معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ شمس مغربی

ملا محمد شیرین مغربی تبریزی معروف به شیرین یا ملامحمد شیرین و مشهور به شمس مغربی (۷۴۹–۸۰۹ هجری) صوفی و شاعر ایرانی نیمه دوم قرن هشتم هجری است. سال و محل وفات وی را یکی از سالهای ۸۰۹ تا ۸۱۰ قمری در سرخاب تبریز نوشته‌اند. وی در حظیره بابافرید به خاک سپرده شده است. علت ناموری و تخلص وی به مغربی را عده‌ای سفر او به مغرب و خرقه پوشیدن از دست یکی از منسوبین ابن عربی می‌دانند. مغربی در طریقت پیرو اسماعیل سیسی از یاران نورالدین عبدالرحمان اسفراینی و مصاحب کمال الدین خجندی بود. علاوه بر اشعار فارسی، اشعاری به زبان عربی و فهلوی آذری از وی به دست رسیده‌است. دیوان مغربی حاوی سه هزار بیت در قالب غزل، ترجیع بند و رباعی است که مضمون بیشتر آنها موضوعات عرفانی به ویژه وحدت وجود، اهمیت سلوک، تقرب و حسب حال عرفانی سالک است. علاوه بر دیوان فارسی، اشعاری به زبان عربی و فهلوی آذری این آثار از او بر شمرده شده است: اسرار الفاتحه، رسالهٔ جام جهان‌نمادر شرح آراء ابن عربی، منتخبی از شرح قصیده تائیه ابن فارض، درالفرید فی معرفة التوحید به زبان فارسی در توحید و افعال و صفات حق، نزهة الساسانیه، نصیحت نامه، ارائة الدقایق فی شرح مرآت الحقائق. دیوان فارسی مغربی به همت چندی از همراهان گنجور آماده و در بخش‌های زیر در دسترس قرار گرفته است:

غزلیات

شمارهٔ ۱ : خورشید رخت چو گشت پیدا

شمارهٔ ۲ : ز روی ذات بر افکن نقاب اسما را

شمارهٔ ۳ : بیاور ساقی آن جام صفا را

شمارهٔ ۴ : ای جمله جهان در رخ جانبخش تو پیدا‏

شمارهٔ ۵ : ای جمله جهان در رخ جانبخش تو پیدا‏

شمارهٔ ۶ : ورای مطلب هر طالب است مطلب ما

شمارهٔ ۷ : بدست خویش چهل صبح بامداد الست

شمارهٔ ۸ : هیچ دانی که کیستیم و شما

شمارهٔ ۹ : بیا در بحر و دریا شو رها کن این من و ما را

شمارهٔ ۱۰ : بیا بر چشم عاشق کن تجلی روی زیبارا

شمارهٔ ۱۱ : ای بلبل جان چونی اندر قفس تن‌ها

شمارهٔ ۱۲ : چون تافت بر دل من پرتو جمال حبیب

شمارهٔ ۱۳ : ای کرده متجلی رخت از دیده هر خوب

شمارهٔ ۱۴ : مرا که لعل لبت ساقی است و جام شراب

شمارهٔ ۱۵ : ای صفات بیکران تو طلسم گنج ذات

شمارهٔ ۱۶ : ای روی تو مهر و کَون ذرات

شمارهٔ ۱۷ : ای صفاتت حجاب چهره ذات

شمارهٔ ۱۸ : ای کائنات ذات ترا مظهر صفات

شمارهٔ ۱۹ : ای از دو جهان نهان عیان کیست

شمارهٔ ۲۰ : ور هزاران جام گوناگون شرابی بیش نیست

شمارهٔ ۲۱ : مهر سر گشته کافتاب کجاست

شمارهٔ ۲۲ : اگر ز روی براندازد او نقاب صفات

شمارهٔ ۲۳ : ساقی باقی که جانم مست اوست

شمارهٔ ۲۴ : چنان مستم چنان مستم چنان مست

شمارهٔ ۲۵ : آنچه مطلوب دل و جان است ابا جان و دلست

شمارهٔ ۲۶ : دلی که آینه روی شاهد ذات است

شمارهٔ ۲۷ : بیار ساقی از آن می که هست آب حیات

شمارهٔ ۲۸ : دل غرقه انوار جمالی و جلالی است

شمارهٔ ۲۹ : هیچکس را اینچنین یاری که ما را هست نیست

شمارهٔ ۳۰ : با تو است آن یار دائم وز تو یک دم دور نیست

شمارهٔ ۳۱ : هیچ میدانی که عالم از کجاست

شمارهٔ ۳۲ : بر آب حیات تو جهان همچو حیاتی است

شمارهٔ ۳۳ : انکه او دیده جان و دل و نور بصر است

شمارهٔ ۳۴ : حسن روی هر پریرویی ز حسن روی اوست

شمارهٔ ۳۵ : بیدل و دلدار نتوانم نشست

شمارهٔ ۳۶ : چون رُخَت را هر زمان حُسن و جمالی دیگر است

شمارهٔ ۳۷ : صفا و روشنی کاندرون خانه ماست

شمارهٔ ۳۸ : آنچه کفر است بر خلق، بر ما دین است

شمارهٔ ۳۹ : هرآنکه طالب آنحضرت است مطلوب است

شمارهٔ ۴۰ : گذشت عهد نبوت و رسید دور ولایت

شمارهٔ ۴۱ : مرا دلیست کا او را نه انتهاست و نه غایت

شمارهٔ ۴۲ : چو باده چشم تو خوده است دل خراب چراست

شمارهٔ ۴۳ : با منست آنکس که بودم طالب او با منست

شمارهٔ ۴۴ : آنکه او در هر لباسی شد عیان پیداست کیست

شمارهٔ ۴۵ : از دهانش بسخن جز اثری نتوان یافت

شمارهٔ ۴۶ : نهان پیر تو خویش آفتاب رخت

شمارهٔ ۴۷ : دل شد اندر پیچ و تاب حلقه گیسوی اوست

شمارهٔ ۴۸ : ریخت خونم که این شراب من است

شمارهٔ ۴۹ : آنکس که دیده در طلب او مسافر است

شمارهٔ ۵۰ : این جوش که از میکده برخاست چه جوش است

شمارهٔ ۵۱ : آنچه جان گفت بدل باز نمییارم گفت

شمارهٔ ۵۲ : این کرد پریچهره ندانم که چه کرد است

شمارهٔ ۵۳ : بیار ساقی باقی بریز برمن حادث

شمارهٔ ۵۴ : چو بحر نامتناهیست دایما موّاج

شمارهٔ ۵۵ : سحرگهی که موذن بفالق الاصباح

شمارهٔ ۵۶ : صبح ظهور دم زد و عالم پدید شد

شمارهٔ ۵۷ : گوهری از موج بحر بیکران آمد پدید

شمارهٔ ۵۸ : از جنبش بحر قدم برخاست موجی بی عدد

شمارهٔ ۵۹ : ساختی از عین خود غیری که عالم این بود

شمارهٔ ۶۰ : بیرون دوید باز ز خلوتگه وجود

شمارهٔ ۶۱ : هر زمان خورشید او از مشرقی سر بر کند

شمارهٔ ۶۲ : بتم باهر سری هر سو سروکار دگر دارد

شمارهٔ ۶۳ : تا که خورشید من از مشرق جان پیدا شد

شمارهٔ ۶۴ : پا ز حد خویش بیرون نمیباید نهاد

شمارهٔ ۶۵ : نشان و نام مرا روزگار کی داند

شمارهٔ ۶۶ : دل ما هر نفسی مشرب دیگر دارد

شمارهٔ ۶۷ : مَهَت هر لحظه از کو می‌نماید

شمارهٔ ۶۸ : دل همه دیده شد و دیده همه دل گردید

شمارهٔ ۶۹ : دلی نداشتم آنهم که بود، یار ببرد

شمارهٔ ۷۰ : ز قدت سرو بستان آفریدند

شمارهٔ ۷۱ : از جنبش این دریا هر موج که برخیزد

شمارهٔ ۷۲ : شاه بتان ماه رخان عرب رسید

شمارهٔ ۷۳ : جانم از پرتو روی چنان می‌گردد

شمارهٔ ۷۴ : مرا بفقر و فنا افتخار میباشد

شمارهٔ ۷۵ : رخت هر دم جمالی مینماید

شمارهٔ ۷۶ : رخت گرچه چو خورشید فلک مستور می‌باشد

شمارهٔ ۷۷ : چون عکس رخ دوست در آینه عیان شد

شمارهٔ ۷۸ : دلی که با رخ زلف تو همنشین باشد

شمارهٔ ۷۹ : بی نقاب آن جمال نتوان دید

شمارهٔ ۸۰ : نهان بصورت اغیار یار پیدا شد

شمارهٔ ۸۱ : دلی دارم که در روی غم نگنجد

شمارهٔ ۸۲ : مست ساقی خبر از حام و سبوئی دارد

شمارهٔ ۸۳ : اگر ز جانب ما ذلت و نیاز نباشد

شمارهٔ ۸۴ : مرا دلیست که در وی بغیر دوست نگنجد

شمارهٔ ۸۵ : رخ زیبای تو را آینه ای میباید

شمارهٔ ۸۶ : ز دریا موج گوناگون برآمد

شمارهٔ ۸۷ : می حدیثی از لب ساقی روایت می کند

شمارهٔ ۸۸ : سلطان، سرِ تخت شهی کرد تنزّل

شمارهٔ ۸۹ : بی پرتو رخسار تو پیدا نتوان شد

شمارهٔ ۹۰ : دل من هر نفسی از تو تجلّی طلبد

شمارهٔ ۹۱ : دل از بند من بیدل رها شد

شمارهٔ ۹۲ : ایجمال تو در جهان مشهور

شمارهٔ ۹۳ : مینماید هر زمانی روئی از ابرویی دگر

شمارهٔ ۹۴ : از سوادالوجه فی الدارین اگر داری خبر

شمارهٔ ۹۵ : دیده سرگردان و نور دیده دایم در نظر

شمارهٔ ۹۶ : ای حسن ترا دیده ما گشته به دیدار

شمارهٔ ۹۷ : میفرستد هر زمانی دوست پیغامی دگر

شمارهٔ ۹۸ : اندر آمد ز در خلوت ما یار سحر

شمارهٔ ۹۹ : ای آخر هر اول و ای اول هر آخر

شمارهٔ ۱۰۰ : نخست دیده طلب کن پس آنگهی دیدار

شمارهٔ ۱۰۱ : نیست پنهان حق ز چشم مردمان و حق شناس

شمارهٔ ۱۰۲ : میکند بر دل تجلی مهر رویش هر نفس

شمارهٔ ۱۰۳ : طریق مدرسه و رسم خانقاه مپرس

شمارهٔ ۱۰۴ : دلا گر دیده ای داری بیا بگشا بدیدارش

شمارهٔ ۱۰۵ : دل من آیینه تست مصفا دارش

شمارهٔ ۱۰۶ : مرا ز من بستان دلبرا بجذبه خویش

شمارهٔ ۱۰۷ : او چون فکند خویش تو خود را میفکنش

شمارهٔ ۱۰۸ : مرا از روی هر دلبر تجلی میکند رویش

شمارهٔ ۱۰۹ : نقشی به بست دلبر من بر مثال خویش

شمارهٔ ۱۱۰ : تا شراب عشق از جام ازل کردیم نوش

شمارهٔ ۱۱۱ : بیا که کرده ام از نقش غیر آینه پاک

شمارهٔ ۱۱۲ : تویی خلاصهٔ ارکانِ اَنجُم و افلاک

شمارهٔ ۱۱۳ : نظرت فی رمقی نظره فصا ز فداک

شمارهٔ ۱۱۴ : بر دل ریشم لبت دارد بسی حق نمک

شمارهٔ ۱۱۵ : زهی ساکن شده در خانه دل

شمارهٔ ۱۱۶ : اگرچه پادشه عالمم گدای توام

شمارهٔ ۱۱۷ : ما سالها مقیم در یار بوده ایم

شمارهٔ ۱۱۸ : ما جام جهان نمای ذاتیم

شمارهٔ ۱۱۹ : هر سو که دویدیم همه سوی تو دیدیم

شمارهٔ ۱۲۰ : تا مهر تو دیدیم، ز ذرّات گذشتیم

شمارهٔ ۱۲۱ : بر دو عالم پادشاهی میکنم

شمارهٔ ۱۲۲ : از خانقه و صومعه و مدرسه رستیم

شمارهٔ ۱۲۳ : ما مست و خراب چشم یاریم

شمارهٔ ۱۲۴ : گه از روی تو مجموعم گه از زلفت پریشانم

شمارهٔ ۱۲۵ : ز چشم مست ساقی من ‌‌‌‌‌خرابم

شمارهٔ ۱۲۶ : معنی حسن تو در صورت جان میبینم

شمارهٔ ۱۲۷ : ما از میان خلق کناری گرفته ایم

شمارهٔ ۱۲۸ : یار تا من هستم از خود با خبر نگذاردم

شمارهٔ ۱۲۹ : من که در صورت خوبان همه او می‌بینم

شمارهٔ ۱۳۰ : منم که روی ترا بی‌نقاب می‌بینم

شمارهٔ ۱۳۱ : ما از ازل مقامر و خمار آمدیم

شمارهٔ ۱۳۲ : دیده وام گشته از تو برویت نگرم

شمارهٔ ۱۳۳ : صنما هر نفسی در گذرت می‌بینم

شمارهٔ ۱۳۴ : گه چو چنگم و گاه چو نی بنوازم

شمارهٔ ۱۳۵ : دلبری دارم که در فرمان او باشد دلم

شمارهٔ ۱۳۶ : ای روی تو در حجاب کَونین

شمارهٔ ۱۳۷ : ای نهان در ذات پاکت ذات کَون

شمارهٔ ۱۳۸ : ار رخت پنهان بنور خویشتن

شمارهٔ ۱۳۹ : خود پرستی پیشه دارد روز و شب

شمارهٔ ۱۴۰ : ز چشم من توئی در جمال خود نگران

شمارهٔ ۱۴۱ : کو جذبه که آن بستاند مرا از من

شمارهٔ ۱۴۲ : دلی دارم که باشد جای جانان

شمارهٔ ۱۴۳ : گنج های بینهایت یافتم در کنج دل

شمارهٔ ۱۴۴ : ایدوست بیا بر نظر ما نظری کن

شمارهٔ ۱۴۵ : قطره ائی از قعر دریا دم مزن

شمارهٔ ۱۴۶ : چه ساقی است که مست مدام اوست جهان

شمارهٔ ۱۴۷ : ایدل اینجا کوی جانان است از جان دم مزن

شمارهٔ ۱۴۸ : پیش و قد ریش از سر و گلستان دم مزن

شمارهٔ ۱۴۹ : بیا ز چهره خوبان جمال خود را ببین

شمارهٔ ۱۵۰ : گفتمش خواهم که بینم مر ترا ای نازنین

شمارهٔ ۱۵۱ : ای همه صفات من آینه صفات تو

شمارهٔ ۱۵۲ : هیچکس به خویشتن ره نبرد به سوی او

شمارهٔ ۱۵۳ : آنکه عمری در پی او می‌دویدم سو‌ به سو

شمارهٔ ۱۵۴ : صفت و شکل و دهانش بزبان هیچ مگو

شمارهٔ ۱۵۵ : عشق من حسن ترا درخور اگر هست بگو

شمارهٔ ۱۵۶ : بیا دلا به کجا خورده شراب بگو

شمارهٔ ۱۵۷ : آن مرغ بلند آشیانه

شمارهٔ ۱۵۸ : آن که خود را مینماید در رخ خوبان چو ماه

شمارهٔ ۱۵۹ : لب ساقی مرا هم نقل و هم جام است و هم باده

شمارهٔ ۱۶۰ : منم ز یار نگارین خود جدا مانده

شمارهٔ ۱۶۱ : ای در پس هر لباس و پرده

شمارهٔ ۱۶۲ : آغاز مشتریست ببازار آمده

شمارهٔ ۱۶۳ : مرا آن لبت خندان تازه

شمارهٔ ۱۶۴ : آنچه میدانم از آن یار بگویم یا نه

شمارهٔ ۱۶۵ : ز چشم من چو تو ناظر به حسن خویشتننی

شمارهٔ ۱۶۶ : چو تافت بر دل و بر جانم آفتاب تجلی

شمارهٔ ۱۶۷ : زد حلقه دوش بر دل ما یار معنوی

شمارهٔ ۱۶۸ : سبو بشکن که آبی بی‌سبوئی

شمارهٔ ۱۶۹ : پیش شیران دعوی شیری مکن چون روبهی

شمارهٔ ۱۷۰ : ای دیده بگو از چه سبب مست و خرابی

شمارهٔ ۱۷۱ : دارد نشان یارم هر دلبری و یاری

شمارهٔ ۱۷۲ : تو نگاره بلطافت همگی جان و دلی

شمارهٔ ۱۷۳ : جنون فوق عایات الجنونی

شمارهٔ ۱۷۴ : مرا به خلوت جان دلبریست پنهانی

شمارهٔ ۱۷۵ : چو نیست چشم دلت تا جمال او بینی

شمارهٔ ۱۷۶ : چه باده است که مست است میفروش از وی

شمارهٔ ۱۷۷ : تو میخواهی که تا تنها تو باشی

شمارهٔ ۱۷۸ : تا تو اندر مراتب عددی

شمارهٔ ۱۷۹ : رخ دلدار را نقاب توئی

شمارهٔ ۱۸۰ : شهدت فیک جمالا فینت فیبذاتی

شمارهٔ ۱۸۱ : دوش ان صنم بیگانه‌وش بگذشت بر من چون پری

شمارهٔ ۱۸۲ : چه باشد اگر زانکه تو گاه گاهی

شمارهٔ ۱۸۳ : ای حسن تو در آیینه صورا و معنی

شمارهٔ ۱۸۴ : تو ز مائی ولی ما را ندانی

شمارهٔ ۱۸۵ : ای آفتاب رویت هرسو فکنده تابی

شمارهٔ ۱۸۶ : منم مست از لب ساقی نه از می

شمارهٔ ۱۸۷ : ای هر نفس تافته بر دل ز‌ تو نوری

شمارهٔ ۱۸۸ : صنما چرا نقاب از رخ خود نمیگشائی

شمارهٔ ۱۸۹ : ای درخشان ز رخت مهر سپهر عالی

شمارهٔ ۱۹۰ : آنکه جان یابم از از انفاس خوشش هر نفسی

شمارهٔ ۱۹۱ : ترا که دیده نباشد نظر چگونه کنی

شمارهٔ ۱۹۲ : دلا چرا تو چنین بیقرار و مضطربی

شمارهٔ ۱

خورشید رخت چو گشت پیدا

ذرّات دو کَون شد هویدا

مهر رخ تو چو سایه انداخت

زان سایه پدید گشت اشیاء

هر ذرّه ز نور مهر رویت

خورشید صفت شد آشکارا

هم ذرّه به مهر گشت موجود

هم مهر به ذرّه گشت پیدا

دریای وجود موج زن شد

موجی بفکند سوی صحرا

آن موج فرو شد و بر آمد

در کسوت و صورتی دلارا

بر رسته بنفشۀ معانی

چون خطّ خوش نگار رعنا

بشکفته شقایق حقایق

بنموده هزار سرو بالا

این جمله چو بود عین آن موج

و آن موج چه بود عین دریا

هر جزو که هست عین کلّست

پس کلّ باشد سراسر اجزا

اجزا چه بود مظاهر کلّ

اشیاء چه بود ظلال اسماء

اسماء چه بود ظهور خورشید

خورشید جمال ذات والا

صحرا چه بود زمین امکان

کانست کتاب حقتعالی

ای مغربی این حدیث بگذار

سرّ دو جهان مکن هویدا

شمارهٔ ۲

ز روی ذات بر افکن نقاب اسما را

نهان به اسم مکن چهرۀ مسمّا را

نقاب بر فکن از روی و عزم صحرا کن

ز کنج خلوت وحدت دمی تماشا را

اگر چه پرتو انوار ذات محو کند

چو این نقاب بر افتد جمیع اشیا را

اگر چه ما و منی نیز جز توئی

تو نیست زماو من بِسِتان یک زمان من و ما را

اگر چه سایۀ عنقا مغربست جهان

و لیک سایه حجاب آمده است عنقا را

نقوش کثرت امواج ظاهر دریا

حجاب وحدت باطن بس است دریا را

فروغ چهرۀ عذرای خود نهان دارد

ز چشم وامق بیدل عذار عذرا را

نمی سزد که نهان گردی از اولو الابصار

که نور دیده تویی چشمهای بینا را

ز مغربی چو تویی ناظر رخ زیبات

نهان از و مکن ای دوست روی زیبا را

شمارهٔ ۳

بیاور ساقی آن جام صفا را

دمی از ما رهایی بخش ما را

خدا را گر توانی کرد کاری

بکن کاری بکن کاری خدا را

چو چشم خویشتن سرمست

گردان دل و عقل و روان و دیده‌ها را

جهان پر قلب و پر قلاب کرده

بیا بر قلب‌ها زن کیمیا را

توانی ساختن از ما شمایی

اگر میلی بود ما و شما را

گدا سلطان شود گر زان که روزی

نشاند بر سریر خود گدا را

نگار اول پر از نقش و نگار است

ببر نقش و نگار از دل نگارا

بیا از نقش گیتی پاک گردان

میان آینه گیتی‌نما را

چو از نقش جهانش پاک کردی

به نقش روی خود رویش بیارا

برابر آسمان دل چو خورشید

ز کوکب پاک کن لوح سما را

بیا بر مغربی انداز تابی

به نام مهر گردان این سها را

شمارهٔ ۴

ای جمله جهان در رخ جانبخش تو پیدا‏

‏وی روی تو در آینۀ کَون هویدا‏

‏‏تا شاهد حسن تو در آیینه نظر کرد‏

‏عکس رخ خود دید، دید شد واله و شیدا

هر لحظه رخت داد جمال رخ خودرا

بر دیده خود جلوه بصد کسوت زیبا

از دیده عشاق برون کرد نگاهی

تا حسن خود از روی بتان کرد تماشا

رویت ز پی جلوه گری آینه ساخت

آن آینه را نام نهاد آدم و حوّا

حسن رخ خود را بمه روی در او دید

زان روی شد او آینه جمله اسما

چون ناظر و منظور توئی غیر تو کس نیست

پس از چه سبب گشت پدید این همه غوغا

ایمغربی افاق پر از ولوله گردد

سلطان جمال چون بزند خیمه به صحرا

شمارهٔ ۵

ای جمله جهان در رخ جانبخش تو پیدا‏

‏وی روی تو در آینۀ کَون هویدا‏

‏‏تا شاهد حسن تو در آیینه نظر کرد‏

‏عکس رخ خود دید، دید شد واله و شیدا

هر لحظه رخت داد جمال رخ خودرا

بر دیده خود جلوه بصد کسوت زیبا

از دیده عشاق برون کرد نگاهی

تا حسن خود از روی بتان کرد تماشا

رویت ز پی جلوه گری آینه ساخت

آن آینه را نام نهاد آدم و حوّا

حسن رخ خود را بمه روی در او دید

زان روی شد او آینه جمله اسما

چون ناظر و منظور توئی غیر تو کس نیست

پس از چه سبب گشت پدید این همه غوغا

ایمغربی افاق پر از ولوله گردد

سلطان جمال چون بزند خیمه به صحرا

شمارهٔ ۶

ورای مطلب هر طالب است مطلب ما

برون زمشرب هر شارب است مشرب ما

به کام دل به کسی هیچ جرعه ای نرسید

از آن شراب که پیوسته می کشد لب ما

سپهر کوکب ماست از سپهر ها برون

که هست ذات مقدس سپهر کوکب ما

بتاختند اسب دل ولی نرسید

سوار هیچ روانی به گرد مرکب ما

هنوز روز و شب کائنات هیچ نبود

که روز ما رخ او بود و زلف او شب ما

کسی که جان و جهان داد عشق او بخرید

وقوف یافت ز سود زیان بکسب ما

ز آه و یارب ما آن کسی خبر دارد

که سوخته است چو ما او ز آه یا رب ما

تو وین و مذهب ما گیر در اصول و فروع

که دین و مذهب حق است دین و مذهب ما

نخست لوح دل تز نقش کائنات بشوی

چو مغربیت هست اگر عزم مکتب ما

چه مهر بود که بسرشت دوست در گل ما

چه گنج بود که بنهاد یار در دل ما

شمارهٔ ۷

بدست خویش چهل صبح بامداد الست

ندید تخم گلی تا نکشت در گل ما

چه ماه بود که از آسمان فرود آمد

نشست خوش متمکن ببرج منزل ما

ملک که بود که افتاد در چه بابل

چه سحرهاست در این قعر چاه بابل ما

چه موج ها که پیاپی همی رسد هر دم

ز جوش و جنبش دریای او به ساحل ما

هزار نقش به یک لحظه می پذیرد دل

ببین چه نقش‌پذیر است قلب قابل ما

به هر گره که وی از زلف خویش بگشاید

از او گشاده شود صد مشکل ما

اگر ز حضرت ما آرزوی مقبولیست

بیاز هندوی او شو که هست مقبل ما

چو مغربی نظر از عین کائنات بدوز

اگر کمال طلب میکنی ز کامل ما

شمارهٔ ۸

هیچ دانی که کیستیم و شما

سایه آفتاب نور خدا

سایه آفتاب تابش اوست

تابش مهر هست عین ضیا

نیست خورشید از شعاع بعید

نیست سایه ز آفتاب جدا

سایه و آفتاب یک چیزند

هست او واحد کثیر نما

چون یکی بود سایه خورسید

یا رب این کثرت از چه شد پیدا

نظر از عین کائنات بدوز

تا که سایه نمایدت یکتا

بگذر از سایه زانکه خورشید است

آنکه تو سایه خوانیش هر جا

شیئی واحد بگو که چون گردد

عین هستی جمله اشیا

هست یک عین ، اینهمه اعیان

یک مسما است این همه اسما

ذات و وجهت است و اسم و نعت و صفت

عقل و نفس است طبع و شکل قوا

جمله نقش تعینات ویند

هرچه هستند در زمین و سما

بهزاران هزار نقش غریب

مینماید به خویشتن خود را

هست اندر جهان کهنه و نو

آخرین نامش آدم و حوا

گاه مجنون شود گهی لیلی

گاه وامق بود گهی عذرا

آنچه امواج خوانمش مجلاست

گشته ظاهر به کسوت من و ما

نقش این موج بحر بی پایان

مغربی و سنایی است و سنا

شمارهٔ ۹

بیا در بحر و دریا شو رها کن این من و ما را

که تا دریا نگردی تو ندانی عین دریا را

اگر موجت از آن دریا درین صحرا کشد روزی

چنانت غرقه گرداند که ناری یاد از صحرا

اگر امواج دریا را بجز دریا نمی بینی

یقین دانم که نتوانی مسما دید اسما را

چو واحد کردی اعدادت نشاید سر بسر واحد

چو فردائی یکی بینی پری و دی فردا را

ز کثرت سوی وحدت شو ز وحدت سوی کثرت آی

ز راه وحدت و کثرت توان دانستن اسما را

چه دانی زیر و بالای زمین و آسمان چون تو

ندید استی تو ور خود زیر بالا را

چو مستی نسخه جانان فرو رو در خود و ادوان

ز پنهانی و پیدائیست این پنهان و پیدا را

الا ایمغربی عنقای مغرب را اگر گوئی

برون از مشرق و مغرب بباید جست عنقا را

شمارهٔ ۱۰

بیا بر چشم عاشق کن تجلی روی زیبارا

که جز وامق نداند کس کمال حسن عذرا را

بصحرای دل عاشق بیا جلوه کنان بگذر

بروی عالم آرایت بیارا روی زیبا را

دمی از خلوت وحدت تماشا را به صحرا شو

نظر بر ناظران افکن ببین اهل تماشا را

چه مهر است آن نمیدانم که عالم هست در آتش

ز روی خویش بخشد نور هر دم چشم بینا را

الا ای یوسف مصر ملاحت تا بکی داری

بدین یعقوب بیدل را غمین جان زلیخا را

تو حلوا کرده ای پنهان مگسها جمله سرگردان

اگر جوش مگس خواهی بصحرا آر حلوا را

الا ای ترک یغمایی بیا جان را به یغما بر

نه دل ترک تو خواهد کرد نه تو ترک یغما را

جهان پر شور از آن دارد لب شیرین ترک من

که ترکان دوست میدارند دایم شور و غوغا را

سخن با مرد صحرایی الا ایمغربی کم گوی

که صحرایی نمیداند زبان اهل دریا را

شمارهٔ ۱۱

ای بلبل جان چونی اندر قفس تن‌ها

تا چند درین تنها مانی تو تن تنها

ای بلبل خوش‌الحان زان گلشن و زان بستان

چون بود که افتادی ناگاه به کلجن‌ها

گویی که فراموشت گردیده درین گلخن

آن روضه و آن گلشن و آن سنبل و سوسن‌ها

بشکن قفس تن را پس تنتن‌تن‌گویان

از مرتبه گلخن بخرام به گلشن‌ها

مرغان هم‌آوازت مجموع ازین گلخن

پرنده به گلشن شد بگرفته نشیمن‌ها

در پیش دام و دد معوا نتوان کردن

زین جای مخوف ای جان رو جانب مامن‌ها

ای طایر افلاکی در دام تن خاکی

از بهر دو سه دانه وامانده خرمن‌ها

باری چو نمی‌یاری بیرون شدن از قالب

بر منظره‌اش بنشین بگشاده روزن‌ها

ای مغربی مسکین اینجا چه شوی ساکن

کآنجاست برای تو پرداخته مشکن‌ها

شمارهٔ ۱۲

چون تافت بر دل من پرتو جمال حبیب

بدید دیده جان حسن بر کمال حبیب

چه التفات بلذات کائنات کند

کسی که یافت دمی لذت وصال حبیب

بدام و دانه عالم کجا فرود آید

دلی که گشت گرفتار زلف و خال حبیب

خیال ملک دو عالم نیاورد بخیال

سری که نیست دمی خاای از خیال حبیب

حبیب را نتوان یافت در دو کَون مثال

اگر چه هر دو جهان هست بر مثال حبیب

درون من نه چنان از حبیب مملو شد

که گر حبیب در آید بود مجال حبیب

بدانصفت دل و جان از حبیب پر شده است

که از حبیب ندارم نظر بحال حبیب

چه احتیاج بود دیده را به حسن برون

چو در درون متجلی شود جمال حبیب

ز مشرق دلت چه کرد طلوع

هزار بدر برفت از نظر هلال حبیب

شمارهٔ ۱۳

ای کرده متجلی رخت از دیده هر خوب

وی حسن و جمال همه خوبان بتو منسوب

بر صفحه رخساره هر ماه پری روی

حرفی دو سه از دفتر حسنت شده مکتوب

محبوب ز هر روی بجز روی تو نبود

خود نیست بهر وجد بجز روی تو محبوب

بر عکس رخت چشم زلیخا نگران بود

در آینه روی خوش یوسف یعقوب

در شاهد و مشهود توئی ناظر و منظور

در عاشق و معشوق توئی طالب و مطلوب

در میکده ها غیر تو را می نپرستند

انکس که کند سجده بر سنگ و گل و چوب

جاروب غمت کرد مرا جامه دل پاک

وینخانه کنونست بکام دل جاروب

زان زلف پراکنده و زان غمزه فتان

پر گشت جهان سربسر از فتنه و آشوب

محجوب نباشد ز رخت مغربی ایدوست

گر خود به خود است از رخ زیبای تو محجوب

شمارهٔ ۱۴

مرا که لعل لبت ساقی است و جام شراب

از آن دو نرگس مست توام مدام خراب

مرا که زمزمه قول دوست در گوش است

چه حاجت است آواز چنگ عود و رباب

فتاده بر رخ دلبر بطالع مسعود

نخست چشم که بگشود چشم بخت از خواب

بدین صفت که منم مست ساقی باقی

عجب که باز شناسم شراب را ز سراب

کسی که بیخبر از ِلذت و الم باشد

نه از نعیم بود آگهیش نه ز عذاب

چو با وجود تو من هیچ نیستم از نیست

بهیچ وجه مگردان رخ ک مشو در تاب

خطاب اگر نکنی با من این عجب نبود

که سایه را نکند هیچ آفتاب خطاب

مجو ز مغربی آفتاب در طریقت عشق

که کسی نجست ز مستان و عاشقان آداب

شمارهٔ ۱۵

ای صفات بیکران تو طلسم گنج ذات

گنج ذات تو گشته مخفی ز طلسمات صفات

هست عالم سربسر نقش طلسم گنج تو

از طلسم و نقش هرگز حل نگردو مشکلات

ای صفاتت نقشبند کارگاه هردو کَون

سایه نور صفات توست نقش کاینات

ظل نقش کاینات از نور تو دارد ظهور

زانکه باشد انبساطش بر جمیع ممکنات

پرتو نور است سایه خود ندارد اختیار

زان سبب هرگز نباشد یکزمان او را ثبات

سایه ناچیز گوید هر زمانی نور را

ای بتو ظاهر شده ماهمچو تو ظاهر بذات

سایه هستی مینماید لیکن او را اصل نیست

نیست را از هست اگر بشناختی یابی نجات

کی خورد خضر حیات از آب حیوان شربتی

تا تو ظلمت را تصور کرده آب حیات

ایدل سرگشته حیران بساط مغربی

بیجهت را گر همی جویی گذر کن از جهات

شمارهٔ ۱۶

ای روی تو مهر و کَون ذرات

ذات تو برون ز نفی و اثبات

ذرّات کجا رسند در مهر

ذرات کجا و مهر هیهات

اسماء و صفات کَون هر یک

در ذات تو اند محو لذّات

نی اسم و نه نعت بود آنجا

نه رسم و نه شکل و وضع همتات

چون خاست ظهور از مظاهر

اسما و صفات را کمالات

موجود شدند بهر این کار

ارضین و عناصر و سماوات

مسطور معین و مبین

شد برورق وجود آیات

از روی نگار و از قوابل

دیدیم عیان بی محادات

یک معنی و صد هزار صورت

یک صورت و صد هزار مرآت

مصباح رخ ترا نگارا

کَونین زجاجه است مشکوات

مهر تو بغربی عیان شد

با آنکه عیان از اوست ذرّات

شمارهٔ ۱۷

ای صفاتت حجاب چهره ذات

ذات پاکت ظهور بخش صفات

آفتاب رخت چو تابان گشت

منهدم شد ز نور او ظلمات

لب تو بر جهان مرده دمید

نفسی زان بیافت حیات

آنجهان در خروش و جوش آمد

پیش مهر رخ تو چون ذرّات

عالمی را چو نفی بود عدم

لب جانبخش تو نمود اثبات

جنبش از توست جمله عالم را

ورنه دارد عدم سکَون و ثبات

از چه شد عالمِ فقیر غنی

گر نکردی برون ز گنج ذکوات

وانچه او آدمش همی دانند

نسخه عالم است و مظهر ذات

مغربی آنچه عالمش خوانند

عکس رخسار تست در مرآت

شمارهٔ ۱۸

ای کائنات ذات ترا مظهر صفات

وی پیش اهل دیده صفات تو به ز ذات

تا روی دلفریب تو آهنگ جلوه کرد

شد جلوه گاه روی تو مجموع کاینات

تا آفتاب حسن و جمالت ظهور کرد

ظاهر شدند جمله ذرات ممکنات

از بس که ابر فیض تو بارید بر عدم

سر بر زد از زمین عدم چشمه حیات

خاک عدم نکرد ز آیات یکنظر

شد مورد تجلی واردات

ز صنام صومنات چو حسن تو جلوه کرد

شد بت پرست عابد اصنام سومنات

لات و منا ت را ز سر شوق سجده کرد

کافر چو دید حسن ترا از منات و لات

ای چرخ را بچرخ آورده عشق تو

از شوق تست جمله افلاک را برات

ایطفل لطف ایزد بیچون که چون توتی

هرگز ندیده دیده ابا و امهات

ای مخزن خزاین وی خازن امین

وی مشکل دو عالم و سر حل مشکلات

ای مرکز و مدار وجود و محیط خود

وی همچو قطب ثابت و چون چرخ بی ثبات

گر سوی تو سلام فرستم تویی سلام

ور بر تو من صلات فرستم تویی صلات

کی چون دهد ترا بتو آخر بگو مرا؟

ای تو ترا مزکی و تو ترا زکات

یا اجمل الجمال و یا املح الملاح

یا لطف اللطایف یا نکته النکات

یا اشمل ابمظاهر یا اکمل الظهور

یا برزخ البرازخ و یا جامع الشتات

هم گنج و هم طلسمی هم جسم و هم روان

هم اسم و هم مسما هم ذات و هم صفات

هم مغربی و هم مشرقی و شرق

هم عرش و فرش و عنصر افلاک و هم جهات

شمارهٔ ۱۹

ای از دو جهان نهان عیان کیست

وی عین عیان پس این نهان کیست

آنکس که به صد هزار صورت

هر لحظه همی شود عیان کیست

وانکس که به صد هزار جلوه

بنمود جمال هر زمان کیست

گویی که نماهنم از دو عالم

پیدا شده در یکان یکان کیست

گفتم که همیشه من خموشم

گویا شده پس به هر زبان کیست

گفتی که ز جسم و جان برونم

پوشیده لباس جسم و جان کیست

گفتی که نه اینم و نه آنم

پس آنکه بود همین هم آن کیست

ای آنکه گرفته کرانه

باللّه درین میان کیست

آنکس که همی کند تجلی

از حسن و جمال دلبران کیست

وانکس که نمود خود را

وآشوب فکنده در جهان کیست

ای آنکه تو مانده در کمالی

ناکرده یقین که در کمان کیست

از دیده مغربی نهان شو

وز دیده ی او ببین عیان کیست

شمارهٔ ۲۰

ور هزاران جام گوناگون شرابی بیش نیست

گرچه بسیارند انجم آفتابی بیش نیست

گرچه برخیزد ز آب بحر موج بی شوار

کثرت اندر موج باشد لیکن آبی بیش نیست

چون خطایی کرد با خود گشت پیدا کاینات

علّت ایجاد عالم پس خطایی بیش نیست

یک سخن پرسید از خود در جهان جان و دل

جمله ارواح را زانرو جوابی بیش نیست

گرچه بسیاری در ایمنی کتب کتب مرقوم گشت

جمله را خواندیم حرفت از کتابی بیش نیست

اینکه عالم را وجود آبروئی می نهی

در بیابان عدم عالم سرابی بیش نیست

چیست عالم ایکه میپرسی نشان و نام او

بر محیط هستی مطلق حبابی بیش نیست

ایکه هستی تو اندر روی دلبر شد نقاب

برفکن از روی دلبر چون نقابی بیش نیست

مغربی آمد حجاب راه جان مغربی

درگذر از روی چه آخر حجابی بیش نیست

شمارهٔ ۲۱

مهر سر گشته کافتاب کجاست

آب هر سودان که آب کجاست

خواب دوشم ز دیده ام پرسید

کاین جهان را مگو که خواب کجاست

مست پرسان که مست را دیدی

یارب آن بیخود و خراب کجاست

باده در میکده همی کرده

کرد مجلسی که کو شراب کجاست

یار خود بی نقاب می گردد

که همان یار بی نقاب کجاست

همه سرگشته مضطرب احوال

رسته گاو ز اضطراب کجاست

همه در پرده خویش را جویان

عارف رسته از حجاب کجاست

چند پرسی که خود کلید خودی

چیست مفتاح و فتح باب کجاست

مغربی چون تو مهر مشرقی ای

چند پرسی که آفتاب کجاست

شمارهٔ ۲۲

اگر ز روی براندازد او نقاب صفات

دو کَون سوخته گردد ز نور پرتو ذات

به پیش تاب تجلی ذات محو شود

چنانکه هست کشته از فروغ صفات

مجوز کَون و ثباتی به پیش برتو او

که بسته را نتوان بافت پیش باد ثبات

دلا نقاب برافکن ز روی او و مپرس

ز آنکه سوخته گردی در آتش سبحات

بنور روی تو کان نور نورا نوار است

بخاک کوی تو کان آتش است و آب حیات

ازین هلاک میندیش و باش مردانه

که آن هلاک بود موجب خلاص و نجات

اگر تو محو نگردی کجا شوی مثبت

بمحو خویش طلب گر طلب کنی ثبات

بمغربی است نهان آفتاب رخسارش

اگرچه هست عیان از فروغ او ذرات

شمارهٔ ۲۳

ساقی باقی که جانم مست اوست

باده در داد کان بیرنگ و بوست

بی دهن جان باده را در کشید

کاو منزه از خم و جام و سبوست

نور می در جان و در دل کار کرد

نار وی در استخوان و مغز و پوست

دیدم از مستی چو مستی را قفا

عالمی را بی قفا دیدم که روست

چون حجاب ما یقین شد مرتفع

هردو عالم را بکل دیدم که اوست

مهر بکد آنرا که ذره خواندمی

بحر بود آنرا که می گفتم جوست

زشت و نیکو می نمود اما نبود

هر کرا من گفتمی زشت و نکوست

هر کرا دشمن همی پنداشتم

آخرالامرش چو دیدم بود دوست

مغربی چون اختلافی نیست هیچ

رو زبان درکش چه جای گفتگوست

شمارهٔ ۲۴

چنان مستم چنان مستم چنان مست

که نه پا دانم از سر نه سر از دست

جز آنکس را که مست از جام اویم

ندانم در جهان هرگز کسی هست

بکلی خواهم از خود گشت بیخود

اگر باده دهد ساقی ازین دست

دلم عهدیکه بسته بود با کَون

چو شد سرمست آن مجموع بشکست

خرد بیرون شد آنجا کو درآمد

روان برخاست از پیشش چو بنشست

بود یکسان بر من مست و هشیار

هر آنکو نیست زینسان نیست سرمست

کسی کو جز یکی هرگز ندانست

چه میداند که پنجه چیست یا شصت

ز بالا و ز پستی در گذشتم

کنون پیشم نه بالا ماند و نی پست

مجو ور نه رواق چار طاقش

کسی کز حبس شش سوی جهان جَست

برو ناید مگر در قاب قوسین

چو تیر دل جَهَد از قبضه شست

اگر ور مشرق و مغرب نگنجد

چو ذات مغربی از مغربی رَست

شمارهٔ ۲۵

آنچه مطلوب دل و جان است ابا جان و دلست

لیکن از خود جان آنکه بیخبر بد غافل است

منزل جانان بجان و دل همی جوید دلم

غافل از جانان که او را در دل و جان منزل است

میان آب و گل سازد وطن آنجان و دل

منزلش گرچه برون از خطّه آب و گل است

هر کسی دادند با خود این چنین گنج نهان

لیک هر کس راز خود بر خود طلسمی مشکل است

همه دریا و دریا عین ما بوده ولی

مائی ما در میان ما و دریا حایل است

چشم دریابین کسی دارد که غرق بحر شد

ورنه نقش موج بیند هر که او بر ساحل است

نیست کامل در دو عالم هرکه دریا عین اوست

عین دریا هرکه شد میدان که مرد کامل است

جمله عالم نیست الّا سایهء علم وجود

روی از عالم بگردان زانکه ظل زایل است

سایه بر خورشید بگزین گر تو مرد عاقلی

سایه بر خورشید نگزیند کس کو عاقل است

نیست شان آنکه باشد بر صراط مستقیم

میل کردن جانب چیزی که مردم مایل است

چون بدانستی که حق هستی و باطل نیستی است

در پی حق گیر و بگذر از هر آنچه باطل است

نقطه توحید عین جمع و دریای وجود

حاصل است آنرا که بر خط عدالت واصل است

چیست دانی در میان جان و جانان مغربی

برزخ جامع خط موهوم و حد فاصل است

شمارهٔ ۲۶

دلی که آینه روی شاهد ذات است

برون ز عالم نفی و جهان اثبات است

مجو که در ورق کاینات نتوان یافت

علامت و اثر آنچه بی علامات است

کسی نجست و نجوید ز لوح هر دو جهان

نشان و نام کسی که محو بالذات است

کسیکه در دو جهانش نه ذات و نه وهم است

وجود یافتنش نوعی از محالات است

مرا که عادت رسم و رسوم نیست پدید

چه داند آن که ورا رسم و راه و عادات است

مقام آنکه نباشد مقیم هیچ مقام

ورای منزلت و زینت و مقامات است

طریق آنکه ندارد بهیچ رَایی روی

نه سوی کوی خرابات و نی مناجات است

ره کسیکه به سر پای کرده است مدام

نه راه میکده و کعبه و خرابات است

کجا بوجد و بحالات سر فرود آورد

کسیکه حالت او نقد جمله حالات است

کسیکه هیچ ندارد ز نار و نور خبر

ورا نه بیم و نه امید نار و جنات است

وجود مغربی اندر فضای همت اوست

چو پیش پرتو انوار مهر ذرّات است

شمارهٔ ۲۷

بیار ساقی از آن می که هست آب حیات

بده به خضر دلم وارهانش از ظلمات

از آن شراب که جان و دلم از او یابد

ز قید جسم خلاص و ز بند نفس نجات

از آن شراب که ریحان روح ارواح است

از آن شراب که بخشد حیات بعد ممات

مئی که جان بتن مرده در دمد بویش

مئی که زندگی یابند ازو عظام رفات

بیار و بر دل و جان مرده ما ریز

ببین سرایت ارواح راح در اموات

چه خوش بود که ترا بی جهت توان دیدن

اگر چه روی تو پیداست در جمیع جهات

بیا و جلوه کنان برگذر ز منظر دل

که منظری به ازو نیست درگه جلوات

بیا که خلوت پاک از برای تو خالی است

از آنچه میل تو پیوسته است با خلوات

نظر بسوی دل مغربی کن ای دلبر

ببین که روی چه خوش مینماید این مرآت

شمارهٔ ۲۸

دل غرقه انوار جمالی و جلالی است

بر وی نظر از جانب دلبر متوالی است

دل منظر عالی و نظرگاه رفیع است

یار است که او ناظر این منظر عالی است

خالی است حوالی حریم دل از اغیار

اغیار کجا واقف این بود و حوالی است

جز نقش رخ دوست در آن دل نتوان یافت

کان آینه از نقش جهان صافی و خالی است

در عالم او هیچ شب روز نباشد

کاو برتر ازین عالم و ایام و لیالی است

در یکه از او جمله جهان گشت پدیدار

آن درّ گرانمایه از آن بحر لآلی است

عالم بخط دوست کتابی است ولیکن

مخفی است از آنکس که نه قاری و نه تالی است

ایمغربی کس را خبر از عالم دل نیست

چه عالم دل زایل وعالم متعالی است

شمارهٔ ۲۹

هیچکس را اینچنین یاری که ما را هست نیست

کس ازین باده که ما مستیم او سرمست نیست

قامتش را هست میلی جانب افتاد کسان

کو بلندی در جهان کاو را نظرها پست نیست

هست با بست سر زلفش دل ما در جهان

ورنه چیزی را دل ما در جهان پست نیست

دل بدان عهد است دل پیمان که با دلدار نیست

خود دلی کاو عهد آن دلدار را بگسست نیست

هیچ کس را دل ز دام زلف او بیرون نجست

اینکه بتواند دلی از دام زلفش جَست نیست

زلف او گر می کند تاراج دلها حاکم است

هر چه او خواهد کند، بر وی کسی را دست نیست

گر مرا در دست بودش جان نثارش کردمی

چون کنم چیزی نثارش؟! کان مرا در دست نیست

باید اندر عشق او از خود بکل وارسته شد

کان که در عشقش بکل از خویشتن وارست نیست

از پی پیوند او، از خویشتن باید برید

بی بریدن زان که هرگز کس بدو پیوست نیست

هستی ای گر مغربی را هست، آن هستی اوست

مغربی را اینکه از خود هیچ هستی هست نیست

شمارهٔ ۳۰

با تو است آن یار دائم وز تو یک دم دور نیست

گرچه تو مهجوری از او، وی ز تو مهجور نیست

دیده بگشا تا ببینی آفتاب روی او

کافتاب روی او از دیده ها مستور نیست

لیک رویش را بنور روی او دیدن توان

گرچه مانع دیده را از دیدنش جز نور نیست

جنّت ارباب دل رخسار جانان دیدن است

در چنین جنّت که گفتیم زنجبیل و حور نیست

گر ترا دیدار او باید برآ بر طور دل

حاجت رفتن چو موسی سوی کوه طور نیست

تو کتابی در تو مسطور است علم و هر چه هست

چیست آن کاو در کتاب و لوح تو مسطور نیست

کور آن باشد که او بینا بنفس خود نشد

کان که او بینا بنفس خویشتن شد، کور نیست

ناصر منصور گوید انا الحق المبین

بشنو از ناصر که آن گفتار از منصور نیست

مغربی را یار شمس مغربی خواند بنام

گرچه شمس مغربی اندر جهان مستور نیست

شمارهٔ ۳۱

هیچ میدانی که عالم از کجاست

یا ظهور نقش عالم از کجاست

یا حروف اسم اعظم در عدد

چند باشد یا خود اعظم از کجاست

گنج دانش را طلسمی محکم است

این طلسم گنج محکم از کجاست

آندمی کز وی مسیحا مرده را

زنده گردانید آن دم از کجاست

آن که القا کرد جبرئیل آن که بود

اصل عیسی چیست مریم از کجاست

خاتم ملک سلیمانی ز چیست

حکم و تسخیر است خاتم از کجاست

چیست اصل فکرهای مختلف

وین خیالات دمادم از کجاست

آن یکی اندوه دایم از چه است

وین یکی پیوسته خرّم از کجاست

گاه شادی، گاه غمگینی ولی

می ندانی شادی و غم از کجاست

اینکه باشد مردمان را در جهان

گه عروسی گاه ماتم از کجاست

مغربی گر زانکه میدانی بگوی

کاین یکی بش آن یکی کم از کجاست

شمارهٔ ۳۲

بر آب حیات تو جهان همچو حیاتی است

او نیز اگر باد رود از سرش آبیست

بهر تو یک تاب جهان کرد پدیدار

ذرات جهان جمله عیان گشته ز تابیست

حرفیست جهان از ورق دفتر علت

هرچند که خود را بسر خویش کتابیست

زاندیده کماهی نتواند رخ او دید

کاویخته بر روی وی از نور نقابیست

از تشنگی آنرا که تو پنداشته بودی

در بادیه از دور که آبیست، سرابیست

بیدار شو از خواب که این جمله خیالات

اندر نظر دیده بیدار چه خوابیست

از جانب او نیست حجابی به حقیقت

از جانب ما باشد اگر زانکه حجابیست

ساقی به هم باده به‌یک خّم دهد امّا

در مجلس ما مستی هر یک ز شرابیست

تنها نبود مغربی از نرگس او مست

در هر طرف از نرگس او مست خرابیست

شمارهٔ ۳۳

انکه او دیده جان و دل و نور بصر است

هر کجا می نگرم صورت او در نظر است

خبر از دوست بدان بر که ندارد خبری

ورنه آنجا که عیانست چه جای خبر است

ره بدو برد کسی کز پی او دور افتاد

اثر از دوست کسی یافت که او بی اثر است

ره بی پا و سر آنست که نتوانی رفتن

بنشین خواجه ترا چون هوس پا و سر است

روزی از روزن اینخانه برا بر سر بام

تا ببینی که، که در خانه و بر بام و در است

تو بدین چشم کجا چهره معنی بینی

چشم صورت دگر و چشم معانی دگر است

ورنه بیرون کتاب ز بَر و زیر جهان

همه بی زیر و زبَر گفتن و دیدن زبَر است

مغربی علم تر و خشک ز دل بر میخوان

دل کتابیست که او جامع هر خشک و تر است

شمارهٔ ۳۴

حسن روی هر پریرویی ز حسن روی اوست

آب حسن دلبری هر سو روان از جوی اوست

کعبه اهل نظر رخسار جانبخش وی است

قبله ارباب دل طاق خم ابروی اوست

هر کسی گرچه بسوئی روی می آرد ولی

در حقیقت روی خلق جمله عالم سوی اوست

مسکن و ماوای جانها زلف مشکینش بود

مجمع مجموع دلها حلقه گیسوی اوست

تابند از وی، طلب او را کسی طالب نشد

جست و جویی گر بود باز از جست و جوی اوست

دست رومی رخش از رنگ خطش قوتیست

برک چشمش در پناه طره هندوی اوست

آنکه از چشم پریرویان بصد افسونکی

دل زمردم میرباید غمزه جادوی اوست

هیچ گویی نیست خالی زان پریرو اینجهان

دل بهر کوئی که می آید فراوان کوی اوست

مغربی زان میکند میلی بکامش زانکه او

هرکرا رنگی و بوئی هست، رنگ و بوی اوست

شمارهٔ ۳۵

بیدل و دلدار نتوانم نشست

بیجمال یار نتوانم نشست

صحبت یارم چه می آید بدست

پیش با اغیار نتوانم نشست

ساقیم چون چشم مست او بود

یک زمان هشیار نتوانم نشست

چون بت و زنّار، زلف روی اوست

بی بت و زنّار نتوانم نشست

بس امید وعده دیدار گل

بیش از این با خار نتوانم نشست

بلبل آسا در گلستان رخش

یکدم از گفتار نتوانم نشست

یار باز آمد ببازار ظهور

گفت بی بازار نتوانم نشست

زانکه در خلوتسرای خویشتن

بی الوالابصار نتوانم نشست

چون هزاران کار دارد هر زمان

یکزمان بیکار نتوانم نشست

برفکندم پرده از رخسار خویش

پرده بر رخسار نتوانم نشست

مغربی را گفت، بنگر بر رخم

زانکه بی نظاره نتوانم نشست

شمارهٔ ۳۶

چون رُخَت را هر زمان حُسن و جمالی دیگر است

لاجَرَم هردم مرا با تو وصالی دیگر است

اینکه هر ساعت جمالی می‌نماید روی تو

پیشِ اربابِ کمالات، این کمالی دیگر است

بر بَیاضِ روی دلبر از بَیاضِ دلبری

از سواد و خطّ و خالت، خطّ و خالی دیگر است

با وجود آنکه حُسنِ او بُرون است از جهان

در دماغِ هر کسی از دو خیالی دیگر است

گرچه عالم سر به سر نقش و مثال روی اوست

لیک او را هر زمان در دل مثالی دیگر است

سوی او هرگز به پّرِ بال خود نتوان پرید

هم به بال او توان، کان پرّ و بالی دیگر است

هیچکس هرگز ز حالی نیست خالی در جهان

لیک این حالی که ما را هست حالی دیگر است

گوش و دل نشنوده نتوان شنیدن این قال

زآن که هر سَمْعی سر او از مقالی دیگر است

مغربی را در نظر پیوسته زآن ابروی و روی

هر طرف به روی و هر جانب هلالی دیگر است

شمارهٔ ۳۷

صفا و روشنی کاندرون خانه ماست

ز عکس چهره آندلبر یگانه ماست

خرد که بیخبر از کاینات افتاده است

خراب جرعه از باده شبانه ماست

ز زلف و خط بتان باش برحذر دایم

که زلف و خال بتان دام راه و دانه ماست

بیک بهانه جهان را پدید آوردیم

جهان بدیده شده از پی بهانه ماست

جهان و هرچه در او هست سربسر موجی

ز جوش و جنبش دریای بیکرانه ماست

خروش و ولوله گفتگوی و جوش جهان

صدا و نغمه و آوازه ترانه ماست

اگر زمان نبوّت گذشت و دور رسل

ولی ظهور ولایت درین زمانه ماست

کلید مخزن اسرار مغربی دارد

چو مدّتی است که او خازن خزانه ماست

شمارهٔ ۳۸

آنچه کفر است بر خلق، بر ما دین است

تلخ و ترش همه عالم برما شیرین است

چشم حق بین بجز از حق نتواند دیدن

باطل اندر نظر مردمِ باطل بین است

گل توحید نروید ز زمینی که دروا

خاک شرک و حسد و کبر و ریا و کین است

مسکن دوست ز جان میطلبیدم گفتا

مسکن دوست اگر هست دل مسکین است

مرد کوته نظر از بهر بهشت است بکار

از قصور است که او ناظر حورالعین است

نیست در جنّت ارباتحقیقت جز حق

جنّت اهل حقیقت، بحقیقت این است

گرچه با آن بت چینی نظری داری لیک

آنچه منظور تواند شبه رنگین است

نظرت هیچ بر آن نقش و نگار چین است

زانکه چشم تو بران نقش نگارچین است

مغربی از تو بتلوین تو در جمله صور

نیست محجوب که اورا صفت تمکین است

شمارهٔ ۳۹

هرآنکه طالب آنحضرت است مطلوب است

محب دوست بتحقیق عین محبوب است

تراست یوسف کنعتان درون جان پنهان

ولی چه سود که چشمت بچشم یعقوب است

دوای درد درون را از درون بطلب

اگر چه درد تو افزون ز درد ایّوب است

مگو که هیچ نداریم ما بدو نسبت

که نیست هیچکسی کاو بدو نه منسوب است

نمونه ایست ز دیوان دفتر حسنش

هرآنچه در ورق کاینات مکتوب است

بحسن چهره او درنگر که بس نکوست

بخط دوست نظر کن که خط او خوب است

ز حسن اوست که در کاینات پیوسته

خراش و ولوله و شور و جوش آشوب است

ز مغربی است که رویش زمغربی است نهان

که مغربی به خود از روی دوست محجوب است

شمارهٔ ۴۰

گذشت عهد نبوت و رسید دور ولایت

نماند حاجت امت بمعجزات و بآیت

ز شرک روی به توحید کرده اند خلایق

نهاده اند بتحقیق رخ براه هدایت

نهایت همه انبیا و رسل گذشته

نه پیش امت مرحوم احمد است بدایت

چنانکه چشم نبوت در انبیاست باحمد

بر اولیا ویست انتها و ختم ولایت

هر آن صفت که شه ملک راست غالب اوصاف

همانصفت کند اندر سپاه شاه سرایت

مگوی هیچ ز آغاز که جهانی

رسید کار بانجام و انتها و نهایت

دلم رسید چه بی اسم و رسم و جاه جبه شد

بغایتی که مرا ورانه انتهاست نه غایت

رسیده است بصحت ز راه کشف و تجلی

هرآنچه که از مغربی کنند روایت

شمارهٔ ۴۱

مرا دلیست کا او را نه انتهاست و نه غایت

نهایت همه دلها به پیش دوست هدایت

چو برزخی که بود در میان ظاهر و باطن

میان ختم نبوت فتاده است ولایت

ازوست بر همه جانها فروغ تاب تجلی

ازوست بر همه دلها ظهور نور هدایت

روان او ز تصور گذشته است و تفکر

عیان او ز خبر وارهیده است و حکایت

علوم او ز طریق تجلی است و تدلی

نه از طریقه عقل است و بخت و نقل روایت

دلیکه عرش و نظرگاه ذات پاک قدیمست

چو ذات پاک قدیم است و بیکران و نهایت

زهی ظهور و زهی جلوه‌گاه مظهر جامع

زهی سریر و زهی پادشاه ملک و ولایت

بود ز اسم و ز رسم و صفات نعت مجرد

برون ز عالم مدحست و دم شکر و شکایت

ز بسکه مغربی با دوست گشته است مصاحب

صفات دوست در او کرده است جمله سرایت

شمارهٔ ۴۲

چو باده چشم تو خوده است دل خراب چراست

چو حال تست در آتش جگر کباب چراست

ز پیچ زلف تو در تاب رفت مهر رخت

چو زوست تابش رویت از و شباب چراست

چو نیست عهد شکن غیر زلف بر شکنت

بگو که با دل مسکنت این عتاب چراست

ز من هرآنچه تو گوئی و آن همی شنوی

چو من صدای توام با من این خطاب چراست

چو نیست غیر تو کس از که میشوی پنهان

چو ناظر او توئی در رخت نقاب چراست

اگر چه در خم چوگان تست گوی دلم

ز چیست منقلب آخر در انقلاب چراست

ز باد بپرس که بحر از چه گشت آشفته

ز بحر بپرس که کشتی در اضطراب چراست

چو ما هر آنچه تو دادی بما همان خوردیم

زیاده هیچ نخوردیم پس حساب چراست

هرآنکه باز نکرده است گوش هوش روترا

برش حدیث حقایق فسانه است و حکایت

کتاب مغربی چون نسخه کتاب تواست

ازو مپرس که این حرف در کتاب چراست

شمارهٔ ۴۳

با منست آنکس که بودم طالب او با منست

هم تنم را جان شیرین است و هم جانرا تن است

از برای او همی کردم کنار از ما و من

باز دیدم آخر الامرش که او ما و من است

آنچه می پنداشتم کاغیار بود او یار بود

وآنچه گلخن مینمود اکنون بدیدم گلشن است

از صفای چهره از خلوت جان صفاست

وز فروغ نور روش خانه دل روشن است

همچنان کاو در دل مسکین ما دارد وطن

زلف مشکینش دل مسکین ما را مسکن است

در شب تاریک مویش مهر رویش رهنماست

کاروان چشم و دارا گرچه چشمش روشن است

سر برآورد از گریبان جهان چون آفتاب

یوسف حسنش از آن کاو را جهان پیراهنت

دست در دامان وصل او زدم لیکن چو نیک

دیده بگشودم بدیدم دست او در دامن است

چون نباید آفتاب مشرقی در مغربی

چونکه او را در درون دل هزاران روزنست

شمارهٔ ۴۴

آنکه او در هر لباسی شد عیان پیداست کیست

وانکه هست از جمله عالم نهان پیداست کیست

آنکه از بهر تماشا آمد از خلوت برون

تا همه عالم بدیدندش عیان پیداست کیست

آنکه چون آمد بصحرای جهان ما ظهور

کرد در بر خلعتی از جسم و جان پیداست کیست

وانکه در عالم شد از پی نام و نشاگ

بعد از آن کاو بود بی نام و نشان پیداست کیست

وانکه بهر خود باسم و رسم عالم شد پدید

وانکه اکنونش همیخوانی جهان پیداست کیست

پیش او گر ز بر بالای جهان او رسته است

زیر و بالای زمین و آسمان پیداست کیست

نیست پنهان پیش چشم اهل بینش آنکه او

صد هزاران جامه پوشید هر زمان پیداست کیست

شکل پیری و جوانی روی پوشی پیش نیست

مختفی در پیر و پیدا در جوان پیداست کیست

آنکه گوید مغربی را کاین سخنها را بدان

بعد از آن بر هر که میخوانی بخوان پیداست کیست

شمارهٔ ۴۵

از دهانش بسخن جز اثری نتوان یافت

از میانش بمیان جز کمری نتوان یافت

گفتمش چون قمری گفت بگو چون قمرم

چونکه بر سرو روانی قمری نتوان یافت

گفتمش ماه و خوری گفت که بر چرخ چنین

سرو قد زهره جبین ماه خوری نتوان یافت

از سر زلف وی اخبار دلم پرسیدم

گفت از گمشده تو خبری نتوان یافت

تا شده همچو نسیم سحری بی سر و پای

سحری بر سر کویش گذری نتوان یافت

نیست خالی نفسی روی تو از جلوه گری

همچو رویت بجهان جلوه گری نتوات یافت

گفته بودی که تو بر ما دگری بگزیدی

چون گزینم که بحسنت دگری نتوان یافت

بهر تیر غم عشقش سپری میجستم

گفت جانا که به از من سپری نتوان یافت

مغربی آینه سان تا نشوی پاک و لطیف

سوی خو هیچ ز خوبان نظری نتوان یافت

شمارهٔ ۴۶

نهان پیر تو خویش آفتاب رخت

از آنکه مانع ادراک اوست تاب رخت

رخت ز پرتو خود در نقاب میباشد

عجب بود که نشد غیر ازین نقاب رخت

حجاب روی تو گر هست نیست جز تابش

وگرنه چیست دگر تا برد حجاب رخت

بغیر چشم تو در روی تو نکرد نگاه

از آنکه دیده کس را نبود تاب رخت

نوشته اند بر اوراق چهره خوبان

بخط خوب دوسه آیت از کتاب رخت

بآبروی تو سوگند میخورد جانگ

که دل در آتش سوزنده است ز آب رخت

دلا همیشه رخت منقلب بجانب ماست

بسوی هیچکسی نیست انقلاب رخت

چگونه روی بغیر جناب ما آرد

از آنکه بس متعالی بود جناب رخت

بسی بمشرق و مغرب طلوع کرد و غروب

که تا بمغربی ظاهر شد آفتاب رخت

سحرهای غمزه جادوی او بی انتهاست

عشوه های طره هندوی او بی انتهاست

شمارهٔ ۴۷

دل شد اندر پیچ و تاب حلقه گیسوی اوست

پیچ و تاب حلقه ی گیسوی او بی انتهاست

در سر زلفش ندانم دل کجا افتاده است

تا کدامین موی دارد موی او بی انتهاست

هر کسی را هست راهی سوی او در هر نفس

راها در هر نفس زانسوی او بی انتهاست

ره بکویش هر که برد از وی برون ناید دگر

چون برون آید دگر چون کوی او بی انتهاست

بهر هر دل هر طرف مهراب دیگر مینهد

ابروش زان قبله ابروی وی بی انتهاست

طاقت نیروی بازویش کجا دارد دلم

زانکه دل بیطاقت و نیروی او بی انتهاست

مغربی را کوی دل اندر خم چوگان اوست

عرصه میدان برای کوی او بی انتهاست

شمارهٔ ۴۸

ریخت خونم که این شراب من است

سوخت جانم که این کباب من است

چونکه چشمش خراب و مستم دید

گفت کاین بیخود و خراب من است

چونکه در بوته غمم بگداخت

گفت در زیر لب که آب من است

چون در آن آب روی خود را دید

گفت کاین عکس آفتاب من است

کرد با عکس روی خویش خطاب

یعنی این مظهرخطاب من است

گفت با تو عتاب ها دارم

گر ترا طاقت عتاب من است

آنچه پرسی ازو جواب شنید

گفت سایل که این جواب من است

مهر رویش بمغربی میگفت

پرتو ذات تو حجاب من است

شمارهٔ ۴۹

آنکس که دیده در طلب او مسافر است

عمریست تا که در دل و جانم مسافر است

وانکس که دید روی بتان حسن روی اوست

در حسن روی خویش بهردیده ناظر است

دل را بسحر غمزه خوبان همی برد

آن غمزه را نگر که زهی غمزه و ساحر است

از چشم او مپرس که ترکیست جنگجوی

از زلف او مگوی که هندوی کافر است

گفتم که مگر ذاکرم آن دوست را بخود

خود راست کز زبان من آندوست ذاکر است

غایب نباش یک نفس از دوست زانکه دوست

در غیبت و حضور تو پیوسته حاضر است

حسن وی است آنکه مرا ورانه اوّلست

عشق من است آنکه مرا ورانه آخر است

کز فنون عشوه گری ماهر است دوست

دل از فنون عشوه گری سخت ماهر است

ایمغربی نو دیده بدست آر زانکه دوست

چون آفتاب در رخ هر ذره ظاهر است

شمارهٔ ۵۰

این جوش که از میکده برخاست چه جوش است

این جوش مگر از خم آن باده فروش است

این دیده ندانم که چرا مست و خراب است

وین عقل ندانم که چرا رفته ز هوش است

دل باده کجا خورده ندانم شب دوشین

کاو بیخبر و مست و خراب از شب دوش است

این کیست که دردل گوش دل آهسته سخنگوست

وان کیست که اندر پس این پرده بگوش است

در گوش فلک از مه تو حلقه که انداخت

این چرخ ندانم که چرا حلقه بگوش است

این مهره مهر از چه برین چرخ روانست

بر اطلس گردون ز کواکب چه نقوشست

ای هدهد جان ره بسلیمان نتوات برد

بر درکه او بسکه طیور است و وحوش است

ساکن نشود بحر دل مغربی از جوش

یارب ز چه بادست که در جنبش و جوش است

شمارهٔ ۵۱

آنچه جان گفت بدل باز نمییارم گفت

بکسی رمزی از آن باز نمییارم گفت

مطرب عشق درین پرده مرا سازی زد

که بکس هیچ از آن ساز نمییارم گفت

گفت با من سخن عشق بآواز بلند

آنچه او گفت بآواز نمییارم گفت

زیر لب خنده کنان عشوه کنان با دل من

آنچه گفت آن لب طناز نمییارم گفت

آنکه او را پر پرواز نباشد هرگز

بر او از پر و پرواز نمییارم گفت

لذت لعل لب و جام غم انجام ترا

به پی ذوق ز آغاز نمییارم گفت

شرح آن طرّ طرار نمیدانم داد

سحر آن غمزه غماز نمییارم گفت

مغربی با دل دمساز چو دمساز نه

با تو سر دل دمساز نمییارم گفت

شمارهٔ ۵۲

این کرد پریچهره ندانم که چه کرد است

کز جمله خوبان جهان کوی ببرده است

موسی کلیم است که دارد ید بیضا

عیسی است کزو زنده شود هر که نمرده است

چون چرخ برقص است و چو خورشید فروزان

کز پرتو رویش شود آنکس که فسرده است

او را نتوان گفت که از آدم و حواست

کس شکل چنین ز آدم و حوا نشمرده است

یغمای دل خلق جهان میکند این کرد

ماننده ترکان همگی باز دو برده است

با حسن رخش حسن خلایق همه هیچست

با لعل لبش جام مصفا همه درد است

هر دل که براو نقش جهان بود منقّش

نقش رخ او آمده آنرا بستردست

کس نیست که نقش رخ خود را بچنین کرد

در راه هوا جمله بکلّی نسپرده است

ای مغربی از دلبر خود گوی سخن را

کاو نه عرب و نه عجم و رومی و کرد است

شمارهٔ ۵۳

بیار ساقی باقی بریز برمن حادث

میّ قدیم که تا وارم ز دست حوادث

چو در زمین دلم تخم مهر خویش فکندی

بآب دیده برویان که نیست زرع تو حارث

از آن شراب بکنعان نوح اگر برسیدی

نگشتی غرقه طوفان چو سام و حام و چو یافث

ببوی باده توان مرد و باز زنده توان شد

که همچنان که محیط است هست محیی ‌و باعث

دلا بخود سفری کن درون خود سفری کن

که هیچ کار نیاید ز مرد کاهل ولابث

درون مجلس مردان بخور شراب تجلی

شراب مرد تجلی بود نه ام خبائث

شراب تجلی ز دست خویش دهد دوست

از آنکه باده باقی است در فنای تو باعث

چو مغربی ز میان شد نشست یار بجایش

خوشا کسیکه بود اثرش خلیفه و وارث

شمارهٔ ۵۴

چو بحر نامتناهیست دایما موّاج

حجاب وحدت دریاست کثرت امواج

جهان و هرچه در او هست جنبش دریاست

ز قعر بحر بساحل همی کند اخراج

دلم که ساحل بینهایت اوست

بود مدام بامواج بحر او محتاج

علاج درد دلم غیر موج دریا نیست

چو طرفه درد که موحش بود در او علاج

بهر خسی برسد زین محیط در و گهر

یکی بخس رسد از وی یکی بگوهر باج

از این محیط که عالم بجنّت اوست سراب

مراست عذب و فرات و تراست ملح اجاج

بلون و طعم اگر مختلف همی گردد

ز اختلاف محل است و انحراف مزاج

هر آنچه مغربی از کاینات حاصل کرد

بگرد بحر محیطش بیکزمان تاراج

شمارهٔ ۵۵

سحرگهی که موذن بفالق الاصباح

صلای زنده دلان میدهد؛ بخوان صلاح

تو رو به خانهٔ خَمار عاشقان آور

برای راحت روحت طلب کن از وی راح

کلید فتح دلِ اهل دل، بدست دل است

گشایشی طلب از وی که عنده مفتاح

از آن شراب که از دل همی بَرَد احزان

از آن شراب که در جان درآورَد افراح

از آن مئی که ازو زنده است جان مسیح

از آن مئی که در اشباح در دمد ارواح

نجات هردو جهان را از آن شراب طلب

که اوست در دو جهان موجب نجات و نجاح

به پیش پرتو آن مِی چراغ فکر و خرد

چه پیش ضوء صباح است کوکب مصباح

به هر که ساقی ازین باده داد رَست از خود

هر آنکه رَست ز خود یافت در دو کَون فلاح

بیا و بر دل و بر جان مغربی می ریز

مئی که هیچ مُلَوَّث نمیکند اقداح

شمارهٔ ۵۶

صبح ظهور دم زد و عالم پدید شد

بهر رخت ز مشرق آدم پدید شد

پوشیده بود روی تو در زیر موی تو

چون بازگشت موی تو از هم پدید شد

جان جهان که در خم زلف نو بد نهان

زلف ترا بهر شکن و خم پدید شد

بر ملک نیستی لب لعلت سحرگهی

یکدم دمید و عالم از آندم پدید شد

مجروح نیش غمزه مرد افکن ترا

هم از لب چه نوش تو مرهم پدید شد

برهر دلی که گشت جمال تو جلوه گر

در وی هزار نقش دمادم پدید شد

تا شد یقین که شادیت اندر غم دلست

دل را هزار خرّمی از غم پدید شد

خورشید آسمان ولایت ظهور یافت

تا مغربی ز عالم مغرب پدید شد

شمارهٔ ۵۷

گوهری از موج بحر بیکران آمد پدید

هرچه هست و بود میباید از آن آمد پدید

گوهری دیگر برون انداخت از موجی محیط

کز شعاعش معنی هردو جهان آمد پدید

باز موجی از محیط انداخت بیرون گوهرت

کز صفای او جهان و جسم و جان آمد پدید

چونکه موج و گوهر دریا پیاپی شد روان

وز جهان از موج و دریا بحر کان آمد پدید

سر بحر بیکران را موج در صحرا نهاد

گنج مخفی آشکارا شد نهان آمد پدید

ایکه میجستی نشان از بی نشان زحمت مکش

چون نشان بی نشان، از بی نشان آمد پدید

ایکه دایم از جهان ما و من کردی کنار

عاقبت با ما و با من در میان آمد پدید

صد هزاران گوهر اسرار و درّ معرفت

در جهان از موج بحر بیکران آمد پدید

از برای آنکه تا نشناسد او را غیر او

موج دریا در لباس انس و جان آمد پدید

از زبان مغربی خود بکر میگوید سخن

مغربی را بحر ناگاه از زبان آمد پدید

شمارهٔ ۵۸

از جنبش بحر قدم برخاست موجی بی عدد

وز موج دریای ازل پرگشت صحرای ابد

اندر سرای لم یزل با شاهد عین ازل

سر درهم آرد دایره از پیش برخیزد عدد

اندر جهان پر عدد واحد احد نبود ولی

از حطه ملک صمد واحد بود عین احد

اندر یکی صد بین نهان، درصد یکی‌ را بین عیان

از یکی گفتم بدان صد را ز یک یکرا ز صد

لیکن جهان جسم و جان گرچه شد از دریا عیان

برروی بحر بیکران باشد چو بر دریا زبد

من بر مثال ماهیم افتاده از دریا برون

باشد که موجی در رسد بازم بدر بادر کشد

وقتست کآن خورشید باد، آن ماه، آن ناهید ما

از برج دل طالع شود از اندرون سر برزند

آن آفتاب مشرقی پیدا شود در مغربی

کز مغربی را آینه پنهان نباشد در نمد

شمارهٔ ۵۹

ساختی از عین خود غیری که عالم این بود

نقشی آوردی پدید از خود که آدم این بود

هر زمان آری برون از خویشتن نقشی دگر

یعنی از دریای ما موج دمادم این بود

هستی خود را نمودی در لباس مختلف

یعنی آنچه عالمش خوانند و آدم این بود

برنگین خاتم دل گشت نامت منقّش

دل ترا چون خاتم آمد نقش خاتم این بود

جامع ذات و صفات عالم و آدم بکل

احمد آمد یعنی این مجموع عالم این بود

اسم اعظم را جز این مظهر نباشد در جهان

بگذر از مظهر که عین اسم اعظم این بود

فاتح باب شفاعت خاتم ختم رسل

آنکه فتح و ختم شد او را مسلّم این بود

آخر سابق که نحن الاحزون السابقون

آنکه در گل آمد و بر گل مقدم این بود

شمارهٔ ۶۰

بیرون دوید باز ز خلوتگه وجود

خود را بشکل و وضع جهانی بخود نمود

اسرار خویش را به هزاران زبان بگفت

گفتار خویش را بهمه گوشها شنود

در ما نگاه کرد هزاران هزار یافت

در خود نگاه کرد بغیر از یکی نبود

در هرکه بنگرد همه عین خود بدید

چون جمله را برنگ خود آورد در وجود

یک نکته گفت یار، ولیکن بسی شنید

یکدانه کشت دست، ولیکن بسی درود

خود را بسی نمود بخود یار و جلوه کرد

لیکن نبود هیچ نمودی جز این نمود

از دستی هستی همه عالم خلاص یافت

تا یار بر جهان در گنج نهان گشود

کس در جهان نماند کزو مایه نبرد

آنمایه بود یا نه اصل زیان و سود

با آنکه شد غنی همه عالم ز گنج او

یکجو ازو نه کاست نه یکجو دراو فزود

چون مغربی هرآنکه بدان گنج راه یافت

بگشود بر جهان کف و گنج عطا نمود

شمارهٔ ۶۱

هر زمان خورشید او از مشرقی سر بر کند

ماه مهر افزاش هر دم جلوه دیگر کند

از برای آنکه تا نشناسد او را هر کسی

قامت زیباش هردم کسوتی دیگر کند

صورت او هر زمانی معنی دیگر دهد

معنیش هر لحظه از صورتی سر بر کند

ابر فضلش چون ببارد بر زمین ممکنات

آنزمین و آسمان را پر زماه و خور کند

چون بتابد آفتاب حسن او بر کائنات

نور او از روزن هر خانه سر بر کند

در مظاهر تا شود ظاهر جمال روی او

هر دو عالم را برای روی خود منظر کند

هرکه از جان شد غلام درآستان گهش

حضرت اورا برفعت شاه صد کشور کند

مغربی گر سر بفرمانش درآرد بنده وار

لطفش اورا بر همه گردنکشان سرور کند

شمارهٔ ۶۲

بتم باهر سری هر سو سروکار دگر دارد

غمش با هر دلی سودا و بازار دگر دارد

جمال و عشق آندلبر ز هر معشوق و هر عاشق

بگاه جلوه نظاّری و دیداری دگر دارد

اگرچه دیده گلزار روی او مشو قانع

که روی او جز این گلزار، گلزاری دگر دارد

اگر او‌دیده دادت که دیدارش بدو بینی

طلب کن دیده دیگر که دیداری دگر دارد

اگر در ساعتی صد بار رخسارش بصد دیده

همی بینی مشو قانع که رخساری دگر دارد

چو گفتارش بدانگوشی که او بخشید بشنیدی

برو گوشی دگر بستان که گفتاری دگر دارد

مگو در شهر و بازارش خریدارش منم تنها

که در هر شهر و بازاری خریداری دگر دارد

تو تنها نیستی بیمار آن چشم شوخ آن دلبر

که چشمش چون تو در هر گوشه بیماری دگر دارد

نه تنها مغربی باشد گرفتار سر زلفش

که زلف او بهر موئی گرفتاری دگر دارد

شمارهٔ ۶۳

تا که خورشید من از مشرق جان پیدا شد

از فروغش همه ذرّات جهان پیدا شد

تا که از چهره خود باز برانداخت نقاب

از صفای رخ او کَون و مکان پیدا شد

پود از کَون و مکان نام و نشان ناپیدا

تا که از کَون و مکان نام و نشان پیدا شد

بود خاموش بگفتار درآمد عالم

بحدیثی که بتم راز زمان پیدا شد

بر لب جوی جهان تا که خرامان بگذشت

از هوای قد او سرو خرامان پیدا شد

کفر و دین از اثر زلف و رخش گشت پدید

در جهان تا که از آن سود و زیان پیدا شد

از رضا و سخطش گشت عیان لطف و غضب

زان یکی دوزخ و زان حور رخان پیدا شد

گرچه ذرّات جهان گشت عیان از مهرش

مهرش از جمله ذرّات جهان پیدا شد

یا رب آنروی چه روئیست که از پرتو آن

هرچه در کتم عدم بود نهان پیدا شد

از فروغ رخ خورشید رخش از سر مهر

مغربی ذرّه صفت رقص کنان پیدا شد

شمارهٔ ۶۴

پا ز حد خویش بیرون نمیباید نهاد

گر نهادی پیش ازاین، اکنون نمیباید نهاد

فعل ناموزون را موزون نمیباید شمرد

قول ناموزون را موزون نمیباید نهاد

حد هر چیزی که دانستی وصف و نعمت او

زانچه اورا کم و افزون نمیباید نهاد

هرچه مادون حق آمد پیش مادون آن بود

نام حق را هیچ بر مادون نمی باید نهاد

آنچه از دونست از بالا نمیباید گرفت

وآنچه عالی بود، بر مادون نمی باید نهاد

عاشقان را جز رسوم خلق رسمی دیگر است

بهر ایشان رسم دیگرگون نمیباید نهاد

دل بدام دلربایان نمی باید فکند

پای در زنجیر چون مجنون نمیباید نهاد

چنگ دل در زلف دلداران نمیباید زدن

دست را بر مار بی افسون نمیباید نهاد

چون شناور نیستی بر گرد هر جیهحون مگرد

بی ثنائی پای در جیحون نمیباید نهاد

دل که شد مفتون چشم فتنه جوی دلبران

هیچ دل دیگ بر آن مفتون نمیباید نهاد

ای کلیم دل، ز طور خویش پای بیرون منه

از کلیم خویش پا بیرون نمیباید نهاد

عشق و حسن دوستی را لیلی و مجنون مظهرند

تهمتی بر لیلی و مجنون نمیباید نهاد

یارِ کهِ چونست و کهِ بیچون و چون

چون و بیچون را همه بیچون نمیباید نهاد

آنچه گردانست، گرداننده گردون بدان

فعل گردش را بدین گردون نمیباید نهاد

مغربی اسرار بحر بیکرانش بیش ازین

از زبان موج بر هامون نمیباید نهاد

شمارهٔ ۶۵

نشان و نام مرا روزگار کی داند

صفات و ذات مرا غیر یار کی داند

کسیکه هستی خود را بخود بپوشاند

دگر کسیش بجز از کردگار کی داند

مرا که گمشده ام در تو، کس کجا یابد

که غرق بحر ترا در کنار کی داند

مرا که نور نیم اهل نور کی داند

مرا که نار نیم اهل نار کی داند

چو من زهر دو جهان رَخت خویش برچیدم

بروز حشر از اهل شمار کی داند

مرا که نیست شدم در تو، هست نشناسد

مرا که مست توام، هشیار کی داند

به پیش آنکه یکی دید صد هزار بگو

ندیده غیر یکی صد هزار کی داند

کسی که اسیر دل و جان و عقل و نفس بود

مرا که رسته ام از هر چهار کی داند

ز مغربی خبری کز حصار کَون دهید

کسیکه هست اسیر حصار کی داند

شمارهٔ ۶۶

دل ما هر نفسی مشرب دیگر دارد

راه و رسم دگر و مذهب دیگر دارد

میکشد هر نفسی جام دگر از لب یار

بهر هر جام کشیدن، لب دیگر دارد

شاهد ما بجز از خال و خط و غبغب خویش

خال و خطِّ دگر و غبغب دیگر دارد

هر زمان جان دگر از لب جانان رسدش

بهر هر جان که رسد قالب دیگر دارد

در جهان دل ما مهر و سپهر دگر است

عرش و فرش و فلک و کوکب دیگر دارد

بجز این روز که بینی، بودش روز دگر

بجز این شب که تو دانی، شب دیگر دارد

دل سواریست که در گاه توجه کردن

جانب هر طرفی مرکب دیگر دارد

لوح محفوظ دل مغربی از مکتب دوست

گشت مسطور، که دل مکتب دیگر دارد

شمارهٔ ۶۷

مَهَت هر لحظه از کو می‌نماید

هلال‌آسای ابرو می‌نماید

سر از جیب پری‌رویان برآرد

رخ از روی پری‌رو می‌نماید

به هر سوزان کنم هردم توجه

که رویت هردم از سو می‌نماید

پریشان زان شوم هردم که زلفت

دلم را ره به یک سو می‌نماید

مرا اندر خم چوگان زلفت

جهان جان و دل رو می‌نماید

خیال قامتت بر طرف چشمم

چو سروی بر لب جو می‌نماید

ز خالت غارت ترکانه آید

اگرچه همچو هندو می‌نماید

به چشم مغربی از غمزه توست

هر آن سحری که جادو می‌نماید

شمارهٔ ۶۸

دل همه دیده شد و دیده همه دل گردید

تا مراد دل و دیده ز تو حاصل گردید

به امیدی که رسد موجی از آن بحر بدل

سالها ساکن آن لجّه و ساحل گردید

منزلی به ز دل و دیده من هیچ نیافت

ماه من گرچه بسی گرد منازل گردید

دل که دیوانه زنجیر سر زلف تو بود

هم بزنجیر سر زلف تو عاقل گردید

عاقبت یافت در آن بند سلاسل آرام

سالها گرچه در آن بند و سلاسل گردید

مکر و دستان و فریب و حیل پیر خرد

پیش نیرنگ و فسونهای تو باطل گردید

پرده بردار ز رخ تا که روان حل گردد

هرچه بر من ز سر زلف تو مشکل گردید

گر دلم آینه کامل رخسار تو نیست

عکس انوار رخت را بچه قابل گردید

روی با روی تو آورد، از آن مقبل شد

هم ز اقبال رخ تست که مقبل گردید

هر که از کامل ما یافت نظر کامل شد

مغربی از نظر اوست که کامل گردید

شمارهٔ ۶۹

دلی نداشتم آنهم که بود، یار ببرد

کدام دل که نه آن یار غمگسار ببرد

به نیم غمزه روان چه من هزار بود

بیک کرشمه دل همچو من هزار ببرد

هزار نقش برانگیخت آن نگار ظریف

که تا بنقش دل از دستم آن نگار ببرد

بیادگار دلی داشتم از حضرت دوست

ندانم ارچه سبب دوست یادگار ببرد

دلم که آینه روی دوست داشت غبار

صفای چهره او از دلم غبار ببرد

چو در میانه درآمد خرد کنار گرفت

چو در کنار درآمد دل از کنار ببرد

اگرچه درد دل مسکین من قرار گرفت

ولیکن از دل مسکین من قرار ببرد

بهوش بودم یا اختیار در همه کار

زمن بعشوه گری هوش و اختیار ببرد

کنون نه جان و نه دل دارم، نه عقل و نه هوش

چو عقل و هوش و دل و جان هر چهار ببرد

چو آمد او بمیان رفت مغربی زمیان

چو او بکار درآمد مرا ز کار ببرد

شمارهٔ ۷۰

ز قدت سرو بستان آفریدند

ز رویت ماه تابان آفریدند

ز حسن روی تو تابی عیان شد

از آن خورشید رخشان آفریدند

ترا سلطانی کَونین دادن

پس آن گه تخت سلطان آفریدند

از آن سرچشمه نوش حیاتت

بگیتی آب حیوان آفریدند

ز چشم فتنه جوی دلفریبت

هزاران چشم فتّان آفریدند

لب و دندان او را تا بدیدند

در و یاقوت و مرجان آفریدند

ز خطّ عارض و نور جبینش

بت و شمع و شبستان آفریدند

نبد مردی و میدانی جهانرا

که او را مرد میدان آفریدند

که تا از زلف او زنّار بندند

بسی کس را پریشان آفریدند

چو عکس و زلف رخسارش نمودند

بگیتی کفر و ایمان آفریدند

برای سجده بردن پیش رویت

جهانی را مسلمان آفریدند

مر آنرا وعده دیدار دادند

مر اینرا بهر نیران آفریدند

یکی را بهر طاعت خلق کردند

یکی را بهر عصیان آفریدند

یکی از بهر مالک گشت موجود

دگر از بهر رضوان آفریدند

بصحرائی جهان را برگذشتند

تماشا را گلستان آفریدند

چو عزم جویبار دهر کردند

در او سرو خرامان آفریدند

گذر کردند بر صحرای امکان

دو عالم را ز امکان آفریدند

بظاهر ملک جسم آباد کردند

بباطن عالم جان آفریدند

که تا باشد نموداری ز علمش

جهان را از پی آن آفریدند

چو حسن خویشتن را جلوه دادند

جهانی پر ز خوبان آفریدند

بر افکندند چون پرده ز رخسار

برای جلوه انسان آفریدند

ز اشک عاشقان او بگیتی

درو دریای عمان افریدند

دلم را در خم زلفش بدیدند

از آنجا گوی و چوگان آفریدند

برای عاشقان از هجر وصلش

هزاران درد و درمان آفریدند

دلیل خویشتن هم خویش بودند

بدان منکر که برهان آفریدند

چو خود خوردند باده، مغربی را

چرا سرمست و حیران آفریدند؟!

شمارهٔ ۷۱

از جنبش این دریا هر موج که برخیزد

بر والوی جان آید بر ساحل دل ریزد

دل را همه جان سازد، جان را همه دل آنگه

جان و دل جانانرا با یکدیگر آمیزد

جان و دل جانان را با یکدیگر آن لحظه

فرقی نتوان کردن تمیز چو برخیزد

چون پادشه وحدت بگرفت ولایت را

آنملک بدان کثرت، بگذارد و بگریزد

جائیکه یقین آمد، شک را چه محل باشد

ظلمت بکجا ماند با نور که بستیزد

سنگان صحاریرا سیراب کند هر دم

از فیض چنین دریا ابریکه برانگیزد

از گلشن جان و دل فی الحال فرو شوید

گردیکه براو گه گه غربال هوا بیزد

ای مرد بیابانی بگریز ازین ساحل

زان پیش که در دامن موجیت فرو ریزد

چون مغربی آنکس کاو پرورده این بحر است

از بحر نیندیشد وز موج نپرهیزد

شمارهٔ ۷۲

شاه بتان ماه رخان عرب رسید

با قامت چو نخل و لب چون رطب رسید

لب بر لبم نهاد و روان کرد عاقبت

جانم بلب رسید چو جانم بلب رسید

چون جان تازه یافت لبم از لبان او

ایدل بیا که موسم عیش و طرب رسید

محبوب را نگر که چون عاشق نواز شد

مطلوب را نگر که بگاه طلب رسید

این سلطنت ز فقر و فنا گشت حاصلم

وین ملک نیمروز مرا نیمشب رسید

رنجی نکش که لایق بیقدر و قیمتی است

هر راحتی که آن بکسی بی تعب رسید

بیحرمت و ادب نرسد مرد هیچ جا

هرجا کسی رسید ز راه ادب رسید

بی نسبت و نسب نشده کی رسید بدوست؟!

ایدوست کس بدوست ز راه نسب رسید

برداشت مغربی سبب مغربی ز راه

تا بی سبب بحضرت آن بی سبب رسید

شمارهٔ ۷۳

جانم از پرتو روی چنان می‌گردد

که دل از آتش او آب روان می‌گردد

هرچه پیداست نهان می‌شود از دیده جان

چون بر آن دیده جمال تو عیان می‌گردد

هرکه از تو اثر نام و نشان می‌یابد

از خود او بی‌اثر و نام و نشان می‌گردد

چون ز جان، جان جهان جمله نهان گشت به کل

آنچه جان طالب آن است، همان می‌گردد

دل چو کَونی است که اندر خم چوگان وی است

روز و شب بی‌سر و بی‌پای از آن می‌گردد

حسن مجموع جهان در نظرم می‌آید

چون که بر روی تو چشم نگران می‌گردد

چو بتم گه به لطافت نظری می‌فکند

ز لطافت تن من جمله چو جان می‌گردد

گرچه پیداست رخ دوست چو خورشید ولی

هم ز پیدایی خود باز نهان می‌گردد

آنکه او منعقد جان و دل مغربی است

مغربی در طلبش گرد جهان می‌گردد

شمارهٔ ۷۴

مرا بفقر و فنا افتخار میباشد

زنام ملک و غنی ننگ و عار میباشد

مدام باده توحید میخورم زانرو

که این شراب مرا خوش گوار میباشد

مزاج هر کسی این باده بر نمیتابد

ولی مزاج مرا سازگار میباشد

میان آنکه تواش در کنار میطلبی

علی الدوام مرا در کنار میباشد

دلی کهدهست دلارا مرا در آوارم

ن ندانم از چه سبب بیقرار میباشد

بگرد مرکز توحید میکند جولان

دلم که همچو فلک در مدار میباشد

صفای چهره او را کجا تواند دید

دلی که دیده او بی غبار میباشد

دلست آینه آن چهره را دلی صافی

چگونه چهره نماید که تار میباشد

بیا که چشم دل مغربی بیار نگر

از آنکه چشم دلش چشم یار میباشد

شمارهٔ ۷۵

رخت هر دم جمالی مینماید

ز حسن خود مثالی مینماید

مرا طاووس حسنت هر زمانی

رخ همچون هلالی مینماید

جمالت را کمالاتست بسیار

از آن هر دم کمالی مینماید

تجلی میکند هر لحظه بر دل

دلم را طفه حالی مینماید

گهی بر چرخ دل مانند بدری

گهی همچو هلالی مینماید

مرا هر ذرّه از ذرّات عالم

بتو راه وصالی مینماید

جهان بر عارضت چون خط و خال است

از آن چون خط و خالی مینماید

بچشم مغربی غیری محال است

کس او گوید محالی مینماید

شمارهٔ ۷۶

رخت گرچه چو خورشید فلک مستور می‌باشد

دلم هم در فروغ خویشتن مستور می‌باشد

نقابی نیست رویت را به جز رخت دایم

نقابی گر بود مهر رخت را نور می‌باشد

به ما نزدیک نزدیک است و از ما دور دور آن رخ

که از افراط نزدیکی به غایت دور می‌باشد

جهان خورشید او بگرفت و شد زو بی‌نصیب آن کس

که چون خفّاش از خورشید دیدن کور می‌باشد

به هجر خویشتن باید طلب کردن وصال او

که مردم وصل او دایم ز خود مهجور می‌باشد

قصور و حور و ولدان را نمی‌دانم ولی دانم

من آن کس را که ولدان و قصور و حور می‌باشد

که تا جامع و فاضل ز ایزد کرده‌ام حاصل

که رطب و یابس عالم در او مسطور می‌باشد

ز جام نرگس مست و لب میگون آن ساقی

روان مغربی گه مست و گه مخمور می‌باشد

شمارهٔ ۷۷

چون عکس رخ دوست در آینه عیان شد

بر عکس رخ خویش نگارم نگران شد

شیرین لب او تا که به گفتار درآمد

عالم همه پر ولوله و شور و فغان شد

چون عزم تماشای جهان کرد ز خلوت

آمد به تماشای جهان جمله جهان شد

هر نقش که او خاست بر آن نقش برآمد

پوشید همان نقش و بدان نقش عیان شد

هم کثرت خود گشت درو واحد خود دید

هم عین همین آمد و هم عین همان شد

جائی همه اسم آمد و جایی همگی رسم

جائی همه جسم آمد و جائی همه جان شد

هم پرده برانداخت ز رخ کرد تجلّی

هم پرده خود گشت و پس پرده نهان شد

ای مغربی آن یار که بی نام و نشان بود

از پرده برون آمد و با نام و نشان شد

شمارهٔ ۷۸

دلی که با رخ زلف تو همنشین باشد

مجرد از غم و شادی و کفر و دین باشد

بود ز کفر و ز اسلام بی خبر آن دل

که زلف و روی تواش روز شب قرین باشد

خود ز بهر تفاخر ز خرمن آن کس

که خوشه چین تو بوده است خوشه چین باشد

کجا به ملک سلیمان و خاتمش نگرم

مرا که مملکت فقر درّ نگین باشد

مرا که جنت دیدار در درّ درون دلست

چه التفات بدیدار حور عین باشد

کجا ز لذت دیدار او خبر یابی

ترا که میل به شیر و با انگبین باشد

به پیش دیده ی ما غیر و عین هردو یکیست

نظر بعین کند هر که با یقین باشد

بدوز دیده ز غیر آنگهی بعین نگر

بعین کی نگرد هر که غیر بین باشد

بیا و دیده از مغربی بوان ستان

ببین که هرچه بگفت او چنین، چنین باشد

شمارهٔ ۷۹

بی نقاب آن جمال نتوان دید

در رخش جز مثال نتوان دید

روی او را بزلف و خال توان

دید بی زلف و خال نتوان دید

بخیالش از آن شدم قانع

که از او جز خیال نتوان دید

خود جمال کمال روی ترا

بی حجاب جلال نتوان دید

ذات مخفی است از صفات کمال

بی صفات کمال نتوان دید

آفتابی است در ظلال نهان

زو بغیر از ظلال نتواندید

بپذیرد زوال مهر رخش

مهر او را زوال نتواندید

همه گرد سراب میگردیم

چونکه آب زلال نتواندید

مغربی هیچ چیز از آن عنقا

بجز از پر و بال نتوان دید

شمارهٔ ۸۰

نهان بصورت اغیار یار پیدا شد

عیان بنقش و نگار آن نگار پیدا شد

میان گرد و غبار آن سوار پنهان بود

ولی چون گرد نشست، آن غبار پیدا شد

جهان خطی است که گردغذار او بدمید

خطی خوش است که گرد غذار پیدا شد

برای بلبل غمگین بینوای حزین

هزار گلبن شادی ز خار پیدا شد

یکی که اصل عدد بود در شمار

از آن سبب عدد بیشمار بیشمار پیدا شد

پدید گشت ز کثرت جمال وحدت را

یکی بکسوت چندین هزار پیدا شد

چو نقطه در حرکت آمد از پی تدویر

محیط و مرکز و دور مدار پیدا شد

اگر نتایج سوی کاینات لشکر او

بگو که از چه سبب این غبار پیدا شد

اگر تو طالب سرّ ولایتی بطلب

ز مغربی که درین روزگار پیدا شد

شمارهٔ ۸۱

دلی دارم که در روی غم نگنجد

چه جای غم که شادی هم نگنجد

میان ما و یار همدم ما

اگر همدم نباشد دم نگنجد

حدیث بیش و کم اینجا رها کن

که اینجا وصف بیش ک کم نگنجد

چنان پر گشت گوش از نغمه دوست

که در وی بانگ زیر و بم نگنجد

جز انگشتی که عالم خاتم اوست

دگر چیزی دراین خاتم نگنجد

دلی کاو فارغست از سوز و ماتم

در او هم سور هم ماتم نگنجد

رسد هر کز بحالی آدمیزاد

که آنجا عالم و آدم نگنجد

زبان ای مغربی درکش ز گفتار

مگو چیزی که در عالم نگنجد

شمارهٔ ۸۲

مست ساقی خبر از حام و سبوئی دارد

تو مپندار که او مستی ازین می دارد

هیچ با هوش نیاید نفسی از مستی

آنکه از ساقی جان جام پیاپی دارد

دل برقص است از آن نغمه که گردون در چرخ

مست از وی نه سماع از دف و از نی دارد

یکنفس نیست دلم از نظر وی خالی

هرچه دارد دل من از نظر وی دارد

سایه مهر توام مهر تو از پی دارم

چندا سایه که خورشید تو در پی دارد

هر کجا هست بهاری زده ئی خالی نیست

دل بهاری ز گلستانِ تو در پی دارد

لیلی حسن ترا هم دل مجنون حی است

وه چو لیلی است که مجنون تو در حی دارد

آنکه در مملکت فقر و فنا پادشه است

با چنین ملک کیان، ملک کیان کی دارد

مغربی زنده و باقی نه بنان است و بجان

که مر او زندگی از باقی و از حی دارد

شمارهٔ ۸۳

اگر ز جانب ما ذلت و نیاز نباشد

جمال روی ترا هیچ عز و ناز نباشد

ز سوز عاشق بیچاره است ساز جمالت

جمال را اگر آن سوز نیست ساز نباشد

به پیش ناز تو گر ما نیاوریم نیازی

میان عاشق و معشوق امتیاز نباشد

بعشق ما بطرز جمال حسن تو دائم

لباس حسن ترا به از این طراز نباشد

کجا شود بحقیقت عیان جمال حقیقت

اگر مظاهر آیینه مجاز نباشد

مجوی در دل ما غیر دوست زانکه نیابی

از آنکه دردل محمود جز ایاز نباشد

نوازشی نتوان از کس دگر طلبیدن

اگرچنانچه دلارام و دلنواز نباشد

برای این دل بیچاره مغربی تو بگو

چه چاره سازم اگر یار چاره ساز نباشد

شمارهٔ ۸۴

مرا دلیست که در وی بغیر دوست نگنجد

درین حضیره هر آنکس که غیر اوست نگنجد

ز مغز و پوست برون آ که در حضیره قدس

کسی نیامده بیرون ز مغز و پوست نگنجد

سرای حضرت جانان ز رنگ و بوست مقدس

در آن سرای کسی را که رنگ و بوست نگنجد

چو آینه همگی روی باش بهر تجلی

که روی او بدلی کان نه کان نه جمله دوست نگنجد

تو از میانه میدان کناره گیر که اینجا

جز آنکه در خم چوگان او چو گوست نگنجد

دلی چو بحر بباید و گرنه موج محیطش

در آندلی که به تنگی بسان جوست نگنجد

میان مجلس دریاکشان بجام حقیقت

سری که مست نا از ساغر سبوست نگنجد

به پیش یار بدین وصف و حلق نتوان شد

ان آنکه هرکه بدان وصف و خلق خوست نگنجد

ز گفتگوی گذر کن چو مغربی که درین کوی

کسی که میل دلش سوی گفت و گو است نگنجد

شمارهٔ ۸۵

رخ زیبای تو را آینه ای میباید

که رخت را بتو زانسان که توئی بنماید

چون نظری بر رخ زیبای تو می اندازم

حسن مجموعه تو در نظرم می آید

نیست مشاطه رویت بجز از دیده ما

حسن رخسار ترا دیده همی آراید

دیده از دیدن خوبان جهان بر بندد

هر که بر روی تو یک لحظه بگشاید

گوئیا حسن تو هر لحظه فزون می گردد

تا مرا از من و از هر دو جهان برباید

نیست دیدار تو را دیده ناشایسته

بهر دیدار توام دیده ی تو بنماید

مغربی تا شب هستی تو باقی باشد

نور خورشید من از مشرق جان برباید

شمارهٔ ۸۶

ز دریا موج گوناگون برآمد

ز بیچونی برنگ چون برآمد

چو نیل از بهر موسی آب گردید

برای دیگران چون خون برآمد

که از هامون بسوی بحر شد باز

گهی از بحر بر هامون برآمد

چو زین دریای بیچون موج زن شد

حباب آسا بر او گردون برآمد

از این دریا بدین امواج هر دم

هزاران گوهر مکنون برآمد

چو یار آمد ز خلوتگاه بیرون

بهر نقشی درین بیرون برآمد

گهی در کسوت لیلی فرو شد

گهی از صورت مجنون برآمد

بصد دستان نگارم داستان شد

بصد افسانه و افسون برآمد

بدین کسوت که می بینیش اکنون

یقین میدان که هم اکنون برآمد

بمعنی هیچ دیگرگون نگردیدد

بصورت گرچه دیگرگون برآمد

چو شعر مغربی در هر لباسی

بغایت دلبر و موزون برآمد

شمارهٔ ۸۷

می حدیثی از لب ساقی روایت می کند

باده از سرمستی چشمش حکایت میکند

از حدیث مستی چشمش دلم سرمست شد

قصهمستان مگر تا چون سرایت میکند

در بدایت داشت جانم مشتی از جام لبش

در نهایت زان سبب میل بدایت میکند

دست زلفش گشت در تاراج ملک جان دراز

این تطاول بین که در شهر ولایت میکند

شکر ها دارد دلم از لعل شکر بار او

گرچه از زلف پریشانش شکایت میکند

چشم مست دلنوازش بین که در مستی خویش

جانب دلرا رعایت تا چه غایت میکند

این کفایت بین که پیش خدمت جانان بصدق

هر که یکدل می بود جانان کفایت میکند

هر کسی دارن از بهر حمایت جانبی

مغربی را چشم سرمستش حمایت میکند

آنکس که نهان بود ز ما آمد و ما شد

وانکس که ز ما بود و شما ما و شما شد

شمارهٔ ۸۸

سلطان، سرِ تخت شهی کرد تنزّل

با آنکه جز او هیچ شهی نیست گدا شد

آنکس که زفقر و ز غنا هست منزّه

در کسوت فقر از پی اظهار غنا شد

هرگز که شنیدست از ازین طرفه که یک کس

هم خانه خویش آمد و هم خانه خدا شد

آن گوهر پاکیزه و آن درّ یگانه

۰ون جوش برآورد زمین گشت و سما شد

در کسوت چونی و چرایی نتوان گفت

کاندلبر بیچون و چرا چون و چرا شد؟!

بنمود رخ ابروی وی از ابروی خوبان

تا بر صفت ماه نو انگشت نما شد

در گلشن عالم چو شهی سرو چو لاله

هم سرخ کلاه آمد و هم سبز قبا شد

آن مهر سپهر ازلی کرده تجلی

تا مغربی و مشرقی و شمس و ضیا شد

شمارهٔ ۸۹

بی پرتو رخسار تو پیدا نتوان شد

بی مهر تو چون ذرّه هویدا نتوان شد

جز از لب تو جام لبالب نتوان خورد

جز در رخ تو واله و شیدا نتوان شد

تا موج تو ما را نکشد جانب دریا

از ساحل خود جانب دریا نتوان شد

تا جذبه او برنرباید من و ما را

هرگز نفسی بی من و بی ما نتوان شد

از مهر رخش سایه صفت پست نگشته

اندر پی آن قامت و بالا نتوان شد

در خلوتداگر دیده ز اغیار نشد پاک

از خلوت خود جانب صحرا نتوان شد

بی دیده نشاید بتماشا شدن ایدوست

تا دیده نباشد بتماشا نتوان شد

چون مغربی از مشرق و مغرب نرسیده

خورشید صفت مفرد و یکتا نتوان شد

شمارهٔ ۹۰

دل من هر نفسی از تو تجلّی طلبد

دمیده دیده مجنون رخ لیلی طلبد

هرکه او دیده بود چهره و بالای ترا

کی ز ایزد بدعا روضه و طوبی طلبد

در جهان ذرّه از خال رخت خالی نیست

کاو نه دیدار تو در جنّت اعلی طلبد

ما بدنیا طلبیدیم و بدیدیم عیان

زاهد گمشده آنرا که آنرا که بعقبی طلبد

معنی و صورت ما صورت معنی و دلست

چندا آنکه چنین صورت و معنی طلبد

جز که در مملکت فقر و فنا نتوان یافت

صوفی آنچیز که در فقر و فنا می طلبد

جان من در همه ذرّات جهان یافته است

آنچه موسی ز سر طور تجلی طلبد

در دوم مرتبه چون شکل الف میگردد

پس عجب نبود اگر کس الف از با طلبد

مغربی دیده بدست آر پس آنگه بطلب

حسن یوسف که شنیده است که اعمی طلبد

شمارهٔ ۹۱

دل از بند من بیدل رها شد

نمیدانم کِه او دید و کجا شد

مگر کاو دانه خال بتی دید

از آن در دام زلفش مبتلا شد

هوای دلستانی داشت در سر

نمی دانم بعزم آن هوا شد

مگر بودش نهانی دلربایی

نهان از ما بر آن دلربا شد

صفایی داشت با خوبان مهوش

ازین جای مکدر زان صفا شد

صدای ارجعی آمد به گوشش

پی آن نغمه و بانگ و صدا شد

صلای خوان وصل یار بشنید

ببوی خوان وصلش زان صلا شد

ز جان و از جهان بیگانه گردید

که تا باجان و جانان آشنا شد

دمی خالی نمیباشد ز دلدار

از آن کز بهر آن خلوت سرا شد

ز حال مغربی دیگر نپرسید

از آن ساعت که از پیشش جدا شد

شمارهٔ ۹۲

ایجمال تو در جهان مشهور

لیکن از چشم انس و جان مستور

نور رویت بدید ها نزدیک

لیکن از دیدنش نظر ها دور

غیر گرمی کجا کند ادراک

ز آفتاب منیر تابان کور

گرچه باشد عیان چه شاید دید

قرص خورشید را بدیده مور

هم بتو میتوان ترا دیدن

بل توئی ناظر و توئی منظور

مدتی این گمان همیبردم

که منم ذاکر و تویی مذکور

شد یقینم کنون که غیر توست

ذاکر و ذکر و شاکر و مشکور

مهر رویت چو تافت بر عالم

یافت ذرّات کاینات ظهور

گشت پیدا از عکس زلف و رخت

در جهان کفر و دین و ظلمت و نور

لب شیرین او چشم فتانت

در زمانه فکنده متنه و شور

مغربی را مدام تز لب و چشم

در جهان مست دارد و مخمور

شمارهٔ ۹۳

مینماید هر زمانی روئی از ابرویی دگر

تا کشد هردم گیبان من از سویی دگر

دل نخواهم برد از دستش که آن جان جهان

دل همیجوید ز من هر دم بدلجویی دگر

چون تواندر راز آزادی زدن آنکس که یار

هر زمانش میکشد در بند گیسویی دگر

روی جمعیت کجا بیند بعمر خویشتن

آنکه باشد هر زمان آشفته روئی دگر

سر بمحراب از برای سجده کی آرد فرود

انکه دارد قبله هر دم طاق ابرویی دگر

من بیک رو چون شوم قانع که حسن روی او

مینماید هر دم از هر رو مرا روئی دگر

بر لب یکجو مجو آن سرو رعنا را که او

هر زمان باشد خرامان بر لب جوئی دگر

بر سر کویی نجنبی جلوه تا دیدیش رو

تا بحسن دیگری بینی تو در کویی دگر

با وجود آنکه اورا هیچ رنگ و بوی نیست

بینمش هردم برنگ دیگر و بویی دگر

گفته بودی مغربی را خوی ما باید گرفت

چون بگیرد چونکه دارد هر زمان خوئی دگر

شمارهٔ ۹۴

از سوادالوجه فی الدارین اگر داری خبر

چشم بگشا و سواد فقر و کفر ما نگر

از سواد اینچنین کفر مجازی مردوار

سوی دارالملک از کفر حقیقی کن سفر

کفر باطل حق مطلق را بخود پوشیده نیست

کفر حق خودرا بخود پوشیده نیست ای پرهنر

تا تو در بند خودی حق را بخود پوشیده

با چنین کفری ز کفر ما کجا داری دگر

آنکه از سرچشمه کفر حقیقی آب خورد

بحر کفر هر دو عالم را تو پیشش چون نهر

چون بکلی یافت در شمس حقیقی مستتر

بدر گردید از ظهور نور خوشید آن قمر

کفر احمد چیست در شمس احد مخفی شدن

چیست طاها مظ۶ر کل ظهور نور خور

پس بگویید کاف کفر ما ز طاها برتر است

آنکه باشد از معانی و حقایق بهره ور

ایکه در بند قبول خاص و عامی روز و شب

کفر و ایمان را رها کن نام این معنی مبر

کفر و ایمان چون حجاب راه حقّند ای پسر

رو بسان مغربی از کفر و ایمان دگذر

شمارهٔ ۹۵

دیده سرگردان و نور دیده دایم در نظر

چشم در منظور ناظر لیک از وی بیخبر

گرچه عالم را بچشم دوست بیند دیده لیک

از بصر پنهان بود پیوسته آن نور بصر

دل بسان کوی سرگردان و غافل زان که او

وز خم چوگان زلف دوست باشد مستقر

نیست بیرون از خم چوگان زلفش یکزمان

دل که چون گوئی همیگردد در این میدان پسر

من نمیدان که عالم چیست یا خود کیست این

عقل و نفس و جسم و چرخش خوانی و شمس و قمر

با همه سرگشتگی و جنبش و نور و صفات

بیخبر گردون و ز گردون ماه از هر خور ز خور

ایدل ار خواهی بببینی دلبران را عیان

پاک و صافی ساز خود را آنگهی در خود نگر

در صفای خویشتن باید رخ دلدار دید

زانکه تو آیینه و دوست در تو جلوه گر

چونکه مطلوب تو از تو نیست بیرون بعد ازین

مغربی در خویشتن باید ترا کردن سفر

شمارهٔ ۹۶

ای حسن ترا دیده ما گشته به دیدار

گر دیده نباشد که کند حسن تو اظهار

خورشید جمال همه خوبان جهان را

از دیده عشاق بود گرمی بازار

خود آینه در دو جهان حسن ترا نیست

درگاه تجلی بجز از دیده نظار

آن روی که دیده است که او روی تو دیده است

نی نی که بدو هست منور همه ابصار

هر دیده ازو هر نفسی دیده جمالی

زو تازه شده هر نفسی دیده و دیدار

بر هر نظری کرده تجلی دگرگون

تا هر نظری زو نظری یافته هر بار

بر آینه دیده و دلِ اهل دلان را

زو جلوه پیاپی رسد اما نه به تکرار

روی تو یگانه است ولی گاه تجلی

بسیار نماید چو بود آینه بسیار

ای گشته نهان از دل و جان در تتق غیب

واستاده عیان برسر هر کوچه و بازار

خواهی که نماند بجهان مومن و کافر

اطفی بکن و پرده برانداز ز رخسار

حقا که اگر پرده ز روی تو برافتد

از غیر تو نه عین توان یافت نه آثار

گر باده از اینسان دهد آن ساقی سرمست

حقا که نماند بجهان یک دل هشیار

تا مهر تو بر مغربی اسرار بتابید

شد مغربی از پرتو او مشرق انوار

شمارهٔ ۹۷

میفرستد هر زمانی دوست پیغامی دگر

میرسد دل را ازو هر لحظه الهامی دگر

کای دل سرگشته غیر از ما دلارامی مجوی

زانکه نتوان یافتن جز ما دلارامی دگر

از پی صیادی مرغ دل ما می نهد

خال زلفش هر زمانس دانه و دامی دگر

چوت توان هشیار بودن چون پیاپی می دهد

هر زمان ساقی شرابی دیگر از جامی دگر

گرچه اورا نیست آغازی و انجامی ولی

هر زمان داریم از او آغاز و انجامی دگر

در حقیقت هیچ نامی نیست او را گرچه او

مینهد مر خویش را هر لحظه ائ نامی دگر

دل بکامی از لب جانان کجا راضی شود

هر نفس خواهد کز او حاصل کند کامی دگر

هر که گامی بر هوای نفس ناسوتی نهد

در فضای نفس لاهوتی نهد گامی دگر

چون ز هر دشنام او یابم دعای هر نفس

کاشکی دادی مرا هر لحظه دشنامی دگر

گرچه ما مستغرق احسان و انعام وی ایم

میکنم از وی طلب هر ساعت انعامی دگر

جز رخ و زلفش که صبح و شام ارباب دلند

مغربی را نیست صبحی دیگر و شامی دگر

شمارهٔ ۹۸

اندر آمد ز در خلوت ما یار سحر

گفت کس را مکن از آمدنم هیچ خبر

گفتمش کی ز تو یابم اثری گفت آندم

که نماند ز تو در هر دو جهان هیچ اثر

گفتمش دیده من تاب جمالت دارد

گفت دارد چو شوم چشم ترا نور بصر

گفتمش هیچ نظر در تو توان کرد دمی

گفت آری چو شود جمله ذات تو نظر

گفتمش هیچ توان در تو رسیدن گفتا

در من آنکس برسد کاو کند از خویش گذر

گفتمش من چه ام و تو چه و عالم چیست

گفت من دانه ام و تو ثمر و کَون شجر

روی من بحر تجلی طلبد مظهر پاک

نیست خالی بجهان پاکتر از وی مظهر

گفتمش مغربیت در خور اگر هست بگو

گفت او روی مرا نیست بزخمی در خور

شمارهٔ ۹۹

ای آخر هر اول و ای اول هر آخر

ای ظاهر هر باطن و وی باطن هر ظاهر

انوار جمال توست در دیده هر مومن

آثار جلال تست در سینه هر کافر

فی صورت اعیان و فی کسوت اکوان

فی سیرت انسان فی الناصر و الناضر

چون شکر توان کردن آنرا که بود خود را

هم منعم و هم ناعم، هم نعمت و هم شاکر

جز تو نبود ساجد جز تو نبود عابد

جز تو نبود شاهد جز تو نبود ذاکر

قد صارلنا فی وجهکم واله

قد طل لنا العقل فی حسنکم حایر

بی‌قوت و بی‌تابم بی‌قوت و خور خوابم

من طرفک یا سامر من عینک یا ساحر

بر مغربی آن ساقی چون ریخت می باقی

شد فانی و شد باقی شد غایب و شد حاضر

شمارهٔ ۱۰۰

نخست دیده طلب کن پس آنگهی دیدار

از آنکه یار کند جلوه بر الولابصار

ترا که دیده نباشد کجا توانی دید

بگاه عرض تجلی جمال چهره یار

اگر چه جمله پرتو فروغ حسن ویست

ولی چو دیده نباشد کجا شود نظار

ترا که دیده نباشد چه حاصل از شاهد

ترا که گوش نباشد چه حاصل از گفتار

ترا که دیده پر غبار بود نتوانی

ضفای چهره او دید با وجود غبار

اگرچه آینه داری برای حسن رخش

غبار شرک که تا پاک کرد از زنگار

اگر نگار تو آینه طلب دارد

روان تو دیده دل را به پیش دل بیدار

جمال حسن ترا صد هزار زیب افزود

از آنکه حسن ترا مغز نیست آینه دار

شمارهٔ ۱۰۱

نیست پنهان حق ز چشم مردمان و حق شناس

گرچه هر ساعت نماید خویش را در هر لباس

هر زمان آید بلبسی یار از خلوت برون

گاه اطلس پوش گشته گاه پوشیده لباس

گر هزاران جامه پوشد قامت او هر زمان

بر نظر هرگز نگردد ملتبس زان البتاس

باده بیرنگ لیکن رنگهای مختلف

میشود ظاهر درو از اختلاف جام و کاس

در هزاران آینه هر لحظه رویش منعکس

میشود نا دیدنش دیدن ز روی انعکاس

از زبان جمله ذرّات عالم مهر او

می کند بر مستی خود هم ستایش هم سپاس

هر یکی از کثرت عالم که میبینی یکیست

پس ازین وحدت بدات وحدت توان کردن قیاس

نور هستی جمله ذرّات عالم تا ابد

میکند از مغربی چون ماه مهر از آفتاس

گر همیخواهی که ره یابی بسوی وحدتش

بگذراز خود یعنی از عقل و دل و جان و حواس

چون اساس خانه توحید بر فقر و فناست

جز که بر فقر و فنا نتوان نهادن این اساس

شمارهٔ ۱۰۲

میکند بر دل تجلی مهر رویش هر نفس

تا که گردد نور ماه دل ز مهرش مقتبس

آنچه عالم خوانمش خورشید او راسایه است

در حقیقت سایه و خورشید یک چیزند و بس

چشم عنقابین مگس را نیست زان نشناسدش

گرچه عنقا را بچشم خود عیان بیند مگس

دیده بگشا بر سر خوان خلیل شه نشین

بهره از سر خلقت جو نه از نان و عدس

بلبلا اندر قفس گلشن ز یادت رفته است

چند گویم قصه گلشن بمرغی در قفس

لقمه مردان نمیشاید بطفلی باز داد

سرّ سلطان را نشاید گفت هرگز با عسس

سرّ دریا را بقطره چند گویی مغربی

رو زبان بر بند از ین گونه سخنها سپس

شمارهٔ ۱۰۳

طریق مدرسه و رسم خانقاه مپرس

ز راه رسم گذر کن طریق و راه مپرس

طریق فقر و فنا پیش گیر و خوش میباش

ز پس نظر مکن و غیر پیشگاه مپرس

ز تنگنای جسد چون برون نهی قدمی

بجز حظیره قدسی و پادشاه مپرس

ز اهل فقر و فنا پرس و فسق و فقر و فنا

از آنکه هست گرفتار مال و جاه مپرس

چو چهره شاه عیان گشت طرقو برخاست

تو شاه را دگر از لشکر و سپاه مپرس

چو پا بصدق نهادی و ترک سر کردی

اگر کلاه ربایندت از کلاه مپرس

چو نیست حال من ایدوست بر تو پوشیده

دگر چگونگی حالم از گواه مپرس

گناه هستی او محو کن چو محو توئی

گناه هستی او دیگر از گناه مپرس

چو مغربی برت ایدوست عذر خواه آمد

بلطف درگذر از جرم عذر خواه مپرس

شمارهٔ ۱۰۴

دلا گر دیده ای داری بیا بگشا بدیدارش

ز رخسار پریرویان ببین خوبی ز رخسارش

چو خورشید پریرویان هزاران مشتری دارد

بده خود را بجز او را اگر هستی خریدارش

ببازار آمد آن دلبر ز خلوتخانه وحدت

تماشا را ببازار آیین گرمی بازارش

نگارم درگه جلوه نظر را دوست میدارد

ز خلوت زان بصحرا شد که تا بینند نظارش

شهی را دوست میدارد گدای مفلس او شد

بنقش فخر می آرد نمی آید از او عارش

تو گر دیده بدست آری توانی یار را دیدن

گهی در کسوت یار و گهی در شکل اغیارش

دلم هر دم به دلداری از آنرو میشود مایل

که در رخسار دلداران نماید چهره دلدارش

مرا آشفته میدارد خرد در حال هشیاری

الا ای ساقی باقی دمی مگذار هشیارش

برآ از مشرق و مغرب الا ایمغربی یکدم

که تا بی مشرق و مغرب ببینی شمس انوارش

شمارهٔ ۱۰۵

دل من آیینه تست مصفا دارش

از پی عکس رخ خویش مهیّا دارش

رخ زیبای ترا آینه میباید

از برای زرخ زیبای تو زیبا دارش

حیف باشد که بود نقش من و باد روی

از پی نقش توئی نقش من و ما دارش

خلوت خاص پر از شورش و غوغا خوش نیست

خالی از ولوله و شورش و غوغا دارش

چو تماشای رخ خویش در او خواهی کرد

پاک از بهر نظرگاه و تماشا دارش

چونکه چوگان سر زلف ترا گوی بود

دایماً گوی صفت بیسر و بی پا دارش

گاه مشتاق تر از دیده و امق سازش

گاه معشوق تر از چهره عذرا دارش

گرچه ساحل بود از موج مدارش خالی

ور چو دریاست پر از لولو لالا دارش

مغربی مفرد و یکتاست دلارام رام

مظهر اوست دلت مفرد و یکتا دارش

شمارهٔ ۱۰۶

مرا ز من بستان دلبرا بجذبه خویش

که نیست هیچ حجابی چو من مرا در پیش

مرا ز من ز سوی کائنات با خود کش

کزان طرف همه نوش است و این طرف همه نیش

از آنکه با تو شده دوست دشمن خویشم

که هر که با تو بود دوست و هست دشمن خویش

طریق فقر و فنا را بمن نما که بود

طریق فقر و فنا بهترین ره آید رویش

چگونه یکقدم از خویشتن نهم بیرون

که هست هستی من سد راهم از پس و پیش

من از تو دور نبودم بهیچ وجه ولی

فکند دور مرا از تو عقل دور اندیش

تو با منی ز منت انفصاب ممکن نیست

کسی چگونه منفصل شود ز سایه خویش

چو سایه مانع شخص است از جمیع وجود

مپرس از او که ترا نیست دین و مذهب و کیش

چو سایه مانع شخص است از جمیع وجود

مرا بهیچ حسابی مگیر از پس و پیش

دوای درد تو ایمغربی بیردن ز تو نیست

که هم تو درد و دوایی و هم تو مرهم ریش

شمارهٔ ۱۰۷

او چون فکند خویش تو خود را میفکنش

از خود شکسته است ازین بیش مشکنش

تا شد دلم مقیم سر زلف دلبرت

از یاد رفت منزل و ماوا و مسکنش

دل آنچنان بیاد تو مشغول گشته است

کاو هیچوقت یاد نمی آید از منش

اینمرغ جان که طایر عالی نشیمن است

عمریست تا که دور فتاد از نشیمنش

بیچاره بهر دانه فرود آمد از هوا

در دام شد اسیر پر و بال و گردنش

از گلشن خیال بچنین گلخن افتاد

بگرفت خسخت خاطر ازین جنس گلخنش

مرغان این چمن همه شب تا گه سحر

باشند در خروش ز فریاد کردنش

جانا دل از مصاحبت تن ملول شد

پیوسته ماجرا است شب و روز با منش

یارا چو شد اسیر قفس عندلیب جان

گاه که میفرست نسیمی ز گلشنش

تا چون نسیم گل بدماغش گذر کند

آید بیاد وصل گل و عهد سوسنش

باشد که بشکند قفس جسم را ز شوق

مرغ روان مغربی آید بماء منش

شمارهٔ ۱۰۸

مرا از روی هر دلبر تجلی میکند رویش

نه از یکسوش می بینم که میبینم ز هر سویش

کشد هر دم مرا سویی کمند زلف مه رویی

که اندر هر سر موئی نمیبینم بجز مویش

ندانم چشم جادویش چو افسون خواند بر چشمم

که در چشمم نمییابد بغیر از چشم جادویش

فروغ نور رخسارش مرا شد رهنمون ورنه

کجا پی بردمی سویش ز تاریکی گیسویش

از آن در ابروی خوبان نظر پیوسته میدارم

که در ابروی هر به رو نمیبینم جز ابرویش

بیاض روی دلجویش بصر را نور افزاید

سویدا میکند روشن سواد خال هندویش

درختان جمله در رقصند و در وجدند و در حالت

مگر باد صبا بویی به بستان برد از بویش

به پیش مغربی هر ذرّه ای زان مغربی باشد

که از هر ذرّه خورشیدی نماید پرتو رویش

شمارهٔ ۱۰۹

نقشی به بست دلبر من بر مثال خویش

آراستش بزیور حسن و جمال خویش

آورد در وجود برای سجود خود

آن نقش که داشت بتم در خیال خویش

آئینه بساخت ز مجموع کاینات

در وی بدید حسن جمال و جلال خویش

یک دفتر از مکارم اخلاق جمع کرد

مجموعه بساخت ز حسن خصال خویش

کس در جهان نداشت از احوال او خبر

آگاه کرو جمله جهانرا ز حال خویش

طوطی مثال خویش چو بیند در آینه

آید هر آینه بسخن با مثال خویش

پرسید یک سخن چو کسی غیر او نبود

هم خویشتن بگفت جواب سوال خویش

با مغربی حکایت خود سربسر بگفت

در مغربی چو دید مجال مقال خویش

شمارهٔ ۱۱۰

تا شراب عشق از جام ازل کردیم نوش

تا ابد هرگز نخواهیم آمد از مستی بهوش

آمد آوازی بگوش جان از جانان ما

ما بر آن آواز تا اکنون نهادستیم گوش

از سماع قولِ کُن وز نغمه روز الست

نیست جان ما دمی خالی ز فریاد و خروش

ساقیا درده شرابی کز شرار آتشش

چون خم و دیگی و دل جان آید از گرمی بجوش

باده گر بهر آن صدره گرو کرده است پیش

خویشتن را پیر ما در پیش یار میفروش

روی هر ساعت بنقشی مینماید آن نگار

مرد میباید که تا بشناسد او را در نقوش

شد جمال وحدتش را کثرت عالم حجاب

روی او را نقشهای مختلف شد روی پوش

کی تواند یافتن در پیش یار خویش یار

هر که یار هر دو عالم را ندید ز دوش

از زبان مغربی آن یار میگوید سخن

مدتی باشد که او شد از سخن گفتن خموش

شمارهٔ ۱۱۱

بیا که کرده ام از نقش غیر آینه پاک

که تا تو چهره خود را بدو کنی ادراک

اگر نظر نکنی سوی من در آینه کن

تو خود بمثل منی کی نظر کنی خاشاک

اگر چه آینه روی جانفزای تو اند

همه عقول و نفوس عناصر و افلاک

ولی ترا ننماید بتو چنانکه توئی

مگر دل مسکین و بیدل و غمناک

تمام چهره خود را بدو توانی دید

که هست مظهر تام و لطیف و صافی و پاک

چرا گذر نکنی بر دلی که از پاکی

اذا مَرَرتَ بِهِ ما وجدت فیه سواک

ولو جلوت علی القلب ما جلوت علیه

لا جل قربته بل لا نه مجلاک

مرا که نسخه مجموع کاینات توام

روا مدار بخواری فکنده بر سر خاک

بساحل ار چه فکند به بحر باز آرم

که موج بحر محیط توام نیم خاشاک

ظهور تو بمن است و وجود من از تو

و لَستُ تُظهَرُ لولای لم اکو لولاک

تو آفتاب منیری و مغربی سایه

ز آفتاب بود سایه را وجود و هلاک

شمارهٔ ۱۱۲

تویی خلاصهٔ ارکانِ اَنجُم و افلاک

ولی چه سود که خود را نمی‌کنی ادراک

تو مهر مشرق جانی به غرب جسم نهان

تو درّ گوهر پاکی فتاده در دل خاک

تویی که آینهٔ ذات پاک اللهی

ولی چه فایده هرگز نگردی آینه پاک

غرض تویی ز وجود همه جهان ور نی

لما یکَون فی السکَون کائن لولاک

همه جهان به تو شاد و خرّم و خندان

تو از برای چه دائم نشسته‌ای غمناک

همه جهان به تو مشغول تو ز خود غافل

همه ز غفلت تو خائفند و تو بی‌باک

نجات تو به تو است و هلاک تو از تو

ولی تو باز ندانی نجات را ز هلاک

تو عین نون بسیطی و موج بحر محیط

چنان مکن که شوی ظلمت خس و خاشاک

اگر چو مغربی آیی ز کاینات آزاد

به یک قدم بتوانی شر از سمک به سماک

شمارهٔ ۱۱۳

نظرت فی رمقی نظره فصا ز فداک

وصلتی بوجودی وجدت ذاتک ذاک

نظرت فیک شهود او ما شهدت سوای

نظرت فی وجود او ما وجدت سواک

اذا جلوت علینا محبته و رضاک

وجدت عینک فینا فاننا مجلاک

ترا هر آینه چون رخ تمام ننماید

یکی هر آینه باید تمام صافی و پاک

منم که آینه دارم از دو کَون تمام

توئی که کرده خود را درو تمام ادراک

مرا که جلوه گه روی جانفزای توام

بدست خویش جلا ده برار از گل و خاک

کسی که هست بوصل تو دائماً خرّم

روا مدار ز هجر تو دائماً غمناک

مرا بناز چو پرورده مکن به نیاز

که از برای نجاتم نه از برای هلاک

منم که نور توام کی ز نار اندیشم

ز نار هر که بترسد بود خس و خاشاک

ز رشمن است همه باک مغربی ور نه

همه جهان چو بود دوستش ز دوست چه باک

شمارهٔ ۱۱۴

بر دل ریشم لبت دارد بسی حق نمک

گر بپرسی ز اشک خونینم بگوید یک‌به‌یک

مردم چشم جهانی در جهان مردمی

ای تو چشم و جان و مردم را به جای مردمک

ای دل ار خواهی ببینی خضر را خطش ببین

آب حیوانست اگر باید لب لعلش بمَک

تا بود گلگون رخ زردم بسان روی یار

بر رخم ای اشک خونین گر نمی‌باری محک

روی بنما تا که من از پیش برخیزم به کل

زانکه در پیش یقین هرگز نماند هیچ شک

برقع از رخ برفکن بنمای مهر روی را

تا که گردد ذرّه‌سان در پیش او مهر فلک

ای دل ار بینی رخش را در دمت گردد عیان

کز جهان آدم چرا گردید مسجود ملک

گر ببینی نور رویش را به سان مغربی

خط و خالش را بیا می‌خوان تو قرآن یک‌به‌یک

شمارهٔ ۱۱۵

زهی ساکن شده در خانه دل

گرفته سر بسر کاشانه دل

تو آن گنجی که از چشم دو عالم

شدی مستور در ویرانه دل

دلم بی‌تو ندارد زندگانی

که هم جانی و هم جانانه دل

به زنجیر سر زلفت گرفتار

شده پای دل دیوانه دل

چو دل پروانه شمع تو گردید

شده شمع فلک پروانه دل

همای جان که عالم سایه اوست

به دام افتاده بهر دانه دل

بسی پیمود بر دل باده ساقی

ولیکن پر نشد پیمانه دل

خراباتی است بیرون از دو عالم

مگر نشنیده‌ای افسانه دل

دلم از مغربی بگسست پیوند

که گه خویش است و گه بیگانه دل

شمارهٔ ۱۱۶

اگرچه پادشه عالمم گدای توام

تو از برای منی و من از برای توام

جهان که بنده از بندگان حضرت تست

از آن فدای من آمد که من فدای توام

جهان بذات و صفت دم بدم غذای من است

که مت بذات و صفت دم بدم غذای توام

همیشه ذات تو مخفی و مرتدیست بمن

برای آنکه حجاب تو و ورای توام

دوای معلمم و اسم جامع اعظم

از آدم از عظمت بلکه کبریای توام

بروز عرض تو عالم بسوی من نکرد

میان عرصه که هم چیز و هم لوای توام

لقای خویش اگر آرزو کند دیدن

مرا ببین بحقیقت که من لقای توام

نظر بجانب من کن که روی خود بینی

از آنکه آینه روی جانفزای توام

مرا نگر که بمن ظاهر است جمله جهان

چرا که مظهر جام جهان نمای توام

تو بی وساطت من ره بحق کجا یابی

مدار دست ز من زانکه رهنمای توام

بگوش هوش جهان دوش مغربی میگفت

مرا شناس که من مظهر خدای توام

شمارهٔ ۱۱۷

ما سالها مقیم در یار بوده ایم

اندر حریم محرم اسرار بوده ایم

با یار خوشخرامم و خندان بکام دل

بیزحمت و مشقت اغیار بوده ایم

اندر حرم مجاور و در کعبه معتکف

بی قطع راه و وادی خونخوار بوده ایم

پیش از ظهور این قفس تنگ کاینات

ما عندلیب گلشن اسرا بوده ایم

چنیدن هزار سال در اوج فضای قدس

بی پر و بال طایر و طیّار بوده ایم

والاتر از مظاهر اسماء ذات او

بالاتر از ظهور و ز اظهار بوده ایم

هم نقطه که اصل وجود است دایره

هم گرد نقطه دایر و دوّار بوده ایم

بی ما و بی شما کجا و کدام و کی

بی چند و چون و اندک و بسیار بوده ایم

با مغربی مغارب اسرار گشته ایم

بیمغربی مشارق انوار بوده ایم

شمارهٔ ۱۱۸

ما جام جهان نمای ذاتیم

ما مظهر جمله صفاتیم

ما نسخه نامه اللهیم

ما گنج طلسم کائناتیم

هم صورت واجب الوجودیم

هم معنی و جان ممکناتیم

هر چند که مجمل دو کَونیم

تفضیل جمیع مجملاتیم

برتر ز مکان و در مکانیم

بیرون ز جهات و در جهاتیم

ما هادی جمله علومیم

محبوس نحیف را نجاتیم

کو مرده بیا که روح بخشیم

کو تشنه بیا که ما فراتیم

ای درد کشیده ی دوا جوی

از ما مگذر که ما دوائیم

چون قطب ز جای خود نجنبیم

چون چرخ اگرچه بی ثباتیم

هم مغربیم و مشرق و شمس

مه ظلمت و چشمه حیاتیم

شمارهٔ ۱۱۹

هر سو که دویدیم همه سوی تو دیدیم

هر جا که رسیدیم سر کوی تو دیدیم

هر قبله که بگزید دل از بهر اطاعت

آن قبله دل را خم ابروی تو دیدیم

هر سرو روان را که درین گلشن دهر است

بر رسته ببستان و لب جوی تو دیدیم

از باد صبا بوی خوشت دوش شنیدیم

با باد صبا قافله بوی تو دیدیم

روی همه خوبان جهان بهر تماشا

دیدیم ولی آینه روی تو دیدیم

در دیده شهلای بتان همه عالم

کردیم نظر نرگس جادوی تو دیدیم

تا مهر رخت بر همه ذرّات بتابید

ذرّات جهان را به تکاپوی تو دیدیم

در ظاهر و باطن بمجاز و بحقیقت

خلق دو جهان را همه رو سوی تو دیدیم

هر عاشق دیوانه که در جملگی تست

بر پای دلش سلسله موی تو دیدیم

سر حلقه رندان خرابات مغان را

دل در شکن حلقه گیسوی تو دیدیم

از مغربی احوال مپرسید که او را

سودا زده طره هندوی تو دیدیم

شمارهٔ ۱۲۰

تا مهر تو دیدیم، ز ذرّات گذشتیم

از جمله‌ صفات از پی آن ذات گذشتیم

چون جمله‌ جهان مظهر و آیات وجودند

اندر طلب از مظهر و آیات گذشتیم

با ما سخن از کشف و کرامات مگوئید

چون ما ز سر کشف و کرامات گذشتیم

دیدیم که این‌ها همگی خواب و خیال‌ است

مردانه ازین خواب و خیالات گذشتیم

ای شیخ اگر جمله کمالات تو این‌ است

خوش باش که از جمله کمالات گذشتیم

دردِ سرِ ارشاد ز ما دور کن ای پیر

کز پیر و مریدی و ارادات گذشتیم

از خانقه و صومعه و مدرسه رَستیم

ز اوراد رهیدیم و ز اوقات گذشتیم

از مدرسه و درس و مقالات گذشتیم

وز شبهه و تشکیک و سؤالات گذشتیم

از کعبه و بت‌خانه و زنّار و چلیپا

از میکده و کوی خرابات گذشتیم

این‌ها به‌حقیقت همه آفات طریق‌اند

المنتة لِلّه که ز آفات گذشتیم

ما از پی نوری که بود مشرقِ انوار

از مغربی و کوکب و مشکوة گذشتیم

شمارهٔ ۱۲۱

بر دو عالم پادشاهی میکنم

گرچه از ایزد گدایی می کنم

بنده حقم خداوند جهان

بر جهان زو کدخدایی می کنم

مر سما ره چون زمین طی کرده ام

بر زمین اکنون سمائی میکنم

هر دو عالم را ز پس بگذاشتیم

تا که اکنون پیشوایی میکنم

دارم از وجهی به عالم اتصال

گرچه از عالم جدائی میکنم

زان پس از بیگانگی از کائنات

گاه گاهی آشنایی میکنم

خستگان را نوشدارو میدهم

بستگاهن را درگشائی میکنم

لا تظن انّی فقیر مفلس

چون بگنجت راهنمایی میکنم

مغربی مرده افسرده را

روح بخشی جانفزائی میکنم

شمارهٔ ۱۲۲

از خانقه و صومعه و مدرسه رستیم

در کوی مغان با می و معشوق نشستیم

سجّاده و تسبیح به یک سوی فکندیم

در خدمت ترسا بچه زنّار ببستیم

در مصطبه ها خرقهٔ ناموس دریدیم

در میکده ها توبهٔ سالوس شکستیم

از دانه تسبیح شمردن برهیدیم

وز دام صلاح و ورع و زهد بجستیم

در کوی مغان نیست شدیم از همه هستی

چون نیست شدیم از همه هستی، همه رستیم

زین پس مطلب هیچ زما دانش و فرهنگ

ای عاقل هشیار که ما عاشق و مستیم

ما مست و خرابیم و طلبکار شرابیم

با آنکه چو ما مست و خراب است خوشستیم

المنته لله که ازین نفس پرستی

رستیم بکلی و کنون باده پرستیم

تا مغربی از مجلس ما رخت بدر برد

او بود حجاب ره ما رفت برستیم

شمارهٔ ۱۲۳

ما مست و خراب چشم یاریم

آشفته زلف آن نگاریم

از روی نگار همچو مویش

سودا زدگان بیقراریم

چون چشم خوشش همیشه مستیم

مانند لبش شراب خواریم

گر در سر کوی آن پریروی

پیوسته چو چرخ در مداریم

سرگشته او بسان چرخیم

آشفته او چو روزگاریم

ما دست ز کار و بار شستیم

با عشق چو مرد کار و باریم

تا ما بخودیم در حجابیم

وز خویش بسی حجاب داریم

به زان نبود که خویشتن را

یکسر به نگار وا گذاریم

در هستی دوست نیست کردیم

وز هستی خویش یاد ناریم

چون خانه اگر ز سر برآییم

سر از خط دوست بر نداریم

ای ساقی از آن مئی که باقیست

درده قدحی که در خماریم

تا مست فرو رویم در خود

وز جیب عدم سری برآریم

در مهر رسیم مغربی وار

ایدوست دمی که ذرّه واریم

شمارهٔ ۱۲۴

گه از روی تو مجموعم گه از زلفت پریشانم

کزین در ظلمت کفرم وزان در نور ایمانم

نیم یک لحظه از سودای زلف و خال او خالی

گهی سرگشت اینم گهی آشفته آنم

حدیث کفر و دین پیشم مگو زیرا من مسکین

بجز رویش نمیبینم بجز مویش نمیدانم

ز شوق موی او باشد اگر زنّار دربندم

بیاد روی او باشد اگر قبله بگردانم

توئی مطلوب و مقصودم توئی معبود و مسجودم

اگر در مسجد اقصی و گر در دیر رهبانم

ادب از من چه میجویی چه میدانی که مدهوشم

طریق از من چه میپرسی چه میدانی که حیرانم

الا ای ساقی باقی بیاور باده و درده

که من از خویش بیزارم دمی از خویش بِرهانم

من آنطاقت کجا دارم که پیمان را نگهدارم

بیا ای ساقی باقی و بشکن عهد و پیمانم

تو مهر و مغربس سایه چنان کز تو پدید آید

که تا هم گم شوم در تو بتاب ای مهر تابانم

شمارهٔ ۱۲۵

ز چشم مست ساقی من ‌‌‌‌‌خرابم

نه آخر بیخود از جام شرابم

از آن ساعت که دیدم جام رویش

چو مویش روز و شب در پیچ و تابم

ندارم هیچ آرامی و خوابی

که چشم او ربود آرام و خوابم

گهی از ناله ام چون چرخ دولاب

که از سرگشتگی چون آسیابم

بجای اشک خون میبارم از چشم

نمان اندر جگر چون هیچ تابم

مرا عشقت چنان گم کرد از من

که من خود را اگر جویم نیابم

مرا عشق تو فانی کرد از من

چو دید از خود بغایت در عذابم

چنان باقی شدم اکنون بعشقت

که بی عشق تو چیزی در نیابم

کنون از مغربی رستم بکلی

که از مشرق برآمد آفتابم

شمارهٔ ۱۲۶

معنی حسن تو در صورت جان میبینم

عکس رخسار تو در جام جهان میبینم

دفتر حسن بتان را بنظر می دارم

از تو در هر ورقی نام و نشان میبینم

غمزه ایت را چو نظر میکنم از هر نظری

همه بر حسن رخت را نگران میبینم

گرچه از دیده اغیار نهان‌می گردی

منت از دیده اغیار عیان میبینم

میکنم هر نفسی دیده از نور تو وام

تا بدان دیده ترا گر بتوان میبینم

خویشتن را چو منم سایه تو زان شب و روز

در پیت بر صفت سایه دوان میبینم

که هویدا شوی از فرط نهانی بر من

گاه از فرط نهانیت عیان میبینم

تو یقینی و جهان جمله گمان من بیقین

مدتی شد که یقین را ز گمان میبینم

تو مرا مغربی از من به من و در من بین

چند گویی که ترا درد گران میبینم

شمارهٔ ۱۲۷

ما از میان خلق کناری گرفته ایم

واندر کنار خویش نگاری گرفته ایم

دامن نخست بر همه عالم فشانده ایم

وانگه بصدق دامن یاری گرفته ایم

از بهر قوت و طعمه شاهین جان و دل

از مرغزا قدس شکاری گرفته ایم

سرگشته گشته ایم‌ چو پرگار سالها

تا بر مسال نقطه قراری گرفته ایم

صد بار برون جسته ایم از حصار تن

تا بهر جان خویش حصاری گرفته ایم

اندر میان گرد به مردی رسیده ایم

تا عاقبت عنان سواری گرفته ایم

با آنکه هیچ کار نیاید ز مغربی

او را بیاری از پی کاری گرفته ایم

شمارهٔ ۱۲۸

یار تا من هستم از خود با خبر نگذاردم

تا ز من باقی بود اسم و اثر نگذاردم

تا ز من ما و منی را باز نستاند نگار

تا نسازد او ز‌من چیزی دگر نگذاردم

با وجود انکه گشتم در پیش از خویشتن

چون زمین و آسمان زیر و زبر نگذاردم

من بخود محجوبی از وی دارم امیدی که او

وز حجاب از خویشتن زین بیشتر نگذاردم

گرچه من اندر هوایش پر و بالی میزنم

لیکن امید است که او بی‌بال و پر نگذاردم

مردم چشمم از آنم چشم انسان کرده است

چونکه من انسان عینم از نظر نگذاردم

ور که دایدار و گفتارش یقین دانم که او

یکزمان بی سمع و یکدم بی بصر نگذاردم

من گدای او از آن گشتم بسان مغربی

کاو دگر همچون گدایان دربدر نگذاردم

شمارهٔ ۱۲۹

من که در صورت خوبان همه او می‌بینم

تو مپندار که من روی نکو می‌بینم

نیست در دیده من هیچ مقابل همه اوست

تو قفا می‌نگری من همه رو می‌بینم

هرکجا می‌نگری دیده بدو می‌نگرد

هرچه می‌بینم ازو جمله بدو می‌بینم

تو به یک سوش نظر می‌کنی و من همه سو

تو ز یک سو و منش از همه سو می‌بینم

می باقیست که بی‌جام و سبو می‌نوشم

عکس ساقی است که در جام و سبو می‌بینم

گاه با جمله و گه جمله ازو می‌دانم

گاه او جمله و گه جمله در او می‌بینم

بوی گلزار تو از باد صبا می‌شنوم

سرو بستان ترا بر لب جو می‌بینم

مغربی آنکه تواش می‌طلبی در خلوت

من عیان بر سر هر کوچه و کو می‌بینم

شمارهٔ ۱۳۰

منم که روی ترا بی‌نقاب می‌بینم

منم که در شب و روز آفتاب می‌بینم

تویی که پرده ز رخسار خود برفکندی

که تا جمال ترا بی‌حجاب می‌بینم

عجب عجب که به بیداری توان دیدن

مگر مگر که من این را به خواب می‌بینم

خیال جمله جهان را به نور چشم یقین

به جَنب بحر حقیقت سراب می‌بینم

ندانم از چه سبب تشنه‌ام چو من خود را

به ذات و نعت و صفت عین آب می‌بینم

اگر شوند ز من مست عالمی چه عجب

از آنکه من همه خود را شراب می‌بینم

مرا به هیچ کتابی مکن حواله دگر

که من حقیقت خود را کتاب می‌بینم

چه باده خورد دل مغربی که من خود را

به سان نرگس مستت خراب می‌بینم

شمارهٔ ۱۳۱

ما از ازل مقامر و خمار آمدیم

دردی کشان میکده یار آمدیم

خورشید باده بر سر ذرّات ما بتافت

از روی مهر، سرخوش و خمار آمدیم

در خلوت عدم می هستی از جام دوست

کردیم نوش و مست به بازار آمدیم

زنار زلف ساقی باقی چو شد عیان

هر یک کمر ببسته بزنار امدیم

ناگاه حلقه زد سر زلفش ب گِرد ما

ما در میان حلقه گرفتار امدیم

از بهر خاطر دل مختار مصطفی

روزی دو سه که عاقل و هشیار آمدیم

کاری بغیر عشق نداریم در جهان

عشق است کار ما و بدین کار آمدیم

بودیم یکوجود ولیکن که ظهور

بسیار در مظاهر بسیار آمدیم

از یار مغربی سخنی در ازل شنید

ما جمله زان حدیث بگفتار آمدیم

شمارهٔ ۱۳۲

دیده وام گشته از تو برویت نگرم

زانکه شایسته دیدار تو نبود نظرم

چون ترا هر نفسی جلوه بجنسی دگر است

هر نفس زان نگران در تو بچشمی دگرم

توئی از منظر چشمم نگران بر رخ خویش

که توئی مردمک دیده و نور بصرم

هرکه بی‌رسم و اثر گشت برویش پی برد

من بی‌رسم و اثر ناشده پی می‌نبرم

تا زمن هست اثر، از تو نیابم اثری

کاشکی در دو جهان هیچ نبودی اثرم

نتوان برسر کوی تو کردن پرواز

تا ز اقبال تو حاصل نبود بال و پرم

بوی جانبخش تو همراه نسیم سحر است

زان سبب مرده انفاس نسیم سحرم

یار هنگام سحر بر دل ما کرد گذر

گفت چون جلوه کنان بر دل تو میگذرم

مغربی آینه دل ز غبار دو جهان

پاک بزدادی که پیوسته در او مینگرم

شمارهٔ ۱۳۳

صنما هر نفسی در گذرت می‌بینم

بر دل و دیده و جان جلوه‌گرت می‌بینم

گرچه صدبار کنی جلوه مرا هر نفسی

لیک هر لحظه به جنسی دگرت می‌بینم

گرچه از منزل خود هیچ برون می‌نایی

لیک پیوسته ترا در سفرت می‌بینم

بر سپهر دل و بر چرخ روان تابنده

گاه چون شمس و گهی چون قمرت می‌بینم

دایم از غایت پیدایی خود پنهانی

گرچه تابنده‌تر از ماه و خورت می‌بینم

غایب از دیده نه زانکه به صد کسوت خوب

هر‌زمانی گذران بر نظرت می‌بینم

تویی نور بصرم گرچه نهان از نظری

زانکه در دیده چو نور بصرت می‌بینم

مغربی از ملک و فلکی بالاتر

گرچه دایم به لباس بشرت می‌بینم

شمارهٔ ۱۳۴

گه چو چنگم و گاه چو نی بنوازم

گه بهر ساز که سازی تو مرا میسازم

چون نیم در تو دمی در من بیچاره بدم

می نیاید بطرب هیچکس از آوازم

کبر و نازی که کنی بر من از آن مفتخرم

در میان همه عشاق از آن می‌نازم

عاشقی به زمنت کو که بوی پردازی

دلبری به ز توام کو که بوی پردازم

حسن مجموع بتان در نظرم میآید

چون نظر بر رخ زیبای تو می‌اندازم

چونکه هر لحظه ز تو حسن دگر میبینم

با تو هر لحظه از آن عشق دگر میبازم

شاهباز تو بدم، دست تو پروازم داد

باز بر دست تو آیم چو بخوانی بازم

بلبل روضه بستان و گلستان توام

هم بگلزار تو آیم چو دهی پروازم

مغربی نقطه آخر چو به اوّل پیوست

دیدم انجام من آنجاست که بود آغازم

شمارهٔ ۱۳۵

دلبری دارم که در فرمان او باشد دلم

همچو گوئی در خم چوگان او باشد دلم

هر زمان هر جا که می خواهد دلم را میبرد

زان سبب پیوسته سر‌گردان او باشد دلم

هیچ با خود می‌نیاید تا بکی گوئی چنین

واله و آشفته و حیران او باشد دلم

عرضه عالم چو نیک آید که چوگان او

لاجرم میدان که جولان او باشد دلم

دل بهر نقشی که او خواهد برآید هر زمان

کان در او گوهر ز بحر و کان او باشد دلم

بهر مهمانی دل خوان تجلی میدنهد

هر زمان از بهر آن مهمان او باشد دلم

چونکه گردد موج زن دریای بی پایان او

ساحل دریای بی پایان او باشد دلم

لولو و مرجان او خواهی ز بحز دل طلب

زانکه بحر لولو و مرجان او باشد دلم

مغربی از بحر و ساحل بیش ازین چیزی مگوی

زانکه دائم قلزم و عمان او باشد دلم

شمارهٔ ۱۳۶

ای روی تو در حجاب کَونین

بردار ز رخ نقاب کَونین

حیف است که بحر تو نهان است

وانگاه عیان حجاب کَونین

با بحر وجود تو نشاید

ایدوست دمی سراب کَونین

برقی بجهان ز مهر رویت

بشکافت ز هم سراب کَونین

نی‌نی غلطم که هست رویت

ظاهر تر از آفتاب کَونین

محجوب هستم و مانده ام دور

از روی تو در حجاب کَونین

سرچشمه چشم من بکلی

پوشیده شد از تراب کَونین

عمریست که تشنه توام من

سیراب شده ز آب کَونین

برتافت عنان جان و دل را

از جانب تو حباب کَونین

خواهم که شوم خراب چشمت

تا کی بشوم خراب کَونین

زین بیش مدار بیقرارم

سرگشته در انقلاب کَونین

از گردن مغربی بلطفت

بگشا گره طناب کَونین

شمارهٔ ۱۳۷

ای نهان در ذات پاکت ذات کَون

وی عیان نور تو در مرآت کَون

مدتی بیمدت دور زمان

بود دایم با تو خوش اوقات کَون

میگذشتی روز و شب بی روز و شب

بر مراد خویشتن ساعات کَون

محو بودی هم بوصف و هم بذات

در همه حالات تو حالات کَون

علم ذاتت اندر آن محو وجود

گاه کردی محو گه اثبات کَون

عین علمت دید اعیان همه

چون نگاهی کرد در غایات کَون

بود ذات کَون محتاج وجود

پس برآورد از کرم حاجات کَون

ای گرفته حسنت از بهر ظهور

شکل و وضع و صورت و هیات کَون

وی ز جیب موسی سر برزده

رب ارنی گفته در میقات کَون

برده سلطان ظهورت ناگهان

سوی صحرا لشکر و آیات کَون

از ظهور آفتاب روی تو

گشته ظاهر جمله ذرّات کَون

از فروغ نور مصباح رخت

کوکب درّی شده مشکوت کَون

دیده اسرار صفات ذات تو

مغربی در مصحف آیات کَون

شمارهٔ ۱۳۸

ار رخت پنهان بنور خویشتن

روت مخفی در ظهور خویشتن

با دو عالم بی دو عالم دایماً

عشق بازی در ظهور خویشتن

در ظهورت هر دو عالم بر دوام

در همیخواهد ظهور خویشتن

مدتی با کس نمیکرد التفات

حسن رویت از غرور خویشتن

باز چندی در تماشاگه ذات

جنّت خود بود و حور خویشتن

از تماشای بحر ذات خود

بود حور و قصور خویشتن

خود بخود دارد خود بدتاز خود

بشنود هر دم زبور خویشتن

تا کند بر خود تجلی هم ز خود

موسی خود بود و طور خویشتن

چون شعوری یافت بر غایات ذات

گشت عاشق بر شعور خویشتن

دید در خود بحر های بیکران

حیرت آورد از بحور خویشتن

جمله کارستان خود در خود بدید

در عجب مان از امور خویشتن

زان سبب در وی سرورس شد پدید

منبسط گشت از سرور خویشتن

عزم سحرا کرد ناگاه از سرور

آن سلیمان با طیور خویشتن

بر سر ره بیخبر افتاده دید

مغربی را در عبور خویشتن

آن بت عیار من بی ما و من

عشق بازد دائماً با خویشتن

شمارهٔ ۱۳۹

خود پرستی پیشه دارد روز و شب

هست خود را که ضم گاهی ثمن

جمله گی ذات او گردد زبان

چون بوصف خود درآید در سخن

یوسف حسنش چو آید در لباس

گردد او را هر دو عالم پیرهن

سر ز جیب هر دو عالم سر زند

در خود آراید لباس جان و تن

چون لباس جان و تن در خود کشید

پر ز خود بیند هزاران انجمن

لشکر خود را چو بر صحرا کشد

پر شود عالم ز آشوب و فتن

شور و غوغایی برآید از جهان

چون سپاه حسنش آرد تاختن

در شب تیره بر آرد آفتاب

روی او از زیر زلف پر شکن

زلف رویش شور و آشوب افکند

در خطا و چین و بلغار و ختن

مظهر خورشید حسن او شود

کودک و پیر و جوان و مرد و زن

تا بهر گوشش حدیث خویش را

بشنود گویا شود در هر دهن

عشق چو بیند جمال خود عیان

در لباس و در نقاب ما و من

غیرت آرد حسن را گوید که زود

جامه اغیار برکن از بدن

حسن خود را در لباس آرد برون

باز در ذات حوش سازد وطن

کثرت کونین را در خود کشد

بحر وحدت چونکه گردد موج زن

کس نماند غیر ذات مغربی

نی زمین ماند در آندم نی زمان

شمارهٔ ۱۴۰

ز چشم من توئی در جمال خود نگران

چرا جمال تو از خویشتن شود پنهان

چو حسن روی ترا کس ندید جز چشمت

پس از چه روی، من خسته گشته ام حیران

اگر نه در خم چوگان زلف تست دلم

بگوی تا که چرا شد گوی سرگردان

مپوش روی ز چشمم مشو ز من پنهان

نمی سزد که نهان گردد از گدا سلطان

چه قدر و قرب بود ذرّه بر خورشید

چه وسع و گنج بود قطره را بر عمان

ز قطره نبود بحر بیکران کم و بیش

ز ذرّه نپذیرد کمال خور نقصان

اگر بغیر تو کردم نظر در این عمرم

بیا و جرم و غرامت ز دیده ام بستان

چگونه به غیر تو بیند کسی که غیر تو نیست

بدان سبب که توئی عین جمله اعیان

بیا و جلوه گری جمال یار بنگر

ز قد و قامت این و ز چشم و ابروان

کجاست دیده که خورشید روی او بیند

ز روی روشن ذرات کاینات عیان

هزار عشوه و دستان و کبر و ناز کند

بدان سبب که رباید ز مغربی دو جهان

شمارهٔ ۱۴۱

کو جذبه که آن بستاند مرا از من

کو جرعه که تا گردم فارغ از من

کو باده ئی که تا بخورم بیخبر شوم

از خویشتن که سخت ملولم ز خویشتن

کو آن عزیز مصر ملاحت که تا دمد

یک دم خلاص یوسف جان را از جنس تن

کو ساقی موءید باقی که در ازل

بودی مدام نقل و میم زان لب و دهن

در حالتی چنین که منم دردمند عشق

درمان دردمن نبود غیر درد من

ای ساقی که مستی از باب دل تست

از روی مرحمت نظری بر دلم فکن

چشمت بیک کرشمه تواند خلاص داد

چون من هزار خسته درون را از این فتن

مشکن دل شکسته مارا که پیش از این

از خود شکسته است از آن زلف پر شکن

در حلق جان مغربی انداز زلف خود

اورا بدست خویش برار از چه بدن

شمارهٔ ۱۴۲

دلی دارم که باشد جای جانان

مدام از دل بود ماوای جانان

دلی دارم چو آینه که دائم

در او بینم رخ زیبای جانان

سویدائیست آندل را که دائم

نباشد خالی از سودای جانان

دلم را نیست پروای دل و جان

که ناپرواست از پروای جانان

درونی دارم از غوغای عالم

شده خالی پر از غوغای جانان

بسان کشتی اندر انقلاب است

مدام از جنبش دریای جانان

دماغ جانان همیدارد معطر

نسیم زلف مشک آسای جانان

روان مغربی پر شور دارد

لب شیرین شکر خای جانان

شمارهٔ ۱۴۳

گنج های بینهایت یافتم در کنج دل

کنج جانرا بین که چون شد کان گنج بیکران

جان من از عالم نام و نشان آمد برون

بی نشان شد تا درآمد در جهان بی کران

تا کی آمد در حزاب آباد دل کنجی بدید

تا خراب آباد دل شد سربسر معموراران

چونکه شهرستان دل معمور شد در هر نفس

کاروان ها گردد از حق سوی شهرستان روان

دل نبرده هیچ رنجی برسر گنجی رسید

آمدش تا که بدست از غیب کنجی بیکران

در شب تاریک در زمین دل فرود آمد ز چرخ

تا زمین را بگذرانید از هزاران آسمان

تا تجلی کرد مهر مشرقی در مغربی

مغربی را جمله ذرات عالم شد نهان

شمارهٔ ۱۴۴

ایدوست بیا بر نظر ما نظری کن

بر دیده جان و دل شیدا نظری کن

اول به‌رخ خویش مدد بخش جلائی

وانگاه دران عین مجالی نظری کن

تاریک بود آینه از رخ ننماید

زنگ از رخ آن آینه بزد آنظری کن

از زنگ و جهان چونکه شود پاک و مصفا

بر آینه پاک و مصفا نظری کن

از دیده وامق که بود مظهر عشقت

بر حسن خود اندر رخ عذرا نظری کن

هر لحظه بدل صورت زیبای دگر بخش

وانگاه دران صورت زیبای نظری کن

صحرای دلم هست تماشاگه حسنت

بخرام بتماشا نظری کن

دل مظهر ذات تو و اسماست درو سنگ

بر چهره ذات همه اسما نظری کن

چون آینه اسم مسمای تو آمد

در آینه بر اسم مسما نظری کن

بی آینه آنسان که تو هستی بحقیقت

خود را بخود و آینه بنما نظری کن

بحریست دل مغربی از لولو لالا

بحر بحر دل از لولو لالا نظری کن

شمارهٔ ۱۴۵

قطره ائی از قعر دریا دم مزن

ذره‌ئی از مهر والا دم مزن

مرد امروزی هم از امروز گوی

از پری و دی و فردا دم مزن

چون نمیدانی زمین و آسمان

بیش ازین از زیر و بالا دم مزن

چون اصول طبع موسیقیت نیست

از تنا و ناو تاتا دم مزن

درگذر از نفی و اثبات ای پسر

هیچ از الّا و از لا دم مزن

گر بگویندت که جانرا کن فدا

رو فدا کن جان، خود را دم مزن

تا نمیدانی من و مارا که کیست

باش خاموش از من و ما دم مزن

همچو آدم علم اسما را زحق

تا نگیری هیچ ز اسما دم مزن

آنکه عین جمله اشیا گشته است

مغربی را گفت ز اشیا دم‌مزن

شمارهٔ ۱۴۶

چه ساقی است که مست مدام اوست جهان

چه باده است که ندانم که جام اوست جهان

چه ماهیست که در شست کاینات افتاد

چه دانه است و چه مرغی که دام اوست جهان

دلم رسید بروزی که روزها شب اوست

بدید چهره صبحی که شام اوست جهان

ظهور دوست بعالم تام افتاده است

برای آنکه ظهور تمام اوست جهان

نظر ز سایه عالم بدو رود بنگر

هنوز او که ظلال و ظلام اوست جهان

بیا بدیده تحقیق درنگر بشناس

که کیست آنکه بر خلق نام اوست جهان

هر آنکه توسن نفس عنان کشش رایست

یقین بدان بحقیقت که رام اوست جهان

جهان غلام کسی شد که آن غلام ویست

از آن سبب که غلام غلام اوست جهان

چه کامرانی و عیشی که مغربی دارد

که مدتی است که دایم بکام اوست جهان

شمارهٔ ۱۴۷

ایدل اینجا کوی جانان است از جان دم مزن

از دل و جان جهان در پیش جانان دم مزن

گر تو مرد درد اویی هیچ از درمان مگو

درد او را به ز درمان دان ز درمان دم مزن

کفر ایمان را به اهل کفر و ایمان واگذار

باش مستغرق درو از کفر و ایمان دم مزن

لب بدوز از گفتگو چون نیست وقت گفتگوی

جای حیران است در وی باش حیران دم مزن

چون یقین آید رها کن قصه شک و گمان

چون عیان بنمود رخ دیگر ز برهان دم مزن

قصه کوران به پیش بینا مگوی

بیش ازین در پیش بینایان ز کوران دم مزن

علم بیدینان رها کن جهل حکمت را مجوی

از خیالات و ظنون اهل یونان دم مزن

آب حیوان را گر انسانی بحیوانی کن رها

پیش دریای حیات از آب حیوان دم مزن

وصل و هجران نیست الّا وصف خاص عاشقان

مغربی گر عارفی از وصل و هجران دم مزن

شمارهٔ ۱۴۸

پیش و قد ریش از سر و گلستان دم مزن

در تماشای بهار و باغ و بستان دم مزن

چون دل دیوانه در زنجیر زلف دلبر است

حلقه زنجیر آن مجنون بجنبان دم مزن

ایدل سرگشته و حیران بدان زلف و رخش

همچنان میباش سر گردان و حیران دم مزن

با لب میگون و روی خوب و زلف دلکشش

از شراب و شاهد و شمع و شبستان دم مزن

جان ندارد قیمتی بسیار از جان وا مگو

گرچه جان درباختی در راه جانان دم مزن

کفر و ایمانرا به پیش زلف و رویش کن رها

پیش زلف و روی او از کفر و ایمان دم مزن

چونکه با او می نیازی بودن از وصلش مگو

چونکه بی او هم نمیبازی ز هجران دم مزن

وصف کفر زلف او در پیش روی او مگو

هیچ از آن کافر به پیش این مسلمان دم مزن

روی خوبان چونکه حسن روی اورا مظهر است

پیش حسن روی او از روی خوبان دم مزن

شمارهٔ ۱۴۹

بیا ز چهره خوبان جمال خود را ببین

ز خط و خال بتان خط و خال خود را بین

ز شکل و هیاءت و رخسار و ابروی خوبان

به بدر خویش نظر کن هلال خود را بین

بیا بعزم تماشا بکاینات نظر

ظهور صورت علم و خیال خود را بین

دلم که هست ترا آینه در او بنگر

اگرچه مثل ندارد ندارد مثال خود را بین

ز اعتدال قد سرو هر پریرویی

بقدر خویش مگر اعتدال خود را بین

بسوی دل نظری کن که حال دل عجب است

ز حال طرفه او طرفه حال خود را بین

بحال چاره گری حسن کامل خود را

نگر در آینه دل کمال خود را بین

بفقر و فاقه و ذل و تواضعش منگر

غنا و عزت و جاه و جلال خود را بین

شمارهٔ ۱۵۰

گفتمش خواهم که بینم مر ترا ای نازنین

گفت اگر خواهی مرا بینی برو خود را ببین

گفتمش با تو نشستن آرزو دارد دلم

گفت اگر این آرزو باشد ترا با خود نشین

گفتمش بی پرده با تو گر سخن گویم رواست

گفت در پرده نشاید گفت باما بیش از این

گفتمش از کفر و دین اندیشه دارم گفت رو

در جهان باید زدن اندیشه را از کفر و دین

گفتمش گفتی که آدم جمع کل عالم است

گفت آدم عالم است و جمع رب العالمین

گفتمش کان نقش گوئی در مثال نقش نیست

گفت ظاهر شد ز نقش خویشتن نقش آفرین

گفتمش با تو حدیثی گفت خواهم بی‌گمان

گفت هر‌چه بیگمان گوئی بود بی‌شک یقین

گفتمش من هم توام هم جمله تو خندید گفت

بر تو و بر دیدنت بادا هزاران آفرین

گفتمش گر آفتا مشرقی جویم نشان

گفت از وی سایه باقی است ابر روی زمین

شمارهٔ ۱۵۱

ای همه صفات من آینه صفات تو

نیست حیات من بجز شعبه ای از حیات تو

جام جهان نمای من صورت توست گرچه هست

جام جهان نمای تو صورت کائنات تو

گنج توئی، طلسم من ذات تویی و اسم من

حل شده از ظهور تو جمله مشکلات تو

با عدم و وجود خودخفته بدم سحرگهی

داد ندای بندگی حی علی الصلات تو

زو در عقل خاستم چونکه شنیدم این ندا

عشق فکنده خلعتی در برم از صفات تو

سوی وجود آمدم خوش به سجود آمدم

بود سجودگاه من مسجد کائنات تو

مسجد کائنات تو بود پر از جماعتی

جمله گرفته سربسر صورت مبدعات تو

لوح وجود سربسر پر ز حروف و نقش شد

گشت مفصلا عیان جمله مجملات تو

گشت جهان آب و گل نقش جهان جان دل

گشت جهان جان و دل نقش صفات ذات تو

یوسف جان چو دور ماند از پدر وجود خویش

کرد مقیدش بکل مصر تو و بنات تو

در جهتی از آن جهت در جهتش طلب کنی

بی جهتی بببینی ار محو شود جهات تو

بود وجود مغربی لات و منات او بود

نیست بتی چو بود او در همه سومنات تو

شمارهٔ ۱۵۲

هیچکس به خویشتن ره نبرد به سوی او

بلکه به پای او رود هر که رود به کوی او

پرتو مهر روی او تا نشود دلیل جان

جان نکند عزیمت دیدن مهر روی او

دل کششی نمیکند هیچ مرا به سوی او

تا کششی نمی‌رود سوی دلم ز سوی او

تا که شنیده‌ام کا او دارد آرزوی من

نمی‌رود ز خاطرم یک نفس آرزوی او

چون ز‌ زبان ماست او هر نفسی به گفتگو

پس همه گفتگوی ما باشد گفتگوی او

تا که نبد ازو طلب طالب او کسی نشد

این همه جستجوی ما جمله ز‌ جستجوی او

هست همه‌ دل جهان در سر زلف او نهان

هر که دلی طلب کند کو بطلب ز موی او

بس که نشسته روبرو با دل خوپذیر من

دل بگرفت جملگی عادت و خلق و خوی او

قدر نبات یافت آب از اثر مصاحبت

گُل چو شود قرین گِل گیرد رنگ و بوی او

مست و خراب او منم جام شراب او منم

نیست به غیر من کسی میکده و سبوی او

می ز سبوی او طلب آی ز جوی او طلب

بحر شود اگر کسی آب خورد ز جوی او

مغربی از شراب او گشت چنانکه از سحر

تا به فلک همی‌رسد نعره و های و هوی او

شمارهٔ ۱۵۳

آنکه عمری در پی او می‌دویدم سو‌ به سو

ناگهانش یافتم با دل نشسته روبه‌رو

آخرالامرش بدیدم معتکف در کوی دل

گرچه بسیاری دویدم از پی او کو‌ به کو

دل گرفت آرام چون آرام جان در بر گرفت

جان چو جانان را بدید آسوده گشت از جست‌و‌جو

ای که عمری آرزوی وصل او بودت چرا

از پی آن آرزو نگذشتی از هر آرزو

تا به کی سرچشمه خود را به گِل انباشتن

جوی خود را پاک کن تا آیدت آبی به جو

آب حیوان در درون وانگه برای قطره‌ای

ریخته در پیش هر دانا و نادان آبرو

مطرب آن مجلسی خود را مکن هرجا گرو

طالب آن باده بشکن صراحی و سبو

ناظر آن منظری بردار از عالم نظر

عاشق آن شاهدی بردار چشم از غیر او

نیست بی‌او چون که نایی روی از وی برمتاب

بی‌رویت چون نیست آبی دست را از وی مشو

دارم از دل سرفرازی کاو ز عالی‌همتی

درد و عالم جز به قدسش سر به کس نارد فرو

مغربی چون آفتاب و مشتری در جَیب جست

باید اکنون سر به جَیب خویشتن بردن فرو

شمارهٔ ۱۵۴

صفت و شکل و دهانش بزبان هیچ مگو

بیقینش چو بدیدی بگمان هیچ مگو

گر مرا هیچ از آن ذوق دهان حاصل شد

بر پی ذوق از آن ذوق دهان هیچ مگو

از میان خوش بکنار آی و بگیرش بکنار

چو گرفتی بکنارش ز میان هیچ مگو

تو که بی نام و نشان هیچ نگشتی در وی

بکسی دیگر ازو نام و نشان هیچ مگو

یار هر لحظه بشکلی دگر آید بیرون

تو بهر شکل که بینیش روان هیچ مگو

حرفهایی که بر اوراق جهان مستورند

هست آنجمله خط دوست بخوان هیچ مگو

آنکه در کسوت هر پیر و جوانست نهان

چون عیان گشت پرریروی جوان هیچ مگو

چون ترا خازن اسرار نهانی کردند

سر نگهدار ز اسرار نهان هیچ مگو

مغربی آنچه توان گفت بهر کس میگوی

وآنچه گفتن نتوان بهمه کس هیچ مگو

شمارهٔ ۱۵۵

عشق من حسن ترا درخور اگر هست بگو

چون منت در دو جهان مظهر اگر هست بگو

منظری نیست ترا بِه ز‌دل و دیده من

زین دل و دیده نظر بهتر اگر هست بگو

غیر سودای تو اندر دل ما چیزی نیست

غیر سودای توام در سر اگر هست بگو

زیور حسن تو دایم نظر عشاق است

حسن را بهتر ازین زیور اگر هست بگو

بهتر از عشق من و حسن تو در عالم نیست

زین دو در جمله جهان بهتر اگر هست بگو

لشکر حسن تو غارتگر جان و دل ماست

بجز از لشکر او لشکر اگر هست بگو

کشور دل بتو دادم که توئی حاکم او

حاکمی جز تو در این کشور اگر هست بگو

غیر تو در دوجهان نیست دگر هیچ کسی

غیر تو در دوجهان، دیگر اگر هست بگو

مغربی پرتو خورشید تو عالم بگرفت

آفتابی چو تو در خاور اگر هست بگو

شمارهٔ ۱۵۶

بیا دلا به کجا خورده شراب بگو

ز خمّ مست که گشتی چنین خراب بگو

میان بادیه شوق چون شدی تشنه

کجا شدی و چه دیدی که دادت آب بگو

چه حکیمت است دلا در سوال روز الست

که بود آنکه بلی گفت در جواب بگو

جهان بشکل سرابست پیش آب وجود

بشکل آب چرا شد عیان سراب بگو

از انقلاب زمانه نمی‌شوی ساکن

علی‌الدوام چرایی در انقلاب بگو

تو کشتی که از امواج بحر ضطربی

کدام باد فکندت در اضطراب بگو

بیا چو غیر تو کس نیست تا ترا بیند

چراست روی تو پیوسته در نقاب بگو

بگو که مغربی آمد حجاب مغربیت

درو که گشت زخت را دگر حجاب بگو

شمارهٔ ۱۵۷

آن مرغ بلند آشیانه

چون کرد هوای دام و دانه

پرواز گرفت گشت ظاهر

از سایه تیر او زمانه

مرغی که دو کون سایه اوست

در سایه خویش کرده خانه

مرغ دل ما ز هر دوعالم

اندر پی او گرفت لانه

ان مرغ شگرف ذات عشق است

بسمل و مقدس و یگانه

اوراست نعوت بی نهایت

اوراست صفات بیکرانه

بحریست که هر زمان ز موجش

صد بحر دگر شود روانه

با عشق همیشه عشق بازد

با خویشتن است جاودانه

معشوقه و عشق و عاشق آمد

آینه و روی و زلف و شانه

بر صورت خویش گشته عاشق

بر غیر نهاده صد بهانه

آواز خودش شنیده از خود

تهمت بنهاده بر چغانه

از نغمه خود سماع کرده

بی‌مطرب و بی‌دف و ترانه

فی‌الجمله ز غیر نیست پیدا

هم نام و نشان و هم نشانه

ایمغربی ضعیف و ناچیز

یاری تو گه درین میانه

بردار خودی خود ز‌خود تا

در دهر بمانی جاودانه

شمارهٔ ۱۵۸

آن که خود را مینماید در رخ خوبان چو ماه

میکند از دیده عشاق در خوبان نگاه

وانکه حسنش را بود از روی هر مرد ظهور

هست عشقش را دل عشاق مسکین جلوه گاه

عشقش از معشوق بر عاشق کند آغاز جور

تا که عاشق از بهای او بعشق ارد پناه

چون وجود این بانست و ظهور آن به این

این چو محو عشق گردد آن شود بی این تباه

عقد کثرت برنتابد پیش او باشد یکی

یوسف و گرگ و زایخا و عزیز و جاه و چاه

هم ننمایند انج در فروغ آفتاب

همچنان کز غایت نزدیکی خورشید و ماه

عشق او چون کرد با خود آنچه کرد و میکند

پس نباشد عاشق و معشوق را جرم گناه

خیمه بیرون زد پی اظهار خود سلطان عشق

تا که شد بر وحدتش برمثلیش کثرت گواه

تا نه بر کثرت بود موجومحیط وحدتش

پاک شست از لوح هستی اسم و رسم ما سواه

موج او خاشاک بود و مغربی را در ربود

از سر ره زانکه بود از بود او ناپاک راه

شمارهٔ ۱۵۹

لب ساقی مرا هم نقل و هم جام است و هم باده

مدامم از لب ساقی بود مجموع آماده

برای عکس رخسارش ولی دارم چو آیینه

که همچون باده و جام است هم صافی و همساده

مرا مستی که از ساقی بود بگذار تا باشد

سر قرابها بسته در میخانه بگشاده

نهان از خویش و بیگانه بروی از دیر و میخانه

لب ساقی می باقی مرا همدم فرستاده

الا ای زاهد عابد من و دیر و تو و مسجد

مرا از نار می زیبد ترا تسبیح و سجاده

ندادی دل بدلداری چه دانی رسم جانبازی

که راه و رسم جانبازی نداند غیر دلداده

بتاب از مشرق جانم الا ای مهر تابانم

مرا بر تخت دل بنشین الا آن شاه شهزاده

توئی چون مردم دیده از آن نامت بود انسان

ولی چون مانده اشکی ز چشم مردم افتاده

ترا در بندگی آزاده چون مغربی باید

که بهر بندگی مردی بباید سخت آزاده

شمارهٔ ۱۶۰

منم ز یار نگارین خود جدا مانده

به دست هجر گرفتار و بی‌نوا مانده

نخست گوهر با قیمت و بها بودی

به خاک تیره فرو رفته بی‌بها مانده

فتاده دور ز خاصان بارگاه ازل

اسیر خاک ابد گشته در بلا مانده

مقرب در درگاه کبریا بوده

به دست کبر گرفتار و در ریا مانده

به چار میخ طبیعت بدوخته محکم

به حبس شش جهت کون مبتلا مانده

هر‌آن‌که دید مرا گفت در چنین حالت:

ببین ببین ز کجا آمده کجا مانده !

شب است و راه بیابان و من ز قافله دور

غریب و  عاشق و مسکین ضعیف و  وامانده

کجاست پرتو حسنت که رهنما گردد

که هست جان من از راه و رهنما مانده

شده ز دوری خورشید، مغربی حقیر

به سان ذره‌ی‌سرگشته در هوا مانده

شمارهٔ ۱۶۱

ای در پس هر لباس و پرده

بر دیدهء دیده جلوه کرده

خود را بلباس هر دو عالم

آورده بهر زمان و برده

در دیده ما بجز یکی نیست

گر هست عدد هزار ورده

ما را ز شمرده گشت معلوم

آن چیز که هست ناشمرده

ای بیضه مرغ لامکانی

ای هم تو سفید و هم تو زرده

کی مرغ شوی و باز گردی

آیی بدر از لباس و پرده

در جنبش و جوش و در خروش آی

تا کی باشی چنین فشرده

بگشای کفن بیفکن این پوست

چون روح برآ ز جسم مرده

بگشای دو بال و پس برون پر

از گنبد چرخ سالخورده

هرگز نرسد کسی به منزل

نارفته طریق ناسپرده

ای مغربی کی رسی بسیمرغ

بر قله قاف پی نبرده

شمارهٔ ۱۶۲

آغاز مشتریست ببازار آمده

خود را ز دست خویش خریدار آمده

آن گل رخت سوی گلستان روان شده

وان بلبل است جانب گلزار آمده

از قد و قامت همه خوبان دلربا

آن سرو قامت است برفتار آمده

پنهان از این جهان ز سرا پرده نهان

یاری است در لباس چو اغیار آمده

محبوب گشته است محب جمال خود

مطلوب خویش راست طلبکار آمده

از روی اوست این همه مومن اعیان شده

وز موی اوست این همه کفار آمده

آن یک ز روی اوست به تسبیح مشتغل

وین یک ز موی اوست به زنّار آمده

عالم ز یک حدیث پر از گفتگو شده

زان نکته است جمله به گفتار آمده

رویش به پیش زلف مقر آمده است لیک

زلفش به پیش روی با نگار آمده

یک باده بیش نیست در اقداح کاینات

ز اقداح باده مختلف آثار آمده

عالم مثال علم و ظلال صفات اوست

آدم ز جمله است نمودار آمده

آن تر تنگ چشم که امساب شد پدید

از تازه تازه نیست به دیدار آمده

آن شاه تیز بست که در روم قیصر است

و آن ماه رومی است عرب کار آمده

یکذات بیش نیست که هست از صفات خویش

گه در ظهور و گاه در اظهار آمده

از ذات اوست این همه اسما اعیان شده

و از نور اوست این همه انوار آمده

هم اسم و رسم و نعمت و صفت آمده پدید

هم عین و غیر اندک و بسیار آمده

این نقشه ها هست سراسر نمایش است

اندر نظر چو صورت پندار آمده

این کثرتی است لیک ز وحدت شده عیان

این وحدتی است لیک به تکرار آمده

تکرار نیست چونکه کتابی است مختلف

وین موج ها ز قلزم ز خار آمده

از موج اوشده است عراقی و مغربی

وز جوش او سنائی و عطار آمده

شمارهٔ ۱۶۳

مرا آن لبت خندان تازه

بتن هردم فرستد جان تازه

بچشم جان تازه هر زمانی

ناید چهره جانان تازه

دهد هر ساعتی طفل دلم را

نگارین شیر از پستان تازه

ز دریای دل و جانم برآرد

دمادم لولو مرجان تازه

برون آید مرا در جان و در دل

هزاران روضه و بستان تازه

نماید هر زمانی معجزی نو

بیارد حجت و برهان تازه

ولیعهد خودش سازد دگر بار

نویسد بهر او فرمان تازه

قدیمی عهد را سازد مجدد

کند با مغربی پیمان تازه

شمارهٔ ۱۶۴

آنچه میدانم از آن یار بگویم یا نه

و آنچه بنهفته ز اغیار بگویم یا نه

دارم از اسرار بسی در دل و در جان مخفی

اندکی زانهمه بسیار بگویم یا نه

گرچه از عالم اطوار برون آمده ام

سخنی پند باطوار بگویم یا نه

سخنی را که در آن بار بگفتم با تو

هست اجازت که درین بار بگویم یا نه

معنی حسن گل و صورت عشق بلبل

همه در گوش دل خار بگویم یا نه

وصف آنکس که درین کوچه و این بازار است

در سر کوچه و بازار بگویم یا نه

آنکه اقرار همی کرد چرا منکر شد

علت و موجب انکار بگویم یا نه

سبب آنکه یکی در همه عالم ظاهر

گشت در کسوت بسیار بگویم یا نه

سر این نقطه که او هر نفسی دایره ای

مینماید نه بتکرار بگویم یا نه

مغربی جمله گفتار بگفتی یا نه

آنچه گفتی تو بگفتار بگویم یا نه

شمارهٔ ۱۶۵

ز چشم من چو تو ناظر به حسن خویشتننی

چرا نقاب ز رخسار خود نمی‌فکنی

من و تو چون که یکی بود پیش اهل شهود

نهان ز من چه شوی چون که من تو ام تو منی

چو رو به آینه کاینات آوردی

برای جلوه‌گری شد پدید ما و منی

نه ئی ز خلوت و از انجمن دمی خالی

که هم به خلوت خویشیّ و هم به انجمنی

اگر به صورت غیری وگر به کسوت عین

به هر صفت که برائی برای خویشتنی

ز روی ذات نه جانی و نی جهان و نه تن

ولی ز روی صفت هم جهان و جان و تنی

ز روی لات و منات آن که یار بود که بود

من الذّی بتجلی لعابد الوتنی

دلا ز عالم کثرت به وحدت آوردی

که وحدتست وطن گر تو عازم وطنی

چو مغربی بخور از دست کاینات شراب

که پیش ساقی باقی بود شراب هنی

شمارهٔ ۱۶۶

چو تافت بر دل و بر جانم آفتاب تجلی

بسان ذرّه شدم در فروغ و تاب تجلی

رهیدم از شب دیجور نفس و ظلمت تن

ز عکس پرتو انوار آفتاب تجلی

تنی چو طور و دلی چون کلیم میباید

که آورد بمیقات دوست تاب تجلی

از این حدیث چه کشته است حادث از حدسان

طهارتی نتوان یافت جز بآب تجلی

چو شد خراب تجلی دلم طهارت یافت

خوشا عمارت آندل که شد خراب تجلی

نقاب ما و من از پیش دیده‌ام برخاست

چو رخ نمود مرا یار از نقاب تجلی

دلا بمجلس رندان پاکباز درآ

ز دست ساقی باقی بخور شراب تجلی

شراب ناب تجلی رهاندت از خود

دلا مباش دمی بی‌شراب ناب تجلی

ز مغربی نتوان یافت هیچ نام و نشان

از آنزمان که نهان گشته در قباب تجلی

شمارهٔ ۱۶۷

زد حلقه دوش بر دل ما یار معنوی

گفتم که کیست گفت که در باز کن توی

گفتم که من چگونه توام گفت ما یکیم

از بهر روی پوش نهان گشته در دوی

ما و منی و او و توئی شد حجاب تو

از خود بدینحجاب چو محجوب میشوی

خواهی که ما و او بشناسی که چون یکیست

بگذار زین منی و ازین مایی و توی

بگذر از این جهان که درین کهنه و نو است

آنگه ببین یکیست درین کهنه و نوی

نقش و نگار نقش نگار است بیگمان

مائی نهان شده است درین نقش با توی

جز مطربی بدان که درین پرتو خوش سر است

گر صد هزار نغمه و اواز بشنوی

نی‌نی غلط که مهر سپهر حقیقتی

گرچه گهی چو ذرّه و گاهی چو پرتوی

ایمغربی تو سایه خورشید مشرقی

زان سایه وارد ز پی خورشید میدوی

آنچه تو جویای آنی گر شوی بی‌تو توئی

در مثال سایه خورشید در پی میدوی

تا تو غیری را تصور کرده‌ای جویای من

کی توانی گشت یکتا با چنین شرک و دوی

دیده بگشا باری اندر خود نظر کن گر کنی

در جمالت وحدت خود شو چو یکتا میشوی

عزلتی گر زانکه میگیری بگیر از خویشتن

منزوی گر میشوی باری هم از خود منزوی

تا هر آنجا هست که میجوئی ز ‌خود گردد روا

تا هر آنچیزی که میپرسی هم از خود بشنوی

رهروانرا راه به پایان کجا پایان رسد

تا بساط راه بار هرو نگردد منزوی

رهرو و ره را بدور انداز بی هر دو برو

چونکه میدانی حجاب تست راه رهروی

تا تو با خویشی گدا و بینوا و مفلسی

تا تو بی‌خویشی قباد و کیقباد و خسروی

گرچه از خورشید تابان نیست پرتو منفصل

مغربی را خود تو خورشیدی و خود پرتوی

الغرض در مقطع از مطلع شهیدی آورم

آنچه تو جویای آنی گر شوی بیخود توی

شمارهٔ ۱۶۸

سبو بشکن که آبی بی‌سبوئی

زخود بگذر که دریایی نه‌جویی

سفر کن از من و مائی که مائی

گذر کن از تو و اوئی که اوئی

چرا چون آس گرد خود نگردی

چو آب آشفته سرگردان چو جوئی

پشیمانی بود در هرزه گردی

پشیمانی بود در سو به سوئی

تو باری از خود اندر خود سفر کن

به گرد عالم اندر چند پوئی

ز خود او را طلب هرگز نگردی

اگر چه سالها در جست‌جویی

گرامی بینی و از خود نپرسی

کرا گم کرده آخر نکوئی

کلاه فقر را برسر نیابی

مگر وقتی که ترک سر بگویی

کجا فقر را بر سر نیابی

مگر وقتی که ترک سر بگوئی

کجا برکوی او رفتن توانی

که طفلی در پی چوگان و گویی

تو یکرو شو که آیینه چو طومار

سیه رو کرد آخر از دوروئی

نصیب ای مغربی از خوان وصلش

نیابی تا که دست از خود نشوئی

شمارهٔ ۱۶۹

پیش شیران دعوی شیری مکن چون روبهی

نا خوش است از زشت و لاغر لاف حسن و فربهی

خوش نباشد با اسیری از امیری دم زدن

زشت باشد با گدائی لاف و دعوی شهی

تو سلیمانی ولیکن دیو دارد خاتمت

یوسفی اما عزیز من هنوز اندر چهی

دعوی ناکرده خودرا از خودی خود بخود

خلق را دعوی بخود کردن بود از ابلهی

تو تهی از حق از آنی کز خودی خود پری

پر ز حق آن دم شوی کز خویشتن گردی تهی

ابتدائی نیست ره را پس تو چونی مبتدی

انتهایی نیست حق را پس تو چونی منتهی

ابتدا و انتها بود آن او نه از تو است

بگذری از هر دو یکباره و از خود وارهی

طفل راهی رو طلز کن پیر ره بینی بحق

تا زمام اختیار خود بدست او دهی

روز و شب در نور ارشادش همی رو ره را

تا قدم از ظلمت آباد دل بیرون نهی

بعد از آن چون مغربی از راه و رهرو فارغ است

رهرو و ره را بدور انداز اگر مرد رهی

شمارهٔ ۱۷۰

ای دیده بگو از چه سبب مست و خرابی

ول دل تو چنین مست و خراب از چه شرابی

ای سینه بی کینه تو مجروح چرایی

سوزان جگر از چه چنین گشته کبابی

ای ماه شب افروز چرا زار و نزاری

وی مهر درخشنده چرا در تب و تابی

ای چرخ چرا یک نفس آرام نگیری

در چرخ چرائی و چرا بی‌خور و خوابی

آن آب کدام است که از وی تو بخاری

وان بحر چه بحر است که از وی تو حبابی

ای یار چه در پرده نهان میشوی خود

چون غیر توئی عین توئی و تو حجابی

با مغربی ار زانکه عیانی کنی ای دوست

در آینه با عکس رخ خود متابی

چون ناظر رخسار تو جز دیده تو نیست

سرو ز چه روی تو فرو هشته نقابی

شمارهٔ ۱۷۱

دارد نشان یارم هر دلبری و یاری

بینم جمال رویش از روی هر نگاری

جز روی او نبینم از روی هر نگاری

جز خط او نخوانم از خط هر عذاری

عکسی از آن جمال است هر حسن و هر جمالی

نقشی از آن نگار است هر نقش و هر نگاری

او در دیار خاتم بوده همیشه ساکن

من گشته در پی او سرگشته هر دیاری

چون یار در دل من دائم قرار دارد

پس از چه رو ندارد دل یک‌زمان قراری

چون دست برفشاند من جان براو فشانم

نبود ز بهر جانان بهتر ز‌جان نثاری

گر میروی رها کن دلرا بیادگارت

خوش باش ار بماند از دوست یادگاری

بر جویبار گیتی بخرام تا بروید

از سرو قامت تو هر سرو جویباری

روز شمار دانم اندر حساب نایم

از سرو قامت تو هر سرو جویباری

جایی که هردو عالم از هیچ کمترانند

من خود چه چیز باشم یا همچو من بزاری

روی ترا بیارم از هیچ کمترانند

از رهگذار عالم بر دیده ام غباری

با گلشن جمالت خاریست هر دو عالم

تا کی رسی به گلشن تا نگذری ز خاری

تا گشته نیست هستیت بر کنج ره بمانی

زان رو که تا تو هستی بر کنج اوست ماری

مگذار مغربی را تا در میان درآید

تا او درین میانست از تست برکناری

شمارهٔ ۱۷۲

تو نگاره بلطافت همگی جان و دلی

گرچه ساکن شده در مملکت آب و گلی

تو مگر باغ بهشتی که چنین مطبوعی

تو مگر فصل بهاری که چنین معتدلی

یارب این گل ز‌چه باغ است که رویش چو بدید گل

سوری رخ او زرد شده چون خجلی

چون نگار چکل خوب بخوبی تو نیست

نتوان گفت بخوبی چو نگار چکلی

بدل آن را طلبد دل که نباشد بدلش

جان بجوید دلت چونکه تو جانرا بدلی

کسل ایدوست مکن از سر کویت مارا

من چه کردم که من دلشده را در کسلی

ایدل از مسکن خود از چه بغربت رفتی

لیک باید وطن خویش ز خاطر مهلی

تو زمانی مگسل هیچ ز‌ما در دو جهان

سر پیوند که داری که ز ما در کسلی

مغربی دیده بدیدار تو دارد روشن

گرچه باور نکند فلسفی و معتزلی

شمارهٔ ۱۷۳

جنون فوق عایات الجنونی

جنون من حبیب ذوالفنونی

بعشقت زان زهر مجنون فرونم

که در خوبی ز هر لیلی فزونی

برون از خویشتن عمریت جستم

نمیدانستمت کاندر در درونی

نگارا دیده اندر جستجویت

چه میگردد که تو عین عیونی

الا ای غمزه غماز دلبر

چنان پر مکر و دستان و فسونی

که اندر سحر و مکاری و افسون

زحد و وصف و اندازه برونی

دلا از چشم سرمستش حذر کن

که هم ترک است و هم سرمست و خونی

دلا در توست چون ساکن دلا را

چرا بی صبر و آرام و سکونی

ترا در چند و چونی مغربی یافت

اگر چه برتر از چندی و چونی

شمارهٔ ۱۷۴

مرا به خلوت جان دلبریست پنهانی

که هست جان دلم در جمال او فانی

در آنمقام که جانان جمال بنماید

بود مقام دل و جان فنل و حیرانی

سریر سلطنت ذات ایزدیست دلم

چنانکه عرش مجید است عرش رحمانی

ترا به حسن و جمال آنچنان که ثانی نیست

مرا بعشق تو هم نیست در جهان ثانی

کجا برم دل و جان را که در مقام فنا

تو هم دلی بحقیقت مرا و هم جانی

ز‌من تو جمله ربودی و جمله ام گشتی

چو جمله ام توئی اکنون مرا چه میخوانی

توئی مرا بدل دل اگر چه دلداری

توئی مرا عوض جان اگرچه جانانی

ز چشم من همه و اکنون توئی که میبینی

ز عقل من همه اکنون توئی که میدانی

ز مغربی بشنو بعد ازین اگر شنوی

ز او ندای انالحق و قول سبحانی

شمارهٔ ۱۷۵

چو نیست چشم دلت تا جمال او بینی

نگر بصورت خود تا مثال او بینی

اگرچه حمله جهان هست سایه اش لیکن

چو آفتاب برآید زوان او بینی

ز آفتاب رخش گر بسایه خرسندی

نگر به جمله جهان تا ظلال او بینی

خیال بازی او بین که پرده ز خیال

فکنده بر رخ خود تا خیال او بینی

خط است و خال جهان تا بکی بدیده من

جمال او ز ره خط و خال او بینی

بجنب آب زلال حیات اوست سراب

بر ازو بگذر تا زلال او بینی

به تنگنای جسد از چه گشته محبوس

بیا بعرضه دل تا مجال او بینی

چرا ز حال دل خویشتن شوی غافل

بسوی او نظری کن که حال او بینی

ز مغربی نظری کن بدوست نگر

که با دیده کامل کمال او بینی

شمارهٔ ۱۷۶

چه باده است که مست است میفروش از وی

کسیکه خورد نیاید دگر بهوش از وی

چه باده است که مست و خراب اوست مدام

مدام در دل خمها بجوش از وی

چه باده است ندانم که میدهد ساقی

که باده مست و خراب است و باده نوش از وی

چه چهره بود که هر سوی چهره بنمود

چه نقش بود که برخاست آن نقوش از وی

چو بحر قطره از آن می بخورد شد سرمست

بجوش آمد و در جنبش و خروش از وی

بیا بیا سخنی گو از آن صنم با من

نمیسزد که شوی پیش ما خموش از وی

بگوش هوش کس امروز می نیارد گفت

دل آنچه سمع روانش شنیده دوش از وی

چو مغربییست ترا خازن خزانه راز

در خزانه اسرار مپوش از وی

شمارهٔ ۱۷۷

تو میخواهی که تا تنها تو باشی

کسی دیگر نباشد تا تو باشی

از آن پنهان کنی هر لحظه مارا

زچشم خلق ناپیدا ت باشی

چو بیما نیستی یک لحظه موجود

نمیشاید که تا بیما تو باشی

اگر دریای مارا غرقه کردی

چو قطره بعد ازین دریا تو باشی

از آن پس گرچه موج آیی به صحرا

حیات جمله صحرا تو باشی

ز‌جزوی گر بکلی باز کردی

چو گل در جمله اجزا تو باشی

دوئی اینجا نمیگنجد برون شو

که یا من باشم اینجا یا تو باشی

منم یکتای بیهمتا تو خواهی

که تا یکتای بیهمتا تو باشی

بسان مغربی خود را رها کن

بما بگذار تا خود را تو باشی

شمارهٔ ۱۷۸

تا تو اندر مراتب عددی

گه دهی و گه هزار و گاه صدی

لب را قشر و قشر را لبی

جسم‌را روح و روح را جسدی

نیستی هیچ خالی از کثرت

تا درین معرض و درین صددی

گاه ابری و گاه بارانی

گاه بحری و گه برآن زبدی

بلبل نوبهار بستانی

گلرخ و ماه روی و سرو قدی

خوبی روی هر پریرویی

زیب و هر زلف و خط و خال و خدی

بحقیقت ترا جهان ولد است

گرچه او را ت این زمان ولدی

گرچه در اسم و نعت بسیاری

لیک در ذات واحد احدی

پیش از این بود مغربی ازلی

مدتی شد که گشته ابدی

شمارهٔ ۱۷۹

رخ دلدار را نقاب توئی

چهره یار را حجاب توئی

بتو پوشیده است مهر رخش

ابر بر روی آفتاب توئی

شد یقینم که پیش اهل یقین

پرده شک و ارتیاب توئی

بر سر بحر بینهایت او

سر بر آورده چون حباب توئی

تو سرابی به پیش اهل نظر

گرچه دعوی کنی که آب توئی

نگرفتم ترا بهیچ حساب

باز دیدم که در حساب توئی

برتو است این عذاب گوناگون

علت این همه عذاب توئی

آنکه ناخورده او می ازلی

مست گردید و شد خراب توئی

مغربی این خطاب با کس نیست

آنکه با اوست اینخطاب توئی

شمارهٔ ۱۸۰

شهدت فیک جمالا فینت فیبذاتی

قتلتنی بلحاظ و ذات عین حیاتی

ز چشم مست و خرابت مدام مست و خرابم

ولیس نشوءت فی الحب من کوس شقاتی

چو از جمیع جهاتست جلوه گاه تو چشمم

لقد جلوت علی عین من جمیع جهاتی

و کیف تشنه حسنا بک الملاح جمیعا

ملاح ملح اجاجی توئی که عین فراتی

بحسن و خلق و شمایل بهیچ خلق نمانی

که بس حمیده خصالی و بی جمیل صفاتی

نه هجرتست هلاکم ز وصل تست نجاتم

رایت منه هلاکی وجدت فیه نجاتی

بعزم کعبه برای دیدت رویت

قطعت وصل ثقاتی و خلت فی الفواتی

دخلت فیه ضلام لاجل وصلک حنا

که همچو چشمه حیوان نهفته در ظلماتی

شمارهٔ ۱۸۱

دوش ان صنم بیگانه‌وش بگذشت بر من چون پری

کردم سلامش لیک او دادم جوابی سرسری

گفتم چرا بیگانه‌ای گفتا که تو دیوانه‌ای

من کیستم تو کیستی در خود چرا می‌ننگری

در جامه بیگانگان خود را ز‌ من کردی نهان

یعنی که من تو نیستم من دیگرم تو دیگری

من از کجا تو از کجا من پادشاهم تو گدا

تو عاری از سلطنت از فقر و فاقه من بری

صد چون تو را پیدا کنم هر لحظه و شیدا کنم

تو ذرّه‌ای سرگشته و من آفتاب خاوری

من فرضم و تو سنتی من نورم و تو ظلمتی

خود ظلمتی را کی رسد با نور کردن همسری

گفتم که ای جان جهان ای عین پیدا و نهان

وی مایه سود و زیان وی تو قماش و مشتری

تو اولیّ و آخری تو باطنیّ و ظاهری

تو قاصدیّ و مقصدی تو ناظریّ و منظری

من درّ و مرجان توام در بحر عمّان توام

من گوهر کان توام تو کان ما و گوهری

من مظهر و مرآت تو، مرآت وجه و ذات تو

نی نی غلط گفتم شها هم خویشتن را مظهری

ای آفتاب مشرقی وی نور چشم مغربی

من سایه مهر توام تو مهر سایه‌گستری

شمارهٔ ۱۸۲

چه باشد اگر زانکه تو گاه گاهی

کنی سوی افتاده‌گانت نگاهی

چه خوش باشد ارزان که چون من گدارا

نگاهی کند همچو تو پادشاهی

دلم را ربوده است هندوی زلفت

بجز ترک چشمت ندارم پناهی

کشیده است بر خطه روم رویت

زهند و حبش شاه‌خطت سپاهی

مدام است مایل بخال تو زلفت

سیاهی نخواهد بغیر از سیاهی

هلالی و ابری ز رخسار و ابرو

تو پیوسته داری بهرسال و ماهی

نگاهی بروی تو کردم نهانی

جز‌ آن نیم نبودست دیگر نگاهی

بود مغربی را ز اندوه هجران

غمی همچو کوهی تنی همچو کاهی

شمارهٔ ۱۸۳

ای حسن تو در آیینه صورا و معنی

بر دیده ارباب نظر کرده تجلی

چشم تو شده بهر تماشای رخ خویش

از دیده مجنون نگران بررخ لیلی

در مملکت حسن ت غیر از توکسی نیست

وقت است که گویی لمن الملک بدعوی

با قامت زیبای تو و چهره رعنات

هرگز نکند دل هوس روضه و طوبی

گر نور تجلی تو بر نار نتابد

دوزخ شود از پرتو آن جنت اعلی

از جنّت و از نار بود فارغ و آزاد

آنکس که ندارد خبر از دینی و عقبا

هر طور تو از نور تجلی تو بیهوش

افتاده هزارند بهر سوی چو موسی

روی تو عیان است ولیکن چه توان کرد

ادراک اگر مینکند دیده اعمی

در مکتب او مغربی از نقش دو عالم

چون لوح فرو شست نوشتند الفبا

شمارهٔ ۱۸۴

تو ز مائی ولی ما را ندانی

ز دریایی ولی دریا ندانی

اگر دریا ندانی آن عجب نیست

عجب این است که صحرا را ندانی

بجان و تن ز بالائی و زیری

ولیکن زیر و بالا را ندانی

تو اشیائی و اشیا جملگی تو

اگرچه هیچ اشیا را ندانی

همه اسماء بتو هستند ظاهر

ظهور جمله اسما را ندانی

چرا غافل ز حق امهاتی

چه فرزندی که آبا را ندانی

ز آدم هن بغایت وقوفی

نه تنها آنکه حوا را ندانی

معما جهان با تو چه گویم

چو تو سرّ معما را ندانی

الا ای مغ بس عنقای مغرب

توئی با آنکه عنقا را ندانی

شمارهٔ ۱۸۵

ای آفتاب رویت هرسو فکنده تابی

وی از فروغ مهرت هر ذرّه آفتابی

از کیست قدر رویت چون نیست غیر تو کس

هر لحظه در لباسی هر لحمه در نقابی

ساقی و باده چون نیست الّا یکی پس از چه

در هر طرف فتاده مستی است از شرابی

دست تو در گل ما مهر تو در دل ما

نوریست در ظلامی، گنجی است در خرابی

چون کس نبود جز تو در عرصه دو عالم

کز وی کنی سوالی او را دهی جوابی

در آینه نظر کرد روی تو دید خود را

خویشتن درآمد هرلحظه در عتابی

با عکس خویش میگفت هر ساعتی حدیثی

با نفس خویش میکرد هر لحمه‌ای خطابی

ای آفتاب تابان در مغربی نظر کن

کز روی تست عکسی وز مهر توست تابی

شمارهٔ ۱۸۶

منم مست از لب ساقی نه از می

کز آن لب میکشم جام پیاپی

من از گفتار مطرب در سماعم

نه از آواز چنگ و ناله نی

بجان، من زنده چون باشم که جانم

ندارد زندگی یک لحظه بی وی

الا ای آفتاب سایه گستر

مگردان روی را از جانب فی

تو خورشیدی و من سایه از آنرو

گهی لاشی شوم از وی گهی شیء

زمانی در پیم‌آیی چو خورشید

زمانی آیمت چون سایه از پی

بسان سایه ام‌ای مهربانان

گهی میگستری گه میکنی طی

نیابد بیتو عالم مغربی را

که مجنون را غرض لیلی است از حی

شمارهٔ ۱۸۷

ای هر نفس تافته بر دل ز‌ تو نوری

از سرّ تو جان یافته هر لحظه سروری

در سایه جان ز آتش سودای تو سوزیست

آن نیست که خاص است ظهورت به ظهوری

تا پرتو خورشید تو بر کون بتابید

ذرّات جهان را نبود هیچ ظهوری

در جنّت دیدار و تماشای جمالت

باشد ز قصور ار بُوَدَم میل به حوری

سرمست چنان است که از صحبت جانان

کاو را ز خود اندر دو جهان نیست شعوری

در خلوت پنهان دل از صحبت جانان

بی‌عالم عشقت نتوان یافت حضوری

ای مغربی از ملک سلیمان چه زنی دم

چون نیست تو را حوصله دانش موری

شمارهٔ ۱۸۸

صنما چرا نقاب از رخ خود نمیگشائی

زکه رخ نهفته داری ز‌چه رو نمینمائی

برخت چو کس نگاهی نفکند غیر دیده

چه شوی نهان ز دیده که ت عین دیده بانی

چو دل از منی و مائی نگذشت شد عیانش

که توئی و اوئی و توئی من و مائی

به‌هزار دیده خواهم که نظر کنم برویت

به‌هزار کسوت ای‌جان چو تو هر زمان برآیی

رخ اگر چنین نمائی همه وقت عاشقان را

عجب ار نداندت کس که او از کجایی

تو اگرچه بس عیانی ز ره صفت ولیکن

ز همه جهان جهانی بحجاب کبریائی

نشود کسی عراقی به حقایق عراقی

نشود کسی سنائی به معارف سنائی

مشنو حدیث آنکس که به‌عشوه گفت با تو

پسرا ره قلندر سزد ار بمن نمایی

پسرا اگر هوای سر کوی دوست داری

مگذار مغربی را مگزین ازو جدائی

شمارهٔ ۱۸۹

ای درخشان ز رخت مهر سپهر عالی

سایه ات از رخ ذرّات مبادا خالی

ما چو ذرّه همه در سایه خورشید توایم

بر مدار از سر ما سایه ز فارغ بالی

دلم از زلف تو پیوسته پریشان حالست

گرچه جمعست در آن جمع پریشان حالی

گرنه با غالیه از زلف تو بوئی بوده است

غالیا غالیه را کس نخریدس غالی

هم توظاهر شده در مملکت تفصیلی

هم تو مخفی شده در مرتبه اجمالی

هم توئی خوبی رخسار بتان مهوش

هم تو زیبائی زلف و قد و خط و خالی

قفس جسم کجا مانع پرواز شود

طایر جان کسی را که تو پر و بالی

ای ولی که آینه ی روی دلارام خودی

چونکه با تست دلارام چرا مینالی

مغربی با یقین روی نماید هردم

بگمانی تو مگر دیده از آن میمانی

شمارهٔ ۱۹۰

آنکه جان یابم از از انفاس خوشش هر نفسی

چون که کس محرم او نیست چه گویم به کسی؟

طعمه باز به گنجشک نشاید دادن

سرّ عنقا نتوان گفت به پیش مگسی

سرّ دریا به گهر گوی چه گویی با کف

درّ چو بخشی بصدف بخش چه بخشی به کسی

باور از من نکنی قصه دریای محیط

ای که هرگز نشنیدی و ندیدی ارسی

شمارهٔ ۱۹۱

ترا که دیده نباشد نظر چگونه کنی

بدین قدم که تو داری سفر چگونه کنی

ترا که هیچ ز احوال خود خبر نبود

بگو ز حال خود دیگران را خبر چگونه کنی

نکره هیچ مریدی چگونه شیخ شوی

پسر نبوده کسی را پدر چگونه کنی

ترا که نیست خبر از جهان زیر و زبر

ز زیر عزم جهان زبر چگونه کنی

نکرده محو فراموش نقش لوح وجود

حدیث عشق ندانم زبر چگونه کنی

چو نیست هیچ وقوفت ز صنعت اکسیر

به‌پیش اهل نظر مس زر چگونه کنی

نگشته کوکب وار صفت مسخر و مایل

نه مشتری و ز زهره قمر چگونه کنی

بمغربی چو رسیدی روان روان بگذر

از او نبرده نصیبی گذر چگونه کنی

شمارهٔ ۱۹۲

دلا چرا تو چنین بیقرار و مضطربی

چراست نام تو قلب از چه رو منقلبی

بدست کیست عنانت که میکشد هر سو

که هر نفس به دگر سوی و کوی منحرفی

گهی چو چرجی و گاهی چو بحر و گه ساحل

گهی چو جنت و گاهی چو نار ملتهبی

گهی چو دیری و گه کعبه و گه طایف

گهی چو رند خرابات و گاه محتسبی

بهر صفت که نماید جمال روی نگار

برش بسجده درآیی ز راه مقتربی

دلا بگو بدلارام از سر غیرت

چو نیست هیچکس غیرت از که محتجبی

کسی ز سایه خود اجتتاب می‌نکند

منم چو سایه ات از من چرا تو مجتتبی

شعاع مهر بمهر آنچنان که منتسب است

تو همچنان بدلارام خویس منتسبی

نقاب مهر رخت مغربط است در همه حال

بنور روی خود از چشم خویش منقتبی

ترجیعات

شمارهٔ ۱ : آفتاب وجود کرد اشراق

شمارهٔ ۲ : ای هستی کاینات از کی

شمارهٔ ۳ : سر بخرابات مغان در نهم

شمارهٔ ۱

آفتاب وجود کرد اشراق

نور او سربسر گرفت آفاق

سر فرو کرد پرتو خورشید

در تنزل ز هر دریچه و طاق

مطلق آمد به جانب تقیید

گشت تقیید عازم اطلاق

هرکه بد جفت ظلمت عدمی

کرد نورش ز جفت ظلمت طلاق

مدتی رزق بر دوام رسید

تا عدم را وجود شد رزاق

کاروان وجود گشت روان

جانب چین و هند و روم و عراق

مجتمع گشت با وجود عدم

اجتماعی قرین بوس و عناق

چه عروسی است آنکه هستی حق

باشد او را که نکاح صداق

هرکه او شد زین نکاح آگه

دو جهان شد مطلع بدین میثاق

می هستی بکام عالم ریخت

ساقی جانفزای سیمین ساق

چون می هستیش بکام رسید

تلخی نیستیش شد ز مذاق

جامه ظلمت و عدم بدرید

مست بیرون دوید سینه بطاق

درد او را شراب شد درمان

زهر اورا مدام شد تریاق

آمد ایام قرب و عهد وصال

رفت هنگام بعد و هجر و فراق

چونکه صحرا فروق مهر گرفت

رو بصحرا ز خانقاه و رواق

نیست ایام خلوت و عزلت

نیست هنگام انزوا و وثاق

پای بر مرکب عزیمت آر

زانکه عزم درست تست براق

بگذر ز کرسی و ز عرش مجید

التفاتی مکن بسبع طباق

روی آور به عالم توحید

ور گذر زین جهان شرک و نفاق

تا رهی زین جهان جور و جفا

به سرای پر از وفا و وفاق

اسم خود محو کن از این طومار

رسی خود برتراش ازین اوراق

وصف او را مدان بخویش مضاف

لغت او را مکن بخود الحاق

هستب او را بود باستقلال

نیستی مر ترا باستحقاق

زانکه اندر جهان حکمت و علم

نام هستی کنند بر او اطلاق

رو ز اخلاق خویش فانی شو

تا که حق مر ترا شود اخلاق

دیده وام کن ز خالق خلق

تا ببینی به دیده اخلاق

که جز او نیست در سرای وجود

به حقیقت کسی دگر موجود

عشق پیش از جهان کن فیکون

در سرابی منزّه از چه و چون

بود آزاد از حدوث و قدم

بود مستغنی از ظهور و بطون

با نهاد از حریم خلوت خود

بهر اظهار حسن خود بیرون

جلوه کرد بر مظاهر کون

تا برون را بداد رنگ درون

داد بر چشم خویشتن جلوه

حسن خود در لباس گوناگون

روی خود دید در هزاران روی

چون نظر کرد چشم او ز عیون

گاه وامق شد و گهی عذرا

گاه لیلی شد و گهی مجنون

صفت آن یکی ظهور و بروز

صفت آن دگر خفا و کمون

نام او گشت عاشق و معشوق

چونکه شد برجمال خود مفتون

وصف آن شده غنی و قوی

نام آنیکی شده فقیر و زبون

در هر آیینه روی خود را دید

شاهد شنگ و دلبر موزون

رنگهای عجیب تعبیه کرد

عشق نیرنگ ساز بوقلمون

وصف معشوق را بعاشق داد

تا فرحناک شد دل محزون

نقطه را کرد در الف ترکیب

داد پیوند کاف را با نون

چرخ را شوق دز بروج آورد

نام او گشت زین سبب گردون

ساخت معجونی از وجود عدم

دو جهان ممتزخ از آن معجون

جامع عز و ذل و فقر و غنا

شامل علم و جهل و عقل و جنون

بر جهان و جهانیان باشید

در خزائن هرآنچه بد محزون

بدر انداخت موج قلزم عشق

هرچه در قعر بحر بد مکنون

گشت موجود هرچه بد معدوم

گشت دریا هرآنچه بد هامون

مدتی بود عقل دون همت

مانده دور از رخش بهمت دون

حسن دلدار چون تجلی کرد

هوش او گمشد و جنون افزون

چشم سرمست ساقی باقی

به‌هزاران فریب و مکر و فسون

قدحی پر شراب و افیون کرد

عقل را داد با شراب افیون

بند بگشاد و پرده‌ها بدرید

شد سراسیمه والجنون فنون

مدد عشق چون پیاپی شد

در ربودش ز رویت مادون

عین توحید دوست گشت عیان

تا بعین عیان بدید عیون

که جز او نیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دیگر موجود

محرمی کو تا بگوید راز

که حقیقت چگونه گشت مجاز

پیشتر از ظهور پرده کون

عشق در پرده بوده پرده نواز

راز خود را برای خود میگفت

خویشتن می‌شنید از خود راز

مستمع کس نبود تا شنود

زانکه او داشت قصبهای دراز

همدم خویش بود و مونس خود

چون مر او را نبود کس دمساز

کی شود صادر او کسی نبود

سخن خوب از سخن پرداز

مرغ خود را بود آشیانه خود

شاه خود بود و شاه را شهباز

داشت اندر فضای خود طیران

بودش اندر هوای خود پرواز

گل صد برگ حسن دوست نداشت

عندلیبی که تا نوازد ساز

طاق ابروش سجده میطلبید

قامتش بود مستحق نماز

بوسه میخاست تا دهد لب او

غمزه اش خاست دلبر طناز

حسن معشوق عاشقی می‌جست

بیدلی خاست دلبر طناز

زانرا در ....اوست جانرا عز

زانکه در سوز اوست جانرا ساز

بگدائیست پادشه پیدا

بنسیب است سربلند فراز

گرنه حاجی شوق او باشد

کس نگوید که هیچ هست حجاز

نار او را نیاز می‌بایست

ناگزیر است ناز راز نیاز

گرنه محمود عشق او باشد

که شناسد که بوده است ایاز

حسن او گفت دیده خود را

یکنظر در جمال او انداز

جز که با سمع خویش راز مگوی

جز که با حسن خویش عشق بساز

ای زتو برگ و ساز ما پیدا

بیتو ما را نه برگ هست و نه ساز

چون نظر بر جمال خویش انداخت

کرد بر حسن خویش عشق آغاز

زان نظر عشق و عاشق و معشوق

گشت هریک زغیر خود ممتاز

زان نظر گشت کاینات پدید

زان نظر ماند چرخ در تک و تاز

گشت یک حرف صد هزار کتاب

داد یکصوت صد هزار آواز

عشق خود بود ناظر و منظور

کردم اقصه قصه را ایجاز

ور ز من باورت نمی‌آید

چشم بگشا تا ببینی باز

که جز او نیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دگر موجود

پیش از آن کز جهان نبود نشان

عشق در نفس خویش بود نهان

بود در شین او جمیع شیون

بود در عین او همه عیان

قاف او بود مسکن عنقا

بود عنقا بقاف او پنهان

کان او بود مندرج در ذات

شان او بود مندمج در کان

شان کان چون قدم نهاد برون

گشت اسرار کان پدید از شان

کرد سلطان عزیمت صحرا

شد روانه سپاه با سلطان

وحش و طیر و پری و دیو و بشر

با سلیمان شدند جمله روان

همه عالم سپاه او بگرفت

پر شد از لشکرش زمین و زمان

دمبدم کاروان روان میشد

سوی شهر وجود از امکان

از راه عدد پادشاه قدیم

کرد معمور خطه حدثان

بود با مستیش رفیق ایجاد

بود با حسن او قرین احسان

کرد از لازمان زمان پیدا

کرد از لامکان بدید امکان

سوی عالم چو تاختن آورد

عالم جسم گشت و عالم جان

چون بمیدان کاینات رسید

گوی وحدت فکند در میدان

گرد میدان کاینات بگشت

کرد در عرصه جهان جولان

نام او شد جواهر و اعراض

لقب او عنایت ارکان

کثرت خویش گشت و وحدت خود

شد ملبس بوین لباس و بدان

ماه فی‌الشبه ز اجر الاحمال

حاز فی‌الند سابق الاعیان

عاقل و عقل گشت و هم معقول

شد مقید به علت و برهان

نظری سوی عالم جان کرد

عکس رخسار خویش دید در آن

گشت بر عکس روی خود واله

ماند در نقش روی خود حیران

نام او گشت عاشق و معشوق

چونکه شد بر جمال خود نگران

کرد مافوق حسن خویش نثار

هر جواهر که بودش اندر کان

شد ز رخسار قامتش پیدا

گل هر باغ و سرو هر بستان

خلعت کاینات در پوشید

کرد در خود نظر بچشم عیان

تا شنید از ره هزاران گوش

راز خود را ز صد هزار دهان

راز خود را بسمع او میگفت

هر زمانی بصد هزار زبان

چونکه خود را بخود تمام نمود

نام خود کرد بعد از آن انسان

گر نشد زین بیان ترا روشن

در برون ماندت یقین و گمان

جام گیتی نمای را بطلب

تا ببینی در او بعین عیان

که جز او نیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دگر موجود

عشق بی‌کثرت حدوث و قدم

نظری کرد در وجود عدم

هردو را دید منقطع ز اغیار

هر دو را دید متحد با هم

هریکی زان دگر نه پیش و نه پس

هریکی زاندگر نه بیش و نه کم

گشت هریک در آن‌دگر مدرج

بود هریک در آن دگر مدغم

هر دو با یکدیگر شده مربوط

هر دو با یکدیگر شده محکم

عشق آمد میان هر دو نشست

تا که گردید هر دو را مجرم

برزخی گشت جامع و فاضل

همچو خطی میان نور و ظلم

شد یکی فاضل و یکی قابل

شد یکی ظاهر و یکی مبهم

کرد ظاهر وجوبرا امکان

کرد پیدا حدوث را ز قدم

بود امکان ز هستی آبستن

بجهان داشت باردار شکم

گشت زاینده عالم از امکان

بدمی همچو عیسی از مریم

نیست تنها جهان شبیه پدر

نسبتی دارد او بمادر هم

بلکه از عشق شد جهان آزاد

بلکه عشق است سر‌بسر عالم

چون شه عشق عزم صحرا کرد

چتر برداشت برکشید عَلَم

تاج بر سر نهاد و بست کمر

دربر افکند خلعت معلم

کرد آهنگ جلوه از خلوت

سوی صحرا شد از حریم حرم

چون روانه شد از پی جولان

گشت با او روانه خیل و حشم

بقدم زنده کرد عالم را

چون ز‌خلوت برون نهاد قدم

شد جهان از جمال او زیبا

گشت عالم ز‌حسن او خرّم

یافت خود را بکسوت حوا

دید خود را بصورت آدم

قدرتش بود بر جهان میمون

چو جهان شد بدید از آنقدم

دارد انگشت دست دولت عشق

شد سلیمان نهفته در خاتم

ذرّه زو و صد هزاران مهر

قطره زو و صد هزاران نم

آدم از مهر اوست یکذرّه

عالم از بحر اوست یک شبنم

رام فرمان او دوصد کسری

مست جام مدام او صد جم

بود عالم ز نیستی غمناک

عشق او را خلاص داد از غم

بکرم دست بر جهان بگشود

بلکه چون او ندید جان کرم

که شنیده است در جهان هرگز

متعمی را که نفس اوست نعم

یا که دیده است باعثی در کون

که بود مرسل رسول امم

چون یکی باشد از ره تحقیق

حاجی و راه و کعبه و زمزم

قلم او براست کرد روان

گرچه خود بود راست همچو قلم

نام خود را نوشت بر کف خود

چونکه بر لوح برکشید رقم

کردم القصه قصه را کوتاه

لب ببستم فرو کشیدم دم

بعد ازین گر زمن سخن شنوی

مشو از من ازین سخن درهم

که نه من بلکه هر زمان ازمن

عشق میگوید این سخن را هم

میرسد این صدا بگوش

از پس پرده نهان هر دم

که جز او نیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دگر موجود

آنچنانم ز جام عشق خراب

که ندانم شراب را از سراب

مدتی شد که فارغ امده ام

از امید و نعیم و بیم و عقاب

نه منعم شناسم و نه نعیم

نه معذب شناسم نه عذاب

هست یکرنگ نیک و بد پیشم

هست یکسان برم خطا و صواب

چه خبر سایه را ز ظلمت و نور

چه اثر نیست راز آتش و آب

آنکه حیران و مست و مدهوش است

چه خبر دارد از ثواب و عقاب

نیست هرگز نمیشود محجوب

نیست را نیست هیچ خوف حجاب

بیخبر را کسی نجست خبر

بیخبر را کسی نکرد عتاب

ادب از عقل و عاقلان طلبند

کس ز‌دیوانگان نجست آداب

من که از رفع و نصب بیخبرم

کس ز من چون طلب کند اعراب

مت که در پیچ و تاب زلف ویم

نشود هیچ کس زمت در تاب

عشق را عقل چو بدید بگفت

جان وقت الرحیل یا احباب

مثل من تاب از کجا دارد و

الوداع الوداع یا اصحاب

تیغ در دست ترک سرمست است

حذروا منه یا الوالاباب

بستاند ز دست عقل عنان

عشق چون پا درآورد بر رکاب

عشق را عقل چون برد در دام

بکند پشه شکار عقاب

پای صرصر نداشت هیچ بعوض

صید عنقا نکرد هیچ زباب

عشق چون سایبان بصحرا زد

از ازل تا ابد کشید طناب

عشق را عقل مادراست و پدر

عقل را عشق مرجع است و مآب

لوح بر دست عقل، عشق نهاد

عشق فرمود تا بنشت کتاب

عقل از عشق شد امام مبین

عقل ازو شد مقدم اصحاب

بگذز از عقل زانکه عشق

خود امام است و مسجد و محراب

در عدد نیست جز یکی محسوب

گر هزاران درآوری بحساب

دائماگرد خویش گردان است

از سر شوق عشق چون دولاب

هست از شوق خویشتن گردان

هست از مهر خویشتن در تاب

گاه ظاهر شود گهی باطن

میدود گرد خویشتن بشتاب

بر سر بحر بینهایت عشق

دو جهانست برمثال طناب

خیمه آب چون رود بر باد

چه بود بعد از آن تو خود دریاب

اول و آخر جهان عشق است

بلکه جز او نمایش است و سراب

نسبت عشق چونکه غالب شد

مضمحل گشت اندرو انتساب

محو گردید عاشق و معشوق

عشق از رخ چو برفکند نقاب

غیر سلطان عشق هیچ کس

لمن الملک را نداد جواب

مدتی شد که میرسد از غیب

لحظه لحظه بگوش هوش خطاب

که جز او نیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دگر موجود

ای بخورشید رخ عالم گیر

کرده هر ذرّه را چو بدر منیر

جز در آینه دل انسان

روی خود را ندیده مثل و نظیر

نفس خود را نگاشته بردل

شسته نقش جهان زلوح و ضمیر

کرده بر لوح عالم ترکیب

صورتی برمثال خود تصویر

هم بخود نفخ روح او کرده

هم بخود کرده طینتش تخمیر

نام او کرده آدم و حوا

در جهان عبارت و تعبیر

کشته مجموعه همه عالم

گشته آنموزج جهان کبیر

نسخه حق زراح روح شده

زان عالم زراه و جسم صغیر

او کتابست و عالمش آیات

اوست آیات و عالمش تفسیر

اوست خورشید کاینات شعاع

اوست دریا و کاینات غدیر

در زوایای قلب متشعش

همه عالم چو ذرّه است حقیر

کی در او اتساع غیر بود

دل که سلطان عشق راست اسیر

در درونی که نیست عین و اثر

غیر دلدار خویش هیچ مگیر

زانکه با او جزا و محال بود

زین سبب شد سریر عین امیر

گر نکردی تو فهم این اسرار

ور نشد روشنت ازین تقریر

باز تو نیست باز این پرواز

مرغ تو نیست مرغ این انجیر

پس فطیر تو خام سوخته است

پس خمیر تو مانده است فطیر

خیز و مردانه مایه به کف آر

تا بدو گردد این فطیر خمیر

ورنه دست از طلب مکن کوتاه

بطلب مرشدی حکیم و خبیر

تا که ترکیب تو کند تحلیل

تا کند روغنت چراغ منیر

بحق و محقی چنانکه باید کرد

بکند با تو استاد بصیر

تا که آبا و امهات بهم

مترکب شوند بی تقصیر

ز اتحادی که گرددت حاصل

چه پذیرد زوال ظل پذیر

پس زتو نقاب شود اعیان

چونکه هستی به نقش خویش اکسیر

پس بدانی که ذرّه ارواح

چون در اجساد میکند تاثیر

بشناسی که چون یکی گردد

آنکه پیوسته بوده است کثیر

از چه رو عشق و عاشق و معشوق

متحد می شوند بی تقصیر

چه عزیز و ذلیل هر دو یکیست

یا غنی از چه روست عین فقیر

پس سزد مرترا اگر گویی

بزبان فصیح بی تفسیر

که جز اونیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دگر موجود

عشق در چندین حجاب و ظلمت و نور

ب‌رخ اویخت شد بدان مستور

تا که عاشق به جد و جهد تمام

کند از روی عشق یکیک دور

پس بتدریج .......او گیرد

یابد از هرچه غیر اوست نفور

چون به نیروی وقت و قوت عشق

یابد از پرده های عشق عبور

بعد از آتش جمال بنماید

وحدت عشق بی‌نیاز غیور

بستاند ز دست اغیارش

کندش قرب عشق از همه دور

برهاند ز جور معشوقش

وصل عشقش ازو کند مهجور

خرقه نیستیش در پوشد

چو کند از لباس هستی عبور

غرض از نام عاشق و معشوق

بل مراد از حجاب ظلمت و نور

نیست الا خفا غیبت و کون

نیست الا بر ز عین و ظهور

زانکه عشق وحید و بی همت

بیشتر از جهان زو ره غرور

بود مستور در جهان قدیم

بود مسرور در سرای سرور

خود بخود بود طالب و مطلوب

خود بخود بود ناظر و منظور

بود در نور او همه انوار

بود در بحر او جمیع بحور

حکم او را نبود کس محکوم

امر او را نبود کس مامور

لیک میخاست علم او معلوم

باز میجست قدرتش مقهور

نعمتش بود طالب شاکر

تا که منعم شود بدان مشکور

نظری کرد در جهان خرای

شد جهان خراب از او معمور

بدمی زنده کرد عالم را

نفخه عشق همچو صاحب صور

همه را نفخ عشق حاضر کرد

بزمین ظهور و ارض نشور

خوش برانگیخت صور نفخه عشق

کلمات دو کون را از قبور

گشت داود عشق نغمه سرای

خواند در گوش کائنات زبور

شد سلیمان بسوی شهر سبا

برد با خویشتن وحوش و طیور

سوی ظلمت شتافت خضر روان

کرد موشی جان عزیمت طور

شاه قیصر بسوی روم آمد

جانب چین روانه شد فغفور

همه عالم سپاه عشق گرفت

شد جان زان سپاه پرشر و شور

گاه سلطان شد و گهی بنده

گاه استاد شد و گهی مزدور

گاه عارف شد و گهی معروف

گاه ذاکر شد و گهی مذکور

چونکه خود را برنگ عالم دید

مستترد در تنوعات ستور

پردها برافکند از رخ خویش

تا که شد در همه جهان مشهور

که جز ا نیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دگر موجود

بر سر کوی عشق بازاریست

اندر او هرکسی پی کاریست

هست در وی متاع گوناگون

هر متاعیش را خریداریست

بر سر چارسوی بازارش

متمکن نشسته عطاریست

شربت نوش آن روان بخش است

لب شیرین او شکر باریست

هر طرف ز آرزوی چشم خوشش

نگران او فتاده بیماریست

از شفا خانه لب ساقیش

هرکسی را امید بیماریست

گشت از چشم مست او سرمست

در جهان هرکجا که هشیاریست

از لبش وام کرده باده ناب

در جهان هر کجا که خماریست

گشته از قامت رخش پیدا

هرکجا سر و باغ و گلزاریست

از پی گلستان روی وی است

هر کسی را که در قدم خاریست

زیر هر زلف او چینی است

زیر هر تار موش تاتاریست

قامت چابکش چو چالاکی است

خال زنگی او چو عیاریست

کرد بر گرد نقطه جانش

دل سرگشته همچو پرگاریست

غمزه جادوش چو غمازیست

طره هندوش چو طراریست

هست شاگرد چشم خونخوارش

هر کجا در زمانه خونخواریست

همه از مکر او پدید آمد

هرکجا نام مکر و مکاریست

غم بگردش کجا تواند گشت

همچو او هر کجا غمخواریست

روی او بهر طرف روئیست

هر طرف سوی روش نظاریست

میکند بر وجود او اقرار

هستی هرکرا که انکاریست

هرچه تو دیده و میبینی

بمثل دانه ز خرواریست

گرچه منکر همی کند انکار

نقش انکار منکر اقراریست

یا ز انبار علم او مشتی است

چونکه مشتی نمونه خرواریست

یار دیوان اوست یکدفتر

یا ز دفتر نوشته طوماریست

سوی او میرود چو دود در او

هر کرا جنبشی و رفتاریست

از پی کسش زلف او بسته است

در میان هرکرا که زناریست

رو بمحراب ابرویش دارد

در جهان هر کجا دینداریست

بحقیقت ورا پرستیده است

هرکجا در جهان پرستاریست

یک سخنگوی صد هزار زبان

از پس هر دهان بگفتاریست

دو جهان از جمال او عکسی است

عالم از روی او نموداریست

گشته پیدا ز تاب رخسارش

هر کجا آفتاب رخساریست

نیست جز او کسی دگر موجود

غیر او هرچه هست پنداریست

این همه کار و بار و گفت و شنود

جز یکی نیست گرچه بسیاریست

چشم بگشای تا عیان بینی

گر ترا دیده و دیداریست

که جز او نیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دگر موجود

ای تو مخفی شده ز پیدائی

وی نهان گشته از هویدائی

هیچ سوئی نه ای و هر سوئی

هیچ جائی نه ای و هر‌جایی

تا بصحرا شدی تماشا را

گشته ام از پی تو صحرائی

هست امروز حسن بی‌مثلت

در خور دیده تماشائی

از پیت در بدر همی گردم

شده ام از پی تو هر جائی

از چه ساکن نمیشود دل من

چو که تو ساکن سویدائی

تو نشسته درون خانه دل

من ز سودات گشته ام سودائی

چون ز‌چشمم همی پنهان

چونکه از چشم من تو بینائی

غیر تو نیست کس ترا جویا

بحقیقت ترا تو جویائی

با تو یکدم نمیتوانم بود

بیتوام نیست هم شکیبائی

تاب دیدار تو ندارد کس

گرچه برقع ز روی بگشایی

من ندانم ترا دگر دانم

بخود از من توئی که دانایی

کس نداند درون دریا را

مگر آنکس که هست دریائی

از تو یابد مذاق شیرینی

نه ز حلوی و نه حلوائی

بی لبت خود کجا تواند کرد

لب شیرین لبان شکر خائی

از خطت یافت باغ سرسبزی

وز قدت یافت سرو بالائی

هست بر روی تو جهان خالی

که رخت را از اوست زیبائی

یا بگرد عذرا تو خطی است

یافته زو عذرا رعنایی

من چنانم ترا که مییابم

تو چنانی مرا که میبائی

نیستم غیر آنچه فرمودی

نکنم غیر آنچه فرمائی

هرچه در من دمی هما نشنوی

که منم چون نئی تو چون مائی

کم و افزون شوم زتو نه زخود

تو اگر کم کنی ورا فزائی

نه بدی دارم نه نیکی هم

نه خودی دارم و نه خود رایی

من که باشم که تا ترا شایم

توئی آنکس که خویش را شائی

زانکس که نیستی که زان خودی

هیچکس رانه که خود رائی

غیر تو نیست هیچکس موجود

زان سبب بی‌شریک و همتایی

دو جهان همچو جسم و تو جانی

دو جهان اسم و تو مسمائی

غیر و عینی و وحدت و کثرت

هم تو مجموع و هم تو تنهایی

چون ترا از تو مانند اشیا

چون تو هستی جمله اشیائی

صفت و اسم غیر تو چون نیست

چون تو عین صفات و اسمائی

هرزمان کسوت دگر پوشی

بلباس دگر برون آیی

که به بالای خویش راست کنی

کسوت آدمی و حوائی

هر نفس قد و قامت خود را

بلباس دگر بیارائی

گاه لیلی و گاه مجنونی

گاه یوسف و گه زلیخایی

چون یکجا دلم شود ساکن

یار من نیست چونکه یکجائی

باید از کائنات یکتا شد

از پی وصل یار یکتائی

مغربی کی رسی به مغرب خود

تا ز مشرق چو ماه برنائی

از تو داد است بیتو و اوئی

از من و ماست بی‌من و مایی

جهد کن تا شوی بدو بینا

چونکه یابی بدوست بینائی

پس بدانی یقین و بشناسی

پس به‌بینی عیان و بنمائی

که جز او نیست در سرای وجود

بحقیقت کسی دگر موجود

شمارهٔ ۲

ای هستی کاینات از کی

در جنب تو کائنات لاشئ

در راه تو موضع قدم نیست

زانسوی تو کس نمیبرد پی

محوند در آفتاب ذاتت

هم حکمت و هم ظلام و هم فی

یکره نگذشت دل بکویش

تا بی‌سرو پا نگشت صد پی

وقت است که آن بهار شادی

مارا برهاند از غم دی

شد وقت که هر دلی فسرده

از گرمی مهر او کند خوی

ای ساقی باقی که هستی

هم ساغر و حریف و هم می

عالم همه در سماع و رقصند

از قول خوش تو بس دف و نی

عمریست که میرسد ندائی

از غیب بگوش جان پیاپی

کای مفلس بینوای ناچیز

در تست نهفته بیتو و وی

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست آدم

عالم که نمایش سرابست

بر بحر محیط حق حبابست

آن نقش حباب بر سر آب

از سر چو برفت بادش آبست

حرفی ز کتاب اوست عالم

تا ظن نبری که او کتاب است

از صورت نقشهای امواج

پیوسته محیط در حجابست

رخساره جانفزای جانان

از پرتو خویش در نقابست

پنهانی آفتاب دانم

از فرط ظهور آفتاب است

ما مست و خراب چشم یاریم

نی مستی ما از این شرابست

این بحر ز جنبشی که دارد

در جوش و خروش و اضطراب است

دل بر سر اوست همچو کشتی

پیوسته از آن در انقلاب است

مراست دل خراب آنهم

مستور درین دل خراب است

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست آدم

خورشید بر اوج آسمان شد

ذرّات جهان از او عیان شد

افکند ز نور خویش تابی

برجان و جهان و جهان و جان شد

سلطان ممالک دو عالم

با لشکر خویشتن روان شد

از شهر ولایت خود آمد

آن شاه بدینجهان جهان شد

آندر یتیم و گوهر پاک

سرمایه وصل بحر و کان شد

آنکس که بذات بی‌نشان بود

از روی صفات ما نشان شد

با آنکه یگانه است دائم

دیدی که چنان یکان یکان شد

پیدا بوجود آن و این گشت

ظاهر بظهور این و آن گشت

ظاهر تر از این نمیتوان بود

پیدا تر از این نمیتوان بود

پوشیده لباس جسم و جانرا

در کسوت جسم و جان نهان شد

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتیکه صفات اوست آدم

گنجی است نهاده در دل دل

دردیست فتاده در گل دل

حسنی است که گشته است ظاهر

در شکل خوش و شمایل دل

آن مهر سپهر لایزالی است

در برج زوال و منزل دل

شد مملکت وجود معمور

از عدل بلیک همائل دل

این کار قوی مبارک افتاد

از بهر غلام مقبل دل

چون بحر حقیقت الحقایق

پیوسته به بحر کامل دل

بحریست کنون دلم که هرگز

کس می‌نرسد بساحل دل

چون بود ز‌نقش غیر خالی

این مظهر پاک قابل دل

زان نقش و نگار گشت پیدا

در آینه مقابل دل

عمریست که گشته است مخفی

در سینه جان واصل دل

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست آدم

ای مهر تو مهر خاتم جان

وی زندگی از تو دردم جان

بیتو نفسی نمیتوان زد

ای همدم جسم و همدم جان

برخانه جسم و خلوت دل

میمون ز تو بوده مقدم جان

دل شاد بروی تو چنان است

کاو را نبود دمی غم جان

از بحر محیط تو نشنید

بر گلشن جسم شبنم جان

ای صورت معنی دو عالم

وی احمد روح و آدم جان

بگرفت ولایت سویدا

سلطان سواد اعظم جان

ناگه سفری فتاده مارا

از عالم تن به عالم جان

پیدا شد ازین سپس جهانی

بیرون ز جهان خرم جان

دیدیم در آن جهان بیچون

عریان ز لباس معلم جان

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست آدم

برخیز و بیا بعالم جان

برهان نفسی دل از غم جان

ای همدم نفس بود عمری

یک لحظه نبوده همدم جان

ای از دم سرد نفس مرده

کی زنده شوی تو از دم جان

گنجی است نهاده بر جواهر

مخفی بطلسم محکم جان

ره برده بگنج هرکه دانست

اسرار و رموز مبهم جان

سلطان سرای هر دو عالم

پوشیده لباس معلم جان

با لشکر خود سوی جهان شد

در کسوت خوب آدم جان

سلطانی خویش کرده پیدا

در عالم جسم و عالم جان

ای جان تو جان جان هر تن

وی جسم تو اسم اعظمدجان

پیداست بنقش عیسی دل

مخفی است بشکل آدم جان

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست آدم

ای سایه حضرت اللهی

وی مایه ملک پادشاهی

در ملک تو کمترین غلامی

از ماه گرفته تا بماهی

تو پادشهی جهان سپاهت

با آنکه تو فارغ از سپاهی

جاهیکه تراست کس ندارد

با آنکه نه مفتخر بجاهی

شد صدر جهان ترا مسلم

زانرو که سرای پیشگاهی

بر وحدت آفتاب ذاتت

هر ذرّه همیدهد گواهی

بر ذات تو مطلع نگردید

در هر دو جهان کسی کما هی

عالم بتو روشن است چون تو

بر چرخ جلال مهر و ماهی

ای مردم چشم هردو عالم

وی نور سفیدی و سیاهی

در ظاهر و باطنت نهان است

گنجیکه دراوست هرچه خواهی

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست آدم

ای زبده مجمل و مفصل

وی در تو مفصلات مجمل

با مهر تو کائنات ذرّه

با بحر تو کائنات منهل

در عین تو آخری و ظاهر

در علم تو باطنی و اول

آیات جمال دلربایی

در شان تو گشته است منزل

تو آینه جهان نمایی

در تست همه جهان ممثل

از طالع سعد اختر تو

تقویم زمانه شد مجدل

جز صورت و معنیت نیاید

در دیده هرکه نیست احول

بر ظاهر و باطن دو عالم

از جانب حق توئی موکل

ای حل زتو مشکلات عالم

وی مشکل جملگان برت حل

در ذات و صفات تست مخفی

وانگاه بشکل تو مشکل

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست عالم

ای گشته بجسم و جان مقید

برخیزد و زهردو شود مجرّد

وی مانده ز جنت حقایق

دور از پی جنت مخلد

در دوزخی و بهشت خواهی

ماندن ز برای شهوت خود

این جهان کهن نه لایق تست

درباز و بدو مشو مقید

تا از بر دوست هر زمانی

جانی دگرت رسد مجدد

در فاتحه کی رسد کسی کاو

نگذشته بعمر خود ز ابجد

بی رسم شو از برای ذاتی

کاو هست بری زرسم و ز حدّ

آن ذات که نور او بسیط است

وان نور که ظل اوست ممتد

ای قاصد مقصد حقیقی

گر زانکه تراست عزم مقصد

تائید طلب کن اندر این راه

زانکس که بحق شود موید

هرگز نرسی بدان‌حقیقت

الّا به شریعت محمّد

آن شرع که او بتو نماید

در ذات و صفات پاک احمد

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست عالم

ای چشم و چراغ و قره العین

وی زبده و مقتدای کونین

هم ذات و صفات را تو مظهر

هم غیر بتو عیان و هم عین

یک نقطه میان عین و غین است

آنست میان هردو مابین

تو نقطه عین محو گردان

تا غین همان زمان شود عین

هر چند که نیست غیر نقطه

در کسوت عین و صورت عین

آنجا که مقر ذات نقطه است

نی کیف بدیده است نی عین

بر عین وجود نقطه آمد

اشکال وجود حرفها غین

ز اشکال میان نقطه و حرف

صد بودن پدید گشت و صد عین

آن غین ز پیش عین بردار

پس بیشک و بیحجاب و بی رین

بگشای دو چشم تا ببینی

چون صاحب سرّ قاب قوسین

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست آدم

ای یار کهن حکایت نو

از مغربی ضعیف بشنو

خورشید چو گشت طالع انداخت

بر ظلمت کاینات پرتو

آن سایه که نام اوست عالم

خورشید وجود راست پیرو

زانرو که نور گفت با او

تو در پی من همیشه میدو

دور از پی من مباش یکدم

هر جا که روم تو نیز میرو

وز صورت من مباش غافل

زان سان که منم تو هم چنان شو

چون نیست مرا دمی غنودن

ای سایه من تو نیز مغنو

من خسرو و کیقباد ملکم

تو سایه کیقباد و خسرو

از خرمن نور هستی من

آید اگرت بچنگ یک جو

بینی ز فروغ و تابش او

برتر ز جهان کهنه و نو

گنجی که طلسم اوست عالم

ذاتی که صفات اوست آدم

شمارهٔ ۳

سر بخرابات مغان در نهم

در قدم پیر مغان سر نهم

در قدم پیر مغان در نهم

وز کف او جام پیاپی کشم

چون بخورم باده شوم مست ازو

نیست شوم باز شوم هست ازو

رباعیات

شمارهٔ ۱ : بت گفت به بت‌پرست کای عابد ما

شمارهٔ ۲ : با آنکه دو کون سر به سر هستی اوست

شمارهٔ ۳ : مردان همه در سماع و نی پیدا نیست

شمارهٔ ۴ : کس نیست کزو بسوی تو راهی نیست

شمارهٔ ۵ : نابرده به صبح در طلب شامی چند

شمارهٔ ۶ : پیش از پس و پیش کاین پس و پیش نبود

شمارهٔ ۷ : ای حسن تو در کل مظاهر ظاهر

شمارهٔ ۸ : من دانه خال زلف چون دام توام

شمارهٔ ۹ : من شانه زلف عنبرین بوی توام

شمارهٔ ۱۰ : من مست و خراب و می پرست آمده ام

شمارهٔ ۱۱ : تا من زعدم سوی وجود آمده ام

شمارهٔ ۱۲ : در روی پری رخان چو در می نگرم

شمارهٔ ۱۳ : خرم طرب و نشاط و عیش آغازم

شمارهٔ ۱۴ : تا چند فروز ذکر افسرده کنم

شمارهٔ ۱۵ : هادی طریق اهل تحقیق منم

شمارهٔ ۱۶ : آن کس که بدو می شنوم می گویم

شمارهٔ ۱۷ : گنجی که طلسم اوست عالم ماییم

شمارهٔ ۱۸ : بر چهره یار ما نقابست  جهان

شمارهٔ ۱۹ : ای گشته عیان روی تو از جام جهان

شمارهٔ ۲۰ : گه گاه به نفس خویش درپیچم من

شمارهٔ ۲۱ : ای مهر رخت مظهر ذرّات دو کون

شمارهٔ ۲۲ : تو مست خودی و ما همه مست به تو

شمارهٔ ۲۳ : آن کیست که غیر توست آن کیست بگو

شمارهٔ ۲۴ : از پیش خدا بهر خدا آمده ای

شمارهٔ ۲۵ : چون دانستی که از کجا آمده ای

شمارهٔ ۲۶ : تو مظهر مرآت خدا آمده ای

شمارهٔ ۲۷ : هر چند که در ملک فنا آمده ای

شمارهٔ ۲۸ : با ما نتوان گفت چرا آمده ای

شمارهٔ ۲۹ : ای آنکه طریق عشق ما می سپری

شمارهٔ ۳۰ : از مستی باده گر خروشان بدمی

شمارهٔ ۳۱ : هر نغمه که از هزار دستان شنوی

شمارهٔ ۳۲ : در خانقه از بهر جهت می پویی

شمارهٔ ۳۳ : در جمله صور عابد و معبود تویی

شمارهٔ ۱

بت گفت به بت‌پرست کای عابد ما

دانی ز چه روی گشته‌ای ساجد ما

بر ما به جمال خود تجلی کرده است

آن کس که ز تست ناظر و شاهد ما

شمارهٔ ۲

با آنکه دو کون سر به سر هستی اوست

انسان ز چه مغز گشت عالم ز چه پوست

زین است که او مردمک چشم وی است

باز آن که بود آینه چهره اوست

شمارهٔ ۳

مردان همه در سماع و نی پیدا نیست

مستان همه ظاهرند و می پیدا نیست

صد قافله پیشتر درین ره رفتند

وین طرفه که هیچگونه‌ای پیدا نیست

شمارهٔ ۴

کس نیست کزو بسوی تو راهی نیست

بی‌مستی او سنگ و گل و کاهی نیست

یک ذرّه ز ذرات جهان نتوان یافت

کاندر دل او ز مهر تو ماهی نیست

شمارهٔ ۵

نابرده به صبح در طلب شامی چند

ننهاده برون ز خویشتن گامی چند

در کسوت خاص آمده عامی چند

بدنام کننده نکونامی چند

شمارهٔ ۶

پیش از پس و پیش کاین پس و پیش نبود

وین ملت و دین و مذهب و کیش نبود

این ما و منی و این شمائی و توئی

در حضرت او بجز یکی بیش نبود

شمارهٔ ۷

ای حسن تو در کل مظاهر ظاهر

وی چشم تو در جمله مناظر ناظر

از نور رخ و ظلمت زلفت دایم

قومی همه مومن اند و قومی کافر

شمارهٔ ۸

من دانه خال زلف چون دام توام

من آینه روی دلارام توام

پیمانه باده غم انجام توام

هم جام جهان نمای و هم جام توام

شمارهٔ ۹

من شانه زلف عنبرین بوی توام

مشاطه حسن روی دلجوی توام

هم مردمک دیده جادوی توام

هم جلوه گه آینه روی توام

شمارهٔ ۱۰

من مست و خراب و می پرست آمده ام

مدهوش ز باده الست آمده ام

تا ظن نبری که باز گردم هشیار

هم مست روم از آنکه مست آمده‌ام

شمارهٔ ۱۱

تا من زعدم سوی وجود آمده ام

از بهر تشهد به شهود آمده ام

تا من ز قیام در قعود آمده ام

در پیش رخ تو در سجود آمده ام

شمارهٔ ۱۲

در روی پری رخان چو در می نگرم

جز روی تو می نیاید اندر نظرم

هر لحظه ز هر پریرخی حسن رخت

بردیده کند جلوه به وجه دگرم

شمارهٔ ۱۳

خرم طرب و نشاط و عیش آغازم

خود را به خرابات مغان اندازم

زآنجا به قمارخانه راهی سازم

تا هر چه مرا هست به کل دربازم

شمارهٔ ۱۴

تا چند فروز ذکر افسرده کنم

تا کی صفتت با دل پژمرده کنم

ناکرده نماز را قضا کردم لیک

گر عمر بود قضای این کرده کنم

شمارهٔ ۱۵

هادی طریق اهل تحقیق منم

عارف به فنون جمع و تفریق منم

چون علم و حیا و حلم و صدق است مرا

عثمان و عمر علی و صدیق منم

شمارهٔ ۱۶

آن کس که بدو می شنوم می گویم

وانکس که بدو هرطرفی می‌پویم

هم اوست ز من که هر زمان می گوید

پیدا و نهان که او من و من اویم

شمارهٔ ۱۷

گنجی که طلسم اوست عالم ماییم

ذاتی که صفات اوست آدم ماییم

ای آنکه تویی طالب اسم اعظم

از ما مگذر که اسم اعظم ماییم

شمارهٔ ۱۸

بر چهره یار ما نقابست  جهان

بر بحر وجود او حباب است جهان

در دیده تشنگان آب هستی

در بادیه طلب سراب است جهان

شمارهٔ ۱۹

ای گشته عیان روی تو از جام جهان

پیدا شده از نام خوشت نام جهان

پیدای جهان تویی و پنهان جهان

آغاز جهان تویی و انجام جهان

شمارهٔ ۲۰

گه گاه به نفس خویش درپیچم من

بینم که چو رشته جمله در پیچم من

کی دعوی او کنم که من هیچ نیم

با آنکه چو باز بنگرم هیچم من

شمارهٔ ۲۱

ای مهر رخت مظهر ذرّات دو کون

ذاتت به صفت معین ذات دو کون

وی داده به نیستی جمالت هستی

ای کرده ز نفی عین اثبات دو کون

شمارهٔ ۲۲

تو مست خودی و ما همه مست به تو

تو هست خودی و ما همه هست به تو

تا نسبت ما به تو بود از همه روی

دادیم ازین سبب همه دست به تو

شمارهٔ ۲۳

آن کیست که غیر توست آن کیست بگو

او خود ز کجاست یا خود او چیست بگو

چون غیر ترا نیست حیاتی به یقین

آن کس که بجز تو بود چون زیست بگو

شمارهٔ ۲۴

از پیش خدا بهر خدا آمده ای

نی از پی بازی و هوا آمده ای

در معرفت و عبادت ایزد کوش

کز بهر همین درین سرا آمده ای

شمارهٔ ۲۵

چون دانستی که از کجا آمده ای

یا کیت فرستاد و چرا آمده ای

برخیز و قدم در نه و مردانه بکوش

گر زانکه تو از بهر خدا آمده ای

شمارهٔ ۲۶

تو مظهر مرآت خدا آمده ای

آیینه وجه کبریا آمده ای

از ما بجمال خود تجلی کرده

از حضرت خود بدین سرا آمده ای

شمارهٔ ۲۷

هر چند که در ملک فنا آمده ای

در ملک فنا پی بقا آمده ای

از عالم حق بدین سرا آمده ای

بنگر ز کجا تا به کجا آمده ای

خالی نشوی یک نفس از علم و عمل

گر زانکه بدانی که چرا آمده ای

شمارهٔ ۲۸

با ما نتوان گفت چرا آمده ای

با خود تو که ای  و از کجا آمده ای

از بس که به بازی و هوا مشغولی

گویی که به بازی و هوا آمده ای

شمارهٔ ۲۹

ای آنکه طریق عشق ما می سپری

باید که به کل ز خویشتن درگذری

تا با خبری ز خویشتن بی خبری

تا بی خبری ز خویشتن با خبری

شمارهٔ ۳۰

از مستی باده گر خروشان بدمی

کی ساقی بزم درد نوشان بدمی

از خرقه رنگ گر نه بیرون شدمی

کی  واقف سرّ خرقه پوشان بدمی

شمارهٔ ۳۱

هر نغمه که از هزار دستان شنوی

آن را به حقیقت از گلستان شنوی

هر ناله که از باده پرستان شنوی

آن می‌گوید ولی ز مستان شنوی

شمارهٔ ۳۲

در خانقه از بهر جهت می پویی

در وی همه ذکر از این جهت می گویی

در هر جهتی ز بی جهت بی خبری

بگذر ز جهت چو بی جهت می جویی

شمارهٔ ۳۳

در جمله صور عابد و معبود تویی

زان روی که هم ساجد و مسجود تویی

زان روی که هر که عابد و معبود است

موجود یقین بدان که موجود تویی

شمس مغربی

غزلیات

ترجیعات

رباعیات