معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ لبیبی

لَبیبی شاعر ایرانی نیمه نخست سدهٔ پنجم هجری و از استادان مسلم زبان پارسی بوده اما امروز از اشعار او جز از اندکی در دست نیست. وی ظاهراً از مردم خراسان و از دوستان فرخی سیستانی و از کسانی بوده که عنصری با وی خصومت داشته است. مسعود سعد سلمان در قصیده‌ای که به استقبال او ساخته است او را استاد و سیدالشعرا خوانده است. یکی از قصاید وی با استفاده از مقالهٔ «قصیده‌ای نویافته از لبیبی» به قلم «امید سروری» در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

قطعات و قصاید به جا مانده

شمارهٔ ۱ - قصیده : چو برکندم دل از دیدار دلبر

شمارهٔ ۲ - قطعهٔ منقول در تاریخ بیهقی : کاروانی همی از ری به سوی دسکره شد

شمارهٔ ۳ - دو بیت منقول در ترجمان البلاغه : گر فرخی بمرد، چرا عنصری نمرد؟

شمارهٔ ۴ - ابیات منقول در مجمع الفصحاء : فدای آن قد و زلفش که گویی

شمارهٔ ۵ - ابیات منقول در مجمع الفصحاء : خوشا حال لحاف و بستر آهنگ

شمارهٔ ۶ - ابیات منقول در مجمع الفصحاء : بنده شاعران اکنونم

شمارهٔ ۷ - در دیوان مسعود سعد سلمان : مسعود سعد سلمان شاعر نامی در قصیدتی به مطلع:

شمارهٔ ۱ - قصیده

چو برکندم دل از دیدار دلبر

نهادم مهر خرسندی بدل بر

تو گویی داغ سوزان برنهادم

بدل کز دل بدیده درزد آذر

شرر دیدم که بر رویم همی جست

ز مژگان همچو سوزان سونش زر

مرا دید آن نگارین چشم گریان

جگر بریان، پر از خون عارض و بر

بچشم اندر شرار آتش عشق

بچنگ اندر عنان خنگ رهبر

مرا گفت آن دلارام (ای) بی آرام

همیشه تازیان بی خواب و بی خور

ز جابلسا به جابلقا رسیدی

همان از باختر رفتی به خاور

سکندر نیستی لیکن دوباره

بگشتی در جهان همچون سکندر

ندانم تا ترا چند آزمایم

چه مایه بینم از کار تو کیفر

مرا در آتش سوزان چه سوزی

چه داری عیش من بر من مکدر

فرود آ زود زین زین و بیارام

فرو نه یکسر و برگیر ساغر

فغان زین باد پای کوه دیدار

فغان زین رهنورد هجر گستر

همانا از فراقست آفریده

که دارد دور ما را یک ز دیگر

خرد زینسو کشید و عشق زانسو

فرو ماندم من اندر کار مضطر

بدلبر گفتم ای از جان شیرین

مرا بایسته تر وز عمر خوشتر

سفر بسیار کردم راست گفتی

سفرهایی همه بی سود و بی ضر

بدانم سرزنش کردی روا بود

گذشتست از گذشته یاد ماور

مخور غم میروم درویش زینجا

ولیکن زود باز آیم توانگر

برفت از پیشم و پیش من آورد

بیابان بر ره انجامی مشمر

رهی دور و شبی تاریک و تیره

هوا چون قیر وزو هامون مقیر

هوا اندوده رخساره بدوده

سپهر آراسته چهره بگوهر

گمان بردی که باد اندر پراکند

بروی سبز دریا برگ عبهر

خم شوله چو خم زلف جانان

مغرق گشته اندر لؤلؤ تر

مکلل گوهر اندر تاج اکلیل

بتارک بر نهاده غفر مغفر

مجره چون بدریا راه موسی

که اندر قعر او بگذشت لشکر

بنات النعش چون طبطاب سیمین

نهاده دسته زیر و پهنه از بر

همی گفتی که طبطاب فلک را

چه گوئی کوی شاید بودن ایدر

زمانی بود مه برزد سر از کوه

برنگ روی مهجوران مزعفر

چو زر اندود کرده گوی سیمین

شد از انوار او گیتی منور

مرا چشم اندر ایشان خیره مانده

روان مدهوش و مغز و دل مفکر

بریگ اندر همی شد باره زانسان

که در غرقاب مرد آشنا ور

برون رفتم ز ریگ و شکر کردم

بسجده پیش یزدان گر و گر

دمنده اژدهایی پیشم آمد

خروشان و بی آرام و زمین در

شکم مالان بهامون بر همی رفت

شده هامون بزیر او مقعر

گرفته دامن خاور بدنبال

نهاده بر کران باختر سر

بباران بهاری بوده فربه

ز گرمای حزیران گشته لاغر

ازو زاده ست هرچ اندر جهانست

ز هرچ اندر جهانست او جوانتر

شکوه آمد مرا و جای آن بود

که حالی او دخانی بود منکر

مدیح شاه برخواندم بجیحون

برآمد بانگ از او الله اکبر

تواضع کرد بسیار و مرا گفت

ز من مشکوه و بی آزار بگذر

که من شاگرد کف راد آنم

که تو مدحش همی برخوانی ازبر

بفر شاه ازو بیرون گذشتم

یکی موی از تن من ناشده تر

وز آنجا تا بدین درگاه گفتی

گشادستند مر فردوس را در

همه بالا پر از دیبای رومی

همه پستی پر از کالای ششتر

کجا سبزه است بر فرقش مقعد

کجا شاخست بر شاخش مشجر

یکی چون صورت مانی منقش

یکی چون نامه آزر مصور

تو گفتی هیکل زردشت گشته است

ز بس لاله همه صحرا سراسر

گمان بردی که هر ساعت برآید

فروزان آتش از دریای اخضر

بدین حضرت بدانگونه رسیدم

که زی فرزند یعقوب پیمبر

همان کاین منظر عالی بدیدم

رها کردم سوی جانان کبوتر

کبوتر سوی جانان کرد پرواز

بشارت نامه زیر پرش اندر

بنامه در نبشته کای دلارام

رسیدم دل بکام و کان بگوهر

بدرگاهی رسیدم کز بر او

نیارد در گذشتن خط محور

سرایی بد سعادت پیشکارش

زمانه چاکر و دولت کدیور

بصدر اندر نشسته پادشاهی

ظفر یاری به کنیت بوالمظفر

بتاجش بر نبشته عهد آدم

بتیغش در . . . سرشته هول محشر

زن ار از هیبت او بار گیرد

چه خواهد زاد تمساح و غضنفر

جهانرا خور کند روشن ولیکن

زرای اوست دایم روشنی خور

ز بار منت او گشت گویی

بدین کردار پشت چرخ چنبر

شمارهٔ ۲ - قطعهٔ منقول در تاریخ بیهقی

کاروانی همی از ری به سوی دسکره شد

آب پیش آمد و مردم همه بر قنطره شد

گله دزدان از دور بدیدند چو آن

هر یکی زیشان گفتی که یکی قسوره شد

آنچه دزدان را رای آمد بردند و شدند

بد کسی نیز که با دزد همی یکسره شد

رهروی بود در آن راه درم یافت بسی

چون توانگر شد گفتی سخنش نادره شد

هرچه پرسیدند او را همه این بود جواب:

کاروانی زده شد کار گروهی سره شد

شمارهٔ ۳ - دو بیت منقول در ترجمان البلاغه

گر فرخی بمرد، چرا عنصری نمرد؟

پیری بماند دیر و جوانی برفت زود

فرزانه‌ای برفت و ز رفتنْش هر زیان

دیوانه‌ای بماند و ز ماندنْش هیچ سود

شمارهٔ ۴ - ابیات منقول در مجمع الفصحاء

فدای آن قد و زلفش که گویی

فرو هشته است از شمشاد شمشار

آن طره مشکریز دلدار

کرده است مرا به غم گرفتار

شمارهٔ ۵ - ابیات منقول در مجمع الفصحاء

خوشا حال لحاف و بستر آهنگ

که میگیرند هر شب در برت تنگ

شمارهٔ ۶ - ابیات منقول در مجمع الفصحاء

بنده شاعران اکنونم

آنشان باد جمله در . . .ونم

آن من نیز هم به . . . یکی

زانکه من از میانه بیرونم

آن من . . . و آن ایشان ریش

زانکه من شاعر دگرگونم

شمارهٔ ۷ - در دیوان مسعود سعد سلمان

مسعود سعد سلمان شاعر نامی در قصیدتی به مطلع:

بنظم و نثر کسی را گر افتخار سزاست

مرا سزاست که امروز نظم و نثر مراست

به استاد لبیبی و مصراعی از شعر وی تضمین کند و گوید:

در این قصیده که گفتم من اقتفا کردم

باوستاد لبیبی که سیدالشعراست

بر آن طریق بنا کردم این قصیده که گفت:

«سخن که نظم کنند آن درست باید و راست »

این متن کامل‌تر این قصیده است که «امید سروری» در «سفینهٔ ترمذ» گردآمدهٔ «محمد بن یغمور» احتمالاً مربوط به قرن هشتم یا بعد از آن یافت است. به نظر می‌رسد قصیده خطاب به «عنصری» سروده شده باشد.

قصیده‌ای که مسعود سعد سلمان ذکر او کرد این استاد لبیبی است -رحمة الله علیهما- و آن استاد لبیبی در ایام سامانیان و محمدی سیدالشعر بوده است، خاصه در عصر سلطان محمود -نورالله مرقده

سخن که نظم دهند آن درست باید و راست

طریق نظم درست اندر این زمانه جزاست

سخن که من بنگارم به نظم اگر دگری

به نثر خوب گزارد چنان گزارد راست

ز حسن خالی دارم ز لفظ ناقص پاک

درست و راست ز بایسته نه فزون نه به کاست

مرا سخن به بلندی سماست و معنی‌ها

از او درفشان گویی که آفتاب سماست

به صنعت و به معانی و نازکی و خوشی

یکی قصیدهٔ من ... شعراست

وگر گواهی خواهد یکی بر این دعوی

همین قصیده بدین بدین گفت من بسنده گواست

مرا چه باید گفت این سخن که نیک افتاد

چو آفتاب درفشان ز آسمان پیداست

به صنعت است روان شعر چو جان در تن

بلی و آن دگر کس به سان باد رواست

ایا گروهی کاین شعرها همی‌خوانیت

به حلق و حنجره گویی که زیر باد دو تاست

مرا به سوی شما آب نیست و مرتبه نیست

سوی شما همه جاه و بزرگی آن کس راست

که شعرهاش چو تعویذهای کالبدی‌ست

درست است نماینده نه درست و نه راست

به شعرهای لبیبی شما نگاه کنیت

که شعرهای لبیبی چه بابت عقلاست

همیشه رغبت اهل هنر به شعر من است

به سوی اوست شما را همیشه میل و رواست

به دسته‌های ریاحین کی التفات کند

ستور سرزده جایی که دسته‌های گیاست

مرا بگوی که یک شعر نیک بایسته

کزو مثل زد شاید ز گفته‌هاش کجاست

نه هر ه نظمی دارد ز گفته‌ها نیک است

نه هر چه رنگش باشد ز جامه‌ها دیباست

ز مشک و زلف وزآن کاربسته معنی‌ها

چه خوشی و چه شگفتی وزآن چه خواهد خاست

به نظم و نثر سخن را نهایتی باید

کزو مثل زد شاید که زین چه گفت و چه خواست

بر این طریق بگویش که یک دو بیت بگوی

بر این قیاس که من گفته‌ام گرش یاراست

صفات مشک مگوی و ز زلف یاد مکن

اگر توانی دانم که این قصیده تو راست

جز آن قصیده که از روزگار برنایی

که کار پیر نه چون کار مردم برناست

وگر به خواسته آراسته نشده تن تو

رواست کایزد جان مرا به علم آراست

بدان که بی‌خردی را درم فزون باشد

به فضل کی آخر برابر داناست

به هیچ حال ابوجهل چون محمد نیست

وگرچه هر دو به نسبت ز آدم و حواست

مرا ز دانش رنج تن است و راحت جان

شناخته مثل است این که خار با خرماست

مرا بی‌درمی ویحکا چه طعنه زتی

بدان قدر که بسنده‌ست حال من به نواست

به هیچ وقتی آزار تو نجستم من

تویی که سوی منت سال و ماه قصد جفاست

به طبع دشمن آنی که دانشی دارد

شگفت نیست که ظلمت میشه ضد ضیاست

به شعرت چه عطای بزرگ داد ملک

هنر نه از توست آن پادشا بزرگ عطاست

به سیم خواستن و یافتن چه فخر کنی

تفاخر آن کاو را مکارم است و سخاست

تو هر چه یافته‌ای من ندانم آن دانم

که نظم و نثر تو یکسر معلل است و خطاست

ابیات پراکنده در لغت نامه اسدی و مجمع الفرس سروری و فرهنگ جهانگیری و رشیدی

شمارهٔ ۱ - به شاهد لغت بسیچیدن، بمعنی ساز کار کردن : بباید بسیچیدن این کار را

شمارهٔ ۲ - به شاهد لغت چنگلوک، بمعنی کسیکه دست و پایش سست شده باشد و کژ

شمارهٔ ۳ - به شاهد لغت تکژ به معنی استخوان انگور : گر بیارند و بسوزند و دهندت بر باد

شمارهٔ ۴ - به شاهد لغت آروغ، بمعنی بادی که از سینه و حلق برآید

شمارهٔ ۵ - به شاهد لغت فوگان، به معنی فقاع : می‌بارد از دهانت خذو ایدون

شمارهٔ ۶ - به شاهد لغت پریسای، پری افسای، یعنی آنکه افسون خواند از برای تسخیر جن

شمارهٔ ۷ - به شاهد لغت هسر بمعنی یخ : پیش من یکره شعر تو یکی دوست بخواند

شمارهٔ ۸ - به شاهد لغت تیم، بمعنی کاروانسرا : از شمار تو . . . طرفه بمهر است هنوز

شمارهٔ ۹ - به شاهد لغت لت، بمعنی لخت و عمود : رویت ز در خنده و سبلت ز در تیز

شمارهٔ ۱۰ - به شاهد لغت رت، بمعنی تهی و برهنه : فرمان کن و آهک کن و زرنیخ براندای

شمارهٔ ۱۱ - به شاهد لغت غنج، بمعنی جوال : وان بادریسه هفته دیگر غضاره شد

شمارهٔ ۱۲ - به شاهد لغت کولک، بمعنی کدویی که زنان روستا پنبه در او نهند

شمارهٔ ۱۳ - به شاهد لغت کاواک، بمعنی میان تهی : بجز عمود گران نیست روز و شب خور شش

شمارهٔ ۱۴ - شاهد لغت پزشک، بمعنی طبیب : بر روی پزشک زن میندیش

شمارهٔ ۱۵ - به شاهد لغت آفرنگان، بمعنی نسکی از زند : از اطاعت با پدر زردشت پیر

شمارهٔ ۱۶ - به شاهد لغت پیشادست، بمعنی نقد : ستد و داد جز به پیشادست

شمارهٔ ۱۷ - به شاهد لغت شخائید، بمعنی ریش کرد : چو بشنید شاه آن پیام نهفت

شمارهٔ ۱۸ - به شاهد لغت لست، بمعنی چیزی قوی : گر سیر شدی بتا ز من در خور هست

شمارهٔ ۱۹ - به شاهد لغت مست، بمعنی شگوه و گله : ای از ستیهش تو همه مردمان به مست

شمارهٔ ۲۰ - به شاهد لغت فرخج، بمعنی فژه، پلید و زشت

شمارهٔ ۲۱ - به شاهد لغت فرخچ، بمعنی رشوت : بدهم بهر یک نگاه رخش

شمارهٔ ۲۲ - به شاهد لغت خبزدو، بمعنی جعل : آن روی و ریش پر گه و پر بلغم و خدو

شمارهٔ ۲۳ - به شاهد لغت دند، بمعنی ابله و بی باک و خود کامه

شمارهٔ ۲۴ - به شاهد لغت پازند، بمعنی اصل کتاب و اوستا گزارش

شمارهٔ ۲۵ - به شاهد لغت سرواد، بمعنی شعر : دگر نخواهم گفتن همی ثنا و غزل

شمارهٔ ۲۶ - به شاهد لغت افراز، بمعنی بالا : ز بس رفعتش شاهباز خرد

شمارهٔ ۲۷ - به شاهد لغت بادپیما، بمعنی بیفایده و بی حاصل

شمارهٔ ۲۸ - به شاهد لغت پساوند، بمعنی قافیه شعر : همه یاوه همه خام و همه سست

شمارهٔ ۲۹ - به شاهد لغت پشنجیده، بمعنی آب و خون و مثل آن پاشیده شده

شمارهٔ ۳۰ - به شاهد لغت سکنجیده، بمعنی تراشیده : ز تیرش رخ مه سکنجیده شد

شمارهٔ ۳۱ - به شاهد لغت نیا، بمعنی پدر پدر و پدر مادر

شمارهٔ ۳۲ - به شاهد لغت نوید، به معنی نالان شد : ز درد دل آن شب بدان سان نوید

شمارهٔ ۳۳ - به شاهد لغت هلیدن، بمعنی فرو گذاشتن : چو گرگ ستمگر بدامت فتد

شمارهٔ ۳۴ - به شاهد لغت دستکره، بمعنی شهری از عراق عجم

شمارهٔ ۳۵ - به شاهد لغت پدندر، بمعنی ناپدری : از پدر چون از پدندر دشمنی بیند همی

شمارهٔ ۳۶ - به شاهد لغت نیاز، بمعنی دوست : ایا نیاز بمن ساز و مر مرا مگذار

شمارهٔ ۳۷ - به شاهد لغت چاپلوس، بمعنی فریبنده : وان چاپلوس پسته گر خندان

شمارهٔ ۳۸ - به شاهد لغت مکل، بمعنی کرمی سیاه که در آبست

شمارهٔ ۳۹ - به شاهد لغت بادریسه، بمعنی آن مهره که زنان بر دوک زنند بوقت رشتن

شمارهٔ ۴۰ - به شاهد لغت شاکمند، به معنی نمدی که از پشم سازند

شمارهٔ ۴۱ - به شاهد لغت لنجه، بمعنی رفتار بناز لیکن جاهلانه

شمارهٔ ۴۲ - به شاهد لغت سوسمار، بمعنی جانوری که ضب گویندش بتازی

شمارهٔ ۴۳ - به شاهد لغت سپار، بمعنی گاوآهن که زمین شکافد

شمارهٔ ۴۴ - به شاهد لغت غر، به معنی دبه خایه : برون شدند سحرگه ز خانه مهمانانش

شمارهٔ ۴۵ - به شاهد لغت خوش، بمعنی زن مادر : ...

شمارهٔ ۴۶ - به شاهد لغت جخش، بمعنی علتی که از گلو مانند بادنجان برآید و درد نکند و اگر ببرند بیم هلاکت باشد و اکثر مردم گیلان و فرغانه را باشد

شمارهٔ ۴۷ - به شاهد لغت فاژ،بمعنی دهان دره : قیاس . . . ش چگونه کنم بیا و بگوی

شمارهٔ ۴۸ - به شاهد لغت اژدر : ازین هفت سر اژدر عمر خوار

شمارهٔ ۴۹ - به شاهد لغت انگاره، به معنی جریده حساب و نامه اعمال

شمارهٔ ۵۰ - به شاهد لغت مشکوه، بمعنی مترس و هیبت زده مشو

شمارهٔ ۵۱ - به شاهد لغت باسک، بمعنی خمیازه : چو باسک کند ماه من از خمار

شمارهٔ ۵۲ - به شاهد لغت توفید، بمعنی حسد و آواز از غلبه و جوش در افتاد

شمارهٔ ۵۳ - به شاهد لغت پویه، به معنی دویدن : به گرمی چو برق و به نرمی چو ابر

شمارهٔ ۵۴ - به شاهد لغت زاج سور، بمعنی مهمانی و سوری که در حین زادن زن کنند

شمارهٔ ۵۵ - به شاهد لغت گرازد، به معنی از روی ناز و تکبر خرامد

شمارهٔ ۵۶ - به شاهد لغت شهریر، بمعنی روز چهارم از هر ماه (شهریور)

شمارهٔ ۵۷ - به شاهد لغت ناگوار، بمعنی چیزی ناگوار و بدهضم که گوارا نشود و مرد گران جان و بمعنی تخمه و امتلا

شمارهٔ ۵۸ - به شاهد لغت غرشیده، بمعنی خشم آلوده : چو غرشیده گشتی ز کین و ستیز

شمارهٔ ۵۹ - به شاهد لغت ارزیز، بمعنی قلعی : گرچه زردست همچو زر پشیز

شمارهٔ ۶۰ - به شاهد لغت لنج، بمعنی بیرون روی : کره ای را که کسی نرم نکردست متاز

شمارهٔ ۶۱ - به شاهد لغت ناژ، به معنی درختی مانند سرو

شمارهٔ ۶۲ - به شاهد لغت ورس، بمعنی چوبی که در بینی اشتر کنند

شمارهٔ ۶۳ - به شاهد لغت آس، به معنی آنچه خرد شود در زیر سنگ آسیا

شمارهٔ ۶۴ - به شاهد لغت خرانبار، بمعنی آن که جماعتی در کاری جمع شوند و . . .

شمارهٔ ۶۵ - به شاهد لغت غلغلیج، بمعنی دغدغه یعنی آنکه پهلوی کسی را یا زیر کش بر انگشت بکاوی و بجنبانی تا بخندد

شمارهٔ ۶۶ - به شاهد لغت خشکانج، بمعنی خشک اندام : تو چنین فربه و آکنده چرایی پدرت

شمارهٔ ۶۷ - به شاهد لغت فرغیش، به معنی آن موی که از زیر پوستین سر فرو آورده بود و جامه ریمناک دریده دامن را نیز گویند

شمارهٔ ۶۸ - به شاهد لغت سکج، به معنی مویز : همچو انگور آبدار بدی

شمارهٔ ۶۹ - به شاهد لغت پک، بمعنی چغز ( قورباغه) : ای همچو یک پلید و چنو دیده ها برون

شمارهٔ ۷۰ - به شاهد لغت چکوک بمعنی چکاوک : چون ماهی شیم کی خورد غوطه چغوک

شمارهٔ ۷۱ - به شاهد لغت کوک، بمعنی نوعی تره یا کاهو

شمارهٔ ۷۲ - به شاهد لغت لوچ، احول، دوبین : آن تویی کور و تویی لوچ و تویی کوچ بلوچ

شمارهٔ ۷۳ - به شاهد لغت بستر آهنگ، به معنی لحاف یا آنچه بر روی لحاف و نهالی پوشند که گرد بر آن ننشیند

شمارهٔ ۷۴ - به شاهد لغت ملنگ، به معنی بیهوش : ز جا جست چون آتشی بی‌درنگ

شمارهٔ ۷۵ - به شاهد لغت ماژ، بمعنی عشرت و سور کردن : درین محنت سرای شادی و غم

شمارهٔ ۷۶ - به شاهد لغت گولانج، بمعنی حلوایی که لابرلا نیز گویند

شمارهٔ ۷۷ - به شاهد لغت وارون، بمعنی نحس : ندانم بخت را با من چه کین است

شمارهٔ ۷۸ - به شاهد لغت داشن، بمعنی عطا، داشاد : چکنم که سفیه را به نکوی

شمارهٔ ۷۹ - به شاهد لغت غرواشه، به معنی لیف جولاهه : چو غرواشه ریشی به سرخی و چندان

شمارهٔ ۸۰ - به شاهد لغت بنشاختن، بمعنی بنشاندن : چو باز آمد از حمله و تاختن

شمارهٔ ۸۱ - به شاهد لغت سر، به معنی شرابی که از برنج کنند

شمارهٔ ۸۲ - به شاهد لغت ویر، بمعنی یاد و حافظه : یکی تیز ویریست بسیار دان

شمارهٔ ۸۳ - به شاهد لغت هنج، بمعنی کشنده : کمندی عدو هنج از بهر کین

شمارهٔ ۸۴ - به شاهد لغت فرخو، بمعنی پاک کردن کشت و باغ، پیراستن تاک رز و گزین کردن کشت

شمارهٔ ۸۵ - به شاهد لغت شنگینه، به معنی چوبی که گاو (بدان) رانند

شمارهٔ ۸۶ - به شاهد لغت غلیواج، بمعنی زغن و موش گیر

شمارهٔ ۸۷ - به شاهد لغت نسو، بمعنی هموار و ساده که در آن درشتی نباشد

شمارهٔ ۸۸ - به شاهد لغت خلنده، بمعنی در اندرون رونده و مجروح کننده

شمارهٔ ۸۹ - به شاهد لغت اماره، بمعنی حساب : اگر خواهی سپاهش را شماره

شمارهٔ ۹۰ - به شاهد لغت اندخسواره، بمعنی پناه و حصار

شمارهٔ ۹۱ - به شاهد لغت کالفته، بمعنی آشفته : فرود آید ز پشتش پور ملعون

شمارهٔ ۹۲ - به شاهد لغت افراشته، بمعنی بلند کرده و انباشته

شمارهٔ ۹۳ - به شاهد لغت کالیدن، بمعنی گریختن : ز کالیدن یک تن از رزمگاه

شمارهٔ ۹۴ - به شاهد لغت غاوشو، بمعنی خیاری که از بهر تخم رها کنند

شمارهٔ ۹۵ - به شاهد لغت سنه، بمعنی لعنت و نفرین و هم به شاهد لغت فریه، بمعنی نفرین

شمارهٔ ۹۶ - به شاهد لغت غلیواژ، به معنی زغن : ای بچه حمدونه غلیواژ غلیواژ

شمارهٔ ۹۷ - به شاهد لغت تزه، بمعنی دندانه کلید که از چوب کنند

شمارهٔ ۹۸ - به شاهد لغت کونده، بمعنی چیزی که از گیاه بافند چون دامی و کاه بدان کشند

شمارهٔ ۹۹ - به شاهد لغت رنبه، بمعنی موی زهار : آنگاه که من هجات گویم

شمارهٔ ۱۰۰ - به شاهد لغت چنبه، بمعنی چوب پشت در . . .

شمارهٔ ۱۰۱ - به شاهد لغت نخکله، بمعنی گوزی ( گردویی) سخت

شمارهٔ ۱۰۲ - به شاهد لغت چیستان، بمعنی اغلوطه پرسیدنی که بعربی لغز گویند

شمارهٔ ۱۰۳ - به شاهد لغت سور بمعنی مهمانی بانبوهی : سوری! تو جهانرا بدل ماتم سوری

شمارهٔ ۱۰۴ - به شاهد لغت مستی بمعنی گله کردن : باده خور و مستی کن مستی چه کنی از غم

شمارهٔ ۱۰۵ - به شاهد لغت راژ، بمعنی قبه خرمن از غله

شمارهٔ ۱۰۶ - به شاهد لغت بافکار، به معنی جولاه : بافکاری بود در شهر هری

شمارهٔ ۱۰۷ - به شاهد لغت فرسنگسار، به معنی سنگچین که بر سر راه‌ها برای نشان راه کنند، میلی که برای نشان فرسنگ ساخته باشند و آن را دروازه هزار گام نیز گویند

شمارهٔ ۱۰۸ - به شاهد لغت بشکوه، به معنی صاحب حشمت و هیبت

شمارهٔ ۱۰۹ - به شاهد لغت شارک، بمعنی مرغکی کوچک و خوش آواز و سیاه

شمارهٔ ۱۱۰ - به شاهد لغت ناغوش، بمعنی سر بآب فروبردن و غوطه خوردن

شمارهٔ ۱۱۱ - به شاهد لغت لک، بمعنی سخنان بیهوده و هرزه و هذیان

شمارهٔ ۱ - به شاهد لغت بسیچیدن، بمعنی ساز کار کردن

بباید بسیچیدن این کار را

پذیره شدن رزم و پیکار را

شمارهٔ ۲ - به شاهد لغت چنگلوک، بمعنی کسیکه دست و پایش سست شده باشد و کژ

ای غوک چنگلوک چو پژمرده برگ کوک

خواهی که چون چکوک بپری سوی هوا

شمارهٔ ۳ - به شاهد لغت تکژ به معنی استخوان انگور

گر بیارند و بسوزند و دهندت بر باد

تو به سنگ تکژی نان ندهی باب ترا

شمارهٔ ۴ - به شاهد لغت آروغ، بمعنی بادی که از سینه و حلق برآید

چون در حکایت آید بانگ شتر کند

و آروغ‌ها زند چو خورد ترب و گندنا

شمارهٔ ۵ - به شاهد لغت فوگان، به معنی فقاع

می‌بارد از دهانت خذو ایدون

گویی که سر گشادند فوگان را

شمارهٔ ۶ - به شاهد لغت پریسای، پری افسای، یعنی آنکه افسون خواند از برای تسخیر جن

گهی چو مرد پریسای گونه گونه صور

همی نماید زیر نگینه لبلاب

شمارهٔ ۷ - به شاهد لغت هسر بمعنی یخ

پیش من یکره شعر تو یکی دوست بخواند

زانزمان باز هنوز این دل من پر هسر است

شمارهٔ ۸ - به شاهد لغت تیم، بمعنی کاروانسرا

از شمار تو . . . طرفه بمهر است هنوز

وز شمارد گران چون در تیم دو دراست

شمارهٔ ۹ - به شاهد لغت لت، بمعنی لخت و عمود

رویت ز در خنده و سبلت ز در تیز

گردن ز در سیلی و پهلو ز در لت

شمارهٔ ۱۰ - به شاهد لغت رت، بمعنی تهی و برهنه

فرمان کن و آهک کن و زرنیخ براندای

بر روی و برون آر همه رویت رارت

شمارهٔ ۱۱ - به شاهد لغت غنج، بمعنی جوال

وان بادریسه هفته دیگر غضاره شد

و اکنون غضاره همچو یکی غنج پیسه گشت

شمارهٔ ۱۲ - به شاهد لغت کولک، بمعنی کدویی که زنان روستا پنبه در او نهند

زن برون کرد کولک از انگشت

کرد بر دوک و دوک ریسی پشت

شمارهٔ ۱۳ - به شاهد لغت کاواک، بمعنی میان تهی

بجز عمود گران نیست روز و شب خور شش

شگفت نیست ازو گر شکمش کاواک است

شمارهٔ ۱۴ - شاهد لغت پزشک، بمعنی طبیب

بر روی پزشک زن میندیش

چون بود درست پیشیارت

شمارهٔ ۱۵ - به شاهد لغت آفرنگان، بمعنی نسکی از زند

از اطاعت با پدر زردشت پیر

خود به نسک آفرنگان گفته است

شمارهٔ ۱۶ - به شاهد لغت پیشادست، بمعنی نقد

ستد و داد جز به پیشادست

داوری باشد و زیان و شکست

شمارهٔ ۱۷ - به شاهد لغت شخائید، بمعنی ریش کرد

چو بشنید شاه آن پیام نهفت

ز کینه لب خود شخائید و گفت

شمارهٔ ۱۸ - به شاهد لغت لست، بمعنی چیزی قوی

گر سیر شدی بتا ز من در خور هست

زیرا که ندارم ای صنم چیزی لست

شمارهٔ ۱۹ - به شاهد لغت مست، بمعنی شگوه و گله

ای از ستیهش تو همه مردمان به مست

دعویت صعب منکر و معنیت سخت سست

شمارهٔ ۲۰ - به شاهد لغت فرخج، بمعنی فژه، پلید و زشت

ای بلفرخج ساده همیدون همه فرخج

نامت فرخج و کنیت ملعونت بلفرخج

شمارهٔ ۲۱ - به شاهد لغت فرخچ، بمعنی رشوت

بدهم بهر یک نگاه رخش

گر پذیر دل مرا به فرخچ

شمارهٔ ۲۲ - به شاهد لغت خبزدو، بمعنی جعل

آن روی و ریش پر گه و پر بلغم و خدو

همچون خبزدوئی که شود زیر پای پخچ

شمارهٔ ۲۳ - به شاهد لغت دند، بمعنی ابله و بی باک و خود کامه

اندرین شهر بسی ناکس برخاسته اند

همه خر طبع و همه احمق و بی دانش و دند

شمارهٔ ۲۴ - به شاهد لغت پازند، بمعنی اصل کتاب و اوستا گزارش

گویند نخستین سخن از نامه پازند

آنست که با مردم بد اصل مپیوند

شمارهٔ ۲۵ - به شاهد لغت سرواد، بمعنی شعر

دگر نخواهم گفتن همی ثنا و غزل

که رفت یکسره بازار و قیمت سرواد

شمارهٔ ۲۶ - به شاهد لغت افراز، بمعنی بالا

ز بس رفعتش شاهباز خرد

نیارد بر افراز او برپرد

شمارهٔ ۲۷ - به شاهد لغت بادپیما، بمعنی بیفایده و بی حاصل

یکی بادپیمای کم زن بود

که از کینه با خویش دشمن بود

شمارهٔ ۲۸ - به شاهد لغت پساوند، بمعنی قافیه شعر

همه یاوه همه خام و همه سست

معانی از چکاته تا پساوند

شمارهٔ ۲۹ - به شاهد لغت پشنجیده، بمعنی آب و خون و مثل آن پاشیده شده

بخنجر همه تنش انجیده اند

بر آن خاک خونش پشنجیده اند

شمارهٔ ۳۰ - به شاهد لغت سکنجیده، بمعنی تراشیده

ز تیرش رخ مه سکنجیده شد

ز تیغش دل چرخ انجیده شد

شمارهٔ ۳۱ - به شاهد لغت نیا، بمعنی پدر پدر و پدر مادر

ز جودم جهانی پرآوازه شد

روان نیاکان بمن تازه شد

شمارهٔ ۳۲ - به شاهد لغت نوید، به معنی نالان شد

ز درد دل آن شب بدان سان نوید

که از ناله‌اش هیچکس نغنوید

شمارهٔ ۳۳ - به شاهد لغت هلیدن، بمعنی فرو گذاشتن

چو گرگ ستمگر بدامت فتد

هلیدن نباشد ز رای و خرد

شمارهٔ ۳۴ - به شاهد لغت دستکره، بمعنی شهری از عراق عجم

کاروانی همی از ری به سوی دسکره شد

آب پیش آمد و مردم همه بر قنطره شد

شمارهٔ ۳۵ - به شاهد لغت پدندر، بمعنی ناپدری

از پدر چون از پدندر دشمنی بیند همی

مادر از کینه بر او مانند مادندر شود

شمارهٔ ۳۶ - به شاهد لغت نیاز، بمعنی دوست

ایا نیاز بمن ساز و مر مرا مگذار

که ناز کردن معشوق دلگداز بود

شمارهٔ ۳۷ - به شاهد لغت چاپلوس، بمعنی فریبنده

وان چاپلوس پسته گر خندان

کت هر زمان بلوس بپیراید

شمارهٔ ۳۸ - به شاهد لغت مکل، بمعنی کرمی سیاه که در آبست

غلبه فروش خواجه که ما را گرفت باد

بنگر که داروش ز چه فرمود اوستاد

گفتا که پنجپایک و غوک و مکل بکوب

در خایه هل تو چنگ خشنسار بامداد

شمارهٔ ۳۹ - به شاهد لغت بادریسه، بمعنی آن مهره که زنان بر دوک زنند بوقت رشتن

گر . . . ت از نخست چنان بادریسه بود

آن بادریسه خوش خوش چون دوک ریسه شد

شمارهٔ ۴۰ - به شاهد لغت شاکمند، به معنی نمدی که از پشم سازند

به دستش ز خام گوزنان کمند

ببر در فکنده یکی شاکمند

شمارهٔ ۴۱ - به شاهد لغت لنجه، بمعنی رفتار بناز لیکن جاهلانه

کفش صندوق محنت و . . . زنش

هر دو گردند و هر دو ناهموار

هیچکس را گناه نیست درین

کو برد جمله را همی از کار

این یکی را بخنجه و خفتن

وان دگر را بلنجه و رفتار

شمارهٔ ۴۲ - به شاهد لغت سوسمار، بمعنی جانوری که ضب گویندش بتازی

چنان باد در آرد بخویشتن

که میگوئی خوردست سوسمار

شمارهٔ ۴۳ - به شاهد لغت سپار، بمعنی گاوآهن که زمین شکافد

ترا گردن در بسته به بیوغ

و گرنه نروی راست با سپار

شمارهٔ ۴۴ - به شاهد لغت غر، به معنی دبه خایه

برون شدند سحرگه ز خانه مهمانانش

زهارها شده پر گوه و خایه‌ها شده غر

شمارهٔ ۴۵ - به شاهد لغت خوش، بمعنی زن مادر

...

آن سبلت و ریشش به . . . خوش

شمارهٔ ۴۶ - به شاهد لغت جخش، بمعنی علتی که از گلو مانند بادنجان برآید و درد نکند و اگر ببرند بیم هلاکت باشد و اکثر مردم گیلان و فرغانه را باشد

از گردن او جخش در آویخته گوئی

خیکیست پر از باد در آویخته از بار

شمارهٔ ۴۷ - به شاهد لغت فاژ،بمعنی دهان دره

قیاس . . . ش چگونه کنم بیا و بگوی

ایا گذشته بشعر از بیانی و بوالحر

اگر ندانی بندیش تا چگونه بود

که سبزه خورده بفاژد بهار گه اشتر

شمارهٔ ۴۸ - به شاهد لغت اژدر

ازین هفت سر اژدر عمر خوار

بپرهیزد آن کو بود هوشیار

شمارهٔ ۴۹ - به شاهد لغت انگاره، به معنی جریده حساب و نامه اعمال

زان پیش که پیش آیدت آن روز پر از هول

بنشین و تن اندر ده و انگاره به پیش آر

شمارهٔ ۵۰ - به شاهد لغت مشکوه، بمعنی مترس و هیبت زده مشو

تواضع کرد بسیار و مرا گفت

ز من مشکوه و بی آزار بگذر

شمارهٔ ۵۱ - به شاهد لغت باسک، بمعنی خمیازه

چو باسک کند ماه من از خمار

قرار از مه نو نماید فرار

شمارهٔ ۵۲ - به شاهد لغت توفید، بمعنی حسد و آواز از غلبه و جوش در افتاد

از آن لشکر گشن توفید دهر

بکام عدو نوش شد همچو زهر

شمارهٔ ۵۳ - به شاهد لغت پویه، به معنی دویدن

به گرمی چو برق و به نرمی چو ابر

به پویه چو رنگ و به کینه چو ببر

شمارهٔ ۵۴ - به شاهد لغت زاج سور، بمعنی مهمانی و سوری که در حین زادن زن کنند

خزاین تهی شد در آن زاج سور

درون‌ها پر آمد ز عیش و سرور

شمارهٔ ۵۵ - به شاهد لغت گرازد، به معنی از روی ناز و تکبر خرامد

به روز نبرد آن هژبر دلیر

شتابد چو گرگ و گرازد چو شیر

شمارهٔ ۵۶ - به شاهد لغت شهریر، بمعنی روز چهارم از هر ماه (شهریور)

چو در روز شهریر آمد بشهر

ز شادی همه شهر را داد بهر

شمارهٔ ۵۷ - به شاهد لغت ناگوار، بمعنی چیزی ناگوار و بدهضم که گوارا نشود و مرد گران جان و بمعنی تخمه و امتلا

از سخای تو ناگوار گرفت

خلق را یکسر و منم ناهار

شمارهٔ ۵۸ - به شاهد لغت غرشیده، بمعنی خشم آلوده

چو غرشیده گشتی ز کین و ستیز

گرفتی ازو دیو راه گریز

شمارهٔ ۵۹ - به شاهد لغت ارزیز، بمعنی قلعی

گرچه زردست همچو زر پشیز

یا سفیدست همچو سیم ارزیز

شمارهٔ ۶۰ - به شاهد لغت لنج، بمعنی بیرون روی

کره ای را که کسی نرم نکردست متاز

بجوانی و بزور و هنر خویش مناز

نه همه کار تودانی نه همه زورتراست

لنج پر باد مکن بیش و کتف بر مفراز

شمارهٔ ۶۱ - به شاهد لغت ناژ، به معنی درختی مانند سرو

ایا ز بیم زبانم نَژَند گشته و هاژ

کجا شد آن همه دعوی کجا شد آن همه ژاژ

ز . . . گیرد . . . تو فروزیب همی

چو بوستان که فروزان شود به سرو و به ناژ

شمارهٔ ۶۲ - به شاهد لغت ورس، بمعنی چوبی که در بینی اشتر کنند

ایا کرده در بینیت حرص ورس

ز ایزد نیایدت یک ذره ترس

شمارهٔ ۶۳ - به شاهد لغت آس، به معنی آنچه خرد شود در زیر سنگ آسیا

دوستا جای بین و مرد شناس

شد نخواهم به آسیای تو آس

شمارهٔ ۶۴ - به شاهد لغت خرانبار، بمعنی آن که جماعتی در کاری جمع شوند و . . .

یکی مؤاجر بیشرم و ناخوشی که ترا

هزار بار خرانبار بیش کرد عسس

شمارهٔ ۶۵ - به شاهد لغت غلغلیج، بمعنی دغدغه یعنی آنکه پهلوی کسی را یا زیر کش بر انگشت بکاوی و بجنبانی تا بخندد

چو بینی آن خر بدبخت را ملامت نیست

که بر سکیزد چون من فرو سپوزم بیش

چنان بدانم من جای غلغلیجگهش

کجا بمالش اول فتد بخنده خریش

شمارهٔ ۶۶ - به شاهد لغت خشکانج، بمعنی خشک اندام

تو چنین فربه و آکنده چرایی پدرت

هندویی بود یکی لاغر و خشکانج و نحیف

شمارهٔ ۶۷ - به شاهد لغت فرغیش، به معنی آن موی که از زیر پوستین سر فرو آورده بود و جامه ریمناک دریده دامن را نیز گویند

ز خشم دندان بگذارد بر . . . خواهر

همی کشید چو درویش دامن فرغیش

شمارهٔ ۶۸ - به شاهد لغت سکج، به معنی مویز

همچو انگور آبدار بدی

نون شدی چون سکج ز پیری خشک

شمارهٔ ۶۹ - به شاهد لغت پک، بمعنی چغز ( قورباغه)

ای همچو یک پلید و چنو دیده ها برون

مانند آنکسی که مرا ورا کنی خبک

تا کی همی درآیی و گردم همی دوی

حقا که کمتری و فژاگن تری ز پک

شمارهٔ ۷۰ - به شاهد لغت چکوک بمعنی چکاوک

چون ماهی شیم کی خورد غوطه چغوک

کی دارد جغد خیره سر لحن چکوک

شمارهٔ ۷۱ - به شاهد لغت کوک، بمعنی نوعی تره یا کاهو

از زبان باشد بر مردم دانی

گاه آب دهی و گاه می آری کوک

شمارهٔ ۷۲ - به شاهد لغت لوچ، احول، دوبین

آن تویی کور و تویی لوچ و تویی کوچ بلوچ

وان تویی گول و تویی دول و تویی بابت لنگ

شمارهٔ ۷۳ - به شاهد لغت بستر آهنگ، به معنی لحاف یا آنچه بر روی لحاف و نهالی پوشند که گرد بر آن ننشیند

خوشا حال لحاف و بستر آهنگ

که می‌گیرند هر شب در برت تنگ

شمارهٔ ۷۴ - به شاهد لغت ملنگ، به معنی بیهوش

ز جا جست چون آتشی بی‌درنگ

دل از باده عشق مست و ملنگ

شمارهٔ ۷۵ - به شاهد لغت ماژ، بمعنی عشرت و سور کردن

درین محنت سرای شادی و غم

که گاهی ماژ باشد گاه ماتم

شمارهٔ ۷۶ - به شاهد لغت گولانج، بمعنی حلوایی که لابرلا نیز گویند

گولانج و گوشت و گرده و گوز آب و گادنی

گرمابه و گل و گل و گنجینه و گلیم

شمارهٔ ۷۷ - به شاهد لغت وارون، بمعنی نحس

ندانم بخت را با من چه کین است

به که نالم به که زین بخت وارون

شمارهٔ ۷۸ - به شاهد لغت داشن، بمعنی عطا، داشاد

چکنم که سفیه را به نکوی

نتوان نرم کردن از داشن

شمارهٔ ۷۹ - به شاهد لغت غرواشه، به معنی لیف جولاهه

چو غرواشه ریشی به سرخی و چندان

که صد لیف از ده یکش بست بتوان

شمارهٔ ۸۰ - به شاهد لغت بنشاختن، بمعنی بنشاندن

چو باز آمد از حمله و تاختن

بفرمودش از پای بنشاختن

شمارهٔ ۸۱ - به شاهد لغت سر، به معنی شرابی که از برنج کنند

لفت بخورد و کرم درد گرفتم شکم

سر بکشیدم دودم مست شدم ناگهان

شمارهٔ ۸۲ - به شاهد لغت ویر، بمعنی یاد و حافظه

یکی تیز ویریست بسیار دان

کزو نیست احوال گیتی نهان

شمارهٔ ۸۳ - به شاهد لغت هنج، بمعنی کشنده

کمندی عدو هنج از بهر کین

فرو هشته چون اژدهائی ز زین

شمارهٔ ۸۴ - به شاهد لغت فرخو، بمعنی پاک کردن کشت و باغ، پیراستن تاک رز و گزین کردن کشت

گر نیستت ستورچه باشد

خری بمزد گیر و همی رو

مر کشت را خود افکن نیرو

رز را بدست خود کن فرخو

شمارهٔ ۸۵ - به شاهد لغت شنگینه، به معنی چوبی که گاو (بدان) رانند

شنگینه بر مدار تو از چاکر

تا راست ماند او چو ترازو

شمارهٔ ۸۶ - به شاهد لغت غلیواج، بمعنی زغن و موش گیر

ای بچه حمدونه بترسم که غلیواج

ناگه بربایدت درین خانه نهان شو

شمارهٔ ۸۷ - به شاهد لغت نسو، بمعنی هموار و ساده که در آن درشتی نباشد

نسو بود از آنگونه دیوار او

که مانند آئینه بنمود رو

شمارهٔ ۸۸ - به شاهد لغت خلنده، بمعنی در اندرون رونده و مجروح کننده

بود بر دل ز مژگان خلنده

گهی تیر و گهی ناوک زننده

شمارهٔ ۸۹ - به شاهد لغت اماره، بمعنی حساب

اگر خواهی سپاهش را شماره

برون باید شد از حد اماره

شمارهٔ ۹۰ - به شاهد لغت اندخسواره، بمعنی پناه و حصار

ز خشم این کهن گرگ ژکاره

ندارم جز درت اندخسواره

شمارهٔ ۹۱ - به شاهد لغت کالفته، بمعنی آشفته

فرود آید ز پشتش پور ملعون

شده کالفته چون خرسی خشینه

شمارهٔ ۹۲ - به شاهد لغت افراشته، بمعنی بلند کرده و انباشته

دل از حرص و از کینه انباشته

سر کبر بر چرخ افراشته

شمارهٔ ۹۳ - به شاهد لغت کالیدن، بمعنی گریختن

ز کالیدن یک تن از رزمگاه

شکست اندر آید به پشت سپاه

شمارهٔ ۹۴ - به شاهد لغت غاوشو، بمعنی خیاری که از بهر تخم رها کنند

زرد و درازتر شده از غاوشوی خام

نه سبز چون خیار و نه شیرین چو خربوزه

شمارهٔ ۹۵ - به شاهد لغت سنه، بمعنی لعنت و نفرین و هم به شاهد لغت فریه، بمعنی نفرین

ای فرومایه و در کون هل و بی شرم و خبیث

آفریده شده از فریه و سردی و سنه

شمارهٔ ۹۶ - به شاهد لغت غلیواژ، به معنی زغن

ای بچه حمدونه غلیواژ غلیواژ

ترسم بربایدت به طاق اندر برجه

شمارهٔ ۹۷ - به شاهد لغت تزه، بمعنی دندانه کلید که از چوب کنند

دهقان بی ده است و شتربان بی شتر

پالان بی خر است و کلیدان بی تزه

شمارهٔ ۹۸ - به شاهد لغت کونده، بمعنی چیزی که از گیاه بافند چون دامی و کاه بدان کشند

من بر تو فکنده ظن نیکو

و ابلیس ترا ز ره فکنده

مانند کسیکه روز باران

بارانی پوشد از کونده

شمارهٔ ۹۹ - به شاهد لغت رنبه، بمعنی موی زهار

آنگاه که من هجات گویم

تو ریش کنی و زنت رنبه

شمارهٔ ۱۰۰ - به شاهد لغت چنبه، بمعنی چوب پشت در . . .

دو چیزش برکن و دو بشکن

مندیش ز غلغل و ز غنبه

دندانش بگاز و دیده بانگشت

پهلو بدبوس و سر به چنبه

شمارهٔ ۱۰۱ - به شاهد لغت نخکله، بمعنی گوزی ( گردویی) سخت

ای بزفتی علم بگرد جهان

بر نگردم بتو مگر بمری

گرچه سختی چو نخلکه مغزت

جمله بیرون کنم بچاره گری

شمارهٔ ۱۰۲ - به شاهد لغت چیستان، بمعنی اغلوطه پرسیدنی که بعربی لغز گویند

اگر این چیستان تو بگشایی

گوی دانش ز موبدان ببری

شمارهٔ ۱۰۳ - به شاهد لغت سور بمعنی مهمانی بانبوهی

سوری! تو جهانرا بدل ماتم سوری

زیرا که جهانرا بدل ماتم سوری

شمارهٔ ۱۰۴ - به شاهد لغت مستی بمعنی گله کردن

باده خور و مستی کن مستی چه کنی از غم

دانی که به از مستی صد راه یکی مستی

شمارهٔ ۱۰۵ - به شاهد لغت راژ، بمعنی قبه خرمن از غله

پای او افراشتند اینجا چنانک

تو براز کون راژها افراشتی

شمارهٔ ۱۰۶ - به شاهد لغت بافکار، به معنی جولاه

بافکاری بود در شهر هری

داشت زیبا روی و رعنا دختری

شمارهٔ ۱۰۷ - به شاهد لغت فرسنگسار، به معنی سنگچین که بر سر راه‌ها برای نشان راه کنند، میلی که برای نشان فرسنگ ساخته باشند و آن را دروازه هزار گام نیز گویند

نیابی در جهان بی مهر یاری

نه فرسنگی و نه فرسنگساری

شمارهٔ ۱۰۸ - به شاهد لغت بشکوه، به معنی صاحب حشمت و هیبت

ز بس بود بشکوه و بافرهی

جهان دید او را خواری شهی

شمارهٔ ۱۰۹ - به شاهد لغت شارک، بمعنی مرغکی کوچک و خوش آواز و سیاه

الا تا درایند طوطی و شارک

الا تا سرایند قمری و ساری

شمارهٔ ۱۱۰ - به شاهد لغت ناغوش، بمعنی سر بآب فروبردن و غوطه خوردن

گرد گرداب مگرد ای که ندانی تو شنا

که شوی غرقه چو ناگاهی ناغوش خوری

شمارهٔ ۱۱۱ - به شاهد لغت لک، بمعنی سخنان بیهوده و هرزه و هذیان

رفت ریمن مرد خام لک درای

پیش آن فرتوت پیر ژاژخای

لبیبی

قطعات و قصاید به جا مانده

ابیات پراکنده در لغت نامه اسدی و مجمع الفرس سروری و فرهنگ جهانگیری و رشیدی