ : دست فلک از پای درآورد مرا

شمارهٔ ۳ : ناصح ار در کوی رندان پا نهد سر بشکنش

شمارهٔ ۴ : چشم تو گر یک نظر درنگرد سوی دل

شمارهٔ ۵ : بیا می نوش ساقی با لب یار

شمارهٔ ۶ : از دهانش کام دل برگیرم و خوش دل شوم

شمارهٔ ۱

گفتمش صد قدم توانی رفت

نفسی رفت و بی قدمتر گشت

شمارهٔ ۲

دست فلک از پای درآورد مرا

ای پای نهاده بر فلک دستم گیر

شمارهٔ ۳

ناصح ار در کوی رندان پا نهد سر بشکنش

تا ز فرق سرکند پا در ره مستان عشق

شمارهٔ ۴

چشم تو گر یک نظر درنگرد سوی دل

گوشهٔ زلف تو را گیرم و فارغ شوم

شمارهٔ ۵

بیا می نوش ساقی با لب یار

غم دل را به دست دل رها کن

شمارهٔ ۶

از دهانش کام دل برگیرم و خوش دل شوم

گوشهٔ زلفش به دست من گر افتد یک شبی

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

رباعیات

قطعات

مفردات

مسمط : چون صبح برگرفت ز رخ عنبرین نقاب

مسمط

چون صبح برگرفت ز رخ عنبرین نقاب

شد آشیان باز سحر منزل غراب

شاه حبش گسست سراپرده را طناب

بر ملک شام گشت شه روز کامیاب

در دست صبح تیغ زر اندود آفتاب

گویی که ذوالفقار شه اولیا علی ست

آمد بهار و تازه شد از سر روان باغ

صف برکشید لاله کران تا کران باغ

بلبل صلای عشق بزد در میان باغ

گل گوش گشت تا شنود داستان باغ

کز راه شوق شیوهٔ پیر و جوان باغ

مداحی شهنشه ملک فتا علی ست

آن را که دل ز جام می شوق بی خود است

رندیش لانهایت و مستیش بی حد است

یار و ندیم دولت و اقبال سرمد است

مُهر نگین خاتم دل مهر ایزد است

آرام جان مدایح آل محمّد است

ورد زبان مناقب شیر خدا علی ست

باب حریم علم علی رهنمای دین

سردار اهل معرفت و پیشوای دین

شاهی که اوست بانی خلوت سرای دین

زان شد قوی به تقویت او بنای دین

کز بعد سیّد عربی مقتدای دین

اسلام را ز راه یقین مقتدا علی ست

آن صفدری که پیشهٔ دین را غضنفر است

سقّای بزم جنّت و ساقی کوثر است

افضال را مدینه و اسلام را در است

شاهنشهی که صاحب شمشیر دو سر است

مقصود از آفرینش کونین حیدر است

مضمون شرح ترجمهٔ هل اتی علی ست

شاهی که عرش بارگه احتشام اوست

خورشید نعل دلدل گردون خرام اوست

آزاده یی که بخت چو قنبر غلام اوست

صدری که مهر لحمک لحمی بنام اوست

فرمان دهی که تخت خلافت مقام اوست

مسند نشین صدر صف کبریا علی ست

آن سروری که بابِ شهیدان کربلاست

داماد احمد است و پسر عمّ مصطفاست

با خاکِ پاش نسبت مشگ ختا خطاست

دست بریده را زدم لطف او شفاست

گر قاضی ممالک دین خوانمش رواست

چون پیشوای شرع پس از مصطفا علی ست

آن سالکی که از پی مردان راه خویش

در راه دین بباخت همه مال و جاه خویش

اهل گنه ز شرم رسوم تباه خویش

ز آن برده اند سوی جنابش پناه خویش

کاین زمره را به وقت حساب گناه خویش

فریاد رس شفیع امم مرتضا علی ست

سلطان ملک فقر و شهنشاه محتشم

حاضر جواب درس سلونی شه امم

روشن ز عکس خاطرش آیینهٔ قدم

لطفش دوای درد اسیران مستهم

لب تشنگان بادیهٔ خوف را چه غم

مجموع را چو شافی روز جزا علی ست

ای شاه دین چو چارهٔ ما لطف عام توست

بخشای بر خیالی خود کاو غلام توست

این عندلیب باغ سخن صید دام توست

بینی مرا که گوش خرد بر کلام توست

خطی که بر بیاض ضمیراست نام توست

نقشی که بر صحیفهٔ جان است یا علی ست

خیالی بخارایی

دیوان اشعار