معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ میلی

میرزا قلی میلی مشهدی یا هروی متخلص به «میلی» از شاعران مکتب وقوع است. از تاریخ تولد وی اطلاعی در دست نیست ولی می‌دانیم که در جوانی به سال ۹۸۳ یا ۹۸۴ قمری چشم از جهان پوشیده است. این سخنور را گاه به هرات هم منسوب داشته‌اند که در دورهٔ صفویان مرکز خراسان و محل تجمع فضلا، شعرا و هنرمندان بوده است ولی بیشتر تذکره‌های معتبر عصری، وی را مشهدی‌الاصل نوشته‌اند. برخی نیز تنها به ذکر این نکته که از طایفهٔ تکلّو یا ترک بوده است، بسنده کرده یا نام زادگاهش را فروگذاشته‌اند. میلی مشهدی بسیار سفر کرده است: از مشهد به سبزوار، از آنجا به دارالسلطنهٔ قزوین ، سپس به گیلان، بعد از آن به خراسان، نهایتاً به هند رفته است و به مداحیِ حاکمانِ کوچک و بزرگ عمر گذرانیده است. گویا «او را با خواجه حسین ثنایی و غزالی و وحشی و ولی مشاعرات و مباحثات در ایران و هند بوده …». دستِ آخر هم یکی از همان ممدوحان -نورنگخان، از گماشتگانِ جلال الدین اکبرشاهِ گورکانی- میلی را زهر خورانده است. همان زمان جسدِ او را به مشهد آورده‌اند. گورِ او در «حدود صدمتری شمال شرقی ساختمان ایستگاه راه آهن مشهد» بوده است که در توسعهٔ راه‌آهن مشهد تخریب شد. در سال‌های اخیر نیز استاد فقید، محمد قهرمان اشعار او را جمع‌آوری و تصحیح کرد و همراه با شرح‌حال وی با عنوان «دیوان میلی مشهدی (از گویندگان مکتب وقوع)» چاپ کرد.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : به چشم مست، ز هستی ربوده ای ما را

شمارهٔ ۲ : کو فریب وعده ای، جان بلااندوز را؟

شمارهٔ ۳ : شب که به بزم خویشتن، دید من خراب را

شمارهٔ ۴ : دل که زیاده می کند، قاعده نیاز را

شمارهٔ ۵ : سازد خموش تا من حسرت فزوده را

شمارهٔ ۶ : دلا بی‌طاقتی کم کن چو شیدا کرده‌ای خود را

شمارهٔ ۷ : می دهد ساقی می نابی که می سوزد مرا

شمارهٔ ۸ : عشق تو برد هوش من غم فزوده را

شمارهٔ ۹ : رفت سوی خانه چون بنمود روی خویش را

شمارهٔ ۱۰ : من بی گناه و یار به کین می کشد مرا

شمارهٔ ۱۱ : ای از کرشمه رخنه گر جان من بیا

شمارهٔ ۱۲ : دمی که دل تپد، از غم امان دهد ما را

شمارهٔ ۱۳ : ساعد آن سیمبر سوزد مرا

شمارهٔ ۱۴ : زبس که سوخته داغ جدایی تو مرا

شمارهٔ ۱۵ : کدام بت شده رهزن دل چو سنگ ترا

شمارهٔ ۱۶ : من کجا، آرزوی وصل دلارام کجا

شمارهٔ ۱۷ : به غضب تلخ مکن عیش من مسکین را

شمارهٔ ۱۸ : گر بیخودی مجال دهد اضطراب را

شمارهٔ ۱۹ : برده از راه، فریبنده نگاه که ترا؟

شمارهٔ ۲۰ : هزار شکوه، گر از یار بوده است مرا

شمارهٔ ۲۱ : چشم مستی باز رهزن شد دل دیوانه را

شمارهٔ ۲۲ : رخش توفان حسن وآفت دوران درو پیدا

شمارهٔ ۲۳ : خوش آنکه بپرسی دل دیوانه ما را

شمارهٔ ۲۴ : خوشم کآتش زد امشب آه حسرت محفل ما را

شمارهٔ ۲۵ : منم و دل خرابی، به تو می سپارم او را

شمارهٔ ۲۶ : دلا رسیده به جایی کمند ناله ما

شمارهٔ ۲۷ : ساقی به جلوه آر، می همچو لاله را

شمارهٔ ۲۸ : ببین کز حیله سازیها ز ره چون می برد ما را

شمارهٔ ۲۹ : از زلف تو شکوه‌هاست مارا

شمارهٔ ۳۰ : شهید عشق تو بیند چو دود آه مرا

شمارهٔ ۳۱ : انگشت اگر زنی به لبم چون پیاله‌ها

شمارهٔ ۳۲ : بیا ای قاصد از کویش، زغم آزاد کن مارا

شمارهٔ ۳۳ : امّید وعد‌ه‌های تو نو می‌کند مرا

شمارهٔ ۳۴ : در پا غمت چو صید زبون می‌کشد مرا

شمارهٔ ۳۵ : مشو با روی آتشناک، شب‌ها شمع محفل‌ها

شمارهٔ ۳۶ : در ایّام روزه به از روز ما شب

شمارهٔ ۳۷ : دامان ناز برزد وتیغ جفا گرفت

شمارهٔ ۳۸ : ز من جدایی آن گلعذار نزدیک است

شمارهٔ ۳۹ : چنین که با تو مرا تاب آشنایی نیست

شمارهٔ ۴۰ : ز من دمی که گذشتی، شتاب حاجت نیست

شمارهٔ ۴۱ : از منع غیر، دوش که خندان گذشت و رفت

شمارهٔ ۴۲ : ناصح نصیحت تو به دل جاگیر نیست

شمارهٔ ۴۳ : جز خون دل، شراب ندانسته‌ام که چیست

شمارهٔ ۴۴ : ناله‌ام را کاش نشناسد که این فریاد کیست

شمارهٔ ۴۵ : گر نیست فکر قتل منت، قهر بهر چیست

شمارهٔ ۴۶ : تیر غمت که در دل صید زبون شکست

شمارهٔ ۴۷ : شرمنده‌ام که روی دلی چون نمود و رفت

شمارهٔ ۴۸ : آنکه رشک بت چین است، این است

شمارهٔ ۴۹ : جفای او من بی‌تاب را به جا نگذاشت

شمارهٔ ۵۰ : اگر کسی سبب وصل یار من شده است

شمارهٔ ۵۱ : غافل به من رسید و وفا را بهانه ساخت

شمارهٔ ۵۲ : میا به پرستش من، جون امید صحت نیست

شمارهٔ ۵۳ : وه که بر هر سر ره بی‌سر و پایی دگر است

شمارهٔ ۵۴ : بس که پیشت عاشق از جام حجاب از دست رفت

شمارهٔ ۵۵ : گشاد مهره دل زین بساط بر طرف است

شمارهٔ ۵۶ : در کعبتین عشق تو نقش مراد نیست

شمارهٔ ۵۷ : با غیر رسیدیّ و ز غیرت جگرم سوخت

شمارهٔ ۵۸ : دل به جان آمده از عشق نهان، یار کجاست

شمارهٔ ۵۹ : از حریم وصل، مهجورم نمی‌بایست داشت

شمارهٔ ۶۰ : باز تیر مژه بر جان بلاکش زد و رفت

شمارهٔ ۶۱ : ای مرغ دلم فاخته سرو بلندت

شمارهٔ ۶۲ : چون صبا راه به خاک من غمناک انداخت

شمارهٔ ۶۳ : به دل امید بهبودی نمانده‌ست

شمارهٔ ۶۴ : آن غمزه در صف مژه خشمگین نشست

شمارهٔ ۶۵ : آنکه کاری غیر آزار دل زاری نیافت

شمارهٔ ۶۶ : امشب که گوشه اجلم منزل آمده‌ست

شمارهٔ ۶۷ : نه شبنم بر زمین از یاسمین ریخت

شمارهٔ ۶۸ : گویم چو حال خود به تو، تغییر حال چیست

شمارهٔ ۶۹ : رقیب بهر چه پیدا به رهگذار نیست

شمارهٔ ۷۰ : ترا با کس هوای همدمی نیست

شمارهٔ ۷۱ : کجا نظر به من آن شوخ خشمگین نظر انداخت؟

شمارهٔ ۷۲ : چمن کز گل و غنچه بویی نداشت

شمارهٔ ۷۳ : گلگون قبای من که بر ابرش برآمده‌ست

شمارهٔ ۷۴ : هر لحظه دلم شکوه ز بدخوی دگر داشت

شمارهٔ ۷۵ : پروانه گر ز خلق نهان درد و داغ داشت

شمارهٔ ۷۶ : چو دل فتاد ز پا، غمزه‌‌اش ز کین برخاست

شمارهٔ ۷۷ : گذشت دور گل و یار سوی باغ نرفت

شمارهٔ ۷۸ : در پهلوی اغیار به هر سو نظری داشت

شمارهٔ ۷۹ : حیا گر ز عاشق به غایت خوش است

شمارهٔ ۸۰ : بر سر مژگان هجوم اشک گلگون من است

شمارهٔ ۸۱ : ای دل اندر آتش غم، آه دردآلود چیست

شمارهٔ ۸۲ : ‌بگشا کمند زلف که دل دردمند توست

شمارهٔ ۸۳ : گر یار به سوی دیگران رفت

شمارهٔ ۸۴ : به خون من چه گواهی دهی ز روی ارادت

شمارهٔ ۸۵ : زپا فتاده‌ام و سر بر آستانه اوست

شمارهٔ ۸۶ : حرفی که از کسی نشنیدی، پیام ماست

شمارهٔ ۸۷ : نداری غم،‌ دلم گر از تو ناخشنود می‌گردد

شمارهٔ ۸۸ : عشّاق که ترک ره دلدار گرفتند

شمارهٔ ۸۹ : چو یار از من رمید، آرام جان من که خواهد شد؟

شمارهٔ ۹۰ : کو بخت آنکه یار شکایت ز من کند

شمارهٔ ۹۱ : دوش در بزم که لبهایت شراب‌آلوده بود؟

شمارهٔ ۹۲ : رازم فسانه از نگه عاشقانه شد

شمارهٔ ۹۳ : چو مرا به بزم بیند، زمیان کنار گیرد

شمارهٔ ۹۴ : شب، خواب پی به حال خرابم نمی‌برد

شمارهٔ ۹۵ : ز بس که شوق مرا برقرار نگذارد

شمارهٔ ۹۶ : زان جفاپیشه، کسانی‌که خبر می‌آرند

شمارهٔ ۹۷ : افغان که مرا همنفسان وانگذارند

شمارهٔ ۹۸ : بس که قاصد را بیازارد چو نام من برد

شمارهٔ ۹۹ : تلخکام غم او،‌ درد و دوا نشناسد

شمارهٔ ۱۰۰ : شب شوق بزم او رگ جانم گرفته بود

شمارهٔ ۱۰۱ : خوبان در آزمودن ما صد جفا کنند

شمارهٔ ۱۰۲ : نیم بسمل شدم از غمزه خودکامی چند

شمارهٔ ۱۰۳ : چند یارب غم دل در پی جان خواهد بود

شمارهٔ ۱۰۴ : گر چنین خون دل از دیده دمادم گذرد

شمارهٔ ۱۰۵ : دعای عمر به این صید مبتلا چه کند

شمارهٔ ۱۰۶ : بس که در خاطر قرار بی‌وفایی می‌دهد

شمارهٔ ۱۰۷ : مستی از لعل شراب آلود او معلوم شد

شمارهٔ ۱۰۸ : لبت در خنده با من، وز نگاهت جنگ می‌بارد

شمارهٔ ۱۰۹ : نا کرده کار دلبر من دل به کین نهاد

شمارهٔ ۱۱۰ : چون دیدی‌ام، نظر به زمین دوختن چه بود

شمارهٔ ۱۱۱ : آن جفا پیشه که آیین وفا نشناسد

شمارهٔ ۱۱۲ : دوش ازان شعله که در جان من سوخته بود

شمارهٔ ۱۱۳ : جفا کشی که ز بزم تو خوار برخیزد

شمارهٔ ۱۱۴ : ز جراحت تو ذوقی دل بی‌قرار دارد

شمارهٔ ۱۱۵ : هر دشمنیی که بخت بد کرد

شمارهٔ ۱۱۶ : آن نیست که دل به جا نشیند

شمارهٔ ۱۱۷ : چو همرهی به من آن سرو خوشخرام کند

شمارهٔ ۱۱۸ : بس که خواهد به من آن عربده‌گر ننشیند

شمارهٔ ۱۱۹ : سرگران دوش گذشتن زمن زار چه بود

شمارهٔ ۱۲۰ : دل به جان شب همه شب ز آه و فغانم دارد

شمارهٔ ۱۲۱ : ز بس کان سست پیمان در حق من بدگمان باشد

شمارهٔ ۱۲۲ : تا دمی دامان وصلش دست شوقم سر دهد

شمارهٔ ۱۲۳ : چون شدم بسمل، به دستم دامن قاتل نماند

شمارهٔ ۱۲۴ : چنان ز بیم رقیبان نظر به ره دارد

شمارهٔ ۱۲۵ : زان زهر چشم، بس که دلم تلخکام شد

شمارهٔ ۱۲۶ : ز نیازمندی من،‌ گرش احتراز باشد

شمارهٔ ۱۲۷ : بس که در دل کار، پیکان خدنگ یار کرد

شمارهٔ ۱۲۸ : باز مژگان ترم نوباوه خوناب کرد

شمارهٔ ۱۲۹ : آنها که عتاب از لب خندان تو یابند

شمارهٔ ۱۳۰ : کامی ز لب لعل تو دیدن نگذارند

شمارهٔ ۱۳۱ : پاره سازد غم تو رشته تدبیر امید

شمارهٔ ۱۳۲ : بی‌رحم من از من سفر خویش نهان کرد

شمارهٔ ۱۳۳ : دلم به غمزه آن شوخ دلربا چه کند

شمارهٔ ۱۳۴ : بعد عمری که دمی یار من زار شود

شمارهٔ ۱۳۵ : زلفت زبان طعنه به بخت نگون کشید

شمارهٔ ۱۳۶ : هر طرف از گرد حی با آه و واویلی نشد

شمارهٔ ۱۳۷ : چو سرو قد تو از می به پیچ و تاب درآید

شمارهٔ ۱۳۸ : زلف پر چین پی صیدم چو پراکنده کند

شمارهٔ ۱۳۹ : سخن آن مست کجا با من مدهوش کند

شمارهٔ ۱۴۰ : باز دل چشم هوس در پی داغی دارد

شمارهٔ ۱۴۱ : اول عشق است، جای بی‌وفایی‌ها نبود

شمارهٔ ۱۴۲ : ندانم پیش قاصد، حرف خودکامم چه خواهد بود

شمارهٔ ۱۴۳ : از نخل او امید نوا داشتم، نشد

شمارهٔ ۱۴۴ : دل چون ز بی‌وفایی او یاد می‌کند

شمارهٔ ۱۴۵ : او درین نظاره کز تن جان محزون می‌رود

شمارهٔ ۱۴۶ : از مستی شب، زلف تو بی‌تاب نماید

شمارهٔ ۱۴۷ : بار غم سنگین‌دلان بر جان غم‌فرسا نهند

شمارهٔ ۱۴۸ : جان به حسرت دادم و آزار دل بر جا بماند

شمارهٔ ۱۴۹ : با آنکه ز مستی خبر از خویش ندارد

شمارهٔ ۱۵۰ : نشان من چو بتان از ستیز می‌جویند

شمارهٔ ۱۵۱ : تا فاش شود راز دلم، بی‌خبری چند

شمارهٔ ۱۵۲ : بشارت باد رندان را که ایام فراغ آمد

شمارهٔ ۱۵۳ : دل چون ز پی سلامت افتاد

شمارهٔ ۱۵۴ : ... اهی چنین باشد

شمارهٔ ۱۵۵ : کدام شاه چنین کینه‌خواه می‌آید

شمارهٔ ۱۵۶ : داد ازان دم که با دل ناشاد

شمارهٔ ۱۵۷ : گل خون بر سر خار مژه‌ام تیز آمد

شمارهٔ ۱۵۸ : دل چشم به راه یار ننهاد

شمارهٔ ۱۵۹ : ز مجلس دوست رفت و دشمن آمد

شمارهٔ ۱۶۰ : سخنم را چو به بزم تو سری بگشایند

شمارهٔ ۱۶۱ : آن‌چنان بدگمان که بود، نماند

شمارهٔ ۱۶۲ : بیمار غم از مردن، اندیشه بسی دارد

شمارهٔ ۱۶۳ : هر طرف از تو دل سوخته داغی دارد

شمارهٔ ۱۶۴ : جان فدای تو بوالهوس نکند

شمارهٔ ۱۶۵ : دمی عاشق ندید او را، وگر دید

شمارهٔ ۱۶۶ : آن پری چون زلف در پا می‌کشد

شمارهٔ ۱۶۷ : سر ره چشم او بر دل نگیرد

شمارهٔ ۱۶۸ : در عشق ز جان و تن که گوید؟

شمارهٔ ۱۶۹ : از بس که دایم بی‌گنه آزرده‌ام از یار خود

شمارهٔ ۱۷۰ : حیف خوبان کاین‌چنین میخواره و هر جا روند

شمارهٔ ۱۷۱ : با او سخنی ز من که گوید؟

شمارهٔ ۱۷۲ : خدنگ تو چون ره به خون می‌برد

شمارهٔ ۱۷۳ : بر یاد قدّ او چو می تاب می‌دهند

شمارهٔ ۱۷۴ : عنان چو از پی صید زبون بگرداند

شمارهٔ ۱۷۵ : باز آمد و ز عربده شرمنده رنگ بود

شمارهٔ ۱۷۶ : چندان شب غم آه دل تنگ برآورد

شمارهٔ ۱۷۷ : شرح الم دوری، در خامه نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۷۸ : آن شهسوار هرگه بر بادپا برآید

شمارهٔ ۱۷۹ : قاصد کز تو به ما نامه نامی آورد

شمارهٔ ۱۸۰ : صف شکن ترک مرا بر سر مرکب نگرید

شمارهٔ ۱۸۱ : سر مست آرزو را، رسم ادب نباشد

شمارهٔ ۱۸۲ : ره غلط کرده خیالش به دل ریش آمد

شمارهٔ ۱۸۳ : دل من چون مرغ بسمل، دمی آرمیده باشد

شمارهٔ ۱۸۴ : با هرکه ستم پیشه من در سخن آید

شمارهٔ ۱۸۵ : از جا دلم به جلوه حیرت‌فزا مبر

شمارهٔ ۱۸۶ : ای که داری هوس عشق، کم عشرت گیر

شمارهٔ ۱۸۷ : گر بشنوم که سوی رقیبان روی گر

شمارهٔ ۱۸۸ : با آنکه هر زمان شوم از غصه زارتر

شمارهٔ ۱۸۹ : به اجل، کار دل زار مرا وا مگذار

شمارهٔ ۱۹۰ : جان نداده‌ست برت عاشق بیمار هنوز

شمارهٔ ۱۹۱ : ای چشم تو همچو فتنه خونریز

شمارهٔ ۱۹۲ : بیا و تازه خدنگی برین خراب انداز

شمارهٔ ۱۹۳ : صحرای دل ز آتش می شد حجاب سوز

شمارهٔ ۱۹۴ : جان رفت و سینه تیر غمت را نشان هنوز

شمارهٔ ۱۹۵ : حاصل ما از نوید وصل، پیغام است و بس

شمارهٔ ۱۹۶ : شوم از مدعی خوشدل، چو بینم از تو خشنودش

شمارهٔ ۱۹۷ : چون شمع درآ سرزده و بزم نشین باش

شمارهٔ ۱۹۸ : درین غمم که مباد از نگاه دم بدمش

شمارهٔ ۱۹۹ : چنان رفتم من بی‌اعتبار از خاطر شادش

شمارهٔ ۲۰۰ : ای خوش آن صید که آسوده ز جان دادن خویش

شمارهٔ ۲۰۱ : هر لحظه مرا ذوق محبّت برد از هوش

شمارهٔ ۲۰۲ : از شکر خنده آن گل به من افتاد آتش

شمارهٔ ۲۰۳ : مردم و جان به غم یار نهانی مشتاق

شمارهٔ ۲۰۴ : آتش به دل افروختن من شده نزدیک

شمارهٔ ۲۰۵ : ز نومیدی وعده افسرده بودم

شمارهٔ ۲۰۶ : ز ضعف، دست به دیوار داده آمده‌ام

شمارهٔ ۲۰۷ : حرفی به تو از بیم سخنساز نگویم

شمارهٔ ۲۰۸ : به خون چهره می‌شویم و می‌روم

شمارهٔ ۲۰۹ : ز من در شکوه آن شوخ بلا بوده‌ست، دانستم

شمارهٔ ۲۱۰ : به وقت صلح چو در شکوه پیش یار شدم

شمارهٔ ۲۱۱ : قربان نگه کردن پنهان تو گردم

شمارهٔ ۲۱۲ : رفتم کز التفات تو کامی نداشتم

شمارهٔ ۲۱۳ : گرم آمدم سوی تو و افسرده می‌روم

شمارهٔ ۲۱۴ : ز من غافل چو گردد از غرور حسن، بد خویم

شمارهٔ ۲۱۵ : بس که هر لحظه فریبی به زبان دگرم

شمارهٔ ۲۱۶ : شب به مستی گله چندان ز عتابش کردم

شمارهٔ ۲۱۷ : از آستان او گله آلود می‌روم

شمارهٔ ۲۱۸ : ترسم گر از محبّت خویشش خبر کنم

شمارهٔ ۲۱۹ : دوش مستی را هم‌آغوش جنون می‌ساختم

شمارهٔ ۲۲۰ : آن رفت که وصلت به دعا می‌طلبیدم

شمارهٔ ۲۲۱ : چون نظر در خواب بر خورشید رخسارش کنم

شمارهٔ ۲۲۲ : هلاک جان خود زان غمزه خونخوار فهمیدم

شمارهٔ ۲۲۳ : گر از نوروز، نوشد ماتمم،‌ خاطر مجوییدم

شمارهٔ ۲۲۴ : امشب می وصال، پیاپی کشیده‌ام

شمارهٔ ۲۲۵ : آگه از لذت غم تا من دیوانه شدم

شمارهٔ ۲۲۶ : از بس که بزم مهر و وفا گرم کرده‌ام

شمارهٔ ۲۲۷ : از تو ای شمع، من سوخته خرمن سوزم

شمارهٔ ۲۲۸ : باز آتشی به جان بلاکش فکنده‌ام

شمارهٔ ۲۲۹ : وفای وعده گمان از تو بی‌وفا داریم

شمارهٔ ۲۳۰ : ترا به کام رقیبان شنوده آمده‌ام

شمارهٔ ۲۳۱ : چند از کوی تو چون باد نیاسوده روم

شمارهٔ ۲۳۲ : ز بزمش با چنین خواری،‌ نخواهم زود برخیزم

شمارهٔ ۲۳۳ : از خون، پس از هلاک رقم کن به سنگ من

شمارهٔ ۲۳۴ : به بزم دوش چنان بود همزبان با من

شمارهٔ ۲۳۵ : ز اظهار نیازم برفروزد، از عتاب است این

شمارهٔ ۲۳۶ : امروز بس که خواریم، در چشم گلعذاران

شمارهٔ ۲۳۷ : درآید هر کجا در جلوه ناز آفتاب من

شمارهٔ ۲۳۸ : نباشد چاره‌ای درآرزویش غیر جان دادن

شمارهٔ ۲۳۹ : غمزه زنان بر جهانیان گذری کن

شمارهٔ ۲۴۰ : خیال آشنایی چون کند بیگانه خوی من؟

شمارهٔ ۲۴۱ : بر خویش نهد تهمت غمخوارگی من

شمارهٔ ۲۴۲ : جفای یار، چنان برده اعتبار از من

شمارهٔ ۲۴۳ : از آه سردم آخر، رنجید یار از من

شمارهٔ ۲۴۴ : به راه آرزو خاکم، طریق خاکساری بین

شمارهٔ ۲۴۵ : ای مایه آزار دل، فکر دل‌زاری بکن

شمارهٔ ۲۴۶ : چون هجوم آرد محبت، شاد نتوان زیستن

شمارهٔ ۲۴۷ : چنان شد همنشینم چشم مست فتنه‌بار تو

شمارهٔ ۲۴۸ : کو بخت کز برآمدن کام دل ازو

شمارهٔ ۲۴۹ : تا کس نیاورد سخنی بر زبان ز تو

شمارهٔ ۲۵۰ : تا نیاید به میان حرف نهان من و تو

شمارهٔ ۲۵۱ : دلم خوش است به نومیدی عنایت تو

شمارهٔ ۲۵۲ : از بس که کرده‌ام گله هر جا ز خوی او

شمارهٔ ۲۵۳ : نمی‌بیند به سویم چون روم تنها به راه او

شمارهٔ ۲۵۴ : کنم چو یاد ز بیگانه‌آشنایی تو

شمارهٔ ۲۵۵ : با آنکه آزموده ترا دردمند تو

شمارهٔ ۲۵۶ : با آنکه نیست آگهی‌ام در جهان ز تو

شمارهٔ ۲۵۷ : گریزم از تو دم خشمگین رسیدن تو

شمارهٔ ۲۵۸ : از بیم خوی تند تو، گاه عتاب تو

شمارهٔ ۲۵۹ : دل کیست، خراب صحبت تو

شمارهٔ ۲۶۰ : خوش آنکه رنجه گر شده باشم ز خوی تو

شمارهٔ ۲۶۱ : ای عالمی در خاک و خون، از غمزه خونریز تو

شمارهٔ ۲۶۲ : همچو غبار اگر شوم، در ره آرزوی تو

شمارهٔ ۲۶۳ : می‌نمایم خویش را وارسته از سودای او

شمارهٔ ۲۶۴ : دلم ز بس که جفا دیده و وفا کرده

شمارهٔ ۲۶۵ : آنکه از پرسش یار است حجاب‌آلوده

شمارهٔ ۲۶۶ : زاهدا،‌ به ز تو آن رند شراب‌آلوده

شمارهٔ ۲۶۷ : دل و دیده را نباشد،‌ چه نهان چه آشکاره

شمارهٔ ۲۶۸ : نادیده مرا چون کند آن نور دو دیده

شمارهٔ ۲۶۹ : من بی‌خبر از خویش و دل از کار فتاده

شمارهٔ ۲۷۰ : کاروان رفته و تنها من بی‌دل مانده

شمارهٔ ۲۷۱ : به من که مست خرابم شراب ناب مده

شمارهٔ ۲۷۲ : ای جان تلخکام، خراب از چه باده‌ای

شمارهٔ ۲۷۳ : ز من ای غیر در رشکی، دلت شاد است پنداری

شمارهٔ ۲۷۴ : خواست گوید سخنی، دید زمانی در پی

شمارهٔ ۲۷۵ : خوش آنکه بیخودم از نشاهٔ نیاز کنی

شمارهٔ ۲۷۶ : ای غیر، خواهش دل آسوده می‌کنی

شمارهٔ ۲۷۷ : دلا ز سرو قدان برگرفتن نظر اولی

شمارهٔ ۲۷۸ : امشب دگر کجایی و دلجوی کیستی

شمارهٔ ۲۷۹ : دلا چنین مگر از منع یار می‌گذری

شمارهٔ ۲۸۰ : گشوده لب به حدیث ترحم‌آمیزی

شمارهٔ ۲۸۱ : قصدم به غمزه ستم‌انگیز می‌کنی

شمارهٔ ۲۸۲ : هرگز نظری سوی من از ناز نکردی

شمارهٔ ۲۸۳ : خوشا صلحی که شرم‌آلوده از آزار من باشی

شمارهٔ ۲۸۴ : خلقی به سر ره که خرامان بدر آیی

شمارهٔ ۲۸۵ : زود از بزم تو برخیزم چو یار من شوی

شمارهٔ ۲۸۶ : من و آرزوی بزمی که ز حال من بپرسی

شمارهٔ ۲۸۷ : ای خوش آن کز انتظارم گر خبر می‌داشتی

شمارهٔ ۲۸۸ : بعد از نگاه گرم، تبسم نمی‌کنی

شمارهٔ ۲۸۹ : بس که از ما بهر غیر ای بی‌وفا رنجیده‌ای

شمارهٔ ۲۹۰ : به بالین من در تب غم نیایی

شمارهٔ ۲۹۱ : آراستی صف مژه، راه که می‌زنی

شمارهٔ ۲۹۲ : می‌رسی قاصد و دل را به تپیدن داری

شمارهٔ ۲۹۳ : ز عشوه بس که مرا بی‌قرار خود کردی

شمارهٔ ۲۹۴ : دلا بیا که برآریم سر به شیدایی

شمارهٔ ۲۹۵ : زان مژه غیر خدنگ بلا ندهی

شمارهٔ ۲۹۶ : دل به تو بستم و ترک جفا ندهی

شمارهٔ ۲۹۷ : دگر دل ربود از کفم دلربایی

شمارهٔ ۲۹۸ : شب مژده وصال شنیدم، نیامدی

شمارهٔ ۲۹۹ : ای قاصد فرخنده، ز اغیار نهانی

شمارهٔ ۳۰۰ : رها ای شهسوار از کف عنان بارگی کردی

شمارهٔ ۳۰۱ : چنین به اهل وفا خشمگین چرا شده‌ای

شمارهٔ ۳۰۲ : از فریب وعده‌ای بازم شکیبا کرده‌ای

شمارهٔ ۳۰۳ : دی شدی مست می ناب و خرابم کردی

شمارهٔ ۳۰۴ : همانا در میان با غیر، حرف قتل من داری

شمارهٔ ۱

به چشم مست، ز هستی ربوده ای ما را

ز یک نگاه، به عالم نموده ای ما را

ز ره برد غرض آلوده حرف غیر،ترا

هزار بار اگر آزموده ای ما را

چه شد که بر سر بالین ما نمی آیی؟

به حال مرگ همانا شنوده ای ما را

ز بس که خوش حرکاتی ز التفات رقیب

به دل هزار محبت فزوده ای ما را

ز فکر حال تو میلی همیشه دلتنگیم

مگر دمی که به خاطر نبوده ای ما را

شمارهٔ ۲

کو فریب وعده ای، جان بلااندوز را؟

تا به شغل انتظارش بگذرانم روز را

چون کنی دورم، نگاهی کن که بهر احتیاط

رشته می بندند برپا، مرغ دست آموز را

سینه‌ام را چاک کن ای عشق با تیغ جنون

وز سر من باز کن عقل گریبان‌دوز را

دود برخیزد ز جانم، آتش افتد در دلم

یک نفس گر باز دارم آه عالم سوز را

از فریب وعده فردا،تسلی کی شوم؟

چون به یاد آرم خلاف وعده امروز را

برق خرمن سوز غیرت، در دل میلی فتد

گر ببیند خوش به غیر، آن شمع بزم افروز را

شمارهٔ ۳

شب که به بزم خویشتن، دید من خراب را

رفت برون ز مجلس و ساخت بهانه خواب را

بعد هزار ناخوشی، وقت نظاره چون شود

بخت بد من آورد، پیش نظر حجاب را

لب ز جواب پرسشم بستی و من ز بیخودی

می کنم از تو هر زمان، پرسش این جواب را

دل به امید خنده ات، گر بنهد زیان کند

هر که شناخت خوی آن غمزه پر عتاب را

مانع بی قراریم، گر نشدی وصال تو

قدر نمی شناختم، لذت اضطراب را

میلی ازین فزون مخور می که مباد ناگهان

رهزن یاد او کنی، بیخودی شراب را

شمارهٔ ۴

دل که زیاده می کند، قاعده نیاز را

مایه ناز می شود، خوی بهانه ساز را

خون کدام بی گنه ریخته بر زمین،که تو

بر زده ای چو شاخ گل، دامن سروناز را

پیش تو نیم جان خود بازم، اگر ز مردمی

بازکنی به سوی من، نرگس نیم باز را

تا به درون بزم خویش از سر ناز خوانی ام

آیم و از برون در، عرض کنم نیاز را

وعده خلاف کرده ای با من وسازی ام خجل

رنجه به فرض اگر کنی، لعل فسانه ساز را

میلی خسته، بگسلد رشته عمر کوتهت

رخصت سرکشی دهد، گر مژه دراز را

شمارهٔ ۵

سازد خموش تا من حسرت فزوده را

گوید شنیده ام سخن ناشنوده را

رنجیده بی گنه ز من آن تند خو و من

دارم صد انفعال، گناه نبوده را

دل جمع کرده از گله ام، بس که پیش او

می بندداضطراب، زبان گشوده را

تا زودتر حکایت شوقم شود تمام

پرسش نمی کند سخن ناشنوده را

میلی، گر امتحان کنی، از خود خجل شوی

آن پر فریب دشمن ناآزموده را

شمارهٔ ۶

دلا بی‌طاقتی کم کن چو شیدا کرده‌ای خود را

که امروز است یا فردا که رسوا کرده‌ای خود را

ز انکار محبت خویش را بازی مده چندین

که بازی‌بازی ای دل، گرم سودا کرده‌ای خود را

برای شکوه من رفته‌ای ای غیر، سوی او

به این تقریب، باری پیش او جا کرده‌ای خود را

کنی هردم شتاب نامه بردن پیش او، قاصد

بدان ماند که رفته‌رفته شیدا کرده‌ای خود را

دلا پایت نمی‌آید ز شادی بر زمین، گویا

چو میلی صید فتراک تمنا کرده‌ای خود را

شمارهٔ ۷

می دهد ساقی می نابی که می سوزد مرا

می زند بر آتشم آبی که می سوزد مرا

می رود آن مست، هشیارانه از پیشم، ولی

نخل قدش می خورد تابی که می سوزد مرا

تا ز من افسانه غم نشنود شبهای وصل

می شود از حیله در خوابی که می سوزد مرا

تا خجل از تنگدستی سازدم در بزم خویش

می نماید غیر، اسبابی که می سوزد مرا

باز چون میلی درین افسردگیها دیده ام

روی خورشید جهانتابی که می سوزد مرا

شمارهٔ ۸

عشق تو برد هوش من غم فزوده را

نتوان چشید داروی ناآزموده را

صد حرف گفته ای به من از خویش زان دهان

باور نمی کنم سخنان شنوده را

در خاک هم ز حیرت رویت، شهید عشق

بر هم نمی زند مژه ناغنوده را

صد بار بی گنه دلم آزرده و هنوز

از دل برون نکرده گناه نبوده را

تا یک سخن کشم ز تو از ماجرای غیر

گویم به حیله صد سخن ناشنوده را

میلی چه غم ز سرزنش خلق وطعن غیر

بی ننگ و نام رند به عالم نبوده را

شمارهٔ ۹

رفت سوی خانه چون بنمود روی خویش را

تا نماید بر غریبان راه کوی خویش را

در نیابم لذتی از همزبانیهای یار

بس که می یابم پریشان، گفت وگوی خویش را

آن پری از من گریزان است و من از انفعال

می کنم پنهان ز مردم جست وجوی خویش را

بس که ورزیدم به او بیگانگی، نزدیک شد

کآشنای خود کنم، بیگانه خوی خویش را

با وجود وصل، در دل حسرت دیدار ماند

بس که یار از ناز برمی تافت روی خویش را

عالمی شد همچو میلی آهوی سر در کمند

چون گشوده از هم کمند مشکبوی خویش را

شمارهٔ ۱۰

من بی گناه و یار به کین می کشد مرا

این می کشد مرا، که چنین می کشد مرا

گویم که من ز اهل وفایم، مرا مکش

وین طرفه تر که بهر همین می کشد مرا

بد خوی من گذشت ز قتل من و هنوز

آن زهرچشم و چین جبین می کشد مرا

زین سان که لاابالی و رندم، ز اشتیاق

آن خانه سوز پرده نشین می کشد مرا

چون نیم کشت ناز شوم زان نگاه گرم

ذوق تبسم نمکین می کشد مرا

میلی هلاک گشتی وآن مست پر غرور

گوید ترا نمی کشم، این می کشد مرا!

شمارهٔ ۱۱

ای از کرشمه رخنه گر جان من بیا

آشوب دین و آفت ایمان من بیا

ای کینه ساز عربده پرداز من، مرو

ای زود خشم دیر پشیمان من بیا

رفتی و دیده چون صدف بی گهر بماند

ای نور دیده گهر افشان من بیا

هجر تو ساخت خانه صبر مرا خراب

بهر عمارت دل ویران من بیا

گمنام عشق را نتوان یافت ای اجل

روزی که آیی، از پی افغان من بیا

دارد عزیمت دل میلی خدنگ ناز

ای مرهم جراحت پنهان من بیا

شمارهٔ ۱۲

دمی که دل تپد، از غم امان دهد ما را

نوید آمدن دلستان دهد ما را

برد چو جذبه شوقم، چه حاجت است به آن

که محرمی سر کویش نشان دهد ما را

دلا بنوش می هجر و تلخکام مباش

که بدگمان، قدح امتحان دهد ما را

خوش آنکه حرف تو گوییم و چون تو پیش آیی

کسی حدیث دگر بر زبان دهد ما را

برد چو نام تو قاصد، حسد بریم، وگر

نوید وصل تو آرام جان دهد مارا

به هجر و وصل چو بی غم شدم، کاش اجل

فراغتی زغم این و آن دهد ما را

ز چنگ هجر و اجل، کی بریم جان میلی

کشد فراق، اجل گر امان دهد ما را

شمارهٔ ۱۳

ساعد آن سیمبر سوزد مرا

داغ آن گلبرگ تر سوزد مرا

با وصالم بیشتر خو می دهد

تا فراقش بیشتر سوزد مرا

خود ازو رنجیده ام، وز اضطراب

اشتیاق یک نظر سوزد مرا

گر نخواهد با رقیب از من گذشت

غم چرا در رهگذر سوزد مرا

دارم از خیل هوسناکان خبر

همچو میلی این خبر سوزد مرا

شمارهٔ ۱۴

زبس که سوخته داغ جدایی تو مرا

فسرده ساخته در آشنایی تو مرا

چنین که گرم وفای توام، عجب دانم

که ناامید کند بی وفایی تو مرا

فتادی ای دل وحشی به دست سنگدلی

برو که نیست امید رهایی تو مرا

دلا در آتش هجران به حال من رحمی

که سوخت جان ز محبت فزایی تو مرا

دلا به عجز چو در دست و پای او افتی

خجالت است ز بی دست و پایی تو مرا

ترا به رندی و مستی شناختم میلی

کجا فریب دهد پارسایی تو مرا

شمارهٔ ۱۵

کدام بت شده رهزن دل چو سنگ ترا

که آفتاب محبت، شکسته رنگ ترا

شد از عتاب تو افزون، امیدواری غیر

زبس که مصلحت آمیز دید جنگ ترا

درآمدی و ندارم چو باد گستاخی

که همچو گل بگشایم قبای تنگ ترا

ز ننگ غیر، دلم جان سپرد و نام نبرد

زبس ملاحظه می کرد نام و ننگ ترا

کرشمه های تو از بس که هست نازآمیز

نه آشتی تو داند کسی، نه جنگ ترا

دلم ز زخم تو آسوده است و می نالم

که غیر پی نبرد لذت خدنگ ترا

ز بس که میلی امیدوار، ساده دل است

خیال مهر و وفا کرده ریو ورنگ ترا

شمارهٔ ۱۶

من کجا، آرزوی وصل دلارام کجا

دل نومید کجا، وین طمع خام کجا

جان ناشاد که و آرزوی شادی چه

دل ناکام کجا و هوس کام کجا

تو چو گل پرده نشین، من چو صبا پرده شکاف

تو نکونام کجا و من بدنام کجا

ای که عزت طلبی، در طلب خواری باش

ذوق تعظیم کجا، لذت دشنام کجا

کس چه داند که تو می می خوری و می باشی

شب کجا، روز کجا، صبح کجا، شام کجا

میلی آرام ندارد چو سگ بی صاحب

کی شد آن آهوی وحشی به کسی رام، کجا

شمارهٔ ۱۷

به غضب تلخ مکن عیش من مسکین را

سخن تلخ میاموز، لب شیرین را

بر زبان آر گناهی که نداریم و به ما

کینه اندوز مکن خاطر مهر آیین را

خون ما بر تو حلال است، بکش تیغ و بریز

باری از کینه تهی ساز دل پرکین را

دل ز دستم صنمی برد و چنین در پی او

که منم، بر سر دل می نهم آخر دین را

هیچ از خانه دل می ننهد پای برون

طفل شوخی ز که آموخته این تمکین را؟

خشم و بیداد ترا لطف نهان نام کنم

به فریب از تو کنم شاد، دل غمگین را

شاید این طرفه غزل واسطه گردد میلی

که به خاطر گذری شاه جمال الدین را

شمارهٔ ۱۸

گر بیخودی مجال دهد اضطراب را

بنیاد برکند دل و جان خراب را

در عشق می گدازم و می سوزم و خوشم

با آتش است صحبت گرمی کباب را

صحبت میان ما نشود گرم از حجاب

کو محرمی که رفع کند این حجاب را

میدان حرف داد سوال توام، ولی

برتافت دست شرم، عنان جواب را

گر خاطرت به سختی جان کندنم خوش است

منت نهم به جان و کشم این عذاب را

در خوابگاه دیده بختم قرار یافت

از چشم من چو گریه برون کرد خواب را

میلی خوش آنکه مست رسد آن سوار و من

گاهی عنان ببوسم و گاهی رکاب را

شمارهٔ ۱۹

برده از راه، فریبنده نگاه که ترا؟

راه خلقی زده ای، تا زده راه که ترا؟

ای به هر چشم زدن ساخته صد خانه، سیاه

کرده بر هم زده، مژگان سیاه که ترا؟

زلف را سلسله جنبان بلا می کردی

تا درین سلسله انداخته آه که ترا؟

از حیا هیچ نمی آمدی از خانه برون

کرده بی تاب، هوای سر راه که ترا؟

همچو میلی شده حال تو بدین گونه سیاه

که به خاطر گذرد خال سیاه که ترا؟

شمارهٔ ۲۰

هزار شکوه، گر از یار بوده است مرا

به او چه زهره اظهار بوده است مرا

کسی به صد هنرم کرده رد، که تا امروز

به کل عیب، خریدار بوده است مرا

مرنج، چشم اگر از تو بر نمی دارم

که آرزوی تو بسیار بوده است مرا

به داغهای تو اکنون خوشم به نومیدی

که پیش ازین گله ز آزار بوده است مرا

کنون ز بهر تو صد ناخوش از کسی شنوم

که از خوشامد او عار بوده است مرا

چو بی توام اجل آسوده ساخت، دانستم

که دوری تو چه دشوار بوده است مرا

فتاد با تو سر و کار میلی و دانست

که با چه سنگدلی کار بوده است مرا

شمارهٔ ۲۱

چشم مستی باز رهزن شد دل دیوانه را

کز نگاهی آشناه زد راه صد بیگانه را

زین گمان کز غیر ناگه پیشتر بیخود شوم

خون شود دل در برم، چون پر دهی پیمانه را

چشم او کز اول آویزد به مردم، از فریب

همچو صیادی به روی دام پاشد دانه را

سوی بزمش می روم ناخوانده و شادم ازین

گرچه از شادی نخواهم یافت راه خانه را

از شراب عاشقی، کیفیتی دارد مگر؟

شعله کز یک جرعه بیخود می کند پروانه را

بس که شد ناخوانده میلی سوی یار، از خشم او

بست بر همصحبتان راه و در کاشانه را

شمارهٔ ۲۲

رخش توفان حسن وآفت دوران درو پیدا

دلم یک قطره خون در عشق و صد توفان درو پیدا

قدش نورسته چون سرو و صنوبر، بار او پیکان

دلم بار صنوبر، زخم صد پیکان درو پیدا

مکن ای دزد دلها پیش مردم شانه کاکل را

که ناگه می شود دلهای سرگردان درو پیدا

به جان یاد تو زخم زلف بر هم در زند غم را(؟)

به دل داغ تو در دل لذت درمان درو پیدا(؟)

به رحمت نامزد شد حشرگاه کشتگان تو

عجب دارم که گردد نامه عصیان درو پیدا

به بزم وصل او سوزم ز رشک غیر و از غیرت

کنم ذوقی که باشد این غم پنهان درو پیدا

بر آن آیینه رو نیست خال عنبرین میلی

که شد عکس سواد دیده گریان درو پیدا

شمارهٔ ۲۳

خوش آنکه بپرسی دل دیوانه ما را

آباد کنی گوشه ویرانه ما را

با آنکه بپرسیدن ما آمده، مردیم

کآیا زکه پرسیده ره خانه ما را

با غیر نشینی و فرستی ز پی ما

آن کس که نداند ره کاشانه ما را

آن شاخ گل از خنده فزون ساخت به مجلس

شرمندگی گوشه ویرانه ما را

از بس که شود باعث نومیدی عشاق

خواهم که کسی نشنود افسانه ما را

میلی به جنون شهره چنانیم، که طفلان

پرسند ز مردم ره کاشانه ما را

شمارهٔ ۲۴

خوشم کآتش زد امشب آه حسرت محفل ما را

اجل شاید به این تقریب یابد منزل ما را

حدیث عشق ما را ناکسی تا نشنود، خواهم

کسی غیر از سگ او نشنود درد دل ما را

تامل چیست، برکش تیغ و قتل ما غریبان کن

که چندین آخراندیشی نباید بسمل ما را

چنان شد تیره، محنت خانه ام از دود آه امشب

که کرد از چشم تر پنهان، چراغ محفل ما را

نخواهم هیچ کس داند که ناحق کشت میلی را

که ترسم بی وفا گویند ترک قاتل ما را

شمارهٔ ۲۵

منم و دل خرابی، به تو می سپارم او را

به چه کار خواهد آمد، که نگاه دارم او را

چو به او رسم، سخنها ز زبان غیر گویم

که به این بهانه شاید به سخن درآرم او را

دم آخر است، دشمن! به منش گذار یک دم

که به صد هزار حسرت، به تو می گذارم او را

ز جنون دل به بزمت، ز بس انفعال دارم

به خود این قرار دادم، که دگر نیارم او را

به من آن رمیده آهو، دمی آرمید و ترسم

که در اضطراب آرد، دل بی قرارم او را

تو اگر قبول داری، به همین خوش است میلی

که بر آستانه تو، ز سگان شمارم او را

شمارهٔ ۲۶

دلا رسیده به جایی کمند ناله ما

که خو گرفته به مجنون و شان غزاله ما

به اهل بزم چنان جام دوستی پر داد

که ریخت لای ته شیشه در پیاله ما

به گرد خوان بلا از هجوم آه، چو شمع

گره شود به گلو آتشین نواله ما

جو نافه شد دل ما، بس که بود چون میلی

اسیر سلسه عنبرین غزاله ما

شمارهٔ ۲۷

ساقی به جلوه آر، می همچو لاله را

چون لاله برفروز جمال پیاله را

سر تا به پا چو نافه پر از مشک چین شود

گر با کمند زلف بگیرد غزاله را

دل را کنی ز تیغ جفا گر ورق ورق

بینی پر از حدیث وفا آن رساله را

بر خوان غم چو میلیام از صبر تلخکام

وز بیم جان فرو نبرم این نواله را

شمارهٔ ۲۸

ببین کز حیله سازیها ز ره چون می برد ما را

که باز از وعده دارم گرم، بازار تمنّا را

به پیش آشنایان گفتم از لطفش، چه دانستم

که از بیگانگیها شرمساری می‌دهد ما را

مرا خواند برای قتل و من از شوق پندارم

که دستی می‌زنم، گر می‌نهم در کوی او پا را

به او کردم سخن امروز گستاخانه در مستی

چه خواهم کرد یا رب سرگرانیهای فردا را

رقیب آمد به مجلس تا خورد خون ترا میلی

همان بهتر که برخیزی و بگذاری به او جا را

شمارهٔ ۲۹

از زلف تو شکوه‌هاست مارا

کان سلسله بلاست مارا

هر چند که کشته جفاییم

چشمی به ره وفاست مارا

گفتی که شبی به بزم ما آی

گستاخی آن کجاست مارا

از ناز چو خون ما بریزی

هم ناز تو خونبهاست مارا

خواریم چنانکه شرمساری

از مردم آشناست مارا

افغان که به جلوه‌گاه آن ماه

در دیده، گل حیاست مارا

میلی شب غم، خیال تیغش

اندیشه جانفزاست مارا

شمارهٔ ۳۰

شهید عشق تو بیند چو دود آه مرا

در آفتاب قیامت شود پناه مرا

ازو اگر نکنم شکوه، منفعل گردم

که باز می‌رود آزرده بی‌گناه مرا

مرا مگو که نیفتاده‌ای هنوز از پا

که اضطراب طلب می‌برد به راه مرا

به روز حشر زمن شرمسار خواهد بود

درین غمم که چرا کشته بی‌گناه مرا

هزار بار چو میلی گرم برنجانی

بس است نیم نگاه تو عذرخواه مرا

شمارهٔ ۳۱

انگشت اگر زنی به لبم چون پیاله‌ها

از حسرت لب تو درآیم به ناله‌ها

در ودایی که خون شهیدان عشق ریخت

خونابه جگر چکد از برگ لاله‌ها

جان می‌سپرد عاشق و چشم تو می‌گریست

می‌داشتند ماتم مجنون، غزاله‌ها

میلی جراحت دل ما تازه می‌شود

در حلقه‌های کاکل مشکین کلاله‌ها

شمارهٔ ۳۲

بیا ای قاصد از کویش، زغم آزاد کن مارا

پیامی گر نداری، از دروغی شاد کن مارا

همی‌گویی که آخر می‌دهم داد غریبان را

بیا اوّل شهید خنجر بیداد کن مارا

برو عهدی که با اغیار هم نو بسته‌ای، بشکن

بیا یک بار شاد از عهد بی‌بنیاد کن مارا

چو ما را بی گنه خون ریختی، هرجا شهیدان را

میان خاک و خون افتاده بینی، یاد کن مارا

چو اُفتم در خیال وصل، از هجران دهی یادم

ترا میلی که می‌گوید که در فریاد کن مارا؟

شمارهٔ ۳۳

امّید وعد‌ه‌های تو نو می‌کند مرا

در دست انتظار، گرو می‌کند مرا

قاصد که هر زمان ز تو آید به سوی من

شرمنده خود از تک و دو می‌کند مرا

حیرت، مثال صورت آیینه پیش یار

غافل ز شوق گفت‌و‌شنو می‌کند مرا

میلی خیال ابروی خنجر‌گذار او

رسوای شهر چون مه نو می‌کند مرا

شمارهٔ ۳۴

در پا غمت چو صید زبون می‌کشد مرا

می‌افکند به خاک و به خون می‌کشد مرا

ما خون گرفته‌ایم و دمادم به زور دست

درپای تیغ، بخت زبون می‌کشد مرا

زنجیر زلف او اگر این است، عاقبت

سودای عاشقی به جنون می‌کشد مرا

خواری به آن رسیده که بی گفت او، رقیب

از بزم همچو شحنه برون می‌کشد مرا

میلی لب فسونگر افسانه‌ساز یار

در تنگنای غم به فسون می‌کشد مرا

شمارهٔ ۳۵

مشو با روی آتشناک، شب‌ها شمع محفل‌ها

که می‌سوزند بال آرزو پروانه دل‌ها

دم مردن، به سختی جان من دل از تو برگیرم

مرا در کار آسان بین چنین افتاده مشکل‌ها

فشاندم قطره‌های اشک در کویش، چه دانستم

کزان تخم وفا، گل‌های حسرت روید از گل‌ها

همان از بد‌گمانی گوش بر آواز او باشم

اگر صد بار شب‌ها بشنوم غوغای محفل‌ها

درین ره نیست غیر از جان سپردن چاره‌ای، میلی

که سخت افتاده‌ام از پا ودر پیش است منزل‌ها

شمارهٔ ۳۶

در ایّام روزه به از روز ما شب

که خورشید من بر نهار است تا شب(؟)

خوشم با سیه‌روزی خود که گاهی

در اندیشه افتم که روز است یا شب

درین روزه، پا بسته روزهایم

که باشد گریزان ازین روزها شب

مدام از چه در فکر روز فراقم

به آه دمادم کنم روز را شب

معاذاللّه از روز سختی که خلقی

چو میلی بخواهند با صد دعا شب

شمارهٔ ۳۷

دامان ناز برزد وتیغ جفا گرفت

سرمست در رسید و گریبان ما گرفت

گردید تیر غمزه مستش به خون من

هر چند دست او به شفاعت حنا گرفت

شب گفتم آن‌قدر سخن از بیخودی به یار

کش خواب از فسانه بی مدعا گرفت

آن شاخ گل، شکفته ز اهل وفا گذشت

تا از نسیم آه که بوی وفا گرفت؟

میلی ترا کسی که ملامت ز عشق کرد

آهوی نیم جان به کمند بلا گرفت

شمارهٔ ۳۸

ز من جدایی آن گلعذار نزدیک است

خجالت دل امیدوار نزدیک است

دلم ز وصل تسلی نمی‌شود امروز

اگر غلط نکنم، هجر یار نزدیک است

ز من گذشته و از جذبه محبت من

عنان کشیدن آن شهسوار نزدیک است

زمان زمان شود افزون امید آمدنش

اگرچه مردنم از انتظار نزدیک است

ز تاب باده چو ساغر به روی غیر مخند

که باز گریه بی اختیار نزدیک است

به وقت مردن ازان دست و پا زند میلی

که بحر زندگی‌اش را کنار نزدیک است

شمارهٔ ۳۹

چنین که با تو مرا تاب آشنایی نیست

به حیرتم که چرا طاقت جدایی نیست

خوشم به وعده او، با وجود آنکه به من

وفای وعده او غیر بی‌وفایی نیست

به غیر بس که درآمیختی،‌ به خلق ترا

نماید و غرضش غیر خودنمایی نیست

ز خویش ساخت مرا زلف یار، بیگانه

هنوز سلسله جنبان آشنایی نیست

چو مرغ بسملم از خویش دور اندازی

کنون رها کنی‌ام کز تو‌ام رهایی نیست

ز می به مصلحتی دست شسته‌ام دو سه روز

وگرنه توبه میلی ز پارسایی نیست

شمارهٔ ۴۰

ز من دمی که گذشتی، شتاب حاجت نیست

نمی‌رسم ز پی‌ات، اضطراب حاجت نیست

چو من به بزم تو از آمدن پشیمانم

برای خاطر دشمن عتاب حاجت نیست

مرا چو می‌برد از هوش، اضطراب سوال

حکایتی که بپرسم جواب حاجت نیست

چو حیرت تو ببندد لب از فسانه مرا

پی خموشی من طرح خواب حاجت نیست

دمی که با دگری طرح گفت‌وگو فکنی

ز دیدن چو منی اضطراب حاجت نیست

ز هوش برد نگاه تو ما و میلی را

ز بهر بی‌خودی ما شراب حاجت نیست

شمارهٔ ۴۱

از منع غیر، دوش که خندان گذشت و رفت

امروز با تبسّم پنهان گذشت و رفت

زود آشنای من به که شد گرم اختلاط

کز پیش من رقیب پریشان گذشت و رفت

بی تابی‌اش ز وعده فراموشی که بود؟

کز اضطراب، بر زده دامان گذشت و رفت

بود از پی رقیب و نهان آشنای من

چون پیش من رسید هراسان گذشت و رفت

در راه آرزو، اثر نامیدی‌ام

گوید که آن پری ز تو پنهان گذشت و رفت

میلی چو بود رشته جان پای بند او

بیمار آرزو ز سر جان گذشت و رفت

شمارهٔ ۴۲

ناصح نصیحت تو به دل جاگیر نیست

ویرانه‌ای است دل که عمارت پذیر نیست

خوانند در شکارگه عشق، بی‌جگر

صیدی که در کمند ملامت اسیر نیست

بسیار بی‌ملاحظه‌ای در جفا، مگر

دانسته‌ای که از تو دلم را گریز نیست؟

ظالم سوار من چو کند پای در رکاب

از دادخواه، یک سر ره بی نفیر نیست

میلی به صبر خوی کن و با جفا بساز

کان شوخ را خیال وفا در ضمیر نیست

شمارهٔ ۴۳

جز خون دل، شراب ندانسته‌ام که چیست

غیر از جگر، کباب ندانسته‌ام که چیست

در خواب خوش ز دولت بیدار، غیر و من

از بخت خفته، خواب ندانسته‌ام که چیست

گر دیده بر نداشته‌ام از روی او، چه عیب

دیوانه‌ام، حجاب ندانسته‌ام که چیست

نومیدی‌ام چو از تو نهایت پذیر شد

مقصودت از عتاب ندانسته‌ام که چیست

با من سخن نگفته، و گر گفته، از حجاب

جز خامشی جواب ندانسته‌ام که چیست

یک حرف گفته است به من، بعد صد عتاب

وان هم ز اضطراب ندانسته‌ام که چیست

تا خورده‌ام ز جام محبّت می‌جنون

میلی شراب ناب ندانسته‌ام که چیست

شمارهٔ ۴۴

ناله‌ام را کاش نشناسد که این فریاد کیست

شاید آن نامهربان پرسد که از بیداد کیست

هر دم اظهار پشیمانی کند از کشتنم

این سخن تا بهر تسکین دل ناشاد کیست

پیش او گفتم بد غیر و نیامد در عتاب

بی‌خبر از گفت‌وگویم باز تا از یاد کیست

طعنه امروز غیر آزرده‌ام دارد، که باز

بر سر آزارم از دلگرمی امداد کیست

آشکار سوی من بینیّ و من در اضطراب

کاین فریب از بهر صد خاطر آزاد کیست

چند روزی شد که خرسند است میلی، تا دگر

تکیه‌اش از سادگی بر عهد بی‌بنیاد کیست

شمارهٔ ۴۵

گر نیست فکر قتل منت، قهر بهر چیست

بادام تلخ چشم تو پر زهر بهر چیست

بیداد غمزه تو هلاک مرا بس است

جور زمانه و ستم دهر بهر چیست

با صد ستم کنون که مرا آزموده‌ای

هر دم غضب برای چه و قهر بهر چیست

او در پی هلاک من و خلق در عجب

کاین صید خون گرفته درین شهر بهر چیست

گر بهر تلخکامی میلی نیامدی

در دست غمزه‌ات، قدح زهر بهر چیست

شمارهٔ ۴۶

تیر غمت که در دل صید زبون شکست

از بی‌قراری دل ما در درون شکست

در هر نفس فزون شودم آتش درون

از بس که خار غم به دل گرمخون شکست

دیوانه‌وار ماه نو از فکر ابرویت

جیب آن چنان درید که طوق جنون شکست

نگذشت اگر زسلسه زلف او صبا

دیوانه از کجا شد و زنجیر چون شکست؟

چندان به ساغر دل ما دُردِ دَرد بود

کش ساقی زمانه ز بهر شگون شکست

افشرد دست هجر چنانم، که چون انار

از طرف صد آبله‌ام در درون شکست

میلی، دلم شکسته و خونابه می‌رود

چون شیشه‌ای که پر ز می لاله‌گون شکست

شمارهٔ ۴۷

شرمنده‌ام که روی دلی چون نمود و رفت

صد سرزنیش ز ناکسی من شنود و رفت

بهر فریب ساده‌ دلان، مست ناز من

از بزم غیر آمد و خود را نمود و رفت

شد قحط آرزو به دل زود قانعم

با آنکه دیر آمد و یک دم نبود و رفت

تا بار دیگرش نتواند فریب داد

او را گذاشت غیر که برخاست زود و رفت

میلی خیال یار به دل ناگهان گذشت

بازم به دل محبّت دیگر فزود و رفت

شمارهٔ ۴۸

آنکه رشک بت چین است، این است

وانکه غارتگر دین است، این است

سرکشی، زارکُشی، بدکیشی

که به ما بر سر کین است، این است

آنکه از بهر هلاکم، او را

خنجر از چنین جبین است، این است

می‌رود یار و من از پی نالان

که بلای دلم این است، این است!

میلی آن شوخ که در خانه زین

فتنه روی زمین است، این است

شمارهٔ ۴۹

جفای او من بی‌تاب را به جا نگذاشت

برآن شدم که شکایت کنم، وفا نگذشت

مرا تو حال چه دانی، که بیخودی هرگز

ز ابتدا سخنم را به انتها نگذاشت

زمانه را، شه من، حق به جانب است درین

که دامن تو به دست من گدا نگذاشت

خوشم که مدّعیان را به گاه خواهش کام

خجالت تو به اظهار مدّعا نگذاشت

دلم به پنجه عشق تو از توتیای شوق، مرا

گل ملاحظه در دیده حیا نگذاشت

طبیب وصل تو از توتیای شوق، مرا

گل ملاحظه‌ای در دیدهٔ حیا نگذاشت

خیال آن بت بیگانه، در دل میلی

هوای صحبت یاران آشنا نگذاشت

شمارهٔ ۵۰

اگر کسی سبب وصل یار من شده است

زسر گرانی او، شرمسار من شده است

به طعنه مژده وصلی که غیر داد مرا

ز سادگی سبب انتظار من شده است

فزوده غم به غم و حسرتم به حسرت، اگر

هزار مرتبه روزی دچار من شده است

امیدواری من بین، که مردنم دشوار

زانتظار فراموشکار من شده است

چنین که رفته ستمهای او ز یاد مرا

به حیرتم که چرا شرمسار من شده است

دلا تپیدن میلی نشانه آن است

که نیم کشته چابک سوار من شده است

شمارهٔ ۵۱

غافل به من رسید و وفا را بهانه ساخت

افکند سر به پیش و حیا را بهانه ساخت

تا از جفای او نرهم، خون من نریخت

بیرحم، ترس روز جزا را بهانه ساخت

از بزم تا ز آمدن من برون رود

برخاست گرم و دادن جا را بهانه ساخت

می‌خواست عمرها که شود مهربان غیر

نا‌مهربان، ستیزه ما را بهانه ساخت

میلی، ترا ز ننگ نیاورد در کمند

کوتاهی کمند بلا را بهانه ساخت

شمارهٔ ۵۲

میا به پرستش من، جون امید صحت نیست

به حال مرگ مرا دیدن از محبت نیست

به غایتی هوس گفت‌وگوست با تو مرا

که تاب خامُشی‌ام با وجود حیرت نیست

کنون که جان به لب آمد مرا، دمی بنشین

مرو، که وقت چنین رفتن از مروّت نیست

خطت نقاب حیا برفکنده و ز حجاب

هنوز با تو مرا آرزوی صحبت نیست

ز بی وفایی خود، گرچه شرمسار منی

هنوز پیش توام جرئت شکایت نیست

تو با رقیبی و میلی تغافلی دارد

تغافلی که کم از صد نگاه حسرت نیست

شمارهٔ ۵۳

وه که بر هر سر ره بی‌سر و پایی دگر است

بس که هر لحظه گذار تو به‌جایی دگر است

حال خود چون به تو اظهار کنم در مستی؟

که ز هر جام، ترا شرم و حیایی دگر است

دل بیچاره‌ام از آرزوی بالایش

در بلایی‌ست که هر چاره بلایی دگر است

بعد صد وعده خلافی، بنگر سادگی‌ام

که ز هر وعده مرا چشم وفایی دگر است

دل چرا بر سر کویش نگشاید امروز؟

یار هرجایی ما گر نه به جایی دگر است

چون کشی تیغ جفا بر سر میلی، دگری

کاش دست تو نگیرد، که جفایی دگر است

شمارهٔ ۵۴

بس که پیشت عاشق از جام حجاب از دست رفت

هرچه پرسیدی، به هنگام جواب از دست رفت

ای خوش آن شبها درین اندیشه، کش بینم به خواب

در دلم می‌گشت، تا هنگام خواب از دست رفت

دل چنان پا مال شد از دستبرد قهر یار

کان ز پا افتاده، از نام عتاب از دست رفت

دوش ازو مّی خواستم، برتافت رو پیش رقیب

آبروی من به یک جام شراب از دست رفت

وقت پیری از ره میخانه میلی پا بکش

گوشه‌ای بنشین، که ایّام شباب از دست رفت

شمارهٔ ۵۵

گشاد مهره دل زین بساط بر طرف است

درین بساط دغل، انبساط برطرف است

چنین که زهر غمم خو به تلخکامی داد

دگر هوای شراب و نشاط برطرف است

به یار همرهم، ای همرهان کناره کنید

میان ما و شما اختلاط برطرف است

مرا شناختی و خلق نیز دانستند

در اختلاط، دگر احتیاط برطرف است

صراط عشق خطرناک و تو زبون میلی

ترا امید طرف زین صراط برطرف است

شمارهٔ ۵۶

در کعبتین عشق تو نقش مراد نیست

وز ششدر غم تو امید گشاد نیست

در دشت شوق بس که به سر بردم، آن چنان

گم گشت نام من که مرا هم به یاد نیست

دادیم جان و دل ز خم زلف او نرست

مردیم و کار بسته ما را گشاد نیست

از بس که نم گرفت زمین زآب دیده‌ام

در وادی بلا اثر از گردباد نیست

میلی به نامرادی عشق تو جان سپرد

گویا به باغ عشق، نهال مراد نیست

شمارهٔ ۵۷

با غیر رسیدیّ و ز غیرت جگرم سوخت

صد بار ز ناآمدنت بیشترم سوخت

صد شکر که افسردگی‌ام یاد نیاید

هر چند که آن غمزه بیدادگرم سوخت

از پهلوی من، بهر حسد دادن دشمن

سویش نظری کرد و ز رشک نظرم سوخت

این فکر که خواهد غضب آلود گذشتن

ناآمده بیرون به سر رهگذرم سوخت

پروانه جانبازِ شبستانِ بلایم

چون میلی ازان برقِ ستم بال و پرم سوخت

شمارهٔ ۵۸

دل به جان آمده از عشق نهان، یار کجاست

پرده از راز برانداز دل زار کجاست

بس که از نازکی خوی تو می‌اندیشم

با خیال تو مرا زهره گفتار کجاست

رفت دل از پی دلدار و نپرسید از من

که دگربار ترا وعده دیدار کجاست

چند گویید که آزار بود لازم عشق

عشق اینجاست، بگویید که آزار کجاست

ای خوش آن طالب دیدار که در راه طلب

شوق در گوش دلش گفت که دلدار کجاست

میلی از بادیه عشق بکش پا، که ترا

تاب پیمودن این وادی خونخوار کجاست

شمارهٔ ۵۹

از حریم وصل، مهجورم نمی‌بایست داشت

یعنی از نزدیک خود دورم نمی‌بایست داشت

ای مسیح دردمندان، چون نسیم وصل بود

از سموم هجر رنجورم نمی‌بایست داشت

من که بودم چون مه روشندل از خورشید وصل

همچو شمع صبح، بی نورم نمی‌بایست داشت

از می وصل تو چون پیمانه دل پر نشد

این قدر زان جرعه مخمورم نمی‌بایست داشت

گر دلت را ذره‌ای نزدیک می‌دیدم به مهر

می‌شدم گر دور، معذورم نمی‌بایست داشت

من که چون خورشید صبح وصل بودم پرده سوز

در حجاب هجر مستورم نمی‌بایست داشت

همچو میلی در غم آباد فراموشی، چنین

بی نشان با نام مشهورم نمی‌بایست داشت

شمارهٔ ۶۰

باز تیر مژه بر جان بلاکش زد و رفت

همچو برق آمد و در خرمنم آتش زد و رفت

باز سر در پی دیوانه سواری دارم

که ره قافله عقل، پری وش زد و رفت

دادخواهانه دویدم که عنانش گیرم

در عتاب آمد و مهمیز بر ابرش زد و رفت

زلف او با همه آشفتگی آمد به دلم

طعنه تفرقه بر جان مشوش زد و رفت

میلی آمد به خود از مستی شب، وقت صبوح

بار دیگر دو سه جام می بی غش زد و رفت

شمارهٔ ۶۱

ای مرغ دلم فاخته سرو بلندت

زلف تو کمند و دل من صید کمندت

بر من که تو را صید زبونم نکشی تیغ

آزرده دلم از دل دشوار پسندت

تا چشم بد غیر، گزندت نرساند

خال رخ خوبان دگر باد سپندت

بر جان و دلم غمزه و زلف تو گواهند

کاین کشته تیغت شد و آن بسته بندت

زنهار دلا دامن خوبان مده از دست

هرچند که این طایفه از پای فکندت

ناصح ز فسون تو جنونم شده افزون

صد شکر که بی‌سود نبود این همه پندت

میلی تو به صد بند به اصلاح نیایی

رفت آنکه دگر پند بود فایده‌مندت

شمارهٔ ۶۲

چون صبا راه به خاک من غمناک انداخت

بوی گلبرگ کسی در کفن چاک انداخت

سر خون ریختن بیگنهی داشت مگر؟

که مرا کار به آن غمزه بی‌باک انداخت

هر گه آن شمع بتان، خنجر بیداد کشید

آتش تفرقه در جمع هوسناک انداخت

مژده باد ای دل آزرده که صیّادوشی

آمد و در سرم اندیشه فتراک انداخت

آه میلی سبب گرمی بی‌دردان شد

آتشی باز به مشت خس و خاشاک انداخت

شمارهٔ ۶۳

به دل امید بهبودی نمانده‌ست

به غیر از مرگ، مقصودی نمانده‌ست

متاب از دود آهم روی، کز من

چو شمع کشته جز دودی نمانده‌ست

مرنج از سختی جانم، همان گیر

که آه حسرت آلودی نمانده‌ست

چه خواهد کرد یا رب آن دلارام

که دیگر جان خشنودی نمانده‌ست

ز سودای بتان میلی حذر کن

که این سرمایه سودی نمانده‌ست

شمارهٔ ۶۴

آن غمزه در صف مژه خشمگین نشست

چون شحنه‌ای که بر سر بازار کین نشست

سازد بهانه شرم و نبیند به سوی من

هرجا رقیب پهلوی آن نازنین نشست

صد خار گر به پا بنشیند چو گرد باد

در وادی طلب نتوان بر زمین نشست

شب تا به روز، غیر به بزمش نگاه داشت

شوخی که در برابر من خشمگین نشست

از شوق لعل یار، به گرداب آرزو

میلیّ خون گرفته به رنگ نگین نشست

شمارهٔ ۶۵

آنکه کاری غیر آزار دل زاری نیافت

عالمی را کرد در آزار و آزاری نیافت

بزم استغنایش از من بس که امشب گرم بود

مدعی هم پیش او تقریب گفتاری نیافت

آن فرامُش وعد کرد امروز یاد ما، مگر

در کمند انتظار خود گرفتاری نیافت؟

یار چون بگذشت از من تا شود همراه غیر

منفعل برگشت، پنداری طلبکاری نیافت

وقت کشتن دست و پایی می‌زدم بی‌اختیار

جان به این شکرانه دادم کز من آزاری نیافت

آنکه خود را همچو میلی آرزومندی ندید

ناز خود را چون نیاز من خریداری نیافت

شمارهٔ ۶۶

امشب که گوشه اجلم منزل آمده‌ست

در منزل تو غیر به کام دل آمده‌ست

گردید منفعل، مگر از من خبر نداشت

آن شاخ گل که سر زده در محفل آمده‌ست

آسان نمود عشق تو بخت مرا به خواب

تعبیر خوابهای چنین، مشکل آمده‌ست

بد مست را به شیشه شکستن کشید دل

امشب که غمزه تو مرا بر دل آمده‌ست

چون دیگری مرا به غریبی نمی‌شناخت

از بی‌کسی به ماتم من غافل آمده‌ست

میلی به رهگذار تو امروز دیرتر

از ناامیدی دل بی‌حاصل آمده‌ست

شمارهٔ ۶۷

نه شبنم بر زمین از یاسمین ریخت

که پیشت آبرویش بر زمین ریخت

نهادم آستین بر دامن چشم

مرا چون شیشه خون از آستین ریخت

به قصد کشتنم، در ساغر چشم

نگاه خشمگینش زهر کین ریخت

چو زلفت آستین بر عنبر افشاند

رخت در دامن گل، مشک چین ریخت

به بزم آرزو، چون شمع، میلی

سرشک گرم زآه آتشین ریخت

شمارهٔ ۶۸

گویم چو حال خود به تو، تغییر حال چیست

از من که آشنای توام انفعال چیست

از بس که شوق گفت و شنید است با توام

پرسم جواب، اگرچه ندانم سوال چیست

تا افکند حسود مرا از خیال یار

گوید زمان زمان که ترا در خیال چیست

گر آشنایی تو به اغیار گرم نیست

چون حرف آشنا شنوی،‌ انفعال چیست

میلی گذشت یار ز من مست و سرگران

حالم خراب دید و نپرسید حال چیست

شمارهٔ ۶۹

رقیب بهر چه پیدا به رهگذار نیست

به وعده‌گاه وفا گر در انتظار تو نیست

زبس که از نظرم بی‌حجاب می‌گذری

گمان برم که جدایی به اختیار تو نیست

دل از فریب تو گردید آن چنان نومید

که التفات نمایّی و شرمسار تو نیست

ز خلف وعده نه‌ای منفعل، که می‌دانی

کسی ز وعده خلافی در انتظار تو نیست

کشیده‌ای می گلگون نهانی از میلی

گواه حال به از چشم پرخمار تو نیست

شمارهٔ ۷۰

ترا با کس هوای همدمی نیست

پری را الفتی با آدمی نیست

دلا سرگرم باش از ساغر غم

که مستی در شراب بی‌غمی نیست

مگر اعجاز دارد ساغر عشق

که از دریا‌کشان می را کمی نیست

مگو ای دل غم خود با خیالش

که بر کس اعتماد محرمی نیست

گلی کز تربت میلی زند سر

درو چون غنچه دل، خرمی نیست

شمارهٔ ۷۱

کجا نظر به من آن شوخ خشمگین نظر انداخت؟

مگر دمی که به سویم خدنگ کین انداخت

ز چین طرّه کزان خاک راه غالیه بوست

کمند فتنه به پای غزال چین انداخت

به بزم خواست که از من تهی کند پهلو

نشست و تکیه به یاران همنشین انداخت

ز پا فتادگی‌ام را همین نتیجه بس است

که سایه بر سرم آن سرو نازنین انداخت

فغان که ساختم از بیخودی پشیمانش

اگر نظر به من آن طفل شرمگین انداخت

به سوی میلی مسکین،‌نگاه پنهانش

چو ناوکی‌ست که صیدافکن از کمین انداخت

شمارهٔ ۷۲

چمن کز گل و غنچه بویی نداشت

سرو برگ جام و سبویی نداشت

ازان حال من دوش پرسید یار

که با دیگری گفت‌وگویی نداشت

حریفی که بر گریه‌ام خنده زد

سر و کار با تندخویی نداشت

به همراهی‌ام غیر در کوی یار

نیامد، مگر آبرویی نداشت

چنان بودم از بخت خود ناامید

که هرگز دلم آرزویی نداشت

در دوستی کوفت میلی، مگر

که اندیشه از جنگجویی نداشت

شمارهٔ ۷۳

گلگون قبای من که بر ابرش برآمده‌ست

توفان آب بر سر آتش برآمده‌ست

مجنون آن فرشته خصالم که از حیا

پنهان ز چشم خلق، پریوش برآمده‌ست

هنگامه زود برمشکن از هوای خواب

امشب که با تو صحبت ما خوش برآمده‌ست

از بس که در تنم ز تب مرگ،‌ جان بسوخت

امروز همچو دود ز آتش برآمده‌ست

میلی نسیم آه تو گویا برو گذشت

کان خطّ نو دمیده مشوش برآمده‌ست

شمارهٔ ۷۴

هر لحظه دلم شکوه ز بدخوی دگر داشت

هر دم غم دیگر ز جفاجوی دگر داشت

دور از تو دل بوالهوس از بهر فریبم

هر دم به میان حرف پریروی دگر داشت

میخواره من دوش کجا بود که هر دم

دل در طلبش رو به سر کوی دگر داشت

بودم خجل از بیخودی خویش به بزمش

هرچند که آن یار، نظر سوی دگر داشت

خرسند چو مجنون نشد از طرفه غزالان

میلی که سر اندر پی آهوی دگر داشت

شمارهٔ ۷۵

پروانه گر ز خلق نهان درد و داغ داشت

دست زمانه عاقبتش بر چراغ داشت

اظهار سرّ خویش مگر کرده‌ای به غیر

کامروز پیشتر ز تو آهنگ باغ داشت

شب در گرفت پنبه داغ دلم ز آه

بیمار عشق بر سر بالین چراغ داشت

بر جست‌وجوی من ز چه رو خنده زد رقیب

آن مست را اگرنه به جایی سراغ داشت

میلی ز بوی مشک،‌ شب از هوش رفته بود

سودای زلف یار مگر در دماغ داشت؟

شمارهٔ ۷۶

چو دل فتاد ز پا، غمزه‌‌اش ز کین برخاست

چو زخم خورده که خونریزیش از کمین برخاست

ز ناامیدی همصحبتان او خجلم

که از نشستنم آن سرو نازنین برخاست

به خواب اگر نه شهیدی گرفت دامانش

چرا ز خوابگه ناز شرمگین برخاست

رقیب از نگه دور دوست، شادم یافت

به غایتی، که ز پهلوی او غمین برخاست

چنان شکفته برآمد به دار، میلی زار

که از نظارگیان بانگ آفرین برخاست

شمارهٔ ۷۷

گذشت دور گل و یار سوی باغ نرفت

که آفتاب به نظّاره چراغ نرفت

ز بوی نافه چین، همچو داغ لاله مرا

خیال کاکل نورسته از دماغ نرفت

ببین نهایت دلبستگی که خون مرا

به رنگ برگ گل از دامن تو داغ نرفت

به روز واقعه در دشت غم سیه‌پوشی

به ناله بر سر مجنون به غیر داغ نرفت

چو دید مرغ چمن را به سوی گل نگران

دگر ز غیرت خوبی به گشت راغ نرفت

دگر به بزم رقیبان نرفته، یا ز فریب

مرا چو بر سر ره دید، بی‌سراغ نرفت؟

هزار شکر که تا میلی از فراق نمرد

به رغم بوالهوسان از پی فراغ نرفت

شمارهٔ ۷۸

در پهلوی اغیار به هر سو نظری داشت

گویا ز نهان آمدن من خبری داشت

دی گفت بسی حرف وفا روی برویم

گویا که به من روی و سخن با دگری داشت

آرام ازو جذبه شوق که چنین برد؟

کامروز سراسیمه به هر سو گذری داشت

چون دید مرا یار،‌ برافروخت ز خجلت

گویا ز ستمهای رقیبان خبری داشت

میلی نگه از یار ندیدم دم رفتن

پنداشتی از ماتم من چشم تری داشت

شمارهٔ ۷۹

حیا گر ز عاشق به غایت خوش است

ولی از بتان بی‌نهایت خوش است

دلا هر دم از یار، بهر فریب

به پیش رقیبان شکایت خوش است

چنان خو گرفتیم با ناخوشی

که دلدار ما بی‌عنایت خوش است

ترا با من بی‌زبان پیش غیر

به چشم و به ابرو حکایت خوش است

بجز قصهٔ عشق، میلی مگوی

که در عاشقیها روایت خوش است

شمارهٔ ۸۰

بر سر مژگان هجوم اشک گلگون من است

گریه را هنگامه گرم از گرمی خون من است

یک دو روزی شد که دیر از خانه می‌آید برون

ظاهرا تاثیر شوق روزافزون من است

زودم از بالین برفت امروز آن بدخو، مگر

بر امید مرگم از حال دگرگون من است؟

غیر را با خود به بزمش بردم وآن دلفریب

منّتی دارد به من،‌ با آنکه ممنون من است

می‌دهد میلی نهال آه من از سرو یاد

تا خیال قامتش در طبع موزون من است

شمارهٔ ۸۱

ای دل اندر آتش غم، آه دردآلود چیست

گرنه در سوز محبت ناتمامی، دود چیست

قصد یار از کشتنم نومیدی عشّاق بود

ورنه از خونریز چون من نا کسی، مقصود چیست

باز امشب گر نبودی شمع بزم‌افروز غیر

روی گلگون، زلف درهم، چشم خواب‌آلود چیست

کینه‌جویان را گر امشب رخصت قتلم نداد

منفعل امروز یار و مدعی خشنود چیست

گر نمی‌ترسد که این ویرانه افتد بر سرش

بی‌قراریهای دل از جسم غم فرسود چیست

بر مراد دل بیا میلی که ترک جان کنیم

یار چون نابود ما خواهد، خیال بود چیست

شمارهٔ ۸۲

‌بگشا کمند زلف که دل دردمند توست

آهوی نیم کشته ما در کمند توست

یک جا چو سرو با همه شوخی ستاده‌ای

دستی مگر به دامن سرو بلند توست؟

هر خون گرفته‌ای که شود کشته بی‌گناه

چون بنگری، گناه نگاه کشند توست

از منت شکفتگی خود مرا مکش

کان زهر چشم بهتر ازین زهرخند توست

غافل مشو ز خویش که میلیّ تیره‌روز

در خاک و خون فتاده به راه سمند توست

شمارهٔ ۸۳

گر یار به سوی دیگران رفت

سوی دگر نمی‌توان رفت

فریاد که مدعی ز پیشم

با قاصد یار،‌ همزمان رفت

نشناخت ز مستی‌اش همانا

کزپیش رقیب سرگران رفت

تا درد دلم نگیرد آرام

از بزم تو مدعی نهان رفت

میلی نتوان ازو خبر یافت

از بس که به بزم این وآن رفت

شمارهٔ ۸۴

به خون من چه گواهی دهی ز روی ارادت

شهادت چو منی را چه احتیاج شهادت

خدای را مکن ای پارسا به سجده آن بت

ملامتم، که نیاید ز بنده غیرعبادت

زمان زمان به من از دور خویش را بنماید

که آورم به رهش تاب انتظار زیادت

نوید آمدنش غیر آورد دم رفتن

که جان دهیم به سختی درانتظارعیادت

به بزم وصل کشم هر زمان خجالت دیگر

ز بس که درغم او ... حسرتم شده عادت

رقیب عزم سفر کرده میلی از سر کویش

به صحت و به سلامت، به دولت و به سعادت!

شمارهٔ ۸۵

زپا فتاده‌ام و سر بر آستانه اوست

فسانه گشته‌ام و بر زبان فسانه اوست

گمان آنکه ز عشقم هنوز بی‌خبر است

مرا زهمرهی بی‌تکلّفانه اوست

به هر طرف که نمایم عزیمت رفتن

چو نیک در نگرم، رو به سوی خانه اوست

دهد نشستن یار آن‌چنان ز رفتن یاد

که نانشسته مرا گوش بر بهانه اوست

دمی که دست ندامت به هم زند میلی

شود به ناله تسلی، مگر ترانه اوست؟

شمارهٔ ۸۶

حرفی که از کسی نشنیدی، پیام ماست

در نامهٔ تو آنچه نگنجید، نام ماست

با آنکه بست آن گل خود رو لب از جواب

شرمندهٔ رقیب ز ننگ سلام ماست

ای دل ز شکوه بهر خدا رنجه‌اش مساز

آن آهوی رمیده زمانی که رام ماست

ما را ز بس که یار فراموش کرده است

قاصد در انفعال ز عرض پیام ماست

میلی ز بس که ما و تو بدنام گشته‌ایم

هر بد که می‌کنند رقیبان، به نام ماست

شمارهٔ ۸۷

نداری غم،‌ دلم گر از تو ناخشنود می‌گردد

ز بس کز ناامیدیها تسلّی زود می‌گردد

چنان در جنگ داد بی‌وفایی داد آن بدخو

که نام آشتی نشنیده شرم‌آلود می‌گردد

به راه انتظارش هر دم از بی‌اعتمادیها

گمانها گرد جان آرزو فرسود می‌گردد

من دیوانه را بر ساده لوحی خنده می‌آید

که دنبال تو بدخو از پی مقصود می‌گردد

همانا کرده حاصل رخصت منع مرا امشب

که در بیرون بزمش مدّعی خشنود می‌گردد

چه خواهد بود میلی، اعتماد وعده وصلی

که غیری گر ازان آگه شود، نابود می‌گردد

شمارهٔ ۸۸

عشّاق که ترک ره دلدار گرفتند

از غیرت همراهی اغیار گرفتند

تا با خبر از صحبت اغیار نباشم

در پیش من،‌ از هم، خبر یار گرفتند

شادم که نخواهد سوی اغیار نظر کرد

در بزمش اگر جای من زار گرفتند

امّید حمایت ز کسانی که مرا بود

از ناکسی‌ام جانب اغیار گرفتند

از بس که به عاشق‌طلبی نام برآورد

خلقی سر راهش پی اظهار گرفتند

میلی به سر راه تو جمعند رقیبان

از یار مگر رخصت آزار گرفتند؟

شمارهٔ ۸۹

چو یار از من رمید، آرام جان من که خواهد شد؟

چو او نامهربان شد، مهربان من که خواهد شد؟

چو من از ناکسی بدخواه را هم رفتم از خاطر

به طعنه منفعل‌ساز کسان من که خواهد شد؟

مرا بی‌طاقتی ناخوانده چون آرد به بزم تو

پی رفع خجالت همزبان من که خواهد شد؟

ز مستی در تواضع آمد و ز اندیشه می‌سوزم

که دامنگیر عاشق‌مهربان من که خواهد شد؟

گمان دارم که خواهد شد شهید گلرخان میلی

نمی‌دانم یقین‌ساز گمان من که خواهد شد؟

شمارهٔ ۹۰

کو بخت آنکه یار شکایت ز من کند

چندان‌که مدعی نتواند سخن کند

گردد هزار تازه گرفتار، ناامید

گر شکوه‌ای دلم ز تو پیمان‌شکن کند

گر بیم سرگرانی او نیست غیر را

منعم چرا ز همرهی خویشتن کند

آن طالعم کجاست که از پهلوی رقیب

قتل مرا بهانهٔ برخاستن کند

او می‌کند سوال و زبان در جواب او

از اضطراب دل نتواند سخن کند

میلی هزار حیف که آن می پرست را

ذوق شراب، ساقی هر انجمن کند

شمارهٔ ۹۱

دوش در بزم که لبهایت شراب‌آلوده بود؟

کز خمارش صبحدم چشم تو خواب‌آلوده بود

باز بدگویان چه گفتند از من بی‌‌کس، که دوش

هرچه گفتی طعنه‌آمیز و عتاب‌‌آلوده بود

می‌زدی در باغ بر گل طعنهٔ تردامنی

با وجود آنکه لبهایت شراب‌آلوده بود

با حریفان در چمن می‌گشت مست و بی‌حجاب

آنکه عمری همچو شاخ گل حجاب‌‌آلوده بود

حرف او می‌گفت چون همدم پی تسکین من

بدگمان گشتم که حرفش اضطراب‌آلوده بود

بود گلگون تیغش از عکس قبای آل او؟

یا ز خون میلی مست خراب، آلوده بود

شمارهٔ ۹۲

رازم فسانه از نگه عاشقانه شد

بیهوده رازدار خجل در میانه شد

رسوایی‌ام ببین که ز شرم پیام من

قاصد به سوی او نتواند روانه شد

از بادهٔ خیال توام دوش دست داد

کیفیتی،‌ که نالهٔ زارم ترانه شد

با غیر وعده داد و مرا چون ز دور دید

برخاست از فریب و روان سوی خانه شد

شوقم ببین که با همه غیرت، به بزم تو

پیغام غیر، آمدنم را بهانه شد

میلی نیافت لذتی از بزم وصل تو

از بس خجل ز آمدن بیخودانه شد

شمارهٔ ۹۳

چو مرا به بزم بیند، زمیان کنار گیرد

عجب است کاین قدرها، ز من اعتبار گیرد

ز تپیدن دل خود، شب هجر در عذابم

که غمت نمی‌تواند که در آن قرار گیرد

ز دل رمیدهٔ من، عجب است عالمی را

که چو صید خون گرفته، ره آن سوار گیرد

به رهش نه ناصح آمد، ز پی نصیحت من

که به این بهانه او هم، سر راه یار گیرد

ز سر گناه میلی بگذر، مگیر بروی

که عنان چون تو مستی، نه به اختیار گیرد

شمارهٔ ۹۴

شب، خواب پی به حال خرابم نمی‌برد

در سینه می‌خلی تو و خوابم نمی‌برد

نومیدی‌ام ببین که رقیب آشنایی‌ات

رشکم نمی‌فزاید و تابم نمی‌برد

رنجیده آن‌چنان، که گرم خود طلب کند

سویش کسی ز بیم عتابم نمی‌برد

وقت سوال یار ز بس مضطرب شوم

از شرم، انتظار جوابم نمی‌برد

رسوایی‌ام رسیده به جایی که همنشین

دیگر به بزم او ز حجابم نمی‌برد

قاصد ندیده در طلبم رغبتی ز یار

کآهسته آمد و به شتابم نمی‌برد

میلی شدم چو کاه و ز بار گران غم

توفان اشک بر سر آبم نمی‌برد

شمارهٔ ۹۵

ز بس که شوق مرا برقرار نگذارد

نشسته‌ام به سر راه یار نگذارد

چنان ز من گذرد سرگران، که طعنه غیر

مرا به رهگذر انتظار نگذارد

به بزم یار ز اندیشه عتاب، مرا

خیال شکوهٔ بی‌اختیار نگذارد

هجوم شوق من از حد گذشت و می‌ترسم

که پای عهد ترا استوار نگذارد

ز گرامی‌اش غرضی غیر ازین نمی‌یابم

که خجلتم به سر رهگذار نگذارد

نهان گذشتن آن پرفریب، میلی را

به هیچ رهگذر امیّدوار نگذارد

شمارهٔ ۹۶

زان جفاپیشه، کسانی‌که خبر می‌آرند

از خجالت بر من حرف دگر می‌آرند

دشمنان بس که به کام دل خویشم بینند

هر زمان سوی من زار، گذر می‌آرند

غیر گویا شده افسرده، که امروز از یار

هر زمان نامه و پیغام دگر می‌آرند

تا فتد راز من ساده‌دل از پرده برون

حیله‌سازان ز زبان تو خبر می‌آرند

جان سپردند شهیدان و همان حیرانند

میلی این طایفه چون تاب نظر می‌آرند؟

شمارهٔ ۹۷

افغان که مرا همنفسان وانگذارند

یک دم به سر راه تو تنها نگذارند

گویا سر آزار نداری،‌ که رقیبان

بازم به سر راه تمنا نگذارند

از بزم تو بیرون ننهم پا که مبادا

تا آمدنم اهل حسد جا نگذارند

ما را ز بس آزار کنی پیش رقیبان

خیزیم ز بزم تو و ما را نگذارند

میلی چه روی سر زده هر روز به بزمش

اندیشه نداری که مبادا نگذارند؟

شمارهٔ ۹۸

بس که قاصد را بیازارد چو نام من برد

رحم نگذارد که بگذارم پیام من برد

برنگردد قاصد از شرم جواب تلخ او

چون پیام من بر شیرین کلام من برد

مرغ دل بستم پی صیدش به دام آرزو

آه اگر آن مرغ وحشی پی به دام من برد

رشک دارم بر قبول آنکه پیش از دیگران

مژدهٔ مرگم به سرو خوشخرام من برد

خاطرم جمع است از بدگویی دشمن،‌ که یار

گوش بر حرفش نیندازد چو نام من برد

تلخ باشد زهر مرگ،‌ اما ز شیرینی هنوز

می‌تواند تلخی هجران ز کام من برد

رام شد وحشی دل میلی به او، وز سرکشی

هر زمان آرام از آهوی رام من برد

شمارهٔ ۹۹

تلخکام غم او،‌ درد و دوا نشناسد

شربت عافیت و زهر بلا نشناسد

تا نگوید سخنی پیش من از وصل نهان

حال خود گویم اگر غیر مرا نشناسد

آشنایی به تو صد بار اگر تازه کنم

بازم آن غمزهٔ بیگانه نما نشناسد

آنکه چون گل همه شب داده به مستان ساغر

چون مرا دید، کسی را ز حیا نشناسد!

گلرخان گوش به درد دل میلی دارید!

که کسی حال مرا به ز شما نشناسد

شمارهٔ ۱۰۰

شب شوق بزم او رگ جانم گرفته بود

با آنکه دست رشک،‌ عنانم گرفته بود

آزار بین که صد گله کردم به پیش یار

با آنکه ز اضطراب، زبانم گرفته بود

از بزم وصل، راه برون شد نیافتم

از بس که آرزو به میانم گرفته بود

می‌خواستم که جان برم از صیدگاه عشق

صیّاد هجر، راه امانم گرفته بود

میلی ز جان سپردنم آگه نشد کسی

از بس که ضعف راه فغانم گرفته بود

شمارهٔ ۱۰۱

خوبان در آزمودن ما صد جفا کنند

با ما به اعتماد وفا تا چها کنند

بهر هزار وعده خلافیّ دیگر است

گر از هزار وعده یکی را وفا کنند

خنده‌زنان، کرشمه کنان، دست‌افکنان

با این وآن روند و تغافل به ما کنند

از عقل پرده‌پوش و زتقوای خود فروش

بیگانه‌ام به یک نگه آشنا کنند

دل صید لاغری‌ست که صیّاد پیشگان

صد بارش آورند به دام و رها کنند

آغاز گف‌وگو به بتان کرده‌ام ز شوق

ای وای اگر ز من طلب مدّعا کنند

آنها که دل دهند چو میلی به دلبران

خود را به صد هزار بلا مبتلا کنند

شمارهٔ ۱۰۲

نیم بسمل شدم از غمزه خودکامی چند

در دل آرام ندارم ز دلارامی چند

عقل، بسیار به هشیاری خود مغرور است

ساقیا خیز و بده ازپی هم جامی چند

با همه بی‌گنهی خوشدلم از بسمل خویش

گر به سوی من افتاده، نهی گامی چند

عهد را پاس مدار و به سر وعده میا

که تسلّی‌ست دلم با طمع خامی چند

قانعم شوق به این ساخته کز بهر فریب

آورد غیر به سویم ز تو پیغامی چند

هر که در عربده بدمست مرا دید به خویش

صد دعا کرد به شکرانه دشنامی چند

از قیاس دل خود یافته میلی که ز تو

چه رود بر دل شوریده سرانجامی چند

شمارهٔ ۱۰۳

چند یارب غم دل در پی جان خواهد بود

توسن شوق چنین سخت عنان خواهد بود

چون کنندم به قیامت ز بد و نیک سوال

حیرت روی توام بند زبان خواهد بود

هر زمان یار و رقیبان سوی من می‌نگرند

حرف خون ریختن من به میان خواهد بود

این غمم کشت که در حشر خجل خواهی شد

کز تو هر گوشه شهیدی به فغان خواهد بود

میلی امشب که غم او شده همصحبت من

ساغرم دیده خونابه‌فشان خواهد بود

شمارهٔ ۱۰۴

گر چنین خون دل از دیده دمادم گذرد

دیده برهم خورد و کار دل از هم گذرد

کاش بسمل شده‌ام بر سر ره بگذارند

شاید امروز مرا بیند و خرم گذرد

ای دل آغاز کن افسانه ایّام وصال

تا به مشغولی این قصّه، شب غم گذرد

اهل ماتم غم مرگم نخورند، ار سخنی

از جفاهای تو در حلقه ماتم گذرد

چون کنم شرح سخنهای وفا آمیزت

آرزوهای عجب در دل همدم گذرد

می‌تراود غم هجران ز دلم روز وصال

همچو خونابه زخمی که ز مرهم گذرد

آن زمان دعوی عشق تو رسد میلی را

که به یک گام تواند ز دو عالم گذرد

شمارهٔ ۱۰۵

دعای عمر به این صید مبتلا چه کند

به نیم کشته تیغ اجل، دعا چه کند

ز اختلاط منش می‌شود حیا مانع

ولی به جذبه عشقی چنین، حیا چه کند

به نا امید دل من، که آزمود ترا

فریب وعده وصل تو بی‌وفا چه کند

ستمگری که فزاید زمان زمان نازش

به او امید دل آرزو فزا چه کند

وصال هم نزد آبی بر آتش میلی

تو خود بگو که به این درد بی‌دوا چه کند

شمارهٔ ۱۰۶

بس که در خاطر قرار بی‌وفایی می‌دهد

آشنایی‌های او یاد از جدایی می‌دهد

چین ابرویش سر بیگانگی دارد، ولی

خنده پنهان نوید آشنایی می‌دهد

چون کنم اظهار خوشنودی؟ که بر آزار دل

گفت‌وگوی گریه آلودم گوایی می‌دهد

هستی مستان فدای ساقیی کز یک نگاه

زاهدان را انفعال از پارسایی می‌دهد

در کند زلف او میلی هلاک خود مخواه

کز چنین بندی، اجل هم کی رهایی می‌دهد

شمارهٔ ۱۰۷

مستی از لعل شراب آلود او معلوم شد

وز خمار چشم خواب آلود او معلوم شد

بدگمان، با دیگری دارد گمان عشق من

از سخنهای عتاب آلود او معلوم شد

کرده او را اضطرابم آگه از عشق نهان

از نگه‌های حجاب آلود او معلوم شد

داشت بیم از مدّعی، چون بود با من در سخن

از حدیث اضطراب آلود او معلوم شد

از خرابات آمد امشب میلی بی پا و سر

از سراپای شراب آلود او معلوم شد

شمارهٔ ۱۰۸

لبت در خنده با من، وز نگاهت جنگ می‌بارد

ندانم در چه فکری، خون ازین نیرنگ می‌بارد

من دیوانه با یادش چنان حیرانیی دارم

که آگه نیستم هرچند بر من سنگ می‌بارد

خیال آن لب و رخساره‌ام در دیده می‌گردد

که گه باران اشکم شور و گه گلرنگ می‌بارد

شود تا بسته را شکوه بی طاقتان، او را

ز مژگان زهر می‌ریزد، ز ابرو جنگ می‌بارد

به صحرای بلا میلی من آن ابر رسوایی

که بر اهل وفا لاف عشقم ننگ می‌بارد

شمارهٔ ۱۰۹

نا کرده کار دلبر من دل به کین نهاد

لطفی نکرده طرح جفا بر زمین نهاد

چون بنگرم درو؟ که چو اندیشه کردمش

صد عقده پیش فکر ز چین جبین نهاد

کو آنکه تا غبار غم از دل بشویدم

پیش آید و به چشم ترم آستین نهاد

حسن تو پیش پای هوس، چوب دورباش

با دستیاری نگه شرمگین نهاد

میلی، ز عشق دوست کجا یافت لذّتی

هر کس مدار کار به دنیا و دین نهاد

شمارهٔ ۱۱۰

چون دیدی‌ام، نظر به زمین دوختن چه بود

در پیش سرفکندن و افروختن چه بود

اکنون که کار عشق من از امتحان گذشت

آن غمزه را ستمگری آموختن چه بود

خشنودی رقیب، غرض گر نداشتی

بی موجبم به داغ جفا سوختن چه بود

منعت ز آشنایی من گر نکرده غیر

در پیش من، ز دیدنش افروختن چه بود

میلی به یک نظاره چو از دست رفته‌ای

عمری غرض ز عافیت اندوختن چه بود

شمارهٔ ۱۱۱

آن جفا پیشه که آیین وفا نشناسد

تا به سویم نگرد، کاش مرا نشناسد

دیده از زخم خدنگ تو ببستم که ترا

از پی دعوی خون، روز جزا نشناسد

غایت ناکسی‌ام بین، که به این رسوایی

اگر از یار بپرسند، مرا نشناسد

دارم اندیشه بسیار ز بدخویی غیر

گرچه آن طفل هنوزم ز حیا نشناسد

بخت بدبین که به میلی نکند غیر جفا

خردسالی که جفا را ز وفا نشناسد

شمارهٔ ۱۱۲

دوش ازان شعله که در جان من سوخته بود

چون گل آیینه روی تو برافروخته بود

بود حیرت سبب آن که دلم با همه شرم

بی حجابانه به روی تو نظر دوخته بود

یاد آن شب که دلم پیش تو می‌ریخت برون

از تو هر شکوه که بر روی هم اندوخته بود

یاد باد آنکه دلم بود به دست تو عزیز

طفل بودیّ و ترا مرغ نو‌آموخته بود

مرغ را آنچه ز هر روز شتابانتر داشت

اثر نامه شوق من دلسوخته بود

یاد روزی که دل میلی سودازده، داشت

نیم جانی که به سودای تو نفروخته بود

شمارهٔ ۱۱۳

جفا کشی که ز بزم تو خوار برخیزد

مرا ببیند و امّیداوار برخیزد

قیاس رشک ازین کن که نیم کشته هجر

ز بزم وصل تو بی‌اختیار برخیزد

گذشتنت ندهد شوق را چنان تسکین

که عاشق از گذر انتظار برخیزد

به بزم او مبریدم، ازین چه سود که من

خجل نشینم و او شرمسار برخیزد

برون میا دو سه روزی ز خانه، گر خواهی

که بوالهوس ز ره انتظار برخیزد

خوشم که بشکندش دل ز دیدن میلی

زبزم، غیر چو امّیدوار برخیزد

شمارهٔ ۱۱۴

ز جراحت تو ذوقی دل بی‌قرار دارد

که دل هزار دشمن، ز حسد فگار دارد

تو ستمگری، ولیکن ستم تراست ذوقی

که هزار بی‌گنه را، ز تو شرمسار دارد

سرو برگ من نداری تو و من درین تحیّر

که کرشمهٔ تو در دل، همه شب چه کار دارد

به رهش فتادم از پا، چو خدنگ خورده صیدی

که فتاده و چشم حسرت، به ره سوار دارد

شمارهٔ ۱۱۵

هر دشمنیی که بخت بد کرد

عشق تو هم آمد و مدد کرد

دیوانگی دلم یقین شد

زان روز که دعوی خرد کرد

بدخواه، متاع دوستی را

سرمایهٔ کینه وحسد کرد

آخر بخرید بنده‌ای را

کاوّل به هزار عیب، رد کرد

ای مرگ برو که غمزهٔ او

تا آمدن تو، کار خود کرد

در خواب ندیده بود میلی

آسودگیی که در لحد کرد

شمارهٔ ۱۱۶

آن نیست که دل به جا نشیند

تا سر ننهد ز پا نشیند

رویی که ظهور حسن خواهد

در منظر چشم ما نشیند

تیر تو نشسته در دل تنگ

جان گر برود، کجا نشیند

صد خانه شکافد و چو غنچه

در پرده به صد حیا نشیند

چون دیده پرد به بال شادی

دل منتظر بلا نشیند

گفتیم ترا دعا و رفتیم

تا غیر به مدعا نشیند

تا بار دگر کند جدایی

آید که دمی به ما نشیند

تو درد دلی تمام، میلی

کس با چو تویی چرا نشیند

شمارهٔ ۱۱۷

چو همرهی به من آن سرو خوشخرام کند

ز بیم طعنه، به هرکس رسد سلام کند!

خیال وصل تو در خاطر است خلقی را

کسی ملاحظه خاطر کدام کند؟

ز دیدن تو دلم یافت لذّتی که فلک

نعوذباللّه اگر فکر انتقام کند؟

رسانده مردن دل به آنکه گر خواهد

به یک نگاه دگر، کار خود تمام کند

نه آشنا و نه بیگانه‌ای، نمی‌دانم

که اختلاط چنین را کسی به نام کند

به آن رسیده که میلی ز تلخکامی هجر

می وصال تو بر خویشتن حرام کند

شمارهٔ ۱۱۸

بس که خواهد به من آن عربده‌گر ننشیند

خیزدم از پی تعظیم و دگر ننشیند

گر نشیند بر من، سوزدم از دلگیری

گه فزاید به دلم حسرت، اگر ننشیند

بس که هر دم به فریب از رده دیگر گذری

هیچ کس بر سر راه تو دگر ننشیند

قاصد از ناکسی‌ام کرد فراموش مرا

دل همان به که به امّید خبر ننشیند

تا کسی پی نبرد کو نگذشته‌ست هنوز

کاش میلی به سر راهگذر ننشیند

شمارهٔ ۱۱۹

سرگران دوش گذشتن زمن زار چه بود

در پی بوالهوسان گرمی بازار چه بود

بود دیروز مگر وعده دیدار تو عام؟

ورنه در کوی تو جمعیّت اغیار چه بود

گرا ترا بود سر آنکه رسانی به وفا

پیش اغیار به من وعده دیدار چه بود

از جنون من و ناسازی او ظاهر نیست

که میان من و او، مایه آزار چه بود

گرنه از جای دگر داشتی آزار ز من

بهر اندک گنهی، رنجش بسیار چه بود

غیر اظهار نیازی که ز میلی می‌دید

ناز او را سبب گرمی بازار چه بود

شمارهٔ ۱۲۰

دل به جان شب همه شب ز آه و فغانم دارد

این سیه روز ندانم چه به جانم دارد

عشق پنهان کنم و هر که به سویم نگرد

دل تپد، کاین خبر از سوز نهانم دارد

این چنین پرده برانداز که او را دیدم

عنقریب است که رسوای جهانم دارد

تا نیاید به زبان، آنچه به دل دارم ازو

چشم افسونگر او بسته زبانم دارد

من دلخسته که لب تشنه شمشیر توام

گر همه آب حیات است، زیانم دارد

بس که بی‌تابی‌ام از عشق خود افزون بیند

تهمت آلود به عشق دگرانم دارد

همچو میلی کندم شهره تقاضای جنون

عشق هرچند که بی نام و نشانم دارد

شمارهٔ ۱۲۱

ز بس کان سست پیمان در حق من بدگمان باشد

عجب دانم که دیگر در مقام امتحان باشد

دل خود را به کینم داده آن نامهربان عادت

به آن غایت که بعد از آشتی هم سرگران باشد

مرا در بزم سازد هر زمان از وعده‌ای خوشدل

ولی چون بنگری، روی سخن با دیگران باشد

درین بی‌اعتباریها، به این مقدار خرسندم

که در بزم رقیبان رفتنش، از من نهان باشد

ز کویت گر سفر کردم، مرنج از من که چون میلی

تمنّایم همان، شوقم همان، عشقم همان باشد

شمارهٔ ۱۲۲

تا دمی دامان وصلش دست شوقم سر دهد

هر زمان بهر فریبم وعده دیگر دهد

دل زعشقم جمع کرده و راندم از کوی خویش

همچو صیّادی که صید نیم بسمل سر دهد

تاب چون آرم، که یاد مهربانیهای او

هر زمان دلداری شوق هجوم آور دهد

از خلاف وعده‌ام شد منعفل، وز اضطراب

رفت از یادش که بازم وعده دیگر دهد

حال میلی با شدش خاطرنشان، از اعتماد

چون خورد می‌با رقیبان، باده‌اش کمتر دهد

شمارهٔ ۱۲۳

چون شدم بسمل، به دستم دامن قاتل نماند

تا قیامت غیر ازینم حسرتی در دل نماند

سر به پا آن سروقامت را نماندم هیچ بار

کز سرشکم چون صنوبر پای او در گل نماند

عشق تا آگه شدم صد رخنه در جان کرده بود

هیچ عاقل ز آفت دشمن، چنین غافل نماند

میکشان را طعن بیهوشی مزن ای هوشمند

از می عشق است کز بویش کسی عاقل نماند

از شراب عشق، کیفیّت چه حاصل کرده بود

آنکه در غوغای محشر مست و لایعقل نماند

طاق ابروی بتان راهر مسلمانی که دید

همچو میلی سجده محراب را مایل نماند

شمارهٔ ۱۲۴

چنان ز بیم رقیبان نظر به ره دارد

که یک زمان نتواند مرا نگه‌دارد

حذر کنید ازان چشم، کاین همان چشم است

که روزگار مرا این چنین سیه دارد

به صد گنه کنم اقرار، تا نداند غیر

که قصد جان من آن شوخ، بی‌گنه دارد

ببین نهایت شوقم که با هزار جفا

تو اندم که تسلّی به یک نگه‌دارد

دلا ز دور به حسرت نگاه کن که رقیب

ازو جدا شده و رو به وعده‌گه ‌دارد

شهی که لشکر دلها از اوست، بی‌باکی‌ست

که از غرور کجا چشم بر سپه دارد

ز حدّ شوق من امشب زیاده است مگر؟

که مدّعی نظر آرزو به ره دارد

شکست توبه میلی به دست مغبچه‌ای

که صد خجالت ازو پیر خانقه دارد

شمارهٔ ۱۲۵

زان زهر چشم، بس که دلم تلخکام شد

برکام او شراب تمنّا حرام شد

کردم سلام و فایده این یافتم که دل

نومید بعد ازین ز جواب سلام شد

بیون نرفت لذّت وصل تو از دلم

هرچند هجر در صدد انتقام شد

دل با صد اهتمام ندید از لب تو کام

نومید آخر از تو به سعی تمام شد

در کین زمانه را شده شرمایه فریب

شرین لبی که جانم ازو تلخکام شد

میلی به لطف او ننهی دل، که پیش ازین

مخصوص بنده بود نگاهی که عام شد

شمارهٔ ۱۲۶

ز نیازمندی من،‌ گرش احتراز باشد

نکنم ازو شکایت، که گناه ناز باشد

به دل پر از شکایت، سر حرف باز کردم

تو مدار گوش با من، که سخن دراز باشد

ز گلی فتاده گویا، به دل تو خارخاری

که به ناز چشم مستت، اثر نیاز باشد

ز کجاست بخت آنم، که نهانی از رقیبان

نظری کنی به سویم،‌ که بیان راز باشد

به کسی فتاده کارم، که به صد خلاف وعده

نه به عذرخواهی آید، نه بهانه‌ساز باشد

به رهی که با رقیبان گذریّ و سوی میلی

نگهی کنی، چه گویم که چه جانگداز باشد

شمارهٔ ۱۲۷

بس که در دل کار، پیکان خدنگ یار کرد

ناله‌ای کز دل بر‌آوردم، به دلها کار کرد

تا نباشم فارغ‌البال از دل پرکینه‌اش

از من آزاری که در دل داشت یار، اظهار کرد

از دل پر آرزویم شرمساریها کشید

از تو هر حسرت که جا در خاطر افگار کرد

جان فدای ساده‌لوحیها، که بعد از صد خلاف

خوشدلم باز از فریب وعده دیدار کرد

تا بسوزم بهر عمری کان به ناکامی گذشت

بعد ایامی رسید و گرمی بسیار کرد

با وجود آ‌نکه میلی در کمال عجز بود

آمد آن بی‌رحم و جانبداری اغیار کرد

شمارهٔ ۱۲۸

باز مژگان ترم نوباوه خوناب کرد

باز چشم خونفشانم خیر باد خواب کرد

دوش دل را دیده حیران نوید وصل داد

هر نگاه گرم کان خورشید عالمتاب کرد

قحط شد در خشکسال هجر چون باران وصل

صبر را در بحر عشقم گوهر نایاب کرد

بارها دادم قرار شکوه ناکردن ز یار

غیرت دیدن به اغیارش، مرا بی‌تاب کرد

دید مژگان ترا میلیّ و شد در اضطراب

همچو صیدی کو نظر بر خنجر قصّاب کرد

شمارهٔ ۱۲۹

آنها که عتاب از لب خندان تو یابند

زهر اجل از چشمه حیوان تو یابند

هر فتنه که پنهان به کمینگاه بلا شد

در گوشه دستار پریشان تو یابند

دلها که در آیند در آن چاه زنخدان

صد یوسف گم گشته به زندان تو یابند

خون دل ما می‌چکد از لعل تو چون می

ترسم گل این باده به دامان تو یابند

نالد چو جرس از اثر ناله زارم

گر در دل ماتم زده پیکان تو یابند

غم نیست که در من سرو سامان نتوان یافت

این بس، که مرا بی سر و سامان تو یابند

میلی چو مگس دست به سر مانده و خلقی

کام دل خود از شکرستان تو یابند

شمارهٔ ۱۳۰

کامی ز لب لعل تو دیدن نگذارند

یعنی سخنی از تو شنیدن نگذارند

آن طفل ز نظّاره قتلم چو کند ذوق

اغیار ز رشکم به تپیدن نگذارند

چشمان کمندافکن صیاد وش تو

صیدی که ببینند، رمیدن نگذارند

ترکان دو چشم تو پی حسرت دلها

گویند سخنها و شنیدن نگذارند

خواهند که معلوم شود راز نهانم

اغیار، گرش نامه دریدن نگذارند

گر باد شود در طلب وصل تو میلی

اغیار به گرد تو رسیدن نگذارند

شمارهٔ ۱۳۱

پاره سازد غم تو رشته تدبیر امید

بگسلد زورگر کین تو زنجیر امید

بارها رهزن غم، قافله صبر مرا

کرده تاراج و شده باعث شبگیر امید

زان همی خیزدم از دل شرر نومیدی

که مرا آمده بر سنگ جفا تیر امید

می‌شوم زود تسلی و ز بس نومیدم

نسزد دست وفای تو عنانگیر امید

میلی از صیدگه عشق بپرهیز که هست

کمترین صید درین بادیه، نخجیر امید

شمارهٔ ۱۳۲

بی‌رحم من از من سفر خویش نهان کرد

تا خاطر ازو خوش بود، اما نتوان کرد

از شوق عنانگیری او جان به لب آمد

هرگاه دلم اندیشه آن دست و عنان کرد

فریاد که در عشق تو خود را و مرا غیر

از طعنه بی‌فایده رسوای جهان کرد

عام است چنان گرمی عشق تو، که ما را

افسرده ز همصحبتی هم‌نفسان کرد

گر بی‌سبب آزرده شد آن شوخ ز میلی

غم نیست، همین بس که ز اغیار نهان کرد

شمارهٔ ۱۳۳

دلم به غمزه آن شوخ دلربا چه کند

به زیر تیغ بلا، صید مبتلا چه کند

به مدعای دل آن به که ملتفت نشود

وگرنه با دل بسیار مدعا چه کند

حیای عشق نشود مانع از نظاره مشوق

دمی که شوق هجوم آورد حیا چه کند

مدار کارکنان کرشمه را بیکار

بگو که فتنه چه پردازد و بلا چه کند

بدار بهر خدا دست از دعا میلی

به طالعی که نگونسار شد، دعا چه کند

شمارهٔ ۱۳۴

بعد عمری که دمی یار من زار شود

پرده شرم مرا مانع دیدار شود

شمع من! منع من از آه شرربار مکن

که ترا این سبب گرمی بازار شود

چون شود بر سر آزار من، اینش غرض است

که شکایت کنم و موجب آزار شود

چون کسی بگذرد از کوی تو، میرم که مباد

بیند آن سلسله زلف و گرفتار شود

سبحه در کف چو کنم سجده آن بت میلی

تار تسبیح مرا رشته زنّار شود

شمارهٔ ۱۳۵

زلفت زبان طعنه به بخت نگون کشید

آهوی عقل را به کمند جنون کشید

نزدیک شد که مهر سرایت کند درو

چون می ز بس که خون دل گرمخون کشید

می با تو غیر خورد و ز بخت زبون مرا

از بزم وصل، شحنهٔ غیرت برون کشید

صد مرغ دل تپید ز پا بستگی به خاک

صیاد غمزهٔ تو چو دام فسون کشید

وقت نصیحت خرد آن مست در رسید

پندش ز یک نظاره به حرف جنون کشید

میلی به بزم رشک، علی‌رغم مدعی

خونابهٔ ستم چو می لاله‌گون کشید

شمارهٔ ۱۳۶

هر طرف از گرد حی با آه و واویلی نشد

آگه از جان دادن مجنون سگ لیلی نشد

خار صحرای بلا از رهگذارش برنخاست

تا روان از چشم مجنون هر طرف سیلی نشد

وه که لیلی را سوی مجنون، ز استغنای حسن

با وجود جذبه عشقی چنان، میلی نشد

آه کز تاثیر استغنای عشق پرغرور

رام شد آهو به مجنون و سگ لیلی نشد

سنگ چون بر سینه زد میلی، سپاه غم رسید

تا نزد شه کوس‌رزمی، صاحب خیلی نشد

شمارهٔ ۱۳۷

چو سرو قد تو از می به پیچ و تاب درآید

چو باد سرد مرا دل به اضطراب درآید

درآ به عزم صبوحی چو آفتاب صباحی

که بخت ناشده بیدار من، ز خواب درآید

چو با خیال تو شبها به گفت‌وگوی در آیم

ز درد دل نگذارم که در جواب درآید

بر آن سرم که زبان گر به پرسشم بگشاید

کنم ازو گله چندان‌که در عتاب درآید

فغان ازانکه کند عزم کلبه من و بر در

کسی ببیند و نتواند از حجاب درآید

چو غنچه، پردگیی کز حجاب رو ننمودی

کنون چو شمع به هر مجلسی خراب درآید

خدنگ او ننهد پا به منزل دل میلی

کسی ز بهر چه در منزل خراب درآید

شمارهٔ ۱۳۸

زلف پر چین پی صیدم چو پراکنده کند

دانه دام بلا، خال فریبنده کند

میرم از شوق و به سوی تو نیایم، که مباد

بیخودیهای دلم پیش تو شرمنده کند

همچو شمعی که بود در کف طفلی، شب وصل

هر زمانم کشد و هر نفسم زنده کند

باز یارب چه خیال است جفاجوی مرا

که بسی مردمی از چشم فریبنده کند

چون صراحی، شب غم، چاشنی گریه تلخ

هرکه دریافت،‌ کجا یاد شکرخنده کند

همچو میلی شده‌ام بنده صیاد وشی

که صد آزاده،‌ به یک چشم زدن، بنده کند

شمارهٔ ۱۳۹

سخن آن مست کجا با من مدهوش کند

مگر از سرزنش غیر فراموش کند

فرصت حرف چو یابم، ز رقیبان گویم

تا به این حیله ز من هم سخنی گوش کند

در سخن آیم و از بس که کنم بی‌تابی

چون گل از شرم برافروزد و خاموش کند

قاصد از آرزوی وصل چنان بی‌خبر است

که به سویش رود و نامه فراموش کند

به فراموشی اگر باده ز میلی گیرد

نظری سوی رقیب افکند و نوش کند

شمارهٔ ۱۴۰

باز دل چشم هوس در پی داغی دارد

باز پروانه ما رو به چراغی دارد

می‌رود بی‌سر و پا، سر به هوا، ناپروا

باز شوریده‌دل، آشفته دماغی دارد

عمرها پای طلب داشت به دامان شکیب

باز افتاده به راهیّ و سراغی دارد

شب ز سودای تو با داغ جنون دلگیرم

که درین خانه تاریک، چراغی دارد؟

هر که گردیده به طرف سر کویی خرسند

نه سر سروو نه اندیشه باغی دارد

داده میلی ز جنون دامن ناموس ز دست

زده بر عالم عرفان و فراغی دارد

شمارهٔ ۱۴۱

اول عشق است، جای بی‌وفایی‌ها نبود

زود مستغنی گذشتی، جای استغنا نبود

ناامیدی بین که دارد خوشدلم با یک نگاه

آنکه شاد از وی به صد پرسش دل شیدا نبود

نوگرفتاری به راه امروز گویا دیده است

ورنه دیروز این قدر مستغنی و خودرا نبود

از چه بود آن اضطراب و گرمی افروختن

قتل چون من ناکسی را حاجت اینها نبود

تاجر عشقت متاع دل به نقد غم خرید

ورنه هرگز در ضمیرم فکر این سودا نبود

تا نبود آموزگار یار و میلی حسن و عشق

آن‌چنان نامهربان و این‌چنین رسوا نبود

شمارهٔ ۱۴۲

ندانم پیش قاصد، حرف خودکامم چه خواهد بود

جواب اضطراب‌افزای پیغامم چه خواهد بود

در آغاز محبت، نیم کشت ناز او گشتم

ازین آغاز دانستم که انجامم چه خواهد بود

به سوی غیر بیند وقت می خوردن،‌ درین حالت

قیاسی می‌توان کردن که در جامم چه خواهد بود

چو مرغ نیم‌بسمل در میان خاک و خون غلتم

توان از اضطرابم یافت کآرامم چه خواهد بود

ز من ایام برگردیده چو میلی، نمی‌دانم

که تدبیر دل برگشته ایامم چه خواهد بود

شمارهٔ ۱۴۳

از نخل او امید نوا داشتم، نشد

بر عهد او گمان وفا داشتم، نشد

بیم عقوبتی ز بلا داشتم، رسید

چشم اجابتی ز دعا داشتم، نشد

ای اشک بی‌سرایت و ای آه بی‌‌اثر

امیدواریی به شما داشتم، نشد

آن دم که چشمش از مژه خنجر کشیده بود

چشم رعایتی ز حیا داشتم، نشد

گفتم اجل ز هجر خلاصم کند،‌ نکرد

این درد را امید دوا داشتم، نشد

میلی چو مرغ دام، امید فراغ بال

در قید آن دو زلف دوتا داشتم، نشد

شمارهٔ ۱۴۴

دل چون ز بی‌وفایی او یاد می‌کند

پیش خیال او گله بنیاد می‌کند

زان گونه گرم خواهش داد است از تو دل

کش داد می‌دهیّ و همان داد می‌کند

پیغام قتل کز تو رقیب آورد به من

نومیدی‌ام ببین که مرا شاد می‌کند

قتل مرا کرشمه جلاد او بس است

بیهوده شحنه اجل امداد می‌کند

از ذوق من به بند تو خلقی فتاده‌اند

صید تو کار آهوی صیاد می‌کند

شمارهٔ ۱۴۵

او درین نظاره کز تن جان محزون می‌رود

من به این خوشدل که جان دشوار بیرون می‌رود

هر که می‌آید پی نظاره جان کندنم

می‌کند نفرت که با حال دگرگون می‌رود

آن شکار تیر کاری خورده‌ام کز قتل من

عمرها رفت و هنوز از زخمها خون می‌رود

با کدام امیدواری،‌ حیرتی دارم که دل

بر سر راهش درین ایام، افزون می‌رود

با چنین جذبی که بیرون می‌کشم از خانه‌اش

گر نگردم بی‌خبر، از پیش من چون می‌رود؟

از کششهای کمند شوق بیرون ماندگان

هر زمان از بزم، بی‌تابانه بیرون می‌رود

وه چه شوق است این، که میلی می‌کشد زان تندخو

بهر یک دیدار صد آزار و ممنون می‌رود

شمارهٔ ۱۴۶

از مستی شب، زلف تو بی‌تاب نماید

از آتش می، لعل تو بی‌آب نماید

حسن تو ز آسیب نگاه هوس‌آلود

چون مجلس بر هم زده اسباب نماید

هر چشم زدن، آهوی ناخفته شب تو

اظهار خمار و هوس خواب نماید

مژگان تو در پیش سر افکنده ازین شرم

کر چشم تو آثار می‌ناب نماید

کیفیت امشب گذرا بوده که امروز

از رنج خمار این‌همه بی‌تاب نماید

چون اشک من آن خانه‌نشین پرده‌دری کرد

از شرم،‌ کنون چون در نایاب نماید

میلی شده پابسته آن زلف و به چشمش

مژگان تو چون خنجر قصاب نماید

شمارهٔ ۱۴۷

بار غم سنگین‌دلان بر جان غم‌فرسا نهند

هر که را از پا دراندازند، بر سر پا نهند

در مقام چاره‌سازی چون شوند این سرکشان

بر سر زخم تمنا، داغ استغنا نهند

منزلم از بس که چون ماتم‌سرا پر شیون است

خلق یک‌یک، چشم بر در، گوش بر غوغا نهند

شرم بادا عاقلان را،‌ کز پی دفع جنون

داغ بر سر، بند بر پای من شیدا نهند

خلق را شد عذر تقصیرات تا تقریر حرف

با تو صد بیگانه، دل بر آشناییها نهند

پا برون نتوانم از ویرانه چون میلی نهاد

بس که طفلان سر به دنبال من رسوا نهند

شمارهٔ ۱۴۸

جان به حسرت دادم و آزار دل بر جا بماند

در جگر زان غمزه پیکانهای استغنا بماند

وه که افسون جنون دست از گریبانم نداشت

طوق رسوایی به گردن، بند غم بر پا بماند

ای دل دیوانه، تن در ده به رسوایی که باز

عقل نیک‌اندیش رفت و عشق بدفرما بماند

عشق را عجز است لازم، ورنه هر بی‌درد را

بر من از بهر چه این مقدار استیلا بماند

کی ز ننگ عشقم از خون ریختن رستی، که من

گر نماندم، داستانها از من رسوا بماند

شد به بزم یار میلی بی‌خبر از ننگ غیر

یار با اغیار بیرون رفت و او تنها بماند

شمارهٔ ۱۴۹

با آنکه ز مستی خبر از خویش ندارد

سویم نظر از بیم بداندیش ندارد

تا دست تو را رحم نگیرد به شفاعت

لب تشنه شمشیر تو سر پیش ندارد

نام دگری تا به زبان نگذرد او را

شادم که شکایت ز بداندیش ندارد

گردید خجل از دل آزرده‌ام امروز

با آنکه خبر از جگرریش ندارد

با این‌همه آزردگی و این‌همه خواری

میلی گله‌ای زان بت بدکیش ندارد

شمارهٔ ۱۵۰

نشان من چو بتان از ستیز می‌جویند

مرا نیافته شمشیر تیز می‌جویند

ز طرف دشت مگر گرد آن سوار نمود

که آهوان همه راه گریز می‌جویند

تو در کنار رقیبیّ و پاره‌های دلم

ترا به دیده خونابه‌ریز می‌جویند

به راحتند شهیدان ز قتل خود، که ترا

بدین بهانه دم رستخیر می‌جویند

چنانکه مرغ زند پا به تیغ، ساده‌دلان

نجات ازان مژه پرستیز می‌جویند

برآر حاجت آزادگان که چون میلی

به گردن آن رسن مشک بیز می‌جویند

شمارهٔ ۱۵۱

تا فاش شود راز دلم، بی‌خبری چند

گویند ازو بهر فریبم خبری چند

هر روز دهد حسن ترا رونق دیگر

کیفیت نظّاره صاحب‌نظری چند

یا منع کن ای ناصحش از رفتن هر بزم

یا درگذر از سرزنش دربه‌دری چند

آسودگی بزم وصالش ننماید

گر در ره این کعبه نباشد خطری چند

نشنیده جواب تو برم نامه برآید

بی‌تابی من بیند و سازد خبری چند

صد ناوک غیرت شکند در دل میلی

خاری که خلد در جگر بی‌جگری چند

شمارهٔ ۱۵۲

بشارت باد رندان را که ایام فراغ آمد

صبوحی کرده هر کس با دف و نی سوی باغ آمد

ز هر سو مطربی مانند بلبل در ترنم شد

ز هر سو ساقیی چون لاله با زرین ایاغ آمد

کمال عشق و جذب آرزوی آشنا بنگر

که آن بیگانه تا ویرانه ما بی‌سراغ آمد

جراحت بیش پا برجا نماند از جوشش خونم

مرا در دست هرگه پنبه‌ای از بهر داغ آمد

شبی کز غیر پنهان آمد و شمع مزارم شد

مرا شد داغ دل، گر بر سر خاکم چراغ آمد

شمارهٔ ۱۵۳

دل چون ز پی سلامت افتاد

در سلسلهٔ ملامت افتاد

بر تافت عنان دل از پی جان

دنبال تو سرو قامت افتاد

چون بر سر کوی او رسیدیم

در سر هوس اقامت افتاد

هر کس که نهاد پا در آن کوی

در معرکه قیامت افتاد

بنیاد تنم ز دیده نم دید

چندان‌که ز استقامت افتاد

مرغ دل ما گریخت زان طفل

در دامگه ندامت افتاد

میلی ز هزار قید عالم

آزاد شد و به دامت افتاد

شمارهٔ ۱۵۴

... اهی چنین باشد

... اهی چنین باشد

فریب خویش دادن غایتی دارد، مرا تا کی

دگر تاب نشستن بر سر راهی چنین باشد

تکلف بر طرف، تا کی توان دیدن که بر رغمم

نکورویی چنان،‌ همراه بدراهی چنین باشد

من و آوارگی،‌ گر زندگی باشد، معاذاللّه

ز شهری کاندرو بیدادگر شاهی چنین باشد

چو ناگاه از تو بیدادی رسد، خود را دهم تسکین

که بی‌رحمی چنان، سهل است اگر گاهی چنین باشد

ز میلی غافل ای افسرده دم منشین که در یک دم

زند آتش به عالم هر که را آهی چنین باشد

شمارهٔ ۱۵۵

کدام شاه چنین کینه‌خواه می‌آید

که بوی فتنه ز گرد سپاه می‌آید

زمانه ساخته پامال، خاکساران را

که شهسوار من از گرد راه می‌آید

به هر طرف که نگه می‌کند، خدنگ بلا

به صد هزار دل بی‌گناه می‌آید

کمان ناز به بازو، کمند فتنه به دست

عنان فکنده سوی صیدگاه می‌آید

به ناامیدی آن غمزه‌ام مکش که دلم

به پای تیغ تو از یک نگاه می‌آید

غم تو بس که زد آتش به خرمن دلها

هزار جان به‌نظر دود آه می‌آید

خیال روی تو خرسند کرد میلی را

چنانکه بر سر ره گاه‌گاه می‌آید

شمارهٔ ۱۵۶

داد ازان دم که با دل ناشاد

من کنم داد و او کند بیداد

مست من عهد کرد و می‌ترسم

وقت هوشیاری‌اش نباشد یاد

بعد صد امتحان، ز ساده‌دلی

تکیه کردم به عهد بی‌بنیاد

بیخودیهای مجلس شب را

خجلت روز من به یادش داد

این چه شوق است کز تصور تو

دل خلقی در اضطراب افتاد

پا نهادیم بر سر دو جهان

ما و عشق تو، هرچه بادا باد

بهر زنجیر زلف او میلی

داد سر رشته خرد بر باد

شمارهٔ ۱۵۷

گل خون بر سر خار مژه‌ام تیز آمد

باز در دل غم آن غمزه خونریز آمد

دشمنان باز به نامم چه گنه ساخته‌اند

که پیام تو به سویم گله‌آمیز آمد

باز هر لحظه به یاد تو دهد عربده‌ای

آه کاین می چه بلا عربده‌انگیز آمد

بود چون بوالهوسان را سر زلف تو به دست

دل ما در خم فتراک دلاویز آمد

مرعی شکر که تا آخر حسن تو نبود

که چها بر سر ما زان خط نوخیز آمد

برس ای مرگ و ز محرومی وصلم برهان

که به جان میلی بیمار ز پرهیز آمد

شمارهٔ ۱۵۸

دل چشم به راه یار ننهاد

بر وعده او مدار ننهاد

امروز خیال او هم از ناز

پا در دل بی‌قرار ننهاد

از دست جفای او، کسی دل

بر بودن این دیار ننهاد

تا پای تو در میان نیامد

جان رخت به یک کنار ننهاد

تا خون نگرفته بود دل را

سر در پی آن سوار ننهاد

ایام، بنای صبر ما را

چون عهد تو استوار ننهاد

تا با تو فتاد کار میلی

سر در سر کارو بار ننهاد

شمارهٔ ۱۵۹

ز مجلس دوست رفت و دشمن آمد

دلا منشین که وقت رفتن آمد

ز جا دشوار خیزم، بس که بی او

ز مژگان خون دل در دامن آمد

ز غمناکی، به گوشم صوت مطرب

ملال‌انگیزتر از شیون آمد

زد آتش آه دل در پنبه داغ

مرا برق بلا در خرمن آمد

به گردن بینمت خون جهانی

ترا دستی مگر در گردن آمد؟

مرا آن غمزه تیری بر جگر زد

کزان صد چاک در پیراهن آمد

نیامد، گر کسی رفت از پی دوست

وگر آمد، به کام دشمن آمد

ز من نشنیده میلی وز پی‌اش رفت

به آخر بر سر حرف من آمد

شمارهٔ ۱۶۰

سخنم را چو به بزم تو سری بگشایند

تا کنی گوش، پیام دگری بگشایند

قاصدان از تو شنیدند سخنها که ز شرم

نتوانند زبان در خبری بگشایند

در به در طلبت گشته‌ام و این هم نیست

که دری بهر چو من دربه‌دری بگشایند

مژده باد ای دل آزرده که این سنگدلان

در آزار بر آزرده‌تری بگشایند

دل صیاد وشان صید شود گر ز کمین

آهوان تو کمند نظری بگشایند

پرده بگشا که گل روی تو سیراب شود

گر بر آن تشنه‌لبان چشم‌تری بگشایند

تیر جور تو گر از سینه میلی بکشند

دری از غیب به خونین جگری بگشایند

شمارهٔ ۱۶۱

آن‌چنان بدگمان که بود، نماند

در پی امتحان که بود، نماند

وعده‌اش بی‌وفا نماند، که بود

غمزه نامهربان که بود، نماند

زلف او سرکشی که کرد،‌ گذشت

چشم او سرگران که بود، نماند

آن نزاعی که غیر با ما داشت

پای او در میان که بود، نماند

ظاهراً با رقیب، یار مرا

التفات نهان که بود، نماند

غیر را هم ز ناشناسی حق

رنجشی بر زبان که بود، نماند

بر وفایش اگرچه ما را هم

احتمالی چنانکه بود، نماند

سر ما گر فتاد از فتراک

غیر هم در عنان که بود، نماند

من اگر از عنان او ماندم

با من آن نیم جان که بود، نماند

عمرها بر شکست میلی بود

شکرللّه هر آن که بود، نماند

شمارهٔ ۱۶۲

بیمار غم از مردن، اندیشه بسی دارد

گویا نظر حسرت، بر راه کسی دارد

آمیزش او با من، بی‌مصلحتی نبود

ای وای ازان گرمی،‌ کآتش نفسی دارد

چون دادکنان بینم، آزرده بیدادی

آهی کشم از حسرت، کاین دادرسی دارد

تا مایه نومیدی،‌ دل را نشود افزون

دیگر نکند ظاهر، گر ملتمسی دارد

تا بزم‌نشینان را، ازداغ گمان سوزد

هر چشم زدن رمزی با بوالهوسی دارد

کی در شکن زلفت، از ناله دلم خون شد

مرغی ز خوش‌آهنگی، رنگین قفسی دارد

صد مرحله را میلی، از ناله زدی بر هم

کم قافله‌ای چون تو نالان جرسی دارد

شمارهٔ ۱۶۳

هر طرف از تو دل سوخته داغی دارد

چشم بد دور، چه آراسته باغی دارد

تا دگر از که فریبی ز جنون خورده که باز

دل بر هم زده، آشفته دماغی دارد

اضطراب طلب از بس که غلو کرد به دل

یک دم آرام کجا بهر سراغی دارد

صید مژگان تو از زلف چه اندیشه کند

مرغ بسمل شده، از دام فراغی دارد

بی‌کسی بین که به صحرای بلا چون میلی

کشته عشق، نظر بر ره زاغی دارد

شمارهٔ ۱۶۴

جان فدای تو بوالهوس نکند

کار پروانه رامگس نکند

از چو من ناکسی کناره مکن

شعله پرهیز چون ز خس نکند

پیش دل خویش را به خواب مدار

که به اینها فسانه بس نکند

منم آن مرغ نیم‌جان که هنوز

طفلم آزاد از قفس نکند

گر فتد آفتاب در پی او

روی از سرکشی به پس نکند

نیست آن سرو مایل میلی

هیچ‌کس میل هیچکس نکند

شمارهٔ ۱۶۵

دمی عاشق ندید او را، وگر دید

به صد درد دل و خون جگر دید

دل از یک جرعه وصل تو عمری

خمار غم کشید و دردسر دید

خدنگش را دلم تا رهگذر شد

هزار آسودگی زان رهگذر دید

دلم راسر به صحرا داد یکسر

که زخم صید خود را کارگر دید

رقیب او را سگ دنباله‌رو بود

ز یک تیر تغافل، باز گردید

دلم در بزم او تا با خبر شد

مرا بیهوش و خود را بی‌خبر دید

دلا از دلبران قطع نظر کن

که میلی هرچه دید از یک نظر دید

شمارهٔ ۱۶۶

آن پری چون زلف در پا می‌کشد

خلق را در دام سودا می‌کشد

می‌شوم آسوده گر دست اجل

از دلم تیر جفا وا می‌کشد

آه کز بیچارگیها مرگ هم

از سر بیمار غم، پا می‌کشد

دل هم آزاری اگر از دیده دید

انتقام خویش از ما می‌کشد

وه که میلی را دوا از یاد رفت

بس که درد ‌بی‌مدوا می‌کشد

شمارهٔ ۱۶۷

سر ره چشم او بر دل نگیرد

که صیاد آهوی بسمل نگیرد

چنان مغرور آن مشکین کمند است

که صید خویش را غافل نگیرد

به این زاری که دل سر در پی اوست

جرس دنباله محمل نگیرد

کسی کو لذت آوارگی یافت

به کوی عافیت منزل نگیرد

حیا راه طلب بر من چنان بست

که خونم راه بر قاتل نگیرد

مگیر ای پندگو بر ما و میلی

که بر دیوانگان عاقل نگیرد

شمارهٔ ۱۶۸

در عشق ز جان و تن که گوید؟

وز مردن و زیستن که گوید؟

آسایش گلخنی چه باشد؟

ز آرایش انجمن که گوید؟

با لذت داغ تازه عشق

از تازه گل چمن که گوید؟

درمانده به خویش، هر که بینی

در انجمنش ز من که گوید؟

با تلخی روزگار میلی

از سختی کوهکن که گوید؟

شمارهٔ ۱۶۹

از بس که دایم بی‌گنه آزرده‌ام از یار خود

شرمندگیها می‌کشم، پیش نصیحت‌کار خود

صد بار اگر افسون کنم، شور جنون افزون کنم

یارب چه سازم چون کنم،‌ درمانده‌ام در کار خود

فارغ ز ذوق محفلم، وز ساز عشرت غافلم

در گوشه غم خوشدلم، با ناله‌های زار خود

دانسته از حالم بتر، هر روز از روز دگر

از ذوق این، هر دم خبر می‌پرسد از بیمار خود

مستی که دارم والهم، در پای او گر جان دهم

صد منت دیگر نهم، بر جان منت‌دار خود

دل از من آن آشوب جان، برد و پی دفع گمان

گه دوستم با دشمنان، گه یار با اغیار خود

در بزم‌سازی دم‌به‌دم، بی‌تابم از داغ ستم

پیش تو باید بودنم، شرمنده از اطوار خود

گم شد دل پر آرزو، من در‌به‌در در جست‌وجو

میلی بیا بگذر ازو، دیگر مکن آزار خود

شمارهٔ ۱۷۰

حیف خوبان کاین‌چنین میخواره و هر جا روند

پیش خود بر پا و خود را و نصیحت نشنوند

توسن کین گرم می‌رانند و جانها در عنان

همچو صید زخمدار افتان و خیزان می‌دوند

من سگ آن وحشیان خانه‌پرور کز حیا

چون غزال آدمی نادیده، با کس نگروند

مانده بهر التفاتم این‌چنین گرم طلب

شمع را پروانگان جویا نه بهر پرتوند

دشمنان پیکان کین ریزند بر میلی، ولی

غیر ازین تخمی که می‌کارند، هرگز ندروند

شمارهٔ ۱۷۱

با او سخنی ز من که گوید؟

از همچو منی سخن که گوید؟

با الفت و کلفت تو با دل

ز آمیزش جان و تن که گوید؟

مقصود تویی ز هجر یا وصل

... ن که گوید؟

...

از خار و خس چمن که گوید؟

گر وصف تو در لباس نبود

از یوسف و پیرهن که گوید؟

با من که نه مرده‌ام نه زنده

از پیرهن و کفن که گوید؟

میلی سگ او مگوی خود را

خودگو که ز خویشتن که گوید؟

شمارهٔ ۱۷۲

خدنگ تو چون ره به خون می‌برد

مرا بر سرره جنون می‌برد

به روز شکار تو تیر خدنگ

بشارت به صید زبون می‌برد

جنون بین که از بزم او همنشین

به صد انفعالم برون می‌برد

به جوش آید از رشک، خون دلم

چو بر لب می لاله‌گون می‌برد

به مستی خوشم،‌ تا نیابم خبر

که بختم ز بزم تو چون می‌برد

به فرمان جلاد مژگان او

مرا خون گرفته‌ست و خون می‌برد

دل از ناامیدی چو میلی مرا

ز کوی تو با صد فسون می‌برد

شمارهٔ ۱۷۳

بر یاد قدّ او چو می تاب می‌دهند

در دل هزار نخل بلا آب می‌دهند

هر شب هزار دیده به نوفان عشق تو

از گریه رخت خواب به سیلاب می‌دهند

مژگان و غمزه تو به گاه نگاه تیز

پیکان و پر به ناوک پرتاب می‌دهند

خوبان به غمزه از اجلم باز می‌خرند

از مرگ می‌کشند و به قصاب می‌دهند

در حیرتم ز خیل خیالت که شام مرگ

در تنگنای دیده ره خواب می‌دهند

سوز درون و ضعف تن و اضطراب دل

یاد از هلاک میلی بی‌تاب می‌دهند

شمارهٔ ۱۷۴

عنان چو از پی صید زبون بگرداند

مرا که صید زبونم،‌ به خون بگرداند

ز بزم چون رود آن مست یک زمان بیرون

دلم هزار گمان در درون بگرداند

حجاب عشق دلم را به خویش نگذارد

وگرنه از تو کسی راه چون بگرداند؟

جنون نمی‌برد این غم ز خاطرم که مباد

غم تو راه ز اهل جنون بگرداند

منم به دست تو مرغی که طفل تا کشدش

هزار مرتبه در خاک و خون بگرداند

فکنده شاخ گلی شعله در دل میلی

کز آفتاب، رخ لاله‌گون بگرداند

شمارهٔ ۱۷۵

باز آمد و ز عربده شرمنده رنگ بود

مایل به آشتیّ و پشیمان ز جنگ بود

ای حسرت از دلم برو امروز، کان گذشت

کاین خوان تنگ عیش بر امید تنگ بود

آخر کبوتر حرم التفات شد

مرغ دلم که باز ستم را به چنگ بود

از شیشه صافتر شد و از موم نرمتر

آن دل که شیشه دل ما را چو سنگ بود

شکر خدا نصیب همای نگاه شد

این مشت استخوان که نشان خدنگ بود

شمارهٔ ۱۷۶

چندان شب غم آه دل تنگ برآورد

کآیینه صبح از نفسش زنگ برآورد

سر‌گرم به رسوایی عشقیم که ما را

ز اندیشه ناموس و غم ننگ برآورد

در خرمن صبر من دیوانه زد آتش

هر آه که دور از تو دل تنگ برآورد

لاله پی بگرفتن دامان تو دستی‌ست

کز خاک، شهید تو به این رنگ برآورد

شد بر رخ میلی در غم بسته که آن شوخ

از آب و گل صلح،‌ در جنگ برآورد

شمارهٔ ۱۷۷

شرح الم دوری، در خامه نمی‌گنجد

این قصه بی‌پایان، در نامه نمی‌گنجد

دل می‌تپد و ترسم از سینه برون افتد

کز شادی غمهایش، در جامه نمی‌گنجد

مکتوب مرا قاصد،‌ بیهوده مبر سویش

در بزم طربناکان، غمنامه نمی‌گنجد

حسن تو براندازد،‌ صبر و خرد و دین را

در زاویه خلوت،‌ هنگامه نمی‌گنجد

چون عشق به شاگردان، تعلیم جنون گوید

در حلقه نادانان، علامه نمی‌گنجد

سر در مکش ای زاهد، در غمکده میلی

در مجلس سربازان، عمامه نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۷۸

آن شهسوار هرگه بر بادپا برآید

بی‌خواست از گدایان، شور دعا برآید

طفل است و شرم او را مانع زآشنایی

ترسم که رفته رفته، ناآشنا برآید

از آب دیده کردم سیراب، نخل او را

شاید به این نم از وی، برگ نوا برآید

مفرست روز هجران، پیغام وصل سویم

جان را ز ره مگردان، بگذار تا برآید

خواهم ترا برآرم از مدعی، ولیکن

حاشا که چون منی را، این مدعا برآید

افتد ز ابر رحمت، گر قطره‌ای به خاکم

زان قطره، همچو پیکان، نخل بلا برآید

میلی چنین که جان را، بگرفته غم گریبان

بختت به این زبونی، با او کجا برآید

شمارهٔ ۱۷۹

قاصد کز تو به ما نامه نامی آورد

خط پایندگی عمر گرامی ‌آورد

نامه لطف کسی کز تو رسانید به ما

به تو از جانب ما خطّ غلامی می‌آورد

نیمه‌ای در قلم آرم مگر از قصه شوق

ورنه هرگز نتوانم به تمامی آورد

ز آتش شوق، جگر سوختگان دم نزنند

یوز دل را به زبان شمع ز خامی آورد

غیر تاثیر محبّت ...

یاد میلی به چنین گمشده نامی آورد

شمارهٔ ۱۸۰

صف شکن ترک مرا بر سر مرکب نگرید

صف مژگان به خونریز مرتّب نگرید

ای غریبان، به فریب نگهش دل مدهید

خلق شهری همه در ناله یارب نگرید

تا ز آزادی آن طفل رساند خبری

قاصد اشک مرا در ره مکتب نگرید

من به خوناب جگر خوردن و در بزم رقیب

دم‌به‌دم بر لب او جام لبالب نگرید

روز بختم ز شب هجر بسی تیره‌تر است

با چنین تیرگی روز سیه، شب نگرید

من که آسوده ز بیهوشی دوشین بودم

بی‌قرار امشبم از بیخودی تب نگرید

میلی از کفر سر زلب بتی می‌لافد

با همه مشرب ازو دعوی مذهب نگرید

شمارهٔ ۱۸۱

سر مست آرزو را، رسم ادب نباشد

گر سر نهم به پایت، باری عجب نباشد

چون شانه روبه‌رویش دیدم، ولی ندیدم

یک تار مو که بر وی، دست طلب نباشد

نتوان چو گریه کردن، روز از حجاب مردم

خالی نمی‌شود دل، گر تیره شب نباشد

از زندگی چه دارم، کز مرگ رو بتابم

گیرم که نیم‌جانی، دایم به لب نباشد

چون نرگس تو باشد، در بزم ناز ساقی

بی‌باده از حریفان، مستی عجب نباشد

در بزم وصل، میلی در گریه چند باشی

بنشین که جای ماتم، بزم طرب نباشد

شمارهٔ ۱۸۲

ره غلط کرده خیالش به دل ریش آمد

همچو شاهی که به ویرانه درویش آمد

خواری و زاری من دید و به حالم نگریست

آشنایی که درین گوشه مرا پیش آمد

هیچ کس در پی رسوایی دل نیست، ولی

چه توان، چون ز تحمل غم دل بیش آمد

نقد جان بر سر دل عاقبت‌الامر نهاد

هر که سوی تو به دنبال دل خویش آمد

نیش عقرب ز یکی بیش ندیدیم، ولی

عقرب زلف ترا هر سر مو نیش آمد

ای مسلمان که دل اندر گرو دین داری

بر حذر باش که آن کافر بد کیش آمد

لب پر شور تو در خاطر میلی بگذشت

تازه بازم نمکی بر جگر ریش آمد

شمارهٔ ۱۸۳

دل من چون مرغ بسمل، دمی آرمیده باشد

که به خاک و خون به راهش، دو سه دم تپیده باشد

ز ستمگری پیشمان شده و در اضطرابم

که ز کرده‌ها مبادا المی کشیده باشد

چو رسد رقیب غمگین، ز پی تسلّی خود

دهم این قرار با خود که ترا ندیده باشد

چو رقیب دید سویم، به دلم فتاد آتش

که به خاطرش مبادا مه من رسیده باشد

چو رسد رقیب خوشدل، شود اضطرابم افزون

که مگر ز مرگ میلی، خبری شنیده باشد

شمارهٔ ۱۸۴

با هرکه ستم پیشه من در سخن آید

اول به زبانش سخن قبل من آید

دست ستمش فتنه بگیرد به شفاعت

چون غمزه او بر سر خون ریختن آید

جز نام تو مشکل که دم پرسش محشر

حرفی به زبان من خونین کفن آید

می‌سوزم ازین رشک که در حشر به سویت

هر لحظه شهیدی پی خون خواستن آید

از سختی جان کندن میلیش مگویید

ترسم شود آزرده، گرش یاد من آید

شمارهٔ ۱۸۵

از جا دلم به جلوه حیرت‌فزا مبر

جا در دلم بگیر و دلم را ز جا مبر

تا بشنود حدیث ملال‌آور ترا

قاصد، پیام ما ببر و نام ما مبر

بیگانه کردم از تو به صد حیله خویش را

بازم ز ره به یک نگه آشنا مبر

دارد هوای بزم رقیب، آفتاب من

ای شوق، همچو سایه مرا از قفا مبر

هر دم دلا مگو که مرا درد او دواست

نادردمند! این هم نام دوا مبر

میلی چنین که بر جا بر او کرده مدعی

بیهوده رنج در طلب مدعا مبر

شمارهٔ ۱۸۶

ای که داری هوس عشق، کم عشرت گیر

یا میا بر سر این کار و زمن عبرت گیر

ای غم یار، تو در آتش ما می‌سوزی

که ترا گفت که با سو ختگان الفت گیر؟

حرمت خویش نگه‌دار دلا در بزمش

پیشتر زانکه برانند ترا، رخصت گیر

چون گریزم ز تو در عزت و در خواری نیست

خوار بگذار مرا، وز دگران عزت گیر

از تو باید که دل غیر تسلی باشد

گو به صد خرمن جان، صاعقه غیرت گیر

گرچه نسبت به من این حرف ندارد، زنهار

ترک همصحبتی مردم بی‌نسبت گیر

زود تسلیم مکن جان به خدنگش میلی

دست و پایی زن و از عمر دمی لذّت گیر

شمارهٔ ۱۸۷

گر بشنوم که سوی رقیبان روی گر

جایی روم که نام مرا نشنوی دگر

دیدی که شد به رغم تو از دیگری رقیب

امروز اگر زمن نشوی، کی شوی دگر؟

سر داده‌ای کهن سگ زنجیر خویش را

دلبسته کدام اسیر نوی دگر؟

با الفت چنان، گنهم آن قدر نبود

کز من جدا شوی و به من نگروی دگر

میلی ز اشک خود، طمع بهره‌ای مدار

تخمی که کشته‌ای به زمین، ندروی دگر

شمارهٔ ۱۸۸

با آنکه هر زمان شوم از غصه زارتر

گردم زمان زمان به تو امّیدوارتر

چون بیندم زگریه مستانه شرمسار

در خنده می‌شود که شوم شرمسارتر

رنجاندم ز وعده خلافی، ولی چه سود

از رنجشی ز وعده او بی‌مدارتر

با شوخیی چنین، که نگیری دمی قرار

در دل گذر مکن که شود بی‌قرارتر

تا ذوق خواری از دگران بیشتر برم

از من کسی مباد به کوی تو خوارتر

غمنامه‌ام به غیر نمایی به این غرض

کز ناامیدی‌ام شود امیدوارتر

بی‌اعتبار پیش تو خلقی به جرم عشق

بیچاره میلی از همه بی‌اعتبارتر

شمارهٔ ۱۸۹

به اجل، کار دل زار مرا وا مگذار

به امید دگری کار مرا وا مگذار

ترک آزار مرا مرحمتش نام مکن

مرحمت می‌کنی، آزار مرا وا مگذار

بنشین، کار به جان آمده و جان بر لب

دم دیگر، دل بیمار مرا وا مگذار

بی غمم چونهدف ناوک آسوده‌دلان

جانب خاطر افگار مرا وامگذار

عمر میلی به وفای تو تلف شد، زنهار

که حق خدمت بسیار مرا وا مگذار

شمارهٔ ۱۹۰

جان نداده‌ست برت عاشق بیمار هنوز

باش یک دم که نگردیده سبکبار هنوز

نیم بسمل شدم از آهوی صیدافکن تو

چه کند تا به من آن غمزه خونخوار هنوز

ریختی خون من و سوی تو نگشایم چشم

دارم از خوی تو اندیشه بسیار هنوز

غیر را یافتم افسرده و از ساده دلی

راز خود گفتم و او بوده گرفتار هنوز

منفعل نیست ز همراهی میلی، گویا

نیست از عاشقی‌اش یار خبردار هنوز

شمارهٔ ۱۹۱

ای چشم تو همچو فتنه خونریز

چون می نگه تو فتنه‌انگیز

فریاد که از تپیدن دل

در هر نفس آتشم شود تیز

از بیخودی‌ام خوش آنکه باشی

گرم گله نصیحت آمیز

ای آنکه زنی دم از محبّت

از هستی خویشتن بپرهیز

برخیز و به پای دار بنشین

یا از سر کوی یار برخیز

میلی به اجل ترا چه دعوی‌ست

در دامن آن ستمگر آویز

شمارهٔ ۱۹۲

بیا و تازه خدنگی برین خراب انداز

مرا به خاک و دلم را در اضطراب انداز

دلم که پیشتر از لطف گرم بود، اکنون

به انتقام درو آتش عتاب انداز

مرا ز لذت نظاره تا کنی محروم

به یک سوال در اندیشه جواب انداز

ز بهر دعوی خون، کشتگان چو شمع شوند

بیا و تفرقه در مجمع حساب انداز

بود اگر هوس سرفرازی‌ات میلی

سری به پای شهنشاه کامیاب انداز

شمارهٔ ۱۹۳

صحرای دل ز آتش می شد حجاب سوز

زد آتشم به جان ز رخ آفتاب سوز

اول ز روی گرم، دلم را کباب کرد

آخر به خنده نمکین شد کباب سوز

بودم ازو چو شعله آتش در اضطراب

با آنکه بود بیخودی‌ام اضطراب سوز

هر دم شدی ز بیخودی‌ام گرم صد عتاب

گر آتش حجاب نبودی عتاب سوز

امشب خیال آن لب پرشور تا به روز

در چشم خونفشان چو نمک بود خواب سوز

میلی در آرزوی جمالش نسوختی

گر آفتاب حسن نبودی نقاب سوز

شمارهٔ ۱۹۴

جان رفت و سینه تیر غمت را نشان هنوز

دل شاهباز عشق ترا آشیان هنوز

در زیر خاک، دل به همین خوش کنم که هست

از خون من نشانه بر آن آستان هنوز

دانسته‌ای که مهر تو با جان نمی‌رود

کز خاک کشتگان گذری سرگران هنوز

راز نهانی‌ام شده افسانه در جهان

وین طرفه‌تر که می‌کنم از خود نهان هنوز

این غم کجا برم که به من از جفای تو

شد غیر مهربان و تو نامهربان هنوز

یارب کجا پیاله لبریز داده‌اند

کز باده آستین تو دارد نشان هنوز

میلی درین خیال که بردارد از تو دل

تو دل ازو گرفته و در قصد جان هنوز

شمارهٔ ۱۹۵

حاصل ما از نوید وصل، پیغام است و بس

کار او از پخته‌کاری وعده خام است و بس

داد دشنام دعاگویان، نمی‌داند که ما

مدعایی کز دعا داریم، دشنام است و بس

خوشدلم کز زهر ناکامی نباشد بهره‌مند

کامجویی کش به دل اندیشه کام است و بس

کی دلم چون مرغ بسمل گیرد از مردن قرار

عاشقان را در دل آرام از دلارام است و بس

ای که درای خار هستی در قدم، منشین ز پا

کز تو تا منزلگه مقصود، یک گام است و بس

مست می را سرخوشی هر لحظه از پیمانه‌ای‌ست

سرخوشان عشق را مستی ز یک جام است و بس

هر طرف در عهد حسنت نامزد خلقی به عشق

میلی بیچاره در عشق تو بد نام است و بس

شمارهٔ ۱۹۶

شوم از مدعی خوشدل، چو بینم از تو خشنودش

به امیدی که وصل آبی بر آتش می‌زند زودش

چو نتوان پیش مردم، خوارتر شد زین که من هستم

نمی‌دانم دگر از خواری من چیست مقصودش

ازو رنجیده غیر و می‌کند اظهار خشنودی

میان آتش و آبم ز شکر شکوه آلودش

چه شد از خنده‌ات گر خون دل از دیده‌ام سر زد

که خوناب از جراحت رفت چون کردی نمکسودش

منم از ناوک آن غمزه چون صیدی که بر حالش

ترحم می‌کند صیاد و بسمل می‌کند زودش

دمی ظاهر شود داغ دل میلی که چون لاله

فرو ریزد ز باد آه، جسم درد فرسودش

شمارهٔ ۱۹۷

چون شمع درآ سرزده و بزم نشین باش

غارتگر دل، آفت جان، رهزن دین باش

ای دل که ترا گفت که مشنو سخن کس؟

جان ده به نکویان و بد روی زمین باش

شادم که ز بیداد تو مرگم شده نزدیک

امروز دگر بهر خدا بر سر کین باش

چشمان تو هرجا که در فتنه گشایند

گویند اجل را که برو گوشه نشین باش

دل می‌دهد از دیدن دلدار، خبرها

ای دیده دمی بر سر راهش به کمین باش

مگذار که میلی رود آزده ازین شهر

با او دو سه روزی به تکلّف به ازین باش

شمارهٔ ۱۹۸

درین غمم که مباد از نگاه دم بدمش

به آشنایی پنهان کنند متّهمش

ز نامه حالت عاشق نمی‌توان دانست

که غیر نام تو بیرون نیاید از قلمش

ز دردمندی من، غیر شاد و من خوشدل

که در نیافته بی درد لذت المش

رسیده خواری‌ام آنجا که بی تو هم از رشک

به پیش غیر توانم فتاد در قدمش

نیاردم به نظر از غرور و پندارد

که می‌روم به سر راه انتظار کمش

به این غرض ز ستم ناله می‌کند میلی

که یار بشنود و یاد آرد از ستمش

شمارهٔ ۱۹۹

چنان رفتم من بی‌اعتبار از خاطر شادش

که گر می‌بیندم صد ره، نمی‌آید زمن یادش

خوش آن ساعت که رحمش باز دارد چون ز آزارم

کند بی‌اعتدالیهای خویی، گرم بیدادش

بنای شهر بند عافیت کردم، ندانستم

که عشق خانه ویران ساز، خواهد کند بنیادش

شهید خنجرت هر چند از خود بی خبر باشد

خبردارش کند بی‌تابی دل، چون کنی یادش

به جان از ناله می‌آورد میلی، دوش مردم را

اگر هر دم نمی‌شد بیخودی مانع ز فریادش

شمارهٔ ۲۰۰

ای خوش آن صید که آسوده ز جان دادن خویش

دید زانداختن تیر تو افتادن خویش

شب که در بزم به افسرده دلان بنشینی

شمع سوزد ز پشیمانی استادن خویش

از جوابش من آواره چنان نومیدم

که فرامش کنم از نامه فرستادن خویش

یار خواهد که به مرگم شود آسوده و من

شرمساری کشم از سختی جان دادن خویش

خواری عشق، مسلّم شده میلی بر من

دارم این مرتبه، از مرتبه ننهادن خویش

شمارهٔ ۲۰۱

هر لحظه مرا ذوق محبّت برد از هوش

شبها که کنم با غم او دست در آغوش

یک دم نتوانم به خیال تو به سر برد

زان رو که چو یاد تو کنم، می‌روم از هوش

دارم به رهت چشم، اجل زودتر امشب

خواهم نکنی از من دلخسته فراموش

کس راز شهیدان تو نشنید، که بودند

از حیرت نظّاره دیدار تو خاموش

دلسوزی میلی نکند کس دم مردن

جز داغ غمش کز غم او گشته سیه‌پوش

شمارهٔ ۲۰۲

از شکر خنده آن گل به من افتاد آتش

غنچه بشکفت و به مرغ چمن افتاد آتش

نیست پر خون کفن کشته عشقت، که به دل

آه او شعله زد و در کفن افتاد آتش

مانده عریان تنم ای شمع که از سینه چاک

شعله زد آهم و در پیرهن افتاد آتش

خوی هر چند به نادیدن رویت کردم

روی بنمودی و در جان من افتاد آتش

شمع بزم دگرانی تو و میلی از رشک

گشت پروانه و در انجمن افتاد آتش

شمارهٔ ۲۰۳

مردم و جان به غم یار نهانی مشتاق

دل ز جان بیش به آن همدم جانی مشتاق

ای اجل، منت ناآمدن خویش منه

که کسی نیست درین عالم فانی مشتاق

قاصدا بی‌خبر از دیدن او گشتی و من

به امیدی که پیامی برسانی مشتاق

دم خونریز، شهیدان مژده بر هم نزنند

بس که هستند به آن نخل جوانی مشتاق(؟)

دیده صد لطف نمایان ز تو غیر از نزدیک

میلی از دور به یک لطف نهانی مشتاق

شمارهٔ ۲۰۴

آتش به دل افروختن من شده نزدیک

وز پهلوی دل، سوختن من شده نزدیک

در دل، پی افروختن آتش حسرت

خار ستم اندوختن من شده نزدیک

جمعند به نزدیک تو اغیار و زغیرت

با دوری‌ات آموختن من شده نزدیک

از گرمی شوقت که دمادم شود افزون

چون شعله برافروختن من شده نزدیک

چاک دل میلی که زتیغ ستم اوست

با تیر دعا دوختن من شده نزدیک

شمارهٔ ۲۰۵

ز نومیدی وعده افسرده بودم

گر امشب نمی‌آمدی مرده بودم

به مردم اگر شکوه‌ای کردم از تو

میاور به رویم که آزرده بودم

چو تنها رسیدی، خجل گشتم از تو

که همراه غیرت گمان برده بودم

ازان سرگران از رقیبان گذشتم

که در بزم او ساغری خورده بودم

من آن گلبن حسرتم همچو میلی

که در گلشن وصل،پژمرده بودم

شمارهٔ ۲۰۶

ز ضعف، دست به دیوار داده آمده‌ام

به هر دوگام، زمانی ستاده آمده‌ام

ز بس که پیش تو خوارم، ز پندگو بر خویش

در هزار ملامت گشاده آمده‌ام

به خاطر از تو مرا هر چه هست می‌گویم

که دل به هر چه تو گویی نهاده آمده‌ام

رمیده از تو دل ناامید و من از شوق

فریب او به وفای تو داده آمده‌ام

خدای را به درآ تا ببینمت، کامروز

هزار بار بدین در زیاده آمده‌ام

بر تو گرچه فرستادم خبر که بیا

ز شوق در پی قاصد فتاده آمده‌ام

بد است حلیه‌گری، خوشدلم به این میلی

که ناامید نیّم بس که ساده آمده‌ام

شمارهٔ ۲۰۷

حرفی به تو از بیم سخنساز نگویم

صد بار برآرم نفس و باز نگویم

هرگز نسرسانم سخنی از تو به انجام

کز شوق، دگر بار زآغاز نگویم

اغیار چنان محرم رازند که از بیم

یک حرف به آن پرده برانداز نگویم

از غایت غیرت، من دیوانه به خود هم

حرفی که ازو می‌شنوم، باز نگویم

هرچند که دارم گله از غیر چو میلی

بهتر که به آن غمزه غمّاز نگویم

شمارهٔ ۲۰۸

به خون چهره می‌شویم و می‌روم

دعای تو می‌گویم و می‌روم

دل من به دنبال و رو درقفا

ره هجر می‌پویم و می‌روم

وداع تو ناکرده، هر سو ترا

به صد دیده می‌جویم و می‌روم

گرفتم مگر ماتم خویشتن؟

که چون ابر، می‌مویم و می‌روم

چو گل چند روزی به صد خون دل

درین باغ می‌رویم و می‌روم

ز کوی تو چون میلی از رشک غیر

به خود مرگ می‌گویم و می‌روم

شمارهٔ ۲۰۹

ز من در شکوه آن شوخ بلا بوده‌ست، دانستم

رقیبان را سر جنگ از کجا بوده‌ست، دانستم

به مجلس صحبت او با رقیبان گرم بود امشب

به ایشان پیش ازین هم آشنا بوده‌ست، دانستم

در آغاز محبّت چند روزی کز وی آسودم

فریبش مانع جور و جفا بوده‌ست، دانستم

رقیبان در تماشا بوده‌اند از دور و من غافل

تغافلهای امروز از کجا بوده‌ست، دانستم

نشد تغییر در اطوار آن غیر آشنا پیدا

قبول التماسم از حیا بوده‌ست، دانستم

رقیبان حیله‌گر، او ساده دل، من تهمت آلوده

زمن بیگانه تا غایت چرا بوده‌ست، دانستم

به مجلس بازآمد یار بعد از رفتن میلی

ازآن رفتن چه او را مدّعا بوده‌ست، دانستم

شمارهٔ ۲۱۰

به وقت صلح چو در شکوه پیش یار شدم

گنه ز جانب من بود، شرمسار شدم

کنون ازو به کدام آبرو وفا طلبم؟

که ساختم به جفا آنقدر که خوار شدم

هلاک آن نگه آشنا شوم که ازان

به همزبانی پنهان امیدوار شدم

ز دور برتنم ای جان رفته، حسرت خور

که بسته خم فتراک آن سوار شدم

خبر دهید به آزادگان که چون میلی

شکار غمزه آن آدمی شکار شدم

شمارهٔ ۲۱۱

قربان نگه کردن پنهان تو گردم

گرد سر دستار پریشان تو گردم

در خواب من آییّ و بماند مژه‌ام باز

از بس که در آن واقعه حیران تو گردم

گشتم ز خیال تو به حالی که نخواهم

گرد دل نابوده پشیمان تو گردم

تا منفعل از من نشوی، چشم ببندم

آگه چو ز بگذشتن پنهان تو گردم

فریاد ازان حسن که میلی چو نظر کرد

فریاد برآورد که قربان توگردم!

شمارهٔ ۲۱۲

رفتم کز التفات تو کامی نداشتم

در نامه وصال تو نامی نداشتم

صد بار بازگشتم ازان کوی و هیچ بار

خرسندی جواب سلامی نداشتم

ناکامی‌ام چرا ز تو نومید کرده است

چون من امیدواری کامی نداشتم

ظاهر نکرده‌ام به تو وارستگی هنوز

چون بر خود اعتماد تمامی نداشتم

نومیدی از تغافل قاصد مرا فزود

با آنکه انتظار پیامی نداشتم

چون میلی رمیده دل، از صیدگاه وصل

هرگز به دست، آهوی رامی نداشتم

شمارهٔ ۲۱۳

گرم آمدم سوی تو و افسرده می‌روم

یعنی که زنده آمدم و مرده می‌روم

از باغ عشق، من که گیاه محبّتم

در خشکسال تفرقه پژمرده می‌روم

بیرحمی‌ات اجازت یک مردمی نداد

هر چند یافتی که دل آزرده می‌روم

خوشدل به بزم او بنشین مدّعی، که من

هر جا غمی‌ست همره خود برده می‌روم

روز شمار، دست من و دامنت که من

خود را ز اهل بزم تو نشمرده می‌روم

بادا بقای او، که چو میلی من از جهان

زهر فنا زجام اجل خورده می‌روم

شمارهٔ ۲۱۴

ز من غافل چو گردد از غرور حسن، بد خویم

به تقریبی کنم هر دم سخن، تا بنگرد سویم

ز کوی دوست رفتم از جفای دشمنان، یا رب

چه او را بگذرد در دل نبیند چون در آن کویم

حجابش تا نگردد مانع دشنام، هر ساعت

به بزم او حکایتهای گستاخانه می‌گویم

اگر بختم کند یاری که تنها بینمت جایی

حجاب حسن نگذارد ترا تا بنگری سویم

همین بس حاصل دیوانگی میلی که هر ساعت

به سویم سنگ در کف می‌دود طفل جفا جویم

شمارهٔ ۲۱۵

بس که هر لحظه فریبی به زبان دگرم

هر چه گویی، فکند دل به گمان دگرم

وه که هر چند مرا برد غم از حال به حال

کرد سودای تو رسوا به نشان دگرم

هوس آمدنش برده قرار از من زار

هر زمان وعده نماید به زمان دگرم

پا نهد هجر چنان بر سر خاکم که مگر

هر زمان دسترسی هست به جان دگرم

از جهان با کفن غرقه به خون خواهم رفت

تا کند عشق تو رسوای جهان دگرم

بهر خرسندی میلیّ و نرنجیدن غیر

سخنی گفت نگاهش به زبان دگرم

شمارهٔ ۲۱۶

شب به مستی گله چندان ز عتابش کردم

که بر افروخته از جام حجابش کردم

منفعل گشتم ازو، گرچه نمی‌گفت جواب

بس که از پرسش بسیار، غذابش کردم

از دلم رفت برون رشک سوال دگران

هر گه اندیشه ز تلخیّ جوابش کردم

دوش همخانه شد از ناله زارم بیدار

گرچه صد بار ز افسانه به خوابش کردم

خانه صبر چنان سست بنا شد میلی

که به یک دم ز نَمِ گریه خرابش کردم

شمارهٔ ۲۱۷

از آستان او گله آلود می‌روم

با آنکه دیر آمده‌ام، زود می‌روم

از بس که زهر خنده‌ام آید به بخت خویش

ترسم گمان برند که خشنود می‌روم

گویا شهید خنده یارم که از جهان

با صد هزار زخم نمکسود می‌روم

وصل دو روزه آنقدرم بر زمین کشید

کز بخت خوشدلم که چنین زود می‌روم

میلی هزار حیف که بعد از هزار سعی

مقبول یار ناشده مردود می‌روم

شمارهٔ ۲۱۸

ترسم گر از محبّت خویشش خبر کنم

با خویش سرگرانی او بیشتر کنم

بی طاقتی و شوق ببین، کز برم هنوز

نگذشته، روی بر سر ره دگر کنم

ترسم زبی وفایی خود منفل شوی

گر از امیدواری خویشت خبر کنم

رسوایی‌ام رسیده به جایی که از حجاب

دیگر ز پیش او نتوانم گذر کنم

میلی ز شرم عشق بجانم که سوی او

با شوق این چنین نتوانم نظر کنم

شمارهٔ ۲۱۹

دوش مستی را هم‌آغوش جنون می‌ساختم

بهر خود اسباب رسوایی فزون می‌ساختم

ز آتش می صحبت ما با رقیبان گرم بود

هر زمان افسرده‌ای را گرمخون می‌ساختم

بس که می‌دیدم ز مستی گوش بر حرف خودش

هر دم اظهار محبت را فزون می‌ساختم

گر خبر می‌داشتم از تلخکامیهای بزم

با خمار آلودگیهای برون می‌ساختم

تا شدم افسرده میلی، حیرتی دارم که من

با چنان سوزی تمام عمر چون می‌ساختم

شمارهٔ ۲۲۰

آن رفت که وصلت به دعا می‌طلبیدم

در هجر تو مردن ز خدا می‌طلبیدم

آن رفت که در خیل غزالان من مجنون

چشم از همه پوشیده ترا می‌طلبیدم

آن رفت که افسردگی بوالهوسان را

از گرمی بازار جفا می‌طلبیدم

آن رفت که از بهر سخنهای نهانی

در بزم به پهلوی تو جا می‌طلبیدم

آن رفت که پیش تو چو میلی دل خود را

در سلسله زلف دو تا می‌طلبیدم

شمارهٔ ۲۲۱

چون نظر در خواب بر خورشید رخسارش کنم

هر دم از تاب نگاه گرم، بیدارش کنم

او به رغم من نمی‌آید برون، وز اضطراب

هر زمان از انتظار خود خبردارش کنم

آفتاب شوق را چون از وصال آید زوال

گرمتر در آشناییهای اغیارش کنم

طفل من محجوب و من بدنام و خلقی طعنه‌زن

سادگی بنگر که می‌خواهم به خود یارش کنم

آنکه بدمستی به میلی کرد و می با غیر خورد

جای آن دارد اگر صد طعنه در کارش کنم

شمارهٔ ۲۲۲

هلاک جان خود زان غمزه خونخوار فهمیدم

به جانم کار دارد، از هوای کار فهمیدم

خراب مجلس دوشم، که از اغیار در مستی

شکایت گونه‌ای کردی که صد آزار فهمیدم

گمان وعده دیدار او با کس نمی‌بردم

ز تاب انتظار آوردن اغیار فهمیدم

چنان امیدواری پشتگرمم داشت در بزمش

که صد عذر صریحم گفت و من دشوار فهمیدم

نگاهی کردی و انداختی در بیم و امیدم

چه بود این حرف کز وی مدعا بسیار فهمیدم

ز بدخویی چه کردی با دل آزرده میلی

که امشب داشت آزاری که بی‌اظهار فهمیدم

شمارهٔ ۲۲۳

گر از نوروز، نوشد ماتمم،‌ خاطر مجوییدم

درین ماتم، به مرگ نو، مبارکباد گوییدم

چنان زین گلشن بی‌برگ، بوی مرگ می‌آید

که هر گل با زبان حال می‌‌گوید: مبوییدم

چو با صد آرزو در سینه، جان دادم به ناکامی

دل پر حسرتم را یاد آرید و بموییدم

هم‌آغوش است یاد آن قد و رخسار در خاکم

پی افشای راز ای سرو و گل،‌ از گل مروییدم

کس از بانگ جرسهای دل، آگاهی نمی‌یابد

ره سخت طلب هرچند می‌گوید بپوییدم

مرا هم پوشش نوروز، رنگ‌آمیز می‌باید

شهید تیغ عشقم، خاک و خون از تن مشوییدم

ز شوق روی او گر همچو گل از گل برآرم سر

ز من بوی محبت خواهد آمد گر ببوییدم

ز دلسوزی گر از بهر مبارکباد نوروزی

مرا خواهید، بر درگاه شاهین‌شاه جوییدم

شمارهٔ ۲۲۴

امشب می وصال، پیاپی کشیده‌ام

از دست ساقی عجبی می کشیده‌ام

نی بیم شحنه بود و نه پروای محتسب

تا روز، می به بانگ دف و نی کشیده‌ام

چون کرده‌ام خیال که با غیر همدمی

در گرمی طلب، قدم از پی کشیده‌ام

دایم کشیده‌ام ستم از دلبران، ولی

این کز تو می‌کشم،‌ ز کسی کی کشیده‌ام

میلی شکایتی که مرا هست از دل است

اینها که می‌کشم، همه از وی کشیده‌ام

شمارهٔ ۲۲۵

آگه از لذت غم تا من دیوانه شدم

آشنا با غم او، وز همه بیگانه شدم

تا کسی منع من از رفتن کویش نکند

شادمانم که به دیوانگی افسانه شدم

جا ندارد به دلم آرزوی وصل دگر

که لبالب ز می عشق چو پیمانه شدم

نشدم با خبر از لذت خنجر زدنش

بس که بیهوش ازان وضع یتیمانه شدم

شمارهٔ ۲۲۶

از بس که بزم مهر و وفا گرم کرده‌ام

بازار التفات ترا گرم کرده‌ام

ایام، چون فتیله داغم تمام سوخت

تا همچو شمع، پیش تو جا گرم کرده‌ام

با من ز اعتماد وفا بر سر جفاست

هنگامه جفا، به وفا گرم کرده‌ام

آن طفل را ز گرمی اظهار عاشقی

در عشوه با وجود حیا گرم کرده‌ام

خوبان، ترحمی! که چو میلی در آتشم

تا اختلاط را به شما گرم کرده‌ام

شمارهٔ ۲۲۷

از تو ای شمع، من سوخته خرمن سوزم

همه نزدیکتر از من به تو و من سوزم

نوگلی هر شرر آتشم آید به‌نظر

شب که با یاد تو در گوشه گلخن سوزم

ننگرم جانب گل کز غم روی تو مباد

بر کشم آهی و در آتش گلشن سوزم

گرمی آه شرربار من ای خصم ببین

بر حذر باش ازین آتش دشمن سوزم

شمارهٔ ۲۲۸

باز آتشی به جان بلاکش فکنده‌ام

خود را به دست خویش در آتش فکنده‌ام

سرگرمیی به عشق خودم دست داده است

هرگه نظر بر آن رخ مهوش فکنده‌ام

من از کجا، خیال عنانگیری از کجا

خود را بس اینکه در ره ابرش فکنده‌ام

نقش تو چون گذشته به دل،‌ صد شکن درو

از پیچ و تاب زلف مشوش فکنده‌ام

رخت صلاح و زهد در آتش فکنده‌ایم

میلی نظر چو بر می بی‌غش فکنده‌ام

شمارهٔ ۲۲۹

وفای وعده گمان از تو بی‌وفا داریم

کمال ساده‌دلیهاست اینکه ما داریم

ز هم برای چه بیگانه‌وار می‌گذریم

اگر نه بیم سخنهای آشنا داریم

ز آشنایی ما عالمی خبر دارند

ازین ملاحظه دیگر چه مدعا داریم

حجاب عشق چنان جا گرفته در دل ما

که با کمال جنون، غایت حیا داریم

خوش آنکه یاد کنی چون امیدواران را

ز ناامیدی میلی ترا به یاد آریم

شمارهٔ ۲۳۰

ترا به کام رقیبان شنوده آمده‌ام

سر هزار شکایت گشوده آمده‌ام

دگر ز کف ندهم دامن وصال ترا

که خویش را به فراق آزموده آمده‌ام

ازان ستیزه‌گریها که دیدم و رفتم

کنون ز شوق تغافل نموده آمده‌ام

ز هجر و وصل فزاید زمان زمان غم دل

به جان ز دست دل غم فزوده آمده‌ام

به جرم هجر ضروری، کم التفات مباش

که عذرخواه گناه نبوده آمده‌ام

منم که در سر میدان عشق چون میلی

ز خصم، گوی محبت ربوده آمده‌ام

شمارهٔ ۲۳۱

چند از کوی تو چون باد نیاسوده روم

شادمان آیم و با گرد غم‌آلوده روم

مهچو گل وقت هلاکم بگشا لب، مپسند

کز جهان یک سخن از لعل تو نشنوده روم

او برون ناید و سوی درش از غایت شوق

می‌روم، گرچه یقین است که بیهوده روم

تا کس از زردی رخسار، مرا نشناسد

سوی او چهره به خون جگرآلوده روم

شادمانم که مرا شوق به سویش آرد

میلی از کویش اگر با تن فرسوده روم

شمارهٔ ۲۳۲

ز بزمش با چنین خواری،‌ نخواهم زود برخیزم

که پندارم اگر باشم دمی، خشنود برخیزم

پس از عمری که بنشینم به صد تقریب در بزمش

سوال از مدعای من کند تا زود برخیزم

برد چون رشکم از بزم تو، پنهان سوی من بینی

که با آن ناامیدی، آرزوآلود برخیزم

به راه انتظارات مردم و بیرون نمی‌آیی

اگر نومیدی من باشدت مقصود، برخیزم

به صد امیدواری در رهش بنشسته‌ام میلی

اگر در دیدنش تاخیر خواهد بود، برخیزم

شمارهٔ ۲۳۳

از خون، پس از هلاک رقم کن به سنگ من

کاین خون گرفته است شهید خدنگ من

هر چند وقت کشته شدن دست و پا زدم

یک بار دامن تو نیامد به چنگ من

در آتشم ز شوق و به سویش نمی‌روم

تا یار شرمسار نگردد ز ننگ من

صد بار رنجه گشته‌ام و صلح کرده‌ام

کان مه خبر نداشته از صلح و جنگ من

نام تو برد میلی و دریافت حالتم

از آه بیخودانه و تغییر رنگ من

شمارهٔ ۲۳۴

به بزم دوش چنان بود همزبان با من

که غیبت دگران داشت در میان با من

چنان ز عشق نهانم رقیب بی‌خبر است

که می‌کند سخن از صحبت نهان با من

ز من رمیده، همانا شنیده از جایی

حکایتی که نهان داشت در میان با من

به خاطرت نرسد امتحان من هرگز

ز بس که غیر ترا کرده بدگمان با من

ز بدگمانی خود شرمسار خواهی شد

مباش این‌همه در بند امتحان با من

فغان ز خوی بد آن بهانه‌جو، میلی

که دوش عربده‌ای داشت هر زمان با من

شمارهٔ ۲۳۵

ز اظهار نیازم برفروزد، از عتاب است این

ولی از غایت امید گویم کز حجاب است این

نیامد گر به یادت انتظار آرزومندی

دمی ننشسته پیش ما، چه آغاز شتاب است این

من دیوانه هنگام سلام از غایت حیرت

ز دشنام تو خرسندم،‌ که پندارم جواب است این

کمال ناامیدیها ببین کز وعده مستی

خوشم، با آنکه می‌دانم ز تاثیر شراب است این

اگر ناخوانده می‌آیم به بزمت، رو متاب از من

تو هم دانسته باشی کز کمال اضطراب است این

دهد کیفیت می،‌ گفته میلی بحمداللّه

که در بزم بهشت آیین شاه کامیاب است این

سپهر قدر، ابراهیم دریادل که ماه نو

چنان افتاده درپایش که پنداری رکاب است این

شمارهٔ ۲۳۶

امروز بس که خواریم، در چشم گلعذاران

خواهیم بود فردا، ننگ گناهکاران

چون آفتاب هرگز یک جا نگیرد آرام

از بس که جای دارد، در جان بی‌قراران

زین سان که از خیالت، دلها در اضطرابند

مشکل که رو بر آرد، داغ امیدواران

دیدی گناه ما را، وز جرم ما گذشتی

داغی دگر نهادی،‌ بر جان شرمساران

میلی نهاد خاطر، بر محنت غریبی

با صد هزار حسرت، رفت از میان یاران

شمارهٔ ۲۳۷

درآید هر کجا در جلوه ناز آفتاب من

مرا رسوا کند تغییر حال و اضطراب من

من رسوا ازان در خون فتادم بر سر راهش

که برگردد، چو بیند بوالهوس حال خراب من

نبینم پیش کس با این هجوم شوق، سوی او

که می‌ترسم خجل گرداند او را اضطراب من

ز بس در عشق خوارم، آشنایی را که می‌بینم

اگر صد حرف می‌پرسم،‌ نمی‌گوید جواب من

هوای خواب کردم تا ز هجران وارهم میلی

نرفته چشم من در خواب، هجر آمد به خواب من

شمارهٔ ۲۳۸

نباشد چاره‌ای درآرزویش غیر جان دادن

که باشد عیب پیش غمزه‌اش رسم امان دادن

ز غوغای هوسناکان به این امید خرسندم

که خواهد بدگمانیها به یادش امتحان دادن

ز بی‌تابی هلاک مردنم، هرچند می‌دانم

که غم دست از گریبانم نمی‌دارد به جان دادن

به کویش چون روم، بیگانهای همره برم با خود

که دل را از تغافل کردنش تسکین توان دادن

به وقت شکوه‌اش جرمم یقین از بی‌گناهی شد

مرا میلی تو می‌بایست حرفی بر زبان دادن

شمارهٔ ۲۳۹

غمزه زنان بر جهانیان گذری کن

قتل جهانی ز ناوک نظری کن

صید خودم دان و جمع دار دل از من

فکر گرفتاری دل دگری کن

تا نشوم بی‌خبر چو بی‌خبر آیی

پیشتر از آمدن مرا خبری کن

زان مژه در دل هزار تیر شکسته

رحم به مرغ شکسته‌بال و پری کن

میلی اگر عاشقی، مرن ز خوشی دم

مایه راحت، جراحت جگری کن

شمارهٔ ۲۴۰

خیال آشنایی چون کند بیگانه خوی من؟

که صد جا بنگرد تا یک نظر بیند به سوی من

ز من در پیش دشمن بس که روی از ناز می‌تابی

به هرجا می‌نشینم، می‌نشیند رو‌به‌روی من

ز بس بی‌اعتبارم،‌ گر فرستم قاصدی سویش

نیارد بر زبان از شرمساری گفت‌وگوی من

به پیش غیر، دایم می‌نشینم بر سر راهش

که ذوقش بیشتر باشد، اگر بیند به سوی من

همان بهتر که چون میلی مرا ناکام بگذاری

که وصلت برنیاید با دل پر آرزوی من

شمارهٔ ۲۴۱

بر خویش نهد تهمت غمخوارگی من

تا غیر شود در پی آوارگی من

مشغول به نظاره اویم من رسوا

چندان،‌ که جهانی شده نظّارگی من

خجلت‌زده گشتیم من و چاره‌گر از هم

از بس که فرومانده به بیچارگی من

دل جمع ز باز آمدنم کرده مرانم

اندیشه کن از رفتن یکبارگی من

میلی دهد از رشک فریبم به می و جام

تا یافته کیفیت خونخوارگی من

شمارهٔ ۲۴۲

جفای یار، چنان برده اعتبار از من

که غیر آید و پرسد نشان یار از من

جواب نامه شوقم حدیث نومیدی‌ست

که قاصد آمد و بگذشت شرمسار از من

مرض عشقم و بیماری‌ام چنان صعب است

که نیست غیر اجل، کس امیدوار از من

امیدواری میلی به صبر بود و کنون

که در میان بلایم، کند کنار از من

شمارهٔ ۲۴۳

از آه سردم آخر، رنجید یار از من

آیینه دل او، شد در غبار از من

غافل ز من رقیبی، گستاخ سویش آمد

دل ناامید ازو شد، او شرمسار از من

گویا که شب به مستی، گفتم به او غم دل

کامروز شرمسار است، آن گلعذار از من

از آه من خجل شد، آن گل به پیش مردم

آه این گناه سرزد، بی‌اختیار از من

ناصح مراچو میلی،‌ تکلیف زهد کم کن

من عاشقم، نیاید این کار و بار از من

شمارهٔ ۲۴۴

به راه آرزو خاکم، طریق خاکساری بین

مرا سرگشته دارد صرصر غم بی‌قراری بین

دم نظاره بر چشم آستین هرچند می‌مالم

همان دم دیده پر خون می‌شود، بی‌اختیاری بین

جفایت گرچه دارد هر زمانم ناامید از جان

به امید وفایت خوشدلم، امیدواری بین

به امید نگاهی مانده جان، ور باورت ناید

گذر کن بر سر بیمار عشق و جانسپاری بین

به صد خواری چو دامنگیر آن گل می‌شود میلی

به خواری بر سرش پا می‌نهد،‌ خواریّ و زاری بین

شمارهٔ ۲۴۵

ای مایه آزار دل، فکر دل‌زاری بکن

شکرانه آزادگی، یاد از گرفتاری بکن

غمزه‌زنان، جولان‌کنان،‌ با این و با آن همعنان

ز افتادگان چون بگذری، رو در قفا باری بکن

ای قتل مردم کار تو، باقی‌ست چندین جان هنوز

بیکار منشین جان من، تا می‌توان کاری بکن

... آزرده‌دل می‌بینمت

با من گذار این درد دل، ترک دل‌آزاری بکن

در راندن هر بوالهوس، گشتی به بدخویی مثل

چون با ستم خو کرده‌ای، با عاشق زاری بکن

بیماری میلی مگر یابد علاج از تیغ تو

چون می‌توانی، رحمتی برحال بیماری بکن

شمارهٔ ۲۴۶

چون هجوم آرد محبت، شاد نتوان زیستن

در کمند آرزو آزاد نتوان زیستن

عهد یاری با رقیبان بستی و زین اضطراب

گرچه عهد توست بی‌بنیاد، نتوان زیستن

نیم بسمل سازدم چون ذوق شکرّخند او

زهر چشمش گر نباشد یاد، نتوان زیستن

دوستان گویند اهل عشق را غم دشمن است

ای‌خوش آن دشمن که بی‌او شاد نتوان زیستن

زخم‌کاری، بخت نافرمان، شکاری نیم جان

با وجود رحمت صیاد نتوان زیستن

یار، میلی می‌شود بیدادآموز رقیب

فکر مردن کن کزین بیداد نتوان زیستن

شمارهٔ ۲۴۷

چنان شد همنشینم چشم مست فتنه‌بار تو

که آمد پیشتر از من به راه انتظار تو

کجا می می‌کشیدی با حریفان دوش، کامروزم

خبر از صحبت شب داد چشم پرخمار تو

کنی سرگشته هر دم قاصدی، گویا نمی‌دانی

که آرامی نمی‌دارد به یک جا بی‌قرار تو

چو بیرون آید از یک شرمساری این دل دشمن

کند بی‌تابیی تا بازگردم شرمسار تو

به خود صد وجه پیدا کرده‌ام هر سرگرانی را

ز بس کز سادگیها بوده‌ام امیدوار تو

به رغمت غیرپرور گر شود، خواری مکش میلی

که این فی‌الجمله یادی می‌دهد از اعتبار تو

شمارهٔ ۲۴۸

کو بخت کز برآمدن کام دل ازو

گردم ز ناامیدی خود منفعل ازو

قاصد ز انفعال پیامم نمی‌برد

بیند ز بس که در گله‌ام متصل ازو

با او چو همرهی کنم، از طعنه رقیب

او منفعل ز من شود و من خجل ازو

دل دعوی محبت او بس که می‌کند

شرم آیدم که شکوه کنم پیش دل ازو

باشد به رنگ میلی خونین کفن مرا

دستی به سر چو لاله و پایی به گل ازو

شمارهٔ ۲۴۹

تا کس نیاورد سخنی بر زبان ز تو

سوزم ز اشتیاق و نپرسم نشان ز تو

از بس که بی‌تحمل و آزرده خاطرم

رنجم به هر گمان دل بدگمان ز تو

خوش آنکه عادت تو ندانسته، داشتم

تاب ستم به خوشدلی امتحان ز تو

از بس که بینمت به جدایی بهانه‌جو

صد بار از تو رنجم و دارم نهان ز تو

میلی تغافلی زند از روی اضطراب

آید به هر کجا سخنی در میان ز تو

شمارهٔ ۲۵۰

تا نیاید به میان حرف نهان من و تو

غیر در بزم نشیند به میان من و تو

تو نیایی ز حیا در سخن و من ز حجاب

تا چه سازند رقیبان ز زبان من و تو

چون ازین رشک نسوزم، که شنیدم ز رقیب

گفت‌وگویی که گذشته‌ست میان من و تو

سوزم از رشک رقیبان تو با آنکه ز دور

می‌شوند از سر حسرت نگران من و تو

از تبسم دل قاصد نربایی زنهار

کافتد از پرده برون، راز نهان من و تو

میلی آرد خبر یار به ما ای دل زار

تا به این حیله کند رفع گمان من و تو

شمارهٔ ۲۵۱

دلم خوش است به نومیدی عنایت تو

که باور آیدم از دیگران شکایت تو

ز ناامیدی‌ام ای ناله شرم باد ترا

کزین زیاده گمان داشتم سرایت تو

ز گفت‌وگوی خود و مدعی پشیمانم

که ناامیدی‌ام افزود از حمایت تو

به گفت‌وگوست دلم با خیالش ای ناصح

برو برو که ندارم سر حکایت تو

چو میلی‌ام به نهایت رسید عمر و هنوز

نمی‌رهم ز جفاهای بی‌نهایت تو

شمارهٔ ۲۵۲

از بس که کرده‌ام گله هر جا ز خوی او

شرم آیدم دگر که ببینم به سوی او

شرمنده‌وار می‌گذرد چون به من رسد

تا آنچه کرده است نیارم به روی او

قاصد به من مگو خبر التفات یار

رو با کسی بگو که ندانسته خوی او

هر دم رقیب از پی تحقیق حال من

سازد بهانه‌ایّ و کند گفت‌وگوی او

مردم ز بهر یک نگه آشنای یار

تا صید کیست آهوی بیگانه خوی او

میلی چنین که برده ز راهش فریب غیر

بودن نمی‌توان به ره آرزوی او

شمارهٔ ۲۵۳

نمی‌بیند به سویم چون روم تنها به راه او

نمی‌خواهد که خاص چون منی باشد نگاه او

درین رشکم که گویا مدعای غیر شد حاصل

که بوی آرزومندی نمی‌آید ز آه او

مرا بر حسرت امیدواری گریه می‌آید

که باشد چون تویی از سادگی امیدگاه او

چو بیند غیر، مخصوصانه در دستم عنانش را

پی رفع گمان، خود را نمایم دادخواه او

به این تقریر بی‌تابانه، میلی شکوه کمتر کن

مبادا در گریبان تو آویزد گناه او

شمارهٔ ۲۵۴

کنم چو یاد ز بیگانه‌آشنایی تو

یکی هزار شود محنت جدایی تو

ازان ستم که کنی ز اعتماد جان نبرم

که نیم بسملم از عاشق‌آزمایی تو

جز اینکه مایه رنجیدن دگر باشد

نیافتم سبب مهربان‌نمایی تو

به غیر ازانکه فزاید تغافلش ای دل

نتیجه‌ای ندهد آرزوفزایی تو

فریب کی خورد از وعده وفا میلی

که آزموده و دانسته بی‌وفایی تو

شمارهٔ ۲۵۵

با آنکه آزموده ترا دردمند تو

هر دم فریب می‌خورد از زهرخند تو

باشد هم از فریب محبت که افکند

خود را به دست و پای اسیران، کمند تو

از بس که می‌کشند ز هر سو کمند شوق

در هیچ‌جا قرار ندارد سمند تو

از شرم، سر به پیش فکندیّ و بی‌خبر

نتوان گرفت دامن سرو بلند تو

مشکل شود به این‌همه خواریّ و ناکسی

میلی پسند خاطر مشکل‌پسند تو

شمارهٔ ۲۵۶

با آنکه نیست آگهی‌ام در جهان ز تو

گرد جهان برآیم و جویم نشان ز تو

از حرف غیر، در حق من بدگمان مشو

اظهار عاشقی ز من و امتحان ز تو

باشد تحیرّم ز سوال و جواب حشر

از بس که یافتم همه را بی‌زبان ز تو

با آنکه حیرت تو زبانها گرفته است

هر جا رسم، بود سخنی در میان ز تو

آوازه محبت میلی جهان گرفت

وز اضطراب می‌کنم آن را نهان ز تو

شمارهٔ ۲۵۷

گریزم از تو دم خشمگین رسیدن تو

که ناامیدی‌ام افزون شود ز دیدن تو

عنان کشیده چو از دور بینمت،‌ میرم

که بهر قتل که باشد عنان کشیدن تو

چو بی‌خبر ز سگان تو آمدم پیشت

مرا بسوخت خجل گشتن و رمیدن تو

دلا به حالت مرگم،‌ ترا بشارت باد

که بعد ازین، بود ایام آرمیدن تو

کفایت است چو یک زخم او ترا میلی

چراست از پی تیغ دگر تپیدن تو

شمارهٔ ۲۵۸

از بیم خوی تند تو، گاه عتاب تو

قادر نیم بر آنکه بگویم جواب تو

مردم چو دوش مضطرب از دور دیدمت

کز بهر قتل کیست دگر اضطراب تو

تو در حجابی و نتوانم ز انفعال

گفتن حکایتی پی رفع حجاب تو

یک حرف پرسی‌ام اگر از بعد صد عتاب

گوید رقیب پیشتر از من جواب تو

میلی عجب اگر کند از عمر خود حساب

روزی که بوده بی‌ستم بی‌حساب تو

شمارهٔ ۲۵۹

دل کیست، خراب صحبت تو

سرمست می محبت تو

داد دل زار ما ندادی

داد از دل بی‌مروت تو

روی تو ندیده جان سپردیم

بردیم به خاک،‌ حسرت تو

گفتم به تو حال خویش و اکنون

شرمنده‌ام از خجالت تو

میلی ز غم تو شهره شهر

تا کیست انیس صحبت تو

شمارهٔ ۲۶۰

خوش آنکه رنجه گر شده باشم ز خوی تو

غافل کنم ترا و ببینم به سوی تو

با آنکه همچو گنج به ویرانه منی

بهر فریب غیر کنم جست‌وجوی تو

از بس که هر زمان شود افزون تغافلت

هر روز ناامیدتر آیم ز کوی تو

دارم گمان عشق تو بر همدمان خویش

از بس که می‌کنند به من گفت‌وگوی تو

رشک رقیب از دل میلی نمی‌رود

ترسم برون رود ز دلش آرزوی تو

شمارهٔ ۲۶۱

ای عالمی در خاک و خون، از غمزه خونریز تو

خونبار چون مژگان ما، فتراک صیدآویز تو

صد چشمه خون از دلم، تیر تو بگشود و نشد

سیراب ازین خونابها، نخل بلاانگیز تو

چون می‌شود هر صلح تو، سرمایه جنگ دگر

خرسند چون گردد دلم، از صلح جنگ‌آمیز تو؟

اول ز گلبرگ ترت، حاصل نشد جز داغ دل

آخر چه گلها بشکفد، از سبزه نو خیز تو

با غمزه مردم شکار از قتلگاه کشتگان

می‌آیی و خون می‌چکد، از هر نگاه تیز تو

ای شیخ، مغروری بسی بر زهد بی‌بنیاد خود

کو عشق تا بر هم زند، هنگامه پرهیز تو

شد میلی دیوانه را، زنجیرجنبان جنون

بگذشت چون باد صبا، بر زلف عنبربیز تو

شمارهٔ ۲۶۲

همچو غبار اگر شوم، در ره آرزوی تو

جذبه شوقم آورد، رقص‌کنان به کوی تو

با همه کس ز بیخودی، عشق ترا بیان کنم

گر دهد اضطراب دل، فرصت گفت‌وگوی تو

بر تو و بر وفای تو، دل چه نهم که هر زمان

رنجه به هیچ می‌شود، خوی بهانه‌جوی تو

سوی تو با کدام رو، در عرصات بنگرم

واقعه هلاک خویش آرم اگر به روی تو

میلی تشنه لب کجا سوز دل تو کم شود

تا به زلال تیغ او، تر نشود گلوی تو

شمارهٔ ۲۶۳

می‌نمایم خویش را وارسته از سودای او

تا فریب عشق من، کم سازد استغنای او

همچو صیدی کان به خاک افتاده صیدافکنی‌ست

عقل را دارد زبون عشق،‌ استیلای او

خجلت یار و غم رسوایی از یادم نبرد

شادی نظّاره بی‌طاقتی فرمای او

صد شکایت در دل و ندهد مجال یک سخن

بی‌قراریهای وصل اضطراب‌افزای او

سوی من میلی ندارد یار و ترسم بگسلد

عاقبت زنجیر شوق از زور استغنای او

میلی محروم، کردی صحبت او آرزو

تو کجا و اختلاط آرزوفرسای او

شمارهٔ ۲۶۴

دلم ز بس که جفا دیده و وفا کرده

ترا به هیچکسی چون من آشنا کرده

شدی چنان به من بی‌گناه، گرم عتاب

که شرمسار شدم از گناه ناکرده

زمانه بس که به وصل تو دید خرسندم

به صد هزار فریب از توام جدا کرده

تنم گداخته، جان خسته، دل شکسته، ببین

که این دو روزه جدایی به من چها کرده

اگر شکایت میلی به غیر کرده، چه غم

همین بس است که آن شوخ یاد ما کرده

شمارهٔ ۲۶۵

آنکه از پرسش یار است حجاب‌آلوده

گوید از قهر سخنهای عتاب‌آلوده

می‌رود تند و خبر می‌دهد از وعده غیر

هر طرف دیدن و رفتار شتاب‌آلوده

بهر خاطر خوشی دشمن و خرسندی من

در سوالم کند اعراض جواب‌آلوده

دوش در بزم که بیدار نشستی، که کنون

نیمروز است و بود چشم تو خواب‌آلوده

دید سویم به غضب یار و ز بس نومیدم

داد خرسندی‌ام آن لطف عتاب‌آلوده

تا به کی بینم و نادیده کنم چون میلی

کآیی از صحبت اغیار، شراب‌آلوده

شمارهٔ ۲۶۶

زاهدا،‌ به ز تو آن رند شراب‌آلوده

که بود از گنه خویش، حجاب‌آلوده

می‌برد راه به خمخانه عرفان، رندی

که بود مست و نباشد به شراب‌آلوده

ای خوش آن مستی و بی‌باکی و دردآشامی

که نشد در حرم کعبه حجاب‌آلوده

من چه کس باشم و از جرم و گناهم چه حساب

که کند همچو تویی را به عتاب‌آلوده

نتوانم که سر از زانوی غم برگیرم

بس که شرمنده‌ام از دیده خواب‌آلوده

می به یادش خور و اندیشه مکن چون میلی

کز ریا به بود این جوم ثواب‌آلوده

شمارهٔ ۲۶۷

دل و دیده را نباشد،‌ چه نهان چه آشکاره

نه تحمل صبوری، نه تهوّر نظاره

ز تو بس که ناامیدم،‌ به گمان خود نیفتم

اگرم به جانب خود طلبی به صد اشاره

بروید چاره‌جویان، پی کار خود، که دیگر

به رمیده آهوی جان، نرسد کمند چاره

ز کجاست بخت آنم، که به مجمع رقیبان

چو مرا ز دور بیند،‌ کند از میان کناره

نبود شرار آهم دم واپسین، که با جان

به مشایعت برآید،‌ جگر هزار پاره

تب جانگداز میلی، ز عرق نیافت تسکین

چه خلل پذیرد آتش، ز ترددّ شراره

شمارهٔ ۲۶۸

نادیده مرا چون کند آن نور دو دیده

گویم پی تسکین دل خود، که ندیده

دست همه بربسته و دستی نگشاده

پای همه پی کرده و تیغی نکشیده

ترسم که نی ناوک او از تپش دل

در هم شکند همچو پر مرغ تپیده

معذور بدارم، که ز بی‌تابی شوق است

سوی تو اگر آمده‌ام ناطلبیده

هرگز سخنم را نشنیدیّ وبه رغمم

نشنیده نکردی که بگویم نشنیده

میلی رود آن عمر گرانمایه شتابان

خود را به سر ره برسان تا نرسیده

شمارهٔ ۲۶۹

من بی‌خبر از خویش و دل از کار فتاده

گویا که به سویم نظر یار فتاده

آورده‌ام او را بر خود از کشش دل

در بزم اگر پهلوی اغیار فتاده

چون قاصد دلدار نظر کرده به سویم

دل در طمع وعده دیدار فتاده

عشاق ز دست تو به فریاد و فغانند

با آنکه زبان همه از کار فتاده

تا در پی او باز دل کیست، که امروز

خورشید من از گرمی رفتار فتاده

در کوی تو افسانه میلی به زبانها

از آمدن و رفتن بسیار فتاده

شمارهٔ ۲۷۰

کاروان رفته و تنها من بی‌دل مانده

بی‌خداوند سگی در ته منزل مانده

یار آهنگ سفر کرده و نالان‌نالان

دل چاکم چو جرس در پی محمل مانده

گر به دنباله محمل نروم، معذورم

که مرا پای ز سیل مژه در گل مانده

نعل با نعل نپیوسته مرا سر تا پای

که مرا عشق تو در قید سلاسل مانده

میلی آن شه که تغافل به گدایان نزند

بخت بد بین که ز احوال تو غافل مانده

شمارهٔ ۲۷۱

به من که مست خرابم شراب ناب مده

ببین خرابی حال من و شراب مده

تمام عمر، دلم رخت زیرکی اندوخت

ز سیل باده تو این خانه را به آب مده

به بزم،‌ خون دل از دیده صراحی می

مریز و گریه به یاد من خراب مده

به می مبر ز دلم اعتدال و تا عمری

مرا ز کلفت شرمندگی عذاب مده

به مستی ار سخن بیخودانه‌ای گویم

مرنج از من و جرم مرا جواب مده

دلم که چون جگر میلی از تو می‌سوزد

حلال توست، کسی را ازین کباب مده

شمارهٔ ۲۷۲

ای جان تلخکام، خراب از چه باده‌ای

کز پا فتاده‌ایّ و دل از دست داده‌ای

ای دیده در مشاهده کیستی، که باز

هر سو به روی خود در حیرت گشاده‌ای

ای صبر، هر زمان ز زمان دگر کمی

وی درد، هردم از دم دیگر زیاده‌ای

شوخی که وعده داشت به من، دوش می‌گذشت

گفتم به خود که بهر چه روز ایستاده‌ای؟

برخاستم که در پی‌اش افتم، به ناز گفت

بنشین که در خیال محال اوفتاده‌ای

گفتم بیا به وعده وفا کن، به عشوه گفت

خوش بر فریب وعده ما دل نهاده‌ای

گفتم امیدها به تو دارم، به خنده گفت

میلی برو برو که تو بسیار ساده‌ای

شمارهٔ ۲۷۳

ز من ای غیر در رشکی، دلت شاد است پنداری

به استغنای او کارت نیفتاده‌ست پنداری

به بزمش رفته‌ام ناخوانده و بینم هراسانش

نهان از من پی غیری فرستاده‌ست پنداری

ز غیر آن تندخو رنجیده و ظاهر نمی‌سازد

بنای رنجش او سست بنیاد است پنداری

به وقت آشتی هر دم گناهم بر زبان آرد

هنوز آن جنگجو در بند بیداد است پنداری

ز من بگذشته و دست رقیب از دست نگذارد

هنوز او را ز چون من ناکسی یاد است پنداری

چنان در هر تماشا حیرتم بر حیرت افزاید

که چشمم بر رخش هرگز نیفتاده‌ست پنداری

ز کف مرغ دل میلی به سوی نخل بالایش

شتابان می‌رود، مرغ نوآزاد است پنداری

شمارهٔ ۲۷۴

خواست گوید سخنی، دید زمانی در پی

تا ببیند که نباشد نگرانی در پی

شوق بنگر، که به پیش آیمت آنگه که بود

برسر راه تو خلقیّ و جهانی در پی

آن شکارم که به حسرت روم و روی امید

دارم از آرزوی سخت کمانی در پی

ناامیدی ز نگاه تو برآنم دارد

که سراسیمه کنم روی گمانی در پی

بس که شبها به خیال تو نشستم بیدار

داشت بیخوابی من، چشم جهانی در پی

میلی و دفتر سودای تو، هرچند که نیست

صفحه تیغ ترا حرف امانی در پی

شمارهٔ ۲۷۵

خوش آنکه بیخودم از نشاهٔ نیاز کنی

گهی کرشمه، گهی عشوه، گاه ناز کنی

بسی ز خواری خویش اعتبارم برگیرم

که پیش من چو رسی، از من احتراز کنی

عتاب او ز پیامم ازان بود قاصد

کز اشتیاق وصالش سخن دراز کنی

برون میا دو سه روزی ز خانه، گر خواهی

میان بوالهوس و عاشق امتیاز کنی

چنان ستم شده کارت، که رحم بر سر مهر

گر آردت، نتوانی که خوی باز کنی

گذشت میلی ازان کاعتماد مهر و وفا

بر آن ستیزه‌گر بوالهوس‌نواز کنی

شمارهٔ ۲۷۶

ای غیر، خواهش دل آسوده می‌کنی

عشق نبوده را غرض‌آلوده می‌کنی

دانسته‌ام که لطف تو با غیر تا کجاست

در پیش من تغافل بیهوده می‌کنی

در حیرتم که زخم نهان دل مرا

از خنده‌ای چگونه نمکسوده می‌کنی

ای غیر، بی‌ملاحظه‌ای در هلاک من

معلوم می‌شود که به فرموده می‌کنی

از شوق، بس که پرسش بیهوده می‌کنم

آسوده‌ام ازین که تو نشنوده می‌کنی

ای تیغ یار، بر سر میلی میا دگر

تا چند قطع این ره پیموده می‌کنی

شمارهٔ ۲۷۷

دلا ز سرو قدان برگرفتن نظر اولی

بتان بلای خدایند، از بلا حذر اولی

به ناله دل زارم اثر نمانده و شادم

که ناله‌ای که ز بیداد اوست، بی‌اثر اولی

کند چو رشک رقیبم هلاک اگر به خود آیم

مرا به بزم تو، بودن ز خویش بی‌خبر اولی

به رغم بیجگرانی که از جفای تو نالند

هزار ناوک بیدادم از تو در جگر اولی

چو نیست غیر شهادت، ز عشق چاره میلی

به خنجر ستم آن دو چشم فتنه‌گر اولی

شمارهٔ ۲۷۸

امشب دگر کجایی و دلجوی کیستی

در خانه که‌ایّ و به پهلوی کیستی

بهر تو مانده بر سر زانو هزار سر

تا سر نهاده بر سر زانوی کیستی

از حسرت نظارگیان باخبر نه‌ای

تا چشم بر اشارت ابروی کیستی

با این بهانه‌جویی و تندیّ و سرکشی

اسباب حسرت دل بدخوی کیستی

میلی که بود طوطی طبع تو بی‌زبان

در گفت‌وگوی، ز آینهٔ روی کیستی

شمارهٔ ۲۷۹

دلا چنین مگر از منع یار می‌گذری

که دردمندی و آسوده‌وار می‌گذری

چنین که برزده‌ای چابکانه دامن ناز

سوی کدام سیه‌روزگار می‌گذری

ز بیم طعنه، به هر کجا روی، به هرکه رسی

چو آفتاب، سراسیمه‌وار می‌گذری

به وصل غیر، گمان رسیدنم داری

که می‌رسی به من و شرمسار می‌گذری

ندانم این ز فریب است یا ز جذبه عشق

که هر دمم به ره انتظار می‌گذری

ز خنجر مژه و تیر غمزه معلوم است

که بهر کشتن میلیّ‌زار می‌گذری

شمارهٔ ۲۸۰

گشوده لب به حدیث ترحم‌آمیزی

ربوده دل به نگاه تبسم‌آمیزی

دان از نگاه غزالان وحشی‌ام نرمید

که گشته‌ام سگ آهوی مردم‌آمیزی

به زیر زلف، رخش را عرق‌فشان بنگر

ببین به ظلمت شب، ماه انجم‌آمیزی

خوش آنکه در نظر غیر چون سلام کنم

دهی جواب سلام تبسم‌آمیزی

جفای یار عجب نعمتی‌ست میلی، شکر!

که منعمی ز جفای تنعم‌آمیزی

شمارهٔ ۲۸۱

قصدم به غمزه ستم‌انگیز می‌کنی

هر دم به خون من مژه را تیز می‌کنی

دل داردم به جان ز تپیدن، عجب خوش است

گر فکر او به غمزه خونریز می‌کنی

نومیدی‌ام ببین که به کین می‌دهم قرار

با من چو جنگ مصلحت‌آمیز می‌کنی

افسرده چون شوم ز تو، کز یک نگاه گرم

بازار آرزوی مرا تیز می‌کنی

میلی دمد گیاه بلا از زمین عشق

چون رو درین زمین بلاخیز می‌کنی

شمارهٔ ۲۸۲

هرگز نظری سوی من از ناز نکردی

کز من به رقیبان گله آغاز نکردی

از بیخودی دوش من امروز به خشمی؟

یا منفعلم دیدی وآواز نکردی

دریافتم از رفتن قاصد، طلب غیر

هرچند مرا محرم این راز نکردی

داری سر صلحم که چو پیدا شدم از دور

با غیر به رغمم سخن آغاز نکردی

آمد به سخن آهوی چشم تو به مردم

با سحر چنین، دعوی اعجاز نکردی

کی بود که تاراج شکیبایی میلی

از یک نگه خانه برانداز نکردی

شمارهٔ ۲۸۳

خوشا صلحی که شرم‌آلوده از آزار من باشی

پشیمان ز آشتی از شکوه بسیار من باشی

به وقت گفت‌وگویم روی برتابیّ و من خود را

دهم تسکین که شاید گوش بر گفتار من باشی

به سویت هر زمان از بیم رسوایی نمی‌آیم

مباد افسرده از ناگرمی بازار من باشی

اگر آیم به بزمت، بیخودیها سر زند از من

که عمری شرمسار غیر از اطوار من باشی

به بزمت شکوه اغیار هرگه در میان آرم

نمایی تا گنهکارم، نصیحت‌کار من باشی

گمان لطف پنهانت چو میلی خوشدلم دارد

به پیش مدعی هرچند در انکار من باشی

شمارهٔ ۲۸۴

خلقی به سر ره که خرامان بدر آیی

آید ز فریب تو که پنهان بدر آیی

خواهی که شود دست ز دامان تو کوتاه

کز خانه چو گل بر زده دامان بدر آیی

تا سازی‌ام آزرده، بپرسی خبر غیر

از جذبه عشقم چو شتابان بدر آیی

شب خلق به خواب خوش و من بر سر هر کوی

کز بزم که سرمست و غزلخوان بدر آیی

رفتی که شوی شاد ز جان دادن میلی

من در غم آنم که پشیمان بدر آیی

شمارهٔ ۲۸۵

زود از بزم تو برخیزم چو یار من شوی

ترسم آید غیر و ناگه شرمسار من شوی

گرچه می‌دانم نمی‌آیی برون، از اضطراب

می‌کنم کاری که آگه ز انتظار من شوی

تا نبینی سوی من، خود را نمایی شرمسار

با هوسناکان به راهی چون دچار من شوی

بی‌جواب نامه آیی سویم ای قاصد، که باز

حسرت‌افزای دل امیدوار من شوی

ترسم از بسیاری ناسازگاریهای تو

شرم نگذارد که دیگر سازگار من شوی

بس که داری تهمت‌آلودم به عشق دیگران

ترسم آخر زین سخنها شرمسار من شوی

همچو میلی در غم آنم که گاه آشتی

در عتاب از شکوه بی‌اختیار من شوی

شمارهٔ ۲۸۶

من و آرزوی بزمی که ز حال من بپرسی

چو کسی دگر نماند، ز ملال من بپرسی

به حضور غیر، کردی نشنیده پرسشم را

که ازو به این بهانه، ز سوال من بپرسی

ز تخیّل تو چندان شود اضطرابم افزون

که به خاطرم نیاید، چو خیال من بپرسی

ز حیا نظر به سویم نکنی، خوش آنکه از می

تو به حال خود نباشیّ و ز حال من بپرسی

به فراق،‌ آن‌چنانم بگذشت عمر، میلی

که خجل شوم چو حرفی ز وصال من بپرسی

شمارهٔ ۲۸۷

ای خوش آن کز انتظارم گر خبر می‌داشتی

هر زمان سویم به تقریبی گذر می‌داشتی

چون مرا در بزم می‌دیدی، پی نارفتنم

هر زمان مشغولم از حرف دگر می‌داشتی

دوش مستغنی ازان بودی، که از بی‌تابی‌ام

می‌شدی شرمنده، گر سویم نظر می‌داشتی

تا نماید بر تو دشمن اعتماد دوستی

هر دم از راز نهانم پرده بر می‌داشتی

یاد آن کز بس که می‌دیدی سوی میلی، اگر

از نگاهت بی‌خبر می‌شد، خبر می‌داشتی

شمارهٔ ۲۸۸

بعد از نگاه گرم، تبسم نمی‌کنی

ما را امیدوار تکلم نمی‌کنی

در آتشند اهل محبت ز رشک هم

بر هیچ‌یک اگرچه ترحم نمی‌کنی

از جذبه کمند محبت که دلکش است

هرگز ره خرابه ما گم نمی‌کنی

افکنده‌ام ترا به زبانها و خوشدلم

کز شرم آن، نگاه به مردم نمی‌کنی

میلی، شود زیاده به رغم تو ظلم او

دیوانه‌ای که ترک تظلم نمی‌کنی

شمارهٔ ۲۸۹

بس که از ما بهر غیر ای بی‌وفا رنجیده‌ای

پیش ما شرمنده‌ای، از غیر تا رنجیده‌ای؟

مست من! امشب نداری گوش بر درد دلم

از شکایتهای دوشم ظاهرا رنجیده‌ای

بس که داری تلخکام از جام استغنا مرا

نیستم آگه که داری صلح یا رنجیده‌ای

غایت غیرآشناییها همین باشد که تو

بهر یک بیگانه از صد آشنا رنجیده‌ای

بی‌سبب رنجیده‌ای، ترسم که گردی شرمسار

گر کسی پرسد که از میلی چرا رنجیده‌ای

شمارهٔ ۲۹۰

به بالین من در تب غم نیایی

وگر جان سپارم به ماتم نیایی

به پرسیدنم بس که تقصیر کردی

کنون از خجالت به سویم نیایی

مرا کشتی و بهر دفع گمان هم

به پرسیدن اهل ماتم نیایی

چنان زار کشتی مرا کز خجالت

کنون برسر خاک ما هم نیایی

دلا همچو میلی برون می‌بری جان

اگر سوی آن زلف پرخم نیایی

شمارهٔ ۲۹۱

آراستی صف مژه، راه که می‌زنی

لشکر کشیده‌ای، به سپاه که می‌زنی

بیهوش کرده حیرتم، ای دیده هر زمان

آتش به من ز ذوق نگاه که می‌زنی

ای دل ترا زیاده سری افکند ز پا

دست هوس به زلف سیاه که می‌زنی

هر دم نگاه گرم تو از آه گرم کیست

چندین گره به رشته آه که می‌زنی

روی تو چشم دیده و صید تو دل شده

تو تیغ کین مرا به گناه که می‌زنی

با غیر، میلی از ره دیگر گذشت یار

تو چشم انتظار به راه که می‌زنی

شمارهٔ ۲۹۲

می‌رسی قاصد و دل را به تپیدن داری

باز گویا خبر نامه دریدن داری

چون کند غیر سخن، بهر فریب دل من

رو بگردانی و خود را به شنیدن داری

آشکارا طلبی باده و نتوان پرسید

که نهان با که سر باده کشیدن داری

در پی‌اش ای دل مشتاق ز پا افتادی

وز هجوم طلب امید رسیدن داری

سر انگشت که چون غنچه سوسن کردی

از پشیمانی خون که گزیدن داری؟

هر زمان شکوه ز افسردگی بزم کنی

تا که را باز خیال طلبیدن داری

یار با غیر ازین رهگذر آید میلی

یک زمان باش، اگر طاقت دیدن داری

شمارهٔ ۲۹۳

ز عشوه بس که مرا بی‌قرار خود کردی

خجل شدیّ و مرا شرمسار خود کردی

درآمدن مگر امروز با رقیبانی؟

که وعده‌ام به سر رهگذر خود کردی

ز حیله تو فزون بود ناامیدی من

مرا ز سادگی امیدوار خود کردی

رقیب را که به کوی تو دیر می‌آید

ز التفات مگر شرمسار خود کردی

ببین رقیب، تفاوت میانه من و خویش

که خواری‌ام سبب اعتبار خود کردی

هوای بزم که داری، که بازم از وعده

اسیر سلسله انتظار خود کردی؟

چه شد که می‌گذری وحشیانه از میلی

مگر به تازه کسی را شکار خود کردی؟

شمارهٔ ۲۹۴

دلا بیا که برآریم سر به شیدایی

که ماه شهری ما، شد غزال صحرایی

نسیم آه من از شوق آن رمیده غزال

چو گردباد علم شد به دشت پیمایی

صلاح نیست درین شهر بودنم بی‌او

که زود، کار دلم می‌کشد به رسوایی

قرار صبر به خود داده بازماندم ازو

بدان امید که تن در دهم به تنهایی

فراق می‌کشدم این زمان و می‌گوید

سزای آنکه کند تکیه بر شکیبایی!

به زیر بار غم از پا فتاده‌ای میلی

کجا شد آن‌همه اندیشه توانایی؟

شمارهٔ ۲۹۵

زان مژه غیر خدنگ بلا ندهی

دامن غمزه به دست وفا ندهی

وه که نیایی و وعده آمدنی

بهر تسلی خاطر ما ندهی

لاف مصاحبت تو زنم بر غیر

گرچه جواب سلام مرا ندهی

کشتن اهل محبت اگر گنه است

ترک گنه ز برای خدا ندهی

دست من ای غم و دامن تو که ز دست

دامن میلی بی‌سر و پا ندهی

شمارهٔ ۲۹۶

دل به تو بستم و ترک جفا ندهی

جان به تو دادم و داد مرا ندهی

ناز و عتاب تو کمتر اگر نشود

داد کسی تو به روز جزا ندهی

دل تپدم ز خیال سوال رقیب

گرچه جواب کسی ز حیا ندهی

بهر خجالت من بر مجلسیان

از پی من بفرستی و جا ندهی

میلی از آنچه شنیدی ازو و رقیب

بهر خدا که به خاطر ما ندهی!

شمارهٔ ۲۹۷

دگر دل ربود از کفم دلربایی

مه بی‌وفایی، بلای خدایی

کشد جذبه شوق، بی‌اختیارم

به سوی ستم‌پیشه بی‌وفایی

مکن رو چو آیینه سوی رقیبان

حذر کن که آهی کشد مبتلایی

به کوی تو از بس که بی‌اعتبارم

گریزم چو پیدا شود آشنایی

شمارهٔ ۲۹۸

شب مژده وصال شنیدم، نیامدی

بسیار انتظار کشیدم، نیامدی

تا غیر شاد گردد و من منفعل، ترا

هرچند سوی خود طلبیدم، نیامدی

در وصل، خویش را نرساندی اجل به من

زهر فراق تا نچشیدم، نیامدی

دی می‌گذشتی از در محنت‌سرای من

هرچند از پی تو دویدم، نیامدی

تا آمدی، رسید به جان میلی از غمت

تا از غمت به جان نرسیدم، نیامدی

شمارهٔ ۲۹۹

ای قاصد فرخنده، ز اغیار نهانی

خود را چه شود گر بر دلدار رسانی

من خود ز جنون هیچ ندانم که چه گویم

نظاره کن این حال و بگو آنچه دانی

هرچند که شوق از حد تقریر برون است

زنهار که تقصیر مکن آنچه توانی

گویی که فلان غمزده می‌گفت که بی‌تو

جان دادم و دارم ز تو صد دل نگرانی

صد نامه، گرفتم که نیرزد به جوابی

کم زانکه شوی رنجه به یک عذر زبانی؟

ای شاخ گل تازه، ز دلبستگی من

نورسته نهال تو بسی داشت گرانی

نابودن میلی سبب خرمی توست

من بی‌تو اگر دیر نمانم، تو بمانی

شمارهٔ ۳۰۰

رها ای شهسوار از کف عنان بارگی کردی

فرامش از سگ دنباله دو یکبارگی کردی

تو آن شاهی که غافل از من افتاده بگذشتی

من آن مورم که او را پایمال بارگی کردی

ز بیم دادخواه از دور باش چشم مردم‌کش

سر ره را تهی از مردم نظارگی کردی

به بالینم کشیدی آه سردی ای طبیب از دل

که صد غمخواره را آزرده از غمخوارگی کردی

گرفتارم به دردی ساختی کاندر علاج آن

چو من صد چاره‌گر را خسته از بیچارگی کردی

مگر حال درون چاک چاکم را ندانستی

تو ای ناصح که منعم از گریبان‌پارگی کردی

ترا میلی چنان در کوی جانان دل به جان آمد

که از بیچارگی اندیشه آوارگی کردی

شمارهٔ ۳۰۱

چنین به اهل وفا خشمگین چرا شده‌ای

سگ توایم،‌ به ما این چنین چرا شده‌ای

حدیث مدعیان گر نکرده‌ای باور

به تازه بر سر بیداد و کین چرا شده‌ای

سر وفا چو نداری، چرا نمی‌گویی

که آفت دل و آشوب دین چرا شده‌ای

تو بر سر غضبی با من و درین فکرم

که رنجه از من اندوهگین چرا شده‌ای

اگر نه میل فراغت بود ترا میلی

به کنج غم، به اجل همنشین چرا شده‌ای

شمارهٔ ۳۰۲

از فریب وعده‌ای بازم شکیبا کرده‌ای

باز افسون را زبان بند تمنا کرده‌ای

گرچه ظاهر کرده‌ای هر وعده‌ای را صد خلاف

هر خلاف وعده را صد عذر پیدا کرده‌ای

بهر جان بردن اجل هم دست و پایی می‌زند

در میان فتنه‌ای کر غمزه بر پا کرده‌ای

میرم و بر زندگانم رحم می‌آید که تو

خو به آن بیدادها داری که با ما کرده‌ای

ای که دی در عاشقی طعنم به رسوایی زدی

شرم بادا از منت کامروز حاشا کرده‌ای

گشته‌ای از گریه میلی راز خود را پرده در

آنچه در دل بود پنهان، آشکارا کرده‌ای

شمارهٔ ۳۰۳

دی شدی مست می ناب و خرابم کردی

داغ بر دست نهادیّ و کبابم کردی

ناصح از من بگذر دیگر و بگذار مرا

چه شدم، این همه کز پند عذابم کردی؟

چون در خانه غارت‌زده چشمم باز است

تا سپاه مژه را رهزن خوابم کردی

بود ایمن ز خلل، عافیت‌آباد دلم

تو به یک چشم زدن خانه‌خرابم کردی

من که می‌خواندم ازین پیش به طاعت همه را

ناطلب رفته هر بزم شرابم کردی

تا سوال تو کند حیرت میلی افزون

به فسون، بسته زبان وقت جوابم کردی

شمارهٔ ۳۰۴

همانا در میان با غیر، حرف قتل من داری

که سویم گوشه چشمی دراثنای سخن داری

چه بد کردم که واگردانمش، من کیستم باری

که از کین هر زمان اندیشه‌ای با جان من داری

به یکبار از درون آزردگان خار در بستر

مباش آسوده دل، هر چند گل در پیرهن داری

هنوز ای دل نه‌ای نومید از پرسیدنش، گویا

که در اثنای جان دادن، امید زیستن داری

ازان زلف سیه‌پوش تو شد چون حلقه ماتم

که از دلها مصیبت‌خانه‌ها در هر شکن داری

به وقت گفت‌وگویم روی برتابیّ و من خود را

دهم تسکین که شاید گوش برآواز من داری

ز تنها ماندگی‌ها این فراغت یافتی میلی

که اکنون با غمش هم‌خوابگی‌ها در کفن داری

قصاید

شمارهٔ ۱ - در مدح ابراهیم میرزای صفوی : به سینه تیری ازان غمزه خورده‌ام کاری

شمارهٔ ۲ - در مدح ابراهیم میرزا : حسرتی نیست جز این در دلم از ناز و نعیم

شمارهٔ ۳ - در مدح ابراهیم میرزا : عید آمد و صلای می خوشگوار داد

شمارهٔ ۴ - در مدح خان احمد گیلانی : رسید فتنه‌گر من به کینه تیزآهنگ

شمارهٔ ۵ - در مدح حضرت علی(ع) : صیدافکن بلا چو هوای شکار کرد

شمارهٔ ۶ - در مدح بهروز محمّد : نو بهار است و جهان حلّهٔ خضرا دارد

شمارهٔ ۷ - در مدح بهروز محمّد و تهنیت ولادت فرزند او

شمارهٔ ۸ - در مدح حضرت امام رضا علیه‌السّلام : چنان حرارت خورشید، باز شد جانکاه

شمارهٔ ۹ - در مدح نورنگ خان : عجب عجب که شب غم به صبحگاه رسید

شمارهٔ ۱۰ - در مدح ابراهیم میرزا : از کجا می‌رسی ای پیک صبا کز پی هم

شمارهٔ ۱۱ - در مدح نورنگ خان : شبی چو حلقهٔ گیسوی لعبتان چگل

شمارهٔ ۱۲ - در مدح ابراهیم میرزا : شبی در سیاهی چو روز مصایب

شمارهٔ ۱۳ - در مدح حضرت علی علیه السّلام : مرا به سینه چو شمعی‌ست جلوه‌گر آتش

شمارهٔ ۱۴ - در مدح نورنگ : ای شراب خوشدلی از جام دوران یافته

شمارهٔ ۱۵ - در مدح نورنگ خان : آن گل که رفت و داغ جدایی به جان نهاد

شمارهٔ ۱۶ - در مدح نورنگ‌خان : در گلو بینم گر از تیغ شهادت شربتی

شمارهٔ ۱۷ - در مدح اکبرشاه : آن‌چنان گرم شد از تاب هوا، آب روان

شمارهٔ ۱۸ - در مدح ابراهیم میرزا : عشق چنین بی‌نصیب، حسن چنین بی‌وفا

شمارهٔ ۱۹ - در مدح سلطان‌حسین‌میرزا : خوش آنکه جان به خاک در دلستان دهد

شمارهٔ ۲۰ - در مدح بهروز محمّد : زبان چگونه کند شکر ایزد متعال

شمارهٔ ۲۱ - در مدح بهروز محمّد : ای قافله‌سالار، غمت راه عدم را

شمارهٔ ۲۲ - ممدوح شناخته نیست : غمکدهٔ چشم را، دیدهٔ گریان شکست

شمارهٔ ۲۳ - در مدح حضرت امام رضا علیه‌اسّلام : خوش آنکه جان شده قربان چشم غمزه‌زنش

شمارهٔ ۲۴ - در مدح ابراهیم میرزا : زهی گرم از تو بازار جدایی

شمارهٔ ۲۵ - در مدح بهروز محمّد : درآ در بوستان ساقیّ و بگشا غنچه‌سان شیشه

شمارهٔ ۲۶ - در مدح نورنگ‌خان : به طرف مه چو سلاسل ز مشک ناب انداخت

شمارهٔ ۲۷ - در مدح نورنگ‌خان : کدام است آن حقهٔ سیم پر زر

شمارهٔ ۲۸ - ممدوح شناخته نیست : ای ز یزدان تا ابد ملک سلیمان یافته

شمارهٔ ۲۹ - در مدح صدر دیوان نجف : للّه‌الحمد که دارم به کف از بحر شرف

شمارهٔ ۳۰ - درمدح قطب‌الّدین محمّد خان : روز عیدم یار اگر قربان کند

شمارهٔ ۳۱ - ممدوح شناخته نیست : بر صفحه زمین، الف قدّ پُر دلان

شمارهٔ ۱ - در مدح ابراهیم میرزای صفوی

به سینه تیری ازان غمزه خورده‌ام کاری

که برنیایدم از دل مگر به دشواری

ز بس که غمزهٔ او خوار و زار می‌کشدم

به عجز می‌طلبم هر دم از اجل یاری

اجل که شیوهٔ او بی‌گنه کشی‌ست، کند

به پشتگرمی آن غمزه این ستمکاری

به عشوه‌ها که ازو بوی خون همی‌ آید

مبر دلم، که نمی‌آید از تو دلداری

مگر سرایت خون دل شهیدان است

که گرمخون شده‌ای با وجود خونخواری

ز بیم آن مژه شادم به قید طرّه، که صید

به زیر تیغ ندارد غم گرفتاری

به یک کرشمه توانی جهان جهان بکشی

که از اجل نکشی منّت مددکاری

دلا نگفتم ازان بی‌وفا فریب مخور؟

کنون به آنچه ازو می‌کشی سزاواری

فغان که از تو پر آزار شد چنان دلها

که نیست خوی ترا قدرت دل‌آزاری

ز بیخودی شده‌ام گرم شکوه، می‌خواهم

که هرچه می‌شنوی، ناشنیده انگاری

ز رفتن تو دلم را کجا دهد تسکین

بهانه‌ای که پذیرفته‌ام به ناچاری

ز بس ترا دل بیگانه‌خو حجاب آموخت

ز آشنا چه،‌ که از خویش شرم می‌داری

بر آستان شهنشه مگر نهادی روی

که سر ز ناز به گردون فرو نمی‌آری

جهان پناه فلک دستگاه، ابراهیم

که انسب است به او منصب جهانداری

شهی که بر سر گنجینهٔ سخاوت او

کند به جای شرر، اژدها گهرباری

توان ز گرد ره کبریای او، افراشت

فراز تارک خورشید، چتر جبّاری

کسی ز ننگ، حیات ابد نمی‌طلبد

ز بس که بسته سخایش در طلبکاری

ز خنده، از فرح عهد او، نبندد لب

اگر به سوده‌نمک زخم را بینباری

دمد گلی که نباشد به آب حاجتمند

به یاد لطفش اگر دانه از شرر کاری

زهی ز حلم تو گیتی به زیر بار، چنان

که کوه را نشمارد مگر به سرباری

کنی ز قدر چو عیسی بر آسمان منزل

اگر ز حلم، قدم بر زمین نیفشاری

به خلق اگر نفست مژده حیات دهد

اجل کند پس ازین خسته را پرستاری

درو به چشم تصرّف کجا تواند دید

اگر به دزد اجل نقد عمر بسپاری

به بحر حلم تو گر کوه را دراندازند

چو کاه بر سر آب آید از سبکباری

عقاب عزم تو گر پر دهد به بال خدنگ

کند چو مرغ هوایی به خویش طیّاری

خیال پاس تو گر دیده را به خواب آید

سزد که خواب شود پاسبان بیداری

به هر زمین که وقار تو سایه اندازد

شود کبود تن خاک از گرانباری

به دور حفظ تو چون مهر، عکس بنماید

به روی آتش اگر آب را کنی جاری

توان به عهد تو دیدن ز پرتو توفیق

جمال توبه در آیینهٔ گنهکاری

چه آتشی‌ست سمندت که گر برانگیزی

دهد به صاعقه تعلیم گرم رفتاری

به جنب سرعت او، چرخ دایم‌الحرکت

همان به گام نخستین، چو گاو عصّاری

به گاه پویه ازو قطرهٔ عرق که چکد

علی‌الدّوام کند چون ستاره، سیّاری

چو برق در پی جستن به اضطراب آید

اگر عنانش به دست نسیم بسپاری

به دست برق سپاری عنان سرعت او

دمی ز رفتن اگر خواهی‌اش نگه‌داری

جهان پناها! اگر می‌روم ازین درگاه

خدای را ز قصور وفا نپنداری

گمان مبر که به آسانی از تو می‌گذرم

که پای ذوق ز پی می‌کشم به دشواری

نه از شه است تغافل، نه از رهی تقصیر

گرم ز خیل غلامان خویش نشماری

به مجمع تو که جمعند اهل فضل و هنر

کیم من و چو منی را چرا نگه‌داری

سفر گزیدم اگر، عاری از هنر بودم

که آستان تو باشد ز بی‌هنر عاری

به هر کجا که روم، بندهٔ تو خواهم بود

کنند اگر دگرانم به جان خریداری

ببند بهر دعا میلی از فسانه زبان

که بیش ازین نتوان کرد هرزه گفتاری

همیشه دست قضا تا به دستیاری حسن

کند عمارت این کهنه چاردیواری

به اتّفاق دعاهای مستجاب، کند

بنای عمر ترا روزگار، معماری

شمارهٔ ۲ - در مدح ابراهیم میرزا

حسرتی نیست جز این در دلم از ناز و نعیم

که به پای تو نهم روی و کنم جان تسلیم

تا به کی در حرم کعبهٔ وصلت باشند

دیگران محرم و محروم من از طوف حریم

گرچه دورم ز حریم تو، خدا می‌داند

که کسی غیر تو در خانهٔ جان نیست مقیم

ناتوان است تن زار من از ضعف چنان

که شوم همچو خیال از نظر تیز، عدیم

بس که فرسوده تن زار و نزارم چو غبار

پیکرم زیر و زبر گردد از آسیب نسیم

شهد جان در جسد آمیخته با زهر بلا

مرغ دل در بدن آویخته از رشته بیم

کرده از هیبت نالیدن من، وهم هراس

گشته از سختی جان کندن من، مرگ وهیم

ای لبت چشمهٔ حیوان و درت کعبهٔ جان

زندگی بی‌تو مرا گرچه عذابی‌ست الیم،

خواهم از مرگ مدارا دو سه روزی، که کنم

کعبهٔ کوی ترا بار دگر طوف حریم

با قد خم شده برگرد تو گردم صد بار

همچو نه طاق فلک، گرد شه هفت اقلیم

ماه خورشید علم، خسرو سیّاره حشم

شاه دین، کعبهٔ جان، قبلهٔ دل، ابراهیم

آنکه چون ابر، گهر را ز کف گوهربار

افکند بر سر ره، خوارتر از طفل یتیم

دور نبود که شود از نظر تربیتش

همچو اطفال رحم، صورت آیینه جسیم

هر که را سایهٔ قدرت به سر افتد، هرگز

سر نیارد بر مخلوق فرو در تعظیم

ای که از شعشعهٔ رای تو هر برگ چنار

می‌نماید به چمن معجزهٔ دست کلیم

تویی آن کعبهٔ حاجات که چار ارکان را

روی بر پای تو بینند چو ارکان حطیم

چه عجب کز اثر مهر تو در خانهٔ قبر

روشنی بیشتر از شمع دهد عظم رمیم

از دل دوزخیان حسرت فردوس رود

گر نسیمی وزد از لطف تو بر قعر جحیم

آب گردد چو یخ از تابش خورشید تموز

سایه هنگام غضب از تو گر افتد بر سیم

مشک اگر بو برد از نافهٔ جاه تو، سزد

که دهد مایهٔ راحت به حرارت ز شمیم

شاید از عکس دم تیغ تو کآیینه شود

چون مه از معجز انگشت پیمبر به دو نیم

گر شود حلقهٔ زهگیر تو عینک، بجهد

از سر تیر نظر، صورت آیینه سلیم

تا به جایی‌ست جلال تو که با این‌همه قدر

زیر او دایرهٔ مهر بود نقطهٔ جیم

چون ثوابت ابدالدّهر نجنبد از جای

زیبق افشاند اگر حلم تو بر سطح ادیم

گر برد بوی ز تادیب تو، گستاخانه

نرود سر زده اندر حرم غنچه نسیم

ور ز فیض نفست بوی حمایت یابد

جان بیمار، شود با ملک‌الموت غنیم

نسل بر تیغ ترا گر گذراند در دل

شود از طفل صور، مادر آیینه عقیم

از دو صد سلسلهٔ عشق نجنبد از جا

هر دلی کو شود از یاد وقار تو حلیم

بزم قدر تو به جایی‌ست که در صفّ نعال

اطلس چرخ بود زیر قدم همچو گلیم

عکس دست گهرافشان تو در بحر افتاد

ریخت چون بار شکوفه، درم از ماهی شیم

اختران را ز عمل عزل نمودیّ و نماند

چون خط عامل معزول، اثر در تقویم

از سپاه تو دل خصم ز بس بیجگری

متنفّر چو ز ارباب طمع، طبع لئیم

هست در ملک خدا، ذات شریف تو عزیز

همچو مهمان گرامی به سر خوان کریم

صفحهٔ مملکت جاه ترا سطح زمین

مسطر و بین سطور است درو هفت اقلیم

حاصل هر دو جهان در نظر همّت تو

نیست چندان‌که نمایی به دو سایل تقسیم

شهریارا بشنو حال دلم، گرچه که هست

عالم‌الغیب ضمیر تو بر اسرار علیم

منم آن کس که مرا در نظر طبع بلند

همچو اندیشهٔ اطفال بود رای حکیم

مسطر صفحهٔ اندیشه کنند اهل کمال

چون من از فکر به قانون سخن بندم سیم

بر سر مسند خورشید نهم پا، هر گاه

دهم از مدح تو سلطان سخن را دیهیم

داشتم داعیه کز تربیت همّت تو

ای چو خورشید علم گشته در انعام عمیم،

بشکنم معرکهٔ نادره‌گویان جدید

بگسلم سلسلهٔ قافیه‌سنجان قدیم

نه منم کز مدد بخت همایون بودم

روز رزم تو رفیق و شب بزم تو ندیم؟

دور باشم ز تو عمریّ و نگویی که چه شد

آنکه عمری چو سگان بود درین سدّه مقیم

جز تو ای جوهری نظم، کسی نشناسد

صدف از گوهر ناب و خزف از درّ یتیم

در فراق تو بدین حال دلم می‌سوزد

ورنه کم نیست درین شهر مرا ناز و نعیم

چون فراق تو بلایی به دلم کار نکرد

گرچه آمد به سرم بی‌تو بلاهای عظیم

این زمان هم که ز کوی تو به عزم سفرم

با قد خم شده چون دال و دل تنگ چو میم

به علیمی که بر اخبار ضمیر است خبیر

به حکیمی که بر اسرار صمیم است علیم

که مرا هست بسی زین سفر آسانتر، اگر

جان رنجور مسافر شود از جسم سقیم

می‌روم، لیک به هر جا که روم، خواهم بود

در دعای تو به صدق از سر اخلاص مقیم

تا شود ماه نو و مهر، نمایان به فلک

تا دهد سجده و تسلیم، نشان از تعظیم

همچو خورشید تو بر تخت نشینیّ وکند

مهر تعظیم و فلک سجده، مه نو تسلیم

شمارهٔ ۳ - در مدح ابراهیم میرزا

عید آمد و صلای می خوشگوار داد

نوروز هم رسید و نوید بهار داد

عیدی چنان خجسته که از بس مبارکی

نوروز را به یمن قدوم اعتبار داد

نوروزی آن‌چنان به سعادت که عید را

تشریف اعتبار ز قرب جوار داد

آن از اشارت خم ابروی ماه نو

مشتاق را بشارت بوس و کنار داد

این از لطافت نفس عیسی بهار

جان را به تازگی به تن روزگار داد

آنم ز دل کدورت ایّام روزه برد

اینم به خاطر این غزل آبدار داد

هرچند بی‌تو دل به صبوری قرار داد

باز آمدیّ و رفت ز دل آن قرار داد

بخت زبون که ساخت مرا از تو ناامید

بس انفعالم از دل امّیدوار داد

افغان که صد سوال مرا داد یک جواب

آن هم ز بیم غیر، سراسیمه‌وار داد

از بس که دل در آتش عشق تو در گرفت

خونابهٔ سرشک، نشان از شرار داد

شهباز جان شکار خدنگ تو تا رسید

بس مژده‌ها که مرگ به جان شکار داد

از سوز اهل عشق، همانا خبر نداشت

بیم آنکه از عقوبت روز شمار داد

خطّش که مضمر است درو آب زندگی

یاد از غبار رهگذر شهریار داد

یعنی سمیّ بانی بیت‌اللّه، آنکه او

مه را ز نعل، مرکب او گوشوار داد

در روزگار همّت او، حسن پر فریب

در وعدهٔ وصال،‌ که را انتظار داد؟

شیری که در وقت حمله بحری که گاه جود

صد را یکی شمرد و یکی را هزار داد

ترغیب سایل است مرادش، نه اشتهار

زر همچو آفتاب اگر آشکار داد

دندانهٔ کلید بقا چرگه کلک اوست

هنگام کین، نتیجه دندان مار داد

دلخستهٔ مخالفتش را دم مسیح

آثار زهر مار و دم ذوالفقار داد

خورشید همّتش به تهیدست داد زر

زان بیش کآفتاب به دست چنار داد

چون رفع تیرگی کند از پرتو ضمیر

عینک توان به چشم سفید، از غبار داد

ای آنکه همّت تو به ابنای روزگار

چون آفتاب، فایده بی‌اختیار داد

ز آسایش زمان تو چشم نحفته را

خوناب عشق، خاصیت کوکنار داد

از تیغ آفتاب نتابید رو، مگر

عهد تو سایه را قدم استوار داد؟

صد ره به دستیاری حفظ تو دست عدل

از آب همچو بیضه به آتش حصار داد

هر قالبی که مایه ز خاک در تو یافت

جان را به صد مضایقه تشریف بار داد

از تندباد حکم تو البرز کوه را

بتوان ز روی آب چو کشتی گذار داد

با استواری قدم عهد تو، توان

در رهگذر سیل، قرار غبار داد

از بی‌دریغ بخشی تو کست کرده بود

آن زر که آفتاب به دست چنار داد

غیر از شراب قهر تو، هرگز کدام می

میخواره را در اوّل مستی خمار داد؟

در عرصه‌ای که رخش تو گردید بی‌قرار

خود را فلک به غاشیه‌داری قرار داد

زان آتش جهنده که چون برقع لامع است

هر قطره خوی که جست، نشان شرار داد

توفان آتشی‌ست که بر وی نمی‌توان

از باد، تاریانه به دست سوار داد

بینا چنان، که سوی منازل ز راه دور

سیّاره را سراغ به شبهای تار داد

آگه به غایتی که پی پای او به شب

یاد از سواد دیدهٔ شب زنده‌دار داد

راکب ازو ندیده عذابی به غیر ازین

کز بهر همرهانش مدام انتظار داد

گاه گهرفشانی او، رشحهٔ سحاب

یاد از ترشّح عرق شرمسار داد

شاها، به همّت تو مرا فکرت بلند

چون آفتاب در همه جا اشتهار داد

نظمی دگر، کجا شکند گفتهٔ مرا؟

خرمهره، کی شکست در شاهوار داد؟

از طبع دیگران مطلب نظم آبدار

کی آب چشمه‌سار، گهر چون بحار داد؟

اندک توجّه تو، که یارب زیاده باد!

در روزگار، این قدرم اشتهار داد

گو بیشتر شود در نظمم که تا به حشر

گوش زمانه را بتوان گوشوار داد

میلی صد آفرین به تو کایّام را به نو

کلک تو باز نظم خوش آبدار داد

تا از رسوم و قاعده، نوروز و عید را

ایّام در شهور و سنین اعتبار داد

تا آن زمان که دهر نکویان عهد را

بیم از گزند چشم بد روزگار داد

بادا بد از تو دور، که نتوان به صد زبان

شرح نکویی تو یکی از هزار داد

شمارهٔ ۴ - در مدح خان احمد گیلانی

رسید فتنه‌گر من به کینه تیزآهنگ

چو فتنه بر سر غوغا، چو کینه بر سر جنگ

یکی برون نتوان از هزار جان بردن

ازان کرشمهٔ جلّاد و غمزهٔ سرهنگ

ز جام عشق، شراب امید و بیم کشم

درو مگر به هم آمیختند شهد و شرنگ

به لعل سنگدلان رنگ می‌دهد که کشد

ز خلق کینه درین رنگ، چرح پر نیرنگ

به یک وفا برد از خاطرم هزار جفا

به نیم صلح، کند عذرخواهی صد جنگ

ز روز وصل مرا تا شب فراق چه فرق

که من ز بیم به سوی تو ننگرم، تو ز ننگ

چو لاله دست برآورده کشتهٔ تو ز خاک

که دامن تو درین رنگ آورد در چنگ

مرا تمام شب از اضطراب خواب نبرد

که چون صباح شود، با کدام ریو و چه رنگ،

ز بهر تهنیت عید آوردم به کنار

ترا، چنانکه سلیمان وقت را، اورنگ

ظفر پناه سکندر سپاه، خان احمد

که برد هیبت او هوش از سر هوشنگ

نشان خاتم جاهش بود، اگر به مثل

شود سفیدی چین جمع با سیاهی زنگ

ز آب بحر ضمیر منیر او شاید

که عکس مهر نماید کثیف چون خرچنگ

ز اشتیاق وی آغوش باز کرده ز دور

به عهد او چو به شاهین فتاده چشم کلنگ

ز عدل او به کس آزار نشتری نرسید

جز آنکه نشتر مضراب خورد بر رگ چنگ

زهی وقار تو افکنده آن‌چنان لنگر

که کوه را نرسد لاف سنگ و دعوی هنگ

به دیده رای تو گر روشنی دهد، شب تار

چو شعله در نظر آید پری ز صد فرسنگ

به جنب قدر تو گردون نمود چندان پست

که دست سوی گریبان ماه برد پلنگ

ز شوق آنکه ببوسد سم سمند ترا

سزد که لعل چو آتش برون جهد از سنگ

ز اوج قدر تو آید سواد هفت اقلیم

چنان به چشم، که در آب عکس هفت‌اورنگ

خیال رای تو چون مهر آورد به ضمیر

شود هر آیینه، آیینهٔ نهان در زنگ

چو روز کین ز یسار و یمین بر امن و امان

شود زمین و زمان تنگ از غریو و غرنگ

ز بانگ کوس و خروش نفیر و نالهٔ نای

هزار جا بدرد طاس آسمان چون زنگ

شود ز کینه در آن موج فتنه همچو سپر

جبین آینهٔ سر علم پر از آژنگ

ز مستی می کین همچو لشکر شطرنج

مبارزان همه در جنگ و بی‌خبر از جنگ

ز بس که گرز گرانسنگ بشکند سر و تن

نیابد از پی قوت استخوان همای خدنگ

چو تار سبحه ز صد دل گذر کند یک تیر

ز حملهٔ تو شود بس که جا بر اعداد تنگ

تبارک‌اللّه ازان بادپای برق‌عنان

که پای پیک خیال است در عنانش لنگ

چو آفتاب سزد گر شود سریع‌السّیر

نشانهٔ سم آن بادپا به روی النگ

چو با کلاه زراندود و تیغ خون‌آلود

به پویه گرم کنی آفتاب رنگ کرنگ

به پشت او نتواند گرفت زین خود را

به هر دو دست گرش در بغل نگیرد تنگ

چو مهر طی کند این پهن‌دشت در یک روز

اگر به ره نکند ز انتظار سایه درنگ

ایا به بزم جلال تو آسمان پامال

ز نغمه‌های مخالف چو چنگ بی‌آهنگ

به عزم بزم کمال تو کش زوال مباد

که هست مجمع ارباب دانش و فرهنگ

به خاک پای تو کز بیخودی ز چندین راه

که بوده منزل و فرسنگ در هم خرسنگ

به یک اشارهٔ عالی گشوده‌ام پر و بال

به یک پیام زبانی نموده‌ام آهنگ

که عاجز است ضمیر از تخیّل منزل

که قاصر است زبان از شمارهٔ فرسنگ

غرض اطاعت امر تو بود زین همه راه

نبود ورنه مرا دل ز ملک خویش به تنگ

ببند میلی ازینها زبان که وقت دعاست

برآر دست و به دامان مدعّا زن چنگ

همیشه تا ز ثریّا درین چمن باشد

به رنگ نخل ثمردار، چرخ مینارنگ

به شکل خوشهٔ انگور بسته بر سر هم

ز دار قهر تو سرهای دشمنان آونگ

شمارهٔ ۵ - در مدح حضرت علی(ع)

صیدافکن بلا چو هوای شکار کرد

اوّل به صیدگاه محبّت گذار کرد

کاری به من نکرد به غیر از ستمگری

یارب به پیش او چه مرا شرمسار کرد

شبهای تار، فکر سیه مار کاکلش

اندیشه را چو زلف بتان تار و مار کرد

فرمانبریّ غمزهٔ او بین که در کشش

حکمی کزو شنید، یکی را هزار کرد

گر کاینات را به کمند آوری، هنوز

با حسن این‌چنین نتوان اختصار کرد

با مرغ عشق، دانهٔ درد تو می‌کند

کاری که با مزاج سمندر، شرار کرد

دل را اگرچه از تو جهان تا جهان بلاست

عشق ترا ز هر دو جهان اختیار کرد

دامان من گرفت چو در گفتم اشک را

ابر سخای خسروش از بس که خوار کرد

شیر خدا، علیّ ولی، شاه ذوالفقار

کآب خَضِر به خاک درش افتخار کرد

گر باد حفظ او به نباتات بگذرد

بتوان لباس جنگ ز برگ چنار کرد

روی عدو در آینهٔ رایتش ندید

هرگه ظفر مشاهدهٔ کارزار کرد

شاها!نسیم لطف تو بر دوزخ ار گذشت

کار هزار قطرهٔ باران، شرار کرد

شد چون سواد دیده و مژگان، شعاع مهر

بر چرخ چون سموم عتابت گذار کرد

هم حفظ توست حامی اطفال در رحم

تا در زمانه حلم تو حمل وقار کرد

شبنم به باغ دهر تواند ز حفظ تو

همچون ستاره، پای ثبات استوار کرد

در انگبین نفوذ اگر کرد قهر تو

مانند موم در دهنش ناگوار کرد

بنشست تا کمر به زمین با تن کبود

چون سایه ابر حلم تو بر کوهسار کرد

در زیر آب رفت حباب از گران تنی

چون تکیه شخص حلم تو بر روزگار کرد

شد پرتو نجوم، گهر در میان آب

چون ابر همّت تو ای هوای بحار کرد

در زیر نخل عدل تو، مانند دست سرو

ایّام، پای امن و امان را نگار کرد

بر چرخ، هیبت تو تواند به یک نگاه

هر سو هزار شکل اسد آشکار کرد

در سایهٔ وقار تو، گردون غبار را

بر ابرش هوا نتواند سوار کرد

پستان مهر، صبح نهد بر لب سپهر

گویاش طفل با خردت اعتبار کرد

بنمود مهر چون درم قلب در میان

رای تو زر چو بر سر قَدرت نثار کرد

دریادلا! سحاب بلند خیال را

میلی به باغ مدح شما قطره بار کرد

آن رایض است خامهٔ من کز کمند لفظ

در دست و پای اشهب معنی جدار کرد

دارم تعجّبی که به این فکرت بلند

پستیّ طالعم ز چه بی‌اعتبار کرد

بر من، ستمگر فلک از بی‌ترحّمی

یک سرنوشت را صد و صد را هزار کرد

از انفعال رو ننمایم به هیچ‌کس

از بس که روزگار مرا خوار و زار کرد

تا کی امید این دهدم دل که عاقبت

خواهد عنایت توام امّیدوار کرد

شمارهٔ ۶ - در مدح بهروز محمّد

نو بهار است و جهان حلّهٔ خضرا دارد

باد خاصیّت انفاس مسیحا دارد

می‌دهد یاد ز محشر، که مسیحای هوا

باز اموات چمن را سر احیا دارد

خاک از خلق جهان هرچه نهان در دل داشت

ابر از پرده‌دری بر همه پیدا دارد

بس که الوان شده از سبزه و گل عالم خاک

رشک بر روی زمین، عالم بالا دارد

سبزه بر طرف چمن، فرش زمرّد انداخت

غنچه در صحن چمن، خرگه مینا دارد

چون خضر، سبزهٔ نورسته بر اطراف چمن

بر سر آب، ز اعجاز، مصلّا دارد

بهر آویزهٔ گرد رخ گلبرگ تراست

رشتهٔ سبزه که صد لولو لالا دارد

در درم ریزی و دُر پاشی و سیم افشانی

شمسهٔ شاخ شکوفه ید بیضا دارد

دیدهٔ نرگس شهلا شده حیران چمن

چشم بر قدرت‌اللّه تعالی دارد

هر که را دست غم امروز گریبانگیر است

(رو) به طرف چمن و دامن صحرا دارد

وقت آن بی‌سر و پا خوش که درین نادره وقت

سر تسلیم به پای خم صهبا دارد

عاشق زار به کام دل خود با معشوق

روی بر روی چو برگ گل رعنا دارد

مفلس از بهر سرانجام می و جام، کنون

چشم بر سیم و زر نرگس شهلا دارد

دست از هر دو جهان شست به یک جرعهٔ می

نه غم دین و نه اندیشهٔ دنیا دارد

ای خوش آن مست نکوبخت که هنگام صبوح

ساغر باده به او ساقی زیبا دارد

ای خوش آن ساقی بد مست که میخواره به عجز

بر زبان پیش وی این مطلع غرّا دارد

چشم بد مست تو با ما سر غوغا دارد

این چه بد مستی و غوغاست که با ما دارد

شمع من مست غرور است، جهانی ز غمش

گر چو پروانه بسوزند چه پروا دارد

بی‌قرار است دل اندر بدن کشتهٔ عشق

دیگر از یار ندانم چه تمنّا دارد

سوی آن چشم فسونگر نظر انداز و ببین

ملک‌الموت که اعجاز مسیحا دارد

مُردم و سلسلهٔ عشق هنوزم برپاست

غیر من کیست که این سلسله بر پا دارد

دل ز بدگویی اغیار و ز بدخویی یار

بهر مردن همه اسباب مهیّا دارد

آنکه هرگز ز دل من ننهد پای برون

می ندانم که چه سان در همه دل جا دارد

هیچ دل نیست که خاری نشکسته‌ست درو

گل خودروی من از بس دل خودرا دارد

می‌توان گرد برآورد ز قلب سپهی

با هجومی که غمش با من تنها دارد

ای گل تازه ز صد پرده تقاضای جمال

گل رخسار ترا انجمن آرا دارد

رخ مپوشان ز نظرها که گل عارض تو

هرچه دارد همه از فیض نظرها دارد

شهرهٔ شهر عجب گر نشوی، کز هر سو

سر به دنبال تو صد عاشق شیدا دارد

امتحان نام کند دل، ستمی کز تو کشد

خویش را از تو به این حیله شکیبا دارد

سبزهٔ خط، گل رخسار ترا گشت نقاب

در دلم شعله هنوز آتش سودا دارد

هیچم از جان غم دل باز نمی‌دارد دست

من ندانم چه به جان من شیدا دارد

سوز دل، همچو مه رایت دارا همه شب

شعلهٔ آه مرا بی‌تو فلکسا دارد

آسمان کوکبه، بهروز محمّد که چو مهر

از ثری زیر نگین تا به ثریّا دارد

آنکه بر آینهٔ رای منیرش خورشید

همچو خفّاش کجا تاب تماشا دارد

وانکه ز آثار خردمندی او،‌ در ارحام

طفل چون پیر خرد، خاطر دانا دارد

هرچه چشم پدر از پیرهن یوسف داشت

از غبار در او دیدهٔ اعمی دارد

خوار و زار از کفش افتد زر و گوهر به کنار

(چون) خس و خار که جا بر لب دریا دارد

آن منافات که دارد به وفا عهد بتان

وعده در عهد سخایش به تقاضا دارد

ناورد عذر، ازو گر همه عنقا طلبند

در زمانی که کرم صورت عنقا دارد

... ساخته خود را ...

(حلقه) در گوش صد اسکندر و دارا دارد

عزم درگاه تو صد گوشه‌نشین را بی‌خواست

در جهان همچو صبا مرحله‌پیما دارد

هر که دیدار همایون ترا دید امروز

همه شب وسوسهٔ دیدن فردا دارد

تا تو از مادر گیتی به زمین آمده‌ای

منّتی بر سر این تودهٔ غبرا دارد

غیر عدل تو که تابندهٔ دست ستم است

کیست امروز که بازوی توانا دارد

طایر تیر تو مانند سمندر به شتاب

عزم آتشکدهٔ سینهٔ اعدا دارد

بی‌خبر همچو اجل آید و گیرد رگ جان

غالبا خاصیت مرگ مفاجا دارد

خصم را زهرهٔ اندیشهٔ کین تو کجاست

وگرش هست، به اظهار چه یارا دارد

بحر موّاج که از وجود تو گوهر بنهفت

بین که از چوب، نشان بر همه اعضا دارد

در زمان تو که کس را به طلب حاجت نیست

بی‌نیازی ز کرم شخص تمنّا دارد

بر کسی منّت کس نیست بجز باد که او

منّت گرد تو بر دیدهٔ بینا دارد

کامکارا! به صد امّید برین در میلی

خویش را منتظم سلک احبّا دارد

در خمار غم ایّام کزان کاهد جان

از می وصل تو خود را طرب‌افزا دارد

دست گیرد همه را لطف تو، از بخت من است

که مهمّات مرا این‌همه در پا دارد

از تو در دل گله‌ها هست (و) نیاید به زبان

که دل از تندی خوی تو محابا دارد

با کدامین دل خوش در شکرستان سخن

طوطی ناطقه را طبع شکرخا دارد؟

این‌هم از خامهٔ غیب است که در صورت نظم

شرح اوصاف تو بر صفحهٔ انشا دارد

هر که از پایهٔ ادنی به تو پیوست امروز

چون غبار سپهت رتبهٔ اعلا دارد

همچو خاک قدمت بندهٔ داعی عمری‌ست

که به دامان شما دست تولّا دارد

چه خطا سرزده از من، که چنین روز‌به‌روز

قدر من روی ز اعلا سوی ادنی دارد

آن تعلّق که رهی را به خداوندی توست

به ولای تو اگر بنده به مولا دارد

در دل خلق دو عالم نتواند گنجید

اعتقادی که دل من به تو تنها دارد

به دعا به که درین حال زبان بگشایم

که دعای دل آزرده اثرها دارد

تا که از درد، مداوا گذرد در خاطر

تا الم در جنگر سوخته ماوا دارد

الم و درد بر جان بداندیش تو باد

کز تو صد درد جگرسوز مداوا دارد

شمارهٔ ۷ - در مدح بهروز محمّد و تهنیت ولادت فرزند او

ای بخت، شب تیرهٔ غم را سحر آمد

بردار سر از خواب که خورشید برآمد

باد سحر از صبح صفا مژده رسانید

آخر شب یلدای کدورت به سر آمد

ایّام که بر روی کسی در نگشادی

شرمنده شد و از در انصاف در آمد

خاری که دمیدی مگر از خاک پس از مرگ

از غنچهٔ دل تنگدلان را بدر آمد

نخلی که ز سرچشمهٔ کوثر شده سیراب

از میوهٔ مقصود چو طوبی به بر آمد

چون عیسی مریم به زمین نوبت دیگر

از مادر ایّام یکی خوش‌پسر آمد

زیبا پسری سلّمه‌اللّه که ز خوبی

بر تازه نهال چمن جان، ثمر آمد

طفلی که به خردی چو مه عید بزرگ است

خردی که به طفلی چو گهر معتبر آمد

ماهی که بلنداختر و پاکیزه گهرزاد

حوری که پری شکل و ملایک سیر آمد

شمعی که ز روشندلی و خانه‌فروزی

چون مردمک دیدهٔ اهل نظر آمد

درّی‌ست گرانمایه که از مرتبه و قدر

گویی صدفش آینهٔ ماه و خور آمد

لعلی‌ست گرامی که ز گنجینهٔ امّید

در دامن مقصود به خون جگر آمد

مهری‌ست که در خاتم اقبال نگین است

نجمی‌ست که بر افسر دولت گهر آمد

از شایبهٔ عیب مبراّ و چو عیسی

بی‌کسب ز انواع هنر بهره‌ور آمد

هرچند که در برج شرف یکشبه ماه است

رخسارهٔ او غیرت شمس و قمر آمد

چون آب و گل قالب او را بسرشتند

با آب وگل آمیخته شیر وشکر آمد

بر روی زمین هر که ببیند رخ او را

گوید ملک است اینکه به شکل بشر آمد

از شیرهٔ جان ماحضر اولی که جهان را

مهمان عزیزی‌‌ست که نو از سفر آمد

در آمدنش هیچ نیامد به زمین پای

از بس که طلبکار وصال پدر آمد

چون مهر قدم کرده ز سر، از ره تعظیم

در خدمت کیخسرو جمشیدفر آمد

مه کوکبه بهروز محمّد، که چو مُهرش

در زیر نگین خشک و تر و بحر و بر آمد

پیش کف جودش که محیطی‌ست گهربخش

صد قلزم و عمّان به شمار شمر آمد

بخشید جهانی به سوالیّ و خجل شد

از بس که جهان در نظرش مختصر آمد

زر بر در او گرچه به خاک است برابر

خاک در او لیک برابر به زر آمد

کرد آنکه ز خاک در او سرمهٔ بینش

چون مردمک دیده سراسر بصر آمد

صد حلّه فلک بافت ز تار زر خورشید

بر خلعت رایش ... آستر آمد

نسر فلک از بهر چه طایر شده واقع

گرنه ز نی ناوک او بر حذر آمد

ای آنکه شب تار اجل آتش تیغت

بدخواه تو را سوی عدم راهبر آمد

از شادی آن، تیر ترا مانده دهن باز

کز غیب به او مژدهٔ فتح وظفر آمد

هر سوخته را برق عتاب تو پس از مرگ

چون برگ گل و لاله ... آمد

بدخواه که مهمان دم تیغ تو گردید

پیمانهٔ زهر اجلش ما حضر آمد

آوازهٔ عدل تو در آفاق علم شد

افسانهٔ جود تو به عالم سمر آمد

ایّام (و) لیالی چو سفیدیّ وسیاهی

در دایرهٔ زیر نگین تو در آمد

قول تو پسندیده چو تحصیل کمال است

فعل تو خوشاینده چو کسب هنر آمد

صد گونه هنر در سر هر موی تو درج است

مانند معانی که نهان در صور آمد

در باغ ثنای تو دل آهنگ غزل کرد

در زمزمه بلبل به زبان دگر آمد

از غمزه زنی بر رگ جان نیشتر آمد

خونابه ازان این‌همه از چشم‌ تر آمد

در تازه نهال تو خم وپیچ در آمد

تا دست خیال که ترا در کمر آمد

هر فتنه که برخیزد و از پا ننشیند

سر فتنهٔ آن صف، مژهٔ فتنه‌گر آمد

فریاد ازان شوخ که چون مضطربم دید

در خنده شد و یک دو قدم پیشتر آمد

تا باز به داغ دگرم جان بگدازد

از بهر فریب دلم آن صیدگر آمد

از آمدن او تپش دل خبرم داد

با آنکه به سویم چو بلا بی‌خبر آمد

میلی ندهد داد دگر بر در او سود

برخیز که باید به در دادگر آمد

عالی گهرا! ذات تو عالی‌تر ازان است

کر عهدهٔ اوصاف تو بتوان بدر آمد

گوییم دعای تو که قفل در مقصود

مفتوح به مفتاح دعای سحر آمد

تا فرض توان کرد که در گلشن ایّام

فرزند خلف، نخل پدر را ثمر آمد

بادا زنَمِ آب بقا خرّم و سرسبز

ذات تو که این تازه ثمر را شجر آمد

مقصود تو از لطف خدا جمله برآید

کز لطف تو مقصود همه خلق بر آمد

شمارهٔ ۸ - در مدح حضرت امام رضا علیه‌السّلام

چنان حرارت خورشید، باز شد جانکاه

که آب بر سر خویش از حباب زد خرگاه

زمین چو گور ستمگر ز بس که تافته شد

به رنگ دود سزد گر دمد ز خاک گیاه

هوا به مرتبه‌ای گرم شد که پروانه

ز بیم جان چو سمندر برد به شعله پناه

درین هوای گدازنده جای آن دارد

که آفتاب گدازد به یک دو هفته چو ماه

چنان ز تاب هوا گرم شد بساط زمین

که آب، می‌نتواند قدم نهاد به راه

ز تاب آتش خورشید، جای حیرت نیست

به پای شیر، پی سایه گرفتد روباه

بسی عجب نبود زین هوای خاره گداز

که تیغ کوه شود آب در میان میاه

درین هوا سزد از غایت حرارت آب

که عکس مهر شود چون سواد دیده سیاه

هوا چو آه شرربار اهل عشق، دهد

نشان ازین غزل عاشقانهٔ جانکاه

ره فراق دراز است و بخت من گمراه

نهال وصل بلند است و دست من کوتاه

ز ننگ من شده آن نور دیده خاک‌نشین

که همچو اشک مبادا بگیرمش سر راه

بیا که عافیتی غیر ازین نمی‌دانم

که بی‌خبر چو بلا بر سرم رسی ناگاه

شکوه حسن ترا برقع جمال بس است

به آفتاب کسی را کجاست تاب نگاه

ز بیم خوی تو لب بسته‌ام، ولی ترسم

که سر برآورد از چاک سینه آتش آه

ز چاک سینهٔ من صد خجالت است ترا

نعوذ‌باللّه اگر از دلم شوی آگاه

سر ارادت اهل محبّت و در دوست

رخ نیاز من و خاک آستانهٔ شاه

سر سریر امامت، علیّ‌بن موسی

که همچو حضرت باری، بری‌ست از اشباه

شهنشی که به جایی رساند موکب قدر

که آبروی ملایک فزود گرد سپاه

ز شوق سجدهٔ درگاه او رواست که خلق

دگر به جای قدم، بر زمین نهند جباه

فروغ رای بلندش درون چشمهٔ مهر

به چشم عقل نماید چو یوسف اندر چاه

به دیده‌ای که خیال عتاب او گذرد

چو آفتاب بسوزد جهان ز تاب نگاه

زهی زمین درت غیرت هزار سریر

زهی غبار رهت زینت هزار کلاه

زبان گشوده شود کودکان عهد ترا

به ذکر اشهد ان لا‌اله الّا‌اللّه

چو گور، تیره و تنگ آیدش جهان به نظر

گر افکنی به دل تنگ مور، پرتو جاه

به سنگ خاره کنی گر حوالهٔ ادراک

ز اتّصال شعاع بصر شود آگاه

سزد که از هوس سجدهٔ تو، طفل الف

ز بطن خامه بزاید چو شخص دال، دو تاه

ز تندباد نهیب تو گاه حمله سزد

که جرم ماه پریشان شود چو خرمن کاه

به دست، پیکر تیغ تو بحر خونخواری‌ست

که باز مانده درو صد هزار جان ز شناه

فروغ یوسف قدر تو گر به چاه افتد

سزد که آب چو فوّاره سرکشد از چاه

ز بس که شوق به آمرزش گنه داری

بر تو مایهٔ خجلت شود ورع چو گناه

در بهشت که بر اهل معصیت بندد؟

به حشر اگر بگشایی لب شفاعت خواه

شها! ز طالع ناسازگار یکچندی

جدا فتادم ازین آستان به صد اکراه

ز حال خویش چه گویم، تو نیز می‌دانی

که حال بود پریشان و روزگار تباه

کنون چگونه کنم شکر اینکه بار دگر

رخ نیاز نهادم به خاک این درگاه

امیدوار چنانم که دست من گیری

ز پا دمی که در آیم به زیر بار گناه

منم کمینه سگی از سگان درگه تو

که نام من به نکویی فتاده در افواه

مراست ملک سخن ملک و می‌کنم اثبات

که خامهٔ دو زبان دعوی مراست گواه

مرا حسد به کسی نیست تا کنم دعوی

کسی گرَم ز حسد مدّعی‌ست، بسم‌اللّه!

زبان دعوی من کوتهی اگر دارد

زبان خامهٔ طبعم نمی‌شود کوتاه

زبان ببند ازین گونه گفت‌وگو میلی

برآر دست دعا سوی بارگاه اله

همیشه تا که بود هفته منعقد از روز

مدام تا که بود سال منتظم از ماه

زند اگر به خلاف تو یک نفس ایّام

جبین صبح شود همچو روی شام، سیاه

شمارهٔ ۹ - در مدح نورنگ خان

عجب عجب که شب غم به صبحگاه رسید

نسیم وصل سواری ز گرد راه رسید

به فرق سوختهٔ غم در آفتاب ستم

ز سایبان حجاب کرم، پناه رسید

رساند باد به بلبل خبر که گل آمد

رسید مژده به گوش گدا که شاه رسید

ز خرّمی به سماع آمدند چون مستان

چو این نوید به پیران خانقاه رسید

هزار قد شده خم چون کمان به سجدهٔ شکر

که بر نشانهٔ مقصود، تیر آه رسید

حدیث کوته و افسانه مختصر، ز سفر

مه ستاره حشم، خان جم سپاه رسید

سحاب همّت خورشید مکرمت، نورنگ

که فیض نعمت عامش به ما سواه رسید

دلاوری که دم کین او به گوش جهان

ز آسمان و زمین وامصیبتاه رسید

به پای توسن او تا چو نعل سود جبین

به آسمان مه نو را پر کلاه رسید

فتاد کشتی آز از کفش به گردابی

که تا کران نتواند به صد شناه رسید

زهی رسیده به جایی ترا سریر جلال

که با سپهر به سرحدّ اشتباه رسید

به پای بوس تو آمد فلک، وگرنه چرا

بر آستان تو با قامت دو تاه رسید؟

ز آستان تو خورشید با هزار کمند

به جای شمسه بر ایوان بارگاه رسید

چو سایه مهر نهد رو بر آن زمین همه روز

که پای چتر تو با این علّو جاه رسید

نمود مهر دگر از فروغ آن به سپهر

اگر زرای تو پرتو به قعر چاه رسید

ز اشتیاق، شتابنده شد به استقبال

به گوش عفو تو چون مژدهٔ گناه رسید

فلک به خوان تو نسبت اگر نکرد درست

چرا شکست پیاپی به قرص ماه رسید

به دور عدل تو از کهربا عجب دارم

که دست او به گریبان برگ کاه رسید

ترا ز نالهٔ مظلوم دل به درد آمد

به غایتی که خجالت به دادخواه رسید

ز عیش دور تو یاد از سرور مستی داد

به مست خفته اگر قامت‌الصّلوه رسید

تو آفتابی و بهر ثبوت این دعوی

مرا چو صبح گواه از پی گواه رسید

ز ماهیان ید بیضا توان مشاهده کرد

دمی که پرتو رای تو بر میاه رسید

کمند مهر ز جا ذرّه را نجنبانید

ز ابر حلم تو گرنم به خاک راه رسید

عروج خاک سزد همچو آتش از جایی

که بندگان ترا بر زمین جباه رسید

کسی که سوختهٔ آتش عتاب تو شد

به حشر، نامهٔ اعمال او سیاه رسید

دمید سبزه چو مژگان یار، نیزه گذار

به هر زمین که ترا گردی از سپاه رسید

چنان سپاه تو برداشت خیل دشمن را

که تند سیل، تو گویی به مشت کاه رسید

به رنگ صاعقه، روز نبرد، گلگونت

به خصم تیزتر از ناوک نگاه رسید

میان معرکه دشمن چنان نمود ترا

که خون گرفته شکاری به صیدگاه رسید

عدو که تافت عنان از اطاعت تو مرنج

چو عاقبت به رکاب تو عذرخواه رسید

که هر که سر به اطاعت نهاد یزدان را

در اوّلش به زبان ذکر لا‌اله رسید

سپهر منزلتا! بی‌تو ز آتش هجران

چه داغها که به جان و دل تباه رسید

نفس که سلسله جنبان زندگانی بود

به لب ز تیرگی دل چو دود آه رسید

زلال خضر و دم عیسوی چو زهر و سموم

به ناتوان تو جانسوز و عمرکاه رسید

رسید جان به لبم بارها و تافت عنان

ز استماع نویدی که گاه‌گاه رسید

به خاک پای تو کاین مژده‌ام نمود چنان

که قطره‌ای به لب تشنهٔ گیاه رسید

مرا به دیده کنون خواب عافیت خوش باد

که چشم بخت مرا وقت انتباه رسید

برآر دست دعا بهر مدّعا میلی

به شکر آنکه شب غم به صبحگاه رسید

همیشه تا به زبان بگذرد که صاحب جاه

به سرفرازی دیهیم و فرّگاه رسید

به فرّ جاه تو دیهیم و گاه، عالی باد

که دست از تو به صد افسر و کلاه رسید

به کُنه مدّت جاهت زمانه نتواناد

به ماه و سال ز تکرار سال و ماه رسید

شمارهٔ ۱۰ - در مدح ابراهیم میرزا

از کجا می‌رسی ای پیک صبا کز پی هم

خیر مقدم کنی آویزهٔ گوش عالم

دم جانبخش تو در وادی روح‌افزایی

با مسیحاست قدم بر قدم و دم بر دم

از تو در جلوه‌گری شهپر طاوس بهشت

وز تو در پرده‌دری نافهٔ آهوی حرم

گه شتابنده چو خضری به سوی آب حیات

گه خرامنده چو سروی به گلستان ارم

گاه‌گل در قدمت خرمن جان داده به باد

گه شکوفه به سرت ریخته همیان درم

ظاهرا می‌رسی از پیش سلیمان جاهی

کآسمان نام نهادش مه خورشید علم

درّ بی‌قیمت دریای وجود، ابراهیم

که وجود آمده با همّت او عین عدم

آدمیزاده نگردیده به ذاتش عالم

وز فرشته شده، اللّه تعالی، اعلم

در کف همّت آن تازه‌گل، از خواری خویش

چه عجب گوهر اگر آب شود چون شبنم

گنج‌پردازی و گنجینه‌براندازی او

تا به حدّی‌ست که شرمندهٔ او گشته کرم

از نهیبش ز در گنج بقا همچو کلید

قفل بگشوده به دندانهٔ دندان، ارقم

گر کشند از سر گیسوی عتابش تمثال

نیش آزار بر انگشت زند مار قلم

هرگه آن شمه نهد مُهر به پروانه قهر

همچو خورشید، نگین گرم شود در خاتم

گر خیال حرمش آینه آرد به ضمیر

ره نیابد به حریمش نظر نامحرم

زخم گویا به تن ماه نو از خنجر اوست

که دهن باز کند روزبه‌روز از مرهم

ای علی‌رزم سلیمان‌سپه یوسف‌رخ

وی حسن‌خلق حسینی‌نسب عیسی‌دم

جای آن هست که بالخاصیه از شوق نثار

چون شکوفه دمد از پنجهٔ جود تو درم

شبنم لطف تو گر آب زند بر آتش

همچو گلبرگ تر از شعله فرو ریزد نم

پیچد از تاب چو موی سر آتش بر خویش

گر نهد پا به سر صفحهٔ جود تو رقم

با وقار تو عجب نیست که از مادر کلک

همچو زنگی بچهٔ زلف، الف زاید خم

نقطهٔ رای تو گر حامله آرد به خیال

طفل چون صورت آیینه نماید ز شکم

جام انصاف تو از صافدلی آینه‌ای‌ست

که در آن طرّهٔ خوبان ننماید درهم

دست لطف تو اگر عود نهد بر آتش

دود از مجمره چون سبزه برآید خرّم

اژدها را کند از خلق تو در صید کمند

همچو صورت ندهد آهوی وحشی را رم

پیش خورشید ضمیر تو، چو آیینه، پری

راز خود را نتواند که بپوشد ز آدم

عرصهٔ محشر عفو تو قیامت جایی‌ست

که مساوی‌ست درو طاعت و عصیان با هم

موج بر چشمهٔ خنجر نبود از جوهر

که ز انصاف تو پر چین شده ابروی ستم

گرنه دردل گذرانیده دم تیغ ترا

مادر جود تو از بهر چه زاید توأم؟

غیر فکر تو در آیینهٔ دل، شخص خیال

پای چون صورت آیینه نسازد محکم

ای پری طلعت مه رایت خورشید سریر

وی فلک سیر ملک سیرت سیّاره حشم

تا دلم گشته ز گنجینهٔ وصلت محروم

تا سرشکم شده در پردهٔ هجرت محرم

گه رسانیده سحاب کرمم آب به آب

گه فزون ساخته گنجور دلم غم بر غم

نه چو فانوس دلم داشته در سینه قرار

نه چو پرگار برون مانده‌ام از خانه قدم

دست از زندگی‌ام شسته به خونابهٔ دل

مردم دیده که پوشیده لباس ماتم

تا شنیدم که ازین راه عنان تافته‌ای

باز گردیده‌ام از نیمه ره شهر عدم

چشمهٔ طبعم، آبی که ازین پیش نداشت

می‌توان یافت ازین نظم که آن هم شده کم

کاوش تربیتت گر نشود عقده‌گشای

زود باشد که ازین چشمه برون نایدنم

ور سخای تو کند آن قدرم دلجویی

که دلم وارهد از بند غم و قید الم

به زبان قلم اهل معانی سوگند

به کلید در گنجینهٔ اشعار قسم

که به جایی رسم از سلسله جنبانی نظم

که خورد سلسلهٔ قافیه‌سنجان برهم

وقت آن است که در گلشن مدحت میلی

سازد از برگ دعا، نخل زبان را خرّم

تا در ایّام نگردد نفس باد گره

تا در آفاق دم از صدق زند صبح دوم

بی‌رضای تو گر ایّام برآرد نفسی

یارب اندر گلوی صبح فرو بندد دم

شمارهٔ ۱۱ - در مدح نورنگ خان

شبی چو حلقهٔ گیسوی لعبتان چگل

سواد دیدهٔ پر نور و نوردیدهٔ دل

شبی چو زلف نگار از نسیم غالیه بو

شبی چو روز وصال از نشاط مستعجل

هوا خوش و فرح‌افزا به غایتی که مگر

فکنده بود همی بر زمانه طوبی ظل

به زیر بار گرانسنگ از سبکروحی

به رقص آمدی از نالهٔ جرس محمل

چنان نجوم فروزان که با فروغ سها

ز نور خویش خجل بود شمع در محفل

ز اعتدال هوا چون مسیح جان دادی

اگر شدی ملک‌الموت ز آسمان نازل

چو خال چهره خوشاینده بودی، ار به مثل

به آفتاب ازو ذرّه‌ای شدی داخل

جهان ز ماه شب‌افروز آن‌چنان روشن

که طعنه بر مه نخشب زدی چَهِ بابل

جهان چو دیده منوّر، چنانکه در وی دود

بسی زیاده نمودی ز آتش شاعل

به روی تختهٔ غبرا، زمانه از مهتاب

به آبنوس همی کرد عاج را واصل

ز روشنایی آن شب عجب نبود، اگر

چو باد، شخص در آتش درون شدی غافل

شبی چنین و جهانی به خواب راحت و من

به صد زبان متشکّی ز عمر بی‌حاصل

گهی ز سرکشی بخت سرکشیده ملول

گهی ز ناخوشی عمر بر گذشته خجل

به جان رسیده ز اندیشه‌های لایُعنی

به تنگ آمده از گفته‌های لاطایل

نسیم صبح و نشاط هوا و رغبت خواب

ببست روزن چشم و گشود دیدهٔ دل

مرا به خواب در آمد محیط پرگهری

چو قلزم فلک امّا نه همچو او هایل

در آب روشن او شست‌وشو اگر کردی

ز چهر زنگی شب، تیرگی شد زایل

ز قدر، فرش قدم کرده آن‌قدر گوهر

که زیر پای وی آلودگی ندیده ز گل

گهر به جای خس افکنده خویش را به کنار

صدف به جای کشف جا گرفته بر ساحل

مثابهٔ گل او درصفا، دل صافی

نمونهٔ کف او در عطا، کف باذل

گهر چو عکس کواکب نمودی از ته آب

که در میان نشدی آبش از صفا حایل

به روی آب ز کیفیّت هوا چو حباب

شدی به طفل گهر، مریم صدف حامل

ز بار دُر، شتر موج، غرق آب و عرق

هزار بار گرانبارتر ز صد محمل

زمان زمان ز میان گنجهای باد آورد

چو موج از پی هم می‌رسید بر ساحل

ازان میانه به همراهی نسیم مراد

سفینه‌ها به سواحل چو ماه نو مایل

ز ذوق خواب خوشی این‌چنین، سراسیمه

ز جای جستم و بیرون دویدم از منزل

شدم دچار به پیری که بود عقل نخست

چو کودکان به دبستان علم او جاهل

سلام کردم و گفتم که ای به آسانی

گره‌گشای دلت کرده حلّ هر مشکل

مرا به واقعه این رو نمود، داد جواب

که ای مقیّد خواب تو دولت عاجل

ترا ز بخت بشارت که سرفراز شوی

به دستبوس شه دادگستر عادل

ستاره حشمت و مه طلعت و قضا قدرت

سپهر کوکبه نورنگ‌خان دریادل

کمینه خادم او چون سکندر و دارا

کهینه بندهٔ او همچو سنجر و طغرل

چه احتیاج به کسب کمال در عهدش

که چون مسیح بزایند کودکان کامل

ایا شهی که اگر فی‌المثل بساط زمین

صف سپاه جلال ترا شود منزل

کند چو شعلهٔ آتش عروج، پیکر خاک

به سوی مقصد عالی ز عالم سافل

مسیح خلق تو آن را که روح تازه کند

چو شمع، زندگی او فزاید از بسمل

اگر ز مهر ضمیر تو تربیت یابد

بعینه چو سواد بصر شود فلفل

چو مهر عفو تو پرتو به محشر اندازد

ز انفعال نبیند قتیل در قاتل

چو نُقل بزم شود نَقل دست همّت تو

چو آفتاب، زر افشان شود لب باقل

به عهد جود تو چشمی به راه نتوان یافت

به غیر چشم سخاپیشه بر ره سایل

سخاوت تو سرایت به خلق کرده چنان

که چون چنار نیاید به هم، کف مدخل

...

طلب که اهل طمع را همیشه بوده به دل

سزد اگر نشود متصّل زمان به زمان

اگر زمانه وقار ترا شود حامل

عجب که ملک جهان همچو نقطهٔ موهوم

گه عطای تو تقسیم را شود قابل

بعید نیست که با طوق ماه نو، سازد

حکیم عشق تو، مجنون عشق را عاقل

ز آرزو به زمان تو عاشقان دورند

که وصل پیشتر از آرزو شود حاصل

زبان به وصف کمالت کسی که بگشاید

به عجز خویش در اوّل سخن شود قایل

به محفلت غزل عاشقانه‌ای گویم

که خوش بود غزل عاشقانه در محفل

از آنچه با دل و جان کرده‌ای، مباش خجل

که کرده‌ام بحلت هم ز جان و هم از دل

شوم غلام عزیزی که یوسف از خط و خال

به او نوشته خط بندگیّ و کرده سجل

ازین نشاط که گردیده صید فتراکش

نمی‌رسد به زمین پای آهوی بسمل

خوش آن کرشمه که هنگام جنگ ازو یابم

دل ستیزه‌گرش را به آشتی مایل

نگاه دم به دمش سوی من به این غرض است

که بنگرد به دگر سو چو بیندم غافل

ز روی دل خجلم کو ز سخت‌جانی من

چها کشید ز دست بتان سنگین‌دل

کدام وعده که کردیّ و آن نبود خلاف

کدام عهد که بستیّ و آن نشد باطل

ز داغ عشق تو کس نیست بی‌نصیب، که هست

چو خوان نعمت نوّاب، خلق را شامل

سپهر منزلتا! نردبان فضل ترا

فرازم طارم اعلاست پایهٔ سافل

تو آن گلی که درین باغ نخل همّت تو

چو طوبی افکند از کبریا به گردون ظل

درین زمانه عنایات بی‌نهایت توست

که هست شامل احوال مردم فاضل

اگر قبول عنایت نیابم از تو، رواست

که مقبلان همه نامم کنند ناقابل

ره ثنا نشود چون به سعی میلی طی

هزار سال گر این شغل را شوم شاغل

سزد که قافله‌های دعا ز ملک دلم

به سوی مرحلهٔ آسمان شود راحل

امید هست که تا در قلمرو هستی

شود به حکم ازل، شحنهٔ اجل عامل

هر آنچه می‌شود از دفتر بقا خارج

کند به عمر تو مستوفی قضا داخل

هزار سال بقا گر ترا بود باقی

هزار سال دگر آوری برو فاضل

شمارهٔ ۱۲ - در مدح ابراهیم میرزا

شبی در سیاهی چو روز مصایب

گشوده چو اهل مصایب ذوایب

شکن بر شکن همچو زنجیر سودا

گره بر گره همچو ابروی حاجب

دعا گمره شاهراه اجابت

بلا حاجب بارگاه مطایب

نگون یوسف مه به چاه مشارق

گره قرص خور در گلوی مغارب

به رفتن فلک در تردّد، ولیکن

چو شخصی که در خواب گردیده هارب

مگو شب، سیه زال نامهربانی

که زاید ازو طفل امّید خایب

ز پایان او خلق نومید چندان

که صبح دوم را شمردند کاذب

درو تیرگی تا به حدّی که غافل

نهادی قدم شخص در نار لاهب

مکدّر در آن زنگبار کدورت

چو آیینهٔ زنگیان نجم ثاقب

کثافت در آن آن‌قدر کآفرینش

ز لطف بدن چون پری بود غایب

در اوّل قدم آبله کرده یکسر

ز دشواری راه، پای کواکب

درین شب رهی بود پیشم که گردون

در افراط و تفریط ازو بود کاسب

فروتر ز بخل و فزونتر ز همّت

نشیب و فرازش به چندین مراتب

فرازش به جایی که در نیمهٔ شب

هویدا شدی صبح و شام از دو جانب

چنان کوه گردون شکوهی که بودی

درو چشمه‌سار از نجوم ثواقب

به بالای آن کوه اندیشه‌فرسا

فتادی به راکب ظلال مراکب

نشیبش به حدّی که قارون و کیوان

نمودی به هم چون دو پیکر مقارب

در آن صیدگه از دد و دام کوته

کمند بلیّات چرخ معاقب

نفیر سرافیل در وی ز پستی

چو افسانه از بهر خواب ارانب

ز گرمای آن دوزخ بی‌گناهان

سپند ثوابت شرروار ذایب

ز بی‌آبی چشمهٔ چشم عاشق

زبان بر لب افکنده مژگان ساکب

به هر گام بی‌دستیاریّ آتش

شدی آبله داغ در پای ذاهب

شدی آب چون آبله در ته پا

به روی زمین میخ نعل مراکب

مگر از گدازندگی تشنگان را

دمی آب پیدا شدی در مشارب

درین ره که هر دم ز بی‌اعتدالی

گرفتی سر راه ذاهب چو ناهب

قضا را به من مرکبی بود همره

نه مرکب، که مجموعه‌‌ای از معایب

چنان صادق‌الاعتقادی که هر دم

فتادی به صد حیله در پای صاحب

شدی منحصر طاعت او به سجده

بُدی فی‌المثل گر ز شیخان تایب

ز سستی فتادی به رو همچو سایه

برو گر شدی نور خورشید راکب

ز چشمان او پردهٔ عنکبوتی

نمایان چو از غار، بیت عناکب

قلم گر شدی فی‌المثل دست و پایش

بماندی ز همراهی دست کاتب

مرا بود خرسنگ ره، تا زمانی

که از درگه صبح برخاست حاجب

تعالی‌اللّه از صبح دولت که سرزد

چو از خاطر پیر، تدبیر صایب

ازو آفتاب سعادت فروزان

چو نور صباح از جبین اطایب

همش پنبه از بهر داغ کدورت

همش مرهم از بهر زخم نوایب

همی‌کرد اشارت کلید بشارت

که این است گنجور گنج مطالب

شکفتم ازین مژده و برگشادم

چو گل دست حاجت به درگاه واجب

که یارب به جذب کمند محبّت

که مطلوب ازان شد طلبکار طالب

به ناز بتی کز تقاضای خوبی

نهان تابع و آشکار است عاتب

به خرسندی عاشق از ذوق وعده

چو شب زنده‌دار از دم صبح کاذب

به دیوانه‌ای کش همین است طاعت

که آزاد باشد ز قید مذاهب

به امّیدواری که از انتظاری

به دشواری‌اش جان برآید ز قالب

که بیرونم آور ازین راه محنت

مرا وارهان زین کمند مصایب

هنوزم ز لشکرگه دل نکرده

سپاه دعا عزم درگاه واهب

که آمد به گوشم خروش سروشی

که ای مبتلای بلا از دو جانب

ترا مژده کان روز آمد که بینی

رخ آفتاب کواکب مواکب

سمّی خلیل آنکه از فیض لطفش

چکد آب حیوان ز نیش عقارب

زند در دبستان عقلش چو طفلان

دم از ساده‌لوحی سپهر ملاعب

مه نو شود گر کلید عتابش (کذا)

رود در حجاب سیاهی چو حاجب

به‌سان کمان در کمینگاه خُلقش

نیفتد گره در کمند حواجب

ز آسایش عهد او زخم خنجر

ز پهلوی مضروب خندد به ضارب

کمندش دهد جذبه‌ای گر به شبنم

شود مهر را جانب خویش جاذب

ز تاثیر زنجیر حفظش، نماید

گره چون سلاسل به زلف کواعب

تواند به دست خرد برگرفتن

... اوایل ز روی عواقب

تویی آنکه در مذب شخص قدرت

بود سجده مکروه و معراج واجب

نپیچد به هم در زوایای طبعت

چو اوتار خورشید، تار عناکب

زرای تو شاید که چون اختر آید

مطر در نظر از ضمیر سحایب

شود مو بر اندام، دام عقوبت

چو خورشید محشر شوی ‌گر معاتب

کند باز جود تو صید جهانی

که چون مهر در هم نیارد مخالب

ز اغصان به جای ثمر شعله ریزد

اگر بنگری سوی گلزار، غاضب

توان گفتن آیینه دانش، چو گردد

شراب ضمیر ترا مهره شارب

فکندی چنان پرده عیب‌پوشی

که امساک پوشد لباس مواهب

اگر دستگیری ز قدر تو بیند

زند پنجه بر مه پلنگ محارب

بتابد اگر آفتاب سخایت

شود موج دریا، سراب سباسب

گرانی درآید به گوش مخاطَب

اگر از وقار تو گوید مخاطب

ز انعام و اکرام پی‌در‌پی تو

مواکب فرامش کند از مواجب

خوش آن دم که در مجلست این غزل را

دهد قول مطرب علوّ مراتب

درین خردسالی نباشد مناسب

که باشی به هر نامناسب مصاحب

دمی بی‌رقیبان نه‌ای، وز محبّت

نخواهم ترا یک دم از دیده غایب

تو کم لطفی و من درین غم که دشمن

شود بر من آهسته آهسته غالب

شود تا نزاع من و غیر افزون

نگاهش رعایت کند هر دو جانب

دلش جمع گردیده گویا ز مرگم

که امروز بر کشتنم نیست راغب

مرا می‌کشد غیرت اینکه با من

سخن گوید و بنگرد بر جوانب

ز بیداد او عاقبت داد خود را

برد بنده میلی به درگاه صاحب

تنم آشیان عقاب عقوبت

دلم پاسبان متاع متاعب

مرا شاعری کار و بیکارم امّا

مدار معاشم به خویش و اقارب

چه خویش و اقارب، که در بغض و کینه

به افعی مشابه، به عقرب مقارب

از ایشان چو از بت‌پرستان شهادت

دو مصراع موزون یکی از اغرایب

ز نقصان ادراک و جهل مرکّب

چو آیینه قلب، معیوب و عایب

من از کار خود خوار در پیش ایشان

چو بدنام اسلام در دیر راهب

ز بی حاصلیهای این پیشه، بر من

زبان اقارب چو نیش عقارب

ازین فارغ البالی‌ام در تعجّب

ز بخت من الحق نمود از عجایب

کزان دوزخ ناامیدی فتادم

به بزم تو، یعنی بهشت مآرب

نثار تو کردم دُر شاهواری

به آویزه گوش گردون مناسب

سراسر به دیبای الفاظ دلکش

چو قدّ شواهد خیالات صایب

درو حور بیت از دو مصراع موزون

بر اطراف افکنده مشکین ذوایب

چه بیتی، که هر کس درآید نبیند

چو آیینه چین بر جبین حواجب

به دست و عنان و به پا و رکابت

که غیر از ثنای تو بعد از مناقب

مراتا به غایت نگردیده در دل

چو وصف اعاجم، چه مدح اعارب

به دیوان اندیشه‌ام بعد ازین هم

جناب ترا باد نایاب، نایب

به این شغل بادا دعاگوی، انسب

که آن هم بود منصبی از مناصب

الا تا شب و روز، خورشید باشد

درآفاق گه شارق و گاه غارب

ترا مهر دولت برآید ز شرقی

که او را نباشد زوال از مغارب

شمارهٔ ۱۳ - در مدح حضرت علی علیه السّلام

مرا به سینه چو شمعی‌ست جلوه‌گر آتش

ز آب دیده فزون است در جگر آتش

به راه بادیه‌ای آتشم به سربارد

که پای چون بنهم بگذرد ز سر آتش

ستاره سوخته پروانه‌ای‌ست مرغ دلم

که از غُلوی هوس می‌کشد به بر آتش

فسرده‌گو مزن آتش‌پرست را طعنه

که داده سوخته را لذت دگر آتش

هوای عشق ربودش مگر، که چون خورشید

به رقص آمده از خویش بی‌خبر آتش؟

چو طفل جنبد و لب در سخن بجنباند

مگر کند سبق عشق را ز بر آتش؟

شب از دلم غم او پا نمی‌نهد بیرون

به زیر پا بودش گرچه تا سحر آتش

ز وعده تو دل از راه رفت و نقصان کرد

چو گمرهی که به شب رو نهاد بر آتش

بود چو شیشه می خلعت محبّت را

ز سحر حسن تو رو آب و آستر آتش

در انتظار تو فرش رهند سوختگان

مرو که ریخته بر هر سرگذر آتش

کشی ز سینه من گر خدنگهای جفا

به صد زبان دهد از سوز دل خبر آتش

به زینهار زبان همچو مار کرده برون

ز بیم رمح شهنشاه دادگر آتش

شه نجف، اسداللّه، ساقی کوثر

که گردد از نم لطفش چو باده تر آتش

شهی که شاید اگر چون ملک شود عریان

به دور معدلتش از لباس شر آتش

وزد به حشر اگر باد لطف او، شاید

که منفعل شود از خویش در سقر آتش

اگر کند نظر از روی اعتبار، سزد

که همچو مشک شود دود و همچو زر آتش

شرار نعل سمندش به او گر آمیزد

شود به صاعقه من بعد همسفر آتش

ایا شهی که عتاب تو گر اشاره کند

ز برق حادثه افتد به بحر و بر آتش

به آب لطف تو گر دیده شست‌وشو یابد

نیاورد پس ازین تاب در نظر آتش

سموم قهر تو گر در چمن گذار کند

به جای برگ خزان ریزد از شجر آتش

چو شانه دور کند با زبانه تاب از موی

دمی که حفظ تو آرد گذار بر آتش

ز برق تیغ تو اندیشه‌گر کند، شاید

که اتّصال نیابد به یکدگر آتش

وگر کبوتر عزم تو بگذرد بروی

چو آفتاب برآرد ز شعله پر آتش

خیال آتش قهرت اگر کند، شاید

که همچو بیضه فتد در دل گهر آتش

به باغ حفظ تو شاید که همچو پرتو گل

به روی خویش دهد آب را گذر آتش

به دور خُلق تو گلهای آتشین گردد

نهند اهل جنون را اگر به سر آتش

چو گنج قارون شاید که در رود به زمین

اگر شود ز وقار تو بهره‌ور آتش

شود مصوّر اگر خشم تو، زبانه زند

به جای بال زتمثال جانور آتش

به یاد خلق تو شاید که آب خضر چکد

اگر زند به رگ دود نیشتر آتش

برو اگر گذرد آفتاب همت تو

دگر عجب که تصرف کند به زر آتش

شها بر آتش من ریز آب مرحمتی

که در تنم تب مرگ است و در جگر آتش

سه ماه شد که به سوز دلی گرفتارم

کز آتش دل من گفته الحذر آتش

تنم ز تاب تب غم به خویش پیچد

چو تار موی که در وی کند اثر آتش

لبم پر آبله گردیده همچو شمع، مگر

مرا به خوان اجل گشته ماحضر آتش؟

شود پر آبله انگشت حکمتش ز شرار

نهد به نبض من خسته دل اگر آتش

رسیده بر لب بام آفتاب زندگی‌ام

چنانکه شعله زد از روزنم مگر آتش

چو خاک، تشنه لب آب رحمتم، تاکی

دهد ز شعله مرا نامه (؟) خطر آتش؟

دگر خموش شوم، کز زبان درازی خویش

چو مهر دست ندامت زند به سر آتش

کنم دعای تو ورد زبان که دست دعا

زند چو خنجر عدل تو آب بر آتش

الا به باغ جهان تا کند کلیم آسا

دهان غهچه سیراب را ضرر آتش

ز بهر خاک نشین تو بر دمد ریحان

اگر قدم بنهد چون خلیل در آتش

شمارهٔ ۱۴ - در مدح نورنگ

ای شراب خوشدلی از جام دوران یافته

کام دل بی‌منّت گیتی ز یزدان یافته

زان ترا نورنگ نام از عالم بالا رسید

کز تو باغ دهر از نو، رنگ احسان یافته

آن تویی کز نوبهار خلق و ابر جود تو

بحر عنبر در کنار و گل به دامان یافته

وان تویی کز عطف دامان تو خیّاط ازل

مرقبای آفرینش را گریبان یافته

با خیال فسحت جاهت که عالم عالم است

مور در دل وسعت ملک سلیمان یافته

گشته از روی تو مجلس گلشن و دل از نشاط

عندلیب باغ معنی را غزلخوان یافته

دل پس از عمری که جا در بزم جانان یافته

از تغافلهای او خود را پشیمان یافته

وصل آن غیر آشنا با دست رشک الماس ریخت

بر جراحتها که دل از تیغ هجران یافته

دل میان آتش و آب است از بیم و امید

کز عتاب آشکارش لطف پنهان یافته

جان به عزم رحلت و من شاد ازین معنی که دل

درد چندین ساله ار امید درمان یافته

کشتگان تیغ جانان را ز انفاس مسیح

دیده دل زنگ بر آیینه جان یافته

بس که از کیفیت چشم تو سرمستند خلق

توبه کردن می پرست از باده آسان یافته

گوش کی بر منع شیخ پاکدامان می‌نهد

آنکه ذوق مستی و چاک گریبان یافته

مبتلای صد بلا میلی به جرم دوستی

خویش را چون بندگان حضرت خان یافته

ای فلک قدری که بر درگاه عالی جاه تو

تاج سرداران شکست از چوب دربان یافته

صرصر قهرت اگر افکنده بر گردون گذار

چون بنات النّعش پروین را پریشان یافته

آسمان بنموده ماه نو که اندر خدمتت

گردنش فرسودگی از طوق فرمان یافته

بارها از دهشت پیکان زهرآلود تو

آسمان خورشید را در ذره پنهان یافته

کودک صلب بداندیش از نهیب تیغ تو

از عدم ناآمده، خود راپشیمان یافته

هر کجا خورشید رایت گشته تابان، روزگار

مهر را بی‌نور تر از چشم حیران یافته

آسمان خورشید را صیدگاه قهر تو

همچو صید زخم دار افتان و خیزان یافته

میزبانی کرده تا روز قیامت خلق را

هر که را یک بار احسان تو مهمان یافته

بس که توفیق است در عهد تو مردم را رفیق

بت‌پرست از سجده بت، بوی ایمان یافته

تیرمار مرگ کز زخمش خلاصی کس ندید

ظاهرا از نوک پیکان تو دندان یافته

روزگار افلاک را در رستخیز قهر تو

کشتی سرگشته اندر موج توفان یافته

آسمان از رشک آن دست و دل گوهرفشان

آب در چشم یم و خون در دل کان یافته

آنکه کان را جُسته از بهر نثار بزم تو

لعل را از خرّمی چون غنچه خندان یافته

یوسف رایت چو در مرآت مهر افکند عکس

خضر عقل اندر سیاهی آب حیوان یافته

بحر اندر عهد احسان تو می‌زد لاف جود

زین گناه از ابر نیسان تیر باران یافته

هر که از اوج کمالت کرد بر گیتی نگاه

با زمین خورشید را چون سایه یکسان یافته

مهر را از برق خرمن سوز قهرت با شعاع

آسمان همچون سواد چشم و مژگان یافته

از همجوم خاکبوسان در رهت چو ماه نو

کاسه سرها شکست از نعل یکران یافته

وه چه یکرانی که هرگه جسته از جا یک دوگام

پیک وهم آن را برون زین هفت میدان یافته

تر نگشته از سبکروحیّ و چالاکی سمش

گر نسیم آسا به روی آب جولان یافته

بارها ز آهسته رفتاری به میدان سپهر

گوی مه در دست و پایش زخم چوگان یافته

ای پی آرایش دیوان قدرت آسمان

لاجوردی صفحه‌ای از نقره افشان یافته

بس که عالی شد اساس کاخ رنگ‌آمیز تو

چرخ رنگ لاجورد از طاق ایوان یافته

همّتت با آنکه داده عالمی در هر سوال

انفعال از سایلان هنگام احسان یافته

بی‌تکلّف آن تویی کامروز در بازار دهر

نظم از طبع سخن سنج تو میزان یافته

هر چه جز مدح تو بر اوراق خاطر بسته نقش

عقل آن را مستحق خط بطلان یافته

گرچه نتوان برد نام نظم من، اما خوشم

کاین همایون نامه از نام تو عنوان یافته

نیستم لایق به احسان تو، اما دور نیست

ذره‌ای صد فیض از خورشید تابان یافته

شرمسارم کز تو با این طبع ناقص،دیده‌ام

آن عنایتها که خاقانی ز خاقان یافته

تا دهد باد بهاری خاک را آب حیات

تا شود جان از سموم و زهر نقصان یافته

خصمت از باد بهاری دیده آسیب سموم

نیکخواه از زهر نفع آب حیوان یافته

شمارهٔ ۱۵ - در مدح نورنگ خان

آن گل که رفت و داغ جدایی به جان نهاد

دنبالش آب دیده سر اندر جهان نهاد

ظاهر به مردمان مکن ای اشک پرده در

راز نهان که با تو دلم در میان نهاد

در ابتدای عشق که هنگام مهر بود

صد داغ بر دلم ز پی امتحان نهاد

خال رخش که داغ دلم راست پرده‌سوز

آیینه در برابر داغ نهان نهاد

دارد سراب وعدهٔ او تشنه‌لب بسی

لب‌تشنه مرد آنکه چو من دل بر آن نهاد

در زلف او دل از سبکی بی‌قرار بود

بر پای او ز سلسله بند گران نهاد

هر زخم ناوکی که ازان غمزه داشتم

مژگان او فتیله ز نوک سنان نهاد

فرسوده استخوان تنم را نشانه کرد

هر ناوک بلا که قضا در کمان نهاد

در خود ندید چون دل بیچاره تاب هجر

ناچار تن به جور تو نامهربان نهاد

اندیشهٔ رخ تو که آسایش دل است

در روی زرد، خاصیت زعفران نهاد

کیفیّت غم تو که جان را مفرّح است

در خون دل نشاط می ارغوان نهاد

هنگام مرگ، وعدهٔ پرسیدن توام

از انتظار سلسله بر پای جان نهاد

خضر غم تو شد به عدم رهنمون مرا

آسان رهی به پیش من ناتوان نهاد

تا بر زبان نیاورم آزار دل ازو

اوّل به عشوه بند مرا بر زبان نهاد

سرگشتهٔ در تو ز پا خویش را فکند

تا سر به این بهانه بر آن آستان نهاد

کرد از نخست غرقه به خون چون زبان شمع

دوران نواله‌ای که مرا در دهان نهاد

دوران که سوخت رشتهٔ جان مرا چو شمع

گردن به تیغ داور گیتی‌ستان نهاد

نورنگ‌خان، یگانه دُر دُرج آفتاب

کو را به آفتاب،خرد توأمان نهاد

صیدافکنی که از تن فرسودهٔ عدو

پیش همای ناوک خویش استخوان نهاد

دست سخای او که مبادا نیازمند

داغ نیاز بر دل دریا و کان نهاد

چشم ستاره، گاه عطای تو می‌پرید

بر طرف دیده، برگ که از کهکشان نهاد

نسر فلک ز بیم سر از بیضه بر نزد

بر چرخ باز قهر تو چون آشیان نهاد

آهو ز عدل او سر راحت به خواب ناز

در خوابگاه گرسنه شیر ژیان نهاد

ای آنکه در زمان تو گردید استوار

در عدل هر اساس که نوشیروان نهاد

درکشوری که عدل تو پا درمیانه ماند

هر فتنه‌ای که بود، قدم بر کران نهاد

پشت فلک ز قامت بخت تو راست شد

چون پیر بود، دست به دوش جوان نهاد

ای آنکه همّت تو به دامان نثار کرد

خورشید هر ذخیره که در جیب کان نهاد

در عرصهٔ نفاذ، به تقدیر کردگار

فرمان نافذ تو عنان بر عنان نهاد

شبدیز کبریای تو از قدر ...

جایی که سکّه بر درم اختران نهاد

دریا دلا! به ذات کریمی که از کرم

در جسم خاک، جوهر جان رایگان نهاد

از چشم اعتبار فتادش گهر چو اشک

هر کس نظر بر آن کف گوهرفشان نهاد

افلاک را ز کبر زمین سر نمی‌نهد

تا سر به پای‌بوسی نورنگ‌خان نهاد

در روزگار دولت پایندهٔ تو، دل

شمع سحر به زندگی جاودان نهاد

در گلشن حیات حسود تو می‌توان

بر نخل تازه، ارّه ز آب روان نهاد

بر آسمان نه شکل هلال است شامگه

کش نام ماه نو، خرد خرده‌دان نهاد

شاهین خمیدهٔ کفّهٔ میزان چرخ را

بر وی ز بس که حلم تو بار گران نهاد

قهر تو بهر امن و امان سوختن چو برق

آتش به خان و مان زمین و زمان نهاد

کس جز ملک ز دور به حسرت نظر نکرد

جایی که میزبان نوال تو خوان نهاد

قدر ترا بنای مکان از علوّشان

بنّای وهم بر زبر لامکان نهاد

حفظ تو نیز کرد درین کار اهتمام

بر لامکان وگرنه بنا چون توان نهاد؟

تا عقل پی برد که تقاضای روزگار

طرح بهار و رسم خزان در جهان نهاد

خوش باش چون بهار که باغ حیات خصم

از برگریز حادثه رو در خزان نهاد

جاوید زی که مدّت عمر تو شد مدید

چندان‌که سر به دامن آخر زمان نهاد

شمارهٔ ۱۶ - در مدح نورنگ‌خان

در گلو بینم گر از تیغ شهادت شربتی

یک دم از عمر به تلخی رفته یابم لذّتی

همچو مرغ نیم بسمل در میان خاک و خون

نیم جانی دارم و از وی ندارم راحتی

چون به این آسودگی در عمر خود کم بوده‌اند

کشتگان تیغ او دارند هر یک حسرتی

گاه قتلم از حسد بگرفت دشمن دست دوست

باز در صد محنتم افکند و دارد منّتی

خویش را هر لحظه بینم در محبّت گرمتر

با وجود آنکه هر دم پیشم آید محنتی

کس ندارد جرئت پابوس او از بیم جان

دست می‌شویم ز جان و می‌نمایم جرئتی

از شکایت در عتاب آوردمش، بینم کنون

من ازو شرمنده، او هم دارد از من خجلتی

دارم از دست ستمهایش دل آزرده‌ای

کاش بهر شکوه در بزمش بیابم فرصتی

از وفا عمری که سر بر آستانش داشتم

هر زمانم با سگان کوی او بود الفتی

این زمان کز کوی او محروم گشتم، هر زمان

بر دلم از یاد هر الفت فزاید کلفتی

با کدامین دل روم سویش، همان گیرم که باز

با رقیبش دیدم و در دل گره شد حسرتی

چون ز بیداد تو می‌نالم، مرا معذور دار

گر سگ کوی ترا از ناله دادم زحمتی

بهر یک دیدار دیگر بود، نه از بیم جان

وقت کشتن خواستم گر از تو یک دم مهلتی

استماع نالهٔ نی حال می‌بخشد، ولی

دارد آواز نی تیر تو دیگر حالتی

آنکه در بزم تو بر وصلم حسد بردی کجاست

تا بگیرد از من و محرومی من عبرتی

خسته‌ام دیدیّ و بر ریشم نبستی مرهمی

زحمتم دادیّ و بر حالم نکردی رحمتی

آن ستمها کز تو دیدم کی ز دل بیرون رود

گر نبینم روی خورشید همایون طلعتی

مهر کیوان منزلت، نورنگ دریادل که چرخ

با علوّ آستان او ندارد رفعتی

آن‌قدر قدرت که با سر پنجهٔ انصاف او

حلقهٔ بازوی گردون را نباشد قدرتی

وان ولی نعمت که بر خوان سخایش حرص را

هیچ در خاطر نماند آرزوی نعمتی

هر کجا انعام عامش گسترد خوان عطا

می‌برد در خورد استعداد، هر کس قسمتی

بس که در ایّام او دست تطاول کوته است

زلف خوبان را به دل بردن نباشد رغبتی

از ستم در دور عدلش وحش و طیر آسوده‌اند

همچو بخت عاشقان هریک به خواب غفلتی

در زمان همّتش گشتند چون گوهر عزیز

پیش ازین می‌بود اگر اهل طمع را ذلّتی

عام شد انعام تا حدّی که حیرت می‌کنند

در وجود آید گر از طبع خسیسان خسّتی

در گلوی دشمنان، کار دم خنجر کند

گر در آب تیغ او مضمر شود خاصیّتی

بس که در عهدش دد و دامند ایمن از گزند

در کمند، آهوی وحشی را نباشد وحشتی

ای که در دور تو بر دلهای محزون، از نشاط

گوشهٔ بیت‌الحزن گردید بیت‌العشرتی

هیچ‌کس را نگسلد تیغ اجل تار حیات

تا نه از تیغ جهانسوز تو گیرد رخصتی

حاصل دریا و کان باشد ترا یک‌روزه خرج

بلکه آن یک روز هم برنگذرد بی‌عسرتی

شد چنان دلها به عهدت از گزند ایمن که مار

گر شود همخوابه، در خاطر نیفتد دهشتی

داورا! بر حسب فرمان از خراسان سوی هند

آمدم، وین قصهٔ در هر شهر دارد شهرتی

از در ارباب دولت پا کشیدم، چون زدم

دست در دامان جاه چون تو صاحب‌دولتی

رو به هر سویی نهادی، در قدم بودم ترا

گر سزاوار تو از دستم نیامد خدمتی

در خلا و در ملا، غایب نبودم لحظه‌ای

وز دعا و از ثنا فارغ نبودم ساعتی

این زمان کز آستانت با دل امّیدوار

کرده‌ام عزم دیار خویش بعد از مدّتی

بی‌تکلّف، بود امّیدم که از درگاه تو

گر پریشان آمدم، با خود برم جمعیّتی

جز تو ممنون کسی دیگر نباشم در جهان

با تو در جمعیّتم کس را نباشد شرکتی

در به روی خلق بندم، پا به دامان در کشم

با دل آسوده بنشینم به کنج عزلتی

دم به دم در شرح اوصافت کنم اندیشه‌ای

هر زمان در وصف اخلاقت نمایم فکرتی

در تصوّر کی گذر می‌کرد این معنی مرا

کز تو آخر کار من این رنگ یابد صورتی

از تو احسانی که من می‌خواستم نسبت به خویش

با لقایی کرده‌ای نسبت به هر بی‌نسبتی

تیرگی از تیره‌بختیهای من کردی به من

همچو آن آیینه کز زنگی پذیرد ظلمتی

چشم آن می‌داشتم کز فتح باب دست تو

زین درم سوی در دیگر نیفتد حاجتی

چون ترا دیدم در همّت به رویم بستهای

همّتی ورزیدم و رفتم ازین در، همّتی!

گوهری بودم، مرا از دست دادی رایگان

گرچه گوهر این زمان پیش تو دارد عزّتی

با وجود آنکه جای کلفت و آزار هست

نی به خاطر دارم آزاری، نه در دل کلفتی

گر صد این مقدار هم بینم در احسانت فتور

کسی ازان در اعتقادم راه یابد فترتی؟

یارب اندر عمر خود هرگز نباشم با حضور

از تو هرگز بر زبانم بگذرد گر غیبتی

همچو شام این ماجرا دارد کدورت، وقت شد

کز دعا، چون صبح، میلی بر فرازی رایتی

تا غریبانی که دور افتاده‌اند از خان و مان

جمله را سوی وطن باشد خیال رجعتی

مرجع اقبال و دولت باد تا روز قیام

آستان بارگاه چون تو عالی حضرتی

دشمن جاه تو دشمنکام تا هنگام مرگ

از وطن آواره هریک در بلای غربتی

شمارهٔ ۱۷ - در مدح اکبرشاه

آن‌چنان گرم شد از تاب هوا، آب روان

که پر از آبله، مانند صدف شد سرطان

همچو دود دل عشّاق، شرربار شود

ابر امروز اگر آب برد از عمّان

گل رخسار بتان را عرق‌آلود ببین

کآتش از تاب حرارت شده در آب نهان

چون سپند سر آتش، به زمین قطرهٔ آب

گر رسد، برجهد از جا و درآید به فغان

بس که آهن بگدازد زتف آتش مهر

کشتگان را به جگر آبله گردد پیکان

ابر را رفع رطوبت شده وز جای بخار

آتش مهر برانگیخته دود از عمّان

حالی نوح شدی واقعهٔ ابراهیم

گر درین حال گرفتار شدی در توفان

بسته از برگ خزان کاهربا بر بازو

باغ لب‌تشنه که دارد ز حرارت یرقان

پای در آب نهاده‌ست ز گرما و هنوز

بدر افتاده زبان مژهٔ اشک‌فشان

چون دل خون شده کز دیدهٔ نمناک رود

لعل بگداخته در چشمهٔ کوه است روان

گر به او باد رساند خبر از تاب هوا

کی نهد پای برون ز آتش سوزنده، دخان

آب بر آتش دل نیست میّسر بجز این

که گدازد به دل گرم شهیدان، پیکان

لعل از بس که ز تابندگی پنجهٔ مهر

گشته بی‌آب، چو افشرده اناری شده کان

سنگ شد داغ چنان ز آتش خورشید، که تیغ

همچو سیماب فرو می‌چکد از روی فسان

سایهٔ بید چو مجمر شده از تاب هوا

همچو اخگر، اثر مهر، فروزنده از آن

دل فولاد چنان نرم شد از گرمی مهر

که خم اندر زره دیده شود نوک سنان

می‌برد مرغ هوا رشک به مرغان کباب

بس که از آتش خورشید، هوا شد سوزان

شد نسیم سحری گرم به حدّی که مگر

نفس سوختگان می‌گذرد بر بستان

باد گرمی‌ست که گر مژدهٔ یوسف آرد

پیر کنعان نگشاید در بیت‌الاحزان!

نفس از بیم فروزندگی آتش مهر

برنیاید ز دل و نام نهندش خففان

مهر در آینهٔ آب نینداخته عکس

کآتش افتاده ز تاثیر هوا در سرطان

باد ازان همچو ستمدیده کند خاک به سر

که درین روز، پناهی شودش سایهٔ آن

مهر آتش فکند در سر انگشت چو شمع

گر شود همچو مه نو هدف تیر بنان

دوزخ آید به طلبکاری آتش هر دم

گر به همسایگی او رود این تابستان

زین عقوبت که فزون است ز دوزخ، ترسم

خلق را شوق سقر گرم کند در عصیان

جای آن است که چون شمع زبان در گیرد

ز آتش مهر حدیثی گذرد گر به زبان

بیم آن است که مانند ملایک از ذکر

که ز گرما همه چون مرغ گشودند دهان

مهر برقی زده در خرمن عالم، که دهد

یاد از صاعقهٔ قهر شهنشاه زمان

سعد اکبر، فلک جاه و جلال اکبرشاه

که به مهر است جهانبخش و به کین ملک‌ستان

آن سلیمان زمان کز هوس نعمت او

در رحم همچو صدف طفل برآرد دندان

عدل او تا شده در ملک، رعیّت‌پرور

گرگ را می‌رسد اسناد خیانت به شبان!

بس که عدلش ز جهان بار تحمّل برداشت

بر زمین حمل هوا آمده چون کوه گران

ای که قدر تو به خورشید فرو نارد سر

وی که چتر تو بر افلاک فشاند دامان

کبریای تو ز وسعت چو محیط فلک است

کز کنار است بری، بلکه تمام است میان

فی‌المثل نعل سمند تو گر آیینه شود

همچو خورشید در او سعد نماید کیوان

دست فرمان ترا هست کنون آن قدرت

که زند بر دهن توسن ایّام عنان

بخت با تخت تو نازنده چو ملک از انصاف

ملک از انصاف تو آسوده چو درد از درمان

اجل از تیغ تو منعم چو سمندر ز آتش

امل از جود تو خرّم چو گیا از باران

چرخ گردیده مطیع تو و از پنجهٔ مهر

دست بگشوده که با رای تو بندد پیمان

چه عجب ابرصفت گر ز تو ریزد گوهر

چون شوی در عرق از شرم به گاه احسان

در رحم گر به خلاف تو زند طفل نفس

شیر خونابه شود حامله را در پستان

از وقار تو جهان گر شود آرام‌پذیر

دیده‌وش جا نکند مرغ به دل در طیران(؟)

ور فتد پرتو رای تو به میدان ضمیر

بنماید ز سم توسن اندیشه نشان

عرصهٔ معرکهٔ رزم تو خوش گردابی‌ست

که درو خصم دهد جان و نیفتد به کران

ای خوش آن معرکهٔ رزم که سربازانت

چون نی نیزه به خونریز ببندند میان

تیغ خونبار چنان گلشن کین را دهد آب

که شود از نم خون غنچهٔ پیکان خندان

تیر از چابکی شست به دشمن خود را

برساند چو خدنگ نظر از دیده نهان

مرگ بنشیند در منظرهٔ چشم زره

فتنه برخیزد از گوشهٔ ابروی کمان

تیغ در دست دلیران تو جان فرساید

گرچه ز آمد شد پیکان،شده باشد سوهان

آب آن تیغ سبکروح، درد زهرهٔ تاب

باد آن گرز گران‌سر، شکند رنگ توان

گلبن مرگ ازان آب کند سرسبزی

گلشن عمر ازان باد نهد رو به خزان

تو هم از قلب سپه گرم عنان چون خورشید

برکشی تیغ و به میدان بجهانی یکران

وه چه یکران جهانگرد، که می‌پندارد

برق را سلسله درپا، چو شود گرم عنان

برق سیری که چو از رهگذری می‌گذرد

می‌دود بر اثرش، نی ز قفا، پیک گمان

چابک گرم عنانی که چو گلگون سرشک

بر سر موی تواند که نماید جولان

همچو همّت نزند گام در آن عرصه به کام

بس که او را به نظر، تنگ نماید میدان

فرق مشکل که ز بر هم زدن چشم کند

گر شود از ظلمات شب هجران گذران

بروی افروخته چون برق و خروشنده چو رعد

گه کنی حمله برین، گاه زنی نعره بر آن

از کمین حمله چو بر لشکر بدخواه آری

صیدگاهی شود آن عرصه و در جنگ یلان

واندر آن معرکه، فیل تو که از گرمروی

در بیابان بلا، پشتهٔ ریگی‌ست روان

تن او سدّ سکندر نه، ولی پا در گل

سر او گنبد گردان نه، ولی سرگردان

هیات دایرهٔ گوش و خم خرطومش

تیغ کین راست سر و گوی زمین را چوگان

آن‌چنان خانه برانداز که چون قصر حباب

خانهٔ دل شود از خیل خیالش ویران

گر شدی پیکر او روز نخستین، موجود

بهر تمکین نشدی میخ زمین، کوه‌گران

آسمانی‌ست، ور از بندهٔ نداری باور

فیلبان را بنگر بر سر او چون کیوان

از دل سنگ، دو سرچشمهٔ خون بگشاید

از سر خشم چو بر کوه فشارد دندان

هر تنی را که به فرمان تو سازد پامال

در وی از بیم، عجب گردم حشر آید جان

در شکاری که کنی قصد شکاراندازی

کمترین صید زبون تو بود شیر ژیان

ماند از حیرت آن دست وکمان تا دم حشر

دیدهٔ صید تو چون زخم شکاری، حیران

تازیان در تک و دو بر سر جان پای نهند

صید از بس که بر اطراف دود جان‌افشان

هر شکاری که ز تیغ تو بگرداند روی

باز سوی تو کمند آوردش موی‌کشان

هر طرف چیته‌ای از بندگشایی، که شود

مرگ را سلسله جنبان و بلا را توفان

چیتهٔ برق شتابی که به همراهی او

فی‌المثل تیر جهد گر ز کمینگاه کمان،

در نخستین قدم، از تیر چنان در گذرد

که به هنگام نگه، تیر نظر از مژگان

رگ جان‌گیرتر از پنجهٔ خونریز اجل

خون دل خوارتر از غمزهٔ خونخوار بتان

چون پلنگ ارکند آهنگ به گردون، مشکل

که به مه، دست تطاول نرساند آسان

کرده در صید شکاری دهن آلوده به خون

چون نگاری که دهان ساخته گلگون از پان

مایل طرفه غزالی شده و بر ساعد

داغ‌نو ساخته ظاهر ز تمنّای نهان

یا نه داغ است، که هنگام هم‌آغوشیها

آهوی چین شده از نافه برو مشک‌فشان

نی غلط، مردمک دیدهٔ صاحب‌نظر است

شده از گرمی می خوردن دایم یرقان

یا بر آتش ز پی دفع گزند است سپند

یا بر اخگر همه‌جا مانده نشان از باران

در چنان روز، عجب گر ز وحوش و ز طیور

هیچ جاندار سلامت برد از چنگ تو جان

پهن خوانی نهی از کشته، ولی نگذاری

آن‌قدر زنده، که باشند بر آن خوان مهمان

مجلس خاص تو گنجی‌ست که مانند کلید

فتح بابی‌ست ز هر چین جبین دربان

به صفایی که درو بی‌مدد گفت‌وشنود

راز پنهان شده چون صورت آیینه عیان

به هوایی که ازان بی‌اثر آب و زمین

گر فشانی ز شرر تخم، بروید ریحان

بس که از بادهٔ صحبت شده پر کیفیّت

باد ازو مست برون آمده افتان خیزان

مطربان با دل پر شوق در آن طرفه چمن

همچو بلبل مترنّم به هزاران دستان

بزم چون منظرهٔ چشم و تو چون مردم چشم

دلبران گرد تو آراسته صف چون مژگان

موی شبرنگ بتان در شکن چیرهٔ آل

زده از کفر شبیخون به سپاه ایمان

با چنین بزم، حق خلد برین بر طرف است

گر ز خجلت شده باشد ز نظرها پنهان

گر ازین بزم، به فردوس برد باد خبر

از خدا نعمت دنیا طلبند اهل جنان

ور به این بزم رسد، تا ابد از شرم دگر

بر گنهکار در خلد نبندد رضوان

داورا! دادگرا! رخصت اگر می‌دهی‌ام

شمّه‌ای می‌کنم از حال دل خویش بیان

عقده‌ای هست مرا غنچه صفت در دل تنگ

که اگر شرح نمایم، گره افتد به زبان

منم آن درّ گرانمایه که پامال سپهر

کرده چون قطرهٔ نیسان به زمینم یکسان

بخت بد داد مرا نشو و نما در چمنی

که گل و سبزه همان بود و خس و خار همان

درج دل بوده مرا گرچه پر از گوهر نظم

چون صدف داشته‌ام مهر خموشی به دهان

چون یقین بود که بی‌عقده گشایی نکند

آب این چشمه چو سیلاب بهاری طغیان

در طلب پای ز سر کرده و نعلین از چشم

رو نهادم ز خراسان به سوی هندوستان

چشم دارم که شود همچو زلیخا امروز

دولت پیر من از فیض جمال تو جوان

بیژن طالع من سر بدر آرد از چاه

یوسف بخت من آزاد شود از زندان

غرضم ز آمدن این همه ره، تربیت است

نه که بهر جَر و اخذ آمده‌ام چون دگران

گر تو از حلقه بگوشان خودم خوانی، من

بکشم حلقهٔ اوصاف تو در گوش جهان

این مرا فایده در هر دو جهان می‌بخشد

وان ترا گر ندهد سود، ندارد نقصان

از من این بود که خود را برسانم به درت

کرم از توست دگر، خواه بخوان، خواه بران

تا ز برج سرطان مهر چو طالع گردد

آسمان چون دل عشّاق شود آتشدان

خصم را ز آینهٔ خنجر عالمسوزت

بگسلد رشتهٔ هستی، چو ز مهتاب، کتان

عافیت‌خواه ترا، زهر فنا روح‌فزا

دشمن جاه ترا، آب بقا عمرستان

شمارهٔ ۱۸ - در مدح ابراهیم میرزا

عشق چنین بی‌نصیب، حسن چنین بی‌وفا

دل که و آرام چه، وصل کجا من کجا؟

غنچهٔ او تنگخو، عشوهٔ او پرفریب

غمزهٔ او جنگجو، وعدهٔ او بی‌وفا

مایهٔ نومیدی‌ام، باعث محرومی‌ام

گه ز غلوی غرور، گه ز هجوم حیا

می‌رمد آن مرغ رام، پیش من از مدّعی

تا نکنم اهتمام، در طلب مدّعا

سوزد دل بدگمان، تا زند آتش به جان

کرده به بیگانگان، صد نگه آشنا

بعد هزار اضطراب، چون به رهش می‌روم

می‌گذرد با رقیب، تا نروم از قفا

جانب او تا کسی، ننگرد از بیم جان

غمزهٔ او گو بریز، خون مرا بر ملا

من که ز کشتن چنین گشته‌ام آسوده‌دل

از طرف قاتل است، دعوی روز جزا

کشته جهانی ور از بیگنهی دم زند

خوبی او می‌کند، مدّعیان را گوا

باز به تقریب شرم، می‌فکند سر به پیش

بس که به زنجیر زلف، بسته دل مبتلا

طعنهٔ مردم بسی، می‌شنود بهر من

گرچه نگوید ز شرم، یافته‌ام از ادا

می‌رسی ای تیر یار در دلم از راه دور

غیر درین خانه نیست، در بگشا و درآ

ای که به زنجیر زلف، حسن جهانگیر تو

آهوی سر در کمند ساخته خورشید را

حال دل پر ملال، می‌کنی از من سوال

تا نکشی انفعال، بگذر ازین ماجرا

هیچکسی چون مرا، گر بکشی بی‌گناه

کس نتواند ز شرم، دم زدن از خونبها

ناوک بیداد تو، بس که فتد کارگر

صید ترا کمتر است، لذّت زخم جفا

چون به تکلّف نهی گوش به درد دلم

بس که شوم مضطرب، فوت شود مدّعا

میل کُشش گر کنی، شوق دم تیغ تو

شاید اگر جان دهد، مردهٔ صدساله را

حسن ترا همچو شمع، آتش و آب است جمع

شد سبب این، مگر معدلت میرزا؟

آنکه ز بس گسترد، خوان خلیل‌اللّهی

کرده برایش نزول، اسم خلیل از سما

عافیت شهر ازو، همچو دل از خرّمی

تربیت دهر ازو، همچو مس از کیمیا

دولت او چون نسیم، گر گذرد بر جحیم

بر سر آتش شود دود چو ظلّ هما

گر ز کمندش فتد، سایه برین صیدگاه

باد شود در کشش، چون نفس اژدها

پرتو اگر افکند مهر عتابش، سزد

گر بدمد از زمین، شعله به جای گیا

ذکر سراپرده‌اش، باد گر آرد به گوش

در حرم استماع، راه نیابد صدا

هشته اگر خامه را، بر ورق دفترش

گشته مثال نهال، قابل نشو و نما

همّت او پرتوی گر فکند بر جهان

باز رهد برگ کاه، از کشش کهربا

مطرب اگر ناگهان، یاد عتابش کند

سر زند از نی چو شمع، شعله به جای نوا

کرده نهیبش گذار، چون به سوی کارزار

گشته چو برگ چنار، پنجهٔ زورآزما

ای که جهان را اگر، قهر تو خواهد سراب

سر نزند بعد از این، خوی ز جبین حیا

مهر ضمیر ترا، گر گذر افتد به دل

نیست عجب گر ز آه، آینه یابد جلا

گر نظر کبریا، سوی نجوم افکنی

صورت افلاک را، آینه گردد سها

چون به زبان بگذرد، وصف دم تیغ تو

بگسلد از یکدگر، سلک حروف هجا

طبع تو چون می‌نهد، قاعدهٔ راستی

طوق جنون، می‌شود پیر خرد را عصا

گر گذرد سوی بحر، صاعقهٔ قهر تو

شعله به موج افکند، زودتر از بوریا

یک دم اگر در زمین، رای تو باشد دفین

خاک دهد بعد ازین، خاصیت توتیا

سر به گریبان آب، چون گهر آرد حباب

حلم تو گر چون سحاب، سایه کند بر هوا

طرح تواند فکند، حفظ تو از موج آب

در ره مرغابیان، دامگه ابتلا

چون به کلید سخا، گنج‌گشایی کنی

لاف اقامت زند، در دل خوبان وفا

جذبهٔ قدر تو برد، خضر فرومانده را

از سر چاه فنا، بر در دار بقا

باشد اگر فی‌المثل، جود تو روزی‌رسان

معدهٔ آتش کند از خس و خار امتلا

از چمن لطف تو، برگ برو گر نهند

می بچکد چون حیا، آب ز رنگ حنا

بر سر میدان کین، تیغ برآر و ببین

از دل سنگین خصم، جذبهٔ آهن‌ربا

دیده اگر پرتوی یافته از رای تو

ز آینهٔ آفتاب، دیده خیال سها

گر درِ اندیشه را، فتح تو گردد کلید

باز شود شخص را، عقده ز بند قبا

قهر تو همچون سموم، گر گذرد بر جهان

شاید اگر همچو دود در نظر آید ضیا

تنگ شود بر زمین، پیرهن آسمان

سوی زمین افکنی، گر نظر کبریا

ای که به دامان توست دست امیدم قوی

وی که به دوران توست پای مرادم روا

من به زبان‌آوری شهره و در حیرتم

تا به کدامین زبان، شکر تو آرم به جا

بادهٔ عشرت به جام، صحبت ساقی به کام

طایر مقصود رام، وحشی وصل آشنا

جام می خوشگوار، لعل می‌آلود یار

رنج تنم را علاج، درد دلم را دوا

مطرب غم داده است، تار تنم را به چنگ

طفل ستم کرده است، مرغ دلم را رها

در گذر آرزو، چشم امید مرا

داده غبار ستم، فایدهٔ توتیا

اختر بختم که بود، یوسف چاه وبال

چون علم فتح تو، گشته کنون عرش‌سا

از چه تراوش کند، خون ز سر انگشت مهر؟

گرنه به بختم گرفت، پنجهٔ زورآزما

من که چنین گشته‌ام، در قدمت سربلند

رو به کجا آورم، گر ز تو گردم جدا

روز قیامت ز خاک، سر به چه رو برکنم

گر نکنم این زمان، پیش تو جان را فدا

نیست عجب گر کنم، عمر به مدح تو صرف

غیر تو امروز کیست، قابل مدح و ثنا

تا شده‌ای مشتری،‌ گوهر نظم مرا

همچو صدف گشته پر، گوش جهان زین صدا

چون ز خواص و عوام، بر همه کس ظاهر است

با چو تو شاهنشهی، بندگی این گدا

دست مدار از دلم، تا نرود دل ز دست

پای مکش از سرم، تا که نیفتم ز پا

وقت عنایت مبین مرتبهٔ پست من

تو همه محض کرم، من همه عین خطا

از تو مرا چشم آن هست که با من کنی

همّت عالیّ تو آنچه کند اقتضا

میلی ازین درگذر، تا ز سر اعتقاد

لوح دعا را کنم ساده ز حرف ریا

تا که به لوح جهان، عقل نیابد نشان

از رقم انتها، بی‌قلم ابتدا

دولت پاینده و عقل سلیم تو باد

آخر بی‌ابتدا، اوّل بی‌انتها

شمارهٔ ۱۹ - در مدح سلطان‌حسین‌میرزا

خوش آنکه جان به خاک در دلستان دهد

بر آستان نهد سر تسلیم و جان دهد

دوران کمین‌نشین اجل را به گاه صید

از زلف او کمند و ز ابرو کمان دهد

باید گریست بر دل زاری که از اجل

بستاند و به غمزهٔ نامهربان دهد

صد قطره خون دل چکدش از سر زبان

پیکان او چو شرح دل خونچکان دهد

گرم است بس که عشق تو در جانستانی‌ام

مشکل که جان هم ار بستاند، امان دهد

جانم به بوسه کام نمی‌گیرد از لبت

گر پای‌بوس شاه، مرا کام جان دهد

صد عقده در دل است، ولی بیم خوی تو

دل را کجا اجازت آه و فغان دهد

یارب کسی کش این‌همه ناز و کرشمه داد

صبریّ و طاقتی به من ناتوان دهد

آزرده‌ام ز درد تو چندان، که بر تنم

هر مو نشانی از مژهٔ خونفشان دهد

پیش تو چون به شکر توانم زبان گشود؟

آزار دل، همین، گله‌ام بر زبان دهد

دزدیده، دل کند همه شب طوف کوی او

وز ناله زحمت سگ آن آستان دهد

دزدی ندیده شحنهٔ ایّام کز فغان

شب تا به روز، دردسر پاسبان دهد

تا نام در ستیزه‌گری برنیاورد

زهر ستیزه در قدح امتحان دهد

تا خانه بهر خیل خیالش کند تهی

شب، رخت خواب، دیده به آب روان دهد

چشمت ز قید زلف خلاصم کند به قتل

وانگه به من جهان عدم را نشان دهد

هرگز کسی ندیده که صیّاد، صید را

بگشاید از کمند و سر اندر جهان دهد

از هر کناره دیده و دل بر تو عاشقند

بیهوده عقل زحمتم اندر میان دهد

ناید دگر به هم چو رکاب از فرح، لبی

کش دست، پای‌بوس شه کامران دهد

سلطان حسین، شاه جهاندار کامگار

کز تیغ بی‌قرار، قرار جهان دهد

شاید که بهر عرصهٔ میدان او، سپهر

از مهر، گوی وز مه نو، صولجان دهد

اهل زمانه از فرح روزگار او

گر خون خورند، خاصیت زعفران دهد

آن شاه عیب‌پوش که رسوای عشق را

از خون دیده، پردهٔ راز نهان دهد

پیر خرد به ره نتواند نهاد پای

اوّل اگر نه دست به آن نوجوان دهد

ایزد که در سراچهٔ دلهای تنگ‌عیش

گنجایش تصوّر کَون و مکان دهد

در حیرتم که شوکت او را چگونه جای

در تنگنای مختصر آسمان دهد

در عرصهٔ نبرد که آواز طبل جنگ

آوازهٔ بلا به زمین و زمان دهد

در دست اهل فتنه سر رمح خونچکان

یاد از زبان اژدر آتشفشان دهد

در خرمن زمین فتد آتش ز برق تیغ

چندان‌که گرد معرکه یاد از دخان دهد

پیکان ز بس که سر بدر آرد ز هر طرف

در تن به صد مضایقه راه سنان دهد

گه دست او نهال سنان بارور کند

گه شست او همای خدنگ استخوان دهد

بس کاسه‌های سرکه سبک همچو ماه نو

یکران او شکست به نعل گران دهد

کُه‌پیکری که رایض ایّام هر شبش

در آخور سپهر، کَه از کهکشان دهد

صرصر تکی که بسته کند خویش را خیال

راکب اگر به پیک نسیمش عنان دهد

فرمانبری که سر ز اطاعت نمی‌کشد

اندیشه‌گر عنانش به دست گمان دهد

خاطر ز باز یافتنش جمع می‌شود

عمری که می‌رود اگر او را ضمان دهد

ای آنکه در چراگه عدل تو همچو سگ

هر لحظه گرگ بوسه به پای شبان دهد

شاید که پشتگرمی عدل تو صعوه را

چون مرغ روح در دل باز آشیان دهد

نسبت به آفتاب عتاب تو خلق را

خورشید حشر، منفعت سایبان دهد

گر تیغ را دهند ز بحر کف تو آب

چون آب خضر، زندگی جاودان دهد

در دیده و دل آنکه خیال کف تو دید

از جود، نقد سود به دست زیان دهد

بیند ز آب دیده و یابد ز خون دل

لعلی که گوهر صدف بحر و کان دهد

گر خلق را ز همّت خود قسمتی دهی

از خصم جان اگر طلبی، رایگان دهد

خورشید را ضمیر تو داغ حبش نهد

گلبرگ را نهیب تو رنگ خزان دهد

خصم ترا که بهر سیاست گرفته خون

تا پای تیغ، دست اجل کی امان دهد

ایمن مگر ز تیغ تو در آب نیست عکس؟

کآبش ز موج، جوشن و برگستوان دهد

شاها! منم که کلک بدایع نگار من

ز آیین نظم، زینت این خاندان دهد

در مکتب خیال، دلم طفل عقل را

آموزگاری خرد خرده‌دان دهد

شد سالها که روزبه‌روزم هوای سیر

مانند آفتاب، سر اندر جهان دهد

گه رهنمون شود ز خراسان سوی عراق

گه از عراق، سوی خراسان نشان دهد

اکنون که از عراق و خراسان دلم گرفت

بختم نشان به جانب هندوستان دهد

خواهم که عندلیب خوش الحان طبع من

شرمندگی به طوطی شکّر زبان دهد

دارم هوس که خامهٔ شیرین‌زبان من

شیرینیی به نیشکر هندوان دهد

همّت ز من دریغ مفرما که عنقریب

آیم به بندگی، اجلم گر امان دهد

وقت است کز دعای تو میلی به تازگی

طوطیّ خامه را شکر اندر دهان دهد

تا آن زمان که خسرو اقلیم کُن فکان

ز آیین عدل، رونق ملک جهان دهد

باشی تو در جهان و جهان آفرین ترا

ملک هزار خسرو صاحبقران دهد

شمارهٔ ۲۰ - در مدح بهروز محمّد

زبان چگونه کند شکر ایزد متعال

که روز هجر بدل شد به روزگار وصال

بدید دیده جمالی که عمرها با او

نهفته عشق همی باخت در حریم خیال

لبالب ار چه ز خون بود ساغر جانم

ز آب زندگی اکنون شده‌ست مالامال

اگرچه اختر بختم ز چشم زخم زمان

فتاده بود چو یوسف به تنگنای وبال

اگرچه داشت به دل، کاروان غم منزل

کنون قوافل عیش آیدم به استقبال

وگرچه خیل غم از ترکتاز پی‌درپی

چو مور داشت سرم را زمان زمان پامال

کنون ز دست برآید مرا ز نعمت و جاه

که میزبان سلیمان شوم به استقلال

گر از نگونی بخت و زبونی طالع

کمال داشت زوال و زوال داشت کمال

به یمن بخت همایون و طالع میمون

کنون زوال کمال است در کمال زوال

ز بدگمانی بختی که داشتم، خود را

پس از هزار غم اکنون که دیده‌ام خوشحال

گمان برم که مگر این فراغ خاطر را

به خواب بینم و آن را ملالت است ملال

چنانکه شب همه شب با هزار سوز و گداز

چو ماهیی که بود تشنهٔ زلال وصال

ز اشتیاق وصالی که دست داد اکنون

در انتظار مرادی که رو نمود الحال

به طاق چرخ رساندم ز برق آه خلل

به ساق عرش فکندم ز دود دل خلخال

به ذوق آنکه لب از خنده گشت شیرین‌کام

به شکر آنکه دل از ناله گشت فارغبال

بده یکی قدح دوستکامی ای ساقی

بخوان یکی غزل عاشقانه، ای قوّال

دمی که بگذرد از پیشم آن رمیده غزال

نگه کند به قفا، تا شتابم از دنبال

به این غرض که کند پیش غیر منفعلم

جواب من ندهد، گر کنم هزار سوال

ز من گذشت و شد این حسرتم گره در دل

که داشت میل سخن گفتن و نیافت مجال

ز همنشینی یاران تهی کند پهلو

که از ملال دل ما، دلش گرفت ملال

رسیدی از تو ستم‌پیشه، داد برگردون

ز حیرت تو نبودی اگر زبانها لال

به مرگ، روز وصال تو می‌رسم صد بار

قیاس کن شب هجر مرا ز روز وصال

ز تار زلف تو، دل تیره چون درون قلم

ز پیچ و تاب، درو ریشه‌های آه چو نال

کشید سر ز دلم بر سپهر، شعلهٔ آه

چو ماه رایت خورشید آسمان جلال

چراغ انجمن آخرالزّمان، بهروز

گل شکفتهٔ باغ سعادت و اقبال

بلند اختر و مه طلعت و ستاره حشم

خجسته بخت و مبارک پی و همایون فال

اگر به باغ زمان، مهر قدر او تابد

دگر به خاک نیفتد ز شاخسار ظلال

وگر به کشت زمین، ابر دست او بارد

دهد چو خوشهٔ پروین به جای دانه لآل

ز اشتیاق زمین بوس او، به موعد حمل

نمی‌کشند در ارحام، انتظار اطفال

دمی که در قلم آید حروف دولت تو

به روی صفحه ببالد قلم چو تازه نهال

چنان ز عدل تو کوتاه گشت دست ستم

که جذب نم نکند، آب نارسیده سفال

در آن مصاف که مانند قطرهٔ سیماب

ز بیم در کرهٔ آسمان فتد زلزال

محیط چرخ نهان گردد از غبار سپاه

بسیط ارض زره پوشد از نشان نعال

تو بر نشینی بر توسن جهانگردی

که از تصوّر آن، مرغ دل برآرد بال

رونده همچو شهاب و پرنده همچو عقاب

برنده همچو نصیب و رسنده چون آجال

اگر ز سرعت او بهره‌ای برد شب هجر

چو روز وصل، شود متّصف به استعجال

به این بهانه که خار از قدم کشد بیرون

ز همرهیش به دنبال مانده پیک خیال

چو آفتاب کنی حمله‌ای، گروه گروه

رسند همچو کواکب، مواکب از دنبال

پلارک تو بود آن سحاب کز ره دین

فرونشانده به آب هدی، غبار ضلال

چنان به سُمّ ستور از عدو برآری گرد

که احتیاج نباشد به دفن، بعد قتال

فتد ز فرق سران، خودها شکاف‌شکاف

شود به دست یلان، نیزه‌ها خلال‌خلال

ز بس مجادله با هم کنند، بگریزد

ز پا، توان گریز و ز دست، تاب جدال

قیامتی شود و دم‌به‌دم فرو آید

هزار ناوک پرّان چو نامهٔ اعمال

دهند شیرشکاران به دست باد، عنان

زنند فیل‌سواران به طبل، چوب دوال

اگر وقار تو تسکین روزگار دهد

سزد که سلب تحرّک کند ز باد شمال

زهی ز عدل تو، بیدادگر چنان مشفق

که شیر، پشت غزالان بخارد از چنگال

ز دست و شست تو افتد اگر در آینه عکس

سزد که همچو پری، پر بر آورد تمثال

شود گزنده چو دندان مار، نوک قلم

ز ناوک تو اگر فی‌المثل کشند مثال

مگر شکسته سفال سگ خودم خواندی؟

که باز مانده ز بس خرّمی، دهان هلال

گر از فصاحت نطق تو بهره‌مند شوند

زبان برگ درختان چنین نماند لال

بزرگوار جنابا! قریب نه ماه است

که دور بودم ازین آستان عرش‌مثال

چه گویمت که چو طفل شکم درین نه ماه

چه مایه خون جگر خورده‌ام به کنج وبال

شدی چو مردهٔ صدساله خون من بر باد

اگر گذشتی ماهی‌دگر برین منوال

درین غمم که مبادا دلت ملال کشد

اگر به شرح در آرم که چون گذشت احوال

تو نیز دو سه روزی چو حضرت یوسف

که در محاصره بودی به تنگنای ملال

نتیجه یافتی از کردگار، آخر کار

عزیز مصر حکومت شدی به استقلال

چو کودکی منم اکنون که زاده از مادر

ز نو گرفته حیاتی که می‌نمود محال

برون چگونه توان آمدن ز عهدهٔ شکر

ادای شکر کنم گر به صدق صدها سال

به اینکه دادرس خویش دیده ای، میلی

زبان گشا به دعا و ازین زیاده منال

امید هست که تا شاهدان ز ساده‌دلان

برند دل به فسون و فریب و غنج و دلال

عروس فتح نبیند دم تجلّی حسن

بجز در آینه ماه رایت تو جمال

شمارهٔ ۲۱ - در مدح بهروز محمّد

ای قافله‌سالار، غمت راه عدم را

وی سلسله جنبان خم زلف تو ستم را

افسونگر عشق تو ندانم به چه حکمت

سرمایهٔ آسوده‌دلی کرده الم را

هرگه گذری از در بتخانه خرامان

در پرده برد برهمن از شرم، صنم را

بر صومعه بگذشتی و صد عابد و زاهد

بستند در زهد و شکستند قسم را

دل غرّه به تقوی و صلاح است، ولی عشق

بر هم زده بسیار چنین خیل و حشم را

بر من که سگ کوی توام، تیز مکن تیغ

کشتن ز مروّت نبود صید حرم را

ای دل مکش از بهر خوشی منّت شادی

خوش باش که دریافته‌ام لذّت غم را

گر شهر وجود است به ما دلشدگان تنگ

از ما نگرفته‌ست کسی ملک عدم را

بدخواه که در بند شکست دل ما شد

بر سنگ زد از بدگهری ساغر جم را

نالیدن ازو نیست نکو، لیک چه سازم

درد دل بسیار وشکیبایی کم را

افغان که چو مورم کند از حادثه پامال

غم یک سر مو نیست سلیمان دُوم را

بهروز که از رشک بساط طرب او

صد خار شکسته‌ست به دل باغ ارم را

آن کعبهٔ حاجات که شد واجب و لازم

طوف دراو، خواه عرب، خواه عجم را

در مکتب دانایی او عقل نخستین

شاگرد صفت پیش نهد لوح و قلم را

در مجلس او، حرص گداپیشه که هرگز

از گرسنگی سیر ندیده‌ست شکم را

چون اهل جنان، پیش خود آماده ببیند

هرچند تصوّر کند الوان نعم را

ای آنکه درین باغ، سموم غضب تو

چون برگ خزان زرد کند رنگ بقم را

در پیروی قدر تو، افلاک ز انجم

بینند پر از آبلهٔ عجز، قدم را

از هم بگشایند سراپردهٔ افلاک

بالفرض اگر حکم کنی خیل خدم را

در پرده‌سرای فلک از نهی تو یابند

در پرده نهان ساخته ابکار نغم را

گر مژدهٔ لطف تو صبا در چمن آرد

بیند شنوا بر سر گل، گوش اصم را

پا بر سر افلاک چو انجم نهد از قدر

گر نام تو بر سکّه نگارند درم را

دست تو شود گاه رقم چون گهرافشان

عقد گهرناب کنی نال قلم را

سر بر نزند سهو و خطا از قلم تو

گویا که ... رقم را

عدل تو کزان کار جهان راست چو تیر است

بیرون برد از قوس مه یکشبه خم را

باصیقل شمشیر تو، روشنگر انصاف

از آینهٔ ظلم برد زنگ ظلم را

پنهان به درون از شرر رشک کف توست

از گوهر سیراب، هزار آبله یم را

از جود تو بیم است که در ذکر تشهّد

آری بَدلِ لا به زبان، حرف نعم را

گر هست بلند از کرم آوازهٔ هر نام

از نام تو آوازه بلند است کرم را

بر روی زمین گر فکند لطف تو سایه

هرگز نکشد هیچ گیا منّت نم را

در باغ نه آن برگ چنار است، که بسته

انصاف تو بر چوب ادب، دست ستم را

خصم تو که تلخ است برو شربت هستی

از آب بقا یافته خاصیّت سم را

زین گونه که خُلق تو مسیح دل خلق است

حاجت به اطبّا پس ازین نیست سقم را

چون مهر به یک دم همه آفاق بگیری

چون صبح دوم گر بکشی تیغ دو دم را

آن روز که در معرکهٔ رزم ز رفعت

آیینهٔ خورشید کنی ماه علم را

از گرد سم رخش سواران سپاهت

بدخواه به سر خاک کند بخت دژم را

امروز تویی پشت و پناه همه امّت

امّید فراوان به تو اصناف امم را

اندر گلهٔ خلق، چو یوسف چو شبانی(؟)

بینند چنین در گله از گرگ، غنم را

میلی به همین ختم نمای و به دعا کوش

یعنی ز مطالب به زبان آر، اهم را

چندان‌که فلک را به زمین است تفوّق

چندان‌که تقدّم به حدوث است قدم را

باشند ترا خلق دعاگوی و ملایک

در عرش به آمین بگمارند همم را

شمارهٔ ۲۲ - ممدوح شناخته نیست

غمکدهٔ چشم را، دیدهٔ گریان شکست

سست‌بنا‌خانه‌ام، از نم توفان شکست

در دم افغان مرا، خوی تو آمد به یاد

در دل آزرده‌ام، ناوک افغان شکست

سینهٔآزرده‌ام، بس که ز افغان پر است

نخل خدنگ ترا، غنچهٔ پیکان شکست

شد به ره آرزو، پای سلامت فگار

بس که ز سنگ بتان، شیشهٔ ایمان شکست

آنکه به باغ کرم، کی به دل خصم هم

خار تمنّا ازان گلبن احسان شکست

ژاله‌فشان ، ابر زد با کف تو لاف جود

برق زدش بر دهان، کش همه دندان شکست

کوه وقارش فکند سایه چو بر آسمان

گشت دو تا پشت قوس، کفّهٔ میزان شکست

ابر وقار ترا، سایه چو لنگر فکند

دُرج گهر چون حباب، در دل عمّان شکست

کاسته گردد چو بدر، بی‌سر و پا چون سپهر

هرکه به خوانت نمک خورد و نمکدان شکست

شمارهٔ ۲۳ - در مدح حضرت امام رضا علیه‌اسّلام

خوش آنکه جان شده قربان چشم غمزه‌زنش

لباس عیدی او گشته لاله‌گون کفنش

زهی سعادت قربانیی که عید وصال

بر آستان تو در خاک و خون فتاده تنش

شهید آرزویت را پی مبارکباد

کسی به بر نکشد روز عید جز کفنش

به صد شتاب پی قتلم آید و ترسم

که ذوق این کُشدم پیشتر ز آمدنش

ز کار این دل پرآرزو عجب دارم

که هیچ تجربه حاصل نشد ز حال منش

چو عکس غنچه در آب حیات بنماید

دل شکفتهٔ او از لطافت بدنش

ز آفتاب، فروغ رخش گذشته، مگر

نهاده است به خاک در ابوالحسنش؟

علیّ‌موسی‌جعفر، هزبر قلب‌شکاف

که برق برده خجالت ز تیغ صف شکنش

ایا به پنجهٔ مشکل‌گشا عدو بندی

که صید بود به یک تار موی اهرمنش

چو شمع قدر تو فانوس در خیال آرد

سزد که گردد والای چرخ، پیرهنش

چکید خون به زمین از سر هر انگشتش

به زور پنچه چو خورشید ساخت ممتحنش

نکرده بحر زره در بر از دوایر موج

که حلقه‌های کمند تو گشته دام تنش

فلک به بادیه دُرهای شب‌چراغ گذاشت

چو پاس عدل تو شد در زمانه مؤتمنش

شمارهٔ ۲۴ - در مدح ابراهیم میرزا

زهی گرم از تو بازار جدایی

دلت ناآشنا با آشنایی

نهان کردی متاع وصل، گویا

به دل داری خریدار آزمایی

ازین بیگانگیها شرم بادت

ز بعد آن‌همه دیر آشنایی

سپهر قدر، ابراهیم، کآمد

به بالایش قبای کبریایی

به دور دولت جاویدش از دهر

بر افتاده‌ست رسم بی‌وفایی

خرد با عشق در دوران عدلش

زند سرپنجهٔ زورآزمایی

تو آن سروی که نخل سبز گردون

کند در گلشن قَدرت گیایی

عتاب آلوده گر بینی سوی کوه

برآرد لعل، رنگ کهربایی

اگر آیینه یابد عکس رایت

برد از روی زنگی بی‌صفایی

چو عیسی نقش بندد در رحم طفل

ز شوق خدمتت، بی‌کدخدایی

خوشا رزمی که سوی قلب دشمن

شتابی با دلیران فدایی

بلندآوازه کوست آسمان را

دَرَد صد جا چو زنگ از پر صدایی

بیاموزد اجل نوک سنان را

چو مژگان غزالان دلربایی

به یک جا، مدّعی چون شاه شطرنج

اگر یابد به صد بی‌دست و پایی

چو شخصی کو گریزان است در خواب

نیابد در قدم، تاب روایی

شمارهٔ ۲۵ - در مدح بهروز محمّد

درآ در بوستان ساقیّ و بگشا غنچه‌سان شیشه

که زنگ از غنچهٔ دل می‌برد در بوستان شیشه

به قصد جان مخمورم غمی از هر کنار آید

معاذاللّه چه سازم گر نیاید در میان شیشه

دل اهل محبّت را عجب گر نشکند چشمش

که پرزور است می، بی‌باک ساقی، ناتوان شیشه

ز جسم لاغرم خونابهٔ دل آشکارا شد

کجا هرگز تواند داشتن می را نهان شیشه

مگر در بزم می‌گوید حدیث آن لب شیرین

که با صد تلخکامی، می‌شود شیرین‌زبان شیشه

چو سر بر آستان بینی دلم را، پا مزن بروی

که در پا می‌رود، چون بشکند در آستان شیشه

گره شد در گلویش بس که از لعل تو خون دل

به دشواری برآرد از دل پرخون فغان شیشه

زند چون با دل اهل محبّت لاف یکرنگی

سزد گر همچو گل آتش زند در خانمان شیشه

دمادم با پریرویان چو لب بر لب نهد ساغر

ز دورادور آرد آب حسرت در دهان شیشه

به بزم غم چنین کز دیده هر دم جوی خون ریزد

به اندک فرصتی قالب تهی سازد ز جان شیشه

دل ارباب معنی را می آمد عالم عرفان

که هست آن طرفه عالم را محیط بیکران شیشه

ازان گردن فراز آمد، که طوق بندگی دارد

ز بهر خدمت کیخسرو گیتی‌ستان شیشه

می خمخانهٔ هفت آسمان، بهروز دریادل

که از بزم همایون فیض او شد کامران شیشه

سخی طبعی که هرگه ساقی بزم سخا گردد

شود از فیض دست جود او، می لعل و کان شیشه

سزد چون غنچه گر صد پاره گردد از تُنُک ظرفی

شراب کبریایش را شود گر آسمان شیشه

به محشر عفو او گر جانب دُردی‌کشان افتد

کند در پای میزان، پلّهٔ طاعت، گران شیشه

درونها بس که مسرور است از کیفیّت عدلش

خورد خون و دهد بیرون، شراب ارغوان شیشه

دگر از سنگ غم در بزم شادی کی شکست افتد؟

که می را شد به دور عدل او دارالامان شیشه

چو یاد دست و شست ناوک اندازش کند، گردد

ز خون آلوده پیکان پُر، چو نار از ناردان شیشه

زهی افکنده با خورشید و مه طرح قدح نوشی

در آن مجلس که بر سرپنبه دارد ز اختران شیشه

اگر گنجایش یک جرعه ماند از می جاهت

به هفتم آسمان، هرگز نگنجد در جهان شیشه

نظر افکند گویا بر بساط کبریای تو

که دارد از حقارت خنده بر کَون و مکان شیشه

به جای باده، خواهی گر فرو ریزد شرار از وی

زند حفظ تواش بر سنگ، بهر امتحان شیشه

اگر یک ره گلو از بادهٔ لطف تو تر سازد

بماند همچو آب زندگانی جاودان شیشه

وگر از شعلهٔ قهر تو حرفی بر زبان آرد

شود با شمع در آتش زبانی همزبان شیشه

ز تاب آتش قهر تو گر نگداخت بنیادش

چرا دارد به جای مغز،‌ خون در استخوان شیشه

به بزم می که چون مهر آستین همّت افشانی

شود چون دیدهٔ ابر بهاری زرفشان شیشه

به مجلس پای تا سر گوش گردد همچو گل ساغر

چو در وصف کمالات تو بگشاید زبان شیشه

شود در بزم هر دم بهره‌مند از دستبوس تو

ازان سر می‌نهد بر پای ساغر هر زمان شیشه

چو بیند با لبت در همدمی گستاخ ساغر را

کند مافی‌الضّمیر خود به او خاطرنشان شیشه

فلک در بزم رندان از حسد افکنده گر سنگی

ز عدلت گشته بر اندام می برگستوان شیشه

ز صد سنگ ستم آسیب بر وی ره نمی‌یابد

شد از حفظ تو چون رویین‌تن صاحبقران شیشه

به دل گر بگذراند یاد ناوکهای خونریزت

شود از ترک می خوردن، درخت ارغوان شیشه

ز جام می اگر آتش فروزد ساقی دوران

تواند ساختن حفظ تو از آب روان شیشه

وگر نهی تو خواهد تا بریزد آبروی می

شود صد پاره از مهتاب ساغر چون کتان شیشه

جهاندارا! ز بس در رونق اسلام می‌کوشی

کنون چون بیضهٔ عنقاست در هندوستان شیشه

سحرخیزیّ و طاعت ز اهتمامت عام شد چندان

که هنگام صبوحی می‌شود تسبیح‌خوان شیشه

چو جام آرزو بیند شکست از سنگ استغنا

درون آید اگر بالفرض در بزم گمان شیشه

به جرم آنکه می نوشیده روزی بادهٔ گلگون

ز دهشت می‌نماید زرد چون برگ خزان شیشه

چها برگرد دل گردیدم از اندیشه تا کردم

ردیف این کلام دلکش معجزبیان شیشه

نیامد بر زبان تا در ردیف نظم، میلی را

نشد مذکور این بزم ملایک آستان شیشه

الهی تا بود کام دل میخوراگان ساقی

الا تا هست مقصود خمارآلودگان شیشه

به بزمت شیشه‌ای هر لحظه آرد ساقی دوران

که ریزد باده در جام مه و خورشید ازان شیشه

شمارهٔ ۲۶ - در مدح نورنگ‌خان

به طرف مه چو سلاسل ز مشک ناب انداخت

هزار سلسله در پای آفتاب انداخت

گزند تا نرسد بر گلشن ز تاب نگاه

چو غنچه بر گل رو، پردهٔ حجاب انداخت

چنان ز یک نگه گرم او شدم بی‌تاب

که بر من از مژه صد ناوک عتاب انداخت

شوم هلاک سوال محبّت‌آمیزش

که هر زمان گره از شرم در جواب انداخت

هجوم آن صف مژگان شهربرهمزن

به شهر بند دل از فتنه انقلاب انداخت

فریب وعدهٔ‌ او تشنگان هجران را

به ناگه از هوس آب در سراب انداخت

در آتشم ز غم ساقی شبانه که شور

ز خندهٔ نمکین در دل کباب انداخت

ز هوش می‌بردم هر زمان خیال شبی

که مست بود و نظر بر من خراب انداخت

نسیم صبح ز بوی توام به هوش آورد

به من چه داشت که بازم در اضطراب انداخت؟

کسی که شد دم قتل از توام شفاعت خواه

ز یک بلا برهاند و به صد عذاب انداخت

فتاد در دلم آتش ز نیم جرعه، مگر

لب تو عکس در آیینهٔ شراب انداخت؟

ز بیم نهی جهاندار بود، ورنه چرا

لبت ز خنده نمک در شراب ناب انداخت؟

به عذر سرکشی آن زلف خیره سر خود را

به پای حضرت نوّاب کامیاب انداخت

سپهر مرتبه نورنگ صاحب اورنگ

که رمح او، خَله در جان آفتاب انداخت

هزبر صف شکنی، صفدر قوی‌فکنی

که مهر را دم کین در گلو طناب انداخت

بسی شتاب نمود آفتاب تا خود را

چو سایه در قدم آن فلک جناب انداخت

ز حفظ او که بنای ثبات دهر بروست

حباب طرح عمارت به روی آب انداخت

دمی که نایرهٔ قهر او زبانه کشید

چو مو به رشتهٔ خورشید پیچ و تاب انداخت

ز چنگ زهره گسست آفتاب، زرّین تار

چو ضبط او به جهان طرح احتساب انداخت

چنان به بزم ضمیرش نمود شعلهٔ شمع

که آفتاب، ضیا بر پر غراب انداخت

بدان رسیده هواداری‌اش که بر سر آب

به عهد وی بتوان خیمه از حباب انداخت

زنهی عدل تو، خود را کمند زلف بتان

به پشت پای اسیران به صد شتاب انداخت

ز بهر صید زبون، نامهٔ امان گردید

همای عدل تو هرجا پر از عقاب انداخت

عقاب را، چو مگس، عنکبوت بتواند

به یاد حفظ تو در دام انقلاب انداخت

به جرم نم که ز یم برد، شحنهٔ عدلت

ز برق، سلسله در گردون سحاب انداخت

ز بازخواهی عدل تو کرد اندیشه

که برگرفت گل آب و بدل گلاب انداخت

اگر عدوی تو چون اهرمن به گردون رفت

برو فلک ز ملک ناوک شهاب انداخت

مخالفت که ز قانون قدم نهاد برون

به زیر ضرب تو صد پوست چون سیاب انداخت

ز خواب، بخت عدو چشم ناگشوده هنوز

ز بیم تیغ تو خود را دگر به خواب انداخت

هدایت تو خیالات خام طبعان را

ز تنگنای خطا در ره صواب انداخت

سمند قدر تو چون برفراخت سر، خود را

فلک به پای تو چون حلقهٔ رکاب انداخت

کند چو دیده خیال کف تو، نتواند

شمارِ اشک ز مژگان که بی‌حساب انداخت

ز پاس حفظ تو کآفاق در حمایت اوست

به روی ماه توان از کتان نقاب انداخت

به جای سبزه و گل، جان و دل دمید از خاک

سحاب لطف تو چون سایه برتراب انداخت

به روزگار جوان‌بختی توپیران را

فرح به مغلطه در موسم شباب انداخت

ترا گزید که شه بیت نظم امکانی

چوزین کتاب، خرد طرح انتخاب انداخت

سپهر منزلتا! چشم زخم ایّامم

جدا اگر دو سه روزی ازان جناب انداخت

ضرور کرد جدایی، وگرنه طرح فراق

به اختیار کی از انگبین ذُباب انداخت؟

سگ توام، به من ارپاسبان خاطر تو

به اعتماد وفا، سنگ احتساب انداخت،

بجز دعا چه توان، چون نمی‌توان زین‌در

گذر به سوی دگر کس به هیچ باب انداخت

شنیده تا شود از سدره کاهل جنّت را

به فرق سایه به اندازهٔ ثواب انداخت

درخت عمر تو سر سبز باد چون طوبی

که ظلّ عدل به احوال شیخ و شاب انداخت

شمارهٔ ۲۷ - در مدح نورنگ‌خان

کدام است آن حقهٔ سیم پر زر

که چون بیضه ماند به نشکفته عبهر

به طبیب و به نکهت چو گلهای بستان

به زیب و به زینت چو بتهای آزار

به روی و به مو همچو نسرین و سنبل

یکی دلگشا، دیگری روح‌پرور

چو پیچد به نسرین او شاخ سنبل

ز مرآت، مرئی شود نقش جوهر

تنش رخنه‌رخنه چو زنبور خانه

دلش پاره‌پاره چو بار صنوبر

دل روشن از رخنه‌های تن او

چو پروین نمودار از چرخ اخضر

ز هر روزنش لمعه‌ای هست لامع

چو گلچهره‌ای گشته ناظر ز منظر

برآید پری‌وار از راه روزن

درون هرچه آید در آن منظر از در

ز هر روزنش دود چون سر برآرد

پی‌چشم بدبین کند راست، نشتر

توان کرد تشبیه با خارپشتش

که خار است در چشم بدبین سراسر

به ژولیده مویان سرگرم ماند

ز اطراف آن، دود چون بر زند سر

چو دود دلش سر کشد، عالمی را

معطّر کند همچو موی پیمبر

ز زلف نگاری‌ست با داغ سودا

که از درد شد دود آهش معنبر

شود رهبر آتش، ولی عشق هر دم

کند رهنمایی به آیین دیگر

چه سان آتش عشق پوشیده دارد

که بر آتشش دود آه است رهبر

چو بر فرق او دود دل کلّه بندد

نماید کلف بر رخ ماه انور

صدف گویم، امّا صدف را که دیده

پر از لعل ناب و پر از مشک اذفر؟

دواتی‌ست چون دوده پرنافهٔ چین

که گردد دماغ از مدادش معطّر

به هم لیک هرگز مرکّب نبوده

سیاهیّ و شنگرف در هیچ محبر

همانا دل اهل سوداست پر خون

به جای سویدا درو دود عنبر

و یا گلستان خلیل است و در وی

به اعجاز سنبل برآید ز اخگر

و یا نوخطی را ز سیب زنخدان

برآمد خط سبز چون سبزهٔ تر

گهی در نظرها درآید چو زاغی

که از دود عودش شده عنبرین، پر

گهی هست چون بی‌پر و بال مرغی

که همواره آتش خورد چون سمندر

گهی هست چون سرجدا کرده ماری

که آن را بود دانه یاقوت احمر

گهی تیره از دود دل می‌نماید

چو خورشید کز ابر باشد مکّدر

چه با این علامات و آثار باشد

بجز مجمر مجلس افروز داور؟

جهاندار نورنگ کز عدل او یافت

کهن باغ دوران ز نو، رنگ دیگر

سحابی که از جذبهٔ همّت او

برون چون حباب آید ز آب، گوهر

دمد چون گل و سبزه لعل و زمرّد

شود گر کَفَش بر زمین سایه گستر

فرو بر سرش افسر مهر آید

اگر سر فرو آید او را به افسر

چو توفان کند دود باد نهیبش

شود دفتر نُه فلک جمله آذر

عجب نیست در آفتاب عتابش

که خارا گدازد، چو در آب، شکر

زهی تیغ تیز تو مرگ مجسّم

زهی ذات پاک تو روح مطهّر

ز شوق دعای تو کودک چو سوسن

برآید زبان‌آور از بطن مادر

شود خطبه هرگه ز نام تو نامی

دگرباره نامی شود چوب منبر

ترا هست با خلق احسان، سپاهی

که با آن کنی ملک دل را مسخّر

ز نیسان گوهرفشان عطایت

بود پر گهر گرچه هم بحر و هم بر

ولی بهر دریوزه در باغ عدلت

چو دست چنار است دست ستمگر

خیال از فروغ ضمیر تو در دل

نماید چو تمثال ز آیینه مظهر

که بی‌اختیار اکثر مشرکان را

رود بر زبان ذکر اللّه‌اکبر

صف لشکر خصم در پایداری

شود فی‌المثل گر که دیوار خبیر

فرو ریزد از هم به سیلاب تیغت

چو بنیاد خبیر ز بازوی حیدر

سمند تو چون برق نیسان خوی افشان

خرامان چو برق و خروشان چو تندر

چه سان بادپایی، که چون برقع لامع

به یک گام طی می‌کند هفت کشور

در آتش درون چون سمندر شتابان

به دریا درون همچو ماهی شناور

به تندی دمادم عنان در رباید

برو برنشیند اگر باد صرصر

سُمش آهنین نعل را آب سازد

چو آبی که در سنگ اندازد آذر

معاذاللّه از فیل کُه پیکر تو

که گاهی صف‌آرا بود، گاه صفدر

چو ریگ روان، کوه بر جا نماند

گر آید به او فی‌المثل در برابر

چو اشجار نورسته از جا برآرد

چو خرطوم پیچد به صد ساله عرعر

چو دیوار نم دیده از پا در آرد

چو دندان فشارد به سّد سکندر

زمین همچو کشتی نمی‌یافت تسکین

اگر پیکر او نمی‌بود لنگر

جهان داورا! چون منی را چه یارا

که باشم ترا مدح‌خوان یا ثناگر

تو از بحر بیش و من از قطره‌ای کم

تو از مهر افزون، من از ذرّه کمتر

همین سرفرازی مرا بس، که باشم

چو میلی، کمند ترا صید لاغر

الا تا به مجمر نهند اهل دولت

سپند و بود نفع او دفع هر شر

گه چشم زخم بساط جلالت

کواکب سپند، آسمان باد مجمر

شمارهٔ ۲۸ - ممدوح شناخته نیست

ای ز یزدان تا ابد ملک سلیمان یافته

هر چه کرده آرزو از لطف یزدان یافته

وی ز رشک رونق ملکت، سلیمان از خدا

از تضرّع کردن مست پشیمان یافته

ملّت از رایت خطاب خطبه عالی ساخته

دولت از نامت دهان سکّه خندان یافته

هرچه دعوی کرده از رتبت امیرالمؤمنین

روزگار از پایهٔ تخت تو برهان یافته

اختران را شوکتت بر سمت فرمان تو کرد(کذا)

آسمان را حشمتت در تحت فرمان یافته

بارها از شرم رایت آسمان خورشید را

زیر سیلاب عرق در موج توفان یافته

پیش چوگان مرادت، گوی گردون را قضا

بی‌تصرّف سالها چون گوی چوگان یافته

کرده موزون حلّ و عقد آفرینش را قدر

تا ز عدل شاملت معیار و میزان یافته

مُنهیان ربع مسکون ز آبروی عدل تو

فتنه را پنجاه‌ساله نان در انبان یافته

بارها ... نسر چرخ را

در پناه شیر شادروان ایوان یافته

حادثه در نرد درد و فتنه در شطرنج رنج

بد سگالت را حریف آب دندان یافته

زلف‌وارش سر ز تن ببریده جلّاد اجل

بر دل هرک از خلافت خال عصیان یافته

از مصافت قایل تکبیر، حیران مانده باز

وز ... نامهٔ تقدیر، عنوان یافته

هم ز بیم طعنهٔ تیغ تو، جاسوس ظفر(کذا)

مرگ را در چشمهٔ تیغ تو پنهان یافته

جرم خاک از بس که چون خصمت خاسته (کذا)

ابلق ایّام را افتان و خیزان یافته

زان اثرها کز سنانت یاد دارد روزگار

یک نشان از معجز موسیّ عمران یافته

سالها میدان رزم از میزبان تیغ تو

وحش و طیر و دام و دد را ... مهمان یافته

هرکجا طوطی‌یران لعل است حاک بندم(کذا)

اژدهای رایت از باد ظفر، جان یافته

آسمان از سمت رزمت چون به مغرب آمده

چهره چون قوس قزح از اشک الوان یافته

وز گشادت، دور گیتی چون به خود پرداخته

دیده چون رخسار مه پر زخم پیکان یافته

از بخار خون خصامت هوای معرکه

بی‌مزاج انجم استعداد باران یافته

بس به مدّتها ز خاک رزمگاهت سایلان

رُستنی را صورت و ترکیب مرجان یافته

خسروا! من بنده در اثنای این خدمت که هست

گوش هوش از گوهرش سرمایهٔ کان یافته

قصد آن کردم که ذوالقرنین ثانی گویمت

عقل گفت ای خاطرت آسیب و نقصان یافته

چون بگویم هرچه ذوالقرنین ملک و مال داشت

هر غلامی از تو در هر مکرمت آن یافته

گوش کی بر گفت‌وگوی خرقه‌پوشان می‌کند

آنکه ذوق مستی و چاک گریبان یافته

دل میان آتش و آب است از بیم و امید

کز عتاب آشکارا، لطف پنهان یافته

وصل غر آشنا بادست اسک (کذا)

بر جراحتهای دل از تیغ هجران یافته

زندگان لعل جانان را ز انفاس مسیح

دیدهٔ دل زنگ بر آیینهٔ جان یافته

یوسف رایت چو در مرآت دل افکنده عکس

مصر عقل اندر سیاهی آب حیوان یافته

جان به عزم رحلت و من شاد زین معنی که تن

درد چندین ساله را امّید درمان یافته

آنکه کان را جسته از بهر نثار بزم تو

لعل را از خرّمی چون غنچه خندان یافته

بس که در ایّام تو تشریف توفیق است عام

بت‌پرست از سجدهٔ بت، بوی ایمان یافته

تا توان گفتن همین با حریر (کذا)

کای ز کیوان پاسبان، از ماه دربان یافته

یادت اندر خسروی سیار از فوج چشم (کذا)

ای مه منجوق فرقت قدر کیوان یافته

هرچه پنهان قضا، حزم تو کرده آشکار

هرچه دشوار قدر، عزم تو آسان یافته

شمارهٔ ۲۹ - در مدح صدر دیوان نجف

للّه‌الحمد که دارم به کف از بحر شرف

دُرّ یکتایی، کان را دو جهان صدف

عقل حادی عشر، استاد زمان صدرالدّین

صدر دیوان نجف، هم خلف شاه نجف

در بنی‌فاطمه،ذات تو مُهر شرف است

چون در اعضای نبی، مُهر نبوّت اشرف

ذات پاک تو کند پیروی خلق از خُلق

ورنه کی رفته پی ریگ روان دُرّ نجف

می‌کند زهره اگر بی‌تو به خورشید قران

می‌زند همچو جلاجل ز اسف کف بر کف

قلزم موج زن دست گهربخش ترا

ابر با این‌همه همّت، نتواند سر کف

از گرانی تو چو دُر، در ته دریای وجود

بر سر آب، نجوم از سبکی مانده چو کف

... کلک تو فردوس کرم را رضوان

پیر رای تو سلیمان خرد را آصف

افسر سین سیادت که بود بر سرتو

باشد از بسمله و آیهٔ یاسین، مصحف؟

بر سر ... پیر فلک می‌لرزد

چون کهنسال پدر بر سر فرزند خلف

در لطافت ز بشر همچو ملک مستثنی

چو ن در اجزای بدن، دیدهٔ بینا الطف

خاک پای تو کسی را که شود سرمهٔ چشم

چشم جان را دهد از فیض نظر همچو کشف(؟)

ور نسیم نفست همدمی خلق کند

هیچ‌کس را چو مسیحا نشود عمر تلف

آنچه او را به کف گنج برانداز افتد

صرف سازد به شبانی که نداند مصرف

گر سوی کوه، نگاه غضب‌آلود کنی

همچو خون جگر از لعل برون آید تف

گل که از پرده‌دری محرم راز تو نشد

کرده آلودهٔ خون، چهره به ناخن ز اسف

صبحدم مهرفروزان ز افق نیست که هست

بنیه سجله نهی کاخ ترا بر رفرف

دست رس لاف قدر تو تمنّای تو دارد (کذا)

زین جهت پای نهد بر سر کویش رفرف

نیست ممکن که ز بدگویی ارباب حسد

به کمال تو زوالی رسد ای مهر شرف

بر فلک، ماه جهانتاب چه آفتاب بیند

سگ دیوانه به مهتاب کند کند عف‌عف

ای که بر چرخ کنی گر نظر از روی عتاب

افتد از تاب به رخسارهٔ خورشید کلف

علم در نسبت دانایی تو، لایعلم

فهم در جنب شناسایی تو، لایعرف

تا در افعال بود فرق میان بد و نیک

تا در اقوال شود تابع اقوی، اضعف

ناقصی که نه صحیح است، مضاعف خوانند

معتل‌العین نبینش مثال اجوف

هر زمان مدح تو میلی گذراند بی‌خواست

همچو طوطیّ سخنگو که بخواند مصحف

شمارهٔ ۳۰ - درمدح قطب‌الّدین محمّد خان

روز عیدم یار اگر قربان کند

بندیی آزاد از زندان کند

یوسف جان را که در قید تن است

زین لباس عاریت عریان کند

عیدی‌ام این بس که قربان سازدم

تا خلاصم از غم دوران کند

آتش دیرینه را تسکین دهد

درد چندین ساله را درمان کند

کو سبکروحی که قربانی صفت

صرف راه دوست، نقد جان کند

روی بر خاک در دلبر نهد

جان نثار مقدم جانان کند

کعبه را داخل شود بی‌رنج راه

مشکلی بر خویشتن آسان کند

عید قربان است و اکنون هر که هست

بهر خود فکر سر و سامان کند

پارسا رو در ره طاعت نهد

باغبان آرایش بستان کند

زهره اکنون ساکنان عرش را

از خروش چنگ در افغان کند

خنجر الماس، بهرام از نیام

برکشد تا برّه را قربان کند

بر سر منبر خطیب آسمان

ذکر نام نامی یزدان کند

چون بپردازد ز توحید خدای

عرض القاب شه دوران کند

بعد ذکر کردگار و شهریار

وصف قطب الدّین محمّدخان کند

آنکه از اندیشه دست و دلش

کز سخا تاراج بحر و کان کند

بحر مخفی در صدف سازد گهر

لعل و دُر در سنگ، کان پنهان کند

وز همین اندیشه نقد مهر را

صبح پنهان در ته دامان کند

بر جهان گر آورد یک ترکتاز

آسمان را با زمین یکسان کند

دستبرد صولجان مهر او

چرخ را چون گوی سرگردان کند

مهچه رایات فتح آیات او

دیده خورشید را حیران کند

با وجود قدرت خون ریختن

خصم را شرمنده احسان کند

ای که از عدل تو نتواند شریر

در ضمیر اندیشه عصیان کند

کافرم‌گر تیغ مژگان بتان

می‌تواند رخنه در ایمان کند

آورد گر روز، سیل قهر تو

خانه افلاک را ویران کند

ننگ باشد توسن جاه ترا

آفرینش را اگر میدان کند

در دل کان، مژده پابوس تو

لعل را چون غنچه خندان کند

از تو ماه چارده کسب کمال

گر کند، چون مهر کی نقصان کند؟

می‌کند دایم کف احسان تو

آنچه فیض ابر در نیسان کند

چون سپه را دل دهی در کارزار

زال، کار رستم دستان کند

خار خار بغض، بدخواه ترا

غنچه دل در درون پیکان کند

چون تواند کرد انکار تو خصم؟

چون به گل خورشید را پنهان کند؟

داورا! وصف دل دانای تو

کی تواند میلی نادان کند

گر کند صد سال وصف ذات تو

در خور آنی که صد چندان کند

خوانی‌اش گر از دعا گویان خویش

زین سعادت شکر بی‌پایان کند

تا قضا قربانیان را روز عید

بر سر خوان بلا مهمان کند

دوستانت را بود هر روز عید

دشمنانت را اجل قربان کند

سیر، کافر نعمت خوان ترا

گر کند ایّام، سیر از جان کند

امرو نهیت را قضا باشد مطیع

هر چه فرمایّی و گویی، آن کند

شمارهٔ ۳۱ - ممدوح شناخته نیست

بر صفحه زمین، الف قدّ پُر دلان

از زخم تیغ، لا شود از ضرب گرز، دال

روز وغا که در کف از سرگذشتگان

گیرند تیغها ز اجل رخصت قتال

تو آفتاب و جای تو بر اوج آسمان

فرند ارجمند تو، ماه خجسته فال

خواهد که خدمت از بن دندان کند ترا

زین آرزو ست‌گر مه نو گشته چون خلال

هر دل که از تطاول زلف تو سر کشد

چون شیشه شکسته نمی‌یابد اتّصال

بعد از نبی، چو نقش نگین جا گرفته است

در خاطرش محبّت اصحاب و مهر آل

در مجلسی که صدر نشین است قدر تو

ننشیند آفتاب مگر در صف نعال

شاید که در مشیمه ارحام، طفل را

گویا ز یُمن مدح تو گردد زبال لال

چون حمله آوریّ و کنی عزم رزم جزم

آنجا زخصم، تاب نشستن چه احتمال

گر از نهیب، بانگ به شیر ژیان کنی

بگریزد آن چنان که ز شیر ژیان شغال

گر چرخ را اراده بر هم زدن کنی

یابد زهم چو قطره سیماب انفصال

از پاس عدل او نتواند که سرزده

بر آستان خانه دل، پا نهد خیال

گر بگذرد سپاه سلیمان ز ملک او

از پاس عدل او نشود مور پایمال

ترکیبات

در رثای سلطان حسن، پسر خان احمد گیلانی : باز این خرابه را سپه غم گرفته است

در هجو جهانگیر گیلانی که امیرالامراء خان احمد میرزا بود،گفته

در رثای سلطان حسن، پسر خان احمد گیلانی

باز این خرابه را سپه غم گرفته است

افلاک، رنگ حلقه ماتم گرفته است

زان خرمن زمانه نسوزد ز برق آه

کز گریه آسمان و زمین نم گرفته است

عالم سیاه گشته، همانا که صبح را

آیینه زنگ ز آه دمادم گرفته است

بر بی‌دلان، سراچه عالم درین بلا

تنگ است چون دلی که ز عالم گرفته است

چندان نگین ملک ازین غصّه کنده روی

کش با دو دست حلقه ماتم گرفته است

هرگز ملال ماه صفر این قَدَر نبود

گویا که قسمتی ز محرّم گرفته است

زیر و زبر زمانه اگر ازین عزاست

در زیر خاک، خسرو روی زمین چراست؟

دردا که شمع خانه دولت تباه شد

عالم سیاه از اثر دود آه شد

شد مهر چاشتگاه چو شمع سحر تباه

روز هزار سوخته کوکب سیاه شد

این است خلق را سبب زندگی (که) مرگ

رفت از میان زبس که خجل زین گناه شد

ظلّ همای کز سر شهزاده پا کشید

هرجا افتاد، بار دل و خاک راه شد

وقت جهانگشایی او بود، از غرور

مانند آفتاب جدا از سپاه شد

او از هزار تفرقه آسود و سود کرد

امّا درین معامله، نقصان شاه شد

زین پس به داد کس که رسد، چون به روزگار

بیداد دیده، دادرس و دادخواه شد

آتش به عالمی زد و آسود جان او

بس دور بود این ز دل مهربان او

خلقی جنازه با دل غمناک می‌برند

آب حیات را به سوی خاک می‌برند

یا آنکه تنگ بود جهان از شکوه او

او را مسیح‌وار بر افلاک می‌برند

نی‌نی پی علاج به مأوای دیگرش

از بیم این هوای خطرناک می‌برند

آلودگی نیافته از گرد معصیت

آورده‌اند پاک (و) همان پاک می‌برند

آن تازیان برق عنان را کشان کشان

چون آهوان بسته به فتراک می‌برند

جانها ز بیخودی سر پا بر بدن زنند

سر بر سر جنازه سلطان حسن زنند

فکری برای درد دل زار او کنید

زانجا قیاس مردن دشوار او کنید

بر گوشه جنازه او افکنید چشم

نظّاره گلِ سرِ دستار او کنید

در پای آن جنازه که مستانه می‌رود

یاد شمایل (و) قد و رفتار او کنید

در خاک یافت با دل پر آرزو قرار

اندیشه تحمّل بسیار او کنید

از دل هنوز بر نتواند گرفت دست

آیید و چاره دل افگار او کنید

او را به جان خرید و ازو بهره‌ای ندید

اندیشه زیان خریدار او کنید

آه از دم وداع که در اضطراب بود

با شاه کامیاب، دلش در خطاب بود

کای عمر برگذشته، وفا را گذاشتی

آخر ز ما گذشتی و ما را گذاشتی

رفتی که جرعه‌خوار می عافیت شوی

پیمانه‌نوش زهر بلا را گذاشتی

با من که در فراق تو بودم چراغ صبح

طغیان تندباد فنا را گذاشتی

رفتیّ و جذبهٔ اجلم سوی خود کشید

با برگ کاه، کاهربا را گذاشتی

با من خدا عذاب فراقت روا نداشت

تو داشتّی و راه خدا را گذاشتی

امروز دست من ز عنان تو کوته است

چون ماجرای روز جزا را گذاشتی؟

ای آنکه چون تو دادرسی در جهان نبود

بیداد این‌چنین ز تو کس را گمان نبود

معذور دار اگر نیّم اندر رکاب تو

کان قوّتم نماند که آیم به خواب تو

جان می‌دهم به سختی ازین غم که مردنم

ترسم شود وسیلهٔ چشم پرآب تو

ترسم ز حسرت دل خود گر خبر دهم

چون بشنوی، شود سبب اضطراب تو

بیرون نخواهم آمدن ای آّب زندگی

از خاک تا به روز حساب از حجاب تو

کاین جان که در عنان اجل می‌رود، چرا

بر باد همچو گرد نشد در رکاب تو؟

افغان ز بخت خانه برانداز من که هست

آباد عالمی ز تو و من خراب تو

بود این حکایتش به زبان تا خموش شد

خاموشیی که عالم ازو پر خروش شد

امّا ز گوهری که به دُرج عدم شود

از بحر، غیر قطرهٔ آبی چه کم شود

بسیار باشد اینکه فزاید هوای باغ

نخلی اگر بریده به تیغ ستم شود

در باغ، سرفراز ز آزادگی‌ست سرو

از بار میوه باشد اگر نخل خم شود

ایّام مهربان و شهنشاه نوجوان

این ماجرا عجب که سبب‌ساز غم شود

یارب که سهل بگذرد این ماجرای صعب

چندان‌که خصم را سبب صد الم شود

صبری دهد خدای درین غصّه شاه را

کز خوشدلی به کین ستم متّهم شود

افزون شود ز مردن فرزند، دولتش

چندان‌که مرگ شهره به یُمن قدم شود

یارب فتور عافیت سرمدی مباد

یعنی زوال دولت خان‌احمدی مباد

در هجو جهانگیر گیلانی که امیرالامراء خان احمد میرزا بود،گفته

زهی علم شده در عالم ستمکاری

چو مار دم زده مشتاق مردم‌آزاری

ز کردگار به دست تو روز حشر آید

به جای نامهٔ اعمال، خطّ بیزاری

مناز اگر دو سه روزی بلندپایه شدی

که پایهٔ تو بود مایهٔ نگونساری

غرور در تو فرستاده چوب قیلقه‌ای

که سر به سجدهٔ ایزد فرو نمی‌آری

سر ترا ز سر دار تا نیاویزند

عجب اگر نهی از سر خیال جبّاری

ازین که پشت به دشمن دهد چه آزارش

سپاهیی که تو باشی سپاهسالارش

خوش آن زمان که سرآید ترا نقاره و بوق

به زیر چوب رسانی نفیر برعیّوق

کند عزیمت درگاه خالق آن ساعت

هزار قافلهٔ شکر از دل مخلوق

کنی شکوفه هر آبی که خورده‌ای چو درخت

کنون اگرچه ز جُلاّب می‌زنی آروق

چنان به یکدگرت سخت بعد ازان بندند

که در تن تو رسنها نهان شود چو عروق

ز دست سرزنش خلق، سر بدر نکنی

چو لاک‌پشت ترا چون کنند در صندوق

لباس خوب تو صندوق ازبدی باشد

به جای گِردْ گریبانت، اوحدی باشد

ایا چو زال کهنسال دهرْ پر نیرنگ

به ریو و رنگ چو روبه، دو رنگ همچو پلنگ

گهی پیام و گهی نامه می‌فرستادی

که خیز و جانب گیلان کن از عراق آهنگ

ز شومی طمع خام، آمدم آخر

به مجلس تو، چه مجلس؟ کلیسیای فرنگ

کشیدم آینه‌ای تحفه از صحیفهٔ نظم (کذا)

که صفحه‌اش ز دم عیسوی گرفتی زنگ

به بازگشتنم آهنگ شد پس از عمری

که با تو بود مرا چنگ اختلاط، آهنگ

شب وداع به صد وعده‌ام ز ره بردی

که تا صباح رضا ساختی مرا به درنگ

بهانه ساخته جنگ سپاه شاه، از شهر

صباح ناشده جستی برون چو تیر خدنگ

تو کردی آن به من و با تو کردم اینها من

که با کسی نکنی آنچه کرده‌ای با من

نه از تو خلق تسلّیّ و نه خدا خشنود

تو خود بگو که مکافات این چه خواهد بود

به ریش زرد و بناگوش زرد و چهرهٔ زرد

به سر نهی ز سرناز چون کلاه کبود،

تو خانه‌سوز نشانی دهی ز گوگردی

که در گرفته سرش از جهان برآرد دود

درین که هجو تو گفتم تو نیز می‌دانی

که من محقّم و سرتا به پا گناه تو بود

وگرنه با همه حقّ نمک، نبایستی

میان ما و تو اینجا رسید گفت ‌وشنود

ز شست تیر برون رفته و ز دست عنان

کنون ز کرده پشیمان شدن ندارد سود

گریختیّ و ترا مبلغی کفایت شد

تو زان معامله خشنود و من بدین خشنود

قلم به هجر توام نیزه‌ای‌ست تیز زبان

زبان به قتل توام خنجری‌ست خون‌آلود

بسی مگیر ازین چند روزه عمر حساب

که هست مایهٔ چندین هزارساله عذاب

کجا به شومی رو نسبت است با بومت

هزار بوم خراب است از رخ شومت

به ظلم، خرمن زر جمع کرده‌ای، غافل

که برق خرمن عمر است آه مظلومت

ترا ز آتش غم درگداز می‌خواهم

که همچو شمع کند رفته‌رفته معدومت

فکنده است ترا در جهنّمی امساک

که آب و نان به مذاق است زهر و زقّومت

به ناکسی نبود هیچ‌کس برابر تو

ز سگ تو کمتر و کمتر ز سگ برادر تو

جماع داده و دیوانه خیز و پر شروشین

سگ تری نجس‌العین کور، میر حسین

به چشم احوال او نیست نقطهٔ مردم

بدین مگر بتوان گفت چشم او را عین

بیاضش اینکه ندارد چو عین یک نقطه

سوادش اینکه ندانسته عین را از عین

درو ز کج‌نظری عکس نیزه گرافتد

به‌سان حلقه نهد سر به هم سُنَین و بُنَین

سزای کردهٔ او در کنار او کردم

که واجب آمده در دین، ادا به موعد دین

زهی به مرتبه‌ای کوردل که خصم تواند

حسین ابن علیّ و علیّ ابن حسین

ز کعبتین دو چشم تو، ته نما دو یک است

به سنگ تفرقه‌اش لیک احتیاج تک است

تو همچو مردم چشم کریه منظر خویش

چنان کجی که نه‌ای راست با برادر خویش

ز وضع دختر دوشیزه می‌توانی کرد

قیاس عفّت همشیره‌های دیگر خویش

ترا گمان بکارت بود ز خواهر خود

به جای دور مرو، پرس هم ز نوکر خویش

همیشه تا دو نماید ترا یکی ناچار

برادر تو دو بیند ترا، تو او را چار

ترجیعات

ترجیع فی‌الهجو : الحذر الحذر که دیگر بار

بخشی از یک ترکیب یا ترجیع‌بند : ... ال

ترجیع فی‌الهجو

الحذر الحذر که دیگر بار

اژدر خامه‌ام شد آتشبار

آن‌چنان کرده نیش دندان تیز

که ازو زینهار جوید مار

از پی نیش جان آنکه زند

بهر دینار، خویش را بر نار

کیسه پر زر، دفینه پر گوهر

گنج را گشته مار و گل را خار

جیب او پر چو کیسهٔ غنچه

کف او کفچه همچو دست چنار

چون شترمرغ، لیک در پرواز

همچو اشتر، ولی گسسته مهار

لک‌لک ماده‌ای که بهر نشست

احتیاجی نباشدش به منار

پسر سرفراز سلطان است

نام او میرزا علی‌خان است

زشت و بدنفس چون سگ مسلخ

چرب و چرکین چو گربهٔ مطبخ

تُنُک و سست همچو بال مگس

خشک و کجواج همچو پای ملخ

زنخ سردِ زردِ بی‌مویش

شیشهٔ شاشه‌ای که بندد یخ

ریش از بیم دیدن رویش

سر نیارد برون ز چاه زنخ

دست و پا چون ره دراز عدم

بندهایش علامت فرسخ

بدنی همچو سوزن و... نی

که در او وصلهٔ خر است چونخ

شاخ چوب دراز اگر خواهند

که بکاوند آتش دوزخ

پسر سرفراز سلطان است

نام او میرزا علی‌خان است

همچو شاشه سبک، چو شیشه تُنُک

همچو شبهای دی دراز و خُنُک

همچو قاروره‌ای‌ست آگنده

رنگ زرد و طبیعت نازک

رود آن ماده استر بدراه

همچو یابوی اوزبکی لُک‌لُک

به دو زانو دمی که بنشیند

همچو آروانه‌ای‌ست کو زده چک

با گران‌خیزی‌اش توان گفتن

خر درگل فتاده را چابک

آنکه چون رودهٔ سگ تازی‌ست

که شد از استخوان خر، لُک و پک

وانکه چون خامه‌ای‌ست سوخته‌دل

...ن گشاد و درون سیاه و سبک

پسر سرفراز سلطان است

نام او میرزا علی‌خان است

جرعه‌خواری به بزم همّت...س

کاسه لیسی به خوان نعمت...س

بسته آن پیرحیز خواجه‌سرا

همچو...م کمر به خدمت...س

بهر روزی، چو خر شبانروزی

مانده در زیر بار منّت...س

...س گرفتار شد به نکبت او

گرچه عالم گرفت نکبت...س

بشکند خُرد، گردن مردی

که بزرگی کند به دولت...س

شرمم آید ز روی...س که کنم

با چنان روی کوسه، نسبت...س

آنکه از وی شد امتحان قلم

چون رقم می‌زدند صورت...س

پسر سرفراز سلطان است

نام او میرزا علی‌خان است

مادرش را پدر چو می...ـایید

گوه می‌خورد و ژاژ می‌خایید

وصلهٔ نیم‌خیز در مستی

گه به پس، گه به پیش می‌سایید

مادر از بیم شوهران دگر

...ر می‌خورد و راه می‌پایید

جای انزال، شاشه زور آورد

ریخت در موضعی که می...ـایید

خورد آن قحبه مسهلی،وز...ن

طرفه ماهیّتی فرو زایید

کیست آن ننگ مرد و زن که ازو

دامن عالمی ببالایید؟

پسر سرفراز سلطان است

نام او میرزا علی‌خان است

زند آن خر چو در شترغو چنگ

جمع گردند عقرب و خرچنگ

روی زرد و دراز و باریکش

کهنه تیغی که شد نهان در زنگ

قلم موی در دو انگشتش

چون زبانی‌ست در دهان کلنگ

صورت ناموجّهی که کند

رنگ‌آمیزی‌اش به صد نیرنگ،

جای آن است اگر به صورت او

اهل معنی ریند رنگارنگ

کهنه چنگ سپهر را تاری

کز درازی فتاده از آهنگ

ناجوانمرد پیر خنثایی

که زن و مرد راست از وی ننگ

پسر سرفراز سلطان است

نام او میرزا علی‌خان است

بس که تریاک خورده آن ناپاک

می‌خورد گوه و می‌رید تریاک

...ر سختی ز دور چون بیند

کش بود میل دیدهٔ ادراک،

بر وی از حکّه آن‌چنان پیچد

که مگر بر درخت پیچد تاک

مردمان مار در کفن بینند

افکنندش چو با کفن در خاک

بهر او قبر چون ککنند، ز ننگ

خاک خواهد زدن گریبان چاک

ای خوش آن دم که بر سر خاکش

گویم این کهنه مردهٔ بوناک

پسر سرفراز سلطان است

نام او میرزا علی‌خان است

میخ می‌خواهمش به...ن تا بیخ

چون کلنگی که می‌کشند به سیخ

تا نگوید نصاب ناخوانده

سیْب تُفّاح و خربزه بطّیخ

روی زردش ز داغهای برص

چون سفالی پر آهک و زرنیخ

قد او همچو سیخ آتش‌کاو

سر چو سرگین فتاده بر سر سیخ

ای خوش آن دم که بر سر میدان

زند از رنج چوب قیلقه ریخ

چون بگوید کسی علی‌خان رید

اتّفاقاً همان بود تاریخ!

بخشی از یک ترکیب یا ترجیع‌بند

... ال

... ال

جان یابد و از خوشی بنالد

چون در رحم اناث، اطفال

بدخواه تو باد تا دم مرگ

از مویه چو مو، ز ناله چون نال

بادا مه و سال بر تو میمون

تا هست شمار روز و مه، سال

من نیز ترا چو سایه باشم

گاهی به عنان و گه ز دنبال

چون وقت رسد که برسرآید

عمر من زار مضطرب حال،

پیش آیم و دامن تو گیرم

در پای تو افتم و بمیرم

رباعیات

شمارهٔ ۱ : شاها منم آنکه کار خود ساخته‌ام

شمارهٔ ۲ : گه سوختهٔ آتش سودای توام

شمارهٔ ۳ : ناکامی من همه ز خودکامی توست

شمارهٔ ۴ : چون عزم سفر رهی ازین در دارد

شمارهٔ ۵ : امشب منم آزرده‌دل و سینه‌فگار

شمارهٔ ۶ : امروز منم ز زندگی در آزار

شمارهٔ ۷ : نوروز تو سعد باد و فرخّ، بهروز

شمارهٔ ۸ : بی‌رنگ ز برقعت رخ صبح طرب

شمارهٔ ۹ : پیکان نگار را دل ما هدف است

شمارهٔ ۱۰ : خواهم ز تو خسروا،‌ سمند بدوی

شمارهٔ ۱۱ : اکنون که دلم به دست عشق است گرو

شمارهٔ ۱۲ : خواهم که مرا روز حساب ای ساقی

شمارهٔ ۱۳ : آن غمزه چو رهزن شکیبایی شد

شمارهٔ ۱۴ : ابروی بلندت که کشند افتاده‌ست

شمارهٔ ۱۵ : خوبی تو و حسن غیرپرور باشد

شمارهٔ ۱۶ : طفلی به نوم شکاف در سینه کند

شمارهٔ ۱۷ : چون مهر زبان به طعن عشاق کشید

شمارهٔ ۱۸ : از رنج خمار،‌ نرگست بیمار است

شمارهٔ ۱۹ : ابرو نبود زینت آن روی چو ماه

شمارهٔ ۲۰ : در اول عشق، آمدش یاد ستم

شمارهٔ ۱

شاها منم آنکه کار خود ساخته‌ام

خود رخش ستم بر سر خود تاخته‌ام

رخ تافته‌ام ز راستی چون فرزین

وز کجبازی دو اسب درباخته‌ام

شمارهٔ ۲

گه سوختهٔ آتش سودای توام

گه ساخته با داغ تمنای توام

گفتی ز ره وفا که میلی سگ ماست

شرمندهٔ آدمی‌گریهای توام!

شمارهٔ ۳

ناکامی من همه ز خودکامی توست

این سوختنم تمام از خامی توست

مگذار که از عشق تو رسوا گردم

رسوایی من موجب بدنامی توست

شمارهٔ ۴

چون عزم سفر رهی ازین در دارد

امید تکاوری ز داور دارد

بر خاک رهم نشسته چون گرد، مگر

از خاک، سمند تو مرا بردارد

شمارهٔ ۵

امشب منم آزرده‌دل و سینه‌فگار

جان بر لب و جسم زار (من) در آزار

نی طاقت بیداری و نی راحت خواب

نی قوت اضطراب و نی تاب قرار

شمارهٔ ۶

امروز منم ز زندگی در آزار

هم کار ز دست رفته، هم دست از کار

لب خشک و جگر پر آتش و سینه کباب

جان خسته و دل شکسته و تن بیمار

شمارهٔ ۷

نوروز تو سعد باد و فرخّ، بهروز

دیدار تو خاص و عام را بزم‌افروز

تا بر نفتد عادت نوروز از دهر

هر روز تو باد از سعادت نوروز

شمارهٔ ۸

بی‌رنگ ز برقعت رخ صبح طرب

بی‌تاب ز زلفین دلاویز تو شب

هر دم می عیش نوش (کن) در نوروز

هر روز بر اسباب خوشی باش سبب

شمارهٔ ۹

پیکان نگار را دل ما هدف است

صد گوهر عافیت مرا در صدف است

الحق به کسی که دایمش بینی شاد

گر رحم نیاوری، حقت بر طرف است

شمارهٔ ۱۰

خواهم ز تو خسروا،‌ سمند بدوی

... دمی، خاره سمی، برق‌روی

مه نعل و ستاره میخ و در دندانی

کوچک سر(و) اندک خور(و) بسیار دوی

شمارهٔ ۱۱

اکنون که دلم به دست عشق است گرو

نی رای سفر مانده، نه پای تک و دو

دیگر مکش انتظار من ای همره

بگذار مرا و راه خود گیر و برو

شمارهٔ ۱۲

خواهم که مرا روز حساب ای ساقی

چندان بدهی شراب ناب ای ساقی

کز عذر گنه، به جای آب ای ساقی

از هر مژه ریزدم شراب ای ساقی

شمارهٔ ۱۳

آن غمزه چو رهزن شکیبایی شد

دل را سبب محبت‌افزایی شد

از همچو تویی به مصلحت بستم چشم

این مصلحتم باعث رسوایی شد

شمارهٔ ۱۴

ابروی بلندت که کشند افتاده‌ست

دل را همه در پی گزند افتاده‌ست

اکنون دلم از شکستگی صد پاره

چون شیشه از طاق بلند افتاده‌ست

شمارهٔ ۱۵

خوبی تو و حسن غیرپرور باشد

من عاشق و عشق غیرت‌آور باشد

بینی به چنین حال و ز رحمم نکشی

وین رحم تو بی‌رحمی دیگر باشد

شمارهٔ ۱۶

طفلی به نوم شکاف در سینه کند

دل را پی نقد عشق، گنجینه کند

ترسم که (چنین) گرم اگر پیش آید

افسرده‌ام از گرمی پیشینه کند

شمارهٔ ۱۷

چون مهر زبان به طعن عشاق کشید

ناگه رخ آن یوسف ثانی را دید

در دست شدش تیغ به خون آلوده

گویا کف خود به جای نارنج برید

شمارهٔ ۱۸

از رنج خمار،‌ نرگست بیمار است

وز بار جفا، نخل تو کم رفتار است

بیماری تو، خسته‌دلان را مرگ است

وین مرگ دگر که دیدنت دشوار است

شمارهٔ ۱۹

ابرو نبود زینت آن روی چو ماه

کان چشم مرا چو کشت بی‌جرم و گناه،

تیغش ز برای خون من شحنهٔ عشق

بنهاد به روی آتش وگشت سیاه

شمارهٔ ۲۰

در اول عشق، آمدش یاد ستم

داد از پی آزمایشم داد ستم

چندان‌که مرا به عاشقی داد قرار

با خاطر جمع کرد بنیاد ستم

متفرقات

شمارهٔ ۱ : شادم ازین که دل ز وفای تو برگرفت

شمارهٔ ۲ : تو بدگمان و مرا با تو نیست راه سخن

شمارهٔ ۳ : میلی ار وارسته‌ای، هرگه دچارت می‌شود

شمارهٔ ۴ : (گذارد لب چو بر جام می ناب)

شمارهٔ ۵ : در فراقت زان نمی‌میرم که ناید در دلت

شمارهٔ ۶ : آثار جنون، عقل ز تاثیر تو دارد

شمارهٔ ۷ : عاشق به راه شوق ز کشتن حذر نکرد

شمارهٔ ۸ : به مجلس تا نگردد شرمسار از عهد خود با من

شمارهٔ ۹ : هرگه آیم سوی تو، تا سوز دل تسکین دهم

شمارهٔ ۱۰ : ز خلف وعده نه‌ای منفعل، چو می‌دانی

شمارهٔ ۱۱ : کردم به دیگری پی رفع گمان غیر

شمارهٔ ۱۲ : اگرچه غیر به بزم تو سرفراز بود

شمارهٔ ۱۳ : بی‌قرار است دل اندر بدن کشته عشق

شمارهٔ ۱۴ : بخت اگر در خواب یک دم همدم یارم کند

شمارهٔ ۱۵ : مشکل غم و دردی‌ست که درد و غم ما را

شمارهٔ ۱۶ : چو یافتی که برآنم که درد دل به تو گویم

شمارهٔ ۱۷ : به روی یار نیفتد مرا نظر هرگز

شمارهٔ ۱۸ : یاد تو جان غمزده را شاد می‌کند

شمارهٔ ۱۹ : جراحتهای دل هرگه که بینم

شمارهٔ ۲۰ : بسی خشنود می‌آید به سویم قاصدش، گویا

شمارهٔ ۲۱ : دلم چگونه تسلّی شود به آمدنی

شمارهٔ ۲۲ : چون بینمت به غیر، مسوز از تغافلم

شمارهٔ ۲۳ : به بالین تو آن عیسی نفس می‌آید ای میلی

شمارهٔ ۲۴ : غمگین‌تر ازانم که مرا شاد کند کس

شمارهٔ ۲۵ : وه که در کوی تو از بی‌اعتباری‌های خویش

شمارهٔ ۲۶ - از قصیده‌ای در مدح جلال الدّین اکبر : چه احتیاج سوال است خلق عهد ترا

شمارهٔ ۲۷ : دوش مستی را هم‌آغوش جنون می‌ساختم

شمارهٔ ۲۸ : نه صبح وصل در آیینهٔ روی تو حیرانم

شمارهٔ ۲۹ : حسرت فرو خورم چو به رویش نظر کنم

شمارهٔ ۳۰ : مردم ز درد، چند ز بهر فریب خویش

شمارهٔ ۳۱ : بدبختی‌ام ببین که شود مانع وصال

شمارهٔ ۳۲ : ز تربتی که درو کشتهٔ محبت توست

شمارهٔ ۳۳ : چنان گداختم از آتش غمت که اجل

شمارهٔ ۳۴ : ز هر نوعی که خاطرخواه او بود آن‌چنان کردم

شمارهٔ ۳۵ : پیش ازین، گریه‌ام از جور وجفا بود (و) کنون

شمارهٔ ۳۶ : صلح با چشم تو کردم به نگاهی، که دگر

شمارهٔ ۳۷ : هزاران آه ازان خواری، که چون می‌راندی از بزمم

شمارهٔ ۳۸ : از بهر شرمساری من، ترک مست من

شمارهٔ ۳۹ : پس از عمری که در بزم وصالش جای خود بینم

شمارهٔ ۴۰ : چنان ز هجر تو عمرم به ناخوشی گذرد

شمارهٔ ۴۱ : تا نمی‌میرم، نمی‌آید به پرسش ای رفیق

شمارهٔ ۴۲ : محبت ز اضطراب دل، پشیمانی کشید از من

شمارهٔ ۴۳ : چو گردد بهر قتل من علم تیغ جفای او

شمارهٔ ۴۴ : کاشکی افزون شود هر لحظه استغنای او

شمارهٔ ۴۵ : برخاست یار و طعنهٔ اغیار تازه شد

شمارهٔ ۴۶ - صورت قسمت میراث پدر به عنوان مطایبه : همشیره! خرج ماتم بابا از آن تو

شمارهٔ ۴۷ : شبم را نیست امید سحر در فرقت ماهی

شمارهٔ ۴۸ : زمانی دردلم صد بار می‌آیی، نمی‌دانم

شمارهٔ ۴۹ : ز بس که ساده‌دلم، چون تو گرم پیش آیی

شمارهٔ ۵۰ : میل داری که بمیرند جهانی به هوس

شمارهٔ ۵۱ : فریاد ازین غصّه که درد دل ما را

شمارهٔ ۵۲ : به نهان چنان نمایی همه را ز لطف رویی

شمارهٔ ۵۳ : ز اضطراب دلم رشک می‌شود ظاهر

شمارهٔ ۵۴ : مرا به نیم نگه می‌توان تسلّی کرد

شمارهٔ ۵۵ : دشمنم کشت به فرمودهٔ تو

شمارهٔ ۱

شادم ازین که دل ز وفای تو برگرفت

هر کس که دید رسم جفا کاری ترا

شمارهٔ ۲

تو بدگمان و مرا با تو نیست راه سخن

چرا رقیب نسازد سخن میانهٔ ما

شمارهٔ ۳

میلی ار وارسته‌ای، هرگه دچارت می‌شود

زیر لب، گرد سرش صد بار گردیدن چرا؟

شمارهٔ ۴

(گذارد لب چو بر جام می ناب)

نماید همچو عکس غنچه در آب

ز مستی گشت سرگردان، وگر نه

چرا چشم تو می‌گردد به محراب

در میخانه را میلی گشودند

بیا این خانه را چون کعبه دریاب

شمارهٔ ۵

در فراقت زان نمی‌میرم که ناید در دلت

کاین ستم نادیده، روزی چند با هجرم نساخت

شمارهٔ ۶

آثار جنون، عقل ز تاثیر تو دارد

جان، تار رضا در کف تدبیر تو دارد

دل سلسله از زلف گرهگیر تو دارد

دیوانه ما پای به زنجیر تو دارد

شمارهٔ ۷

عاشق به راه شوق ز کشتن حذر نکرد

ننهاد پا به کوی تو تا ترک سر نکرد

بگذشت یار و بی‌خبرم ساخت، وز پی‌اش

جان رفت آن‌چنان که مرا هم خبر نکرد

قربان آن کرشمهٔ عاشق‌کشم که دل

تا ترک جان نگفت، به سویش نظر نکرد

شمارهٔ ۸

به مجلس تا نگردد شرمسار از عهد خود با من

ز بیرون بازگردم چون بد من در میان باشد

مرا از هیبت روز قیامت چند ترسانی؟

چو یار از یار دور افتد، قیامت آن زمان باشد

شمارهٔ ۹

هرگه آیم سوی تو، تا سوز دل تسکین دهم

بینمت با غیر و صد سوزم به دل افزون شود

شمارهٔ ۱۰

ز خلف وعده نه‌ای منفعل، چو می‌دانی

کسی ز وعده خلافی در انتظار نبود

شمارهٔ ۱۱

کردم به دیگری پی رفع گمان غیر

اظهار عشق و یار به من بدگمان بماند

شمارهٔ ۱۲

اگرچه غیر به بزم تو سرفراز بود

بدین خوشم که وصال آرزوگداز بود

شمارهٔ ۱۳

بی‌قرار است دل اندر بدن کشته عشق

دیگر از یار ندانم چه تمنا دارد

امتحان نام نهد دل، ستمی کز تو کشد

خویش را چند به این حیله شکیبا دارد؟

شمارهٔ ۱۴

بخت اگر در خواب یک دم همدم یارم کند

دل تپد از شوق چندانی که بیدارم کند

شمارهٔ ۱۵

مشکل غم و دردی‌ست که درد و غم ما را

بی‌غم نکند باور و بی‌درد نداند

شمارهٔ ۱۶

چو یافتی که برآنم که درد دل به تو گویم

رقیب را طلبیدی که آن نهفته بماند

شمارهٔ ۱۷

به روی یار نیفتد مرا نظر هرگز

که تازه آرزویی در دلم گذر نکند

شمارهٔ ۱۸

یاد تو جان غمزده را شاد می‌کند

هرگز نمیرد آنکه ترا یاد می‌کند

شمارهٔ ۱۹

جراحتهای دل هرگه که بینم

نگاهم تا کمر در خون نشیند

شمارهٔ ۲۰

بسی خشنود می‌آید به سویم قاصدش، گویا

که غیر از نامه، حرفی از زبان یار هم دارد

شمارهٔ ۲۱

دلم چگونه تسلّی شود به آمدنی

که با خود از پی رفتن، بهانه‌ها دارد

شمارهٔ ۲۲

چون بینمت به غیر، مسوز از تغافلم

این حسرتم بس است که نظاره می‌کند

شمارهٔ ۲۳

به بالین تو آن عیسی نفس می‌آید ای میلی

که از شوق قدومش، مرده صدساله برخیزد

شمارهٔ ۲۴

غمگین‌تر ازانم که مرا شاد کند کس

بی‌کس‌تر ازانم که مرا یاد کند کس

شمارهٔ ۲۵

وه که در کوی تو از بی‌اعتباری‌های خویش

آیدم صد خنده بر امیدواری‌های خویش

بعد ایامی که دل یک لحظه در بزم تو بود

شرمساری‌ها کشید از بی‌قراری‌های خویش

شمارهٔ ۲۶ - از قصیده‌ای در مدح جلال الدّین اکبر

چه احتیاج سوال است خلق عهد ترا

که هر گدا شده قارون ز کثرت زر و مال

ولی تو با طلب سایلان خوشی چندان

که بر سبیل خوشامد کنند از تو سوال

شمارهٔ ۲۷

دوش مستی را هم‌آغوش جنون می‌ساختم

بهر خود اسباب رسوایی فزون می‌ساختم

بس که می‌دیدم ز مستی گوش بر حرف خودش

هر دم اظهار محبت را فزون می‌ساختم

شمارهٔ ۲۸

نه صبح وصل در آیینهٔ روی تو حیرانم

که از بی‌طالعی در انتظار شام هجرانم

شمارهٔ ۲۹

حسرت فرو خورم چو به رویش نظر کنم

آنگه به گریه افتم و از دل بدر کنم

شمارهٔ ۳۰

مردم ز درد، چند ز بهر فریب خویش

نام جفا و جور تو مهر و وفا کنم؟

شمارهٔ ۳۱

بدبختی‌ام ببین که شود مانع وصال

خوابی که در فراق تو هرگز نداشتم

شمارهٔ ۳۲

ز تربتی که درو کشتهٔ محبت توست

عجب نباشد اگر بوی جان رسد به مشام

شمارهٔ ۳۳

چنان گداختم از آتش غمت که اجل

مرا نیافت شب هجر، تا ننالیدم

شمارهٔ ۳۴

ز هر نوعی که خاطرخواه او بود آن‌چنان کردم

که تا با خود به رغم دشمنانش مهربان کردم

شمارهٔ ۳۵

پیش ازین، گریه‌ام از جور وجفا بود (و) کنون

یاد آن جور و جفا می‌کنم و می‌گریم

شمارهٔ ۳۶

صلح با چشم تو کردم به نگاهی، که دگر

نبرم نام دل و دعوی ایمان نکنم

شمارهٔ ۳۷

هزاران آه ازان خواری، که چون می‌راندی از بزمم

به امید شفاعت، جانب اغیار می‌دیدم

شمارهٔ ۳۸

از بهر شرمساری من، ترک مست من

چیزی طلب کند که نیاید ز دست من

شمارهٔ ۳۹

پس از عمری که در بزم وصالش جای خود بینم

به عمدا کس فرستد تا کند آوازم از بیرون

شمارهٔ ۴۰

چنان ز هجر تو عمرم به ناخوشی گذرد

که دشمنان همه خواهند زندگانی من!

شمارهٔ ۴۱

تا نمی‌میرم، نمی‌آید به پرسش ای رفیق

از سر بالین من برخیز و فریادی بکن

شمارهٔ ۴۲

محبت ز اضطراب دل، پشیمانی کشید از من

گر از من راست پرسی، عشق روز خوش ندید از من

شمارهٔ ۴۳

چو گردد بهر قتل من علم تیغ جفای او

تظلّم را بهانه سازم و افتم به پای او

شمارهٔ ۴۴

کاشکی افزون شود هر لحظه استغنای او

تا ز سر بیرون کنند اهل هوس سودای او

شمارهٔ ۴۵

برخاست یار و طعنهٔ اغیار تازه شد

میلی دگر چه فایده دارد نشست تو؟

شمارهٔ ۴۶ - صورت قسمت میراث پدر به عنوان مطایبه

همشیره! خرج ماتم بابا از آن تو

صبر از من و تردّد غوغا از آن تو

در خفیه استماع وصیّت از آن من

در نوحه همزبانی ماما از آن تو

کهنه قلم، دوات شکسته از آن من

طومار نظم و دفتر انشا از آن تو

آن لاشه اشتران قطاری از آن من

آن بارکش خران توانا از آن تو

یک هفته خرج مطرب و ساقی از آن من

هفتادساله طاعت بابا از آن تو

آن مالها که مانده به دنیا از آن من

وان خیرها که کرده به عقبی از آن تو

شمارهٔ ۴۷

شبم را نیست امید سحر در فرقت ماهی

نسیم آه سردم در غلط می‌افکند گاهی

شمارهٔ ۴۸

زمانی دردلم صد بار می‌آیی، نمی‌دانم

فریبم می‌دهی،‌ یا ناز و استغنا نمی‌دانی

شمارهٔ ۴۹

ز بس که ساده‌دلم، چون تو گرم پیش آیی

گمان برم که مگر مهربان من شده‌ای

شمارهٔ ۵۰

میل داری که بمیرند جهانی به هوس

غرضی هست که بر تربت ما می‌گذری

شمارهٔ ۵۱

فریاد ازین غصّه که درد دل ما را

هرچند شنیدی، همه افسانه گرفتی

شمارهٔ ۵۲

به نهان چنان نمایی همه را ز لطف رویی

که گمان برند هر یک، که تو خاص ازان اویی

شمارهٔ ۵۳

ز اضطراب دلم رشک می‌شود ظاهر

چو پیش غیر، مرا در خیال می‌گذری

شمارهٔ ۵۴

مرا به نیم نگه می‌توان تسلّی کرد

هزار حیف که این شیوه را نمی‌دانی

شمارهٔ ۵۵

دشمنم کشت به فرمودهٔ تو

دیگر ای دوست چه می‌فرمایی؟

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

ترکیبات

ترجیعات

رباعیات

متفرقات

میلی

دیوان اشعار