معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ وفایی مهابادی

میرزا عبدالرحیم سابلاغی، مشهور به وفایی (زادهٔ ۱۲۶۴ قمری در مهاباد، درگذشتهٔ ۱۳۱۸ قمری) (به کردی: وەفایی) فرزند ملاغفور، فرزند نصرالله، از طایفهٔ ملاجامی، شاعر کرد اهل مهاباد است. عمدهٔ شهرت وی به‌واسطهٔ غزل‌های پرشور کُردیش است. وی علاوه بر کردی، زبانهای فارسی، عربی و ترکی را هم می‌دانسته و به زبانهای فارسی، عربی و کردی شعر گفته، ولی بیشتر اشعارش به زبان کردی است. در مهاباد به شغل مکتب‌داری مشغول بوده و راه امرار معاش وی از این طریق بوده‌است. وفایی در سن بیست سالگی به عزم سفر استانبول از مهاباد بیرون می‌رود، اما پس از رسیدن به نهریه و ملاقات با شیخ عبیدالله شمزینان از ادامه سفر منصرف شده همان‌جا می‌ماند و به طریقه نقشبندیه تمسک می‌کند و یک سال بعد از آن‌که مرشدش از سفر حجاز برمی‌گردد، به شهر مهاباد مراجعت می‌نماید و تأهل اختیار می‌کند. وفایی در دوران عمر خود دو بار به حج مشرف شده‌است که در سفر دوم درگذشت و همانجا در عربستان به خاک سپرده شد. اشعار فارسی وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای صفابخش جان نسیم صبا

شمارهٔ ۲ : بتم بر طلعت خود شانه زد زلف چلیپا را

شمارهٔ ۳ : ای ترک خطا، ماه ختن، سرو خودآرا

شمارهٔ ۴ : تاریک مکن روز مرا باز، نگارا

شمارهٔ ۵ : ای ترک خطا، ماه ختن، سرو دل آرا

شمارهٔ ۶ : باغبان از ما در گلزار بندیدن چرا؟

شمارهٔ ۷ : شانه زد بر روی خود چون طرهٔ دلاله را

شمارهٔ ۸ : حلقه چون زد در دی زلفان رخ جانان را

شمارهٔ ۹ : بشکست چو زلف سیه مشک فشان را

شمارهٔ ۱۰ : آن روز کزان طره به رخ بست شکن را

شمارهٔ ۱۱ : ز دست خود مده ای دیده یاد زلف مشکین را

شمارهٔ ۱۲ : ای خم زلف سیاه تو جنابش مستطاب

شمارهٔ ۱۳ : ساقیا سوختم بیا بشتاب

شمارهٔ ۱۴ : خوش همی غلتد به رویش طرهٔ پر پیچ و تاب

شمارهٔ ۱۵ : صبا از من بگو با آن مه نا مهربان امشب

شمارهٔ ۱۶ : مرا بی تاب داری هر دم ای زلف بتاب امشب

شمارهٔ ۱۷ : گوشهٔ چشم توام گوشه نشین کرد ز خود

شمارهٔ ۱۸ : طره از باد وزان لرزان به روی دلبر است

شمارهٔ ۱۹ : ای رخ و زلفت شب تاریک و روز روشن است

شمارهٔ ۲۰ : ای فتنهٔ عالم به نگاه! این چه جمال است؟

شمارهٔ ۲۱ : ای آن که خطت سبز، لبت آب حیات است

شمارهٔ ۲۲ : گر کائنات نامه شود صد هزار بار

شمارهٔ ۲۳ : زلف مشکین بین که برعارض پریشان کرده است

شمارهٔ ۲۴ : ای به یادت عاشقان را هر نفس

شمارهٔ ۲۵ : بر دل و بر دیده گفتم: هر کجا خواهی بیا

شمارهٔ ۲۶ : قلم به دست من اندر سواد خطه ی نظم

شمارهٔ ۲۷ : ای راحت دل قوت روان لعل لبانت

شمارهٔ ۲۸ : خطا گفتم که زلفت مشک چین است

شمارهٔ ۲۹ : به راه دوست کسی سر نهد سبک بار است

شمارهٔ ۳۰ : دلبری دارم که در عالم نظیرش کم تر است

شمارهٔ ۳۱ : ای بت چین ای بلای جان خط و خالت

شمارهٔ ۳۲ : به فریادم رس ای جان عزیز! بان لعل شیرینت

شمارهٔ ۳۳ : کشیده طره سر از اختیار عارض قامت

شمارهٔ ۳۴ : رفتم کنارش امروز جا گوشواره‌ام داد

شمارهٔ ۳۵ : دل که با طره ی جانان سر سودا دارد

شمارهٔ ۳۶ : جز سر زلف تو دل که راه ندارد

شمارهٔ ۳۷ : هر شام و سحر روی تو دیدن مزه دارد

شمارهٔ ۳۸ : دو هفت سال ریاضت خاک شمزینان

شمارهٔ ۳۹ : سیه شد زلف با خورشید رو تا آشنایی خودنمایی کرد

شمارهٔ ۴۰ : بر چهره زلف خویش، پر از پیچ و تاب کرد

شمارهٔ ۴۱ : بتم چو طره به رخسار خود فشان می‌کرد

شمارهٔ ۴۲ : حسنت به فتح کشور دل اهتمام کرد

شمارهٔ ۴۳ : چشم سیاه مستت با ما ببین چه ها کرد

شمارهٔ ۴۴ : آن شکر خنده به وصل، دهنم شاد نکرد

شمارهٔ ۴۵ : به جان آمد دلم تا کی دل، ای جان، بی دوا باشد

شمارهٔ ۴۶ : شادی من نه به خلد و نه به کوثر باشد

شمارهٔ ۴۷ : دل دیوانه ای دارم دمی بی غم نخواهد شد

شمارهٔ ۴۸ : مرا که دوش دو چشم از غم نگار تر آمد

شمارهٔ ۴۹ : شکل و بالای ترا، یارب، چه شیرین بسته‌اند

شمارهٔ ۵۰ : در ازل سنبل گیسوی ترا شانه زدند

شمارهٔ ۵۱ : بت من طره چو بر برگ سمن بر شکند

شمارهٔ ۵۲ : من توبه ز هر چه شیخ گوید پس ازین

شمارهٔ ۵۳ : مستانه چو از میکده بیرون آید

شمارهٔ ۵۴ : ای شکر اگر وانرسی خال مگس

شمارهٔ ۵۵ : جانا شب دوش مرغکی غالیه فام

شمارهٔ ۵۶ : خوشا روزی ز دنیا دربه در بم

شمارهٔ ۵۷ : نگارینم! دل و جانم! حبیبم!

شمارهٔ ۵۸ : هم چو شاهین به هوس بال و پری بگشادم

شمارهٔ ۵۹ : رنجیده ی یاران ز دوران گله دارم

شمارهٔ ۶۰ : من که در گوشه کاشانه دلی خوش دارم

شمارهٔ ۶۱ : به خیال تو به هر جای که من می نگرم

شمارهٔ ۶۲ : گر من سوخته بر شاهد خوبان برسم

شمارهٔ ۶۳ : به کوی یار هردم از فراق یار می‌نالم

شمارهٔ ۶۴ : ای آفت دل بلای جانم!

شمارهٔ ۶۵ : بی تو ای دوست ندانی که چه گویم چونم

شمارهٔ ۶۶ : السلام ای باغ رویت «جنت المأوا» ی من

شمارهٔ ۶۷ : یارِ ارمنی‌مذهب! شوخِ عیسَوی‌ملّت

شمارهٔ ۶۸ : ای دلبرا! ای دلبرا! جانم فدای جان تو

شمارهٔ ۶۹ : فدای جان پاکت ای غلام در به در کرده

شمارهٔ ۷۰ : مرا تحیر از آن زلف و روی و نرگس مست است

شمارهٔ ۷۱ : شب است این زلف، یا روز جدایی؟

شمارهٔ ۷۲ : ای روی تو ابروی تو وان دو لب شیرین

شمارهٔ ۷۳ : گفتم به بت ساده: که ای ترک خجندی

شمارهٔ ۷۴ : شنیدم کز وفایی لطف کردی یاد فرمودی

شمارهٔ ۷۵ : ای به مصر سودایت صد عزیز قربانی

شمارهٔ ۷۶ : دریغ عهد گل و عاشقی و روز جوانی

شمارهٔ ۱

ای صفابخش جان نسیم صبا

حرکات تو جمله روح افزا

بگذری چون به شهر بی خبران

به وفایی رسان سلام مرا

کای تبه کار دامن آلوده

کای سیه نامه ی هزار خطا

چند با زلف و روی مغ بچگان

چند مخمور و مست صبح و مسا

چند از کار خویش غافل و مست

با خدا باش یک زمان به خود آ

شد جوانی، گذشت وقت طرب

پیر گشتی به کنج میکده ها

خرقه ی زهد و سبحه ی تقوی

دام مکرند از پی دنیا

حقه بازی به کار ما ناید

خرقه بازی است پیشه ی زهدا

نتوان شد به خرقه، «خرقانی»

پاک آیینه شو ز زنگ هوا

کفر محض است در طریقت عشق

بر بیاض خیال حرف ایا

با دل دردناک و دیده ی تر

با لب خشک و رنگ زرد درآ

چشم خود را بکن تو چشمه ی خون

رستخیزی به هم رسان ز دعا

یا رب یا رب به سوز سینه ی پاک

یارب یارب به صدق اهل صفا

یارب یارب به آه شب خیزان

یا رب یا رب به گریه ی صلحا

به مه و برج و قاب قوسینت

به شهنشاه افسر لولا

«قلم عفو بر گناهم کش»

عاصیم زرد روی و روی سیا

یا رب یا رب سگم خطاکار

زار، شرمنده ام، به جرم، خطا

یارب یارب افتاده از راهم

دستگیرم زلطف و راه نما

یکدل از هم گسل علایق روح

یکسر از دل فکن غم دو سرا

در خربات شو به آب مغان

لوح دل پاک کن ز ماسوا

دست در گردن صراحی زن

روی بر خاک پای جام بسا

جرعه ای بر دل «وفایی» ریز

گره از کار بسته اش بگشا

باز شهباز باش سدره نشین

بگسل این رشته و علایق را

جنبشی آر تا ریاض بهشت

باز شو نکته سنج و نغمه سرا

عشق جو عشق باز عشق طلب

عشق ورزند عاشقان خدا

شمارهٔ ۲

بتم بر طلعت خود شانه زد زلف چلیپا را

پریشان بر صباح عید دارد شام یلدا را

هلاکم کرده بی پروا فرنگی زاده ترسایی

که گر دستش رسد یکباره خون ریزد مسیحا را

من از رخسار و گیسوی تو حیرانم نمی دانم

که دخلش چیست این کافر ید بیضای موسی را

اگر محراب ابروی تو را از گریه می بیند

به فرق خویشتن ویران کند راهب کلیسا را

خیال قد جانان در دل سوزان و حیرانم

که ترسم آتش دوزخ بسوزد نخل طوبی را

بهار آمد بیا ساقی به رغم چرخ مینایی

وبال گردن زاهد بریزان خون مینا را

به یک خنده دل و دین «وفایی» برده، حیرانم

مگر برق یمان زد خرمن جان تمنا را

شمارهٔ ۳

ای ترک خطا، ماه ختن، سرو خودآرا

بر سوخته ی خویش ببخشای خدارا

ما تشنه لبانیم تو هم آب بقایی

بر تشنه یکی جرعه ببخش آب بقا را

در هر شکن افتاده هزاران چو دل ما

مشکن دل ما، شانه مزن زلف دو تا را

آرایش روی تو صلا زد به قیامت

یارا در این روی دلارای میارا

گویند «وفایی» ز فلانی تو بکش دست

با پادشهان کی سر و کار است گدا را

در مکتب ما حرف جفا خوانده نمی شد

چشم تو اگر درس به من داد وفا را

از ناکسی من، همه ملت گله دارند

در صومعه و دیر مسلمان و نصارا

لطفی کن و بر حال «وفایی» نظری کن

ای خواجه ی احرار من ای شاه بخارا

شمارهٔ ۴

تاریک مکن روز مرا باز، نگارا

بر چهره مزن شانه دگر زلف دو تا را

دیوانه شدم در غم بالای تو از جان

هر چند به جان دوست ندارند بلا را

داد از ستم چشم تو، ای پادشه ناز!

ز اندازه به در می برد این ترک جفا را

بزمی خوش و می بی غش و دلدار کریم است

ساقی تو بزن ساغر و مطرب تو سه تا را

نومید ز عفو و کرم حق نشود کس

جایی که فرو شست سیه نامهٔ ما را

یک قطره ز بحر کرم اوست دو عالم

با کی نبود غرقهٔ الطاف خدا را

شیطان چه کند با دل هوشیار «وفایی»

سگ را به حریم حرم کعبه چه یارا؟!

شمارهٔ ۵

ای ترک خطا، ماه ختن، سرو دل آرا

بر سوخته ی خویش ببخشای خدا را

در هر شکن افتاده هزاران چو دل ما

مشکن دل ما، شانه مزن زلف دو تا را

سودازده ی زلف توم، مرحمتی کن

صد نیش به جان است از این مار دو تا را

از باد غبار در تو صد گله دارم

کین سرمه سلامی نکند دیده ی ما را

چشمان تو خوش ساخته با ابرو و مژگان

کافر عجب از کف ندهد قبله نما را

حال دل صد پاره به جانان که رساند؟

کاندر حرمش ره نبود باد صبا را

من خود به کجا، یار کجا این چه «وفایی» است

با پادشهان کی سر و کار است گدا را؟

شمارهٔ ۶

باغبان از ما در گلزار بندیدن چرا؟

جان گرفتن بهر یک نظاره نادیدن چرا؟

با نگاهی قتل من کردی و رفتی جان من

کام خود از خون من دیدی و رنجیدن چرا؟

لشکر مژگان مکش بر کشتگان ناز خود

ملک، ملک توست دیگر فکر چاپیدن چرا؟

روی گردان، چین در ابرو افکنان از ما چه بود

فصل گل از ماه قوس این ژاله باریدن چرا؟

گر جمال کعبه ی مقصود می خواهی بنال

در بیابان طلب، ای دوست، خوابیدن چرا؟

گل چو از بلبل نخواهد غیر شیون مطلبی

تا بود جان در بدن دیگر ننالیدن چرا؟

شمع چون از سوزش پروانه می نالد به جوش

جان اگر شیرین تر است، آخر نسوزیدن چرا؟

احتیاط جان «وفایی»، نیست در بازار عشق

دوست گفتن سر ز تیغ دوست خاریدن چرا؟

شمارهٔ ۷

شانه زد بر روی خود چون طرهٔ دلاله را

یاسمن بر ماه من داغی به دل زد لاله را

پر عرق شد لعل او از چشم، چون رو برافروخت

پس چرا گویند مهر از گل بگیرد ژاله را؟

روزها دل در پی زلف تو آه و ناله کرد

جز پریشانی چه حاصل گشت آه و ناله را؟

گم شد از بیداد خط، شیرینی لعل لبش

غارتی کردند آوخ، هندوان، بنگاله را

جز خط روی تو در زلف پریشان کس ندید

عقرب عنبر فشان و ماه مشکین هاله را

در خط خود بین به افسون عالمی را راه زد

گمره آن کو پی رود آوازه ی گوساله را

چون «وفایی» التفات نرگس مغ بچگان

بگذرانیدم به مستی عمر چندین ساله را

شمارهٔ ۸

حلقه چون زد در دی زلفان رخ جانان را

مانا ز گلستان پر گل کرده به دامان را

ای کز اثر خنده دل پرور و جان بخشی

بر کشتهٔ خود بگشا باری لب خندان را

رویت گل و لب شکر، من خسته، تو جان پرور

ای گل شکر، ای دلبر، رحمی من بریان را

نازم خط خوشبویت، گرد لب دلجویت

ریحان که نمی روید جوی شکرستان را

آسوده خوش آن روزی لعل تو مزم زانسان

یک قطره نماند باقی آن چشمه ی حیوان را

بگرفت خط مشکین لعل لب شیرینت

مور از چه به کف دارد این مهر سلیمان را

گر کحل نظر خواهی تا عالم جان بینی

دریاب به جان ای دل! خاک در مستان را

دور دهنت گردم، ساقی به کرم جامی!

شاید که کنم بیرون از دل غم دوران را

خوش رفت نپرسید آن کاو عمر «وفایی» بود

آری که وفا نبود خود عمر شتابان را

شمارهٔ ۹

بشکست چو زلف سیه مشک فشان را

بشکست دگر رونق و بو، عنبر وبان را

در ابروت از عارش و مژگان به خیالم

یک جا نبود مهر و مه و تیر و کمان را

زلف تو بلای دل و خط، فتنه ی دل هاست

خونین دل از این پیر و جوان پیر و جوان را

فریاد ازان چشم غزالانه که کردند

در سلسله ی زلف تو صد شیر ژیان را

تا چشم من غم زده سیراب جهان است

یک سرو نرسته است چو تو باغ جهان را

خون گشت دل و دیده ی من موی برآورد

از بس که به دل گریه کنم موی میان را

گفتم که کنم شکوه ز هجران تو، زلفت

در گردنم افتاد و فرو بست فغان را

بسی شمع رخت روز، شب خلوتیان است

یک روز بر افروز شب خلوتیان را

زین جام و سبو طی نشود تشنگی ما

ساقی به بغل گیر سبک رطل گران را

از کشمکش دهر تو آنستی «وفایی»

در چشم کشی خاک در پیر مغان را

شمارهٔ ۱۰

آن روز کزان طره به رخ بست شکن را

در گردن خورشید و مه افکند رسن را

گیسوی تو خود رنگی و روی تو فرنگی

کافر شده زان، برده ز دل حب وطن را

باز آ ای بت من، در سر این طره چه داری؟

زان رو که به هم برزده ای چین و ختن را

در زلف تو از قامت و رخ ناله ی دل هاست

چون بلبل و قمری که سبب سرو سمن را

زین گونه که خیزد زلبت خنده دمادم

شکر نشنیدم که بود لعل یمن را

بخرام به باغ سمن و سنبله امروز

زان پیش که سنبل دمد این برگ سمن را

در باغ گذر کرد مگر سرو چمانت

کز گریه به گل برده فرو سرو چمن را

مشکین سر زلفت دل مسکین «وفایی»

مشکن دگر این زلف پر از تاب و شکن را

شمارهٔ ۱۱

ز دست خود مده ای دیده یاد زلف مشکین را

که این ظلمت فزاید روشنایی چشم خونین را

ز عشق روی او شد دل اسیر غمزهٔ چشمش

چو در گلشن به چنگ افتد کبوتر بچه شاهین را

پریشان هر زمان گیسو به رخسار عرقناکش

تماشا خوش بود شب در کنار ماه، پروین را

ز مژگان تو ویران گشت دل زان رو همی نالم

که چندین رخنه کرده است این کج آیین، کعبه ی دین را

به هر چشمی ازان چون کوه کن، من جوی خون دانم

که بر شکرلبان خسرو نه بینم جز تو شیرین را

همی سوزم همی نالم گه زا دل گاه از دلبر

بگو مطرب، کجا ساقی دوای جان غمگین را

نسب از کله ی جم دارد، از روی ادب پر کن

به چشم کم مبین ساقی تو این جام سفالین را

«وفایی» جز خدا بینی به کوی می کشان نبود

ز سیر طوف این گلشن چه حاجت چشم خودبین را

شمارهٔ ۱۲

ای خم زلف سیاه تو جنابش مستطاب

در اقالیم دل و جان خسرو مالک رقاب

دارم امید وصال رویت اندر هجر زلف

شب نشانی بخشد آری از طلوع آفتاب

گریم از عکس رخت کافتادهٔ چشم توام

چون کند بیمارم و بر خویش افشانم گلاب

من ز رویت ناامید و زلف شاد، آخر که گفت؟

مؤمن اندر دوزخ و کافر به جنت کامیاب؟

سالکان را ناگریز است از مقام قبض و بسط

زلف و رویت عاشقان را تا به کی اندر حجاب

چون توام دلبر نباشد هر چه هستی بی وفا

چون منت عاشق نباشد گرچه ناید در حساب

ای که وصلت جان ده صد مرده ی هجران تو

عیسای معجز نما «یحیی العظام» شیخ و شاب

در بهشت خاک پایت عاقبت شد زلف شاد

بس که نالیدی به دل «یالَیتَنی کُنتُ تُراب»

شمارهٔ ۱۳

ساقیا سوختم بیا بشتاب

آتشم را نشان به آب شراب

تا بدانند ماه سرو قد است

برفکن از جمال خویش نقاب

به خیال رخ تو دیده ی من

می فشاند هزار چشمه گلاب

از غم عارض و لب نمکین

سینه پر آتش است و دل چو کباب

روز و شب نیز عاشقان اسیر

به خم طره ی بتاب متاب

یک دو روزی است عیش گلشن و گل

عیش این چند روز، هان دریاب!

مطلب عشق از افسرده دلان

که نجستند معرفت ز دواب

تا منم عاشقانه می گویم:

«سرخوشم سرخوشم به بانگ رباب»

جام می ده که تا ز برگیرم

باز پیرانه سر زمان شباب

کز نداند به جز کرشمه ی دوست

درد دل دادگان مست و خراب

هیچم اسباب نی پی می و نی

«أعطنی یا مسبب الأسباب»

به «وفایی» بده چنان جامی

که نیاید به خویش روز حساب

شمارهٔ ۱۴

خوش همی غلتد به رویش طرهٔ پر پیچ و تاب

گر ندیدستی ببین هندو به دوش آفتاب

دوش در خواب من آمد چشم خواب آلود دوست

وین عجب در خواب بودم خواب می دیدم به خواب

شب چو می گریم به یاد رنگ و بوی عارضت

می دهد از خشت بالینم سحر بوی گلاب

چشم شهلای توام آتش به جان افروختند

ترک مست است این مگر کز دل همی جوید کباب

آب چشم و آتش دل بیقرارم کرده اند

چاره ای مطرب بگو، ساقی «بده جام شراب»

با نگاه مطرب و ساقی بر آن عهدم هنوز

بر نخیزم روز محشر جز به آواز رباب

چشم گریان «وفایی» بین و عکس زلف و رو

سنبل و گلدسته ای بربسته از یک قطره آب

شمارهٔ ۱۵

صبا از من بگو با آن مه نا مهربان امشب

دمی آرام جان باشد که رفت آرام جان امشب

خیال روی جانان پیش چشم و دل پر از آتش

چو بلبل زان همی نالم به یاد گلستان امشب

به امیدی که باز آن سرو قد را در کنار آرم

هزاران چشمه خون بارید ز چشم خون فشان امشب

جنون عشق را گوش نصیحت نیست، ای واعظ!

مخوان افسانه بر من، آسمان و ریسمان امشب

دماغ جان معطر بینم از باد وزان هر دم

مگر بر زلف جانان می وزد باد وزان امشب

«وفایی» از لب می گون و رمز غمزه مدهوش است

مگر از بادهٔ ساقی چنان شد سرگران امشب

شمارهٔ ۱۶

مرا بی تاب داری هر دم ای زلف بتاب امشب

خدارا یک دم از من ای سیه دل رو متاب امشب

سرم بر سنگ و سنگم بر دل و دل خون و تن بی جان

نه جان در بر، نه جانان، چون ننالم بی حساب امشب!

طبیب مهربان بیهوده زان لب صبر فرمایی

که شکر میل دارد، خسته جان دل کباب امشب

چه شیرین است بر گلبرگ رویش حلقه ی گیسو

مهم را حلقه در گوش است آری آفتاب امشب

چو در زلفم کشیدی، جان فدایت، غمزه کوته کن

مکش خنجر که کار خویش کردی با طناب امشب

درون پر درد مژگانم، برون شیدای آن نرگس

منم آری درین میخانه آباد و خراب امشب

به جان گر می دهد از خال لعلش بوسه ای بستان

که هندو بچه ارزان می فروشد شهد ناب امشب

مگر در خواب بینی وصل آن یار دلارا را

به روی دلبری آشفته، دل دیگر بخواب امشب

ز جا برخاست ساقی گردشی زد جام نرگس را

قیامت بر سرم آورد از ناز و عتاب امشب

مرا زلف و رخ دلدار و چشم می پرستش بس

نخواهم عود و مجمر، بشکنم جام شراب امشب

«وفایی» گاه رو در زلف دارد، گاه در ابرو

مسلمان بین که دارد در دو قبله اکتساب امشب

شمارهٔ ۱۷

گوشهٔ چشم توام گوشه نشین کرد ز خود

معنی گوشه نشین هر که نداند این است

من چه دانم به جگر گاه مرا دست که زد

این قدر هست که سرپنجهٔ او خونین است

شرح گریان ز غم زلف تو ناید به قلم

ماجرای من سودازده صد چندین است

خواستم از دهنش بوسه، به تیغم زد و گفت:

هر که بی جا بزند حرف، سزایش این است

من فدای قدم آن که دلم داد به دوست

مرده را هر که کند زنده مسیحا این است

گر به تیغم بزنی دست ندارم زلبت

چه کنم جان من آخر، نه که جان شیرین است؟

عرق روی تو بر گردن تو ریخته است

یا که با صبح بهار آمده این پروین است

شمارهٔ ۱۸

طره از باد وزان لرزان به روی دلبر است

کافرم گر باغبان باغ جنت کافر است

ابروان نازنینی بی قرارم کرده است

یا رب این آتش مگر از مهر در نیلوفر است

تا زوصف زلف و لب در باغ رویت دم زدم

نو نهال خامه ام را شکر و عنبر بر است

طره ی آشفته است نازم که بر ابروی کج

راست چون در قلب کافر ذوالفقار حیدر است

با قد خم، ناله ی جانکاه، آه سینه ام

بی تو گویی نغمه های عود و و دود و مجمر است

از غمت با چشم خونین می خورم خون جگر

بی تو در بزم غم آنم باده اینم ساغر است

دیده روشن کن مرا باری به لطف از در درآ

تا کی آخر، دلبرا، چشم «وفایی» بر در است!

شمارهٔ ۱۹

ای رخ و زلفت شب تاریک و روز روشن است

بی شب و روز تو روز و شب فغان کار من است

طرهٔ مشکین مزن بر هم دگر مشکن دلم

زان که مشکین طره ات مسکین دلم را مسکن است

شمع کافوری همی گویند بی دود است و من

حیرتم از سنبل زلف و بیاض گردن است

هر کجا بینم ترا در من فتد شوری دگر

نغمه ی بلبل بود آری که هر جا گلشن است

آسمان ماهی ندارد، بوستان سروی چو من

ماه من مشکین کمند و سرو من سیمین تن است

ناتوان و خسته ام بی خنده ی شیرین لبت

آری آن آرام جان و وان دگر جان من است

آفت جان «وفایی» در سر بازار عشق

زلف مشکین و لب شیرین و چشم پر فن است

شمارهٔ ۲۰

ای فتنهٔ عالم به نگاه! این چه جمال است؟

کز وصف جمال تو زبانم همه لال است!

جانا دل من سوخت ز داغ لبت، آخر:

تا کی دل من تشنه ی این آب زلال است

بگذار که قربان شوم این شمع رخت را

در مذهب ما سوزش پروانه وصال است

ما را هوس وصل لب و زلف تو هیهات!

عمر خضر و آب بقا، فکر محال است!

این طلعت زیبای ترا مه نتوان گفت

کاین ثابت و آن سوخته ی برق زوال است

«شاید به دمم فاتحه ای عین کمال است

کس ماه ندیده است که در عین کمال است»

دور از تو چنان زار و نزار است «وفایی»

گویی که زمهجوری خورشید هلال است

شمارهٔ ۲۱

ای آن که خطت سبز، لبت آب حیات است

گرد شکرستان مگر این جوی نبات است

زین لب چه تکلم، چه تبسم، همه شیرین

مانا لب شیرین تو صد کوزه نبات است

یارا نرهانم زخم زلف تو دل را

زان روی که شام غم تو روز نجات است

جامی شب دوشین به من شیفته دادند

کین باده ی نوشین ز خرابات، زکات است

گر کافر زلفم پی آن لعل دلارا

عیبم مکن آب حیوان در ظلمات است

ساقی به سر پیر مغان باده بگردان

کاین شیشه چراغ شب آه درجات است

هر جا که منم در طلب روی تو هستم

گویی که منم تشنه و روی تو فرات است

زین رفتن و باز آمدنم دل بربودند

این کیست چنین دلبر و شیرین حرکات است

اوصاف جمال تو «وفایی» چه نویسد

اندازهٔ حسن تو که بیرون ز صفات است

شمارهٔ ۲۲

گر کائنات نامه شود صد هزار بار

وصف کمال دوست یک از صد هزار نیست

بر هر چه بنگری تو بر این لوح کاینات

غیر از کمال و معرفت کردگار نیست

گر بنگری به دیدهٔ دل در جمال او

دانی که باغ خلد به جز خاک و خار نیست

گر بنگری به چشم حقیقت در این چمن

بی داغ حسن او به خدا داغدار نیست

خواهم چنان به سجده ی خاک درش روم

کاول ابد شود چه کنم اختیار نیست

شمارهٔ ۲۳

زلف مشکین بین که برعارض پریشان کرده است

روضهٔ اسلام را چون کافرستان کرده است

گه تکلم گه تبسم در لبش از دلبری

یک طبق شهد و شکر اندر نمکدان کرده است

سرو در گل مانده است از حسرت و گل غرق خون

سرو بالایم مگر رو در گلستان کرده است

هیچ وقتی با اسیران، دیلم کافر نکرد

آن چه با من غمزه ی آن نامسلمان کرده است

بس که نالید از رخت خون شد دلم در طره ات

از غم گل بین چه با خود، مرغ شب خوان کرده است

داغم از خال لبت، ای جان شیرینم لبت

زان همی نالم که هندو غارت جان کرده است

چهره و زلفت مرا تنها نه چون پروانه سوخت

ای بسا خون ها که این شمع شبستان کرده است

این چه غوغایی است کاندر عالم افتاده مگر:

چشم مستت رو به کوی می پرستان کرده است

گر «وفایی» جان فدای طاق ابروی تو کرد

کفر نبود بر هلال عید قربان کرده است

شمارهٔ ۲۴

ای به یادت عاشقان را هر نفس

خلوت اندر خلوت اندر خلوت است

ای حدیثت کشتگان را هر زمان

شربت اندر شربت اندر شربت است

ای وصالت عاشقان را دم به دم

عشرت اندر عشرت اندر عشرت است

ای جمال ذو الجلالت لایزال

وحدت اندر وحدت اندر وحدت است

خون بهای یک نظر از روی تو

جنت اندر جنت اندر جنت است

یک نفس بی یاد رویت زندگی

حسرت اندر حسرت اندر حسرت است

یک زمان بر خاک کویت بندگی

قربت اندر قربت اندر قربت است

دردمندم «یا أنیس العاشقین»

تا به کی؟ جان مبتلای فرقت است!

مستمندم «یا جلسی العارفین»

تا به کی؟ دل در بلای هجرت است!

مستحق و مفلس و درمانده ام

«یا کریم أکرم» که وقت همت است

رو سیاه و عاصی و شرمنده ام

«یا رحیم ارحم» که روز رحمت است

گر «وفایی» را گنه بسیار شد

رحمت عامت محیط کثرت است

شمارهٔ ۲۵

بر دل و بر دیده گفتم: هر کجا خواهی بیا

گفت: آخر روشن است این، هر کجا جای من است

گفتمش: برخاستی شوری عجب در ما زدی!

در قیامت، گفت: این هم شور از پای من است

کس نمی داند به جز دلداده ی آن زلف و خال

آن چه از داغ تو در سر سویدای من است

گرچه هستم پر خطا دارم امید مغفرت

صد هزاران جرم بخشد آن که مولای من است

من چه گویم شرح حال خود «وفایی» پیش دوست

زان که داند هرچه در رنگ و هیولای من است

شمارهٔ ۲۶

قلم به دست من اندر سواد خطه ی نظم

سکندری است جهان گیر عالم سخن است

من آن کسم که ز داغ تراشه ی قلمم

عطارد از مه نو حلقه گوش دست من است

نه هر که سنگ تراشید و نقش شیرین بست

به تیشه ی هنر، این پیشه ختم کوهکن است

در آن چمن که برآید نوای بلبل مست

چه جای خودکشی جغد و شیون زغن است؟

دلم به بوسه از آن زلف پر شکن مشکن

چرا که طوطی هندوستان شکر شکن است

همیشه در نظر ناکسان دون خوار است

اگر ز بصره «حسن» یا «اویس» از قرن است

سخن بلند بگویم که شیخ و ملت شیخ

حیات این همه تنها چراغ انجمن است

چه مردمی است «وفایی» در آن خراب آباد

که کسر شهرت مردم به اختیار زن است

شمارهٔ ۲۷

ای راحت دل قوت روان لعل لبانت

خون شد دل مسکین ز غم سرو روانت

دورم ز تو بی خبر از خویش و لیکن

پیش منی و هیچ نبینم ز نشانت

شمارهٔ ۲۸

خطا گفتم که زلفت مشک چین است

سواد چشم مستت حور عین است

تو دل خواهی، من از جان دست دارم

که در مهر وفا رسم این چنین است

جفا خواهی، وفا خواهی بفرما

که کار نازنینان نازنین است

چه گویم وصفت از شیرین دهانی

که سر روح با روح آفرین است

تو فرمودی قدم سرو روان است

مرا زین راستی علم الیقین است

خطای ما اگر حدی ندارد

عطای حق تعالی بیش ازین است

مترس از ترک خدمت ها «وفایی»

که خواجه «رحمة للعالمین» است

شمارهٔ ۲۹

به راه دوست کسی سر نهد سبک بار است

اسیر دام محبت مگو گرفتار است

سرم به افسر دارا فرو نمی آید

که افسر سر من خاک مقدم یار است

به هیچ روی ز من وا نمی شود غم دوست

به دور نقطه تو گویی که خط پرگار است

تو یوسفی و من از غم اسیر زندانم

عزیز من! تو بفرمای آخر این کار است؟

مرا به باغ و به گلزار حاجتی نبود

مرا که یاد جمال تو باغ گلزار است

اگر به هیچ نگیرم رواست شاخ نبات

که لعل خسرو شیرین لبان شکر بار است

بکن هر آن چه کنی بر من از جفاکاری

که نازنین صنم دلربا، دل آزار است

به محفلی که تویی چشم بر کف دگران

حرارتم نبرد جام اگرچه سرشار است

به خاک پای تو دادیم جان که تا گویند

به راه دوست «وفایی» به جان وفادار است

شمارهٔ ۳۰

دلبری دارم که در عالم نظیرش کم تر است

رخ قمر، بالا صنوبر، لب شکر، تن مرمر است

زلف و رو، بالا و ابرو، وان بناگوش و لبش

عقرب و خورشید، تیر و قوس و شیر و شکر است

قامت دل کش، جمال خوش، دهان تنگ او

نخل طوبی، باغ جنت، سبزه زار کوثر است

خانه خالی، شمع سوزان، یار در بر، می به کف

هر که را ممکن بود این عیش و نوش اسکندر است

لب به لب، سینه به سینه، ناف بر بالای ناف

ای مسلمانان ازین عالم چه عالم خوش تر است

گفتم: ای نامهربان این خانه آن کیست؟ گفت:

چشمه ی حیوان اگر خواهی کمی پایین تر است

چشمه و معشوقه ی ایمان ستان در خلوتی

هر کسی داند «وفایی» را مسلمان، کافر است

شمارهٔ ۳۱

ای بت چین ای بلای جان خط و خالت

داد ز بیداد پادشاه جمالت

من چه دهم شرح غصهٔ شب هجران

ای من و هجران فدای روز وصالت

بس که ز مهر رخ تو ناله کشیدم

کاستم از غم چو ابروان هلالت

باورت ار نیست در فراق تو مردم

شاهد ما حضرت جناب خیالت

بر من و بر دل به چشم لطف نگاهی

ای من و دل فدای چشم غزالت

سوخت مرا آتش فراق تو مگذار

دست من و دامن جناب وصالت

کشتن عاشق اگر مراد تو باشد

خون «وفایی» هزار بار حلالت

شمارهٔ ۳۲

به فریادم رس ای جان عزیز! بان لعل شیرینت

هزاران رخنه در دین کرد مژگان کج آیینت

ز درویشان نمی پرسی، نمی دانم چه دل داری؟

ز آه ما نمی پرسی؟ بگو تا چیست آیینت؟

ز بوی سنبلت خواهد بهارستان چین رونق

ز روی چون گلت دارد گلستان و چمن زینت

به بازی زلف مشکین است گرد عارضت جولان

چه شیرین است- یارب!- زین دو ریحان برگ نسرینت

به بزم عاشقان شب چشم مستت بی قرارم کرد

هنوزم سر گران است از خمار جام دوشینت

تو خود شکر، عرق چون گل، منم زین گلشکر بی دل

خدارا دردمندان را نسیمی از عرق چینت

نگاهی کن به چشم مرحمت ای خسرو خوبان!

به تلخی جان شیرین داد چون فرهاد، مسکینت

من و دل چون «وفایی» هر دو سرگردان و مخموریم

من از چشم می آلود و دل از گیسوی مشکینت

شمارهٔ ۳۳

کشیده طره سر از اختیار عارض قامت

گناهکار، سیه رو بود به روز قیامت

شهید چشم توام بوسه ای نکرده ز لعلت

خراب مست شدم جرعه ای نخورده از جامت

مرو به حلقه ی عشاق و شور و فتنه میفکن

چنین مکن که قیامت به پا شود از قیامت

هزار بار دل مردمان ز داغ تو خون شد

بریخت خون دل خود ندیده دیده به کامت

به روی و موی خودم وعده داده ای که بیایی

خلاف وعده چه شد، نه نهار بود نه شامت

ز جان و دل گذرد هر که زلف و خال بیند

مگر تو جایل و وان زلف و خال دانه و دامت

مرا بگوی که گردن زنند و سر بشکافند

هوای عشق تو از سر نمی رود به سلامت

قد تو سرو نگویم رخ تو لاله نخوانم

که سرو بنده ی بالای تو است و لاله غلامت

کسی که با تو نشیند عجب که جز تو گزیند

چنین که شهد و شکر خیزد از بیان و کلامت

شکر که دید گل افشان و گل که دید شکربار؟

سخن بگوی و بفرما: که معجز است و کرامت

اگر حدیث دهانت به شاخ گل بنویسم

درخت گل شکر آرد به بار تا به قیامت

بریز خون من و جان من ز حشر میندیش

که کشتگان تو از جان گرفته اند غرامت

نگاهت از مژه و ناز قصد جان و دلم کرد

به یک اشاره دو عالم گرفت امیر نظامت

به آفتاب پرستی شده است شهره «وفایی»

چو خط رنگ فرنگت، چو زلف غالیه فامت

شمارهٔ ۳۴

رفتم کنارش امروز جا گوشواره‌ام داد

این تخت و بخت و دولت ماه ستاره‌ام داد

صد شکر و شادمانی گیسو فکند یک سو

یک گوشه در گلستان راه نظاره‌ام داد

من شکر این چه گویم؟ آورد پیش رویم

من یک دو بوسه گفتم، او بی‌شماره‌ام داد

دستم گرفت و پایی آهسته بر سرم زد

جان بر در مقابل خلخال و یاره‌ام داد

گفتم: لبت بگیرم، بگذارمت بمیرم

لب غنچه کرد و خندید، عمر دوباره‌ام داد

چشم خوشش «وفایی» رسوای عالمم کرد

پیر مغان چه پنهان می آشکاره‌ام داد

شمارهٔ ۳۵

دل که با طره ی جانان سر سودا دارد

روزگارش که پریشان گذرد جا دارد

شمع را سوزش پروانه به جایی نرساند

یار در کشتنم از ناله چه پروا دارد!

دهن تنگ ترا خنده اگر معجزه نیست

پس چرا تنگ شکر عقد ثریا دارد؟

یک زمان بخت من از خواب گران در نشود

یادگاری است کزان نرگس شهلا دارد

از غم طوبی و فردوس فراغی دگر است

هر که با یاد تو در کوی تو مأوا دارد

زلف را خم شده در پیش خطش دیدم و گفت:

رو سیه آن که به نو کیسه مدارا دارد

از من غم زده دل می طلبد غمزده ی دوست

دوستان! دلبر ما نرگس گویا دارد

گفتم: از لعل لبت بوسه «وفایی» طلبید

گفت: دیوانه که از هیچ تمنا دارد

شمارهٔ ۳۶

جز سر زلف تو دل که راه ندارد

در همه عالم کس این پناه ندارد

سر که نیارم به کس ز خاک در تو است

شاه نه شاه است اگر کلاه ندارد

تا به خرابات چشم های تو ره برد

شیخ دگر میل خانقاه ندارد

تکیه به روی تو کرده زلف تو پس چیست

کافر اگر در بهشت راه ندارد

طلعت تو جای حیرت است به قامت

روز قیامت که مهر و ماه ندارد

زلف ازان سوی برد دل، خط ازان سوی

چون تو شهی بی نسق سپاه ندارد

بوسه ازان لب بده، به غمزه ازان چشم

فتوای پیر مغان گناه ندارد

هر که تو خواهی بکش به غمزه به ابرو

دولت حسن تو دادخواه ندارد

شمارهٔ ۳۷

هر شام و سحر روی تو دیدن مزه دارد

گل ها ز گلستان تو چیدن مزه دارد

در دام تو افتادن و تیری ز تو خوردن

در پای تو بر خاک تپیدن مزه دارد

گل گل عرق از روی نگارین چه لطیف است

بر برگ سمن ژاله چکیدن مزه دارد

دست تو گرفتن، سر زلف تو کشیدن

وه وه! لب لعل تو گزیدن مزه دارد

قربان تو و رفت تو باشم که زآهو

رم کردن و استادن و دیدن تو مزه دارد

یک شیشه ی می در کفن ما بگذارید

در حشر هم، این باده کشیدن مزه دارد

عاشق شدن و در رخ ترسا نگریدن

می خوردن و زنار بریدن مزه دارد

در میکده رفتن، دو سه پیمانه کشیدن

وحشی شدن از خویش و رمیدن مزه دارد

قربان گلم در سر بازار محبت

کاغشته به خون، جامه دریدن مزه دارد

پر سوخته بی خود شدن از نشئه ی صهبا

تا کنگره ی عرش پریدن مزه دارد

خوش زمزمه ای بود که می خواند «وفایی»

بر کندن و پیوستن و دیدن مزه دارد

شمارهٔ ۳۸

دو هفت سال ریاضت خاک شمزینان

مرید و خانقه و مرد بایزیدم کرد

قضا فکند درین آخرم به دام بتی

به پیش پیر مغان بندهٔ عبیدم کرد

به تیر غمزه و تیغ نگاه و خنجر ناز

امان نداد به یک چشم زد شهیدم کرد

منی که قطب مدار جهان بدم یک دم

مدار قطب پریزاده ای مریدم کرد

هزار شکر «وفایی» باز هاتف غیب

به مژدهٔ کرم خویش پر امیدم کرد

شمارهٔ ۳۹

سیه شد زلف با خورشید رو تا آشنایی خودنمایی کرد

سیه رو آن که کافر آن که دعوای خدایی کرد

دلم در طره از فیض رخش بر وصل لب شاد است

ز ظلمت رهبرم بر آب حیوان روشنایی کرد

نکرد از کشتن من غمزه ی چشم تو تقصیری

ستمکار است آری هر که با مست آشنایی کرد

هلاکم کرد یک ره با نگاه چشم بیمارش

طبیب خویش قربانم، که درمانی خدایی کرد

ز تاج و تخت شاهی ننگ دارد بنگرد از کبر

«وفایی» وار یک دم هر که در کویش گدایی کرد

شمارهٔ ۴۰

بر چهره زلف خویش، پر از پیچ و تاب کرد

یعنی به حسن، حلقه به گوش آفتاب کرد

گیسو به باد داد به صد جلوه در چمن

از سرو سر کشید و به سنبل عتاب کرد

بی تاب شد ز حسرت و غم چون رسید خط

گویا که زلف یاد ز عهد شباب کرد

آوخ که یار رفت و نچیدم گلی ز وصل

کامی ندیده عمر عزیزم شتاب کرد

چشمم در آرزوی بتان بس که خون بریخت

معموره ی وجود «وفایی» خراب کرد

شمارهٔ ۴۱

بتم چو طره به رخسار خود فشان می‌کرد

بنفشه بر ورق لاله سایبان می‌کرد

اگر به دیدهٔ من عکس عارضش می‌دید

به شاخ هر مژه صد بلبل آشیان می‌کرد

به غیر نقطه، شیرینی لبش نگذاشت

وگرنه خامه بسی وصف آن دهان می‌کرد

نوای نالهٔ مرغی به گوشم آمد دوش

چو دیدم از سر زلف تو دل فغان می‌کرد

ز ابروی تو عجب مانم ای مسلمان‌کش

که «ذوالفقار» علی قتل کافران می‌کرد

«وفایی» از لب و زلف تو دوش تا به سحر

سخن ز آب بقا و عمر جاودان می‌کرد

شمارهٔ ۴۲

حسنت به فتح کشور دل اهتمام کرد

اسباب شهریاری خود را تمام کرد

از زلف و خال، لشکر چین و حبش کشید

وز مژهٔ کشنده دو صف انتظام کرد

با فوجی از کرشمه، دو از غمزه، صد ز ناز

در گوشهٔ نگاه تو آمد قیام کرد

چشم تو زان میانه امیر نظام شد

با یک اشاره کار دل ما تمام کرد

مژگان که کرد روی به محراب ابروان

مانا برای شاه دعای دوام کرد

قربان زور پنجه ی حسنم که یک نظر

چندین هزار شه، چو «وفایی» غلام کرد

شمارهٔ ۴۳

چشم سیاه مستت با ما ببین چه ها کرد

با یک نگه دل و دین از دست ما رها کرد

یک بوسه خون بها کرد لعل لبش ندانم

گر دشمنی به دل داشت این دوستی چرا کرد؟

با هر نگاه و نازم صد بار کشت و خون ریخت

شیرین کجا به فرهاد این جور و این جفا کرد؟

باد صبا ندانم با گل چه نکته ای گفت؟

کز حسرت دهانت گل جامه را قبا کرد

تنها نه من شهیدم از دست تیغ نازش

هر گوشه را که بینی صحرای کربلا کرد

قربان چشم مستم خونم بریخت، رستم

در ضمن یک عداوت، کار صد آشنا کرد

هندو اگر به کوثر گویند ره ندارد

بهر چه شد لب تو خال سیاه جا کرد

گیسو نه، باغ سنبل، عارض نه، خرمن گل

این است آن بهشتی خدا برای ما کرد

روی تو، سرو بالا، دیدم ز خود برفتم

کز عالم بلندی ماه مرا صدا کرد

برقع فکند آتش در ما زد و ندانم

خود کرد راز خود فاش ما را چرا رسوا کرد؟

زلفت نمی گذارد روی تو سیر بینم

این پاره ابر تاریک روز مرا سیا کرد

پیر مغان شب دوش می گفت کوزه بر دوش:

هی می بگیر و می نوش، هی می تو را رها کرد

صوفی مشو گران جان، صافی شو و خدا خوان

پابند و بنده ی نان، کی روی در خدا کرد؟

دیوانه باش و هوشیار، آدم شو و سیه کار

میخانه گیر بگذار، گویند ره خطا کرد

آن ماه رو گشاده، رویش هم رنگ باده

هم شوخ شیخ زاده، با عهد خود وفا کرد

دیدم آمد شتابان، آمد چو ماه تابان

هم شهر و هم بیابان، چون روز روشنا کرد

گفتم: لبت ببوسم، چشمش به غمزه ام کشت

خونی نکرده بودم این ترک قصد ما کرد!

گفتا: توام بمیری، بی جان لبم نگیری

آب حیات ما را «وفایی» کم بها کرد

شمارهٔ ۴۴

آن شکر خنده به وصل، دهنم شاد نکرد

غلطم باز گر از هیچ کسی یاد نکرد

آن چه من در غمت ای خسرو خوبان کردم

به شکرخندهٔ شیرین تو فرهاد نکرد

ناوک ناز تو نازم که به یک چشم زدی

زخم ها کرد به دل، خنجر جلاد نکرد

تا که را طلعت و بالای تو یغما که نساخت

راه گلزار نزد غارت شمشاد نکرد

پای بند غم تو کیست در آفاق که نیست

سرو را حسرت بالای تو آزاد نکرد

داغم از گریه که شد باعث رسوایی من

کیست کز دست جگر گوشه ی خود داد نکرد

تو شکر خنده چنانی که به هر جا گذری

نیست جایی که دهانت شکر آباد نکرد

سوخت از آه «وفایی» جگر سنگ، ولی:

اثری در دل آن ترک پری زاد نکرد!

شمارهٔ ۴۵

به جان آمد دلم تا کی دل، ای جان، بی دوا باشد

نگاهی کن به دل کاین یک نگاهم اکتفا باشد

اگر در وحدتم از کثرت حیرت نیم خالی

دهانت از تبسم تا فنای پر بقا باشد

ز جا برخیز تا طوفی کنم گرد سرت گردم

نماز عاشقان را در قیامت هم قضا باشد

به جز دلبر نمی گویم غم دل با کسی زان رو

غم دل با کسی گویم که با دل آشنا باشد

گرفتم قبله در دست آمد و عمری در احرامم

چه سود این سعی بی حاصل اگر دل بی صفا باشد

چنین از خنجر ناز تو خون می بارد از هر سو

به عالم هر که را بینی شهید کربلا باشد

به چشمان سیه بردی دل و دین «وفایی» را

ترا آهوی چین گفتم خطا نبود روا باشد

شمارهٔ ۴۶

شادی من نه به خلد و نه به کوثر باشد

شادی آن جا طرب آن جاست که دلبر باشد

هر که دید آب حیات دهن دوست چو من

بگذرد از دل، اگر خضر پیمبر باشد

جای حیرت بود این خال سیه بر لب یار

کافرم هندو اگر ساقی کوثر باشد

خط سبز تو و زلفین سیه دانی چیست؟

آیت لطف که در شأن دو کافر باشد

دو قیامت نشنیدیم به یک جای، که گفت؟

سرو بالای تو چون در صف محشر باشد

طلعت دلکش جانان و قد دلبر دوست

نوبهاری است که بالای صنوبر باشد

لب تو آب حیات است و تو خود هم خضری

خضر اگر جور کند از چه پیغمبر باشد؟

بوالعجب مانم از این حسن خداداد تو من

مه ندیدم که شکربار و سمن بر باشد

قوس ابروی تو از تیر مرا پاره کند

آفتاب رخ تو از چه دو پیکر باشد؟

گر توئی چشمه ی حیوان، به کف آرم روزی

نستاند ز منت گرچه سکندر باشد

لب تو جان «وفایی» است خوشا در قدمت

جان به لب آرد و قربانی دلبر باشد

شمارهٔ ۴۷

دل دیوانه ای دارم دمی بی غم نخواهد شد

سر شوریده ای دارم به سامان هم نخواهد شد

دلارام من از روزی که آرام دلم برده

دلم یک دم نیارامد به من همدم نخواهد شد

به زلف خویشتن حال دلم زیر و زبر کردی

چرا مهدر نباشد دل؟ چرا درهم نخواهد شد

مگوی این اشک ریزی چیست اندر آستان من؟

-دل و دینم فدایت- کعبه بی زمزم نخواهد شد

چو با بخت سعید من محمد گشته پشتیبان

یقین زخم دل دیوانه بی مرهم نخواهد شد

«وفایی» گر شود سیراب از آن دریای حق، خوانی

تو حق گویی و می دانی ز دریا کم نخواهد شد

شمارهٔ ۴۸

مرا که دوش دو چشم از غم نگار تر آمد

پگاه آن که ستاره روان شود سحر آمد

چنان که گل شکفد سرو بالا از اثر ابر

ز گریه ام صنم من به خنده جلوه گر آمد

که هان مرغ «وفایی» شب فراق سرآمد

ترا مراد برآمد که آفتاب برآمد

شمارهٔ ۴۹

شکل و بالای ترا، یارب، چه شیرین بسته‌اند

کآفتابی را فراز سرو سیمین بسته‌اند

دلربا آمد خط از روی عرقناکت، مگر

دلربا زاده است و از مه عقد پروین بسته‌اند؟

زلف بر روی تو یا سر صفحهٔ گل مشک چین

خط ریحان است یا بر برگ نسرین بسته‌اند؟

بوی جان دارد لبت، ای خسرو خوبان مگر

نقش جوی شکرت از جان شیرین بسته‌اند

چون سکندر جان عالم در طلب سرگشته است

این چه حیوانی است کز ناف تو پایین بسته‌اند

عشرت و عیش ارم هم هرچه هست این است و بس

کاندرو سرمایهٔ آرام و تسکین بسته‌اند

نفس غالب، نفس پیر و گل «وفایی» گل‌پرست

فرصتی، یارب، که گل‌رویان ره دین بسته‌اند

شمارهٔ ۵۰

در ازل سنبل گیسوی ترا شانه زدند

رقم شیفتگی بر من دیوانه زدند

من ازان روز خرابم که به خلوت گه حسن

سرمه ی ناز بر آن نرگس مستانه زدند

قبله ی راهب صد ساله شد از معجزه ات

شکل ابروی تو چون بر در میخانه زدند

غمزه آرام مرا در سیه زلف ربود

کاروان را به شب آن نرگس مستانه زدند

آب شمع رخ تو زلف شب آراست ولی

آتشی بود که در هستی پروانه زدند

خاک شو گر طلب پرتو انوار کنی

جالب آن است که این فیض به ویرانه زدند

زاهد از باده کشی منع «وفایی» چه کنی؟

کز ازل آب و گلش بر در میخانه زدند

شمارهٔ ۵۱

بت من طره چو بر برگ سمن بر شکند

رونق ماه برد، قیمت عنبر شکند

گنه از چشم تو نبود ز دل آزردن ما

ترک چون مست بود شیشهٔ ساغر شکند

بسته زلف تو به هر حلقه هزاران دل زار

ترسم این بارگران پشت سمند در شکند

گر به این صورت زیبای تو افتد نظرش

راهب دیر، صنم در سر آذر شکند

مانی از چشم تو کج ساخته ابروی ترا

شانه از مستی خود در سر پر گر شکند

دل و دلبر به هم آمیخته مشکن دل ما

دل دلداده شکستن دل دلبر شکند

هر که را پایه بلند است گرفتار بلاست

ستم چرخ نگر پهلوی افسر شکند

خال در کنج لبت وقت تبسم گویا

هندوی تنگ شکر بر لب کوثر شکند

چشم مست تو چنان صید دلم کرد به چشم

شاهبازی که پر و بال کبوتر شکند

منصب قدر وفایی بر دانایان است

غم جاهل نتوان خورد که گوهر شکند

شب تاریک «وفایی» بود آن روز که یار

سنبل شیفته بر برگ سمن در شکند

شمارهٔ ۵۲

من توبه ز هر چه شیخ گوید پس ازین

صد بار اگر نماز و گر روزه بود

دورم مفکن ز دلستان بهر خدا

از بحر مگو که آب در کوزه بود

گر جان بدهم ز روی دلبر نظری

این بس که مرا ز دور دریوزه بود

ترسا بچه انجیل به من درس دهد

سودای زیارت که به جلعوزه بود

تنها نه «وفایی» به پری دلداده است

کز هر طرفش هزار دل سوزه بود

در مذهب خود قلندران می گویند

صد پای بس است اگر یک موزه بود

شمارهٔ ۵۳

مستانه چو از میکده بیرون آید

خون دل عاشقان چو جیحون آید

در بزم دگر منت ساقی نکشم

آن مغ بچه تا با لب می گون آید

از باد وزان طره به رویش گویی

بر ملک خطا ز چین شبیخون آید

ای خسرو شیرین دهنان! رحمی کن

تا چند ز دیده اشک گلگون آید

اظهار گر دید وجود در عدم است

هر خنده که از لعل تو بیرون آید

از بس به قدت هلاک ابروی توام

خواهم که «الف» نویسم و «نون» آید

تسلیم غم تو مدعی را نرسد

این کار ز عاشقان مفتون آید

تیری که ز شست ناز لیلی بجهد

بگذار که بر دو چشم مجنون آید

گفتم: که «وفایی» صفت قد تو گوید

گفتا: برو این ز طبع موزون آید

شمارهٔ ۵۴

ای شکر اگر وانرسی خال مگس

زین جور که می کنی نداری غم کس

از مهر تو من هم ز تف کوره ی دل

برقی بفروزم نه تو مانی نه مگس

ای خواجه دگر شکر فشانی نکنی

طوطی نرهد ز دام این فکر و هوس

از مهر تو من هم به غراب آمیزم

در هم شکنم هم سر و هم پای قفس

محمل کش اگر چنین برانی شب و روز

بی چاره ی پیاده نشود قافله رس

از قهر تو من هم زدل آهی بکشم

کز نای شتر برآید آواز جرس

ای دوست اگر راه «وفایی» ندهی

تا بوسه زند بر قدمت یک دو نفس

از قهر تو من هم به خرابات روم

می گیرم دف و به نای و نی پیچم و بس

شمارهٔ ۵۵

جانا شب دوش مرغکی غالیه فام

از بهر وفایی چه خوش افتاده به دام

یک پشت، دو هفت گردن و یازده رو

دو چار سر و دو شش قدم و هفت اندام

دو شهپر و سیزده دم و شش منقار

نه ناخن هم چو خنجر و شازده نام

سه اختر و یک پاره مه و چار هلال

با پنج در و ده صدفش، بود به کام

ای دوست! اگر این مرغ تو دانستی چیست

این مرغ «وفایی» ز وفا باد حرام

شمارهٔ ۵۶

خوشا روزی ز دنیا دربه در بم

ز جستجوی عالم بی اثر بم

شبان و روز نالان در بیابان

حریف شب رو باد سحر بم

نفهمد هیچ کس نام و نشانم

اگر عاقل اگر آشفته سر بم

به هر مرزی دواند گرد و بادم

به هر جایی که خواهم خاک سر بم

به چشم تر گذارم آستین را

گهی بی مادر و گه بی پدر بم

چراغی در دلم گیرد فروغی

که از روشن دلی یار فنر بم

گهی شادان، گهی خندان شب و روز

گهی نالان، گهی خونین جگر بم

ز صهبایی چنان دیوانه گردم

که از غوغای محشر بی خبر بم

نمی دانم چه سازم تا بسوزم

کزین بود و نبودم خود به در بم

مگر نالان به روز آرم شبی را

به زاری دست و دامان سحر بم

«وفایی» را نمی دانم علاجی

مگر سر تا قدم غرق نظر بم

شمارهٔ ۵۷

نگارینم! دل و جانم! حبیبم!

همه درد درونم را طبیبم

شنیدستم غریبان می نوازی

منت هم عاشقستم، هم غریبم

گناه نرگس و زلف دراز است

که من هم ناتوان و هم ناشکیبم

خدایا پرده بردار از رخ وصل

که دایم زین میان من خود حجیبم

مسلمانی ندانم دست من گیر

کرم کن از میان بگشا صلیبم

به دریای کرم زن دفترم را

مکن شرمنده از روز حسیبم

«وفایی» داد از آن دست نگارین

شهید پنجهٔ کف الخضیبم

شمارهٔ ۵۸

هم چو شاهین به هوس بال و پری بگشادم

در سر سیر و تماشا سر خود بنهادم

ز آشیان شهپر سیاره کشی کردم راست

یک نظر جلوه کنان بر سر چرخ استادم

پس آینه چو طوطی به شکر بالیدم

غافل از دست خط و درس و خط استادم

سایه سرو گلی گشت مرا دیر مغان

نشئه ی عشق گل آمد به مبارک بادم

پرتو شمع بدیدم چو پروانه ز دور

با همه سرکشی و کبر به دو جان دادم

خاک دل نیلوفر آسا بزدم بر لب آب

ز آتش مهر بر انداخته شد بنیادم

دل به شیرین شکری دادم چون خسرو عشق

عاقبت کرد جگر سوخته چون فرهادم

دل مارا هوس خال تو و زلف و لب است

دانه ناچیده و در دام بلا افتادم

به «وفایی» نگهی کن چو تو سودای منی

به که فریاد کنم گر تو نپرسی دادم؟

شمارهٔ ۵۹

رنجیده ی یاران ز دوران گله دارم

آزرده ی خارم ز گلستان گله دارم

با زاغ و زغن هم قفسم کرده زمانه

از صحبت ناجنس به چندان گله دارم

چشم تو مرا کشت چو با ابرو و مژگان

این تیر و کمان چیست ز ترکان گله دارم

مطلوب من آن خال سیاه لب تو است

حاشا که من از چشمه ی حیوان گله دارم

کافر چه کند گر صنم بت نپرستد

با آن همه پاکی ز مسلمان گله دارم

دامن به کمر بر زده هر کس به طریقی

از غفلت این قوم فراوان گله دارم

فریاد که نازک دلی من به مقامی است

کز جنبش و آلودگی جان گله دارم

عارف کمر یار و معارف دهن دوست

شاید که ز خود ظاهر پنهان گله دارم

در هر سر بازار بگویم به دف و نی

این نکته ی سر بسته که من زان گله دارم

بفروخت به چندین هنرم هیچ نفرمود

از خواجه ی خود بنده هزاران گله دارم

اطوار من بهر خدا نیست «وفایی»

از ورد شبت نیز به قرآن گله دارم

از خویش بیرون آی و خدادان و خداخوان

دیگر سخن از غیر به یزدان گله دارم

شمارهٔ ۶۰

من که در گوشه کاشانه دلی خوش دارم

پادشاهم دل خویش از چه مشوش دارم

یک طرف نغمه ی نی، یک طرف آوازه ی دف

یک طرف دیده به روی بت مهوش دارم

خلوت دل به خیال رخ و زلف دلبر

هم چو بتخانه ی چین جای منقش دارم

داغم ازحلقه زلف تو به رویت شب و روز

که نسوزم چه کنم؟ نعل در آتش دارم

مطرب خوش نفس و ساقی گل رخ می ناب

چشم بد دور، عجب مجلس بی غش دارم

بنده ی سرو وفادار، منم در عالم

چه کنم جان وفا، روح وفاکش دارم

هر کجا پای «وفایی» است سر آن جا بنهم

این قدر مردم دیوانه نیم، هش دارم

شمارهٔ ۶۱

به خیال تو به هر جای که من می نگرم

می نیاید به جز از گلشن و گل در نظرم

تا گل روی تو آرام و قرارم بربود

به هوایت چو نسیم سحری در به درم

بر سر جان من، ای دوست، دل آزرده مباش

نظری کن که فدای تو بود جان و سرم

عاشق روی توام با همه بی مهری تو

گر به خورشید تماشا بکنم بی بصرم

گر به شاهی شوم، ای مرغ همای سر من!

باز در دست تو چون صعوه ی بی بال و پرم

بسته ی زلف تو گشتم به هوای لب تو

طوطی هندم و در دام بلای شکرم

آتشی در دلم افتاده ندانم ز کجا

این قدر هست کزو سوخته جان و جگرم

حجل از کرده ی خویشم، گله از کس نکنم

من که با این همه نزدیکی او،دورترم

دل و دلبر به چه دل بر شکنم بر سر دل

دل گذارم نتوانم که ز دلبر گذرم

در ره عشق بتان، کشته شدن زنده دلی است

ای خوش آن روز که جان در ره جانان سپرم

دل من مشکن ازان عارض و بالای که من

مرغ گلزار ارم، بلبل شاخ شجرم

برو ای زاهد خودبین ز «وفایی» بگذر

پیش من دام مینداز که مرغی دگرم

شمارهٔ ۶۲

گر من سوخته بر شاهد خوبان برسم

پشت شاهین شکند شهپر بال مگسم

عاجز نفس شدم سنگ دل از صحبت او

مرغ باغ ارمم هم نفس خار و خسم

طوطیان در چمن هند به شکر شکنی

من بی چاره گرفتار بلای قفسم

بی خود از ناله فریاد دلم، وای به من

کاروان رفته و غافل ز فغان جرسم

هیچ کس نیست چو من بی خبر افتاده ز راه

دست من گیر خدایا که عجب هیچ کسم

بس که از ناله ی زلف تو شدم نغمه سرا

خواند اکنون همه کس بلبل مسکین نفسم

شاهبازان به تو نازان، به تو پرواز کنند

من با این بال و پر ریخته اندر که رسم؟

کرم دوست به جای است «وفایی» مخروش

جای دارد که برآرند همه ملتمسم

شمارهٔ ۶۳

به کوی یار هردم از فراق یار می‌نالم

چو بلبل از غم گلزار در گلزار می‌نالم

شهید چشم مستم، با خیال طره می‌گریم

چو بیمارم به زاری در شبان تار می‌نالم

توانم را به چشم ناتوان بردی و خود رفتی

کنون در کنج غم بی‌یار و بی‌غمخوار می‌نالم

اسیر زلف یارم عاشق محراب ابرویش

مسلمانم ولی در حلقهٔ زَنّار می‌نالم

در و دیوار گلشن شد ز عکس روی تو زآن رو

چو بلبل هر زمان بر هر در و دیوار می‌نالم

نمی‌دانم بلای مردمان از چیست عاشق را

ترا بیمار چشمان سیه، من زار می‌نالم

شرابی ساقیا! آبی برین آتش فشان کامشب

مغنی‌وار می‌سوزم، چو موسیقار می‌نالم

چه بنویسد «وفایی» شرح هجران تو؟ چون هردم

به یاد سرو بالای تو قمری‌وار می‌نالم

شمارهٔ ۶۴

ای آفت دل بلای جانم!

آرام روان ناتوانم

رخسار مه تو نوبهارم

زلف سیه تو ضیمرانم

ای روی تو کعبه ی حیاتم

ابروی تو قبله گاه جانم

صید حرم تو حور عینم

قد علم تو خیزرانم

درمان درون مستمندم

داروی جراحت نهانم

اول به زبان آشنایی

کردی به وصال، مهربانم

در وسمه گرفتی ابروان را

چون کسمه بریده شد عنانم

در سرمه کشیدی آهوان را

صد سرمه زدی به خان و مانم

دین بردی و دل به دلربایی

تا شهره شدی به دلستانم

کردی به دو چشم، چشم بندی

بردی به دو ناتوان توانم

امروز به هر طریق دانی

کز عشق تو شهره ی جهانم

در عشق تو آفت زمانه

رسوا شده ی همه زمانم

هر شب ز فراق سرو بالات

صد چشمه ز دیده خون فشانم

عیشم همه درد و درد بر دل

دل در غم و غم در استخوانم

شب هم چو سگان بر آستانت

کرده است غم تو پاسبانم

چون طایف کعبه در گذارت

لبیک بر آید از زبانم

می گریم و رو به خاک مالم

می نالم و نشنوی فغانم!

رحمی ز وفات بر «وفایی»

آخر نه که تازه نوجوانم؟

شمارهٔ ۶۵

بی تو ای دوست ندانی که چه گویم چونم

به جمال تو که چون سوخت در و بیرونم

جلوه ای کن به من و شمع وجودم بردار

وعده ی وصل من آن است بریزی خونم

جانم آزاد کن از واهمه ی وصل و فراق

دست من آر تو در گردن خود یا خونم

من ندانم که ز زلف تو رهایی طلبم

گر ز زنجیر تو سرباز کشم مجنونم

مرد میدان جفای تو «وفایی» است، بیا

خنجر ناز به دل زن که به جان ممنونم

شمارهٔ ۶۶

السلام ای باغ رویت «جنت المأوا» ی من

السلام ای تار گیسویت شب یلدای من

السلام ای گوشه محراب طاق ابروت

در دو عالم قبله ی من، مسجد الاقصای من

السلام ای گشته در دور خط و خال لبت

در سر بازارها سودای من، غوغای من

السلام ای بر گل رویت غزلخوان روز و شب

بلبل خونین دل مسکین دل شیدای من

السلام ای دیدن و خندیدن و رنجیدنت

مرهم من، داغ من، روح فرح بخشای من

السلام ای سرو نورین سایه ی جان ها ولی

سایه ی سرو بلندت ملجأ و مأوای من

السلام ای آن که در جنت سرای لطف و ناز

قامت جان پروری، هم سرو هم طوبای من

السلام ای جرم بخش صد چو من آشفته کار

از تو غیر از جرم بخشی نیست استدعای من

السلام ای بندگان را خواجه ی مشکل گشا

بر «وفایی» رحمتی ای سید و مولای من!

شمارهٔ ۶۷

یارِ ارمنی‌مذهب! شوخِ عیسَوی‌ملّت

یا بیا مسلمان شو، یا مرا نَصارا کن

یا به تیغِ ابرویت خونِ بی‌گناهم ریز

یا از این دو لیمویت چارهٔ دلِ ما کن

بر فکن ز رخ پرده در شکن خمِ کاکل

زاهدِ صَوامِع را راهِبِ کلیسا کن

ساقیا! سرت گردم التفات کن جامی!

آتشِ درونم را یک زمان مداوا کن

تا به کی «وفایی» را خونِ بی‌گنه ریزی

گر خدا نمی‌دانی شرمی از مسیحا کن!

شمارهٔ ۶۸

ای دلبرا! ای دلبرا! جانم فدای جان تو

دین و دل و ایمان من قربان یک فرمان تو

با دین و ایمان مرا، کاری نباشد دلبرا

این بس که باشم روز و شب دیوانه و حیران تو

گر دل به گلشن خوش کنم، ور دیده بر ماه افکنم

از گل مرادم بوی تست، از مه رخ رخشان تو

خوش تر زباغ و بوستان، بهتر ز گلزار جنان

با یاد تو گر جان دهم در گوشه ی زندان تو

از روح اعظم بهتر است، از باغ جنت خوش تر است

بویی که می آید مرا از جانب بستان تو

با این سر آشفته ام، استاده در میدان غم

باشد گهی غلطان شوم، چون گوی در چوگان تو

آسوده جان و دل شود، در سایه ی نور ابد

بر هر که تابد یک زمان، مهر رخ تابان تو

من تشنه و دل سوخته، تو چشمه ای افروخته

بگذار تا جان را دهم، بر چشمه ی حیوان تو

گریم چو بلبل هر زمان، با صد هزاران داستان

شاید که چون گل وا شود بر من لب خندان تو

من بنده ی آواره ام، سرگشته و بی چاره ام

تو پادشاه رحمتی، دست من و دامان تو

با آن که هستم رو سیاه، دارم بسی جرم و گناه

نومید نتوانم شدن از لطف بی پایان تو

گر زانکه بگذاری مرا یا آن که بنوازی مرا

روی من و خاک درت، چشم من و احسان تو

گر من بسی بد کرده ام، من در خور خود کرده ام

باری تو از روی کرم آن کن که باشد شان تو

آخر نگاهی از کرم، بر جان پر درد و الم

سوزد «وفایی» تا به کی در آتش هجران تو؟

شمارهٔ ۶۹

فدای جان پاکت ای غلام در به در کرده

ز هجران تو جان از تن، قرار از دل سفر کرده

به امید شفایی دل در آن چشم سیه بستم

که مژگان تو در آن چشم جان پر نیشتر کرده

فزون شد از نگاهت درد من با آن که خندیدی

چرا گویند پس بیمار را گل در شکر کرده

خط آورد از پی امداد زلف از بهر قتل من

به چین قانع نشد جیش خطا را هم خبر کرده

شهیدان کی اند افتاده سر خونین کفن در باغ

مگر با لاله زاران، نازنین از ره گذر کرده؟!

نمی دانم چرا در گوش گل باری نخواهد رفت

فغان بلبل مسکین جهان زیر و زبر کرده

نزیبد جز «وفایی» افسر و تخت وفاداری

که در ملک محبت ترک سر را ترگ سر کرده

شمارهٔ ۷۰

مرا تحیر از آن زلف و روی و نرگس مست است

دو شب، دو روز، دو نرگس، به شاخ گل که شنیده؟

چرا ز تاب جمالت عرق گرفته عذارت؟

که روز روشن و بر برگ لاله ژاله چکیده

ز غیرت لب و روی تو کیست نا شده رسوا

شکر به آب نگشته است گل قبا ندریده

شهید زلف توام بوسه ای ببخش از آن لب

که میل شربت تریاک کرده مار گزیده

هوا عبیر فشان است و باد غالیه بار است

مگر به طره ی جانان نسیم صبح وزیده

ز جان هر دو جهان گلبنی به ناز سرشتند

در او ز عکس جلال و جمال نور دمیده

شکفت گل به درآورد و صد بهشت برین شد

تو آن درخت گلی نورسیده و نور دو دیده

چه غم به کوی تو گرد سر تو گشته «وفایی»

که عندلیب بهشتی به شاخ سدره پریده

شمارهٔ ۷۱

شب است این زلف، یا روز جدایی؟

لب است این لعل، یا جان وفایی؟

بتا! نامهربان یارا! نگارا!

بدین سان بی وفا آخر چرایی؟

چه باشد گر به رحمت عاشقان را

یکی از گوشه ی دل رو نمایی

نه شرط دوستی باشد که هر روز

ز نو عهدی ببندی و نپایی

نمی خواهم نشان سلطنت را

که بر خاک درت خوش تر گدایی

جگر خونم ز داغ آشنایان

چه بودی گر نبودی آشنایی؟

خدارا، مهر و مه را سرنگون کن

چه باشد پرده از خود بر گشایی

دلی داریم در عشقت پریشان

سری داریم بر خاکت هوایی

تو ای سرو ریاض جان عالم

تو ی شاه سریر اصطفایی

تو ای چشم و چراغ جان آدم

گل و شمشاد باغ اجتبایی

به ستاری که از عالم گزیدت

به غفاری که دادت انبیایی

به آب پاک ینبوع شفاعت

بشو از روی کارم روسیایی

مران از خود چو آوردم به تو رو

کز این ابرو تو محراب دعایی

خداوندا به حق پاکی خود

به آن لؤلؤی بحر پادشایی

بهر لطفی که داری با عزیزان

ببخشایی همه جرم وفایی

مرا این دل ز آب و گل سرشتند

ترا دلبر ز نور کبریایی

دل من در ازل دلبر گرفته

وگرنه دل کجا دلبر کجایی؟

«وفایی» چون ننالد خون نگرید

که کشت آن دلربایش از جدایی؟

شمارهٔ ۷۲

ای روی تو ابروی تو وان دو لب شیرین

هم قبله و هم کعبه و هم جان وفایی

گر سرو نه ای جلوه ی جان بخش چه داری؟

گر ماه نه ای بر سر این چرخ چرایی؟

گفتند که بر چشمه کند سرو سهی جای

باور نکنم تا به سر چشم نیایی

چون روی بگردانم از ابروی تو جانا!

کارباب وفارا به خدا قبله نمایی

بی نام تو هر چند بود فتح جهان خام

بی خامه ی من هم نبود نامه گشایی

گفتم که بگیرد نمک ساعد شاهم

نامردم اگر باز نگردم چو «وفایی»

شمارهٔ ۷۳

گفتم به بت ساده: که ای ترک خجندی

ای هر خم زلف تو مرا بند و کمندی

شیرین تر از این قامت و بالا نشنیدم

چون گلبن نورسته نه پستی نه بلندی

با این لب شیرین چو در آیی به شکرخند

گویند: که شور شکری فتنه ی قندی

گفت: از لب شیرین من این بوالعجبی نیست

خاصه که بود بوسه گه بهجت افندی

گفتم: که بگو قیمت یک بوسه ازان گفت:

این نکته ندارد صفت چونی و چندی

جان بهر تو غم نیست ولی واهمه دارم

کین جان محقر ز «وفایی» نپسندی

شمارهٔ ۷۴

شنیدم کز وفایی لطف کردی یاد فرمودی

ز شاهی کم مبادت بنده ای را شاد فرمودی

به غمزه گر دلم بردی، به نازم باز دل دادی

جزاک الله، خرابم کردی و آباد فرمودی

پی تسخیر عالم خرق عادت جز تو کس ننمود

به خنده شکرستان از عدم ایجاد فرمودی

به فتح دل خط آوردی و پشتیبان گیسو شد

به بیت الله حبش را از خطا امداد فرمودی

ندانستم کدامین بود از خال و خطت قاتل

همین دانم نگاهی کردی و جلاد فرمودی

به هر یک غمزه صد خون ریختن نشنیده ام، جانا

به این چشم کمان ابرو تو این بیداد فرمودی

ز استغنای ناز، ای خسرو خوبان، چه ها کردی

لب شیرین گشادی قتل صد فرهاد فرمودی

به گلشن سرورا از حسرت بالای خود کشتی

کرم کردی که این پا بسته را آزاد فرمودی

هوا گلساز و شکر خیز و مشکین شد نمی دانم

چه حرفی از زبان گل به گوش باد فرمودی

به چشم تر غبار از دل بشو، گفتی «وفایی» را

پیاپی جام می ده چون شط بغداد فرمودی

شمارهٔ ۷۵

ای به مصر سودایت صد عزیز قربانی

رحم کن به یاد آور حال پیر کنعانی

نازنین دلی دارم عاشق پری‌رویی

از خدا نمی‌آید عاشقان برنجانی

دل ز حسرت رویت روز و شب همی نالد

نغمه‌های خوش دارد بلبل گلستانی

عیش هر دو عالم را من به این نخواهم داد

من لب ترا بوسم جان من تو بستانی

زلف یار بگرفتن لب گذاشتن بر لب

لذتی دگر دارد جمع در پریشانی

من چرا ننالم از دست چشم و ابرویت

میکدهٔ فرنگی شد کعبهٔ مسلمانی

کام لب نخواهم دید نامکیده خالش را

از خضر مگر یابم سر آب حیوانی

زلف گیرمت گویی: کافرا مسلمان شو

روی بوسمت گویی: نیست این مسلمانی

آخر ای فرنگی‌زاد چون کنم ز بیدادت؟

مؤمنم نمی‌دانی کافرم همی خوانی

زان دهان تمنایی دارم و نمی‌گویم

مذهب «وفایی» نیست کشف راز پنهانی

شمارهٔ ۷۶

دریغ عهد گل و عاشقی و روز جوانی

که شد به بازی و غافل ز تند باد خزانی

نه دل قرار بگیرد، نه یار عهد پذیرد

فغان ز دست دل بی قرار و یار زبانی

به حال من تو ببخشا که هم تو داروی دردی

به جز تو با که بگویم حدیث درد نهانی

چه حاجت است به عرض، نیاز من به حضورت

که درد خسته دلان در درون سینه تو دانی

به هر چه امر تو باشد کرامت است و رواست

گرم به لطف بخوانی، ورم به قهر برانی

چو باد مگذر از این خاک و آب دیده ببین

چه باشد ار بنشینی و آتشم بنشانی

اگر چو بلبل و قمری به گریه زار بنالم

رواست کز رخ و قامت گلی و سرو روانی

چو لاله لال شوم گر به رنگ و بوی لطافت

بگویمت که چنانی نه بالله بهتر از آنی

خلافت عهد محبت بود کسی که بگوید

تو نور دیده که مانی به نقش و صورت مانی

منم که جز تو ندارم پناه و غوث و مغیثی

تویی که از در رحمت گناهکار نرانی

شکر ببار به دامان و گل بریز به مجلس

سخن بگوی «وفایی» برای اهل معانی

قصاید

شمارهٔ ۱ : هان وفایی چه خفته ای دریاب

شمارهٔ ۲ : ساربان! ای مهربان محمل کش، ای چون من هزار

شمارهٔ ۳ : نمی دانم چرا ای دیده چندین خون فشان هستی؟

شمارهٔ ۴ : کرم خواندی، ستم راندی، وفا گفتی، جفا کردی

شمارهٔ ۵ : ندانم با وفاداران جفا کاری چرا کردی؟

شمارهٔ ۶ : سیبا به نزاکت تو نازم

شمارهٔ ۱

هان وفایی چه خفته ای دریاب

در طریقت نه کفر شد خور و خواب؟

پیر گشتی به جهل و نادانی

شد به بازی و لهو دور شباب

گر شد آنت ز دست، اینت هست

تا نرفته است آن همت، بشتاب

از جوانان خوش خرام سزد

رنگ خوش، روی سبز، دست خضاب

تو که پیرانه سر چه می نازی

دل سیه، موی سفید، روی بتاب

شو برون پاک دار مدرسه را

سگ و مسجد؟ دلی و عجب و حجاب؟

خرقه و عشق؟ سبحه و رندی؟

تار زنار و توبه؟ آتش و آب؟

به چه می نازی ای فقیه سفیه

استر لابه به ز اسطرلاب

تهی از حکمتی به این علت

شافی و کافی تو نیست کتاب

بگذر از زلف و غمزه ی خوبان

چه زنی دل به تیغ و خود به طناب

از مجاز توام مزاج گرفت

به حقیقت رسان بنای خراب

گفته بودی که توبه از توبه

نیکی و مصلحت چه جای جواب؟

پاک شو از دروغ و دورویی

چشمه ی کوثری نه چشم سراب

گرد دل شو به گریه ی سحری

درد این جام صیقل از خوناب

یک دو روز است عیش گلشن و گل

عیش این یک دو روز هان! دریاب!

مطلب عشق از افسرده دلان

که نجستند معرفت ز دواب

«نه کسی تا ز خیر بی خبر است

آرزو خواستن ز برق سراب»

ادب از سالکان عشق بگیر

کوشش از آب و جنش از سیماب

ناله ی عاشقانه پیدا کن

دلکی زار و دردمند و کباب

نفس با آه عاشقان چه کند؟

دیو بگریزد از خدنگ شهاب

بر تو آن است زار نالیدن

خواه لطفت کند خواه عتاب

روی بر خاک دوست مالیدن

خواه راهت دهند و خواه نقاب

جام می گیر تا ز سر گیری

باز پیرانه سر زمان شباب

سوختم ساقی از حرارت عشق

آتشم را نشان به آب شراب

تا بدانند ماه سرو قد است

برفکن از جمال خویش حجاب

از غم عارض و لب نمکین

سینه پر آتش است دل چو کباب

به خیال رخ تو دیده ی من

می فشاند هزار چشمه گلاب

روز شب خیز عاشقان اسیر

به سر طره ی بتاب بتاب

کس نداند به جز کرشمه ی دوست

درد دیوانگان مست و خراب

تا منم عاشقانه می گویم

سرخوشم سرخوشم به بانگ رباب

هیچم اسباب نی پی می و نی

«أعطنی یا مسبب الأسباب»

به «وفایی» بنده چنان جامی

که نیاید به خویش روز حساب

شمارهٔ ۲

ساربان! ای مهربان محمل کش، ای چون من هزار

باد قربان غباری از غبار این دیار

این چه خاک است، این چه باد است، این چه آب است، این چه تاب!

خاک عنبر، باد خوش تر، آب کوثر نور و نار

گر مدد زین چار نگرفتی ز لطف این چار طبع

هین دچار جان شیرین می شدندی این دو چار؟

ساربان! آبی به چشم نقش پای محمل است

گشته اندر برج آبی بدر تابان آشکار

ساربانا! ای زمام محمل اندر دست تو

ابر رحمت را کشد گویا فرشته کردگار

ساربانا! ای ز عکس خاک پای محملت

گشته چشم اشکبار من دمادم مشکبار

محمل است این بر شتر کاید خرامان جان فزا

یا ز باغ خلد بر پشت صبا یک نوبهار؟

محمل است این بر جمل کز وی جهان پر نور شده

یا فراز چرخ گردان آفتاب تابدار؟

زودتر محمل بران کارام جان من نماند

بیشتر زین التفاتی کن که شد صبر و قرار

خستگانیم اندرین صحرا طبیب ما تو باش

تشنگانیم اندرین وادی بیا آبی بیار

هر شراری از درونم «جمل صفر» بود

ناله ی «هل من مزید» آید ز من بی اختیار

سینه سوزان، دل فروزان، جان گدازان ناگهان

معنی «یا نار کونی رحمة» گشت آشکار

یعنی از روی دلارا آن نگار نازنین

پرتوی بنمود، دل شد بی خود و جان، رستگار

چون نسوزم از فراق آن نگار دلربا

چون نسازم با وصال آن بهار پر نگار؟

چون فراق آید کجا فکر قرار و صبر و هوش

چون وصال آید کجا یاد فراق و انتظار!

گاه خندان، گاه گریان، گه حزین، گه شادمان

گاه جمع و گه پریشان، گاه غمگین، گه نزار

عاشق آواره را هر لحظه حالی دیگر است

گر دمی در آب ماند صد زمان ماند به نار

بلبل بی چاره را هر دم هوایی در سر است

تا که کی خندان شود گل اندکی یابد قرار

نه مرا با نار نوری، نه مرا با آب تاب

من نمی دانم خدایا این چه حال است این چه کار؟

بوی جان از انس این محمل همی آید مگر

نسبتی با آفتاب انس و جان دارد به کار

عکس این محمل چنان از رنگ بی رنگ آمده

صد بهار است این دیار اکنون به چشم هوشیار

هر سموم وی شمام و هر بخار وی بخور

خار گل، خاشاک وی سنبل، مغیلان لاله زار

هر گلی را رنگ و بوی خود کتاب دفتری است

در بیان وصف زلف روی آن زیبا نگار

در حضور پادشاه گل ریاحین بسته صف

چون بگرد سید مختار اصحاب کبار

خواجه ی مرسل، امین وحی منزل، نور حق

شمس عالم، فخر آدم، شافع روز شمار

گر نبودی ذات پاکش باعث ایجاد کون

بی عمل ماندی صفاتی از صفات کردگار

حلقه ی مویش به رویش گر نبد واو قسم

کی به روز و شب بخوردی خالق لیل و نهار

کثرت انعام او پیداست ز انگشتان او

باشد از دریا نشان لطف جود جویبار

تاجش از «لولاک» تخت از «لی مع الله» خلعتش

سر «ما أوحی فأوحی» و از «لعمرک» تاجدار

پیشتاز انبیا، «روح الأمین» ش در رکاب

لشکرش خیل ملایک از یمین و از یسار

خسروان دهر بر خاک رهش کمتر خدم

پادشاهان جهان بر آستانش بنده وار

با وجود این چنین شاهی وجود آن چنان

کی مرا باشد غم از بار گناه بی شمار؟

با نگاه نرگس از شوخی که در سر داشتی

تا قیامت ماند حیران، بی خود و مست و خمار

سنبل از لافی که با گیسوی پر چینش زدی

تار او شد کار و بار او سراسر تا رومار

پرتوی از نور رخسارش چو پر عالم بتافت

شد چراغ و آتش پروانه ی زار و نزار

شبنمی از گلشن رویش به دنیا در فتاد

شد گل و بلبل بر او شد عاشق آشفته کار

انبیا را خود چه یارا از شفاعت دم زدن

تا نیایی در صف محشر تو اول شاهوار

ای پناه آل آدم! قبله ی روحانیان!

ای امید انس و جان! خیر الوری فخر الکبار

قامت و ابروی تو روشن گر «نون و قلم»

چشم دلجوی تو از «مازاغ» باشد سرمه دار

گر بخواهی «یلج الجمل فی سم الخیاط»

آن چه در شأن تو دارد گشته از پروردگار

آب و تابی تافت از رویت به موسی و خلیل

آب او شد نار اعدا، نار او شد لاله زار

رنگ و بویی یافت یوسف از گلستان رخت

چاه او شد، چاه زندان، خانه ی عز و وقار

هر چه می خواهم تو می دانی به حسن خاتمت

ای امید نا امیدان، این امید من برآر

بی وفایی در شفاعت چون بود؟ یا مصطفی

با وفایی از خدا ور خواه مشتی خاکسار

نیست چون من هیچ کس آشفته کار و تیره روز

بی نوا، آواره، سرگردان، پریشان روزگار

نیست چون من در بیابان گنه گمراه تر

پر خطا، پر معصیت، شرمنده و زار و نزار

یا رسول الله «وفایی» امت تست هر چه هست

هم تو می دانی که شیطان دشمن تو است آشکار

در قیامت کی روا باشد، کجا غیرت بود؟

دشمن خود شاد فرمایی و امت خوار و زار

وانگهی هستم سگی بر درگه اولاد تو

پیر «شمزین» غوث «طایف» خواجگان با وقار

ای گل گلزار «طه»، سرو بستان رسول

ای مه برج هدایت سید والا تبار

سر بیرون آر از کفن تا باز بینم روی تو

باز تا خوشخوان گل باشم لبالب چون هزار

یک زمان بنشین به چشم من که تا گویند باز

خسروی بهر تفرج رفت بر دریا کنار

یک نگه کن تا شوم قربان و ماند در جهان

پادشاهی را سگی بوده «وفایی» جان نثار

پیر درویشان بدی کو حلقه ی تسبیح و ذکر

شاه شمزینان بدی کو آن شه و آن گیر و دار

این رخ زیبا چرا افتاده زین سان زیر خاک

وین تن نازک چرا شد هم چنین بی اختیار

از چه در سنگی چنین تنها تو ای سنگم به دل

تو مگر لعلی که در سنگی چنین افتاده زار؟

از چه در خاکی چنین بی کس تو ای خاکم به سر

تو مگر گنجی که در خاکی چنین بی اعتبار

تا چه شد آن گفتگو و آن مهربانی های تو

ای خوشا آن وقت و ساعت، ای خوشا آن روزگار

گرچه در معنی تصرف بیشتر داری ولی

جان به جان ها شاد گردد، تن به تنها سازگار

تو شهی من بی نوایم آمدم بر درگهت

مرحمت فرمای و دست از بینوای خود مدار

شمارهٔ ۳

نمی دانم چرا ای دیده چندین خون فشان هستی؟

همانا داغدار هجر یار مهربان هستی

تو ای ابر بهاری از چه گریان و خروشانی

مگر در آرزوی وصل باغ و بوستان هستی؟

تو ای باد سحرگاهی مگر جویای گلزاری

که در کوه و بیابان ها به هر سویی دوان هستی؟

تو ای قمری که می نالی به طرف جوی باغ و راغ

چنان دانم پی سروی، چو من کوکوزنان هستی

تو ای نرگس مگر در خواب دیدی چشم دلدارم

که چون من عاشق و بیمار و مست و ناتوان هستی؟

تو ای سنبل مگر بویی ز زلف یار بگرفتی

که چون من بی قرار و درهم و آشفته جان هستی؟

تو ای گل وصف یار من مگر از باد بشنیدی

که چون من پاره دل خونین درون و خون فشان هستی

تو ای مسکین بنفشه از کجا دیدی خط و خالش

که محزون هم چو من در کسوت ماتم نهان هستی؟

تو ای سوسن مگر عاشق شدی چون من به روی یار

که در شرح غم هجران جانان صد زبان هستی؟

تو خود ای لاله زلف و روی جانان از کجا دیدی

که چون من داغدار افتاده اندر بوستان هستی؟

تو ای آتش به جان افتاده بلبل از برای گل

چون من تا کی به عشق اندر زبان ها داستان هستی؟

تو ای مرغ شباویز چو من در زلف جانانه

بگو تا کی به یاد صبح آن گردن چنان هستی؟

تو ای بلبل که در توصیف گل خوش نغمه ای گریان

مرید خاندان حضرت قطب زمان هستی؟

وفایی از پی گلزار می نالی عجب نبود

که خوشخوان بلبل روی گل آن گلستان هستی

تو کز تاج سلاطین عار داری هم چنین دانم

غلام درگه پیران کیوان آستان هستی

تو کز اورنگ شاهی ننگ داری هیچ شک نبود

سگ عالی جناب آستان راستان هستی

امام راستان قطب خداجویان عبیدالله

تویی کایینه ی نور خدای لا مکان هستی

فروغ ظلمت دل ها تویی ای سید و سرور

که نسل آل طه را چراغ خاندان هستی

به اعجاز هدا بخشی پیمبر نیستی لکن

به آیات پیمبر! مرشد آخر زمان هستی

مسیحا نیستی، لیکن به انفاس مسیحایی

روان بخش هزاران هم چو من دل مردگان هستی

کلیم الله نه ای، لیکن پی فرعون نفس ما

به طور همت پاک از ید بیضا بیان هستی

تو خاک انبیایی وین عجب کاندر شهود حق

به طور نیستی بی «لن ترانی» دیده بان هستی

به صورت بنده ای مطلق، به معنی با خدا ملحق

تو ای مرآت نور حق چه پیدا نهان هستی؟

گهی چون پیر بسطامی ز چشم کاروان دوری

گهی چون غوث خرقانی دلیل کاروان هستی

مقیم شرع پیغمبر تویی در صورت و معنی

غیاث ملتی و رهبر اسلامیان هستی

بر اقلیم رشادت خواجگی الحق ترا زیبد

که بر تخت نیابت افتخار خواجگان هستی

ز تأثیر حرور نفس بدفر، ما چه غم داریم

تو چون ابر کرم بر فرق ملت سایه بان هستی

مریدان ترا دیدم به چشم خویش انس و جان

خطا نبود اگر گویم امام انس و جان هستی

هزاران پیر دیدم نوجوان از لطف انفاست

روا باشد که گویم مرشد پیر و جوان هستی

زبان سگ اگر تر شد زیان بحر کی گردد

چه غم با این کمال از در دهان منکران هستی

چه باک از طعن بدخواهان تو را بدخواه پندارند

بگو حق باش و جان می ده تو خورشید جهان هستی

مقامات ترا اهل بصیرت سخت دریابد

که با این خواجگی دایم غلام بندگان هستی

شوم قربان آن مژگان..... خدنگ بر ابرو

پی صید دل و جان ها عجب تیر و کمان هستی

به دیدار تو من هرگز نخواهم سیر شدن زان رو

که با این رو فرات عالم مستسقیان هستی

اگر بی تو نبیند مردم چشمم جهان، شاید

که بی این مردمی چشم و چراغ مردمان هستی

اگر دور از تو من بی جان و بی دل مانده ام باید

که با روی جهان آرا تو جان بی دلان هستی

گر از درد نهانی در تمنایت همی سوزم

چه سازم چون نسوزم مرهم درد نهان هستی

ز هجرت گر نیاراید روان من عجب نبود

که با این طلعت زیبا تو آرام روان هستی

چو نیلوفر اگر من غرق دریای سرشک استم

چه سازم چون کنم آخر تو مهر شعشعان هستی

روا باشد اگر بر حال زار من ببخشایی

که من مردی گدا هستم تو مردی مرزبان هستی

جز این عیبی نداری در مقامات کمالاتت

که با جان وفایی اندکی نامهربان هستی

«وفایی» چون تواند گفت توصیف کمالاتت

درین آینه چون گنجی؟ که تو مرد کلان هستی

شمارهٔ ۴

کرم خواندی، ستم راندی، وفا گفتی، جفا کردی

تو ای ماه سمن سیما ببین با ما چه ها کردی؟

روم از سوز دل آتش زنم در هر نیستانی

به بانگ نی بگویم آن چه با این بی نوا کردی

وفایی! داستان گریه، من با کس نمی گفتم

قلم بگرفتی از مژگان تو شرح ماجرا کردی

وفایی! از زبانت مشک چین، عطر ختن ریزد

مگر با خاک کوی قطب عالم آشنا کردی

وفایی! چشم بینایت رنگ نور طور می پاشد

مگر از خاک پای غوث عالم سرمه سا کردی

چراغ آل آدم غوث اعظم، ای عبیدالله

تویی کز یک نظر قلب جهان را کیمیا کردی

به دور آخر از جام حقیقت نشئه ای دادی

که محفل ار سراسر مست نور کبریا کردی

نقاب از روی بگشودی جمال خویش بنمودی

جهان را شش جهت از نور خود «بدرالدجی» کردی

نسیمی از بهار فیض [فیاضت چو افشاندی]

زمین را غنچه گل دادی، زمان را مشک زا کردی

به دل های مریدان هر کجا عکس رخت افتاد

که شرح معنی «بدرالدجی، شمس الضحی» کردی

درین آخر به جز نام بقا یکباره فانی بود

دری بگشادی و جان فنا را پر بقا کردی

اگر دست دل دیوانه را لطف تو نگرفتی

کجا دل روی در خلوت سرای دلربا کردی؟

به هر کس یک نظر کز روی لطف قهر افکندی

گدارا پادشاه و شاه را مسکین گدا کردی

به ترکستان چرا گویم لبت آب بقا بخشید

که ترکستان معنی را ز لب عین بقا کردی

سگم خواندی و خوشنودم، بدم گفتی و افزودم

جزاک الله کرم گفتی، عفاک الله عطا کردی

شمارهٔ ۵

ندانم با وفاداران جفا کاری چرا کردی؟

چه نیکی از جفا دیدی که بر جای وفا کردی؟

مگر ابروت بنمودت ره و رسم کمان بازی

مگر آن غمزه فرمودت که خون ها بی بها کردی

که گفتت عندلیبی را ز باغ گل برون فرما؟

که فرمودت غرابی را در ایوان هما کردی؟

به حرف دشمنان فتوای خون ما چرا دادی

به قول مدعی قصد دل ما را چرا کردی؟

سگ کوی تو بودم پای دل بستی بر آن گیسو

به جان صید حرم بودم گرفتار بلا کردی

چو در عشق زنخدان تو لنگر بست جان من

چه بنویسم جفاهایی کز آن زلف دو تا کردی

وفا این بود کاندر کشتی [مواج زلفانت]

درین گردابه شیدا مشربی را ناخدا کردی

به دام زلف و تیرش زد به تیغ غمزه صید دل

گرفتی خستی و بستی و جستی پس رها کردی

نمی شد دل گرفتار تو، داد از دست مژگانت

در آن محراب ابرو هر چه کردی از دعا کردی

ز تاب آفتاب چشم من سیماب خیز آمد

مگر چشم مرا تعلیم علم سیمیا کردی

به مژگانم خستی به چشمانم دوا گفتی

نه زخمم را به هم بستی، نه دردم را دوا کردی

شکستی قلب ما گفتی، درستت می دهم دیدم

نه حکم مومیا دادی، نه کاری کیمیا کردی

به قامت جلوه دادی ریختی خون «وفایی» را

پی یک قطره خون بنگر قیامت را رها کردی

شمارهٔ ۶

سیبا به نزاکت تو نازم

گویی نسب از نگار داری

آمیخته ای به آب و آتش

وین معجز از آن نگار داری

دل می بری از لطافت، آری

مذهب ز صفات یار داری

نیمی ز تو سرخ و نیمه ای زرد

حیران توام چه کار داری؟

یا داده ای دل به یار از آن رو

چون من دل داغدار داری

یا بهر نثار دلستانت

از جان، رخ شرمسار داری

امروز که می روی به سویش

جان در قدمش نثار داری

زنهار به یادم آور ای سیب

در بارگهی که یار داری

در چهره ی آفتاب لغزی

یعنی به رخش گذار داری

بر تنگ لبش نهی سر و پای

یعنی به لبش گذار داری

و آن گاه به آه و ناله ی زار

چندان که تو اقتدار داری

بوسی دو سه زن به خاک پایش

هر جا که تو اختیار داری

عرضم بگذار کای دلارام

ای کز دو رخان بهار داری

از کز دو رخان عالم آرا

مهر و مهی در حصار داری

پا بسته به حسن، مشتری را

در سنبل تابدار داری

و زآهوی نرگسان به شوخی

شیران جهان شکار داری

در کوی تو اوفتاده یعنی

یک عاشق خاکساری داری

تا کی چو کمند مشکبارش

سرگشته و بی قرار داری

دانی که خدای برندارد

جور و ستمی که کار داری

تا کی دل خسته ی «وفایی»

چون نرگس خویش زار داری

و آن گاه به وی ده این غزل را

گر طاقت زینهار داری

مسمطات

شمارهٔ ۱ - تخمیسی از غزل حافظ شیرازی : عبیدالله رئیس مرشدان و قطب کامل‌ها

شمارهٔ ۲ : بگذار تا بگریم در دیر راهبانان

شمارهٔ ۳ : دوش اندر میکده چون و چه زیبا زدند

شمارهٔ ۴ : .....................

شمارهٔ ۱ - تخمیسی از غزل حافظ شیرازی

عبیدالله رئیس مرشدان و قطب کامل‌ها

به بزم خاص از رحمت نگاهی کرد بر دل‌ها

به جوش آمد سپاه عشق در میدان حاصل‌ها

«ألا یا أیها الساقی أدر کأسا و ناولها»

که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها

چو گل در پردهٔ صورت سر مویی بیاراید

ز جان بلبل مسکین قرار و صبر برباید

قیامت خیزد آن ساعت جمال خویش بنماید

به بوی نافه‌ای کآخر صبا زان طره بگشاید

ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دل‌ها

بزن تیغی به راه خود شهیدم کن سرت گردم

اگر برگردم از تیغ جفاهای تو نامردم

اگر دل بود اگر دین هر دو قربان سرت کردم

مرا در منزل جانان چه امن عیش چون هر دم

جرس فریاد می‌دارد که بربندید محمل‌ها

چنان تیری ز مژگان توام بر دل رسید آخر

ز چشم خون‌فشانم پاره‌های دل چکید آخر

طبیب من به جز دیوانگی در من ندید آخر

همه کارم ز خودکامی به بدنامی کشید آخر

نهان کی ماند آن رازی کز او سازند محفل‌ها

دلا از جان و دل بگذر چو جانان ترک جان گوید

سعادت کار فرما هر چه یار مهربان گوید

که بلبل در فراق گل به فریاد و فغان گوید

به می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید

که سالک بی‌خبر نبود ز راه و رسم منزل‌ها

در آن محراب ابرو بس که بردم سجده چون سایل

که تا بینم جمال یار خود بی‌پرده و حایل

صبا بر طوق غبغب گرد چین چین طره‌اش مایل

شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل

کجا دانند حال ما سبکباران ساحل‌ها

وفایی‌وار روزی تا در میخانه رو حافظ

بنه از بهر جام می! دل و جان در گرو حافظ

شراب بی‌خودی بستان ببر عمری ز نو حافظ

حضوری گر همی‌خواهی ازو غایب مشو «حافظ»

متی ما تلق من تهوی دع الدنیا و أهملها

شمارهٔ ۲

بگذار تا بگریم در دیر راهبانان

بگذار تا بنالم در کوی زند خوانان

بگذار تا بگیریم زنار زلف جانان

بگذار تا بیابم سر رشته ای ز ایمان

این کار کار عشق است دخلی به دین ندارد

من رند و لا أبالی سرمست و دلستانم

دفتر ز من چه خواهی، من پارسی ندانم

مدهوش یک سرودی از لهجه ی مغانم

من بعد ازین برانم درس مغان بخوانم

این کار کار عشق است دخلی به دین ندارد

ترسای نا مسلمان چون آهوی رمیده

آرام من گرفته، در زلف خود کشیده

بویی ز زلف و رویش بر جان من وزیده

یک جای کفر و ایمان آخر بگو، که دیده؟

این کار کار عشق است دخلی به دین ندارد

ای شیخ پاک دامن ای پادشاه شاهم

آخر بگو خدا را تا چیست روی راهم؟

صد بار اگر گناه است این عشق پر گناهم

حاشا اگر بهشت است بی دلستان نخواهم

این کار کار عشق است دخلی به دین ندارد

بالله اگر «وفایی» زان باغ گل نچیند

از باغبان برنجد با داغ دل نشیند

بیرون ازین دو عالم یک خلوتی گزیند

تا در جهان بمانی بی او جهان نبیند

این کار کار عشق است دخلی به دین ندارد

شمارهٔ ۳

دوش اندر میکده چون و چه زیبا زدند

گردش از جاروب زلف و طره ی حورا زدند

ساقیان دست طرب در گردن مینا زدند

خاک آدم را نم از سرچشمه ی صهبا زدند

بر سر شوریده تاج «علم الأسما» زدند

دین و دل دیوانه را اعتاب «عرش الله» زدند

مطربان را نغمه ی جان بخش زیر و بم گرفت

عاشقان را ناله ی دلسوز در عالم گرفت

مجلس روحانیان را ذوق می در دم گرفت

.....[دل برگ!] ساقی چون ز گردش نم گرفت

اول این جام شراب فقیه امام! گرفت

می پرستان را به نوشانوش پس آوا زدند

هر یکی زین عاشقان مستانه جام می به دست

گه ز روی جام گاه از بوی جانان گشته مست

بانگ نوشانوش ساقی ناله های می پرست

پرده زاهد درید و چشم نامحرم ببست

سرخوش و بیهش به یاد شاهد روز «ألست»

شیشه ی «لا» را ز دل بر ساغر «الا» زدند

آن یکی از «أرنی» مخمور و مست جام دوست

و آن دگر از «لن ترانی» کشته ی پیغام دوست

یک درون از «اصطفا آدم» پر از انعام دوست

یک سر از «وجهت وجهی» پر ز عشق نام دوست

هر یکی را رمز و غمزی کرده بی آرام دوست

ای بسا در قعر این دریا که دست و پا زدند

پای بند جان و دل شد طره ی سودای عشق

آتش اندر جان و دل زد آفت غوغای عشق

کشور تاب و توان ویران ز استیلای عشق

عاشق و دیوانه و سرگشته در سودای عشق

گشته از تیغ محبت غرقه در دریای عشق

خیمه در بالای صحرای «فنا فی الله» زدند

چون سر آمد هر یکی را دولت شاهنشهی

شد پریشان هر سری را افسر و فر و بهی

گشت خالی مسند مولایی و تخت و شهی

جان جانان دل به دلبر آشنا شد وانگهی

دست غیب آمد برون زد! قرعه ی خل اللهی

سکه ی شاهی به نام شاه عبید الله زدند

غیث دین، غوث مریدان، پیر من، قطب امم

دست رحمت، پشت دین، چشم حیا، جسم کرم

از شرافت عاشقان کوی او صید حرم

آن که بر خاک درش اسکندر و دارا و جم

حلقه سان پشت نیاز خویشتن کردند خم

هر یکی از جان و دل فریاد یا مولا زدند

باده نوش شوق بر سیمای ناهیدش رقم

خرقه پوش ذوق تا بالای خورشید علم

با همه بی چارگی ابر کرم بحر امم

اوست کآیند آستانش محترم نامحترم

بی نوا، سلطان، گدا، خاقان، مسکین، محتشم

پشت پا از جان و دل بر حشمت دنیا زدند

آشنای کوی جانان بلبل گلزار حق

عاشقان نام خدا گنجینه ی اسرار حق

قبله گاه هر دل و آیینه ی دیدار حق

سرخوش از جام تجلی، مظهر انوار حق

مست و مخمور از خمار خمره ی دیدار حق

گوئیا در سینه ی وی آتش سینا زدند

آفرین بر خامه ی صورت کش جان آفرین

کاین چنین زیبا نگاری آفرید از ماء و طین

بلبل خوش نغمه ی گلزار شرع یا و سین

قامتش در جویبار دیده سرو راستین

طلعتش در گلشن دل دلربا و نازنین

آفتابی را مگر بر شاخه ی طوبا زدند

آستانش قبله ی دل، اهل دل را رهنما

خاندانش کعبه ی جان، آل آدم را پنا

خانقایش کهف عالم مرتجا و ملتجا

خاک پای اوست در چشم وفایی توتیا

آری آری چون «وفایی» زین سبب شاه و گدا

بوسه بر آن آستان آسمان فرسا زدند

ای شه تخت ولایت من نه مهمان توام

ز آشنایان سگ درگاه و ایوان توام

بت پرستم، هر چه هستم، دست و دامان توام

گرچه کافر بوده ام از نو مسلمان توام

بر «وفایی» رحمتی، قربان دربان توام

همتی کن نفس و شیطان ره تقوی زدند

شمارهٔ ۴

.....................

....................

ای تطاول بین که از دست شب یلدا کشم

ای امید ناامیدان، ای پناه بی کسان

نا امید و بی کسم دست من و دامان تو

من نگویم آن کسم در آستانت جلوه گر

یا ز گستاخی سگ کوی توام خاکم به سر

این قدر گویم به زاری تا توانم این قدر

ای امید ناامیدان، ای پناه بی کسان

نا امید و بی کسم دست من و دامان تو

چون ترا دانسته ام از رحمت پروردگار

رحمتی کن رحمتی، ای رحمت حق زینهار

آیت «لا تقنطوا من رحمة الله» گوشدار

ای امید ناامیدان، ای پناه بی کسان

نا امید و بی کسم دست من و دامان تو

ای که می دانی که قلب مؤمنان عرش خداست

تا دلی را بشکنی........بودن رواست

یک نظر زان حضرتم از روی رحمت التجاست

ای امید ناامیدان، ای پناه بی کسان

نا امید و بی کسم دست من و دامان تو

دست گیرا! دست گیرم، ره نمایا! ره دهید

چون تویی درمان دردم چارهٔ دردم کنید

ای امید خود «وفایی» را مفرما نا امید

ای امید ناامیدان، ای پناه بی کسان

نا امید و بی کسم دست من و دامان تو

مفردات

شمارهٔ ۱ : در هر دو جهان گر اثر عشق نبودی

شمارهٔ ۲ : در سفره ی دونان نکند روی وفایی

شمارهٔ ۱

در هر دو جهان گر اثر عشق نبودی

این زمزمهٔ عشق که گفتی که شنودی؟

شمارهٔ ۲

در سفره ی دونان نکند روی وفایی

آن جا که زبر پنجه ی شه طعمه ی باز است

دیوان فارسی

غزلیات

قصاید

مسمطات

مفردات

مثنوی پیک صبا : زد صفیری مرغ جان بالای عرش

مثنوی پیک صبا

زد صفیری مرغ جان بالای عرش

کرد مشکین از نفس سیمای عرش

خواند بر دل یک ورق آیات عشق

گشت دل سرمست تسلیمات عشق

دلبر ترسا خمار و می زده

شد گلابی زد به راه میکده

عشوه ای زد نرگس مستانه را

حلقه زد ناگه در میخانه را

ساقی آمد آب می بر مست زد

مطرب آمد بر رگ دل دست زد

بازم از می ساقی روحانیان

[برد ما را تا] در پیر مغان

بازم از نی مطرب دیوان عشق

دست دل بگرفت تا ایوان عشق

باز شد شیرین به شکر خنده زن

تازه شد داغ درون کوه کن

موسی جان باز شد بر طور عشق

جامه ی جان پاره شد از نور عشق

داد لیلی سنبل مشکین به باد

باز مجنون در بیابان سر نهاد

باز قمری سر به سر دستان کشید

وز نفیر عشق، نای خود درید

باز شد گل بانگ بلبل در چمن

تازه شد عشق گلش در جان و تن

باز شد جان «وفایی» نغمه گو

در فراق دلبر گل رنگ و بو

جان نثار قبله ابروی عشق

بنده ی زنار زلف ز روی عشق

حلقه در گوش در پیر مغان

زند خوان مذهب آه و فغان

قمری آشفته بر بالای سرو

سرخوش و مدهوش رفتار تذرو

نغمه پرداز نگار جنگ ساز

مست صهبای بت عاشق نواز

داغدار چین زلف دوستان

طوطی هجر آمد از هندوستان

مطرب خوش نغمه ی دیوان گل

بلبل خونین دل خوش خوان گل

عاشق شیدا «وفایی» دم به دم

خوش نوایی داد اندر صبحدم

کای نسیم منزل جانان من

مرحبا ای غمگسار جان من

ای انیس گلشن و بستان دوست

مرحبا ای پیک مشتاقان دوست

ای صبا دست من و دامان تو

جان من بادا فدای جان تو

حوریانه می خرامی هر زمان

بر صف نسرین و گل دامن کشان

توده توده عنبر افشان بینمت

دسته دسته گل به دامان بینمت

یا به گلزار خطا رو کرده ای

نافه ی مشک غزال آورده ای

یا گلستان را شبیخون کرده ای

غارت عطر گلستان کرده ای

یا به بازی باغبان خلد بود

تاری از گیسوی حورانش گشود

یا گذاری کرده ای در کوی یار

کاین چنین عنبر فشانی باربار

زنده کردی جان مشتاقان دوست

گر نه انفاس مسیحا، این چه بود؟

چون تویی در بزم جانان دادرس

عاشقان را [اندکی هم] داد رس

روی کن در کوچه ی آن دلستان

از من دیوانه پیغامی رسان

بوسه ای زن بر در و دیوار یار

عطر سازی کن تو در گلزار یار

زینهار آهسته شو اندر حصار

تا نگیرد زلف جانانم غبار

کاندرین بیت حرم صیدم به ناز

می کند بازیچه با زلف دراز

دلبری بینی به حسن آراسته

ابروانش چون مه نو کاسته

خال دارد هندوانه مشک ناب

زلف دارد زنگیانه پر زتاب

مهر و مه آیینه دار روی او

مشتری پا بسته در گیسوی او

یک طبق گل بسته بر سرو روان

یک قدح می کرده اندر ناروان

طره ای مشکین برو آویخته

سنبل و نسرین به هم آمیخته

هر دو زلفش سایبان مهر و ماه

آهوان را سایه ی زلفش پناه

حلقه در گوش لبش لعل یمان

بنده ی زلف سیاهش ضیمران

غمزه اش از ابروان خون ریزتر

نشتر مژگان ز خنجر تیزتر

بر رگ دل غمزه ی او نیشتر

خستگان را خنده ی او گل شکر

هشته در زلف سیه سحر حلال

کرده در تنگ شکر آب زلال

اشک زارش آب حیوان پرورد

آب حیوانش دل و جان پرورد

[عود خالش بر] رخ افروخته

عود تر باشد بر آتش سوخته

ظلمت است و آه از تاب و تبش

هم چو گرداب سکندر غبغبش

چون خضر وان خال هندو نسبش

می نماید آب حیوان در لبش

آفت ایمان به زلف عنبرین

غارت جان از دو لعل شکرین

صورتش طعنه به شکر می زند

آتش اندر جان آذر می زند

چشم بند نرگسش انگیخته

خون عاشق را به مژگان ریخته

قد نگویم قامتی چون نخل طور

رخ نخوانم عارضی صد لمعه نور

سرکش و سرمست و تند و شوخ و شنگ

پنجه از خون عزیزان لاله رنگ

بر سر حوض است چون یک شعله نور

بر لب کوثر خرامان هم چو حور

لب گل و بالا گل و گل رنگ و بو است

گر نمی دانی «گلندام» من او است

قبله ی جان «وفایی» روی او

کعبه ی دل از دو عالم کوی او

شانه کن زلف سیاهش با ادب

دور دار از خاک راهش با ادب

سجده ای بر بر قد و بالای او

عرضه ای کن از من شیدای او

کای شکر لب، دلبر عیار من

ای ستم گر، تند خو، دلدار من

کای بدین بالا، بلای مرد و زن

کای دو چشمت مایه ی صد مکر و فن

کای بدین حسن ملک رشک پری

دلبر بی باک و یار سرسری

من هم از خیل شهیدان توام

قمری سرو خرامان توام

با دو نرگس تا ز دستم برده ای

باده ی ناخورده مستم کرده ای

داغدار خال هندوی تو کرد

بی قرار زلف و ابروی تو کرد

تا نهادم در پی زلف تو سر

نیست جز سودا مرا کاری دگر

گلبن شیرین به جان پروردمش

هم چو بلبل جان به قربان کردمش

تند بادی ناگهان سحری نمود

آن گل نورسته از دستم ربود

عمر چندین ساله را دادم به باد

تا غزالی مست در دامم فتاد

قبله کردم دلگشا ابروی او

از دل و جان بنده ی هندوی او

آن چنان مست نگاهم کرده بود

تا شدم هشیار شیرش برده بود

غمگسار خویش سروی داشتم

در خرامیدن تذرویی داشتم

کردمش پرورده از خون جگر

آبیاری کردم از اشک بصر

از من دلداده چون وحشی رمید

عاقبت از بی وفایی سر کشید

بلبل روی تو بودم روز و شب

رو به رو سینه به سینه لب به لب

قبله گاهم طاق ابروی تو بود

بوسه گاهم چشم جادوی تو بود

دست در گردن به هم بازی کنان

بوسه می کردم ازان لعل لبان

چشم بینای مرا بردند نور

تا به یکبار از منت کردند دور

چشم زخمی ناگه از ما کار کرد

آفتاب بخت ما را تار کرد

دور کردند از من آن یار مرا

ای خدا گیرد سبب کار مرا

عاشقم کردی به آن چشم سیاه

از نگاهی دین و دل بردی ز راه

سوی چشم [ای تو ای جانان] من

رحمتی بر درد بی درمان من

تا چه شد آن مهربانی های تو

وان همه شیرین زبانی های تو

چشم دارم کز غم آزادم کنی

با نگاهی یک رهی شادم کنی

بر «وفایی» بی وفایی تا به کی؟

ای دل آرام! آن جدایی تا به کی؟

نی غلط گفتم که خورشید هدی است

طلعتش آیینه ی نور خداست

گلبنی از باغ طه نازنین

قطب عالم فخر آل یاء و سین

گر به دل ها سکه ی آگاهی است

ماه تا ماهی عبیداللهی است

مطلع نور خدا تا غایتی

آفتاب از عکس رویش آیتی

خنده اش مشکل گشا، معجز نظام

از پی دل مردگان «یحیی العظام»

ابروش از «قاب قوسین» با خبر

رویش از آیات «و انشق القمر»

نفس بد را آن چه چشم مست او است

«ذو الفقار حیدر» ی در دست او است

ابروش در قلب نفس کفر کار

آیت «لا سیف الا ذوالفقار»

تاجدار خطه ی فقر و فنا

شهسوار عرصه ی فخر و غنا

مرشدی کز التفات یک نگاه

جام جم سازد دل و جان سیاه

خواجگان را بنده در هر دو سرا

بندگان را خواجه ی مشگل گشا

از جمالش نور مطلق روشن است

زین سبب نور دل و جان من است

تا عروس شرع ازو زیور گرفت

دید احمد رونقی دیگر گرفت

هر که نبود چون سگان خاک درش

سگ از او به، خاک عالم بر سرش

در سمرقند لبش معجز نماست

آری آری خواجه ی احرار ماست

ای چراغ خلوت صدق و صفا

ای فراغ سینه ی اهل وفا

شب چراغ روی تو بر هر که تافت

در سیاهی آب حیوان دیده یافت

هست سرو قامتت طوبا شبیه

سایه اش «طوبی لمن دخل فیه»

دل گرفتار بلای عشق تو است

جان شهید کربلای عشق تواست

بس که از دل موج خون افشانده ام

در میان آب و آتش مانده ام

دیده ای دارم پر از خوناب ناب

سینه ای چون جان مشتاقان کباب

دیده بر دریای خون طوفان زده

سینه از از سوز درون آتشکده

رویت از گلزار چین مشک ختن

مویت از مشک خطای صد ختن

با صبا بفرست ازان گل دسته ای

و از نسیم عطر سنبل بسته ای

ما زیاده غمگسار آواره ایم

در غریبی بی کس و بی چاره ایم

ما ز داغ زلف زندان دیده ایم

محنت شام غریبان دیده ایم

آن چه در راه غریبان منزوی است

گر بلرزد عرش اعظم دور نیست

حق ذات آن خداوند عظیم

که بود بر بندگان خود رحیم

حق آن اسمی که بر لوح از قلم

از شرافت ابتدا آمد رقم

حق آن نوری که [آمد در جهات]

غلغله پیدا شد اندر کائنات

با خدایی ها که بود از بی خودی

ناله های «ما عرفنا» می زدی

جسم پاک از بندگی پر ناله بود

جان نوای «ما عرفنا» می سرود

حق روح آن دلیل المرسلین

فخر آدم، رحمة للعالمین

حق آن نوری که از ابر قدم

گشت عرش و کرسی و لوح و قلم

حق آن روحانیانی با هم اند

که به جان حمال عرش اعظم اند

حق جان جمله ی پیغمبران

بر طریق حق دلیل بندگان

حق روح خواجگان نقشبند

وارهان جان وفایی را ز بند

پای بند نفس نا فرمان شدم

زیر بار ذلت و عصیان شدم

همتی کن شاد کن از رحمتم

دست دل گیر و بر آر از ظلمتم

جوش زن دریای رحمت را دمی

دردمندان را ببخشا مرهمی

دست دل بگشا و چشم سر ببند

التفاتی کن به جان دردمند

دست بگشا در حضور کبریا

لب بجنبان در مقام التجا

کای خداوند خطا بخش کریم

ای خدای پاک و دادار رحیم

بگذر از جرم «وفایی» هر چه هست

پس به حسن اختتامش گیر دست

وفایی مهابادی

دیوان فارسی